Hemodiyaliz hastalarında sol atriyum fonksiyonları ve non-invaziv hemodinamik parametrelerin ekokardiyografi ile değerlendirilmesi
Echocardiographic evaluation of left atrial function and non-invasive hemodynamic parameters in hemodialysis patients
Yazar: AYDA AYDOĞAN
Danışman: PROF. DR. ŞEHSUVAR ERTÜRK
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Kardiyoloji = Cardiology ; Nefroloji = Nephrology ; İç Hastalıkları = Internal diseases

Özet:
Giriş: Kardiyovasküler hastalıklar, hemodiyaliz hastalarında oldukça sık görülmektedir ve bu hasta grubunda önde gelen mortalite nedenidir. Kronik böbrek hastalığı nedeni ile ortaya çıkan fizyopatolojik birçok faktör sol atriyal remodelinge (yeniden yapılanma) neden olarak sol atriyum mekaniklerinin bozulmasına ve sol atriyal çapta artışa  neden olur. Sol atriyum yapısında meydana gelen değişiklikler doku doppler ekokardiyografi, pulse wave ekokardiyografi ile değerlendirilebilir. Son yıllarda benek takip ekokardiyografi ile  strain(gerinim)değerlendirmesi subklinik miyokardiyal disfonksiyonun belirlenmesinde önem kazanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Kasım 2017 ile Mart 2020 tarihleri arasında Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Bilim Dalı Hemodiyaliz Ünitesi'nde kronik HD tedavisi uygulanan ve bilinen majör kardiyovasküler hastalığı olmayan 39 HD hastası çalışmamıza dahil edildi. Hastaların demografik özellikleri, ek hastalıkları, kullandıkları ilaçlar, HD süresi(ay), HD ilişkili takip verileri, daha önce aldıkları renal replasman tedavisi (RRT) çeşitleri ve ekokardiyografinin yapıldığı zamandaki laboratuvar tetkik sonuçları kaydedildi. Hastaların HD seansının 1 saat öncesinde ve sonrasında  pulsed wave doppler ekokardiyografi ve doku Doppler ekokardiyografi ile erken transmitral pik velositesi (E) , geç transmitral pik velositesi (A) ,deselerasyon zamanı, mitral medial ve lateral annülüsten e' (erken anüler doku doppler velositesi), a'(geç anüler doku doppler velositesi) ve s' (sistolik anüler velosite) ile birlikte bunların oranları E/A, E/e (ortalama)  ve  "nagueh formülü 1.24 x E/e'(ortalama) +1.9" ile ePCWP(estimated pulmonary capillary wedge pressure) hesaplandı. İki boyutlu benek takibi ekokardiyografi ile rezervuar (LASr) ,iletici (LAS-cd) ve kontraksiyon (LAS-ct)  fazlarında sol atriyal strain ile global longitudinal strain (GLS) ölçümleri ile sol atriyum maksimum hacmi (LAV-max), sol atriyum minimum hacmi (LAV-min), sol atriyum atriyal kontraksiyonundan önceki hacmi (LAV-PreA) ve total sol atriyum emptying (boşalma) fraksiyonu (LAEF) hesaplandı.
Bulgular: Hastaların ortalama yaşı 53.9 ± 13.9 yıl; 20'si (%51.3) kadın,19'u (%48.7) erkekti ve tümüne AV fistül yoluyla HD uygulanmaktaydı. Ortalama HD süresi 65.3 (4-300) aydı. Hastalardan 4'ü (%10.3) haftada 2 gün, 35'i ( %89.7) haftanın 3 günü HD'ye girmekteydi. Ekokardiyografinin yapıldığı HD seansında ortalama UF miktarı 2.7 ± 0.8 litre, UF yüzdesi ortalama %3.9 ± 1.3 olarak saptandı. Geleneksel iki boyutlu ekokardiyografi ve doku doppler ekokardiyografi ile HD öncesi ve sonrası yapılan değerlendirmelerde; mitral E, mitral A, mitral lateral s', mitral lateral e' ve  ePCWP değerlerinde anlamlı olarak azalma görülürken, (sırasıyla p:<0.001, p:0.011, p:0.029, p:0.023 ve p:0.005) HD sonrası mitral E/A ve mitral  E/e' değerlerindeki değişiklikler istatistiksel olarak anlamlı bulunmadı. İki boyutlu BTE'de ise hastaların HD sonrası LAV-max, LAV-min ve LAV-preA değerleri anlamlı olarak azaldı. (sırasıyla p:0.001, p:0.014, p:0.033) Hastaların HD sonrası GLS değeri anlamlı olarak bozuldu (HD öncesi  %-16.7 ± 3.11, HD sonrası %-14.2 ± 3.5, p: 0.000). Hastaların HD sonrası LASr, LAS-cd ve LAS-ct değerlerindeki azalma istatistiksel olarak anlamlı değildi.(HD öncesi;  LASr: % 22.95 ± 9.42, LAS-cd: % -12.71 ± 6.84, LAS-ct: %-11.24 ± 7.57; HD sonrası; LASr: % 20.58 ± 8.77, LAS-cd: % -10.87 ± 6.68, LAS-ct: % -10.32 ± 5.36.) Hastaların HD sonrası LAEF değerlerindeki azalma anlamlı değildi. (HD öncesi LAEF: % 50.03±12.30 HD sonrası LAEF: %49.39±10.97.)
