Dönerdere köyünde kırsal toplumsal dönüşüm: Ekonomik, kültürel ve etnik bir çözümleme
Rural social transformation in Dönerdere village: An economic, cultural and ethnic analysis
Yazar: OLCAY AKGÜL SARPKAYA
Danışman: PROF. DR. M.RUHİ KÖSE
Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Etnik yapı = Ethnic structure ; Kırsal kalkınma = Rural development ; Sosyal değişme = Social change ; Sosyal dönüşüm = Social transformation ; Sosyal gelişme = Social development ; Sosyoekonomik gelişmeler = Socio-economic developments ; Van-Özalp-Dönerdere = Van-Özalp-Dönerdere

Özet:
Bu çalışma Dönerdere köyünün tarihsel süreç içinde geçirdiği ekonomik ve
toplumsal dönüşümü etnik, kültürel boyutlarıyla ele almıştır. Çalışmada Van'a bağlı
Özalp ilçesinin bir köyü olan Dönerdere'ye 1965'te Trabzon'un Çaykara ilçesine bağlı
Uzungöl bucağından dönemin planlama ruhuna uygun bir düşünceyle topraklandırılmak
ve üretimi arttırmak amacıyla iskân ettirilen Karadenizli köylüler ile yaklaşık yüz yıldır
köyde yerleşmiş bulunan Kürtlerin kurdukları toplumsal ve ekonomik ilişkiler
incelenmiştir.
Çalışmada iki yerleşkede birlikte yaşayan bu toplulukların üretici özelliklerine
bakılmıştır. Yarı göçer bir toplumsal geçmişe sahip Kürtlerin hayvancılıkla geçindiği
bilinmektedir. Özalp'in özellikle İran sınırına yakınlığı ve Osmanlı döneminde de
göçebe aşiretlerin meskeni olduğu bölgeyi araştıran bilim insanları tarafından ortaya
konulmuştur. Bölgenin hayvancılığa dayalı ekonomik ve toplumsal tarihine rağmen
devletin orman köylüsü olan ve bahçecilikle uğraşan Karadenizlileri boş bulunan geniş
topraklı araziye yerleştirilmesinde 1960'lı yılların planlı kalkınma arzusunun etkisi
oldukça belirleyicidir. Dönemin bakanlarının da ifade ettiği gibi Karadenizlilerin
çalışkanlığı ve gayretlerinin Kürtlere örnek teşkil edeceği ve onları üretime teşvik
edeceği öngörülmüştür. Fakat gelecek yıllardaki tarihsel gelişim bu sonucu ortaya
çıkarmamış, Kürtler açısından eşitsiz ilişki biçimlerinin sürdüğü ve toprak mülkiyeti
eşitsizliğinin döngüsel olarak varlığını sürdürdüğü bir yapı ortaya çıkmıştır. Çalışmada
iskân projeleri planlanırken nüfusun gideceği yer konusunda seçme hakkının olması ve
yerlilerin toplumsal yapılarının da araştırılmasıyla bu planlamaların yapılması gerektiği
ortaya çıkmıştır.



Anahtar Kelimeler: Kırsal kalkınma, Dönerdere köyü, kültür, nüfus, iskân.

Abstract:
This study based on a village Donerdere, depending on a county Özalp, in the
city of Van, with its all cultural dimensions which occurred within its historical process
that covers economical, social and ethnical conversions. The approach of the study is
mainly focused on the social and economical relations between two people who came
from an ethnic variety. The Kurds, in one hand, who are the native of the region and
have been living for a hundred years. In the other hand, the northern people who came
from the coast of Blacksea and settled by the government at the period of the time.
Those peasant migrated from their village bonded to a county Çaykara, in the city of
Trabzon, and settled in Dönerdere to practise the planning and supporting agriculture
policies of the government at that period of time.
The study also monitored those two communities who have been living together
in a harmony and with their reproductive instinct and quality. According to historical
researchers that they discovered Kurds who semi-nomadics, used to live in the county
Özalp, that is near to an Iranian border and used to quite rely on animal husbandry at the
Ottoman period of time. Although the region's economical and social history depend on
animal husbandry and livestock, the government's attractive initiative in Nineteensixties
was quite significant; thus the government replaced the people who used to live
in a forest and have a small gardens to down the wide range of fields. These
replacements was part of the planned for development of agriculture. The expectation
also was to encourage Kurdish people to participate in the agricultural process; as one of
the minister stated that 'the Blacksea people's diligence and sedulity would exemplify
and induce the Kurds to be more productive. But the conclusion of the historical process
was unfruitful, the land ownerships and relations start to cycle with structure of
unequality. According to the development process,the settlement and housing projects
suppose to be practised equally.



Key Words: Rural development,