Müslümantepe iskeletlerinin paleopatolojik açıdan analizi
Paleopathologi̇cal analysi̇s of skeletal in Müslümantepe
Yazar: NAZLI AY
Danışman: PROF. DR. İSMAİL ÖZER
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Antropoloji Ana Bilim Dalı / Paleoantropoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Antropoloji = Anthropology
Dizin: Erken Tunç Çağı = Early Bronze Age ; Müslümantepe = Müslümantepe ; Orta Çağ = Middle Ages ; Paleopatoloji = Paleopathology ; İskelet = Skeleton

Özet:
Bu tez çalıĢmasında, Müslümantepe Ortaçağ ve Eski Tunç Çağı toplumlarının 
iskelet materyalleri paleopatolojik açıdan incelenmiĢtir. Ġskeletler üzerindeki 
paleopatolojik lezyonlar belirlenmiĢ, bu lezyonların popülâsyonda ne kadar yaygın 
olduğu saptanmıĢ ve eski Anadolu toplumlarıyla karĢılaĢtırılmıĢtır. 
Ġncelenen iskeletler Müslümantepe Kazıları‟nda 2010-2011 yılları arasında açığa 
çıkarılan 90 bireyden oluĢmaktadır. Bu bireylerin 56‟sı Ortaçağ‟a, 34 birey ise Eski 
Tunç Çağı‟na tarihlendirilmiĢtir. Eski Tunç Çağı‟na tarihlenen 34 bireyin, % 5,9‟u 
kadın, % 14,7‟si erkek, % 61,8‟i bebek ve çocuk ve % 17,6‟sı belirsizdir. Ortaçağ‟a 
tarihlenen 56 bireyin ise % 26,8 kadın, % 35,7 erkek ve % 30,4 bebek ve çocuk ve %
7,1‟i cinsiyeti tespit edilemeyen bireylerden oluĢmaktadır. 
Müslümantepe iskeletleri üzerinde makroskobik ve mikroskobik incelemeler 
yapılarak, popülâsyonda mevcut olan paleopatolojik olguların dağılımı ve görülme 
sıklıkları hesaplanmıĢtır. Çoğunlukla bebek ve çocukların oluĢan Eski Tunç Çağı 
toplumunda kafa ve vücut patolojilerinde sadece bir bireyde (% 3) hem porotic 
hyperostosis hem de cribra orbitalia gözlemlenmiĢtir. Bu çağdaĢı toplumlarla 
kıyaslandığında oldukça düĢük bir orandır. DiĢ patolojileri açısından 
değerlendirildiğinde Müslümantepe Eski Tunç Çağı toplumunda aĢınma (hafif), diĢ taĢı 
(% 21,4), alveol kemik kaybı (% 54,5), premortem diĢ kaybı (% 9,2), apse (% 0,7), 
hipoplazi (% 18,8) gibi diĢ rahatsızlıklarında diğer toplumlarla benzerlik gösterirken, 
diĢ çürüğünde % 5‟lik bir oranla çağdaĢı toplumlardan daha yüksek olduğu görülür. 
Müslümantepe Ortaçağ iskeletleri görece daha sağlam ele geçtiğinden 
gözlemlenen lezyonlar, Eski Tunç Çağı‟na göre daha fazladır. Müslümantepe 
toplumunda görülen patolojiler Spina bifida (% 2,5), travma (% 3,5), DISH (% 1,8), 167
Osteofit (omurda) (% 6), Schmorl nodülü (omurda) (% 6,6), Ankiloz (% 1,8), 
osteomiyelit (% 1,8), porotic hyperostosis (% 9) ve cribra oribitalia (% 3,5)‟dır. 
Müslümantepe toplumunda görülen diffüz idiyopatik iskelet hiperosteozisi (DISH) 
vakası eski Anadolu toplumları içinde gözlemlenen ikinci vakadır. Bu nedenle önem 
teĢkil etmektedir. Aynı bireyin sağ femur kemiğinin de kırık olduğu saptanmıĢtır. 
