Tokat'ta güneş enerjili raflı kurutucu ile domates kurutma koşullarının belirlenmesi
Determination of drying conditions of tomato with solar multi shelf dryer in Tokat
Yazar: ALPER MUTLU
Danışman: PROF.DR. GAZANFER ERGÜNEŞ
Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Makineleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
iÖZETTOKAT'TA GÜNEŞ ENERJ L RAFLI KURUTUCU LE DOMATESKURUTMA KOŞULLARININ BEL RLENMESAlper MUTLUGaziosmanpaşa ÜniversitesiFen Bilimleri EnstitüsüTarım Makinaları Anabilim DalıYüksek Lisans Tezi2007, 66 sayfaDanışman : Prof. Dr. Gazanfer ERGÜNEŞJüri : Doç.Dr.Sefa TARHANJüri : Yrd.Doç.Dr.Cemal KAYATarımsal ürünlerin güvenli olarak bozulmadan saklanabilmeleri için uygulananyöntemlerden birisi olan kurutma ilk çağlardan beri yapılmaktadır. Kurutma işlemininamacı yaş ürünlerdeki serbest suyu uzaklaştırarak ürünlerde meydana gelebilecekbiyokimyasal reaksiyonları ve mikroorganizmaların faaliyetlerini durdurmaktır.Tokat ili sınırları içerisinde domates üretimi yoğun olarak yapılmaktadır.Piyasada meydana gelen fiyat dalgalanmaları domates üreticilerini zor durumdabırakabilmektedir. Tokat'ta domates üretiminin sorunsuz devam edebilmesi için piyasafazlası domateslerin değerlendirilmesi/işlenmesi gerekmektedir. Son yıllarda hazır gıdasanayinde kurutulmuş domatese olan talep artışı, üreticilere ellerindeki fazla domatesikurutarak değerlendirme imkanı sunmaktadır. Kurutmada enerji masrafları en büyükmasraf olduğu için alternatif enerji kaynaklarından faydalanmak önemli bir unsurdur.Bütün bu gerçekler dikkate alındığında, Tokat şartlarında güneş enerjisinden faydalanılarakdomates kurutmanın hem ekonomik hem de teknik temeli mevcuttur.Tokat ilinde yetiştirilen Yüksel (Y-67-F1) domates çeşidi örnekleri önişlemlerden geçirilerek raflı tip kurutucuda kurutulmuş ve aynı ışınım şartlarında eşzamanlıiiolarak açık havada ayaklı tel örgülü tepsilerde de domates kurutulmuştur. Kurutulanürünler kuruma zamanı, yüzde ağırlık kaybı ve ürün kalitesi açısından karşılaştırılmıştır.Kurutma süresince dış ortamın ve güneş enerjili raflı kurutucunun en alt rafındasıcaklık ve bağıl nem değerleri elektronik kaydedicilerle 15 dakika aralıklarla ölçülmüştür.2005-2006 yılları arasında 4 farklı deneme yapılmıştır. Birinci deneme31.07.2006-08.08.2006 tarihleri arasında yapılmıştır. Birinci deneme sonucunda kurutucuiçerisinde en alt raftaki ürünler 120 saat içerisinde kurumuşlardır. Bu örneklere ait hueaçısı ve kroma değerleri 54,43 ve 22,52 olarak bulunmuştur. Taze örneklerlekıyaslandığında kroma değeri yaklaşık % 45 oranında azalmıştır.kinci deneme 15.08.2006-27.08.2006 tarihleri arasında yapılmıştır. kincideneme sonucunda kurutucu içerisinde en alt raftaki ürünler 168 saat içerisindekurumuşlardır. Bu örneklere ait hue açısı ve kroma değerleri 55,78 ve 17,69 bulunmuştur.Taze örneklerle kıyaslandığında kroma değeri yaklaşık % 54 oranında azalmıştır.Üçüncü deneme 29.08.2006-10.09.2006 tarihleri arasında yapılmıştır. Üçüncüdeneme sonucunda kurutucu içerisinde en alt raftaki ürünler 216 saat içerisindekurumuşlardır. Bu örneklere ait hue açısı ve kroma değerleri 55,63 ve 24,18 bulunmuştur.Taze örneklerle kıyaslandığında kroma değeri yaklaşık % 39 oranında azalmıştır.Dördüncü deneme 16.08.2005-26.08.2005 tarihleri arasında yapılmıştır.Dördüncü deneme sonucunda kurutucu içerisinde en alt raftaki ürünler 144 saat içerisindekurumuşlardır. Bu örneklere ait hue açısı ve kroma değerleri 50,48 ve 26,77 bulunmuştur.Taze örneklerle kıyaslandığında kroma değeri yaklaşık % 31 oranında azalmıştır.Kurutma havasındaki sıcaklık kurutma dönemine bağlı olarak değişmiş vekurutma havasındaki sıcaklığın azalması ile birlikte kuruma süresinin uzadığı ve renkdeğişiminin arttığı gözlemlenmiştir. Ayrıca 3 raftan daha fazla raf kullanıldığında üstraflardaki domateslerin kuruma süresi artmış ve renk kaliteleri azalmıştır. Sonuç olarakgüneş enerjili raflı kurutucuların Tokat şartlarında kullanılması tavsiye edilmektedir.iiiTokat şartlarında güneşli kurutucu kullanımının avantaj sağladığı söylenebilir.Yalnız 10 raf kullanmak yerine renk oluşumu ve kuruma hızı dikkate alındığında 2-3 rafkullanılmalıdır. Ayrıca, geceleri de kurumanın devam etmesi için ek bir ısıtıcı raflarınbulunduğu kurutma odasının alt kısmına yerleştirilebilir.Anahtar Kelimeler: Güneş enerjisi, raflı kurutucu, domates kurutma, açıkhavada kurutma

