Bağdat Kölemenleri ve son Valisi Davut Paşa (1749-1831)
Baghdad Mamluk's and its last Governor Davut Pasha (1749-1831)
Yazar: AVNİ LÜTFİOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. MURAT ÇELİKDEMİR
Gaziantep Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yeniçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Arşiv = Archive ; Tarih = History

Özet:
Çok fazlaca araştırılmadığı hâlde, Osmanlı'nın Irak memâliği konuları jeo-politik sebeplerle son vakitlerde önem kazanmaya başlanmıştır. Yakın çağ Osmanlı'nın çalışmaları günümüzle daha bağlantılı olmasıyla bir kat daha öneme haizdir. Bu çalışmada 1704 yılından başlayarak, salt Kölemenler dönemini hazırlayan ve Kölemen zümresi hükümet kademelerinde fiilen hâkim olan 46 yıllık süreç arkasından, 1750'den itibaren 1831'e kadar artık Bağdat valiliğine Kölemenler dışından başka vali tayin edilmesi zorlaşan 127 yıllık bir Osmanlının Irak memaliği ele alınmıştır. Bu dönem içerisinde, 1816- 1831 arası son Kölemen Vali Davut Paşa'nın devri bariz bir yer işgal etmektedir. Kendi hayat seyri, yönetimi, uyguladığı siyasetler, Bab-ı 'Âli ile ilişkiler, zamanında Irak memâliğindeki aşiret vaziyetleri, sosyal ve ekonomik durumları örnek bir yansıtma olması açısından daha kapsayıcı bir şekilde araştırılmıştır. Osmanlı'nın Irak memâliği Musul Vilayeti ile beraber Merkez Vilayet Bağdat, Basra ve Şehrizor vilayetlerinden müteşekkil olduğu hâlde, Musul Valisi Kölemenler dışından ve İstanbul tarafından tayin edildikten dolayı, Musul olaylarına Kölemenlerle ilgisi kadar değinilmiştir ve bu sebeple Davut Paşa devrindeki Musul hadiselerine daha fazla yer verilmiştir. Araştırmanın temel kaynaklarını oluşturan o dönem yerel tarihçilerin Osmanlı Türkçesi'yle ve Arapça'yla yazdıkları orijinal eserler araştırmanın temel kaynaklarını oluşturması yanında hem Osmanlı arşiv belgeleriyle hem de birbiriyle karşılaştırılmış ve değerlendirilmiştir. İmparatorluğun diğer bölgeleri gibi, her ne kadar Irak memaliğinde de çalkantılar yaşanmışsa bile, Kölemenler döneminin olumlu ve yararlı bir dönem olduğu kanısına varılmıştır.

Abstract:
Although not extensively researched, the issues related to the Ottoman Iraq province have recently gained importance due to geopolitical reasons. The contemporary relevance of Ottoman studies makes the period from the year 1704 onward even more significant, as it lays the groundwork for the era of the Mamluks and the 46-year period during which the Mamluk class effectively dominated government positions. This study focuses on the Ottoman Iraq province from 1704, progressing through the era of the Mamluks to the year 1831, when the appointment of governors outside the Mamluk class for the Baghdad governorship became increasingly difficult, spanning a total of 127 years. Within this period, the period between 1816 and 1831, under the rule of the last Mamluk governor Davut Pasha, holds a prominent place. His life trajectory, governance, implemented policies, relations with the Sublime Porte, tribal conditions in the Iraq province during his time, and the social and economic situations have been extensively researched to provide a comprehensive representation. While the Ottoman Iraq province, along with the Mosul Vilayet, comprised the Central Vilayet of Baghdad, Basra, and Shahrizor, the events in Mosul are emphasized as much as their connection to the Mamluks, especially since the governor of Mosul was appointed from outside the Mamluk class and by Istanbul. Therefore, the events in Mosul during the era of Davut Pasha are given more prominence. The primary sources for this research consist of original works written in Ottoman Turkish and Arabic by local historians of that period. These sources, written in the language of the time, complement the study by being compared and evaluated alongside both Ottoman archival documents and each other. Despite the turmoil experienced in the Iraq province, as in other regions of the empire, it is concluded that the Mamluk era was a positive and beneficial period.