Çocukların mizaç özellikleri dental bekleme odası tercihlerini etkiler mi?
Do temperament characteristics of children affect their preferences for dental waiting room?
Yazar: GİZEM AVCI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NAGEHAN YILMAZ
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Diş Hekimliği Fakültesi / Pedodonti Ana Bilim Dalı
Derece: Diş Hekimliği Uzmanlık, 2021
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry
Dizin: Anksiyete = Anxiety ; Dental anksiyete = Dental anxiety ; Kişilik özellikleri = Personality traits ; Mizaç = Temperament ; Çocuklar = Children

Özet:
Hastalarda tedaviden önce bekleme odasındaki bekleme eylemi sırasında dental anksiyete oluşabileceği bilinmektedir. Bekleme odalarının fiziksel çekiciliği arttırılarak çocukların bekleme deneyimini iyileştirmek ve preoperatif anksiyetenin azalmasını sağlamak mümkün olabilir. Bu çalışmada preoperatif anksiyeteyi azaltmada önemli olan dental bekleme odalarının düzenlenmesinde araştırmanın sonucunda elde edilen çocuk tercihlerini kullanmak ve hatta farklı mizaç özelliklerine sahip çocukların kooperasyonunu arttırmak amaçlı farklı tasarımlarda bekleme odalarının oluşturulmasında fikir vermek amaçlanmaktadır.
Çalışmaya 6-11 yaş aralığında 150 çocuk katıldı. Anketlerin tamamı uygulanmadan önce ilk olarak ''Duygusallık, Aktivite ve Sosyallik Mizaç Anketi (EAS Mizaç Anketi)'' gözlemciler arası güvenilirliği ölçmek için çalışmaya dahil edilmeyen 15 adet katılımcıya aynı ziyarette hem baş araştırmacı hem de çalışmadaki farklı bir çocuk diş hekimi tarafından uygulandı. İki hafta sonra testlerin güvenilirliğini ölçmek amacıyla EAS Mizaç Anketi baş araştırmacı tarafından 15 çocuğun her birine tekrar uygulandı. Sonrasında baş araştırmacı tarafından 150 çocuğa ''Modifiye Bekleme Odası Tercihleri Anketi (MBOTA)'' ve ''Çocuk Korku Değerlendirme Skalası-Dental Alt Ölçeği (ÇKDS-DAÖ)''; ebeveynlere EAS Mizaç Anketi ve demografik veri anketi uygulandı. 
Duygusallık, Aktivite ve Sosyallik Mizaç Anketi'nin gözlemciler arası uyumunun tespitinde Cohen's Kappa testi ve iki hafta arayla uygulanan anketleri karşılaştırmak için Wilcoxon testi uygulandı. Çalışma verileri değerlendirilirken Mann-Whitney-U testi, Kruskal Wallis testi, Bonferroni düzeltmesi ile birlikte Mann-Whitney-U testi ve Spearman's rho korelasyon analizi kullanıldı. Tüm analizlerde p<0.05 düzeyi anlamlı olarak kabul edildi.
Çalışmamızda demografik veri soruları olan anne ve baba eğitim düzeyi, aile geliri, anne ve baba mesleği, çocukların gittikleri okulun tipi, babayla beraber yaşama durumu, ailedeki toplam çocuk sayısı ve küçük kardeş sayısı ile çocukların mizaçları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olmadığı (p>0.05), büyük kardeş sayısı ile duygusallık alt grubunun zayıf ama istatistiksel olarak anlamlı düzeyde negatif yönde ilişkili olduğu saptandı (r=-0.206, p=0.012; p<0.05). 
Çalışmada katılımcılara uygulanan EAS Mizaç Anketi ile yaş ve cinsiyet gruplarına göre farklılıklarını belirlemek adına yapılan analizler sonucunda, duygusallık ve sosyallik puanları ile yaş grupları arasındaki ilişkinin istatistiksel olarak anlamlı düzeyde olduğu ve hem duygusallık hem de sosyallik puanlarının artan yaşla birlikte azaldığı belirlendi (p=0.043; p<0.005, p=0.014; p<0.005). Aktivite ile utangaçlık puanlarıyla yaş grupları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunamadı (p>0.05). Cinsiyet ile EAS Mizaç Anketi alt grupları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunamadı (p>0.05).
Utangaçlık alt grubuyla, ÇKDS-DAÖ alt gruplarından düşük-yüksek derecede anksiyete arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki olduğu ve utangaçlık puanları ile ÇKDS-DAÖ puanlarının beraber arttığı belirlendi (p=0.001; p<0.017). 
MBOTA soruları ile mizaç alt grupları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunamadı (p>0.05). MBOTA için genel yüzdelik tercihlere bakıldığında ise çocukların sekreter cinsiyeti olarak kadını, müzik olarak pop müziği, parfüm kokusu için gül gibi çiçek kokularını, ışıklandırma için güneş ışığını, oda olarak bir ya da iki çocuğun olduğu sessiz odayı, duvar dekorasyonu için Mickey Mousse gibi karakter resimlerini, duvar rengi için maviyi, mobilya olarak puf veya armut koltuğu ve beklerken yapılacak aktivite olarak kitap okumayı diğer seçeneklere göre daha çok tercih ettiği saptandı. Çocukların tablet ve cep telefonundan videolar ile televizyondan çizgi film izlemek istedikleri saptandı. Bekleme odalarında çocukların ebeveyn veya yakınlarıyla birlikte beklemek istedikleri ve  onları bekleme odasından velilerinin alıp bırakmasını istedikleri bulgulandı. Çocukların bekleme odasında beklerken diğer duygulara nazaran daha çok mutlu hissettikleri tespit edildi. Ek olarak çocukların, içerisinde çiçek olan bekleme odasında beklemek istedikleri bulgulandı.
