Adölesanlarda transteoretik model temelli sağlığı geliştirme programının güvenli bisiklet kullanma davranışına etkisi
The effect of transtheoretic model based health promotion program on safe cycling behavior on adolescents
Yazar: ÖZDEN ERDEM
Danışman: DOÇ. DR. SAİME EROL
Marmara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Halk Sağlığı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Hemşirelik = Nursing
Dizin: Bisiklet = Bicycle ; Bisiklete binme = Bicycling ; Ergenler = Adolescents ; Hemşirelik = Nursing ; Sağlığın geliştirilmesi = Health promotion ; Transteoretik model = Transtheoretical model ; Ölçekler = Scales

Özet:
Amaç: Bisiklet kazaları, ölümlü trafik kazaları içerisinde ilk beşte yer almakta ve
kazalar çoğunlukla sürücü kusurları nedenleri ile gerçekleşmektedir. Bu nedenle
güvenli bisiklet kullanma konusu çeşitli açılardan ele alınarak, güvenli bisiklet
kullanma davranışları kazandırılmalıdır. Bu amaçla araştırma, adölesanlarda transteoretı̇k model temellı̇ sağlığı gelı̇ştı̇rme programının güvenlı̇ bı̇sı̇klet kullanma davranışına etkı̇sı̇ni değerlendirmek için yapıldı.  
Gereç ve yöntem: Araştırma iki aşamada gerçekleştirildi. Birinci aşaması metodolojik yöntem ile ikinci aşaması ise deneysel yöntem ile gerçekleştirildi. Örneklemi 316 adölesan (n = 156 deney, n = 160 kontrol) oluşturdu.  İki ayrı ortaokul deney ve kontrol grubu olarak kura ile belirlendikten sonra; beşinci, altıncı ve yedinci sınıflardan üçer şube randomize gruplara atandı. Gerekli tüm izinler alındıktan sonra deney grubuna Transteoretik Model temelli Güvenli bisiklet kullanma Sağlığı Geliştirme programı uygulandı. Kişisel bilgi formu, değişim aşaması sorusu, Transteoretik Model temelli Güvenli bisiklet kullanma ölçekleri kullanılarak veriler toplandı. Verilerin değerlendirilmesinde, sayı, yüzde, ortalama, standart sapma, t testi ve tek yönlü varyans analizi kullanıldı. 
Bulgular: Girişim sonrasında güvenli bisiklet kullanmanın bilişsel ve davranışsal değişim süreçleri, karar almada yarar algısı ve öz-etkililik ölçek puanlarının istatistiksel olarak anlamlı düzeyde arttığı ve deney ve kontrol grupları arasında fark oluştuğu (p<0,05); ancak zarar algısı ölçek puanları arasında anlamlı düzeyde fark oluşmadığı bulundu (p>0,05). 
Sonuç: Programın adölesanların güvenli bisiklet kullanmadaki bilgilerini arttırdığı, konu ile ilgili istenen davranışları kazandırdığı, yeterlilik sağladığı ve motivasyonlarını geliştirdiği belirlenmiştir. 
Anahtar Sözcükler: Bisiklet, ölçek, adölesan, Transteoretik model, hemşire

Abstract:
Objective: Bicycle accidents take place in the first five causes of fatal road accidents
and are mostly realized by drivers defects. Therefore, safe cycling should be acquired
by tackling various aspects and educated. For this purpose research was conducted to evaluate the effect on Transtheoretic Model based health promotion program on safe cycling behavior on adolescents. 
Materials and methods: The research was carried out in two stages. The first stage was carried out by methodological and the second stage by experimental method. The sample consisted of 316 adolescents (n=156 experiments, n=160 controls). After being determined as two separate middle school experimental-control groups by lot; three branches each from fifth, sixth and seventh grades were assigned to randomized groups. After obtaining all necessary permissions, Transtheoretichal Model-based safe cycling health promotion program were implemented to the experimental group. The data were collected by using personal information form, Transtheoretical Model-based question of change stage and safe cycling scales. Number, percentage, mean, standard deviation, t test and one-way analysis of variance were used to evaluate the data.
Results: After the intervention, the cognitive and behavioral change processes of safe cycling, pros perception and self-efficacy scales scores were increased and there was difference between the experimental and control groups (p<0.05); however, it was found that there was no significant difference between the scores of the cons perception scale (p>0.05).
Conclusion: It has been determined that the program increases the knowledge of adolescents on safe cycling, provides the desired behaviors related to the subject, provides competence and improves motivation. 
Keywords: Bicycle; scale; adolescent; cycling; Transtheoretical Model; nurse