Çevresel örgütsel vatandaşlık davranışında yeşil insan kaynakları yönetimi uygulamalarının rolü
The role of green human resources management practices in organizational environmental citizenship behavior
Yazar: ABDELNASIR MOHAMED ALI ELHARARI
Danışman: PROF. DR. AYSUN KANBUR
Kastamonu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Yeşil yönetim = Green management ; Örgütsel vatandaşlık davranışı = Organizational citizenship behavior

Özet:
Şirketlerin çevresel konulara yönelik artan ilgisi, yeşil yönelim kavramını araştırmacılar ve ilgilenen kişiler için bir odak noktası ve ilgi alanı haline getirmiş ve bu da şirketlerin yeşil yönetim, yeşil pazarlama, yeşil tedarik zinciri ve yeşil insan kaynakları yönetimi gibi birçok yeşil girişim yapmasını sağlamıştır. İnsan kaynakları yönetimi sorumlularının yeşil uygulamaları desteklemede oynadığı hayati rol ışığında, mevcut çalışma, Yeşil İKY uygulamalarının işyerindeki çalışanlar arasında çevresel örgütsel vatandaşlık davranışlarını teşvik etmede oynadığı önemli rolü açıklığa kavuşturmaya ve üretim faaliyetlerinde birçok çevresel sorunla karşılaşan Libya Demir Çelik Şirketi (Libyan Iron and Steel Company-LISCO) ve Ahlia Çimento Şirketi (Ahlia Cement Company-ACC) ile yürütülen ampirik bir araştırmaya odaklanmıştır. Bilindiği üzere bu firmalarda üretim süreçleri birçok aşamadan geçmekte, bu süreçler karbondioksit, azot oksitler, kükürt dioksit emisyonları, toz partikülleri, atık ve gürültü gibi çevreyi kirleten hava emisyonlarıyla sonuçlanmaktadır. Bu doğrultuda bu çalışma, yeşil insan kaynakları yönetimi uygulamalarının çevresel örgütsel vatandaşlık davranışı üzerindeki etkisini gösteren bir model geliştirmiştir. Çalışmanın verileri bu amaçla hazırlanan bir anket formu aracılığıyla toplanmış ve çalışmanın hipotezlerini test etmek amacıyla regresyon analizi kullanılmıştır. Bulgular, Yeşil İKY uygulamalarının iki boyutunun (yeşil performans yönetimi ve yeşil katılım) çevresel örgütsel vatandaşlık davranışı kalıpları (kendine yönelik, iş arkadaşına yönelik ve örgüte yönelik) üzerinde anlamlı pozitif bir etkiye sahip olduğunu göstermiştir. Elde edilen bulgulara göre çalışma, araştırmaya katılan şirketlere işyeri içinde ve dışında çalışanlar arasında bir çevre bilinci kültürü yaymaya odaklanmalarını, işlerini yaparken çalışanların yeşil yaklaşımı benimsemelerini teşvik etmelerini ve bu çevre dostu faaliyetlerin uygulanmasının önemini atölye çalışmaları, konferanslar ve posterler aracılığıyla açıklamalarını önermektedir. Buna ilaveten, çalışanların şirket içinde veya dışındayken çevre dostu faaliyetlerde bulunmalarının teşvik edilmesi, şirketlerin sürdürülebilirlikleri açısından kritik öneme sahiptir.

Abstract:
The growing interest on environmental issues by companies has made the concept of green orientation a point focus and attention for researchers and those interested, which made companies take many green initiatives such as green management, green marketing, green supply chain and green human resources management. In light of the vital role played by officials of human resources management in supporting green practices, the current study focused on clarifying the important role that Green HRM practices play in promoting organizational environmental citizenship behaviors among employees in the workplace,  and an empirical research conducted with Libyan Iron and Steel Company (LISCO) and Ahlia Cement Company (ACC), which face many environmental issues in their production operations. As a known, the manufacturing processes in these companies pass through many stages, these processes result in air emissions that pollute the environment such as carbon dioxide, nitrogen oxides, sulphur dioxide emissions, dust particles, waste and noise... etc. Accordingly, this study has developed a model that illustrates the effect of green human resources management practices on organizational environmental citizenship behavior. Data of the study was collected through a questionnaire prepared for this purpose and regression analysis was used to test the hypotheses of the study. Findings shown that two dimensions of Green HRM practices (green performance management and green involvement) have a significantly positive effect on patterns of organizational environmental citizenship behavior (self-enacted, co-worker and organizational). According to the findings obtained, the study recommends the surveyed companies to focus on spreading a culture of environmental awareness among employees in the workplace and outside, encouraging employees to adopt the green approach while performing their work, and clarifying the importance of practicing these environmentally friendly activities through workshops, lectures and posters. In addition, encouraging employees to engage in environmentally friendly activities while they are in the company or outside is vital for sustainability of the companies.