Çevre vergileri ve emisyon permilerinin karşılaştırmalı analizi
Comparative analysis of environmental taxes and emission permits
Yazar: HARUN CAN
Danışman: PROF. DR. İHSAN GÜNAYDIN
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Maliye = Finance

Özet:
Sosyal ve teknolojik değişimler kirlilik ve iklim değişikliği gibi önemli çevre sorunlarına yol açmıştır. İnsan sağlığına, ekosistemlere ve çevreye ciddi zararlar veren bu sorunlarla mücadele etmek için ülkeler çevre vergisi ve emisyon permilerinden yararlanmaktadır. Çevre vergisi ve emisyon permisi politikaları hem kirliliğin azaltılmasına hem de ek bir gelir elde edilmesine yardımcı olmaktadır. Elde edilen bu ek gelir ile düşük gelirli hanehalkı desteklenmekte, çevreci yeni teknolojilerin kullanımı teşvik edilmekte ve ekonomideki diğer bozucu vergilerin üzerindeki vergi yükü azaltılarak ülkelerin iklim hedeflerine ulaşmaları sağlanmaktadır.

Çevre vergisi ve emisyon permisi politikalarından hangisinin daha etkin olduğu sorusunu ekonometrik bir analiz boyutuna taşımak bu çalışmanın özgünlüğünü oluşturmaktadır. Bu bağlamda çalışmanın amacı, çevre vergisi ve emisyon permisi politikalarından hangisinin etkin olduğunu teorik ve ampirik analiz ile ortaya koymaktır. Bu amaçla, çalışmada öncelikle çevre kirliliği ve iklim değişikliğine yönelik yapılan uluslararası çalışmalar hakkında bilgilere yer verildikten sonra çevre vergisi ve emisyon permisi politikaları ayrıntılı bir şekilde incelenerek bu politikaları uygulayan ülkelerin deneyimlerine bakılacaktır. Daha sonra çevre vergisi ve emisyon permisi politikalarının çevresel etkinlik, maliyet etkinliği, rekabet edilebilirlik, dinamik verimlilik, gelir sağlama, esneklik, şeffaflık, eşitlik, idari uygulanabilirlik, diğer amaçlarla uyumluluk, makro ekonomik etkiler ve yumuşak etkiler başlıklar üzerinden teorik analiz yapılmıştır. Son olarak, OECD ülkeleri için çevre vergisi ve emisyon permisi politikalarının etkinliklerine yönelik panel veri analizi yapılmıştır.

Çalışmanın sonucunda, her iki çevre politikası aracının gelir sağlama konusunda birbirine denk olduğu görülmüştür. Diğer taraftan dinamik verimlilik, esneklik ve rekabet edilebilirlik gibi konuların yanında özellikle çevresel etkinlik açısından emisyonlara kesin sınırlar koyan emisyon permisi uygulamasının, çevre vergisine göre daha etkin bir politika aracı olduğu tespit edilmiştir. Çevre vergilerinin ise maliyet etkinliği, idari uygulanabilirlik ve şeffaflık gibi konularda emisyon permisine göre daha etkin bir politika aracı olduğu belirlenmiştir. Yapılan ampirik analiz sonuçlarına göre, kişi başına emisyon azaltımı konusunda çevre politika araçlarının uygulandığı dönemde emisyon permisinin çevre vergisine göre daha etkin bir politika aracı olduğu tahmin edilmiş ve çevre kirliliğinin önlenmesine yönelik olarak çevre politika araçlarını uygulamasına yönelik olarak Türkiye'ye önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
Social and technological changes have led to significant environmental problems such as pollution and climate change. Countries use environmental tax and emission permits to combat these issues, which cause serious damage to human health, ecosystems, and the environment. Environmental tax and emission permit policies help both to reduce pollution and to generate additional revenue. With this additional revenue, low-income households are supported, the use of new environmentally friendly technologies is encouraged and the tax burden on other distortionary taxes in the economy is reduced, enabling countries to achieve their climate targets.

The originality of this study lies in bringing the question of which of the environmental tax and emission permit policies is more effective to an econometric analysis. In this context, the aim of the study is to reveal which of the environmental tax and emission permit policies is more effective through theoretical and empirical analysis. For this purpose, the study will first provide information on international studies on environmental pollution and climate change, then examine environmental tax and emission permits policies in detail and look at the experiences of countries implementing these policies. Then, a theoretical analysis of environmental tax and emission permit policies is made under the headings of environmental efficiency, cost effectiveness, competitiveness, dynamic efficiency, revenue generation, flexibility, transparency, equity, administrative feasibility, compatibility with other objectives, macroeconomic effects and soft effects. Finally, a panel data analysis of the effectiveness of environmental tax and emission allowance policies for OECD countries was conducted.

As a result of the study, both environmental policy instruments were found to be equivalent in terms of revenue generation. On the other hand, emission permits, which set strict limits on emissions in terms of dynamic efficiency, flexibility and competitiveness as well as environmental efficiency, are found to be a more effective policy instrument than environmental taxes. Environmental taxes, on the other hand, are found to be a more effective policy instrument than emission permits in terms of cost effectiveness, administrative feasibility and transparency. According to the results of the empirical analysis, emission permits are estimated to be a more effective policy instrument than environmental tax in the period when environmental policy instruments are implemented in terms of per capita emission reduction and recommendations are made to Turkey for the implementation of environmental policy instruments for the prevention of environmental pollution.