5-6 yaş çocuklarının, ailelerinin ve öğretmenlerinin sürdürülebilir kaynakları tüketme davranışlarının incelenmesi
Investigation of sustainable resources consumption behaviors of 5-6 year old children, their family and their teachers
Yazar: YASEMİN BULUT
Danışman: DOÇ. DR. ÖZGÜL POLAT
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Okul Öncesi Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Sürdürülebilir tüketim, dünyadaki kaynakların gelecek nesillerin ihtiyaçlarını tehlikeye atmadan kullanılmasını temel alan ve doğal yaşama verilen zararı en aza indiren yolları arayan tüketim biçimidir. Literatür incelendiğinde okul öncesi dönem çocuklarının sürdürülebilir tüketim davranışlarını ölçen bir ölçme aracına rastlanmamıştır. Çocukların yanı sıra, konunun derinlemesine araştırılması için okul öncesi dönemde çocuğun gelişiminde büyük öneme sahip olan aile ve öğretmenlerin de sürdürülebilir tüketim davranışlarını incelemeye yönelik ölçme araçlarına ihtiyaç olduğu görülmüştür. Bu çalışmanın amacı 5-6 yaş çocuklarının, ailelerinin ve öğretmenlerinin sürdürülebilir kaynakları tüketme davranışlarının incelenmesi için geçerli ve güvenilir ölçme araçlarının geliştirilmesidir. Ölçme araçlarının geliştirilmesi sürecinde nitel ve nicel veri toplama yöntemleri kullanıldığı için araştırma karma modele göre tasarlanmıştır. Ölçme araçlarının geliştirilmesi sürecinde, öncelikle ilgili literatür ve bu alanda geliştirilen ölçme araçları incelendikten sonra çocuk (5-6 yaş), aile ve öğretmenlerin konuyla ilgili görüşleri alınmıştır. Elde edilen verilerle, ölçme araçları, çocuk ölçeği için 28 madde, aile ölçeği için 41 madde ve öğretmen ölçeği için 45 madde olarak hazırlanmıştır. Ölçme araçlarının yapısı belirlendikten sonra görünüş geçerliği için çocuk, aile ve öğretmenlerle uygulamaları yapılmıştır. Ölçme araçlarının kapsam ve görünüş geçerliği için uzman görüşleri alınmıştır. Uzman görüşleri sonrası aile ölçeğindeki bir madde çıkarılmıştır ve düzenlenen ölçme araçları 5-6 yaş çocuklarına (n=629) onların ailelerine (n=932) ve öğretmenlerine (n=335) uygulanmıştır. Uygulama sonrası üç ölçme aracının yapı geçerliği için açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri yapılmıştır. Açımlayıcı faktör analizi sonrası çocuk ölçeği 26 madde, aile ölçeği ve öğretmen ölçeği 30 madde olarak belirlenmiştir. Doğrulayıcı faktör analizlerinden sonra çıkarılan bir madde olmamıştır. Güvenirliği belirlemek amacıyla iç tutarlık analizleri (Cronbach Alfa) yapılmış ve elde edilen değerler (0,80 0,05). Pearson korelasyon testine göre ise ölçme araçlarının test-tekrar test puanları arasında pozitif yönlü çok güçlü bir ilişki bulunmuştur (p=0,000<0,05, r>0,7).
Anahtar Kelimeler: sürdürülebilirlik, sürdürülebilir tüketim, okul öncesi, çocuk, aile, öğretmen

Abstract:
Sustainable consumption is a form of consumption based on the use of resources in the world without compromising the needs of future generations and seeking ways to minimize the damage to natural life. When the literature is examined, no measurement tool has been found that measures the sustainable consumption behaviors of preschool children.  Besides children, it has been seen that in order to investigate the subject in depth measurement tools are needed to examine sustainable consumption behaviors of families and teachers, who are of great importance in the development of the child in the preschool period. The aim of this study is to develop valid and reliable measurement tools in order to examine the sustainable resource consumption behaviors of 5-6 year old children, their families and teachers. Since qualitative and quantitative data collection methods were used in the development of measurement tools, the research was designed according to the mixed model. In the process of developing measurement tools, first of all, the relevant literature and the measurement tools developed in this field were examined, and then the opinions of children (5-6 years old), parents and teachers related to the subject were taken. With the data obtained, the measurement tools were prepared as 28 items for the child scale, 41 items for the family scale, and 45 items for the teacher scale. After determining the structure of the measurement tools, applications were made with children, families and teachers for appearance validity. Expert views were taken for the context and appearance validity of the measurement tools. After expert views, an item in the family scale was deleted and the measurement tools were applied to 5-6 year old children (n=629) and their families (n=932) and teachers (n=335). After the application, exploratory and confirmatory factor analyzes were performed for the construct validity of the three measurement tools. After the exploratory factor analysis, the child scale was determined as 26 items, the family scale and the teacher scale were determined as 30 items. There was no item deleted after confirmatory factor analysis. In order to determine reliability, internal consistency analyzes (Cronbach's Alpha) were performed and the obtained values (0.80 0.05). According to the Pearson correlation test, a very strong positive correlation was found between the test-retest scores of the measurement tools (p=0.000<0.05, r>0.7).

Key Words: sustainability, sustainable consumption, pre-school, child, family, teacher