Müteahhir dönem kelâmında ma'dûm problemi
The problem of maʿdum in the Mutaakhkhirin period of kalām
Yazar: SERCAN YAVUZ
Danışman: PROF. DR. NAMIK KEMAL OKUMUŞ ; PROF. DR. HÜSEYİN AYDIN
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy

Özet:
Bu çalışma, müteahhirûn dönemi kelamcılarının umûr-ı âmme içerisinde metafiziğin bir meselesi olarak belirledikleri kavramlardan en geneli olan varlığın karşıtı yokluğu ele almıştır. Araştırma kelam ilminin felsefeyle etkileşimi sonucu müteahhirûn dönemde oluşan kelam birikiminin yokluk kavramının incelenmesi üzerinden ortaya çıkmasını sağlamayı hedeflemiştir. Müteahhirûn dönemi kelamcılarının umûr-ı âmme bağlamında ortaya koydukları ma'dûm anlayışları mevcûdun anlaşılmasında etkin rol oynamıştır." yargısı bağlamında cevap aranan sorular şunlardır: "Müteahhirûn dönemi kelamcılarının ma'dûm anlayışı nasıldır? Umûr-ı âmme çerisinde ma'dûmun ele alınış biçimleri ve umûr-ı âmme içerisindeki yeri nedir? Mevcûd veya varlıkla ilgili meselelerin anlaşılmasında ma'dûm kavramının rolü nasıl olmuştur? Bu birikimin ortaya çıkarılması, İslam Düşüncesinin kelâm ayağı açısından nereye geldiğini göstermesi önem arz etmektedir. Ûmur-ı âmmenin en önemli kavramının varlık olduğu düşünüldüğünde onunla ilgili olan ma'dûm gibi temel ve kilit kavramların anlaşılması ve varlıkla olan ilişkisinin tespit edilmesi bu önemi daha da artıracaktır. Bu bağlamda araştırmada tümevarım ve tümdengelim gibi tekniklerin kullanıldığı nitel yöntemler tercih edilmiştir. Zira problemin belirlenmesi, verilerin toplanması, sınıflandırma, analiz etme ve değerlendirme şeklindeki süreç için en uygun yol budur. 
Araştırma, giriş ve üç bölümden oluşturulmuştur. Giriş kısmı araştırmanın konusuna, amacına, önemine, yöntemine, kapsam ve sınırlılıklarına, kaynaklarına ve planına hasredilmiştir. Birinci bölümde ma'dûmla ilgili kavramsal meseleler, ikinci bölümde ontolojik meseleler ve son olarak üçüncü bölümde epistemolojik meseleler irdelenmiştir. Çalışmanın sonucunda ise varlıkla ilgili bazı meselelerin anlaşılmasında yokluk kavramının anlaşılmasının gerekli olduğu görülmüştür.
Anahtar Kelimeler: Kelâm, umûr-ı âmme, varlık, yokluk, mevcûd, ma'dûm.

Abstract:
This study addresses absence, the opposite of existence, as one of the broadest notions that theologians of the Mutaakhirin Era considered as a subject of discussion for metaphysics in umur'l ammah. By investigating the notion of absence, the study aimed to unearth the knowledge of kalām, which accumulated in the Mutaakhirin Era as a result of the interaction between ʿIlm al-Kalām and philosophy. The study sought answers to several research questions based on the claim that "the maʿdum understanding developed by the theologians of the Mutaakhirin Era, based on umur'l ammah, played an active role in understanding existence: How is the understanding of maʿdum among the theologians of the Mutaakhirin Era be described? How is the notion of maʿdum considered in umur'l ammah and what is the place of this notion in it? What role the concept of maʿdum played in understanding the issues related to existence or mawjud? Revealing this accumulation of knowledge is critical in terms of showing the current status of Islamic thought, with respect to its studies of Kalām. Given that the most critical concept of umur'l ammah is existence, understanding key concepts, such as maʿdum, and determining their relationship with existence will further add to this importance. The study was carried out using qualitative methods, with techniques such as induction and deduction, as they are highly appropriate, not only for identifying the problem but also for collecting, classifying, analysing and evaluating data.
This paper is composed of an introduction followed by three sections. The introduction is devoted to the subject, purpose, importance, method, scope and limitations of the study, along with sources and research plan. The study addresses conceptual issues related to the notion of maʿdum in the first section, ontological issues in the second and epistemological issues in the third. The results revealed that it is necessary to understand the notion of absence to be able to appreciate some issues related to existence.
Keywords: Kalām, Umur'l Ammah, Existence, Absence, Mawjud, Maʿdum.