Yapılı çevrede sosyal sürdürülebilirlik bağlamında kullanıcı katılımı
User participation in the context of social sustainability in built environment
Yazar: HASAN TAŞTAN
Danışman: DOÇ. DR. AYŞEN CİRAVOĞLU DEMİRDİZEN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Tarihi ve Kuramı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Sürdürülebilir gelişme, gelişmenin ekonomik, çevresel ve sosyal boyutlarının birbirleri ile sıkı bir ilişki içinde olup beraber değerlendirildiği bir durumu ifade etmektedir. Teoride sürdürülebilir gelişmenin her üç boyutunun da eşit öneme sahip olduğu kabul edilse de, sürdürülebilir gelişme tartışmalarında öne çıkan konular, içinde bulunulan duruma göre farklılık göstermektedir. Dünya nüfusunun hızla artmasının yanı sıra sanayileşmeyle gelen kontrolsüz kentleşmeye bağlı olarak çevresel felaketlerin arttığı, kaynakların sınırlı olduğunun farkına varıldığı, petrol krizi gibi enerji sıkıntılarının baş gösterdiği dönemlerde sürdürülebilir gelişmenin çevresel boyutu önem kazanırken, sürdürülebilir gelişmenin sosyal boyutu geri planda kalmıştır. İçinde bulunduğumuz yüzyılda ise, eşitlik, adalet, yaşam kalitesinin artırılması, kimlik, aidiyet hissi gibi toplumu ilgilendiren konuları içeren sorunların artması, sürdürülebilir gelişmenin sosyal boyutunun önem kazanmasını sağlamıştır. 
Bu çalışma kapsamında öncelikle sosyal sürdürülebilirliğin sağlanmasına ve ölçülmesine yönelik çalışmalar incelenerek temel ihtiyaçların karşılanması, fiziksel ve psikolojik konfor, topluluğun sürdürülebilirliği, eşitlik-adalet ve katılım olmak üzere beş ana bileşenden oluşan sosyal sürdürülebilirlik ölçüm çerçevesi oluşturulmuştur. Çalışmanın sonraki aşamasında ise yapı üretim süreçlerine kullanıcı katılımının çeşitli toplumsal faydalar sağladığı hipotezinden yola çıkılarak, kullanıcı katılımlı projeler sosyal sürdürülebilirlik bağlamında ele alınmıştır. Ülkemizden ve dünyadan çeşitli katılımcı projeler incelenerek yapı üretim süreçlerinde kullanıcı katılımı-sosyal sürdürülebilirlik ilişkisi ortaya konmuştur.  Mahalle ölçeğindeki konut projelerinde katılımcı yaklaşımlar ve ülkemizde 17 ağustos 1999 depremi sonrasında katılımcı yaklaşımla inşa edilen konut projeler sosyal sürdürülebilirlik bağlamında ele alınmıştır. Deprem sonrası kalıcı konutların inşa edilmesi gibi mahalle ölçeğinde yeni yerleşkelerin oluşturulduğu projelerde katılımcı yaklaşımların sosyal sürdürülebilirliğin sağlanmasında bir yöntem olarak kullanılabileceğinin savunulduğu araştırmada kullanıcı katılımının yaşanılan konutan ve mahalleden memnuniyete etkisi yapılan alan çalışması ile test edilmiştir. Çalışmada sosyal sürdürülebilirliğe etki eden faktörlerin bireyler için önceliklerine göre belirli bir hiyerarşik düzen içinde olduğu, bu bağlamda yapı üretim süreçlerinde kullanıcı katılımının hangi düzeyde ve nasıl sağlanacağının katılımcıların sosyo- ekonomik şartlarına göre belirlenmesi gerektiği savunulmaktadır.

Abstract:
Sustainable development refers to a condition in which, economic, environmental and social aspects of the development are closely linked with each other and evaluated together. Even though it is theoretically accepted that each of the three dimensions of sustainable development has equal importance, the major issues in the debate on Sustainable Development vary according to current situation. While the environmental dimension of sustainable development has gained importance in the period in which energy shortage, such as the oil crisis has raised, the social dimension of sustainable development has remained in the background in periods which the environmental disasters depending from uncontrolled urbanization coming from industrialization as well as the rapid rise in world population have increased and the limitations of resources have been noticed.
 In the century in which we experienced in social issues, equality, justice, rising the quality of life, the issues that concern the society ,such as sense of belonging to society, has led to the increasing importance of the social dimension of sustainable development.
In this study, firstly, by examining studies related to the provision of social sustainability and measurement, social sustainability measurement framework has been established which consists of five main components including meeting basic needs, physical and psychological comfort, to ensure the sustainability of the community, equality -Justice, and participation. By starting from the hypothesis that user participation in building production process provides a variety of social benefits, social sustainability of housing projects which were built with user participation and participatory approaches in neighborhood scale with housing projects which are built with participatory approach after the 17 August 1999 earthquake is discussed in this study.
In this study, in the projects that building new settlements in neighborhood scale such as building permanent housing after earthquake the participant`s approaches can be a method for providing social sustainability yet, the participant`s approaches whose usage is quite kind and attractive having some risks, so it is argued that in the process of building production-participation can be provided in which level and how should be done according to participant`s social-economic condition.