Yeni tanı HIV ile enfekte kişilerin tanıdan itibaren bir yıllık süre içinde metabolik sendrom açısından değerlendirilmesi
Evaluation of newly diagnosed HIV-infected people for metabolic syndrome within one year from diagnosis
Yazar: İREM GENÇ YAMAN
Danışman: DOÇ. DR. HÜSREV DİKTAŞ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Şişli Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji = Infectious Diseases and Clinical Microbiology

Özet:
Amaç: Küresel olarak önemli bir boyuta ulaşan HIV/AIDS (Human İmmunodeficiency Virus/Acquired Immune Deficiency Syndrome) epidemisinde, ülkemizde de vaka sayıları artmaktadır. Güncel antiretroviral tedavi (ART) ile mortalite ve morbidite azalmıştır. HIV ile enfekte kişilerde yaşam süresi artmış; buna bağlı olarak sistemik ve metabolik komplikasyonlar daha sık görülmeye başlamıştır. Çalışmamızda yeni HIV tanısı alan hastaların tanı anında ve takiplerindeki bir yıllık süre içinde metabolik sendrom açısından değerlendirilmesi ve risk faktörlerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. 
Gereç ve yöntem: Çalışma Sağlık Bilimleri Üniversitesi (SBÜ) Şişli Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde 01 Ocak 2022- 31 Mart 2022 tarihleri arasında prospektif ve gözlemsel olarak gerçekleştirildi. Polikliniğimizde takip edilen yeni HIV tanısı almış, 18 yaş ve üzeri çalışmaya katılmaya gönüllü hastalar dahil edildi. Hastaların tanı anında, takiplerindeki 6. ve 12. ayda demografik verileri, fizik muayene bulguları ile birlikte, laboratuar verileri, antropometrik ölçümleri, başlanan ART rejimi ve tedavi uyumları takip formlarına kaydedildi. Kategorik değişkenlerin analizinde Pearson's Ki-kare testi, gruplar arası karşılaştırılmalar için Welch'in ANOVA testi, ikili karşılaştırmalar için Games-Howell yöntemi, değişkenlerin zamana bağlı etkileri doğrusal karışık etki modeli ile incelenmiştir. Yapılan istatistik testlerde güven aralığı %95, alfa anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir.
Bulgular: Çalışmaya 74 hasta dahil edildi. Olguların yaş ortalaması 34,7±7,8; %92'si (n=68) erkek, %8,1'inin (n=6) kadındı. Tedavi başlangıcında CD4+ T lenfosit sayısı ortalaması 375,1 ±220,4 hücre/mm3, HIV RNA ortalaması 488.920 ±107.830 kopya/ml saptandı. Tanı anında yedi (%9,5) kişide metabolik sendrom (MS) izlenirken, bir yıllık takip sonunda altı hastada daha metabolik sendrom gelişmiş olup toplam 13 (%17) hastada metabolik sendrom izlendi. Metabolik sendromunun diğer komponentlerinden olan hipertansiyon beş (%6,8) hastada izlenirken, diyabetes mellitus ise üç (%4,1) hastada mevcut idi. 12. ay takiplerinde ise sekiz (%10) hastada hipertansiyon izlenirken, diyabetes mellitus varlığında değişim izlenmedi. Tanı anında 29 (%40) hastada yüksek LDL (düşük yoğunluklu lipoprotein) düzeyi izlenirken, bir yıllık takip sonunda bu sayı 33 (%45) olarak görüldü. Tedavi öncesi düşük HDL (yüksek dansiteli lipoprotein) profili 33 (%45) hastada gözlenirken, tedavinin 12.ayında bu sayının 27 (%37)'ye gerilediği görüldü. Yine metabolik sendrom tanı kriterleri olarak değerlendirdiğimiz hipertrigliseridemi tedavi öncesi 15 (%20) hastada izlenirken, 12.ay kontrollerinde 17 (%22) hastada görüldü. Bir yıllık ART tedavisi sonrası LDL ortalama 3,8 mg/dl, TG (trigliserid) ortalama 3,9 mg/dl, total kolesterol ortalama 7,3 mg/dl, HDL ise ortalama 0,8 mg/dl arttı. Hastaların başlangıç kilo ortalaması 72,6 ± 12 kg, 6.ayda 75,4 ± 12,3 ve 12.ayda 77,3 ± 12,9 kg olarak saptanmış olup 12 aylık takip süresinde ortalama 4,7± 5,7 kg artış izlendi. 