Uluslararası hukukta iç savaşın düzenleme altına alınması
The regulation of civil war under international law
Yazar: MEHMET CENGİZ UZUN
Danışman: PROF. DR. AKİF EMRE ÖKTEM
Galatasaray Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / Uluslararası Hukuk Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Milletlerarası hukuk =   ; İç savaş = Civil war

Özet:
21. yüzyılda uluslararası ilişkileri gerekçelendiren başlıca ahlâkî, felsefî ve siyâsî
önermelerin üzerine inşa edildiği normatif zemin, namı diğer uluslararası hukuk,
aşırılıklar çağının ilk yarısında vuku bulan iki büyük topyekûn savaş felaketi üzerine
erişilen uluslararası uzlaşıdan mirastır. Yarım yüzyıl boyunca savaşın tahakkümü
altında tecrübe edilen akıl almaz yıkımın ertesinde, 25 Nisan 1945 tarihinde toplanan
San Fransisko Konferansı'na katılan devletlerin öncülüğünde akdedilen 26 Haziran
1945 tarihli Birleşmiş Milletler Şartı dâhilinde tescil bulan bu uzlaşı, her ne pahasına
olursa olsun, uluslararası ilişkilerde savaşın engellenmesi ve önlenmesi gerekliliğini
savunan idealist düşünce temelinde inşa edilmiştir. Bu üstün ideali hayata
geçirebilmek için, Şart'a taraf devletler, uluslararası uyuşmazlıklarını barışçıl yollarla
çözüme kavuşturmayı taahhüt etmekle kalmamış, ayrıca, o güne değin devlet
egemenliği ile sıkı sıkıya bağlı görülen uluslararası ilişkilerinde askerî kuvvete
başvuru yetkilerinin sınırlandırılmasını kabul etmiştir. Daha önemlisi, taraf devletlerce
altına girilen bu yükümlülükleri teminât altına almak maksadıyla, Şart dâhilinde ifade
bulan temel ilke ve kurallar ışığında vücût bulan Birleşmiş Milletler Örgütünün
organları uluslararası barış ve güvenliğin tesisi ve temini işlevi, sorumluluğu ve
yetkisiyle donatılmıştır. Bu suretle, ulusal siyasetin bir aracı olarak askerî kuvvete
başvuruyu devletin münhâsır yetkisinde yer alan, uluslararası ilişkilerin olağan bir
müessesesi sayan Avrupa devletler hukuku [klâsik uluslararası hukuk] düzeninin sona
erdiği ve aslî işlevleri hukukun üstünlüğü temelinde uluslararası ilişkilerde
sürdürülebilir barış ve güvenlik üzerinden tanımlanan modern uluslararası hukuk
düzenine geçişin gerçekleştiği kabul edilmektedir.
Uluslararası ilişkiler düzleminde gerçekleştirdiği yapısal dönüşüm itibariyle kendisine
kurucu nitelik atfedilen 1945 Birleşmiş Milletler Şartı'yla birlikte, İkinci Dünya Savaşı
sonrası dönemde, karşılıklı ilişkilerinde ortak kurum ve kuralları benimseyen ve
aralarında gündeme gelen ihtilâfları barışçıl yollarla, olabildiğince hukuk usûlleri
dairesince çözüme kavuşturmaya yönelen devletlerden mütevellit bir uluslararası
toplum kurgusunun hayata geçirilebildiği gözlemlenmiştir. Bu sayede, filhakika,
binlerce yıl boyunca sayısız acıya sebebiyet veren devletlerarası savaşlar modern
uluslararası ilişkilerde nadiren gündeme gelmiştir ve günümüzde açıkça istisnaî birer
durum telâkkî edilmektedir. Ancak veriye dayalı araştırmalar kapsamında reddi güç
biçimde teyit edilen mevcût görüntü itibariyle, günümüzde savaşı tanımlayan
paradigmanın değiştiğini savunmak mümkün hale gelmiştir. Nitekim, literatürde
devletlerin silâhlı kuvvetlerini cephede karşı karşıya getiren konvansiyonel savaş
paradigmasının yerini iç savaş paradigmasına bıraktığı açıkça ifade edilmekte ve bu
sebeple, modern dünyada iç savaşların kolektif siyâsî şiddet olgusunun aslî şekline
evrildiği önermesi genel kabul görmektedir. Özet olarak, yaklaşık son üç yüz yıldır
uluslararası ilişkileri nitelendiren devletlerarası savaş çağı sona ermiştir ve ne kadar
süreceği belirsiz, yanıp tutuşan bir iç savaş çağına geçiş gerçekleşmiştir.
