Antepfıstığı dalgüvesi Kermania pistaciella Amsel ( Lepıdoptera: Tineidae ) 'nın mücadelesine esas bazı biyolojik özelliklerinin belirlenmesi
Determination some biological properties of pistachio twig moth Kermania pistaciella Amsel  ( Lepidoptera: Tineidae ) for controlling of Kermania pistaciella
Yazar: YASEMİN BENGÜ ŞAHAN
Danışman: PROF. DR. HASAN TUNAZ
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma Güneydoğu Anadolu Bölgesinde yoğun olarak yetişen antepfıstığı bahçelerinde zararlı olan, Dalgüvesi [Kermania pistaciella Amsel. (Lepidoptera: Tineidae)]'nden kaynaklanan antepfıstığı kalite ve kantite kayıplarının en aza indirilmesi amacıyla yapılmıştır. Laboratuvar ve doğal koşullarda; K. pistaciella 'nın mücadelesine esas bazı biyolojik kriterlerden; ergin yaşam süresi, dişi-erkek oranı, dişi kelebeğin taşıdığı yumurta sayısı, yumurta konumu ve açılım süresi, larva ve pupa süresi, bir döl süresi, pupalarının sürgün üzerindeki konumu, feromon tuzaklarda ve kültür kafeslerinde ergin populasyon değişimi, kışlama yeri ve dönemi, konukçusu olan antepfıstığı çeşitlerinin ve çeşitlerdeki zarar oranı, zarar şekli, parazitoit ve predatör türleri ile; morfolojik kriterlerinden, yumurta, olgun larva, kokon, pupa ve ergin erkek-dişi boyut ölçüleri belirlenmiştir. Bu kapsamda fenolojik model çalışmaları antepfıstığının yoğun olduğu Gaziantep iline ait üç farklı lokasyonda (Şahinbey İlçesi (856 m), Nizip ilçesi Alahacı mahallesi (705m) ve Yağmuralan mahallesi (531 m)) 2015-2017 yılları arasında yapılarak, tahmin erken uyarı sistemine temel oluşturacak meteorolojik verilerin elde edilmesi ve zararlı ile en uygun mücadele zamanının tespit edilmesi amaçlanmıştır. Çalışma sonucunda elde edilen bulgulara göre; dişi kelebeklerin yumurtalarını tek tek meyve sapı, yaprak sapı ve meyve üzerine bıraktığı; ilk dönem larvanın ortalama 8 gün inkübasyon süresi sonrasında yumurtanın bulunduğu yerden doğrudan dokuya girdiği tespit edilmiştir. On ay sürgün içinde beslenerek zarar veren larvaların Şubat sonu - Mart aylarında kokon örerek pupa dönemine geçmekte olduğu, erginlerin ise Mart ayının son haftası ile Mayıs ayının ortalarına kadar görülebildiği belirlenmiştir. Ergin çıkışlarını izlemek amacıyla Gaziantep ilinin Şahinbey ilçe merkezi ile Nizip ilçesinin Alahacı ve Yağmuralan mahallelerine Şubat ayı sonunda ikişer kültür kafesi ile feromon tuzak bırakılarak, üzerinde pupa olan sürgün dallar bu kültür kafeslerine konmuştur. Alahacı ve Yağmuralan mahallelerindeki kafeslerde feromon tuzaklarda ilk erginler yakalandıktan sonra haftalık olarak, Şahinbey 'de bulunan kafeste ise günlük sayımlar yapılmıştır. Populasyon değişiminin takip edilmesi amacıyla Gaziantep'te üç farklı lokasyona kurulan kültür kafeslerinden 5 tür Braconidae [Chelonus (Microhelonus) karakumicus (Tobias, 1966) (Hym., Braconidae, Cheloninae), Mirax rufilabris (Haliday, 1833) (Hym., Braconidae, Miracinae), Chelonus (Microhelonus) karakumicus Chelonus (Microchelonus) latrunculus Marshall (Hym., Braconidae, Cheloninae), Chelonus (Microchelonus) sulcatus Jurine, 1807 erkek (Hym., Braconidae. Cheloninae) Chelonus (Microchelonus) chetini Beyarslan and Şahan nov. sp. n. dişi (Hym., Braconidae, Cheloninae)],  4 tür Ichnemonidae familyasından parazitoit [Gelis imitatus nov. sp. (Hym., Ichnemonidae, Cryptinae), Gelis kermaniae (Hym., Ichnemonidae, Cryptinae), Gelis cinctus (Hym., Ichnemonidae, Cryptinae), Mesostenus transfuga (Hym., Ichnemonidae, Cryptinae)]; ayrıca Lycosidae ve Theriidae familyasına ait örümcekler ile karınca türü olan Crematogaster sordidula (Nylander, 1849) dalgüvesinin larva, pupa ve erginleriyle beslenen predatör türler olarak tespit edilmiştir. Elde edilen verilere göre 2015-2017 yılları arasında parazitleme oranı Alahacı mahallesinde ortalama % 1-12, Yağmuralan mahallesinde % 7-10, Şahinbey'de % 10-30 tespit edilmiş, parazitoit çıkışları Gaziantep ilindeki üç lokasyon geneline bakıldığında Mart ayının son haftası ile Mayıs ayının ilk haftası arasında devam ettiği görülmüştür. Etkili sıcaklıklar toplamı 2015-2017 yıllarında alınan verilere göre; ilk ergin görüldüğünde 66-111 gün-derece, maksimum ergin çıkışının olduğu tarihte 120-261 gün-derece ve zararlının erginlerinin doğada bulunduğu süre boyunca 223-381 gün-derece arasında belirlenmiştir.

