Bitlis geleneksel konutlarının zeydan mahallesi ölçeğinde mekânsal dizim ve görünür alan bağlamında incelenmesi
In scale of zeydan neighborhood bitlis traditional houses in contex of space syntax and visibility graph analysis
Yazar: ENDER ŞEN
Danışman: DOÇ. DR. MİNE BARAN
Dicle Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Bitlis, kent merkezinden geçen, tarihte stratejik öneme sahip İpekyolu sebebiyle tarih boyunca birçok uygarlığa ev sahipliği yapmış, bu durum kente önemli arkeolojik ve kentsel sit alanları kazandırmıştır. Bu sit alanları içerisinde kent dokusunu oluşturan en önemli yapılar Bitlis geleneksel konutlarıdır. Bu konutların konumlanmasında Bitlis'in coğrafi yapısı ve iklim koşulları oldukça etkilidir. Tezde, bu etkilerin yanında birtakım sosyal ve kültürel etkiler program analizleri kullanılarak araştırılmıştır.
	Tez, beş bölümden oluşmaktadır. Tezin ilk bölümünde teze kısaca giriş yapılmış, ikinci bölümünde ise tezde faydalanılan çalışmalardan oluşan literatür özeti yapılmıştır. Materyal ve metot bölümünde tezin amacı, kapsamı ve metodu açıklanmıştır.
	Tezin dördüncü bölümünde, mekânsal dizim kuramı tanımlanarak mekânsal dizim analizinin amacı, uygulama alanları ve parametreleri anlatılmıştır. Ayrıca, analizde kullanılan Agraph programına dair bilgilere yer verilmiştir. Görünür alan yöntemine değinilerek, görünür alan analizinin amacı, uygulama alanları ve görünür alan grafikleri anlatılmıştır. Görünür alan analizinin yapıldığı Depthmap programı ve bu programla yapılacak birtakım analizler anlatılmaktadır. Çalışmanın yapıldığı kent olan Bitlis'in tarih boyunca nasıl bir gelişim kaydettiğinin anlatıldığı bu bölümde, araştırılan geleneksel konutların bulunduğu Zeydan Mahallesi, Bitlis kent dokusu ve Bitlis geleneksel konutlarının özelliklerine değinilmiştir. Geleneksel konutların programlar vasıtasıyla yapılan mekânsal dizim ve görünür alan analizleri ve bu analizlerin bulgularına değinilmiştir.
	Sonuç olarak, bu çalışmayla Bitlis geleneksel konut oluşumunda çevresel etmenlerin yanında çeşitli sosyal ve kültürel etmenlerin aktif rol oynadığı, yapılan iki farklı analizin ayrı ayrı ve karşılaştırmalı sonuçları ile birlikte anlatılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Bitlis, Zeydan Mahallesi, Mekânsal Analiz, Geleneksel Konut, Kültür

Abstract:
Throughout history, Bitlis has hosted many civilizations due to the Silk Road passing through the city and strategically important. This situation has brought the city significant archaeological and urban sites. In these sites, the most important buildings which form urban fabric are Bitlis traditional houses. Geographical and climatic conditions are quite effective for positioning of Bitlis traditional houses. In the study besides these effects, a number of social and cultural effects were investigated by using programme analyses. 
	The study consists of five parts. In the first part of the study a brief introduction to the thesis was made and in the second part summaries of the literature of utilized studies were explained. In the material and method part the objective, the scope and the method of the thesis were described. 
	In the fourth part, by defining the space syntax theory objective, application fields and parameters of space syntax analysis were explained. In addition, this part includes information about programme 'Agraph' which is used for analysis. By defining visible area method, purpose and application fields of visibility graph analysis were explained. 'Depthmap' programme and a number of analyses which made by it were also explained in this part. In the fourth part which explains how the study area -Bitlis- developed throughout history, Zeydan Neighborhood where there are investigated traditional houses, Bitlis urban fabric and Bitlis traditional houses' characteristics were mentioned. Visibility graph and space syntax analyses made through programmes 'Agraph' and 'Depthmap' and results of analyses were mentioned.
	Consequently, with this study it is explained by the results of two different analyses made one by one and comperative that in the formation of Bitlis traditional housing, various social and cultural factors play active role in addition to environmental factors.  


Keywords: Bitlis, Zeydan Neighborhood, Space Syntax, Traditional House, Culture