Diyarbakır ili göçer hayvancılık işletmelerinin yapısal, sosyal ve ekonomik özellikleri üzerine bir araştırma
A research on the structural features and socio-economic status of nomadic sheep farming in Diyarbakır province
Yazar: SALİHA AYAN
Danışman: PROF. DR. AYHAN YILMAZ
Siirt Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Zootekni Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Diyarbakır = Diyarbakır ; Göçebelik = Nomadic life ; Hayvancılık = Animal husbandry ; Kışlak = Winter pasture

Özet:
Bu tez araştırmasının araştırma grubunu Diyarbakır ilinde göçer hayvancılık yapan 80 göçer (koçer) yetiştirici oluşturmuştur. Araştırmada göçer ailelerin kışlak olarak kaldıkları yerlere gidilmiş, yaşam tarzları gözlenmiş, hayvancılık faaliyetleri gözlenmiş ve işletmelerde anketler yapılmıştır. Anket soruları katılımcılarla yüz yüze görüşülerek uygulanmıştır.
Araştırmada sürü durumuna ilişkin ortalama ve standart hatalar  anaç koyun için 560±12.73; koç için 36±0.77, dişi toklu için 140±2.96; erkek toklu için 90±3.06 ve kuzu için 182±4.48 olarak belirlenmiştir. Koyunlarda ikizlik oranı (%), yılda iki kuzulama (%), günlük süt verimi (l), laktasyon süt verimi (l) ve kuzu Pazar ağırlığına (kg) ilişkin yanıtları sırasıyla 3.48±0.43, 1.74±0.24, 1.36±0.06, 210.38±11.02 ve 39.86±0.82 kg olmuştur.
Araştırmada katılımcıların yarısı çoban tutmadıklarını, aile işgücünden yararlandıklarını, kışlak olarak Diyarbakır ilini kullandıklarını, yaz başlangıcında, Mayıs-Haziran aylarından itibaren, kuzeye doğru hareket ettiklerini, Kasım ayından itibaren ise Güneye doğru geri dönüş yaptıklarını, göç edilecek yerlerin inceden belirlendiği ve kiralandığını, iklim ve mera durumuna göre yer değiştirme ihtiyacı duyduklarını, çoğunlukla bir araziye sahip olmadıklarını, gittikleri yerlerde dışlandıklarını, kabul edilmediklerini, meraların kullanımında büyük engellerle karşılaştıklarını, mevcut mera uygulamalarının kendilerini kapsamadıklarını belirtmişlerdir.
Ayrıca otlatacak alan yetersizliği, alışkanlık ve sıcaklık, yem fiyatlarının pahalı olması, başka iş yapmayı bilmeme, işsizlik, kuraklık, tek geçim kaynağının bu olması, kuraklık gibi nedenleri göç sebepleri arasında ifade edilmiştir. Araştırmada göç nedeniyle yaşanan sıkıntılar genel olarak pazar, eğitim, ulaşım,  sağlık, elektrik ve içme suyuna ulaşma olarak ayrılmıştır. Özellikle bir pazarlama biçimine sahip olmadıkları, mandıracılar ve canlı hayvan alıcılarından oluşan bir pazar ağına sahip oldukları, hayvansal ürünlerini değer fiyatta değerlendiremediklerini ifade etmişlerdir.
Sonuç olarak Güneydoğu Anadolu Bölgesini kışlak olarak kullanan göçerler hayvancılık faaliyetlerini yürütürken gün geçtikçe daha büyük sorunlarla yüz yüze gelmekte, mevcut üretim sistemleri yok sayılmakta, göçerler yerleşik hayata zorlanmaktadır.

Abstract:
The research group of this thesis research consisted of 80 nomadic breeders engaged in nomadic livestock in the province of Diyarbakir. In the research, the places where the nomadic families stayed as winter quarters were visited, their lifestyles were observed, livestock activities were observed and surveys were made in the enterprises. Questionnaires were administered by face-to-face interviews with the participants.
	In the study, the mean and standard errors regarding flock status were 560±12.73 for sheep; 36±0.77 for ram, 140±2.96 for female; 90±3.06 for male and 182±4.48 for lamb. The responses regarding twinning rate (%), two lambings per year (%), daily milk yield (l), lactation milk yield (l), and lamb market weight (kg) were 3.48±0.43, 1.74±0.24, 1.36±0.06, 210.38±11.02 and 39.86±0.82 kg respectively.
	In the research, half of the participants did not hire shepherds, they benefited from the family workforce, they used the province of Diyarbakir for winter quarters, they moved north from May-June at the beginning of summer, they returned to the South from November, the places to migrate were determined and rented, they stated that they needed to relocate according to the pasture situation, they mostly did not own a land, they were excluded from the places they went to, they were not accepted, they faced great obstacles in the use of pastures, and the current pasture practices did not cover them.
	In addition, reasons such as lack of grazing area, habit and temperature, expensive feed prices, not knowing how to do other work, unemployment, drought, being the only source of income, drought were stated among the reasons for this production branch. In the research, the problems experienced due to migration are generally divided into market, education, transportation, health, electricity and access to drinking water. In particular, they stated that they do not have a form of marketing, they have a market network consisting of dairy farmers and livestock buyers, and they cannot evaluate their animal products at value price.
	As a result, the nomads, who use the Southeastern Anatolia Region as winter quarters, are confronted with more and more problems while carrying out their livestock activities, the existing production systems are ignored, and the nomads are forced into settled life.