Kur'ân-ı Kerîm'e göre model insan ve toplum üzerindeki etkisi
The role model human according to the Qur'an and his impact on society
Yazar: SÜMEYYE KAYA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ KADRİ ZİYAETTİN COŞAN
Düzce Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion
Dizin: Kur'an-ı Kerim = Koran ; Sosyal etki = Social affect ; İdeal insan = Ideal human ; İnsan = Human ; İslamiyet = Islam

Özet:
Kur'ân-ı Kerîm tüm insanlığa sunulmuş örnek/model bir hayat kitabı olduğu gibi tüm çağlara hitap eden bir kılavuzdur. İnsanın dünyevî hayatta var olmasının belli bir maksadı vardır. Bu mânâda Yüce Allah insana bir kısım görev ve sorumluluklar yüklemiştir. İnsanın yaratılış gâyesine ulaşması, varlığını anlamlı kılması için örnek/model bir insan olması ve bu yol üzere ilerlemesi gerekir. İnsanın tutum ve davranışları iyi yönde, Kur'ân ve Sünnet çerçevesinde gerçekleşirse "model insan" teşekkül eder. Model insan model toplum oluşumuna etki eder. Bu toplumda da İslâmî, insanî, ahlâkî olan bütün güzel değerler tezâhür eder. Bu değerler toplumda model şahsiyetlerden akseden örnek vasıflarla ön plana çıkar. Hayatını Kur'ân ı Kerîm'in öğretileriyle şekillendiren model insan bu bağlamda toplumun iyi ve güzel yönde değişimine öncülük etmiş olur. Bu mânâda Hz. Peygamber (s.a.s.) başta olmak üzere diğer tüm peygamberlerin ve sâlih kimselerin hayatları insanlara örnek olarak sunulmuştur. Böylelikle onların örnekliği üzerinden tüm insanlığa her çağda geçerliliğini koruyan mesajlar verilmiş olmaktadır.
İnsan ile ilgili meseleler ve ona etki eden unsurlar her geçen gün değişmektedir. İnsanın zaman içerisinde örnek insan merkezinden uzaklaştığı ve sıradanlaştığı görülmektedir. Bu sebeple günümüz toplumunda örnek/model insanların azalmış olması problemine dikkat çekilmiştir. Bunun neticesinde Kur'ân ve Sünnet çerçevesinde hayatını şekillendirmiş insanların varlığına duyulan ihtiyaçtan bahsedilmiştir. Yüce Allah insanın güzel ve iyi davranışlar ortaya koyarak örnek/model insan olmasını, böylelikle güzel bir sona ulaşmasını istemektedir. Bu bağlamda çalışmamızda model insan ve onunla ilgili temel hususlar bütüncül bir yaklaşımla ele alınarak model insana dâir bilgilerin zihinlerde şekillendirilmesi amaçlanmıştır. Bu bakımdan model insanın ortaya koymuş olduğu/gerçekleştireceği güzel, iyi hasletlerin/vasıfların önem teşkil ettiğine vurgu yapılarak her yönden iyi, örnek insanların toplumda yeniden hayat bulması için yapılması gerekenler, dikkat edilmesi gereken hususlar belirtilmiştir. Bu bağlamda çalışmamızın temel konusu olarak "Kur'ân-ı Kerîm'e göre model insan ve toplum üzerindeki etkisi" başlığıyla bu hususların incelenmesi amaçlanmıştır. Böylelikle insanın dünyevî ve uhrevî kurtuluşa ermesi hedeflenmiştir.
Öncelikle konumuzla ilgili âyet ve hadîsler belirlenerek genel olarak klasik kaynaklardan istifade edilmeye çalışılmıştır. Bunun yanında mevcut diğer ilim dallarına başvurularak bunlarla ilgili eserlerden de faydalanılmış ve konulu tefsir metodu ile araştırmamız derinleştirilmek istenmiştir.
Araştırmamız neticesinde elde ettiğimiz bilgilere göre insanın dünya hayatında tek başına yürümesinin mümkün olmadığı, bu yolda kendisine rehberlik edecek model insanlara ihtiyaç duyduğu görülmektedir. Model insanın söz ve davranış bütünlüğünde, Yüce Allah'ın emir ve yasaklarına uygun yaşamasıyla örnek olabileceği ve bu güzel niteliklerini her koşulda sürdürmesi gerektiği anlaşılmaktadır. Bu bakımdan model insan olmak varoluş sebebine uygun yaşamayı gerekli kılmaktadır. Ayrıca örnek insanın ferdî ve içtimâî mânâda önem taşıyan vasıfları ile iman, amel ve ahlâkî açıdan çeşitli görev ve sorumlulukları mevcuttur. Bu bağlamda model şahsiyetler her alanda iyi yönde değişim ve dönüşüme öncülük ettikleri böylelikle insan ve toplum üzerinde önemli etkilerinin bulunduğu, bu açıdan günümüz toplumunda sayılarının ve etkinliklerinin artması gerektiği sonuçlarına ulaşılmıştır.

Abstract:
On top of being an example/model life book which is presented to whole of humanity, Qur'an is a guidance to be designed to appeal to centuries. The existence of human being in the world is for a particular reason. In this sense Allah the Almighty assigns some duties and resposibilities on human being. For human being in order to fulfill the aim and give meaning to his/her existence, he/she should be a role model and progress on that path. If human being adopts an attitude in good sense, in accorcance with Qur'an and Sunnah, model human being takes shape. That model human being will affect the embodiment of model society. In that society all of İslamic, humanitarian and moral values will come on the scene. These values will be more appearent in the society with the help of model personalities. The model human being, who structures his/her life on the teachings of Qur'an, helps to the transformation of of the society in a good direction. Primarily Prophet Muhammed (pbuh), all the other prophets and the pious human beings lives are put forward as exemplary. In that sense their lives give messages to whole of humanity which keep tehir validity for centuries. 
İssues related with human being an the factors which effects it vary day by day. It is observed, after a while, human being backs out of the gravity center of exemplary human and gets ordinary. We try to attract attention to the problem of the decreasing number of exemplary human being's existence and the need to people who structure their lives on the merits of Qur'an and Sunnah. Allah the Almighty wish for human beings is by behaving in a good manner they arrive to a happy end. Because of that in that study model human being and the core issues related with it are handled in a holistic approach. By that, the aim is to help to the formation of knowledge about model human being in the minds. We lay stress on the importance of model human being's good qualities, behaviours and the points to which attention should be paid, attitudes which should be shown for he reemergence of model human beings in the society. In the study we aim to plunge into the matters which has any kind of affect on "model human being to the Qur'an and his/her affect on the society." In this way it is aimed for human being to reach to the worldly and otheworldly salvation.
 Primarily by determining the verses and hadiths related to our subject, it has been tried to benefit from classical sources in general. In addition, by applying to other existing branches of science, the works related to them were also benefited from and we went into the depths of our research with the themed tafsir method. 
According to the information we have obtained as a result of our research, it is seen that it is not possible for a person to walk alone in the life of the world, and she/he needs model people to guide her/him on this path. It is understood that the model person can be an example in the integrity of his words and behavior, by living in accordance with the orders and prohibitions of Almighty Allah, and that he should maintain these beautiful qualities under all circumstances. In this respect, being a model human makes it necessary to live in accordance with the reason for existence. In addition, the exemplary human being has various duties and responsibilities in terms of faith, practice and morality, as well as the qualities that are important in the individual and social sense. In this context, it has been concluded that model personalities lead change and transformation in every field in a good way, thus they have important effects on people and society, and in this respect, their numbers and activities should increase in today's society.