Türk ebru sanatında çiçekli ebrular ve günümüzdeki uygulamaları
Floral ebru in Turkish ebru art and their current Applications
Yazar: ATİLLA CAN
Danışman: DOÇ. DR. ÖMER ZAİMOĞLU
Akdeniz Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Halı, Kilim ve Eski Kumaş Desenleri Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: El Sanatları = Crafts ; Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Ebru sanatı = Marbling art ; El sanatları = Handicrafts ; Çiçekler = Flowers

Özet:
Türk ebru sanatı, doğal boya ve malzemelerle yapılan, kaynaklara göre Orta
Asya'dan köken alan, çok eski bir kitap süsleme sanatıdır. Türk ebru sanatı aynı
zamanda, klasik ebrunun temelini oluşturmaktadır. Klasik ebru sanatının; battal,
bülbülyuvası, şal, tarama, taraklı, akkâse vs. çeşitleri olduğu gibi, çiçekli ebrunun
başlangıcı olarak kabul edilen "Hatip Ebrusu" ve "Necmeddin Ebrusu" olarak
adlandırılan "Çiçekli Ebru" da klasik ebru sanatı içinde yer almaktadır.
Türk Ebru sanatı asırlar boyunca usta-çırak yöntemiyle günümüze kadar
gelmiştir. Günümüz ebru sanatçıları, hem klasik ebru sanatı çeşitlerini, hem de yeni
tarz ebruları iyi bir şekilde yapabilmektedirler.
Türk ebru sanatında çiçekli ebru denildiğinde, çiçekli ebru denemeleri ile bilinen
Hatip Mehmet Efendi ve çiçekli ebrunun gelişimine katkıda bulunan Necmeddin
Okyay isimleri ön plana çıkmaktadır. Yeni bulgular, her iki üstadın yaptığı ebru
örneklerinin, geçmişte de yapılmış olduğu gerçeğidir. Okyay'ın öğrencisi Mustafa
Esat Düzgünman'a kadar çiçekli ebrunun ivme kazanması, sonra bu ivmede yavaşlama
olması, sanatta tekrara düşülmesi ve ebru sanatına sınırlar koyulması, bu sanatı
durağanlaştıran olgular olarak karşımıza çıkmaktadır.
Klasik dönem çiçekli ebruları incelendiğinde, çiçekli ebru örneklerinin sayıca az
olduğu ve dönemin şartlarına göre el yapımı doğal boya ve malzemelerle, yine o
dönemin koşullarına göre figürler yapıldığı görülmüştür.
Günümüzde yapılan çiçekli ebru örnekleri ise, ya geçmiştekini birebir taklit ile
iki boyutlu, ya stilize edilerek, ya da doğada görüldüğü gibi natüralist bir yaklaşım ile
üç boyutlu olarak yapılmaktadır. Hangi yöntem ile yapılıyor ise yapılsın, günümüzde
yapılan çiçekli ebruların, geçmişte yapılan klasik çiçekli ebrulara göre tekniksel
değişime uğradığı belirgin olarak görülmektedir. Bu teknik değişim, günümüz ebru
v
sanatında kreatif ve özgür düşünce ile tasarımlar yapılmasına olanak sağladığı gibi,
geçmiş dönemin ebru çeşitlerinin sayıca artmasına da olanak sağlamıştır.
Bu çalışma ile klasik dönemde yapılan çiçekli ebruların günümüzdeki gelişimini,
değişimini, günümüzde yapılan klasik dışı çiçekli ebrularla da, bu sanatın tekâmülünü
ve farklılaştığını gözler önüne sermek amaçlanmıştır.
ANAHTAR KELİMELER: Ebru sanatı, Çiçekli Ebru, Klasik Ebru, Ebru sanatçıları,
Ebru yapımı

Abstract:
Turkish ebru art is a very old book decoration art made with natural dyes and materials,
originating from Central Asia according to the sources. Turkish ebru art also forms the
basis of classical ebru. Classical ebru art; oversize, nightingale's nest, shawl, combing,
combed, akkase etc. As there are varieties, "Hatip Ebru", which is considered to be the
beginning of flowered ebru, and "Floral Ebru", called "Necmeddin Ebru", are also
included in the classical ebru art.
Turkish ebru art has survived for centuries with the master-apprentice method. Today's
ebru artists can do both classical ebru art and new style ebru.
When it comes to floral ebru in Turkish ebru art, Hatip Mehmet Efendi, known for his
flower ebru experiments, and Necmeddin Okyay, who contributed to the development
of flowered ebru, come to the fore.
The new findings are the fact that the ebru samples made by both masters were also
made in the past. Until Okyay's student, Mustafa Esat Düzgünman, the acceleration of
floral ebru, then the slowdown in this acceleration, the repetition of art and the setting
limits on the art of ebru are the facts that make this art stagnant.
When the floral ebru of the classical period were examined, it was seen that the number
of examples of flowered ebru was few and figures were made with natural dyes and
materials, handmade according to the conditions of the period, again according to the
conditions of that period.
Floral ebru samples made today are either two-dimensional by imitating the past, either
stylized or three-dimensional with a naturalistic approach as seen in nature. Regardless
of the method used, it is clearly seen that today's flowered ebru has undergone a
technical change compared to the classical flowered ebru made in the past. This
technical change not only allowed the creation of creative and free thought designs in
vii
today's ebru art, but also allowed the number of ebru varieties of the past period to
increase.
KEYWORDS: Ebru art, Floral Ebru, Classical Ebru, Ebru artists, Ebru making