Esnek çalışma şartlarında psikolojik sözleşmeler ve kuşaklar arası farklılıklar üzerine fenomenolojik bir araştırma
Psychological contracts and generational differences in flexible working conditions: A phenomenological study
Yazar: LEVENT BOZKURT
Danışman: PROF. DR. MUHTEŞEM BARAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
2021 yılında tüm dünyada etkisini gösteren pandemi, çalışma koşullarında da 
değişim ve dönüşümlere yol açmıştır. Pandeminin zorunlu etkisi ile organizasyonlar 
dijital dönüşümlerine hız vermek zorunda kaldılar. Zaman, mekân ve işin 
gereksinimlerine göre bu geçiş sürecinde çeşitli belirsizliklere hızla cevap vermek 
zorunda kalan şirketler ile çalışanlar arasında yeni bir dönem başlamaktaydı. 
Pandeminin etkisi ile çalışanlar güvenlikleri için evlerinde kalmak ancak 
işlerinin devamlılığını sağlamak zorunda kaldılar. Bu süreçte işe alımlardan, 
oryantasyona, hedef & performans görüşmelerinden, eğitime ve sosyalleşmeye kadar 
her şeyin sanal olarak yapılması gerekti. Bilhassa somut çıktısı olan tekstil, hazır giyim 
ve ayakkabı gibi sektörlerde bu durum uygulamalarda sorunları ile geldi. 
Tekstil tedarik zinciri kabaca tasarımdan en son kalite kontrole kadar uzayan 
bir süreçten oluşmaktadır. Bu sürecin döngüsü 2 ana sezondan (yaz-kış olmak üzere 
6 ay) oluşmaktaydı. Ancak artan rekabet koşulları sebebi ile döngü günümüzde 12 ye 
çıkabilmektedir. Bu sebepten dolayı çalışanlar üzerinde yoğun bir zaman baskısı 
oluşmaktadır.
Bu araştırma dünyada 2021 yılı ile yaklaşık 1200 mağazası, 36000 çalışanı, 
yüzlerce tedarikçisi ile 2023 hedeflerinde Avrupa'nın en iyi 3 perakendecisi arasında 
yer almak olan LCWaikiki markasında gerçekleşmiştir. Pandemi başlarında evlerine 
kapanmalarına rağmen çalışmalarına hız kesmeden devam eden gruplar ile 
yapılmıştır. LCW Akademi direktörlüğünden alınan izinler ve mentorluğu ile devam 
etmiş ve sonuçlandırılmıştır.
Araştırma yedi (7) farklı direktörlükten, yedi (7) farklı direktöre bağlı müdürler 
ve müdürlere bağlı astlar olacak şekilde devam etmiştir. Yarı yapılandırılmış 7 ucu 
açık soru ile nitel araştırma metodolojisine uygun yapılarak veriler MAXQDA 20 ile 
analiz edilmiştir.
Araştırma sürecinde şirket hibrit çalışma koşullarında faaliyet göstermekte ve 
2 yılı aşkın süredir bu çalışma şekli ile devam etmekteydi. Katılımcıların hepsi için 
hibrit çalışma koşullarında 2 yıllık bir çalışma tecrübesi olduğu söylenebilmektedir. 
Araştırma; çalışanlar arasındaki psikolojik sözleşmelerde bulunan örtük 
bilginin yani ortak bir fenomenin olup olmadığı ve eğer varsa ne olduğunun ortaya 
çıkarılması amacı ile yapılmıştır. Ortaya çıkarılan fenomen bağlamın durumu ve 
ihtiyacın belirlenmesi amacı ile kullanılmış, sonraki araştırmalar için önerilerde 
bulunulmuştur. Ortaya çıkan fenomen üzerine aksiyon çalışmalarının yapılabileceği 
ön görülmüştür.
Araştırmanın 15. Mülakat analizinde beyanların tekrar edilebilir olduğu 
gözlemlenmiş ve 19 mülakat sonucunda tamamlanmıştır. 
Bulgular vaka analizi yararlanılarak öncelikle tek tek direktörler, müdürler ve 
uzmanlar olarak sonrasından da tüm grup için ortak yapılmıştır. 
Ortaya çıkan fenomen etkinlik olarak tanımlanmıştır. Araştırmada, LCW 
bağlamında, hibrit çalışma koşullarında, etkinliğin arttırılması için üzerinde 
çalışılabilecek değişkenlerin ve ihtiyacın ortaya çıkartılması amaçlanmıştır.
