Çevresel sorumluluk ve iç denetim bağlamında bir stok kontrol modeli önerisi
A proposal for an inventory control model in the context of environmental responsibility and internal audit
Yazar: SEVİM AĞAÇ
Danışman: DOÇ. DR. MAHMUT SAMİ ÖZTÜRK
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe ve Finans Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: İç denetim sistemi = Internal control system

Özet:
Günümüzde her geçen gün daha çok gelişen teknoloji, nüfusun artışı ve şehirleşme gibi sorunların artmasından dolayı bir tüketim çağı yaşanmaktadır. Bu nedenle doğal kaynakların çok hızlı tükenmesi de çevre sorunlarını ortaya çıkarmaktadır. Çevre sorunlarının çözümü için ise çevresel farkındalıkların artırılarak çevreye karşı olan sorumlulukların yerine getirilmesi gerekir. Bu çalışmanın amacı, çevresel duyarlılık ve iç denetimin işletmelerin operasyonel faaliyetleri üzerindeki etkisini araştırmaktır.  Bu amaç doğrultusunda, sipariş sonucu teslim alınan ürünler içerisindeki kusurlu ürünlerin tamirini, işletme faaliyetlerinden kaynaklanan karbon emisyonlarını ve iç denetim maliyetlerini içeren yeni bir stok kontrol modeli geliştirilmiştir. Sipariş sonucunda teslim alınan her parti kalite kontrol sürecinden geçirilmektedir. Kalite kontrol sürecinde birinci tür ve ikinci tür hatalar gözükmemektedir. Kalite kontrol işleminin ardından iyi kaliteli ürünler normal fiyattan satılmaktadır. Kusurlu ürünler ise tamir işlemi için stoktan çıkarılmaktadır. Tamir işleminin ardından bu ürünler eldeki stoğa eklenerek talep karşılanmaktadır. Perakendecinin stoksuzluk (yok satma) durumuna izin verilmektedir. Karşılanamayan talep, bir sonraki siparişle tamamen giderilmektedir. 
Klasik modellerde var olan sipariş, satın alma ve stokta tutma maliyetlerinin yanı sıra tarama, tamir, stoksuzluk, karbon emisyon ve iç denetim maliyetlerini de içeren toplam stok maliyetini minimum yapacak optimum sipariş ve maksimum stoksuzluk miktarları klasik optimizasyon yöntemi kullanılarak elde edilmiştir. Optimum sonuçları sayısal olarak göstermek, toplam maliyet ve kâr değerlerini elde etmek için uygulamalı bir örnek verilmiştir. Sayısal hesaplamaların ardından karbon emisyon ve iç denetim maliyetlerini de içeren satın alma işlemlerine ilişkin yevmiye kayıtları yapılmıştır. Son olarak model parametrelerinin optimum çözüm sonuçları üzerindeki etkisi duyarlılık analizleri ile incelenmiştir. Sayısal analiz sonuçlarından, denetim maliyeti azaldığında sipariş miktarı ve stoksuzluk miktarı sabit kalırken, beklenildiği gibi toplam kârımız artmıştır. Emisyon maliyeti oranı azaldığında, sipariş miktarı artmış, ancak stoksuzluk miktarı azalmıştır. Emisyon maliyetinin azalmasıyla sistemin toplam kârı artmıştır. Emisyon vergi maliyeti oranı azaldığında ise, sipariş miktarı artmış ancak stoksuzluk miktarı azalmıştır. Emisyon vergi maliyetinin azalmasıyla sistemin toplam kârı artmıştır.

Abstract:
Today, there is an age of consumption due to the increasing problems such as developing technology, population growth and urbanisation. For this reason, the rapid depletion of natural resources leads to environmental problems. In order to solve environmental problems, environmental awareness should be increased and responsibilities towards the environment should be fulfilled. The purpose of this study is to investigate the impact of environmental awareness and internal audit on the operational activities of enterprises.  For this purpose, a new inventory control model has been developed that includes the repair of defective products within the products received as a result of the order, carbon emissions arising from business activities and internal audit costs. Each batch received as a result of the order is subjected to quality control process. In the quality control process, first type and second type defects are not visible. After the quality control process, good quality products are sold at normal prices. Defective products are taken out of stock for repair. After the repair process, these products are added to the available stock and the demand is met. The retailer is allowed to be out of stock (selling out). The unsatisfied demand is completely fulfilled with the next order. 
The optimum ordering and maximum stock-out quantities that will minimise the total inventory cost, which includes scanning, repair, stock-out, carbon emission and internal audit costs as well as ordering, purchasing and holding costs that exist in classical models, are obtained by using the classical optimisation method. An applied example is given to show the optimum results numerically and to obtain the total cost and profit values. After the numerical calculations, journal entries were made for purchasing transactions including carbon emission and internal audit costs. Finally, the effect of the model parameters on the optimum solution results is analysed by sensitivity analyses. From the results of the numerical analyses, when the audit cost decreased, the order quantity and the stock-out quantity remained constant, while the total profit increased as expected. When the emission cost ratio decreased, the order quantity increased, but the stock-out quantity decreased. The total profit of the system increased with the decrease in emission cost. When the emission tax cost ratio decreased, the order quantity increased but the stock-out quantity decreased. The total profit of the system increased with the decrease in the emission tax cost.