Diyarbakır mevlit merasimlerinin yeni sivil formu
The new civil form of Diyarbakir mawlid ceremonies
Yazar: MEDENİ TAŞ
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA ARSLAN
İnönü Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Sosyolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Din sosyolojisi = Religious sociology ; Dini gruplar = Religious groups ; Diyarbakır = Diyarbakır ; Geçiş dönemi = Transition period ; Mevlid = Mawlid ; Popüler din = Popular religion ; Ritüel = Ritual

Özet:
Bu çalışmada, değişen yönleriyle mevlit merasimlerinin günümüzdeki yeni formunu yansıtan Diyarbakır Mevlid-i Nebi Merasimi üzerine sosyolojik bir inceleme yapılmaya çalışılmıştır. Mevlit merasimlerindeki değişimin gözlenebilmesi için geleneksel mevlit merasimleri de konu edinmiştir. Diyarbakır ilinin farklı mahallelerinden seçilen 100 kişi üzerinden görüşme (mülakat) gerçekleştirilmiştir. Ayrıca din görevlileri, medrese âlimleri, dernek ve vakıf yetkilileri, mevlithanlar ve ilahi sanatçıları ile farklı mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Evlerde, kutsal mekânlarda ve yeni formuyla meydanlarda icra edilen mevlit merasimlerinde katılımcı gözlem tekniğiyle gözlemler yapılmıştır. Diyarbakır Mevlid-i Nebi Merasimi ile ilgili videolar, görseller ve dokümanlar incelenmiştir. Elde edilen bulgular sonucunda değerlendirmeler yapılmıştır. Üç bölümden oluşan çalışmamızın birinci bölümünü kavramsal çerçeve oluşturmaktadır. Bu bölümde konu ile ilgili kavramlar ve tarihi süreç ele alınmıştır. İkinci bölümde araştırmamızın yöntem ve tekniklerine yer verilmiştir. Üçüncü bölümde ise araştırma ile ilgili bulgular ve yorumlamalara yer verilmiştir. Bu bölümde mevlit merasimlerinin çeşitlerine, etkilerine ve gündelik dini hayattaki işlevlerine değinilmiştir. Ayrıca değişen yönleriyle mevlit merasimlerinin yeni bir formu olan Diyarbakır Mevlid-i Nebi Merasimi farklı bileşenleriyle incelenmeye çalışılmıştır. Bölgedeki etkin dini grupların ve medreselerin mevlit merasimleri üzerinde etkili oldukları tespit edilmiştir. Yeni formuyla, mevlit merasimlerinin popüler din ve kitabi dinden izler taşıdığı gözlemlenmiştir. Bölgede yaygın bir şekilde Kürtçe mevlitlerin okunduğu gözlemlenmiştir. Mevlit-musiki etkileşiminin, mevlitlerde coşkuyu artırıcı etkisinin olduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Sözcükler: Mevlit, Geçiş Dönemleri, Popüler Din, Ritüel, Dini Grup

Abstract:
In this study, it has been tried to make a sociological study on the Diyarbakir Mawlid al Nabi (The Birth of Prophet Muhammed) Ceremony, which reflects the new form of the mawlid ceremonies today. In order to observe the change in the mawlid ceremonies, traditional mawlid ceremonies were also discussed. Interviews (Talks) were conducted on 100 people selected from different neighborhoods of Diyarbakır province. In addition, different interviews were conducted with religious officials, madrasa scholars, association and foundation officials, mawlids and divine artists. Observations were made with the participant observation technique in the mawlid ceremonies performed in the houses, in the holy places and in the squares with its new form. Videos, images and documents related to the Mawlid al Nabi ceremony in Diyarbakır were examined. Evaluations were made as a result of the findings obtained. The first part of our study, which consists of three parts, is the conceptual framework. In this section, the concepts related to the subject and the historical process are discussed. In the second part, the methods and techniques of our research are given. In the third section, the findings and interpretations related to the research are given. In this section, the types, effects and functions of Mawlid ceremonies in daily religious life are mentioned. In addition, Diyarbakir Mawlid al Nabi ceremony, which is a new form of mawlid ceremonies with its changing aspects, has been tried to be examined with its different aspects. Active religious groups and madrasas in the region have been found to have an influence on mawlid ceremonies. It has been observed that mawlid ceremonies in their new form have traces of popular religion and book religion. It has been observed that mawlids in Kurdish are recited widely in the region. It has been determined that the interaction between mawlid and music has an effect of increasing enthusiasm in mawlids.

Key Words: Mawlid, Transition Periods, Popular Religion, Ritual, Religious Group