Entansif süt sığırcılığında buzağı hastalıkları ve ölümlerine bağlı ekonomik kayıpların belirlenmesi
Determination of economic losses related to calf diseases and mortalities i̇n intensive dairy cattle
Yazar: MEHMET KÜÇÜKOFLAZ
Danışman: PROF. DR. SAVAŞ SARIÖZKAN
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Zootekni (Veterinerlik) Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine
Dizin: Buzağılar = Calves ; Ekonomik kayıp = Economic loss ; Süt sığırcılığı = Dairy herds ; Süt sığırcılığı işletmeleri = Dairy herds farms ; Süt sığırları = Dairy cattles ; Sığırlar = Cattles ; Veteriner hekimlik = Veterinary medicine ; Ölüm = Death

Özet:
Bu tez çalışmasında, entansif süt sığırcılığında buzağı hastalıkları ve ölümlerine bağlı ekonomik kayıpların belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışma, Ekim 2020 ile Ekim 2021 tarihleri arasında özel bir süt sığırı işletmesinde toplam 1147 baş buzağıya ait veri kullanılarak yapılmıştır. Çalışma boyunca incelenen buzağılar; D1 (sağlıklı), D2 (hastalanıp iyileşen) ve D3 (hastalanıp ölen) şeklinde üç farklı gruba ayrılmıştır. Çalışmada, sağlıklı buzağılar (D1) için sütten kesime kadar cari fiyatlar (2022) üzerinden sadece büyütme maliyeti hesaplanırken, hasta buzağılar (D2) için ilave işçilik, veteriner hekim, altlık ve ilaç/tedavi masrafları da hesaplanmıştır. Ölen buzağılar (D3) için ise ilave işçilik, veteriner hekim, ilaç/tedavi masrafı ile ölen buzağı bedeli hesaplamalara dâhil edilmiştir. Ölen buzağı bedeli belirlenirken TİGEM tarafından ırk, yaş ve cinsiyete göre belirlenen buzağı fiyatları dikkate alınmıştır. Çalışmada incelenen örnekler arasında, hasta buzağı sayısının 626 (%54.6), nüksler dâhil hastalık sayısının ise 809 (%70.5) ve buzağı ölüm oranının %13.3 olduğu belirlenmiştir. Buzağı hastalık ve ölümleri üzerinde anne yaşının, annenin laktasyon sayısının, doğum mevsiminin, babanın (boğa), buzağı ırkının ve buzağının kolostrum alma durumunun etkili olduğu tespit edilmiştir (P<0.05). Çalışmada sütten kesime kadar sağlıklı (D1), hastalanıp iyileşen (D2) ve ölen buzağıların (D3) ortalama büyütme maliyetleri sırasıyla 6295.3 TL ($340.3), 6508.6 TL ($351.8) ve 2547.3 TL ($137.7) olarak hesaplanmıştır. Çalışmada en çok görülen hastalık grubu, sindirim sistemi hastalıkları olup 175.4-186.5 TL/vaka (9.5-10.1 $/case) arasında ve daha sonra solunum sistemi hastalıkları 114.0-138.1 TL/vaka (6.2-7.5 $/case) arasında maliyete neden olmaktadır. Sindirim ve solunum sistemi hastalıkları kaynaklı buzağı ölümü sırasıyla 8199.0-10190.5 TL/baş ($443.2-550.8) ve 7642.6-11860.1 TL/baş ($413.1-641.1) arasında maliyete neden olmaktadır. İncelenen işletmede buzağı hastalıklarının yıllık toplam maliyeti 122650.8 TL ($6629.8) olurken, ölümlerin toplam maliyeti ise 1462618.8 TL ($79060.5) olmuştur. Buzağılardaki hastalık ve ölümlerin azaltılabilmesi için; buzağı sağlığını etkileyen risk faktörlerinin (genel olarak işletmelerin uygulamaları, anneye ait ve buzağıya ait risk faktörleri) iyi bilinmesi ve gerekli tedbirlerin alınması gerekmektedir. Mevcut çalışma ile Türkiye şartlarında entansif bir işletmede buzağı hastalıkları ve ölümlerine bağlı gerek hayvan gerekse işletme düzeyinde ekonomik kayıplar hesaplanarak, hayvancılığın daha karlı yapılabilmesi için üreticilere ve politika oluşturanlara karar desteği sağlanmıştır.

Anahtar Kelimeler:  Buzağı; ekonomik kayıp; hastalık; ölüm; süt sığırcılığı

Abstract:
This thesis study aimed to determine the economic losses due to calf diseases and deaths in intensive dairy cattle. The study was conducted using data from a total of 1147 calves on a dairy farm between October 2020 and October 2021. The calves examined throughout the study were divided into three different groups: D1 (healthy), D2 (recovered), and D3 (death). In the study, only the rearing cost was calculated for healthy calves (D1) over current prices of 2022 until weaning, while additional labor, veterinarian, litter and drug/treatment costs were calculated for sick calves (D2). For the death calves (D3), additional labour, veterinarian, medicine/treatment costs, and the cost of the death calf are included in the calculations. While determining the price of the death calves, the calf prices determined by TİGEM according to race, age and gender were taken into account. Among the samples examined in the study, it was determined that the number of sick calves was 626 (54.6%), the number of diseases including relapses was 809 (70.5%), and the calf mortality rate was 13.3%. It was determined that maternal age, lactation number of the cow, birth season, father (bull), calf race, and colostrum intake were effective on calf diseases and mortality (P<0.05). In the study, it was determined that the rearing costs of healthy, sick, and death calves up to weaning were 6295.3 TL ($340.3), 6508.6 TL ($351.8) and 2547.3 TL ($137.7), respectively. The costs of most common digestive system diseases in the study calculated between 175.4-186.5 TL/case ($9.5-10.1)  and respiratory system diseases between 114.0-138.1 TL/case ($6.2-7.5). Calf death due to digestive and respiratory system diseases causes costs between 8199.0-10190.5 ($443.2-550.8) TL/head and 7642.6-11860.1 ($413.1-641.1) TL/head, respectively. While the total cost of calf diseases was 122650.8 TL /year (6629.8 $/year), the total cost of deaths was 1462618.8 TL/year (79060.5 $/year). In dairy cattle farming, to reduce diseases and deaths in calves, is necessary to know the risk factors affecting the calf health (generally the practices of the farms, the risk factors of the cow and the calf) and to take the precautions. Decision support was provided to producers and policy-makers to make animal husbandry more profitable by calculating the economic losses at both animal and enterprise levels due to calf diseases and deaths in an intensive farm in Turkish conditions.

Keywords: Calf; dairy cattle; disease;  economic losses; mortality