Hirsutizm şikayeti ile başvuran hastalarda endotel fonksiyonunun değerlendirilmesi
Evaluation of endothelial function in patients with hirsutism
Yazar: KEMAL ATASAYAN
Danışman: DOÇ. DR. AHMET TEVFİK YOLDEMİR
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Kadın Hastalıkları ve Doğum Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2013
Konu: Kadın Hastalıkları ve Doğum = Obstetrics and Gynecology
Dizin: Androjenler = Androgens ; Ateroskleroz = Atherosclerosis ; Endotelyum = Endothelium ; Hirsutizm = Hirsutism ; Kardiyovasküler hastalıklar = Cardiovascular diseases ; Karotis intima media = Carotid intima media ; Vazodilatasyon = Vasodilation

Özet:
Giriş ve amaç: Kadınlarda androjen fazlalığının en sık belirtisi olan Hirsutizm, androjene duyarlı olan bölgelerde erkek paterninde aşırı miktarda kıllanma artışı olarak tanımlanır. Fertil çağdaki kadınların yaklaşık %5-10' unu etkileyebilmektedir. Hiperandrojenizmin en sık sebepleri polikistik over sendromu, idiyopatik, geç ortaya çıkışlı adrenal hiperplazi ve androjen salgılayan tümörlerdir. Aterosklerotik hastalığın subklinik dönemdeki en önemli değişiklik karotis intima-media kalınlığında (KİMK) artmadır. Endotel fonksiyonu, noninvazif, kolay uygulanabilir ve tekrarlanabilir bir yöntem olan endotel-bağımlı vazodilatasyon (FMD) ile tespit edilebilir Endotel hasarı, kardiyovasküler hasarın erken belirteçlerinden biridir. Bu çalışmada hirsuitizm şikâyeti ile başvuran hastalarda KİMK ile FMD (Flow-mediated Flow) ölçümü metodları kullanılarak endotel yapısı ve disfonksiyonunun belirlenmesi ve buna bağlı olarak atereskleroz ve kardiyovasküler hastalık riskinin araştırılması amaçlandı.
Gereç ve yöntem: Çalışma, Eylül 2012 – Eylül 2013 tarihleri arasında Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Pendik Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Kadın Hastalıkları ve Doğum Kliniği, jinekoloji ve infertilite polikliniklerine başvuran 18-35 yaş arası, hirsutizm şikâyeti bulunan 69 hasta ve adet düzensizliği ile başvuran hirsutizmi olmayan 63 kişilik olgulardan kontrol grubu oluşturularak toplam 132 kişi ile gerçekleştirildi. Modifiye Ferriman Gallway(mFG) skoru ≥8 olan katılımcılar hirsut olarak kabul edildi. İki grubun demografik, metabolik, hormonal özellikleri, kardiyovasküler risk faktörleri KİMK ve FMD% ölçümleri karşılaştırıldı. Çalışma prospektif olarak yapıldı. Vaka-kontrol çalışması olarak planlandı.
Bulgular: Hirsut ve kontrol grubundaki hastalar arasında sağ-sol ortalama KİMK değeri ve FMD değerinde anlamlı (p > 0,05) farklılık gösterilmemiştir. Hirsut grupta, PKOS tanısı olan ve olmayan hastalar arasında sağ ve sol KIMK ortalama ve FMD değerlerinde anlamlı (p > 0,05) farklılık gösterilmemiştir. Hirsutizm şiddeti ile KIMK ve FMD değerleri arasında ilişki bulunmamıştır. KİMK ve FMD ile yaş, VKİ, bel çevresi, kalça çevresi, bel/kalça oranı, CRP , total kolesterol, LDL, HDL, total testeteron, FAI, androstenedion, SHBG, DHEAS, hirsutizm skoru, sistolik kan basıncı, diastolik kan basıncı, HOMA-IR değeri arasında anlamlı (p > 0,05) korelasyon saptanmamıştır.
Sonuçlar: Hirsutizm tanısı alan genç hastalarda, hirsutizmin endotel yapı ve fonksiyonunu gösteren belirteçlerden KİMK ve FMD üzerine anlamlı etkisi gösterilememiştir.  Ancak sadece KİMK ve FMD ölçümü genç hirsut hastalarda endotel yapısı ve disfonksiyonunun tespitinde yeterli olmayabilir. Endotel fonksiyonu uzun süreli fizyopatoloji sonrası görülebileceğinden genç hasta grubunda tespit edilememesi uzun dönem etkilerinin olmayacağının kanıtı değildir. Hirsutizmin endotel üzerine etkilerini gösterebilmek için uzun süreli takipli veya ileri yaş grubundaki kadınlara yapılacak geniş hasta sayılarını içeren çalışmalara ihtiyaç vardır.

Abstract:
Introduction and aim: Hirsutism, the most common symptom of hyperandrogenism, is defined as an excessive hair growth in androgen sensitive areas of the body in male pattern. It affects approximately 5-10% of women in reproductive age. The most common causes of hyperandrogenism are PCOS, idiopathic, late onset adrenal hyperplasia and adrogen secreting tumours. The most important change in the period of subclinical atherosclerotic disease is the increase in the thickness of carotis intima artery (CIMT). Endothelial function can be identified by non-invasive, easily applicable and reproducible method, flow-mediated  dilatation (FMD). Endothelial damage is one of the earliest markers of cardiovascular damage. In this study, we aimed to evaluate the endothelial function ans structure in  patients with the complaint of hirsuitism who admitted to our outpatient clinic.
Material and method: The study was conducted on 69 hirsute patients and a control group of 63 subjects, which had a complaint of not having regular menses, thus a total of 132 subjects who applied to the Gynecology and Infertility Outpatient Clinics at Pendik Education and Research Hospital of Marmara University between September 2012 and September 2013. Participants whose modified Ferriman Gallway(mFG) score was ≥ 8 considered to be hirsute. The demographic, metabolic, hormonal characteristics, risk factors of cardiovascular disease, CIMT and FMD were compared between two groups. A prospective case-control study was performed.
Results: There was no statistically significant difference in CIMT and FMD values between the study and control groups  (p>0,05). There was no statistically significant difference in CIMT and FMD values between the patients who were diagnosed as PCOS and those who were not. There was no association between CIMT and FMD values ​​with the severity of hirsutism. There was no significant correleation between CIMT and FMD values with age, body mass index (BMI), waist circumference, hip circumference, waist/hip ratio, CRP (C-reactive protein) , total cholesterol, LDL (low density ipoprotein), HDL (high density lipoprotein), total testosteron, FAI (free androjen index), androstenedion, SHBG (sex hormone binding globuline), DHEA-S, hirsutism score, sistolic blood pressure, diastolic blood pressure, HOMA-IR (homeostatic model of assesment insuline resistance) value (p > 0,05).
Conclusion:  There was no effect of the presence of hirsutism on either CIMT and FMD values, markers used for measuring endothelial function and structure, in young patients. However only the measurement of CIMT and FMD may not be sufficient in determining the structure and disfunction of endothelium in young patients. Since endothelial dysfunction might became evident after a long period of physopathological process, the findings we had obtained from younger patients may not really show the impact of hirsutism on endothelial function in short term. Hence either a longer follow up of young hirsute women or studying those women in their late reproductive ages might show the correlation between hirsutism and endothelial function.