Süleymaniye Kütüphanesi'nden seçilmiş tezhip örneklerinde "Bulut" ve "iplik" motiflerinin ayırma/pafta işlevinin incelenmesi
Investigation of separation / thread function of "Bulut" and "İplik" motifs in gilded samples selected from Süleymaniye Library
Yazar: SEZGİ ORHON
Danışman: DOÇ. AYNUR MAKTAL
Dokuz Eylül Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Geleneksel Türk El Sanatları Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: El Sanatları = Crafts ; Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Bulutlar = Clouds ; El sanatları = Handicrafts ; Geleneksel Türk sanatı = Traditional Turkish art ; Güzel sanatlar = Fine arts ; Motifler = Motifs ; Süslemeler = Ornamentations ; Tezhib sanatçıları = Illumination artists ; Tezhib sanatı = Illumination art ; İplik = Yarn

Özet:
Türk tezyînâtındaki desen tasarımında farklı üslup ve motifler ana unsur işlevindeyken bunların kombinasyon oluştururken tercih edilen ögeler ise yardımcı unsur kabul edilir. Bu bağlamdan hareketle bulut, rûmî, yaprak gibi asli motif iplik ise  cedvel  kuzu gibi yardımcı unsurdur. Gerek ana gerekse yardımcı unsurlar Tezyini sanatların desen tasarımlarında serbest, dolantı halde yer alabiliyorken aynı zamanda pafta (ayırma/tarh) özelliği de gösterebilmektedir. Motif ve desenlerin bu özelliğini husus hakkında özel çalışma yapılması gerekecek kadar önemlidir. Bulut motifi ile ipliğin pafta oluşturma özelliğini müstakil olarak inceleyen, kritik eden çalışmalar, klasik tezhip tasarımlarının temel ilkelerinin tam olarak kavranması bakımından çok önemlidir. Bu çalışmadaki amacımız, Süleymaniye Kütüphanesi'nden seçilen yazmalarda bulunan tezhiplerdeki bulut ile ipliği, desen içindeki pafta özelliği  bakımından  yapılmış nadide örnekler üzerinde  kendi içinde detaylı bir araştırma yapabilmektir.
Üç bölümden oluşan bu çalışmada, öncelikle konumuzun ana faktörü olan Ayırma (Pafta /Tarh)ın etimolojisi işlevi ve çeşitleri  kapsamlı olarak ele alınmıştır. Türk tezhip desen tasarımında özellikle rûmî, iplik ve bulut motifi pafta özelliğiyle oldukça yaygın kullanım alanı bulmuş olan  paftalar desen içerisinde renk, motif ,teknik gibi unsurlarla   müzehhep alanlara kazandırdığı estetik değerler üzerinde durulmuştur.  Bu çalışmamızda sadece iplik ve bulut motifinin  pafta  özelliği   incelenmiştir. İplik ve bulut un ayırma (pafta /tarh) işlevleri, müzehhep (tezhipli)  yazma eserler bakımından son derece zengin olan Süleymaniye Kütüphanesi'nden seçilmiş yazmalardaki tezhip örnekleri analiz edilmeye çalışılmış; örnek çizimlerle açıklanmıştır. İplik ve bulut motiflerinden esinlenilerek hazırlanan özgün uygulamalara ise üçüncü bölümde yer verilmiştir.

Abstract:
While different styles and motifs are the main elements in the pattern design in Turkish decoration, the preferred elements are considered as auxiliary elements. In this context, the original motif like cloud, rûmî, leaf and yarn are the auxiliary elements such as the kuzu of the ruler. While both main and auxiliary elements can be found in free, entangled state in the pattern designs of Tezyini arts, they can also feature layouts. This feature of motifs and patterns is important enough to require special work on the issue. The studies that critically examine the cloud pattern and the thread forming feature independently are very important in terms of fully understanding the basic principles of classical gilding designs. In this study, our aim is to make a detailed research on rare samples made in terms of the cloud and yarn in the illuminations in the illuminations selected from the Süleymaniye Library, and the layout features in the pattern.
In this three-part study, firstly, the etymology function and varieties of the main factor which is the main factor of our subject are discussed. In the Turkish illumination pattern design, especially the sheets, which have been used widely with the feature of rumi, yarn and cloud motif sheets, were emphasized on the aesthetic values that they gained in the spaces with color, motif and technique elements within the pattern. In this study, only thread and cloud motifs were plotted. Yarn and cloud flour separation (sheet / tarh) functions, museum (illuminated) manuscripts are very rich in terms of manuscripts selected from the Suleymaniye Library tried to analyze the illumination samples; are illustrated by example drawings. In the third chapter, original applications inspired by yarn and cloud motifs are given.