Günümüz Konya`sında yaşayan bazı sanatlar ağaç işleri, toprak işleri, taş işleri, tespihçilik, kitap sanatları
Some of living handcrafts in today`s Konya handcrafts made of wood, earth, sytone, and paper
Yazar: EMİNE NAS
Danışman: PROF.DR. HAŞİM KARPUZ
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2005
Konu: El Sanatları = Crafts

Özet:
?Günümüz Konya'sında Yaşayan Bazı Sanatlar? konulu bu çalışmada; hammaddesiağaç, toprak, taş ve kağıt olan el sanatları incelenmeye çalışılmıştır. Bunlar; kündekâri işçiliği,rahle yapımı, at arabası yapımı ve boyacılığı, çömlekçilik, çinicilik, taşçılık, tespihçilik, hüsn-i hat, tezhip, ebrÃ» ve cilt sanatıdır. Çalışmada elli sekiz adet usta ve yedi adet kurum ilegörüşme yapılmıştır. Belirlenen el sanatı inceleme planlarına göre her el sanatı; tarihi vekültürel durumu, malzeme, teknik, ustalar, eserlerden örnekler ve yaşanan sorunlar açısındanele alınmaya çalışılmıştır.Giriş bölümünde konunun tanımı, önemi, amaçları, yöntemi ve Konya el sanatlarıhakkında bilgiler verilmiştir.İkinci bölümde konu kapsamında yer alan on bir sanat dalı; tarihçesi, Türk kültürü veTürk el sanatları içindeki yeri, günümüz Konya'sındaki durumu, ustalar, kullanılanhammaddeler ve araçlar, üretim mekanları, yapım aşamaları, süsleme teknikleri, süslemedekullanılan teknik, renk, motif ve kompozisyon özellikleri, ürün/eser çeşitliliği, pazarlama vesağlanan kazanç, sanatın yaşadığı sorunlar, çırak yetiştirme durumu ve ustaların sanatla ilgiligörüşlerinden oluşan başlıklar altında incelenmeye çalışılmıştır.Üçüncü bölümü oluşturan katalog kısmında doksan üç adet eser/ürün incelenmiştir. Bubölümde incelenen her örnek için; bulunduğu yer, yapan ve süsleyen ustalar, yapılış tarihi,yapım ve süsleme malzemeleri, teknikleri, boyutu, rengi, süslemedeki bezeme konuları vekompozisyondan oluşan ayrıntılı bilgiler verilmiştir. Ayrıca her örnek; biçim, teknik, süslemeaçısından içerdiği sanat özellikleri ile kısaca değerlendirilmiş ve literatürde yer alan bazıbenzer örneklerine değilmiştir.Değerlendirme bölümünde, ustalara yapılan anketlerden ortaya çıkan veriler grafiklerledesteklenerek sunulmuştur. Elde edilen bilgiler; malzeme, teknik, süsleme özellikleri veustalar/sanatkârlardan oluşan başlıklar halinde aktarılmıştır.Bu bilgilerden; incelenen sanatların hammaddelerinde ve yapım tekniklerindedeğişiklik olmadığı belirlenmiştir. Ancak teknolojik değişimlerle bazı sanatların yapımaşamalarında sanayi tipi makinelerin kullanıldığı ve bunların birer zanaat haline gelmeyebaşladığı tespit edilmiştir. Bu olumsuz gelişme kündekâri sanatı, rahle yapımı, tespihçilik vetaşçılıkta etkili olmuştur. Üretilen eser ve ürünlerde her sanat dalı için geniş bir çeşitliliğinolduğu saptanmıştır. Süsleme özelliklerinde genellikle taklitçi anlayış ile eski örneklerdekibiçim ve süsleme özelliklerini taşıdıkları görülmüştür. Ancak usta ve sanatkârların; ?sanattataklidin önemli olduğu ve geçmişte yapılmış kaliteli eserleri taklit ederek sanatta başarılıolunduğu? düşüncesi ile yaptıkları röprodüksiyon çalışmaların sanat kabiliyetlerini artırdığıgözlenmiştir.Elde edilen sonuçlarla sanatların gerilemesine yol açan çeşitli sebepler de tespitedilmiştir. Bunlar; kazanca karşı masrafların çok yüksek olması, çırak yetişmesi, ürünlerekarşı olan talep yetersizliği, çalışma ortamlarında koşulların sağlıksız olması ve en önemlisi?el emeği?nin günümüz toplumunda değer kaybetmesidir.Sonuç bölümünde, araştırma ile varılan sonuçlar ve öneriler başlıklar halinde elealınmıştır. Konya'da her şeye rağmen yaşayan bazı sanatların halen uygulama alanı bulduğukündekâri, çömlekçilik ve kitap sanatlarının günümüzde iyi durumda olduğu belirlenmiştir.Sanatların yaşatılması için; tanıtım, koruma, destek, eğitim faaliyetlerinin yapılması, üretimyöntemlerinin geliştirilerek eserlerin kullanım alanlarının çoğaltılması, ustaların ve yeniçırakların eğitilmesi önerilerinde bulunulmuştur. Yapılacak hizmetler, Konya'nın kültürelkimliğini oluşturan bu el sanatları ve eserlerinin uzun yıllar yaşatılmasına yardımcı olacaktır.ii

