Yeraltı sularında jeolojik süreçlerden kaynaklanan florür kontaminasyonu ve insan sağlığı üzerindeki etkileri
Fluoride contamination caused by geological processes in groundwater and its effects on human health
Yazar: MEVLÜT YILMAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞEGÜL DEMİR YETİŞ
Bitlis Eren Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Çevre Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering
Dizin: Bitlis = Bitlis ; Florürler = Fluorides ; Kalsiyum florür = Calcium fluoride ; Kirlilik = Pollution ; Yer altı suları = Ground waters

Özet:
İnsanlar yaşamlarını sağlıklı bir şekilde idame edebilmek için sağlıklı ve kaliteli bir içme 
suyuna ihtiyaç duyarlar. Bu çerçevede su kalitesinin içme suları bakımından uygunluğu önemlidir. 
Dolayısıyla suda kaliteyi etkileyen parametreler sağlık açısından risklere sebep olmaktadır. Bu 
kapsamda özellikle volkanik kayaçların yoğun olarak bulunduğu Bitlis İli merkezi ve Güroymak, 
Tatvan, Ahlat ve Adilcevaz ilçelerine bağlı yerleşimlerde yeraltı sularında florür değerleri ve buna 
bağlı sağlık risklerinin araştırılması amaçlanmıştır. 2019 Haziran - 2019 Eylül aylarında 18-25 
Haziran 2019 yağışlı dönem ve 17-18 Eylül kurak dönem dikkate alınarak 30 noktadan alınan su 
örneklerinde su sıcaklığı, pH, EC ve florür ölçümleri yapılmıştır. Elde edilen veriler florür kirlilik 
indeks (FPI) değerlendirmesi, florür risk indeksi (FRI) ve kanserojen olmayan riski ifade eden toplam 
tehlike indeksi (THI) US EPA metoduna göre hesaplanmıştır. Sonuç olarak yapılan florür 
ölçümlerinde yağışlı dönemde en yüksek değer S19 (Toki 1) noktasında 2,02 mg/L olarak 
ölçülmüştür. Kurak dönemde ise en yüksek değer S15 (Örenlik1) noktasında 3,26 mg/L olarak 
ölçülmüştür. Ayrıca kurak dönemde florür değerleri yüksek çıkan S5 (Sarıkum1) noktasında 2,21
mg/L, S10 (Gölbaşı 1) noktasında 2,18 mg/L, S24 (Gölbaşı 4) noktasında 2,5 mg/L ve S28 
(Kıyıdüzü1) noktasında 2,2 mg/L olarak ölçülmüştür. Bitlis ve ilçeleri için FPI ve FRI değerleri 
açısından durum yeraltı sularının kirlenmeye doğru gidildiği tespit edilmiştir. Sağlık riski bakımından 
florürün kanserojen etkisine rastlanmamıştır.

Abstract:
People need healthy and high quality drinking water in order to maintain their healthilly. In 
this context, the suitability of water quality in terms of drinking water is important. Therefore, the 
parameters affecting the quality of water cause risks in terms of health. In this context, it is aimed to 
investigate fluoride values in groundwater and health risks related to it, especially in the center of 
Bitlis, where volcanic rocks are intensive, and in settlements of Güroymak, Tatvan, Ahlat and 
Adilcevaz districts. Water temperature, pH, EC and fluoride measurements were made in water 
samples taken from 30 points, taking into account the 18-25 June 2019 rainy season and the 17-18 
September dry period, between June 2019 and September 2019. The data obtained were calculated 
according to the US EPA method of fluoride pollution index (FPI) assessment, fluoride risk index 
(FRI) and total hazard index (THI), which expresses non-carcinogenic risk. As a result, in the fluoride 
measurements made, the highest value was measured as 2.02 mg/L at S19 (Toki 1) point in the rainy 
period. In the dry period, the highest value was measured as 3.26 mg/L at S15 (Örenlik1). Also, 
flouride values were mesurered 2.21 mg/L at S5 (Sarıkum1), 2.18 mg/L at S10 (Gölbaşı 1), 2.5 mg/L 
at S24 (Gölbaşı 4), and 2.2 mg/L S28 (Kıyıdüzü1) as high in the dry season. It was measured at 2.2 
mg/L. In terms of FPI and FRI values for Bitlis and its districts, it has been determined that the ground 
waters are becoming polluted. In terms of health risk, no carcinogenic effect of fluoride was found.