Bakım ve koruma altında bulunan zihin yetersizliği olan bireylere yönelik günlük yaşam eğitimi programı geliştirilmesi
Development of a daily living education program for individuals with intellectual disabilities under protective care
Yazar: ALİ KAYA
Danışman: PROF. DR. ATİLLA CAVKAYTAR
Anadolu Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı / Zihinsel Engelliler Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Korunmaya muhtaç çocuklar = Children who are in need protection ; Program geliştirme = Program development ; Yaşam = Life ; Yaşam döngüsü = Life cycle ; Zihinsel engelliler = Mentally retardation ; Özel eğitime muhtaç çocuklar = Handicapped children who need special education

Özet:
Bu araştırmanın temel amacı, bakım ve koruma altında bulunan zihin yetersizliği olan bireylere yönelik Günlük Yaşam Eğitim Programı geliştirmektir. Araştırmanın yöntemi sistem yaklaşımına dayalı program geliştirme modelidir. Bu model (a) problemin tanımlanması, (b) gelişme ve (c) değerlendirme olarak üç aşamadan oluşmaktadır. Araştırmanın ilk aşamasında program danışma komisyonu üyeleri belirlenmiş, resmi bakım ve rehabilitasyon merkezlerinde kalan zihin yetersizliği olan bireylerin günlük yaşamlarına ilişkin problem durumları tanımlanmış ve çalışma zaman planı yapılmıştır. Gelişme aşamasında Türkiye'nin yedi farklı bölgesinde yer alan 10 resmi bakım ve rehabilitasyon merkezinde görev yapan bakım elemanı, meslek elemanı ve yöneticilerden oluşan 61 katılımcı ile yarı-yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Görüşme bulguları olan üç ana tema ve 19 alt temanın tartışılması ve taslak program içeriğinin oluşturulması amacıyla 10 saha çalışanından oluşan program çalışma grubu oluşturulmuştur. Hazırlanan taslak program içeriği konusunda bakım elemanları, meslek elemanları ve yöneticilerden oluşan 20 saha çalışanından tanılayıcı değerlendirme görüşleri alınmıştır. Değerlendirme sonucunda ulaşılan bulgular program içeriğinde yer alan 232 amacın tamamının kapsam geçerliğinin sağlandığı yönündedir. Sonuç olarak farklı bakım ve rehabilitasyon merkezlerine uyarlanabilir ve her zihin yetersizliği olan birey için bireyselleştirilebilme özellikleriyle sistematik; zihin yetersizliği olan bireylerin kendi yaşam alanları araştırılarak oluşturulmuş günlük yaşam becerileri ve serbest zaman etkinlikleriyle işlevsel özellikler taşıyan Günlük Yaşam Eğitimi Programı (GYEP) tamamlanmıştır.

Abstract:
Program for individuals with intellectual disabilities who live in protective care. The present study was designed with program development model based on system approach. The model includes three phases: (a) Problem identification, (b) development and (c) assessment. In the first phase, program advisory committee members were identified, and the problems experienced by individuals with intellectual disabilities, who reside in state mental care and rehabilitation centers, were defined and a project timetable was constructed. In the development stage, semi-structured interviews were conducted with 61 participants that included healthcare staff, professional staff and administrators employed in ten state care and rehabilitation centers in seven different regions in Turkey. A program workgroup that included 10 field personnel was formed to discuss the data generated with the interviews based on three main themes and 19 sub-themes and to draft the program content. Diagnostic assessments of 20 fieldworkers including healthcare personnel, professional staff and administrators about the designed program content were obtained. Assessment findings obtained in the evaluation process indicated that the content validity was established for all 232 program objectives. As a result, a Daily Living Education Program (DLEP), which was systematic with its adaptability for different mental care and rehabilitation centers and capacity for individualization for each individual with intellectual disability and functional with daily living skills and leisure activities designed specifically for the living quarters of individuals with intellectual disabilities, was finalized.