Balık gölünün (Bafra balık gölleri, Kızılırmak deltası) zooplanktonik organizmalarının mevsimsel değişimi üzerine ekolojik araştırmalar
Ecological research on the seasonal dynamics of zooplanktonic organism in Balik lake (Bafra balik lakes, Kizilirmak delta)
Yazar: CEREN DENİZ ÖZDEMİR
Danışman: PROF. DR. YASEMİN SAYGI
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Biyoloji = Biology

Özet:
Balık Gölü'nde Eylül 2015 ile Ağustos 2016 tarihleri arasında gerçekleştirilen bu tez çalışması kapsamında gölde bulunan zooplanktonik organizmaların mevsimsel değişiminin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu kapsamda göl suyunun bazı fiziksel ve kimyasal özellikleri saptanmış, zooplankton komünitesini oluşturan türler belirlenmiş, nispi bolluk, sıklık, benzerlik, tür çeşitliliği ve tür düzenliliği gibi komünite parametreleri kullanılarak zooplankton komünitesi değerlendirilmiştir. Ayrıca çevresel değişkenlerin birbirleriyle ilişkileri Pearson Korelasyon analiziyle, zooplanktonik organizmaların çevresel değişkenlerle ilişkisi RDA Analizi ile incelenmiştir.
Balık Gölü'nde ölçülen tuzluluk değerleri gölün tipik miksooligohalin acısu özelliğini doğrulamıştır. Göl suyunun turbiditesi çoğunlukla 10 ntu üzerinde bulunmuş, gölün yüksek bulanıklıkta olduğu belirlenmiştir. Carlson TSI (TF) ve Carlson TSI (Chl-a) indeskleri kullanılarak Balık Gölü'nün trofik düzeyinin genelde ötrofik olduğu, bazı aylarda hipertrofik düzeye yaklaştığı saptanmıştır. Ayrıca göl suyunun TA:TF oranları 20'nin üzerinde bulunarak fosforun sınırlayıcı olduğu anlaşılmıştır. 
Balık Gölü'nün zooplankton komünitesinde Cladocera'dan 4, Copepoda'dan 2 ve Rotifera'dan 32 olmak üzere toplam 38 takson teşhis edilmiştir. Gölün zooplankton tür zenginliğinin aylara bağlı değişimler göstermiştir (p<0,05). Ayrıca Pearson korelasyon analiziyle sıcaklık ile tür zenginliği arasında pozitif anlamlı ilişki tespit edilmiş ve bu duruma daha çok rotifer türlerinin katkı yaptığı belirlenmiştir. Tür zenginliğinin ayrıca su altı makrofit gelişimi ve göldeki planktivor balıkların predasyonuyla da ilişkili olduğu anlaşılmıştır.  
Balık Gölü'nde zooplanktonun sayısal olarak %99,4'ünün Rotifera, %0,13'ünün Copepoda ve %0,45'inin ise Cladocera grubundaki organizmalardan meydana geldiği tespit edilmiştir. Yapılan RDA analizi sonucu Brachionus calyciflorus, Filinia longiseta, Polyarthra dolicoptera, Keratella cochlearis, Keratella quadrata, Synchaeta pectinata sıcaklıkla negatif ilişki gösteren türler olarak bulunmuştur. Hexathra mira, Keratella tropica ve Trichocerca marina turbidite, pH ve Chl-a ile pozitif ilişki, çözünmüş oksijenle negatif ilişki göstermiştir. 
Balık Gölü'nde Brachionus angularis, Brachionus diversicornis, Filinia terminalis, Keratella cochlearis, Keratella tropica ve Polyarthra vulgaris gerçek dominant türler olarak, Filinia longiseta, Keratella quadrata ve Trichocerca stylata ise dominant türler olarak bulunmuştur. Gölde sıklıkla rastlanan türler, tatlısu orijinli ve çoğu ötrofikasyon indikatörü olarak kullanılan ve yüksek trofik düzey ile ilişkilendirilen türlerdir. Gölün Brachionus/Trichocerca (QB/T) indeks değeri 3 olarak hesaplanmıştır.
