Sigorta işletmelerinde gerçeğe uygun değer yaklaşımının kullanılması ve değerlendirilmesi /
Yazar: RAFET AKTAŞ
Danışman: PROF. DR. HASAN KAVAL
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe Finansman Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2005
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Çalışmada, elemanter branşta faaliyette bulunan sigorta işletmelerinde yürütülen muhasebe uygulamalarında, gerçeğe uygun değer yaklaşımının kullanılması ve sonuçlarının raporlanması hususu ele alınarak incelenmiştir. Birinci bölümde; sigorta ve sigorta işletmeleri hakkında temel kavramlar açıklanarak, ülkemizdeki sigorta sektörünün ve sigorta işletmelerinin genel durumu hakkında bilgiler verilmiştir. ikinci bölümde; sigorta muhasebesinin diğer muhasebe branşlarından farklılığı ortaya konularak, sigorta muhasebesi yöntemleri eie alınmıştır. Ayrıca ulusal ve uluslararası muhasebe düzenlemelerinde sigorta muhasebesinin konumu belirtilmiş, Uluslararası Muhasebe Standartları Kurulu'nun (IASB) sigorta sektörüne ilişkin olarak yayınladığı Uluslararası Finansal Raporlama Standartlarından (IFRS) "IFRS-4 Sigorta Sözleşmeleri" standardı incelenmiştir. Ayrıca kurulun IFRS-4 standardının devamı şeklinde sigorta sözleşmelerinin kayıt, değerleme ve raporlamasına ilişkin yürüttüğü yeni standart çalışması da incelenmiştir. Bu çalışmalara ilişkin olarak gelen yorum mektupları, Avrupa Birliği, sigorta ve sigorta muhasebesine ilişkin faaliyette bulunan kurum ve kuruluşlar (IOSCO, FASB, vb...), büyük sigorta Şirketleri (AXA, Swiss Re, vb...), ve büyük denetim şirketleri (KPMG, Deloitte Touche Tohmatsu, Arthur Andersen, vb...) perspektifinden incelenerek, yapılan eleştiriler ve sunulan görüşler ortaya konulmuştur. Son bölümde; mevcut sigorta muhasebesi uygulamalarının eksiklikleri ortaya konularak yeni uygulamayı gerektiren nedenler açıklanmıştır. Sigorta muhasebesinde yeni bir yaklaşım olarak kullanılacak olan gerçeğe uygun değer yaklaşımı hakkında kısa bilgiler verilerek, bu yaklaşımın sigorta muhasebesi uygulamasındaki kullanım özellikleri belirtilmiş ve uygulama örnekleri yapılmıştır. Son olarak, klasik tahakkuk yöntemi ve gerçeğe uygun değer yaklaşımı genel bir örneğe uygulanarak değerlendirilmiştir. Çalışma neticesinde kısaca şu hususlar tespit edilmiştir; Uluslararası alanda sigorta muhasebesi uygulama ve düzenlemelerinde bir birliktelik bulunmamaktadır. Mevcut uygulanan sigorta muhasebesi yöntemlerindesigorta yükümlülüklerinin değerlemesi yasal düzenleyici otoriteler tarafından belirlenen esaslar dahilinde yapılmaktadır. Ancak bu şekilde yapılan uygulama finansal piyasalardaki mevcut ve muhtemel yatırımcılar ile sigortalanacak olan kesimlerin ihtiyaç duydukları karşılaştırabilir nitelikte, şeffaf ve güvenilir bilgileri sağlayamamaktadır. Primler üzerinden ve geçmiş yıl verilerinden hareketle ayrılmış bulunan sigorta teknik karşılıkları, poliçe altındaki riskleri tam olarak yansıtamamaktadır. Ayrıca sigorta işletmeleri finansal varlıklarını IAS ve IFRS standartlarının belirttiği şekilde gerçeğe uygun değerde raporlamakta iken, sigorta sözleşmelerinden kaynaklanan yükümlülüklerini tarihi verilerle belirlediği itfa bedeli ile raporlamakta, bu husus değerlemede bir farklılığı ortaya çıkarmakta, özkaynakların gerçekçi bir şekilde raporlanmasına imkan vermemektedir. Dolayısıyla sigorta yükümlülüklerinin, poliçe altındaki riskleri yansıtacak şekilde, ilgili finansal varlıklarla tutarlı bir şekilde raporlanmasına olanak sağlayacak yeni bir uygulamaya ihtiyaç duyulmaktadır. Gerçeğe uygun değer yaklaşımı bu ihtiyaca cevap verebilecek niteliktedir. Aktüeryal hesaplamalar neticesinde dönemler itibari ile belirlenen sigorta yükümlülüklerinin gerçeğe uygun değerleri ile raporlanmasına ilişkin olarak yeni bir muhasebe uygulaması gerçekleştirilebilir. Gerçeğe uygun değer yaklaşımının temel taşlarından birisini aktüeryal hesaplamalar oluşturmakta ve bu konuda aktüerlere de büyük görevler düşmektedir.Anahtar Kelimeler: Sigorta, Sigorta Muhasebesi, Gerçeğe Uygun Değer

Abstract:
In this study, application and reporting of fair value approach on accounting practices of insurance companies that sell non-life insurance contracts is examined. In chapter one, information about general situation of Turkish insurance sector and insurance companies is given by explaining basic concepts of insurance and nature of insurance companies. In chapter two, information on methods of insurance accounting is given by discussing accounting difference between insurance companies and other companies. In this part of the study how national and international accounting regulations treat subject of insurance accounting is explained and International Accounting Standards Board (lASB)'s "International Financial Reporting Standard (IFRS) No:4: Insurance Contracts" and lASB's new standard draft for recording, valuation and reporting of insurance contracts is examined. In additfon to these, comments and criticism coming from different parties such as Europen Union, insurance and insurance accounting organization (IOSCO, FASB, AXA, Swiss Re, etc), and audit firms (KPMG, Deloitte Touche Tohmatsu, Arthur Andersen, etc.) are mentioned. In the last chapter of the study, deficiencies of current insurance accounting practices are put forth, and reasons for a new application are explained. Information is given about the fair value approach that is used in insurance accounting as a new approach and main features of this are introduced and samples of application are demonstrated. Finally, accrual method and fair value approach are evaluated by appliying on sample case. Major findings of the study are that, there is no uniformity in insurance accounting practices and regulations in international area. Currently in practiced insurance accounting procedures, evaluations of insurance liabilities are done according to the rules set by legal authorities. However, accrual approach is not able to provide comperable, transparent and reliable information demanded by current and prospective investors and target customers in financial markets.Also, while insurance companies report their financial assets in fair value as required by IAS and IFRS standards, they report their liabilities arising out of the insurance contracts with the amortization value determined with historical data and this matter brings about a difference in valuation and does not enable reporting the equities in a realistic manner. Therefore, there is a need for a new application that will enable constant reporting the insurance liabilities in a manner to reflect the risks under the policy with the related financial assets. Fair value approach is of a sufficient nature to meet this need. As a result of the actuarial calculations, it is possible to implement a new accounting application for reporting the insurance liabilities with their fair values. Actuarial calculations form one of the foundation stones of fair value approach and actuaries have important part in this respect.Keywords: Insurance, Insurance Accounting, Fair Value