Sideritis stricta Boiss. & Heldr. (Lamiaceae) türünün doğal ve kültür formlarının morfolojik, anatomik, ekolojik ve uçucu yağ içerikleri yönünden karşılaştırılması
Comparison of wild and cultivated form of Ssideritis stricta Boiss. & Heldr. (Lamiaceae), regarding their ecological, anatomical, morfological and volatile oil properties
Yazar: CANAN DÜLGEROĞLU
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ORHAN ÜNAL
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Biyoloji = Biology ; Botanik = Botany
Dizin: Anatomi = Anatomy ; Dağ çayı = Mountain tea ; Ekoloji = Ecology ; Endemikler = Endemics ; Lamiaceae = Lamiaceae ; Morfoloji = Morphology ; Uçucu yağlar = Essential oils

Özet:
Bu çalışmada endemik Sideritis stricta Boiss. & Heldr. türünün doğal yaşam ortamlarından, kültür ortamına alınmasına bağlı olarak morfolojik, anatomik, ekolojik ve uçucu yağ içerikleri yönünden oluşabilecek değişiklikler incelenmiştir.
S. stricta türüne ait örnekler ikisi doğal ikisi kültür olmak üzere dört farklı lokasyondan, çiçeklenme döneminde toplanmıştır. Bitki örneklerinin toplandığı alanlara ait sıcaklık, yağış, nem gibi iklimsel özellikler tespit edilmiştir.Toprak örneklerinin fiziksel ve kimyasal analizleri ve bitki organlarındaki besin elementleri analizleri yapılmıştır. Bitkilerin toprak üstü kısımlarına ait morfolojik özellikleri de ölçülmüş, kök, gövde ve yaprak enine anatomik kesitlerinin fotoğrafları çekilmiştir. Bitki örneklerinin uçucu yağları hidrodistilasyon yöntemiyle çıkarılarak uçucu yağ bileşenleri GS ve GS-MS ile belirlenmiştir.
Çalışmamız sonucunda elde ettiğimiz veriler ışığında doğal ve kültür formlarını karşılaştırdığımızda; dört alanda da tipik Akdeniz iklimi görülmekle birlikte Kaş ilçesi diğerlerine göre daha kurak bir iklime sahiptir. Doğal örneklerin yetiştiği toprakların kum oranının kültür örneklerinin yetiştiği topraklardakinden daha fazla olduğu belirlenmiştir. Araştırmanın yapıldığı alanların toprak örnekleri alkali, tuz bakımından ihmal edilebilir, kireçli, organik maddece zengin ve makro besin elementleri bakımından yeterli olarak bulunmuştur. Bitkilerde morfolojik değerlendirmeler sonucunda doğal yetişen bireylerde kaliks, korolla ve braktelerin kültüre alınanlardan daha büyük olduğu gözlenmiştir. Anatomik açıdan doğal ve kültür örnekleri arasında belirgin bir farklılık görülmemiştir. Bitki besin elementi analizleri sonucunda doğal örneklerde potasyum, kalsiyum, mangan ve bor elementleri kültür örneklerinden daha fazladır. Uçucu yağ verimi doğal örneklerde kültüre alınanlardan daha yüksek çıkmıştır. Dört örnekte de ortak uçucu yağ ana bileşenleri tespit edilmekle birlikte uçucu yağ kompozisyonları çeşitlilik göstermektedir. Uçucu yağ ana bileşen oranı bakımından Kaş?tan toplanan kültür örneklerinin doğal formlarla benzer olması S. stricta türünün uygun koşullarda kültüre alındığı zaman doğal formlarına benzer kalitede ürün elde edilebileceğini göstermektedir.

Abstract:
In this study, depending on endemic Sideritis stricta Boiss. & Heldr. apud Bentham species taken from its natural habitats to the culture environment the changes that may ocur in terms of morphological, anatomical, ecological and essential oil contents were examined.
Plant samples belonging to S. stricta were collected from four different locations, during the flowering period. Two of the locations were wild environments and the others were cultural environments in different regions of Antalya. Climatic features such as temperature, humidity and rain of the areas where plants were collected were determined.   Physical and chemical analysis of soil samples and nutrient analysis of plant organs  have been carried out. Above ground parts of plants belonging to the morphological characteristics were measured and photographed, most of the anatomic sections, root, stem and leaf were photographed. Essential oil components of sample plants were subtracted with the method of hidrodistilasyon and determined by GC and GC-MS.
When we compare the results although all locations have similar climatic conditions, the location of Kaş where one of the cultural samples was collected, is more arid than other locations. The soil sample of wild environments was sandier than the soil sample of cultural environments. The soil samples of the area which the research was done was negligible in terms of alkali, salt, marl and rich in organic matter and found satisfactory in terms of macro-nutrients. It was seen that, by taken from their natural environments and grown in a different environment the plants had some morphological changes. Calyx, corolla and bracts of natural forms were bigger than cultural forms?. No significant difference was observed anatomically between natural and cultural samples. According to plant nutrition analysis, amount of potassium, calcium, manganese and boron quantities were higher in natural plant samples. Volatile oil yield was higher in natural forms. In volatile oils of all plant samples there were same  main components however volatile oil composition showed variety. Main component rate in cultural samples collected from Kaş was similar to rates that of natural samples. These results indicates that when S. stricta cultivated under appropriate conditions, it is possible to get production with the similar quality as natural plants.