Tarihi gelişim içinde Darphane-i Amire yapıları ve Damga Matbaası'nın mimari analizi ve değerlendirilmesi
The architectural analysis and evaluation of Darphane-i Amire buildings and the Stamp Printing House in historical process
Yazar: H. DİDEM SUNAN
Danışman: DOÇ. DR. NADİDE SEÇKİN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Rölöve-Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Devletçe bastırılıp tedavüle sunulan, üzerinde degeri yazılı, madeni veya kâgıttan ödeme aracıolan para, tarih boyunca, devletler için egemenligin en önemli simgelerinden biri olmustur.Osmanlı mparatorlugu'nda da, kurucusu olan Osman Bey zamanından beri, para basıldıgıbilinmektedir.Osmanlı'da madeni paralara ?sikke?, para basma islemine ?darp?, para basılan yere ise?darphane? adı verilmekteydi. mparatorluk süresince, birçok sehirde darphane kurulmus vepara basılmıstır. stanbul'un fethinden itibaren stanbul Darphanesi merkez darphanekonumunda olmustur. 16. yüzyıldan itibaren, Topkapı Sarayı içinde darphane oldugubilinmektedir. 18. yüzyıldan sonra ise Topkapı Sarayı 1. Avlusu'ndaki ?Darphane-i Amire?,stanbul'da para basılan tek darphanedir. 19. yüzyılda imparatorlugun tek darphanesi halinegelen Darphane-i Amire, cumhuriyetin kurulmasından sonra da, 1967 yılına kadar üretimfaaliyetini devam ettirmistir.Topkapı Sarayı 1. Avlusu'nda yer alan Darphane-i Amire, para darbının gerçeklestirildigiidare ve üretim yapılarının yanı sıra, kıymetli evrak basılan Damga Matbaası yapılarındanmeydana gelmektedir. Darphanenin tasınmasının ardından bos kalan yapılardan çesitliamaçlarla kullanılmıstır. Darphane-i Amire yapılarından sadece Damga Matbaası, günümüzdede özgün faaliyetini sürdürmektedir.Bu çalısmada Darphane-i Amire yapılarının tarihsel süreçleri ve mimari nitelikleri incelenmis,Damga Matbaası dısındaki yapıların mevcut rölöveleri bir araya getirilmis, günümüzdekidurumları tespit edilmistir. Damga Matbaası'nın mevcut durumu çizim ve fotograflar ilebelgelenmis, yapısal, mimari ve islevsel sorunları irdelenmistir. Yapının üzerinde tespit edilenveriler degerlendirilerek bir restitüsyon önerisi olusturulmustur. Damga Matbaası'nın özgündurumunda korunabilmesi için alınacak acil önlemler belirlenmistir. Darphane-i Amireyapılarının özgün kimlikleri korunarak, teknoloji müzesi olarak islevlendirilmeleriönerilmistir.Darphane-i Amire yapılarında özgün makinelerin tekrar faaliyete geçirilerek eskiteknolojilerin tanıtılması ve yapılardaki özgün üretimin canlandırılması, yapılara mimaridegerlerinin yanı sıra teknoloji tarihi bakımından ayrı bir deger katacagı muhakkaktır. Budegerlerin gelecek nesillere aktarılabilmesi için, Darphane-i Amire yapılarının, özgünkimlikleri korunarak, yasatılması gerekmektedir.Anahtar kelimeler: Darphane-i Amire, darphane, Damga Matbaası, sikke, para, damga pulu,darp, darp teknolojileri, teknoloji müzesi. ABSTRACT

Abstract:
Money, that is circulated by the state, includes its value on the surface, made by paper ormetal, has been the symbol of the sovereignty of the states since the beginning of the history.In Ottoman Empire it?s well known that since the time of Osman Bey, its founder, money iscoined.In Ottoman Empire coins were called ?sikke?, the process of minting coin was called ?darp?and mints were called ?darphane?. During the imperial time mints were founded in manycities and money was coined. As from the conquest of stanbul the mint of stanbul becomesthe central mint. As from the 16. century it?s known that there is a mint in the Topkapı Palace.After 18. Century ?Darphane-i Amire? in the First Courtyard of the Topkapı Palace sustainsits original activity. Darphane-i Amire becomes the only mint of the entire empire in the 19.century and continues to mint coins after the Foundation of the Turkish Republic until 1967.Darphane-i Amire that is located in the First Yard of the Topkapı Palace consists ofadministiration and production buildings and a printing house named ?Stamp Printing Office?where stamp and valuable papers were printed. After moving the mint in 1967 the emptybuildings were used for several purposes. Only the ?Stamp Printing Office?, the stampprinting house , is used in its original purpose.In this project the historical processes and architectural qualifications are researched. Thesurvey projects of the structures besides the stamp printing house are brought together andtheir present sitautions are defined. The existing position of the stamp printing house isdocumented with technical drawings and photographs; the structural, architectural andfunctional problems are determined. A restitution is proposed by analyzing the datas found onthe structure. Urgent precautions for the protection of the stamp printing house in its originalcondition are determined.It?s obvious that by activating the original machines, introducing the old technologies andregenerating the original production in the buildings will revalue the structurestechnologically as well as architecturally. For the transfer of this value to next generations it isnecessary to keep the original identity of Darphane-i Amire buildings.Keywords: Darphane-i Amire, mint, Stamp Printing Office, coin, revenue stamp, minting ofcoins, minting technology, museum of technology.