Ergenlerin bilişsel kapılma düzeyleri ile siber aylaklık etkinlikleri arasındaki ilişkinin incelenmesi
The investigation of the relationships between cognitive absorption levels and cyberloafing activities among adolescents
Yazar: ÖZNUR TANRIVERDİ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. FERİDE KARACA
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Aylaklık = Idleness ; Bağımlılık = Dependency ; Bilişsel kapılma = Cognitive absorption ; Ergenler = Adolescents ; Ortaöğretim öğrencileri = Secondary education students ; Sanal kaytarma = Cyberloafing ; Teknolojik bağımlılık = Technological dependence ; İnternet = Internet

Özet:
Bu çalışmanın amacı, ergenlerin bilişsel kapılma düzeyleri ile siber aylaklık etkinlikleri 
arasındaki ilişkiyi ve bu değişkenlerin bazı demografik özelliklere göre farklılaşma 
durumlarının incelenmesidir. Bu amaç doğrultusunda, 2016-2017 eğitim-öğretim yılında 
İstanbul ilinde bulunan devlet okullarında eğitim gören 241 (%45,8) kız, 286 (%54,2) 
erkek olmak üzere toplam 527 ergen öğrenci ile yürütülmüştür. Çalışmada hem nicel hem 
de nitel araştırma modellerinden oluşan açımlayıcı sıralı karma (mix) araştırma yöntemi
kullanılmıştır.  Çalışmada önce nicel veriler elde edilmiş, sonrasında  nitel yöntemler 
kullanılarak araştırma konusu hakkında  derinlemesine inceleme yapılmıştır.  Nicel veri 
toplamak amacıyla  uygun örneklem yöntemiyle seçilen ergen öğrencilere  "Kişisel Bilgi 
Formu", "Bilişsel Kapılma Ölçeği" ve "Siber Aylaklık Etkinlikleri Ölçeği" 
uygulanmıştır. Elde edilen verilerin istatistiksel analizleri SPSS 22.0 programı ile 
yapılmıştır. Araştırmada verilerin analizi Pearson Korelasyon Katsayısı ve Çok 
Değişkenli Varyans Analizi (MANOVA) ile yapılmıştır. Nitel veriler ise  amaçsal 
örnekleme  yöntemlerinin  bir çeşidi olan ölçüt örneklem yöntemiyle seçilen ergen 
öğrenciler ile  yarı yapılandırılmış görüşmeler  gerçekleştirilerek elde edilmiştir. 
Görüşmelerden elde edilen verilerin içerik analizi NVivo 11 programı ile yapılmıştır. 
Araştırma sonucunda, ergenlerin bilişsel kapılma düzeyleri ile siber aylaklık etkinlikleri 
arasında pozitif yönlü orta düzeyde bir ilişki bulunmaktadır. Bu bağlamda; erkek 
ergenlerin  bilişsel kapılma düzeyleri ve siber aylaklık etkinlikleri kız ergenlerin  göre daha 
yüksektir. 8. Sınıf  ergenlerin  bilişsel kapılma düzeyleri, 6. Sınıf  ergenlerin  ise siber 
aylaklık etkinleri en yüksektir. İnternet erişimi anne-baba tarafından kısıtlanmayan 
ergenlerin  bilişsel kapılma düzeyleri yüksek iken siber aylaklık etkinlikleri düşüktür.
İnternette geçirilen süre arttıkça  ergenlerin  bilişsel kapılma düzeyleri ve siber aylaklık 
etkinlikleri artış göstermektedir. Elektronik cihazlara (bilgisayar ve akıllı mobil cihaz) 
sahip olan ve çevrimiçi oyun oynayan  ergenlerin  bilişsel kapılma düzeyleri ve siber 
aylaklık etkinlikleri yüksektir. 
Araştırmada ayrıca, nitel veriler tematik olarak sınıflandırılmış ve analiz edilmiştir. 
Ergenlerin  yapmış olduğu siber aylaklık etkinlikleri, yaparken hissettikleri ve sebepleri 
tespit edilmiştir. Yaşanılan bilişsel kapılma düzeyleri ve kontrol etkenleri de kodlanmış 
ve çeşitli temalar altında incelenmiştir. Nitel verilerde 65 adet kod oluşturulmuştur. 
Oluşturulan bu kodlardan 37 kategori altında toplanmıştır. Son olarak kategoriler 7 tema 
altında sıralanmıştır.  Bu temalar;  yaptıkları  ders dışı etkinlikleri öğretmenin görmesi 
durumunda hissettikleri, ders dışı etkinliklere karşı öğretmen bakış açısı,  ergenlerin
gözünden yapmış oldukları siber aylaklık etkinlikleri,  ergenlerin siber aylaklık 
etkinlikleri ile  yapma  sebepleri, yaşadıkları bilişsel kapılma durumları ve kontrol 
etkenleri, ailelerin internette geçirilen süreyi kısıtlamasıdır.
