Ortaokul öğrencilerine yönelik eleştirel temel dil becerileri ölçeklerinin geliştirilmesi
Developing scales for critical basic language skills intended for secondary school students
Yazar: YUSUF SÖYLEMEZ
Danışman: PROF. DR. HALİL AHMET KIRKKILIÇ
Atatürk Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Dil becerileri = Language skills ; Dil eğitimi = Language education ; Dinleme becerisi = Listening skill ; Eleştirel düşünce = Critical thinking ; Eleştiri = Criticism ; Okuma becerileri = Reading skills ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Ölçek geliştirme = Scale development ; Öğrenciler = Students

Özet:
Bilginin çok hızlı ve kolay ulaşılır olduğu bu dönemde öğrencilerin edindikleri bilgileri ve kendi süreçlerini değerlendirmeleri, doğru ve güncel bilgiye sahip olmak için düşünme süreçlerini doğru kullanmaları oldukça önem kazanmıştır. Eleştirel düşünme bu noktada önemli bir beceri olarak eğitimcilerin ve öğrencilerin karşısına çıkmaktadır.
Bu araştırma eleştirel temel dil becerilerinin kuramsal çerçevesini belirlemeye çalışarak eleştirel dinleme, eleştirel okuma, eleştirel görsel okuma, eleştirel konuşma ve eleştirel yazma alanlarında güvenilir ve geçerli ölçekler geliştirmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu amaçla genelde eleştirel düşünme, özelde eleştirel temel dil becerileri alanlarında kuramsal çerçeve oluşturulmaya çalışılmıştır. Bunun için amaçlı örneklem yoluyla seçilen dokumanlar incelenmiş, elde edilen verilerin tematik teknikle içerik analizi yapılmıştır. Belirlenen 13 tema ve bunlara bağlı alt başlıklar açıklandıktan sonra ölçme araçlarını geliştirmek üzere bu temalara bağlı kalınarak eleştirel temel dil becerilerinin her biri için ayrı bir soru havuzu oluşturulmuştur. Ortalama 40'ar madde olabileceği tahmin edilen ölçekler için en az üç katı olacak sayıda madde yazılmıştır. Dört uzman ve araştırmacı tarafından yüzey geçerliği sağlanan ölçekler, 12 uzman tarafından incelenerek kapsam geçerliği sağlanmış taslak ölçekler haline getirilmiştir. Ardından sistematik örneklem yoluyla seçilen 306 öğrencinin katıldığı örnekleme pilot uygulama gerçekleştirilmiştir. Pilot uygulama sonucunda elde edilen veriler istatistik programı yardımıyla madde analizleri yapılarak geçerlikleri sağlanmıştır.
Güvenirlik çalışmaları için geçerliği sağlanmış ölçekler 800 adet çoğaltılarak sistematik örneklem yoluyla belirlenmiş ana örneklem grubuna uygulana uygulanmıştır. Elde edilen verilerin faktör analizleri yapılabilmesi için KMO ve Barlett Testleri uygulanmış, örneklem genişliğinin uygun olduğu tespit edilerek varyans oranlarına bakılmış ve faktör analizleri yapılmıştır. Açıklanan varyans miktarı işleminden sonra maddelerin faktörlere dağılımını belirlemek için Varimax dik döndürme analizleri yapılmıştır. Analiz sonuçlarına göre faktörlerde yük dağılımı uygun olanlar maddeler ölçekte muhafaza edilmiş ve ölçeklere nihai şekli verilmiştir. İç tutarlığı değerlendirmek üzere her ölçek için ve her örneklem grubunda önce madde analizi yapılmış, sonra Cronbach Alpha, Spearman-Brown ve Guttman iç tutarlılık katsayıları hesaplanmıştır.
Beş adet ölçek geliştirme çalışması yapıldığından her birinin analiz değerlerini özet kısmına sığdırmak mümkün olmayacağından bu bilgiler, bulgular kısmına bırakılmıştır. Elde edilen bulgular, geliştirilen eleştirel temel dil becerileri ölçeklerinin oldukça güvenilir ve geçerli bir ölçme aracı olduğunu göstermiştir.

Abstract:
It has become very important that the students evaluate the information they get and their own processes, that they use their thinking processescorrectly in order to get true and current information.At this point critical thinking is considered as an important skill fort he educators and the students.This study is carried out to develop reliable and valid scales for critical listening, critical reading, critical visual reading, critical speaking and critical writing areas by trying to identify the theoretical frame of critical basic language skills.For this purpose, it is aimed to form a theoretical frame on critical thinking in general and on critical basic language skills in particular. For this, the documents that are determined through aimed sampling are examined  and a thematic content analysis method is applied to the data.After the appointed 14 themes and the related subtitles are explained to develop the assessment instruments, a question store is composed for each of the critical basic language skills seperately sticking to those themes.For the scales of average of 40 questions, at least threefold of the quantity of the items were written.The scales which were supplied with areal validity by 4 experts and analysts, were turned into a contently valid draft scales with the result of an expert examination of 12 people.Then, a sample pilot application is done with the participation of 360 students chosen through the systematic sampling.The data supplied through the pilot application is provided with validity by doing an item analysis with the help of a statistics program.
To provide reliability, 800 copies of those valid scales were applied to the main sampling group which was determined by the systematic sampling method.To be able to apply factor analysis to the supplied data KMO and Barlett Tests were applied,the sampling span is determined to be suitable, the variance ratio is controlled and factor analysis is applied.After the process of given variance ratio, Varimax vertical turning analysis is applied to determine the distribution of the items to the factors.According to the analysis results the items which are suitable in terms of load distribution in factor, are preserved in the scale and put the scale in its final form.To evaluate the internal consistency an item analyse has been done for each scale each sample group.Then, Cronbach Alpha, Spearman-Brown and Guttman internal consistency parameters are calculated.
That there have been five scale studies and it may not be possible to fit each of their analysis results in the abstract part,they are included in the results part.