XX. yüzyılda Türkiye-Kırgızistan ilişkileri
The relationship between Turkey and Kyrgyzstan in the 20th century
Yazar: DASTANBEK RAZAK UULU
Danışman: PROF. DR. ERKAN GÖKSU
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
Kırgızlar, Hokand Hanlığına bağlı bulunduğu için Osmanlı Devleti ile diplomatik ilişkileri XIX. yüzyılın ilk yarısında başlamıştır. Bununla birlikte XIX. yüzyıl boyunca bireysel olarak Kırgız ve Osmanlı Türklerinin temasları devam etmiştir. XX. yüzyıla geldiğinde Osmanlı Devleti ile Kırgızların arasındaki münasebetler Panislamizm ve Pantürkizm ışığında daha da güçlenmiştir. Osmanlı Devleti hem Türkistan bölgesini hem de Kırgızları Çarlık Rusya'nın baskısından kurtarmak için gerek siyasi gerekse farklı faaliyetlerle bu bölgeye temasları olmuştur. Bu dönemde hac, eğitim veyahutda karşılıklı insani yardımlarda iki ülke insanını bir arada görebilmekteyiz. Ayrıca esir Osmanlı subaylarının Kırgızlar tarafından kurtarılması, Osmanlı basınında Kırgızlara yer verilmiş olması dönem ilişkisi için önemli yer teşkil etmektedir.
	Çarlık Rusya yerine Sovyet yönetiminin gelmesi ve Osmanlı Devleti yerine Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulmasıyla, Türkler ile Kırgızlar arasındaki ilişkileri bir dönüm noktasına getirmiştir. Devletler arasında siyasi açıdan farklı görüşler olsa da kültürel ve bireysel ilişkilerin devam ettiği de  görülmektedir.  Bu durumun en canlı örneği de Kırgız ve Türklerin bir araya geldiği faaliyetler ve ek olarak Kırgız göçmenlerinin Türkiye'ye göç etmeleridir. Ayrıca iki ülke arasında karşılıklı edebiyat, tarih ve başka bilim alanlarda tanışma yürütülmüştür. 
	Soğuk Savaş'ın sona ermesiyle dünya düzeninde çok büyük değişiklikler yaşanmıştır. Bu değişimle beraber Kırgızistan'ın bağımsızlık alması, Türkiye ile kesilen 70 yıllık ilişkiler yeniden başlamıştır. İki ülke arasındaki diplomatik ilişkilerde yeni düzenlerine göre şekillenmiştir. Bunların  en başında siyasi, kültürel, eğitim, ekonomik ve ticari ilişkiler gelmektedir. 
	Bu çalışmada, "XX. Yüzylda Türkiye-Kırgızistan İlişkileri" adlı başlıkla Osmanlı Devlet Arşivi, Türkiye Cumhuriyeti Arşivi, Kırgız Cumhuriyeti Arşivleri, Osmanlıca dergiler, hatıralar, röportajlar, çeşitli dillerdeki araştırma eserleri ve gazete arşivlerine dayanarak tarih bilimi metotları kullanılanarak hazırlanmıştır. 

Anahtar Kelimeler: Osmanlı Devleti, Çarlık Rusya, Kırgızlar, Türkistan, Sovyetler Birliği, Türkiye Cumhuriyeti, Kırgızistan, İlişkiler.

Abstract:
The relationship between the Ottoman empire and the Kyrgyz started since the the Kyrgyz were in the Kokand Khanate. It can be said that it has started in  the first half of the XIX century. However, throughout the XIX century Contacts between Kyrgyz and Ottoman Turks were continued individually. In the 19th century, the relations between the Ottoman State and the Kyrgyz became stronger in the light of Pan-Islamism and Pan-Turkism. the arrival of Ottoman citizens to the Kyrgyz lands to free the Turkestan region from Tsarist Russia and spread the message of Islamic unity, as well as the Kyrgyz people who came to the Ottoman lands for education, pilgrimage, and other purposes, as well as their mutual aid has been witnessed during trying times. The release of the Turkish officers taken hostage by the Kyrgyz and the mention of the Kyrgyz in the Ottoman press are significant events in the historical relationship. 
	There was a turning point in the relations between the Turks and the Kyrgyz when the Soviet Union replaced Tsarist Russia and the Republic of Turkey was established to replace the Ottoman Empire. It is undeniable that cultural and interpersonal relations continue despite the significant political impediments. This is demonstrated by the interactions between Turks and Kyrgyz people as well as by the migration of Kyrgyz people to Turkey. Even though they were geographically apart, they maintained a mutual acquaintance in the fields of literature, history, and other sciences. With the end of the Cold War, great changes took place in the world order. As a result of this development and Kyrgyzstan's declaration of independence, relationship with Turkey were restored after 70 years break. It is well recognized that there exist relations in every area, in whichever way is appropriate according to the interests between the two countries. Political, cultural, educational, economic and commercial relations come first among them. 
	The presented thesis titled "Turkey-Kyrgyzstan Relations in the Century XX" was prepared based on Ottoman State Archives, Archives of the Republic of Turkey, Archives of the Kyrgyz Republic, Ottoman magazines, memoirs, interviews, research works in various languages, and newspaper archives.

Keywords: The Ottoman Empire, The Tsarist Russia, Kyrgyz, Turkestan, Soviet Union, Republic of Turkey, Kyrgyzstan, relations.