Şirketlerin insan hakları ihlallerine karşı uluslararası hukukun rolü ve etkililiği
The Role and effectiveness of international law against human rights violations by corporations
Yazar: BÜŞRA BEYDÜZ
Danışman: DOÇ. DR. BÜLENT ALGAN
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hukuk = Law

Özet:
ÖZET
Küreselleşme ile şirketlerin ekonomik ve politik etkilerinin artması, bu aktörlerin devletler kadar güçlü hale gelmesine yol açmıştır. Bu durum, insan hakları ihlallerinde sadece devletlerin değil, aynı zamanda şirketlerin de sorumlu tutulması gerektiği yönünde yeni tartışmalara zemin hazırlamıştır. Geleneksel insan hakları yaklaşımına göre, yalnızca devletler yükümlülük sahibiyken günümüz koşullarında bu görüşün, şirketlerin insan hakları ihlallerine karşı yeterli bir koruma sağlamadığı açıktır. Devletlerin, özellikle ulusal düzeyde, bu ihlalleri önleme çabaları; şirketlerin sınırötesi faaliyetleri, küresel tedarik zincirlerinin karmaşıklığı gibi faktörler nedeniyle yetersiz kalmaktadır. Bu bağlamda, ulusal girişimlerin eksikliği, sorunun uluslararası hukuk boyutuyla ele alınmasını zorunlu kılmaktadır. Çalışmada, şirketlerin insan hakları ihlallerine karşı uluslararası hukukun sunduğu düzenlemeler ve mekanizmalar incelenmiştir. Uluslararası hukukta genellikle yumuşak hukuk düzenlemeleri bulunmakta olup bağlayıcı nitelikte bir andlaşma oluşturma çabaları henüz nihayete ermemiştir. Çalışmanın bir diğer odak noktası ise, şirketlerin insan hakları ihlallerine karşı uluslararası hukukun etkililiğidir. Şirketlerin yoğun lobi faaliyetleri, devletlerin iş birliğinden kaçınması ve uluslararası hukukun doğasından kaynaklanan çeşitli yapısal zorluklar uluslararası hukukta etkili bir koruma mekanizmasının oluşturulmasını zorlaştırmaktadır. Nihayet, çalışmada şirketlerin insan hakları ihlallerine karşı uluslararası hukukta daha etkili bir koruma sağlanması için öneriler sunulmuştur. Bu öneriler kapsamında devletlerin iş dünyası ve insan hakları alanına ilişkin uluslararası hukuk girişimlerine destek vermesi ve ulusal boyutta bunları uygulaması gerektiği vurgulanmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Şirketler, İnsan Hakları, İnsan Hakları Hukuku, Uluslararası Hukuk, İnsan Hakları Durum Tespiti

Abstract:
ABSTRACT
The increase in the economic and political influence of corporations with globalization has led these actors to become as powerful as states. This has paved the way for new debates that not only states but also corporations should be held accountable for human rights violations. While according to the traditional human rights approach, only states are liable, it is clear that this view does not provide adequate protection against human rights violations by corporations. The efforts of states, especially at the national level, to prevent these violations are insufficient due to factors such as the transnational activities of companies and the complexity of global supply chains. In this context, the lack of national initiatives makes it necessary to address the problem within the framework of international law. This study examines the regulations and mechanisms provided by international law against human rights violations by corporations. International law generally consists of flexible legal arrangements and efforts to establish a binding treaty remain unfinished. Another focus of the study is the effectiveness of international law against corporate human rights violations. Intense lobbying by corporations, non-cooperation by states, and various structural difficulties inherent in international law make it difficult to establish an effective protection mechanism in international law. Finally, the study provides recommendations for more effective protection under international law against human rights violations by corporations. These recommendations emphasize that states should support international legal initiatives on business and human rights and implement them nationally.
Keywords: Corporations, Human Rights, Human Rights Law, International Law, Human Rights Due Diligence