Üretim planlamasında hassas ormancılık üzerine araştırmalar
Researches on precision forestry in forest planning
Yazar: NEŞE GÜLCİ
Danışman: PROF. DR. ORHAN ERDAŞ
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering
Dizin: Analitik hiyerarşi süreci = Analytical hierarchy process

Özet:
Doğal kaynakların başında gelen ormanların bugünün ve gelecek kuşakların 
ihtiyaçlarını karşılayabilmesi için hassas ormancılık esaslarına göre yönetilmesi 
gerekmektedir. Hassas ormancılık yaklaşımı; ormancılık çalışmalarında ekonomik, 
çevresel ve sürdürülebilir kararlar alınabilmesi için modern teknikler ve teknolojik araçlar 
kullanarak orman kaynaklarından optimum verim sağlamayı ve çevre zararlarını en aza 
indirmeyi amaçlamaktadır. Bu çalışmada, dağlık arazilerde asli orman ürünlerinin (tomruk, 
tel direği, maden direği, sanayi odunu, yakacak odun) üretimi sırasında gerçekleştirilen iş 
aşamaları saatlik verim ve çevresel açıdan incelenerek, hassas ormancılık üzerine 
araştırmalar gerçekleştirilmesi amaçlanmıştır. Bu kapsamda, zaman etüdü yöntemi ve 
hassas ormancılık uygulamalarında yaygın olarak tercih edilen CBS ve bilgisayar destekli 
karar destek sistemleri kullanılmıştır. Arazi çalışmaları sırasında; kesme, dal alma ve 
boylama aşaması motorlu testereyle; kabukların soyulması aşaması balta ve kabuk soyma 
aparatıyla; bölmeden çıkarma aşaması oluk sistemi, benzinli el vinci ve tarım traktörüyle 
(kablo çekimi); kamyona yükleme aşaması ise insan gücü, elektrikli vinç ve yükleyiciyle 
gerçekleşmiştir. İstatistiksel yöntemler kullanılarak üretim çalışmalarındaki aşamaların 
verimleri üzerinde etkili olan faktörler (eğim, hacim, mesafe vb.) belirlenmiş ve her bir 
üretim aşaması için toplam iş akışı zamanını temsil eden regresyon modelleri 
geliştirilmiştir. Ayrıca, kesme, dal alma ve boylama aşamasında, kabukların soyulması 
aşamasında ve bölmeden çıkarma aşamasında meydana gelen kalan ağaç zararları 
belirlenerek, kalan ağaçlarda meydana gelen meşcere zararları üzerinde etkili olan faktörler 
incelenmiştir. 
 Asli orman ürünlerinin üretimi aşamalarında alternatif yöntemler hassas ormancılık 
yaklaşımı ile değerlendirilerek her bir aşama için optimum yöntem seçilmiştir. Üretim 
çalışmalarının ilk aşaması olan kesme, devirme, dal alma ve boylama çalışmalarında 
sadece motorlu testere kullanıldığından bu aşama için bir tercih söz konusu olmamıştır. 
Kabuk soyma aşamasında, balta ve motorlu testereye monte edilen kabuk soyma aparatı 
değerlendirilmiş ve kabuk soyma aparatının kullanılması durumunda saatlik verim yaklaşık 
beş misli daha yüksek bulunmuştur. Çalışmada uygulanan alternatif bölmeden çıkarma yöntemleri hassas ormancılık 
yaklaşımı dikkate alınarak, verim ve çevresel (kalan ağaç zararı) açıdan değerlendirilmiştir. 
Bu kapsamda, Analitik Hiyerarşi Yöntemi (AHY) tabanlı çalışan Expert Choice yazılımı 
kullanılarak beş farklı senaryo için eğim, hacim ve mesafe kriterleri dikkate alınarak 
optimum bölmeden çıkarma yöntemi belirlenmiş ve tüm bölmeden çıkarma yöntemleri 
önem derecelerine göre sıralanmıştır. Senaryo I için tarım traktörüyle ortalama 30 m'lik 
kablo çekimi suretiyle bölmeden çıkarma yöntemi (T1) en yüksek verime sahip yöntem 
olarak belirlenmiştir. Senaryo II'de ise 20 m'lik sürütme mesafesine sahip benzinli vinç 
yönteminin (B1) en az kalan ağaç zararı oluşturan yöntem olduğu tespit edilmiştir. Saatlik 
verim ve kalan ağaç zararına eşit derecede önem verilen Senaryo III için ortalama 40 m'lik 
sürütme mesafesine sahip benzinli vinç yönteminin (B2) en uygun bölmeden çıkarma 
yöntemi olduğu belirlenmiştir. Verime kalan ağaç zararına oranla daha fazla önem verilen 
Senaryo IV için tarım traktörüyle ortalama 30 m'lik kablo çekimi suretiyle bölmeden 
çıkarma yönteminin (T1) en uygun yöntem olduğu tespit edilmiştir. Kalan ağaç zararının 
ön plana çıktığı Senaryo V için ortalama 20 m'lik sürütme mesafesine sahip benzinli vinç 
yöntemi (B1) en az kalan ağaç zararı oluşturan yöntem olarak belirlenmiştir. Son aşamada, 
her bir senaryo için AHY ile belirlenen bölmeden çıkarma yöntemleri arazinin eğim 
sınıfları haritası ile çakıştırılarak çalışma alanı koşullarına en uygun primer transport planı 
geliştirilmiştir. 
 Bölmeden çıkarma aşamasında sonra, yükleme çalışmaları kapsamında elle yükleme, 
elektrikli vinçle yükleme ve yükleyiciyle yükleme yöntemleri değerlendirilmiştir. En 
verimli yöntemin elektrikli vinçle yükleme olduğu, bunu elle yükleme ve yükleyiciyle 
yüklemenin takip ettiği belirlenmiştir. 
 Çalışmadan elde edilen genel sonuçlar, hassas ormancılık yaklaşımı çerçevesinde 
çevresel kaynakların korunması, üretim aşamalarında ekonomik, çevresel ve sahaya özel 
çalışmaların planlanması ve ekonomik değeri yüksek ve kaliteli ürünlerin üretilmesi 
ilkelerinin uygulamaya koyulması ülke ormancılığımıza önemli katkılar sağlayacağını 
ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler: Üretim planlaması, Hassas ormancılık, Kalan ağaç zararı, Analitik 
Hiyerarşi Yöntemi, Primer transport planı

