Sağlık çalışanlarında osteoporoz farkındalığı
Osteoporosis awareness in healthcare
Yazar: SEDA ŞİRİKÇİ KELEŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ RAZİYE ŞULE GÜMÜŞTAKIM
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Bilgi düzeyi = Level of knowledge ; Farkındalık = Awareness ; Osteoporoz = Osteoporosis ; Sağlık personeli = Health personnel

Özet:
Amaç: Bu çalışma; KSÜ Tıp Fakültesi'ndeki asistan doktor ve hemşirelerin osteoporoz bilgi düzeyi ve öz-etkililik algısını belirleyerek, bunların demografik özellikleri ile ilişkisini değerlendirmek amacıyla planlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Bu uzmanlık tezi KSÜ Tıp Fakültesi'nde çalışan asistan doktor ve hemşirelerin osteoporoz farkındalık düzeylerini değerlendirmek amacıyla planlanmış kesitsel, tanımlayıcı bir çalışmadır. Çalışma 01.11.2019-01.12.2019 tarihleri arasında 1(bir) ay boyunca yapılmıştır. Katılımcılar basit rastgele örneklem yöntemi ile seçilmiştir.
Bu çalışmanın evrenini KSÜ Tıp Fakültesi'nde çalışan asistan doktor ve hemşireler oluşturmaktadır. Hastanemizde toplam 777 asistan doktor ve hemşire mevcuttur. Anket için örneklem hesaplama yöntemiyle %5 hata payıyla ve %95 güven aralığında evren büyüklüğü 777 ve örneklem büyüklüğü 258 kişi olarak hasaplanmıştır.
Literatür taraması sonucu oluşturulmuş 9'u sosyodemografik özellikleri,14'ü osteoporoz etyolojisiyle ilgili yaşam alışkanlıklarını sorgulayan sorular, 15'i osteoporoz ile ilgili temel bilgi alanlarını kapsayan soruları içeren 34 soruluk bir anket ile birlikte 24 sorudan oluşan osteoporoz bilgi testi ve 12 sorudan oluşan osteoporoz özetkililik /yeterlilik ölçeği katılımcılara yüz yüze görüşme yöntemi ile araştırmacı tarafından uygulanmıştır.
Verilerin değerlendirilmesinde ölçüm ile elde edilen değişkenlerin normal dağılıma uygunluğu için Kolmogorov Smirnov testi uygulanmıştır. Tanımlayıcı
istatistikler oran (%) ve frekans(n) ile ifade edilmiştir. Verilerin değerlendirilmesinde IBM SPSS 22 paket programından yararlanılmıştır.
Bulgular: Ortalama osteoporoz bilgi puanı 25 yaş üzeri grubunda 19-25 yaş grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı şekilde daha yüksektir (p=0,005).
Ortalama osteoporoz bilgi puanı ve osteoporoz bilgi testi puanları doktor grubunda hemşire grubuna göre anlamlı şekilde daha yüksek bulunmuştur (p<0,001). Ortalama osteoporoz bilgi puanı eğitim alan grupta almayan gruba göre anlamlı şekilde yüksektir (p<0,001). Ortalama osteoporoz bilgi testi puanı erkek grubunda kadın grubuna istatistiksel olarak anlamlı şekilde daha yüksektir (p=0,017). Osteoporoz bilgi testi puanı aktivite yapanlarda hiç yapmayanlara göre anlamlı şekilde daha yüksektir (p=0,009). Ortalama osteoporoz bilgi testi puanı eğitim alan grupta almayan gruba göre anlamlı şekilde yüksek olduğu gözlenmiştir (p<0,001). Eğitim seviyesi yükseldikçe osteoporoz bilgi puanı ve osteoporoz bilgi testi puanı anlamlı şekilde artmıştır. (p<0,001)
Ortalama osteoporoz bilgi testi puanları; kronik hastalık varlığı(p=0,629), düzenli ilaç kullanımı(p=0,453), sigara kullanımı(p=0,798), kahve(p=0,702) ve çay (p=0,520) tüketimi, güneş ışığından yararlanma sıklığı (p=0,081), kemik ölçümü yaptırma(p=0,238) doktorların çalıştıkları bölümler(p=0,415) arasında anlamlı farklılık göstermemiştir.
Ortalama osteoporoz öz-etkililik ve yeterlilik ölçeği puanları arasında kronik hastalık(p=0,326), ilaç kullanımı (p=0,860),sigara kullanımı(p=0,938), çay(p=0,135) ve kahve(p=0,801) tüketimi, güneş ışığından yaralanma sıklığı(p=0,638), kemik ölçümü yaptırma(p=0,312), osteoporoz hakkında bilgi sahibi olma(p=0,766) durumları anlamlı farklılık göstermemiştir.
