Mevlevîlikte matbah ve tasavvuf eğitimi
Matbakh/kitchen in mawlawiyya and sufi training
Yazar: EMİNE İLKAY YORGANCILAR ÖZTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. BETÜL GÜRER
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tasavvuf Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Mevlânâ'nın öğretisi çağları aşan Allah ve insan odaklı, merkezinde tasavvufî terbiye bulunan bir sistemdir. İslam tasavvuf geleneğinde Mevlânâ'nın eserlerinin ve görüşlerinin kendine özgü farklı bir yeri bulunmaktadır. Bununla birlikte Mevlânâ Türk-İslam kültürü açısından önemli olduğu kadar insanlığın ortak mirası açısından da değerli bir insandır. Bizim çalışmamızda bir anlamda Mevlânâ'yı, Mevlânâ'nın eserlerini ve Mevlevîliği kendi kavram dünyamızdan yeniden bir anlamlandırma çabasıdır. Çalışmamızda gördük ki Mevlânâ günümüz insanı için de son derece önemli mesajlar vermektedir. İnsanların bu dünyada ki yaşamlarını bir imtihan olarak değerlendiren Mevlânâ, insanlara yaşamlarını anlamlı kılmanın yol haritalarını göstermiştir. Çalışmamız bir giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde araştırmanın konusu hakkında genel bilgiler verildikten sonra araştırma ile ilgili belli başlı kaynaklara değinip, araştırmanın önemi, araştırmanın metodu ve çalışmanın amacı hakkında açıklamalar yapılmıştır. Birinci bölümde Mevlânâ'nın hayatı ve eserleri işlenmiştir. Mevlânâ'nın hayatına kaynaklık eden eserler Maarif, Makâlât-ı Seyyid Burhâneddin Muhakkık-ı Tirmizî, Makâlât-ı Şems-i Tebrîzî ile birlikte diğer eserlerinin kısa bir özeti verilmiştir. Mevlânâ'nın hayatına kaynaklık eden eserlerin incelendiği bölümün ardından ise bu eserler doğrultusunda kısa bir Mevlânâ biyografisi çıkarılmıştır. Çalışmanın ana gövdesini oluşturan ikinci bölümde ise Mevlevîlikte matbah ve tasavvuf eğitimi konusu ele alınmıştır. Mevlevî dervişi olabilmenin yolunun matbahta 1001 günlük çile adı verilen mânevî bir eğitimden geçmekle gerçekleşebileceği belirtilmiştir. Mevlevîler ve Mevlevî dergâhları için yemek kültürünün önemi öncelikli olarak vurgulanmıştır.
Mevlevîler, mutfak kültürünü tasavvufî eğitimin en önemli bileşeni gördüklerinden dolayı matbah kültürü ile tasavvufî eğitim arasında son derece önemli bağlar kurmuşlardır. Bu bağlamda matbahta verilen tasavvufî eğitim, matbaha hizmet eden kişiler ve bunların görevleri ayrıntılı biçimde ele alındıktan sonra Mevlevîlikte sofra düzeni ve Mevlevî yemekleri ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler: Tasavvuf, Mevlânâ, Mevlevîlik, Matbah, Çile.

Abstract:
Mawlana's teaching is a system that transcends the ages and is centered and is centered on God and man, with Sufi discipline at its center. Mawlana's works and views have a unique place in the Islamic Sufi tradition. However, Mawlana is a valuable person in terms of Turkish-Islamic culture as well as the common heritage of humanity. In a sense, our study is an effort to reinterpret Mawlana, Mawlana's works and Mawlawism from our own concept world. We have seen in our study that Mawlana gives extremely important messages for today's people. Mawlana, who evaluates people's lives in this world as a test, has shown people the road maps to make their lives meaningful. Our study consists of an introduction and two chapters. In the introduction, after giving a general information about the subject of the research, the main sources related to the research were mentioned and explanations were made about the importance of the research, the method of the research and the purpose of the study. In the first chapter, Mawlana's life and works are discussed. Maarif, Maqalāt-al Sayyid Burhān al-Dīn Muhaqqiq al-Tirmidhi, Maqalāt al- Shams al-Tabrīzī and a brief summary of his other works are given. After the section in which the works that are the source of Mawlana's life are examined, a short biography of Mawlana is drawn in line with these works. In the second chapter, which constitutes the main body of the study, the subject of the matbah and Sufi education in Mawlawism. It is stated that the way to become a Mawlawi dervish is to undergo a spiritual training called 1001-day ordeal in the matbah. The importance of food culture for Mawlawis and Mawlawi lodges is primarily emphasized.
Since the Mawlawis considered culinary culture to be the most important component of Sufi education, they established extremely important links between matbah culture and Sufi education. In this context, the Sufi education given in the matbah, the people who served in the matbah and their duties are discussed in detail, and then the table order in Mawlawism and Mawlawi meals are discussed.

Key Words: Sufısm, Mevlana, Mawlawiyya, Matbakh, Ordeal.