Kur'an'da Rubûbiyet
The lordship of God (Rubûbiyyah) in the Qur'ân
Yazar: ABDULLAH SEVGİ
Danışman: PROF. DR. MUHAMMED ÇELİK
Dicle Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Din = Religion
Dizin: Ahiret = Hereafter ; Dua = Prayer ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Peygamberlik = Prophethood ; Rububiyyet = Lordship ; Tefsir = Commentary ; Uluhiyet = Divinity ; Yaratılış = Creation ; İslamiyet = Islam

Özet:
Kur'an-ı Kerim'de rubûbiyet, Allah Teâlâ'nın Rab isim-sıfat ve fiillerine dair oldukça hacimli bir mesele olup, Kur'an'ın temel konuları olan Ulûhiyet, Nübüvvet, Ahiret ve Adaletle doğrudan ilgilidir. Rubûbiyet, Rab Teâlâ'nın zerreden küreye, görünen görünmeyen her şeyi yoktan varlık sahnesine çıkartmasını, belirlediği tarzda ve takdir ettiği zamana kadar varlık sahnesinde kalmayı sürdürmesini, bunun elbette gayesi olduğunu ifade eden anahtar bir terimdir. Bu kök, Kur'an'da değişik varyantlarıyla 980 defa (Rab, Rabbânîyyûn, Ribbiyyûn gibi) gelmiştir. Bu terim, varlıkların en önemli unsuru olan canlıların ve özellikle insanın yaratılması, varlığını sürdürmesi, rızıklandırılması, bunun tarz ve vesilelerinin kendisine öğretilmesi, daha da önemlisi yaratılışın gayesini anlatan bir nevi haritadır. Yegâne hak mabudun Cenab-ı Hak olduğunu delilleriyle bildirir. Rubûbiyet; Fâtiha Sûresindeki "Rabbülâlemîn" terkibinin ifade ettiği gibi, birincisi Allah Teâlâ'ya (Rab) bakan, ikincisi insanı da içine alan bütün kâinata (âlemîn) bakan, görünen görünmeyen her şeyle ilgilidir. Kur'an'ın rubûbiyet merkezli bu kuşatıcı anlatımı, aynı zamanda onun Allah tarafından geldiğinin bir göstergesidir. Rubûbiyetin tecellilerinden biri Resul-Kitap göndermek şeklinde tezahür etmiştir (Nübüvvet). Rab kutsi kelimesinin dua ve niyazla doğrudan ilgisi mevcuttur. Bu kelime, Allah'tan başka varlıklar için sadece izafetle ve nadiren gelmiştir.

Anahtar Sözcükler:
Rab, Rubûbiyet, Ulûhiyet, Rabbânîyyûn, Yaratılış, Dua, Kur'an-ı Kerim, Tefsir, Nübüvvet, Ahiret

Abstract:
The term Lordship is a considerably broad topic about Allah Ta'alaa's Lord names and attributes in Qu'ran. It is directly related to Godhead, Being a Prophet, Afterlife and Justice which are the fundamental issues of the Qu'ran. Lordship is a key term that expresses the fact that Lord Ta'alaa is able to bring all visible and invisible things, from particle to sphere, from nothing to the scene of existence, to keep them in the scene of existence until the time that he determines and appreciates (Afterlife) and all of these are his purpose. This root has appeared 980 times (Lord, Rabbânîyyûn, Ribbiyyûn) with various variants in Qu'ran. This term is a kind of map that describes the creation of living beings and of course human beings, which is the most important element of beings. It also describes how to maintain and preserve the existence of human beings, to teach them about these ways and occasions and more importantly, the purpose of their creation. It states with proofs that the only rightful god is God Almighty (Justice). Lordship, as stated in the "Rabbülâlemîn" composition in the Surah Al-Fâtihah, is about, firstly, Allah Ta'alaa (Rab), secondly, the universe which encompasses human beings (âlemîn) and about everything, visible or invisible. This encompassing narrative of the Qur'an by the Lordship is also an indication that the Qur'an comes from Allah. One of the manifestations of the Lordship is manifested in the form of a Messenger-Book (prophethood). The holy word 'Rab' is directly related to prayer and supplication. The use of this word for other entities than Allah is an exception.

Keywords:
Lord, Lordship, Godhead, Rabbaniyyun (Rabbis), Creation, Prayer, Qur'an, Tafseer, Prophethood, Afterlife