Orta doğu inşaat sektöründe proje risklerinin belirlenmesi verisk yönetim model önerisi
Project risk identification in the middle east construction industry and risk management model suggestion
Yazar: ABDULLAH HARTAVİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BARIŞ YILDIZLAR ; DR. ÖĞR. ÜYESİ CEMİL AKÇAY
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı / İnşaat Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering
Dizin: Risk modellemesi = Risk modelling

Özet:
İnşaat projeleri çok sayıda disiplinin ve sistemin organizasyonel ve operasyonel olarak uyumlu 
bir şekilde bir arada çalışması ile icra edilebilmektedirler. Bu durum çok sayıda komplikasyonu
ve dolayısıyla farklı sınıflarda riskleri de beraberinde getirmektedir. Özellikle 20. yüzyıldan 
itibaren gelişen teknoloji ve artan insan nüfusu inşaat projelerinin ölçeğini ve sayısını ivmeli 
bir artışa zorlamıştır. Bu durumun da etkisiyle mevcut risklerin bilindik yöntemlerle kontrol 
alınması daha da güçleşmiştir. Bu noktada yeni risk yönetim modelleri, yöntemleri ve 
yaklaşımları geliştirme ihtiyacı doğmuştur. Uzun ve karmaşık bir süreç olan inşaat proje 
döngüsü önceden bu riskleri, oluşum ve aktifleşme süreçlerini, önlemlerini ve olası sonuçlarını 
belirleyerek oluşturulacak bir risk haritası olmadan tüm bu risklere karşı savunmasız icra 
edilmek durumundadır. Bu da çok büyük finansal yatırımların, yaşam alanlarının, insan ve diğer 
canlı hayatlarının riske edilmesi veya kaybedilmesi ile neticelenmektedir. Zengin yeraltı 
kaynakları sayesinde kısa bir sürede büyük bir finansal güce ulaşan ve gelişim süreci henüz 
başlayan Orta Doğu 20. yüzyılın ortalarından itibaren söz konusu büyük inşaat yatırımlarının 
en yoğun görüldüğü coğrafya haline gelmiştir. Bu da Orta Doğu'yu inşaat projelerinde gelişmiş 
risk yönetim yaklaşımlarının en çok ihtiyaç duyulduğu ve araştırmaya uygun olduğu bölge 
konumuna taşımaktadır.
Bu tez çalışması kapsamında edinilen tecrübelere ve literatür araştırmalarına dayanarak, 
Microsoft Excel ve Visio programlarında VBA yazılım dili ve ara yüz kullanılarak oluşturulan risk yönetim modeli hazır şablonlar, veri tabanları ve otomatize edilen işlemler sayesinde 
kullanıcı için isteğe bağlı olarak kullanabileceği hazır bir format oluşturacak şekilde 
tasarlanmıştır. Bu programda tüm proje aşamalarına göre organizasyon şemaları, iş akış 
diyagramları ve paydaş ağları oluşturulup baştan sona bir proje döngüsü işlenerek genel ve Orta 
Doğu için karakteristik risk faktörleri, riskler, risk sınıfları, risk seviyeleri, risk cevap planları, 
riskin olası sonuç ve etkileri, paydaşları, sorumluluk dağılım matrisleri, risk yönetim etkinliği 
ve özet risk raporu elde edilmiştir. Bu model risk yönetiminin yanı sıra proje organizasyonu, iş 
gücü gereksinimleri ve iş gücü dağılımı, iş akış süreçleri, paydaşlar gibi proje yönetim 
unsurlarının da istatistiksel olarak kontrol altında tutulmasına imkân tanımaktadır. Elde edilen 
istatistiksel verilerle risk yönetim önceliklerine karar verme mekanizmasını yönlendirecek 
sonuçlar raporlanmıştır. Ancak sonuçlar incelendiğinde veriler doğru olsa dahi yanlış 
yorumlanan istatistiklerin yanlış sonuca ve eyleme götürdüğü gösterilmiştir.

Abstract:
Execution of the construction works requires multiple disciplines and systems to be organized 
and operated collaboratively. This leads to a great number of complications and concordantly 
various risks' occurrence. Developing technology and increasing human population have stirred 
the construction project scales and numbers up as from 21st century. Therefore, it has been 
more complicated to control the risks through conventional methods. After all, the need to 
develop innovative risk management models, methods and approaches has arisen. In case the 
construction projects are being carried out without risk study and management, in particular the 
construction projects which are complex and long-termed by their nature, they would be carried 
out unguarded against the risks. This situation lays the way to endangering the considerable 
financial investments, life spaces, humans, and other living creatures. Since most of all 
underground sources are in the Middle East, the Middle East countries have obtained 
remarkable financial power by dint of these sources in the last century. As far as the construction 
industry is concerned, it is almost impossible to neglect that the Middle East region has become 
an exhibition area of mega construction projects as of the mid-21st century due to the mentioned 
financial advantage. As a result of this, the Middle East can be deemed as one of the most 
convenient regions to research as it is strictly required to use risk management instruments in 
the region's construction industry.Within the scope of this study, based on the observational and literature research, a risk 
management model has been generated through Microsoft Excel and Visio by using VBA 
software language and user interfaces. The model has been designed in enabling the user to 
optionally use the default templates, databases, and automated calculations to facilitate 
modeling the risks. The model works by building the project workflow diagrams, project 
stakeholder net, and the main contractors' organizational charts as per the project stages. After 
completion of the first step, general and Middle East characteristic risk factors, risks, risk 
classes, risk levels, risk response plans, probable outcomes and effects of the risk, stakeholders, 
RACI matrixes, risk management efficiency can be diagnosed. The results and statistics can be 
seen and printed on an auto-generated risk report. A sample entire construction project cycle 
has been processed through the model. Based on the numerical statistics, The model has enabled 
observation of the risk-related items as well as the significant project management parameters 
such as project organization, workforce requirements and allocations, workflow processes, and 
stakeholders. The results that can steer the risk management priorities have been reported as 
per the obtained qualitative and numerical data. However, this study aims to prove that even 
the precise and correct statistical data can be misleading due to misevaluation.