Diyarbakır ilinin Merkez Kayapınar, Ergani ve Bismil ilçelerinde domates üretim alanlarındaki bakteriyel hastalıkların morfolojik ve biyokimyasal özelliklerine bağlı tanıları ve yaygınlık oranlarının belirlenmesi
Determination of diagnosis and prevalence rates depending on morphological and biochemical characteristics of bacterial diseases in Central Kayapinar, Ergani and Bismil districts of Diyarbakir province in tomato production areas
Yazar: SERKAN BAYMAN
Danışman: PROF. DR. HAMİT KAVAK
Dicle Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Bitki patojeni bakteriler = Plant pathogenic bacteria ; Sanayi domatesi = Processing tomato

Özet:
Bu çalışma, Diyarbakır ilinde (Kayapınar, Ergani, Bismil, Yenişehir ve Çınar ilçelerinde) domates yetiştiriciliğinde sorun teşkil eden bakteriyel hastalık etmenlerinin ve yaygınlık oranlarının belirlenmesine yönelik bir sörvey çalışmasıdır. Bu amaçla başlangıçta Kayapınar, Ergani ve Bismil ilçelerinde planlanan daha sonra örnekleme esnasında Yenişehir ve Çınar ilçelerinin de dahil edildiği, domates yetiştiriciliği açısından önemli 5 ilçeyi kapsayan bir örnekleme gerçekleştirilmiştir. Örnekleme sırasında 14 araziden 32 örnek simptomatolojik gözlemler yapılarak alınmış ve bu örneklerden 20 bakteriyel izolat elde edilmiştir. Elde edilen izolatlar üzerinde, hücre ve koloni morfolojisinin incelendiği morfolojik çalışmalara ek olarak gram boyama, katalaz reaksiyon testi ve patatesin pektolize olması testini içeren biyokimyasal testler uygulanmıştır.
Simptomatolojik, morfolojik ve biyokimyasal çalışmalar ile teşhisi yapılan toplam 19 bakteriyel izolatın 13'ünün bakteriyel kanser ve solgunluk hastalığı etmeni Clavibacter michiganensis subsp. michiganensis olduğu tespit edilmiştir. Bu etmenin % 40.62 yaygınlık oranı ile domates arazileri için en ciddi bakteriyel tehdit olduğu belirlenmiştir. Yenişehir ve Ergani ilçelerinde tespit edilen bakteriyel leke hastalığı etmeni Xanthomonas campestris pv vesicatoria'nın % 9.37'lik yaygınlık oranı ve 19 bakteriyel izolatın 3'ünü oluşturması sebebiyle, ikinci en yaygın bakteriyel etmen olduğu saptanmıştır. Sadece Yenişehir ilçesinde tespit edilen bakteriyel gövde ve meyve çürüklüğü etmeni Erwinia carotovora var. carovotora, teşhisi yapılan 2 izolat ile % 6.25 yaygınlık oranına sahip olduğu görülmüştür. Yenişehir ilçesinde bakteriyel benek hastalığı etmeni Pseudomonas syringae pv. tomato 1 izolatta teşhis edilmiştir. Bu etmenin yaygınlık oranı ise % 3.12 olarak belirlenmiştir. Sörvey çalışması sonucunda teşhis edilen 4 bakteriyel etmenin de bulunduğu Yenişehir ilçesinin, bakteriyel bulaşıklığın en fazla olduğu ilçe olduğu saptanmıştır. Bismil ve Çınar ilçelerinde ise bakteriyel hastalık tespit edilememiştir.
Bu araştırmada elde edilen bulgular, Diyarbakır ilinde domates yetiştiriciliği yapılan arazilerde bakteriyel hastalıkların yaygın ve mücadelesinin önemli olduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler: Domates, Bakteriyel Hastalıklar, Sörvey, Teşhis, Diyarbakır

Abstract:
This study is intended for determine the problematic bacterial disease factors and the prevalence rates in tomato growing in Diyarbakir province (in Kayapınar, Ergani, Bismil, Yenişehir and Çınar districts). For this purpose, a sampling was carried out covering 5 significant districts in terms of tomato cultivation, which were initially planned in the districts of Kayapınar, Ergani and Bismil and later included Yenişehir and Çınar districts during sampling. During the sampling, 32 specimens from 14 fields were taken by simptomatological observations and 20 bacterial isolates were obtained from these specimens. On the obtained isolates, biochemical tests including gram staining, catalase reaction test and potato pectolysis test were applied in addition to the morphological studies examining the cell and colony morphology.
13 of total 19 bacterial isolates diagnosed by simptomatological, morphological and biochemical studies were detected bacterial cancer and wilt disease factor Clavibacter michiganensis subsp. michiganensis. It was determined that this agent was the most serious bacterial threat for the tomato fields with a prevalence rate of % 40.62. Xanthomonas campestris pv. vesicatoria which is factor of bacterial spot disease detected in Yenişehir and Ergani districts was determined to be the second most common bacterial factor due to the % 9.37 prevalence rate and 3 of the 19 bacterial isolates. Erwinia carotovora var. carovotora which is factor of bacterial stem and fruit rot and detected only in the Yenişehir district was seen to have a prevalence rate of % 6.25 with 2 diagnosed isolates. Pseudomonas syringae pv. tomato which is factor of bacterial speck disease was diagnosed to 1 isolate in Yenişehir district. The prevalence rate of this factor was determined as % 3.12. It was determined that Yenişehir district, where there are 4 bacterial agents identified as a result of the survey, is the district where bacterial contamination is the most. Bacterial disease was not detected in Bismil and Çınar districts.
The findings of this study reveal that fighting of bacterial diseases is important and bacterial diseases are widespread in the tomato growing field in Diyarbakır province.
	
Key Words: Tomato, Bacterial Diseases, Survey, Diagnosis, Diyarbakır