Antik çağda Batı Anadolu yerleşimlerinde üretim alanları ve kent dokusuyla ilişkisi
Production areas and their relationship with urban fabric in Western Anatolia in ancient times
Yazar: AYŞE BAYKAN
Danışman: DOÇ. DR. ELİF KOPARAL
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Klasik Arkeoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Antik Çağ = Ancient Ages ; Atölye = Workshop ; Batı Anadolu = West Anatolia ; Endüstriyel üretim = Industrial production ; Kent dokusu = Urban texture ; Yerleşim alanları = Settlement areas ; Yerleşim yeri = Location area ; Üretim = Production

Özet:
Üretim, tüketim amacıyla gerçekleştirilen, değeri olan ve bireylerin yararına katkıda bulunan bir çıktı, bir mal veya hizmet yaratma eylemi, girdilerin birleştirilme sürecini içeren faaliyetlerin bütünüdür. Bir toplumun varlığını devam ettirmesindeki en önemli faaliyetler bütünü olan üretimin gerçekleştiği alanlar, bugün olduğu gibi, yüzlerce yıl öncesinde de yerleşim alanlarının uzağında olduğu kadar söz konusu alanlara entegre olacak şekilde konumlandırılmıştır.
Batı Anadolu'da arkeoloji pratiğinin tarihi oldukça eskiye gitmesine karşın araştırmaların odak noktası uzunca bir süre tapınak gibi anıtsal mimari alanları ve Klasik dönem sonrası kent dokusunun ortaya çıkarılmasına yoğunlaşmıştır. Güçlü bir arkeoloji geleneği çerçevesinde önemli kurumlar, büyük ekipler ve büyük bütçelerle süregelen bu kazı çalışmaları kentlerin kimliği, kamusal alanlar ve ritüellere ilişkin çok detaylı veriler ortaya koymuşlardır. Konut alanları ve mezarlıklar da gündelik yaşam pratiklerine ışık tutan önemli araştırma alanları olmuşlardır. İşlik alanları ise görece daha az değerlendirilmiştir. Antik dönemde hemen her coğrafyada olduğu gibi Batı Anadolu'daki yerleşimlerde de ekonomi ticarete olduğu kadar tarımsal üretim ve bunun işlenip pazarlanmasına dayan- maktadır. Başlıca geçim kaynakları teras tarımcılığından elde edilen zeytin ve üzümün işlenmesinin yanı sıra bu ürünlerin ambalajlanmasına hizmet eden seramik üretimi önemli alanlardan birini oluşturur. Keza garum, metal işçiliği, kemik işlenmesi ve bunun gibi üretim alanları da ekonomide önemli yer tutar. Bu çalışmada yayımlanan örnekler üzerinden Batı Anadolu'da kazısı yapılmış olan, kazısı sürmekte olan ilgili üretim alanları değerlen- dirilecek ve bu üretim alanlarının yine yayınlar çerçevesinde mümkün olduğu kadarı ile tüm kent dokusu içindeki konumu üzerinde durulacaktır.
Bugün bize basit görünen pek çok geleneksel üretim pratiğinin manuel olarak işlediği antik dönemde bu üretimlerin hangi mevsimlerde gerçekleştiği, sürekliliği, kent ekonomisine katkısı ve mekânsal düzeni bu yerleşimleri çok yönlü anlayabilmemiz açısından önemlidir. Yayınlarda sanayi üretim alanı, endüstriyel alan ya da üretim alanı olarak geçen bu alanları iki ana başlık altında incelemekte fayda vardır. Bazı yerleşimlerde kentin konut alanı içinde konumlanan üretim alanlarının dışında evsel üretimin de büyük bir kalem oluşturduğu söylenebilir. Çalışmada evsel üretimin olduğu yerler vurgulanmakla beraber asıl olarak yerleşimlerin bir endüstriyel üretim alanı olarak tasarlanmış kısımları üzerinde durulacaktır.

Abstract:
Production is the sum of all activities that are performed with the intent of consumption, are act of service, product or output which are for the people. Areas in which Production happens, that is sum of the activities critical for the society to ensure their existence, are located apart from settlements but integrated to them. This was the case hundreds of years ago, and still the same.
Although the history of the practice of archeology in Western Anatolia dates back to old times, the researches have mostly focused on the monumental architectural areas such as temples and the urban landscape following classical period for a long time. These excavations, which continue with important institutions, large teams and large budgets within the framework of a strong archeology tradition, have revealed very detailed data on the identity of cities, public spaces and rituals. On the other hand, researches in residential areas, cemeteries and production areas where ordinary daily life practices can be followed are relatively few. In Western Anatolia settlements, as in almost every settlement in antiquity, the economy is based on agricultural production and its processing and marketing as well as trade. In addition to processing olives and grapes obtained from terrace agriculture, which are the main sources of income, ceramic production, which serves for the packaging of these products, constitutes one of the important production areas. Like- wise, production areas such as garum, metalworking, bone processing and so on have an important place in the economy. Based on the examples published in this study, the relevant production areas excavated and ongoing in Western Anatolia will be evaluated and the position of these production areas in the whole urban fabric will be emphasized as much as possible within the framework of publications.
The seasons in which these productions took place in the ancient times, when many traditional production practices that seem simple to us today were operated manually, their continuity, contribution to the urban economy and spatial order are important in terms of understanding these settlements in a multifaceted way. It is useful to examine these areas, which are referred to as industrial production areas, industrial areas or production areas in publications, under two main headings. It can be said that in addition to the production areas located in the residential area of the city in some settlements, domestic production also constitutes a large part. In the study, together with the locations involving domestic production, the parts of the settlements that are designed as an industrial production area will also be emphasized.