Eğitim yönetiminde kuram, araştırma ve uygulama bütünlüğünün incelenmesi
Investigation of theory, research and practice integrity in educational administration
Yazar: AYŞE KAZANCI TINMAZ
Danışman: PROF. DR. FERUDUN SEZGİN
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Araştırma eğilimi = Research trend ; Araştırma kültürü = Research culture ; Eğitim yönetimi = Educational administration ; Kuramsal araştırma = Pure research ; Kuramsal model = Theoretical model

Özet:
Bu araştırmanın amacı eğitim yönetiminde kuram, araştırma ve uygulama bütünlüğünü
incelemektir. Bu amaçla kuram, araştırma ve uygulama bütünlüğünü engelleyen durumlar
ve bütünlüğü sağlamaya yönelik öneriler araştırılmış, okul yöneticileri ve öğretmenlerin
araştırma deneyimleri, mesleki uygulamalarında kuramsal ve araştırma temelli bilgi
kullanım durumu ve biçimleri, kullanım sürecinin belirleyicileri incelenmiştir. Araştırma
karma yöntem paradigmasına göre tasarlanmıştır. Araştırma deseni olarak nicel ve nitel
yöntemlerin aynı anda yürütüldüğü yakınsayan paralel desen tercih edilmiştir. Araştırmanın
nicel bölümünde evren, Samsun ilinin sekiz ilçesinde yer alan resmi ilkokul ve ortaokullarda
2017-2018 eğitim öğretim yılında görev yapan okul yöneticileri ve öğretmenlerden
oluşmaktadır. Bu evrenden oranlı tabakalı örneklem yolu ile belirlenen örneklemde 814
öğretmen, 180 okul yöneticisi bulunmaktadır. Araştırmanın nitel bölümünde katılımcılar
amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme ve kar topu örnekleme ile belirlenmiştir.
Çalışma grubunda lisansüstü eğitimi olan 14 okul müdürü ve 16 öğretmen ile eğitim
yönetimi alanında görev yapan 10 akademisyen yer almıştır. Araştırmanın nicel bölümünde
araştırmacı tarafından geliştirilen; "Kişisel Bilgiler", kavramsal, araçsal ve sembolik olmak
üzere üç boyuttan oluşan "Kuramsal ve Araştırma Temelli Bilgi Kullanımı Ölçeği
(KATBKÖ)" ile farkındalık, beceri, örgütsel faktörler ve iletişim faktörlerinden oluşan
"Kuramsal ve Araştırma Temelli Bilgi Kullanımı Belirleyicileri Ölçeği (KATBKBÖ)"nin
yer aldığı veri toplama aracı kullanılmıştır. Nitel bölümde ise okul müdürü, öğretmen ve

