Roper, logan ve tierney günlük yaşam aktiviteleri modeline göre yapılandırılan ve farkındalıkla desteklenen eğitim programının hipertansif bireylerde öz bakım, ilaç uyumu ve sağlıklı yaşam biçimi davranışlarına etkisi
Effect of the training program structured based on the roper, logan and tierney activities of daily life model and supported with mindfulness on self-care, medication adherence and healthy lifestyle behaviors in hypertensive individuals
Yazar: HACER EROĞLU
Danışman: DOÇ. DR. ZEHRA GÖK METİN
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı / İç Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Hastane hemşireleri = Nursing staff-hospital ; Kardiyovasküler hemşirelik = Cardiovascular nursing ; Primer bakım hemşireliği = Primary nursing

Özet:
Bu randomize kontrollü araştırmanın amacı, Roper, Logan ve Tierney günlük yaşam aktiviteleri modeline dayalı, farkındalıkla desteklenen eğitim programının hipertansif bireylerde öz bakım, tedavi uyumu ve sağlıklı yaşam biçimi davranışlarına etkisinin değerlendirilmesidir. Mart 2023-Mayıs 2024 tarihlerinde, Sağlık Bakanlığı Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Kardiyoloji polikliniğinde evre I hipertansiyon tanısı olan bireyler tabakalı randomizasyon ile müdahale (n=35) ve kontrol (n=35) gruplarına atanmıştır. Müdahale grubuna 8 hafta boyunca haftada bir defa, her biri 45 dakika süren, Roper, Logan ve Tierney günlük yaşam aktiviteleri modeline dayalı ve farkındalıkla desteklenen çevrimiçi eğitim verilmiştir. Kontrol grubuna ise rutin bakım dışında ek bir müdahalede bulunulmamıştır. Araştırma verileri, Katılımcı Bilgi Formu, Hipertansiyon Takip Formu, Metabolik Kontrol Değişkenleri İzlem Formu, Hipertansiyon Öz Bakım Profili Ölçeği, Hill-Bone Hipertansiyon Tedavisine Uyum Ölçeği, Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği II, Bilinçli Farkındalık Ölçeği ve Hipertansiyon Bilgi Değerlendirme Formu yardımı ile kardiyoloji polikliniğinde yüz-yüze toplanmıştır. Verilerin analizinde Student t, Mann-Whitney U, eşleştirilmiş t ve Friedman testleri kullanılmıştır. Araştırmada müdahale grubunda, sistolik ve diyastolik kan basıncı değerlerinde düşme, öz bakım, tedavi uyumu, sağlıklı yaşam biçimi davranışları ve bilinçli farkındalık puanlarında 8. ve 12. haftada kontrol grubuna göre anlamlı düzeyde artış olduğu bulunmuştur (p<0,05). Bu bulgulara ek olarak, 8. haftada müdahale grubunda kontrol grubuna göre açlık kan şekeri, düşük dansiteli lipoprotein ve serum sodyum düzeyi daha düşük, yüksek dansiteli lipoprotein ve serum potasyum düzeyi daha yüksek bulunmuştur (p<0,05). Son olarak, 8. haftada müdahale grubunun hipertansiyon bilgi düzeyi kontrol grubuna göre daha yüksek bulunmuştur (p<0,05). Çalışma sonuçları, günlük yaşam aktiviteleri modeline dayalı olarak geliştirilen ve farkındalıkla desteklenen hipertansiyon öz yönetim eğitim programının hipertansiyona yönelik bilgi düzeyi, sistolik ve diyastolik kan basıncı, öz bakım, tedaviye uyum, sağlıklı yaşam biçimi davranışlarını geliştirmede ve bilinçli farkındalığı arttırmada katkılar sağladığını ortaya çıkarmıştır. Bu bulgular doğrultusunda, klinik uygulamalarda hipertansiyonun yönetimine destek olmada hemşirelik teorilerine dayalı sunulan programların arttırılması gereklidir. Ayrıca, hipertansiyon tedavisine uyumun desteklenmesi ve hedeflenen sağlıklı yaşam bçimi davranışlarının kazandırılmasında daha büyük örneklem gruplarıyla uzun vadeli izlemi hedef alan ileri klinik araştırmaların tasarlanması önerilmektedir.

Abstract:
This randomized controlled study aimed to evaluate the effect of a education program based on the Roper, Logan, and Tierney model of daily living activities supported with mindfulness on self care, treatment adherence, and healthy lifestyle behaviors in hypertensive individuals. Individuals diagnosed with stage I hypertension and monitored at the Cardiology outpatient clinic of the Ankara Training and Research Hospital, Ministry of Health, were assigned to intervention (n=35) and control (n=35) groups through stratified randomization between March 2023 and May 2024. The intervention group received an online education program based on the Roper, Logan, and Tierney model of daily living activities and supported by mindfulness once a week, each lasting 45 minutes sessions, for eight weeks. The control group received routine care without any additional intervention. Data were collected face-to-face at the cardiology outpatient clinic using the Participant Information Form, Hypertension Follow-up Form, Metabolic Control Variables Monitoring Form, Hypertension Self-Care Profile Scale, Hill-Bone Hypertension Treatment Adherence Scale, Healthy Lifestyle Behaviors Scale II, Mindfulness Scale, and Hypertension Knowledge Evaluation Form. Statistical analyses included the student t-test, Mann-Whitney U test, paired t-test, and Friedman test. The results showed that the intervention group had significantly lower systolic and diastolic blood pressure values, and higher self-care, treatment adherence, healthy lifestyle behaviors, and mindfulness scores at 8th and 12th weeks compared to the control group (p<0.05). Additionally, the intervention group had significantly lower fasting blood glucose, low-density lipoprotein, serum sodium levels and higher high-density lipoprotein and potassium values compared to the control group at week 8 (p<0.05). Lastly, hypertension knowledge levels were higher in the intervention group compared to the control group at week 8. The findings indicate that hypertension self management education program based on the daily living activities model and supported by mindfulness contributes to hypertension knowledge, systolic and diastolic blood pressure, self care, treatment adherence, and healthy life style behaivours. In line with these findings, it is necessary to increase the programs offered based on nursing theories to support the management of hypertension in clinical practices. Furthermore, it is recommended to design further clinical studies targeting long-term follow-up with larger sample groups to increase adherence to hypertension treatment and gain targeted healthy lifestyle behaviors.