Ulusal pazardaki propolislerin bazı kalite niteliklerinin incelenmesi ve mevcut mevzuatlara göre değerlendirilmesi
Investigation of content and quality qualities of propolis in the national market and evaluation according to legal legislation
Yazar: BETÜL ALTUN
Danışman: DOÇ. DR. MÜGE HENDEK ERTOP
Kastamonu Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Gıda Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Gıda Mühendisliği = Food Engineering

Özet:
Propolis (arı tutkalı) bal arılarının çesitli bitkilerin tomurcuk ve sürgünlerinde bulunan reçineye balmumu katarak oluşturdukları, kovanda çesitli amaçlarla kullandıkları yapışkan, koyu renkli bir maddedir. Propolis çeşitli biyoaktivitelere sahip 300'den fazla kimyasal bileşik içermektedir. Propolis antibakteriyel, antifungal, antitumoral, antioksidatif, imunomodulator ve diğer faydalı aktiviteleri ile dogal ilaç olarak kullanılan önemli bir arı ürünü olup bu çalısmada ticari olarak satışa sunulan 7 su bazlı, 7 alkol bazlı olmak üzere 14 adet sıvı propolis örneğinin çesitli fiziksel, kimyasal ve biyoaktif özelliklerinin belirlenmesi amaçlanmıstır. Elde edilen veriler doğrultusunda propolis örnekleri kendi aralarında karşılaştırılmış, aynı zamanda literatüre göre değerlendirilmiştir. Ayrıca propolis ekstraktlarına dair elde edilen veriler mevcut mevzuatlarda belirtilen limit değerlere göre de değerlendirilmiş, ulusal pazarda tüketime sunulan nihai propolis ürünlerinin değerlendirmesi yapılmıştır. Elde edilen sonuçların henüz taslak çalışmaları yapılan arı ürünleri tebliğine ve ilgili mevzuatlara kaynak oluşturması ve bir gıda takviyesi olan propolise dair ulusal standardizayona katkı sağlaması hedeflenmiştir.
Ulusal pazarda tüketime sunulan örneklerin propolis içeriklerinin %7.5-40 aralığında olduğu ve 4 örneğin Takviye Edici Gıda Belge numarasının beyan edilmediği belirlenmiştir. Etil alkolle çözünen propolislerin fenolik asit ve antioksidan kapasitesi su ile çözünenlere göre önemli düzeyde yüksek (p<0.05) bulunmuştur. Benzer şekilde alkolle çözünen örnekler daha yüksekBrixdeğerleri vermiştir. Örneklerin tümünde ağır metal içerikleri mevzuata uygun sınırlar içerisinde bulunmuştur. Arsenik için mevzuatta limit olmamasına karşın 5 numunede 1000 ppbden yüksek düzeyde rastlanılmıştır. Ürünlerin Fenolik asit kompozisyonları değişkenlik göstermiş, bundaekstraksiyon metodu, işlem parametreleri ve propolisin botanik orijini gibi unsurların etkili olduğu düşünülmüştür. Yapılan bu çalışma ile belli bir bölgeye ait propolisler için kalite kriterlerini belirleyici bir standart oluşturmanın mümkün olduğu sonucuna varılmıştır.

Abstract:
Propolis (bee glue) is a sticky, dark colored sticky substance that honey bees use for various purposes in the hive by adding wax to the resin found in the buds and shoots of various plants.Propolis contains more than three hundred chemicals with various bioactivities.Propolis is an important bee product used as a natural medicine with its antibacterial, antifungal, antitumoral, antioxidative, immunomodulatory and other beneficial activities and in this study, it was aimed to determine the various physical, chemical and biological properties of 14 liquid propolis samples, 7 of which are water-based and 7 are alcohol-based, which are commercially available.Also, in this study standardization of propolis extracts has been evaluated with current legislation, and data that will form a source for the legislation have been obtained according to the analysis results.
As a result of this study, the factors affecting the quality criteria of propolis were determined. The phenolic acid and antioxidant capacity of propolis dissolved with ethyl alcohol were found to be higher than those dissolved with water and significant (p<0.05) according to the t-test. Similarly, samples dissolved with alcohol gave higher values in Brix determination. Heavy metal contents in all samples are within the limits in accordance with the legislation.Although there is no limit for arsenic in the legislation, a level higher than 1000 ppb was found in 5 samples. Although the phenolic acid composition varies, it is thought that factors such as the dissolution method of propolis, its duration and the geographical origin of propolis affect these values. With this study, it was concluded that it is possible to establish a standard that determines the quality criteria for propolis belonging to a certain region.