Yeni kurumsal kuram perspektifiyle havacılıkta emniyet yönetim sistemi uygulamalarının değerlendirilmesi
An assessment of aviation safety management system applications from the new institutional theory perspective
Yazar: YEŞİM KURT
Danışman: DOÇ. DR. ENDER GEREDE
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sivil Havacılık Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Sivil Havacılık = Civil Aviation ; Ulaşım = Transportation ; İşletme = Business Administration
Dizin: Emniyet = Safety ; Emniyetli yönetim = Safety management ; Eşbiçimlilik = Isomorphism ; Havacılık = Aviation ; Meşruiyet = Legitimacy ; Sivil havacılık = Civil aviation ; Sivil havacılık işletmeleri = Civil aviation companies ; Örgüt kuramları = Organizational theories ; Örgüt kuramları = Organizational theories ; Örgütlerarası etkileşim = Interorganizational interaction

Özet:
Bu çalışmanın konusu son yıllarda havacılık örgütleri arasında hızla yayılan Emniyet
Yönetim Sistemi (EYS) uygulamalarıdır. EYS havacılık faaliyetlerinin emniyetli bir
şekilde sürdürülebilmesi amacıyla ortaya çıkmış ve kısa sürede hem ulusal hem de
uluslararası alanda yayılım göstermiş yönetsel bir uygulamadır. Havacılık sektörü içinde
faaliyet gösteren birçok örgütün EYS uyguladıkları ve bünyelerinde EYS bölümleri
oluşturduğu görülmektedir. Bu çalışmanın amacı, sözü edilen yeni uygulama karşısında
havacılık örgütlerinin ne türden tepkiler verdiklerini, örgütsel alanda eşbiçimliliğin
oluşup oluşmadığını ve uygulamanın gerçekten benimsenip benimsenmediğini ortaya
koymaktır.
Çalışmada nitel araştırma deseni kullanılmıştır. Veri toplarken birincil ve ikincil
kaynaklardan yararlanılmıştır. Çalışmanın birincil verileri araştırmacı tarafından
oluşturulan 13 soruluk yarı yapılandırılmış görüşme formu ve gözlemlerden alınan notlar
ile toplanmıştır. Yarı yapılandırılmış görüşmeler amaçlı örneklem yöntemiyle seçilmiş
olan, Türkiye'deki A grubu ruhsat sahibi yer hizmeti örgütleri ile yer hizmetleri
kapsamında faaliyet gösteren ikram kuruluşları ve terminal örgütlerinden oluşan toplam
11 örgütün Emniyet Yönetim Sistemi'ni kurup yönetmekten sorumlu yöneticileri ile
gerçekleştirilmiştir. Araştırmaya ilgili tüm tarafları dahil edebilmek adına alanda
düzenleyici ve denetleyici otorite rolünde olan Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü'nden 1
EYS denetçisi ile de yarı yapılandırılmış görüşme gerçekleştirilmiştir. Elde edilen nitel
verilerin analiz edilmesinde tümevarımsal ve tümdengelimsel analiz yöntemleri
kullanılmıştır. Araştırmanın ikincil verileri, katılımcı örgütlerden elde edilen belgeler ve
araştırmacı günlüğünden elde edilmiştir.

Araştırma sonucunda, araştırmaya dahil edilen örgütlerde EYS uygulamalarının
yayılımın altında yatan nedenler olarak kuralcı kurumsal baskılar, sivil havacılık
otoritesinin mevzuatına uyma zorunluluğu ortaya çıkmış ve alanda zorlayıcı eşbiçimlilik
mekanizmasının ve meşruiyet kaygısının hakim olduğu tespit edilmiştir. Tespit edilen
kurumsal baskı karşısında araştırma alanı içerisindeki havacılık örgütlerin çoğunluğunun
kaçınma ve ayrı tutma stratejisi bir kısmının ise kabullenme ve uyma stratejisi izlediği
ortaya çıkmıştır. Son olarak, araştırma alanı içerisindeki örgütlerin büyük çoğunluğunun
EYS uygulamalarını törensel olarak benimsedikleri de ortaya çıkmıştır.

Abstract:
The focus of this study is the Safety Management System (SMS) applications that
have been increasingly popular among aviation organizations in recent years. SMS is an
administrative application that emerged to carry out aviation operations safely and
quickly adopted at both national and international level. Many organizations operating in
the aviation sector are observed to practice SMS and form SMS departments within their
structure. The aim of this study is to determine the nature of the responses to this new
application by the aviation organizations, whether there is uniformity in the
organizational field, and whether the application is genuinely adopted and embraced.
Qualitative research design is used in this study. Primary and secondary sources
are used as the data collection method. The primary data of the study were collected by
the researcher by using a semi-structured interview form with 13 questions and the notes
from observations. The semi-structured interviews were conducted with the managers
responsible for establishing and managing the Safety Management System in a total of
11 organizations in Turkey, comprising group-A licence holder ground-services
organizations, catering companies operating as part of the ground services and terminal
organizations. These managers were selected through purposive sampling method. In an
effort to include all parties concerned, 1 SMS inspector from the Directorate General of
Civil Aviation, which is the regulatory authority of the aviation sector, was also
interviewed in a semi-structured way. Inductive and deductive analysis methods were
used in the analysis of the obtained qualitative data. The secondary data were obtained
documents from the participating organizations and the researcher diary.
The findings indicate that normative institutional pressures and the obligation to abide by
the Directorate General of Civil Aviation (DGCA) regulations and legitimacy concerns
are the underlying reasons for the increasing popularity of SMS applications, and the
sector is dominated by a coercive isomorphism mechanism. As a response to such
institutional pressure, of the aviation organizations included in the study, majority were
found to follow avoid and conceal strategy and the remaining were found to follow an
acquiesce and comply strategy. Finally, the study reveals that the majority of the
organizations in the research field adopt SMS applications ceremonially.