Kamusal mekânın yapılanmasında kamusallık ve ekinsel üretim mekânlarının rolü: Kadıköy örneği
Publicness in the process of public space structuring and the role of the culture cultivation (culturevation) places: Kadikoy case
Yazar: DEVRAN BENGÜ
Danışman: DOÇ. DR. ADEM ERDEM ERBAŞ
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Şehircilik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Mimarlık = Architecture ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Bu tez araştırması öncelikle derin bir kavramsal çalışma gerektirmiştir. Kamusal Alan (Public Sphere), Kamusallık (Publicness) ve Kamusal Mekân (Public Space),  kavramlarının şehircilik ve mimarlık disiplinlerinde ya birbirlerinden ayrıştırılarak ya da birbirlerinin ikamesi yapılarak kullanılıyor olması bu tez kapsamında ele alınan öncelikli bir sorunsaldır. Bu problem çerçevesinde, bu her üç kavramın aslında temel bir holistik yapı arz ettiği ve bu kavramların aslında bir bütünlük çerçevesinde değerlendirilmeleri gerektiği ortaya konulmaktadır. Bu bakış açısının ise tüketim ortamlarının dışında ve çağdaş kapitalist üretim ortamlarından farklı bir üretkenlik atmosferinin varlığı ile kazanılabileceği gösterilmektedir. Kamusal alanı canlandıran bu farklı üretkenliğin mekânsal anlamda karşılığının bulunabilmesi batı literatüründe düşünce gelişiminin takibi ile tiyatro sanatında mümkün olmaktadır. Kamusallığı besleyerek kamusal alanın canlanmasını sağlayabilen mekânsal ortam açısından tiyatronun tarihsel çağlar boyunca önemli bir dinamik olduğu tezin ilerleyen bölümlerinde detaylı olarak ortaya konulmaktadır. Bu bulgular ışığında İstanbul Kadıköy ilçesindeki mevcut kamusallığın dinamikleri üzerine odaklanılmıştır. Kadıköy'deki kamusallığın yapılanmasında, bu ilçede hızla artmakta olan sanatsal faaliyetler çerçevesinde yine sayıları gittikçe artmakta olan yeni nesil tiyatro mekânlarının önemli bir dinamik olarak ortaya çıktığı bulgulanmıştır. Kadıköy ilçesinin tarihsel incelemesi ve ilçe genelinde yeni nesil tiyatro mekânları ile bunların çevre ilişkileri bağlamında gerçekleştirilen saha araştırmaları tiyatronun kamusal alanın camlamasındaki işlevselliğini açıkça gözler önüne sermektedir. Teorik araştırmalar çerçevesinde kavramlara ilişkin elde edilen dinamikler bağlamında Kadıköy genelinde ve tiyatro mekânlarının yıl boyunca süren etkinliklerini takiben yapılan saha araştırmaları, teoriden gelen bu kamusal alan ve kamusallık bileşenlerine sahadan çıkarılan yeni bileşenlerin de eklenmesi gerektiğini göstermektedir. Tez bir yandan bu bileşenleri belirleyerek kamusal alanı var edebilecek bir kamusallığın canlanmasındaki ortam dinamiklerini ortaya koyma çalışmakta, bir yandan da Kadıköy örneğinde kamusallığın bir aracı olarak çözümlenebilen yeni nesil tiyatrolar üzerinden bir modelin varlığına dikkat çekmektedir.

Abstract:
This thesis research demanded deep conceptual work. The primary problem considered is how in the disciplines of urbanization and architecture, the concepts of the Public Sphere, Publicness and Public Spaces are either used separately as substitutes for each other. In the frame of this problem, it is revealed that each of these three concepts is basic part of a holistic whole, and need to be considered that way. This view, however, can be gained through the existence of an atmosphere of productivity outside of consumer spaces and different from contemporary capitalist production spaces. This different productivity enlivens the public sphere in a spatial sense, and this development can be tracked through western literature through the theater arts in particular. How this important dynamic of the public sphere awakening through the nourishment of publicness in spatial settings throughout the historic ages of the theater is discussed in later chapters of the thesis. In light of these discoveries, we focus on the dynamics of the publicness in the county of Kadıköy in Istanbul. In the framework of the increasing number of artistic activities in Kadıköy, the increasing number of new generation theater spaces is revealed to be an important dynamic on the structure of publicness in Kadıköy. In connection with an historic examination of the county of Kadıköy, field work on the functioning of a new generation of theater spaces in the county in general and their relationship with their environment makes the enlivening of public sphere by the theater perfectly clear. In connection with the dynamics regarding these concepts obtained from theoretical research, one year's field work following the activities of these theater spaces and Kadıköy in general shows how the theoretical compound of the public sphere and publicness requires more components as discovered in the field. One the one hand, this thesis seeks to draw attention to these components and the dynamic setting that enlivens the public sphere as generated through its public spaces, and on the other to show the existence of the model by using the analysis of the new generation theaters paces in the example of the public sphere of Kadıköy.