Kurak ve sıcak: Osmanlı coğrafya ders kitaplarında Orta Anadolu (1876-1923)
Dry and hot: Central Anatolia in Ottoman geopraphy textbooks (1876-1923)
Yazar: MERVE NUR KARAGÜL
Danışman: PROF. DR. YAHYA ARAZ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Tarih Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Coğrafya = Geography ; Tarih = History
Dizin: Coğrafya eğitimi = Geography education ; Ders kitapları = Textbooks ; Orta Anadolu bölgesi = Central Anatolian region ; Osmanlı İmparatorluğu =

Özet:
Bu çalışma; 1876-1923 yılları arasında Osmanlı coğrafya ders kitapları aracılığıyla Orta Anadolu'ya ilişkin konuları ve algıları incelemektedir. Çalışmada, Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemlerinde gerçekleştirilen reformların, sosyal, politik, kültürel ve iktisadi dönüşümlerin coğrafya ders kitaplarına yansımasını aktarmak amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda, sınırları belirlenmiş mikro bir coğrafi bölge olan Orta Anadolu merkeze alınmıştır. Orta Anadolu, Anadolu'nun diğer bölgelerinden farklı bazı özellikler taşımaktadır. Özellikle, sık sık kuraklık ve buna bağlı olarak meydana gelen kıtlık sorunlarıyla karşı karşıya kalmaktadır. Çalışmanın odak noktasını oluşturan Orta Anadolu'nun, fiziki, iktisadi ve beşerî coğrafyası ile bu unsurların zaman içerisindeki dönüşümü ele alınmaktadır.
Coğrafya ders kitapları, genel olarak Osmanlı coğrafyası ve özel olarak da Anadolu coğrafyasına dair pek çok malumat içermektedir. İstisnalar olmakla birlikte, Anadolu coğrafyasıyla ilgili bilgilerin kaynağı belirtilmemektedir. Bununla birlikte, kitaplarda Anadolu coğrafyasına dair sunulanların ders kitabı yazarlarının özgün araştırma sonuçlarına dayanmadığı anlaşılmaktadır. Ders kitapları dahilinde, Anadolu'nun zengin kaynaklarının henüz tam anlamıyla keşfedilmemiş olduğu ifade edilmektedir. Bu durum, tam manasıyla bilinmeyen bir coğrafyanın Osmanlı İmparatorluğu'ndaki öğrencilere aktarılmaya çalışıldığını göstermektedir. Bu çalışma, bahsi geçen bilinmezliklerin takibini de Orta Anadolu coğrafyası üzerinden yapmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler: Osmanlı coğrafya ders kitapları, eğitim, Orta Anadolu, kuraklık, çevre tarihi.

Abstract:
This study analyses the issues and the perceptions about Central Anatolia through Ottoman geography textbooks between 1876 and 1923. The study aims to convey the reflection of the reforms, social, political, cultural and economic transformations in the late Ottoman Empire on geography textbooks. For this purpose, Central Anatolia, which is a micro geographical region with defined borders, is taken as the centre. Central Anatolia has some different features from other regions of Anatolia. In particular, the region often faces drought and related famine problems. In this study, the physical, economic and human geography of Central Anatolia, and the transformation of these elements are discussed.
Geography textbooks contain a lot of general information about Ottoman geography in general and Anatolian geography in particular. Despite the exceptions, the origin of the information about Anatolian geography is unspecified. However, it is understood that, what is presented in the books about on Anatolian geography is not based on the original research results of the textbook authors. It is stated in the textbooks that the rich resources of Anatolia have not yet been fully explored. This shows that a completely unknown geography was tried to be conveyed to the students in the Ottoman Empire. This study aims to follow up the aforementioned obscurities over the Central Anatolian geography.

Keywords: Ottoman geography textbooks, education, Central Anatolia, drought, environmental history.