Eskiçağda Doğu Anadolu'daki doğal su kaynaklarının toplumsal ve kültürel hayata yansımaları
Reflections of natural mater resources in Eastern Anatolia on social and cultural life in ancient time
Yazar: ÖMER GÜNAY
Danışman: DOÇ. DR. SIRRI TİRYAKİ
Bingöl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Coğrafya = Geography ; Tarih = History
Dizin: Doğal kaynaklar = Natural resources ; Doğal sular = Natural waters ; Doğu Anadolu = Eastern Anatolia ; Doğu Anadolu bölgesi = Eastern Anatolia region ; Eski Çağ = Old Age ; Eski Çağ tarihi = Old Age history ; Kültürel etki = Cultural effect ; Sosyal etki = Social affect ; Su kaynakları = Water resources

Özet:
Doğu Anadolu Bölgesi'nin doğal su kaynakları bakımından zengin oluşu insanların Paleolitik Çağ'dan itibaren bu coğrafyada yaşamlarını sürdürmeye olanak sağlamıştır. Paleolitik Çağ'da Doğu Anadolu Bölgesi'nde insanlar günlük besin ihtiyaçlarını su kaynaklarının havzalarında avcılık ve toplayıcılık yaparak karşılamıştır. Ayrıca coğrafyanın zorlu iklim koşullarından korunmak için akarsu vadilerinde bulunan mağaraları barınak olarak kullanmıştır.
Neolitik Çağ'ın başlamasıyla akarsuların oluşturduğu ovalarda ilk yerleşim yerleri görülmeye başlamıştır. Böylece insanlar artan bilgi birikimiyle ilk tarımsal üretim ve hayvan evcilleştirmeleri görülmeye başlamıştır. İnsanoğlun da görülen bu köklü değişiklikler artarak devam etmiş ve Kalkolitik Çağ'da büyük yerleşim yerlerini ortaya çıkarmıştır.
Kalkolitik Çağ'da Doğu Anadolu Bölgesi'nde büyük yerleşim yerlerinin ortaya çıkması nüfusun ciddi anlamda arttığını göstermiştir. Artan nüfusun ihtiyaçlarının karşılanması için üretim artmış ve bölgeler arası ticari faaliyetler görülmüştür. Kalkolitik Çağ'da bakır madenin günlük hayatta kullanılmaya başlamasıyla farklı meslek kollarında uzmanlaşma giderek artmıştır. Madenciliğin öneminin artması ve Doğu Anadolu Bölgesi'nde bolca maden yataklarının bulunması, Mezopotamya ve Kuzey Suriye kültürel ve ticari etkileşimin artmasına olanak sağlamıştır. Halaf, Ubeyd ve Uruk Kültür Evreleri ile Doğu Anadolu Bölgesi Mezopotamya ile yoğun kültürel ve ticari ilişkiler içerinde kalmıştır. Böylece Doğu Anadolu Bölgesi'nde görülen yerleşim yerlerinde ticari ve kültürel organizasyonları yapabilen elit bir gücün ortaya çıkmasına neden olmuştur.
Doğu Anadolu Bölgesi'nde İlk Tunç Çağ'ın başlamasıyla bölgenin kırsal kesimleri Transkafkasya üzerinden yoğun göç almaya başlamıştır. Bunun sonucunda Karaz Kültürü olarak ortaya çıkan kültür evresi Doğu Anadolu Bölgesi'nde geniş coğrafyaya yayılmıştır. Bu göçlerle birlikte nüfus artmış merkezi yönetimler güç kaybetmeye başlamıştır. Kafkasya üzerinden gelen pastoral guruplar akarsu havzalarında hayvancılığın gelişmesinde önemli rol üstlenmiştir. Doğu Anadolu Bölgesi'nin akarsu havzaları otlak bakımından zengin olduğu için konar-göçer toplulukların ilgisini çekmiş ve Kura-Aras Vadisi boyunca yoğun göç almıştır.

Abstract:
The richness of the Eastern Anatolia Region in terms of natural water resources has allowed people to live in this geography since the Paleolithic Age. In the Paleolithic Age, people in the Eastern Anatolia Region met their daily nutritional needs by hunting and gathering in the basins of water sources. he also used the caves in the river valleys as shelters to protect himself from the harsh climatic conditions of the geography.
With the onset of the Neolithic Age, the first settlements began to appear in the plains formed by the rivers. Thus, people began to see the first agricultural production and animal domestication with increasing knowledge. These radical changes in human beings continued increasingly and revealed large settlements in the Chalcolithic Age.
Although large settlements were seen in the Eastern Anatolia Region during the Chalcolithic Age, the population increased rapidly. In order to meet the needs of the increasing population, production increased and interregional commercial activities were observed. In the Chalcolithic Age, specialization in different professions gradually increased with the use of copper mine in daily life. The increase in the importance of mining and the abundance of mineral deposits in the Eastern Anatolia Region have enabled the cultural and commercial interaction of Mesopotamia and Northern Syria to increase. Halaf, Ubeyd and Uruk Cultural Phases and the Eastern Anatolia Region remained in intense cultural and commercial relations with Mesopotamia. Thus, it has led to the emergence of an elite power that can make commercial and cultural organizations in the settlements seen in the Eastern Anatolia Region.
With the beginning of the Early Bronze Age in the Eastern Anatolia Region, the rural parts of the region started to receive intense migration through Transcaucasia. As a result, the cultural phase that emerged as the Karaz Culture spread over a wide geography in the Eastern Anatolia Region. With these migrations, the population increased and the central governments began to lose power. Pastoral groups coming from the Caucasus have played an important role in the development of animal husbandry in the river basins. Since the river basins of the Eastern Anatolia Region are rich in grassland, they attracted the attention of nomadic communities and received intense migration along the Kura-Aras Valley.