Yap-işlet-devret sözleşmesinin sona erme hallerinin özel hukuk bakımından incelenmesi
Examination of the termination of build-operate-transfercontracts in terms of private law
Yazar: ELİF CEREN TÜRKOĞLU
Danışman: PROF. DR. ABDÜLKADİR ARPACI
Yeditepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hukuk = Law

Özet:
İleri teknoloji ve yüksek finansal kaynak gerektiren yatırım ve hizmetlerin gerçekleştirilmesi, rekabetin artırılması, finansal kaynakların mümkün olan en verimli şekilde kullanılması, yerli ve yabancı sermayenin teşvik edilmesi ile yeni iş olanaklarının yaratılması Türkiye'de Yap-İşlet-Devret ("YİD") modeline yönelmenin temel gerekçeleridir. Kamu-özel işbirliklerinin ("KÖİ") bir parçası olmasının yanı sıra bir proje finansman yöntemi olarak da karşımıza çıkan YİD, ülkemizde özellikle enerji, su, telekomünikasyon ve ulaştırma sektörlerindeki altyapıların gerçekleştirilmesinde kullanılmaktadır. Karmaşık sözleşme ilişkilerini içeren YİD modelinin temelinde, yatırımcının, iş sahibinin arazisi üzerinde bir tesis inşa etmesi, bu tesisi belirli bir süre işletmesi ve öngörülen süre sonunda yatırımı iş sahibine devretmesini öngören YİD sözleşmesi yer alır. Bir yandan eser sözleşmesi ve kira sözleşmesi gibi kanunda düzenlenen sözleşmelerin unsurlarını içeren YİD sözleşmesi, çoğu zaman üst hakkı, garanti, rehin gibi hukukî kurumları da bünyesinde barındırmaktadır. Ülkemizde 1980'li yıllardan bu yana yaygın olarak akdedilmesine rağmen, YİD sözleşmesinin hukukî niteliği ve YİD sözleşmesine uygulanacak hükümlere ilişkin öngörülebilirliği sağlayan yeknesak bir uygulama bulunmamaktadır. Mevcut yasal ortamdan en olumsuz etkilenen aşama ise en çok ihtilafın gündeme geldiği sona ermeye ilişkin süreçtir. YİD sözleşmesinin bütünlüğünün göz ardı edilmesi suretiyle edimlerin birbirinden bağımsız değerlendirilerek ayrı hükümlere tâbi tutulması, istenmeyen hukukî sonuçlara yol açabileceği gibi bu değerlendirme, yasa koyucunun farklı menfaatleri dengelemek ve uzlaştırmak veya birini diğerine tercih etmek vasıtasıyla yaptığı ekonomik ve sosyal tercihler araştırılmadan da yapılmamalıdır. Bu minvalde, YİD sözleşmesinin kendisine özgü yapısı, tarafların amaçları ("ratio contractus") ve sözleşme adaleti ("Vertragsgerechtigkeit") dikkate alınarak TBK'nın genel hükümleri ve özel hükümlerinin YİD sözleşmesine kıyasen uygulanabilirliği çalışmamızın konusunu oluşturur. Anahtar Kelimeler: Yap-İşlet-Devret, Kamu-Özel İşbirliği, Proje Finansmanı, Devlet Garantisi, Üst Hakkı

Abstract:
Realising investments and services that require advanced technology and high financial resources, increasing competition, utilizing financial resources in the most efficient way possible, encouraging domestic and foreign capital and creating new job opportunities are the main reasons for turning to the Build-Operate-Transfer ("BOT") model in Turkey. BOT, which is a part of public-private partnerships ("PPP") as well as a project financing method, is used in Turkey for the realization of infrastructures in the energy, water, telecommunications and transportation sectors. The BOT model, which involves complex contractual relationships, is based on the BOT contract, which stipulates that the investor constructs a facility on the land of the investor, operates this facility for a certain period of time and transfers the investment to the investor at the end of the contractual period. On the one hand, the BOT contract, which includes the elements of contracts regulated by Turkish Code of Obligation ("TCO"), such as work contracts and lease contracts, often includes legal institutions such as right of construction, guarantee and pledge. Although BOT contracts have been widely concluded in Turkey since the 1980s, there is no uniform practice that ensures predictability regarding the legal characteristic of the BOT contract and the provisions applicable to the BOT contract. The phase that is most adversely affected by the current legal environment is the termination process, where most of the disputes arise. Ignoring the integrity of the BOT contract and subjecting the elements to separate provisions by evaluating them independently of each other may lead to undesirable legal consequences, and this evaluation should not be made without investigating the economic and social preferences made by the law makers by balancing and reconciling diverse values or preferring one over the other. In this respect, the applicability of the general and special provisions of the TCO to the BOT contract by analogy, considering the unique structure of the BOT contract, the motives of the parties ("ratio contractus") and contractual justice ("Vertragsgerechtigkeit"), is the subject of this study. Keywords: Build-Operate-Transfer, Public-Private Partnership, Project Finance, State Guarantee, Right of Construction