İran-Irak Savaşı'na yönelik Turgut Özal dönemi Türk dış politikası: Realist dış politika
A realist foreign policy: Iran-Iraq War in Turkish foreign policy during Turgut Ozal period
Yazar: SULTAN BİRGÜL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ZAFER YILDIRIM
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Siyasi Tarih Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Realizm = Realism ; Türk dış politikası = Turkish foreign policy ; Ulusal çıkar = National interest ; Uluslararası politika = International policy ; Özal, Turgut = Özal, Turgut ; İran-Irak savaşı = Iran-Iraq war

Özet:
İran-Irak Savaşı, 1980- 1988 yılları arasında iki komşu ülkenin birbirlerine
karşı vermiş oldukları mücadeledir. Sekiz yıl boyunca devam eden bu yıpratıcı
mücadele bölgesel dengeleri önemli ölçüde etkilemiş olup Türkiye'yi iki ülkeye
sınırı bulunmasından dolayı yakından ilgilendirmiştir.
Bu çalışmada amaç; İran-Irak Savaşı'na yönelik Turgut Özal dönemi Türk dış
politikasını realist teori ekseninde incelemektir. Çalışma üç ana bölümden
oluşmaktadır. İlk bölümde teorik ve kavramsal açıdan inceleme yapılmış olup ikinci
bölümde Türkiye'nin Özal öncesi dış politika özellikleri ile Özal dönemi dış politika
özellikleri üzerinde durulmuştur. Son olarak üçüncü bölümde ise İran-Irak Savaşı
boyunca izlenilen politikalar Özal dönemi baz alınarak realist dış politika çizgisinde
incelenmiştir.
Çalışmanın sonucunda 1980-1988 yılları arasında yaşanan İran-Irak
Savaşı'nda Türkiye'nin dış politika çizgisini ulusal çıkarlarını baz alarak belirlediği
ve savaşan iki ülkeyle sınır komşusu olmasından dolayı güvenlik unsurunun ön plana
çıktığı görülmüştür. Gerek ikili görüşmelerle gerek İslam Barış Komitesi
çerçevesinde ihtilalin son bulması için çaba sarf edilmiştir. Savaş Türkiye açısından
birtakım olumsuzlukları beraberinde getirmiş olsa da aktif tarafsızlık politikası
çerçevesinde iki ülkeyle de ekonomik ve ticari ilişkiler sürdürülmüş ve ticaret
hacminin önceki dönemlere nazaran büyük oranda arttığı görülmüştür.

Abstract:
The Iran-Iraq War is the struggle between the two neighboring countries
between 1980-1988. This corrosive struggle, which lasted for eight years, affected
the regional balances significantly. Turkey has been affected more than this fight
because Turkey has a common border with these countries.
The aim of this study is to analyze the Turkish foreign policy of Turgut Özal
period towards the Iran-Iraq War within the framework of the realist theory. This
study consists of three main sections. In the first part, a theoretical and conceptual
analysis of realism has been made. The second part is about features of foreign
policy of before the Ozal era and also the time of the Ozal government. Last part of
the study is about policies followed during the Iran-Iraq War on the basis of the Özal
period in the realist foreign policy line.
At the conclusion of this study, it is realized that Turkey determined its
foreign policy according to national interests. Meanwhile security was the main issue
for Turkey because of border on two warring countries. Turkey tried to finish the war
via Islamic Peace Committee and bilateral negotiations. Although the war had some
negative effects for Turkey still economic and commercial relations were maintained
thanks to active neutrality policy. Trade volume increased remarkably as compared
with the past periods.