19. Yüzyılda Efes harabeleri İngiltere'ye nasıl götürüldü?
How were taken the ephesos ruins to England in the middle of Nineteen Century?
Yazar: SIDIKA TAMTÜRK
Danışman: PROF. DR. BAYRAM BAYRAKDAR
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Tarih = History
Dizin: 19. yüzyıl = 19. century ; Kaçakçılık = Smuggling ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Tarihi eserler = Historic buildings ; İngiltere = England ; İzmir-Efes = İzmir-Efes

Özet:
Efes antik kentindeki arkeolojik kazı çalışmaları; Avrupa'da
Rönesans'la birlikte gelen fikirlerden etkilenen arkeoloji meraklılarının, antik
dönem sanat eserlerine ilgi duymalarıyla ve diğer ülkelere eski eser arayışına
çıkmaları sonucunda başlamıştır.
Yunan ve Roma medeniyetlerinden kalma zengin kalıntıların bulunduğu
Anadolu, Avrupalıların dikkatini çekmiştir. Bu amaçla Anadolu'ya gelen
yabancıların yaptığı kazılar, Maarif Nezareti tarafından izne bağlanmışsa da,
bazı araştırmacılar izin alırken bazıları ise izin almamıştır.
İngilizler ve Avusturyalılar bu kazılar sonucunda elde ettikleri eserleri,
kurdukları müzelerde sergilemişlerdir. Efes antik kentinden İngiltere'ye
götürülen eserler de British Museum'da sergilenmiştir. Osmanlı Devleti, eski
eserlerin korunması konusunda Tanzimat dönemine kadar bir bilince sahip
değilken, Tanzimat döneminin getirdiği birtakım yeniliklerle farklı bir süreç
başlamış ve varolan eserler için ilk defa müze kurma fikri 1840 yılında ortaya
çıkmıştır. Bunun sonucunda da 1846'da Fethi Ahmet Paşa tarafından resmi ilk
müze kurulmuştur. Bu tarihten itibaren Anadolu'dan çıkarılan eski eserler
kurulan müzede toplanarak sergilenmeye başlanmıştır.
Anadolu'ya kazı yapmak amacıyla gelen kişiler, Osmanlı Devleti'nin
içerisinde bulunduğu siyasi ve ekonomik zayıflığından faydalanmışlardır. Bazen
eski eserleri satın almışlardır. Kimi zaman da antik eserleri gizlice
götürmüşlerdir.
Bu durum 1881'de Müze-i Hümayun müdürü olan Osman Hamdi Bey ve
birtakım aydın grup tarafından tepki ile karşılanmıştır. Osman Hamdi Bey,
özellikle Osmanlı Devlet müzeciliğinin gelişimini ve Osmanlı
İmparatorluğu'nda arkeolojinin sağlam temellere oturmasını sağlamıştır.
Anahtar Kelimeler: Efes, Efes Harabelerinin Nakli, Mr. Wood, Mr.
Benndorf, Osman Hamdi Bey, Tarihi Eser Kaçakçılığı.

Abstract:
People who had been affected on the ideas of the Renaissance in Europe,
started to be interested in ancient age art works and looking at ancient work of
arts in other countries. At the result of that, archaeological excavations had
started at ancient city Efes.
Europeans had attracted attention, Anatolia consists of rich ruins from
ancient Greece and Rome. Even if the excavations of these foreigners were in
permission Ministry of Maarif, while some researchers had taken permission,
some had not.
British and Austrians had carried that work of arts, exhibited them in
the museums they had established. In British Museum had been exhibited,
carried away work of arts from ancient city Efes to England. Ottoman Empire
did not have the awareness of protection of ancient work of arts until the period
of the Tanzimat reforms. However, within this period a different procedure
started and the first idea of creating a museum in order to save work of arts
emerged in 1840. In the result of that the first museum had established by Fethi
Ahmet Paşa in 1846. From that date ancient work of arts found in Anatolia had
been collected and exhibited in that museum.
People who came to Anatolia for excavations had made use of Ottoman
Empire's political and economical weakness. Sometimes they had bought
ancient work of arts. While at times they had just carried away ancient work of
arts.
This situation had caused reaction from various intellectuals and as head
of Muze-i Humayun in 1881 Osman Hamdi Bey. Especially he had established
archaeology of Ottoman Empire in strong grounds and improving museums in
Ottoman Empire.
Keyword: Ephesos, Conveying Ephesos Ruins, Mr. Wood, Mr. Benndorf,
Osman Hamdi Bey, Historical Artifacts Smuggling.