Mübâdele ve Balıkesir'e yapılan iskân (1923-1930) merkez ilçe ve Burhaniye örneği
The population exchange and resettlement in Balkesir (1923-1930) in the example of city center and Burhaniye town
Yazar: HALİT AYTUĞ TOKUR
Danışman: PROF. DR. NURİ KÖSTÜKLÜ
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Sosyoloji = Sociology ; Tarih = History
Dizin: Balıkesir = Balıkesir ; Balıkesir-Burhaniye = Balıkesir-Burhaniye ; Göçler = Migrations ; Lozan Ahali Mübadelesi = Lausanne Exchange of Populations ; Mübadele = Exchange ; Rumeli göçmenleri = Thrace emigrants ; Uluslararası göç = International migration ; Yunanistan = Greece ; Zorunlu göç = Forced emigration ; İskan = Settlement

Özet:
İstiklâl Harbi zaferinin ardından kurulan yeni Türkiye Cumhuriyeti, Osmanlı Devleti'ni yıkıma taşıyan azınlık sorununu ortadan kaldırmak, bir önceki 10 yıl içerisinde tüketilen beceri sahibi, nitelikli nüfusu tekrar kazanmak, güvenlik kaygılarını gidermek, asker ihtiyacını karşılamak, atıl durumdaki toprakları işletmek maksatları ile Misak-ı Millî sınırları dışından ülke içine yapılacak göçlere yönelmiştir. Yeni Türkiye Cumhuriyeti homojen yapıda bir millî-üniter devlet kurmak hedefiyle yola çıkmıştır. Bu maksatlarla Lozan Barış Antlaşması bünyesinde imzalanan Mübâdele Sözleşmesi ile Yunanistan ve Türkiye arasında din etiketi üzerinden karşılıklı ve zorunlu bir nüfus mübâdelesi uygulamaya koyulmuştur. Sözleşme uyarınca Türkiye'de kalan Anadolu Rumları gönderilirken boşalttıkları bölgelere Yunanistan ve Yunan Adalarından getirilen Müslüman-Türkler, geldikleri bölgelerin iklimi ve coğrafi yapısı da dikkate alınmaya çalışılarak toplu ve dağınık şekillerde yerleştirilmiştir.
   Balıkesir vilayeti kıyı ilçeleri ile birlikte Ege ve Marmara'ya sahildar olan önemli miktarda Anadolu Rum unsurunun yaşadığı bir coğrafyadır. Mübâdele kapsamında ciddi miktarda Anadolu Rum unsurunun göçüne sahne olmuştur. Eş zamanlı olarak Yunanistan ve Yunan Adalarından getirilen Müslüman-Türk mübâdiller Balıkesir Merkeze ve özellikle kıyı ilçelerine yerleştirilmişlerdir.
   Balıkesir ve Ege Denizi'ne sahildar olan ilçesi Burhaniye'de mübâdelenin rutin aşamaları sırasıyla yaşanmıştır. Devletin korumasına muhtaç olan bu kitlenin üretici pozisyona getirilmesi ve kendi geçimini sağlaması maksadıyla, gelen mübâdillere geride bıraktıkları taşınmazlara karşılık ev ve arazi dağıtımı yapılmıştır. 
   Mübâdiller diğer taraftan yeni ülkelerine, bölgelerine, coğrafya ve komşularına uyum sağlamaya çalışmışlardır. Mübâdeleye daha çok siyasi, demografik, ekonomik ve askeri açılardan bakıldığı için; ailelerin yaşadığı sosyolojik uyum problemleri ve bireyin yaşadığı psikolojik travmalar, yeniden inşa süreçleri kendilerinin çözmesi gereken daha uzun soluklu bir aşama olacaktır.

Abstract:
After the victory of the Independence War the new Turkish Republic got interested in the migration into the country from beyond the borders of the Misak-ı Millî (National Oath) in order to eliminate the minority issue that led Ottoman Empire to collapse, to recover the lost qualified population in last ten years, to resolve security concerns, to meet the military needs, and to operationalize the inactive lands.  The new Turkish Republic started the road with the goal of establishing a homogeneous nation-state. For all of these reasons, with the Population Exchange Agreement signed in the framework of Lausanne Treaty, an obligatory population exchange between Turkey and Greece implemented based on religious difference.  According to the agreement, while the Anatolian Greeks left in Turkey were sent, the Muslim-Turks who were conveyed from Greece and Greek Islands were placed collectively and in a scattered way in empty regions by considering the climatic and geographical conditions in which they lived before. 
   Balıkesir was a region having the Aegean and Marmara shores by its coastal villages where important amount of Anatolian Greek population lived. Within the exchange process Balıkesir witnessed migration of a huge amount of Anatolian Greek people. Simultaneously, the Muslim-Turks who were brought from Greece and Greek Islands as emigrants were placed into the centre of Balıkesir and in particular its coastal towns.   
   In Balıkesir and its town Burhaniye on Aegean coast the routine process of exchange were experienced step by step. In the following period turning the mass that needed state protection into position of producer was necessary so that they could provide their livelihood.  For this reason, after the exchange process the distribution of houses and lands was started for the newcomers in return for the real-estates they left. 
   On the other hand, the emigrants endeavoured to adapt to their new country, region, and neighbours. Since the population exchange has more often been considered politically, demographically, and militarily, the sociological adaptation problems experienced by the families and individually experienced psychological traumas will be a longer period that they themselves have to overcome in the reconstruction process.