Hava taşımalarında yolcu hakları
Air passenger's rights
Yazar: MERT GÜL
Danışman: DR. SAMİ AKSOY
Yaşar Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı / Hukuk Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Avrupa Birliği = European Union ; Avrupa Birliği hukuku = European Union law ; Hava yolu taşımacılığı = Airline transport ; Tüketici hakları = Consumer rights ; Yolcu taşımacılığı = Passenger transportation

Özet:
Globalleşen dünya göz önüne alındığında, modernleşen toplumlarda gittikçe artan ulaşım ihtiyacı sonucu bir zamanlar üst refah seviyesine sahip sınıflarca kullanılan havayolu ulaşımı günümüzde toplumun hemen hemen bütün kesimlerince kullanılmaktadır. Çalışmamız içerisinde inceleneceği üzere hava taşımacılığı çok hızlı bir şekilde gelişmiştir. Hızlı bir şekilde gelişmekte olan sektör nedeni ile de dünya ülkeleri harekete geçmiş olup bir bütünlük yaratacak şekilde uluslararası düzenlemeler hava taşımacılığı alanında gerçekleştirilmiştir.
Türkiye'nin tarafı olduğu 1929 tarihli Varşova Sözleşmesi ve 1999 Tarihli Montreal Sözleşmesi, dünya çapında birçok ülke tarafından kabul edilip aynı zamanda uygulamada sık kullanılan bir yer edinmelerine rağmen yolcu hakları konusunda birtakım eksiklikler içermektedirler. Bu sebeple Avrupa Birliği başta olmak üzere Türkiye'nin içinde bulunduğu birçok ülke yolcu haklarına dair eksikliklerin giderilmesi adına iç hukuklarında uygulanacak olan ve uluslararası metinler ile uyumlu olacak şekilde düzenlemeler getirmişlerdir. Çalışmamız içerisinde yolcu haklarının incelenmesine esas alınacak olan düzenleme Türk Hukuk Sistemi içerisinde yer alan Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmelik'tir.
Çalışmamızın ilk bölümünde, yolcu hakları genel bir şekilde incelenmiştir. Bölüm içerisinde öncelikli olarak yolcu haklarının ne ifade ettiği bunun yanı sıra yolcu haklarının tarihçesi incelenmiş olup daha sonrasında ise uluslararası sözleşmeler incelenmiştir. Türk Hukuk Sistemi içerisinde bulunan ve yolcu hakları ile ilgili temel düzenlemeleri içeren Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmelik ile bu yönetmeliğin oluşturulması sırasında emsal nitelikte olan ve örnek olarak alınarak paralel düzenlemeleri içerir Avrupa Birliği'nin 261/2004 Sayılı Tüzüğü genel olarak değerlendirilmiştir.
Çalışmamızın ikinci bölümünde Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmelik'in düzenlemiş olduğu uçağa kabul edilmeme durumunda yolcuların hakları ele alınmıştır. Bu bölümde yolculara çeşitli haklar sunan uçağa kabul edilmeme durumu öncelikle genel anlamda incelenmiş daha sonrasında ise bu durumun yönetmelik bazında şartları incelenerek yine bu duruma ait olarak ortaya çıkabilecek haller tartışılmıştır. Uçağa kabul edilmeme durumunun şartları ve oluşabileceği haller incelendikten sonra ise hava taşımalarında Türk Hukuku'nun yolculara sunmuş olduğu haklar ele alınmıştır. Yönetmeliğin, Avrupa Birliği'ne ait tüzüğü örnek alınarak oluşturulması sebebi ile Avrupa Birliği Adalet Divanı'nın konu ile ilgili vermiş olduğu kararlara yer verilmiştir.
Çalışmamızın üçüncü bölümünde ise yine Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmelik'in düzenlemiş olduğu yolcuların sıklıkla uygulamada karşılaşmış oldukları uçuş iptali durumunda yolcuların hakları değerlendirilmiştir. Çalışmamız içerisinde yönetmeliğin yolculara sunmuş olduğu haklar ile ilgili olarak yine ilk bölümdeki metot kullanılarak öncelikle uçuş iptali genel olarak incelenmiş; uçuş iptalinin şartları ile oluşabileceği haller açıklanmıştır. Yolcuların hava taşıma işletmelerince planlanan uçuşlarının iptali sonucunda sahip olduğu haklar açıklandıktan sonra ise Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmelik'in hava taşıma işletmelerinin yönetmelik bazında sahip oldukları sorumluluktan kurtulma halleri tartışılmış ve işletmelerin hangi hal ve şartlar altında sorumluluklarından kurtuldukları açıklanmıştır. Yine bir önceki bölümdeki gibi Avrupa Birliği Adalet Divanı'nın konu ile ilgili vermiş olduğu kararlar incelenerek konu açıklığa kavuşturulmuştur.
Çalışmamızın son bölümü olan dördüncü bölümünde ise, Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmelik'in düzenlemiş olduğu bir durum olan ve uçuş iptalleri ile kimi zaman bağlantılı olduğu kabul edilen ve aynı uçuş iptali durumundaki gibi yolcuların, sıklıkla karşılaşmış olduğu uçuşun tehirine (rötar) dair hakları incelenmiştir. Uçuşun gecikmeli gerçekleşmesine dair hakları incelenmesi sırasında çalışmamız içerisinde yer alan metot dahilinde uçuşun gecikmeli gerçekleşmesi kavramı incelenerek, hangi hal ve şartlar altında yolcuların haklarının oluştuğu açıklanmıştır. Yolcuların Türk hukuku içerisinde geç gerçekleştirilen uçuşlarda hakları incelenerek Avrupa Birliği'ne ait olan tüzük çerçevesinde bu haklar açıklanmış ve geç gerçekleştirilen uçuşlarda yolcuların haklarına dair Avrupa Birliği Adalet Divanı'nın vermiş olduğu kararlar incelenerek açıklığa kavuşturulmuştur.
Çalışmamız içerisinde bulunan her bölümde hem Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmelik hem de Avrupa Birliği'nin 261/2004 Sayılı Tüzüğü detaylı bir biçimde incelenmiş olup uygulama içerisinde yolcuların karşılaşmış olduğu durumlar da göz önüne alınarak düzenlemelerin zayıf yönlerine de değinilmiş olup hava taşımacılığını kullanan yolcuların hakları açıklanmıştır.

