Büveyhîler döneminde rey şehri
Ray city during the Buwayhids period
Yazar: FURKAN ÇELEBİ
Danışman: PROF. DR. MEHMET MAHFUZ SÖYLEMEZ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Sanat Tarihi = Art History ; Tarih = History
Dizin: Büveyhiler = Buwayhids ; Kültür = Culture ; Rey = Rey ; Siyasi tarih = Political history ; İlim = Science ; İlim hayatı = Science life ; İran = Iran ; İslam tarihi = Islamic history ; İslamiyet = Islam ; Şia = Şia

Özet:
Rey şehri, tarihî İpek Yolu üzerinde yer alan kadim ve bir o kadar önemli İran şehirlerinden biridir. İran'ın batısını ve doğusunu birbirine bağlayan önemli bir kavşak noktasında bulunması şehrin önemini arttırmıştır. Bu da şehrin Büveyhîlerin Cibâl koluna yaklaşık 90 sene başkentlik yapmasına neden olmuştur. Bu durum bizi Rey şehrini araştırmaya itmiştir. "Büveyhîler Döneminde Rey Şehri" adlı elinizdeki bu çalışmamızda, adı geçen kentin Büveyhîlere başkentlik yaptığı söz konusu süre zarfında sosyal, siyasî, iktisadî, fizikî ve ilmî tarafı incelenmiştir. Bu çalışma ile aynı zamanda Şiî Büveyhîlerin şehir yönetim anlayışı Rey kenti üzerinden ortaya konulmaya çalışılmıştır. Dahası bu dönemde özellikle ilim-kültür alanında kaydedilen ilerlemenin sebepleri üzerinde de durulmuştur. Burada ifade etmeliyim ki Büveyhîler üzerine yapılan çalışmalar, genel olarak siyasî tarih ve Büveyhîlerin Bağdat kolu üzerine yoğunlaşmıştır. Elinizdeki çalışma ise "çevreden merkeze" bir bakış sunması açısından farklılık arz etmekte olup Büveyhîler çalışmalarına farklı bir boyut kazandıracağını umut etmekteyiz.
Isfahân, Hemedân, Kazvîn, Nihâvend ve Kum gibi önemli merkezlerin Büveyhîler döneminde Rey'den idare edilmesi, Rey'in o dönemde güçlü bir siyasî kimliğe sahip olduğunu ifade etmektedir. İbn Bâbeveyh Şeyh Sadûk (ö. 381 / 991), Kâdı Abdülcabbâr (ö. 415 / 1025) ve İbn Fûrek (ö. 406 / 1015) gibi farklı itikâdî görüşlere mensup pek çok bilginin bu dönemde Rey şehrinde toplanmış olması, buradaki kültürel çeşitliliği göstermektedir. Ayrıca Rey şehrinin bu dönemde Vezir Sâhib b. Abbâd (ö. 385 / 995)'ın girişimleriyle Mûtezile mezhebinin en güçlü olduğu merkezlerden birisi haline gelmesi, bu dönemdeki Şia-Mûtezile etkileşimini ortaya koyan somut göstergelerdendir.
Anahtar Kelimeler: Büveyhîler, Rey, İran, İlim-Kültür

Abstract:
The city of Ray, located on the Historical Silk Road, is one of the ancient and important Iranian cities. The fact that it is located at an important intersection point connecting the west and east of Iran increases the importance of the city. And this caused Ray to be the capital of the Jibal branch of Buwayhids for about 90 years. In our study called "Ray City during the Buwayhids Period", the situation of the mentioned city on the social, political, economic, physical and scientific issues in that time when it was the capital city of Buwayhids was examined. In addition, the management understanding of Shia Buwayhids was analyzed through the city of Ray. Moreover, in this period, the reasons for the progress especially in the field of science and culture were emphasized. Here I must express that it is observed that the studies on the Buwayhids in general focus on the political history and the Baghdad branch of Buwayhids. However we hope that this study will bring a different dimension to the Buwayhid studies in terms of offering a view "from environment to the center". 
The administration of the important centers such as Isfahan, Hamadan, Qazvin, Nahavand and Qum from Ray during the Buwayhids period expresses that this city had a strong political identity at that time. The fact that gathering of many scholars who belong to different theological views such as Ibn Babawayh Shaykh Saduq, Qadi Abd Al-Jabbar and Ibn Furak in Ray city during this period shows the cultural diversity here. Moreover, the fact that Ray became one of the most powerful centers of the Muʿtazila Sect with the attempts of Vizier Sahib Ibn Abbad in the Buwayhids period is one of the concrete indicators that reveal the interaction of Shia-Muʿtazila in this period. 
Keywords: Buwayhids, Ray, Iran, Science and Culture.