Bazı makarnalık buğday ileri ıslah hatlarının kalite özellikleri ve stabilite yetenekleri
Quality characteristics and stability traits of advanced durum wheat lines
Yazar: FERHAT YÜKSEL
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ABDULVAHİT SAYASLAN
Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Gıda Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Gıda Mühendisliği = Food Engineering

Özet:
Bu çalışmada, üç farklı çevrede (Tokat-Kazova, Diyarbakır ve Sivas-Ulaş) iki yıl süreyle (2005-2006 ve 2006-2007) üç tekerrürlü olarak yetiştirilen 13'ü ileri ıslah hattı ve 12'si tescilli çeşit olmak üzere toplam 25 durum buğdayının bazı makarnalık kalite kriterleri ve stabilite yetenekleri araştırılmıştır. Genotip, lokasyon, yıl ve interaksiyonlar incelenen makarnalık kalite kriterlerinin tamamında istatistiksel olarak önemli (P<0,05) bulunmuştur. Buğdayların pigment içerikleri 3,67-8,31 ppm arasında değişim göstermiş ve ortalama 5,64 ppm bulunmuştur. Islah hatlarından Gdem-2, Gdem-12 ve Hat-1 ile çeşitlerden Kızıltan-91 pigment içerikleri (5,86-7,64 ppm) bakımından ön plana çıkmış, ancak yüksek pigment içeriğiyle bilinen İtalya'nın Zenith çeşidinden (8,31 ppm) oldukça geride kalmıştır. Buğdayların lipoksijenaz (LOX) aktiviteleri 12,9-27,9 EU/g arasında değişim göstermiştir. Hat-299, Gdem-12, Hat-286, Hat-4, Hat-5 ve Hat-7'nin LOX aktiviteleri (12,9-19,8 EU/g) genotiplerin ortalama LOX aktivitesinden (20,4 EU/g) daha düşük bulunmuştur. Hat-5 ve Çeşit-1252 pigment içeriği, Hat-5 ve Gidara ise LOX aktivitesi yönünden stabil genotiplerdir. Buğdayların protein içeriklerinin (%12,5-13,8; ort. %13,3; k.m.) genellikle yeterli düzeyde (>%13) olduğu belirlenmiştir. Genotiplerden dokuz tanesi ?-gliadin 45, yedisi de ?-gliadin 42 proteini taşımaktadır. Dokuz genotip ise fiziksel olarak karışık veya genetik anlamda henüz durulmamıştır. Buğdayların sedimentasyon ve spesifik sedimentasyon hacimleri 17,3-28,7 mL ve 1,60-2,52 mL arasında değişmiş; Hat-20, Gediz-75, Zenith, Çeşit-1252, Altıntoprak ve Gidara genotiplerinin sedimentasyon hacimleri (25,4-28,7 mL), yüksek makarna pişme kalitesiyle bilinen Kanada'nın Kyle çeşidinin sedimentasyon hacmine (27,3 mL) yakın bulunmuştur. Buğdayların gluten indeks (Gİ) değerleri ise 11,7-61,0 arasında değişim göstermiş; Hat-20, Zenith ve Gediz-75'in Gİ değerlerinin (48,9-61,0) Kyle çeşidinin Gİ değerine (65,0) yakın olduğu belirlenmiştir. Protein miktar ve kalitesine göre Hat-20, Zenith ve Gediz-75 makarnalık potansiyeli yüksek olan genotiplerdir. Stabilite yönünden ise Hat-1, Gdem-2-1 ve Aydın-93 üstün bulunmuştur. Sonuç olarak, çalışmada yer alan durum ıslah hatlarından hiçbirisi makarnalık kalite kriterlerinin tamamında istenen düzeyde değildir. Dolayısıyla buğday ıslah çalışmalarında biyotik ve abiyotik strese direnç, verim, kalite ve stabilite bütüncül olarak ele alınmalıdır.

Abstract:
In this study, characteristics and stability traits associated with pasta quality of 25 durum wheat genotypes grown in three different locations (Tokat-Kazova, Diyarbakır and Sivas-Ulaş) with three replications for two years (2005-2006 and 2006-2007) were investigated. Durum wheat genotypes were consisted of 13 advanced experimental lines and 12 registered varieties. Genotype, location, year and their interactions were all statistically significant (P<0,05) in terms of wheat quality characteristics. Pigment contents of wheats varied from 3,67 to 8,31 ppm with a mean value of 5,64 ppm. Gdem-2, Gdem-12 and Hat-1 experimental lines and Kızıltan-91 cultivar were the leading genotypes in pigment contents (5,86-7,64 ppm); yet they were still inferior to the Italian variety Zenith (8.31 ppm), a well-known high-pigment wheat. Lipoxygenase (LOX) activities of wheats ranged from 12,9 to 27,9 EU/g. LOX activities of Hat-299, Gdem-12, Hat-286, Hat-4, Hat-5 and Hat-7 (12,9-19,8 EU/g) were lower than the mean LOX activity (20,4 EU/g) of 25 genotypes. Pigment stabilities of Hat-5 and Çeşit-1252 and LOX stabilities of Hat-5 and Gidara were the best among the wheats grown in different locations. In general, protein contents of wheats (12,5-13,8%; mean 13,3%; db) were satisfactory (>13%) for pasta processing. Of the genotypes, nine contained ?-gliadin 45 and seven ?-gliadin 42 proteins. On the other hand, nine of the genotypes were found to be either physically mixed or still heterozygous. Sedimentation and specific sedimentation volumes of wheats ranged from 17,3 to 28,7 mL and 1,60 to 2,52 mL, respectively. Sedimentation volumes of Hat-20, Gediz-75, Zenith, Çeşit-1252, Altıntoprak and Gidara wheats (25,4-28,7 mL) were quite similar to that of Kyle (27,3 mL), a Canadian durum wheat known for its superior pasta-cooking quality. Gluten index (GI) values of wheats varied from 11,7 to 61,0; and GI values of Hat-20, Zenith and Gediz-75 (48,9-61,0) were somewhat close to that of Kyle (65,0). Hat-20, Zenith and Gediz-75 genotypes were promising for high-quality pasta production as judged by their protein contents and qualities. In conclusion, none of the experimental lines investigated in this study were capable of meeting simultaneously the required criteria for high-quality pasta production. Therefore resistance to biotic and abiotic stress, yield, quality and stability should be collectively taken into consideration in wheat breeding.