İlaç tedavisine uyum öz yeterlilik ölçeğinin "Self-efficacy for appropriate medication use scale (SEAMS)" Türkçe geçerlik-güvenirlik çalışması
Validity and reliability of the Turkish version ‟Self-efficacy for appropriate medication use scale" (SEAMS)
Yazar: EMİNE NUR BAKIR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÖKÇE İŞCAN
Süleyman Demirel Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı / Aile Hekimliği Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Güvenilirlik ve geçerlilik = Reproducibility of results ; Kronik hastalık = Chronic disease ; Tedaviye bağlılık ve uyum = Treatment adherence and compliance ; Türkçe uyarlama = Turkish adaptation ; Ölçekler = Scales ; Öz yeterlilik = Self-efficacy ; İlaç kullanımı = Drug utilization

Özet:
İlaç tedavisine uyum; hastanın ilaç alma, diyete uyum sağlama, yaşam tarzı değişikliklerini devam ettirme gibi davranışlarının kendisine sağlık hizmeti sunan kişinin tıbbı tavsiyeleri ile ne ölçüde örtüştüğüdür ve hastalıkların başarılı yönetiminde kritik bir öneme sahiptir. Tedaviye uyum azaldıkça sağlık harcamaları, mortalite ve morbidite oranları artmaktadır. Bu çalışma ile "Self-Efficacy for Appropriate Medication Use Scale (SEAMS)" "İlaç Tedavisine Uyum Öz Yeterlilik Ölçeğinin" Türkçe çevirisinin geçerlik ve güvenirliğinin değerlendirilmesi ve kronik hastalığı olan kişilerde öz yeterliliğin belirlenmesi ile ilaç uyumunun artırılması planlandı.
Metodolojik olarak yapılan bu çalışmaya 414 kişi dahil edildi. Araştırma Temmuz 2021- Aralık 2021 tarihleri arasında Isparta İl Sağlık Müdürlüğüne bağlı Aile Sağlığı Merkezlerinde yüz yüze görüşme yöntemiyle anket uygulanarak yapıldı. Veriler SPSS 26 (Statistical Program for Social Sciences) paket programı kullanılarak değerlendirildi. Tanımlayıcı istatistikler sayı, yüzde, normal dağılan veriler ortalama, standart sapma, normal dağılmayan veriler ise median (minimum-maksimum) şeklinde verildi. Verilerimizin normallik varsayımları Shapiro-wilk testi ile araştırıldı. Verilerin geneli itibariyle normallik varsayımı karşılanmadı. Dağılım normal olmadığından kategorik verilerde Chi-Square analizi, ölçek skorları kategorik verilere göre incelendiğinde iki gruplu verilerde Mann-Whitney-U, ikiden fazla grubun olduğu verilerde Kruskal Wallis analizleri ile gerekli karşılaştırmalar yapıldı. Ölçek skorları arasındaki ilişkileri incelemek adına dağılımları normal olmadığından Spearman Korelasyon analizi kullanıldı. İstatistiksel önemlilik açısından p<0,05 kabul edildi.
Ölçeğin geçerlik analizi sonucunda; yapı geçerliğini değerlendirmek için açıklayıcı faktör analizi yapıldı. KMO değeri 0,887, Barlett Testi sonuçları ise x2=3316,15, p<0,001 olarak tespit edildi. Ölçekte açıklanan varyans değeri %51,48 (>%40) olduğundan tek faktör için yeterli olduğuna karar verildi. Ölçüt bağımlı geçerlik yöntemi olarak eş zamanlı benzer ölçekler ile yapılan geçerlik analizi yöntemi, bu yöntem için de Morisky-8 İlaç Uyum Ölçeği kullanıldı. MMAS-8 ile SEAMS arasında yapılan pearson momentler çarpımı korelasyon analizinde yüksek düzeyde ve istatistiksel olarak anlamlı bir korelasyon bulundu (r= 0,607; p<0,001). Güvenirlik analizi sonucunda; cronbach alfa 0,916 olarak bulundu ve ölçek çok güvenilir olarak değerlendirildi. Düzeltilmiş madde toplam korelasyonunun ise 0,446 ile 0,747 arasında değiştiği tespit edildi. 2 ölçüm arasında anlamlı bir fark olup olmadığı iki eş arasındaki farkın önemlilik testi aracılığıyla değerlendirildi. İki ölçüm arasında anlamlı bir fark bulunmadı (p=0.235). Farklı zamanlarda iki defa uygulanan SEAMS arasında istatistiksel olarak anlamlı yüksek derecede pozitif korelasyon bulundu (p<0,001).
