Osmanlı-İran Savaşlarında Van Eyaleti'nin lojistik desteği (18. yüzyıl)
Logistic support of Van province in the Ottoman-Iranian Wars (18th century)
Yazar: OSMAN DİNÇ
Danışman: DOÇ. DR. HAKAN KAYA
Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yeniçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
16. yüzyılın başlarından itibaren, Şah İsmail tarafından kurulmuş olan Safevi
Devleti, Yavuz Sultan Selim'in saltanat döneminden itibaren Osmanlı Devleti ile güç ve
rekabet mücadelesine girişmiştir. 16. yüzyılda başlayan Osmanlı- Safevi çekişmeleri kimi
zaman kesintilere uğramasına rağmen 18. yüzyılın başlarından itibaren sıcak çatışmalarla
devam etmiştir. Kanuni Sultan Süleyman döneminde, bir daha el değiştirmemek üzere
kesin olarak Osmanlı hâkimiyetine giren Van Eyaleti, özellikle 17. yüzyılda başlayıp 18.
yüzyılın sonlarına doğru devam eden mücadelelerde önemli bir sınır üssü olarak ön plana
çıktığı görülmektedir. Van Eyaleti bulunduğu konum itibariyle, Osmanlı Devletinin Doğu
seferlerinde kimi zaman ileri bir sınır karakolu, kimi zaman ordunun ihtiyacını giderecek
bir ambar olarak ön plana çıkmıştır. Osmanlı Devleti, İran üzerine yaptığı seferlerde
lojistik ikmal maddelerini ağırlıklı olarak kara yolu ile ulaştırırdı. Bu nedenle seferlerin
öncesinde yollarının güvenliğinin tesis edilmesi için belirlenmiş ve bu konuda ön plana
çıkmış merkezler bulunmaktaydı. Bu bağlamda önde gelen merkezlerden biri de Van
Eyaleti'ydi. Bu çalışmamızda 17. yüzyılın sonlarından ve 18. yüzyılın son çeyreğine
kadar aralıklarla devam eden Osmanlı- İran savaşlarında Van Eyaleti'nin lojistik ikmal
hattı için önemli merkez üssü olduğunu ve sefer öncesi ve sonrasında orduya sağlamış
olduğu desteği stratejik öneminden bahsedilmeye çalışılacaktır. Osmanlı- İran
savaşlarında son derece önemli bir eyalet olan Van Eyaleti hakkında yapılan çalışmalara
bakıldığında, Osmanlı-İran savaşlarında üstlenmiş olduğu stratejik ve lojistik desteğine
direk olarak değinilen çalışmaların olmadığı dikkat çekilmiştir. Yapılan kitap ve makale
çalışmalarında Van Eyaleti'nin Osmanlı idaresindeki konumu ve önemine dair kaynaklar
mevcuttur. Çalışmamızda 18. yüzyılda cereyan eden Osmanlı- İran Savaşlarında Van
Eyaleti'nin lojistik ve stratejik önemi üzerinde durulacaktır.
Anahtar Kelime: Van Eyaleti, Kale, Ordu, Sınır, Osmanlı, Safevi, Sefer Lojistiği, Sefer
Güzergâhı.

Abstract:
Since the beginning of the 16th century, the Safavid State, founded by Shah
Ismail, has been engaged in a struggle for power and competition with the Ottoman
Empire since the reign of Yavuz Sultan Selim. Although the Ottoman-Safavavid rivalries
that started in the 16th century were sometimes interrupted, they continued with hot
conflicts from the beginning of the 18th century. During the reign of Suleiman the
Magnificent, the province of Van, which came under the Ottoman rule for good, came to
the forefront as an important border base, especially in the struggles that began in the 17th
century and continued towards the end of the 18th century. Due to its location, Van
Province came to the forefront in the Eastern campaigns of the Ottoman Empire,
sometimes as an advanced border outpost and sometimes as a warehouse to meet the
needs of the army.During its campaigns against Iran, the Ottoman Empire mainly
transported its logistical supplies by land. For this reason, there were centers that were
designated to ensure the security of the roads prior to the campaigns and were prominent
in this regard. One of the leading centers in this context was the Van Province. In this
study, the strategic importance of Van Province as an important epicenter for the logistics
supply line and the support it provided to the army before and after the campaigns during
the Ottoman-Iranian wars, which continued intermittently from the late 17th century until
the last quarter of the 18th century, will be discussed. When we look at the studies on Van
Province, which was an extremely important province in the Ottoman-Iranian wars, it was
noted that there were no studies that directly addressed the strategic and logistical support
it undertook in the Ottoman-Iranian wars. In the books and articles, there are sources on
the position and importance of Van Province in the Ottoman administration. In our study,
the logistical and strategic importance of Van Province in the Ottoman-Iranian Wars that
took place in the XVIIIth century will be emphasized.
Keyword: Van Province, Fortress, Army, Border, Ottoman, Safavid, Expedition
Logistics, Expedition Route.