Ekonomik olarak önemli citrus türlerinden şeker portakalının (Citrus Sinensis (L.) Osbeck) mikroçoğaltım sonrası oluşan varyasyonlarının ıssr marker sistemleri ile belirlenmesi
Determination of economically important citrus species of sweet orange (Citrus Sinensis (L.) Osbeck) after micropropagation by issr marker systems
Yazar: SEVİNÇ GÜLDAĞ
Danışman: DOÇ. DR. ERGUN KAYA
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Moleküler Biyoloji ve Genetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Biyoteknoloji = Biotechnology

Özet:
Geçmişten günümüze başta besin kaynağı olarak kullanılmasının yanında içerdiği yoğun C vitamini başta olmak üzere, niasin, diyet lif, pektin, folik asit, kalsiyum, magnezyum, potasyum gibi gıda bileşenleri ile önem taşıyan ve yaygın kullanıma sahip tıbbi aromatik bitkilerden birisi de turunçgillerdir. Meyvelerinden gıda olarak yararlanılan turunçgillerin parfümeri alanında ise aromatik özellikte yağların elde edilmesinde kabuk, yaprak, çiçek gibi kısımları kullanılabilmektedir. Ülkemizde Turunçgil yetiştirme oranı oldukça fazladır ve ekonomik önemi de büyüktür. Bu nedenle turunçgiller insanlar için oldukça değerlidir ve ayrıca bu bitkinin korunması ve yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalmasının önlenmesi gereklidir. Kendi doğal ortamına kıyasla laboratuvar ortamında mikroçoğaltım yöntemiyle çok daha kısa sürede ve çok daha fazla sayıda bitkicik oluşturmak mümkün olmaktadır. Ancak mikroçoğaltım sırasında bitkinin geliştiği besin ortamı içeriği ya da diğer ortam koşulları bitkide birtakım varyasyonlara neden olabilmekte ve bu durum bitkinin bazı özelliklerinin kaybolmasına ve hatta ekonomik değerinin düşmesine neden olabilmektedir. Geliştirilen besin ortamı veya alt kültürleme aşamalarının herhangi birinde genetik kararlılıkta bir varyasyon olmuyorsa uygulanan yöntem başarılıdır ve böylece genetik olarak kararlı çok daha hızlı ve kolay bitki üretimi ve geliştirilmesi mümkün olabilmektedir.  Mevcut tez çalışmasında yaygın turunçgil türlerinden şeker portakalına (Citrus sinensis (L.) Osbeck) ait tohumların sterilizasyon basamaklarının ardından in vitro koşullarda bir yıl boyunca dört haftalık alt kültürleme işlemleri yoluyla klonal çoğaltım yapılmıştır. Daha sonrasında elde edilen klonlar arasındaki genetik kararlılık moleküler markör tekniklerinden ISSR primerleri kullanılarak belirlenmiş olup, bitkinin girmiş olduğu stres koşulları sonucunda genetik yapısında birtakım bozulmalar kayıplar meydana gelip gelmediği incelenmiştir.

Abstract:
Citrus fruits are one of the medicinal aromatic plants that are important and widely used with food components such as niacin, dietary fiber, pectin, folic acid, calcium, magnesium, potassium, especially the intense vitamin C it contains, besides being used as a food source from the past to the present. In the field of perfumery of citrus fruits, whose fruits are used as food, parts such as shell, leaf and flower can be used to obtain aromatic oils. Citrus cultivation rate is quite high in our country and its economic importance is also great. Therefore, citrus fruits are very valuable for humans. For this reason, it is necessary to protect this plant and prevent it from extinction. Compared to its natural environment, it is possible to create much more plantlets in a much shorter time with the micropropagation method in the laboratory environment. However, during micropropagation, the content of the nutrient medium in which the plant develops or other environmental conditions may cause some variations in the plant, and this may cause the loss of some characteristics of the plant and even a decrease in its economic value. The applied method is successful if there is no variation in genetic stability in any of the developed medium or subculturing stages. Thus, it is possible to produce and develop genetically stable plants much faster and easier. In the present thesis study, seeds of sugar orange (Citrus sinensis (L.) Osbeck), one of the common citrus species, were taken in vitro after sterilization steps and micropropagated as a result of monthly sub-culturing processes for a year. Afterwards, the genetic stability among the obtained clones was determined by using Inter-Simple Sequence Repeat (ISSR), one of the molecular marker techniques, and it was investigated whether there were some degradation in the genetic structure of the plant as a result of the stress conditions.