Yukarı Sakarya havzası'nda ekolojik durumun tahmininde fitobentozun kullanımı
The use of phytobenthos for the ecological status assessment in upper Sakarya basin
Yazar: TOLGA ÇETİN
Danışman: PROF. DR. AYŞE NİLSUN DEMİR
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Su Ürünleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Su Ürünleri = Aquatic Products
Dizin: Diatomlar = Diatoms ; Su kalitesi = Water quality ; Yukarı Sakarya havzası = Upper Sakarya basin

Özet:
Bu çalışmada, Yukarı Sakarya Havzası'nda ekolojik durumun tahmininde fitobentozun temsilcisi olan diyatomelerin kullanılması amaçlanmıştır. Örnekler, Nisan 2015-Aralık 2015 tarihleri arasında 10 istasyondan mevsimsel olarak alınmıştır. 1, 2, 3, 4, 5, 6 ve 7. istasyonlar nehirlerde, 8. ve 9. istasyonlar Sakaryabaşı Kaynaklarını oluşturan göletlerde, 10. istasyon ise Çifteler Su Ürünleri Araştırma ve Uygulama Çiftliği çıkışında seçilmiştir. Diyatomeler teşhis edilmiş, sayılmış ve yirmi diyatome indeksi hesaplanmıştır. Ayrıca su sıcaklığı, çözünmüş oksijen, pH, elektriksel iletkenlik yerinde ölçülmüş ve toplam azot, ortofosfat, toplam fosfor, alkalinite analizleri gerçekleştirilmiştir. Biyolojik durum, kimyasal durum ve hidromorfolojik durum "biri kötüyse hepsi kötü" prensibine göre değerlendirilerek nihai ekolojik durum tahmin edilmiştir.

Örneklerde toplamda 96 diyatome türü teşhis edilmiş, Achnanthidium minutissimum, Cymbella excisa, Craticula subminuscula ve Fragilaria brevistriata dominant türler olmuştur. Diyatome indeksleri arasında toplam azot ile yüksek korelasyon gösteren IDP İndeksi, sonuçların değerlendirilmesinde kullanılmıştır. IDP İndeksi'ne göre biyolojik durum 2. ve 4. istasyonlarda I. sınıf, 1, 5, 7, 8, 9. ve 10. istasyonlarda II. sınıf, 3. ve 6. istasyonlarda III. sınıf olarak belirlenmiştir. Kimyasal durum ise Yerüstü Su Kalitesi Yönetmeliği'ne göre 1. ve 2. istasyonlarda I. sınıf, 3, 4, 7, 8, 9. ve 10. istasyonlarda II. sınıf, 5. ve 6. istasyonlarda III. sınıf olarak belirlenmiştir.

Çalışma sonucunda ekolojik durum 2. istasyon için çok iyi (I. Sınıf) olarak değerlendirilirken 1, 4, 7, 8, 9 ve 10. istasyonlar için iyi (II. sınıf) ve 3, 5, 6. istasyonlar için ise orta (III. sınıf) olarak tahmin edilmiştir. 2. istasyon baskılardan uzak olması ve ekolojik kalite açısından çok iyi durumda olması nedeniyle referans alan olarak kullanılabilir.

Abstract:
In this study, it is aimed to use diatoms which are the representatives of phytobenthos in estimating the ecological status in Upper Sakarya Basin. Samples were taken seasonally from 10 stations from April 2015 to December 2015. Stations 1, 2, 3, 4, 5, 6 and 7 were selected from rivers, stations 8 and 9 were selected from ponds which form Sakaryabaşı Springs, and station 10 was selected on the outlet of Çifteler Aquaculture and Research Station. Diatoms were identified, counted and twenty diatom indices were calculated. Moreover, water temperature, dissolved oxygen, pH, electrical conductivity were measured in situ, and total nitrogen, orthophosphate, total phosphorus and alkalinity analyses were carried out. Final ecological status was estimated by evaluating the biological, chemical and hydromorphological status according to one-out-all-out principle. 

In total 96 diatom species were identified from the samples and Achnanthidium minutissimum, Cymbella excisa, Craticula subminuscula and Fragilaria brevistriata were dominant species. Among diatoms indices, IDP Index which shows a high correlation with total nitrogen was used for the assessment of the results. According to IDP Index stations 2 and 4 are in Class I; stations 1, 5, 7, 8, 9, 10 are in Class II; and stations 3 and 6 are in Class III in terms of biological status. Chemical status was identified as Class I in stations 1 and 2, Class II in stations 3, 4, 7, 8, 9 and 10; and Class III in stations 5 and 6 according to the Surface Water Quality By-law.

As a result of the study, ecological status classification of the station 2 was estimated as high (Class I), the status of stations 1, 4, 7, 8, 9 and 10 was estimated as good (Class II), and the status of stations 3, 5, 6 was estimated as moderate (Class III). Station 2 can be used as a reference site since it is far away from pressures and it is in high status in terms of ecological quality.