Diyabetik makula ödemi olan hastalarda optik koherens tomografi biyobelirteçlerinin tedavi sonuçlarına etkisi
The effect of optical coherence tomography biomarkers on treatment outcomes in patients with diabetic macular edema
Yazar: ÖZGÜ CANBOLAT KAPLAN
Danışman: PROF. DR. ZELİHA YAZAR
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Göz Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Göz Hastalıkları = Eye Diseases
Dizin: Biyobelirteçler = Biomarkers ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Makula ödemi = Macular edema ; Prognoz = Prognosis ; Tedavi = Treatment ; Tomografi-optik koherens = Tomography-optical coherence ; Vasküler endotel büyüme faktörleri = Vascular endothelial growth factors

Özet:
Amaç: Diyabetik makula ödemi olan olgularda tedavi öncesi optik koherens tomografi (OKT) biyobelirteçlerini değerlendirip, intravitreal anti-VEGF ve steroid uygulamasının ardından bir yıllık takip sonunda bu parametrelerdeki değişiklikleri ve tedavinin görme prognozuna etkisini araştırma amaçlandı.
Gereç ve Yöntem: Diyabetik makula ödemi bulunan 250 diyabetik hastanın 250 gözü retrospektif olarak incelendi. Tüm olguların tedavi öncesi ve tedavi sonrası 3.ay sonu, 6.ay ve 12.ay rutin oftalmoskopik muayeneleri ve en iyi düzeltilmiş görme keskinlikleri (EİDGK) değerlendirilip, SD-OKT'de biyobelirteç olarak tanımladığımız; santral makula kalınlığı (SMK), seröz retina dekolmanı (SRD) varlığı, retina iç katlarındaki dezoragnizasyon (DRIL) varlığı, hiperreflektif nokta (HRN) sayısı, elipsoid zon (EZ) ve eksternal limitan membran (ELM) bütünlüğü, intraretinal kistlerin (İRK) boyutu, vitreomakular adezyon (VMA), epiretinal membran (ERM) varlığı ve makular küp hacmi (MCV) tek tek irdelendi. Hastalar 1 yıllık tedavi sonucunda kazandıkları harf kazanımlarına göre iyi (>10 harf), orta (5-10 harf) ve kötü (<5 harf) olmak üzere 3 gruba ayrıldı. Hastaların tedavi öncesi ve tedavi sonrası 3.ay sonu, 6.ay ve 12.ay takip ölçümlerinin tedaviye yanıtı Friedman testi kullanılarak karşılaştırıldı. Gruplar arasındaki tedavi öncesi bakılan OKT biyobelirteçlerinin karşılaştırılmasında tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ve Kruskal Wallis varyans analizi kullanıldı. Gruplar arasındaki farklılık ise Kruskal Wallis çoklu karşılaştırma testi (Post Hoc) ile incelendi.
Bulgular: OKT biyobelirteçlerinin tedaviye yanıtlarını değerlendirdiğimizde, başlangıç EİDGK 3.ay, 6. ve 12.aydaki değerlere göre istatistiksel olarak anlamlı düşük bulundu (sırasıyla p<0,001, p<0,001, p<0,001). Başlangıç ortalama SMK, İRK, HRN, ve MCV değerlerine göre tedavi sonrası 3.ay, 6. ve 12.aydaki ortalama değerlerdeki düşüş istatistiksel olarak anlamlı bulundu (sırasıyla p<0,001, p<0,001, p<0,001). Hastaların başlangıç VMA varlığı, DRIL varlığı, EZ ve ELM kaybı oranları ile tedavinin 3.ay, 6.ay ve 12.aydaki oranları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunamadı (sırasıyla p>0,05, p>0,05, p>0,05). Harf kazanımı gruplarına göre bakıldığında tedavi öncesi EİDGK, harf kazanımı iyi (>10 harf) olan grupta istatistiksel olarak anlamlı düşük bulundu (p<0,001). Başlangıç ortalama SMK, İRK ve HRN değerleri harf kazanımı iyi olan grupta istatistiksel olarak anlamlı yüksek bulundu (sırasıyla p<0,001, p<0,001, p<0,001). Harf kazanımı kötü (<5 harf) olan grupta başlangıç DRIL varlığı oranı istatistiksel olarak yüksekti (p<0,001). Başlangıç ELM ve EZ kayıp oranları harf kazanımı orta (5-10 harf) olan grupta istatistiksel olarak düşük bulundu (sırasıyla p<0,01, p<0,01). MCV, SRD, ERM ve VMA parametrelerinde ise bu 3 grup arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunamadı (sırasıyla p>0,05, p>0,05, p>0,05, p>0,05).
