Alevi inancında ölümle ilgili inanç ve cenaze uygulamaları
Beliefs related to death and funeral practices in Alevi faith
Yazar: GAMZE COŞKUN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ KİBAR TAŞ
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Alevi Bektaşi Kültürü Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion ; Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Aleviler = Alawis ; Alevilik = Alawiism ; Cenaze törenleri = Funeral ceremony ; Halk bilimi = Folklore ; Ölüm = Death ; Ölüm teması = Death theme ; İnançlar = Beliefs

Özet:
Bu tezde, Alevi inancında ölüm neyi ifade eder, ölümle ilgili inanışlar nelerdir, ölmeden
önce, ölüm esnasında ya da öldükten sonra ne tür ritüeller yapılmaktadır gibi sorulara cevap
bulmak amaçlanmıştır. Yarı yapılandırılmış mülakat tekniği ile veriler elde edilmiş, elde
edilen bu veriler de nesnel bir bakış açısı ile aktarılmıştır. Görüşmeler dışında yazılı
kaynaklardan da yararlanılmıştır. Görüşmeler, Ankara'daki bazı cemevlerine gidilerek,
dedeler ve cemevi görevlileriyle görüşülerek ve ayrıca ulaşılabilen Alevi inancına mensup
kadın ve erkeklerle görüşülerek yapılmıştır. Alevi inancına göre Hakk'a yürüyüş olan ölüm,
yaşamsal fonksiyonların sona ermesi olarak adlandırılır. Ölüm çevresinde gerçekleştirilen
birçok inanış ve gelenek mevcuttur. Hepsinde ortak amaç, ölüyü rahat ettirmek, onu
incitmemek, ölen için hayırlar yapıp sevabını ruhuna göndermek, ölünün ruhunu selamete
erdirmektir. Alevilerde ayrıca 'ölmeden önce ölmek' olarak ifade edilen ve yaşarken de
ölmek anlamına gelen bir tabir vardır. Bunun anlamı fiziki anlamda ölmek değil, insanın
nefsini öldürmesidir. Yani yaşarken kişinin bütünüyle nefsine hâkim olması, kötü
huylarından arınması, kul hakkına girmemesi, tutkularından arınmasıdır. Bu bağlamda
Alevilerde ikrar törenindeki ölüm, ölmeden önce ölmek olarak ifade edilir. Kişi
dedenin/pirin huzurunda özünü dara çeker, sorgudan geçer. Kişi sorgudan geçeceği ikrar
törenine başı dik çıkabilmek için üzerinde kul hakkı kalmamasına gayret eder. Eline, beline,
diline hâkim olacağına söz vererek yola girer. Sonuç olarak herkes için kaçınılmaz bir son
olan ölüm çevresinde gerçekleştirilen birçok inanış, gelenek bulunmakta ve yapılan
ritüellerde yöreye göre farklılıklar da görülmektedir. Yapılan ritüellerde farklılıklar olsa da,
amaç ölüyü rahat ettirmek, onu incitmemek, ölen için hayırlar yapıp, sevabını ruhuna
göndermek, ölünün ruhunu selamete erdirmektir.

Abstract:
In this thesis, it is aimed to find answers to questions such as what death means in the Alevi
faith, what are the beliefs about death, what kind of rituals are performed before, during or
after death. Some data were obtained with the semi-structured interview technique, and
these data were transferred with an objective point of view. In addition to the interviews,
written sources were also used. These interviews were conducted by going to some cemevis
in Ankara, interviewing Dedes and cemevi officials, and also meeting with women and men
who belong to the Alevi faith. According to the Alevi faith, death is walking towards God
and is called the termination of vital functions. There are many beliefs and traditions around
death. The common purpose in all of these is to make the dead comfortable, not to hurt
her/him, to do good for the deceased and send her/him reward to her/him soul, and to bring
the soul of the deceased to peace. In addition, there is an expression in the Alevi faith that
is expressed as "die before death" and that means to die while living. This does not mean
dying physically but killing one's soul. In other words, it means that the person's being
completely self-controlled while living, getting rid of her/him bad habits, does not enter the
rightful share of another person and gets rid of their passions. In this context, death in the
ceremony of confession in Alevi faith is expressed as dying before death. The person gives
an account before the Dede and she/he goes through the interrogation. In order to go to the
ceremony with her/him head held high, the person tries not to violate the rights of another
person. She/he promises that she/he will dominate her/him hands, waist and tongue. As a
result, there are many beliefs and traditions about death, which is an inevitable end for
everyone, and there are differences in rituals according to some regions. Although there are
differences in the rituals, the purpose is to make the dead comfortable, not to hurt her/him,
to do good for the deceased, to send her/him rewards to her/him soul, to bring the soul of
the deceased to peace.