Türkiye'de yayılış gösteren Myodes glareolus Schreber, 1780 (Mammalia: Rodentia)'un filogenetik analizi
Phylogenetic analysis of Myodes glareolus Schreber, 1780 (Mammalia: Rodentia)  distributed in Turkey
Yazar: FATMA HÜMEYRA TAŞ
Danışman: PROF. DR. REYHAN ÇOLAK ; DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜL OLGUN KARACAN
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Biyoloji = Biology

Özet:
Palearktik bölgenin yaprak döken ormanlarında yaşayan kızıl sırtlı orman faresi, Myodes glareolus Türkiye'de Karadeniz Bölgesinde yayılış gösteren önemli bir kemirici türüdür. Yaşanan iklimsel ve jeolojik değişiklikler sebebiyle birçok türün filocoğrafyasının şekillenmesinde önemli roller oynayan bu bölgede daha önce yapılan moleküler genetik çalışmalar M. glareolus'un Batı ve Doğu Karadeniz olmak üzere iki soy hattına ayrıldığını göstermiştir. Cytb gen bölgesiyle yapılan önceki çalışmalarda Türkiye'nin batısından toplanan Uludağ örneklerinin doğu örnekleri ile kümelenmesi, populasyonlar arası farklılaşmayı etkileyen unsurlar ile tür içi genetik varyasyona neden olan süreçlerin değerlendirilmesini gerekli kılmıştır. Bu tez çalışmasında Türkiye'nin 23 farklı lokalitesinden elde edilen mtDNA Cytb gen bölgesiyle birlikte ilk defa COI gen bölgesi çalışılmış ve M. glareolus'un Türkiye'deki filogenisini açıklamak için daha fazla örnek üzerinden analizler yapılmıştır. COI gen bölgesi analizleri kapsamında toplanan toplam 63 M. glareolus örneği ile GenBank'tan elde edilen 3 M. glareolus dizisi kullanılmış ve 11 haplotip elde edilmiştir. Cytb gen bölgesi analizleri kapsamında ise 29 M. glareolus örneği ile GenBank'ta kayıtlı 34 M. glareolus dizisi kullanılmış ve 35 haplotip elde edilmiştir. Çalışma sonucu Türkiye'deki kızıl sırtlı orman faresi populasyonlarının 2 grup oluşturduğu ortaya konulmuş ve analizler Uludağ grubunun yeniden doğu örnekleri ile kümelendiğini göstermiştir. Populasyonlar arası farklılaşmanın, Kuvaterner dönemde yaşanan gelişmeler ile Uludağ bölgesinin coğrafi özellikleri ve iklimsel değişikliklerden kaynaklandığı tartışılmıştır.

Abstract:
Red-backed vole, Myodes glareolus, living in deciduous forests of Palearctic region is an important rodent species distributed in Black Sea region of Anatolia in Turkey. Former genetic researches conducted in the region where it has a significant role in shaping phylogeography of many species due to climatic and geological changes indicated that M. glareolus are seperated into two genetic lineages as "western Black Sea" and "eastern Black Sea". In previous studies made with cytb region of mtDNA, clustering of Uludag specimens, collected from the western part of Turkey, with eastern specimens made it necessary to evaluate the elements acting on differentiation among populations and processes leading to intraspecific genetic variation. In this thesis study COI region of mtDNA were used for the first time together with cytb region collected from 23 different localities of Turkey and analyses on more specimens were carried out to explain the phylogeny of M. glareolus in Turkey. Within the scope of COI analyses collected 63 M. glareolus specimens and 3 M. glareolus sequences, obtained from Genbank, were used and 11 haplotypes were acquired. Within the scope of Cytb analyses 29 M. glareolus specimens and 34 M. glareolus sequences, recorded in the Genbank, were used and 35 haplotypes were acquired. Findings of the study revealed that bank vole populations in Turkey formed 2 groups and Uludag group clustered with eastern specimens once again. It was discussed that differentiation among populations are derived from events in Quaternary period, geographical characteristics of Uludag region and climatic changes.