Türkiye'de yayılış gösteren aethionema (Brassicaceae) taksonlarının tohumları üzerine mikromorfolojik ve anatomik araştırmalar
Micromorphological and anatomical researches on the seeds of aethionema taxa (Brassicaceae) in Turkey
Yazar: KAĞAN ÇİÇEK
Danışman: PROF. DR. KUDDİSİ ERTUĞRUL ; PROF. DR. NUR MÜNEVVER PINAR
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Biyoloji = Biology
Dizin: Bitki morfolojisi = Plant morphology

Özet:
Brassicaceae familyasında yer alan Aethionema Aiton cinsi dünyada yaklaşık 70 türle temsil edilmektedir. Türlerin büyük bölümü Iran-Turan ve Akdeniz bitki coğrafyasındadır. Türkiye, Anadolu Diyagonali boyunca cins için önemli gen merkezi ve İran'la birlikte bu cinsin en önemli farklılaşma bölgesidir. Türkiye ve İran dışındaki türlerin sayısı çok azdır. Aethionema cinsi, taksonomik açıdan en karmaşık cinslerden arasında yer alır. Türlerin teşhis için büyük çoğunlukla olgun meyve gereksinimine ihtiyaç duyulduğundan dolayı birçok herbaryum materyali teşhis edilememiş veya yanlış adlandırılmıştır. Türkiye Florasında yer alan Aethionema taksonlarında betimlemeler yetersiz olduğu için taksonlar farklı cinslere aktarılmıştır. Bu çalışma kapsamında ülkemizde yayılış gösteren 44 Aethionema s.l. taksonlarının tohumları mikromorfolojik yönden ve 18 taksona ait tohumlar ise anatomik yönden incelenmiştir. Mikromorfolojik çalışmalar kapsamında Aethionema örneklerine ait tohumlar daha taze bir forma dönüşmesi için %5'lik HNO3'te yarım saat 50 °C'de bekletilip, tohumların kesitleri için parafin yöntemi kullanılmıştır. Tohumların genel şekli, boyutları, rengi ve tüm yüzey özellikleri stereomikroskop ve SEM kullanılarak tespit edilmiştir. Tohumların genellikle kahverengi olduğu fakat bazı örneklerin açık kahverengi, kahverengi-gri ya da sarımsı kahverengi olduğu belirlenmiştir. Anatomik çalışmalar kapsamında ise tohumlardan parafin yöntemiyle kesitler alınmış, boyama işleminden sonra daimi prerarat haline getirilerek herbir tohumda testa, epidermis ve parankima kalınlığı, müsilaj varlığı ve şekli gibi anatomik karakterler belirlenmiştir. Bu anatomik karakterlerin türler arasında farklılık gösterdiği saptanmıştır. Çalışma sürecinde tohumla ilgili çok sayıda mikromorfolojik ve anatomik karakterler ölçülerek bir veri tablosu oluşturulmuş olup, morfolojik veriler PRIMER Software paket çok değişkenli teknikler kullanılarak analiz edilmiştir. İncelenen tüm taksonlara ait teşhis anahtarı oluşturulmaya çalışılmış ve betimlemeler elde edilen veriler doğrultusunda genişletilmiştir.

Abstract:
The genus Aethionema Aiton located in the Brassicaceae family is represented by approximately 70 species in the world. Most of the species are in the Iran-Turan and Mediterranean plant geography. Türkiye is an important gene center for the breed along the Anatolian Diagonal and together with Iran the most important differentiation region of this breed. The number of species outside Türkiye and Iran is very small. The genus Aethionema is among the most taxonomically complex genera. Many herbarium materials have not been identified or have been misnamed because species mostly require mature fruit to be identified. Since the descriptions of Aethionema taxa in the Flora of Türkiye are insufficient, the taxa have been transferred to different genera. Within the scope of this study, the seeds of 44 Aethionema taxa distributed in our country were examined micromorphologically and the seeds of 18 taxa were examined anatomically. Within the scope of micromorphological studies, seeds belonging to Aethionema samples were kept in 5% HNO3 at 50 °C for half an hour to transform into a fresher form, and the paraffin method was used for the cross-sections of the seeds. The general shape, dimensions, color and all surface features of the seeds were determined using a stereomicroscope and SEM. The seeds are generally brown but some specimens are light brown, brown-gray or yellowish brown. Within the scope of anatomical studies, sections were taken from the seeds using the paraffin method, and after the staining process, they were turned into permanent preparations and anatomical characters such as testa, epidermis and parenchyma thickness, presence and shape of mucilage were determined in each seed. It has been determined that these anatomical characters differ between species. During the study process, a data table was created by measuring many micromorphological and anatomical characters related to the seed, and the morphological data were analyzed using PRIMER Software package multivariate techniques. An attempt was made to create a diagnostic key for all taxa examined and the descriptions were expanded in line with the data obtained.