Anasınıfı ve ilkokul 4. sınıf öğrencilerinin temsili ve soyut resimli çocuk kitaplarına bilişsel tepkilerinin incelenmesi
An investigation of cognitive responses of kindergarten and primary school 4th grade students to children's books with representational and abstract illustrations
Yazar: GONCA KİRİŞ
Danışman: DOÇ. DR. KEVSER KOÇ
İstanbul Medeniyet Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Sınıf Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Çocukların akıl yürütme becerilerinden nedensel düşünme becerisini gözlemleyebilmek önemlidir. Fakat araştırmalara bakıldığında çocukların  nedensel düşünme becerilerini inceleyen bir çalışmaya rastlanmamıştır. Çocukların bilişsel gelişim düzeylerine göre kitapları algılama düzeylerini belirlemek amacı ile anasınıfı ve ilkokul 4. Sınıf düzeyinde çocuklarla çalışılmıştır. Katılımcıların düşüncelerini derinlemesine anlamak amacı ile nitel çalışma yürütülmüştür. İstanbul ili Esenler ilçesinde amaçsal örnekleme yöntemi ile belirlenen bir ilkokulda çalışma yapılmıştır.  Araştırma için anasınıfı düzeyinde 5 kız 5 erkek, ilkokul 4. Sınıf düzeyinde 5 kız 5 erkek öğrenci belirlenerek çalışma yürütülmüştür. Çocuklarla bire bir görüşme yapılarak veriler toplanmıştır. Çocuklara soyut resimlere sahip Leo  Lionni'nin Pezzettino ve temsili resimlere sahip Sara Şahinkanat'ın Üç Kedi Bir Dilek kitaplarının resimleri araştırmacı tarafından çocuklara gösterilerek açık uçlu sorular sorulmuştur. Veriler araştırmacı tarafından çocuklara sorulan görüşme soruları ile elde edilmiştir. Bunun için ses kayıtlarından ve araştırmacının notlarından yararlanılmıştır.  Verilerin analizi için nitel analiz yöntemlerinden tematik analiz kullanılmıştır. Çalışmanın bulguları incelendiğinde öğrencilerin Pezzettino kitabındaki soyut resimlerden yola çıkarak daha fazla tahmin cümlesi kullandıkları görülmüştür. Üç Kedi Bir Dilek kitabında ise çocuklar resimlerden yola çıkarak sayfada olanlara kolayca ulaşabilmişlerdir. Soyut resimler daha fazla çağrışım yaptığından çocukların tahmin ifadelerinin çok olduğu düşünülmektedir. Araştırma sonuçlarına göre nedensel akıl yürütme becerileri ölçüldüğünde daha iyi olan öğrenciler çıkarım, tahmin, açıklama kategorilerinde daha çok cümle sarf ederlerken, bu becerilerde daha geriden takip eden öğrencilerin etiketleme, gözlem, detaylandırma kategorilerinde daha fazla söylemleri olduğu bulunmuştur. Anasınıfı öğrencilerinin neden sonuç ilişkilerini kurarlarken bağlaç kullanmadığı veya yanlış kullandıkları tespit edilmiştir. Dördüncü sınıf öğrencileri cümleleri uygun bağlaçlarla bağlayarak düşüncelerinin nedenlerini anlatmaktadırlar. Anasınıfı öğrencilerinin ifadelerinde ben merkezli düşünmenin etkileri sıkça görülmüştür.  Öğrencilerin taşıdıkları özellikler çevre, aile, okul ortamı ve okul dışı etkenlere göre değişim gösterse de aynı yaş grubu öğrencilerin belirli özellikleri taşıdıkları gözlenmektedir. Çalışmanın bulguları incelendiğinde temsili ve soyut resimli çocuk kitaplarının çocuklarda farklı bilişsel tepkilere yol açtığı görülmüştür. Farklı kitaplarla ve farklı sosyo-ekonomik çevredeki çocuklarla yapılacak çalışmanın alana zenginlik katacağı düşünülmektedir.

Abstract:
It is important to observe children's causal thinking skills among their reasoning skills. However, no study examining children's causal thinking skills was found in the researches. In order to determine the level of children's perception of books according to their cognitive development levels, kindergarten and primary school 4th grade children were studied. A qualitative study was conducted to understand the thoughts of the participants in depth. The study was conducted in a primary school determined by purposive sampling method in Esenler district of Istanbul province.  For the study, 5 girls and 5 boys at the kindergarten level and 5 girls and 5 boys at the 4th grade level were identified and the study was conducted. Data were collected through one-to-one interviews with the children. The pictures of Leo Lionni's Pezzettino, which has abstract pictures, and Sara Şahinkanat's Three Cats and a Wish, which has representational pictures, were shown to the children by the researcher and open-ended questions were asked. The data were obtained through interview questions asked to the children by the researcher. For this, audio recordings and the researcher's notes were used.  Thematic analysis, one of the qualitative analysis methods, was used to analyse the data. When the findings of the study were analysed, it was seen that the students used more prediction sentences based on abstract pictures in the Pezzettino book. In the Three Cats and a Wish book, children could easily reach what was on the page based on the pictures. Since abstract pictures made more associations, it is thought that children's guess statements were more. According to the results of the study, when causal reasoning skills were measured, it was found that students with better causal reasoning skills used more sentences in the categories of inference, prediction, and explanation, while students who lagged behind in these skills had more statements in the categories of labelling, observation, and elaboration. It was found that kindergarten students did not use conjunctions or used them incorrectly while establishing cause and effect relationships. Fourth grade students explained the reasons for their thoughts by connecting the sentences with appropriate conjunctions. The effects of self-centred thinking were frequently observed in the statements of kindergarten students.  Although the characteristics of students vary according to the environment, family, school environment and factors outside the school, it is observed that students in the same age group have certain characteristics. When the findings of the study were analysed, it was seen that children's books with representational and abstract pictures caused different cognitive reactions in children. It is thought that further studies with different books and children from different socio-economic environments will enrich the field.