Yükseköğretim Kurumları Etik Kodları Modelinin üniversitelerdeki uygulamalarının paydaş grupları üzerindeki etkisi: Bir araştırma
The impact of the application of the "Academic Institutions Ethics Code Model" in universities on stakeholder groups: A research
Yazar: SAİM ALTAY
Danışman: PROF. DR. OĞUZHAN AYDEMİR
Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; İşletme = Business Administration
Dizin: Etik = Ethics ; Etik Etkisini Geliştirme Modeli = Development Model of Ethical Effectiveness ; Etik kod = Ethical code ; Meslek ahlakı = Professional ethics ; Yükseköğretim kurumları = Higher education institutions ; Üniversite personeli = University personnel ; Üniversiteler = Universities ; İş ahlakı = Business ethic

Özet:
Etik kavramı, son yıllarda yaşamın her alanında olduğu gibi akademik alanda
da özellikle sıkça vurgulanmakta ve dile getirilmektedir. İçinde yer aldığımız dünyada,
araştırma ve uygulama faaliyetlerinin başarılı bir şekilde yürütülebilmesi için etik
kodlara (kurallara) ihtiyaç duyulmaktadır. Ayrıca etik kodların bireysel, toplumsal ve
kurumsal ilişkilerin geliştirilebilmesi bakımından önemi büyüktür.
Çalışmada etik kodların (kuralların) devlet üniversitelerinin paydaş gurupları
ile olan ilişkileri üzerindeki etkinliğinin Etik Etkisini Geliştirme Modeli çerçevesinde
analiz edilmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda; etik, etik türleri, kamuda etik,
etik kodun tanımı, amacı, içeriği, oluşturulması ve uygulamaya konulması ile
yükseköğretim kurumları etik ilkeleri, yazın açısından irdelenmiştir. Son olarak, Etik
Etkisini Geliştirme Modeli'nin boyutları bazında devlet üniversitelerinde etik kodların
etkililiğini ölçmeye yönelik bir araştırma yapılmıştır. Yükseköğretim Kurumları
içerisinde yer alan devlet üniversiteleri, araştırmanın kapsamını oluşturmuştur.
Araştırmada 393 akademik ve idari personeli kapsayan anket çalışması ile
toplanan veriler SPSS (20.0) programında analiz edilmiştir. Devlet üniversitelerinde
uygulanan ankette kullanılan ölçek için öncelikle güvenilirlik analizi açısından
Cronbach's Alpha değerleri hesaplanmıştır. Ölçek boyut ve alt maddeleri arasında Tek
Yönlü Varyans Analizi (ANOVA) ve Welch Testi ile üniversiteler arasında oluşan
anlamlı farklılıklar tespit edilmiştir. Farklılık kaynakları araştırması için Bonferroni,
Scheffe, LSD, Tamhane's ve Dunnetts'c testleri uygulanarak karar verilmiştir.
Araştırmanın bulguları istatiksel analize tabi tutularak sonuçlar irdelenmiştir.
Etik Etkisini Geliştirme Modeli'ne göre; izin verilen devlet üniversitelerinin modelin
boyutları bazında değerlendirilmesi yapılarak gerçekleştirilen test sonuçlarına göre
geliştirilen hipotezlerden dokuzu doğrulanmış ve diğer üçü ise doğrulanamamıştır.
Araştırma kapsamındaki 23 üniversitenin etik kodlarının, üniversitenin (3 boyutu
dışında) diğer tüm ilişkilerini olumlu etkilediği söylenebilir. Araştırma çerçevesinde;
etik kodların (kuralların) üniversitelerde gerçekleştirilen mevcut uygulamalardaki
etkinliği sorgulanmış ve genel anlamda bu kuralların devlet üniversitelerinin paydaş
gruplarla olan ilişkilerinde olumlu etkilerinin olduğu gözlenmiştir.

Abstract:
The concept of ethics has been emphasized and cited frequently in the
academic field as in all areas of life in recent years. In the world we live in, ethical
codes (rules) are necessary for the successful execution of research and application
activities. In addition, ethical codes are of great importance for the development of
individual, social and institutional relations.
The aim of the study is to analyze the effectiveness of ethical codes (rules) on
the relations of state universities with stakeholder groups within the framework of the
Development Model of Ethical Effectiveness. In accordance with this purpose; Ethics,
ethical types of higher education institutions, ethics in society, definition, purpose,
content, establishment and implementation of ethical rules and ethical principles have
been examined in terms of literature. Finally, a study has been conducted based on the
dimensions of the Development Model of Ethical Effectiveness to measure the
effectiveness of ethical codes in state universities. State universities, which are among
Higher Education Institutions, constituted the scope of the research.
In the research, the data collected by the questionnaire covering 393 academic
and administrative staff were analyzed in the SPSS (20.0) program. First, Cronbach's
Alpha values for the scale used in the questionnaire applied in state universities were
calculated in terms of reliability analysis. Significant differences were determined
between the dimensions and sub-items of the scale with One Way Analysis of Variance
(ANOVA) and Welch Test among universities. Bonferroni, Scheffe, LSD, Tamhane's
and Dunnetts'c tests were applied to research the sources of difference.
The findings of the study were subjected to statistical analysis and the results
were analyzed. According to the Development Model of Ethical Effectiveness; Nine
of the hypotheses developed according to the results of the tests carried out by
evaluating the allowed state universities on the basis of the dimensions of the model
were confirmed and the other three could not be confirmed. It can be said that the
ethical codes of 23 universities within the scope of the study positively affect all other
relations of the university (except 3 dimensions). Within the framework of the
research; the effectiveness of ethical codes (rules) in current practices in universities
has been investigated and it has been observed that these rules have positive effects on
the relations of state universities with stakeholder groups.