Malzeme dağıtım modellerinde yöneylem araştırması: T.C. Sağlık Bakanlığı'nda bir uygulama
Operational research for material distribution models: An application to the Turkish Republic Ministry of Health
Yazar: GÜLGÜN ÜNSAL
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ERSEN ALOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sağlık Kurumları Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2000
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management

Özet:
T.C. Sağlık Bakanlığı tarafından illerin malzeme taleplerinin bir merkezden, iki farklı yöntemle dağıtıldığı durumda, hangi yöntemde maliyetlerin daha düşük olduğu incelendi. Bunun için yöneylem araştırma tekniklerinden yararlanıldı. T.C. Sağlık Bakanlığı illerin talebi olan malzemeleri temin ederek Ankara'daki Ana Donatım ve ikmal Bölge Müdürlüğü'nde depolamaktadır. Buradan Bakanlığa ait kamyonlarla dağıtım, iki farklı yöntemle yapılmaktadır. Bunlardan biri, Ankara'dan yola çıkan kamyonların Bakanlığa ait farklı illerde bulunan Bölge Depolarına illerin talebi olan malzemeleri aktarmakta ve geri dönmektedir. Buradan her il talebi olan malzemeleri binek tipi araçlarla Bölge Depolardan almaktadır. Diğer yöntemde ise; Ankara'dan yola çıkan kamyonlar bir rota izleyerek illerin taleplerini her ile bırakarak geri dönmektedir. Bu iki yöntem yöneylem araştırma teknikleri arasından ulaştırma modeli ve gezgin satıcı modeline uygulanmıştır. Araştırmada, 1998 yılında dağıtımı yapılan malzemelere ait veriler kullanılmıştır. Bölge Depolar olarak halen Bakanlık bünyesinde görev yapmakta olan ve tıbbi malzeme depolamaya uygun Bölge Donatım il Müdürlükleri seçilmiştir. Bölge Depoların kullanıldığı yöntemde Bölge Depolarla iller arası mesafeler binek tipi araçlarla ve kamyonlarla olmak üzere iki ayrı varsayımla analiz edilmiştir. Ankara'dan illerin talebi olan malzemeleri bir rota izleyerek dağıtıldığı modelde ise, yılda bir defa ve yılda iki defa dağıtıldığı varsayılarak analiz edilmiştir. Bu modelde ayrıca atama yöntemi kullanılarak da belirlenen illerde rotalar, gezgin satıcı yöntemi ile analiz edilmiştir. Her yöntem için sürücü gün sayıları hesaplanmış ve maliyete yansıtılmak üzere karşılaştırılmıştır. Maliyetlerin parasal ifadelerle değil, mesafe ve gün kavramlarıyla belirlenmesi, maliyet rakamlarının heran güncel olarak hesaplanabilmesine olanak sağlamıştır. Yapılan analizler sonucunda gezgin satıcı yönteminin, yani rotalar izlenerek malzeme dağıtımının daha düşük maliyetli olduğu belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Ulaştırma Problemi, Gezgin Satıcı Problemi, Atama Problemi.

Abstract:
In this study, two different models of material distribution from the Ministry of Health to provinces were analysed to determine the model with lowest cost. Operational research techniques were used to this end. The Ministry provides materials by the request of provinces and stores them in Ankara Main Equipment and Supply District Warehouse. The distribution of these material from the warehouse by lorries could be made in two ways. In the first one lorries of the Ministry could transport the materials to regional warehouses of the Ministry in different provinces and return back. In this model each province would take its share by cars from the warehouse. In the second model, lorries start from Ankara and visit each province by following a preset route. These two methods were applied to transportation model and travelling salesman model. In the research, materials distributed in 1998 were used. Provincial Directorate of Regional Supply Warehouses belonging to the Ministry and suitable for medical supplies were used as regional warehouses. In the model, where regional warehouses were used, the distance between the warehouse and provinces were analysed by considering both cars and lorries. In the second model where the provincial demands were met from Ankara by following a preset route it was assumed that the materials were distributed once and twice a year. In addition to this, the routes for provinces determined by the assignment model were analysed by travelling salesman approach. For each model, travelling time was calculated and compared to assess its contribution to costs. As the costs were not expressed by tangible terms but by distance and dates, the costs could be updated easily. At the end of the study it was concluded that the travelling salesman method, i.e. distributing materials by following a preset route was less costly than its counterpart. Key words: Travelling Salesman Problem, Transportation Problem, Assignment Problem