Kentsel ısı adası etkisinin yerel iklim bölgeleri sınıflandırma sistemi kullanılarak irdelenmesi: Ankara kent merkezi örneği
Examination of the urban heat island effect using the local climate zones classification system: The case of Ankara city center
Yazar: DENİZ HİLAL SOMUNCU
Danışman: DOÇ. DR. ÜLKÜ YÜKSEL
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Artan nüfus ile birlikte yatay düzlemde genişleyen ve düşey düzlemde yükselen kentlerde iklim belirgin bir şekilde değişmektedir. Kentleşmenin beraberinde getirdiği, yüksek yapılaşma, geçirimsiz yüzeylerin artışı, kullanılan malzemelerin ısıyı tutma kapasitelerinin yüksek olmasından kaynaklı kent merkezlerinde sıcaklık artışlarının meydana gelmesi kent iklimi konularına eğilimi arttırmıştır. Kentsel alanlardaki iklim değişikliği ve kentsel ısı adası oluşumu her kent için ortak bir olgu ve kentleşmenin ortak bir sonucudur. Bu nedenle dünyadaki farklı kentler için birçok farklı yöntemle çalışma yapılmaktadır. Oke ve Stewart tarafından oluşturulan "Yerel İklim Bölgeleri Sınıflandırma Sistemi" iklimsel gözlemleri standart hale getirmek adına tasarlanmıştır. Başkent olması ile başlayan süreçten bugüne kadar hep öngörülerin üstünde nüfus artışı ile büyüyen bir kent olan Ankara'nın, çeşitli planlama dönemlerinde mekansal yayılması çok hızlı bir şekilde gerçekleşmiştir. Hızlı kentleşme sonucu Ankara kentinde meydana gelen ısı adası etkisi farklı çalışmalara konu olmuştur. Çalışama kapsamında Ankara kentinde oluşan ısı adası etkisi, kentsel ısı adaları konusunda yeni ve farklı bir yaklaşım olan yerel iklim bölgeleri sınıflandırma sistemi kullanılarak ortaya konulmuştur. Bu bağlamda; çalışma alanında toplam 17 yerel iklim bölgesinden, sekiz yerel iklim bölgesi belirlenerek (YİB-2, YİB-3, YİB-4, YİB-5, YİB-7, YİB-8, YİB-A, YİB-E) yüzey sıcaklıkları ile yapılı çevre arasındaki ilişki analiz edilmiştir. Yapılan analizlere göre ortalama yüzey sıcaklığı en düşük yerel iklim bölgesi; YİB-A (ağaçlık alanlar; Altınpark, Gençlik parkı, Gültepe mezarlığı)'dır ve ortalama sıcaklığı 36,7°C'dir. Ortalama yüzey sıcaklığı en yüksek yerel iklim bölgesi alçak katlı yoğun yapılaşmanın gözlendiği YİB-3'dür ve ortalama sıcaklığı 40,0°C olarak ölçülmüştür. Kentin yapılı çevresinin özellikleri ile kentsel ısı adası yoğunluğu arasında anlamlı bir ilişki bulunup bulunmadığını ortaya koyabilmek için yapılan analizler sonucunda yapılı çevreye ilişkin bina yüzey alanı, bina yüksekliği, albedo, ısı akısı, ndvı, gökyüzü görüş faktörü ve geçirimsiz yüzey ölçümleri arasında anlamlı bir ilişki olduğu ve bu özelliklerin yüzey sıcaklığının %52'sini açıkladığı istatistiksel olarak ortaya konulmuştur. ayrıca kentsel doğal çevre özelliklerinden bakı ve yükseklik ile de anlamlı ilişki bulunmuştur.

Abstract:
With the increasing population, the climate changes significantly in the cities that expand horizontally and rise vertically. Brought along by the urbanization, the increase in temperature in the city centers due to the high construction, increase in impermeable surfaces, high heat holding capacity of the used materials has increased the tendency towards urban climate issues. Climate change and urban heat island formation in urban areas are a common phenomenon for every city and a common result of urbanization. For this reason, studies are carried out with many different methods for different cities in the world. The "Local Climate Zones Classification Scheme" developed by Oke and Stewart is designed to standardize climatic observations. The spatial expansion took place very quickly in various planning periods of Ankara, which has always been a growing city with a population increase above the predictions since the process that started with becoming the capital. The heat island effect that occurred in the city of Ankara because of rapid urbanization has been the subject of different studies. Within the scope of the study, the heat island effect in the city of Ankara has been revealed by using the local climate zone classification system, which is a new and different approach to urban heat islands. In this context; eight local climatic zones (LCZ-2, LCZ -3, LCZ -4, LCZ-5, LCZ-7, LCZ-8, LCZ-A, LCZ-E) out of 17 local climatic zones in the area of the study was determined and the relationship between the surface temperatures and the built environment was analyzed. According to the analyzes made, the local climate region with the lowest average surface temperature; LCZ-A (woody areas; Altınpark, Genç park, Gültepe cemetery) and its average temperature is 36.7°C. The local climate region with the highest average surface temperature is LCZ-3, where low-rise dense construction is observed, and its average temperature was measured as 40.0°C. As a result of the analyzes made to reveal whether there is a significant relationship between the characteristics of the built environment of the city and the density of the urban heat island, it has been statistically demonstrated that there is a significant relationship between the building surface area and building height, albedo, heat flux, ndvı, sky view factor and impermeable surface measurements; and these properties explain 52% of the surface temperature. In addition, a significant relationship was found with the aspect and height of the urban natural environment characteristics.