Sergiledikleri demokratik tutum ve davranışlar açısından ilköğretim okulu yöneticilerinin değerlendirilmesi (Malatya ili örneği)
The evaluation primary school administrators depending on their attitudes and behaviours (sample of Malatya)
Yazar: ASLI AĞIROĞLU BAKIR
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MAHİRE ASLAN
İnönü Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Demokrasi kavramı yüzyıllar boyunca tartışılmış, uygulanmaya çalışıldığı her dönemdehem taraftarlarını hem de karşıtlarını oluşturmuş çok önemli bir yönetim şeklidir. Özgürlük,eşitlik ve laiklik; demokratik bir rejimin sacayağını oluşturan temel niteliklerdir. Bunlar,ülkemizdeki Cumhuriyet'in de vazgeçilmez öğeleridir.Demokrasilerde eğitim, en önemli toplumsal kurumlardan biridir. Aslında demokrasiler,eğitimi, demokratik bir toplum yapısı oluşturmanın ön koşulu olarak görmektedirler. Çünkü,eğitim aracılığıyla yalnızca bireyler değil, aynı zamanda toplumlar da değişim ve dönüşümsüreçleriyle yeniden şekillenmektedir.Birey ve toplum yaşamına ve değerlerine önemli etkileri olan demokrasiyi tüm kurumve kurallarıyla birlikte işleterek onu yeni nesillere aktarmak ve benimsetmek görevi, eğitimkurumlarının temel işlevidir. Anılan bu işlev, demokrasi eğitimi ile birlikte demokratikeğitimin de gerçekleştirilmesine bağlıdır. Bu konuda en önemli görev ise şüphesizöğretmenlere ve okul yöneticilerine düşmektedir.Bu araştırmanın amacı, yönetici ve öğretmen görüşlerine dayalı olarak, sergiledikleridemokratik tutum ve davranışlar açısından ilköğretim okul yöneticilerini değerlendirmektir. Bunoktadan hareketle, yöneticilerin örgütsel davranışlarının okuldaki demokrasi atmosferini nasılve ne oranda etkilediği saptanmaya çalışılmıştır.Tarama modeline dayalı betimsel bir çalışma olan bu araştırmanın evrenini, 2006-2007Eğitim-Öğretim yılında Malatya ili merkez ilçe sınırları içinde bulunan ilköğretim okullarındagörev yapan 75 yönetici ve 2852 öğretmen oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemine ise 35yönetici ve 354 öğretmen dahil edilmiştir.Bu araştırmada veri toplama aracı olarak kullanılan ölçek, gerekli aşama ve süreçlerdengeçirilerek araştırmacı tarafından geliştirilmiştir. Ölçeğin ilk bölümünde örnekleme giren resmiilköğretim okulu yönetici ve öğretmenlerinin cinsiyet, branş, mezun olunan okul, şu ankiöğrenim düzeyi, yöneticilikteki / öğretmenlikteki kıdem yılı ve görev yapılan okul tipine ilişkin(bağımsız değişken) kişisel bilgiler yer almaktadır. İkinci bölümünde ise, ilköğretim okuluyöneticilerinin okul yönetiminde sergiledikleri demokratik tutum ve davranışları hangi sıklıktagösterdiklerini belirlemek üzere oluşturulan ve Likert tipi derecelendirilen 33 soru maddesibulunmaktadır. Deneklerden, verilen maddelere katılım derecelerini; (5) Her zaman, (4) Çoğuzaman, (3) Bazen, (2) Nadiren ve (1) Hiçbir zaman seçeneklerinden birini işaretleyerekbelirtmeleri istenmiştir.Ölçekte yer alan her bir madde için bağımlı ve bağımsız değişkenler açısından frekansdağılımları, aritmetik ortalamaları, toplam ortalama puanları, standart sapmaları ve yüzdeleribelirlenmiştir. Bağımsız değişkenlere ait puanlar arasında istatistiksel olarak anlamlı sonuçlaravarılıp varılmadığını anlamak için ?T testi? ve ?Varyans analizi?, ?ANOVA ? ONEWAY?uygulanmış, karşılaştırmalarda anlamlılık düzeyi .05 olarak kabul edilmiştir.Yapılan tek yönlü varyans analizi sonucunda anlamlı bir farklılık saptanmışsa, bufarklılığın hangi gruplar arasında olduğunu belirlemek için LSD ve SCHEFFE testleriuygulanmıştır. Ancak, daha küçük farklılıkların vurgulanması amacıyla araştırmada LSDtestlerinin sonuçları esas alınmıştır.Araştırmadaki alt problemlerin veriliş sırasına göre, aşağıdaki sonuçlara ulaşılmıştır.1. İlköğretim okulu yöneticileri, okul yönetimine ilişkin tutum ve davranışlarının ?Herzaman? ( X = 4.54) demokratik olduğu görüşündedirler.2. Branşlar açısından ilköğretim okulu