İnsan kadavrasında fabella'nın morfometrisinin incelenmesi ve osteoartritli vakalarda fabella'nın radyolojik olarak değerlendirilmesi
Morphometry of fabella in human cadaver and radiological evaluation of fabella in cases with osteoarthritis
Yazar: EBRU YOLAÇAN
Danışman: DOÇ. DR. NURCAN ERCIKTI
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Gülhane Tıp Fakültesi / Anatomi Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Anatomi = Anatomy ; Radyoloji ve Nükleer Tıp = Radiology and Nuclear Medicine

Özet:
Amaç: Kadavra çalışması için; fabella'nın morfometrisini, femur- condylus yapısı üzerindeki lokasyonunu, mikroskobik incelemesinde hangi dokulardan meydana geldiğini ortaya koymayı amaçladık.
Radyoloji çalışması için; Bir Türk popülasyonu örneğinde tek taraflı veya iki taraflı fabella prevalansını ve yaş ve cinsiyet ile ilişkisini sunmayı hedefledik. Ayrıca fabella varlığı ile osteoartrit arasındaki ilişki de araştırılıp, fabellaların dejenerasyon düzeylerinin de değerlendirilmesini amaçladık.
Gereç ve Yöntem: Kadavra çalışması için; yaşları 60 ile 85 arasında değişen formaldehit ile fikse edilmiş 32 kadavra (6 kadın, 26 erkek) ve 3 erkek piyesi (2 sol bacak, 1 sağ bacak) diseke edildi. Diseksiyon için öncelikle femur arka distal 1/3 bölgesinden cruris arka distal 1/3 kısmına kadar vertikal seyirli, epicondylus medialis ve epicondylus lateralis arasında olan horizontal seyirli iki insizyon hattı belirlendi. Fascia superficialis ve profundus yapıları diseke edildi. Fossa poplitea'dan yağ ve lenfatikler temizlendi. Bu süreçte lateralde nervus fibularis communis yapısı, medialde ise pes anserinus yapısı korunmaya çalışıldı. Musculus gastrocnemius'un lateral ve medial başlarındaki tendonları elle palpe edildi, fabella arandı. Bulunan fabellaların condylus üzerinde bulunduğu lokasyonlar not edildi. Fabellalar olabildiğince çevre dokudan eksize edilerek çıkarıldı. Çıkarılan fabellaların ölçümleri yapılarak histolojik içeriklerinin ortaya konması amacıyla histopatolojik olarak incelendi.
Radyoloji çalışması için; 2020-2021 yılları arasında Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi Radyoloji Anabilim Dalına başvuran hastaların gonartroz tanısı ile başvurmuş bilateral iki yönlü (ön-arka/lateral) direkt grafisi çekilmiş 40 yaş üstü hasta popülasyonu ile kontrol grubunda herhangi bir sebeple hastaneye gelmiş bilateral iki yönlü direkt grafisi çekilmiş 40 yaş üstü hasta popülasyonu karşılaştırılmıştır. Sonrasında fabellası olan hasta bireylerden 200, sağlam bireylerden 200 hasta randomize olarak seçilmiştir. Çekilen hasta ve sağlam grubun fabellalarının superior-inferior (SI), anterior-posterior (AP) çapları ölçülmüştür. Fabella dejenerasyon sınıflaması yapılmıştır. Ek olarak hasta grupta osteoartrit şiddetini ortaya koymak için Kellgren Lawrence (KL) sınıflaması yapılmıştır.
Bulgular: Kadavra çalışması için; 65 dizde 12 fabella bulunmuştur. Fabellaların tamamı m. gastrocnemius'un caput laterale tendonu içindeydi. Fabellanın femur-condylus lateralis ile olan lokasyon ilişkilerine bakıldı. Erkeklerde condylus lateralis'in orta tarafında, kadınlarda ise condylus lateralis'in alt tarafında sık görüldüğü ortaya konmuştur.  Sağ fabella SI ölçümünün erkeklerdeki ortalama değeri±standart sapma 10.46±1.19 mm, kadınlardaki ortalama değeri 10.90 mm olarak bulunmuştur. Sağ Fabella AP ölçümünün erkeklerde ortalama değeri±standart sapma 4,23±1,42 mm olduğu görülmüştür. Kadınlarda ise bu ortalama değer 3,95 mm olarak bulunmuştur. Sol Fabella SI ölçümünün erkeklerdeki ortalama değeri±standart sapma 10.83±0.68 mm olarak bulunmuştur. Kadınlarda ise ortalama değeri±standart sapma 12,45±1,39 mm bulunmuştur. Sol Fabella AP ölçümünün erkeklerdeki ortalama değeri±standart sapma 4.02±0.69 mm olarak bulunmuştur. Kadınlarda ise bu ortalama değeri±standart sapma 4,49±0,77 mm olarak bulunmuştur. Genel olarak, kadınların fabella ölçüm değerleri erkeklerinkinden anlamlı yüksek görünmektedir. Histolojik incelemesinde, 12 fabellanın kemik yapıda olduğu ortaya konmuştur. 
