Mehmed Murad Nakşibendî Hülâsâtü'ş-Şürûh (VI. cilt) (İnceleme-metin-sözlük)
Mehmed Murad Naksibendi Hulasatu's-Suruh (C. VI) (Analysis-text- dictionary)
Yazar: KARDEN KARAKOÇ
Danışman: PROF. DR. ZİYA AVŞAR
Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Divan şiiri = Court poem ; Mevlana Celaleddin-i Rumi = Mevlana Celaleddin-i Rumi ; Muhammed Nakşibendi = Muhammed Nakşibendi ; Murad Molla Nakşibendi = Murad Molla Nakşibendi ; Murad-ı Nakşibendi = Murad-ı Nakşibendi

Özet:
Mevlânâ'nın Farsça telif ettiği Mesnevî, yazıldığı dönemden bu yana anlaşılmaya çalışılmış bu minvalde Mesnevî üzerine çeşitli eserler yazılmıştır. Bu eserlerin bir bölümünü şerhler oluşturmaktadır. Türk edebiyatında Mesnevî'nin tamamına yazılan şerhlerden biri 19. yüzyılda yaşayan Mehmed Murad Nakşibendî'nin Hülâsâtü'ş-Şürûh fî Nihâyeti'l-Vüzûh adını verdiği eseridir.  Nakşî olan Mehmed Murad, eserinin de dîbâcesinde belirtiği üzere Murad Molla Tekkesi'nde Mesnevî dersleri verirken Mesnevî'yi baştan sona üç kere ders olarak okuttuktan sonra hatrına muhtasar bir şerh yazmak gelmiş, öğrencilerinin de talebiyle eserini kaleme almıştır. Mehmed Murad,  eserin sonunda eserini tamamladığı ve dört şârihin -Ankaravî, Şem'î, Sürûrî, Şeyh Yusuf- kalemi olduğu için "ıyd-ı ekber" eylediğini ifade etmiştir. 
Bu çalışmada Mehmed Murad Nakşibendî'nin Hülâsâtü'ş-Şürûh fî Nihâyeti'l-Vüzûh adlı Mesnevî şerhinin  altıncı cildi ele alınmıştır. Çalışmanın birinci bölümünde Mehmed Murad Nakşibendî'nin hayatı ve eserleri, ikinci bölümde Hülâsâtü'ş-Şürûh fî Nihâyeti'l-Vüzûh'un altıncı cildinin çeşitli yönlerden incelenmesi yapılmıştır. Üçüncü bölümde eserin  altıncı cildinin çeviri yazı metnine, dördüncü bölümde metinden oluşturulan kelime anlamları, murad ve eş anlamlı kelimeler sözlüğüne yer verilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Mevlânâ, Mesnevî, Mehmed Murad Nakşibendî, Hülâsâtü'ş-Şürûh, şerh, VI. Cilt

Abstract:
The Masnavi, authored in Persian by Rumi, has been studied since its inception, and various works have been written on it. Some of these works are commentaries. One of the commentaries on the entire Masnavi in Turkish literature is the work titled Hulasatu's-Suruh fî Nihayeti'l Vuzuh by Mehmed Murad Naksibendi, who lived in the 19th century. As Mehmed Murad, a Naksi, stated in the preface of his work, he decided to write a concise commentary after teaching the Masnavi three times from beginning to end at the Murad Molla Lodge, and upon the request of his students, he penned his work. At the end of his work, Mehmed Murad expressed that he completed his work and celebrated it as "iyd-i ekber" because it included the writings of four commentators - Ankaravi, Sem'i, Sururi, and Sheikh Yusuf.
In this study, the sixth volume of Mehmed Murad Naksibendi's commentary on the Masnavi, titled Hulasatu's-Suruh fî Nihayeti'l-Vuzuh, is examined. The first part of the study covers the life and works of Mehmed Murad Naksibendi, while the second part analyzes various aspects of the sixth volume of Hulasatu's-Suruh fî Nihayeti'l-Vuzuh. The third part includes the transliterated text of the sixth volume, and the fourth part provides a dictionary of word meanings, intended meanings, and synonyms derived from the text.

Keywords: Rumi, Masnavi, Mehmed Murad Naksibendi, Hulasatu's-Suruh, commentary, Volume VI.