Erzincan'da yayılış gösteren bazı endemik bitki türlerini tehdit eden ekolojik ve genetik faktörlerin belirlenmesi
Determination of threatening ecological and genetic factors 
for some endemic plant species distributed in Erzincan
Yazar: MUHİP HİLOOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. EMEL SÖZEN
Anadolu Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Biyoloji = Biology ; Botanik = Botany ; Genetik = Genetics
Dizin: Genetik varyasyon = Genetic variation ; Koruma = Conservation

Özet:
Onosma discedens Hauskkn. & Bornm. (Boraginaceae) , Teucrium leucophyllum Montbret & Aucher ex Bentham (Lamiaceae), Verbascum calycosum Hauskkn. ex Murb. (Scrophulariaceae) ve Verbascum alyssifolium Boiss. (Scrophulariaceae) Erzincan yöresinde oldukça dar yayılış alanına sahip nadir endemik bitki türlerindendir. İlk 3 tür Türkiye Bitkileri Kırmızı Kitabında nesli tükenmiş (EX) olarak kayıt edilmişlerse de son yıllarda bölgede yapılan arazi çalışmalarında orijinal lokalitelerinden yeniden toplanmıştır. Bugüne dek bu 4 türün korunmasına yönelik herhangi bir çalışma bulunmamaktadır. Bu çalışma kapsamında O. discedens, T. leucophyllum, V. calycosum ve V. alyssifolium'un genetik çeşitlilik seviyeleri ISSR belirteçleri kullanılarak belirlenmiştir. Ayrıca, bölgede yapılan kapsamlı arazi çalışmalarıyla türlerin yayılış gösterdikleri olası yeni lokaliteler kaydedilmiştir. Her bir tür için üretilen sağlıklı tohum sayısı belirlenmiş, bu tohumların doğal ortamında ve laboratuvar koşullarında çimlenme başarısı araştırılmıştır. Bunun yanında, türlerin yayılış alanlarının toprak özellikleri ile toprak-bitki ilişkileri incelenmiştir. Bu çalışma, O. discedens, T. leucophyllum, V. calycosum ve V. alyssifolium'un türlerinin yok olma risklerini oluşturan genetik ve ekolojik faktörleri aydınlatmak ve türlerin korunmalarına yönelik önerilerde bulunmak için önemli veriler sağlamaktadır.

Abstract:
Onosma discedens Hauskkn. & Bornm. (Boraginaceae), Teucrium leucophyllum Montbret & Aucher ex Bentham (Lamiaceae), Verbascum calycosum Hauskkn. ex Murb. (Scrophulariaceae) and Verbascum alyssifolium Boiss. (Scrophulariaceae) are rare endemic plant species having considerably narrow distribution in Erzincan region. The first 3 species were recorded as extinct (EX) in Turkish Plants Red Data Book, however, they have been collected from their original localities during the field works in this region. To date, no studies intended for conservation of these species available. In this study, genetic diversity levels of O. discedens, T. leucophyllum, V. calycosum and V. alyssifolium were estimated by using ISSR markers. In addition, with extensive field work in this region, new localities for these species were searched. The number of healthy seeds for each species were designated and germination success of these seeds under laboratory conditions and in their natural habitats were investigated. Besides, soil characteristics of the species localities, and soil-plant relations were determined. This study provides crucial data to clarify genetic and ecological factors that may have posed extinction risks for O. discedens, T. leucophyllum V. calycosum and V. alyssifolium, and also to make suggestions for the conservation of these species.