Küresel bağlantılar öğrenme alanı etkinliklerinin özel yetenekli öğrencilerin üstbilişsel farkındalıklarına etkisinin incelenmesi
Investigation of the effect of global connections learnings activities on metacognitive awareness of gifted students
Yazar: ELİF IŞIK
Danışman: DOÇ. DR. ÇAĞLAR ÇETİNKAYA
Akdeniz Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Özel yetenekli öğrenciler yaratıcı düşünme, yansıtıcı düşünme, çoklu düşünme,
eleştirel düşünme ve üstbilişsel düşünme gibi üst düzey becerilere sahiptir. Bilişsel alanda
kendini gösteren bu beceriler toplum genelinde nadir rastlanan yetilerdir. Sosyal bilimler
alanında toplumsal ve küresel sorunlara duyarlı olan özel yetenekli öğrencilerin bu
konulara ilgi düzeyleri, öğrenme motivasyonları oldukça yüksektir. Motivasyonlarının
yüksek olduğu bir alanda farklılaĢtırılmış program ile öğrenme ihtiyaçlarına uygun öğretim
yapılması oldukça önemlidir. Bu genel çerçevede araştırmanın amacı, koşut eğitim
programına göre farklılaştırılmış küresel bağlantılar öğrenme alanı küresel sorunlar konulu
etkinliklerin özel yetenekli öğrencilerin üstbilişsel farkındalıklarına etkisini incelemektir.
Bu araĢtırma karma yöntemin sıralı, baskın statülü desenine göre tasarlanmıştır.
Nicel yöntemin baskın olduğu önce nicel verilerin sonra nitel verilerin elde edildiği sıralı,
iki aşamada uygulanmıştır. Çalışmada nicel yöntemin uygulama sürecinde tek grup öntest
sontest desen kullanılmıştır. Nitel boyutunda nitel araĢtırma yöntemlerinden olgubilim
desen kullanılmıĢtır. Araştırmanın ön test son test uygulamalarında üstbilişsel farkındalık
düzeylerinin ölçümü için "Bilişüstü Farkındalık Envanteri (BFE)" kullanılmıştır. Bununla
birlikte nitel boyutunda araştırmacı tarafından geliştirilen "Üstbilişsel Farkındalık Görüşme
Formu" kullanılmıştır. Araştırma 2022-2023 eğitim öğretim yılının 2. döneminde Antalya
Kepez Bilim ve Sanat Merkezi'nde (BİLSEM) gerçekleştirilmiştir. Veri toplama süreci (3
hafta) ve uygulama süreci (6 hafta) 9 hafta sürmüştür. Uygulama öncesinde 6.sınıf 120
özel yetenekli öğrenciye bilişüstü farkındalık envanteri uygulanmıştır. Bilişüstü farkındalık
düzeyleri ölçülen 120 özel yetenekli öğrenci arasından amaçsal örneklemenin ölçüt
örnekleme yöntemi ile 30 öğrenci seçilerek deney grubunu oluĢturulmuştur. Deney grubu
öğrencilerinin üstbilişsel farkındalıklarını artırmak için koşut eğitim modeline göre
farklılaştırılmış küresel bağlantılar öğrenme alanı kapsamında "güneş fırtınası, çocuk
hakları, kadın hakları, ormansızlaşma, küresel ısınma ve göç" konulu etkinlikler
uygulanmıştır. Nicel verileri detaylandırmak amacıyla deney grubundaki 30 öğrenci ile yarı yapılandırılmıĢ sorularla görüĢmeler yapılmıştır. Nicel veriler SPSS Veri Analiz
programı kullanılarak analiz edilmiştir. Veri analizinde Wilcoxon işaretli Sıra Testi
kullanılmış ve anlamlılık düzeyi .05 kabul edilmiştir. Nitel veriler için betimsel analiz
kullanılmıştır.
Uygulama sonucunda koşut eğitim modeline göre farklılaştırılmış küresel
bağlantılar öğrenme alanı etkinliklerinin özel yetenekli öğrencilerin bilişin bilgisi ve bilişin
düzenlenmesi temel boyutlarında ve açıklayıcı bilgi, prosedürel bilgi, durumsal bilgi,
planlama, izleme, değerlendirme, hata ayıklama ve bilgi yönetme alt boyutlarında öntest ve
son test puanları arasında deney grubu lehine anlamlı fark olduğu görülmüştür. Nitel
verilerde nicel verileri desteklemektedir.

Abstract:
Gifted students have high-level skills such as creative thinking, reflective thinking,
multiple thinking, critical thinking and metacognitive thinking. These skills, which
manifest themselves in the cognitive field, are rare in the society. In the field of social
sciences, gifted students who are sensitive to social and global problems have a high level
of interest in these issues and motivation to learn. In a field where their motivation is high,
it is very important to teach in accordance with their learning needs with a differentiated
programme. In this general framework, the aim of the study is to examine the effect of
activities on metacognitive awareness of gifted students on global issues in the global
connections learning area differentiated according to the parallel education programme.
This research was designed according to the sequential, dominant status design of the
mixed method. It was applied in two phases in which quantitative data were obtained first
and then qualitative data were obtained, in which quantitative method was dominant. In the
study, single group pretest-posttest design was used in the application process of the
quantitative method. In the qualitative dimension, phenomenological design from
qualitative research methods was used. "Metacognitive Awareness Inventory (CAI)" was
used to measure metacognitive awareness levels in the pre-test post-test applications of the
study. In addition, the "Metacognitive Awareness Interview Form" developed by the
researcher were used in the qualitative dimension. The research was conducted in Antalya
Kepez Science and Art centre (BilSEM) in the 2nd semester of the 2022-2023 academic
year. The data collection process (3 weeks) and the implementation process (6 weeks)
lasted 9 weeks. Before the application, the metacognitive awareness inventory was applied
to 120 6th grade gifted students. Among 120 gifted students whose metacognitive
awareness levels were measured, 30 students were selected with the criterion sampling
method of purposive sampling and the experimental group was formed. In order to increase
the metacognitive awareness of the experimental group students, activities on "solar storm,
children's rights, women's rights, deforestation, global warming and migration" were
applied within the scope of global connections learning area differentiated according to the
parallel education model. In order to elaborate the quantitative data, semi-structured interviews were conducted with 30 students in the experimental group. Quantitative data
were analysed using SPSS Data Analysis software. Wilcoxon Signed Rank Test was used
in data analysis and significance level .05 was accepted. Descriptive analysis was used for
qualitative data.
As a result of the application, it was seen that there was a significant difference in favour
of the experimental group between the pretest and posttest scores of the differentiated
global connections learning domain activities according to the parallel education model in
the main dimensions of knowledge of cognition and organisation of cognition and in the
sub-dimensions of explanatory knowledge, procedural knowledge, situational knowledge,
planning, monitoring, evaluation, debugging and knowledge management of gifted
students. Qualitative data also support the quantitative data.