Ortaöğretim 9, 10, 11 ve 12. sınıf biyoloji ders kitaplarının bilimsel okuryazarlık temaları açısından incelenmesi
Investigation of scientific literacy themes in high school biology textbook
Yazar: ASLI DEMİRER
Danışman: PROF. DR. OSMAN SERHAT İREZ
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Biyoloji Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Biyoloji dersi = Biology lesson ; Biyoloji eğitimi = Biology education ; Biyoloji öğretimi = Biology teaching ; Ders kitapları = Textbooks ; Fen okuryazarlığı = Scientific literacy ; Ortaöğretim okulları = Secondary education schools

Özet:
Bu araştırmada, Ortaöğretim 9, 10, 11 ve 12. sınıf biyoloji ders kitapları bilimsel okuryazarlık temaları açısından incelenerek, bu temaların ders kitaplarında hangi oranda yer tuttuğunu belirlemek amaçlanmıştır. Nitel araştırma yaklaşımının benimsendiği bu çalışmada içerik analizi metodu kullanılmıştır. 
Araştırmanın örneklemi; 2015-2016 eğitim-öğretim yılında resmi okullarda kullanılan ders kitapları ile sınırlıdır. Chiapetta, Sethna ve Fillman'ın (1991; 1993; 2004) geliştirdiği bilimsel okuryazarlık temaları kullanılarak ders kitapları ayrı ayrı analiz edilmiş üniteler ve sınıflar bazında temaların bulunma oranları karşılaştırılmıştır. 
Araştırma sonucunda biyoloji ders kitaplarının sınıflar bazında bilimsel okuryazarlık temalarını bulundurma yüzdeleri kıyaslandığında Bilgi birikimi olarak bilim teması tüm sınıf düzeylerinde ve ünitelerde %82 oranıyla en fazla yer tutan tema olduğu görülmüştür. Bilimin Araştırma Doğası teması tüm kitaplarda toplamda %8 oranında yer tutarken, Düşünmenin bir yolu olarak bilim %4 ve Bilim-Teknoloji-Toplum teması %6 oranında ders kitaplarında temsil edilmiştir. Bu oranlardan yola çıkarak kitaplarda bazı temaların daha fazla yer tutarken bazılarının yetersiz kaldığı görülmüş ve dengesiz bir dağılım olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca Bilim-Teknoloji teması ve Düşünme temasının çeşitli ünitelerde hiç temsil edilmediği gözlenmiştir. Bulgular ışığında bilimsel okuryazarlık temalarına yeterince yer verilmemesinin olası sonuçları tartışılmıştır. Bu bağlamda kitap seçme komisyonları, araştırmacılar ve yazarlara çeşitli öneriler sunulmuştur.
Anahtar kelimeler: Bilimsel okuryazarlık, biyoloji ders kitapları, içerik analizi

Abstract:
Aim of this study was to find out if Turkish 9th, 10th, 11th and 12th grade biology textbooks provide a balance of scientific literacy themes. The study adopted a qualitative approach and content analysis was chosen as the research design. 
For the purpose of the study, biology textbooks there were being used by biology teachers and students in public schools in the academic year 2015-2016 were examined. The textbooks were analyzed using the framework developed by Chiapetta, Sethna and Fillman (1991; 1993; 2004). 
Results revealed that the biology textbooks at all grades provided an unbalanced distribution of scientific literacy themes. It was found that the textbooks devoted most of their content (82%) to the theme Science as a Body of Knowledge. The other three scientific literacy themes shared the remaining text; Science as a way of Investigating occupied 8% of all books, Science as a way of Thinking occupied 4% and, interaction of Science, Technology and Society occupied 6%. Furthermore, some units in the textbooks devoted practically no text to interaction of Science, Technology and Society and Science as a way of Thinking.  The implications of these findings for promoting scientific literacy in society are discussed and, various suggestions for textbook writers, policy makers and researchers were presented. 

Keywords: Scientific literacy, biology textbooks, content analysis