Türk siyasi hayatında Selim Rauf Sarper ve faaliyetleri
Selim Rauf Sarper in Turkish political life and his activities
Yazar: CEMAL EGE ÖZKAN
Danışman: PROF. DR. BİGE SÜKAN
Ankara Üniversitesi / Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Tarih = History ; Türk İnkılap Tarihi = History of Turkish Revolution
Dizin: Bürokratlar = Bureaucrats ; Cumhuriyet Dönemi = Republican Period ; Cumhuriyet tarihi = Republic history ; Milletvekili = Deputy ; Sarper, Selim Rauf = Sarper, Selim Rauf ; Siyasi faaliyetler = Political activities ; Siyasi hayat = Political life ; Siyasi tarih = Political history

Özet:
Bu Yüksek Lisans tezinde, Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nde önemli görevler
üstlenen Selim Rauf Sarper'in siyasi faaliyetleri incelenmiştir.1899 yılında İstanbul'da
dünyaya gelen Selim Sarper, 1940'lı yıllardan itibaren Türk siyasi hayatında önemli
bir figür olmuştur. Bürokrat kökenli bir aileden gelen Sarper, orta tahsilini Robert
Koleji'nde tamamlamış ve 1917'de Almanya'da Magdeburg Lisesi'nden mezun
olmuştur. Sarper, üniversite öğrenimini Ankara Hukuk Fakültesi'nde tamamlamıştır.
Dışişleri Bakanlığı'na katılmadan önce çeşitli görevlerde bulunmuş, 1923'te Adana'da
Fransız Demiryolları şirketinde çevirmen olarak çalışmıştır. Aynı yıl içinde Adana
Lisesi'nde Fransızca öğretmenliği yapmıştır. 1925 yılında Şark İstiklal Mahkemesi
Zabıt Katibi olarak görev yapmıştır. Üç lisan (Almanca, İngilizce, Fransızca) öğrenmiş
olan Sarper, 17 Nisan 1927'de Dışişleri Bakanlığı'na katılmıştır. Dışişleri
Bakanlığı'na katıldıktan sonra, çeşitli görevlerde bulunmuş ve 1940 yılında Matbuat
Umum Müdürü olarak atanmıştır. Sarper, İkinci Dünya Savaşı sırasında Matbuat
Umum Müdürü olarak, dış politikanın basın bölümünü yönettiği için kritik bir rol
oynamıştır. Bu görevden sonra Ekim 1944'te Moskova'ya Büyükelçi atanmıştır.
Sarper'in Moskova Büyükelçiliği döneminde Türkiye-SSCB ilişkilerinde yaşanan en
önemli gelişme, SSCB'nin Türkiye'ye karşı Türk Boğazları'nda üs ve Doğu
Anadolu'da toprak taleplerinde bulunmasıydı. 7-18 Haziran 1945 tarihlerinde
gerçekleşen Sarper - Molotov görüşmeleri, Türk dış politikasında yeni bir dönem
açmıştır. Moskova'da görevi sona erdikten sonra, 1946 yılında Roma'ya Büyükelçi
atanmış ve bir sene görev yapmıştır. 1947 yılında Sarper, New York'taki Birleşmiş
Milletler'de Türkiye'nin Daimi Başdelegesi olmuştur. Bu onun Büyükelçi olarak en
uzun süre görev yaptığı yerdi ve 10 sene boyunca görevde kalmıştır. Oldukça dikkat
çekicidir ki dört kez Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi Başkanlığı'na Türkiye bu
konseye üye iken seçilmiştir. (1951-1952; 1954-1955) Sarper, Kıbrıs Sorunu'nun
uluslararası bir sorun haline geldiği sırada Türkiye'nin Birleşmiş Milletler'deki Daimi
Başdelegesiydi ve burada Türkiye'nin tezini savunan en kıdemli Türk delegesiydi.
1957 yılında Sarper, Türkiye'nin NATO Daimi delegesi olmuştur. Bu görevden sonra
kısa bir süre (12 Mart 1960-28 Mayıs 1960) Dışişleri Bakanlığı'nda, bakandan sonra
en üst makam olan Dışişleri Genel Sekreteri olarak görev yapmıştır. Sarper, 27 Mayıs darbesi sonrası, 28 Mayıs 1960'da Dışişleri Bakanı olarak atanmıştır. 16 Mart 1962
tarihinde istifa edene dek yaklaşık iki yıl Dışişleri Bakanı olarak görev yapmıştır. Bu
arada 15 Ekim 1961 tarihinde İstanbul'dan Cumhuriyet Halk Partisi Milletvekili
olarak seçilmiştir. Milletvekiliyken 1963-1965 yılları arasında Avrupa Konseyi
Parlamenterler Meclisi'nde (AKPM) başkan yardımcılığı gibi çeşitli görevler
üstlenmiştir. Türk Parlamento Heyeti'nin bir üyesi olarak, Avrupa Konseyi'nde Kıbrıs
Sorunu'na ilişkin çalışmalarda bulunmuştur. 10 Ekim 1965 tarihinde yeniden
milletvekili seçilmiş ve 11 Ekim 1968 tarihinde vefatına kadar bu görevi sürdürmüştür.

