Bir üniversite tıp ve hemşirelik fakültesi son sınıf öğrencilerinin aşılanma durumlarının ve etkileyen etmenlerin değerlendirilmesi
Evaluation of vaccination status and affecting factors of final students in A university faculty of medicine and nursing
Yazar: ÖZGE ŞİMŞEK SEKRETER
Danışman: PROF. DR. ŞERİFE REYHAN UÇKU
Dokuz Eylül Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Aşı tereddüdü = Vaccine hesitation ; Aşılama = Vaccination ; Aşılar = Vaccines ; COVID 19 aşıları = COVID 19  vaccines ; Rubella aşısı = Rubella vaccine ; Sağlık personeli = Health personnel ; Viral aşılar = Viral vaccines ; Öğrenciler-hemşirelik = Students-nursing ; Öğrenciler-tıp öncesi = Students-premedical ; Üniversite öğrencileri = University students

Özet:
AMAÇ: Çalışmanın amacı Dokuz Eylül Üniversitesi (DEÜ) tıp ve hemşirelik fakültesi son sınıf öğrencilerinde, sağlık personeline önerilen aşıların yaptırılma durumunu ve aşı yaptırmayı etkileyen etmenleri değerlendirmektir.
GEREÇ VE YÖNTEM: Tanımlayıcı ve kesitsel tipte olan bu araştırmanın evrenini DEÜ Tıp ve Hemşirelik fakültelerinde 2021-2022 eğitim öğretim yılında öğrenim gören 578 öğrenci oluşturmuştur. Örnek büyüklüğü bilinmeyen evrende %95 güven düzeyinde %15.3 prevalans, %3.5 hata payı ve desen etkisi 1 alınarak 407 olarak hesaplanmıştır. Örneklem seçilmemiş olup evrenin tamamına ulaşılması hedeflenmiştir. Araştırmanın verileri araştırmacı tarafından ders ya da staj birimlerine gidilerek toplanmıştır. Bağımlı değişkenler öğrencilerin influenza, hepatit B, kızamık-kızamıkçık-kabakulak (KKK), tetanoz, suçiçeği, hepatit A ve COVID-19 ile tam aşılı olma durumudur. Araştırmanın bağımsız değişkenleri öğrenci ve ailesi ile ilgili sosyo-demografik özellikler, sağlık durumu ve sağlık davranışı özellikleri, aşı bilgi kaynakları ve eğitim durumları ile bulaşıcı hastalıkların mesleksel risk algısı ile ilgili özelliklerdir. Veri analizinde SPSS 24.0 programı kullanılmıştır. Tanımlayıcı bulgular, sayı, yüzde, ortalama (standart sapma), ortanca (en düşük-en yüksek değer) ile sunulmuştur. Tek değişkenli analiz olarak ki-kare, gerekli olan yerlerde Fisher'in kesin testi ve eğimde ki-kare yapılmıştır. Çok değişkenli analiz olarak lojistik regresyon analizi kullanılmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 kabul edilmiştir.  
BULGULAR: Çalışmada 495 (ulaşma oranı: %85.6) kişiye ulaşılmıştır. Araştırma grubunun yarısından fazlasını tıp fakültesi öğrencileri oluşmaktadır; %56.6'sı kadın ve yaş ortalaması 24.1±1.9'dur. Üniversite mezunu olan ebeveyn oranı tıp fakültesi öğrencilerinde daha yüksek iken, okuma yazma bilmeyen ebeveyn oranı hemşirelik fakültesi öğrencilerinde daha yüksektir. Öğrencilerin %61.2'ünün hanede yaşayan kişi sayısı dört ve altında iken, %39.5'inin aşı karnesi mevcuttur. Tıp fakültesi öğrencilerinde aşılar ile ilgili eğitim alma oranları daha fazladır. Öğrencilerin %30.5'i hepatit A, %56.3'ü hepatit B, %56.0'ı tetanoz-difteri, %35.2'si KKK, %21.5'i suçiçeği, %4.9'u influenza ve %50.4'ü COVID-19 ile tam aşılıdır. Tam aşılı olmayı etkileyen etmenler aşıdan aşıya farklılık göstermektedir. Genel olarak en sık kadın olma, aşı karnesinin var olması, hanede yaşayan kişi sayısının dört ve altında olması, anne öğrenim durumu ortaokul ve üzeri olması tam aşılı olmayı arttırmaktadır. Tıp fakültesi öğrencilerinde anne öğrenim durumunun ortaokul ve üzeri olması ve aşı karnesinin var olması; hemşirelik fakültesi öğrencilerinde aşı karnesinin var olması tam aşılı olmayı arttıran en sık etmenlerdir. 
