Beyaz kum midyesi (Chamelea gallina L., 1758) avcılığına uygun farklı alanlardaki (Sinop-Kastamonu) stokların yoğunlukları ile mevsimsel gelişimlerinin karşılaştırılması ve bu türün avcılığını yapan teknelerin sosyo-ekonomik analizi
Abundance  of striped venus (Chamelea gallina L., 1758) stocks in different regions (Sinop-Kastamonu)  with seasonal growth, and socio-economic analysis of fishing boats
Yazar: MURAT DAĞTEKİN
Danışman: DOÇ. DR. CANER ENVER ÖZYURT
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Su Ürünleri Avlama ve İşleme Teknolojisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Su Ürünleri = Aquatic Products

Özet:
Bu çalışmada, Türkiye balıkçılığında önemli bir yere sahip olan türlerden biri olan beyaz kum midyesinin (BKM) Karadeniz'de avcılığına uygun alanlardaki stok miktarı, stoğun demografik dağılımı, boy kompozisyonu ve temel popülasyon parametrelerinin belirlenmesi hedeflenmiştir. Ayrıca, bu kaynaktan faydalanan balıkçıların sosyo-ekonomik yapısının ortaya konulması amaçlanmıştır. 
 Taranan alan yöntemi uygulanarak hidrolik dreç ve mekanik dreç kullanılarak örneklemeler yapılmıştır. Çalışma alanı beş alt bölgeye ayrılmıştır. Bu alt alanlarda 2011 yılında yapılan örneklemede stok miktarları; Cide'de 11.723,58±5.167,262 ton, İnebolu'da 35.082,943±27.510,947 ton, Türkeli'de 10.077,05±4.970,683 ton, Ayancık'da 3.304,361±3.215,101 ton ve Sarıkum'da 1.431,296±1.703,504 ton olarak tahmin edilmiştir. Stok miktarları 2012 yılında ise sırasıyla 13.820,408±6.977,857 ton, 34.841,937±14.623,708 ton, 8.148,269±5.006,737 ton, 3.420,716±3.093,67 ton ve 2.023,743±2.832,63 ton olarak bulunmuştur. Von Bertalanffy Büyüme Parametreleri Lt=32,28[1-e–0,249(t+0,262)], Wt=9,74[1-e–0,249(t+0,262)]2,9072 bulunmuştur. C. gallina'nın boy-ağırlık ilişkisi 2011 yılında W=0,0004L2,9011, 2012 yılında ise W=0,0004L2,9072 olarak bulunmuştur. C. gallina'nın negatif allometrik büyüme gösterdiği belirlenmiştir. 
BKM avcılığı yapan 27 tekne sahibi ile yapılan çalışmada tekne sahiplerinin balıkçı bir aileden geldikleri, mesleki deneyimlerinin ortalama 24,29 yıl olduğu bulunmuştur. Teknelerin gayrisafi üretim değeri ortalama 220.861 TL'dir. Tekne sahiplerinin brüt karı 104.953 TL, net karı 77.595,5 TL'dir. Ekonomik rantabilite (ROI) %21,02, mali rantabilite %21,35 ve sermaye devir oranı %59,84 olarak hesaplanmıştır. Tekne boyunun ve motor gücünün büyüklüğü tekne sahiplerinin gelirleri üzerinde etkili değildir (p>0,05). Denize çıkılan gün sayısı ile balıkçılık geliri arasında pozitif yönlü bir korelasyon vardır (p<0,05). 
Sonuç olarak iki yıllık nadasa bırakma yönteminin stoklarda çok büyük artış meydana getirmediği belirlenmiştir. Stoklarda artış yaşanmamasında çevresel faktörler ve predatör etkisi önemlidir ve balıkçılığın yönetiminde bu koşullardaki değişimin değerlendirilmesi yararlı olacaktır. Filonun toplam avcılık miktarından bağımsız olarak ÖTV'siz mazot kullanımının olmaması durumunda zarar edecek durumda olan tekneler vardır.  Avcılık yapan tekne sayısının artması ile tekne başına düşen gelir miktarı düşecektir. Bu durumun sonucu olarak da kaynaklar üzerindeki baskı artacaktır. Bu nedenle hem kaynaklar üzerindeki baskıyı arttırmamak hem de tekne başına düşen gelir miktarını düşürmemek için tekne sayısının 30-35 arasında sabitlenmesine ihtiyaç vardır.

Abstract:
Striped venus has an important role in the Turkish fisheries. In this study, it was aimed to determine the stock size, the demographic distribution, the length composition and the basic population parameters of striped venus in the Black Sea. In addition, investigation of the socio-economic situation of the fishermen who benefit from this resource was also targeted.
The samples were taken by hydraulic and mechanic dredges and results were calculated by using swept area method. The research area was divided into five sub-areas. The size of stocks in the sub-areas were determined as 11,723.58±5,167.262 tons in Cide, 35,082.943±27,510.947 tons in İnebolu, 10,077.05±4,970.683 tons in Türkeli, 3,304.361±3,215.101 tons in Ayancık and 1,431.296±1,703.504 tons in Sarıkum in 2011. They were also specified as 13,820.408±6,977.857 tons, 3,4841.937±14,623.708 tons, 8,148.269±5,006.737 tons, 3,420.716±3,093.67 tons and 2,023.743±2,832.63 tons, respectively, in 2012. Von Bertalanffy Growth Parameters were calculated as Lt=32.28[1-e–0.249(t+0.262)] and Wt=9.74[1-e–0.249(t+0.262)]2.9072. Length-weight relationship of C. gallina was W=0.0004L2.9011 in 2011 and W=0.0004L2.9072 in 2012. The results showed that C. gallina had a negative allometric growth.
The socio-economic evaluation of 27 vessel owners revealed that all of them had a family from fisheries background and they had an average professional experience of 24.29 years. The average gross production value of the vessels was found as 220.861 TL/boat/year. The average net profit of the vessel owners was calculated as 77.595,5 TL/vessel/year and the average gross profit was 104,953 TL/vessel/year. It was found that Return on Investment (ROI) was 21.02%, financial profitability was 21.35% and the turnover rate of the investment was 59.84%. The vessel size and engine power were not effective on the income of the vessel owners (p>0.05). Positive correlation was observed between the number of the days in the sea and fisheries income (p>0.05).
The results of the study indicated that two years of fallow period did not result in a big increase in the stock size. Environmental factors and predator effect have high impact on the increase of the stock size and the changes occurring in these conditions should be considered in the fisheries management. Some vessels could make loss in the absence of tax free fuel subsidies independent from the total catch amount of the fishing fleet. An increase in the number of fishing vessels would decrease the average income per vessel. This situation could increase the pressure on the resources. For this reason, the number of vessels should be limited with 30-35 vessels not to increase the pressure on the resources as well as not to decrease the average income per vessel.