Sarıgöl Mahallesinde (Gaziosmanpaşa-İstanbul) kentsel dönüşümün yer duygusuna etkileri
The effects of urban transformation on the sense of place in Sarıgöl District (Gaziosmanpaşa-İstanbul)
Yazar: BERFİN ALPAR
Danışman: DOÇ. DR. TANER KILIÇ
Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Kentsel dönüşüm = Urban transformation ; Yer duygusu = Sense of place ; İstanbul-Gaziosmanpaşa = İstanbul-Gaziosmanpaşa

Özet:
21. yy‟da küresel ve yerel ölçekte yaĢanan ekonomik krizler kentsel mekâna müdahale
biçimini ve planlama süreçlerini önemli biçimde etkilemiĢtir. 2000‟li yıllardan sonra
neoliberal politikaların ivme kazanmasıyla kentler küresel sermayenin hegemonyası altında
kalarak hızla dönüĢüme uğramaya baĢlamıĢtır. Özellikle ülkemizde 2002 yılında mevcut
siyasi iktidarın değiĢmesiyle birlikte 1984 yılında dar ve orta gelirli vatandaĢın konut
ihtiyacını karĢılamak için kurulan Toplu Konut Ġdaresi BaĢkanlığı‟na (TOKĠ) verilen yetkiler
arttırılmıĢtır. TOKĠ‟ye verilen yetkilerin arttırılmasıyla Ġstanbul gibi büyük kentler mega
projelerle birer inĢaat alanına dönüĢtürülmüĢtür.
Son yıllarda özellikle yoksul ve dezavantajlı grupların yaĢadığı gecekondu bölgeleri TOKĠ ve
özel inĢaat firmalarının iĢ birliğiyle kentsel dönüĢüm projesi adı altında hızla dönüĢüme
uğramaktadır. Ġnsanların yaĢadıkları yere karĢı duygu ve değerleri yok sayılarak yapılan bu
dönüĢümler rantsal odaklı olup beraberinde soylulaĢtırmayı (gentrification) getirmektedir.
Yıllardır insanların yaĢayıp bizim diyerek sahip çıktığı, içinde kendini huzurlu, mutlu ve
güvenli hissettiği mahalle kültürünün kök saldığı bu mekânlar kentsel dönüĢüm projeleriyle
yok olmaktadır. Bu durum kentsel dönüĢüm projelerinde, insan ve mekân etkileĢiminin bir
sonucu olarak ortaya çıkan "yer duygusu" unsuruna dikkat edilmediğini göstermektedir.
Kentsel dönüĢümün yer duygusu üzerindeki etkileri bağlamında bu çalıĢmada 2012 yılından
sonra 6306 sayılı Afet DönüĢüm Yasası ile kentsel dönüĢüme uğramaya baĢlayan Sarıgöl
Mahallesi‟nin (Ġstanbul- GaziosmanpaĢa) mevcut durumu incelenmiĢtir.
ÇalıĢmada karma yöntem araĢtırması kullanılmıĢtır. ÇalıĢma alanında elde edilen nicel
verilerin desteklenmesi amacıyla mahallede yaĢayan kiĢilerle görüĢmeler yapılmıĢtır.
ÇalıĢmanın verileri henüz kentsel dönüĢüme uğramamıĢ, çoğunlukla Roman halkının yaĢadığı
ġen Mahalle olarak nitelendirilen alandan ve kentsel dönüĢümü tamamlanmıĢ konut alanından
toplanmıĢtır. DönüĢüme baĢlanmamıĢ alandan elde edilen veriler ile kentsel dönüĢüm
projesinin bittiği alandan elde edilen verileri karĢılaĢtırmak amacıyla, dönüĢümü
tamamlanmıĢ alandan yapılan konutlarda yaĢayan hak sahipleriyle de görüĢmeler yapılmıĢtır.
ÇalıĢmanın bulgular kısmında veriler bu doğrultuda incelenmiĢtir.
