Dörtyol ovası topraklarının verimlilik ile ilgili özelliklerinin yersel dağılımımının coğrafi bilgi sistemleri ve jeoistatistiksel yöntemler kullanılarak haritalanması
Mapping the spatial distribution of characteristics of soils related to productivity of the Dörtyol plain using geographical information systems and geostatistical methods
Yazar: EMİNE DERYA ÖZDEMİR
Danışman: PROF. DR. NECAT AĞCA
Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Coğrafi bilgi sistemleri = Geographical information systems ; Hatay-Dörtyol = Hatay-Dörtyol ; Jeoistatistik = Geostatistics ; Mikro elementler = Microelements ; Toprak özellikleri = Soil properties

Özet:
Bu çalışmada, Dörtyol ovasındaki toprakların verimlilik ile ilgili özellikleri belirlenmiş ve bu özelliklerin çalışma alanındaki yersel dağılım haritaları oluşturulmuştur.  Çalışma alanından, alanı temsil edecek şekilde, rastgele örnekleme yöntemi kullanılarak,  0-30 cm derinlikten 48 adet bozulmuş toprak örneği alınmıştır. Toprak örneklerinde; pH, elektriksel iletkenlik (EC), kireç, organik madde (OM), hava kuru nem içeriği, bünye (tekstür), alınabilir sodyum (Na), potasyum (K), kalsiyum (Ca), magnezyum (Mg), fosfor (P) ile bitkilerce alınabilir (yarayışlı) demir (Fe), bakır (Cu), mangan (Mn) ve çinko (Zn) analizleri yapılmıştır. Ayrıca örnekleme noktalarının koordinatları GPS cihazı ile belirlenmiştir. Araştırma konusu toprak özelliklerine ait bütün parametrelerin tanımlayıcı istatistik analizleri (ortalama, en düşük ve en yüksek değerler, standart sapma, varyasyon katsayısı, çarpıklık, basıklık vb.) hesaplanmıştır. Toprak özelliklerinin yersel değişiminin modellenmesinde jeoistatistik yöntemler, haritalanmasında ise coğrafi bilgi sistemleri (CBS) kullanılmıştır. Çalışma alanı temel toprak özelliklerinden pH 7.20 ile 7.78, EC 99 µS cm-1 ile 997 µS cm-1, kireç %0.57 ile %13.17, organik madde %0.55 ile %8.95, nem içeriği %1.34 ile %9.48 arasında değişmiştir. Çalışma alanı makro besin elementlerinden K 12.18 mg kg-1 ile 1563.1 mg kg-1, P 2.4 mg kg-1 ile 133.6 mg kg-1, Ca 522.5 mg kg-1 ile 4363.3 mg kg-1, Na içeriği 3.07 mg kg-1 ile 56.78 mg kg-1 ve Mg içeriği 473.7 mg kg-1 ile 3278.8 mg kg-1 arasında değişiklik göstermiştir. Mikro besin elementlerinden Fe 8.8 mg kg-1 ile 43.5 mg kg-1, Cu 0.8 mg kg-1 ile 9.4 mg kg-1, Mn 9.4 mg kg-1 ile 332.2 mg kg-1 ve Zn içeriği 2.3 mg kg-1 ile 22.7 mg kg-1 arasında değişiklik göstermiştir. Toprak parametrelerinin varyasyon katsayısı (VK) %1.86 (pH) ile  %120.85 (K) arasında değişmiştir. Toprak özelliklerinden pH, EC, kireç, OM, P, Mn ve Zn için Üssel (Exponential); nem, kum, kil, Ca, Na, Mg ve Fe için Gaussian,  silt ve K için Küresel (Spherical), Cu için ise Doğrusal (Linear) model en uygun yarıvaryogram modeli olarak belirlenmiştir.

Abstract:
In this study, the properties of the soils related to productivity in Dörtyol Plain were determined and the spatial distribution maps of these characteristics in the study area were created. By using random sampling method, 48 soil samples were taken from 0-30 cm depth from the study area to represent the area. In soil samples; pH, electrical conductivity (EC), lime, organic matter (OM), air dry moisture content, texture, available sodium (Na), potassium (K), calcium (Ca), magnesium (Mg), phosphorus (P) and available iron (Fe), copper (Cu), manganese (Mn) and zinc (Zn) were analyzed. In addition, the coordinates of the sampling points were determined by the GPS device. Descriptive statistical analyzes (mean, minimum and maximum values, standard deviation, coefficient of variation, skewness, kurtosis, etc.) of all the soil properties were calculated. Geostatistics methods were used in modeling the spatial changes of soil properties, and geographic information systems (GIS) were used in mapping. The pH, EC, lime, OM, moisture content of the soils varied between 7.20 and 7.78, 99 µS cm-1 and 997 µS cm-1, 0.57%and 13.17%, 0.55%and 8.95%, 1.34%and 9.48%, respectively. The K, P, Ca, Na, Mg contents varied between 12.18 - 1563.1 mg kg-1, 2.4 -133.6 mg kg-1, 522.5 - 4363.3 mg kg-1, 3.07 - 56.78 mg kg-1 and 473.7 - 3278.8 mg kg-1, respectively. Among the micronutrients, Fe, Cu, Mn and Zn contents varied between 8.8 mg kg-1 and 43.5 mg kg-1, 0.8 mg kg-1 and 9.4 mg kg-1, 9.4 mg kg-1 and 332.2 mg kg-1 and 2.3 mg kg-1 It and 22.7 mg kg-1, respectively. The coefficient of variation (VK) of the soil parameters varied between 1.86%(pH) and 120.85%(K). Exponential model for pH, EC, lime, OM, P, Mn and Zn; Gaussian model for moisture, sand, clay, Ca, Na, Mg and Fe, Spherical model for silt and K, and Linear model for Cu were determined as the most suitable yarıvaryogram model.