Çoruh Havzası hidrografik özelliklerinin morfometrik indisler ile incelenmesi
Investigation of hydrographic properties of Çoruh Basin with morphometric indices
Yazar: HASAN ÇOBAN
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA MURAT KALE
Çankırı Karatekin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Drenaj havzaları = Drainage basins ; Jeomorfometrik analiz = Geomorphometric analysis ; Uluslararası akarsular =

Özet:
Bu çalışmada Çoruh Havzası'nın hidrografik özelliklerinin coğrafi bilgi sistemleri (CBS) kullanılarak sayısal yükseklik modelleri (SYM - Digital Elevation Model-DEM) üzerinden morfometrik indisler yardımıyla araştırılması amaçlanmıştır. SYM veri seti üzerinden Çoruh Havzası'na hidroloji analizi uygulanarak D8 akım modeli ve Strahler yöntemine göre önce akarsu drenaj ağı ardından havza sınırları belirlenmiştir. Yan kollar dikkate alınarak havza sekiz farklı alt havzaya bölünmüştür. Hidrografik özelliklerin belirlenmesi için seçilen morfometik indisler Çoruh Havzası'nın çizgisel, alansal ve relief özelliklerini kapsamaktadır. Bu bakımdan havza genelinde çizgisel olarak çatallanma oranı, akarsu uzunluk oranı, yüzeysel akış uzunluğu ve tekstür oranı; alansal olarak havza alanı, havza çevresi, drenaj yoğunluğu, akarsu sıklığı, havza şekli, havza uzunluk oranı ve gravelius indeks; relief olarak ise havza reliefi, relief oranı, engebelilik değeri, akım toplanma zamanı, hipsometrik integral ve hipsometrik eğri indisleri uygulanmıştır. Morfometrik indisler havza genelinde ve alt havzalarda ayrı ayrı hesaplanmış ve analiz edilmiştir.
Bu çalışmada, sınıraşan özellikteki Çoruh Havzası ülke sınırlarından bağımsız olarak bir bütün olarak ele alınmış ve belirlenen alt havzalar dâhilinde araştırılmıştır. Bu durum çalışmanın özgünlüğünü arttırmakta ve çalışmayı farklı kılan unsurlar arasında yer almaktadır. Çalışmada elde edilen bulguların havza hidrografik özelliklerinin daha net anlaşılmasına katkı sağlaması hedeflenmektedir. Ayrıca farklı araştırmacılar için temel girdi kaynağı olabileceği gibi havza genelindeki karar vericilerin kullanımına sunularak havzada gerçekleşebilecek olası problemlere objektif ve bütüncül olarak yaklaşılmasına katkı sağlayacağı öngörülmektedir.

Abstract:
In this study, it is aimed to determine the hydrographic characteristics of the Çoruh Basin with the help of morphometric indices based on digital elevation models (DEM) using geographic information systems (GIS). Hydrology analysis was applied to the Çoruh Basin based on the DEM data set, and the river drainage network and basin boundaries were determined according to the D8 flow model and Strahler method. Considering the tributaries, the basin was divided into eight different sub-basins. The morphometic indices selected for the determination of hydrographic features include linear, spatial and relief characteristics of the Coruh Basin. In this respect, the basin-wide bifurcation rate, stream length ratio, superficial flow length and texture ratio; in terms of area, basin area, basin environment, drainage density, stream frequency, basin shape, basin length ratio and gravelius index; As relief, basin relief, relief rate, ruggedness value, current collection time, hypsometric integral and hypsometric curve indices were applied.  Morphometric indices were calculated and analyzed separately across the basin and sub-basins.
In this study, the Transboundary Çoruh Basin was considered as a whole independent of the borders of the country and investigated within the determined sub-basins. This situation increases the originality of the study and is among the elements that make the study different. It is aimed that the findings obtained in the study will contribute to a clearer understanding of the basin hydrographic characteristics. In addition, it is foreseen that it can be a basic input source for different researchers and will contribute to an objective and holistic approach to possible problems that may occur in the basin by making it available to decision makers throughout the basin.