Türkiye'de çalışma ilişkilerinde dinsel otorite ve emek disiplini
Religious authority and labor discipline in working relations in Turkey
Yazar: HAKAN TOPATEŞ
Danışman: PROF. DR. İLKAY SAVCI
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations
Dizin: Din = Religion ; Emek = Labour ; Kapitalizm = Capitalism ; Muhafazakarlık = Conservatism ; Müslümanlar = Muslims ; Otorite = Authority ; İktidar = Government ; İş ilişkileri = Labour relations ; İşçiler = Workers

Özet:
Bu tezin yazılma amacı dinsel otoritenin muhafazakâr işçiler üzerindeki etkilerini incelemektir. Bu çerçevede çalışma üç temel bölümden oluşmaktadır: İlk bölümde otorite ve iktidar olgularının kavramsal tartışması ve ekonomi-politik arka planı ele alınmaktadır. Otorite kendisini toplumsal kurumlar ve otoriteyi içselleştiren bireyler aracılığıyla somutlaştırır. Otorite çözümlemesinde iki temel iddiadan hareket etmek mümkündür: Birincisi otoritenin gizil/soyut ve iktidarın görünür/somut bir niteliğe sahip olmasıdır. Diğer iddia ise otoritenin bu niteliğinin, kapitalizmin kendisini yeniden üretim sürecinde, bireyler için itaat ve uyum pratiklerini oluşturmasıdır. 
İkinci bölüm dinsel otoritenin İslamiyet ve Türkiye bağlamında değerlendirilmesinden oluşmaktadır. Merkez-çevre ilişkisi kapsamında Türkiye'deki altyapı ilişkileri toplumsal sınıfları küresel üretim ağının bir parçası olmaya zorlamıştır. Bu bağlamda üretim ilişkilerinde dinsel otorite, itaatin sağlanması işlevine sahiptir. İslamileşmenin güçlenmesi süreci kapitalizmin kendisini yeniden üretmesiyle koşuttur; aynı zamanda bu zorunluluğun bir sonucudur. Türkiye'de geleneksel otoriteyle yasal/ussal otorite ve modernizmle postmodernizm süreçleri iç içe geçmiştir.
Araştırmanın üçüncü bölümü Ankara'da muhafazakâr özel sektör ve kamu sektörü işçileriyle yapılan alan araştırmasından oluşmaktadır. Araştırmamızda dinsel otoriteye kendisini adayan muhafazakâr işçiler "ücretli mümin" olarak adlandırılmıştır. Ücretli mümin işgücü piyasasında yer alan İslami bir işçi profilidir. Ücretli mümin işyerindeki itaat pratiklerine uyar ve bir dış denetçinin gözetimi olmaksızın kendi kendisini uhrevi boyutta denetler. Ücretli mümin tipolojisinin genel özellikleri itaatkârlık ve kaderciliktir. Bu özellikler pragmatist öğelerle de birleşmektedir. Genel olarak muhafazakâr işçiler resmi sosyal güvenlik dizgeleri yerine enformel sosyal yardım ağları ve dinsel cemaat dayanışmasını önemsemektedir. Kentsel alanlarda yoksullaşma, yabancılaşma ve anomi süreçleri bireylerin modernizme alternatif dinsel bir kozmos içeren muhafazakâr kimliklere ve uzamlara sığınmalarına neden olmaktadır. Ücretli müminin üretim ilişkilerindeki konumunu anlatan en belirgin anlatım ise itaat pratikleri hakkındadır: Tanrı için çalışmak işveren için çalışmaktan çok daha önceliklidir.

Abstract:
The aim of this thesis is to examine the impacts of religious authority on conservative workers. In this context, this work consists of three main chapters: In the first chapter the conceptual discussion and the economy-political background of authority and power are examined. Authority concretizes itself through social institutions and individuals who internalize authority. In authority analysis it is possible to proceed with two main arguments: The first one is that authority is latent/abstract and power is visible/concrete. The other argument is that this characteristic of authority creates obedience and conformity for individuals in the process of the reproduction of capitalism.
The second chapter consists of the evaluation of religious authority in the context of Islam and Turkey. Turkey's infrastructure relations forced social classes to be a part of the global production network within the core and periphery relations. In this context religious authority has the function of providing obedience in relations of production. The process of the rising of Islamization is parallel to the reproduction of capitalism and it's also a consequence of this obligation. Traditional authority and legal/rational authority and the processes of modernism and postmodernism are intertwined in Turkey.
The third chapter of the thesis consists of the field research conducted with conservative private sector and public sector workers in Ankara. Conservative workers who devote themselves to religious authority are conceptualized as "paid believer/mümin" in the research. Paid believer/mümin is an Islamic worker profile in the labor market. He/she conforms to obedience practices and controls himself/herself in supernal dimension without any external supervisor in the working place. General properties of the typology of the paid believer/mümin are obedience and fatalism. These properties are also combined with pragmatist components. Generally conservative workers respect informal social relief networks and religious community solidarity instead of formel social security systems. In urban areas the processes of impoverishment, alienation and anomy cause individuals to turn to alternative conservative identities and spaces that comprise a religious cosmos. The most obvious expression which describes the paid believer/mümin's statute in relations of production is about obedience practices: working for God is more indispensable than working for employer.