Türkiye'de yetiştirilen muz klonlarında morfolojik ve moleküler karakterizasyon
Morphological and molecular characterization of some important banana clones in Turkey
Yazar: FİLİZ BAYSAL
Danışman: PROF. DR. SEZAİ ERCİŞLİ
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Biyoteknoloji = Biotechnology
Dizin: Madde = Matter

Özet:
Ülkemizde yetiştirilen bazı önemli muz klonlarında gerçekleştirilen morfolojik ve moleküler karakterizasyon çalışmasında bitki materyali olarak, Musa paradisiaca sapientum'a ait Erdemli Yerli klonu, Musa acuminata ve Musa balbisiana'nın melezlenmesiyle ortaya çıktığı düşünülen Grand Nain, Dwarf Cavendish ve Azman klonları kullanılmıştır. Morfolojik karakterizasyon, UPOV kriterlerine göre yapılmıştır. Klonlar arasında en yüksek gövde boyu Erdemli Yerli (327 cm) klonunda, en kısa gövde boyu ise Dwarf Cavendish (260cm) klonunda belirlenmiştir. Hasat olgunluğuna erişmiş hevenkler ilk tarağın 5 cm yukarısından kesilerek ölçümleri yapılmış ve en yüksek hevenk ağırlığına Grand Nain (36,40 kg), en düşük hevenk ağırlığına ise Erdemli Yerli (9.00 kg) klonunun sahip olduğu bulunmuştur. Klonlar arasında en büyük parmak uzunluğu 19.50 cm ile Grand Nain klonunda ölçülmüş ve Grand Nain'i sırasıyla Azman (18,88 cm), Dwarf Cavendish (17,31 cm) ve Erdemli Yerli (15,47 cm) klonları takip etmiştir. Klonlarda tarak sayısı en fazla 12 adet ile Grand Nain muz klonuna ait iken, en düşük tarak sayısı 9 adet ile Erdemli Yerli klonunda belirlenmiştir. Morfolojik veriler kullanılarak oluşturulan soyağacında klonların 2 gruba ayrıldığı görülmüştür. Soyağacında Erdemli Yerli klonu diğerlerinden kesin olarak farklılaşmıştır. Grand Nain ve Dwarf Cavendish birbirine en yakın klonlar olarak belirlenmiştir.48 adet primer kombinasyonunun kullanıldığı SRAP tekniğinde toplam 272 adet bant elde edilmiş, bunların 154 adedi polimorfik bulunmuştur. Primer başına düşen toplam ve polimorfik bant sayısı 0 ile 11 arasında değişim göstermiştir. Çalışmada kullanılan 48 adet SRAP primer kombinasyonunun polimorfizm oranı %56,61 olarak bulunmuştur. SRAP verileri ile oluşturulan soyağacında en yüksek benzerlik oranı 0,882 ile Grand Nain ve Dwarf Cavendish klonları arasında bulunmuştur. Bunu Azman ve Grand Nain (0,863) ile Azman ve Dwarf Cavendish (0,816) klonları izlemiştir. En düşük benzerlik ise 0,367 ile Erdemli Yerli ve Dwarf Cavendish arasında ortaya çıkmıştır. RAPD analizinde 24 adet primer kullanılmış ve toplam 194 adet bant elde edilmiş, bunların 142 adedi de polimorfik bulunmuştur. Primer başına düşen toplam ve polimorfik bant sayısı 0 ile 14 arasında değişim göstermiştir. Çalışmada kullanılan 24 adet RAPD primerinin polimorfizm oranı %73,19 olarak bulunmuştur. RAPD verileri ile elde edilen soyağacında Erdemli Yerli muz klonu diğerlerinden kesin olarak ayrılmıştır. Çalışma sonucunda, muz klonları arasındaki varyasyonun hem morfolojik gözlemlerle, hem de moleküler çalışmalarda kullanılan SRAP ve RAPD teknikleriyle saptanabileceği sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
Some important banana clones such as Erdemli Yerli belongs to Musa paradisiaca sapientum and Grand Nain, Dwarf Cavendish and Azman are supposed to belongs to hybrids of Musa acuminata and Musa balbisiana were used as material and evaluated by morphological and molecular ways. UPOV criteria was used to determine morphological characteristics of clones. The highest stem height was obtained from Erdemli Yerli (327 cm) while the lowest was observed in Dwarf Cavendish (260 cm). Banana bunches that reached maturity stage were cut 5 cm above hand and the highest bunch weight were determined in Grand Nain (36,40 kg) while the lowest bunch weight was obtained from Erdemli Yerli (9.00 kg). The biggest finger length was obtained as 19,50 cm in Grand Nain and followed by Azman (18.88 cm), Dwarf Cavendish (17,31 cm) and Erdemli Yerli (15,47 cm), respectively. Among clones, the highest number of fingers was seen in Grand Nain (12) whereas the lowest fingers number was determined as 9 in Erdemli Yerli. Dendrogram obtained from morphological data divided clones 2 seperate branch. The clone formed one main branch and the rest of clones formed second main branch. Grand Nain and Dwarf Cavendish were the closest clones among them.A total of 272 bands, 154 out of them was polymorphics, were obtained from SRAP analysis by using 48 primers. The number of polymorphic bands per primer varied from 0 to 10. The mean polymorphism ratio was 56,61 %in 48 SRAP primers. Matrix obtained by using SRAP data showed that the highest similarity were between Grand Nain and Dwarf Cavendish with 0.882 similarity ratio and followed by Azman and Grand Nain (0,863) and Azman and Dwarf Cavendish (0,816), respectively. The lowest genetic similarity were obtained from Erdemli Yerli-Dwarf Cavendish (0,367). In RAPD methods, a total 24 primer were used and a total 194 bands, 142 out of them were polymorphic, were obtained. The number of polymorphic bands per primer ranged from 0 to 14. The polymorphism ratio was 73,19 %in RAPD analysis by using 24 RAPD primers. In dendrogram obtained RAPD data Erdemli Yerli clone was differentiated from the others. As a result, it is found that the variation among four banana clones found in Turkey can be determined by using both morphological and molecular (SRAP and RAPD) methods.