Sağlıklı hayat merkezlerinin birinci basamakta koruyucu sağlık hizmetlerine katkısı: İzmit sağlıklı hayat merkezi örneği
The contribution of healthy life centers to protective health services in primary care: The case of i̇zmit healthy life center
Yazar: AHMET CANIGENİŞ
Danışman: PROF. DR. TUNCAY MÜGE ALVUR
Kocaeli Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Birinci basamak sağlık hizmetleri = Primary health care ; Koruyucu sağlık hizmetleri = Preventive health services ; Sağlık hizmetleri = Health services

Özet:
Amaç: Koruyucu sağlık hizmetleri, hastalıkları önlemeyi, birey ve toplum sağlığını korumayı amaçlayan ve sağlık sistemimizde çok önemli bir yere sahip olan hizmetler bütünüdür. Sağlıklı Hayat Merkezleri (SHM), birinci basamak sağlık hizmetlerini güçlendirmek ve sağlıklı yaşam biçimini teşvik etmek amacıyla Sağlık Bakanlığı tarafından kurulmuştur. Bu çalışma ile kişilerin SHM'lerdeki sağlık hizmeti kullanımlarının birinci basamakta koruyucu sağlık hizmetlerine etkisini ortaya koymayı amaçladık.
Yöntem: Araştırmamız tanımlayıcı tipte bir anket çalışmasıdır. 15 Ağustos - 15 Ekim 2022 tarihleri arasında İzmit SHM'ye başvuran yetişkinlere uygulanmıştır. 355 kişinin katıldığı çalışmanın ilk bölümünde demografik bilgiler; ikinci bölümünde SHM'den haberdar olma, SHM'ye başvuru nedenleri, kronik hastalıklar ve takip eden birimler; üçüncü bölümünde SHM'nin alternatifleri, SHM'den memnuniyet oranları ve DSÖ'nün Yaşam Kalitesi Ölçeği (WHOQOL-8) yer almaktadır. İstatistiksel değerlendirme istatistik paket programları ile yapılmıştır.
Bulgular: Araştırmaya katılan 355 kişinin %34,9'u erkek, %65,1'i kadındır. Katılımcıların yaş ortalaması 42,9 yıl (±11,8), ortanca değeri 42 yıldır (min:18, 25per:34, 75per:52, max:70). Katılımcıların %27,3'ü bekar, %72,7'si evlidir. Eğitim durumlarına bakıldığında %56,9'u lise mezunu ve üzeri, %43,1'i ortaokul mezunu ve altıdır. Kronik hastalığı olanların oranı %29,9'dur. Kronik hastalığı olanların %91,9'u ikinci ve üçüncü basamakta takiplidir. Katılımcıların %50,7'si SHM'ye aile hekimi tarafından yönlendirilmiştir. En fazla başvuru %42,5 ile KETEM'e olmuştur. SHM'nin alternatifleri sorgulandığında, katılımcıların %59,4'ü "SHM olmasaydı bir kuruma başvururdum." yanıtını vermiştir ve bunların %39,3'ü birinci basamağı, %60,7'si ikinci ve üçüncü basamağı tercih etmiştir. Eğitim durumları lise mezunu ve üstü olanların %68,2'si ikinci ve üçüncü basamağı tercih etmiştir. SHM'den memnuniyet seviyelerine bakıldığında, katılımcıların %84,8'i olumlu yanıt vermiştir. Katılımcıların yaşam kalitesi ölçeğine göre toplam puanlarının 31,3 (±5,9), ortanca değerin 32 (min:8, max:40) olduğu görülmüştür. Yaşam kalitesi ile memnuniyet seviyeleri (p:0,030) ve cinsiyetler (p:0,001) arasında anlamlı bir ilişki saptanmıştır. Erkeklerin yaşam kalitelerinin ortalamasının 32,6 (±6,3), kadınların ise 30,5 (±5,6) olduğu görülmüştür.
Sonuç: Çalışmamız sonucu SHM'lerin koruyucu sağlık hizmetlerine katkılarının şekli anlaşılmış olup sağlık sistemimizin daha iyi hale getirilmesine yardımcı olabilmek için imkanlarının iyileştirilmesi ve yaygınlaştırılması gereklidir. SHM'deki hizmetlerin bilinirliğinin, eğitim seviyesi yüksek kesimde daha fazla olduğu görülmüştür. SHM'lerde verilen hizmetlerin toplumun her kesimine tanıtılması gerektiği düşünülmüştür.
Anahtar Kelimeler: Sağlıklı Hayat Merkezi, koruyucu sağlık hizmetleri, birinci basamak

Abstract:
Objective: Preventive health services are a set of services aimed at preventing diseases, protecting the health of the individual and society, and have a very important place in our health system. Healthy Living Centers (HLC) were established by the Ministry of Health in order to strengthen primary health care services and promote a healthy lifestyle. We aimed to reveal the effect of people's use of health services in HLCs on preventive health services in primary care with this study.
Method: Our research is a descriptive survey study. It was applied to adults who applied to Izmit HLC between 15 August and 15 October 2022. In the first part of the study, in which 355 people participated, demographic information; in the second part, giving information about HLC, reasons for applying to HLC, chronic diseases and units followed; the third section includes alternatives to HLC, satisfaction rates with HLC, and WHO's Quality of Life Scale (WHOQOL-8). Statistical evaluation was made with statistical package programs.
Results: 34.9% of the 355 people participating in the research are men and 65.1% are women. The average age of the participants was 42.9 years (±11,8), and the median value was 42 years (min:18, 25per:34, 75per:52, max:70). 27.3% of the participants are single, 72.7% are married. Considering their educational status, 56.9% are high school graduates and above, 43.1% are secondary school graduates or below. The rate of those with chronic diseases is 29.9%. 91.9% of those with chronic diseases are followed in the second and third care. 50.7% of the participants were referred to HLC by their family physician. The highest number of applications was to KETEM with 42.5%. When the alternatives of HLC were questioned, 59.4% of the participants said, "If there was no HLC, I would have applied to an institution." gave the answer and 39.3% of them preferred the first step, 60.7% preferred the second and third step. 68.2% of those whose educational status is high school graduate and above preferred the second and third step. Considering the level of satisfaction with HLC, 84.8% of the participants gave a positive response. According to the quality of life scale of the participants, the total score was 31.3 (±5,9) and the median value was 32 (min:8, max:40). A significant relationship was found between quality of life and satisfaction levels (p:0.030) and genders (p:0.001). It was found that the average quality of life of men was 32.6 (±6.3) and women was 30.5 (±5.6).
Conclusion: As a result of our study, the contributions of HLCs to preventive health services have been understood, and it is necessary to improve and expand their facilities in order to help improve our health system. It has been observed that the awareness of the services in HLC is higher in the higher education level. It was thought that the services provided in HLCs should be promoted to all segments of the society.
Key Words: primary care, Healthy Living Center, preventive health services