Diyabetli yaşlıların ilaç tedavisine uyumu, ilaç kullanımına  ilişkin sağlık inançları ve akılcı ilaç kullanım düzeylerinin değerlendirilmesi
The evaluation of compliance with medication treatment, health beliefs regarding drug use, and rational drug use levels in elderly people with diabetes
Yazar: ŞÜKRAN SAKARYA
Danışman: DOÇ. DR. HURİ SEVAL GÖNDEREN ÇAKMAK
Çankırı Karatekin Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases

Özet:
Amaç: Diyabet hastalığı olan yaşlıların ilaç tedavisine uyumu, ilaç kullanımına ilişkin sağlık inançları ve akılcı ilaç kullanım düzeylerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. 
Materyal ve Metot: Araştırmamız mayıs 2023-aralık2023 tarihinde tanımlayıcı tipte  gerçekleştirilmiştir. Evrenimizi bu tarihler arasında Çankırı İl Sağlık Müdürlüğüne bağlı Ilgaz (1,2,3,4) nolu aile sağlığı merkezlerine kayıtlı köylerde yaşayan 65 yaş ve üzeri antidiyabetik ilaç kullanan yaşlılar oluşturmuştur. Örneklemini ise Çankırı İl Sağlık Müdürlüğü'ne bağlı Ilgaz(1,2,3,4) nolu aile sağlığı merkezlerine kayıtlı, köylerde yaşayan dahil edilme kriterine uyan 300 yaşlı oluşturmuştur. Veri toplamak  için, diyabetli yaşlıların sosyodemografik ve hastalığına ilişkin soru formu, ilaca uyum ve reçete yazdırma ölçeği, ilaç uyumunu bildirim ölçeği, ilaç kullanmaya ilişkin sağlık inanç ölçeği, akılcı ilaç kullanımı ölçeği kullanılmıştır. Veriler araştırmacı tarafından yüz yüze toplanmıştır. Tanımlayıcı veriler yüzde ve frekans şeklinde sunulmuştur. Ölçeklerin normal dağılıp dağılmadığı görsel (histogramve olasılık grafikleri ) ve analitik yöntemler (kolmogorov smirnow/shapiro-Wilktestleri) ile belirlenmiştir.
Bulgular: Yaş durumuna göre; ilaç uyumunu bildirim ölçeği  ve akılcı ilaç kullanım ölçeği puanlarının karşılaştırılması incelendiğinde, puanlar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark olduğu görülmüştür (p<0.05). Yaştaki artışla beraber, ilaç uyumunda  ve akılcı ilaç kullanım düzeyinde düşüş görülmüştür. Cinsiyet durumuna göre ilaç uyumu ve sağlık inançları arasında istatistiki olarak fark gözlenmiştir (p<0,05). Erkeklerdeki ilaç uyumu ve sağlık inançlarının kadınlara göre daha yüksek olduğu sonucuna varılmıştır. Eğitim durumuna göre ilaç uyumu, sağlık inançları ve akılcı ilaç kullanım düzeyleri  arasında istatistiki olarak anlamlı fark gözlenmiştir (p<0,05). Eğitim durumu yükseldikçe ilaç uyumunun, sağlık inancının ve akılcı ilaç kullanım düzeyinin arttığı görülmüştür. Ekonomik gelir artışı ile sağlık inanç puanları arasında anlamlı fark gözlenmiştir (p<0,05 ). Ekonomik gelir artışı sağlık inancında artışa sebep olmuştur. Medeni durum ile ilaç uyumu, sağlık inançları ve akılcı ilaç kullanım düzeyi  arasında istatistiki olarak anlamlı fark bulunmuştur (p<0,05). Evlilerin ilaç uyumu, sağlık inançları ve akılcı ilaç kullanım düzeyleri bekarlara göre yüksek bulunmuştur. Düzenli egzersiz yapma durumu ve düzenli hekim kontrolüne gitme durumuna göre ilaç uyumu, sağlık inançları ve akılcı ilaç kullanım düzeyleri arasında istatistiki olarak anlamlı fark gözlenmiştir (p<0,05). Egzersizi düzenli yapanların ve doktor kontrolüne düzenli gidenlerin ilaç uyumlarının, sağlık inançlarının ve akılcı ilaç kullanım düzeylerinin yüksek olduğu sonucuna varılmıştır. Hastalık süresi ve tedavi uyumunun iyiliği ile sağlık inançları ve akılcı ilaç kullanım düzeyleri arasında istatistiki farklılık bulunmuştur (p<0,05). Hastalık süresi arttıkça ve tedaviye uyum düzeyi iyileştikçe sağlık inancında ve akılcı ilaç kullanım düzeyinde artış görülmüştür.
Sonuç: Diyabetli yaşlıların; yaştaki artışla beraber ilaç uyumunda ve akılcı ilaç kullanım düzeyinde azalma meydana gelmiştir. Erkek katılımcıların ilaç uyumlarının ve sağlık inançlarınn daha yüksek olduğu görülmüştür. Eğitim seviyesi yüksek olanların, evli olanların, egzersizini düzenli yapan ve hekim kontrolüne düzenli gidenlerin ilaç uyumları, sağlık inançları ve akılcı ilaç kullanım düzeyleri daha yüksek bulunmuştur.Hastalık süresi daha uzun  ve tedavi uyumları daha iyi olanların;  sağlık inançları ve akılcı ilaç kullanım düzeylerinin daha yüksek olduğu sonucuna varılmıştır.Pozitif tutumların desteklenmesi, yaşlılarda diyabet tutumlarının iyileştirilmesi için planlı eğitim programlarının düzenlenmesi önerilmektedir.

