Aile Hekimliği Polikliniklerine başvuran 18 yaş üstü kadın hastalarda meme kanseri önleme davranışlarını etkileyen faktörlerin belirlenmesi
Determination of factors affecting breast cancer prevention behaviors in female patients over 18 years of age applying to Family Medicine Outpatient Clinics
Yazar: SEMİHA KÜBRA EMRECİK
Danışman: DOÇ. DR. FUNDA GÖKGÖZ DURMAZ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Konya Şehir Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç: Bu çalışma; meme kanseri önleme davranışlarını etkileyen çeşitli faktörleri inceleyerek, bu karmaşık etmenlerin nasıl şekillendiğini ve önleyici davranışlarda hangi unsurların belirleyici rol oynadığını meme kanseri gibi önemli bir sağlık sorununu önlemede etkili stratejiler geliştirmeye yönelik önemli bulgular sunmayı amaçlamaktadır.
Gereç ve Yöntem: Bu araştırma 1 Kasım  2023-1 Şubat 2024 tarihleri aralığında Konya Şehir  Hastanesi Aile Hekimliği Polikliniklerine başvuru yapan, anket formundaki soruları yanıtlamayı kabul eden, çalışma için onamı alınmış 18 yaş üstü 393 kadın katılımcı dahil edilerek tamamlandı. Başvuru sırasında tüm katılımcılara 26 soruluk sosyodemografik özellikleri içeren anket formunun ardından 33 maddeden oluşan Kadınların Meme Kanseri Önleme Davranışlarını Etkileyen Faktörleri Belirleme (MEKÖD) Ölçeği uygulandı. Veri girişi ve istatistiksel analiz SPSS (Statistical Packet for The Social Science)  18.0 paket programı kullanılarak yapıldı. 
Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 38,88±12,48 olarak tespit edildi. Katılımcıların %37,7'sinin (n=148) hiç kendi kendine meme muayenesi (KKMM) yapmadığı, %58,8'inin (n=231) hiç klinik meme muayenesi (KMM) yaptırmadığı, %57,0'ının (n=224) ne sıklıkla mamografi/meme ultrasonografi (USG) yapılması gerektiğini bilmediği, %59,8'inin (n=235) mamografi/meme USG yaptırmadığı bulunmuştur. Katılımcıların üçte birinin hiç fiziksel aktivite yapmadığı ancak yaklaşık yarısının boy-kilo oranını korumaya ve sağlıklı beslenmeye çalıştığı saptanmıştır.
Katılımcıların Kadınların Meme Kanseri Önleme Davranışları Etkileyen Faktörleri Belirleme (MEKÖD) ölçeği toplamında aldıkları puan ortalaması 117,66±17,36 olarak belirlendi. 40 yaş ve üstü olan kadınların, evli olanların, menopozda olanların, gebelik deneyimi olanların, memede benign kitlesi olanların MEKÖD toplam puanı ve alt boyut puanlarının daha yüksek olduğu tespit edildi (p<0,05). Emziren kadınların öz-bakım alt boyut ortancası 18,0 (15,0-22,0) emzirmeyen kadınlardan 20,0 (18,0-26,0) daha düşük tespit edildi (p=0,041). Düşük/kürtaj deneyimi olanların stres yönetimi alt boyut ortancası 12,0 (10,0-13,0)  daha yüksek kaydedildi (p=0,014). Memesinde ağrı bulunan kadınların destek sistemi alt boyut ortancası 16,0 (12,0-18,0) daha yüksek bulundu (p=0,038). 
KKMM'sini ayda bir düzenli yapanların MEKÖD toplam puan ortancası, 134,0 (119,7-140,0)  KMM'yi yılda en az 1 kez yaptıranların 131,0 (117,2-138,0) ve düzensiz aralıklarla yaptıranların 122,5 (110,7- 133,2) olarak belirlenip, meme kanseri önlemeye yönelik davranışlarının daha olumlu olduğu tespit edildi (p<0,001). Mamografi/Meme USG'nin ne sıklıkla yapıldığını bilmeyenlerin 114,5 (101,2-126,7 ) Mamografi/Meme USG'yi hiç yaptırmayan kadınların 113,0 (101,0-126,0)  MEKÖD toplam ortancaları daha düşük belirlendi (p<0,001). 40-49 yaş arası kadınların mamografi/meme USG'yi hiç yaptırmama oranı 50 yaş ve üzeri kadınlardan   daha yüksek olduğu tespit edildi (p<0,001).