Modern devletin ülkesel coğrafya üzerinde meşrû şiddet tekelini elinde bulunduran
siyâsî otorite olarak tanımlanması, devletler sistemi dâhilinde icra edilen uluslararası
ilişkiler düzleminde savaşa yüklenen anlamın yüzlerce yıl boyunca safi devleti esas
alır mahiyette şekillenmesinin arkasında yatandır. Tarihi süreçte, devletin tahkim
aşamaları dâhilinde, şiddetin en karmaşık şekline karşılık gelen savaşın devlet tekeli
dışına taşırılmasını beklemek anlamsızdır. Buna bağlı olarak, en erken dönem
uluslararası hukuk düşüncesiyle birlikte, savaşa ilişkin her tür kavram ve kurum
merkezinde sadece devletin yer aldığı bir fikrî zemin üzerine inşa edilmiştir. Bu zemin
itibariyle, uluslararası hukuk düşüncesinde, savaş sadece devletlerin yasal olarak
başvurabileceği bir eylemi, yalnızca devletlerarası ilişkiler düzleminde gündeme gelen
bir olguyu ve ancak devletler arasında vuku bulduğunda uluslararası hukuk düzenini
ilgilendiren bir hukukî statüyü tanımlar mahiyette ele alınmıştır. Buna karşın, devleti
oluşturan farklı kesimler arasında vuku bulan ve kimi zaman devletlerarası savaşları
aratmayacak derecede şiddetli biçimlerde seyredebilen iç savaşlar ise, bu tür savaşları
gerçek anlamda bir savaş saymayan Batı düşünce geleneğine paralel, uluslararası
hukuk öğretisinde esas alınan savaş kuramından dışlanmıştır.
Usûlî boyutta iç savaş konusu ile uluslararası hukuk öğretisi arasındaki mesafe
uluslararası hukuk düzeninin varlığını gerekçelendirmek için modern sosyal bilimler
dâhilinde kabul gören yöntemler temelinde benimsenen uluslararası hukuk usûlüyle
alâkalıdır. 19. yüzyıldan itibaren uluslararası hukukun öğretide düalist-pozitivist
içtihât temelinde gerekçelendirilmesi neticesinde, iç savaş sorunu muhâkeme edilmesi
güç bir meseleye evrilmiştir. Hukukî muhâkemeden her tür doğal hukuk referansının
silinmesi ve esasa ilişkin olarak, benzeri şekilde, her tür meta-fizik önermenin reddi
anlamına gelen bu içtihât, uluslararası hukukun varlığını salt egemen devlet iradesine
dayandırmak suretiyle, uluslararası hukuk düzenine ilişkin kuramsal zemini şeklî
hukuk tartışmalarına indirgemiş ve uluslararası hukuk ile ulus hukuk düzenleri arasına
sıkı bir egemenlik perdesi çekmiştir. Bu perdenin hangi durumlarda ve ne ölçüde
aralanacağı ise bir bütün olarak devlete emanet edilmiştir. Buna bağlı olarak,
uluslararası andlaşmalar veya uluslararası teâmül hukuku gibi devletler tarafından
kabul gören uluslararası hukukun şeklî kaynakları kapsamında düzenleme altına
alınmayan herhangi bir konuda devletlerin hareket serbestisi esas alınmıştır. Başka bir
ifadeyle, şeklî uluslararası hukuk kapsamında düzenlenmemiş meselelere karşı
uluslararası hukukun tarafsızlığı karinesi geliştirilmiştir.
Ancak, uluslararası hukuk düzeni hiçbir zaman sadece ilke ve kurallar toplamından
ibaret olmamıştır; bu düzen uluslararası ilişkilerin siyâsî gerçekliğine hukukî zemin
sağlayan bir sistem tasarımıdır ki bu sebeple uluslararası hukuk asla maddî gerçekliğin
bütünsel reddî üzerine kurgulanmamıştır. Belirli bir dönemde benimsenen hukukî
varsayımlar her ne olursa olsun, nihâyetinde iç savaşlar maddî bir gerçekliktir, belirgin
bir ciddiyet seviyesine eriştiği noktada uluslararası ilişkileri doğrudan etkileyen.
Devletler mağdur veya üçüncü devlet sıfatıyla artan oranda bu tür savaşlar ile muhatap
olmak durumunda kaldıkça, özellikle de menfaatleri olumsuz yönde etkilendikçe,
hukukî boyutta iç savaşların görmezden gelinme ihtimâli ortadan kalkmıştır.
Devletlerin iç savaşlara doğrudan uygulanabilir nitelikte akdî veya teâmülî bir
uluslararası hukuk oluşturmaya yanaşmaması karşısında, ilk aşamada, bu tür
savaşlardan kaynaklı hukukî sorunların çözümüne yönelik uluslararası hukukun
teâmülî müesseselerinden tanıma işlemi üzerinden yaratıcı bir ara formül türetilmiştir.
