Türkiye'de yetişen tütünlerdeki radyoaktif çekirdek konsantrasyonlarının ölçülmesi
Measurement of the concentrations of radioactive nuclei in tobacco grown in Turkey
Yazar: GÜLER AĞGEZ
Danışman: DOÇ. DR. ELA GANİOĞLU
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Fizik Ana Bilim Dalı / Nükleer Fizik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Fizik ve Fizik Mühendisliği = Physics and Physics Engineering
Dizin: Doğal radyoaktivite = Natural radioactivity ; Gama spektroskopisi = Gamma spectroscopy

Özet:
Türkiye tütün yetiştiriciliği bakımından Dünya'da 5. sırada yer almaktadır. Ülkemizin Ege, Karadeniz, Güneydoğu Anadolu, Doğu Anadolu, Marmara ve Akdeniz bölgesinde farklı türlerde tütün yetiştirilmektedir. Tütün ile ilgili yapılan çalışmalarda, tütün içerisinde doğal olarak oluşan radyoaktif maddelere rastlanmıştır. Bu radyoaktif maddelerin bazıları, tütünün ekildiği topraktan kaynaklanan 238U (238-Uranyum), 232Th (232-Toryum) ve 40K (40-Potasyum) dır ve bölgeden bölgeye değişiklik gösterebilir. Dünya'da tütün ve tütün mamüllerini kullanmaktan dolayı çok sayıda insan ölmektedir. Tütünün insan sağlığı üzerindeki olumsuz etkilerinin başlıca sebeplerinden biri de tütünün içerisindeki radyoaktif maddelerdir. Bu tez kapsamında Türkiye'de farklı bölgelerde yetişen farklı türdeki tütün örnekleri temin edilmiş ve bu örneklerdeki radyoaktif çekirdek konsantrasyonları hesaplanmıştır. Ayrıca coğrafi konumu nedeniyle Türkiye'nin Çernobil Reaktör Kazası'nda açığa çıkan fisyon ürünlerinin atmosferik yollarla taşınmasından etkilendiği düşünülmektedir. Bundan dolayı Türkiye'de yetişmekte olan tütün bitkisinde doğal radyoaktif maddeler dışında sezyum izotoplarının da olduğu düşünülmüş ve 137Cs (137-Sezyum) nin radyoaktivitesi de incelenmiştir. 238U, 232Th, 40K ve 137Cs radyoaktif çekirdekleri ölçme işlemi son teknoloji ile üretilen p-tipi koaksiyel %35 verimlilikte yüksek saflıkta germanyum dedektörünü (HPGe) içeren Gama Spektroskopi Sistemi ile yapılmıştır. Hesaplanan bu veriler The United Nations Scientific Committee on the Effects of Atomic Radiation (UNSCEAR)'ın raporlarında sunulan sınır değerleri ile karşılaştırılmıştır. Ayrıca elde edilen sonuçlara dayanarak sigara içenlerin maruz kaldığı yıllık etkin doz miktarı hesaplanmıştır.

Abstract:
Turkey is ranked fifth in terms of tobacco growing in the world. Ege, Karadeniz, Güneydoğu Anadolu, Doğu Anadolu, Marmara and Akdeniz Regions are the main tobacco growing regions. In the studies on tobacco, naturally occurring radioactive substances were encountered. Some of these radioactive substances are 238U, 232Th and 40K derived from the soil to which the tobacco is planted and may vary from region to region. A lot of people die because of using tobacco and tobacco products in the World. One of the lethal causes of tobacco is radioactive substances in tobacco. In this thesis, samples of different types of tobacco grown in different regions in Turkey were obtained and the concentrations of radioactive nuclei in these samples were calculated. It is also believed that due to its geographical location, Turkey has been affected by the atmospheric convection of its fission products, which were come out in the Chernobyl Reactor Accident. Therefore, it is thought that there are also cesium isotopes other than natural radioactive substances in the tobacco plant growing in Turkey, and the radioactivity of 137Cs (137-Cesium) is also examined. The measurement of 238U, 232Th, 40K and 137Cs radioactive nuclei was performed with Gamma Spectroscopy System containing high purity germanium detector (HPGe) with p-type coaxial 35% efficiency. These calculated data are compared with the limit values presented in the UNSCEAR reports. In addition, based on the results obtained, the annual effective amount of dose to which smokers were exposed was calculated.