Konut tasarımına yönelik sürdürülebilirlik ve teknoloji bağlamında bir gelecek tahmin modeli
A forecasting model for housing design within the context of sustainability and technology
Yazar: SEZA FİLİZ
Danışman: PROF. DR. ORHAN HACIHASANOĞLU
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Mimari tasarım = Architectural design

Özet:
Gelecekte bizi nelerin beklediği, kentlerimizin, konutlarımızın nasıl şekilleneceği, planlamacılar, mimarlar ve tasarımcılar kadar kullanıcılar için de merak konusu olmuştur. Endüstri devriminden başlayarak günümüze kadar gelen, özellikle son 20 yılda yaşanan küreselleşme süreci ile birlikte büyük bir ivmeyle artış gösteren `kentleşme' olgusu, plansız yapılaşmayı, sağlıksız yaşam çevrelerini ve konutları beraberinde getirmiştir. Plansız ve hızlı kentleşmenin sosyal, kültürel, fiziksel ve çevresel anlamda olumsuz yansımaları söz konusu olmuştur. Bu olumsuz sonuçların getirdiği endişe, özellikle son yıllarda `sürdürülebilirlik' konusunda tüm dünyada kurumsal, toplumsal ve akademik çalışmaların yapılmasını tetiklemiştir. ?Gelecekte yaşanabilir ve sürdürülebilir bir çevre için neler yapılabilir?? sorusu önem kazanmıştır.Bununla birlikte son yıllarda giderek hızlandığı gözlemlenen teknolojik gelişmeler de yaşama, çalışma ve eğlenme biçimimizi değiştirmektedir. Bu değişim, yaşamımızı, konutlarımızı ne yönde etkileyecektir? Konutta hangi yeni teknolojiler yer alacaktır? Bu teknolojiler günümüzün önemli kavramlarından biri olan sürdürülebilirlik çerçevesinde düşünülmekte midir? Ekonomik ve teknolojik gelişmelerin sürdürülebilir ve yaşanabilir bir çevre ile dengesi sağlanabilecek midir?Dolayısıyla, günümüzde gözlemlenen ipuçlarından yola çıkılarak `sürdürülebilirlik' ve `teknoloji' kavramlarının gelecekteki konut tasarımında güçlü eğilimler olacağı varsayılmıştır. Gelecek 20 yılda konut tasarımının bu kavramlar bağlamında araştırılması, bu çalışmanın temel problemini oluşturmaktadır.Tezin giriş bölümünde konu alanının tanıtılması, konunun gerekçeleri ve önemi üzerinde durulmuştur. Tezin amacı, konut tasarımına yönelik yaklaşımları tahmin etmek ve gelecek 20 yıla dair konut senaryolarına ulaşmaktır. Kavramsal kapsam, `sürdürülebilirlik' ve `teknoloji' kavramları olarak belirlenmiştir.Sürece ilişkin kapsam ise `20 yıllık bir gelecek' olarak düşünülmüştür. Öncelikli olarak dünya genelindeki konut tasarımına yönelik eğilimler incelenmiş, daha sonra yere ilişkin kapsam Avrupa ülkeleri ile sınırlandırılmıştır. Çalışmada izlenecek temel yöntem, `gelecek tahmin yöntemleri' olarak adlandırılan `eğilim tahmini' ve `senaryo' metotlarıdır.İkinci bölümde `geleceğin konutu'nda önemli olacağı düşünülen kavramlar araştırılmıştır. Öncelikli olarak, geleceğe dair kurgu, tasarım ve projelerin öngörüldüğü `ütopyalar' üzerinde durulmuştur. Geçmişten günümüze tarihsel bir süreç içerisinde değerlendirilen ütopyalar, geleceğe dair ipuçları vermeleri ve kendinden sonraki sosyal, siyasi, mimari ve teknolojik gelişmeleri etkilemeleri açısından önem taşımaktadır. `Sürdürülebilirlik' ve `teknoloji' kavramları bu bölümde açıklanan diğer kavramlardır. 21. yüzyılda tüm dünyada önemi fark edilen ve kabul gören sürdürülebilirlik kavramı geleceğin konut tasarımında önemli bir bileşendir. Sürdürülebilirliğin tanım, kapsam ve ilkeleri aktarıldıktan sonra, son 20?30 yıldaki gelişimi ve mimarlıkla ilişkisi anlatılmıştır. Konuta girecek yeni teknolojilerin tanıtıldığı kısımda ise; akıllı konut teknolojileri, gelişen malzeme ve enerji teknolojilerinden bahsedilmiş, teknoloji-sürdürülebilirlik ilişkisi üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde son olarak çalışmanın kavramsal çerçevesi çizilmiştir.