42 hastada ≥%5 ağırlık artışı saptandı. Tedavi başlangıcında tüm tedavi gruplarında VKİ ortalaması 24,1 ± 3,9 kg/m2, 12. ayda ise 1,6 ± 1,7 kg/m2 artarak 25,7 ± 4,1 kg/m2 izlendi. Bel çevresi ortalaması tedavi öncesi 85,5 ± 11,4 cm, 12 aylık takip süresi sonunda ise 90,3 ± 12,5 cm olarak saptandı. Kullanılan ART rejimleri BIC/FTC/TAF (Biktegravir/ Emtrisitabin/ Tenofovir Alafenamid Fumarat) (n=41), TDF/FTC+DTG (Tenofovir Disoproksil Fumarat/ Emtrisitabin+Dolutegravir) (n=17), DTG+3TC (Dolutegravir+ Lamivudin) (n=16)'tir. ART rejimleri arasında ise kilo artışı BIC/FTC/TAF grubunda 6,6 ± 4,5 kg, DTG+3TC grubunda 1,4 ± 3,5 kg ve TDF/FTC+DTG grubunda 3,1 ± 6,2 kg olarak belirlendi. 
ART kullanım süresinin, başlangıç vücut kitle indeksine (VKİ) göre obez kategoride olmanın, birinci yıl sonundaki logaritmik CD4 + T lenfosit sayısının metabolik sendromun bulgularından olan kilo alımı ve VKİ artışı ile ilişkili olduğu saptandı. Başlangıç düşük CD4+ T lenfosit sayısı, yüksek viral yük ile metabolik sendrom arasında ilişki görülmedi. Bununla birlikte tedavi rejimleri açısından karşılaştırıldığında en fazla kilo alımı, bel çevresi ve VKİ değişiminin INSTI (integraz inhibitörü) +TAF grubunda olduğu izlendi. Hastaların bir yıllık takiplerinde, yüksek kardiyovasküler risk skorları olanlarda kilo alımının, VKİ değişiminin, bel çevresi artışının ve MS varlığının daha fazla olduğu saptandı.
Sonuç: HIV ile yaşayan kişilerde ART ile virolojik baskılanma sağlansa da kilo artışı ve abdominal yağlanma kardiyometabolik riskleri de beraberinde getirmektedir. Bu nedenle hastaların kontrolleri sırasında fizik muayene ve laboratuar bulguları ile birlikte antropometrik ölçümlerinin de yakın takip edilmesi, uygun hayat tarzı değişiklikleri önerilerinde bulunulması ve multidisipliner yaklaşımlarla yönetilmeleri kritik öneme sahiptir.

Abstract:
Objective: The HIV/AIDS (Human Immunodeficiency Virus/Acquired Immune Deficiency Syndrome) epidemic, which has reached a global significance, is also increasing in our country. Current antiretroviral treatment (ART) has reduced mortality and morbidity. Life expectancy in individuals infected with HIV has increased, leading to a higher incidence of systemic and metabolic complications. Our study aims to evaluate newly diagnosed HIV patients for metabolic syndrome at the time of diagnosis and during the one-year follow-up period and to determine risk factors.
Materials and Methods: The study was conducted prospectively and observationally at Şişli Hamidiye Etfal Training and Research Hospital, Istanbul University of Health Sciences (SBÜ), between January 1, 2022, and March 31, 2022. Newly diagnosed HIV patients aged 18 and over who were voluntarily willing to participate in the study and were being followed up in our outpatient clinic were included. At the time of diagnosis and during their 6th and 12th-month follow-ups, patients' demographic data, physical examination findings, laboratory data, anthropometric measurements, initiated ART regimens, and treatment adherence were recorded on follow-up forms. Pearson's chi-square test was used for the analysis of categorical variables, Welch's ANOVA test for group comparisons, Games-Howell method for pairwise comparisons, and the linear mixed-effects model was used to examine the time-dependent effects of variables. A confidence interval of 95% and a significance level of p<0.05 were considered in the statistical tests.
