Türkiye'de denetim raporlarının sunum zamanlılığı üzerine bir araştırma
A research on presentation timeliness of audit reports in Turkey
Yazar: HAZAL TÜKÜÇ
Danışman: PROF. DR. KIYMET ÇALIYURT ; DR. ÖĞR. ÜYESİ İFFET KESİMLİ
Trakya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe Ve Denetim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Bağımsız denetim = Independent audit ; Bağımsız denetim kuruluşları = Independent auditing companies ; Bağımsız dış denetim = Independent external auditing ; Denetim = Control ; Denetim raporları = Audit reports ; Dış denetim = Externel audition ; Gecikme = Delay

Özet:
İşletmelerin hazırladığı finansal tablolarda yer alan finansal bilgileri kullanan taraflar açısından, finansal bilgilerin doğruluğu ve güvenilirliği önem arz etmektedir. Finansal tablolardaki finansal bilgilerin doğruluğu ve güvenilirliğinin teminatı bağımsız denetimdir. Finansal bilgi kullanıcıları açısından finansal bilgilerin doğruluğu ve güvenilirliği kadar zamanında sunulması da oldukça önemli bir konudur. Doğru ve güvenilir olan fakat zamanında sunulmayan finansal bilgiler değerlerini yitirmektedir. Denetçilerin işletmelerin sunmuş olduğu finansal tabloların ve finansal bilgilerin doğruluğu ve güvenilirliği hakkında vermiş oldukları nihai kararlarını açıkladıkları, bağımsız denetim sürecinin son evresi olan denetim raporlarının zamanında yayınlanması ile doğru ve güvenilir finansal bilgilere ulaşım sağlanmaktadır. Her ülkede bağımsız denetim faaliyeti ile ilgili düzenlemeleri yapan düzenleyici kurumlar, denetim raporlarının yayınlanma süreleri ile ilgili kararlar almıştır. Bağımsız denetim firmalarının da bu süreleri gözeterek bağımsız denetim sürecini planlamaları ve yürütmeleri gerekmektedir. 

Yapılan tez çalışmasında Türkiye'deki denetim raporlarının gecikme sürelerinin ne kadar olduğu ve denetçi görüşü, denetçi cinsiyeti ile denetlenen firmaya özgü bazı değişkenlerin denetim raporu gecikmesi üzerinde etkisinin olup olmadığının araştırılması amaçlanmıştır.  

Tez çalışmasında, Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) tarafından bağımsız denetimle yetkilendirilmiş 104 adet bağımsız denetim firmasının Kamu Aydınlatma Platformu'ndan (www.kap.gov.tr) alınan verilerle müşteri eşleştirmesi yapılarak 66 adet bağımsız denetim firmasının aktif olarak bağımsız denetim yaptığı tespit edildikten sonra 646 adet müşteri firmanın yıllık denetim raporlarına ulaşılmıştır. Ulaşılan 646 adet müşteri firmanın da 431 adedi finans sektörüne, inşaat sektörüne, maden sektörüne ve spor kulüplerine ait olduğu için bu sektörlerin farklı finansal raporlama formatlarına sahip olmasından dolayı analize dahil edilmemiştir. Kalan 215 adet müşteri firmanın 2014–2018 yıllarına ait bilgileriyle oluşturulan 1.075 adet gözlem içeren veri seti ile STATA programında tanımlayıcı istatistik testleri, t-testi, korelasyon analizi ve OLS (en küçük kareler) regresyon analiz ile negatif binomial regresyon analizi yapılarak sonuç elde edilmiştir. 

Analizler sonucunda, Türkiye'de ortalama denetim raporu yayınlama süresinin 59 gün olduğu ve firmaların denetim raporlarını minimum 21 günde, maksimum 95 günde yayınladığı sonucuna ulaşılmıştır. Denetlenen firmaların aktif toplamı, denetlenen firmaların karlılık oranı, denetlenen firmaların piyasa değerinin defter değerine oranı, denetim raporunu imzalayan sorumlu denetçinin cinsiyetinin kadın olması ve bağımsız denetim faaliyetini yürüten şirketin dört büyük denetim şirketlerinden biri olması ile denetim raporu gecikmesi arasında negatif bir ilişki olduğu tespit edilmiştir. Denetlenen firmaların kaldıraç oranı ve denetim raporuna olumlu görüş türü dışında bir görüş türünün beyan edilmesi ile denetim raporu gecikmesi arasında ise pozitif bir ilişki olduğu tespit edilmiştir.


Anahtar Kelimeler: Bağımsız denetim, bağımsız denetimin gelişimi, denetim raporu, denetim raporu gecikmesi, denetim raporu gecikmesini etkileyen unsurlar

Abstract:
The accuracy and reliability of the financial information is important for the parties that use the financial information in the financial statements prepared by the enterprises. The assurance of the accuracy and reliability of the financial information in the financial statements is audit. For financial information users, the timely presentation of financial information is as important as its accuracy and reliability. Financial information, which is accurate and reliable but not presented on time, is losing its value. Access to accurate and reliable financial information is provided by timely publication of audit reports, which are the final phase of the independent audit process, where the auditors have announced their final decisions about the accuracy and reliability of the financial statements and financial information provided by businesses. Regulatory institutions that make arrangements for independent audit activities in each country have taken decisions regarding the publication times of audit reports. Independent audit companies are also required to plan and carry out the independent audit process by considering these periods.

The thesis that the work in the audit report on Turkey latency of just how and auditor's opinion, some of the variables specific to firms controlled by auditors gender aimed to investigate whether the effect on the audit report delay.
There are 104 independent auditing firms authorized by the Capital Markets Board with independent auditing. Customer matching of independent audit firms was made with the data received from Public Lighting Platform (www.kap.gov.tr). As a result of customer matching, it was determined that 66 independent audit firms actively conducting independent audits. Annual audit reports of 646 customer firms audited by 66 independent audit firms were reached. 431 of 646 customer firms are not included in the analysis since they have different financial reporting formats. Sectors belonging to firms not included in the analysis; financial sector, construction sector, mining sector and sports clubs. Analysis was carried out in STATA program with a data set containing 1,075 observations created with the information of 215 customer firms from 2014–2018. The results were obtained by using descriptive statistics tests, t test, correlation analysis, OLS regression analysis and negative binomial regression analysis.

According to the results, it was determined that the average audit report period is 59 days of publishing in Turkey. It is concluded that independent audit firms publish their audit reports in a minimum of 21 days and a maximum of 95 days. It was determined that there is a negative relationship between the total assets of the client companies and the delay of the audit report. It was determined that there is a negative relationship between the profitability rate of the client firms and the delay of the audit report. It was determined that there is a negative relationship between the ratio of the market value of the customer firms to the book value and the delay of the audit report. It was determined that there was a negative relationship between the the responsible auditor who signed the audit report is female and the delay of the audit report. It was determined that there was a negative relationship between the with one of the four major audit companies and the delay of the audit report. It has been determined that there is a positive relationship between the declaration of the opinion of the client companies other than the leverage ratio and the positive report type to the audit report and the delay of the audit report.

Keywords: Audit, development of audit, audit report, audit report lag, affecting factors of audit report lag