Kistik fibrozisli çocuklarda fekal kalprotektin düzeyleri
Cystic fibrosis children fecal calprotectin you levels
Yazar: DAMLA GÖKÇEER AKBULUT
Danışman: PROF. DR. ÖZLEM DURMAZ UĞURCAN
İstanbul Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2015
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Fibroz = Fibrosis ; Kalprotektin = Calprotectin ; Kistik fibroz = Cystic fibrosis ; Çocuklar = Children ; İnflamatuar bağırsak hastalıkları = Inflammatory bowel diseases

Özet:
Fekal kalprotektin (FKP); başlıca inflamatuar bağırsak hastalıklarında olmak üzere, bağırsak duvarındaki lökosit döngüsünün ve bağırsak lümeni içerisine nötrofil migrasyonunun arttığı durumlarda dışkıda yüksek konsantrasyonda bulunabilen bir belirteçtir.                     
Kistik fibrozis (KF); beyaz ırkta en sık görülen, otozomal resesif kalıtılan genetik bir hastalık olup en önemli mortalite ve morbidite nedeni akciğerlerde görülen inflamasyondur. Akciğer inflamasyonunun yanısıra hastalarda intestinal inflamasyon da gelişebilmektedir. Yapılan çalışmalarda kistik fibrozisli hastalarda intestinal inflamasyon görüldüğü gösterilmiştir. Bu çalışmada kistik fibrozis tanılı hastalarda fekal kalprotektin değerlerinin belirlenmesi ve fekal kalprotektin düzeyine etkili faktörlerin belirlenmesi amaçlanmıştır.  
Çalışmaya İstanbul Tıp Fakültesi Çocuk Gastroenteroloji, Hepatoloji ve Beslenme ve/veya Çocuk Allerji Bilim Dalı'ndan takip edilen kistik fibrozis tanılı 1-18 yaş arası 45 hasta (19 kız, 26 erkek, medyan:8 yaş, yaş ortalaması 8.6±4.6 yıl) ve bilinen sağlık sorunu olmayan 45 kişiden oluşan sağlıklı kontrol grubu (24 kız, 21 erkek, medyan:7 yaş, yaş ortalaması 7.1±3.9 yıl) dahil edildi. Hastaların tanı aldığı yaş, dışkı örneğinin verildiği tarih, cinsiyet, etnik kökeni, boyu, kilosu, relatif tartısı ve malnütrisyon düzeyi, vücut kitle indeksi (normal, aşırı kilolu, obez), fekal kalprotektin testi için dışkı örneği verilen tarihteki şikayetleri (karın ağrısı, gaz distansiyonu, kusma, ateş, pulmoner alevlenmeler), dışkılama durumu (sıklık, kıvam), ter testi sonuçları, enfeksiyon geçirme sıklığı (yılda kaç kez geçirildiği), hastane yatış öyküsü, morbidite öyküsü (mekonyum ileusu, ameliyat geçirme, bağırsak operasyonu, distal intestinal obstrüksiyon sendromu), fekal kalprotektin testi için dışkı örneği verilen tarihteki antibiyotik kullanım öyküsü (inhaler, oral, intravenöz) ve hastaya pankreatik enzim replasmanı yapılıp yapılmadığı, hastanın pankreatik fonksiyonu ve dosyasında kayıtlı laboratuvar sonuçlarından fekal kalprotektin testi için örnek verme zamanı öncesi veya sonrası 1-6 ay süre içinde bakılmış olan beyaz küre, eritrosit sedimentasyon hızı, C-reaktif protein değerleri ayrıca genetik mutasyonu, tam dışkı analizi, fekal elastaz-1 düzeyleri, dışkı kimotriptik aktivite düzeyi oluşturulmuş hasta takip formuna ve poliklinik dosyalarından elde edilen verilere uygun şekilde kaydedildi. Bu değişkenler ile fekal kalprotektin düzeyi arasındaki ilişki araştırıldı. Hastaların 2009-2014 tarihleri arası poliklinik dosya kayıtları ile hastanemiz otomasyon sistemi aracılığı ile geçmiş laboratuvar sonuçlarından faydalanıldı. Araştırmaya katılan çocuklara ve ailelerine sorular sorularak bilgiler alındı. Ulaşılamayan veriler, otomasyon sistemindeki kayıtlı telefon numaralarından ailelere ulaşılarak tamamlandı. Katılımcılardan 1 kez dışkı örneği alınarak fekal kalprotektin düzeyleri immunotest yöntemi olan PhiCal® Calprotectin ELISA (enzyme-linked immunosorbent assay) ile ölçüldü.  
Çalışmamızda kistik fibrozis tanılı hasta ve kontrol grubundaki çocukların cinsiyet, yaş, boy, kilo, vücut kitle indeksi, boya göre tartı, cinsiyet dağılımları arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptanmadı. Hasta ve kontrol grubunun fekal kalprotektin düzeyleri arasında istatistiksel olarak ileri düzeyde anlamlı farklılık saptandı (p=0.001; p<0.01). Hasta ve kontrol grubunda fekal kalprotektin düzeyleri ortalaması sırasıyla 177.8±3 (19-1913) µg/g ve 53.7±2.2 (13-253) µg/g dışkı olarak bulundu (p<0.001). Hasta çocukların fekal kalprotektin düzeyleri, kontrol grubuna göre anlamlı düzeyde yüksek saptandı.  
Karın ağrısı ve gaz şikayetleri olup olmaması, hastaların C-reaktif protein, eritrosit sedimantasyon hızı, lökosit, fekal elastaz, dışkı kimotripsin aktivitesi, steatokrit, boğaz kültürü sonuçları, dışkıda yağ varlığı, tanı alma yaşları, yıllık enfeksiyon geçirme sıklığı, hastanede yatış sayıları, hasta kardeş öyküsü ile fekal kalprotektin düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptanmadı (p>0.05).  
Antibiyotik kullanımına göre çocukların fekal kalprotektin düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı olmamakla birlikte, anlamlılığa yakın farklılık saptanmıştır (p=0.074; p>0.05); antibiyotik kullanımı olan çocukların fekal kalprotektin düzeylerinin, kullanmayanlardan yüksek olması dikkat çekici düzeyde saptandı.  
Pankreas fonksiyonu yetersiz olan çocukların fekal kalprotektin düzeyleri anlamlı düzeyde yüksek saptandı (p=0.007; p<0.01). Ayrıca pankreatik enzim replasmanı alan çocukların fekal kalprotektin düzeyleri anlamlı düzeyde yüksek saptandı (p=0.005; p<0.01).  
Kistik fibrozisli hastalarda intestinal inflamasyon görülmekle birlikte fekal kalprotektin değerleri enfeksiyon, pulmoner alevlenme gibi durumlarda artış gösterebilmektedir. Kistik fibroziste intestinal inflamasyonun varlığını göstermede fekal kalprotektin spesifik olmamakla birlikte, inflamasyonun olduğu durumlarda artabilen bir belirteç olduğunu düşündürmüştür. 

