Hakkâri'de siyasi hayat (1946-1960)
Political life in Hakkari (1946-1960)
Yazar: SEVDA ERTUŞ
Danışman: DOÇ. DR. FİGEN ATABEY
Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Tarih = History
Dizin: Cumhuriyet Halk Partisi = Cumhuriyet Halk Party ; Demokrat Parti = Democrat Party ; Genel seçimler = General elections ; Hakkari = Hakkari ; Milletvekili = Deputy ; Seçimler = Elections ; Siyasi hayat = Political life ; Siyasi tarih = Political history

Özet:
Bu çalışmada Hakkâri'nin 1946-1960 yılları arasındaki siyasi yapısını ortaya çıkarılması hedeflenmiştir. Musul sorunu Nasturî nüfus yoğunluğundan dolayı Hakkâri'yi de yakından etkilemiş, 24 Temmuz 1923 tarihinde imzalanan Lozan Barış Antlaşması'nda karara bağlanamayıp, dokuz ay içerisinde taraflar arasında yapılacak karşılıklı görüşmelere bırakılmıştır. 5 Haziran 1926 tarihli Ankara Antlaşması ile Musul, İngiliz mandaterliği altındaki Irak'a bırakılırken Hakkâri Misak-ı Milli'ye uygun olarak Türkiye sınırları içerisinde kalmıştır. Bu tarihten sonra Hakkâri'nin il olma süreci başlamıştır. Zorlu coğrafi yapısı il olmasına rağmen bu bölgenin birçok faaliyetten mahrum kalmasına neden olmuştur. Bu dönemde dünyada yaşanan siyasi ve ekonomik krizler doğal olarak Türkiye'yi de yakından etkilemiş, ülke siyaseti ve ekonomisi ona göre şekillenmiştir. Bu süreçte 1923-1950 yılları arasında tek parti konumundaki Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) içinde yaşanan tartışmalar, yeni bir parti oluşumuna zemin hazırlamıştır. Bu dönemde Türkiye'nin çok partili siyasi hayata geçmesi ülkenin demokratik bir tarafa doğru gittiğinin göstergesi olmuştur. Demokrat Parti (DP)'nin doğması, yaptığı mitinglerde yapılan konuşmalarda Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu üzerinde durulmuş ve halkın güvenini kazanmış olmasına rağmen Hakkâri, 1950 yılına kadar CHP'den milletvekili çıkarmaya devam etmiştir. DP'nin 1950-1954-1957 seçimlerini kazanması yaşanan siyasi ve ekonomik buhranlar Hakkâri'yi de yansımış, siyaset bu bölgede de ülke ile doğru orantılı şekilde ilerlemiştir.

Çalışmanın ana kaynağını Cumhurbaşkanlığı Cumhuriyet Arşivi belgeleri ve TBMM Zabıt Cerideleri oluştururken konuya ilişkin başvuru eserleri, makaleler ve tezlerden de istifade edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Hakkâri, Cumhuriyet Halk Partisi (CHP), 1946 Genel Seçimleri, Demokrat Parti (DP), Hakkâri Milletvekilleri

Abstract:
In this study, it was aimed to reveal the political structure of Hakkari between 1946-1960. The Mosulissue has alsoa ffected Hakkari due to the Nasturîpopulation density, and it was left to mutual negotiations between th eparties in nine months, which could not be resolved in the Lausanne Peace Treatysigned on 24 July 1923. Ankara dated June 5, 1926 with the Treaty of Mosulunder British mandate of Iraq while leaving the Hakkari according to the National Pact remained within the borders of Turkey. After this date, Hakkari became a province. Although it has a challenging geographica lstructure, this region has been deprived of many activities. Political and economic crises in the world in this period closely influenced also naturally Turkey, the country's politics and economy were shaped by him. In this process, the discussions within the Republican People's Party (CHP), which was the only party between 1923 and 1950, paved the way for the formation of a new party. During this period, Turkey's multiparty system has been indication that go to ward a democratic political life of the country to pass. The birth of the Democratic Party (DP) focused on the law of grounding the farmer in the speeches made at the rallies and Hakkari continued to remove MPs from the CHP until 1950, although he gained the trust of the people. The political and economic crisis experienced by the DP in the 1950-1954-1957 elections also reflected Hakkari, and politics progressed in this region in direct proportion with the country.

While the main source of the study was the documents of the Presidential Republic Archive and the Turkish Grand National Police Ceremonies, reference works, articles and theses wer eused.

Keywords: Hakkari, RepublicanPeople'sParty (CHP), 1946 General Elections, DemocratParty (DP), Hakkari Deputies