Küresel ısınma ve iklim değişikliğinin nemli, yarı nemli, yarı kurak ve kurak  ormanlarda yetişen bazı ağaç türleri üzerindeki etkileri
Effects of global warming and climate change on some tree species growing in humid, semi-humid, semi-arid and arid forests
Yazar: ZEYNEP YAVUZ
Danışman: DOÇ. DR. FERİT KOCAÇİNAR
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering

Özet:
Orman ekosistemleri iklimsel değişikliklere karşı oldukça duyarlıdır. Son yıllarda kuraklık ve ısınmayla bağlantılı olarak orman ölümlerinin hızla arttığı belgelenmiştir. Ülkemiz ormanlarında bulunan doğal ve yabancı türlerin, yüksek sıcaklık ve kuraklığa karşı, doğal ortamlarındaki fizyolojik ve biyokimyasal tepkilerinin bilinmesi, ormanlarımızı iklim değişikliğine karşı korumada ve sürdürülebilirliğini sağlamada son derece önemlidir. Bu çalışmada Türkiye'deki nemli (Kahramanmaraş-Andırın), yarı nemli (Kahramanmaraş-Önsen), yarı kurak (Kahramanmaraş-Pazarcık) ve kurak (Şanlıurfa-Akçakale) ormanlarda belirlenen ağaç türleri üzerinde (Nemli-Fagus orientalis, yarı nemli-Pinus pinea, yarı kurak-Pinus brutia, kurak-Pinus elderica) üzerinde 2021 ve 2022 yıllarında arazide, doğal ortam koşullarında fizyolojik ölçümler ve laboratuvarda biyokimyasal analizler yapılarak bu türlerin kuraklığa ve yüksek sıcaklığa karşı dayanıklılık derecelerinin belirlenmesini amaçlanmıştır. Ayrıca dört çalışma alanında ölçüm yapılan dönem boyunca (Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim) toprak su potansiyeli ve toprak sıcaklığı ölçülmüş ve çalışma alanlarından toprak örnekleri alınarak toprağın bazı fiziksel ve kimyasal özellikleri araştırılmıştır. Araştırma sonucunda her iki vejetasyon döneminde de en yüksek net fotosentez hızı, stoma iletkenliği ve transpirasyon hızı Fagus orientalis türünde, en düşük değerler Pinus elderica'da tespit edilmiştir. Şafak öncesi ve gün ortası su potansiyeli ölçümlerinde de fotosentetik ölçümlere benzer olarak en yüksek ve en düşük değerlere sırasıyla Fagus orientalis ve Pinus elderica türleri sahip olmuştur. En yüksek toprak sıcaklığı ve en düşük toprak su potansiyeli değerleri Akçakale çalışma alanında ölçülmüştür. Biyokimyasal analizler açısından, en yüksek prolin birikimi ve toplam çözünebilir şeker içeriği Pinus elderica ve Pinus pinea türlerinde ölçülmüştür Pinus elderica fizyolojik ölçümler açısından kötü ancak biyokimyasal analizler açısından iyi performans göstermiştir.

Abstract:
Forest ecosystems are very sensitive to climatic change. It has been documented that climate-related forest deaths have increased rapidly in recent years due to drought and warming. Understanding the physiological and biochemical responses of natural and exotic species to high temperatures and drought under field conditions is extremely important in protecting our forests against climate change and ensuring their sustainability. In this study, four tree species were selected from humid (Kahramanmaraş-Andırın), semi-humid (Kahramanmaraş-Önsen), semi-arid (Kahramanmaraş-Pazarcık) and arid forests (Şanlıurfa-Akçakale) in Turkey, (from humid forest-Fagus orientalis, semi-humid forest-Pinus pinea, semi-arid forest Pinus brutia, and arid forest-Pinus elderica). We aimed to determine the degree of resistance of these species to drought and high temperature by conducting physiological measurements in the field under natural environmental conditions and by performing biochemical analysis in the laboratory, in two consecutive years 2021 and 2022. In addition, soil water potential and soil temperature were measured in four study areas during the measurement period (June, July, August, September, October), and some physical and chemical properties of the soil were investigated by taking soil samples from the study areas. The highest net photosynthesis, stomatal conductance and transpiration rates were measured in Fagus orientalis species in both vegetation periods, while the lowest values were detected in Pinus elderica. Similar to photosynthetic measurements, Fagus orientalis and Pinus elderica species had the highest and lowest values pre-dawn and midday water potential measurements, respectively in. The highest soil temperature and lowest soil water potential values were measured in arid Akçakale study area. In terms of biochemical analysis, the highest proline accumulation and total soluble sugar content were seen in Pinus elderica and Pinus pinea species. Pinus elderica performed poorly in terms of physiological measurements but well in terms of biochemical analysis.