'Ekşi kara'(Vitis vinifera L.) üzüm  çeşidinde anter kültürü
Anther culture of 'Ekşi kara'(Vitis vinifera L.) grapevine
Yazar: HEYDEM EKİNCİ
Danışman: PROF. DR. ZEKİ KARA
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
'Ekşi Kara' (Vitis vinifera L.), Orta Anadolu'nun sofralık, kurutmalık ve şıralık olarak tüketilen önemli bir çeşididir. Anter kültürü, haploid bitki elde etmek için kullanılan sürdürülebilir asma yetiştirme yöntemlerinden biridir. Bir bitkiden izole edilen anterler uygun bir kültür ortamında kallus ve bitki dönüşümü geliştirmeye dayanmaktadır. İstenilen mutant türleri, bu yöntemle üretilen haploid bitkiler arasından seçilebilir ve yeni çeşitler geliştirilebilir. Türkiye'de halen üretimi lokal alanlarında alternatifsiz olarak devam eden Ekşi Kara üzüm çeşidinde anter kültürü çalışılmıştır. Kültüre başlama için en uygun olduğu kabul edilen yaklaşık tek çekirdekli mikrospor aşamasındaki anterler (0.3-1.0 mm uzunlukta soluk yeşil renkli) kullanılmıştır. Embriyogenik kültür uyarımı, 12-16 hafta boyunca karanlık/ışık fotoperiyodu ile indüksiyon ortamına anter yerleştirerek meydana gelir. Oluşan kallus N&N (makro-mikro) + MS (vitamin) embriyo farklılaşması ortamına aktarılmıştır. Bunun ardından embriyogenik hücre yığınları, embriyo çimlenmesi ve bitki rejenerasyon ortamına aktarılmıştır. Bitki rejenerasyonu için, hipokotil ve kotiledon ve apikal kök eksenleri bulunan çimlendirilmiş embriyolar yarı MS ortamına aktarılmıştır. Korolla rengi koyu yeşilden hafif sarıya döndüğü ve henüz açılmamış çiçek tomurcuklarında bulunan anterlerin daha uygun olduğu gözlemlenmiştir. Embriyonik kallus gelişme oranı %22.86 ve embriyonik kallusun bitkiye dönüşüm oranı %66.89' dur. Embriyonik indüksiyonun gelişme düzeyi, kültür ortamı ve genotipten etkilendiği için, bu çalışmada besin ortamın içeriğinin embriyo gelişiminde ve bitki rejenerasyonunda önemli bir rolü olduğu tespit edilmiştir. Ekşi Kara'nın (Vitis vinifera L.), poliploid üzüm yetiştiriciliğini hızlandırabilecek embriyogenik kallus oluşumu ve bitki yenilenmesi için uygun olduğunu sonuçlar göstermiştir.

Abstract:
Ekşi Kara (Vitis vinifera L.) is prosperous grape variety in Middle Anatolia used for table grape, dried and concentrated fruit juice. Anther culture is one of the sustainable grape breeding methods used to obtain haploid plants. The anthers isolated from a plant are based on the development of callus and plant transformation into a suitable culture media. The desired mutant types can be selected from the haploid plants derived by this method and new varieties can be improved. Anther culture has been studied in the Ekşi Kara grape variety, which are still cultivated in Turkey without any alternative in their locations. Explants (0.3-1.0 mm long, pale green colour) were used in the approximately single-nucleus microspore stage, which was considered optimal for the start to culture. Embryogenic culture induction occurs by placing anthers on induction medium with a dark/light photoperiod cycle for 12–16 weeks. The derived callus was transferred to N&N (macro-micro) + MS (vitamin) embryo differentiation medium. Following the embryogenic cell aggregates that was transferred to the embryo germination and plant regeneration medium. For plant regeneration, germinated embryos with hypocotyls and cotyledons and apical root axes were transferred to semi-MS medium. It was determined that the anthers found in the flower buds' corolla-covered, which have turned from the dark greenish to slightly yellow colour immature flowers, were more suitable. The embryonic callus development rate was 22.86% and the embryonic calli plant conversion rate was 66.89%. Since the level of development of embryonic induction was influenced by the culture medium and genotype, it has been determined in this study that the content of the nutrient medium has an important role in embryo development and plant regeneration. Results showed that Ekşi Kara (Vitis vinifera L.) was suitable for embryogenic calli formation and plant regeneration that can accelerate the polyploid grape breeding.