Oğuzların göçleri ve yayılımları /
Yazar: AYDOS ŞALBAYEV
Danışman: PROF.DR. SALİM KOCA
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ortaçağ Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2005
Konu: Tarih = History

Özet:
Tezimiz Oğuzların başlangıçtan (VII. yüzyıl) XIII. yüzyıla kadarki göçlerini ve yayılmalarını ele almaktadır. Çalışmamız giriş ve beş bölümden oluşmaktadır. VII-XIII. yüzyılda, Orta Asya, Doğu Avrupa, Orta Doğu ve Küçük Asya'daki tarihi olayların seyrinde Oğuz boylarının çok büyük etkisi olmuştur. Sürekli göçe maruz kalan Oğuzlar, söz konusu bölgelere yayılarak tarihte silinmez iz bırakmışlardır. Tezimizin giriş bölümde, çalışmamız esnasında başvurduğumuz kaynak ve aştırma eserlerinin tanıtımı yapılmıştır. Kaynak kısmı Eski Türk, Çin, Rus, Bizans ve İslam kaynakları olarak tasnif edilmiştir. Araştırmalar bölümünde başta Türk ve Rus dilinde yayınlanmış olan eserlerin tanıtımı yapılmıştır. Birinci bölümde, "Göç Olayının Anlamı ve Mahiyeti" başlığı altında, göçün genel anlamı üzerinde durulduktan sonra Türklerin sosyal hayatında göçün yerine değinilmiştir. Burada Türk tarihinde gerçekleşen göç olaylarının sebepleri ve çeşitleri ele alınmıştır. Ayrıca, göçün toplumsal hayat üzerindeki etkileri de ele alınmıştır. İkinci bölümde, "Oğuzların Orta Asya'da Göçleri ve Yayılmaları" incelenmiştir. Üç ana başlıktan oluşan bu bölümde, ilk olarak Oğuzların Orhun bölgesinde yayılmaları ve Gök Türk, Uygur Devletleri bünyesindeki siyasi tarihinden bahsedilmiştir. İkinci başlıkta Oğuzların Orhun bölgesinden Yedi Su yöresine ve Seyhun Havzası'na göçleri ele alınmıştır. Üçüncü başlıkta Oğuzların IX-XI yüzyıllarda Seyhun Havzası'ndaki faaliyetlerinden söz edilmiştir. Üçüncü bölümde, "Uzların (Oğuzlar/Torky) Karadeniz'in Kuzeyine ve Balkanlara Göçleri" başlığı altında, Oğuzların Batıya göç eden kollarının akıbetinden bahsedilmiştir. Burada Oğuzların Rus knezleri ile olan ilişkileri ele alınmıştır. Bunun yanı sıra Kıpçakların Oğuzlar üzerindeki baskıları ve215 XII. yüzyılda Rusya sınırlarında, başta Oğuzlar olmak üzere kaybolmaya yüz tutan irili ufaklı Türk boylarını kendi bünyesine katarak güçlenen Kara Kalpakların tarihi söz edilmiştir. Dördüncü bölümde ise, "Oğuzların İslam Ülkelerine Göçleri" incelenmiştir. Burada Oğuzların İslam dinini kabul etmeleri, Mâverâünnehir, Harizm, Horasan, Toharistan, Azerbaycan ve Orta Doğu ülkelerinde yayılmaları ve siyasi tarihleri ele alınmıştır. Selçuklu Devletinin kuruluşunda ve gelişmesinde çok büyük katkıda bulunan Tuğrul ve Çağrı Beylerin idari ve siyasi rolleri anlatılmaya çalışılmıştır. Bunu yanı sıra Selçukluların gayrimüslim ülkelere uyguladıkları fetih politikalarına da değinilmiştir. Çalışmamızın son bölümü olan, "Oğuzların Anadolu'ya Göçleri ve Yerleşmeleri"nde ise Anadolu'nun Selçuklulardan önceki vaziyeti, Selçukluların Anadolu'ya yaptıkları akın ve sızma politikaları, tarihin seyrini değiştiren Malazgirt zaferi ve sonuçları anlatılmakta; bunula birlikte Anadolu'nun Oğuzlar tarafından nasıl fethedildiği ve Türk vatanı haline getirildiği ele alınmıştır.

Abstract:
The subject of this thesis is about the migration of OOğuzs from VII to XIII th century and their spread out. Between VII-XIII th centuries, OOğuzs took a significant role in the historical events in Central Asia, eastern Europe and Asia Minor. As OOğuzs migrated all the time, they left important marks in the above mentioned regions. This thesis consists of an introductory part and five sections. In the Introduction part, the resources and search works used during the study are introduced. The resources part is classified as old Turkish, Chineese, Russian, Byzantine and Islam bibliography. In the search works part, the works written in Turkish and Russian are introduced. In the first section of the thesis under the headline 'The meaning and nature of immigration", after the general description of migration, the place of migration in Turks' social life is mentioned. The reasons and varieties of migration events that took place in Turkish history is also examined. Moreover, the effects of migration to social life is also mentioned. In the second section of the thesis, " The immigration and spread out of OOğuzs in Central Asia" is examined. This section consists of 3 main parts. Firstly, the spread out of OOğuzs in Orhun region and their political history in Göktürk, Uygur states is mentioned. Secondly, the immigration of OOğuzs from Orhun region to Yedisu and Seyhun region is described. Thirdly, the activities of OOğuzs in Seyhun region during X-Xl.th centuries is mentioned. In the third section of the thesis under the headline "The immigration of Uzs(OOğuzs/Torky) to northern Black Sea and Balkans", the OOğuzs that migrated to the west are mentioned. Here, their relationships with the Russian groups is also mentioned additionally, the pressures of Kipcaks on OOğuzs and the history of Kara kalpaks who gained strenght by eliminating217 OOğuzs and many other small Turkish groups in Russian border in XII th century is also mentioned. In the fourth section, "The immigration of OOğuzs to Islamic countries" is examined. The acceptance of Islam by OOğuzs, the spread out to Maveraunnehır, Harezm, Horasan, Toharistan, Azerbaijan and Middle Eastern countries and their political history is mentioned. The administrative and political roles of Tuğrul and Çağrı beys who played a significant role in the establishment of Seljuk state is also explained. Moreover the conquest policy of Seljuks to non-Islamic countries is mentioned as well. In the last section of the study under the headline"the immigration and settlement of OOğuzs to Anatolia", the situation Anatolia before Seljuks, the conquest policies of Seljuks to Anatolia, the Malazgirt war that changed the fate of Anatolia and its results and becoming of Anatolia to a Turkish native is mentioned.