Olumsuz beklenti ve bilişsel tarzın zihinsel performansa etkisi /
Yazar: NÜKHET ÇIKRIKÇI
Danışman: YRD. DOÇ. DR. RÜKZAN ESKİ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü
Derece: Yüksek Lisans, 1990
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Bilişsel tarzlar = Cognitive styles ; Eğitim psikolojisi = Education psychology ; Olumsuz beklenti = Negative expectation ; Zihinsel gelişim = Mental development ; Zihinsel yetenekler = Mental talents ; İlkokul öğrencileri = Primary school students ; İlköğretim öğrencileri = Primary education students

Özet:
11 ÖZET Bu araştırmada alandan bağımsız ve alana bağımlı ilkokul 5. sınıf öğrencilerine olumsuz beklenti yaratan yönerge verilmesinin zihinsel beceri ile ilgili bir gö revdeki (Cattell Zeka Ölçeği-II: Kısım 2, CZÖ-II: 2) performanslarında fark yaratıp yaratmadığının incelenme si amaçlanmıştır. Araştırmaya katılan denekler Ankara Büyükşehir Be lediye sınırları içinde bulunan, orta sosyoekonomik dü zeyde kabul edilebilecek semtlerdeki ilkokullardan seç- kisiz olarak seçilen üç tanesinde, 5. sınıfa devam eden 495 öğrenci arasından kendilerine standart olarak uygu lanan Gizlenmiş Şekiller Grup Testinden (GŞGT) aldıkları puanlara göre seçilmiştir. Bu testten aldıkları puan, grup ortalamasının en az 1 standart kayma üstünde ve en az 1 standart kayma altında olan öğrencilerden 80' er ta nesi, sırasıyla, alandan bağımsız ve alana bağımlı denek gruplarını oluşturmuştur. Alandan bağımsız ve alana ba ğımlı deneklerin seçkisiz yolla belirlenen yarısı deney, yarısı da kontrol grubuna atanmıştır. Denekler seçilir ken gruplardaki kız ve erkek denek sayısının olabildi ğince denk olmasına çalışılmıştır. Bu yolla seçilen top lam 160 deneğin yaş ortalaması 10 yıl-8 aydır. Deney ve kontrol gruplarındaki alandan bağımsız ve alana bağımlı deneklere CZÖ-II: 2 standart olarak uygu lanmıştır. Bu uygulamadan önce, deney grubundaki denek lere, kendilerine birinci aşamada uygulanan testte (GŞGT) başarısız oldukları, dolayısıyla ona benzeyen bu testte de başarısız olmalarının beklendiği araştırmacı tarafın dan belirtilmiştir. Kontrol grubundaki deneklere verilen sözel yönergede ise, bu testteki başarılarına ilişkin beklenti ile ilgili herhangi bir ifade yer almamıştır. Beklenti ile ilgili ifade dışında iki gruba verilen yö nergeler aynıdır.Ill Deney ve kontrol gruplarındaki alandan bağımsız ve alana bağımlı deneklerin CZÖ-II: 2 puanı ortalamaları a- rasında manidar farklar bulunup bulunmadığını belirlemek amacıyla ilgili verilere 2x2 faktörlü seçkisiz grup de senine uygun varyans analizi uygulanmıştır. Grup ortala maları arasındaki manidar farklılıkların mahiyetini in celemek için de Tukey-testi 'nden yararlanılmıştır. Analizler sonucunda gözlenen bulgular şunlardır: 1. Alandan bağımsız denekler CZÖ-II: 2' de alana ba ğımlı deneklerden daha başarılı olmuşlardır. 2. Alandan bağımsız ve alana bağımlı denekler bir likte ele alındığında, olumsuz beklenti yönergesinin ve rilip verilmemesi CZÖ-II: 2 puanlarında manidar düzeyde farklılık yaratmamıştır. 3. Öte yandan, olumsuz beklenti ve bilişsel tarz değişkenlerinin CZÖ-II: 2 puanları üzerindeki ortak etki si manidardır. Yani olumsuz beklenti yönergesinin veri lip verilmemesinin CZÖ-II: 2' den alman puanlar üzerinde ki etkisi deneklerin bilişsel tarzlarına bağlı olarak değişmektedir. Deney ve kontrol gruplarındaki alandan bağımsız deneklerin CZÖ-II: 2' den aldıkları puanların or talamaları arasında manidar bir fark gözlenmezken, olum suz beklenti yönergesi verilen alana bağımlı denekler, böyle bir beklenti verilmeyen alana bağımlı deneklere oranla ortalama olarak daha düşük başarı göstermişler dir. Araştırmadan elde edilen bulgular tartışılırken, olumsuz beklenti ve bilişsel tarz değişkenleri arasında ki ilişkiler ve bu ilişkilerin sosyal davranış boyutunda ortaya çıkardığı farklılıklar üzerinde durulmuş; ileride yapılabilecek benzeri çalışmalar için bazı önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
IV ABSTRACT The present research was designed to examine the affects of instructions creating negative expectations on the performance of fifth grade, field independent and field dependent children on an intellectual task (Cattell Intelligence Test-II: Part 2 (CIT-II: 2). For this purpose, three primary schools were randomly selected from middle socioeconomic level districts of Ankara. The subjects of the study were, then selected among 495 fifth grade students of these three primary schools according to their scores on the Group Embedded Figures Test (GEFT) which was administered to them under standart conditions. The students whose GEFT scores were at least 1 standart deviation above and below the group mean, constituted the field independent and field dependent subject groups, respectively, with 80 subjects in each group. Half of the subects were, then, randomly assigned to the experimental group and the other half to the control group, with equal nuber of field independents and field dependents in each group. In selecting the subjects, the number of boys and girls in each group were tried to be made approximately equal. The mean age of the total of 160 subjects was 10 years-8 months. CIT-II: 2 was administered to the field independent and field dependent subjects in the experimental and control groups under standard conditions. The verbal instructions given to the subjects in the experimental group by the researcher before the administration, included a statement that they had been unsuccessful in the previous test (GEFT), and thus, they were expected to be unsuccessful in this similar test, too. On the other hand, the verbal instructions given to the control group didn't included any statements about the expacta- tions of the researcher related to the performance of the subjects on the CIT-II: 2. The rest of the instruc-tions were identical for the two groups. The differences among the mean CIT-II: 2 scores of the experimental and control groups were tested by- analysis of variance appropriate for 2x2 factorial completely randomized group design. Tukey-tests were carried out to investigate the nature of the observed significant differences between the group means. The following results were obtained from the analyses carried out. 1. The field independent subjects had significantly higher performance on CIT-II: 2 than the field dependent subjects. 2. Presentation of the instructions creating negative expectations about the performance did not have a significant main effect on the mean CIT-II: 2 scores, when field independent and field dependent subjects were combined. 3. However, the interaction effect of the cognitive style and negative expectation variables on the CIT-II: 2 scores was significant. In other words, the effects of creating negative expectations about the performance on CIT-II: 2, changed with the cognitive styles of the subjects. While there wasn't any significant difference between the mean scores of the field independent subjects in the experimental and control groups, the field dependent subjects who were given instructions creating negative expectations were significantly less successful on the average than the field dependent subjects who didn't receive such instructions. The results of the study were discussed in terms of the relations of negative expectations with cognitive style and the impact of these relations upon social behavior. Some suggestions were made for future research.