Anahtar Kelimeler: Yolcu, Yolcu Hakları, AB Tüzüğü, Havayolu Yolcu Yönetmeliği, Hava Taşıma İşletmeleri, Uçağa Alınmama, Uçuş İptali, Uçuşun Geç Gerçekleşmesi, Uçuşta Tehir.

Abstract:
Given the current situation on the subject of air traveling's popularity among different classes in the world's countries, rights of the air passengers is proven to have a tremendous subject.
The subject of air travelling is very quickly evolving and at the same time international law communities are also catching up with the regulations on the air carrier industry. Although the evolvement of the conventions on the air passengers rights are highly regarded by the international community, the modern and technological era of the world right now is forcing states to fill the gaps in the clauses of the conventions. As a result of this enforcement a big part of the world countries including Europen Union and Turkey made legislations specific to their territories in regarded of the air passengers rights. In this study, we will examine mainly The Regulation of The Air Passenger in Turkish Law.
First part of this study, we are going to examine airpassenger's rights with the history of the term of rights of the air passengers. In this context the study needs to cover the previous attemps on the air regulations and succesfuly regarded international regulation on this subject. After those topics, we will examine The Regulation of The Air Passenger in Turkish Law and the European regulation which is, Regulation (EC) No 261/2004.
The second part of this study, we will argue about the denied boarding. As the most used practices by the air carriers, denied boarding is encountered by the air passengers as the practice gets more and more used in the sector. In this study we will asses the denied boarding as what it is for the first part. After assesing denied boarding we will examine the rights given to passengers by the regulation made by the Turkish authorities. As a last examination the European Unions regulation and the European Court of Justice's decisions on the matter will be looked at and explained.
The third part of this study, cancellation of flight flight will be assesed. As one of the most encountered instances, situations concerning the flight cancels examine the rights as a result of the denied boarding, we will examine the cancelled flights with the same methodolgy. At first the conditions and then the possible occurrences of the situation of cancelled flights will be explained and then the rights of air passenger's with the cancelled flights and the the examptions of the obligations of the air carriers. As a last examination the European Unions regulation and the European Court of Justice's decisions on the matter will be looked at and explained.
The last partof this study the second right of The Regulation of The Air Passenger in Turkish Law, delay of the flights will be examined. As the assesment of the delayed flights, The explanation when and how the passengers are entitled to rights will be made by the conditions and then the possible occurrences of the delayed flights After the rights explained, as in this study, the European Unions regulation and the European Court of Justice's decisions on the matter will assessed.

Key Words: Air Passengers, Air Passenger's Rights, Turkish Regulation on Air Passenger's Rights, Denied Boarding, Cancelled Flight, Delayed Flights.