İçme sütü tüketici davranışları üzerine bir araştırma: Bakü ili örneği
A research on drinking milk consumer behavior: A case study of Baku
Yazar: MUSA MAMMADOV
Danışman: PROF. DR. VEDAT DAĞDEMİR
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ekonomi = Economics ; Ziraat = Agriculture
Dizin: Azerbaycan-Bakü = Azerbaijan-Baku ; Keşfedici faktör analizi = Exploratory factor analysis ; Kümeleme analizi = Cluster analysis ; Süt = Milk ; Tüketici davranışı = Consumer behavior ; Tüketim = Consumption ; İklim değişikliği = Climate change

Özet:
Amaç: Bu çalışmada amaç Bakü ilinde ikamet eden tüketicilerin içme sütü tercih ederken dikkate aldıkları faktörleri incelemek olmuştur. Tüketicilerin pandemi öncesi ve sonrası tüketim tutum ve davranışlarında bir değişikliğin olup olmadığını belirlemek amaçlanmıştır. 
Yöntem: Kümeleme ve Keşfedici Faktör Analizi uygulanmıştır. Gerekli testlere tabi tutulmuş veri seti faktör analizine de tabi tutulmuştur. Sonrasında Kümeleme analizi uygulanmış, veri seti benzerlik gösteren tüketici gruplarına ayrılmıştır. Faktörler 9 ana faktöre indirgenmiştir. Faktörlerle gruplar arası ilişkiler incelenerek yorumlanmıştır.
Bulgular: Katılımcıların %19,7 oranı düşük, %62,3 oranı orta, %18,0 oranı yüksek gelirli ailelerdir. Katılımcıların ortalama yaşı 41,74 olmuştur. Aile büyüklüğü 4,65 kişi olmuştur. Meslek durumu en fazla işçi olmuştur. Eğitimde üniversite-enstitü düzeyinde görülmüştür. İkamet bölgesi kentsel olmuştur. Aylık ortalama maaş pandemi öncesinde ve pandemi döneminde sırasıyla 1146,54₼, 1070,51₼, aylık ortalama gıda harcaması 476,17₼ ve 500,79₼, içme sütü miktarı 11,71 ve 12,53 lt, içme sütü harcaması 20,52₼ ve 23,51₼ olmuştur. En çok inek sütü tercih edilmiş, satış yeri marketler olmuştur. Üretimde ve perakende düzeyde covid-19 riski önemli görülmüştür.
Sonuç: Yüksek gelirli aileler duyusal kalite, mamul derinliği ve mamul fiyatlama, düşük gelirli aileler mamul derinliği, insan gelişiminde pozitif etki, referans grup etkisi, orta gelirli aileler ise insan sağlığına pozitif etki, mamul karması, iklim değişim etkisi, kırsal kalkınmada pozitif etki, referans grup etkisi, mamul fiyatlama ana faktörlerine önem vermektedirler.

Anahtar Kelimeler: Bakü, iklim değişikliği, içme sütü, Keşfedici Faktör Analizi, Kümeleme analizi, tüketici davranışları, tüketim

Abstract:
Purpose: The aim of this study was to examine the factors that consumers residing in Baku consider when choosing drinking milk. It is aimed to determine whether there is a change in consumption attitudes and behaviors of consumers before and after the pandemic.
Method: Clustering and Exploratory Factor Analysis were applied. The data set, which was subjected to the necessary tests, was also subjected to factor analysis. Afterwards, Cluster analysis was applied and the data set was divided into similar consumer groups. The factors were reduced to 9 main factors. The relations between the factors and the groups were analyzed and interpreted.
Results: 19.7% of the participants are low-income families, 62.3% are middle-income families, and 18.0% are high-income families. The average age of the participants was 41.74. The family size was 4.65 people. It has been observed that the most occupational status is worker. It has been seen at the university-institute level in education. It has been observed that the residence area is mostly urban. Average monthly salary before and during the pandemic period is 1146.54₼, 1070.51₼, monthly average food expenditure is 476.17₼ and 500.79₼, drinking milk amount is 11.71 lt and 12.53 lt, drinking milk expenditure is 20, 52₼ and 23.51₼. Cow's milk was preferred the most, and the place of sale was the markets. The risk of covid-19 at the production and retail level was considered significant.
Conclusion: High-income families place an emphasis on sensory quality, product depth, and product pricing factors. Low-income families give importance to product depth, positive effect on human development, reference group effect, and middle-income families give importance to the main factors of positive effect on human health, product mix, climate change effect, positive effect on rural development, reference group effect, product pricing.

Keywords: Baku, climate change, consumption, consumer behavior, Clustering analysis, drinking milk, Exploratory Factor Analysis