Kahramanmaraş ili kaya düşmesi alanlarının üç boyutlu değerlendirilmesi ve çözüm önerileri
Three dimensional evaluation of rockfall areas in Kahramanmaraş province and solution suggestions
Yazar: SABIR AKBAŞ
Danışman: PROF. DR. SELÇUK ALEMDAĞ
Gümüşhane Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
06.02.2023 tarihinde yaklaşık 500 yıllık bir tekrarlama periyodunun ardından Kahramanmaraş merkezli iki büyük deprem meydana gelmiştir. Bu depremler sırası ve sonrasında birçok kaya düşmesi vakaları yaşanmıştır. Bu çalışmada, yaşanan depremler sonrasında meydana gelen kaya düşmesi olayları incelenerek kaya düşmesine konu kaynak alanların tespiti yapılmıştır. 1040 adet farklı lokasyondaki kaynak alan verisinin coğrafi bilgi sistemleri (CBS) ortamına aktarımı yapılarak sayısallaştırma işlemleri tamamlanmıştır. Böylelikle bütün çalışmaya altlık olacak kaynak alan veri seti hazırlanmıştır. İnceleme alanı olan Kahramanmaraş İline ait topoğrafik ve tematik haritalar kullanılarak analize dâhil edilecek parametre haritaları (sayısal arazi modeli (SAM), eğim, bakı, litoloji, arazi kullanım) CBS ortamında üretilmiştir. Hazırlanan kaynak alan veri setinin bu parametreler ile ilişkileri CBS ortamında değerlendirilmiştir. Yapılan değerlendirmeler sonucunda kaya düşmesi olaylarının en yoğun yaşandığı parametre alt değerlerinin yeniden sınıflandırma ve puanlama işlemleri yapılarak Kahramanmaraş İli Duyarlılık Haritası oluşturulmuştur. Duyarlı, yüksek duyarlı ve çok yüksek duyarlı alanlar ayırtlanarak, Kahramanmaraş İline ait potansiyel kaya düşmesi kaynak alanları ile karşılaştırması yapılmış, yayılım zonlarının belirlenmesinde kullanılacak kaynak alan haritası elde edilmiştir. 20 noktada gerçekleştirilen üç boyutlu (3B) analizlerle belirli hacim aralığındaki kaya bloklarının menzil mesafelerine bağlı enerji çizgi açılarının tespiti yapılmıştır. Referans alınan enerji çizgi açısı değerlerine göre, konik yayılım yöntemi kullanılarak conefall yazılımında yayılım zonları belirlenmiştir. Üç boyutlu analizlerde elde edilen enerji dağılımlarının, analiz noktalarını kapsayan yayılım zonları ile ilişkisi irdelenmiş, bu enerji verilerine göre il ölçeğindeki bir yaklaşım olarak iyileştirme tasarımlarına yönelik ıslah önerilerinde bulunulmuş olup, Kahramanmaraş İlinin kaya düşmesi afetinden etkilenebilirliği yorumlanmıştır.

Abstract:
Many rockfall cases occurred due to two major earthquakes centered in Kahramanmaraş on 06.02.2023. In this study, the source areas where these rockfall events occurred were determined. The digitization process was completed by transferring 1040 source field data from different locations to the geographic information systems (GIS) environment. Thus, the source data set that will serve as the basis for the entire study was prepared. Using the topographic and thematic maps of Kahramanmaraş Province, which is the study area, the parameter maps to be included in the analysis were produced in the GIS environment. The relationships of the prepared source area data set with these parameters were evaluated in the GIS environment. Kahramanmaraş Province Susceptibility Map was created by taking into account the parameter subgroups where rockfall events occur most frequently. Sensitive, high sensitive and very high sensitive areas and potential rockfall source areas were compared and the final source area map was obtained. With three-dimensional (3D) analyzes performed at 20 points, energy line angles depending on the range distances of rock blocks in a certain volume range were determined. According to the reference energy line angle values, propagation zones were determined in the conefall software using the cone propagation method. The relationship between the energy distributions obtained in three-dimensional analyzes and the distribution zones covering the analysis points was examined, according to these energy data, improvement suggestions were made for improvement designs as a provincial-scale approach, and the vulnerability of Kahramanmaraş Province to the rockfall disaster was interpreted.