Beyin ölümü hakkında Türkiye'deki ilahiyatçıların görüşlerinin tıp etiği açısından normatif analizi ve değerlendirilmesi
Normatif analysis and evaluation of the theologian's opinions on brain death in Türkiye from the perspective of medical ethics
Yazar: MERVE NUR ÖZTÜRK
Danışman: PROF. DR. İLHAN İLKILIÇ ; PROF. DR. HASAN HACAK
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Tıp Tarihi ve Etik Ana Bilim Dalı / Tıp Tarihi ve Etik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Deontoloji ve Tıp Tarihi = Medical History and Ethics
Dizin: Beyin ölümü = Brain death ; Müslümanlar = Muslims ; Tıp etiği = Medical ethics ; Ölüm = Death ; İlahiyat = Theology

Özet:
Hızla gelişen tıbbi teknolojiler bizlere insan hayatının sonuna şimdiye kadar tıp tarihinde görülmemiş bir şekilde müdahale imkanları sunmaktadır. Bu imkanlarla birlikte ortaya çıkan beyin ölümü gibi yeni tanımlamalar ise tıp alanında bir taraftan yeni etik sorunların çıkmasına, diğer taraftan ise klasik ölüm anlayışının sorgulanmasına yol açmıştır. Beyin ölümünün cesetten alınarak gerçekleştirilen organ nakli için önemli bir yere sahip olması ise bu konudaki tanımı sadece felsefi ve antropolojik açıdan değil, aynı zamanda tıp etiği açısından da önemli hale getirmiştir. Büyük çoğunluğu Müslüman olan ülkemizde beyin ölümü ve organ nakli söz konusu olduğunda kişilerin bu konudaki kararı için Müslüman ilahiyatçılara danıştıkları ve bu danışma eyleminin hayatın sonundaki tıp etiği ile ilgili kararları etkiledikleri bilinmektedir. Dolayısıyla ülkemizdeki ilahiyatçıların bu konudaki görüşleri ve argümanları tıp etiği açısından önem arz etmektedir.   
Bu çalışmada Türkiye'deki İlahiyatçıların beyin ölümü hakkında düşünceleri ve geliştirdikleri argümanlar tespit edilmeye çalışılmış ve bu argümanlar tıp etiği açısından değerlendirilmiştir. Bunun için hem literatüre başvurarak normatif bir analiz gerçekleştirilmiş, hem de gönüllü ve daha önce beyin ölümü hakkında bir fikir beyan etmiş olan sekiz İlahiyatçı ile görüşülerek nitel bir çalışma gerçekleştirilmiştir. Bu görüşmelerden elde edilen bulgular kalitatif bir analize tabi tutulmuştur. Bu analizler sonucunda katılımcıların çok kompleks olan beyin ölümünü büyük bir ilgi ve gayret ile ele aldıkları gözlemlenmiştir. Elde edilen bulgular tıp etiği açısından analiz edildiğinde; Beyin ölümü hakkında katılımcıların en çok ele alıp sorguladıkları konunun ruh-beden ilişkisi olduğu tespit edilmiştir. Bununla birlikte ölüme dair bir tanım yapmada dinin ve tıbbın rolü tartışılmıştır. Bu tartışmalar ışığında katılımcılar beyin ölümünü kabul edenler, reddedenler ve şüphe duyanlar olmak üzere üç farklı görüşe ayrılmışlardır. Beynin merkezî bir organ olarak kabul edilip edilmemesi, konunun organ nakli ile olan ilişkisi, insanın şerefli bir varlık olması ve beyin ölümü teşhisi, kriterleri ve tanımı argümanların geliştirildiği ana başlıklar olduğu tespit edilmiştir. Bu çalışmada sadece görüş ve argüman tespiti yapılmamış olup, aynı zamanda elde edilen sonuçlar biyoetik alanındaki mevcut görüş ve argümanlarla karşılaştırılıp benzerlikleri ortaya konmuştur. Elde edilen sonuçların pratik hayatta karşılaşılan klinik etik sorunların çözümünde ilgili konuda gerekli bilgileri sunarak katkı sunması beklenmektedir.

Abstract:
Rapidly evolving medical technologies provide us with an opportunity to respond to the end of human life in a way that has never been seen in medical history. New definitions, such as brain death, which emerged with these possibilities, have led to the emergence of new ethical problems in the field of medicine, on the one hand, and to the questioning of the classical understanding of death on the other hand. The fact that brain death has an important place for organ transplants taken from the dead body has made the definition of this subject important not only philosophically and anthropologically, but also for medical ethics. In our country, whose majority is Muslim, it is known that people consult Muslim theologians for their decision on the issue of brain death and organ transplantation. Therefore, the views and arguments of theologians in our country are important in terms of medical ethics.
In this study, Turkish theologians' views and arguments on brain death were attempted to be identified and evaluated from the perspective of medical ethics.  With this in mind, both a normative analysis based on the literature and a qualitative study based on build upon interviews with eight volunteer theologians who had previously expressed their opinions on brain death were carried out. The results of these interviews were subjected to qualitative analysis. Following those analyses, it was observed that participants made great efforts to address the complex question of brain death. When the results obtained have been analysed in the light of medical ethics it was determined that the issue of the body-soul relationship was the most discussed and questioned topic by the participants concerning brain death. In addition, the role of religion and medicine in defining death was also discussed. In light of these discussions, the participants were divided into three different views: those who accept brain death, those who reject it, and those who doubt it. Arguments underlying these opinions include topics such as the acceptance or non-acceptance of the brain as a central organ, the relationship of the issue with organ transplantation, the dignity of humans as living beings and the criteria and definition of brain death diagnosis. In this study, not only opinions and arguments were identified, but also the results obtained were compared with the existing opinions and arguments in the field of bioethics and their similarities were revealed. It is expected that the results obtained will contribute to the solution of clinical ethical problems encountered in practical life by providing relevant information.