Dinlerde arınma ritüellerinin fenomenolojisi
The phenomenology of religious purification rituals
Yazar: NURETTİN AKCAN
Danışman: PROF. DR. DURMUŞ ARIK
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Dinler Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Din = Religion ; Tarih = History

Özet:
Eski medeniyet dinlerinden en gelişmiş evrensel dinlere kadar hemen hemen her dinî gelenekte var olagelen ve dindarın dinî tecrübesinin tezahürlerinden biri olan "arınma ritüelleri"nin icrası, zamanı ve mekânı aşan ortak bir dinî fenomen olarak ortaya çıkmıştır. Diğer yandan tarih boyunca insanoğlu içinde yaşadığı tabiata bağımlı olarak yaşamış, bunun sonucu olarak "su, ateş ve toprak" gibi tabiat fenomenlerinin kirliliği ortadan kaldırdığına inanagelmiştir. Dinî gelenek ve kültürlerde doğası gereği saf olan bu vasıtalar, olumsuzun olumluya güçlü bir dönüştürücüsü olarak görülmüş; bunlarla kurulacak temas veya basitçe maruz kalmanın, kirliliği saflığa dönüştüreceğine olan inanç ise birçok ritüel uygulamayı da beraberinde getirmiştir.
Dinlerin arınma olgusuna bakışını fenomenolojik bir bakış açısıyla ele alan bu tez, giriş ve dört bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde araştırmanın konusu, önemi, amacı ve kavramsal çerçevesi üzerinde durulduktan sonra; birinci bölümde ritüel arınmanın karakteristik özellikleri verilmiştir. İkinci ve üçüncü bölümde arınmaya yönelik dinî hayatta en ilk olandan, günümüze kadar süregelen su, ateş ve toprak vasıtasıyla gerçekleşen ritüel uygulamalar ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Burada arınma anlayışındaki espriyi (öz) yakalayabilmek için mümkün mertebe, ritüellerin en genel şekillerini sıralama ve dinlerin temel görüşlerine inilmeye çalışılmıştır. Tezin dördüncü bölümünde ise elde edilen bilgiler ışığında bilimsel bir bakış açısıyla analiz, sentez ve değerlendirme yapılmıştır.

Abstract:
The performance of purification rituals existing in almost every religious tradition from the religions of the oldest civilizations to the most advanced universal religions and one of the manifestations of the religious experience of the religionist, emerges as a common religious phenomenon transcending time and space. Moreover; along the history, human beings have lived dependently on the nature they live in; hence, they have believed that natural phenomena like water, fire and earth remove pollution. These tools, which are pure in nature in religions and cultures, were seen as a powerful transformative of the negative into the positive; The belief that contact with them or being exposed to them will turn pollution into purity brought along many practices.
This thesis dealing with the view of Religions to the phenomenon of purification from a phenomenological point of view, consists of an introduction and four chapters. After focusing on the subject, importance, purpose and conceptual framework of the research in the introduction, the characteristic features of ritual purification are given in the first chapter. In the second and third chapters, the ritual practices, from the earliest in religious life to the present, carried out by means of water, fire and soil are discussed in detail. To catch the humor (essence) in the understanding of purification, it has been tried to list the most general forms of rituals and descend to the basic views of religions. In the fourth chapter, analysis, synthesis and evaluation has been made from a scientific point of view in the light of the information obtained.