İslamcı dergilerde ekonomiye bakış: Büyük Doğu ve Hareket dergisi örneği
An overview of economy in islamic journals: The journals of Büyük Doğu and Hareket example
Yazar: BÜNYAMİN KAYALI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ KENAN GÖÇER
Sakarya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Ekonomisi ve Finansı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Büyük Doğu dergisi = Büyük Doğu magazine ; Dergiler = Magazines ; Ekonomi = Economy ; Ekonomik analiz = Economic analysis ; Ekonomik düşünce = Economic thought ; Hareket dergisi = Hareket magazine ; İslam ekonomisi = Islamic economy ; İslamcı basın = Islamic press ; İslamcılık = Islamism ; İslamiyet = Islam

Özet:
Cumhuriyet döneminde etkin birer yayın organı olan İslamcı dergiler, toplumsal ve
siyasi meselelerde muhalefet görevi sürdürmüşlerdir. Özellikle iktisadi açıdan ele
alınan yazıların mahiyetini tespit edebilmek, bunların hangi bakış açılarıyla
değerlendirildiğini ortaya koyabilmek asıl amaç olmuştur. Bu noktadan hareketle,
seçilen iki İslamcı derginin içinde bulunan ekonomi yazıları 21 adet kavram etrafında
incelemeye tabi tutulmuştur. Bu kavramlar etrafında iki derginin bakış açısı
karşılaştırma yöntemiyle ortaya konulmuştur. Dergilerin kurucuları olan Necip Fazıl
Kısakürek ve Nurettin Topçu için de yine aynı yöntem benimsenip, önce bu iki
düşünürün iktisadi düşünce dünyaları ortaya konulmuş, ardından fikir ayrılıkları
noktasında karşılaştırmalar yapılmıştır. Çalışmanın İslam Ekonomisi alanına katkı
sunabilmesi amacıyla özellikle bu iki düşünürün iktisat ve İslam ekonomisine dair
düşüncelerine ağırlık verilmiştir. Hem dergilerin hem de kurucularının kapitalist sistem
karşısında alternatif bir sistem önerip önermediklerini tespit etmek bu çalışmanın asıl
sorularından biri olmuştur. Çalışmanın nihai sonucu olarak; Büyük Doğu dergisinin
daha çok siyasi muhalefet organı gibi hareket ettiği, Hareket dergisinin ise siyasetten
uzak bir anlayışla zihniyet ve fikir odaklı bir çizgiye sahip olduğu tespit edilmiştir. Bu
bağlamda Hareket dergisi özelinde Nurettin Topçu'nun İslam sosyalizmi söylemi ön
plana çıkmıştır. Öyle ki Topçu; İslam ekonomisini uygulayabilecek olan devletin ancak
sosyalist bir devlet olabileceğini ifade etmiştir. Tedbirci, devlet yönetiminin yoğun
olduğu, müdahaleci bir anlayışın tavsiye edildiği görülmektedir. Her iki düşünür adına
ortaklık taşıyan bazı noktalar da olmuştur. İki düşünürün de oluş felsefesinden
etkilenmesi bunlardan biridir. Oluş felsefesinden hareketle Necip Fazıl "aksiyon",
Topçu ise "hareket" kavramını kullanmıştır. Bir diğer ortak bakış açısı ise hayatlarında
ideolojik bir bakış açısına sahip olmalarıdır. Necip Fazıl İdeolocya Örgüsünü
savunurken, Topçu'nun da İslam sosyalizmini ideolojik olarak benimsediği
görülmüştür. Topçu ve Kısakürek'in farklılık arz eden düşünceleri arasında dikkat
çekeni sanayi meselesidir. Kısakürek sanayileşmeyi kaçınılmaz olarak görürken,
Topçu sanayileşmeyi toplumun ahlakı açısından felaket olarak değerlendirmiştir.
Sonuç ve değerlendirme amacıyla ifade etmek gerekirse; her iki derginin ve her iki
düşünürün, dönemin Türkiye'sinde toplumun nabzını tutarak tartışma konularına
duyarsız kalmadıklarını, söz söyleme sorumluluğunu yerine getirdiklerini ifade
edebiliriz

Abstract:
Islamist journals, which were active in the republican period, acted as opposition in
social and political issues. In particular, to determine the nature of the manuscripts
which were dealt with economically, and to reveal with the which points of view were
written was the main goal of this study. In this context, the economic writings in the
two selected Islamist journals were examined around 21 concepts. Around these
concepts, the point of view of the two journals is presented by the comparison method.
The comparison method was used for Necip Fazıl Kısakürek and Nurettin Topçu whom
are the founders of journals. Firstly, the economic minds of these two thinkers were
handled. Then differences of opinion were determined and comparisons were made. In
order for the study to contribute to the field of Islamic Economics, especially the ideas
of these two thinkers about economics and Islamic economics were given importance.
To determine whether both journals and founders proposed an alternative system
against the capitalist system was one of the main questions of this study. As the final
result of the study; It was determined that Büyük Doğu journal acted more like a political
opposition body, and Hareket journal had a mindset and an idea oriented line with a far from
politics. In this context, Nurettin Topçu's discourse of Islam socialism was prominent in the
Hareket journal. Even Topçu; He stated that the state that can implement the Islamic
economy can only be a socialist state. It is seen that a government-oriented, interfering
approach is recommended. There are some points that are common to both thinkers. One of
them is that two thinkers are affected by the existential philosophy. Moving from the
philosophy of existence Necip Fazıl used the action, and Nurettin Topçu used the concept of
movement. Another common point of view is that they have an ideological perspective in
their lives. While defending Necip Fazıl "İdeolocya Örgüsü", it was seen that Topçu adopted
islamic socialism as well. Among the differentiating ideas of Topçu and Kısakürek is the
industrial issue. While Kısakürek saw industrialization as inevitable, Topçu considered
industrialization as a disaster in terms of the morality of the society. As a result we can stated
that both the two journals and the two thinkers were not insensitive to the discussion subject
in their period by holding the pulse of society. thus, they fulfilled their responsibilties.