Tanrı merkezli kelam anlayışının doğuşu
The Rise of Theo-centric theology comment
Yazar: FATMA BAYRAKTAR
Danışman: PROF. DR. AHMET AKBULUT
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kelam Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2001
Konu: Din = Religion
Dizin: Kelam = Islamic theology ; Tanrı = God ; İnsan = Human ; İslamiyet = Islam

Özet:
ÖZET İslam'da tartışma konusu olan pek çok mesele bulunmaktadır. Bu meseleler, ihtiyacın ve maslahatın icab ettirdiği ölçüde peygamber zamanında da mevcuttur. Zira insan olmanın gereği olarak her dönem için farklı problemler bulunmakta, din ise bu problemlerin çözümünde temel hareket noktalarını belirterek insanı teşvik etmektedir. Peygamberin hayatta olduğu dönemde problemler ihtilaf oluşturmamış vahy ile çözümler bulunmuştur. Ancak sonraki dönemde çözüm bu kadar kolay değildir. Öyle ki pek çok siyasi ihtilaf bile dinsel alana taşınmıştır. Bu ise sosyal, siyasi ve ekonomik yapıdan kaynaklanan sorunların dini sahada çözülmeye çalışılmasına sebep olmuştur. İnsan ve onun yapısından kaynaklanan sorunlar dini sahada çözülmeye çalışılınca yeni çözümsüzlükler ortaya çıkmıştır. Farklı görüş sahipleri kendi fikirlerini desteklemek için dini temellere sığınmışlar, tartışmanın dışına çıkmak için insan yerine tanrıyı koymuşlardır. Meseleler tanrı konusuna irca edilince manevra alanı daralmıştır. Kelam ilminin doğuşunda insan faktörünün etkisi, bu ilmin başlangıçta insan- merkezli olduğunun da bir kanıtıdır. Tartışılan konular bu yapıyı yansıtmaktadır. Ancak süreç içerisinde gerek siyasi erkin etkisi gerek spekülatif tartışmaları merkeze alan felsefenin İslam toplumuna girişi tann-merkezli yapıya geçişte etkili olmuştur. Bu noktada tezin birinci bölümü farklı kültürlerin tesirinin konular üzerindeki etkisini ortaya koymakla başlar. Zira tann-merkezlilik ve insan-merkezlilik bir bakış açısıdır; etkisi ise konuların ele alınış biçimlerinde görülebilir. Tezin ikinci bölümünde ise tanrı-merkezliliğin ortaya çıkışının sonuçlan üzerinde durulur. İslam toplumunda insan özgürlüğünün bulunmaması, tanrı telakkisindeki tenzihçi tutum ve kelamın işlevsel rolünde azalma şeklindeki etkileri üzerinde 63durulmuştur. Bu çalışma, insanı merkeze alan bir kelamın başarılı ve işlevsel olabileceğini ortaya koymaktadır. 64

Abstract:
SUMMARY One of the major problem of Islam, which Muslims facing today, is their different comment and conflicting interpretation of Islamic sources resulted different 'God' beliefs and 'human' thinks. No doubt the way to be truly aware of Islam is possible by applying to its original source. This work necessities to explain 'God' understanding in Quran, scientific history and tradition. The period starts by the death of Prophet Mohammed. In his time people thinking and behaving according to revelation. So there is no theological or anthoropogical view difference. Only the scientific research can remove the whole superstitions and false beliefs from the true religion. The problems, which proceed from human and his structure, would be trying to solve in religious area, that causes new problems. Different sight owners trust in religious basics to support their opinions. At first I search the terminological meaning of 'theocentric' and 'anthropo- centric'. The relation between 'Theology' and 'Kelam', the relation between 'anthropo-centric' and 'Kelam', these are main subjects of this research. In the first part tries to answer 'what is theology' and 'when was it born'. The search tries to respond the effects of human, political, social, foreign cultures to the theology. However, the theocentric and anthropocentric are the point of view. The last part of my study shows the results of the effect theocentric theology. Finally,I try to study all of these problems on a large scale to explain anthopo-centric and theocentric 'God' consideration. 65