Tanı testlerinin meta-analizi: Özet işlem karakteristiği eğrisi (SROC) ve bir uygulama
Summary receiver operating characteristic curve (SROC) and an application
Yazar: MEHTAP AKÇİL TEMEL
Danışman: PROF.DR. ERGUN KARAAĞAOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Biyoistatistik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2000
Konu: Tıbbi Biyoloji = Medical Biology

Özet:
ÖZET Temel Akçil, M., Tanı Testlerinin Meta-Analizi : Özet İşlem Karakteristiği Eğrisi (SROC) ve Bir Uygulama, Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Biyoistatistik Programı Doktora Tezi, Ankara, 2000. Bu çalışmada, son yıllarda geliştirilmiş ve tıpta büyük bir önemi olan tanı testlerinin meta-analizi ; Özet Nokta Kestirimi, Özet İşlem Karakteristiği Eğrisi ve etki indekslerinin birleştirilmesi yöntemlerinin teorisi anlatılmış ve meme kitlelerinin tanısında kullanılan ince iğne aspirasyon (FNA) biyopsisinin literatürdeki tutarlılığı ve doğruluğu incelenmiştir. Pataolojide kullanılan ve sitolojik bir tanı yöntemi olan meme kitlelerinde FNA biyopsisi, anestezi gerektirmeyen, hızlı, pratik ve ucuz bir tanı yöntemidir. Ancak literatürde tanısal doğruluğuna ilişkin belirsizlik mevcuttur. FNA biyopsisinin tümel tanısal doğruluğunu bulmak için, araştırmanın başlangıcında belirlenen kriterler doğrultusunda literatür taranarak toplam 22 FNA çalışması meta-analizine dahil edilmiştir. Özet işlem karakteristiği eğrisinin (özet İKE) oluşturulmasında; meta-analizine dahil edilen çalışmaların DPO ve YPO'larının lojit fark ve toplamlarının hesaplanarak, lojit farklarının (logaritmik odds oranları) bağımlı değişken, lojit toplamlarının ise bağımsız değişken olarak alınarak doğrusal regresyon doğrusu uydurulur. Daha sonra bulunan doğrunun kesişim ve eğim parametre kestirimleri ile IKE uzayına tekrar geri dönüşüm yapılması adımları izlenmektedir. Tanı testinin doğruluğunu ortaya çıkarmak için sonuçlarının karşılaştırıldığı referans testin kesin ya da kesin olmadığı varsayımlar altında özet İKE'leri tekrar incelenmiştir. Referans kesin test olarak varsayıldığında, 22 çalışmanın DPO ve YPO oranlarından bulunan özet İKE sonucunda, FNA biyopsisinin tümel tanı doğruluğu %95 olarak bulunmuştur. FNA biyopsisinin doğruluk sonuçlarını etkilediği varsayılan aspirasyon sayısı, yetersiz materyal yüzdesi ve yayın yıllarına göre altgrup analizleri yapılmıştır. 1990 yılından önce yayınlanan çalışmaların tümel tanı doğruluğu %94 iken 1990'dan sonrakiVI çalışmaların %95 olarak bulunmuştur. Böylece yıllara göre FNA biyopsisinin tanı doğruluğunda büyük bir değişim olmadığı görülmüştür. Materyali yetersiz vakaların çok sayıda olması biyopsinin doğruluk sonuçlarını etkilediği varsayılmaktadır. Yetersiz materyali %10'nun altında olan çalışmaların tümel tanı doğruluğu %96 iken %10'nun üzerinde olanların ise %94 olarak bulunmuştur. Vakaya uygulanan aspirasyon sayısı tanı doğruluğunu direkt olarak etkilemektedir. 2-6 kez aspirasyon çalışmaların tümel tanı doğruluğu %98 gibi çok yüksek bir oranda bulunurken 1 kez aspirasyon yapanların ise %93 olarak elde edilmiştir. Aralarındaki %5'lik fark istatistiksel açıdan önemli bulunmuştur (p<0.05). Referans testin kesin olmadığı varsayılarak ölçüm (yanlış sınıflama) hatası latent class modeli ile düzeltilerek tekrar özet İKE'leri incelenmiştir. Düzeltilmiş parametre kestirimleri ile 22 çalışmanın tümel tanı doğruluğu tekrar hesaplandığında bu oranın %95'den %97'ye yükseldiği görülmüştür. Tüm altgrupların düzeltilmiş parametre kestirimlerinde %1 ile %3 arasında bir değişim saptanmıştır. Herbir çalışmanın etki indeksleri hesaplandıktan sonra, sabit ve rasgele etki modeline göre meta-analitik birleştirme yapılmıştır. 22 çalışmanın sabit etki modeline dayanan ağırlıklı ortalaması 3.113, rasgele etki modelinde ise 3.263 olmak üzere yüksek bir etki indeksi bulunmuştur. Bu etki indeksi, FNA biyopsisinin hasta ve sağlam bireyleri ayırma gücünün çok yüksek olduğunu göstermektedir. Üç farklı meta-analitik yöntemden elde edilen sonuçlar gösteriyor ki FNA biyopsisi yüksek ayırıcılık gücüne sahip bir tanı testidir. Anahtar Kelimeler : Meta-Analizi, özet İşlem Karakteristiği Eğrisi, Tanı Testi, Duyarlılık, Seçicilik, Etki indeksi, İnce İğne Aspirasyon Biyopsisi, Meme kanseri.

