GAP bölgesi biber yetiştiriciliğinde kök çürüklük etmenlerinin belirlenmesi, etkin patojenin moleküler karakterizasyonu ve mücadelesinde mikorizanın etkinliğinin araştırılması
Determination of soilborne pathogens in pepper growing in GAP region, molecular characterization of effective species and control with some mycorrhizal fungi
Yazar: AYŞİN BİLGİLİ
Danışman: PROF. DR. MEHMET ERTUĞRUL GÜLDÜR
Harran Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışmada Güneydoğu Anadolu Bölgesi (GAP) biber üretim alanlarında hastalık belirtisi görülen bitkilerden  Fusarium spp.,  Fusarium solani, Fusarium oxysporum ve Fusarium oxysporum f. sp. vasinfectum (Fov), Macrophomina phaseolina, Phytophthora capsici, Phytophthora citrophthora, Alternaria spp., Aspergillus niger, Aspergillus flavus, Rhizoctonia solani, Pythium spp., Pythium ultimum, Verticillium spp. kök ve kök boğazı çürüklük hastalık etmenleri ile Trichoderma spp. faydalı fungusları izole edilmiştir. Laboratuar ve iklim odası koşullarında yürütülen patojenisite denemelerinde bölgede Fusarium spp.'nin yaygın ve virülent türler olduğu, biber bitkilerinde solgunluk, kök ve gövde çürüklük hastalığına neden oldukları saptanmıştır. Phytophthora capsici, biber yetiştirilen topraklarda tuzaklama metoduyla tespit edilmiş,  fakat yeterli oospor tespit edilmemiştir.  Diğer fungus türleri de biberde değişen oranlarda kök çürüklüğüne, solgunluğa ve zayıf gelişmeye neden olmuşlardır. 2013 ve 2014 yıllarında yapılan sürvey çalışmalarında güdümlü örnekleme yapılan tüm biber alanlarının bir veya birkaç patojenle bulaşık olduğu tespit edilmiştir. En etkin patojen olarak bulunan Fusarium türleri için yapılan moleküler karakterizasyon çalışmalarında;  Fusarium solani, Fusarium oxysporum ve Fov türleri bölgede tespit edilmiştir. Diyarbakır ve Şanlıurfa'dan elde edilen Fov'un virülent iki izolatına karşı (43-Fov ve 183-Fov) yapılan biyolojik mücadele çalışmalarında Glomus cinsi mikorizal fungusların etkinliği test edilmiştir. İklim odasında yapılan saksı denemelerinde Glomus mosseae (G.M), G. etanicatum (G.E), G. intraradices (G.İ) ve bu üç mikorizal fungusun karışımı olan Mikorizal Mix. (M.M) çalışmada kullanılmıştır. Mikorizal fungusların uygulandığı saksılarda hastalık şiddeti 4. haftada % 40-45' den 7. haftada % 25'e kadar düşmüştür. Arbüsküler Mikorizal Fungusların yüzde kök kolonizasyonunda, toplam mikorizal spor sayısında, bitki sürgünlerindeki ve yetiştirme toprağındaki mikro ve makro besin elementlerinden % Azot, Fosfor, Potasyum ve Mn, Zn, Na, Cu, B, Fe, Mg alımlarında olumlu etkisi olduğu tespit edilmiştir. Biber bitkisinin morfolojik gelişim parametrelerinden sürgün boyu, sürgün yaş ağırlığı, kök boğazı çapı, kök yaş ağırlık ve kök kuru ağırlık değerleri üzerinde de artış sağladığı tespit edilmiştir. 

ANAHTAR KELİMELER: Biber, solgunluk ve kök  çürüklüğü, Fusarium spp., Glomus spp., mikoriza.

Abstract:
In this study, root rot and wilt disease pathogens such as Fusarium spp.,  Fusarium solani, F. oxysporum and F.  oxysporum f. sp. vasinfectum (Fov), Macrophomina phaseoli, Phytophthora capsici, P. citrophthora, Alternaria spp., Aspergillus niger, A.  flavus, Rhizoctonia solani, Pythium spp., Pythium ultimum, Verticillium spp. and a beneficial fungi of Trichoderma spp. were isolated from pepper growing fields observed disease symptoms in Southeastern Anatolia (GAP) region. Pathogenicity experiments performed in the laboratory and climate room conditions,  it was determined that Fusarium spp. were common and virulent species and caused wilt and root rot diseases. P. capsici were determined in pepper growing fields with trapping technique; however, the oospors were not sufficient. In addition, other fungi species caused root rots, weakness and poor growth in peper at various rates. All pepper fields visited during the survey studies according to guided sampling method performed in 2013 and 2014 years were found to be contaminated with one or a few pathogens. In the molecular studies and phylogenetic analyses performed for Fusarium species, F. solani, F. oxysporum and Fov species were determined. The effectiveness of Glomus type mycorrhizal fungi were tested for the biological controlling against the virulent isolates (43-Fov and 183-Fov) of Fov determined in Diyarbakır and Sanliurfa. In the pot experiments performed in the climate room Glomus mosseae (G.M), G. etunicatum (G.E), G. intraradices (G.İ) and their mixture Mycorrhizal Mix. (M.M) were used in the study. Severity of disease in the pots where mycorrhizal fungi were applied was 40-45 % in 4th week while it decreased to 25 % in 7th week. It was determined that Arbuscular Mycorrhizal Fungi positively impacted per cent root colonization, total number of mycorrhizal spores, percent N, P, K, Mn, Zn, Na, Cu, B, Fe, Mg uptakes of plant shoots and roots. They also caused increments on other plant morphological growth parameters such as shoot height, shoot wet weight, root neck diamater, root wet and dry weight values.

KEY WORDS: Pepper, root rot and wilt diseases, Fusarium spp., Glomus spp. mycorrhiza.