Tarihi yapıya yeni ek analizi yöntem önerisi: Marmara Bölgesi'ndeki tarihi hamam örnekleri
New addition analysis method proposal to the historical structure: Examples of historical baths in the Marmara Region
Yazar: TUĞBA ŞEN
Danışman: DOÇ. DR. GÜLŞEN DİŞLİ
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Tarihi yapılar çeşitli dönemlerde bünyelerine yeni değerler katarak büyüyen, tarihsel süreçte gelişmeler göstererek kültürel, sosyal, mimari ve teknik özelliklerini bir sonraki nesillere taşıyan önemli kültürel miraslardır. Günümüzde değişen zaman, gelişen teknoloji ve toplumların farklılaşan ihtiyaçları nedeniyle çoğu tarihi yapı işlevlerini kaybederek, atıl vaziyette kalmışlardır. Oysaki tarihi yapıların aktif bir şekilde kullanılarak güncel hayata kazandırılması önemli ve gereklidir. Dolayısıyla tarihi dokuların ve içinde yer alan taşınmaz kültür varlıklarının çağa ayak uydurabilmesi için yeniden işlevlendirilmeleri ve bunun bir sonucu olarak yeni ekler almaları söz konusu olabilmektedir. Tarihi yapıları ezmeden, ona saygılı bir şekilde ideal yeni ek tasarımı için belirli ölçütler sunmak, tezin başlıca hedeflerindendir. Bu çalışma ile tarihi yapıya ideal bir yeni/çağdaş ek ve/veya dönem ekinin nasıl olması gerektiğinin bir ön araştırması ve değerlendirmesi yapılmış ve bu doğrultuda puanlama sistemine dayalı sayısal bir model önerisi geliştirilmiştir. Ayrıca bu model önerisi tüm yapı türleri için uygulanabilir niteliktedir. Araştırmada, günümüzde özgün işleviyle kullanılması zorlaşan tarihi hamam yapıları üzerinde durulmuş, Marmara Bölgesi Tarihi Hamam yapılarında yeni eke sahip, özgün ya da yeniden işlevlendirilmiş dokuz adet örneklem hamam yapısı belirlenmiştir. Arazi çalışması ile hamam yapılarının yerinde incelenmesi, arşiv ve literatür taraması, tarihi yapıya yeni konusunda ulusal ve uluslararası tüzüklerin incelenmesi ve yapıların yeni ekleri bakımından analiz edilmesine dair  model önerisi geliştirilmesi bu araştırmada kullanılan başlıca metotlar olmuştur. Korunması gereken, tarihi anlamda değere sahip olan bu hamamlara eklemlenen yeni eklerin tarihi yapı ve dokuyla olan ilişkisinin ve biçimsel tasarımının nasıl olması gerektiği ile ilgili keskin çizgilere sahip kurallar yoktur. Böylece, geliştirilen model önerisi bu örneklem yapılar üzerinde test edilmiştir. Öncelikle, tarihi yapılara yeni ek getirilmesini gerektiren temel nedenler ve tarihi yapılarda yeni eklere ilişkin ulusal ve uluslararası yasal çerçeve, tüzük, yönerge ve standartlar detaylı olarak araştırılmıştır. Ardından, yeni ekin yapıda konumlandığı yere göre, tasarımına dair kurumsal yaklaşımlar çerçevesinde, yeni ek-bağlam ilişkisi kapsamında ve yeni ek-işlev ilişkisi bağlamında bir değerlendirme yapılmıştır. Bahse konu değerlendirmelerde, konuyla ilgili literatürde en çok kullanılan yeni eklere ilişkin tasarım kriterlerine ve yeni eklere ilişkin ulusal/uluslararası tüzüklere, yönergelere, ilkelere göre belirlenen ölçütler esas alınmıştır. Bu araştırma kapsamında geliştirilen yeni ek tasarımına dair model önerisinin sadece belirlenen hamam yapıları için değil yeni eke sahip tüm taşınmaz kültür varlıkları için uygulanabilir olması amaçlanmıştır. Modelin test edildiği dokuz adet hamam yapısından sadece birinin çağdaş/dönem ekleri bakımından çok iyi kategoride olduğu, dördünün ideal, birinin orta seviyede ve birinin de vasat düzeyde eke sahip olduğu belirlenmiş, üç yapı ise aldığı ekler bakımından kabul edilemez bulunmuştur.  Örneklem hamam yapıları özelinde, yeni eklerin tasarımı aşamasında yapılan uygulamaların belirlenen bu ölçütlere göre uygunluğunun ve aksaklıkların belirlenmesi, benzer tarihi yapı örneklerine yapılacak yeni uygulamalarda yol gösterici olması açısından önemlidir

Abstract:
Historical buildings are an important part of cultural heritage that grows with the addition of new values to their structures in various periods, and carry their cultural, social, architectural, and technical characteristics to the next generations with new developments in the historical process. At present, due to the change in time, developing technology, and the different needs of the societies, most of the historical buildings have lost their functions and remained out of use. However, it is important and necessary to use historical buildings actively as part of contemporary life. Therefore, the historical textures and the immovable cultural assets within them can be given new functions in order to keep up with the time, and as a result, they may receive new additions. It is one of the main objectives of the research to present well-defined criteria for the design of new ideal additions to historic buildings without damaging the historic context and in a respectful way. Within the scope of this study, a preliminary research and evaluation proposal based on a numerical model with a scoring system was developed to find out how an ideal new/contemporary addition and/or period addition should be done to the historical building. Also this model offer is applicable for all building types. In the research, the historical baths, which are difficult to use with their original function today, were emphasized, and nine sample baths with new additions, either used in their original functions or re-functioned and located in the Marmara Region were determined and selected as case studies. In-situ analyses of case study bath buildings with field observation, archival and literature survey, investigation of national and international charters related to new additions to historic buildings, and development of a model proposal for the analyses of historic buildings in terms of their new additions were the main methods applied during the study. There are no specifically defined rules on the formal design and historic texture-building relationship of new additions to historic buildings that have historic values. Thus, the developed model proposal was tested on these case study buildings. First, the primary reasons for new additions to historic buildings and the national and international legal framework, bylaws, directives, and standards regarding new additions to historical buildings were investigated in detail. Then, an evaluation was made according to the location of the new addition in the building, within the framework of institutional approaches to its design, within the scope of the new addition and context relationship, and in the context of the new addition and function relationship. The evaluations were based on the design criteria of the new additions mostly used in the relevant literature and the criteria were determined according to the national/international regulations, directives, and principles regarding the new additions. The model proposal for the design of the new addition developed within the scope of this research is intended to be applicable not only for the designated bathhouses but also for all immovable cultural properties with new additions. It is determined that among the nine historic bath buildings only one has a contemporary/period addition in a very good category, four have an ideal, one has a medium level, and one has a fair level addition, and three of them have been found unacceptable in terms of their new additions. Specific to the sample bathhouses, it is important to determine the suitability of the applications made during the design phase of new additions according to these criteria and to determine the faults, in terms of guiding the new applications to be made to similar historic buildings cases.