Etbâu't-Tâbiîn döneminde hadisleri anlamadaki farklılıklar ve sebepleri
Differences and reasons in understanding hadith in the period of Atbau't-Tabiin
Yazar: İRFAN ZAHİTOĞLU
Danışman: PROF. DR. ABDULKADİR EVGİN
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Din = Religion
Dizin: Hadis = Hadith ; Sünnet = Sunna ; Tabiun Dönemi = Tabiun Period ; İslamiyet = Islam

Özet:
Hadis/Sünnet, İslam dünyası için hiçbir zaman değişmeyen gündem maddelerinden biridir. Çünkü Hadis/Sünnet, asırların birikimiyle geniş bir külliyât olmanın yanında, Müslümanların siyasî, sosyal ve kültürel alanlarında her zaman yer almış ve onların din ve dünya telakkîlerinin oluşumunda büyük etki etmiştir. Dolayısıyla İslam dininin teşrîinde ikinci kaynak olarak yerini almış ve üzerine, çeşitli özelliklerini dikkate alınarak birçok çalışma yapılmıştır. Bu çalışmalar içerisinde kanaatimizce en dikkat çekici olanlar, Sünnet ve Hadisin anlaşılması üzerine yapılan çalışmalardır. Sahâbeden günümüze âlimler arasında Sünnet ve Hadislerin anlaşılması noktasında her konuda mutlak bir ittifaktan söz etmemiz mümkün değildir. Dolayısıyla yaptığımız bu çalışma sonucunda kişilerin aklî ve ilmî dirayetlerinin yanında sened ve metin başta olmak üzere zaman, mahal, siyasî ve sosyal yapı gibi nedenlerle rivayet metinleri ve Sünnet uygulamalarının bir takım ihtilaflara yani farklı anlayışlara konu olduğu görülmektedir. Zamanla bu farklı anlayışlar da, şer'î hükümlerin farklı oluşuna etki etmiştir. İhtilafın ravi, sened ve metinden kaynaklanan sebepleri olduğu gibi, dış etkenler dediğimiz hoca farkı, metot, siyâsî otorite, dil kaynaklı fark, coğrafî ve kültürel farklılıklar gibi sebepleri de vardır. Siyâsî bakımdan Abbâsîlerin ilk dönemini kapsayan bu çalışmada, zamanı dikkate alarak düşündüğümüzde, bu farklılıkların en önemli nedenlerinden birinin, iki farklı ekol olan Ehl-i Hadis ve Ehl-i Re'y mensuplarının metodik yaklaşımları olduğu göze çarpmaktadır. Bu sonuca varırken özellikle Ebû Hanîfe, Evzâî, İmam Mâlik, Ebû Yûsuf, Muhammed eş-Şeybânî ve İmam Şâfiî gibi âlimlerin Sünnet anlayışları göz önünde tutulmuştur. Bu âlimlerin başta usul olmak üzere, Kitaba (Kur'ân Kerîm) göre Sünnetin konumu, Hadisin sübûtu, rivayet aşamasında sika ravinin rolü, haber-i vahitlerin durumu, mürsel Hadis, sahâbe kavlinin değeri, tâbiûn fetvalarının yeri ve Medine ehlinin uygulamaları gibi hususlarda, farklı görüşlere ve yorumlara sahip oldukları da görülmüştür. Son olarak Kitap ve Sünnet, kaynak olarak belli iken, şer'î hükme delil olma yönüyle kullanıldıklarında ise İslam âlimleri ve özellikle fıkhî mezhepler -ki onlardan üç tanesi dönem olarak çalışmamızın içerisinde yer almaktadır- arasında furû-i fıkıh noktasında bir takım farklı görüşler ortaya çıkmıştır.

Abstract:
Hadith / sunnah is one of the agenda items that never changes for the Islamic world. Because, hadith / circumcision, besides being a wide cultural complex with the accumulation of centuries, has always been involved in the political, social and cultural fields of Muslims and has had a great influence on the formation of their religion and world contestants. Therefore, it has taken its place as the second source in the promotion of the religion of Islam and many studies have been carried out considering its various features. Among these studies, the most remarkable ones in our opinion are the studies on understanding the sunnah and hadith. It is not possible to talk about an absolute alliance in every subject at the point of understanding the sunnah and hadiths among scholars, from the Companions to the present day. Therefore, as a result of this study, it is seen that narrative texts and circumcision practices are subject to a number of conflicts, i.e. different understandings, for reasons such as time, place, political and social structure, especially voiced and text, in addition to the mental and scientific integrity of individuals. Over time, these different understandings have influenced the differentiation of religious provisions. There are reasons such as the ravi, deed and text caused by the dispute, as well as the reasons we call external factors, teacher difference, method, political authority, language difference, geographical and cultural differences. In this study, which covers the first period of the Abbasids in the political sense, when we consider the time, it is striking that one of the most important reasons of these differences is the methodical approach of the members of two different schools, Ahl-i Hadith s and Ahl-i Ray. In reaching this conclusion, especially the concepts of Sunnah of scholars such as Abu Hanifa, Avzai, Imam Malik, Abu Yusuf, Mohammed co-Sheikh and Imam Shafii were taken into consideration. Such as the method of the scholars, such as the position of the sunnah according to the Book (Quran), the status of the sunnah, the status of the sika ravidi in the narrated stage, the status of the news-revelators, the hadith of the Companions, the value of the people of the Companions, the place of the people of the Medina and the practices of the people of Madinah, it was also seen that they had different views and comments. Finally, when the book and circumcision were used as a source, when it was used as a proof of judgment, a number of different views emerged between the Islamic scholars and especially the fiqh sects - three of which are included in our study as semesters.