Aile hekimliği polikliniğine başvuran hastaların sağlık okuryazarlığına yönelik bilgi, tutum ve davranışları
Knowledge, attitudes and behaviors of patients admitted to family medicine towards health literacy
Yazar: NESLİHAN KELEŞ
Danışman: PROF. DR. SÜLEYMAN GÖRPELİOĞLU
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Dışkapı Yıldırım Beyazıt Eğitim Ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Bilgi = Knowledge ; Hasta başvurusu = Patient admission ; Hastalar = Patients ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy ; Sağlığın geliştirilmesi = Health promotion ; Ölçekler = Scales

Özet:
Giriş: Dünya Sağlık Örgütü, bireylerin sağlığını korumak ve geliştirmek için bilgiye ulaşma, anlama, bu bilgiyi kullanma konusunda bilişsel-sosyal becerileri ve motivasyon düzeyini sağlık okuryazarlığı olarak tanımlar. Bu çalışmada ilgili literatür taranarak oluşturulan 11 soruluk anket ve yetişkin sağlık okuryazarlığı hızlı değerlendirme ölçeği (REALM) kullanılarak katılımcıların sağlık okuryazarlığı konusunda bilgi tutum ve davranışlarının saptanması amaçlanmıştır. Çalışmadan elde edilecek sonuçlar ile ülkemizde yetişkin sağlık okuryazarlığı için kullanılabilecek yeni ölçeklerin geliştirilmesine veri sağlanması çalışmanın uzak amaçları arasındadır 

Gereç ve yöntem: Araştırma 07.01.2019-01.07.2019 tarihleri arasında 6 (altı) ay içerisinde yapılmıştır. Sağlık Bilimleri Üniversitesi (SBÜ) Dışkapı Yıldırım Beyazıt Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi (SUAM) Aile Hekimliği polikliniklerine başvuran, 18 yaş ve üzerindeki, okuma yazma bilen ve araştırmaya katılmaya gönüllü olan bireylere, anket görüşmeleri ve REALM uygulanarak tamamlanmıştır. Araştırma sonucunda elde edilen verilerin değerlendirilmesinde SPSS sürüm 21.0 programı, niteliksel verilerin karşılaştırılmasında Pearson'nın ki kare testi, üç ve üzeri verinin karşılaştırılması için ANOVA analizi kullanılmıştır. Veriler %95 güven düzeyinde incelenmiş olup p değeri< 0,05 anlamlı kabul edilmiştir. 

Bulgular: Araştırmaya katılan 152 kişinin 81'i kadın, katılımcıların yaş ortalaması 37,1±13,2 araştırmaya katılanlardan %15,8'i (n=24) ilkokul mezunu iken %31,6'sı (n=48) lisans mezunudur. Katılımcıların üçte biri memur, üçte biri ise çalışmamaktadır. Katılımcıların %42 si 'şikayeti oldukça' bir sağlık kuruluşuna başvurmakta ve en sık başvuru sebebi genel kontrol amaçlı kan vermektir. Katılımcıların yarısı bilgi almak için en sık doktorlara başvurmakta ve doktorlara güvenmektedir. Araştırmaya katılanlara anketin son bölümünde REALM uygulanmıştır. Tüm grup için ortalama REALM skoru 59,12±5,5 puan olarak hesaplanmıştır. Kadınların ortalaması 59,38±5,8 iken erkeklerin ortalaması 58,82±5,1 olup gruplar arasında istatistiksel açıdan anlamlı fark yoktur (p=0,129). Katılımcıların eğitim seviyesi arttıkça REALM puanlarının istatistiksel açıdan anlamlı olarak arttığı görülmüştür (p=0,000). 

Sonuçlar: Sağlık hizmetlerinin gelişmesi, doğumda beklenen yaşam süresinin uzaması ve sağlıkla geçen yaşam süresi bireylerin kendi sağlıkları ile ilgili karar verme sürecine dahil olmasını arttırmıştır. Kronik hastalıkların görülme sıklığının artması bu hastalıkların takip sürecinde hastaya büyük bir sorumluluk yüklemektedir. Bu durumda bireylerin sağlık ile girdileri doğru anlayabilmesi, kendilerine verilen tedavi önerilerini doğru uygulayabilmesi ve bunlardan çıkarım yapabilmesi önem arz etmektedir. Bu açıdan bakıldığında en önemli toplum özelliklerinden biri sağlık personelinden hizmet alan bireylerin sağlık okuryazarlığı düzeyidir. Sağlık okuryazarlığının geliştirilmesi için sağlık politikaları belirlenmeli, sağlık ile ilgili bilgi alma kaynaklarının düzenlenmesi, zenginleştirilmesi ve gerektiğinde denetlenmesi için çalışmalar yapılmalıdır.              

Anahtar kelimeler: sağlığın geliştirilmesi, sağlık okuryazarlığı, REALM

Abstract:
Background: The World Health Organization defines health literacy as the level of cognitive-social skills and motivation in accessing, understanding and using information in order to protect and improve the health of individuals. The aim of this study was to determine the attitudes and behaviors of the participants about health literacy by using the 11-question questionnaire and 'Rapidly Estimate Adult Literacy of Medicine' (REALM). The results of the study and providing data, for the development of new scales that can be used for adult health literacy in our country are among the distant objectives of the study. 

Materials and Methods: The research was carried out within 6 (six) months between 07.01.2019-01.07.2019. Health Sciences University Dışkapı Yıldırım Beyazıt Health Practise and Research Center Family Medicine outpatient clinics, aged 18 and over, who are literate and volunteer to participate in the study, survey interviews and REALM were completed. SPSS 21.0 version program was used to evaluate the data obtained from the research, Pearson's chi square test was used to compare qualitative data and ANOVA analysis was used to compare three or more data. Data were analyzed at 95% confidence level and p value <0,05 was considered significant. 

Results: Of the 152 participants, 81 were female, mean age was 37.1±13.2. 15.8% (n=24) of participants were primary school graduates, while 31.6% (n=48) of the participants were university graduates. One third of the participants are government officer and one third are unemployed. 42% of the participants applied to a health institution with most complaints and the most common reason to apply was to give blood for general control. Half of the participants most often consult and rely on doctors for information. REALM was applied to the participants in the last part of the survey. The mean REALM score for the whole group was 59,12±5,5 points. While the mean of women was 59,38±5,8, the mean of men was 58,82±5,1 and there was no statistically significant difference between the groups (p = 0,129). As the educational level of the participants increased, REALM scores increased significantly (p = 0,000). 

Conclusions: The development of health services, prolonged life expectancy at birth and health life have increased the inclusion of individuals in the decision making process regarding their own health. The increase in the incidence of chronic diseases imposes a great responsibility on the patient during the follow-up of these diseases. In this case, it is important for individuals to understand health and inputs correctly, to apply the treatment recommendations given to them correctly and to make inferences from them. In this respect, one of the most important characteristics of the society is the health literacy level of individuals receiving health care personnel. Health policies should be determined for the development of health literacy, and studies should be carried out to regulate, enrich and audit the sources of information about health. 

Keywords: health promotion, health literacy, REALM