Zemahşerî'nin Keşşaf tefsirindeki Ahkam ayetlerini yorumlama metodu
Zamakhshari's interpretation method of Ahkam verses in the Tafsir of Kafshaf
Yazar: FATMA SOLAKER
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ABDULLAH ACAR
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law
Dizin: Ahkam = Provisions ; Ayetler = Verses ; Keşşaf = Keşşaf ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Tefsir = Commentary ; Zemahşeri = Zemahşeri ; İslam hukuku = Islamic law ; İslamiyet = Islam

Özet:
Dirayet tefsirinin en önemli temsilcilerinden biri olarak kabul edilen, aynı zamanda Mutezilî tefsir ekolüne mensup olan Zemahşerî (ö. 538/1143)'nin "el-Keşşâf an Hakâiki't-Tenzîl ve Uyûni'l-Akâvil fî vücûhi't-Te'vîl" adlı tefsir kitabı hakkında çoğunluk tefsir olmak üzere, kelam, arap dili ve belâgatı, hadis ve tasavvuf alanlarında hem Türkiye'de hem Batı'da gerek kitap olarak gerek tez, gerekse de makale olarak birçok çalışma mevcuttur. Dolayısıyla birçok araştırmacının inceleme alanına giren Keşşaf tefsiri, İslam Hukuku alanında özellikle de ahkâm ayetleri bağlamında hak eden ilgiyi görmemiş olmasından hareketle eser hakkındaki bu açığı kapatmak adına böyle bir çalışma yapılması düşünülmüştür. 
İslam Hukuku'nun birincil kaynağı olan Kur'an'ın amelî hükümlerini içeren ayetlerin ihtiva ettiği ahkâmın doğru bir şekilde anlaşılma çabasının bir ürünü olarak ahkâm tefsir faaliyetleri doğmuştur. Böylece Kur'an'daki ahkâm ayetlerinin yeteri derecede anlaşılması hususu, Hz. Peygamber'den bu yana her dönem güncelliğini koruyan en önemli bir mesele olmuştur. Çünkü problemler sınırsız ancak ahkâm içeren ayetler ise sınırlıdır. Kur'an ise Arapça olarak indirilmiştir, bundan dolayıdır ki ahkâmın anlaşılmasında birinci planda yer alan en önemli husus Arapçaya olan vakifiyettir. Nitekim dirayet yönü ağır basan yani naklin yanında akılcılığı ile ön plana çıkan Zemahşerî'nin Arap Dili ve Belâgatinde zirve isim olması bu konuda araştırma yapmaya iten en önemli gerekçe olmuştur. 
Şüphesiz, Fıkıhta Hanefî mezhebine mensup olan Zemahşerî Keşşaf tefsirinde, ahkâm ayetlerini tefsir ederken mezhep taassubiyeti göstermeyerek farklı mezheplerin görüşlerine de yer vermiş ve böylece eserinde fakîhlik yönünü de ortaya koymuştur. Ahkâm ayetleri hakkında birçok tefsir mevcut olmakla birlikte Meâni ve Beyân ilimlerinde şöhret olan Zemahşerî'nin Keşşaf tefsiri, ahkâm ayetlerinin anlaşılması ve belirlenmesi hususunda önemli bir katkı yapacağı bir gerçektir.

Anahtar Kelimeler: Zemahşerî, Keşşâf, İslam Hukuku, Ahkâm Ayetleri, Dirayet Tefsiri, Mutezile Tefsir Ekolü.

Abstract:
There are many studies ranging from mostly tafsir and kalam, to Arabic language and scripture, hadith and sufism both in Turkey and in the West ın form of books, dissertations and articles on the book of tafsir titled "el-Keşşâf an Hakâiki't-Tenzîl ve Uyûni'l-Akâvil fî vücûhi't-Te'vîl" of Zamakhshari (ö.538/1143) who is one of the most important representatives of the Wisdom teaser and of the school of Mutazili tafsir. Thus, it is considered that such a study should be performed in order to make a closure about the work in the field of Islamic Law, especially in the context of the ahkam verses since they don't attract adequate interest even though tafsir of Kafshaf is on many researcher's radars.
Ahkam tafsir activities have emerged as a product of the efforts to correctly understand Qur'an's practical judgments containing the primary source of Islamic law. Thus, since the time of the prophet, to understand the verses of the ahkam in the Qur'an at the proper level has always been the most important issue that keeps its importance in every period of the Muslims. Because the problems are countless, but verse containing ahkam is limited. The Qur'an is revealed in Arabic, therefore; the most important issue in the understanding of ahkam is the reversion to the language of Arabic. The fact that Zamakhshari who is predominant and comes to the forefront with rationality along with recounting was the culmination of the Arabic Language and Writing was the most important reason to pursue this research.
Undoubtedly, Zamakhshari, a member of the Hanafi sect in canonic law did not reveal sectarian intentions and included the opinions of the vaious sects while commenting on the ahkam verses in Kafshaf's tafsir and hence also revealed his knowledge for the canonic law in his work. Although there are many tafsirs on ahkam verses, it is a fact that the Kafshaf's tafsir of Zamakhshari who is famous with the Meani and Beyan teachings will make an important contribution to the understanding and determination of the ahkam verses. 

Keywords: Zamakhshari, Kafshaf, Islamic Law, Ahkam Verses, Wisdom Tafsir, Mutazili Tafsir School.