Üç Osmanlı sarayında işlev ve mimarlık bağlantısı
Function-architecture relationship in three Ottoman palaces
Yazar: ZAFER SAĞDIÇ
Danışman: DOÇ. DR. NURAN KARA PİLEHVARİAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Tarihi ve Kuramı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2006
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Bu tezde, Osmanlı politik sistemi-saray mimarisi değişimlerinin paralel olarak incelenmesiöngörülmüştür.Tezin hedefi, tarihte karşılaşılan bu değişimlerin saray mimarisi üzerindeki etkilerinin nelerolduğunun incelenmesi ve saray mekan organizasyonunda Osmanlı politik sisteminin nederece etkili olduğunun anlaşılmasıdır.Girişte; tezin problem tanımlaması yapılmış, araştırılmak istenen noktalar ele alınmış ve tezinsınırları belirlenmiştir.İkinci bölümde, dönemin özgün belgelerinde saray sözcüğünün kimi zaman yüzyıllara göre,kimi zaman işlevsel olarak farklı kullanılması, bu farklı kullanımların ifade ettiği anlamlarınşimdiye dek yapılan çalışmalarda tasnifli biçimde ele alınmaması, saray kavramına yönelikbelirli bir terminolojik çalışmanın bulunmaması üzerinde durulmuştur. Erken dönemsaraylarından günümüze ulaşan verilerin yetersiz olması nedeniyle, ulaşılabildiği ölçüdeBaşbakanlık Osmanlı Devlet Arşivi (BOA) belgelerinden ve dönemin orijinal belgelerindenyararlanılarak saray tipolojisi çıkartılmaya çalışılmıştır.Üçüncü bölümde, Osmanlı yönetim sisteminin geçirdiği değişimler neden-sonuç ilişkisiiçerisinde ele alınmıştır. Osmanlı'nın kuruluş yıllarındaki ideolojisi incelenmiş, bu ideolojininİstanbul'un alınmasından, batılı etkilerin görülmeye başladığı dönem olarak kaynaklardatanımlanan modernleşme dönemine kadar ve modernleşme dönemi içerisinde ne şekildedeğiştiğine değinilmiştir.Dördüncü bölümde, Osmanlı yönetim sisteminin geçirdiği değişimlerin Osmanlı saray mekanörgütlenmesi üzerindeki etkileri yorumlanmıştır. Osmanlı sosyo-kültürel yapısındakideğişimlere paralel Osmanlı saray mimarisinin nasıl şekil değiştirdiği incelenmiştir.Sarayların farklılıkları bağlamında, dönemin imparatorluklarının (Bizans, Selçuklu ve Çin)saraylarına da değinilmiştir.Değerlendirme bölümü olan beşinci bölümde, Osmanlı yönetim saraylarının özelliklerikarşılaştırmalı olarak ele alınmıştır.Altıncı bölümde, tez genelinden çıkartılan sonuçlar toparlanmıştır. Tezde, Osmanlı saraymimarisinin, Osmanlı sosyo-kültürel ve ideolojik yapısının yüzyıllar içerisinde değişimineparalel olarak ve bu değişimlerden etkilenerek şekil değiştirdiği görülmüştür.Anahtar Kelimeler: Osmanlı, Saray, Kamusallık.

Abstract:
Studying of modifications in the Ottoman palace architecture parallel to Ottoman politicalsystem have been foresighted in this thessis.The aim of the thessis is to understand why and how the Ottoman political system shaped theOttoman palace space organisation.The problematic of the thessis is defined and boundaries of the thessis are establishedaccording to the research points in introduction.It is seen that the word ?saray? has different meannings according to centuries and/orfunctions on origional Ottoman documents. And these differences in the use of word ?saray?has never been classified on researches up till now. Also there is not any specificterminological research about the meaning and the origion of the word ?saray?. Thus, thesecond chapter has a definition of word ?saray? and a classification of Ottoman palacearchitecture from avaliable BOA (Ottoman govermental Archive of Ministry), since the datasfrom early period palaces are limited.Ottoman political changes are studied on a reason-and-result relationship in the third chapter.The early period ideology of Ottoman goverment and how this ideology changed from earlyperiod to the year of the conquest in Istanbul (1453) and from this moment to and during themodernisation period (as defined in resources, when western influences have been started tobe seen) has been studied.The affects of the changes of Ottoman political system on Ottoman palace space organisationhave been interpreted in the fourth chapter. How Ottoman palace architecture changed shapeaccording to socio-cultural changes has been studied. Thus, differences of world palacearchitecture in that period have been also studied.The fifth chapter, which is the interpretation part od the thessis has the compharison of thespecialities of Ottoman govermental palaces in between.The last chapter of the thessis is the conclusion part, which has the general incomes of thethessis. It can be said that, Ottoman palace architecture has shaped parallel to Ottoman socioculturaland ideological structure.Key words: Ottoman, Palace, ?Saray?, Public, Publical.