Muhammed b. Ömer el-Vâkıdî'nin hadisçiliği ve Kitâbü'l-Megâzfdeki hadislerin incelenmesi
Muhammad b. 'Umar el-Wâqidî's hadithics and an examination of the hadithes in Kitâb al-Maġâzî
Yazar: MUHAMMED TALHA KILIÇ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ŞUAYİP SEVEN
Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi / İslami Araştırmalar Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Hadis = Hadith ; Hadis usulü = Hadith methodology ; Rivayetler = Rumours ; Vakıdi = Vakıdi ; İslam tarihi = Islamic history ; İslamiyet = Islam

Özet:
Tarih boyunca hadisçiler ve tarihçiler arasında sıkı bir rekabetin olduğu
söylenmektedir. Ancak bu rekabet iddiası modern dönemin bize dayattığı bir algı gibi
durmaktadır. Her iki alanın mensupları arasında bir rekabetten ziyade sahip olunan
mirasın farklı yönlerden muhafaza edilmesi söz konusudur. Bu itibarla tarihçiler
ellerinde bulunan Hz. Peygamber'e ait malumatın nesillere aktarılması adına bir amaç
belirlemişler ancak bu aktarım esnasında sorgulanabilir kriterler oluşturmamışlardır.
Hadisçiler ise hadislerin Hz. Peygamber'e aidiyetini tespit edebilecekleri, sorgulanabilir
bir sened mekanizması geliştirerek O'na ait hiçbir söz, fiil ya da takriri aktarmamışlar,
bunu yapmaya çalışanları da sert bir şekilde eleştirmişlerdir. Bu amaçla pek çok kriter
belirlenmiş ve bu kriterler hadis usulü diye adlandırdığımız metodolojinin temellerini
oluşturmuştur. Her iki kesim arasındaki metodoloji kaynaklı ihtilaf özellikle hicrî ikinci
yüzyıldan sonra belirgin bir şekilde devam etmiş olsa da her iki kesimin mensupları da
birbirlerinin alanlarına dair eserler üretmekten geri durmamışlardır. Bahsini ettiğimiz
hicrî ikinci yüzyıl içerisinde dahi bu çalışmalar başlamıştır. Söz gelimi tâbiîn neslinin
önemli hadis âlimlerinden olan ve hadislerin tedvinini ilk kez gerçekleştiren İbn Şihâb
ez-Zührî (ö. 124/742) el-Meğâzî isimli bir eser kaleme alarak hadisçi kimliğinin yanına
tarihçi kimliğini de ekleyebilmiştir. Onun bu eser içerisinde kullandığı metotlar
kendisinden sonra gelen pek çok âlimi derinden etkilemeyi başarmış ve sonuçta her iki
alanda da söz sahibi olan isimler ortaya çıkmıştır. İşte bu isimlerden birisi hiç kuşkusuz
Muhammed b. Ömer el-Vâkıdî'dir (ö. 207/823). Vâkıdî; hadis, tarih ve pek çok alanda
otuza yakın eser kaleme almış fakat bunlardan sadece birkaçı günümüze ulaşabilmiştir.
Günümüze ulaşan ve Vâkıdî'ye şöhret kazandıran eserlerinden en önemlisi ise
çalışmamızın temelini oluşturan Kitâbü'l-MeğâzTdir. Vâkıdî bu eserindeki her bir
bölümün kronolojik malumatını çok hassas bir şekilde vermesi ve geniş bir tarih birikimine sahip olması sebebiyle tarihçiliğini ortaya koyarken eserinde yer verdiği
binlerce hadis rivayetiyle ve bu rivayetlerinde kullandığı bizim tespit edebildiğimiz
dokuz farklı rivayet metotuyla da hadisçiliğini ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler: Vâkıdî, Meğâzî, Kitâbü'l-Meğâzî, Rivayet metodu, İslam
Tarihi

Abstract:
One may claim that Hadith scholars and early Islamic historians had somewhat
rigorous competitions in recording life, mission, and events of the Last Prophet (s.a.w.),
but this claim may not withstand scrutiny. One must, however, say that it is more a
matter of preserving the Islamic heritage from different aspects of professionalism. The
only significant difference between Hadith scholars and Islamic Historians is that the
former developed strict criteria to accept, record, and pass on information and the latter
were lenient in accepting, recording, and passing on information. This situation does in
no way warrant to refer to it as that of conflict, competition, and rivalry. It is rather
interesting to note that Hadith scholars produced works not only in Hadith but also in
Islamic history, and so is the case with Islamic historians who wrote not only books on
history but also on Hadith. For example, Ibn S hihâb ez-Zuhrî (d.124 / 742), one of the
most prominent hadith scholars from the generations of tabiîn, who is credited to have
systematically carried out the hadith-recording task for the first time, wrote a work on
history called al-Magâzî. The methods he used in his work deeply influenced many
scholars who came after him, and as a result of his work, many scholars who had a say
in both fields emerged. Muhammad b. 'Umar al-Waqidî (d. 207/823) is another wellknown scholar who wrote nearly thirty works in hadith, history, and many other fields,
but only a few of them have survived. One of his most important works that reached
today and brought fame to Wâqidî is his work entitled "Kitâb al-Magâzî" which forms
the basis of this thesis. Wâqidî presented in his work the information in chronological
order. This work of history is full of Hadith texts and reports. He had a wide expertise in
Hadith, besides having a reliable scholarship in the Islamic history. He applied nine
different narration methods in recording hadith reports, which have been taken care of
in the present work.

Keywords: Wâqidî, Magâzî, Kitâb al-Mağâzî, Hadith, Method, Narration, History