Sistemik hipertansiyon etiyolojisi araştırılan çocuklarda kullanılan tanı algoritmalarının ve tedavi yaklaşımlarının değerlendirilmesi
Assessment of diagnostic algorithms and treatment approaches used in children investigating the etiology of systemic hypertension
Yazar: BULUT MERTEŞE
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM İLKER ÇETİN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Bilkent Şehir Hastanesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Giriş ve Amaç: Çocukluk çağı hipertansiyonu son yıllarda sıklığı artan önemli
bir sağlık sorunu haline gelmiştir. Bu çalışmamızın amacı çocuk hastalarda
hipertansiyonun etyolojisi, hedef organ hasarı, tanı tedavi yaklaşımları ve demografik
verileri değerlendirmektir.
Yöntem: Ankara Bilkent Şehir Hastanesi Çocuk Nefroloji ve Çocuk
Kardiyoloji polikliniklerinde Ocak 2020 ile Aralık 2020 tarihleri arasında
hipertansiyon tanısı alan 1 ay -18 yaş aralığında çocuk hastaların verileri retrospektif
olarak taranmıştır.
Bulgular: Çalışmamıza 162 çocuk hasta dahil edilmiştir. Hastaların yaş
ortalaması 12,98 olup bunların %60,5'i erkekti. Hastaların %58,6'sı obezdi. Hastaların
en sık başvuru sebebi poliklinik kontrolünde kan basıncı yükseliği ile asemptomatik
sebeplerdi. Semptomatik sebepler sıklık sırasına göre; baş ağrısı, göğüs ağrısı, burun
kanaması, senkop ve çarpıntı olarak sıralanmaktadır. Hastalar altta yatan neden
açısından incelendiğinde %85'inde primer hipertansiyon saptandı, bunların %59,7
obez hastaydı. Hastaların %14,8'inde sekonder hipertansiyon saptandı. Sekonder
hipertansiyon nedenleri en sık %41,6 ile nefrolojik hastalıklar olup bunu endokrin
hastalıklar, kardiyolojik hastalıklar ve diğer hastalıklar izledi. Hastaların aile
öykülerinde %40 oranında hipertansiyon görüldü. Hastaların Homeostatic Model
Assessment of Insulin Resistance (HOMA-IR) skorları hesaplandı, insülin direnci
%17,6 hastada pozitif saptandı. Hastaların ürik asit değerleri ile kan basıncı evreleri
ve hedef organ hasarları arasındaki ilişki değerlendirildi, anlamlı farklılık bulunmadı.
Hastaların son organ hasarı açısından böbrek değerleri incelendi, %11,7'sinde
proteinüri saptandı. Hastaların %19,7'sinde sol ventrikül hipertrofisi saptandı.
Hastaların %3,2'sinde evre 1 hipertansif retinopati saptandı. Hastaların
görüntülemelerinde %12,3 renal anomali ve patolojiler saptandı. Renal doppler
incelemesi yapılan hastalardan 3'ünde renal arter stenozu saptandı. Hastaların başvuru
ve 1 yıl sonraki son vizit ofis kan basınçları değerlendirildi, başvuru anında
%10'nunda normal olarak saptanırken izlem sonrasında %74'ünde kan basıncı normal
olarak bulundu. Hastaların yaşam içi kan basınçları değerlendirildi, en çok yüklenme

ix

olan grup gece sistolik yüklenme olarak saptandı, gece düşüş kaybı hastaların
%54,2'inde görüldü. Hastaların yaşam içi kan basıncı izlemi (YİKBİ) gece düşüşü
olmayanlarla sol ventrikül hipertrfosi (SVH) arasındaki ilişki değerlendirildi, anlamlı
bulunmadı. Hastaların hepsine non-farmakolojik tedavi (yaşam tarzı değişiklikleri ve
tuzdan fakir diyet) önerildi. Hastaların %46,7 farmakolojik tedavi verildi.
Farmakolojik tedaviler için en çok tercih edileni kalsiyum kanal blokörü olmuştur,
bunu anjiyotensin dönüştürücü enzim (ACE) inhibitörü, beta blokör, kalsiyum kanal
blokörü ile ACE inhibitörü, beta blokör ile ACE inhibitörü, kalsiyum kanal bloköri ile
ACE inhibitörü ve anjiyotensin reseptör blokerleri (ARB) izlemiştir.
Sonuçlar: Çalışmamızda çocukluk çağı hipertansiyonunun altta yatan en
önemli nedeni obezite olarak saptandı. Hastaların büyük bir kısmı asemptomatikti ve
rutin taramalar sonucunda tanı aldılar. Bu durum sağlam çocuk takiplerinde tansiyon
ölçümünün önemi göstermektedir. Çalışmamızda ofis ölçümleri normal olup, riskli
grupta kabul edilip YİKBİ yapılan hastalardan maskeli hipertansiyon tanısı alan
hastalar olmuştur. YİKBİ'nin gelecekte hem tanı hem de takipte önemi artacaktır.
Hastaların yarıya yakınına farmakolojik tedavi verilmiş, tamamına non-farmakolojik
tedavi uygulanmıştır. Hastalara farmakolojik olarak en sık kalsiyum kanal blokörleri
verilmiştir. Hastaların takiplerinde büyük çoğunluğunun hipertansiyonu gerilemiş
tansiyon değerleri normal aralığa dönmüştür.

