Gravity modeli çerçevesinde Türkiye'nin dış ticareti
Turkey foreign trade within the framework of Gravity model
Yazar: PINAR TORUN
Danışman: DOÇ. DR. TAHSİN BAKIRTAŞ
Sakarya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Cazibe modelleri = Gravity models ; Uluslararası ticaret = International trade

Özet:
Dünya ticaretinde serbestleştirme ve mali piyasalarda tedrici entegrasyon eğilimleri ile birlikte teknolojinin ülkeler arasında akışkanlık kazanması ulusal ekonomilerin üretim yapılarını, tüketim yapılarını ve diğer ülkelerle ekonomik bağlantılarını önemli ölçüde etkilemekte ve dış koşullara duyarlılığını artırmaktadır. Bu süreç diğer ekonomiler gibi, Türkiye'nin üretim ve tüketim kalıplarının da değiştirmiş, dış ticaret hacminin 8 kattan fazla artmasına, tekstil odaklı ticaretin otomotiv sektörü gibi daha yüksek katma değerli mallara yönelmesine katkıda bulunmuştur. Bununla özellikle 2000'li yıllardan sonra AB ülkelerinin dış ticarette payının azaldığı, buna karşılık Afrika, Orta Doğu ve Asya ülkelerinin payının arttığı gözlenmektedir.Bu çalışmanın amacı özellikle 2000'li yıllardan sonra Türkiye'nin dış ticaretindeki bu kaymanın belirleyicilerini gravity modeli yardımıyla tespit etmektir. Çalışma 1995-2009 dönemi için Türkiye'nin en fazla ticaret yaptığı 60 ülke baz alınarak, statik dengeli panel veri analizi yöntemi kullanılmış, dış ticaret hacmi, ithalat ve ihracatın bağımlı değişken olarak alındığı üç farklı model kurulmuştur. Gravity modeliyle Türkiye ticaretini açıklamaya çalışan az sayıda çalışmaya rastlanmaktadır. Bu çalışmada diğer çalışmalardan farklı olarak yurtiçi ve yurtdışı fiyat farklılıklarının dış ticaret üzerindeki etkisini gösterebilmek amacıyla GSYİH deflatörleri, ile ihracat ve ithalat fiyat endeksleri kullanılmış, ancak bu değişkenler anlamsız çıktığı için modelden dışlanmıştır.Gravity modelinde gelir düzeyleri ile uzaklık değişkeni dış ticaretin coğrafi dağılımının temel belirleyicileri olarak ele alınmaktadır. Çalışmada gravity modelinin ele alınan dönem itibariyle dış ticaret hacminin ve ihracatın coğrafi dağılımını açıklayabildiği, buna karşılık ithalatın uzaklıktan bağımsız olduğu tespit edildiği için ithalat analizi için uygun olmadığı görülmüştür. Çalışmada, ticaretin coğrafi dağılımını belirleyen temel faktörün gelir düzeyi olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
World trade globalization and gradual integration of financial markets because between countries flow of technology to gained. Because production and consumption structures of national econıomies and connections with other countries significantly affects and sevsitivity to external conditions increases. This process like other economies production and consumption forns of Turkey also changed. İts foreign trade volume rose to more than 8-fold, its textile-oriented trade like automotive countributed to turns to higher value-added goods.At the same time, espesially after 2000, within Trukey trade the share of EU reduced, the share of Africa, Middle-East and Asia countries have reduced.Purpose of this study especially after 2000, it is that is to identify the determinants of turkey foreign trade. Study, for 1995-2009 period, trade made up of Turkey with 60 countries are based on static balanced panel data. Foreign trade, exports and import is used as dependent variable.Unlike other studies, in this study domestic and international price differences in order to show the effect of foreign trade export and import price indices and GDP deflators are used but these variables were excluded from the model because it is meaninglessGravity model of foreign trade income levels and geographic distribution of the distance variable is considered as basic determinants. Gravity model of the study, the volume of foreign trade and exports over the sample period açıklayabildiği geographical distribution, whereas imports were found to be independent from a distance was not suitable for the analysis for the import. In the study, the geographical distribution of trade has been found to be the main factor determining the level of income