Abstract:
The forests as one of the essential natural resources should be managed according to 
principles of precision forestry in order to meet needs of today's and future's generations. 
Precision forestry approach aims to provide optimum productivity from forest resources 
and to minimize environmental damages by using modern techniques and technological 
tools in order to make economic, environmental and sustainable decisions in forestry 
activities. In this study, the objective was to conduct researches on precision forestry by 
analyzing work stages during extraction of wood-based forest products (log, wire pole, 
mine pole, industrial wood, fire wood) in mountainous regions, considering hourly 
productivity and environmental effects. In this concept, time study method and common 
precision forestry tools including GIS and computer-based decision support systems were 
used. During the field studies; felling, delimbing, and bucking stages were performed by a 
chainsaw; debarking stage was done by using either axes or debarking tool attached on a 
chainsaw; logging stage was performed by chute system, gas-powered portable winch, and 
farm tractor (cable pulling); loading stage was done by manual loading (human power), 
electricity-powered winch, and loader (shovel). The factors (slope, volume, distance, etc.) 
effecting productivity of these stages were determined by using statistical methods and 
regression models representing total time workflow of each stage were developed. Besides, 
residual stand damages occurred during felling, delimbing, and bucking stages, debarking 
stage, and logging stage were determined and the factors effecting residual stand damage 
were examined. 
Alternative methods used in extraction of wood-based forest products were evaluated 
according to precision forestry approach and optimum method for each stage was selected. 
Since only chainsaw was used during felling, delimbing, and bucking stages, as the first 
stage in extracting forest products, there was no selection for this stage. For debarking 
stage, axes and debarking tool attached on a chainsaw were evaluated and it was found that 
hourly productivity of debarking tool was about five times higher than that of axes. 
The alternative logging methods implemented during the study were evaluated 
according to productivity and environmental effects (residual stand damage), considering
precision forestry approach. In this concept, optimum logging methods were determined 
for five different scenarios by using Analytical Hierarchy Process (AHP) based Exper 
Choice program, considering slope, volume, and distance criteria and then all logging 
methods were ranked according to their priorities. For Scenario I, farm tractor system (T1) 
with average of 30 meters cable pulling distance provided the highest productivity. It was 
found that gas-powered portable winch system (B1) with 20 meters of skidding distance 
resulted in minimum stand damage in Scenario II. For Scenario III where hourly 
productivity and residual stand damage was equally important, gas-powered portable 
winch system (B2) with 40 meters of skidding distance was found to be the optimum 
logging method. For Scenario IV where the productivity was more important than residual 
stand damage, farm tractor system (T1) with average of 30 meters cable pulling distance 
was chosen to be the optimum logging method. For the last scenario where residual stand 
damage was more important than the productivity, gas-powered portable winch system 
(B1) with 20 meters of skidding distance was found to be the optimum logging method. In 
the final stage, optimum logging methods determined for each scenario by using AHP were 
overlaid by slope classes map to generate primer transportation plan which was the most 
suitable for the study area. 
After logging stages, manual loading (human power), electricity-powered winch, and 
loader (shovel) methods were evaluated in loading stage. It was found that the most 
productive method was electricity-powered winch, followed by manual loading and loader 
methods. 
The overall results indicated that implementing main principles of precision forestry 
approach including protection of environmental resources, planning economic, 
environmental, and site-specific operations in logging stages, and extracting high value and 
quality products will provide important contributions into Turkish forestry.

Key Words: Forest planning, Precision forestry, Residual stand damage, Analytical 
Hierarchy Process, Primer transportation plan