Hemşirelik yüksekokulları için örgüt kültürü ölçeğinin geliştirilmesi ve uygulanması
Development and application of organisational culture scale of nursing school
Yazar: FİLİZ KANTEK
Danışman: Y.DOÇ.DR. ÜLKÜ BAYKAL
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelikte Yönetim Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2005
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
7. ÖZET Hemşirelik eğitimi veren hemşirelik yüksekokullarının örgüt kültürü, bu kurumlarda değişimlerin planlanması, öğrenciler ve dolaylı olarak hastaneler, hastalar, diğer sağlık kuruluşları ve toplumu etkilemesi açısından büyük önem taşımasına karşın, literatürde hemşirelik yüksekokullarının örgüt kültürüne ilişkin yeterli çalışmaya rastlanamamıştır. Türkiye'de hemşirelik yüksekokulları için örgüt kültürü ölçeği geliştirilmesi ve bu kurumların örgüt kültürü özelliklerinin belirlenmesi amacıyla yapılan bu çalışma, ilk olma özelliğine sahip olması ve ölçek geliştirme boyutu açısından oldukça önemlidir. Araştırmanın evrenini yüksek öğretime bağlı kamu üniversitelerinde bulunan 8 hemşirelik yüksekokulunda çalışan öğretim elemanları, örneklemini ise, bir hemşirelik yüksekokulundan izin alınamaması nedeniyle, 7 hemşirelik yüksekokulundaki tüm öğretim elemanları (302 kişi) oluşturmuştur. Araştırmada kullanılan veri toplama araçları, araştırmacı tarafından geliştirilen kişisel bilgi formu ve örgüt kültürü ölçeğidir. Kişisel bilgi formu, öğretim elemanların kişisel durumları belirlemeye yönelik 7 sorudan oluşmaktadır. Örgüt kültürü ölçeği ise, öğretim elemanları ile bireysel derinlemesine görüşme sonucu oluşturulan madde havuzunun geçerlik-güvenirlik çalışması sonucunda 30 maddeye inen 5'li likert tipi parametrik bir ölçektir. Veri toplama araçları, araştırma kapsamındaki hemşirelik yüksekokulu müdürlüklerinden yazılı izinler alınarak, Ocak -Mayıs 2005 tarihleri arasında yüz yüze görüşme ve elektronik posta yolu ile uygulanmıştır. Araştırmadan elde edilen veriler bilgisayar ortamında değerlendirilmiştir. Veriler sayı, yüzde, korelasyon analizi, faktör analizi, Cronbach alfa katsayısı, bağımlı gruplarda t testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ve Kruskall Wallis analizleri kullanılarak değerlendirilmiştir. 107Örgüt kültürü ölçeği geliştirme çalışmasında, öncelikle her okuldan 2-3 öğretim elemanı olmak üzere toplam 19 öğretim elemanı ile bireysel derinlemesine görüşme yapılmış, görüşme kasetleri araştırmacı tararından çözümlenerek 74 maddeden oluşan madde havuzu oluşturulmuştur. Hazırlanan madde havuzu 12 uzman görüşüne sunulmuş ve madde sayısı 53 'e indirilmiştir. İfadelerin anlaşırlılığı için 10 kişilik gruba pilot uygulama yapılmıştır. Daha sonra maddeler arasındaki uygunluğu değerlendirmek amacıyla test-tekrar test (N=49) ve korelasyon değerleri (N=180) incelenmiş, güvenirlik çalışması için toplam madde ile maddeler arasındaki ilişki madde analizi ile değerlendirilmiş, yapı geçerliğini değerlendirmek amacıyla faktör analizi yapılmış ve ölçek 3 alt boyuta ayrılmıştır. Bu boyutlar alman uzman görüşleri doğrultusunda, yönetim anlayışı, örgütsel bağlılık/ilişkiler ve öğrenci yönelimi olarak adlandırılmıştır. Güvenirlik açısından iç tutarlık analizi yapılmış, ölçek ve alt boyutları için Cronbach Alfa katsayısı.95,.92,.91 ve.82 olarak bulunmuştur. Araştırmaya katılan öğretim elemanlarının kişisel durum değişkenleri incelendiğinde; % 46.7'sinin 26-35 yaş arasında olduğu, % 49.4'unun araştırma görevlisi, % 25.0'ının 16-20 yıl arasında mesleki deneyime sahip olduğu, % 43.9'unun bulundukları kurumda 1-5 yıl çalıştığı, % 60'ının evli olduğu, % 55.0'inin doktora eğitimi aldığı belirlenmiştir. Öğretim elemanlarının örgüt kültürüne, ilişkin bulguları ele alındığında; puan ortalaması ölçek toplamda X= 3.40, yönetim anlayışı boyutunda X=3.26, örgütsel bağlılık/ilişkiler boyutunda X=3.39 ve öğrenci yönelimi boyutunda X= 3.68 olduğu ve örgüt kültürü açısından güçlü düzey alt sınırında örgütsel değerlere sahip olduğu, öğretim elemanlarının örgüt kültürü ölçeği alt boyutlarından öğrenci yönelimi boyutuna ilişkin değerleri algılamasının güçlü düzeyde olduğu, örgüt kültürünün algılanmasında, yaş, meslekte çalışma yılı ve akademik unvanlar açısından farklılık olduğu, medeni durum, eğitim durumu ve anabilim dallan açısından farklılık olmadığı saptanmıştır. 108Sonuç olarak, geliştirilen örgüt kültürü ölçeğinin geçerli ve güvenilir olduğu, hemşirelik yüksekokullarının örgüt kültürünün güçlü düzey alt sınırında olduğu ve bazı kişisel durum değişkenlerinin örgüt kültürünü algılamada etkili olduğu söylenebilir. Anahtar sözcükler: Örgüt Kültürü, Örgüt Kültürü Ölçeği, Hemşirelik Yüksekokulları, Hemşire Öğretim Elemanları 109

