Yavaş bilişsel tempo belirtileri olan çocuklardaki kronotip özelliklerinin yürütücü işlevlere etkisi /
Yazar: İREM SEVEN
Danışman: DOÇ. DR. AYŞE BURCU ERDOĞDU YILDIRIM
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Psikiyatri = Psychiatry

Özet:
Amaç: Bu araştırmada, Yavaş Bilişsel Tempo (YBT) belirtileri gösteren 8-13 yaş aralığındaki çocukların kronotip özellikleri, yürütücü işlev becerileri ve kronotiplerinin yürütücü işlevlere olan etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır.

Gereç ve Yöntem: Marmara Üniversitesi Pendik Eğitim ve Araştırma Hastanesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Polikliniği'nde YBT tanısı alan ve İstanbul-Pendik'te bulunan 3 okulda Barkley Çocuk Dikkat Anketi ile yapılan tarama sonrası YBT ön tanısı ile polikliniğimize çağırılarak kesin tanı almış olan 8-13 yaş arasındaki 32 çocuk, sağlıklı 30 çocuk ile karşılaştırılmıştır. Katılımcılarla 'Okul Çağı Çocukları için Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi- Şimdi ve Yaşam Boyu Versiyonu-Türkçe Uyarlaması (ÇDŞG-ŞY-DSM-5-T)' kullanılarak yarı yapılandırılmış psikiyatrik görüşme yapılmıştır. Olgulara Wechsler Çocuklar İçin Zekâ Ölçeği Gözden Geçirilmiş Formu (WISC-R)'nun iki alt testi ve Stroop testi uygulanmıştır. Ebeveynlerden Barkley Çocuk Dikkat Anketi'ni (BÇDA), SNAP-IV DEHB belirti değerlendirme anketini, Çocukluk Dönemi Kronotip Anketi (ÇDKA), Yönetici İşlevlere Yönelik Değerlendirme Envanteri (BRIEF), Çocuk Uyku Bozuklukları Ölçeği'ni (ÇUBÖ) doldurmaları istenmiştir. 

Bulgular: YBT tanılı çocuklarda, kontrol grubuna göre tüm yürütücü işlev alt tiplerinde daha fazla bozulma saptanmıştır (p<0.01). YBT grubuna en sık dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu- dikkat eksikliği baskın tip (%65.6) ile anksiyete bozukluğunun (%12.5) eşlik ettiği saptanmıştır. YBT'li çocukların not ortalamasının kontrol grubuna göre daha düşük, okuma yazma öğrenme zamanının ise kontrol grubuna göre daha geç olduğu bulunmuştur (sırasıyla, p<0.001, 0.027). Stroop testinin toplam süre ve toplam hatası YBT grubunda kontrol grubuna göre daha yüksek bulunmuştur (sırasıyla, p=0.028 ve 0.009). Kronotip açısından YBT grubu ile kontrol grubu arasında anlamlı fark saptanmamıştır (p=0.700). YBT grubunda, BÇDA ile ÇDKA arasında pozitif korelasyon saptanmazken, kontrol grubunda BÇDA toplam skor ile ÇDKA toplam skor arasında pozitif korelasyon saptanmıştır (sırasıyla, p=0.448, 0.027). YBT'li çocuklarda, kontrol grubuna göre daha fazla uykululuk problemi yaşandığı saptanmıştır (p=0.009). Akşamcıl özelliğe sahip çocuklarda planlama ve üst biliş indeksinde daha fazla bozulma saptanmıştır (sırasıyla, p=0.013 ve 0.046). Akşamcıl özelliğe sahip çocuklarda, uykuyu başlatma sürdürme sorunları, aşırı uykululuk bozukluğu alt ölçeği ve toplam ÇUBÖ puanları daha yüksek bulunmuştur (sırasıyla, p=0.018, 0.001 ve 0.010). YBT grubunda, BÇDA ölçeği ile yani YBT semptom şiddeti ile, duygusal kontrol arasında pozitif korelasyon saptanmıştır (p=0.032). Tüm grupta bakıldığında ise YBT semptom şiddeti ile BRIEF testi tüm alt testleri arasında pozitif korelasyon saptanmıştır (p<0.01). BÇDA ile SNAP-IV puanlarına bakıldığında, BÇDA puanları ile SNAP-IV dikkat eksikliği ve toplam puan arasında pozitif korelasyon saptanmış, hiperaktivite puanları ile herhangi bir ilişki bulunmamıştır (sırasıyla, p=0.001, 0.067). Lineer regresyon analizinde yürütücü işlevlere en çok YBT tanısı almanın ve kronotip özelliğinin etki ettiği saptanmıştır (sırasıyla, p<0.001 ve 0.012). 

