Gazavâtnâme türünün romans-epikten biyografiye dönüşümü
The transformation of the gazavâtnâme genre from romance-epic to biography
Yazar: MERİÇ KURTULUŞ
Danışman: PROF. DR. SEMİH TEZCAN
İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi / Ekonomi ve Sosyal Bilimler Enstitüsü  / Türk Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Biyografi = Biography ; Destanlar = Epics ; Edebiyat = Literature ; Epik şiir = Epic poetry ; Gazavatname = Gazavat-name ; Karşılaştırmalı edebiyat = Comparative literature ; Romans = Romance ; Sözlü anlatım = Oral narrative ; Türk edebiyatı = Turkish literature

Özet:
Gazavâtnâmeler kahramanlık ve savaş temalı metinler olduğu gerekçesiyle
araştırmacılar tarafından destan türü altında sınıflandırılmıştır. Gazavâtnâmeler
Osmanlı Devleti'nin kuruluş sürecini yansıtan anlatılar olarak ele alınırken epik ve
romans türlerine ilişkin özellikler içeren bu metinlerin edebî yönden yeterince
incelenmediği görülmektedir. Gazavâtnâmelerin yalnızca Osmanlı Devleti'nin
kuruluş sürecini yansıtan metinler olarak ele alınması, bu anlatıların sözlü anlatı
geleneğinde nasıl bir yeri olduğunun göz ardı edilmesine neden olmuştur.
Bu tez çalışmasında Battalnâme, Dânişmendnâme, Saltuknâme ve Gazavât-ı
Hayreddin Paşa'nın mensur nüshaları karşılaştırmalı bir biçimde okunarak
metinlerin olay örgüsü, motifler ve kişiler açısından ne ölçüde birbirleriyle
benzerlikler içerdiği üzerinde durulmuştur. Seçilmiş dört mensur gazavâtnâmenin
kurgusal yapılarındaki ortaklıkların açığa çıkarılması anlatıların hem epik ve romans
türleriyle ne kadar ilişkili olduklarının anlaşılabilmesi, hem de ortak bir sözlü anlatı
geleneğinden etkilenerek üretilip üretilmediğinin keşfedilebilmesine yardımcı
olmaktadır. Dört anlatının ortak ve farklı yönleri ele alındıktan sonra, anlatılardaki
metinlerarası göndermelere odaklanılarak seçilmiş metinlerin Arap ve Fars epik
anlatılarıyla ne ölçüde ilişkili oldukları araştırılmıştır
Mensur gazavâtnâmeleri Avrupa edebî türleriyle karşılaştırmayı hedefleyen bu
tez çalışması kesin ve genel geçer ölçütler belirlemeyi hedeflememektedir. Başka bir
deyişle bu çalışmada gazâ düşüncesi yerine türe odaklanılarak anlatıların farklı bir
okuma yöntemiyle değerlendirilmesinin ne kadar mümkün olduğu üzerinde
durulmuştur. Bu karşılaştırmalı okuma denemesi sonucunda Battalnâme,
Dânişmendnâme ve Saltuknâme'nin romans-epik türünü yansıtan metinler oldukları,
Gazavât-ı Hayreddin Paşa'da ise romans-epikten biyografiye doğru bir dönüşümün
gerçekleştiği ileri sürülmüştür.



Anahtar Kelimeler: Gazavâtnâme, Epik, Romans, Biyografi, Karşılaştırmalı Edebiyat

Abstract:
Because war and heroic deeds constitute the main themes of gazavâtnâmes, they are
classified as epic narratives in the Turkish literary canon. Gazavâtnâmes were
applied for shedding light on the foundation process of the Ottoman Empire by
prominent scholars such as Paul Wittek, the pioneer of them. These narratives
became the primary sources of the Ottoman historiography, therefore their fictional
and aesthetic characteristics, and relationship with the tradition of oral storytelling
were neglected for a long time.
In this dissertation, the prose manuscripts of Battalnâme, Dânişmendnâme,
Saltuknâme and Gazavât-ı Hayreddin Paşa were analysed with a comparative
literary approach and the similarities and differences between the narrative structures
of the four texts were revealed. The similarities between motifs, characters and plots
of the four narratives constitute the focal point of this attempt of comparative
reading. The revealing of these parallelisms in the narrative structure of the four
manuscripts makes easier to find out the epic and romance characteristics of them.
The intertextual figures and motifs found in Battalnâme, Dânişmendnâme and
Saltuknâme demonstrate that gazavâtnâme narrators were influenced from Arabic
and Persian epic narratives. Therefore in this dissertation the literary relationship
between these texts with Arabic and Persian epic narratives such as Şehnâme and
Zü'l-himme was searched through intertextual references.
In this thesis, the similarities of the gazavâtnâme genre with epic and romance,
originally European literary genres, were discussed. However this way of
comparison was suggested only as an alternative critical viewpoint. The aim of this
comparative attempt of reading was to demonstrate the romance-epic characteristics
of Battalnâme, Saltuknâme and Dânişmendnâme and the emergence of biographical
characteristics in Gazavât-ı Hayreddin Paşa, which was asserted as a transformation
of the genre.



Keywords: Gazavâtnâme, Epic, Romance, Biography, Comparative Literature