Meslek liselerinde meslek dersi öğretmen ve öğrencilerinin dijital yeterlikleri
Digital competences of vocational lesson teachers and students in vocational high schools
Yazar: SALİH YASİN YAŞAR
Danışman: PROF. DR. ABDULKADİR DEVELİ
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Politika Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Teknik Eğitim = Technical Education ; Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations

Özet:
Bu çalışmada, Türkiye'de Mesleki ve Teknik Anadolu Liselerinde meslek dersi öğretmenleri ve bu okullarda öğrenim gören 9-12 sınıf aralığındaki öğrencilerin dijital yeterliliklerinin farklı değişkenler açısından incelenerek, iki grubun dijital yeterlilik seviyelerini belirleme amaçlanmıştır. Bu kapsamda araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden betimsel tarama yöntemi benimsenmiş ve örnekleme yöntemlerinden kolayda örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırma evreni 2022-2023 eğitim öğretim yılında Konya İli Selçuklu İlçesi'nde toplam 13 Mesleki ve Teknik Anadolu Liselerinde 330 meslek dersi öğretmeni ve 8342 öğrenciden oluşmaktadır. Araştırma kapsamında öğretmen ve öğrencilerin dijital yeterliliklerini tespit etmek amacıyla Avrupa Komisyonu tarafından geliştirilen ve literatürde benzer araştırmalarda kullanılmış olan Dijital Yeterlilik Ölçeği kullanılmıştır. Ölçek, 6 faktör altında 46 maddeden oluşmaktadır. Ölçeğin öğrenciler açısından toplam varyansın % 54,99'unu, öğretmenler açısından ise % 73,39'unu açıkladığı görülmektedir. Ölçeğin tamamına ait Cronbach Alfa güvenirlik değeri öğrenciler ölçekleri için 0,961, öğretmen ölçekleri için ise güvenirliği düşüren 3 maddenin çıkarılmasıyla toplam 43 maddede 0,974 olduğu görülmüştür. Öğretmen ve öğrenciler için geliştirilen bu ölçekte yer alan faktörler güvenlik (1), veri okuryazarlığı (2), problem çözme (3), dijital içerik üretimi (4), iletişim ve işbirliği (5) ve etik (6) alanlarında yeterlilikleri kapsamaktadır. Geliştirilen Dijital Yeterlilik Ölçeği ile öğretmen ve öğrencilerin dijital yeterlilikleri farklı değişkenler açısından incelenmiştir. Araştırma sonuçlarına göre öğretmen ve öğrencilerin dijital yeterlilik algıları arasında anlamlı farklılık olmadığı görülmüştür. Ölçek öğrenciler açısından incelendiğinde cinsiyete göre sadece veri okuryazarlığı alt boyutunda erkekler lehine anlamlı bir farklılık görülmüştür. Sınıf düzeyine göre 11 ve 12. Sınıf düzeyindeki öğrenciler lehine alt sınıflara göre ölçek alt boyutlarında anlamlı farklılaştığı görülmüştür. Öğrencilerin bölümlerine göre ise, teknoloji odaklı bölümde okuyanlar lehine ölçek genelinde ve alt boyutlarında anlamlı farklılaşmalar olduğu görülmüştür. Ölçek öğretmenler açısından incelendiğinde yaşa göre genç öğretmenler lehine ileri yaştakilere göre dijital yeterlilik genel algısı ve alt boyutlarında anlamlı farklılıklar olduğu görülmüştür. Yine öğretmenlerin mesleki kıdemine göre de ölçekte düşük kıdemliler lehine anlamlı farklılıklar olduğu görülmüştür. Öğretmenlerin yüz yüze dijital içerikli kurslara katılma sıklığının artması halinde, dijital yeterlilik algı seviyelerinde pozitif anlamlı farklar olduğu görülmüştür. Öğretmen ve öğrenci dijital yeterlilik ölçekleri karşılaştırmalı olarak incelendiğinde ise veri okuryazarlığı ve güvenlik alt boyutlarında öğretmenler lehine, dijital içerik üretimi alt boyutunda ise öğrenciler lehine anlamlı farklılıklar olduğu görülmüştür. Tüm ölçek sonuçları değerlendirildiğinde öğretmen ve öğrencilerin dijital yeterliliklerinin orta düzeyde olduğu görülmüştür. Buna göre, öğretmen ve öğrenciler dijital anlamda orta düzeyde yeterlilik algılarına sahip olsalar da, 21. Yy beceri seviyelerinin yetersiz olduğu ve bu kapsamda geliştirilmelerine fırsat ve olanaklar sağlanması gerektiği düşünülmektedir. Çalışma sonucunda ulaşılan bulgular çerçevesinde literatüre önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
In this study, it is aimed to determine the digital competence levels of the two groups by examining the digital competences of vocational course teachers in Vocational and Technical Anatolian High Schools in Turkey and the students in the 9-12 grade range studying in these schools in terms of different variables. In this context, descriptive survey method, one of the quantitative research methods, was adopted in the research and convenience sampling method was used among the sampling methods. The research population consists of 330 vocational course teachers and 8342 students in 13 Vocational and Technical Anatolian High Schools in Konya Province Selçuklu District in the 2022-2023 academic year. Within the scope of the research, the Digital Competence Scale developed by the European Commission and used in similar studies in the literature was used to determine the digital competences of teachers and students. The scale consists of 46 items under 6 factors. It is seen that the scale explains 54.99% of the total variance for students and 73.39% for teachers. The Cronbach's alpha reliability value for the whole scale was 0.961 for the students' scale and 0.974 for the teachers' scale with a total of 43 items after the removal of 3 items that reduced the reliability. The factors in this scale developed for teachers and students cover competences in the areas of security (1), data literacy (2), problem solving (3), digital content production (4), communication and collaboration (5) and ethics (6). With the developed Digital Competence Scale, digital competences of teachers and students were analysed in terms of different variables. According to the results of the research, it was observed that there was no significant difference between the digital competence perceptions of teachers and students. When the scale was examined in terms of students, a significant difference was observed in favour of males only in the data literacy sub-dimension according to gender. According to the grade level, it was seen that there was a significant difference in favour of 11th and 12th grade students in the sub-dimensions of the scale according to the lower grades. According to the departments of the students, it was seen that there were significant differences in the overall scale and its sub-dimensions in favour of those studying in technology-oriented departments. When the scale was examined in terms of teachers, it was seen that there were significant differences in the general perception of digital competence and its sub-dimensions in favour of young teachers according to age compared to older teachers. Again, according to the professional seniority of the teachers, it was seen that there were significant differences in the scale in favour of low seniority. If the frequency of teachers' participation in face-to-face digital content courses increases, there are positive significant differences in digital competence perception levels. When the teacher and student digital competence scales were examined comparatively, it was seen that there were significant differences in favour of teachers in the sub-dimensions of data literacy and security, and in favour of students in the sub-dimension of digital content production. When all the scale results were evaluated, it was seen that the digital competences of teachers and students were at a medium level. Accordingly, although teachers and students have medium level perceptions of digital competence, it is thought that their 21st century skill levels are insufficient and opportunities and possibilities should be provided for their development in this context. Suggestions were made to the literature within the framework of the findings of the study.