Çocuk masallarında kişilerarası çatışma çözme süreci
Conflict resolution in fairy tales for children
Yazar: YASEMİN OZAN DEMİR
Danışman: PROF. DR. SELAHİDDİN ÖĞÜLMÜŞ
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitimde Psikolojik Hizmetler Ana Bilim Dalı / Eğitim Psikolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Çatışmaya ilişkin var olan olumsuz yargılar, kişilerin deneyimleri sonucu ortaya çıkmış yanlış algıların sonucudur. Bu yanlış algılar yeni yaşam deneyimleri yaratarak değiştirilebilir. Araştırmada, çatışmaya ilişkin algıların ve çatışma çözme becerisinin oluşmasında çocuk masallarında geçen kişilerarası çatışma süreçlerinin çocuğun çatışma çözme becerisini destekleyecek niteliklere sahip olup olmadığını, erken çocukluk döneminde toplumsallaşma sürecinin başında sayılan çocuklarda çatışmayla ilgili olumlu algılar oluşturmanın ve onlara etkili çatışma çözme becerisi kazandırmanın masallar aracılığıyla olanaklı olup olmadığını anlayabilmek için masallarda geçen kişilerarası çatışma çözme süreçlerinin özelliklerinin ortaya konulması amaçlanmıştır.
Çocuğun bilişsel, dilsel, duygusal, toplumsal ve ahlak gelişimini desteklediği düşünülen masalların çocuğun çatışma çözme becerisi üzerinde etkili olabileceği varsayılarak masallarda yer alan çatışma çözme süreçlerini ortaya koymayı hedefleyen bu çalışmada, yayınevlerinde en çok satılan masal kitapları arasında olduğu düşünülen Masal Parkı, Masal Sokağı, Çikolatalı Masallar, Masal Ülkesi kitaplarında yer alan toplam 497 masal incelenmiş, bu masalların 126'sında kişilerarası çatışma saptanmıştır. Kişilerarası çatışma içeren bu masallardaki tarafların sayısı, taraflara destek olanların sayısı, çatışma nedeni, çatışma çözme biçimi, çatışmanın sonucu ve çatışmanın sonunda tarafların duygusu içerik çözümlemesi yöntemiyle incelenmiştir.
Çatışmaların nedenleri ve çatışma çözme yöntemleri ile ilgili kategorilerin oluşturulmasında Johnson ve Johnson (1991)'ın çatışma çözme yöntemleriyle ilgili oluşturduğu 5'li modelden; çatışmanın nedenlerine ilişkin kategoriler için de Schrumpf, Crawford ve Bodin (2007), Türnüklü (2006) ve Öğülmüş
(2006)'ün çalışmalarında yer alan Glasser'ın kontrol kuramından yola çıkılarak oluşturulan çatışma nedenleri listesinden yararlanılmıştır. Belirlenen kategoriler çerçevesinde incelenen masallardaki çatışma çözme sürecine ilişkin analizler Excel 2003 ve SPSS programlarıyla (frekans ve yüzde dağılımları, kategorlierin birbirleriyle ilişkisi) saptanmıştır.
Masallardaki kişilerarası çatışmaların nedenleri incelendiğinde, masalların % 55'inde (n=69) "karşılanmayan psikolojik gereksinimler" den; % 39'unda (n=49) "farklı değerler"den; % 6'sında (8) "kıt kaynaklar"dan kaynaklanan çatışmalar tespit edilmiştir. Masallardaki kişilerarası çatışmaların çözüm biçimlerine bakıldığında, masalların % 34'ünde (n=43) "güç kullanma"; %29'unda (n=37) kategori dışı; % 16'sında (n=20) "uzlaşma"; % 11'inde (n=14) "geri çekilme"; % 6'sında (n=8) "uyma"; % 3'ünde (4) "işbirliği"; çözüm biçimleri kullanılmıştır. Masalların %56'sı (n=73) kazan-kaybet; %17'si (n=22) kazan-kazan; %10'u (n=13) kaybet-kaybet ile sonuçlanmıştır. Kişilerarası çatışma içeren masalların % 17'sinin (n=21) ise sonucu belli değildir. Masallarda kişilerarası çatışma sonunda tarafların duygularıyla ilgili geçen sözcükler dikkate alınarak elde edilmiş veriler incelendiğinde masalların %48'inde (n=61) olumsuz; %17'sinde (n=21) olumlu duyguları ifade eden sözcüklere yer verildiği; %35'inde (n=44) ise duygu bildiren herhangi bir sözcüğe yer verilmediği görülmüştür.
