Savunma sanayi sektöründe tedarikçi seçim kriterlerinin karar verme modelleri ile değerlendirilmesi ve örnek bir uygulama
Evaluation of selection criteria in the defense industry sector with decision making models and an application
Yazar: BARTU GÜNERİ
Danışman: DOÇ. DR. MUHAMMET DEVECİ
Milli Savunma Üniversitesi / Barbaros Deniz Bilimleri ve Mühendisliği Enstitüsü / Savunma Yönetimi ve Askeri Liderlik Ana Bilim Dalı  / Deniz Lojistik Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Savunma ve Savunma Teknolojileri = Defense and Defense Technologies ; İşletme = Business Administration
Dizin: Karar verme = Decision making ; Karar verme modelleri = Decision making models ; Savunma endüstrisi = Defence industry ; Savunma sektörü = Defense sector ; Seçim kriterleri = Selection criteria ; Tedarikçi seçim = Supplier selection ; Çok kriterli karar verme = Multi criteria decision making

Özet:
Savunma sanayinde faaliyet gösteren firmaların sayısı hızla artmaktadır. Savunma sanayi sektörünün ülkelerin caydırıcılığında önemli bir yere sahip olması, bu alanda faaliyet gösteren firmaların çoğalmasına ve dolayısıyla yapılan çalışmaların artmasına yol açmaktadır. Bu tez çalışmasının temel amacı, savunma sanayi sektöründe faaliyet gösteren tedarikçi firmaların seçim kriterlerinin karar verme modelleri ile değerlendirilmesidir. Çalışma kapsamında 1966 ve 2019 yılları arasında yapılmış çeşitli araştırmalardan tedarikçi seçim kriterleri elde edilmiştir. Kriterlerin değerlendirilmesi sürecinde Delfi Methodu ve Analitik Hiyerarşi Süreci (AHS)'den faydalanılmıştır. Uygulama aşamasında ilk olarak 4 farklı firma belirlenmiş, daha sonra bu firmalar ile çeşitli zamanlarda çalışma fırsatı bulmuş 5 karar vericinin ampirik değerlendirmeleri toplanmıştır. Karar vericilerin görüşlerini değerlendirme aşamasında ise q-Rung Orthopair Bulanık Küme (q-ROBK) tabanlı EDAS (Evaluation Based On Distance From Avarage Solution) yönteminden yararlanılmıştır. Araştırma kapsamında icra edilen testler arasında duyarlılık analizi bulunmaktadır. Sonuçlara göre ana kriterler arasında "Performans Kriterlerinin", alt kriter bazında ise "Ürün Performansı", "Kalite", "Fiyat", "Sürdürülebilirlik" ve "Operasyonel Kontroller" kriterlerinin anlamlı etkilere sahip olduğu görülmüştür. Ayrıca bu kriterlerin firmaların lojistik performanslarını etkilediği ve yapılacak olan alımlarda karar vericilerin en fazla dikkat ettiği kriterler olduğu gözlemlenmiştir. Savunma sanayi sektöründe faaliyet gösteren firmalar ile yapılan geçmiş çeşitli alımlara bakıldığında, firmaların lojistik performanslarının ihtiyaç sahipleri ile olan ilişkilerindeki memnuniyete olumlu etkisi olduğu görülmüş, tedarikçi seçim kriterlerinin ne kadar önemli bir unsur olduğunu göstermiştir. Bu tez çalışması, savunma sanayi sektöründe faaliyet gösteren firmalardan yapılacak olan alımlarda, ihtiyaç sahipleri tarafından en fazla dikkat edilmesi gereken kriterleri ortaya koyarak literatürde yeni araştırma yönlerinin açılmasında önemli bir rol oynamaktadır. Ayrıca bu tez çalışması ile birlikte, gemi elektronik sistemleri savunma sanayisi sektöründe yer alan 4 farklı firmanın değerlendirilmesi yapılmıştır.

Abstract:
The number of companies operating in the defense industry sector is increasing rapidly. The fact that the defense industry sector has an crucial place in the deterrence of countries adds a lot of importance to this sector. The main purpose of this thesis is to evaluate the selection criteria of supplier companies operating in the defense industry sector with decision-making models. Within the scope of the study, supplier selection criteria were obtained from the researches conducted between 1966 and 2019. During the evaluation of the criteria, Delphi Method and Analytical Hierarchy Process (AHS) were used. In the implementation phase, firstly, 4 different companies were determined, then the empirical evaluations of 5 decision makers who had the opportunity to work with these companies at various times were collected. At the stage of evaluating the opinions of the decision makers, the q-Rung Orthopair Fuzzy Set (q-ROBK) based EDAS (Evaluation Based On Distance From Avarage Solution) method was used. According to the results, it was seen that "Performance Criteria" among the main criteria, as well as "Product Performance", "Quality", "Price", "Sustainability" and "Operational Controls" criteria on the basis of sub-criteria had significant effects. In addition, it has been observed that these criteria affect the logistics performance of the companies and are the criteria that the decision makers pay the most attention in the purchases to be made. Looking at the various past purchases made with companies operating in the defense industry sector, it has been observed that the logistics performances of the companies have a positive effect on the satisfaction in their relations with the needers, showing how important the supplier selection criteria are. This thesis plays a crucial role in opening new research directions in the literature by revealing the criteria that is important to the customers in the purchases to be made from the companies operating in the defense industry sector. In addition, with this thesis, 4 different evaluations of the ship electronic systems defense industry were made.