Tefsirlere yansıyan mezhebî yorumların kritiği -Halku'l-Kur'ân örneği-
The criticism of the sectarian interpretations reflected in the tafsirs -specific to the Khalq Al-Quran -
Yazar: HUZEYFE YALÇIN
Danışman: DOÇ. DR. ABDURRAHMAN ENSARİ
Mardin Artuklu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Din = Religion
Dizin: Halku`l-Kur`an = Halku`l-Koran ; Kadı Abdülcebbar = Qadı Abdulcabbar ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Mezhepler = Sects ; Razi = Razi ; Tefsir = Commentary ; İslamiyet = Islam

Özet:
Ortaya çıkışı ile birlikte sıcak tartışmalara konu olan halku'l-Kur'ân meselesi, İslam
düşünce ve siyasî tarihini önemli ölçüde etkileyen bir tartışmadır. Tartışmanın taraflarının
görüşlerini desteklemek amacıyla öne sürdükleri deliller arasında âyetlerin de bulunması,
konuyu tefsirle ilişkilendirmiştir. Müfessirlerin bu âyetlere getirdiği yorumlardaki mezhebî
aidiyet, çalışmamızın konusunu oluşturmaktadır. Çalışmada kelâmullah tasavvurları ortaya
konulmak üzere farklı mezheplere mensup; Kâdî Abdulcebbâr, Fahreddîn er-Râzî, Tabersî ve
Ettafeyyiş'in tefsirleri ele alınmıştır. Tefsirleri incelenen müfessirlerin halku'l-Kur'ân
tartışmalarında delil olarak getirilen âyetler bağlamında, Kur'ân yorumundaki mezhebî
aidiyetleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Çalışmanın neticesinde tespit edildiği üzere Kâdî
Abdulcebbâr, Tabersî ve Ettafeyyiş, Kur'ân'ın mahluk olduğunu ve kelâmullahın mahallinin
cisim olduğunu savunmaktadırlar. Fahreddin er-Râzî ise kelâmullahın nefsî ve lafzî olmak
üzere iki boyutlu olduğunu; Allah Teâlâ'nın zâtı ile kâim kelâm sıfatı olan nefsî kelâmın
kadîm, bu sıfatın beşerî formatı kabul edilebilecek lafzî boyutunun ise hâdis olduğu
görüşündedir.
Anahtar Kelimeler: Kur'ân, Tefsir, Halku'l-Kur'ân, Fahreddîn er-Râzî, Kadî
Abdulcebbar

Abstract:
The matter of Khalq al-Qur'an, which has been the subject of hot debates with its
emergence, is a debate that has significantly affected the history of Islamic thought and
politics. The presence of verses among the pieces of evidence put forward by the parties of
this debate to support their views has linked the issue with tafsir. The sectarian belonging in
the interpretation of these verses by the commentators constitutes the subject of our study. In
this study, the interpretations of Qadi Abd al-Jabbar, Fahreddin er-Razi, Tabarsi, and
Ettafeyyis, who belong to different sects, are discussed to reveal the conceptions of
kalamullah. It has been tried to determine the sectarian belonging of the commentators in the
interpretation of the Qur'an in the context of the verses brought as evidence in the discussions
of the People of the Qur'an. As it was determined at the end of the study, Qadi Abdul Jabbar,
Tabarsî, and Ettafeyyiş argue that the Quran is created and the place of kalamullah is a body.
Fahreddin er-Razi, on the other hand, states that kalamullah has two dimensions, namely, the
nafs and the verbal; He thinks that the nafsî speech, which is the attribute of Allah Almighty
and the strong word, is ancient, and the literal dimension of this attribute, which can be
accepted as the human form, is hadith.
Keywords: Qur'an, Commentary, Khalq al-Qur'an, Fahreddin Razi, Qadi Abd alJabba