Arap dilinde harf-i cerler ve ahkâm ayetlerinde manaya etkisi: Tahâvî örneği
Huruf al-jarr in the Arabic language and their effect on verses of rulings: Tahavi example
Yazar: HANİFE NUR TURUNÇ AKYÜREK
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA KESKİN
Gaziantep Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Arap Dili ve Belagatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Ahkam = Provisions ; Arapça = Arabic ; Arapça kelimeler = Arabic words ; Ayetler = Verses ; Dil bilgisi = Grammar ; Dil bilim = Linguistics ; Harf-i cerr = Harf-i cerr ; Harfler = Letters ; Tahavi = Tahavi

Özet:
Kur'ân-ı Kerim'in anlaşılması, Müslümanların ferdi, ailevi ve ictimai alanlarda başta
olmak üzere hayatın her alanında büyük önem arz etmektedir. Bu bağlamda Kur'ân ayetlerinin maksadına uygun bir şekilde anlaşılması Kur'ân-ı Kerîm'de ifade edilen dilin inceliklerinin öğrenilmesiyle doğrudan alakalıdır. Ayetlerden çıkacak hükümleri anlayabilmek ve doğru bir şekilde yorumlayabilmek için, nahiv ilminin kapsamına giren harf-i cerler konusuna vakıf olmak gerekmektedir. Cümleye kattığı anlam zenginliği ve çeşitliliği bakımından Arapçanın en kapsamlı konularından biri olan harf-i cerler, ilahi muradın sahih bir şekilde anlaşılmasına ve yorumlanmasına da  yardımcı olmaktadır. Bu çalışmada Ebu Ca'fer et-Tahâvî'nin (ö. 321/933) Ahkâmü'l-Kur'ân adlı tefsirindeki müellifin hüküm istinbatı alanında harf-i cerlerin üstlendiği fonksiyonları ve ahkâm ayetlerine sağladıkları anlamsal katkı konusu çalışılmıştır. Çalışmada  nahiv ilminde önemli bir yere sahip olan harf-i cerlerin Tahâvî'nin Ahkâmü'l-Kur'ân adlı tefsirindeki ahkâm ayetlerinin anlamlarına nasıl yansıdığı incelenerek değerlendirilmeye tabi tutulmuştur. Çalışma giriş, iki bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Birinci bölümde, Arap dilinde harf-i cerlerin tanımı, önemi, ifade ettiği manalar ve cümle terkibinde kullanımları ele alınmıştır.  İkinci bölümde, Ebû Ca'fer et-Tahâvî'nin hayatı, şahsiyeti, ilmi kişiliği hakkında genel bilgiler verilmiş, Ahkâmü'l-Kur'ân isimli tefsirinde harf-i cerlerin ahkâm ayetlerinde manaya etkileri, Tahâvî'nin bu çerçevede ahkâm ayetlerine bakış açısı ve tercihleri incelenmiştir. Sonuçta ise araştırma neticesinde ortaya çıkan hususlar zikredilmiştir.

Anahtar sözcükler: Arap Dili, Ebû Ca'fer et-Tahâvî, Nahiv, Harf-i cerler, Ahkâm Ayetleri.

Abstract:
Understanding the Holy Qur'an has great importance in all areas of life, especially in Muslims' individual, family, and social fields. In this sense, understanding the verses of the Holy Qur'an in accordance with its purpose is directly related to learning the functions of the Holy Qur'an language. Therefore, in order to understand and interpret the provisions that emerge from the verses properly, we should have a grasp of Huruf al-jarr, which is included in the scope of the Nahw science. Huruf al-jarr is one of the most extensive topics in the Arabic language in terms of the richness and diversity of meaning that it adds to the sentence. It also helps to comprehend and interpret the Holy Qur'an precisely. In this study, the fonctions that Huruf al-Jarr undertakes in revealing the provisions and the semantic contribution that it provides to the verses of rulings in the exegesis of Abu Ca'fer et-Tahivi named "Ahkam al-Quran" have been examined. In addition, how the Huruf al-Jarr which has an important position in the Nahw science reflects on the meanings of verses of rulings in the Ahkam al-Qur'an exegesis of Tahavi also has been examined and evaluated. This study consists of an introduction, two sections and one conclusion. In the first chapter, the definition and importance of Huruf al-jarr in the Arabic language, their meanings, and their use in creating sentences have been discussed. In the second chapter, the general information about Abu Ca'fer et-Tahivi's life, characteristics, and scientific personality; the effects of Huruf al-Jarr on meaning in the verses of rulings in his exegesis named Ahkam al-Qur'an; and Tahavi's perspective on the verses of rulings from this frame and his preferences have been invastigated. In the conclusion chapter, the points obtained as a result of the study have been mentioned. 
Key words: Arabic Language, Abu Jafar al-Tahavi, Nahw, Huruf al-Jarr, The verses of rulings