Sosyo-ekonomik düzeyin çocukların okuma alışkanlıkları üzerine etkisi: Ankara'daki ilköğretim sekizinci sınıf öğrencileri üzerine bir araştırma
The effect of socio-economic level on children's reading habits: A research on eighth grade students in Ankara
Yazar: DUYGU TATAR
Danışman: PROF. DR. BÜLENT YILMAZ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Bilgi ve Belge Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Bilgi ve Belge Yönetimi = Information and Records Management ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Okuma = Reading ; Okuma alışkanlığı = Reading habit ; Sosyoekonomi = Socio-economics ; Sosyoekonomik durum = Socio-economic situation ; Sosyoekonomik düzey = Socio-economic level ; İlköğretim = Primary education ; İlköğretim öğrencileri = Primary education students

Özet:
Okuma, çocukluk yıllarında kazanılan bir beceri olarak yıllar içinde geliştirilen, düzenli
ve sürekli yapıldığında alışkanlık haline gelen bir beceridir. Bireysel ve toplumsal gelişim
açısından çok önemli olduğu bilinen okuma alışkanlığının kazanılmasında en önemli
unsurların başta aile, okul öğretmen, kütüphaneler olduğu söylenebilir. Sosyo-ekonomik
etkenler ise bu sürecin unsurları üzerinde doğrudan etkili olmaktadır. Çocuğun anne
babasının eğitim ve gelir düzeyi, mesleği gibi sosyo-ekonomik özellikleri, eğitim alınan
okulların özellikleri ve içinde yaşanılan çevre gibi faktörler sosyo-ekonomik düzeye göre
değişebilmekte ve tüm bunlar okuma alışkanlıklarını etkilemektedir. Bu açıdan
çocukların okuma alışkanlıklarının sosyo-ekonomik etkenler bağlamında araştırılması ve
ortaya çıkan sonuçlar okuma alışkanlığı sorununun çözümüne yönelik uygulamalara
büyük katkı sağlayacaktır.
Bu araştırmada, Ankara'da farklı sosyo-ekonomik koşullarda yaşayan sekizinci sınıf
öğrencilerinin okuma alışkanlıkları ailenin gelir düzeyi, anne babanın eğitim düzeyleri,
meslekleri ve coğrafik köken gibi sosyo-ekonomik özellikler temelinde incelenmiştir.
Araştırmanın evrenini, Ankara il merkezi sınırları içinde yer alan 3 ilçede bulunan
ortaokullardaki 8. sınıf öğrencileri oluşturmaktadır. 3 ilçe, 8 ortaokul, 256 öğrenci ile
örneklenen araştırma betimleme yöntemi ile gerçekleştirilmiş, verilerin toplanmasında
anket tekniği kullanılmıştır. Araştırmada elde edilen sonuçlara göre, gelir düzeyi, anne
babanın eğitim düzeyi ve mesleği, coğrafik köken olarak belirlediğimiz sosyo-ekonomik
özellikler ile öğrencilerin okuma alışkanlıkları arasında anlamlı ilişkiler bulunmaktadır.
Güçlü okuma alışkanlığına sahip olanlar daha çok orta ve alt orta gelir düzeyindeki
öğrenciler, orta düzey okuyucular üst ve üst orta gelir düzeyindeki öğrenciler ve zayıf
düzey okuyucular ise daha çok alt ve alt orta gelir düzeyindeki öğrencilerdir. Öğrencilerin
okuma alışkanlıkları ile arasında en güçlü ilişkinin bulunduğu sosyo-ekonomik özellik,
vi
"gelir düzeyi", "eğitim" ve "meslek", en zayıf ilişkinin bulunduğu sosyo-ekonomik
özellik ise "coğrafik köken"dir. Elde edilen sonuçlara göre, "Ankara'daki ilköğretim
sekizinci sınıf öğrencilerinin kitap okuma alışkanlıklarının düzeyi, sahip oldukları sosyoekonomik özelliklere göre değişmektedir" biçiminde belirlenen araştırma hipotezi
doğrulanmıştır.
Anahtar Sözcükler
İlköğretim öğrencileri, Okuma alışkanlığı, Okuma kültürü, Sosyo-ekonomik özellikler,
Sosyo-ekonomik etkenler, Ankara.

Abstract:
Reading is a skill that is developed over the years as a skill acquired in childhood and that
becomes a habit when done regularly and continuously. It can be said that the most
important factors in acquiring reading habits, which are known to be very important in
terms of individual and social development, are primarily family, school teachers and
libraries. Socio-economic factors directly affect the components of this process. Factors
such as the education and income level of the child's parents and their professions which
define their socio-economic status , the characteristics of the schools where they receive
education and the environment in which they live can vary according to the socioeconomic background, all of which closely affect reading habits. In this respect,
researching children's reading habits in the context of socio-economic factors and the
results will contribute greatly to the applications for solving the problem of poor reading
habits.
In this study, the reading habits of eighth grade students living in different socioeconomic conditions in Ankara have been examined on the basis of socio-economic
features such as family income level, education level of parents, their occupations and
geographical origin. The universe of the research consists of 8th grade students in
secondary schools located in 3 districts within the borders of the City of Ankara. The
research, which was sampled with 3 districts, 8 secondary schools, 256 students, was
carried out with the descriptive method, and the survey technique was used to collect the
data. According to the results obtained from the research, there are significant
relationships between the socio-economic characteristics determined as the income level,
the education level of the parents , their occupations and geographical origins and the
reading habits of the students. Those with strong reading habits are mostly from
households with middle and lower-middle income , middle-level readers come from
families having upper and upper-middle income , and weak-level readers are mostly
viii
raised in lower and lower-middle income households . The socio-economic features with
the strongest relationship with students' reading habits are "income level", "education"
and "occupation", whereas the socio-economic feature with the weakest relationship is
"geographical origin". Based on the findings obtained, the research hypothesis, which
was set as "The level of reading habits of eighth grade primary school students in Ankara
varies according to their socio-economic characteristics" was confirmed.
Key Words
Primary school students, Reading habits, Reading culture, Socio-economic
characteristics, Socio-economic determinants , Ankara