Erzurum ve çevresindeki sulak alanlarda bazı sucul böcek türlerindeki (Hydrophilidae) ağır element birikimlerinin XRF analiz yöntemi ile araştırılması
Investigation of heavy element accumulation in some aquatic insect species (Hydrophilidae) using XRF analysis, living Erzurum province and surrounding wetlands
Yazar: ZEYNEP AYDOĞAN
Danışman: PROF. DR. ÜMİT İNCEKARA
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı / Zooloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Biyoloji = Biology ; Zooloji = Zoology
Dizin: Ağır metal kirliliği = Heavy metal pollution ; Ağır metaller = Heavy metals ; Tatlı su ekolojisi = Freshwater ecology

Özet:
Bu çalışmada antropojenik aktiviteler sonucu kirlendiği düşünülen Karasu Havzası'ndaki mevcut kirlilik su, sediment ve Hydrophilidae familyasına ait böcek türlerinde XRF yöntemi ile araştırıldı. Ayrıca Karasu Havzası'ndaki ağır element kirliliği için Hydrophilidae türlerinin biyogösterge olarak kullanım potansiyeli değerlendirildi. Bu kapsamda; Çoruh, Fırat ve Aras havzalarının başlangıç noktasında yer alan Karasu Nehri ve çevresindeki sulak alanlardan alınan su, sediment ve sucul böcek (Hydrophilidae) örneklerinde ağır element konsantrasyonları 2013-2014 yıllarında incelendi. Örnekler çimento fabrikası, şeker fabrikası gibi sanayi kuruluşları ile kanalizasyon atıklarının döküldüğü Karasu Nehri ve çevresi sulak alanlarının farklı istasyonlarından toplandı. Örneklerdeki ağır element birikimi EDXRF spektrometresi ile araştırıldı.

EDXRF Spektrometresi kullanılarak elde edilen analiz sonuçları değerlendirildiğinde, ağır element konsantrasyonlarının istasyonlar arasında farklılık gösterdiği gibi türler arasında da farklılık gösterdiği belirlendi. On bir istasyondan yakalanan bütün bireylerde Fe ve Pb birikimi gözlemlendi. Bununla birlikte Ti, Cr, Ni, Cu, Zn, As, Se, Br ve Sr elementleri genel olarak çoğu hidrofilid türünde; V, Mn ve Co ise daha az bireyde akümüle olan elementlerdir. Tüm istasyonlardan alınan örneklerde ölçülen ancak konsantrasyonu spektrometrenin dedeksiyon limiti altında (<1ppm) olan elementler de belirlendi. Bunlar; Pm, Nd, Ce, Ba, Sn, Pd, Nb, La, In, Mo, Zr, Ge, Y, Rh, Ru. Sonuçlar yönetmeliklerle karşılaştırılarak değerlendirildiğinde bazı ağır elementlerin miktarı kabul edilebilir sınırlar üzerinde bulundu.

Abstract:
In this study, available pollution in Karasu Basin which are considered that the result of anthropogenic activities, are investigated in water, sediment and insects species belonging to the family of Hydrophilidae, using XRF method. In addition, to evaluate whether some hydrophilid species can be used as a biomonitor for heavy element pollution in Karasu Basin. Within this scope, heavy element concentration of water, sediment and aquatic insects (hydrophilid) samples are investigated in years 2013-2014 which are taken from Erzurum and surrounding wetlands, located at starting point of Çoruh, Euphrates and Aras basin. The samples were gathered from different station of Erzurum and surrounding wetlands where industrial organisations like cement plant, sugar plant and domestic sewage discharged. Accumulation of heavy element in samples were investigated with EDXRF Spectrometer. 

According to the results of analysis derived through EDXRF Spectrometry, heavy element concentrations display differences between stations and also species. Fe and Pb accumulation was observed in all individuals which caught from eleven station. The elements Ti, Cr, Ni, Cu, Zn, As, Se, Br and Sr generally found most hiydrophilid and V, Mn and Co were accumulate in individuals which have less. Also Pm, Nd, Ce, Ba, Sn, Pd, Nb, La, In, Mo, Zr, Ge, Y, Rh, Ru were measured in all samples which received from the stations, but these elements were under detection limit of spectrometer (<1ppm). When the results were interpreted by comparing regulations, the values of some heavy elements found at higher concentration than the acceptable limits.