Avrupa Birliği'nin sanayi politikası çerçevesinde Alman-Türk sanayi politikaları: İmalat sanayi üzerine bir araştırma
German-Turkish industrial policies within the framework of the industrial policy of the European Union: A research on the manufacturing industry
Yazar: KAAN ÇELİKOK
Danışman: PROF. DR. CEM SAATCİOĞLU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Avrupa Birliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Ekonomi = Economics ; İşletme = Business Administration
Dizin: Almanya = Germany ; Avrupa Birliği = European Union ; Endüstri = Industry ; Endüstri politikaları = Industrial policies ; Karşılaştırma = Comparison ; Karşılaştırmalı analiz = Comparative analysis ; Türkiye = Türkiye ; Üretim sektörü = Production sector

Özet:
Bu çalışmayla, tarihsel süreç içerisinde içinde bulunulan koşulların Avrupa Birliği'nin sanayi politikasına yansımalarının ve bu yansımaların Alman-Türk sanayi politikalarına etkilerinin incelenmesi; Endüstri 4.0 sürecinin Alman-Türk sanayileri üzerindeki olası etkilerinin tespit edilmesi; Alman-Türk imalat sanayilerinin teknoloji yoğunluklarına göre ihracatta rekabet gücünün belirlenmesine yönelik Balassa indeksi çerçevesinde yapılan analiz neticesinde, Türk sanayiinin katma değer yaratmada yaşadığı sorunların, Gümrük Birliği sonrası oluşan asimetrik dezavantajlardan mı yoksa diğer iç ve dış politik etkilerden mi kaynaklandığının belirlenmesi amaçlanmıştır.

Bu kapsamda çalışmanın ilk bölümünde sanayi ve sanayi politikası, Avrupa Birliği'nin sanayi ve rekabet politikaları kavramlarına teorik ve tarihsel açıdan yaklaşılmış; ikinci ve üçüncü bölümlerde Alman-Türk sanayi politikalarının Avrupa Birliği sanayi politikasına paralel olarak tarihsel gelişimleri, Endüstri 4.0 temel yaklaşımı olmak üzere yaklaşımları ve temel politika alanları ile ilişkileri açısından ayrıntılı olarak incelenmiş; uygulama bölümü olan son bölümde ise araştırma kapsamına giren iki ülke olan Almanya ve Türkiye günümüzdeki uluslararası konumlarına getiren süreçler açısından irdelenmiş; her iki ülkenin imalat sanayileri verimlilik, kapasite kullanım oranları, katma değer, üretim endeksi, AR-GE harcamaları ve istihdam şeklindeki seçilmiş göstergeler açısından karşılaştırmalı olarak incelenmiş ve nihayetinde Alman-Türk imalat sanayilerinin ihracattaki rekabet gücü Gümrük Birliği sonrası süreci kapsayan 1996-2018 yılları için analiz edilmiştir. Söz konusu analiz için veri seti olarak BM Ticari Ġstatistik Veribatanı (UN Comtrade)'nda yer alan SITC Rev.3, 3 haneli ürün ve/veya ürün grupları kullanılmış olup; teknoloji düzeylerine göre düşük, orta ve yüksek teknoloji yoğunluğuna sahip toplamda 134 ürün ve/veya ürün grubuna dair ihracatta rekabet gücü değerleri, Béla Balassa (1965) tarafından geliştirilen, Balassa Ġndeksi (RCA) rekabet gücü ölçüm yöntemi ile her iki ülke ve teknoloji grubu için ayrı ayrı hesaplanmıştır.