Anahtar Kelimeler: Sarper, Büyükelçi, Diplomat, Birleşmiş Milletler, Dışişleri Bakanı, Milletvekili.

Abstract:
In this M. A. thesis, Selim Rauf Sarper's political activities who had leading
posts in the state of the republic of Turkey has been examined. Selim Sarper, who was
born in Istanbul in 1899, was an important figure starting from 1940's in Turkish
political life. Sarper, who's part of a bureaucrat origin family, completed his secondary
schooling at Robert College and in 1917 graduated in high school in Magdeburg,
Germany. Sarper completed his university education at Ankara Faculty of Law. Before
joined at foreign ministry, he took on various jobs, At French Railroad Company in
Adana he worked as translator in 1923. In the same year he served as a French language
teacher at Adana High school. In 1925 Sarper served as clerk of the court of
independence of eastern provinces. Having learned three languages (German, English,
French), Sarper joined the Ministry of Foreign Affairs on April 17, 1927. After he
joined the Ministry of Foreign Affairs, occupied various posts, and was appointed
secretary general of the directorate of press in 1940. Sarper played a critical role
during World War 2 as secretary general of the directorate of press since he managed
the press part of foreign policy. After this mission, Sarper was appointed ambassador
to Moscow in October 1944. The most important development in Turkey-USSR
relations during Sarper's mission as Moscow Ambassador was that the USSR territorial
claims against Turkey in Turkish straits and Eastern Anatolia. Sarper-Molotov
meetings which took place on June 7-18, 1945 opened a new era for Turkish foreign
policy. After his mission ended in Moscow, Sarper became ambassador to Rome in
1946, and served for a year. In 1947, Sarper became permanent representative of
Turkey at the United Nations in New York. This was his longest period as an
ambassador and remained in that post for 10 years. İt is very noteworthy to say that he
was elected four times Chairman of the Security Council, while Turkey was a member
of this Council. (1951-1952; 1954-1955) Sarper was Turkey's UN Representative
when the Cyprus question became an international issue, and he was the most senior
Turkish delegate that defended Turkey's thesis at UN. In 1957, Sarper became
permanent representative of Turkey to NATO. After this mission, he served for short
period of time (12 Mar-28 May 1960) as Secretary-General in the Ministry of Foreign
Affairs which was the most senior post in the ministry after the minister. Sarper was appointed as Turkish Foreign Minister on May 28, 1960 after the 27 May Coup. He
served as foreign minister almost 2 years until he resigned on 16 march 1962. In the
mean time, he was elected deputy (Republican People's Party) from İstanbul on
October 15, 1961. While he was deputy at the Turkish parliament, He took on various
duties between 1963 and 1965, such as the Vice-Chairman of the Consultative
Assembly of the Council of Europe (PACE) As a member of the Turkish
parliamentary delegation, he spent effort on Cyprus question in the Council of Europe.
He was reelected as deputy from İstanbul on October 10, 1965 and served until his
death on October 11, 1968.

Key Words: Sarper, Ambassador, Diplomat, United Nations, Foreign Minister. Deputy