İdare Hukuku açısından stratejik çevresel değerlendirme
Strategic environmental assessment from the perspective of Administrative Law
Yazar: YAPRAK YEŞİL
Danışman: PROF. DR. BAYRAM KESKİN
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / Kamu Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Çevre idare hukuku çerçevesinde çevrenin ve çevresel değerlerin korunmasını temin etmeyi amaçlayan, bunların gerçekleştirilmesine hizmet eden araçlardan biri de çevresel etki değerlendirmesidir. Hukukumuzda çevreye uygunluk denetimini sağlayan çevresel etki değerlendirmesini (ÇED) konu alan mevcut düzenlemelere ilişkin birçok sorun yaşanmıştır. Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nde birçok defa değişiklik yapılmış; hem Yönetmelik hem de verilen ÇED kararlarına ilişkin birçok dava açılmıştır. ÇED her ne kadar etkin olarak uygulanmaya çalışılsa da, son dönemlerde ÇED'in sadece proje temelli koruyucu tedbirler öngören bir etki tespit vasıtası olduğu görülmüştür. Bunun neticesinde sürdürülebilir kalkınma hedefleri kapsamında Stratejik Çevresel Değerlendirme (SÇD) mefhumu ortaya çıkmıştır. Ülkemizde, Avrupa Birliği Stratejik Çevresel Değerlendirme Yönergesi'nin uyumlaştırılması kapsamında gerçekleştirilen çalışmalar neticesinde Stratejik Çevresel Değerlendirme Yönetmeliği yürürlüğe girmiştir.
Bu çalışmada, stratejik çevresel değerlendirme, bu kavrama ve sürecine ilişkin düzenlemeler, stratejik çevresel değerlendirmenin aşamaları ve uygulamadaki görünüş biçimleri çeşitli yönlerden ele alınmaktadır. Oldukça yeni ve ülkemizde üzerinde yeterince araştırma ve çalışma bulunmayan stratejik çevresel değerlendirme kavramının, ÇED süreci içerisinde yaşanan benzer sorunların gerçekleşmemesi için daha iyi anlaşılması gerekmektedir. Bu sebeple, kavramın ve buna ilişkin düzenlemenin karşılaştırmalı bir değerlendirme ile daha iyi açıklanması ve değerlendirilmesi ihtiyacı doğmuştur. Bu bağlamda, stratejik çevresel değerlendirmenin, çevresel etki değerlendirmesi ile bağlantısı açıklanmış; stratejik çevresel değerlendirme kavramı, Avrupa Birliği Stratejik Çevresel Değerlendirme Yönergesi ve ülkemizde yürürlükte bulunan Stratejik Çevresel Değerlendirme Yönetmeliği ile karşılaştırmalı olarak idare hukuku açısından incelenmiştir.

Abstract:
Within the framework of environmental admistrative law, in order to ensure the protection of the environment and environmental values, environmental impact assessment (EIA) is one of the tools that serve for the implementation of the aforementioned purposes.  Regarding the environmental impact assessment which provides environmental compliance control, several disputes have been arised in respect to current regulations on EIA in national legislation. By-Law on Environmental Impact Assessment has been amended numerous instances and several lawsuits have been filed regarding not only the By-Law on EIA but also the environmental impact assessment decisions. Although EIA has been attempted to be implemented effectively, it has recently been considered that EIA is only an impact assessment tool that provides project-based protective measures. Consequently, the concept of Strategic Environmental Assessment (SEA) has emerged within the scope of sustainable development objectives. As a result of the efforts carried out within the scope of adopting the European Union Strategic Environmental Assessment Directive, the By-Law on Strategic Environmental Assessment has entered into force in Turkey.
In this study, strategic environmental assessment, the regulations related to this concept and its process, the stages of strategic environmental assessment and its forms of appearance in practice are discussed from various aspects.  The concept of strategic environmental assessment, which is rather recent and not sufficiently researched and examined in Turkey, requires a more thorough comprehension in order to prevent recurring issues experienced in the EIA process.  For this reason, there is a need to clarify and evaluate the concept and the related regulation through a comparative study. In this context, the link between strategic environmental assessment and environmental impact assessment is described and the concept of SEA is analysed in comparison with the European Union Strategic Environmental Assessment Directive and the By-Law on Strategic Environmental Assessment in force in Turkey in the light of Administrative Law.