Malî kurumların dönüşümü: Büyük Britanya ve Osmanlı İmparatorluğu karşılaştırması
Transformation of the financial institutions: A comparison between Great Britain and the Ottoman Empire
Yazar: ALİ CAN KAZAK
Danışman: PROF. DR. AZİZ BURAK ATAMTÜRK
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İkt. Gelişme ve Uluslararası İkt. Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Britanya = Britain ; Dış borçlanma = External borrowing ; Ekonomi tarihi = Economic history ; Finans kurumları = Financial institutions ; Finansal durum = Financial status ; Finansal sistem = Financial system ; Kamu borçları = Public debts ; Mali reform = Fiscal reform ; Osmanlı Devleti = Ottoman State

Özet:
Erken modern çağda değişen askerî strateji ve teknolojiler, savaşları daha uzun ve maliyetli hâle dönüştürmüştür. XVII. yüzyılın sonunda Britanya'da gerçekleşen siyasal ve malî reformlar, adı geçen devletin malî kapasitesini yükseltmiştir. Kamu borçları vasıtasıyla savaşları rahatlıkla finanse edebilen Britanya, idari bürokraside yaptığı ıslahatlar ve ülke şartlarına uygun olarak iyi tespit edilmiş yeni vergileri sayesinde bu borçlarını ödeyebilmiştir. Merkantilist dönemde yaşanan uluslararası ticaretin genişlemesi ve Britanya ekonomisinin gelişmesi, bu vergilerin kolayca toplanmasına yardımcı olmuştur. Böylece malî kapasitesini yükseltmeyi başaran Britanya, yeni gelir kaynaklarını savaş kapasitesini genişletmek için kullanarak; önce kıta Avrupa'sının, sonra tüm dünyanın önde gelen askerî ve siyasal gücü olabilmiştir.  Nüfusun büyük oranda kırsal alanda yaşadığı ve geçimlik üretimle meşgul olduğu Klasik dönemde imparatorluğun ekonomik gerçeklerine uygun olarak iyi bir malî sistem inşa etmiş olan Osmanlı İmparatorluğu; savaşların daha maliyetli olmaya başladığı XVII. yüzyılın ortalarından itibaren bocalamaya başlamıştır. Her ne kadar sonraki dönemlerde yerleşik kurumlarını ıslah ederek malî kapasitesini genişletmeye çabaladıysa da, Osmanlı ekonomisinin temel felsefesi değişmediği için rakip devletlerin uyguladığı etkin reformlar taklit edilememiştir. Yerleşik malî kurumlar üzerinde yapılan ıslahatlar, imparatorluğun Kırım Harbi'ne kadar kendi başına yeterli olmasına katkıda bulunmuşsa da toprak kayıplarına engel olamamıştır. Ancak, Kırım Harbi sırasında ilk dış borçlar alınmış ve böylece imparatorluğun finansal iflasına giden süreç başlamıştır.

Abstract:
The evolution of military strategy and technologies in the early modern period, made wars longer and more costly. The political and financial reforms that took place at the end of the XVII. century, increased Britain's financial capacity. The British could easily finance wars by public debts and pay these debts thanks to the reforms made in the administrative bureaucracy and the new taxes well determined by the social and economic conditions of the country. The expansion of international trade and the development of the British economy during the mercantilist era facilitated the collection of these taxes. Thus, Britain succeeded in increasing its financial capacity by using new sources of income to expand its war capacity. Initially, it became the leading military and political power of continental Europe, and then of the whole world. The Ottoman Empire, which built a compatible financial system in line with the economic realities of the empire in the Classical period, when the population was largely rural and engaged in subsistence production; started to falter in the middle of the XVII. century when wars became more costly. Although the Ottoman government tried to expand the empire's fiscal capacity by reforming established institutions in the following periods, effective reforms implemented by rival states could not be imitated since the basic philosophy of the Ottoman economy did not change. The reforms made on the settled financial institutions contributed to the empire's self-sufficiency until the Crimean War, however, it could not prevent the empire's losses of territory. Nevertheless, the first external loans were borrowed during the Crimean War and thus the process leading to the financial bankruptcy of the empire began.