Türk dilinde yön gösteren karşıtlıklar aşağı:yukarı sözcükleri
Directional opposites in Turkish language up:down words
Yazar: GÜRCÜ SELCAN SAĞLIK
Danışman: PROF. DR. F. SEMA BARUTCU ÖZÖNDER
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Bu tezin konusu tarihsel ve modern Türk dilinde yön gösteren karşıtlıklar içindeyer alan AŞAĞI:YUKARI sözcüklerinin tespiti ve bunların incelenmesidir. Tez, Önsöz,İçindekiler, Giriş, Kısaltmalar ve İşaretler başlıklarını takip eden 2 Bölümdenmeydana gelmektedir. 1. Bölüm Karşıtlık Kavramı, Bakış ve Yaklaşımlar başlığınıtaşımaktadır. Bu bölümde karşıtlık kavramı teorik olarak tüm yönleri ve türleriyleincelenmiştir. 2. Bölüm Türk Dilinde Yön Gösteren Karşıtlıklar: AŞAĞI:YUKARISözcükleri başlığını taşımaktadır. Bu bölümde dört alt başlık bulunmaktadır.Bunlardan ilki "2.1. AŞAĞI:YUKARI Yön Gösterici Karşıtlar'ıdır. Bu alt başlık altındakudı, aşak(a), asra, astın, ast, altın, alt aşağı ve yokaru, yügerü, üze, üstün, üst, örüyukarı sözcüklerinin etimolojik değerlendirmeleri yapılmış; kullanım alanlarıgösterilmiş; birleşim değerleri, içinde bulundukları anlam olayları, karşıtları vesinonimleri tespit edilmiştir. Bölümün ikinci alt başlığı olan 2.2. AŞAĞI:YUKARITersinirleri ve Bunların AŞAĞI:YUKARI Sözcükleriyle İlişkileri alt başlığı altında iseyön gösterenler grubuna giren ve fiillerin oluşturduğu tersinir karşıtlıklar ve bunlarınyukarıda sıralanan AŞAĞI:YUKARI sözcükleriyle ilişkileri tespit edilmeye çalışılmıştır.Takip eden 2.3. AŞAĞI:YUKARI Uzantısında Gelişen Karşıtlıklar Üzerine alt başlığındavücutta dikey boyutta yön gösteren baş:ayak karşıtlığı ve bu karşıtlığın toplumsalyapıda sosyal tabakalaşmayı gösteren metaforik uzantısı olarak kabul ettiğimizbey:uşak karşıtlığı ile evrenin oryantasyonunda dünyanın dikey boyutlarını gösterenyer:gök karşıtlığı üzerinde durulmuştur. Tez Sonuç, Kavramlar Sözlüğü, KavramlarDizini, Kaynaklar, Türkçe ve İngilizce Özet ile son bulmaktadır.

Abstract:
The subject of this thesis is to determine and examine UP:DOWN words whichtake place in directional opposites of historical and modern Turkish language.The thesis consist of two chapters after the Preface, Contents, Introduction,Shortenings and Signs. First chapter is Concept of Opposition, View and Approaches.In this chapter, concept of opposition and opposition types have been examined indetail. The title of chapter two is Directional Opposites in Turkish Language:UP:DOWN Words. There are four sub-title in this chapter. First one is Up:downDirectional Opposites. In this sub-title etymological evaluation of kudı, aşak(a),asra, astın, ast, altın, alt down and yokaru, yügerü, üze, üstün, üst, örü up wordshave been dıscussed and their usage domain has been shown as well as theirvalency, semantic relations, antonyms and synonyms have been set. The second subtitleof chapter two is UP:DOWN Reversives and Their Relation with UP:DOWN Words.In this sub-title directional opposites which form into verbs and their relations withUP:DOWN words have been tried to set. Than in the third sub-title under the topic ofAbout the Opposites in Relation to UP:DOWN, head:foot opposites which showvertical directions in human body and in relation to head:foot oppositesmetaphoricaly master:servant opposites which show social stratification incommunity and ground:sky opposites which show vertical orientation of the worldhave been examined. At the end of the thesis, there are Conclusion, Glossary ofConcepts, Index of Concepts, Bibliography, Summary in Turkish and in English.