Yusufeli ve çevresinde analitik hiyerarşi süreci kullanılarak ekoturizm planlamasında katılımcı yaklaşımla etkinlik seçimi
Yusufeli and surrounding using analytical hierarchy process approach exhibitor with ecotourism event planning selection
Yazar: HİLAL SURAT
Danışman: PROF. DR. HASAN YILMAZ
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture ; Turizm = Tourism
Dizin: Analitik hiyerarşi süreci = Analytical hierarchy process ; Eco, Umberto = Eco, Umberto ; Turizm = Tourism

Özet:
Bu araştırmada, ekoturizm faaliyetlerinin henüz yoğunluk kazanmadığı, Artvin'in güneybatı kısmında bulunan Yusufeli ilçesinde kaynaklar, karar vericiler, kamu, çıkar-baskı grupları, sektör uzmanları ve halkın katılımcılığa imkan veren araştırma tekniği bir araya getirilmek suretiyle alternatif ekoturizm etkinlikleri arasından en uygun olanının seçilmesi karmaşık ve çok ölçütlü karar verme probleminin çözümünde kullanılmak üzere, AHS isimli yöntem araştırma tekniği seçilmiş ve kullanılmıştır. Standart anket formu yanı sıra çalışmanın amacını ortaya koyabilmek için uygulanan ikili karşılaştırmalarda; karar vericiler tarafından kamu ve çıkar-baskı grupları için tespit edilmiştir. Öncelik değerlerinin genel aritmetik ortalamalarına bakıldığında; Yerel yöneticiler (0.262) öncelik değeri ile en yüksek önceliğe sahip olduğu, en düşük öncelik değeri olan 0.081 ile Tur şirketlerinin sahip olduğu tespit edilmiştir. Kamu ve çıkar-baskı grubu temsilcilerinin karar ölçütlerini ikili karşılaştırmalarına dayalı olarak hesaplanan öncelik değerlerinin genel aritmetik ortalamalarına bakıldığında; Doğal faktörler ölçütünün ortalama 0.382 öncelik değeri ile ilk öncelik sırasında yer aldığı anlaşılmaktadır. Bu ölçütü sırasıyla; şimdiki alan kullanımı (0.224), sosyo-kültürel faktörler (0.213), sosyo-ekonomik faktörler (0.181), ölçütlerinin takip ettiği görülmektedir. Alt karar ölçütlerini ikili karşılaştırmalarına dayalı olarak hesaplanan öncelik değerlerinin genel aritmetik ortalamalarına bakıldığında ise doğal faktörlerden Hidroloji 0.267, sosyo-ekonomik faktörlerden istihdam 0.525, sosyo-kültürel faktörlerden Gelenek- Görenekler Varlığı (0.572) öncelik değeri ile ilk öncelik sırasında yer almaktadır. En uygun ekoturizm etkinliğini belirlemeye yönelik yapılan ikili karşılaştırmalardan biri olan Uzman görüşlerine göre öncelik değerleri incelendiğinde; Doğal faktörler ölçütü için en uygun seçenek ekoturizm etkinliği olarak 0.201 öncelik değeri ile Kuş-Kelebek Gözlemleme etkinliği olarak ortaya çıkmaktadır. Şimdiki alan kullanımı ölçütü için Kuş-Kelebek Gözlemleme etkinliği (0.229), sosyo-kültürel faktörler ölçütü için Flora keşif- Yaban hayatı Gözleme etkinliği (0.308), Sosyo-ekonomik faktörler ölçütü için Flora keşif- Yaban hayatı Gözleme etkinliği (0.311) en uygun seçenek ekoturizm etkinliği olarak ortaya çıkmaktadır. Karar vericiler, kamu ve çıkar-baskı grubu temsilcileri ve uzmanların tercihlerini ve görüşlerini sonucunda en uygun ekoturizm etkinliğinin seçimlinde en yüksek göreceli öncelik değerine sahip (0.172) Doğa Keşif Yürüyüşü etkinliği ön plana çıkmıştır. Doğa Keşif Yürüyüşü etkinliğini sırasıyla, Suya Dayalı Aktiviteler (0.167),Bisiklet Safari (0.156),Flora Keşif -Yaban Hayatı Gözleme (0.144),Tarihi ve Kültürel Varlıkların Keşifi (0.135) Kuş - Kelebek Gözleme (0.127) ve Kamp-Karavan Turizmi (0.0997) etkinlikleri izlemektedir.

Abstract:
In this research, AHS was selected and used as the research technique method based upon bringing together of available resources, decision-makers, public-interest pressure groups, industry experts, and public participation by the most suitable form of alternative ecotourism activities upon choosing to be used in solving the problem of complex and multi-criteria decision-making whereas in the village of Yusufeli, southwestern part of Artvin, ecotourism activities is not common yet.Besides to standard questionnaire form, on the bilateral comparisons (Analytic Hierarchy Process) applied for asserting the aim of the research, decision-makers have been identified by the public for the interests of pressure groups and the general arithmetic mean; local managers (0.262) having the highest priority and Tur companies having the lowest priority value with 0,081 are determined. While looking at the arithmetic average of the overall of interest-pressure group with decision criteria, and priority values based on bilateral comparisons, natural factors criteria were understood as average 0,382 with the first priority. These measures, respectively, the criteria of the current land use (0,224), socio-cultural factors (0213), socio-economic factors (0181), are followed. While looking at arithmetic average of the overall of lower priority values with decision criteria calculated based on bilateral comparisons, natural factors in the Hydrology (0,267), employed in the socio-economic factors (0,525), socio-cultural factors Tradition-Customs Existence (0,572) is the first priority with the priority value. According to expert ideas while examining the priority values for natural factors criterion it is emerged that the Bird-Butterfly Monitoring activity is measure of the effectiveness of eco-tourism as the most appropriate choice for a precedence value of 0,201. while Bird-Butterfly Monitoring activity has the value of present usage criterion 0.229, while the socio-cultural factors to measure the effectiveness of Flora discovery-wildlife observation has the value of 0.308, Socio-economic factors to measure the effectiveness of Flora discovery-wildlife observation. Taking into account of the opinions of decision-makers, representatives of public and interest-pressure group and their preferences, the problem which decision maker wants to solve related with the effectiveness of participatory approaches in selecting the most appropriate eco-tourism gave the highest relative priority value (0.172) to Nature Discovery Walk activity coming to the fore. Respectively, the Nature Discovery Walk activity followed by Water-Based Activities (0167), Bicycle Safari (0156), Flora Wildlife Observation Reconnaissance (0144), History and Discovery of Cultural Property (0135) Bird - Butterfly Monitoring (0127) and Camp-caravan tourism (0.0997).