Abstract:
iABSTRACTDETERMINATION of DRYING CONDITIONS of TOMATO WITH SOLARMULTI SHELF DRYER IN TOKATAlper MUTLUGaziosmanpaşa UniversityGraduate School of Natural and Applied ScienceDepartment of Agricultural MachinesMasters Thesis2007, 66 pageSupervisor :Prof. Dr. Gazanfer ERGUNESJury : Assoc.Prof.Dr.Sefa TARHANJury : Asist.Prof.Dr.Cemal KAYADrying which is a practice used to keep agricultural products safely has beencarried out since early ages. The purpose of drying process is getting rid of free water sothat in biochemical reactions and microorganism activities can be stopped.Tomato growing is widely done in Tokat. Fluctuations in prices cause problems forthe tomato growers. Tomato which is grown more than needed should be utilized so thattomato growing can go on without problems. Increase in demand to dried tomato in recentyears gives the growers opportunity to value the extra product. As energy prices constitutethe highest amount in drying cost it is an important factor to make use of alternativeenergy sources. When considering all these facts we can come to the conclusion that it iseconomically and technically possible to use solar energy in tomato drying in Tokat.Sample of tomato which is called Yüksel (Y-67-F1) has been pre-processed anddried on a multi shelf dryer. Drying time, weight lose and quality of products aresimultaneously compared to the dried tomato in open air under the same solar radiation.iiDuring the drying process heat and relative humidity values have been measuredby electronic recorders at 15 minutes intervals at the bottom of solar multi shelf dryeroutside.Four separate drying experiment were carried out between 2005 - 2006. The firstone was between 31.07.2006 and 08-08.2006. At the end of the first experiment theproducts which were in the bottom shelf of the drier got dry in 120 hours. Hue angle andcroma values of these experiments have been found as approximately 54,43 and 22,52.When compared with the fresh products croma value went down to % 45.The second one was carried on between 15.08.2006 and 27.08.2006. At the end ofthe second experiment the products which were at the bottom shelf of the drier got dry in168 hours. Hue angle and croma values of these experiments have been found asapproximately 55,78 and 17,69. When compared with the fresh products croma valuewent down to % 54.The third one was carried on between 29.08.2006 and 10.09.2006. At the end of thethird experiment the products which were at the bottom shelf of the drier got dry in 216hours. Hue angle and croma values of these experiments have been found as approximately55,63 and 24,18. When compared with the fresh products croma went down to % 39.The fourth one was carried on between 29.08.2006 and 10.09.2006. At the end ofthe fourth experiment the products which were at the bottom shelf of the drier got dry in216 hours. Hue angle and croma values of these experiments have been found asapproximately 55,63 and 24,18. When compared with the fresh products croma valuewent to down % 31.The drying temperature in drying air has changed depending upon drying periodand it has been observed the colour alteration has increased and drying period has gottonlonger along with decreasing of the heat in drying air. Besides when the number of shelfused were over three shelves, drying period has increased and quality of colour decreased.As a result, solar multi shelf dryer can be recommended in Tokat conditions.iiiIt can be said that, under Tokat?s conditions the solar multi shelf dryer providesadventogeous. However instead of using 10 shelves, 2-3 shelves should be used to keepgood color formation and high drying speed. Besides in order to continue drying duringnights a supplementary heater should be placed at the bottom of drying room.Key words : Solar energy, solar multi shelf dryer, drying tomatoes, open sundrying.