Bizans mimarisinde ve görsel sanatlarında kapılar
Doors in byzantine architecture and visual arts
Yazar: ASLI BORA
Danışman: DOÇ. DR. GÜLGÜN KÖROĞLU
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Batı Sanatı ve Çağdaş Sanat Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Bizans eserleri = Byzantine works ; Bizans mimarisi = Byzantine architecture ; Bizans sanatı = Byzantine art ; Bronz = Bronze ; Görsel sanatlar = Visual arts ; Kapılar = Doors ; Mimari ögeler = Architectural elements ; Sembolizm = Symbolism

Özet:
Gündelik hayatın içinde en çok kullanılan mimari öğe olan kapı, her uygarlıkta kendine özgü bir gelişim göstermiştir. Sınırlayıcı ve mutlak gerekli bir mimari eleman olmasının dışında çoğu zaman kapıya sembolik anlamlar da yüklenmiştir. Bizans İmparatorluğu'nda kapı, maddi varlığı ile büyük ölçüde çağdaşlarına model oluşturmuş; aynı zamanda Kutsal Kitap'tan aldığı ilhamla dinsel bir simgeye dönüşmüştür.Bizans İmparatorluğu döneminde üretilmiş kapılardan günümüze ulaşan örnekler büyük ölçüde kutsal mekanlara ve şehir surlarına ait kapılardır. Bronz, mermer ve ahşap malzeme ile yapılmış kapılar, başta İstanbul olmak üzere imparatorluğun önemli merkezlerinde ve manastır bölgelerinde karşımıza çıkmaktadır. Kapıların süsleme programı da yapıldığı binaya uygun olarak seçilmiştir. Kapı çerçeveleri bezeme açısından genelde kapı kanatlarıyla aynı içeriği ve üslubu taşımazlar.Bizans görsel sanatlarında kapı formu, işlevine bağlı olarak mimari bir yapı içerisinde görselleştirilmiştir. Dogmaya hizmet eden bir sanat olarak Bizans sanatında, Cennet ve cehennem gibi öte dünyaya ilişkin kapılar ve bunların anahtarları da sıklıkla betimlenen öte dünya kapılarıdır. Elyazmalarını süsleyen resimler, duvar resimleri, mozaikler, fildişi levhalar konuya bağlı olarak kapı formunun karşımıza çıktığı sanat dallarıdır.

Abstract:
Door as the most used architectural component of everyday life, showed a distintive development in every civilization. More over it is a bordering and a must architectural component, it is also loaded with symbolical meanings. During the Byzantine period, door is substantially a model for its contemporaries, and at the same time with the inspiration of the Holy Book it had turned into a religious symbol.The doors reached present day from the Byzantine Empire are mainly either doors of the religious places or city walls. Doors made of bronze, marble and wood material are seen in the major centers of the empire, firstly in İstanbul, and in the monastry areas. The ornamentation plans of the doors are chosen suitable to the structure they are done for. Doorframes do not usually convey the same content and form with the door wings in terms of decoration.In the Byzantine visual arts, the form of the door is visualized in the an architectural structure, related with its function. In the Byzantine art, which is an art in the service of dogma, the doors related to the other worlds as heaven and hell and the keys of these doors are frequently described as other world doors. Painting decorating the manuscripts, wall paintings, mosaics, ivory plates are the branches of arts where door forms may be seen related with the subject.