Almanca ve Türkçede öfke ifade eden deyimlerin semantik açıdan incelenmesi
Semantic examination of idioms expressing anger in German and Turkish
Yazar: SAMET DEMİRTAŞ
Danışman: PROF. DR. FATMA ÖZTÜRK DAĞABAKAN
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Alman Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Alman Dili ve Edebiyatı = German Linguistics and Literature ; Dilbilim = Linguistics
Dizin: Almanca = German ; Anlam bilim = Semantics ; Deyimler = Idioms ; Dil bilgisi = Grammar ; Dil bilim = Linguistics ; Türkçe = Turkish ; Öfke = Anger

Özet:
Bu çalışmada iki farklı kültür dili; Almanca ve Türkçede, öfke durumunda, öfkenin dile dökülmesine yardımcı olan deyimlerdeki söz sanatları karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Çalışmamızda mecazı esas alan üç; anlamı esas alan iki söz sanatına yer verilmiştir. Dört bölümden oluşan çalışmanın birinci bölümünde duygu ve öfke kavramları hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde anlam kavramı hakkında tanımlama yapılarak anlambilim ve anlambilimin tarihi anlatılmıştır. Çalışmamızın üçüncü bölümünde deyim kavramı, deyimbilim, deyimlerin kaynağı, deyimlerde anlam olayları hakkında bilgi verilmiş; deyimlerin diğer kalıp ifadelerle olan ilişkileri konu edilmiştir. Dördüncü bölümünde ise Almanca ve Türkçe deyim sözlüklerinde öfke durumunu söze döken deyimler taranarak hangi söz sanatıyla ifade buldukları tespit edilmeye çalışılmıştır. Çalışmada incelen Türkçe deyimlere Ömer Asım Aksoy'un Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü; Almanca deyimlere ise Almanca Büyük Deyimler Sözlüğü (Großes Wörterbuch Deutsch-Redewendungen und sprichwörtliche Redensarten) kaynaklık etmiştir. Taranan sözlüklerde Almanca 131, Türkçe 81 deyim tespit edilmiştir. Çalışmada, Almanca ve Türkçe deyimler, incelenirken tek tek ele alınmıştır. Deyimler, sözcükler temel alınarak incelendi. Türkçe sözcüklere TDK'nin internet sözlüğü, Almanca sözcüklere ise Duden'in internet sözlüğü kaynaklık etmiştir. Ayrıca Almanca deyimler için yapılan açıklamalar için Redensart-Index (internet deyim sözlüğü) kullanılırken, Türkçe deyimlerde TDK dışında başvurulan kaynaklar dipnot şeklinde belirtilmiştir. Çalışmanın sonunda, her iki dilde de elde edilen veriler değerlendirilmiştir.

Abstract:
In this study, the rhetoric devices of anger expressing idioms of two different cultural languages, german and turkish cultures were examined in a comparative way. The examination was focused on the devices three of which are based on the metaphor and two of which are based on the meaning. The study consist of four chapters. In the first chapter, informations about emotion and anger were given. In the second chapter, the concept meaning were defined and semantic and its history were explained. In the third chapter, the concept idiom, its phraseology, and the sources, rhetorics, definitions and relations with other fixed words were explained. In the fourth chapter, the idioms expressing anger were found in turkish and german idiomatic dictionaries and it was tried to determine with which rhetoric they find expression. Ömer Asım Aksoy's turkish idiomatic Words dictionary for turkish idioms; big german idiomatic words dictionary for german idioms were used as a source. In german dictionary 131, in turkish dictionary 81 idioms were determined. In the study, both turkish, and german idioms were examined one by one. Semantic Events were examined by explaining, based on the meanings of idioms. As a source we used internet dictionary of TDK for turkish words and internet dictionary of Duden for german words. In addition, we also made benefit of Redensart-Index dictionary for german idiom's explanations. For turkish idiom's explanations that were made benefit of except for TDK, on the other hand, were referenced. At the end of the study, acquired datas were analysed