yöneticilerinin görüşleri arasında anlamlı birfarklılık vardır. Branşı sınıf öğretmenliği olan yöneticiler ( X = 4.62), sosyal bilimlerbranşından olan yöneticilere ( X = 4.23) kıyasla daha demokratik yönetimsel davranışlarsergiledikleri görüşündedirler.3. Mezun olunan öğretim kurumu değişkeni açısından ilköğretim okulu yöneticileriningörüşleri arasında anlamlı bir farklılık bulunmamaktadır. Eğitim fakültesi mezunu olan ( X =4.53) ve olmayan ( X = 4.56) tüm yöneticiler okul yönetiminde ?Her zaman? demokratik tutumve davranışlar sergilediklerini belirtmektedirler.4. İlköğretim okulu yöneticilerinin görüşleri öğrenim düzeylerine göre anlamlı birfarklılık göstermemektedir. Ön Lisans ve Lisans Tamamlama ( X = 4.66); Lisans ( X = 4.42) veLisans Üstü ( X = 4.48) öğrenim düzeylerindeki yöneticiler, okulda sergiledikleri tutum vedavranışları ?Her Zaman? demokratik olarak nitelendirmektedirler.5. Kıdem yılları açısından ilköğretim okulu yöneticilerinin görüşleri arasında anlamlıbir farklılık bulunmamaktadır. 1-5 yıl arası ( X = 4.65); 6-10 yıl arası ( X = 4.73); 11-15 yılarası ( X = 4.43); 16-20 yıl arası ( X = 4.49) ve 21 yıl ve üstü kıdem yılına sahip ( X = 4.55)olan tüm yöneticiler, okulda ?Her Zaman? demokratik tutum ve davranışlar gösterdiklerigörüşündedirler.6. Sergiledikleri demokratik tutum ve davranışlara ilişkin yöneticilerin algıları, görevyaptıkları okul tipine göre anlamlı bir farklılık göstermemektedir. A tipi ( X = 4.55); B tipi( X = 4.47) ve C tipi okullarda ( X = 4.87) görev yapan yöneticilerin hepsi, okuldasergiledikleri tutum ve davranışların ?Her Zaman? demokratik olduğunu düşünmektedirler.7. İlköğretim okulu öğretmenleri, yöneticilerin okul yönetiminde gösterdikleri tutum vedavranışların ?Çoğu zaman? ( X = 3.76) demokratik olduğu görüşündedirler.8. İlköğretim okulu yöneticilerinin okulda sergiledikleri tutum ve davranışlarındemokratikliğine ilişkin öğretmen görüşleri, öğretmenler cinsiyet değişkenine göre kadın ( X =3.79) ve erkek ( X = 3.74) olarak ayrıldıklarında anlamlı bir fark göstermemektedir Her ikicinsiyetteki öğretmenler de, okul yöneticilerinin sergiledikleri tutum ve davranışların ?Çoğuzaman? demokratik olduğu konusunda fikir belirtmişlerdir.9. Öğretmen görüşleri branşlara göre incelendiğinde, branşlar arasında anlamlı birfarklılık bulunmuştur. Branşı sınıf öğretmenliği olan öğretmenler ( X = 3.87), Matematik - FenBilimleri branşından olan öğretmenlere ( X = 3.53) oranla okul yöneticilerinin yönetimseldavranışlarını daha demokratik olarak nitelendirmektedirler.10. Mezun olunan öğretim kurumu değişkeni açısından öğretmen görüşleriincelendiğinde, ortaya anlamlı bir fark çıkmaktadır. Eğitim fakültesi dışındaki yüksekokul yada fakültelerden mezun olan öğretmenler ( X = 3.88); Eğitim fakültesi mezunu öğretmenlere( X = 3.66) kıyasla, okul yöneticilerini daha demokratik buldukları yönünde görüşbelirtmişlerdir.11. İlköğretim okulu yöneticilerinin okul yönetiminde göstermiş oldukları tutum vedavranışların demokratikliğine ilişkin öğretmen görüşleri, öğretmenlerin öğrenim düzeylerinegöre anlamlı bir farklılık göstermemektedir. Ön Lisans ve Lisans Tamamlama ( X = 3.88);Lisans ( X = 3.66) ve Lisans Üstü ( X = 3.66) öğrenim düzeylerindeki tüm öğretmenler, okulyöneticilerinin okulda sergiledikleri tutum ve davranışların ?Çoğu zaman? demokratik olduğugörüşündedirler.12. Öğretmenlerin, okul yöneticilerinin sergiledikleri tutum ve davranışlarındemokratikliğine ilişkin algıları, öğretmenlikteki kıdem yıllarına göre anlamlı bir farklılıkgöstermemektedir. 1-5 yıl arası ( X = 3.71); 6-10 yıl arası ( X = 3.69); 11-15 yıl arası ( X =3.56); 16-20 yıl arası ( X = 3.98) ve 21 yıl ve üstü kıdem yılına sahip ( X = 3.82) olan tümöğretmenler, okul yöneticilerinin okulda ?Çoğu Zaman? demokratik tutum ve davranışlarsergilediklerini düşünmektedirler.13. Görev yapılan okul tipi değişkeni açısından öğretmen görüşleri incelendiğinde,anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. A tipi ( X = 3.75) ve B tipi ( X = 3.81) ve C tipi ( X =4.62) okullarda görev yapan öğretmenlerin hepsi, yöneticilerin okulda sergiledikleri tutum vedavranışlarının ?Çoğu zaman? demokratik olduğunu düşünmektedirler.14. İlköğretim okul öğretmenleri, yöneticilerin okul yönetiminde sergiledikleri tutumve davranışları, ?Çoğu zaman? ( X = 3.76) demokratik olarak algılarken; ilköğretim okuluyöneticileri okul yönetimine ilişkin demokratik tutum ve davranışları ?Her zaman? ( X =4.55) gösterdikleri görüşündedirler.

