Şehiriçi ulaşım sistemlerinde ters yönlü şerit uygulamalarının mekansal açıdan incelenmesi
Analyzing the spatial aspect of reversible lane applications in urban transportation systems
Yazar: AYLİN DERE
Danışman: PROF. DR. SERHAN TANYEL
Dokuz Eylül Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Ulaştırma Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Ulaşım = Transportation

Özet:
Ticaret ve iş alanlarının yoğunlaştığı geleneksel kent merkezine bağımlılığın yüksek olduğu, tarihi dokuya sahip İzmir gibi metropoliten kentlerde, bu geleneksel kent merkezine bağlantıyı sağlayan ana ulaşım koridorlarında trafik hacimleri kapasite sınırlarına dayanmaktadır. Bu durumun özellikle trafiğin zirve saatlerinde çevresel, ekonomik ve zaman açısından kente genel etkileri olduğu gibi kullanıcılar üzerinde de olumsuz psikolojik etkilere neden olduğu söylenebilir.
Yerel yöneticiler trafik akımındaki problemleri önlemek amacıyla orta ve uzun vadede ulaşım ana planı gibi hazırlıkların yanında, anlık çözüm arayışlarına da girmektedir. Özellikle zirve saatlerde trafiğin yönsel dağılımının orantısal olarak dengeli olmadığı ana ulaşım koridorlarında önemli bir fiziki düzenleme ve yatırım maliyeti gerektirmeyen ters yönlü şerit uygulamaları tercih edilmektedir. Bu kapsamda İzmir'de 1997 yılında Altınyol üzerinde ters yönlü şerit uygulaması yapılmıştır.
Çalışmada ilk olarak Altınyol üzerinde yapılacak ters yönlü şerit uygulamasının yol ağındaki etkisi SIDRA yazılımı yardımıyla çeşitli performans ölçütleri kullanılarak analiz edilmiştir. Model sonuçları doğrultusunda, Altınyol'un trafik hacmini düşürmek için başka bir yöntemin ele alınması gerekliliği ortaya çıkmış, daha sonraki aşamada belirlenen alanlarda arazi kullanımların alansal büyüklüklerinin değiştirilerek Altınyol'un trafik hacmi düşürülmeye çalışılmıştır. 
Altınyol trafik hacminin düşürülmesinin Altınyol dışında diğer yol ağındaki trafik hacimlerine olan etkisi ile alt merkez oluşumunun (belirlenecek arazi kullanım çeşidinin alansal büyüklüğü arttırılarak) yolculuk talebinin kapasiteyi aştığı ana ulaşım koridorları üzerindeki etkinliği tartışılmıştır. 
Çalışma ile ulaşım ve arazi kullanımı arasında doğrudan bir etkileşim olduğuna vurgu yapılmakta ve şehir planlaması çalışmalarına yön verecek bulgular elde edilmektedir.

Abstract:
In metropolitan cities such as Izmir, where there is a high dependence on the traditional city center that trade and business areas are concentrated, traffic volumes are relying on capacity limits in the main transportation corridors that provide connection to the downtown. Especially during peak hours of traffic, it can be said that this situation has a general impact on the city in terms of environmental, economic and time, as well as causing negative psychological effects on users.
In order to prevent problems in the traffic flow, local authorities are looking for instant solutions in addition to preparations such as transportation master plan in the medium and long term. Particularly in the main transportation corridors where the directional distribution of traffic is not proportionally balanced during peak hours of traffic, reversible lane applications are preferred which do not require significant physical regulation and investment costs. In this context, reversible lanes were applied in 1997 on Altınyol route in İzmir.
In this study, firstly the effect of reversible lane applications on the road network (Altınyol) was analyzed using various performance criteria via SIDRA software. According to the model results, it was needed that another method should be considered for reducing the traffic volumes of Altınyol. In the next stage it was tried to be reduced by changing the area size of land uses.
The effect of reducing the traffic volumes of Altınyol in the motorway network and the effectiveness of sub-center formation (increasing the spatial size of the land use type to be determined) on the main transportation corridors where the trip demands exceed the existing capacity were discussed.
It is emphasized that there is a direct interaction between transportation and land uses and the findings that will guide the city planning studies are obtained.