Nohutta (cicer arietinum L.) yapay mutasyon spektrumu ve frekansı üzerinde araştırmalar
Investigations on spectrum and frequency of induced mutation in chickpea (cicer arietinum L.)
Yazar: CENGİZ TOKER
Danışman: PROF. DR. İLHAN ÇAĞIRGAN
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1997
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Burdur-Bucak-Ürkütlü = Burdur-Bucak-Ürkütlü ; Gama ışınları = Gamma rays ; Mutasyon = Mutation ; Nohut = Chickpea ; Tarla bitkileri = Field crops

Özet:
oz NOHUTTA (Cicer arieünum L.) YAPAY MUTASYON SPEKTRUMU VE FREKANSI ÜZERİNDE ARAŞTIRMALAR Cengiz TOKER Doktora Tezi, Tarla Bitkileri Anabilim Dalı Danışman: Prof.Dr. M. İlhan ÇAĞIRGAN Aralık 1997, 123 Sayfa Bu çalışma Burdur İlinin sınırlan içinde Bucak İlçesi yakınlarındaki Ürkütiu Kasabası'nda ( yaklaşık 37° 04' Kuzey, 30° 12' Doğu, denizden yüksekliği 1014 m) yan-kurak bir çevrede 1995-96 yıllarında yetiştirilmiş dış kaynaklı ve bölgesel olarak adapte olmuş iri daneli nohuttlann Mı generasyonunda gamma ışınlarına duyarlılığını belirlemek için ve M2'de açılma gösteren aileler üzerinden mutasyon spektrumu ve frekansını belirlemek için yürütülmüştür. ispanyol Populasyonu, Aydın 92 çeşidi, ILC 482 hattı, Ürkütlü yerel populasyonu ve FLIP 83-47C hatanın yaklaşık olarak 2000 tohumu bir 60Co kaynağından 100, 200, 300, 400, ve 500 Gy'lik gamma ışınlan ile ışınlanmışür. Mı generasyonunda, kontrollü koşullar altında fide boyu ve tarla koşullannda çimlenmeden sonra yaşayan bitki sayısı, çimlenme yüzdesi ve olgunlaşma gün sayısı 1995 'de genotipler üzerine mutagenik etkileri belirlemek için kaydedilmiştir. Genellikle, optimum muamele dozu genotipten genotipe değişmiştir. Mı generasyonunda tüm yaşayan bitkiler her doz ve genotip için ayn ayn hasat edilmiştir. M2 generasyonu 1996' da yazlık ekilerek Mı bitki-dölü olarak yetiştirilmiştir. M2 generasyonunda, herhangi bir özelük için aile içindeki normal görünüşlü bitkilerden ve muamele edilmemiş kontrolden farklılık gösteren tipler potansiyel mutant olarak seçilmişlerdir. M2 generasyonunda seçilen mutantlann mutasyon spektrumu yaprak ve yaprakcık, bakla ve dane, bitki habitusu, klorofil eksikliği ve çiçek karakterlerine ve diğer özelliklerine göre sınıflandırılmıştır. Mutasyon frekansı M2 aile temeli üzerine hesaplanmıştır. Dane verimi, biyolojik verim, hasat indeksi, bitki boyu, bitkide bakla, dane ve dal sayısı, 100-dane ağırlığı ve baklada dane sayısı gibi verim ve verim ile ilişkili özellikler karşılaştırma amacıyla kaydedilmiştir. Genel olarak korelasyon analizi, dane veriminin; biyolojik verim, hasat indeksi, bitki boyu, bitkide bakla ve dal sayısı ve 100-dane ağırlığı ile önemli bir şekilde ilişkilendiğini götermiştir. ANAHTAR KELİMELER: Cicer arietinum L., iri daneli nohut, yapay mutasyon, mutasyon spektrumu, mutasyon frekansı, verim ve verim kriterleri, korelasyon JÜRİ: Prof.Dr. M. İlhan ÇAĞIRGAN Prof. Dr. Metin B. YILDIRIM Doç.Dr. Kenan TURGUT

Abstract:
ABSTRACT INVESTIGATIONS ON SPECTRUM AND FREQUENCY OF INDUCED MUTATION IN CHICKPEA (Cicer arietinum L.) Cengiz TOKER Ph. D. Thesis in Department of Field Crops Supervisor: Prof.Dr. M. İlhan ÇA?mGAN December, 1997, 123 Pages The study was conducted to determine the radiosensitivity of exotic and locally adapted kabuli chicpeas to gamma rays in the Mi generation, and to identify the mutation spectrum and mutation frequency based on the segregated M2 families grown in 1995-96 in a semi-dry environment, Ürküüü town (about 37° 04' N, 30° 12' E, 1014 m above sea level), near Bucak city in Burdur province. Approximately 2000 seeds of ispanyol Population, cultivar Aydın 92, ILC 482 line, Ürkütiu native landrace and FLIP 83-47C line, were irradiated with 100, 200, 300, 400 and 500 Gy of gamma rays from a 60Co source. In the Mi generation, seedling height was determined under controlled condition and number of survived plant, percent of germination and days to maturity were recorded under field conditions to determine the mutagenic effects on genotypes in 1995. Generally, optimum dose of treated mutagen was changed from genotype to genotype. All survival plants in the Mi generation were harvested for each dose and genotype individually, the M2 generation was grown as the Mrplant-progenies sown in the Spring of 1996. In the M2 generation, different types deviating from untreated controls and from the normal looking plants within a given family for any traits were selected as potential mutants. Mutation spectrum of mutants selected in the M2 generation were clustered according to leaf and leaflet, pod and seed, plant habit, chlorophyll deficiency and flowering characters and other traits. Mutation frequency was calculated on the M2 family basis. Yield and yield-related traits such as grain yield and biological yield per plant, harvest index, plant height, number of pod, seed and branch per plant, 100-seeds weight and number of seeds per pod were recorded for comparison purposes. The correlation analysis indicated that grain yield was generally significantly correlated with biological yield, harvest index, plant height, number of pod, seed and branch per plant, 100-seeds weight. KEY WORDS: Cicer arietinum L., kabuli chickpea, induced mutation, mutation spectrum, mutation frequency, yield and yield criteria, correlation COMMITEE: ProfDr. M. İlhan ÇA?IRGAN ProfDr. Metin B. YILDIRIM Assoc.Prof.Dr. Kenan TURGUT