Abstract:
The concept of democracy has been discussed throughout centuries and it is a veryimportant way of administration which created both supporters and opponents during everyperiod it was brought into application. Freedom, equality and secularism are the mainqualities that constitute a democratic regime?s trivets. These are also indispensable elementsof Turkish Republic.Education is one of the most important social institutions in democracies. In factdemocracies consider education as a pre-requisite of building a democratic society. Becauseby means of education, both individuals and societies rebuild themselves with transformationand variation processes.The basic function of the educational institutions is to keep democracy, which hasimportant effects on both individuals? and societies? life styles and values, running with allinstitutions and rules and to transfer and adopt it to new generations. This functionality,depends on the realization of democratic education along with democracy education.The aim of this research is to evaluate primary school directors according to theirattitude and behaviors, which are expected to be democratic, based on opinions of directorsand teachers. It is tried to be determined, in which ways and in what rates organizationalbehavior of school directors affects the democratic medium in schools.The population universe of this descriptive study which is based on survey method,consists of 75 directors and 2852 teachers from primary schools which located within thecentre and district municipality borders of the province of Malatya during 2006-2007 schoolyear. Participants are 35 directors and 354 teachers. This numbers indicate that 46.6 % ofdirector population and 12.4 % teacher population are involved in this research.The data collection scale has been developed by researcher by applying the requiredstages and processes. The first part of the scale includes, personal details such as gender,branch, school type graduated from, current education level, experience in terms of years indirectorship / teaching, and type of school data (all independent variable) of directors andteachers. The second part includes, 5 Point Likert-type item scale 33 questions which havebeen used for determining how often primary school directors show democratic attitudes andbehaviors in school management. Participants are asked to indicate their perceptions byselecting one of five ?(5) Always, (4) Generally, (3) Sometimes, (2) Rarely, and (1) Never?options.For every item in the scale - frequency variations due to dependent and independentvariables - mean values, total average scores, standart deviations and percentages have beencalculated. To understand if it is achieved statistically meaningful results within theindependent variables T test, variance analyses, one way-ANOVA have been applied and .05has been taken as meaningfulness level.If there exist a meaningful difference due to application of one way variance analyses,LSD and SCHEFFE tests, have been applied to determine between which groups thedifference exist. But to stress smaller differences, LSD test results have been preferred.Some findings of the research are as follows:1. Primary school directors consider their own attitudes and behaviors about schoolmanagement as ?Always? ( X = 