Abstract:
Purpose: It was aimed to evaluate the compliance of elderly people with diabetes with drug treatment, their health beliefs regarding drug use, and their rational drug use levels.
 Materials and Methods: Our research was conducted as a descriptive study between May 2023 and December 2023. Our universe consists of elderly people aged 65 and over who use antidiabetic drugs and live in villages registered to Family Health Centers numbered Ilgaz (1,2,3,4) affiliated to Çankırı Provincial Health Directorate between these dates. The sample is Ilgaz (1,2,3) affiliated to Çankırı Provincial Health Directorate. , 300 elderly people living in villages and meeting the inclusion criteria were registered in Family Health Centers no. 4). To collect data, the Sociodemographic and Disease Questionnaire of Elderly People with Diabetes, the Medication Compliance and Prescription Filling (IURY) Scale, the Medication Compliance Reporting Scale (IUBÖ), the Health Beliefs Scale on Medication Use, and the Rational Drug Use Scale were used. The data was collected face to face by the researcher. Descriptive data are presented as percentages and frequencies. Whether the scales were normally distributed or not was determined by visual (histogram and probability graphs) and analytical methods (Kolmogorov smirnow/shapiro-Wilktests).
Results: According to age; When the comparison of the scores of the medication compliance reporting scale and the rational drug use scale was examined, it was seen that there was a statistically significant difference between the scores (p < 0.05). With the increase in age, a decrease was observed in the level of medication compliance and rational drug use. A statistical difference was observed between medication compliance and health beliefs according to gender (p<0.05). It was concluded that medication compliance and health beliefs in men were higher than in women. A statistically significant difference was observed between medication compliance, health beliefs and rational drug use levels according to educational level (p<0.05). It was observed that as the educational level increased, medication compliance, health beliefs and rational drug use levels increased. A significant difference was observed between the increase in economic income and health belief scores (p<0.05). The increase in economic income caused an increase in health belief. A statistically significant difference was found between marital status and medication compliance, health beliefs and rational drug use levels (p<0.05). Married people's medication compliance, health beliefs and rational drug use levels were found to be higher than those of single people. A statistically significant difference was observed between medication compliance, health beliefs and rational drug use levels according to regular exercise and regular physician check-ups (p<0.05). It was concluded that usage levels were high. A statistical difference was found between the duration of the disease and the goodness of treatment compliance and the levels of health beliefs and rational drug use. (p < 0.05). As the duration of the disease increased and the level of compliance with the treatment improved, an increase was observed in the level of health beliefs and rational drug use.

Conclusion:
Elderly people with diabetes; With the increase in age, there was a decrease in medication compliance and rational drug use. It was observed that male participants had higher medication compliance and health beliefs. The medication compliance, health beliefs and rational medication compliance of those with a higher education level, those who were married, those who exercised regularly and went to a physician for regular check-ups were lower. usage levels were found to be higher.
Those with longer disease duration and better treatment compliance;  It was concluded that the levels of health beliefs and rational drug use were higher. It is recommended to organize planned training programs to support positive attitudes and improve diabetes attitudes in the elderly.