Patateste (Solanum tuberosum L.) in vitro şartlarda mikro yumru elde edilmesinde değişik fotoperiyot uygulamaları ve besin ortamlarının etkisi
The effects of different photoperiod applications and growth regulators on microtuberization of in vitro grown potatoes (Solanum tuberosum L.)
Yazar: AHMET METİN KUMLAY
Danışman: PROF. DR. NEŞET ARSLAN
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2005
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu araştırma, tesadüf bloklarında bölünen bölünmüş parseller deneme desenine göre 5 tekerrürlü olarak, Erzurum Doğu Anadolu Tarımsal Araştırma Enstitüsü Doku Kültürü Laboratuarında yürütülmüştür. Çalışmada Granola, Caspar ve Pasinler-92 çeşitlerinin 2 farklı ışık ortamında (8 saat ışık ve karanlık) mikro yumru oluşturma özellikleri belirlenmeye çalışılmıştır. Yumru oluşturmak amacıyla 7 farklı besi ortamı [Kinetin, NAA+BAP, IBA+BAP, Jasmonik Asit, Zeatin Riboside, BAP+CCC ve Kontrol- 1 (% 8 Sukroz)] kullanılmıştır. Yumru elde etme ortamına alınan bitkicikler 4 hafta süreyle çoğalüm ortamıyla aynı şartlarda tutulmuş [16 saat aydınlık (24±2 °C), 8 saat karanlık (18±2 °C), 2000 lüks ışık yoğunluğu], daha sonra 12 hafta süreye 8 saat ışık ve sürekli karanlık şartlara (22±2 °C gündüz 16±2 °C gece sıcaklığı) alınmışlardır. Yumru elde ortamında tutulan bitkiciklerde şu gözlemler alınmıştır; yumru oluşum başlangıcı gün sayısı (adet), yumru oluşturan bitkicik oram (%), bitki yaş ağırlığı (mg), bitki kuru madde oram (%), bitki boyu, boğum sayısı, dal sayısı, yaprak sayısı, yaprak boyu ve eni, kök sayısı ve uzunluğu, stolon sayısı, bitki başına yumru sayısı, bitki başına yumru ağırlığı, ortalama tek yumru ağırlığı, yumru boyu ve eni. Fotoperiyot, çeşit ve bitki büyüme düzenleyicilerinin bir çok karaktere etkisi istatistiki anlamda önemli bulunmuştur. Elde edilen sonuçlara göre; farklı besi ortamları arasında yumru oluşum başlangıcı gün sayısının 32.9-61.6 gün, yumru meydana getiren bitki oranının % 66.6-93.3, bitki başına mikro yumru sayısının 1.85-3.36 adet, bitki basma mikro yumru ağırlığının 258.5-823.0 mg ve ortalama tek mikro yumru ağırlığının ise 132.7-246.9 mg arasında değiştiği belirlenmiştir. Yumru sayısı ve verimi yönünden en iyi tepkiler 8 saat ışık (kısa gün) uygulaması, Pasinler-92 çeşidi ve JA içeren yumru meydana getirme besi ortamından elde edilmiştir.ANAHTAR KELİMELER: Patates, Solanum tuberosum L., doku kültürü, In vitro, mikro yumru, bitki büyüme düzenleyicileri, fotoperiyot.

Abstract:
This study was carried out in the tissue culture laboratory of Erzurum Eastern Anatolia Agricultural Research Institute, according to "The Split-Split Plot Design in Randomized Blocks" with 5 replications. Microtuberization properties of Granola, Caspar and Pasinler-92 potato cultivars on two different photoperiod (8 hours light and completely dark) conditions were applied in the study. Seven different tuberization media pdnetin, NAA+BAP, IBA+BAP, JA, Zeatin Riboside, BAP+CCC and Control (% 8 Sucrose)] were used for microtuberization purposes. Plantlets in the tuberization media were kept at the same conditions with micropropagated plantlets for 4 weeks [16 hours light (24±2 °C), 8 hours dark (18±2 °C), 2000 lux light intensity]. After 4 weeks incubation period, plantlets were transferred into 8 hours light and complete dark conditions (22±2 °C day and 16±2 °C night). In microtuberization media following observations were taken; days to microtuberization, percentage of microtuberized plantlets, plant fresh weight, plant dry matter ratio, plantlet height, number of nodes, number of branches, number and diameter of leaves, number and length of roots, number of stolons, number of microtubers per plantlets, microtuber yield per planlets, average single microtuber weight, microtuber diameter. The effects of different photoperiod, cultivar and plant growth regulators on many different plant and microtuber characteristics were significant. As a result of the study, it has been shown that days to tuberization were between 32.9-61.6, percentage of microtuberized plantlets was between 66.6-93.3%, microtuber numbers per plantlet were between 1.85-3.36, microtuber yield per plantlet was between 258.5-823.0 mg and average single microtuber weight was 132.7-246.9 mg on different tuberization media. When microtuber number and yield were taken into account, the most suitable responses were obtained from 8 hours light photoperiod condition (short day), from Pasinler-92 cultivar and JA containing tuberization media. KEY WORDS: Potatoes, Solarium tuberosum L., tissue culture, In vitro, micro tuber, plant growth regulators, photoperiod.