Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi bağlamında Türkiye ve Birleşik Krallık'ta olağanüstü hâl uygulamaları
The state of emergency practices in Türkiye and the United Kingdom in the context of the European Convention on Human Rights
Yazar: FATMA BETÜL SEHRAWALA
Danışman: DOÇ. DR. RECEP DOĞAN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / İnsan Hakları Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Hak ve özgürlüklerin ciddi sınırlamalara maruz kaldığı ulusun yaşamını tehdit eden genel tehlike hâlleri, tehlikeyi bertaraf etmek ve hukuk düzenine dönüşü sağlamak amacıyla çeşitli olağanüstü tedbirlerin alınmasını gerektirmektedir. Olağanüstü yönetim usullerinin bir türü olan "olağanüstü hâl (OHAL)", hukuki bir rejim olup çeşitli hukuka uygunluk kriterleriyle keyfiliğe karşı frenlenmek istenmiştir. Bu bağlamda, OHAL süresince alınan tedbirlerin hukuka uygunluğunun sağlanması için Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin askıya almaya ilişkin 15. maddesi ve taraf olunan diğer uluslararası sözleşmelerin ilgili hükümleri rehber edinilmelidir.
Sözleşme'nin 15. maddesi gereği OHAL rejimine, istisnai olarak tüm ulusun varlığını tehdit eden ciddi genel tehlike hâllerinde başvurulmalı, alınan tedbirler durumun kesinlikle gerektirdiği ölçüde olmalıdır. OHAL, genel tehlikeleri def etme amacını taşımalı, süre ve yer bakımından sınırlı olma ilkeleri gereği, ilan edildiği yerlerde ve ilan süresince uygulanmalıdır. OHAL kapsamında alınan tedbirler, uluslararası hukuktan doğan yükümlülüklere aykırılık oluşturmamalıdır. OHAL, ilan edilmeli, ilan kararı ve alınan tedbirlerin siyasi ve yargısal denetimi mümkün kılınmalıdır.
Türkiye ve Birleşik Krallık, sıklıkla Sözleşme'nin 15. maddesine dayanarak OHAL ilan etmiştir. Her iki ülkede de düzenlemeler, kanunlarla ve istisnai olarak OHAL KHK'leriyle gerçekleştirilmiştir. Her iki ülkenin anayasa ve OHAL modelleri farklılık arz etse de ortak nokta, kalıcı OHAL'lerin deneyimlenmiş olmasıdır. 
Birleşik Krallık, son yıllarda terörle mücadele amacıyla de facto OHAL kavramına meyilli hâle gelmişken Türkiye OHAL ilan etme anlayışını sürdürmektedir.

Anahtar Kelimeler: Türkiye ve Birleşik Krallık'ta OHAL, sınırlama, askıya alma, AİHS madde 15.

Abstract:
When general danger threatens the life of the nation, rights and freedoms are subject to severe restrictions. Here, extraordinary measures need to be taken to eliminate the general danger. For ensuring that the measures are lawful, Article 15 of the ECHR and the relevant provisions of other international conventions should be followed.
Pursuant to Article 15, the state of emergency should be declared in times of general danger, and the measures should aim to terminate these dangers. The measures should be applied in places where the state of emergency put into force, and during the state of emergency. The state of emergency and the measures should not constitute a violation of international law obligations. The state of emergency should be declared officially, and both the declaration and the measures should be subject to political and judicial review. 
Türkiye and the United Kingdom have often made emergency regulations based on Article 15. In both countries, regulations were put into force mainly by the acts of parliament and sometimes by emergency decrees. Although the constitution and state of emergency models differ, the common point is that the emergency regulations have paved the way for permanent state of emergencies.
While the United Kingdom has become inclined to de facto state of emergency in the name of combating against the terrorism in recent years, Türkiye maintains the practice of declaring a state of emergency.

Keywords: State of emergency in Türkiye and the United Kingdom, limitation of rights and freedoms, derogation, the article 15 of the ECHR.