Onkoloji hastalarının terminal dönemindeki onkolojik ve palyatif tedavi yaklaşımlarının incelenmesi
Investigation of oncological and palliative treatment approaches in the terminal period of oncology patients
Yazar: MALİK AKSEL
Danışman: DOÇ. DR. HÜSEYİN SALİH SEMİZ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases

Özet:
Amaç: Kanser dünyada halen artma eğiliminde olup önemli bir mortalite ve morbidite
nedenidir. Sağlık ve teknoloji alanındaki gelişmeler ve ortalama yaşam süresinin de artmasıyla
birlikte terminal dönem kanser hastalarında palyatif bakıma duyulan ihtiyaç da artmaktadır.
Çalışmamızda terminal dönemdeki onkoloji hastalarının verilerinin incelenmesi, günlük
onkoloji pratiğimizde yaşam sonu bakımına, ulusal sağlık sisteminde palyatif bakım
programlarının oluşumuna ve geliştirilmesine ayrıca hastanın yaşam kalitesinin arttırılmasına
yönelik çalışmalara katkı sağlaması amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Çalışmamızda Ocak 2016 ve Aralık 2022 tarihleri arasında, Dokuz
Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi (DEÜTF) Tıbbi Onkoloji Servisi'nde vefat eden; 18 yaş üstü,
palyasyon gerektiren herhangi bir semptomu ve yaşam beklentisi 6 aydan daha az olan terminal
dönem toplam 632 hasta dahil edilmiştir. Hastane Bilgi Yönetimi Sistemi (HBYS) üzerinden
verilerine ulaşılamayan ve yoğun bakım ihtiyacı veya başka bir nedenle farklı bir kliniğe sevk
edilen, erken dönem kanser hastaları çalışmadan çıkarılmıştır. HBYS ve klinik izlem
dokümanlarından hastaların demografik, klinik, görüntüleme ve tedavi verileri ölüm tarihinden
30 gün önceye kadar retrospektif olarak toplanmış ve analiz edilmiştir. Tüm testlerde p<0.05
istatiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir.
Bulgular: Çalışmamızda 632 hasta dahil edilmiş olup ortanca yaş 62 (min 18- max 91),
hastaların %41,6'sı kadın ve %58,4'ü erkektir. Hastaların tanıdan itibaren ortanca genel
sağkalımı 10,8 aydır. Servisteki ortanca yatış süresi 14 gündür. En sık görülen kanser türleri ise
%22,8 akciğer, %14,6'sı hepatobiliyer, %13,3'ü kolorektal ve %10,9 genitoüriner kanserdir.
Hastaların tanı anında %32,1'i evre 1-3 iken %67,9'u ise evre 4'dü. En sık metastaz dağılımında
%53,3'ünde karaciğer, %41,6'sında kemik, %35,9'unda akciğer ve %35'inde periton metastazı
mevcuttu.
Hastaların vefatından önceki son 30 günlük verilerine bakıldığında %28,8'inin
kemoterapi (KT), %2,4'ünün immünoterapi (İO), %1,3'ünün tirozin kinaz inhibitörü (TKİ),
%1,1'inin hormonoterapi (HT), %10'unun radyoterapi (RT) ve %11,6'sının kemik koruyucu
tedavi aldığı görülmüştür. Hastaların %9,3'üne hemodiyaliz (HD), %16,9'una endoskopik
işlemler, %27,5'ine drenaj katateri, %19,3'üne vasküler işlemler ve %1,9'una cerrahi girişimler
uygulandığı görülmüştür. Hastaların %58,1'ine ultrasonografi (USG), %85,4'üne bilgisayarlı
tomografi (BT), %26,3'üne manyetik rezonans görüntüleme (MRG) ve %8,4 pozitron emisyon
tomografisi (PET) çekildiği görülmüştür. Hastaların %79,6'sına kan ve kan ürünleri
transplantasyonu yapıldığı ve %70,9'una total paranteral nütrisyon (TPN) desteği verildiği
saptanmıştır. Hastaların %94,5'u anti-bakteriyel, % 27,2'si anti-fungal, %2,7'sinin ise antiviral tedavi aldığı saptanmıştır.
