Nörogelişimsel bozukluğa sahip adölesanların ebeveynlerinde içselleştirilmiş damgalanma ile fonksiyonel olmayan tutumlar ve otomatik düşünceler arasındaki ilişkinin belirlenmesi
Determining the relationship between internalized stigma and dysfunctional attitudes and automatic thoughts in parents of adolescents with neurodevelopmental disorders
Yazar: SÜMEYRA TEMEN
Danışman: DOÇ. DR. HÜLYA KÖK EREN
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Ruh Sağlığı ve Hast. Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Psikiyatrik hemşirelik = Psychiatric nursing

Özet:
Amaç: Bu çalışmanın amacı nörogelişimsel bozukluğa sahip adölesanların ebeveynlerinde içselleştirilmiş damgalanma ile fonksiyonel olmayan tutumlar ve otomatik düşünceler arasındaki ilişkinin belirlenmesidir.
Yöntem: Bu araştırma kesitsel ve ilişki arayıcı desende tasarlanmıştır. Bu araştırma Eskişehir Özkan Halaç Meslek Okulu ve Eskişehir Dr. Safa Halaç Özel Eğitim Ortaokulunda bulunan 303 ebeveyn ile Eylül 2023- Ocak 2024 tarihleri arasında yürütülmüştür. Verilerin toplanmasında, Kişisel Bilgi Formu, Ebeveynlerin Ruhsal Hastalıklarda İçselleştirilmiş Damgalanma Ölçeği, Fonksiyonel Olmayan Tutumlar Ölçeği ve Otomatik Düşünceler Ölçeği kullanılmıştır. Araştırmamızda frekans ve yüzde analizleri, bağımsız örneklem t-testi, tek yönlü Anova testi, Pearson korelasyon analizi, Regresyon analizi kullanılmıştır. 
Bulgular: Ebeveynlerin fonksiyonel olmayan tutumları (r=0.430; p<0.01)   ve otomatik düşünceleri (r=0.548; p<0.01) ile ebeveynlerin ruhsal hastalıklarda içselleştirilmiş damgalanmaları arasında pozitif yönlü orta düzeyde anlamlı bir ilişki olduğu belirlenmiştir. Ebeveynlerin otomatik düşünce düzeyi içselleştirilmiş damgalanma düzeyinin %30.1'ini etkilemektedir. (ß=40.117; p<0.01). Fonksiyonel olmayan tutumların ebeveynlerin içselleştirilmiş damgalanma üzerinde %18.5'ini bir etkilediği bulunmuştur (ß=43.263; p<0.01). 
Sonuç: Nörogelişimsel bozukluğa sahip adölesanların ebeveynlerinin yaşadıkları içselleştirilmiş damgalanmaya, fonksiyonel olmayan tutumlar ve otomatik düşünceler etki etmektedir. Psikiyatri hemşirelerinin ebeveynlere yönelik müdahale uygulamalarında bu risk faktörlerine önem vermeleri önerilmektedir. 
Anahtar kelimeler: nörogelişimsel bozukluklar, içselleştirilmiş damgalanma, fonksiyonel olmayan tutumlar, otomatik düşünceler, ebeveyn, psikiyatri hemşiresi

Abstract:
Purpose: The aim of this study is to determine the relationship between internalized stigma, dysfunctional attitudes and automatic thoughts in parents of adolescents with neurodevelopmental disorders.
Method: This research was designed with a cross-sectional and correlation-seeking design. This research was carried out by Eskişehir Özkan Halaç Vocational School and Eskişehir Dr. Safa Halaç Special Education Secondary School.  It was conducted between September 2023 and January 2024 with 303 parents at Personal Information Form, Parents' Internalized Stigma of Mental Illnesses Scale, Dysfunctional Attitudes Scale and Automatic Thoughts Scale were used to collect data. Frequency and percentage analyses, independent sample t-test, one-way ANOVA test, Pearson correlation analysis and Regression analysis were used in our research.
Findings: It was determined that there was a positive, moderately significant relationship between parents' dysfunctional attitudes (r=0.430; p<0.01) and automatic thoughts (r=0.548; p<0.01) and parents' internalized stigmatization of mental illnesses. Parents' automatic thinking level affects 30.1% of the internalized stigma level. (ß=40.117; p<0.01). Dysfunctional attitudes were found to affect 18.5% of parents internalized stigma (ß=43.263; p<0.01).
Conclusion: Dysfunctional attitudes and automatic thoughts affect the internalized stigma experienced by parents of adolescents with neurodevelopmental disorders. It is recommended that psychiatric nurses pay attention to these risk factors in their intervention practices for parents.
Keywords: neurodevelopmental disorders, internalized stigma, dysfunctional attitudes, automatic thoughts, parent, psychiatric nurse