Eğitim kurumlarındaki kadın yöneticilerin deneyimleri üzerine nitel bir araştırma
A qualitative study on the experiences of female administrators in educational institutions
Yazar: MERVE CEBECİ
Danışman: PROF. DR. ABDURRAHMAN İLĞAN
İzmir Demokrasi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kadın ve Aile Çalışmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırma, eğitim sektöründe yönetici pozisyonlarında bulunan kadınların liderlik deneyimlerini, karşılaştıkları zorlukları, benimsedikleri liderlik stratejilerini ve bu stratejilerin eğitim kurumları üzerindeki etkilerini derinlemesine inceleyerek analiz etmeyi amaçlamaktadır. Bu araştırmada ilkokul ve ortaokullarda görev yapan kadın müdürlerin eğitim yönetimindeki yeri, önemi, liderlik yönleri, eğitim yönetimine katkıları, karşılaştıkları zorluklara yanıt aranmıştır. Buna göre araştırmanın problem cümlesi şu şekildedir: "Kamu ilköğretim okullarında görev yapan kadın müdürlerin okul yönetimine ilişkin deneyimleri nasıldır?
       Yapılan araştırmada aşağıdaki alt problemler üzerinde durulmuştur:
1-	Okul müdürlerinin kadın olmasının önemi ve gereği hakkında, kadın okul müdürlerinin deneyimleri nasıldır?
2-	Kadın okul müdürlerinin eğitim paydaşları (öğretmen, öğrenci, veli) ve diğer hususlarda yaşadığı zorluklara ilişkin deneyimleri nasıldır? 
3-	Kadın okul müdürü olmanın yönetimi kolaylaştırma anlamında okul müdürüne sağladığı avantajlara ilişkin müdürlerin deneyimleri nasıldır, bunun başarıya etkileri nelerdir?
4-	Okullarda müdürlük yapan kadın liderlerin çalışma ve özel yaşam dengesi kurmaya ilişkin deneyimleri ve medeni durumun bu deneyimlere etkileri nasıldır?
5-	Kadın okul müdürlerinin, toplumsal cinsiyet eşitliği bağlamında ilerleyen yıllarda kadın yönetici sayısının artışına ilişkin görüşleri ve okullarda daha fazla kadın liderin olmasına ilişkin önerileri nelerdir?

      Nitel araştırma paradigması benimsenen bu çalışmada, veri toplama araçları olarak derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Nitel yaklaşım, katılımcıların deneyimlerini ve bakış açılarını detaylı bir şekilde anlamak için uygun bir çerçeve sağlamıştır.
      Çalışmanın katılımcıları, İzmir ili Konak ve Narlıdere ilçelerinde kamuya ait ilkokul ve ortaokullarda görev yapan 16 kadın okul müdüründen oluşmaktadır. Örneklem büyüklüğünün belirlenmesinde, nitel araştırmaların derinlemesine inceleme odaklı doğası ve Konak ve Narlıdere ilçelerindeki kadın okul müdürlerinin sayısının sınırlı olması etkili olmuştur. Amaçlı örnekleme yöntemi kullanılarak, araştırma sorularına yanıt verebilecek ve zengin veri sağlayabilecek katılımcılar seçilmiştir.
      Veri toplama sürecinde, her bir katılımcı ile yaklaşık bir saat süren birebir görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Görüşmelerde, katılımcılara liderlik deneyimleri, karşılaştıkları zorluklar, benimsedikleri stratejiler ve bu stratejilerin etkileri hakkında açık uçlu sorular yöneltilmiştir. Toplanan veriler, tematik analiz yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Bu yöntem, verilerin sistematik bir şekilde kodlanarak belirli temalar ve kategoriler altında gruplandırılmasını ve temalar arasındaki ilişkilerin ortaya konulmasını sağlamıştır.
      Araştırma bulguları, kadın yöneticilerin hem erkek meslektaşları hem de astları tarafından cinsiyet temelli ön yargılarla karşılaşabildiklerini göstermektedir. Bu ön yargılar, kadınların liderlik kapasitelerinin sorgulanması, fikirlerinin ciddiye alınmaması veya yeterince destek görmemesi gibi farklı şekillerde ortaya çıkabilmektedir. Araştırmanın sınırlılıkları arasında, örneklemdeki kadın okul müdürlerinin sayısının erkek okul müdürlerine kıyasla düşük olması yer almaktadır.
