Fibromyalji hastalarında balneoterapi ve fizik tedavi uygulaması sonrası serum kortizol ve dehidroepiandresteron-sülfat seviyeleri
Serum cortisol and dehydroepiandrosterone-sulfate levels after balneotherapy and physical therapy in patients with fibromiyalgia
Yazar: ESRA AYDINKAL SEMİZ
Danışman: PROF. DR. SAMİ HİZMETLİ
Cumhuriyet Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2013
Konu: Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon = Physical Medicine and Rehabilitation
Dizin: Balneoloji = Balneology ; Dehidroepiandrosterone sülfat = Dehydroepiandrosterone sulfate ; Fibromiyalji = Fibromyalgia ; Fizik tedavi = Physical therapy ; Hidrokortizon = Hydrocortisone ; Tedavi = Treatment

Özet:
Fibromyalji Sendromu yaygın vücut ağrısı, özel anatomik bölgelerde artmış yorgunluk ve hassasiyet, uyku bozukluğu gibi durumların eşlik ettiği kronik kas-iskelet sistemi hastalığıdır. Fibromyalji Sendromu'nun etyopatogenezi henüz kesin olarak aydınlatılamamıştır. Çalışmamızda fibromyalji hastaları ile kontrol grubu arasındaki serum kortizol ve serum Dehidroepiandrosteron-sülfat (DHEA-S) seviyelerini ve balneoterapinin bu hormonlar üzerine etkisi olup olmadığını araştırmayı amaçladık.
 Çalışmaya ACR 1990 tanı kriterlerine göre FMS tanısı konulan 72 hasta ve 39 sağlıklı gönüllü kabul edildi. Hastalar iki gruba ayrıldı. Birinci grupta 40 hasta bulunmakta olup balneoterapi (BT) ve fizik tedavi (FT) uygulananlardan oluşmaktaydı. İkici grupta ise sadece FT uygulanan 32 FMS hastası vardı. Kontrol grubu olarak 39 sağlıklı birey alındı. Kortizol ve DHEA-S düzeylerinin saptanması için, çalışma ölçütlerine uyan hasta ve kontrol grubundan kan örnekleri sabah 08.00-09.00 saatleri arasında alındı. Hastalardan tedavi öncesi ve sonrasında olmak üzere iki kez kan örneği alındı.
 Hasta grubundaki bireylerin tedavi öncesi serum kortizol ortalaması 10.10 ± 4.08 ?g/dL, kontrol grubundaki bireylerin kortizol ortalaması 11.78 ± 3.6 ?g/dL bulunmuştur. Hasta grubunun serum DHEA-S düzeyi 89.93  ± 53.96 ?g/dL olarak saptandı. Kontrol grubunda ise bu değer 143.15 ± 107.92 ?g/dL olarak bulundu. Balneoterapi alan hastaların serum kortizol düzeyi ortalaması tedavi öncesi 9.95 ± 3.20 ?g/dL, tedavi sonrası 9.06 ± 3.77 ?g/dL; serum DHEA-S düzeyinin ortalaması ise tedavi öncesi 77.60 ± 48.05 ?g/dL, tedavi sonrası 76.84  ± 48.71 ?g/dL olarak ölçüldü.
Çalışmamızda fibromiyalji hastalarının serum kortizol ve serum DHEA-S düzeylerinin sağlıklı kontrollerden anlamlı düzeyde daha düşük olduğu saptanmıştır. Balneoterapi ve fizik tedavi sonrası tekrar ölçülen serum kortizol ve serum DHEA-S düzeylerinde ise anlamlı bir değişimin olmadığı bulunmuştur. Çalışmamızın kesitsel olması sebebiyle neden-sonuç ilişkisi kesin olarak ifade edilemese de bulgularımız ve önceki çalışmalardan elde edilen veriler ile serum kortizol ve DHEA-S düzeyindeki düşüklüğün fibromiyalji hastalığının fizyopatalojisi ile ilişkili olabileceği düşünüldü.

Abstract:
Fibromyalgia Syndrome is a chronic disease of the musculoskeletal system accompanied by the conditions such as widespread body pain, increased fatigue and hyper-sensitivity in specific anatomical regions, and sleeping disorder. The etiopathogenesis of Fibromyalgia Syndrome has not been precisely elucidated. It is aimed to investigate that the serum cortisol and dehydroepiandrosterone-sulfate (DHEA-S) levels between fibromyalgia patients and control group, and to research whether the balneotherapy has effects on these hormones or not.
72 patients and 39 healthy volunteers were included in this study who are diagnosed as FMS according to the ACR 1990 criteria. Patients were divided into two groups. There were 40 patients in the first group who were applied with both balneotherapy (BT) and physical therapy (FT). In the second group, there were 32 FMS patients who were only FT applied. The control group was consisted with 39 healthy individuals. To determine the levels of the cortisol and DHEA-S, the blood samples were taken between 08.00 am-09.00 am from the patients and the control group that match with the study criteria. Blood samples were taken twice including before and after treatment.
Serum cortisol average of individuals in patient group and control group was found as 10.10 ± 4.08 ?g/dL and 11.78 ± 3.6 ?g/dL. DHEA-S level of patient group  was determined as 89.93  ± 53.96 ?g/dL while control group as 143.15 ± 107.92 ?g/dL. Patients under balneotherapy treatment have an average of serum cortisol level of 9.95 ± 3.20 ?g/dL before treatment and 9.06 ± 3.77 ?g/dL after treatment while serum DHEA-S levels before and after treatment  was found as 77.60 ± 48.05 ?g/dL and 76.84  ± 48.71 ?g/dL.
In this study, serum cortisol and serum DHEA-S levels of fibromyalgia patients was significantly lower than levels of healthy control patients. However, there was no significant difference between the levels of cortisol and DHEA-S were measured before and after balneotherapy and physiotherapy. Although the cause and effect relation can not be clearly explained hence our study is cross-sectional, in view of our results and the data of early studies,  low levels of serum cortisol and DHEA-S were thought to be related with physiopathology of fibromyalgia disease.