Epilepsi hastalarında ağrı hassasiyetinin değerlendirilmesi
Evaluation of pain sensitivity in epileptic patients
Yazar: AYŞE GÜL KARAMAN
Danışman: PROF. DR. SİBEL VELİOĞLU
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Nöroloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Nöroloji = Neurology
Dizin: Algometre cihazı = Algometer device ; Ağrı = Pain ; Ağrı eşiği = Pain threshold ; Ağrı ölçümü = Pain measurement ; Epilepsi = Epilepsy ; Trabzon = Trabzon

Özet:
Amaç: Bu çalışmanın amacı Karadeniz Teknik Üniversitesi Tıp Fakültesi
Farabi Hastanesi' ne başvuran 2017 ILAE tanı kriterlerine göre epilepsi tanısı almış
olan hastalarda klinik ölçekler ve kantitatif duyu testleri aracılığıyla santral
sensitizasyonun değerlendirilmesidir.
Yöntem: Bu prospektif çalışmaya, kriterler göz önüne alınarak, Haziran 2019
ve Mart 2021 tarihleri arasında Karadeniz Teknik Üniversitesi Tıp Fakültesi nöroloji
polikliniğine başvurmuş 35 epilepsi hastası ve hasta grubu ile benzer demografik
özelliklere sahip 35 sağlıklı birey dahil edildi. Hasta ve kontrol gruplarına basınç ağrı
eşiği (BAE – PPT: Pressure Pain Threshold), temporal sumasyon (TS) ve koşullu
ağrı modülasyonundan (KAM – CPM: Contitioned Pain Modulation) oluşan
kantitatif duyu testi (KDT – QST: Quantitative Sensory Testing) protokolü
uygulandı. Klinik ölçek olarak santral sensitizasyon envanteri (SSE – CSI: Central
Sensitization Invantary) ve ağrı duyarlılık anketi (ADA – PSQ: Pain Sensitivity
Questionnare) yapıldı. Santral sensitizasyon ile ilişkili olduğu bilinen depresyon,
uyku bozukluğu ve kronik yorgunluk semptomlarının değerlendirilmesi amacıyla
Beck depresyon ölçeği (BDÖ – BDI: Beck Depression Invantary), yorgunluk şiddet
ölçeği (YŞÖ – FSS: Fatique Severe Scale) ve Pittsburgh uyku kalite indeksi (PUKİ –
PSQI:Pittsburgh Sleep Quality Index) uygulandı. Koşullu ağrı modulasyonu
sonuçlarına göre epilepsi hastaları santral sensitizasyonu olan (SaS+) ve olmayan
(SaS-) olarak gruplandırıldı. Grupların KDT ve ölçek sonuçları karşılaştırıldı.
Bulgular: Çalışmaya 35 epilepsi hastası ve 35 sağlıklı kontrol alındı. Epilepsi
hastaları ve sağlıklı gruplar arasında yaş (p=0,865), cinsiyet (p=1,000), eğitim
(p=0,332), sigara kullanımı (p=0,332) ve vücut kitle indeksleri (p=0,155) arasında
anlamlı fark izlenmedi. Koşullu ağrı modülasyonu hastalarının 17'sinde (%48,6) <1
olacak şekilde sağlıklı kontrollere göre (N=3 (%8,6)) istatistiksel olarak anlamlı
farklılık gösterecek şekilde santral sensitizasyon varlığını gösterdi. Kantitatif duyusal
iv
test sonuçları hasta ve kontrol grupları için karşılaştırıldığında hasta grubunda BAE
değerleri düşük (p=0,036) saptanırken, TS değerleri arasında fark belirlenmedi.
Klinik ölçek sonuçları SaS+ ve SaS- epilepsi hastaları ile kontrol grupları için
karşılaştırıldığında SSE, ADA-moderate ve ADA-total değerleri (p değerleri sırasıyla
0,001, 0,016, 0,039) arasında anlamlı farklılık izlendi. Gruplar arasında BDÖ
dağılımları arasında anlamlı farklılık (p=0,001) izlendi ve SaS+ epilepsi hastalarının
%35,3'ünde, SaS- epilepsi hastalarının %11,91'inde hafif depresyon saptanırken
sağlıklı grupta depresyon izlenmedi.
