Radyoizotop uyarımlı edxrf tekniği ile tortum-suyatağı örneğinin elemental analizi /
Yazar: BAHATTİN ABAY
Danışman: Y.DOÇ.DR. ALİ BAKIR
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Fizik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1988
Konu: Fizik ve Fizik Mühendisliği = Physics and Physics Engineering

Özet:
Bu çalışmada, radyoizotop uyarımlı enerji dispersiv x-xşmx f loresans tekniği (EDXRF) ile Tortum-Suyatağı yöre sine ait cevher örneğinin, multiple standart ilave metodu kullanılarak elemental analizi yapıldı. Cevher örneği havanda dövülüp kurutulduktan ve 200 mesh'lik eleklerden geçirildikten sonra kalitatif analizi ya pıldı. Bu analiz sonucu tesbit edilen her bir analit için kritik kalınlık tayin edildi. Tayin edilen ağırlıklardaki toz örneklere bağ maddesi olarak belirli oranlarda sellüloz ve artan oranlarda standart analit ilave edildi. Karışımlar, ka rıştırıcıda karıştırılıp aynı paketlenme yoğunluğunu sağlamak amacıyla presde 25 ton sabit basınç altında 31,24 mm çaplı özel tablet kalıbıyla tablet haline getirilerek tablet seri leri hazırlandı. Tablet serileri, 100 mCi şiddetindeki Am-241 ve 50 mCi şiddetindeki Fe-55 radyoizotop halka kaynaklarıyla uyarıldı ve tabletlerden yayınlanan karekteristik x-ışınları uygun bir deney geometrisi ile 5,9 keV* deki yarı maksimumdaki tam geniş liği (F W H M) 190 eV olan bir Ge(Lİ) sayacıyla sayıldı. Ge(Li) den çıkan pulslarm sayılmasında ND 66 çok kanallı analizörün 512 kanalı kullanıldı. Aynı matris içinde aynı analitin değişik konsantrasyon ları için elde edilen karekteristik x-ışını fotopik alanları, koherent ve Compton fotopik alanlarına göre normalize edildik- ten sonra (NAxN[l/(Comp#+Koh >} j ve NAxN(Koh /Comp Jlineer reg- rasyon metodu uygulanarak al an -konsantrasyon eğrileri elde edildi. Normalize edilmiş analit fotopik alanlarının ilave ana lit konsantrasyonuna karşı çizilmesiyle elde edilen ayar eğri lerine ait korelasyon katsayılarının, normalize edilmemiş ve Compton fotopikinin alanına bölünerek normalize edilmiş foto pik alanlarından elde edilen ayar eğrilerine ait korelasyon katsayılarından daha iyi olduğu gösterildi.Bu işlemlerin sonucu olarak, Tortum-Suyatagx cevher örneğinin % 2,72 Ca, % 0,17 Ti, % 17,91 Fe, % 3,88 Cu ve % 0,019 Ag ihtiva ettiği bulundu.

Abstract:
In this work, the elemental analysis of Tortum-Suyata- gx Ore is made by radioisotope excitation energy dispersive x-ray fluorescence technique, using multiple standart additi on method. Qualitative analysis of ore is made after grinding the ore in a mortar, dried and seaved by 200 mesh seaver. The critical thickness is determined for each analyte established by the result of analysis. Then, cellulose, as a binding mate rial, and standart analyte are added to the samples in certain and increasing proportions respectively. Tablet series are prapared by pressing the mixtures after mixing in a mixer at 25 tons of pressure in a 31,24 mm pellets mould in order to obtain a homogeneous packing density. The tablets are excited by Am-241 having 100 mCi and Fe-55 having 50 mCi intensity annular radioisotope sources and charecteristic x-rays emitted by tablets are dedected by Ge (Li) dedectors having full width at a half maximum of 190 eV at 5,9 keV using a saitable experimental geometry. The output pulses of dedectors are analysed using ND 66 multichannel analyser. Area-concentration curves are obtained by using linear regration method after normalizing which it is made with NAxN[l/(Comp.+Koh.)J and Woh./Comp.) the Phot<>Peak «*«» of charecteristics x-rays obtained for same analytes having different concentration in the same matrix according to cohe rent and Compton photopeak areas. It is found that the correlation coefficients, which belongs to calibration curves drawn from normalized analyte photopeak areas versus to added analyte concentration, are better than those of calibration curves unnormalized and nor malized photopeak areas divided by Compton photopeak areas. As a result, it is found that the ore contains, 2,72 % Ca, 0,17 % Ti, 17,91 % Fe, 3,88 % Cu and 0,019 % Ag.