Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde çalışan öğretmenlerin okuma yazma öğretimi hakkındaki görüşleri
Views of teachers working in a special education and rehabilitation center on reading and writing teaching
Yazar: GAMZE YILMAZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ESRA ORUM ÇATTIK
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı / Özel Eğitim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Kaynaştırma eğitimi = Inclusive education ; Rehabilitasyon merkezleri = Rehabilitation centers ; Özel eğitim = Special education ; Özel eğitim destek hizmetleri = Special education support services ; Özel eğitime muhtaç çocuklar = Handicapped children who need special education

Özet:
Amaç: Bu araştırmanın amacı özel eğitim rehabilitasyon merkezinde çalışan öğretmenlerin okuma yazma öğretimi hakkındaki görüşlerini incelemek ve bu süreçte ortaya çıkan problemlere ilişkin çeşitli çözüm önerileri sunmaktır.
Yöntem: Bu araştırma nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması deseniyle yürütülmüştür. Araştırma kapsamında, Hatay ili İskenderun ilçesinde görev yapan 13 özel eğitim ve rehabilitasyon merkezi öğretmeni ile yarı-yapılandırılmış görüşme formu ile görüşmeler yapılmıştır. Katılımcılarla yapılan görüşmelerden elde edilen veriler betimsel olarak analiz edilmiştir. 
Bulgular: Araştırmanın bulguları özel eğitim ve rehabilitasyon merkezi öğretmenlerinin tümünün okuma yazma öğretimine başlamadan önce ön koşul becerileri kontrol ettiklerini ortaya koymuştur. Kontrol edilen bu becerilerin ise ince ve kaba motor beceriler, fonolojik farkındalık, okul öncesi beceriler, dinleme ve dikkat becerileri ve görme ve işitme kontrolü olduğu ortaya konulmuştur. Öğretmenlerin becerileri geliştirmek için ise kas geliştirici çalışmalar (kalem tutma, oyun hamuru, sınırlı alan boyama, noktalı yazılar yazma), kavram geliştirici çalışmalar, fonolojik ayırt eme çalışmaları (dikte), dikkat geliştirici çalışmalar yaptığı ortaya konulmuştur. Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezi öğretmenlerinin çoğu okuma yazma öğretimi yaparken ses temelli cümle yöntemini kullandığını ifade etmiştir. Araştırma sonucunda ortaya konulan bir diğer bulgu öğretmenlerin çoğunun okuma yazma öğretimi yaparken kitap setlerini kullandıkları ve kullanılan ölçme değerlendirme yönteminin ise daha çok dikte çalışması ve soru cevap yöntemi olduğudur. Araştırma bulgularında özel eğitim ve rehabilitasyon merkezi öğretmenlerinin öğrenciyle ilgili aile ile ilgili ve devamsızlık durumu ile ilgili problemler yaşadıkları, yaşanan bu problemlere çözüm önerisi olarak ise daha çok tekrar yapılması, ailelerin bilgilendirilmesi, öğrencinin daha aktif olması gibi önerilerde bulundukları görülmüştür. Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde çalışan öğretmenlerin okuma yazma öğretim sürecine dair herhangi bir eğitime ihtiyaç duyup duymadıklarına ilişkin elde edilen bulgularda ise öğretmenlerin çoğunun herhangi bir eğitime ihtiyaç duymadığı ortaya konulmuştur. Araştırmada ortaya konulan bir diğer bulgu ise özel eğitim ve rehabilitasyon merkezi öğretmenlerinin çoğunun okuma yazma öğretim sürecinde aileden yeterince destek göremediği, aileden beklenti olarak ise daha aktif olmaları ve daha düzenli tekrarlar yapmaları gerektiği olarak bulunmuştur. Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezi öğretmenlerinin destek eğitim odası öğretmeni ile akademik ilerleme ve yöntem teknikler konusunda iletişim ve iş birliği halinde olduğu araştırmada ortaya konulan bir diğer bulgudur. 
