Italo Calvıno'nun yapıtlarında kentler ve doğa
Cities and nature in the works of Italo Calvino
Yazar: ÇİĞDEM CENGİZ
Danışman: PROF. DR. NEVİN ÖZKAN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Batı Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı / İtalyan Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Batı Dilleri ve Edebiyatı = Western Linguistics and Literature
Dizin: Kentsel fiziksel çevre = Urban physical environment ; Kentsel çevre = Urban environment ; İnsan doğa ilişkisi = Human nature relations ; İnsan-çevre etkileşimi = Human-environment interaction ; İnsan-çevre ilişkisi = Human-environment relationship

Özet:
Günümüzde dünya nüfusunun yarıdan fazlası kentsel alanlarda yaşamaktadır.
İnsanoğlu yüzyıllar boyunca yaşadığı, yerleştiği mekânları ihtiyaçları doğrultusunda
düzenleyerek ve doğaya müdahale ederek değişime uğratmıştır. Temel olarak öncelikle
barınma ihtiyacı, güvenlik ve ulaşım etmenleriyle başlayan doğaya müdahale, buharlı
makinanın icadı ile hızlanan teknolojik gelişmelerle ivme kazanmıştır. Ulaşım yollarının
gelişmesi, yerleşim birimlerinin birbirlerine ulaşılabilir olması insan nüfusunun da
hareketliğini kolaylaştıran bir etken olmuştur. Yüzyıllar boyunca insanların özellikle
ekonomik ihtiyaçlar çerçevesinde kentsel alanlara göç etmesi megapolleri ve nüfusu
yoğun kalabalık kentleri doğurmuştur. Gerek barınma gereksinimi gerek ekonomik
nedenlerle artan inşaatlar kentlerde doğal alanların daralmasına ve yeşil alanların azalarak
beton alanların artışına yol açmıştır. Betonlaşmanın, nefes almayan kentlerin iklim
üzerindeki olumsuz etkileri yadsınamaz. Yakın zamanda yaşanan pandemi dönemi de
insanların doğal alanlara duyduğu ihtiyacın ne denli önemli olduğunu, kentlerde araçların
seslerinin duyulmadığı bir dönemde kuş cıvıltılarının duyulabileceğini göstermiştir.
Dolayısıyla kentlerin sadece insanların değil, bitkiler ve hayvanlar da dahil olmak üzere
tüm canlıların yaşam alanı olduğu ve kent doğasının önemi bir kez daha gözler önüne
serilmiştir.
Çöpler, aşırı tüketimin getirdiği çevresel zararlar, hava kirliliği, iklim krizi,
betonlaşma kentlerde görülen, insanın neden olduğu ve aynı zamanda olumsuz etkilerine
maruz kaldığı sorunlardan sadece birkaç tanesidir.
1980'lerde ortaya çıkan ekoeleştiri-çevreci eleştiri edebî yapıtlarda insanın
çevresi ile ilişkisini dünya merkezli bir yaklaşımla inceler. İnsanoğlunun doğada neden
olduğu değişimlerin ve verdiği zararların edebî yapıtlarda nasıl yansıtıldığını incelerken
edebiyat üzerinden çevresel sorunlara dikkati çeker, bu konuda bir farkındalık yaratma
işlevi görür. Edebî yapıtlarda, doğal çevrenin nasıl yansıtıldığını, anlatımda kullanılan
metaforların ekolojik bakışımızı nasıl etkilediğini, insan kültürünün doğayı nasıl
değiştirdiğini inceleyen çevreci eleştiri kuramının bir alt kolu olan kentsel çevreci eleştiri,
kentler temelinde tüketim kültürü, azalan yeşil alanlar, kalabalıklaşma, çöp sorunları gibi
insanmerkezci faaliyetlerin etkilerini insan ve kentsel çevre odağında ele alır. Doğal
alanların kentleşme nedeniyle bozularak kent manzarasının bir parçasına dönüşmesini,
insanın kentlerde doğa ile ilişkisini ve kent doğasının edebî yapıtlarda mercek altına alır.
