Endodontik tedavi görmüş dişlerin ortodontik tedavi öncesi ve sonrasındaki durumlarının değerlendirilmesi
Evaluation of the conditions of endodontically treated teeth before and after orthodontic treatment
Yazar: ELCHIN KARIMZADA
Danışman: PROF. DR. ELÇİN ESENLİK
Akdeniz Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Ortodonti Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry

Özet:
Amaç: Bu retrospektif çalışmanın amacı, ortodontik tedaviyi takiben endodontik tedavili dişlerde ve karşıt vital dişlerde eksternal apikal kök rezorpsiyonunun (EAKR) varlığını ve miktarını değerlendirmek, EAKR ile ortodontik tedavi tipi, tedavi süresi, cinsiyet ve hastaların yaşı gibi olası risk faktörleri arasındaki ilişkiyi araştırmaktır.
Yöntem: Bu retrospektif çalışmaya 620 endodontik tedavili dişi ve 580 karşıt vital dişi bulunan 503 hasta dahil edilmiştir. Dişlerin kron ve kök uzunluğu, her hasta için ortodontik tedavinin başında ve sonunda alınan dijital panoramik radyografiler üzerinde ölçülmüştür. Ortodontik tedavi öncesi ve sonrası kron/kök oranları karşılaştırılarak endodontik tedavili dişlerdeki ve karşıt vital dişlerdeki EAKR yüzdesi hesaplanmıştır. Çekim kararına göre tek ve iki aşamalı tedavi gruplarının karşılaştırılması yapılmış ve daha sonra çekimli ve çekimsiz tedavi grupları tedavi aşamalarına göre karşılaştırılmıştır. Ayrıca, endodontik tedavili ve karşıt vital dişler, tedavi aşamasına ve dişlerin çekilip çekilmediğine göre EAKR yüzdesi açısından birbirleriyle karşılaştırılmıştır. Örneklemin normalliği için Shapiro-Wilk testi kullanılmıştır. Karşılaştırmalar ve korelasyonları test etmek için Mann-Whitney U Testi, Bağımsız İki Örneklem t Testi, Wilcoxon-Signed Rank Testi, Paired t Testi, Mc Nemar Testi ve Spearman Korelasyon Testi uygulanmıştır.
Bulgular: Endodontik tedavili dişler ve vital dişler EAKR açısından karşılaştırıldığında tüm ortodontik tedavi gruplarında istatistiksel olarak anlamlı bir fark gözlenmiştir (p<0.05). EAKR ortodontik tedavi süresi ve tipi ile pozitif korelasyon göstermiş (p<0.05), ancak hastanın yaşı ve cinsiyetinden etkilenmemiştir. İki aşamalı çekimli ortodontik tedavi grubunda hem endodontik tedavili dişlerde hem de vital dişlerde istatistiksel olarak anlamlı EAKR gözlenmiştir (p<0.05). Vital dişlerde, tek aşamalı çekimli tedavi grubunda çekimsiz tedavi grubuna kıyasla istatistiksel olarak anlamlı EAKR bulunurken, endodontik tedavili dişlerde anlamlı bir fark bulunmamıştır.
Sonuç: Endodontik tedavili dişler vital dişlere göre anlamlı derecede daha az EAKR göstermiştir. Endodontik tedavili dişlerdeki EAKR, ortodontik tedavi planlanırken dikkate alınması gereken önemli bir faktör olmayabilir.

Abstract:
Objective: This retrospective study aimed to assess the presence and amount of external apical root resorption (EARR) of endodontically treated teeth and contralateral vital teeth following the orthodontic treatment, to research the relationship between resorption and possible risk factors such as orthodontic treatment type, treatment duration, gender and age of the patients.
Method: This retrospective study included 503 patients with 620 endodontically treated teeth and 580 contralateral vital teeth. The crown and root length of the teeth were measured on digital panoramic radiographs taken in the beginning and at the end of orthodontic treatment for each patient. By comparing the crown/root ratios pre- and post-orthodontic treatment, the percentage of EARR in the endodontically treated teeth and contralateral vital teeth was calculated. The comparison of one- and two-phase treatment groups according to the extraction decision was performed and the extraction and non-extraction treatment groups were then compared based on the treatment phases. Moreover, endodontically treated teeth and contralateral vital teeth were compared with each other in terms of the percentage of EARR according to the treatment phase and extraction decision. Shapiro-Wilk test was used for the normality of the sample. Mann-Whitney U Test, Independent Samples t Test, Wilcoxon-Signed Rank Test, Paired t Test, Mc Nemar Test and Spearman Correlation Test were applied for comparisons and to test the correlations.
Results: A statistically significant difference was observed in all orthodontic treatment groups when endodontically treated teeth and vital teeth were compared in terms of EARR (p<0.05). EARR were positively correlated with orthodontic treatment duration and type (p<0.05), but was not influenced by patient's age and gender. Statistically significant EARR was observed in the two-phase extraction orthodontic treatment group in both endodontically treated teeth and vital teeth (p<0.05). In vital teeth, a statistically significant EARR was found in one phase extraction treatment group compared to non-extraction treatment group, while no significant difference was found in endodontically treated teeth.
Conclusion: Endodontically treated teeth showed significantly less EARR than vital teeth. The EARR in endodontically treated teeth might not be a significant factor to take into account when planning orthodontic treatment.