Bal arılarında (Apis mellifera L., 1758) nosemosis (nosematosis) hastalığının Doğu Karadeniz bölgesinde bulunan arı kolonilerindeki varlığı, dağılımı ve hastalık etkenlerinin karakterizasyonu
Presence, distribution and characterization pathogens of nosemosis (nosematosis) disease in honeybees (Apis mellifera L., 1758) colonies in the Black Sea region, Turkey
Yazar: ONUR TOSUN
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA YAMAN
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Biyoloji = Biology ; Zooloji = Zoology
Dizin: Doğu Karadeniz bölgesi = Eastern Black Sea region ; Nosema apis = Nosema apis ; Türkiye = Turkey

Özet:
Bu doktora tezinde Doğu Karadeniz Bölgesi'nde nosemosis (nosematosis) hastalığının varlığı, hastalık etkenleri, coğrafik dağılımı ve hastalığı etkileyen iklimsel faktörler Türkiye ve dünya literatürü için çalışılmıştır. Arazi çalışmaları Artvin, Rize, Trabzon, Giresun, Ordu, Gümüşhane ve Bayburt illerindeki 20 alanda, Nisan-Eylül ayları arasında 6 kez tekrarlandı. Tüm alanlarda nosemosis patojeni tespit edildi. Tez çalışması süresince toplamda 5893 ölü ergin arı örneği incelendi (5330 işçi, 559 erkek, 4 kraliçe arı). Enfeksiyon yalnızca işçi (dişi) arılarda tespit edildi. Tez süresince işçi arılarda enfeksiyon oranı toplamda % 20,2 olarak tespit edildi. 2009 yılında işçi arılarda enfeksiyon oranı % 4,72, 2010 yılında % 15,28, 2011 yılında % 21,23'tür. Moleküler çalışmalar ile hastalık etkeni tüm alanlarda Nosema ceranae olarak belirlendi. Taze preparatlarda N. ceranae sporları 4,89 ± 0,43 (3,19 ? 7,42) (n= 100) µm boyunda ve 2,82 ± 0,28 (1,52 ? 4,08) (n=100) µm eninde ölçüldü. Enfeksiyon konağın bağırsak dokusunda ve vücut boşluğunda tespit edildi. Elektron mikroskobu çalışmaları ile N. ceranae'nın spor safhasının ultrastrüktürel yapısı incelendi. N. ceranae sporları oval ve polar filament kıvrım sayısı 20-27 (n=10) olarak belirlendi. Diplokaryotik çekirdek gözlemlendi. Kovan etrafındaki sıcaklık ve nem verileri ölçülerek, N. ceranae enfeksiyon oranı artan sıcaklık ve nem etkenleri ile doğru orantılı olarak arttığı belirlendi. Nem etkeninin N. ceranae'nın oranı üzerinde sıcaklığa göre daha etkili olduğu belirlendi. N. ceranae'nın mevsimsel dağılımı çalışıldı, enfeksiyon oranı en yüksek Haziran ve Temmuz aylarında gözlemlendi. Alçak rakımda olan alanlarda N. ceranae'nın daha yoğun bulunduğu belirlendi.

Abstract:
The prevalence and geographical distribution of the two disease factors and climatic factors that effect nosemosis (nosematosis) in Eastern Black Sea Region of Turkey have been investigated in this thesis.Samples were collected from beekeepers from 20 localities in Artvin, Rize, Trabzon, Giresun, Ordu, Gümüşhane and Bayburt between April to September. Total of 5893 dead adult bees (5330 worker bees, 559 male bees and 4 queen bees) were dissected during the study. Infection was observed only in worker bees. Total infection rate in worker bees was 20.59%. Infection rate in worker bees were 4.72%, 15.28% and 21.23% in 2009, 2010 and 2011, respectively. Nosema ceranae was identified as the only factor in all localities with molecular techniques. N. ceranae spore sizes measured 4.89 ± 0.43 (7.42 ? 3.19) (n= 100) µm height and 2.82 ± 0.28 (4.08 ? 1.52) (n=100) µm weight. Infection was observed in gut and hemocoel of the host. Vegetative life stages of N. ceranae were also determined by light microscopy. Ultrastructural studies revealed that the polar filament has 20-27 (commonly 23) (n=10) coils. The spore has two closely associated nuclei. Temperature and humidity values were measured from around the beehives during field studies. The infection rate of N. ceranae increased proportionally with increasing temperature and humidity factors. Humidity was more effective than temperature on the infection rate of N. ceranae. The seasonal activity of N. ceranae was studied. The highest infection rates were observed in June and July. N. ceranae infection rate was higher in localities having low-altitude.