İsrail'in Körfez ülkeleri ile ilişkilerinin bölgesel ve uluslararası etkileri
Regional and international effects of Israel's relations with the Gulf countries
Yazar: ÖMER FATİH ÖZKAN
Danışman: PROF. DR. SÜLEYMAN ERKAN
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Anlaşmalar = Agreements ; Arap-İsrail anlaşmazlığı = Arabian-Israel disagreement ; Arap-İsrail ilişkileri = Arabian-İsrael relations ; Arap-İsrail savaşları = Arabian-İsrael wars ; Arap-İsrail çatışması = Arabian-İsrael conflict ; Körfez ülkeleri = Gulf countries ; Normalleştirme = Normalization ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; İsrail = Israel

Özet:
Orta Doğu'nun en ciddi sorunlarından birisi olan, Filistin'de bir Yahudi devleti kurulmasına
yönelik politikalar ile birlikte başlayan Arap - Yahudi çatışması, İsrail'in kurulmasının hemen
ardından Arap ülkelerinin Filistin davasının koruyuculuğunu üstlenmelerinden ötürü Arap - İsrail
savaşlarına dönüşmüştür. İsrail'in kurulduğu 1948 yılından başlayıp 1973 Yom Kippur Savaşı'na
kadar süren Arap – İsrail savaşları, Arapların elle tutulur herhangi bir başarı elde edememelerinin
yanında bölgesel anlamda günümüzde hala çözüm bekleyen yeni sorunları da beraberinde getirmiştir.
Arap – İsrail savaşlarına karşı barışa atılan ilk adım, Mısır'ın Arap dünyasından tecrit edilmesine ve
sonrasında Mısır Cumhurbaşkanı Enver Sedat'ın hayatına mal olsa da 1978 yılında İsrail ile Mısır
arasında imzalanan Camp David Anlaşmaları olmuştur. Bu anlaşmanın ardından İsrail ile
normalleşen ikinci ülke 1994 yılında imzalanan Vadi Arabe Anlaşması ile Ürdün'dür.
Filistin meselesi sebebiyle İsrail'i düşman devlet olarak gören ancak örtülü bir şekilde ilişkiler
kuran Arap ülkeleri, İsrail ile Mısır ve Ürdün'ün ardından normalleşme anlaşmaları imzalamak için
uzun yıllar beklediler. İsrail'in yasa dışı yerleşim birimlerini kullanıma açması, Gazze'ye yönelik
saldırı ve ambargo uygulaması, Arapların İsrail'e karşı yaklaşımlarını şekillendirdi. Dolayısıyla Arap
ülkelerinin kendi toplumlarına İsrail ile normalleşmeyi kabul ettirmesi özellikle Arap Baharı
sonrasında biraz daha zorlaştı. Örtülü bir şekilde devam eden Arap – İsrail ilişkilerinde Körfez
ülkelerinin normalleşme anlaşmalarını imzalaması muhtemel görünüyordu. Arap Baharı sonrasında
artan askeri ve ticari iş birliği, çatışma bölgelerinde İsrail ile birbirine yakın veya aynı politikaların
sergilenmesi ile siyasi iş birliği ve güvenlik algılarını ortak bir paydada birleştirebilecekleri İran'ın
bölgesel amaçları, normalleşme anlaşmaları için zemin hazırladı.
Normalleşme anlaşmalarının ardından küresel ve bölgesel aktörlerin tutumu anlaşmaların
devamlılığı ve Filistin meselesinin geleceği açısından önem taşıyordu. Bölgenin önemli iki gücü
Türkiye ve İran sert tepki gösterdiler. Suudi Arabistan ılımlı yaklaşırken Katar ise Filistin
meselesinin çözümünü öncelediğini göstermiştir. Kuveyt anlaşmanın imzalanmasına tepki gösteren
bir başka ülke olmuştur. Ancak Fas'ın da anlaşamaya tepki gösteren ilk ülkelerden birisi olup daha
sonra İsrail ile normalleşme kararı aldığını da unutmamak gerekir.

Anahtar Sözcükler: Arap, İsrail, Körfez, Normalleşme, Anlaşma

Abstract:
One of the most serious problems of the Middle East, the Arab-Jewish conflict, which started
with the policies towards the establishment of a Jewish state in Palestine, turned into Arab-Israeli
wars because the Arab countries assumed the protectorate of the Palestinian cause right after the
establishment of Israel. The Arab-Israeli wars, which started from the year Israel was founded in
1948 and lasted until the 1973 Yom Kippur War, brought along new problems that are still waiting
for a solution in the regional sense, as well as the Arabs' failure to achieve any tangible success. The
first step towards peace against the Arab-Israeli wars was the Camp David Agreements signed
between Israel and Egypt in 1978, even though it cost Egypt's isolation from the Arab world and
subsequently the life of Egyptian President Anwar Sadat. After this agreement, the second country
to normalize with Israel is Jordan with the Wadi Arabe Agreement signed in 1994.
Arab countries, which see Israel as an enemy state due to the Palestinian issue, but have secretly
established relations, waited for many years to sign normalization agreements with Israel after Egypt
and Jordan. Israel's opening of illegal settlements, the attack and embargo on Gaza shaped the Arabs'
approach to Israel. Therefore, it became more difficult for Arab countries to get their societies to
accept normalization with Israel, especially after the Arab Spring. It seemed likely that the Gulf
countries would sign the normalization agreements in the covert Arab-Israeli relations. Increasing
military and commercial cooperation after the Arab Spring, displaying similar or the same policies
with Israel in conflict zones, and Iran's regional goals, where they could combine political
cooperation and security perceptions on a common ground, laid the groundwork for normalization
agreements. In addition, the fact that they did not fight directly and did not share a geographical
border stood out as the factors that paved the way for normalization.
After the normalization agreements, the attitude of global and regional actors was important
for the continuity of the agreements and the future of the Palestinian issue. The two important powers
of the region, Turkey and Iran, reacted harshly. While Saudi Arabia has a moderate approach, Qatar
has shown that it prioritizes the solution of the Palestinian issue. Kuwait was another country that
reacted to the signing of the agreement. However, it should not be forgotten that Morocco was one
of the first countries to react to the agreement and later decided to normalize with Israel.

Keywords: Arab, Israel, Gulf, Normalization, Agreement