İstanbul metrobüs sisteminin veri zarflama analizi ile etkinlik değerlendirmesi
Efficiency evaluation of Istanbul metrobus system by data envelopment analysis
Yazar: RUKEN ACAR
Danışman: DOÇ. DR. EZGİ AKTAR DEMİRTAŞ
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Endüstri Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering

Özet:
Toplu taşıma sistemleri, kentlerin gelişim ve hareketliliğini etkileyen en önemli faktörlerdendir. Özellikle nüfus yoğunluğu fazla olan kentlerde ulaşım sistemleri daha da önem kazanmaktadır. Kent içi toplu taşıma sistemleri içinde; hız, konfor, yolcu kapasitesi ve güvenlik avantajları nedeniyle raylı sistemler ideal ulaşım türü olarak görülebilir. Ancak uzun süreli ve yüksek maliyetli altyapı çalışmaları nedeniyle raylı sistemler her zaman tercih edilememektedir. Ulaşım otoriteleri, bütçe ve zaman kısıtları nedeniyle raylı sistem hizmeti sunamadıkları alanlarda geleneksel lastik tekerlekli otobüs taşımacılığı ile hizmet sunarlar. Yolculuk konforu, seyahat süresi avantajı ve raylı sistemlere kıyasla düşük yatırım maliyetine sahip olmaları nedeniyle geleneksel otobüs taşımacılığının yanında son yıllarda BRT (Bus Rapid Transit) sistemleri popüler bir ulaşım türü haline gelmiştir. Dünyanın birçok yerinde etkin olarak kullanılan ve yolculuk talebi sürekli artış gösteren BRT sistemleri Türkiye'de şu an yalnızca İstanbul'da uygulanmaktadır. 
Bu çalışma, İstanbul BRT sistemi olan metrobüsün dünyadaki diğer bazı BRT sistemleri ile kıyaslanması ve göreli etkinliğinin değerlendirilmesini kapsamaktadır. Uygulama kapsamında dünyadaki birçok farklı şehirde hizmet vermekte olan BRT sistemleri incelenmiş, İstanbul metrobüsü ile ortak girdi ve çıktı değerlerine sahip olanlar Veri Zarflama Analizi (VZA) ile değerlendirilmiştir.  Analiz sonucunda, İstanbul metrobüs sistemine göre daha etkin olan ve iyileştirme için örnek alınabilecek şehirlerdeki BRT sistemleri belirlenerek kıyaslama çalışmaları için altyapı oluşturulmuştur. Hem İstanbul'daki mevcut sistemin dünyadaki diğer BRT sistemleri ile kıyaslanarak iyileştirme önerileri sunulması hem de Türkiye'nin diğer şehirlerinde kurulması muhtemel BRT sistemleri için örnek bir uygulama teşkil etmesi açısından yapılan çalışma önem taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler: Veri Zarflama Analizi, Bus Rapid Transit, Metrobüs

Abstract:
The public transport systems are most important factors that effecting development and mobility of cities. Especially transport system of the cities which have high population density is became even more important. Railway systems can be seen as the ideal type of transportation in urban public transport systems due to their speed, comfort, passenger capacity and security advantages. However, railway systems are not always preferred because of long-term and high- infrastructure cost. Transportation authorities provide services with traditional wheeled bus transport in areas where they cannot provide rail system services due to budget and time constraints. Besides the traditional bus transportation, BRT systems have become a popular type of transportation in recent years due to travel comfort, travel time advantages and low investment costs compare with railway systems. BRT systems are used effectively in many parts of the world and showing continuous increase in travel demand. BRT system in Turkey is currently applied only in İstanbul.
This study includes the comparison of Istanbul BRT system metro bus with some other BRT systems in the world and the evaluation of its relative efficiency in the scope of application, BRT systems which are serving in many different cities in the world have been examined and those which have common input and output values with Istanbul Metro bus have been evaluated by Data Envelopment Analysis (DEA). As a result of analysis, BRT systems in the cities which are more effective than Istanbul metro bus system and can be taken as an example for improvement were identified and infrastructure for benchmarking studies was established. Both the current BRT system in Istanbul comparison with other BRT systems in the world to offer improvement recommendations for both in terms of constitute a sample application for possible establishment of BRT systems in other cities of Turkey the study done is important.

Keywords:  Data Envelopment Analysis, Bus Rapid Transit, Metrobus