IX. ve X. yüzyıllarda Abbâsîlerde sosyal yapıya genel bakış
An overview of social structure in the Abbasids in the IX. and X. centuries
Yazar: HAVVA DURAK
Danışman: DOÇ. DR. TANER YILDIRIM
Fırat Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Ortaçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Tarih = History
Dizin: Abbasi Devleti = Abbasid State ; Abbasiler = Abbasids ; Abbasiler Dönemi = Abbasid Periods ; Edebiyat = Literature ; Kültür = Culture ; Mimari = Architectural ; Müzik = Music ; Sosyal hayat = Social life ; Sosyal yapı = Social structure ; Şiir = Poem

Özet:
Abbâsî Devleti IX. ve X. yüzyıllarda en görkemli devrini yaşayarak dönemin önemli siyasî, sosyal ve kültürel merkezi haline geldi. Özellikle Bağdat merkez olmak üzere medeniyetin her yerinde şekillenen sosyal sınıfların varlığına inat halk bir bütün olarak bir arada yaşadı. Sosyal hayat içinde yer alan birçok faktör Abbâsî toplumunun yaşam tarzını şekillendirdi. Abbâsîler gelişim gösterdikleri coğrafyada her toplumdan bir şeyler öğrendiler. Öğrendikleri tüm kültürel faktörleri kendi mirasları olarak devam ettirdiler. Bu etkileşim birçok sosyal ve kültürel gelişmeleri beraberinde getirdi. Abbâsîler özellikle mimari, güzel sanatlar, mûsikî, şiir ve edebiyat alanında ileri bir seviyedeydi. Abbâsî Devleti, IX. ve X. yüzyıllarda hayat standardını en üst seviyede devam ettirdi; geniş coğrafyalarda egemenlik kurarak farklı milletlere karşı üstünlük kurmayı başardı. Böylece farklı milletler ile birlikte bir sentez oluşturarak zenginlik ve bolluk içinde dönemin en gözde devletlerinden biri oldu.

Abbâsî Devleti içerisinde yaşayan Araplar, İranlılar, Türkler gibi farklı milletler, toplumun sosyal ve kültürel özelliklerinin belirlenmesinde büyük rol oynadı. Sosyal tabakaların var olduğu Abbâsî toplumunda kölelik dikkat çeken bir unsurdu. Yine Abbâsî coğrafyasında Hristiyan ve Yahudiler gibi milletler medeniyetin sosyal tabakasında var olan zimmî kesimi oluşturuyordu. Abbâsî Devleti sadece toplumsal farklığı ile ön plana çıkmadı. Nitekim Abbâsîler gerek yaşam tarzları gerekse bilim ve sanata katkıları olsun birçok konuda ön plana çıkmayı başardı. Özellikle mimari alanda başarı sağlayarak birçok sanat eseri ortaya koydular. Toplumsal refah ve zenginlik, bilimsel ve kültürel gelişmeleri beraberinde getirdi. Şiir ve edebiyat alanında ilerlemeleriyle İslâm medeniyetine çok şey kattılar. Mûsikinin gelişimine öncülük eden Abbâsîler, onu sosyal hayatın ayrılmaz bir parçası haline getirdi. Ekonomik alanda güçlü bir konumda olan Abbâsîler hoşgörü ve refah içinde bir yaşam sürdü. Özellikle Abbâsîler dinî hoşgörüsü ile birçok milletin bir arada huzur içinde yaşamalarını sağladı. Zira dinî hoşgörüsü onu diğer devletlerden ayıran en belirgin yönü oldu. Ortaçağ İslâm Medeniyeti, Abbâsîler döneminde birçok dünya medeniyetinden daha ileri bir seviyedeydi. Bilimsel gelişmeler, dil, din, edebiyat, coğrafya, felsefe, tarih, güzel sanatlar vb. alanlarda Arap başarısı Abbâsîler ile birlikte zirveye taşındı. 
Anahtar Kelimeler: Abbâsî Devleti, Bağdat, Toplumsal Yapı, Mimari, Kültür, Şiir ve Edebiyat, Mûsiki.

Abstract:
The Abbasid State experienced its most glorious period in the 9th and 10th centuries and became an important political, social and cultural center of that period. Despite the existence of social classes that were shaped all of the civilization, especially in the center of Baghdad, people have lived together as a whole. Many factors in social life have determined the lifestyle of the Abbasid society. Abbasids have learned something from every society in their region where they made progress. All cultural factors they learned, they went on as their legacy. This interaction has brought along many social and cultural developments. Abbasids made progress especially in some fields like architecture fine arts, music, poem and literature. The Abbasid State maintained their life standard in the highest level in 9th and 10th centuries. Abbasids managed to became superior against different nations by dominating to wide geography. Thus, Abbasids became one of the most popular states of that period in wealth and abundance by creating a synthesis with different nations. 
Different nations such as Arabs, Persians and Turks who were living within the Abbasids, have played a great role in determining the social and cultural characteristic of the society. In Abbasid society where social classes existed, slavery was a notable segment. In Abbasid geography nations like Christians and Jews made up the non-muslim segment that existed in the social stratum of civilization. 
Not only did Abbasids come into prominence with their social differentiation but also they succeeded to come into prominence with lots of issues like lifestyle, science and art which they contributed in. The Abbasids produced lots of artworks especially in field of architecture. Social prosperity and weath brought scientific and cultural developments with it. The Abbasids contributed many things to the Islamic civilization with their progress in poetry and literature. The Abbasids, who pioneered the development of music, made it an inseparable part of social life. The Abbasids who had a strong economy, lived in prosperity and tolerance. Especially, The Abbasids enabled many nations to live together in peace with their religious tolerance. The religious tolerance of Abbasid state was the most prominent aspect that distinguished it from other states. Medieval civilization was in a more aduanced level than many world civilizations during the Abbasid period. In the fields such as scientific developments, language, religion, literature, geography, philosophy, history, fine arts and so on, Arab success reached its peak with the Abbasids.                                   
Key words: Abbasid State, Baghdad, Social Structure, Architecture, Culture, Poetry and Literature, Music.