Memlükler döneminde kıraat ilmi Kahire ve Dımaşk özelinde
The science of recitation in the Mamluk period specific to Cairo and Damascus
Yazar: NUR KÜBRA DEMİRCİ
Danışman: PROF. DR. SÜLEYMAN MOLLAİBRAHİMOĞLU
Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion
Dizin: Kıraat = Reading

Özet:
Memlükler Devleti İslâm tarihi açısından son derece önemli bir yerde durmaktadır. Moğol saldırılarını durdurmak gibi mühim bir siyasî misyonu olan Memlükler, ilmî ve kültürel olarak kendilerine aktarılan birikimi çok sayıda kurum inşa ederek sistemli hale getirmişlerdir. Bu ilmî mirasın bir parçası da kıraat sahasında yürütülen faaliyetlerdir. Memlükler Şâtıbî ve İbnü'l-Cezerî'ye ait eserler başta olmak üzere çok sayıda telifin sistematik olarak okutulmasını ve bu tedris usulünün sonraya intikalini sağlamışlardır. Elinizdeki çalışmada Memlükler'in bu misyonu âlimler, eserler ve kurumlar bağlamında ele alınmıştır. 
Dönemin kıraat faaliyetlerinin temeli bölgeye daha önce intikal eden birikime dayanmaktadır. Bunun yanı sıra siyasî, kültürel ve ilmî şartların etkisiyle bu faaliyetler, Memlükler dönemine has özellikler kazanmıştır. Böylelikle onların hâkim olduğu asırlar, Memlükler sonrası kıraat faaliyetleri için bir numune olmuştur. Osmanlı Devleti Memlükler'i mağlup etmesiyle, sadece "topraklarını" değil ilmî birikimini ve tedris sistemini de kendine mal etmiştir. Bu yönüyle günümüz İslâm âleminin hemen her yerindeki kıraat öğretim faaliyetleri, Memlükler döneminden izler taşımaktadır.
Kıraat faaliyetleri genel siyasî-ilmî ortamla doğrudan ilintilidir. Bu anlamda dönemin âlim profiline bakıldığında İslâmî ilimlerin hemen her sahasıyla ilgili çok yönlü ansiklopedist âlim modeliyle karşılaşılmaktadır. Bundan dolayı çalışmada dönemin genel siyasî-ilmî ortamı, âlim profili, kurumları ve öğretim modeliyle ana hatlarıyla ilgilenilmiştir. 
Memlükler dönemi kıraat faaliyetlerinde kurumsal etkilerin, aile katkısının ve ümerânın desteğinin yadsınamaz bir payı vardır. Fakat kıraat faaliyetlerinin ayırt edici yönleri bunlardan ibaret değildir. Çünkü dönemsel olarak belli karizmatik isimlerin ve eserlerin yönlendirici olduğu tarihî bir devre söz konusudur. Çalışmanın ellişer yıllık periyotlarla dikkat çektiği bu dönemlendirme, Memlükler dönemi kıraat faaliyetlerinin hem anlaşılmasını hem de bu faaliyetleri farklı kılan hususuların kavranmasını kolaylaştıracaktır.

Abstract:
The Mamluk State stands in an extremely important place in terms of Islamic history. The Mamluks, who had an important political mission to stop the Mongol attacks, systematized the scientific and cultural knowledge transferred to them by building many institutions. A part of this scientific heritage is the activities carried out in the field of recitation. The Mamluks enabled the systematic teaching of many works, especially the works of Shâtıbî and İbnü'l-Cezerî, and the transfer of this teaching method later. In this study, this mission of the Mamluks is discussed in the context of scholars, works and institutions.
The basis of the recitation activities of the period is based on the knowledge that was previously transferred to the region. In addition, under the influence of the political, cultural and scientific conditions, these activities gained characteristics specific to the Mamluk period. Thus, these centuries when they dominated became an example for the recitation activities after the Mamluks. After the Ottoman Empire defeated the Mamluks, not only their "lands" but also their scientific knowledge and educational system were transferred to the Ottoman Empire. In this respect, recitation teaching activities almost everywhere in the Islamic world today bear traces from the Mamluk period.
Recitation activities are directly related to the general political-scientific environment. In this sense, when we look at the scholar profile of the period, we encounter the encyclopedist scholar model in almost every field of Islamic sciences. Therefore, in the study, the general political-scientific environment of the period, the scholar profile, institutions and teaching model were mainly dealt with.
Institutional influences, family contribution and support from umera have an undeniable share in the recitation activities of the Mamluk period. But the distinctive aspects of recitation activities are not limited to these. Because there is a historical period in which certain charismatic names and works are periodically guiding. This periodization, in which the study draws attention to periods of fifty years, will facilitate both the understanding of the recitation activities of the Mamluk period and the issues that make them different.