Topluluk dillerinin kaybolması ve iletişim: Kırmancca (Zazaca) örneği
Disappearance of Community Languages and Communication: Kirmancki (Zazaki) Example
Yazar: NADİRE GÜNTAŞ ALDATMAZ
Danışman: PROF. DR. ÇİLER DURSUN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Gazetecilik ve Halkla İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Dilbilim = Linguistics ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Dil ölümü = Language death ; Dil-kültür = Language-culture ; Dilbilim = Linguistics ; Dilsel iletişim = Lingual communication ; Tunceli-Dersim = Tunceli-Dersim ; Zazaca = Zazaki ; İletişim = Communication

Özet:
Dünyadaki dilsel çeşitlilik gün geçtikçe azalmaktadır. Dillerin iletişim, kültür,
kimlik ve bellek ile olan sıkı ilişkisi, daha büyük bir kayıp ile karşı karşıya olduğumuzu
göstermektedir. Evrensel bir sorun olan dil kayıpları, doğal afetler, savaşlar,
soykırımlar, göç ve devletlerin dil politikaları sonucu gerçekleşmektedir. Dünya kültür
hazinesinin bir parçası olarak kabul edilen dilsel çeşitliliğin korunması için harekete
geçen kuruluşlardan biri olan UNESCO, Türkiye'de konuşulan 18 dili, tehlike altındaki
diller kategorisine almıştır. Bu dillerden biri de Kırmanccadır.
Bu araştırma, Kırmancca ana dilli nüfusun en yoğun olduğu kentlerden biri olan
Tunceli merkez Mamekiye'deki kaybolma düzeyine odaklanarak Kırmanccanın nerede,
kiminle, ne sıklıkta ve hangi düzeyde konuşulduğunu, farklı kuşakları karşılaştırarak
anlama girişimidir. Bu kapsamda 15-75 yaş aralığındaki farklı cinsiyetlerden, farklı
sosyo-ekonomik çevrelerden ve farklı eğitim düzeyine sahip olan 402 kişiye, yüz yüze
mülakat şeklinde bir dil kullanım anketi uygulanmıştır. Anketten sağlanan veriler yaş
gruplarına göre karşılaştırılmış ve Kırmanccanın birinci kuşak ile üçüncü kuşak
arasındaki dilsel iletişimi ortadan kaldıracak düzeyde hızla kaybolmakta olduğu
saptanmıştır.
Anahtar kelimeler: Kırmancca, Zazaca, tehlikedeki diller, dil ölümü, Dersim,
Tunceli

Abstract:
Linguistic diversity in the world is decreasing day by day. The close relationship
of languages with communication, culture, identity and memory shows that we are
facing a greater loss. Language losses, a universal problem, occur as a result of natural
disasters, wars, genocides, immigration and language policies of states. UNESCO, one
of the institutions to act to protect the linguistic diversity which is seen as a part of the
cultural treasures of the world, categorized 18 languages spoken in Turkey as
endangered languages. One of these languages is Kırmanc.
This study is a comparison of different generations to comprehend where, with
whom, how often and in which level Kirmanc is spoken, by focusing on the level of
disappearance in Central Tunceli (Mamekîye), one of the cities with the highest
population of Kırmanc language speakers. In this context, a language utilization
questionnaire was conducted in the form of a face-to-face interview with 402 people of
different ages, different socio-economic environments and different educational levels,
aged between 15-75. The data obtained from the questionnaire were compared
according to age groups, and it was determined that Kırmanc language is rapidly
disappearing in a way that the linguistic communication between the first generation
and the third generation is eliminated.
Keywords: Kırmancki, Zazaki, endangered languages, language death, Dersim,
Tunceli