XX. yüzyılda Bosna Hersek'te tasavvufi şahsiyetler ve etkinlikleri
Sheiks of 20th century Bosnia and Herzegovina: Their lives and activities
Yazar: İBRAHİM DOZİÇ
Danışman: DOÇ. DR. ABDURRAHİM ALKIŞ
Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Din = Religion
Dizin: 20. yüzyıl = 20. century ; Bosna-Hersek = Bosnia-Herzegovina ; Din adamları = Clergymen ; Müslümanlar = Muslims ; Tarikatlar = Religious orders ; Tasavvuf = Mystic ; İslamiyet = Islam ; Şeyhler = Sheikhs

Özet:
Bu tez, XX. YÜZYILDA BOSNA HERSEK'TE TASAVVUFȊ ŞAHSİYETLER
VE ETKİNLİKLERİ başlığı altında II. yüzyılda Bosna Hersek'te İslâm'ın muhafaza
edilmesinde şeyhlerin rollerini araştırmayı gaye edinmiştir. Tarihsel veriler ve olaylar
ışığında, II. yüzyıl Bosna Hersek müslümanları için çok zor ve işkence dolu bir dönem
olarak kabul edilmektedir. Tarihte Osmanlı dönemi boyunca şeyhlerin etkilerinin ve
görevlerinin aksine, bir önceki yüzyılın doksanlı yıllarına kadar Bosna iktidarı gayr-i
müslimlerden oluşmuştur. Osmanlıların Bosna'dan ayrılışından sonraki dönemde de
şeyhlerin etkilerini araştırmak bu tezin ana amacıdır. Araştırmanın ilk kısmında kısaca
İslâm'ın Bosna Hersek'e gelişinden ve II. yüzyılda Bosna Hersek'te din-siyaset
ilişkisinden bahsedilmiştir. Araştırmanın ikinci kısmında ise şeyh olduklarından emin
olunan dört şeyhten bahsedilmiştir; bu şeyhler vefat sırasına göre kronolojik olarak Şeyh
Hacı Hâfız Hüsnü Efendî Nûmânâgiç, Şeyh Şâkir Efendî Sikiriç, Şeyh Hacı Feyzullah
Efendî Hacibayriç ve Şeyh Hacı Mustafâ Efendî Çoliç'tir. Son bölümde ise iki âlimin yanı
sıra mutasavvıf olan fakat şeyh olduklarından tam emin olunamayan iki zat olan Hacı
Mehmed Cemâluddin Efendî Çauşeviç ve Hacı Hâfız Hâlid Efendî Hacimuliç'ten
bahsedilmiştir. Hayatları boyunca farklı kurumların başında olduklarından ve farklı
görevler üstlendiklerinden dolayı onların İslâm'ın muhafaza edilmesindeki faaliyet ve
etkinlik alanları farklılık göstermektedir. Ayrıca, çalışmada tasavvufun ve tarîkatların,
Bosna Hersek müslümanlarının kimliğinin ayrılmaz bir parçası olduğu gösterilmeye
çalışılmıştır.

Abstract:
The aim of this thesis entitled "Sheikhs of 20th Century Bosnia and Herzegovina:
Their Lives and Activities", is to research the role of six important sheikhs in preserving
Islam in 20th century Bosnia and Herzegovina. It is well – known that the 20th century was
a difficult period in the history of Bosnian Muslims. While sheikhs had occupied important
roles and had influence during the Ottoman era, we want to investigate to what extent
sheikhs continued to be influential in the post – Ottoman period, a time of non – Muslim
rule. In the first part of this thesis we give a short overview of the arrival of Islam to Bosnia
as well as some data on the socio – political situation in Bosnia during the 20th century.
The second part discusses four unanimously accepted and recognized sheikhs. They are,
chronologically arranged according to the year of their deaths: seikh Husni Numanagić,
prof. dr. sheikh Šakir Sikirić, seikh Fejzullah Hadžibajrić and seikh Mustafa Čolić. In the
third section we discuss two scholars for who we cannot claim with certainty to be sheikhs,
but who were at least salient Sufis: Mehmed Džemaluddin Čaušević and Halid
Hadžimulić. As they had different occupations and responsibilities during their lives so
were their areas of activities in preserving Islam diverse.