Yapılan çalışma, Avrupa Birliği'nin sanayi politikası araçları ile de paralellik göstermesi açısından, sanayide katma değer ve ürün çeşitliliği elde edebilme adına sanayi politikasının rekabet politikası, ticaret politikası, inovasyon politikası ve eğitim politikası olarak belirlenmiş temel politika alanlarından desteklenmesi gerekliliğini ortaya koymuştur. Almanya'da başlatılan Endüstri 4.0 sürecinin Türkiye tarafından da takip edilmesinin ekonomik, ekolojik ve sosyal etkiler oluşturacağı ve karşımıza çıkacak iktisadi, sosyal ve diğer önemli göstergeler açısından olumlu ilerleme kaydedilmesi için çaba sarf edilmesi gerekliliği ortaya çıkmıştır. Gümrük Birliği'nden kaynaklı asimetrik dezavantajların Türk sanayiinin katma değer oluşturma çabasına ket vurmuş olabileceğini ancak bunun tek gerekçe olmadığını ve bu noktada özellikle AR-GE yatırımlarının önemi vurgulanmıştır. Almanya'nın imalat sanayiinde verimlilik, kapasite kullanım oranları, 1996-1998 arası istisnai yılları harici katma değer, üretim, AR-GE harcamaları, istihdam gibi göstergeler açısından Türkiye'ye karşı üstünlüğe sahip olduğu bilinmektedir. Bu doğrultuda, Alman imalat sanayii ihracatının 1996-2018 yılları arasındaki ihracattaki rekabet gücünün Almanya'nın ihracata yönelik sanayi hamlelerine rağmen yüksek teknoloji yoğunluğunda güçlü veya orta dereceli olmayıp; zayıf dereceli olmasında üretimin iktisadi ve coğrafi maliyet avantajları nedeniyle Çin başta olmak üzere Doğu ülkelerine kaymasının etkili olduğu düşünülmektedir. Almanya ayrıca, düşük teknoloji yoğunluğunda ihracatta rekabet gücü açısından dezavantaja sahip; orta teknoloji yoğunluğuna göre ihracatta zayıf dereceli karşılaştırmalı rekabet üstünlüğüne sahip bir ülkedir. Türkiye ise, düşük teknoloji yoğunluğuna göre ihracatta orta dereceli karşılaştırmalı rekabet üstünlüğüne; orta teknoloji yoğunluğuna göre ihracatta zayıf dereceli karşılaştırmalı rekabet üstünlüğüne sahiptir. Türkiye, yüksek teknoloji yoğunluğuna göre ihracatta rekabet gücüne sahip değildir.

Anahtar kelimeler: Avrupa Birliği, Almanya, Türkiye, Sanayi Politikası, Açıklanmış Karşılaştırmalı Üstünlükler Endeksi

Abstract:
In this study, it is aimed to examine the reflections of the current conditions on the industrial policy of the European Union and the effects of these reflections on the German-Turkish industrial policies; identifying possible impacts of the Industry 4.0 process on German-Turkish industries; as a result of the analysis conducted within the framework of the Balassa index to determine the competitiveness of exports in terms of technology densities of the German-Turkish manufacturing industries, it is aimed to determine whether the problems experienced by the Turkish industry in creating added value stem from the asymmetric disadvantages after the Customs Union or other domestic and foreign political effects.

In this context, in the first chapter of the study, the concepts of industry and industrial policy, industrial and competition policies of the European Union have been approached from the theoretical and historical perspective; in the second and third chapters, the historical development of German-Turkish industrial policies in parallel with the industrial policy of the European Union is examined in detail in terms of their approaches, including the basic approach of Industry 4.0, and their relations with the main policy areas; in the last and application chapter Germany and Turkey, two countries covered by the survey have been analyzed in terms of the process of bringing to today's international position; the manufacturing industries of both countries were analyzed comparatively in terms of productivity, capacity utilization rates, value added, production index, R & D expenditures and employment indicators and finally the competitiveness of German-Turkish manufacturing industries in exports was analyzed for the years 1996-2018 covering the post-Customs Union process. SITC Rev.3, 3 digit product and/or product groups included in the UN Commercial Statistics Database (UN Comtrade) was used as data set for the analysis; competitiveness values of 134 products and/or product groups in total with low, medium and high technology density according to technology levels have been calculated separately for both countries and technology groups using the competitiveness measurement method the Balassa Index (RCA), which was developed by Béla Balassa in 1965.

The study has shown that in order to obtain added value and product diversity in industry, industrial policy should be encouraged by the main policy areas determined as competition policy, trade policy, innovation policy and education policy in order to show parallelism with the industrial policy tools of the European Union. The monitoring of the Industry 4.0 process by Turkey, which was launched in Germany will create economical, ecological and social impacts and efforts should have been made to make positive progress in terms of economic, social and other important indicators. It was emphasized that the asymmetric disadvantages arising from the Customs Union might have hampered the efforts of Turkish industry to create added value, but this was not the only reason and especially R & D investments are important at this point. It is known that Germany has superiority to Turkey in the manufacturing industry by the indicators such as productivity, capacity utilization rates, value added (except for the years between 1996-1998), production, R & D expenditures and employment. In this respect, the answer of the question why German manufacturing industry exports between 1996 and 2018 is not strong or moderate and only weak compatitive in high technology density can be given with the shift of the production to Eastern countries especially to China due to the economic and geographical cost advantages. Germany also has a disadvantage in terms of competitiveness in exports at low technology density and has weak comparative advantage in exports according to medium technology intensity. Turkey has moderate comparative advantage in exports by low technology intensity and weak competitive comparative advantage in exports according to medium technology intensity. Turkey has comparative disadvantage in exports by high technology intensity.

Key words: European Union, Germany, Turkey, Industrial Policy, Revealed Comparative Advantage Index