Hâlid Ziya'nın romanlarında acının süreğenliği ve trajik son
Chronic pain and tragic ending in Hâlid Ziya's novels
Yazar: ERVA AYDIN
Danışman: DOÇ. DR. ÜRÜN ŞEN SÖNMEZ
İstanbul Arel Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Hâlid Ziya, Türk Edebiyatında roman türünün olgunluk devrini başlatan isim olarak kabul edilir. Yazarın romanları, tematik bütünlük ve teknik açıdan kendisinden önceki örneklerden önemli farklar gösterir. Bunun önemli yansımalarından biri, yazarın ahlakçı bir tutumu benimsememesi ve metni yazar kimliği ile araya girerek, dersler vererek yönlendirmemesidir. Bu sebeple Hâlid Ziya'nın romanlarında karakterler kurmaca dünya içerisinde daha derinlikli ve gerçekçi biçimlenirler. Yazarın benimsediği edebî tutum, dâhil olduğu Servet-i Fünûn topluluğunun ilkeleri, bağlı olduğu sanat ilkeleri ve akımları ile de ilişkili olarak bu karakterlerin en belirgin özellikleri arasında acı çeken kişiler olmaları gelir. Mezkûr romanlardaki karakterler olay örgüsü boyunca süreğen bir acı yaşarlar ve romanlar istisnasız şekilde trajik sonlarla nihayete erer. Acının süreğenliği tüm romanlarda ortak olmakla beraber karakterlerin acıları, acılarının kaynakları, acı karşısındaki tavırları, acılarını yaşama biçimleri de daha detaylı tasnifler yapmayı olanaklı kılan benzerlikler taşır. Her durumda acı ve acının süreğenliği Hâlid Ziya'nın roman karakterlerinin ayrılmaz bir hususiyetidir. Bu çalışmada, Hâlid Ziya'nın Sefile, Nemide, Bir Ölünün Defteri, Ferdi ve Şürekâsı, Mai ve Siyah, Aşk-ı Memnu, Kırık Hayatlar, Nesl-i Ahir adlı romanları, karakterlerin acılarının süreğenliği ve metinlerin trajik sonları tespit ve tasnif edilerek çözümlenmekte ve Halid Ziya'nın romanlarında süreğen acının karakter kurgusunun, trajik sonunsa olay örgüsünün belirleyici unsurlarından oldukları ortaya koyulmaktadır.

Abstract:
Hâlid Ziya is considered to be the name that started the maturity period of the novel genre in Turkish Literature. The author's novels have significant differences from previous examples in terms of thematic integrity and technique. One of the important portrayals of this is that the author does not adopt a moralistic attitude and does not direct the text by intervening or giving lessons with his author identity. For this reason, in Halid Ziya's novels, the characters are shaped more deeply and realistically within the fictional world. Among the most distinctive features of these characters, in relation to the author's literary attitude which reflects the principles of the Servet-i Fünûn community which he belongs to, and the artistic principles and movements he is affiliated with, are that they are suffering people. The characters in the aforementioned novels experience constant pain throughout the plot, and the novels invariably end with tragic endings. Although the continuity of pain is common in all novels, the pain of the characters, the sources of their pain, their attitudes towards pain, and the way they experience their pain also bear similarities that make it possible to make more detailed classifications. In any case, pain and its continuity are inseparable characteristics of Halid Ziya's novel characters. In this study, Hâlid Ziya's novels Sefile, Nemide, Bir Ölünün Defteri, Ferdi ve Şürekâsı, Mai ve Siyah, Aşk-ı Memnu, Kırık Hayatlar, Nesl-i Ahir are analyzed by identifying and classifying the continuity of the characters' pain and the tragic endings of the texts. Halid Ziya's novels, it is revealed that chronic pain is one of the determining elements of character fiction and tragic ending is one of the determining elements of the plot.