Prediyabetik bireylerde pandemi öncesi ve sonrası hemoglobin A1c değişikliğinin incelenmesi
Assessment of HbA1c  changes in prediabetic individuals before and after the pandemic
Yazar: ÜMMÜGÜLSÜM ÖZBEK
Danışman: PROF. DR. ZUHAL AYDAN SAĞLAM ; DR. İSMAİL GÖKHAN KALAYCI
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi  / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç: İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi Dahiliye ve Aile Hekimliği polikliniklerine başvurmuş hastaların pandemi ile değişen hayat ve sağlık koşullarının prediyabetik hemoglobin A1c (HbA1c) değerleri üzerindeki etkisini incelemeyi amaçladık.
Gereç ve Yöntem: 11.09.2019-11.03.2020 tarihleri arasında İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi Dahiliye ve Aile Hekimliği polikliniklerine başvurmuş, HbA1c değerleri %5.7-6.4 arasında saptanmış olan hastalar arasından, 11.03.2020-11.03.2021 tarihleri arasında HbA1c değerlerine bakılmış olup dahil etme kriterlerini karşılayan hastalar kaydedilerek kesitsel, retrospektif olgu kontrol çalışması yapılmıştır. Kriterleri karşılayan hastaların tamamı (n=102) çalışmaya dahil edilmiştir. Hastalar aranarak eğitim durumu, medeni durum, pandemi döneminde çalışma durumu, pandemi döneminde evde yaşayan kişi sayısı, COVID-19 geçirme öyküsü, boy, çalışmaya dahil edilen ilk HbA1c değeri zamanındaki ve 1 yıl sonrasındaki kilosu, ailede diyabet öyküsü, çalışmaya dahil edilen ilk HbA1c değeri sonrasında haftalık yürüyüş süresi, diyetisyen başvurusu, diyet uygulaması, sigara kullanımı ve bilinen hastalıklar sorulmuştur. Dahil edilen hastaların HbA1c, trigliserid (TG), total kolesterol (TK), LDL kolesterol (LDL-K) ve HDL kolesterol (HDL-K) değerlerine hastanenin işletim sisteminden (Probel) ulaşılarak pandemi öncesi ve sonrasındaki değerleri karşılaştırılmıştır. Analizde SPSS 28.0 programı kullanılarak anlamlılık p<0.05 olarak kabul edilmiştir.
Bulgular: Hastaların %64.7'si kadındı, ortalama yaş 54.2 ± 6.8, ortalama boy 165.1±8.8, ortalama kilo 79.7±15.0 kg, ortalama vücut kitle indeksi (VKİ) 29.2±5.0 kg/m2 idi. %48'i ilköğretim mezunu, %80.4'ü evliydi ve %68.6'sı sigara kullanmıyor, %64.7'si komorbid hastalığa sahip, %64.7'si pandemi döneminde bir işte çalışmamış, %57.8'i COVID-19 enfeksiyonu geçirmemişti. %52'sinin ailesinde diyabet öyküsü mevcuttu. Tüm hastaların pandemiden önceki (11.09.2019-11.03.2020 tarihleri arasındaki) ve sonraki (12.03.2020-11.03.2021 tarihleri arasındaki) kilo, VKİ HbA1c değerleri ve lipid parametreleri kaydedilmiştir. Kilo, VKİ, HbA1c, TG, TK, LDL-K, HDL-K değerlerinin ilk ölçüm ortalamaları sırasıyla 79.7±15.0 kg, 29.2±5.0 kg/m2, %5.91±0.19, 139.8±75.1 mg/dl, 232.5±48.1 mg/dl, 150.9±38.3 mg/dl, 55.7±12.8 mg/dl olarak, ikinci ölçüm ortalamaları sırasıyla 80.0±15.4 kg, 29.3±5.2 kg/m2, % 5.82±0.30, 151.2±89.4 mg/dl, 225.2±44.9 mg/dl, 142.3±39.6 mg/dl, 53.6±13.5 mg/dl olarak bulunmuştur. İkinci ölçüm HbA1c ve HDL-K