Keçeci Baba Ocağı üzerine nitel araştırma
Qualitative studies on the hearth(ocak) of Keçeci Baba
Yazar: MELİKE TEPECİK
Danışman: DOÇ. DR. ERDAL AKSOY
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Alevi Bektaşi Kültürü Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Sosyoloji = Sociology ; Tarih = History
Dizin: Aleviler = Alawis ; Alevilik = Alawiism ; Cem = Cem ; Dini tören = Ritual ; Keçeci Baba = Keçeci Baba ; Ocaklar = Ocaks ; Tokat-Erbaa = Tokat-Erbaa ; İnançlar = Beliefs

Özet:
Alevi inanç sisteminin tarihi süreci, sistem ve pratikleri üzerine kuramsal çerçevede yapılan
araştırmalar Alevi toplumunun ve geleneğinin kültür ve inanç dünyasını yansıtmakta eksik
kalmıştır. Ülkemizde Alevi Bektaşi kültürü üzerine yapılan gözlem ve mülakata dayalı sosyolojik
nitelikli araştırmaların sayısı bir elin parmaklarını geçmemektedirAnadolu Aleviliğinin kökleri
Tarihsel olarak, Türklerin İslâm ile tanışmaya başladıkları dönemlere kadar uzanır. Belli siyasi,
tarihi, coğrafi, içtimai, iktisadi ve kültürel şartların tedricen oluşturduğu bir İslami inanç ve kültür
olgusu olan Alevilik, İslâm'a bakış açısı, İslâm'ı anlayış, yorumlayış ve yaşayış tarzı itibariyle
kendine özgü bazı özellikler taşımaktadır. Alevi inanç sistemi kutsallarının merkezinde Ocak
kavramı bulunur. Alevi Bektaşi Kültürü araştırmacılarına göre Anadolu'da değişik yörelerde
bulunan ocakları kapsayan alan araştırmalarının yapılması özellikle dede ailelerinde var olan her
türlü yazılı ve sözlü verilerin toplanarak yazıya geçirilmesi alanı zenginleştirecektir. Bu bağlamda
çalışmamızın konusunu; 13. Yüzyıl da Anadolu'ya Horasan'dan gelen ve Ahiliğin son
temsilcilerinden olan Keçeci Baba (Ahi Mahmud Veli) ve onun oluşturduğu kökleri Orta Asya'ya
dayanan ocak etrafında şekillenen kültür dünyası teşkil etmektedir. Çalışmada günümüze kadar
varlığını devam ettiren Tokat ili Erbaa ilçesine bağlı Keçeci köyünde meskûn Keçeci Baba Ocağı
Üzerinde yapılan nitel araştırmalar ortaya konulmuştur. Keçeci Baba hakkında şimdiye değin bazı
derleme ve akademik çalışmalar yapılmışsa da Alevi inanç sistemi içerisinde "Ocak" merkezli
olarak elealınarak hazırlanmış bir çalışmaya rastlanılmamıştır. . Derleme çalışmalar daha çok sözlü
kültür ögelerini temel alırken, akademik çalışmalar derleme çalışmalara ek olarak birtakım arşiv
belgelerine dayanmıştır. Bu çalışmada, ilk olarak, Ocak merkezli sözlü tanıklara yer vererek
Keçeci Baba'yı ve onun izinden giderek yüzyıllardır inanç sistemini muhafaza edenleri
merkezinden gözlemlemeyi amaç edinmiştir. İkinci olarak, Başbakanlık Osmanlı Arşivi, Tapu
Kadastro Genel Müdürlüğü Arşivi ve Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi'ndeki belgeleri kullanarak
Keçeci Baba, zaviyesi ve köyü hakkında mevcut bilgilere yeni bilgiler kazandırmaya gayret
edilmiştir. Bu Araştırmada yüzyıllardır sözlü olarak varlığını devam ettirmiş olan Keçeci Babanın
menkıbevi hayatını, Ocağın tarihsel gelişimini, Geleneksel Aleviliğe dair Ocak merkezinde
yürütülen Cem Erkânı ve gerçekleştirilen ritüelleri yazıya geçirmeye çalışmıştır.

Abstract:
The studies carried out on the historical process, systems, and practices of the Alevi belief system
in the theoretical framework have remained inadequate in terms of reflecting culture and faith
world of the Alevi community and tradition. In our country, the number of sociological studies
based on observation and interview on Alevi Bektashi culture is thin on the ground. The roots of
Anatolian Alevism, on the other hand, date back to the times when Turks were introduced to Islam
for the first time. Alevism, an Islamic belief and culture phenomenon which is formed gradually by
certain political, historical, geographical, social, economic and cultural conditions, has some
special features in terms of its perspective on Islam, the way it understands, interprets and lives
Islam. The concept of ocak (hearth) is found in the center of the Alevi belief system. According to
the researchers of Alevi Bektashi Culture, carrying out field surveys covering the hearths in
different regions of Anatolia, gathering and recording of all kinds of written and oral data
especially in the dede (religious leader) families will further enrich its scope. In this context,
Keçeci Baba (Ahi Mahmud Veli), one of the last representatives of Akhism, who came to Anatolia
from Khorasan in the 13th century, and the cultural world shaped around his hearth that originated
in Central Asia constitute the subject of our study. This study features the qualitative studies
conducted on the Hearth of Keçeci Baba in Keçeci village of Erbaa district of Tokat province,
which have been pursued up until today. Although some compilations and academic studies have
been carried out on Keçeci Baba so far, no study prepared centering on "ocak"(hearth) was found in
the Alevi belief system. While the review studies were mainly based on the elements of oral
culture, academic studies were based on some archival documents in addition to the compilation
studies. In this study, through the inclusion of Hearth-centered oral witnesses, the initial aim was to
observe Keçeci Baba and those who have kept the belief system for centuries by following his
footsteps. Secondly, by using the documents of Prime Ministry Ottoman Archive, and the Archives
of General Directorate of Land Registry and the General Directorate of Foundations, it was
intended to bring new information in the existing data about Keçeci Baba, his zawiya and village.
In this study, there was also an effort to put down on paper the legendary life of Keçibaba, who has
maintained his existence in oral history for centuries, the historical development of the Hearth, as
well as the Cem Conventions (Erkan) and the rituals carried out in the Hearth in relation to the
Traditional Alevism.