Şanlıurfa ilinde çalışan aile hekimlerinin akılcı antibiyotik kullanımı konusunda bilgi tutum ve davranışları
Knowledge attitudes and behaviors of family physicians working in Şanliurfa regarding the rational use of antibiotics
Yazar: RAMAZAN AYHAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ŞENAY KOÇAKOĞLU ; DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET REŞAT CEYLAN
Harran Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Akılcı ilaç kullanımı = Rational drug use ; Antibiyotikler = Antibiotics ; Bilgi = Knowledge ; Doktorlar = Physicians ; Tutumlar = Attitudes ; Şanlıurfa = Şanlıurfa

Özet:
Giriş ve Amaç: Antibiyotikler, hekimlerin reçetelerinde en sık yer alan ilaç gruplarından
biridir. Aynı zamanda, ne yazık ki, tüm dünyada uygunsuz kullanımın en fazla olduğu ilaç
grubudur. Uygunsuz kullanımın en önemli sonucu olan ve zaman içinde giderek artan antibiyotik
direnci hem ülkemizde hem de dünyada oldukça önemli bir sorun teşkil etmektedir. Bu çalışmamız
ile aile hekimlerinin akılcı antibiyotik kullanımı konusundaki bilgi, tutum ve davranışlarını
değerlendirmeyi ve akılcı antibiyotik kullanımı hakkında farkındalık oluşturmayı amaçladık.
Yöntem: Kesitsel nitelikteki bu çalışma, Şanlıurfa il merkezi ve ilçelerinde Ocak 2020-
Mart 2020 tarihleri arasında görev yapmakta olan ve gelişigüzel örnekleme yöntemi ile ulaşılabilen
272 aile hekimi ile yapılmıştır. Veriler, anket yöntemi kullanılarak toplandı. Anketimiz, hekimlerin
sosyodemografik verileri ile, akılcı antibiyotik kullanımı hakkında bilgi ve tutumlarını ölçen toplam
44 sorudan oluşmuştur. Verilerin analizi Statistical Package for the Social Science 25 (SPSS 25)
programı ile yapılmış ve %95 güven aralığı ve %5 hata payı ile çalışılmıştır.
Bulgular: Çalışmaya dahil edilen 272 aile hekiminin %78,7'si (n=214) erkek, %21,3'ü
(n=58) kadın olup yaş ortalaması 36,37±8,95 yıldır. Hekimlerin %95,2'si (n=259) pratisyen hekim
ve %4,8'i (n=13) aile hekimliği uzmanıdır. Hekimlerin en sık reçete ettikleri ilaçlar %80,9 ile
(n=220) ağrı kesici grubu ilaçlardır. Hekimlerin %55,1'nin (n=150) reçetelerinin %25-50'sinde
antibiyotik yer almaktadır. En sık antibiyotik yazılan hastalık %72,4 ile (n=197) üst solunum yolu
enfeksiyonları, en sık reçete edilen antibiyotikler ise %74,6 ile (n=203) penisilin grubudur.
Hekimler; üst solunum yolu enfeksiyonlarında ilk olarak %75,7 oranı ile (n=206) b-laktamaz inh.
ile kombine penisilin, alt solunum yolu enfeksiyonlarında %61,8 ile (n=168) makrolid, üriner
sistem enfeksiyonlarında %44,9 ile (n=122) kinolon tercih ederken, gastroenteritlerde ise
hekimlerin %53,7'si (n=146) ilk olarak destek tedavisi tercih etmiştir. Hekimlerin antibiyotik
yazma kararında öncelikle %78,3 (n=213) oranında önceki deneyimler, ardından %55,5 (n=151)
standart rehberler ve tedavi kılavuzları etkili olmuştur. Hekimlerin %43,4'ü (n=118) bazen,
IX
%23,9'u (n=65) genellikle, %23,5'i ise (n=64) nadiren tanı ve tedavi rehberlerinden
faydalanmaktadır. Hekimlerin %88,2'si (n=240) mezuniyet öncesi veya sonrasında akılcı
antibiyotik kullanımı ile ilgili eğitim almış, %88,6'sı (n=241) Sağlık Bakanlığı'nın akılcı
antibiyotik kullanımı ile ilgili çalışmalarından haberdar olup, %60,7'si (n=165) ise akılcı antibiyotik
kullanımı hakkında eğitim almak istediğini ifade etmişlerdir.
