Çift faktör modeli çerçevesinde hazırlanan çok boyutlu müdahale programının ekzojen obezitesi olan ergenler üzerinde etkililiği
The effectiveness of the multi-dimensional intervention program prepared within the framework of the two-factor model on adolescents with exogen obesity
Yazar: MEHMET FATİH ŞİRAZ
Danışman: PROF. DR. ALİ ERYILMAZ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology

Özet:
Bu araştırma kapsamında, araştırmacı tarafından geliştirilen çift faktör çerçevesinde hazırlanan çok boyutlu müdahale programının ekzojen obezitesi olan ergenler üzerinde etkililiğinin incelenmesi hedeflenmiştir. Hazırlanan müdahale programının etkililiğini belirlemek amacıyla, 3x2'lik deney ve kontrol gruplu, öntest-sontest ölçümlü yarı deneysel desen kullanılmıştır. Araştırma kapsamında hazırlanan müdahale programı, duygu düzenleme teorileri, pozitif psikoloji ve ampirik çalışmalara dayanan, deneysel düzende kurgulanmış, ergenlere ve ebeveynlerine yönelik ayrı ayrı uygulamalar içeren kapsamlı bir programdır. 
Araştırmanın çalışma grubu, Erciyes Üniversitesi Çocuk Endokrinoloji Polikliniğine kilo problemleri ile başvuran, 15-17 yaş arası ergenler oluşturmaktadır. Araştırmada 3 deneysel grupta 30 ergen ve onların birer ebeveyni olmak üzere toplam 60 kişi yer almaktadır. Araştırma için araştırmacı tarafından "Yıldız Teknik Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırmaları Etik Kurulundan" "26.11.2021" tarihinde ve "2021/11" numaralı toplantı kararı sonucunda etik kurul onayı alınmıştır. Araştırmanın verileri araştırmacı tarafından oluşturulan "Demografik ve Sağlık Veri Formu", "Duygu Düzenlemede Zorluklar Ölçeği", "Ergen Öznel İyi Oluş Ölçeği", "Aile Beslenme ve Fiziksel Aktivite Ölçeği" ve "Beden Kitle İndeks Hesaplanması" aracılığı ile toplanmıştır. Verilerin analizi SPSS İstatistik 23 versiyonu ile gerçekleştirilmiştir. Deney ve kontrol gruplarının kategorik değişkenleri sayı ve yüzde olarak verilirken,  sayısal değişkenlerin normal dağılım incelemesi basıklık ve çarpıklık değerleri hesaplanarak bulunmuştur. Deney ve kontrol gruplarının tanımlayıcı verilerinde farklılaşma Ki Kare Testi, gruplar arası öntest ölçümleri ve öntest-sontest fark puanlarının karşılaştırılmasında normal dağılım gösteren verilerde Tek Yönlü Anova, normal dağılım göstermeyen verilerde Kruskal Wallis testi, grup için öntest-sontest farklılaşmaları Wilcoxon İşaret Sıraları testi ile gerçekleştirilmiştir. Gruplar arası anlamlı farklılık olduğunda Post-Hoc Testleri ve Mann Whitney-U testlerinden yararlanılmıştır. Anlamlılık .05 ve .01 değerleri dikkate alınarak gerçekleştirilmiştir.
Araştırmanın sonucunda müdahale programının deney gruplarında "Duygu Düzenlemede Zorluklar Ölçeği"nin puanlarını azalttığı ve beden kitle indekslerinde azalmaya yol açtığı, Ergen Öznel İyi Oluş Ölçeği puanlarını arttırdığı ancak kontrol grubunda anlamlı bir değişiklik olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Araştırma bulguları, literatür bilgisi ve araştırmalar doğrultusunda tartışılarak öneriler sunulmuştur.

Abstract:
Within the scope of this research, it was aimed to examine the effectiveness of the multidimensional intervention program prepared within the framework of the double factor developed by the researcher on adolescents with exogenous obesity. In order to determine the effectiveness of the prepared intervention program, a quasi-experimental design with 3x2 experimental and control groups, and pretest-posttest measurement was used. The intervention program prepared within the scope of the research is a comprehensive program based on emotion regulation theories, positive psychology, and empirical studies, designed in an experimental setting, and includes separate applications for adolescents and their parents.
The study group of research consists of adolescents between the ages of 15-17 who applied to the Erciyes University Pediatric Endocrinology Outpatient Clinic with weight problems. A total of 60 people, 30 of whom are adolescents and one of their parents, are included in the study in 3 experimental groups. Ethics committee approval was obtained for the research by the researcher from the "Yıldız Technical University Social and Human Sciences Research Ethics Committee" as a result of the meeting decision on "26.11.2021" and numbered "2021/11". The data of the study were collected through the "Demographic and Health Data Form", "Difficulties in Emotional Regulation Scale", "Adolescent Subjective Well-Being Scale", "Family Nutrition and Physical Activity Scale" and "Body Mass Index Calculation" created by the researcher. Data analysis was performed with SPSS Statistics version 23. While the categorical variables of the experimental and control groups were given as numbers and percentages, the normal distribution analysis of the numerical variables was found by calculating the kurtosis and skewness values. Chi-square test for differentiation in descriptive data of experimental and control groups, One-Way ANOVA for normally distributed data in comparison of pretest measurements and pretest-posttest difference scores between groups, Kruskal Wallis test for data not showing normal distribution, and Wilcoxon Sign Orders test for pretest-posttest differentiations for the group. Post-hoc tests and Mann-Whitney-U tests were used when there was a significant difference between the groups. Significance was determined by considering the values of .05 and .01.
As a result of the research, it was concluded that the intervention program decreased the scores of the "Difficulties in Emotion Regulation Scale" and caused a decrease in body mass indexes, and increased the scores of the Adolescent Subjective Well-Being Scale in the experimental groups, but there was no significant change in the control group. The research findings were discussed in line with the literature and research and suggestions were presented.