Türkiye`de nüfusun yapısı ve tarihi gelişimi
Historical development of population in Turkey
Yazar: KADİR SİNAN TABAK
Danışman: DOÇ. DR. ADİL DAĞISTAN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2000
Konu: Demografi = Demography
Dizin: Nüfus = Population ; Nüfus artışı = Population growth ; Nüfus planlaması = Population planning ; Nüfus politikaları = Population policies ; Nüfus sayımı = Census

Özet:
Dünyadaki tüm toprakların binde 6'ına sahip olan Türkiye, topraklarının genişliği açısından Avrupa ülkeleri arasında başta gelmektedir. Akdeniz'e kıyısı bulunan ülkeler arasında ise topraklan en geniş dördüncü ülkedir. Uzun süren savaşların etkisiyle Türkiye Cumhuriyeti kurulduğunda yaklaşık 12-13 milyon olan nüfus, 1997 yılında 62 milyon olmuştur. Bu nüfus ile Türkiye 6 milyar olan dünya nüfusunun yüzde birini oluşturmaktadır. Türkiye Cumhuriyeti 'nin kuruluşundan itibaren birbirine zıt iki ayrı nüfus politikası uygulanmıştır. 1923 yılından 1965 yılma kadar ki dönem içerisinde, ekonomik, demografik, siyasi ve askeri nedenlerle nüfusun artırılması amaçlanmıştır. Bu sayede 1927'de 13 milyon olan nüfus, 1960'da bir kat artarak 27 milyona ulaşmıştır. Nüfus artışının beraberinde getirdiği sağlık ve ekonomik sorunlar Türkiye'de bu tarihten sonra nüfus politikasında değişikliğe gidilmesi ihtiyacım doğurmuş ve Türkiye'de nüfusun azaltılması yönünde çalışmalar başlatılmıştır. Bu politika değişikliği ile beraber Türkiye nüfusu 1965 yılında 31 milyondan 1997 yılında 62 milyona ulaşmıştır. 1960 sonrası uygulanan politikalara rağmen Türkiye'deki nüfus artış hızı, gelişmiş ülkelere nazaran hala yüksek seviyededir. Bu çalışmada Türkiye'de izlenmiş nüfus politikalarına uygun olarak, Osmanlı Devleti döneminde nüfus sayımlarının tarihsel gelişimi üzerinde durduk. Çalışmanın müteakip bölümlerinde ise, Cumhuriyet dönemindeki nüfus politikalarını gerekli kılan şartlar ile nüfus hareketliliğini çeşitli yönleriyle incelemeye çalıştık. Bugün nüfus problemi Türkiye'de ciddi bir önem arz etmekte ve ekonomik, sosyal yönü ile bu meseleye acil bir çözüm yolu aramaya mecbur bırakmaktadır. Ülkenin batısı, doğusuna göre iç göç nedeniyle aşın bir nüfus yoğunluğu göstermektedir. Doğudan batıya göç, süreklilik gösterdiğinden, aşırı kentleşme ve kalabalıklaşmanın getirdiği sosyal, ekonomik ve çevresel sorunlar bugün olduğu gibi önümüzdeki yıllarda da kendini gösterecektir.

Abstract:
Turkey owns 6 %o of the total land on earth and is a leading county in Europe from the point of magnitude of territory. She is the fourth country in magnitude of territory among Mediterranean countries. When the Turkish Republic was founded in 1923 the population was 12-13 million but it reached 62 million in 1997. With this population Turkey constitutes one percent of the whole population of the world which is 6 billion. Within the period beginning with the foundation of Turkish Republic up until 1965 an increase in population was aimed due to economic, demographic, political and military reasons. Thus, the population which was 13 million in 1927 was doubled in 1960 and reached 27 million. The problems of health and economy related to population increase created a need for a change in the population policy from this date on and efforts to decrease the population of Turkey had a start. With that change in policy of population, the population of Turkey increased from 3 1 million in 1965 to 62 million in 1997. Despite the policies carried out, the population increase rate in Turkey is still high compared with developed countries. The historical progress of census during the period of Ottoman Government, parallel to the policies of population which have been followed after by Turkish Republic is primarily pointed out. In the following parts of my study, I tried to analyse the circumstances which made the policies of population neccessary and mobility of population in different perspectives. Today the population problem has a serious importance for Turkey and it obliges the country to find an immediate solution for this problem which has social and economic consequences. The western part of the country holds an extremely dense population compared with the eastern part due to national migration. Because migration from east to west is ever continuing, the social, economic and evironmental troubles caused by extreme urbanization and overpopulation will be felt in future years as it is today. II