Garp linyitleri işletmesi mekanize sistem performans ve maliyet analizleri
Western lignite enterprise mechanized system performance and cost analyses
Yazar: ALİ EKREM ARITAN
Danışman: DOÇ. DR. HAMDİ AKÇAKOCA ; PROF. DR. CEM ŞENSÖĞÜT
Dumlupınar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Maden Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Maden Mühendisliği ve Madencilik = Mining Engineering and Mining
Dizin: Maliyet analizi = Cost analysis ; Mekanize üretim = Mechanized production ; Performans analizi = Performance analysis ; Yer altı kazıları = Underground excavations ; Yer altı kömür madenleri = Underground coal mines ; Yer altı madenciliği = Underground mining

Özet:
Ülkemizin en önemli sorunlarından birisi, yeraltında bulunan doğal kaynakların etkin ve verimli bir biçimde üretimine ilişkin problemlerle karşılaşılmasıdır. Enerji hammaddesi olarak önemli bir yere sahip olan kömür, kullanım olanaklarının artması sonucu, gerek ekonomik gerek işletmecilik açısından daha çok önem kazanmıştır. Bu amaçla tez çalışmasında, ülkemizde devlet eliyle mekanize sistemle üretim yapan tek işletme olan, Garp Linyitleri İşletmesi Müessesesi bünyesinde bulunan Ömerler Yeraltı İşletmesinin mekanize sistem performansı ve maliyet analizleri yapılmış, çıkan veriler doğrultusunda değerlendirmelerde bulunulmuştur.Performans analizleri hem klasik hem de modern yöntemlere göre yapılmıştır. Yapılan performans ölçüm sonuçlarına göre mekanize sistemin performansına direkt etki eden duruş süreleri ortaya konmuştur. Duruş süreleri ile performans indeksi arasındaki ilişkiye çoklu lineer regresyonla bakılmış; korelasyon katsayısı (r) 0,907 ve belirlilik katsayısının (R2) 0,823 değerlerini aldığı görülmüştür. Bu sonuca göre, duruş süreleri ile performans indeksi arasında kuvvetli bir ilişki olduğu ortaya çıkmıştır. Bu duruş süreleri incelendiğinde; bant ve zincirli konveyörlerde ortaya çıkan duruşların öne çıktığı görülmüştür. Bunları kesici makine ve tahkimat duruş süreleri takip etmiştir.Performans analizinden sonra maliyet analizi de yapılmıştır. Yapılan analiz sonucunda Enflasyon oranına göre yapılan düzeltme yapılmış ve 2009 yılında çıkması gereken maliyet 60,66 TL/ton, gerçekleşen 153,37 TL/ton olmuştur. Buda 2,5 kat daha fazla maliyet demektir. 2010 yılında üretim 266.000 ton seviyesine ulaşılmış ve böylece maliyet düşürülmüştür. Buna rağmen, 2010 yılı maliyeti 128,260 TL/ton olarak gerçekleşmiş, oluşması gereken maliyete göre %94 fazla gerçekleşmiştir.1997-2010 tarihleri arasında oluşan maliyetlere bakıldığında; 2002 yılında oluşan küçük bir düşüş dikkate alınmazsa 2004 yılına kadar artış, 2005-2007 yılları arasında düşüş, daha sonra ise yine artış görülmektedir. Oluşan maliyetlerde en büyük faktörün işçilik maliyetinden kaynaklandığı görülmektedir. Bu kalemdeki artış direk olarak maliyeti etkilemektedir.1997 yılında kurulan mekanize sistemle 5 pano üretimini tamamlamış, 6. Panonun üretimi devam etmektedir. Yapılan bu analizlerin sonucunda, sistemin bu özellikle kullanım ömrü olan 10. yılın sonunda (2007) eskidiği, bu yıldan itibaren üretim maliyetinde hızlı bir artış olduğu görülmüştür.Sonuç olarak, sistemde ya tam bir revizyon yapılması gerektiği ya da devamlı arıza yapan ekipmanların değiştirilmesi gerektiği ortaya çıkmıştır.

Abstract:
One of the most important problems of our country, is the problem related to effectively and efficiently production of underground natural resources. The coal as raw material for energy has an important role, as a result of increased usage opportunities, has gained more importance in terms of both economic and business administration. For this very purpose, in this thesis, performance and cost analysis of the mechanized system used in Ömerler Underground Colliery of Western Lignite Enterprises which is the only state owned company utilizing mechanized system for coal production have been realized. In addition, the assessments have also been made according to the data obtained.Performance analyses were carried out according to both of classical and modern methods. According to the results of performance measurements, stopping time affecting directly performance of mechanized system was shown. As a result of the relationship between performance index and stopping times was examined with multiple linear regression, correlation coefficient (r) and coefficient of determination (R2) were occurred as 0,907 and 0,823 respectively. According to this result, the strong relationship was become known between stopping times and performance index. When these stopping times were examined, it was seen that stopping which occurs on belt and chain conveyors was come forward. These were followed by cutting machine and ground support downtimes.Cost analysis was carried out after the performance analysis. As a result of the cost analysis, correction was made according to the rate of inflation and realized cost was calculated as 153,37 TL/ton while the cost was expected as 60,66 TL/ton in 2009. As a result, cost was 2,5 more times than expected value. Production reached to level of 266.000 tons in the year of 2010 and so the cost was decreased. However, the cost of 2010 was occurred as 128,260 TL/ton as %94 more than expected cost.Looking to the cost of dates between 1997 and 2010, if the small decrease in the year of 2002 is ignored, increase is observed from 1997 to 2004, decrease is observed in years between 2005 and 2007 and then increase is observed again. It is seen that the most effecting factor on occurring costs is labor cost. Increase on this item affects cost directly.Production of five longwall panels was finished with mechanized system which was set up on 1997, and production of the sixth longwall panel is continuing. As a result of analyses made, it was observed that physical life of the system decreased in the last period of 2007 and rapid increase was occurred by this year.Consequently, it is come out that a full revision is needed to be done on the system or the equipments which break continually down are needed to be changed.