Descartes epistemolojisinde sezgi kavramı'nın yeri
The role of intuition in Descartes epistemology
Yazar: SÜMEYYE TOPAKKAYA
Danışman: PROF. DR. HARUN TEPE
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Kanıt = Argument ; Süre = Duration ; Tanrı = God

Özet:
Epistemoloji tarihinde doğru bilginin ölçütlerinden biri olan aklın bilgisi çeşitli şekillerde yorumlanır. Bizim ilgilendiğimiz aklın sezgisel yorumunu yapan filozoflardır. Platon aklın en üstün durumu olarak nitelediği noesis durumuna ancak sezgisel akılla ulaşabileceğini savunurken; Augustinus da inancı bilgiden daha üstün tutar ve Tanrı'ya iman etmek için öncelikle insanın kendi yaratılışını bilmesi gerektiğini belirtir. Augustinus'a göre, insanın kendine dair olan bilgisel kanıtını yalnızca sezgisel akıl verir. Yakın dönem filozoflarından Bergson, hakikatin ancak gerçek zaman olarak nitelediği süreyle bilinebileceğini, süreyi ise ancak sezgiyle yaşayabileceğimizi söyler. Sezgisel aklı doğru bilginin garantörü yapan Descartes bizim asıl konumuzu oluşturur. Descartes doğru bilgiye ulaşmak için kuşku duyduğu bütün bilgilerin üstünü çizer. Bildiği bütün bilgilerden hatta kendi benliğinin bilgisinden dahi vazgeçer. Böylece geriye yalnızca şüphe ettiği gerçeği kalır. Descartes sezgisel akılla, 'şüphe ettiğimden şüphe edemem' önermesinden yola çıkarak 'şüphe ettiğime göre düşünüyorum' ve 'düşünüyorum, o halde varım' önermelerini kanıtlar. Kendi varlığının kanıtına ulaşan Descartes, bu bilgiden hareketle Tanrı'nın varlığını daha sonra dış dünyanın varlığını kanıtlar. İnsan, şüphe eden ve yanılan bir varlık olduğuna göre mükemmel değildir dolayısıyla varlığı bir açıdan yetersizdir. Bu durum, insandan daha mükemmel bir varlığın bulunmasını gerektirir ve o varlık Descartes'a göre, Tanrı'dır. Descartes insanı ve Tanrı'yı metafiziğin konusu haline getirir. İnsan, ruh ve beden olarak birbirinden farklı iki sonlu töze sahipken, yalnızca Tanrı sonsuz bir töze sahiptir. Metafiziğine kendi sonlu zihninden başlar ve sonsuz olan Tanrı'ya ulaşır. Descartes'ın Tanrı'ya ulaşana kadar geçirdiği düşünsel süreçte sezgisel aklın önemi bizim esas çalışma konumuzu oluşturur.

Anahtar Sözcükler: Sezgisel Akıl, Tanrı, Süre, Kuşku, Kanıt

Abstract:
The knowledge of the mind, which is one of the criteria of true knowledge in the history of epistemology, is interpreted in various ways. It is the philosophers who make the intuitive path of the mind that we are interested in. While Plato argues that the state of noesis, which he describes as the highest state of mind, can only be reached with intuitive reason; Augustinus also places belief above knowledge and states that in order to believe in God, man must first know his own creation. According to Augustinus, only the intuitive mind gives the informational proof of one's self. Bergson, one of the recent philosophers, says that the truth can only be known for the duration that he describes as real time, and that we can only experience the duration with intuition. Descartes, who makes intuitive mind the guarantor of true knowledge constitutes our main subject. Descartes crosses all the information he doubts in order to reach the correct information. He gives up all the knowledge he knows, even the knowledge of his own self. So that only the fact that he doubted remains. Descartes proves the propositions 'I think as I doubt' and 'I think, therefore I am' based on the proposition 'I cannot doubt that I doubt'. Reaching the proof of his own existence, Descartes proves the existence of God and then the existence of the external world based on this knowledge. Since man is a doubting and mistaken creature, he is not perfect, so his existence is insufficient in a way. This requires the existence of a more perfect being than man and that being, according to Descartes, is God. Descartes makes man and God the subject of metaphysics. While man has two different finite substances, soul and body, only God has an infinite substance. He begins his metaphysics from his own finite mind and reaches the infinite God. The importance of intuitive mind in Descartes intellectual process until he reaches God is our main subject of study.

Keywords: Intuitive mind, God, Duration, Doubt, Proof