Fasulye (Phaseolus sp.) öz koleksiyonunun fenolojik, morfolojik ve agronomik özelliklerinin belirlenmesi
Determination of phenological, morphological and agronomic characters of beans (Phaseolus sp.) core collection
Yazar: ZEYNEP ŞEVVAL NARCI
Danışman: DOÇ. DR. HÜSEYİN ÇANCI
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Agronomik özellikler = Agronomic characteristics ; Baklagiller = Leguminosae ; Fasulye = Bean ; Fenolojik özellikler = Phenological properties ; Morfolojik özellikler = Morphological properties ; Phaseolus vulgaris = Phaseolus vulgaris

Özet:
Fasulye hem kuru tanelerinin hem de yeşil meyvelerinin tüketilmesiyle insan beslenmesi için önemli bir yemeklik tane baklagildir. Niğde, Konya, Bitlis, Nevşehir, Karaman, Kayseri ve Aksaray yurdumuzda kuru fasulye tarımının başlıca yapıldığı illerimizdir. Bu çalışmada, yurdumuzun değişik illerinden (Antalya, Karabük, Uşak, Rize, Muğla, Hakkâri, Balıkesir, Samsun, Tunceli ve Burdur) toplanan fasulye yerel çeşitleri bazı tescilli çeşitler (Göynük 98, Yunus 90, Karacaşehir 90, Akman 98, 40 Günlük, Cino, Sarıkız ve Romanica) ile 2020 yılında Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi seralarında fenolojik, morfolojik ve agronomik özelliklerini belirlemek amacıyla yetiştirilmişlerdir. Çalışma sonucunda elde edilen bulgulara göre; fenolojik özelliklerden ilk çiçeklenme gün sayısı için en erkenci genotipler APN 20118, 20119, 20125, 20133 ve 20163 (bodur formlar); APN 20103, 20112, 20115, 20122, 20134, 20156 ve 20166 (sarılıcı formlar) olarak belirlenmiştir. APN 20119, 20125, 20157 ve 20163 (bodur formlar); APN 20105, 20116, 20124, 20127, 20143, 20156 ve 20168 (sarılıcı formlar) genotipleri de erken olgunlaşan genotipler olarak belirlenmiştir. Bununla birlikte önemli agronomik özelliklerden olan tane verimi için, APN 20118, 20119, 20137 ve 20161 (bodur formlar); APN 20105, 20117, 20158, 20164, 20173, 20175 ve 20176 (sarılıcı formlar) genotipleri yüksek verime sahip olmuşlardır. Fasulye öz koleksiyonunda karakterizasyonun yapılmasıyla istenilen özelliklere sahip üstün yerel çeşitlerin ileride yapılacak ıslah çalışmalarında kullanılabileceği öngörülmektedir.

Abstract:
Bean is an important pulse for human nutrition with the consumption of both its dry seeds and green pods. In Turkey, Niğde, Konya, Bitlis, Nevşehir, Karaman, Kayseri and Aksaray are the main growing cities for dry beans. In this study, local bean varieties collected from different cities of Turkey (Antalya, Karabük, Uşak, Rize, Muğla, Hakkâri, Balıkesir, Samsun, Tunceli and Burdur) were grown with some registered varieties (Göynük 98, Yunus 90, Karacaşehir 90, Akman 98, 40 Günlük, Cino, Sarıkız and Romanica) in the greenhouses of Akdeniz University Faculty of Agriculture in 2020 to determine phenological, morphological and agronomic characteristics. According to result of the study; APN 20118, 20119, 20125, 20133 and 20163 (dwarf); APN 20103, 20112, 20115, 20122, 20134, 20156 and 20166 (climbing) for first flowering days from phenological traits were determined. APN 20119, 20125, 20157 and 20163 (dwarf); APN 20105, 20116, 20124, 20127, 20143, 20156 and 20168 (climbing) genotypes were also determined as the earliest genotypes for days to maturity. Besides, for grain yield, which is one of the important agronomical characters, APN 20118, 20119, 20137 and 20161 (dwarf); APN 20105, 20117, 20158, 20164, 20173, 20175 and 20176 (climbing) were highest yields. It is predicted that superior local varieties with desired characteristics can be used in future breeding studies by characterizing the bean core collection.