değeri ilk ölçüme göre anlamlı düşüş göstermiştir. İkinci ölçüm trigliserid değeri ilk ölçüme göre anlamlı artış göstermiştir. Hastaların %59.8'i haftada 150 dakikadan az yürüyüş yapmış, %95.1'i diyetisyene başvurmamış, %60.8'i kendi diyet yapmamıştı. Hastalar HbA1c değeri düşen veya sabit kalan ve artan, eğitim durumu ilköğretim ve üzeri olan ve lise ve altı olan, kilosu düşen veya sabit kalan ve artan olarak gruplara ayrılıp tüm sosyodemografik veriler ve laboratuar parametleri olarak karşılaştırılmıştır. 102 hastanın 29'u HbA1c artan gruptaydı ve bunların 4'ünün (%13.7, tüm grupta %3.9'nun) aşikar DM'e ulaştığı saptandı. HbA1c değeri artan grupta eğitim düzeyi HbA1c değeri düşen veya sabit kalan gruptan anlamlı olarak daha düşüktü. Eğitim durumu ilköğretim ve altı olan ve lise ve üzeri olan gruplar arasında ilk ölçüm HbA1c değeri ortalamaları arasında anlamlı fark yokken ikinci ölçüm HbA1c değeri eğitim durumu lise ve üzeri olan grupta anlamlı düşüklük bulunmuştur. Eğitim durumu lise ve üzeri olan grupta ikinci ölçüm HbA1c değeri ilk ölçüme göre anlamlı düşüş göstermiştir HbA1c artan grupta ilk ölçüm TK ve LDL-K değeri HbA1c düşen veya sabit kalan gruptan anlamlı olarak daha yüksekti. HbA1c artan grupta 2. ölçüm HDL kolesterol değeri ilk ölçüme göre anlamlı düşüş göstermiştir. Kilosu artan grupta sigara kullanım oranı kilosu düşen veya sabit kalan gruptan anlamlı olarak daha yüksekti. Kilosu artan grupta kendi kendine diyet yapma oranı kilosu düşen veya sabit kalan gruptan anlamlı olarak daha düşüktü. Kilosu düşen veya sabit kalan grupta 2. ölçüm HbA1c değeri ilk ölçüme göre anlamlı düşüş göstermiştir.  Kilosu düşen veya sabit kalan grupta 2. ölçüm TG değeri ilk ölçüme göre anlamlı artış göstermiştir. Kilosu artan grupta 2. ölçüm TG ve TK değerleri kilosu düşen veya sabit kalan gruptan anlamlı olarak daha düşüktü. 
Sonuç: Çalışmamızda beklentimizin aksine prediyabetik bireylerin HbA1c değerleri pandemi sürecinde anlamlı düşüş göstermiştir. Bu düşüşte eğitim düzeyinin etkili olduğu görülmüştür. Yüksek eğitim düzeyine sahip olan katılımcı grubunun incelenen parametreler açısından düşük eğitim düzeyine sahip olan gruba göre anlamlı bir farklılık göstermediği tespit edildi. Ancak, diyet algısını standartlaştırmak mümkün olmadı. Yüksek eğitim düzeyine sahip olan katılımcılar, "kendi kendinize diyet yaptınız mı?" sorusuna hayır yanıtı verseler dahi, gerçekte düşük eğitim düzeyine sahip gruba kıyasla daha sağlıklı beslenmiş olabilecekleri için HbA1c değerlerinde düşüş olmuş olabilir. Eğitim düzeyinin iyileştirilmesinin prediyabetten diyabete ilerlemenin azaltılmasına yardımcı olabileceği görülebilir.

Abstract:
Aim: We aimed to examine the effect of the pandemic and changing living and health conditions on prediabetic hemoglobin A1c (HbA1c) values of patients admitted to the Internal Medicine and Family Medicine outpatient clinics of Istanbul Training and Research Hospital.
