Türkiye'nin iktisadi kalkınma sürecine kamu bankalarının katkısı ve Vakıfbank örneği
Contribution of public banks to Turkey's economic development process and Vakifbank case
Yazar: ATİLLA MERT ÇITAK
Danışman: PROF. DR. DÜNDAR MURAT DEMİRÖZ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisadi Gelişme ve Uluslararası İktisat Ana Bilim Dalı / İkt. Gelişme ve Uluslararası İkt. Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Bankacılık = Banking ; Ekonomi = Economics
Dizin: Bankalar = Banks ; Ekonomi tarihi = Economic history ; Ekonomik kalkınma = Economic development ; Kamu bankaları = Public banks ; Türk bankacılık sektörü = Turkish banking sector ; Türk bankacılık sistemi = Turkish banking system

Özet:
Bu çalışmanın amacı, 1923-2020 döneminde Türkiye'de uygulanan iktisadi gelişme politikalarında kamu bankalarının katkıları ve kuruluşundan itibaren Vakıfbank'ın rolünün incelenmesidir. Cumhuriyet henüz ilk yıllarında yeterli sermaye birikimine sahip olmadığından, kalkınma sağlayacak finansal kurumlara sahip değildi. İçe kapalı dönemde yerel bankacılık ve yabancı sermaye bankacılığı sanayi kollarının kurulmasını finanse edememiş, sigortacılık gibi önemli bir sektör ancak kamu ve yerli ulusal bankalarla oluşturulabilmiştir. Devletçi politikanın hayata geçirilmesiyle ihtisas bankaları şeklinde kurulan kamu bankaları, yüksek riskler alarak yatırımlara gerekli finansmanı sağlamışlar bir kısmını da kuruluş sermayelerine iştirak yoluyla çeşitli sektörlere doğrudan yatırım gerçekleştirmişlerdir. Bazı kamu bankalarımız faaliyetini günümüze kadar sürdürememiş olsalar da Türkiye Vakıflar Bankası ve diğer itibar sahibi kamu bankalarımız faaliyetlerine halen devam etmektedir. Tasarruf alışkanlığının ve mevduata olan güvenin geliştirilmesinde kamu bankacılığındaki kurumsal yapının payı çok önemlidir. Devletçilik uygulamalarının kesintiye uğradığı, üretimin düştüğü II. Dünya Savaşı döneminde kamu bankaları savunma harcamalarının finansmanında, savaş sonrası tarıma dayalı büyüme modeli kapsamında tarımın modernleşmesinde, 1950'lerden itibaren uygulanan ithal ikameci sanayileşmeyle büyük yatırımların gerçekleştirilmesinde, özel sektörün gelişiminde hatta istihdamın sürdürülmesinde yine kamu bankacılığının katkısı yüksektir. 1980 sonrası liberal politikalar kapsamında kamu bankacılığının sektördeki payı küçültülse de iktisadi gelişme sürecindeki pozisyonu devam etmektedir. Analizde TBB ve BDDK'nın 1958'den itibaren dönem sonu banka bilançolarından ve çeşitli yayınlardaki verilerden yararlanılmıştır.

Abstract:
The purpose of this study is to examine the contributions of public banks in the economic development policies implemented in Turkey in the period 1923-2020 and the role of Vakıfbank since its establishment. Since the Republic did not have sufficient capital accumulation in its early years, it did not have financial institutions that would provide development. In the closed period, local banking and foreign capital banking could not finance the establishment of industry branches, and an important sector such as insurance could only be formed with public and domestic national banks. The public banks, which were established as specialized banks with the implementation of the statist policy, provided the necessary financing for investments by taking high risks, and some of them made direct investments in various sectors by participating in their founding capitals. Although some of our public banks have not been able to continue their activities until today, Türkiye Vakıflar Bankası and other reputable public banks still continue their activities. The share of the institutional structure in public banking is very important in the development of savings habits and trust in deposits. During the Second World War, statist practices were interrupted and production fell. Public banking contributed significantly to the financing of defense expenditures of public banks during the World War II, the modernization of agriculture within the scope of the post-war agriculture-based growth model, the realization of large investments with the import substitution industrialization implemented since the 1950s, the development of the private sector and even the continuation of employment. Although the share of public banking in the sector has been reduced within the scope of liberal policies after 1980, its position in the economic development process continues. In the analysis, end-of-period bank balance sheets of BAT and BRSA since 1958 and data in various publications were used.