Yenilikçi teknolojilerde fikri mülkiyet hakları yönetim modeli: Biyomedikal teknoloji alanı örneği
Intellectual property rights management model in innovative technologies: The case of biomedical technology
Yazar: ESRA DÜNDAR ARAVACIK
Danışman: PROF. DR. SERHAT BURMAOĞLU
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Yenilikçilik süreci, girdilerin çıktılara dönüştüğü toplumsal bir süreç olarak ele alındığında, teknoloji bu sürecin temel unsurlarından biri olarak öne çıkmaktadır. Teknolojik bilginin çıktılara dönüşmesi genellikle firma düzeyinde gerçekleşmekte ve bu sayede firmalar, küresel ölçekte teknolojik gelişmeleri yakından takip ederek, teknolojilerin güçlü ve zayıf yönlerini tespit edebilmekte, doğru Ar-Ge yatırımları yaparak rekabet avantajı sağlayabilmektedir. Yatırım kararlarının verilmesi sürecinde, yalnızca buluş sahibinin fikrinin varlığı yeterli olmayıp, bu fikrin korunması da büyük önem taşımaktadır. Bu bağlamda, fikri mülkiyet hakları, fikrin ürüne dönüşme sürecinde firmalar için soyut varlıklar olarak değer kazanmaktadır.
Fikrin korunması, buluşun ortaya çıkışından ürüne dönüşmesine kadar geçen ticarileşme yolculuğunda hem buluş sahipleri hem de girişimci firmalar açısından kritik bir öneme sahiptir. Yenilikçi teknolojilerin uzun ve karmaşık yaşam döngüsü göz önünde bulundurulduğunda, fikrin yalnızca bir fikri mülkiyet hakkı ile korunmasının yeterli olmadığı; aynı zamanda bu hakların korunması ve etkin bir şekilde yönetilmesi gerektiği ihtiyacı ortaya çıkmaktadır.
Bu çalışmanın amacı, yenilikçi teknolojilerde fikri hakların, fikrin doğmasından ürüne dönüşmesine kadar olan süreçte bütüncül bir yaklaşımla yönetilmesine ilişkin bir yönetim modeli geliştirmektir. Bu modelin oluşturulmasında kavramsal model geliştirme ve iş süreci modelleme yöntemleri kullanılmıştır. Kavramsal modelin oluşturulması sürecinde, yenilikçi teknolojilerde fikirden ürüne uzanan yaşam döngüsü tanımlanmış, bu döngünün bileşenleri ve sürece entegre edilmesi gereken birimler belirlenerek nihai iş modeline ulaşılmıştır. Bu sistematik çerçevede yürütülen çalışma, fikri mülkiyet haklarına ilişkin uygulanabilir bir kavramsal iş süreci modeli ortaya koymuştur. Yenilikçi teknoloji firmalarının fikri haklarının yönetiminde ihtiyaç duydukları bilgiler derlenmiş ve bu bilgiler doğrultusunda birbiriyle uyumlu bir iş modeli geliştirilmiştir.
Geliştirilen modelin uygulama alanı, özellikle COVID-19 pandemisi sonrasında biyoteknoloji alanında artan buluş ve yenilikler ile önem kazanan biyomedikal teknolojileridir. Biyomedikal teknoloji alanında, buluşların ve teknolojilerin ortaya çıkış sürecinde fikri hakların yönetimine duyulan ihtiyaç, akademik Ar-Ge laboratuvarları ve erken aşamadaki teknoloji girişimleri (start-up firmaları) perspektifinden araştırılmış ve bu süreçte fikri hakların korunması ve yönetilmesi gerekliliği tespit edilmiştir. Bu bağlamda, buluş aşamasından itibaren fikrin korunması, finansal kaynak yaratılması, işbirliği ve lisanslama gibi kararların alınması ve uygulanması süreçlerinde yasal, finansal ve yönetimsel uzmanlıkların gerekliliği önemli bir bulgu olarak ortaya çıkmıştır. Buluşların ürüne dönüşüm sürecinin uzman birimler aracılığıyla yönetilmesi gerekliliği, çalışmanın önemini daha da vurgulamaktadır.
Tez çalışmasının uygulama alanı olan biyomedikal teknoloji sektöründe faaliyet gösteren akademik yenilikçi buluş sahipleri, Ar-Ge laboratuvarları ve erken aşamadaki teknoloji girişimleri için geliştirilen fikri haklar yönetim modeli, yalnızca biyomedikal teknolojilerle sınırlı kalmayıp, gerekli revizyonlarla sağlık ve biyoteknoloji gibi diğer yenilikçi teknoloji alanlarında da uygulanabilir niteliktedir.

Abstract:
In the innovation process, technology plays a fundamental role as a societal mechanism through which inputs are transformed into outputs. The transformation of technological knowledge into outputs often occurs at the firm level. By closely following global technological developments, firms can identify the strengths and weaknesses of technologies, make informed R&D investments, and achieve competitive advantages more easily. However, for investment decisions, the mere existence of the inventor's idea is not sufficient; the protection of this idea is also essential. In this regard, intellectual property rights gain value as intangible assets for firms during the process of transforming an idea into a product.
The protection of an idea is crucial for both inventors and entrepreneurial firms during the commercialization journey, from the emergence of the idea to its transformation into a product. Given the long and complex life cycle of innovative technologies, it becomes evident that merely protecting an idea through intellectual property rights is not enough; these rights also need to be managed and safeguarded effectively.
For this reason, the purpose of this study is to develop a comprehensive management model for the governance of intellectual property rights throughout the process, from the birth of an idea to its transformation into a product in innovative technologies. The management model for intellectual property rights was developed using conceptual model development and business process modeling methods. In creating the conceptual model, the life cycle from idea to product in innovative technologies was defined, the components and units that needed to be integrated into the process were identified, and the final business model was achieved. Through this systematic approach, an applicable conceptual business process model for intellectual property rights management has been developed. The information required by innovative technology firms at each step of intellectual property rights management was gathered, resulting in a cohesive business model.
The area of application of this model is particularly significant in the field of biomedical technologies, which has gained prominence due to the increase in innovations and inventions in the biotechnology sector, especially in the aftermath of the COVID-19 pandemic. The need for intellectual property rights management in the emergence of inventions and technologies in the biomedical technology field was investigated from the perspective of early-stage technology ventures, such as academic R&D laboratories and start-up companies. It was found that the protection and management of intellectual property rights are critical in this context. Furthermore, the study highlights the need for legal, financial, and managerial expertise during the process of protecting an invention, securing financial resources, forming partnerships, and making licensing decisions from the early stages of the invention. These findings underscore the importance of managing the product development process in collaboration with specialized units.
The intellectual property management model developed for academic inventors, R&D laboratories, and early-stage technological ventures in the biomedical technology sector, the focus of this thesis, is not limited to biomedical technologies. With sector-specific revisions, the model can also be applied to all innovative technologies in the health and biotechnology sectors.