İzabella üzüm (vitis labrusca) atıklarından deneysel tasarım aracılığıyla elde edilen ekstrelerin içeriğinin ve pankreatik lipaz inhibisyonunun incelenmesi
Investigation of pancreatic lipase inhibitory effects and content of extracts obtained from Isabella grape (Vitis labrusca) wastes through experimental design
Yazar: MALEK AL FARAJ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MERVE BADEM
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Eczacılık Biyokimya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology

Özet:
Sentetik bileşenlerin yan etkilerinin artması ile birlikte tüketicilerin doğal ve sağlıklı bileşenleri içeren ürünleri tercih etme oranları artmaya başlamıştır. Gıda endüstrisinde açığa çıkan atıklardan elde edilen ürünlerin sağlık açısından olumlu etkilerinin bulunması ve bu atıkların değerlendirilme maliyetinin düşük olması sebebiyle gıda atık ürünlerinin gıda, boya, ilaç ve kozmetik endüstrisi gibi farklı alanlarda değerlendirilmesine yönelik çalışmalar hız kazanmıştır. Bu tez çalışmasında Karadeniz Bölgesi için endemik bir değer olan İzabella üzümü (Vitis labrusca)'nden elde edilecek posadan deneysel tasarımla hazırlanacak ekstrelerin içeriğinin ve pankreatik lipaz inhibitör etkilerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu çalışmada kullanılan İzabella üzüm posası liyofilize edilerek öğütülmüş ve fraksiyonel faktöriyel dizayn tasarımına uygun şekilde ekstrelerin hazırlanması için kullanılmıştır.  Elde edilen ekstrelerin fenolik içerikleri RP-HPLC ile belirlenmiştir. Ekstraksiyonu en çok etkileyen parametrelerin etanol yüzdesi, mikrodalga gücü ve sıcaklık olduğu saptanmıştır. Ekstraksiyon şartlarının optimizasyonu için Box- Behnken Optimizasyonu kullanılmıştır. Tüm veriler göz önüne alındığında yüksek miktarda fenolik madde ve antosiyanin içeren ekstreler optimum ekstre olarak belirlenmiştir. Çalışmada üzüm posasından elde edilen ekstrelerin lipaz inhibitor etkili olduklarının tespit edilmesi ile birlikte, optimum ekstrenin lipaz inhibitor etkisinin Orlistat'a yakın olduğu bulunmuştur. Optimum ekstrelerin antioksidan kapasitesinin belirlenmesine yönelik CUPRAC, FRAP ve DPPH radikali süpürücü aktivite çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Üzümün işlenmesi sonucu oluşan bu atıkların doğal antioksidan kaynağı olarak genel sağlığı iyileştirmeye ve oksidasyonla ilişkili hastalıkların önlenmesine yönelik gıda ve sağlık ürünlerinin geliştirilmesine katkıda bulunabileceği; obezite tedavisinde yeni lipaz inhibitor etkili farmakofor arayışında kullanılabilecek potansiyel bir kaynak olabileceği düşünülmektedir.

Abstract:
As the side effects of synthetic components increase, consumers are increasingly opting for products containing natural and healthy ingredients. Due to the positive health effects of products derived from waste produced in the food industry and the low cost of processing these wastes, studies on the utilization of food waste products in various fields such as food, dye, pharmaceuticals, and cosmetics have accelerated. This thesis aims to investigate the content and pancreatic lipase inhibitory effects of extracts prepared with experimental design from the pomace of the Isabella grape (Vitis labrusca), an endemic value for the Black Sea Region. The İsabella grape pomace used in this study was lyophilized, ground, and used to prepare extracts according to a fractional factorial design. The phenolic contents of the obtained extracts were determined by RP-HPLC. The parameters that most affected the extraction were found to be ethanol percentage, microwave power, and temperature. Box-Behnken Optimization was used to optimize the extraction conditions. Considering all data, extracts containing high amounts of phenolic substances and anthocyanins were identified as optimal extracts. The study found that the extracts obtained from grape pomace exhibited lipase inhibitory effects, with the optimal extract's lipase inhibitory effect being close to that of Orlistat. To determine the antioxidant capacity of the optimal extracts, CUPRAC, FRAP, and DPPH radical scavenging activity studies were conducted. It is believed that these wastes resulting from the processing of grapes could contribute to the development of food and health products aimed at improving general health and preventing oxidation-related diseases as a natural source of antioxidants; they could also be a potential source for the search for new pharmacophores with lipase inhibitory effects in obesity treatment.