Durumsallık yaklaşımı perspektifinde Türk vergi denetim örgütlerinin yapısal ve yöntemsel analizi
Title of the thesis: structural and methodological analysis of Turkish tax audit organizations in the perspective of the contingency approach
Yazar: FEYYAZ AKDEMİR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NURULLAH ALTUN
Sakarya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı / Mali Hukuk Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Maliye = Finance ; İşletme = Business Administration
Dizin: Denetim = Control ; Durumsallık yaklaşımı = Contingency approach ; Vergi denetimi = Tax audit ; Vergi idaresi = Tax administration ; Yönetim teşkilatı = Administrative organization ; Örgüt yapısı = Organizational structure

Özet:
Mali yazındaki sayısız araştırmaya rağmen, bugüne kadar vergi denetim örgütleri
araştırılmadı ve anlaşılmadı; çalışma, yazındaki bu önemli boşluğu doldurmayı
amaçlar. Teorik alt yapıyı oluşturabilmek için çalışmanın birinci bölümünde, örgüt
yapısı ve örgüt yapısını etkileyen içsel faktörler üzerinde duruldu. Sonrasında ise
Mintzberg tipolojinin tanımladığı beş farklı örgüt yapısı anlatıldı.
Durumsallık yaklaşımı, örgütleri açık bir sistem olarak değerlendirir; yaklaşıma göre
her örgüt, kendi özgün koşullarında çalışır. İkinci bölümde durumsallık yaklaşımı
referans alınarak, sırasıyla çevre, teknoloji ve amaç durumsal faktörleri sorgulandı.
Örgütün çevresel koşullarını iki hipotezle açıkladık. Bilgi işlem teknolojileri, vergi
denetim örgütlerini etkileyen temel teknolojidir. Bilgi teknolojisinin örgüte etkileri,
bölümde detaylıca sorgulandı. Bir hipotezle açıkladığımız amaç durumsal faktörü,
diğer durumsal faktörlerin önüne bir engel olarak çıkar. Hipoteze göre ekonomik
gelişimini tamamlamamış gelişmekte olan ülkelerde, vergi denetim örgütlerinin amacı
belirsizdir. Vergi idaresinde gerçekleştirdiğimiz mülakatlar, ikinci bölümün temel
bilgi kaynağıdır.
Üçüncü bölümde Türk vergi denetim örgütleri, bir bütün olarak ortaya koyuldu.
Bölümde öncelikle Türk vergi idaresinin iki kanadını temsil eden, Gelir İdaresi
Başkanlığını ve Vergi Denetim Kurulunu merkeze aldık. Vergi idaresinde
gerçekleştirdiğimiz mülakatları kullanarak, idarenin karmaşık organizasyon
şemasındaki denetim birimlerini, diğer birimlerden ayırdık. Tespit ettiğimiz denetim
birimlerini, hem yapısal hem de yöntemsel olarak detaylıca analiz ettik. Sonrasında
bu birimlerde görev yapan mesleki nitelikleri sorgulayarak, çalışmayı tamamladık.

Abstract:
Despite numerous investigations in the financial literature, tax audit organizations
have not been searched and understood to date; the study aims to fill this important
gap in the literature. In order to build the theoretical background, the first part of the
study focused on the organizational structure and the internal factors affecting the
organizational structure. Next, five different organizational structures defined by
Mintzberg typology were described.
The contingency approach considers organizations as an open system; according to
the approach, each organization operates under its own unique conditions. In the
second part, contingency factors of environment, technology and purpose were
challenged in terms of the contingency approach. We explained the environmental
conditions of the organization with two hypotheses. Information technologies are the
basic technologies that affect tax audit organizations. The effects of information
technology on the organization were challenged in detail. The purpose of this
hypothesis is to state the situational factor as an obstacle to other situational factors.
According to the hypothesis, in developing countries that have not completed their
economic development, the purpose of tax audit organizations is uncertain. The
interviews we conducted in tax administration are the main source of information in
the second part.
In the third part, Turkish tax audit organizations were presented as a whole. In this
part, we primarily put Revenue Administration and Tax Inspection Board in the
center, representing two bases of the Turkish tax administration. Using the interviews
we conducted in the tax administration, we separated the audit units from the other
units in the complex organizational chart of the administration. We analyzed the audit
units we identified in detail both structurally and methodogically. Then, we completed
the study by challenging the professional qualifications in these units.