Bu araştırmada, ergen öğrencileri kapsayan bir evren belirlenmiş ve elde edilen verilerin 
hem nicel hem de nitel olarak  incelenmesi  araştırmayı  güçlü kılmıştır. Araştırma, ergen 
öğrencilerin  bilişsel kapılma seviyelerinin tespiti ve bu kapılmanın siber aylaklığa etkisini 
incelemeyi amaçlayan ve bu doğrultuda öneriler geliştirecek  olması bakımından da 
özgündür. Bu araştırmanın özgün noktalarından bir diğeri de bu çalışmada siber aylaklık 
etkinliklerinin sebeplerine odaklanılmasıdır. Bu  araştırma, yapılan siber aylaklık 
etkinliklerinin sebeplerini tespit etmek ve öğrencilerin gözüyle bu etkinlikleri azaltmak 
veya engellemek için yapılabilecekleri  de  vurgulamaktadır. Elde edilen bulgular 
sonucunda, araştırmacılara, öğretmenlere, okul yöneticilerine ve velilere ergenlerin siber 
aylaklık etkinliklerini ve bilişsel kapılma düzeylerini azaltmak adına neler yapılabileceği 
konusunda yol gösterici olacaktır.
Anahtar Kelimeler: Siber aylaklık, bilişsel kapılma, ergenler,  ortaöğretim öğrencileri, 
teknoloji bağımlılığı

Abstract:
The purpose of this study is to investigate the relationships between cognitive absorption 
levels and cyberloafing  activities among adolescents. Furthermore, it is aimed  to 
investigate  how adolescents' cognitive absorption levels and cyberloafing activities 
differentiate among certain demographics. For this purpose, the participants of the study 
involved  241 (45.8  %) girl and 286 (54.2  %) male students educated in Istanbul during 
the 2016-2017 academic year. An Explanatory  mixed  methods design  consisting of 
quantitative and qualitative research models was used in the study. In the study, 
quantitative data were first obtained and then the findings were examined in depth using 
some qualitative methods.  The participants of the quantitative part of the study were 
selected by convenience sampling method  and data were collected by  "Personal 
Information Form", "Cognitive  Absorption Scale" and "Cyberloafing  Event Scale". 
Statistical analyzes of the obtained data were performed with the SPSS 22.0 program. 
Data were analyzed by Pearson Correlation Coefficient and Multivariate Analysis of 
Variance (MANOVA). Qualitative data were obtained by making  some  semi-structured 
interviews with selected students using criterian sampling method, which is a number of 
purposive  sampling methods. Content analysis of the data obtained from the interviews 
was done with NVivo 11 program.
The study results indicated that  there is a positive moderate correlation between cognitive 
absorption levels of adolescents and cyberloafing activities.  In this context; male students' 
cognitive  absorption  levels and  cyberloafing  activities are higher than female students. 
Cognitive absorption  levels of 8th grade students and 6th grade students are at the  highest 
level. While the cyberloafing  activity is low, the students who are not restricted by the 
parents  have high levels  of  cognitive  absorption.  Furthermore, as the time spent on the 
Internet increases, the cognitive absorption of students and the cyberloafing activity also 
increase.  The students who have electronic devices (PCs and smart mobile devices) and 
who play online games, have higher levels of cognitive absoption and also higher levels 
of participation and interest in cyberloafing activities. 
In the second part of the  study, some qualitative data were also collected  and thematically 
analyzed.  The results indicated that the students were aware of the reasons  for their 
activities and feelings. The level of cognitive  absorption  and control factors have  also 
been coded and examined in various themes. 65 codes were generated in qualitative data. 
These generated codes were collected in 37 categories. Finally, the categories are listed 
under 7 themes.  These are the themes;  cyberloafing activities of their adolescents, 
adolescents made through the eyes of cyberloafing activities, the reasons for making 
cyberloafing activities, while adolescents doing activities, the  teacher feel when you see 
cyberloafing activities, the teacher's perspectives about their cognitive absorption levels, 
don't get to take control of the situation,  and the time you spend on the Internet  and  the 
factors of family limitation.
The strength of this research comes from the idea that  a universe covering  adolescents 
was identified  using  both the quantitative and qualitative data.  Furthermore, there is 
limited literature  examining  the cognitive  absorption  levels of the adolescent students and 
to investigating  the effects  of this grief on the cyberloafing, and developing  suggestions 
in this direction. Thus, this study would be helpfull in filling this gaps in the litearture. In 
this study, it is emphasized that it is possible to determine the causes of the cyberloafing 
activities and to make it possible for the students to visually reduce or prevent these 
activities. As a result, the findings of the study will make  many suggestions to researchers, 
teachers, school administrators and parents  about how to  decrease adolescents' both 
cyberloafing activities and cognitive absorption levels. 
Keywords: Cyberloafing, cognitive  absorption, adolescents,  secondary school students, 
technology addiction.