Anahtar kelimeler: Kistik fibrozis, fekal kalprotektin, çocukluk çağı

Abstract:
Fecal calprotectin (FC) is an indicator that can be found in high concentrations in the feces in different conditions, mainly including inflammatory bowel disease, where leukocyte turnover on the intestinal wall and neutrophil migration in intestinal lumen increase.  
Cystic Fibrosis is the most common autosomal recessive genetic disorder in Caucasians. Major cause of mortality and morbidity in cystic fibrosis is the inflammation seen in the lungs. Besides lung inflammation, the patients may develop intestinal inflammation. In the studies, it has been demonstrated that intestinal inflammation is seen on the patients with cystic fibrosis. In this study, the objective is identification of fecal calprotectin values in the cystic fibrosis patients determination of factors influencing fecal calprotectin levels.  
In our study 1-18 years old, 45 patients (19 female, 26 male, median: 8 years old, mean age: 8.6 ± 4.6 years) diagnosed with cystic fibrosis, followed from Istanbul Faculty of Medicine, Department of Pediatric Gastroenterology, Hepatology and Nutrition and / or Pediatric Allergy, and a healthy control group consisting of 45 people without known health problems (24 female, 21 male, median: 7 years old, mean age: 7.1 ± 3.9 years) were included. The patients' age at diagnosis, the date when stool samples were given, gender, ethnic background, height, weight, relative weight and severity of malnutrition, body mass index (normal, overweight, obese), symptoms when stool samples were given (abdominal pain, gas distention, vomiting, fever, pulmonary exacerbations), defecation status (frequency, consistency), the sweat test results, the frequency of infection (how many times in a year), hospitalization story, cystic fibrosis related complications (meconium ileus, having operation, bowel surgery, distal intestinal obstruction syndrome), antibiotic use when stool samples were given (inhaled, oral, intravenous) and whether the patient had pancreatic enzyme replacement or not, the patient's pancreatic function and depending on the laboratory results recorded in the patient's file, white blood cell count, erythrocyte sedimentation rate, C-reactive protein results which were recorded before and after 1-6 months when stool sample was taken and also genetic mutation, complete stools test results, fecal elastase-1 levels, stool chymotryptic activity level were generated and recorded. The correlation between these variables and the fecal calprotectin levels was investigated.  
Clinical file records of the patients between 2009-2014 and historical laboratory results from the automation system of our hospital were utilized. Information has been obtained from the children participating to the study and their families by asking questions. Inaccessible data were completed by reaching the families from the phone numbers recorded in the automation system. Taking one stool sample from each participant, fecal calprotectin levels are measured with PhiCal® Calprotectin ELISA (enzyme-linked immunosorbent assay) method, which is an immunoassay method.  
In our study, no statistically significant difference existed in terms of gender, age, height, weight, weight for height, body mass index between the children diagnosed with cystic fibrosis and the control group. However, statistically significant differences in levels of fecal calprotectin were found between the study and control groups (p = 0.001; p <0.01). Mean fecal calprotectin level in cystic fibrosis group and control groups were found as  
177.8±3 (19-1913) µg/g and 53.7±2.2 (13-253) µg/g of feces, respectively (p <0.001). Fecal calprotectin levels of cystic fibrosis patients were found to be significantly higher than the control group.  
No statistically significant correlation has been determined between the fecal calprotectin levels and presence and absence of abdominal pain and gas complaints, Creactive protein, erythrocyte sedimentation rate of the patients, leukocyte, fecal elastase-1, stool chymotrypsin activity, steatocrit, throat culture results, stool fat, diagnosis age, annual infection frequency, number of hospitalizations and diseased sibling story (p> 0.05).  
According to the use of antibiotics, although not statistically significant, nearly significant differences were found in fecal calprotectin levels of the children (p = 0.074; p> 0.05); fecal calprotectin levels of the children using antibiotics were found to be significantly higher than those who did not.  
Fecal calprotectin levels of the children with inadequate pancreatic function were found to be significantly higher (p = 0.007; p <0.01). In addition, fecal calprotectin levels of the patients with pancreatic enzyme replacement were significantly higher (p = 0.005; p <0.01).  
Besides observation of intestinal inflammation in patients with cystic fibrosis, fecal calprotectin is elevated under conditions such as infections and pulmonary exacerbations. Although fecal calprotectin is not specific as a marker of intestinal inflammation in cystic fibrosis, it can serve as an indicator which increases in the presence of  inflammation.  

Keywords: Cystic fibrosis, fecal calprotectin, childhood