Isparta koşullarında makarnalık buğday (Triticum durum Desf.) çeşitlerinin adaptasyonu ve farklı azot dozu uygulamalarının verim ve verim unsurlarına etkisi
Adaptation of durum wheat cultivars (Triticum durum Desf.)  and effect of different nitrogen doses on yield and yield components in isparta conditions
Yazar: ÜNER ULUPINAR
Danışman: PROF. DR. İLKNUR AKGÜN
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışmada Isparta ekolojik koşullarında farklı azot dozlarının (0, 5, 10 ve 15 kg N/da) makarnalık buğday çeşitlerinde (Levante, Zenit, Yelken 2000, Dumlupınar, Eminbey, Altın, Ç-1252, ve Kızıltan-91) bazı verim ve verim unsurlarına etkisinin belirlenmesi amaçlanmıştır.
Araştırma, tesadüf blokları deneme deseninde, faktöriyel düzenine uygun olarak üç tekerrürlü yürütülmüş ve m2'ye 500 tohum düşecek şekilde ekim yapılmıştır. Fosforun tamamı (6 kg/da P2O5) ve azotun yarısı ekimle birlikte, azotun diğer yarısı kardeşlenme döneminde verilmiştir. 
Araştırmada azot dozlarının incelenen tüm özelliklere (bitki boyu, başaktaki tane sayısı, 1000 tane ağırlığı, biyolojik verim, tane verimi, hasat indeksi, hektolitre ağırlığı, protein oranı ve tanede sertliği) önemli etkisinin olduğu belirlenmiştir. Ancak azotlu gübrelemenin etkisi çeşitlere göre (bitki boyu ve metrekaredeki başak sayısı hariç)  önemli farklılık göstermiştir. Çalışmada azotlu gübreleme dönmeli tane oranını artırmış olsa da bu artış istatistiksel olarak önemli bulunmamıştır. 
Araştırma sonuçlarına göre; Isparta koşullarında makarnalık buğday çeşitlerinden Altın, Çeşit-1252, Kızıltan-91, Dumlupınar ve Yelken 2000 çeşitlerinin yetiştiriciliği tavsiye edilebilir. Çeşitlere göre atılacak azotlu gübre miktarı değişmekle birlikte genel olarak 10 kg/da azot dozunun yeterli olabileceği söylenebilir.

Anahtar Kelimeler: Makarnalık buğday, azot, adaptasyon, verim, kalite

Abstract:
In this study, it is aimed to determine the effect of different doses of nitrogen (0, 5, 10 ve 15 kg N/da) on yield and yield components at durum wheat cultivars  (Levante, Zenit, Yelken 2000, Dumlupınar, Eminbey, Altın, Ç-1252 ve Kızıltan-91).
Experiment was set up as Factorial Arrangement with Completely Randomized Block Design with three replication and it was sowed with 500 seed per m2. All of the Phosphorus (6 kg/da P2O5)  and  the half of nitrogen was given at sowing time and the other half of nitrogen was given at tillering.
In this research, the nitrogen doses had significant effects on investigated characteristics (plant height, number of grain per spike, 1000-kernel weight, biomass, grain yield, harvest index, test weight, protein ratio and kernel hardness). However, the effect of nitrogen on varieties (except of plant height and number of plant per m2) was significantly different. Even nitrogen fertilization increased vitreousness ratio, this increasing was not found statistically significant. 
At the result of research; Altın, Ç-1252, Kızıltan-91, Dumlupınar and Yelken 2000 durum wheat varieties were adviseble in Isparta conditions. Although the amount of nitrogen varied for varieties, 10 kg/da nitrogen was generally adequate. 

Key words: Durum wheat, nitrogen, adaptation, yield, quality