Liberal İslam yaklaşımının eleştirel bir değerlendirilmesi
A critical assessment of the approach of liberal Islam
Yazar: MÜCAHİD GÜRBÜZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUHAMMED ALİ AĞCAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Demokratik vatandaşlık = Democratic citizen ; Din-siyaset ilişkileri = Religious-politics relations ; Liberalizm = Liberalism ; Modern devlet = Modern state ; Siyasal liberalizm = Political liberalism ; İslami liberalizm = Islamic liberalism

Özet:
Bu çalışmada, liberal İslam düşüncesinin temel kavram ve argümanları irdelenmiş ve bu iddialar etrafında şekillenen bir siyasal yaklaşımın sınırları, imkânı ve kısıtlamaları değerlendirilmiştir. Böyle bir düşünüşün, siyasal liberalizm şeklinde Müslümanlar için özgürlük, adalet, eşitlik gibi temel değerleri gerçekleştireceği iddiasına karşın, nasıl kapsamlı liberalizme dönüşerek dini ve dini özneleri disipline ettiği, denetlediği ve dönüştürdüğü gösterilmeye çalışılmıştır. 
Çalışmanın ilk bölümünde, farklı liberal İslam kavramsallaştırmaları ele alınmış ve bu kavramsallaştırmalara içkin sorunlar ortaya koyulduktan sonra yeni bir kavramsallaştırma önerilmiştir. İkinci bölümde ise liberal İslam yaklaşımı kapsamında, Endonezya'dan Liberal İslam Ağı (Jaringan İslam Liberal/Liberal İslam Network) düşünürleri, Sudanlı düşünür Abdullahi An-Naim ve siyaset bilimci Nader Hashemi'nin düşünceleri ele alınmıştır. Bu düşünürlerin, İslam ve liberalizm ilişkisinde seküler liberal demokrasi anlayışını temellendirirken hangi argümanlara ve önermelere başvurdukları serimlenerek çeşitli başlıklar altında incelenmiştir. Çalışmamızın son bölümünde de bu düşünürlerin siyasal liberalizm kapsamında ortaya koymuş oldukları liberal anlayış değerlendirilirken, bu anlayış çerçevesinde inşa edilen liberalizmin nasıl kapsamlı liberalizme dönüştüğü ve bu dönüşümün yol açtığı sorunlar tartışılmıştır. 
Bunlara ek olarak, bu çalışmada düşünürlerin siyasal etrafında şekillenen bakış açılarına yönelik eleştirilere de yer verilmiştir. Bu eleştiriler, siyasal olanın mahiyetine yönelik farklı bakış açısına sahip olan Carl Schmitt, Ernesto Laclau, Chantal Mouffe, Marcel Gauchet ve Jacques Rancier'in siyaset ve siyasal arasındaki yapmış oldukları ayrım temelinde gerçekleştirilmiştir. Siyasalın mahiyeti ile siyasal ve siyaset arasındaki ayrımın ortaya konulmasının ve vurgulanmasının arkasında yatan gerekçe, Müslümanların siyasetin olumsallığı ve siyasal olanın kurucu mahiyetini idrak etmesini sağlayarak, siyasal düşünüşün ufkunu siyasal liberalizmle sınırlandırmalarının önüne geçmektir. Siyasal olanın kurucu rolüne yapılan bu vurgu, her zaman alternatif bir siyasal düşünüşe imkân sağlamaktadır.

Abstract:
In this study, the basic arguments of liberal Islamic thought are examined and the limits, possibilities and limitations of a political thinking and regulation shaped around these ideas are evaluated. Despite the claim that this type of thinking will realize basic values such as freedom, justice and equality for Muslims in the form of political liberalism, it has tried to reveal how it disciplines, controls and transforms religion and religious subjects by transforming into comprehensive liberalism.
In the first part of the study, different conceptualizations of liberal Islam were discussed and after revealing the problems inherent in these conceptualizations, a new conceptualization was proposed. In the second part, within the scope of liberal Islam approach, the thoughts of the thinkers of the Liberal Islam Network (Jaringan Islam Liberal/Liberal Islam Network) from Indonesia, the Sudanese thinker Abdullahi An-Naim and the political scientist Nader Hashemi are discussed. The arguments and propositions that these thinkers resorted to while grounding the secular liberal democracy thought in relation to Islam and liberalism were revealed and examined under various headings. In the last part of our study, while evaluating the liberal understanding of these thinkers within the scope of political liberalism, how the liberalism built within the framework of this understanding/thinking transformed into comprehensive liberalism and the problems caused by this transformation were discussed.
In addition to these, this study also includes criticisms of the thinkers' perspectives shaped around the political. These criticisms have been made by Carl Schmitt, Ernesto Laclau, Chantal Mouffe, Marcel Gauchet and Jacques Rancier, who have different perspectives on the nature of the political, on the basis of the distinction between politics and the political. The rationale/reason behind putting forward and emphasizing the nature of the political or the distinction between the politics and the political is to prevent Muslims from limiting the horizon of political thought with political liberalism by enabling them to realize the contingency of politics and the constitutive nature of the political. This emphasis on the founding role of the political always provides an opportunity for an alternative political thinking.