Şizofrenide tedavi direncinin otistik özellikler ve obsesif-kompulsif belirtilerle ilişkisinin ilgili genetik varyasyonlar aracılığıyla araştırılması
Investigation of the relationship of treatment resistance with autistic traits and obsessive-compulsive symptoms in schizophrenia through related genetic polymorphisms
Yazar: KORAY YARIZ
Danışman: PROF. DR. ERGUVAN TUĞBA ÖZEL KIZIL
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Psikiyatri = Psychiatry

Özet:
Amaç: Bu tez çalışmasının amacı şizofreni hastalarında tedavi direnci ile ilişkili olabilecek obsesif-kompulsif semptomların (OKS), otizm spektrum bozukluğu (OSB) özellikleri ile ilişkisini ve daha önce şizofreni hastalarında OKS'ye duyarlılık yarattığına ilişkin bulgular elde edilmiş olan BDNF, COMT, HTR2A ve SLC6A4 genlerine ait bazı polimorfizmlerin rolünü araştırmaktır. 
Gereç ve Yöntem: Çalışmaya 70 tedaviye dirençli şizofreni hastası ile 66 tedavi direnci geliştirmeyen şizofreni hastası olmak üzere toplam 136 katılımcı alınmıştır. İlk aşamada tüm katılımcılara şizofreni belirtilerini değerendirmek için Pozitif ve Negatif Sendrom Ölçeği (PANSS) ve Klinik Global İzlenim-Şizofreni Ölçeği (KGİ-ŞÖ), belirtilerine ilişkin farkındalıklarını değerlendirmek için İçgörü Değerlendirme Ölçeği (İDÖ), depresyon şiddetini değerlendirmek için Calgary Şizofrenide Depresyon Ölçeği (CŞDÖ) uygulanmıştır. Ardından hastalarda OKS şiddetinin değerlendirilmesi için Yale Brown Obsesyon-Kompulsiyon Ölçeği (YB-OKÖ); otistik özelliklerin değerlendirilmesi için ise PANSS Otizm Şiddeti Ölçeği (PAUSS), Tekrarlayıcı Davranışlar Ölçeği-Revize-Türkçe Versiyonu (TEDÖ-R-TV), Erişkin Otizm Spektrum Anketi (OSA), Gözlerden Zihin Okuma Testi (GZOT) ve Tanısal Otizm Spektrum Görüşmesi (DASI) uygulanmıştır. Premorbid bilişsel işlevleri değerlendirmek amacıyla da tüm hastalara Raven Standart Progresif Matrisler Testi (RSPMT) uygulanmıştır. İkinci aşamada tedaviye dirençli şizofreni grubundaki hastalardan kan numuneleri alınarak BDNF, COMT, SLC6A4 ve HTR2A genlerine ait polimorfizmler araştırılmıştır ve bunların OKS ile ilişkisi değerlendirilmiştir. 
Bulgular: Her iki grup arasında sosyodemografik özellikler ve şizofreni belirti şiddeti açısından anlamlı farklılık saptanmamıştır. Tedaviye dirençli şizofreni hastalarında, tedaviye direnç göstermeyen hastalara göre OKS şiddeti ve otistik özellikler anlamlı düzeyde fazla bulunmuştur. Tedaviye dirençli şizofreni grubunda OKS şiddeti yüksek olan hastaların OSA, TEDÖ toplam ve PAUSS puanları anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur. Yapılan çoklu doğrusal regresyon analizi sonucunda bu grupta yalnızca OSA puanlarının OKS'yi yordadığı görülmüştür. Ek olarak, tedaviye dirençli şizofreni grubunda BDNF, COMT, HTR2A ve SLC6A4 genlerine ait polimorfizmlerin frekansları, sağlıklı popülasyona göre farklılık gösterse de OKS ile anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. 
Sonuç: Şizofrenide OKS ve otistik özellikler tedavi direnci ile ilişkili görünmektedir. Dolayısıyla tedaviye dirençli şizofreni hastalarında OSB ve OKB tanı ve ayırıcı tanısının sağaltımda ele alınması önemlidir. Bu hasta grubunda OKS ve OSB ile ilgili genlere ait polimorfizmlerin rollerini kesin olarak ortaya koyabilmek amacıyla daha geniş örneklemlerde, glutamaterjik genleri de içeren polimorfizmlerin araştırılması önerilir.

Abstract:
Objective: The aim of this thesis is to investigate the relationship between obsessive-compulsive symptoms (OCS), which may be associated with treatment resistance in schizophrenia patients, and autism spectrum disorder (ASD) characteristics and the role of some polymorphisms of BDNF, COMT, HTR2A and SLC6A4 genes, which have previously been found to create susceptibility to OCS in schizophrenia patients. 
Materials and Methods: A total of 136 participants, including 70 patients with treatment-resistant schizophrenia and 66 patients with schizophrenia without treatment resistance, were included in the study. In the first stage, all participants were administered the Positive and Negative Syndrome Scale (PANSS) and Clinical Global Impression-Schizophrenia Scale (CGI-SS) to assess schizophrenia symptoms, the Insight Rating Scale (IRS) to assess their awareness of their symptoms, and the Calgary Depression Scale in Schizophrenia (CDSS) to assess depression severity. The Yale-Brown Obsession-Compulsion Scale (YB-OCS) was then administered to assess the severity of OCD; the PANSS Autism Severity Scale (PAUSS), Repetitive Behaviors Scale-Revised-Turkish Version (TEDÖ-R-TV), Adult Autism Spectrum Questionnaire (OSA), Mind Reading Through Eyes Test (GZOT) and Diagnostic Autism Spectrum Interview (DASI) were administered to assess autistic features. Raven Standard Progressive Matrices Test (RSPMT) was administered to all patients to assess premorbid cognitive functions. In the second stage, blood samples were taken from the patients in the treatment-resistant schizophrenia group and polymorphisms of BDNF, COMT, SLC6A4 and HTR2A genes were investigated and their association with OCD was evaluated. 
Results: No significant difference was found between the two groups in terms of sociodemographic characteristics and schizophrenia symptom severity. In treatment-resistant schizophrenia patients, OCS severity and autistic characteristics were found to be significantly higher compared to patients who were not resistant to treatment. In the treatment-resistant schizophrenia group, OSA, TEDO total and PAUSS scores of patients with high OCD severity were found to be significantly higher. As a result of multiple linear regression analysis, only OSA scores predicted OCS in this group. In addition, although the frequencies of polymorphisms belonging to BDNF, COMT, HTR2A and SLC6A4 genes differed in the treatment-resistant schizophrenia group compared to the healthy population, no significant association was found with OSA. 
Conclusion: OCD and autistic features seem to be associated with treatment resistance in schizophrenia. Therefore, it is important to address the diagnosis and differential diagnosis of autism spectrum disorder and OCD in treatment-resistant schizophrenia patients. It is recommended to investigate polymorphisms including glutamatergic genes in larger samples in order to determine the role of polymorphisms of OCD and ASD related genes in this patient group.