vii

akademisyenler için yarı yapılandırılmış görüşme formları tasarlanmıştır. Araştırmanın nicel
boyutunda alt problemlere uygun istatistiksel testler kullanılmış, nitel bölümünde veriler
betimsel analiz tekniği ile çözümlenmiştir. Araştırma sonucunda eğitim yönetiminde kuram,
araştırma ve uygulama bütünlüğünün yeterli ölçüde ve nitelikte sağlanamadığı
belirlenmiştir. Araştırmanın nicel bölümünde ulaşılan sonuçlar şu şekilde özetlenebilir: Okul
yöneticileri ve öğretmenlerin mesleki hayatlarında kuramsal ve araştırma temelli bilgiyi
araçsal, kavramsal ve sembolik amaçlı kullanabileceği, kuramsal ve araştırma temelli bilgi
kullanımı konusunda farkındalık ve becerilerine yönelik bireysel algılarının olumlu olduğu,
görev yaptıkları okullardaki örgütsel faktörlerin kuramsal ve araştırma temelli bilgi
kullanımı için uygun olduğunu düşündükleri görülmüştür. Katılımcılar, iletişim faktörlerinin
okul yöneticileri ve öğretmenlerin kuramsal ve araştırma temelli bilgi kullanımını olumlu
etkileyeceğine inanmaktadır. Araştırma deneyimi kapsamında ulaşılan sonuçlara göre ise
okul yöneticileri ve öğretmenlerin bu deneyime büyük ölçüde sahip olmadığı görülmüştür.
KATBKÖ alt boyutlarında okul yöneticisi ve öğretmen görüşleri farklılaşmazken
KATBKBÖ'nden sadece örgütsel faktörler boyutunda okul yöneticileri lehine anlamlı bir
farklılık ortaya çıkmıştır. Bir başka sonuca göre farkındalık ve becerinin okul yöneticilerinin
kavramsal ve sembolik kullanımını, farkındalık ve iletişim faktörlerinin araçsal kullanımı
yordadığı tespit edilmiştir. Öğretmenlerin kavramsal kullanımı üzerinde farkındalık, beceri,
örgütsel faktörler ve iletişim faktörlerinin tamamının anlamlı yordayıcı olduğu görülürken;
farkındalık, beceri ve iletişim faktörlerinin araçsal ve sembolik kullanımı yordadığı
sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmanın nitel bölümünde ulaşılan sonuçlardan bazılarına göre;
eğitim yönetimi disiplinler arası uygulamalı bir disiplindir. Eğitim yönetiminin temel
amaçları; alanın kuramsal ve uygulama boyutlarının ihtiyaç duyduğu bilgi birikimini alanla
ilgili araştırmalar yaparak ve bilimsel makaleler üreterek geliştirmek ve uygulayıcıların
mesleki süreçlerde karşılaştıkları sorunlara çözüm üretmektir. Eğitim yönetiminin
uluslararası bağlamda kuramsal alt yapısı giderek güçlenmekle birlikte alanın eklektik
görüntüsü devam etmekte ve eğitim yönetimine özgü kuram geliştirme girişimleri sınırlı
kalmaktadır. Türkiye'de ise alanda batı kökenli kuram ve kavramları uyarlama ve aktarma
anlayışı devam etmektedir. Araştırma üretimi açısından eğitim yönetiminde uluslararası
düzeyde yeterli ölçüde ve nitelikte araştırma yapıldığı, Türkiye bağlamında araştırma
üretiminin nicel olarak yeterli olduğu ancak nitelik sorunu taşıdığı belirlenmiştir. Türkiye'de
araştırmaların uygulamadaki sorunlara cevap arama kaygısı taşımaktan çok kariyer odaklı
üretildiği sonucuna ulaşılmıştır. Okul müdürleri ve öğretmenlerin kuram, araştırma ve
uygulama kavramlarına yönelik kavram yanılgıları bulunmamış ve kavramların birbiriyle
ilişkili olarak değerlendirildiği görülmüştür. Okul müdürleri ve öğretmenler eğitim
araştırmalarının temel amaçlarının eğitim-öğretim sorunlarına çözüm getirme ve niteliği
artırma olduğunu belirtirken okul müdürleri ayrıca bireyi ve toplumu geliştirme amacına
vurgu yapmışlardır. Okul müdürleri ve öğretmenlere göre nitelikli bir araştırmanın en temel
iki özelliği; somut bir probleme yönelik olma ve sonuç ve önerilerin uygulanabilir olmasıdır.
Okul müdürü ve öğretmenler kuramsal ve araştırma temelli bilginin faydalı, güvenilir ve

viii

önemli olduğunu düşünmektedir. Kuramsal ve araştırma temelli bilgiden yararlanmanın okul
müdürlerine ve öğretmenlere mesleki ve bireysel faydaları bulunmaktadır. Okul
müdürlerinin araştırma yapma deneyimleri sınırlı iken öğretmenler bilimsel araştırma
yapmakta ve bilimsel faaliyetlere katılmaktadır. Okul müdürleri ve öğretmenler son bir yılda
kuramsal ve araştırma temelli bilgiyi kavramsal, araçsal ve sembolik amaçlı kullanmışlardır.
Akademisyenler, araştırma sonuçlarının uygulayıcılara transfer edilmesi konusunda,
akademisyenlerin sorumluluğu olduğunu düşünmektedir. Eğitim yönetiminde kuram,
araştırma ve uygulama bütünlüğü yeterli düzeyde sağlanamamakta ve bunun öğretmenler ve
okul yönetim ekiplerinden, akademisyenlerden, MEB'den, üniversitelerden, yetersiz iletişim
ve iş birliğinden kaynaklanan çok sayıda nedeni bulunmaktadır. Kuram, araştırma ve
uygulama bütünlüğünün sağlanabilmesi için okul müdürleri ile öğretmenlere,
akademisyenlere, üniversitelere ve MEB'e düşen sorumluluklar bulunmaktadır. Bu sorun,
bütüncül bakış açısıyla ele alınarak ve tüm paydaşların bir araya gelerek çözebileceği çok
boyutlu bir özellik göstermektedir.

