Çölyaklı yetişkin bireylerde çölyak diyeti uyum testi ve beslenme eğitiminin bilgi düzeylerine etkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effect of celiac diet compatibility test and nutritional education on knowledge levels in adult celiac individuals
Yazar: NURAN ÖZİL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HANDE SEVEN AVUK
İstanbul Bilgi Üniversitesi / Lisansüstü Programlar Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Beslenme bilgisi = Nutrition knowledge ; Beslenme eğitimi = Nutrition education ; Diyet = Diet ; Glutenler = Glutens ; Glutensiz beslenme = Gluten free diet ; Tedaviye bağlılık ve uyum = Treatment adherence and compliance ; Çölyak hastalığı = Celiac disease

Özet:
Bu çalışma çölyaklı yetişkin bireylerde çölyak diyetine uyum ve çölyak diyeti eğitim sonucu bilgi düzeyindeki değişimin tespit edilmesi amacıyla yapılmıştır. Çalışmaya, çölyak tanısı alan 18-65 yaş arası (ortalama 33,9±9,9 yıl), Çölyakla Yaşam Derneği'ne üye olan 44 birey (%53,5 kadın ve %45,5 erkek) katılmıştır. Katılımcılara ilk test olarak sosyodemografik özelliklerini, tıbbi öykü, beslenme alışkanlıklarını ve besin tüketim durumlarını belirlemek için çevrim içi platform yardımıyla anket yapılmıştır. İlk anketin doldurulmasının ardından bireylere çölyak diyetine ilişkin çevrim içi beslenme eğitimi verilmiş ve sonrasında bilgi düzeylerindeki değişimi belirlemek amacıyla son test yapılmıştır. Katılımcıların çölyak diyetine uyumunun belirlenmesi için "Çölyak Diyeti Uyum Testi (CDAT)" kullanılmıştır. Katılımcıların beden kütle indeksi ortalaması 23,5±3,5 kg/m2 olup, %63,6'sı normal, %27'si hafif şişman, %6,8'i obezdir (p>0,05). En sık gözlenen semptomlar yorgunluk (%70,8), gaz-şişkinlik (%66,7), dikkat eksikliği (%54,2) (p>0,05). CDAT'a göre katılımcıların %45,5'inde yetersiz, %29,5'inde iyi, %18,2'sinde zayıf, %6,8'inde mükemmel uyum görülmüştür. Bekarların evli olanlara ve işsizlerin ise çalışanlara göre glütensiz diyete uyumu daha yüksektir (p<0,05).   Kadınların günlük diyetle aldıkları enerji ortalaması 1338,7±273,7 kkal ve erkek bireylerin ise 1790,9±259,8 kkal'dir. Alınan enerji, karbonhidrat, protein, yağ, tekli doymamış yağ, doymuş yağ asidi, B12 vitamini, B2 vitamini, D vitamini, sodyum, niasin, kalsiyum, fosfor, demir, çinko erkeklerde kadınlara göre istatistiksel anlamlı olarak daha yüksektir (p>0,05). Çölyak diyetine mükemmel ve çok iyi uyum gösteren bireylerin, yetersiz ve zayıf uyumu olanlara göre kalsiyum alım düzeyleri yüksek bulunmuştur (p>0,05).  Çölyak diyeti eğitimi sonrasında bilgi düzeyinde anlamlı artış olduğu görülmüştür (p<0,05).

Abstract:
This study was conducted in order to determine the change in celiac diet compliance and knowledge level as a result of celiac diet education in adults with celiac. A total of 44 individuals (53.5% female and 45.5% male) aged 19-65 (mean 33.9±9.9 years) diagnosed with celiac participated in the study. As a first test, the participants were surveyed with the help of an online platform to determine their sociodemographic characteristics, medical history, nutritional habits and food consumption status. After completing the first questionnaire, individuals were given online nutrition education about the celiac diet, and then a post-test was conducted to determine the change in their knowledge level. The Celiac Diet Adherence Test (CDAT) was used to determine the adherence of the participants to the celiac diet. The mean body mass index of the participants was 23.5±3.5 kg/m2, 63.6% were normal, 27% were slightly obese, and 6.8% were obese (p>0.05). The most common symptoms were fatigue (70.8%), flatulence (66.7%), and lack of attention (54.2%) (p>0.05). According to CDAT, 45.5% of the participants had inadequate, 29.5% good, 18.2% weak, 6.8% excellent compliance. Gluten-free diet adherence is higher among singles than married and unemployed people (p<0.05). The average daily energy intake for women is 1338.7±273.7 kcal, and for men it is 1790.9±259.8 kcal. Intake of energy, carbohydrate, protein, fat, monounsaturated fat, saturated fatty acid, vitamin B12, vitamin B2, vitamin D, sodium, niacin, calcium, phosphorus, iron, zinc are statistically significantly higher in males than females (p>0, 05). Calcium intake levels of individuals with excellent and very good adherence to the celiac diet were found to be higher than those with inadequate and poor adherence (p>0.05). It was observed that there was a significant increase in knowledge level after celiac diet training (p<0.05).