Spinal kord yaralanması olan hastalarda rehabilitasyona katılımı etkileyen faktörler
Factors affecting rehabilitation participation in patients with spinal cord injury
Yazar: SELEN TULUNOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. GÜL METE CİVELEK
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Bilkent Şehir Hastanesi / Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon = Physical Medicine and Rehabilitation
Dizin: Ağrı = Pain ; Depresyon = Depression ; Fiziksel tıp = Physical medicine ; Katılım = Participation ; Nöropatiler = Neuropathies ; Rehabilitasyon = Rehabilitation ; Spinal kord yaralanmaları = Spinal cord injuries ; Spinal yaralanmalar = Spinal injuries ; Yaralar ve yaralanmalar = Wounds and injuries

Özet:
Amaç: Çalışmamızın amacı spinal kord yaralanması olan hastalarda
rehabilitasyona katılıma etki eden faktörleri araştırmaktır.
Gereç ve Yöntem: Çalışmamıza Ankara Şehir Hastanesi Fiziksel Tıp ve
Rehabilitasyon Hastanesi omurilik yaralanması servisinde yatan spinal kord
yaralanması geçirmiş 87 hasta dahil edilmiştir. Çalışmamızda hastaların demografik
ve klinik özelliklerinden oluşan anket hazırlanmıştır. Hazırladığımız ankette;
hastalarda depresyon Beck Depresyon Ölçeği skoruna, anksiyete Beck Anksiyete
Ölçeği skoruna, nöropatik ağrı varlığı DN-4 skoruna, ağrı şiddeti Vizüel Analog
Skala (VAS) skoruna, hastanın günlük yaşam aktivitelerindeki bağımsızlığı Omurilik
Yaralanması Bağımsızlık Ölçeği (OYBÖ) giriş ve çıkış skoru ve OYBÖ giriş ve
çıkış farkı skoruna ve hastalarda bulunan komorbidite Charlson Komorbidite İndeksi
skoruna göre değerlendirilmiştir. Hastaların katılımı, hastanın fizyoterapistiyle hafta
içi her gün konuşularak Pittsburgh Rehabilitasyona Katılım Ölçeği skoruna göre
değerlendirilmiştir. Daha sonra hastaların katıldığı her günün skorunun aritmetik
ortalaması alınarak, her hasta için Pittsburgh Rehabilitasyona Katılım Ölçeğine göre
bu ortalama esas katılım skoru olarak belirlenmiştir. Hastaların rehabilitasyona
katılım skoru, Pittsburgh Rehabilitasyona Katılım Ölçeği skoruna göre > 4 katılımı
yüksek ve < 4 katılımı zayıf olarak gruplandırılmıştır. Anketimizde yer alan
faktörlerin katılıma etkisi Pittsburgh Rehabilitasyona Katılım Ölçeği skoru > 4 ve <
4 olacak şekilde gruplandırılarak incelenmiştir. Ayrıca Pittsburgh Rehabilitasyona
Katılım Ölçeği skorları istatiksel olarak kıyaslama yapılabilecek şekilde <3, 3.0-3.9,
4.0-4.9 ve ≥5 olarak gruplara ayrıldı. Katılım, Pittsburgh Rehabilitasyona Katılım
Ölçeği skoru <3, 3.0-3.9, 4.0-4.9 ve ≥5 olarak 4 gruba ayrılarak da incelenmiştir.
Bulgular: Çalışmamızda Pittsburgh Rehabilitasyona Katılım Ölçeği skoru >
4ve < 4 olarak ayrıldığında; başlıca bulgular katılım skoru 4 ve üzerinde olan gruba
göre skoru 4'ün altında olan grupta paraplejiklerin oranı istatistiksel anlamlı olarak
daha düşük, medyan motor skor istatistiksel olarak daha düşük, lokomat ve mekanik
denge cihazı kullananların oranı da istatistiksel anlamlı olarak daha düşük, medyan
Beck Depresyon Ölçeği skoru istatistiksel anlamlı olarak daha yüksek girişteki
x
ortalama OYBÖ skoru ise istatistiksel anlamlı olarak daha düşük bulunmuştur
(sırasıyla p=0,043, p<0,001, p=0,007 ve p<0,001, p=0,019, p<0,001). Pittsburgh
Rehabilitasyona Katılım Ölçeği skoru <3, 3.0-3.9, 4.0-4.9 ve ≥5 olmak üzere 4 gruba
ayrıldığında; başlıca bulgular katılım skoru 5 ve üzerinde olanlara göre 3'ün altında
olanlarda kompletlerin oranı daha yüksek bulunmuştur (p=0,012). OYBÖ giriş
puanları katılım skoru 3'ün altında olanlara göre skoru 4.0-4.9 arasında ve ≥5
olanların puanlarının istatistiksel anlamlı olarak daha yüksek (p=0,030 ve p=0,002),
ayrıca, katılım skoru 3.0-3.9 arasında olanlara göre katılım skoru ≥5 olanların giriş
ortalama OYBÖ puanları da istatistiksel anlamlı olarak daha yüksekti (p=0,012).
Faktörler çoklu değişkenli ileriye dönük lojistik regresyon analizi ile incelendiğinde,
rehabilitasyona katılımın zayıf olması üzerinde en fazla belirleyici olan etkenler;
düşük motor skor, lokomat dışı yardımcı laboratuvar kullanımı, nöropatik ağrı varlığı
ve Beck Depresyon Ölçeği skorunun yüksek olması olarak belirlenmiştir (sırasıyla
p<0,001, p=0,006, p=0,016, p=0,040).
