Nevbetî Divanı (Dil incelemesi-çeviri yazılı metin- metnin Türkiye Türkçesine aktarılması-sözlüklü dizin)
Nevbeti Divan written in eastern Turkistan field in cagatai Turkish
Yazar: HAYRETTİN SAĞDIÇ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZCAN TABAKLAR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Dil bilgisi = Grammar ; Dil bilim = Linguistics ; Dil özellikleri = Language features ; Nevbeti = Nevbeti ; Türkçe çeviri = Turkish translation ; Çağatay edebiyatı = Chagatay literature ; Çağatayca = Chagatay language

Özet:
Doktora tezi olarak hazırlanan bu çalışmada; Uygur tarihçilerince "Hocalar Devri"
diye adlandırılan 18. yüzyılın ilk yarısında Doğu Türkistan'da yaşamış, Hotenli
mutasavvıf şair Nevbetî'nin günümüze ulaşabilmiş biricik eseri Nevbetî Divanı
incelenmiştir. Divan'ın sonlarında yer alan bir rubaiden, Divan'ın H 1160/M 1747
yılında tamamlandığı bilgisine ulaşılmaktadır. Bu bakımdan eser, Klasik Sonrası Dönem
Çağatay Edebiyatı ürünleri arasında yer alır. Çalışma ile eserin Çağatay Türkçesinin
gelişimi sürecindeki konumu ve eserden hareketle Klasik Sonrası Çağatay Türkçesinin
dil hususiyetleri belirlenmiştir. Edebî Uygur Türkçesi ile yerel Uygur ağızlarının metnin
diline etkisi, çalışmada ele alınan diğer bir husustur. Şair Nevbetî'nin hayatı ve edebî
faaliyetleri geniş bir kaynak taraması sonucunda gün yüzüne çıkartılmış, ardından
nestalik Arap hattıyla istinsah edilmiş B Nüshası, transkripsiyon (çeviri yazı) yöntemiyle
Latin harflerine çevrilmiş, metinle ilgili gerekli açıklamalar dipnotlarda verilmiştir.
Müteakip bölümde metin, Türkiye Türkçesine aktarılmıştır. Transkripsiyon işlemi
sırasında elde edilen yazım hususiyetleri ile eserin fonetik ve morfolojik dil özellikleri,
müstakil bölümler hâlinde ortaya konmuş, hazırlanan alfabetik gramatikal dizin ile de
metnin söz varlığı tespit edilmiştir. Çalışma neticesinde Nevbetî Divanı'nın Türk dilinin
gelişim tarihi içindeki yeri saptanmış ve özellikle Doğu Türkistan sahası Çağatay
literatürü alanında çalışma yapacak araştırmacılara katkı sağlanmıştır.
Anahtar Kelimeler: Nevbetî, Klasik Sonrası Çağatay Edebiyatı, Doğu Türkistan,
Uygur Türkçesi

Abstract:
In this study, which was prepared as a doctoral thesis; The Nevbeti Divan, which
is the only surviving work of the Sufi poet Nevbeti from Khoten, who lived in East
Turkestan in the first half of the 18th century, which is called "The Era of Hodjas" by
Uyghur historians, has been examined. From a rubai in the Hâtime section, it is known
that the Divan was completed in H 1160/M 1747. In this respect, the work is among the
products of the Post-Classical Period Chagatay Literature. With the study, the position
of the work in the development process of Chagatai Turkish and language characteristics
of Post-Classical Chagatai Turkish were determined based on the work. The effect of
literary Uyghur Turkish and local Uyghur dialects on the language of the text is another
issue discussed in the study. The life and literary activities of the poet Nevbetî were
brought to light as a result of a wide source search, then the copy, which was copied
with the nestalik Arabic calligraphy, was translated into Latin letters by the transcription
method, the necessary explanations about the text were given in the footnotes. In the
following section, the text was transferred to Turkey Turkish. The spelling features
obtained during the transcription process and the phonetic and morphological language
features of the work were revealed in separate sections, and the vocabulary of the text
was determined with the prepared alphabetical grammatical index contributed to the
researchers who will work in the field.
Keywords: Nevbeti, Post-Classical Chagatay Literature, East Turkestan, Uyghur
Turkish