Bazı bitkilerde ağır metal konsantrasyonlarının yetişme ortamına bağlı değişimi
Variation of heavy metal concentrations depending on growing environment in some plants
Yazar: ABDUSALAM IMHMED AHMED HMEER
Danışman: DOÇ. DR. HAKAN ŞEVİK
Kastamonu Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture ; Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Günümüzde insan ve çevre sağlığını tehdit eden en önemli problemlerin başında hava kirliliği gelmektedir. Özellikle son yüzyılda sanayi faaliyetleri ve nüfus artışına ek olarak, kırsaldan kentsel alanlara göç, özellikle büyük şehirlerde hava kirliliğinin büyük bir sorun haline gelmesine sebep olmuştur. 
Hava kirliliğinin pek çok bileşeni bulunmakla birlikte, bunlar arasında ağır metaller ayrı bir öneme sahiptir. Bunun sebebi ağır metallerin bazılarının düşük konsantrasyonlarda bile toksik olmaları, canlılar için besin elementi olan birçok ağır metalin bile yüksek konsantrasyonlarda zararlı olmaları, canlı bünyesinde biyobirikme eğiliminde olmaları, doğada kolay kolay bozulmamaları ve bunlara ek olarak sanayi ve trafik kaynaklı olarak havadaki konsantrasyonlarının sürekli artmasıdır. Bundan dolayı özellikle trafiğin yoğun olduğu, sanayi faaliyetlerinin yürütüldüğü ve nüfusun yoğun olduğu alanlar gibi riskli alanlarda havadaki ağır metal konsantrasyonlarının izlenmesi büyük önem taşımaktadır. 
Havadaki ağır metal kirliliğinin izlenmesinde farklı yöntemler kullanılmakla birlikte en yaygın kullanılan yöntem biyomonitorlerdir. Biyomonitorler ağır metalleri bünyesinde biriktiren canlılar olup, özellikle çok yıllık bitkiler oldukça uygun biyomonitorlerdir. Ancak, hem havadaki ağır metal kirliliğinin konsantrasyonundaki değişimin izlenmesi, hem de havadaki ağır metal konsantrasyonunun azaltılabilmesi için en uygun bitkilerin tespiti açısından, bünyesinde ağır metali en fazla tutan bitkilerin belirlenmesi gerekmektedir. 
Bu çalışmada da Samsun kent merkezinde yetiştirilen ve peyzaj çalışmalarında sıklıkla kullanılan; Tilia tomentosa, Aesculus hippocastanum, Ligustrum vulgare ve Catalpa bignoides türlerinin, trafiğin yoğun olduğu, az yoğun olduğu ve hemen hemen hiç olmadığı alanlarda yetişen bireylerinde bazı ağır metal konsatrasyonlarının değişimleri belirlenmeye çalışılmıştır. Çalışma kapsamında bitkilerden yaprak, kabuk ve odun örnekleri toplanmış, kabuk ve yapraklarda ayrıca yıkama işlemi uygulaması da yapılmıştır. 
Çalışma sonucunda, çalışmaya konu türlerde, Ba, Sr, Fe, Na, Ca, K ve Al konsantrasyonlarının tür bazında önemli ölçüde (p<0,05) değiştiği, Zn konsantrasyonunun tür bazında değişiminin ise istatistiki olarak anlamlı düzeyde olmadığı (p>0,05) belirlenmiştir. Duncan testi sonuçlarına göre bütün elementlerde Catalpa bignoides'in ilk homojen gruplarda, Tilia tomentosa'nın ise Ba, Sr, Fe, Na ve Ca bakımından son homojen gruplarda yer aldığı belirlenmiştir. Ayrıca çalışmaya konu ağır metal konsatrasyonları her türde organ, trafik yoğunluğu ve yıkama durumuna bağlı olarak önemli ölçüde değişmektedir.

Abstract:
Today, air pollution is one of the most important problems that threaten human and environmental health. In addition to industrial activities and population growth, especially in the last century, migration from rural to urban areas causes air pollution to become a major problem, especially in large cities.
Although there are many components of air pollution, heavy metals are of particular importance. The reason for this is that some of the heavy metals are pure toxic at low concentrations, many heavy metals that are nutrients for living beings are harmful at high costs in bile, live biodegradation process, they are not easily degraded in nature and are used in addition to them. For this reason, it is of great importance to monitor the heavy metal concentrations in the air, especially in risky conditions such as traffic processing, industrial activities and populated areas.
Although different methods are used to monitor heavy metal pollution in the air, the most widely used method is biomonitor. Biomonitors are living things that accumulate heavy metals, especially perennial plants are very suitable biomonitors. However, in order to determine the most suitable plants for both monitoring the change in the concentration of heavy metal pollution in the air and reducing the concentration of heavy metal in the air, it is necessary to determine the plants that hold the most heavy metal in its body.
In this study, it is grown in Samsun city center and frequently used in landscape studies; Tilia tomentosa, Aesculus hippocastanum, Ligustrum vulgare and Catalpa bignoides species have been tried to determine the changes of some heavy metal concentrations in individuals grown in areas where traffic is heavy, less dense and almost none. Within the scope of the study, leaf, bark and wood samples were collected from the plants, and washing operations were also carried out on the bark and leaves.
As a result of the study, Ba, Sr, Fe, Na, Ca, K and Al concentrations in the species subject to the study changed significantly (p <0.05) on the basis of species, and the change of Zn concentration on the basis of species was not statistically significant (p> 0, 05) has been determined. According to the results of Duncan test, it was determined that Catalpa bignoides was in the first homogeneous groups in all elements and Tilia tomentosa was in the last homogeneous groups in terms of Ba, Sr, Fe, Na and Ca. In addition, heavy metal concentrations subject to the study vary significantly depending on all types of organs, traffic density and washing conditions.