Yeniden işlevlendirilmiş yapılarda sürdürülebilirlik: Afyonkarahisar tarihi kent merkezinde üç yapı değerlendirmesi
Sustainability in refunctioned buildings: evaluation of three buildings located in historical city center of Afyonkarahisar
Yazar: GAMZE ÇOBAN
Danışman: PROF. DR. PINAR DİNÇ KALAYCI
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Bina Bilgisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Sürdürülebilir mimarlık kapsamında, yeni yapı yapmak yerine var olan yapı stoğunu kullanmak, enerji ve kaynak tüketiminin azalmasıyla çevresel sürdürülebilirlik sağlarken, kültürel değerlerin korunmasıyla toplumsal sürdürülebilirliğe de katkıda bulunmaktadır. Sürdürülebilir mimarlık politikaları arasında yer alan yeniden işlevlendirme çalışmalarında, en sık rastlanan örnekler zaman içerisinde değişen yaşam tarzı ile yeniden işlevlendirmeye ihtiyaç duyulan konutlar olmaktadır. Çalışmada, Afyonkarahisar kenti çalışma alanı olarak seçilmiş, tarihi kent merkezinde üç yapı ele alınmıştır. Çalışmada kullanıcı memnuniyetinin ve yeniden işlevlendirilmiş yapının sürdürülebilirliğinde etkili olan kriterlerin belirlenebilmesi için "Kullanım Sürecinde Değerlendirme" çalışması yapılmıştır. Bu doğrultuda, konut kullanımının ardından ofise dönüşmüş Mimarlar Odası Temsilciliği, restorana dönüşmüş Mihrioğlu Konak Restoranı ve sanat evine dönüşmüş Kültür ve Sanat Evi çalışmada incelenecek yapılar olarak seçilmiştir. Çalışma, üç aşamadan oluşmuş, birinci aşamada nitel değerlendirme yapılmış; mevcut yapı yeni işlev adaptasyonunun belirlenebilmesi için fiziksel mekan analizleri yapılmıştır. İkinci aşamada, nicel değerlendirme yapılmıştır. Performans kriterlerinin yapıdaki durumu, kullanıcı görüşleri doğrultusunda Mayıs-Haziran 2018 tarihlerinde, kullanıcılardan rastgele seçilmiş 50'şer kişiye yapılan anketlerle belirlenmiştir. Üçüncü aşamada değerlendirme yapılmıştır. Anketler sonucunda, yapıların sürdürülebilirliğinin her üç yapıda da işlevsel performansla ilişkili olduğu,  yapının sürdürülebilirliğinde etkili olan performans alt başlıklarının yeni işleve göre farklılaştığı sonuçlarına ulaşılmıştır. Ofisin sürdürülebilirliğinde ulaşılabilirlik, restoran işlevinde toplu taşıma ile ulaşım, sanat evi işlevinde ise mevcut yapıdaki mekanların biçiminin yeni işleve uygunluğu kriterleri en etkili kriterler olmuştur. İncelenen yapıların tescilli yapılar olması, yeniden işlevlendirme çalışmaları esnasında müdahalenin minimum düzeyde tutulmasına neden olmuş, bu da teknik, işlevsel ve davranışsal performans değerlerini buna bağlı olarak da sürdürülebilirlik değerini etkilemiştir. Yeniden işlevlendirilmiş yapıların sürdürülebilirliği hakkında bir genelleme yapılamamış, sürdürülebilirliğin işleve, yapı tipine göre değiştiği, genelleme yapmanın doğru olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
In the concept of sustainability, using the existing building stocks provides environmental sustainability by decreasing energy consumption while it contributes to the social sustainability through protecting the cultural values. In the refunctioning studies, examples which are encountered frequently are the residential buildings which cannot be used with their original function because of the changing life styles. In the study, Province of Afyonkarahisar was chosen as the study area and three examples were analyzed. "Post Occupancy Evaluation" study was conducted with the aim of determining user satisfaction. In this direction, Chamber of Architects Representative Office which was turned into an office after being used as a residential building, Mihrioğlu Konak Restaurant which was turned into a restaurant and Culture and Art Center which was turned into an art center were selected. The study consists of three stages. A qualitative evaluation has been conducted in the first stage and physical space analysis. In the second stage, quantitative evaluation has been conducted. According to the opinions of the users, the status of the performance criteria in the buildings was determined through questionnaires which were applied to 50 people who were randomly selected between the dates of May and June 2018. As a result of the questionnaires, it has been concluded that the sustainability of the re functioned buildings are related to functional performance and the performance sub-headings that are effective in the perception of sustainability differ according to the new function. Accessibility was the most effective criterion for the office, the most effective criteria were public transport for restaurant and the most effective criterion was appropriateness of forms in the existing building to the new function for art center.  Since the buildings which were analysed were registered buildings, intervention during the refunctioning works was kept at a minimum level which affected the technical, functional and behavioural performance values and accordingly the sustainability value. A generalization could not be made related to the sustainability and it was concluded that the sustainability varies depending on function and type of the building and it is not right to make a generalization.