Kutsal kentleri tanımlama ve belirlemede yöntemsel bir yaklaşım
A methodic approach for defining and determining sacred cities
Yazar: AYŞE NUR CANBOLAT
Danışman: PROF. DR. NEVİN GÜLTEKİN
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Kutsallık = Holiness ; Kültürel miras = Cultural heritage ; Semavi dinler = Monotheistic religions

Özet:
Kutsallık, kutsal değerler insanlığın başlangıcından bugüne yaşamı ve mekânı biçimlendirmede belirleyici olmuştur. Kutsallık atfedilen kentler bu anlam ayrıcalığı ile kutsal ve kültürel değerler bütünüdür. Ancak kutsal kentlerin insanlığın ortak mirası olarak tanımlanmasında ve korunmasında kültürel değerleri öncelikli kabul edilirken çoğu kez kutsal değerleri yadsınmış ya da mekânı biçimlendirmedeki etkinliği önemsenmemiştir. 2004'de Dünya Miras Komitesi'nin kültürel mirası korumada yeni(lenen) açılımlarla, kutsal miras kategorisinde tanımlanan kutsal kentlerin, somut ve somut olmayan kutsal ve kültürel değerleriyle birlikte sürdürülebilirliğinin öngörülmesi, mimari ya da fiziksel-mekânsal yapıya odaklı koruma yaklaşımını değiştirmiş, geliştirmiştir. Böylece küreselleşmeyle yaygınlaşan insan ölçeğini, belleği, aidiyeti ve kutsallığı silen aynılaşmış kent tercihlerine karşı kutsal kentlere yüklenen hassas ve kırılgan anlam ve değerin sürdürülebilirliği öncelik ve önem kazanmıştır. Bu ortak çabaya karşın, sürdürülebilir koruma sürecinde miras yönetim sisteminin başlangıç noktası olan miras değerlerini yani  kutsal kentleri tanımlama ve belirleme konusunda boşluk giderilmemiştir. Bu nedenle yaşayan semavi (ilahi) dinlere göre kutsal olup Dünya Kültür Mirası Listesi'nde kültürel değerleriyle yer alan Kudüs ve Santiago de Compostela kentleri ile bu listede bulunmayan Mekke kentinin somut ve somut olmayan, kutsal ve kültürel değerleri "değer(ler) odaklı tanımlama yaklaşım" ile incelenmiştir. Sonuçta; bu yaklaşımla kutsal kentleri tanımlamak için yöntemsel bir yaklaşım ve kutsal kentlerin sürdürülebilirliğinin sağlanmasında yönlendirici olacak tanımlama kriterleri geliştirilmiştir.

Abstract:
Sanctity and sacred values have been decisive in shaping life and space since the beginning of humanity. Cities attributed to sanctity are the whole of sacred and cultural values with this privilege of meaning. However, while the cultural values of the sacred cities are considered as a priority in defining and protecting the common heritage of humanity, their sacred values are often denied or their effectiveness in shaping the space is not taken into consideration. With the new(renewed) expansions in the protection of cultural heritage of the World Heritage Committee in 2004, the prediction of the sustainability of the sacred cities defined in the category of sacred heritage, together with their tangible and intangible sacred and cultural values, changed and developed the conservation approach focused on architectural or physical-spatial structure. Thus, the sustainability of the sensitive and fragile meaning and value attributed to the holy cities has gained priority and importance against the homogenized city preferences that have erased the human scale, memory, belonging and sanctity that have become widespread with globalization. Despite this joint effort, the gap in defining and determining the heritage values, namely sacred cities, which is the starting point of the heritage management system in the sustainable conservation process, has not been resolved. For this reason, the tangible and intangible, sacred and cultural values of the cities of Jerusalem and Santiago de Compostela, which are sacred according to living monotheistic (divine) religions and are included in the World Cultural Heritage List with their cultural values, and the city of Mecca, which are not on this list, are approached with a "value(s)-oriented definition approach was examined. After all, in the context of this approach, a methodical approach has been developed to define the sacred cities and the identification criteria that will guide the sustainability of the sacred cities.