İbn Sînâ felsefesinde metafizik bir mesele olarak tanım teorisi
Avicenna's theory of definition from a metaphysical perspective
Yazar: SAİME HIZIR
Danışman: PROF. DR. ÖMER TÜRKER
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Felsefesi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Mahiyet = Essence ; Metafizik = Metaphysical ; Tanım = Definition ; İbn Sina = Ibn Sina ; İdea = Idea ; İslam felsefesi = Islamic philosophy

Özet:
Bu çalışma İbn Sînâ'nın felsefi sisteminde tanımın ontolojik nesnesini belirlemeyi amaçlamaktadır. İbn Sînâ, klasik özcü tanım teorisinin kurucuları olan Platon ve Aristoteles ile tanım teorisinde üç ilkede mutâbıktır. Bunlar, a) tanımın nesnesinin bir şeyi o şey yapan öz/mahiyet olması, b) tanımın tümel bir ifade olması ve c) tanımın tekiller hakkında olmamasıdır. Buna karşın, tanımın nesnesi olarak mahiyetin ontolojik olarak neye karşılık geldiği hususunda seleflerinden ayrılmaktadır. Tanımın ontolojik nesnesinin ne olduğu felsefe tarihi boyunca formların aşkınlık ve içkinlik problemi ile tümeller problemi bağlamında tartışılmıştır. Buna göre genellikle Platon'da tanımın nesnesinin aşkın idealar, Aristoteles'te tümel suret, İskender'de ortak doğa ve Yeni Platoncular'da ideanın gölgesi olduğu düşünülmektedir. İbn Sînâ ise felsefesinin özgün ilkeleri olan zorunlu-mümkün ve varlık-mahiyet ayrımları bağlamında bir tanımın nesnesi araştırması yapmıştır. Ulaştığı sonuç, tanımın ancak mümkün mevcutlar için geçerli olup nesnesinin bütün varlık katmanlarından bağımsız itibara alınabilen kendinde mahiyetler olduğudur. İbn Sînâ'nın tanımın nesnesini mevcut olan mahiyetin aksine kendinde mahiyet olarak belirginleştirmesi, ona seleflerinden intikal eden tümeller ve yüklemleme problemlerine çözüm bulmasına olanak sağlamıştır.

Abstract:
The aim of this study is to investigate the ontological object of definition in Avicenna. Avicenna agrees with Plato and Aristotle on three basic principles in theory of definition. These are, a) the object of definition is essence or quiddity that what makes a thing what it is, b) definition is a universal predicate and c) the object of definition is not particulars. However, he differs from his predecessors on the ontological correspondence of quiddity. The object of definition as an essence has been discussed in relation to two basic problems throughout the history of philosophy. First is whether the form is transcendent of things or in themselves and the second is the problem of universals. Accordingly, it is commonly thought that the object of definition is idea in Plato, universal form in Aristotle, common nature in Alexander and a shadow of idea in Neo Platonic tradition. Avicenna, on the other hand, develops his idea of essence as an object of definition in terms of two basic principles that shapes his own philosophical system. These are the distinction of necessary and contingent being and of essence and existence. He reaches as a conclusion that definition is possible only for contingent beings and its object is not any quiddity relating to the modes of existence but quiddity in itself as a meaning independent of any existential quality. His unique idea of quiddity in itself enables him to find a solution for ancient philosophical problems of predication and of universals as well as the ontological object of definition.