Dağdeviren Höyüğü İlk Tunç Çağı buluntularının batı Anadolu arkeolojisindeki yeri ve önemi
Early bronze age finds from Dağdeviren Mound: Their place and importance in the archaeology of the Western Anatolia
Yazar: NİHAL AKILLI
Danışman: PROF. DR. ENGİN AKDENİZ
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Protohistorya ve Önasya Arkeolojisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Arkeoloji = Archaeology ; Arkeolojik eserler = Archaeological materials ; Batı Anadolu = West Anatolia ; Dağdeviren Höyük = Dağdeviren Mound ; Erken Tunç Çağı = Early Bronze Age ; Höyükler = Tumuluses ; Manisa-Akhisar = Manisa-Akhisar ; Tunç Çağı = Bronze Age ; Çanak = Pottery ; Çömlek = Pot

Özet:
Kuzeybatı Anadolu'da yer alan Akhisar/Manisa Kültür Bölgesinin verimli toprakları, 
İlk Tunç Çağı boyunca zengin bir kültürel yapılanma için uygun şartlara sahip coğrafya 
olmuştur. Dağdeviren Höyüğü bölgenin yol güzergahı üzerinde, Yortan Kültür Bölgesi 
içerisinde kalan bir höyük yerleşimidir. Akhisar çevre yolu projesi kapsamında höyüğün 
doğu hattında, Manisa Müzesi tarafından 2017 yılı süresince yapılan kurtarma kazısında 
ortaya çıkarılan, çanak çömlekler, mezarlar ve diğer küçük buluntular bu tezin konusunu 
oluşturmaktadır. 
Tez çalışmasında, buluntular arasında en büyük grup olan çanak çömlek, ayrıntılı 
olarak incelenmiş, elde edilen bilgiler istatistiksel olarak değerlendirilmiş, tarihlendirmede 
Batı Anadolu'nun önemli merkezleri Troya ve Beycesultan'ın stratigrafisinden 
yararlanılmıştır. Dağdeviren İlk Tunç Çağı I ve II çanak çömleğinin kendi kültür bölgesi 
içinde Troya ve Yortan, sahil kesiminde Liman Tepe, denizaşırı Thermi, güneyde ise 
Beycesultan ve Karataş-Semayük ile paralellikleri olduğu anlaşılmıştır. İlk Tunç Çağı III 
döneminde, bölgeyi etkisi altına alan yeni dinamikler ile şekillenen bir sürece girilmiştir. 
Çalışma kapsamına alınan küçük buluntular, gündelik hayatın anlaşılması için 
önemli bilgiler vermiştir. Uzmanlaşmış zanaat grubu tarafından yapılan taş aletler, inanç 
sistemine ait sembolizmi yansıtan figürin ve idoller, dokumacılığa ait aletler, bunların yanı 
sıra kemik aletler ve madeni eserler gelişkin ve özgün bir kültürün varlığına işaret eder. 
Dağdeviren insanlarının ölü gömme gelenekleri hakkında bilgi sahibi olduğumuz pithos, 
çömlek ve taş sanduka tipindeki gömüler, antropolojik incelemelerin de katkısıyla kültür 
bölgesi için önemli ve yeni bir uygulama olan, ölen bireylerin kısmi olarak yakılması 
hakkında değerli bilgiler sunmuştur. 
Dağdeviren Höyüğü İlk Tunç Çağı buluntularından elde edilen bilgilerle, Batı 
Anadolu yerleşmeleri ve denizaşırı merkezler ile olan ilişkilerin ve etkileşimin ortaya 
konması ve Dağdeviren insanlarının yarattığı zengin kültürün Anadolu arkeolojisine yaptığı 
önemli ve yeni katkıların bilim dünyasına ilk defa tanıtılması amaçlanmıştır.

ANAHTAR SÖZCÜKLER: İlk Tunç Çağı, Dağdeviren Höyüğü, Yortan, Çanak ve 
Çömlek, Küçük Buluntular, Mezarlık.

Abstract:
The fertile lands of the Akhisar/Manisa culture area, located in the northwest of 
Turkey, became geography with suitable conditions for a rich cultural structuring during the 
Early Bronze Age. Dağdeviren Mound is a mound settlement that is located on the itinerary 
of the region and belongs to the Yortan culture area. The pottery, small finds and tombs 
excavated during the rescue excavation carried out on the eastern border of the mound by 
the Manisa Museum in 2017 within the scope of the Akhisar belt highway construction 
project constitute the subject of this thesis. 
In this thesis study, the pottery which forms the largest group among the finds was 
analyzed in detail and the information obtained was evaluated statistically. And, the 
stratigraphy of Troy and Beycesultan which were important centers of Western Anatolia 
was used for dating. It has been revealed that the EBA I and II pottery from Dağdeviren 
Mound show parallelism with Troy and Yortan in its culture area, with Liman Tepe on the 
coastal area, with Thermi in overseas context, and with Beycesultan and Karataş-Semayük 
in the south. During the EBA III period, Dağdeviren Mound entered a process shaped by the 
new dynamics affecting the region. 
The small finds analyzed in this thesis study have provided important information 
for understanding daily life. Stone tools produced by the specialized craftspeople, figurines 
and idols reflecting the symbolism of the belief system, tools of weaving, as well as bone 
tools and metal artifacts indicate the existence of a developed and unique culture in 
Dağdeviren Mound. The pithos, burial pottery and sarcophagus, from which the information 
was obtained regarding the burial customs of the Dağdeviren people, have provided 
valuable information about the partial cremation of the deceased, which is an important and 
new practice for the culture area with the contribution of anthropological studies. 
In this thesis, it is aimed to reveal Dağdeviren Mound's relations and interaction 
with the Western Anatolian settlements and overseas centers, and to introduce the important 
and new contributions of the rich culture created by the Dağdeviren people to Anatolian 
archaeology for the first time to the scientific community with the information obtained 
from the Early Bronze Age finds from Dağdeviren Mound. 

KEYWORDS: Early Bronze Age, Dağdeviren Mound, Yortan, Pottery, Small Finds, 
Cemetery.