Türk müziğinde çalgı yapım geleneğini yaşatan kültür temsilcileri (Kastamonu ili örneği)
Cultural representatives keeping the tradition of instrument made in Turkish music (Kastamonu provincial example)
Yazar: SAİT DEMİR
Danışman: DOÇ. DR. SITKI AKARSU
Kastamonu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ağaç İşleri = Wood Products ; El Sanatları = Crafts ; Müzik = Music

Özet:
Müziğin önemli yapı taşlarından olan çalgı, Türk müziğinde 'de önemli bir önemli rol oynamaktadır. Bu çalışmada müziği oluşturan unsurlardan birisi olan çalgı yapımı hakkında bir araştırma yapılarak müziğin doğuşundan günümüze kadar olan süreçteki çalgı yapımın tarihi ve gelişim evresi incelenmektedir. Bu incelemeler yapılırken birçok başlık incelenmiş ve çalgı yapım ile ilgili olan başlıklar tezin kuramsal çerçevesine alınarak literatüre en iyi şekilde katkı sağlaması amaçlanmıştır. Çalgı yapım sanatının bir bilim dalı olduğu ve çalgı yapımın en ince detayına kadar inceleyen bu bilim dalı insanlık tarihinin başlangıcındaki haberleşme, eğlence vb. gibi etkinlikte ses çıkartmak amaçlı yapılan tüm aletlerden günümüz teknolojisinin gelişim göstermesiyle birlikte insan eli değmeden yapılan çalgıları anatomik, fiziksel ve akustik açısından incelenmesini sağlamıştır. Bu bilim dalının en büyük temsilcisi "Preatorius" olmuştur preatorius yazmış olduğu kitabının ikinci cildine vermiş olduğu "De Organographia" ismi ile çalgı bilimi olan Organoloji'nin isim babası olmuştur. Ülkemizde yapılan ilk organoloji çalışmaları 19.yy da derleme çalışmaları sırasında çalgılarında kaydedilmesi ile başlamıştır. O zamandan günümüze akademik çalışmalar ile organoloji çalışmaları sürmektedir. Ülkemizin neredeyse her ilinin müzik kültürü olsa da bu farklılıklar çalgılara da yansıyarak birçok bölgeye has çalgılar imal edilmekte ve çalınmaktadır. Bu araştırmada Kastamonu ilinde oluşan müzik kültürü ve bu müziklere eşlik eden enstrümanları araştırmanın yanında çalgı yapım ustaları da incelenmiştir. Bu incelemeler sonucun da Kastamonu yöresinde genellikle kıyı kesimlerinde gelenek olarak literatürde Klasik Kemençe olarak bilinen çalgının yöresel olarak Tırnak Kemane adını almış ve her türlü eğlencelerde Tırnak kemane olmazsa olmaz haline gelmiştir. Tırnak kemane eşliğinde yapılan müziğe geleneksel köçeklik geleneği eşlik ederek renkli bir kültür yaşanmaktadır. Kastamonulu Çalgı yapım ustalarının geneli Tırnak kemane çalgısı imal etmektedirler ve bunun yanında Bağlama çalgısının imalatı ile uğraşan ustalarda yoğun olarak görülmektedir. Genel olarak bakıldığında Kastamonu genelinde Halk müziği çalgılarının imalatı yoğun olarak görülmektedir. Halk müziği çalgılarının yanında Türk müziği ince sazlarının yapımı ile uğraşan ustalarda bulunmaktadır.

Abstract:
The instrument, an important cornerstone of music, plays a significant role in Turkish music as well. This study explores the history and developmental stages of instrument making throughout the course of music from its inception to the present. Research is conducted on the construction of instruments, one of the elements constituting music, aiming to contribute to the literature by incorporating various topics related to instrument making into the theoretical framework of the thesis. During these investigations, numerous headings are examined, and topics related to instrument making are included in the theoretical framework of the thesis to contribute to the literature in the best possible way. The art of instrument making is considered a branch of science, and this scientific discipline, which examines instrument making down to the finest detail anatomically, physically, and acoustically, has been facilitated by the development of modern technology, allowing the examination of instruments made without human intervention. Praetorius is the greatest representative of this scientific discipline, having become the godfather of Organology, the science of instruments, with his book titled "De Organographia" in the second volume. The first Organology studies in our country began in the 19th century during compilation works that recorded instruments. From then until today, academic and organological studies have continued. Despite the music culture in almost every province of our country, these differences are reflected in the instruments, and many region-specific instruments are produced and played. In this research, alongside the investigation of the music culture in Kastamonu and the instruments accompanying this music, instrument makers are also examined. As a result of these investigations, in the Kastamonu region, the instrument known in the literature as Classical Kemenche has taken on the regional name of Tırnak Kemane, especially in the coastal areas, and has become an indispensable part of all kinds of entertainment. Traditional köçeklik accompanies the music played with Tırnak Kemane, creating a vibrant cultural tradition. Most of the instrument makers in Kastamonu produce Tırnak Kemane, and there is also a significant presence of masters engaged in the production of the Baglama instrument. Generally, the manufacture of folk music instruments is prominent in Kastamonu. In addition to folk music instruments, there are also masters who engage in the production of Turkish music string instruments.