Üçüncü bölümde ise, geleceğin konutu üzerine görüşler, eğilimler ve öneriler sunulmuştur. Farklı ülkelerden mimar ve tasarımcıların geleceğin konutuna dair görüşleri derlenmiş; bu görüşlerde üzerinde durulan anahtar kavramlar ortaya çıkarılmıştır. Sonrasında, geleceğin konutuna dair deneysel bazı projeler ile günümüzde sürdürülebilirlik ve teknoloji bağlamında gerçekleştirilen yenilikçi projeler tanıtılmıştır.Tez çalışması kapsamında kullanılacak metotların anlatıldığı dördüncü bölümde `gelecek tahmin yöntemleri' olarak bilinen `eğilim tahmini' ve `senaryo' metotlarından bahsedilmiştir. Farklı disiplinlerde, özellikle yönetim ve strateji belirleme alanlarında, mimari disiplinde ise planlama alanında sıkça kullanılan gelecek tahmin metotları arasından, tez içeriğine ve yapısına uygun olan ve istenilen niceliksel ve niteliksel tahminlere ulaşabilmek için araç olacak bu yöntemler seçilmiştir. Bu yöntemler aracılığı ile konut tasarımına yönelik, 20 yıllık zaman kapsamı içerisinde bir gelecek tahmin modeli oluşturulacaktır.Beşinci bölümde, bu modelin bileşenleri ortaya konmuştur. Öncelikle önümüzdeki 20 yıl içerisindeki konut tasarımındaki eğilimleri belirlemek üzere çeşitli sorular belirlenmiştir. Bu sorulara ilişkin niceliksel tahminlere ulaşabilmek için, Avrupa ülkelerine ait, çalışma alanı kapsamındaki veriler elde edilmiştir. Bu verilerin süreç içerisindeki eğilim grafikleri oluşturularak, gelecek 20 yıla dair eğilim tahmini yapılmıştır. Niteliksel tahminlere ulaşmak içinse, uzman görüşleri, proje örnekleri ve eğilimlerden elde edilen bilgilerin senaryo yöntemi aracılığıyla değerlendirilmesi sonucunda çeşitli senaryolar oluşturulmuştur. Bu senaryolar, sürdürülebilirlik ve teknoloji kavramları bağlamında geleceğe ilişkin konut tasarımı senaryolarıdır. `Sürdürülebilir konut tasarımı' gelecekte istenilen bir durumu yansıtmakta, senaryo sınıflandırılmasında bahsedilen `arzu edilen senaryolar' kapsamında yer almaktadır. Dolayısıyla sürdürülebilirliğin sadece olumlu sonuçlarına ilişkin senaryolar oluşturulmuştur. `Fiziksel, çevresel ve sosyo-kültürel sürdürülebilirliğe ilişkin senaryo' olmak üzere, sürdürülebilirlik kavramının farklı boyutları çerçevesinde iki senaryo belirlenmiştir. Teknoloji bağlamında geleceğin konut senaryoları ise, olumlu ve olumsuz senaryolar olmak üzere sınıflandırılmıştır. Teknolojinin sürdürülebilir bir toplum, sürdürülebilir bir çevre ve sürdürülebilir tasarımın gereklilikleri doğrultusunda gelişebilmesi durumunda, insan yaşamını kolaylaştıran sonuçları ile olumlu bir gelecek senaryosu oluşturmaktadır. Günümüzde gözlemlenen teknolojinin hızlı değişim süreci içerisinde, doğa ve kaynakların etkin kullanılması, çevreye verilen zararın minimuma indirilmesi zorunluluk halini almıştır. Bu zorunluluk göz ardı edildiği takdirde, oluşacak senaryonun detayları ise `gelecek için teknoloji bağlamında olumsuz konut tasarım senaryoları' başlığı altında anlatılmıştır.Sonuçların değerlendirildiği ve önerilerin yer aldığı altıncı bölümde tez çalışmasının genel bir değerlendirilmesi yapılmıştır. Sonuç olarak, bu çalışmada, üretilen senaryolar, uzman görüşleri ve örneklerden elde edilen `anahtar' kavramlar ve eğilim tahminleri aracılığı ile gelecekteki konut şekillenmeleri ve konut yaşamına dair bir perspektif elde edilmeye çalışılmıştır.

