Umbelliferae familyasından bazı önemli kültür türlerinin Isparta ekolojik koşullarında tarımsal ve teknolojik özelliklerinin belirlenmesi
Agricultural and technological properties of some important culture species within the family Umbelliferae in Isparta ecological conditions
Yazar: SEVİL KESKİN
Danışman: PROF. DR. HASAN BAYDAR
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Anason (Pimpinella anisum L.), dereotu (Anethum graveolens L.), kimyon (Cuminum cyminum L.), kişniş (Coriandrum sativum L.), rezene (Foeniculum vulgare Mill.) dünyada ve ülkemizde kültürü yapılan çok değerli tıbbi ve aromatik bitkileridir.  Bu araştırmada anason, kimyon, kişniş, rezene ve dereotu çeşitlerinin ve populasyonlarının Isparta ekolojik koşullarında bazı tarımsal ve teknolojik özelliklerinin belirlenmesi ve petroselinik asit kaynağı olarak değerlendirme olanaklarının araştırılması amaçlanmıştır. 
Araştırmada materyal olarak "Türkmen09" ve "Egebir09" kimyon çeşitleri, "Gamze", "Erbaa" ve "Arslan" kişniş çeşitleri ile birlikte "Ankara" kimyon populasyonu, "Çardak", "Burdur" ve "Yeşilova" anason populasyonları, "Denizli", "Muğla" ve "Burdur" rezene populasyonları, "Burdur", "Balıkesir" ve "Akşehir" dereotu populasyonları kullanılmıştır. Tarla denemesi, tesadüf blokları deneme desenine göre 3 tekerrürlü olarak kurulmuştur.
En yüksek tohum/meyve verimi kimyonda "Egebir09" çeşidinden (97.00 kg/da), anasonda "Yeşilova" populasyonundan (47.01 kg/da), rezenede "Denizli" populasyonundan (63.66 kg/da), kişnişte "Erbaa" çeşidinden (82.85 kg/da) ve dereotunda "Balıkesir" populasyonundan (69.45 kg/da) elde edilmiştir. 
En yüksek sabit yağ oranı kimyonda "Egebir09" çeşidinde (%29.03), anasonda "Yeşilova" populasyonunda (%24.38), rezenede "Denizli" populasyonu (%23.67), kişnişte "Arslan" çeşidi (%24.63) ve dereotunda "Burdur" populasyonunda (%21.24) belirlenmiştir. 
En yüksek uçucu yağ oranı kimyonda "Türkmen09" çeşidi (%2.13), anasonda "Burdur" populasyonu (%3.60), rezenede "Burdur" populasyonunda (%3.13), kişnişte "Gamze" çeşidinde (%0.47) ve dereotunda "Burdur" populasyonunda (%3.73) tespit edilmiştir. 
En önemli ana uçucu yağ bileşeni kimyonda a-thojenol  (%30-43), anasonda anethol (%95-97), rezenede anethol (%79-89), kişnişte linalool (%81-85) ve dereotunda karvon (%37-68) olarak bulunmuştur.  
En yüksek petroselinik asit oranı ise kimyonda "Türkmen09" çeşidinde (%60.18), anasonda "Çardak" populasyonunda (%63.37), rezenede "Burdur" populasyonunda (%83.49), kişnişte "Erbaa" çeşidinde (%79.89) ve dereotunda "Burdur" populasyonunda (%87.28) kaydedilmiştir. 

Anahtar Kelimeler: kimyon, anason, rezene, kişniş, dereotu, verim, sabit yağ, uçucu yağ, petroselinik asit.

Abstract:
Anise (Pimpinella anisum L.), dill weed (Anethum graveolens L.), cumin (Cuminum cyminum L.), coriander (Coriandrum sativum L.) and fennel (Foeniculum vulgare Mill.) are the most valuable medicinal and aromatic plants cultured in the world and also in Turkey. In this research, it was aimed to determine the agronomic and technological properties together with opportinities of a source of petroselinic acid in the varieties and populations of aniseed, cumin, coriander, fennel and dill in Isparta ecological conditions.  
The plant meterials in the research were varieties of Cumin (Türkmen09 and Egebir09) and coriender (Gamze, Erbaa and Arslan), local populations of cumin (Ankara), aniseed (Çardak, Burdur and Yeşilova), fennel (Burdur, Muğla and Denizli) and dill (Burdur, Balıkesir and Akşehir). The field experiment was randomized block design with 3 replicates.
The highest seed/fruit yield was obtained from "Egebir09" cumin variety (97 kg/da), "Yeşilova" aniseed population (47 kg/da), "Denizli" fennel population (64 kg/da), "Erbaa" coriander variety (83 kg/da) and "Balıkesir" dill population (70 kg/da).  
The highest fixed oil content was obtained from "Egebir09 cumin variety (29%), "Yeşilova" aniseed population (24%), "Denizli" fennel population (24%), "Arslan" coriander variety (26%) and "Balıkesir" dill population (21%). 
The highest essential oil content were obtained from "Türkmen09" cumin variety (2.13%), "Burdur" anise population (3.60%), "Burdur" fennel population (3.13%), "Gamze" coriander variety (0.47%) and "Burdur" dill population (3.73%). 
The main essential oil component was a-thojenol (30-43%) in cumin, anethole (95-97%) in anise, anethole (79-89%) in fennel, linalool (81-85%) in coriander and carvone (37-68%) in dill. 
Finally, the highest petroselinic acid ratio was determined in "Türkmen09" (60.18%) in cumin, "Çardak" population (63.37%) in anise, "Burdur" population (83.49%) in fennel, "Erbaa" variety (79.89%) in coriander and "Burdur" population (87.28%) in dill.

Keywords: cumin, anise, fennel, coriender, dill, yield, fixed oil, essential oil, petroselinic acid.