Kadın hekimlerin çocuk istismarı ve ihmali hakkındaki bilgi düzeyi ve bunu etkileyen faktörler
Knowledge level of female physicians about child abuse and neglect and ıts affecting factors
Yazar: SALİHA KILIÇ ÇÜÇEN
Danışman: DOÇ. DR. EMİNE ZEYNEP TUZCULAR VURAL
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Haydarpaşa Numune Eğt. ve Arş. Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı / Aile Hekimliği Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Bilgi = Knowledge ; Bilgi düzeyi = Level of knowledge ; Doktorlar = Physicians ; Kadınlar = Women ; Çocuk ihmali = Child negligence ; Çocuk istismarı = Child abuse ; Çocuk istismarı-cinsel = Child abuse-sexual

Özet:
Amaç: Çocuk istismarı ve ihmali; günümüzde, dünya üzerinde çok yaygın bir
şekilde karşılaşılan, tıbbi, hukuki, sosyal yönleri olan, çocukların fiziksel ve
psikososyal gelişimini olumsuz olarak etkileyen aynı zamanda aile ve toplum
açısından da ciddi sonuçlar doğuran önemli bir halk sağlığı sorunudur. Bu çalışma,
istismar ve ihmalin tanınması, bildirilmesi ve önlenmesinde önemli bir konumda
bulunan kadın hekimlerin konu hakkındaki bilgi düzeylerini ve yaklaşımlarını
değerlendirmek, bunları etkileyen sosyodemografik faktörleri belirlemek ve bu
konudaki farkındalıklarının artırılmasına yardımcı olmak amacıyla yapılmıştır.
Gereç ve Yöntem: Araştırma, internette 22.000'den fazla üyesi bulunan Kadın
Hekimler Eğitime Destek Vakfı (KAHEV) Grubu üyeleri ile 1 Mart 2020 – 1 Nisan
2020 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir. Çalışmaya 381 kadın hekim katılmıştır.
Hekimlere, toplam 96 sorudan oluşan iki bölümlük bir anket formu uygulanmıştır.
Anketin ilk bölümü 29 soruluk Sosyodemografik Bilgi Formu, ikinci bölümü ise 67
sorudan oluşan Çocuk İstismarı ve İhmalinin Belirti ve Risklerinin Tanılanmasına
Yönelik Ölçek Formundan oluşmaktadır. Veri toplama bölümünün ilk bölümünde,
hekimlerin demografik özellikleri, çocuk istismarı ve ihmali konusundaki görüş ve
yaklaşımlarını belirlemeye yönelik sorular bulunmaktadır. İkinci bölümde ise; Aynur
Uysal tarafından 1998 yılında geliştirilmiş olan, toplam 67 madde ve 6 alt boyuttan
oluşan Çocuk İstismarı ve İhmalinin Belirti ve Risklerinin Tanılanmasına Yönelik
Ölçek kullanılmıştır. Çalışmada elde edilen bulgular değerlendirilirken, istatistiksel
analizler için IBM SPSS Statistics 22 (IBM SPSS, Türkiye) programı kullanılmıştır.
Bulgular: Çalışmaya, 219'u (%57,5) asistan, 111'i (%29,1) uzman, 45'i (%11,8)
pratisyen, 6'sı (%1,6) öğretim üyesi olmak üzere 381 kadın hekim katılmıştır.
