Ölçme eşdeğerliğinin çoklu grup uygulamaları ve Rasch analizi ile değerlendirilmesi
The evaluation of measurement equivalence via multiple group analysis and Rasch analysis
Yazar: SERHAT HAYME
Danışman: DOÇ. DR. DERYA ÖZTUNA
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Biyoistatistik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Biyoistatistik = Biostatistics
Dizin: Biyoistatistik = Bioistatistics ; Doğrulayıcı faktör analizi = Confirmatory factor analysis ; Faktör analizi = Factor analysis ; Madde işlev faklılaşması = Differential item functioning ; Ölçekler = Scales ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation ; Ölçümleme = Measurement

Özet:
Ölçek, doğrudan ölçüm yapılamayan, gizli (latent) özelliklerin ölçülmesinde kullanılan, psikometrik özellikleri (geçerlik, güvenirlik, kullanışlılık, değişime duyarlılık) belirlenmiş ölçme aracı olarak tanımlanabilir. Geçerlilik, ölçme aracının ölçülecek özelliği, tam ve doğru olarak, başka özelliklerle karıştırmadan ölçebilmesidir. Geçerlilik kapsamında değerlendirilmesi gereken bir diğer önemli husus, benzer özellikteki bireylerin ölçme aracında yer alan maddelere benzer yanıtlar vermesidir. Ölçme eşdeğerliği olarak tanımlanan bu özellik, farklı gruplardaki bireylerin incelenen özellik düzeyleri sabit tutulduğunda madde(ler) üzerindeki başarı olasılıklarının veya olabilirliklerinin benzer olmasıdır.
Ölçme eşdeğerliği, farklı yaklaşımlar kullanılarak değerlendirilmesine rağmen, faktör analizi kapsamında "Çoklu Grup Doğrulayıcı Faktör Analizi (ÇG-DFA)" ve modern test teorisi kapsamında ise "Rasch Analizi" yaygın olarak kullanılan yöntemlerdir. Bu tez çalışması kapsamda sağlık alanında geçerli bir ölçüm aracı olan Modifiye Sağlık Değerlendirme Anketi (MSDA)'nin cinsiyet ve hastalık süresi (<=10 yıl, >10 yıl) yönünden ölçme eşdeğerliğine sahip olup olmadığı ÇG-DFA ve Rasch analizi ile değerlendirilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre, MSDA'nın cinsiyet ve hastalık süresi bakımından ölçme eşdeğerliğine sahip olduğu her iki yöntem ile de doğrulanmıştır. 
İşleyiş açısından benzer ve farklı yönleri bulunan bu iki yöntemin, ölçme eşdeğerliğinin test edilmesinde birlikte kullanılmasının, elde edilen sonuçların karşılaştırılabilmesine olanak sağlaması bakımından önemli olduğu düşünülmektedir.

Abstract:
The scale can be defined as a measurement tool used in the assessing the latent characteristics. Its psychometric properties; those are validity, reliability, usefulness and responsiveness, are confirmed. Validity is the ability of the measurement tool to completely and accurately measure the property to be scaled without interfering with other properties. The other important thing that should be evaluated in terms of validity is whether individuals with the same latent trait respond to the items in the same manner. This feature, defined as the measurement equivalence, means that for the individuals with the same latent trait from different groups, the probability of success or likelihood on the item(s) will be same. 
Measurement equivalence, although assessed using different approaches, the scope of factor analysis "Multiple Group Confirmatory Factor Anaysis (MG-CFA)" and the scope of the modern test theory "Rasch Analysis" are commonly used methods. In this study, the measurement equivalence of the Modified Health Assessment Questionnaire (MHAQ), which is a valid measurement tool in the health field, has been evaluated by "MG-CFA" and by "Rasch Analysis" in terms of gender and disease duration (<=10 years, >10 years). According to the results obtained, it has been confirmed with both methods that MHAQ has measurement equivalence for both gender and disease duration.
Although MG-CFA and Rasch analysis have similar and different aspects, using them together to test the measurement equivalence is considered important in terms enabling us to make a comparison between the results obtained.