Mutezile ekolünün oluşumunda eski İran dinlerinin etkisi
The influences of old Iranian religions in the formation of the Mu'tezilite sect
Yazar: FEVZİ ÇAKMAK
Danışman: PROF. DR. MUHİTTİN BAĞÇECİ
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kelam Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2004
Konu: Din = Religion
Dizin: Dualizm = Dualism ; Maniheizm = Maniheism ; Mutezile = Mutazila ; Zerdüştilik = Zoroastrianism ; İran = Iran ; İslamiyet = Islam

Özet:
Mutezile ekolü hicri ikinci yüzyılın başlarında ortaya çıkmış, dini ve felsefi bir düşünce ekolüdür. Ehli Sünnet kelamcıların büyük bir çoğunluğu Mutezile ekolünün fikirlerinin bir kısmını oluşumunda eski İran dinlerinden Mecusiliğin ve Maniheizmin etkili olduğunu iddia etmişlerdir. Bu iddiaya göre, Mutezile ekolünün; Tanrının kudreti, kader ve insanın özgürlüğü hakkındaki görüşlerinin ortaya çıkışında bu dinlerin düalist anlayışları belirleyici bir rol oynamıştır. Bu iddia incelendiğinde Mutezile ekolünün ilgili konulardaki görüşleri ile Mecusiliğin ve Maniheizmin görüşleri arasında bir paralellik olduğu görülmektedir. Bu paralelliğin kaynağı incelendiğinde Mutezile ekolü mensuplarının mevalî kökenli olması, kültürler arasında yaşanan karşılıklı etkileşim ve Mutezile ekolü mensuplarının Mecusi ve Maniheistlerle kurmuş olduğu diyalogların belli ölçülerde etkili olduğu görülmektedir. Ancak bu durum, Mutezile ekolünün Tanrının kudreti, kader ve insanın özgürlüğü hakkındaki görüşlerinin oluşumunda tek faktörün Mecusiliğin ve Maniheizmin ilgili konulardaki görüşlerinden etkilenmeleri olduğunu söylemek doğru değildir. Zira, Mutezile ekolünün Tanrının kudreti, kader ve insanın özgürlüğü hakkındaki görüşleri incelendiğinde, kendi rasyonalist yaklaşımlarına uygun olarak Kur' an ve sünnetten yararlandıkları, Allah'ı her türlü şer ve zulümden uzak tutma amacıyla hareket ettikleri görülmektedir. Konu bu yaklaşımla ele alındığında, Mutezile ekolünün; Tanrının kudreti, kader ve insanını özgürlüğü hakkındaki görüşlerinin ortaya çıkışında eski İran dinlerinin sınırlı bir etkiye sahip olduğunu söylemek en sağlıklı yorum olacaktır. Anahtar Sözcükler: Mutezile, Mecusilik, Maniheizm, Düalizm

Abstract:
The Mu'tezilite sect. İs that a religious and philosophic thought school has been come in to being in the early second century b.h.. The majority of the sunnite (ehlu's-Sunne) theologions have claimed that some aspect of the Mu'tezilite consepts have been effected by the old Iranian like that Mecusite and Manichaeism. According to this claiming, dualist understandings of that religions have played determining roles in their thought of divine Omnipotence,predestion and the free will, tn fact,it will be seen that when this claiming was been eloborated there are some parallel positions in the Mu'tezilite opinions with the Mecusite and Manichaeism. When it was been examined this parallel positions one can see that the majority of the Mu'tezilites are Mewalites and there are culturel inter actions and they have some dialogues with the mecusites and Manichaeists. But it is not true that the only factor was that this influences which Mecusites and Manichaeists effected the Mu'tezilite opinions of Divine Power, Predestination and free will. So that, the Mu'tezilites theologions have a method which in it. İndepentend reason was supplemented by revelation. Therefore they have made use of Quran and Tradition (Sunne) in the light of indepented reason. Thus they have concluded that God must be far away from evil and unjust actions as well as their predestination (Qadar) opinion and free will insistences. The subject when treated with this approaches, it will be seen that the Mu'tezilite school have an influence something limited by Mecusites and Manichaeists. But it doesn't mean that they have not islamic sources like Quran and tradition. İt can be said that they have very strict connection with revelation and their primary concern was that God's Unity and Just, it's obvious that these opinions are consistent with revelation. So that one can not say, like their opponents, they have been influenced throughout by Old Iranian religions. Key Words: Mutezilite, Mecusite, Manichaeism, Dualism