Çölyak hastalığı olan bireylerin pankreatik steatoz açısından değerlendirilmesi
Evaluation of pancreatic steatosis in patients with coeliac disease
Yazar: AHMET TARHAN
Danışman: DOÇ. DR. YASEMİN GÖKDEN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Prof. Dr. Cemil Taşcıoğlu Şehir Hastanesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases
Dizin: Glutenler = Glutens ; Karaciğer yağlanması = Fatty liver ; Pankreas = Pancreas ; Pankreas hastalıkları = Pancreatic diseases ; Çölyak hastalığı = Celiac disease

Özet:
AMAÇ: Çölyak hastalığı (ÇH) sistemik, kronik bir otoimmün hastalık olup gluten hassasiyetine bağlı enteropati ile tanımlanmaktadır. Çölyak hastalığında birçok organ üzerinde etkiler oluştuğu bildirilmiştir. Son zamanlarda çölyak varlığının ekzokrin pankreatik yetmezlik, akut pankreatit, kronik pankreatit ve kistik fibrozis gibi pankreatik patolojilere neden olabileceği iddia edilmiştir. Ancak daha önceki hiçbir çalışma çölyak hastalığı ile pankreatik steatoz (PS) arasındaki ilişkiyi incelememiştir. Aynı zamanda hepatosteatoz (HS) ve PS'nin çölyak varlığındaki düzeyleri de birlikte araştırılmamıştır. Bu çalışmanın amacı çölyak hastalığı olan bireylerin PS açısından değerlendirilmesi ve eş zamanlı olarak hepatosteatoz ile ilişkisinin araştırılmasıdır.
GEREÇ VE YÖNTEM: Çalışmaya 60 çölyak ve 60 sağlıklı kontrol grubu olmak üzere toplam 120 birey dahil edilmiştir. Katılımcıların yaş, cinsiyet, vücut kitle indeksi, bel çevresi, biyokimyasal ve hematolojik parametreleri karşılaştırılmıştır. Her iki grupta da ultrasonografi (USG) yardımıyla HS ve PS incelenmiş ve karşılaştırılmıştır. 
BULGULAR: Gruplar arasında yaş, cinsiyet, vücut kitle indeksi ve bel çevresi açısından anlamlı fark bulunmamıştır (p>0,05). PS ve HS sıklığı, çölyak hastaları ile kontrol grubu arasında değerlendirildiğinde çölyak grubunda daha yüksek olduğu ve farkın istatistiksel olarak anlamlı olduğu saptanmıştır (p<0,05). Çölyak hasta grubu takipte kullanılan doku transglutaminazın pozitif veya negatifliğine göre iki gruba ayrıldığunda HS ve PS varlığı ve derecesi bakımından anlamlı fark saptanmamıştır. Ayrıca çölyak hastaları glutensiz diyet uyumları bakımından sorgulandığında da bireyler arasında hem HS ve PS varlığı hem de PS derecesi bakımından anlamlı fark saptanmamıştır (p>0,05). Çölyak hastalarında HS ve PS arasında pozitif yönlü ve istatistiksel olarak anlamlı bir korelasyon saptanmıştır (p<0,05).

SONUÇ: ÇH, PS'nin bir sebebi olabilir. Ek olarak HS ile PS arasındaki ilişki de göz önüne alındığında HS saptanan çölyak hastalarında PS'nin de araştırılması gelecekte ÇH'de görülebilecek pankreatik patolojilere ışık tutabilir.
Anahtar kelimeler: çölyak hastalığı, pankreatik steatoz, hepatik steatoz, hepatosteatoz, gluten

Abstract:
AIM: Coeliac disease which is defined with enteropathy associated with gluten sensitivity is a chronic autoimmune disorder. Recently, coeliac disease has been stated to cause pancreatic involvements including exocrine pancreatic insufficiency, acute, chronic pancreatitis and cystic fibrosis. However, no study has evaluated the coeliac patients in terms of pancreatic steatosis. In addition, the hepatic and pancreatic steatosis have not been monitored in the same clinical settings in coeliac disease. Therefore, the aim of the current study was to evaluate the pancreatic steatosis and the relationship between hepatic steatosis and pancreatic steatosis in patients with coeliac disease.
MATERIAL AND METHODS: Sixty patients with coeliac disease and 60 healthy participants were included in this study. Data regarding age, sex, body mass index, waist circumference were recorded. Biochemical and hematological parameters were collected in all participants. Pancreatic steatosis and hepatic steatosis were diagnosed by ultrasonography and scores were compared in two groups. 
RESULTS: No differences were found between age, sex, body mass index, waist circumference between groups (p>0,05). Pancreatic and hepatic steatosis were higher and statistically significantly different in the coeliac group compared to healthy participants (p<0,05). There were no significant differences between the patients in coeliac group-whose tissue transglutaminase IgA results- which used in the follow-up of patients- are positive or negative -and their gluten-free diet compliance for presence and grading for hepatic steatosis or pancreatic steatosis (p>0,05). A positive and significant correlation was also found between pancreatic steatosis and hepatic steatosis in the coeliac group (p<0,05).
CONCLUSION: Coeliac disease may be involved in pancreatic steatosis. In addition, it may be significant to evaluate patients with coeliac disease for pancreatic steatosis to lightening pancreatic pathologies for coeliac disease in the future.

Keywords: coeliac disease, pancreatic steatosis, hepatic steatosis, hepatosteatosis, gluten