Türkiye jokey Kulübü İzmit ve Karacabey Pansiyon Hara Müdürlüklerinde bulunan atlarda ağız diş muayenesi ve diş hastalıklarına prospektif bir bakış
A prospective overview of oral dental examination and dental diseases in horses in İzmit and Karacabey Studs at jokey Club of Turkey
Yazar: FATİH MEHMET DERELLİ
Danışman: PROF. DR. GÜLTEKİN ATALAN
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Veterinerlik Cerrahisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine
Dizin: Atlar = Horses ; Diş hastalıkları = Tooth diseases ; Diş sağlığı araştırmaları = Dental health surveys ; Dişler = Teeth ; Fizik muayene = Physical examination ; Periodontal hastalıklar = Periodontal diseases ; Prospektif çalışmalar = Prospective studies ; Veteriner hekimlik = Veterinary medicine ; Veterinerlik = Veterinary

Özet:
Atlarda diş hastalıkları veteriner hekimlik açısından oldukça önemlidir. Ancak Ülkemizde yakın zamana kadar oldukça ihmal edilmiştir, birçok atın teşhis edilmemiş, ağrılı diş hastalıklarından muzdarip olduğu gözlenmiştir. Ağız padanı(spekulum) kullanılarak yapılan detaylı klinik muayenede, ön koşul tüm dişlerin muayenesini gerçekleştirmektir. Bu tez çalışmasında Türkiye Jokey Kulübünün İzmit ve Karacabey Pansiyon Hara Müdürlüklerinde 2012-2013 yıllarında barınmakta olan çeşitli yaş gruplarındaki 300 atın ağız boşluğu ve dişleri muayene edilerek, diş bozuklukları ve diş hastalıkları yönünden incelenerek prospektif olarak ele alınması amaçlandı. Çalışma kapsamında muayene edilen 300 atın nabız, vücut sıcaklığı, solunum sayısı ve kalp atım sayısı gibi hayati fonksiyonları not edildi. Ayrıca tüm atların ağız boşluğu muayene edilerek; ağız mukozasının rengi, iştahları, yemlerini bitirip bitirmedikleri, vücut kondüsyon skorları(VKS), hangi tür yemle beslendikleri, ağızlarından yem tüketimi sırasında salivasyon olup olmadığına bakıldı. Bunların yanısıra yem tüketimiyle ilişkili olarak herhangi bir sağlık sorunu geçirip geçirmedikleri araştırıldı. Klinik olarak muayenesi yapılan 300 atın endoskopik ve radyolojik olarak da muayenelerinin yapılmasından sonra 59 atta özellikle molar dişlerde(MD) diş hastalığı ve diş bozukluğu olduğu tespit edildi. 59 adet at grubunu oluşturan, 7-25 yaş aralığındaki damızlık aygır, kısraklar ve 1 yaşlı taylarda; süt dişi çekimi, dişlerde yer değiştirme, mobil dişler, karies, keskin kenarlı dişler, odontoklastik diş rezorpsiyonu ve hipersementozis(EOTRH), fistül oluşumu,  diş eti apsesi, gingivitis ve periodontitis tespit edildi. Diş hastalıkları ve diş bozukluklarının modern teknikler kullanılarak tedavi edilmeleri sağlandı. Özellikle beşeri diş hekimliğinde Ülkemizde kullanılan dolgu materyallaleri denendi ancak ağız boşluğunun aşırı ıslak oluşu ve atların kuvvetli çiğneme haretketleri nedeni ile bir başarı elde edilemedi. Karies olgularında diş çekiminde, gingivitis ve periodontitis vakalarında dişler başarıyla tedavi edildi. Klinik olarak ele alınan 59 attan 54' ünün MD' i törpülenerek dişlerin keskin kenarları düzeltilerek atların çiğneme hareketlerinin normale döndüğü ve yemlerinin tamamını rahatlıkla tüketebildikleri görüldü. Tedavi sonrası atlar takip edilerek beslenmelerinin ve VKS' nın yükseltilmesi sağlandı.

Abstract:
Dental diseases in horses are very important in terms of veterinary medicine. However, it has been observed that many horses suffer from undiagnosed, painful dental diseases, which have been neglected until recently in our country. In a detailed clinical examination using a speculum, the prerequisite is to perform an examination of all teeth. In this thesis, it was aimed to examine the oral cavity and teeth of 300 horses in various age groups, which were housed in Izmit and Karacabey Stud of Turkey Jockey Club between 2012 and 2013, by examining them in terms of dental disorders and dental diseases. Vital functions such as pulse, body temperature, respiratory rate and heart rate of 300 horses examined within the scope of the study were noted. In addition, the oral cavity of all horses was examined and the color of the oral mucosa, their appetite, whether they finished their feed, body condition scores (BCS), what type of feed they were fed, and whether there was salivation during feed consumption were checked. In addition, it was investigated whether they had any health problems related to feed consumption. After the endoscopic and radiological examinations of 300 horses that were clinically examined, it was determined that 59 horses had dental disease and tooth disorder, especially in the molar teeth (MT). In breeding stallions, mares and yearlings, aged between 7-25 and forming 59 horses; primary tooth extraction, tooth displacement, mobile teeth, caries, sharp-edged teeth, odontoclastic tooth resorption and hypercementosis (EOTRH), fistula formation, gingival abscess, gingivitis and periodontitis were detected. Dental diseases and dental disorders were treated using modern techniques. Especially in human dentistry, the filling materials used in our country were tried, but no success could be achieved due to the excessive wetness of the oral cavity and the strong chewing movements of the horses. Teeth were successfully treated in cases of tooth extraction, gingivitis and periodontitis in cases of caries. It was seen that 54 out of 59 horses examined clinically, the MT's were filed, the sharp edges of the teeth were corrected, the chewing movements of the horses returned to normal and they could easily consume all of their feed. After the treatment, the horses were followed and their nutrition and BCS were increased. After the treatment, the horses were followed and their nutrition and BCS were increased.