Abdülhak Hâmid'in eserlerinde millî ve felsefî unsurlar
National and philosophical elements in the Hâmid's works
Yazar: REFİKA ALTIKULAÇ DEMİRDAĞ
Danışman: PROF. DR. BİLGE ERCİLASUN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Edebiyatı Bölümü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Ahiret = Hereafter ; Allah = God ; Millet = Nation ; Müslümanlık = Muslimism ; Tarhan, Abdülhak Hamid = Tarhan, Abdülhak Hamid ; Tiyatro oyunları = Theater plays ; Varlık = Asset ; Vatan = Homeland ; Yokluk = Absence ; Ölüm = Death ; Şiir = Poem

Özet:
Abdülhak Hâmid Tarhan, Türk edebiyatının en önemli sanatçılarından biridir. Edebiyatımıza cesurca atılımlarla yenilikler getirmiştir. Bu nedenle konumuz anlamlıdır. Tezimiz giriş ve sonuç bölümleri dışında iki bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde Hâmid'in hayatı anlatılmaktadır. Tezimizin birinci bölümünde ise Hâmid'in eserlerinde vatan ve millet kavramlarına önemli bir yer verdiğini ispatlamaya çalıştık. Hâmid, özellikle oyunlarında yabancı ülkeleri ve yabancı karakterleri kullanmayı tercih etmektedir. Yabancılar aracılığıyla Türkleri ve Türklüğü yücelttir. Örnek kahramanlar yaratmayı tercih eden Hâmid, özellikle vatanperver kadın tipleri yaratmaktan hoşlanır. Ona göre İslâm dini ise milletleri bir arada tutmaya yarayan bir unsurdur. Hâmid, çoğu zaman Müslümanlığın önemini vurgular. Şiirlerinde de vatan ve millet kavramlarının önemli bir yeri vardır. Döneminin vatan ve millet kavramlarının en önemli savunucusu Namık Kemal'den etkilendiği gibi onu etkilemiştir de. Hâmid'in eserlerindeki felsefî unsurlar tezimizin ikinci bölümünde tartışılmıştır. Bu bölümde Hâmid'in Allah inancı, ölüm, ahiret, varlık-yokluk gibi konulardaki fikirleri saptanmaya çalışılmıştır. Hemen hemen bütün eserlerinde Allah'a inancını dile getirdiği görülmektedir. Karısının ölümünün ardından yaşadığı acı, Hâmid'in ölüm, ölümden sonraki yaşam, varlık-yokluk gibi konularda bazı derin fikirlere ulaşmasını sağlamıştır. Bu konularda Hâmid'in İslâm filozoflarından Fârâbi, İbn-i Sina ve Arabî gibi filozofların fikirlerine yakın fikirleri olduğu tezimizde ispatlanmaya çalışılmıştır. Ayrıca Hâmid, eserlerinde çağdaşlarına göre modern fikirler ileri sürmekte ve sofuları eleştirmektedir. Zaman zaman İslâm dininden uzaklaştığı izlenimi verir. Fakat sonunda bütün endişelerinden ve şüphelerinden sıyrılarak inanca sığınır. Ayrıca Hâmid, uzun yıllar yurt dışında yaşamış olmasına rağmen kendi kültürünün izlerini eserlerine taşımıştır.Anahtar Kelimeler: Oyun, Şiir, Vatan, Millet, Allah, Müslümanlık, Ölüm, Ahiret, Varlık-Yokluk.

Abstract:
Abdülhak Hamid Tarhan is one of the most important artists of Turkish Literature. He brings innovations to our literature by his bravely leap. So our issues is significant. Our thesis consists of two parts except for introduction part and result. In introduction part Hâmid?s life is described. In the first part of our thesis, we tried to prove that Hâmid had given an important place to the concept of motherland and nation in his works. Hamid, especially prefers using foreign countries and foreign characters in his plays. He elevates Turks and Turkish culture through foreigners. Hâmid, who prefers creating rolemade heroes, likes to create particular types of patriotic women. According to him, Islam is a useful element to keep the nation together. Hamid often emphasizes the importance of Islam. The concept of motherland and nation also takes an important place in his poems. He is not only affected by Namık Kemal, who dedicates his life to the concept of motherland and nation, but also affects him too. In the second part of our thesis, philosophical elements in Hâmid?s works are discussed. In this part, Hâmid's ideas on topics such as presence-absence, belief in God, death, hereafter, are tried to be identified. Nearly in all his works, his ideas about his belief in God can be seen. After the death of his wife, the pain he suffers from makes him reach some profound ideas, such as the presence or absence or life after death. Issues that we discuss in our thesis prove that Hâmid?s ideas are close to Islamic philosophers, such as Farabi, Ibn-i Sina and Arabî. Also Hamid puts forward more modern ideas than his contemporaries and he criticizes the devouts in his works. Sometimes, Hamid gives the impression that he moves away from Islam but finally he finds peace in faith by getting rid of all his concerns and his doubts. In addition to this, Hamid reflects the signs of his own culture in his works although he lived many years abroad.Keywords: Play, Poetry, Motherland, Nation, God, Islam, Death, Hereafter, Presence-Absence