Osmanlı Devleti klasik döneminde medrese eğitim sistemi
Madrasa education system in the classical period of the Ottoman State
Yazar: HASAN KAMİLOĞLU
Danışman: PROF. DR. BEYTULLAH KAYA
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih ve Medeniyet Araştırmaları Ana Bilim Dalı / Tarih ve Medeniyet Araştırmaları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Devletlerin ve milletlerin ilmi ve sınai anlamda kalkınmasının en temel taşı 
eğitimdir. Dünya tarihine yön veren devletlerden biri olan Osmanlı Devletinin de 
kalkınmasında eğitim alanında yapılan çalışmaların katkısı çok yüksektir.
Osmanlının oluşturmuş olduğu ve sistemin temel taşlarından olan eğitim 
kurumlarından biri de medreselerdir. Bu çalışma ile Osmanlının klasik dönemindeki 
medreselerin kuruluşu, öğrenci sayıları, ders veren hocaların nitelikleri, uygulanan
programlar, medreselerde okutulan kitaplar, talebelerin nitelikleri, hangi zaman
dilimlerinde istirahat edip izin yaptıkları gibi süreçler hakkında inceleme
yapılacaktır. Çalışmamız, Osmanlı klasik dönem medrese eğitimi ve içeriği 
hakkında yazılmış belge, kitap ve makaleler üzerinden araştırma yapmak ve klasik
dönemden kalma medrese binalarından örnekler incelemek suretiyle hazırlanmıştır. 
Araştırmada nitel araştırma yöntemi ve içerik analizi yöntemi kullanılmış olup,
çalışmanın bulguları araştırma alt tespitlerine uygun olarak sunulmuştur. Bu çalışma 
ile Osmanlı Devletinin klasik döneminde eğitime ağırlık verdiği ve bu bağlamda da
medreseler kurulduğu tespit edilmiş olup, medreselere okumakta olan öğrencilerin 
uyması şart olan kuralların olduğu ve aynı zamanda medreselerdeki eğitim
içeriklerinde istikrar sağlanmaya çalışıldığı görülmüştür. Fatih Sultan Mehmet 
döneminin ise medrese eğitiminde zirve dönem olarak kabul edildiği ve sonraki 
süreçlerde de bu dönem temel alınarak sistemde bir kısım değişiklikler yapılmak
suretiyle medreselerin geliştirilmesinin amaçlandığı, kurallara uyulmadıkça sistemin 
bozulduğu bilgilerine ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Osmanlı Devleti, Eğitim, Klasik dönem, Medreseler

Abstract:
The cornerstone of the scientific and industrial development of states and nations is 
education. The contribution of studies in the field of education to the development of 
the Ottoman Empire, one of the states that shaped world history, is very high. One of 
the educational institutions established by the Ottoman Empire, which are the 
cornerstones of the system, are madrasahs. This study will examine processes such as 
the establishment of madrasahs in the classical period of the Ottoman Empire, the 
number of students, the qualifications of the lecturers, the programs applied, the books 
taught in madrasas, the qualifications of the students, the time periods during which 
they rested and took leave. Our study was prepared by researching documents, books 
and articles written about the Ottoman classical period madrasah education and its 
content, and by examining examples of madrasah buildings from the classical period. 
Qualitative research method and content analysis method were used in the research, 
and the findings of the study were presented in accordance with the research subdeterminations. With this study, it has been determined that the Ottoman Empire 
focused on education in the classical period and madrasahs were established in this 
context, and it was seen that there were rules that students studying in madrasas had to 
comply with and at the same time, they tried to ensure stability in the educational 
content in madrasahs. It has been learned that the period of Sultan Mehmet the 
Conqueror was considered the peak period in madrasah education and that in the 
following periods, it was aimed to develop madrasahs by making some changes in the 
system based on this period, and that the system was corrupted unless the rules were 
followed.

Keywords: Ottoman Empire, Education, Classical period, Madrassas