Türkiye illerinin bilgi kenti olma potansiyelinin ölçülmesi
Measuring the potential of Turkish provinces to become knowledge cities
Yazar: SİNEM METİN KACAR
Danışman: PROF. DR. EMİNE FERHAN GEZİCİ KORTEN
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
İnsanlık tarihi boyunca üretim biçimlerindeki değişim kent formunu, toplum sınıflarını ve yaşam biçimlerini etkilemiştir. Bilgi ve iletişim teknolojilerinin (BİT) gelişimi ile ticari boyut kazanan yeni ve bilimsel bilgi, bilgi ekonomisinin hayatımıza girmesine neden olmuştur. Hammaddeye dayalı üretim biçimlerinden oldukça farklı üretim doğasına sahip olan bilginin üretimi, paylaşımı, yayılımı ve taşması kalkınma-ekonomi denkleminde önemli bir role sahip olmuştur. Mekan, ekonomi ve toplumun iç içe geçmiş ilişkisi değişim ve gelişimlere hitap eden yeni kent kuramı, Bilgi Kenti'nin doğmasını sağlamıştır. Bilgi Kenti'nin bilgi ekonomisi kapsamında rekabetçiliği ve yenilikçiliği destekleyici rolü yaygın olarak kabul edilmiş ve dünyada Bilgi Kenti olma yolunda Bilgi Temelli Kentsel Gelişim stratejileri uygulanmaya başlanmıştır. Bilgi Kenti olma yolunda ilerleyen kentlerin benimsediği Bilgi Temelli Kentsel Gelişim (BTKG) stratejileri sadece ekonomik ve kentsel değil, aynı zamanda, sosyal ve kurumsal olarak dengeli bir gelişim stratejileri bütünü sunmaktadır. Bilgi ekonomisi ve Bilgi Kenti'nin ortak bileşeni olan ve yeni bilgiyi üreten, kullanan, paylaşan toplum sınıfı olarak tasvirlenen bilgi toplumu da bu gelişim stratejilerinin başında yer almaktadır. Bir kentte, bölgede veya ülkede bilgi toplumunun varlığı ve/veya o bölgenin bilgi toplumunu bünyesinde barındırabilmesi ilgili gelişim stratejilerinin ilk adımıdır. 
Teknik ve bilimsel bilgiyi üreten ülkelerde oldukça hızlı olan bu gelişmelerin, gelişmekte olan ülkeler üzerindeki yansımaları, politika ve uygulama üzerine çalışmalar ise görece sınırlı kalmaktadır. Tezin temel amacı bilgi ekonomisinin getirdiği yeni dinamikler çerçevesinde gelişmekte olan ülkeler açısından ekonomi-kent ilişkisini irdelemektir. Belirlenen problem ve amaç kapsamında Bilgi Kenti üzerine oluşan literatür ve uygulamalardan yola çıkarak Türkiye için Bilgi Kenti potansiyelini ölçmek için hangi göstergeler kullanılabilir ve hangi iller bu göstergeler açısından daha avantaja sahiptir soruları üzerinden giderek "Türkiye'de bilgi ekonomisini desteklemek amacıyla Bilgi Kenti geliştirilmeli midir?" araştırma sorusuna yanıt aranmış ve Bilgi Kenti olma potansiyeli yüksek kentlerin tespiti için bir kavramsal model geliştirilerek Türkiye illerinin potansiyelleri ortaya konmuştur.
Tezin hedefleri literatüre gelişmekte olan ülkelerde bilgi ekonomisi ve Bilgi Kenti ilişkisi ile kavramsal altyapısı konularına katkı sağlamak, dünyada Bilgi Kenti olarak öne çıkan kentlerin gelişim süreçlerini değerlendirmek, Bilgi Kenti veya BTKG ölçüm modellerini irdeleyerek Türkiye için bir kavramsal model önerisinde bulunmak ve Türkiye'nin 81 ilinin Bilgi Kenti olma potansiyelini ölçmektir. Tez, Bilgi Kenti potansiyeli yüksek kentlerin belirlenmesi, alt başlıklarda ve değişkenler bazında eksiklik ve olanakların tespit edilmesinde katkı sağlamaktadır. Böylelikle, geleceğin kentlerinin gelişim stratejilerinin oluşumu ve ulusal kaynakların sağlıklı yönlendirilmesi konularında yeni çalışmalara ışık tutması beklenmektedir.
