Kuvayi milliye ve Şeyh Bedreddin Destanı'nda halk edebiyatının dönüşümü
The transformation of folk literature in Nâzim Hikmet's kuvâyi milliye and Şeyh Bedreddin Destanı
Yazar: HAZEL MELEK AKDİK
Danışman: PROF. DR. TALAT HALMAN
İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi / Ekonomi ve Sosyal Bilimler Enstitüsü  / Türk Edebiyatı Bölümü
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Destanlar = Epics ; Halk edebiyatı = Folk literature ; Kuva-yı Milliye = Kuva-yı Milliye ; Nazım Hikmet = Nazım Hikmet ; Türk halk edebiyatı = Turkish public literature ; Şeyh Bedreddin = Sheikh Bedreddin

Özet:
Bu tezde Nâzım Hikmet'in (1902-1963) halk edebiyatına yaklaşımı ve sözlü gelenekle kurduğu ilişki Kuvâyi Milliye (1965) ve Simavne Kadısı Oğlu Şeyh Bedreddin Destanı (1936) adlı eserleri odağında tartışılmıştır. İki metinde de halk edebiyatıyla kurulan ilişki ön plandadır. Bu ilişkinin niteliğini açıklamak tezin çıkış noktasını oluşturmuştur.Nâzım Hikmet'in, Şeyh Bedreddin Destanı'na kadar geleneksel edebiyata olumsuzlayıcı bir yaklaşım geliştirdiği görülmektedir. Şeyh Bedreddin Destanı ve Kuvâyi Milliye, Nâzım'ın halk edebiyatına yönelimini gösteren ilk metinleri arasındadır. Tezde, halk edebiyatının dönüşümü incelenirken Kuvâyi Milliye'de millî destan tasarımı, Şeyh Bedreddin Destanı'nda ise folklorun iktidar karşısındaki konumu sorunsallaştırılmıştır.Tezin ilk bölümünde Kuvâyi Milliye'de yer alan folklorik unsurların nasıl yorumlandığı açıklanmıştır. Metindeki karakterlerin işçi ve köylü sınıfını temsil etmesinde, yönetici üst sınıfın anlatılarına dayanan destan geleneğinden bir farklılaşma söz konusudur. Halk hikâyelerindeki aşk ve kahramanlık anlayışının toplumsal mücadele bağlamında ele alındığı görülmektedir. Metinde halk edebiyatından ödünçlenen motif ve anlatılar, millî destan çatısı altında bir araya getirilmiştir. Nâzım'ın ortaya koyduğu millî destan modeli, Sovyet folklorundan etkilenimler içermekle birlikte, o dönem Türkiye'sindeki ulus devlet ideolojisi eksenli folklor tanımına farklı bir bakış niteliğindedir. Tezde, Nâzım'ın halk edebiyatı unsurlarını millî destan bağlamında dönüştürürken, var olan millî destan kavramını da yeniden yorumladığı gösterilmiştir.Tezin ikinci bölümünde Şeyh Bedreddin Destanı'nda folklor-iktidar ilişkisine dair açıklamalar yapılmıştır. Nâzım'ın, bu metninde halk edebiyatının muhalif yönünü önceleyerek on beşinci yüzyılda gerçekleşen Şeyh Bedreddin ayaklanmasını, sınıfsal bir hareket olarak konumlandırdığı görülmektedir. Şeyh Bedreddin'in sosyalist bir kahraman olarak kurgulanmasında geleneğin dinamikleri gözetilerek, halk edebiyatındaki toplumsal eşkıyalık olgusuyla ilişki kurulmuştur. Bu anlamda Şeyh Bedreddin Destanı, eşkıyalık teması altında adalet ve eşitlik kavramlarının vurgulandığı Köroğlu anlatılarıyla paralel bir söylem ve içeriğe sahiptir. Nâzım'ın folkloru dönüştürmesinde Şeyh Bedreddin'i sosyalizmi temsil eden bir eşkıya olarak mitleştirdiği tespit edilmiştir. Yapılan incelemeler, Kuvâyi Milliye ve Şeyh Bedreddin Destanı'nda halk edebiyatının söylem ve içerik düzleminde farklı bağlamlarda ele alındığını göstermiştir.Tezin üçüncü bölümünde, metinlerarası yönteme başvurularak, geleneğin biçimsel dönüşümünde izlenen yolun ortak olduğu açıklanmıştır. Nâzım, incelenen iki metninde kullandığı anlatım teknikleriyle, destan yapısını roman türüyle ilişkilendirerek modern bir anlatı oluşturmuş, geleneksel epik anlatımın teksesli yapısını roman türüyle etkileşime geçerek çokseslileştirmiştir. Bunun sonucunda Nâzım'ın farklı söylemlerin karşı karşıya geldiği çoksesli bir destan anlatısı kurduğu ortaya koyulmuştur.Tezde, Kuvâyi Milliye ve Şeyh Bedreddin Destanı'nda halk edebiyatı geleneğinin söylem ve içerik olarak farklı bir konumda olmasına karşılık, biçim ve anlatım teknikleri bakımından ise ortak bir karakter sergilediği sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
