Enbiyâ-nâme (İnceleme-metin-dizin-tıpkınasım)
Enbiyâ-nâme (Commentary-text-glossary-index-facsimile)
Yazar: SAİM KISTIRAK
Danışman: DOÇ. DR. SEVDA ÖNAL KILIÇ
Atatürk Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Ayetler = Verses ; Dil özellikleri = Language features ; Enbiya-name = Enbiya-name ; Kısas-ı Enbiya = Kısas-ı Enbiya ; Mesnevi = Mathnawi ; Peygamberler = Prophets

Özet:
Bu çalışmada, İstanbul Arkeoloji Müzesi Yazmalar Bölümünde bulunan Enbiyânâme adlı eser transkribe edilmiştir. Kısas-ı enbiyâ türü, kaynağını kutsal kitaplardan
alan bir türdür. Eserin elimizdeki bu nüshası eksik ve dağınıktır. Bu çeviri yazı
çalışması ile söz konusu dağınıklık giderilmeye çalışılmıştır. Eserin içindeki Arapça ve
Farsça kısımlar da transkribe edilerek Türkçe karşılıkları verilmiştir. Bunlarla birlikte
Enbiyâ-nâme mesnevisinin edebiyat ve dil incelemesi de yapılmıştır. Ek olarak sözlük
ve dizin de hazırlanmıştır.
 Bu eser, mevcut bilgilerimize göre elimizdeki Türkçe yazılmış manzum kısas-ı
enbiyaların en eskisidir. 13. veya 14. yüzyılda yazıldığı tahmin edilen eser, Eski
Türkiye Türkçesinin özelliklerini barındırmaktadır. Yazarı ve müstensihi bilinmeyen
eser, 6580 beyitlik, divanî kırması hatla yazılmış bir mesnevidir. Eserde büyük
çoğunluğu ayetlerden oluşan 313 başlık vardır. Bu ayetler, manzum olarak Eski Türkiye
Türkçesine çok iyi bir şekilde çevrilmişlerdir. Eser bu yönüyle kısmî bir manzum
meal/tefsir örneği olarak da kabul edilebilir. Eğitici-öğretici, dinî bir eser olan Enbiyânâme'de tamamına yakını peygamber olan 37 şahsın kıssaları anlatılmaktadır.
Eser -metindeki arkaik kelimelerin çokluğundan dolayı- Türk dili, Türk dili
tarihi, Türk edebiyatı, Türk edebiyatı tarihi, İslamî edebiyat ve peygamberler tarihi gibi
alanlarda çalışan bilim insanları için oldukça kıymetli malzemeler içermektedir. Bu
nedenle Türk kültürü bakımından önemli bir eser olduğu düşünülmektedir.

Anahtar kelimeler: Enbiyâ-nâme, kısas-ı enbiya, mesnevi, peygamber, ayet.

Abstract:
In this study, the work called Enbiyâ-nâme in the Manuscripts Department of the
Istanbul Archeology Museum has been transcribed. The qisas-i anbiya is a genre that
takes its source from the holy books. This copy of the work is incomplete and scattered.
With this transcribing study, the mentioned mess has been tried to be eliminated. The
Arabic and Persian parts of the work have also been transcribed and their meanings in
Turkish have been given. In addition to these, literate and language analysis of the
Enbiyâ-nâme masnavi has also been made. In addition, a glossary and an index have
also been prepared.
According to our current knowledge, this work is the oldest of the verse qisas-ı
anbiyas written in Turkish. The work, which is estimated to have been written in the
13th or 14th century, contains the characteristics of Old Turkiye Turkish. The work,
whose author and copyist is unknown, is a masnavi of 6580 couplets, written in divani
aslope calligraphy. There are 313 titles in the work, most of which consist of verses.
These verses have been translated into Old Turkiye Turkish very well in verse. In this
respect, the work can also be considered as a partial verse translation/tafsir example. In
Enbiyâ-nâme, which is an educational and religious work, the tales of 37 people, almost
all of whom were prophets, are told.
Due to the abundance of archaic words in the text, the work contains very
valuable materials for scientists working in sciences such as the Turkish language, the
history of the Turkish language, Turkish literature, the history of Turkish literature,
Islamic literature and the history of the prophets. Therefor, it is thought to be an
important work in terms of Turkish culture.

Key words: Enbiyâ-nâme, qisas-i anbiya, masnavi, prophet, verse.