Results: A total of 74 patients were included in the study. The average age of the cases was 34.7 ± 7.8 years, with 92% (n=68) being male and 8.1% (n=6) being female. At the beginning of treatment, the mean CD4+ T lymphocyte count was 375.1 ± 220.4 cells/mm3, and the mean HIV RNA was 488,920 ± 107,830 copies/ml. At the time of diagnosis, seven (9.5%) individuals had metabolic syndrome (MS), and after one year of follow-up, an additional six patients had developed metabolic syndrome, making a total of 13 (17%) patients with metabolic syndrome. Hypertension, one of the other components of metabolic syndrome, was observed in five (6.8%) patients at the time of diagnosis, while diabetes mellitus was present in three (4.1%) patients. During the 12-month follow-up, hypertension was observed in eight (10%) patients, but there was no change in the presence of diabetes mellitus.
At the time of diagnosis, high LDL (low-density lipoprotein) levels were observed in 29 (40%) patients, and after one year of follow-up, this number increased to 33 (45%). Low HDL (high-density lipoprotein) profile was observed in 33 (45%) patients before treatment, and after 12 months of treatment, this number decreased to 27 (37%). Hypertriglyceridemia, another criterion for metabolic syndrome, was observed in 15 (20%) patients before treatment and in 17 (22%) patients during the 12-month follow-up. After one year of ART treatment, the mean LDL increased by 3.8 mg/dl, triglycerides increased by 3.9 mg/dl, total cholesterol increased by 7.3 mg/dl, and HDL increased by an average of 0.8 mg/dl. The initial average weight of the patients was 72.6 ± 12 kg, which increased to 75.4 ± 12.3 kg at 6 months and 77.3 ± 12.9 kg at 12 months, resulting in an average weight gain of 4.7 ± 5.7 kg over the 12-month follow-up period. A weight gain of ≥5% was observed in 42 patients.
At the beginning of treatment, the mean BMI (Body Mass Index) was 24.1 ± 3.9 kg/m2 for all treatment groups, and after 12 months, it increased by 1.6 ± 1.7 kg/m2 to 25.7 ± 4.1 kg/m2. The mean waist circumference was 85.5 ± 11.4 cm before treatment and 90.3 ± 12.5 cm at the end of the 12-month follow-up period. The ART regimens used were BIC/FTC/TAF (Biktegravir/ Emtricitabine/ Tenofovir Alafenamide Fumarate) (n=41), TDF/FTC+DTG (Tenofovir Disoproxil Fumarate/ Emtricitabine+Dolutegravir) (n=17), and DTG+3TC (Dolutegravir+ Lamivudine) (n=16). When compared among the ART regimens, the greatest weight gain, waist circumference increase, and BMI change were observed in the INSTI (integrase inhibitor) +TAF group.
It was determined that the duration of ART use, being in the obese category based on the initial Body Mass Index (BMI), and the logarithmic CD4+ T lymphocyte count at the end of the first year were associated with weight gain and BMI increase, which are indicators of metabolic syndrome. There was no relationship observed between the initial low CD4+ T lymphocyte count, high viral load, and metabolic syndrome. However, when compared by treatment regimens, the highest weight gain, waist circumference increase, and BMI change were observed in the INSTI+TAF group. In the one-year follow-up of the patients, it was found that weight gain, BMI change, waist circumference increase, and the presence of metabolic syndrome were more common in those with high cardiovascular risk scores.
Conclusion: While ART (Antiretroviral Therapy) achieves virological suppression in individuals living with HIV, it also comes with the risk of weight gain and abdominal fat accumulation, leading to cardiometabolic risks. Therefore, during the follow-up of patients, along with physical examination and laboratory findings, it is critically important to closely monitor anthropometric measurements, provide recommendations for appropriate lifestyle changes, and manage patients through a multidisciplinary approach.