Çok kriterli karar verme analizi kullanılarak CBS tabanlı güneş tarlası yer seçimi: Antalya ili örneği
GIS-based solar farms site selection using multi criteria decision analysis: The case of Antalya / Turkey
Yazar: ŞURA KIRCALI
Danışman: DOÇ. DR. SERDAR SELİM
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Uzaktan Algılama ve Coğrafi Bilgi Sistemleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Coğrafya = Geography ; Enerji = Energy ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: AHP =   ; Fotovoltaik enerji = Photovoltaic energy ; GIS =   ; Güneş enerjisi = Solar energy ; Güneş enerjisi santrali = Solar energy plant ; Sürdürülebilir enerji = Sustainable energy ; Tesis yer seçimi = Site selection ; Yenilenebilir enerji = Renewable energy ; Çevresel sürdürülebilirlik = Sustainable environment ; Çok kriterli karar verme = Multi criteria decision making

Özet:
Küresel iklim değişikliği, çevre sorunlarındaki hızlı artış, fosil kökenli kaynakların sınırlı olması ve dünya nüfusunda meydana gelen yükseliş ivmesi, mevcut kaynaklar üzerindeki baskıyı arttırmakta ve bu kaynakların sürdürülebilir kullanımı zorunlu kılmaktadır. Özellikle enerji kapsamında yeni ve yenilenebilir kaynaklara yönelim ülkelerin öncelikli hedefleri haline gelmektedir.
Bu çalışmada, sürdürülebilirlik esasına dayalı olarak yenilenebilir kaynakların başında gelen güneş enerjisinden yerel ölçekte yararlanabilmek üzere güneş enerji tarlalarına uygun yerlerin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Çalışmanın ana materyali olan Antalya ilinin seçiminde, bölgedeki yüksek güneşlenme süresi, güneşli gün sayısı, güneş radyasyonu miktarı gibi iklimsel verilerin yanında kentteki artan nüfusa karşılık enerjiye olan ihtiyacın da artması, yıl boyu yaşayan kent kimliğine sahip olması, sabit nüfus yanında hareketli nüfusun yoğun olması gibi sosyo-ekonomik ve sosyo-kültürel yapı da etkili olmuştur. Bu kapsamda öncelikle konu ile ilgili yasal, yönetsel ve idari mevzuat incelenmiş, literatür verileri ile uzman görüşleri doğrultusunda bir çerçeve oluşturulmuştur. En uygun yerlerin belirlenebilmesi için uzaktan algılama ve coğrafi bilgi sistemleri teknolojileri kullanılmış, çok kriterli karar verme analizi ile uygun yer seçiminde etkili olduğu çıkarımında bulunulan birçok kriter birlikte analiz edilmiştir. Çalışma sonunda elde edilen bulgular, Antalya il bütününde güneş enerji tarlaları için çok yüksek bir potansiyel olduğunu göstermiştir. Özellikle Kaş, Elmalı, Korkuteli, İbradı, Akseki, Gündoğmuş ve Alanya'nın belirli kısımlarında güneş tarlasına uygun yerlerin yoğunluğu dikkat çekmiştir. Bunun yanında, kıyı kesimlerinde de belirli bölgelerde uygun yerler tespit edilmiş, çalışma sonucu elde edilen uygunluk haritalarına istinaden yapılan arazi çalışmaları ile de tespit edilen yerler için kontroller gerçekleştirilmiş ve büyük oranda doğruluk değerlendirmesi yapılmıştır.
Bu çalışmanın güncel teknolojiler kullanılarak güneş enerjisinden en verimli şekilde yararlanılabilmesi için ülke ölçeğinde ulaşılması gereken hedeflere yardımcı olacağı vurgulanmaktadır. Çalışma sonuçlarının, enerjiye yönelik politikaların düzenlenmesi, yasal ve yönetsel altyapının hazırlanması, bölgesel ölçekte yer seçimlerinin belirlenmesi, yerel ölçekte hassas yer seçimleri, teknik altyapının düzenlenmesi, konuya yönelik farkındalığın arttırılması kapsamında merkezi ve yerel yönetimlere yardımcı olacağı öngörülmektedir.

ANAHTAR KELİMELER: Coğrafi bilgi sistemleri, Çok Kriterli Karar Verme Analizi, Güneş tarlası, Sürdürülebilir enerji, Yer seçimi

Abstract:
Global climate change, a rapid increase in environmental problems, limited resources of fossil origin and the acceleration of the rise in the world population increase the pressure on the existing resources and necessitates sustainable use of these resources. Particularly within the scope of energy, the orientation towards new and renewable resources is becoming the primary targets of countries.
In this study, it is aimed to determine suitable places for solar energy fields to utilize solar energy, which is one of the the most important renewable sources, based on sustainability. In the selection of Antalya, which is the main material of the study, climatic data such as high sunshine duration, number of sunny days, amount of solar radiation, as well as the need for energy against the increasing population in the city, having the identity of the city living throughout the year, and the densely populated population and the socio-economic and socio-cultural structure was also influential. In this context, first of all, legal, administrative and administrative legislation related to the subject has been examined and a framework has been formed in line with the literature data and expert opinions. To determine the most suitable places, remote sensing and geographic information systems technologies were used, and multiple criteria decision making method and many criteria which were found to be effective in choosing the appropriate place were analysed together. Findings obtained at the end of the study showed that there is a very high potential for solar energy fields in Antalya province. Especially in Kaş, Elmalı, Korkuteli, İbradı, Akseki, Gündoğmuş and certain parts of Alanya, the density of the places suitable for the solar field have remarkable. In addition, suitable places were determined in certain regions in the coastal areas, controls were carried out for the identified sites with the field studies carried out in accordance with the conformity maps obtained as a result of the study and a significant accuracy assessment was made.
It is emphasized that this study will help to reach the national targets in order to make the most efficient use of solar energy by using current technologies. The results of the study are expected to help central and local governments in regulating energy policies, preparing legal and managerial infrastructure, determining site choices at the regional scale, sensitive site selections at the local scale, arranging technical infrastructure and raising awareness on the subject.

KEYWORDS: Geographical Information Systems, Multi Criteria Decision Analysis, Site selection, Solar farms, Sustainable energy