Bezelye (Pisum sativum L.)'de ekim sıklığı ve bakteri aşılamasının verim ve verim öğeleri üzerine etkileri
The effects of sowing density and bacterial inoculation on yield and yield components in pea (Pisum sativum L.)
Yazar: NURAN EKEN
Danışman: PROF. DR. HASAN HÜSEYİN GEÇİT
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2003
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Aşılama-bitki = Grafting ; Bezelye = Pea ; Ekim sıklığı = Seeding density ; Pisum sativum = Pisum sativum ; Verim = Yield ; Verim ögeleri = Yield components

Özet:
Bu araştırma 1999 yılında Bartın Merkeze bağlı Ağdacı Köyü'ndeki tarlada, 2000 yılında Bartın Tarım İl Müdürlüğü deneme alanlarındaki uygulama tarlasında yürütülmüştür. Çalışmada materyal olarak Bolero, Sprinter ve Utrillo bezelye çeşitleri ile Rhizobium leguminosarum bakteri kültürü kullanılmıştır. Araştırmada; üç bezelye çeşidinde üç farklı aşılama yöntemi (kontrol, tohuma aşılama ve toprağa aşılama) ve dört farklı ekim sıklığının (30 x S cm, 30 x 10 cm, 40 x 5 cm ve 40 x 10 cm); çıkışa kadar geçen gün sayısı, bitkide nodul sayısı, bitkide nodul ağırlığı, çiçeklenmeye kadar geçen gün sayısı, bitki boyu, bitkide saplı ağırlık, bitkide ferdi bakla sayısı, bakla boyu, bitkide bakla ağırlığı, baklada tane sayısı, bitkide tane sayısı, bitkide tane verimi, birim alanda saplı ağırlık, birim alan tane verimi, hasat indeksi ve tanede protein oranına etkilerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Ekimler Mart ayında, tesadüf bloklarında bölünmüş parseller deneme desenine göre üç tekrarlamalı olarak her biri S m uzunluğunda altı sıra olan parsellere elle yapılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre; aşılama yöntemleri ve ekim sıklıkları tüm çeşitlerde, her iki yılda da, çıkışa kadar geçen gün sayısı ve çiçeklenmeye kadar geçen gün sayısı dışında ele alınan özelliklerde önemli farklılıklar oluşturmuştur. Denemede, iki yılın ortalaması, Bolero, Sprinter ve Utrillo çeşitlerinde, tohuma bakteri aşılaması yapılan parsellerde, ortalama nodul sayısı 16.60- 20.40 adet/bitki, ortalama nodul ağırlığı 0.52 - 1.00 g/bitki, bitkide tane sayısı 18.43- 36.10 adet/bitki, bitkide tane verimi 4.39- 8.2S g/bitki, birim alan tane verimi 193.50- 319.00 kg/da, tanede protein oram % 25.71- 28.61; bakteri aşılaması yapılmayan parsellerde ortalama nodul sayısı 1.37- 5.00 adet/bitki, ortalama nodul ağırlığı 0.07-0.49 g/bitki, bitkide tane sayısı 13.59- 31.31 adet/bitki, bitkide tane verimi 3.83- 7.20 g/bitki, birim alan tane verimi 170.58- 281.60 kg/da, tanede protein oranı % 22.55- 27.23 olarak belirlenmiştir. Her iki yılda da 30 x 5 cm ekim sıklığı en yüksek birim alan tane verimini vermiştir. Ekim sıklığı arttıkça tanede protein oram azalmıştır. Aşılama yöntemleri içerisinde, tohuma aşılama uygulaması kontrol ve toprağa aşılama yöntemine göre daha yüksek birim alan tane verimi sağlamıştır. ANAHTAR KELİMELER: Bezelye çeşitleri (Bolero, Sprinter, Utrillo), aşılama yöntemleri, ekim sıklıkları, verim, verim öğeleri

Abstract:
This research was conducted at the field of Ağdacı village, Bartın, 1999, and at experimental areas of the application field of Agricultural Management of Bartın Province, 2000. As material, the variety of peas named Bolero, Sprinter and Utrillo and Rhizobium leguminosarum culture were used in the study, respectively. The aim of the research was to determine the effect of three different inoculation methods (control, seed inoculation and soil inoculation) and four different sowing density (30 x 5 cm, 30 x 10 cm, 40 x 5 cm, 40 x 10 cm) of the three pea varieties on day number till germinating, nodule number per plant, nodule weight per plant, day number till flowering, plant height, stalk weight per plant, fertile pod number per plant, pod height, pod weight per plant, seed number per pod, seed number per plant, seed yield per plant, stalk weight per unit area, seed yield per unit area, harvest index and protein ratio per seed. The experiment was established according to split plots of randomized blocks with three replications in March, in six rows, each having 5 m length lots. The sowing was done by hand. According to the results of the research; for all the varieties used in the study, in both years, inoculation methods and sowing densities constituted significant differences except for day number till germinating and day number till flowering. In trial, average of two years, for Bolero, Sprinter and Utrillo varieties, at seed inoculated plots, the following results were determined: average nodule number 16.60- 20.40 number/plant, average nodule weight 0.52- 1.00 g/plant, seed number per plant 18.43- 36.10 number/plant, seed yield per plant 4.39- 8.25 g/plant. seed yield per unit/area 193.50- 319.00 kg/da, protein ratio per seed 25.71- 28.61 %. At plots that were not inoculated the following results were determined: average nodule number 1.37- 5.00 number/plant, average nodule weight 0.07- 0.49 g/plant, seed number per plant 13.59- 31.31 number/plant, seed yield per plant 3.83- 7.20 g/plant, seed yield per unit/area 170.58- 281.60 kg/da, protein ratio per seed 22.55- 27.23 %. In both years, the maximum seed yield per unit/area was obtained through 30 x.5 cm sowing density. When sowing density increased, protein ratio per seed decreased. Within the three inoculation methods, seed inoculation method provided more seed yield per unit/area. Key Words: Peas varieties (Bolero, Sprinter, Utrillo), inoculation methods, sowing densities, yield, yield components