Abstract:
It has been the topic of curiosity for urban planners, architects and designers as well as the users of what are waiting for us in the future and how will our cities and housing take on a shape. Since the industrial revolution; the concept of urbanization has showed an increase with a great acceleration due to the globalization process experienced in the last 20 years particularly. This has brought unplanned buildings, unhealthy living environments and housings alongside with it. There has been a point at issue of the negative reflections of the unplanned and rapid urbanization in social, cultural, physical and environmental sense. The concern brought by these negative results triggered the making of institutional, social and academic studies in the entire world concerning `sustainability? in recent years especially. The question of ?What can be done for a livable and sustainable environment in the future?? has gained importance.Nevertheless; the technological developments, which have been observed to have gained speed in recent years, changes the way we live, work and have fun also. In which direction will this change affect our lives and housing? Which new technologies will take place in housing? Are these technologies being considered within the context of sustainability, one of the important concepts of the present day? Will the balance between the economical and technological developments; and a sustainable and livable environment be able to be provided?Consequently; by setting off from the clues observed at the present day, it has been assumed that the concepts of `sustainability? and `technology? will have powerful trends in housing design in the future. The research of the housing design being prepared within the context of these concepts in the upcoming 20 years; constitutes the point of this study.It is laid emphasis on the presentation of the field of study, and the realities and importance of the subject in the introduction section of the thesis. The objective of the thesis is to forecast the approaches about the housing design and obtain to the housing scenarios in respect of the forthcoming 20 years. The conceptual context has been determined as the `sustainability? and `technology? concepts.The time scope in relation to the context has been considered as `a future of 20 years?. Primarily; the trends concerning the housing design throughout the world, and thereafter the context in relation to the field has been restricted with the European countries. The basic methods to be followed in the study are the `time series analysis? and `scenario? methods named as the `forecasting methods?.The concepts considered to be important in the `housing of the future? are researched in the second section. Principally, it is laid stress on `utopias? where the projections, designs and projects concerning the future were envisaged. The utopias evaluated within a historical process from the past to present day carry importance in terms of giving hints regarding the future, and affecting the social, political, architectural and technological developments coming after them. The concepts of `sustainability? and `technology? are the other concepts explained in this section. Its importance noticed and having to gain acceptance in the entire world in the 21st century, the concept of sustainability is an important component in the housing design of the future. After quoting the definition, context and principles of the sustainability, its evolution in the last 20-30 years and relation with the architecture was told. In the section where the new technologies to enter the housing are introduced anyhow; the smart housing technologies, developing materials and energy technologies are mentioned, and the relation of the technology and sustainability is emphasized. The conceptual context of the study is drawn in the second section finally.In the third section; the opinions, trends and suggestions on the housing of the future are presented. The opinions of the architectures and designers from different countries concerning the housing are gathered together, and the emphasized key concepts in these opinions are revealed. Later on, the experimental projects in respect of the housing of the future, and the sustainability at present day and innovative projects carried out in the context of technology are introduced.The `time series analysis? and `scenario? methods known as the `future forecasting methods? are mentioned in the fourth section where the methods to be usedwithin the context of the thesis study are explained. These methods to be the means of being able to arrive at the qualitative and quantitative forecasts suitable to the thesis content were selected among the future forecasting methods frequently used in different disciplines, especially in the areas of management and strategic prospective studies, and in the area of planning in architectural discipline anyhow. There will be a future forecasting model formed concerning the housing design within a time context of 20 years through the medium of these methods.The components of this model are put forth in the fifth section. At first, various questions to set the trends in housing design within the upcoming 20 years are determined. Data belonging to the European countries within the context of the field of study were obtained to be able to arrive at the quantitative forecasts in relation to these questions.The trend graphics within the process of these data were formed and the trend forecasting in respect of forthcoming 20 years was made. To obtain the quantitative forecasts anyhow; various scenarios were formed as a result of the evaluation of the information obtained from the project samples and trends through the medium of the scenario method. These scenarios are the housing design scenarios in relation to the future within the context of the concepts of sustainability and technology. The `sustainable housing design? reflects a desired situationin the future and takes place within the context of `desired scenarios? mentioned in the scenario classification. Accordingly, scenarios in relation to only the positive results of sustainability were formed. Two scenarios as `scenario in relation to physical, environmental and socio-cultural sustainability? were determined within the framework of different dimensions of the concept of sustainability.The housing scenarios of the future within the context of the technology were classified as the positive and negative scenarios. A positive future scenariois formed with its results which simplify the human life in case of the technology developing in the direction of the requirements of a sustainable society, a sustainable environment and sustainable design. The active usage of nature and resources, and minimization of damage to the environment within the rapid change process of technology which is being observed at present day have taken the form of an obligation. The details of the scenario to be formed in case of not taking this obligation into consideration are told under the heading of `negative housing design scenarios within the context of technology for future?.Finally; a general evaluation is made in the sixth section of the thesis study where the results are evaluated and suggestions take place. In conclusion, it was tried to come by a perspective in respect of the housing embodiments of the future and housing life through the medium of the `key? concepts and time series analyses obtained from the scenarios, expert opinions and samples produced in this study.