Kardeşi olan ve olmayan çocukların sosyal ve psikosomatik açıdan değerlendirilmesi
Social and psychosomatic evaluation of children with and without siblings
Yazar: ÖZLEM ÖZDEMİR
Danışman: PROF. DR. EBRU KOLSAL
İstanbul Gelişim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Çocuk Gelişimi Ana Bilim Dalı / Çocuk Gelişimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
İçinde bulunduğumuz dönem ve çağ itibariyle hem ülkemizde hem de dünya genelinde "Tek
Çocukluk" büyük bir hızla artış göstermiştir. Kadınların iş hayatına girmesi ve çalışan
kadınların sayısının gün geçtikçe artıyor oluşu, sosyoekonomik durumlar, kendini psikolojik
olarak hazır hissetme durumu gibi sebepler eşlerin çocuk sayısının tek veya iki olmasına
sebebiyet vermektedir. 2019 yılında ortaya çıkan Covid-19 salgını dolayısıyla çocukların
sosyal yaşamı ve akran ilişkisi de buna bağlı olarak sınırlandırılmıştır. Çocukların kardeşinin
olmayışı, akran ilişkisinin ve sosyalliğinin kısıtlanması, teknolojinin hızla gelişiyor oluşundan
ötürü ekran maruziyetinin de buna paralel olarak kontrolsüz şekilde artışı gibi faktörlerin tümü
bir araya geldiğinde çocuklar üzerinde bazı olumsuz duygu durumlara ve gelişimsel geriliğe
yol açmaktadır. Ancak tek bir sebep olarak değerlendirildiğinde "Tek Çocuk Olma" hali,
gereken sosyalliğin anne-baba desteği ve yönlendirilmesi ile sağlanması; akran ilişkisinin ve
okul öncesi eğitimin teşviki, ekran maruziyetinin kontrollü şekilde seyretmesi gibi durumlar
ile olumsuz bir durum olarak değerlendirilmemelidir.
Tek çocuklar için ise bazı toplum yargıları söz konusudur. Bu çocukların "Sorunlu" kişiler
oldukları inancı nesnel bir yargı değildir ve doğruluğu yoktur. Günümüzde okul öncesi eğitim
sürecinin hayatımızın bir parçası olması ve yaygınlığının gün geçtikçe çoğalması sebebiyle;
çocuklar kardeşi olmasa dahi, kendi akranları ile eğitim alanlarında vakit geçirme imkânlarına
sahip olmaktadır. Bu durumun önüne geçen ve engel olan durum ise anne-babaların
sergiledikleri davranışlardır.
Çocuğun kişilik ve karakter özelliklerini oluşturma ve şekillendirme noktasında aile oldukça
önemlidir. Hızla değişmekte olan aile dinamiğinde; ataerkil aile dinamiğinin yerini gün
geçtikçe eşitlikçi aile dinamikleri almaktadır. Başarılı anne-baba olma açısından evlilikte uyum
başta olmak üzere; sağlık, duygusal ve sosyoekonomik yönden uyum ve denge esas
alınmaktadır. Aile ilişkilerinde eşler arası ilişki, anne-baba-çocuk ilişkileri, kardeşler arası
ilişkiler oldukça önemlidir.
Bu çalışma kardeşi olan ve olmayan çocuklar arasındaki sosyal ve psikosomatik benzerlikleri
ve farklılıkları karşılaştırma amacıyla yapılmıştır. Bu amaç doğrultusunda İstanbul ili
Büyükçekmece, Çatalca, Silivri, Esenyurt, Beylikdüzü, Avcılar ilçeleri sınırlılığında olan

Yuvamız İstanbul Çocuk Etkinlik Merkezlerinin 2015-2020 doğumlu çocuğu olan anne-
babaları ile çalışma yürütülmüştür. Araştırmada Sosyal Beceri Ölçeği, Çocuk Somatizasyon

v

Envanteri-24 (ÇSE–24) ve Kişisel Bilgi Formu kullanılmıştır. Çalışmaya toplamda 443
ebeveyn katılım sağlamıştır.

