Belgeler ışığında Ayasofya'nın geçirdiği onarımlar
The restorations of Hagia Sophia under the light of documents
Yazar: HASAN FIRAT DİKER
Danışman: PROF. DR. GÖNÜL CANTAY
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Türk ve İslam Sanatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Ayasofya = Ayasofya ; Onarım = Repair ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlılar = Ottomans ; Restorasyon = Restoration

Özet:
Bu tez kapsamında, ulaşılabilmiş resmi belgeler ve yazma eserler ile görsel malzemeler ışığında Ayasofya'nın geçirmiş olduğu onarımlar araştırılarak, bu evrensel abidenin geçirdiği onarım serüveni anlaşılmaya çalışılmıştır. Onarımların içeriği ve nedenlerini anlamak adına ikincil kaynaklardan çok, resmi belgelerden istifade edilmiş bu tez çalışmasında, yapının sorunları gözlemlenmek istenmiş ve bu anlamda tespitlerde bulunularak, Ayasofya'nın geleceği adına aydınlatıcı bir kronolojik dizge oluşturulmaya çalışılmıştır.Bir Doğu Roma yapısı olarak, yaklaşık bin yıl Hristiyan alêminin en görkemli bazilikası olarak kullanımı nedeniyle, Dünya Sanat Tarihi çevresi Ayasofya'nın geçirdiği onarımları daha çok bu dönem kapsamında ele almış, ancak yaklaşık beş yüz yıl cami olarak kullanımı sırasında ve ardından müze haline dönüştükten sonraki yetmiş beş yıllık süreçte Ayasofya'nın geçirmiş olduğu onarımlar, derinlikli olarak ve belgeler üzerinden çok fazla sorgulanmamıştır.Osmanlıların kullanıcıları olarak Ayasofya'yı nasıl ele aldıklarını ve onu nasıl korumaya çalıştıklarını anlamak açısından, arşiv belgeleri ile görsel veriler, bu tez çalışmasına yön vermiştir. Cumhuriyet döneminde yapılan onarım çalışmaları da, resmi belgeler üzerinden takip edilmeye çalışılarak, Ayasofya'nın bu dönem değişen fonksiyonu ve kullanıcılarıyla, gerektirdiği onarımların niteliği ve önceliği arasındaki ilişki anlaşılmak istenmiştir.Ayasofya'nın tarih boyunca geçirmiş olduğu onarımları anlamaya yönelik olan bu çalışma, gelecekteki Ayasofya onarımlarına bir kaynak olma amacı güdülerek hazırlanmıştır.

Abstract:
Within the contex of this thesis, the adventure of restorations of this universal memorial,Hagia Sophia has been tried to studied by means of searching official documents and manuscripts together with visual materials available. In this study in which official documents have been used rather than secondary sources to understand the reasons and the contents of the restorations, the problems of the building have been desired to be observed and in this respect, by making statements, a chronological system has been tried to be established for the future of Hagia Sophia.Since its use as a most magnificent basilica of the Christian World-an eastern Roman structure- for nearly one thousand years , the World Art History Society has discussed the restorations of Hagia Sophia mostly in this period of time, however the restorations, Hagia Sophia has undergone during its use as a mosque for approximately five hundred years and seventy five years period after its convertion to a museum, have not beeen questioned much in depth and through documents.Archive studies and visual materials have steered this thesis study in terms of understanding how the Otttamans handle Hagia Sophia and how they tried to preserve it.Trying to folllow also those restorations undertaken during the Republican Period by use of official documents, the relationship between the changing function and users of Hagia Sophia and the quality and the priorty of the restorations it requires have been tried to be understand.This study, aiming at understanding the restorations, Hagia Sophia undergone throughout history, has been prepared under the motive of providing a source for the next restorations of Hagia Sophia.