Sayfiye evlerinde gündelik hayatın sosyal, mekânsal değişimi
Social and spatial change of daily life in country houses
Yazar: FERDA EPER
Danışman: DOÇ. DR. NESİP ÖMER EREM
İstanbul Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Canlıların yaşamsal faaliyetleri içerisinde içgüdüsel olarak kendilerini korumaya çalışmaları son derece doğal bir eylemdir.Sosyal bir canlı olan insan, korunma içgüdüsüyle kendisine barınak yaparken içinde bulunduğu toplulukla hem iletişim içinde birarada hem de kendi özel alanını oluşturma yolunda ilerlemiştir.Zamanla insanların yaşamlarında Bachelard'ın "dünyamızdaki köşemiz, ilk evrenimiz" olarak bahsettiği, "ev" olgusu yerleşmeye başlamıştır. Ev, mimari kimliğiyle olduğu kadar sosyal kavram olarak da evrilmeye devam etmiştir.
Yüzyıllar geçtikçe insan toplumlarında, insanın doğa içindeki yaşam mücadelesinde geliştirdiği tekniklerle doğan teknoloji en etkili yaşam kriteri haline gelmiştir. Teknolojinin eşlik ettiği devrimler, yeni teknolojiler üretirken insan yaşamlarını da değiştirmiştir.İnsan yaşamının her kesitinde fark edilen değişim, insanın davranışlarına oradan da sosyal ilişkiler yoluyla toplumsal değişmeye varmaktadır. Toplumsal değişme, uzun sürelerde gerçekleşen bir durumdur. İnsanoğlu, bu değişmenin etkileriyle kendi gündelik yaşamında her an karşılaşmaktadır.Gündelik yaşam, bu değişken ve çok etkenli haliyle Lefebvre'nin dediği gibi rutin ve monoton olmaktan çok uzaktır.
Toplumsal değişmelerin insanların yaşamlarında en çok etkilediği dallardan biri, mimarlık ve özellikle konut mimarlığıdır. Mimarlık eylemi içerisinde insanın kendine has özel alan niteliğindeki "ev" kavramıyla özdeşleştirdiği konut mimarlığı, zamanla çeşitlenmiştir. İnsanların yılın büyük bir kısmında içinde yaşadıkları temel barınma eylemlerini gerçekleştirdikleri konutlar, birinci konutlardır. Yılın belirli bir kısmında kullanılan ve temel barınma eylemlerinin yanında tatil, eğlenme, sağlık kazanma, ticaret, tarım, korunma gibi yan eylemlere de hitap eden konutlar ikinci konutlardır. İkinci konutların içerisinde en yaygını ise sayfiye evleridir.
Sayfiye evleri, Endüstri Devrimi devamında gelişen bir dizi toplumsal değişmenin etkisiyle doğan "sayfiye" kültürünün en bilinen öğesidir.Birinci konutlardan farklı olarak sayfiye evlerinde insanlar, açık ve yarı açık mekânlardaki gündelik hayat akışında çevreleriyle ve birbirleriyle daha iletişimsel ve daha dışa dönüktürler. Bu durum da sayfiye evlerinde insanların yoğun sosyal yaşam sürebilmelerine olanak tanımaktadır.
Değişim kavramında, Herakleitos'un akış teorisinde yer alan suyun kesintisiz akma benzetmesi gibi durmadan devam eden bir ilerleme hali mevcuttur. İçinde insan yaşamına dair her şeyin yer aldığı gündelik hayatı şekillendiren değişim aynı zamanda yine gündelik hayatın figürleriyle ilerlemektedir. Tezin ana konusu, insanın yaşamsal yapıtı olan konuttaki mekânsal değişimlerin, gündelik hayat içerisinde sosyal değişimlerle bağını tespit etmeye çalışmaktır. Bu noktada konu daha da özelleştirilerek mekânsal ve sosyal değişimleri tetikledikleri düşünülen değişim faktörleri tespit edilmiştir. 
Değişim faktörlerinin sayfiye evlerinde etken oldukları değişim türleri belirli gruplara ayrılmaktadır. Kuramsal çalışmaların ışığında sıralanan değişim faktörleri; çevresel etmenler, işlevsellik, sayfiye atmosferi, ailenin genişlemesi, ailenin küçülmesi, yıpranma-bozulma, sosyalleşme, çok yönlülük (farklı uğraşlar), konfor ve küresel etmenlerdir.
