Bağımsız denetim kalitesini etkileyen göstergelerin tespiti ve bir model önerisi
Identifying audit quality indicators and a proposed model
Yazar: ZEYNEP YAROĞLU
Danışman: PROF. DR. GANİTE KURT
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe Finansman Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Bu tezde, denetim kalitesi göstergeleri ve bir denetim kalitesi çerçevesi oluşturulup oluşturulamayacağı incelenmiştir. Genel kabul görmüş bir denetim kalitesi tanımının olmaması nedeniyle, denetim kalitesinin nasıl tanımlanacağı ve ölçüleceği tartışmaları akademisyenlerin ve düzenleyicilerin gündeminde yer almaktadır. Akademisyenler tarafında geliştirilen denetim kalitesi çerçevelerine ek olarak, PCAOB ve FRC vb. düzenleyici kurumlar da çerçeveler oluşturmakta ve bazıları uygulamaktadır. Türkiye'deki literatürde yer alan çalışmalar bütüncül bir yaklaşım yerine denetim kalitesini bir açıdan ele alırken ya da yatırımcılar, denetim komiteleri ve denetçiler gibi paydaşların denetim kalitesi algısını ölçerken; hiçbir düzenleyici kurum tarafından denetim kalitesi çerçevesi oluşturulmak üzere yürütülen denetim kalitesi göstergeleri projesi bulunmamaktadır. Kar kalitesinin literatürde en çok kullanılan değişken olması nedeniyle, ihtiyari tahakkuklar denetim kalitesi temsili değişkeni olarak belirlenmiştir. Borsa İstanbul'da İmalat sektöründe 2016 ve 2020 yılları arasında yer alan halka açık işletmelerden oluşan panel veriye ait analizin F- testi sonuçları, önerilen denetim kalitesi göstergeleri modelinin bir bütün olarak istatistiksel olarak anlamlı olduğunu göstermektedir. Analiz sonuçları, sorumlu ortak, etik ve bağımsızlık eğitim saati ve müşteri işletme büyüklüğü göstergelerinin denetim kalitesi (kar kalitesi) ile arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olduğunu ortaya koymaktadır. Bununla birlikte, denetim kalitesi ile diğer denetim kalitesi göstergeleri (denetim şirketi büyüklüğü, sektör uzmanlığı, denetim süresi, denetim gelirlerinin oranı, sorumlu ortak başına yıllık toplam gelir, eğitim saatleri ve inceleme) arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki tespit edilememiştir. Ampirik sonuçlar teori ile tutarlı olduğu için, denetim kalitesini etkileyen muhtemel göstergelerin tümü önerilen denetim kalitesi modeline dahil edilmiştir. Düzenleyiciler, denetçiler, denetim komiteleri ve yatırımcılar için potansiyel ilgi alanını oluşturacak olan analiz bulguları, Türkiye'de bir denetim kalitesi projesi oluşturmanın önemini vurgulamaktadır.

Abstract:
In this thesis, it is examined whether and how the potential audit quality indicators constitute an audit quality framework. Since there is no generally accepted audit quality definition, the debate on how to define and measure audit quality remain on the agenda of both academicians and regulators. In addition to the academic audit quality frameworks, regulatory bodies such as PCAOB, FRC etc. have also proposed and some enforced specific audit quality frameworks. While existing research in Turkey approaches one aspect of audit quality (instead of holistic approach) or surveys perception of stakeholders such as investors, audit committees and auditors, there is no existing audit quality project in order to construct an audit quality framework by any Turkish regulatory body. Since earnings quality is one of the most common variables in the literature, discretionary accruals variable is employed as the audit quality proxy. Based on the panel data obtained from Borsa Istanbul Manufacturing Sector between 2016 and 2020, the empirical findings suggest that the overall F-test of the proposed audit quality model is statistically significant. The results also indicate that the relation between audit partner tenure, ethics and independence training hours and client size indicators and audit quality (earnings quality) are statistically significant. However, there is no significant relation between audit quality and other audit quality indicators: audit firm size, specialization, tenure, audit revenue ratio, total revenue per partner, training hours and inspection. Since the empirical results are consistent with the theory, all possible indicators that will affect audit quality are included to the proposed audit quality model. Our findings highlight the importance of establishing an audit quality project in Turkey. The findings are of potential interest to regulators, professionals, audit committees and investors.