Büyük Menderes havzasında yerüstü su kütleleri için baskı ve etkilerin değerlendirilmesi
The assessment of pressure and impacts for surface water at the Buyuk Menderes basin
Yazar: HARİKA DAĞLI
Danışman: DOÇ. DR. MUHAMMET YUNUS PAMUKOĞLU
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering
Dizin: Büyük Menderes havzası = Great Menderes basin

Özet:
Su, tüm canlılar için hayat kaynağı olduğu gibi nüfus, tarım ve endüstrinin hızla artmasıyla kirliliğin yoğun olarak yaşandığı bir kaynak haline gelmektedir. Giderek artan nüfus, buna dayalı olarak gelişen tarımsal faaliyetler ve endüstriler, su kalitesini olumsuz yönde etkileyerek su kullanımını önemli boyutlara taşımıştır.
Su kaynaklarının gelecek nesillere sağlıklı ve temiz bir şekilde bırakılması için günümüzde ve gelecekte su kalitesinin bozulmasını önlemek, koruma ve kontrolünü sağlamak, sürdürülebilir kullanımını sağlamak gerekmektedir. Buradan yola çıkarak ülkeler ciddi önlemler almaya başlamış ve su kirliliği konusunda birçok mevzuatın oluşmasına zemin hazırlamıştır. Bu kapsamda iyi su kalitesine ulaşmayı hedefleyen Su Çerçeve Direktifi 2000 yılında Avrupa Birliği tarafından kabul edilmiştir. Bütün su kaynaklarının korunması ve iyileştirilmesi için havza bazında yönetim anlayışı oluşturan Avrupa Birliği Su Çerçeve Direktifi'nin nehir havzaları üzerine kurulu sürdürülebilir su kaynakları yönetimi ilkesi ile halkın ve özellikle uygulayıcıların yerel ölçekte her seviyede katılımını öngörmektedir.
Direktif, su yönetimi açısından nehir havzası bölgeleri içindeki tüm yüzey, geçiş, kıyı ve yeraltı sularının 2015 yılına kadar iyi kimyasal ve iyi ekolojik duruma ulaşmasını sağlayarak su kaynaklarının sadece miktar olarak değil, kalite olarak da korunmasını ve kontrol edilmesini hedeflemektedir.
Bu çalışmada, arazi ve anket çalışmaları yapılarak Büyük Menderes Havzası'nda insani faaliyetlerin yerüstü suları üzerindeki baskı ve etki değerlendirmesi yapılmıştır. Çalışmada, Büyük Menderes Havzasını tehdit eden evsel ve endüstriyel atıksular, katı atık düzenli depolama sahası sızıntı suları, jeotermal sular olarak gruplandırılan başlıca noktasal kaynaklı baskılar; tarım ve hayvancılık, düzensiz katı atık depolama sahalarından kaynaklanan sızıntı suları, madencilik faaliyetleri gibi yayılı kaynaklı baskılar incelenmiştir. Bunların yanı sıra havzada çevresel baskı oluşturan baskı diğer faktörler de incelenmiştir. Büyük Menderes Havzasının birçok baskı ve olumsuz etki altında olduğu belirlenmiştir.Yapılan çalışmada Büyük Menderes Havzası yerüstü su kütlelerinin durumları göz önünde bulundurularak havzayı tehdit eden baskı unsurları incelenmiştir. Elde edilen sonuçlara göre baskı altındaki sıcak noktalar değerlendirilmiştir. Havzadaki yerüstü sular için baskı ve etki değerlendirmesi yapılmıştır.

Anahtar kelimeler: Büyük Menderes Havzası, baskı ve etki değerlendirmesi, noktasal ve yayılı kaynaklı baskılar.

Abstract:
Water is a life source for all living creatures but it becomes a source that experiences intensive pollution due to heavy increase of population, agricultural activities and industry. Increasing population, developing agricultural activities and industries have affected the quality of water in negative direction and brought water usage to important dimensions.
To ensure that water resources remain healthy and clean for future generations, it is necessary to prevent water quality now and future, provide protection and control, ensure to sustainable usage. From here, countries have begun to take serious measures and take position oneself to do compose of several regulations about water pollution. In this context, the Water Framework Directive that aims to achieve good water quality accepted by the European Union in 2000. The European Union Water Framework Directive, which forms a basin-based management approach for the protection and improvement of all water resources, envisages the participation of people and especially practitioners at all levels of the local scale, with the principle of sustainable water resources management based on river basins.
The Directive aims to ensure that all surface waters, transitional waters, coastal waters and underground waters within the river basin zones reach the good chemical and ecological status until 2015 and that the water resources are protected and controlled not only as quantity but also as quality.
In this study, the pressure and impact assessment of human activities on the surface waters in the Buyuk Menderes Basin were carried out. In the study, domestic and industrial wastewaters, leachate of solid waste landfill, geothermal waters that threatening Buyuk Menderes Basin examined as point source pressures; and agricultural wastes, seepage water from irregular solid waste landfills, mining activities examined as diffuse source pressures. In addition to these, other factors that have caused environmental pressure in the basin have also been examined. It has been determined that Buyuk Menderes Basin is under many pressure and adverse effects.Besides that, the pressure elements threatening the basin were investigated considering the situation of the surface water bodies of the Buyuk Menderes Basin.
According to the results obtained, the hot spots under pressure were evaluated. The pressure and impact assessment for the surface waters in the basin was made.