Hipertansiyon hastalarının öz etkililik düzeyine göre ilaç uyumunun değerlendirilmesi
Evaluation of medication adherence according to self-efficacy level of hypertension patients
Yazar: TUĞÇE AKÇAKAYA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HASAN HÜSEYİN AVCI
Akdeniz Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç: Çalışmamıza Akdeniz Üniversitesi Hastanesi polikliniklerine başvuran, çalışmaya katılmayı kabul eden ve onam veren 18 yaş üzeri hipertansiyon hastalığı olan kişiler dahil edilmiştir. Hipertansiyon hastalığı olan kişilerin öz etkililik düzeyleri ile ilaç tedavisine uyumu arasındaki ilişki ve bunları etkileyen faktörlerin belirlenmesi amaçlanmıştır. Yöntem: Tanımlayıcı ve kesitsel çalışma olan araştırmamız, anket yoluyla yüz yüze uygulanmıştır. Çalışmaya katılmayı kabul eden katılımcılara sosyodemografik özellikleri, öz etkililik düzeyini değerlendirmek amacıyla Hipertansiyon Öz Etkililik Ölçeği ve ilaç uyumlarını belirlemek amacıyla Modifiye Morisky Ölçeği yüz-yüze görüşme tekniği ile uygulanmıştır. Veriler IBM SPSS Statistics 25 © Copyright SPSS Inc. 1989, 2017 yazılımı kullanılarak analiz edilmiştir. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Araştırmaya katılan 307 katılımcının yaş ortalaması 56,67±11,21 yıldır. Katılımcıların %61,9'u kadın, %74,9'u evli, %34,9'u ilköğretim ve üniversite mezunudur. Katılımcıların %56,4'ünün gelir düzeyinin giderine denk olduğu, %43,6'sı eş ve çocuklarıyla birlikte yaşadığı, %35,2'sinin en az 5 en fazla 14 yıldır hipertansiyon hastalığı tanısı olup %81,8'inin evde tansiyon aletine sahip olduğu saptanmıştır. Katılımcıların %45,3'ü hiç egzersiz yapmamış, %47,2'si hiç sigara kullanmamış, %89,3'ü hiç alkol içmemiştir. Hastaların Hipertansiyon Öz Etkililik Ölçeği skoru ortalama 56,4±8,65 olarak hesaplanmış, Modifiye Morisky Ölçeği'ne göre hastaların %76,9'u yüksek motivasyonlu ve %84'ü yüksek bilgili olarak gruplandırılmıştır. Yüksek motivasyon ve yüksek bilgi kategorilerinde yer alan hastaların Hipertansiyon Öz Etkililik Ölçeği Skoru, düşük motivasyon ve düşük bilgi kategorilerinde yer alan hastalara göre istatistiksel olarak anlamlı şekilde yüksek bulunmuştur (p<0,001). Katılımcıların eğitim düzeyleri ile ilaç uyumu bilgi düzeyi puanı arasında anlamlı ilişki tespit edilmiştir (p=0,019). İlköğretim mezunu, lise mezunu ve üniversite mezunu hastalar okuryazar olmayan hastalara göre anlamlı şekilde daha yüksek oranda yüksek bilgili kategorisinde yer almıştır. Katılımcıların tansiyon aletine sahip olması, egzersiz yapması ve sigara kullanımı ile hipertansiyon öz etkililik puanı arasında anlamlı bir ilişki saptanmıştır (sırasıyla p=0,004, p<0,001ve p=0,004). Sonuç ve Öneriler: Hipertansiyon toplumda görülme sıklığı yüksek, ciddi komplikasyonları olan kronik bir hastalıktır. Kan basıncı regülasyonunun sağlanması ve komplikasyonların önlenmesi açısından hastaların tanı aldıktan sonra desteklenmesi, öz etkililiklerinin dolayısıyla hastalıkla baş etme kapasitelerinin geliştirilmesi, ilaç uyumlarının artırılması önemlidir. Bizim çalışmamızda hastaların ilaç uyumu hakkında bilgi ve motivasyon düzeyi ile öz etkililik puanlarının yüksek olduğu saptanmıştır. Hipertansiyon yönetiminin başarısı için hipertansif hasta ve ailesinin güçlendirilmesi konusunda danışmanlık sağlanması, hastaların ilaç uyumlarını ve öz etkililiklerini artırıcı girişimlerin planlanması önerilebilir. Anahtar kelimeler: Hipertansiyon, bilgi düzeyi, motivasyon, öz etkililik, ilaç uyumu.

Abstract:
Objective: The study included people with hypertension over the age of 18 years who applied to the outpatient clinics of Akdeniz University Hospital, agreed to participate in the study and gave consent. It was aimed to determine the relationship between self-efficacy levels and medication adherence of people with hypertension and the factors affecting them. Method: Our study, which is a descriptive and cross-sectional study, was conducted face-to-face via a questionnaire. The participants who agreed to participate in the study were administered the Hypertension Self-Efficacy Scale to assess sociodemographic characteristics, self-efficacy level and the Modified Morisky Scale to determine medication compliance by face-to-face interview technique. Data were analysed using IBM SPSS Statistics 25 © Copyright SPSS Inc. 1989, 2017 software. Statistical significance level was accepted as p<0.05. Results: The mean age of 307 participants was 56.67±11.21 years. 61.9% of the participants were female, 74.9% were married, 34.9% were primary school and university graduates. It was found that 56.4% of the participants had an income level equivalent to their expenses, 43.6% lived with their spouses and children, 35.2% had a diagnosis of hypertension disease for at least 5 and at most 14 years, and 81.8% had a blood pressure monitor at home. Among the participants, 45.3% never exercised, 47.2% never smoked, and 89.3% did not drink alcohol. The mean Hypertension Self-Efficacy Scale score of the patients was calculated as 56.4±8.65, and 76.9% of the patients were grouped as highly motivated and 84% as highly informed according to the Modified Morisky Scale. The Hypertension Self-Efficacy Scale Score of the patients in the high motivation and high knowledge categories was found to be statistically significantly higher than the patients in the low motivation and low knowledge categories (p<0.001). A significant relationship was found between the education level of the participants and the medication adherence knowledge level score (p=0.019). Primary school graduates, high school graduates and university graduates were significantly more likely to be in the high knowledge category than illiterate patients. A significant relationship was found between having a blood pressure monitor, exercising and smoking and hypertension self-efficacy score (p=0.004, p<0.001 and p=0.004, respectively). Conclusion and Recommendations: Hypertension is a chronic disease with high prevalence and serious complications. In order to ensure blood pressure regulation and prevent complications, it is important to support patients after diagnosis, to improve their self-efficacy and thus their capacity to cope with the disease, and to increase their medication compliance. In our study, it was found that the level of knowledge and motivation about medication adherence and self- efficacy scores of the patients were high. For the success of hypertension management, it may be recommended to provide counselling on empowerment of hypertensive patients and their families, and to plan interventions to increase patients' medication compliance and self-efficacy. Keywords: Hypertension, knowledge, motivation, self-efficacy, medication adherence.