Üniversite öğrencilerinin ben (ego) durumları ile ana-baba tutumlarını algılamalarını etkileyen bazı değişkenlerin incelenmesi /
Yazar: FATMA ALİSİNANOĞLU
Danışman: PROF. DR. MİNE MANGIR
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Ev Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1995
Konu: Ev Ekonomisi = Home Economics
Dizin: Ana-baba tutumu = Parents attitude ; Benlik algısı = Self perception ; Üniversite öğrencileri = University students

Özet:
Bu araştırma, üniversite öğrencilerinin ben durumları ile ana-baba tutumlarını algılamaları arasındaki ilişkinin saptanması ve bazı değişkenlerin gençlerin ben durumları ve algıladıkları ana-baba tutumları üzerindeki etkilerinin incelenmesi amacıyla yapılmıştır. Araştırma A.Ü. Ziraat Fakültesinin bölümleri ve Ev Ekonomisi Yüksek Okulu'nun ikinci ve üçüncü sınıflarına devam eden toplam 172 genç üzerinde yürütülmüştür. Araştırmada genç ve ailesi hakkında bazı bilgileri içeren "Kişisel Bilgi Formu", gençlerin ben durumlarım belirlemek için "Sıfat Tarama Listesi (STL)", algılanan ana-baba tutumlarını belirlemek için ise "Ana-Baba Tutum ölçeği (ABTÖ)" kullanılmıştır. Deneklerin ben durumları ve algıladıkları ana-baba tutumları üzerinde bazı değişkenlerin etkisini saptayabilmek için varyans analizi yapılmıştır. Yapılan varyans analizi sonucunda; ortalamalar arasındaki farklılığın önemli bulunması halinde, farklılığı hangi ortalamaların yarattığını saptayabilmek için Duncan Testi, ben durumları ile algılanan ana-baba tutumları arasındaki ilişkiyi tespit etmek amacıyla da korelasyon katsayıları önemlilik testi yapılmıştır. Gençlerin cinsiyetinin Yetişkin, Serbest Çocuk ve Uymuş Çocuk ben durumları üzerinde, fiziki görünüşlerinden memnuniyet durumunun Eleştirici Anababa, Yetişkin ve Uymuş Çocuk ben durumları üzerinde, anne-babalannın ilişki durumunun da Yetişkin veUymuş Çocuk ben durumları üzerinde etkili olduğu bulunmuştur. Bununla beraber gençlerin kardeş sayısının, doğum sırasının, anne ve babalarının öğrenim düzeylerinin ben durumları üzerinde önemli bir etkisinin olmadığı tespit edilmiştir. Cinsiyet, kardeş sayısı ve doğum sırası değişkenlerinin gençlerin algıladıkları ana-baba tutumlarını etkilemediği ancak gençlerin fiziki görünüşlerinden memnuniyet durumunun algılanan ilgisiz ve otoriter ana-baba tutumlarını, anne-babalarının ilişki durumunun algılanan demokratik ve ilgisiz anne tutumları ile demokratik, ilgisiz ve otoriter baba tutumlarını, annelerinin öğrenim düzeyinin ilgisiz ana-baba tutumunu; babalarının öğrenim düzeyinin ise algılanan ilgisiz anne tutumu ile demokratik ve ilgisiz baba tutumlarını önemli düzeyde etkilemekte olduğu saptanmıştır. Gençlerin ben durumları ile algıladıkları anne tutumları arasındaki korelasyon incelendiğinde; algılanan demokratik anne tutumu ile Yetişkin ben durumu arasında pozitif, demokratik anne tutumu ile Uymuş Çocuk ben durumu arasında negatif yönde önemli bir ilişkinin bulunduğu, ilgisiz anne tutumu ile Eleştirici Anababa ve Uymuş Çocuk ben durumları arasında pozitif, Koruyucu Anababa arasında ise negatif yönde önemli bir korelasyon olduğu belirlenmiştir. Ayrıca algılanan otoriter anne tutumunun artmasıyla birlikte gençlerin Yetişkin ben durumu puanlarının düştüğü, Uymuş Çocuk ben durumu puanlarının da yükseldiği görülmüştür. Gençlerin ben durumları ile algıladıkları baba tutumları arasındaki korelasyon incelendiğinde ise; algılanan demokratik baba tutumunun artmasıyla Koruyucu Anababa ve Yetişkin ben durumları puanlarının da arttığı, Eleştirici Anababa ve Uymuş Çocuk ben durumları puanlarının ise azaldığı tespit edilmiştir. Algılanan ilgisiz baba tutumu ile Koruyucu Anababa ben durumu arasında negatif, Eleştirici Anababa ve Uymuş Çocuk ben durumları arasında ise pozitif yönde önemli bir ilişki saptanmıştır. Algılanan otoriter baba tutumu ile Eleştirici Anababa ve Uymuş Çocuk ben durumları arasındaki ilişkilerin pozitif yönde olduğu, otoriter baba tutumu ile Koruyucu Anababa ve Yetişkin ben durumları arasındaki korelasyonların ise negatif yönde olduğu belirlenmiştir. Bu sonuçlar ışığında ana-babalara ve çeşitli kuruluşlara bazı öneriler getirilmiştir. ANAHTAR KELİMELER: Transaksiyonel Analiz Kuramı (TA), Ben Durumları (Eleştirici Anababa, Koruyucu Anababa, Yetişkin, Serbest Çocuk, Uymuş Çocuk Ben Durumları), Ana-Baba Tutumları (Demokratik Tutum, İlgisiz Tutum, Otoriter Tutum).