Abstract:
The aim of this research is to examine the integrity of theory, research and practice in
educational administration. For this purpose, the reasons that impede the integrity of theory,
research and practice and the suggestions to ensure the integrity have been investigated and
the research experiences of the school principals and teachers and also the extent, forms and
determinants of the utilization of theoretical and research-based knowledge in their
professional practices have been examined. The research was designed according to the
mixed method paradigm. Convergent parallel pattern in which quantitative and qualitative
methods were conducted simultaneously was used as the research design. In the quantitative
part of the research, the universe consists of school administrators and teachers working in
the official primary and secondary schools in eight districts of Samsun in the 2017-2018
academic year. There are 814 teachers and 180 school administrators in the sample which
was determined by proportional stratified sampling from the universe. In the qualitative part
of the research, the participants were determined by using criterion sampling and snowball
sampling methods. The study group consisted of 14 school principals, 16 teachers with
postgraduate education and 10 academicians working in the field of educational
administration. In the quantitative part of the research, data collection tool developed by the
researcher which includes "Personal Data", "Questionnaire About the Use of Theoretical

x

and Research Based Knowledge (QAUTRBK)" consisting of three dimensions, conceptual,
instrumental and symbolic; "Questionnaire About Determinants of the Use of Theoretical
and Research Based Knowledge" composed of awareness, skills, organizational and
communication factors was used. In the qualitative section, semi-structured interview forms
were designed for school principals, teachers and academicians. In the qualitative part of the
study, while analyzing the data with descriptive analysis technique, statistical tests suitable
for sub-problems in quantitative dimension were used. According the results of the research,
it has seen that the integrity of theory, research and application in educational administration
can not be ensured in sufficient scale and quality. The results obtained in the quantitative
part of the research can be summarized as follows: School administrators and teachers used
theoretical and research based knowledge for instrumental, conceptual and symbolic
purposes in their profession lives. School administrators and teachers on the use of
theoretical and research based knowledge; stated that they have sufficient awareness and
skills and organizational factors are suitable for the use of theoretical and research based
knowledge and communication factors will increase the use of theoretical and research based
knowledge. According to the results of the research experience, school administrators and
teachers do not have this experience to a large extent. While the opinions of school
administrators and teachers did not differentiate in the use and sub-dimensions of theoretical
and research based knowledge, there was a significant difference between the determinants
of theoretical and research based knowledge use in favor of school administrators only in
terms of organizational factors. According to another result, it was seen that awareness and
skill predicted conceptual and symbolic use of school administrators and awareness and
communication factors predicted instrumental usage. While awareness, skill, organizational
and communication factors were all significant predictors of teachers' conceptual use; it was
concluded that awareness, skills and communication factors predicted instrumental and
symbolic use. According to some of the results obtained in the qualitative part of the
research; education management is an interdisciplinary applied discipline. The main
objectives of educational administration are to develop the knowledge needed by the
theoretical and practical dimensions of the field by conducting research and producing
scientific articles related to the field and to produce solutions to the problems faced by
practitioners in professional processes. Although the theoretical infrastructure of educational
administration is strengthening in the international context, the eclectic appearance of the
field continues and attempts to develop theories specific to educational administration
remain limited. In Turkey, the Western origin theories and concepts are adapted and
transferred. In terms of research production, it has been determined that adequate and
qualified research has been done at international level in education management, whereas in
the context of Turkey, research production is quantitatively sufficient but has a quality
problem. It has been stated that research in Turkey has been produced with a career focus
rather than a concern of searching for answers to the problems in practice. School principals
and teachers do not have misconceptions about the concepts of theory, research and practice

xi

and evaluated these concepts in relation to each other. School principals and teachers stated
that the most important aims of educational research were to provide solutions to education
problems and to increase the quality, while school principals also emphasized the aim of
improving the individual and society. According to school principals and teachers, the two
main features of a qualified research are; to address a concrete problem and the applicability
of conclusions and recommendations. School principals and teachers believe that theoretical
and research based knowledge is useful, reliable and important. There are professional and
individual benefits to school principals and teachers of taking advantage of theoretical and
research based knowledge. While school principals have limited research experience,
teachers conduct scientific research and participate in scientific activities. School principals
and teachers have used theoretical and research based knowledge for conceptual,
instrumental and symbolic purposes in the last year. Academicians believe that it is the
responsibility of academicians to transfer research results to practitioners. The integrity of
theory, research and practice in educational administration is not ensured sufficiently and
there are numerous reasons for this arising from school principals, teachers and school
management teams, academics, Ministry of National Education, universities, inadequate
communication and cooperation. In order to ensure the integrity of theory, research and
practice, school principals and teachers, academicians, universities and Ministry of National
Education have responsibilities. This important problem has a multidimensional structure
that can be solved by taking a holistic perspective and bringing together all stakeholders.