Zingal Kereste Fabrikası'ndan günümüze ulaşan yapıların kentin toplumsal hafızasındaki yeri ve korunması
The place of the surviving structures of the Zingal Lumbermill in the public memory of the city and their conservation
Yazar: DENİZ ÖZTÜRK
Danışman: YRD. DOÇ. DR. SAKİNE YILDIZ SALMAN
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Kurtuluş Savaşı sonrası Türkiye Cumhuriyeti hükümetinin ülkenin yeniden yapılandırılması amacıyla attığı en büyük adım sanayi alanında olmuştur. Ülkenin kalkınması amacıyla çeşitli ekonomik adımlar atılmıştır. Bu adımların ilki sayılabilecek İzmir İktisat Kongresi 1923 yılında toplanmıştır. Yeni cumhuriyetin ekonomik modeli bu kongrede belirlenmiştir. Döneme hakim olan, milli sermayenin yaratılması ve yabancı sermayenin ülke yasaları ile uyumlu olduğu takdirde ülkedeki üretime girebileceği kararıdır. Bu karar doğrultusunda kurulan fabrikalardan birisi Zingal Kereste Fabrikası'dır. 
12 Haziran 1926'da yapılan anlaşma çerçevesinde 1929 yılında Zingal Kereste Fabrikası kurulur. Kurucuları; Türkiye Kibrit İnhisarı T.A.Ş. ile Türkiye İş Bankası ve merkezi Brüksel'de bulunan Belçikalı Ozin-Allu Metier de Flandre şirketidir. Sinop'un Ayancık ilçesinde kurulan ve döneminin en büyük fabrikalarından biri olan Zingal Kereste Fabrikası, 1945 yılına kadar şirket eliyle işletilmiştir. 1945 yılında sözleşme tek taraflı feshedilmiş ve TBMM kararıyla işletme devletleştirilniştir. 24 Ocak 1980 tarihinde, KİT'lerin ve kamu varlıklarının özelleştirilmesi kararı Zingal Kereste Fabrikası'nı da etkilemiştir. Fabrika, 1992 yılında 3291 sayılı yasaya dayandırılarak özelleştirme kapsamına alınmış ve 1996 yılında da satılmıştır. 2004 yılında üretim tamamen durmuş, 2010 yılında üretim yapıları yıkılmış, binaları boşaltılmıştır. 
Cumhuriyetin kuruluş döneminde imtiyaz ile ya da 1930'lardan itibaren devlet eliyle kurulan fabrikalarda olduğu gibi Zingal Kereste Fabrikası da sadece üretim tesisini içeren bir yerleşke değildir. Çalışanlar için lojmanları, sosyal tesisleri barındırır. Fabrika, kurulmadan önce küçük bir sahil kasabası olan Ayancık'ın bir sanayi kenti haline gelmesini sağlamıştır. Fabrikanın mekansal etkisi ve çalışan yabancı mühendis, ustaların aileleriyle ilçe yaşamına katılması sebebiyle hem kent merkezinin hem de fabrikanın işletme alanındaki kırsal bölgenin sosyal yaşamı değişmiştir. 
Özelleştirme politikalarıyla fabrikanın kapatılması sonrası Ayancık'ın sosyo ekonomik yapısı zarar görmüş, kent belleğinin önemli bir parçası olan endüstri mirası unsurları kaybedilmiştir. Tez çalışması kapsamında Zingal Kereste Fabrikası'nın kuruluşu, bir sanayi yerleşkesi olarak Ayancık için önemi ve günümüze ulaşan yapılarının koruma değerleri araştırılmıştır. Kent belleğindeki unsurlar ve mekansal izler gözetilerek koruma önerisi geliştirilmiştir.

Abstract:
After The War of Independence, the government of the Republic of Turkey has taken the biggest step in the industry to reconstruct the country. An array of economic steps were taken for the development of the country. İzmir Economics Congress, held in 1923 can be referred as one of the first such steps. The economic model of the new republic is determined in this congress. The dominant policy of the period was the creation of national capital and allowing the foreign capital to enter in the market provided which is compatible with the national legislation. Zingal Lumber Mill is one of the factories established in line with that policy.
The Zingal Lumbermill was established in 1929 in accordance with the agreement made on 12 June 1926. The founders are Match Monopoly of Turkey Corp., Türkiye İş Bankası and a Brussels-based company called Ozin-Allu Metier de Flandre. Founded in the town of Sinop Ayancık and one of the largest factories in the period, the Zingal Lumbermill was operated by the Belgian company until 1945. The contract with the company was terminated unilaterally in 1945 and the enterprise was nationalized by the decision of the Turkish Grand National Assembly. The decision to privatize the state economic enterprises and public assets taken on 24 January 1980 also affected the Zingal Lumbermill. The factory was included in the privatization scope in 1992 and was sold in 1996. Production ceased completely in 2004, production structures were demolished and the buildings were evacuated in 2010.
Similar to the factories established during the founding of the Republic or the ones established by the state initiative since the 1930s, the Zingal Lumbermill is not only a campus with a production facility. It hosts lodgings and social facilities for employees. Thanks to the factory, previously a small coastal town of Ayancık has become an industrial city. The social life of both the city center and the countryside covered by facility area of the factory has changed due to the spatial impact of the factory and the participation of foreign engineers and craftsmen in the district life with their families.
After the closure of the factory with privatization policies, the socioeconomic structure of Ayancık has been damaged and the industrial heritage elements, which are an important part of the city's memory, have been lost. Within the scope of the thesis, establishment of the Zingal Lumbermill, the importance of Ayancık as an industrial campus and the protection values of the structures that have survived have been investigated. The protection proposal has been developed by taking into consideration the elements in the urban memory and the spatial traces.