Etkileşimli kitap okuma programının otizm spektrum bozukluğu olan çocukların dinlediğini anlama ve dil becerileri üzerindeki etkililiği
Effectiveness of dialogic reading program on the listening comprehension and language skills of children with autism spectrum disorder
Yazar: SEMRA OMAK
Danışman: PROF. DR. ELİF SAZAK DUMAN
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı / Zihin Engelliler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmanın amacı, etkileşimli kitap okuma (EKO) programının otizm spektrum bozukluğu (OSB) olan çocukların dinlediğini anlama ve dil becerileri (alıcı dil ve ifade edici dil) üzerindeki etkililiğinin belirlenmesidir. Bu amaç doğrultusunda 5-6 yaş aralığında OSB olan üç çocuğun dinlediğini anlama ve dil becerilerinin (alıcı dil ve ifade edici dil) geliştirilmesinde EKO programının etkililiği incelenmiştir. Araştırmada ayrıca, çocuklar dinlediğini anlama ve dil becerilerini (alıcı dil ve ifade edici dil) edinirlerse bu becerilerin 1, 2 ve 3 hafta sonra sürdürülmesine ilişkin izleme verileri, farklı araç-gereç ve ortamlarda bu becerileri sergilemelerine yönelik genelleme verileri elde edilmiştir. Araştırmada hedeflenmeyen davranış kazanımı olarak EKO programının OSB olan çocukların etkinlikle ilgilenme davranışı üzerindeki etkisi araştırılmıştır. Araştırmanın sosyal geçerlik verileri, öznel değerlendirme ve sosyal karşılaştırma yöntemi ile belirlenmiştir. Araştırmada tek denekli araştırma desenlerinden yoklama denemeli katılımcılar arası çoklu yoklama deseni kullanılmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgular, OSB olan çocuklar için uygulanan EKO programının çocukların dinlediğini anlama ve dil becerileri (alıcı dil ve ifade edici dil) üzerinde etkili olduğunu, elde edilen bu kazanımların öğretim tamamlandıktan bir, iki ve üç hafta sonrasında da korunduğunu ve kazanılan becerilerin farklı araç-gereç ve ortamlara genellenebildiğini göstermektedir. Araştırmada hedeflenmeyen davranış olarak değerlendirilen etkinlikle ilgilenme süresinin OSB olan çocuklarda programa katıldıktan sonra arttığı görülmüştür. Sosyal karşılaştırma sonuçları, EKO programı sonrası OSB olan çocukların dinlediğini anlama ve dil becerilerini (alıcı dil ve ifade edici dil) tipik gelişim gösteren akranlarına yaklaştırdığını göstermiştir. Bunun yanında sosyal geçerlik kapsamında öğretmenler ve ebeveynlerle yapılan görüşmeler sonucunda, bu programın sosyal açıdan olumlu etkilerinin olduğu görülmüştür.

Abstract:
The aim of this study is to determine the effectiveness of the dialogic reading (DR) program on listening, comprehension and language skills (receptive and expressive language) of children with autism spectrum disorder (ASD). For this purpose, the effectiveness of the DR program in developing the listening comprehension and language skills (receptive and expressive language) of three children with ASD between the ages of 5-6 was examined. In addition, if the children acquired the listening comprehension and language skills (receptive and expressive language), follow-up data regarding the maintenance of these skills after 1, 2 and 3 weeks and generalization data regarding their demonstration of these skills with different tools and environments were obtained. The effect of the DR program on the activity engagement behaviour of children with ASD was investigated as an untargeted behavioural gain in the study. The social validity data of the study were determined by the subjective evaluation and social comparison method. In the study, a probe trial multiple probe design between participants, one of the single-subject research designs, was used. The findings obtained from the study show that the DR program applied to children with ASD is effective on children's listening comprehension and language skills (receptive and expressive language), that these gains are maintained one, two and three weeks after the completion of the training and that the acquired skills can be generalized to different tools and environments. It was observed that the duration of engagement in the activity, which was evaluated as untargeted behavior in the study, increased in children with ASD after participating in the program. Social comparison results showed that after the DR program, children with ASD brought their listening comprehension and language skills (receptive and expressive language) closer to their typically developing peers. In addition, as a result of interviews conducted with teachers and parents within the scope of social validity, it was seen that this program had positive effects in social terms.