Azerbaycan dış politikasında ekonomi-güvenlik ilişkisi
The relationship between economy and security factors in  Azerbaijan foreign policy
Yazar: ARAZ ASLANLI
Danışman: PROF. DR. FIRAT PURTAŞ
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
Bu tezin amacı, Azerbaycan dış  politikasında iki temel faktör olan güvenlik faktörünü (Karabağ sorunu örneğinde) ve ekonomik faktörü (enerji örneğinde), ayrıca onlar arasındaki ilişkiyi incelemektir. Bu doğrultuda önce uluslararası ilişkiler teorilerinin her iki faktöre ilişkin yaklaşımları konusunda bilgi verilecektir. Ardından Azerbaycan dış politikasının tarihi, temel dinamikleri, özellikle 1991 yılında Azerbaycan'ın bağımsızlığına kavuşmasından sonra dış politikanın şekillenme süreci, bu aşamada Azerbaycan'ın karşılaştığı zorluklar, dış politikanın genel çerçevesi, denge politikası çerçevesinde ikili ilişkiler anlatılacaktır. 
Daha sonra uzun süre Azerbaycan dış politikasının iki en önemli konusu olan Ermenistan'ın toprak iddialarından kaynaklanan işgal sorunu ve enerji stratejisi detaylı bir biçimde anlatılacaktır. Karabağ (işgal) sorunu özellikle dış güçlerin bölgeye yönelik emperyalist çıkar ve politikalarından kaynaklanmış, Ermenistan'ın Azerbaycan'a yönelik toprak iddiaları ve işgalci saldırıları şeklinde gelişmiş, Azerbaycan topraklarının yaklaşık 30 yıl Ermenistan işgali altında kalması şeklinde devam etmiştir. 27 Eylül 2020'de başlayan ve Azerbaycan'ın topraklarını Ermenistan işgalinden kurtarmasıyla sona eren 44 günlük savaş sonucunda Karabağ sorunu bitmiş, Azerbaycan ile Ermenistan arasındaki sınır sorunlarının tamamen sona erdirilmesi ve ilişkilerin normale döndürülmesi yönünde girişimler sürmektedir. 
Enerji genel olarak Azerbaycan, özelde ise Karabağ sorununun çözümü açısından fırsat ve riskler oluşturduğu için bu iki konu yakından ilişkilidir. Enerji hem Karabağ sorununun ortaya çıkmasının ve uzun süre çözümsüz kalmasının nedenlerinden birisi olarak hem de Karabağ sorununun çözümüne katkı yapabilecek bir etken olarak değerlendirilmiştir. Özellikle Karabağ sorununun çözümü açısından enerji faktörü birkaç bağlamda rol oyna kapasitesine sahip olmuştur:
a) genel anlamda Azerbaycan'ı diplomatik açından güçlendiren ve Karabağ sorununun çözümü sürecinde kullanılabilecek dış politika aracı olarak;
b) ekonomik zenginlik – askeri açıdan güçlenme faktörü olarak; 
c) barışa katkı yapabilecek bir araç olarak. 
Tez çalışmasının son bölümünde bunların her birisi değerlendirilmeye tabi tutulmuştur.

Abstract:
The aim of this thesis is to examine two main factors in Azerbaijan's foreign policy: the security factor (in the case of Karabakh issue) and the economic factor (in the case of energy), as well as the relationship between them. In this direction, firstly, information will be provided about the approaches of international relations theories in relation to both factors. Then, we will explain the history of Azerbaijan's foreign policy, its basic dynamics, especially the formation process of foreign policy after the independence of Azerbaijan in 1991, the difficulties faced by Azerbaijan at this stage, the general framework of foreign policy, and bilateral relations within the framework of balance policy will be explained. Then, the issue of occupation arising from the territorial claims of Armenia and the energy strategy, which have been the two most important topics of Azerbaijan's foreign policy for a long time will be explained in detail. The issue of Karabakh (occupation) stemmed from the imperialist interests and policies of foreign powers towards the region, developed as Armenia's territorial claims and invading attacks against Azerbaijan, and continued as the territories of Azerbaijan remained under Armenian occupation for about 30 years. As a result of the 44-day war that started on September 27, 2020 and ended with Azerbaijan's liberation of its territories from the occupation of Armenia, the Armenia-Azerbaijan conflict was over, and currently there are external attempts to completely end the border problems between Azerbaijan and Armenia and to normalize their relations. These two factors analyzed here are closely related, as energy creates opportunities and risks for Azerbaijan in general, as well as in terms of the solution of the Karabakh problem in particular. Energy has been evaluated both as one of the reasons for the emergence of the Karabakh problem and its long-term unresolved condition, and as a factor that could contribute to the solution of the Karabakh problem. In particular, the energy factor has had the capacity to play a role in several contexts for the resolution of the Karabakh conflict:
a) In general, as a foreign policy tool that strengthens Azerbaijan diplomatically and that can be used in the resolution of the Karabakh conflict;
b) economic wealth – as a factor of military empowerment;
c) as a tool to contribute to peace.
In the last part of the thesis, each of them has been evaluated.