Dünya miras alanları ve alan yönetimi dünya miras kenti Safranbolu için bir yönetim planı önerisi
World heritage areas and management: A management plan proposal for the world heritage city Safranbolu
Yazar: FUNDA BÖKE
Danışman: PROF. DR. BEHİYE IŞIK AKSULU
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Kentsel koruma = Urban conservation ; Kentsel koruma alanları = Urban conservation areas ; Kültürel miras = Cultural heritage

Özet:
Tüm insanlığı ilgilendiren, evrensel değer taşıyan doğal ve kültürel varlıkların; silahlı çatışmalar, bakımsızlık ve imar faaliyetleri nedeniyle zarar görmesinin ve hızlı bir şekilde yok olmasının önüne geçilmesi amacıyla UNESCO tarafından 1972 yılında Dünya Kültürel ve Doğal Mirasın Korunması Sözleşmesi hazırlanmıştır. Sözleşme ile bugünkü neslin gelecek nesillere karşı doğal ve kültürel mirası koruma yükümlülüğü bulunduğu konusu hukuksal boyut kazanmıştır. Uygarlığın tarihsel süreçteki gelişiminin kanıtı olan kültürel ve doğal mirasın, sadece sınırları içinde bulundukları ülkenin değil, tüm insanlığın ortak malı olduğu düşüncesi sonucu Dünya Mirası Kavramı ortaya çıkmıştır. Tüm dünya için önem taşıyan, yer aldıkları ülkelerce korunması garanti edilen, istisnai evrensel değere sahip bütün kültürel ve doğal varlıklar Dünya Mirası Komitesince "Dünya Mirası" olarak kabul edilmekte ve "Dünya Mirası Listesi"ne kayıt edilmektedir. Dünya Mirası Listesi'ndeki alanlara yönetim planı hazırlaması koşulu getirmesiyle beraber "alan yönetimi" ve "yönetim planı" kavramları koruma gündeminin merkezine yerleşmiştir. Safranbolu; geleneksel şehir dokusu, ahşap evleri ve anıtsal yapılarıyla bütünü sit ilan edilmiş nadir şehirlerden biri olarak 17 Aralık 1994 tarihinde "Safranbolu Şehri" adı altında "Dünya Mirası Listesine" kabul edilmiştir. Safranbolu'nun ilk koruma planının yapıldığı 1990'dan günümüze kadar koruma amaçlı imar planları doğrultusunda uygulama yapılmasına rağmen hazırlanan planların sadece fiziki mekanı düzenleyen belgeler olması, sosyoekonomik ve sosyokültürel yönetim modelleri önermemesi ve katılımcı bir anlayışla hazırlanmaması sebebiyle Alanda bütüncül ve sürdürülebilir bir koruma sağlanamamıştır. Bu çalışmada; Safranbolu Şehri Dünya Mirası Alanları için uluslararası sözleşmeler ve ulusal mevzuat hükümleri kapsamında yönetim planlama sürecinin belirlenmesi, Safranbolu'nun doğal bütünlüğü içerisinde somut ve somut olmayan tüm değerlerinin etkin bir şekilde korunması, yaşatılması, kullanılması, toplumun kültürel ve eğitsel ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla kullanıcıların ve yaşayanların katılımının sağlandığı, tüm paydaşlar arasında eşgüdümü sağlayan istisnai evrensel değerleri koruyan bir yönetim planı önerisi geliştirilmiştir.

Abstract:
UNESCO has prepared the Convention for the Protection of the World Cultural and Natural Heritage in 1972 to prevent the damages caused by armed conflicts, neglect and zoning activities and the rapid destruction of natural and cultural assets of universal value that concern all humanity. The Convention has gained a legal dimension that the current generation has an obligation to protect natural and cultural heritage against future generations. The concept of World Heritage has emerged as a result of the idea that cultural and natural heritage, which is the proof of the development of civilization in the historical process, is the common property of not only the country that they are located in, but the entire humanity. All cultural and natural assets of exceptional universal value, which are important for the whole world, guaranteed by the countries that they are located in, are recognized as "World Heritage" by the World Heritage Committee and registered in the "World Heritage List". With the stipulation of preparing a management plan for the World Heritage List, the concepts of "area management" and "management plan" have become central to the conservation agenda. Safranbolu, was accepted to the "World Heritage List" under the name of "City of Safranbolu" on December 17, 1994 as one of the rare cities which was declared a site with its traditional city texture, wooden houses and monumental structures. Even if Safranbolu's first conservation plan was implemented in the direction of conservation development plans since 1990, it was not possible to provide a holistic and sustainable protection in the area due to the fact that the plans prepared were only documents that regulate the physical space, did not propose socioeconomic and sociocultural management models, and were not prepared with a participatory approach. In this study, determination of management planning process within the scope of international conventions and national legislation provisions for City of Safranbolu World Heritage Sites, with the aim of effective protection, survival and use of all the values of Safranbolu in its natural integrity, meeting the cultural and educational needs of the society and a management plan proposal has been developed that protects exceptional universal values that ensures coordination among all stakeholders.