Teolojik ve bilimsel açıdan geniş evren modeli
Theologically and scientifically large universe model
Yazar: FURKAN BAYRAKTAR
Danışman: DOÇ. DR. ÖZDEN KANTER AKBAŞ
Hitit Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion
Dizin: Astronomi = Astronomy ; Galaksi = Galaxy ; Kainat =   ; Kelam = Islamic theology ; İnsan-evren ilişkisi = Human-universe relationship

Özet:
Tarihsel süreç boyunca evren ve evrenin mahiyeti hakkında insanlığın bilgisi yenilenmiş ve gelişmiştir. Son yüzyılda gerçekleşen bilimsel faaliyetlerin hız kazanmasıyla beraber yaşadığımız evrenle alakalı daha önceki algılarımız değişime uğramıştır. Bilimsel alanda yaşanan değişim din ve felsefe alanlarını da etkilemiştir. Evrenin yapısı hakkında yapılan bilimsel araştırmalar bizlere gittikçe genişleyen devasa büyüklükteki bir evrende yaşadığımızı göstermiştir. Bu evren içerisinde konumlanan dünya, bulunduğu evrene kıyasla çok küçük kalmaktadır. Evrenin bu yapısını fark edip inceleyen her insanın aklına doğal olarak; yaşamsal faaliyetlerimizi sürdürebilmek için bu kadar büyük bir evrene gerek var mıydı? Neden diğer galaksi ve gezegenler yaratıldı? Yaratıcı için bu müsriflik değil midir? İnsan, devasa büyüklükteki bu evrende amaçsızlığa sürüklenen bir varlık mıdır? gibi sorular gelmektedir. İnsan-evren ilişkisine dair yaklaşımların içeriği,  bu türden sorulara vereceğimiz yanıtlar çerçevesinde şekillenmektedir. Tüm insanlığı ve dine olan bakış açısını etkileyen kozmik sistemin mahiyeti, bu açıdan değerlendirildiğinde önem arz etmektedir.
Çalışmamızın temel amacı geniş bir evrende var oluş sahnesine çıkmamızın altında yatan nedenleri, evrenin ekstra uzak parçalarını yaratmanın Tanrı için israf niteliği taşıyıp taşımadığı ve geniş evren modelinin insanla olan etkileşimi bağlamında modern kozmolojik verilerle insan-evren ilişkisinde insanın amaçtan yoksun olmadığını tespit etmektir. Bu kapsamda kozmoloji, astronomi, fizik ve psikolojinin bulgularından yararlanılarak bilimsel veriler eşliğinde bu türden sorulara cevap aranmaya çalışılmıştır.
Evrenin genişlemekte olduğu ve çok büyük bir evrende yaşadığımızın anlaşılması 20. Yüzyılın ilk yarısında gerçekleştiğinden dolayı klasik literatürde geniş evren modelinin gerekliliği ve insan için ne anlam ifade ettiğini konu edinen ve araştıran çalışmalara rastlanmamıştır. İncelediğimiz tez, makale ve kitap türündeki çalışmaların ise meseleyi çok sınırlı ve yüzeysel bir şekilde ele aldığı görülmüştür. Bu konuda yapılan çalışmalar, geniş evrende bulunan sayısız yıldız ve galaksilerin insanlar için ne anlam ifade ettiğini, neden geniş bir evrende yaşadığımızı, insanın nihai anlamı bulmasında geniş evrenin rolü ve geniş evren modeli ile yaratıcı arasındaki ilişkiyi detaylı olarak açıklamamaktadır. Alanda görülen bu boşluğu doldurmak amacıyla yapılan bu araştırmada, insanın üst düzeyde gelişim sağlayabilmesi ve medeniyetlerin teknolojik ve bilimsel ilerleme kaydedebilmeleri için geniş evren modelinin gerekli olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca çalışmamızda, geniş evren modelinden yola çıkarak insanın hiçliğe ve anlamsızlığa doğru sürüklendiğini ifade eden ve bu doğrultuda evrende bir yaratıcı unsurun yokluğunu iddia eden varoluşçu ve materyalistlerin düşüncelerinin aksine geniş evren modelini kullanarak yaratıcının varlığına dair üç farklı delil dile getirilmiştir.

Abstract:
Throughout the historical process, humanity's knowledge of the universe and its nature has been renewed and developed. With the acceleration of scientific activities in the last century, our previous perceptions about the universe we live in have changed. The change in the scientific field has also affected the fields of religion and philosophy. Scientific research on the structure of the universe has shown us that we live in an ever-expanding, gigantic universe. The world located in this universe is very small compared to the universe in which it is located. It is natural to the mind of every person who realizes and examines this structure of the universe; Was there a need for such a large universe to sustain our vital activities? Why were other galaxies and planets created? Is not this extravagance for the Creator? Is man a being dragged into aimlessness in this gigantic universe? such questions arise. The content of the approaches to the human-universe relationship is shaped within the framework of the answers we will give to such questions. The nature of the cosmic system, which affects all humanity and its perspective on religion, is important when evaluated from this perspective.
The main purpose of our study is to determine the reasons underlying our existence in a large universe, whether creating extra-distant parts of the universe is a waste for God, and in the context of the interaction of the large universe model with humans, modern cosmological data and human-universe relationship are not deprived of purpose. In this context, it has been tried to find answers to such questions in the presence of scientific data by making use of the findings of cosmology, astronomy, physics and psychology.
Since the understanding that the universe is expanding and that we live in a very large universe was realized in the first half of the 20th century, no studies on the necessity of the large universe model and what it means for humans have been encountered in the classical literature. On the other hand, it has been seen that the thesis, article and book type studies that we have examined have dealt with the issue in a very limited and superficial way. Studies on this subject do not explain in detail what the countless stars and galaxies in the wide universe mean to people, why we live in a large universe, the role of the large universe in man's finding the ultimate meaning, and the relationship between the wide universe model and the creator. In this research, which was carried out to fill this gap in the field, it was determined that the wide universe model is necessary for human beings to achieve a high level of development and for civilizations to make technological and scientific progress. In addition, in our study, three different proofs of the existence of the creator have been expressed by using the wide universe model, contrary to the thoughts of existentialists and materialists, who state that human beings are dragged towards nothingness and meaninglessness based on the wide universe model, and who claim the absence of a creative element in this direction.