Radyoloji çalışması için; 1712 tane hasta birey ve 2304 tane sağlam birey arasındaki verilere bakılacak olursa, %18 unilateral, %18.5 bilateral olarak ortaya konmuştur. Fabella prevalansımız hasta bireyler için % 37.6 iken, sağlam bireyler için % 35.7 olarak ortaya konmuştur. Hasta olan bireylerin fabella prevalansı sağlam olanlara göre anlamlı farklılık göstermemiştir. Erkek cinsiyeti için fabella prevalansı %39.5, kadın prevalansı ise %35.6 olarak ortaya konmuştur. Fabella prevalansı açısından kadın ve erkekler arasında anlamlı farklılık gözlenmemiştir. Çalışmamızın randomize seçilen 400 vakanın analizlerine bakılacak olursa, Fabella dejenerasyonunun derecesi, cinsiyete ve yaşa göre değişmektedir. Kadınlarda ve 65 yaş üstü grupta daha yüksek derecede dejenerasyon görülmektedir. KL evreleri cinsiyet ve yaşa göre değişiklik göstermektedir. Kadınlarda ve 65 yaş üstü grupta daha yüksek evreler görülmektedir. Sağlam ve hasta grupların fabellalarının anatomik ölçümleri arasında anlamlı farklılıklar vardır. Sol bacağın SI ölçümü, hasta grubunda anlamlı olarak daha yüksektir. Fabella dejenerasyon derecesi ve KL evresinin ilerlemesi, dizin SI ölçümünün artmasıyla ilişkili olduğu ortaya konmuştur.
Sonuç: Kadavra çalışması açısından sonuçlar; fabellanın morfometrisini ortaya koymak için özellikle Asya ülkelerinde çok fazla kadavra çalışması yapılmıştır. Ancak ülkemizde fabella morfometrisini ortaya koyan bir kadavra çalışması bilindiği kadarıyla yoktur. Çalışmamız sonucunda fabellanın kadavra prevalansı, kadın ve erkekteki sıklığı ortaya kondu. Ölçümleri hesaplandı, bunların cinsiyete ve bacak lateralitesine göre değişip değişmediği ortaya kondu. Histolojik incelemesinde fabellaların kemik yapıda olduğu ortaya kondu. Bize göre Türk prevalansını ve fabellanın histolojik içeriğini ortaya koymak için daha fazla kadavra çalışması yapmak gerekir.
Radyoloji çalışması açısından sonuçlar; hasta olan gruptaki fabella prevalansı ile kontrol grubundaki, fabella prevalansı arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki yoktur. Ancak randomize seçilen gruplar arasında yapılan çalışmada, fabella dejenerasyonu, fabella ölçümleri ve KL arasındaki ilişki ortaya kondu. Bizim çalışmamız bu konudaki ilk çalışmadır. Çalışmamızın fabella ve osteoartrit arasındaki ilişkiye ışık tutacak bir çalışma olduğunu düşünmekteyiz.

Abstract:
Objective: For the cadaveric study; We aimed to reveal the morphometry of fabellae, its location on the femur-condylus structure, and what tissues it consists of in microscopic examination.
For the radiologic study; We aimed to present the prevalence of unilateral or bilateral fabella and its relationship with age and gender in the Turkish population sample. In addition, we aimed to investigate the relationship between the presence of fabella and osteoarthritis and to evaluate the degeneration levels of fabella.
