Dördüncü sınıf Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin okunabilirlik düzeyleri ve okuduğunu anlama
Readability levels of texts in fourth grade Turkish textbooks and reading comprehension
Yazar: GÜRHAN DİKMEN
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN ANILAN
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Sınıf Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Amaç: Bu araştırmanın amacı dördüncü sınıf Türkçe ders kitaplarındaki
metinlerin okunabilirlik düzeylerinin farklı okunabilirlik formülleri ile değerlendirilerek
karşılaştırılması ve dördüncü sınıf öğrencilerinin bu metinlerle ilgili okuduğunu anlama
düzeylerinin belirlenmesidir.
Yöntem: Bu araştırma betimsel yöntemlerden tarama modelinde yürütülmüştür.
Araştırmada iki farklı değişken arasındaki ilişki ele alındığından ilişkisel tarama
modelinde desenlenmiştir.
Bulgular: Araştırmada "Ateşman Okunabilirlik Formülü" ve öğrencilerin
okuduğunu anlama puan ortalamalarını karşılaştırıldığında, öğrencilerin "zor" olan
metinden en yüksek puanı aldıkları görülürken, orta güçlükte olan metinden ise en düşük
puanı aldıkları görülmektedir. "Çetinkaya-Uzun Okunabilirlik Formülü" ve öğrencilerin
okuduğunu anlama puan ortalamaları karşılaştırıldığında, öğrenciler "yetersiz (10-11-12.
sınıf)" okunabilirlik düzeyinde olan metinlerden en yüksek puanı alırken, eğitsel (8-9.
sınıf) metinlerden ise daha düşük puan almışlardır. "Bezirci-Yılmaz Okunabilirlik
Formülleri" ile elde edilen okunabilirlik düzeyi ve öğrencilerin okuduğunu anlama puan
ortalamalarına bakıldığında da öğrencilerin lisans düzeyindeki metinlerden en yüksek
puanları aldıkları görülürken, ilköğretim sınıf düzeyi metinlerden ise en düşük puanı
aldıkları görülmüştür. "Sönmez Anlaşılabilirlik (Okunabilirlik) Formülleri" ile elde
edilen okunabilirlik düzeyi ve öğrencilerin okuduğunu anlama puan ortalamalarına
bakıldığında da "metin yardım alınarak anlaşılır" okunabilirlik düzeyindeki metinden en
yüksek puan alınırken, "metin anlaşılır" okunabilirlik düzeyindeki metinlerden daha
düşük puanların alındığı, "Flesch-Kincaid Okunabilirlik Formülleri" ile elde edilen
okunabilirlik düzeyi ve öğrencilerin okuduğunu anlama puan ortalamalarına bakıldığında ise üç metnin üniversite mezunu seviyesinde olmasına rağmen en yüksek ve en düşük
okuduğunu anlama puanı olduğu görülmektedir.
Öğrencilerin okuduğunu anlama puanları ile cinsiyet değişkeni arasında fark
olduğu ve farkın kızlar lehine olduğu, okuduğunu anlama puanları ile kendilerine ait bir
oda olup olmaması durumunun anlamlı bir farka neden olmadığı, lisansüstü mezunu olan
anne ve babaların çocuklarının aldıkları puanların en yüksek olduğu tespit edilmiştir.
Bununla birlikte annesi ve babası öğretmen, babası avukat olan öğrencilerin en yüksek
puan sıralamasına sahip olduğu, kardeş sayısı ve okuduğunu anlama puan ortalama
sıralamalarında iki kardeş olan öğrencilerin okuduğunu anlama puan sıra ortalamalarının
en yüksek olduğu, öğrencilerin kitap okuma durumları ve okuduğunu anlama puan
ortalama sıralamalarına bakıldığında ise kitap okuyan öğrencilerin sıra ortalamalarının
yüksek olduğu belirlenmiştir.
Sonuç ve Öneriler: Elde edilen bulgular doğrultusunda metinlerin okunabilirlik
düzeyleri ile öğrencilerin okuduğunu anlama düzeyleri arasında bir ilişki olmadığı tespit
edilmiştir. Ancak öğrencilerin aldıkları toplam puanlar ile anne ve baba eğitim durumu
arasında anlamlı bir farklılık olduğu tespit edilmiştir. Yüksek lisans ve üzeri öğrenim
durumuna sahip olan annelerin ve babaların çocukları ise toplamda en yüksek puan
ortalamasına sahiptir. Benzer şekilde anne ve baba mesleğinin de öğrencilerin okuduğunu
anlama puanlarını etkiledikleri görülmüştür. Bu araştırmada, ders kitaplarına seçilecek
metinlerin okunabilirlik açısından incelenmesi sonucunda, okunabilirlik formüllerinin
Türkçeye uygun olmadığı ve Türkçeye uygun okunabilirlik formülleri geliştirilmesi,
öğrencilerin okuduğunu anlama becerileri ile okunabilirlik formülü geliştirme
çalışmalarının yapılması, alan yazına katkı sağlayacak okunabilirlik çalışmalarının
devam etmesi önerilmektedir.