Sonuç: HD seansı sonrasında, hastaların doku doppler ve pulse wave ekokardiyografi ile değerlendirilen parametrelerde değişme olurken, sol atriyal strain'in üç fazında da strain parametreleri değişmedi. Kronik HD hastalarında volüm değişikliklerinin sol atriyum strain üzerine etkisini değerlendiren daha ileri çalışmalara ihtiyaç vardır. Anahtar kelimeler: Hemodiyaliz, sol atriyum, strain, ekokardiyografi

Abstract:
Introduction: Cardiovascular diseases are very common in hemodialysis patients and are the leading cause of mortality in this patient group. Many physiopathological factors that occur due to chronic kidney disease cause left atrial remodeling, leading to impaired left atrial mechanics and an increase in left atrial diameter. Changes in left atrial structure can be evaluated by tissue doppler echocardiography and pulse wave echocardiography. In recent years, strain evaluation by speckle tracking echocardiography has gained importance in determining subclinical myocardial dysfunction.
Materials and Methods: Between November 2017 and March 2020, 39 hemodialysis (HD) patients with no known major cardiovascular disease undergoing hemodialysis in the Hemodialysis Unit of the Department of Nephrology, Ankara University Faculty of Medicine were included in our study. Demographic characteristics, comorbidities, medications, HD duration (months), HD-related follow-up data, types of previous renal replacement therapy (RRT) and laboratory test results at the time of echocardiography were collected. Early transmitral peak velocity (E), late transmitral peak velocity (A), deseleration time were measured by pulsed wave doppler echocardiography and tissue doppler echocardiography one hour before and after HD, e' (early annular tissue doppler velocity), a' (late annular tissue doppler velocity) and s' (systolic annular velocity) from the mitral medial and lateral annulus and their ratios E/A, E/e (mean) and ePCWP (estimated pulmonary capillary wedge pressure) were calculated with "nagueh formula 1. 24 x E/e'(mean) +1.9" to calculate ePCWP. Two-dimensional speckle tracking echocardiography was used to measure left atrial strain and global longitudinal strain (GLS) in the reservoir (LASr), conduction (LAS-cd) and contraction (LAS-ct) phases and left atrial maximum volume (LAV-max), left atrial minimum volume (LAV-min), left atrial volume before atrial contraction (LAV-PreA) and total left atrial emptying fraction (LAEF) were calculated.
Results: The mean age of the patients was 53.9 ± 13.9 years; 20 (51.3%) were female and 19 (48.7%) were male. All patients were undergoing HD with AVF. The mean duration of HD was 65.3 (4-300) months. Four patients (10.3%) were on HD 2 days a week and 35 patients (89.7%) were on HD 3 days a week. The mean UF volume was 2.7 ± 0.8 liters and the mean UF percentage was 3.9 ± 1.3% during the HD session in which echocardiography was performed. In the evaluation of the patients before and after HD by conventional two-dimensional echocardiography and tissue Doppler echocardiography; mitral E, mitral A, mitral lateral s', mitral lateral e' and ePCWP values were significantly decreased.( p:<0.001, p:0.011, p:0.029, p:0.023 and p:0. 005 ) The changes in mitral E/A and mitral E/e' values of the patients after HD were not statistically significant. In two-dimensional BTE, LAV-max, LAV-min and LAV-preA values of the patients decreased significantly after HD (p:0. 001, p:0.014, p:0.033).The GLS value of the patients significantly deteriorated after HD (16.7 ± 3.11% before HD, 14.2 ± 3.5% after HD, p: 0.000). The decrease in LASr, LAS-cd and LAS-ct values of the patients after HD was not statistically significant. (Before HD; LASr: 22.95 ± 9.42%, LAS-cd: -12.71 ± 6.84%, LAS-ct: -11.24 ± 7.57% after HD; LASr: 20.58 ± 8.77%, LAS-cd: -10.87 ± 6.68%, LAS-ct: -10.32 ± 5.36) The decrease in LAEF values after HD was not significant.(LAEF before HD: 50.03±12.30% LAEF after HD: 49.39±10.97%)
Conclusion: While the parameters evaluated by tissue doppler and pulse wave echocardiography changed after HD, strain parameters did not change in all three phases of left atrial strain. More studies evaluating the effect of volume differences on left atrial strain are needed. Keywords: Hemodialysis, left atrium, strain, echocardiography