Hematopoetik kök hücre transplantasyonu uygulanan bireylerde sağlıklı yaşam biçimi davranışları ve yaşam kalitesinin incelenmesi
Investigation of healthy living behaviors and quality of life in individuals with hematopoietic stem cell transplantation
Yazar: SEVDA ÖZGE KURT
Danışman: PROF. DR. NERİMAN ZENGİN
Haliç Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hematoloji = Hematology ; Hemşirelik = Nursing ; Onkoloji = Oncology
Dizin: Hematopoetik kök hücre transplantasyonu = Hematopoietic stem cell transplantation ; Hematopoetik kök hücreler = Hematopoietic stem cells ; Kök hücreler = Stem cells ; Sağlıklı yaşam = Healthy life ; Sağlığın geliştirilmesi = Health promotion ; Yazılım kalitesi = Software quality ; Yaşam tarzı = Life style ; Ölçekler = Scales

Özet:
Araştırma hematopoetik kök hücre transplantasyonu uygulanan bireylerde altı ay ve sonrasında sağlıklı yaşam biçimi davranışları ve yaşam kalitesini incelemek amacı ile tanımlayıcı bir çalışma olarak gerçekleştirildi.
Araştırmanın evrenini bir üniversite hastanesinde altı ay ve daha uzun süre önce hematopoetik kök hücre transplantasyonu olan yetişkin bireyler oluşturdu. Araştırmanın örneklemini olasılıksız örnekleme yöntemlerinden gelişigüzel örnekleme yöntemiyle araştırmaya dahil olan 76 olgu oluşturdu. Veriler; Hasta Bilgi Formu, Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği –II, SF-36 Yaşam Kalitesi Ölçeği ve FACT-BMT ölçeği ile toplandı. Verilerin değerlendirilmesinde tanımlayıcı istatistiksel analizler, bağımsız gruplar t testi, Mann-Whitney U testi, Kruskal-Wallis testi ve Spearman korelasyon analizi ile gerçekleştirildi. İstatistiksel anlamlılık p<0.05 olarak kabul edildi.
Yaş ortalaması 42,99±13,72 yıl olan olguların, %57,9'unu erkeklerin oluşturduğu, %67,1'inin evli olduğu, %44,7'sinin otolog nakil, %51,3'ünün allojenik nakil olduğu, %89,5'inin bir kez hematopoetik kök hücre transplantasyonu olduğu, kök hücre nakli sonrası %40,8'inde komplikasyon geliştiği saptandı. Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği-II, SF-36 Yaşam Kalitesi Ölçeği Fiziksel, Mental Komponent ve FACT-BMT ölçeği toplam puan ortalamaları sırasıyla 134,34±19,81, 49,54±23,27, 52,95±21,31 ve 98.56±23,02 olarak bulundu. Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği-II puan ortalamasında eğitim durumu ve radyoterapi tedavisi alma durumuna göre istatistiksel anlamlı farklılık saptandı (P<0,05). SF-36 Fiziksel Komponent puan ortalamasının, çalışma durumu, radyoterapi tedavisi alma, komplikasyon gelişme, taburculuk sonrası tekrar hastaneye yatma durumuna göre istatistiksel anlamlı farklılık gösterdiği belirlendi (p<0,05). SF-36 Mental Komponent puan ortalamasının çalışma ve hematopoetik kök hücre transplantasyonu sonrası aşılarını düzenli yaptırma durumuna göre istatistiksel anlamlı farklılık gösterdiği saptandı (p<0,05). Transplantasyon sonrası komplikasyon gelişme durumuna göre FACT-BMT puanları arasında istatistiksel anlamlı farklılık saptandı (p<0,05). Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği–II puan ortalaması ile SF-36 Fiziksel Komponent puan ortalaması (r=0,273 p<0,017) ve FACT-BMT toplam puan ortalaması arasında (r= 0,385 p<0.001) zayıf düzeyde anlamlı ilişki saptandı.
