II. Bâyezid Dönemi cild sanatı örneklerinde tasarım
Design in the bookbinding art samples of the Bayezid II's court
Yazar: MÜEYYET ADAŞ
Danışman: PROF. DR. MEHMET HÜSREV SUBAŞI
Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Geleneksel Türk Sanatları Ana Sanat Dalı / Geleneksel Türk Sanatları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: El Sanatları = Crafts ; Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Bayezid II = Bayezid II ; Cilt sanatı = Book binding ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Süsleme sanatı = Decorative art ; Tasarım = Design

Özet:
Orta Asya Uygur Türkleriyle başlayan Türk cildciliği Selçuklularla İran 
üzerinden Anadolu'ya ulaşmış, İstanbul'da Sultan II. Bâyezid (1481-1512)'ın saltanat 
döneminde gelişimine devam etmiştir. Dönemin cild sanatı örnekleri tasarım 
özellikleri ile klasik cildin erken örnekleri arasında bulunmaktadır. 
II. Bâyezid dönemi siyasi, kültürel ve sanatsal hayatı bakımından Fatih Sultan 
Mehmed ile başlayan Osmanlı kültür ve sanatının şekillendiği, kitap bezeme sanatları 
ve nakkaşhane geleneğinin Osmanlı coğrafyasında yükselişe geçtiği bir dönem
olmuştur. Şehzadeliği döneminden itibaren kültür ve sanatı destekleyen Sultan II. 
Bâyezid, iktidar döneminde de çevresine âlim ve sanatkârları toplamış, başta hat 
hocası Şeyh Hamdullah (ö. 1526) olmak üzere hattatlara, şairlere, âlimlere gösterdiği 
hürmet ve alâka, döneminde kültürel yoğunluğun oluşmasını ve günümüze kadar
ulaşan çok sayıda kitabın hazırlanmasını sağlamıştır. Bu ilim ve kültür ortamında kitap 
sanatları da inkişaf etme fırsatı bulmuştur. Özellikle Şeyh Hamdullah'ın istinsah ettiği 
Mushaf-ı Şeriflerin ustalıkla yapılmış tezhipleri ve cildleri, Osmanlı kitap sanatlarının 
15. yüzyıl sonları-16. yüzyıl başlarında ulaştığı noktayı açıkça göstermektedir.
Sultan Bâyezid için hazırlanmış tezhipli yazmalar arasında Mushaf-ı Şerif 
nüshalarının yanında hadis kitapları, tarih, edebiyat, siyaset ve astronomi konulu 
eserler de bulunmaktadır. Bâyezid'ın kitaplara olan ilgisini kanıtlayan bu eserler, sahip 
oldukları bezemelerle dönemin cild tasarımlarına ışık tutmaktadırlar. II. Bâyezid 
dönemi cild sanatı örneklerinin malzeme, renk, teknik, ölçü ve kompozisyon esasları, 
dönem cildlerinin temel tasarım özelliklerini belirlemektedir. 
Anahtar kelimeler: Türk cild sanatı, II. Bâyezid dönemi, kitap bezeme 
sanatları, tasarım, mücellid.

Abstract:
Turkısh Bookbinding which started with the Central Asıan Uygur Turks, 
reached Anatolia via Iran with the Seljuks and continued to develop during the reign 
of Bayezid II (1481-1512) in Istanbul. Examples of binding art of the period are among 
the early examples of classical binding with their desing features. 
The Bayezid II court was a period in which the Ottoman Culture and art, which 
started with the Fatih Sultan Mehmed in political, cultural and artistic terms, was 
shaped, and the tradition of book decoration arts and nakkashane was on the rise in the 
Ottoman geography. Supporting culture and art since his princedom, Sultan Bayezid
II gathered scholars and craftsmen around him during his reign, The Sultan's respect 
and relevance to calligraphers, poets and scholars, especially the calligrapher teacher 
Shaykh Hamdullah (d. 1526), led to the formation of cultural density and the 
preparation of many books that have survived to the present day. In this scientific and 
cultural environment, the book arts also had the opportunity to develop. In particular, 
the skillfully made illuminations and bindings of the Mushaf_i Sharifs copied by 
Shaykh Hamdullah clearly show the point reached by the Ottoman book arts in the late 
15th and early 16th centuries.
Among the illuminated manuscripts dedicated to Sultan Bayezid II, there are 
copies of the Mushaf-ı Sharifs as well as hadith books, works on history, literatüre, 
politics and astronomy. These works, which prove Bayezid's interest in books, shed 
light on the bookbinding designs of the period with their decorations. The metarial, 
color, technique, measurement and composition principles of the binding art samples 
of the Bayezid period determine the basic design features of the period bindings.
Key words: Turkish bookbinding, Bâyezid II's court, book decoration arts, 
design, bookbinder.