Dinî literalizmin odağındaki İmam Şâfiî'de lafzî ve gâî yorum
Verbalist and teleological interpretation in İmām Al-Shāfiʻī who is the focus of religious literalism
Yazar: MUHAMMET BAĞÇİVAN
Danışman: PROF. DR. ALİ İHSAN PALA
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Daha sonra doldurulDOKTORA TEZİ
DİNÎ LİTERALİZMİN ODAĞINDAKİ İMAM ŞÂFİÎ'DE LAFZÎ VE GÂÎ YORUM
Muhammet BAĞÇİVAN
Tez Danışmanı: Prof. Dr. Ali İhsan PALA
2024, 523 Sayfa
Jüri: Prof. Dr. Ali İhsan PALA
            Prof. Dr. Davut YAYLALI
            Prof. Dr. Mehmet ERDEM
        Prof. Dr. Osman ŞAHİN
              Doç. Dr. Mehmet GÖKTAŞ

Bu tezin amacı; modern dönemde literalist yaklaşıma sahip olduğu ileri sürülen İmam Şâfiî'nin, lafzî ve gâî yoruma başvurduğu meseleleri tespit ve tahlil etmektir. Bu gaye doğrultusunda girişte çalışmayla ilgili genel bilgilerin yanı sıra Şâfiî'nin hayatı ve kaleme aldığı eserlere dair bilgiler verilmiştir. Birinci bölümde Şâfiî'nin literal yorumda bulunduğu meseleler irdelenmiş; ikinci bölümde ise gâî yoruma ilişkin teorik düzeydeki açıklamaları ve bu kapsamda fürû-i fıkha dair değerlendirmeleri diğer fıkıh ekolleriyle karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. 
Tezimizde vardığımız sonuca göre diğer fukahâ gibi Şâfiî de lafız eksenli yorumlarda bulunmuştur. Onun lafza bağlı yorum yaptığı meselelerin önemli bir kısmında ehl-i re'y dâhil âlimlerin çoğunluğunun Şâfiî'yle benzer kanaatlere sahip olduğu görülmektedir. Gâî yorum ekseninde Şâfiî; te'vîl, istidlâl, maʻkûl ve kıyas başta olmak üzere birçok yöntemi kullanmıştır. Ehl-i re'y temsilcilerinin taabbudî olarak değerlendirdiği kimi konularda dahi taʻlîle giderek kıyas yapmış ve gâî yoruma başvurmuştur. Şâfiî'nin salt zâhirî ya da bâtınî şeklinde iki zıt kutuptan birinde konumlandırılamayacak derecede hem lafzı hem de gayeyi dikkate alan ve gâî yoruma daha yakın bir hukukçu olduğu tespit edilmiştir.
acaktır.

Abstract:
Daha sonrVERBALIST AND TELEOLOGICAL INTERPRETATION IN IMĀM AL-SHĀFIʻĪ WHO IS THE FOCUS OF RELIGIOUS LITERALISM
Advisor: Prof. Dr. Ali İhsan PALA
2024, 523 Pages
Jury: Prof. Dr. Ali İhsan PALA
             Prof. Dr. Davut YAYLALI
             Prof. Dr. Mehmet ERDEM
         Prof. Dr. Osman ŞAHİN
               Doç. Dr. Mehmet GÖKTAŞ

The aim of this thesis is to identify and analyze the issues that Imam al-Shâfiʻī, who is claimed to have a literalist approach in the modern period, resorted to literal and teleological interpretation. In line with this aim, the introduction provides general information about the study as well as information about Shāfiʻī's life and works. The first chapter the issues that al-Shāfiʻī made literal interpretations are analyzed, and in the second chapter, his theoretical explanations on the teleological interpretation and his evaluations on furu al fiqh in this context are discussed in comparison with other schools of fiqh. 
According to the conclusion of this thesis, Shāfiʻī, like other fuqaha, made interpretations based on wording.  It is seen that the majority of scholars, including Ahl al-Ra'y, have similar opinions with al-Shāfi'ī in a significant part of the issues that he interpreted literally. On the axis of teleological interpretation, al-Shāfiʻī used many methods, including tā'wīl, istidlāl, maʿqūl, and qiyas. Even on some issues that the representatives of Ahl al-Ra'y regarded as tāabbudī, he made qiyas by going to taʿlīl and resorted to teleological interpretation. It has been determined that Shāfiʻī is a jurist who is closer to the gāʾī interpretation, taking into account both the wording and the purpose to the extent that he cannot be positioned in one of the two opposite poles as purely zāhirī or bātinī.
a doldurulacaktır.