I.Kserkses ve dönemi
I.Xerxes and his period
Yazar: RAMAZAN ATA
Danışman: DOÇ. DR. MUZAFFER DURAN
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Antik Pers (Akhaimenid) İmparatorluğu'nun meşhur hükümdarlarından olan I. Kserkses, gerçekleştirdiği Yunan seferleriyle tarihi süreçte ve günümüzde birçok edebi ve sanatsal çalışmanın konusu olmuştur. Özellikle Antik Yunan yazarların, eserlerinde yansıttığı Kserkses imajı dikkat çekicidir. Kserkses'in kişiliği ve hükümdarlığı, Pers İmparatorluğu'nda tahta geçtiği (MÖ 486-465) dönemdeki zorluklar ve fırsatlarla şekillenmiştir. Pers tahtına geçtikten sonra Mısır ve Babil isyanlarını bastırmıştır. Ayrıca, I. Kserkses'in yönetimi altında gerçekleşen büyük inşaat projeleri, Pers İmparatorluğu'nun kültürel mirası üzerindeki etkileri ve dönemin sanatsal gelişmeleri dikkat çekicidir. Özellikle Persepolis kentindeki mimari ve sanat alanında ortaya çıkan eserler Kserkses'in hükümdarlığının bir yansıması olmuştur. Kserkses, MÖ 465 yılına kadar hüküm sürmüş ve bir saray suikastı sonrasında öldürülmüştür.
Bu çalışma, I. Kserkses'in yaşamı, hükümdarlığı, iç ve dış politikaları ile Pers İmparatorluğu'nun bu önemli dönemine bir bakış sunmaktadır. Ayrıca, Yunan yazarlarının eserlerindeki Kserkses imgesini incelemeyi ve Pers-Yunan ilişkilerini değerlendirmeyi hedeflemektedir. Çalışmanın tarihi sınırları Kserkses'in Pers İmparatorluğu'nu yönettiği MÖ 486'dan MÖ 465'e kadar olan süreyi kapsamaktadır. Bununla birlikte Kserkses'in babası I. Dareios dönemi hakkında da ihtiyaç duyulan yerlerde bilgiler verilmiştir. Çalışma, Antik Yunan yazarların eserleri, Pers krali kitabeleri, arkeolojik kalıntılar, bazı Babil Kronikleri ile bu konuda görüş sunan modern yazarların eserleri dikkate alınarak hazırlanmıştır.
Çalışmada Kserkses'in kimliği hususunda Kserkses'in babası I. Dareios'un bir Akhaimenid, annesi ise Büyük Kyros'un kızı olması hasebiyle bir Anşanid (Elamit) olarak tanımlanmıştır. Buradan hareketle Pers İmparatorluğunda Elam ve Akhaimenid geleneği Kserkses'in kimliğinde toplanmıştır. Bir diğer husus ise Kserkses'in batı kaynaklarındaki imajıdır. Bu noktada ise antik batı literatürünün yansıttığı başarısız kral, "kötü" ve hoşgörüsüz lider imajı çizilse de esasen bu imajın doğru olmadığı düşünülmektedir. Yansıtılan bu imajın nedenlerinden biri şüphesiz dönemin siyasi olaylarında aranmalıdır. Nitekim Pers Yunan savaşları sonucu, batı literatüründe Kserkses tam bir başarısızlık örneği olarak yansıtılmıştır. Ancak bu savaş tam anlamıyla bir başarısızlık örneği olmadığı gibi bir başarıda değildir. En nihayetinde Kserkses'in asıl amacının Yunanistan'ın ele geçirilmesi mi yoksa Herodotos'un eserinde bahsettiği gibi bir cezalandırma seferi mi olduğu açık değildir. Bununla birlikte Yunan seferi sonrası Kserkses'in yazıtlarında da herhangi bir toprak kaybına rastlanılmaz. Ayrıca onun Mısır ve Babil'de yaptığı başarılı politikalar da görmezden gelinemez. Bunun dışında Kserkses'in imparatorluğun başkentinde, istikrarlı bir şekilde mimari yapıların inşasına yoğunlaştığı da görülmektedir.

Abstract:
Xerxes I, one of the famous rulers of the ancient Persian (Achaemenid) Empire, has been the subject of many literary and artistic works in historical process and today, notably for his campaigns against Greece. Particularly striking is the image of Xerxes portrayed by Ancient Greek authors in their works. Xerxes' personality and reign were shaped by the challenges and opportunities of the period during which he ascended to the throne of the Persian Empire (486-465 BC). After becoming king, he quelled revolts in Egypt and Babylon. Moreover, the large construction projects undertaken during Xerxes' rule, the impacts on the cultural heritage of the Persian Empire, and the artistic developments of the time are noteworthy. Especially, the architectural and artistic works in the city of Persepolis reflect his reign. Xerxes ruled until 465 BC and was assassinated in a palace coup.
This study offers a view of the life, reign, domestic and foreign policies of Xerxes I, and this significant period of the Persian Empire. It also aims to examine the image of Xerxes in the works of Greek authors and assess Persian-Greek relations. The historical scope of the study encompasses the period from 486 to 465 BC, during which Xerxes ruled the Persian Empire, while also providing necessary information on the era of his father, Darius I. The study is prepared considering Ancient Greek literature, Persian royal inscriptions, archaeological remains, some Babylonian Chronicles, and works of modern authors who have opined on the subject.
In the study, Xerxes' identity is defined as Achaemenid through his father, Darius I, and Anshanite (Elamite) through his mother, the daughter of Cyrus the Great. Hence, the Elamite and Achaemenid traditions in the Persian Empire are unified in Xerxes' identity. Another focus is on Xerxes' image in Western sources, where he is often depicted as a failed king, a "bad" and intolerant leader. However, this image is believed to be inaccurate, influenced by the political events of the era. Indeed, following the Persian-Greek wars, Western literature often portrayed Xerxes as a paragon of failure. Yet, these wars were not entirely a failure nor a success. Ultimately, whether Xerxes' main objective was the conquest of Greece or a punitive expedition, as mentioned by Herodotus, remains unclear. Furthermore, no territorial losses are found in Xerxes' inscriptions after the Greek campaign. His successful policies in Egypt and Babylon cannot be ignored, and his consistent focus on architectural construction in the empire's capital is also evident.