İnsancıl müdahalede etik, hukuksal ve siyasal sorunlar
Ethical, legal and political problems in humanitarian intervention
Yazar: NERMİN YAVLAL
Danışman: PROF. DR. HARUN TEPE ; PROF. DR. İOANNA KUÇURADİ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İnsan Hakları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Hukuk = Law ; Siyasal Bilimler = Political Science ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Egemenlik = Sovereignty ; Etik = Ethics ; İnsan hakları = Human rights ; İnsani müdahale = Humanitarian intervention

Özet:
Günümüzde insan haklarıyla ilgili ana gündem maddelerinden birini oluşturan insancıl müdahale etik, hukuk ve uluslararası ilişkiler literatüründeki tartışmalarda temelini uluslararası hukukta bulan devlet egemenliği-insan hakları arasındaki gerilimden kaynaklanan bir ikilem olarak ele alınmakta ve hala çözülememiş bir sorun olarak durmaktadır. Bu çalışmanın amacı insancıl müdahale sorununun temelinde yatan problemleri ortaya koyarak, uygun bir insan hakları yaklaşımıyla sorunun bir ikilem olmaktan çıkarılabileceğini göstermektir.Çalışmanın birinci insancıl müdahalenin temel kavramları olan ?egemenlik?, ?insan hakları? ve ?insancıl müdahale? kavramları ele alınarak tartışılmaktadır.İkinci bölümde insancıl müdahalenin etik haklılaştırılması ele alınmaktadır. İlkin kültürel göreliliği savunanların insancıl müdahaleye yaklaşımına yer verilmektedir. Daha sonra, insancıl müdahalenin etik haklılaştırması konusunda oldukça yaygın bir görüşü ?insancıl müdahaleye belirli istisnai durumlarda ahlaki olarak izin verilebileceği görüşünü? temsil etmesi nedeniyle Michael Walzer'in, ardından genel bir insancıl müdahale normunu savunan Fernando R. Tesón'un görüşü ele alınarak tartışılmaktadır. Son olarak ise insancıl müdahale sorununa bu iki görüşe alternatif olarak felsefi antropolojiye dayanan insan hakları temelinde bir yaklaşıma yer verilmektedir.Üçüncü bölümde hukuki bir sorun olarak insancıl müdahale ele alınmaktadır. İlkin insancıl müdahalede yasallık tartışmasına yer verilmektedir. Yasallık tartışması BM Temel Sözleşmesi çerçevesinde ve teamül hukuku açısından ele alınarak tartışılmakta ve müdahale örnekleri incelenerek değerlendirilmektedir. Daha sonra yasadışı bir eylem olarak insancıl müdahalenin hukukiliği tartışılarak, insancıl müdahale sorununa hukuk içinde bir çözüm önerisi sunduğunu düşündüğümüz Thomas Franck'ın görüşüne yer verilmektedir.Dördüncü bölümde insancıl müdahale uluslararası ilişkiler açısından ele almaktadır. İlkin, realist, akılcı/çoğulcu ve devrimci/dayanışmacı geleneğin insancıl müdahaleye yaklaşımlarına yer verilmektedir. Daha sonra devletlerin uluslararası ilişkilerde davranışlarının tek bir yaklaşımla açıklanamayacağı, devletlerin bazen realist, bazen akılcı/çoğulcu ve bazen de devrimci/dayanışmacı gelenek yaklaşıma uygun davrandıkları ve bunun da insancıl müdahale sorunu açısından ciddi bir sorun olduğu gösterilerek insancıl müdahale sorununun temelde bir siyasi sorun olduğu sonucuna varılmaktadır.Sonuç bölümünde insancıl müdahale sorununa devlet egemenliği-insan hakları arasındaki gerilimden kaynaklanan bir ikilem olarak yaklaşmanın ve müdahalenin haklılaştırması üzerine yoğunlaşmanın, insancıl müdahale konusunu bir açmaza götürdüğü saptamasından hareketle, konuya her şeyden önce insan haklarının korunması sorunu olarak yaklaşılması gerektiği ileri sürülüyor. İnsancıl müdahaleyi gerektirebilecek insan hakları ihlallerinin temelinde yatan problemlere yer verilerek, bu sorunu bir ikilem olmaktan çıkarabileceği düşünülen Henry Shue'nun insan hakları görüşü bir çözüm önerisi olarak sunuluyor.Anahtar Sözcükler: İnsancıl Müdahale, İnsan Hakları, Egemenlik, Devlet Egemenliği, Koruma Sorumluluğu, BM Temel Sözleşmesi, Müdahale Yasağı İlkesi, Henry Shue

Abstract:
Humanitarian intervention is a major issue in human rights agenda debates in ethics, international law and international relations disciplines. Such debates centre around the unresolved dilemma of humanitarian intervention that has been thought to arise from the tension between the two core issues of international law: state sovereignty and human rights. This study aims to highlight the problems underlying humanitarian intervention, and at demonstrating that this dilemma could be resolved through an appropriate human rights approach.The first chapter of the study lays out the basic concepts of humanitarian intervention, sovereignty and human rights.The second chapter focuses on the ethical justification of humanitarian intervention. In so doing, it starts with the approach of advocates of cultural relativism to humanitarian intervention. Then, Michael Walzer?s and Fernando R. Tesón?s views on humanitarian intervention are discussed. While Walzer defends a widespread view of ethical justification of humanitarian intervention ? namely, that humanitarian intervention is permissible in specified exceptional circumstances ? Tesón argues for a general norm of humanitarian intervention. Lastly, as an alternative to both of these views, a different approach based on the concept of human rights founded on philosophical anthropology to humanitarian intervention is proposed in this study.The third chapter discusses humanitarian intervention as a legal issue. The discussion starts with the debate of legality in humanitarian intervention. In this debate, humanitarian intervention is considered within the framework of UN Charter and international customary law, based on specific cases of humanitarian intervention. Then the lawfulness of humanitarian intervention is discussed as an illegal action, introducing the view of Thomas Franck who suggests a solution to the issue of humanitarian intervention within law.The fourth chapter examines humanitarian intervention from the perspective of international relations. In so doing, realist, rationalist/pluralist and revolutionary/solidarist approaches to humanitarian intervention in the discipline of international relations are introduced. Here, it is demonstrated that states, in their international conduct, follow patterns that fit the premises of these different approaches at various times, rather than acting consistent with any of the academic approaches in international relations. This characteristic of state conduct is a serious question in relation to humanitarian intervention. While describing this question, it will be demonstrated that humanitarian intervention is essentially a political issue.In the concluding chapter, the starting point of the analysis is that the approach to humanitarian intervention as a dilemma based on the tension between state sovereignty and human rights and the focus on jusitifications of humanitarian interventions make this dilemma unresolvable. In so doing, this study argues that the question of humanitarian intervention should be approached from the point of view of the protection of human rights above all. The study proposes Henry Shue?s view of human rights as a solution to the dilemma of humanitarian intervention, laying out the problems underlying human rights violations that may require humanitarian intervention in certain circumstances.Key Words: humanitarian intervention, human rights, sovereignty, state sovereignty, responsibility to protect, UN Charter, principle of non-intervention, Henry Shue