İdari ve bürokratik protokol kurallarının halkla ilişkiler perspektifinde tarihsel dönüşümü
Administrative and bureaucratic protocol rules in public relations perspective historical transformation
Yazar: SIDIKA SİBEL BAYYİĞİT
Danışman: PROF. DR. GÜL BATUŞ
Maltepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Halkla İlişkiler ve Tanıtım Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Halkla İlişkiler = Public Relations ; Tarih = History ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Bürokrasi = Bureaucracy ; Bürokratik örgüt = Bureaucratic organization ; Devlet idaresi = State administration ; Devlet-halk ilişkileri = Relationships of state-public ; Halkla ilişkiler = Public relations ; Kurumsal itibar = Corporate reputation ; Protokoller = Protocols ; Teşrifat = Protocol ; Örgütsel iletişim = Organizational communication ; Örgütsel itibar = Organizational prestige

Özet:
Günümüzde insanlar arası ilişkilerin önemi ve kurumlar arası ilişkilerde yönetime katmış olduğu değer ortadadır. Sosyal ortamlardan iş hayatında tüm ilişkiler önemlidir. Kişinin bu iletişim içerisinde göstermiş olduğu tüm tavır ve davranışlar kişinin iletişiminin kalitesini belirlemesi bakımından çok etkilidir. Tarihe baktığımızda da kişiler arası ilişkilerde nezaket ve görgü her zaman önemli olmuş ve ilişkilerin yönünü belirlemiştir. İyi bir iletişim için sosyal ortamlarda adab-ı muaşeret kuralları önemliyken, devlet yönetimlerinde daha da netlik kazanan ve yazılı bir halde de görebileceğimiz protokol kuralları çok önemlidir. Protokol kuralları tarihte ilk dini törenler içerisinde kendisini göstermiştir. Devlet yönetimleri önceleri monarşik bir yapıda ve din ile devlet adamları aynı zeminde yer alırken uygulanan protokol içeren bu dini törenler daha sonraki devlet yönetimlerinde önemli bir yer edinen kamu'daki protokol'ün de başlangıcı sayılabilir.  Bu kurallar; öncelik sırası, ast üst arası ilişkiler, yazılı haberleşme, yemek, kabuller, törenler gibi birçok konuda önemli yer teşkil etmektedir. 

Toplumlar her zaman belli kurallar ve düzen ile birlikte yaşamıştır. Kamu kurumlarının ve devlet yönetimlerinin alanı içerisinde olan protokol kuralları sadece iç değil dış ilişkilerde yani devletlerarası ilişkilerde de her zaman önemli bir konu olmuştur. Tüm ilişkilerin yönünü belirleyen ve yönetimin istikrarını ortaya çıkaran bu kurallar devlet yönetimlerinde de idari ve bürokratik alandaki protokol kurallarıdır. Devlet yönetimlerinde hem içe karşı hem dışarıya karşı uygulanması gereken bu protokol kuralları devletlerin gücünü ve diğer yapılarla ilişkilerinin yönünü belirleme de önemli bir faktördür. Protokol kuralları, kurumlarla kişilerin itibarı ve bu itibarın devamlılığını sağlayan temeli saygı ile nezaket dayanan kurallardır. Protokol kuralları devlet yönetimlerinin daha etkili olmasını sağlarken, devlete güç ve itibar katar.  

Tarihsel süreçte dünyada olduğu gibi Türk devlet yönetiminde sistem ve düzen her zaman önemli olmuştur. Osmanlı Devleti yönetimi süresince de titizlikle uygulanan bu kurallar teşrifat kalemi tarafından belirlenmiştir. Osmanlı İmparatorluğu birçok tören ve elçi kabullerinde teşrifat konusunda oldukça titiz davranmıştır. Teşrifat ile ilgili kurallar Osmanlı Devletinin yıkılışına kadar devam etmiş, Tanzimat ile başlayan değişim Cumhuriyet ile birlikte son halini almıştır. 

Bu tezde Osmanlı devlet yönetiminde teşrifatı oluşturan kurallar tarihsel yapı içerisinde ele alınarak, Tanzimat ile birlikte dönüşümü araştırılıp, Cumhuriyet ile birlikte geldiği nokta incelenecektir. Cumhuriyet ile beraber yönetimin değişmesi yapının değişmesini getirmiş ve teşrifat artık protokol kuralları olarak uygulanmaya başlanmıştır. Teşrifat kuralları ile Protokol Kuralları aynı olup sadece yönetim farklılığı sebebiyle ayrılmaktadır. İkisi de devlet yönetiminde uygulanması gerekli kuralları belirlemektedir. Dışişleri Bakanlığına bağlı Protokol Müdürlüğü önde gelim listeleri oluşturarak düzen ile ilgili netlik getirmiştir. Kamu kurumlarının devamlılığı ve işlerliği içinde önemli olan kamu yönetiminin ve kurumlarının vazgeçilmesi olan protokol kurallarının tarihsel boyutta ve Halkla ilişkiler perspektifinde incelenmesi bu çalışmanın amacını oluşturmaktadır.

Abstract:
Today, the importance of interpersonal relations and the value it has added to management in inter-institutional relations are evident. All relationships are important in business life from social environments. All the attitudes and behaviors of the person in this communication are very effective in determining the quality of the person's communication. When we look at history, kindness and manners have always been important in interpersonal relations and have determined the direction of the relations. While the etiquette rules are important in social environments for good communication, the protocol rules which are clearer in the state administrations and which we can see in written form are very important. The rules of the protocol have appeared in the first religious ceremonies in history. These religious ceremonies, which had a monarchical structure and the protocol applied when religion and statesmen were on the same ground, could be considered as the beginning of the public protocol which had an important place in the later state administrations. These rules are; Priority order, subordinate relations, written communication, food, acceptances, ceremonies constitute an important place in many issues such as.

Societies have always lived with certain rules and order. Protocol rules, which are within the scope of public institutions and state administrations, have always been an important issue not only in internal but also in external relations, ie in inter-state relations. These rules, which determine the direction of all relations and reveal the stability of the administration, are the rules of protocol in the administrative and bureaucratic areas in the state administrations. These rules, which must be applied both inward and outward in state administrations, are also an important factor in determining the power of states and the direction of their relations with other structures. Protocol rules are the rules that are based on the respect and courtesy of the reputation and continuity of institutions and individuals. While the rules of the protocol make the state administrations more effective, they add strength and reputation to the state.

In the historical process, system and order have always been important in Turkish state administration as in the world. These rules, which were applied meticulously during the administration of the Ottoman Empire, were determined by the grace item. In many ceremonies and ambassadors, the Ottoman Empire was very meticulous about the attendance. The rules concerning the grace continued until the fall of the Ottoman Empire and the change that started with the Tanzimat became final with the Republic.

In this thesis, the rules of the Ottoman state administration will be examined within the historical structure, transformation with the Tanzimat will be investigated and the point it has come with the Republic will be examined. Together with the Republic, the change of administration brought about the change of the structure and the grace began to be implemented as protocol rules. Graduation rules and Protocol Rules are the same and differ only due to management differences. Both determine the rules to be applied in government administration. The Protocol Directorate of the Ministry of Foreign Affairs has established clarity on order by creating leading lists. The purpose of this study is to examine the protocol rules, which are important for the continuity and functioning of public institutions, which are the abandonment of public administration and institutions in the historical dimension and Public Relations perspective.