Millileştirme öncesinde bir kurum olarak İETT
IETT as a pre-nationalisation institution
Yazar: MURAT ARISAL
Danışman: PROF. DR. AHMET TABAKOĞLU
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Ulaşım = Transportation
Dizin: Modernleşme = Modernization ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Tramvay = Tram ; Tüneller = Tunnels ; Ulaşım = Transportation ; İETT = Istanbul Electric Tramway and Tunnel ; İstanbul = Istanbul

Özet:
İstanbul'un modernleşmesinde raylı sistem yatırımlarının etkisini 8.000'nin üzerinde kurum belgesi, imtiyaz sözleşmeleri ve şartnameleri çerçevesinde değerlendirmek bu çalışmanın konusudur. 1869 yılında verilen Tramvay İmtiyazı 1881, 1907, 1911, 1912 ve 1926 yıllarında yenilenmiştir. Yine 1869 yılında Tünel İmtiyazı da verilmiş 1904 yılında güncellenmiştir. Yapılan sözleşme ve şartnamelerin dönemsel karşılaştırmaları, sözleşme ve şartname tekniği açısından gelişiminin izlenmesi, modernleşme sürecinin altyapısı hazırlanırken teknik kapasitenin seyri hakkında fikir vermektedir.
Bir Osmanlı şirketi olan Tramvay Şirketi, yatırımlarını rasyonel parametrelere göre yönlendiren ve işletme performansını günümüzde de geçerli olan işletme göstergeleri ile ölçen ve değerlendiren, Avrupa'da faaliyet gösteren diğer işletme otoriteleriyle bilgi akışı sağlayan ve kıyaslama yapan modern bir işletmedir. 41 Yıl süren atlı tramvay dönemi ve ardından tramvayların elektriklendirilmesi süreci işletme verileri, şehirdeki hareketliliğin (mobilitenin) evrimini ortaya koymaktadır. Kurum belgelerindeki verilerin bir veri havuzuna aktarılması sonucunda oluşturulan veri serileri, işletmenin seyrini gösterdiği gibi döneme ait insan davranışları ve şehrin gelişimi hakkında fikir vermektedir.
Atlı tramvayla birlikte başlayan karayolu ile toplu taşıma hizmeti, şehir içi hareketliliği artırdığı gibi imar faaliyetlerini de yönlendirmiştir. Elektrikli Tramvayla birlikte toplu taşımada artan hız ve konfor, şehrin eski semtlerinden ziyade yeni yerleşim bölgelerinin gelişmesini ve İstanbul'un kuzeye doğru büyümesini hızlandırmıştır.

Abstract:
The subject of this study is to evaluate the impact of rail system investments in the modernization of İstanbul within the framework of more than 8,000 institutional documents, concession agreements and specifications. The Tram Concession, given in 1869, was renewed in 1881, 1907, 1911, 1912 and 1926. Tunnel Concession was also given in 1869 and it was updated in 1904. Periodic comparisons of contracts and specifications, monitoring the development in terms of contract and specification technique, give an idea about the course of technical capacity while preparing the infrastructure of the modernization process.
Tramway Company which is an Ottoman company is a modern business that directs its investments according to rational parameters and evaluates the business performance with current business indicators, provides information flow with other business authorities operating in Europe and makes bench marking. The 41-year period of horse tram and the operation data related the process of electrification of the trams reveals the evolution of mobility in the city. The data series created as a result of transferring the data in the institution documents to a data pool, gives an idea about the human behavior of the period and the development of the city as it shows the course of the business.
The public transportation service, which started with the horse tram, not only increased the urban mobility but also directed the reconstruction activities. Increasing speed and comfort in public transportation along with the Electric Tramway accelerated the development of new residential areas rather than the old districts of the city and the northward growth of İstanbul.