Şanlıurfa ili badem bahçelerinde şeftali güvesi, Anarsia lineatella Zell. (Lepidoptera: Gelechiidae)'nin populasyon gelişimi ve bulaşıklık oranının belirlenmesi
Determination of population development and infestation rate of peach twig borer, Anarsia lineatella Zell. (Lepidoptera: Gelechiidae) in almond orchards in Şanliurfa province
Yazar: SÜLEYMAN DEMİR
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET MAMAY
Harran Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Zararlı böcekler = Insect pests

Özet:
Badem, Şanlıurfa İli'nde yetiştiriciliği yapılan meyvelerden antepfıstığı ve nardan sonra en fazla ağaç sayısına sahip meyve türüdür. Badem yetiştiriciliğinde verim ve kaliteyi düşüren birçok zararlı söz konusudur. Bu zararlılardan birisi de bademde önemli verim ve kalite kayıplarına sebep olan Şeftali Güvesi [(Anarsia lineatella Zell. (Lepidoptera: Gelechiidae)]'dir. Bu çalışmada Şanlıurfa'nın Eyyübiye, Haliliye ve Karaköprü ilçelerinde badem alanlarında şeftali güvesinin popülasyon gelişimi ile badem meyve ve sürgünlerindeki bulaşıklık oranının belirlenmesi amaçlanmıştır. Ergin populasyon değişimi eşeysel çekici feromon tuzakla takip edilmiştir. Tuzaklar haftalık olarak kontrol edilmiştir. Çalışmadan elde edilen verilere göre zararlının badem bahçelerindeki ilk ergin uçuşunun Nisan ayının son haftasında gerçekleştiği, sezon boyunca dört tepe noktası oluşturduğu ve son ergin uçuşunun Kasım ayının ikinci haftasında gerçekleştiği belirlenmiştir. Çalışmanın yürütüldüğü bahçeler birlikte değerlendirildiğinde eşeysel çekici feromon tuzakları tarafından şeftali güvesi erginlerinin %26'u (3737 ergin/tuzak) mayıs ayında, %21'i (3071 ergin/tuzak) eylül ayında ve %18'i (2616 ergin/tuzak) ise ağustos ayında yakalanmıştır. Eyyübiye ilçesindeki bahçede en fazla ergin sayısı 246.6 ergin/tuzak ile 18 Mayıs tarihinde, Haliliye ilçesinde 294.3 ergin/tuzak ile 31 Ağustos tarihinde ve Karaköprü ilçesinde ise 192.6 ergin/tuzak ile 11 Mayıs tarihinde yakalanmıştır.  Çalışmanın sonucunda zararlının 8 ay süre ile doğada aktif olarak uçtuğu ve teorik olarak dört döl verebileceği belirlenmiştir. Şeftali güvesinin badem meyvelerindeki bulaşıklık oranı Eyyübiye, Haliliye ve Karaköprü ilçelerindeki bahçelerde oranı sırasıyla %21.33, %31,21 ve %8.96 iken badem sürgünlerindeki bulaşıklık oranı sırasıyla %8.4, %3 ve %1 olarak belirlenmiştir. Yürütülen çalışma sonucunda A. lineatella'nın Şanlıurfa ilinde sürgün ve meyvelerde ciddi zararlar oluşturduğu ve zararlının mücadelesinde bulaşık sürgünlerin ve çıkan taze yan sürgünlerin periyodik olarak kesilmesi ve hasat sonrası kurtlanarak yere dökülen veya ağaçlarda asılı kalan meyvelerin toplanarak imha edilmesi önerilmektedir.

Abstract:
Almond has the highest number of trees after pistachio and pomegranate in Şanlıurfa Province. There are many pests in almond cultivation that decrease the yield and quality. One of these pests is the peach twig borer [(Anarsia lineatella Zell. (Lepidoptera: Gelechiidae)] which causes significant yield and quality losses in almonds. In this study, it was aimed to determine the population development and infestation rate of peach twig borer in almond orchards in Eyyübiye, Haliliye and Karaköprü districts of Şanlıurfa province. Adult population development was monitored by sexually attractive pheromone traps. Traps were checked weekly. According to the data obtained from the study, it was determined that the first adult flight of the pest in the almond orchards took place in the last week of April forming four peaks throughout the season. The last flight of A. lineatella took place in the second week of November. When the orchards are evaluated together in this study, 26% (3737 adults/traps) was caught in May, 21% (3071 adults/traps) in September and 18% (2616 adults/trap) in August by the sexually attractive pheromone traps.  As a result of the study, the highest number of adults was caught on May 18 with 246.6 adults/traps in Eyyübiye, on August 29 with 294.3 adults/traps in Haliliye and on May 11 with 192.6 adults/traps in Karaköprü district. It was understood from the study, the pest is actively flying in nature for 8 months and it can theoretically form four generations per year. The infestation rate of peach twig borer on the almond fruits in Eyyübiye, Haliliye and Karaköprü was determined as 21.33%, 31.21% and 8.96%, while it was determined as 8.40%, 3,00% and 1,00% on almond shoots, respectively. As a result of the study, it is concluded that A. lineatella caused serious damages on the almond shoots and fruits in Şanlıurfa province. It is recommended to cut infested shoots and emerged fresh side shoots periodically together with removing the infested fruits fallen to the ground or hung on the trees.