Çalışmaya katılan 202 (%53) hekim tıp fakültesi eğitimleri sırasında veya mezuniyet
sonrasında çocuk istismarına yönelik eğitim almış ve bu hekimlerin yalnızca 66'sı
(%32,7) verilen eğitimin yeterli olduğunu belirtmiştir. Hekimlerin 264'ü (%69,3)
meslek yaşamlarında istismar/ihmal vakası ile karşılaşmış, istismar ve/veya ihmal
vakası ile karşılaşan hekimlerin 186'ü (%70,5) fiziksel istismar, 136'ü (%51,5)
duygusal istismar, 133'si (%50,4) cinsel istismar, 56'i (%21,2) ekonomik istismar ve
163'si (%61,7) ihmal vakası ile karşılaştığını ifade etmiştir. İstismar-ihmal vakalarında
katılımcılara en çok zorlandıkları konunun ne olduğu sorulduğunda, hekimlerin 99'u
(%33,8) ilgili kurumlara rapor etmenin, 83'ü (%28,3) öykü almanın, 59'u (%20,1)
ebeveynlerin tepkisinin, 25'i (%8,5) fizik muayenenin, 22'si (%7,5) tanı koymanın,
5'i (%1,7) kayıt tutmanın en zorlandıkları konu olduğunu ifade etmiştir. Çalışmaya
katılan hekimlere, TCK'ya göre hekimler ve diğer sağlık çalışanlarının suç unsuru
taşıyan Çİİ vakalarıyla karşılaşma durumunda bildirimde gecikme göstermesi veya
bildirim yapmaması durumunda hapis cezası ile cezalandırılabileceklerini bilip
bilmedikleri sorulduğunda katılımcıların 208'i (%54,6) bilgi sahibi olmadığını
belirtmiştir. Katılımcıların 364'ü (%95,5) istismar-ihmal olgusu veya şüphesi ile
karşılaştığında bildirim yapacağını söylemiştir. Çalışmaya katılan hekimlerin yalnızca
113'ü (%29,7) çalıştıkları kurumda Çİİ ile karşılaşma durumunda uygulanabilecek
prosedürün olduğunu belirtmiş ve hekimlerin 71'i (%62,8) bu prosedürün düzgün
işlediğini ifade etmiştir. Çalışmamıza katılan hekimlerin Çocuk İstismarı ve İhmalinin
Belirti ve Risklerinin Tanılanmasına Yönelik Ölçek (ÇİİBRTYÖ) genelinden aldıkları
puan ortalaması 4,13±0,3 olarak hesaplanmış ve yeterli olduğu görülmüştür (min 3,13-
maks 4,72). Genel ölçek ve alt ölçek puanları değerlendirildiğinde yaş grupları, görev
süreleri, istismar ve ihmal ile ilgili eğitim alma durumlarına göre istatistiksel olarak
anlamlı farklılık saptanmıştır (p<0,05).
Sonuç: Kadın hekimlerin çocuk istismarı ve ihmalini tanıma ve farkındalık
düzeyleri, çalışmamızın bulgularına göre yeterli bulunmuştur. Bununla beraber
hekimler bir istismar veya ihmal vakası ile karşılaştığında süreci yönetmekte
zorlanmakta, özellikle yasal prosedür konusunda kendilerini yetersiz hissetmektedir.
Tıp fakültesinde ve mezuniyet sonrası dönemde, belirli periyotlarda, hekimlerin Çİİ
konusundaki bilgi düzeylerini yükseltmeye yönelik, sistematik ve sürekli eğitim
programları planlanmalıdır. Hekimlerin, Çİİ'ye yönelik uygulanması gereken yasal
prosedür, bu konuda hizmet veren kuruluşlar ve bunlarla nasıl iletişim kurulması
gerektiği hakkındaki bilgi düzeyi yetersiz görünmektedir. Bu nedenle bütün sağlık
kuruluşlarında Çİİ ile karşılaşma durumunda uygulanacak bir prosedür düzenlenmeli
ve hizmet içi eğitimlerle personele bu konuda bilgi verilmelidir. Hekimler başta olmak
üzere bütün sağlık çalışanları, istismar veya ihmal ile karşılaşma durumunda sahip
oldukları yasal sorumlulukları hakkında bilgilendirilmelidir.

Anahtar Kelimeler: Kadın hekim, Çocuk istismarı, Çocuk ihmali, Bilgi
düzeyi, Etkileyen faktörler.