İç savaşa taraf ve bir isyan şeklinde nitelendirilen devlet dışı örgütlü silâhlı gruplara, önce, geleneksel olarak devletlerarası savaşlarda gündeme gelen muhâriplik
statüsünün tanınması, sonra da bu usûle ayaklanma statüsünün de eklenmesiyle hayata
geçirilen bu ara formül temelinde devlet dışı unsurlara geçici ve işlevsel bir hukuk
kişiliği kazandırılmış ve devletlerarası savaşlara özgülenmiş ilke ve kuralların kısmen
de olsa kıyas yoluyla iç savaşlara uzatılması sağlanmıştır. Böylece, iç savaşlara
doğrudan uygulanabilir ilke ve kurallar oluşturmak yerine, kimi iç savaş örnekleri, en
azından süregittikleri müddetçe, devletlerarası savaşlara benzeri bir kapsamda ele
alınmış ve bu iç savaşlar sırasında üçüncü devletlerin uluslararası hak ve
menfaatlerinin korunmasına yönelik tarafsızlık hukukuna sığınmasına imkân
sağlanmıştır. Ancak 19. yüzyıl boyunca bu konudaki devlet uygulamalarının doğal
olarak menfaat odaklı şekillenmesi, dolayısıyla da yeknesaklık arz etmemesi
sebebiyle, öğretide iç savaşların tanıma usûlüyle dışsallaştırılması konusunda tutarlı
bir kuramsal zeminin kurgulanması mümkün olmamıştır. 20. yüzyılın ilk yarısında
kısmen de olsa sürdürülen bu ara formül 1945 Birleşmiş Milletler Şartı'nın kabulü
ertesinde terk edilmiştir.
Uluslararası hukukta iç savaş konusunda gerçekleşen en önemli gelişme, 1949
Cenevre Sözleşmeleri'nin kabulüyle birlikte, tarihi süreçte silâhlı çatışmalar hukuku /
uluslararası insancıl hukuk adını alacak olan savaşın hukuku ve teâmülleri kapsamında
gerçekleşmiştir. Sözleşmelerin hazırlık sürecinde devletler, ilk defa, iç savaşlara
doğrudan uygulanabilir nitelikte ilke ve kuralların oluşumuna yeşil ışık yakmıştır.
Böylece, herhangi bir tanıma usûlüne başvuruya ihtiyaç duyulmaksızın, iç savaşların
silâhlı çatışmalar hukuku kapsamında ele alınmasına yönelik bir normatif vücûdun
oluşumunun önü açılmıştır. Sözleşmeler çerçevesinde ihdâs edilen uluslararası silâhlı
çatışma ve uluslararası nitelikte olmayan silâhlı çatışma statüleriyle birlikte ve bu
sonuncusuna özgülenmiş her dört Sözleşme'ye ortak Madde 3 uyarınca, uluslararası
hukukun akdî kaynakları altında iç savaşlar sırasında geçerli kimi asgarî davranış
kuralları hayat bulmuştur. Uluslararası hukukta iç savaşın hukukunun oluşumunun ilk
adımına tekâbül eden bu radikal gelişme, 1977 yılında akdedilen 1949 Cenevre
Sözleşmeleri'ne Ek Protokol I ve Ek Protokol II'nin kabulüyle desteklenmiştir ki Ek
Protokol II hâlihazırda bir bütün olarak iç savaşlara adanmış olan ilk ve tek uluslararası
andlaşmaya karşılık gelmektedir.
Soğuk Savaş sonrası dönemde iç savaşlara yönelik uluslararası hukukun gelişimi hızla
tekil devlet iradelerinden bağımsızlaşmıştır. 1990'lı yılların başından itibaren görülen
iç savaşların uluslararası ilişkiler düzleminde doğurduğu sorunlar karşısında ve artan
uluslararası kamuoyu desteğiyle, iç savaşlara yönelik düzenlemelerin oluşumunda
devletlerden ziyâde kurumsal yapılar ön plana çıkmaya başlamıştır. Özellikle
Yugoslavya Mahkemesi, Ruanda hakkındaki Uluslararası Ceza Mahkemesi ve daîmî
Uluslararası Ceza Mahkemesi gibi silâhlı çatışmalar hukukunun ihlâllerini
yargılamakla yetkili kurumlar, uluslararası insan hakları hukuku sözleşmelerinden
doğan denetim organları ve kimi ulusal yargı yerleri, verdikleri kararlar çerçevesinde
iç savaşa ilişkin uluslararası hukuk normlarının gelişimi işlevini üstlenmiştir
Çalışmamız, uluslararası hukuk düzeninin tarihi gelişimi sürecinde gerek devletlerce
benimsenen hukuk siyasetini gerekse de uluslararası hukuk düzeninin temel
niteliklerinde tecrübe edilen dönüşümü dikkate almak suretiyle, iç savaş sorununun
düzenleme altına alınmasına yönelik temel usûllere ve 21. yüzyılda bu usûllerde
gözlemlenen değişime odaklanmıştır. Çalışma, uluslararası hukukta iç savaş sorununa
normativist bir perspektiften yaklaşmak veya hâlihazırdaki düzenlemelerin esasına
odaklanmak yerine – zira bu konuda yeterli uluslararası kaynak mevcuttur – nadiren gündeme getirilen, normu yaratan usûlün gelişiminin sebebine ve meta-hukuk
düzleminde normun yaratılma sürecine yoğunlaşmaktadır. İnancımız odur ki normun
esasından ziyade oluşum usulüne odaklanmak suretiyle, uluslararası hukukta iç
savaşlara ilişkin ilke ve kuralların oluşumunun hangi gerekçelerle gündeme geldiği ve
nereye doğru evrildiğini zamana yayılmış bir düzlemde konumlandırmak mümkün
olacaktır. Böylece, Türk uluslararası hukuk literatüründe esasa ilişkin
gerçekleştirilmesini umduğumuz müteâkip çalışmalara usule ilişkin bir kaynak ortaya
konacaktır. Beyan edilen bu amaç doğrultusunda ve Aristo'nun herhangi bir şeyi
anlamak istiyorsan, başlangıcını ve gelişimini gözlemle deyişinden hareketle, ilk
