Ortaöğretim kurumlarında yöneltme uygulamalarının okul yöneticilerinin görüşlerine göre incelenmesi
The examination of educational guidance activities in secondary education institutions due to the views of school directors
Yazar: FİLİZ NAZLIM
Danışman: PROF. DR. TEMEL ÇALIK
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Mesleki rehberlik = Vocational quidance ; Okul yöneticileri = School administrators ; Ortaöğretim = Secondary education ; Ortaöğretim kurumları = Secondary education institutions ; Rehber öğretmenler = Guidance teacher ; Rehberlik = Guidance ; Rehberlik hizmetleri = Guidance services ; Yöneltme = Orientation ; Yöneticiler = Managers

Özet:
Bu çalışma ile ortaöğretim kurumlarında yöneltme uygulamalarının okul yöneticilerinin görüşlerine göre incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda uygulanan yöneltme çalışmalarının analiz edilerek, yöneltmenin ne düzeyde gerçekleştiğinin ortaya çıkarılması ve uygulamadaki eksiklikler ile aksaklıkların neler olduğunun belirtilmesi ve çözüm önerileri sunulması hedeflenmiştir. Bu araştırma nitel araştırma yönteminde, olgubilim (fenomenoloji) deseninde tasarlanmıştır. Olgubilim deseni farkında olduğumuz fakat derinliğine bir anlayışa sahip olmadığımız olgulara odaklanmaktadır. Bize tamamıyla uzak olmayan ama tam olarak anlamı kavranamayan olguları araştırmayı hedefleyen araştırmalar için olgubilim (fenomenoloji) elverişli bir araştırma zemini oluşturur. Olgubilim çalışmalarında araştırmanın temelini oluşturan ana ögeler araştırmanın odaklandığı olguyu yaşayan ve bu olguyu dışa vurabilecek veya yansıtabilecek bireyler ya da gruplardır. Ölçüt örnekleme yöntemleri bu tür çalışmalar için uygundur. Bu araştırmada ölçüt örneklemesi kullanılmıştır. Araştırmanın yürütüleceği okulların seçiminde temel kriter, okul yöneticilerinin en az beş yıllık yönetici olması ve en az iki yıllık okul çalışanı olması gerekmektedir. Araştırmanın çalışma grubunu Ankara ili Yenimahalle, Çankaya ve Mamak ilçeleri ortaöğretim kurumlarında görev yapan okul yöneticileri oluşturmuştur. Bu araştırmada var olan problem durumunun daha detaylı ve derinliğine incelenebilmesi için yarı yapılandırılmış görüşme tekniği kullanılmıştır. Araştırmanın verileri, 2020-2021 eğitim-öğretim yılı ocak ayında Ankara Valiliğinden alınan izinle Yenimahalle, Çankaya ve Mamak ilçelerindeki devlete bağlı 9 ortaöğretim kurumunda görev yapan 15 okul yöneticisi ile gerçekleştirilmiştir. Araştırma sonuçlarına göre, katılımcıların tamamına yakınının eğitsel rehberlik alanında ders dışı etkinlikleri daha önemli buldukları sonucuna ulaşılmıştır. Eğitsel rehberlik kapsamında önemli görülen bir diğer alan ise seçmeli dersler olarak belirtilmiştir. Ancak katılımcıların yarısı seçmeli derslerin belirlenmesinde merkezi
sınavların ve akademik başarının etkili olduğunu ifade ederken diğer yarısı ise öğrencilerin ilgi ve yeteneklerine göre seçmeli derslerin belirlendiğini belirtmişlerdir. Öğrencilerin ilgi ve yeteneklerinin belirlenmesinde ve geliştirilmesinde okulların fiziki şartlarının belirleyici olduğu sonucuna ulaşılmış ancak tüm öğrencilerin ilgi ve yeteneklerine göre ders seçimi yapabilmesinin fiziki şartlar açısından zor olduğu belirtilmiştir. Katılımcıların yöneltme sürecindeki en çok dile getirdiği sorun ailelerin beklentileri ve bu beklentilerin öğrenci üzerinde oluşturduğu sorunlar olarak ifade edilmiştir. Katılımcılardan bazıları ailelerin öğrencileri kendi isteklerine ve saygınlığı olan mesleklere yönlendirmek istediklerini ifade etmişlerdir. Katılımcıların diğerleri ise, öğrencilerin ilgi ve beklentilerinin ailelerinin istek ve beklentilerinden farklı olduğunda öğrencilerin sorun yaşadıklarını ve kendi tercihlerini değil ailelerinin tercihlerini dikkate aldıklarını ifade etmişlerdir. Genel olarak katılımcı görüşlerine göre, aileler çeşitli nedenlerle öğrencilerin seçimlerini etkilemekte, ailelerin beklentileri öğrencilerde baskı oluşturmakta ve yöneltme sürecinin etkili yapılmasına engel olmaktadır sonucuna ulaşılmıştır. Genel olarak katılımcı görüşlerine göre, rehberlik sisteminin güncellenmesi ve tüm kademelerde yöneltme sürecinin yeniden yapılandırılması gerektiği ifade edilmiştir. Katılımcılara göre öğrencilerin ilgi ve yeteneklerinin ortaya çıkarılması amacıyla sosyal etkinliklerin düzenlenmesinin faydalı olacağı sonucuna ulaşılmıştır. Öğrencilerin ilgi, yetenek ve kişilik özelliklerini ortaya çıkarabilmek için okullarda daha fazla sosyal etkinlik yapılmalıdır, öğrencilerin çok yönlü tanınması için seçmeli derslerin sayısı ve etkinliği artırılmalıdır, hafta sonları yarım gün öğrencilerin dönüşümlü olarak katılabilecekleri sosyal aktiviteler düzenlenmelidir. Ayrıca, öğrencilerin ilgi ve yeteneklerini ortaya çıkaracak teknolojik araç gereçlerin ve fiziki ortamların düzenlenmesi sağlanmalıdır. Yöneltme faaliyetlerinin etkili yapılması için, yönetici, öğretmen, rehber öğretmen ve aile iş birliği içinde olmalı, sürece aktif olarak katılmalı ve öğrenciye baskı yapmadan sürecin içine dahil olmalıdır. Ailelerin yöneltme etkinlikleri ile doğru bilgilendirilmelerini sağlamak için aile eğitimleri düzenlenmeli ve bu sürecin başından itibaren aktif katılımları sağlanmalıdır. Yöneltme sürecinin daha başarılı olması için, yöneltme faaliyetleri erken yaşlarda başlamalı ve sürece dengeli bir şekilde dağıtılmalıdır. Ana sınıfı, temel eğitim, ortaöğretim arasında etkileşimin sağlanabilmesi, bir üst öğrenime doğru ve eksiksiz aktarılabilmesi için yöneltme ile ilgili bir yazılım programı hazırlanmalı; yönetici, öğretmen ve velinin ortak kullanabileceği veri tabanı sistemi oluşturulmalıdır.

