Sosyal epistemik yapılarda enformasyon: Sosyal ağlarda Suriyeli mültecilere yönelik paylaşımların incelenmesi
Information in social epistemic structures: İnvestigating conversations about Syrian refugees in social networks
Yazar: MERT SEVEN
Danışman: DOÇ. MİNE YENİÇERİ ALEMDAR
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İletişim Araştırmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Felsefe = Philosophy ; Sosyoloji = Sociology

Özet:
Gündelik hayatta bireylerin karşılaştığı ve tükettiği bilgilerin çoğu başkalarından
gelir. Başkalarının tanıklıkları üzerinden öğrenme ve tutum geliştirme, tanıklık
epistemolojisini birey ve bilgi ilişkisinde önemli bir yere konumlandırır. Birey hem
başkalarının tanıklıklarıyla iletişim eylemini gerçekleştirirken hem de bu eylemin
kendisine dair pozisyon alır. Günümüzde sosyal medya ile artan yoğun bilgi alışverişi bu
iletişim eyleminin gerçekleştiği platforma güven, ifadenin doğruluğu, sosyal ağdaki
kişilere güven konularını gündeme getirir. Bireyin bu eylemde pasif bir alıcı olmaması
aynı zamanda da fail olması durumunu niteleyen tanıklık epistemolojisi, bu alışveriş
sırasında dinleyenin bilişsel süreçleri üzerine de düşünmeye teşvik eder. Klasik bireyci
epistemolojik yaklaşımdan farklı olarak sosyal epistemoloji yaklaşımı altında çalışılan
sosyal epistemoloji bilme eylemine bir toplumsallık kazandırır.
Toplumsal olan bu bilgi eylemi, 2011 yılında başlayan Suriyeli mülteci akını ile
verilen toplumsal değişim sinyallerinin yarattığı belirsizlik ortamında sosyal medyada
çeşitli yanlış bilgi tipolojisine bürünerek yanıltıcı ve aldatıcı tarafını göstermiştir.
Mezenformasyon ve sahte haber gibi yanlış bilgi kategorileri bireyin bilgi-yoğun sosyal
medyadaki bilgi alışverişleri önünde bir engel teşkil eder. Sosyal medyada dinleyici
pozisyonundaki bireyin bir diğer sorunu da yanlılıklar, tercihler ve önyargılar gibi
nedenlerle oluşan yankı odaları, filtre baloncuları gibi epistemik yapılar içinde
bilgilerinin şekillenmesi, dönüşmesi ya da güçlenmesiydi. Bu durum Suriyeli mültecilere
yönelik yayılan mezenformasyon tipolojisinin yaygınlığına dair fikir vermektedir.
Toplumsal dönüşüm içinde tanıklıklar aracılığıyla Suriyeli mültecilere dair edinilen
bilgiler ve mezenformasyonun yayılmasına müsait sosyal medya ortamları 'sağlıklı' bilgi
alışverişlerindeki davranışları etkilemektedir.
Bu bakımdan, bireyin belirsizliğe karşı tutumu ve tanıklıklara karşı tutumunu
Suriyeli mülteciler bağlamından çalışan bu tezde niceliksel bir araştırma yapılmış ve
kolayda örnekleme yöntemi uygun bulunmuştur. 100 pilot, 508 ana katılımcı olmak üzere
608 kişiye sosyal medya platformları üzerinden dağıtılmış olan anket çalışması
uygulanmıştır. Tanıklığa karşı tutum, belirsizliğe karşı tutum ve demografik bilgilerin
alındığı anket çalışması ile tanıklıkla oluşan iletişim eylemlerinin farklı boyutlarına ışık
tutulmuştur. Bireyi, Suriyeli mültecilerle ilgili yayılan yanlış bilgiler konusunda, sosyal
ilişkiler içerisindeki bilme eylemini gerçekleştiren bir fail olarak konumlandıran tanıklık
epistemolojisini tezin bel kemiği olarak yerleştirerek, mezenformasyon ve göç iletişimi
konularına hem teorik hem de pratik katkılar sağlanması amaçlanmıştır.
Anahtar Kelimeler: tanıklık epistemolojisi, mezenformasyon, toplumsal
değişim, belirsizlik, Suriyeli mülteciler

Abstract:
Most of the knowledge that individuals encounter and consume in everyday life
comes from others. Learning and developing attitudes through the testimonies of others
positions the epistemology of testimony in an important place in the relationship between
the individual and knowledge. The individual both performs the act of communication
through the testimonies of others and takes a position on this act itself. Today, the
increasing intensive exchange of information through social media brings up the issues
of trust in the platform where this act of communication takes place, the accuracy of the
testimony, and trust in the people in the social network. The epistemology of testimony,
which characterizes the individual as not only a passive recipient but also an agent in this
act, encourages us to reflect on the cognitive processes of the listener during this
exchange. Unlike the classical individualist epistemological approach, epistemology of
testimony, which is studied under the social epistemology approach, gives a sociality to
the act of knowing.
This social act of knowledge has shown its misleading and deceptive side by
taking on various typologies of misinformation on social media in the environment of
uncertainty created by the signals of social change given by the Syrian refugee influx that
started in 2011. False information categories such as misinformation and fake news
constitute an obstacle to the individual's information exchanges in information-intensive
social media. Another problem of the individual in the position of a listener on social
media is that their knowledge is shaped, transformed or reinforced within epistemic
structures such as echo chambers, filter bubblers, etc. that are formed due to biases,
preferences and prejudices. This gives an idea of the prevalence of the typology of
misinformation spread against Syrian refugees. The information about Syrian refugees
acquired through testimonies in the course of social transformation and social media
environments conducive to the dissemination of misinformation affect behaviors in
'healthy' information exchanges.
In this respect, this thesis, which studies the individual's attitude towards
uncertainty and the attitude towards testimonies in the context of Syrian refugees, a
quantitative research was conducted and a convenience sampling method was found
appropriate. A questionnaire was distributed through social media platforms and 608
respondents participated. The questionnaire study, which collected attitudes towards
testimonies, attitudes towards uncertainty and demographic information, shed light on
different dimensions of the communication acts that occur through testimonies. By
placing the epistemology of testimony as the backbone of the thesis, which positions the
individual as an agent who performs the act of knowing in social relations regarding the
misinformation spread about Syrian refugees, it is aimed to make both theoretical and
practical contributions to the issues of misinformation and migration communication.
Keywords: epistemology of testimony, misinformation, social change,
uncertainty, Syrian refugees