Türk Sağlık Hukukunda acil haller kavramının değerlendirilmesi
The evaluation of the emergency situations concept in Turkish Health Law
Yazar: SEVİM COŞKUN
Danışman: PROF. DR. GÜROL CANTÜRK
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Disiplinlerarası Adli Bilimler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Adli Tıp = Forensic Medicine ; Hukuk = Law ; İlk ve Acil Yardım = Emergency and First Aid
Dizin: Acil durumlar = Emergencies ; Acil servis-hastane = Emergency service-hospital ; Acil tedavi = Emergency treatment ; Acil tıp = Emergency medicine ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Sağlık hizmetleri araştırmaları = Health services research ; Sağlık hukuku = Health law ; Triyaj = Triage ; Yeşil alanlar = Green areas

Özet:
Yasalar tarafından insan hayatı üstün olarak tutulmuştur ve güvence altına alınmıştır. Bunun için de, sağlık hukuku kapsamında, sağlık hizmetlerinin verilmesiyle ilgili yaptırımlar ve kısıtlamalar ilgili kanunlar tarafından düzenlenmiştir. Bu manada, sağlık hizmetleri içerisinde "acil sağlık hizmetleri" ve karşılaşılan "acil haller" hususlarının önemli bir yeri bulunmaktadır. Türk Sağlık Hukuku bileşenlerinin içinde, acil sağlık hizmetleri ile ilgili özel durumlar, dikkat edilmesi gereken durumlar ya da hekimin yükümlülükleri anlatılırken "acil haller" terimi kullanılmıştır, fakat bunun tanımı geniş bir şekilde yapılmamıştır. Son yıllarda, her gün acil servislere yapılan başvurular çok fazla sayıdadır ve başvuran kişilerin çoğunun acil sağlık hizmeti almasını gerektiren bir sağlık sorununun olmadığı bilinmektedir. Fakat bu durum, acil servislerin yükünü oldukça artırmakta ve acil sağlık hizmetine ihtiyacı olan hastalara karşı hızlı ve nitelikli sağlık hizmeti verilmesinin önünde engel olmaktadır. Bu tez çalışmasında Türkiye'de verilen acil sağlık hizmetleri ve bu hizmetlerin verilmesinde ana unsuru oluşturan "acil haller" terimi değerlendirilmiştir. Hekimler başta olmak üzere, acil sağlık hizmeti veren yerlerde çalışan sağlık mensuplarının, hasta kabulünde ya da triaj esnasında hangi hastayı, hangi kıstaslara göre 'acil' olarak kabul etmeleri gerektiğinin sınırlarının, Türk Sağlık Hukuku çerçevesinde daha net bir şekilde çizilmesi amaçlanmıştır. Ayrıca 2018 yılında Sağlık Bakanlığı tarafından acil servislerde yaşanan yoğunluğun önüne geçilmesi amacıyla yapılan değişikliklere de yer verilmiştir. Böylece bu çalışmanın acil sağlık hizmetleri ile ilgili alanlarda çalışan kişilere yardımcı olması ve bu çerçeveyle birlikte eğer mümkünse acil olmayan hastayı uygun sağlık hizmetlerine yönlendirerek, acil servislerin yükünün biraz da olsa azaltılması hedeflenmiştir. Bu doğrultuda Sağlık Mevzuatı'nda yapılan eski ve yeni düzenlemelerle birlikte, Türk Sağlık Hukuku çerçevesinde "acil haller" kavramı mümkün olan en kapsamlı şekilde ele alınmıştır. Buna göre, genel anlamda, ilk 24 saat içinde tıbbi müdahale gerektiren, hemen tıbbi müdahale yapılmaması veya başka bir sağlık kuruluşuna nakli durumunda kişinin yaşamını tehlikeye düşüren veya sağlık bütünlüğünü kaybetme riskinin olduğu haller, acil hallerdir. 2018 yılında acil servislerle ilgili yapılan düzenlemelere göre ise Yeşil Alan-Kategori 2'de yer almayan, yani ayaktan başvuran, genel durumu stabil olan, ayaktan tedavisi sağlanabilen ve 4 saatten fazla bir süre beklediğinde genel sağlık durumunda komplikasyon, sakatlık ya da ölüm gibi bir bozulmaya ve ciddi sonuçlara neden olmayacak basit yakınmaları olan hastalar 'acil hasta' kapsamında değildir. Bu bağlamda, acil sağlık hizmetlerinin hızlı ve etkin bir şekilde verilmesi için durumu acil olan ve olmayan hastalar ayrılmalı ve uygun kişiye, uygun zamanda, uygun sağlık hizmeti verilmesi gerekmektedir. Sonuç olarak acil sağlık hizmetleri ile ilgili yapılacak olan düzenlemelerdeki amaç, hem çalışanların hem de hastaların memnuniyetiyle birlikte, durumu gerçekten acil olan hastaların, gerekenin üzerinde olan yoğunluktan dolayı mağdur olmaması ve gerekli acil sağlık hizmetlerine hızlı bir şekilde erişimlerinin sağlanması yönünde olmalıdır.

Abstract:
The right to life has been held superior to other constitutional rights and it is secured by law. For this reason, regulations on the provision of healthcare services are made under the health law. In this respect, "emergency medical services" and "emergency situations" are important in healthcare services. "Emergency situations" term has been used within the scope of Turkish Health Law while describing the special circumstances related to emergency medical services, the situations to be noticed or the obligations of the physicians, but its definition has not been made widely. In recent years, the number of patients who go to emergency departments is high and it is known that most of the patients do not have a health problem which requires urgent health care. However, this situation increases the burden of emergency services significantly and hinders giving of fast and qualified health care services to patients who need urgent healthcare services. In this thesis study, the emergency medical services in Turkey and emergency situations as the main element in the delivery of these services are evaluated. It is aimed to distinguish more clearly that in which criterion healthcare professionals should evaluate patients as urgent during the triage in emergency medical services in the frame of Turkish Health Law. In addition, the changes made in order to avoid the intensity in emergency departments by the Ministry of Health in 2018 have also been included. Thus, it is aimed that this study helps healthcare professionals who work in emergency medical services and reduces the burden of the emergency departments via directing the non-urgent patients to appropriate healthcare services if possible. In this direction, with the old and new arrangements made in the Health Legislation, the concept of "emergency situations" is discussed in the most possible comprehensive way. In this manner, emergency situations are in general such situations when medical care is required within the first 24 hours and in case of the existence of a vital risk when immediate medical treatment was not performed or the patient was transported to another health facility. According to regulations made for the triage in emergency departments in 2018, patients who are not taking part in the Green Zone-Category 2, namely outpatients whose overall situation is stable, who are capable with an outpatient treatment, and also patients who have simple complaints which would not cause serious health problems such as complications, disabilities or deaths when they have waited more than 4 hours are not emergency patients. In this context, emergency and non-emergency patients should be separated from each other in a right way for providing quickly and efficiently emergency medical care services, and right health care services should be given to right patient in right time. As a result, the aim of the regulations on emergency medical services should be to provide a quick access to the necessary emergency medical care for the emergency patients thus the real emergency patients should not be the victim because of the over-intensity in emergency departments, and also the satisfaction of both the healthcare workers and the patients should be provided for an effective emergency medical care.