Aile merkezli bakımın kanserli çocuk ve ebeveynlerinin kaygı düzeyine etkisi
The effect of family centered care on the anxiety levels of children with cancer and parents
Yazar: ULVİYE GÜNAY
Danışman: DOÇ. DR. SEVİNÇ POLAT
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Aile = Family ; Ana-baba = Parents ; Anksiyete = Anxiety ; Hasta bakımı = Patient care ; Hasta bakımı-hastane sonrası = After care ; Hasta bakımının örgütlenmesi = Patient care management ; Sağlık personeli = Health personnel ; Çocuklar = Children

Özet:
Bu araştırma, aile merkezli bakımın kanserli çocuk ve ebeveynlerinin kaygı düzeyine etkisini belirlemek amacı ile zaman serili desende, çalışma-kontrol gruplu ve nitel yöntemlerinde yer aldığı bir çalışma olarak yapıldı. 
Çalışma, bir üniversite hastanesinin çocuk onkoloji kliniğinde Mart 2011 - Nisan 2013 tarihleri arasında gerçekleştirildi. Araştırmanın çalışma grubunu 33 çocuk, annesi ve 12 baba, kontrol grubunu 31 çocuk, annesi ve 10 baba oluşturdu. Ayrıca klinikte çalışan 11 hemşire ve 4 hekim  çalışmaya alındı. Veriler; Ebeveyn ve Çocuk Görüşme Formu, Ebeveyn ve Çocuk Tanıtım Formu, Aile Merkezli Bakım Anketi, Durumluk-Sürekli Kaygı Ölçeği, Sağlık Çalışanları için Aile Merkezli Bakım Görüşme Formu aracılığı ile toplandı. Çalışma ve kontrol grubuna ölçekler ilk karşılaşmada ve birer ay ara ile toplam üç kez uygulandı. Verilerin değerlendirilmesinde; ortalama, yüzdelik, ki-kare, bağımsız gruplarda t testi,  tekrarlı ölçümlerde tek yönlü varyans analizi kullanıldı. Araştırmada, derinlemesine ve odak grup görüşmesi yöntemiyle elde edilen veriler içerik analizi yöntemiyle çözümlendi.
Çalışma ve kontrol grubu çocuk ve ebeveynlerin durumluk sürekli kaygı puan ortalamaları arasında ilk ölçümde fark bulunmadı. Aile merkezli bakım alan çalışma grubu çocuk ve ebeveynlerin durumluk- sürekli kaygı puan ortalamalarının son ölçümlerde kontrol grubuna göre önemli düzeyde azaldığı belirlendi (p<0.001). Sağlık çalışanlarına verilen eğitim sonrası çalışma grubu anne ve babaların aile merkezli bakım anketi toplam puan ortalamalarının tüm ölçümlerde, kontrol grubuna göre arttığı bulundu (p<0.001). 
Eğitim öncesi hemşire ve hekimlerin aile merkezli bakıma ilişkin bilgi ve uygulamalarının  istendik düzeyde olmadığı; aile merkezli bakım eğitimi sonrası hemşire ve hekimlerin aile merkezli bakım yaklaşımının arttığı ve klinikte bazı olumlu değişimlerin olduğu saptandı.
Çalışmada; aile merkezli bakımın kanserli çocuk ve ebeveynlerinin kaygı düzeyini azaltmada etkili olduğu belirlendi. Bu sonuca göre aile merkezli bakım uygulamasının yaygınlaştırılması önerilmektedir.  


Anahtar kelimeler: Aile merkezli bakım, kanserli çocuk, ebeveyn,  kaygı, sağlık çalışanı

Abstract:
This research was carried out as a study in a time series pattern, in which study-control groups and qualitative methods are used, in order  to determine  the effect of family centered care on the anxiety levels of children with cancer and parents. The study was carried out in the child oncology clinic of a university hospital between March 2011 and April 2013. The study sample consisted of 33 children, their mothers, and 12 fathers as the study group and 31 children, their mothers, and 10 fathers as the control group. Furthermore, the study consisted 11 nurses and 4 physicians who are employed in the clinic. 
The data were collected using a Descriptive Questionnaire for Parents and Children, the Family-Centered Care Questionnaire, State-Trait Anxiety Inventory, Family-Centered Care Interview Form for Healthcare Professionals, and Interview Form for Children and Parents. The scales were administered to the study and control groups for there times, once at the first meeting and then in monthly intervals. The data were evaluated on a computer using averages, percentages, t-test for independent groups, Qui square, one-way variance analysis for repetitive measurements test. The data which were obtained through the method of in-depth and focus-group discussions were analyzed using the method of content analysis. 
No difference was found during the first measurement between the mean state-trait anxiety scores of the children and parents in the study and control groups. Following the family-centered care training given to the health professionals, the mean state-trait anxiety scores of the children and parents in the study group showed a significant decrease in the last measurements as compared to the control group (p<0.001). After the training given to the health professionals, the mean overall scores obtained by the mothers and fathers in the study group from the family-centered care questionnaire increased in all measurements as compared to the control group (p<0.001). 
It was determined that knowledge of the nurses and doctors on family-centered care was not at a desired level before the training. After the family-centered care training, the nurses and doctors were found to have greater understanding of family-centered care and some positive changes occurred in the clinic.
The study revealed that the family-centered care was effective in reducing the anxiety levels of children  wıth cancer and parents. In the light of these results, we recommend that the practice of family-centered care be proliferated.

Key words: Family-centered care, children with cancer, parents, anxiety, health workers