Kurumsal performansın ölçülmesinde kurumsal karne hedeflerinin iç kontrol sistemi ile değerlendirilmesi: Kocaeli Büyükşehir Belediyesi örneği
Evaluation of balanced scorecard targets with internal control system in measuring corporate performance: Example of Kocaeli Metropolitan Municipality
Yazar: ORHAN GUDİL
Danışman: DOÇ. DR. RECEP YILMAZ
Sakarya Üniversitesi / İşletme Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe Finansman Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; İşletme = Business Administration
Dizin: Belediyeler = Municipalities ; Büyükşehir belediyeleri = Metropolitan municipality ; Kocaeli = Kocaeli ; Kurumsal karne = Coorparate Indicator ; Kurumsal performans = Institutional performance ; Performans = Performance ; Performans ölçümleri = Performance measurements ; İç denetim ve iç kontrol = Internal control and internal audit

Özet:
Herhangi bir iş veya hizmetin yerine getirilmesi şeklinde tanımlanabilen performans özel sektör kuruluşları için de kamu kurumları için de önem arzeden bir kavramdır. Performansın ölçümünde 1980'li yıllar dönüm noktası olmuştur. 1980'li yıllara değin performans ölçümünün temel vurgusu kâr ve verimlilik gibi finansal ölçümler üzerinde yoğunlaşmış iken, 1980'li yıllardan sonra çok boyutlu performans ölçüm yöntemleri ortaya konulmuş olup bunlardan biri de David NORTON ile Robert Samuel KAPLAN tarafından modelleştirilen Balanced Scorecard yöntemidir. Balanced Scorecard kavramı dilimize çok farklı şekillerde tercüme edilmiş olup tez genelinde kurumsal karne şeklindeki ifade tercih edilmiştir. 
Kamu kurumu olan belediyelerde performans ölçümü için 2002 yılında Belediyelerde Performans Ölçüm Projesi (BEPER) uygulamaya sokulsa da gelinen aşamada proje beklenilen faydayı göstermemiş, belediyelerde performans ölçümü için kabul gören bir model olamamıştır. 
Tezde, özel sektör için geliştirilen ve kamu kurumları için de uygulanabileceği bizzat model kurucuları tarafından ifade edilen kurumsal karne modelinin belediyelerde uygulanabilirliği incelenmiştir. Kurumsal karne modelinin boyutlarının içeriği ve sıralaması kamu kurumu olan belediyeler için uyarlanmış, herbir boyut altında faaliyetler ve faaliyetler için hedefler belirlenmiştir. Dönem sonunda faaliyetlerin gerçekleşme seviyeleri ile hedeflenen seviyeler karşılaştırılmış, ortaya çıkan sapmaların sebepleri irdelenmiş ve sapmaları giderici tarzda faaliyetler planlanmak suretiyle performansın arttırılması hedeflenilmiştir. 
Tez dört bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde performans kavramı ile ilgili genel bilgiler yer almakta, çok boyutlu performans ölçüm yöntemleri açıklanmakta, çok boyutlu performans ölçüm yöntemlerinden biri olan Kurumsal Karne modeli ele alınmakta, kurumsal karne modelinin kamu kurumları için uyarlanmasıyla boyutların sıralaması ve içeriğinde meydana gelen değişiklikler ve nihayetinde kurumsal karne modelinin uygulanma aşamaları belirtilmektedir. İkinci bölümde belediyelerde bütçe kavramı ele alınmakta, bütçenin hazırlanma süreci detaylandırılmaktadır. Tezin üçüncü bölümünde iç kontrol kavramı ele alınmakta, iç kontrolün iç denetim ile ilişkisi, iç kontrol sürecinde görev alanlar, COSO iç kontrol modeli başta olmak üzere iç kontrol modelleri tanıtılmaktadır. Tezin dördüncü ve son bölümünde ise Kocaeli Büyükşehir Belediyesi genelinde Kurumsal Karne modelinin uygulanması, kurumsal karne boyutları için belirlenen hedefler ile gerçekleşmelerin karşılaştırılarak, ortaya çıkan sapmaların Kamu İç Kontrol Standartları Tebliği ışığında irdelenmesi yer almaktadır.

Abstract:
The concept of performance which can be described as fulfilling any work or service is an important concept for both private sector and public institutions. 1980s is a turning point in the measurement of the performance which is a significant concept. Whereas the main emphasis of performance measurement focused on the financial measurement such as profit and productivity until 1980s, the multi-dimensional performance measurement methods were introduced after 1980s, one of which is the Balanced Scorecard method modeled by David NORTON and Robert Samuel KAPLAN. The concept of "Balanced Scorecard" has been translated into Turkish in various ways but the expression of "Kurumsal Karne" is preferred as a Turkish equivalent throughout the thesis.
Although the Performance Measurement Project in Municipalities (BEPER) was put into practice in 2020 for the performance measurement in municipalities which are public institutions, the project has not yielded the expected benefit in current situation and could not be an accepted model for performance measurement in municipalities.
In this thesis, the applicability of the balanced scorecard model developed for the private sector and expressed by model founders themselves to also be used for the public institutions was examined. The content and ranking of the dimensions of the balanced scorecard model was adapted for the municipalities which are public institutions and the activities under each dimension and targets for these activities were determined. At the end of the period, the realization levels of the activities and the targeted levels were compared, the reasons for the emerging deviations were scrutinized and it was aimed to enhance the performance by planning activities to eliminate deviations.
The thesis composes of four sections. In the first section, the general information regarding the concept of performance is included and the multi-dimensional performance measurement methods are explained. And the Balanced Scorecard model which is one of the multi-dimensional performance measurement methods is discussed and the changes in the ranking and content of the dimensions arising from the adaptation of balanced scorecard model for the public institutions and ultimately the application stages of the balanced scorecard model are specified. In the second section, the concept of budget in municipalities is addressed and the preparation process of the budget is elaborated. In the third section, the concept of internal control is explained and the internal control models are introduced, particularly the relationship of internal control with the internal audit, those involved in the internal control process and COSO internal control model. In the fourth and last section of the thesis, the application of Balanced Scorecard model across Kocaeli Metropolitan Municipality and the resulting deviations are examined in the light of the Communiqué on Public Internal Control Standards by comparing the designated targets for the balanced scorecard dimensions and the realized targets.