18. yüzyılda Diyarbekir'de dini hayat ve kurumlar(1732-1747)
Religious life and institutions in Diyarbekir in the 18th century
Yazar: ERKAN SERİM
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ERCAN GÜMÜŞ
Mardin Artuklu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Tarih = History
Dizin: 18. yüzyıl = 18. century ; Dini hayat = Religious life ; Dini kurumlar = Religious foundations ; Diyarbakır = Diyarbakır ; Kamu kuruluşları = Public institutions ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Sosyokültürel yapı = Socio-cultural structure

Özet:
Din Ortadoğu'da sosyo-kültürel yapının şekillenmesi üzerinde son derece etkili bir dinamiktir. Esasen bu sadece Ortadoğu'nun değil, doğu kültürlerinin tamamı için geçerli bir tespittir. Dinler yerleştikleri coğrafyalarda gerek devletlerarası diplomasiyi, gerekse sosyolojik açıdan insan ilişkilerini etkilemektedir. Öyle ki dinlerin ortaya çıktığı, medeniyetin doğup uzun süre olgunlaştığı Ön Asya ve Mezopotamya toprakları, günümüzde dahi tartışma ve çatışmaların odak noktasındadır. Ortadoğu halklarının omzuna aldığı bu hassas mirasın sistemleştirilerek sürekli gündemde tutulması ve bölgeye hükmetmenin yolu olması nedeniyle din, daha uzun yıllar üzerine araştırmalar yapılabilecek tarihsel bir olgudur. Dinin bölge üzerindeki etkisi için yazılanlar XVIII. yüzyıl Diyarbekir'i içinde geçerlidir. Zira Diyarbekir bu tarihte henüz dinsel ve sosyolojik dönüşümünü sağlayamamış, XVIII. yüzyılda aldığı ve verdiği göçler, yaşadığı kıtlık ve doğal afetlerle Osmanlı Devleti'nin iktisadi ve idari anlamda gerileyişinden nasibini almıştır. Bu yüzyılda şehre gelen seyyahların seyahatnameleri, XVIII. yüzyıl Diyarbakır Şer'iyye Sicilleri ile yapılan araştırmalar, yüzyılın sonuna kadar da kentin çok inançlı ve çok dilli kültürel dokusunu koruduğunu ancak buna rağmen gelecekte kozmopolit yapısını koruyamayacağını ispat etmiştir.

Abstract:
Religion is a highly effective dynamic on shaping the socio-cultural structure in the Middle East. In fact, this is not only the Middle East, but a valid fix for all of the eastern cultures. Religions affect both intergovernmental diplomacy and human relations in sociological terms. In fact, the lands of Asia Minor and Mesopotamia, where religions emerged and civilization matured for a long time, are still at the center of discussions and conflicts. Religion is a historical phenomenon that can be researched for many years because of the fact that this sensitive heritage that the peoples of the Middle East have on the shoulder, is systematically kept on the agenda and is the way to dominate the region. For the effect of religion on the region XVIII. century Diyarbekir. Because, Diyarbekir has not yet been able to achieve religious and sociological transformation at this time. In the 18th century, the Ottoman Empire suffered from its economic and administrative decline due to the shortages and natural disasters it suffered. The travels of travelers to the city in this century, XVIII. The researches carried out with the Diyarbakır Şer'iyye Registers proved that the city maintained its multi-faith and multi-lingual cultural fabric until the end of the century, but that it could not preserve its cosmopolitan structure in the future.