Makedonya ve Kosova'da Osmanlı dönemi anıt yapılarında ana girişler
Gates of Ottoman period monumental buildings in Macedonia and Kosovo
Yazar: BUKET İLTER ALPER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ RÜÇHAN BUBUR
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dünyası Araştırmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Anıtsal yapılar = Monumental buildings ; Balkanlar = Balkans ; Kapılar = Doors ; Kosova = Kosovo ; Makedonya = Macedonian ; Mimari eserler = Architectural works ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Süslemeler = Ornamentations ; Tarihi yapılar = Historic structures ; Taçkapılar = Portals

Özet:
Osmanlı devleti Balkan coğrafyasındaki uzun hakimiyet döneminde önemli eserler bırakmıştır. Diğer Balkan ülkeleri ile kıyaslandığında yöredeki Müslüman nüfusun yoğun olarak bulunması sebebiyle, Makedonya ve Kosova'daki mimari eserler günümüze daha korunmuş olarak ulaşabilmiştir.  Son yıllarda bölgedeki yapıların envanterinin çıkarılmasına yönelik çalışmaların sayıca arttığı görülmektedir. Ancak, bu araştırmalar içinde yapı elemanlarının incelenmesine yönelik olanlar sayıca sınırlıdır. Oysa ki girişler gibi yapı elemanları; binanın karakterini ortaya koyacak ve binanın tarihlendirmesine yardımcı olabilecek verilere sahip olmaktadır. Dolayısı ile bu unsurların tespit edilmesi ve korunması, yapının kimliği ve Türk sanatı açısından önemlidir.

Tezimiz, Makedonya ve Kosova'da Osmanlı döneminde inşa edilmiş olan anıt yapıların ana girişlerini mimari ve süsleme özellikleri ile inceleyen bir katalog çalışmasıdır. 15. yüzyıl ile 20.yüzyıl aralığında Makedonya ve Kosova'da inşa edilmiş cami, türbe, han, hamam, tekke, hükümet konağı gibi farklı yapı türlerine ait anıt yapılar tespit edilmiş ve bunların arasından seçilen 70 adet yapının ana girişleri incelenmiştir. Kataloğumuzda yer verdiğimiz ana girişler, cephedeki konumları, mimari form, boyut ve oran, malzeme, barındırdıkları unsurlar ve süsleme özellikleri açısından tanıtılmış ve Anadolu örnekleri ile kıyaslanarak, benzerlik ve farklılıkları açısından değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Makedonya, Kosova, Balkanlar, Taçkapı, Mimari, Giriş, Kapı

Abstract:
Ottoman Empire had built significant monuments during its long dominance in the Balkans. Compared to other Balkan countries, partly due to the presence of a Muslim population; in Macedonia and Kosovo more of these edifices could survive to our age. In recent years, various types of research have been carried out to examine these buildings. However, these studies are generally made for inventory purposes and architectural elements are rarely studied in detail. But, architectural elements like portals and doors are usually critical elements that give a character to a building; help to determine the culture and the period it's been constructed. So, documentation and protection of these elements play a key role both for the study of Turkish art and building identity.

Thus, my thesis aims to study, particularly with their architectural features and ornamentation, the portals of Ottoman period monumental buildings, which are located today within the borders of the Republic of North Macedonia and Republic of Kosovo.  Seventy of these monuments, including building types such as mosque, tomb, inn, Turkish bath, lodge and other public institutions have been studied in detail within a time period ranging from fourteenth century to twentieth century. These portals have been introduced in terms of the façade they were situated, their architectural form, dimensions, proportion, material, features and ornaments. These were critically evaluated in comparison to Anatolian examples, with their similarities and differences.

Keywords: Macedonia, Kosovo, Balkans, Portal, Architecture, Door