Ulusal basında mankurt ve közkaman kavramlarının siyasal yansımaları üzerine bir inceleme
An analysis on the political reflections of the concepts of mankurt and közkaman in the national press
Yazar: EFE SAYIN
Danışman: DOÇ. DR. ŞAKİR EŞİTTİ
Ardahan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Aytmatov, Cengiz = Aytmatov, Cengiz ; Destanlar = Epics ; Közkaman = Közkaman ; Manas Destanı = Manas Epic ; Mankurt = Mankurt ; Milliyetçilik = Nationalism ; Siyaset = Politics ; Türk destanları = Turkish legends

Özet:
Manas Destanı ile birlikte ortaya çıkmış olan mankurt ve közkaman kavramları günümüzde hâlâ önemini ve güncelliğini korumaktadır. Kırgızlara bir ders niteliği teşkil eden Manas Destanı'nın öğreticiliğinin yanı sıra siyasal anlamda da uyarıcı bir niteliğinin var olması kavramların önemini daha da arttırmaktadır. 
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 20 Eylül 2015 tarihinde yüz binlerce kişinin katılım sağladığı İstanbul'un Yenikapı ilçesindeki "Milyonlarca Nefes, Teröre Karşı Tek Ses" sloganlı mitingde mankurt kavramını dile getirmiş, ardından kavramın siyasal alanda ve medyadaki kullanım sıklığı giderek artmıştır. Öyle ki, mankurt ve közkaman kavramları 2015 yılı öncesinde Yeni Şafak, Yeniçağ, Birgün, Evrensel, Sabah ve Cumhuriyet internet gazetelerinde haber olarak yer bulamamış, Hürriyet gazetesinde ise yalnızca 1 haber olarak yer bulabilmiştir. 2015 yılı itibari ile Türk siyasetçilerinin kavramlara ilişkin söylemlerinin artması ile birlikte, kavramlara ilişkin haber içerikleri Yeni Şafak'ta 24, Yeniçağ'da 21, Hürriyet'te 22, Sabah'ta 27, Cumhuriyet'te 8, Birgün'de 13 olmak üzere toplam 115 haber olarak topluma sunulmuştur. Tüm bu gelişmeler çalışmada 2015 yılının kavramlara ilişkin artan siyasal söylemlerin miladı olarak belirlenmesine sebebiyet vermiş ve araştırmaya ilişkin tarih aralığının belirlenmesinde etkili olmuştur.
Bu çalışmada, Türkiye'de son 6 yılda Türk siyasetçilerinin mankurt ve közkaman kavramları hakkındaki söylemleri, araştırma evrenini temsil etmesi bakımından seçilen farklı ideolojik yayıncılık anlayışına sahip yedi gazetede (Yeni Şafak, Yeniçağ, Hürriyet, Sabah, Birgün, Cumhuriyet, Evrensel) iletişim kuramcısı T. Van Dijk'ın geliştirdiği eleştirel söylem analizi yöntemine uygun olarak incelenmiştir. Elde edilen veriler ışığında çalışmanın araştırma soruları da yanıtlanmaya çalışılmıştır.
