II. Meşrutiyet basınında temel haklar
Fundamental rights in the 2nd Constitutional Monarchy press
Yazar: TUBA ÖZHAZİNEDAR
Danışman: PROF. DR. NİLGÜN GÜRKAN PAZARCI
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Gazetecilik = Journalism ; Tarih = History
Dizin: Basın = Press ; Meşrutiyet II = Constitutional Monarcy II ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Temel haklar = Fundamental rights ; Yakın Çağ = Modern Times ; İnsan hakları = Human rights ; İttihat ve Terakki = Union and Progress Society

Özet:
Hak, herhangi bir varlığın kanunî veya ahlakî gerekçelerle sahip olduğu veya yapabildiği
olağan şeylerdir. İnsan hakları, bireylere asgari düzeyde iyi bir hayat sürdürmek için
gerekli olan şartları sağlamayı amaçlayarak kişileri devletin keyfi muamelesi karşısında
güvence altına alır. İnsan hakları kavramı 17 ve 18. yüzyıl düşünürleri tarafından dile
getirilmiş, Amerikan ve Fransız devrimleri ile uygulama olanağı bulmuştur.
Osmanlı Devleti'nde hak kavramının temelleri Tanzimat Fermanı'yla atılmış, kişi
güvenliği devlet tarafından teminat altına alınmıştır. Tanzimat'ın tamamlayıcı olduğu
düşünülen Islahat Fermanı'nın ilanıyla Müslim ve Gayrimüslim arasındaki eşitsizlik
giderilmeye çalışılmış, Adalet Fermanı ile tutukluluk ve hükümlülük koşullarının
iyileştirilmesi yoluna gidilerek işkence ve eziyete bir son verilmiştir. Fermanlarla başlayan
temel hak ve hürriyetlerdeki gelişim 1876 Anayasası ile "Tebaa-i Devlet-i Osmaniye'nin
Hukuku Umumîyesi" başlığı altında devlet hayatına dâhil edilmiştir. II. Meşrutiyet'in
ilanından kısa bir süre sonra Kanun-ı Esasi'de yapılan 1909 değişiklikleriyle padişahın
yetkilerinde kısıtlamaya gidilerek yetki meclise devrilmiş, halkın temel hak ve hürriyetleri
kanunlarla sağlamlaştırılmıştır.İncelememizde 1909 değişikleriyle yapılan anayasal
düzenlemelerle birlikte, Basın ve Matbuat, Tatil-i Eşgal, İçtimat-ı Umumiye ve Serseri ve
Mazanne-i Su'eşhas Kanunları ve bu dönemde hak gasplarına sebep olan Aff-ı Umum-i ve
İdare-i Örfiye, Maaş-ı Umumi ve Belediye'nin ve Zabıtanın görev ihlalleri konu
edinilmiştir. Bu çalışmada ilan edilmesi büyük umutlarla beklenilen II. Meşrutiyet'in,
dönemde uyguladığı kanunlarla yaşatmış olduğu hayal kırıklıkları basın aracılığıyla
incelenmiştir. Ayrıca, daha önce II. Meşrutiyet'in ilanından sonra yaşattığı hak gasplarının
dönemin basını tarafından nasıl algılandığı, II. Meşrutiyet'in Abdülhamit Dönemi'ni
aratmayacak baskı ve uygulamaları karşısında halkın ne düşündüğünün hiç çalışılmaması
bu araştırmanın yapılması konusunda motivasyon oluşturmuştur.


Anahtar Kelimeler : Hak, Basın, İttihat ve Terakki, Kanun-ı Esasi, Basın ve Matbuat,
Tatil-i Eşgal, İçtimat-ı Umumiye ve Serseri ve Mazanne-i Su'eşhas

Abstract:
Right is the situation of being usual for any creature to possess or do by legal or moral reasons.
Human rights assure individuals against arbitrary treatment of the state by aiming to provide the
individuals the necessary conditions to maintain a good life at minimum level. The concept of
human rights was mentioned by 17th and 18th century philosophers, and found the opportunity to be
applied with American and French Revolutions.The foundations of the concept of rights in the
Ottoman Empire were laid by the Tanzimat Fermanı (Imperial Edict of Gülhane), and the personal
security was ensured by the state. With the proclamation of Islahat Fermanı (Imperial Edict of
Reform), which is thought to be complementary to the Tanzimat, the inequality between Muslims
and non-Muslims was tried to be eliminated; and torture and persecution have been terminated
through the improvement of the conditions of detention and conviction with the Adalet Fermanı
(Edict of Justice). The development of fundamental rights and freedoms that began with the edicts
were included in the state life under the title of "Tebaa-i Devlet-i Osmaniye'nin Hukuku
Umumîyesi" (means that the 'General Law for People of Ottoman Empire'). With the 1909
amendments made in the Kanun-ı Esasi (the Ottoman Basic Law) shortly after the proclamation of
II Meşrutiyet (the Second Constitutional Monarchy), the authority of the sultan was reduced and
the authority was overturned to the parliament, and the fundamental rights and freedoms of the
people was strengthened by the laws. In our review, along with the constitutional regulations made
by the 1909 amendments, Basın ve Matbuat (Media and Press), Tatil-i Eşgal (Strike), İçtimaat-ı
Umumiye (General Meeting), and Serseri ve Mazanne-i Su'eşhas (for Bummer and Accused) laws,
and Aff-ı Umum-i ve İdare-i Örfiye (General Amnesty and Military Gorvernment), Maaş-ı Umumi
(General Wages), which caused the right usurpations in the period, and breach of duties of the
Municipality and the Municipal Police are discussed. The disappointments of II Meşrutiyet (the
Second Constitutional Monarchy), which was expected to be proclaimed with great hopes, by the
laws applied in the period, have been examined in this study through the press. In addition, the fact
that how the right usurpations of II Meşrutiyet (the Second Constitutional Monarchy) after its
proclamation were perceived by the press of the period, and what the people thought for repression
and practices of the Second Constitutional Monarchy like in the period of Abdülhamit have not
been studied before has been motivation to do this research.

Key Words : Rights, Press, Union and Progress, Kanun-i Esasi (the Ottoman Basic
Law), Basın ve Matbuat (Media and Press), Tatil-i Eşgal (Ottoman Strike
Law), İçtimat-ı Umumiye ve Serseri ve Mazanne-i Su'eşhas (Laws for
General Meeting and Bummer and Accused Persons)