SONUÇ: Tıp ve hemşirelik fakültesi öğrencilerinde aşıları yaptırma oranları genel olarak beklenenin altında kalmıştır. Aşı olmayı etkileyen etmenler aşılarda farklılık göstermektedir. Özellikle sağlık hizmeti sunumunda ön safta yer alan iki meslek grubunun, öğrencilik yıllarında sağlık çalışanlarına önerilen aşıları yaptırmaları önemlidir. Fakülte eğitimi sırasında bu farkındalığın kazandırılması ve öğrencilerin belirli bir sistematik içerisinde aşı olmalarının sağlanması gerekmektedir. Sağlık çalışanlarının bağışıklık durumlarının takibi için sürveyans ağının kurulmasına ihtiyaç vardır. 
ANAHTAR KELİMELER: Aşılanma, sağlık çalışanı aşılamaları, tıp fakültesi öğrencileri, hemşirelik fakültesi öğrencileri, aşı uyumu

Abstract:
Aim: The aim of the study is to evaluate the status of vaccinations recommended to healthcare personnel and the factors affecting vaccination among senior students of Dokuz Eylül University (DEU) Faculty of Medicine and Nursing.
Materials and Methods: The population of this descriptive and cross-sectional study consisted of 578 students studying at DEU Faculty of Medicine and Nursing in the 2021-2022 academic year. The sample size was calculated as 407 with unknown population size, prevalence of 15.3%, 95% confidence level, absolute precision of 3.5% and a design effect of 1. The sample was not selected and it was aimed to reach the entire population. The data of the research were collected by the researcher by visiting the class or internship areas. Dependent variables are students' full vaccinated status against influenza, hepatitis B, Measles- Mumps-Rubella (MMR), tetanus, chickenpox, hepatitis A and COVID-19. The independent variables of the study are socio-demographic characteristics of the student and his/her family, health status and health behavior characteristics, vaccine information sources and vaccination information status, and the characteristics related to the occupational risk perception of infectious diseases. SPSS 24.0 program was used in data analysis. Descriptive findings are presented as numbers, percentages, mean (standard deviation), median (lowest-highest value). As univariate analysis, Chi-square, Fisher's exact test where necessary, and chi-square for trend were used. Logistic Regression Analysis was used as multivariate analysis. Statistical significance level was accepted as p<0.05.
Results: In the study, 495 (coverage: 85.6%) participants were reached. More than half of the research group consisted of medical school students; 56.6% were female and the mean age was 24.1±1.9. While the rate of parents who are university graduates is higher in medical school students, the rate of illiterate parents is higher in nursing faculty students. While 61.2% of the students have four or less people living in the household, 39.5% have a vaccination report card. The rates of receiving education about with vaccines is higher among medical faculty students. The percentage of fully vaccinated students were found as: 30.5% for hepatitis A, 56.3% for hepatitis B, 56.0% for tetanus-diphtheria, 35.2% for MMR, 21.5% for chickenpox, 4.9% for influenza and 50.4% for COVID-19. The factors affecting being fully vaccinated differer from vaccine to vaccine. In general, being the most common woman, having a vaccination card, having four or less people living in the household, and having a mother's education level of secondary school and above increase the rates of being fully vaccinated. In medical school students, the mother education level is secondary school and above and the existence of a vaccination card; The having a vaccination card in nursing faculty students is the most common factor that increases full vaccination.
Conclusion: The rate of getting vaccinated among medical and nursing faculty students was generally lower than expected. Factors affecting vaccination status differed between vaccines. It is important that the two occupational groups, which are at the forefront in the provision of health services, get the recommended vaccinations for health workers during their teaching years. It is necessary to raise this awareness during the undergraduate education and to ensure that the students are vaccinated in a systematic way. There is a need to establish a surveillance network to monitor the immune status of healthcare workers.
Keywords: Vaccination, healthcare worker vaccinations, medical faculty students, nursing faculty students, vaccination compliance