Karayollarında yap - işlet - devret modeli risklerinin bulanık analitik hiyerarşi yöntemi ile değerlendirilmesi
Evaluation of build operate transfer model risks on highways by using fuzzy analytic hierarchy process
Yazar: HÜSEYİN KARADADAŞ
Danışman: DOÇ. DR. ALMULA KÖKSAL IŞIKKAYA
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Konut Üretimi ve Yapım Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Nüfusun hızla artması ve buna paralel olarak artan yatırım ihtiyacı, devletin yerine getirmesi gereken kamu yatırımlarını arttırmıştır. Yap-İşlet-Devret (YİD) modeli, ülkelerin kısıtlı bütçeleriyle gerçekleştiremedikleri kamu yatırımlarını, özel sektörün ekonomik olarak aktif katılımıyla daha hızlı ve verimli bir şekilde gerçekleştirmesine imkan sağlamaktadır. Son yıllarda, YİD modeline olan ilgi hızla artmakta ve dünya genelinde sayısız kamu projesi bu yöntemle hayata geçirilmektedir. Ülkemizde de Karayolu projelerinde sıkça kullanılan YİD modeli, yüksek yatırım maliyeti, uzun geri ödeme süresi ve barındırdığı çok sayıda belirsizlik nedeniyle riskli bir yapıya sahiptir. Riskler bir YİD projesinin başarısını doğrudan etkileyen faktörlerdir. Geçmişte birçok YİD projesi risklerin doğru değerlendirilememesinden ve yanlış risk paylaşımından dolayı başarısızlıkla sonuçlanmıştır. Başarılı bir YİD projesi için risklerin belirlenmesi ve analiz edilmesi son derece önemlidir. YİD modeli; otoyol, köprü, havaalanı, baraj, enerji, içme suyu temini gibi birçok yatırım projesinde kullanılan bir yöntemdir. Proje çeşitliliğinden dolayı karşılaşılan riskler de farklılık göstermektedir. Bu çalışmanın amacı ülkemizde Karayolu YİD projelerine ait risklerin belirlenmesi ve analiz edilmesidir. Çalışmanın ilk bölümünde YİD modeli hakkında genel bilgi verilmiştir. YİD modelinin tarihçesi, dünyadaki ve ülkemizdeki gelişiminden bahsedilmiştir. İkinci bölümünde ise ayrıntılı bir literatür taraması ile kapsamlı bir risk havuzu oluşturulmuştur. Belirlenen riskler yine literatürden faydalanılarak Politik Riskler, Ekonomik Riskler, Faaliyetle İlgili Riskler, Yasal Riskler ve Diğer Riskler olmak üzere 5 grupta sınıflandırılmıştır. Çalışmanın sonraki aşamasında belirlenen riskler uzman kişilere sunulmuş ve Bulanık Analitik Hiyerarşi Süreci (BAHS) aracılığıyla risklerin önem sıralamasının yapılması istenmiştir. BAHS işlem adımları takip edilerek ülkemizde Karayolu YİD projeleri için riskler ve bu risklerin önem dereceleri belirlenmiştir.

Abstract:
The boom of population and need of investment that has increased concordantly have enhanced the public investment which is needed to be performed by the state. Build-Operate-Transfer (BOT) model enables public investments, which cannot be performed by the states via their limited budgets, to be performed more quickly and productively through the active participation of private sector. In recent years, the interest in the BOT model has increased and numerous public projects have been carried out worldwide through this method. BOT method that is used in Highway projects in our country has a risky structure due to the high level of investment cost, long-term repayment and a lot of uncertainties which this method includes. Risks are the factors that directly affect the success of a BOT project. Several BOT projects failed due to the fact that the risks could not be evaluated correctly and incorrect risk sharing in the past. Determining and analyzing risks are vital for a successful BOT project. The BOT model is a method that is used in many investment projects such as highway, bridge, airport, dam, energy and water supply. Risks that are encountered differ from each other due to the diversity of projects. The object of this research is to determine and analyse the risks of the Highway BOT projects in our country. General information about the BOT method has been provided in the first chapter of this research. The history of BOT method and its development in the world and our country have been referred. A comprehensive risk pool has been created via an extensive literatüre review in the second chapter. The risks, which were determined, have been divided into 5 categories by utilising the literature as Political Risks, Economical Risks, Activity Related Risks, Legal Risks and Other Risks. The risks, which were determined, have been submitted to experts and these experts have been requested to prioritizing the risks through Fuzzy Analytic Hierarchy Process (FAHP) in the following stage of the research. The risks for Highway BOT projects in our country have been determined and prioritized by following the FAHP steps.