Mantıksal düşünmenin geliştirilmesine ilişkin bir araştırma
A research on the development of logical thinking
Yazar: DİLEK BAŞERER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ EKREM ZİYA DUMAN
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Düşünme = Thinking ; Düşünme becerileri = Thinking skills ; Felsefe = Philosophy ; Felsefe eğitimi = Philosophy education ; Mantık = Logic ; Mantıksal düşünme = Logical reasoning

Özet:
Düşünme çok yönlü ve karmaşık bir süreçtir. Kişilere özgün olan bu muhakeme gücü insanın varoluşundan beri vardır. Özellikle felsefenin yapı taşı olması nedeniyle birçok filozofun düşünme öğretisi bulunmaktadır. Sadece felsefe ile kalmayıp psikoloji, eğitim ve mantık gibi alanlarda da önemli yer teşkil etmiş olan düşünme konusunun çeşitli türleri bulunmaktadır. Fakat bu düşünme türlerinden belki de üzerinde en çok durulması gereken doğru düşünmedir. Bunun içinde doğru düşünmenin aracı olan mantık alanı işin içine girmektedir. Mantık hem doğru düşünme aracı hem de mantıksal denen düşünmenin yapı taşıdır. Bu nedenle de mantıksal düşünme doğru düşünme için temel adım oluşturmaktadır. Her insanda mantıklı düşünme söz konusudur. Fakat bu düşünme geliştirilmediği takdirde anlamlı sonuçlar ve akıl yürütme boyutuna ulaşılmayacaktır. Bu nedenle de yapılan araştırmanın amacı mantıksal düşünmenin geliştirilmesidir. Mantıksal düşünme, problem çözmeye, ilişki kurmaya, akıl yürütmeye, dilsel ve anlamsal bakımdan cümlelere şekil vermeye, benzeri ve farklıyı görmeye yardımcı olan bir düşünmedir. Bu düşünmeyi çeşitli akılsal ve anlamsal yönden etkili olabilecek etkinliklerle olmaktadır.  Bu amaçla da yarı deneysel tasarımla yola çıkılmış, deney ve kontrol gruplu bir çalışma planlanmıştır. Uygulama Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü (20 kişi deney grubu, 20 kişi kontrol grubu) öğrencileri ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmada deney grubu etkinliklerin uygulanacağı; kontrol grubu da herhangi bir etkinliğin uygulanmayacağı grup olarak seçilmiştir. Etkinliklerin ne kadar etkili olup olmadığını görmek için araştırmacı tarafından geliştirilen "Temel Mantıksal Düşünme Testi" ve "Mantıksal Düşünme Ölçeği" ön ve son test olarak uygulanıp aradaki farklılığın anlamlılığı test edilmiştir. Bu işlem sonrasında deney grubundaki mantıksal düşünmenin geliştirilmesi için uygulanan etkinliklerin etkililiği ve mantıksal düşünme ile ilgili bilgi almak için deney grubu ile görüşme yapılarak çalışmada karma bir yöntem izlenmiştir. Böylece araştırmanın temel problemi olan "Mantıksal düşünme nasıl gelişir?'e cevap aranmaya çalışılmıştır. Yapılan uygulamalar sonucunda elde edilen nicel veriler SPSS 23 paket programı ile değerlendirilmiş ve veriler bağımsız t testi, bağımlı t-testi ve ANCOVA ile analiz edilmiştir. Nitel veriler ise görüşme formu ile toplanmış ve içerik analizine tabi tutulmuştur. Araştırma sonucunda deney grubuna uygulanan etkinliklerin etkili olduğu görülmüş ve kontrol grubu ile aralarında anlamlı farklılaşma olduğu tespit edilmiştir. Nitel çalışma ile nicel çalışmaya destek olarak mantıksal düşünmeye ilişkin bilginin arttığı, mantıksal düşünmenin geliştiği ve mantıksal düşünme etkinliklerinin etkili olduğu sonucu ortaya çıkmıştır.

Abstract:
Thinking is a versatile and complex process. This reasoning power, which is unique to persons, has existed since the time of man's existence. Especially because of the fact that philosophy is the building stone, many philosophers have a teaching of thinking. There are various types of thinking that are not only philosophical but also important in areas such as psychology, education and reasoning. But perhaps the most important thing to think about is the right way of thinking. The logic field, which is the instrument of right thinking, falls into this. Logic is both a tool of correct thinking and a constructive thought of logic. For this reason, logical thinking is the basic step for correct thinking. It's a matter of logical thinking in every human being. But if this thinking is not developed, meaningful outcomes and reasoning will not be reached. For this reason, the aim of the research is to develop logical thinking. It is a thought that helps logical thinking, problem solving, building relationships, reasoning, shaping sentences from linguistic and semantic, and seeing the same and different. This thinking comes from activities that can be influenced from various mental and semantic aspects. For this purpose, a study with experiment and control group was planned with semi-experimental design. The application was carried out by Atatürk University, Faculty of Letters Philosophy Department (20 experimental group, 20 control group) students. In the study, the experimental group will be implemented; the control group was also selected as the group to which no activity was to be applied. To see how effective the activities are, the "Basic Logical Thinking Test" and "Logical Thinking Scale" developed by the researcher was applied as a pre- and post-test, and the significance of the difference was tested. After this process, a mixed method was used in the study by interviewing the experimental group to obtain information about the effectiveness of the applied logical thinking in the experimental group and logical thinking. Thus, the main problem of the research, "Logical thinking how to develop the answer was sought to answer. The quantitative data obtained as a result of the applications were evaluated with the SPSS 23 package program and the data analyzed by independent t test, dependent t test and ANCOVA. Qualitative data were collected through interview form and subjected to content analysis. As a result of the research, it was found that the activities applied to the experimental group were effective and there was a significant difference between them and the control group. As a result of the qualitative study, it was concluded that the knowledge of logical thinking increased, logical thinking level improved and logical thinking activities were effective.