Tolunoğulları Devleti'nin siyasi ve kültürel tarihi
Political and cultural history of the Tulunids State
Yazar: AŞIR KARAGÖZ
Danışman: DOÇ. DR. FUNDA DEMİRTAŞ
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Tolunoğulları Devleti, Abbâsîlerin merkezi otoritesinin zayıfladığı bir dönemde, Türk devlet adamı Ahmed b. Tolun tarafından Mısır'da kurulmuş, 254-282/868-905 yılları arasında faaliyet göstermiş bir devlettir. Hilafet merkezi tarafından ilk önce vali naibi olarak Mısır'a görevlendirilen Ahmed b. Tolun, Abbâsî Devleti'nin içinde bulunduğu siyasi istikrarsızlıktan ve merkezdeki Türk komutanların desteğinden yararlanarak Abbâsîlerden siyasi olarak bağımsız bir devlet yapılanması oluşturmaya çalışmıştır. Ahmed b. Tolun bu amaca yönelik olarak İslam tarihinde ilk defa, halife dışında kendi adına para bastıran hükümdar olmuştur. Aynı zamanda İslam dünyasının liderliğini ele geçirmek için Hicaz bölgesini kontrol altına alma ve halifeyi Mısır'a getirme girişimlerinde bulunmuştur.
Tolunoğulları Devleti, faaliyet gösterdiği dönemde, hâkimiyeti altındaki bölgelerde siyasi istikrarı sağlamış, ekonomik ve kültürel anlamda bölgenin kalkınmasında önemli icraatlara imza atmıştır. Kısa süreli hâkimiyetine rağmen Türk-İslam, Mısır ve dünya tarihinde derin izler bırakmayı başarmıştır. 
Tolunoğulları Devleti, Müslüman Türkler tarafından Abbâsîler bünyesinde kurulmuş ilk yarı bağımsız devlettir. Yüzlerce yıllık Türk Devlet geleneğinin ve Türklerin Müslüman devletler bünyesinde elde ettiği birikimlerin bir ürünü olarak büyük önem arz eden Tolunoğulları Devleti, başarılı siyasi, ekonomik ve kültürel faaliyetleriyle kendilerinden sonra kurulacak olan bağımsız Müslüman-Türk devletleri için bir örnek teşkil etmiştir.
Araştırmada İslam tarihinin temel kaynakları başta olmak üzere konuyla alakalı yazılmış eserlerdeki bilgiler toplanıp analiz edilmiş ve Tolunoğulları Devleti'nin siyasi ve kültürel anlamda tarihte bıraktığı izler ortaya konmaya çalışılmıştır. 
Anahtar Kelimeler: Tolunoğulları, Abbâsîler, Türkler, Mısır, Ahmed b. Tolun.

Abstract:
The Tulunid State was established by the Turkish statesman Ahmed b. Tulun in Egypt during a period when the central authority of the Abbasids was weakening. It existed from 254 to 282 AH (868 to 905 AD). Ahmed b. Tulun, appointed as the governor's deputy in Egypt by the Abbasids, used the political instability of the Abbasids and support from Turkish commanders to establish an independent state. He became the first Islamic ruler to mint coins in his own name and aimed to control Mecca and Medina, bringing the caliph to Egypt to lead the Islamic world.
During their period, the Tulunids ensured political stability in the regions under its control and carried out important actions in the economic and cultural field. Despite its brief dominance, Turkish-İslam has managed to leave traces in Egyptian and world history.
The Tulunids were the first semi-independent Muslim-Turkish state within the Abbasid framework. As a product of the Turkish state traditions and Muslim achievements, the Tulunid state is highly significant and served as a model for later independent Muslim-Turkish states, showcasing successful political, economic, and cultural achievements.
This study examines the political and cultural legacy of the Tulunid state, drawing on primary sources of Islamic history and relevant literature.
Keywords: Tulunids, The Abbâsîds, The Turks, Egypt, Ahmed b. Tolun.