Yaşlı mutluluğunu belirleyen faktörlerin analizi
Analysis of factors determining elderly happiness
Yazar: ZUHAL AYHAN
Danışman: PROF. DR. MUHSİN KAR
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Politika Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Sosyal Hizmet = Social Work
Dizin: Mutluluk = Happiness ; Sosyal hizmetler = Social services ; Sosyal politika = Social policy ; Yaşlılar = Aged ; Öznel mutluluk = Subjective happiness

Özet:
Dünya nüfusu ve içerisindeki yaşlı nüfus oranı hızlı bir şekilde artmaktadır. Bu çalışma 65 yaş üstü yaş almış bireylerin hangi koşul ve durumda mutlu olduğu, formel ve enformel desteklerin varlığının mutluluklarına etkisi ve bunları karşılama durumunu incelemek amaçlanmıştır. Ankara İli ve merkez ilçelerinde yer alan 65 yaş üstü yaşlı bireyler ile gerçekleştirilmiştir. Bu araştırmanın örneklemi maksimum çeşitlilik (nicel) ve amaçlı örnekleme (nitel) ile belirlenmiştir. Çalışmanın örneklem kriterlerini Ankara' da yer alan 65 yaş üstü yaşlı bireylerin gönüllük esası çerçevesinde katılım gösterme ve bilişsel durum değerlendirme testi şeklinde belirlenmiştir. Bu kriteleri taşıyan 228'i kadın, 212 erkek (nicel-440) ve 17 erkek, 10 kadın (nitel-27) katılım ile araştırma süreci yürütülmüştür. Araştırma karma yöntem desenlerinden biri olan yakınsayan paralel desen kullanılmış olup, nicel ve nitel bulguların elde edilmesi eş zamanlı gerçekleşmiştir. Nicel verilerin toplanması aşamasında Butler ve Kern (2016) tarafından geliştirilen ve ölçeğin Türkçeye uyarlaması Demirci ve diğerleri (2017) tarafından yapılmış olan beş boyutlu PERMA ölçeği ve Sosyo-Demografik anket kullanılmıştır. Yaşlı bireylerin bilişsel durumunu değerlendirme testi uygulandıktan sonra PERMA ölçeğinin çalışmanın örnekleminde iyi oluş seviyesini ölçmede başarılı olup olmadığı ölçüm modeli incelenerek kontrol edilmiştir. Ölçüm modelinde yer alan gözlenen değişkenlerin gizil değişkenleri temsil etme kabiliyeti, AMOS 23.0 programı ile doğrulayıcı faktör analizi (DFA) yapılarak kontrol edilmiştir. DFA öncesinde ölçekte yer alan ifadelerin faktör yükleri incelenmiş ve ölçek maddelerinin kendi boyutunu ne derecede ölçtüğü açıklanan ortalama varyans (AVE) skorları ile kontrol edilmiştir. İlk olarak ölçüm modelinin kabaca kendi gizil yapılarını ölçmede ne derece başarılı olduğu AVE, bileşik güvenilirlik katsayısı (CR) ve Cronbach alfa değerleri ile kontrol edilmiştir. AVE, CR ve Cronbach alfa değerlerinin iyi ya da kabul edilebilir sınırlar içinde olduğu görülmektedir. Nitel verilerin toplanması sürecinde ise on bir soruluk yarı-yapılandırılmış görüşme formu araştırmacı tarafından oluşturulmuş ve katılımcılara uygulanmıştır. Elde edilen nicel verilerin analiz aşamasında betimsel analiz '' parametrik ve nonparametrik testler'' kategorisinde fark analizleri kapsamında ilk olarak iki alt grubu olan değişkenlerin t testi analizleri yapılmış sonrasında ikiden fazla alt grubu olan değişkenler için ANOVA-Welch ve Brown-Forsythe testleri yapılmıştır. Nitel (yarı-yapılandırılmış) görüşmeler içerik analizi ile gerçekleştirilmiştir. Nitel ve Nicel veriler ayrı ayrı analiz edilmiş olup yakınsayan paralel desenin doğasına uygun şekilde nitel ve nicel sonuçlar ilişkilendirilmiştir. Araştırmanın sonuçlarına göre yaşlı bireylerin mevcut olan sosyo demografik bilgiler, eşe ilişkin bilgiler ve sağlık durumları, yaşadığı yer, ekonomik durum ve toplum içerindeki birey ve toplumsal sorunlar açısından değerlendirilerek iyi oluş/mutluluk düzeyleri ele alınmıştır. Yaşlı bireylerin yaşamları büyük oranda rutin olan yaşamsal hayatın içinde, yalnız kalan ve yoksullaşan sağlık koşulları nedeni ile kendilerine yetememesinden kaynaklı, bireysel çeşitli sosyo-kültürel ve ekonomik sorunlar yaşandığı gözlemlenmektedir. Bu araştırma bu belirtilen tüm koşulların iyi oluş/mutluluk boyutunu değerlendirmeleri açısından dikkat çekerken, yaşlı bireyleri ilgilendiren bireysel ve toplumsal konuları içeren değişkenlerin de kapsamlı şekilde incelenerek iyi oluş/mutluluk düzeylerine etkisi yönünden değerlendirmeye alınmıştır Yaşlı bireylerin, yaşlılık ve mutluluğa, aile içerisindeki kişiler arası ilişkilerine, özlemlerine ve aktif ve sağlıklı yaşlanmanın ve kuşaklar arası etkileşime ilişkin konuların yaşlı bireylerde yaşamda karşılığı olan mutlulukları üzerine etkisinin sonuçları dikkat çekicidir. Bu çalışmada elde edilen sonuçlar ışığında toplumda yaşlı mutluğunun desteklenmesi için tüm yaşam dinamiklerinin iyileştirilmesi önerilmektedir.

