Okul öncesi, sınıf öğretmeni ve fen bilimleri öğretmenlerinin evrensel fen okuryazarlık düzeylerinin belirlenmesi
Determining the universal science literacy levels of preschool, classroom teachers and science teachers
Yazar: KAMİL ANGAY
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ZEHRA MOLU
Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Fen bilgisi eğitimi = Science education

Özet:
Fen okuryazarı bireylerin oluşturduğu toplumlar bilgiye erişim, bilginin kullanılması ve yeni bilgiler oluşturmada diğer toplumlardan önde olur ve değişen şartlara daha hızlı uyum sağlarlar. Öğretmenler, fen okuryazarlığını sınıfa dahil etmek ve öğrencilere fen okuryazarlığını kazandırmada önemli bir aracı olarak rol oynamaktadır. Fen okuryazarı bireyleri yetiştirebilmek için öncelikle öğretmenlerin rol model olması dolayısıyla fen okuryazarı bireyler olması gerekmektedir. Bu araştırma, okullarda fen eğitimi uygulayıcısı olarak okul öncesi öğretmeni, sınıf öğretmeni ve fen bilimleri öğretmenlerinin fen okuryazarlık düzeylerini belirlemek ve bunu etkileyen etmenlerin tespit edilmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırma Ankara ili Yenimahalle ilçesinde görev yapan 156'sı okul öncesi, 167'sı sınıf ve 183'ü fen bilimleri olmak üzere 506 öğretmen ile yürütülmüştür. Araştırma betimsel türde tarama modeli olup, katılımcılarla yüz yüze görüşme yöntemiyle anket form uygulanarak gerçekleştirilmiştir. Anket form ile öğretmenlerin demografik bilgileri toplanmış ve evrensel fen okuryazarlık ölçeği (EFOYÖ) kullanılarak fen okuryazarlık düzeyleri belirlenmiş ve aldıkları puanlar "çok düşük"ten "çok yüksek"e doğru olmak üzere 5 sınıfta gruplandırılmıştır. Araştırmaya katılan öğretmenlerin EFOYÖ'den aldıkları puan 200,5±25,0 olarak saptanmıştır. En yüksek ortalama puan fen bilimleri öğretmenlerine (221,9±14,8) ait olup onları okul öncesi öğretmenleri takip ederken (192,6±18,8), en düşük puanı ise sınıf öğretmenleri (184,5±22,5) almıştır. Okul öncesi ve sınıf öğretmenlerinin çoğunluğu EFOYÖ'ne göre yüksek fen okuryazarlık düzeyine sahipken,  fen bilimleri öğretmenlerinin büyük çoğunluğunun fen okuryazarlık düzeyi çok yüksek olarak belirlenmiştir. Evrensel fen okuryazarlık puanına eğitim durumu, mezun olunan lise türü, mesleki kıdem, sosyoekonomik durum değişkenlerinin etkisi olduğu tespit edilirken; cinsiyet, yaş, eğitim gördüğü çevre değişkenlerinin etki etmediği belirlenmiştir. Bu araştırma sonuçlarından hareketle öğrencileri teşvik eden, onların üst düzey düşünme yeteneklerine, keşfetme, inovasyon yapabilme ve yeni ürün geliştirebilmelerine imkan sağlayan öğretmenlerin evrensel fen okuryazarlık düzeyini arttırılması için okul öncesinden başlamak üzere yükseköğretime kadar fen okuryazarlığına yönelik eğitim sürecinde yer alan öğretmenlerin mesleki eğitim, kurs ve seminerlerle bilgilerinin tazelenmesi, geliştirilmesi ve bu güncellemelerin takip edilmesi oldukça önem taşımaktadır.

Abstract:
Societies formed by science literate individuals are ahead of other societies in accessing information, using information and creating new knowledge and adapt to changing conditions faster. Teachers play an important role as an important mediator in incorporating science literacy into the classroom and helping students acquire science literacy. In order to raise science literate individuals, firstly, teachers should be role models and therefore should be science literate individuals. This study was conducted to determine the science literacy levels of preschool teachers, classroom teachers and science teachers as science education practitioners in schools and to determine the factors affecting this level. The research was conducted with 506 teachers, 156 of whom were preschool teachers, 167 were classroom teachers and 183 were science teachers, working in Yenimahalle district of Ankara province. The research is a descriptive type survey model and was carried out by applying a questionnaire form by face-to-face interview method with the participants. Demographic information of the teachers was collected with the questionnaire form and their science literacy levels were determined by using the Global Scientific Literacy Questionnaire (GSLQ) and their scores were grouped in 5 classes from "very low" to "very high". The mean score of the teachers who participated in the study was found to be 200.5±25.0. The highest mean score belonged to science teachers (221,9±14,8), followed by preschool teachers (192,6±18,8) and the lowest score was obtained by classroom teachers (184,5±22,5). While the majority of pre-school and primary school teachers had high science literacy level according to GSLQ, the majority of science teachers had very high science literacy level. While it was determined that the variables of educational status, type of high school graduated from, professional seniority, socioeconomic status had an effect on the universal science literacy score, the variables of gender, age, and environment of education had no effect. Based on the results of this research, in order to increase the universal science literacy level of teachers who encourage students and enable them to develop higher level thinking skills, discovery, innovation and new products, it is very important to refresh and improve the knowledge of teachers who take part in the education process for science literacy from pre-school to higher education with vocational training, courses and seminars and to follow these updates.