Prososyal davranışlarda dindarlık ve empatinin rolü
The role of religiosity and empathy on prosocial behaviors
Yazar: ALİ AYTEN
Danışman: PROF. DR. VEYSEL UYSAL
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İlahiyat Ana Bilim Dalı / Din Sosyolojisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Din = Religion ; Psikoloji = Psychology ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Din = Religion ; Din sosyolojisi = Religious sociology ; Dindarlık = Religiousness ; Dini davranışlar = Religious conducts ; Empati = Empathy ; Prososyal davranış = Prosocial behaviour ; Yardım etme davranışı = Helping behavior tendency

Özet:
Dindarlık, empati ve yardım etme olgularını konu edinen bu araştırmada, bireylerin dini tutum ve davranışlarının empatik ve yardım etme eğilimlerindeki rolü incelenmiş, empatik eğilimin yardım etme yönelimine nasıl ve ne şekilde katkısının olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca cinsiyet, yaş, eğitim durumu, medeni durum, sosyo-ekonomik durum, meslek gibi sosyo-demografik niteliklerle dindarlık, empati ve yardım etme eğilimi arasındaki ilişkiler irdelenmiştir. Batı'da teorik ve emprik düzeyde pek çok araştırmada ele alınan dindarlık-empati-yardım etme ilişkisi, bu araştırmada, Türkiye'nin yedi bölgesi ve otuz iki ilinden 911 kişilik araştırma grubu üzerinde gerçekleştirilen amprik uygulamayla ele alınmıştır. Araştırmada ansal ve ilişkisel tarama modeli ve anket tekniğinden yararlanılmıştır. Uygulamada, ?Yardım Etme Eğilimi Ölçeği?, ?Empatik Eğilim Ölçeği? ve ?Dindarlık Ölçeği? kullanılmıştır. Veriler SPSS paket programı yardımıyla bilgisayara aktarılmış ve değerlendirilmiştir. Bulguların değerlendirilmesinde, faktör ve iç tutarlılık, t-test, ANOVA, Pearson Korelasyon ve Çoklu Regresyon analiz teknikleri kullanılmıştır.Araştırma bulgularına göre, dindarlık ile empatik ve yardım etme eğilimleri arasında güçlü ve olumlu ilişki ve etkileşim olduğu tespit edilmiştir. Dindarlığın gerek empatik eğilimde gerekse yardım etmede olumlu katkısının olduğu bulgulanmıştır. Ayrıca dindarlığın başkalarına yardım etmede diğergam motivasyon sağladığı, bireylerin karşılıksız/koşulsuz yardım etmelerinde etkili olabildiği anlaşılmıştır. Araştırmada Batson'un empati-diğergamlık teorisini doğrular nitelikte, empatik eğilimin bireylerin başkalarına yardım etmesinde diğergam motivasyon sağladığı tespit edilmiştir. Ayrıca özelde örneklemin genelde ise Türk halkının başkalarına yardım etme eğiliminde olduğu, hayır kurumlarına yardım eğiliminin yüksek, yardım etmede yardımın külfetinin kime yapıldığından daha önemli olduğu, kadın ve erkeklerin, cinsiyet rollerine uygun yardımlara yöneldiği, kentlerle kırsal kesimler arasında yardımlaşmanın yoğunluğundan ziyade formlarında farklılığın bulunduğu, ekonomik durumun yardımlaşmayı artırıcı olumlu katkısının olmadığı, ekonomik durumu zayıf olanların daha iyi empati kurabildiği bulgulanmıştır.

Abstract:
This research that contains phenomena as prosocial behavior (helping behavior), empathy and religiosity has been carried out for determining relationship and encounter between prosocial orientation, empathic inclination and religiosity. In this context role of religious attitudes and behaviors on helping behaviors and empathic inclination was examined.Moreover, relations between socio-demographic features of Subjects (gender, age, place, social-economic status, profession and marital status etc.), and helping orientation and empathic inclination on the one hand, Religiosity on the other hand have been researched.The sample of this study consisted of 461 male and 450 female from different region (from 32 different cities) of Turkey. In this research, survey method and questionnaire technique was used. ?Religiosity Scale? and ?Scale of Empathic Orientation? and Helping Orientation Questionnaire? was performed to Subjects. The data obtained through the measures were analyzed by a statistical program called SPSS. In the evaluation of data analysis of factor and reliability and t-test and Pearson correlation and multiple regression was used.The findings of this study indicated that there is an important and forceful relationship religiosity-helping orientation and religiosity empathic inclination. According to the multiple regression analysis results, ?religious effect and faith? factor have a considerable effect on empathic and helping orientations. Namely, when level of religiosity increases, the level of empathic and helping orientations increases as well. Moreover, the findings indicated that religiosity and empathic orientation provided altruistic motivation to helping behaviors.