Kırgız efsaneleri üzerinde bir araştırma (İnceleme-metin)
The research on Kyrgyz legends (Research and texts)
Yazar: AYGERİM DIYKANBAYEVA
Danışman: PROF. DR. METİN EKİCİ
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Halk Bilim (Folklor) Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2004
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Edebiyat = Literature ; Efsaneler = Mythologies ; Halk bilimi = Folklore ; Kırgız edebiyatı = Kyrgyz literature ; Kırgızistan = Kyrgyzstan

Özet:
TÜRKÇE ABSTRACT fen fazla 250 sözcük): f TÜBİTAK/TURDOK' un Abstrakt Hazırlama Kılavuzunu kullanınız.') ÖZET Her millet yaşadığı tarihini, inancını hayat tarzım, düşüncesini, acısını ve sevincini halk eserlerine yansıtır. Bu eserlerden en önemlilerden biri de efsanelerdir. Çünkü efsaneler, geçmişle günümüz arasında kültür aktarımım ve kuşaklar arası bağlantı sağlayan, insanın ve onun oluşturduğu kültürel yapının anlaşılmasına katkıda bulunan edebî yaratmalardan ve araçlardan biridir. Tezimizin Giriş bölümünde Kırgızistan hakkında genel bilgi verilmiştir. Bunun dışında Kırgız efsaneleri üzerinde yapılan çalışmaları, vermeye çalıştık. Aynı bölümün devamı olan Araştırma ve İnceleme Yöntemi Hakkında adlı kısımda araştırma esnasında derleme ve metin inceleme çalışmalarımızda yararlandığımız yöntemlerden bahsedilmiştir. I. Bölümde yer alan "Efsane Nedir?" adlı kısımda bazı Türkiye, Rus ve Kırgız bilim adamalarının efsaneyle ilgili görüşleri tartışılmış ve derlenen malzemeden yola çıkarak Kırgız efsanenin yapı, konu, işlev, anlatıcı-dinleyici bakımından ne olduğu ileri sürülmüştür. "Kırgız Efsanelerinin Tasnifi" adlı kısımda ise bazı Türk, Rus ve Kırgız bilim adamlarının efsane tasnifleri verilmiş ve yine malzememize göre yeni tasnif oluşturulmaya çalışılmıştır. Kırgız Efsanelerinin Konulan kısmında derlediğimiz efsanelerin konuları tespit edilmiştir. "Kırgız Efsanelerinin Diğer Türlerle Münasebeti"nde efsane türü diğer türlerle yapı, konu, anlatıcı- dinleyici ve işlev bakımından karşılaştırılmıştır. Çalışmamızın II. Bölümünde Kırgız efsane kahramanlarının fiziksel, psikolojik ve sosyal özellikleri incelenmiş ve Kırgız efsane kahramanlarının fiziki değil daha çok psikolojik özellikleri ön planda olduğu sonucuna varılmıştır. Aynı bölümde yer alan efsanelerinin motifleri tespiti sonucunda Kırgız efsanelerinin diğer türlerden ayrı olarak eğitici ve açıklayıcı görevi üstlendiği anlaşılmıştır. Üçüncü Bölümde ise Kırgız Türkçesiyle Türkiye Türkçesine aktarılmış efsane metinleri verilmiştir. Sonuç Bölümünde ise elde ettiğimiz sonuçlar üzerinde durularak çalışmamızın genel bir değerlendirilmesi yapılmıştır.

Abstract:
İNGİLİZCE ABSTRACT (en fazla 250 sözcük) : ABSTRACT Folk narrations have a great ability to reflect the history, style life, thoughts of a nation. One of the most important genres of such kind of narrations is legend. Because legends help to transfer all cultural expertise of our ancestors to a new generation. In the Introduction were given the general information about Kyrgyzstan, scientific reseaches and works on Kyrgyz legends and the methodology, used during the research. In the first chapter there were given some opinion of Turkish, Russian and Kyrgyz scholars on what legend is. At the same chapter the classification based on materials themselfs was presented. Besides, the main topics of gathered Kyrgyz legends and the connections of legend with other narrations were highlited at this very chapter. In the second chapter of mis work the peculiarities of heroes and motifs of Kyrgyz legends were explored. As the result of this research we can say that the psicological features of legend heroes are dominated than physycal ones. Besides, the exploring of legend motifs showed that educating and explanating functions of legends are prevaled. With this feature legend as a narration is different from other genres of folk literature. In the third chapter there were given original texts of legends and their translation into Turkish. In conclusion the results reached during this research were highlighted.