Gelik Deresi (Zonguldak) – Bartın Çayı (Bartın) arasının uygulamalı kıyı jeomorfolojisi etüdü
Applied coastal geomorphology research between Gelik Stream (Zonguldak) and Bartın River (Bartın)
Yazar: ABDULKADİR DURAN
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN TUROĞLU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı / Coğrafya Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Bartın Nehri = Bartın River ; Coğrafi bilgi sistemleri = Geographical information systems ; Gelik Deresi = Gelik Stream ; Jeomorfoloji = Geomorphology ; Jeomorfolojik özellikler = Geomorphological properties ; Kıyı jeomorfolojisi = Coastal geomorphology ; Zonguldak-Gelik = Zonguldak-Gelik

Özet:
Kara ve deniz arasında bir geçiş zonu olarak ifade edilen kıyı hem karasal hem denizel süreçlerin hüküm sürdüğü çok etmenli, çok süreçli bir karaktere sahiptir. Kıyı bölgeleri, içinde barındırdığı doğal ve beşerî avantajlar dolayısıyla geçmişten günümüze antropojenik baskılara maruz kalmaktadır. Bu durum kıyı morfodinamiği ve kıyıya ait süreçleri değiştirmektedir. Oldukça kompleks ve hassas bir yapıya sahip olan kıyılar, antropejenik baskıların yanında günümüzde etkilerini daha net görebildiğimiz iklim değişikliği ve onun yarattığı yeni koşullarla karşı karşıyadır. Bu kapsamda Gelik Deresi – Bartın Çayı arasının geçmişte ve günümüzde mevcut olan coğrafi özellikleri ortaya koyulup uygulamalı kıyı jeomorfolojisi kapsamında değerlendirilmiştir. 
Çalışma kapsamında CBS ve UZAL kullanılarak, kıyı çizgisi, iklim, arazi örtüsü/kullanımı ve kumul alanları olmak üzere çeşitli analizler yapılmıştır. Kıyıdaki erozyon ve birikme süreçlerini ortaya koymak amacıyla ArcGIS bünyesinde çalışan DSAS eklentisi kullanılmıştır. Elde edilen analizler sonucunda Filyos Çayı mansap kısmında -23 - -366 m arasında değişen değerlerde erozyon, Hisarönü Limanı doğusunda 47 - 148 m arasında değişen değerlerde bir birikim gerçekleşmiştir. Çalışma sahası yakın çevresinde bulunan Bartın, Zonguldak ve Amasra istasyonlarından elde edilen uzun yıllık iklim verilerine göre yapılan regresyon analizlerinde; bölgede yıllık ortalama sıcaklıklar, yıllık toplam yağış, yıllık ortalama rüzgâr hızı ve evapotranspirasyon artma eğilimdedir. Random Forest algoritması kullanılarak elde edilen arazi örtüsü/kullanımı verilerine göre çalışma sahasına ait 1984 - 2020 yılları arasında değişim analizi ortaya koyulmuştur. Kıyı bölgeleri üzerindeki yapılaşmalar bölgedeki arazi örtüsü/kullanım özelliklerinin değişmesine neden olmaktadır. Genel olarak bakıldığında çalışma sahasına ait kıyı bölgesinde beşerî faaliyetlere bağlı baskılar giderek artmakta ve kıyı morfodinamiklerini değiştirmektedir.
Yapılan analiz ve arazi gözlemleri sonucunda çalışma sahasına ait uygulamalı kıyı jeomorfolojisine ait problemler tespit edilerek ortaya koyulmuştur. Bu problemlerden dikkat çeken olgulardan biri çalışma sahasındaki liman yapıları ve bu yapıların ortaya çıkardığı kıyı problemleridir.

Abstract:
Expressed as a transition zone between land and sea, the coast has a multi-factor, multi-process character in which both terrestrial and marine processes are effective. Coastal regions have been exposed to anthropogenic pressures from past to present due to their natural and human advantages. This situation changes coastal morphodynamics and coastal processes. The coasts, which have a very complex and sensitive structure, are faced with anthropogenic pressures, as well as climate change that make it feel today considerably and the new conditions created by it. In this context, the geographical features of the Gelik stream and Bartın stream that existed in the past and today have been resulted and evaluated within the etude of applied coastal geomorphology.
In this study, various analyzes were carried out using Geographic Information System and Remote Sensing, including coastline, climate, landcover/landuse, and dune areas. DSAS plug-in, which runs in ArcGIS, have been used to reveal the erosion and deposition processes on the coast. As a result of the obtained analysis, erosion has occurred between -23 and - 366 m in the downstream part of Filyos Stream and accumulation has occurred between 47-and 148 m in the east of Hisarönü Port. In the regression analysis generated according to long-year climate data obtained from Bartın, Zonguldak and Amasra stations in the environment of the study area; the annual average temperatures, annual total precipitation, annual average wind speed and evapotranspiration tend to increase in the region. According to the land cover/land use data obtained using the Random Forest algorithm, the change analysis of the study area between 1984 and 2020 has been presented. The constructions on the coastal regions cause the landcover /landuse characteristics in the region to change. In general, the pressures due to human activities in the coastal zone of the study area have been increasing and changing the coastal morphodynamics. 
As a result of the analysis and field observations, problems related to the applied coastal geomorphology of the study area have been revealed by specifying. One of the remarkable phenomenons among these problems is the port structures in the study area and the coastal problems caused by these structures.