Abstract:
8. YABANCI DİLDE ÖZET- SUMMARY DEVELOPMENT AND APPLICATION OF ORGANISATIONAL CULTURE SCALE OF NURSING SCHOOLS Despite the great influence of the organisational culture of schools of nursing on its students, patients, and other health institutions and society and its importance in the planning of changes in these institutions, it is a fact that studies concerning organisational culture of nursing schools are a rarity in the literature. This study carried out with the aim of developing an organisational culture scale for nursing schools in Turkey and determining the particulars of the organisational culture of these institutions is of most importance not just because it is the first of its kind but also because it is the first to develop a scale of organisational culture. The scope of research covers academics at 8 schools of nursing in state universities. The samplings involve academics (302 people) at 7 schools of nursing as one school didn't grant permission for the research. Data garnering tools used in the research are personel information form and organisational scale that was developed by the researcher. The personal information form includes seven questions that aim to establish the current status of faculty. The organisational culture scale is a 5-graded Likert type parametric scale including 30 items created through the validity-reliability analyses of the item pool which resulted from the face to face interview with faculty. Data have been obtained from face to face interview and e-mail survey questionnaire during the dates of January -March 2005 upon receiving permission from the administrations of the nursing schools within the scope of the research. Data obtained from the research have been evaluated on a computer based program using numbers, percentages, correlation analyses, factor analyses, Cronbach 110Alpha Coefficient, t-test for dependent groups, one-way variance analyses (ANOVA) and Kruskall Wallis analyses. At the stage of developing an organisational scale, 2 or 3 faculty from each school, 19 academics and lecturers in total, have been individual depth interviewed. Upon re-examining the recorded interviews an item pool consisting of 74 items has been created. Twelve experts have examined these items and dropped the number of items to 53. A pilot application involving 10 people has been carried out to make sure that the statements are clear enough to understand. Furthermore, with the aim of checking the coherence between items, test-retest (N=49) and correlation values (N=180) have been examined, the relation between the whole and individual items have been evaluated using item analysis, and factor analysis has been done in order to assess the structural validity and the scale has been divided into 3 subscales. In line with the view of experts, these scales have been named management understanding, organisational dependence/relations and students' tendency. As regards reliability, an inner coherence analysis has been carried out and the Cronbach Alpha coefficients have been calculated to be 95, 92, 91 and 82 for the scale and its subscales. The personal status variances of the participants show that 46.7 % of the academics participating in the research are between the ages of 26-35, 49.4 % of them are research assistants, 25.0% have a professional experience of 16-20 years, 43.9% have been working at the current institution for 1-5 years, 60% are married, 55.0% Phd education. Examining findings related to the organisational culture of faculty show that the average is X = 3.40 in the total scale, X = 3.26 on the management understanding dimension, X= 3.39 on the organisational dependency/relationships dimension and X = 3.68 on the students' tendency dimension and mat as regards organisational culture there are strong organisational values at the minimum limit of the strong level. Furthermore, findings imply that academics are strong at perceiving values related to the students' tendency scale, and that there are differences in the perception of 111organisational culture depending on age, experience, academic titles, marital status, level of education. As a result, it can be said that the organisational culture scale developed is reliable, organisational culture of nursing schools is at the lower point of the strong level and certain personal status variations play an effective role in the perception of the organisational culture. Key Words: Organisational Culture, Organisational Culture Scale, Nursing School, Nurse Educator 112