Leventhal'in hastalık davranışlarının kendini düzenleyici modeli kapsamında irritabl barsak sendromu (İBS) hastalarının psikolojik sıkıntı ve yaşam kalitesi düzeylerinin incelenmesi
An investigation of psychological distress and quality of life among patients with irritable bowel syndrome in the scope of Leventhal's self-regulatory model of illness behaviors
Yazar: CENNET YASTIBAŞ
Danışman: DOÇ. DR. GÜLAY DİRİK
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Depresyon = Depression ; Hasta psikolojisi = Patient psychology ; Hastalar = Patients ; Kaygı = Anxiety ; Kendini kontrol = Self regulation ; Kişilik özellikleri = Personality traits ; Psikolojik sorunlar = Psychological problems ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Ölçekler = Scales ; İntestinal hastalıklar = Intestinal diseases

Özet:
Bu çalışmanın temel amacı, İrritabl Barsak Sendromu (İBS) hastalarının kişilik özellikleri ile kaygı, depresyon ve yaşam kalitesi düzeyleri arasındaki ilişkiyi Leventhal'in Hastalık Davranışlarının Kendini Düzenleyici Modeli kapsamında incelemektir. Bu bağlamda kişilik özellikleri, hastalık algısı, başa çıkma stratejileri, kaygı, depresyon ve yaşam kalitesi arasındaki ilişki yol analizleri kullanılarak test edilmiştir. Araştırmanın örneklemini 178 İBS hastası oluşturmaktadır. Hastalara Temel Özellikleri Envanteri (TKEÖ), Hastalık Algısı Ölçeği (HAÖ), Başa Çıkma Stratejileri Ölçeği Kısa Formu (BÇSÖKF), Hastane Anksiyete ve Depresyon Ölçeği (HAD) ve İrritabl Barsak Sendromu Yaşam Kalitesi Ölçeği (İBSYKÖ) uygulanmıştır. 
Araştırmanın sonuçları kişilik özellikleri ile psikolojik sıkıntılar ve yaşam kalitesi arasında ilişki olduğunu ve bu ilişkide hastalık algısı ve başa çıkma stratejilerinin aracı etkisinin olduğunu göstermiştir. Kendini Düzenleyici Model kapsamında nörotisizm ile psikolojik sıkıntılar ve yaşam kalitesi arasındaki ilişkide davranışsal uzaklaşma aracılık etmiştir. Nörotisizm ile davranışsal uzaklaşma arasındaki ilişkide hastalık tutarlılığı ve hastalık sonuçlarının aracı etkisi bulunmuştur. Ayrıca, nörotisizm psikolojik sıkıntılar ve yaşam kalitesini psikolojik atıf aracılığı ile etkilemiştir. Dışadönüklük ile depresyon arasında negatif yönde bir ilişki bulunmuştur. Uyumluluk ile yaşam kalitesi arasındaki ilişkide planlama davranışının ve psikolojik atıfın aracılık yaptığı belirlenmiştir. Bu bulgular hem kişilik özelliklerinin hem de psikolojik faktörlerin hastalık sonuçları için önemli değişkenler olduğunu vurgulamıştır.

Abstract:
The main purpose of this study is to investigate the relationships between personality traits, anxiety, depression, and quality of life in terms of Leventhal's Self-Regulatory Model of Illness Behaviors among the Irritable Bowel Syndrome (IBS) patients. The relationship among personality traits, illness perception, coping strategies, anxiety, depression, and quality of life was analyzed through path analysis. The sample of this study was composed of 178 IBS patients. Basic Personality Traits Inventory (BPTI), Illness Perception Questionnaire (IPQ), Brief COPE, Hospital Anxiety and Depression Scale (HADS) and Irritable Bowel Syndrome Quality of Life Scale (IBSQoLS) were carried out with the patients. 
The results of the study showed that there was a relationship among personality traits, psychological distress, and quality of life, and that illness perception and coping strategies had a mediator effect between this relationship. In terms of Self-Regulatory Model, behavioral disengagement mediated the relationship among neuroticism, psychological distress, and quality of life. It was found that illness coherence and illness outcome had mediator effects on the relationship between neuroticism and behavioral disengagement. In addition, neuroticism affected psychological distress and quality of life via psychological attribution. It was found that a negative relationship between extraversion and depression. It was revealed that planning behavior and psychological attribution mediated the relationship between agreeableness and quality of life. These findings emphasize that both personality traits and psychological factors are important variables for illness outcomes.