Çalışma hayatında işe ve aile rollerine adanmışlığın zenginleşme ve tükenme psikolojileri üzerindeki etkileri
The effects of engagement in work and family roles in work life on enrichment and depletion psychologies
Yazar: GİZEM DEMİR
Danışman: PROF. DR. REYHAN AYŞEN WOLFF
Giresun Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Psikoloji = Psychology ; İşletme = Business Administration
Dizin: Aile aidiyeti = Family sense of belonging ; Aile içi roller = Family roles ; Tükenmişlik = Burnout ; Tükenmişlik sendromu = Burnout syndrome ; Zenginleştirme = Enrichment ; İş hayatı = Work life ; İş-aile zenginleşmesi = Work-family enrichment ; İşe bağlılık = Job involvement ; İşe gönülden adanma = Work engagement

Özet:
Türk toplumunda iş ve aile arakesitinin genişletilmiş bir modelini sunarak, iş ve aile rolleri arasındaki zenginleşme ve tükenmenin anlamlı ilişkilerini belirlemeyi amaçlayan çalışmanın örneklemi 388 akademik personelden oluşmaktadır. Çalışmada bir role verilen duygusal tepkimelerin, negatif ya da pozitif olan yapı kimliği ile bütünleştirerek oluşturulan zenginleşme ve tükenmenin, birbirine zıt olan varsayımları inceleme konusu yapılmıştır. Modelde, kaynak, duygu ve bağlanma gibi, çoklu yapıları içeren karmaşık çok adımlı süreçler olarak tükenme ve zenginleşme süreçleri sunulmuştur. Çalışmada, rolden elde edilen kaynaklar ile birlikte bir role bağlanmanın diğer role bağlanma ile bağını kuran hem zenginleşme hem de tükenme süreçleri birlikte incelenmiştir. Ayrıca tekil rol içinde hem zenginleşme hem de tükenme süreçlerinde bağlanmanın aracı rolüne ve de bir role bağlanmanın diğer role bağlanma ile bağ kuran hem zenginleşme hem de tükenme süreçlerinde diğer role verilen önemin biçimleyici rolüne bakılmıştır. İş ve aile rolleriyle ilişkili olan güçlü cinsiyet rol beklentileri yüzünden, bütünsel örneklem çözümlemeleri ardından kadın ve erkek ayrımına giderek, tükenme ve zenginleşme süreçlerinde cinsiyet farklılıkları da incelenmiştir. Bulgular, tekil roller içinde tükenme yaşanmadığı sadece zenginleşmenin var olduğunu gösteriyor. Roller içindeki bu zenginleşme sürecinde, kaynak-bağlanma-duygu ilişkilerinde, role bağlanmanın kısmi aracılık etkiye sahip olduğu görülmektedir. Bulgular ayrıca, roller arasında, hem tükenme hem de zenginleşme süreçlerinin var olduğunu, sadece, yönü aileden işe olan duygu-bağlanma ilişkilerinde işin öneminin düzenleyici rolü bulunduğunu ve hem cinsiyetin hem de ilişkilerin yönünün, kişinin zenginleşme ya da tükenme tecrübe edip etmediğini belirleme de bir mesele olduğunu ve ayrım yarattığını göstermektedir.
Anahtar Kelimeler: İş ve Aile Rolleri, Pozitif Duygular, Negatif Duygular, Stratejik İnsan Kaynakları

Abstract:
The sample of the study, aiming to determine the significant relationships of enrichment and depletion between work and family roles, by presenting an expanded model of the work-family intersection in Turkish society, consists of 388 academic staff. In the study, the contradictory assumptions of enrichment and depletion, which are generated by integrating emotional responses toward a role with a negative or positive structural identity, were investigated. In the model, depletion and enrichment processes are presented as complex multi-phase processes involving multiple constructs such as resource, emotion, and engagement. In the study, along with the resources obtained from the role, both the enrichment and depletion processes that link engagement in role to engagement in another role were examined simultaneously. Moreover, the mediator variable role of engagement in both enrichment and depletion processes within the single role, family or work, and the moderator role of the importance given to the other role in both enrichment and depletion processes, which link engagement in role to engagement in another role, was also examined. In the study, due to strong gender role expectations associated with work and family roles, gender differences in the processes of depletion and enrichment were also examined by distinguishing between male and female samples following holistic sample analysis. The findings indicate that merely enrichment exists, not depletion in singular roles. In this enrichment process within the roles, it is seen that engagement in one role has a partial mediator impact on the resource-engagement-emotion relationships. The findings also suggest that there are processes of both depletion and enrichment among the roles, only that the importance of work has a moderator role in family-to-work emotion-engagement relationships, that both gender and the direction of relationships are the matters of determining whether the person experiences enrichment or depletion, indicating that it generates distinction.                                                    
Key-words: Work and Family Roles, Positive Emotions, Negative Emotions, Strategic Human Resources.