Lise öğrencilerinin gen kavramı hakkındaki anlayışları
High school students' ideas about the 'Gene' concept
Yazar: BUKET ZENGİN
Danışman: PROF. DR. MUSA DİKMENLİ
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Ortaöğretim Fen ve Matematik Öğretmenliği Eğ. Ana Bilim Dalı / Biyoloji Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Biyoloji = Biology ; Biyoloji eğitimi = Biology education ; Genetik = Genetics ; Genler = Genes ; Kavram oluşması = Concept formation ; Kavram yanılgısı = Misconception ; Kavram öğrenme = Concept learning ; Lise öğrencileri = High schools students

Özet:
Biyoloji duyu organları vasıtasıyla doğrudan algılanamayan soyut nitelikli kavramların yoğun olarak geçtiği bir bilim dalıdır. Bu tür kavramların öğretilmesi ve öğrenilmesi biyoloji eğitiminin önemli problemlerinden birisidir. Biyolojide soyut niteliğe sahip "Gen" kavramı, ilk ortaya atıldığı tarihten itibaren biyoteknolojinin gelişmesiyle birlikte zamanla değişime uğramış ve güncellenmiştir. Bu değişim ve güncellemeler zaman zaman genin öğretiminde problemlere neden olmuştur. "Gen" kavramının biyoloji öğretmenleri ve öğrencileri tarafından zor bir kavram olarak değerlendirildiği bilinmektedir. Bu yüzden bu tür kavramların öğrenciler tarafından nasıl anlaşıldığının detaylı bir şekilde ortaya konması biyoloji öğretimi bakımından önem arz etmektedir. Alanyazında lise öğrencilerinin gen kavramı hakkındaki anlayışlarını serbest kelime çağrışım ve çizim tekniğiyle inceleyen bir araştırmaya rastlanmamıştır. 
Bu çalışmanın amacı lise öğrencilerinin "gen" kavramı ile ilgili anlayışlarını çizim ve kelime çağrışım tekniği ile incelemektir. Bu amaç doğrultusunda aşağıdaki sorulara cevap aranmıştır: (1) Lise öğrencilerin gen kavramı ile ilgili anlayışları hangi kategoriler altında toplanabilir? (2) Lise öğrencilerinin gen kavramı hakkındaki anlama düzeyleri nasıldır? (3) Lise öğrencilerin gen ile ilgili kavram yanılgıları var mıdır? Eğer varsa bunlar nelerdir? (4) Lise öğrencilerinin gen kavramını anlama düzeylerinin belirlenmesinde çizim tekniği kullanılabilir mi? 
Nitel araştırma yöntemine dayalı olarak gerçekleştirilen bu araştırmada, durum çalışması deseni kullanılmış, verilerin değerlendirilmesinde ise içerik analiz tekniğine başvurulmuştur. Araştırmanın çalışma grubunu Konya merkez ilçerinde öğrenim gören 418 lise son sınıf öğrencileri oluşturmaktadır. Verilerin toplanmasını sağlayan üç farklı araç kullanılmıştır. Bu araçlar bir açık uçlu sorudan, bir çizim sorusundan ve bir de gen hakkında serbest kelime çağrışım testinden oluşmaktadır. Öğrencilerinin açık uçlu bir soruya verdikleri cevaplardan, çizimlerden ve kelime çağrışım testinden elde edilen veriler içerik analizi yoluyla ayrı ayrı değerlendirilmiştir. 
Sonuçlar göre, öğrencilerin gen kavramları 8 farklı kategori altında toplanmıştır. Bunlar içerisinden "genetik özellikleri taşıyan kalıtım birimi olarak gen" ve "neslin devamlılığını sağlayayan birim olarak gen" baskın kategorileri oluşturmaktadır. Öğrenci çizimleri gen kavramının kısmi bir anlayışını yansıtmaktadır. Ayrıca çizimler öğrencilerin gen ile ilgili kavram yanılgılarının varlığını açıkça ortaya koymuştur. Bu yanılgılardan önemli olanları şunlardır: "DNA'nın üçlü kodları bir gendir", "Karşılıklı nükleotit çifti bir gendir", "DNA bir gendir", "DNA'daki nükleotit bir gendir". Serbest kelime çağrışım testinden elde edilen sonuçlar ise gen kavramının daha çok "DNA – kromozom" ile ilişkilendirildiğini göstermektedir. 
Çalışmamızın sonuçları gen gibi soyut biyoloji kavramlarının, görsel materyaller veya analoji gibi eğitsel araçlar vasıtasıyla somutlaştırılması üzerine odaklanılması gerektiğini göstermektedir. Ayrıca gen ile ilgili kavram yanılgılarının altında yatan psikolojik sebepler araştırılmalı ve uygun stratejiler geliştirilmelidir. 

Anahtar Kelimeler:Biyoloji eğitimi, lise öğrencileri, kavram yanılgısı, kelime ilişkilendirme, gen, çizim tekniği.

Abstract:
Biology is a branch of science with intense abstract concepts that cannot be perceived directly through sensory organs. Teaching and learning such concepts is one of the important problems of biology education. The concept of gene, which has an abstract nature in biology, has been changed and updated with the development of biotechnology over time. These changes and updates sometimes caused problems in the teaching of the gene. It is known that the concept of "Gene" is considered a difficult concept by biology teachers and students. For this reason, it is important in terms of biology teaching that these concepts can be explained in detail. In the literature, we did not find a study examining the understanding of high school students about the concept of gene with free word association and drawing technique.
The aim of this study is to examine high school students' understanding of "gene" concept with drawing and vocabulary connotation technique.
For this purpose, the following questions will be sought.answered: (1) In which categories can students' understanding of the concept of "gene" be grouped? (2) What are the level of understanding of high school students about gene concept? (3) Do students have misconceptions about the gene? If so, what are they? (4) Can the drawing technique be used to determine the level of understanding the concept of gene in high school students?
In this study based on qualitative research method, the case study design was used and the content analysis technique was used to evaluate the data. The study group of the study consisted of 418 high school students studying in the central districts of Konya. Three different tools were used to collect data. These tools consist of an open-ended question, a drawing question, and a free word association test about the gene. Data obtained from students' answers to an open-ended question, drawings and word association test were evaluated separately by content analysis.
According to the results, students' gene concepts were gathered under 8 different categories. Among these, "the gene as a unit of inheritance with genetic characteristics" and "gene as a unit that provides continuity of generation" constitute dominant categories. Student drawings reflect a partial understanding of the concept of the gene. In addition, the drawings clearly revealed the students' misconceptions about the gene. The most important of these misconceptions are: "The triple codes of DNA are a gene", "The pair of nucleotides is a gene" "DNA is a gene", "The nucleotide in DNA is a gene." The results obtained from free word association test show that the concept of gene is more related to daha DNA – chromosome. 
The results of our study show that the concept of abstract biology such as gene should be focused on the concretization of educational materials such as visual materials or analogy. Furthermore, the psychological reasons underlying the misconceptions about the gene should be investigated and appropriate strategies should be developed.

Keywords: Biology education, high school students, misconception, word association, gene, drawing technique.