Üniversite öğrencisi kadınların kariyer uyumluluklarını açıklayan faktörler: Bir model önerisi
The factors explaining career adaptability of female university students: A model proposal
Yazar: NESLİHAN SALMAN
Danışman: PROF. DR. FERİDE BACANLI
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology

Özet:
Bu araştırmanın temel amacı, üniversite öğrencisi kadınların önemli diğerlerinden algıladıkları sosyal destek, başarma korkuları, kariyer umuları (liderlik, başarı ve eğitim umuları) ve kariyer uyumlulukları arasındaki doğrudan ve dolaylı ilişkileri incelemektir. Ayrıca, bu araştırmada üniversite öğrencilerinin başarma korkularını ölçmek için Türk kültürüne uygun bir ölçme aracının geliştirilmesi de amaçlanmıştır. Ölçek geliştirme çalışmasında 253 üniversite öğrencisinden toplanan veriler üzerinde açımlayıcı faktör analizi, 244 üniversite öğrencisinden toplanan veriler üzerinde doğrulayıcı faktör analizi yapılarak ölçeğin yapı geçerliği test edilmiştir. Analizler sonucunda 20 madde ve beş faktörden oluşan Üniversite Öğrencileri İçin Başarma Korkusu Ölçeği (ÜÖBKÖ) geliştirilmiştir. Ölçeğin ölçüt geçerliğinin test edilmesinde 266 üniversite öğrencisinden toplanan veriler üzerinde ÜÖBKÖ toplam puanı ve alt ölçek puanları ile Genel Öz-Yetkinlik Ölçeği (GÖYÖ), Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeği (RBSÖ) ve Sosyal Beğenirlik Ölçeği (SBÖ) toplam puanları arasındaki ilişkiler incelenmiştir. ÜÖBKÖ'nün güvenilirliğini değerlendirmek için iç tutarlılık ve kararlılık katsayıları hesaplanmıştır. Sonuç olarak ölçeğin üniversite öğrencilerinin başarma korkularını ölçmek için geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğu görülmüştür.
Ölçek geliştirme çalışmasının ardından üniversite öğrencisi kadınların önemli diğerlerinden algıladıkları sosyal destek ile kariyer uyumlulukları arasındaki ilişkide, başarma korkusu ve kariyer umularının (liderlik, başarı ve eğitim umusu) aracılık rolünü incelemek için bir model test edilmiştir. Modelin test edilmesinde 578 üniversite öğrencisi kadından toplanan veriler üzerinde istatistiksel analizler yapılmıştır. Araştırma verilerini toplamak için Kariyer Uyum Yetenekleri Ölçeği (KUYÖ), Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği (ÇBASDÖ), Kariyer Umu Ölçeği (KUÖ), Başarma Korkusu Ölçeği (BKÖ) ve Kişisel Bilgi Formu kullanılmıştır. Verilerin analizinde yapısal eşitlik modellemesinden yararlanılmıştır. Test edilen modelde, önemli diğerlerinden algılanan sosyal destek ile kariyer uyumluluğu arasındaki ilişkide başarma korkusunun aracılık etkisi anlamlı bulunurken liderlik, başarı ve eğitim umusunun aracılık etkisi anlamlı bulunmamıştır. Bununla birlikte, bu değişkenlerin seri aracılık etkisi incelendiğinde başarma korkusu ile birlikte başarı umusunun ve eğitim umusunun seri aracılık rolünün anlamlı olduğu görülmüştür. Araştırmanın sonuçları ilgili alanyazın çerçevesinde tartışılmış ve bu sonuçlara dayanarak araştırmacılara, uygulayıcılara ve politika yapıcılara yönelik önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
The main purpose of this research is to examine the direct and indirect relationships between the perceived social support from significant others, fear of success, career aspirations (leadership, achievement and educational aspiration) and career adaptability of female university students. In addition, this study also aims to develop a scale suitable for Turkish culture to measure university students' fear of success. In the scale development study, exploratory factor analysis was conducted on the data collected from 253 university students and confirmatory factor analysis was conducted on the data collected from 244 university students to test the construct validity of the scale. As a result of the analyses, the Fear of Success Scale for University Students (FSSUS) consisting of 20 items and five factors was developed. In testing the criterion validity of the scale, the relationships between the total score and subscale scores of the FSSUS and the total scores of the General Self-Efficacy Scale (GSES), the Rosenberg Self-Esteem Scale (RSES) and Social Desirability Scale (SDS) were examined on the data collected from 266 university students. Internal consistency and stability coefficients were calculated to examine the reliability of the FSSUS. As a result, the scale was found to be a valid and reliable measurement tool for measuring university students' fear of success.
Following the scale development study, a model was tested to examine the mediating roles of fear of success and career aspirations (leadership, achievement, and educational aspiration) in the relationship between the perceived social support from significant others and career adaptability of female university students. In order to test the model, statistical analyses were conducted on the data collected from 578 female university students. The Career Adaptability Scale (CAS), the Multidimensional Perceived Social Support Scale (MSPSS), the Career Aspiration Scale (CAsS), the Fear of Success Scale for University Students (FSSUS) and the Personal Information Form were used to collect the research data. Structural equation modeling was used to analyze the data. In the model tested, the mediating effect of fear of success in the relationship between perceived social support from significant others and career adaptability was found to be significant while the mediating effect of leadership, achievement and educational aspiration was not found to be significant. However, when the serial mediation effect of these variables was examined, it was unearthed that the serial mediation role of fear of success and achievement aspiration and fear of success and educational aspiration was significant. The results of the study were discussed within the framework of the relevant literature and recommendations for researchers, practitioners and policy makers were presented based on these results.