Onosma polyantha DC. ve Onosma mitis Boiss. & Heldr. türlerinin morfolojik, anatomik ve palinolojik incelenmesi
Morphological, anatomical and palinological investigation of Onosma polyantha DC. and Onosma mitis Boiss. & Heldr.
Yazar: HÜSEYİN SUNA
Danışman: DOÇ. DR. RIZA BİNZET
Mersin Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Botanik = Botany

Özet:
Bu çalışmada, Türkiye'de yayılış gösteren Onosma mitis Boiss. & Heldr. ve Endemik Onosma polyantha DC.  taksonlarının morfolojik, anatomik ve palinolojik özellikleri ilk defa incelenmiştir. Tez çalışmasında her iki tür ile ilgili elde edilen veriler Türkiye Florası'ndaki verilerle paralellik göstermektedir. Anatomik çalışmalar için her iki türün kök ve gövdelerinden enine kesitler, yapraklarından ise enine ve yüzeysel kesitler alınmış ve anatomik özellikleri bu preparatlara dayalı olarak ortaya çıkarılmıştır. Kök enine kesitleri incelendiğinde, çalışılan 2 türün de en dışta kalın bir periderm dokusu, belirgin endodermis ve trakeal elemanlardan oluşan öz kısmına sahip olduğu görülmüştür. Gövdeden alınan enine kesitlerde ise O. polyantha ve O. mitis türünde setos tüylere ek olarak seyrek glandular tüyler de gözlenmiştir. Stomaların O. polyantha türünde epidermis seviyesinin ±yukarısında, iken O. mitis türünde ise epidermisle aynı seviyede olduğu belirlenmiştir. O. mitis'te yapraklar dorsiventral(=bifasiyal), O. polyantha'da ise ekvifasiyal(=izobilateral)dir. Yaprak alt ve üst yüzeylerinde epidermis hücreleri ile çevrili anomositik ve anizositik stoma tipleri görülmektedir. Alt yüzeyde stoma yoğunluğu daha fazladır. Her iki türde de yaprak üst yüzeyindeki stoma indeksi yaprak alt yüzeyindeki stoma indeksinden daha yüksek olarak belirlenmiştir. İncelenen her iki Onosma taksonunun polenleri heteropolar olup, O. polyantha polenleri distal kutupta trisinkolporat iken O. mitis'te trisinkolporat ve bazı polenler tetrasynkolporattır. Proksimal kutupta ise her iki türde de apokolpium oluşturmakla beraber O. mitis'in tetrakolporat olan polenleri apokolpium oluşturmamaktadır. O. polyantha'nın polen şekli P/E=1.12 sphaeroidea, O. mitis'te P/E=1.15 subprolata olarak tespit edilmiştir. Her iki türde de mesokolpiumda ornamentasyon tipi skabrat (sinonim granulate) olarak belirlenmiş ve O. polyantha'da belirgin olmayan insular (adacık) yapı gözlenirken, O. mitis'te çok daha belirgin insular (adacık) yapı gözlenmiştir. Bu çalışmada ayrıca O. polyantha ve O. mitis türlerinin nutlet morfolojileri incelenmiş ve nutlet ornamentasyonlarının sırasıyla retikülat ve rugos, rugos-retikülat oldukları, ayrıca epidermal hücrelerin farklı büyüklüklerde olduğu belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Boraginaceae, Onosma, morfoloji, anatomi, palinoloji.

Abstract:
In this study, morphological, anatomical and palynological characteristics of Onosma mitis Boiss. & Heldr. and Endemic Onosma polyantha DC. taxa distributed in Turkey have been investigated for the first time. In this thesis, the data obtained regarding both plant species is consistent with the data in Flora of Turkey. For anatomical studies, cross sections from roots, stem and leaves, and also addaxial and abbaxial sections from the leaves were taken and their anatomical characteristics were revealed based on these preparations. In the cross section of the roots, a thick periderm tissue was seen on the outermost part of both roots, endodermis is significantly distinguished and the pith is composed of tracheal elements. In cross section of  the stem, only setos hairs were found in O. polyantha, whereas setose hairs and glandular hairs were rarely observed in O. mitis. The stomatas were found at the same level as the epidermis in the O. mitis, while the stomatas were take place ± the upper level of the epidermis in O. polyantha. The leaves are dorsiventral (=bifacial) in O. mitis and the leaves are equifacial (=izobilateral) in O. polyantha. Anomocytic and anisocytic types of stomata are seen on the lower and upper surface of the leaf surrounded by epidermis cells. Stoma density is higher on the lower surface of leaves. In both species, the stoma index on the leaf surface was higher than the stoma index on the leaf surface. Pollen of both taxa are heteropolar, O. polyantha pollens are trisinkolporate in distal pole, while O. mitis pollens are trisyncolporate and some of them tetrasyncolporate. Apocolpium is observed in the proximal poles of trisyncolporate pollen, whereas apocolpium is not observed in the tetracolporate pollen of O. mitis. Pollen shape is sphaeroidea P/E = 1.12 in O. polyantha and pollen shape is subprolata P/E = 1.15 in O. mitis. The ornamentation types of mesocolpium were identified as scabrat (synonim granulate) in both species. In this study, nutlet morphologies of O. polyantha and O. mitis were also examined and it was determined that the nutlet ornamentations were reticulat and rugos, rugos-reticulat, respectively, and epidermal cells were seen in different sizes.

Key words: Boraginaceae, Onosma, morphology, anatomy, palynology.