Özbek yazarı Toğay Murat'ın eserlerindeki halk bilimi unsurları
The elements of folklore in Uzbek writer Togay Murat's novels
Yazar: FARANGİSBONU SHARIPOVA
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM DİLEK
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Halk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Edebi eserler = Literary works ; Halk bilimi = Folklore ; Murat, Togay = Murat, Togay ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Yeni Türk edebiyatı = New Turkish literature ; Özbek edebiyatı = Uzbek literature

Özet:
Roman türü yirminci yüzyılın ilk çeyreği itibariyle Özbek edebiyatına girmiş olmakla birlikte asıl gelişimini bu yüzyılın sonunda gerçekleştirmiştir. Özbek edebiyatının önemli edebî şahsiyetlerinden biri olan Toğay Murat yirminci yüzyılın son çeyreğinde eser vermiş olup, Özbekistan'ın Surhan bölgesine ait konuşma dilini, Özbek kültünün millî ve yöresel değerlerini, gelenek ve göreneklerini eserlerinde ustalıkla kullanmıştır. Çarlık döneminden başlayıp sosyalist, komünist ve bağımsızlık dönemlerini anlatmak için roman ve kıssa türlerini seçmiştir. Eserlerinde genellikle hayatın zorluklarına karşı ayakta durmaya çalışan çiftçi, çoban, pamukçu, bekçi gibi sıradan insanların hayatını konu almıştır. Eserleri adaletsizliğe karşı bir protesto, ezilmeye ve hor görülmeye karşı bir dik duruştur. Tezimizde, Özbek Türklerinin sözlü gelenekteki unsurları ve kültürel zenginliklerini ortaya koyan Özbek yazarı Toğay Murat'ın eserlerindeki halk bilimi ve halk edebiyatı unsurlarını tespit ederek Türkiye Türkçesine aktarıp inceledik. Yazar eserlerinde her çağa ayak uydurmuş, istediği dünyayı yaratabilmiş ve dönemin yöresel unsurlarını da döneme göre şekillendiğini bizlere gösterebilmiştir. Okuyucuya tarihten günümüze kadar uzanan gelenekleri, örf ve âdetleri, inanışları gibi birçok etkili öğeleri sunmuştur. Aralarında bazılarının günümüzde unutulmaya yüz tutan kültürel öğeler olduğunu belirtecek olursak, yazar eserleriyle gelecek nesillere ulaşmasını, onların öğrenmesini sağlamıştır diyebiliriz.

Abstract:
As the first quarter of the twentieth century, the novel type had been entered to Uzbek literature, and it's main development completed on end of this century. Togay Murat is one of the important writers in Uzbek Literature composed his literary output on late of twentieth century. He skillfully used the spoken language of the Surhan region of Uzbekistan harmonizing the national and local values, traditions, customs of the Uzbek cult in his works. He chose the genres of novel and parable to describe the periods of tzarist, socialist, communist and independence. Generally, he wrote about people who survived with difficulties of life as figure farmer, shepherd, watchman. His literary works are protest to injustice and upright stance against oppression and contempt. We have examined folklore and elements of folklore in the works of Uzbek writer Togay Murat who reveal the elements and cultural richness of Uzbek Turk and translated to Turkey Turkish. The writer's works get with the times, he could crate the world that he wanted. Also, he could show audience how the local elements are changing according to time. He presented us many strong and effective elements as traditions from history to the present, usage and believes. Some of cultural elements were about to be forgotten that he presents us in his novels, we might say that the author has enabled them to be reach for next generations.