Dış ticaret rejimleri ve ekonomik kalkınma ilişkisi: Türkiye örneği
Relationship between foreign trade regime and economic development; The case of Turkey
Yazar: GÖKÇE ÖZTÜRK
Danışman: YRD. DOÇ. DR. EMİNE ZEYTİNLİ
İstanbul Aydın Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Dış ticaret dengesi = Foreign trade balance ; Ekonomik kalkınma = Economic development ; Kalkınma = Development ; Ticaret = Trade ; Türk ekonomisi = Turkish economy ; Uluslararası ticaret = International trade ; İthalat rejimi = Import regime

Özet:
Bu çalışmada Türkiye‟nin 1923‟ten günümüze uyguladığı dış ticaret rejimleri ve
bununla birlikte ekonomik kalkınmaya etkileri incelenmiştir. 10‟ar yıllık periyodlar
halinde uygulanan dış ticaret rejimleri ve bunun sonucunda dış ticaretin nasıl
şekillendiği, ihracat ve ithalattaki değişimler ve sektörlerdeki gelişmeler
açıklanmıştır. Türkiye‟nin sanayileşme süreci ve Türkiye‟nin sanayileşmek için
uyguladığı politikalar incelenmiştir. Tarım sektöründeki ve hizmet sektöründeki
gelişmeler ve ekonomik kalkınmayı sağlamaya çalışan politikalar ve etkileri ele
alınmıştır. Döneme göre dış ticaret rejimlerinin ekonomik kalkınma ile ilişkisi
değişmiştir. Bunun nedenlerinden biri ekonomik kalkınmayı etkileyen tek faktör dış
ticaret değildir. Ayrıca Türkiye‟nin dış ticareti uygulanan rejimler, siyasal ortam,
dünyadaki değişimlerin etkisiyle dönemden döneme farklılıklar göstermiştir.
Türkiye‟nin diğer ülkelerle ilişkileri ekonomi politikalarında belirleyicidir. Tarihsel
süreç analizi içinde Türkiye‟nin dış ticaret ilişkileri değerlendirilmektedir. 1923-1929
yılları arasında Türkiye liberal politikalar denemiş, ama sanayileşme beklenen
düzeyde olmayınca devletçi politikalar uygulamaya başlamıştır. Türkiye 1963 yılında
ithal ikameci sanayileşme politikası uygulamaya başlamıştır ayrıca planlı kalkınma
dönemi başlamıştır. Türkiye 1980 yılına kadar devlet müdahalesinin yoğun olduğu
politikalar uygulamıştır, 1980 sonrası ise ekonomide serbestleşme süreci başlamıştır.
Türkiye 1980 yılından beri liberal dış ticaret politikasının uygulandığı bir serbest
piyasa ekonomisidir.
Çalışmanın amacı ise, uygulanan dış ticaret rejimlerinin değerlendirilmesi ve
dönemsel olarak kalkınmayla ilişkisinin incelenmesidir. Bunun için rakamsal olarak
dış ticaret ve büyüme oranları incelenmiş, süreçler aktarılmıştır.

Abstract:
In this study, international trade regimes applied in Turkey from the year 1923 to the
years 2000s and their effects on economic development are examined. International
trade regimes applied in 10-year periods and how foreign trade is shaped, changes in
exports and imports, and developments in different sectors are explained. At the
same time, the process of industrialization and policies implemented in Turkey are
studied. For that reason, improvement in all sectors such as agriculture,
manufacturing and service as well as their contribution are the primery focus of the
study.
Relation between international trade policies and economic development changed in
different periods. Because international trade is not the only the factor that influences
economic development. Moreover, international trade regimes in Turkey varied from
period to period based on domestic economic policies together with changes in the
World and political environment. Turkey‟s relations with other countries are
detarminant for economy policies. Within the historical process, foreign trade
relations with trading partners had been addressed.
Turkey tried liberal policies between 1923-1929, but industralization couldn‟t reach
the level unticipated earlier, etatist economic policies were replaced. In 196os,
Turkey started to apply import-substitution industrialization and also era of economic
plannig started. Until 1980 intervention of states was intense and process of
liberalization in the economy started within this period. Since 1980 Turkey has been
applying free market economy and liberal foreign trade policy accordingly.
The objective of this study is to evaluate foreign trade regimes which were applied
and examine the relations between economic development. For that purpose, export
and import, namely foreign trade balance and growth rate are studied in different
periods within the economic policies applied precisely.