Yaş ile MEKÖD toplam puanı, destek sistemi, öz-bakım, motivasyon alt boyut puanları arasında pozitif yönlü düşük düzeyde korelasyon bulundu. (r= 0,295; p< 0,001) Kadınların beden kitle indeksi ile de motivasyon alt boyut puanı arasında istatistiksel olarak pozitif yönlü düşük düzeyde korelasyon bulundu. (r=0,200; p<0,001)
Sonuç: Çalışmada, 40 yaş ve üzeri, menopozda olan, evli ve kronik hastalığı nedeniyle sürekli ilaç kullanan kadınların meme kanseri önleme davranışlarının daha olumlu olduğu ve bu yaş grubundaki kadınların KKMM, KMM ve Mamografi/Meme USG uygulama oranlarının, muayene zamanına dair bilgi sahibi olma durumlarının ve MEKÖD puanlarının daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Bu bulgular, aile hekimlerinin bilgilendirme ve tarama programlarının etkili olduğunu göstermektedir. Aile hekimleri, yaşa ve menopoza özel sağlık takip programları ile aile içi destek ve kronik hastalık yönetimi sağlayarak meme kanseri farkındalığını artırabilirler. Ayrıca, düzenli tarama programlarının teşviki, meme kanseri önleme davranışlarını olumlu yönde etkilemektedir.
Anahtar kelimeler: Kadın, Aile Hekimliği, Meme kanseri, Önleme

Abstract:
Objective: This study aims to explore the various factors influencing breast cancer prevention behaviors, examining how these complex elements are shaped and identifying which factors play a determining role in preventive actions. The goal is to provide significant findings to develop effective strategies for preventing a critical health issue like breast cancer.
Materials and Methods: This study was completed between November 1, 2023, and February 1, 2024, by including 393 female participants over the age of 18 who visited the Family Medicine Clinics of Konya City Hospital, agreed to answer the questionnaire, and provided consent for the study. During their visit, all participants were first given a 26-question survey covering sociodemographic characteristics, followed by the 33-item Scale for Determining the Factors Affecting Women's Breast Cancer Prevention Behaviors ((BCPBS)). Data entry and statistical analysis were performed using the SPSS (Statistical Package for the Social Sciences) 18.0 software package.
Results: The mean age of the participants was 38.88±12.48 years. It was found that 37.7% (n=148) of the participants had never performed breast self-examination (BSE), 58.8% (n=231) had never performed clinical breast examination (CBE), 57.0% (n=224) did not know how often mammography/breast ultrasonography (USG) should be performed, and 59.8% (n=235) had never performed mammography/breast USG. One third of the participants did not engage in any physical activity, but about half of them tried to maintain their height-weight ratio and eat a healthy diet.
The mean score of the participants on the Determining Factors Affecting Women's Breast Cancer Prevention Behaviors (BCPBS) scale was 117.66±17.36. Women aged 40 years and older, married women, menopausal women, women with pregnancy experience, and women with benign masses in the breast had higher total and sub-dimension scores (p<0.05). The median of self-care subscale was 18.0 (15.0-22.0) lower in breastfeeding women than in non-breastfeeding women (20.0 (18.0-26.0)) (p=0.041). The median of stress management sub-dimension was 12.0 (10.0-13.0) higher in women with miscarriage/abortion experience (p=0.014). Women with breast pain had a higher support system sub-dimension median of 16.0 (12.0-18.0) (p=0.038).
The median total score of BCPBS was 134.0 (119.7-140.0) for those who performed regular monthly BSE, 131.0 (117.2-138.0) for those who performed CBE at least once a year, and 122.5 (110.7-113.2) for those who performed CBE at irregular intervals, and it was determined that their behaviors towards breast cancer prevention were more positive (p<0.001). Women who did not know how often mammography/breast USG was performed had a lower median of 114.5 (101.2-126.7) and women who never had mammography/breast USG had a lower median of 113.0 (101.0-126.0) (p<0.001). Women aged 40-49 years had a higher rate of never having mammography/breast USG than women aged 50 years and older (p<0.001).
A low positive correlation was found between age and BCPBS total score, support system, self-care, and motivation subscale scores (r=0.295; p<0.001). A low positive correlation was found between body mass index and motivation subscale score (r=0.200; p<0.001).
Conclusion: The study found that women who are 40 years and older, postmenopausal, married, and those who take medication regularly due to chronic illness, exhibit more positive breast cancer prevention behaviors. Additionally, women in this age group have higher rates of BSE, CBE, and mammography/breast ultrasound usage, greater awareness of examination times, and higher BCPBS scores. These findings indicate that the informational and screening programs by family physicians are effective. Family physicians can enhance breast cancer awareness by providing age- and menopause-specific health monitoring programs, family support, and chronic disease management. Furthermore, the promotion of regular screening programs positively influences breast cancer prevention behaviors.
Keywords: Women, Family Medicine, Breast cancer, Prevention