Antik Roma dönemi komedyasında metatiyatro: Plautus ve Terentıus
Metathater in Ancient Roman Comedy: 'Plautus and Terentius'
Yazar: DİLŞAD BOZYİĞİT
Danışman: PROF. DR. MÜNİP MELİH KORUKÇU
İstanbul Aydın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Drama ve Oyunculuk Ana Sanat Dalı / Sahne Sanatları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts

Özet:
Metatiyatro/metadrama terimi, 'teatrallik', 'refleksivite', 'teatral yanılsama biçimleri' ya da 'oyun içerisinde oyun' gibi farklı ifadelerle yıllar içerisinde dile getirilmiştir. Lionel Abel tarafından, yeni-eleştirel bir kavram olarak ortaya konmuş olan, bir oyunun drama veya tiyatro olarak kendi doğasına veya performans koşullarına dikkat çeken yönlerini tanımlayan metatiyatro; 1980ler'de post-yapısalcılığın gelişiyle en parlak dönemini yaşamış, takip eden yıllarda da bu kavram üzerine düşünceler, farklı boyutlarıyla değerlendirilmeye devam etmiştir.
Tezimizde, amacımız, öncelikle, zaman içerisinde farklı açılardan bakılmış olan kavramın çerçevesini çizmek ve bu çerçeve doğrultusunda, Plautus ve Terentius'un komedya eserlerinin okumasını gerçekleştirmektir. Antik Roma Komedyası oyunlarında metadramatik öğeler ne ölçüde mevcuttur ve oyunun temel yapısına ne kadar hizmet etmektedir? Oyunların içerdiği metadramatik boyutun, esere kazandırdığı nitelikler üzerinde durulacaktır. Metatiyatro kavramı üzerinden okuma yapılırken, oyunlarda, öncelikle seyirci-oyuncu ilişkisinin nasıl gerçekleştiği, Roma kültür yansımaları ve açık metateatral öğelerin kullanımı değerlendirilmiştir. 
Çalışmamızda, Plautus ve Terentius'un model aldığımız oyunlarında, metatiyatro öğelerinin, iki yazarın, mizahlarını yaratmadaki araçları olarak kullanmış oldukları sonucuna varılmıştır.  İncelediğimiz metateatrik tekniklerin çoğunun nihai amacı komik etkinin yoğunlaştırılmasını içerir. Her iki yazarın oyunlarında da metateatral seçimler, oyunun niteliğini ve yazarların seyirciyle kurmak istedikleri ilişkinin yönelimini belirlemiştir. Plautus kurduğu gerçeklik sınırları içerisine seyirciyi sürekli ve yoğun biçimde dahil ederken; Terentius bu gerçekliğe sınırlı bir müdahale ile, seyirciyle ilişkisini kurmaktadır. 
Anahtar Kelimeler: Metatiyatro, Komedya, Plautus, Terentius, Antik Roma

Abstract:
The term metatheater/metadrama has been expressed over the years with different expressions such as 'theatricality', 'reflexivity', 'forms of theatrical illusion' or 'play within the play'. Metatheatre, introduced by Lionel Abel as a neo-critical concept, describes aspects of a play that draw attention to its own nature or performance conditions as drama or theatre; It experienced its brightest period with the advent of post-structuralism in the 1980s, and in the following years, thoughts on this concept continued to be evaluated from different dimensions.
In our thesis, our aim is, first of all, to draw the framework of the concept, which has been viewed from different perspectives over time, and to read the comedy works of Plautus and Terentius in line with this framework. To what extent are metadramatic elements present in the plays of the Ancient Roman Comedy and how much do they serve the basic structure of the play? Emphasis will be placed on the qualities that the metadramatic dimension of the plays brings to the work. While reading through the concept of metatheater, first of all, how the audience-actor relationship takes place, Roman cultural reflections and the use of open metatheatrical elements in the plays were evaluated.
In our study, it was concluded that in the plays of Plautus and Terentius, which we took as models, the two authors used metatheatre elements as tools to create humor. The ultimate goal of most of the metatheatrical techniques we have examined involves intensifying the comic effect. In both writers' plays, metatheatrical choices determined the nature of the play and the direction of the relationship the writers wanted to establish with the audience. While Plautus constantly and intensively includes the audience within the boundaries of reality he established; Terentius establishes his relationship with the audience with a limited intervention in this reality.
Keywords: Metatheatre, Comedy, Plautus, Terentius, Ancient Rome