2000-2021 yılları arasında Türkiye'de maliye politikası ve gelir dağılımı üzerindeki etkisi
Fiscal policy and its impact on income distribution in Turkey between 2000-2021
Yazar: MEHMET KARANA
Danışman: DOÇ. DR. YUSUF BOZGEYİK
Gaziantep Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı / Mali İktisat Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Maliye = Finance

Özet:
Ekonomide üretilen değerlerin ve toplumsal gelirin eşitlikçi, adil bir şekilde 
bölüşümü bütün ekonomilerde temel hedeflerden birisidir. Ancak ekonomideki 
üretim faktörlerinin üretilen toplam gelirden aynı oranda yararlanmadığı ve zaman 
içerisinde gelir dağılımının bozulduğu görülmektedir. Toplumdaki gelir dağılımı 
bozulmasının önüne geçmek ve eşitsizliği ortadan kaldırmak için hükümetler 
piyasanın işleyişine müdahale etmek ve başta maliye politikası araçları olmak üzere 
çeşitli araçlarla gelir dağılımı eşitsizliğini ortadan kaldırmaya çalışmaktadır. Liberal 
iktisadi görüşe göre piyasa kendi dengesi içerisinde ekonomik, büyüme, işsizlik, gelir 
dağılımı gibi temel problemleri çözmektedir. Ancak tarihsel tecrübe devletin 
müdahalesinin zorunluğu olduğu durumların olduğunu göstermektedir. Devletin 
ekonomideki etkinlik yöntemlerinden birisi olan maliye politikası araçları olarak 
kamu harcamaları, vergi politikaları, bütçe harcamaları, borçlanma olmak üzere dört 
ana grupta ele alınmaktadır. Hükümetler bu araçlarla ekonominin işleyişine 
müdahale ederek toplum katmanlarının geliri adil bir şekilde bölüşmesini sağlamaya 
çalışmaktadır. Türkiye, gelir dağılımı adaletsizliğinin sürekli gündemde olduğu 
ülkelerden birisidir. Türkiye'de son 20 yılda uygulanan maliye politikası 
uygulamalarına bakıldığı zaman başta dezavantajlı toplum kesimleri olmak üzere 
toplumsal gelirden düşük pay alanlara maliye politikası araçları ile gelir aktarımı 
yapılmaya çalışıldığı görülmektedir. Türkiye'de 2001-2022 döneminde uygulanan 
maliye politikalarının sonuçlarına bakıldığı zaman özellikle bütçe alt kalemlerinden 
birisi olan transferler yoluyla alt gelir gruplarına önemli düzeyde gelir aktarımının 
olduğu görülmektedir. Fakat son 20 yılın uygulanan ekonomi ve maliye politikaları 
bir bütün olarak değerlendirildiğinde bu politikalardan alt gelir gruplarından ziyade 
üst gelir gruplarının kazançlı çıktığı görülmektedir. Gelir dağılımındaki eşitliğin en 
önemli göstergelerinden birisi olan Gini Katsayısının 2000'li yıllara göre daha kötü 
seviyelere gelmiş olması ve % 20'lik gelir dilimlerinin aldığı paylar içerisinde üst 
gelir gruplarının payının daha da artmış olması bunun açık bir göstergesi olarak 
kabul edilebilir.

Anahtar Kelimeler: Maliye politikaları, kamu harcamaları, gini katsayısı, lorenz eğrisi.

Abstract:
Equitable and fair distribution of the values produced in the economy and social 
income is one of the main goals in all economies. However, it is seen that the 
production factors in the economy do not benefit from the total income produced at 
the same rate and the income distribution deteriorates over time. In order to prevent 
the deterioration of income distribution in the society and to eliminate inequality, 
governments try to intervene in the functioning of the market and to eliminate 
income distribution inequality by various means, primarily fiscal policy instruments.
According to the liberal economic view, the market solves the basic problems such 
as economic growth, unemployment and income distribution within its own balance. 
However, historical experience shows that there are situations where the intervention 
of the state is necessary. Public expenditures as fiscal policy instruments, which is 
one of the efficiency methods of the state in the economy, are handled in four main 
groups: public expenditures, tax policies, budget expenditures and borrowing. With 
these tools, governments intervene in the functioning of the economy and try to 
ensure that the strata of society distribute the income fairly. Türkiye is one of the 
countries where income inequality is constantly on the agenda. When we look at the 
fiscal policy practices implemented in Turkey in the last 20 years, it is seen that 
income transfer is tried to be made by means of fiscal policy to those who have a low 
share of social income, especially to the disadvantaged segments of society.When we 
look at the results of the fiscal policies implemented in Turkey in the 2002-2022 
period, it is seen that there is a significant level of income transfer to the lower 
income groups, especially through transfers, which is one of the budget sub-items. 
However, when the economic and fiscal policies implemented in the last 20 years are 
evaluated as a whole, it is seen that the upper income groups gain from these policies 
rather than the lower income groups. The fact that the Gini Coefficient, which is one 
of the most important indicators of equality in income distribution, has reached 
worse levels compared to the 2000s, and the share of the upper income groups 
among the shares of 20% income groups has increased, can be considered as a clear 
indicator of this.

Keywords: Fiscal policies, public expenditures, gini coefficient, lorenz curve.