İlaç uygulama hataları ve hataların raporlanmasına ilişkin hemşirelerin tutumlarının incelenmesi
The study of medication administration errors and approaches of nurses related to reporting of errors
Yazar: PINAR BOL
Danışman: YRD. DOÇ. BAHATTİN TAYLAN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sağlıkta Kalite Geliştirme ve Akreditasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Hastaneler = Hospitals ; Sağlık Eğitimi = Health Education ; Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management
Dizin: Hemşireler = Nurses ; Hemşirelik = Nursing ; Raporlama = Reporting ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Sağlık hizmetleri araştırmaları = Health services research ; Tedavi hataları = Medication errors ; İlaçlar = Drugs

Özet:
Sağlık hizmetleri içinde yapılan hatalar, hem hastalar hem de sağlık çalışanları için istenmeyen etkilere sahip bir durum olarak ortaya çıkmaktadır. Tıbbi tedavinin vazgeçilmez bir parçası olan ilaç uygulamaları hemşirelerin en temel ve en yaygın işlevleri arasında yer almaktadır. Hemşirelik Yönetmeliği'nin eklerinden Ek-2 de ilaç uygulamalarının hekim direktifleri ile hemşireler tarafından yapılması gerektiği açıkça belirtilmektedir. Sağlık hizmetlerinde hemşirelik uygulamalarında ilaç uygulama hataları sık rastlanan tıbbi hatalar içinde yer almaktadır. Yapılan araştırmalar ilaç hatalarının büyük bir kısmının önlenebilir olduğunu göstermektedir. Sağlık çalışanının hasta güvenliği konusunda yeterli farkındalığının olmaması ve olayların raporlanmaması aynı hatalar sistem içinde oluşmaya devam etmekte ve gizli kalmaktadır. Bunun sonucu olarak da hataları önleme ve düzeltme yoluna gidilmekte zorlanılmaktadır.AmaçBu çalışmada, hastanelerde hemşirelik bakımı verilen alanlarda çalışan hemşirelerin görüşlerine başvurularak, ilaç hatalarının tipleri ve hataların raporlanmamasının nedenleri belirlenmeye çalışılacaktır. Ayrıca ilaç hatası senaryolarını içeren sorulara hemşirelerin verdikleri cevaplarla, hata yaptıklarında nasıl bir tutum sergiledikleri değerlendirilecektir.YöntemAraştırma, İzmir ili Konak ilçesine bağlı bulunan eğitim ve araştırma hastanelerinden; Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Dr. Suat Seren Göğüs Hastalıkları ve Cerrahisi Eğitim ve Araştırma Hastanesi ve Ege Kadın Doğum Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde hasta bakımında bire bir görevli ve ilaç uygulaması yapan hemşirelerin katılımı ile yapılmıştır. Araştırmanın yapıldığı dönemde ulaşılabilen 737 personele anket verilmiştir. Anketlerin 324 tanesi geri dönmüştür. Tamamlanmamış 12 anket analiz dışı bırakılmıştır. Toplamda 312 anket analiz edilmiştir. Anket oluşturulurken Wakefield ve ark.(1998) tarafından oluşturulmuş `' İlaç Uygulama Hata Anket'' inden (MAE survey- medication administration error survey) ve Osborne ve ark.(1999)'larının `hemşirelerin ilaç hatalarına bakışı' isimli çalışmasında kullandıkları Modified Gladstone Ölçeği'nden yararlanılmıştır. Araştırmada kullanılacak anketin ilk bölümünde ilaç hatalarının tipleri, ikinci bölümündeilaç hatası senaryoları karşısında hemşirelerin tutumları, üçüncü bölümde hataların raporlanmamasının nedenleri ölçülmektedir. Son bölümde de demografik değişkenlere yer verilmektedir. Anketin içsel geçerliliği, uzman görüşleri ve literatür taramaları ile sağlanmıştır. Güvenilirlik, Cronbach alpha katsayısı ile ölçülmüştür. Elde edilen veriler SPSS 16.0(Statistical Programme for Social Sciences) programı kullanılarak analiz edilmiştir.Bulgular: İV (İntravenöz) ve İV olmayan ilaç hatalarının yüksek oranda oluştuğu, hemşirelerin farklı hata tiplerinde değişen oranlarda hata yaptıkları ortaya çıkmıştır. Ayrıca ilaç hataları ile ilgili örnek senaryoların genellikle hata olarak algılanmadığı görülmektedir. Hemşirelerin, ilaç hatalarının raporlanması durumunda suçlanacaklarını düşündükleri, hekim, hasta, hasta yakını, yönetim ve ekip arkadaşlarının tepkilerinden korktukları ayrıca yönetimden bekledikleri desteği görmedikleri belirlenmiştir. Elde edilen veriler bu kurumlarda güvenlik kültürünün gelişmediğini açıkça göstermektedir.Sonuç: İlaç hataları hasta güvenliğini etkileyen en yaygın ve hastaların tedavileri sırasında en sık karşılaştığı hata grubudur. Kurumlarda öncelikle orta ve üst düzey yöneticilerin hasta bakımında aktif rol alan tüm çalışanları hata raporlamanın, sistemin iyileşmesi ve güvenliğinin sağlanmasında ilk adım olduğu konusunda bilinçlendirmesi gerekmektedir.Anahtar sözcükler: ilaç hataları, raporlama, hemşire

