Erzurum ve Aşkale yöresinde tabii çayır ve meralarda bulunan bitkiler, yoğunlukları ve oluşturdukları topluluklar üzerine çalışmalar
Investigation on plants and their intensity and frequency in natural pastures and grasslands of Erzurum and Aşkale
Yazar: HÜSEYİN ZENGİN
Danışman: PROF.DR. AHMET GÜNCAN
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1993
Konu: Botanik = Botany ; Ziraat = Agriculture
Dizin: Bitki örtüsü = Vegetation ; Bitkiler = Plants ; Erzurum-Aşkale = Erzurum-Aşkale ; Mera = Pasture ; Çayır = Meadow

Özet:
ÖZET Erzurum ve Aşkale yöresi doğal çayır ve mer'alarında bulunan bitkilerin tespitini, yoğun ve yaygın olarak bulunan türlerin topluluk oluşturma durumlarının incelenmesini konu alan bu araştırma, 1991 ve 1992 yıllarında yürütülmüştür. Araştırmanın yapıldığı alanlar, Erzurum merkez ve Aşkale İlçelerinde bulunan tabii çayır ve mer'alar olup Karagöbek, Kargapazarı ve Palandöken dağları tabii mer'alan ile Aşkale ve Dumlu Ovası tabii çayırlarını kapsamaktadır. Araştırma alanlarının denizden yükseklikleri çayırlarda 1600-1800, mer'alarda ise 1650-3288 m'ler arasında değişmektedir.. Araştırmada, çalışma alanlarında mevcut bitkilerin belirlenmesi yanında, türlerin yoğunlukları, tekerrür yüzdeleri, yaygın veya yoğun olarak bulunanların topluluk oluşturma durumları ile tesbit edilen bitkilerden yabancı ot karakte rinde olanlar belirlenmeye çalışılmıştır. Vejetasyon çalışmasında, bitki örtüsü ve yoğunluğu incelenirken, "tekerrür-bolluk" örnek parsel metodu; bitkilerin yoğunluğunu saptamada, 1x1=1 m^ ' l ik çerçeve; topluluk oluşturma durumlarının hesaplanmasında ise Muhlenberg ' in (1976), önerdiği formül kullanılmıştır. Araştırma sonucu, bütün çalışma sahalarında tesbit edilen bitkilerden 56 familyaya ait 231 cinse giren 504 taksonun teşhisi yaptırılabilmiştir. Bu taksonlardan çoğu Compositae (SSİ2.5). Labiatae (%8.7), Leguminosae (%8.7), Gramineae (%8.5) ve Caryophyl laceae (%7.9) familyalarına aittir. Mer'a alanlarında, 52 familya ve bu familyalara ait 213 cinse giren 451 takson belirlenirken, çayır alanlarında 36 familyaya giren 107 cinse ait 162 takson saptanmıştır. Aşkale İlçesi mer'alarında 42 familyaya giren 275, Kara göbek Dagı'nda 36 familyaya mensup 215, Kargapazarı Dağlarında 31 familyaya ait 138, Palandöken Dağları mer'alarında ise 29 familyaya ait 142 takson belirlenirken, Aşkale İlçesi çayırlarında 26 familyaya mensup 94, Dumlu Ovası çayırlarında ise 33 familyaya ait 134 takson saptanmıştır.II Aşkale İlçesi mer'alarında Galium verum ssp. glabrescens, Helichrysum plicatum ssp. plicatum. Stachvs lavandulifolia, Teucrium chamaedrys, Teucrium polium ve Odontites glutino- şa'nın; Karagöbek Dağı mer 'alarmda Phleum montanum, T. chamaedrys, Eryngium bil lardieri. G. verum ssp. glabres cens, Hypericum scabrum, Alyssum mura 1 e ssp. mura 1 e var. mura 1 e ve Dactyl is alomerata ssp. glomerata 'run topluluk üyeleri oldukları saptanmıştır. Kargapazarı Dağları msr'alarında ise iki farklı topluluk oluşmakta, bunların birincisinde topluluk üyelerini Sibbaldia parvi flora var. parvi flora, Bellardiochloa polychroa. Campanula tridentata ve Taraxacum crepidi forme ssp. crep idi forme; ikincisinde ise Campanula' stevenii ssp. stevenii, Dianthus multicaulis. Thymus pubescens var. pubescens. Astragalus İvdi us ve Draba bruniifolia ssp. bruniifolia oluşturmaktadır. Palandöken Dağları mer' alarmda Veronica orientalis, D. multicaulis, Minuartia erythrosepala var. ervthrosepa 1 a. T. pubescens var. pubescens, B. polychroa ve H. plicatum ssp. plicatum'- un, topluluğun üyelerini oluşturdukları belirlenmiştir. Aşkale İlçesi çayırlarında topluluk üyelerini Ranunculus constat i nopo 1 i tanus, Pedicularis comosa» Phragmites austra- lis, Poa angustifolia, Trifolium pratense, Tr i folium repens. Taraxacum officinale. Ornithogalum platyphyl lum. Hordeum violaceum, Agrostis stolonifera. Cirsium arvense. Medicago lupul ina, Sanguisorba minor ssp. minor, Rhinanthus anaustifolius ssp. grandi f lorus. Lotus corniculatus var. corniculatus. Gladiolus atroviolaceus, Dactylorhiza osmani- ca var. osmanica oluşturmaktadır. Dumlu Ovası tabii çayır larında ise tesbit edilen iki topluluğun birincisinde üyeleri L.. corniculatus var. corniculatus, G. atroviola ceus. T. officinale. P. comosa, Phleum pratense. H. viola ceum. T. pratense, fi. constantinopol itanus, A. stolonifera, T. repens. Polygonum amphibium, Rumex crispus ve 0. platy phyl lum oluştururken; ikincisinde ise Plantago lanceolata ve G. verum ssp. glabrescens oluşturmaktadır.

