Sınıf öğretmenlerinin motivasyonu ve iş doyumunun öz belirleme ve çift etmen kuramları çerçevesinde incelenmesi
Examining the motivation and job satisfaction of classroom teachers within the framework of self determination and dual factor theories
Yazar: VAHİT AĞA YILDIZ
Danışman: PROF. DR. DURMUŞ KILIÇ
Atatürk Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Sınıf Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Motivasyon = Motivation ; Sınıf eğitimi = Classroom training ; Sınıf öğretmenleri = Class teachers ; Öz belirleme = Determination of essense ; Öğretmenler = Teachers ; İkili etmen kuramı = Binary factory theory ; İlkokullar = Primary schools ; İş doyumu = Job satisfaction

Özet:
Amaç: Bu çalışmanın amacı, sınıf öğretmenlerinin motivasyonu ve iş doyumunu öz belirleme ve çift etmen kuramları çerçevesinde incelemektir. Ayrıca motivasyon ve iş doyumuna etki eden etmenleri belirlemek de amaçlanmıştır.
Yöntem: Araştırma karma yöntem desenlerinden açıklayıcı desenle yürütülmüştür. Araştırma Erzurum ilinin tüm ilçelerini kapsayan 39 okuldan 414 öğretmenle yürütülmüştür. Araştırmanın nicel boyutunda "Çok Boyutlu İş Motivasyonu Ölçeği" ile "Minnesota İş Doyumu Ölçeği"; nitel boyutunda ise "Öğretmen Görüşme Formu" kullanılmıştır. Nicel veriler betimleyici teknikler, Pearson korelasyon testi, Çoklu doğrusal regresyon analizi, ANOVA testi ve t testi ile; nitel veriler ise içerik analizi ile çözümlenmiştir. Görüşme metinleri iki kodlayıcı tarafından kodlanmıştır.
Bulgular: Öğretmenlerin içsel motivasyonları dışsal motivasyonlarından; içsel doyum puanları ise dışsal doyum puanlarından daha yüksektir. İçsel motivasyon ve kişisel düzenleme boyutlarının, iş doyumunun yordayıcısı olduğu belirlenmiştir. Öğretmenlerin motivasyonları farklı boyutlar açısından cinsiyet, yaş, kıdem yılı, sınıf mevcudu, bulunduğu okulda çalışma yılı ve yerleşim yeri değişkenleri; iş doyumları ise cinsiyet, yaş, kıdem yılı ve yerleşim yeri değişkenlerine göre farklılık göstermiştir. Dışsal motivasyon etkenleri içsel etkenlerden fazla ve çoğunlukla olumsuz görüşlerden oluşmaktadır. Görüşmelerde içsel doyumla ilgili olumlu etkenlerin, dışsal doyumla ilgili olumsuz etkenlerin daha fazla sayıda olduğu görülmüştür. İçsel motivasyon ve içsel doyum açısından en önemli etkenlerin öğrencilere ilişkin etkenler olduğu belirlenmiştir. Dışsal motivasyon ve dışsal doyum açısından da sınıf mevcudu dikkat çeken etken olmuştur.
Sonuç: Araştırmanın sonuçları, öğretmen motivasyonu ve iş doyumunun ilişkisinin olduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca içsel motivasyon ile içsel doyum arasında ve dışsal motivasyon ile dışsal doyum arasında hem etkenler hem de etkileyen değişken açısından benzerliklerin olduğu ortaya konulmuştur. Araştırmanın sonucunda öz belirleme ve çift etmen kuramları çerçevesinde ortaya konulan motivasyon- iş doyumu ilişkisinin alan yazına önemli bir yenilik getireceği düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler: öğretmen motivasyonu, öğretmen iş doyumu, öz belirleme kuramı, çift etmen kuramı, ilkokul, sınıf eğitimi

Abstract:
Purpose: The study aims to examine classroom teachers' motivation and job satisfaction within the framework of self-determination and dual factor theories and aims to make a separate description in terms of these two concepts and to discuss the relations of these two concepts. Also, it aims to determine the factors affecting these two features.
Method: The research has been carried out with an explanatory design. The research has conducted with 414 teachers from 39 schools, covering all districts of Erzurum province. In the study, "Multidimensional Job Motivation Scale", "Minnesota Job Satisfaction Scale" and "Teacher Interview Form" have been used. Quantitative data have been analyzed using descriptive techniques, Pearson correlation test, multiple linear regression analysis, ANOVA test and t test. Qualitative data have been analyzed by content analysis. Interview texts have been coded by two coders.
Findings: It has been determined that teachers' intrinsic motivation is higher than their extrinsic motivation; internal satisfaction scores are higher than their external satisfaction scores. Also, it has been determined that intrinsic motivation and identified regulation dimensions are predictors of job satisfaction. Teacher motivation differs in terms of gender, age, years of seniority, class size, working year at school and place of residence; job satisfaction varies in terms of gender, age, years of seniority and place of residence. Extrinsic motivation factors are more than intrinsic factors and mostly consist of negative opinions. Positive factors in intrinsic satisfaction and negative factors in external satisfaction have expressed more frequently. The most important factors in terms of intrinsic motivation and intrinsic satisfaction are factors for students. Class size is also a remarkable factor in terms of extrinsic motivation and extrinsic satisfaction.
Result: It has been revealed that there are similarities between intrinsic motivation and intrinsic satisfaction, and between extrinsic motivation and extrinsic satisfaction in terms of both factors and the influencing variable. As a result of the research, it is thought that the motivation-job satisfaction relationship, which is put forward within the framework of self-determination and dual factor theories, will bring an important innovation to the literature.

Keywords: teacher motivation, teacher job satisfaction, self-determination theory, dual factor theory, primary school, primary teacher education