Molla Abdullatif Şemami'nin hayatı ve sarf ilmindeki yeri
Molla Abdullatif Şemami's life and his place in the science of morphology (Sarf)
Yazar: YUNUS ATLI
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA ÖNCÜ
Dicle Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel Bilimler Ana Bilim Dalı / Arap Dili ve Belagatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Arapça = Arabic ; Dil bilgisi = Grammar ; Dil bilgisi-eylem = Grammar-verb ; Dil bilim = Linguistics ; Dil eğitimi = Language education ; Dil öğretimi = Language teaching ; Molla Abdullatif Şemami = Molla Abdullatif Şemami

Özet:
Molla Abdullatif Şemami, 1924 yılında Diyarbakır'da doğmuş ve Arapça kelime bilgisi- sarf alanında temayüz etmiştir. Bu alanda yazmış olduğu ve "Serf'a Şemami" (Şemami Sarfı) adlı risalelesi incelenmiş olup talebelerine şifahi olarak aktardığı anektodlar ile sarf öğretiminde kullanmış olduğu yöntemler saptanmıştır. Molla Abdullatif'in, doğumu, ilmi kişiliği, edebi kişiliği, hocaları da aktarılmaya çalışılmıştır.

Molla Abdullatif Şemami'nin sarf öğretimindeki metodu Diyarbakır ve civar bölgelerde ün yapmış, hala bazı medreselerde bu yöntem ve teknikler sarf öğretiminde kullanılmaktadır.

Molla Abdullatif, talebeye ilk etapta fiil çekimlerini ihtiva eden ve günümüz islami medreselerde hala ders kitabı olarak okutulan "Emsile" kitabını ezberlettikten sonra talebeyi, salim fiiler başta olmak üzere, sülasi mücerred, sülasi mezid, rubai mücerred ve rubai mezid fiillerini çekimleyebilecek seviyeye getirmeyi amaçlamıştır. Akabinde yine aynı tertip ile muzaaf, misal, ecvef, nakıs, lefif ve mehmuz fiilleri de kendi aralarında tasnif ederek talebeye bu fiillerin çekimlerini aktarmıştır. Talebenin, örneğini görmediği fiil kalıbı bırakmamayı amaçlayan Şemami Sarfı, i'lal, idğam, hazf ve kalb konularını başlıklar halinde değil, fiil çekimleri esnasında her fiil üzerinden uygulayarak sarf ilminin mantığını anlatmaya çalışmıştır.

Arapça sarf ilminin, ilahiyat ve edebiyat fakültelerindeki öğretimine katkı sunmasını umarak yaptığımız bu çalışmanın ilim dünyasına katkıda bulunmasını ümit ediyoruz.

Anahtar Sözcükler: Sarf, Molla Abdullatif Şemami, Şemami, Şemami Sarfı, Sarf Tedrisatı

Abstract:
Molla Abdullatif Şemami was born in Diyarbakır in 1924 and came to the forefront in the field of Arabic vocabulary (sarf) . His treatise entitled 'Serf'a Şemami" (Sarf of Şemami), which he wrote in this field, was examined and the anecdotes he transferred to his students were determined and the methods he used in teaching vocabulary were determined. Molla Abdullatif's birth, scientific personality, literary personality, teachers were also transferred.

Molla Abdullatif Şemami's method of teaching vocabulary has gained fame in Diyarbakır and the surrounding regions, and in some madrasas these methods and techniques are still used in vocabulary (sarf) teaching. Mullah Abdullatif made the students memorize the book "Emsile" which includes verb conjugations and is still taught as a textbook in today's Islamic madrasas. Then, he aimed to bring the verbs especially sülasi mücerred, sülasi mezid, rubai mücerred and rubai mezid to the level that can conjugate. Subsequently, with the same order, he classified the verbs of muzaaf, misal, ecvef, nakis, lefif and mehmuz and he gave the students the conjugation of these verbs. Sarf of Şemami, which aims not to leave any single verb pattern that the students haven't seen, tried to explain the logic of vocabulary knowledge by applying the subjects of il'al, idğam, kalp on each verb during the conjugation, not in topics. We hope that this study, which we hope to contribute to the teaching of Arabic vocabulary knowledge in faculties of theology and literature, will contribute to the scientific world as well.

Keywords: Sarf, Molla Abdullatif Şemami, Şemami, Sarf of Şemami, Education of Sarf