Abstract:
This study was conducted to determine the relation between ego states of the university students and their perception of parental attitudes. Also it was aimed to analysis the effect of some variables on students' ego states and parental behaviour perception. Research was carried out on total 172 adolescents attending second and third grades of Home Economics High School and the departments of Agricultural Faculty- Ankara University. "Personal Inventory Forms" containing some general information about the adolescent and his family also "Adjective Check List" and "Parental Attitudes Inventory" were conducted. Variance analysis method was used to determine the effects of some variables on ego states and parental behaviour perceptions of the subjects. When the differences between the avarages were found to be statistically significant in order to find out the avarages causing this differences Duncan Tests were conducted. Relation between the ego states and parental behaviour perceptions correlation coefficiant significant test was fulfilled. Sex was found to be effective on the ego states of Adult, Free Child and Adapted Child, while being contented with physically appearant was found to be effective on Critical Parent, Adult and Adapted Child ego states. Relation between the parents had anIV impact on the ego states of Adult and Adapted Child. However number of the siblings, birth order of the subjects and the educational levels of their parents did not influence the ego states significantly. Sex, number of siblings and birth order did not effect the parental behaviour perception, subjects' content with physical appearance effected indifferent and authoriter parental behaviour perceptions while interrelation between the parents had influenced democratic and indifferent maternal behaviour perceptions and democratic, indifferent, authoriter paternal attitudes perceptions. Mothers' educational level had an impact on indifferent parental behaviour while educational level of the fathers had significant impact on perceived indifferent maternal behaviour and also democratic and indifferent parental behaviour. Democratic maternal behaviour perception was found to be positively corralated to Adult ego state. Democratic maternal attitudes perception was negatively correlated to Adapted Child ego state, indifferent maternal behaviour and Critical Parent and Adapted Child ego states were positively interrelated, while indifferent mother behaviour perception was negatively correlated to Nurturing Parent ego state. It was found out that as perceived authoriter mother behaviour increased, Adult ego states scores of the adolescents decreased and Adapted Child ego states scores were increased. Democratic paternal behaviour perception increased as Nurturing Parent and Adult ego states scores increased while Critical Parent and Adapted Child ego states scores decreased. Negative relation was found between the perceived indifferent paternal attitudes and Nurturing Parent ego states while Critical Parent and Adapted Child ego states have positive correlation with it. Authoriter paternal behaviour perception was positively related to Critical Parent and Adapted Child ego states. However the correlation between authoriter paternal attitudes and Nurturing Parent ego state and the correlation between authoriter paternal attitudes and Adult ego state was negative. According to the research findings, suggestions were made to the parents and also to various organizations. KEY WORDS: Transactional Analysis (TA), Ego States (Critical Parent, Nurturing Parent, Adult, Free Child, Adapted Child Ego States), Parent Attitudes (Democratic, Indifferent and Authoriter Attitudes).