Uyaranlara maruz bırakma düzeni ve yönergenin algısal öğrenme etkisi üzerindeki nispi önemi
The relative importance of pre-exposure schedule and the instructions on perceptual learning effect
Yazar: NİHAN ÖZANT
Danışman: DOÇ. DR. AYDAN AYDIN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Bu tez çalışmasında uyaranlara maruz bırakma düzeni ve maruz bırakma aşamasında katılımcılara sunulan yönergenin algısal öğrenme etkisi üzerindeki nispi önemi incelenmek amaçlanmıştır. Bu doğrultuda toplamda 201 kişinin (113 kadın, 88 erkek) katıldığı iki deney yürütülmüştür. Deneyler, maruz bırakma ve test aşaması olmak üzere iki aşamadan oluşmuştur. 
Deney 1'in maruz bırakma aşamasında, Kontrol grubu hariç, tüm katılımcılara "uyaranların ayırt edici özelliklerine dikkati yönlendirmeyi amaçlayan" bir yönerge sunulmuş ve 30 maruz bırakma denemesi boyunca katılımcıların ekranda sunulan uyaran çiftlerini izlemeleri beklenmiştir. Deney 1'in maruz bırakma aşaması; Grup Eşzamanlı ve Grup Blok için iki farklı maruz bırakma düzeni ile yürütülmüştür. Grup Eşzamanlı için iki farklı uyaran ekranda yan yana ve aynı anda sunulurken, Grup Blok için iki farklı uyaran blok denemeler halinde sunulmuştur. Maruz bırakma aşamasının tamamlanmasının hemen ardından test aşaması başlamıştır. Kontol grubunda ise maruz bırakma aşaması uygulanmadan direkt test aşamasına geçilmiştir. Üç bloktan oluşan 60 test denemesi boyunca katılımcılardan hedef tespit görevini yürütmeleri beklenmiştir. Grupların hedef tespit görevindeki başarıları karşılaştırılarak, algısal öğrenme etkisinin görülüp görülmediği değerlendirilmiştir.
Deney 2; Yönergeli Grup Eşzamanlı, Yönergesiz Grup Eşzamanlı, Yönergeli Grup Blok, Yönergesiz Grup Blok, Yönergeli Grup Ardışık, Yönergesiz Grup Ardışık ve Kontrol grubu olmak üzere 7 grupla yürütülmüştür. Yönergeli gruplara Deney 1'deki yönerge sunulurken; yönergesiz gruplara "uyaranlara sadece bakılması gerektiği vurgulanan" bir yönerge sunulmuştur. Deney 2'in maruz bırakma aşamasında iki Grup Eşzamanlı ve iki Grup Blok için uyaranlara maruz bırakma düzeni Deney 1'deki gibi yürütülmüştür. Deney 2'ye eklenen Grup Ardışık'ın maruz bırakma aşamasında katılımcılar, uyaranlara art arda ve karışık sırada maruz bırakılmışlardır. Kontrol grubunda maruz bırakma aşaması uygulanmadan direkt test aşamasına geçilmiştir. Test aşaması tüm gruplar için Deney 1'deki gibi ilerlemiştir.
Deney 1'de algısal öğrenme etkisi sadece Grup Eşzamanlı için bulgulanırken; Deney 2'de, yönerge koşulundan bağımsız olarak, en iyi algısal öğrenme performansı yine Grup Eşzamanlı için bulgulanmıştır. Sonuçlar farklı kuramsal görüşler açısından değerlendirilmiştir.

Abstract:
This thesis examined the relative importance of the exposure schedules and the directive presented to the participants at the exposure stage on the perceptual learning effect. For this purpose, two experiments were conducted in which 201 people (113 female, 88 male) participated in total. The experiments consisted of two phases, exposure and testing.
Experiment 1 was carried out with an instruction "aiming to direct attention to the distinctive features of stimuli" to all participant except for the Control group. During the 30 times pre-exposure trials, the participants were expected to look at the pairs of stimuli presented on the screen. The pre-exposure phase of Experiment 1 was conducted with two different exposure schedule for Group Simultaneous and Group Block. For Group Simultaneous, two different stimuli were presented side by side and simultaneously on the screen, while for Group Block, two different stimulus blocks were presented in trials. Immediately after the completion of the exposure phase, the testing phase started. In the control group, on the other hand, the direct test phase was started without the pre-exposure phase. During 60 test trials consisting of three blocks, the participants were expected to carry out the target detection task. It was evaluated whether the perceptual learning effect was observed by comparing the achievements of the groups in the taget detection task.
In Experiment 2, it was carried out with 7 groups as Group Simultaneous with instruction, Group Simultaneous without instruction, Group Block with instruction, Group Block without instruction, Group Intermixed with instruction, Group Intermixed without instruction and Control Group. Groups with instruction was presented to the instruction in Experiment 1; Groups without instructions were presented with an instruction "emphasizing that they should only look at the stimuli". In the exposure phase of Experiment 2, the stimuli exposure schedule for two Group Simultaneous and two Group Block was carried out as in Experiment 1. In the exposure phase of Group Intermixed added to Experiment 2, the participants were exposed to the stimuli in a mixed order and successively. In the control group, the direct test phase was started without the pre-exposure phase. The testing phase proceeded as in Experiment 1 for all groups.
In Experiment 1, the perceptual learning effect was found only for Group Simultaneous; In Experiment 2, the best perceptual learning performance was found for Group Simultaneous, regardless of the instruction condition. The results were evaluated in terms of different theoretical perspectives.