Orman kaynaklarındaki zamansal değişimin uzaktan algılama ve coğrafi bilgi sistemleri yardımıyla ortaya konulması (İnegöl ve Gümüşhane Devlet Orman İşletmeleri örneği)
Determination of temporal dynamics of forest resources using remote sensing and geographical information system: Case study in Gümüşhane and İnegöl State Forest Industries
Yazar: ALİ İHSAN KADIOĞULLARI
Danışman: PROF. DR. EMİN ZEKİ BAŞKENT
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2005
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering

Özet:
Orman ekosistemlerinin sürdürülebilir planlaması için, geçmişteki durumlarıyla birlikte orman kaynaklarının (bitki örtüsü ve arazi kullanım şekli) zamansal değişimlerinin de anlaşılması oldukça önemlidir. Bu çalışmada, Gümüşhane ilinde, yan ılıman kuşakta yer alan tipik bir dağ ekosistemiyle kaplı 431972 ha alana sahip bir alan ile Bursa İnegöl bölgesinde 177797 ha orman alanında, orman kaynaklarının değişimi zamansal ve konumsal olarak incelenmiştir. Her iki çalışma alam için, 1987-2001 yılı Landsat TM uydu görüntüleri sınıflandırılmış ve 1971, 1987, 1993, 2004 yılı meşcere tipleri haritaları Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) konumsal analizleri ile değerlendirilmiştir. Ayrıca, her iki alanda orman kaynaklarının konumsal yapısındaki değişimi FRAGSTATST ile belirlenmiştir. Yapılan analizlere göre; Gümüşhane'de 1971 ve 1987 yıllan arasında orman alanlarında %0,5 oranında azalma ve ziraat, mera, çayırlık ve çalılık alanlarında ise %0,5 oranında artış olmuştur. 1987 ve 2000 yıllan arasında ise, ormanlık alanlarda %1,6 oranında artış olmuştur. İnegöl bölgesinde ise, ormanlık alanlarda 1972 ve 1993 yılları arasında %3,4; 1987 ve 2001 yıllan arasında da %6,7 oranında artış olmuştur. Konumsal yapı bakımından incelendiğinde, Gümüşhane bölgesinde, patch sayısı ve şekil indeksi 1971 ve 1987 yıllan arasında azalmış, 1987-2000 yıllan arasında ise artmıştır. Ancak,, doğal gençleştirme ve ağaçlandırma çalışmaları nedeniyle, sonraki dönemlerde orman parçalılığı azalmıştır. Buna rağmen, İnegöl bölgesindeki yoğun orman kullanımı, yasadışı kullanım, yerleşim alanlarının artması ve düz alanlardaki altyapısal gelişmeler, ormanların parçalılığım genel olarak artırmıştır. Her iki alanda da, düzensiz ormancılık faaliyetleri, sosyal baskı ve demografik etmenlere bağlı olarak orman kaynaklarının yapısı ve alan kullanım deseni zaman içerisinde önemli derecede değişmiştir. İki çalışma alam karşılaştırıldığında, 1987-2000 döneminde arazi kullanımı her iki alanda da demografik dinamiklere bağlı olarak ormancılık lehine gelişme göstermiştir. Demografik hareketliliğinin orman yapısının değişiminde kısmen etkili olduğu belirlenmiştir. Sonuçta; orman kaynaklarının etkin ve sürdürülebilir planlanması için zamansal değişimin miktar ve konumsal yapı itibariyle ortaya konulması ve değişime etkili faktörlerin belirlenmesi gerekmektedir. Anahtar Kelimeler: Arazi Kullanımı Değişimi, CBS, Görüntü Analizi, Demografik Değişim, Ormanın Konumsal Yapısı, Orman Amenajmanı

Abstract:
Determination of Temporal Dynamics of Forest Resources Using Remote Sensing and Geographical Information System: Case study in Gümüşhane and İnegöl State Forest Industries Recognition as well as understanding of dynamics of land use pattern as a historical legacy of disturbances is necessary for sustainable management of forest ecosystems. This study analyzed spatial and temporal changes in land use/land cover pattern bom in a typical mountain watershed covering an area of 431972 ha along the Northeastern part of Turkey (Gümüşhane) and in a sub-temperate like alluvial forest land covering an area of 177797 ha along the Eagan Sea coast of Turkey (İnegöl). Both areas are studied by comparing classified LANDSAT TM images from 1987 to 2001 and evaluated by GIS analyses of forest cover type maps from 1971, 1987, 1993 and 2004. The study also investigated temporal changes of spatial structure of forest conditions over the period using FRAGSTATST. The results show 0,5% decrease in forest areas whereas 0,5% increased in lowland agricultural area, range land, shrub lands, grasslands and upland agriculture in between 1971 and 1987 in Gümüşhane. Forest areas, however increased 1,6% between 1987 and 2000 in Gümüşhane. Forest areas also increased both in between 1972 and 1993 years (1,6%) and between 1987 and 2001 years (6,7%) in İnegöl. In terms of configuration, the number of forest patches (e.g. stands) and shape index decreased in between 1971 and 1987, but increase in between 1987 and 2000 in Gümüşhane. Patches in the latter periods decreased due to natural forest regeneration and/or plantation establishment. However, forests in İnegöl are generally fragmented in the latter periods due to intensive forest utilization, illegal use, expansion of settlements and infrastructural development in the lowlands. Forest land use pattern in both areas significantly changed over time depending on a number of factors such as unregulated forest management actions, social pressure and demographic movement. When both case areas are compared, land use changes have developed in favor of forestry in both areas over time between 1987 and 2000. The study revealed that demographic movements have a minor effect on the dynamics of land use pattern. In conclusion, both spatial and temporal changes and the factors affecting these changes should be determined for sustainable and effective management of forest resources. Keywords: Land use change; GIS, Image Processing, Spatial Structure of Forest, Demographic Change, Forest Management