II. Meşrutiyet Dönemi İslam tarihçiliği (1908-1918)
Islamic historiagraphy during the Second Constitutional Era (1908-1918)
Yazar: MEHMET ÇOG
Danışman: PROF. DR. NESİMİ YAZICI
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2004
Konu: Tarih = History

Özet:
Çog, Mehmet, II. Meşrutiyet Dönemi İslâm Tarihçiliği (1908-1918), Doktora Tezi, Danışman: Prof. Dr. Nesimi Yazıcı, 180 s. II. Meşrutiyet Dönemi Osmanlı Yenileşmesinin son halkası, Cumhuriyet döneminin ise temelini oluşturması nedeniyle Türk tarihinde ayrı bir öneme sahiptir. Adı geçen dönemdeki hemen hemen her türlü siyasi, fikri vb. kurum ve kuruluşun varlığım günümüzde de sürdürdüğünü görmekteyiz. Bu bakımdan meşrutiyet dönemi bir çok yönü ile Cumhuriyet döneminin proto tipi sayılabilir. Osmanlılarda, Arap Tarih yazıcılığının bir devamı olan İslam Tarih yazıcılığı son yıllara kadar klasik şekliyle devam etmiştir. Ancak, II. Meşrutiyet devrinden itibaren her alanda olduğu gibi, İslam Tarih yazıcılığında da bir takım değişme ve gelişmelerin olduğunu görmekteyiz. Artık klasik anlamda tarih yazıcılığı bırakılmış, ilmi usûllere uygun eserler verilmeye başlanmıştır. II. Meşrutiyet dönemi İslam tarihçiliğini etkileyen unsurların başında siyasi ve fikri ortam, Avrupada telif edilen eserler ve tercüme eserler gelmektedir. Bu dönemde İslam Tarihçiliğinde görülen farklılıkların başmda zihniyet değşimi gelmektedir. Herşeyden önce nakilci ve rivayetci anlatım tarzı bırakılmış, olaylar sebep-sonuç ilişkisi içersinde değerlendirilmiştir. Bunun yam sıra Batılı çalışmalara tepki olarak, eserlerin muhtevalarında da bir takım yeni konular gözlenmektedir. Örneğin Garanik olayı, mucizeler, peygamberin evlilikleri tartışılan yeni konular arasındadır. Bunlardan daha önemlisi de peygamber tasavvurunda meydana gelen değişmeler dikkati çekmektedir. Gerek batıcı gerekse İslamcı aydınlar peygamberi aşırı mucize ve hurafe edebiyatından arındırıp, sosyal ve beşeri yönleri ile halka anlatılması taraftarıdırlar.

Abstract:
ABSTRACT ÇO(i, Mehmet, "Islamic Historiography during the Second Constitutional Era (1908-1918)" Ph. D. diss., Advisor: Prof Dr. Nesimi Yazıcı, 180 pp. The Second Constitutional Era has an important place in respect of Turkish History due to the fact that it is an era which both formed the last chain of Ottoman modernization and the foundations of Republican era were laid down. We can see that nearly all kinds of the political, intellectual, administrative etc. establisments and institutions have also survived during the Repuclican era. In this respect, the aforementioned period can be ragarded, in a sense, as the prototype of the Turkish Republic. During the Constitutional Era, as has been in all other fields, some reformations were also made, in the Islamic Historiography which in the time of the Ottomans was some sort of continuation of the Arabic Historiography. Classical Islamic Historiograpy was henceforth left and the works came to he composed according to the scientific methods of historiography. The political situation of the period, the works composed in Europa and translated were among the most important factors which had an influence on the Islamic Historiography of The Second Constitutional Era. One of the main changes seen in the Islamic Historiography was that of in mentality. Above all, the traditionary narration was left and the historical events were taken into consideration within a causality. Furthermore, it has been seen that some new subjects, as a reaction against the western works, were dealt with in the works, such as Gharaniq, miracles, the Prophet Muhammad's marriages etc. Here the most important point was the change seen about the imagination of the Prophet Muhammad It has been realized that both Islamicist and Westernist intellectuals were of the opinion that the human and social aspects of prophet were to he come to the fore purifying from the literature of miracles.