Malik Bin Nebi ve Aliya İzzetbegoviç'te kültür ve medeniyet fikri
The idea of culture and civilization in Malik Bin Nebi and Aliya Izetbegoviç
Yazar: MERYEM SÜMEYYE ÖZBAYRAK
Danışman: DOÇ. DR. FARUK KARAARSLAN
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Sosyoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Din sosyolojisi = Religious sociology ; Kültür = Culture ; Kültür sosyolojisi = Cultural sociology ; Malik bin Nebi = Malik bin Nebi ; Medeniyet = Civilization ; Sosyal değişme = Social change ; Sömürgecilik = Colonialism ; İslamiyet = Islam ; İzzetbegoviç, Aliya = Izetbegovic, Alija

Özet:
19. yüzyılda askeri ve siyasi açıdan gücünü kaybetmiş konumda bulunan Müslüman toplumların yaşadıkları bu durum İslam dünyasında bir yenilenme ihtiyacını beraberinde getirmiştir.  Bir taraftan kendi kimliklerini muhafaza etme diğer taraftan moderniteyle ve Batıyla kurulması gereken ilişkiyi belirleme çabaları modern Müslüman düşüncenin üzerine oturduğu zemini oluşturmaktadır. Bu düşünce dünyasının içerisinden çıkmış Malik bin Nebi ve İzzetbegoviç modern dünyada Müslümanca yaşayabilmenin imkanını arayan iki önemli isimdir. Bu imkânı kendi oluşturdukları düşünce sistematiği temelinde tartışan her iki düşünür bu çabalarının merkezine kültür ve medeniyet mefhumlarını yerleştirmiştir. Bin Nebi ve İzzetbegoviç'in bu problemi analiz etmek üzere temel aldıkları kültür ve medeniyeti tanımlama biçimleri ise farklılık göstermektedir. Bu çalışmanın temel konusunu bu farklılıklar oluşturmaktadır. Çalışma Malik bin Nebi'nin medeniyet kavramsallaştırması ile Aliya İzzetbegoviç'in medeniyet tanımlaması arasındaki ilişki; benzerlikler ve farklılıklara odaklanmaktadır.
Bu farklılıklar iki mütefekkirin insan, toplum, teknik, ahlak ve sanatı tanımlama biçimlerinde ortaya çıkmaktadır. Bin Nebi tüm bu unsurları bir arada medeniyetin içerisinde birbirini besleyici bir ilişki biçimi üzerinden açıklarken; İzzetbegoviç bu unsurları birbirine zıt bağlamlarda kültür ve medeniyetin düalist ilişkisine bağlı olarak incelemektedir. Bin Nebi medeniyeti tüm gerçeklikleri içerisine alan kuşatıcı bir kavram olarak kullandığı için toplumsal bir düzen inşasını medeniyet inşası açıklamaktadır. Buna karşın İzzetbegoviç, medeniyeti insanın maddi ihtiyaçları neticesinde ortaya çıkan bir aletler ve teknik tarihi olarak değerlendirdiği için onu insanı kendi gerçekliğinden uzaklaştırması nedeniyle eleştirmektedir. Bin Nebi'de medeniyetle şekillenmesi gereken bir alan olan kültür; İzzetbegoviç'te medeniyeti şekillendirmesi gereken bir gerçeklik olarak karşılık bulmaktadır. 

Anahtar Kavramlar: Malik Bin Nebi, Aliya İzzetbegoviç, Toplumsal Değişim, Medeniyet, Kültür.

Abstract:
This situation experienced by Muslim societies, which lost their military and political power in the 19th century, brought along the need for a renewal in the Islamic world. Efforts to preserve their own identity on the one hand, and to determine the relationship to be established with modernity and the West on the other, form the basis of modern Muslim thought. Malik bin Nebi and İzzetbegovic, who came out of this world of thought, are two important names who seek the possibility of living as a Muslim in the modern world. Discussing this possibility on the basis of the thought system they created, both thinkers placed the notions of culture and civilization at the center of their efforts. The ways in which Bin Nebi and İzzetbegovic define the culture and civilization on which they base their analysis of this problem differ. These differences constitute the main subject of this study. The relationship between Malik bin Nebi's conceptualization of civilization and Aliya İzzetbegovic's definition of civilization; focuses on similarities and differences. 
These differences emerge in the way the two thinkers define human, society, technique, morality and art. While Bin Nebi explains all these elements together in civilization through a form of nourishing relationship; İzzetbegovic examines these elements in contrasting contexts, depending on the dualist relationship of culture and civilization. Since Bin Nebi uses civilization as an encompassing concept that includes all realities, the construction of a civilization explains the construction of a social order. On the other hand, Izzetbegovic criticizes civilization as it is a tool and technical history that emerged as a result of man's material needs, and because it alienates man from his own reality. Culture, which is an area that needs to be shaped by civilization in Bin Nebi; In Izzetbegovic, it finds a response as a reality that should shape civilization.

Keywords: Malek Ben Nabi, Alija İzzetbegoviç, Civilization, Culture, Social Change.