Anahtar Kelimeler : Yöneltme, eğitsel yöneltme, mesleki yöneltme

Abstract:
The purpose of this study is to examine educational guidance activities in secondary education institutions due to the views of school directors. With this purpose, it is aimed to find out in which level educational guidance can be implemented by analyzing guidance activities, determine what sort of problems or faults exist in the activities and to offer solutions. The study is designed as a qualitative research in phenomenological patterns. Phenomenological pattern brings the phenomenons into focus, of which we have awareness, yet do not have a full comprehension. Phenomenology gives a possible research opportunity for studies which target to knuckle down phenomenons we know but we don't have a meaningful perception. In phenomenogical studies, the main elements which create a basis for the research are groups or individuals that experience the phenomenon and can reflect or express it. Criterion sampling methods are more favorable for these sort of studies. Hence, criterion-sampling is used in the study. The main criterion for specifying the schools is ted as "the directors of the school should be administrating for minimum five years and working at the institution during two years at least". The directors working at secondary education institutions in Yenimahalle, Cankaya and Mamak districts of Ankara constitutes the sample of the study. Semi-structured interview technique is preferred to investigate the problem elaborately and comprehesively. The data is collected from the interviews conducted with 15 directors of 9 schools located in Yenimahalle, Cankaya and Mamak districts in January, 2021 with the permission of Governate of Ankara. It is concluded that nearly all of the interviewees find out extracurricular activities more important in educational guidance process. Elective/optional courses are referred as another important subject in the content of educational guidance. While half of the participants express that academic and national exam success play an effective role for specifying elective courses, the other point out that elective courses is determined due to interests and talents of students. It is reached out as a consequence that physical conditions of schools is a key factor to develop the interests and talents of students, nevertheless it is indicated that to elect courses and classes for every student's talent and interest is not implementable when taken into consideration the physical environment at schools. The expectations of families and troubles dealt by students which these expectations give rise to are mentioned mostly as problematic by participants. Some of the participants touched on that families have the desire to guide students to prestigious occupations and their own occupational demands. Others allude to the fact that students get into trouble when their interests and expectations differentiate from their families and take into consideration the preferences of their families. It is generally concluded that families intervene into the preferences of students, create pressure on them according to their expectations and hinder an effective guidance procedure. What is more, the guidance system should be renewed and restructured in all levels. I have reached out the conclusion that arranging social activities would be useful in order to blossom the talents and interests of students. More social activities should be conducted at schools to uncover personalities, interests and talents of students. The number and effectiveness of elective courses should be increased for identifying the students in a multi-dimensional way. Social activities which students can participate alternately can be arranged for half a day at weekends. Besides, techonological equipments and pysical environement that help students discover their talents and interests should become available. To implement guidance effectively, administrators, teachers, counsellors and families should collaborate, join actively in process and take part without pressurizing. Family courses should be organized for them to be informed correctly with family guidance activities and family members should join these courses from the beginning actively. Guidance activities should get started from early ages for success and followed in every step of the education procedure. To provide interaction between preschool, primary and secondary education, and transfer it to higher education levels correctly, a software programme related to guidance process and a database which could be used collectively by administrator, teacher and parents should be created.

KeyWords: Guidance, Educational Guidance, Occupational Guidance