Değişik dozlarda uygulanan azotun bazı ekmeklik buğday çeşitlerinin karbonhidrat translokasyonuna etkisinin belirlenmesi
Determination of effects of different nitrogen doses on carbohydrate translocation of some bread wheat varieties
Yazar: OĞUZ ÖNDER
Danışman: PROF. DR. SAİT GEZGİN
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Buğday = Wheat

Özet:
Sapta biriktirilen karbonhidratlar tane doldurmada önemli bir karbon kaynağıdır. Biyolojik verimin artırılması, çevresel ve biyotik stres faktörlerine karşı, tane doldurmayı destekleyen özelliği nedeniyle ıslahta önemlidir. Buğday genotipleri arasında kuraklığa mukavemeti yüksek olanların belirlenmesinde kullanılacak parametrelerin geliştirilmesine ihtiyaç vardır. Bu amaçla Eskişehir koşullarında Bezostaja 1, ES 26, İzgi 2001 ve Müfitbey buğday çeşitleri, 0, 5, 10, 15 kg N/da olmak üzere dört farklı azot dozunda kuru (yağmura bağımlı) ve sulu (takviye sulamanın yapıldığı) şartlarda 2011 ve 2012 yıllarında yetiştirilmiştir. Araştırma tesadüf bloklarında, bölünmüş parseller deneme deseninde 4 tekerrürlü olarak yürütülmüştür.
Bu çalışmada; verim komponentleri, başaklanma tarihi, bitki boyu, bayrak yaprak alanı, biyolojik verim, gibi parametrelerin yanı sıra, fizyolojik parametrelerden; suda çözünebilir karbonhidrat içeriği (SÇK), translokasyon oranı, kurak hassasiyet indeksi (KHİ), kuru madde translokasyonu ve azot tekrar taşıma (ATT) ölçüm ve gözlemleri yapılarak, bu parametreler arasındaki ilişkiler araştırılmıştır.
Araştırma sonucunda; tane doldurmaya katkısı yönünden geççi çeşitlerde translokasyonla taşınan fotoasimilant miktarı ve ATT'nın erkencilere göre daha önemli olduğu görülürken, SÇK'ların özellikle kurak koşullarda translokasyonu desteklediği anlaşılmıştır. Çiçeklenme döneminde sapta bulunan SÇK'ların özellikle kuru koşullarda tane verimine olumlu katkı yaptıkları, ikinci (penultimate) boğumdan yapılacak SÇK ölçümlerinin genotipler arası farklılığı daha iyi ortaya koyduğu ve artan SÇK miktarının KHİ'ni düşürerek, verim stabilitesine olumlu katkı yaptığı belirlenmiştir.

Abstract:
Water-soluble carbohydrates accumulated in stem are an important carbon sources for grain filling. Development of biomass, against abiotic and biotic stress factors, it is important in breeding, because of supporting features to grain filling. Among wheat genotypes which are high drought resistance to be used in determining, there is need for the development of parameters.
For this purpose; In Eskisehir conditions Bezostaja 1, ES 26, İzgi 2001 and Müfitbey wheat varieties, four different nitrogen (0, 5, 10, 15 kg N/da) application in dry (rainfed) and irrigated (reinforcement irrigation) conditions has grown year 2011 and 2012.  The experiments carried out in randomized complete block, split plots in four replications.
In this study; yield components, heading date, plant height, leaf area, biomass such as parameters, as well as physiological parameters; water-soluble carbohydrate (WSC), translocation rate, drought sensitivity index (DSI), dry matter translocation and nitrogen remobilization (NR) measurements observed and between this parameters relationships were investigated. 
As a result; in terms of its contribution to grain filling, in late heading varieties, amount of carried photoassimilant with translocation and NR is more important than early, while WSC, especially in rainfed conditions determined to support translocation. In flowering stage available WSC in stem especially rainfed conditions, makes positive contribution to grain yield, using second (penultimate) node to WSC measurements, better revealed differences between genotypes, and increasing WSC content reducing DSI was determined to make positive contribution to yield stability.