Sağlık haberlerinin, servikal kanser tarama programlarına katılım üzerine etkisi
The impact of health news on participation in cervical cancer screening programs
Yazar: HÜSEYİN UYSAL
Danışman: DOÇ. DR. TOLGA GÜNVAR
Dokuz Eylül Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
AMAÇ : Serviks kanseri, kadınlarda en sık görülen jinekolojik kanserlerden biri olup, mortalitesi yüksek bir kanser türüdür. Her ne kadar günümüzde çeşitli tarama yöntemleriyle erken tanı imkanı sağlanarak, tedavi ve sağkalım arttırılmış olsa da, taramaya katılımın az olması veya gelişmemiş ülkelerde taramaya ulaşımın zor olması sebebiyle istenilen yarar oranı sağlanamamıştır. Sağlık davranışlarını etkileyen sosyal çevrenin içerisinde belki de en önemlilerinden biri görsel ve yazılı medya gibi kitle iletişim araçlarıdır. Sağlık çok önemli bir haber kategorisidir ve bu haberlerin insan yaşamındaki önemi gün geçtikçe artmaktadır. Sağlık haberleri, sağlıkla ilgili konularda birey ve toplumu bilgilendirerek farkındalık oluşturmaktadır. Dolayısıyla bu haberler, bireylerin ve toplumların tutum ve davranışlarını etkilemek ve bilinç düzeyini artırmak açısından oldukça önemli araçlardır. Bu çalışma ile sağlık haberlerine yönelik algının, servikal kanser tarama programlarına katılım üzerindeki etkisini incelemek amaçlanmıştır.

GEREÇ VE YÖNTEM : Tanımlayıcı, kesitsel tipte olan çalışmamıza Temmuz 2022 - Aralık 2022 tarihleri arasında Dokuz Eylül Üniversitesi Aile Hekimliği Anabilimdalı'na herhangi bir sebeple başvuran 30-65 yaş arası 330 kadın alındı. Çalışmaya katılan kadınlara 'sağlık haberleri algısı ölçeği' ve demografik özellikleri ile kadınların taramadan çekinme sebeplerini 5'li likert kullanılarak değerlendiren sorulardan oluşan  'hasta veri formu' verildi ve formu doldurmaları istendi. Toplanan veriler SPSS 24.0 programı kullanılarak değerlendirildi. p<0,05 anlamlılık düzeyi kabul edilmiştir. 

BULGULAR : Çalışmada kadınların yaş ortalaması 40,67 ± 9,68 olarak bulunmuştur. Medeni durumlarına göre % 66,7'si evlidir. Kadınların eğitim düzeyi incelendiğinde, % 74,8'i lise mezunu ve üzeri eğitim almıştır. Aylık gelir durumuna göre % 44,8 kadın, geçim sıkıntısı çektiğini belirtmiştir. Kadınların % 66,1'i daha önce pap smear testi, % 85,2'si HPV aşısı yaptırmamıştır. Rahim ağzı kanseri taraması konusundaki bilgi kaynağı olarak kadınların % 56,4'ü sağlık profesyonellerinden bilgi aldığını belirtmiştir. Pap smear testi yaptırma davranışı, sağlık haberleri algısı ölçeğinin iki alt boyutu ile ilişkili bulunmuştur. Serviks kanseri taraması yaptırmayan kadınlar arasında, sağlık haberlerinin tedavi talebi yarattığı ve dikkat çekici kavramlar üzerinden gereksiz tüketime neden olduğunu düşünenlerin oranı anlamlı bir şekilde daha fazladır. Daha önce pap smear testi yaptıran kadınların yaş ortalaması 43,47 ± 9,92, yaptırmayan kadınların yaş ortalaması 39,23 ± 9,26' dır. Daha önce pap smear testi yaptıran kadınların %87,5'inin evli, %12,5'inin evli olmadığı saptanmıştır. Eğitim düzeyiyle pap smear yaptırma davranışı arasında anlamlı ilişki saptanmamıştır. (p >0,05). Ancak daha önce pap smear testi yaptıran kadınların eğitim düzeyleri incelendiğinde, %77,7'sinin  lise ve üzeri, %22,3'ünün ilköğretim ve altı eğitime sahip olduğu saptanmıştır. Daha önce pap smear testi yaptıran kadınların %64,3'ünün geçim sıkıntısı çekmediği, %35,7'sinin geçim sıkıntısı çektiği belirlenmiştir. Daha önce pap smear testi yaptıran kadınların tarama bilgi kaynakları incelendiğinde, %87,5'inin sağlık profesyonellerini kullandığını, %12,5'u yakın çevre ve medyayı kullandığı saptanmıştır. Kadınların %85,2'si daha önce HPV aşısı yaptırmadığını, %14,8'i HPV aşısı yaptırdığını belirtmiştir. Daha önce HPV aşısı yaptıran kadınların yaş ortalaması 33,49 ± 2,07, HPV aşısı yaptırmayanların yaş ortalaması 41,92 ± 9,94 olarak saptanmıştır. Daha önce pap smear testi yaptıran kadınların HPV aşısı yaptırma durumları incelendiğinde, %83'ünün HPV aşısı yaptırmadığı, %17'sinin HPV aşısı yaptırdığı saptanmıştır.

