Makâsıdü'ş-şerîa'nın tarihsel gelişimi ve İbn Kayyim el-Cevziyye'nin makâsıd anlayışı
The historical development of maqasid al-shari'ah and Ibn Qayyim al-Jawziyyah's approach to maqasid
Yazar: MEHMET YASİN KOÇAK
Danışman: DOÇ. DR. HASAN MAÇİN
Adıyaman Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion
Dizin: Makasıdu`ş-Şeria = Makasıdu`ş-Şeria ; Maslahat-ı mürsele = Sent interest ; İbn Kayyım el-Cevziyye = İbn Kayyım el-Cevziyye ; İslam hukuku = Islamic law

Özet:
İslâm hukukunun esas gayesi insanların dünyevî ve uhrevî maslahatlarını temin etmek, mefsedetlerden de uzak durmalarını sağlamaktır. Bundan dolayı şâriin vazettiği hükümler, hikmet ve maslahat merkezli olup kâinat bu ilkeler üzerine inşa edilmiştir. İnsanları gâi planın merkezi konumuna yerleştiren şâri', kâinatta amaçsız ve hikmetsiz hiçbir şey yaratmamış ve her şeyi bir hikmete mebni kılmıştır. İslâm hukukunun ana kaynakları olan Kur'an ve sünnetin doğru biçimde anlaşılıp yorumlanması, bu iki temel kaynaktan hüküm çıkarılması ve teâruz bulunan deliller arasında hangi ölçütlerin dikkate alınacağı gibi hususlar hakkında birtakım ictihadî faaliyetlere ihtiyaç duyulmuştur. Naslarda hükmü bulunmayan meselelerde mevcut olan hukukî boşluğu doldurmak için kıyas, istislâh, istishâb, istihsan gibi ictihadî yöntemlere başvurulmasının temel hedefi, kanun koyucunun maksatlarını anlamaya yöneliktir. Bu kapsamda ictihadın odak noktasını oluşturan makâsıdü'ş-şerîa konusunun önemi ortaya çıkmaktadır.
İslâm hukukunun ana gayeleri, önem dereceleri açısından üçlü bir tasnife tabi tutulmuştur. Cüveynî'nin temelini attığı bu tasnif öğrencisi Gazzâlî tarafından daha sistematik hale getirilimiştir. Daha sonraki süreçte usûlcülerin takip ettiği bu tasnif zarûriyyât, hâciyyât ve tahsîniyyât şeklinde adlandırılmıştır.
Çalışmamızda, makâsıd anlayışının tarihsel süreci ve İbn Kayyim el-Cevziyye'nin makâsıd ile alakalı görüşleri ele alınmıştır. Bu sebeple asıl amacımız makâsıdın tarihi süreç içerisinde nasıl bir gelişim gösterdiğini ve İbn Kayyim el-Cevziyye'nin makâsıda dair açıklamalarını tespit ve tahlil etmektir.

Abstract:
The primary objective of Islamic law is to ensure the worldly and otherworldly well-being (masalih) of human beings and to protect them from harm (mafasid). Therefore, the rulings established by the Lawgiver (al-Shari') are based on wisdom and benefit, and the universe has been structured upon these principles. The Shari', who places humans at the center of the divine purpose, has created nothing in the universe without reason and has assigned a purpose to everything.
The correct understanding and interpretation of the primary sources of Islamic law, namely the Qur'an and Sunnah, the derivation of rulings from these sources, and the criteria for resolving conflicts between evidences have necessitated certain ijtihadi efforts. In cases where there is no explicit ruling in the texts, ijtihadi methods such as qiyas (analogical reasoning), istislah (consideration of public interest), istishab (presumption of continuity), and istihsan (juridical preference) have been employed to fill the legal gaps. The fundamental aim of these methods is to comprehend the underlying objectives of the Lawgiver. Within this framework, the importance of maqasid al-shari'ah (objectives of Islamic law), which forms the focal point of ijtihad, becomes evident.
The primary goals of Islamic law have been classified into a three-tier hierarchy based on their level of importance. This classification, initially laid out by al-Juwayni, was later systematized by his student al-Ghazali. In subsequent periods, this categorization, which became widely adopted by scholars of usul al-fiqh (Islamic legal theory), was named daruriyyat (necessities), hajiyyat (needs), and tahsiniyyat (enhancements).
In this study, the historical development of the concept of maqasid and the views of Ibn Qayyim al-Jawziyyah regarding maqasid have been examined. Therefore, the primary aim of this research is to identify and analyze the progression of maqasid over time and to explore Ibn Qayyim al-Jawziyyah's contributions to the understanding of this concept.