Avrupa kolektif belleğinde Türk imgesi ve medya metinlerindeki temsili: Almanya ve Avusturya örneği (2015-2019)
Turkish image in european collective memory and its representation in media texts: The case of Germany and Austria (2015-2019)
Yazar: NUR EFŞAN NORŞENLİ
Danışman: PROF. DR. SİBEL SERPİL AYDOS
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Gazetecilik Ana Bilim Dalı / Gazetecilik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Gazetecilik = Journalism

Özet:
Türkler ve Avrupa toplumları arasındaki ilişki çok yönlü ve uzun bir geçmişe sahiptir. Türklerin Asya steplerinde başlayan ve Avrupa içlerine kadar uzanan hareket alanında tarihin bir çok döneminde Avrupa toplumları ile siyasi, askerî, ticari ve kültürel olmak üzere ilişkiler geliştirmişlerdir. Türklerin özellikle Avrupa'ya yönelik seferleri, ilişkilerin daha çok tehdit algısını destekleyecek şekilde kurulmasına yol açmıştır. Yenilmez Türk imgesinin egemen olduğu dönemde Türk tehdidinin yarattığı ortam Türklerle ilgili sözlü, yazılı ve görsel geniş bir literatürün oluşmasını beraberinde getirmiştir. Bu literatür Avrupa kolektif belleğinde etkisi günümüze kadar ulaşan Türk imgesinin köklenmesine yol açmıştır. Türk'ün Avrupa için yakın bir tehdit unsuru olmasının ortadan kalkmasıyla birlikte Türk imgesi de dönemin oryantalist imgeleriyle şekillenmiştir. Türkiye Avrupa ülkeleri ve Avrupa Birliği ile ilişkilerinde Türk imgeleri hâlâ mevcudiyetini korumakta, bu imgeler güncellenmekte ve Türk'e bakışı biçimlendirebilmektedir. Geçmişin imgeleri modern zamanların kitle iletişim araçları ile ekonomik, siyasi ya da sosyal konjonktüre göre karşılıklı olarak yeniden üretilmekte, söylemde yerini almakta ve ilişkileri şekillendirebilmektedir. Avrupa kolektif belleğindeki Türk'e dair imgelerin haber metinleri üzerinden bir incelenmesini hedefleyen tez çalışması ile Avrupa toplumlarının bugünün Türk'üne bakışını ya da görme biçiminin gösterilmesi amaçlanmaktadır. Araştırmada Avrupa kolektif belleğini temsilen geçmişte Türk tehdidini yakinen hisseden Avusturya ve Almanya'da yayımlanan merkez sağ ve merkez soldan seçilen gazetelerin amaçlı örneklem dahilinde belirlenen Türklerle ilgili haber metinleri ve köşe yazıları, Teun Van Dijk'ın Eleştirel Söylem Analizi yöntemi ile çözümlenmiştir. Araştırma kapsamında 2015-2019 yılları arasında yayımlanan 20 haber metni ve 20 köşe yazısı incelenmiştir. Bu kapsamda örneklem dâhilinde incelenen Almanya ve Avusturya gazetelerinde, Türklerle ilgili çıkan haber metinlerinde daha çok olumsuz anlamı üretecek imgelerin kullanıldığı, etiketleyici ve genelleştirici kelimelerin başlığa çıkarıldığı sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmada; farklı ideolojik görüşlere sahip olan gazetelerin Türkleri konu edinen haber metinlerinde aynı yaklaşımı sergiledikleri, tarihi kalıp yargılar ve imgeler aracılığıyla Türk tehdidi ve Türk korkusunu hatırlattıkları, "kalıtsal düşman Türklerin" tarihsel rollerinin imgesel olarak devam ettirildiği tespit edilmiştir. Seçilmiş travmalardan ve zaferlerden de bu imgelerin hatırlatılmasında yararlanıldığı böylece ulusal kimliğin "biz"inin inşasında "öteki"nin tarihsel rolünün devam ettirildiği anlaşılmıştır.

Abstract:
The relationship between Turks and European societies is multifaceted and has a long history. Starting in the steppes of Asia and extending to the interior of Europe, Turks have developed political, military, commercial and cultural relations with European societies in many periods of history. The Turks' expeditions, especially to Europe, led to the establishment of relations in a way to support the perception of threat. In the period when the image of the invincible Turk was dominant, the environment created by the Turkish threat led to the creation of a vast oral, written and visual literature on the Turks. This literature led to the rooting of the image of the Turk in the European collective memory, the impact of which continues to this day. With the disappearance of the Turkish as an imminent threat to Europe, the image of the Turk was shaped by the orientalist images of the period. In Turkey's relations with European countries and the European Union, images of Turks still exist, these images are updated and can shape the view of Turks. The images of the past are mutually reproduced by the mass media of modern times according to the economic, political or social conjuncture, taking their place in the discourse and shaping relations. This thesis, which aims to analyze the images of the Turk in the European collective memory through news texts, aims to show the way European societies view or see today's Turk. In the study, the news texts and columns about Turks, which were selected from a purposive sample of center-right and center-left newspapers published in Austria and Germany, representing the collective memory of Europe, were analyzed using Teun Van Dijk's Critical Discourse Analysis method. Within the scope of the research, 20 news articles and 20 columns which are published between 2015 and 2019 were analyzed. In this context, it was concluded that the German and Austrian newspapers, which were examined within the sample, mostly used images that would produce negative meanings in the news texts about Turks, and that labeling and generalizing words were used in the headlines. In the study, it was determined that newspapers with different ideological views exhibited the same approach in their news texts on Turks, reminded the Turkish threat and fear of Turks through historical stereotypes and images, and imaginatively continued the historical roles of "hereditary enemy Turks". Selected traumas and victories were also utilized to remind these images, thus perpetuating the historical role of the other in the construction of the "us" of national identity.