Uzman sistemler ve bütünleşik üretim planlamasına uygulanması /
Yazar: MURAT AYANOĞLU
Danışman: PROF.DR. GÜNEŞ GENÇYILMAZ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Üretim Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1991
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Bütünleşik üretim planlaması = Aggregate production planning ; Uzman sistemler = Expert systems ; Üretim = Production ; Üretim planlaması = Production planning

Özet:
ÖZET Günümüzde artan rekabet ve üretimde kullanılan girdilerin hem kıt hem de pahalı olması, firmaları bu girdileri daha dikkatli kullanmaya sevketmiştir. Firmalar arası bu yoğun rekabet ortamında başarılı olabilmek için gelişen şartlara uyum sağlamak gerekmektedir. üretim girdilerinin çok çeşitli olması, hele ki kompleks mamullerin üretimi söz konusu olduğunda bu çeşitliliğin daha da artması, ve bunlara paralel olarak üretim imkanları geliştikçe, üretim planlama ve kontrol problemlerinin oldukça karmaşık hale gelmesi ile, üretim ve ona bağlı faaliyetlerin oldukça önem kaşanmasını kaçınılmaz bir durumdu. Ortaya çıkan bu durum, planlama faaliyetlerine yönelik birçok yenilik ve değişikliği de beraberinde getirmiştir. "Bütünleşik Üretim Planlaması" adı verilmiş olan, ve bizim uygu laması iz in da konusu olan bir yaklaşım da bu yeniliklere bir örnek olarak gösterilebilir. Daha sonra, derinlemesine inceleyeceğimiz bu yaklaşım, hem insan hemde diğer üretim kaynaklarını verimli bir şekilde ve birarada kullanabilmek için kullanılmaktadır. Bu konuda sağlanan oldukça iyi gelişmelere rağmen, hala bir eksiklik olduğu da göze çarpışmaktadır. Kullanılan tekniklerin herbiri, iyi bir uzmanın da olaya katılması gereğini ortaya çıkarmaktadır. Üretim Planlama faaliyetlerinin, bir işletmenin can damarı olduğunu söylemek hiç de yanlış olmayacaktır. Bu kadar önemli vekarmaşık faaliyetlerin, konularında uzmanlaşmış insanları da ortaya çıkarması doğaldır. Üretim faaliyetlerinin en önemli iki girdisi insan ve malzeme olarak kabul edilebilir. Bu iki girdinin birarada çalıştıkları bilindiğine göre, bu iki girdiyi birlikte düşünmek ve planlamak gerekmektedir. insanın olduğu yerde tecrübe, ve tecrübenin söskonusu olduğu yerde de "uzman" lardan söz etmek gerekir. "Bütünleşik Üretim Planlama " faaliyetlerinin, bir uzman işi olduğu da bu şekilde ortaya çıkmaktadır. Planlama ve karar tekniklerinden hangisi kullanılırsa kullanılsın, bazı varsayımların doğru olarak yapılmış olması gerekir. Şayet amaç sadece en as maliyetli çözümü bulmak ise, hangi yaklaşım kullanılırsa kullanılsın bu sağlanabilir. Oysa, Planlamanın esas amacı en düşük maliyetli planı yapmanın yanında, üretimin tüm girdi ler inin uyum içinde kullanılmasını sağlamaktır. Kısacası en iyi plan, en az maliyet veren plan değil, en iyi yürüyen plan olarak adlandırılmalıdı r. Üretim Planlama Faaliyetlerinde ortaya çıkan yeni gelişmeler ve yöntemlerle birlikte, bilhassa 1980 li yıllardan itibaren büyük dikkat toplayan, "Yapay Zeka" ve "Uzman Sistem" kavramlarından da söz etmek gerekir. Uzman Sistem kavramı, bilhassa uzmanların katılımını gerektiren faaliyetler olarak adlandırılır. Zeka gerektiren ve bununla birlikte, sezgiye ve tecrübeye dayanan tüm faaliyetler, bu yaklaşımların odak noktasını teşkil etmişlerdir. Osman'lar genellikle, problemleri bir matematiksel algoritma kullanmadan,, kendilerine has yöntemlerle çözerler. ve onların kararları daha sonralarımatematiksel algoritmalarla test edilse bile, kararlarında ne kadar isabetli davrandıklarını ortaya koymaktan başka bir işe yaramazlar. Günümüzde oldukça karmaşık laşan üretim faaliyetlerini planlayabilmek için, bu oldukça popüler iki konuyu bir arada düşünmek gerekmektedir. üretim planlama faaliyetlerini bir uzman işi olarak kabul ettikten sonra, Bütünleşik Üretim Planlama faaliyetlerini "Uzman Sistem" çalışmaları ile birleştirmek kaçınılmaz olmaktadır. Ayrıca, bugüne kadar çeşitli matematiksel yaklaşımlar ile çözümlenmeye çalışılan üretim planlama problemlerine, henüz tam ve kesin bir sonuç bulunamamış olması, bu tür bir yaklaşım ile çözüm arama konusunda bizi oldukça cesaretlenmiştir.