Sarıgöl Mahallesinde yapılan kentsel dönüĢüm projesinin ġen mahalle olarak nitelendirilen
çoğunlukla Roman halkının yaĢadığı ve henüz dönüĢüme uğramayan alan üzerinde olumsuz
iii
yönde etki ettiği tespit edilmiĢtir. Yapılan kelime bulutlarında ġen Mahalle alanında yaĢayan
Roman halkının mahalleyle bütünleĢtiği, mahalleyle olan aidiyet ve bağlılığın yüksek olduğu
tespit edilmiĢtir. Kentsel dönüĢüm ile birlikte yapılan konut alanlarında yer duygusu unsuruna
önem verilmediği ortaya çıkmıĢtır. Mahallede yaĢayan bireyler kültürlerini ve kimliklerini
yansıtan Sarıgöl Mahallesinin kentsel dönüĢüme uğramadan önceki halinde yaĢamayı tercih
ettikleri ortaya çıkmıĢtır. Yapılan konutların insanları yansıtmadığı, kentsel dönüĢüm
projesinin rantsal bir amaçla yapıldığı ve var olan yoksulluğu arttırarak yerinden edilmeye
neden olduğu ortaya çıkmıĢtır.

Abstract:
In the 21st century, global and local economic crises have significantly affected the way of
intervention in urban space and planning processes. After the 2000s, with the acceleration of
neoliberal policies, cities began to undergo rapid transformation under the hegemony of
global capital Especially with the change of the current political power in our country in 2002,
the competencies given to the Housing Development Administration (TOKĠ), which was
established in 1984 to meet the housing needs of low- and middle-income citizens, were
increased. With the authorization given to TOKĠ, big cities such as Istanbul have been
transformed into construction sites with mega (huge) projects.
In recent years, especially the slum areas where poor and disadvantaged groups live, have
been rapidly transformed under the name of urban transformation project with the cooperation
of TOKĠ and private construction companies. These transformations, which are made by
ignoring people's feelings and values towards the place they live in, are rent-oriented and
bring gentrification with them. These places, where people have lived for years and claimed
to be ours, and where the neighborhood culture, in which they feel peaceful, happy and safe,
is rooted, are disappearing with urban transformation projects. This shows that in urban
transformation projects, the "sense of place" element, which emerges as a result of human and
space interaction, is not paid attention to.
In the context of the effects of urban transformation on the sense of place, in this study, the
current situation of Sarıgöl Mahallesi (Ġstanbul-GaziosmanpaĢa), which started to undergo
urban transformation with the Disaster Transformation Law No. 6306 after 2012, was
examined.
Mixed method research was used in the study. In order to support the quantitative data
obtained in the study, interviews were conducted with the people living in the neighborhood.
The data obtained in line with the purpose of the study were analyzed in two parts. In the first
part, the data obtained from the area, which is included in the urban transformation project but
has not been transformed yet, which is defined as the lively neighborhood where mostly
Roman people live, has been examined. In the second part, in order to verify and support the
data obtained in the first part, the data obtained from the surveys and interviews with the
v
beneficiaries living in the mass housing in the area where the urban transformation project is
finished, were damaged.
It has been determined that the urban transformation project in the Sarıgöl neighborhood has a
negative impact on the area, which is defined as ġen neighborhood, where mostly the Roman
people live and which has not been transformed yet. In the word clouds, it was determined
that the Roman people living in the ġen neighborhood area integrated with the neighborhood
and that the belonging and commitment to the neighborhood was high. It has been revealed
that the sense of place element is not given importance in the mass housing areas built
together with the urban transformation. It has been revealed that individuals living in the
neighborhood prefer to live in the old version of Sarıgöl neighborhood. Furthermore it has
been revealed that the houses built do not reflect the people, that the urban transformation
project is carried out with a profit motive and that it increases the existing poverty and causes
displacement.