Çocukluk dönemi aşılarına yönelik ebeveynlerin tutumları ve aşı tereddütü durumlarının belirlenmesi
Determination of parents' attitudes and vaccine hesitancy towards childhood vaccinations
Yazar: SÜMEYYE ŞİT
Danışman: DOÇ. DR. SONAY BİLGİN ; DR. ÖĞR. ÜYESİ NECMETTİN ÇİFTCİ
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Amaç: Bu araştırmada, ebeveynlerin çocukluk dönemi aşılarına yönelik tutumlarının ve aşı tereddütü durumlarının belirlenmesi amaçlanmıştır.
Materyal ve Metot: Araştırma tanımlayıcı ve kesitsel türdedir. Araştırma 15 Ocak – 15 Mayıs 2023 tarihleri arasında Doğu Anadolu Bölgesi'nin bir ilinde bulunan Aile Sağlığı Merkezlerine kayıtlı 0-5 yaş arası çocuğa sahip olan 384 ebeveyn ile yürütülmüştür. Veriler Kişisel Bilgi Formu, Çocukluk Çağı Aşılarına Yönelik Ebeveyn Tutum Ölçeği ve Aşı Tereddütü 5'li Likert Ölçeği kullanılarak yüz yüze toplanmıştır. Verilerin analizi SPSS 21.0, istatistik paket programı kullanılarak yapılmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde aritmetik ortalama, standart sapma, çarpıklık ve basıklık katsayıları, ki-kare, bağımsız gruplarda t-testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), grup varyanslarının homojen olmadığı durumlarda Welch ANOVA, Post Hoc analizler için Bonferroni testleri ve korelasyon analizi kullanılmıştır.
 Bulgular: Ebeveynlerin %72.7'sinin çocuğa aşı yaptırmayı gerekli görmesine rağmen %78.9'u aşıların yan etkileri olabileceğini ve %57.3'ünün aşı tereddütünün olduğunu belirtmiştir. Ebeveynlerin Çocukluk Aşılarına Yönelik Tutum Ölçeğinin dönüştürülmüş toplam puan ortalaması 52.08±20.51ve Aşı Tereddütü Ölçeği toplam puan ortalaması 24.56±8.37'dir. Ebeveyn çocuk sayısı ve anne eğitim düzeyi ile Aşı Tereddütü Ölçeği puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark olduğu belirlenmiştir (p<0.05). Ayrıca çocuğa aşı yaptırmayı gerekli görme ve aşı takvimine göre aşı zamanı gelen aşıları yapma durumu ile Aşı Tereddütü ölçeği puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark olduğu saptanmıştır (p<0.05). Ebeveynlerin Aşı Tereddütü Ölçeği ile Çocukluk Aşılarına Yönelik Tutum Ölçeği davranış alt boyutu arasında pozitif yönde zayıf seviyede, genel tutum ve Güvenlik/Etkililik alt boyut ve toplam puanları arasında negatif yönde orta seviyede bir ilişki olduğu ortaya çıkmıştır (p<0.001).
Sonuç: Ebeveynlerin Çocukluk Aşılarına Yönelik tutumları arttıkça aşı tereddütlerinin azaldığı belirlenmiştir. Ebeveynlerin çocukluk aşılarına yönelik tutumlarını arttırmak ve aşı tereddütlerini azaltmak amacıyla aile sağlığı hemşireleri tarafından eğitimlerin verilmesi önerilmektedir.
Anahtar Kelimeler: Aşı, çocuk, ebeveyn, aşı tereddütü, tutum

Abstract:
Aim: This study aimed to determine parents' attitudes towards childhood vaccines and vaccine hesitancy.
Material and method: The research is descriptive and cross-sectional. The research was conducted between 15 January and 15 May 2023 with 384 parents of children aged 0-5 who were registered to Family Health Centers in a province of the Eastern Anatolia Region. Data were collected face to face using the Personal Information Form, Parental Attitude Scale Towards Childhood Vaccinations and Vaccine Hesitancy 5-point Likert Scale. Data analysis was done using SPSS 21.0 statistical package program. In the evaluation of the data, arithmetic mean, standard deviation, skewness and kurtosis coefficients, chi-square, t-test in independent groups, one-way analysis of variance (ANOVA), Welch ANOVA in cases where group variances are not homogeneous, Bonferroni tests and correlation analysis were used for post hoc analyses.
Results: Although 72.7% of parents consider it necessary to vaccinate their children78.9% stated that vaccines may have side effects and 57.3% stated that they had vaccine hesitancy. The transformed total score mean of the Attitudes Towards Childhood Vaccines Scale is 52.08±20.51 and the total score mean of the Vaccine Hesitancy Scale is 24.56±8.37. It was determined that there was a statistically significant difference between the number of children of the parents and the education level of the mother and the average score of the Vaccine Hesitancy Scale (p<0.05). In addition, it was determined that there was a statistically significant difference between the status of deeming it necessary to vaccinate the child and administering the vaccines that were due according to the vaccination schedule and the mean scores of the Vaccine Hesitancy scale (p<0.05).
It was revealed that there was a weak positive relationship between the Parents' Vaccine Hesitancy Scale and the behavior sub-dimension of the Attitudes Towards Childhood Vaccines Scale, and a moderate negative relationship between the general attitude and the Safety/Efficacy sub-dimension and total scores. (p<0.001).
	Conclusion: It has been determined that as parents' attitudes towards childhood vaccinations increase, vaccine hesitancy decreases. It is recommended that training be provided by family health nurses in order to increase parents' attitudes towards childhood vaccines and reduce vaccine hesitancy.
Key Words: Attitude, child, vaccine, parent, vaccine hesitancy