Küresel vatandaşlık yaklaşımı bağlamında sosyal bilgiler öğretim programı ve ders kitapları
Social studies curriculum and textbooks in the context of global citizenship approach
Yazar: SEVDE KAVUŞAN
Danışman: PROF. YASEMİN ESEN
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Küresel vatandaşlık yaklaşımı, ulusal bağlamı küresel bağlama ve ulusal vatandaşlığı küresel vatandaşlığa doğru genişleten bir yaşam felsefesidir. Günümüzde küreselleşmeyle birlikte grup, kurum ve sosyal örgütlerin, sosyal-kültürel yapının, ekonomi ağının, toplumsal ilişkilerin, bilgi, teknoloji ve iletişim ağının gelişmesi ve küresel sorun ve meselelerin genişlemesiyle vatandaşlardan beklenen nitelikler değişmektedir. Bu durum ulusal ve küresel vatandaşların yetişmesinde etkili olan sosyal bilgiler öğretim programları ve ders kitaplarının önemini arttırmaktadır. 
Bu çalışmanın amacı, Millî Eğitim Bakanlığı Talim Terbiye Kurulu tarafından 2018 tarihinde güncellenen ve Türk eğitim sisteminin ilkokul 4., ortaokul 5., 6. ve 7. Sınıflar seviyesinde okutulmakta olan sosyal bilgiler dersi öğretim programını ve ders kitaplarını küresel vatandaşlık eğitiminin kapsamı, amaçları, hedefleri ve kazanımları bağlamında incelemektir.
Araştırma verilerinin toplanmasında doküman analizi kullanılmış; küresel vatandaşlık eğitimi çerçevesinde, küresel ölçekte eğitim politikalarına yön veren, uluslararası tartışmalarda referans olarak kabul edilen temel kılavuzlar ve raporlar incelenerek küresel vatandaşlık eğitimi kod şeması (KVEKŞ) hazırlanmıştır. KVEKŞ'nda KVE kavramsal boyutları ve alt eğitim dalları ile uyumlu olacak şekilde çeşitli temalar çerçevesinde düzenlenmiştir. 
Çalışmada KVEKŞ çerçevesinde Türkiye'de uygulanmakta olan 2018 sosyal bilgiler öğretim programının (özel amaçlar, temel beceriler, değerler, kazanımlar) ve ders kitaplarının küresel vatandaşlık yaklaşımını hangi boyutlarda içerdiğini belirlemek amacıyla tematik içerik analizi uygulanmıştır. İçerik analizi sonucunda sosyal bilgiler öğretim programı kazanımlarında ve ders kitaplarında toplumsal cinsiyet eşitliği, istismar/taciz ve şiddet biçimleri hakkında farkındalık; sürdürülebilir kalkınma, bağlantılılık ve küresel vatandaşlık, yeterlilikler, pedagojik yaklaşımlar ve yöntemler ile değerlendirme temalarının ve çokkültürlülük kategorisinin yeterli düzeyde aktarılmadığı tespit edilmiştir. Çalışmada KVEKŞ rehberliğinde edilen bulgular ve yorumlar değerlendirilmiş ve sonuçlar ve öneriler sunulmuştur.

Abstract:
The global citizenship approach is a philosophy of life that expands the national context to the global context and national citizenship to global citizenship.  Today, with globalization, the qualities expected from citizens are changing with the development of groups, institutions and social organizations, social-cultural structure, economic network, social relations, information, technology and communication network and the expansion of global problems and issues. This situation increases the importance of social studies curricula and textbooks that are effective in raising national and global citizens. 
The purpose of this study is to examine the social studies curriculum and textbooks, which were updated by the Ministry of National Education in 2018 and are being taught at the 4th, 5th, 6th and 7th grades of the Turkish education system, in the context of the scope, aims, objectives and outcomes of global citizenship education. 
Document analysis was used to collect the research data; within the framework of global citizenship education, a global citizenship education code schema (GCECS) was prepared by examining the basic guidelines and reports that guide education policies on a global scale and are accepted as references in international discussions. In the GCECS, global citizenship education is organized within the framework of various themes in line with the conceptual dimensions and sub-branches of global citizenship education.
In the study, thematic content analysis was applied to determine to what extent the 2018 social studies curriculum (specific objectives, basic skills, values, achievements) and textbooks implemented in Turkey within the framework of GCECS include the global citizenship approach. As a result of the content analysis, gender equality; awareness of forms of abuse/harassment and violence; sustainable development, connectivity and global citizenship, competencies, pedagogical approaches and methods, and assessment themes and the category of multiculturalism in social studies curriculum outcomes and textbooks are not adequately conveyed. In the study, the findings and interpretations obtained in the GCECS guide were evaluated and conclusions and suggestions are presented.