Normal endokrin fonksiyona sahip çocuklarda volümetrik manyetik rezonans verilerini kullanarak yaş ile hipofiz bezi volümündeki değişikliklerin gösterilmesi
The evaluation of pituitary gland volume changes over age in children with normal endocrine function using volumetric magnetic resonance data
Yazar: ANIL ÇOLAKLAR
Danışman: PROF. DR. ÖMER SUAT FİTOZ
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Radyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Radyoloji ve Nükleer Tıp = Radiology and Nuclear Medicine
Dizin: Endokrin sistem = Endocrine system ; Endokrin sistem hastalıkları = Endocrine system diseases ; Hacim analizi = Volumetric analysis ; Hipofiz bezi = Pituitary gland ; Manyetik rezonans görüntüleme = Magnetic resonance imaging ; Yaş faktörleri = Age factors ; Çocuklar = Children

Özet:
Amaç: Normal endokrin fonksiyona sahip çocuklarda yaş ve cinsiyet gibi demografik alt grupları gözeterek 3B görüntüler üzerinden elde edilen volümetrik hacim değerlerini 2B görüntüler üzerinden elipsoid formülle elde edilen matematiksel hacim değerleriyle karşılaştırmak ve bu ölçüm değerlerinin hipofiz bezi patolojilerinde tanısal sürece katkıda bulunabilmesi için normal referans aralıklarını oluşturmaktır.

Gereç ve Yöntem: Bu araştırma, Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Cebeci Hastanesi Radyoloji Anabilim Dalı Pediatrik Radyoloji Ünitesi'nde gerçekleştirilen, PACS'ta kayıtlı beyin MRG'leri üzerinden retrospektif olarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmaya, 2014 Ocak - 2018 Mayıs tarihleri arasında baş ağrısı, nöbet ya da travma nedeniyle hastanemizde tetkik edilen ve herhangi bir beyin anomalisi ya da endokrin patoloji saptanmayan 0-18 yaş arasında 800 çocuk dahil edilmiştir.  Olguların beyin MR görüntülerinden elipsoid formülle ve volümetrik yöntemle hipofiz hacimleri ayrı ayrı hesaplanmıştır. Her iki cinsiyette her yaş grubu için hipofiz bezi volümetrik ve matematiksel hacim değerlerinin ortalama, standart sapma, en küçük, en büyük ve ortanca değerleri bulunmuştur. Volümetrik hacim değerlerinin 5-10-25-50-75-90-95. persentilleri içeren referans aralıkları oluşturulmuştur.

Bulgular: Yaş ile birlikte her iki cinsiyette hipofiz bezi hacminde anlamlı artış izlenmiştir. 1-2 ve 8-9 yaş grubu dışında ortalama 3B hacim değerleri kız cinsiyette daha yüksek bulunmuştur. Her iki cinsiyette erken puberte döneminde hipofiz bezi hacminde büyüme atağı dikkati çekmiş olup bu artışın kızlarda daha belirgin olduğu gözlenmiştir. Ayrıca kız ve erkek cinsiyette matematiksel hacim ile 3B hacim arasında anlamlı yüksek pozitif korelasyon olduğu görülmüştür.

Sonuç: Normal endokrin fonksiyona sahip çocuklarda yaş ile birlikte hipofiz bezi hacmi artış göstermektedir. Kız ve erkek cinsiyette matematiksel hacim ile 3B hacim arasında anlamlı yüksek pozitif korelasyon olduğu saptanmıştır. Bu nedenle, volümetrik hacim kullanımının mümkün olmadığı durumlarda matematiksel hacimden yararlanılabilir.

Anahtar Kelimeler: hipofiz, pitüiter bez, hacim, çocuk, manyetik rezonans görüntüleme

Abstract:
THE EVALUATION OF PITUITARY GLAND VOLUME CHANGES OVER AGE IN CHILDREN WITH NORMAL ENDOCRINE FUNCTION USING VOLUMETRIC MAGNETIC RESONANCE DATA

Objective: The aim of this study is to compare the volumetric volumes obtained through 3D images with the mathematical volumes obtained by ellipsoid formula from 2D images in children with normal endocrine function considering the demographic subgroups such as age and sex, and to provide normal reference values for pituitary volumes to contribute to the diagnostic workup in pituitary pathologies.

Materials and Methods: This study was performed retrospectively using PACS-archived brain MRIs obtained in the Pediatric Radiology Unit of Ankara University School of Medicine Cebeci Hospital. 800 children aged between 0-18 undergoing brain MRI between January 2014 – May 2018 for headache, seizures, or trauma and who had no brain anomaly or endocrine pathology were recruited. Pituitary volumes were separately calculated from those brain MRIs using ellipsoid formula and volumetry. The mean, standard deviation, maximum, minimum, and median values were found for each sex and age group. Normal reference ranges containing 5-10-25-50-75-90-95th percentiles of volumetric pituitary values were created.

Results: Pituitary gland volumes in both sexes were found to increase significantly over age. The average 3D volume values were greater in girls except for the age groups 1-2 and 8-9. Pituitary volumes showed a growth spurt during early puberty, which was more prominent in girls. Moreover, a strong positive correlation was noted between the mathematical and 3D volumes in both sexes.

Conclusion: The pituitary volume in children with normal endocrine function shows a significant increase over age. We found a strong positive correlation between the mathematical and 3D volumes in both sexes. Thus, we think that the mathematical volumes could be used where it is impossible to obtain 3D volumetric values.

Keywords: hypophysis, pituitary gland, volume, children, magnetic resonance imaging