Hüsn-i hat levhalarında edebî hikemî muhtevâ (Türkçe levhalar) /
Yazar: HALİME ARLI
Danışman: DOÇ. DR. MURAT AK
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / Türk İslam Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: El Sanatları = Crafts ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Divan edebiyatı = Divan literature ; Divan şiiri = Court poem ; Divanlar = Divans ; Hüsn-i hat = Hüsn-i hat ; Levhalar = Plates ; Manzumeler = Poems ; Türk hat sanatı = Turkish handwriting art ; Yazı sanatı = Calligraphy ; Şiir = Poem

Özet:
Bu tezin amacı hüsn-i hat levhalarındaki edebî ve hikemî muhtevâyı inceleyerek hat sanatı ile edebiyatın ortak yönlerinin, sıkı münasebetlerinin olduğunu ortaya koymaktır. İslȃmiyet'ten önce belli bir seviyede olan şiir ile henüz bir sanat değeri taşımayan ve sadece iletişim aracı olarak kullanılan yazı, İslâmiyet'in doğuşuyla birlikte farklı bir hüviyete bürünmeye başlamıştır. Türklerin İslȃmiyet'i kabulü, sonrasında da İslȃm medeniyetinin hâmisi ve hâkimi olmaları dolayısıyla hem şiir hem de hüsn-i hat sanatı farklı bir merhaleye geçmiş ve her iki alanda da birçok güzȋde eser verilmiştir.
Hat sanatı, İbn-i Mukle (ö. 328/940) ve İbn-i Bevvâb (ö. 413/1022) gibi hattatlar elinde belli bir aşama kaydetmiş ve ana ölçüleri itibariyle sistemleştirilmiştir. 13. yüzyıldan itibaren ise aklâm-ı sitte olarak ünlenen altı yazı çeşidi geliştirilmiş ve hat sanatında önemli bir çığır açılmıştır.
Edebiyat alanında da 13. yüzyılın sonlarına doğru Araplar gibi sözlü edebiyat geleneği güçlü olan Türkler tarafından, Arapça ve Farsçanın da ciddi etkisiyle, sonradan adına genelde "Dȋvân Edebiyatı", özelde ise "Dȋvân Şiiri" denilen edebiyat akımının temelleri atılmıştır.
Osmanlı zamanına gelindiğinde ise birçok alanda olduğu gibi hat sanatı ve dȋvân şiiri de zirveye ulaşmıştır. Devlet yetkililerinin çalışmaları ve sanatçıları desteklemeleriyle birçok yenilik ortaya koyulur. Böylece her iki sanat alanında da güzide çalışmalar ve eserler verilmiştir. Ayrıca çok değerli sanatçılar da yetişmiştir.

Anahtar Kelimeler: Hat, Sanat, Dȋvân Şiiri, Edebiyat, Yazı, Levha.

Abstract:
The aim of our thesis is to reveal that there are common aspects and close relations between calligraphy and literature by examining the literary and intellectual content of calligraphy plates. Poetry, which was at a certain level before Islam, and writing, which does not yet have an artistic value and is used only as a communication tool, begin to take on a different identity with the birth of Islam. Both poetry and calligraphy go to a different stage due to the acceptance of Islam by the Turks and later becoming the protector and ruler of the Islamic civilization. And there are many outstanding works in both fields.
The art of calligraphy has made a progress in the hands of calligraphers such as İbn-i Mukle and İbn-i Bewâb and has been systematized in terms of its main dimensions. Since the 13th century, six types of writing, known as aklâm-ı sitte, have been developed and an important breakthrough has been made in the art of calligraphy.
In the field of literature, towards the end of the 13th century, the foundations of the literary movement called dȋvân literature in general and dȋvân poetry in particular were laid by the Turks, who, like the Arabs, had a strong oral literature tradition, with the serious influence of Arabic and Persian.
When it comes to the Ottoman period, calligraphy and dȋvân poetry reach their peak as in many other fields. Many innovations are introduced with the work of state officials and their support for artists. Thus, distinguished works and work of arts are given in both fields of art. In addition very valuable artists have emerged.

Keywords: Calligraphy, Art, Dȋvân Poetry, Literature, Writing, Plate.