İbn Nefis'te insanın zihinsel tekamülü
The evolution of the human intellect according to Ibn al-Nafis
Yazar: ALİ KÜRŞAT TURGUT
Danışman: PROF. DR. ŞABAN ALİ DÜZGÜN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kelam Ana Bilim Dalı / Kelam Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Din = Religion
Dizin: Ahiret = Hereafter ; Din felsefesi = Religious philosophy ; Peygamberlik = Prophethood ; Roman = Novel ; Uluhiyet = Divinity ; İbn Nefis = İbn nefis ; İlahiyat = Theology ; İslam felsefesi = Islamic philosophy

Özet:
Felsefî/teolojik roman geleneğinin en önemli temsilcilerinden biri de İbn Nefîs'tir. Onüçüncü yüzyılda yaşamış önemli bir bilim adamı olan İbn Nefîs, tıp tahsilinin yanında gramer, mantık ve hukuk tahsil etmiştir. Çok çeşitli alanlarda eser veren İbn Nefîs'in özellikle er-Risâletü'l-Kâmiliyye fi's-Sîreti'n-Nebeviyye adlı eseri, felsefî/teolojik roman geleneği açısından ayrı bir öneme sahiptir. İşte bu çalışma, İbn Nefîs'in bu risâlede kelam'ın ana konuları üzerinde yapmaya çalıştığı rasyonelleştirme çalışmalarını içermektedir.Çalışmamızın giriş bölümünde, İslam düşüncesinde felsefî/teolojik roman geleneği hakkında genel bilgi vermeye çalıştık. Bu geleneğin Batıdaki ütopya tarzı eserlerle ilişkisi üzerinde durarak, bu ikisi arasında karşılaştırmalara da yer vermeye çalıştık. Birinci bölümde ise, çalışmamızın ana temasını teşkil eden İbn Nefîs'i, ilmi şahsiyeti ve eserleriyle tanıtmaya gayret ettik. Er-Risâletü'l-Kâmiliyye fi's-Sîreti'n-Nebeviyye adlı eserini, tezimizin temelini oluşturduğu için onun hakkında daha detaylı bilgi vermeye çalıştık. Bu eserin ilk sayfalarında ele alınan evrim/tekâmül düşüncesini ilk önce, düşünce geleneğimiz açısından değerlendirip daha sonra da İbn Nefîs'in aynı konudaki fikirlerini değerlendirdik.Tezimizin ikinci bölümünde ise, insanın herhangi bir dış tesir olmadan saf aklıyla neleri bilebileceği konusu üzerinde durulmuştur. Bu bağlamda konu ?ulûhiyyet, nübüvvet ve âhiret?le ilgili meseleler üzerinden temellendirilmeye çalışılmıştır. İbn Nefîs'in özellikle bu üç konu hakkında yaptığı rasyonelleştirme çalışmalarını vermeden önce, mevzuu hakkında kelamcılar ve İslam filozoflarının görüşlerine yer verilmiştir. Böylelikle İbn Nefîs'in fikir dünyasının derinliğine vakıf olunmaya çalışılmış ve onun meseleye getirdiği farklı bakış açısı ortaya konmuştur. Ek bölümünde, Risâletü'l-Kâmiliyye fi's-Sîreti'n-Nebeviyye adlı eserin tercümesini vermekle, İbn Nefîs'in tarihi olaylar hakkında yapmış olduğu aklileştirme çalışmalarını da göstermiş olduk.Anahtar Kelimeler: İbn Nefîs, felsefî/teolojik roman, ulûhiyyet, nübüvvet ve âhiret.

Abstract:
Ibn al-Naf?s is an important figure in the tradition of Islamic philosophical/theological fiction. He was a 13th century scholar who was an expert in a wide range of subjects including medicine, Arabic grammar, logic and legal jurisprudence. He produced a variety of works in different fields, but his most notable work in the field of philosophical fiction is al- Risâla al- Kâmiliyya fil- Sîra al-Nabawiyya (the treatise relating to Kamil on the life history of the Prophet). My theses focuses on the above mentioned work of Ibn al-Naf?s, concentrating on his attempt to rationalise the fundamental principles of Islamic theology.In the introduction to my theses, I have attempted to provide general information on the tradition of Islamic theology/philosophy and Islamic thought. I have compared this tradition with Western utopia style works and emphasized the connection between the two traditions. In the first section of this theses, I have tried to introduce the subject of my study, Ibn al-Naf?s, through his scholarly identity and through his works. I have explored his work al- Risâla al- Kâmiliyya fil- Sîra al-Nabawiyya in detail, as it formed the underlying topic of my theses. The opening pages of the above mentioned discourse, by Ibn al-Naf?s, addresses the theory of evolution. I have first evaluated this theory from a traditional Islamic viewpoint, and then looked at Ibn al-Naf?s?s opinions on the theory.The second part of my theses focuses on what mankind can learn and comprehend with his pure, unadulterated mind. In this context, I have looked at the fundamental Islamic principles of `ul?hiyya (the oneness of Allah), nubuwwah (prophethood) and akhirah (afterlife)?. I then go onto discuss Ibn al-Naf?s?s studies which seek to rationalise these three principles, but before this, I look at what some other notable Islamic theologians and philosophers have said about ul?hiyya, nubuwwah and akhirah. By adopting this approach, I wish to highlight the unique viewpoint of Ibn al-Naf?s on this matter.In the appendix, by translating his work al- Risâla al- Kâmiliyya fil- Sîra al-Nabawiyya, I have also demonstrated Ibn al-Naf?s?s attempts to rationalise historical events.Keywords: Ibn al-Naf?s, philosophical/theological fiction, ul?hiyya (the oneness of Allah), nubuwwah (prophethood), akhirah (afterlife).