In this thesis, Nâzım Hikmet?s (1902?1963) approach to folk literature as well as his relationship to oral tradition are discussed via a focus on his works Kuvâyi Milliye (1965) and Simavne Kadısı Oğlu Şeyh Bedreddin Destanı (1936). In both of these works, the relation of the work to folk literature is in the foreground, and it is the nature of this relationship that this thesis sets out to explore.In the period prior to Şeyh Bedreddin Destanı, we can see Nâzım Hikmet holding a rather negative attitude towards folk literature. However, both Şeyh Bedreddin Destanı and Kuvâyi Milliye are among the earliest of Nâzım Hikmet?s works to reveal his later drift towards folk literature. In this study, while investigating the transformation of folk literature in both of these works will be examined, it is also argued that there is a problematization at work, of the national epic form in Kuvâyi Milliye and of the position of folklore against political authority in Şeyh Bedreddin Destanı.The first chapter of the thesis explains how the folkloric elements found in Kuvâyi Milliye should be interpreted, and the conclusion reached is that the fact that the characters in the text represent peasants and working class people serves an important diversion from the conventions of epic tradition, which depends primarily on narratives produced by the ruling upper class. It will be seen that, in these works, the love and heroism present in folk stories is approached in terms of social struggle. Motifs and narratives borrowed from folk literature are aggregated in the form of a national epic in this text. Though it includes influences taken from Soviet folklore, Nâzım Hikmet?s model for national epic as employed in this work entails a different outlook on Turkey?s nation state-oriented definition of folklore of the time. In this thesis, it will thus be demonstrated that, while transforming the elements of folk literature in the context of national epic, Nâzım Hikmet also reinterpreted the conception of national epic.In the second chapter of the thesis, the relationship between folklore and governing power as interpreted in Şeyh Bedreddin Destanı is explored. It will be seen that Nâzım Hikmet introduces Şeyh Bedreddin?s rebellion, which occurred in the fifteenth century, as a class struggle by prioritizing the dissident attribute of folk literature in the narrative. In the construction of Şeyh Bedreddin as a socialist hero, the dynamics of the folk tradition are observed by making associations with the phenomenon of social banditry. In this respect, Şeyh Bedreddin Destanı employs a discourse and a subject matter parallel with the Köroğlu narratives, in which concepts of justice and equality are emphasized under the theme of banditry. It will be demonstrated that, in the transformation of folk literature, Nâzım Hikmet mythologizes Şeyh Bedreddin as a bandit representing socialism. Thus, this study will demonstrate that Kuvayi Milliye and Şeyh Bedreddin Destanı reveal different approaches in regard to folk literature in terms of their discourse and subject matter.In the third chapter of the thesis, by applying the method of intertextuality, it will be demonstrated that both of these works employ a common manner of formally transforming the folk tradition. Nâzım Hikmet, by employing various narrative techniques in both works, created a modern narrative form associating epic structure with the genre of novel, and succeeded in creating a dialogic discourse akin to that of the novel genre within the monologic discourse of traditional epic narration. As a result, this study concludes that Nâzım Hikmet constructs a dialogic epic narrative in which diverse and varying discourses confront each other in the two works studied in this thesis.This thesis concludes that Kuvâyi Milliye and Şeyh Bedreddin Destanı, though having differing positions in terms of their discourse and subject matter as borrowed from Turkish folk literature tradition, exhibit a common character in their formal structure and the narrative techniques they employ.