Prof. Dr. Mehmet Fuat Sezgin'in Arap-İslam literatürüne katkısı
Prof. Dr. Mehmet Fuat Sezgin's Contribution to the Arab-Islamic Literature
Yazar: ŞEYMA NUR ÜNAL
Danışman: PROF. DR. SALİH ZAFER KIZIKLI
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Arap Dili ve Belagatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Arap edebiyatı = Arabian literature ; Arap şiiri = Arabic poetry ; Sezgin, Fuat = Sezgin, Fuat ; İslami edebiyat = Islamic literature ; Şiir = Poem

Özet:
Evrensel bilim tarihinde önemli bir konuma sahip olan Arap-İslam bilimlerinin katkıları, uzun süre görmezden gelinmiştir. Ne var ki Mehmet Fuat Sezgin, vefatına kadar üzerinde çalıştığı Geschichte des arabischen Schrifttums (GAS) adlı XVII ciltlik eseriyle, bu tarihi yanılgının önüne geçmeye çalışmıştır. Nitekim mezkur çalışmasında, dünya kütüphanelerinde keşfettiği Arapça yazmaları tanıtarak, Erken İslam döneminde oluşturulan kitâbiyatın tarihini, Alman bilim geleneğinin metotlarına göre ortaya koymuştur. Elinizdeki çalışma, işbu kitâbiyatın önemli bir parçasını ifade eden Arap-İslam literatürünün mahiyeti ile tarihine dair müellifin önemli katkılarını konu edinmektedir. Bunun için öncelikle GAS'ın bir bütün olarak muhteva ve metot bakımından Arap-İslam kitâbiyat tarihine sağladığı katkıya bakılmıştır. Ardından müellifin Arap-İslam bilimleri ile kitâbiyatının ortaya çıkış ve gelişimine dair tespitlerini görmek üzere, eserin I. ile kısmen III. - VII. ciltlerinde yer alan düşüncelerden bahsedilmiştir. Burada Sezgin'in Arap-İslam bilimlerinin kabul edildiğinden çok daha önce başladığını ispatlamaya çalıştığı görülmüştür. Bununla beraber hadis ilminin veri ve metotlarından yararlanarak kitâbiyat tarihinde, genel kabulün aksine erken dönemden beri bir yazılı geleneğin varlığından söz ettiği ortaya çıkmıştır. Akabinde Sezgin'in literatüre sağladığı katkı bağlamında, önce II. ciltte yer alan Arap İslam şiirinin menşei ve formlarına dair bazı açıklamalarına bakılmıştır. Daha sonra işbu şiirinin rivâyeti ile otantikliği meselelerine Sezgin'in önemli katkılarından söz edilmiştir. Son olarak II. ile XVI. ciltlerinde bahsedilen Arap-İslam literatür teorisi konusunun, özellikle ortaya çıkışıyla ilgili mühim tespitlerine yer verilmiştir.
Anahtar kelimeler: Mehmet Fuat Sezgin, Geschichte des arabischen Schrifttums (GAS), Arap-İslam bilimlerinin ortaya çıkış ve gelişimi, Arap-İslam kitâbiyatının ortaya çıkış ve gelişimi, Arap-İslam literatürüne katkı, Arap-İslam şiirinin menşei ve formları, Arap-İslam şiirinin rivâyeti ve otantikliği, Arap-İslam literatür teorisinin ortaya çıkışı.

Abstract:
The contributions of Arab-Islamic sciences, which have an important position in the history of universal science, have been ignored for a long time. However, Mehmet Fuat Sezgin tried to prevent this historical misconception with his XVII volume Geschichte des arabischen Schrifttums (GAS), which he worked on until his death. As a matter of fact, in his aforementioned study, he introduced the Arabic manuscripts he discovered in the world libraries and revealed the history of the writings, which was created in the first centuries following the emergence of the Islam. In doing so, he applied the scientific methods of the German tradition. This research deals with the significant contributions of the author on the nature and history of the Arabic-Islamic literature, which represents an important part of these writings. For this, the contribution of GAS to the history of Arabic-Islamic writing as a whole was examined regarding content and method first. Subsequently, to see the author's discoveries on the origin and development of the Arab-Islamic sciences and writings, his thoughts in the volumes I and partially III – VII of the work were mentioned. It was realized that Sezgin tried to prove that Arabic-Islamic sciences started much earlier than assumed. In addition, by using the data and methods of the hadith science, it has been revealed, that he has spoken of the existence of a written tradition since the early period contrary to the general acceptance. Afterwards, in the context of the Sezgin's contribution to the literature, firstly some explanations about the origin and forms of Arabic-Islamic poetry in volume II were examined. Later Sezgin's important contributions to the report and authenticity of this poetry were discussed. Finally, the theory of Arabic-Islamic literary in the volumes II. and XVI., especially its emergence was mentioned.
Key words: Mehmet Fuat Sezgin, Geschichte des arabischen Schrifttums (GAS), origin and development of Arabic-Islamic science, origin and development of Arabic-Islamic writings, contributions to the Arabic-Islamic literature, origin and forms of Arabic-Islamic poetry, report and authenticity of Arabic-Islamic poetry, origin of Arabic-Islamic literary theory.