Sonuç: Terminal dönem kanser hastalarına çok sayıda görüntüleme ve girişimsel işlem
yapılmakta, destek tedavilerin yanında lokal veya sistemik onkolojik tedaviler de
uygulanmaktadır. Agresif olarak yapılan yaşam sonu müdahalelerin hastaların genel
sağkalımına katkısı sınırlı olmaktadır. Geleneksel onkolojik tıbbi yaklaşımlara palyatif bakımın
da entegre edilmesi ve palyatif bakıma yönelik yeni ulusal sağlık programlarının
geliştirilmesine ihtiyaç duyulmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Kanser, terminal dönem, mortalite, palyatif bakım, yaşam sonu
bakım

Abstract:
Objective: Cancer still tends to increase around the world and is an important cause of
mortality and morbidity. With the developments in health and technology and the increase in
average life expectancy, the need for palliative care in terminal cancer patients is also
increasing. The aim of this study is to examine the data of oncology patients in the terminal
stage, to contribute to end-of-life care in our daily oncology practice, to the formation and
development of palliative care programs in the national health system, and to studies aimed at
improving the quality of life of the patient.
Methods: The study included; who died in the Medical Oncology Service of Dokuz Eylül
University Faculty of Medicine (DEU) between January 2016 and December 2022; A total of
632 patients over the age of 18 with any symptoms requiring palliation and a life expectancy
of less than 6 months terminally ill were included. Early-stage cancer patients whose data could
not be accessed through the hospital information management system and who were referred to
a different clinic for the need for intensive care or for another reason were excluded from the
study. Demographic, clinical, imaging and treatment data of the patients were collected and
analyzed retrospectively from Hospital Information Management System records up to 30 days
before the date of death. In all tests, p<0.05 was considered statistically significant.
Results: In our study, 632 patients were included, the average age was 62.7 (min 18.3-
max 91.5), 263 (41.6%) of the patients were female and 369 (58.4%) were male. The average
overall survival of patients from diagnosis is 10.8 months. The average length of stay in the
hospital is 14 days. The most common cancer types are lung 144 (22.8%), hepatobiliary 92
(14.6%), colorectal 84 (13.3%) and genitourinary 69 (10.9%). While 32.1% of the patients were
4
stage 1-3 at the time of diagnosis, 67.9% were stage 4. The most common metastasis site
distribution is liver 53.3%, bone 41.6%, lung 35.9% and peritoneum 35%.
Looking at the data of the last 30 days before the death of the patients, chemotherapy
(CT) was 28.8%, immunotherapy (IO) was 2.4%, tyrosine kinase inhibitor (TKI) was 1.3%,
hormonotherapy (HT) was 1.1%, and radiotherapy (RT) was 10%, bone preserving treatments
were used with a frequency of 11.6%. Hemodialysis (HD) was performed with a frequency of
9.3%, endoscopic interventions with a frequency of 16.9%, drainage catheters with a frequency
of 27.5%, vascular interventions with a frequency of 19.3%, and surgery with a frequency of
1.9%. Among imaging modalities, ultrasonography (58.1%), computed tomography (CT)
85.4%, magnetic resonance imaging (MRI) 26.3% and positron emission tomography (PET)
8.4% were used. It was determined that 79.6% of the patients underwent blood and blood
product transplantation and 70.9% received total parenteral nutrition support. It was determined
that 94.5% of the patients received anti-bacterial, 27.2% anti-fungal and 2.7% anti-viral
treatment.
Conclusion: Many local or systemic oncological treatments, imaging and interventional
procedures are performed on terminal stage cancer patients. The contribution of aggressive endof-life interventions to the overall survival of patients is limited. There is a need to integrate
palliative care into traditional oncological medical approaches and develop new national health
programs for palliative care.
Keywords: Cancer, terminal stage, mortality, palliative care, end of life care