Erfelek Barajı yağış havzasında (Sinop) farklı arazi kullanım şekilleri altındaki toprakların bazı hidro-fiziksel özelliklerinin araştırılması
Investigations on some hydro-physical properties of the soils under different land use types in Erfelek Dam creek watershed (Sinop)
Yazar: FARUK YILMAZ
Danışman: PROF.DR. REFİK KARAGÜL
Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering
Dizin: Arazi kullanımı = Land use ; Barajlar = Dams ; Erozyon = Erosion ; Havza amenajmanı = Watershed management ; Toprak özellikleri = Soil properties

Özet:
Çalısmada Sinop-Karasu çayı üzerinde yapılmakta olan Erfelek Barajınınyagıs havzasındaki farklı arazi kullanım sekillerinin, toprakların bazı hidro-fizikselözelliklerine etkisi arastırıldı. Söz konusu baraj hem içme suyu ve hem de sulamaamaçlı kullanılacaktır. Bu nedenle, farklı arazi kullanım sekillerinin havzatopraklarının çesitli özelliklerine, özellikle erozyon egilimlerine etkilerinin bilinmesiyagıs havzasının yönetimine önemli katkı saglayacaktır.Bu amaçla, yagıs havzasında üç farklı arazi kullanım seklinden (açıklık, tarımve orman) havzayı temsil edecek sekilde toplam 48 örnek alan alındı. Örnek alanlarher arazi kullanım seklinde iki farklı anakaya (çamurtası ve kireçtası) üzerindeseçildi. Her örnek alanda bir adet toprak profili açılarak 0-20 cm ve 20-50 cmderinlik kademelerinden toprak örnekleri alındı.Laboratuarda toprak örnekleri üzerinde çesitli fiziksel (tekstür, dipersiyonoranı, kolloid-nem ekivelanı oranı, erozyon oranı, tarla kapasitesi, solma noktası,faydalı su kapasitesi, geçirgenlik, su tutma kapasitesi, hacim agırlıgı, tane yogunlugu,gözenek hacmi) ve kimyasal (organik madde ve pH) özellikler belirlendi.Arazi kullanım sekli ve anakaya türüne göre çesitli toprak özellikleri arasındaönemli farklılıklar bulundu. Erozyon egilim indeksleri (dispersiyon oranı, erozyonoranı, kolloid-nem ekivalanı oranı) arastırma havzası topraklarında sınır degerlerinüzerinde gerçeklesti. Bu sonuç baraj havzasında toprakların erozyona duyarlıoldugunu göstermektedir. Tüm arazi kullanım sekillerinde dispersiyon oranları15'ten büyüktür. Bununla birlikte dispersiyon oranı en düsük açık alanda, en yüksekormanlık alanda belirlendi.Genel olarak üst topraklar (0-20 cm) tarım ve açık alanda çogu özellikbakımından benzerlik gösterirken, orman toprakları bazı özellikler (kil, faydalı su,pH, dispersiyon oranı, erozyon oranı, kolloid-nem ekivalanı oranı) bakımından digerarazi kullanımlarından önemli farklılıklar gösterdi. Alt toprakta (20-50 cm) isesadece kum, kil, organik madde ve pH arazi kullanımları arasında farklılık gösterdi.Dispersiyon oranı anakayaya göre de farklılık gösterdi ve çamurtasıanakayasında gelisen topraklarda daha yüksek gerçeklesti. Ayrıca anakayalararasında pH, geçirgenlik, faydalı su, dispersiyon oranı ve erozyon oranı bakımındanönemli farklılıklar belirlendi.Arazi kullanım sekli ve anakayanın havza topraklarının çesitli özelliklerineönemli etkileri bulundugundan yapılacak çalısmalarda bu özelliklerin dikkatealınması faydalı olacaktır.Anahtar Sözcükler: erozyon egilim indeksleri, arazi kullanım sekli,geçirgenlik, toprak özellikleri

Abstract:
In this study, effects of different land use types on some hydro-physicalproperties of soils in Erfelek Dam watershed were investigated. The study area,Erfelek Dam watershed is located in the Middle Black Sea Region 45 kilometers farfrom Sinop. Erfelek Dam watershed was selected for this investigation because theconstruction is used for irrigation and drink water purposes.Therefore, the soil samples were taken from three different land use types(rural area, cultivated and forested) and two different parent materials (mudstone andlimestone) in such a way that they represented general conditions of the watershedarea. Total 48 sample plots were taken, 15 in rural area, 13 in cultivated land and 20in forested area. One soil profile per plot was investigated for two soil depths (0-20cm and 20-50 cm).Various physical (texture, erodibility, soil moisture content, permeability,water holding capacity, bulk density, soil particle density, porosity) and chemical(organic matter and pH) soil properties were measured on each soil sample.Soil properties were significantly different among land use types and parentmaterials. In general average erodibility index values (dispersion ratio, erosion ratio,colloid-moisture equivalent ratio) of the soils in the study area were found to begreater than the suggested limiting value. This shows that watershed soils aresusceptible to erosion. Dispersion ratio was higher than 15 in three types of land use,and it was the smallest in rural site and the highest in forest site.In general, most soil properties at 0-20 cm soil depth didn?t show significantdifferences between cultivated and rural area, but some soil properties (clay,available water, pH, dispersion ratio, erosion ratio, colloid-moisture equivalent ratio)show differences between forest site and the other land uses. At a soil depth of 20-50cm there were significant differences among three land uses in terms of sand, clay,organic matter and pH.Parent material affected significantly soil dispersion ratio, and dispersionratio of the soils formed on mudstone is higher than that of soils formed onlimestone. Parent material also affected soil pH, dispersion ratio, erosion ratio,available water and permeability.The present study indicates that land use type and parent material should betaken into for further studies since they affect significantly some important soilproperties.Key words: erodibility index, land use type, permeability, soil properties