İç kontrol sisteminin örgüt performansına etkisinde örgüt kültürünün aracı etkisi: Ampirik bir inceleme
The intermediate effect of organizational culture on the effect of the internal control system on organizational performance: An empirical study
Yazar: BİRSEN KARAASLAN
Danışman: PROF. DR. CENGİZ DURAN
Kütahya Dumlupınar Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Performans = Performance ; Örgüt kültürü = Organizational culture ; Örgütsel performans = Organizational performance ; İç denetim sistemi = Internal control system ; İç denetim ve iç kontrol = Internal control and internal audit

Özet:
Etkin bir yönetim için gerekli kural ve düzenlemelerden oluşan iç kontrol sistemi, risk yönetimi ve performans başarısı açısından örgütlerde önemli bir otokontrol görevi görmektedir. Ancak sistem insanlar tarafından işletilmektedir ve insanların eylemlerine bağlı olarak sistemin olumlu ya da olumsuz yönde etkilenmesi mümkündür. Bu noktadan hareketle bu çalışma ile iç kontrol sisteminin örgüt performansına etkisinde örgüt kültürünün aracılık etkisinin araştırılması amaçlanmış ve yönetsel açıdan sistemin etkinliği ele alınmıştır. İşlerin nasıl yapılacağına dair örgüt bireyleri arasındaki ortak anlayışı temsil eden örgüt kültürü, davranış standartlarını belirleyerek kontrol ortamını destekler ve sistemin diğer bileşenleri ile karşılıklı etkileşim halindedir. Bu kapsamda, araştırma konusunu oluşturan iç kontrol, örgüt kültürü ve örgüt performansı kavramları literatür üzerinden incelenmiş, uygulama kısmında ise Türkiye'deki sigorta ve bireysel emeklilik şirketlerinin çalışanlarına yönelik bir anket çalışması yapılarak 819 adet geçerli anket verisi üzerinden yapısal eşitlik modeli kullanılarak istatistiki analiz yapılmıştır. Araştırma sonucunda; iç kontrolün örgüt kültürü ve örgüt performansı üzerindeki etkisi ile örgüt kültürünün örgüt performansı üzerindeki etkisi istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. İç kontrol boyutları ile örgüt performansı arasındaki ilişkide, en yüksek ilişkinin bilgi-iletişim alt boyutu ile olduğu, örgüt kültürü açısından en yüksek ilişkinin kontrol ortamı ile klan kültürü arasında olduğu belirlenmiştir. İç kontrolün örgüt performansı üzerindeki etkisinde ise örgüt kültürünün kısmi aracı etkisi olduğu belirlenmiştir.

Abstract:
The internal control system, which consists of the rules and regulations necessary for an effective management, serves as an important self-control in organizations in terms of risk management and performance success. However, the system is operated by people and depending on the actions of people, it is possible for the system to be affected positively or negatively. From this point of view, this study aimed to investigate the mediating effect of organizational culture on the effect of the internal control system on organizational performance and the effectiveness of the system from a managerial point of view was discussed. Organizational culture, which represents the common understanding among organizational members about how to do things, supports the control environment by determining behavioral standards and interacts with other components of the system. In this context, the concepts of internal control, organizational culture and organizational performance, which are the subject of the research, were examined through the literature, and in the application part, a survey was conducted for the employees of insurance and private pension companies in Turkey, and statistical analysis was made using the structural equation model on 819 valid survey data. As a result of the research; The effect of internal control on organizational culture and organizational performance and the effect of organizational culture on organizational performance were found to be statistically significant. In the relationship between internal control dimensions and organizational performance, it was determined that the highest relationship was with the information-communication sub-dimension, and the highest relationship in terms of organizational culture was between the control environment and clan culture. It has been determined that organizational culture has a partial mediating effect on the effect of internal control on organizational performance.