Sosyal medya platformlarında gençlerin karşılaştığı risklerin çok kriterli karar verme yaklaşımı ile değerlendirilmesi
Evaluation of the risks faced by youth on social media platforms with a multi-criteria decision making approach
Yazar: AYDANUR BİNGÖL
Danışman: PROF. DR. ELİF KILIÇ DELİCE ; DR. ÖĞR. ÜYESİ YEŞİM OK
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering

Özet:
Amaç: Ergenlik dönemi, gençlerin duygu yoğunluğunun fazla olduğu bir dönemdir. Bu dönemde gençler duygularını daha rahat ifade edebilecekleri ortamların arayışına girerler ve kendilerini daha rahat ifade edebilecekleri sanal ortamlara olan ilgileri artar. Bu sanal ortamlarda sunulan sosyal medya platformları, özellikle gençler açısından fiziksel, psikolojik ve mental yönden pek çok riski barındırmaktadır. Bu çalışmada, gençlerin sosyal medya platformlarında karışılabileceği risklerin önceliklendirilmesi ve en riskli platformun tespit edilmesi amaçlanmıştır. 
Yöntem: Sosyal medya platformlarındaki risklerin analizi için bir Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yöntemi olan Tam Tutarlılık Yöntemi (Full Consistency Method - FUCOM)  ve Hata Türleri ve Etkileri Analizi (HTEA) 'nın entegrasyonu ile yeni bir risk değerlendirme yaklaşımı önerilmiştir. Dört aşamadan oluşan bu yaklaşımda FUCOM ile uzmanların değerlendirmelerine dayanarak kurulan matematiksel model, Excel çözücü ile çözülerek risklerin en iyi ağırlıkları belirlenmiştir. HTEA ile platformların Risk Önem Sayıları (RÖS) dört farklı hesaplama yaklaşımına göre elde edilmiş ve platformlar bu değerler temelinde karşılaştırılmıştır.
Bulgular: Çalışma kapsamında, 6 sosyal medya platformu, literatür taraması ile belirlenen 18 risk temelinde,  8 uzman tarafından değerlendirilmiştir. FUCOM&HTEA entegrasyonu sonucu en önemli risk, "değersizlik hissi" olarak belirlenirken, dört farklı RÖS hesaplama yaklaşımına göre en riskli platform Instagram olarak bulunmuştur.  
Sonuçlar: Literatürde; sosyal medya platformlarının gençler için potansiyel risklerinin ÇKKV yöntemleri ile değerlendirildiği herhangi bir çalışmaya rastlanmamıştır. FUCOM&HTEA entegrasyonu ile gençlerin sosyal medyada karşılaşabilecekleri riskler net bir şekilde önceliklendirilmiş ve platformlar bu riskler temelinde sıralanmıştır. Böylece en riskli platforma iyileştirme odaklı öncelik verilmesi olanağı sağlanmıştır.  Bu açılardan çalışmamızın literatüre özgün bir katkısı bulunmaktadır.

Abstract:
Purpose: Adolescence is a period when young people have high emotional intensity. During this period, young people search for environments where they can express their feelings more comfortably, and their interest in virtual environments where they can express themselves more comfortably increases. Social media platforms offered in these virtual environments contain many physical, psychological, and mental risks, especially for young people. This study aims to prioritize the risks that young people may encounter on social media platforms and to identify the riskiest platform.
Method: A new risk assessment approach has been proposed for the analysis of risks on social media platforms by integrating the Full Consistency Method (FUCOM), which is a Multi-Criteria Decision Making (MCDM) method, and Failure Modes and Effects Analysis (FMEA). In this approach consisting of four stages, the mathematical model established based on the evaluations of experts with FUCOM is solved with the Excel solver, and the best weights of the risks are determined. With FMEA, the Risk Importance Score (RIS) of the platforms is obtained according to four different calculation approaches, and the platforms are compared based on these values. 
Findings: Within the scope of the study, 6 social media platforms were evaluated by 8 experts based on 18 risks identified through a literature review. While the most important risk as a result of FUCOM & HTEA integration is determined as "feeling of worthlessness," the riskiest platform is found to be Instagram according to four different RIS calculation approaches.
Conclusions:  In the literature, no study is found in which the potential risks of social media platforms for young people were evaluated MCDM methods. With FUCOM & HTEA integration, the risks that young people may encounter on social media were clearly prioritized, and the platforms were ranked based on these risks. Thus, it was possible to give priority to the riskiest platform with a focus on improvement. In these respects, our study has an original contribution to the literature.