Bir üniversite hastanesinde çalışan hemşirelerin klinik araştırmalar hakkındaki bilgi, görüş ve tutumlarının değerlendirilmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi hastanesi örneği
Nurses' knowledge, opinions and attitudes toward clinical research  A cross sectional survey at Dokuz Eylul University Hospital
Yazar: HACER BULUT AKSOY
Danışman: PROF. DR. AYŞE GELAL
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Hemşirelik = Nursing
Dizin: Bilgi = Knowledge ; Biyomedikal araştırmalar = Biomedical research ; Hastane hemşireleri = Nursing staff-hospital ; Hastane hemşireleri = Nursing staff-hospital ; Hastaneler-üniversite = Hospitals-university ; Hemşireler = Nurses ; Hemşirelik araştırmaları = Nursing research ; Hemşirelik eğitimi = Education-nursing ; Hemşirelik hizmetleri = Nursing services

Özet:
Amaç: Bu araştırma hemşirelerin klinik araştırmalar hakkındaki bilgi ve tutumları ile klinik araştırma hemşireliğine dair görüşleri ve bunlara etki eden etmenlerin incelenmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir.
Yöntem: Tanımlayıcı, kesitsel bir araştırmadır. Araştırmanın örneklemini,  Dokuz Eylül Üniversitesi Hastanesi'nde dahili (168) ve cerrahi (138) birimlerde çalışan toplam 306 hemşire oluşturmuştur. Veriler, 1-30 Ağustos 2015 tarihleri arasında araştırmacılar tarafından hazırlanan anket formu aracılığı ile toplanmıştır. Her doğru/olumlu yanıt için 1 puan, yanlış/olumsuz ve fikrim yok yanıtları için ise 0 puan verilerek hesaplamalar gerçekleştirilmiştir. Veriler tanımlayıcı istatistikler, bağımsız gruplarda t –testi, tek yönlü varyans analizi (one- way ANOVA) ve korelasyon analizi ile değerlendirilmiş, p<0.05 düzeyi anlamlı kabul edilmiştir.
Bulgular: Çalışmaya katılan 291 hemşirenin yaş ortalaması 34.6 ± 7.4 olup, % 97.9'u kadın, %81.4'ü lisans mezunu ve %66.0'sı evlidir. Hemşirelerin %8.6'sının klinik araştırmalarda çeşitli görevlerde bulunduğu, ancak sadece %3.8'inin klinik araştırmalar ile ilgili eğitim aldığı belirlenmiştir. Hemşirelerin klinik araştırmalar ile ilgili bilgi düzeylerinin ortalaması 10.1 ± 4.1 (maks. 19), olumlu tutum puanlarının ortalaması ise 5.8  ± 1.7 (maks. 8) olarak bulunmuştur. Hemşirelerin çoğunun klinik araştırma tanımını ve etik kurul izni olmadan klinik araştırmanın başlatılamayacağını, bildiği ancak klinik araştırmaların etik yönü ile ilgili düzenlemelere ait bilgilerinin sınırlı olduğu görülmüştür. Hemşirelerin çoğunluğunun gönüllünün tanımı, bilgilendirilmiş olur ve gönüllü bilgilerinin gizliliği ile ilişkili kavramları bildiği ancak sadece %4.8'inin duyarlı gruplarda klinik araştırma yapılmasına ilişkin bilgi sahibi olduğu saptanmıştır.  Hemşirelerin klinik araştırmaların tasarımına ilişkin ifadeleri doğru yanıtlama oranlarının %37.8'i geçememiş olduğu görülmüştür. Klinik araştırmalar ile ilgili eğitimi olan, klinik araştırmalarda görev alan ve klinik araştırma ile ilgili danışan hastası olan hemşirelerin klinik araştırmaya ilişkin bilgi puanlarının diğer hemşirelere göre anlamlı olarak daha yüksek olduğu bulunmuştur (p<0.05). Hemşirelerin klinik araştırmalar ile ilgili bilgi düzeyleri ile klinik araştırmalara ilişkin tutumları arasında pozitif ve orta düzeyde bir ilişki gösterilmiştir  (r =0.35, p<0.01). "Klinik araştırma hemşireliği ayrı bir uzmanlık dalı olmalıdır" görüşünde olan ve klinik araştırmalarda görev almak için isteklilik gösteren hemşirelerin klinik araştırmalar ile ilgili bilgi ve tutum puanlarının daha yüksek olduğu bulunmuştur (p<0.05).
Sonuç: Klinik araştırmaların yürütülmesi ve etik yönü ile ilgili olarak temel eğitim programlarının açılması ve hemşirelerin bu programlara katılımlarının teşvik edilmesi,  ülkemizde yürütülen nitelikli klinik araştırmaların sayısının artmasında rol oynayacaktır. 

Anahtar Sözcükler: Klinik araştırma, hemşirelik, hemşirelerin tutumu, hemşirelerin bilgi düzeyi, klinik araştırma hemşireliği

Abstract:
Aims: The purpose of this research is to investigate the nurses' knowledge and attitudes toward clinical research and their opinions about clinical research nursing and the factors affecting them.
Method: This research is a descriptive cross sectional study. The sample of the study was comprised of 306 nurses who work in medical (168) and surgical (138) departments at Dokuz Eylul University Hospital. The data was collected between 1 and 30 August 2015 via a survey created by the researchers. While each right/positive answer was marked as 1 point, wrong/negative as well as "no idea" answers were marked as 0 points for the calculations. The data has been analysed by employing descriptive statistics, independent t-tests, one-way ANOVA and correlation analysis. The significance level was set at p<0.05.
Results: The mean age of the respondents was 34.6 ± 7.4 years of age. Of the respondents, 97.9% were female, 81.4% had graduate degree and 66.0% were married. The results indicated that 8.6% of the respondents had experience in clinical research and only 3.8% of the respondents had undertaken relevant training in clinical research. The mean of knowledge level of the respondents regarding clinical research was 10.1 ± 4.1 (max. 19) and the average positive attitude score of the respondents was 5.8 ± 1.7 (max.8). Most of the respondents were aware of the description of clinical research and the impossibility of starting a new clinical research without having an approval from the ethical committee. But, however, the respondents had a limited knowledge of ethical regulations regarding clinical researches. While most of the respondents had knowledge of the description of volunteer, informed consent and privacy of volunteers' information, only 4.8% of the respondents had knowledge of clinical researches on vulnerable population. The average rate of correct answers for clinical research design did not exceed 37.8%. The respondents, who have relevant clinical research training, experience and also patients consulting about clinical research, had significantly higher knowledge score than the rest of the respondents (p<0.05). There was a significantly positive correlation between the knowledge level and the attitude scores toward clinical research (r =0.35, p<0.01). The nurses, who agreed on "the clinical research nursing should be a separate profession" and also shown their willingness to be assigned to clinical researches, had relatively higher knowledge and attitude scores among the sample of this study.
Conclusion: Designing and providing basic training programmes regarding clinical researches and their ethical relevance and also encouraging the nurses to participate in those training programmes will have a significant role in increasing the number of clinical researches in Turkey.

Keywords: Clinical research, nursing, nurses' attitude, nurses' knowledge level, clinical research nursing