 Sonuç: Diyabetik makula ödemi olan hastalarda intravitreal anti-VEGF ve deksametazon tedavisi anatomik düzelme ve fonkisyonel kazanç açısından etkili yöntemlerdir. Tedavi öncesi yüksek SMK, HRN ve İRK değerlerinin varlığı iyi prognozu göstermektedir. Bu biyobelirteçleri olan hastalarda düzenli tedavi ile görme artışı beklenmelidir. Tedavi başlangıcında OKT'de DRIL saptanan hastalarda görme artışı beklenmeyeceği bilinmelidir. Çalışmanın başında biyobelirteç olarak tanımladığımız SRD, ERM ve VMA varlığı ile fonksiyonel kazanç arasında anlamlı bir ilişki bulunamadığından başlangıçta bu biyobelirteçleri bulunan hastalarla görme prognozu konusunda dikkatli konuşmak uygun olacaktır. Sonuçta DMÖ bulunan hastalarda tedavi başlangıcında prognoza ait doğru ve dikkatli bilgilendirme yapmak, hastanın tedaviye uyumunu artıracaktır.

Abstract:
Purpose: It was aimed to evaluate the pre-treatment optical coherence tomography (OCT) biomarkers in patients with diabetic macular edema, and to investigate the changes in these parameters and the effect of treatment on visual prognosis at the end of a one-year follow-up after intravitreal anti-VEGF and steroid administration.
Methods: 250 eyes of 250 diabetic patients with diabetic macular edema were analyzed retrospectively. Routine ophthalmoscopic examinations and best corrected visual acuity (BCVA) of all cases before and after the treatment at the end of the 3rd, 6th and 12th months were evaluated and defined as a biomarker in SD-OCT; central macular thickness (CMT), presence of serous retinal detachment (SRD), presence of disoragnization in the inner retinal layers (DRIL), the number of hyperreflective dots (HRD), ellipsoid zone (EZ) and external limiting membrane (ELM) integrity, intraretinal cysts (IRC) size, presence of vitreomacular adhesion (VMA) and epiretinal membrane (ERM), and macular cube volume (MCV) were examined one by one. The patients were divided into 3 groups as good (>10 letters), moderate (5-10 letters) and poor (<5 letters) responders according to the letter gains they gained after 1 year of treatment. The treatment response of the patients before and after the treatment at the end of the 3rd, 6th and 12th months was compared using the Friedman test. One-way analysis of variance (ANOVA) and Kruskal Wallis analysis of variance were used to compare the OCT biomarkers examined before treatment between the groups. The difference between the groups was analyzed using the Kruskal Wallis multiple comparison test (Post Hoc).
Results: When we evaluated the response of OCT biomarkers to treatment, it was seen that the initial BCVA was significantly lower than the values at 3, 6, and 12 months after treatment (respectively, p<0.001, p<0.001, p<0.001). According to the baseline mean CMT, IRC, HRD, and MCV values, the decrease in the mean values at the 3rd, 6th and 12th months after the treatment was found to be statistically significant (respectively, p<0.001, p<0.001, p<0.001). There was no statistically significant difference between the initial presence of VMA, presence of DRIL, EZ and ELM loss rates and the rates at 3, 6 and 12 months of treatment (respectively p>0.05, p>0.05, p>0, 05). Considering the letter gain groups, the initial BCVA letter gain was statistically significantly lower in the group with good responders (>10 letters) (p<0.001). The initial mean CMT, IRC and HRD values were found to be statistically significantly higher in the group with good responders (respectively, p<0.001, p<0.001, p<0.001). In the group with poor letter gain (<5 letters), the initial rate of DRIL presence was statistically higher (p <0.001). The initial ELM and EZ loss rates were found to be statistically low in the group with moderate letter gain (5-10 letters) (respectively, p<0.01, p<0.01). In terms of MCV, SRD, ERM and VMA parameters, no statistically significant difference was found between these 3 groups (respectively, p>0.05, p>0.05, p>0.05, p>0.05).
                             Conclusion: In patients with diabetic macular edema, IVT anti-VEGF and dexamethasone therapy are effective methods in terms of anatomical improvement and functional gain. Presence of high pre-treatment CMT, HRD and IRC values indicates a good prognosis. In patients with these biomarkers, an increase in vision should be expected with regular treatment. It should be known that visual increase is not expected in patients with DRIL detected on OCT at the beginning of treatment. Since there is no significant relationship between the presence of SRD, ERM and VMA, which we defined as biomarkers at the beginning of the study, and functional gain, it would be appropriate to talk carefully about the visual prognosis with the patients who had these biomarkers at the beginning. As a result, providing accurate and careful information about the prognosis in patients with DME at the beginning of treatment will increase the patient's compliance with treatment.