Selüloz esaslı liflerin katyonize edilerek boyama ve baskı özelliklerinin geliştirilmesi
The improvement of dyeing and printing properties of cellulosic fibers by cationization treatment
Yazar: ESEN ÖZDOĞAN
Danışman: PROF. DR. NECDET SEVENTEKİN
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tekstil Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2003
Konu: Tekstil ve Tekstil Mühendisliği = Textile and Textile Engineering
Dizin: Boyama = Dyeing ; Boyar maddeler = Dyestuffs ; Katyonikleştirme = Cationization ; Selüloz lifler = Cellulosic fibers

Özet:
Selülozik lifler genellikle direkt veya reaktif boyarmaddelerle boyanmaktadır. Bu iki boyarmadde sınıfı selülozik liflerde koyu ve parlak renkler sağlamasına rağmen, genelde life orta bir afiniteye sahiptir. Bu afinite eksikliğinin, geleneksel çektirme yöntemine göre yapılan boyamalarda yüksek miktarda tuz kullanılarak üstesinden gelinmesine rağmen, fikse olmuş boya miktarı düşüktür. Bunun yam sıra selülozik liflerin boyama işlemi fazla miktarda su ve enerji yoğun işlemlerdir ve boyahane atık sularında önemli miktar kimyasal ve boyarmadde kalmaktadır. Anyonik boyaların selülozik liflere afinitesini artırmak için, selülozik liflere katyonik gruplar katılmaktadır. İyonik modifikasyon ile katyonikleşen pamuk, anyonik boyarmaddeler ile daha koyu renkte boyanabilmekte, işlem görmemiş bir pamuklu kumaşın rengini, katyonik pamuk ile tutturabilmek için daha az miktarda boyarmadde gerekmektedir. Bu durum çevrenin korunması açısından da olumlu bir sonuç yaratmaktadır. Bu çalışmada, farklı yöntemler ve kimyasal maddeler denenerek selülozik kumaşların katyonikleştirilmesi olanakları araştırılmış, renk koyulukları ve bazı kullanım özelliklerine etkisi incelenmiştir.

Anahtar kelimeler: Selüloz boyamacılığı, direkt boyarmaddeler, reaktif boyarmaddeler, katyonikleştirme, plazma, katyonik pamuk.

Abstract:
Cellulosic fibers are usually dyed with direct or reactive dyes. These two dye classes provide cellulosic fibers with complete range of bright and deep colors, but they have only moderate affinity for cellulosic fibers in general. This lack of affinity is overcome in traditional exhaust dyeings by using high level of electrolyte. Furthermore, dye fixation is low. Therefore, the dyeing process of cellulosic fibers is highly water and energy intensive and leaves significant amount of chemicals and color in the dye house effluent, improving the affinity of anionic dyes to cellulosic fibers could be achieved by introducing cationic dye sites to cellulosic fibers. The cotton fibers are basely anionic and they are made cationic by the ionic modification. Thus, the cationic cotton fibers can be dyed by the anionic dyestuffs more deeply. As a result of this characteristics, less dyestuff is needed in order to get the same color of the non-treated cotton fabric by treated cotton fabric. The less need of the dyestuff provides a postive condition for the saving of the environment. In this work, various methods and chemicals were used for the cationization possibilities of cotton fabrics. Various dyeings were made, the color values and some usage properties were observed after dyeings.

Keywords: Cellulosics dyeing, direct dyestuffs, reactive dyestuffs, cationizatione, plazma, cationic cotton.,