Kentleşme ve sağlık hizmetleri sunumu: Gebze örneği
Urbanization and the offering of health services: The case of Gebze
Yazar: HÜSEYİN UKUŞLU
Danışman: YRD. DOÇ. DR. HAMZA ATEŞ
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi ve Siyaset Bilimi Ana Bilim Dalı / Kentleşme ve Çevre Sorunları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2004
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management
Dizin: Etkileşim = Interaction ; Kentleşme = Urbanization ; Kocaeli-Gebze = Kocaeli-Gebze ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Çevre sorunları = Environmental problems

Özet:
Kocaeli ve İstanbul arasında yer alan Gebze, zengin bir tarihi geçmişe sahip, ekonomisi tarım, hayvancılık ve sanayie dayalı, Türkiye'nin hızla gelişen ve büyüyen ilçesidir. Osmanlı Dönemi'nde Gebze, ana ulaşım yollan üzerindeki konumu nedeni ile uzun yıllar Anadolu'dan İstanbul'a göç eden Anadolu halkının, İstanbul'a ulaşmadan önce uğradığı bir yer olmuştur. Bugün Gebze kara, deniz, demir ve havayollarının birbirleriyle kesiştiği önemli bir kavşak noktasında bulunmaktadır. 1960'fr yıllara kadar sakin bir belde olan Gebze, Türkiye genelinde yaşanan göçe paralel olarak diğer şehirlerden nüfus almaya başlamış ve sanayinin de etkisi ile hızla kentleşme yolunda ilerlemeye başlamıştır. Türkiye'nin en sanayileşmiş bölgesi olan Gebze'deki kentleşme sürecini üç aşamada gerçekleşmiştir. 1970'li yıllarda, yolların doğu-batı istikametinde olması nedeniyle kentsel alanı ve sanayisi bu doğrultuda gelişmiştir. 1980'li yıllarda, sanayi ilçe merkezinden uzak doğu bölgelerinde gelişirken, yerleşme kentin kuzey alanlarına doğru kaymıştır. Üçüncü döneme denk düşen 1990'lı yıllara doğru yerleşme, daha önceden yerli ve göçmen kişilerce kurulmuş merkez ve çevre merkezleri etrafında gelişme meyli göstermiştir. Diğer tarafta, sanayi kuruluşları Organize Sanayi Bölgeleri'nde kurulmaya itilmişlerdir. Gebze'deki hızlı kentleşme beraberinde çevre sorunları, konut açıklığı, plansız yapılaşma, gecekondu problemleri gibi birçok sorun getirmektedir. Sağlık hizmet sunumunda karşılaşılan problemler, özellikle nüfus gibi nicel kriterlere dayanan hızlı kentleşmenin meydana getirdiği problemlerden birisidir. Beş yaş altı çocuk ölüm oranı, bir yaş altı bebek ölüm oranı, 100.000 kişiye düşen yatak sayısı, hekim, hemşire ve ebe basma düşen nüfus, yatak işgal oranı, ortalama kalış süresi gibi Gebze'deki sağlık göstergeleri Türkiye ve gelişmiş ülkelerin ortalamalarına göre çok düşüktür. Anahtar Kelimeler: Kent, Kentleşme, Hızlı kentleşme, Gecekondu, Çevre Sorunları, Sağlık, Sağlık Göstergeleri

Abstract:
Gebze, which is located on area between Istanbul and Kocaeli, having a rich historical past, of which economy is based on agriculture, stockbreeding and industry, is a rapidly enhancing and extending county of Turkey. In the Ottoman Empire Gebze, due to its position on the main transportation ways, has become the first step of the immigrating Anatolian people from Anatolia to Istanbul over years. Today Gebze takes place at an important junction where land, sea, railway and airport are intersected each other. Gebze, which had been a tranquil city until I960' s years, started to take the population from the other cities in Turkey with the parallel to migration process in Turkey and developed to be urbanized rapidly with the effect of industrialization. The urbanization process in Gebze, which is the most industrialized region of the country, has been carried out in three stages. In 1970's years, since the ways run in directions of east to west the urban and industry of county improved in the same direction. 1980's years, the settlement shifted towards the north of the county, while the industry developed in the eastern areas away from the county center. Towards 1990's years that is third and last stage, the habitation was inclined in the center settled before by natives and around peripheral centers. On the other hand, the industrial organizations have been forced to establish in Organized Industrial Zone (OIZ). Rapid urbanization brought with it many problems such as environmental problems, habitation inadequacy, and construction without planning, squatter problems. Problems encountered in health service offering are one of these rapid urbanization problems that are especially based on quantitative criteria like population. The basic health indicators in Gebze, such as Under-5 mortality rate, Infant mortality rate (under 1), Hospital beds per 100.000 population, population per physician, nurse and midwifes, bed occupation rate, average length of stay are too low according to the averages of Turkey and developed countries. Key Words: City, Urbanization, Squatter, Rapid Urbanization, Environmental Problems, Health and Health Indicators.