Abstract:
SUMMARY The increasing competition and both the insufficiency and expensiveness of obtaining the inputs practised in the production process, have directed the companies to utulise these inputs sore carefully than before to be succesfull in this intensive competition environment" among the companies requires an adaptation capability against the developing conditions. Diversity of the production inputs especially for a certain sophisticated products is concerned; and, in parallel with this, the complexity of the problems experienced in the production planning and control processes due to the improvement at the production capabilities; finally, the increasing importance of the activities regarding the production and the related activities were all inevitable and unavoidable. This situation has also brought many' novelties and reorganisations towards the planning activities. A new approach named "aggregated production planning", which is also the subject matter of our application, may be given as an example to these novelties experienced recently. This approach, which we shall deal more detailly in the following pages, is objected to utulise both the human sources and other production sources togetherly and in a productive way. Although there have been many improvements on this subject, there is something that still stands as a lacking. Each of the techniques applied has brought tolight the fact that interference oh an experienced specialist in the subject is a necessity. It is a fact that the Production Planning activities are the most vital activities of an organisation. And, it is natural that, requirement for people specialised on their fields for such important and complex activities is a natural necessity. The most important two inputs of the production activities may be considered to be the human and material sources. Since these two sources are only effective when they are utulised togetherly, to deal and plan them collectively shal be an essential application when productivity is concerned. It should be noticed that where there is a human there is experience, and where there is experience there must be a "specialist". Therefore the activities with regard of the "Aggregated Production Planning" may be classified as a professional process requiring a specialist. If the only target is obtaining a solution for having the least cost,' this can be obtained by all approaches. Whereas, the main target of planning is enabling all the production inputs to be used in harmony with each other as well as providing the least level cost plan. In short, the best plan is not the cheapest one but the one that operates best. To mention other concepts such as "Artificial Intelligence" and "Expert System" which have gained great interest especially from 1980's onwards as well as the other improvements and methods emerged with regard to the Production Planning Activities, is. a necessity. The concept of expert system is especially called to be theactivities that requires the contribution of experts. The activities requiring intelligence as well as the capability of intuition and experience form the core of all these approaches. The experts generally bring their solutions by their exclusive methods without using a mathematical algorithm. Testing their decisions by means of mathematical algorithms afterwards only supports the fact that they have been extremelly right with their decisions. Treating these two popular subjects as one in order to manage the planning of the complex production activities of today is essential. Once the production planning activities are being accepted as a expert requiring job, to unify the Aggregated Production Planning activities with the "Expert System" is inevitable. Also the fact of inability on finding an absolute solution to the production problems which have been attempted to be solved by means of the traditional mathematical approaches until now has directed and encouraged us to search for such a solution by means of a new approach.