Balık Gölü'nde zooplanktonun tür çeşitliliği ortalama 0,77 ve 2,05 arasında bulunmuştur. Yıl içerisindeki ortalama değerlerin tümü 2,5'in altında olup, bu durum komünitede bazı türlerin dominant olduğuna işaret etmektedir. Ortalama Pielou indeks değeri ise 0,35 ve 0,83 arasında hesaplanmıştır. Sonuçlar, türlerin genelde zooplankton komünitesinde homojen dağılmadığını doğrulamıştır. Pearson korelasyon analizi sonuçlarına göre tür düzenliliği ve çeşitlilik indeksleri, turbidite ve klorofil-a pozitif, ışık geçirgenliği ise negatif ilişkili bulunmuştur.

Abstract:
This study, conducted on Lake Balık between September 2015 and August 2016, aimed to determine the seasonal dynamics of zooplanktonic organisms in the lake. In this study, some physical and chemical characteristics of the lake water were revealed, species composing the zooplankton community were determined, and the zooplankton community was examined based on community parameters such as relative abundance, frequency, similarity, species diversity, and species evenness. Furthermore, the relations between environmental variables were examined by means of Pearson correlation analysis, and the relation between zooplanktonic organisms and environmental variables was examined by means of RDA analysis.
The salinity values measured in the lake confirmed the typical mixooligohaline brackish lagoon. It was found that the turbity of the lake water was mostly found to be over 10 ntu and the lake had high turbidity. With the use of Carlson TSI (TP) and Carlson TSI (Chl-a) indexes, it was found that Lake Balık was generally eutrophic as well as reaching hyperthropic level in several months, in terms of its trophic state. In addition, TA:TP means of the lake were found to be over 20, which showed that phosphorus was limiting factor.
In the zooplankton community of Lake Balık, 4 of Cladocera, 2 of Copepoda and 32 of Rotifera –a total of 38 taxa–  were determined. Based on the months, the species richness in the lake varied significanly (p<0,05). Moreover, it was revealed that there was a positive relation between temperature and species richness according to Pearson correlation analysis, and it was unveiled that rotifer species contributed more to this situation. In addition to this, it was found that species richness was also associated with the presence of submersed macrophyte and the predation of planktivorous ﬁsh.
In Lake Balık, 99.4% of the zooplankton consisted of organisms in the Rotifera group, 0.13% of the zooplankton was made up of organisms in the Copepoda group, and 0.45% of the zooplankton was composed of organisms in the Cladocera group. The results of the RDA analysis showed that Brachionus calyciflorus, Filinia longiseta, Polyarthra dolicoptera, Keratella cochlearis, Keratella quadrata, Synchaeta pectinata were species that had a negative relation with temperature. Hexathra mira, Keratella tropica and Trichocerca marina had a positive relation with turbidity, pH and Chl-a, but had a negative relation with dissolved oxygen. 
In Lake Balık, Brachionus angularis, Brachionus diversicornis, Filinia terminalis, Keratella cochlearis, Keratella tropica and Polyarthra vulgaris were found to be eudominant species, while Filinia longiseta, Keratella quadrata and Trichocerca stylata were found to be dominant species. Species frequently found in the lake were typical in freshwater and most of them were those regarded as an indicator of eutrophication and associated with high trophic status. Brachionus/Trichocerca (QB/T) index value of the lake was calculated to be 3.
Species diversity of the zooplankton in Lake Balık was evaluated to be between 0.77 and 2.05 on average. All of the mean values within the year were below 2.5, which showed that some species in the community were dominant. Mean Pielou evenness index value was calculated to be between 0.35 and 0.83. The results confirmed that species did not distribute homogenously in the community. According to the results of Pearson correlation analysis, there was a positive relation between the indexes of species evenness and species diversity and turbidity and chlorophyll-a, and there is negative relation between indexes of species evenness and species diversity and light availability.