Koruma alanlarında sürdürülebilir ve sorumlu turizm yönetim planı ilkeleri kapsamında eski Datça
Eski Datça within the scope of sustainable and responsible tourism management plan principles
Yazar: EMİNE İLAY KADAKAL
Danışman: DOÇ. DR. OYA AKIN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Kentsel Koruma ve Yenileme Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Kültürel miras = Cultural heritage ; Kültürel turizm = Cultural tourism ; Muğla-Datça = Muğla-Datça ; Sürdürülebilir turizm = Sustainable tourism ; Turizm = Tourism

Özet:
Turizm birden çok tanımlamaya sahip olmakla birlikte; tarihsel süreçte, insanların dinlenme, gezme, görme ihtiyaçları sonucunda ortaya çıkan ve dinamik bir şekilde gelişim gösteren bir olgudur ve sosyo-kültürel, ekonomik, fiziksel yapıda meydana gelene değişimlerin bir sonucu olarak mekana yansımaktadır. Turizm talepleri, özellikle 1980 sonrasında iletişim ve ulaşım sektörlerinde oluşan gelişmeler sonucunda hız kazanmış ve kapsam ve içeriği genişleyerek çeşitlenmiştir. Sanayi Devrimi öncesinde üst sınıfının egemen olduğu  bireylere özgü olarak gerçekleşen bir etkinlik olan turizm, sanayi devrimi sonrası kitlesel turizm ve ardından sürdürülebilir kentsel politikaların gelişim göstermesi ile kültür turizmi, spor turizmi gibi yenilikçi türlere evrilmiştir. Turizmde taleplerinde meydana gelen bu değişim ve yeni turizm türlerini bilhassa kentsel sit alanlarının ve kırsal/doğal alanların bu anlayış doğrultusunda yeniden düşünülmesine sebep olmuştur. Turistik Turizm faaliyetlerinin sosyo-kültürel, doğal ve fiziksel kaynaklar üzerinde potansiyel kullanıcı kitlesinin oluşturduğu talep, alanda önemli değişimlere/baskılara neden olmaktadır. Sosyo, kültürel ve mekansal tüm değerler, turistin olası beklentisi yönünde yeniden şekillendirilirken; binlerce yıllık, kuşaktan kuşağa aktarılan kültürel birikimler aşındırılmakta, bağlamından koparılmakta ve kimliksizleşme tehdidi ile karşı karşıya bırakılmaktadır. Bu temel sorunlar, sürdürülebilir ve tüm paydaşların ortak amaç doğrultusunda biraraya geldiği "sorumlu turizm politikaları" çerçevesinde; turizm yönetimi ve planlanmasının yapılmasını gerektirmektedir. Çalışma kapsamında bu amaçla, Avrupa Sürdürülebilir ve Sorumlu Turizm Şart'ı ilkeleri ve eylemleri üzerinden Datça Yarımadası tartışılarak, sürdürülebilir ve sorumlu turizm yönetim planı için ilkeler belirlenmiştir.
Çalışma beş bölümde ele alınmaktadır. Giriş bölümünde, çalışma konusuna dair gerçekleştirilen literatür araştırma özetine, tezin amacına ve hipoteze yer verilmiştir. İkinci bölümde, kültürel miras kavramı ve kültür temalı turizm olgusu başlığında kültürel miras, turizm kavramı ve turizm anlayışındaki değişimlere yer verilerek turizmin kültürel miras üzerindeki etkileri incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise kültürel mirasın korunması ve sürdürülebilir turizm planlaması başlığı kapsamında, alan çalışmasının temelini oluşturacak olan sürdürülebilir ve sorumlu turizm kavramı incelenmiştir. Bu başlık altında, turizm yönetim planı örnek alanlarla ele alınarak turizm kapsamındaki kültürel miras modelleri değerlendirilmiştir.Dördüncü bölümde ise, Datça sürdürülebilir ve sorumlu Turizm Yönetim Planı İçin İlkeler başlığında, Eski Datça çalışma alanı özelinde  turizmin kültürel miras üzerindeki etkileri açısından ele alınarak, GZFT/SWOT çalışması hazırlanmıştır. Alana yönelik gerçekleştirilen problem ve risk tanımlarından hareket ile Avrupa Sürdürülebilir ve Sorumlu Turizm Şart'ından aktarılan ilkeler, eylemler Datça üzerinden tartışılmıştır. Son bölümde ise, tartışmalar sonucunda yönetim planı ilkeleri belirlenmiştir.

Abstract:
Although tourism has more than one definition; In the historical process, it is a phenomenon that emerged without a basic need of people and developed in a dynamic way. Tourism manifests itself in the socio-cultural, economic and physical structure of the space. However, it is an important sector worldwide with its potentials. Tourism demands have been greatly affected by the loss of importance of distances between cities and the developments in the communication and transportation sectors after 1980. As a result of urban policies and demands in the world, the concept of tourism has evolved into what it is today. Tourism, which was an activity that was dominated by the upper class at first and realized specifically for individuals, has evolved into innovative types such as cultural tourism and sports tourism with the development of mass tourism after the industrial revolution and then the development of sustainable urban policies. This change in tourism and new types of tourism have led to the rethinking of protected areas and rural areas in line with the understanding within the framework of this policy. Touristic activities have potential users on socio-cultural, natural and physical resources, and this situation causes changes in the area in line with needs and demands. of humanity; "Cultural tourism", which is shaped by its interest in the areas, lifestyles, cities and effective identities in which it used to live, can de-identify the place by eroding its historical natural values by causing uncontrollable effects, as well as having positive effects that can make the place an important attraction. It is necessary to determine these effects and to make tourism management and planning within the framework of sustainable and responsible tourism policies. For this purpose, within the scope of the study, Datça Peninsula was discussed over the principles and actions of the European Charter for Sustainable and Responsible Tourism, and principles for a sustainable and responsible tourism management plan were determined.