Gazâlî'de ilâhî adâlet düşüncesi
Thought of divine justice in Al-Ghazali
Yazar: SARİYE ERGÜNER YAŞAR
Danışman: DOÇ. DR. METİN ÖZDEMİR
Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kelam Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Din = Religion
Dizin: Adalet = Justice ; Gazzali = Gazali ; Hikmet = Wisdom

Özet:
Yaşadığımız dünyada mutlulukların yanı sıra ıstıraplar da mevcuttur. Bu durum tarih boyunca da bu şekilde süregelmiştir. Bu sebepten; ?Daha güzel bir dünya yaratılamaz mıydı? Acı, ıstırap ve kötülükler olmak zorunda mı? Dinen mükellef olmayan çocuklar ve sadece evrenin düzenine katkıda bulunmak ve insanlara hizmet etmek için yaratılmış hayvanların acı çekmeleri doğru mu? Onların çektiği acıların ahirette bir karşılığı var mı? Rızk neye göre belirlenmektedir? Kaderin sırrı nedir? Kötülükleri Allah mı yaratır?? gibi sorular her zaman gündeme gelmiştir. Bu sebepten gerek doğu gerekse batıdaki düşünürler kendi fikirleri doğrultusunda ilâhî adâlet meselesini açıklamaya çalışmışlardır.Kötülükle Tanrı'nın varlığını bağdaştıramayan bir kısım düşünür Tanrı'nın varlığını kabul etmeyerek ateizme yönelmiştir. Teistik düşünürlerden bir kısmı kötülüğün reel varlığını kabul etmeyerek onu görmezden gelmiş ve çözümü bu yolla bulmaya çalışmıştır. Diğerleri de Tanrı'yı sınırlandırarak soruna çare sunmuşlardır.Batıda bu şekilde yankı uyandıran mesele İslam kelamı açısından da çeşitli açılardan ele alınmıştır. Geçmişten günümüze en çok tartışılan meselelerden biri olan ilâhî adâlet meselesi İslam dünyasında çok özel bir yeri olan Gazâlî tarafından da ele alınmış ve onun düşünceleri İslam dünyasında büyük yankı uyandırmıştır.Varolan dünyanın; mümkün dünyaların en iyisi olduğunu ileri süren Gazâlî, bu tezini savunurken Allah'ı sınırlandırma yoluna gitmemiş ve olaya tevekkül açısından yaklaşmıştır. Kur'an-ı Kerîm'den ve yeryüzündeki mükemmel yaratılıştan örnekler sunarak konuyu sağlam temeller üzerine oturtan Gazâlî Allah'ın yarattığı her şeyde bir hikmetin olduğunu, hiçbir şeyi boş yere yaratmadığını, O'nun verdiği her sıkıntının altında insan için geçerli bir sebep olduğunu, insanın sadece yaratanına sığınıp O'ndan yardım dilemesi gerektiğini ifade etmiştir. Bu düşünceyi empoze ederken insanı pasifize etmeyi düşünmemiş; ancak iradesi dışında meydana gelen olaylara üzülmenin anlamsızlığını göstermeye çalışmıştır. Ona göre insan, elinden geleni yapmalı müdahale edemediği meseleler için üzülmek yerine başına gelenlerin ilâhî hikmete ve sebebe binaen geldiğini düşünmelidir.Anahtar Kelimeler: Adâlet, İlâhî Adâlet, Hikmet, Teodise, Gazâlî

Abstract:
There is anguish in this world in addition to happiness. This has also been the case in history. Therefore, questions such as ?Could not the world have been created in a better way??, ?Do pains and badness have to exist??, ?Is it true if the children and animals who are not obliged with religious duties undergo suffering??, ?Is there any prize for their suffering in the other world??, ?What determines allocation??, ?What is the secret behind destiny??, ?Is it Allah who creates badness?? have always sprang up. This being the case both western and eastern scholars have tried to explain divine justice within the framework of their own thoughts.Some scholars, who have not been able to reconcile badness and the existence of God, have tended towards atheism. Some of the theistic thinkers, not having accepted the actual existence of badness, have tried to reach reconciliation in this way. Others have put forward a solution by limiting God.This matter, having different projections in the West, has also been tackled in various aspects in Islamic khelam. The problem of divine justice, which has a specific place in the Islamic world, has been considered carefully by Al-Ghazali and his thinking has been paid much attention.Al-Ghazali has put forward that this world is the best of all that exist and without limiting God, he has tackled the issue within the context of resignation, which simply means yielding to God wholly. Founding the issue on a concrete basis by giving examples from the Quran and the way of creation on earth, he maintained that nothing is created in vain; any suffering given to the human by Him has a valid cause and the human being should plead for help only from Him. While imposing his thought, he abstained from turning the human being into a passive creature and tried to show that it is in vain to get upset about events occurring out of his own will. To Al-Ghazali, the human being should do his best and instead of getting worried, he should attribute the cause of suffering to divine wisdom and cause.Key Words: Justice, Divine Justice, Wisdom, Theodosia, Al-Ghazali