Antiepileptik ilaç kullanan çocuklarda P-300 ve görsel ve işitsel sayı dizileri testi ile kognitif fonksiyonların değerlendirilmesi /
Yazar: AYŞIN KISABAY
Danışman: DOÇ. DR. NEŞE ÇELEBİSOY
Ege Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Nöroloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2003
Konu: Nöroloji = Neurology

Özet:
Epilepsi Santral Sinir Sistemi (SSS)'nde belirli bir işlevi olan nöron topluluğunun ani, anormal ve hipersenkron deşarjı sonucu ortaya çıkan, bu nöronların somatik ve/veya psişik işlevi ile ilgili geçici ve yineleyici bozukluklar olarak tanımlanabilir. Çocukluk çağı epilepsileri toplumda sık karşılaşılan sorunlardandır. Nöbetin başlangıç yaşı, nöbet süresi, nöbet sıklığı, antiepileptik ilacın kullanma süresi, ailede nöbet öyküsünün varlığı, bebeklik döneminde geçirilen febril konvulziyonlar, tek veya çoklu ilaç kullanımı, seçilen ilaç ve görüntüleme yöntemlerinde patoloji olup olmadığı kognitif fonksiyonları etkileyen nedenler arasında sayılmaktadır. Kognitif fonksiyonları değerlendirmek için P 300 ve nöropsikolojik testler kullanılmaktadır. P 300 endojen ERP'lerin en iyi bilinen şeklidir. Bilişsel işlevle ilgili olaya bağlı potansiyellerinden biri olan P-300 sık yineleyen uyaranların arasına seyrek ve düzensiz olarak yerleştirilmiş ve farklı uyaranın seçilmesi istendiğinde bu hedef uyarandan yaklaşık 300 ms sonra ortaya çıkan pozitif bir dalgadır. P-300 saçlı deriden yapılan kayıtlamalarda paryetal ve santral bölgelerde orta hat üzerinde (Cz ve Pz) en yüksek amplitude ulaşan simetrik bir pozitif dalgadır. Çeşitli yazarlar P-300'ün karar vermenin bir belirtisi, belirsizliğin çözümü, görevin yerine getirilmesi, yanıt strajelerinin kayması gibi olaylar sonucunda oluştuğu bildirmiştir. GİSD-B kısa- süreli bellek, dizileme ve duysal - motor bütünleşmeyi ölçen bir nöropsikolojik testtir. Test giderek artan miktarda sayılardan oluşan dizilerin tekrarlanmasını içermekte, böylece de, kısıth-kapasiteli kısa-süreli belleği ölçmektedir. Test duyusal - motor bütünleştirme yeteneğini, değişik birleşimlerde (işitsel- sözel, işitsel - yazılı, görsel - sözel, görsel - yazılı ), duyu- içi ve duyular arası olarak değerlendirebilmektedir. Çalışmamız birinci grup parsiyel (55 olgu), ikinci grup jeneralize (45 olgu), üçüncü grup dirençli (20 olgu) epilepsi olguları ile, dördüncü grup (25 olgu) sağlıklı kontrollerden oluşturuldu. Tüm olguların nörolojik muayenesi yapıldı, nöbet ve aile öyküsü alındı, EEG'leri çekildi, P300 potansiyellerine kaydedildi, görsel ve işitsel sayı dizileri testi uygulandı. 67Sayılan risk faktörleri ile P-300 arasındaki ilişki istatistiksel inceleme yapılarak (independent T testi) karşılaştırıldı. Sonuç olarak; parsiyel grupta ortalama p-300 latansı 347 ms, jeneralize grupta 335 ms, dirençli grupta 360 ms, kontrol grubunda 333 ms bulundu. Dirençli grupta daha belirgin olmak üzere dirençli (p:0.005) ve parsiyel (p:0.043) nöbetleri olan olgularda P300 latansında anlamlı uzama saptandı, jeneralize grupta normalden anlamlı farklılık saptanmadı (p:0.81 1). Nöbet süresi fazla olanlarda (5 yıl ve üzeri), nöbet sıklığı fazla olanlarda (parsiyel grupta yılda 2 nöbet ve üstü ve jeneralize grupta yılda 3 nöbet ve üstü), görüntülemede patoloji saptananlarda, ailede epilepsi öyküsü olanlarda ortalama P 300 latansları daha uzun olmakla birlikte normallerle karşılaştırıldığında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmadı. Görsel ve işitsel Sayı Dizileri Testi; İşitsel-Sözel, Görsel-Sözel, İşitsel- Yazılı bölümlerinde her 3 grup normal kontrollerle karşılaştırıldığında istatistiksel olarak anlamlı fark bulundu. Görsel- Yazılı bölümünde parsiyel ve dirençli olan grup ile normal kontroller arasında istatistiksel anlamlı fark bulunurken jeneralize olgularda anlamlı fark bulunmadı. Sonuç olarak literatürde de belirtildiği gibi özellikle semptomatik grupta belirgin olmak üzere parsiyel nöbeti olanlarda ve dirençli epilepsi nedeni ile izlenen ve çoklu ilaç alan grupta kognitif fonksiyonlarda etkilenme olduğu görüldü. Hastalık süresi ve nöbet sıklığı kognitif fonksiyonları etkilediğinden dolayı olgularda zaman kaybetmeden tedaviye uygun ilaçla başlanması, çoklu ilaç kuUanımından mümkün olduğu kadar kaçınılması ve febril konvulziyonlar açısından dikkatli olunması önerilebilir.

