Kentsel gerçekliğin imgesel yeniden üretimi: Piyalepaşa, İstanbul
Imaginary reproduction of urban reality: Piyalepaşa, Istanbul
Yazar: GİZEM AK
Danışman: DOÇ. DR. ZEYNEP GÜNAY
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kentsel Tasarım Ana Bilim Dalı / Kentsel Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Kapitalist değişim/gelişim süreçlerinin kendini yeniden üretmek için kurguladığı
basamaklardan en günceli, medya ve iletişim sistemleri ile üretim biçimlerini ve bu
üretimin araçlarını dönüştürmektir. Bilişim Çağı olarak adlandırılan içinde
bulunduğumuz dönemde iletişim teknolojilerinin gelişmesi ve medyanın yeni
türlerinin hayatımıza girmesiyle görsellerin üretim ve dolanımı çok hızlanmıştır.
Bunun bir sonucu olarak yeni bir gerçeklik anlayışından bahsetme ihtiyacı doğmuştur.
Medya ve iletişim sistemlerinin kapitalist süreçlerde yarattığı değişim, kentsel
mekanın keşfi ile kenti de hedef almıştır. Kent en güncel haliyle tüketimin mekanı
denilebilecek bir hale gelmiş, bu tüketim en sonunda kentin kendisinin de tüketilecek
yeni bir ürün olarak üretilip vitrinlerde yerini almasını beraberinde getirmiştir.
Kapitalist sistemler kendini yeniden üretmek için bu kez de medyayı kullanmakta,
medyanın doğurduğu bir yapı olan Bilişim Çağı'nın dayattığı tüketim hızına erişmek
için yine medyanın imkanlarından faydalanmakta, üretilen emtia medyanın bir aygıtı
olan reklam yoluyla kitlelere ulaştırılmaktadır. Kentin fiziksel gerçekliğini üretmek
günümüz inşaa teknikleriyle ne kadar standartlaştırılmış ve hızlandırılmış olsa da hala
bilişim çağının gerektirdiği hıza erişememektedir. Yeniden üretilen mekan, henüz
fiziksel gerçekliği yaratılmadan tüketicisiyle buluşmak için görsel imgeleri yaratılarak
dolaşıma sokulur. Kapitalist gelişim süreçleri neticesinde yeniden üretilen gerçekliğin
inşaasında medyanın araçlarından biri olan reklam ve reklam dili kilit bir role sahiptir.
Ağırlıklı görsel öğelerle kurulan bu dile günlük hayatının heryerinde maruz kalan
bireyin imgelerin işaret ettiği kavramlara karşı geliştirdiği göz kusuru da sürecin
sonsuz kez tekrarının bir sonucudur. Medya ve bilişim teknolojilerinin gelişmesi
yalnızca kapitalist sistemin hızını, kültürünü ve yayılmasını etkileyerek onu yeniden
üreten bir etmen değil aynı zamanda onun ürünlerini gerçekliğini yeniden üreten bir
araçtır. Medyada ürünlere ait imgeler reklamlar aracılığıyla üretilip dolaşıma sokulur.
Bu nedenle ürüne -bu araştırma kapsamında mekan- ait kodlanmış imgeleri
çözümlemek için reklam görsellerini irdelemek gerekmektedir.
Bu kapsamda araştırma, Piyalepaşa İstanbul projesi üzerinden bir anlatı kurarak
gerçekliğin kentsel mekanda medya üzerinden yeniden üretilmesine dair imgesel bir
okuma ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırmanın hedefleri ise mekan'ın
kapitalizm - medya - gerçeklik ile ilişkisini tartışmak ve kentsel mekanda gerçekliğin
imgesel yeniden üretimi üzerine kavramsal bir çerçeve sunmak; kentsel mekana dair
yeniden üretilen gerçekliği çözümlemek üzere temeli göstergebilime dayanan, görsel
ve mekansal çözümlemeyi bir arada yürütmeye olanak veren bir yöntem oluşturmak;
göstergebilim literatüründen faydalanarak Piyalepaşa İstanbul reklam filmi üzerinden
bir imgesel çözümleme -ve anlamlandırma- ortaya koymak; ve çözümleme sonucunda
ulaşılan imgeleri anlamlandırma yoluyla bir araya getirerek imgeler üzerinden yeniden
üretilen kentsel mekan ve bu mekanların gerçekliğini tartışmaktır.
Yukarıda belirtilen amaç çerçevesinde, 'Kentsel mekanın gerçekliği medya üzerinden
hangi imgelerle yeniden üretilmektedir?' sorusuna yanıt arayan araştırma; giriş
bölümü, kavramsal çerçevenin oluşturulması, yöntemin araştırma kapsamında
yorumlanması, araştırmanın çıkış noktasını oluşturan projesinin derinlemesine
incelenmesi, sonuç ve öneriler olmak üzere beş bölümden oluşmaktadır.
Giriş bölümünde araştırma problemi, amacı, kapsamı ve soruları ve yönteminin ortaya
koyulmasının ardından ikinci bölümde "Kentsel mekan, medya ve imge güdümlü
kapitalist yeniden üretim süreçlerinden nasıl etkilenmektedir?" sorusuna yanıt vermek
üzere kentsel mekan-imge ve gerçeklik ekseninde araştırmanın kavramsal çerçevesi
ortaya koyulmaktadır. Teknolojik süreçlerin kapitalist süreçlerde yarattığı dönüşümler
ve bu durumun kentin yeniden üretimine etkileriyle ilgili literatür sunulmakta, bu
süreçlerin sonucu olan yeni mekana dair imge ve gerçeklik tartışması yapılmaktadır.
Üçüncü bölüm araştırmanın çıkış noktası olarak seçilen projeye dair imgesel
okumanın nasıl bir yöntemle yapılacağına dair yöntemin oluşturulduğu bölümdür.
Projeye dair imgelerin derinlemesine incelemesini yapmak için dilbilimsel bir
kökenden türeyen ve zaman içinde birçok disiplinde uygulamaları yapılan
göstergebilimsel inceleme yöntemi kullanılmaktadır. Dilbilim kökenli bir yöntem
olan; medya ve reklam incelemelerinde sıklıkla başvurulan bir yöntem olan

