Şeyh Hüseyin el-Bûtî'nin hayatı ve tasavvuf anlayışı
The life of Shekh Hussain el-Bûtî and understanding of sufism
Yazar: HAMİT ELÇİ
Danışman: DOÇ. DR. ABDURRAHİM ALKIŞ
Dicle Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tasavvuf Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Din = Religion
Dizin: Biyografi = Biography ; El- Buti = Al-Buti ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Nakşibendiyye tarikatı = Nakşibendiyye religious order ; Tasavvuf = Mystic ; İslamiyet = Islam

Özet:
Çalışmamızda Nakşî-Hâlidî kolunun Norşin dergâhında tasavvufi seyr û sülûkünü tamamlayan; başta Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgeleri olmak üzere tüm ülkemizde çok sayıda müntesipleri bulunan, Şeyh Hüseyin el-Bûtî'nin hayatı ve tasavvuf anlayışı ele alınmıştır.
Bu çalışmamız, giriş, iki bölüm ve sonuç kısımlarından müteşekkildir. Birinci bölümde el- Bûtî'nin hayatı, tahsîli, tasavvufa intisâbı, ahlakî yapısına değinilmiştir. Bâhusus Şeyh Hüseyin'in gerek yaşadığı dönemin zor şartları gerekse ilim tahsîl esnasında çektiği çile ve sıkıntılar işlenmiştir. Bunun yanında o dönemde yaşayıp da emsalleri nadir olan ve hakkında az mâlûmût bulunan hocalarının hayatı, bizzat yakın akrabaları ile röportajlar yapılarak ortaya çıkarılmıştır. Bu meyanda Siirt, Şirvan, Pervari ve bazı köyleri; Bitlis, Mutki, Göroymak, Ahlât ve bazı köyleri, Ağrı Patnos ve bazı köyleri; Van, Erciş ve birkaç köyüne gidilerek konu ile ilgili tespitler yerinde yapılmıştır. Şeyh Hüseyin'in seyr û sülûkuna devam ederken o dönemde mürşid-mürîd bağlamında örnekleri az bulunan teslimiyeti ve fedâkârlığı konu edinilmiştir. İkinci bölümde ise Şeyh Hüseyin'in tasavvuf anlayışı başlığında tarîkat âdâbı ve bâzı tasavvufî kavramlara bakışı ele alınmıştır. 
Şeyh Hüseyin'in görüşlerini ortaya koyan her hangi bir eseri olmadığı için daha hayatta iken kendisi ile sık sık röportajlar yaparak kendisi hakkında mâlûmât sahibi olunmuştur. Bununla birlikte aile bireyleri, talebeleri, müntesipleriyle de mülâkâtlar gerçekleştirilmiştir. Özellikle hizmetinde bulunmuş olmam hasebi ile gerek görüşleri gerekse yaşam tarzına bizzat şahit olma durumum, çalışmamda bana kolaylıklar sağlamıştır. Böylece Nakşibendi tarikatı Hâlidî kolunun son temsilcilerinden olan Şeyh Hüseyin'in hayatı ve tasavvuf anlayışı, birincil kaynaklardan istifâde edilerek ortaya konulmaya çalışılmıştır.

Abstract:
This study revolves around the life of Shaikh Husain al-Bûtî and the concept of Sufism. al-Bûtî took Sufism in Norşin, and his integration is linked to the Khalidiya branch of Naqshbandi, to which an enormous number is attributed in eastern and western Anatolia. The study consists of two chapters and final sections.  
In the first chapter, the life of al-Bûtî, his group, teachings and his moral structure are mentioned. Also, we looked at some difficult situations, ordeals and problems of that period which has been faced by shaikh Husain. In addition, we wrote the short biographies of those Sufi teachers who lived in that period and what the sheikh learned in their teachings, but since their biographies weren't recorded, we collected information from their close relatives through interviews. İn this regard we have visited many villages and cities, and collected information related to the shekh.  Some examples are; Siirt, Shirvan, Pervari; Bitlis, Mutki, Göroymak, Ahlât, Ağrı Patnos, Van, Erciş and many additional villages. 
During his journey of sufism, Shaikh Husain provided a rare example of love, devotion, submission, and sacrifice. In the second chapter, the concept of Sufism and the spiritual views of Shaikh Husain has been discussed.
Since there was no source or any documents that shed light on the life of Sheikh hussain or highlight the important aspects of his biography, we conducted frequent interviews with him when he was alive and we collected information about his journey of life and mystism. In addition, we interviewed his family members, students and Murids (spiritual students) especially my presence with him at the most time and closely watching his way of life, which helped us to accomplish this work. Thus, the life and mysticism of Shaikh Husain, one of the last representatives of Khalidi, a branch, of al-Naqshbandi was recorded from primary sources.