İlk fıkhî tefsir ve müellifi Mukâtil b. Süleyman /
Yazar: MUSTAFA DEMİR
Danışman: DOÇ. DR. HASAN KESKİN
Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Din = Religion
Dizin: Ahkam = Provisions ; Mukatil bin Süleyman = Mukatil bin Süleyman ; Müfessirler = Commentators ; Tefsir = Commentary ; İslam hukuku = Islamic law ; İslamiyet = Islam

Özet:
Mukâtil b. Süleyman hakkında tabakât ve biyoğrafi kitaplarında yer alan rivayetlerden anlıyoruz ki; gerek hayattayken gerekse ölümünden sonra isminden çok bahsedilen, ehli ilim arasında saygın yeri olan, yaşadığı hicri ikinci asrın tartışılmaz tefsir otoritelerindendir. Onun ?Tefsiru'l-Hamse Mieti Âyetin-Mine'l-Kur'ân? adlı eseri fıkıh ağırlıklı tefsir hareketine öncülük etmiştir. Bu eser ilk tedvin edilen fıkhî tefsirdir. Tezimizin konusu olan bu eserin incelenmesi, fıkhî tefsirlerin günümüze kadar geçirdiği gelişme sürecine katkısı olacaktır. Her ne kadar Mukâtil, zamanında haberlerin nakli hususunda uyulan yola aykırı bir yol takip etmişse de, onun meydana getirdiği bu eser, zamanındaki tefsir kitaplarının bir hülasası olması bakımından ehemmiyeti haizdir.Müfessirimiz, ahkâm âyetlerini açıklarken, âyeti âyetle, Hz. Peygamber'in sünnetiyle, sahabe ve tabiin kavilleriyle açıklamakta, âyet aralarına girerek yapmış olduğu kısa izahlardan başka, ahkâm âyetlerini, ihtiva ettiği hükümle ilgili olarak ihtilaflara temas etmeden kendi şahsi görüşünü belirtmektedir. Kıraat farklılıklarının ahkâm âyetlerinin anlaşılmasında mühim rol oynadığını belirtmekte, yine âyetlerin açıklanmasında sebeb-i nuzûl ve nesh meselelerinden faydalanmak suretiyle açıklamalar yapmaktadır.Mukâtil, birçok siyasî ve itikadî mezheplerin kaynaştığı bir ortamda doğmuş ve tahsilini orada tamamlamıştır. Bu sebeple o devrin siyasî ve itidakî fikirlerinden hiç etkilenmemiş olması mümkün değildir. Fakat çalışmamızda verdiğimiz örneklerde de görüleceği üzere onun eserlerinde, hakkında iddia edilen mezheplerin görüşlerini te'yid edecek herhangi bir açıklama bulunmamaktadır. Aslında o dönemde yaşamış kişiler hakkındaki değerlendirmelerin, dönemin fikrî ve siyasî durumundan kaynaklandığı da söylenebilir.Anahtar Sözcükler: Mukâtil, Tefsir, Fıkhî Tefsir, Ahkâm,

Abstract:
It is understood from the accounts in Muslim scholars? career and biography resources that Mukatil b. Süleyman was definitely one of the masters of Koran interpretation during the hijri second century in which he lived. Both when he was alive and after his death, his name was mentioned a lot; and he had a respectable position among the knowledgeable Muslim scholars. His work named ?Tefsiru?l-Hamse Mieti Âyetin-Mine?l-Kur?ân? led to fiqh-based interpretation of Koran. This work was the first compiled fiqh-based interpretation of Koran. The analysis of this work will contribute to the development process of fiqh-based interpretations up to now. No matter how Mukatil followed a way that is against the acceptable way on transferring messages, this work of him is vital in that it is the summary of those interpretation books written in its time.When he was explaining the judgement verses of Koran, our interpreter followed a specific way. He first explained the verses with the help of other verses; he then applied to the last prophet Hz. Muhammad?s statements and behaviours. The next step was to study the views of the last prophet?s friends and of the generation coming after them. When he interpreted the verses, he added some short explanations between the verses. What he did was to make his own interpretation of the verses, not to express different opinions related to judgement verses. It was stated by him that differences in reading the Koran played a key role in comprehending the judgement verses. For the interpretation of the verses, he studied the events that caused the verses to come out; and he examined both the invalid verses and the verses that replaced those invalid ones.Mukatil was born in an environment in which a number of political and belief-related sects were in a close combination; and he completed his education in such an environment. Therefore, it was impossible for him not to be affected by the political and belief-related ideas of the period. However, as it can be understood from the examples in the present study, in his works there is no explanation confirming the views of those sects to which he was claimed to belong. In fact, it can be said that commentaries on the people who lived in that period were based on the political and ideological conditions of the period.Key words: Mukatil, Interpretation of Koran, Fiqh-based interpretation of Koran, Judgement