Bilim ve sanat merkezindeki matematik sınıfının akıl yürütme bağlamında incelenmesi
Investigation of mathematics class in the science and art center in the context of reasoning
Yazar: ESRA NUR SÖYLEMEZ
Danışman: PROF. DR. BERNA CANTÜRK GÜNHAN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / İlköğretim Matematik Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Matematik = Mathematics

Özet:
Bu araştırma, Bilim ve Sanat Merkezinde görev yapan bir matematik öğretmeninin
farklı sınıf düzeylerinde sergilediği öğretmen eylemlerini, akıl yürütme bağlamında
incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma yöntemlerinden, tekli durum çalışması deseni ile
yürütülen bu araştırmanın katılımcıları, kadın bir matematik öğretmeni, 5. ve 7. sınıf
öğrencileridir. Araştırmanın verileri, 6 hafta süresince 12 ders saati boyunca gözlem ve video
kayıt yöntemleri kullanılarak toplanmıştır. Katılımcı öğretmenin ders anlatım süreci ders
gözlem formunda yansıtılmış, sergilediği eylemler, Ellis ve diğerlerinin (2019) geliştirdiği
Öğrenci Muhakemesini Destekleyen Öğretmen Eylemleri (Teacher Moves for Supporting
Student Reasoning, TMSSR) çerçevesi bağlamında betimsel analiz tekniğiyle analiz
edilmiştir. Elde edilen bulgular sonucunda, katılımcı öğretmenin gözlemlenen derslerinde
analiz edilen öğretmen eylemleri potansiyeline göre incelendiğinde düşük potansiyelli
eylemlere, yüksek potansiyelli eylemlere kıyasla daha sık yer verdiği, kategorilere göre
incelendiğinde ise en çok öğrenci muhakemesini destekleme kategorisine ait eylemlerin
kullanıldığı, en az ise öğrenci muhakemesini genişletme/ geliştirme kategorisine ait eylemlerin
kullanıldığı tespit edilmiştir. Ayrıca öğrencilerin akıl yürütmelerini desteklemek için düşük
potansiyelli eylemlerden cevap isteme, doğru yanıtı onaylama, bilgi verme, işlemsel bilgi
verme ve açıklama yapma eylemlerine; yüksek potansiyelli eylemlerden ise rehberlik etme,
akıl yürütmeyi teşvik etmek, kavramsal bilgi verme/ açıklama yapma, öğrenci düşüncesini/
yanıtını yeniden temsil etmek, öğrencilerin fikirlerini açığa çıkarma eylemlerine sıklıkla yer
verdiği görülmüştür. Katılımcı öğretmenin gözlemlenen farklı sınıf düzeylerinde TMSSR
çerçevesi bağlamında belirgin bir farklılık tespit edilememiştir. Ayrıca tez çalışmasının
sonucunda, öğrencilerin akıl yürütme becerilerinin desteklenmesinde öğretmen eylemlerinin
yanı sıra tercih edilen etkinliğin türünün, öğrencilerin anlatılacak konuya ön bilgilerinin yeterli
seviyede olmasının, öğrencilerin derse ve konuya karşı ilgili ve meraklı olmasının sergilenen
eylemlerin potansiyelinin türünü etkilediği sonucuna ulaşılmıştır. Bu sonuçlar doğrultusunda,
gelecek çalışmalarda öğrencilerin akıl yürütme becerilerini geliştirmeyi hedefleyen etkinlikler
veya ders planları tasarlanabilir ve bu etkinliklerin etkililiği ve farklı sınıf düzeylerinde nasıl
uygulandığı incelenebilir.

Anahtar Kelimeler: Akıl yürütme, öğrenci muhakemesini destekleyen öğretmen
eylemi, matematik öğretmeni, Bilim ve Sanat Merkezi.

Abstract:
This research aims to examine the teacher moves of a mathematics teacher working at
the Science and Art Center in two different classroom environments, in the context of
reasoning. The participants of this research, which was conducted with the single case study
design which is one of the qualitative research methods, are a female mathematics teacher and
5th and 7th grade students she teach. The data of the research were collected using observation
and video recording methods during 12 lesson hours over 6 weeks. The participating teacher's
lecture process was reflected in the observation form, and the moves she used were analyzed
with the descriptive analysis technique in the context of the Teacher Moves for Supporting
Student Reasoning (TMSSR) framework developed by Ellis et al. (2019). As a result of the
findings, when the teacher moves analyzed in the observed lessons of the participating teacher
were examined according to their potential, it has been observed that she included lowpotential moves more frequently than high-potential moves, and when examined according to
categories, she used moves belonging to the category of facilitating student reasoning the most,
and moves belonging to the category of extending student reasoning the least. In addition, it
has been seen that in order to support students' reasoning, she often included low-potential
moves including eliciting answer, validating a correct answer, providing information,
providing procedural explanation, and high-potential moves including providing guidance,
encouraging reasoning, providing conceptual explanation, re-representing, eliciting ideas. No
significant difference could be detected in the lessons taught by the participating teacher at
different grade levels in the context of the TMSSR framework. Also, as a result of the thesis
study, it was concluded that in addition to teacher moves for supporting students' reasoning
skills, the type of activity preferred, the students' sufficient prior knowledge of the subject to
be taught, and the students' interest and curiosity towards the lesson and the subject affect the
type of potential moves exhibited. In line with these results, activities or lesson plans aimed at
supporting students' reasoning skills can be designed in future studies and the effectiveness of
these activities and how they are implemented at different grade levels can be examined.

Keywords: Reasoning, teacher moves for supporting student reasoning, mathematics
teacher, science and art center.