Erken Bizans Dönemi resimli dini el yazmaları: Viyana Genesis
Early Byzantine Period illuminated ecclesiastical manuscripts: Vienna Genesis
Yazar: PINAR SERDAR DİNÇER
Danışman: DOÇ. DR. ZELİHA DEMİREL GÖKALP
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Dini eserler = Religious objects ; Erken Bizans Dönemi = Early Byzantine Period ; Eski Ahit = Old Testament ; Kutsal kitaplar = Holy books ; Yazma eserler = Manuscripts ; İkonografi = Iconograpy

Özet:
Tezin konusu Erken Bizans Dönemi Resimli Dini El Yazmaları: Viyana Genesis'den oluşturmaktadır. Bu çalışmanın ilk amacı Erken Bizans Dönemi Resimli Dini El Yazmaları ile ilgili yapılmış araştırmalar ışığında el yazmalarının sınıflandırılması, konularının, üslup özelliklerinin, üretim yerlerinin ve malzemelerinin belirlenmesi ve benzer özelliklerin tespit edildiği el yazmalarının karşılaştırmalarının yapılmasıdır. Söz konusu el yazmaları arasında yer alan Viyana Genesis el yazmasının metin-resim ilişkisi, ikonografik, üslup ve teknik özelliklerinin detaylı olarak ele alınması çalışmanın ana konusunu oluşturur.
Müze ve kütüphane çalışmalarının gerçekleştirildiği çalışmada, öncelikle Erken Bizans Dönemi Resimli Dini El Yazmaları başlığı altında Quedlinburg Itala, Ashburnham Pentateuch, Rabbula İncili, Paris Suriye Kutsal Kitabı, Aziz Augustus İncili, British Library Kanon Tabloları, Cotton Genesis incelenmiş, Viyana Genesis el yazmasıyla bağlantılı olduğu düşünülen Erken Bizans Dönemi Purpura Kodeksler başlığı altında Rossano İncilleri, Sinop İncili ayrı olarak ele alınmıştır. Araştırmanın bir sonraki aşamasını ve ana konu ise Erken Bizans Dönemi Resimli Dini El Yazmaları başlığı altında Viyana Genesis el yazmasının metin-resim ilişkisi, ikonografik, üslup ve teknik özellikleri belirlenmeye çalışılmış ve bu bilgiler ışığında söz konusu el yazmasının katalog çalışması yapılmıştır.
Viyana Genesis el yazması, içerik açısından taşıdığı önemin yanı sıra biçim açısından da ayrı bir yerdedir. Bizans sanatında zenginlik ve asalet göstergesi olan purpura renginde üretilmiş el yazmaları arasında konularını Eski Ahit'ten alan günümüze ulaşabilmiş tek el yazmasıdır. 
Yapılan değerlendirmeler sonucunda Eski Ahit sahnelerinin Ortodoks Bizans inancında kendisine yer bulması; bunun da ötesinde, Viyana Genesis el yazması örneğinde Yeni Ahit konularına yer verilmeden sadece Eski Ahit sahnelerinin betimlenmiş olması, henüz yeni kurumsallaşmakta olan bir inancın gelenekle kurduğu ilişki anlamında önemlidir. Helen kültürünün etkisini taşıyan Yahudi sanatının Eski Ahit konularının Hıristiyanlık temalarında kullanılmasına yol açması, coğrafi ve tarihi anlamda farklı kültürlerin birbirine hangi biçimlerde eklemlendiğini göstermesi açısından bilimsel veriler taşır. Konuyla ilgili ünik bir başka veri ise, Viyana Genesis el yazmasındaki bazı sahnelerin Eski Ahit'te de karşılığının olmamasıdır. Bundan dolayı Eski Ahit dışında diğer Yahudi kaynakları da incelenmiş, sahneler ile bağlantıları tespit edilmiştir. 


Anahtar Sözcükler: Bizans, El Yazmaları, Bizans Erken Dönem, Eski Ahit, Yaradılış, Purpura, 6. yüzyıl

Abstract:
The subject of the thesis is the Early Byzantine Period Illuminated Ecclesiastical Manuscripts: Vienna Genesis. The primary aim of this study is to identify and classify the themes of Early Byzantine Period illuminated ecclesiastical manuscripts, analyzing and comparing their styles accordingly, presenting the production materials and determining their place of production. The main aim of the study is to establish a detailed analysis of the text-icon relation and iconographical style of Vienna Genesis which is one of the manuscripts in question. 
During the museum and library research Quedlinburg Itala, Ashburnham Pentateuch, Rabbula Gospel, Paris Syrian Bible, St. Augustus Gospel, British Library Cannon Tables and Cotton Genesis were analyzed at the outset under the title of Early Byzantine Period Illuminated Ecclesiastical Manuscripts. Rossano Gospels and Sinope Gospel were addressed separately under the title of Early Byzantine Period Purpura Codices, as they are proposed to be connected to the Vienna Genesis manuscript. As the following phase of the study and the main subject, the text-icon relation and iconographical, stylistic and technical characteristics of the Vienna Genesis were determined; and in the light of the information gathered, the manuscript was catalogued. 
The Vienna Genesis manuscript takes an important place as for its content-wise signification and form. It is the only surviving manuscript which contains the Old Testament and produced in the purpura color that signifies prosperity and royalty in Byzantine art. 
As a result of the analyses it can be claimed that it is of great importance in accordance with the correlation between the tradition and the faith which was at the threshold of institutionalization that only the New Testament scenes were described in the Vienna Genesis without including the Old Testament themes. The fact that the Jewish art bearing the traces of Hellenistic culture caused the Old Testament plots to be used in Christian themes contains some scientific data with regards to the fact that it shows how geographically and historically different cultures are articulated. It is interesting to notice that Vienna Genesis contains some scenes which does not take part in the New Testament either. Therefore other Jewish sources apart from the Old Testament were analyzed and their connections with the scenes were identified.


Key Words: Byzantine, Manuscripts, Early Byzantine Period, Old Testament, Genesis, Purpura, the Sixth Century.