Hipofiz hastalıklarında sarkopeni
Sarcopenia in hypophysis diseases
Yazar: ELİF ÇAĞLAYAN
Danışman: DOÇ. DR. MUHAMMET CÜNEYT BİLGİNER
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases

Özet:
Amaç: Sarkopeninin birçok morbiditeye yol açması nedeniyle son yıllarda bu konuya giderek artan bir ilgi söz konusudur. Etyopatofizyolojisindeki hormonal mekanizmalar hipofiz hastalıkları ile sarkopeni arasında bir ilişki olabileceğini düşündürmektedir. Bu çalışma ile hipofiz hastalıklarında sarkopeni varlığının değerlendirilmesi amaçlandı.
Gereç ve Yöntem: Çalışmaya Ocak 2023-Mart 2024 tarihleri arasında Karadeniz Teknik Üniversitesi Tıp Fakültesi Endokrinoloji ve Metabolizma kliniğine başvuran ve hipofiz hastalığı bulunan (hipofiz adenomu, boş sella veya hipofiz yetmezliği) 18-65 yaş arası 100 hasta ve 100 sağlıklı gönüllü dahil edildi. Sarkopeni değerlendirmesinde SARC-F anketi, el kavrama kuvveti, sandalyede kalkma testi, biyoelektrik impedans analizi ile kas kütlesi ölçümü ve zamanlı kalk ve yürü testi (TUG) uygulanmış olup, sarkopeni tanısında Avrupa Yaşlı İnsanlarda Sarkopeni Çalışma Grubu 2019 (EWGSOP2) tanı kriterleri kullanıldı.
Bulgular: Hasta (n:100) ve kontrol grubu (n:100) yaş (41,04±11,79 ve 39,15±11,81) (p=0,259) ve cinsiyet (39 erkek, 61 kadın) olarak benzerdi. Hasta grubu hipofiz adenomu (%85) ve adenom dışı lezyonu (%15) vakalarından oluşmaktaydı. Hipofiz adenomlarının %32,9'unda non-fonksiyonel adenom, %28,3'ünde akromegali, %25,9'unda prolaktinoma ve %12,9'unda Cushing hastalığı mevcuttu. Hasta grubu vakalarının kontrol grubu vakalarına göre sırasıyla, SARC-F pozitifliği (%19-%1), olası sarkopeni (%40-%16), düşük kas kütlesi (%48-%13) ve doğrulanmış sarkopeni (%22-%3) oranlarının anlamlı seviyede daha yüksek olduğu (p<0,001) bulundu. Sarkopeni oranları kontrol grubuna göre; non-fonksiyonel adenom, akromegali, prolaktinoma ve Cushing hastalığı gruplarında da anlamlı seviyede daha yüksekti (p<0,001). Hipofiz hastalığına obezitenin eşlik ettiği hastalarda SARC-F pozitifliği, olası sarkopeni, düşük kas kütlesi ve doğrulanmış sarkopeni oranları daha yüksekti (p<0,001). Obezitesi bulunmayan hipofiz hasta grubunda ise SARC-F pozitifliği ve olası sarkopeni oranları kontrol grubuna göre daha yüksekti (p<0,001). 
Sonuç: Hem hipofiz hasta grubunda hem de non-fonksiyonel adenom, akromegali, prolaktinoma ve Cushing hastalığı alt gruplarında kontrol grubuna göre SARC-F pozitifliği, düşük kas kütlesi, olası ve doğrulanmış sarkopeni oranları anlamlı olarak yüksektir. Hipofiz hastalığına obezitenin eşlik etmesi sarkopeni oranını arttırmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Akromegali, Cushing, Hipofiz, Prolaktinoma, Sarkopeni

Abstract:
Objective: Since sarcopenia causes many morbidities, there has been an increasing interest in this subject in recent years. The hormonal mechanisms in its etiopathophysiology suggest that there may be a relationship between pituitary diseases and sarcopenia. This study aimed to evaluate the presence of sarcopenia in pituitary diseases.
Materials and Methods: This study included 100 patients between the ages of 18-65 who applied to the Endocrinology and Metabolism clinic of Karadeniz Technical University Faculty of Medicine between January 2023-March 2024 and had pituitary disease (pituitary adenoma, empty sella or pituitary insufficiency) and 100 healthy volunteers. In the evaluation of sarcopenia, SARC-F questionnaire, hand grip strength, chair stand test, muscle mass measurement with bioelectrical impedance analysis and timed-up and go test (TUG) were applied, and the European Working Group on Sarcopenia in Older People 2019 (EWGSOP2) diagnostic criteria were used in the diagnosis of sarcopenia.
Results: The patient (n:100) and the control group (n:100) were similar in terms of age (41,04±11.79 and 39,15±11.81) (p=0,259) and gender (39 men, 61 women). The patient group consisted of pituitary adenoma (85%) and non-adenoma lesion (15%) cases. Of the pituitary adenomas, 32,9% had non-functional adenoma, 28,3% had acromegaly, 25,9% had prolactinoma, and 12,9% had Cushing's disease. In the pituitary patients group compared to the control group respectively, SARC-F positivity (19%-1%), probable sarcopenia (40%-16%), low muscle mass (48%-13%) and confirmed sarcopenia (22%-3%) rates were found to be significantly higher (p<0,001). Sarcopenia rates were significantly higher also in non-functional adenoma, acromegaly, prolactinoma and Cushing's disease groups compared to the control group (p<0,001). SARC-F positivity, probable sarcopenia, low muscle mass and confirmed sarcopenia rates were higher in patients with pituitary disease accompanied by obesity (p<0,001). In the pituitary patient group without obesity, SARC-F positivity and possible sarcopenia rates were higher than the control group (p<0,001).
Conclusion: SARC-F positivity, low muscle mass, possible and confirmed sarcopenia rates are significantly higher in both the pituitary patient group and the non-functional adenoma, acromegaly, prolactinoma and Cushing's disease subgroups compared to the control group. Obesity accompanying pituitary disease increases the rate of sarcopenia.
Keywords: Acromegaly, Cushing, Pituitary, Prolactinoma, Sarcopenia