Isparta ili'nde doğal yayılış gösteren salep (Orchis spp.) taksonlarının bazı botanik özellikleri ve potansiyel dağılım haritalaması
Some botanical properties and mapping potential distribution of natural sahlep (Orchis spp.) taxa in isparta province
Yazar: EBRU HATİCE TIĞLI KAYTANLIOĞLU
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN FAKİR
Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Botanik = Botany ; Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering

Özet:
Bu tez çalışmasında, Isparta İli'nde Doğal Yayılış Gösteren Orchis anatolica, Orchis purpurea, Orchis mascula susbp. pinetorum, Orchis simia, Orchis spitzelli, Orchis pallens taksonlarının yayılış alanları tespit edilmiştir. Bu alanlardan vejetatif ve generatif organları toplanarak bazı botanik özellikleri belirlenmiştir. Arazi çalışmalarında 132 örnek alan belirlenmiş, 67'sinde orkide türlerine ait var verileri kaydedilmiştir. 

En fazla bitki boyuna sahip olan O. mascula subp. pinetorum (70 cm) ve O. spitzelii (60 cm), en fazla çiçek adetine sahip olan O. mascula subp. pinetorum (68 adet) ve O. purpurea subsp. purpurea (68 adet), en fazla yumru ağırlığına sahip olan O. purpurea subsp. purpurea (17,82 gr), en az yumru ağırlığına sahip olan O. mascula subp. pinetorum (0,12 gr), en fazla yumru enine sahip olan O. purpurea subsp. purpurea (31,12 cm), en az yumru enine sahip olan O. anatolica (0,24 cm), en fazla yumru boyu sahip olan O. purpurea subsp. purpurea (49,12 cm), en az yumru boyuna sahip olan O. anatolica (1,18 cm) olarak belirlenmiştir.

Ayrıca salep taksonlarının ekolojik özellikleri, coğrafi dağılımı ile yetişme ortamı özellikleri arasındaki ilişkileri ortaya koyulmuş, türlerin yöredeki potansiyel dağılım haritası oluşturulmuştur. Potansiyel tür dağılımında sadece var verisi ile çalışan Maksimum Entropi yöntemi kullanılmıştır. O. anatolica'ya ait model sonucunda (ROC:0.974-0.953); bonitet, bio10, yaş sınıfı, bio12 ve engebelilik değişkenleri etkili olmuştur. Modelleme sonucunda O. anatolica'nın potansiyel dağılım gösterdiği bir haritalama yapılmıştır.

Çalışma ile biyolojik çeşitliliğin korunması dâhilinde tür koruma, sürdürülebilir ormancılık faaliyetlerini sağlamak için yapılacak planlamalara altlık oluşturmuştur.  Aynı şekilde Isparta İli'nde meydana gelebilecek çevresel değişikliklerine karşı temel bilgi kaynağı olacağı düşünülmektedir.

Abstract:
In this thesis study, Orchis anatolica, Orchis purpurea, Orchis mascula susbp. pinetorum, Orchis simia, Orchis spitzelli, Orchis pallens taxa were determined. Vegetative and generative organs were collected from these areas and some botanical characteristics were determined. In the field studies, 132 sample areas were determined, and the var data of orchid species were recorded in 67 of them.

O. mascula subp. pinetorum with the highest plant height (70 cm) and O. spitzelii (60 cm), O. mascula subp. pinetorum (68 units) and O. purpurea subsp. purpurea (68 units), O. purpurea subsp. purpurea (17.82 g), O. mascula subp. pinetorum (0.12 gr), O. purpurea subsp. purpurea (31.12 cm), O. anatolica (0.24 cm) with the least tuber width, O. purpurea subsp. purpurea (49.12 cm), O. anatolica (1.18 cm) with the least tuber length was determined.

In addition, the ecological characteristics of salep taxa, the relationship between their geographical distribution and habitat characteristics were revealed, and the potential distribution map of the species in the region was created. In the potential species distribution, the Maximum Entropy method, which only works with is there data, was used. As a result of the model of O. anatolica (ROC: 0.974-0.953); site, bio10, age class, bio12 and roughness variables were effective. As a result of the modeling, a mapping of the potential distribution of O. anatolica was made.

The study formed a basis for the plans to be made to ensure species protection and sustainable forestry activities within the scope of the protection of biological diversity. Likewise, it is thought that it will be the main source of information against environmental changes that may occur in Isparta Province.