Molla Fenârî'nin Aynü'l-A'yân adlı eserine tasavvufî bir bakış
Sufistic wiev of Mollla Fanari's Ayn al-A'yan
Yazar: HALİME ÇETİN
Danışman: DOÇ. DR. BETÜL GÜRER
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tasavvuf Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion
Dizin: Aynü`l-A`yan = Aynü`l-A`yan ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Molla Fenari = Mullah Fenari ; Tasavvuf = Mystic ; Tasavvuf felsefesi = Philosophy of mysticism ; Tasavvufi unsurlar = Mystical elements ; Tefsir = Commentary ; İslamiyet = Islam

Özet:
Molla Fenârî, Osmanlı ilmî, siyasî, hayatının en etkili simalarından biridir. Gerek devlet kademelerinde icrâ ettiği görevler gerekse ilmî şahsiyeti ve bilhassa te'lif ettiği eserler ile yaşadığı döneme ışık tutmuştur. Seksen bir yıllık hayatında aklî ve naklî pek çok ilme vakıf olan Fenarî, bu ilmî birikimini te'lif ettiği eserlere yansıtmıştır. Bu doğrultuda önemle zikredeceğimiz eserlerden biri, bizim de çalışmamızın ana konusunu teşkil eden Aynü'l-a'yân adlı Fâtiha tefsiridir.  Müellifimiz, bu eserde fıkıhtan kelama, belagattan tasavvufa birçok ilim sahasında fikirler sunmuştur. Bu anlamda eser, oldukça zengin bir içeriğe sahiptir.
Fenârî'nin te'lif ettiği nadide eserlerden olan Aynü'l-a'yân'ın incelendiği bu çalışmanın ilk bölümünde öncelikle Fenârî'nin hayatı, eserleri ve tasavvufî şahsiyetine kısaca değinilmiştir. Akabinde Aynü'l-a'yân'ın tanıtımı yapılarak Fenârî'nin eserde uyguladığı işârî tefsir metodu tespit edilmiştir.
Çalışmanın ana konusunu oluşturan ikinci bölümde ise Fenârî'nin Aynü'l-a'yân adlı eserindeki tasavvufî görüşlerine dair tespitlerde bulunulmuştur. Bu tespitler ise nazarî ve amelî tasavvuf ana başlıklarında ele alınmıştır.
 Netice olarak bu çalışmada Molla Fenârî'nin Aynü'l-a'yân adlı eseri tasavvuf ilmi bağlamında incelenmiş ve bu eserde uyguladığı işârî tefsir metodu tespit edilmiştir.

Abstract:
Molla Fanari is one of the most influential fıgures in Ottaman science and politics. He shed light on the period in which he lived, both with the duties he performed at the state levels, his scientific personality and the works he wrote. Fanari, who has a mental and intellectual knowledge of many sciences in his eighty-one-year life, has reflected this know ledge in his Works. İn this direction oe of the works that we will strongly mention is the Fâtiha commentary named Aynü'l-a'yân which constitutes the main subject of our study İn this work, our author has made evalvations in many fields of science, from fight to teology, from rhetoric to mysticism. İn this sense the work has a very rich content.
In the first part of this study, in which Aynü'l-a'yân, one of the rare works of Fanari and his mystical personality are mentioned. Afterwards, Aynü'l-a'yân was introduced and the ishari interpretation method applied by Fanari in the work was included. İn the second part, which constitutes the main part of the study, the mystical views of Fanari in his work named Aynü'l-a'yân were determined. These determinations on the other hand are discussed in the context of concepts under the main headings of theoretical and practical sufism.
As a result, in this study the work of Molla Fanari named Aynü'l-a'yân was examined in the context of sufism and the Ishari interpretation method applied in this work was determined.