      Katılımcıların ifadelerinde, kadın müdürlerinin varlığının kurumda daha demokratik bir ortam oluşturduğu, kadın müdürlerin bakış açılarının kurumlara bir fark kattığı, kadın müdürlerin anaçlık yönlerinin çocuklarla iletişim konusunda katkısı olduğu, kadın müdürlerin erkeklere göre daha detaycı oldukları, kadın müdürlerin okulu sahiplenme duygusunun daha yüksek olduğu, dezavantajlı bölgelerde kadınların görünürlüğü ve rol model olmak için kadın müdür figürünün çok önemli olduğu, hayatın her alanında kadınların olması gerektiği, kadın müdürlerin daha eşitlikçi politikalar tercih ettiği, özellikle ilkokulların yöneticisinin kadın olması gereği, kadın velilerin ve kız öğrencilerin kadın müdürlerle daha rahat iletişim kurabildikleri, vakit ayırma açısından bekar olmanın daha avantajlı olması ve evlilerin ise eş desteğinin kadın müdürün hayatındaki yeri ve önemi, ilerleyen yıllarda kadın müdür sayısının artabileceği, ekonomik koşulların iyileşmesi ve özellikle dezavantajlı bölgelerde yöneticiye verilen yetkilerin artması gereği bulguları ortaya çıkmıştır.

Abstract:
This research aims to analyze in depth the leadership experiences of women in administrative positions in the education sector, the challenges they face, the leadership strategies they adopt, and the impact of these strategies on educational institutions. This research sought answers to the role, importance, leadership aspects, contributions to educational administration, and challenges faced by female principals working in primary and secondary schools. Accordingly, the research problem is as follows: "What are the experiences of female principals working in public primary schools regarding school administration?"
     The following sub-problems were addressed in the research:
1-	What are the experiences of female school principals regarding the importance and necessity of having female school principals?
2-	What are the experiences of female school principals regarding the challenges they face with education stakeholders (teachers, students, parents) and other matters?
3-	What are the experiences of principals regarding the advantages that being a female school principal provides in terms of facilitating management, and what are the effects of this on success?
4-	What are the experiences of female leaders working as principals in schools regarding establishing a work-life balance, and how does marital status affect these experiences?
5-	What are the views of female school principals on the increase in the number of female administrators in the coming years in the context of gender equality, and what are their suggestions for having more female leaders in schools?
     In this study, which adopted a qualitative research paradigm, in-depth interviews were conducted as data collection tools. The qualitative approach provided a suitable framework for understanding the experiences and perspectives of the participants in detail.
     The participants of the study consist of 16 female school principals working in public primary and secondary schools in Konak and Narlıdere districts of Izmir. The in-depth examination focus of qualitative research and the limited number of female school principals in Konak and Narlıdere districts influenced the determination of the sample size. Using the purposive sampling method, participants who could answer the research questions and provide rich data were selected.
     During the data collection process, one-on-one interviews lasting approximately one hour were conducted with each participant. In the interviews, participants were asked open-ended questions about their leadership experiences, the challenges they faced, the strategies they adopted, and the effects of these strategies. The collected data were analyzed using the thematic analysis method. This method enabled the systematic coding of the data, grouping them under specific themes and categories, and revealing the relationships between the themes.
     The research findings indicate that female administrators can face gender-based prejudices from both male colleagues and subordinates. These prejudices can manifest in different ways, such as questioning women's leadership capacity, not taking their ideas seriously, or not providing them with sufficient support. Among the limitations of the research is the low number of female school principals in the sample compared to male school principals.
     The findings that emerged from the participants' statements include: the presence of female principals creates a more democratic environment in the institution; the perspectives of female principals make a difference in the institutions; the maternal aspects of female principals contribute to communication with children; female principals are more detail-oriented than men; female principals have a higher sense of ownership of the school; the visibility of women and the figure of a female principal are very important for being a role model in disadvantaged areas; women should be present in every area of life; female principals prefer more egalitarian policies; it is especially necessary for the principals of primary schools to be women; female parents and female students can communicate more comfortably with female principals; being single is more advantageous in terms of time allocation, and for married women, spousal support is important in the life of a female principal; the number of female principals may increase in the coming years; economic conditions need to improve, and especially in disadvantaged areas, the powers given to administrators need to be increased.