Çevresel türbülans durumlarında değişime adaptasyon: Yüksek teknoloji şirketleri değerlemesi
Adaptation to change in environmental turbulence: High-tech companies evaluation
Yazar: TUĞKAN ARICI
Danışman: PROF. DR. MEHMET ŞAHİN GÖK
Gebze Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
İşletmelerin dış çevresindeki belirsizlik ve karmaşıklık sonucunda ortaya çıkan duruma çevresel türbülans ismi verilmektedir. Pazar türbülansı, teknolojik türbülans ve rekabet yoğunluğu alt başlıklarından oluşan çevresel türbülans; ürün ömürlerinin kısalmasına, mevcut ürünlerin hızla eskimesine ve hızlı teknolojik gelişmelere neden olmaktadır. İşletmeler, dış çevrelerinde meydana gelen değişimleri kontrol altında tutabilme gücüne sahip değildir. Türbülansın beraberinde getirmiş olduğu zorlukları aşmak isteyen işletmeler dış çevresi hakkında sürekli bilgi toplamalı, olası durum ve şartlar için alternatif planlar hazırlamalıdır. Ancak günümüzde, ne yazık ki, işletmeler geleneksel yöntemleri kullanarak sürekli değişen çevresel koşulları yönetemezler. Bu sebeple, çevresel türbülansın ölçülmesi ve işletmelerin bu koşullara göre stratejik planlar oluşturması gerekmektedir. Çevresel türbülans faktörlerini ölçmek için işletmenin dış çevresi detaylı bir şekilde analiz edilmeli ve çevresel etkenler hesaba katılmalıdır.
Bu çalışma iki bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın ilk bölümünde sistematik literatür taraması yapılarak çevresel türbülans ve alt başlıkları hakkında derinlemesine inceleme gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde ise literatür taraması kapsamında elde edilen bulgular ışığında, çevresel türbülans ve alt başlıklarının firmalar üzerinde etkileri ampirik olarak incelenmiştir. 
Araştırma kapsamında OECD Isic Rev.03 sınıflandırmasına göre orta-yüksek ve ileri teknoloji sektöründe faaliyet gösteren firmalar incelenmiştir. Bu firmaların seçilme nedeni, günümüz çevresel türbülans koşullarından en çok bu teknoloji sınıfındaki firmaların etkilenmesidir. Ampirik araştırmalar 828 firmadan toplanan veriler ile gerçekleştirilmiştir. Araştırma kapsamında işletmelerin yenilikçilik ve finansal performansını etkileyen altı farklı değişken; (1) Normal şartlar, (2) Çevresel Türbülans Şartları ve (3) Çevresel Türbülans alt başlıklarının meydana getirdiği etkileşimli etki koşulları altında incelemiştir. 
Çalışma bulgularına göre işletmeler; (1) farklı türbülans durumlarında, (2) farklı türbülans yoğunluklarında ve (3) farklı türbülans yoğunluklarının birbirleriyle olan etkileşimli etkilerine bağlı olarak farklı şekilde etkilenmektedir. Çalışma, farklı çevresel türbülans koşullarında varlıklarını devam ettirmek isteyen işletmelerin her bir çevresel türbülans koşuluna özgü farklı stratejik kararlar alması gerektiğini keşfetmiştir. Elde edilen sonuçlar ışığında firmaların hangi türbülans koşulunda hangi stratejik hamle yapması gerektiğine ilişkin önemli önerilerde bulunulmuştur. 
Çalışma sonuçları özellikle orta-yüksek ve ileri teknoloji sektörlerinde faaliyet gösteren ve çevresel belirsizlikten etkilenen Start-Up, Spin-Off, KOBİ ve/veya sanayi işletmelerinin, çevresel türbülansı sürekli analiz etmesi gerekliliğini vurgulamaktadır. İşletmelerin çevresel türbülans durumlarını analiz edebilme yeteneği, firmaların rekabet avantajı elde ederek verimlilik ve etkinliklerini artırmalarına yardımcı olacaktır. Bu çalışmanın, mikro düzeyde işletmelerin yanı sıra makro düzeyde ülkelerin gelişmişlik ve refah seviyelerine katkıda bulunacağı öngörülmektedir.

Abstract:
Environmental turbulence is the result of uncertainty and complexity in the external environment of businesses. Environmental turbulence, which has sub-headings of market turbulence, technology turbulence and competitive intensity, causes shortened product life cycles, rapid obsolescence of existing products and rapid technological advances. Businesses do not have the power to control the changes occurring in their external environment. Businesses that want to overcome the difficulties brought by turbulence should constantly collect information about their external environment and prepare alternative plans for possible situations and conditions. However, businesses cannot manage ever-changing environmental conditions using traditional methods. Therefore, environmental turbulence needs to be measured and businesses need to create strategic plans according to these conditions. To measure environmental turbulence factors, the external environment of the business should be analyzed in detail and environmental factors should be taken into account.
This study consist of two parts. In the first part of the study, a systematic literature review was conducted in order to conduct an in-depth analysis on environmental turbulence and its subheadings. In the second part of the study, in the light of the findings of the literature review, the effects of environmental turbulence and its subheadings on firms are analyzed empirically.
Within the scope of the research, firms operating in the medium-high and advanced technology sectors according to the OECD Isic Rev.03 classification were analyzed. The reason for choosing these firms is that today's environmental turbulence conditions are more common in this technology classification. Within the scope of the empirical research conducted in the second stage of the study, data were collected from 828 firms. Within the scope of the research, six different variables affecting the innovation and financial performance of enterprises were analyzed under the interactive conditions created by (1) Normal conditions, (2) Environmental Turbulence Conditions and (3) Environmental Turbulence subheadings.
According to the results obtained, it has been determined that businesses are affected differently as a result of the interactive effects of (1) different turbulence conditions, (2) different turbulence intensities and (3) different turbulence intensities. According to the study, businesses that want to survive in environmental turbulence conditions should make different strategic decisions specific to each environmental turbulence condition. In the light of the results obtained, the study reports which path should be followed in which environmental turbulence conditions.
The results of the study emphasize the importance of analyzing environmental turbulence, especially for Start-Up, Spin-Off, SME and/or industrial enterprises operating in medium-high and high-tech sectors and affected by environmental uncertainty. The ability of businesses to analyze their environmental impacts can enable them to gain competitive advantage and increase their efficiency and effectiveness as well as maintain a sustainable existence. This study is expected to contribute to businesses at the micro level and to the development and welfare levels of countries at the macro level.