Kayseri Gülük(Külük) Camii mihrap çinilerinin konservasyon proje ve uygulamaları
Conservation project and applications of Kayseri Gülük (Külük) Mosque mihrap tiles
Yazar: BİLGEHAN KAYA
Danışman: PROF. DR. BAHATTİN YAMAN
Süleyman Demirel Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Sanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı
Derece: Sanatta Yeterlik, 2022
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Camiler = Mosques ; Kayseri-Gülük = Kayseri-Gülük ; Konservasyon = Conservation ; Koruma çalışmaları = Protection studies ; Mihrap = Mihrap ; Mimari özellikler = Architectural characteristics ; Çini sanatı = Tile art

Özet:
Anadolu Selçukluları 13 ve 14. yüzyıllar arasında dini ve sivil mimaride pek çok eser vücuda getirerek, sanat tarihi için önemli kazanımlar oluşturmuştur. Bunun yanı sıra var olan kimi eserlere müdahalelerde bulunularak yapının mimari ve bezeme açısından güçlenmesini sağlamışlardır. Anadolu Selçukluları tarafından yeniden ele alınan bu yapıların en güzel örneklerinden biri; XII. yüzyılın ilk yarısında Kayseri'de Danişmentliler zamanında inşa edilen cami-medrese birleşimi küçük ölçekli bir külliye olan Kayseri Gülük Camii ve Medresesi'dir. Caminin mihrabı, Anadolu Selçukluları, tarafından yapılan birçok onarım sonrası çini mozaik tekniği ile bezenmiştir.
Melik Gazi mahallesinde bulunan Gülük Camii, taş işçiliğinin yoğun olarak kullanıldığı Kayseri'de dönemin üslup ve süsleme özellikleri bakımından oldukça önemli bir yere sahiptir. Anadolu Selçuklu sanatının en özel tekniklerinden biri olan çini mozaik, 13. yüzyıl sonlarında Gülük Camii mihrabında gerçekleştirilen onarımlar ve cami mihrabında uygulanan çini mozaik tekniği ile eşsiz bir örnek oluşturmuştur.
Cami mihrabı, nişten başlayarak taç bölümüne kadar çini mozaikle bezenmiştir. Bunun yanı sıra mihrabın nişi, altında bulunan alanda ise Osmanlı dönemine ait sır altı tekniği ile yapılan mavi-beyaz çini karolardan oluşmuş panolar yer almaktadır.
Tez çalışması kapsamında, Kayseri Gülük (Külük) Camii'nin genel mimari özellikleri üzerinde durulmuş ve mihrap çinilerinin belgelenme çalışmaları yapılmıştır. Cami mihrabında uygulanan çini mozaik ve sır altı bezeme teknikleri hakkında bilgiler verilerek, mihrapta kullanılan desenlerin motif özellikleri ve kompozisyon kurguları ayrıntılı olarak incelenmiştir. Elde edilen veriler ışığında mihrap çinilerinin röleve ve restitüsyon uygulamaları gerçekleştirilmiştir. Ayrıca kataloglama çalışması yapılan cami mihrap çinilerinden seçilen örnekler üzerinden tıpkı yapım tekniği ile uygulamalar yapılmıştır. Üretilen bu uygulama çalışmaları gelecekte yapılacağı öngörülen restorasyon ve konservasyon çalışmalarına ışık tutması amaçlanmıştır.

Abstract:
Anatolian Seljuks greatly contributed to art history thanks to a great number of religious and civil architectural works they erected during 13th and 14th centuries. Besides, they enriched a number existing works architecturally and with regards to ornamentation through their artistic interventions. One of the most significant works of these reconstructed by Anatolian Seljuks is Gülük Mosque and Madrasah, Kayseri-Turkey, a small-scale complex of mosque and madrasah, constructed by Danishmends in the first half of 12th century. The mihrab of this mosque was ornamented through technique of mosaic following a number of repair works by Anatolian Seljuks.
Located in Melik Gazi neighborhood, Gülük Mosque is a significant work of art in the region of Kayseri where stonemasonry was exercised intensively with regards to the style of ornamentation attributes of the era. One of the most authentic techniques of Anatolian Seljuks art, the faience mosaic has its best application on the mihrab of Gülük Mosque.
The mihrab of mosque was ornamented with faience mosaics from its niche along with its cap stone. Besides, the area below the niche is covered with the blue-white tile laying produced with the technique of below-glaze belonging to Ottoman era.
This study of thesis mainly explores the general architectural attributes of Gülük Mosque while it documents the mihrab tiles of the mosque. A great of deal information on faience mosaic and below-glaze ornamentation techniques has been presented while the motive characteristics and composition plans of the patterns used in mihrab have been studied in detail. Restitution and conservation implementations of mihrab tiles have been conducted upon the data obtained. Some samples have been selected among mihrab tiles which have been catalogued for purposes of cloning technique. These works and cloning samples shall shed light on the prospective restoration and conservation works in the future.