Ebû Hanîfe ve İmâmeyn arasındaki görüş farklılıklarının tespit ve değerlendirilmesi
Identification and evaluation of the differences of opinion between Abū Hanīfa and the Imāmeyn
Yazar: SELMAN DEMİRBOĞA
Danışman: DOÇ. DR. DAVUT İLTAŞ
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Din = Religion
Dizin: Ebu Hanife = Ebu Hanife ; Fakih = Fakih ; Hanefiler = Hanifies ; Mezhepler = Sects ; Muhalefet = Opposition ; İmameyn = Imameyn ; İslam hukuku = Islamic law ; İslamiyet = Islam

Özet:
Ebû Hanîfe ve İmâmeyn arasındaki muhalefetin usulden ziyade fürûa ilişkin konularda olduğunu söylemek mümkündür. Hanefi fıkıh usulü eserlerinde ihtilaflı olarak zikredilen meselelerdeki görüş ayrılıklarının ise temel usûlî kaidelere ilişkin olmaktan ziyade detaya ilişkin konulardan kaynaklandığı söylenebilir. Ebû Hanîfe ve İmâmeyn arasındaki muhalefetin mahiyeti genel olarak böyle olmakla birlikte Hanefi fakihler fürûa ilişkin bazı meselelerde ihtilafın delilden değil zaman farklılığından kaynaklandığını ifade etmişlerdir. Zaman ve asır ihtilafı olarak ifade edilen bu husus bazı meselelerle ilgili olsa da tartışma konusu olan bütün meselelerin zamanın değişmesine indirgenmesi ve bunun ihtilaflı bütün meselelere teşmil edilmesi isabetli değildir.
Hanefi imamların görüşleri büyük ölçüde sonraki diğer Hanefi fakihler tarafından temellendirilmiştir. Bu temellendirmenin kapsamlı ve sistematik bir şekilde yapılması hicri dördüncü asrın ortalarına tekabül etmektedir. Cessâs ve Ebü'l-Leys Semerkandî gibi önde gelen fakihler tarafından temellendirilen görüşler daha sonraki Hanefi fakihler tarafından da hemen hemen aynı şekilde temellendirilmiştir. Bu yönüyle Hanefi fakihlerin değerlendirmelerinin büyük ölçüde birbirini izlediğini söylemek mümkündür. Temellendirmenin benzerliği konusunda Irak, Mâverâünnehir, Mısır, Şam ve Anadolu Hanefi fakihlerinin büyük ölçüde hemfikir olduğu görülmektedir. Yazdıkları eserlerin mahiyeti itibarıyla Hanefi fakihlerin gerekçeleri arasında bazı nüanslar bulunsa da bunun az olduğunu söylemekte yarar vardır.
Anahtar Kelimeler: Ebû Hanîfe, İmâmeyn, Hanefi Fakihler, Muhalefet, Gerekçe

Abstract:
It is possible to say that the opposition between Abū Hanīfah and the Imāmeyn was on matters related to the furu rather than the usul. It can be said that the differences of opinion on the issues mentioned as controversial in the Hanafi works of jurisprudence arise from matters of detail rather than the basic principles of usul al-fiqh. Although the nature of the opposition between Abū Hanīfa and the Imāmeyn is generally like this, Hanafi jurists have stated that the disagreement in some matters related to the furu is not due to the evidence but to the difference of time. Although this issue, which is expressed as the dispute of time and centuries, is related to some issues, it is not correct to reduce all the issues that are the subject of dispute to the change of time and to extend this to all disputed issues.
The views of the Hanafi Imams were to a large extent grounded by other later Hanafi jurists. The comprehensive and systematic realisation of this justification corresponds to the middle of the fourth century of Hijri. The views grounded by prominent jurists such as Cassâs and Ebü'l-Leys Samarkandî were also grounded in much the same way by later Hanafi jurists. In this respect, it is possible to say that the evaluations of the Hanafi jurists largely follow each other. It is seen that the Hanafi jurists of Iraq, Transoxiana, Egypt, Damascus and Anatolia agree on the similarity of the justification. Although there are some nuances between the justifications of the Hanafi jurists in terms of the nature of the works they wrote, it is worth mentioning that these are few.
Keywords: Abu Hanifah, Imameyn, Hanafi Jurists, Opposition, Justification