Çalışma hayatından kaynaklı bireysel aşınmanın yerel paterni: Türkiye'de bilgi ve iletişim teknolojisi alanında çalışanlarda bireysel aşınmanın incelenmesi
Local pattern of the corrosion of character caused by working life: A study among information and communication technology employees in Turkey
Yazar: ZEYNEP SAYGIN SARBAY
Danışman: PROF. DR. CENK SARAÇOĞLU
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Gazetecilik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Gazetecilik = Journalism ; Sosyoloji = Sociology ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences

Özet:
Bu tez araştırmasında, yeni kapitalizmin etkilerinin Türkiye'deki bilgi ve iletişim teknolojileri alanında çalışanların sosyal karakterini nasıl biçimlendirdiğinin, kapitalist etkiler karşısında çalışanların benimsedikleri davranışların oluşturduğu örüntülerin ve çalışanlardan beklenen -işe ve sermayenin hedeflerine uygun- karakter özelliklerinin, kişinin değerleri, aidiyetleri ve istekleriyle çatıştığı alanların gösterilmesi amaçlanmıştır. Bireylerin karakter dönüşümünü sorunsallaştırarak karakter aşınmasının yerel örüntüsü incelenmiştir. Karakterlerdeki dönüşümü incelerken bireyin maruz kaldığı etkiler, bu etkilere karşı geliştirdiği davranışlar ve yaşadığı çatışmalar sınıflandırılmıştır. Yürütülen alan araştırması sonucunda, çalışanlardan beklenen yeniliklere açık, kariyerist, rekabetçi, esnek, takım çalışmasına yatkın, iletişim becerileri yüksek karakter özelliklerinin; çalışanlara vasıf baskısı, iş bölümü, aşırı çalışmaya zorlama, güvencesizlik, itaat kültürü gibi kapitalist etkilerle ulaştığı; bu etkilerin çalışanların mesleki yeterliliklerinde, emeklerinin ekonomik değerinde, insan ilişkilerinde, öz saygılarında, değerlerinde çatışmalar yaşamalarına yol açtığı; bazı etkilere karşı çalışanların itaatsizlik, yardımlaşma, yalan ve aldatma gibi davranış örüntüleriyle direnç gösterdiği, bazı etkilere ise öz sömürü, meşrulaştırma, oto sansür gibi davranış örüntüleriyle uyum sağladığı tespit edilmiştir. Araştırmada, yerel koşullarla karakter aşınması arasındaki karmaşık ilişkileri ve etkileşimleri anlamak için bir çerçeve sağlanmış, aşınmaya ait örüntüyü izlemek üzere kavram seti geliştirilmiş ve referans model önerilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Karakter Aşınması, Esnek Kapitalizm, Bilgi ve İletişim Teknolojisi Çalışanları, Vasıfsızlaşma, İş Bölümü, Güvencesizlik, Öz Sömürü

Abstract:
This thesis aims to demonstrate how the effects of new capitalism have shaped the social character of ICT workers in Turkey, the behavioural patterns of employees in response to capitalist impacts, and the topics of conflict when the character expected of employees in accordance with the job and the goals of the employers are incompatible with the values, attachments and aspirations of the employee.
By problematizing the individual's character transformation, the study examines the local pattern of corrosion of the character. It categorizes the impacts employees are exposed to, the behaviours they develop in response, and the conflicts they experience as their characters are transformed.
Based on field research, it concludes that the characters expected of employees—such as openness to learning new skills, careerism, competitiveness, flexibility, teamwork orientation, and strong soft skills—are fostered by capitalist impacts such as the pressure for further qualification, division of labor, overwork demands, job insecurity, and a culture of obedience. These impacts lead employees to face conflicts in their professional competencies, the economic value of their work, human relationships, self-esteem, and values. To cope, employees resist some impacts through the behaviours they develop, such as disobedience and cooperation, but also adapt to some impacts through self-exploitation, justification, and self-censorship.
The research provides a framework for understanding the intricate relationships and interactions between local circumstances and the corrosion of character. It develops a conceptual framework for tracing the patterns of the corrosion of character and proposes a reference model.

Keywords: The Corrosion of Character, Flexible Capitalism, Information and Communication Technology Workers, De-skilling, Division of Labor, Precarity, Self-Exploitation