Türk ve Fars edebiyatlarında beyân ve bedîye ait bazı sanatların işlenişi
Declaration of some arts in Persian and Turkish literature
Yazar: TUĞÇE ÖZTÜNCER
Danışman: PROF. DR. AHMET KARTAL
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Bedi sanatlar = Bedi arts ; Belagat = Eloquence ; Beyan = Statement ; Fars edebiyatı = Persion  literature ; Karşılaştırmalı edebiyat = Comparative literature ; Meani = Meani ; Türk edebiyatı = Turkish literature

Özet:
Birçok ilim arasında belâgat ilmi; muhtevası, beslendiği kaynakları ve malzemesi yönünden büyük bir zenginliğe ve derin bir geçmişe sahiptir. Kur'ân-ı Kerîm'in beliğ bir üslûp ile inmiş olması ve Kur'ân-ı Kerîm'i anlama çabaları bu ilmin diğer ilimlere nazaran çok ayrı ve özel bir yerde olmasına sebep olmuştur. Belâgat ilminin üç ana kolu olan meâni, beyân ve bedî içerisinde yer alan edebî sanatlar konusu bu ilim nazarında ele alınmaktadır.

Türk Edebiyatı sahasında edebî sanatlara getirilen tanım ve tarifler, önceleri Arapça ve Farsça, Tanzimat sonrası ise Fransızca kaynaklıdır. Bu sebeple belâgat ilmi ve ihtiva ettiği söz sanatları konusu Türk Edebiyatında tam manasıyla açıklığa kavuşturulabilmiş bir konu değildir.

Bu çalışmada, birinci ve ikinci bölümde belâgatin müstakil olarak ilim halini almadan önceki durumu, zamanla geldiği nokta ve belâgat ilminin bölümleri değerlendirilmiş akabinde üçüncü bölümde ilim olması yönünden edebî sanatları da ihtiva etmesi sebebiyle edebî sanatlar bahsi üzerinde ayrıca durulmuştur. Edebî sanatların öncelikle Fars Edebiyatında nasıl ele alındığı değerlendirilmiş ve Fars Edebiyatındaki tanım ve tariflerden hareketle Türk Edebiyatındaki tanım ve tarifler incelenmiş, bu iki sahada edebî sanatların ele alınışı mukayeseli olarak sunulmuş ve Türk Edebiyatındaki tanım ve tarif kargaşasına netlik kazandırmak amaçlanmıştır. Teşbih, İsti'âre, Mecâz, Kinaye, Tenasüp, Tezad, İhâm, Tevriye, Leff ü Neşr ve Mübalağa sanatları bu çalışmanın kapsamı dâhilinde ele alınmıştır. 
Anahtar Kelimeler: Belâgat, Meâni, Beyân, Bedî, Fars Edebiyatı, Türk Edebiyatı, Edebî Sanatlar.

Abstract:
The science of rhetoric has a rich history in terms of its content, sources and materials. The Qur'an descended with a certain style and the efforts to understand the Qur'an led this science to establish a separate and special place compared to other sciences. The three main branches of rhetoric are: meani, beyan and bedî.

The definitions of rhetoric in Turkish Literature originates from Arabic and Persian, and after the Tanzimat period, also from French. For this reason, the definition of rhetoric and its contents are not fully clarified in Turkish literature.

The first chapter of this study examines the history of rhetoric, how it became an independent science and the point it reached in time. The second chapter examines the rhetoric as a literary art and therefore its artistic features. Both the definitions of rhetoric in Persian literature and Turkish literature are addressed and discussed in a comparative perspective. Teşbih, istiare, mecaz, kinaye, tenasüp, tezad, iham, tevriye, leff ü neşr and mübalağa are examined within the scope of this study.

Keywords: Rhetoric, Meaning, Beyan, Bedî, Persian Literature, Turkish Literature,
Literary Arts.