aşamada, klâsik uluslararası hukuk döneminde devletlerin uluslararası hukuk
uygulamalarında iç savaş sorununa ilişkin benimsedikleri yaklaşımlar ve bu
yaklaşımlar çerçevesinde şekillenen uluslararası hukuk müesseseleri ortaya
konacaktır. Bu kapsamda, tanıma usûlüyle iç savaşların düzenleme altına alınmasına
yönelik uygulamalar ile iç savaşları doğrudan uluslararası hukuk kapsamında
düzenleme altına almaya yönelik girişimler üzerinde durulacaktır. İkinci aşamada ise
iç savaşın doğrudan uluslararası hukuk düzeni dâhilinde düzenleme altına alınması
anlamına gelen 1949 Cenevre Sözleşmeleri'nin kabulüyle birlikte ihdâs edilen
uluslararası nitelikte olmayan silâhlı çatışma statüsünün oluşum ve gelişim süreçleri
tartışılacaktır. Bu kapsamda, 1949 Cenevre Sözleşmeleri'ne Ortak Madde 3 ve 1977
Ek Protokol II kapsamında bu statüye ilişkin tarihi detaylandırılacaktır. Son aşamada
ise 21. yüzyılda uluslararası nitelikte olmayan silâhlı çatışma statüsünün akdî
uluslararası hukuk zemininden bağımsızlaşmasına yol açan dönüşüm
değerlendirilecektir. Başta uluslararası ceza mahkemelerinin içtihadı temelinde
gelişen bu süreç neticesindedir ki modern uluslararası hukuk düzeninde iç savaşlara
doğrudan uygulanabilir nitelikteki ilke ve kurallar genişletilmiş ve etkinleştirilmiştir.
Ve daha önemlisi, uluslararası nitelikte silâhlı çatışma statüsünün bağımsızlaşması
uluslararası hukuk düzeninin bu tür savaşları kapsayıcı vücudunun da genleşmesine
imkân tanımıştır.

Abstract:
The normative foundation on which the main moral, philosophical, and political
propositions that justify international relations in the 21st century are built upon, also
known as international law, is a legacy of the international consensus reached over the
two great catastrophes of total war that took place in the first half of the age of
extremes. After half a century of unimaginable destruction experienced under the
domination of war, this compromise, which was enshrined in the Charter of the United
Nations of June 26, 1945, led by the participating states of the San Francisco
Conference held on April 25, 1945, was built on the ideal that it was necessary to
prevent war in international relations at all costs. To realize this supreme ideal, the
States Parties to the Charter not only undertook to settle their international disputes by
peaceful means, but also agreed to limit their powers to resort to military force in their
international relations, hitherto considered tightly bound up with state sovereignty.
More importantly, to ensure these obligations undertaken by State Parties, the organs
of the United Nations Organization, which came into being in light of the basic
principles and rules expressed in the Charter, were equipped with the function,
responsibility and authority for the establishment and maintenance of international
peace and security. Thus, the European law of nations [classical international law],
which regarded the resort to military force as an instrument of national politics as an
ordinary institution of international relations, and within the exclusive competence of
the state, came to an end and was replaced with modern international law whose main
functions are based on sustainable international peace and security based on the rule
of law.
With the adoption of the Charter of the United Nations of 1945, which is attributed a
constitutive character due to the structural transformation it brought about in
international relations, it was observed that in the period following the Second World
War, an international community composed of States has been established that adopt
common institutions and rules in their mutual relations and resolve disputes by
peaceful means, as far as possible by virtue of legal procedure. Thus, interstate wars,
which have caused countless suffering for thousands of years, have rarely been
observed in modern international relations and are now clearly considered exceptional.
However, as the current picture irrefutably confirmed by data-driven research
demonstrates, it has become arguable that the paradigm defining war itself has
changed. In fact, it is clearly stated in the relevant literature that the conventional war
paradigm which presupposed facing armed forces of states at the frontlines has been
replaced by a civil war paradigm, and therefore the proposition that civil wars have
evolved into the original form of collective political violence in the modern world is
generally accepted. In summary, the period of interstate war that characterized
international relations for the past three hundred years has come to an end, and the
transition to a burning age of civil war has begun.