Dental anksiyete gösterme ihtimalleri genellikle yüksek olan duygusal ve utangaç alt gruplarındaki çocukların istatistiksel olarak anlamlı olmasa da çalışmamızda parfüm olarak nane karanfil gibi baharat kokusunu, ışık olarak güneş ışığını, renk olarak maviyi yüksek oranda tercih ettikleri saptandı. Ayrıca bekleme odasında ebeveyn ve yakınlarıyla beklemek istedikleri ve beklerken diş ve fırçalama ile ilgili videolar izlemek istedikleri bulundu. 
Bekleme odası tercihleri ile mizaç arasında bir ilişki olmadığını ancak çocukların bekleme odası genel tercihleri ile utangaç ve duygusal çocukların tercihlerinin bekleme odaları hazırlanırken dikkate alınmasının, çevresel unsurlar sayesinde çocukların anksiyetesinin azaltılmasına yönelik stratejilerin geliştirilmesi adına yararlı olabileceği düşünüldü.
Anahtar Kelimeler: Mizaç, Dental bekleme odası, Anksiyete, Çocuk

Abstract:
It is known that dental anxiety may occur during the waiting action in the waiting room before the treatment in patients. By increasing the physical attractiveness of waiting rooms, it may be possible to improve the waiting experience of children and reduce preoperative anxiety. In this study, it is aimed to give an idea about the arrangement of dental waiting rooms, which are important in reducing preoperative anxiety, to use the child preferences obtained as a result of the research, and even to create waiting rooms in different designs in order to increase the cooperation of children with different temperaments.
150 children between the ages of 6-11 participated in the study. Before all of the questionnaires were administered, the "Emotionality, Activity and Sociability Temperament Survey (EAS Temperament Survey)" was first administered to 15 participants who were not included in the study, by both the principal researcher and a different pediatric dentist in the study, at the same visit, in order to measure the inter-observer reliability. Two weeks later, the EAS Temperament Survey was administered to each of the 15 children again by the principal investigator to measure the reliability of the tests. Afterwards, the "Modified Waiting Room Preferences Questionnaire (MWRPQ)" and " Children Fear Survey Schedule-Dental Subscale (CFSS-DS)" were applied to 150 children; EAS Temperament Survey and demographic data questionnaire were applied to parents by the principal researcher.
The Cohen's Kappa test was used to determine the interobserver agreement of the Emotionality, Activity and Sociability Temperament Survey, and the Wilcoxon test was used to compare the questionnaires administered at two-week intervals. While evaluating the study data, Mann-Whitney-U test, Kruskal Wallis test, Mann-Whitney-U test with Bonferroni correction, and Spearman's rho correlation analysis were used. p<0.05 level was considered significant in all analyzes.
In our study, there was no statistically significant relationship between the demographic data questions (mother-father education level, family income, mother-father profession, type of school the children attend, living with the father, the total number of children in the family and the number of younger siblings) and the temperament of the children (p> 0.05), a weak but statistically significant negative correlation was found between the number of older siblings and the emotionality subgroup (r=-0.206, p=0.012; p<0.05).
As a result of the analyzes made to determine the differences according to age and gender groups with the EAS Temperament Questionnaire applied to the participants in the study, it was determined that the relationship between emotionality and sociability scores and age groups was statistically significant, and that both emotionality and sociability scores decreased with increasing age (p=0.043; p<0.005, p=0.014; p<0.005). No statistically significant relationship was found between activity and shyness scores and age groups (p>0.05). No statistically significant relationship was found between gender and EAS Temperament Survey subgroups (p>0.05).
It was determined that there was a statistically significant relationship between the shyness subgroup and the low-high degree of anxiety, which is one of the CFSS-DS subgroups and it was determined that shyness scores and CFSS-DS scores increased together (p=0.001; p<0.017).
No statistically significant relationship was found between MWRPQ questions and temperament subgroups (p>0.05). When we look at the general percentage preferences for MWRPQ, it is seen that the children prefer women as the gender of the secretary, pop music as the music, flower scents such as roses for the perfume scent, sunlight for the lighting, a quiet room with one or two children as the room, character paintings such as Mickey Mousse for the wall decoration, blue for wall color, pouffe or pear chair as furniture and reading a book as an activity more than other options while waiting. It was determined that the children wanted to watch videos on tablets and mobile phones and cartoons on television. It was found that the children wanted to wait in the waiting rooms with their parents or relatives, and they wanted their parents to pick them up and drop them off from the waiting room. It was determined that the children felt more happy to compared other emotions while waiting in the waiting room. In addition, it was found that the children wanted to wait in the waiting room with flowers.
Although it was not statistically significant, it was found that the children in the emotionality and shyness subgroups, who were generally more likely to show dental anxiety, preferred the scent of spices such as mint and cloves as perfumes, sunlight as light, and blue as color. It was also found that children wanted to watch videos about teeth and brushing and  they wanted to wait with their parents and relatives.
It was thought that there was no relationship between waiting room preferences and temperament, but considering the general preferences of the children's waiting room and the preferences of shy and emotional children while preparing the waiting rooms would be beneficial for the development of strategies to reduce children's anxiety through environmental factors.
Keywords: Temperament, Dental waiting room, Anxiety, Child