İlköğretim öğrencilerinin sosyal bilgiler ile insan hakları yurttaşlık ve demokrasi derslerindeki değerlere ilişkin tutumları
Attitudes of primary school students regarding the values in social studies and human rights, citizenship and democracy courses
Yazar: FATİH KAYA
Danışman: PROF. DR. ERDAL AKPINAR
Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Değerler = Values ; Değerler eğitimi = Values education ; Sosyal bilgiler eğitimi = Social studies education ; Sosyal bilgiler öğretimi = Social studies teaching ; Tutumlar = Attitudes ; Öğrenci tutumu = Student attitude ; İlköğretim öğrencileri = Primary education students ; İnsan hakları, yurttaşlık ve demokrasi dersi = Human rights citizenship and democracy lesson

Özet:
Bu araştırma, esas itibariyle Sosyal Bilgiler alanında yapılmış bir değerler eğitimi çalışmasıdır. Çalışmada ilköğretim öğrencilerinin Sosyal Bilgiler ile İnsan Hakları Yurttaşlık ve Demokrasi derslerinin ortak değerlerine ilişkin tutumları incelenmiştir. Sosyal Bilgiler Öğretim Programında 18, İnsan Hakları Yurttaşlık ve Demokrasi Öğretim Programında ise 14 değere yer verilmiş olup, toplam 32 değerin 8'i kesişmektedir. Şüphesiz bu kesişme, söz konusu değerleri Türk eğitim sisteminin genel hedefleri açısından çok daha önemli hale getirmektedir. Her iki dersin ortak değerleri; adalet, eşitlik, duyarlılık, özgürlük, sorumluluk, saygı, sevgi ve aile birliğine önem vermedir. Bu kapsamda çalışmanın amacı, öğrencilerin bu 8 kritik değere yönelik tutumlarını tespit ve analiz etmek suretiyle, hem Sosyal Bilgiler, hem de İnsan Hakları Yurttaşlık ve Demokrasi derslerinin işleyişine katkı sağlamaktır. Söz konusu değerler bu çerçevede pek çok değişken açısından ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir.
 Araştırmada bir karma yöntem tasarımı olan açıklayıcı sıralı desen kullanılmıştır. Bu desende araştırmaya nicel yöntemle başlanılmakta, nitel yöntemle devam edilmektedir. Bu kapsamda araştırmanın çalışma grubu nicel ve nitel süreçler için ayrı ayrı belirlenmiştir. Araştırmanın nicel evrenini, 2019-2020 eğitim-öğretim yılı I. Yarıyılında Malatya il merkezindeki ilköğretim okullarında öğrenim gören öğrenciler oluşturmuştur. Araştırmanın örneklemi basit seçkisiz örnekleme tekniği ile belirlenmiştir. Ölçek geliştirme aşamasında açımlayıcı faktör analizi için 342, doğrulayıcı faktör analizi için 325 ve araştırmanın nihai verilerini toplamak için 1249 öğrenciye ulaşılmıştır. Araştırmanın nitel verilerinin derlenmesinde ise amaçlı örnekleme tekniklerinden biri olan maksimum çeşitlilik kullanılmıştır. Bu çerçevede toplamda 24 öğrenci ile çalışılmıştır. 
Araştırmada veri toplama süreci iki aşamada gerçekleştirilmiştir. Birinci aşamada araştırmacı tarafından geliştirilen Sosyal Bilgiler ile İnsan Hakları Yurttaşlık ve Demokrasi Dersi Ortak Değerler Tutum Ölçeği kullanılmıştır. Adı geçen ölçek ile araştırmanın nicel verileri elde edilmiştir. İkinci aşamada ise araştırmacı tarafından geliştirilen Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu ile araştırmanın nitel verileri toplanmıştır. Nicel verilerin analizinde betimsel ve çıkarımsal istatistik yöntemleri, nitel verilerin analizinde ise içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. 
Araştırma sonuçlarına göre, değerleri edinme düzeyinin kız öğrencilerin erkek öğrencilere göre daha yüksek olduğu; sınıf düzeyleri arasında özgürlük alt boyutu dışında anlamlı bir farklılığın görülmediği; akademik başarı, kitap okuma, anne ve baba eğitim düzeyinin artmasına bağlı olarak bir artışın olduğu; anne ve baba meslek durumuna göre anlamlı bir farklılığın bulunduğu; kardeş sayısı değişkenine göre kardeş sayısı az olan öğrencilerin nispeten daha yüksek olduğu; okulların sosyoekonomik düzeyi bakımından daha iyi okullarda öğrenim gören öğrencilerin daha yüksek tutuma sahip olduğu görülmüştür. İlköğretim öğrencilerin Sosyal Bilgiler ile İnsan Hakları Yurttaşlık ve Demokrasi dersi değerlerine ilişkin tutumlarının düzeyi ise genel olarak yüksektir. 
Anahtar Kelimeler: Değerler Eğitimi, Sosyal Bilgiler, Yurttaşlık Eğitimi, Tutum.

Abstract:
ABSTRACT
	This research is essentially a values education study in the field of Social Studies. In the study, primary school students' attitudes towards the common values of Social Studies and Human Rights, Citizenship and Democracy courses were examined. There are 18 values in the Social Studies Curriculum and 14 values in the Human Rights, Citizenship and Democracy Curriculum, and 8 of the 32 values intersect. Undoubtedly, this intersection makes these values much more important in terms of the general objectives of the Turkish education system. Common values of both courses; justice, equality, sensitivity, freedom, responsibility, respect, love and family unity. In this context, the aim of the study is to contribute to the functioning of both Social Studies and Human Rights, Citizenship and Democracy courses by identifying and analyzing students' attitudes towards these 8 critical values. In this context, these values were examined in detail in terms of many variables.
Explanatory sequential design, which is a mixed method design, was used in the research. In this design, the research starts with the quantitative method and continues with the qualitative method. In this context, the study group of the research was determined separately for quantitative and qualitative processes. The quantitative universe of the research consisted of students studying in primary schools in Malatya city center in the first semester of the 2019-2020 academic year. The sample of the study was determined by simple random sampling technique. During the scale development phase, 342 students were reached for exploratory factor analysis, 325 students for confirmatory factor analysis, and 1249 students to collect the final data of the research. Maximum diversity, which is one of the purposive sampling techniques, was used in compiling the qualitative data of the study. In this context, a total of 24 students were studied.
The data collection process in the study was carried out in two stages. In the first stage, Social Studies and Human Rights, Citizenship and Democracy lesson Common Values Attitude Scale developed by the researcher was used. With the aforementioned scale, the quantitative data of the research were obtained. In the second stage, the qualitative data of the research were collected with the semi-structured interview form developed by the researcher. Descriptive and inferential statistical methods were used in the analysis of quantitative data, and content analysis method was used in the analysis of qualitative data.
According to the results of the research, the level of acquiring values is higher for female students than male students; no significant difference was observed between the grade levels except for the sub-dimension of freedom; there is an increase due to the increase in academic achievement, reading books, and the education level of the parents; there is a significant difference according to the occupational status of the mother and father; According to the number of siblings variable, students with fewer siblings are relatively higher; It has been observed that students who study in better schools in terms of the socioeconomic level of the schools have higher attitudes. The level of primary school students' attitudes towards Social Studies and Human Rights, Citizenship and Democracy course values is generally high.
Keywords: Values Education, Social Studies, Citizenship Education, Attitude.