Pender'in sağlığı geliştirme modeli'ne dayalı eğitim programının koroner arter hastalarının egzersiz davranışına etkisi
The effect of education program based on pender's health promotion model on coronary artery patients' exercise behaviors
Yazar: TUĞBA KARATAŞ
Danışman: DOÇ. DR. ÜLKÜ POLAT
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Egzersiz = Exercise ; Eğitim programları = Education programs ; Hasta eğitimi = Patient education ; Hemşirelik = Nursing ; Kalp hastalıkları = Heart diseases ; Koroner arter hastalığı = Coronary artery disease ; Sağlığın geliştirilmesi = Health promotion

Özet:
Bu araştırma, Pender'in Sağlığı Geliştirme Modeli doğrultusunda oluşturulan eğitim programının koroner arter hastalarının egzersiz davranışı üzerine etkisini belirlemek amacıyla yapılmış randomize kontrollü bir çalışmadır. Araştırma, 20 Kasım 2018-31 Mayıs 2019 tarihleri arasında Gazi Üniversitesi Sağlık Araştırma ve Uygulama Merkezi ile Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Erişkin Hastanesi kardiyoloji yataklı servis ve polikliniklerinde koroner arter hastalığı ile takip edilen hastalarla yürütülmüştür. Araştırma 62 hasta (müdahale grubu için 32, kontrol grubu için 30 hasta) ile tamamlanmıştır. Veriler, Tanıtıcı Özellikler Bilgi Formu, Sağlık Algısı Ölçeği, Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği II ("sağlık sorumluluğu" ve "fiziksel aktivite" alt boyutları), Egzersiz Yarar Ölçeği, Egzersiz Engel Ölçeği, Egzersiz Öz Yeterlik Ölçeği, Fiziksel Aktiviteden Hoşlanma Ölçeği ve Egzersiz İzlem Çizelgesi ile yüz yüze görüşülerek ve ev ziyareti yapılarak toplanmıştır. Müdahale grubuna Pender'in Sağlığı Geliştirme Modeli'ne dayalı eğitim programı uygulanmıştır. Araştırmanın uygulanabilmesi için kurum izinleri, etik kurul onayı ve araştırmaya katılmayı kabul eden hastalardan bilgilendirilmiş onam alınmıştır. Çalışmanın verileri sayı, yüzde, medyan, minimum ve maksimum değerler, pearson ki-kare, Friedman ve Mann Whitney U testi ile değerlendirilmiştir. Post-hoc analiz ise Bonferroni düzeltmesi ile yapılmıştır. Yapılan istatistiksel analizlere göre; müdahale grubunda sağlık algısı, algılanan yarar, algılanan öz yeterlik, egzersiz ilişkili etki düzeyi ve haftalık egzersiz gün sayısı ile egzersize ayrılan süre kontrol grubuna kıyasla olumlu yönde daha fazladır. Algılanan engel düzeyi ise müdahale grubunda istatistiksel olarak anlamlı şekilde daha azdır. Pender'in Sağlığı Geliştirme Modeli'ne temellendirilerek oluşturulan eğitim programının müdahale grubunun egzersiz davranışını zamanla artırdığı görülmüştür. Sağlığı geliştirme modeli koroner arter hastalığı gibi kronik hastalık kaynaklı sekonder kardiyak olayların önlenmesinde hastaların taburculuk sonrası dönemde de sağlıklı yaşam biçimi davranışlarını sürdürmesini sağladığından klinik uygulamalara entegre edilmesi önerilmektedir.

Abstract:
This study was a randomized controlled trial to determine the effect of Pender's health promotion model on the exercise behaviors of patients with coronary artery disease. The study was carried out with patients diagnosed with coronary artery disease in Gazi University Health Research and Application Center and Hacettepe University Faculty of Medicine Adult Hospital cardiology in-patient clinics between November 20, 2018 and May 31, 2019. This study was completed with a total of 62 patients (intervention group: 32 and control group: 30). Data were collected through face-to-face interviews with Descriptive Characteristics Information Form, Health Perception Scale, Healthy Lifestyle Behavior Scale II ("health responsibility" and "physical activity" sub-dimensions), Exercise Benefits/Barriers Scale, Exercise Self-Efficacy Scale, Physical Activity Enjoyment Scale and Exercise Follow-up Schedule and home visit were made. The intervention group was given exercise education based on Pender's Health Promotion Model. In order to be conducted of the study, informed consent from patients who agreed to participate in the study, institutional written permissions and ethical committee approval were obtained. The data of the study were evaluated by frequency, percentage, median, minimum and maximum values, pearson chi-square, Friedman and Mann Whitney U test. Post-hoc analysis was performed by Wilcoxon signed rank test with Bonferroni correction. According to the statistical analysis; in the intervention group, the health perception, perceived benefit, perceived self-efficacy, exercise-related effect level, number of weekly exercise days and exercise time were positively higher than the control group. The perceived barriers were significantly lower in the intervention group (p <0.05). The education program based on Pender's Health Promotion Model has been shown to increase the exercise behavior of the intervention group over time compared to the baseline. Since the Health Promotion Model enables patients to maintain their healthy lifestyle behaviors in the post-discharge period, it is recommended to integrate them into clinical practice in the prevention of secondary cardiac events caused by chronic diseases such as coronary artery disease.