Türkiye'de kamu sağlık harcamalarının finansmanı, sürdürülebilirliği ve temel belirleyicileri
Financing, sustainability and key determinants of public health expenditures in Turkey
Yazar: ÖMER KÖKSAL
Danışman: PROF. DR. EYYUP ECEVİT
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: ARDL Eşbütünleşme Testi = ARDL Cointegration Test ; ARDL Sınır Testi = Autoregressive Distributed Lag Bounds Test ; Eşbütünleşme testleri = Cointegration tests ; Finansman = Financing ; Kamu harcamaları = Public expenditures ; Sağlık harcamaları = Health expenditures ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Sürdürülebilirlik = Sustainability

Özet:
Bu çalışmanın temel amacı Türkiye'de kamu sağlık harcamalarının finansmanının nasıl sağlandığı ve finansmanın sürdürülebilirliğinin yanında sağlık harcamalarını etkileyen faktörleri 1980-2019 dönemi için araştırmaktır. Bu amaçla teorik ve ampirik literatürden yararlanarak kamu sağlık harcamalarının bağımlı değişken, 65 yaş ve üstü nüfus, finansal gelişme, karbondioksit emisyonu, GSYİH (kişi başına düşen reel gelir) ve kentleşme değişkenlerinin ise bağımsız değişkenler olduğu bir regresyon modeli kurulmuştur. Çalışmada değişkenler arasındaki uzun dönem ilişkinin tespit edilmesinde ARDL yöntemi uzun dönem katsayıların tahmin edilmesinde ise FMOLS tahmin tekniği kullanılmıştır. ARDL yöntemi ile yapılan analiz neticesinde serilerin eşbütünleşik oldukları belirlenmiştir. FMOLS tahmin tekniği ile yapılan analiz neticesinde ise uzun dönemde ekonomik büyüme ile kamu sağlık harcamaları arasında istatistiki olarak anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. Ayrıca uzun dönemde 65 yaş ve üzeri nüfus, karbondioksit emisyonu ve kentleşmenin kamu sağlık harcamalarını artırdığı, finansal gelişmenin ise kamu sağlık harcamalarını azalttığı bulgularına ulaşılmıştır. Bu sonuçlardan yararlanarak Türkiye ekonomisinde sağlık harcamaları ile ilişkili olarak bazı politika önerilerinde bulunulmuştur. Bu öneriler kısaca aile hekimliğinin güçlendirilmesi, yenilenebilir enerji kaynaklarına yatırım yapılması, finansal gelişmeye yönelik çalışmaların yapılması ve düzenli çevre oluşturulmasına yönelik mevzuat çıkartılması başlıklarından oluşmaktadır.
	Anahtar Kelimeler: Kamu sağlık harcamaları, Temel belirleyiciler, ARDL sınır testi, FMOLS tahmincisi, Türkiye ekonomisi

Abstract:
The main purpose of this study is to investigate how public health expenditures are funded, whether that financing is sustainable, and what factors influence those expenditures in Turkey from 1980 to 2019. Using theoretical and empirical literature, a regression model has been constructed for this purpose. In this model, public health expenditure is the dependent variable, and the independent variables are the population of 65 and older, financial development, carbon dioxide emission, GDP (per capita), and urbanization. İn the study, the ARDL method was employed to determine the long-term relationship between the variables, whereas the FMOLS estimation technique was used to estimate the long-term coefficients. Using the ARDL method, the series were found to be cointegrated. As a result of the analysis made with FMOLS estimation technique, no statistically significant relationship was found between economic growth and public health expenditures in the long run. Additionally, over the long run, the population of 65 and older, carbon dioxide emission, and urbanization were found to increase public health expenditures, while financial developments reduced public health expenditures. In the discussions, some recommendations and implications were presented in relation to health expenditures in the Turkish economy. Briefly, these recommendations include the topics of strengthening family medicine, investing in renewable energy resources, carrying out studies for financial development, and issuing legislation for creating an orderly environment.
	Keywords: Public health expenditures, Key determinants, ARDL bound test, FMOLS estimator, Turkish economy