The definition of the modern state as the political authority that holds the monopoly of
legitimate violence over national geography is what lies behind the fact that the
meaning attached to war in international relations conducted within the system of states has been shaped from a state centric position for hundreds of years. In the
historical process of state centralization, it would be useless to expect that war, which
corresponds to the most complex form of violence, would be excluded from the
monopoly of the state. As a result, during the development of international law, all
kinds of concepts and institutions related to war were built on an intellectual
foundation according to which only the state was to remain at the center. In this
context, in the idea of international law, war has been seen as defining an action that
only States can lawfully apply, a phenomenon that appears only at the level of interState relations, and a legal status that concerns the international legal order only when
it occurs between States. On the other hand, civil wars that take place between different
groups within a state and that can sometimes be so violent that they resemble interstate
wars are excluded from the theory of war under the teachings of international law,
parallel to the Western tradition of thought that did not consider civil wars as wars in
the real sense.
In the procedural dimension, the distance between the subject of civil war and the
doctrine of international law is related to the legal methodology adopted by jurists,
based on those methods accepted within modern social sciences, in order to justify the
existence of the international legal order. Since the 19th century, as a result of the
justification of international law on the basis of dualist-positivist jurisprudence, the
problem of civil war has evolved into a difficult issue to contemplate. This
jurisprudence, resulting with the erasure of all references to natural law from legal
debate and, similarly, with the rejection of all meta-physical propositions on the merits,
has reduced the theoretical basis of the international legal order to formal legal sources
and has drawn a tight veil of sovereignty between international law and national legal
orders by basing the existence of international law solely on the will of the sovereign
state. In what cases and to what extent this curtain will be opened is entrusted to the
state. Accordingly, the freedom of action of states is considered as the general rule in
any matter that is not specifically regulated under the formal sources of international
law accepted by states, such as international treaties or international customary law. In
other words, the presumption of neutrality of international law has been accepted
concerning matters not directly regulated under the formalsources of international law.
However, the international legal order has never been merely a collection of principles
and rules; this order is a system design that provides a legal basis for the political
reality of international relations, which is why international law has never been based
on a total rejection of material reality. Whatever the legal assumptions adopted in a
given period, civil wars are ultimately a material reality, directly affecting international
relations at the point where they reach a certain level of seriousness. As states
increasingly have to deal with such wars as victims or third states, especially as their
interests are adversely affected, the possibility of ignoring civil wars in the legal
dimension has disappeared.
In the face of the refusal of states to establish a contractual or customary international
law directly applicable to civil wars, in the first stage, for the solution of legal problems
arising from such wars a creative intermediate formula was derived from the
institutions of international law through the procedure of recognition. On the basis of
this intermediate formula, which was implemented by first granting belligerent status
that is traditionally applied in interstate wars to the non-state armed groups that are considered as a party to the civil war, and then by recognizing such groups as
insurrections, the non-state elements were given a temporary and functional legal
personality and the principles and rules specific to interstate wars were extended to
civil wars by analogy, albeit partially. Thus, instead of establishing principles and rules
directly applicable to civil wars, some examples of civil wars have been treated in a
similar context to interstate wars, at least as long as they were ongoing, and thus during
these civil wars, it has been possible for third states to take refuge in the law of
neutrality for the protection of their international rights and interests. However, during
the 19th century, due to the fact that the state practice on this issue were naturally
shaped by interest and therefore did not constitute uniformity, it was not possible to
establish a coherent theoretical ground in the doctrine on the externalization of civil
wars through the method of recognition. This intermediate formula, which was
partially maintained in the first half of the 20th century, was abandoned after the
adoption of the 1945 Charter of the United Nations.
The most important development in the field of civil war in international law took
place with the adoption of the Geneva Conventions in 1949 within the scope of the
laws and customs of war, which would later be called the law of armed conflicts /
international humanitarian law in the historical process. In the process of drafting the
conventions, for the first time, states gave the green light to the formation of principles
and rules directly applicable to civil wars. Thus, without the need for any application
of any recognition procedure, the formation of a normative body for the treatment of
civil wars within the scope of the law of armed conflicts was opened. Together with
the statutes of international armed conflict and non-international armed conflict
established under the Conventions, and in accordance with Article 3 common to all
four Conventions specific to the latter, certain minimum rules of conduct applicable
during civil wars have come into force under the treaty sources of international law.
This radical development, which corresponds to the first step in the formation of the
law of civil war in international law, was supported by the adoption of Additional
Protocol I and Additional Protocol II to the 1949 Geneva Conventions concluded in
1977. The latter corresponds to the first and only international treaty currently
dedicated as a whole to civil wars.