göstergebilim ile hem projenin reklam görsellerindeki imgelerin hem de bir pseudo-
dil olan mekandaki göstergelerin çözümlemesi yapılmaktadır. Öncelikle araştırmanın

çıkış noktasını oluşturan Piyalepaşa İstanbul projesinin televizyon, sinemalar ve
internet üzerinden dolaşıma sokulan reklam filmi, reklam panoları ve şantiye sahası
çevresinde görebileceğimiz reklam afişleri çözümlenmektedir. Bu görsellerin 'dilsel
ve ikonsal' iletilerindeki 'düzanlam ve yananlamları' aranmaktadır. Görsellerdeki
'dilsel ve ikonsal iletilerden' elde edilen kodların çözümü 'egemen ve muhalif okuma'
yaklaşımlarıyla okunmakta, bunu yaparken de diğer kurgu anlatıları, mitler ve görsel
kültür öğeleriyle metinlerarası ilişkiler kurularak imgeler anlamlandırılmaktadır.
İkinci aşamada reklamı incelenen projesiyle yaratılan yeni mekan 'kentsel toplumsal
göstergebilim' literatüründeki sosyolojik ve kültürel çokanlamlılık prensibine sadık
kalınarak incelenerek reklam görsellerinden elde edilen anlamlarla birlikte yeniden
anlamlandırılmaktadır. Yaratılan yeni mekanın tüketim, kontrol ve disiplin
aygıtlarının mekanları olduğu varsayımından hareketle yapılan bu araştırmada
imgelerin birinci gözden egemen ve muhalif okumaları ortaya konularak göz egemen
toplumun göz kusurunun gözlüklü ve gözlüksüz deneyimleri ortaya konulmaya
çalışılmıştır. Benzer çalışmalarda kullanılan matris oluşturma yöntemi yerine bu
araştırmada temellendirilmiş kurama başvurulmuştur. Vakadan teoriye
anlamlandırarak gitmek, seçilen bir örneği derinlemesine inceleyerek teoriye atıfta
bulunmak amaçlanmaktadır.
Dördüncü bölümde, üçüncü bölümde detaylandırılan yöntem kullanılarak Piyalepaşa
İstanbul projesine dair imgesel bir okuma yapılmaktadır. Projenin mekansal gerçekliği
inşaa edilmeden önce medyada dolaşıma sokulan reklam görselleri göstergebilimsel
yöntemle incelenerek üzerine kurulduğu göstergeler belirlenmekte, daha sonra
mekansal göstergebilimden faydalanılan inceleme yöntemi kullanılarak reklamlardan
elde edilen imgelerin mekandaki imgelerde izi sürülmektedir.
Son bölümde ise yeni üretilen mekanda kentsel gerçekliğin imgeler ve göstergeler
üzerinden yaratımı kentsel tasarım disiplini kapsamında ele alınarak araştırma
sonuçları ortaya koyulmakta ve öneriler geliştirilmektedir.

