Yabancı dilde eşdizimli öğelerin öğretimi: Derlem temelli bir inceleme
Teaching collocations in foreign language: A corpus-based analysis
Yazar: TUBA YILMAZ UÇMAN
Danışman: DOÇ. DR. ELİF ARICA AKKÖK
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Dilbilim Ana Bilim Dalı / Yabancı Dil Öğretimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Derlem dil bilim = Corpus linguistics ; Ders kitapları = Textbooks ; Eşdizimlilik = Colocation ; Yabancı dil öğretimi = Foreign language teaching

Özet:
İngilizcenin yabancı dil olarak öğretildiği ülkemizde ders kitapları başat dil girdisi kaynağı olarak değerlendirilmektedir. Bu bakımdan ders kitaplarında öğretimi üzerinde durulan sözvarlığı büyük bir önem taşımaktadır. Sözvarlığı konusunda ise derlem dilbiliminin dilin doğasına ışık tutmasıyla birlikte, sözcük örüntüleri ön plana çıkmakta ve eşdizim kavramı günümüzde sıklıkla tartışılan bir konu olarak karşımıza çıkmaktadır. Sözü edilen çerçevede bu çalışmada, İngilizce ders kitaplarında yer verilen eşdizimli öğelere ilişkin derlem dilbilimsel ve öğretimsel boyutlarda bir betimleme yapılması amaçlanmaktadır. Bu doğrultuda öncelikle MEB ortaöğretim 9. sınıf ders kitaplarında yer alan eşdizimli öğelerin sıklık görünümleri belirlenmiştir. Sonrasında sıklık görünümleri belirlenen eşdizimli öğelerin İngiliz Ulusal Derleminde yer alan öğelerle ne düzeyde örtüştüğü tespit edilmiştir. Bu kapsamda İngiliz Ulusal Derlemiyle karşılaştırıldığında ders kitaplarında daha fazla sıklıkta ve daha az sıklıkta kullanılan eşdizimli öğeler ortaya çıkarılmıştır. Ardından hazırlanan kontrol listeleriyle eşdizimli öğelerin ders kitaplarında nasıl sunulduğuna ve öğretildiğine ilişkin bir betimleme sunulmuştur. Çalışmadan elde edilen sonuçlarda ders kitaplarında yer verilen eşdizimli öğelerin % 66'sının İngiliz Ulusal Derlemiyle karşılaştırıldığında daha fazla sıklıkta kullanıldığı; bununla birlikte % 34'ünün ise anadili derlemine kıyasla daha az sıklıkta kullanıldığı görülmüştür. Ayrıca ders kitaplarının eşdizimli öğelerin öğretimi konusunda yeterli olmadığı saptanmış ve eşdizimli öğelerin öğretimi özelinde ders kitaplarında değiştirilmesi, geliştirilmesi ve yeniden düzenlenmesi gereken boyutlar olduğu ortaya konmuştur.

Abstract:
In our country, where English is taught as a foreign language, textbooks are considered to be the primary source of language input. In this respect, the vocabulary emphasized in textbooks holds great significance in terms of teaching. Regarding vocabulary, as corpus linguistics sheds light on the nature of language, word patterns come to the forefront and the concept of collocation becomes a frequently discussed issue today. Within the mentioned framework, in this study it is aimed to provide a corpus linguistics and pedagogical description of the collocations included in English textbooks. In this regard, initially the frequency occurences of the collocations in the 9th grade textbooks of the Ministry of National Education were identified. Subsequently, it was determined to what extent the collocational items with identified frequency occurences align with the items in the British National Corpus. In this context, collocations that were overused and underused in the textbooks were revealed compared to the British National Corpus. Following that, a descriptive analysis was given on how the collocations were presented and taught in the textbooks using the prepared checklists. The results obtained from the study indicated that 66 % of the collocational items included in the textbooks were overused when compared to the British National Corpus while 34 % of the collocational items were found to be underused compared to the native language corpus. Furthermore it has been determined that textbooks are not adequate in terms of teaching collocations and it has been revealed that there are dimensions specifically related to the teaching collocations that need to be changed, improved, and reorganized in the textbooks.