Anayasa Mahkemesi kararları ışığında somut norm denetimi
Concrete constitutionality review in line with Constitutional Court decisions
Yazar: ZÜLAL AYKUT
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NEMATOLLAH AGHABALAEI FANID
Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Anayasa = Constitution ; Anayasa Mahkemesi = Constitutional Court ; Anayasa yargısı = Constitutional justice ; Anayasaya uygunluk = Constitutionality ; Denetim = Control ; Somut norm denetimi = Concrete norm control

Özet:
Evrensel düzen içinde yaşayan her birey temel hak ve özgürlüklere sahip olmuştur. Tarihsel süreçte meydana gelen gelişmelere bağlı olarak bu haklar çeşitlik göstermiş ve giderek artmıştır. Ancak bireylerin sahip olduğu hakların, devlet yöneticilerinin keyfi uygulamalarına karşı korunması gündeme gelmiş ve böylelikle hakları güvence altına alan "Anayasa Yargısı" doğmuştur. Anayasa yargısının doğuşuyla birlikte devlet organları tarafından düzenlenen hukuki normların anayasaya uygunluklarının denetlenmesi sağlanmıştır. Türk anayasacılık tarihinde 1961 Anayasasıyla, Anayasa Mahkemesi kurulmuş ve mahkemeye uygunluk denetimi yapma yetkisi verilmiştir. Anayasa Mahkemesi de bu uygunluk denetimini; soyut norm denetimi, somut norm denetimi ve bireysel başvuru olmak üzere üç yolla yerine getirmektedir. Çalışmanın temelini de uygunluk denetimi yollarından biri olan somut norm denetimi oluşturmaktadır.
Araştırmanın amacı, günümüz yargı alanı kapsamındaki mahkemelerin somut norm denetimi yolunu işleterek Anayasa Mahkemesine başvurması sonucunda verilen kararların analiz edilmesi ve adli yargı ile idari yargıya yönelik verilen kararların karşılaştırılarak gösterilmesidir. Bu bağlamda elde edilen veriler tablo haline getirilerek yorumlanmıştır. Çalışma kapsamında yer alan veriler, Anayasa Mahkemesinin somut norm denetimi sonucunda verdiği kararlardan elde edilmiştir. Bu veriler doğrultusunda günümüz yargı alanındaki mahkemelere yönelik toplam 2.373 karar verildiği tespit edilmiştir. Yargı boyutundan bakıldığında en fazla adli yargı alanının itiraz başvurusunda bulunduğu görülmüştür. Mahkeme bazından ise en fazla asliye ceza mahkemelerinin başvurduğu saptanmıştır.

Abstract:
Every individual living in a universal order has fundamental rights and freedoms. Depending on the developments in the historical process, these rights have varied and  gradually increased. However, the protection of the rights of individuals against the arbitrary practices of state auditors came to the fore, thus The "Constitutional Judiciary", was born, which guarantees the rights. With the emergence of the Constitutional judiciary it was ensured that the legal norm regulated by the state organs were checked for their conformity with the constitution. In the history of Turkish constitutionalism, with the 1961 Constitution, the Constitutional Court was established and the court was given the authority to audit compliance. The Constitutional Court also performs this compliance control in three ways; abstract review of norms, concrete constitutionality review and individual application. The basis of the study is concrete constitutionality review, which is one of the ways of compliance control.
The aim of the research is to examine whether the courts within the scope of today's jurisdiction the Constitutional Court as a result of the application to the Constitutional Court through the norm review procedure analyzing the decisions and analyzing the decisions of the judicial and administrative judiciary comparison of the data obtained in this context. In this context, the data obtained were tabulated interpreted. The data within the scope of the study is based on the Constitutional Court's concrete from the decisions taken as a result of norm audits. In line with this data a total of 2,373 decisions were issued for courts in today's jurisdiction were filed. In terms of the judicial dimension, the judicial jurisdiction has the highest number of objections application to the Court of First Instance. In terms of courts, the highest number of applications were made to the criminal court of first instance courts were found to have applied.