Kentsel dönüşüm uygulamalarında, müteahhit ve mülk sahibi arasındaki uzlaşma problemlerinin değerlendirilmesi "Fikirtepe örneği"
The consideration of the problems between the contractor and the property owners in urban reconstruction practices "Fikirtepe instance"
Yazar: LENAR VALİEV
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA TEOMAN TEKKÖKOĞLU
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Kentsel Planlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Hukuki uyuşmazlıklar = Legal disputes ; Kentsel dönüşüm = Urban transformation ; Toplumsal uzlaşma = Social reconciliation

Özet:
Tarımda makineleşme sonrası, Türkiye'deki kırdan kente göç ile İstanbul gibi sanayi
kentleri aşırı konut talebi karşısında hızlı şekilde plansız, çarpık ve yasal mevzuata
aykırı bir yapılaşmaya girmiştir. Zaman zaman yönetimlerin de bu duruma göz
yumması söz konusu olmuştur. Bu sürecin meşrulaşması, deprem gibi doğal afetlerin
çok fazla yaşandığı bir bölgede gecekonduların yoğunlaşmasını teşvik etmiştir. Hala
düzgün altyapısı olmayan bu bölgelerdeki yapıların mimari yapı kalitesi de soru
işaretidir.
İnşaat sektörünü Türkiye'nin lokomotifi olarak gören devlet politikaları, bu
alanlarındaki iş hacmi potansiyelinin farkındadır. Bu nedenle yetkililer, özellikle son
dönemlerde kentsel dönüşüm kapsamındaki yeniden yapılanma konusunda, sürekli
yeni yasal düzenlemeleri çıkartarak inşaat sektörünün önünü açmaya
çalışmaktadırlar.
2005 yılında, özel proje alanı olarak ilan edilen Fikirtepe Bölgesi'nin temeli
atılmıştır. Ancak uzun süre yenilenemeyen yapı stoku, 2012 yılında, resmi gazetede
yayımlanarak Kentsel Dönüşüm Yasası olarak bilinen 6306 sayılı "Afet Riski
Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun"la bölge, 2013 yılında "Riskli
Alan" kapsamına alınmıştır. Bu kapsamda yürütülen çalışmalar hız kazanmıştır.
Dönüşüm sürecini hızlandırmaya çalışan müteahhitler, bakanlığa yasal düzenleme
yapması konusunda taleplerde bulunarak etkili olmuşlardır. Bu durum, bazı
akademik çalışmalardan ve alandaki müteahhitlerle yapılan görüşmelerden
anlaşılmıştır. Müteahhitlerin kendi menfaatleri doğrultusunda, yasaları
şekillendirmeye çalışması mülk sahipleriyle olan gerilimi arttırmıştır.
Doğal afetleri dayanak olarak sunan ve kentsel dönüşüm sürecini yönetmeye çalışan
aktörler, sürekli bir gerilim içerisindedir. Zaman zaman "soylulaştırma, yerinden
edilme, rant" gibi konular gündemde çok fazla yer almaktadır. Ancak bu olguların
yanında, özellikle "uzlaşma" kavramı son dönemde önem kazanmış ve planlamanın
her kademesinde kendini göstermeye başlamıştır. Bu noktada yapılması gerekenler:
Tüm süreçlerdeki denetim eksikliğinin giderilmesi, adil bir şekilde paylaşım
yapılması, yetki karmaşasının ortadan kaldırılması ve en önemlisi müteahhit ile mülk
sahipleri arasındaki uzlaşma problemlerinin çözümlenmesi ile projelerin
uygulanabilir hale gelmesini sağlamaktır.
Kentsel dönüşüm sürecinde, müteahhit ile mülk sahibi arasında yaşanan uzlaşma
sürecinin çok önemli bir konu olduğuna kanaat getirilince bu konu üzerine araştırma
yapılması amaçlanmıştır.

Abstract:
After mechanization in agriculture, industrial cities such as Istanbul has rapidly
entered to an unplanned structuring that is contrary to legal regulations with ruralurban migration in the face of excessive housing demand. From time to time, the
administrations have condoned this situation. The legitimacy of this process has
encouraged the concentration of shanty houses in an area where natural disasters
such as earthquakes are high. The architectural quality of the buildings in these
regions, which still do not have proper infrastructure, is a question mark.
Government policies considering the construction industry as Turkey's locomotive is
aware of the potential volume of business in this area. For this reason, the authorities
are constantly trying to pave the way for the construction sector by issuing new legal
regulations on the restructuring within the scope of the urban reconstruction in recent
years.
In 2005, the foundation of Fikirtepe Region, which was declared as a special project
area, was laid. However, while the building stock could not be renewed for a long
time, the region was included under the title of "Risky Area" in 2013 with the
"Reconstruction of Disaster Risk Areas Act" No. 6306, which was published in the
official gazette in 2012 and which was known as the Urban Reconstruction Act. The
studies carried out within this scope gained momentum. The contractors, who tried to
speed up the reconstruction process, have been effective in making requests to the
ministry for making legal arrangements. This was understood from some academic
studies and from the interviews made with contractors in the field. Contractors'
efforts to shape the laws in their own interests increased existing the tension with the
owners.
The actors who suggest natural disasters as a basis and try to manage the urban
reconstruction process are in constant tension. From time to time, issues such as
"gentrification, displacement, rent" come to the agenda too much. However, in
addition to these facts, especially the concept of "reconciliation" has gained
importance recently and has begun to reveal itself at all levels of planning. What
needs to be done at this point is to eliminate the lack of supervision in all processes,
to ensure fair sharing, to eliminate the confusion of authority, and most importantly
to make the projects feasible by solving the reconciliation problems between the
contractor and property owners.xxiv
When the reconciliation process between the contractor and the property owner is
considered to be a very important issue in the urban reconstruction process, it is
aimed to conduct research on this issue.