Topkapı Sarayı Müzesi koleksiyonunda korunan sıcak baskı tekniğiyle desenlendirilmiş Osmanlı kumaşları
Ottoman textiles designed by heated stamp technique which are preserved in the Topkapı Palace Museum collection
Yazar: TUBA KURTULUŞ
Danışman: PROF. DR. BANU MAHİR
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Türk İslam Sanatları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Baskı teknikleri = Printing techniques ; Kumaşlar = Fabrics ; Osmanlı sanatı = Ottoman art ; Topkapı Sarayı Müzesi = Topkapı Palace Museum

Özet:
Topkapı Sarayı Müzesi Padişah Elbiseleri Koleksiyonunda baskı desenlerle bezenmiş bir grup kaftan, kolluk, takke ve şalvar bulunmaktadır. Bu baskı desenler sıcak baskı tekniğiyle kadife, atlas, tafta, canfes, kutnu gibi ipekli kumaşlar üzerine uygulanmıştır. Günümüzde kadife gibi döşemelik kumaşlara uygulanan bu tekniğin, Osmanlı döneminde nasıl uygulandığına dair bir bilgi elimizde bulunmamaktadır. Kumaşa uygulanan bu baskı tekniğinin benzerini, deri üzerine özellikle ciltçilikte görmek mümkündür.15. yüzyıldan itibaren Osmanlı giysileri üzerine uygulanan sıcak baskı tekniği Avrupa ve Asya'da da kullanılmıştır. Batı'da İngiltere, Almanya, İtalya ve İspanya'da bu teknikle desenlendirilmiş kadife ve ipekli dokumalar bulunurken Doğu'da da, özellikle İran ve Hindistan'da uygulandığı görülür. Hindistan'da, ipekli kumaşların yanı sıra metal ipliklerle dokunmuş kumaşlar üzerine de sıcak baskı tekniği uygulanmıştır. Bu tekniğin farklı coğrafyalarda, aynı yüzyıllarda tercih edilmesi, kültürel etkileşim sonucu yayılmış bir moda akımı olduğunu göstermektedir.Osmanlı esnaf ve sanatkâr grubu içinde, bu tekniği kimlerin uyguladığı tam olarak bilinememekle birlikte Topkapı Sarayı Müzesi koleksiyonundaki örneklerin Saray terzi grubu tarafından gerçekleştirildiği düşünülmektedir.

Abstract:
The Topkapı Palace Museum textiles collection holds a number of kaftan, kolluk (sleevelet/armlet), takke (skullcap) and salvar (shalwar) that are made of stamp designed silk materials. These stamp designs were applied onto the materials as velvet and silk fabrics such as satin, tafta (taffeta), canfes (fine taffeta), kutnu. As applied onto the upholstery fabrics like velvet, today, we do not have any knowledge for the Ottoman period, about how this technique was applied. Stamping process applied into the satin fabrics looks very similar to the leather bookbinding technique called ?tooling?.The heated stamp technique which was applied into Ottoman textiles since 15th century was also used in Europe and Asia. Stamp designed velvets and silk fabrics are available in the West countries like England, Germany, Italy and Spain. Stamping patterns onto cloth was a traditional decorative technique also in East, especially India and Persia. Additionally this technique was also used into metal thread fabrics in India. The use of this technique in different geographic areas at the same time indicate that these textiles became an international fashion as a result of the cultural interaction.By the way, it is not known exactly which Ottoman artisan and craftsmen group applied this technique, but it is considering that the items which belong to textile collection of the Topkapı Saray Museum may have been applied by the tailor group of the Palace.