İhracat bilgi sistemi kullanımının ihracat performansına etkisi: Bir model önerisi
The effect of using export information system on export performance: A model proposal
Yazar: HASAN ERKAN
Danışman: PROF. DR. SERKAN ADA
Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Yönetim Bilişim Sistemleri Ana Bilim Dalı / Yönetim Bilişim Sistemleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Yönetim Bilişim Sistemleri = Management Information Systems
Dizin: Bilgisayar destekli bilgi sistemleri = Computer assisted information systems ; Üstyönetim bilgi sistemleri = Executive information systems

Özet:
Bu çalışmanın temel amacı, ihracat bilgi sistemleri ile ihracat performansı arasındaki ilişkinin araştırılmasıdır. İşletmelerde kullanılan bilgi sistemlerinin ihracat bilgilerini yönetmek ve depolamak için nasıl kullanıldığı, bilgi sistemlerinin ihracat bilgi sistemi olabilmesi için hangi özelliklerinin bulunması gerektiği ilk araştırılan konudur. Bu doğrultuda hazırlanan araştırma önermeleri ile ihracat bilgi sistemlerinin Konya ili kapsamında durumunun nasıl olduğuna, ihracat bilgi sistemlerinin kullanım şeklinin ne ölçüde olduğuna, kabiliyetlerinin neler olduğuna ve ihracat bilgi sistemlerinin ihracat performansına etki edip etmediğine yanıt aranmaktadır. 

Araştırma modeli kapsamında Teknoloji-Organizasyon-Çevre (TOE) çerçevesinin bilgi sistemleri kabiliyeti üzerindeki etkisi ve bilgi sistemleri kabiliyetinin de ihracat performansı üzerindeki etkisi test edilmiştir. Bu kapsam dahilinde yeni bir model oluşturulmuş ve araştırma oluşturulan bu modele göre gerçekleştirilmiştir. Araştırma sonucunda TOE çerçevesinin bilgi sistemlerinin üzerinde pozitif etkisinin olduğu ve bilgi sistemlerinin de ihracat performansı üzerinde pozitif etkisinin olduğu tespit edilmiştir. 

Araştırmanın önermeleri ve hipotezleri yeni oluşturulan araştırma modeline göre uyarlanmıştır. Konya'daki ihracat bilgi sistemlerine sahip 99 işletmenin ilgili yöneticilerinden birincil veri toplama teknikleri ile elde edilen veriler kullanılmıştır. PLS-SEM yöntemi SmartPLS programı vasıtası ile uygulanmış ve fark testleri de yapılmıştır.

Çalışmanın bulgularına göre, işletmelerin kullandıkları teknolojik özellikler, işletmelerin organizasyonel yapısı ve işletmelerin bulundukları çevre bilgi sistemlerini ve bilgi sistemlerinin kabiliyetlerini etkilemektedir. Doğrusal olarak bilgi sistemlerinin kabiliyetleri de işletmelerin ihracat performanslarına pozitif yönde etki etmektedir.

Çalışmada, ihraç edilen ürün çeşitlerinin, çalıştırılan personel sayılarının ihracat yapılan ülke sayısının ve işletmede kullanılan bilgisayar sayılarının bilgi sistemlerinin kabiliyetine bir etkisinin olmadığı gözlenmiştir. Çalışmanın son bölümünde elde edilen bulguların detaylarına yer verilmiş ve bazı önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
The main purpose of this study is to investigate the relationship between export information systems and export performance. How the information systems used in businesses are used to manage and store export information, and what features the information systems should have in order to be an export information system are the first researched subjects. With the research propositions prepared in this direction, it is sought to answer how the export information systems are in Konya province, to what extent the export information systems are used, what their capabilities are, and whether the export information systems affect the export performance.

Within the scope of the research model, the effect of the Technology-Organization-Environment (TOE) framework on information systems capability and the effect of information systems capability on export performance were tested. Within this scope, a new model was created and the research was carried out according to this model. As a result of the research, it has been determined that the TOE framework has a positive effect on information systems and information systems have a positive effect on export performance.

The propositions and hypotheses of the research were adapted according to the newly created research model. The data obtained by primary data collection techniques from the relevant managers of 99 enterprises with export information systems in Konya were used. The PLS-SEM method was applied through the SmartPLS program and the difference tests were also carried out.

According to the findings of the study, the technological features used by the enterprises, the organizational structure of the enterprises and the environment of the enterprises affect the information systems and the capabilities of the information systems. Linearly, the capabilities of information systems also positively affect the export performance of enterprises.

In the study, it has been observed that the types of exported products, the number of personnel employed, the number of export countries and the number of computers used in the enterprise have no effect on the capability of the information systems. In the last part of the study, the details of the findings are given and some suggestions are made.