Araştırmamızın sonucunda tek çocuğu olan katılımcıların öğrenim durumuna göre öz kontrol
düzeylerinin anlamlı farklılık gösterdiği görülmektedir. Ancak öğrenim durumlarına göre
sosyal beceri, hakkını arama düzeylerinin anlamlı farklılık göstermediği görülmektedir. Bir
başka ifadeyle, tek çocuğu olan katılımcıların öğrenim durumları çocuk somatizasyon
envanteri, sosyal beceri, işbirliği ve hakkını arama düzeylerini etkilememektedir. Bu konularda
farklı eğitim düzeylerine sahip katılımcıların birbirleriyle benzer düşündükleri ifade edilebilir.
Birden fazla çocuğu olan katılımcılarda ise öğrenim durumuna göre hakkını arama düzeylerinin
anlamlı farklılık gösterdiği görülmektedir.
Tek çocuğu olan katılımcıların evlilik süreleri ile çocuk somatizasyon envanteri düzeyleri
arasında düzeyleri orta düzeyde, pozitif ve anlamlı korelasyon bulunmaktadır.
Birden fazla çocuğu olan katılımcıların evlilik süreleri ile işbirliği düzeyleri düşük düzeyde,
pozitif ve anlamlı; Çocuk somatizasyon düzeyleri arasında düzeyleri orta düzeyde, pozitif ve
anlamlı korelasyon göstermektedir. Birden fazla çocuğu olan katılımcıların evlilik süreleri ile
sosyal beceri düzeyleri arasında ise anlamlı korelasyon göstermemektedir.
Buna bağlı olarak çocuğun kardeşinin olması ya da olmaması durumunun aile dinamiğinde,
anne-babanın ilişkisinde, çocuğun zihinsel ve psikosomatik gelişiminde direkt olumsuz
etkisinin olmadığı söylenebilmektedir.

Abstract:
As of the current period and age, "Only Childhood" has increased rapidly both in our country
and around the world. Reasons such as the entry of women into business life and the increasing
number of working women, socioeconomic situations, and feeling psychologically prepared
cause spouses to have one or two children. Due to the Covid-19 epidemic that emerged in 2019,
children's social life and peer relationships have been limited accordingly. When children come
together, factors such as not having a sibling, restriction of peer relationships and sociability,
and an uncontrolled increase in screen exposure due to the rapid development of technology,
lead to some negative emotional states and developmental delay in children. However, when
considered as a single reason, the state of "Being an Only Child" means providing the necessary

sociality with the support and guidance of parents; Encouraging peer relationships and pre-
school education, and controlling screen exposure should not be considered as a negative

situation.
There are some social judgments for single children. The belief that these children are
"problem" people is not an objective judgment and has no truth. Today, because the pre-school
education process is a part of our lives and its prevalence increases day by day; Even if children
do not have siblings, they have the opportunity to spend time with their peers in educational
areas. What prevents and hinders this situation is the behavior of parents.
Family is very important in creating and shaping the child's personality and character traits. In
the rapidly changing family dynamics; Patriarchal family dynamics are being replaced by
egalitarian family dynamics day by day. In terms of being successful parents, especially
harmony in marriage; health, emotional and socioeconomic harmony and balance are taken as
basis. In family relationships, relationships between spouses, parent-child relationships, and
relationships between siblings are very important.
This study was conducted to compare the social and psychosomatic similarities and differences
between children with and without siblings. For this purpose, the study was conducted with the
parents of children born in 2015-2020 at Yuvamiz Istanbul Children's Activity Centers, which
are located in Büyükçekmece, Çatalca, Silivri, Esenyurt, Beylikdüzü and Avcılar districts of
Istanbul. Social Skills Scale, Child Somatization Inventory-24 (ÇSE-24) and Personal
Information Form were used in the research. A total of 443 parents participated in the study.

vii

As a result of our research, it is seen that the self-control levels of participants who have an
only child differ significantly according to their educational level. However, it is seen that the
levels of social skills and assertion of rights do not differ significantly according to educational
status. In other words, the educational background of the participants who have only one child
does not affect their child somatization inventory, social skills, cooperation and rights-seeking
levels. It can be stated that participants with different education levels think similarly about
these issues.
For participants with more than one child, it is observed that their level of seeking their rights
varies significantly depending on their educational level.
There is a moderate, positive and significant correlation between the duration of marriage of
participants with only one child and their child somatization inventory levels.
The duration of marriage and cooperation levels of participants with more than one child are
low, positive and significant; There is a moderate, positive and significant correlation between
child somatization levels. There is no significant correlation between the duration of marriage
and social skill levels of participants who have more than one child.
Accordingly, it can be said that having or not having a sibling does not have a direct negative
impact on the family dynamics, the relationship between the parents, or the child's mental and
psychosomatic development.