Spot ve türev piyasaların fiyat keşfi ve volatilite etkileşimlerinin analizi: Borsa İstanbul üzerine ampirik bir uygulama
Analysis of price discovery and volatility interactions of spot and derivatives markets: An empirical application on Borsa İstanbul
Yazar: FATİH GÜZEL
Danışman: PROF. DR. MELEK ACAR
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Borsa İstanbul = İstanbul Stock Exchange ; Finansal piyasalar = Financial markets ; Fiyat = Price ; Fiyat hareketi = Price movement ; Fiyat oluşumu = Price discovery ; Spot piyasalar = Spot markets ; Vadeli işlem piyasaları = Futures markets

Özet:
Bu çalışmanın amacı, Türkiye'de spot ve vadeli piyasalar arasındaki ilişkiyi BİST 30 Endeksi bağlamında gün sonu veriler kullanılarak hem fiyat hem volatilite açısından incelemektir. Piyasaları temsil etmek amacıyla BİST 30 Endeksinin spot, futures ve opsiyon sözleşme değerleri kullanılmıştır. Böylece, piyasalar arasında fiyat keşfi, başka bir ifade ile fiyat oluşum süreçlerinde piyasaların yeni bilgiye uyum hızı, volatilite etkileşimleri ve futures ile opsiyon sözleşmelerinin mevcut piyasa volatilitesi üzerine etkileri araştırılmaktadır. Çalışmanın analiz sürecinde fiyat serilerine ilişkin birim kök, Johansen eşbütünleşme ve VECM testi ile fiyat keşfi için kullanılan ortak faktör modelleri, volatilite serileri arasındaki ilişki için ise, BEKK-GARCH modeli yardımıyla elde edilen seriler üzerine VAR ve Granger nedensellik testleri uygulanmıştır. Futures ile opsiyon sözleşmelerinin mevcut piyasa volatilitesi üzerine etkilerine yönelik olarak, ARMA ile filtrelenen getiri serileri için GARCH modelleri kurulmuştur. Kontrol değişkeni olarak modellere S&P 500 Endeks verileri dâhil edilmiştir. Elde edilen bulgulara göre; piyasalar bireysel bazda sırasıyla futures, spot, opsiyon olmak üzere fiyat keşif fonksiyonu göstermektedir. Diğer bir ifade ile öncüllük sıralaması futures, spot ve opsiyon piyasasıdır. Grup olarak ise vadeli piyasalar spot piyasaya göre daha yüksek fiyat keşfi sergilemektedir. Volatilite etkileşimleri göz önüne alındığında, spot ve futures piyasalar arasında çift yönlü bir nedensellik ve futures ve opsiyon piyasaları arasında, futures piyasadan opsiyon piyasalarına doğru tek yönlü bir nedensellik bulunmaktadır. Futures ve opsiyon sözleşmelerinin mevcut piyasa volatilitesi üzerine etkilerine yönelik elde edilen bulgular ise, futures ve opsiyon piyasalarının işlem görmeye başlaması ile spot piyasa volatilitesi ve volatilite kalıcılığında azalma olduğunu ortaya koymaktadır. Bu durum türev enstrümanların spot piyasada istikrarı bozmayıp, spot piyasa istikrarını artırdığını ve bilgi işleme açısından daha etkin bir konuma getirdiği şeklinde yorumlanabilir.

Abstract:
The purpose of this study, is to examine the relationship between the spot and derivatives markets for Turkey within the context of BİST 30 index, in both price and volatility perspective using daily data. Spot, futures and option contract values of BIST 30 index were used to represent the markets. Thus, price discovery among markets, in other words, the rate of market adaptation to new information in the price formation process, volatility interactions and the effects of futures and options contracts on current market volatility are investigated. In the analysis process of the study, for the relationship between price series unit root, Johansen cointegration and VECM tests and common factor models that are used for price discovery were realized, for the relationship between volatility series, VAR and Granger causality tests were performed on the series obtained with the help of BEKK-GARCH model. For the effects of futures and options contracts on the current market volatility, GARCH models for filtered return series with ARMA were established. S&P 500 index data were included in the models as the control variables. According to the findings, on an individual basis futures, spot and option markets exhibit price discovery functions, respectively. In other words, leading ranking is futures, spot and option markets. As a group, derivatives markets exhibit higher price discoveries than spot markets. Considering volatility interactions, there is a bidirectional causality between spot and futures markets and a unidirectional causality between futures and option markets, from futures to option markets. Findings obtained for the effects of futures and options contracts on the current market volatility suggest that spot market volatility and volatility persistence are reduced as futures and options market started to be traded. This situation can be interpreted as derivative instruments do not destabilize of the spot market, unlike increase the stability of the spot market and make it more efficient position in terms of information processing.