Materials and Methods: Between 11.09.2019-11.03.2020, a cross-sectional, retrospective case-control study was conducted by enrolling patients who were admitted to the Internal Medicine and Family Medicine outpatient clinics of Istanbul Training and Research Hospital between 11.09.2019-11.03.2020 and whose HbA1c values were between 5.7-6.4%, and whose HbA1c values were checked between 12.03.2020-11.03.2021 and who met the inclusion criteria. All patients who met the criteria (n=102) were included in the study. Patients were called and asked about their educational status, marital status, employment status during the pandemic, number of people living at home during the pandemic, history of COVID-19, height, weight at the time of the first HbA1c value included in the study and 1 year later, family history of diabetes, weekly walking time after the first HbA1c value included in the study, dietitian referral, dietary practice, smoking and known diseases. HbA1c, triglyceride (TG), total cholesterol (TC), LDL cholesterol (LDL-C) and HDL cholesterol (HDL-C) values of the included patients were accessed from the hospital's operating system (Probel) and their values before and after the pandemic were compared. SPSS 28.0 program was used in the analysis and significance was accepted as p<0.05.
Results: 64.7% of the patients were female, mean age was 54.2±6.8 years, mean height was 165.1±8.8, mean weight was 79.7±15.0 kg, mean body mass index (BMI) was 29.2±5.0 kg/m2. 48% were primary school graduates, 80.4% were married, 68. 6% were non-smokers, 64.7% had comorbid diseases, 64.7% were not employed during the pandemic, 57.8% had not had COVID-19 infection, and 52% had a family history of diabetes. Weight, BMI HbA1c values and lipid parameters of all patients before (between 11.09.2019-11.03.2020) and after (between 12.03.2020-11.03.2021) the pandemic were recorded. The mean values of weight, BMI, HbA1c, TG, TC, LDL-C, HDL-C were 79.7±15.0 kg, 29.2±5.0 kg/m2, 5.91±0.19%, 139.8±75.1 mg/dl, 232.5±48.1 mg/dl, 150. 9±38.3 mg/dl, 55.7±12.8 mg/dl, and the second measurement averages were 80.0±15.4 kg, 29.3±5.2 kg/m2, 5.82±0.30%, 151.2±89.4 mg/dl, 225.2±44.9 mg/dl, 142.3±39.6 mg/dl, 53.6±13.5 mg/dl, respectively. Second measurement HbA1c and HDL-C values showed a significant decrease compared to the first measurement. The second measurement triglyceride value showed a significant increase compared to the first measurement. 59.8% of the patients walked less than 150 minutes per week, 95.1% did not consult a dietician, and 60.8% did not make their own diet. All sociodemographic data and laboratory parameters were compared in the following groups: decreasing or stable and increasing HbA1c values, education level of primary school and above and high school and below, decreasing or stable and increasing weight. The educational level in the group with increasing HbA1c value was significantly lower than the group with decreasing or stable HbA1c value. There was no significant difference between the mean HbA1c values in the first measurement between the groups with an educational level of primary school and below and high school and above, while the second measurement HbA1c value was significantly lower in the group with an educational level of high school and above. In the group with high school and above educational status, the second measurement HbA1c value showed a significant decrease compared to the first measurement. In the group with increasing HbA1c, the first measurement TC and LDL-C values were significantly higher than the group with decreasing or stable HbA1c. In the group with increasing HbA1c, the 2nd measurement HDL cholesterol value showed a significant decrease compared to the first measurement. The rate of smoking was significantly higher in the group whose weight increased than in the group whose weight decreased or remained constant. The rate of self-dieting was significantly lower in the group whose weight increased than in the group whose weight decreased or remained constant. In the group whose weight decreased or remained constant, the 2nd measurement HbA1c value showed a significant decrease compared to the first measurement.  In the group whose weight decreased or remained constant, the 2nd measurement TG value showed a significant increase compared to the first measurement. In the group whose weight increased, 2nd measurement TG and TC values were significantly lower than the group whose weight decreased or remained constant.
Conclusion: Contrary to our expectation, HbA1c values of prediabetic individuals showed a significant decrease during the pandemic. Education level was found to be effective in this decrease. It was determined that the group of participants with high education level did not show a significant difference in terms of the parameters examined compared to the group with low education level. However, it was not possible to standardize the perception of diet. Even if the participants with a high level of education answered no to the question "did you diet yourself?", they may have actually eaten healthier compared to the group with a low level of education, which may have led to a decrease in HbA1c values. It can be seen that improving educational attainment may help reduce progression from prediabetes to diabetes.