Ashâbu'l-Hadîs literatüründe aklın epistemik değeri (Erken dönem Akâid metinleri örneği)
The epistemic value of the reason in Ashab al-Hadith literature (The example of the early period Aqa'id texts)
Yazar: BÜŞRA EDİS
Danışman: PROF. DR. MAHMUT AY
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kelam Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Akaid = Akait ; Akıl = Reason ; Ehl-i hadis = Ahlu?l-hadith ; Epistemoloji = Epistemology ; Hadis = Hadith ; Kelam = Islamic theology ; Nass = Nass ; İslamiyet = Islam

Özet:
İslam düşüncesinde akıl, sahabe dönemi de dahil olmak üzere erken dönemlerden itibaren hakkında çeşitli görüşlerin ileri sürüldüğü, pek çok açıdan ele alınan ve önemini koruyan bir mesele olmuştur. Özellikle Kur'an'da aklın önemi üzerinde durulması ve İslam inanç esaslarının açıklanması, ispatı ve savunusunda akla başat rol verilmesi, onun hem epistemolojik hem de ontolojik bağlamda ele alınmasını gerekli kılmıştır. Bu çerçevede Ashâbu'l-Hadîs'in aklî bilginin imkânı meselesine yaklaşımı gerek kelam ilminin doğuşu ve gelişimine gerekse İslam düşünce geleneğinin gelişim serüvenine yön veren oldukça mühim bir mevzu olmuştur. 
İlk dönem Ashâbu'l-Hadîs düşüncesinde nass karşısında konumlandırılan aklî istidlâl yöntemine atfedilen epistemik değerin tespit edilerek değerlendirildiği bu tez; giriş, iki bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Girişte, araştırmanın konusu, amacı, yöntemi ve kaynakları ele alınmış, sonrasında ise Ashâbu'l-Hadîs düşüncesine yön veren tarihî süreç konu edinmiştir.
Birinci bölümde, Ashâbu'l-Hadîs'in akıl-nass ilişkisi bağlamında nassı ön plana çıkaran fikrî temayülleri ve metodolojisi tarihî süreçte yaşanan siyasî, kültürel, dinî ve ilmî gelişmelerden hareketle tespit edilmeye çalışılmıştır.  
İkinci bölümde ise Ashâbu'l-Hadîs'in akâid metinlerinde akla yükledikleri anlam, aklî ilimlere yönelik algı ve tutumları ve aklın Ashâbu'l-Hadîs düşüncesindeki epistemik değeri örnekler ışığında tahlil edilip açıklanmaya çalışılmıştır.

Abstract:
Reason in Islamic thought has been an issue on which various views have been put forward, dealt with from many angles and maintains its importance since the early periods, including the period of Companions. Especially, emphasizing the importance of reason in the Quran and giving it a dominant role in explaining, proving, and defending the principles of Islamic belief made it necessary to consider it both in an epistemological and ontological context. In this context, the approach of Ashab al-Hadith to the possibility of rational knowledge has been a very important issue that guides both the birth and development of the science of kalam and the development of the Islamic thought tradition.
This thesis, in which the epistemic value attributed to the method of mental inference, which is positioned against the nass in the first period Ashab al-Hadith thought, is determined, and evaluated; It consists of an introduction, two parts and a conclusion. In the introduction, the subject, purpose, method, and sources of the research were discussed, and then the historical process that guided the idea of Ashab al-Hadith was taken as the subject.
In the first part, the intellectual tendencies and methodology of Ashab al-Hadith that highlight the relationship between mind and nass are tried to be determined based on the political, cultural, religious, and scientific developments in the historical process.
In the second part, the meaning attributed to the mind in the creed texts of Ashab al-Hadith, its perceptions and attitudes towards rational sciences, and the epistemic value of the mind in Ashab al-Hadith idea were analyzed and explained in the light of examples.