Konut projelerinde sözleşmeden kaynaklanan ihtilafların çözümünde çok ölçütlü karar verme modeli
Multi-criteria decision making model in settlement of contractual disputes in housing projects
Yazar: MURAT DANIŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖMER GİRAN
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı / İnşaat Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering

Özet:
İnşaat sektörü; yükleniciler, gayrimenkul geliştiricileri ve malzeme tedarikçileri gibi çok sayıda paydaş içermektedir. İnşaat sektöründe değişkenlerin çokluğu, ortam şartlarının sürekli olarak değişmesi ve insan faktörünün tahmin edilebilirliğinin zorluğu projelerin başarıya ulaşmasını güçleştirmektedir. Projelerde; yerine getirilen işlerin yürürlükteki şartnamelerden farklı olması, proje konseptinin zorluğu, projenin uygulandığı bölgenin özel durumu, projenin uygulanması esnasında yaşanan problemler, proje değişiklikleri, finansal dalgalanmaların etkileri, işlerin sözleşme süresi içerisinde bitirilememesi, işin miktarındaki değişiklikler ve hukuki prosedürler ihtilaflara neden olmaktadır. Bu sebeplere bağlı olarak projenin başlangıç safhasında, ihale edilecek işle ilgili olarak, inşaat süresince meydana gelebilecek ihtilafların yapım aşamasından önce çözülebilmesi için sözleşmelerin ilgili merci tarafından özenle hazırlanması gerekmektedir. Hak taleplerinin yönetilmesi projenin başarıya ulaşması açısından da önemlidir. Çözümsüz kalmış bir hak talebi işveren ve yüklenici için güven ve para kaybının yanı sıra yeni projeye başlayamama gibi negatif sonuçlara yol açabilmektedir. Projenin başarılı bir şekilde devam etmesi ve taraflar arası koordinasyonun devamlılığı için ihtilaf çözümleme yöntemlerinin etkili bir şekilde kullanılması gerekmektedir. Çok ölçütlü karar verme yöntemlerinden topsis; ihtilaf ve karar alma süreçlerinde taraflara rasyonel çözümler sunmaktadır. İhtilafları çözüme ulaştırma evresinde, seçimlerin tek bakış açısına göre yapılması neredeyse imkansız bir haldedir. Çok ölçütlü karar desteği, karar vericinin değerlerini ve tercihlerini anlaşılır hale getirir. Karar vericiye, karar problemin çözmesine yardımcı olacak bazı araçları sunar. Eldeki verilerden anlamlı çıkarımlar yapıp karar vericinin davranışını aydınlatır. Sunulan çalışma kapsamında ilave yaptırılan işlerin iş bitim sürelerinin belirlenmemesi, taşeron hesap mutabakatının yapılmaması, sözleşme kapsamında verilen teminat mektuplarının nakde çevrilme isteği, ekonomik acziyet yaşanması, şantiyede güvenlik ve huzuru bozucu davranışlarda bulunulması, hakediş alacaklarına karşılık vergi ve sosyal güvenlik kurumu ödemelerinin yapılmaması, sözleşmenin tek taraflı olarak fesih edilme talebi ve haksız fesih olması, tedarikçilerin alacaklarının işveren tarafından ödenmesi karşılığında temlik alınması, alt taşeron ve tedarikçilere ödeme yapılmaması, kesin hesap tutarının ne kadar olduğu ile ilgili ihtilaflarının yol açtığı hak talepleri için çok ölçütlü karar verme modeli oluşturulmuştur. Çok ölçütlü karar verme modeli temelinde karar vericinin değerlerini ve tercihlerini anlaşılır hale getirerek olası para, zaman ve şirket güven kayıplarını minumum seviyeye indirmeyi amaçlar. Vaka çalışmasında işveren ve yüklenici arasında sözleşmeden kaynaklanan birçok ihtilaf oluşmuştur. İrdelenen vaka için ihtilafın oluşması sonrası süreçte adım adım çalışma kapsamında ortaya konulan model ile çözümleme yapılmıştır. Vaka çalışması için hazırlanan senaryo, şirketlerin isimleri ve parasal değerleri ticari sırların korunması gerekçesiyle revize edilmiştir. Çalışma sonucunda, karar vericilere ideal çözüme en yakın sonucu ortaya koyan çok ölçütlü karar verme yöntemlerinden topsis metodu ile hak talebi sürecine yardımcı olunmuştur. Taraflara hangi ihtilafın en önce çözüme kavuşturulması ve bu ihtilafın vereceği zararlar hakkında bilgi verilmektedir. Önerilen matematiksel yaklaşımın neticesine göre hak taleplerinin neticeye ulaşması için süreç hızlandırılabilir ve minimum para kaybı ile ihtilaflar çözüme ulaştırılabilir.

Abstract:
The construction sector includes a large number of customers, such as contractors, real estate developers and material suppliers. The large number of variables in the construction sector, constant differentiation of environmental conditions and the difficulty of predictability of the human factor make the success of projects difficult. In the projects; the differentiation of the works carried out from the current specifications, the difficulty of the project concept, the special situation of the region where the project is implemented, the problems experienced during the implementation of the project, the changes in the project, the effects of financial fluctuations, the completion of the works within the contract period, the changes in the amount of the work and legal procedures cause. For these reasons, in the initial phase of the project, the contracts should be prepared carefully by the relevant authority in order to resolve any disputes that may occur during the construction process before the construction phase.
Managing claims is also important for the success of the project. An unsolved claim causes negative consequences for the employer and contractor such as loss of trust, loss of money, and inability to start a new project. In order for the project to continue successfully and for the continuity of coordination between the parties, the methods of resolving claims should be used effectively. Topsis offers rational solutions to the parties in the dispute and decision- making processes. In the process of settling disputes, it is almost impossible for us to make our choices from a single point of view. Multi-criteria decision support makes decision- makers' values and preferences understandable. It provides the decision-maker with some tools to help them solve the decision problem. Make meaningful inferences from the available information and illuminate the behavior of the decision maker. Within the scope of the presented study, the completion of additional works, not to determine the work completion period, subcontractor account reconciliation, the letter of guarantee given in the scope of the contract to be converted into cash, experiencing economic insolvency, security and peace of mind on the construction site to make payments, tax and social security institution payments against the payment of the contract, a multi-criteria decision making model has been established for the claims caused by the disputes caused by the demand for termination of the parties and the unjustified termination, the assignment of the suppliers in return for the payment of the receivables by the employer, the non-payment of subcontractors and suppliers, and the amount of the final account. It aims to minimize the loss of money, time and company confidence by making the values and preferences of the decision-maker understandable based on a multi-criteria decision-making model. In the case study, there were many disputes between the employer and the contractor arising from the contract. After the conflict occurred for the case discussed, the model was analyzed step by step with the model presented in the thesis. The scenario prepared for the case study, the names and monetary values of the companies were changed to protect trade secrets. As a result of this study, the claim process was assisted by the topsis method, making methods that showed the closest result to the ideal solution. It informs the parties about which dispute shall be resolved first and the damages of such dispute. As a result of this mathematical approach, it can be accelerated the process for reaching their claims and solve the disputes with minimum loss of money.