Ülkemizde uygulanan hepatit B aşı programlarının erişkinlerde etkililiğinin değerlendirilmesi
Evaluation of the hepatitis association programs applied in our country to the effectiveness of adults
Yazar: EBRU AKTEPE
Danışman: PROF. NECLA EREN TÜLEK
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2017
Konu: Klinik Bakteriyoloji ve Enfeksiyon Hastalıkları = Clinical Microbiology and Infectious Diseases
Dizin: Aşılama = Vaccination ; Aşılar = Vaccines ; Hepatit = Hepatitis ; Hepatit B = Hepatitis B ; Hepatit B aşıları = Hepatitis B vaccines ; Karaciğer hastalıkları = Liver diseases ; Yetişkinler = Adults

Özet:
Tüm dünya ülkelerinde olduğu gibi ülkemizde de uygulanan hepatit B aşı programları ile hepatit B virüsuna karşı bireysel ve toplumsal bağışıklık hedeflenmektedir. Böylece antiviral tedavilere rağmen kalıcı virolojik yanıtın güç olduğu kronik hepatit B enfeksiyonu ve komplikasyonları önlenecektir. Bu çalışma ile ülkemizde uygulan hepatit B aşı programları kapsayıcılığındaki hedef popülasyona ait hepatit B tetkik sonuçları irdelenmiştir. Sonuçlar ile ülkemizde uygulanan yenidoğan rutin hepatit B aşı programı ve 2005-2009 yılları arasında ilköğretim ve lise öğrencilerine uygulanmış olan yakalama aşı programlarının etkililiği değerlendirilmiştir.
	Çalışma Mayıs 2017- Eylül 2017 tarihleri arasında Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji polikliniğe başvuran toplam 662 kişi ile yapılmıştır. Etkilemesi beklenen aşı programları göz önüne alınarak çalışma grubu doğum tarihlerine göre üç gruba ayrılmıştır. Çalışma gruplarından HBsAg, anti-HBs ve anti-HBc IgG tetkikleri istenmiştir.
	Aşılama programlarının kapsamadığı kontrol grubu da olan 1991 yılı öncesinde doğan 359 kişide anti-HBs pozitiflik oranı %51,5 (185 kişi) bulundu, anlamlı olarak diğer iki gruptan düşük saptandı (p<0,001). HBsAg 10 kişide pozitif saptandı, istatiksel olarak anlamlı olmasa da diğer çalışma gruplarından daha fazla idi. Toplam 130 kişi aşı ile bağışık kabul edildi. Bu grupta 55 kişide anti-HBs ve anti-HBc IgG'nin birlikte pozitifliği ile doğal bağışıklık görüldü (%15,3),bu durum her iki gruptan anlamlı olarak daha yüksekti (p=0,001, p<0,001).
Yakalama (catch-up) aşı programlarından etkilenmesi beklenen 1991-1998 yılları arasında doğan 242 kişilik grupta anti-HBs pozitiflik oranı %89,3 saptandı, kontrol grubundan anlamlı olarak yüksek bulundu (p<0,001). Program dışı hepatit B aşısı yaptırmayan 224 kişiden 201 kişide anti-HBs pozitif saptandı Üç kişide anti-HBcIgG ve anti-HBs birlikte pozitif olduğundan doğal bağışık kabul edildi. Sonuç olarak 198 kişi (%81,8) yakalama (catch-up) aşı programlarından etkilenerek aşı ile bağışık saptanmıştı. İki kişi ise yeni kronik hepatit B tanısı ile takibe alındı.
Çalışma gruplarından yenidoğan rutin hepatit B aşılamasından etkilenmesi beklenen 1998 yılı Ağustos ayı sonrasında doğan 61 kişilik grupta anti-HBs pozitiflik oranı % 96,7 (59 kişi) saptandı, kontrol grubundan anlamlı olarak yüksek bulundu (p<0,001). Anti-HBs pozitif olan 3 kişinin hepatit B aşılama öyküsü mevcuttu, bu nedenle bu 3 kişide yenidoğan aşı programının etkisi net değerlendirilememektedir. Sonuç olarak 56 kişi (%91,8)  yenidoğan rutin hepatit B aşı programından etkilenerek aşı ile bağışık saptanmıştı. Aşı ile bağışıklık durumu diğer iki gruptan anlamlı olarak daha yüksek bulundu (p<0,001). Bu grupta HBsAg ve anti-HBc IgG pozitifliği saptanmamıştı. HBsAg pozitifliğinin saptanmaması yenidoğan aşı programının etkililiği olarak değerlendirildi.
