Geçmişten günümüze insan hakları bağlamında veda hutbesi
A farewell sermon in the context of human rights from past to present
Yazar: MEHMET TURAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BAYRAM DOĞAN
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law ; Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Hz. Muhammed = Hz. Muhammed ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Veda hutbesi = Farewell khutba ; Özgürlük = Freedom ; İnsan Hakları Evrensel Bildirisi = Human Rghts Universal Communique ; İnsan hakları = Human rights ; İslam hukuku = Islamic law ; İslamiyet = Islam

Özet:
İnsan hakları, geçmişte olduğu gibi günümüzde de gündemde kalmayı başaran ender konulardandır. Bunun temel sebebi insan ile ilgili olmasıdır. Dolayısıyla insanın ve insana dair hususların varlığını sürdürdüğü sürece insan hakları hep olacaktır ve konuşulmaya devam edecektir. İslam dininin insanı merkeze alan bakış açısı, insanı onore etmekte ve yücelmektedir. Çünkü insan diğer canlı ve cansız varlıklarla mukayese edildiğinde varlıkların en şereflisi ve değerlisi olarak göze çarpmaktadır. Haksız şekilde hayatına son verilen bir kişinin ölümünü tüm âlemin yok edilmesiyle eş tutan İslam, insan ve insan hakları için olumlu bir bakış açısına sahiptir. Bu bakış açısı, sadece teoride kalmamış pratikte de kendini göstermiştir. Veda Haccı, Hz. Muhammed (s.a.v)'in hayatı boyunca yaptığı tek hacdır. Çünkü hayatı boyunca iki defa umre yapmış, bir defa da hac görevini yerine getirmiştir. Hac görevini yerine getiren Hz. Muhammed (s.a.v), orada bulunan ve hac farizasını yerine getiren yüzbinlerce Müslümana seslenmiştir. Hz. Muhammed (s.a.v) bu hac ibadetinden çok kısa bir süre sonra vefat etmiştir. Dolayısıyla yaptığı bu hacca "Veda Haccı" burada verdiği hutbelere de "Veda Hutbesi" denilmiştir. Her ne kadar orada bulunan Müslümanlara hitap edilmişse de hutbenin muhtelif yerlerinden geçen "Ey İnsanlar! " hitabıyla tüm insanlık muhatap kabul edilmiştir. Dolayısıyla Veda Hutbesi sadece Müslümanlar için değil tüm insanlık için verdiği mesajlar hasebiyle evrensel bir mahiyettedir. Hutbe dikkatlice incelendiğinde yaşama hakkı, eşitlik hakkı, malın korunması ve mülkiyet hakkı, özel hayatın gizliliği, suçun bireyselliği hakkı, onur ve şerefin korunması hakkı, kadın hakkı gibi temel insan haklarının ele alındığı görülecektir. Yaklaşık bin dört yüz yıl önce insan hakları konusundaki bu dünyaya sesleniş, önemli ve değerlidir. Veda Hutbesi için "ilk insan hakları bildirisi" yakıştırması yerinde bir ifade olacaktır. Çünkü Veda Hutbesi'nden 583 yıl sonra Batı dünyasında insan hakları ile ilgili ilk gelişme 1215 tarihli Magna Carta'dır ki bu belge insan hakları konusunda Veda Hutbesi'nin çok gerisindedir.

Abstract:
Human rights are one of the rare topics that have managed to remain on the agenda today, as in the past. The main reason for this is that it is related to humans. Therefore, as long as human and human issues continue to exist, human rights will always exist and will continue to be talked about. The human-centered perspective of the religion of Islam honors and exalts people. Because when compared to other living and non-living beings, man stands out as the most honorable and valuable of beings. Islam, which equates the death of a person whose life is unjustly terminated with the destruction of the whole world, has a beyond perfect perspective for human and human rights. This point of view has not only remained in theory, but also manifested itself in practice. Farewell Hajj, Hz. It is the only pilgrimage that Muhammad (pbuh) made in his lifetime. Because he has performed two Umrahs in his life and once fulfilled his pilgrimage. Hz. Muhammad (pbuh) addressed hundreds of thousands of Muslims who were there and fulfilled the pilgrimage obligation. Hz. Muhammad (pbuh) died a short time after this pilgrimage. Therefore, this pilgrimage he made was called the "Farewell Pilgrimage" and the sermons he gave here were called the "Farewell Sermon". Although it was addressed to the Muslims who were there, all humanity was accepted as the addressee with the address "O People!" passing through various parts of the khutbah. Therefore, the Farewell Sermon is a universal text because of the messages it gives not only for Muslims but also for all humanity. When the sermon is carefully examined, it will be seen that basic human rights such as the right to life, the right to equality, the protection of property and the right to property, the right to privacy, the right to the individuality of the crime, the right to protect honor and dignity, and the right of women are discussed. This address to the world about human rights about one thousand four hundred years ago is important and valuable. Therefore, it is an appropriate decision to refer to the Farewell Sermon as "the first universal declaration of human rights". Because 583 years after the Farewell Sermon, the first development regarding human rights in the Western world is the Magna Carta dated 1215, which is far behind the Farewell Sermon on human rights.