Sonuç: Çalışmamızda katılımı etkileyen faktörler; yaralanma öncesi işte
çalışma durumu, bakım veren durumu, vücut kitle indeksi (VKİ), komplet veya
inkomplet yaralanma geçirmek, motor skor, paraplejik veya tetraplejik olmak,
rehabilitasyon programı evresi, yürüme eğitimi çalışma durumu, yürüme için destek
aracı kullanma durumu, belirli ortezlerin kullanımı, yardımcı laboratuvar tedavisi,
mesane boşaltım şekli, nöropatik ağrı varlığı, Beck Depresyon Ölçeği skoru, OYBÖ
giriş skoru ve OYBÖ farkı olarak bulunmuştur. Çalışmamızda rehabilitasyona
katılımı en çok etkileyen faktörler ise; motor skor, lokomat tedavisi alma, nöropatik
ağrı varlığı, Beck Depresyon Ölçeği skoru olarak bulunmuştur. Spinal kord
yaralanması olan hastalarda rehabilitasyona katılımı etkileyen faktörleri incelemek
için daha fazla çalışmaya ihtiyaç vardır. Bu çalışmaların sonuçlarına göre hastaların
rehabilitasyona katılımını arttırmak için daha etkili yaklaşımlar geliştirilebilir.
Anahtar Kelimeler: Depresyon, nöropatik ağrı, fiziksel tıp ve rehabilitasyon,
hasta katılımı, spinal kord yaralanması

Abstract:
Objective: The aim of our study is to investigate the factors affecting
participation in rehabilitation in patients with spinal cord injury.
Materials and Methods: Our study included 87 patients with spinal cord
injury who were hospitalized in the spinal cord injury service of Ankara City
Hospital Physical Medicine and Rehabilitation Hospital. In our study, a questionnaire
consisting of demographic and clinical characteristics of the patients was prepared.
In the questionnaire we prepared; depression in patients was scored on Beck
Depression Scale, anxiety in patients was scored on Beck Anxiety Scale, presence of
neuropathic pain was evaluated according to DN-4 score, pain intensity was
evaluated according to Visual Analogue Scale (VAS) score, patient's independence
in activities of daily living was assesed with Spinal Cord Injury Independence
Measure (SCIM) entry and exit score and and the entry and exit difference score and
the comorbidity in the patients was evaluated according to the Charlson Comorbidity
Index score. Patient participation was evaluated according to the Pittsburgh
Rehabilitation Participation Scale by talking to the patient's physiotherapist every
weekday. Then, the arithmetic average of the scores of each day that the patients
participated was determined, and according to the Pittsburgh Rehabilitation
Participation Scale this score determined as the main participation score.
Rehabilitation participation score of the patients was grouped as > 4 participation
high and < 4 participation weak according to Pittsburgh Rehabilitation Participation
Scale score. The effects of the factors in our questionnaire on participation were
examined by grouping them as Pittsburgh Rehabilitation Participation Scale scores >
4 and < 4. In addition, the Pittsburgh Rehabilitation Participation Scale scores were
divided into groups as <3, 3.0-3.9, 4.0-4.9 and ≥5 so that statistical comparison could
be made. Participation was also examined by dividing them into 4 groups as
Pittsburgh Rehabilitation Participation Scale score <3, 3.0-3.9, 4.0-4.9 and ≥5.
Results. In our study, when the Pittsburgh Rehabilitation Participation Scale
score was divided as > 4 and < 4; the main findings were that compared to the group
with a participation score of 4 and above, the rate of paraplegics was statistically
xii
significantly lower, the median motor score was statistically lower, the rate of those
using locomat and mechanical balance device was also statistically significantly
lower, the median Beck Depression Scale score was statistically significantly higher
and mean SCIM score at entry was statistically significantly lower in the group with
a score of less than 4 (p=0.043, p<0.001, p=0.007 and p<0.001, p=0.019, p<0.001,
respectively). When Pittsburgh Rehabilitation Participation Scale score is divided
into 4 groups as <3, 3.0-3.9, 4.0-4.9 and ≥5; the main findings were that the rate of
completes was found to be higher in those with a participation score less than 3 than
those with a participation score of 5 or above (p=0.012). SCIM scores at entry were
between 4.0-4.9 and ≥5 scores were statistically significantly higher than those with
a participation score of less than 3 (p=0.030, p=0.002), those with a participation
score of ≥5 compared to those with a participation score of 3.0-3.9 mean entry SCIM
scores were also statistically significantly higher (p=0.012). When the factors were
analyzed by multivariate forward logistic regression analysis, the most determinant
factors on poor participation in rehabilitation were low motor score, use of additional
laboratory other than locomat, presence of neuropathic pain and high Beck
Depression Scale score (p<0.001, p=0.006, p=0.016, p=0.040, respectively).
Conclusion: Factors affecting participation in our study were pre-injury
employment status, caregiver status, body mass index, having a complete or
incomplete injury, motor score, being paraplegic or tetraplegic, rehabilitation
programme phase, gait training status, using a support device for walking, use of
certain orthoses, additional laboratory treatment, bladder emptying pattern, presence
of neuropathic pain, Beck Depression Scale score, SCIM entry score and SCIM
difference score. In our study, the factors that mostly affect participation were; motor
score, receiving locomat treatment, presence of neuropathic pain, Beck Depression
Scale score. More studies are needed to examine the factors affecting participation in
rehabilitation in patients with spinal cord injury. According to the results of these
studies, more effective approaches can be developed to increase the participation of
patients in rehabilitation.
Keywords: Depression, neuropathic pain, patient participation, physical
medicine and rehabilitation, spinal cord injury