Lise öğrencilerinde bozulmuş yeme: Bir karma yöntem araştırması
Disordered eating in high school students: A mixed method research
Yazar: UMUT KERMEN
Danışman: DOÇ. DR. DURMUŞ ÜMMET
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Aleksitimi = Alexithymia ; Beslenme bozuklukları = Nutrition disorders ; Beslenme ve yeme bozuklukları = Feeding and eating disorders ; Depresyon = Depression ; Duygu düzenleme = Emotion regulation ; Lise öğrencileri = High schools students ; Sosyal görünüş kaygısı = Social appearance anxiety ; Ölçek geliştirme = Scale development ; Ölçekler = Scales

Özet:
Bu çalışma bir ölçek geliştirme ve bir karma araştırma olmak üzere iki aşama içeren bir araştırmadır. Açımlayıcı sıralı karma desen ile yürütülen bu araştırmanın temel amacı 14-18 yaş arasındaki ergenlerden nicel sonuçlar ortaya koymak, sonrasında bu sonuçları derinlemesine keşfetmek için amaca uygun olarak seçilmiş kişiler ile yorumlayıcı fenomenoloji çalışması yapmak ve bozulmuş yeme deneyimlerini açıklamaktır. 
Bu amaç için öncelikle 14-18 yaş aralığında ergenler için bozulmuş yeme davranışlarını ölçen bir ölçme aracı geliştirilmiştir. 646 ergen ile geliştirme çalışması, 466 ergen ile doğrulama çalışması yürütülmüştür. Ölçüte dayalı geçerlik çalışması 117 kişiyle; test-tekrar test çalışması 96 kişiyle tamamlanmıştır. Ölçeğe ait kesim noktası belirlemek için anoreksiya nervoza tanılı 33, bulimia nervoza tanılı 24 ve sağlıklı 157 ergen katılımcıdan veri alınmıştır. Ortaya çıkan ölçek 14 maddeden oluşan 5'li likert tipinde, üç alt boyuta sahip bir ölçektir. Ölçek alt boyutları kısıtlama, kilo kaygısı, çıkarma-kontrol davranışları olarak adlandırılmıştır. Ölçeğin tamamı için açıklanan varyans % 58,45'tir. Cronbach Alpha katsayısı .86 olarak bulunmuştur. Test tekrar test uygulamasında, iki uygulama arasındaki korelasyon .90'dır. Yeme Bozukluğu İnceleme Ölçeği ve Ergenler İçin Bozulmuş Yeme Ölçeği arasındaki korelasyon .86 olarak hesaplanmıştır. Birinci ve ikinci düzey doğrulayıcı faktör analizi için X2/df = 3,94, RMSEA = 0.079, TLI = 0.922, CFI = 0.938 ve SRMR = 0.045 olarak bulunmuştur. ≥31 kesim noktası için duyarlık 0,930, özgüllük 0,911'dir. Yapılan istatistiksel analizler ölçeğin bozulmuş yeme davranış ve tutumlarının ölçülmesinde geçerli ve güvenilir olduğunu göstermektedir.
Karma araştırmanın nicel aşamasında, Ergenler İçin Bozulmuş Yeme Ölçeği, Sosyal Görünüş Kaygısı Ölçeği, Toronto Aleksitimi Ölçeği, Duygu Düzenleme Ölçeği ve DASS-42 Ölçeği Depresyon alt boyutu kullanılmıştır. Veriler İstanbul ilindeki altı ilçede toplanmıştır. İki ayrı çalışma grubu üzerinde, değişkenler arasındaki ilişkiler yol analizi ile incelenmiştir. Ergenler İçin Bozulmuş Yeme Ölçeği'nin kesim noktasından yukarıda puan alan grubu belirlemek için 3266 ergene ölçekler uygulanmıştır. ≥31 puan alan 567 kişi bu gruba dahil edilmiştir. Ayrıca Ergenler İçin Bozulmuş Yeme Ölçeği'nin kesim noktasından aşağıda puan alan grubu belirlemek için 535 ergene ölçekler uygulanmıştır. <31 puan alan 435 kişi bu gruba dahil edilmiştir. Yol analizi sonuçlarına göre ≥31 puan alan ve bozulmuş yeme davranışları gösteren grup için sosyal görünüş kaygısının bozulmuş yemeye yol açtığı görülmektedir. Bozulmuş yeme duygu düzenleme süreçlerini olumsuz etkileyerek ya da doğrudan depresyona yol açmaktadır. Ayrıca bozulmuş yeme, sosyal görünüş kaygısı ile aleksitimi ve depresyon arasındaki ilişkilerde aracı roldedir. <31 puan alan ve bozulmuş yeme davranışları göstermeyen grup için sosyal görünüş kaygısı bozulmuş yemeye sebep olsa da, bozulmuş yeme duygu düzenleme süreçlerinde olumsuzluğa ve depresyona yol açmamaktadır. Bozulmuş yeme göstermeyen grup için, bozulmuş yeme değişkenin aracılık rolü yoktur.