Değişim faktörleri, sayfiye evlerinde gelişen değişimleri motive ederken ortaya çıkış kaynaklarına ve etkilerine göre mekânsal değişim faktörleri ve sosyal değişim faktörleri olarak iki gruba ayrılmaktadır. Çevresel etmenler, işlevsellik, ailenin genişlemesi, ailenin küçülmesi, yıpranma-bozulma, çok yönlülük, mekâna yönelik gereksinim ve isteklerle yönelip ağırlıklı olarak mekânsal çözümlerle sonuçlanan mekânsal değişim faktörleridir. Sayfiye atmosferi, sosyalleşme, konfor, küresel etmenler, büyük oranda psikolojik ve toplumsal kaynaklı kaygı, kabul ve isteklerle yönelip sosyal etkileri oluşturacak değişimleri tetikleyen sosyal değişim faktörleridir.
Çalışmada, birbirleriyle etkileşim halinde olan mekânsal değişim faktörleri ve sosyal değişim faktörleri aracılığıyla sayfiye evlerinde süregelen gündelik hayatın akışına Goffman'ın tabiriyle sahne olan mekânların değişimi incelenmiştir. 
Tezde, sayfiye evlerindeki sosyal ve bireysel değişimlerin izlerini sürmek ve mekânsal değişime etkilerini tespit etmek de amaçlanmıştır. Bu amaçla öncelikle sayfiye, gündelik hayat, değişim kavramları kuramsal olarak ele alınmıştır. Bireysel benlik ve bellek oluşumlarının da etkilediği toplumsal yaşamın özel bir halinin yer aldığı sayfiyede, mekânların fiziksel değişimi yanında kimlik değişimi de söz konusudur.
Sayfiye evlerindeki mekânsal ve sosyal değişimi gündelik hayat akışında analiz etmek için Kapıdağ Yarımadası'ndaki Hamamlı Mahallesi ve Tatlısu Mahallesi'nde alan çalışması yapılmıştır. Alan çalışmasında yöntem olarak ev sakinleriyle görüşmeler ve alanda mimari veri toplama gerçekleştirilerek mekânsal değişimleri tespit etmeye yönelinmiştir. Elde edilen veriler ışığında her sayfiye evi için kronolojik gündelik hayat doğrusunda mekânsal-sosyal değişme diyagramı oluşturulmuştur.
Çalışmada yer verilen yedi adet sayfiye evi analiz edilmiş ve oluşturulan mekânsal-sosyal değişme diyagramlarına dayanılarak birtakım tespitlere varılmıştır. Bu tespitlere göre sayfiye evleri, ailelerin hayatta olan tüm nesillerine kucak açan ve bu amaçla sıkça mekânsal değişime uğrayan evlerdir. 
Alan çalışması sonucunda mekânsal değişim faktörlerinin sayfiye evlerinde sosyal değişim faktörlerine göre daha etkili oldukları ortaya çıkmıştır. Mekânsal değişim faktörlerinin tetiklediği mekânsal değişmelerde, teknoloji yoluyla ilerleyen toplumsal değişmelerin, aile içi kayıplar ve yeni katılımların, doğa etmenlerinin yanında en büyük etken işlevsellik olarak tespit edilmiştir. Buradan da gündelik hayatta sayfiye evlerinde mekânsal ve sosyal değişmelerin sebep-sonuç dinamiğinde birbirini doğuran ve birbirinin sonucu olarak ilerleyen gelişmeler olduğu sonucuna varılmış, sayfiye evlerindeki yaşamın sürdürülebilirliği, kalitesi ve konforu için evlerin tasarımlarına yönelik öneriler sıralanmıştır.

Abstract:
It is a highly natural action for living beings to try to instinctively protect themselves in their vital activities. As a social creature, man, who is a social creature, has progressed towards creating his own private space in communication with the community he is in while sheltering himself with the instinct of protection. Over time, the phenomenon of "home," Bachelard refers to as "our corner in our world, our first universe," has settled in people's lives. The house has continued evolving as a social concept and architectural identity.
Over the centuries, technology, which was born in human societies with the techniques developed by humans in the struggle for life in nature, has become the most effective life criterion. The revolutions accompanied by technology have changed human lives while producing new technologies. The change noticed in every part of human life leads to social change through human behavior and social relations. Social change is a situation that takes place over long periods. Human beings encounter the effects of this change at every moment in their daily lives. In this variable and multifactorial state, daily life is far from and monotonous, as Lefebvre says.
