Bektaşi tarikatında Derviş Çeyizleri hazırlanması-belgesel
Preparing of Dervish Clothing in Bektashi order-documentary
Yazar: TUNA TAŞTEKİN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ KİBAR TAŞ
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Alevi Bektaşi Kültürü Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology

Özet:
Bu araştırmada tarikatlar kapsamında 'Derviş Çeyizi' olarak adlandırılan giyim kuşam, Bektaşi Tarikatı özelinde hem zahiri hem batıni yani hem hazırlanışı hem manası ile ele alınarak derlenmeye çalışılmıştır.
Doğrudan Bektaşi Derviş Çeyizi ile ilgili detaylı ve kapsamlı bir araştırma bulunmamaktadır. Böylece
hem literatüre hem yola inananlara hem de ilgili ve meraklılara bir kaynak sunmak amaçlanmaktadır.
Bektaşilik Türk Kültürü, Türk Tarihi ve İslam'da Tasavvuf açısından büyük önem taşımaktadır. Yaklaşık
800 yıllık bir geçmişe ait olan ve Yeniçerilerle, Anadolu başta olmak üzere Osmanlı Coğrafyasındaki
Alevi Ocaklarıyla ve diğer tarikatlarla ilişki içerisinde olan Bektaşiliği anlamak gerektiği aşikardır.
Bunun yollarından biri tarikatın önem verdiği derviş çeyizini incelemekten geçtiği için bu araştırma
gerekli görülmüştür. Böylece sayılan alanların hepsine katkı sağlanması amaçlanmıştır. Bu doğrultuda
mevcut literatüre başvurarak derleme yapılmış, asli unsur olarak ise günümüzde yolun içinden kişilerle
kaynak olarak görüşülmüştür. Kaynak kişilerin gönüllü olarak verdikleri bilgiler doğrultusunda çeyizin
içeriği, ihtiva ettiği manaları ve hazırlanışı ile ilgili önemli bilgiler elde edilmiştir. Yine kaynak kişiler
sayesinde çok sayıda görüntü gerek kendi çekimimiz gerek kendi arşivlerinden istifademize sunulmak
suretiyle kayıt altına alınmıştır. Geçmişteki tatbikat ile günümüzdeki tatbikat arasında hem kisveleri
giyiş-cihazları kuşanış açısından hem de bunların hazırlanışı açısından bazı farklılıklar olduğu tespit
edilmiştir. En büyük sorunun ise çeyizi hazırlayan, bunu bilen ve yapan kişilerin sayısının azlığı ile yeni
kişilerin yetişmemesi olduğu tespit edilmiştir. Yine de her şeye rağmen yola mensup kişilerin, taşıdığı
manalardan dolayı çeyizin hem hazırlanışına hem giyiniş-kuşanışına önem verdiği görülmüştür.

Abstract:
In this research, the clothing called 'Dervish Clothing' within the scope of the orders has been tried to
be compiled by considering both the its external and the esoteric aspects, that is, the preparation and
the meaning, specifically of the Bektashi Order. There is no detailed and comprehensive research
directly related to the Bektashi Dervish Clothing. Thus, it is aimed to provide a resource for literature
and those who believe Bektashism, as well as those who are interested and curious. Bektashism is of
great importance in terms of Turkish Culture, Turkish History and Sufism in Islam. It is obvious that
it is necessary to understand Bektashism, which has a history of approximately 800 years and is in
relations with the Janissaries, the Alevi Lodges in the Ottoman Geography especially in Anatolia, and
other orders. This research was deemed necessary because one of the ways to do this was to examine
the dervish clothing, which is important to the order. Thus, it is aimed to contribute to all of the areas
listed above. In this regard, a compilation was made by referring to the existing literature and interviews
with people who beleived to Bektashism were conducted as the main source. Based on the information
voluntarily given by the resource persons, important information was obtained about the content,
meanings and preparation of the dervish clothing. Again, thanks to the source people, many images
were recorded using both with our own footage and from their own archives. It has been determined
that there are some differences between the past usage and the present usage in terms of both the
wearing of clothes and equipment and their preparation. It has been determined that the biggest problem
is the low number of people who prepare, know and do the clothing and the lack of training of new
people. Nevertheless, despite everything, it has been seen that the people of the who believed
Bektashism, attach importance to both the preparation and dressing of the clothing due to the meanings
it carries.