Açıklayıcı sıralı yöntem araştırmalarında, nicel kısımdan çıkan önemli ve göze çarpan sonuçlar nitel çalışma ile açıklanmaktadır. Bu nedenle çalışmanın nitel aşamasında bozulmuş yeme davranışları gösteren 567 kişilik gruptan 10 gönüllü katılımcı araştırmaya dahil edilmiştir. Veriler yarı yapılandırılmış görüşme formu ile toplanmıştır. Bu aşamada Smith'in yorumlayıcı fenomenoloji deseni kullanılmıştır. Nitel verilerin analiz edilmesi ile benlik ve ilişkiler, bozulmuş yeme deneyimleri, paylaşım/çözüm/destek, olumsuz ruhsal etkiler ana temaları elde edilmiştir. Elde edilen bulgular ile bozulmuş yeme deneyimleri belirlenmiş, belirlenen ana ve alt temaların içerikleri ayrıntılı olarak sunulmuştur.

Abstract:
This study is a research that includes two stages as a scale development and a mixed research. The main purpose of this research, which is conducted with an explanatory sequential mixed design, is to obtain quantitative results from adolescents aged 14-18, then to conduct interpretive phenomenology study with appropriately selected individuals to explore these results in depth, and to explain their disordered eating experiences.
For this purpose, a measurement tool has been developed to measure disordered eating behaviors for adolescents between the ages of 14-18.  Development and confimatory studies were conducted with 646 and 466 adolescents, respectively. The criterion validity and test-retest studies were conducted with 117 and 96 participants, respectively. Data were collected from 33 adolescent participants with anorexia nervosa, 24 with bulimia nervosa, and 157 healthy adolescents to determine the cut-off point for the scale. The resulting scale is a 5-point Likert-type scale consisting of 14 items with three sub-dimensions. Subscales are named as restriction, weight anxiety, and extraction-control behaviors. The variance explained for the whole scale was 58.45%. The Cronbach Alpha coefficient was found to be .86. In the test-retest application, the correlation between the two applications was .90. The correlation between Eating Disorder Examination Scale and Disordered Eating Scale For Adolescents was calculated as .86. For the first and second order confirmatory factor analysis, fit indices were found as X2 / df = 3.94, RMSEA = 0.079, TLI = 0.922, CFI = 0.938 and SRMR = 0.045. For ≥31 cutoff point, sensvity is 0.930 and specificity is 0.911. Statistical analysis shows that the scale is valid and reliable in measuring disordered eating behaviors and attitudes. 
In the quantitative phase of the mixed study, Disodered Eating Scale for Adolescents, Social Appearance Anxiety Scale, Toronto Alexithymia Scale, Emotion Regulation Scale and DASS-42-Depression subscale were used. Data were collected in six districts in Istanbul province. Relationships between variables were examined by path analysis on two separate study groups. Scales were applied to 3266 adolescents to determine the group scoring above the cut-off point of the Disordered Eating Scale for Adolescents. 567 people who got ≥31 points were included in this group. In addition, scales were applied to 535 adolescents to determine the group scoring below the cut-off point of the Disordered Eating Scale for Adolescents. 435 people with a score of <31 were included in this group. According to the path analysis results, it was seen that social appearance anxiety caused disordered eating for the group that got ≥31 points and showed impaired eating behaviors. Disordered eating directly leads to depression directly or by negatively affecting emotion regulation processes. In addition, disordered eating mediates the relationships between social appearance anxiety and alexithymia and depression. Although social appearance anxiety causes disordered eating for the group with has score of <31 and not showing disordered eating behaviors; dsordered eating does not lead depression and have negativite effect in emotion regulation processes. For the group that does not show disordered eating, the disordered eating variable has no mediating role. In the descriptive sequential method studies, the important and conspicuous results from the quantitative part are explained with a qualitative study. For this reason, 10 volunteer participants from a group of 567 people who showed disordered eating behaviors were included in the qualitative phase of the study. The data were collected with a semi-structured interview form. At this stage, Smith's interpretative phenomenological method was used. Self and relationships, disordered eating experiences, coping, negative mental effects were obtained as themain themes at the qualitative stage. Disordered eating experiences were determined with the obtained findings, and the contents of the main and sub-themes were presented in detail.