İki Farklı Yöntemle Yapılan Sağlık Eğitiminin 40-69 Yaş Grubu Kadınların Mamografi Öz Yeterliliği ile Sağlık İnançlarına ve Taramaya Katılımına Etkisi.
The Effect of Two Different Methods of Health Education on Self-Efficacy and Health Beliefs of Mammography and Participation in the Screening Program of 40-69 Age Group Women.
Yazar: CEMİLE KAŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SERPİL ÖZDEMİR
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Gülhane Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Amaç: Bu çalışmada, iki farklı yöntemle yapılan sağlık eğitiminin 40-69 yaş grubundaki kadınların meme kanseri ve mamografi bilgisi özdeğerlendirme durumları, algılanan mamografi yarar ve engel düzeyleri, mamografi özyeterlilik düzeyleri ve mamografi taramasına etkisini belirlemek amaçlandı.
Gereç ve Yöntem: Çalışma, tek kör randomize kontrollü bir araştırma olarak paralel gruplar dizaynında yürütüldü. Örneklemi, Ocak-Temmuz 2023 tarihleri arasında Toprakkale Aile Sağlığı Merkezi'ne kayıtlı, dahil edilme kriterlerini karşılayan ve her grupta 42 olmak üzere 126 gönüllü sağlıklı katılımcı oluşturdu. Çalışmada meme kanseri ve mamografi bilgisi özdeğerlendirmesi için 10 birimlik Görsel Anolog Ölçek, Champion'un Sağlık İnanç Modeli Ölçeği'nin mamografi yarar ve engel algısı alt boyutu ile Mamografi Öz Yeterlilik Ölçeği kullanıldı. Çalışmada kontrol grubu standart bakım hizmeti alırken, yüz yüze eğitim grubuna ev ziyareti yoluyla sağlık eğitimi ve broşür verildi, telefonla bir hatırlatma görüşmesi yapıldı. Çevrimiçi eğitim grubuna ise görüntülü görüşme yoluyla sağlık eğitimi ve dijital broşür verildi, bir kez hatırlatma görüşmesi yapıldı. İki aylık izlem sonucu, üç grubun verilerinin karşılaştırılmasında Tek Yönlü Varyans Analizi ve Kruskal Wallis H testi kullanıldı, çoklu karşılaştırmalar Tukey testi ve Dunn testi ile incelendi. Grup ve zaman karşılaştımalarında Genelleştirilmiş Lineer Modeller kullanıldı.
Bulgular: Çalışmanın sonunda, yüz yüze ve çevrimiçi eğitim grubundaki katılımcıların meme kanseri ve mamografi bilgisi öz değerlendirmesi, algılanan mamografi yararı alt boyutu, mamografi öz yeterliliği toplam son test puanlarının birbirine benzer olduğu ve kontrol grubuna göre anlamlı olarak yükseldiği bulundu. Mamografi engel algısı puanında, müdahale gruplarında anlamlı bir azalma olmakla birlikte birbirlerine benzer oldukları ancak kontrol grubundan farklı oldukları belirlendi (p<0,05).  Gruplarda tarama yaptırma oranları karşılaştırıldığında, çevrimiçi (%26,2) ve yüz yüze eğitim gruplarının (%50) benzer, kontrol (%2,4) grubunun ise deney gruplarından farklı olduğu belirlendi (p<0.05).
Sonuç: Yüz yüze ve çevrimiçi sağlık eğitimi yönteminin, meme kanseri ve mamografi bilgi öz değerlendirmesinde, sağlık inancında ve taramaya katılımda etkisinin benzer olduğu, çevrim içi sağlık eğitiminin; etkili, kabul edilebilir ve uygun maliyetli bir şekilde sunma potansiyeline sahip olduğu ve yüz yüze sağlık eğitimine alternatif bir araç olarak kullanılabileceği değerlendirilmektedir.
Anahtar kelimeler: Meme Kanseri, Mamografi, Sağlık Eğitimi, Çevrimiçi Eğitim, Ev Ziyareti

Abstract:
Objective: In this study, it was aimed to determine the effects of health education provided by two different methods on breast cancer and mammography knowledge self-evaluation status, perceived mammography benefit and barrier levels, mammography self-efficacy levels and mammography screening of women aged 40-69 years.
Materials and Methods: The study was conducted in a parallel group design as a single-blind randomized controlled trial. The sample consisted of 126 healthy volunteers, 42 in each group, who were registered to Toprakkale Family Health Center between January and July 2023, met the inclusion criteria. In the study, 10-unit Visual Analogue Scale, mammography benefit and obstacle perception sub-dimension of Champion's Health Belief Model Scale and Mammography Self-Efficacy Scale were used for self-assessment of breast cancer and mammography knowledge. In the study, while the control group received standard care, the face-to-face education group was given health education and brochures through home visits, and a reminder interview was made over the phone. Health education and digital brochures were given to the online training group via video call, and a reminder meeting was held once. After a two-month follow-up, One-Way Analysis of Variance and Kruskal Wallis H test were used to compare the data of the three groups, multiple comparisons were analyzed with Tukey's test and Dunn's test. Generalized Linear Models were used for group and time comparisons.
Results: At the end of the study, it was found that the breast cancer and mammography knowledge self-assessment, perceived mammography benefit sub-dimension, mammography self-efficacy total post-test scores of the participants in the face-to-face and online training groups were similar to each other and increased significantly compared to the control group. Although there was a significant decrease in the mammography disability perception score in the intervention groups, they were similar to each other but different from the control group (p<0.05). When screening rates were compared in the groups, it was determined that the online (26.2%) and face-to-face training groups (50%) were similar, while the control (2.4%) group was different from the experimental groups (p<0.05).
Conclusion: The effects of face-to-face and online health education methods are similar in breast cancer and mammography knowledge self-assessments, health belief, and participation in screening. Online health education is evaluated that it has the potential to present health education in an effective, acceptable and cost-effective way and can be used as an alternative tool to face-to-face health education.
Keywords: Breast Cancer, Mammography, Health Education, Online Education, Home Visit