Malatya ve Mersin kayısı piyasalarında karşılaştırmalı değer zinciri analizi
A comparative value chain analysis of Malatya and Mersin apricot markets
Yazar: GÖKHAN AKTOPRAK
Danışman: PROF. DR. SELİM ÇAĞATAY
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / Gıda Ekonomisi ve İşletmeciliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Değer zinciri analizi = Value-chain analysis ; Gıda sektörü = Food sector ; Kayısı = Apricot ; Malatya = Malatya ; Mersin = Mersin ; Tarım sektörü = Agricultural sector ; Ödeme istekliliği = Payment willingness

Özet:
Günümüzde gıda sektörü içerisinde bulunan firmalar temin ettikleri gıda ürünlerinin kendilerine nasıl ulaştığına yönelik çalışmalar yapmaktadır. Bu çalışmalar daha çok tüketicilerin istek ve ihtiyaçlarına göre belirlenmektedir. Aynı doğrultuda tüketicilerin temin ettiği ürünlerin üreticiden kendilerine ulaşana dek nasıl bir süreçten geçtiğini bilme eğilimine girmeleri şirketleri bu tür araştırmalara yöneltmektedir. Türkiye, taze ve kuru kayısı üretimi ile dünyada söz sahibi olan ülkelerden birisidir. Bu sebeple kayısının ekonomik boyutu, sektör yapısı, değer analizi ve tüketici duyarlılığı araştırılıp incelenmesi gereken bir çalışma konusu olmuştur.
Kayısı, günümüzde tarım sektörü içerisinde önemli konumda bulunan bir meyve türüdür. Coğrafi işaret tesciline sahip olan Malatya ve Mut kayısısı, coğrafi konumu itibariyle bulunduğu yöre ile özdeşleşen ürün yapısına sahiptir. Bu durum kayısıya değer katarak ürünün kalitesini, tüketici değerini, ekonomiye katkısını arttırmaktadır. Bu sebeple değer zinciri analizine tabi tutulan kayısının izlenebilirlik süreci içerisinde bulunan aktörler ve aktörlerin yarattığı değer ile ekonomi içerisindeki faaliyetleri kapsamlı olarak ele alınmıştır. Değer zinciri analizi ile kayısının girdi koşullarından başlanarak nihai tüketiciye ulaşana dek geçtiği aşamalar, kayısının sektördeki boyutunu ortaya koyarak aktörler arası değerini belirlemektedir. Günümüz ekonomi koşulları içerisinde ihracatı artan ve ekonomik değeri yükselen Malatya taze ve kuru kayısısı ile Mut taze kayısısının ürün yapısı, sektör içerisindeki konumu ve ülke içerisindeki değerinin tespit edilmesi için karşılaştırmalı olarak analize tabi tutulmuştur. Tüketicilerin kayısıya olan duyarlılığını ve ödeme istekliliğini tespit etmek için anket çalışması ve bunun sonucunda ekonometrik analiz yapılmıştır.

Abstract:
Today, companies in the food sector work on how food products ordered by them reach them. These studies are mostly planned according to customer wishes and needs. Similarly, the fact that consumers tend to want to know the kinds of process — through which the products are supplied from the producer until they reach them — directs companies to carry out such research. With its fresh and dried apricot production, Turkey is one of the countries that have a corner on the apricot market. For this reason, the economic aspect, sector structure, value analysis and consumer sensitivity of apricot have been a research subject to be investigated and examined.
Apricot is a fruit species that has an important position in the agricultural sector. Malatya and Mut apricots, which have geographic indication registration, have a product structure which is identified with the region in terms of its geographical location. This improves the quality of the product, its consumer value and its contribution to the economy by adding value to the apricot. Therefore, actors in the traceability process of apricot, which was analyzed through value chain analysis, the value created by the actors and their activities in the economy were discussed in detail. Through value chain analysis, the stages in which apricot passes from the input conditions of apricot until it reaches the end-consumer determine the size of apricot in the sector, and they determine its value between the actors. Fresh and dried apricots of Malatya and fresh apricots of Mut — which have an increased rate of exports and an increased economic value in today's economic conditions — were comparatively analyzed in order to determine their product structure, position in the sector and value in the country. A survey study and, consequently, an econometric analysis were carried out to determine consumer sensitivity to apricot and willingness to pay for it.