Çölyak hastalığı olan ve olmayan adölesanların besin tüketimleri ve beslenme davranışları: Tanımlayıcı karşılaştırmalı bir çalışma
Food consumption and nutritional behavior of adolescents with and without celiac disease: a descriptive comparative study.
Yazar: EBRU KÖSE
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞE MEYDANLIOĞLU ; PROF. DR. AYGEN YILMAZ
Akdeniz Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Hemşirelik = Nursing
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Beslenme davranışı = Feeding behavior ; Ergenler = Adolescents ; Gastrointestinal hastalıklar = Gastrointestinal diseases ; Glutenler = Glutens ; Gıda tüketimi = Food consumption ; Halk sağlığı = Public health ; Hemşirelik = Nursing ; Çölyak hastalığı = Celiac disease

Özet:
Amaç: Bu çalışmada çölyak hastalığı olan ve olmayan adölesanların besin tüketimlerinin ve beslenme davranışlarının karşılaştırılması amaçlanmıştır. 
Yöntem: Tanımlayıcı karşılaştırmalı tipte olan bu araştırmanın örneklemini, 10-18 yaş grubundaki çölyak hastalığı olan 40 adölesan ile çölyak hastalığı olmayan 40 adölesan oluşturmuştur. Veriler, "Birey Tanılama Formu", "24 Saatlik Besin Tüketim Formu" ve "Besin Tüketim Sıklığı Formu" ile toplanmıştır. Araştırmada besin öğelerinin miktarı Beslenme Bilgi Sistemi Paket Programı ile hesaplanmış, Statistical Package for Social Science 23 programına aktarılarak değerlendirilmiş ve p<0.05 istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. Araştırma için etik onam, kurum izni ve bireylerden bilgilendirilmiş onam alınmıştır. 
Bulgular: Çölyak hastalığı olan ve olmayan adölesanların %55'i erkek ve 10-13 yaş grubunda olup, büyük çoğunluğunun normal kiloda olduğu belirlenmiştir. Çölyak hastalığı olan adölesanların çölyak hastalığı olmayan adölesanlara göre günlük enerji, protein, yağ, sodyum, magnezyum, demir, çinko ile A, B1, B2 ve B6 vitamin tüketimlerinin daha az; karbonhidrat, potasyum, kalsiyum, fosfor ile E ve C vitamin tüketimlerinin daha fazla olduğu belirlenmiştir. Ayrıca çölyak hastalığı olan adölesanların çölyak hastalığı olmayan adölesanlara göre süt ve ürünleri, yumurta, meyve, tahıl ve ekmek tüketim sıklıklarının daha az; sebze, kırmızı et, beyaz et, kurubaklagil, sıvı yağ ve katı yağ tüketim sıklıklarının daha fazla olduğu saptanmıştır. 
Sonuç: Çalışmada çölyak hastalığı olan adölesanların beslenme alışkanlıkları daha olumlu olmasına karşın, fiziksel aktivite düzeyleri ve bazı besin gruplarını tüketim oranları çölyak olmayan adölesanlara göre daha düşük bulunmuştur. Adölesanlara hizmet veren halk sağlığı hemşirelerinin çölyak hastalığı olan adölesanların büyüme ve gelişmelerinin izlenmesi, besin içeriği yüksek doğal glutensiz ürünler konusunda bilgilendirmeleri ve sağlıklı besinlere ulaşmaları konusunda desteklenmeleri önerilebilir. 
Anahtar Kelimeler: çölyak hastalığı, gluten, adölesan, besin, hemşire

Abstract:
Objective: In this study, it was aimed to compare the food consumption and nutritional behaviors of adolescents with and without celiac disease.
Method: The sample of this descriptive comparative study consisted of 40 adolescents aged 10-18 with celiac disease and 40 adolescents without celiac disease. Data were collected with the "Individual Diagnosis Form", "24 Hour Food Consumption Form" and "Food Consumption Frequency Form". In the study, the amount of nutrients was calculated with the Nutrition Information System Package Program, evaluated by transferring them to the Statistical Package for Social Science 23 program, and p<0.05 was considered statistically significant. Ethical consent, institutional permission, and informed consent from individuals were obtained for the study.
Results: It was determined that 55% of adolescents with and without celiac disease were male and in the 10-13 age group, and the majority of them were of normal weight. Adolescents with celiac disease have lower daily energy, protein, fat, sodium, magnesium, iron, zinc, and vitamin A, B1, B2 and B6 vitamins consumption compared to adolescents without celiac disease; It was determined that carbohydrate, potassium, calcium, phosphorus and vitamin E and C consumptions were higher. In addition, adolescents with celiac disease have less frequency of consumption of milk and products, eggs, fruit, cereal and bread compared to healthy adolescents; It was determined that the frequency of consumption of vegetables, red meat, white meat, legumes, oil and solid fat was higher.
Conclusion: In the study, although the nutritional habits of adolescents with celiac disease were more positive, their physical activity levels and consumption rates of some food groups were found to be lower than non-celiac adolescents. It can be suggested that public health nurses serving adolescents should be supported to monitor the growth and development of adolescents with celiac disease, to inform them about natural gluten-free products with high nutritional content, and to reach healthy foods.
Keywords: celiac disease, gluten, adolescent, food, nurse.