Kitap tipografisinde okunabilirlik ve görsel kaliteyi etkileyen faktörlerin incelenmesi /
Yazar: SİNAN SÖNMEZ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MEHMET ÇETİN ERDEN
Marmara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Matbaa Eğitimi Ana Bilim Dalı / Matbaa Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2003
Konu: Matbaacılık = Typography

Özet:
Gelişen teknoloji her alanda olduğu gibi dijital elektronik sistemlerine de birçok olanaklar sunmuştur. Ancak her alanda olduğu gibi dijital elektronik sistemlerde de olanaklar bilinçli kullanıldığı takdirde avantaj sağlayacaktır. Bilinçli bir kullanım ile manuel olarak gerçekleştirmenin olanaksız olduğu birçok problem ortadan kaldırılabilinir. Aksi durumda konusu ilginç olan bir kitabın dahi sıkıcı bir hal almasını sağlayabilecektir. Kullanıcının dijital elektronik alanında okunabilirliği ve görsel kalitesi yüksek bir kitabın oluşturulması aşamasında bilmesi gereken verileri bulabileceği bu çalışma ile teknolojik gelişmelerin sağladığı olanaklardan daha bilinçli bir şekilde yararlanacaktır. Bu çalışmanın ilk bölümünü giriş ve amaç oluşturmaktadır. Giriş bölümünde konuya etki eden etmenler ve bunların giderilmesine kısaca değinilmiştir. Bunu takiben çalışmanın amacı belirtilmiştir. Konunun temelini oluşturan kavram ve terminolojilere ikinci bölümde yer verilmiştir. Bu bölüm içinde tipografi, kitap ve okunabilirlik kavramlarına yer verildiği gibi tipografik terminoloji de incelenmiştir. Okunabilirliğe ve görsel kaliteye etki eden faktörler üçüncü bölümde incelenmiştir. Bu inceleme sırasında yazı karakteri, punto ölçüsü, dizgi düzenlemeleri, metin içerisinde vurgu, espas düzeni, baskı kalitesi ve marjin konuları irdelenerek, doğru kullanımlarına yönelik örnekler verilmeye çalışılmıştır. Baskı kalitesi, günümüzde kitap baskılarında genellikle tercih edilen ofset baskı sisteminin verilerine göre irdelenmiştir. Dördüncü bölümde test çalışmalarına yer verilmiştir. Test çalışmalarının anlatımına geçilmeden önce testlerde uygulan kriterler ve deneklerin kişisel bilgileri verilmiştir. Test çalışması sırasıyla blok şekli seçimi, seçilen blok şekline bağlı kalınarak değişik karakterlerin okunabilirlik üzerindeki etkileri, serifli ve serifsiz karakterlerin uzun içerikli metin içersinde kullanımlarının karşılaştırılması ve kağıt renk tonunun okunabilirlik üzerindeki etkisi incelenmiştir. Her test çalışmasının sonunda elde edilen veriler tablo ve grafikler şeklinde verilmiştir. Çalışmanın son bölümünde, tüm elde edilen veriler irdelenerek sonuçlar verilmiştir.

Abstract:
The latest developments in technology has provided many facilities to digital electronic sytems as in many fields. Of course, if these facilities are used properly, then advantages of technology can be seen. Many problems that can not be solved by conventional techniques, can be solved easily by technological techniques. Otherwise, even an interesting book can be made boring. By this study that users can find all the datas in preparing high quality books about digital electronics. Thus, users will benefit from facilities of advanced technology properly. First part of this study contains introduction and purpose. In introduction part, factors that affect the subject and removal of these factors are explained shortly. Then purpose of this study is stated. Concepts and terminologies that form the bases of the subject are given in the second part. Concepts of typography, book and readability are given and also typographical terminolgy is examined. Factors that affect readability and visual quality are investigated in the third part. During the investigation; fonts, size, type style, shade, space, print quality and margins are studied carefully. Examples are given about proper usages of these. Nowadays, According to the data of Offset Printing System, which is usually prefered on book printing, printing quality, has been examined. In the fourth part, test studies are given. Before talking about test studies, criteria that applied to tests and personal informations of trials are given. In the test study, selecting blocks, effects of various fonts on readability, comparison of using italic and non-italic fonts in long texts and effects of paper color on readability are investigated. Datas that are resulted from each test are given in tables and in graphs. At the last part of the study, all datas are examined and results are given.