Organ bağışı ve nakline sosyolojik perspektiften bakış
Organ donation and transplantation from a sociological perspective
Yazar: BETÜL DURMAZ YURT
Danışman: DOÇ. TEMMUZ GÖNÇ ŞAVRAN
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Sosyoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Beden algısı = Body image ; Beden sosyolojisi = Body sociology ; Doku ve organ tedariği = Tissue and organ procurement ; Organ nakli = Organ transplantation ; Tıp sosyolojisi = Medical sociology

Özet:
Bu çalışmanın amacı, nakil deneyimi olan katılımcılarla olmayan katılımcılar arasındaki bedene ve organa karşı algı, tutum ve davranış farklılıklarının sebeplerini ortaya koyarak organ bağışında bulunma ya da bulunmama eyleminin sebeplerini anlamaktır. Çalışmada, nitel araştırma ve fenomenolojik desen kullanılmıştır. Organ alıcıları, donörler, organ bağışlamak istemeyenler ve sağlık personellerinden oluşan 31 katılımcı ile derinlemesine görüşme yapılmıştır. 
Araştırmanın bulgularına göre, katılımcıların deneyimli olup olmaması, organ bağışı ve nakline dair algılarında farklılığa neden olmaktadır. Nakil deneyimi olan katılımcıların organ bağışına dair olumlu algılarının büyük kısmının öznel hastalık deneyimleri sonrasında oluştuğu gözlenmektedir. Organ nakli olan katılımcıların, aile ve yakın çevreden organ beklentisi olsa da donörlerin sonradan sağlık sıkıntıları yaşamasına dair kaygıları vardır. Toplumun hasta beden algısına bağlı olarak organ alan kişiler kendilerini de donörlerini de "yarım insan" olarak görmektedirler. Katılımcıların tümü yakınlarının ihtiyaç duyması durumunda canlıdan nakil için gönüllü olacaklarını belirtmektedir. Ancak kadavradan organ nakli konusunda kaygılar vardır. Kadavradan nakil olan katılımcılar dahi beyin ölümünün gerçek ölüm olmaması, kişiliğinin alıcıya aktarılması ve kadavranın acı çekmesi konularında kaygı duymaktadır. Organ bağışı ve nakli konusunda toplumsal cinsiyet konusunun da önemlidir. Organ bağışlama ve bakım konularında kadınların fedakârlık yapması beklenirken, çocuğundan organ almak durumunda kalan kadınların annelik ve kadınlığının sorgulandığı dikkat çekmektedir. Genel olarak organ bağışlamak istemeyen katılımcıların görüşlerinde dini sebepler, güvensizlik, gizlilik kaygısı, etik kaygılar, özgürlüğün kısıtlanması, organların kime verileceğinin bilinmemesi ve bilgisizlik gibi sebepler organ bağışına yaklaşımı olumsuz yönde etkilemektedir. Donörlerin deneyimlerine göre ise bedenin parça/bütün ilişkisinin bozulması, damgalanma ve iş piyasasında statü kaybı, ameliyat öncesinde yetersiz bilgilendirilme ve ameliyat sonrasında kısıtlı yaşam sürme organ bağışı ve nakline dair olumsuz algıya neden olmaktadır.

Abstract:
The aim of this study is to understand the reasons for organ donation behavior by examining the perceptions and attitudes of participants with and without transplantation experience towards the body and the organs. Qualitative research method and phenomenological design is used in the study. In-depth interviews were conducted with 31 participants consisting of organ recipients, donors, those who are not willing to donate their organs and health personnels.
The findings reveal that the experience of the participants causes differences in their perceptions of organ donation and transplantation. Most of the positive perceptions of the participants with transplant experience about organ donation are formed after their subjective illness experiences. The participants who have had an organ transplant have an expectation of donation from their families and close social environments, however they have concerns about health problems that this process may cause for the donors. Depending on the sick body perception of the society, people who receive organs see themselves and their donors as "half". All of the participants stated that they would volunteer for living organ donation in case their relatives needed. However, there are concerns about organ transplantation from cadavers. Even participants who received a transplant from a cadaver are concerned about the fact that brain death is not real death, their personality is transferred to the recipient, and the cadaver feels pain. Gender is also important in organ donation and transplantation. Women are expected to make sacrifices in organ donation, and even their motherhood and femininity are questioned if they receive organs from their children. For participants with no transplantation experience, religious reasons, lack of trust, privacy concerns, ethical concerns, restriction of freedom, lack of information about the receiver and ignorance have negative effects on the attitude towards organ donation. For the experienced donors, the disintegration of the part/whole relationship in the body, stigmatization and loss of status in the labor market, insufficient medical information and possible negative health outcomes after the operation cause negative perceptions about organ donation and transplantation.