Materials and Methods: For the cadaveric study, 32 formaldehyde-fixed cadavers (6 females, 26 males) and 3 male models (2 left legs, 1 right leg) aged between 60 and 85 years, were dissected. For dissection, a vertical incision line from the posterior distal 1/3 of the femur to the posterior distal 1/3 of the leg and a horizontal incision line between the 	Medial epicondyle and lateral epicondyle were determined. Superficial fascia and deep fascia structures were dissected. Fat and lymphatics were removed from the popliteal fossa. In this process, the nervus fibularis communis structure on the lateral side and the pes anserinus structure on the medial side were preserved. The tendons of the lateral and medial heads of gastrocnemius were palpated manually and fabella was searched. The locations of the fabella found on the condyle were noted, and fabellae was excised from the surrounding tissue as much as possible. Measurements of the fabella were made and histopathologically examined in order to reveal their histological contents.
For radiologic study; the population of patients over 40 years of age with bilateral two-way (anteroposterior/lateral) direct radiographs of patients who applied to Gülhane Training and Research Hospital Department of Radiology between 2020-2021 with a diagnosis of gonarthrosis and the population of patients over 40 years of age with bilateral two-way direct radiographs of patients who came to the hospital for any reason in the control group were compared. Afterwards, 200 people from osteoarthritis patients with fabella and 200 people from healthy individuals with fabella were randomly selected. Superior-inferior (SI), anterior-posterior (AP) diameters of fabella of the patient and healthy group were measured. Fabella degeneration classification was made. In addition, Kellgren Lawrence (KL) classification was performed to reveal the severity of osteoarthritis in the patient group.
Results: For the cadaveric study; 12 fabella were found in 65 knees. All of the fabellae were in the lateral gastrocnemius tendon. The location relations of the fabella with the femur-lateral condyle were examined. It has been shown that it is frequently seen in the middle side of the lateral condyle in men and in the underside of the lateral condyle in women. The mean value ± standard deviation of the SI measurement of the right fabella was found to be 10.46 ± 1.19 mm in men and 10.90 mm in women. The mean value ± standard deviation of the right Fabella AP measurement in men was found to be 4.23 ± 1.42 mm. In women, this mean value was found to be 3.95 mm. The mean ± standard deviation of the left fabella SI measurement in men was found to be 10.83 ± 0.68 mm. In women, the mean ± standard deviation was found to be 12.45 ± 1.39 mm. The mean ± standard deviation of the left fabella AP measurement in men was found to be 4.02 ± 0.69 mm. In females, this mean ± standard deviation was found to be 4.49 ± 0.77 mm. Overall, women's fabella measurements appear to be significantly higher than men's. Histological examination revealed that 12 fabellas were in bone structure.
For radiologic study; 18% unilateral and 18.5% bilateral were found between 1712 patients and 2304 healthy individuals. Our Fabella prevalence was 37.6% for patient group, while it was 35.7% for healthy individuals. The prevalence of fabella of patients who has osteoarthritis did not differ significantly from those who were healthy. The prevalence of fabella was found to be 39.5% for the male gender, and 35.6% for the female gender. No significant difference was observed between men and women in terms of fabella prevalence. Based on the analysis of 400 randomly selected cases in our study, the degree of fabella degeneration varied according to gender and age. A higher degree of degeneration is seen in women and the group over 65 years of age. CL stages vary according to gender and age. Higher stages are seen in women and the group over 65 years of age. There are significant differences between the anatomical measurements of the fabella of the healthy and osteoarthritis groups. The SI measurement of the left leg was significantly higher in the osteoarthritis group. The degree of Fabella degeneration and progression of CL stage have been shown to be associated with increased SI measurement of the knee.
Conclusion: Conclusions in terms of cadaveric study; many cadaveric studies have been done especially in Asian countries to reveal the morphometry of the fabella. However, as far as is known, there is no cadaver study revealing fabella morphometry in our country. As a result of our study, the prevalence of fabella in cadavers and its frequency in men and women were revealed. Their measurements were calculated and it was revealed whether they changed according to gender and leg laterality. Histological examination revealed that fabella were in bone structure. In our opinion, more cadaveric studies are required to reveal the Turkish prevalence and histological content of fabella.
Conclusions in terms of radiology study, there was no statistically significant correlation between the prevalence of fabella in the patient group and the prevalence of fabella in the control group. However, in the study between randomly selected groups, the relationship between fabella degeneration, fabella measurements and CL was revealed. Our study is the first study on this subject. We think that our study will shed light on the relationship between fabella and osteoarthritis.