Kâdirî Tarîkatı'nın Hâlisiyye kolunda dinî mûsikî geleneği (Trabzon/Faroz Devran zikri örneği)
The tradition of religious music in the Halisiyye Branch of the Kadiri order
Yazar: LÜTFİ DOĞAN
Danışman: PROF. DR. MEHMET TIRAŞCI
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Din Musikisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion ; Müzik = Music ; Tarih = History

Özet:
Mûsikî eğlenme, hüzünlenme gibi zamanlarda kullanıldığı gibi dinî ritüellerin icrasında da kullanılmıştır. İslamda tarîkatler mûsikîye dinî ritüellerde oldukça fazla yer vermişlerdir. Türk dünyasında özellikle bazı tarîkatler daha yaygın kabul görmüştür. Bu tarîkatlerden biri de Kâdirî tarîkatıdır. Kâdirî tarîkatı sesli zikir yapan bir tarîkattır. Bu tarîkatın farklı kolları bulunmaktadır. Araştırmamıza konu olan Hâlisiyye kolu bu kollardan biridir. Tarîkatların dinî mûsikî icra ettikleri yerlerden birisi de tekkelerdir. Bu nedenle gerek tekkeler, gerekse tarîkatlar, dinî mûsikî araştırmalarında önemli bir kaynağı oluşturmaktadır. 
Bu çalışmada, Kâdirî tarîkatı ve onun Hâlisiyye kolu incelenmiştir. Bu kolun son dönem temsilcilerinden olan eş-Şeyh es-Seyyid Hacı Mustafa Hayri Öğüt Trabzon'da kaldığı süre içerisinde 1970'li yıllarda bazı devranları yönetmiştir. Bu çalışmada eş-Şeyh es-Seyyid Hacı Mustafa Hayri Öğüt'ün de medfun bulunduğu Trabzon'un Ortahisar ilçesinde bulunan faroz semtindeki zikir meclislerinde icra edilen devran zikri incelenmiştir. Çalışmada İslam-Tasavvuf ilişkisi, tarîkatlar, bu tarîkatlar içerisinde önemli bir yer tutan Kâdirî tarîkatı, bu tarîkatın kollarından Hâlisiyye kolu detaylarıyla ele alınmış, Hâlisiyye kolunda gerçekleştirilen dinî mûsikî geleneği hakkında bilgiler verilmiştir. Bu tekkede icra edilen dinî mûsikî repertuarı, Hacı Mustafa Savaşer isimli zâkirbaşının ilâhi defteri incelenerek ortaya konulmuştur. Ayrıca ilâhilerin mevcut olan ses kayıtları esas alınmıştır. Kayıtları bulunmayan ilâhilerin icrası ise burada zâkirbaşı olarak bulunan Hacı Mustafa Savaşer'in okuyuşu ile yeniden kaydedilerek tespit edilmiştir. TRT ve devlet korosu nota arşivinde notaları bulunmayanlar eserler notaya alınmış ve böylece dinî mûsikî repertuvarına katkı sağlamak amaçlanmıştır. Çalışma, bu alanda araştırma yapan ilgililer ve akademisyenler için kaynak teşkil edeceği düşünülmektedir.
Çalışma giriş, dört bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Birinci bölümde İslam'da tasavvuf, zikir ve Kâdirîyye Tarîkatı ele alınmış, ikinci bölümde Kâdirîyye Tarîkatı'nın Hâlisiyye kolu tanıtılmıştır. Üçüncü bölümde Hâlisiyye kolunda dinî mûsikî geleneği ele alınarak zikir meclislerindeki icralar notaya alınarak tanıtılmıştır. Dördüncü bölümde ise Hâlisiyye kolundaki dinî mûsikî repertuvarı Hacı Mustafa Savaşer'in ilâhi defterindeki ilâhiler ele alınarak incelenmiştir. Çalışma sonuç ve bulgular zikredilerek sona ermiştir.

Abstract:
Music was used at times such as fun and sadness, as well as in the performance of religious rituals. In Islam, sects have given a lot of space to music in religious rituals. Some sects, especially in the Turkic world, have become more widely accepted. One of these sects is the Kadiri sect. The Qadiri sect is a sect that makes audible dhikr. There are different branches of this sect. The Halisiye Branch, which is the subject of our research, is one of these branches. One of the places where sects perform religious music is the lodges. For this reason, both lodges and sects constitute an important resource in religious music research.
In this study, the Kadiri sect and its Halisiye Branch were examined. One of the last representatives of this branch, ash-Sheikh es-Sayyid Hacı Mustafa Hayri Öğüt, managed some transfers during his stay in Trabzon. In this study, the devran dhikr performed in the dhikr councils in the faroz district of Ortahisar district of Trabzon, where ash-Sheikh as-Sayyid Hacı Mustafa Hayri Öğüt is also medfun, was examined. In the study, the relationship between Islam and Sufism, sects, the Kadiri sect, which occupies an important place in these sects, the Halisiye Branch, one of the branches of this sect, are discussed in detail, and information about the tradition of religious music performed in the Halisiye Branch is given. The repertoire of religious music performed in this lodge was revealed by examining the hymnal of the zakirba named Hacı Mustafa Savaşer. In addition, the existing audio recordings of the hymns were taken as a basis. The performance of the hymns, of which there are no recordings, was re-recorded and determined by the reading of Hacı Mustafa Savaşer, who was present here as zakirbaşı. The works that did not have sheet music in the music archive of the state choir were notated and thus intended to contribute to the repertoire of religious music. It is thought that the study will serve as a resource for interested people and academics conducting research in this field.
The study consists of an introduction, four sections and a conclusion. In the first part, Sufism, dhikr and the Qadiriyya Sect in Islam are discussed, and in the second part, the Khalisiyya Branch of the Qadiriyya Sect is introduced. In the third section, the religious music tradition in the Halisiyye Branch is discussed and the performances in the dhikr assemblies are introduced by taking notes. In the fourth section, the repertoire of religious music in the Halisiyye Branch was examined by considering the hymns in the hymnal of Hacı Mustafa Savaşer. The study ended by mentioning the results and findings.