Kop dağı meralarının rakım ve yöneye göre bitki örtülerinin durumu ve otun kimyasal kompozisyonunun mevsimsel değişimi
The status of the plant covers of the Kop mountain's rangelands according to altitude and aspects and seasonal variation of the forage's chemical composition
Yazar: İBRAHİM HAKAN KARABULUT
Danışman: PROF. DR. BİNALİ ÇOMAKLI
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Botanik kompozisyon = Botanical composition ; Kop Dağı = Kop Mountain ; Mera = Pasture ; Mevsimsel değişim = Seasonal variation ; Rakım = Altitude

Özet:
Amaç: Bu çalışma 2019 ve 2020 yıllarında Erzurum, Bayburt ve Erzincan illeri arasında yer alan Kop Dağında dört farklı yöney ve iki farklı yükseltide bulunan meraların botanik kompozisyon ile mera durumlarının karşılaştırılması ve otun kimyasal içeriğinin mevsimsel değişimini tespit etmek amacıyla gerçekleştirilmiştir.  
Yöntem: Seçilen mera kesimlerinde vejetasyon etüdü transekt yöntemi ile bitkilerin dip kaplama alanları esas alınarak belirlenmiştir. Mevcut yem miktarı her mera kesiminde 0,25'er m2'lik 3 adet çerçeve uygulaması ile tespit edilmiş, ot örnekleri kurutularak dekara ot verimleri bulunmuştur. Ham protein oranı Kjeldahl metodu ile azot oranlarının tespitinden faydalanılarak, ADF ve NDF oranları ise ANKOM Fiber teknolojisiyle tespit edilmiştir. Çalışma ile elde edilen veriler 3 tekerrürlü tesadüf bloklarında 3 ve 4 faktörlü deneme desenlerine göre analiz edilmiş, varyans analiz sonuçlarına göre önemli bulunan faktör ortalamaları Duncan testi ile karşılaştırılmıştır.
Bulgular: Botanik kompozisyon %34,02 ile buğdaygillerden, %24,46 ile baklagillerden ve  %41,52 oranında diğer familyalardan oluşmuştur. Birleşik analize göre en fazla bitki ile kaplı yöney kuzey olmuş ve yükseklik arttıkça bitki ile kaplı alan oranı da artmıştır. En fazla buğdaygil ve en düşük mera kalite derecesi doğu yöneyde görülmüştür. Kuzey en fazla baklagilin bulunduğu ve mera kalite derecesinin en yüksek olduğu yöney olmuştur. Yöneyler arasında en yüksek kuru ot verimi, mera otlatma kapasitesi ve diğer familya türleri güneyde tespit edilmiştir. Araştırma sahasının mera durumu ve sağlık sınıfı orta-riskli olarak belirlenmiştir.
Sonuç: Araştırma sonuçlarına göre araştırma konusu mera alanlarında ıslah ve amenajman çalışmalarının uygulanması gerektiği kanaatine varılmıştır.

Abstract:
Purpose: This study was carried out to determine the seasonal variation of the chemical content of the forage and in order to compare the botanical composition and conditions of the rangelands located in four different aspects and two different altitudes in Kop Mountain, located among Erzurum, Bayburt and Erzincan provinces in 2019 and 2020 years.
Method: Botanical composition was determined by transect method based on the basal covering areas of the plants in selected rangelands. The forage amount was determined by the application of three quadrats of 0,25 m2 in each rangeland side, and forage yields per decare were found by drying the forage samples. The crude protein ratio was determined by the Kjeldahl method, using the determination of the nitrogen ratios and ADF and NDF ratios were determined by ANKOM Fiber technology. The study's data were examined using a three and four factors experimental designs with randomized block with three replications. As a consequence of the variance analysis, the Duncan test was used to compare mean factor values that were determined significant.
Findings: It was observed that the botanical composition consisted as 34.02% grasses, 24.46% legumes, and 41.52% other families. As per the mean of the years' data, the highest ratio of canopy coverage was determined in the north aspect, and the canopy coverage ratio decreased as altitude increased. The highest grasses and the lowest rangeland quality degree were observed in the east aspect. The highest ratio of legumes and rangeland quality degree was determined in the north aspect. Among the aspects, the highest dry grass yield, rangeland grazing capacity and plants from various families were found in the south. The rangeland sites are fair to risky in terms of rangeland condition and health classification.
Results: According to the results of the research, it was concluded that improvement and management studies should be conducted in the rangelands that are the subject of the research.