Proton pompa inhibitörü kullanan hastaların bu ilaçlar hakkındaki bilgi düzeyi ve tutumları ile sağlık okuryazarlığı arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigation of the relationship between the level of their knowledge and attitudes about these drugs and health literacy of patients using proton pump inhibitor
Yazar: ESRA COŞAR ÇOBANLAR
Danışman: DOÇ. DR. FATİH ÖZCAN
Manisa Celal Bayar Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Proton pompası inhibitörleri = Proton pump inhibitors ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy ; İlaç kullanımı = Drug utilization ; İlaçlar = Drugs

Özet:
Amaç: Proton pompa inhibitörü kullanan hastaların bu ilaçlar hakkındaki bilgi düzeyini ve tutumları ile sağlık okuryazarlığı arasındaki ilişkinin incelenmesidir.
Gereç ve Yöntem: Araştırmamız kesitsel tanımlayıcı tipte bir çalışmadır. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Hafsa Sultan Hastanesi Gastroenteroloji polikliniğine başvuran 172 birey çalışmaya dahil edilmiştir. Araştırma verileri 01.02.2021 – 01.05.2021 tarihleri arasında toplanmıştır. Veri toplama aracı olarak literatür incelenerek hazırlanmış 17 soruluk bir anket ve Yetişkin Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği  kullanılmıştır
Bulgular: Çalışmaya dahil edilen katılımcıların %69,8'i kadın, 30,2'si erkek olup yaş ortalamaları 48,14±12,78'dir (min:18, maks:79). Katılımcıların %92,5'inin hekim kontrolünde PPİ kullanmaya başladıkları ve %50,6'sının 12 aydan daha uzun süreli PPİ kullandıkları belirlenmiştir. Katılımcıların ortalama Yetişkin Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği puanı 13,84±4,3 olup 40 yaş ve altında, bekarlarda ve yüksek eğitim seviyesine sahip bireylerde anlamlı olarak daha yüksek saptanmıştır (p<0,05). Çalışmamızda PPİ'nin midede asit salgısını azaltarak etki gösterdiklerini, kısa süreli kullanımda baş ağrısı, baş dönmesi, ishal gibi yan etkilerinin olabileceğini, uzun süreli kullanımda daha ciddi yan etkilerinin olabileceğini, bazı ilaçlar ile kullanıldıklarında etkileşime girebileceklerini ve alması gereken dozu unuttuğunda ne yapması gerektiğini bildiğini ifade eden katılımcıların Yetişkin Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği puan ortalamaları bilmeyenlere göre de anlamlı derecede daha yüksek olarak saptanmıştır. Doktora danışmadan ilaç kullandığını belirten bireylerin, ilaç kullanma talimatını okumayanların ve doktora danışmadan ilaç dozlarını değiştirenlerin daha düşük sağlık okuryazarlığı ortalama puanlarına sahip olduğu görülmüştür.
Sonuç: Katılımcıların sağlık okuryazarlığı düzeyleri düşük bulunmuştur. Bununla birlikte irrasyonel ilaç kullanım davranışlarının da yaygın olduğu görülmüştür. Bireylerin sağlık okuryazarlığı düzeyleri arttıkça, PPİ hakkındaki bilgi düzeylerinin arttığı ve tutumlarının olumlu anlamda değiştiği görülmektedir. Çalışmanın hastaların beyanına dayanması her ne kadar kısıtlılık oluşturabilecekse de benzer veriler literatürde hemen hemen yoktur. Sonuç olarak; bireylerin akılcı PPİ kullanımı ve SOY konusunda bilgilendirilmeye ihtiyacı vardır. Birbirleri ile de etkileştiği görülmüş olan bu kavramların toplumsal düzeyde geliştirilmelerine yönelik etkin eğitimler ve düzenlemeler planlanmalıdır.
Anahtar Kelimeler: Proton Pompa İnhibitörleri, Sağlık Okuryazarlığı, Akılcı İlaç Kullanımı

Abstract:
Aim: The aim of this study is to examine the relationship between the level of knowledge and attitudes of patients using proton pump inhibitors about these drugs and their health literacy.
Materials and Methods: Our research is a cross-sectional descriptive study. 172 individuals who applied to Manisa Celal Bayar University Hafsa Sultan Hospital Gastroenterology outpatient clinic were included in the study. The research data were collected between 01.02.2021 and 01.05.2021. A 17-question survey prepared by examining the literature and the Adult Health Literacy Scale were used as data collection tools. 
Results: 69.8% of the participants included in the study are female, and 30.2% are male, and their average age is 48.14±12.78 (min:18, max:79). It was determined that 92.5% of the participants started using PPIs under the control of a physician, and 50.6% of them used PPIs for more than 12 months. The average the Adult Health Literacy Scale score of the participants was 13.84±4.3, and it was found to be significantly higher in individuals aged 40 years and younger, singles, and individuals with higher education levels (p<0.05). In our study, participants whom knew PPIs act by reducing acid secretion in the stomach, acting side effects such as headache, dizziness and diarrhea in short-term use, acting more serious side effects in long-term use, interacting with some drugs when used, and what to do when the dose to be taken is forgotten had significantly higher the Adult Health Literacy Scale mean scores than those who did not know. It was observed that individuals who stated that they used medication without consulting a doctor, those who did not read the medication instructions, and those who changed their medication dose without consulting a doctor had lower health literacy average scores.
Conclusion: Participants' health literacy levels were found to be low. However, irrational drug use behaviors were also common. It has been observed that as individuals' health literacy levels increase, their level of knowledge about PPI increases and their attitudes towards PPI use change positively. Although the fact that the study is based on the statements of the patients may create a limitation, similar data are not available in the literature. As a result, individuals need to be informed about the rational use of PPIs and HL. Effective training and arrangements should be planned to raise awareness at the social level about these two concepts, which are also in interaction with each other. 
Key Words: Proton Pump Inhibitors, Health Literacy, Rational Use of Medicine