Serbest nakit akışlarının firma performansı ve finansal başarısızlık üzerindeki etkisinde temsil maliyetlerinin moderatör rolü: BIST100 üzerine bir uygulama
The moderator role of agency costs in the impact of free cash flows on firm performance and financial distress: An application on BIST100
Yazar: BÜŞRA GÖRGEL
Danışman: PROF. DR. İLHAN EGE
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Serbest nakit akışları, vergiler de dahil olmak üzere bütün yükümlülüklerin yerine getirilmesinin ardından arta kalan tutarı ifade etmektedir. Net bugünkü değeri pozitif, getirisi yüksek yatırım projelerinin finanse edilmesi için yöneticilere, ihtiyaç duyulandan daha fazla ve isteğe dayalı şekilde kullanma imkânı sağlayan nakit miktarıdır. Bu teori, serbest nakit akışının artmasının temsil maliyetlerini arttırdığını savunmaktadır.  Ancak yöneticilerin harcama yaparken firma performansında azalmaya yol açacak şekilde davranmamaları önem arz etmektedir. Dolayısıyla finansal yöneticilerin, sağlanılan serbest nakit akışıyla firma performansını ve kârını arttıracak alanlarda faaliyet göstermesi beklenmektedir.  Teorik olarak serbest nakit akışı, temsil maliyetlerinin ortaya çıkmasına neden olan temel etkendir. Bu nedenle serbest nakit akışının artmasıyla birlikte temsil maliyetlerinde de artış yaşanmaktadır. Açıklamalar doğrultusunda çalışmada, serbest nakit akışlarının firma performansı ile finansal başarısızlık üzerinde etkinin olup olmadığının, varsa yönü ve derecesinin belirlenmesi, aynı zamanda yönetici ile pay sahipleri arasındaki temsil maliyetlerinin ise bu ilişki üzerinde moderatör/düzenleyici rolünün olup olmadığının araştırılması amaçlanmıştır. Bu amaca ilişkin belirlenen bağımlı, bağımsız, moderatör değişkenler sırasıyla aktif kârlılık oranı, Tobin-q oranı, serbest nakit akışları ve yönetici ile pay sahipleri arasındaki temsil maliyetleridir. BIST100'de faaliyet gösteren firmaların 2010-2023 verileri kullanılarak değişkenler arasındaki ilişki, panel regresyon analiziyle araştırılmıştır. Çalışmada kapsamında altı farklı regresyon modeli oluşturularak yapılan analizlerden elde edilen bulguların, Jensen (1986) teorisiyle kısmen örtüştüğü, Jensen ve Meckling (1976)'nın geliştirdiği teoriyi ise destekler nitelikte olduğu söylenebilmektedir. Sonuçlar doğrultusunda, serbest nakit akışlarının firma performansı üzerinde farklı etki oluşturduğu ancak finansal başarısızlık oranlarını düşürdüğü belirlenmiştir. Ayrıca birbiriyle ilişkili olduğu düşünülen serbest nakit akışlarıyla yönetici ile pay sahipleri arasındaki temsil maliyetlerinin birlikte hareketinin, firma performansını etkilemediği, diğer taraftan finansal başarısızlık oranlarını düşürdüğü tespit edilmiştir. Sonuçlar değerlendirildiğinde ise, artan serbest nakit akışlarının değer maksimizasyonu amaçlı kullanılması halinde firma performansının artacağı, buna paralel olarak finansal başarının da artacağı dolayısıyla, finansal başarısızlığın azalacağı söylenebilmektedir.

Abstract:
Free cash flows are the amount that remains after all liabilities, including taxes, have been fulfilled. It is the amount of cash that allows managers to use more than needed and on a discretionary basis to finance investment projects with positive net present value and high returns. This theory argues that an increase in free cash flow increases agency costs. However, it is important that managers do not behave in a way that leads to a decrease in firm performance while spending. Therefore, financial managers are expected to operate in areas that will increase firm performance and profits with the free cash flow provided. Theoretically, free cash flow is the main factor that causes the emergence of agency costs. Therefore, as free cash flow increases, agency costs also increase. In line with the explanations, the study aims to determine whether free cash flows have an impact on firm performance and financial failure, and if so, to determine the direction and degree, and also to investigate whether the agency costs between managers and shareholders have a moderating/regulating role on this relationship. The dependent, independent and moderator variables determined for this purpose are return on assets ratio, Tobin-q ratio, free cash flows and representation costs between managers and shareholders, respectively. The relationship between the variables is investigated by panel regression analysis using the 2010-2023 data of the firms operating in BIST100. It can be said that the findings obtained from the analyses conducted by creating six different regression models within the scope of the study are partially consistent with the theory of Jensen (1986) and support the theory developed by Jensen and Meckling (1976). In line with the results, it is determined that free cash flows have a different effect on firm performance but reduce financial distress rates. In addition, free cash flows, which are thought to be related to each other, and the joint movement of agency costs between managers and shareholders do not affect firm performance, but on the other hand, they reduce financial distress rates. When the results are evaluated, it can be said that if increased free cash flows are used for value maximisation purposes, firm performance will increase, financial success will increase in parallel, and thus financial distress will decrease.