Türkçe öğretmenlerinin program okuryazarlık düzeylerinin incelenmesi
Examination of Turkish teachers' program literacy levels
Yazar: ORHAN ÖZEN
Danışman: PROF. DR. OSMAN MERT
Atatürk Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ders programları = Curriculum

Özet:
Amaç: Bu çalışmada amaç Türkçe öğretmenlerinin Türkçe Dersi Öğretim Programıyla ilgili algılarını belirlemek, öğretim programı okuryazarlık düzeylerini tespit etmektir. Öğretmenlerin öğretim programları hakkındaki düşüncelerini, programı takip etme durumlarını, programla ilgili çalışmalara katılma durumlarını ve programın uygulanmasında gösterdikleri tutumları belirlemek çalışmanın amacını oluşturmaktadır.
Yöntem: Araştırma karma yöntem çalışması olarak yürütülmüştür. Araştırmanın deseni ise karma araştırma yöntemlerinden yakınsayan paralel desendir. Araştırmanın nicel bölümünde Akyıldız (2020) tarafından geliştirilen "Program Okuryazarlık Ölçeği" 2022/2023 eğitim-öğretim yılında Erzurum ilinde görev yapan 164 Türkçe öğretmenine uygulanmıştır. Ölçek sonuçlarının analizinde SPSS 22 programından faydalanılmıştır. Araştırmanın nitel bölümünde ise durum çalışması uygulanmıştır. Bu bölümde gözlem, görüşme ve doküman incelemesi yapılmıştır. 2022/2023 eğitim-öğretim yılının ikinci döneminde Erzurum ilinde görev yapan 5 Türkçe öğretmenin derslerinde gözlem yapılmıştır. Gözlem sonuçları betimsel analiz yönetimi kullanılarak incelenmiştir. Ölçek çalışmasına katılan öğretmenler arasından belirlenen 15 öğretmenle yarı yapılandırılmış görüşme gerçekleştirilmiştir. Görüşme sonuçları betimsel analiz yöntemiyle incelenmiştir. Gözlem ve görüşmelerden elde edilen dokümanlar içerik analizi yöntemiyle incelenmiştir. 
Bulgular: Program okuryazarlık ölçeğine ilişkin yapılan analizlerde ölçeğin geneline ait puan ortalamasının ise 4,15 olduğu belirlenmiştir. Boyutlar açısından en yüksek puan ortalamasının hedef boyutunda olduğu, en düşük puan ortalamasının ise eğitim durumu boyutuna ait olduğu tespit edilmiştir. Ölçek maddelerinin cinsiyet, yaş, mezuniyet, görev yeri, eğitim durumu ve görev süresi değişkenleri açısından anlamlı farklılık göstermediği belirlenmiştir. Programla ilgili etkinliklere katılım durumunun ölçek sonuçlarına olumlu yansımıştır. Gözlem sonuçlarında öğretmenlerin hedef, içerik, öğrenme durumu ve ölçme değerlendirme süreçlerine kısmen uydukları belirlenmiştir. Görüşme sonuçlarında öğretmenler program okuryazarlığını olumlu algılamışlardır. 
Sonuçlar: Ölçek sonuçlarına göre öğretmenler kendilerini yüksek oranda program okuryazarı olarak görmektedirler. Program dersi alan ve etkinliklere katılan öğretmenler diğerlerine göre programı daha olumlu algılamaktadırlar. Gözlem sonuçlarına göre ise öğretmenlerin kazanım ve yıllık plan uyumlarının düşük olduğu belirlenmiştir. İçerik olarak çoğunlukla ders kitabı tercih edilirken öğrenme-öğretme sürecinin programın hedefleri doğrultusunda yürütülmesinde aksaklılar tespit edilmiştir. Ölçme değerlendirme uygulamalarının ise yoğunlukla sonuç odaklı ilerlemekte, süreç odaklı uygulamalara daha az yer verilmektedir. Görüşme sonuçlarına göre zaman, okulun imkânları ve sınav kaygıları programın uygulanmasını olumsuz yönde etkilemektedir.

Abstract:
Purpose: In this study, the aim is to determine the perceptions of Turkish language teachers about the Turkish Language Course Curriculum and to determine their curriculum literacy levels. Identifying the teachers' opinions about the curriculum, their follow-up of the curriculum, their participation in curriculum-related practices and their attitudes towards the implementation of the curriculum form the aim of the study.
Method: The research was conducted as a mixed method study. The research design is a convergent parallel design from mixed research methods. In the quantitative part of the study, the "Program Literacy Scale" developed by Akyıldız (2020) was applied to 164 Turkish language teachers working in Erzurum in the 2022/2023 academic year. SPSS 22 program was used to analyze the results of the scale. In the qualitative part of the study, a case study was applied. In this section, observation, interview and document analysis were conducted. In the second semester of the 2022/2023 academic year, 5 Turkish language teachers working in Erzurum were observed in their classes. Observation results were analyzed using descriptive analysis method. Semi-structured interviews were conducted with 15 teachers selected among the teachers participating in the scale study. Interview results were analyzed using descriptive analysis method. The documents obtained from observations and interviews were analyzed using content analysis method.
Findings: In the analysis of the curriculum literacy scale, it was determined that the mean score of the overall scale was 4.15. In terms of the dimensions, it was detected that the highest mean score belonged to the goal dimension and the lowest mean score belonged to the educational status dimension. It was identified that the items of the scale did not show significant differences in terms of gender, age, graduation, place of duty, educational status and tenure variables. Participation in activities related to the program had a positive effect on the scale results. In the observation results, it was seen that teachers partially complied with the objectives, content, learning situation and measurement and evaluation processes. In the interview results, teachers perceived curriculum literacy positively.
Conclusions: According to the results of the scale, teachers consider themselves highly curriculum literate. Teachers who attended curriculum courses and participated in activities perceive the curriculum more positively than others. Based on the results of the observations, it is determined that teachers' compliance with the objectives and annual plans is low.While the textbook is mostly preferred as the content, problems are identified in the execution of the learning-teaching process in line with the objectives of the program. Measurement and evaluation practices are mostly result-oriented and process-oriented practices are less common. According to the interview results, time, school facilities and exam concerns negatively affect the implementation of the program.