Çoğunluğu erkek bireylerden oluĢan Müslümantepe Ortaçağ toplumunu diĢ 
patolojileri açısından değerlendirdiğimizde; % 5,7 oranında diĢ çürüğü, 3 derecede 
aĢınma,% 79 diĢ taĢı, % 90,2 alveol kemik kaybı, % 9,5 premortem diĢ kaybı, % 2,1 
apse ve % 36,7 hipoplazi olduğu görülür. Toplumun hipoplazi oranı çağdaĢı toplumlarla 
kıyaslandığında görece daha yüksektir. Ortalama yaĢ ömrü yaklaĢık 38 yıl olan 
Müslümantepe Ortaçağ toplumunda vücut ve kafa patolojileri yüksek olmamasına 
rağmen hipoplazi oranının yüksek olması, hastalığın diĢlerin geliĢimi esnasında yetersiz 
beslenme ve/veya erken sütten kesilmeyle iliĢkili olabileceğini düĢündürtmektedir.

Abstract:
In this thesis, Müslümantepe Middle Ages and the Early Bronze Age 
skeletons of society paleopathological materials were examined. Paleopathological 
Paleopathological determined on skeletal lesions, these lesions showed that the 
prevalence in the population and were compared with the old Anatolian society. 
Müslümantepe skeletons examined between the years 2010-2011 in the 
excavations uncovered consists of 90 individuals. 56 of these individuals in the 
Middle Age, 34 individuals have been dated to the Early Bronze Age. Dated to the 
Early Bronze Age of 34 individuals consist of 5,9 % females, 14,7 % males, 61,8 % 
babies and children and 17,6 % indetermined sex. Also there are dated to the Middle 
Age of 56 individuals which are 26,8 % females, 35,7 % males, 30,4 % babies and 
children and 7,1 % of individuals can not be identified gender. 
The studies of macroscopic and microscopic have been done in the skeletons 
Müslümantepe and the percentage and dispersion pattern of existent 
paleopathological lesions have been calculated in the population. Consisting mostly 
of babies and children in the Early Bronze Age society, only one person (3 %) in the 
pathology of the head and body and porotic hyperostosis was observed in both cribra 
orbitalia. The proportion is quite low when compared with rates of contemporary 
society. Dental diseases of Müslümantepe society in the Early Bronze Age are 
attrition (slight), calculus (21,4 %), periodontal disease (54,5 %), teeth loss in life 
(9,2 %), abscess (0,7 %) hypoplasia (18,8 %). All of dental diseases showed 
similarities with other societies, but dental carries, the rate of which is 5 %, are 
higher than contemporary society. 169
The observed lesions are more in the Middle Age of Müslümantepe, 
according to the Early Bronze Age. Because Middle Age skeletons unearthed 
relatively more robust than the Early Bronze Age in the Müslümantepe. 
Müslümantepe pathologies seen in society spina bifida (2,5 %), trauma (3,5 %), 
DISH (1,8 %), osteophyte (6 %), Schmorl nodules (6,6 %), Ankylosis (1,8 %), 
osteomyelitis (1,8 %), porotic hyperostosis (9 %) and in cribra oribitalia (3,5 %). 
Diffuse idiopathic skeletal hyperostosis (DISH) seen in Müslümantepe society 
observed in the old Anatolian populations is the second case. Therefore it is 
important. Of the same individual at the right femur was determined to be broken. 
Müslümantepe society in the Middle Age whose the majority of individuals 
are men dental pathologies consist of 5,7 % dental caries, 3 degrees for attrition, 79 
% calculus, 90,2 % periodontal disease, 9,5 % teeth loss in life, 2,1 % abscess and 
36,7 % hypoplasia. Contemporary society hypoplasia rate is relatively high when 
compared with other communities. Average age life of approximately 38 years, 
which Müslümantepe society in the Middle Age, not high body and head of 
pathology with hypoplasia. A high proportion of these diseases of the teeth during 
the development malnourished and / or early weaned associated with suggest it can 
be.