Kadınlarda androjenlerin metabolik sendrom ve parametreleri üzeine etkisi
Effect of androgens in women on metabolic syndrome and parameters
Yazar: PINAR YILDIZ
Danışman: UZMAN ÖMER DÖNDERİCİ
Sağlık Bakanlığı / Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2010
Konu: Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları = Endocrinology and Metabolic Diseases

Özet:
Giderek önemi artan bir halk sağlığı sorunu olan metabolik sendrom, son yılların yoğun tartışılan konularından biridir. Bu bağlamda androjenlerle ilişkisi de tartışılmaktadır. Biz de bu tartışmalara, kendi toplum perspektifimizden katkıda bulunmayı; bunun için de, andojenlerle değişik metabolik sendrom parametreleri arasındaki ilişkiyi ortaya koymayı amaçladık.  
Prospektif, kesitsel klinik çalışmaya, Sağlık Bakanlığı Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi 1. İç hastalıkları polikliniğine başvuran 150 kadın olguyu aldık,  137 olgu çalışmayı tamamladı. Hastalardan sigara içimi, egzersiz durumu, hipertansiyon, DM ve hiperlipidemiye yönelik ilaç kullanımını sorguladık. Kan basıncı ve antropometrik ölçümlerini (boy, vücut ağırlığı, bel çevresi, kalça çevresi, boyun çevresi, uyluk çevresi, işaret ve yüzük parmağı uzunluğu ölçümü) yaptık.  Açlık plazma glukozu, açlık insülini, ürik asit, albumin, TSH, hs CRP, total kolesterol, LDL kolesterol, HDL kolesterol ve trigliserid, testosteron, serbest testosteron ve SHBG düzeylerine baktık. İnsülin direncini HOMA ile ölçümledik.  Hastaları  metabolik sendrom tanımına yönelik NCEP ATP III, IDF ve TEKHARF'e göre modifiye kriterleri ile değerlendirdik.
Plazma serbest testosteron  seviyesinin önemli belirleyicisi olan SHBG ile boyun çevresiyle negatif yönde çok anlamlı (p= 0.000), BKO ile negatif yönde anlamlı (p=0.001), bel çevresi, bel/uyluk oranı, işaret parmağı-yüzük parmağı farkı ve işaret parmağı/ yüzük parmağı oranıyla negatif yönde hafif anlamlı (p=0.026, p=0.023, p=0.011 p= 0.016) bulundu.  SHBG'le AKŞ arasında hafif anlamlı (p= 0.021), SHBG'le TKŞ arasında anlamlı negatif (p=0.004) ilişki saptandı. Metabolik sendrom kriterlerine göre disglisemik kabul edilenler ve edilmeyenler değerlendirildiğinde SHBG ile disglisemik kabul edilenler arasında negatif yönde anlamlı ilişki bulundu (p=0.014). Plazma lipidleri ve androjenler arasında, TG'in SHBG'le negatif, FAI ile pozitif yönde, anlamlı ilişkisinin olduğu saptandı (p= 0.004). Metabolik sendrom kriterlerine göre dislipidemik kabul edilenler ve edilmeyenler, hipertansif kabul edilenler ve edilmeyenler ile androjen parametreleri arasında anlamlı istatistiksel fark saptanmadı. Metabolik sendrom ile yalnız IDF ve TEKHARF'le modifiye IDF'e göre, SHBG, MS pozitif ve negatif hastalar arasında hafif anlamlı düzeyde farklı çıktı. (SHBG pozitiflerde 27.5±30.6  negatiflerde 40.6±34.2).
Sonuç olarak, kadınlarda androjenler değerlendirildiğinde özellikle SHBG ile metabolik sendrom ve parametreleri arasında negatif yönde anlamlı ilişki mevcuttur. Azalmış SHBG düzeylerinin yarattığı hiperandrojenik ortamın her yaş grubunda (menopozal durumdan bağımsız olarak) metabolik sendrom gelişiminde anahtar rolü olan insülin direnci ve bu direncin gelişmesine yardım ettiği dismetabolik etkilere sebep olduğunu çalışmamız desteklemektedir. 
Bir başka saptamamız, prenatal androjen maruziyetiyle ilişkili olduğu düşünülen işaret parmağı yüzük parmağı farkı ve oranının androjenlerle anlamlı ilişkisi ve laboratuar gerektirmeden kolayca ölçülebilmesi nedeniyle, kadınlarda hiperandrojenizmi öngörmede belirteç olarak kullanılabileceğini düşündürmesidir.

Abstract:
Metabolic syndrome is discussed widely as a rising health problem worlwide. Its relation with androgens has also gathered academic attention. In this study, we aimed to examine the relationship between androgens and components of metabolic syndrome and contribute to the medical conversations.
In this sectional clinical study, we examined 150 women  in our clinic, 137 of them completed the study. We examined parameters such as smoking, physical activity, HT, use of medication for DM and Hyperlipidemia. We also measured blood pressure levels and antropometric values (height, body mass,waist, hip, neck, thigh circumferences and index finger, ring finger length). Fasting and meal after glucose levels, fasting insulin level, uric acid, albumin, TSH,  hs CRP, total cholesterol, LDL cholesterol,TG, testosteron, free testosteron, SHBG levels were also measured. We interpret the insulin resistance using HOMA. We evaluated the patients in terms of metabolic syndrome using NCEP, ATP III, IDF, TEKHARF.
In the results, SHBG, as an important marker of plasma free testosteron level, was found to be have a highly significant negative correlation with neck circumference (p:0,000) significant positive correlation with BKO (p:0,001), mildly significant positive correlation with waist circumference, waist/thigh ratio and index to ring finger length difference and ratio. There is a mild significance(p:0,021) between fasting glucose level and SHBG. Between meal after glucose level and SHBG, there is negative significant correlation (p:0,004). There is a negative significance (p:0,014)  between SHBG levels and dysglisemic patients (as defined by metabolic syndrome diagnostic criteria) Among the plasma lipids and androgens ,TG has a significant negative, and FAI has a significant positive correlation with SHBG (p:0,004) There isn't a statistically significant correlation between dyslipidemic/ normolipidemic  and hypertensive/ normotensive patients and androgenic parameters. SHBG is a little different between MS positive and negative patients according to only IDF and modified IDF by TEKHARF (SHBG with MS positive 27.5±30.6, with MS  negative 40.6±34.2). In conclusion, in women, metabolic syndrome and its components have  significant negative correlation with androgens, especially with SHBG. Our study supports that diminishing SHBG levels lead to  a hyperandrogenic state (in all age categories and regardless of menopausal status) that results in insulin resistance and dysmetabolic effects which play a key role in the development of the metabolic syndrome.
Our findings also establish that the difference in the length of  index and ring fingers (previously supposed to be resulting from prenatal androgen exposure) is significantly correlated with androgens. This easily measurable value can be used as a important predictor of hyperandrogenism in women