Abstract:
Epilepsy may be defined as a transient and recurrent impairment of somatic and/or psychic function of neuron groups with a certain function in the central nervous system (CNS) as a result of their sudden, abnormal, and hypersynchronized discharges. Epilepsies in childhood is a common problem in the community. Factors affecting cognitive function include age at the time of seizure, duration and frequency of the seizures, duration of using anti-epileptic medications, family history of seizure, febrile convulsions in infancy, using single or multiple drugs, the medication chosen, and presence or absence of pathological findings in imaging studies. P300 and neuropsychological tests are used to evaluate cognitive function. P300 is the best known kind of endogenous ERPs. Being one of the event-dependent potentials related to cognitive function, P300 is a positive wave appearing about 300 ms later than the target stimulus when one desired to chose a different stimulus placed infrequently and irregularly among the repetitive stimuli. It is a symmetric positive wave reaching the highest amplitude on the midline in the parietal and central regions (Cz and Pz) in recordings from the scalp. Several authors have reported that P300 occurs as a consequence of several events such as decision making, solving uncertainty, execution, and response strategies. The visual-auditory digit span test is a neuropsychological test to measure short term memory span and sensory-motor integration. The test involves repeating the number arrays with increasing digits and thus measures the short-term memory with limited capacity. It may evaluate the ability of sensory-motor integration in and between senses in different combinations (auditory-verbal, auditory-written, visual-verbal, visual-written). MATERYAL AND METHOD: The present study consisted of four groups of subjects with partial epilepsy (Group 1, n = 55), generalized epilepsy (Group 2, n = 45), refractory epilepsy (n = 20), and the healthy control subjects (n = 25). All subjects underwent neurological examination and their history of seizure and family history were queried. They also underwent EEG examination and visual auditory digit span test, and their P300 potentials were recorded. Relationship between the risk factors mentioned above and P300 was evaluated through statistical comparison (independent T test). FINDINGS: In conclusion, latency of P300 was found to be 347 ms in the subjects with partial epilepsy, 335 ms in those with generalized epilepsy, 360 ms in those with refractory epilepsy, and 333 ms in the control subjects. Significant increase was found in latency of P300 in the subjects with refractory (p = 0.005) and partial (p = 0.043) epilepsy with the difference being more prominent in the refractory group. There was no significant difference in the group with generalized epilepsy (p = 0.811). Latency of P300 was longer in the subjects with longer duration of seizures (5 years or more) and more frequent seizures (2 or more seizures in the partial group and 3 or more seizures in the generalized group), in those with abnormal findings in imaging studies and in those with family history, but no statistically significant difference was found compared to the controls. Visual Auditory Digit Span Test: Statistically significant differences were found when all three groups were compared to the controls in the auditory-verbal, visual-verbal, and auditory-written sections. In the visual-written section, there was statistically significant difference between then subjects with partial and refractory epilepsy and the healthy control while no significant difference was found in the subjects with generalized epilepsy. CONCLUSION: In conclusion, impairment was seen in cognitive function in the subjects with partial epilepsy and in those with refractory epilepsy using multiple medications with the difference being more prominent especially in the symptomatic group as reported in the literature. Because duration of the disease and frequency of the seizures might affect cognitive function, it may be recommended to start therapy with appropriate drugs without losing time, avoiding multiple drugs and being aware of febrile convulsions.