Self-Efficacy for Appropriate Medication Use Scale (SEAMS)'ın İlaç Tedavisine Uyum Öz Yeterlilik Ölçeği olarak Türkçe uyarlaması yapıldı ve uyarlanan ölçek geçerli ve güvenilir olarak saptandı.  İlaç Tedavisine Uyum Öz Yeterlilik Ölçeğinin Türkçe formunun geçerli ve güvenilir olduğu ülkemizde kullanılabileceği görüldü.
Anahtar Kelimeler: İlaç uyumu, uyumsuzluk, kronik hastalık, geçerlik, güvenirlik

Abstract:
Compliance with drug therapy; it is the extent to which the patient's behaviors such as taking medication, adapting to diet, and maintaining lifestyle changes match the medical recommendations of the health care provider and have critical importance in successful disease management. Health expenses, mortality, and morbidity rates all rise as treatment adherence falls. This study was planned to evaluate the validity and reliability of the Turkish translation of the "Self-Efficacy for Appropriate Medication Use Scale (SEAMS)" used to increase drug compliance by determining self-efficacy in people with chronic diseases.
414 people were included in this methodological study. The research was conducted between July 2021 and December 2021 in Isparta Family Health Centers by applying a face-to-face interview method. The data were evaluated using the SPSS 26 (Statistical Program for Social Sciences) package program. Descriptive statistics were given numbers, percentages, normally distributed data as mean, standard deviation, and non-normally distributed data as median (minimum-maximum). Normality assumptions of our data were investigated with the Shapiro Wilk Normality assumption was not met in the data in general. Since the distribution was not normal, Chi-Square analyses were used in categorical data. If the distribution was not normal, Mann-Whitney-U analysis in two-group data and Kruskal Wallis analysis in data with more than two groups were used when scale scores were examined according to categorical data. Spearman Correlation analysis was used to examine the relationships between the scale scores, since their distribution was not normal. P<0.05 was accepted for statistical significance.
As a result of the validity analysis of the Scale, an explanatory factor analysis was performed to evaluate the construct validity. KMO value was 0.887, and Barlett Test results were determined as x2=3316.15, p<0.001. Since the variance explained in the scale was 51,48% (>40%), it was decided to be sufficient for a single factor. A validity analysis method with similar simultaneous scales was used as a criterion-dependent validity method, and the Morisky-8 Drug Adherence Scale was used. Pearson product-moment correlation analysis performed between MMAS-8 and SEAMS revealed a high level and statistically significant correlation (r= 0.607; p<0.001). As a result of the reliability analysis, Cronbach's alpha was 0.916, and the scale was evaluated as reliable. The corrected item-total correlation was found to vary between 0.446 and 0.747. Whether there was a significant difference between the two measurements was evaluated fusing of the test of significance of the difference between the two spouses. There was no significant difference between the two measurements (p=0.235). A statistically significant high positive correlation was found between SEAMS applied twice at different times (p<0.001).
The Self-Efficacy for Appropriate Medication Use Scale (SEAMS) was adapted into Turkish as the Self-Efficacy Scale for Adherence to Medication. It was seen that the Turkish version of the Adherence to Medication Self-Efficacy Scale was valid and reliable and could be used in our country.
Keywords: Drug compliance, non-compliance, chronic disease, validity, reliability