In the post-Cold War period, the development of international law for civil wars
rapidly became independent of individual state wills. Since the beginning of the 1990s,
in the face of the problems caused by the civil wars within the sphere of international
relations and with the increasing support of the international public opinion,
institutional structures rather than states have begun to come to the fore in the
formation of regulations for civil wars. In particular, institutions such as the
International Criminal Tribunal for the Former Yugoslavia, the International Criminal
Tribunal for Rwanda and the permanent International Criminal Court set up to
adjudicate violations of the law of armed conflict, supervisory bodies arising from
international human rights law conventions, and certain national jurisdictions have
undertaken the development of international legal norms relating to civil war within
the framework of their decisions
Our study focuses on the basic procedures for regulating the issue of civil war under
international law and the change observed in these procedures in the 21st century, taking into account both the legal policy adopted by states and the transformation
experienced in the basic characteristics of the international legal order in the process
of its historical development. Instead of approaching the problem of civil war in
international law from a normative perspective or focusing on the merits of the current
rules and regulations – because there are sufficient international sources on these
subjects – the study will focus on the rarely raised issue of the process of norm creation
on the meta-legal plane, since it is this procedure that creates the norm. It is our belief
that by focusing on the method of formation rather than the essence of the norm, it will
be possible to situate the reasons for the formation of the principles and rules related
to civil wars in international law and to expose to what extent they have evolved on a
larger time frame. Thus, a procedural resource will be put forward for the subsequent
studies that we hope will be carried out on the merits in the Turkish international law
literature. In line with this stated aim and proceeding from Aristotle's saying that if
you want to understand anything, observe its beginning and development, in the first
stage, the approaches adopted by states during the classical period of international law
in relation to the problem of civil war under international law and the institutions of
international law shaped within the framework of these approaches will be revealed.
In this context, practices aimed at regulating civil wars through the recognition
procedure and attempts to regulate civil wars directly under international law will be
emphasized. In the second stage, the formation and development processes of the
status of "armed conflict of a non-international character" as established with the
adoption of the 1949 Geneva Conventions and which brought about the regulation of
civil war directly within the international legal order, will be discussed. In this context,
the history of this status under Article 3 of the 1949 Geneva Conventions and
Additional Protocol II of 1977 will be detailed. In the final stage, the transformation
in the 21st century that led to the independence of the legal status of "armed conflict
not of an international character" from its treaty law basis will be evaluated. As a result
of this process, primarily engendered by the jurisprudence of international criminal
courts, the principles and rules directly applicable to civil wars under modern
international legal order were expanded and made effective. And more importantly,
the independence of the status of armed conflict of a non-international character has
allowed the international legal order to expand its body of law to include such wars.





Le fondement normatif sur lequel sont construites les principales propositions morales,
philosophiques et politiques qui justifient les relations internationales au 21ème siècle,
également connu sous le nom de droit international, est un héritage du consensus
international atteint sur les deux grandes catastrophes de la guerre totale qui ont eu lieu
dans la première moitié de l'ère des extrêmes. Après un demi-siècle de destructions
inimaginables vécues sous la domination de la guerre, ce compromis, inscrit dans la Charte
des Nations Unies du 26 juin 1945, mené par les États participants à la Conférence de San
Francisco tenue le 25 avril 1945, repose sur l'idéal qu'il faut à tout prix prévenir la guerre
dans les relations internationales. Pour réaliser cet idéal suprême, les États parties à la
Charte se sont non seulement engagés à régler leurs différends internationaux par des
moyens pacifiques, mais ont également convenu de limiter leurs pouvoirs de recours à la
force militaire dans leurs relations internationales, considérées jusqu'alors comme
étroitement liées à la souveraineté des États. Plus important encore, pour s'acquitter de
ces obligations contractées par les États parties, les organes de l'Organisation des Nations
Unies, qui naissent à la lumière des principes et règles fondamentaux énoncés dans la
Charte, sont dotés de la fonction, de la responsabilité et de l'autorité nécessaires à
l'instauration et au maintien de la paix et de la sécurité internationales. De cette manière,
il est admis que l'ordre européen du droit des nations [droit international classique], qui
considère le recours à la force militaire comme un instrument de la politique nationale
comme une institution ordinaire des relations internationales, qui relève de la compétence
exclusive de l'État, a pris fin et que la transition vers l'ordre juridique international
moderne, dont les principales fonctions sont définies par une paix et une sécurité durables
dans les relations internationales sur la base de l'état de droit, a eu lieu.
Avec la Charte des Nations Unies de 1945, qui est attribuée un caractère constitutif en
raison de la transformation structurelle qu'elle a effectuée sur le plan des relations
internationales, il a été observé que dans la période qui a suivi la Seconde Guerre
mondiale, un communauté internationale a été mise en pratique composée d'États qui
ont adopté des institutions et des règles communes dans leurs relations mutuelles et qui
ont agi pour résoudre les différends soulevés entre eux pacifiquement et autant que
possible par des procédures juridiques. Ainsi, les guerres interétatiques, qui ont causé
d'innombrables souffrances pendant des milliers d'années, ont rarement été soulevées
dans les relations internationales modernes et sont maintenant clairement considérées
comme exceptionnelles. Cependant, á l'actuelle, confirmée de manière irréfutable dans le
cadre de la recherche basée sur les données, il est devenu possible de soutenir que le
paradigme définissant la guerre a changé. En fait, il est clairement indiqué dans la
littérature que le paradigme de la guerre conventionnelle auquel sont confrontées les
forces armées des États au front a laissé sa place au paradigme de la guerre civile, et pour
cette raison, la proposition selon laquelle les guerres civiles dans le monde moderne ont
évolué vers la forme originale de violence politique collective est généralement acceptée.
En résumé, l'ère de la guerre interétatique qui a caractérisé les relations internationales au cours des trois cents dernières années a pris fin, et la transition vers une âge de guerre
civile brûlante à durée incertaine a eu lieu.