Araştırmadan elde edilen bulgular, incelenen masallardaki çatışma çözme biçimlerinin %51'inin çocuğa kazandırılmak istenilen yapıcı çatışma çözme yaklaşımından uzak olduğunu göstermektedir. Masallarda yer alan kişilerarası çatışma çözme biçimleri ve sonuçları farklı olmakla birlikte güç kullanma yöntemi ile kazan-kaybet sonucunun ağırlıkta olması çocuk yazını içerisinde yer alan tüm masalların çocuğun gelişimini destekleyecek nitelikte olmadığını göstermektedir.

Abstract:
Negative conclusions regarding conflicts are results of mistaken perceptions derived from people's own experiences. Such mistaken beliefs can thus be modified and improved with the help of new experiences. This study aims to investigate the conflict resolution processes in fairy tales for children in order to uncover whether it is possible to equip children with effective conflict resolution skills and to create positive perceptions about conflicts in children, who are just beginning to socialize, through fairy tales. In this respect, the study further aims to present the characteristics of the conflict resolution processes in fairy tales to see whether the conflicts and the conflict resolution methods that are employed in fairy tales for children are capable of supporting children in their conflict resolution processes.
In this study, which assumed that fairy tales which are thought to be supportive of children's cognitive, linguistic, emotional, social and moral development can have an effect on children's conflict resolution skills and thus aimed to investigate the conflict resolution processes in fairy tales, 497 fairy tales from four different best-selling fairy tale collections –Masal Parkı 'Fairy Tale Park', Masal Sokağı 'Fairy Tale Street', Çikolatalı Masallar 'Chocolate Fairy Tales', Masal Ülkesi 'Fairy Tale Country'- were examined, and interpersonal conflicts were identified in 126 of them. The content analysis method was employed to investigate data including the number of parties involved, the number of proponents in each party, the reasons behind the conflicts, the conflict resolution methods, the results of the conflicts, and the emotional states of the parties involved after the conflicts have been resolved.
In determining the criteria for the conflict resolution methods and the reasons behind the conflicts, Johnson and Johnson's (1991) five-category model of conflict resolution was adapted for the conflict resolution methods, while for the classification of the reasons behind the conflicts, the list of
reasons based on Glasser's control theory (cited in Schrumpf, Crawford and Bodin: 2007, Türnüklü: 2006, Öğülmüş: 2006) was adapted. The data collected were analyzed using Excel 2003 and SPSS (the distribution of the frequencies and the percentages, and the relation between the categories).
In the examination of the reasons behind the conflicts in the fairy tales, the percentage of the conflicts in the fairy tales due to limited resources was 6 (n=8), that of the conflicts due to ignored psychological needs was 55 (n=69), that of the conflicts due to different values was 39 (n=49). In the examination of the conflict resolution methods employed in the fairy tales, the percentage of the withdrawal method was 11 (n=14), that of the compliance method was 6 (n=8), that of the physical power use method was 34 (n=43), that of the negotiation method was 16 (n=20), that of the collaboration method was 3 (n=4), and the percentage of the other methods was 29 (n=37). The percentage of the conflicts which had a win-win resolution was 17 (n=22), that of the conflicts which had a win-lose resolution was 56 (n=73), that of the conflicts which had a lose-lose resolution was 10 (n=13), and the percentage of the unresolved conflicts was 17 (n=21). In the examination of the words which express the parties' emotions after the conflicts have been resolved, it was observed that in 17% (n=21) of the fairy tales the emotion was positive, in 48% (n=61) the emotion was negative, while in the rest (35%; n=44) there was no specific emotion word employed.
Based on the findings of the study, 51% of the conflict resolution methods employed in the fairy tales were far from the constructive conflict resolution methods that are desired in children. Although the conflict resolution methods and the results of the conflicts vary across the fairy tales, the fact that the physical power use method and the win-lose resolution were mainly employed in the fairy tales reveals that not all fairy tales included in children's literature are supportive of child development.