Türkiye'de psikoloji ve eğitim bilimleri dergilerinde yayımlanan ölçek geliştirme ve uyarlama çalışmalarının incelenmesi
The review of scale development and adaptation studies which have been published in psychology and education publishings in Turkey
Yazar: SAİT ÇÜM
Danışman: PROF. DR. NİZAMETTİN KOÇ
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Ölçme ve Değerlendirme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Dergiler = Magazines ; Eğitim = Education ; Eğitim bilimleri = Educational science ; Psikoloji = Psychology ; Psikolojik testler = Psychological tests ; Psikolojik ölçekler = Psychological scales ; Psikometrik ölçümler = Psychometric measurements ; Ölçek geliştirme = Scale development ; Ölçekler = Scales ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation

Özet:
Bu araştırmanın amacı, TÜBİTAK Ulakbim Ulusal Veri Tabanları'na indeksli psikoloji ve eğitim bilimleri dergilerinde 2005-2013 yılları arasında yayımlanmış olan ölçek geliştirme çalışmalarını, ölçek geliştirme adımları ve ilkeleri bakımından; uyarlama çalışmalarını ise ölçek uyarlama adımları ve ilkeleri bakımından incelemektir. Bu araştırma nitel araştırmalar kapsamında yer alan bir doküman incelemesi çalışmasıdır. Araştırma örneklemini, TÜBİTAK Ulakbim Ulusal Veri Tabanları'nda psikoloji ve eğitim bilimleri kategorilerinde yer alan dergilerde 2005-2013 yılları arasında yayımlanmış ölçek geliştirme ve uyarlama çalışmaları içerisinden tabakalı seçkisiz örnekleme yöntemi ile seçilmiş 50 makale oluşturmaktadır. Bu makalelerden 29'u ölçek geliştirme, 21'i ise ölçek uyarlama çalışmasıdır. Araştırma verilerinin toplanmasında, araştırma kapsamında oluşturulan inceleme formları kullanılmıştır. Araştırma örnekleminde yer alan makaleler oluşturulan inceleme formları ile araştırmacı tarafından incelenmiştir. Araştırmacılar arasındaki tutarlılığı belirlemek amacıyla, örneklemde yer alan ölçek uyarlama çalışmaları arasından seçilen beş ve ölçek geliştirme çalışmaları arasından seçilen beş makale farklı araştırmacılar tarafından incelenmiş ve araştırmacılar arasındaki uygunluk test edilmiştir. İncelemeler sonucu toplanan veriler Excel 2007 programında çözümlenmiştir. Toplanan verilerin yüzdeleri ve frekansları hesaplanmıştır. Araştırma bulguları inceleme formlarında yer alan her adım ve ilke için ayrı ayrı ele alınmış ve yorumlanmıştır. Araştırma sonucunda, incelenen ölçek geliştirme çalışmalarında inceleme formunda yer alan ölçek geliştirme adımlarına ortalama %67 oranında uygun bilgilerin rapor edildiği, ölçek geliştirme ilkelerine ise %40.19 oranında uygun bilgilerin rapor edildiği belirlenmiştir. İncelenen çalışmaların yalnızca dördünde (%13,79) geliştirilen ölçeğin yönergesi ile birlikte ekte yer aldığı belirlenmiştir. Bu nedenle ölçeğin açıklama ve yönergesi ile ilgili ilkelere göre yapılan incelemeler değerlendirme dışında tutulduğunda, incelenen çalışmalarda ölçek geliştirme ilkelerine uygunluk oranı ortalama %51.01'e yükselmektedir. İncelenen ölçek uyarlama çalışmalarında, inceleme formunda yer alan ölçek uyarlama adımlarına ortalama %45.58 oranında uygun bilgilerin rapor edildiği, ölçek uyarlama ilkelerine ise %26.79 oranında uygun bilgilerin rapor edildiği belirlenmiştir.


Anahtar Kelimeler: Psikolojik testler, ölçek, ölçek geliştirme, psikolojik ölçme aracı uyarlama, ölçeklerin psikometrik özellikleri

Abstract:
The aim of this study is to investigate the scale development studies, which have been published between 2005 and 2013 in psychology and education journals being indexed in TÜBİTAK Ulakbim National Database, in terms of scale development steps and principles, and to investigate the adaptation studies in terms of scale adaptation steps and principles. This study is a document investigation study being in scope of qualitative researches. The sample of study consists of 50 papers which have been chosen with stratified random sampling method from scale development and adaptation studies, which have been published between 2005 and 2013 in psychology and education category journals being indexed in TÜBİTAK Ulakbim National Database. 29 of those papers are development studies, 21 of papers are adaptation studies. The review forms developed within the scope of study were used in order to collect the study data. The papers in sample of research were evaluated by researcher through created review forms. In order to determine the consistency between researchers, five papers from scale adaptation papers in sample and five papers from scale development papers were chosen and evaluated by different researchers, and so the consistency between researchers was tested. The data obtained as a result of evaluations were analyzed in Excel 2007 software. The percentage and frequencies of obtained data were calculated. Research findings were considered and interpreted separately for each step and principle in review forms. As a result of study, it was determined that the rate of information reported in accordance with review form's scale development steps was 67% in scale development papers, and that the rate of information reported in accordance with review form's scale development principles was 40.19%. In only four (13.79%) of reviewed studies, it was seen that the developed scale was presented with its instruction. That's why; when excluding the evaluations conducted according to principles about the description and instruction of scale, the rate of reviewed papers consistency with scale development principles increases to approximately 51.01%. It was determined that the rate of information reported in accordance with review form's scale adaptation steps was 45.58 % in scale adaptation papers, and that the rate of information reported in accordance with review form's scale adaptation principles was 26.79 %.




Keywords: Psychological tests, scale, scale development, adaptation of psychological scale, Psychometrics properties of scales