OECD ülkelerinde Covıd-19 pandemisinin zamana dayalı karşılaştırılması
Time-based comparison of the Covid-19 pandemic in OECD countries
Yazar: MUSTAFA KAYA
Danışman: PROF. DR. GÜLBİYE YENİMAHALLELİ YAŞAR
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sağlık Kurumları Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Sağlık Yönetimi = Healthcare Management

Özet:
Tarih boyunca birçok salgın hastalık meydana gelmiştir. Toplumun sağlığının bozulmasına ve insanların ölümüne sebep olan salgınlar halkı ekonomik ve sosyal açıdan etkilemiştir. Salgın hastalıklardan bazıları ilk çıktığı yerin sınırlarını aşarak pandemiye dönüşmüş ve daha büyük olumsuzluklara yol açmıştır. Toplumda kayıplara yol açan pandemilerle mücadele edilmeye çalışılmış ve ortaya çıkan her pandemi bir sonraki pandemiyle mücadelede yol gösterici olmuştur. Pandemilerle mücadelede geçmiş pandemilerden elde edilen deneyimlerin kullanımı yanı sıra yaşanılan pandemiye has önlemler de araştırılmıştır. Bu nedenle pandemiler, çıkış noktaları, pandemilerle mücadele stratejileri ve uygulama karşılaştırmaları her zaman araştırmacıların ilgisin çekmiş ve inceledikleri konulardan birisi haline gelmiştir. Bu çalışmada OECD ülkelerinin COVID-19 pandemisiyle mücadelelerinin güvenli bölge oluşturma başarısı, önlem alma başarısı, tedavi başarısı ve kaynakları verimli kullanma başarısı başlıkları altında incelenmesi, birbirleriyle karşılaştırılması ve karşılaşılabilecek muhtemel bir pandemi için önerilerde bulunması amaçlanmıştır.
Araştırma kapsamında 37 OECD ülkesi bulunmaktadır. Bu ülkelerin güvenli bölge oluşturma başarısı, önlem alma başarısı, tedavi başarısı ve kaynakları verimli kullanma başarısı kriterlerini temsil edebilecek 22 farklı değişken kullanılmıştır. OECD ülkeleri bu değişkenlerle dört ana başlıkta aylık ve birer yıllık dönemler olarak ele alınmış ve karşılaştırılmıştır.
OECD ülkelerinin güvenli bölge oluşturma başarısı oran analiziyle gerçekleştirilmiştir. Analizler sonucunda pandeminin ilk aylarında ABD ve Japonya vaka yoğunluğu en düşük; İzlanda ve İspanya en yüksek ülkeler olmuştur. Dönem boyu karşılaştırmasında ise çoğu ada ülkesi olan Yeni Zelanda, Avustralya, Güney Kore ve Japonya vaka yoğunluğu en düşük ülkeler olmuştur. GRA yöntemiyle gerçekleştirilen önlem başarısında Litvanya ve Kolombiya en başarılı; Meksika ve İngiltere en başarısız ülkeler olmuştur. Tüm dönemi ele alan karşılaştırmada ise Şili en başarılı, Estonya en başarısız ülke oluştur. AHS ve GRA yöntemleriyle gerçekleştirilen tedavi başarısı karşılaştırmasında ilk aylarda Türkiye ve Letonya en başarılı; Hollanda ve İzlanda ise en başarısız ülkeler olarak bulunmuştur. Tüm dönemi ele alan karşılaştırmada ise en çok test uygulayan ABD en başarılı, İzlanda ise en başarısız ülke oluştur. VZA yöntemiyle gerçekleştirilen kaynakları verimli kullanma başarısı karşılaştırmasında ilk aylarda Türkiye en başarılı; Belçika ve Norveç en başarısız ülkeler olmuştur. Dönem boyu karşılaştırmasında ise ABD en başarılı; Danimarka ise en başarısız ülkeler olmuştur.
Araştırma sonucunda OECD ülkelerinin pandemiyle mücadele başarıları belirlenmiş ve karşılaştırılmıştır. Ayrıca ülkelerin başarısını sağlayan önlemler ya da ülke özellikleri ortaya çıkarılarak deneyimlerinden faydalanılacak ülkeler saptanmıştır. Bu sebeple pandemilerle mücadele konusunda literatüre özgün katkılar
178
sağlamıştır. Sonraki araştırmalarda değişkenlerin, ülke sayılarının ve zaman diliminin artırılması önerilmektedir.

Abstract:
Many epidemics have occurred throughout history. The epidemics that caused the deterioration of the health of the society and the death of people affected the people economically and socially. Some of the epidemics have transcended the boundaries of the place where they first emerged and turned into a pandemic, leading to greater negativities. It was tried to fight the pandemics that caused losses in the society, and every pandemic that emerged was a guide in the fight against the next pandemic. In addition to the use of experiences from past pandemics in the fight against pandemics, pandemic-specific measures have also been investigated. For this reason, pandemics, starting points, strategies to combat pandemics and application comparisons have always attracted the attention of researchers and have become one of the topics they examine. In this study, it was aimed to examine the struggles of OECD countries with the COVID-19 pandemic under the headings of success in creating a safe zone, success in taking precautions, success in treatment and success in using resources efficiently, to compare them with each other and to make suggestions for a possible pandemic.
There are 37 OECD countries within the scope of the research. Twenty-two different variables were used to represent the criteria for the success of these countries in creating a safe zone, the success of taking precautions, the success of treatment and the success of using resources efficiently. OECD countries were discussed and compared with these variables under four main headings as monthly and one-year periods.
The success of OECD countries in creating safe zones was carried out by rate analysis. As a result of the analyzes, in the first months of the pandemic, the US and Japan had the lowest case density; Iceland and Spain had the highest. In the comparison over the period, New Zealand, Australia, South Korea and Japan, which are mostly island countries, were the countries with the lowest case density. Lithuania and Colombia were the most successful in the success of the measure carried out by the GRA method; Mexico and England were the most unsuccessful countries. In the comparison covering the whole period, Chile is the most successful country and Estonia is the most unsuccessful country. In the comparison of treatment success with AHS and GRA methods, Turkey and Latvia were found to be the most successful and the Netherlands and Iceland were found to be the most unsuccessful countries in the first months. In the comparison, which covers the entire period, the USA is the most successful country with the most tests, while Iceland is the most unsuccessful country. Turkey was the most successful and Belgium and Norway were the most unsuccessful countries in the first months in the comparison of the success of using resources efficiently using the VZA method. In the comparison period, the USA was the most successful and Denmark was the most unsuccessful countries.
180
As a result of the research, the success of OECD countries in fighting the pandemic was determined and compared. In addition, the measures that ensure the success of the countries or the country characteristics have been revealed and the countries whose experiences will be benefited have been determined. For this reason, it has made significant contributions to the literature on the fight against pandemics. In subsequent studies, it is recommended to increase the variables, the number of countries and the time period.