Sonuç: Çalışmamıza katılan hekimlerin, birinci basamakta beklenenden daha yüksek
oranda antibiyotik reçete ettikleri, tanı ve tedavi rehberlerinden yeteri kadar faydalanmadıkları
görülmüştür. Hekimlerin tercih ettikleri antibiyotik türleri literatürdeki diğer çalışmalarla benzerlik
göstermekte ve tedavi klavuzlarına uymaktadır. Akılcı antibiyotik kullanımı konusunda eğitim alan
katılımcı hekimler, akılcı antibiyotik kullanımı konusunda kendilerini daha yeterli düzeyde
görmektedirler. Gerek mezuniyet öncesi gerekse de mezuniyet sonrası eğitimlerle hekim adayları ve
hekimler antibiyotiklerin akılcı kullanımı hakkında bilinçlendirilmelidir.
Anahtar Kelimeler: Antibiyotik, Akılcı Antibiyotik Kullanımı, Antibiyotik Direnci, Aile
Hekimleri, Bilgi, Tutum.

Abstract:
Objective: Antibiotics are one of the most common drug groups in physician's
prescriptions. At the same time, unfortunately, it is the group of drugs with the most improper use
worldwide. Antibiotic resistance, which is the most important result of improper use and gradually
increasing over time, is a very important problem both in our country and in the world. With this
study, we aimed to evaluate the knowledge, attitudes and behaviors of family physicians about
rational antibiotic use and to raise awareness about rational antibiotic use.
Methods: This cross-sectional study was made with 272 of the family physicians working
in Sanliurfa city center and its districts , between January 2020 and March 2020. The data were
collected by using the survey method. Our questionnaire consists of a total of 44 questions
measuring sociodemographic data and physicians' knowledge and attitudes about rational antibiotic
use. The data were analyzed by the Statistical Package for the Social Science 25 (SPSS 25) program
and studied with 95% confidence interval and 5% margin of error.
Results: 78.7% (n=214) of the 272 family physicians included in the study are male and
21.3% (n = 58) are women and the average age is 36.37 ± 8.95 years. 95.2% (n=259) of the
physicians are general practitioners and 4.8% (n=13) are family medicine specialists. The drugs
most frequently prescribed by physicians are pain medication group with 80.9% (n=220).
Antibiotics are included in 25-50% of prescriptions of 55.1% (n=150) of physicians. The most
common antibiotic prescribed disease is upper respiratory tract infections with 72.4% (n=197), and
the most commonly prescribed antibiotics are penicillin group with 74.6% (n=203). While 75.7%
(n=206) of the doctors firstly prefer beta lactamase inhibitors combined with penicillin in upper
respiratory tract infections, 61.8% (n=168) macrolides in lower respiratory tract infections and
quinolones in urinary tract infections, 53.7% (n=146) of them preferred firstly supportive therapy
for gastroenteritis. With the rate of 78.3% (n=213), previous experience and the rate of 55.5%
(n=151), standard guides or treatment guidelines were effective in the physicians' decision to write
XI
antibiotics. The answers given by the physicians to the 'use of diagnosis and treatment guidelines';
43.4% (n=118) were 'sometimes', 23.9% (n=65) were 'generally' and 23.5% (n=64) were 'rarely'.
88.2% (n=240) of physicians received training on rational antibiotic use before or after graduation,
88.6% (n=241) are aware of the rational antibiotic use of the Ministry of Health and 60% 7 (n=165)
stated that they wanted to receive training on rational antibiotic use.
Conclusion: It was observed that the physicians who participated in our study prescribed
antibiotics at a higher rate than expected in primary care and did not benefit from the diagnostic and
treatment guidelines sufficiently. Antibiotic types preferred by physicians are similar to other
studies in the literature and comply with treatment guidelines. Those who were trained about
rational antibiotic use among the participants see themselves at a more adequate level than rational
antibiotic use. Physicians and candidate physicians should be made conscious about the rational use
of antibiotics, both before and after graduation.
Key Words: Antibiotic, Rational Antibiotic Use, Antibiyotic Rezistanse, Family Doctors,
Knowledge, Attitude.