Abstract:
The world population and the proportion of the elderly population in it are increasing rapidly. It is aimed to examine the conditions and situations in which individuals over 65 are happy, the effect of the presence of formal and informal supports on their happiness and the state of meeting them in this study. It has been carried out with elderly individuals over the age of 65 in Ankara province and its central districts. The sample of this research has been determined by maximum variation (quantitative) and purposive sampling (qualitative). The sampling criteria of the study has been determined as voluntary participation and cognitive status assessment test of elderly individuals over the age of 65 in Ankara. The research process has been carried out with the participation of 228 women, 212 men (quantitative-440) and 17 men and 10 women (qualitative-27) who met these criteria. The convergent parallel design, which is one of the mixed method designs has been used in the research and the quantitative and qualitative findings have been obtained simultaneously. The five-dimensional PERMA scale and Socio-Demographic questionnaire developed by Butler and Kern (2016) and adapted to Turkish by Demirci et al (2017) has been used during the collection of quantitative data. After applying the test to evaluate the cognitive status of the elderly individuals, whether the PERMA scale was successful in measuring the level of well-being in the study sample has been checked by examining the measurement model. The ability of the observed variables in the measurement model to represent latent variables has been checked by performing confirmatory factor analysis (CFA) with AMOS 23.0 programme. Before the CFA, the factor loading of the statements in the scale have been examined and the extent to which the scale items measure their own dimension has been checked with the declared meaning variance (DMV) scores. First, the success of the measurement model in roughly measuring its own latent structures has been checked with AVE, composite reliability coefficient (CR), and Cronbach's alpha values. It was seen that DMV, CR and Cronbach's alpha values may be accepted to be good or within acceptable limits. A semi-structured interview form with eleven questions was created by the researcher and applied to the participants in the process of collecting qualitative data. In the analysis phrase of the quantitative data obtained, firstly, t-test analyzes of the variables with two subgroups were performed within the scope of difference analyzes in the category of descriptive analysis "parametric and nonparametric tests" and then ANOVA-Welch and Brown-Forsythe tests have been performed for variables with more than two subgroups. Qualitative (semi-structured) interviews have been conducted with content analysis. Qualitative and quantitative data have been analyzed separately, and qualitative and quantitative results have been correlated in accordance with the nature of convergent parallel design. The socio-demographic information, information about the spouse and health status of the elderly individuals, their place of residence, economic situation, and the individual and social problems in the society have been evaluated in the terms of their well-being/happiness levels according to the results of the research. It is observed that the elderly individuals experience various socio-cultural and economic problems due to the fact that they cannot be self-sufficient due to the health conditions that are lonely and impoverished in their lives, which are largely routine. While this research draws attention in terms of evaluating the well-being/happiness dimension of all these conditions, the variables including individual and social issues that concern elderly individuals were also comprehensively examined and evaluated in terms of their effects on well-being/happiness levels. The results of the effects of the issues related to old age and happiness, interpersonal relationships in the family, their aspirations, active and healthy aging and intergenerational interaction on the happiness of elderly individuals in life are remarkable. It is recommended to improve all life dynamics in order to support the happiness of the elderly in society in the light of the results obtained in this study.