Türk şiirinde varlık ve yokluk düşüncesi (1839-1908)
Thought of existence and non-existence in Turkish poetry (1839-1908)
Yazar: ÖMER FARUK KARATAŞ
Danışman: PROF. DR. ERDOĞAN ERBAY
Atatürk Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Düşünce tarihi = Thought history ; Felsefi düşünce = Philosophical thought ; Türk şiiri = Turkish poem ; Varlık = Asset ; Varlık felsefesi = Existence philosophy ; Yokluk = Absence ; Şiir = Poem

Özet:
İlk bakışta sadece felsefi bir mevzuymuş gibi görünmesine rağmen, felsefenin Batı dünyasında boy gösterdiği İlk Çağ'dan çok daha eski dönemlere kadar uzanan varlık ve yokluk düşüncesi, insanoğlunun var olduğu günden bu yana gündeminden düşmemiş bir mesele teşkil eder. İnsanlık tarihi boyunca zihinleri meşgul etmiş ve edecek olan varlık ve yokluk düşüncesi, insanın var oluştan önceki hâli, varlığa gelişi, varlığın mevcudiyetini sürdürmesi ile yok oluşu merak ederek gündeme getirdiği teorileri kapsar. İnsanoğlunun düşünsel tekâmülü esnasında mevzubahis merakının sırasıyla mitolojiler, inanç sistemleri, felsefe ve bilimle giderilmeye çalışıldığı bilinir. Düşünce ve bilim tarihi boyunca ortaya konmuş varlığa geliş ve yok oluşa dair çeşitli teorilerin tarihsel akışa sadık kalınarak bir araya toplanmaya gayret edildiği bu çalışmada, multidisipliner bir bakış yaklaşımla, insanlığın varlık ve yokluğu anlamlandırma çabasının ürünleri toplu hâlde okura sunulmuştur. Ayrıca Türk şiirinin gerek anlamsal, gerekse yapısal bir değişim sürecine girdiği ve bugüne kadar üzerinde yükseldiği temelleri ifade eden 1839-1908 yılları arasındaki şiir müktesebatı dikkatle taranarak seçilmiş şiirler, insanlık tarihi boyunca geliştirilmiş teoriler ekseninde değerlendirilmeye tabi tutulmuştur. Söz konusu dönemde konuyla alakalı şiirler kaleme almış şairlerin her biri, âdeta birer filozof gibi ele alınarak, şiirlerinde dağınık hâlde bulunan epistemolojik ve ontolojik düşünceleri sistemli şekilde sunulmaya çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Varlık, Yokluk, Düşünce Tarihi, Pozitif Bilimler, Türk Şiiri

Abstract:
Although it may first seem like a purely philosophical issue, thought of existence and non-existence, dating back to much earlier times before the ancient times when philosophy appeared in the Western world, constitutes an issue that has been on the agenda since the day human existed. The thought of existence and non-existence, which occupied and will occupy minds throughout the history of humanity, includes the theories raised by wondering about the state of human being before existence, coming into existence, continuing his existence, and perishment. It is known that during the intellectual evolution of human beings, the curiosity in question was tried to be fulfilled respectively by mythologies, belief systems, philosophy and science. In this study, in which the various theories about existence and extinction in the history of thought and science are attempted to be gathered by adhering to the historical flow, the products of humanity's efforts to make sense of existence and non-existence are presented to the reader as a whole with a multidisciplinary approach. Besides, the poetic corpus between the years 1839-1908, which expresses the foundations on which Turkish poetry has entered into a process of both semantic and structural change and on which it has risen to this day, has been carefully scanned and selected poems have been examined in the axis of theories developed throughout the history of humanity. Poets, who wrote poems related to the subject in the period in question, were treated like a philosopher, and their epistemological and ontological thoughts that were scattered in their poems have been presented systematically.

Keywords: Existence, Non-existence, History of Thought, Positive Sciences, Turkish Poetry