Araştırmanın sonucunda hematopoetik kök hücre transplantasyonu sonrası geç dönemde olguların sağlıklı yaşam biçimi davranışlarının ve yaşam kalitesinin orta düzeyde olduğu belirlendi. Eğitim düzeyi yüksek olanların ve radyoterapi tedavisi almayanların sağlıklı yaşam biçimi davranışlarının anlamlı olarak daha iyi olduğu saptandı. Çalışan hastaların, radyoterapi tedavisi almayanların, komplikasyon gelişmeyenlerin, taburcu olduktan sonra tekrar hastaneye yatmayanların yaşam kalitesinin fiziksel alanında anlamlı olarak daha iyi olduğu belirlendi. Komplikasyon gelişmeyen ve aşılarını düzenli yaptıran hastaların yaşam kalitesinin mental alanında daha iyi olduğu saptandı. Yaşam kalitesinin fiziksel alanındaki değişimin %7'sinin, kansere özgü yaşam kalitesindeki değişimin %15'inin sağlıklı yaşam biçimi davranışları ile açıklandığı saptandı.
Anahtar Kelimeler: Kök Hücre Nakli, Hematopoetik, Yaşam Kalitesi, Sağlığı Geliştirme, Transplantasyon Hemşireliği.

Abstract:
The study was carried out as a descriptive work to analyze healthy life behaviors and quality of life in individuals with hematopoietic stem cell transplantation in 6 months and later.
The scope of the study consisted of adults who had hematopoietic stem cell transplantation six or more months ago in a university hospital. The sample of the study consisted of 76 cases who included in the study that is carried out via the random sampling method. The data were collected through Information Form, Healthy Lifestyle Behaviors Scale –II, SF-36 Quality of Life Scale and FACT-BMT scale. The evaluation of the data has been done through descriptive statistical analyzes, independent groups t-test, Mann-Whitney U tests, Kruskal-Wallis test and Spearman correlation analysis. Statistical relevance has been accepted as p<0.05
The cases consisting the average age of 42.99±13.72 years including 57.9% of men, 67.1% of married, 44.7% of having autologous transplantation, 51.3% of having allogeneic transplantation, have been determined that 89.5% of them have one hematopoietic stem cell transplantation, and 40.8% of them has developed complications after stem cell transplantation. It has been found as ±19.81.49.54±23.27, 52.95±21.31 and 98.56±23.02. A statistically significant difference has been obtained in the Healthy Lifestyle Behaviors Scale-II total score according to education status and radiotherapy treatment status. (P<0.05). It has been determined that SF-36 Physical Component score showed a statistically significant difference according to working status, receiving radiotherapy treatment, developing complications, and re- hospitalization after discharge (p<0.05). It has been confirmed that the SF-36 Mental Component score showed a statistically significant difference according to the working status and having regular vaccinations after hematopoietic stem cell transplantation (p<0.05). A statistically significant difference has been found between the FACT-BMT scores according to the post-transplant complication development status (p<0.05). There were weak correlations between The Healthy Lifestyle Behaviors Scale-II total score and the SF-36 Physical Component score (r=0.273 p<0.017) and FACT- BMT total score (r= 0.385 p<0.001).
As a result of this study, it has been confirmed that the healthy lifestyle behaviors and quality of the life of the patients in the late/post period after hematopoietic stem cell transplantation were moderate. It has been determined that healthy lifestyle behaviors of those with higher education levels and those who did not receive radiotherapy treatment were significantly better. It was determined that the physical quality of life of the patients who were working, didn`t receive radiotherapy, did not develop complications, and were not experienced rehospitalization, were significantly better. It was determined that the mental quality of life of those who did not have complications and who had their vaccinations regularly was better. It was determined that healthy lifestyle behaviors accounted for 7% of the explained variance in the physical quality of life and 15% of the variance in the cancer spesific quality of life .
Keywords: Stem Cell Transplantation, Hematopoietic, Quality of Life, Health Promotion, Transplantation Nursing.