İznik ve çevresi Bizans Devri mimari faaliyetinin değerlendirilmesi
The evaluation of the architectural activities of the Byzantine Era in İznik and its regions
Yazar: ÜMMÜHAN MELDA ERMİŞ
Danışman: PROF. DR. ARA ALTUN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Bizans Dönemi = Byzantine Period ; Bizans mimarisi = Byzantine architecture ; Bursa-İznik = Bursa-İznik ; Mimari = Architectural ; Mimari doku = Architectural texture ; Mimari eserler = Architectural works ; Mimari yapı = Architectural structure

Özet:
1. Ökümenik Konsil'in toplanması, askeri ve ticari yol güzergahı üzerinde bulunması, güçlü şehir surlarına sahip olması ve IV. Haçlı Seferi'nde Haçlılar tarafından İstanbul'un işgal edilmesiyle birlikte Laskaris dönemine başkentlik etmesi gibi özellikleri İznik'i Bizans İmparatorluğu döneminde önemli bir şehir konumuna getirmiştir. Öneminden dolayı her zaman araştırmacıların ilgisini çekmiş, ancak yapılan araştırmalar daha çok İznik'teki dini yapılara ve surlara yönelik olmuştur.Bu çalışmanın amacı, şimdiye kadar sur içiyle sınırlı tutulmuş İznik (Nikaia) kentinin Bizans dönemindeki mimari buluntularını sadece kent merkezi kapsamında değil köyleri de dahil ederek daha geniş alanda ele alarak, Bizans dönemindeki İznik şehrinin mimari dokusunun değerlendirilmesidir. Bu çerçevedeki doktora tezinin içeriği Dini Yapılar, Mezar Odaları, Su Sistemi ve Su Yapıları, İşlevi Hakkında Öneri Getirilen Kalıntılar ile Askeri Yapılar olmak üzere beş başlık altında toplanmıştır.Tez çalışmasında son yıllarda kazılarda ortaya çıkarılan veya araştırmalarda tespit edilen Bizans mimarisi bakımından çalışılmamış yapı kalıntıları ilk kez ayrıntılı bir şekilde ele alınmaktadır. Tarihlendirme, plan tipi, süsleme konularında problemleri olan yapıların bu sorunlarına yanıt aranmakta ve farklı yaklaşımlarla çeşitli önerilerde bulunulmaktadır. Ayrıca İznik çevresindeki yerleşmelere dair çeşitli yorumlar ve öneriler getirilmiştir.

Abstract:
Iznik (Nikaia) has always been considered is one of the most important cities of the Byzantine Empire for it was the meeting place of the first Ecumenical council, and also located on the roads of military and commercial importance. With it strong city walls and the later part of the Byzantine Empire, it gained more importance as it became capital of the Lascarid Empire after the fall of Constantinople to the fourth Crusades. Iznik always attracted many scholars thanks to importance mentioned about and the most of this scholarly works concentrated on religious buildings and the walls of the city.This study is aiming the evaluate of the architecture of the Byzantine period in Iznik (Nikaia) including not only urban center but also neighbouring settlements. The thesis is grouped under five titles: the religious buildings, necropolis areas and the sepulchral rooms (hypogeum), military buildings, the city's water system and hydraulic structure, and remains of non-specific function.Ruins of less or not known buildings have recently been located or unearthed either in the excavations or during the researches. Those were thoroughly studied and recorded scientifically. The dating, plan type, decoration problems of the buildings have been studied and made some proposals. By different approaches, various suggestions have been listed. Moreover, various comments and suggestions about the surrounding settlements of Iznik have been purposed.