Sürdürülebilir tüketim bağlamında tüketicilerin güneş enerjisi kullanım isteklerinin planlı davranış teorisi çerçevesinde incelenmesi
Examining consumers' desire for solar energy usage within the framework of planned behavior theory
Yazar: ENES ÇITAK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ EMRE ÇOLAKOĞLU
Kilis 7 Aralık Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Konvansiyonel yakıtların (kömür, petrol vb.) aşırı kullanımı, ulusal ekonomilere ciddi bir yük getirmekle beraber çevresel sorunların ortaya çıkmasına da zemin hazırlamaktadır. Özellikle küresel ısınma, artan karbon emisyonları ve öngörülemeyen hava şartları gibi sorunlar, bu yakıtların tüketimiyle doğrudan ilişkilidir. Aşırı tüketimin en olumsuz tarafı, kıt doğal kaynakların hızla tükenmesi ve kirlenmesidir. Bu durum, çevre dostu ve sürdürülebilir enerji kaynaklarına doğru bir eğilimin ortaya çıkmasına neden olmuştur. Sürdürülebilir enerji çözümleri, enerji ithalat maliyetlerini düşürebilirken aynı zamanda iklimle ilgili sorunları da hafifletme potansiyeline sahiptir. Yenilenebilir enerji kavramının öneminin artması ile sürdürülebilir tüketim farkındalığı da tüketiciler nezdinde yükselmektedir. Ancak tüketicilerin yenilenebilir enerjiye olan yaklaşımları ve tepkileri hâlâ tam anlamıyla keşfedilmemiştir. Buradan hareketle bu çalışma, Planlı Davranış Teorisi (PDT) kapsamında Türkiye'deki tüketicilerin güneş enerjisini kullanma davranışlarını ve niyetlerini daha iyi anlamayı ve bunlara nelerin etkisi olduğunu ortaya koymayı amaçlamıştır. PDT'nin mevcut kavramlarına ek başka faktörler ile genişletilmiş bir model oluşturulmuş olup Türkiye'deki 18 yaşından büyük 305 tüketicinin güneş enerjisi hakkındaki görüşleri çevrimiçi anket ile alınmıştır. Elde edilen veriler, SPSS ve SmartPLS4 programları aracılığıyla PLS-SEM yöntemi ile analiz edilmiştir. Bulgulardan hareketle çevresel endişeler, güneş enerjisi maliyeti, güneş enerjisi farkındalığı, güneş enerjisi faydalarına olan inanç ve sosyal çevrenin etkisi, güneş enerjisi kullanma niyeti üzerinde etkili olduğu tespit edilmiş ve öz yeterlilik algısının güneş enerjisi kullanma niyeti üzerinde istatistiksel bir etkiye sahip olmadığı belirlenmiştir. Sonuç olarak sürdürülebilir enerji çözümlerinin daha geniş kitlelere nasıl ulaştırılacağı, tüketicinin güneş enerjisi kullanımı hakkındaki karar alma süreçlerine ve PDT'nin bu süreçteki önemine ışık tutulmuştur.
Anahtar Sözcükler: Sürdürülebilirlik, Sürdürülebilir tüketim, Yenilenebilir enerji, Güneş enerjisi, Planlı davranış teorisi, Genişletilmiş planlı davranış teorisi.

Abstract:
The excessive use of conventional fuels (such as coal, oil, etc.) not only imposes a significant burden on national economies but also paves the way for environmental problems. Issues such as global warming, increasing carbon emissions, and unpredictable weather conditions are directly linked to the consumption of these fuels. The most negative aspect of overconsumption is the rapid depletion and pollution of scarce natural resources. This situation has led to a shift towards environmentally friendly and sustainable energy sources. Sustainable energy solutions have the potential to reduce energy import costs while also mitigating climate-related issues. With the increasing importance of the concept of renewable energy, awareness of sustainable consumption is also rising among consumers. However, consumers' attitudes and reactions to renewable energy are still not fully understood.
Based on this, the study aims to better understand the behaviors and intentions of consumers in Turkey regarding the use of solar energy within the framework of the Theory of Planned Behavior (TPB) and to identify the factors influencing these behaviors and intentions. A model extended with additional factors to the existing concepts of TPB was developed, and the views of 305 consumers over the age of 18 in Turkey on solar energy were collected through an online survey. The collected data were analyzed using the PLS-SEM method with SPSS and SmartPLS4 software. Based on the findings, it was determined that environmental concerns, the cost of solar energy, awareness of solar energy, beliefs about the benefits of solar energy, and the influence of social environment are effective on the intention to use solar energy, while self-efficacy perception does not have a statistical effect on the intention to use solar energy. Consequently, how to deliver sustainable energy solutions to broader audiences, consumers' decision-making processes regarding solar energy use, and the importance of TPB in these processes were highlighted.
Keywords: Sustainability, Sustainable consumption, Renewable energy, Solar energy, Theory of planned behavior, Extended theory of planned behavior.