Türk basınına göre Türkçe ibadet ve ezan tartışmaları
Turkish worship and azan discussions according to the Turkish press
Yazar: ARİF EREZ
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA BUDAK
İstanbul Üniversitesi / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology ; Türk İnkılap Tarihi = History of Turkish Revolution
Dizin: Basın = Press ; Cumhuriyet Dönemi = Republican Period ; Cumhuriyet tarihi = Republic history ; Din sosyolojisi = Religious sociology ; Ezan = Azan ; Reform = Reform ; Türk basını = Turkish press ; Türkçe = Turkish ; İbadet = Worship ; İbadet dili = Worship language

Özet:
Bu çalışmada Osmanlı'dan Cumhuriyet'e dinde reform tartışmaları ele alınmıştır. Avrupa'da
meydana gelen Rönesans ve Reform hareketleri Avrupa tarihinde yeni sayfalar açılmasına
neden olmuştu. Din, toplumsal hayattan soyutlanmış birey ve tanrı ilişkisindeki aracılar
ortadan kaldırılmıştı. Avrupa'da ortaya çıkan dini reform düşünceleri zaman içinde Osmanlı
aydınını da etkisi altına almayı başarmıştı. Bu konuyla ilgili Osmanlı aydını arasında yapılan
ilk tartışma Türkçe Kur'an tercümesinin yapılıp yapılmaması ve hutbelerin anadilde okunması
konusuydu. Osmanlı'nın son dönemlerinde başlayan Kur'an tercümesi denemeleri,
Cumhuriyetin ilk yıllarında da devam etti. 1923'te Cumhuriyetin ilanıyla birlikte tartışmalar
şiddetini daha da artırdı. Bunun sonucunda 1925 yılında T.B.M.M kararıyla Kur'an'ın Türkçe
tercüme ve tefsirinin yapılması kararlaştırıldı. Siyasi ortamın müsait hale gelmesiyle 1926
Ramazanında Göztepe Camii İmamı Cemaleddin Efendi tarafından ilk Türkçe Namaz
teşebbüsünde bulunuldu. 1928 yılında kamuoyuna Darülfünun İlahiyat Fakültesi
müderrislerince hazırlandığı iddia edilen ve din alanında yapılacak radikal ıslahatları içeren
Dini Islah Beyannamesi adıyla bir beyanname sızdırıldı. 1932 senesinin Ramazan ayında ise
düşünülen ıslahatların fiili aşamasına geçilerek, ilk defa Türkçe Ezan-Tekbir-Hutbe okundu
ve büyük camilerde dini merasimler yapıldı. 1933 Ramazanında da aynı uygulamalar devam
ederken bu süre zarfında Diyanet İşleri Riyaseti'nin yayımladığı beyannamelerle
uygulamalara resmi hüviyet verilmeye çalışıldı. 1941'de ceza kanununda yapılan değişiklikle
Türkçe Ezan uygulaması zorunlu hale getirildi ve cezai yaptırıma tâbi tutuldu. Sonuçta Türkçe
İbadet denemeleri başarılı olmamasına rağmen, Türkçe Ezan Demokrat Parti'nin iktidara
geldiği 1950 yılına kadar devam etti.

Abstract:
In this study, religious reform debates from the Ottoman Empire to the Republic are
discussed. The Renaissance and Reformation movements that took place in Europe caused
new pages to be opened in the history of Europe. The intermediaries in the relationship
between religion, the individual and the god, who were isolated from social life, were
eliminated. The religious reform ideas that emerged in Europe managed to influence the
Ottoman intellectuals over time. The first discussion among the Ottoman intellectuals on this
issue was whether to translate the Qur'an into Turkish and to read the sermons in the mother
tongue. As a result, Turkish Qur'an trials, which started in the last period of the Ottoman
Empire, continued in the first years of the Republic. With the proclamation of the Republic in
1923, the debates intensified even more. As a result of this, in 1925, it was decided to make
the Turkish translation and interpretation of the Qur'an by the decision of the Turkish Grand
National Assembly. When the political environment became available, the first Turkish prayer
attempt was made by Göztepe Mosque Imam Cemaleddin Efendi in 1926 Ramadan. In 1928,
a declaration called Religious Reform Declaration, which included radical reforms to be made
in the field of religion, was leaked to the public. In the month of Ramadan in 1932, the actual
stage of the planned reforms was started and the Turkish Adhan-Tekbir-Khutba was read for
the first time and religious ceremonies were held in large mosques. While the same practices
continued in the Ramadan of 1933, during this period, an attempt was made to give an official
identity to the practices with the declarations published by the Presidency of Religious
Affairs. With the amendment made in the penal code in 1941, the practice of Turkish Azan
was made compulsory and was penalized. Although the Turkish Worship trials were not
successful, Turkish Adhan continued until 1950, when the Democrat Party came to power.