Yemeklik baklagil tohumlarıyla taşınan bazı virüslerin teşhisi, karakterizasyonu ve mücadelesinde çeşitli tohum uygulamalarının etkinliğinin araştırılması
Diagnosis and characterization of some viruses transmitted by edible leguminous seeds and investigation of the effectiveness of various seed treatments in their control
Yazar: MEHMET ZEKİ KIZMAZ
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA GÜMÜŞ
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı / Fitopatoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu tezde 2017 yılında Türkiye'nin farklı illerindeki üreticilerden ve firmalardan temin edilen bakla, bezelye, mercimek ve nohut tohum örneklerinde Alfalfa mosaic alfamovirus (AMV), Bean yellow mosaic potyvirus (BYMV), Cucumber mosaic cucumovirus (CMV) ve Pea seed-borne mosaic potyvirus (PSbMV) virüslerinin bulunma durumunun belirlenmesi, tespit edilen virüslerin biyolojik ve moleküler karakterizasyonu ve virüslere karşı çeşitli inaktifleştirme uygulamalarının etkinliğinin belirlenmesi amacıyla çalışmalar gerçekleştirilmiştir.
Tohum örneklerinde virüslerin saptanmasında, DAS-ELISA ve RT-PCR yöntemleri kullanılmıştır. Tespit edilen virüsler mekanik inokulasyonla test bitkilerine taşınarak biyolojik karakterizasyonu yapılmıştır. Daha sonra RT-PCR yöntemiyle çoğaltılan virüslerin CP gen bölgelerinin dizi analizleri yapılarak, MEGA programı vasıtasıyla dünya izolatlarıyla karşılaştırılmalı olarak filogenetik analizi gerçekleştirilmiştir. Son olarak virüslerin inaktifleştirilmesi amacıyla tohumlara sıcak su, sıcak hava ve ozon uygulamaları gerçekleştirilmiş ve uygulamaların tohumlar üzerindeki olası etkilerini belirlemek için çimlendirme testleri yapılmıştır.
Bakla, mercimek ve nohut tohum örneklerinde virüslere rastlanırken, bezelye tohumlarında herhangi bir virüse rastlanmamıştır. Biyolojik karakterizasyon çalışmalarında, elde edilen AMV, BYMV, CMV ve PSbMV izolatları dünya izolatlarıyla farklılıklar ve benzerlikler göstermiştir. Ayrıca, dünya izolatlarıyla yüksek oranda nükleotit ve aminoasit benzerliği belirlenmiştir. Ozon uygulamaları çimlenmeyi olumsuz etkilemeden virüsleri inaktifleştiren en etkili uygulamalar olmuştur. Sıcak su uygulamaları ise tohum çimlenmesini önemli derecede olumsuz etkilemiştir.

Abstract:
In this thesis, studies were carried out to determine the presence of Alfalfa mosaic alfamovirus (AMV), Bean yellow mosaic potyvirus (BYMV), Cucumber mosaic cucumovirus (CMV) and Pea seed-borne mosaic potyvirus (PSbMV) in broad bean, pea, lentil and chickpea seed samples obtained from producers and companies from different provinces of Turkey in 2017, biological and molecular characterization of the detected viruses and determination of the effectiveness of various inactivation applications against viruses.
DAS-ELISA and RT-PCR methods were used to detect viruses in seed samples. The detected viruses were transported to test plants by mechanical inoculation and their biological characterization was made. Afterwards, by sequencing the CP gene regions of viruses reproduced by RT-PCR method, phylogenetic analysis was performed by means of the MEGA program in comparison with world isolates. Finally, hot water, hot air and ozone applications were applied to the seeds in order to inactivate the viruses and germination tests were carried out to determine the possible effects of the applications on the seeds.
While viruses were found in broad bean, lentil and chickpea seed samples, viruses were not found in pea seeds. In biological characterization studies, the isolates obtained from AMV, BYMV, CMV and PSbMV showed differences and similarities with world isolates. In addition, a high rate of nucleotide and amino acid similarity with world isolates has been determined. Ozone applications have been the most effective applications that inactivate viruses without adversely affecting germination. Hot water applications significantly negatively affected seed germination.