Evde sağlık hizmetlerine kayıtlı hastaların informal primer bakım verenlerinin bakım yükü ve stresle başa çıkma yöntemleri
Caregiver burden of informal primary care providers of home health care patients and evaluation of methods of coping with stress
Yazar: İBRAHİM YURTSEVEN
Danışman: PROF. DR. NİLGÜN ÖZÇAKAR
Dokuz Eylül Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Bakım verenler = Caregivers ; Bakım verme yükü = Caregiver burden ; Evde sağlık hizmetleri = Home health service ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Stres = Stress ; Stres yönetimi = Stress management ; Stresle başetme = Coping with stress

Özet:
Amaç: Bu çalışma evde bakım hizmeti veren kişilerin bakım yükünü ve stresle başa çıkma yöntemlerini sorgulayan kesitsel tanımlayıcı ve analitik, anket ve ölçek tabanlı olarak planlanmış olup bu araştırmada primer bakım veren kişilerin sosyal, fiziksel, mental, finansal yüklerini, bakım verme deneyiminde kendilerini güçlü ve zayıf hissettikleri yanlarını ortaya koymak amaçlanmaktadır. Yöntem: Bu çalışmada İzmir Tire İlçe Devlet Hastanesi evde sağlık hizmetlerine kayıtlı 550 hastanın informal primer bakım verenlerine (n= Nt2pq / d2 (N-1) + t2pq) örneklem formülü kullanılarak hesaplanan 321 bakım verene ulaşılmıştır. Katılımcılara sosyodemografik form, Zarit bakım veren yükü ölçeği ve stresle başa çıkma yöntemleri ölçeği uygulanmıştır. Çalışmada elde edilen bulgular, istatistiksel analizler için SPSS 20.0 programı kullanılarak değerlendirilmiştir. Verilerin istatistiksel değerlendirilmesinde Mann Whitney U, Kruskal Wallis H testi ve Spearman korelasyon analizi kullanılmış, p< 0.05 anlamlı olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Çalışmaya katılan 321 hastanın 218 (%67,9)'i yatağa tam bağımlıdır. 321 bakım verenin 294 (%91,6)'ü okuryazardır. 116 (%36,1) bakım verenin aylık ortalama maddi gelirinin 2500 TL den az olduğu bulunmuştur. Bakım verenlerin 249 (%77.6)'unun çalışmadığı saptanmıştır. 321 bakım verenin ZBYÖ puan ortalaması 50,86 ± 16,29 saptanmıştır. 321 bakım verenin 17 (%5,3)'sinde bakım yükü yok ya da çok hafif, 63 (%19,6)'ünde hafif-orta, 141 (%43,9)'inde orta-ağır, 100 (%31,2)'ünde ağır şiddetli bakım yükü bulunmuştur. Hastası yatağa tam bağımlı olan bakım verenlerin bakım yükü, hastası yatağa yarı bağımlı ve yataktan bağımsız olan bakım verenlerden daha yüksek bulunmuştur (p<0,001). Bakım yükü; hastalarında nörolojik hastalık, Diyabetes Mellitus ve hipertansiyon-Diyabetes Mellitus multimorbiditesi bulunan bakım verenlerde bulunmayanlara göre daha yüksek saptanmıştır (p<0,05). Bakım vermeye başladıktan sonra; hipertansiyon, psikiyatrik hastalık, Diyabetes Mellitus ve hipertansiyon-Diyabetes Mellitus ile hipertansiyon-psikiyatrik hastalık multimorbidite tanısı alan bakım verenlerin bakım yükü, aynı tanısı bulunmayan bakım verenlere göre daha yüksek saptanmıştır (p<0,001). SBÇYÖ alt ölçeklerinden çevre desteği arama alt ölçek skoru ile ZBYÖ skoru arasında ve profesyonel destek arama alt ölçek skoru ile ZBYÖ skoru arasında pozitif yönde anlamlı bir korelasyon gözlenmiştir (p<0,001). Sonuç: Çalışmamızda bakım yükünü üstlenmede çaresiz kalan bakım verenlerin dışarıdan destek aramaya çalıştıkları fakat bunun bakım yükünü azaltmada yeterli olmadığı bilakis bu davranış biçiminin daha çaresiz hissetmelerine neden olduğu saptanmıştır. Toplumumuzda bakım verenlerin de evde sağlık hizmetleri kapsamına alınması ile bakım verenlere yönelik psikolojik yüklerini anlamada onlara destek olunan bir sistem geliştirilebilir. Sosyal hizmetler birimine bağlı çalışan sosyal hizmet uzmanları ve evde sağlık hizmeti personelinin katılımıyla bakım verenlerin sorunlarına yönelik daha sık ve sistematik bir şekilde eğitim toplantıları düzenlenebilir ve koordinasyon içinde çalışma prensipleri geliştirilebilir. Anahtar kelimeler: Bakım veren, yük, stres, başa çıkma

Abstract:
Objective: This study was planned as a cross-sectional descriptive and analytical, questionnaire and scale-based questioning the caregiver burden of home care providers and their methods of coping with stress and reveal their strengths and weaknesses. Method: In this study, informal primary caregivers of 550 patients registered in Izmir Tire State Hospital home health services were reached, and 321 caregivers calculated using the sampling formula (n= Nt2pq / d2 (N-1) + t2pq). A sociodemographic form, Zarit caregiver burden scale and methods of coping with stress scale were applied to the participants. The findings obtained in the study were evaluated using the SPSS 20.0 program for statistical analysis. Mann Whitney U, Kruskal Wallis H test and Spearman correlation analysis were used in the statistical evaluation of the data, and p< 0.05 was accepted as significant. Results: Of the 321 patients who participated in the study, 218 (67.9%) were fully bedridden. 294 (91.6%) of 321 caregivers are literate. It was found that the monthly average income of 116 (36.1%) caregivers was less than 2500 TL. It was determined that 249 (77.6%) of the caregivers were not working. The mean ZBI score of 321 caregivers was 50.86 ± 16.29. 17 (5.3%) of 321 caregivers had no or very light  burden, 63 (19.6%) caregiver had mild-moderate burden, 141 (43.9%) caregiver had moderate-severe burden, 100 (31%) caregiver had a heavy burden was found. The burden of caregivers whose patients were fully bedridden was found to be higher than those of caregivers whose patients were semi-bedridden and independent (p<0.001). Caregiver burden; It was found to be higher in caregivers with neurological disease, Diabetes Mellitus and hypertension-Diabetes Mellitus multimorbidity in patients compared with to those without (p<0.05). After starting to care; Caregivers diagnosed with hypertension, psychiatric disease, Diabetes Mellitus, hypertension-Diabetes Mellitus and hypertension-psychiatric disease multimorbidity had a higher burden compared to caregivers without the same diagnosis (p<0.001). A positive and significant correlation was observed between the subscales of the coping ways of stress scale; seeking environment support and professional support and ZBI score (p<0.001). Conclusion: In our study, it was determined that caregivers who were desperate to take on the caregiver burden tried to seek outside support, but this was not enough to reduce the caregiver burden, on the contrary, this behavior made them feel more helpless. With the inclusion of caregivers in our society within the scope of home health services, a system can be developed that supports them in understanding their psychological burdens on caregivers. With the participation of social workers and home health service personnel working under the social services unit, more frequent and systematic training meetings can be organized to address the problems of caregivers, and working principles can be developed in coordination. Keywords: caregiver, burden, stress, coping