Şeker hastalığına karşı halk ilacı olarak kullanılan juniperus türleri üzerinde farmakognozik araştırmalar
Pharmacognosic inverstigations on the juniperus species used for diabetes mellitus in folk medicine
Yazar: NİLÜFER ORHAN
Danışman: PROF. DR. FATMA ERGUN
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakognozi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Ardıç = Juniper ; Asitler = Acids ; Cupressaceae = Cupressaceae ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Farmakognozi = Pharmacognosy ; Hipoglisemik ajanlar = Hypoglycemic agents ; Streptozotosin = Streptozotocin ; Tıbbi bitkiler = Plants-medicinal

Özet:
Juniperus (ardıç) türleri, ülkemizde halk tababetinde yaygın olarak kullanılmaktadır. Etnobotanik çalışmalarda, Anadolu'nun farklı yörelerinde; Juniperus communis var. saxatilis, oxycedrus subsp. oxycedrus, foetidissima ve sabina'nın (toz edilmiş meyve, meyve ve yaprak dekoksiyonlarının) kan şekerini düşürücü olarak kullanıldığı kayıtlıdır.Bu çalışmada ülkemizde halk ilâcı olarak diyabet tedavisinde kullanıldığı bildirilen bu 4 Juniperus taksonunun meyve ve yapraklarının antidiyabetik etki açısından incelenmesi amaçlanmıştır. Hazırlanan meyve ve yaprak etanol ekstreleri (0.5 ve 1 g/kg) diyabetik sıçanlara uygulandığında, en yüksek etki, J. oxycedrus subsp. oxycedrus (Joso) meyve ve yaprak ekstrelerinde bulunmuştur. Bu iki ekstrenin normoglisemik ve glukoz hiperglisemik sıçanlarda da kan glukoz seviyesini düşürdüğü görülmüştür. Subakut uygulamada ekstrelerin uygulandığı grupların kan glukoz seviyelerinde, karaciğer ve böbrek malondialdehit seviyelerinde düşüş görülmüştür.Joso meyve ve yapraklarından hazırlanan etanol ekstreleri BAYF (Biyoaktivite ile Yönlendirilen Fraksiyonlama) tekniğine uygun olarak fraksiyonlanmıştır. Alt ekstrelerin etkileri incelendiğinde; meyve ekstresinin n-butanol alt ekstresinde (740 mg/kg), yaprağın ise n-hekzan alt ekstresinde (260 mg/kg) belirgin antidiyabetik etki görülmüştür. Etkili alt ekstreler, kolon kromatografisi ile fraksiyonlara ayrılmış, etkisi en yüksek olan fraksiyonlardaki bileşikler gaz kromatografisinin yanı sıra diğer kromatografik ve spektroskopik yöntemler kullanılarak tanımlanmıştır. Joso yaprak ekstresinin etkili alt fraksiyonunda yağ asitlerinin, meyve ekstrelerinin etkili fraksiyonunda ise şikimik asit, ferulik asit glukoziti, oleuropeik asit glukozitinin bulunduğu tespit edilmiştir. Şikimik asitin diyabetik sıçanlara akut ve subakut uygulanması sonucunda belirgin antidiyabetik etkili olduğu gözlenmiştir.

Abstract:
Juniperus species are widely used in traditional medicine for many purposes in Anatolia. According to ethnobotanical reports which were carried out in different parts of Turkey, berries of Juniperus communis var. saxatilis, oxycedrus ssp. oxycedrus, foetidissima, and sabina have been ingested or decoctions of berries and leaves have been taken as tea to lower blood glucose levels.The aim of this study is to evaluate the antidiabetic activity profile of the berry and leaf extracts of these 4 Juniperus taxon. The ethanol extracts of berries and leaves were prepared and given to streptozotocin induced diabetic rats at 0.5 and 1 g/kg doses. Juniperus oxycedrus ssp. oxycedrus (Joso) berry and leaf extracts were the most effective extracts among all. Blood glucose levels of normoglycemic and glucose loaded rats were also reduced after administration of ethanol extracts of Joso berries and leaves. After 10 days administration of Joso extracts to diabetic rats, blood glucose levels and malondialdehyde levels in kidney and liver of rats were decreased significantly.Ethanol extracts of berries and leaves were fractionated by successive solvent-solvent extraction according to bioactivity guided fractionation techniques. n-Butanol sub-extract of berry extract (740 mg/kg) and n-hexane sub-extract of leaf extract (260 mg/kg) were found to possess high antidiabetic activity. Active sub-extracts were fractionated by column chromatography and the active principles were isolated by using different chromatography techniques. Fatty acids were found in the active fraction of ethanolic extract of Joso leaves, also shikimic acid, ferulic acid glycoside and oleuropeic acid glycoside were found in the active fraction of berry extracts. After acute and subacute administration of shikimic acid, the blood glucose levels were reduced significantly in diabetic rats.