Abstract:
VII ABSTRACT Temel Akçil, M., Meta-analysis of Diagnostic Tests: Summary Recevier Operating Characteristic Curve (SROC) and An Application, Hacettepe University, Institute for Health Sciences, Biostatistics Program, Doctoral Dissertation, Ankara, 2000. In this study, meta-analysis of diagnostic tests, which have been developed in the recent years and have a great significance within the field of medicine, summary point estimates, summary receiver operating characteristic (SROC) curve and the combination method of effectiveness index theories have been discussed and the consistency and accuracy in literature of fine needle aspiration (FNA) biopsy that is used in the diagnosis of breast masses has been analyzed. FNA biopsy in breast masses, which is a cytologic diagnosis method, is a diagnostic technique that is fast, practical and cheap and does not necessiate anesthetics. However there exists in literature an ambiguity to its diagnostic accuracy. In order to find the overall accuracy of the FNA biopsy, literature has been scanned according to the criteria set out at the beginning of this research and a total of 22 FNA studies have been included in the meta-analysis. In the creation of the summary SROC curve, the logit difference and sums of the true positive rates and the false positive rates of the studies included in the meta-analysis have been calculated and linear regression line has been adapted after the logit difference was taken as dependent variable and the logit sums as independent. Following that, the steps of intersection and slope parameter estimates of the operating characteristic curve have been followed. In order to put forth the accuracy of the diagnostic test, SROC curves of the reference test, the results of which are being compared, have been analyzed once again according to exact and inexact assumptions. When the reference test is taken as exact, the results of the SROC curve that resulted from the true positive and false positive rates have shown an overall diagnostic accuracy of 95 %. The aspiration number, assumed to be effective on the accuracy of FNA biopsy results, has been analyzed according to the supgroups of inaduqated material percentage and publication years. While the overall diagnostic accuracy of studies published before 1990 was 94, that of the studies publised after 1990 was found out to be 95 %. In this W "1 MMMlVIII respect, it can be claimed that diagnostic accuracy of FNA biopsy does not portray a dramatic difference according to publication years. It is assumed that the cases with inadequate material being vast in number affects the accuracy results of the biopsy. The cases with inadequate material below 10 % have an overall diagnostic accuracy of 96 %, whereas those with that above 10 % have 94 % diagnostic accuracy. The number of aspirations applied to the case directly affects diagnostic accuracy. The overall diagnostic accuracy of cases with 2 to 6 aspirations have such a high level of 98 % whereas cases with 1 aspiration are found out to have 93 %. The 5 % difference between the two has been discovered as statistically significant (p<0.05). Assuming the reference test to be inexact, the measurement error has been adjusted according to the latent class model and in this respect, SROC curves have been analyzed again. When the overall diagnostic accuracy of the 22 studies were recalculated according to adjusted parameter estimates, the rate was observed to increase from 95 % to 97 %. In all the adjusted parameter estimates of the subgroups, a change of 1 % to 3 % has been observed. After the effectiveness indexes of each and every study was calculated, a meta-analysis has been made according to fixed and random effects models. The weighted average of the 22 studies according to the fixed effects model was 3.1 13, whereas it was 3.263 with respect to the random effects model and thus a high effectivenees index has been discovered. This effectiveness index portrays that FNA biopsy has a significant importance in distinguishing sick and well individuals The results achieved through three different meta-analytical methods prove that FNA biopsy is a diagnostic test with a high level of distinguishment. Keywords: Meta-analysis, SROC Curve, Sensitivitiy, Specificitiy, Effectiveness Index, Fine Needle Aspiration Biopsy, Breast Cancer.