Türkiye'de çevre denetimi ve çevre etiği bağlamında yeniden yapılandırılması /
Yazar: TURAN ERGÜN
Danışman: PROF. DR. NESRİN ÇOBANOĞLU
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Çevre Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Etik = Ethics ; Yeniden yapılanma = Restructuring ; Çevre = Environment ; Çevre denetimi = Environmental auditing ; Çevre koruma = Environmental protection

Özet:
Doğada canlı ve cansız varlıkların bütünü arasında karşılıklı etkileşime dayanan bir denge bulunmaktadır. Bu dengenin bozulması günümüzde çevre sorunları olarak karşımıza çıkmıştır. Çevresel bozulmanın temelinde insan faaliyetleri yattığından, bu bozulma ancak insan faaliyetlerinin sınırlandırılmasıyla önlenebilir. Bu sınırlamanın etkili yollardan biri çevre denetimidir. Çevre denetiminin, hukuk ve etik olmak üzere çevre korumada kullanabileceği iki yol bulunmaktadır. Etik ve hukuk insan faaliyetini sınırlamada iç ve dış araçlar olarak birbirlerinin tamamlayıcısıdırlar. Fakat Türkiye'de çevre denetimi hukuk ve etik yolları etkin kullanamamaktadır ve yeniden yapılandırmaya gereksinim duymaktadır.
 
Yeni kamu yönetimi anlayışı devletin küçülmesini, önemli sektörlerin de bağımsız idari otoriteler tarafından denetimini öngörmektedir. Üst kurulların kurulmasındaki amaç, önemli görülen bazı sektörlerin siyasetin müdahalesinden uzak bir şekilde denetlenmesini sağlamaktır. Günümüzde "çevre" bütün sektörlerden daha önemli hale gelmiştir. Bu önemi nedeniyle de çevre denetimi, başka kurum ve kuruluşların görevlerine ek olarak yürütülebilecek bir hizmet olmaktan çıkmıştır. Bundan dolayıdır ki, Türkiye'de çevre denetiminin, çevreye bütüncül bakışı esas alan çevre merkezli etik kurama paralel biçimde bir merkezde toplanması ve kamu hizmeti olarak sunulması gerekmektedir. Çünkü çevre sorunları başlı başına birer adaletsizlik kaynağıdır. Bu adaletsizlikler ise kamu müdahalesi olmadan düzeltilemez. 

Türk çevre denetiminin üst kurul şeklinde yapılandırılması pragmatiktir. Çünkü üst kurul şeklinde yapılandırılacak yeni çevre denetimi örgütü, çevre sorunlarına bütüncül yaklaşabilecek, insan merkezli etikten uzaklaşabilecek, çevre korumayı ikinci plana itmeyen bir denetim yapabilecektir. Kurulun başarılı olabilmesi için ise hukuksal altyapının çevre merkezli etik ilkelerle bütünleştirilmesi ve kurulun bağımsızlığının garanti altına alınması gerekmektedir. Ayrıca genel denetim standartlarına ilave olarak; çevre denetçilerine özgü etik değerlerin oluşturulması ve içselleştirilmesi de zorunludur.
Bu ilkeler ışığında yeniden yapılandırılacak olan Türk çevre denetiminin, çevre korumada mevcut duruma göre daha başarılı sonuçlar doğuracağı değerlendirilmektedir.

Anahtar kelimeler: çevre denetimi, çevre etiği, çevre denetimi üst kurulu.

Abstract:
There is a balance between live and lifeless assets based on mutual interaction in the nature. Deterioration of this balance leads to environmental issues. That's why human activities caused this environmental deterioration; it can be prevented thanks to limit mankind activities. One of the ways of this limitation is environmental audit. Environmental audit has two ways as law and ethics in using environmental protection. Ethics and law complete to each other to limit mankind activities as of intrinsic and extrinsic tools. But, environmental audit in Turkey does not use ethical way and law way efficiently, so it needs to be reorganized. 
 
New public management has recommended limitation of the public meanwhile auditing of important sectors by independent regulatory agencies. The purpose of establishing independent boards is to make sure of controlling some important sectors without political intervention and to ensure properly functioning of them. Today, the "environment" has become more important than all other sectors. Due to the importance of it, the environmental audit no longer a service that can be carried out as an addition to existing responsibilities. Therefore in Turkey, environmental audit service must be provided as a public service and it should be concentrated in a center in parallel with an ethical agency that has a holistic environmental overview. Because environmental problems in itself a source of injustice, and thus, this injustice cannot be adjusted without the intervention of the public.

The formation of Turkish environmental audit as an independent board is pragmatic. Because a new environmental audit organization, to be configured in the form of an independent board can approach holistically to environmental problems, can avoid from anthropocentric ethics, can make a regulation without overshadowing environmental protection. 
To make sure success of the board, its legal structure should be consolidated with the environmental ethical principles, and its independence must be guaranteed. Furthermore, in addition to the general standards for successful environmental audit, it is necessary to establish and internalize many ethical values such as environmental ethics. Turkish environmental control, to be restructured in the light of above-mentioned principles, is likely to reveal successful result regarding environment audit than current position.
Key words: environmental audit, environmental ethics, supreme board of environmental audit.