İtalyan yazar Calvino'nun pek çok yapıtında mekân olarak kentler anlatılarının
ana karakteridir. Yazar, insanların kent ile ilişkisini anlatırken aynı zamanda insanların
insan olmayan canlılarla ilişkisini de yansıtır. Hayvanların ve bitkilerin de kent
ekosisteminin ayrılmaz birer parçası olduğunu gösterir. İnsanların çevreleri ile
ilişkilerinde insanmerkezci tutumlarının diğer canlılar üzerinde neden olduğu olumsuz
etkilerini gösterir. İtalya'nın Ligurya bölgesi ve San Remo, Calvino'nun bazı
yapıtlarında hayalî yerler olarak fantastik bir üslupla anlatılarına yansırken bazı
yapıtlarında da yazarın gerçekçi bir anlatım benimsediği görülür. İtalya'nın İkinci Dünya
Savaşı sonrası dönemde yaşadığı ekolojik ve çevresel değişimleri vurgulayan ve çevreci
bir hassasiyetle kaleme alınmış yapıtları günümüzde halen geçerliliğini koruyan çevre
sorunlarını anlatır. Ağaçların kesilmediği yıllardan günümüzde betonlara dönüşen
kentleri, büyük kentlere çalışmaya gelen insanların kentlerde yitirilen doğayı arayışını,
megapollerdeki hava ve gürültü kirliliğinin insanları nasıl etkilediği, hayvanların kent
doğası içindeki durumu ve insanoğlunun doğayı tahrip etmeden önceki çağda
biyoçeşitliliğin ne denli zengin olduğu yazarın ele aldığı konulardır.
Calvino'nun zamansal düzlemden bağımsız ve adları belirtilmeyen kentleri,
okuru anlatıya yaklaştırmakta, insan – mekân ilişkisinin önemini sosyal ve çevresel
sonuçlarıyla birlikte ön plâna çıkararak ekolojik farkındalığı artırma işlevi görmektedir.
Yazarın kentsel çevreci eleştiri odağında incelen yapıtları yerel ekosistemlere, kentsel
alanlara yapılan tahribatı, çevresel sorunları göstererek, küresel ekosistemdeki sorunlara
dikkat çekmektedir. Calvino çağının çok ilerisinde bir yazar olarak 1950'li yıllardan
günümüze seslenmektedir.

Abstract:
More than half of the world's population now lives in urban areas. Humans have
changed the places where they have lived and settled for centuries, shaping them
according to their needs and interfering with nature. Interventions in nature, which
essentially began with the need for shelter, security, and transportation, gained
momentum with technological development, accelerated by the invention of the steam
engine. The development of transport routes and the accessibility of settlements to each
other was a factor that facilitated the mobility of people. For centuries, the migration of
people to urban areas, especially in the context of economic needs, has led to the creation
of megapolises and densely populated, crowded cities. Increasing construction activity,
both for housing and economic reasons, caused natural areas in cities to shrink and human
settlements to increase. The negative effects of rapid urbanization and non-breathing
cities on the climate are undeniable. The recent pandemic has also shown the importance
of people's need for natural spaces, and that birdsong can be heard when there is no car
noise in cities. This has once again shown that cities are not only the habitat of people,
but also of all living things, including plants and animals, and how important urban nature
is.
Garbage, environmental damage caused by excessive consumption, air pollution,
climate crisis, excessive urbanization are just some of the problems in cities caused by
people who are at the same time exposed to their negative effects.
Ecocriticism/environmental criticism, which emerged in the 1980s, examines the
relationship between humans and the environment in literary works with an Earthcentered
approach. It examines how human-induced changes in and damage to nature are
reflected in literary works and uses literature to draw attention to environmental problems
and create awareness of the issue. Urban environmental criticism, a sub-branch of
environmental criticism theory that examines how the natural environment is reflected in
literary works, how the metaphors used in narrative affect our ecological perspective, and
how human culture alters nature, addresses the effects of anthropocentric activities such
as consumer culture, diminishing green spaces, overcrowding, waste problems by means
of cities in the focus of the human - urban environment. The destruction of natural spaces
by urbanization and their transformation into a part of the urban landscape, the
relationship between humans and nature in the city, and urban nature are examined in
literary works.
In many works of the Italian writer Calvino, cities as places are the main
characters of his narratives. While the author describes the relationship between humans
and the city, he also reflects on the relationship between humans and non-humans. He
demonstrates that animals and plants are also an integral part of the urban ecosystem. He
shows the negative effects of the anthropocentric attitude of people in their relations with
their surroundings on other living beings. In some of his works, the Ligurian region of
Italy and San Remo are reflected as imaginary places in a fantastic style in Calvino's
narratives, while in others the author uses a realistic narrative style. In his works, which
emphasize the ecological and environmental changes in Italy in the post-World War II
period and are written with environmental sensitivity, he describes environmental
problems that are still valid today. The author focuses on times when no trees were cut
down through to cities that have become jungles of concrete, the search for lost nature in
cities by people who come to work in big cities, the effects of air pollution and noise in
megapolises on people, the situation of animals in urban nature, and the richness of
biodiversity in the time before man destroyed nature.