Kâr Oranının Düşme Eğilimi Yasası: Türkiye örneği
Law of the Tendency of the Rate of profit to fall: The case of Turkey
Yazar: HALİT GÜZELSOY
Danışman: DOÇ. DR. SENEM ÇAKMAK ŞAHİN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Ekonomi politikaları = Economic policies ; Kar Oranının Düşme Eğilimi Yasası = Law of the Tendency of the Rate of Profit to Fall ; Kar oranları = Profit  rates ; Kriz teorisi = Crisis theory ; Marksist kuram = Marxist theory ; Marksizm = Marxism ; Sermaye yapısı = Capital structure ; Türk ekonomisi = Turkish economy ; Verimlilik = Productivity

Özet:
Bu çalışmanın amacı, Kâr Oranının Düşme Eğilimi Yasası'nı incelemek ve Türkiye ekonomisi için kâr oranını ölçerek bu çerçevede değerlendirmektir. Bu amaçla öncelikle eğilim yasasının teorik arka planını oluşturan temel kavramlar sunulmuştur. Eğilim yasasının temeli Marx'ın emek değer kuramıdır. Buna göre kâr oranı, bölüşüm ilişkileri ve teknoloji düzeyine bağlı olarak belirlenmektedir. Zaman içerisinde rekabet dolayısıyla ekonomide oluşan ortalama kâr oranı düşme eğilimindedir. Teknik ilerleme ile verimlilik artışı sağlanıyorsa da yaratılan toplam değer kütlesi azalmaktadır. Bunun bir sonucu olarak kâr oranı, uzun vadede düşme eğiliminde olmaktadır. 
Eğilim yasasının tutarlılığı ve ampirik olarak gözlemlenmesi oldukça yoğun tartışmalara yol açmıştır. Tartışmalar günümüzde devam ediyor olsa da teorinin geçerliliği ve gerçeklikle uyumu Marksist iktisat literatüründe kabul görmektedir. Bu doğrultuda çeşitli gelişmiş ülke ekonomileri eğilim yasası çerçevesinde incelenmektedir. Bu çalışmada Türkiye ekonomisi için kâr oranı ve kâr oranı bileşenleri hesaplanmıştır. Kârlılık hesaplamaları için gerekli olan detaylı ve uygun verilerin bulunamaması nedeniyle araştırmanın kapsadığı dönem 1972 ile 2003 yılları arasında sınırlı kalmıştır. İncelenen dönemde ekonominin bütünü için kâr oranının toplamda düşme eğiliminde olduğu belirlenmiştir. Kâr oranının bölüşüm ilişkilerini gösteren bileşeni olan kâr payı ise dönem boyunca artış eğiliminde olmuştur. Sermaye üretkenliği incelenen dönem boyunca düşme eğilimindedir. Böylelikle kârlılığın korunması temelde kâr payının yükseltilmesi sayesinde olmuştur. Bu doğrultuda ücret payının düşürülmesinin bir karşı koyucu eğilim olarak işlediği söylenebilmektedir.

Abstract:
This study aims to examine the Law of the Tendency of the Profit Rate to fall and to evaluate the profit rate for the Turkish Economy within this framework. First of all, the basic concepts forming the theoretical background of the tendency law have been presented. The basis of the tendency law is Marx's Labor Theory of Value. Accordingly, the rate of profit is determined by distribution relations and the level of technology. Over time, the average profit rate in the economy tends to decrease due to competition. Although productivity gains are achieved with technical progress, the total mass of value created decreases. As a result of this, the rate of profit tends to fall in the long run. 
The consistency and the empirical observations of the tendency law have led to intense debate. The validity and reality of the theory has been endorsed by Marxist economic literature despite ongoing debates. In this direction, various developed country economies are examined within the framework of the law of tendency. In this study, profit rate and its components for the Turkish Economy have been calculated. Due to lack of detailed data for calculations, the period covered by the research was limited between 1972 and 2003. In the analyzed period, it has been determined that the profit rates are falling within the entire economy. The profit share, which is the component of the profit rate showing the distribution relations, has been on an increasing trend throughout the period. The productivity of capital tends to fall over the period under study. Thus, the preservation of profitability was mainly due to the growth of the profit share. In this direction, it can be said that the decrease in the labor share functions as a counteracting tendency.