Kalp yetmezliği olan hastaların hastane kaynaklı uykusuzluğa ilişkin görüşlerinin incelenmesi: karma yöntem araştırması
Investigation of the opinions of patients with heart failure on hospital-induced insomnia: A mixed method research
Yazar: MEHMET EMİN ATAY
Danışman: DOÇ. DR. BAHAR ÇİFTÇİ
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Esasları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Amaç: Bu araştırma, kalp yetmezliği olan hastaların hastane kaynaklı uykusuzlukla ilgili deneyimlerini ve bu durumu etkileyen faktörleri belirlemek amacıyla gerçekleştirildi.
Materyal ve Metot: Araştırma, karma araştırma yöntemi kullanılarak yürütüldü. Araştırmanın evrenini, Temmuz 2024 -Aralık 2024 tarihleri arasında Ağrı Eğitim ve Araştırma Hastanesi Kardiyoloji Kliniği'nde yatarak tedavi alan kalp yetmezliği tanılı hastalar; örneklemini ise araştırma kriterlerine uyan ve gönüllü katılım sağlayan 156 hasta oluşturdu. Nicel veriler, "Hastane Kaynaklı Uykusuzluk Ölçeği" ve "Tanıtıcı Bilgi Formu" ile 156 katılımcıdan toplandı. Nitel veriler ise yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla, veri doygunluğuna ulaşılan 21 katılımcıdan elde edildi. Nicel veriler SPSS 23 programında analiz edilirken, nitel veriler MAXQDA 2020 programı ile içerik analiz yöntemi kullanılarak değerlendirildi.
Bulgular: Araştırmada, kalp yetmezliği olan hastaların "Hastane Kaynaklı Uykusuzluk Ölçeği"nden aldıkları toplam puan ortalamasının 3.79±0.50 olduğu saptandı. Ölçeğin alt boyutlarından fiziksel çevre faktörleri için 3.98±0.56, psikolojik faktörler için 3.78±0.67, güvenlik faktörleri için 3.53±0.81, sosyo-ekonomik faktörler için 3.32±0.72 ve beslenme faktörleri için 3.47±0.69 ortalama puanlar elde edildi. Nitel bulgularda, uykusuzluk nedenlerinin gürültü, ışık, odadaki diğer hastalar ve hastalık kaygısı gibi fiziksel ve psikolojik faktörlerden kaynaklandığı belirlendi. Araştırmada 39 kodun 2 ana tema ve 6 alt tema altında toplandığını ortaya koydu. Nitel bulgularda, uykusuzluk nedenlerinin gürültü, ışık, odadaki diğer hastalar ve hastalık kaygısı gibi fiziksel ve psikolojik faktörlerden kaynaklandığı belirlendi. Uykusuzluğun, hastalarda yorgunluk, halsizlik, iyileşmede gecikme, sinirlilik ve huzursuzluk gibi etkiler yarattığı görüldü. Hastaların, uyku sorunlarını gidermek için baş yükseltme, odayı havalandırma ve dua etme gibi bireysel yöntemler denediği saptandı.
Sonuç: Araştırmada, kalp yetmezliği olan hastaların hastane kaynaklı uykusuzluk yaşadığı ve bu durumun fiziksel çevre, psikolojik, sosyo-ekonomik ve beslenme gibi çok boyutlu faktörlerden etkilendiği belirlendi. Nitel ve nicel bulguların birbirini desteklediği bu araştırma, hastane ortamında uyku hijyenini artırmaya yönelik bireyselleştirilmiş hemşirelik girişimlerinin geliştirilmesini önermektedir.
Anahtar Kelimeler: Hastane kaynaklı uykusuzluk, hemşirelik müdahaleleri, kalp yetmezliği, karma yöntem, uyku hijyeni

Abstract:
Aim: This study was conducted to determine the experiences of patients with heart failure regarding hospital-acquired insomnia and the factors affecting this condition.
Material and Method: The study was conducted using a mixed-methods research design. The study population included patients diagnosed with heart failure who were hospitalized in the Cardiology Clinic of Ağrı Training and Research Hospital between July 2024 and December 2024. The sample comprised 156 patients who met the inclusion criteria and voluntarily participated. Quantitative data were collected from all 156 participants using the "Hospital-Induced Insomnia Scale" and a "Demographic Information Form." Qualitative data were obtained through semi-structured interviews with 21 participants until data saturation was achieved. Quantitative data were analyzed using SPSS 23, while qualitative data were evaluated via content analysis using the MAXQDA 2020 program.
Results: The average total score of patients with heart failure on the "Hospital-Induced Insomnia Scale" was 3.79±0.50. Mean scores for the subdimensions of the scale were as follows: physical environmental factors (3.98±0.56), psychological factors (3.78±0.67), safety factors (3.53±0.81), socio-economic factors (3.32±0.72), and nutritional factors (3.47±0.69). Qualitative findings revealed that the causes of insomnia were associated with physical and psychological factors such as noise, light, other patients in the room, and illness-related anxiety. The qualitative data identified 39 codes, which were categorized into two main themes and six sub-themes. Insomnia was reported to cause fatigue, weakness, delayed recovery, irritability, and restlessness in patients. Additionally, patients attempted various individual strategies to alleviate sleep issues, such as elevating the head of the bed, ventilating the room, and praying.
Conclusion: The study demonstrated that patients with heart failure experience hospital-induced insomnia influenced by multifaceted factors, including physical environment, psychological, socio-economic, and nutritional aspects. The integration of quantitative and qualitative findings highlights the need for individualized nursing interventions aimed at improving sleep hygiene in hospital settings.
Key Words: Heart failure, hospital-acquired insomnia, mixed method, nursing interventions, sleep hygiene