Polikistik over sendromlu hastalarda subklinik hipotiroidi varlığının insülin direnci ve dislipidemi üzerine etkileri
Investigation of the effects of subclinic hypothyroidism on insulin resistance and dyslipidemia in patients with polycystic ovary syndrome
Yazar: FATMA KÜÇÜK
Danışman: PROF. DR. HACER CAVİDAN GÜLERMAN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Kadın Hastalıkları ve Doğum Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Kadın Hastalıkları ve Doğum = Obstetrics and Gynecology
Dizin: Dislipidemi = Dyslipidemia ; Hipotiroidizm = Hypothyroidism ; Polikistik over sendromu = Polycystic ovary syndrome ; Tiroid bezi = Thyroid gland ; Tiroid hastalıkları = Thyroid diseases ; İnsülin direnci = Insulin resistance

Özet:
Amaç: Polikistik Over Sendromu prevalansı yüksek olan ve metabolik etkileri nedeniyle yaşam boyu takip gerektiren multisistemik bir hastalıktır. Subklinik hipotiroidinin de PKOS'a benzer bazı metabolik riskler taşıdığı düşünülmektedir. Her iki endokrinolojik bozukluğun birlikte bulunması bu riskleri arttırarak takip ve tedavi modalitelerinde değişiklikler yapılmasını gerektirebilir. Biz yaptığımız çalışma ile subklinik hipotiroidinin PKOS hastalarında hormonal parametreler, lipit profili ve insülin direnci düzeyleri üzerindeki etkisini ve bunlara bağlı olarak uzun dönem metabolik sonuçlar açısından bu hasta grubunda ek bir risk faktörü olup olmadığını incelemeyi amaçladık. 

Gereç ve Yöntem: Bu çalışma üç gruptan oluşan bir kesitsel vaka kontrol çalışması olarak dizayn edilmiştir. Ankara Şehir Hastanesi Reproduktif Endokrinoloji Kliniği'ne Mayıs 2021-Eylül 2021 tarihleri arasında başvuran PKOS ve subklinik hipotiroidisi olan 18-40 yaş arası 53 kadın grup 1; PKOS olup ötiroid olan 18-40 yaş arası 53 kadın grup 2; tamamen sağlıklı olan 54 kadın kontrol grubu olarak ele alınmıştır. Her hastanın serum TSH, T4, FSH, LH, E2, DHEA-S, Androstenedion, SHBG, Total testosteron, Serbest testosteron, 17-OH-progesteron, AMH, Açlık glukoz, Açlık insülin, Trigliserit, Total kolesterol, LDL, HDL, VLDL düzeylerine bakılmış, LH/FSH oranı ve HOMA-IR değerleri hesaplanmıştır. Her üç grubun demografik-klinik özellikleri kaydedilmiş ve SPSS istatistik programı kullanılarak gerekli karşılaştırmalar yapılmış ve istatistiksel anlamlılıkları değerlendirilmiştir.

Bulgular: Çalışmamız sonucunda HOMA-IR, açlık insülin ve total testosteron düzeyleri SCH+PKOS olan grup 1'de sağlıklı kontrol grubundan (grup 3) anlamlı olarak yüksek bulunmuştur. (sırasıyla p=0,011, p=0,006, p=0,004) Bu parametreler açısından SCH+PKOS grubu (grup 1) ile ötiroid PKOS grubu (grup 2) arasında ve ötiroid PKOS grubu (grup 2) ile sağlıklı kontrol grubu (grup 3) arasında anlamlı fark saptanmamıştır.   SCH+PKOS grubunun AMH değerleri ötiroid PKOS grubu ve sağlıklı kontrol grubundan anlamlı olarak yüksek bulunmuştur. (sırasıyla p<0,001, p=0,001) Ötiroid PKOS grubu ve sağlıklı kontrol grubu arasında AMH değerleri açısından istatistiksel anlamlı fark gösterilememiştir.  VKİ, LH, LH/FSH oranı, Androstenedion, Trigliserit ve VLDL düzeyleri SCH+PKOS grubu ve ötiroid PKOS grubu arasında anlamlı fark göstermezken; her iki grubun bu parametreler için ortalama değerleri sağlıklı kontrol grubundan anlamlı olarak yüksek izlenmiştir. (sırasıyla VKİ için p<0,001 ve p=0,025, LH için p<0,001 ve p<0,001, LH/FSH oranı için p<0,001 ve p<0,001, Androstenedion için p<0,001 ve p=0,014, Trigliserit için p=0,011 ve p=0,012, VLDL için p=0,012 ve p=0,012)  SCH+PKOS grubunun total kolesterol ve LDL değerleri ötiroid PKOS grubu ve sağlıklı kontrol grubuna göre yüksek olarak bulunsa da aradaki bu fark istatistiksel olarak anlamlı değere ulaşmamıştır. SHBG ve HDL düzeyleri SCH+PKOS grubu ve ötiroid PKOS grubunda sağlıklı kontrol grubuna göre anlamlı olarak düşük bulunmuştur. (sırasıyla  SHBG için p=0,001 ve p=0,035, HDL için p=0,002 ve p<0,001)  Bu parametreler açısından SCH+PKOS grubu ve ötiroid PKOS grubu arasında istatistiksel olarak anlamlı fark izlenmemiştir. SCH+PKOS grubunun 17-OH Progesteron düzeyleri sağlıklı kontrol grubuna göre anlamlı olarak yüksek bulunmuştur. (p=0,021) Bu parametre için SCH+PKOS grubu ile ötiroid PKOS grubu arasında ve ötiroid PKOS grubu ile sağlıklı kontrol grubu arasında istatistiksel anlamlı fark izlenmemiştir. 

