Açık ve uzaktan öğrenme sistemlerinde evrensel tasarım
Universal design in open and distance learning systems
Yazar: AYŞE AYDIN AKKURT
Danışman: DOÇ. DR. MURAT ATAİZİ
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uzaktan Eğitim Ana Bilim  Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Açıköğretim = Open education ; Açıköğretim sistemi = Open education systems ; Delphi tekniği = Delphi technique ; Evrensel tasarım = Universal design ; Uzaktan öğretim = Distance instruction

Özet:
Bu  araştırma,  Açık  ve  Uzaktan  Öğrenme  Sistemlerinin   tasarlanmasında  Evrensel  Tasarım  Yaklaşımının  sürece  nasıl  dahil  edilebileceğine  ilişkin  bir  çerçeve  geliştirmeyi  ve  sunmayı  amaçlamaktadır.  Araştırma  sürecinde  Sistemler  Yaklaşımı  ve  Evrensel  Tasarım  Yaklaşımı  geliştirilecek  çerçeve  için  yolgösterici  olmuştur.  Sistemler  Yaklaşımından   Açık  ve  Uzaktan  Öğrenme  Sürecinin  bir   sistem  olarak  ele  alınıp  değerlendirilmesinde,  Evrensel  Tasarım  Yaklaşımından  ise  Açık  ve  Uzaktan  Öğrenme  Sistemlerinin  tasarlanmasına  ilişkin  süreçlerde  yararlanılmıştır.  

Araştırmada,  Açık  ve  Uzaktan  Öğrenme  Sistemlerinde  Evrensel  Tasarım  Yaklaşımının  uygulanmasına  yönelik  çerçevenin  geliştirilmesi  sürecinde  Açık  ve  Uzaktan  Öğrenme  Sistemlerinde  yer  alan  paydaşların  görüşleri  alınmıştır.  İlk  olarak  öğrenen  görüşleri  alınmış,  ardından  Açık  ve  Uzaktan  Öğrenme  ve/veya  Evrensel  Tasarım  Alanında  uzman    kişilerin  görüşleri  Delphi  Tekniğiyle  alınmıştır.  Çerçevenin  geliştirilmesi  süresince  hem  nitel  hem  nicel  yöntemler  kullanılarak  araştırma  karma  modelde  desenlenmiştir.   Araştırmada  Sıralı  Keşfedici  Karma  Yöntem  (Sequential  Exploratory  Mixed  Method)  kullanılmıştır. Araştırmanın  ilk  aşamasında  öğrenenlerle  yarı  yapılandırılmış  görüşmeler  yapılmış,  toplanan  nitel  veriler  betimsel  analiz  yöntemi  kullanılarak  çözümlenmiştir.  Ardından  35  kişiden  oluşan  bir  uzman  paneliyle  üç  turda  tamamlanan  bir  Delphi  çalışması  gerçekleştirilmiştir.  Birinci  turda  elde  edilen  nitel  veriler  içerik  analiziyle,  ikinci  ve  üçüncü  turda  elde  edilen  nicel  veriler  frekans  dağılımları,  merkezi  eğilim  ve  yayılma  ölçüleri  hesaplanarak  analiz  edilmiştir.  Araştırmanın  tüm  evreleri  için  katılımcılar  amaçlı  örneklem  yöntemi  ile  seçilmiştir.  

Araştırmada,  alanyazın  taramaları  ve  araştırma  sonucunda  elde  edilen  verilere  dayalı  olarak  Açık  ve  Uzaktan  Öğrenme  Sistemlerinde   Evrensel  Tasarım  Yaklaşımının  uygulanmasına  yönelik  bir  çerçeve  önerilmiştir.  Çerçeve  altı  başlıkta  toplanan  altmış  iki  maddeden  oluşmaktadır.  Ayrıca  Bilimsel  Araştırma  Projesi  kapsamında  yapılmış  olan  alanyazın  taramaları  ve  araştırmada  elde  edilen  verilere  uygun  olarak  öğrenme  sürecinde  kullanılacak  örnek  uygulamalar  tasarlanmış  ve  üretilmiştir.  Geliştirilen  çerçevenin  Açık  ve  Uzaktan  Öğrenme  Sistemlerinde  Evrensel  Tasarım  Yaklaşımının  Uygulanmasına  yönelik  olarak  kurumlara  ve  kişilere  genel  anlamda  yol  gösterici  nitelikte  olduğu,  tam  anlamıyla  etkili  bir  sistemin  geliştirilebilmesi  için  ise  alt  boyutların  üzerinde  detaylı  olarak  çalışılması  gerektiği  düşünülmektedir.


Anahtar Kelimeler: Evrensel Tasarım, Açık ve Uzaktan Öğrenme, Delphi Tekniği

Abstract:
This  research  aims  at  developing  and  presenting  a  framework  regarding  how  Universal  Design  Approach  can  be  implemented  in  the  design  of  Open  and  Distance  Learning  Systems.  During  the  research,  Systems  Approach  and  Universal  Design  Approach  guided  the  framework  that  would  developed.  Systems  Approach  was  utilized  in  the  evaluation  of  Process  of  Open  and  Distance  Learning  as  a  system,  and  Universal  Design  Approach  for  the  processes  regarding  the  design  of  Open  and  Distance  Learning  Systems.  

In  the  research,  opinions  were  received  from  shareholders  who  have  taken  part  in  Open  and  Distance  Learning  systems  in  the  process  of  developing  the  framework  for  the  application  of  Universal  Design  Approach  in  Open  and  Distance  Learning  Systems.  At  first,  opinions  of  learners  were  received  and  then  opinions  of  experts  in  the  areas  of  Open  and  Distance  Learning  and/or  Universal  Design  were  received  using  Delphi  Method.  The  research  was  designed  with  a  mixed  model  using  both  qualitative  and  quantitative  methods  in  the  process  of  developing  the  framework.  Sequential  Exploratory  Mixed  Method  was  used  in  the  research.  In  the  first  phase  of  the  research,  semi-­constructed  interviews  were  conducted  with  the  learners  and  the  qualitative  data  obtained  was  analyzed  using  descriptive  analysis  method.  After  that,  a  Delphi  study  which  was  completed  in  three  phases  using  an  expert  panel  of  35  people,  was  carried  out.  The  qualitative  data  obtained  in  the  first  phase  was  analyzed  using  content  analysis  and  the  quantitative  data  obtained  in  the  second  and  third  phases  were  analyzed  by  calculating  frequency  distribution,   measures  of   central  tendency  and   dispersion.  The  participants  were  selected  using  the  purposive  sampling  method  for  all  phases  of  the  research.  

In  the  research,  a  framework  was  suggested  for  the  application  of  Universal  Design  Approach  in  Open  and  Distance  Learning  Systems  based  on  the  data  obtained  as  a  result  of  literature  reviews  and  researches.  The  framework  is  consisted  of  62  criterias  under  six  titles.  Furthermore,  model  applications  that  will  be  used  in  learning  process  according  to  the  data  obtained  in  literature  reviews  and  researches  conducted  within  the  scope  of  Scientific  Research  Project,  were  designed  and  produced.  It  is  thought  that  the  developed  framework  can  be  used  to  guide  institutions  and  people  for  the  application  of  Universal  Design  Approach  in  Open  and  Distance  Learning  Systems  and  that  there  should  be  a  detailed  study  on  subdimensions  in  order  to  develop  a  fully  efficient  system.


Keywords: Universal Design, Open and Distance Learning, Delphi Technique