Sonuç: Epilepsi ve ağrılı semptomlar en sık birliktelik gösteren
komorbiditelerdir. Bu durum her iki hastalığın patofizyolojisinde santral
sensitizasyon mekanizmalarının rol oynaması ile açıklanabilir. Bu tez çalışması ile
epilepsi hastalarında kontrollere oranla ağrı duyarlılığının istatiksel olarak anlamlı
şekilde artmış olduğu hem ağrı eşiğindeki ve hem de santral sensitizasyondaki
farklılıkla gösterilmiştir. Santral sensitizasyonun varlığı aynı zamanda epilepsi
hastalarında semptom olmadığı halde, klinik ölçekle saptanan hafif depresyonla da
ilişkilendirilmiştir. Bu bilgiler ışığında epilepsi hastalarının takip ve tedavi sürecinde
bu durum göz önünde bulundurulmalıdır.
Anahtar kelimeler: Epilepsi, ağrı, santral sensitizasyon, kantitatif duyu testleri,
santral sensitizasyon ölçekleri, algometre, ağrı eşiği, basınç
ağrı eşiği, temporal summasyon, koşullu ağrı modülasyonu

Abstract:
Purpose: The aim of this study was to evaluate central sensitization by means
of clinical scales and quantitative sensory tests for patients who applied to Karadeniz
Technical University Faculty of Medicine Farabi Hospital and were diagnosed with
epilepsy according to the 2017 ILAE diagnostic criteria.
Method: Considering the criteria, 35 epilepsy patients who applied to the
Neurology Outpatient Clinic of Karadeniz Technical University Faculty of Medicine
between June 2019 and March 2021, and 35 healthy individuals with similar
demographic characteristics to the patient group were included in this prospective
study. A quantitative sensory test (QST) protocol consisting of pressure pain
threshold (PPT), temporal summation (TS) and conditional pain modulation (CPM)
were applied to the patients and control groups. Central sensitization inventory (CSI)
and pain sensitivity questionnaire (PSQ) were performed as clinical scales. Beck
depression scale (BDI), fatigue severity scale (FSS), and Pittsburgh sleep quality
index (PSQI) were used to evaluate depression, sleep disturbance and chronic fatigue
symptoms that are known to be associated with central sensitization. According to
CPM results, epilepsy patients were grouped as central sensitized (SaS+) and nonsensitized (SaS-). The QST and scale results of the groups were compared.
Results: Thirty-five epilepsy patients and 35 healthy controls were included
in the study. There was no significant difference between epilepsy patients and
healthy groups in terms of age (p=0.865), gender (p=1,000), education (p=0.332),
smoking (p=0.332) and body mass index (p=0.155). Central sensitization was
detected in 17 (48.6%) of the epilepsy patients and in 3 (8.6%) of the healthy group.
When QST results were compared for the patient and control groups, PPT values
were found to be low (p=0.036) in the patient group, but no difference was found
between the TS values. When clinical scale results were compared for SaS+ and SaSepilepsy patients and control groups, a significant difference was observed between
vi
CSI, PSQmodatare and PSQtotal values (p values 0.001, 0.016, 0.039, respectively).
There was a significant difference between the groups in BDI distributions
(p=0.001), and mild depression was detected in 35.3% of SaS+ epilepsy patients and
11.91% of SaS- epilepsy patients, whereas depression was not observed in the
healthy group.
Conclusion: Epilepsy and painful symptoms are the most common
comorbidities. This can be explained by the central sensitization mechanisms playing
a role in the pathophysiology of both diseases. In this thesis study, it was shown that
pain sensitivity was statistically significantly increased in epilepsy patients compared
to controls, with the difference in both pain threshold and central sensitization. In
addition, it was thought that the detection of mild depression in clinical scales may
be related to central sensitization, despite the absence of depressive complaints in
epilepsy patients. In consideration of this information, this situation should be
considered in the follow-up and treatment process of epilepsy patients.
Keywords: Epilepsy, pain, central sensitization, quantitative sensory tests, central
sensitization scales