"Yeni lisan" makalesi etrafında gelişen tartışmalar (inceleme-metinler)
The discussions evolving around the new language article (review-texts)
Yazar: AYHAN ERBAŞ
Danışman: PROF. DR. HAKAN BEHCET SAZYEK
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Dergiler = Magazines ; Genç Kalemler dergisi = Genç Kalemler magazine ; Milli edebiyat = National literature ; Ulusal dil = National language ; Yeni Lisan Akımı = New Language Movement

Özet:
Nisan 1911'de Genç Kalemler dergisinde yayımlanan "Yeni Lisan" makalesi yayımlandığı edebî, siyasî ve toplumsal ortam da dikkate alındığında Türkçenin sadeleşme tarihinde bir dönüm noktasıdır. Makalede savunulan ve karşı çıkılan görüşler döneminde oldukça ciddi tartışmaları da beraberinde getirmiştir. Bu çalışmada "Yeni Lisan" makalesinin yayımlandığı tarihten başlayarak Genç Kalemler dergisindeki son yazının etkisinin devam ettiği Şubat 1913'e kadar geçen sürede dergi ve gazetelerde bu makaleyi konu alan metinleri bir araya getirme, tartışmanın kapsamını ve kronolojik seyrini belirleme amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda başta Hakkı Tarık Us dijital arşivindeki Osmanlıca dergi ve gazeteler olmak üzere bu dönem yayın organlarını işleyen makale, tez, kitap ve bildiriler taranmış, tartışmanın kapsamını genişletebilecek yazılar incelenmiştir. Bu incelemeler sonucunda "Yeni Lisan" tartışmalarıyla ilgili ilk defa değinilen ve Latin harflerine aktarılan yazılarla birlikte tartışma külliyatı 79 metine ulaşmıştır. Tez bu metinlerin içeriklerine göre tasnif edilip incelenmesini hedefleyen üç ana bölümden oluşmaktadır. Ekler kısmında teze konu metinlerin tamamı kronolojik olarak yer almaktadır. Onlarca farklı yazarın kaleminden çıkmış yazıların bir araya getirildiği bu çalışma ile beraber "Yeni Lisan"ın Selanik'ten Trabzon'a, Manastır'dan Konya'ya, İstanbul'dan Diyarbakır'a kadar ülkenin çok farklı bölgelerinde karşılık bulduğu ve ülkenin edebî gündeminin en önemli konularının başında yer aldığı sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
The article "Yeni Lisan", published in the journal Genç Kalemler in April 1911, is a turning point in the history of simplification of Turkish, considering the literary, political and social environment in which it was published. The views defended and opposed in the article brought along quite serious discussions during its period. In this study, it was aimed to bring together the texts of this article in magazines and newspapers and to determine the scope and chronological course of the discussion, starting from the publication of the "Yeni Lisan" article until February 1913, when the effect of the last article in Genç Kalemler magazine continued. In line with this purpose, articles, theses, books and notifications covering the publications of this period, especially Ottoman magazines and newspapers in the digital archive of Hakkı Tarık Us were scanned, and articles that could broaden the scope of the discussion were examined. As a result of these investigations, the corpus of discussion reached 79 texts, together with the articles that were mentioned for the first time about the "Yeni Lisan" debates and transferred to Latin letters. The thesis consists of three main sections aiming to classify and analyze these texts according to their content. All texts subject to the thesis are included in chronological order in the appendices. With this work, which brings together the writings written by dozens of different authors, it has been concluded that the "Yeni Lisan" finds its response in many different regions of the country from Thessaloniki to Trabzon, from Manastır to Konya, from Istanbul to Diyarbakır, and that it is one of the most important issues in the country.