Yeni kamu yönetimi yaklaşımı bağlamında vergide dijital dönüşümün mükellefler üzerindeki etkisi: Ardahan ili örneğinde nitel bir araştırma
The effect of digital transformation on taxpayres in the context of  new public administration approach: A qualitative research in the case of Ardahan province
Yazar: TOLGA KOTAN
Danışman: DOÇ. DR. ONUR AKÇAKAYA
Ardahan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science

Özet:
Özellikle 1970'li yıllar sonrası yaşanan petrol krizlerine çözüm üretilememesi
sonucu Geleneksel kamu yönetiminin hantal verimsiz, etkisiz, hesap verilebilirlikten uzak
bir yönetim yapısına neden olduğu eleştirileri getirilmiştir. Geleneksel kamu yönetiminin
çıkmazlarına karşı olarak 1980'ler ile birlikte etkin, verimli ve ekonomikliğin ön planda
olduğu, özel sektör yöntemlerinin kamu kurumlarına entegre edilmesi gerektiği yeni bir
kamu yönetim anlayışına geçiş önerilmiştir. Yeni kamu yönetimi bilgi ve teknolojilerin
yönetimlerde kullanılması ve kurumların hizmet sunumunda dönüştürülmesi ile daha
kaliteli ve değişimleri takip eden bir anlayışın oluşacağını savunmuştur. Yeni kamu
yönetiminin getirmiş olduğu bu değerler doğrultusunda birçok kamu kurumu dönüşüme
uğramıştır. Bu kurumlardan biride Türk vergi idaresidir. Bu tezin amacı vergi idaresinin
yeni kamu yönetiminin değerleri doğrultusunda değiştirip ve geliştirdiği, mükelleflere
kolaylık sağlamanın yanı sıra etkinlik, verimlilik, hız ve güvenirlik sağlayan vergi
alanındaki elektronik uygulamaların mükellefler üzerindeki etkisini ortaya koymaktır.
Tez üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde kamu yönetimi teorisi ve yeni kamu
yönetimi teorisinin ortaya çıkışı, kurumsal ideolojik ve ekonomik arka planı, değerleri,
odaklandığı alanlar ve Türk kamu yönetiminin e-dönüşümüne yer verilmiştir. İkinci
bölümde; vergi kavramı, özellikleri, amacı, tarihi gelişimi, verginin varlığını
gerekçelendiren teoriler, verginin sınıflandırılması, vergileme ilkleri, Türk vergi
idaresinin tarihsel gelişimi, vergi hizmetinin sunumunda dijital dönüşüm ve vergi
mükelleflerinin kullanımına yönelik dijital uygulamaların değerlendirilmesi yapılmıştır.
Üçüncü bölümde ise öncelikle araştırmanın metodolojisine yer verilmiş ayrıca dijital
vergi uygulamalarının yeni kamu yönetimi yaklaşımı bağlamında mükellefler üzerindeki
etkisi yapılan mülakatlar çerçevesinde değerlendirilmiştir. Bu araştırmanın evrenini
Ardahan ilinde faal olan gelir vergisi, kurumlar vergisi ve diğer vergi mükellefleri
oluşturmaktadır. Çalışmanın örneklemi Ardahan ilinde yaşayan ve mükellefiyet çeşitliliği
gözetilerek mükellef gruplarına göre tercih edilmiş 25 mükelleften oluşmaktadır. Elde
ix
edilen bulgulardan yola çıkarak şunlar söylenebilir; mükellefler mükellefiyet gruplarına
ve elde ettikleri gelirlere göre dijital vergi uygulamalarını kullanmaktadırlar. Ayrıca
dijital vergi uygulamalarının kullanımı demografik unsurlara göre değişse de birçok
mükellefin dijital vergi uygulamalarını içselleştirmiş olduğu görülmektedir. Ancak dijital
vergi uygulamalarının beyannamelerin verilme zamanlarının son günlerine doğru
yavaşladığı, sürekli değişen mevzuatın uygulamalarda karmaşıklığa neden olduğu,
sistemi kullanamayanların ve beyanname vermenin bazı meslek mensuplarına tanınması
vergi verme maliyetini artırdığı gibi olumsuzluklardan bahsedilebilir. Buna karşın Türk
vergi idaresi özellikle 2000' li yıllardan sonra vergi hizmetlerinin sunumunda teknolojik
dönüşümlere hızla ayak uydurmaya başlamış etkin, verimli, kaliteli, hızlı ve mükellef
odaklı vergicilik anlayışı ile geliştirmiş olduğu dijital vergi uygulamaları ile günümüzde
neredeyse vergisel hizmetlerin tamamına yakınını dijital ortama taşımıştır.

Abstract:
In particular, as a result of the inability to produce a solution to the oil crises
experienced after the 1970s, criticisms were made that the traditional public
administration caused a cumbersome, inefficient, ineffective and unaccountable
management structure. Against the deadlocks of traditional public administration, in the
1980s, a transition to a new public administration approach, which is effective, efficient
and economical, and in which private sector methods should be integrated into public
institutions, has been proposed. The new public administration advocated that a better
quality and an understanding that follows the changes will be formed with the use of
information and technologies in administrations and the transformation of institutions in
service delivery. Many public institutions have been transformed in line with these values
brought by the new public administration. . One of these institutions is the Turkish tax
administration. The aim of this thesis is to reveal the effect of electronic applications in
the field of tax on taxpayers, which the tax administration has changed and developed in
line with the values of the new public administration, providing efficiency, efficiency,
speed and reliability as well as providing convenience to taxpayers. The thesis consists
of three parts. In the first part, public administration theory and the emergence of the new
public administration theory, institutional ideological and economic background, values,
areas of focus and e-transformation of Turkish public administration are given. In the
second part; The concept of tax, its characteristics, purpose, historical development,
theories justifying the existence of tax, tax classification, taxation principles, historical
development of the Turkish tax administration, digital transformation in the provision of
tax services and digital applications for the use of taxpayers have been evaluated. In the
third part, first of all, the methodology of the research is included and the effect of digital
tax applications on taxpayers in the context of the new public management approach is
evaluated within the framework of the interviews. The universe of this research consists
of income tax, corporate tax and other taxpayers active in Ardahan province. The sample
xi
of the study consists of 25 taxpayers living in the province of Ardahan and preferred
according to taxpayer groups by considering liability diversity. Based on the findings, the
following can be said; Taxpayers use digital tax applications according to their taxpayer
groups and income. In addition, although the use of digital tax applications varies
according to demographic factors, it is seen that many taxpayers have internalized digital
tax applications. However, it can be mentioned that digital tax applications slow down
towards the last days of submission of tax returns, constantly changing legislation causes
complexity in practices, and recognition of those who cannot use the system and some
professionals who file returns increase the cost of taxation. On the other hand, the Turkish
tax administration, especially after the 2000s, has started to keep up with the technological
transformations in the provision of tax services, and today it has moved almost all of the
tax services to the digital environment with the digital tax applications it has developed
with an effective, efficient, high quality, fast and taxpayer-oriented taxation approach.