Vergi uyuşmazlıklarının idari ve yargısal aşamada çözüm yollarının vergi uyumuna etkisinin analizi: Manisa ili örneği
Analysis of the effects of resolving tax disputes at administrative and judicial stages on tax compliance: The case of Manisa province
Yazar: MUHAMMET EMİN COŞKUN
Danışman: PROF. DR. ALİ RIZA GÖKBUNAR
Manisa Celal Bayar Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı / Maliye Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hukuk = Law ; Maliye = Finance

Özet:
Bu araştırmanın amacı vergi uyuşmazlıklarının idari ve yargısal aşamada çözüm
yollarının vergi uyumuna etkisini tespit etmektir. Araştırma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci
bölümde vergi uyuşmazlıklarının ve vergi uyumunun tanımı, kapsamı ve teorik altyapısı
incelenmiştir. İkinci bölümde ise yaşanan uyuşmazlıkların idari ve yargısal aşamada çözümüne
ilişkin uygulamaların vergi uyumuna etkisi incelenmiştir. Araştırmanın üçüncü ve son
bölümünde Manisa iline ilişkin anket verileri doğrultusunda analiz gerçekleştirilmiştir.
Araştırmanın metodolojisinde nicel yöntem kullanılmıştır. Manisa SMMM odasına
kayıtlı 275 meslek mensubuna anket yöntemi uygulanmıştır. Çalışmanın verileri bu şekilde elde
edilmiştir. Anket verileri SPSS programı ile analiz edilmiştir. Anket verilerinin normallik
dağılımı ve güvenirlik testleri gerçekleştirilmiştir. Yapı geçerliliğini test etmek amacıyla
Açıklayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizleri gerçekleştirilmiştir. Araştırma boyutlarının
birbirleriyle olan ilişkisini sınamak amacıyla Korelasyon analizi yapılmıştır. Çalışmanın
hipotezlerini test etmek amacıyla Yapısal Eşitlik Modellemesi yapılmıştır.
Anket sonuçları incelendiğinde araştırmanın boyutları olan prosedürel adalet ve
dağıtım adaletinin uyuşmazlıkların çözümünde vergi uyumunu pozitif yönde etkilediği
bulgularla desteklenmiştir. Araştırmanın diğer boyutları olan ceza adaleti ve yargı yoluna
başvuru da ise vergi uyumunu etkileme açısından anlamlı bir etki gözlemlenmemektedir. Yol
analiziyle ceza adaletinin vergi uyumuna yönelik aracılık etkisi incelenmiştir. Bu çerçevede
prosedürel adalet, dağıtım adaleti ve yargı yoluna başvuru vergi uyumu ilişkisinde ceza
adaletinin aracılık etkisi bakımından anlamlı bir etkisi tespit edilememiştir. Cinsiyet, eğitim ve
mesleki tecrübe vergi uyumu düzeyi arasında istatiksel olarak anlamlı bir ilişki
gözlemlenememiştir. Mükellef sayısı vergi uyumu arasında anlamlı bir ilişkinin olduğu ifade
edilebilir.
Anahtar Kelimeler: Vergi, Vergi Uyuşmazlıkları, Çözüm Yolları, Vergi Uyumu,
Davranışsal Maliye

Abstract:
This research was carried out in order to determine the effect of the resolutions of tax
disputes at the administrative and judicial stage on tax compliance. In the first part, the
definition and scope of tax disputes are explained in detail. In the second part, practices
regarding the resolution of disputes at the administrative and judicial stages were examined.
Tax compliance, which is the main problematic of the research, is also discussed in this section.
In the third and last part of the research, analysis was carried out with the survey findings for
Manisa province.
The methodology of the research can be expressed as a quantitative method. The data
of the study were obtained by the questionnaire method applied to 275 profession members
registered in Manisa Certified Public Accountant (CPA) Chamber. Survey data were analyzed
with SPSS programs. Normality distribution and reliability tests of the survey data were carried
out. Explanatory and Confirmatory Factor Analyzes were conducted to test construct validity.
Correlation analysis was performed to test the relationship between the research scale.
Structural Equation Modeling was conducted to test the hypotheses of the study.
When the survey results were examined, it was supported by the findings that procedural
justice and distributive justice, which are the scale of the research, positively affected tax
compliance. In terms of affecting tax compliance, no significant effect is observed in the other
scale of the research, namely retrubitive justice and judicial appeal. Using path analysis, the
mediating effect of retrubutive justice on tax compliance was examined. In this context, no
significant relationship could be detected in terms of the mediating effect of retrubitive justice
in the relationship between procedural justice, distributive justice and tax compliance. No
statistically significant relationship was observed between gender, education and professional
experience and tax compliance level. It can be stated that there is a significant relationship
between the number of taxpayers and tax compliance.
Keywords: Tax, Tax Disputes, Solutions, Tax Complimance, Behavioral Finance
2024, 160 pages