Kümeleme analizine göre sağlık göstergeleri açısından Avrupa Birliği ülkeleri içinde Türkiye'nin konumu
Position of Turkey according to cluster analysis by the health indicators in the European community
Yazar: CEYDA ERDEM
Danışman: PROF. DR. ŞAHAMET BÜLBÜL
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ekonometri Ana Bilim Dalı / İstatistik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management ; İstatistik = Statistics ; İşletme = Business Administration
Dizin: Avrupa Birliği = European Union ; Doğum = Delivery ; Doğum sayısı = Parity ; Kümeleme analizi = Cluster analysis ; Sağlık = Health ; Sağlık göstergeleri = Health indicators ; Sağlık politikası = Health policy ; Sağlık yönetimi = Health management ; Türkiye = Turkey ; Ölüm = Death

Özet:
Bu çalışmada Türkiye'nin, Avrupa Birliği'ne üye 28 ülke ve 4 aday ülke  içindeki sağlık durumu, Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından belirlenen 6 sağlık göstergesi (kaba doğum hızı, kaba ölüm hızı, bebek ölüm hızı, beş yaş altı orantılı ölüm hızı, toplam doğurganlık hızı, doğumda beklenen yaşam süresi) dört dönem "1986, 1995, 2004, 2013" karşılaştırılarak açıklanmış ve bu konu için Hiyerarşik Kümeleme Yöntemi olan Ward Yöntemi, Kareli Öklid Uzaklığı esas alınarak uygulanmıştır.
Dört dönemin sonuçları karşılaştırılarak, Türkiye'nin hangi ülkeler ile benzerlik gösterdiği ve konumu belirlenmeye çalışılmıştır. Kümeleme Analizi sonucunda elde edilen bulgular her dönem için beş küme oluşturmuştur. Gelişmiş ülkeler olarak kabul edilen Avusturya, Almanya, İtalya, İspanya, Yunanistan, Portekiz ve Slovenya'nın birlikte kümelendiğini göstermektedir. Doğu ve Kuzey Avrupa ülkeleri olan Bulgaristan, Macaristan, Litvanya, Letonya da aynı kümede yer almaktadır.1986 dönemi hariç, diğer dönemler için Kuzey ve Batı Avrupa ülkeleri Danimarka, İngiltere, Finlandiya, Fransa, Hollanda, İrlanda, Lüksemburg, İsveç birlikte kümelenmiştir. AB'ye aday ülke olarak gösterilen Bosna Hersek, Karadağ, Arnavutluk ve Makedonya ise her dönem için farklı kümelerde  yer alarak, benzerlik göstermemişlerdir. Türkiye ise, 1986 ve 2004 dönemlerinde hiçbir kümeye dahil olmadan, tek gözlem olarak kalırken; 1995 ve 2013 dönemlerinde AB'ye aday bir ülke olan Arnavutluk ile birleşip bir küme oluşturmuştur. Türkiye'nin bu durumda, sağlık göstergesi bakımından, AB'ye üye ülkelere yeterince erişemediği görülmüştür.


Anahtar Kelimeler: Avrupa Birliği, Türkiye, Sağlık Göstergeleri, Kümeleme Analizi.

Abstract:
In this article the medical position of Turkey among the 28 members and 4 canditate countries of the European Union has been evidenced by comapring and contrasting the results of four years of research: "1986, 1995, 2004, 2013". The research has been carried on by utilizing the 6 health indicators (crude birth rate, crude mortality rate, baby mortality rate, under five years of age mortality rate, total fertility rate, life expectancy at birth) determined by the World Health Organization. This subject has been based on the hierarchical clustering method known as: ward method, the square euclidean distance.
 To which member countries and canditate countries of the EU Turkey share similarities which have been shown by comparing the results of the aforementioned years. Additionally; Turkey's position among them has also been outlined. The findings acquired as a result of the clustering analysis have generated 5 clustering per year. The findings indicated that the countries of: Austria, Germany, Italy, Spain, Greece, Portugal, which are acknowledged as developed countries have heaped together and took place in the same clustering. It also shows that the Eastren and Northren European countries of Bulgaria, Hungary, Lithuania and Latvia have also taken place in the same clustering. Furthermore, the findings showed that the Westren and Northren European countries of: Denmark, England, Finland, France, The Netherlands, Ireland, Luxembourg and Switzerland have also heaped together in the same clustering in the aforementioned years, save for 1986. Whereas the EU candidate countries of: Bosnia and Herzegovina, Montenegro, Albania, and Macedonia have not shown smilarities by taking place in different clusterings in the four years. As for Turkey, it has not taken place in any clustering in the years: 1986 and 2004 whearas on the other hand; has formed a clustering by joining with the EU canditate country: Albania, in the years 1995 and 2013. It clearly shows that Turkey in this situation, is not sufficiently in par with the EU members of countries in terms of health indicator.


Keywords: The European Community, Turkey, The Health Indicators, The Cluster Analysis.