Denge ve denetleme mekanizmaları çerçevesinde ABD ve Arjantin Başkanlık sistemleri
Presidential systems of USA and Argentina within the framework of checks and balances
Yazar: BÜLENT COŞGUN
Danışman: PROF. DR. ÇİĞDEM ERDEM
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Amme İdaresi Ana Bilim Dalı / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science

Özet:
Kuvvetler ayrılığı ve onun tamamlayıcısı olan denge ve denetleme mekanizmaları iktidarın sınırlandırılmasında ve hükümet sisteminin demokratik bir niteliğe sahip olması açısından önemli kavramlardır. Kuvvetler ayrılığına göre hükümet sistemleri, sert kuvvetler ayrılığına dayalı başkanlık sistemi, yumuşak kuvvetler ayrılığına dayalı olan parlamenter sistem ve bu ikisinin sentezine dayalı yarı başkanlık sistemidir. Parlamenter sistem tarihsel süreçte monarşinin iktidarının sınırlandırılması çabalarının sonucunda ilk olarak İngiltere'de uygulanmış olup, günümüzde pek çok demokratik ülkede uygulanmaktadır. Başkanlık sistemi ise Amerika'ya yerleşen İngiliz göçmenlerin anayurttan taşıdıkları siyasi geleneğin üzerine diğer özgün koşulların eklenmesiyle ilk olarak ABD'de uygulanmıştır. Sert kuvvetler ayrılığına dayalı başkanlık sisteminde yürütme organı, aşırı güçlü olma eğilimi taşıdığından, bu sistemde denge ve denetleme mekanizmalarının varlığı özellikle önemlidir. Kuvvetler ayrılığı ilkesinin anayasal sistemin temellerinden olduğu ABD'de yasama, yürütme ve yargı organları denge ve denetleme araçlarıyla yetkilendirilerek, bir organın diğerleri üzerinde hakim olması engellenmektedir. Arjantin ise sömürge dönemi sonrasında İspanya'dan bağımsızlığını kazandıktan sonra, ilk olarak ABD'de uygulanmaya başlayan başkanlık sistemini tercih etmiştir. Ancak Arjantin'in koşullarının, esinlendiği ABD modelinden çok farklı olması nedeniyle kuvvetler ayrılığı gerçek anlamda uygulanamamış ve denge ve denetleme araçlarının yetersizliği aşırı güçlü başkanların ortaya çıkmasına neden olmuştur. Bu yüzden Arjantin'de başkanlık sistemi ABD örneğinde olduğu gibi demokratik bir karaktere sahip olamamıştır. Hükümet sistemlerinin demokratik niteliğe sahip olması kuvvetler ayrılığı ilkesinin uygulanması ve denge ve denetleme araçlarının, organların birbirlerini dengeleyerek frenleyebilecekleri şekilde tasarlanmasıyla mümkün olabilir. Demokratik yönetimler ise bu ilkelerin anayasalarında güçlü bir şekilde yer almasını ve uygulanmasını sağlayan koşulların ürünüdürler.

Abstract:
The separation of powers and its complementary balance and control mechanisms are important concepts in limiting the power and in terms of the democratic nature of the government system. Government systems based on separation of powers are presidential system based on rigid separation of powers, parliamentary system based on soft separation of powers and semi presidential system based on a sort of synthesis of these government systems. The parliamentary system was first applied in England as a result of the efforts to limit the power of the monarchy in the historical process and is now being implemented in many democratic countries. The presidential system, on the other hand, was shaped by the specific conditions and the political tradition brought by the British immigrants who settled in the USA from the homeland and was first implemented in the USA. Since the executive branch tends to be overly powerful in a presidential system based on rigid separation of powers, the existence of checks and balances in this system is particularly important. In the USA, where the principle of separation of powers is one of the foundations of the constitutional system, the legislative, executive and judicial organs are authorized by means of checks and balances, and thus one organ is prevented from dominating the others. Argentina, on the other hand, preferred the presidential system, which was first implemented in the USA after gaining its independence from Spain after the colonial period. However, due to the fact that Argentina's conditions were very different from the US model it inspired, the separation of powers could not be implemented in real terms, and the inadequacy of checks and balances led to the emergence of powerful presidents. Therefore, the presidential system in Argentina could not have a democratic character as in the case of the USA. The democratic character of government systems can only be achieved by applying the principle of separation of powers and by designing the checks and balances in such a way that the organs can balance and brake each other. Democratic governments, on the other hand, are the products of the conditions ensuring that these principles are strongly included in their constitutions and applied.