Abstract:
This study, entitled as ?Some of Living Handcrafts in Today's Konya?, investigatedhandcrafts made of wood, earth, stone, and paper. Among these were kundekâri (a woodworking technique) workmanship, the making of lecterns (for the Holy Koran), the makingand painting of horse carriages, tile art, pottery, stone cutting, prayer beads, calligraphy,marbling, illumination and bindery art. During this study, 58 master craftsmen and 7institutions were interviewed. Each handcraft was evaluated from such aspects as its historicaland cultural situation, the material and techniques used the master craftsmen, as well assample works, and problems facing it.In the introductory section, a definition of the study, and some information about itsimportance, its objective, the methods used, and the handcrafts in Konya were given.In the second section, 11 different handcraft arts were investigated considering theirhistory, their place in Turkish culture and Turkish handcrafts, the material and equipmentused, the places of production, the stages of production, decoration techniques, the colours,motives, composition characteristics, the variety of products/works, marketing and the profitmade, the problems confronting the arts, training apprentices, and recommendations by themaster craftsmen about the art.In the catalogue section that consists of the third chapter, 80 different works/productsof art were examined. In this chapter, detailed information for each work of art has beengiven, stating its location, the craftsman who made and decorated it, the date of creation, thematerial used in making and decorating it, the techniques used, its size, its colour, and thecomposition. Furthermore, the artistic characteristics of each sample was analysed with theparticular consideration of its form, technique, and decoration. Similar samples from otherstudies in the field were also quoted.In the evaluation section, the data that had been obtained from the surveys andinterviews with craftsmen were presented by the help of charts. They were classified underthe subtitles, materials, techniques, decoration, and master craftsmen.It was found that the raw materials and the techniques of the handcrafts investigatedremained quite the same. With some technological interference, however, industrial-typemachines were observed to be used in the production stage of some handcrafts, and to begetting a part of the craftsmanship. In particular, this adversely affected the kundekâri art, themaking of lecterns, the art of stone cutting and prayer beads. It was also detected that a greatvariety of products/works existed for each handcraft. They retained the form and thedecoration characteristics of older ones as a result of a reproductive attitude. ?Reproduction isimportant in art and success in art can be achieved by imitating the good works made in thepast.? believed the craftsmen and this was observed to have contributed to their talents.Some causes of the regression in these arts were determined. The high costsaccompanied by low income, the lack of qualified apprentices, the lack of demand for theseart works, unsanitary conditions of the working environment, and most importantly, the factthat `work of hand? is losing its value in today's society.In the conclusion section, the results obtained from the research and therecommendations were presented in subtitles. It was determined that despite everything, thehandcrafts in Konya can still find a place to survive, and the situation of kundekâri, potteryand book arts were found to be in a good condition in comparison to the others. To maintaintheir existence, it was recommended that they be introduced, preserved, and supported; thatpublic awareness be aroused by education; that the area of use of these arts be increased byimproving their production methods; and that craftsmen and new apprentices be trained.These services will help the handcrafts that make up the cultural identity of Konya to survivefor many years.