Portekiz ve Türkiye LGBTİ+ örgütlenmelerinde örgütlenme yapısı ve ilgili kavramlar: Kültürler arası değerler çalışması
Organizational structure and related concepts in LGBTI+ organizations of Portugal and Turkey: A study on intercultural values
Yazar: GONCA NEBİOĞLU
Danışman: PROF. DR. SEVİM CESUR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Cinsel kimlik = Gender identity ; Değerler = Values ; Kimliksizleştirme = De-identification ; Kültürel değerler = Cultural values ; LGBTQ = Lesbian, Gay, Bisexsual, Transsexsual, Queer ; LGBTİ = Lesbian, Gay, Bisexsuel, Trans, İntersex ; Sosyal hareketler = Social movements ; Örgüt yapısı = Organizational structure ; Örgütlenme = Organization ; İlişki düzenleme kuramı = Relationship regulation theory

Özet:
Doktora tez kapsamındaki bu çalışma farklı kültürler içerisinde değişen anlamlara duyulan meraktan ortaya çıkmıştır. Çalışmanın temel amacı; LGBTİ+ örgütlenmelerinde, "kimliksizlik", "queer", "özgürlük", "heteronormativite" kavramlarının ne anlama geldiğini ve bu anlamların kültürden kültüre, örgütlenmeden örgütlenmeye, bireyden bireye ve gönüllü ya da üye olunan örgütlenme yapısına göre değişip değişmediğini anlamaktır. Ek olarak; örgütlenme içerisinde esas alınan ya da kabul edilmeyen değerlerin neler olduğunu, İlişki Düzenleme Kuramı'nın hiyerarşi, orantılılık, eşitlik ve birlik motivasyonlarının kullanımının farklı kültürlerde nasıl kullanıldığını ve örgütlenme içerisindeki kişiler arası ilişkilerin nasıl şekillendiğini incelemektir.
Çalışma, örgütlenme zamanları 2 aydan 27 yıla kadar değişen 37 katılımcı ile gerçekleştirilmiştir. Portekiz örnekleminde 21, Türkiye örnekleminde 16 katılımcı bulunmaktadır. Katılımcıların her biri bir örgütlenme içerisinde aktif olarak gönüllü ya da maaşlı çalışandır. Katılımcılara öncelikle "Bilgilendirilmiş Gönüllü Onam Formu", daha sonra araştırma problemleriyle ilgili sorulardan oluşan "Yarı Yapılandırılmış Görüşmeler", bu görüşmelerin sonunda da araştırmacı tarafından oluşturulan "Dernek Değerleri Uygulaması" uygulanmıştır.
Yarı yapılandırılmış görüşme soruları tematik analizin açık ve kapalı kodlama yöntemleriyle kategori, tema ve alt temalara ayrılmış, Dernek Değerleri Uygulaması ise Frekans Analizi ile incelenmiştir. Çalışmanın bulgularında dört evrensel ilişki motivasyonunun kullanıldığı gözlenmiştir. Fakat bu motivasyonların kullanılış şekli ve içerdiği anlamlar farklı olabilmektedir. Bu çalışma kapsamında özellikle hiyerarşi motivasyonunun iki kültürde farklı şekilde tanımlandığı ve kullanıldığı gözlenmiştir. Portekiz örnekleminde hiyerarşi, hızlı çözüme ulaşmada yararlı bir motivasyon olarak görülürken, Türkiye'de hiyerarşi daha çok ast- üst ilişkisinin temsili olarak görülmüş ve yatay örgütlenme ve eşitliğe karşı bir kavram olarak ele alınıp reddedilmiştir. Queer kavramının, Portekiz örnekleminde kuram olarak ele alınmasından çok şemsiye bir kavram olarak kullanıldığı, kimliksizleşme kavramının ise günlük hayatta neredeyse pek kullanılmadığı bulgulanmıştır. Dernek Değerleri Uygulaması'nda ise Portekiz özelinde "ayrımcılık" değerinin, Türkiye özelinde ise "şiddet" ve "hiyerarşi" değerlerinin dernek içinde olmaması gerektiğinin altı çizilmiş, Portekiz özelinde "saygı" ve "eşitlik" değerlerinin, Türkiye özelinde ise "dayanışma" değerinin ön plana çıktığı gözlenmiştir.
Çalışmanın bulgularının, LGBTİ+ örgütlenmeler içerisinde politika belgelerinin hazırlanmasına ve örgütlenme ilkelerin gözden geçirilip kavramların tekrar değerlendirilebilmesine olanak ve pratik bir katkı sağlayabileceği düşünülmektedir.

Abstract:
This study within the scope of doctoral thesis emerged out of curiosity about changing meanings in different cultures. The main purpose of the study is what the concepts of "dis-identification, "queer", "freedom", "heteronormativity" mean in LGBTI+ organizations and to understand whether these meanings change from culture to culture, from organization to organization, from individual to individual, and according to the organizational structure of volunteers or membership. In addition, another purpose of this study is to examine fundemantal values of the organizations, the usage of hierarchy-proportionality-equality-unity motivations of Relationship Regulation Theory in different cultures and the interpersonal relations within the organizations.
The study was carried out with 37 participants. The time of the participants in the organization varies from 2 months to 27 years. Of these participants, 21 people are from the Portuguese sample and 16 people are from the Turkish sample. Each of the participants is an active volunteer or salaried employee in an organization. First of all, the "Informed Voluntary Consent Form" was applied to the participants. Then, "Semi-Structured Interviews" consisting of questions about research problems were applied. At the end of these interviews, the "Association Values Practice" created by the researcher was applied.
Semi-structured interview questions were divided into categories, themes and sub-themes with the open and closed coding methods of thematic analysis. Association Values Application was examined by Frequency Analysis. It was observed in the findings of the study that four universal relationship motivations were all used. However, the way motivations are used and the meanings they contain can be different. Within the scope of this study, it was observed that hierarchy motivation was defined and used differently. In the Portuguese sample, hierarchy was seen as a useful motivation to reach a quick solution, while in Turkey, hierarchy was seen more as a representation of the subordinate-superior relationship.
In the case of Turkey, hierarchy was considered as a concept against horizontal organization and equality and was rejected. It has been found that the concept of queer is used as an umbrella term rather than being used as a theory in the Portuguese sample. It has been found that the concept of disidentification is almost not used in daily life. In the Association Values Practice, it was emphasized that the value of "discrimination" in the Portuguese sample, and the values of "violence" and "hierarchy" in the Turkish sample should not be within the association. It was observed that the values of "respect" and "equality" came to the fore in the Portuguese sample, while the value of "solidarity" came to the fore in the Turkish sample.
It is thought that the findings of the study can provide an opportunity and a practical contribution to the preparation of policy documents within LGBTI+ organizations and to reviewing the organizing principles and re-evaluating the concepts.