Öğretmenlerin örgütsel vatandaşlık ile örgütsel muhalefet davranışları arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi (Eskişehir ili örneği)
Evaluation of the relationship between teachers' organizational citizenship and organizational dissent behaviours (Sample of Eskişehir)
Yazar: GÜLDEN ÖZCAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MÜYESSER CEYLAN
Anadolu Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Örgütsel Vatandaşlık Davranışı (ÖVD), çalışanların görev tanımları dışında kendi
isteklerine bağlı 'sorumlu davranışları' temsil etmektedir. Örgütlerde çalışanlar memnun
olmadıkları kararlar ve uygulamalar karşısında politik sorumlu davranış olarak ele
alınabilen Örgütsel Muhalefet Davranışı (ÖMD) göstermektedir. Bu çalışmada ÖVD ile
ÖMD arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlanmıştır. Tarama yöntemlerinden ilişkisel
desen ile gerçekleştirilen bu çalışmaya seçkisiz örnekleme yöntemi ile ulaşılan Eskişehir
Tepebaşı ve Odunpazarı ilçelerinde ilkokullarda çalışan 307 öğretmen katılmıştır. Veriler
'Örgütsel Vatandaşlık Davranışı Ölçeği' ve 'Örgütsel Muhalefet Davranışı Ölçeği'
aracılığıyla toplanmıştır. Elde edilen veriler SPSS ile analiz edilmiştir. Elde edilen
bulgulara göre ÖVD ile dikey muhalefet arasında istatistiksel olarak pozitif yönlü anlamlı
ilişkiye; dışa aktarılmış muhalefet ile istatistiksel olarak negatif yönlü ilişkiye ulaşılırken,
ÖVD ile yatay muhalefet arasında ilişki olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Eskişehir'de
Tepebaşı ve Odunpazarı ilçelerinde çalışan öğretmenlerin meslekteki hizmet süresi
değişkenine göre ÖVD sergilemeleri istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık gösterirken;
yaş, cinsiyet ve daha önce yöneticilik yapıp yapmama değişkenlerine göre dışa aktarılmış
muhalefet ifadelerinde istatistiksel olarak anlamlı farklılık gözlenmiştir. Öğretmenlerin
örgütsel vatandaşlık davranışlarındaki artışın, örgüte fayda sağlayan dikey muhalefet
düzeyinde de artış sağladığı ve genç öğretmenlerin muhalefet ifade ederken üstleriyle
paylaşma riskini daha düşük düzeyde aldığı sonucuna ulaşılmıştır. Genç öğretmenlerin
okullarda sorumlu davranış olarak ÖVD ve ÖMD sergilemeleri için okul yönetimleri
tarafından desteklenmeleri gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Sözcükler: Örgütsel vatandaşlık davranışı, Örgütsel muhalefet davranışı,
Öğretmenler.

Abstract:
Organizational Citizenship Behaviour (OCB) represents 'the responsible behaviours'
which are discretionary behaviours out of their job descriptions. Workers in
organizations show Organizational Dissent Behaviours (ODB) which can be taken as
political responsible behaviours against the decisions and practices that the workers are
not contented. In this study, it was aimed to examine the relationship between OCB and
ODB. 307 teachers working in primary schools in Eskişehir Tepebaşı and Odunpazarı
districts, who were reached by random sampling method, participated in this study which
was carried out with relational pattern of survey methods. Data were collected through
the 'Organizational Citizenship Scale' and 'Organizationa Dissent Scale'. Data were
analyzed by SPSS. According to the findings, there is a statistically significant positive
relationship between OCB and upward dissent, while a statistically negative relationship
between OCB and displaced dissent and it was concluded that there is no relationship
between OCB and latent dissent. While there is a statistically difference in the OCB
shown by teachers working in Tepebaşı and Odunpazarı districts of Eskişehir according
to variable of job tenure; a statistically difference was observed in displaced dissent
according to the variables of age, gender and whether or not they had been a manager
before. It has been concluded that the increase in teachers' OCB behaviour also increases
the level of upward dissent which benefits the organization, and the young teachers take
the risk of expressing it with their superiors at a lower level. It was concluded that young
teachers should be supported by school administrations to show OCB and ODB as
responsible behaviour in schools.
Key Words: Organizational citizenship behaviour, Organizational dissent behaviour,
Teachers.