Ankara Şehir Hastanesi inme hastalarında disfaji protokolünün geliştirilmesi
Development of dysphagia protocol in Ankara City Hospital stroke patients
Yazar: NAZİFE KAPAN
Danışman: PROF. DR. MÜYESSER ARAS
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon = Physical Medicine and Rehabilitation
Dizin: Ankara Şehir Hastanesi = Ankara City Hospital ; Klinik protokoller = Clinical protocols ; Rehabilitasyon = Rehabilitation ; Yutma = Deglutition ; Yutma bozuklukları = Deglutition disorders ; İnme = Stroke

Özet:
Giriş ve Amaç: Disfaji, akut inmeli hastalarda sık görülen bir semptomdur. Malnütrisyon, aspirasyon pnömonisi ve mortalite ile ilişkilidir. Bu nedenle disfajinin erken saptanması ve tedavi edilmesi önemlidir. Bu çalışmada, inmeli hastalarda disfaji tarama ve rehabilitasyon protokolü oluşturarak klinik uygulamalarda bir standardizasyonun ve objektif verilerle izlemin sağlanabilmesi amaçlanmıştır. Ayrıca disfaji saptanan hastalarda disfaji şiddet ve prognozuna etki eden faktörleri belirlemek amaçlandı. 
Materyal ve Metod: Çalışmaya Ankara Şehir Hastanesi Nöroloji Kliniğine başvuran ve nöroloji tarafından akut inme tanısı konulan ve disfaji saptanan 18-85 yaş arası 26 kadın, 29 erkek toplam 55 hasta dahil edilmiştir. Hastaların demografik bilgileri ve öyküleri kaydedilmiş, nörolojik muayeneleri yapılmıştır. Hastaların klinik parametreleri Mini Mental Test (MMT), Ulusal Sağlık Enstitüleri İnme Skalası (NIHSS), Barthel indeksi (Bİ), Fonksiyonel Ambulasyon Sınıflaması (FAS) ve Rankin skalası, ileri inceleme olarak videofloroskopi (VFS) yapılan hastaların sonuçları ise Penetrasyon-Aspirasyon Skalası (PAS) ile rehabilitasyon programı öncesi değerlendirilmiştir. Hastaların yutmaları ise Gugging Yutma Testi (GUSS) ve Yeme Değerlendirme Aracı-10 (EAT-10) ile rehabilitasyon programı öncesi, taburculuk ve rehabilitasyon programı sonrası olmak üzere 3 kez değerlendirilmiştir. Hastalar erken rehabilitasyon programına alınmış olup hastanede yatış süresi boyunca ve taburculuk sonrası 1 ay süre ile mortalite ve morbidite açısından takip edilmiştir. 
Bulgular: Rehabilitasyon programı öncesi disfaji skoru ile inkontinans, oksijen desteği, dil, dudak, palatal hareketler, gag refleksi ve afazi arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur (p <0,05). Rehabilitasyon programı öncesi disfaji skoru ile NIHSS skoru arasında negatif, Vücut kitle indeksi (VKİ), Barthel ve FAS skoru arasında ise pozitif korelasyon bulunmuştur (p <0,05). Rehabilitasyon programı sonrası disfaji skor değişimi ile oral hijyen, inme öyküsü ve inme tipi arasında anlamlı bir ilişki saptanmıştır (p <0,05). Rehabilitasyon programı öncesi GUSS skoru ile EAT-10 skoru arasında negatif korelasyon bulunmuştur (p <0,05). Rehabilitasyon programı sonrası GUSS ve EAT-10 skorlarında da anlamlı bir iyileşme saptanmıştır (p <0,05). 
Sonuç: Çalışmamızda hastalara uygulanan erken disfaji tarama ve rehabilitasyon protokolünün disfaji iyileşmesine ve gelişebilecek mortalite ve morbidite oranının azalmasına etkili olduğunu tespit ettik. Ayıca VKİ, inkontinans, oksijen ihtiyacı, dil, dudak, palatal hareketler, gag refleksi, afazi, NIHSS, Barthel ve FAS skoru gibi faktörlerin disfaji şiddetini; oral hijyen, geçirilmiş inme öyküsü ve inme tipinin ise disfaji prognozunu etkilediğini bulduk. Ankara Şehir Hastanesi İnme Hastalarında Disfaji Prokolünün kullanılması, akut inmeli hastaların disfaji yönetiminde optimum bir klinik değerlendirmeye, görüntüleme yöntemlerinin doğru ve etkin kullanılmasına, uygun diyet modifikasyonu ve rehabilitasyon programı ile hastaların takip edilerek mortalite ve morbiditenin azaltılmasına yardımcı olacağını düşünmekteyiz.
Anahtar Kelimeler: disfaji, akut inme, erken disfaji rehabilitasyonu, klinik protokol

Abstract:
Introduction and Aim: Dysphagia is a common symptom in patients with acute stroke. It is associated with malnutrition, aspiration pneumonia and mortality. Therefore, early detection and treatment of dysphagia is important. In this study, it was aimed to provide a standardization in clinical practice and follow-up with objective data by creating a dysphagia screening and rehabilitation protocol in stroke patients. In addition, it was aimed to determine the factors affecting the severity and prognosis of dysphagia in patients with dysphagia.
Materials and Method: In this study, a total of 55 patients, 26 females and 29 males, aged 18-85 years, who were admitted to Ankara City Hospital Neurology Clinics and diagnosed with acute stroke by a neurologist, and who were diagnosed with dysphagia were included. Demographic characteristics and clinical histories of the patients were recorded, and neurological examinations were performed. The clinical parameters of the patients were evaluated with the Mini Mental Test (MMT), National Institutes of Health Stroke Scale (NIHSS), the Barthel Index (BI), Functional Ambulation Categories (FAC) and Rankin scale, and the outcomes of the patients who underwent videofluoroscopy (VFS) as advanced examination were evaluated with the Penetration-Aspiration Scale (PAS) prior to therapy. Patients' swallowing assessments were performed before therapy, at discharge and 1 after therapy with the Gugging Swallowing Screen (GUSS) and Eating Assessment Tool-10 (EAT-10). The patients were included in the early rehabilitation program and were followed up for mortality and morbidity during the hospitalization period and for 1 month after discharge.
Results: Significant relationships were found between before therapy dysphagia score and incontinence, oxygen support, tongue, lip, and palatal movements, gag reflex, and aphasia (p <0,05). There was a negative correlation between before therapy dysphagia score and NIHSS score, and a positive correlation between Body Mass Index (BMI), Barthel Index and FAS score (p <0,05). Significant relationships were found between the difference in after therapy dysphagia change score and oral hygiene, stroke history and stroke type (p <0,05). A negative correlation was found between before therapy GUSS score and EAT-10 score (p <0,05). The after therapy, a significant improvement was found in GUSS and EAT-10 scores (p <0,05).
Conclusions: In our study, we found that the early dysphagia screening and rehabilitation protocol applied to the patients was effective in improving dysphagia and decreasing the mortality and morbidity rate that may develop. In addition, we found that factors such as BMI, incontinence, oxygen need, tongue, lip, and palatal movements, gag reflex, aphasia, NIHSS, Barthel and FAS score affect the severity of dysphagia; oral hygiene, previous stroke history and stroke type affect dysphagia prognosis. We think that the use of our Dysphagia Protocol of Stroke Patients in Ankara City Hospital will help an optimum clinical evaluation, correct and effective use of imaging methods, and follow-up patients with appropriate dietary modification and rehabilitation program to reduce mortality and morbidity.
Keywords: Dysphagia, acute stroke, early dysphagia rehabilitation, clinical protocol