4.54) democratic.2. There exists a meaningful difference about opinions of primary school directorsdepending on their branches. Classroom teacher directors ( X = 4.62) consider themselves moredemocratic than social sciences teacher directors ( X = 4.23).3. There is no meaningful difference in primary school directors? points of viewdepending on the type of school graduated. School directors graduated from Faculty ofEducational Sciences ( X = 4.53) and the others ( X = 4.56), both evaluates themselves as?Always? democratic.4. There is also no meaningful difference in primary school directors? considerationdepending on the current level of education Degrees with A.S. (Associate of Science) ( X =4.66); B.S. (Bachelor of Science) ( X = 4.42) and M.S.(Master of Science) ( X = 4.48), primaryschool directors all evaluate their attitudes and behaviors in school as ?Always? democratic.5. According to length of service, research results show no considerable effect ofservice length. 1-5 years of experience ( X = 4.65); 6-10 years of experience ( X = 4.73); 11-15 years of experience ( X = 4.43); 16-20 years of experience ( X = 4.49) and 21 years or moreexperience ( X = 4.55) groups, all think they are ?Always? democratic.6. Perception of school directors about their democratic attitudes and behaviors showsno meaningful difference due to the type of school they work. Directors working in A type( X = 4.55), B type( X = 4.47), and C type ( X = 4.87) schools, all think their attitudes andbehaviors are ?Always? democratic.7. Primary school teachers, think that directors attitudes and behaviors in school are?Generally? ( X = 3.76) democratic..8. Teacher opinions about degree of democracy in primary school directors attitudesand behaviors, does not implies a considerable difference depending on gender. Both female( X = 3.79) and male ( X = 3.74) teachers think that, primary school directors are ?Generally?democratic in their attitudes and behaviors in school.9. Teacher opinions express a meaningful difference depending on teachers? branches.Classroom teachers ( X = 3.87) evaluate their primary school directors? attitudes and behaviorsas more democratic than math and natural sciences teachers do ( X = 3.53).10. Depending on faculty of graduation variable, there is a meaningful difference. Theteachers graduated from education faculties ( X = 3.66), find primary school directors lessdemocratic compared to the teachers graduated from different faculties ( X = 3.88).11. Teacher perceptions on degree of democracy in primary school directors? attitudesand behaviors, does not show a meaningful difference according to the teachers? level ofeducation. Teacher degrees with A.S. (Associate of Science) ( X = 3.88), B.S. (Bachelor ofScience) ( X = 3.66) and M.S.(Master of Science) ( X = 3.66) all consider primary schooldirectors? attitudes and behaviors in school as ?Generally? democratic.12. Perceptions of teachers on degree of democracy in primary school directorsattitudes and behaviors depending on the teachers length of service, does not express ameaningful difference. Teachers with length of service 1-5 years of experience ( X = 3.71), 6-10 years of experience ( X = 3.69), 11-15 years of experience ( X = 3.56), 16-20 years ofexperience ( X = 3.98), and 21 years or more experience ( X = 3.82), all think that primaryschool directors are ?Generally? democratic.13. Perception of teachers depending on type of school they work, shows no meaningfuldifference. Teachers working in A type ( X = 3.75), B type ( X = 3.81) and C type ( X = 4.62)schools all think that directors attitudes and behaviors are ?Generally? positive.14. Primary school teachers perceive their directors? attitudes and behaviors in schoolmanagement as ?Generally? democratic ( X = 3.76). However, directors think ( X = 4.55) they?Always? show democratic attitudes and behaviors in school management.