Türkiye'de üretilen kedi köpek mamalarının ağır metallerin varlığı yönünden incelenmesi
Investigation of cat dog foods produced in Türkiye presence of heavy metals
Yazar: TUĞBA TUĞÇE GÜNDOĞAN
Danışman: PROF. DR. TANAY BİLAL
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Hayvan Besleme ve Beslenme Hastalıkları Ana Bilim Dalı / Hayvan Besleme Ve Beslenme Hastalıkları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine
Dizin: Gıda güvenliği = Food safety ; Kedi maması = Cat food ; Köpek mamaları = Dog foods ; Toksik elementler = Toxic elements

Özet:
Bu çalışmanın amacı Türkiye'de üretilen balıklı-balıksız kedi ve köpek mamalarındaki iz elementler ile toksik elementlerin tespiti, yönetmeliklerde ve kılavuzlarda tavsiye edilen en yüksek limitlerle karşılaştırılmasıdır. Bununla birlikte mamalarının balıklı ve balıksız olma durumunun hayvanın ihtiyaç duyduğu mineraller ile toksik elementlerin varlığına etkisinin incelemesi de amaçlanmaktadır.

Araştırmanın kapsamı Türkiye'de üretilmiş olan, 2023 Eylül ayında internet satış sitelerinde satışta olan, içeriği bakımından balıklı-balıksız olarak gruplandırılabilen ticari kuru kedi ve köpek mamalarından oluşmaktadır. Çalışmamız %95 güven aralığındadır. Bunun için popülasyonda beklenen frekans yüzdesi (p) %5±6 olarak hesaplanarak toplam 13 farklı markadan 28 balıklı, 34 balıksız toplam 62 mama incelenmiştir. Araştırmamızın zaman, mamaların menşei, tür ve fiyat açısından sınırlılıkları vardır. Balıklı ve balıksız mamalarda on dokuz adet elementin seviyeleri İndüktif eşleşmiş plazma-Optik Emisyon Spektroskopisi (ICP-OES) cihazı kullanılarak ölçülmüştür. Mamalar ayrıca standart-premium; kedi maması-köpek maması; kuzu-dana-tavuk-pirinç olarak da gruplandırılarak gruplar arasında istatistiksel karşılaştırılmalar yapılmıştır. İstatistiksel analizlerde SPSS versiyon 21 yazılımı kullanılmıştır.

Kobalt (Co), cıva (Hg) ve arsenik (As) seviyeleri cihaz ölçüm limitlerinin altında kalmıştır. Premium mamalarda kurşun (Pb) tespit edilememiştir. Bu çalışmada tavsiye edilen maksimum limitlerin üzerinde çıkan elementler balıklı mamalarda krom (Cr), bakır (Cu), çinko (Zn), selenyum (Se); balıksız mamalarda ise mangan (Mn), demir (Fe), alüminyum (Al) ve Pb [ABD Gıda ve İlaç İdaresi (FDA) maksimum tolere edilebilir limit (MTL)'den düşük, ancak Avrupa Konseyi (EC) MTL'den yüksek] olarak tespit edilmiştir. Balıklı-balıksız mamalarda gruplar arasında Mn, Al ve nikel (Ni) için anlamlı farklılık bulunmaktadır (p<0,04). Standart-
premium mamalarda gruplar arasında magnezyum (Mg), Mn ve stronsiyum (Sr) için anlamlı farklılık bulunmaktadır (p<0,02). Kedi-köpek mamalarında gruplar arasına Cu ve Sr için anlamlı farklılık bulunmaktadır (p≤0,04).
Mamalarda Fe, Cu, Zn, Se gibi elementlerin ve Al ve Pb gibi toksik elementlerin seviyelerinin tavsiye edilen maksimum limitleri aşmış olmasının daha detaylı incelenmesi ve ileride yapılacak olan çalışmalarda daha hassas ölçüm aralığına sahip cihazların kullanılması önerilmektedir. Gelecekteki çalışmalarda kedi ve köpek için belirli yaş ve fizyolojik durum modellemeleri yapılarak maruz kalma değerlendirilmesinin ve hedef tehlike katsayısı ve toplam hedef tehlike katsayısı belirlenerek sağlık riski değerlendirmesi yapılması önerilmektedir.

Abstract:
The aim of this study was to determine the trace elements and toxic elements in fish and fish-free cat and dog foods produced in Türkiye and to compare them with the highest limits recommended in regulations and guidelines. In addition, it is also aimed to examine the effect of the fish and fish-free status of the food on the presence of minerals and toxic elements needed
by the animal.

The scope of the research consists of commercial dry cat and dog foods produced in Türkiye, which are available for sale on internet sales sites in September 2023, and which can be grouped as fishy or fishless in terms of their content. Our study has a 95% confidence interval. For this, the expected frequency percentage (p) in the population was calculated as 5±6% and a total of 62 foods (28 with fish and 34 fish-free) from 13 different brands were analyzed. Our study has limitations in terms of time, origin, type and price. The levels of nineteen elements in fish and fish-free foods were measured using Inductively Coupled Plasma- Optical Emission Spectroscopy (ICP-OES). The foods were also grouped as standard-premium; cat food-dog food; lamb-beef chicken-rice and statistical comparisons were made between the groups. Statistical analyses were performed using SPSS version 21 software.

Cobalt (Co), mercury (Hg) and arsenic (As) levels were below the instrument measurement limits. Pb was not detected in premium foods. In this study, the elements above the recommended maximum limits were chromium (Cr), copper (Cu), zinc (Zn), selenium (Se) in fish foods and manganese (Mn), iron (Fe), aluminum (Al) and Pb (lower than US Food and
Drug Administration (FDA) maximum tolerable limit (MTL) but higher than European Council (EC) MTL) in fish-free food. There is a significant difference between the groups for Mn, Al and Ni in fish and non-fish foods (p<0.04). There was a significant difference between the groups for magnesium (Mg), Mn and strontium (Sr) in standard-premium foods (p<0.02). There is a significant difference between the groups for Cu and Sr in cat-dog foods (p≤0.04). The fact that the levels of elements such as Fe, Cu, Zn, Se and toxic elements such as Al and Pb in foods exceeded the recommended maximum limits is recommended to be examined in more detail and to use devices with a more sensitive measurement range in further studies. In further studies, it is recommended to conduct exposure assessment for cat and dog by modeling specific age and physiological conditions, and health risk assessment by determining the target hazard coefficient and total target hazard coefficient.