Sonuç: Çalışmamız sonucunda elde ettiğimiz verilere göre;  subklinik hipotiroidi ve PKOS birlikteliğinin özellikle insülin direnci ve glukoz metabolizması üzerindeki olumsuz etkileri kontrol grubuyla karşılaştırıldığında ötiroid PKOS'lularda görülen olumsuz etkilerden daha belirgindir.  Bu bulgular PKOS tanısı alan hastalarda sadece aşikar hipotiroidinin değil subklinik hipotiroidinin de araştırılarak; iki endokrinolojik bozukluğun birlikte bulunması durumunda hastaların metabolik riskler ve bunlara bağlı gelişebilecek uzun dönem komplikasyonlar açısından yakın takip edilmesi gerektiğini düşündürmektedir. Daha spesifik ve büyük örneklem gruplarıyla yapılacak çalışmalarla literatürdeki çelişkiler giderilmeli ve tanı, takip ve tedavi protokolleri bu bulgular ışığında yeniden standardize edilmelidir. 

Anahtar Kelimeler: PKOS, subklinik hipotiroidi, insülin direnci, dislipidemi

Abstract:
Objective: Polycystic Ovary Syndrome is a multisystemic disease with a high prevalence and requires lifelong follow-up due to its metabolic effects. Subclinical hypothyroidism is thought to carry some metabolic risks similar to PCOS. The co-existence of both endocrinological disorders may increase these risks and may require changes in follow-up and treatment modalities. In our study, we aimed to examine the effect of subclinical hypothyroidism on hormonal parameters, lipid profile and insulin resistance levels in PCOS patients and whether there is an additional risk factor in this patient group in terms of long-term metabolic outcomes.

Materials and Methods: This study was designed as a cross-sectional case-control study consisting of three groups. Group 1 of 53 women aged 18-40 years with PCOS and subclinical hypothyroidism who applied to Ankara City Hospital Reproductive Endocrinology Clinic between May 2021 and September 2021; 53 women aged 18-40 years with PCOS who were euthyroid group 2; 54 completely healthy women were taken as the control group. Each patient's serum TSH, T4, FSH, LH, E2, DHEA-S, Androstenedione, SHBG, Total testosterone, Free testosterone, 17-OH-progesterone, AMH, Fasting glucose, Fasting insulin, Triglyceride, Total cholesterol, LDL, HDL, VLDL levels were checked, LH/FSH ratio and HOMA-IR values ​​were calculated. Demographic-clinical characteristics of all three groups were recorded and necessary comparisons were made using the SPSS statistical program and their statistical significance was evaluated.

Results: As a result of our study, HOMA-IR, fasting insulin and total testosterone levels were found to be significantly higher in group 1 with SCH+PCOS than in the healthy control group (group 3). (p=0.011, p=0.006, p=0.004, respectively) In terms of these parameters, there was a difference between the SCH+PCOS group (group 1) and the euthyroid PCOS group (group 2), and the euthyroid PCOS group (group 2) and the healthy control group (group 3). No significant difference was found between the euthyroid PCOS group and the healthy control group. AMH values ​​of the SCH+PCOS group were found to be significantly higher than the euthyroid PCOS group and the healthy control group. (p<0.001, p=0.001, respectively) In terms of AMH values; there was no statistically significant difference between the euthyroid PCOS group and the healthy control group. While BMI, LH, LH/FSH ratio, Androstenedione, Triglyceride and VLDL levels did not differ significantly between the SCH+PCOS group and the euthyroid PCOS group; the mean values ​​of those groups for these parameters were significantly higher than the healthy control group. (p<0.001 and p=0.025 for BMI, p<0.001 and p<0.001 for LH, p<0.001 and p<0.001 for LH/FSH ratio, p<0.001 and p=0.014 for Androstenedione, p=0.011 and p=0.012 for Triglyceride, p=0.012 and p=0.012 for VLDL respectively) Although the total cholesterol and LDL values ​​of the SCH+PCOS group were higher than those of the euthyroid PCOS group and the healthy control group, this difference did not reach a statistically significant value. SHBG and HDL levels were found to be significantly lower in the SCH+PCOS group and the euthyroid PCOS group compared to the healthy control group. (p=0.001 and p=0.035 for SHBG, p=0.002 and p<0.001 for HDL, respectively) In terms of these parameters, no statistically significant difference was observed between the SCH+PCOS group and the euthyroid PCOS group. 17-OH Progesterone levels of the SCH+PCOS group, were found to be significantly higher than the healthy control group. (p=0.021) No statistically significant difference was observed between the SCH+PCOS group and the euthyroid PCOS group, and between euthyroid PCOS group and the healthy control group for this parameter.

Conclusion: According to the data we obtained as a result of our study; the negative effects of subclinical hypothyroidism and PCOS coexistence, especially on insulin resistance and glucose metabolism, are more pronounced than the negative effects seen in euthyroid PCOS patients compared to the control group. These findings were investigated by investigating not only overt hypothyroidism but also subclinical hypothyroidism in patients diagnosed with PCOS; in case of coexistence of two endocrinological disorders, patients should be followed closely in terms of metabolic risks and long-term complications that may develop due to them. Contradictions in the literature should be eliminated with more specific and larger sample groups, and diagnosis, follow-up and treatment protocols should be re-standardized in the light of these findings.

Keywords: PCOS, subclinical hypothyroidism, insulin resistance, dyslipidemia