SONUÇ : Pap smear yaptıran kadınların yaş ortalaması 43,47 ± 9,92 olarak saptanmıştır. Yaş arttıkça pap smear yaptırma oranı da artmaktadır. Evli kadınların daha fazla pap smear testi yaptırdığı saptanmıştır. Eğitim düzeyiyle pap smear yaptırma davranışı arasında anlamlı ilişki saptanmamıştır. Geçim sıkıntısı çeken kadınlar, geçim sıkıntısı çekmeyen kadınlara göre anlamlı olarak daha az tarama yaptırmaktadır. Kadınların çoğu bilgi kaynağı olarak sağlık profesyonellerini kullandığını belirtmiştir. Serviks kanseri taraması yaptırmayan kadınlar, sağlık haberlerinin tedavi talebi yarattığı ve dikkat çekici kavramlar üzerinden gereksiz tüketime neden olduğunu düşünmektedir. Sağlık haberlerinin hazırlanış ve sunum şekli veya kullanılan haber kaynağına göre kişilerin haberlere bakış açısı değişebilmektedir. Sağlık haberciliğine gereken önemin verilmesi, gündem yaratmak veya ilgi çekmek için yalan haberler yapılmaması, sosyal medyadaki bilgi kirliliğinin denetim yapılarak önüne geçilmesiyle, sağlık haberlerine olan güven artabilir ve kadınların tarama yaptırmaya yönelik davranışları değişebilir.

Abstract:
OBJECTIVE : Cervical cancer is one of the most common gynecological cancers in women and is a cancer type with a high mortality. Although treatment and survival have been increased by providing early diagnosis with various screening methods, the desired benefit rate has not been achieved due to the low participation in screening or the difficulty of accessing screening in underdeveloped countries. Perhaps one of the most important of the social environment that affects health behaviors is mass media such as visual and written media. Health is a very important news category and the importance of these news in human life is increasing day by day. Health news creates awareness by informing the individual and society on health-related issues. Therefore, these news are very important tools in terms of influencing the attitudes and behaviors of individuals and societies and raising the level of consciousness. The aim of this study is to examine the effect of perception of health news on participation in cervical cancer screening programs.

MATERIALS AND METHODS : Our descriptive, cross-sectional study included 330 women aged 30-65 years who applied to Dokuz Eylül University Family Medicine Department for any reason between July 2022 and December 2022. The women who participated in the study were given the 'health news perception scale' and a 'patient data form' consisting of questions evaluating their demographic characteristics and reasons for refraining from screening using a 5-point likert, and they were asked to fill out the form. The collected data were evaluated using the SPSS 24.0 program. p<0.05 significance level was accepted.

RESULTS : The mean age of women in the study was found to be 40.67 ± 9.68 years. According to their marital status, 66.7% of them are married. When the education level of women is examined, 74.8% of them are high school graduates and above. According to the monthly income, 44.8% of the women stated that they had financial difficulties. 66.1% of women have not had a pap smear test before, and 85.2% have not had HPV vaccination. As a source of information on cervical cancer screening, 56.4% of women stated that they received information from health professionals. Pap smear test behavior was found to be associated with two sub-dimensions of the health news perception scale. Among women who have not been screened for cervical cancer, the rate of those who think that health news creates treatment demand and causes unnecessary consumption through remarkable concepts is significantly higher. The mean age of women who have had a pap smear test before is 43.47 ± 9.92, and the mean age of women who have not had one is 39.23 ± 9.26. It was determined that 87.5% of the women who had a pap smear test before were married and 12.5% were unmarried. There was no significant relationship between education level and pap smear behavior. (p >0.05). However, when the education levels of the women who had a pap smear test before were examined, it was found that 77.7% of them had high school or higher education, and 22.3% had primary education or below. It was determined that 64.3% of the women who had a pap smear test before did not have any financial difficulties, and 35.7% of them had financial difficulties. When the screening information sources of women who had a pap smear test were examined, it was determined that 87.5% of them used health professionals, 12.5% of them used the close environment and the media. 85.2% of women stated that they had not had HPV vaccine before, 14.8% stated that they had HPV vaccine. The mean age of women who had HPV vaccine before was found to be 33.49 ± 2.07 years, and the mean age of women who did not have HPV vaccine was 41.92 ± 9.94 years. When the HPV vaccination status of women who had a pap smear test before was examined, it was found that 83% of them did not have HPV vaccination and 17% of them had HPV vaccination.

CONCLUSION : The mean age of women wh o had a Pap smear was found to be 43.47 ± 9.92. As age increases, the rate of having pap smears also increases. It has been determined that married women have more pap smear tests. There was no significant relationship between education level and pap smear behavior. Women with financial difficulties have significantly less screening than women who do not have financial difficulties. Most of the women stated that they use health professionals as information sources. Depending on the preparation and presentation of health news or the news source used, people's perspective on the news may change. By giving due importance to health journalism, not making fake news to create the agenda or attracting attention, and preventing information pollution on social media by auditing, trust in health news can increase and women's behavior towards screening can be changed.