Farklı köpek tiplerinde pelvis morfometrisi ile kafa tipolojisi arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigation of the relationship between pelvis morphometry and skull typology in different dog types
Yazar: HAKAN KAR
Danışman: PROF. DR. VEDAT ONAR
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Anatomi (Veterinerlik) Ana Bilim Dalı / Anatomi (Veteriner) Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine
Dizin: Anatomi = Anatomy ; Anatomi-veteriner hekimlik = Anatomy-veterinary ; Kafa = Head ; Köpekler = Dogs ; Morfometri = Morphometry ; Pelvis = Pelvis ; Sakrum = Sacrum ; Tipoloji = Typology ; Veteriner hekimlik = Veterinary medicine

Özet:
Bu çalışmada, İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Osteoarkeoloji Uygulama ve Araştırma Merkezi bünyesinde köpek koleksiyonlarından temin edilen farklı kafatası tipine sahip toplam 64 köpek kafatası ve onlara ait pelvis'i (sacrum+os coxae) incelendi. Köpeklerin 56 tanesi dolichocehpahlic, 3 tanesi mesocephalic ve 5 tanesi de brachycephalic tip kafataslılarını oluşturmaktaydı. Kafatasından toplam 17 adet, pelvis'den ise toplam 16 adet (5 sacrum, 11 coxae'den ölçüm) osteometrik ölçüm alındı. Bu amaçla ölçümlerin alınmasında dijital kumpas'tan yararlanıldı. Craniometric ölçümler kullanılarak 10 adet indeks ve oran hesaplaması yapıldı. Kullanılan tipolojik gruplandırma sayılarının eşit olmaması ve meso- ile brachycephalic köpeklere ait kafatası ve pelvislerin 10'nun altında bulunması nedeniyle Kruskal-Wallis testi uygulandı. Böylece sayısal olarak büyük farklılık gösteren tipolojik üç gruba ait median, minimum ve maksimum değerleri ortaya konuldu. Os coxae ve sacrum ölçümlerinin, genelde dolichocephalic'den brachycephalic'e doğru azalan bir değere sahip olduğu belirlendi. Os coxae ve sacrum morfometrik ölçümlerinin tipolojik gruplar arasındaki farkın önemlilik kontrolü, Mann-Whitney U testi ile belirlendi. Bu değerlendirme sonucunda P<0.05 düzeyinde önem taşıyan farklar tespit edildi.
Sexuel dimorfism değerlendirmesi, materyal sayısı yüksek olan dolichocephalic grup içerisinde yapıldı. Bu amaçla toplam 26 erkek ve 30 dişi dolichocephalic bireyin ortalama değerleri arasındaki farkın önemlilik kontrolü için T-Test'i uygulandı. Foramen magnum'un yüksekliği (HFM) dışındaki tüm ölçümlerde P<0.05 düzeyinde cinsiyete bağlı önemli farklar olduğu saptandı.
Craniometrik ölçümler ve kafatası indekslerinin os coxae ve sacrum ölçümleri ile arasındaki korelasyon analizi yapıldı. Craniometrik ile os coxae ve sacrum ölçümleri arasında P<0.05 ile P<0.01 düzeyinde değişen önemli yüksek korelasyonlar gözlendi.
Tipolojik ayrım gözetmeksizin os coxae ve sacrum ölçümleri kullanılarak kafatası craniometrik ölçümlerinin tahmininde kullanılan regresyon formülleri oluşturuldu. Bu regresyon formüllerinin oluşturulmasında "stepwise regresyon" analizi kullanıldı. Os coxae verilerinde en fazla C9, C10 ve C11 ölçümleri, sacrum verilerinde ise en fazla S3 ve S4 ölçümlerinin belirleyiciliği ön plandaydı. Sonuç olarak köpeklerde kafatası tipolojisine bağlı olarak craniometrik ölçümlerle os coxae ve sacrum morfometrik ölçümleri oarasında yüksek korrelasyonlar mevcuttu. Her ne kadar cinsiyete bağlı bir değişim söz konusu olsa da os coxae ve sacrum ölçümlerinde enine ölçümlerin, craniometrik ölçümlerin tahmin edilmesinde ön planda olduğu gözlendi.

Abstract:
In this study, a total of 64 dog skulls with different skull types and their pelvis (sacrum+os coxae), obtained from the dog collections of Istanbul University-Cerrahpaşa, Osteoarchaeology Practice and Research Centre, were examined. The accessible material consisted of  56 dolichocephalic, 3 mesocephalic, and 5 brachycephalic skulls. A total of 17 osteometric measurements were taken from the skull and 16 from the pelvis (5 sacrum, 11 os coxae). For this purpose, a digital caliper was used to take the measurements. 10 indices and ratio calculations were made using craniometric measurements. The Kruskal-Wallis test was applied due to the fact that the number of typological groupings used was not equal and the skulls and pelvises of meso- and brachycephalic dogs were below 10. Thus, the median, minimum and maximum values of three typological groups, which differ greatly in numbers, were revealed. It was determined that os coxae and sacrum measurements generally were decreasing in their values from dolichocephalic to brachycephalic. Statistical significance of the differences between the typological groups of os coxae and sacrum morphometric measurements was determined using the Mann-Whitney U test. As a result of this evaluation, significant differences were detected at the P<0.05 level.
Sexual dimorphism was evaluated in the dolichocephalic group with a high number of n. For this purpose, T-Test was applied to control the significance of difference between the mean values of 30 female and 26 male dolichocephalic individuals. There were significant gender-related differences at the P<0.05 level in all measurements except the height of the foramen magnum (HFM).
The correlation analysis between craniometric measurements and skull indices with os coxae and sacrum measurements was performed. Significant high correlations were observed between craniometric and os coxae and sacrum measurements, ranging from P<0.05 to P<0.01.
The regression formulas used for estimation of skull craniometric measurements were created by using os coxae and sacrum measurements without typological distinction. The stepwise regression analysis was used to generate these regression formulas. In os coxae data, C9, C10 and C11 measurements were most significant, and in sacrum data, S3 and S4 measurements were most decisive. As a result, the high correlations between craniometric measurements and os coxae and sacrum morphometric measurements in dogs were observed depending on skull typology. Although there was a gender-related change, it was observed that the transverse measurements in os coxae and sacrum were prominent to estimate the craniometric measurements.