Sosyal bilişsel öğrenme kuramı ve adaptasyon modeline dayalı diyabetik ayak eğitiminin öz etkililik ve uyuma etkisi
The effect of diabetic foot training based on social cognitive learning theory and adaptation model on self-efficacy and adaptation
Yazar: ARZU GÜNGÖR
Danışman: PROF. DR. ASİYE AKYOL
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Başa çıkma = Coping ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetik ayak = Diabetic foot ; Hasta eğitimi = Patient education ; Sosyal Bilişsel Öğrenme Kuramı = Social Cognitive Learning Theory ; Tedaviye bağlılık ve uyum = Treatment adherence and compliance ; Öz yeterlilik = Self-efficacy ; Öğrenme = Learning ; Öğrenme kuramları = Learning theories

Özet:
Amaç: Bu araştırma Sosyal Bilişsel Öğrenme Kuramı ve Adaptasyon Modeli doğrultusunda hazırlanan diyabetik ayak bakım eğitimi ve telefonla izlemin öz etkililik ve uyuma etkisini incelemek amacıyla yapılmıştır. Yöntem: Çalışma, randomize kontrollü çalışma olarak Kasım 2019- Temmuz 2020 tarihleri arasında İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi Endokrin Polikliniği'nde yürütülmüştür. Çalışmanın örneklemini bilgisayar tabanlı randomizasyon yöntemi ile belirlenen uygulama grubu 40 diyabetli birey ve kontrol grubu 40 diyabetli birey olmak üzere araştırmaya dahil edilme ölçütlerine uygun toplam 80 hasta oluşturmuştur. Veriler Diyabetli Hastaların Tanıtıcı Özelliklerini Belirleme Formu, Diyabetik Ayak Risk Belirleme Formu, Diyabetik Ayak Değerlendirme Formu, Diyabet Ayak Bilgi Ölçeği, Diyabetik Ayak Bakımı Özetkililik Ölçeği, Nottingham Fonksiyonel Ayak Bakım Tanılama Formu, Metabolik Değişkenler Formu, Başetme ve Uyum Süreci Ölçeği, Telefon İzlem ve Görüşme Basamakları Formu ve Telefon Görüşmesi Değerlendirme Formu kullanılarak toplanmıştır. Uygulama grubuna 1. ay, 3. ay ve 6. ay diyabetik ayak maketi ve eğitim kitapçığı eşliğinde eğitim verilmiştir. Kontrol grubu poliklinikte standart eğitim almıştır. Veriler uygun istatistiksel yöntemler kullanılarak değerlendirilmiştir.  Bulgular:  Uygulama grubunun birinci, üçüncü ve altıncı ay diyabet ayak bilgi ölçeği puanlarının kontrol grubundak yüksek olduğu, uygulama grubunun üçüncü ve altıncı ay Nottingham fonksiyonel ayak bakım tanılama form puanlarının kontrol grubundan yüksek olduğu, uygulama grubunun baş etme ve uyum süreci ölçeği altıncı ay puanlarının kontrol grubundan yüksek olduğu ve uygulama grubunun birinci, üçüncü ve altıncı ay diyabetik ayak öz etkililik ölçeği puanlarının kontrol grubundan fazla olduğu saptanmıştır.   Sonuç: Sosyal bilişsel öğrenme kuramı ve adaptasyon modeli doğrultusunda hazırlanan diyabetik ayak bakım eğitimi ve telefonla izlemin diyabetli bireylerin diyabetik ayak bilgi düzeylerini arttırmaya, ayak bakım davranışlarını geliştirmeye, baş etme ve uyum sürecini yükseltmeye, diyabette ayak bakımına ilişkin öz etkililiklerini arttırmaya etkisi olduğu belirlenmiştir.   
Anahtar Kelimeler; diyabetik ayak; öz-etkililik; baş etme ve uyum

Abstract:
Objective: This study was conducted in order to examine the effect of diabetic foot care training and telephone follow-up on self-efficacy and adaptation prepared in line with Social Cognitive Learning Theory and Adaptation Model. Method: The study was conducted as a randomized controlled study in İzmir Katip Çelebi University Atatürk Training and Research Hospital Endocrine Policlinic between November 2019 and July 2020. The sample of the study consisted of a total of 80 patients in accordance with the inclusion criteria, including 40 diabetic individuals in the practice group determined by computer-based randomization method and 40 diabetic individuals in the control group. Data Form for Identifying the Descriptive Characteristics of Patients with Diabetes, Diabetic Foot Risk Assessment Form, Diabetic Foot Evaluation Form, Diabetes Foot Information Scale, Diabetic Foot Care Self-Efficacy Scale, Nottingham Functional Foot Care Diagnostic Form, Metabolic Variables Form, Coping and Adaptation Process Scale, Telephone It was collected using the Monitoring and Interview Steps Form and the Telephone Interview Evaluation Form. Training was given to the application group in the 1st, 3rd and 6th months with the diabetic foot model and training booklet. The control group received standard training in the outpatient clinic. Data were evaluated using appropriate statistical methods. Conclusion: It has been determined that diabetic foot care training and telephone follow-up prepared in line with the social cognitive learning theory and adaptation model have an effect on increasing the diabetic foot knowledge level of individuals with diabetes, improving their foot care behaviors, increasing the coping and adaptation process, and increasing their self-efficacy regarding foot care in diabetes. 
 
Keywords; diabetic foot; self-efficacy; coping and adaptation