Premenopozal kadınlarda sağlık inanç modeline dayalı, osteoporozdan korunma müdahalesinin kalsiyum alımı ve egzersiz üzerindeki etkisi
The effect of osteoporosis prevention intervention based on health belief model on calcium intake and exercise in premenopausal women
Yazar: İREM YORULMAZ
Danışman: DOÇ. DR. TOLGA GÜNVAR
Dokuz Eylül Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Fiziksel aktivite = Physical activity ; Kadınlar = Women ; Kalsiyum = Calcium ; Menopoz = Menopause ; Osteoporoz-postmenopozal = Osteoporosis-postmenopausal

Özet:
Osteoporozun önlenmesinde premenopozal dönemdeki kadınların kalsiyum alımlarını ve fiziksel aktivite düzeylerini arttırmak hem osteoporoz hem de komplikasyonlar açısından koruyucudur. 
Bireyin sağlıkla ilgili davranışları hastalık ve hastalığın sonuçlarına ilişkin inançlarından etkilenir. Bu amaçla geliştirilen Sağlık İnanç Modeli (SİM) sağlığı koruyan ve geliştiren davranışların yanında pek çok sağlık probleminde hastanın tedaviye uyumunu neyin motive ettiğini ya da engellediğini açıklar.

Amacımız; SİM bileşenlerini hedef alan bir müdahalenin premenopozal kadınların kalsiyum alım ve fiziksel aktivite düzeyine etkisini belirlemektir.

Randomize kontrollü deney olarak gerçekleştirilen çalışmanın katılımcıları 1 Ocak–28 Şubat 2018 tarihleri arasında İzmir Karabağlar Halk Eğitim Merkezi'nde çeşitli kurslara katılan premenopozal dönemde olan kadınlardan seçildi. Çalışmaya katılmayı kabul eden ve dahil etme ölçütlerini karşılayan 180 kadın kapalı zarf yöntemi ile müdahale ve kontrol gruplarına randomize edildi. Müdahale, SİM bileşenleri ile ilgili farkındalık geliştirmeyi hedefleyen ve seminer şeklinde planlanan yaklaşık 60-90 dakika süren bir eğitim programıdır. Eğitim 7-10 katılımcıdan oluşan gruplara araştırmacı tarafından verilmiştir. Kontrol grubuna ise sadece yazılı eğitim materyali (broşür) verilmiştir. Hem çalışmaya katılım sırasında hem de katılımdan 3 ay sonra tüm katılımcılara sağlık inançlarını, öz-yeterlilik algılarını, egzersiz düzeylerini ve üç günlük ortalama kalsiyum alımlarını belirleyen ölçekler uygulanmıştır. 
Müdahale grubunda, kontrol grubuyla karşılaştırıldığında, osteoporoz sağlık inanç ölçeği (p<0.05), osteoporoz öz-etkililik-yeterlik ölçeği (p<0.05), egzersiz puanları (p<0.001) ve kalsiyum alım ortalamalarında (p<0.001) anlamlı artış saptanmıştır. Ancak sağlık motivasyonu puanında (p=0.127) ve öz-etkililik-yeterlik ölçeği kalsiyum alımı puanında (p=0.064) müdahale ve kontrol grubu arasında anlamlı bir fark saptanmamıştır. 
Eğitim öncesi ve sonrası değerlendirmede müdahale grubunda osteoporoz sağlık inanç (p<0.001), osteoporoz öz-etkililik-yeterlik (p<0.001), egzersiz puanları (p<0.001) ve kalsiyum alım ortalamalarında (p<0.001) anlamlı bir artış saptanmıştır.

Verilen eğitim osteoporoz farkındalığını arttırmada ve davranış değişikliği yaratmada etkili bulunmuş olsa da sonuçları genelleyebilmek ve uzun vadede etkileri değerlendirmek amacıyla ek çalışmalara ihtiyaç vardır.

Abstract:
Increasing calcium intake and physical activity levels of premenopausal women is protective for both osteoporosis and its complications.
The individual's health-related behaviors are influenced by his/her beliefs about the disease and its consequences. The Health Belief Model (SIM), developed for this purpose, explains what motivates or prevents the patient's compliance with treatment in many health problems as well as behaviors that protect and improve health. 

The aim of this study was to determine the effect of an intervention based on components of SIM on calcium intake and physical activity levels of premenopausal women.

This randomized controlled study was conducted in İzmir Karabağlar Public Education Center between 1 January and 28 February 2018. Participants were selected from premenopausal women who attended various courses in the center. 180 women who accepted to participate in the study and who met the inclusion criteria were randomized to the intervention and control groups using the closed envelope method. The intervention is a 60-90 minutes training program aimed at raising awareness about the components of the SIM and planned as a seminar. The seminar was given by the researcher in groups of 7-10 participants. The control group received only written training material (brochure). Scales were used to determine health beliefs, self-efficacy perceptions, exercise levels, and three-day average calcium intake, both before and 3 months after the intervention.
In the intervention group, osteoporosis health belief scale (p <0.05), osteoporosis self-efficacy-efficacy scale (p <0.05), exercise scores (p <0.001) and calcium intake averages (p <0.001) were significantly increased compared to the control group. However, there were no significant difference between the intervention and control groups in health motivation score (p = 0.127) and self-efficacy-efficacy scale calcium intake score (p = 0.064).
In the pre- and post-training evaluation, there was a significant increase in osteoporosis health belief (p <0.001), osteoporosis self-efficacy (p <0.001), exercise scores (p <0.001) and calcium intake (p <0.001) in the intervention group.

Although the training has been found to be effective in raising awareness of osteoporosis and creating behavior change, additional studies are needed to generalize the results and evaluate the long-term effects.