28 numaralı Kal'abend Defteri'nin transkripsiyonu ve değerlendirmesi
Transcription and evaluation of the 28 Kal'abend Notebook
Yazar: ÖZLEM GAZİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SUHA OĞUZ BAYTİMUR
Sinop Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History
Dizin: 18. yüzyıl = 18. century ; 19. yüzyıl = 19. century ; Af = Amnesty ; Ceza = Punishment ; Kalebent Defteri = Kale-bend Register ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı hukuku = Ottoman law ; Suç = Crime ; Sürgün = Exile

Özet:
Osmanlı Devleti'nde kişilerin veya toplumun huzurunu kaçırıp, düzeni bozmakla suçlananlar, Divan'da görülen davalarda kanunlar çerçevesinde yargılanmıştır. Yapılan yargılamalarda alınan kararlar Kal'abend Defterlerine kaydolunmuştur. Kal'abend Defterlerinde toplumun her kesiminde suçluyla karşılaşmak mümkündür. Bu nedenle defter yazıldığı tarih aralığında yaşanan sosyal ve hukuki durumlarla alakalı zengin içerik sunar.
Osmanlı adli sisteminin amacı, şer'i ve örfi hukukun birleşmesiyle devletin, tebaasına eşit şekilde adaleti sağlamaktır. Bu amaç doğrultusunda, 1798-1804 yıllarını kapsayan çalışma da nelerin suç sayıldığı, yargı ve karar sürecinin nasıl işlediği, aynı suçun farklı din ve statüdeki kişiler tarafından işlenmesi halinde nasıl sonuçlandığı ve ne tür cezaların uygulandığı gibi sorulara cevaplar aranmıştır.
Kal'abend defterinde cezalarla ilgili hükümlere yer verildiği kadar suçluların affedilmesiyle alakalı hükümler de mevcuttur. Bu hükümlerde af talebinde bulunan kişiler, bazen suçlu, bazen aile ferdi, bazen de devletin askeri sınıfından görevli olabilmekteydi. Suçlu doğrudan affedilmez tekrar suça karışmaması adına bazı şartlara tabi tutulurdu. Bunların yanında suçlunun ceza mahaline nakli için mübaşir tayini yapılırdı. Suçlunun firar etmesi durumunda etraftaki yöneticilere de konu ile alakalı hükümler gönderilip yakalanması için görevlendirilirdi. Osmanlı kanun yapıcıları, uyguladıkları yaptırımlar ve önlemlerle toplumda asayişi sağlamaya ve suçluları topluma kazandırmaya uğraşmışlardır.
Yapılan çalışmada 28 Numaralı Kal'abend Defteri'nin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi yapıldı. Ayrıca defterde yer alan hükümlerden, Osmanlı Devleti'nde görülen suçlar, suçların ortaya çıktığı bölgeler, suçlulara uygulanan cezalar ve suçluların cezalarını çektikleri bölgeler hakkında bilgi verildi. Defterde suçluların serbest bırakılması ile ilgili bilgilerde yer almaktadır. Suçluların hangi gerekçeler ile serbest bırakıldığı ve ceza süreleri de yine bu defterde yer alan hükümlerden tespit edilmektedir. Ayrıca Kal'abend Defterlerinden Osmanlı Devleti'nin idari, sosyal ve iktisadi yapısı hakkında da bilgi edinile bilmektedir.

Anahtar Kelimeler: Hukuk, suç, ceza, kal'abend, sürgün, af.

Abstract:
Those who were accused of disturbing the peace of individuals or society and disturbing the order in the Ottoman Empire were also tried within the framework of the laws in the cases heard in the Dewan. The decisions taken in the proceedings were recorded in the Kal'abend Notebooks. In the Kal'abend Notebooks, it is possible to encounter criminals from all segments of society. For this reason, the notebook offers rich content related to the social and legal situations experienced in the range of date it was written.
The aim of the Ottoman judicial system was to ensure equal justice to the subjects of the state through the unification of "şer'i" and customary law. For this purpose, the study covering the years 1798-1804 sought answers to questions such as what was considered a crime, how the judicial and decision-making process worked, how the same crime ended if it was committed by people of different religions and statuses, and what kind of penalties were applied.
In the Kal'abend Notebook, there are rulings related to the forgiveness of criminals as well as rulings related to punishments. In these rulings, the persons who demanded forgiveness could sometimes be criminals, sometimes be family members, and sometimes be officials of the military class of the state. The offender was not directly forgiven and was subjected to certain conditions in order not to be involved in the crime again. In addition to these, an inspector was appointed for the transfer of the offender to the penal place. If the offender did manage to escape, the officials in the area were sent relevant orders that assigned them to arrest him. Ottoman legislators tried to ensure public order in society with the sanctions and measures they applied and to reintegrate criminals to society.
In the study was the assessment and transcription of the Kal'abend Notebook No. 28 performed. In addition, information was given from the rulings in the book about the crimes in the Ottoman Empire, the regions where the crimes occurred, the penalties applied to the criminals and the regions where the criminals served their sentences. The Notebook also contains information on the release of offenders. The reasons on which the criminals were released, and the duration of their sentences are also determined from the rulings in this book. In addition, information about the administrative, social, and economic structure of the Ottoman Empire can be obtained from the Kal'abend Notebooks.

Keywords: Law, crime, punishment, Kal'abend, exile, forgiveness.