Eğirdir gölü balıklarında hipofiz bezinin anatomik ve histolojik yapısı üzerinde bir araştırma /
Yazar: M. RÜŞTÜ ÖZEN
Danışman: DOÇ. DR. GÜLŞEN TİMUR
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1990
Konu: Biyoloji = Biology

Özet:
Bu çalışmada Eğirdir gölündeki sazan (Cyprinus carpİo),
sudak (Stizostedion lucioperca) ve eğrez (Vimba vimba) balıklarının
hypophysis bezlerinin anatomik ve histolojik yapısı incelenmiştir.
Araştırınada kullanılan balıklar, Eğirdir gölünün Köprü,
Büyük Kabaca ve Gaziri aviaklarından temin edilmiştir.
Histolojik çalışmalar için hipofizektomi ile balıklar'dan
çıkarılan hypophysis bezleri, uygulanacak histakimyasal tekniğe
bağlı olarak % 10 'luk neutral folmaldehyde ve Bouin' s solusyonlarında
tesbit edilmiştir. Manuel yöntemle işlenen hypophysis bezleri,
paraf'in bloklara alındıktan sonra rotary mikrotom ile 4 p kalınlığında
kesilmiştir· .. Kesitler haematoxylin-eosin, Masson's trichrome,
Heidenhain' s azan, periodic acid-schif'f, PAS-Orange G ve OF'G
boyama yöntemleri ile boyanınışlardır ..
Anatomik olarak hypophysis bezinin, sazan balıklarında
meşe palamutu, eğrez balıklarında yuvarlak, sudak balıklarında
ise koni şeklinde oldukları, araştırmada kullanılan balıklarda
beyin ile hypophysis bezinin bağlantısını sağlayan neurohypophysial
sap yani infundibuluın kısmının çok ince ve kısa olduğu ve ancak
mikroskobik olar·ak görülebildiği tesbit edilmiştir. Makroskobik olarak anterior ve posterior olarak iki kısmı
ayırdedilebilen adenohypophysis'in anteriordeki büyük parçasının
pars distalis, posteriordeki küçük parçasının
olduğu histolojik kesitlerden anlaşılmıştır.
par·s intermedia
Hypophysis bezinin
ikinci lobu olan neurohypophysis kısmı bezin merkezinde yer almıştır ..
Histolojik olarak hypophysis bezinin pars distalis kısmındaki
rastral bölgesinde kırmızı ve turuncu renkte boyanan, her taraf·a
dağılmış olarak bulunan ve düzensiz şekilli acidophilic hiicreler in prolactin hücreleri; küçük ve az sayıda olan ve mavi renkte boyanan
basophilic hücrelerin ise thyroid stimulating hormon hücreleri
olduğu ve uygulanan boyama tekniklerinin hiçbirinde boya almayan
ve adenohypophysis' in diğer bölgelerinde de görülebilen küçük,
düzensiz şekilli chromophob özellikteki hücrelerin ise adrenocorticotroph
hormon hücreleri olduğu tesbit edilmiştir.. Deneme
balıklarının adenohypophysis ı in proximal bölgesinde, üreme dönemlerinin
dışındaki balıklarda sitoplazmasında vakuoler· boşluk,
üreme döneminde ise sekresyon granüllerini içeren gonadotroph
hücrelerin geniş bir alana yayıldığı tesbit edilmiştir. Adenohypophysis
• cie rastral ve proximal pars distaliste dağılmış olarak
basophilic TSH hücreleri bulunmuştur. Proximal pars distal is
bölgesindeki somatotroph hücrelerin kordonlar ve kümeler oluşturduğu,
yapılan boyamalar ile kırmızı veya tur·uncu boya olarak
acidophilic özellik gösterdikleri tesbit edilmiştir. Adenohypophysis'
in pars intermedia kısmının araştırmada kullanılan balıklarda,
neurohypophysis' i bir kılıf gibi sardığı görülmüş ve pramidal
veya uzunca şekilli, hafif' basophilic hücrelerden oluştuğu tesbit
edilmiştir. Neurohypophysial lobun, diğer vertebralılarda olduğu
gibi, myelinsiz sinir fibrilleri ile bunların arasında yer almış
olan pituicyte hücrelerinden oluştuğu görülmüştür. Bezin her
tarafına parmak benzeri çıkıntılar şeklinde yayılmış olan neurohypophYsis'de
iri, Herring cisimcikleri adı verilen yapılar tesbit
edilmiştir.

Abstract:
The present work was carried out to study the histo-anatomical
structure of' the pituitary gland of' the common carp (Cyprinus
carpio), pike-perch (Stizostedion lucioperca) and zllhrte (Vimba
vimba).
In this study, f'ish were obtained from the Köprü, Büyük
Kabaca and Gaziri f"ishing grounds of' Eğirdir lake.
Pituitary glands for histological examination were taken
by hypophysectomy and f"ixed in ei ther 10 % neutral Iormaldehyde
or Bouin' s solution depending on the staining method to be used.
The glands were processed manuelly and ambedded in paraf"f"in wax,
then cut to 4 rnicrons thickness wi th a rotary microtome.. These
sections were then stained wi th haemat.oxylin-eosin, Masson 's
tr-ichrome, Heidenhain's azan, periodic acid-schif'f', OFG and PASOrange
G.
Anatomically, the pituitary
coınmon carp, globular-shaped in
pike-perch. In all these fishes
gland is acorn-shaped in
zahrte and cone-shaped in
the neurohypophysial stalk
or
inf"undibulum that provides the connection between the brain and
the pi tui tary gland was very sh ort and thin and so could only
be observed microscopically. Macroscopically,
two parts, the
the adenohypophysis could
anteri or and the posteri or·,
be separated
corresponding
to histological sections of the pi tui tary gl and. Anteriorly,
the larger part of the adenohypophysis was pars distalis, posterimly
the sınaller par·t was pars intermedia.. The neur·ohypophysis, which
is the second lobe of the pi tui tary gl and, is found in the hypophysial
core, Histologically, it was observed that the prolactin eel ls,
were acidophilic that stained red or orange, are scattereÇ .. in
the rastral region of· the pars distalis; the thyroid stimulating
hormone cells were basophilic that stained blue are found in small
number.. In the same region adrenocorticotrophic hormone cells,
which showed chromophobic characteristic and therefore were not
stained by the techniques used, were observed as small, irregularshaped
cells and alsa they were seen in other parts of' the adenohypophysis..
It was found that the fish examined during the ir
spawning period had seeretian granules in the gonadotroph cells
widely scattered in the proximal region of the adenohypophysis
though these cells were vacuolated at other times.. Basophilic,
thyroid-stimulating hormone cells were found to be widely scattered
in both the rastral and proximal parts of the pars distalis of
the adenohypophysis. Somatotroph eel ls were located in the proximal
pars distalis, arranged in cords or in clusters, and these stained
red or orange and had an acidophilic character. In the specimens
examined it was found that the neurophypophysis cf the adenohypophysis
was covered by the pars intermedia as a case and that this part
was composed of· elongated or pyramidially shaped cells of faintly
staining basophilic cells. It was also observed that the neurohypophysial
lobe, as in other vertebrates, was composed of' unmyelinated
nerve fibers and pituicyte cells which were located between unmyelinated
nerve f'ibers.. In the neurohypophysis, which was spread
finger like projections throughout the gland, large bodies "Herring
bodies 11 wer·e found scatter·ed ..