Geleneksel cemaatlerden sanal cemaatlere dinin medyada temsili: Hayalhanem YouTube örneği
Representation of religion in the media from traditional communities to virtual communities: The example of Hayalhanem YouTube
Yazar: HANİFE TAŞKOPARAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SENA AYDIN
İstanbul Ticaret Üniversitesi / İletişim Bilimi ve İnternet Enstitüsü / Medya Ve İletişim Çalışmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences

Özet:
İnternet ve bilgisayar teknolojilerinin insan hayatına entegrasyonu ile sosyal medya ve dijital platformlar yaşamlarımızın vazgeçilmez bir bileşeni haline geldi. Bu bileşen yalnızca iletişim olanaklarını köklü bir biçimde dönüştüren teknolojik bir alt yapı değil, aynı zamanda yeni bir sanal yaşam ekosistemi de inşa etti. Ağlaşan sanal yaşam ekosistemi, bireylerin benzer inanç ve değerleri paylaşan topluluklarla bir araya gelmesine olanak tanırken, bu toplulukların kimlik, inanç ve pratiklerini de yeniden şekillendirdi. Dinî enformasyonun dolayımlanması için yeni alanlar sunan dijitalleşme ile geleneksel dini cemaatler bir taraftan sanal ortamda temsiliyet elde ederlerken, reel dünyadaki varlıklarını geleneksel kodlarla yaşatmaya da devam ediyor.
Bu çalışma, dijitalleşme-din bağlamında geleneksel cemaatlerden sanal cemaatlere kayan dinî örgütlenmelerin, medyadaki söylemlerinin inşasına odaklanıyor. Türkiye'deki sanal cemaatlerden biri olan Hayalhanem'in YouTube üzerinden yaptığı dijital din tebliği, söylem analizi yöntemi ile incelendi; bu bağlamda dini temsil etme biçimlerinin geleneksel dinî anlatımlarla olan ilişkisi ve dijitalleşmenin dinî söylemleri üzerindeki etki ve pratikleri anlamaya çalışıldı. Amaç, Hayalhanem'in dini bilgiyi hangi temsillerle sahneledikleri, dini bir şov malzemesi olarak araçsallaştırıp araçsallaştırmadıkları, hangi zihinsel temsillere dayanarak kitleleri kendilerine çektikleri ve İslami kimlik bağlamında hangi söylemsel pratiklerin dolaşıma sokulduğunu ortaya koymaktı. Sonuçta Hayalhanem'in geleneksel din anlayışının temsil ve tebliğ metotlarını hem bireyler hem liderler bazında tağyir ederek gösteri toplumunun bir parçası haline dönüştürdüğü sonucuna ulaşıldı.

Anahtar Kelimeler: Dijital Din, Dinin Medyada Temsili, Sanal Dini Cemaatler, Dini Değerler

Abstract:
With the integration of internet and computer technologies into human life, social media and digital platforms have become an indispensable component of our lives. This component has not only created a technological infrastructure that radically transforms communication opportunities, but also a new virtual life ecosystem. The networked virtual life ecosystem allows individuals to come together with communities that share similar beliefs and values, while also reshaping the identities, beliefs and practices of these communities. With digitalization, which offers new spaces for the mediation of religious information, traditional religious communities have gained representation in the virtual environment, while continuing to live their existence in the real world with traditional codes.
This study focuses on the construction of media discourses of religious organizations transitioning from traditional communities to virtual communities in the context of digitalization-religion. The digital religious declaration made by Hayalhanem, one of the virtual communities in Turkey, via YouTube was examined using the discourse analysis method; within this context, the relationship between forms of religious representation and traditional religious narratives, as well as the impact and practices of digitalization on religious discourses, were analyzed. The aim is to reveal with which representations Hayalhanem staged religious knowledge, whether they instrumentalized religion as a form of spectacle, on which mental representations they drew the audiences to themselves, and which discursive practices were put into circulation in the context of Islamic identity. Ultimately, it was concluded that Hayalhanem has transformed the traditional understanding of religion into a part of the society of spectacle by changing its methods of representation and communication on the basis of both individuals and leaders.

Keywords: Virtual Religion, Digital Religion, Representation of Religion in Media, Virtual Religious Communities