Nedîm Dîvânı üzerine dilbilimsel bir inceleme
A linguistic examination on the Divan of Nedim
Yazar: NİLÜFER KARADAVUT
Danışman: PROF. DR. PERVİN ÇAPAN
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Dil bilgisi = Grammar ; Dil bilim = Linguistics ; Divanlar = Divans ; Nedim = Nedim ; Tasvir = Description ; Üslup = Stylistic

Özet:
Edebiyatın malzemesi dildir ve edebî eserlerdeki dil kullanımı günlük dildeki kullanımlardan farklı olup birtakım üslûp özelliklerine sahiptir. Edebî eserlerin veya sanatçıların üslûbunun tam ve sistematik biçimde belirlenebilmesi için dil özelliklerinin ortaya konulması gerekir. Bu bağlamda Klâsik Türk edebiyatı metinleri de bugüne kadar geleneksel ya da modern pek çok metodla ele alınmıştır, ancak Nedîm'in poetikasını ortaya koyan dilbilimsel inceleme yöntemiyle yapılmış bir çalışma bulunmamaktadır. XVIII. yüzyılda Nedîm, şiirlerinin hayranlık uyandıran sanat değeri ve işleyişteki kendine has Nedîmâne üslûbu ile Klâsik Türk şiirinde çığır açmıştır. O sadece bir şair değil, aynı zamanda yaşadığı zamanın orijinal özellikler arz eden bir dil teorisyenidir. Aradan geçen zamana rağmen Nedîm'in şiirlerini anlaşılır kılan ve canlılık katan bu özellikler, onun kullandığı Türkçe'de aranmalıdır. Nedîmâne üslûp olarak literatürde yer alan bu üslûbun değerinin ortaya konularak dile ait yapının anlaşılabilmesi için tarihî, kültürel, sosyal ve dilbilimsel açıklamaların yapılması gerekir. 
Bu tez çalışmasında Nedîm'in şiirlerinde ortaya koyduğu çağrışım zenginliği dilbilimsel yöntemlerle ele alınarak şiirlerdeki dil ve üslûp özellikleri tespit edilecektir. Dilbilimsel inceleme, metin ve dili bir bütün olarak ilişkilendirerek metnin estetik değerini ortaya koymayı amaçlar. Bunun için dilbilimin alt başlığı olan üslûpbilimin yöntemlerinden yararlanır. Bu bağlamda çalışmada tasvirî ve tekevvünî üslûp inceleme yöntemleri kullanılacaktır. Böylece Nedîm'in şiirlerinin klâsik şiirimiz içinde yeni ve özgün olan tarafları belirlenerek Nedîm'in sadece kendi döneminde değil yüzyıllar sonrasına da yansıyan şöhretinin haklılığı ortaya konulacaktır.

Abstract:
The material of literature is language, and the use of language in literary works is different from the use in everyday language and has some stylistic features. In order for the style of literary works or literati to be determined fully and systematically, language features should be revealed. In this context, Classical Turkish literature texts have so far been examined in various traditional or modern methods; however, there seems to exist almost no study conducted with the linguistic analysis approach revealing Nedim's poetics. In the XVIIIth century, Nedîm broke new ground in Classical Turkish poetry with the admirable artistic value of his poems and his unique Nedîmane style in operation. He is not only a poet but also a language theorist with the original characteristics of his time. Despite the time that has passed, these features that make Nedim's poems understandable and add vitality should be sought in the Turkish he used. Historical, cultural, social and linguistic explanations need to be made in order for the structure of the language to be fully understood, and for the value of this style, which exists as Nedîmâne Style in the literature, to be revealed properly.
In this thesis, the richness of connotation revealed by Nedîm in his poems will be handled with linguistic methods, and the language and stylistic features in his poems will be determined. Linguistic analysis aims to reveal the aesthetic value of the text by associating the text and the language as a whole. For this purpose, it uses the methods of stylistics, which is the subtitle of linguistics. In this context, descriptive and monotheistic style (tekevvünî üslûp) analysis methods will be used in the study. Thus, the new and original aspects of Nedim's poems in our classical poetry will be determined, and the justification of Nedim's rightful fame, which is reflected not only in his own period but also centuries later, will be revealed.