Anahtar kelimeler: Okunabilirlik, okuduğunu anlama, Türkçe ders kitapları, Türkçe eğitimi

Abstract:
Purpose: The aim of this research is to evaluate and compare the readability levels
of texts in fourth-grade Turkish textbooks using different readability formulas, and to
determine the reading comprehension levels of fourth-grade students regarding these
texts.
Method: This research was conducted using the descriptive method in a scanning
model. Since the relationship between two different variables was examined, a
correlational scanning model was designed.
Results: When comparing the "Ateşman Readability Formula" and the average
reading comprehension scores of students, it is observed that students achieved the
highest score from the "difficult" text and the lowest score from the moderately difficult
text. When comparing the "Çetinkaya-Uzun Readability Formula" and the average
reading comprehension scores of students, it is seen that students obtained the highest
scores from the texts with "insufficient (10-11-12th grade)" readability level, while they
obtained lower scores from the educational texts (8-9th grade). Similarly, when
examining the readability level obtained by the "Bezirci-Yılmaz Readability Formulas"
and the average reading comprehension scores of students, it is observed that students
received the highest scores from the texts at the undergraduate level, while they obtained
the lowest scores from the primary school level texts. When looking at the readability
level obtained by the "Sönmez Comprehensibility (Readability) Formulas" and the
average reading comprehension scores of students, it is found that the highest scores were
obtained from the texts with "understandable with text assistance" readability level, while
lower scores were obtained from the texts with "understandable text" readability level.
Finally, when examining the readability level obtained by the "Flesch-Kincaid
Readability Formulas" and the average reading comprehension scores of students, it is observed that despite all three texts being at the university graduate level, they had the
highest and lowest reading comprehension scores.
Regarding the relationship between reading comprehension scores and gender, it
was found that there was a difference favoring girls. The presence of a separate room or
not did not significantly affect the reading comprehension scores. Children of parents
with postgraduate degrees achieved the highest scores. Furthermore, students whose
parents are teachers or whose fathers are lawyers had the highest score rankings.
Regarding the number of siblings and the average ranking of reading comprehension
scores, students with two siblings had the highest average scores. It was also found that
students who read books had higher average rankings in reading comprehension scores.
Conclusion and Suggestions: According to the findings, it was determined that
there is no relationship between the readability levels of texts and the reading
comprehension levels of students. However, a significant difference was found between
the total scores of students and the educational background of their parents. Children of
mothers and fathers with postgraduate education had the highest overall average scores.
Similarly, it was observed that the occupation of the parents also influenced students'
reading comprehension scores. In this research, it is recommended to examine the
readability of selected texts in textbooks, develop readability formulas suitable for
Turkish, conduct studies to develop reading comprehension skills of students and
readability formulas, and continue readability studies that contribute to the literature.

Keywords: Readability, reading comprehension, Turkish textbooks, Turkish education.