İstanbul Fatih ilçesindeki lise öğrencilerinin ve öğretmenlerinin ruh sağlığı okuryazarlığı düzeylerinin araştırılması
Research of high students' and teachers' mental health literacy levels in fatih district of iİstanbul
Yazar: ŞEYMA ARSLAN
Danışman: PROF. DR. SELMA KARABEY
İstanbul Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Lise öğrencileri = High schools students ; Psikolojik sağlık = Psychological health ; Ruh sağlığı = Mental health ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy ; Öğretmenler = Teachers ; İstanbul-Fatih = İstanbul-Fatih

Özet:
Ruhsal hastalıklar tüm yaş gruplarında önde gelen hastalık yükü sebebidir. Ruh sağlığı okuryazarlığı düzeylerini belirlemenin, ruh sağlığını geliştirme faaliyetlerinde önemi büyüktür. Bu çalışmamızda İstanbul'un Fatih ilçesinde bulunan liselerin öğrenci ve öğretmenlerinin ruh sağlığı okuryazarlığı düzeylerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. 
Çalışmamız kesitsel tipte tanımlayıcı bir çalışmadır. Mart-Temmuz 2019 tarihleri arasında İstanbul'un Fatih İlçesi'nde toplam 1051 kişi (810 lise öğrencisi ve 241 lise öğretmeni) çalışmaya dahil edildi. Öğrenci ve öğretmenlere üç veri toplama aracı uygulandı: Sosyodemografik özellikler ve bazı değişkenler hakkında bir anket, Ruh Sağlığı Okuryazarlığı Anketi ve Ruhsal hastalığa Yönelik İnançlar Ölçeği (RHYİÖ).
Öğrenci ve öğretmenlerin yaş ortamaları  sırasıyla 16,0 ±1,4 ve 40,1±8,3'tür. Öğrencilerin %53,7'si, öğretmenlerin ise 54,8'i kadındı. Öğrencilerin %45,8'i Anadolu lisesinde okurken; öğretmenlerin %58,5'i Anadolu lisesinde görev yapmaktaydı. Öğrencilerin depresyon, şizofreni ve sosyal fobi senaryolarını tanıma oranları sırasıyla %27,5 %47,7 %6,2 olarak bulundu. Öğretmenlerin ise sırasıyla %46,5 %42,7 %26,1 olarak bulundu. Öğrencilerin, senaryolardaki ruhsal sorunu olan kişilere yardım edebilecek kişi olarak psikoloğu faydalı bulma oranları depresyon, şizofreni ve sosyal fobi senaryolarına göre sırasıyla %86.0, %82.0 ve %79.3; öğretmenlerin ise sırasıyla %90,9 %79,7 %90,9  olarak bulundu. Öğrencilerin senaryoları doğru tanıma oranları ile cinsiyet, yaş grubu, anne eğitim düzeyleri ve baba eğitim düzeyleri arasında istatistiksel olarak ilişki saptandı (p<0,005). Ayrıca öğretmenlerin senaryoları doğru tanıma oranları ile cinsiyet arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki bulundu (p<0,005).
Öğrencilerin profesyonel yardım almasına engel olabilecek en sık nedenler arasında, "Hiçbir şeyin yardımcı olmayacağını düşünmek", "Çok mahçup/utangaç olmak", "Kişinin sizle ilgili olumsuz düşüneceği endişesi" ve "Yardım almanın ücreti" sıralanırken öğretmenlerin en sık nedenleri ise "Yardım almanın ücreti", "Tedavinin yan etkileri konusunda endişelenmek", "Randevu almanın zor olması" ve "Kişinin söyleceğinin yanlış olabileceği endişesi" olarak belirlenmiştir. 
RHYİÖ'ne göre öğrencilerin ortalama puanı "Çaresizlik ve Kişiler Arası İlişkide Bozulma" için 21,6±9,8, "Tehlikeli" için 21,3±6,6; "Utanma" için 1,5±2,3, toplam puan 42,9±16,2 ve  öğretmenlerin ortama puanları sırasıyla 23,6±10,1; 19,9±6,9, 1,2±1,7 46,2±16,6'dır.
Bu bulgular bize yardım arama davranışını teşvik etmek ve ruhsal hastalıkları doğru tanıma bilgisi arttırmak için öğrenci ve öğretmenlere yönelik çalışmalara ihtiyaç olduğunu göstermektedir. Bunun yanında ruh sağlığı hizmetlerinin ulaşılabilirliğini arttırmak ve ruhsal hastalıklara yönelik damgalamayı azaltmak önemlidir. Bu amaçla ruh sağlığını geliştirmeye yönelik kapsamlı çalışmalar planlanmalıdır.

Abstract:
Mental disorders are the leading cause of disease burden in all age groups. Determining the levels of mental health literacy are guiding studies in activities to promote mental health. In this study, it was aimed to determine the mental health literacy levels of high school students and teachers.
Our study is a cross-sectional descriptive study. A total of 1051 people (810 high school students and 241 high school teachers) in Fatih District of Istanbul were included in our study between March 2019 and July 2019. Three data collection tools were applied to students and teachers: a questionnaire about sociodemographic and some other variables, The Mental Health Literacy Questionnaire and  the  Beliefs towards Mental Illness  Scale. 
The average age of students' and  teachers' were 16,0 ±1,4 and 40,1±8,3 respectively. Also 86.2% of students and 54,8% of the teachers were women. While 45.8% of students were in Anatolian High School; %58,5 of teachers' worked in Anatolian High School.  Students' recognition percentages of depression, schizophrenia and social phobia vignettes were found to be 27,5% 47,7% and 6,2% respectively; while teachers' were found to be 46.5%, 42.7% and 26.1%, respectively. The percentages of finding the ''psychologist'' as ''helpful'' for the person who described in depression, schizophrenia and social phobia vignettes by the students was 86,0% 82,0% and 79,3% respectively; the teachers were 90.9%, 79.7% and 90.9%, respectively. A statistically significant relationship was found between students' correct recognition of vignettes and gender, age group, mother education levels, and father education levels (p<0,005). In addition, a statistically significant relationship was found between students' correct recognition of vignettes and gender.
While the most frequent reasons that may prevent students from getting help were the options of " Thinking that nothing can help ", "Too embarrassed / shy", "Concern that the person might feel negatively about you " and "The cost of seeing the person"; the most frequent reasons for teachers were " The cost of seeing the person", " Concern about the side effects of treatment ", "It is too hard to get an appointment " and " Concern that the person might feel negatively about you".
According to the BMI subscales,  Students' average score of was 21,6±9,8 for "poor social and interpersonal skills and incurability", 19,9±6,9 for "dangerousness", 1,5±2,3 for "shame" and 42,9±16,2 for total scale and the teachers' average scores were 23,6±10,1, 21,3±6,6, 1,2±1,7 and 46,2±16,6 in the same order.
The findings show us that studies are needed to encourage help seeking behavior and to increase the knowledge of mental illnesses towards both young people and their teachers. In addition, it is important to increase the accessibility of mental health services and to reduce stigma towards mental illnesses. For this purpose, comprehensive studies should be planned to improve mental health.