Sürdürülebilir kampüsler için karbon ve su ayak izi hesaplanması; Gazi Üniversitesi Beşevler Kampüsü örneği
Carbon and water footprint calculation for sustainable campuses; Gazi University Beşevler Campus case study
Yazar: AYŞENİL ŞENCAN
Danışman: PROF. DR. AYSEL ÇAĞLAN GÜNAL
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Hızlı nüfus artışı nedeniyle günümüzde fosil yakıtların kullanımı ve sanayileşme oranında yükseliş gözlenmektedir. Bu artış atmosferdeki sera gazlarının miktarlarını yükselttiğinden dünyanın giderek ısınmasına ve dolayısıyla iklim değişikliğine sebep olmaktadır. Yaşanan iklim değişikliği sonucunda meydana gelen doğal afetler gezegendeki bütün canlılar için hayatı zorlaştırmaktadır. Ülkeler, iklim değişikliğinin önlenmesi için alternatif enerji politikalarının belirlenmesi ve atmosfere salınan karbonun azaltılması yönünde çalışmalar yapmaya başlamışlardır. Bu çalışmaların sonucu olarak karbon ayak izi terimi ortaya çıkmıştır. Karbon ayak izi insan faaliyetleri sonucu meydana gelen emisyonların çevreye verdikleri zararın birim karbondioksit olarak ölçülen miktarı olarak ifade edilebilir. Bu tezin amacı, sürdürülebilir üniversite sınıfına girmeyi hedefleyen Gazi Üniversitesi'nin Beşevler Kampüsünün toplam karbon ve su ayak izini hesaplamaktır. Toplam karbon ayak izi için doğrudan ve dolaylı karbon kaynakları tespit edilmiş ve verileri temin edilmiştir. Hesaplar yapılırken Simapro 9.5 programı kullanılmıştır. 2021 ve 2022 yıllarına ait doğalgaz, üniversiteye ait özel araçların yıllık benzin/motorin, soğutucu gazlardan kaynaklı CO2 emisyonları, elektrik, üniversite kapsamında yapılan iş seyahatleri, ulaşım kaynaklı emisyonlar ve su tüketim verileri üniversiteden temin edilmiştir. Çalışmanın sonucunda elde edilen veriler Simapro 9.5 programında işlenerek karbon ayak izi hesaplanmıştır. 2021 yılının toplam karbon ayak izini kapsam-1 bölümünde yer alan üniversiteye ait araçların atmosfere bıraktığı sera gazı emisyonları %87,8 oranında oluşturduğu ve bunu %8,3 ile kapsam-3 bölümünde yer alan su tüketiminden kaynaklı karbon ayak izinin takip ettiği gözlenmiştir. 2022 yılında ise, toplam karbon ayak izinin %82,4'ünü kapsam-2 de yer alan elektrik tüketiminin meydana getirdiği ve bu oranı kapsam-3 bölümünde bulunan %9,5 ile akademik ve idari personelin üniversiteye gidiş gelişlerinden kaynaklanan sera gazı emisyonlarının miktarı takip etmektedir. Beşevler kampüsünün toplam su ayak izi Simapro 9.5 yazılımında yer alan Hoekstra metodu ile hesaplanmıştır. 2021 yılında 13,2 L, 2022 yılında ise 9.9 L 'dir. Elde edilen sonuçlar doğrultusunda üniversite ölçeğinde atmosfere bırakılan sera gazı emisyonlarının miktarı değerlendirilip azaltılmasına yönelik önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
Today, the rapid increase in population has led to a significant rise in the use of fossil fuels and the pace of industrialization. This increase elevates the levels of greenhouse gases in the atmosphere, resulting in global warming and consequently the disruption of the climate. The natural disasters arising from climate change are making life increasingly difficult for all living beings on the planet. In response, countries are beginning to implement alternative energy policies and initiatives aimed at reducing carbon emissions released into the atmosphere to combat climate change. As a result of these efforts, the concept of "carbon footprint" has emerged. The carbon footprint refers to the carbon emissions generated during the production of energy required for every activity and product purchased. In other words, it measures the amount of environmental damage caused by human activities in terms of unit carbon dioxide. Additionally, since the carbon footprint concept encompasses the balancing and even reduction of energy consumption, many organizations and institutions have started to calculate. The aim of this thesis is to calculate the total carbon and water footprints of Gazi University's Beşevler Campus, which seeks to achieve sustainable university status. Direct and indirect carbon sources have been identified and data has been obtained for the total carbon footprint. The calculations were conducted using the Simapro 9.5 software. Data related to natural gas consumption, annual gasoline/diesel use of university-owned vehicles, CO2 emissions from refrigerants, electricity consumption, business travel conducted within the university, transportation-related emissions, and water consumption for the years 2021 and 2022 were obtained from the university. The collected data were processed in the Simapro 9.5 program to calculate the carbon footprint. As a result of the study, the carbon footprint of Gazi University's Beşevler Campus has been categorized into Scope 1, Scope 2, and Scope 3. It was observed that in 2021, the greenhouse gas emissions from university-owned vehicles accounted for 87.8% of the total carbon footprint within Scope 1, followed by the carbon footprint resulting from water consumption in Scope 3, which constituted 8.3%. In 2022, it was found that 72.4% of the total carbon footprint was attributed to electricity consumption in Scope 2, while emissions from the commuting of academic and administrative staff in Scope 3 accounted for 14.5%. The total water footprint of the Beşevler campus was calculated with the Hoekstra method in Simapro software. The results for 2021 and 2022 were 13.2 and 9.9 litres, respectively. Based on these findings, the amount of greenhouse gas emissions released into the atmosphere at the university scale was evaluated, and recommendations were made to reduce them.