Araştırmanın literatüre katacağı fayda; bu alanda çalışma yapmak isteyen 
araştırmacılar için durum değerlendirmesi niteliğindedir. Yüksek gelişim hızına sahip 
olan teknolojinin, hazır giyim ve tekstil endüstrisinde sanal uygulamalar ile çok daha 
fazla şekilleneceği öngörülmektedir. E-Altyapısı güçlü şirketlerdeki değişim ve 
dönüşüm hızı yüksek seviyede oluşacaktır. Bu değişimlere uyum göstermek zorunda 
olan çalışanın etkinliği, uyum ile değişebileceği ön görülmektedir. Bu sebep ile daha 
sonra yapılacak araştırmalarda etkinlik fenomeni, bağlama bağlı olarak 
değişebilecektir. Bu araştırma hibrit çalışma koşullarında verimlilik üzerine 
yapılabilecek çalışmalar için zemin olabilecek nitelikte bir araştırma olarak 
kullanılabilir.
Hazır giyim ve tekstil endüstrisinde çok fazla kısalan ürün döngüleri ve azalan 
sipariş adetleri ile izlenebilirlik kavramı ön plana çıkmaktadır. İzlenebilirliğin 
arttırılması için yüksek teknolojiden faydalanılmaktadır. Artan teknolojik yatırımlar işin 
yapılış şeklini de etkilemektedir. Araştırmadan çıkan sonuçlar neticesinde çalışanlar 
hibrit çalışma ortamında etkinliği yüksek çalışabilmektedir. Sektör için bu araştırma, 
şirketlerin e-altyapılarını kurgularken çalışma şekillerinin de planlanması gerektiğini 
söylemektedir. Gelecek nitelikli iş gücünün istihdamında hibrit çalışma ortamlarının 
daha cazip görüneceği düşünülmektedir.

Abstract:
In 2021, the pandemic had a global impact, leading to significant changes and 
transformations in working conditions. Due to the compulsory effects of the pandemic, 
organizations were compelled to accelerate their digital transformations. This 
transition introduced various uncertainties that needed rapid responses between 
companies and their employees, depending on time, place, and job requirements.
Employees were required to stay at home for their safety while ensuring the 
continuity of their work. Consequently, everything from hiring, orientation, goal and 
performance reviews, training, and socialization had to be conducted virtually. 
Particularly in industries such as textiles, apparel, and footwear, where tangible output 
is essential, this shift brought challenges in practical implementation.
The textile supply chain encompasses a process that roughly extends from
design to the final quality control stage. Originally, this cycle consisted of two main 
seasons (summer and winter, totaling six months). However, due to intensified 
competition, this cycle can now extend up to 12 months. This has resulted in 
significant time pressure on employees.
This research was conducted within the LCWaikiki brand, which, by 2023, 
aimed to be among the top three retailers in Europe with approximately 1200 stores, 
36,000 employees, and hundreds of suppliers. The study was carried out with groups 
that continued their work uninterrupted even during the early days of the pandemic, 
under the permissions and mentorship of the LCW Academy director.
The research involved participants from seven different directorates, including 
directors, managers, and their subordinates, following a semi-structured qualitative 
research methodology with seven open-ended questions. Data analysis was 
conducted using MAXQDA 20 software.
Throughout the research process, the company operated under hybrid 
working conditions for over two years. It can be said that all participants had two years 
of experience in hybrid working conditions.
The research aimed to uncover whether there is a shared phenomenon, 
namely tacit knowledge, in psychological contracts among employees and, if so, what 
it entails. The emerged phenomenon was utilized to assess the state of the context 
and identify needs, subsequently providing recommendations for future research. 
Action plans based on the identified phenomenon were envisioned.
It was observed during the 15th interview analysis that statements were 
repeatable, and the research was concluded after 19 interviews.
The findings were synthesized first individually for directors, managers, and 
experts, and then for the entire group. The resulting phenomenon was defined as 
"Effectiveness." In the LCWaikiki context, the research aimed to identify variables and 
needs that could be worked on to increase effectiveness in hybrid working conditions.
The contribution of this research to the literature lies in its evaluative nature 
for researchers interested in this field. It is anticipated that technology, which is 
evolving rapidly, will have a more significant influence on the apparel and textile 
industry through virtual applications. Companies with strong e-infrastructures are 
expected to undergo changes and transformations at a high pace. Effectiveness of 
employees adapting to these changes is expected to change through adaptation. 
Therefore, in future research, the phenomenon of effectiveness may vary depending 
on the context. This research can serve as a foundation for studies on productivity in 
hybrid working conditions.
In the apparel and textile industry, where product cycles have shortened 
significantly, and order quantities have decreased, the concept of traceability has 
become prominent. High technology is utilized to enhance traceability. Increased 
technological investments also affect the way work is done. As a result of this 
research, it can be said that employees can work effectively in a hybrid working 
environment. For the sector, this research suggests that when designing einfrastructures, the working methods should also be planned. Hybrid working 
environments are expected to become more attractive for the employment of future 
qualified labor force.