Bu çalışmada aşı programlarının kapsayıcılığındaki çalışma gruplarında anti-HBS düzeyi ile hepatit B aşısının toplumumuzdaki etkisi değerlendirilmiştir. Aşılama programlarının kapsamı dışında kalan kontrol grubunda diğer gruplardan anlamlı olarak anti-HBs pozitifliği daha düşük saptanmıştır. Aşı programlarının etkililiği ise her iki aşı programının kapsayıcılığındaki 1991 yılı ve sonrasında doğan kişilerde istatiksel olarak anlamlı olmasa da HBsAg pozitifliğinin azalması ile gösterilmiştir. Ayrıca çalışmamız ile toplumumuzda yakalama (catch-up) aşı programlarından %81,8 oranında, 1998 yılından itibaren uygulanan yenidoğan rutin hepatit B aşı programından ise %91,8 oranında etkilenildiği saptanmıştır. Çalışmanın kısıtlılıklarına rağmen bu sonuçlar ile ülkemizde HBsAg pozitifliğinin aşı programları ile azaldığı ve yıllar içinde daha da azalacağı söylenebilir.

Abstract:
With hepatitis B vaccination programs, which are applied in our country as well as in all countries, it is aimed to develop individual and social immunity against hepatitis B virus. Thus chronic hepatitis B infections and complications, which have a persistent virological response despite antiviral treatments, will be prevented. This study examines the hepatitis B screening results of the target population covered by hepatitis B vaccination programs in our country. Through those screening results, the effectiveness of the newborn routine hepatitis B vaccination program and the catch-up vaccination programs applied to primary and high school students between 2005 and 2009 were evaluated.
The study was conducted over 662 people who applied to the Ankara Education and Research Hospital Infection Diseases and Clinical Microbiology clinic between May 2017 and September 2017. Considering the target population of vaccination programs, the study group was divided into three groups according to birth dates. HBsAg, anti-HBs and anti-HBc IgG of the study group were required.
Anti-HBs positivity rate was found to be 51.5% (185 persons) in 359 people born before 1991, which was the control group not covered by vaccination programs, and was significantly lower than the other two groups (p <0.001). HBsAg was found to be positive in 10 patients, although it was not statistically significant, it was higher than other study groups. 130 people were identified as immunized with the vaccine. In this group, both of anti-HBs and anti-HBc IgG were found to be a positive as a result of natural immunty (15.3%) in 55 people, which was significantly higher than the other two groups (p = 0.001, p <0.001).
The anti-HBs positivity rate was found to be 89.3% in the 242 people who were born between 1991-1998 and who were expected to be affected from the catch-up vaccination programs (p <0.001). Anti-HBs positivity was detected in 201 people out of 224 people who did not have a nonscheduled hepatitis B vaccine. Three people were considered to be naturally immune because both anti-HBcIgG and anti-HBs were positive. As a result, 198 people (81.8%) were due to the vaccination being affected by catch-up vaccination programs. Two patients were diagnosed with new chronic hepatitis B and were followed up.
The anti-HBs positivity rate was found to be 96.7% (59 persons) in the group of 61 persons who were born after August 1998 and who were expected to be influenced by the routine hepatitis B vaccination schedule and this was significantly higher than that of control group (p <0.001). Three of the patients with anti-HBs positive had nonscheduled hepatitis B vaccination history, so the effect of the newborn vaccination program on these 3 people was not clear. As a result, 56 patients (91.8%) were identified as immunized with vaccine due to new hepatitis B vaccination schedule. Immunity with vaccine was significantly higher than the other two groups (p <0.001). HBsAg and anti-HBc IgG positivity were not detected in this group. No detection of HBsAg positivity was evaluated as the effectiveness of the newborn vaccination program.
In this study, the effects of anti-HBs and hepatitis B vaccine in our population were evaluated among the study groups covered by vaccination programs. Anti-HBs positivity was found to be significantly lower in the control group that was not covered by the vaccination programs than other groups covered by vaccination programs. The effectiveness of vaccination programs was indicated by the decrease in HBsAg positivity, although it was not statistically significant in people who were born in or after 1991 and who were covered by both vaccine programs. It was also found that 81,8% of our population was affected by catch-up vaccination programs and 91,8% of the population was affected by newborn routine hepatitis B vaccination programs applied since 1998.  In spite of the limitations of the study, it can be said that HBsAg positivity in our country decreases with the vaccination programs and it will decrease even more over the years.