Türkiye'de bölgesel kalkınma ve bölgesel kalkınmayı etkileyen iktisadi ve sosyal faktörlerin belirlenmesi
Regional development in Turkey and determining the economic and social factors affecting regional development
Yazar: EZEL KEKEVA
Danışman: DOÇ. DR. SANLI ATEŞ
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Bölgesel kalkınma = Regional development ; Ekonomik kalkınma = Economic development ; Faktör analizi = Factor analysis ; Kalkınma = Development ; Kalkınma politikaları = Development policies ; Sosyoekonomik düzey = Socio-economic level ; Sosyoekonomik faktörler = Socio-economic factors ; Sosyoekonomik gelişmeler = Socio-economic developments

Özet:
Kalkınma kavramı ekonomik büyüme ve gelir seviyesindeki artışın yanı sıra insanların refah düzeylerinin iyileştirilmesini, adil bir gelir dağılımını, kaynakların etkin kullanımını, sosyal ve kültürel gelişim unsurlarını bünyesinde barındıran çok boyutlu bir kavramdır. Ülke kalkınmasında rol oynayan çeşitli sosyoekonomik kaynakların mekânsal dağılımlarının farklılıklar göstermesi sonucu, kalkınmanın ülkenin tüm noktalarında aynı anda gerçekleşmesi mümkün olmamaktadır. Bu doğrultuda ülkedeki bölgelerarasında, bölgesel kalkınma farklılıkları meydana gelmektedir. Her ülke kendi beklentileri doğrultusunda, bölgesel kalkınma politikaları uygulayarak bölgesel kalkınma farklılıklarını en az seviyeye indirgemeyi amaçlamaktadır. 
Türkiye'de bölgelerin kalkınmasında etkili olduğu düşünülen çeşitli sosyoekonomik göstergeler kullanılarak, çok değişkenli istatiksel analiz yöntemlerinden biri olan faktör analizi aracılığı ile bölgesel kalkınmayı etkileyen faktörlerin tespit edilmesi amaçlanmıştır. 2008 ve 2018 yılları için İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflandırmasında düzey 3 bölgesi olarak tanımlanan 81 il için Faktör Analizi yapılmıştır. Analiz sonucunda bölgesel kalkınmayı etkileyen 5 faktör ortaya çıkmıştır.  Ortaya çıkan bu faktörler aracılığı ile illerin sosyoekonomik gelişmişlik sıralamaları yapılmış ve analizde kullanılan değişkenler doğrultusunda illerin gelişim düzeyleri tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Bölgesel kalkınma, faktör analizi, illerin sosyoekonomik gelişmişlik düzeyi

Abstract:
The concept of development is a multidimensional concept that includes improving people's welfare levels, a fair distribution of income, effective use of resources and components of social and cultural development, as well as economic growth and increase in income levels. As a result of differences in the spatial distribution of various socio-economic resources that play a role in the development of the country, it is not possible for development to occur simultaneously in all points of the country. Accordingly, regional development differences occur between the regions in the country. Each country aims to minimize regional development disparities by implementing regional development policies in accordance with their own expectations.
In this study, it was aimed to determine the factors affecting regional development through Factor Analysis, which is one of the multivariate statistical analysis methods, using various socioeconomic indicators that are considered to be effective in the development of regions in Turkey. Factor Analysis was conducted for 81 provinces defined as level 3 regions in the Statistical Region Units Classification for 2008 and 2018. As a result of the analysis, 5 factors affecting regional development were observed. Through these factors, socioeconomic development rankings of the provinces were made and the development levels of the provinces were determined according to the variables used in the analysis.

Keywords: Regional development, factor analysis, socio-economic development level of provinces