Zehebî ve Siyeru A'lâmi'n-Nübelâ adlı eseri
Az-zahabi and his book Siyar A'lam al-Nubala
Yazar: FATİH AKYOLCU
Danışman: DOÇ. DR. ÖMER SABUNCU
Harran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion

Özet:
İslâm ilim geleneğinde gerek yazdığı eserlerde gerekse birçok çalışmayı gözden geçirerek yeni bir usul ortaya koyan Zehebî, İslâm tarihinde özellikle tabakât ve terâcim alanında eserler kaleme almıştır. Genç yaşlardan itibaren Şam bölgesinde bulunan âlimlerden çeşitli dersler almış ve bazı hadis merkezlerinde de hocalık yapma fırsatı bulmuştur. Onu ilme sevk eden birçok etken mevcut olmakla birlikte ilimle iştigal eden ve ilme kıymet veren bir ailede dünyaya gelmesi en önemli etkenlerden bir tanesi olduğu söylenebilir. Nitekim babası oğlunun ilimle uğraşması için tüm imkânlarını sunmuş ve her daim desteğini hissettirmiştir. Yine genç yaşlardan itibaren eser kaleme almaya başlayan Zehebî, kendi dönemine kadar çeşitli alanlarda yazılan birçok eseri okuyup üzerine çalışmalar yaparak farklı alanlarda bilgi sahibi olmuştur. Ancak onun hayatına bakıldığında hususen hadis ve tarih alanındaki yetkinliğinin daha fazla ön planda olduğu görülmektedir. Zaten çalışmalarının yoğunluğu da bu iki alan özelinde olmuştur. Ricâl ilmi çatısı altında hem hadis hem de tarih alanlarını kapsayan eserler kaleme alan Zehebî, bu alanda farklı bir metot ortaya koyarak kendisinden sonra gelen nesillere kaynaklık etmiştir. Siyeru a'lâmi'n-nübelâ, Zehebî'nin ilim dünyasında tanınmasını sağlayan en önemli eserlerindendir. Siyeru a'lâm'da Zehebî, başta hadis âlimleri olmak üzere İslâm tarihinde önemli şahsiyetleri tabakalar halinde tanıtmıştır. Bu eser, Asr-ı saâdet döneminden 700/1301 yılına kadar olan kırk tabakayı ve 7000 civarında şahsiyetin hayatını ihtiva etmektedir. Eserinde her şahsa şöhretine ve ilmî seviyesine göre yer veren Zehebî onların isim, nesep, lakap, künye, nisbe gibi özelliklerini dakik bir tutumla tespit etmiştir. Her bir şahsın doğum tarihini, yetişme şekli, hocaları, talebeleri, eserleri, inanç durumu ve vefat tarihini belirtmiştir. Tercemesini ele aldıkları içerisinde kimini savunmuş, kimini eleştirmiştir. Biyografisini verdiği râvileri cerh-ta'dîl açısından değerlendirmiş, bunu yaparken genellikle o şahısla aynı asırda yaşayan güvenilir âlimlerin görüşlerini sıralamıştır.

Abstract:
In the tradition of Islamic scholarship, Dhahabi, who introduced a new method by presenting a new approach in both his written works and extensive research, wrote notable works in the field of Islamic history especially on the fields of tabaqat and tarajim. From a young age, Dhahabi received various lessons from scholars in the region of Damascus and also had the opportunity to teach in some hadith centers. While there are many factors that lead him to knowledge, it can be said that one of the most important factors is that he was born in a family that was engaged in knowledge and valued knowledge. Indeed, his father provided all the opportunities for his son to engage in knowledge and always made him feel his support. Furthermore, Dhahabi, who started to write works from young age, gained knowledge in different fields by reading and working on many works written in various fields until his time. However, when looking at his life, it is seen that his competence in the fields of hadith and history is more prominent. In fact, the intensity of his work has been specific to these two fields. Dhahabi, who wrote works covering both hadith and history under the roof of Rijal's science, provided a different methodology in this field and became a source for the generations that came after him. Siyar a`lam al-nubala is one of the most important works of Dhahabi that made him known in the scientific world. In Siyar a'lam, Dhahabi introduced important figures in Islamic history, especially hadith scholars, in layers order. This work includes forty generations and the lives of approximately 7,000 personalities from the time of the Prophet until the year 700/1301. In his work, Dhahabi, give place to each person according to their reputation and scientific level, meticulously determined their name, lineage, nickname, title, and other characteristics. He indicated the date of birth, upbringing style, teachers, students, works, belief status, and date of death of each individual. Among those whose biographies they took on, he defended some and criticized others. He evaluated the narrators whose biographies he provided in terms of criticism (jarh) and praise (ta'dil), while doing this, he often listed the opinions of reliable scholars who lived in the same century as those individuals.