One of the branches that social changes affect people's lives the most is architecture, especially residential architecture. Housing architecture, which people identify with the concept of "home," which is a private space within the act of architecture, has diversified over time. The dwellings in which people live for most of the year and in which they perform their basic shelter actions are the first dwellings. Secondary dwellings are the ones that are used for a particular part of the year and that, in addition to basic shelter activities, also cater to ancillary activities such as vacation, recreation, health, trade, agriculture, and protection. The most common type of second dwellings are country houses.
The country house is the most well-known element of the "country" culture that emerged due to social changes following the Industrial Revolution. Unlike primary residences, people in country houses are more communicative and extroverted with their surroundings and each other in the flow of daily life in open and semi-open spaces. This situation allows people to lead an intense social life in country houses.
It has been determined that the development of cottage houses has progressed in a parallel flow of change throughout the world and in Turkey. It is understood that the country houses, which are one of the main elements of this culture, are also affected by the state of spreading to all segments of the society by progressing with the change in lifestyles and opportunities due to the change in production systems.
It is seen that there is an increase in the number of examples where cottage houses have become widespread under the influence of social and technological developments and have changed their identity and evolved from a second residence to a first residence identity and equipment, and have become a source of income. At this point, the meaning and content of the concept of change and its impact on cottages come to the fore.
There is a constant state of progress in the concept of change, like the uninterrupted water flow in Heraclitus' flow theory. The change that shapes daily life, in which everything related to human life occurs, also progresses with the figures of daily life. The thesis's main subject is to determine the connection between the spatial changes in the dwelling, which is the vital structure of human life, and social changes in daily life. At this point, the subject was further customized, and the factors of change that are thought to trigger spatial and social changes were identified. 
The changes that change factors affect country houses are divided into specific groups. The factors of change listed in the light of theoretical studies are environmental factors, functionality, the atmosphere of the countryside, family expansion, family shrinkage, wear and tear, socialization, versatility (different pursuits), comfort, and global factors.
Change factors are divided into two groups, spatial change factors, and social change factors, according to their sources and effects, while motivating the changes in the country houses. Environmental factors, functionality, family expansion, downsizing, wear and tear, versatility, and spatial change factors are driven by spatial needs and desires and result mainly in spatial solutions. The atmosphere of the countryside, socialization, comfort, and global factors are social change factors primarily driven by psychological and social concerns, acceptance, and desires and trigger changes that will create social effects. 
In this study, the spatial and social change factors interact and are used to examine the change of the spaces that are the stage, in Goffman's terms, for the flow of daily life in country houses. 
The thesis also aims to trace the social and individual changes in cottage houses and to determine their effects on spatial change. For this purpose, the concepts of cottage, daily life, and change have been discussed theoretically. In the countryside, where a particular form of social life is also affected by the formation of individual self and memory, there is a change of identity and the physical change of spaces.
In order to analyze the spatial and social change in cottage houses in the flow of daily life, a field study was conducted in Hamamlı Neighborhood and Tatlısu Neighborhood on the Kapıdağ Peninsula. The methodology of the field study was to identify spatial changes through interviews with the residents and architectural data collection in the field. In light of the data obtained, a spatial-social change diagram was created for each cottage house in the line of daily chronological life.
The seven cottage houses included in the study were analyzed, and some determinations were made based on the spatial-social change diagrams. According to these findings, country houses embrace all living generations of families and undergo frequent spatial changes for this purpose. 
As a result of the field study, it was revealed that spatial change factors are more effective than social change factors in country houses. In spatial changes triggered by spatial change factors functionality was found to be the most significant factor in spatial changes triggered by spatial change factors, in addition to social changes progressing through technology, family losses and new additions, and natural factors. Along with the change factor of functionality, the type of change that other change factors mobilize the most in the country houses is the change bringing the new function and space.
While it was determined that two of the houses examined in the field study evolved from being used as second residences to first residences, it was determined that the main factors that triggered this development were the global pandemic and the related restriction and social isolation mentioned the heading of global factors change factor. 
Considering the diversity of spaces and users expected to be included in country houses and the effects of social and technological developments, the importance of prioritizing flexible and highly adaptable space designs in country house design emerges. From this point of view, it is concluded that spatial and social changes in the country houses in daily life are developments that give birth to each other in the cause-effect dynamics and progress as a result of each other, and suggestions for the design of houses for the sustainability, quality, and comfort of life in the country houses are listed.