Araştırma sonucunda kapitalist süreçlere kar sağlamak amacıyla yeniden üretilen
mekana dair gerçekliğin medya eliyle yayılan imgelerle manipüle edildiğini söylemek
mümkündür. Okuyucuya göre de farklılık göstermekle birlikte, bilinçli bakan bir göz
kent parçalarına dair reklamlarda sunulan imgelerle yeni mekanın inşaasından sonra
ortaya çıkan mekana dair imgelerin birbiri ile örtüşmediği görülmektedir. İdeolojinin
gerçekliği saptırmadaki en etkin araçlarından biri olan medya reklamlar aracılığıyla
silbaştan yeniden yazılmak istenen mekanlara dair yeni imgelerin kurulmasından
sorumludur. Kentsel mekana dair gerçekliğin yeniden oluşturulması, gözardı edilmek
istenen sosyal, ekonomik ve tarihsel boyutların yok edilip, yerine ideolojinin
görmek/göstermek istediği imgelerin koyulması pratiği olarak tanımlanabilir.
Piyalepaşa İstanbul projesinin reklamlarında beş temel kavrama rastlanmaktadır.
Bunlar reklamın dilsel iletisinden gelen ve ikonsal iletilerinde de tekrar eden yeniden
üretim, semt, eskilik ve literatürden elde edilen bakış açısıyla yapılan muhalif okuma
okumadan elde edilen tüketim ve kontrol kavramlarıdır. Bu kavramların mekanın
fiziksel, sosyal ve gündelik hayatında izi sürüldüğünde terazinin tüketim ve kontrol
kavramlarının ağır bastığı görülmektedir.
Kentsel gerçekliği yeniden üretme pratiğinin fiziksel mekan ve reklam imgeleri
yaratımının bir toplamı olduğu günümüz göz merkezci toplumunu için gözardı
edilemez bir gerçektir. Araştırma bu anlamda görsel bombardımanı altında yaşayarak
gerçekliğe karşı göz kusuru geliştiren günümüz toplumunun ideolojik kontrol
mekanizmalarıyla yaratılan yeni mekana dair gerçekliği görmesini sağlayacak bir
gözlük olarak ortaya koyulmaktadır. Kentsel mekanın bu bütünlüğün bir sonucu olarak
irdelenmesi mekandan çıkarılan anlamların gerçeklikle ilişkisinde daha objektif bakış
açılarının ortaya çıkmasına imkan vereceği düşünülmektedir.

Abstract:
The most recent of the steps that capitalist change / development processes are
designed to reproduce itself is to transform media and communication systems, forms
of production and means of production. The production and circulation of the visuals
has accelerated with the development of communication technologies and the
introduction of new types of media into our lives in the period called Information Age.
As a result, there was a need to speak of a new understanding of reality. The change
created by media and communication systems in capitalist processes has also targeted
the city with the discovery of urban space. The city has become a place of consumption
in its most up-to-date form, and this consumption has brought the city itself as a new
product to be consumed and taken its place in the showcases. Capitalist systems use
the media this time to reproduce itself; It uses the media's opportunities to reach the
consumption rate imposed by the Information Age, a structure created by the media;
The commodity produced is delivered to the masses through advertising, a device of
the media. Although it is standardized and accelerated by today's construction
techniques to produce the physical reality of the city, it still does not reach the speed
required by the information age. The images of reconstructed space is circulated by
creating visual images to meet its consumers before the physical reality is created.
Advertising and advertising language, which is one of the tools of the media, play a
key role in the construction of reality that is reproduced as a result of capitalist
development processes. The eye defect developed by the individual who is exposed to
this language, which is established with predominantly visual elements, against the
concepts pointed out by the images is a result of the endless repetition of the process.
The development of media and information technologies is not only a factor that
reproduces the capitalist system by affecting its speed, culture and spread, but also a
means of reproducing the reality of its products. Images of products in the media are
produced and circulated through advertisements. For this reason, it is necessary to
examine advertising images in order to analyze the encoded images of the product -
space within the scope of this research-.
In this context, the research aims to provide an imaginary reading about the
reproduction of reality through media in urban space. Piyalepaşa İstanbul project has
been chosen as the starting point of the research and a narrative has been established
on this project and the images it uses. For the purpose stated above, this research is
seeking answers to the question: "With which images is the reality of urban space
reproduced through the media?" Research consists of five sections: Introduction
section, conceptual framework, interpretation of the method within the scope of the
research, in-depth analysis of the project that constitutes the starting point of the
research, results and recommendations.



