Matüridi'de ahlak problemi
The problem of ethic in Matüridi
Yazar: SAMİ ŞEKEROĞLU
Danışman: PROF. DR. HANİFİ ÖZCAN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy

Özet:
Bu çalısma, büyük Türk din bilginlerinden olan ve slam ahlakdüsüncesinde akla, bilinenin aksine olarak, Mûtezîle'den fazla vurgu yaparakdinî ve ahlâkî yasantıda aklî yöntemin benimsenmesine katkı saglayanMâtüridî'nin ahlak anlayısını ortaya koymayı amaçlamaktadır.Matüridi'ye göre, insan, ahlâkî tutum ve davranıslar hakkındadegerlendirme yapmayı saglayan ?iyi? ve ?kötü? deger duygusuna sahiptir.Ahlâkî egitime yatkın olan bu degerlendirme gücünün olusumunda akıl, insânîyaradılıs ve haber'in önemli rolleri vardır. Konumuna uygun hareket edenduygunun bizzat kisinin kendi varlıgı ile topyekûn âlemde kavradıgı ilk gerçek?hikmet?e iliskin bilgidir. ?Her seyi yerli yerine koyma? anlamına gelen hikmet,Mâtürîdî'nin ahlak anlayısının temel kavramıdır. Bu kavramın zıddı olan sefehise, ?bir seyi olması gerekenden baska yere koyma? anlamına gelmektedir.?yi?, ?akıl? ve ?hikmet? arasındaki olumlu ahlâkî iliski, ?kötü?, ?nefs? ve?sefeh? arasında da olumsuz anlamda bir ahlâki iliski vardır.Ayrıca, Mâtürîdî, ahlâkî fiilin gerçeklesmesine etki eden unsurlar olarakbireyin arzu ve istegi, Tanrı'nın rızasını kazanma düsüncesi, fiilin sonucunudüsünme gibi konular üzerinde durmaktadır. Ona göre, ahlaki birey, buunsurların da katkısıyla fiilini seçme ve yapma özgürlügüne sahiptir. Bukonudaki özgürlük, ahlâkî sorumlulugun geregidir. Fiilin gerçeklesmesiniengelleyen unsurlardan da söz ederek onlara karsı korunma yolları gösterenMâtüridi, ahlâkî yetkinlesme yolunda insanın nefsini egitmesine verdigi önemkadar, bu konuda Tanrı'nın yardımını istemeyi de ögütlemek suretiyle ahlakanlayısının hem aklî, hem de dini yönünü ortaya koymaktadır. Matüridi'yegöre, insanın dünyada gerçeklestirmesi gereken bir amacı vardır. Bu amaç,dünya ve ahiret mutlulugudur. Bu amacın, dünya sevgisi, üzüntü, cimrilik,kendini begenme gibi ahlâkî düsüklüklerle göz ardı edilmemesi gerekmektedir.Anahtar Kelimeler: 1-Deger ve Deger Duygusu 2- Akıl 3-Hikmet 4-Fiil 5- Mutluluk

Abstract:
This study presents the ethical views offered by Maturidi, known as one ofthe greatest Turkish religious scholars of all time, a scholar made a greater effortto establish a rational approach in ethical thinking of Islam by more likelyemphasizing the role of reason on it, opposed to the fact known that it wereMu?tezila?s scholars who really considered reason important in Islamic thought.According to Maturidi, human being has an sense of values of ?good? and?bad? which provide to evaluate on ethical attitudes and actions. Reason, humannature, and revelation have important roles on the formation of this evaluativepower inclined to ethical education. The first truth which the emotion actingappropriate for its position would comprehend with that person?s own presencein total universe is the knowledge related to the ?hikmah?. The hikmah, whichmeans ?to put everything into its proper place?, is the principal concept ofMaturidi?s ethical understanding. The ?safah?, which is the opposite of thatconcept, is ?to put something into another place instead of its proper one?.There is a positive ethical relation between ?good?, ?reason?, and ?hikmah?,while there is a negative ethical relation between ?bad?, ?nafs?, and ?safah?.Besides, Maturidi studies on the subjects of individual?s wish and desire,of the thought of acquiring God?s consent, and of thinking about the outcome ofthe action as factors influencing to fulfill the ethical act. According to him,ethical individual has freedom to choose and realize his/her actions withcontribution of those factors. The ethical obligation necessitates this freedom.Maturidi mentioned the elements which obstruct realization of action andshowed the ways of protection against them. Then he brought up both rationaland religious sides of his ethical understanding by advising man to educate hisown nafs due to ethical perfection, and to ask for God to help him in this respect.According to Maturidi, human being has one single goal to accomplish in thisworld: the happiness of both this-life and afterlife. This goal needs not toundervalue with any ethical poverty like the love of this world, sadness,parsimony, and arrogance.Key Words: 1-Value and sense of value, 2-Reason, 3-Hikmah, 4- Action, 5- Happiness