Kırım harbi sırasında Osmanlı Devleti'ne gelen İngiliz hekimleri ve hastaneleri
British doctors and hospitals in the Ottoman Empire during the Crimean war
Yazar: AYCAN YILDIZ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. HALİM DEMİRYÜREK
Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Tarih = History
Dizin: Doktorlar = Physicians ; Hastaneler = Hospitals ; Kırım Savaşı = Crimean War ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Savaş = War ; Sağlık yardımları = Health aids ; İngilizler = British

Özet:
İnsanlık tarihinin en önemli ve en güncel konularından birisi olan Tıp, her
dönemde önemini korumuştur. İnsanların bedensel, ruhsal ve sosyal açıdan tam bir
iyilik durumu olan sağlıklı olma hali savaş dönemlerinde en insanlık dışı manzaralarla
karşılaşmıştır. Neticede savaş yalnızca iki ordunun fiziken karşı karşıya gelmesi değil,
bilim, teknik ve kültür gibi her alanda ortaya konulan bir mücadeledir.
Birçok devletin iştirakiyle gerçekleşen Kırım Savaşı (1853-1856), hem Osmanlı
hem de Avrupa siyasi tarihi için bir dönüm noktası olmuştur. Kırım Savaşı birleşik
harekât özelliği taşımakla beraber İngiltere'nin 1815-1914 yılları arasında Kıta
Avrupası'nda girdiği tek savaş olarak da bilinmektedir. Savaşan tüm taraflar için alınan
en önemli derslerden birisi, askeri sağlık hizmetleri konusundaki yetersizliklerin
anlaşılması olmuştur. Bilhassa savaşın başında İngiliz hastanelerindeki tıbbi kadro ve
donanım eksikliği, ordunun savaş planı yaparken askeri sağlık hizmetlerini ne kadar göz
ardı ettiğini açıkça ortaya çıkarmıştır.
Çalışmada, Kırım savaşı kısaca ele alınmakla beraber İngiltere ordusunun sağlık
durumu, askerlerin yaşadığı sıkıntılar, salgın hastalıklar, hastanelerin durumu, prefabrik
sivil hastanelerin İzmir ve Çanakkale'de ilk defa hayata geçirilmesi gibi düzenlemeler;
Florence Nightingale ve beraberindeki hemşirelerden oluşan bir kafilenin İstanbul'a
gelmesi ve ordu içinde ilk defa kadın hastabakıcı uygulamasının başlatılması; yine ilk
defa orduda sivil doktorlardan istifade edilmesi gibi konular incelenmiştir. Ayrıca
Başbakanlık Osmanlı Arşivi'ndeki belgeler bağlamında, doktorların kendi yazdıkları
mektupların transkripsiyonu da yapılmış, Osmanlı ordusunun sağlık durumu ve Osmanlı
ordusuna Avrupa'dan cerrah hekim gönderme meselesi üzerinde durulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Kırım Savaşı, Osmanlı Ordusu, İngiliz Ordusu, Sivil Hastaneler,
Sivil Doktorlar, Florence Nightingale, Mary Seacole.

Abstract:
Medicine, one of the most important and current subjects of human history, has
always maintained its importance. A healthy condition in which people are in a state of
good physical, mental and social well being, encountered the most inhuman scenes in
wartime. Eventually the battle is not only the confrontation of two armies physically,
but it is a struggle to be revealed in every field like science, technique, and culture.
The Crimean War (1853-1856) which was regarded as the first modern world
war, a milestone for European political history as much as it was for the Ottoman
Empire's history. Crimean War, along with being the first "united action'' that Ottoman
army took place was also known as the only war that England joined in Continental
Europe between 1815 and 1914. One of the most important lessons for all sides in war
was understanding of the inadequancies of military health services. Especially the lack
of medical staff and equipment in British hospitals at the beginning of the war, made it
clear how much the army ignored military health services while planning the war.
In the study, along with taking consideration the history of Crimean War briefly,
the health conditions of British army, distresses faced by the soldiers, plauges, the
situation of the hospitals, regulations like materializing prefabricated civilian hospitals
in İzmir and Çanakkale for the first time; the arrival of a group of Florence Nightingale
and accompanying nurses to İstanbul and the initiation of the first practice of female
nurse in the army; use of civilian doctors in the army for the first time have been
examined. In addition, in the context of the documents in Prime Ministry Ottoman
Archives, the transcriptions of letters written by doctors themselves have also been
accomplished health situation of Ottoman army and the issue of sending surgeons from
Europe to Ottoman army were discussed.
Keywords: Crimean War, Ottoman Army, British Army, Civilian Hospitals, Civilian
Doctors, Florence Nightingale, Mary Seacole.