Sonuçlar: YBT tanılı çocuklarda kontrol grubuna göre yürütücü işlevler daha fazla bozulmuş, uykululuk problemi daha sık, not ortalaması daha düşük bulunmuştur. YBT'nin özellikle çalışma belleği, üst biliş, reaksiyon süresi gibi alanlardaki bozulmayla daha ilgili olduğu saptanmıştır. Akşamcıl kronotipe sahip çocukların planlama, üst biliş indeksinde daha fazla bozulma yaşadığı, daha fazla uyku problemi yaşadığı saptanmıştır. YBT semptom şiddeti arttıkça, akşamcıl kronotip özelliklerinin arttığı saptanmıştır. YBT tanısı almanın ve kronot

Abstract:
Aim: In this study, we aimed to determine chronotype, executive functions and the relationship between chronotype and executive functions among children diagnosed with Sluggish Cognitive Tempo (SCT) aged 8-13 years.

Materials and Methods: A total of 32 children aged between 8-13 years who were diagnosed with SCT were compared with 30 healthy children. The children were assesed with a semi-structured psychiatric interview with Kiddie Schedule for Affective Disorders and Schizophrenia. The two subsets of WISC-R and Stroop Test were conducted to the children. The parents were asked to complete the Barkley Child Attention Scale (BCAS), SNAP -IV Parent Rating Scale, Behavior Rating Inventory of Executive Function (BRIEF), Sleep Disturbance Scale for Children (SDSC) and Children's Chronotype Questionnaire (CCQ).

Results: In children diagnosed with SCT, greater impairments were found in all subtypes of executive functions compared to the control group (p<0.01). The most common comorbidity in the SCT group was attention deficit and hyperactivity disorder-inattentive type (65.6%), followed by anxiety disorder (12.5%). It was found that the grade point average of children with SCT was lower and the acquisition of reading and writing skills occurred later than the control group (p<0.001 and 0.027, respectively). The total time and total errors in the Stroop test were significantly higher in the SCT group compared to the control group (p=0.028 and 0.009, respectively). No significant difference in chronotype was found between the SCT and control groups (p=0.700). While no positive correlation was found between the BCAS and CCQ in the SCT group, a positive correlation was observed between the total scores of BCAS and CCQ in the control group (p=0.448, 0.027, respectively). Children with SCT were found to experience more sleepiness problems compared to the controls (p=0.009). In children with eveningness tendencies, greater impairments were observed in planning and metacognition indices (p= 0.013 and 0.046, respectively). Higher scores in the sleep initiation and maintenance disorder, excessive sleepiness subscale and total scores on the SDSC were also found in children with eveningness tendencies (p=0.018, 0.001 and 0.010, respectively). In the SCT group, a positive correlation was found between BCAS scores which indicate the severity of SCT symptoms, and emotional control (p=0.032). Across the entire sample, positive correlations were found between the severity of SCT symptoms and all subtests of the BRIEF (p<0.01). When examining the BCAS and SNAP-IV scores, a positive correlation was found between BCAS scores and both the inattention and total scores of SNAP-IV, but no relationship was found with hyperactivity scores (p= 0.001 and 0.067, respectively). In the linear regression analysis, the factors affecting executive functions were found to be the diagnosis of SCT and chronotype (p= 0.001 and 0.012, respectively).

Conclusion: In children diagnosed with SCT, executive functions were found to be more impaired, sleepiness problems were more frequent, and grade point averages were lower compared to the control group. SCT was found to be particularly related to the impairments in areas such as working memory, metacognition, and reaction time. It was observed that children with evening chronotype experience greater impairments in planning and metacognition indices, as well as more frequent sleep problems. As the severity of SCT symptoms increased, the characteristics of the evening chronotype were also found to increase. It was determined that having a diagnosis of SCT and the chronotype characteristics have a significant effect on impairments in executive functions.