Demokrat parti dönemi Türkiye ABD ilişkilerinin dünya sistemi kuramı üzerinden okunması
Reading Turkey USA relations during yhe democratic party era through the world-system theory
Yazar: ÖMER DEMİRYÜREK
Danışman: PROF. DR. MUSA ÖZTÜRK
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Batı medeniyeti = Western civilization ; Demokratik devlet = Democratic government ; Emperyalizm = Imperialism ; Kültür sosyolojisi = Cultural sociology ; Kültürel bağlılık = Cultural commitment ; Kültürel değişim = Cultural change ; Kültürel emperyalizm = Cultural imperialism ; Kültürel göstergeler = Cultural indicator

Özet:
Osmanlı Devleti ile ABD arasında doğrudan diplomatik ilişkiler, ABD'nin bağımsızlık
kazandığı 1776 yılından itibaren başlamış, Osmanlı Devleti, ABD'nin bağımsızlık bildirgesini
ve anayasasını tanıyan ilk ülkelerden biri olmuştur. Ancak, Osmanlı Devleti'nin iç sorunları,
Avrupa'daki büyük güçlerle olan mücadelesi ve genel olarak dış politikadaki öncelikleri
nedeniyle Amerika ile doğrudan diplomatik ilişkiler kurulamamıştır. Milli Mücadele yıllarında
ABD ile doğrudan diplomatik ilişki kurulamamış olsa da ABD, Türkiye'de faaliyet gösteren
Amerikan Misyonu aracılığıyla, eğitim, sağlık ve ekonomik vb. alanlarda Türkiye'ye ilgisini
sürdürmüştür. Tek Parti döneminde Türkiye-ABD ilişkileri genel olarak dostane ve işbirlikçi
bir temelde Türkiye'nin Batı ile entegrasyonunu ve demokratikleşme çabalarını destekleyen bir
çizgide ilerlemiştir. DP'nin iktidarı döneminde ise Türkiye-ABD ilişkilerinde önemli
değişimlere sahne olmuştur. Bu durum iki ülke arasındaki ilişkilerin dünya sistemi kuramı
üzerinden analiz edilmesi adına ilgi çekici bir perspektif sunmaktadır.
 Türkiye'nin DP döneminde ABD tekelinde Batı kapitalizmine olan entegrasyonu
ekonomik, politik ve sosyokültürel sonuçlar doğurmuştur. Türkiye'nin kapitalist sisteme
entegrasyonu, tarımın modernleştirilmesi, makine ve teknoloji kullanımının artması, özel
sektörün önünün açılması ve ulaşım alt yapısının modernleştirilmesi gibi faktörlerle
şekillenmiştir. Bu adımlar, Türkiye'nin ekonomik yapıda dönüşümünü ve küresel sisteme
entegrasyonunu desteklemiştir. Merkeze politik bağımlılık kapsamında Türkiye'nin NATO'ya
üyeliği, Kore Savaşı, Sovyetler Birliği ile ilişkiler, Türk dünyası ile ilişkilerde duraklama ve
İslam dünyasına yabancılaşma gibi olaylar, Türkiye'nin politik bağımlılığını şekillendiren
önemli faktörler olmuştur. Bununla birlikte Türkiye'nin kapitalist dünyaya entegrasyon
çabaları Türkiye'de sosyal ve kültürel dönüşümlere de işaret etmiş ve Amerikan etkisinin
günlük hayata yansımasını göstermiştir.

Abstract:
Diplomatic relations between the Ottoman Empire and the United States began directly
from the year 1776 when the U.S. gained its independence. The Ottoman Empire was one of
the first countries to recognize the U.S. Declaration of Independence and Constitution.
However, due to internal issues within the Ottoman Empire, its struggles with major European
powers, and its general priorities in foreign policy, direct diplomatic relations with America
could not be established. Although direct diplomatic relations were not established with the
U.S. during the years of the National Struggle, the U.S. continued to show its interest in Turkey
through the American Mission operating in Turkey, particularly in areas such as education,
health, and economics.
 During the single-party period, Turkey-U.S. relations generally progressed on a friendly
and cooperative basis, supporting Turkey's integration with the West and its efforts towards
democratization. The DP (Democratic Party) period witnessed significant changes in TurkeyU.S. relations. This situation presents an interesting perspective for analyzing the relations
between the two countries through the lens of the world system theory.
 During the DP period, Turkey's integration into Western capitalism under the dominance of
the U.S. had economic, political, and sociocultural consequences. Turkey's integration into the
capitalist system was shaped by factors such as the modernization of agriculture, the increase
in the use of machinery and technology, the opening up of opportunities for the private sector,
and the modernization of transportation infrastructure. These steps supported Turkey's
economic transformation and integration into the global system.
 In terms of political dependency on the center, Turkey's NATO membership, the Korean
War, relations with the Soviet Union, stagnation in relations with the Turkic world, and
alienation from the Islamic world were significant factors shaping Turkey's political
dependency. Furthermore, Turkey's efforts to integrate into the capitalist world also signaled
social and cultural transformations within the country and demonstrated the impact of American
influence on daily life.