Hastayla kurulan empatik ilişki: Aile hekimlerinde tükenmişliği artırıyor mu?
Empathic relationship with the patient: İs it increasing burnout in family physicians?
Yazar: NİLÜFER ŞALVARLI
Danışman: PROF. DR. OKAY BAŞAK
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Aile sağlığı merkezi = Family health center ; Doktorlar = Physicians ; Empati = Empathy ; Hastalar = Patients ; Tükenmişlik = Burnout ; Tükenmişlik sendromu = Burnout syndrome ; Tükenmişlik-mesleki = Burnout-professional

Özet:
Giriş: Aile hekimlerinde tükenmişlik üzerine yapılan çok sayıda çalışma bulunmakla birlikte tükenmişlik ve empatik eğilim arasındaki ilişki üzerine yapılan çalışmalar sınırlıdır ve sonuçlar çelişkili görünmektedir. Bu çalışmanın amacı aile hekimlerinde tükenmişlik düzeyinin empatik eğilim ve diğer sosyodemografik özellikler ile ilişkisini belirlemektir.
Yöntem: Kesitsel analitik desendeki bu çalışma Mart-Mayıs 2020 tarihlerinde Aydın ilinde yapıldı. Aydın'da çalışan 374 aile hekiminin tümünün çalışmaya katılması hedeflendi. Veri toplama aracı olarak kişisel bilgi formu, Dökmen (1988) tarafından geliştirilen Empatik Eğilim Ölçeği ve Maslach (1981) tarafından geliştirilen Maslach Tükenmişlik Envanteri kullanıldı. Tüm aile hekimlerine ilgili formlar internet üzerinden ulaştırıldı. Tükenmişlik ile empati ve diğer değişkenler arasındaki ilişki ikili analizlerle (t testi, one way ANOVA, Pearson ve Spearman korelasyon testleri) değerlendirildi. İkili analizlerde tükenmişlik ile aralarında anlamlı bir ilişki saptanan değişkenlerle çoklu doğrusal regresyon analizi yapıldı.
Bulgular: Çalışmaya 112'si erkek (%60,9) toplam 184 aile hekimi katıldı (yanıtlama oranı %49,2). Aile hekimlerinin çalıştıkları birimde en sık karşılaştıkları sorunlar gereksiz rapor/ilaç isteği gibi uygun olmayan hasta istekleri (%92,9), iş yükü fazlalığı (%50,0) ve hastanın her zaman kendini haklı görmesiydi (%20,1). Duygusal tükenme puan ortalaması 23,1±5,8, duyarsızlaşma puan ortalaması 9,8±2,6 ve kişisel başarı puan ortalaması 21,6±3,8 olan katılımcı aile hekimlerinin empatik eğilim düzeyi puanları ise ortalama 69,3±7,9 idi. İkili analizlere göre; aile hekimlerinde empatik eğilim arttıkça duyarsızlaşma azalmakta (r=-0,192)ve kişisel başarı artmaktaydı (r=0,477) (p<0,05). Empatik eğilim ile duygusal tükenme arasında anlamlı bir ilişki saptanmadı (p>0,05). Bugün yeniden aile hekimi olmayı seçmeyecek olanlar, kararsızlara (p=0,001) ve aile hekimliğini yine tercih edecek olanlara (p=0,000) göre daha yüksek duygusal tükenmişlik düzeyine sahipti. Koşullar uygun olsa bugün aile hekimliğini bırakmayı düşünenlerin duygusal tükenmişlik düzeyleri kararsızlara (p=0,000) ve bırakmayı düşünmeyenlere (p=0,000) göre daha yüksekti. Regresyon analizi sonuçlarına göre; koşullar uygun olsa bugün aile hekimi olarak çalışmayı bırakmayı düşünme duygusal tükenmeyi 5,54 (%95 GA=2,33-8,75) puan (p=0,001) ve duyarsızlaşmayı 2,00 (%95 GA=0,41-3,60) puan (p=0,015) artırmaktaydı. Empatik eğilimdeki 1 puanlık artış kişisel
başarıda 0,220 (0,146-0,294) puanlık bir artışı öngörmekteydi (p=0,000). Aile hekimliğini isteyerek tercih etme kişisel başarıyı 2,54 (1,10-3,97) puan artırmaktaydı (p=0,001).
Sonuç: Empatik eğilim arttıkça kişisel başarı artmaktadır. Aile hekimliğini isteyerek tercih etme durumu da kişisel başarıyı artırmaktadır. Koşullar uygun olsa bugün aile hekimi olarak çalışmayı bırakmayı düşünmek duygusal tükenme ve duyarsızlaşmayı artırmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Tükenmişlik; Empatik eğilim; Aile hekimleri

Abstract:
Objective: Although there are many studies on burnout in family physicians, studies on the relationship between burnout and empathic tendency are limited and the results seem contradictory. The aim of this study is to determine the relationship between burnout level and empathic tendency and other sociodemographic characteristics in family physicians.
Method: This study in cross-sectional analytical design was conducted in Aydin province between March-May 2020. All 374 family physicians working in Aydin were aimed to be included in the study. Personal information form, Empathic Tendency Scale developed by Dokmen (1988) and Maslach Burnout Inventory developed by Maslach (1981) were used as data collection tools. Relevant forms were sent to all family physicians over the internet. The relationship between burnout and empathy and other variables was evaluated using binary analyzes (t test, one-way ANOVA, Pearson and Spearman correlation tests). In the dual analysis, a significant relationship was found between burnout and the region of study, empathic tendency and family medicine views were included in the regression analysis.
Results: A total of 184 family physicians, 112 of whom were male (60.9%), participated in the study (response rate 49.2%). The most common problems encountered by family physicians in the unit where they work were inappropriate patient requests such as unnecessary reports / medication requests (92.9%), excessive workload (50.0%), and the patient always saw himself right (20.1%). Participant family physicians with an average score of 23.1 ± 5.8 for emotional exhaustion, an average score of depersonalization 9.8 ± 2.6, and a personal accomplishment score of 21.6 ± 3.8, mean empathic tendency scores of 69.3 ± 7, It was 9. As empathic tendency increased in family physicians, depersonalization decreased (r = -0.192) and personal success increased (r = 0.477) (p <0.05). There was no significant relationship between empathic tendency and emotional exhaustion (p> 0.05). Those who would not choose to become family physicians again today had higher levels of emotional burnout compared to those who were indecisive (p = 0.001) and those who would prefer family medicine again (p = 0.000). If the conditions were suitable, the emotional burnout levels of those who thought to quit family practice today were higher than those who were indecisive (p = 0.000) and those who did not intend to
regression analysis results; Considering to stop working as a family physician today, if the conditions are appropriate, the emotional exhaustion was 5.54 (95% CI = 2.33-8.75) points (p = 0.001) and depersonalization 2.00 (95% CI = 0.41-3, 60) points (p = 0.015). A point increase in empathic tendency predicted an increase of 0.220 (0.146-0.294) points in personal achievement (p = 0.000). Willingly choosing family medicine increased personal success by 2.54 (1.10-3.97) points (p = 0.001).
Conclusion: Personal success increases as the empathic tendency increases. The willingness of family physicians to prefer family medicine increases personal success. Considering stopping working as a family doctor today, if the conditions are suitable, increases emotional exhaustion and depersonalization.

Keywords: Burnout; Empathic tendency; Family physicians