Zihin haritalarıyla desteklenen üstbilişsel eğitim programının okul öncesi dönem çocuklarının üstbiliş, öz düzenleme ve yürütücü işlev becerilerine etkisinin incelenmesi
Investigation of the effects of metacognitive education program supported with mind maps on the metacognitive, self-regulatory, and executive function skills of preschool children
Yazar: EBRU AYDIN
Danışman: DOÇ. DR. ÖZGÜL POLAT
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Okul Öncesi Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eğitim programları = Education programs ; Okul öncesi eğitim = Preschool education ; Okul öncesi çocuklar = Preschool children ; Yürütücü biliş bilgisi = Megacognitive knowledge ; Zihin haritaları = Mind maps ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation ; Öz düzenleme becerisi = Self-regulation skill ; Üstbiliş = Metacognitive ; Üstbilişsel öğrenme stratejileri = Metacognitive learning strategy

Özet:
Bu araştırmada Zihin Haritalarıyla Desteklenen Üstbilişsel Eğitim Programının okul öncesi dönem çocuklarının üstbiliş, öz düzenleme ve yürütücü işlev becerileri üzerindeki etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. 48-66 ay grubundan 58 çocuk ile gerçekleştirilen araştırmada nicel ve nitel verilerin harmanlandığı karma yöntemlerden açıklayıcı desenden yararlanılmıştır. Araştırmanın nicel boyutunda bir deney ve iki kontrol grubundan oluşan deneysel desen tasarımı kullanılmıştır. Ön-test, son-testler ve izleme testlerinde veri toplama araçları olarak 48-66 Aylık Çocuklarda Üstbilişsel Düşünme Testi (ÜDT), Öz Düzenleme Becerileri Ölçeği (ÖBÖ) ve Çocukluk Dönemi Yürütücü İşlevler Envanteri (ÇDYİE) kullanılmıştır. Araştırmanın nitel boyutuna ait veriler ise Etkinlik Gözlem Formları aracılığıyla toplanarak C.Ind.Le Kodlama Şeması: 3-5 Yaş Çocuklarda Üstbiliş ve Öz Düzenlemenin Sözel ve Sözel Olmayan Göstergeleri altında analiz edilmiştir. Veri toplama sürecinde hem deney hem de kontrol gruplarına ön-testler uygulanmış; ardından sekiz hafta süre ile Deney grubuna Zihin Haritalarıyla Desteklenen Üstbilişsel Eğitim Programı uygulanırken, Kontrol-1 grubuna Üstbilişsel Eğitim Programının uygulanmıştır. Toplam 24 etkinliğin uygulanması sekiz hafta içerisinde tamamlanmıştır. Araştırma 2021-2022 eğitim öğretim yılı ikinci yarıyılında gerçekleştirilmiştir. Kontrol-2 grubuna ise herhangi bir müdahalede bulunulmayarak MEB Okul Öncesi Eğitim Programı uygulamasına devam edilmiştir. Uygulanan programların etkisini test etmek amacıyla Eşleştirilmiş Gruplar t testi yapılmış; Deney ve Kontrol-1 gruplarının puan ortalamalarının tüm ölçekler ve alt boyutlar için son-test lehine anlamlı bir farklılık oluşturduğu ortaya konmuştur. Kontrol-2 grubunda ise ÜDT puanlarında anlamlı bir farklılık oluşmadığı, diğer ölçekler ve alt boyutlarının tamamında son-test lehine anlamlı bir farklılık oluştuğu belirlenmiştir. ANOVA testi ve tamamlayıcı post-hoc analizleri sonucunda ÜDT için Deney ile Kontrol-1 grubu arasında Deney grubu lehine; Deney ile Kontrol-2 grubu arasında Deney grubu lehine; Kontrol-1 ile Kontrol-2 grupları arasında ise Kontrol-1 grubu lehine anlamlı farklılıklar olduğu bulunmuştur. ÖBÖ testine ait tüm puanlarda Deney ile Kontol-2 arasında Deney grubu lehine anlamlı farklılıklar ortaya çıkmıştır. ÇDYİE için ise Çalışan Bellek alt boyutunda Deney ile Kontrol-1 ve Kontrol-2 arasında Deney grubu lehine anlamlı farklılıklar bulunmuştur. ÇDYİE toplam puanları incelendiğinde söz konusu farklılığın Deney ile Kontol-2 arasında Deney grubu lehine gerçekleştiği belirlenmiştir. İzleme testlerine ait veriler incelendiğinde ise Deney grubunun ÜDT ile ÖBÖ alt boyutları ve toplam puanlarının son test ve izleme testi arasında anlamlı olarak farklılaşmadığı, ÇDYİE Ketleyici Kontrol alt boyutunda ve ÇDYİE toplam puanlarında anlamlı bir artış olduğu saptanmıştır. Kontrol-1 ve Kontrol-2 gruplarının son-testleri ile izleme testleri arasında tüm ölçekler ve alt boyutları için herhangi bir anlamlı farklılık bulunmamıştır. Araştırmanın nitel veri analizi sonucunda ise Deney grubunda bulunan çocukların Üstbiliş ve Öz Düzenlemenin Üstbilişsel Bilgi, Üstbilişsel Düzenleme ve Duygusal/Motivasyonel düzenleme kategorilerinde ve bu kategorilere bağlı alt kategorilerde sözel ve davranışsal ifadeler kullandıkları ortaya çıkmıştır.