Abstract:
This study was carried out to investigate pest statues of  [Kermania pistaciella Amsel. (Lepidoptera: Tineidae)] in Pistachio orchards and in order to minimize the loss of quality and quantities of Pistachio because of this pest insect. For this porpuse, it was determined that some biological criteria essential to the control of K. pistaciella such as age of adult life, female-male ratio, number of eggs carried by a female moth, egg position and hatching time, larval and pupa duration, a reproductive cycle, pupil position on shoot, adult population change in pheromone trap and culture cages, egg size, mature larvae, cocoon, pupae,damage type, parasitoids and predators of K. pistaciella and adult male-female size measurements in laboratory and natural conditions. In this context, phenological model studies were carried out between 2015-2017 in three different altitudes of Gaziantep (Şahinbey District (856 m), Nizip District Alahacı neighborhood (705 m) and Yağmuralan neighborhood (531 m)) where pistachio is intense and it is aimed to obtain the meteorological data that will be the basis for the prediction early warning system and to determine the best time to cotrol the pest. According to the study result;  the female moths laid their eggs on the fruit stem, leaf stalk and fruit one by one. It was found that the larvae of the first period enter from the place where the egg was adhered to the tissue, which was the incubation time of 8 days on average. It has been determined that the larvae, feeding in the shoot about ten months, are going to the pupa period by late February to March, and the adults can be seen until the middle of May and the end of May. For observing the adult outbreaks, pheromone trap with two culture cages was left to the Şahinbey district center of Gaziantep province,  Alahacı and Yağmuralan districts of Nizip district in the end of February, and the branches with pupae were placed in these culture cages. In the cages in the Alahacı and Yağmuralan neighborhoods, weekly counts were made after catching the first adults in the pheromone traps, and daily counts were made in the cafes in Şahinbey. Cultural cages in three different locations were established in Gaziantep in order to follow the population change. In these cages, 5 species of Braconidae [Chelonus (Microhelonus) karakumicus (Tobias, 1966) (Hym., Braconidae, Cheloninae), Mirax rufilabris (Haliday, 1833) (Hym., Braconidae, Miracinae), Chelonus (Microhelonus) karakumicus Chelonus (Microchelonus) latrunculus Marshall (Hym., Braconidae, Cheloninae), Chelonus (Microchelonus) sulcatus Jurine, 1807 erkek (Hym., Braconidae. Cheloninae) Chelonus (Microchelonus) chetini Beyarslan and Şahan nov. sp. n. dişi (Hym., Braconidae, Cheloninae)], and 4 species of Ichnemonidae parasitoid [Gelis imitatus nov. sp. (Hym., Ichnemonidae, Cryptinae), Gelis kermaniae (Hym., Ichnemonidae, Cryptinae), Gelis cinctus (Hym., Ichnemonidae, Cryptinae), Mesostenus transfuga (Hym., Ichnemonidae, Cryptinae)]; were detected. In addition, spiders belonging to Lycosidae and Theriidae family, and Crematogaster sordidula (Nylander, 1849), an ant species, were identified as predator species fed larvae, pupae and adults of K. pistaciella. The results showed that the parasitization rate K. pistaciella between the years 2015-2017 was determined as 1-12% in the Alahacı, 7-10% in Yağmuralan district and 10-30% in Şahinbey. and the parasitoid exits are observed in the last week of March and May continued during the first week of the month. According to the data taken in 2015-2017, the sum of effective temperatures is determined as 66-111 days-degree when seen the first adult; 120-261 days-degree when output the maximum adults and 223-381 days-degree during the period in which the adult is present in nature.