Meme kanserli hastalarda ölüm riskinin birleşik zayıflık modelleri ile incelenmesi
Assessment of death risk of breast cancer patients with joint frailty models
Yazar: ÖZGE PASİN
Danışman: PROF. DR. AHMET DİRİCAN ; PROF. DR. HANDAN ANKARALI
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Biyoistatistik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Biyoistatistik = Biostatistics ; Onkoloji = Oncology
Dizin: Biyoistatistik = Bioistatistics ; Biyoistatistik = Bioistatistics ; Heterojen = Heterogeneous ; Meme hastalıkları = Breast diseases ; Meme neoplazmları = Breast neoplasms ; Nüks = Recurrence ; Sağkalım = Survival ; Ölüm = Death ; İstatistik = Statistics ; İstatistiksel yöntemler = Statistical methods

Özet:
Meme kanseri, kadınlarda en sık görülen kanser türleri arasında yer almaktadır ve hastalığın görülme oranı gün geçtikçe artmaktadır. Dolayısıyla bu alanda yapılan çalışmalarda artmaktadır. Yapılan çalışmaların birçoğunda olguların sağkalım sürelerini etkileyen risk faktörleri araştırılırken, bireyler arasındaki heterojenlikler dikkate alınmamaktadır ve nüks,ölüm olayları birbirinden bağımsız değerlendirilmektedir. Ancak ölüm, nüks ve metastaz olaylarının birbirinden bağımsız değerlendirerek klasik sağkalım analizlerinin yapılması elde edilen parametre tahminlerinin yanlı olmasına neden olacaktır. Bu durumda birleşik zayıflık modellerinin kullanımı önerilmektedir. Birleşik zayıflık modelleri ile bireyler arasındaki heterojenlikler dikkate alınmakta ve bireylerin ölüm riskleri modellenirken tekrarlayan olaylar da değerlendirilmektedir. Yapılan bu çalışmanın amacı, meme kanserli hastalarda nüks ile ölüm arasındaki ilişkiyi, bireyler arasındaki heterojenliği araştırarak ve dikkate alarak, ölüm ve nüks üzerine etkili olan faktörleri birleşik zayıflık modeli ile incelemektir. Çalışmanın ikincil amacı ise, dinamik tahmin yöntemleri yardımıyla hastanın tüm hikayesini değerlendirerek ölüm risklerini tahmin etmektir. Çalışmada 2009-2016 yılları arasında İstanbul Tıp Fakültesi Onkoloji Enstitüsünde ameliyat olan 465 hastanın verileri kullanılmıştır. Çalışmanın sonucunda, nüks ve ölüm arasında pozitif ilişki gözlenmiştir. Ayrıca bireyler arasında heterojenlik gözlenmiştir. Nüks için tümör tipi, ameliyattan sonraki lenf nodu sayısı, neoadjuvan kemoterapi alma durumu, klinik evre, ameliyat tipi faktörlerinin etkileri istatistiksel olarak anlamlı bulunurken, ölüm için ise Cerb-B2, tümör tipi, ameliyattan sonra lenf nodu sayısı, neoadjuvan kemoterapi alma durumu faktörlerinin etkileri anlamlı bulunmuştur. Dinamik tahmin yöntemi ile elde edilen tahminlerin değerlendirilmesinde kullanılan Brier skorlarının değerleri 0,30'un altında bulunmuştur.
Sonuç olarak, zayıflık etkisi anlamlı olduğu durumlarda, aynı özelliklere sahip bireylerin dahi ölüm riskleri birbirinden farklılık göstermektedir.Nüks ve ölüm olaylarının birbiri ile ilişkili olduğu ve heterojenlik etkilerinin saptandığı durumlarda birleşik zayıflık modellerinin kullanımı önerilmektedir.

Abstract:
Breast cancer is among the most common cancers in women and prevalence of disease has currently been increasing. Therefore, the number of studies on this area has been increasing. In most studies heterogeneities between the individuals, the dependency between recurrence and death are not considered while investigating the risk factors affecting the survival time of patients. However, conducting standard survival analyses by evaluating the death, recurrence and metastases independently will result biased parameter estimates. The use of joint frailty models are recommended in such cases. The heterogeneities between the individuals are considered, and recurrent events may also be evaluated in modelling the death risks of individuals with joint frailty models. The aim of the present study was to investigate the relationship between recurrence and death in breast cancer patients considering the heterogeneity between individuals and to investigate the factors effective on death and recurrence using the joint frailty model. The secondary aim of the study was to predict the death risks using the dynamic estimation methods after evaluating all history of the patient. The data of 465 patients who underwent surgery in Oncology Institute of Istanbul Faculty of Medicine between 2009 and 2016 were used in the study. A positive correlation was detected between recurrence and death at the end of the study. The effects of tumor type, the number of lymph node after surgery, neoadjuvant chemotherapy receiving status, clinical stage, and surgery type factors were found statistically significant for recurrence, and the effects of Cerb-B2, tumor type, the number of lymph nodes after surgery, and neoadjuvant chemotherapy receiving factors were found significant for death. Brier score values used in the evaluation of the obtained estimation using the dynamic estimation method were found below 0.30.
In conclusion, the death risks of even the individuals with the same characteristics are different from each other in patients when the frailty effect are significant. The use of joint frailty models is recommended when the recurrence, and death cases are associated, and heterogeneity effects are detected.