Tezin sonuçları dünya standartları ile kıyaslandığında Türkiye'de tüm illerin Bilgi Kenti potansiyellerinin oldukça düşük olduğunu göstermektedir. Ülke genelinde sosyo-ekonomik gelişmişlik seviyesi ile Bilgi Kenti olma potansiyeli arasında büyük ölçüde benzerlik tespit edilmiştir. Türkiye'de Bilgi Kenti olma potansiyeli en yüksek kentin İstanbul olduğu ortaya çıkmıştır. Ancak, literatür ve dünya örneklerine göre İstanbul'un global kent ve finans kapitalin odağı olma sebebiyle Türkiye'de Bilgi Kenti olarak geliştirilmesinin uygun olmadığı belirlenmiştir. Bu sebeple,  potansiyelleri yüksek olan Ankara, İzmir ve Bursa'nın gelecek çalışmalarda detaylı incelenmesi önerilmektedir.

Abstract:
Change in production systems has effected urban form, society classes and lifestyles throughout the history of human kind. As a result of the developments in information and communication technologies (ICT) added a commercial value to new and scientific knowledge and what-so-called knowledge economy has evolved into our lives. The difference in knowledge-based production systems from commodity based production systems raised the importance of knowledge production, sharing, diffusion and spillover in economy-development dilemma. The hand-in-hand relationship of city, economy and society resulted with the necessity of a new urban theory, Knowledge City. It is commonly accepted that Knowledge City supports competitiveness and innovation in the context of knowledge economy and Knowledge-Based Urban Development (KBUD) strategies that provides a pathway to become a Knowledge City has recently started to be implemented all around the world. KBUD strategies provides a comprehensive approach that does not only provide economic and urban goals; but also, requires social and intitutional strategies. Knowledge worker, who is the common ground of knowledge economy and Knowledge City and defined as the part of the society that produces, uses and shares new knowledge, is at the top of the list of KBUD strategies. The first step of development strategies for a city, region and/or country is to attract and sustain knowledge worker. 
The reflection of these fast developments on developing countries, who do not produce technical and scientific knowledge, can create limitations on policies and implementations. The main objective of the thesis is to evaluate the economy-city relationship under the new dynamics of knowledge economy from developing countries' perspective. Based on the literature and implementations of Knowledge City, the research question of "Should Turkey develop a Knowledge City to support knowledge economy?" was raised in the light of what indicators can be used to measure Knowledge City potential for Turkey and which cities have higher potential of these indicators under the scope of identified problem and goal and the model to determine the cities with higher potential to become a Knowledge City was proposed and the results were presented. 
The goals of the study are to contribute to the liteature in knowledge economy and Knowledge city relationship and the conceptual frameworks, to evaluate the development process of the selected Knowlege Cities in the world, to commentate Knowledge City and KBUD the assessment models to develop a model for Turkey and to measure the potential of Turkey's 81 provinces' to become a Knowledge City. The thesis contribute to future studies on the cities with higher potential to become Knowledge Cities and to determine strengths and weaknesses in sub-indices and variables. Thus, the thesis is expected to shed light to the formation of urban development strategies and to use national resources wisely.
The results of the thesis indicate that Turkish provinces have very low potential comparing with world standards. Generally in the nation, there is a considerable similarity between the socio-economic development level and the Knowledge City potential. Istanbul is the city with the highest potential of becoming a Knowledge City in Turkey. However, the literature and examples from the world indicates that Istanbul's role as a global city and finance capital prevent it to become a successful Knowledge City. Therefore, this thesis recommends to study cities with high potential, Ankara, İzmir and Bursa, in future studies.