Abstract:
Aim: Child abuse and neglect are significant and global public health problems
which negatively affect the physical and psychosocial development of children, have
medical, legal, and social aspects and also severe consequences for the family and
society. This study was conducted to evaluate the knowledge levels and attitudes of
female physicians who have an important role in recognizing, reporting, and the
prevention of abuse and neglect, to identify sociodemographic factors affecting them,
and to help raise their awareness.
Materials and Methods: The research was conducted between March-April
1, 2020, with the group members of the Female Physicians Education Support
Foundation (KAHEV), which has more than 22.000 members on the internet. 381
female physicians, who participated in the study filled in a two-part survey form
consisting of a total of 96 questions. The first part of the survey was a
Sociodemographic Information Form consisting of 29 questions for recording
demographic information and determining the physicians' opinions and attitudes about
child abuse and neglect. The second part was the Identification of Symptom and Risks
of Child Abuse and Neglect Scale which was developed by Aynur Uysal in 1998
consisting of 67 questions and 6 sub-sections. We used IBM SPSS Statistics 22 (IBM
SPSS, Turkey) for statistical analysis for evaluating the data obtained in the study.
Results: 381 female physicians, of whom 219 (57.5%) were residents, 111
(29.1%) were specialists, 45 (11.8%) were general practitioners, and 6 (1.6%) were
academic staff, participated in the study. 202 (53%) physicians who participated in the
study had received prior education on child abuse during their undergraduate education
in the faculty of medicine or after graduation. Only 66 (32.7%) of these physicians
believed this education was adequate. 264 (69.3%) of the physicians had encountered
abuse/neglect cases in their professional life. 186 (70.5%) of the physicians, who had
encountered abuse and/or neglect cases, affirmed that they had encountered physical
abuse, 136 (51.5%) had encountered emotional abuse, 133 (50.4%) sexual abuse, 56
(21.2%) economic abuse, and 163 (61.7%) neglect. When asked about the most
challenging part in abuse-neglect cases, 99 physicians (33.8%) answered "reporting to
relevant institutions", 83 (28.3%) "history taking", 59 (20.1%) "parents' reactions",
25 (8.5%) "physical examination", 22 (7.5%) "diagnosis", and 5 (1.7%) "record
keeping". When asked whether they knew that physicians and other health care
personnel could be sentenced to imprisonment under the Turkish Criminal Code if they
did not report or were late in reporting criminal child abuse-neglect cases, 208
participants (54.6%) stated that they did not know the penalty. 364 participants
(95.5%) claimed that they would report abuse-neglect cases or suspicions. Only 113
(29.7%) stated that there was a set procedure related to child abuse-neglect in their
institution, and 71 (62.8%) of the physicians affirmed that this procedure worked
properly. The average score of the physicians who participated in our study for the
Identification of Symptom and Risks of Child Abuse and Neglect Scale was 4,13±0.3
points (min 3.13-max 4.72) and was considered adequate. According to the overall
scale and sub-scale scores, there were statistically significant differences between the
physicians' age groups, duty periods, and receiving education on abuse and neglect.
(p<0,05).
Conclusion: The results of our study demonstrated that female physicians have
adequate recognition and awareness about child abuse and neglect. However,
physicians find it challenging to manage the process when they encounter abuse or
neglect cases, and consider themselves inadequate, especially about the legal
procedure. Education programs should be planned, in a systematic, periodic, and
continuous manner, during medical education and after graduation, to raise physicians'
knowledge about child abuse and neglect. Physicians seem to lack sufficient
knowledge about the legal procedure, the organizations providing services in this
subject, and how to communicate with these organizations in case of child abuse or
neglect. Therefore, it is necessary to prepare set procedures to be followed when child
abuse or neglect is encountered in all health institutions and to inform health care
personnel with in-service education. All health care personnel, especially physicians,
should be informed about their legal responsibilities in case of encountering child
abuse or negligence.

Keywords: Female physician, Child abuse, Child neglect, Knowledge Levels,
Affecting factors