Bu çalışmaya ilişkin yapılan eleştirel söylem analizi sonucunda, Türk siyasetçilerinin mankurt ve közkaman kavramlarına ilişkin söylemlerinde, kavramların esas bağlamlarından koparılmadan Manas Destanı ve Cengiz Aytmatov'un eserlerindeki anlamlarını yansıtacak şekilde, birebir uyumlu olarak kullanıldığı sonucuna ulaşılmıştır. Türk siyasetçilerince temel anlamda terör örgütleri ve terör unsurlarını nitelemek amacıyla kullanılan mankurt ve közkaman kavramlarıyla ilgili söylemlerde milli bir vurgu yapıldığı da görülmektedir. Ayrıca, milliyetçilik ideolojisiyle bütünleşmiş bu kavramlarla toplumun, milli bir üslupla, iç ve dış tehditlere karşı da uyarılmakta olduğu tespit edilmiştir. Bu bağlamda yerli ve milli olarak nitelenen bu kavramların Türk milliyetçi söylemlerine de birtakım katkılar sunduğunu söylemek yerinde olacaktır. Siyaset dilinde kullanım sıklığı artan bu kavramlara yönelik haberler incelendiğinde Yeniçağ, Yeni Şafak, Sabah, Hürriyet ve Birgün gazetelerinin kavramlara ilişkin söylemleri doğrudan aktarım şekliyle ideolojik yorumlar katmadan okuyucuya sunduğu görülmektedir. Ancak Cumhuriyet gazetesinin kavramlara ilişkin haberleri incelendiğinde kimi zaman haberlere yorumların eklenmiş olduğu görülmektedir. Bununla beraber Türk siyasetçilerinin önde gelen isimleri tarafından dile getirilen kavramlara ilişkin söylemlerin tüm gazetelerde haber olarak yayımlanması beklenmişse de Evrensel gazetesinin kavramlara ilişkin hiç haber yayımlamayarak konuya mesafeli davrandığı da tespit edilmiştir.

Abstract:
The concepts of mankurt and közkaman, which emerged with the Manas Epic, still maintain their importance and actuality today. The fact that the Epic of Manas, which is a lesson for the Kyrgyz, has a politically stimulating quality as well as teaching, increases the importance of the concepts even more.
After President Recep Tayyip Erdoğan expressed the concept of mankurt in the rally with the slogan "Millions of Breaths, One Voice Against Terror" in Yenikapı district of Istanbul, where hundreds of thousands of people participated, on September 20, 2015, the frequency of use of the concept in the political field and in the media has gradually increased. So much so that the concepts of mankurt and közkaman could not find a place as news in Yeni Şafak, Yeniçağ, Birgün, Evrensel, Sabah and Cumhuriyet internet newspapers before 2015, and only 1 news was presented in Hürriyet newspaper. As of 2015, with the increase in the discourse of Turkish politicians on the concepts, the news contents related to the concepts are 24 in Yeni Şafak, 21 in Yeniçağ, 22 in Hürriyet, 27 in Sabah, 8 in Cumhuriyet, 13 in Birgün. It was presented to the public as 115 news. All these developments have led to the determination of 2015 as the turning point of the increasing political discourses regarding the concepts in the study and have been effective in determining the date range related to the research.
In this study, the discourses of Turkish politicians about the concepts of mankurt and közkaman in the last 6 years in Turkey were examined in accordance with the critical discourse analysis method developed by communication theorist T. Van Dijk in 7 newspapers (Yeni Şafak, Yeniçağ, Hürriyet, Sabah, Birgün, Cumhuriyet, Evrensel) with different ideological publishing understanding. In the light of the data obtained, the research questions of the study were also tried to be answered.
As a result of the critical discourse analysis of this study, it has been concluded that Turkish politicians' discourses on the concepts of mankurt and közkaman are used in a one-to-one harmony, reflecting the meanings of the Epic of Manas and the works of Cengiz Aytmatov, without being detached from the main context of the concepts. It is also seen that there is a national emphasis in the discourses about the concepts of mankurt and közkaman, which are used by Turkish politicians to characterize terrorist organizations and terrorist elements. In addition, it has been determined that with these concepts integrated with the ideology of nationalism, the society is warned against internal and external threats with a national style. In this context, it would be appropriate to say that these concepts, which are described as domestic and national, also make some contributions to Turkish nationalist discourses. When the news about these concepts, which are used more frequently in the political language, is examined, it is seen that the newspapers Yeniçağ, Yeni Şafak, Sabah, Hürriyet and Birgün present the discourses about the concepts to the readers in a direct way, without adding ideological comments. However, when the news of Cumhuriyet newspaper on concepts is examined, it is seen that sometimes comments are added to the news. However, although it was expected that the discourses on the concepts expressed by the leading figures of Turkish politicians would be published as news in all newspapers, it was also determined that the newspaper Evrensel kept aloof from the subject by not publishing any news about the concepts.