Abstract:
III SUMMARY This study was conducted in the pastures of Aşkale and Erzurum (1610-3288 m altitude including Karagöbek, Kargapazarı and Palandöken mountains) and in the meadows of Dumlu Plain in 1991 and 1992 in order to determine present species and their intensities and frequency percentages as well as formation of any association of dominant ones. In the investigation of plant cover and intensity "Replication-Abundance" plot sampling method» in determi nation of plant density 1x1= 1 m2 frame method and in the quantitication of the formation of association Muhlenberg (1976) formula were employed. In the experimental area 504 taxa belonging to 231 genera of 56 families were determined. Of the taxa, most were Com- positae (12.5 %), including Labiatae (8.7 %), Leguminosae (8.7 %). Gramineae (8.5 %) and Caryophyl laceae (7.9 %). In the pastures 52 families with their 214 genera and 452 taxa and in the meadows 161 taxa belong to 106 genera under 36 families were determined. In the pastures of Aşkale 275 taxa scattering in 42 fami lies, of Karagöbek mountain 215 taxa in 36 families, Karga pazarı mountains 138 taxa in 31 families and of Palandöken mountains 142 taxa in 29 families were determined whereas in the meadows of Aşkale 94 taxa in 26 families and of Dumlu Plain 132 taxa in 33 families were detected. In the pastures of Aşkale, Gal i um verum ssp. glabrescens. He 1 i chrvsum plicatum ssp. plicatum, Stachvs lavandulif olia. Teucrium chamaedrvs. Teucrium polium and Odontites gluti- nosa, Karagöbek mountain, Phleum montanum, T. chamaedrvs, Ervncrium billardieri. G. verum ssp. glabrescens. Hypericum scabrum, Alyssum mura 1 e. ssp. mura 1 e var. mura 1 e and Dactyl is glomerata ssp. qlomerata, Kargapazarı mountains in the first association Sibbaldia parvi flora var. parvi flora, Bel lardiochloa polychroa. Campanula tridentata andIV Taraxacum crepidiforme ssp. crepidi forme. in the second association Campanula stevenii ssp. stevenii. Dianthus mul- ticaulis. Thymus pubescens var. pubescens. Astragalus ly- dius and Draba bruniifolia ssp. brunii folia and of Pa landöken mountains Veronica orientalis, D. multicaulis, Minuartia erythrosepala var. ery throsepa 1 a. T. pubescens var. pubescens. B. polychroa and H. plicatum ssp. plicatum formed the association. In the meadows of Aşkale Ranunculus constatinopolitanus. Pedicularis comosa. Phragmites australis. Poa angustifolia. Tri folium pratense. Trifolium repens. Taraxacum officinale. Qrnithogalum p 1 aty phy 1 1 urn. Hordeum yiolaceum. Aarostis stolonifera, Cirsium arvense. Medic ago lupulina. San guis orba minor ssp. minor. Rhinanthus angustifolius ssp. grandi f lorus. Lotus corniculatus var. corniculatus. Gladio lus atroviolaceus, Dactylorhiza osmanica var. osmanica and of the two associations determined in Dumlu Plain in the first L. corniculatus var. corniculatus. G. atroviolaceus. T. officinale. P. comosa. Phleum pratense. H. violaceum. T. pratense. R. constantinopolitanus, A. stolonifera. T. repens. Polygonum amphibium, Rumex crispus and 0. platyphyl lum in the second Plantago lanceolata and G. verum ssp. glabrescens formed the plant association.