Kırk yaş ve üzeri kanser tanısı almamış bireylerin kansere ilişkin bilgi, tutum ve davranışları
The cancer knowledge, attitudes and behaviors of the people aged 40 and over and without cancer diagnosis
Yazar: HAVVA MUMCU
Danışman: PROF. DR. FEVZİYE ÇETİNKAYA
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Bilgi = Knowledge ; Davranış = Behavior ; Hastalar = Patients ; Karsinoma = Carcinoma ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Risk faktörleri = Risk factors

Özet:
Kanser sebebi bilinen ölümler arasında kardiyovasküler sistem hastalıklarından sonra ikinci sırada yer almaktadır. Ülkemizde kanser konusunda toplumun bilgi düzeyi ve tutumlarını ortaya koyan yeterli çalışma yoktur. Bu araştırma, 40 yaş ve üzeri bireylerin kansere ilişkin bilgi, tutum ve davranışlarını belirlemek amacıyla yapılmıştır.
Tanımlayıcı nitelikteki bu araştırma, Aralık 2011- Ocak 2012'de Trabzon il merkezinde yapılmıştır. Araştırmanın evrenini Trabzon il merkezinde yaşayan 40 yaş ve üzeri 105.071 birey oluşturmuş olup, örnek büyüklüğü 1200 olarak belirlenmiştir. Örneklem seçiminde Dünya Sağlık Örgütü'nün gelişmekte olan ülkeler için kullandığı 30 küme örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Veriler, araştırmacı tarafından literatüre dayalı olarak hazırlanan anket formunun görüşmeciler tarafından bireylerle yüz yüze görüşerek doldurulmasıyla toplanmıştır. Verilerin analizinde ki kare ve lojistik regresyon analizi kullanılmıştır. 
Araştırma grubundaki bireylerin yaş ortalaması 54.90±11.16 yıl, %54.9'u ilkokul ve altı eğitim düzeyine sahiptir. Bireylerin %91.8'i kanseri en ölümcül hastalık olarak belirtmiştir. Kanser belirtilerini bilmeyenlerin sıklığı %62.4'tür. En sık ifade edilen ilk üç kanser belirtisi; halsizlik (%18.6), ağrı (%11.8) ve zayıflık (%8.1), en sık ilk üç kanser nedeni; sigara (%95.7), cep telefonu (%90.4) ve aşırı alkol tüketimi (%90.2)'dir. Bireylerin %61.3'ü radyoterapi, %46.3'ü mamografi, %23.9'u kemoterapinin ne olduğunu bilmemekte, %66.0'ı kanserden korunmak için önlem almamaktadır. Tüm grubun %16.1'i gaitada gizli kan testi, %15.2'si kolonoskopi yaptırmıştır. Kadınların %45.3'ü kendi kendine meme muayenesi yapmış, %22.7'si klinik meme muayenesi, %14.3'ü mamografi, %29.2'si pap-smear yaptırmıştır. Erkeklerin %15.8'i prostat spesifik antijen testi yaptırmıştır. Araştırmada gaitada gizli kan testi yaptırmaya etkili değişkenler;  yaş, cinsiyet, gelir, kolonoskopi yaptırmaya etkili değişkinler; yaş, gelir, en uzun süre yaşanılan yer, birinci derece yakınlarda kanserden ölüm öyküsü, kendi kendine meme muayenesi yapmaya etkili değişkenler; yaş, eğitim, sağlık güvencesi, birinci derece yakınlarda kanser öyküsü, pap-smear testi yaptırmaya etkili değişkenler; yaş, birinci derece yakınlarda kanser öyküsü, klinik meme muayenesi yaptırmaya etkili değişkenler; gelir, aylık gelir, birinci derece yakınlarda kanserden ölüm öyküsü, mamografi çektirme üzerine etkili değişkenler; sağlık güvencesi, birinci derece yakınlarda kanserden ölüm öyküsü, prostat spesifik antijen testi yaptırmaya etkili değişkenler; birinci derece yakınlarda kanser ve birinci derece yakınlarda kanserden ölüm öyküsüdür.
Bu araştırmanın sonuçları, ilimizde kanser ile mücadelede geliştirilecek olan stratejilerin oluşturulmasına önemli ipuçları sağlayacaktır.

Anahtar Kelimeler: Kanser, Bilgi, Tutum, Davranış, Risk Faktörleri

Abstract:
Among the known causes of deaths, cancer ranks the second after the cardiovascular system diseases. In our country, there are no adequate studies revealing the level of cancer-related knowledge and attitudes of the society. This study was performed to determine the knowledge, attitudes and behaviors of the individuals aged 40 and over. 
This cross-sectional research was conducted in the province of Trabzon in December 2011-  January 2012. The universe of the study consists of 105,071 individuals aged 40 and over living in Trabzon city center and the sample size was determined as 1200. In sample selection procedure, 30 cluster sampling method was used as recommended by the World Health Organization for developing countries. Data was collected through a questionnaire prepared by the researcher based on the literature and filled by the interviewers during the face to face meetings with the participants. In data analysis chi-square and logistic regression analysis were used. 
The mean age of the study group was 54.90 ± 11.16 and 54.9% of the participants had primary and lower education level. 91.8% indicated cancer as the deadliest disease. The frequency of the participants having no information about the symptoms of cancer was 62.4 %. The three most frequently stated signs of cancer were fatigue (18.6%), pain (11.8%), and weakness (8.1%).  The most common top three reasons of cancer were stated as cigarettes (95.7%) , mobile phone (90.4%) , excessive alcohol consumption (90.2%). 61.3%, 46.3%,  23.9% of the group had no information  about radiotherapy, mammography and chemotherapy respectively and 66.0% didn't take measures to protect against cancer . 16.1% had fecal occult blood test and 15.2% had colonoscopy.  45.3%, 22.7%, 14.3% and 29.2% of the group had self- breast examination, clinical breast examination, mammography and pap-smear test respectively. 15.8% of the male participants had prostate-specific antigen test. In the study, it was found that the variables effective in having fecal occult blood test were age, gender, income; variables effective in having a colonoscopy were age, income, the longest place of residence, first-degree relatives with a history of death from cancer; variables effective in having breast self-examination were age, education, health insurance, first-degree relatives with a history of cancer; variables effective in having pap-smear test were age, first-degree relatives with a history of cancer; variables effective in having clinical breast examination were income, monthly income, first-degree relatives with a history of cancer death; variables effective in having mammography were health insurance, first-degree relatives with a history of death from cancer; variables effective in having prostate-specific antigen test were first-degree relatives with a history of cancer and first-degree relatives with a history of death from cancer. 
The results of this study will provide important clues in developing strategies in the fight against cancer in our city. 

Keywords: Cancer, Knowledge, Attitudes, Behavior, Risk Factors