Hadis ilminde vefeyât bilgisi ve kaynakları
The knowledge of wafayât and its origins in hadith
Yazar: FEHMİ KURU
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA ERTÜRK
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Hadis Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Din = Religion
Dizin: Hadis = Hadith ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Raviler = Ravis ; Vefat-ı Nebi = Vefat-ı Nebi ; Ölüm = Death ; İslamiyet = Islam

Özet:
Hadis ilminin temel konusu, Hz. Peygamber'in hadislerinin doğruluk değerini araştırmaktır. Bu yüzden hadislerin taşıyıcısı olan râviler, birçok açıdan incelemeye tabi tutulmuştur. Bunlardan biri de râvilerin vefat tarihleridir. Daha geniş anlamıyla vefeyât bilgisidir. Vefeyât bilgisi, isnad sistemi içerisinde genellikle cerh-ta'dîlle değerlendirilen bir alandır. Bu nedenle ricâl kitaplarında râviler; isim, künye, meslek ve milliyetlerinin yanı sıra doğum ve vefat bilgileriyle de tenkit edilmiştir. Öyle ki râvinin vefat tarihini bilmek, rivâyetin muttasıl veya munkatı olarak ayırt edilebilmesinde fayda sağlamaktadır. Zira bazı kimseler falan kimseden rivâyette bulunduğu tarihi, onun ölümünden sonraki bir sene olarak zikrederek tarihsel yanılgıya (!) düşmüşlerdir. Akla gelen ilk anlamı "hadis râvilerinin vefat tarihleri" olan "vefeyât"; zamanla râvilerin vefat yeri, ölüm sebebi, defnedildiği kabristan, doğum yeri, tarihi, rihlelerinin vakitleri ve hocasından semâ vakti gibi daha fazla unsuru ihtiva eder olmuştur. Hatta bu bilgileri bir araya getiren eserlere de "vefeyât" ismi verilmiştir. Vefeyât konusu tarih, tabakât, siyer gibi erken dönem ricâl eserlerinde مات (öldü), تُوفِّيَ (vefat etti), قُتِلَ (öldürüldü), وُلِدَ (doğdu) vb. fiiller ile  سألت عن موت (ölümü hakkında sordum), أيُّ يومٍ مات؟ (hangi gün öldü?) vb. terkîbler kullanılarak ele alınmıştır. Bu durum ise vefeyât kavram ve terkîblerinin tespitini ve klasik kaynaklarda kullanım şekillerini görmeyi gerekli kılmıştır. Hadis ilminde vefeyât diye bir alanın ortaya çıkmasında etkili olan faktörleri belirlemek ve vefeyâtın tarih içerisindeki gelişimini görebilmek için hicrî X. asra kadar telif edilmiş ricâl, tevârîh ve vefeyât kitapları öne çıkan yönleriyle örnekler verilerek tanıtılmalıdır. Böyle yapmak suretiyle vefeyâtın genel ricâl kaynaklarından müstakil bir alana evrildiği zamanın tespiti de hedeflenmektedir.

Abstract:
The main subject of Hadith Science is to research the veracity of the prophet Muhammed's hadiths. For this reason, narrators who are the carriers of the hadith have been investigated mary aspects. One of these ways is narrators' dates of decease. It is the knowledge of wafayât with broader sense. The knowledge of wafayât is a field which evaluated in the methodology of reference (Isnad) with critique of narrator (Jarh and ta'dîl) in general. For this reason, narrators have been criticized by their names, patronymics, occupations, and races as well as their dates of birth and deaths in the books of Rijal. Hence, to be acquainted with narrator's dates of death helps to distinguish whether the narrative is muttasil or munqati'. This is because, some scholars have been mistaken about the date of death due to narratives from someone after his/her death. The uppermost meaning of wafayât is the dates of death of narrators; as time went by, wafayât comprised locations and reasons of death, cemetery that the narrators were buried, birth places, dates of birth, dates of their academic trips (Rihla) and the time they listened hadith from their scholar (Semâ). Moreover, the works that gather these data has been named as wafayât. In the early period of rijâl works such as history, tabaqât, and prophetic biography, the subject of wafayat has been discussed by using such phrases; مات (dead), تُوفِّيَ (passed away), قُتِلَ (killed), وُلِدَ (born) etc. and سألت عن موت (I asked about his death), أيُّ يومٍ مات؟ (when did he die?) etc. So, these statements have been required the determination of wafayat's terms, and phrases and its usage in the classic sources. In order to identify the factors that emerged the wafayât and observe its development in rijâl, history, and wafayât books that came out before hijrî X. century should be examined with their examples from their prominent aspects. In this thesis, we aim to examine the process of becoming a seperate discipline of wafayât which was first included in the science of rijâl, in rijâl books.