Tanzimat ve Servet-i Fünûn romanlarında edebî akımlar
Literary Movements in the Tanzimat and Servet-i Fünûn Novel
Yazar: ONUR TOKİZ
Danışman: PROF. DR. TARIK ÖZCAN
Fırat Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Doğalcılık = Naturalism ; Edebi akımlar = Literary trends ; Gelenekler = Traditions ; Realizm = Realism ; Roman = Novel ; Romantizm = Romanticism ; Servet-i Fünun Dönemi = Servet-i Fünun Period ; Tanzimat Dönemi = Tanzimat Period ; Türk romanı = Turkish novel

Özet:
Edebiyat akımları, belirli yazım teknikleri sunmasının dışında ortaya çıktığı dönemin sosyal, siyasi, ekonomik, felsefî vb. birçok alanı hakkında bir alt yapıya sahiptir. Bu sebeple bir dönemin analizini, o dönemin hangi edebî akıma bağlı olduğuna bakarak yapmak mümkündür. Türk edebiyatında yüzyıllarca hâkim olan divan şiiri geleneği içerisinde de çeşitli edebî hareketler görülmektedir. Batılı anlamda edebî akımlar ise Tanzimat dönemiyle birlikte Türk edebiyatında yer alır. Bu dönemde edebî akımlar bir tercih meselesi gibi anlaşılarak yazardan yazara farklılık gösteren bir olgudur. Çünkü Türk edebiyatında edebî akımlar, toplumsal ihtiyaçlardan ziyade aydınların dünya görüşüne göre şekillenir.
Batılılaşmanın bir ölçüsü olarak Batılı edebî formların Türk edebiyatında yer almasıyla birlikte nazım geleneğinin yanında nesir geleneğinin de önemi artar. Roman türü de nesir geleneğinin en gelişmiş şeklidir. Türk edebiyatında daha önce yer almayan roman, ilk dönem sanatkârları açısından birbirinden farklı birçok amaç için kullanılır. Bu yeni türü edebî anlamda hem Batılılaşmanın bir yolu hem de gelenekten kopmanın bir aracı olarak görmek mümkündür. Roman formunu henüz nesri gelişmemiş bir edebiyatta uygulamak zor bir iştir. Tanzimat dönemi yazarları bu zorluktan kurtulmak için geleneğin imkânlarından faydalanmayı ihmal etmemişlerdir. Batılı bir form olarak gelişkin bir roman örneği verebilmek içinse edebî akımları sürekli göz önünde bulundurmuşlardır.
Bu çalışmada Tanzimat ve Servet-i Fünûn dönemlerinde yer alan romanların Batılı edebî akımlarla olan ilişkisi değerlendirilmektedir. Bu değerlendirme sürecinde gelenekten kopuş, dönemin etkisi, yazarların sanatsal bakış açıları ve uygulama düzeyinde edebî akımların Türk edebiyatına katkısı göz önüne alınmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Tanzimat Dönemi, Servet-i Fünûn Dönemi, Roman, Edebî Akımlar, Gelenek.

Abstract:
Literary movements not only present certain writing technics, they have a social, economic, philosophical et cetera background about the periods they emerged as well. Accordingly, it is possible to analyze a period by looking at the effectual literary movements of the period. One may observe various literary movements in the tradition of the Ottoman Poetry which dominated the Turkish literature for centuries. But the Western literary movements appear in the Turkish literature by the Tanzimat Period. In this period, literary movements came out as a matter of choice and fact that differs from author to author. Because literary movement in the Turkish literature shapes with regard to the author rather than the social needs of the intellectuals.
Since the Western literary forms appear in the Turkish literature as a measurement of Westernization, the significance of prose advances along with poetry. Novel is the most advanced type of prose. It had not appeared in the Turkish literature before the Tanzimat Period and is used for many distinct purposes by the artists of the first period. It is possible to see this new genre both a means of Westernization and a break away from tradition in literature. It is a tough job to perform the novel form to a literature whose prose is undeveloped. The authors of the Tanzimat Period do not omit taking advantage of tradition in order to overcome this toughness. And they always consider literary movements in order to give successful examples of a developed Western form of novel.
In this study, I will comment on the novels written in the Tanzimat Period and dwell on their relation with the Western literary movements. In this evaluation process, I will give point to breaking away from tradition, the effects of the period, artistic perspective of the authors and practice-level of the literary movements in Turkish literature.
Keywords: Tanzimat Period, Servet-i Fünûn Period, Novel, Literary Movements, Tradition.