Ağrı Ovası ve çevresini coğrafi etüdü
The geographical study of Ağrı Plain its environment
Yazar: FARUK KAYA
Danışman: DOÇ.DR. KENAN ARINÇ
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2001
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Ağrı = Ağrı ; Ağrı Ovası = Ağrı Plain ; Coğrafya = Geography

Özet:
Araştırma konusunu oluşturan Ağrı Ovası ve çevresi, Doğu Anadolu Bölgesi'nin Yukarı Murat - Van Bölümü sınırları içerisinde yer almakta ve morfolojik açıdan bir akarsu havzası özelliği göstermektedir. Yüzölçümü yaklaşık 2400 km2 yi ( 2417 km2.) bulan araştırma sahasının ana topoğrafık şekillerini dağlar, bunlar arasında yer alan vadiler, tepelik alanlar, aşınım yüzeyleri ve geniş bir ova düzlüğü oluşturmaktadır. Ağrı Ovası ve çevresinde, planeter ve coğrafî faktörlere bağlı olarak Doğu Anadolu'nun karasal iklimi etkili olmaktadır. Gerçekten de Ağrı meteoroloji istasyonunun 58 yıllık (1939- 1997) gözlem verilerine göre yıllık ortalama sıcaklık 6.0°C' dır. Ağrı'da sıcaklık değeri Ağustos ayında 39.9 °C' ye yükselebilmekte ve Ocak ayında ise - 45.6 °C ye kadar inebilmektedir. Yıllık ortalama yağış tutan Ağrı'da 533.3 mm, Eleşkirt'te ise 479.4 mm. kadar olup, yağış tutarının Ağrı'da % 35.6'sı, Eleşkirt'te ise % 36.0'sı ilkbahar mevsiminde kaydedilmektedir. Yerleşme tarihi M.Ö. 4000 yıllarına kadar inen araştırma sahasında, 2000 yılı itibarıyla 1 kent, 1 kasaba, 166 köy, 15 mahalle, 22 mezraa, 14 kom ve 29 yayla yerleşmesi ile çok sayıda yerleşme çekirdeği bulunmaktaydı. Ağrı Ovası ve çevresinin nüfusu, 1 997 genel nüfus tespiti sonuçlarına göre 142234 kadar olup, bu nüfusun % 47.9'u Ağrı kentinde, % 7.1 M Eleşkirt kasabasında ve % 55'i ise kırsal yerleşmelerde oturuyordu. Araştırma sahasında kentsel fonksiyonları belirmiş bulunan tek yerleşme Ağn kentidir. Doğu Anadolu Bölgesinin doğu sınırında yer alan ve Trabzon-îran transit yolu üzerinde bulunan kentin eski adı Karaköse'dir. Orta Asya'dan ve İran'dan gelen kalabalık kitlelerin batıya geçmesini sağlayan bu yol nedeniyle, Ağrı kenti her devirde stratejik bir konuma sahip olmuştur. Doğu Anadolu'ya doğudan gelen göç ve akınların ilk durağı olan kent, devamlı bir kültür ve medeniyet merkezi olamamıştır. Ağn Ovası ve çevresi, temel ekonomisi hayvancılık ve tarıma dayanan, geçim kaynaklarının çok sınırlı oluşu nedeniyle sürekli olarak göç veren, potansiyel kaynakları çeşitli ve zengin olmasına rağmen yeterince değerlendirilmemiş, sosyo- kültürel ve sosyo- ekonomik sorunlarına çözüm bekleyen ve kalkınması için belirli hizmet ve yatırımlara ihtiyaç duyulan, ülkemizin geri kalmış yörelerinden biridir.

Abstract:
The Subject of our study, the Ağrı Plain and its environment is located within the upper Murat - Van area boundaries of the east Anatolian region. Morpologically it has the features of river reservior. Mountains, valley, hills erosional areas and a wide plain make-up topographic shape of the research area that stretches over an area, of about 2400 km2. Connected with planeter and geographical factors the Ağrı plain and its environment is under the influence of the continental climate, in fact according to the 58 year observation results of the Ağrı metorology station the annual average temperature is 6.0 °C. The tempareture caw rise up to 39.9 °C in August and fall to - 45.6 °C in January. The annual distribution of rain is in Ağrı 533.3 mm and 479.4 mm in Eleşkirt and the percentage is %35.6 in Ağrı and % 36.0 in Eleşkirt. The history of settlement in the resarch area goes as fer bach as 4000 BC. As regards to the year 2000 there are 1 town, 1 borough, 166 villages, 15 guarters, 22 fields, 14 kom and 29 plateaus in that region. According to the 1997 general census the population of the region is 142234 and % 47.9 of it is in Ağrı, % 7.1 in Eleşkirt and %55 in the villages. The only setlement in the area with signifcant urbain functions is Ağrı. İt is located in the East of the East Anatolian region and on the Trabzon - İran transit road. The ancient name of Ağrı is Karaköse. Because of the road that enables the passage out from Middle Asia and İran, Ağrı always strategical importance. Ağrı had never been a parmanent cultural civilization center because it had always been the first stop for the immigration from the East to East Anatolia The economy depends basically on agriculture and catle - breeding because of its restricted means of living there is always a migration in the area. Though the variety and richness of potential resources the Ağrı plain was never used in these terms and Ağrı is one of Ttirkiye under developed areas socio- culturial and socio-economic problems need to be solved.