Abstract:
In this study, it was aimed to examine the effects of the Metacognitive Education Program Supported with Mind Maps on the metacognitive, self-regulatory, and executive function skills of preschool children. In the study, which was conducted with 58 children from the 48–66-Month group, the explanatory design, which is a mixed method combining quantitative and qualitative data, was used. An experimental design consisting of one experimental and two control groups was used in the quantitative dimension of the study. In the pre-test, post-tests, and follow-up tests, the Metacognitive Thinking Test for 48–66-Month-old Children (MTT), Self-Regulation Skills Scale (SRSS), and Childhood Executive Functions Inventory (CEFI) were used as data collection tools. Data regarding the qualitative dimension of the research were collected through Activity Observation Forms and analyzed under the C.Ind.Le Coding Scheme: Verbal and Nonverbal Indicators of Metacognition and Self-Regulation in 3- to 5-Year-Olds. During the data collection process, pre-tests were applied to both the experimental and control groups. Then, the Metacognitive Education Program Supported with Mind Maps was applied to the experimental group, while the Metacognitive Education Program was applied to the control-1 group for eight weeks. The implementations of a total of 24 activities were completed within eight weeks. In this process, the MoNE Preschool Education Program was applied to the control-2 group. Paired Groups t-test was performed to test the effect of the implemented programs. It was revealed that there was a significant difference in favor of post-test for all scales and sub-dimensions in the mean scores of the experimental and control-1 groups. In the control-2 group, while there was no significant difference in the MTT scores, it was determined that there was a significant difference in favor of the posttest in all other scales and sub-dimensions. As a result of the ANOVA test and complementary post hoc analysis for MTT, significant differences were found between the experimental and control-1 groups in favor of the experimental group, between the experimental and control-2 groups in favor of the experimental group, and between the control-1 and control-2 groups in favor of the control-1 group. There were significant differences between the experimental and control-2 groups in all scores of SRSS in favor of the experimental group. Significant differences were found between the experiment, control-1 and control-2 groups in favor of the experimental group in the working memory sub-dimension of CEFI. When the CEFI total scores were examined, it was determined that the difference was between the experiment and control-2 groups in favor of the experimental group. When the data of the follow-up tests were examined, it was seen that the MTT and SRSS scores of the experimental group did not differ significantly between the post-test and the follow-up test. It was determined that there was a significant increase in the inhibitory control sub-dimension of CEFI, and CEFI total scores. No significant difference was found between the post-tests and follow-up tests of the control groups for all scales and the sub-dimensions. As a result of the qualitative data analysis of the research, it was revealed that the children in the experimental group made verbal and behavioral expressions in the Metacognitive Knowledge, Metacognitive Regulation, and Emotional/motivational Regulation of metacognition and self-regulation.