Abstract:
The errors made in health services appear as a situation which has undesired effects for both patients and health professionals. Medication as an indispensable part of medical treatment is one of the most common and basic function of nurses. In protocol-2 from Nursing Regulations, it is clearly mentioned that medications should be made by nurses through the directions of the physician. In health services, medication errors during nursing administrations are the common and widely seen medical errors. The researches carried out have indicated that most part of such errors are preventable. Among the same system of errors are the insufficient awareness of nurses related to patient safety and the unreported cases, so these remain confidential. Accordingly, it becomes difficult to prevent and find solutions to these errors.PurposeIn this study, the purpose is to determine the types of medication errors and the reasons for not reporting these errors by consulting the opinions of the nurses working at hospitals that provide nursing care. Furthermore, the replies of the nurses to the questions including the scenarios about medication errors and how the nurses approach when they make mistake will be evaluated.MethodThe research was done with the attendance of nurses working and madicating personally in patient care unit of Tepecik Research Hospital, Dr Suat Seren Pulmonary Diseases and Surgery Research Hospital, and Ege Gynecology Research Hospital which are among the research hospitals in Konak county of İzmir. A questionnaire was given to 737 employees during the research process. Of the questionnaires,324 were returned and 12 uncompleted ones were excluded from the analysis. Accordingly, 312 questionnaires were analyzed in total. While preparing the questionnaire, Medication Administration Survey (MAE) by Wakefield et al (1998) and Modified Gladstone Scale which was used in the study titled `views of nurses related to medication errors? by Osborne et al. (1999) were used as sources. In the first part of the questionnaire to be used in the research, the types of medication errors were evaluated, while in the second part, approaches of nurses to the scenarios of medication errors were assessed. In the third part, the reasons for not reporting the errors were taken into consideration. Eventually, last part included the demographical variables. The internal validity of the questionnaire was provided by expert views and literature review. Reliability of the questionnaire was measured by Cronbach alpha coefficient. The data obtained were analysed through the use of SPSS 16.0(Statistical Programme for Social Sciences).FindingsIt was found out that patients of IV (İntravenöz) and non-IV were at a high rate and nurses made mistakes in different rates which vary in different error types. Besides, it is understood that examplary scenarios about medication errors are not considered as an error in general. It was determined that nurses thought they would be accused in case of reporting medication errors, and they were afraid of the reaction of the physician, patient, patient?s relative, management, and their colleagues. Besides,it was observed that they were not supported by the management. The data obtained evidently shows that security culture is not improved in these institutions.ResultMedication errors are the most common and widely observed errors affecting patient?s security during their treatments. It is required for especially middle and top executives to inform all employees having active role in patient care about error reporting to be the first step in improving the system and ensuring security.Key words: medication errors, reporting, nurse