Etken madde olarak öjenol, karvon ve apigenin içeren bazı esansiyel bitkisel yağların farklı sıcaklıklarda kırmızı bataklık kerevitlerinin (Procambarus clarkii) anestezi süreleri üzerine etkileri
Effects of some essential herbal oils containing eugenol, carvone and apigenin as dominant compounds on anesthetic durations of red swamp crayfish (Procambarus clarkii) at different temperatures
Yazar: ERCAN ELMAS
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ONUR KARADAL
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Su Ürünleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Su Ürünleri = Aquatic Products

Özet:
Su ürünleri yetiştiriciliğinde balık elleme, taşıma, cerrahi müdahale, vb. gibi işlemlerde anestezik maddeler büyük bir öneme sahiptir. Bu maddeler canlının metabolik aktivitelerini yavaşlatarak operasyonel işlemlerde hem canlı hem de uygulayıcı açısından kolaylık sağlamaktadırlar. Bu amaçla, su ürünleri yetiştiricliğinde fenoksietanol, MS-222, Aqui-S gibi sentetik anestezikler sıklıkla kullanılmaktadır. Ancak son dönemlerde, sürdürülebilir bir çevre yönetimi ve çevreci akuakültür sistemleri açısından bitkisel kökenli anestezik maddelerin kullanımı artmıştır. Bitkisel kökenli anestezik maddelerin en yaygın kullanılanı karanfil yağıdır. Son yıllarda yapılan çalışmalarda ise anestezik özellik taşıyan birçok bitki türünün sucul canlılar için kullanım olanakları araştırılmıştır. Kerevitler, omurgasız grubuna dahil oldukları için sucul canlılar arasında balıklara nazaran daha farklı anatomik ve morfolojik özelliklere sahiptirler. Dolayısıyla kerevitler ve balıklar açısından anestezik maddelerin etki düzeyleri farklıdır. Bu çalışmada, etken maddeleri öjenol, karvon ve apigenin olan karanfil (Syzygium aromaticum), nane (Mentha spicata) ve papatya (Matricaria chamomilla) yağlarının kırmızı bataklık kerevitleri (Procambarus clarkii) üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Çalışma, 17 ve 23 °C olmak üzere iki farklı sıcaklık ortamında üç tekrarlı olarak yürütülmüş ve her birey için 1 saatlik gözlemler yapılmıştır. Çalışma sonunda karanfil yağına maruz bırakılan kerevitler 17 °C'de 1000 ppm, 23 °C'de 750 ve 1000 ppm dozlarda tam denge kaybına evresine geçtikleri kaydedilmiştir. Nane yağına maruz bırakılan bireyler ise 17 °C'de 1000 ppm, 23 °C'de 500, 750 ve 1000 ppm dozlarda kısmi denge kaybı evresine geçmişlerdir. Papatya yağına maruz bırakılan kerevitler yalnızca 23 °C'nin 1000 ppm dozunda en çok derin sedasyon evresine girmişler ve diğer tüm dozlarda hafif sedasyon düzeyinde kalmışlardır. Kerevitlerin en hızlı anesteziye girme süreleri; karanfil yağı için 4,00±0,87 dk (23 °C'de 1000 ppm), nane yağı için 9,00±1,32 dk (23 °C'de 1000 ppm) ve papatya yağı için ise 32,33±4,10 dk (23 °C'de 750 ppm) olarak hesaplanmıştır. Sonuç olarak, kırmızı bataklık kereviti üzerinde en etkili bitkisel anestezik karanfil yağı olarak bulunmuştur. Nane yağının kısmi denge kaybı düzeyinde anestezik etkisi olduğu kaydedilmiştir. Papatya yağının ise bu türde yalnızca sedatif etkiye sahip olduğu bulunmuştur. İleriki çalışmalarda, kerevitler üzerinde yapılan anestezik madde çalışmalarının artırılması ve farklı anestezi metotlarının denenmesi önerilmektedir.

Abstract:
Anaesthetic agents are of great importance in procedures such as fish handling, transport, surgical intervention, etc in aquaculture. These substances slow down the metabolic activities of the organism and facilitate the operational processes for both the organism and the practitioner. For this purpose, synthetic anaesthetics such as phenoxyethanol, MS-222, Aqui-S are frequently used in aquaculture. Recently, however, the use of plant-based anaesthetics has increased in terms of sustainable environmental management and environmental aquaculture systems. Clove oil is the most commonly used plant-based anaesthetic agent. In recent years, the use of many plant species with anaesthetic properties for aquatic organisms has been investigated. Since crayfish belong to invertebrate group, they have different anatomical and morphological features among aquatic organisms compared to fish. Therefore, the effect levels of anaesthetic substances are different for crayfish and fish. In this study, the effects of clove (Syzygium aromaticum), spearmint (Mentha spicata) and chamomile (Matricaria chamomilla) oils, whose active ingredients are eugenol, carvone and apigenin, were investigated on red swamp crayfish (Procambarus clarkii). The study was conducted at 17 and 23 °C in three replicates and one hour observations were applied for each individual. At the end of the study, crayfish exposed to clove oil at 17 °C 1000 ppm, at 23 °C 750 and 1000 ppm doses were recorded to complete loss of balance. Individuals exposed to spearmint oil had a partial loss of balance at doses of 1000 ppm at 17 °C, 500, 750, and 1000 ppm at 23 °C. Crayfish exposed to chamomile oil only entered the deep sedation phase at a dose of 1000 ppm at 23 °C and remained at mild sedation at all other doses. Fastest anaesthesia time of crayfish were calculated as 4.00±0.87 min for clove oil (1000 ppm at 23 °C), 9.00±1.32 min for mint oil (1000 ppm at 23 °C), and chamomile oil 32.33±4.10 min (750 ppm at 23 °C). Consequently, clove oil was found to be the most effective plant-based anaesthetic on red swamp crayfish. Spearmint oil has been reported to have an anaesthetic effect at the level of partial equilibrium loss. Chamomile oil has been found to have only sedative effect in this species. In the future studies, it is recommended to increase the anaesthetic studies on crayfish and to try different anaesthesia methods.