Türkiye' de 2007-2009 yılları arasındaki anne ölümlerinin önlenebilirliğini etkileyen risk faktörleri
Risk factors effecting the preventability of maternal mortality between 2007-2009 In Turkey
Yazar: SİBEL BİLGİN
Danışman: PROF. DR. REMZİ AYGÜN
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Kadın Hastalıkları ve Doğum = Obstetrics and Gynecology
Dizin: Anneler = Mothers ; Mortalite = Mortality ; Risk faktörleri = Risk factors ; Türkiye = Turkey ; Ölüm = Death

Özet:
Çok boyutlu bir kalkınma göstergesi olarak anne ölüm düzeyi, üreme sağlığı hizmetlerinin yürütülmesi ve kalite seviyesi ile yakından ilişkilidir. Birçok çalışma gebelik süresince, doğum sırasında ve sonrasında meydana gelen ölümlerin büyük bir bölümünün önlenebilir olduğunu göstermektedir.Çalışmamızın amacı; üç yıllık süreçte tespit edilen anne ölümlerinin önlenebilirlik durumlarını değerlendirmek ve etkileyen risk faktörlerini incelemektir.Anne ölümlerinin önlenebilirliğini etkileyen faktörleri incelediğimiz, 2007-2008-2009 yıllarında Sağlık Bakanlığı' na bildirimi yapılan 780 anne ölümünün analizini kapsayan çalışmamız kesitsel tiptedir.Çalışma sonucunda görülmüştür ki; anne ölümleri %30.5 yüzde ile en çok 35 yaş ve üstü yaş grubunda gerçekleşmektedir. 15-19 yaş adolesan grupta anne ölüm oranı, yıllar içinde adolesan doğurganlık hızının azalması ile bağlantılı olarak azalmıştır. Buna rağmen halen ülkemizde adolesan doğurganlık hızı yüksektir. 35 ve üzeri yaş grubuna ait gebelikler ile 19 yaş altı gebelikleri önleme çalışmalarımızı güçlendirmemiz gerekmektedir.Kaybettiğimiz dört anneden birinin ilk gebeliği, üç anneden birinin ilk doğumudur. Bu durumda gebelik sayısı dört ve üzeri olan, hiç doğum yapmamış ama kötü gebelik öyküleri olan riskli gebeler ile doğum yapmışancak yaşayan çocuğu olmayan riskli gebeler bizim için doğum öncesi bakım hizmetlerinde en ayrıcalıklı grubu oluşturmalıdır.Çalışmamızda doğumu gerçekleşenler içinde sezaryen ile doğum yapanların oranı %61.7' dir. Çalışmamızda, normal vajinal doğum ile doğumu gerçekleşmiş annelerin ölümleri daha önlenebilir çıkmıştır. Bu durum, doğru zamanda doğru endikasyonla sezaryen yapılmasının detaylı gözden geçirilmesini gerektirir.Ölen annelerin %71' i bir veya birin üzerinde risk taşımaktadır. Üç yıllık süreçte meydana gelen ölümlerin %46' sında gecikme yaşanmıştır ve bu ölümler önlenebilirdir. Ölümün doğrudan anne ölümü olması nerede ise 2 kat, evde ve sevk sırasında ölümün gerçekleşmesi 3.1 kat, annenin doğum öncesi bakım almamış olması 2.2 kat, bir ve üzeri sayıda risk taşıması 1.9 kat önlenebilirliği arttırmaktadır.Ülkemizde son otuz yıldır artan aile planlaması çalışmaları, yürütülen Güvenli Annelik Programlar' ı, 2002 yılından bu yana kararlılıkla gerçekleştirilen Sağlıkta Dönüşüm Programı kapsamındaki ana-çocuk sağlığı çalışmaları ana-çocuk sağlığı göstergelerinde son onbeş yılda ciddi iyileşmeye neden olmuştur. Sağlıkta Dönüşüm Programı kapsamında tüm ülkede uygulanmaya başlayan birinci basamakta aile hekimliği uygulamasının aile planlaması ve ana-çocuk sağlığı hizmetlerinde fırsat olduğu düşünülerek, malzeme lojistiği ve hizmet planlamasının çok iyi yapılması gerekmektedir.Anne ölümünün meydana geldiği süreçte, tüm gecikme modellerinin yaşanmasını engellemek için yapılacaklar, diğer ülke modellerinde de görüldüğü gibi aslında çok nettir. Kadınların hem temel okul eğitimleri hem de üreme çağı süresince verilen sağlık eğitimlerinin özellikle riskli gruplar için güçlendirilmesi, riskli gebeliklerin engellenmesi, evde doğumun tamamen engellenmesi gerekmektedir. Sağlık personelinin mesleki lisans eğitimleri, uzmanlık eğitimleri ve göreve başladıktan sonraki hizmet içi eğitimleri sırasındaki müfredatlarının hem acil obstetrik hastaya yaklaşım açısından hem de pratik uygulamalar açısından güçlendirilmelidir. Yine şu anda planlama çalışmaları devam eden perinatal merkezlerin, riskli ve gereksiz sevklerin önlenmesi için son derece dikkatli bir şekilde düzenlenmesi, anne ölümlerinin önlenebilirliğinde gündemdeki en kritik noktayı oluşturmalıdır.

Abstract:
As a multidimensional finding of development, maternal mortality (MM) level has a close correlation with reproproductive health policy and quality of service. Many research has shown that maternal death occuring during the pregnancy, delivery and postpartum period could be preventable.The aim of our study is to evaluate the preventability of these reported maternal deaths and to investigate the leading risk factors in that three-year period.In this cross-sectional research, we investigated 780 maternal death that was reported to Ministry of Health in the years of 2007, 2008 and 2009 and analyzed the preventable risk factors of maternal death.The results showed that MM rate was the highest (30.5%) in mothers aged 35 and more. However the fertility rate in adolescence is still high in our country, in the meantime, MM rate in adolescence (ages, 15-19 yrs) was decreasing. We should strenghten our policies to prevent pregnancy in women under 19 and over 34 year-old.One in four of the maternal deaths occured in the first pregnancy and one in three maternal deaths was in the first delivery. Risk groups are women with four or more pregnancy, nullipars with compromised pregnancy and those who delivered but had no live child. These should be the most priviledged groups in prenatal care services.In this cohort, the ratio of Casearian Section was 61.7% in women who delivered. Maternal deaths were more preventable in women who had a vaginal delivery. This result showed that indications and timing of Casearian Section needs to be reviewed in detail.71% of the mothers who died, had at least one risk. In three years, 46% of the MM had delay and those were preventable. Preventability of the deaths were higher in direct MM by 2-fold, MM at home or during transfer by 3.1-fold, absence of prenatal care by 2.2-fold and presence of at least one risk by 1.9-fold.Mother and Child Health actions within the Programs of Family Planning and Safe Motherhood in the last three decades, and Health Transformation Program since 2002 improved the mother and child health determinants in the last 15 years. In the content of Health Transformation Program, Family Medicine Implementation established across the country, should be considered as an oppurtinity for family planning and mother and child health and logistics of supplies and services should be planned properly.What we have to do in avoiding all delay models for MM is actually very clear as we see in other countries? models. We should reinforce both basic school education and health education during the reproductive age especially for women in risk groups, avoid high risk pregnancy and eliminate home delivery totally. The curriculum of academic training, residency and in-service training for health professionals should be strengthen in the aspects of obstetric emergency and practice. Arrangement of the perinatal care centers - an ongoing plan at present - should be the most critical point in the preventability of MM.