Ortaokul öğrencilerinin gıda güvenilirliği, sağlıklı beslenme bilgi, tutum ve davranışları ile kantinden gıda tüketim tercihlerinin incelenmesi
Investigation of secondary school students' food safety, healthy nutrition knowledge, attitudes and behaviors and food consumption preferences from the canteen
Yazar: HANİFE AYAN
Danışman: PROF. DR. AYFER AYDINER BOYLU
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Aile ve Tüketici Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics ; Gıda Mühendisliği = Food Engineering ; Sağlık Eğitimi = Health Education
Dizin: Beslenme ve yeme bozuklukları = Feeding and eating disorders ; Gıda güvenliği = Food safety ; Gıda tüketimi = Food consumption ; Kantin işletmeleri = Canteen businesses ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Sağlıklı beslenme = Healthy nutrition ; Sağlıklı yemek = Healthy eating ; Tüketici davranışı = Consumer behavior ; Tüketici tercihleri = Consumer preferences ; Tüketici tutumları = Consumer attitudes

Özet:
Gıda, fizyolojik ihtiyaçların başında gelmekte olup insan yaşamı için vazgeçilmezdir. Doğada bulunan tüm canlılar yaşamlarını sürdürebilmek için gıdayı tedarik etmek ve beslenmek zorundadır. Özellikle gelişim çağında bulunan ortaokul öğrencileri için beslenme ayrı bir önem taşımakta ve bu dönemde beslenme alışkanlıklarının kazandırılmasında okul vazgeçilmez bir rol oynamaktadır. Bu nedenle okullarda bulunan kantinlerde sunulan gıdaların güvenilir ve besleyici olması çok önemlidir. 

Bu araştırma; ortaokul öğrencilerinin gıda güvenilirliği ve sağlıklı beslenmeye ilişkin bilgi, tutum ve davranışları ile kantinlerden satın almayı tercih ettikleri gıdaları ve tüketim sıklıklarını saptamak amacıyla yürütülmüştür. Araştırmanın evrenini; Ankara il merkezi içerisinde yer alan Çankaya, Yenimahalle ve Altındağ ilçelerinde bulunan ortaokullarda 5, 6, 7 ve 8. sınıfta öğrenim gören 632 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmanın verileri; öğrencilerin demografik bilgilerinin yanı sıra, Besin Güvenliği Davranış Ölçeği, Beslenme Tutum Ölçeği ve Beslenme Davranış Ölçeği'nden oluşan araştırma formu ile toplanmıştır. Verilerin analizinde; tanımlayıcı istatistikler, sayı ve yüzde dağılımlar, ki-kare analizi, t testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ve çoklu karşılaştırma testi (LSD) testi kullanılmıştır. 

Yapılan istatistiksel analizlerin sonuçlarına göre öğrencilerin gıda güvenilirliği davranışları cinsiyet ve sınıflar arasında anlamlı bir farklılık göstermektedir (p<0,05). Kızlar ile yedinci sınıf öğrencilerinin gıda güvenilirliği davranışları diğerlerine göre daha olumludur. Beslenme tutumları açısından bu farklılık yalnızca sınıflar arasında görülmektedir (p<0,05). Beşinci sınıfta öğrenim gören öğrencilerin sağlıklı beslenme tutumları diğerlerine göre daha olumludur. Öğrencilerin beslenme davranışları da cinsiyet ve sınıflar arasında anlamlı bir farklılık göstermektedir (p<0,05). Kızlar ile beşinci sınıfta öğrenim gören öğrencilerin sağlıklı beslenme davranışları diğerlerine göre daha olumludur. 

Kantinlerde satılan gıdalar ve öğrencilerin bu gıdaları tüketim sıklıkları incelendiğinde; sağlığa faydalı olan gıdaların kantinlerde satışının ve tüketiminin çok fazla olmadığı; sağlığa zararlı olan gıdaların satışı yasak olmasına rağmen kantinlerde satışının yapıldığı ancak tüketim sıklıklarının diğerlerine göre daha az olduğu; kantinlerde satışı şartlı uygun olan gıdaların ise kantinlerde en çok tüketilen/satılan ürün grubu olduğu görülmektedir. Su en sık tüketilen gıdaların başında gelmekte olup öğrencilerin sağlığa zararlı gıdaları tüketim sıklıkları sosyoekonomik düzey yükseldikçe azalmaktadır.

Abstract:
Food is one of the most important physiological needs and is indispensable for human life. All living things in nature need to be fed and supplied with food in order to survive. Nutrition has a special importance especially for secondary school students who are in the developmental age and school plays an indispensable role in the acquisition of nutritional habits in this period. It is therefore very important that the food served in school canteens is safe and nutritious. 
This study was conducted to determine the knowledge, attitudes and behaviors of secondary school students regarding food safety and healthy nutrition, the foods they prefer to buy from canteens and their consumption frequency. Population of the study consisted of 632 students studying in the 5th, 6th, 7th and 8th grades in secondary schools in Çankaya, Yenimahalle and Altındağ districts located in Ankara city center. Data of the study was collected with a survey form consisting of the Food Safety Behavior Scale, Nutrition Attitude Scale and Nutrition Behavior Scale as well as demographic information of the students. Descriptive statistics, number and percentage distributions, chi-square analysis, t-testi, one-way analysis of variance (ANOVA) and multiple comparison test (LSD) were used in data analysis. 
According to the results of the statistical analysis, students' food safety behaviors show a significant difference between genders and grades (p<0.05). Girls and seventh grade students have more positive food safety behaviors than others. In terms of nutrition attitudes, this difference is observed only between the grades (p<0.05). The healthy nutrition attitudes of fifth grade students were more positive than the others. Nutritional behaviors of the students also showed a significant difference between genders and grades (p<0.05). Girls and the healthy nutrition attitudes of fifth graders were more positive than the others. 
When the food sold in canteens and the frequency of consumption of such food by students are analyzed, it is seen that foods that are beneficial for health are not sold and consumed highly in canteens; food that is harmful to health is sold in canteens even though their sale is prohibited, but their consumption frequency is lower than the others; and the food that is conditionally suitable for sale in canteens is the most consumed/sold product group in canteens. Water is one of the most frequently consumed food and the frequency of students' consumption of food harmful to health decreases as socioeconomic level increases.