Ortalama öz etkililik-yeterlik ölçeği puanı eğitim alan grupta almayan gruba göre anlamlı şekilde yüksektir (p=0,018). Her gün aktivite yapan grupta haftada birkaç gün aktivite yapan gruba ve hiç aktivite yapmayan gruba göre anlamlı şekilde yüksektir (p<0,001).
Sonuç: Osteoporoz bilgisi doktorlarda hemşirelere göre daha fazla bulunmuştur. Yaş arttıkça osteoporoz bilgisi artmıştır. Osteoporoz bilgisi erkelerde kadınlara oranla fazla saptanmıştır. Daha önce osteoporoz eğitimi alanlarda osteoporoz bilgisi ve farkındalığı artmıştır. Her gün fiziksel aktivite yapanlarda osteoporoz bilgisi ve farkındalığı
artmıştır. Osteoporoz için risk faktörleri olan; kronik hastalık varlığı, ilaç ve sigara kullanımı, çay ve kahve tüketimi, güneş ışığından yaralanma açısından osteoporoz bilgisi ve osteoporoz farkındalığı anlamlı farklılık oluşturmamıştır.
Anahtar kelimeler: Osteoporoz, Osteoporoz fakındalığı, Osteoporoz bilgisi

Abstract:
Goal: This work; It was planned to determine the level of osteoporosis knowledge and self-efficacy perception of assistant doctors and nurses at KSU Faculty of Medicine and to evaluate their relationship with demographic characteristics.
Material and Method: This specialization thesis is a cross-sectional, descriptive study planned to evaluate osteoporosis awareness levels of assistant doctors and nurses working at KSU Faculty of Medicine. The study was carried out for 1 (one) month between 01.11.2019-01.12.2019. Participants were selected by simple random sampling method. The universe of this study is assistant doctors and nurses working at KSU Faculty of Medicine. There are 777 assistant doctors and nurses in our hospital. With the sample calculation method for the survey, the universe size was 777 and the sample size was 258, with a 5% error margin and 95% confidence interval.
Osteoporosis information test consisting of 24 questions and 12 questions including a questionnaire consisting of 34 questions including 9 sociodemographic features, 14 questions about life habits related to the etiology of osteoporosis, 15 questions related to the basic knowledge fields about osteoporosis, and 12 questions created by the literature review. The summary / competence scale was applied to the participants by face-to-face interview method by the researcher.
In the evaluation of the data, Kolmogorov Smirnov test was used for the conformity of the variables obtained by measurement to the normal distribution. Descriptive statistics are expressed in ratio (%) and frequency (n). IBM SPSS 22 package program was used to evaluate the data.
Results: The mean osteoporosis knowledge score was statistically significantly higher in the age group over 25 compared to the 19-25 age group (p = 0.005).
The mean osteoporosis knowledge score and osteoporosis knowledge test scores were significantly higher in the doctor group than the nurse group (p <0.001). The mean osteoporosis knowledge score was significantly higher in the group receiving education compared to the group not receiving (p <0.001). The mean osteoporosis knowledge test score was statistically significantly higher in the male group than in the female group (p = 0.017). Osteoporosis knowledge test score is significantly higher in those who do activity than those who do not (p = 0.009). It was observed that the average osteoporosis knowledge test score was significantly higher in the educated group than the non-educated group (p <0.001). As the education level increased, osteoporosis knowledge score and osteoporosis knowledge test score increased significantly (P <0.001).
Average osteoporosis knowledge test scores; presence of chronic diseases (p = 0.629), regular drug use (p = 0.445), smoking (p = 0.789), coffee (p = 0.702) and tea (p = 0.520) consumption, frequency of using sunlight (p = 0.081), bone measurement (p = 0,238) did not differ significantly between the departments where the doctors worked (p = 0,415).
Average osteoporosis self-efficacy and adequacy scale scores included chronic disease (p = 0.326), drug use (p = 0.860), smoking (p = 0.938), tea (p = 0.135) and coffee (p = 0.801) consumption, sun The frequency of light injury (p = 0.638), bone measurement (p = 0.312), knowledge of osteoporosis (p = 0.776) did not differ significantly.
The average self efficacy-efficacy scale score was significantly higher in the trained group than the non-trained group (p = 0.018). It is significantly higher in the group that performs activities every day compared to the group that performs activities several days a week and the group that do not do any activities at all (p <0.001).
Conclusion: Osteoporosis information was found more in doctors than nurses. As age increases, knowledge of osteoporosis has increased. Osteoporosis information was more common in men than in women. The knowledge and awareness of osteoporosis has increased in those who have previously received training in osteoporosis. The knowledge and awareness of osteoporosis has increased in those who do physical activity every day. Risk factors for osteoporosis; The presence of chronic disease, drug
and cigarette use, tea and coffee consumption, knowledge of osteoporosis and awareness of osteoporosis in terms of injury from sunlight did not significantly differ.
Keywords: Osteoporosis, Osteoporosis awareness, Osteoporosis information