3., 4. ve 7. sınıf Fen Bilimleri ders kitaplarındaki metafor ve analojilerin tespiti ve kullanılabilirliğine yönelik öğretmen görüşleri
Teachers' opinions on the detection and usability of metaphors and analogies in 3rd, 4th, and 7th grade science textbooks
Yazar: ZELİHA KARABULUT
Danışman: PROF. DR. ABDULLAH AYDIN
Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Öğrencilerin bilişsel ve duyuşsal gelişimleri açısından metafor ve analojiler oldukça 
önemlidir. Fen Bilimleri ders kitaplarında anlaşılması zor soyut kavramlar bulunmaktadır. Bu 
kavramların öğrenilmesi ve akılda tutulabilmesi için kullanılan metafor ve analojiler Fen 
Bilimleri ders kitaplarında benzetme, şekil, model olarak sıkça kullanılmaktadır. Bu çalışmada, 
3., 4. ve 7. Sınıf Fen Bilimleri ders kitabında yer alan metafor ve analojilerin tespitinin 
yapılması ve metafor ve analojilerin kullanılabilirliğine yönelik öğretmen görüşlerinin 
belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu genel amaç kapsamında takip eden özel amaçlara ulaşılmaya 
çalışılmıştır. Bu özel amaçlar: i) Adı geçen kitaplarda araştırmacı tarafından metafor ve 
analojilerin tespit edilmesi, ii) Araştırmacı tarafından tespit edilen metafor ve analojilere 
uzman/ların görüşleri alınarak son şeklinin verilmesi, iii) Daha sonra son şekli verilen metafor 
ve analojilerden "Öğretmen Görüş Formunun" oluşturulması – şeklindedir. Bu araştırmada 
nitel araştırma yöntemlerinden olan doküman analizi tekniği kullanılmıştır. Araştırmanın 
evrenini Türkiye'de öğretim materyali olarak kullanılan Fen Bilimleri ders kitapları 
oluşturmaktadır. Kırşehir ili ve ilçelerinde ilkokul ve ortaokullarda görev yapan ve rastgele 
seçilen 76 tane Fen Bilgisi öğretmenine "gönüllülük" esası göz önünde bulundurularak 
"Öğretmen Görüş Formu" uygulanmıştır. Öğretmen Görüş Formunda 11. ve 15. Sorular aynı 
olmasına rağmen, 2 öğretmenin de aynı soruya farklı cevaplar verdiği tespit edilmiştir. Bundan 
dolayı çalışmanın güvenirliğine katkıda bulunmak için bu adayların sorulara verdiği cevaplar 
geçersiz kabul edilmiştir . Güvenirliği sağlamak için 74 öğretmenin verileri analiz edilmiştir
3., 4. ve 7. sınıf ders Fen Bilimleri ders kitabında tespit edilen metafor ve analojilerin 
kullanılabilirliğine yönelik belirtke tablosuna bakıldığında öğretmenlerin %41,6'sının 
derslerinde analoji ve metafor kullandığı, metafor ve analojilerin bilinirliğine yönelik belirtke 
tablosuna bakıldığında ise öğretmenlerin % 71,6'sının analoji ve metaforları bildiği 
görülmektedir. Bu sonuç doğrultusunda öğrencilerin anlamakta güçlük çektiği konularda 
analojilere ve metaforlara daha fazla yer verilmesi, bununla birlikte öğretmenlere yönelik 
hizmet içi eğitimlerle analoji ve metafor kullanımı ile ilgili eğitimlerin verilmesi önerilir.

Abstract:
Metaphors and analogies are very important for for students' cognitive and affective 
developments. Science textbooks contain abstract concepts that are difficult to understand.
Metaphors and analogies used to learn and keep these concepts in mind are frequently used as 
analogies, figures and models in science textbooks. In this study, it was aimed to identify the 
metaphors and analogies in the 3rd, 4th and 7th grade science textbooks and to determine the 
teachers' opinions on the usability of metaphors and analogies. Within the scope of this general 
purpose, the following specific objectives have been tried to be achieved. These special 
purposes: i) Identification of metaphors and analogies by the researcher in the mentioned books, 
ii) Finalizing the metaphors and analogies identified by the researcher by taking the opinions 
of expert(s), iii) Then, creating a "Teacher Opinion Form" from the finalized metaphors and 
analogies- is in the form. In this research, document analysis technique, one of the qualitative 
research methods, was used. The population of the research consists of science textbooks used 
as teaching materials in Turkey. "Teacher Opinion Form" was applied to 76 randomly selected 
science teachers working in primary and secondary schools in Kırşehir province and its districts, 
taking into account the "volunteer" principle. When we look at the table of indicators for the 
usability of metaphors and analogies found in the 3rd, 4th and 7th grade science textbooks, it is 
seen that 41.6% of the teachers use analogies and metaphors in their lessons, and when we look 
at the table of indicators for the familiarity of metaphors and analogies, it is seen that 71.6% of 
the teachers know analogies and metaphors. In line with this result, it is recommended to 
include more analogies and metaphors in subjects that students have difficulty understanding, 
and to provide in-service training for teachers on the use of analogy and metaphor.