Ahmed-i Hânî'nin tevhid anlayışı
Amedi Hani's understanding of tawhid
Yazar: MÜCAHİT TENEKECİ
Danışman: DOÇ. DR. MURAT AKIN
Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion
Dizin: Ahmed-i Hani = Ahmed-i Hani ; Kelam = Islamic theology ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Tevhid = Tevhid ; Vahdaniyet = Monotheism ; İslamiyet = Islam

Özet:
Kelâmî, tasavvufî ve felsefî bir kişiliğe sahip olan Ahmed-i Hânî (ö. 1119/1707), düşünceleriyle 17. yy. ve günümüze ışık tutmuştur. Arapça, Farsça, Kürtçe ve Türkçe'yi iyi bir şekilde bilen Hânî, bunu eserlerinde çok dakik bir şekilde işlemiştir. Fıkhî mezhep olarak Şâfiî, itikadî mezhep olarak da Sünnî/Eş'arî mezhebini takip eden Hânî, tasavvufta ise Nakşibendî tarikatına mensuptur. Tasavvuf açısından vahdet-i vücûd anlayışını eleştiren Hânî, bu anlayışını Tanrı tasavvuru ve tevhid anlayışına yansıtmıştır. Felsefî ve kelâmî bir kişiliğe sahip olan Hânî, din felsefesi ve İslâm inancındaki tevhid konusuyla ilgilenerek buna eserlerinde yer vermiştir. Eserlerinde insanın iradesine dikkat çekerek Cebriyecî bir anlayıştan uzak durmaya çalışmıştır. Hânî, Mem û Zîn, Nubihara Biçukan (Küçüklerin İlkbaharı), Akidea İmane (İman Akideleri), Divan gibi eserleriyle öne çıkmış, Allah'ın varlığı ve tevhide dair görüşlerini bu eserlerde dile getirmiştir. Hânî, Mem û Zîn adlı eserinde, beşerî aşkın, ilâhî aşka nasıl dönüştüğünü felsefî bir yöntemle dile getirmekle birlikte tevhid inancına dair görüşlerini de burada zikretmiştir. Özellikle Akidea İmane adlı eserinde Eş'arî kimliğini ve kelâmî görüşlerini dile getiren Hânî, bazı eserlerini çocuklara verdiği önemden dolayı edebî üslubundan da vazgeçmeyerek basit bir dille yazmıştır. Bu çalışmada Hânî'nin eserlerinden yola çıkarak Allah'ın varlığı, birliği ve tevhid inancı hakkındaki görüşleri incelenmiştir.

Abstract:
Ahmed-i al-Khani (d. 1119/1707), who has a theological, mystical and philosophical personality, is the 17th century. and shed light on the present. Al-Khani, who knows Arabic, Persian, Kurdish and Turkish very well, handled this in his works very punctually. Al-Khani, who follows the Shafii sect as a fiqh sect, and the Sunni/Ash'ari sect as a creed, is a member of the Naqshbandi sect in Sufism. Al-Khani, who criticizes the understanding of unity of existence in terms of Sufism, reflected this understanding to the understanding of God and tawhid. Al-Khani, who has a philosophical and theological personality, was interested in the subject of tawhid in the philosophy of religion and Islamic belief and included this in his works. In his works, he tried to stay away from a Cebriyean understanding by drawing attention to the will of man. Al-Khani came to the fore with his works such as Mem û Zîn, Nubihara Biçukan (Spring of the Little Ones), Aqidea Imane (The Faith of Faith), Divan, and expressed his views on the existence of Allah and tawhid in these works. Al-Khani, in his work called Mem û Zîn, mentions his views on the belief of tawhid, along with philosophically expressing how human love turns into divine love. Al-Khani, who expressed his Ash'ari identity and theological views, especially in his work called Aqidea Imane, wrote some of his works in a simple language by not giving up on his literary style because of the importance he gave to children. In this study, al-Khani's views on the existence, unity and belief in oneness of God were examined based on his works.