Fosfat çözücü bazı mikrofungusların izolasyonu ve Mazıdağı fosfatı eklenmiş ortamda buğday (Triticum vulgare L.) bitkisinin büyüme ve gelişimi üzerine etkisi
Effect of some phosphate solubilizing microfungi on growth and development of wheat (Triticum vulgare L.) plants in the presence of Mazıdagi rock phosphate
Yazar: BETÜL ÖZCOŞAR ESKİCİ
Danışman: PROF. DR. MEHMET NURİ AYDOĞAN
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı / Genel Biyoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Biyoloji = Biology

Özet:
Amaç: Bu araştırmada inorganik fosfat çözme potansiyeli yüksek olan bazı toprak mikrofunguslarının izolasyonu ve ülkemizin en önemli fosfat kaynağı olan Mardin Mazıdağı Fosfat Kayası (MFK) eşliğinde buğday ( Triticum vulgare L. ) bitkisinin büyüme ve gelişimi üzerine etkileri belirlenmeye çalışılmıştır.  
Yöntem: Mardin Mazıdağı bölgesinden temin edilen toprak çeşitlerinden 6 adet mikrofungus izolasyonu yapılmış ve bu izolatların trikalsiyum fosfatı (TCP) çözebilme yetenekleri, kalitatif ve kantitatif olarak belirlenmiştir. Fosfat çözme potansiyeli daha yüksek olan MF1 ve MF4 izolatları ile buğday bitkisi üzerindeki çalışmalara devam edilmiştir. 21 günlük büyüme peryodunun sonunda bitkiler hasat edilip bazı büyüme - gelişme parametreleri (kök-gövde uzunlukları, yaş ve kuru ağırlık, protein ve klorofil miktarları vb.) ölçülmüş ve sonuçlar istatistiksel olarak değerlendirilmiştir. Araştırmada kullanılan mikrofunguslar, geleneksel ve moleküler yöntemlerle teşhis edilmiş ve MF1 izolatı;  Aspergillus niger ve MF4 izolatı; Penicillium chrysogenum olarak tanımlanmıştır.
Bulgular: MFK'yı çözme potansiyeli yüksek olan bu mikrofunguslar sayesinde fosfor çözünürlüğü ile birlikte fosforun bitki tarafından absorpsiyonu da artmış ve bitki ihtiyaç duyduğu fosfora sahip olmuştur. Sonuçta makro element olarak bitkinin fosfor ihtiyacının karşılanması, büyüme parametrelerine olumlu katkı yapmıştır.  Büyüme ve gelişme parametrelerine bakıldığında MF1 ve MF4 izolatları ile yapılan uygulamaların, pozitif kontrole yakın değerler gösterdiği hatta bazı parametrelerde daha fazla artış gösterdiği belirlenmiştir.
Sonuç: Aspergillus niger MF1 ve Penicillium chrysogenum MF4 izolatları ile aşılanan buğday tohumlarının, Mardin Mazıdağı fosfat kayası eklenmiş ortamdaki büyüme ve gelişmesi, önemli ölçüde artış gösterdiği belirlenmiştir. 

Anahtar kelimeler: mazıdağı fosfat kayası, fosfat çözücü mikrofunguslar, biyogübre, buğday

Abstract:
Purpose : In this study, the isolation of some soil microfungi with high inorganic phosphate dissolving potential and their effects on the growth and development of wheat (Triticum vulgare L.) plant in the presence of Mardin Mazıdağı Phosphate Rock (MFK), which is the most important phosphate source in our country, were tried to be determined.
Method: Six microfungi species were isolated from different habitat soils in the Mardin Mazıdağı region and the ability of these isolates to dissolve tricalcium phosphate (TCP) was determined qualitatively and quantitatively. It was determined that the isolates have phosphate dissolving potential, and studies on MF1 and MF4 isolates with better phosphate dissolving potential and wheat plant continued. At the end of the 21-day growth period, the plants were harvested and some growth-development parameters (root-stem lengths, fresh and dry weight, protein and chlorophyll amounts, etc.) were measured and the results were evaluated statistically. Microfungi used in the research were identified by conventional and molecular methods and MF1 isolate; Aspergillus niger and MF4 isolate; It has been described as Penicillium chrysogenum.
Results: Oving to these microfungi, which have a high potential to dissolve MFK, the absorption of phosphorus by the plant has increased along with the solubility of phosphorus and the plant has the phosphorus it needs. As a result, meeting the phosphorus requirement of the plant as a macro element made a positive contribution to the growth parameters. Considering the growth and development parameters, it was determined that the applications made with MF1 and MF4 isolates showed values close to the positive control and even increased more in some parameters.
Conclusion: It was determined that inoculation of wheat seeds with Aspergillus niger MF1 and Penicillium chrysogenum MF4 isolates had a significant effect on the growth and development of the wheat plant in the medium to which Mardin Mazıdağı phosphate rock was added. It was determined that wheat seeds inoculated with Aspergillus niger MF1 and Penicillium chrysogenum MF4 isolates were significantly effective on the growth and development of Mardin Mazıdağı phosphate rock added medium. 

Key words: mazıdagi rock phosphate, phosphate solubilizing microfungi, biofertilizier, wheat