Kültürel mirasın korunması bağlamında Türk motifleri için dijital desen arşivi oluşturulmasına yönelik kavramsal bir model önerisi
A conceptual model proposal for the creation of a digital archive of Turkish motifs in the context of cultural heritage preservation
Yazar: GİZEM NUR VATANSEVER
Danışman: DOÇ. DR. ERTAN TOY
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Sanatları Ana Bilim Dalı / Türk Sanatları Tasarımı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
Kültürel Mirasın Korunması Bağlamında Türk Motifleri İçin Dijital Desen Arşivi 
Oluşturulmasına Yönelik Uygulama Modeli Önerisi konulu tez çalışmasında, kültürel 
mirasın korunması bağlamında Türk motifleri için dijital desen arşivi oluşturulmasına 
yönelik bir uygulama modeli önermektedir. Çalışmanın temel alanı olarak, geometrik 
geçme motiflerinin en iyi örneklerine ev sahipliği yapan Karatay Medresesi, Sahip Ata 
Camii ve Susuz Han seçilmiştir. Bu yapılar, Anadolu Selçuklu Dönemi'nde geliştirilen 
ve hem teknik hem de anlam açısından zenginlik taşıyan geometrik motiflerin detaylı 
analizini yapmayı mümkün kılmaktadır. Çalışmanın ana amacı, fiziksel olarak 
korunması zor ve kaybolma tehlikesiyle karşı karşıya olan eserlerin dijital desen 
arşivini oluşturarak bu kültürel mirasın gelecek nesillere aktarılmasını sağlamaktır. 
Türk motifleri, zengin kültürel mirasımızın önemli bir parçasını oluşturmakta olup, bu 
motiflerin dijital arşivlerinin oluşturulması, sanatçılar, tasarımcılar ve araştırmacılar 
için coğrafi sınırlamalardan bağımsız olarak erişilebilirliği artırmakta ve kullanımını 
teşvik etmektedir.
Tez çalışması altı bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde çalışmanın konusu, önemi 
ve amacı üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde dijital arşivlerin tarihçesi, dijital 
arşivleme yöntemleri ve uluslararası arşiv yaklaşımları örneklerle ele alınmıştır. 
Üçüncü bölümde, dijital arşiv oluşturma sürecinde seçilen motiflerin altın çağını 
yaşamış olduğu Anadolu Selçuklu Dönemi'nin kısa tarihçesi, sanat ortamı ve mimari 
anlayışı hakkında bilgi verilmiş; bu dönemde kullanılan motiflerin uygulama metotları 
ve taşıdıkları sembolik anlamlar incelenmiştir. Dördüncü bölümde, tezin ana konusu 
olan geometrik motifler üzerinden dijital arşiv oluşturma süreci detaylandırılmıştır. 
Seçilen yapılardaki geometrik kompozisyonların dijital ortamda desen analizleri 
yapılmış, bu analizler fotoğraflar üzerinden desteklenmiş ve kataloğu oluşturularak bir 
web sitesi üzerinden erişim sağlanması hedeflenmiştir. Beşinci bölümde, Anadolu 
Selçuklu dönemine ait belirli yapılardan elde edilen motiflerin kapsamlı bir şekilde 
belgelenmesi ve araştırmacılara sunulması amacıyla bir internet sitesinde toplanması 
girişimi anlatılmaktadır. Bu bölümde, tasarlanan web sitesinin arayüzü üzerinden elde 
edilen verilerin nasıl sunulduğu detaylandırılmaktadır. Altıncı bölümde ise sonuç ve 
öneriler kısmı yer almaktadır.
Bu çalışma, Türk motiflerinin dijitalleştirilerek korunmasına ve bu mirasın geniş bir 
kullanıcı kitlesine erişiminin sağlanmasına katkıda bulunmayı amaçlamaktadır.
Anahtar kelimeler: Türk Sanatı, Anadolu Selçuklu, Geometrik Motifler, Dijital 
Arşiv, Kültürel Miras

Abstract:
In his thesis study on Application Model Proposal for the Creation of a Digital Pattern 
Archive for Turkish Motifs in the Context of Cultural Heritage Conservation, he 
proposes an application model for the creation of a digital pattern archive for Turkish 
motifs in the context of cultural heritage conservation. Karatay Madrasah, Sahip Ata 
Mosque and Susuz Han, which host the best examples of geometric interlacing motifs, 
were selected as the main area of the study. These buildings make it possible to analyze 
in detail the geometric motifs developed during the Anatolian Seljuk period, which are 
rich in both technique and meaning. The main purpose of the study is to ensure the 
transfer of this cultural heritage to future generations by creating a digital pattern 
archive of works that are difficult to physically preserve and are in danger of being 
lost. Turkish motifs constitute an important part of our rich cultural heritage, and the 
creation of digital archives of these motifs increases accessibility and encourages their 
use for artists, designers and researchers regardless of geographical limitations.
The thesis consists of six chapters. In the first chapter, the subject, importance and 
purpose of the study are emphasised. In the second chapter, the history of digital 
archives, digital archiving methods and international archive approaches are discussed 
with examples. In the third chapter, information about the brief history, art 
environment and architectural understanding of the Anatolian Seljuk Period, in which 
the motifs selected in the process of creating a digital archive experienced their golden 
age, is given; the application methods of the motifs used in this period and the symbolic 
meanings they carry are examined. In the fourth chapter, the process of creating a 
digital archive on geometric motifs, which is the main subject of the thesis, is detailed. 
The geometric compositions in the selected buildings were analysed digitally, these 
analyses were supported by photographs, and a catalogue was created to provide 
access through a website. In the fifth chapter, the attempt to comprehensively 
document the motifs obtained from certain Anatolian Seljuk buildings and to collect 
them on a website in order to present them to researchers is described. This chapter 
details how the data obtained through the interface of the designed website is 
presented. The sixth chapter contains conclusions and recommendations.
This study aims to contribute to the preservation of Turkish motifs through digitisation 
and to provide access to this heritage to a wide range of users.
Key words: Turkish Art, Anatolian Seljuks, Geometric Motifs, Digital Archive, 
Cultural Heritage