Sonuç ve Öneriler: Öğretmenlerin çoğunlukla ince ve kaba motor beceriler, fonolojik farkındalık ve okul öncesi beceriler olarak ön koşul becerileri kontrol ettikleri, geliştirmek için de kas geliştirici çalışmalar, kavram geliştirici çalışmalar, fonolojik ayırt etme çalışmaları yaptıkları ortaya konulan bir diğer sonuçtur. Araştırma sonucunda öğretmenlerin süreçte daha çok ses temelli cümle yöntemi ile kitap setleri üzerinden okuma yazma öğretimi gerçekleştirdikleri ortaya konulmuştur. Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezinde çalışan öğretmenlerin daha çok dikte çalışması ve soru cevap yöntemi ile ölçme değerlendirme yaptıkları ortaya konulmuştur. Araştırma sonucunda öğretmenlerin yaşadıkları sıkıntılar ailenin süreçte ilgisiz olması, öğrencinin dikkat eksikliği, çabuk unutması ve isteksiz olması olarak ifade edilmiştir. Ayrıca araştırma sonucunda ortaya konulan bir diğer sonuç ise özel eğitim ve rehabilitasyon merkezi öğretmenlerinin çoğunun destek eğitim odası öğretmeniyle süreçte iş birliği halinde olduğudur.

Abstract:
Purpose: The purpose of this study is to examine the views of teachers working in a special education and rehabilitation center on reading and writing teaching and offer a variety of solutions to problems arising during this period. 
Method: The study was carried out with a case study design, which is among qualitative research methods. Within the scope of the study, interviews were conducted with 13 special education and rehabilitation center teachers carrying out their duties in Hatay province İskenderun district via semi-structured interview form. The data acquired from the interviews conducted with the participants were analyzed descriptively.  
Findings: The findings of the study demonstrated that all of the special education and rehabilitation center teachers would check precondition skills prior to reading and writing teaching. These skills checked were fine and gross motor skills, phonological awareness, preschool skills, listening and attention skills and seeing and hearing control. It was found that in order to develop the skills, the teachers did muscle developing exercises (holding a pencil, playdough, coloring a limited area, dotted writing), concept developing exercises, phonological discernment exercises (dictation) and attention developing exercises. Most special education and rehabilitation center teachers stated that they used a sound-based phrase method when teaching reading and writing. Another finding presented as a result of the study is that most teachers used book sets when teaching reading and writing and they usually used the dictation study and question and answer method as the assessment and evaluation method. In the study, it was found that the special education and rehabilitation center teachers had issues with their students particularly concerning their families and absenteeism and as a solution to these issues, they offered doing more exercise, informing the families and having more active students. The findings related to whether the special education and rehabilitation center teachers needed any training for reading and writing teaching demonstrated that most of them did not need any training. Another finding presented in the study is that most special education and rehabilitation center teachers were not adequately supported by the families during the process of reading and writing teaching and they expected the families to be more active and do exercise more regularly. In the study, it was also found that the special education and rehabilitation center teachers were in touch and collaboration with the support training room teacher concerning academic progress, methods and technics.  
Conclusion and Recommendation: Another finding presented in the study is that the teachers usually checked precondition skills such as fine and gross motor skills, phonological awareness and preschool skills. They also did muscle developing exercises, concept developing exercises and phonological discernment exercises to develop the aforementioned skills. As a result of the study, it was found that the teachers usually used a sound-based phrase method on the basis of book sets when teaching reading and writing. It was determined that the special education and rehabilitation center teachers usually did assessment and evaluation via the dictation study and question and answer method. As a result of the study, the distresses faced by the teachers were found to be the families' lack of interest in the process and the students' lack of attention, bad memory and unwillingness. In addition, it was found that most special education and rehabilitation center teachers were in collaboration with the support training room teacher during the process.