Türkiye kayalık sansarı Martes foina'nın filogenisi ve genetik yapısı
Phylogeny and genetic structure of the stone marten Martes foina in Turkey
Yazar: YAĞMUR ASLAN
Danışman: PROF. DR. İSLAM GÜNDÜZ
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Biyoloji = Biology

Özet:
Kuvaternerin buzullar arası ve buzul döngülerin Palearktikteki filocoğrafik yapının şekillenmesinde önemli olduğu bilinmektedir. Palearktik bölgede mevcut birçok türde gözlenen filocoğrafik farklılaşmaları ve genetik çeşitlilik örüntüsünü bilmek iklimsel değişikliklere karşı türlerin göstermiş olduğu tepkileri anlamamıza yardımcı olur. Sıcaklığı seven türler özellikle bu bakımdan bilgi verici olabilir, çünkü bu türler buzul dönemlerinde büyüklüğünde düşme ve yayılış alanlarında daralma, buzullar arası dönemlerde ise yayılış alanlarında genişleme ile karşı karşıya kalırlar. Bu çalışma Türkiye'deki yayılış alanını hemen hemen yansıtacak şekilde toplanan 97 kayalık sansarı (Martes foina)'na ait mitokondrial DNA (mtDNA)'nın 700 bç'lik fragmenti ile nüklear β-fibrinojen genin intron 7 bölgesi (FGB-I7)'nin 659 bç'lik fragmenti kullanılarak yürütülmüştür. Kayalık sansarının bugünkü dağılışını, evrimsel tarihini ve genetik farklılaşmasını incelemek amacıyla filogenetik ve demografik analizler gerçekleştirilmiştir. mtDNA analizleri yüksek oranda bir haplotip çeşitliği (toplam Hd = 0,9379) ve buzul ve buzullar arası dönemlerde farklı sığınak alanlardan genişlemeye başlayan iki ana soy hattı (Batı ve Doğu)'nın varlığını ortaya koymuştur. mtDNA analizleri hem soy içi için hem de tüm veri seti için oldukça düşük bir nükleotid çeşitliği (Batı, π= %0,285; Doğu, π= %0,4364 ve toplam, π=%0,7772) ortaya koymuş olup, bu ya uzun süreli küçük bir etkili büyüklüğünü ya da, bazı demografik analizlerinin önerdiği gibi keskin evrimsel darboğazları işaret etmektedir. mtDNA verilerinin aksine, nüklear verileri hemen hemen panmiktik bir yapıyı göstermekte olup, bu durum büyük olasılıkla erkek ağırlıklı bir dağılım şeklinden kaynaklanmaktadır. Verilerimiz Türkiye'nin kayalık sansarı için koruma yönünden öncelik verilmesi gereken önemli bir genetik çeşitlilik merkezi olduğunu önermektedir.

Abstract:
Interglacial-glacial cycles of the Quaternary are widely recognized in shaping phylogeographic structure within the Palaearctic region. Understanding phylogeographic differentiation and patterns of genetic diversity for many extant species in the Palaearctic region provides insight into our understanding of species' responses to climate change. Temperate species can be particularly informative as these species typically experience lation declines and range contractions during glacials, and range expansions during interglacials. This study describes the phylogeographic pattern of the stone marten (Martes foina), using a 700-bp mitochondrial DNA (mtDNA) fragment from 97 individuals and a 659-bp portion of intron 7 of the β-fibrinogen nuclear gene (FGB-I7) from 53 individuals sampled across the more or less entire distribution range of the species in Turkey. We calculated lation genetic parameters and conducted phylogenetic and demographic analyses to examine the recent distribution, evolutionary history and diversification of the species. We found high levels of mtDNA haplotype diversity (Hd = 0,9379 overall) and support for subdivision into two distinct lineages (West and East) consistent with a model of range expansion from different refugia during interglacial and postglacial times. The mtDNA nucleotid diversity was relativley low both within the lineages (West, π= 0,2853% and East, π= 0,4364%) and overall (π=0,7772%), suggesting relatively small, long-term effective lation sizes or, as suggested by some of the demographic analyses, severe bottlenecks. In contrast, the nuclear DNA data suggest nearly panmictic structure which is most likely due to male-biased dispersal. Overall, our result suggest that Turkey represents important centers of genetic diversity and useful units for prioritizing conservation within the stone marten.