Türkiye'deki sosyal grupların kalıpyargı haritası ve kalıpyargıların değerlerle ilişkisi
A stereotype map of social groups in turkey and stereotypes link to values
Yazar: FATMA KAHRAMAN
Danışman: DOÇ. DR. SEVİM CESUR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Değerler = Values ; Kalıp yargılar = Stereotypes ; Sosyal grup = Social group

Özet:
Bu çalışmanın temel amacı, Türkiye'deki çeşitli sosyal gruplara yönelik bir kalıpyargı haritası oluşturmak, kalıpyargıların sosyal bağlamsal faktörlerle ve değerlerle ilişkilerini, Kalıpyargı İçeriği Modeli'nde öne sürülen sıcaklık, yetkinlik boyutları bağlamında incelemektir. Araştırma bu amacı gerçekleştirmek üzere ikisi ön çalışmalar içeren üç farklı aşamadan oluşmaktadır. Araştırmanın ilk aşaması Türkiye'de en çok söz edilen sosyal grupların belirlenmesini içermektedir. İkinci aşamada ise, kalıpyargı boyutlarını ölçen sıcaklık-yetkinlik ölçekleri ve sosyal yapıyı ölçen statü-rekabetçilik ölçeklerinin farklı gruplara yönelik olarak güvenirliği test edilmiştir. Son olarak da 36 farklı gruba yönelik kalıpyargı haritası oluşturmak amacıyla kümeleme analizleri yapılmıştır. Sonrasında sosyal bağlamsal faktörler, değerler ve kalıpyargı içerikleri arasındaki ilişkiler incelenmiştir.  Sonuçlara göre; iki farklı örneklemde de tutarlı bir şekilde dört kalıpyargı kümesi gözlenmiştir ve ele alınan sosyal grupların büyük çoğunluğu sıcaklık ve yetkinlik boyutlarında tutarlı kümelerde yer almışlardır. Beklendiği şekilde, pek çok gruba yönelik sıcaklık ve yetkinlik değerlendirmeleri arasında anlamlı fark olduğu ve grupların, yetkinlik/sıcaklık boyutlarının birinde düşükken bir diğerinde yüksek değerlendirildikleri bulgulanmıştır. Grup temelli analizlerde algılanan statü, grupların yetkinlik düzeyini yordarken, algılanan rekabetçilik sıcaklığın eksikliğini yordamaktadır. Bireysel temelli analizlerde ise, statü ve yetkinlik arasındaki ilişki tüm gruplarda doğrulanmış fakat rekabetçilik ve sıcaklık arasındaki negatif ilişki 11 grup için bulunmamıştır, bu grupların da çoğunlukla yüksek sıcaklık kümelerinde konumlandığı görülmüştür. Son olarak, pek çok grup düzeyinde kaygı temelli öz-koruma değerleri (güç, başarı, güvenlik, uyma ve gelenek) ile kalıpyargı içerikleri ve algılanan sosyal yapının ilişkili olmadığı bulgulanmıştır. Araştırma kapsamında elde edilen bulgular ve araştırmanın kısıtlılıkları, ilgili literatür ışığında tartışılmıştır.

Abstract:
The present dissertation aims to investigate a stereotype map for various social groups in Turkey and to examine the relations between stereotypes and social contextual factors and values in the context of the dimensions suggested in the Stereotype Content Model. To achieve this purpose, the dissertation contains three related sections, two of which involve preliminary studies. In the first section of the research, the most commonly mentioned social groups in society were defined by the respondents. In the second section, the reliability of the warmth-competence scales, measuring stereotype dimensions, and status-competitiveness scales, measuring perceived social structure, were tested for the various social groups. Finally, cluster analyses were conducted to create a stereotype map for 36 different social groups. Relations between hypothesized social contextual factors and values on stereotype content dimensions were examined. As shown by the results, four different clusters of stereotype content were consistently observed in two different samples, with the majority of the groups evidencing consistent clusters in terms of warmth and competence dimensions, across both samples. As shown also, it was found that most groups were perceived ambivalently and evaluated significantly differently across the dimensions of warmth and competence, as either high competence but low warmth, or low competence and low warmth. More specifically, at the group level of analysis, perceived group status predicted competence, and perceived competition toward groups predicted lack of warmth. Individual-level analysis replicated these results for status and competence for all groups, but not for warmth and competitiveness for 11 groups, which were mostly placed high on warmth. Finally, anxiety-based self-protection values (power, success, security, conformity and tradition) were not related to either stereotype content or perceived social structure in most groups. Study findings and limitations are discussed in light of the related literature.