La définition de l'État moderne comme l'autorité politique qui détient le monopole de la
violence légitime sur la géographie nationale est ce qui se cache derrière le fait que
pendant des centaines d'années le sens attaché à la guerre sur le plan des relations
internationales menée au sein du système des États a été façonné comme la base. Dans
le processus historique, il est inutile de s'attendre à ce que la guerre, qui correspond à la
forme la plus complexe de violence, soit menée à partir du monopole de l'État dans les
étapes de l'arbitrage de l'État. En conséquence, avec la première pensée du droit
international, toutes sortes de concepts et d'institutions liés à la guerre ont été construits
sur une base intellectuelle dans laquelle seul l'État était au centre. Dans ce contexte, dans
l'idée de droit international, la guerre a été considérée comme définissant une action que
seuls les États peuvent légalement appliquer, un phénomène qui ne vient à l'ordre du jour
que sur le plan des relations interétatiques, et un statut juridique qui ne concerne l'ordre
juridique international que lorsqu'il se produit entre États. D'autre part, les guerres civiles
qui ont lieu entre les différents groupes dans un État et qui peuvent parfois être si violentes
qu'elles ressemblent à des guerres interétatiques sont exclues de la théorie de la guerre
en droit international, parallèlement à la tradition de pensée occidentale qui ne considère
pas ces guerres comme des guerres au sens réel.
Dans la dimension procédurale, la distance entre le sujet de la guerre civile et la doctrine
du droit international est liée à la procédure juridique internationale adoptée sur la base
des méthodes acceptées dans les sciences sociales modernes pour justifier l'existence de
l'ordre juridique international. Depuis le 19ème siècle, en raison de la justification du droit
international sur la base de la jurisprudence dualiste-positiviste dans la doctrine, le
problème de la guerre civile est devenu une question difficile à envisager. Cette
jurisprudence, qui signifie l'effacement de toutes les références au droit naturel du débat
juridique et, de même, le rejet de toutes les propositions métaphysiques sur le fond, a
réduit la base théorique de l'ordre juridique international à des débats juridiques formels
et a jeté un voile étroit de souveraineté entre le droit international et les ordres juridiques
nationaux en fondant l'existence du droit international uniquement sur la volonté de l'État
souverain. Dans quels cas et dans quelle mesure ce rideau sera ouvert, dans son ensemble,
a été confié à l'État. En conséquence, la liberté d'action des États est prise comme base
dans toute matière qui n'est pas réglementée par les sources formelles du droit
international acceptées par les États, telles que les traités internationaux ou le droit
international public. En d'autres termes, la présomption de neutralité du droit international
a été développée pour des questions qui ne sont pas régies par le droit international
formel.
Toutefois, l'ordre juridique international n'a jamais été simplement un ensemble de
principes et de règles; Cet ordre est une conception de système qui fournit une base
juridique à la réalité politique des relations internationales, c'est pourquoi le droit
international n'a jamais été fondé sur un rejet total de la réalité matérielle. Quelles que
soient les hypothèses juridiques adoptées au cours d'une période donnée, les guerres
civiles sont en fin de compte une réalité matérielle, affectant directement les relations
internationales au point où elles atteignent un certain niveau de gravité. Alors que les
États doivent de plus en plus faire face à de telles guerres en tant que victimes ou États
tiers, d'autant plus que leurs intérêts sont lésés, la possibilité d'ignorer les guerres civiles
dans la dimension juridique a disparu.
Face au refus des États d'établir un droit international contractuel ou coutumière
directement applicable aux guerres civiles, dans un premier temps, une formule
intermédiaire créative a été dérivée des institutions du droit international pour la solution
des problèmes juridiques découlant de ces guerres par le processus de reconnaissance.
Sur la base de cette formule intermédiaire, qui a été mise en œuvre en accordant d'abord
le statut de belligérant, traditionnellement réserve á des guerres interétatiques, aux
groupes armés non étatiques considérés comme partie prenante à la guerre civile, puis en
ajoutant le statut d'insurrection à cette procédure, les éléments non étatiques se sont vu
attribuer une personnalité juridique temporaire et fonctionnelle et les principes et règles
propres aux guerres interétatiques ont été étendus aux guerres civiles par analogie,
quoique partiellement. Ainsi, au lieu d'établir des principes et des règles directement
applicables aux guerres civiles, certains exemples de guerres civiles ont été traités dans un
contexte similaire aux guerres interétatiques, du moins aussi longtemps qu'elles ont été
en cours, et pendant ces guerres civiles, il a été possible pour des États tiers de se réfugier
dans le droit de neutralité pour la protection de leurs droits et intérêts internationaux.
Cependant, au cours du 19ème siècle, en raison du fait que les pratiques étatiques sur
cette question étaient naturellement façonnées par l'intérêt et ne constituaient donc pas
une uniformité, il n'a pas été possible d'établir un fondement théorique cohérent dans la
doctrine sur l'externalisation des guerres civiles par la méthode de reconnaissance. Cette
formule intermédiaire, partiellement maintenue dans la première moitié du 20e siècle, a
été abandonnée après l'adoption de la Charte des Nations Unies de 1945.
