Harput Platosunun Güneydoğusunda (Elazığ) arazi kullanımının sel, taşkın ve erozyon ile ilişkisi
The relationship between land use in the southeast ofthe Harput Plateau (Elazığ) and flooding, flooding and erosion
Yazar: EZGİ KÖYSÜREN
Danışman: DOÇ. DR. HARUN REŞİT BAĞCI
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Coğrafya = Geography

Özet:
Bu çalışmada Harput Platosu'nun güneydoğusunda arazi kullanımının doğal
afetler üzerindeki etkileri, arazi kullanımı ile afetler arasındaki ilişkinin belirlenmesi
amaçlanmıştır. İnsanlar araziden yararlanırken araziyi doğaya uygun olmayan şekilde
kullanabilmektedir. Bunun sonucunda doğal olaylar afete dönüşebilmektedir.
İnceleme alanı Elazığ ili sınırları içinde bulunan Harput Platosu'nun güneydoğusu
olarak belirlenmiştir. Sınırlandırma yapılırken güneyde Keban Baraj Gölü kıyı çizgisi,
doğuda Murat Boğazı, batıda ise Yurtbaşı Beldesi ile Sedeftepe köyü arasındaki su
çizgisi dikkatte alınmıştır. Çalışma sahasında Hoşköy, Sedeftepe, Kıraç, Güzelyurt ve
Beydoğmuş köyleri bulunmaktadır.
Bu çalışmada, saha çalışmaları ve Uzaktan Algılama (UA) kullanılarak veriler
Arc-GIS 10.6 programı ile görselleştirilmiştir. Analitik Hiyerarşi Süreci (AHS)
metodu kullanılarak sel, taşkın ve erozyon duyarlılık analizleri yapılmıştır. Arazi
değişimlerinin tespiti için CORINE veri tabanı kullanılmıştır. Çalışma sahasında ki
köylerde yaşayan yöre halkı ile görüşmeler yapılmıştır. İnceleme alanında yapılan sel,
taşkın ve erozyon duyarlılığı analizi için çeşitli parametreler kullanılmıştır.
İnceleme alanında yapılan sel, taşkın ve erozyon duyarlılığı analizi için çeşitli
parametreler kullanılmıştır. Sahanın sel, taşkın duyarlılığı %3'ü çok yüksek, %
42,94'ü yüksek ve % 44,87'si düşük olduğu tespit edilmiştir. Erozyon duyarlılığı ise
% 54,50'si çok yüksek, 28,32'si düşük çıkmıştır. Hoşköy, Beydoğmuş ve Sedeftepe
köyünün kuzeyinin eğimli ve bitki örtüsünden yoksun olmasından dolayı erozyon
duyarlılığı yüksek çıkmıştır. Hoşköy, Kıraç, Güzelyurt ve Sedeftepe köyünün
güneyinde taşkın duyarlılığı yüksek çıkmıştır.
Çalışma sahasında tarım ve hayvancılık gibi faaliyetlerden dolayı afetlerde artış
görülmeye başlamıştır. Güzelyurt'ta 2012 ve 2017 yılında sel olayı yaşanmış ve
küçükbaş hayvanlar telef olmuştur. Beydoğmuş ve Kıraç köyünde 2018 yılında dolu
yağışı ile köprü ve menfezlerin yetersiz kalmış ve sel olayı meydana gelmiştir.
Arazi kullanımı afetler üzerinde etkili bir faktördür. Arazi örtüsü doğaya uygun
olarak kullanıldığında afetlerin önüne geçilmez fakat şiddet ve miktar olarak
azaltılabilmektedir. Eğimli alanlarda erozyonu azaltıcı çözümlerin bulunmalıdır. Dere
yataklarında ıslah çalışmaları yapılmalıdır. Arazi örtüsü değişimleri süreklilik
gösterdiği için ilgili kurumlar planlama yaparken arazinin güncel şeklini
değerlendirmelidir.

Anahtar Sözcükler: Arazi kullanımı, Doğal afet, Arazi örtüsü değişimi, Elazığ

Abstract:
In this study, it was aimed to determine the effects of land use on natural disasters
in the southeast of the Harput Plateau and the relationship between land use and
disasters. While people benefit from the land, they can use the land in a way that is not
suitable for nature. As a result, natural events can turn into disasters. The study area
was determined as the southeast of the Harput Plateau within the borders of Elazığ
province. While making the delimitation, the shoreline of Keban Dam Lake in the
south, the Murat Strait in the east, and the water line between Yurtbaşı Town and
Sedeftepe village in the west were taken into consideration. The study area includes
the villages of Hoşköy, Sedeftepe, Kıraç, Güzelyurt and Beydoğmuş.
In this study, the data were visualized with the Arc-GIS 10.6 program using field
studies and Remote Sensing (UA). Flood, flood and erosion susceptibility analyses
were performed using the Analytical Hierarchy Process (AHS) method. CORINE
database was used to detect land changes. Interviews were conducted with the local
people living in the villages in the study area.
Various parameters were used for flood, flood and erosion susceptibility analysis
in the study area. It was determined that 3% of the flood susceptibility of the area was
very high, 42.94% was high and 44.87% was low. Erosion susceptibility was found to
be 54.50% very high and 28.32% low. Due to the fact that the north of Hoşköy,
Beydoğmuş and Sedeftepe village is sloping and devoid of vegetation, erosion
susceptibility is high. Flood susceptibility is high in the south of Hoşköy, Kıraç,
Güzelyurt and Sedeftepe village.
An increase in disasters has started to be seen in the study area due to activities
such as agriculture and animal husbandry. In 2012 and 2017, there were floods in
Güzelyurt and small cattle perished. In 2018, bridges and culverts were insufficient
due to hail in Beydoğmuş and Kıraç villages, and a flood event occurred.
Land use is an influential factor on disasters. When land cover is used in
accordance with nature, disasters cannot be prevented, but they can be reduced in
severity and quantity. Solutions to reduce erosion should be found in sloping areas.
Reclamation work should be carried out in the stream beds. Since land cover changes
are continuous, the relevant institutions should evaluate the current shape of the land
when planning.

Keywords: Land use, Natural disaster, Land cover change, Elazığ.