Komünizm sonrası dönemde Orta Asya'da İslamcılık
Islamism in Central Asia in the post-communism era
Yazar: FATİH DEMİRCİOĞLU
Danışman: PROF. DR. İRFAN KAYA ÜLGER
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: İdeoloji = Ideology ; İslamcılık = Islamism

Özet:
Orta Asya'da Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından toplumsal tabanda yükselen
İslami uyanış talebi bölgeye çağdaş İslami akımların girmesini ve bu akımların etkilediği
İslamcı örgütler ve yapılanmaların gözlenmeye başlamasına sebebiyet vermiştir.
Çalışmanın ana fenomenolojisi, ideoloji olarak İslamcılık kaynaklı ortaya çıkan
kavramsallaştırma üzerinden değerlendirilmiştir. Orta Asya'da İslam'ın erken tarihi ve
bölgenin Çarlık Rusyası tarafından işgalinden Sovyetler Birliği'nin dağılmasına kadar
olan zaman diliminde toplumsal dinamizm kaynağı olarak İslam'ın içinden geçtiği süreç
karşılaştırmalı tarih yöntemi ile anlamlandırılmaya çalışılmıştır. Sovyetler Birliği'nin
dağılmasının ardından günümüze kadar olan süreçte Orta Asya devletleri ve
toplumlarıyla İslamcı ideolojiden beslenen örgüt ve yapılar arasındaki ilişki ele alınmış
ve güncel durum sosyolojik perspektiflerle desteklenen uluslararası ilişkiler teorileri
çerçevesinde analiz edilmiştir. Çalışmada Orta Asya'da İslamcılığın siyasal alanı
etkileyen yönleri uluslararası sistem, devlet, devlet-dışı yapılar ve toplum olmak üzere
dört analiz düzeyi göz önünde bulundurularak ele alınmıştır. Araştırma, Orta Asya'da
ideoloji olarak İslamcılığın; devletler, devlet-dışı örgütler ve toplum arasındaki
etkileşimi nasıl şekillendirdiğini siyasi tarih anlatımı ve güncel uluslararası ilişkiler
analizleri yardımıyla ortaya koymuştur.

Abstract:
Following the collapse of the Soviet Union in Central Asia, the rising demand for
Islamic awakening in the social field caused the entry of contemporary Islamic
movements into the region and the emergence of Islamic organizations and structures
influenced by these currents. The main phenomenology of the study was evaluated
through the conceptualization that emerged from Islamism as an ideology. The early
history of Islam in Central Asia and the period from the occupation of the region by
Tsarist Russia to the dissolution of the Soviet Union, the process which Islam passed
through as a source of social dynamism was tried to be interpreted with the comparative
historical method. After the collapse of the Soviet Union, the relationship between the
Central Asian states, societies and the organizations and structures fed by the Islamist
ideology has been discussed and analyzed within the framework of international
relations theories with the help of sociological perspective. In the study, the aspects of
Islamism affecting the political sphere in Central Asia are discussed by considering four
levels of analysis: International system, state, non-state structures and society. In this
research, Islamism as an ideology in Central Asia has been revealed how it shapes the
interaction between states, non-state organizations and society with the help of political
history narration and current international relations analysis.