Dernekleşme ve din: Gaziantep örneği
Ngos and religion: Gaziantep sample
Yazar: EROL ERKAN
Danışman: PROF. DR. CELALEDDİN ÇELİK
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Sosyolojisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Dernekler = Associations ; Din = Religion ; Din sosyolojisi = Religious sociology ; Sivil toplum = Civil society ; Sivil toplum örgütleri = Nongovernmental organizations

Özet:
Sivil toplum, insanların, devletin egemenlik sınırları dışında, toplumdaki bir takım ihtiyaçlar doğrultusunda örgütlenmelerine, kendi kimlik ve farklılıklarını ifade etmelerine, toplumsal taleplerini dile getirmelerine imkân tanıyan bir alandır. Özellikle 80'lerden sonra Türkiye'de daha yoğun olarak tartışılan kavram, günümüzde de önemini korumakta, bu çerçevede vakıf, sendika ve dernek gibi kuruluşlar dikkat çekmektedir.Dernek denince elbette ki dernekler içerisinde ağırlıklı bir yekûn oluşturan din dernekleri öncelikle akla gelebilmektedir. Türkiye'de din dernekleri gerek sayısal ağırlıkları gerekse de toplumdaki faaliyet ve etkinlikleri itibariyle ilgi çekmektedir. Bu çalışmanın da konusunu teşkil eden din dernekleri sivil toplum perspektifinde ele alınmaktadır.Din dernekleri nasıl ve ne tür bir toplumsal ihtiyaçtan doğmaktadır? Toplumda ne tür işlevlere sahiptir? Din derneklerinin oluşumu ve bunlara katılım belirli sosyo-ekonomik ve sosyo-kültürel tabana dayanmakta mıdır? Din dernekleri toplumsal duruma verilen bir tepki, siyasi iktidarla bir çatışma aracı olarak değerlendirilebilir mi? Araştırmamızda bu temel problemler Gaziantep'teki din dernekleri özelinde irdelenmiştir.Yapısal fonksiyonel yaklaşımın temel alındığı bu araştırmada nicel ve nitel yöntem birlikte kullanılmıştır. Veriler anket yoluyla elde edilmeye çalışılmıştır. Anlayıcı yorumlayıcı sosyolojik eğilim gereği ankette açık uçlu sorulara yer verilmiş, diğer yandan informel görüşmeler ve doğrudan gözlemler gerçekleştirilmiştir.Araştırmada temel savımız din derneklerinin devletin boş bıraktığı alanda faaliyet gösterdikleri ve böylelikle sivil alanı genişlettikleridir. Ayrıca, din derneklerinin toplumda farklı fonksiyonlara sahip olarak değişik görünümlere bürünebildiğidir.Bu araştırma sonucunda din derneklerinin, sivil toplumun temel unsurlarını taşıdığı görülmüştür. Ayrıca din derneklerinin toplumda insani, kültürel, siyasi bir takım farklı işlevlere sahip oldukları sonucuna ulaşılmıştır. Diğer yandan din derneklerine katılımın cinsiyet, yaş, eğitim durumu gibi değişkenlere bağlı olarak değişiklik gösterdiği tespit edilmiştir.Anahtar Kelimeler: Dernek, Tampon kurum, Sivil toplum, Sanayileşme, Modernleşme

Abstract:
Civil society is a space which enables people to get organized for their various needs, Express their identity, differences and social needs, autonomous of the hegemony of government. The concept has been argued more intensively in Turkey especially after 80s and NGOs, trade unions and guilds have been noticed.Religious NGOs are have a big portion within NGOs and are recognised first. Religious NGOs are interesting with their high number and their activities. Focus of this study is NGOs and they are studied with the perspective of religion.Which needs lead constructing Religious NGOs? What is their function in society? Is there a specific socio-economical and socio-cultural base for construction of Religious NGOs and participation to them? Can the NGOs on religion evaulated as a response to social situation and a means to conflict with political hegemony? In this study, these main problems have been studied with the Religious NGOs in Gaziantep.In this study structional functionalist approach has been base and qualitative and quantitive methods have been used. The data have been obtained by surveys. Additionally, as a result of comprehending sociological tendency, expressive and descriptive questions have been asked and informal interviews and direct observations have been made.The main focus of the study is that the Religious NGOs are active on the space which the state is not active and they extend the civil space. Furthermore, the Religious NGOs may have various functions and have different appearances.As a result of the study, it is observed that Religious NGOs have the basic characteristics of civil society. Additionally, NGOs on religion have different functions in society. Furthermore, it is observed that participation to NGOs vary with the variables as sex, age, education.Keywords: NGO, Tampon Institution, Civil Society, Industrialism, Modernization