Alzheimer hastalığı tedavisinde kullanılma potansiyeli olan bazı yeni tiyo tetrazol türevlerinin sentezi ve karakterizasyonu
Synthesis and characterization of some new thiotetrazol derivatives with usage potential in the treatment of Alzheimer's disease
Yazar: ENGİN AKSU
Danışman: PROF. DR. ALİ DİŞLİ
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Kimya = Chemistry
Dizin: Alzheimer hastalığı = Alzheimer disease ; Asetilkolinesteraz = Acetylcholinesterase ; Donepezil = Donepezil ; Hidroklorür = Hydrochloride

Özet:
Alzheimer hastalığı (AH), günlük yaşamsal aktivitelerde azalma ve bilişsel yeteneklerde gerileme ile kendini gösteren, nöropsikiyatrik semptomlar ve davranış değişiklikleri ile seyreden nörodejeneratif bir hastalıktır. Yaşlılarda yaygın olarak görülen bu hastalığın sosyal ve ekonomik yükünün, yaşlı nüfusun giderek artmasıyla birlikte artacağı tahmin edilmektedir. Alzheimer hastalığına sahip bireylerin amiloid beta-peptid (Aβ) agregasyonu ve hiperfosforile tau proteininden kaynaklanan nörofibriler yumakların AH patolojisi ile ilişkili olduğu bildirilmiştir. Bu patolojik etkiler, sinir hücreleri arasında bulunan nörotransmitter madde olan asetilkolin (ACh) seviyesini azaltmaktadır. Sonuç olarak, sinir hücreleri arasındaki elektrik aktarımı engellenir. AH tamamen tedavi edilemiyor olsada son birkaç yılda önemli ilerlemeler kaydedilmiştir. Hastalığın ilerlemesini durdurabilecek, iyileştirebilecek ve eski normal haline döndürebilecek bir tedavi yöntemi henüz yoktur. Tedavinin amacı, hastanın yaşam kalitesini düşüren unutkanlık ve beceri kaybını geciktirmektir. AH ilaç tedavisinin temel amacı, hastanın beyninde artan hücre ölümü nedeniyle azalan ACh miktarını artırmaktır. Bunun için kullanılan tedavilerden biri de asetilkolinesteraz (AChE) enzimini inhibe eden ilaçların kullanılmasıdır. Bu nedenle donepezil hidroklorür, rivastigmin tartarat ve galantamin gibi kolinesteraz inhibitörleri olan aktif maddeler sıklıkla kullanılmakta ve ticari olarak üretilmektedir. Bu çalışmada asetilkolinesteraz inhibitörü olarak kullanılma potansiyeli olan 19 tane tiyo tetrazol türevi içeren yeni bileşik sentezlendi. Sentezlenen bileşiklerin yapıları spektroskopik yöntemlerle (1H NMR, 13C-APT NMR, FT-IR ve HR-MS) aydınlatıldı.

Abstract:
Alzheimer's disease (AD) is a neurodegenerative disease that manifests itself with a decrease in daily life activities and regression in cognitive abilities, and progresses with neuropsychiatric symptoms and behavioral changes. It is estimated that the social and economic burden of this disease, which is common in the elderly, will increase with the gradual increase in the elderly population. Neurofibrillary tangles resulting from amyloid beta-peptide (Aβ) aggregation and hyperphosphorylated tau protein have been reported to be associated with AD pathology in individuals with Alzheimer's disease. These pathological effects reduce the level of acetylcholine (ACh), the neurotransmitter substance found between nerve cells. As a result, electrical transmission between nerve cells is blocked. Although AD cannot be completely cured, significant progress has been made in the last few years. There is no treatment method that can stop the progression of the disease, cure it and return it to its former normal state. The aim of the treatment is to delay the forgetfulness and loss of skills that reduce the patient's quality of life. The main purpose of AD drug therapy is to increase the amount of ACh that decreases due to increased cell death in the patient's brain. One of the treatments used for this is the use of drugs that inhibit the acetylcholinesterase (AChE) enzyme. For this reason, active substances that are cholinesterase inhibitors such as donepezil hydrochloride, rivastigmine tartrate and galantamine are frequently used and commercially produced. In this study, a new compound containing 19 thio tetrazole derivatives with the potential to be used as an acetylcholinesterase inhibitor was synthesized. The structures of the synthesized compounds were elucidated by spectroscopic methods (1H NMR, 13C-APT NMR, FT-IR and HR-MS).