Câmi'ul-Beyân'da sebeb-i nüzûl rivayetlerinin "yeni bir yaklaşım" açısından incelenmesi
Examination of occasion of the revelation narratives in Jāmiʿal-Bayān from the perspective of a 'new approach'
Yazar: FARUK ÇELİK
Danışman: PROF. DR. AHMET NEDİM SERİNSU
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Camiu`l Beyan = Camiu`l Beyan ; Hadis = Hadith ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Rivayetler = Rumours ; Sebeb-i nüzul = Cause of the revelation ; Tefsir = Commentary ; İslamiyet = Islam

Özet:
Câmiu'l-Beyân'a Sebeb-i Nüzul Rivayetlerinin „Yeni Bir Yaklaşım‟
Açısından incelenmesi adlı tezimizde, Câmiu‟l-Beyan‟da geçen sebeb-i nüzul
rivayetleri yeni bir yaklaşımla incelenmiştir.
Araştırmamızın birinci bölümünde Taberî'nin içinde sebeb-i nüzul
rivayetlerinin de olduğu tefsir rivayetlerine genel yaklaşımı incelenmiş, sebeb-i nüzul
rivayetleri kullanışına değinilmiş, sebeb-i nüzul rivayetleri tasnif edilerek nüzul asrını
resmeden sebeb-i nüzul rivayetlerinin isnad verileri çıkarılmış ve Mekkî ve Medeni
dönemler açısından değerlendirilmiştir. Söz konusu rivayetlerin siyer-tarih
rivayetleriyle mukayesesine, hadis usulü açısından tenkidine ve tarihsellik açısından
değerlendirmesine yer verilmiştir.
İkinci bölümde ise esbâb-i nüzul değerlendirmesi rivayetler incelenmiştir.
Ayetlerin tefsirinde sebeb-i nüzul rivayetlerine duyulan ihtiyaç, nüzul sıygasıyla
Kur'an ayetlerinin tefsir edilmesi, Taberî'nin sebeb-i nüzul değerlendirmesi
rivayetleri kullanışı ele alınmış, sebeb-i nüzul değerlendirmesi rivayetleri isnad
verileri çıkarılmıştır. Çıkarılan isnad verileri Mekkî ve Medeni dönemler açısından
değerlendirilmiş, sebeb-i nüzul rivayetlerinin harici delillerle desteklenmesi meselesi
ele alınmıştır.
Sebeb-i nüzul rivayetleri Kur'an'ın anlaşılmasında vahiy-vakıa münasebeti
açısından değerli malzemeler sunmaktadır. Tefsir rivayetleri içinde sebeb-i nüzul
rivayetlerinin oranının sadece %5 olması her ayetin anlaşılması için sebeb-i nüzule
ihtiyaç duymadığını ifade etmektedir.
Bu çalışmada ortaya konan Taberî'nin sebeb-i nüzul rivayetlerine karşı
eleştirel yaklaşımı tüm tefsir rivayetleri için de en sağlıklı yaklaşımdır. Tefsir ve
sebeb-i nüzul rivayetlerinin sıhhat problemi ancak söz konusu eleştirel yaklaşımla
çözümlenebilir.

Abstract:
In our thesis titled "Examination of Occasion of the Revelation Narratives in
Jāmiʿ al-Bayān from the Perspective of a 'New Approach,'" the narratives of occasion
of revelations in Jāmiʿ al-Bayān were analysed with a new approach.
In the first part of our research, the general approach of Tabari to the tafsir
narrations, which also includes the reason for the revelation, was examined, the use of
occasion of the revelation narrations was mentioned, the occasion of the revelation
narrations was classified, and the attributable data of the occasion of the revelation
narrations depicting the age of descent were extracted and evaluated in terms of
Mecca and Medina periods. The comparison of these narrations with the prophetic
biography-history narrations, their criticism in terms of hadith methods, and their
evaluation in terms of historicity were included.
In the second part, the narrations and evaluation of the Asbab al-Nuzul
narratives were examined. The need for the occasion of the revelation narrations in
the interpretation of the Quranic verses, the interpretation of the verses of the Qur'an
using the symbol of revelation, and Tabari's use of the narrations of the occasion of
the revelation narratives were discussed and the occasion of the revelation narratives
and the attributable data were extracted. The extracted attributable data were
evaluated in terms of the Mecca and Medina periods, and the issue of supporting the
occasion of the revelation narratives with extrinsic evidence was addressed.
The occasion of the revelation narrations provides valuable resources in
terms of the relationship between the revelation and the fact in the context of
understanding the Qur'an. The fact that the share of the occasion of the revelation
narratives is only 5% among tafsir narrations indicates that these narratives are not
needed to understand each verse.
Taberî's critical approach to the occasion of the revelation narratives, which
was outlined in this study, is the best approach to be used for all tafsir narrations. The
problems regarding the authenticity of the tafsir and the occasion of the revelation
narrations can only be solved using this critical approach.