Le développement le plus important dans le domaine de la guerre civile en droit
international a eu lieu avec l'adoption des Conventions de Genève en 1949 dans le cadre
du droit et coutumes de la guerre, qui sera appelé le droit des conflits armés / droit
international humanitaire dans le processus historique. Dans le processus de rédaction
des conventions, pour la première fois, les États ont donné leur feu vert à la formation de
principes et de règles directement applicables aux guerres civiles. Ainsi, sans qu'il soit
nécessaire de s'appliquer à une procédure de reconnaissance, la formation d'un ensemble
normatif pour le traitement des guerres civiles dans le cadre du droit des conflits armés a
été ouverte. Avec les statuts des conflits armés internationaux et des conflits armés non
internationaux établis en vertu des conventions, et conformément à l'article 3 commun
aux quatre conventions propres à ces dernières, certaines règles minimales de conduite
applicables pendant les guerres civiles sont entrées en vigueur en vertu des sources
contractuelles du droit international. Cette évolution radicale, qui correspond à la
première étape de la formation du droit de la guerre civile en droit international, a été
soutenue par l'adoption du Protocole additionnel II aux Conventions de Genève de 1949
conclues en 1977, qui correspondent au premier et unique traité international
actuellement consacré aux guerres civiles dans son ensemble.
Dans la période de l'après-guerre froide, le développement du droit international pour les
guerres civiles est rapidement devenu indépendant des volontés individuelles des États.
Face aux problèmes causés par les guerres civiles depuis le début des années 1990 sur le
plan des relations internationales et avec le soutien croissant de l'opinion publique
internationale, les structures institutionnelles plutôt que les États ont commencé à se
mettre en évidence dans la formation de réglementations pour les guerres civiles. En
particulier, des institutions telles que le Tribunal pénal international pour l'ex-Yougoslavie,
le Tribunal pénal international pour le Rwanda et le Cour pénal international permanent
chargé de juger les violations du droit des conflits armés, les organes de contrôle
découlant des conventions internationales relatives aux droits de l'homme et certaines juridictions nationales ont entrepris d'élaborer des normes juridiques internationales
relatives à la guerre civile dans le cadre de leurs décisions.
Notre étude se concentre sur les procédures internationales pour réguler le problème de
la guerre civile et le changement observé dans ces procédures au 21ème siècle, en tenant
compte à la fois de la politique juridique adoptée par les États et de la transformation
vécue dans les caractéristiques fondamentales de l'ordre juridique international dans le
processus de développement historique de l'ordre juridique international. Au lieu
d'aborder le problème de la guerre civile en droit international d'un point de vue
normativiste ou de se concentrer sur les mérites des arrangements actuels – parce qu'il
existe suffisamment de sources doctrinaires sur ce sujet – l'étude est consacrée au
développement de la procédure qui crée la norme et du processus de création de la norme
sur le plan méta-juridique. Nous croyons qu'en se concentrant sur la méthode de
formation plutôt que sur l'essence de la norme, il sera possible de situer les raisons de la
formation des principes et des règles liés aux guerres civiles en droit international et où
elles ont évolué sur un plan étalé dans le temps. Ainsi, une ressource procédurale sera
proposée pour les études ultérieures qui, nous l'espérons, seront menées sur le fond dans
la littérature turque de droit international. Conformément à cet objectif déclaré, et partant
de la phrase d'Aristote selon laquelle si vous voulez comprendre quelque chose, observez
son début et son développement, dans un premier temps, les approches adoptées par les
États dans la période classique du droit international en ce qui concerne le problème de
la guerre civile dans la pratique du droit international et les institutions du droit
international façonnées dans le cadre de ces approches seront révélées. Dans ce contexte,
l'accent sera mis sur les pratiques visant à réglementer les guerres civiles par le biais de la
procédure de reconnaissance et sur les tentatives de réglementer les guerres civiles
directement en vertu du droit international. Dans un deuxième temps, les processus de
formation et de développement du statut de conflit armé non international établi avec
l'adoption des Conventions de Genève de 1949, c'est-à-dire la réglementation de la guerre
civile directement dans l'ordre juridique international, seront discutés. Dans ce contexte,
l'historique de ce statut au regard de l'article 3 des Conventions de Genève de 1949 et du
Protocole additionnel II de 1977 sera détaillé. Dans la phase finale, la transformation qui
a conduit à l'indépendance du statut de conflit armé de caractère non-internationale au
21ème siècle, à partir de la base du droit international contractuel sera évaluée. À la suite
de ce processus qui s'est développé principalement sur la base de la jurisprudence des
tribunaux pénaux internationaux, les principes et les règles directement applicables aux
guerres civiles dans l'ordre juridique international moderne ont été élargis. Et plus
important encore, l'indépendance du statut des conflits armés de caractère noninternationale a permis à l'ordre juridique international d'élargir son ensemble normatif
pour inclure de plus en plus de règles et principe directement applicable a telles guerres.