Toplu konut uygulamalarında zaman içerisinde mekan ve cephe tipolojilerinin değişimi: Diyarbakır örneği
Change of space and facade typologies in mass housing applications over time: The case of Diyarbakir
Yazar: FURKAN AYDIN
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET CEBE
Dicle Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
İnsanlık tarihi boyunca barınma, her zaman önemli bir sorun olmuştur. Bu soruna yönelik zaman içinde çeşitli çözümler geliştirilmiştir. Günümüzde, toplu konutlar bu çözümlerden biri olarak üretilmekte ve hem barınma ihtiyacını karşılamakta hem de kullanıcı memnuniyetini artırmak için sürekli olarak geliştirilmektedir. Diyarbakır ili, 1950'lerden sonra yoğun göç alan birçok şehir gibi, çalışmanın örneklemini oluşturmaktadır. Artan nüfusu barındırmak için Diyarbakır'da konut üretimi zaman içinde önemli ölçüde artmıştır. Konut üretimindeki nicel artışın yanında, niteliksel özelliklerin de dikkate alınarak kullanıcıların ve zamanın gereksinimlerine uygun konutlar üretilmesi son derece önemlidir. Bu çalışma, Diyarbakır'da farklı on yıllarda inşa edilmiş üç farklı TOKİ yerleşkesinde meydana gelen değişimlerin incelenmesini ve bu yerleşkelerde yaşayanların mekân ve cephe tipolojilerine dair algı ve memnuniyet düzeylerinin tespit edilmesini amaçlamaktadır. Çalışmanın inceleme alanları, Diyarbakır'da ilk toplu konut projelerinden olan ve 1994 yılında yapımına başlanan Şilbe 1. Etap TOKİ, 2008'de temeli atılan Memur-Sen TOKİ ve 2020'de tamamlanan, cephe tasarımıyla dikkat çeken Maliye Konutları 3. Etap TOKİ'dir. Araştırmada fotoğraflama, mimari proje analizi ve mekân büyüklüklerinin tahlili yapılmış, veri toplama yöntemi olarak beşli Likert tipi anketler kullanılmıştır. Elde edilen anket verileri SPSS programında istatistiksel olarak analiz edilmiştir. Saha araştırmasında, 385 katılımcıyla yüz yüze görüşülerek anketler doldurulmuştur. Analizler sonucunda, farklı zaman dilimlerinde inşa edilmiş üç toplu konutta mekân ve cephe tasarımlarının nasıl değiştiği ve bu değişimlerin kullanıcı memnuniyetine nasıl etki ettiği belirlenmiştir. Çalışma, Maliye Konutları 3. Etap TOKİ'nin mekân ve cephe tasarımlarının, diğer yerleşkelere göre kullanıcılar tarafından daha olumlu değerlendirildiğini ortaya koymuştur. Bu bulguların teorik temellere dayanması ve kullanıcı verileriyle desteklenmesi, çalışmanın literatüre katkı sağlaması açısından önemlidir. Bu çalışma, gelecekteki toplu konut projeleri için plan ve cephe konularında referans noktası olmayı hedeflemektedir.

Abstract:
Throughout human history, housing has always been an important problem. Various solutions to this problem have been developed over time. Today, public housing is one of these solutions and is constantly being improved to both meet the need for housing and to increase user satisfaction. The province of Diyarbakır, like many other cities that received high levels of immigration after the 1950s, constitutes the sample of this study. To accommodate the growing population, housing production in Diyarbakır has increased significantly over time. In addition to the quantitative increase in housing production, it is of utmost importance to take into account the qualitative characteristics and to produce housing that meets the needs of the users and the needs of the time. This study aims to examine the changes that have occurred in three different TOKİ settlements built in different decades in Diyarbakır and to determine the perceptions and satisfaction levels of the residents of these settlements regarding the space and facade typologies. The study areas of the study are Şilbe 1st Stage TOKİ, which is one of the first mass housing projects in Diyarbakır and whose construction started in 1994, Memur-Sen TOKİ, whose foundation was laid in 2008, and Maliye Konutları 3rd Stage TOKİ, which was completed in 2020, attracts attention with its facade design. In the research, photography, architectural project analysis and analysis of space sizes were made, and five-point Likert-type questionnaires were used as data collection method. The survey data obtained were statistically analyzed in the SPSS program. In the field research, 385 participants were interviewed face to face and the questionnaires were filled out. As a result of the analysis, it was determined how the space and facade designs changed in three public housing estates built in different time periods and how these changes affected user satisfaction. The study revealed that the spatial and facade designs of Maliye Konutları 3rd Stage TOKİ were evaluated more positively by the users than the other settlements. The fact that these findings are based on theoretical foundations and supported by user data is important in terms of contributing to the literature. This study aims to be reference point for future public housing projects in terms of plans and facades.