Türkçe eğitiminde dil sosyalleşmesinin yeri
Language socialization in Turkish language education
Yazar: SONGÜL BAŞDOĞAN
Danışman: PROF. DR. FAİK KANATLI
Mersin Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Anadil = Mother tonque ; Dil eğitimi = Language education ; Okuma = Reading ; Sosyalleşme = Socialization ; Türkçe eğitimi = Turkish education

Özet:
Anadili eğitiminde ilk amaç bireylerin içinde bulunduğu aile ve toplumla iletişim kurarak dili öğrenmesi ve geliştirmesidir. Aile ve çevre ile gelişigüzel edinilen dil, okul süreciyle sistemli ve programlı olarak devam eder. Anlama ve anlatma becerileri etrafında planlanan Türkçe eğitimi ile öğrenciler dili öğrenerek sosyalleşir, sosyalleşerek de dili daha aktif bir biçimde kullanırlar. Dil sosyalleşmesi olarak adlandırdığımız bu süreçle birey içinde yaşadığı toplumun dil kurallarını öğrenerek dinleme, konuşma, okuma ve yazma alanlarında yetkinleşir. Bireylerin dili algılaması, anlaması, iletişime geçmesi ve devam ettirmesi dil sosyalleşmesinin aşamalarıdır.
Dil sosyalleşmesinin bir boyutunu oluşturan okuma sosyalleşmesi, öğrencinin neyi, nasıl, neden okuyacağını bilmesi, okuduklarıyla baş edebilmeyi öğrendiği, metinle etkileşime girmeyi, okuduklarını eleştirebilmeyi ve değerlendirebilmeyi gerektiren Türkçe eğitiminde önemli bir alanı oluşturur. 
	Bu çalışmanın amacı; Türkçe eğitiminde dil sosyalleşmesinin olası yerini okuma sosyalleşmesi odağında ele alarak belirginleştirmektir. Bu amaçla beş, altı, yedi ve sekizinci sınıf Türkçe ders kitaplarındaki metin ve etkinlikler okuma sosyalleşmesi bağlamında oluşturulan kültürel hazırlayıcılık, anlam inşa etme, etkileşimli okuma ve eleştirel düşünme ölçütlerine göre incelenmiş ve değerlendirilmiştir. Araştırma sonucunda okuma sosyalleşmesi ölçütlerine göre incelenen Türkçe ders kitaplarındaki etkinliklerde ölçüt kodlarının dengeli dağılmadığı, eleştirel düşünme becerisi ve metinle etkileşim sağlama alanlarının ihmal edildiği görülmüştür.

Abstract:
The primary purpose of the mother tongue education is to learn and improve the language by communicating with the family and society in which they are raised. The language acquired naturally within the family and social environment improves systematically and purposefully within the schooling system. The Turkish language education that is planned around comprehension and expression skills enables students to use the language more actively by socializing. The language socialization process helps individuals learn the language rules of the society in which they live and become competent in the fields of listening, speaking, reading, and writing. The stages of language socialization include perceiving and understanding the language, communicating through the language, and continuous development. Reading socialization, on the other hand, constitutes a dimension of language socialization. It helps students to identify what to know, how and why to read, how to cope with what they read, and how to criticize and evaluate the reading. 
	This study aims to explore the status of language socialization in Turkish language education by focusing on reading socialization. For this purpose, I reviewed and analyzed texts and reading activities in the Turkish language textbooks prepared for the fifth, sixth, seventh, and eighth-grade levels. Data analysis was conducted based on four reading socialization themes: (1) cultural preparation, (2) meaning building, (3) interactive reading, and (4) critical thinking. Study results showed that the reading socialization themes were not evenly distributed in the reading activities. The areas of critical thinking skills and interaction with the text were less addressed compared to the other reading socialization themes.