Sınır aşan suların ulaşım dışı kullanımının hukuki rejimi
Law of the non-navigational uses of transboundary waters
Yazar: MÜNEVVER AKTAŞ ACABEY
Danışman: PROF. DR. MELDA SUR
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2004
Konu: Hukuk = Law ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Akarsular = Streams ; Su kullanımı = Water use ; Uluslararası hukuk = International law ; Uluslararası sular = International waters

Özet:
ÖZET Dünya tatlı su kaynaklarının miktarı aynı kalsa da, suya artan talep ve kirlenme nedeniyle, sulardan yararlanma konusu 21 inci yüzyılın en önemli konularından biri olmuştur. Teknolojinin ilerlemesiyle sulardan yararlanmayla ilgili faaliyetlerin sınır aşan etkileri artmıştır. Sınır aşan sulardan yararlanma birçok uyuşmazlığın konusunu oluşturmaktadır. Çalışmamızda konunun içeriğini en iyi ifade ettiğine inandığımız "sınır aşan sular" deyimi kullanılmıştır. Sınır aşan sulardan yararlanma, kıyıdaş devletlerin egemenliğinin sonucudur. Bu konuda tartışılan husus ise, bu yararlanma hakkının sınırlarıdır. Devletlerin sınır aşan sulardan yararlanması uluslararası hukuk tarafından konulan sınırlamalara tâbidir. Sulardan hakça ve makûl yararlanma ve diğer kıyıdaşlara önemli zarar vermeme yükümlülüğü bugün uluslararası platformda geniş bir kabul görmüştür. Suların hakça ve makûl kullanımı, olayın özelliklerine göre değişebilen çeşitli faktörlerin değerlendirilmesini gerektirir. 1997 BM Sözleşmesinde bir kullanımın hakça ve makûl olup olmadığının belirlenmesinde dikkate alınacak faktörler arasında, coğrafî, hidrografik, hidrolojik, iklimsel, ekolojik ve doğal nitelikteki diğer faktörler, ilgili su yolu devletinin sosyal ve ekonomik ihtiyaçları, su yoluna bağımlı nüfus gibi faktörlere örnek olarak yer verilmiştir. Hakça ve makûl kullanım bir süreçtir. Hakça ve makûl kullanımın belirlenmesinde, veri ve bilgi alış verişi, danışmalarda bulunma, işbirliği ve görüşme gibi yükümlülüklere uyulmuş olup olmadığı da göz önünde tutulur. Konu Türkiye açısından önem taşımaktadır. Türkiye, özellikle Dicle ve Fırat'ın sularını kullanma bakımından komşularıyla bazı sorunlar yaşamaktadır. Türkiye Birleşmiş Milletler Uluslararası Hukuk Komisyonu tarafından hazırlanan "Uluslararası Su Yollarının Ulaşım Dışı Kullanılması Hukukuna İlişkin Sözleşme" için yapılan oylamada karşı oy kullanmıştır. Söz konusu Sözleşme henüz yürürlüğe girmese de, hükümlerinin incelenmesi büyük önem taşımaktadır.Türkiye sınır aşan sular konusunda, komşularıyla ilişkilerinde uluslararası hukuktan kaynaklanan yükümlülüklerine önem vermektedir. Bunun en iyi kanıtı, diğer kıyıdaşlara Dicle ve Fırat konusunda sunduğu üç aşamalı plândır. Plânda toprak ve su kaynaklarının en iyi şekilde değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Sınır aşan suların kullanımından kaynaklanan sorunların çözümünde, devletler arası işbirliği için uygun ortam oluşturulması için çaba harcanması da önem taşımaktadır. VI

Abstract:
ABSTRACT Even if the amount of the world's fresh water resources remains the same, the matter of the "use of waters" has become one of the most important topics in the 21st century, because of the increase in demand for water and the problem of pollution. Together with the progress in technology, the transboundary effects of activities related with the use of waters have increased. The use of transboundary waters is the subject matter of many conflicts. The concept of "transboundary waters" was used in our study, because in our view, it expresses the content of the subject best. The use of transboundary waters is the result of the sovereignty of riparian states. The controversial issue on this subject is the limitations of the right to use waters. The use of transboundary waters by the states is subjected to limitations imposed by international law. The equitable and reasonable utilization of waters and the obligation not to cause significant harm to other riparian states have found wide acceptance in the international platform today. The equitable and reasonable utilization of waters requires evaluating various factors changing according to the characteristics of circumstances. Among the factors which will be taken into account in determining whether the utilization is equitable and reasonable or not, geographic, hydrographic, climatic, ecological and other factors of a natural character, the social and economic needs of watercourse States concerned, the population dependent on the watercourse in each watercourse State are given as examples in the 1997 UN Convention. The equitable and reasonable utilization is a whole process. In determining the equitable and reasonable utilization, whether the obligations -like exchanging data and information, consultation, cooperation and negotiation- are complied with or not, is taken into account. The subject is also important for Turkey. Turkey faces some issues with her neighbours in the use of Tigris and Euphrat's waters. Turkey had voted against "The Convention on the Law of the Non Navigational Uses of the International Watercourses" drafted by the United Nations International Law Commission. Even if VIIthe said Convention has not yet come into force, an examination of its provisions presents a basic importance. It is also important to make efforts in view to create a suitable platform for international cooperation for resolving the problems derived from the use of transboundary waters. Turkey gives importance to her obligations derived from international law focused on transboundary waters in the relations with her neighbours. The best proof of this is the three stage plan regarding Tigris and Euphrat, submitted to the other riparian States. Optimal use of watercourses and soil has been aimed by this plan. VIII