Abstract:
Introduction: Childhood hypertension has become an increasingly important
health problem in recent years. The aim of this study is to evaluate the etiology, target
organ damage, diagnosis, treatment approaches, and demographic data of children
with hypertension.
Method: Data of children aged 1 month to 18 years who were diagnosed with
hypertension between January 2020 and December 2020 were retrospectively
reviewed in the Pediatric Nephrology and Pediatric Cardiology Clinics of Ankara
Bilkent City Hospital.
Results: The study included 162 pediatric patients with a mean age of 12.98,
of which 60.5% were male. 58.6% of the patients were obese. The most common
reason for referral was asymptomatic with elevated blood pressure during polyclinic
follow-up visits. Symptomatic reasons were listed in order of frequency as headache,
chest pain, nosebleed, syncope, and palpitation. 85% of the patients were found to have
primary hypertension when examined for underlying causes, of which 59.7% were
obese patients. 14.8% of the patients were diagnosed with secondary hypertension.
The most common causes of secondary hypertension were renal diseases at 41.6%,
followed by endocrine diseases, cardiovascular diseases, and other diseases.
Hypertension was observed in 40% of the patients' family histories. HOMA-IR scores
were calculated for patients, and insulin resistance was positive in 17.6% of patients.
Blood uric acid levels did not show a significant correlation with blood pressure levels
and target organ damage. Renal values were evaluated in terms of final organ damage,
and proteinuria was detected in 11.7% of the patients. Left ventricular hypertrophy
was detected in 19.7% of the patients. Stage 1 hypertensive retinopathy was detected
in 3.2% of the patients. Renal anomalies and pathologies were detected in 12.3% of
the patients. Renal artery stenosis was found in 3 of the patients who underwent renal
Doppler examination. Office blood pressure measurements were evaluated at
admission and 1-year follow-up visits, with normal blood pressure detected in 10% at
admission and 74% during follow-up. Evaluation of patients' life-long blood pressure
levels showed that nighttime systolic loading was the highest, with a nighttime drop

xi

seen in 45.8% of patients. The relationship between those with and without nighttime
drops and left ventricular hypertrophy in ambulatory blood pressure monitoring was
not significant. All patients were advised to receive non-pharmacological treatment
(lifestyle changes and low-salt diet), while 46.7% received pharmacological treatment.
Calcium channel blockers were the most commonly preferred pharmacological
treatment, followed by ACE inhibitors, beta-blockers, calcium channel blockers with
ACE inhibitors, beta-blockers with ACE inhibitors, calcium channel blockers with
ACE inhibitors, and ARBs.
Conclusions: In our study, obesity was found to be the most important
underlying cause of childhood hypertension. The majority of patients were
asymptomatic and were detected through routine screening, highlighting the
importance of blood pressure monitoring in healthy child follow-ups. In our study,
some patients who were considered to be at risk based on office measurements were
diagnosed with masked hypertension through ambulatory blood pressure monitoring.
The importance of ambulatory blood pressure monitoring will increase both in
diagnosis and follow-up in the future. Pharmacological treatment was given to almost
half of the patients, while non-pharmacological treatment was applied to all patients.
Calcium channel blockers were the most commonly prescribed pharmacological
treatment. In the follow-up of patients, the majority of hypertension cases were
reduced to normal range.

Keywords: Childhood hypertension, target organ damage, life-course blood pressure

monitoring, left ventricular hypertrophy.