Sözlü kültürden dijital anlatıya: Türk sözlü kültür unsurlarının veri temelli interaktif hikâye anlatıcılığıyla aktarımına yönelik ihtiyaçlar
From oral culture to digital narrative: Needs for the transfer of Turkish oral culture elements through data-driven interactive storytelling
Yazar: ZEYNEP BİLGENUR ZENGİN
Danışman: DOÇ. DR. NUR CEMELELİOĞLU
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı / İnteraktif Medya Tasarımı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences

Özet:
Bu araştırma, günümüzde gittikçe artan veri karmaşıklığı perspektifinde Türk sözlü
kültürünün dijital ve interaktif hikâye anlatımıyla nasıl entegre edilebileceğini ve
interaktif medya tasarımı pratiklerinin sözlü kültürün iteratif yapısı ile nasıl alışverişe
geçebileceğini incelemektedir. Araştırma, iki alan arasındaki simbiyotik ilişkiyi
keşfederken Türk kültürel mirasının dijital medyada nasıl daha etkili bir şekilde
aktarılacağı ve veri güdümlü hikâye anlatıcılığında soyut verilerin nasıl
kullanılabileceği gibi meydan okumaları ele almaktadır. Ayrıca, çalışmada tasarım
odaklı yaklaşımların, geleneklerin olumlu ve/veya bozuk işlevlerine karşı nasıl
hizalanabileceği, yorumlama potansiyelinin etkisini ve bir ihtiyaç analizinin bu
sorulara ne ölçüde cevap verebileceği sorgulanmaktadır. Çalışma, üç temel araştırma
sorusu üzerine şekillendirilmiştir:
(1) Farklı disiplinlerden uzmanların (Edebiyat, tarih, antropoloji, çağdaş dans,
gazetecilik, sinema, performans sanatları, görsel sanatlar, etkileşim tasarımı ve oyun
tasarımı vb. gibi) hikâye anlatımına bakış açıları nelerdir?
(2) Sözlü hikâye anlatıcılığının interaktif ortamlarla ilişkilenmesi için uygun
görselleştirme ve etkileşim modelleri tasarımlarının gereklilikleri nelerdir?
(3) Bu ilişkilenme sürecinde yeni teknolojilerin potansiyeli nedir?
Metodoloji; edebiyat, tarih, antropoloji, çağdaş dans, Şamanizm araştırmaları, oyun
tasarımı gibi farklı disiplinlerden uzmanlarla yapılan yarı yapılandırılmış görüşmeler
ve bu görüşmelerin analizine dayanmaktadır. Görüşmeler, kuramsal kodlama
metodolojisine göre analiz edilmiş ve çeşitli alanlardan profesyonellerin konuya
yaklaşımları bütüncül ve detaycı bir bakış açısıyla incelenmiştir. Analizler sonucunda
bu incelemenin daha iyi yürütülebilmesi için çıktılar kategorilendirilmiş ve beş ana
çatı tema elde edilmiştir: Anlatı Yapıları, İnsan Odaklı Tasarım, Anlatıcı Perspektifi,
Teknik ve Teknoloji Kullanımı ve Bilimsel Dinamikler. Bu temalar, içlerinde
bulundurdukları alt temalar ve kodlarla sözlü kültür ve dijital anlatı arasındaki ilişkinin
daha derinlemesine anlaşılmasına ve incelenmesine katkı sağlamıştır. Araştırma, Türk
Sözlü Kültürü ve interaktif medya tasarımı arasındaki ilişkiyi daha verimli hale
getirmeyi ve bu alandaki boşluğu doldurmaya katkı sağlamayı hedeflemektedir. Aynı
zamanda, Türkiye'deki tasarımcıların araştırmanın konusu bazındaki ihtiyaç ve
motivasyonlarını belirleyerek soyut verilerin ve kültürel kodların dijital anlatılara
etkili bir şekilde nasıl entegre edilebileceği üzerine yenilikçi tasarım çözümleri
geliştirilebilmesine fayda sağlamayı amaçlamaktadır.

Abstract:
This research investigates the integration of Turkish oral culture with digital and
interactive storytelling in the context of the increasing data complexity of today's
world. It examines how interactive media design practices can engage with the
iterative nature of oral culture. The study explores the symbiotic relationship between
these two fields while addressing challenges such as the effective digital transmission
of Turkish cultural heritage and the use of abstract data in data-driven storytelling.
Furthermore, the research probes into how design-oriented approaches can align with
the adaptive and/or maladaptive functions of traditions, the impact of interpretative
potential, and the extent to which a needs analysis can address these questions. The
research addresses three fundamental questions:
(1) What are the perspectives on storytelling from experts in various disciplines such
as Literature, History, Anthropology, Contemporary Dance, Journalism, Cinema,
Performance Arts, Visual Arts, Interaction Design, and Game Design?
(2) What are the requirements for designing appropriate visualization and interaction
models for relating oral storytelling with interactive environments?
(3) What is the potential of new technologies in this integration process?
The methodology relies on semi-structured interviews with experts from diverse
disciplines including Literature, History, Anthropology, Contemporary Dance, and
Shamanism Studies, as well as Game Design. These interviews have been analyzed
using the Grounded Theory methodology, providing a comprehensive and detailed
perspective on professionals' approaches to the topic. As a result of these analyses,
findings have been categorized into five main thematic frameworks: Narrative
Structures, Human-Centric Design, Narrator's Perspective, Usage of Technology, and
Scientific Dynamics. These themes, along with their subthemes and codes, have
contributed to a deeper understanding and investigation of the relationship between
oral culture and digital narratives. The research aims to make the relationship Turkish
Oral Culture and interactive media design more efficient and to fill gaps in this field.
It also seeks to identify the needs and motivations of designers in Turkey regarding
the research topic, thereby enabling the development of innovative design solutions
that effectively integrate abstract data and cultural codes into digital narratives.