Following the introduction chapter in which the research problem, its purpose, scope
and questions and methodology is introduced, in the second chapter, in order to answer
the question "How is urban space affected by media and image-driven capitalist
reproduction processes?", the conceptual framework of the research is put forward on
the axis of urban space-image-reality. The literature about the transformations created
by technological processes in capitalist processes and the effects of this situation on
the reproduction of the city is presented and the image and reality of the new space
which is the result of these processes are discussed.
The third chapter the method of reading the imaginery about the project chosen as the
starting point of the research is explained. In order to make an in-depth analysis of the
images of the project, semiotic analysis method, which derives from a linguistic
background and is applied in many disciplines over time, is used. As a method of
linguistics origin; semiology, which is a frequently used method in media and
advertising reviews, analyzes both the images in the advertising images of the project
and the indicators in the space as a pseudo-language. First of all, Piyalepaşa İstanbul
project, which is the starting point of the research, is analyzed by advertising films,
billboards and advertising posters that are circulated through television, cinemas and
internet. Denotations and connotations in linguistic and iconic messages of these
images are sought. The solution of the codes obtained from the linguistic and iconic
messages in the visuals is read with 'dominant and oppositional reading' approaches,
while the intertextual relations with other fiction narratives, myths and visual culture
elements are established and images are signified. In the second stage, the new space
created by the project, whose advertisement is examined, is re-meaninged with the
meanings obtained from the advertising images by being examined in accordance with
the principle of sociological and cultural multi-meaning in the urban socio-semiotics
literature. Based on the assumption that the new space created is the space of
consumption, control, and disciplinary devices, the dominant and opposing readings

of the images from the first eye are put forward to reveal the spectacle-free and glasses-
free experiences of the eye-dominant society. Instead of the matrix generation method

used in similar studies, grounded theory was used in this study. It is aimed to go from
case to theory by making meaning and to refer to the theory by examining a selected
example in depth.
In the fourth chapter, an imaginary reading of the Piyalepaşa Istanbul project is made
using the method detailed in the third part. The advertising visuals that are circulated
in the media before the spatial reality of the project is constructed are examined by
semiotic method and the signs on which they are established are determined. In the
last section, the creation of urban reality through images and indicators in the newly
produced space is handled within the scope of urban design discipline and research
results are put forward and suggestions are developed.
As a result of the research, it is possible to say that the reality of the reproduced space
in order to profit from the capitalist processes is manipulated with the images spread
by the media. Although it differs according to the reader, it is seen that the images
presented in the advertisements about the city parts do not coincide with the images
that appear after the construction of the new space. Media, one of the most effective
tools of ideology in deflecting reality, is responsible for the establishment of new
images of the places that are intended to be rewritten through the ads. The
reconstruction of the reality of urban space can be defined as the practice of eradicating
the social, economic and historical dimensions that are to be ignored and substituting
the images that ideology wants to see / show. There are five basic concepts in the



advertisements of the Piyalepaşa İstanbul project. These are the reproduction,
neighborhood, old age that come from the linguistic message of the advertisement and
repeated in the iconic messages and the concepts of consumption and control obtained
from the literature. When these concepts are traced in the physical, social and daily
life of the space, it is seen that the concepts of consumption and control of the scale
predominate. It is an undeniable fact for today's eye-centered society that the practice
of reproduction of urban reality is the sum of the creation of images of physical space
and advertising.
In this sense, the research is put forward as an eyeglass that will enable the
contemporary society, which lives under visual bombardment to develop an eye defect
against reality, to see the reality of the new space created by ideological control
mechanisms. It is thought that the examination of the urban space as a result of this
integrity will allow the emergence of more objective perspectives in relation to the
meanings extracted from the space.