Tasarım müzelerinin mekânsal kalite parametreleri üzerinden okunması ve bir rehber önerisi
Interpretation of design museums through spatial quality parameters and a guideline proposal
Yazar: MERVE KARAOĞLU CAN
Danışman: PROF. DR. İPEK FİTOZ
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İç Mimarlık Ana Bilim Dalı / İç Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture ; İç Mimari ve Dekorasyon = Interior Design and Decoration

Özet:
Mekân, insanın duyusal olarak algıladığı ve deneyimlediği, edindiği bilgiyi içselleştirerek alışkanlıklarını biçimlendirdiği, bu süreçleri bilinçli ya da bilinçsiz tekrarlayarak davranış kalıpları oluşturduğu bir ortamdır. Bu ortamda gerçekleştirilmesi planlanan eylemler ve insanın gereksinimleri mekânın üretiminde önemli bir yer tutar. Diğer bir deyişle; insan davranış ve deneyimleri fiziksel çevre ile karşılıklı bir ilişki içerisindedir; çünkü fiziksel çevre davranış ortaya koyma süreçlerini biçimlendirir. Bu kapsamda çalışma, bir kamusal mekân olan müzelerde mekânsal kurgu, davranış ve kalite ilişkisinin tasarım müzeleri üzerinden incelenmesine odaklanmaktadır. Müzelerin araştırma alanı olarak seçilmesinin temel sebebi; akılda kalıcı ve insanların tekrar ziyaret edeceği bir yer olma hedefleri ile müze mekânlarında, planlanan işlevler doğrultusunda oluşturulacak kurgu ve mekânsal olanakların müze deneyimini bu ilişki bağlamında doğrudan etkilemesidir. Ayrıca Türkiye'de bir tasarım müzesi kurulmasına yönelik çalışmaların, İstanbul'un 2017 yılında UNESCO tarafından 'Tasarım Şehri' kabul edilmesine bağlı olarak hız kazanması, kullanıcı ve tasarım odaklı mekân potansiyelleri üzerine araştırmaların geliştirilmesini gerekli kılmıştır. Bu amaçla, tasarım sürecinde dikkat edilmesi gereken parametreler, bütün içerisinde görünürlüklerini yitirmemeleri ve basit, anlaşılabilir bir izlence ortaya koyabilmeleri için kategoriler/ maddeler halinde Van der Voordt ve Van Wegen'in ortak çalışması 'Architecture in Use' adlı eser referans alınarak gruplandırılmış, her bir parametrenin literatürdeki açıklamalarından yola çıkılarak belirlenen göstergeleri, iç mekânın okunmasında sistematik fayda sağlayacağı için yönteme dahil edilmiştir.
Bir mimari yapıya dair yargıların geliştirilmesinde en önemli payın, o yapının ve mekânlarının izlenebilir, yaşanabilir olmasına ayrılması gerekliliğinden yola çıkarak çalışmada, göstergelerin mekânda gözlemlenmesi süreci araştırmacının kişisel deneyimleri sonucu ortaya koyduğu tartışmalar üzerine kurulmuştur. Mekânsal kalitenin üst seviyelerde sağlanabilmesi davranışı olumlu yönde etkileyerek ziyaretçi kapsamını genişletirken, düşük seviyelerde bırakılmasının olumsuz etki ile ziyaretçi kapsamını daraltacağı düşünülmektedir. Bu sebeple çalışmada, Türkiye'de kurulabilecek bir tasarım müzesi için mekânsal kaliteyi destekleyici nitelikte göstergelerin ortaya konulduğu bir rehber önerisi hazırlanmıştır. Böylece tasarım sürecinde araştırmaların geliştirilebileceği yönlere ve tasarım kararları alınırken göz önünde bulundurulması gereken değişkenlere yönelik katkı sağlanmaktadır.

Abstract:
Space is an environment which people perceive and experience in a sensorial way and where they form the obtained information by internalizing and creating a behavioural pattern through repeating these processes consciously or unconsciously. Actions planned to be performed in this environment and the needs of people take an important place in generating this environment. In other words, behaviours and experiences of a human being is in a mutual relationship with the physical environment since it forms the processes of displaying a behaviuor. As part of this, the study focuses on examining the relationship of spatial configuration, behaviour and quality in museums –which are public places- on the basis of design museums. The main reason for choosing museums as the research area is that they are aimed to be catchy places visited by people over again and that the configuration and spatial oppurtunities to be created in line with the planned functions in museum places affect museum experience directly within the context of this relationship. Moreover, it has necessitated to practice researches on user -and design- centered spaces potentials as the studies toward establishing a design museum in Turkey have gained speed based on the acknowledgement of Istanbul as 'Design City' in 2017 by UNESCO. With this object in mind, parametres to be mindful of during the design process were categorized and itemized in order for them to sustain their visibility within the perspective and to produce as simple and understandable schedule, by taking the joint study of Van der Voordt and Van Wegen 'Architecture in Use' as a reference. Indicators of each parameter which were determined based upon their definitions in literature are included in the method since they will avail systematically for interpretation of the venue.
In the study, the observation process of the indicators on-site was built upon the discussions that the researcher presented as a result of his/her personal experiences, starting from the necessity that the most important role in developing estimations on an architectural structure should be reserved to that structure's and its space's being observable and livable. It is considered that if spatial quality is ensured highly, it will affect the behaviour positively and broadens the scope of visitor while keeping it at low levels will have negative affect and limit the scope of visitor. Thus, in this study, a guideline proposal which sets forth indicators supporting the spatial quality was prepared for a design museum possible to be built in Turkey. By this way, the design process contributes to the aspects in which researches may be developed and to the variables which should be considered when taking design decisions.