Ahkâm tefsirlerinde miras ayetlerinin tefsiri
Interpretation of inheritance verses in the interpretation of ahkâm
Yazar: IZZATILLO MAMADALIEV
Danışman: PROF. DR. ŞAHİN GÜVEN
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion

Özet:
Hz. Peygamber zamanından itibaren her Müslüman toplumunda, Kur'an'ın hükümlerini anlayıp hayata tatbik etmek en önemli çalışma alanı ve dinî yaşamın vazgeçilmez unsuru olmuştur. Bu durum İslâm‎i hükümlerin ana kaynağı olan Kur'an'ın hüküm bildiren ayetlerinin açıklamasını yapan ahkâm tefsirlerinin oluşmasına vesile olmuştur. Bunun yanı sıra ‎fıkhî‎ mezheplerin teşekkülünden sonra bazı âlimler mensup oldukları mezhebin görüşlerini desteklemek amacıyla ahkâm tefsirleri telif etmişlerdir. Çalışmamızda bu tür eserlerin en meşhur örneklerinden olan Cessâs, Herrâsî‎‎‎, İbnu'l-Arabî ve İbn Receb el-Hanbeli'nin yazmış olduğu ahkâm tefsirlerindeki miras ile ilgili ayetlere dair yorumlarını ele aldık ve aralarındaki benzer ve farklı yaklaşımları mukayeseli bir şekilde ortaya koymaya çalıştık. Çünkü toplumun her ferdini ilgilendiren ve İslâm‎'daki hükmü ve uygulama şeklinin bilinmemesi, akrabalar arasında ciddi anlaşmazlıklara yol açan miras ve onun paylaşımı ile ilgili hükümler, tüm zamanlarda olduğu gibi günümüzde de güncelliğini korumaktadır. Çalışmamızda bu güncel mesele ile ilgili hükümler ayetler ışığında ortaya konulmuş ve miras paylarının ayetlerle kati bir şekilde sâbit olması hasebiyle, Müslümanların hiçbir şekilde ihmal etmemeleri gerektiğine vurgu yapılmıştır. 
Bu çalışmamız giriş, iki bölüm ve bir sonuçtan oluşmaktadır. Giriş bölümünde araştırmanın adı, kapsamı, amacı, önemi ve yöntemi hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölümde Kur'an'ın ‎fıkhî‎ boyutunu konu edinen Ahkâmü'l-Kur'an‎ tefsirlerinin özellikleri, ortaya çıkışı, gelişimi ve bu alanda yazılan ahkâm tefsirlerinin tanıtımı yapılmıştır. İkinci bölümde ise kendi mezheplerine bağlılıklarıyla bilinen müfessirlerin Ahkâmü'l-Kur'an‎ tefsirleri ışığında miras konusu ele alınmış ve ilgili ayetler çerçevesinde vâris‎‎lerin miras paylaşımındaki durumları incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Tefsir, Ahkâm Ayetleri, Miras.

Abstract:
Since the time of the Prophet Muhammad, understanding the Qur'an and applying its rulings has been one of the most important activities and indispensable element of religious life in every Islamic society. This situation has causes to formation of the commentaries of Ahkam, which explain the verses of the Qur'an that is the main source of Islamic rulings and report judgments. Beside this, after the formation of jurisprudential sects, some scholars put forward Ahkam interpretations in order to support the views of their attributed sects. In our study, we have dealt comparatively with the interpretations of the verses related to inheritance in the commentaries of Ahkam interpretations written by al-Jassas, al-Herrâsî‎‎‎, Ibn al-Arabî‎‎‎ and Ibn Rajab al-Hanbali, which are the most famous examples of such works, and we have tried to reveal similar and different perspectives between them. Because the provisions concerning inheritance and its division, which concern every member of the society and whose ruling and application in Islam are unknown, which may lead to serious disputes between relatives, are still up-to-date today as they have been at all times. In our study, the provisions related to this actual issue were put forward in the light of the verses and it was emphasized that Muslims should not neglect them in any way since the inheritance shares are certainly determined by the verses.
This study consists of an introduction, two parts and a result. In the introduction, information about the name, scope, purpose, importance and method of the research is given. In the first part, the features, emergence and development of the Qur'an interpretations that examine the issues of jurisprudence of the Qur'an, and the interpretations written in this field are introduced. In the second part, the topics of inheritance was discussed in the light of the commentaries of the commentators of Ahkamu'l-Qur'an, who is known for their devotion to their sect, and the status of the heirs in the sharing of inheritance within the framework of the relevant verses was examined.

Keywords: Interpretation, Ahkam Verses, Inheritance.