Öğretmenlerin mesleki yeterlik algı düzeylerinin ve mesleki performanslarını etkileyen faktörlerin incelenmesi
Examination of teachers' perception levels of professional competence and the factors affecting their professional performance
Yazar: GİZEM AK KOCAMAN
Danışman: PROF. DR. MEMET KARAKUŞ
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmanın amacı; İngilizce, Türk dili ve edebiyatı (TDE), din kültürü ve ahlak bilgisi (DKAB) ve matematik öğretmenlerinin mesleki yeterlik algı düzeylerinin ve mesleki performanslarını etkileyen faktörlerin incelenmesidir. Araştırmanın nicel kısmı için çalışma grubunu 2021-2022 eğitim-öğretim yılında Batman ilinin merkez okullarında çalışan 45 İngilizce, 52 TDE, 62 DKAB ve 54 matematik öğretmeni olmak üzere 213 öğretmen oluşturmaktadır. Araştırmanın nitel verileri Batman Merkez'de görev yapan 20 öğretmenden elde edilmiştir. Araştırmada, ölçme aracı olarak Öğretmenlik Mesleği Genel Yeterlik Algısı Ölçeği ve yapılandırılmış görüşme formları kullanılmıştır. Ölçekten elde edilen nicel veriler SPSS 26'da Anova ve t-testi kullanılarak analiz edilmiştir. Yapılandırılmış görüşme formları ile elde edilen nitel veriler, tümdengelimsel analiz yöntemi ile çözümlenmiştir. 
       Araştırmanın bulguları, öğretmenlerin kendilerini mesleki tutum ve değerler, mesleki beceri ve mesleki bilgi yeterlik alanları bakımından oldukça yeterli düzeyde hissettiklerini göstermiştir. Öğretmenlerin mesleki yeterlik algı düzeylerinin cinsiyet, eğitim durumu, okul türü ve mesleki kıdem değişkenlerine göre anlamlı olarak farklılaşmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Ancak, 31-35 ve 36-40 yaş aralığındaki öğretmenlerin, diğer yaş gruplarına göre daha az yeterli hissettiği tespit edilmiştir. Araştırmada İngilizce öğretmenlerinin, DKAB öğretmenlerine göre genel olarak kendilerini daha yeterli hissettikleri sonucuna ulaşılmıştır. Öğretmenlerin mesleki yeterlik alt alanları arasında en çok hangileri konusunda sorun yaşadıkları belirlenmeye çalışılmıştır. Öğretmenlerin en çok iletişim ve iş birliği, öğrenme ortamları oluşturma ve mevzuat bilgisi alt alanlarında sorun yaşadıkları ortaya çıkmıştır. Öğretmenlerin performanslarını etkileyen faktörler incelendiğinde, öğrenci ve veli ilgisizliği, öğrenci hazırbulunuşluk düzeyinin düşük olması, sınıfların kalabalık olması, ekonomik ve kültürel problemler ve okul imkânlarının kısıtlı olmasının öne çıkan faktörler olduğu görülmektedir. Araştırmada bu faktörlerin, öğretmenlerin performanslarının düşmesine, öğrencilerin başarı düzeylerinin düşmesine, öğretmenlerin zihinsel olarak yıpranmasına, eğitimin kalitesinin düşmesine ve sınıf atmosferinin olumsuz etkilenmesine neden olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Mesleki performansı olumsuz etkileyen faktörlerin etkilerinin ortadan kaldırılması için öğretmenler tarafından, veli ve öğrencilerin sorumlulukları hakkında bilinçlenmeleri amacıyla seminerler düzenlenmesi, mevzuat bilgisi konusunda nitelikli eğitimler düzenlenmesi, sınıf mevcudunun azaltılması ve öğretmenlerin maddi ve manevi olarak desteklenmesi gibi çözüm önerileri sunulmuştur.
Araştırmanın sonuçları, eğitimin kalitesinin artırılabilmesi için öğretmenlerin yetersiz hissettiği konuların üzerinde durulması ve mesleki performansları etkileyen faktörlerin ortadan kaldırılmasına yönelik uygulamaların yapılması gerektiğini göstermektedir.

Anahtar kelimeler: Öğretmenlik mesleği genel yeterlikleri, mesleki performans, mesleki bilgi, mesleki beceri, mesleki tutum ve değerler

Abstract:
This research aims to investigate the professional competence perception levels and the factors affecting the professional performance of teachers of Turkish Language and Literature, English, Religious Culture and Moral Knowledge, and Mathematics. The study group of the research consists of 213 teachers, including 45 English, 52 TLL, 62 RCMK and 54 mathematics teachers working in the central schools of Batman province in the 2021-2022 academic year. Qualitative data were obtained from 20 teachers working in center of Batman. In this research, the General Competence Perception Scale of the Teaching Profession and structured interview forms were utilized. The quantitative data obtained from the scale were analyzed using Anova and t-test in SPSS 26. Qualitative data obtained from structured interview forms were analyzed using the deductive analysis method.
       The research findings have shown that teachers feel themselves quite competent in terms of professional attitudes and values, professional skills, and professional knowledge competence areas. It was concluded that teachers' perception levels of professional competence did not differ significantly according to gender, educational status, school type, and professional seniority variables. Nevertheless, it has been found that teachers in the 31-35 and 36-40 age ranges feel less adequate than other age groups. English and RCMK teachers have been determined to have a significant difference in favor of English teachers. Accordingly, English teachers generally feel more adequate than RCMK teachers. It has been attempted to specify what professional competence sub-fields teachers have the most problems with. It has been revealed that the most common problems teachers face in the subfields of competence are communication and cooperation, creating learning environments, and knowledge of legislation. When the factors affecting the performance of teachers are examined, it is seen that student and parent apathy, low student readiness levels, crowded classrooms, economic and cultural problems, and limited school opportunities are the prominent factors. In the research, it was concluded that these factors cause teachers' performance to decrease, students' achievement levels to decrease, teachers' mental exhaustion, the quality of education to decrease and the classroom atmosphere to be negatively affected. To eliminate the effects of factors that negatively affect professional performance, solution suggestions offered by teachers such as organizing seminars to make parents and students aware of their responsibilities, organizing quality training on knowledge of legislation, reducing classroom attendance, and supporting teachers financially and spiritually were presented.
       The results of the research indicate that to improve the quality of education, it is crucial to focus on the issues that teachers feel inadequate and to make practices aimed at eliminating the factors affecting professional performance.

Keywords: General competencies for teaching profession, professional performance, professional knowledge, professional skills, professional attitudes and values