Türkiye'de enerji (doğalgaz) kullanımı ve kalkınma: Bir keşfedici mekânsal veri analizi
Energy consumption (natural gas) and development in Turkey: An exploratory spatial data analysis
Yazar: ADEM YILMAZ
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA DURMAN
Dumlupınar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Bölgesel kalkınma = Regional development ; Doğal gaz = Natural gas ; Ekonomik kalkınma = Economic development ; Enerji = Energy ; Enerji kaynakları = Energy resources ; Enerji kullanımı = Energy usage ; Kalkınma = Development ; Sosyoekonomik gelişmeler = Socio-economic developments ; Sosyoekonomik gelişmişlik endeksi = Socioeconomic development indeks

Özet:
Türkiye'nin son yıllardaki ekonomik büyümesine paralel olarak enerji kaynaklarının kullanımı da hızla artmıştır. Enerji kaynaklarının içinde ise özellikle doğal gaz -sanayide ve konutlarda hem temiz bir kaynak olması ve hem de kullanım kolaylığı açısından- artan kullanımı ile göze çarpmaktadır. Ancak doğalgaz kullanımı tüm şehirlerde eşit seviyede gerçekleşmemektedir. Bu noktadan hareketle çalışmanın amacı enerji kaynakları içinde doğalgazın artan kullanım oranlarının bölgesel kalkınmaye etkisini araştırmaktır.
            Bu amaç doğrultusunda çalışmada keşfedici mekânsal veri analizi uygulanmıştır. Analiz sonuçlarına göre gerek doğalgaz kullanımında ve gerekse sosyo-ekonomik gelişmişlik seviyesinde mekânsal eşitsizlik tespit edilmiştir. Bu mekânsal eşitsizlik Türkiye'de doğu ve batının sosyo-ekonomik ikilemini yansıtmaktadır.
            Çalışmada ayrıca doğalgaz kullanımı ve sosyo-ekonomik gelişmişlik seviyesinin mekânsal kümelenmeleri tespit edilmiştir. Bu mekânsal kümelenmeler her iki değişken için birbirleri arasında benzerlik göstermektedir. Bu örtüşme sosyo-ekonomik gelişmişliği düşük olan bölgelerde kaliteli, temiz ve kullanımı kolay olan doğalgaz yatırımlarının ve doğalgaz kullanımının düşük olduğunu göstermektedir. Türkiye'de sosyo-ekonomik gelişmişliği düşük olan Doğu ve Güney Doğu Anadolu bölgelerindeki illerin durumunu iyileştirmek için politika yapıcıların bu bölgelere enerji yatırımlarının arttırılması için gerekli ortamın sağlanması ve dolayısıyla doğalgaz kullanımını yaygınlaştırması gerekmektedir.
 
Anahtar Kelimeler: Sosyo-ekonomik gelişmişlik, kalkınma, insani gelişim endeksi, enerji ekonomisi, fosil enerji kaynakları, hidrokarbon, doğal gaz, metan, ESDA, LISA, mekânsal otokorelasyon, mekânsal yayılma, bölgesel kalkınma, bölgesel farklılık.

Abstract:
In recent years Turkey's economic growth has been increased rapidly in parallel with the use of energy resources. Especially natural gas among the sources of energy is standing out with increasing use, both in residences and industries due to its clean source and ease of use. However, the consumption quantitiy of natural gas realizations in all cities are not equal. From this point the scope of this study is investigating the effect of  increasing natural gas consumption to regional development.
For this purpose exploratory spatial data analysis (ESDA) has been applied in the study. According to the results spatial disparities have been identified, both in consumption quantitiy of natural gas and in the level of socio-economic development. This spatial inequalities reflects Turkey's east-west dilemma in socio-economic differences.
Furthermore natural gas consumption and socio-economic development level's spatial clusters were identified in this study. These spatial clusters are similar for both variables between each other. This similitude shows that both natural gas –high quality , clean and also easy to use- investment and usage is inadequate in the low level of socio-economic development regions. In order to improve these underdeveloped provinces' economic conditions in Eastern and South Eastern Anatolian regions in Turkey, policy makers should create such an economic environment to increase investments in energy and therefore promoting the consumption of natural gas is required.
 
Keywords: Socio-economic development, development, regional development, regional disparity, human development index,  energy economics, hydrocarbon, fossil fuels, oil, natural gas, methane, ESDA, LISA, spatial autocorrelation, spatial spillover.