Kooperatiflerde denetim sistemi ve dinamikleri
Audit system and dynamics in cooperatives
Yazar: FURKAN EFE KOVANCILAR
Danışman: PROF. DR. MAHMUT KARĞIN
Manisa Celal Bayar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe Finansman Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Kooperatif, bireylerin ortak ekonomik, sosyal ve kültürel ihtiyaçlarını
karşılamak amacıyla gönüllü olarak bir araya geldikleri ve demokratik bir şekilde
yönettikleri bağımsız kuruluşlardır. Kooperatifler, üyelerinin eşit haklara sahip olduğu
ve her üyenin bir oy hakkına sahip olduğu, katılımcı ve şeffaf bir yönetim yapısına
dayanır. Temel ilkeleri arasında gönüllü ve açık üyelik, demokratik üye kontrolü,
üyelerin ekonomik katılımı, özerklik ve bağımsızlık, eğitim, öğretim ve bilgi
paylaşımı, kooperatifler arası işbirliği ve topluma karşı sorumluluk yer alır. Bu ilkeler,
kooperatiflerin sürdürülebilirlik, sosyal adalet ve ekonomik demokrasi hedeflerine
ulaşmasını sağlar. Kooperatifler, kar amacı güden şirketlerden farklı olarak, elde
edilen gelirin üyeler arasında adil bir şekilde dağıtılmasını veya topluluğun faydasına
kullanılmasını hedefler, bu da onların toplumsal ve ekonomik açıdan daha kapsayıcı
ve adil bir yapı sunmasını sağlar.
Bu çalışmada 1 Şubat 2022 tarihinde Cumhurbaşkanlığı tarafından yürürlüğe
koyulan "Kooperatif ve Üst Kuruluşlarının Denetimine Dair Yönetmelik"
kapsamındaki örnek bir kooperatif üzerinden örnek olay yöntemi kullanılarak örnek
denetim çalışması yapılmıştır. Teorik bilgilerin pratikte nasıl uygulanabileceği
gösterilmiş, denetim sürecinin aşamaları ve bu süreçte dikkat edilmesi gereken
hususlar detaylandırılmıştır. Bu amaçla kooperatif denetimi ile ilgili son yıllarda
yapılan oldukça karmaşık olduğu düşünülen mevzuat değişimlerinin incelenerek
kullanıcılara anlaşılabilir bir yol haritası sunulması amaçlanmıştır. Bu amaçla
kooperatif denetim sistematiği ve dinamikleri tablolaştırılarak örnek bir denetim
uygulaması sunulmuştur.
Tablo 19 ile kooperatif dış denetimi beş aşamalı olarak tasarlanmıştır. Birinci
aşamada kooperatifin dış denetim kapsamında olup olmadığı ikinci aşamada seçilen
denetçinin şartları karşılayıp karşılamadığı, üçüncü aşamada denetim uygulama
aşamasında hangi yöntemlere başvurulabileceği, dördüncü aşamada denetim
raporunun içeriği ve beşinci aşamada denetim raporunun sonuçlanması sunulmuştur.
Nihayet son kısımda ise Tablo 13.1, 13.2 ve 13.3 ile örnek uygulama sistematik bir
şekilde hazırlanarak ilgili tüm paydaşların kullanımına sunulmuştur.
Yapılan denetim simülasyonu, yönetmeliğin uygulanabilirliğini test etmeyi ve
kooperatif denetiminde karşılaşılabilecek olası zorlukları tespit etmeyi
amaçlamaktadır. Sonuçlar, kooperatiflerde şeffaflık ve hesap verebilirliğin
artırılmasına yönelik olarak bağımsız denetimin önemini vurgulamaktadır. Bu
çalışmanın, kooperatif denetimi yapacak denetçilere ve kooperatif üyelerine rehber
niteliğinde katkı sağlayacağı düşünülmektedir.
Anahtar Kelimeler: Kooperatif, Kooperatif Tarihi, Kooperatif Denetimi, Kooperatif
Mevzuatı, Kooperatif Ve Üst Kuruluşlarının Denetimine Dair Yönetmelik,
Kooperatiflerde Bağımsız Denetim, Sınırlı Bağımsız Denetim Standardı,
Kooperatifler Kanunu, Kooperatifçilik, Denetim

Abstract:
Cooperatives are independent organizations in which individuals come
together voluntarily to meet their common economic, social and cultural needs and are
managed democratically. Cooperatives are based on a participatory and transparent
governance structure in which members have equal rights and each member has one
vote. Their core principles include voluntary and open membership; democratic
member control; member economic participation; autonomy and independence;
education, training and information sharing; inter-cooperative cooperation; and
responsibility to the community. These principles enable cooperatives to achieve the
goals of sustainability, social justice and economic democracy. Unlike for-profit
companies, cooperatives aim to ensure that income is distributed fairly among
members or used for the benefit of the community, making them more socially and
economically inclusive and equitable.
In this study, a practical audit study was conducted on a sample cooperative
within the scope of the "Regulation on the Audit of Cooperatives and Superiors",
which was put into force by the Presidency on February 1, 2022. It is shown how the
theoretical knowledge can be applied in practice, and the stages of the audit process
and the issues to be considered in this process are detailed. For this purpose, it is aimed
to provide users with an understandable road map by examining the recent changes in
the legislation on cooperative auditing, which is considered to be quite complex. For
this purpose, the systematics and dynamics of cooperative audits are tabulated and a
sample audit application is presented.
With Table 19, the external audit of a cooperative is designed in five stages.
The first stage is whether the cooperative is within the scope of external audit, the
second stage is whether the selected auditor meets the requirements, the third stage is
the methods that can be used during the audit implementation phase, the fourth stage
is the content of the audit report, and the fifth stage is the finalization of the audit
report. Finally, in the last part, Tables 13.1, 13.2 and 13.3 and the sample application
were prepared in a systematic manner and presented for the use of all relevant
stakeholders.
The audit simulation aims to test the applicability of the regulation and identify
potential challenges in cooperative audits. The results emphasize the importance of
independent audits to increase transparency and accountability in cooperatives. This
study is expected to provide guidance to auditors and cooperative members who will
conduct cooperative audits.
Keywords: Cooperative, Cooperative History, Cooperative Audit, Cooperative
Legislation, Regulation on Audit of Cooperatives and Superiors, Independent Audit in
Cooperatives, Limited Independent Audit Standard, Cooperatives Law,
Cooperativeism, Audit