Kimya öğretmen ve öğretmen adaylarının pedagojik alan bilgilerinin eğitici mentorluk uygulamaları ile geliştirilmesi
Development of in-service chemistry teacher and pre-service chemistry teachers' pedagogical content knowledge through educative mentoring
Yazar: DİZEM CAN
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN AKKUŞ
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Kimya Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Branş öğretmenleri = Branch teachers ; Kimya eğitimi = Chemistry education ; Lise öğretmenleri = High schools teachers ; Yetişkin eğitimi = Adult education

Özet:
Bu çalışmanın amacı kimya öğretmen ve öğretmen adaylarının pedagojik alan bilgilerinin mentorluk uygulamaları ile geliştirilmesidir. Bu amaç doğrultusunda kimya öğretmen ve öğretmen adaylarının 9. sınıf "Kimya Bilimi" ünitesinde pedagojik alan bilgileri tespit edilmiş; pedagojik alan bilgisinin geliştirilmesine yönelik yapılan eğitici mentorluk uygulaması sonucunda katılımcıların "Atom ve Periyodik Sistem" ünitesindeki pedagojik alan bilgisi bileşenlerindeki değişimleri incelenmiştir. Bu çalışmada katılımcıların pedagojik alan bilgileri Magnusson, Krajcik ve Borko (1999)'nun modelinde yer alan oryantasyon, öğrenci bilgisi, öğretim stratejileri bilgisi, öğretim programı bilgisi ve değerlendirme bilgisi bileşenleri açısından ele alınmıştır. Çalışmanın amacına uygun olarak nitel araştırma desenlerinden biri olan durum çalışması kullanılmıştır. Çalışmaya Ankara ilinde Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı bir ortaöğretim kurumlarında görev yapan sekiz yıllık deneyimli bir kimya öğretmeni ve bir devlet üniversitesi kimya öğretmenliği bölümünde öğrenim görmekte olan iki kimya öğretmeni adayı katılmıştır. Bu çalışma üç aşamadan oluşmuştur. Eğitim öncesi süreçte öğretmen ve öğretmen adaylarının "Kimya Bilimi" ünitesi ders anlatımları gözlemlenerek pedagojik alan bilgileri belirlenmiştir. Öğretmen kimya bilimi ünitesi ders anlatımlarında sekiz ders saati takip edilirken öğretmen adayları aynı ünitede Özel Öğretim Yöntemleri dersi kapsamında üçer ders saati gözlemlenmişlerdir. Eğitici mentorluk sürecinde öğretmen ve öğretmen adaylarına pedagojik alan bilgisi eğitimi verilmiştir. Eğitim sürecinde; genel pedagojik alan bilgisi tanıtımı yapılmıştır. Her bileşen alt boyutları ile açıklanmış, üzerinde tartışılmış ve somut örnekler verilmiştir. Araştırmacı ile birlikte "Kimya Bilimi" ünitesi ders kayıtlarından kesitler izlenmiş ve konuya özgü pedagojik alan bilgileri birlikte incelenmiş ve değerlendirilmiştir. Ayrıca her ders öncesi öğretmen ve öğretmen adaylarından içerik gösterimi (CoRe) ve pedagojik alan bilgisi planı (PABP) formunu doldurmaları istenmiş ve yapılan görüşmelerde dönütler verilerek mentorluk devam etmiştir. Deneyimli öğretmene 12 saat eğitim verilirken öğretmen adaylarına grup çalışması şeklinde 16 saat verilmiştir. Eğitim sonrası süreçte "Atom ve Periyodik Sistem" ünitesi ders anlatımlarında öğretmen 12 saat ve öğretmen adayları beşer saat gözlemlenerek pedagojik alan bilgileri belirlenmiştir. Veri toplama araçları olarak yarı-yapılandırılmış görüşme, gözlem, kart gruplama aktivitesi, alan notları, fen öğretmeni çizim testi-kontrol listesini (DASTT-C), PABP formu ve CoRe kullanılmıştır. Elde edilen verilerin analizlerinde içerik analizi teknikleri kullanılmıştır. Çalışma sonucunda öğretmen ve öğretmen adaylarının pedagojik alan bilgilerinin eğitici mentorluk ile geliştiği belirlenmiştir. Hem öğretmen hem öğretmen adaylarının kullandıkları alana ve konuya özgü stratejilerin çeşitlerinin ve sayılarının arttığı, öğrenci zorlukları ve alternatif kavramalara yönelik uygulamalara yoğunlaştıkları, derslerinde yatay, dikey ve disiplinler arası göndermelere dikkat ettikleri ve derslerde planlı bir şekilde tanılayıcı, biçimlendirici ve düzey belirleyici değerlendirme yaptıkları ve bunu yaparken geleneksel ve alternatif değerlendirme yöntemlerini birlikte kullandıkları belirlenmiştir. Ayrıca kimya bilimi ünitesinde sergiledikleri baskın didaktik ve günlük hayatta karşılaştıklarını açıklamak için bilim öğretmek oryantasyonlarının yanında atom ve periyodik sistem ünitesinde öğrenci merkezli kavramsal değişim ve sorgulayıcı araştırma oryantasyonlarını da sergilemişlerdir. Ancak bu gelişim öğretmen ve öğretmen adaylarında farklılık göstermektedir. Öğretmen adaylarından biri pedagojik alan bilgisinin beş bileşeninde de gelişim gösterirken diğerinde bu değişim daha sınırlı kalmıştır. Bu durumun konu alan bilgisi eksikliğinden kaynaklandığı ortaya çıkmıştır. Öğretmen ve öğretmen adaylarının pedagojik alan bilgilerindeki bu değişiminde PABP ve CoRe kullanımının etkili olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
