Gelenekselden sanal gerçekliğe kitabın dönüşümü ve okuyucu üzerindeki etkisi: Bir karma desen araştırması
The transformation of the books from traditional to virtual reality and effect on the readers: A mixed method research
Yazar: SEMA BULAT DEMİR
Danışman: PROF. DR. AYŞE CEYDA ILGAZ BÜYÜKBAYKAL
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Gazetecilik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Bilgi ve Belge Yönetimi = Information and Records Management ; Gazetecilik = Journalism
Dizin: Deneyim = Experience ; Elektroensefalografi = Electroencephalography ; Elektronik kitap = Electronic book ; Kitap okuma = Book reading ; Kitaplar = Books ; Okuyucular = Readers ; Sanal gerçeklik = Virtual reality ; Sayısal teknoloji = Digital technology ; Sesli kitap = Audio book

Özet:
Gelişen teknolojiler bir yazılı kültür ürünü olan basılı kitapların dijital teknolojilerle dönüşümünde önemli rol oynamaktadır. Basılı kitapların dijital teknolojilerle etkileşimi sonucunda elektronik kitap, sesli kitap ve nihayetinde sanal gerçeklik teknolojisi destekli kitap okuma araçları ortaya çıkmıştır. Her okuma aracı, kullanılan aracın teknik özelliklerine paralel olarak okuyucuya farklı okuma deneyimleri sunmaya başlamıştır. Araştırmanın temel varsayımını dijital teknolojilerin kitap okuma aracı, okuyucu ve kitap okuma deneyimlerinde değişimler meydana getirdiği öngörüsü oluşturmaktadır. Araştırma, Marshall McLuhan tarafından geliştirilen "Araç mesajdır" yaklaşımıyla temellendirilmiştir. Bu yaklaşımda bir iletinin içeriğinden ziyade hangi teknik ya da araçla aktarıldığı başat öneme sahiptir. Çalışma kapsamında kitap teknolojileri değişkeninde okuyucuların bilişsel aktivitelerinde meydana gelen farklılıklar, hatırlama düzeyleri, yeni medya teknolojilerine adaptasyonları ve okuma alışkanlıkları karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Araştırmada nicel ve nitel yöntemlerin birlikte kullanıldığı karma desen kullanılmıştır. Bu kapsamda katılımcıların farklı okuma deneyimlerindeki bilişsel aktiviteleri EEG beyin dalgaları kayıt altına alınarak ölçümlenmiştir. Ardından yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Araştırma sonucunda kitap okuma araçlarının katılımcıların okumaya bağlılık, rahatlık ve stres bilişsel aktiviteleri üzerinde etkili olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca kitap okuma araçlarının katılımcıların okuduğu bölümün detaylarını hatırlamasında etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
Developing technologies play an important role in transforming printed books, which are a product of written culture. As a result of the interaction of printed books with digital technologies, electronic books, audiobooks, and ultimately virtual reality technology-supported book reading devices have emerged. Each reading device has started to offer different reading experiences to the reader, depending on the technical features of the device used. The basic conjecture of the research is "digital technologies bring about changes in the reading tool, reader, and book reading experience". The basis of the research is the theory of "The medium is the message" developed by Marshall McLuhan. In this approach, rather than the content of a message, the technique or means by which it is conveyed is of primary importance. Within the scope of the study, the differences in the cognitive activities of the readers in the variable of book technologies, their level of recall, their adaptation to new media technologies, and their reading habits were examined comparatively. A mixed method, in which quantitative and qualitative methods are used together, was used in the research. In this context, the cognitive activities of the participants in different reading experiences were measured by recording their brain waves with the EEG method. Afterward, semi-structured interviews were conducted and the research results were reached. As a result of the research, it was determined that the book reading mediums were effective on the okumaya bağlılık, rahatlık, and stress cognitive activities of the participants. In addition, it was concluded that the book-reading mediums effectively remembered the details of the part read by the participants.