Oklüzal dikey boyut tespitinde kullanılan farklı antropometrik ölçümlerin karşılaştırılması
Comparison of various anthropometric measurements for determining occlusal vertical dimension
Yazar: MEHMET BERK KAFFAF
Danışman: PROF. DR. OLCAY ŞAKAR
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Protetik Diş Tedavisi Ana Bilim Dalı / Total Parsiyel Protezler Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry
Dizin: Antropometri = Anthropometry ; Antropometrik parametreler = Antropometric parameters ; Dental oklüzyon = Dental occlusion ; El = Hand ; Protetik diş tedavisi = Prosthetic dental treatment ; Yüz = Face ; Çene = Jaw ; Ölçümleme = Measurement

Özet:
Oklüzal dikey boyut tespitinde birçok farklı yöntemin kullanılması önerilmiş olsa da günümüzde oklüzal dikey boyutun tespitinde kabul edilen ve klinikte en yaygın olarak kullanılan teknikler istirahat aralığının tespiti, en yakın konuşma mesafesinin belirlenmesi ve antropometrik ölçümlerin kullanılmasıdır. Farklı toplumlar üzerinde yapılmış olan çok sayıda antropometrik çalışma olmasına rağmen, bu araştırmalar sınırlı sayıda parametreyi değerlendirmişlerdir. Bu nedenle tez çalışmamızın amacı Türk toplumu üzerinde literatürde korelasyon bulunmuş olan ve oklüzal dikey boyut ile ilişkisi olabileceği varsayılan tüm yüze ve ele ait antropometrik ölçümlerin oklüzal dikey boyut ile ilişkisini tespit ederek orantısal ilişkilerini belirlemektir. Çalışmamız 136 kadın (30.37±8.09) ve 135 erkek (30.42±8.49) olmak üzere toplam 271 denek ile gerçekleştirilmiştir. Her bir denek üzerinde oklüzal dikey boyuta ait 4, yüze ait 24 ve ele ait 8 ölçüm olmak üzere toplam 36 ölçüm yapılmıştır. Oklüzal dikey boyut ölçümlerinde literatürde değerlendirilmiş olan burun altı-çene ucu, burun altı-çene altı, burun ucu-çene ucu, burun ucu-çene altı ölçümleri referans olarak alınmıştır. Ölçümler farklı amaçlarla tasarlanmış dört farklı dijital kumpasla (Accud, Accud Co., China) direkt olarak denekler üzerinde yumuşak doku noktalarından yapılmıştır. Çalışmada parametrelerin normal dağılıma uygunluğu Kolmogorov-Smirnov ve Shapiro Wilks testleri, parametreler arasındaki ilişkilerin incelenmesinde Pearson korelasyon analizi kullanılmıştır. Multivariate analiz için basit ve çok değişkenli linear regresyon analizi uygulanmıştır. Korelasyon düzeyi iyi (r≥0.6), orta (0.6>r>0.3) ve zayıf (r ≤0.3) olarak sınıflandırılıp değerlendirilmiş ve iyi düzeyde korelasyon gösteren parametreler için regresyon formülleri oluşturulmuştur. Sonuç olarak, çalışmamızda değerlendirilen yüz ve el ölçümleriyle iyi düzeyde korelasyonun en fazla olduğu oklüzal dikey boyut ölçümleri burun altı-çene altı ve burun altı-çene ucu ölçümleri olmuştur. Tüm oklüzal dikey boyut ölçümleriyle en iyi düzeyde korelasyon gösteren yüz ölçümleri; sağ göz bebeği ile ağız köşesi arası mesafe, dudakların birleşim çizgisi ile çene ucu arası mesafe, sağ gözün dış kantusu ile ağız köşesi arası mesafe ve sellion ile alt dudak vermillion hattı arası mesafe iken, el ölçümleri ise işaret parmağı ile serçe parmak başlangıç kenarları arası genişlik, işaret parmağı ile serçe parmak uç kenarları arası genişlik ve başparmak uzunluğu olmuştur.

Abstract:
Even though many different methods have been introduced for determining occlusal vertical dimension, evaluation of freeway space, closest speaking space and the use of anthropometric measurements are commonly accepted and widely used techniques in clinical practice. There are considerable number of anthropometric studies carried out on different populations however, these studies have evaluated a limited number of parameters. Therefore, the aim of this study is to decipher the proportional relations by determining all possible relationships between all facial and hand measurements that are reported in the literature to present a correlation and assumed to have a relation with occlusal vertical dimension. Our study has been carried out with 271 subjects amongst who were 136 females (30.37±8.09) and 135 males (30.42±8.49). For each subject, a total of 36 measurements as 4 occlusal vertical dimension, 24 facial and 8 hand measurements were taken. Subnasale – Pogonion, Subnasale – Base of the Chin, Tip of the Nose – Pogonion, Tip of the Nose – Base of the Chin measurements, as mentioned in the literature, were taken as reference for determining occlusal vertical dimension. Measurements were directly taken from soft tissue landmarks on subjects by using 4 digital vernier calipers (Accud, Accud Co., China) each of which was designed for different purposes.
The fit of parameters on normal distribution has been investigated with Kolmogorov-Smirnov and Shapiro Wilks tests and inter-parameter relations with Pearson Correlation Analysis. Simple and multivariate linear regression analysis was used for multivariate analysis. Correlation levels were classified as Strong (r≥0.6), Moderate (0.6>r>0.3) and Weak (r ≤0.3) and regression formulas were established for parameters presenting strong correlation levels. As a result, the most, strong level correlation with occlusal vertical dimension measurements were subnasale – base of the chin and subnasale – pogoninon measurements. When the distance between pupil of right eye and commissure of the mouth, the distance between inter-lip line and pogonion, the distance between outer cantus of the right eye and the commissure of the mouth and the distance between sellion and the lower vermillion line of the lower lip measurements showed the best level of correlation with all occlusal vertical dimension measurements among all facial measurements, the width between the initiation edges of index and little fingers, the width between the tips of index and little fingers and the length of the thumb showed the highest correlation among hand measurements.