İlk kaynaklara göre Sıffîn Savaşı'nda Amr bin el-As'ın rolü
The role of Amr ibn al-'As in the battle of siffin, according to first sources
Yazar: DİLEK YETİM
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA EKİNCİ
Harran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Mezhepleri Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Din = Religion
Dizin: Amr bin el-As = Amr bin el-As ; Hariciler = Kharidjites ; Savaş = War ; Sıffin Savaşı = Sıffin War ; Tahkim = Arbitration ; İslam tarihi = Islamic history

Özet:
İslam Tarihinde Hz. Osman'ın katledilmesiyle başlayan fitne olaylarının ilki,
Cemel Savaşıdır. Bu olayda, başında Hz. Âişe, Talha ve Zübeyr'in bulunduğu taraf,
Hz. Osman'ın katillerinden hesap sorulmasını istedi. Bunun neticesinde on üç bine
yakın sahâbînin öldürülmesiyle sonuçlanan Cemel Savaşı meydana geldi. Cemel
Savaşını, Hz. Osman'ı katledenlerin saklandığı ve korunduğu düşüncesini savunan
Şam valisi Muâviye'nin Hz. Ali'ye biat etmemesi izledi. Bunun neticesinde Sıffîn
Savaşı meydana geldi.
Bu savaş, Hz. Ali'nin ordusu galip gelmek üzere iken, Muâviye'nin safında
yer alan büyük bir savaş ve siyaset dâhisi olan Amr b. el-Âs'ın hamlesiyle şekil
değiştirdi. Amr b. el-Âs'ın mızrakların üzerine Mushaf takmak suretiyle barış
istemesi ve iki taraf arasında uzlaşmanın sağlanması için hakemler atanması
(Tahkîm) teklifi ile savaş sona erdi. Hz. Ali tarafının hakemi olarak Ebû Mûsâ el-
Eş'arî, Muâviye tarafının hakemi olarak Amr b. el-Âs tayin edilmiştir. Hakem
Olayı'nda siyâsî dehasını konuşturan Amr b. el-Âs, bu esnada bir taktik uyguladı. Bu
taktikle Hz. Ali'nin halifelikten azlettirilip, Muâviye'nin halife olmasına sebep oldu.
Hz. Ali ile Muâviye arasında yaşanmış siyâsî bir çekişmenin neticesi olan Sıffîn
Savaşı, İslam Tarihinde ayrılıkçı düşüncelerin ortaya çıkmasında çok önemli bir
dönüm noktası olarak kabul edilmiştir. Bu olay neticesinde, günümüzde hala
ayrılıkçı ve katı düşüncenin sembolü olan Hâricîlik ortaya çıkmıştır.
Gerek Sıffîn Savaşı'nda gerekse Hakem Olayı'nda gelişen olaylarda büyük
rolü bulunan Amr b. el-Âs ile ilgili İslam Tarihçilerinin ve İslam Alimlerinin
yorumları da birbirinden farklı olmuştur. Kimi tarihçiler olanlardan tamamen Amr b.
el-Âs'ı sorumlu tutarak yoğun bir şekilde eleştirirken, kimileri de olanları içtihat
olarak yorumlamışlardır. Bazı alîmler de bu konuda herhangi bir fikir belirtmeyerek
sessiz kalmayı tercih etmiştir. Yorumların farklılığında en büyük etkenlerden biri,
mezhep farklılığı ve taassubu olduğu gerçeğidir ki bu göz ardı edilemez bir durumdur.

Anahtar Kelimeler: Cemel Vak'ası, Sıffîn Savaşı, Hakem Olayı, Tahkîm, Amr b.
el-Âs, Hâricîler

Abstract:
In Islamic History, the first of the strife events that started with the murder of
Uthman is the Battle of Camel. In this case, the party led by A'isha, Talhah, and
Zubayr, asked Osman's murderers to be held to account. As a result of this, the
Battle of Camel occurred, which resulted in the killing of nearly thirteen thousand
companions. The Battle of Camel was followed by the failure of Muawiyah, the
governor of Damascus, to pay allegiance to Ali, who advocated the idea that those
who murdered Osman were hidden and protected. As a result of this, the Battle of
Siffin occurred.
This battle changed shape with the move of Amr ibn al-'As, who was a great
war and political genius on the side of Muawiyah, while Ali's army was about to
prevail. The battle ended with the proposal of Amr ibn al-'As to demand peace by
attaching a Mushaf on spears and to appoint arbitrators (Arbitration) to ensure
reconciliation between the two sides. Abu Musa al-Ashari was appointed as the
arbitrator of Ali's side, and Amr ibn al-'As was appointed as the referee of the
Muawiyah side. Amr ibn al-'As, who spoke his political genius in the arbitrator
incident, applied a tactic in the meantime. With this tactic, Ali was removed from the
caliphate and Muawiyah became caliph.
The Battle of Sıffîn, which was the result of a political conflict between Ali
and Muawiyah, was accepted as a very important turning point in the emergence of
separatist ideas in Islamic history. As a result of this event, Kharijites, which is still
the symbol of separatist and rigid thought, has emerged today.
The interpretations of the Islamic Historians and Islamic Scholars about Amr
ibn al-'As, who played an important role in the events that developed and
transformed both in the Battle of Siffin and the arbitrator incident, were also different
from each other. While some historians strongly criticize Amr ibn al-'As completely
responsible for what happened, some also interpreted what happened as
jurisprudence. Some scholars have also preferred to remain silent, not expressing any
opinion on this issue. One of the biggest factors in the difference of interpretations is
the fact that there are denomination difference and bigotry, which cannot be ignored.

Keywords: Battle of Camel, Battle of Sıffîn, Arbitrator Case, Arbitration, Amr ibn
al-'As, Kharijites