The aim of this study was to develop in service chemistry teacher and pre-service chemistry teachers' pedagogical content knowledge (PCK) via mentoring practices. This study was conducted using the case study method which is a qualitative research design. For this purpose, the pedagogical content knowledge of chemistry in service teacher and preservice teachers in the 9th Grade "Chemistry Science" unit was determined; as a result of the educational mentoring application aimed at developing pedagogical content knowledge, the changes in the participants' pedagogical content knowledge components in the "Atomic and Periodic System" unit were examined. In this study, participants' pedagogical content knowledge was discussed in terms of orientation, student knowledge, teaching strategies knowledge, curriculum knowledge and evaluation knowledge components in the model of Magnusson, Krajcik and Borko (1999). In accordance with the purpose of the study, a case study, one of the qualitative research designs, was used. A  in service chemistry teacher with  eight years of experience working in a high school affiliated with the Ministry of Education in Ankara and  two pre service chemistry teacher studying at a state university chemistry teaching department participated in the study. This study consisted of three stages. During the pre-training period, pedagogical content knowledge of in service teacher and preservice teachers was determined by observing the "Chemistry Science" unit lectures. While in service teacher was observed for eight lesson hours in the lectures of the Chemistry Science unit, the pre-service teachers were observed for three lesson hours in the same unit within the scope of the special teaching methods course. During the educational mentoring process, in service teacher and preservice teachers were given pedagogical content knowledge training. During the education process, general pedagogical content knowledge was introduced. Each component is explained with its sub-dimensions, discussed and concrete examples are given. Sections from the course records of the "Chemistry Science" unit were watched together with the researcher, and pedagogical content knowledge specific to the subject was examined and evaluated together. In addition, before each lesson, in service teacher and pre-service teachers were asked to fill in the Content Representation (CoRe) and pedagogical content knowledge plan (PABP) forms and mentoring continued by giving feedback in the interviews. While teacher was given 12 hours of training, preservice teachers were given 16 hours of group work. In the post-training period, pedagogical content knowledge was determined by observing the teacher for 12 hours and the preservice teachers for five hours during the "Atomic and Periodic System" unit lectures. Semi-structured interview, observation, card grouping activity, field notes, science teacher as data collection tools. drawing test-check list (DASTT-C), PABP form and CoRe were used. The data obtained from the study were analyzed through content analysis methods. As a result of the study, it was determined that the pedagogical content knowledge of in service teacher and preservice teachers improved with educational mentoring. It was determined that both in service teacher and pre-service teachers increased the number and types of subject-specific and field-specific strategies they used, focused on practices for student difficulties and alternative conceptions, paid attention to horizontal, vertical and interdisciplinary references in their lessons, and made diagnostic, formative and summative assessments in a planned manner in their lessons and used traditional and alternative assessment methods together. In addition to the dominant didactic and everyday coping orientations they exhibited in the chemistry science unit, they also exhibited student-centered conceptual change and inquiry orientations in the atom and periodic system unit. However, this development was different for in service teacher and pre-service teachers. While one of the pre-service teachers showed improvement in all five components of pedagogical content knowledge, this change was more limited in the other. It was revealed that this situation was due to the lack of subject matter knowledge. It was determined that the use of PABP and CoRe was effective in this change in the pedagogical content knowledge of in service teacher and pre-service teachers.