Tarihî şahsiyetlerin değerler eğitiminde rol model olarak kullanılması: Kitâb-ı Ahmed ez-Zemcî örneği (1b-107b)
Using historical persons as role models in values education: The example of Kitâb-ı Ahmed ez-Zemci (1b-107b)
Yazar: NESLİHAN EKİCİ
Danışman: DOÇ. DR. GÖKHAN ÖLKER
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Ahmed ez-Zemci = Ahmed ez-Zemci ; Değerler eğitimi = Values education ; Eski Anadolu Türkçesi = Old Anatolian Turkish ; Halk hikayeleri = Folk tales ; Rol model davranışı = Role model behavior ; Tarihi şahsiyetler = Historical figures

Özet:
Halk hikâyeleri, Anadolu'nun Türk vatanı olma sürecindeki mücadeleleri bir kahraman kişilik
üzerinden hikâye etmektedir. Bu kahraman, tarihî varlığı sabit bir şahsiyet olsa da anlatılanlar semboliktir.
Kahraman batıdan doğuya yeryüzünün her köşesinde ve göğün yedinci katından yedi kat yer altına kadar her
yerde zalimlerle savaşır. Zalimler, ait oldukları milletler tarafından bile reddedilirken kahramanlar, birçok millet
tarafından sahiplenilmişlerdir. Kahramanların misyonu, nereden ve kimden gelirse gelsin zulmü ortadan
kaldırmaktır. Kitâb-ı Ahmed Ez-Zemcî adlı eserde, zulme ve zalimlere karşı çıkan, daima hakkı savunan bir
kişiliğe sahip olan Anadolu'da mübarek bir zat telakki edilmiş Ahmed ez-Zemcî'nin hayatı ve kahramanlıkları
anlatılmaktadır. Ele aldığımız bu eser, yaptığımız çalışmayla edebiyatımızdaki ilk çeviri olma özelliği
taşımaktadır. Bu özelliğin yanında Eski Anadolu Türkçesini yansıtan bir eser olması açısından da dil alanındaki
çalışmalarda ilgililere kaynak sunduğu için eserin önemi bir kat daha artmıştır. Bu araştırmanın alan yazın
bölümünde Eski Anadolu Türkçesi döneminin tarihimizdeki yeri kısaca verildikten sonra "Kitâb-ı Ahmed ezZemcî" hakkında detaylı bilgiler sunulmuştur. Kitâb-ı Ahmed ez-Zemcî çeviri yazısı ile birlikte metnin dizin ve
incelemesi yapılırken kullanılan kaynakların ve Ahmed ez-Zemcî isminin geçtiği eserlerin üzerinde durulmuştur.
Bulgular bölümünde kaynak eser, değerler eğitimi açısından incelenmiştir. Metin bölümünde metin, çeviri
transkripsiyon harfleriyle Türkiye Türkçesine ilk kez aktarılmıştır. Dizin bölümünde, metnin ayrıntılı gramatikal
dizini oluşturulmuştur. Tartışma, Sonuç ve Öneriler bölümünde, çalışmamızda ulaşılan sonuçlara ve önerilere
değinilmiştir. Bu araştırma; Türk Dili ve Edebiyatı Eğitimi ile Türkoloji bölümlerinde okutulan Dil Bilimi,
Tarihî Türk Şiveleri ve Türkiye Türkçesi dersleri için destek materyal gereksinimini sağlamıştır. Ayrıca eserin
değerler eğitimi açısından incelenmesi ile Türk diline ve kültürüne katkı sağlaması bağlamında Türk Dili ve
Edebiyatı dersi için önemli bir materyal olduğu ortaya konulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Kitâb-ı Ahmed Ez-Zemcî, Eski Anadolu Türkçesi, Ahmed ez-Zemcî, Kâdıoğlu Oflu, Ebû Müslim-i Horosani, Değerler Eğitimi, halk hikâyesi.

Abstract:
Folk tales narrate the struggles of Anatolia in the process of becoming a Turkish homeland through a
heroic personality. Although this hero is a person whose historical existence is fixed, what is told is symbolic.
The hero fights oppressors in every corner of the earth from the west to the east, and from the seventh heaven to
the seventh floor of the earth. While the oppressors were rejected even by the nations to which they belonged,
the heroes were embraced by many nations. The mission of the heroes is to eradicate oppression, no matter
where it comes from or from whom. In the book called Kitâb-ı Ahmed Ez-Zemcî, the life and heroism of
Ahmed ez-Zemci, who was considered a blessed person in Anatolia, who opposes oppression and oppressors and
always defends the right, is told. This work, which we have discussed, has the feature of being the first
translation in our literature with the work we have done. In addition to this feature, in terms of being a work that
reflects the Old Anatolian Turkish, the importance of the work has increased once more, since it provides
resources for those who are interested in studies in the field of language. In the literature section of this research,
after the place of the Old Anatolian Turkish period in our history is given briefly, detailed information about
"Kitâb-ı Ahmed ez-Zemcî" is presented. Along with the translation of Kitâb-ı Ahmed ez-Zemci, the sources
used in the index and analysis of the text and the works in which the name of Ahmed ez-Zemci is mentioned are
emphasized. In the findings section, the source work has been examined in terms of values education. In the text
section, the text has been transferred to Türkiye Turkish for the first time with translation transcription letters. In
the index section, a detailed grammatical index of the text has been created. In the Discussion, Conclusion and
Suggestions section, the results and suggestions reached in our study are mentioned. This research; It provided
the support materials needed for Linguistics, Historical Turkish Dialects and Türkiye Turkish courses taught in
Turkish Language and Literature Education and Turcology departments. In addition, by examining the work in
terms of values education, it has been revealed that it is an important material for the Turkish Language and
Literature course in the context of contributing to the Turkish language and culture.

Keywords: Kitâb-ı Ahmed Ez-Zemcî, Old Anatolian Turkish, Ahmed ez-Zemcî, Kadıoğlu Oflu, Ebû Muslim-i Horosani, Values Education, folk tale.