Sosyal hesaplar matrisi ve çok sektörlü makro modeller çerçevesinde Türkiye'de tarımsal politikların analizi
Agricultural policy analysis with social accounting matrix and multi sectoral macro models in Turkey
Yazar: CELAL TAŞDOĞAN
Danışman: PROF. DR. AHMET ŞAHİNÖZ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Doğrudan gelir desteği = Direct income support ; Hesaplanabilir genel denge modeli = Computable general equilibrium model ; Makroekonomik modeller = Macroeconomic models ; Makroekonomik politikalar = Macroeconomic policies ; Sosyal hesaplar matrisi = Social accounting matrix ; Tarım = Agriculture ; Tarım politikaları = Agricultural policies

Özet:
Bu çalışmanın amacı Türkiye için teorik çerçevede tarım sektörü odaklı bir HGD modelinin geliştirilmesi ve modelin niceliksel bir araç olarak kullanımını destekleyecek veri setinin SHM çerçevesinde hazırlanmasıdır. Tarım sektörü için uygulanan alternatif tarım politikalarının iç ve dış kısıtlar altında hem mikro hem de makroekonomik çerçevede incelenmesini sağlayacak niceliksel bir aracın, sektöre yönelik politika analizlerine katkı sağlaması beklenmektedir.Bu bağlamda, öncelikle Türk tarım sektörünü temsil edebilecek bir HGD modelinin fonksiyonel yapısı hazırlanarak cebirsel bir model kurulmuştur. Modelin ampirik analizlerde kullanımı için gerekli olan SHM veri setinin üretim faaliyetleri ve mallar hesabı 2002 yılı girdi-çıktı tablosundan hareketle 37 üretici sektöre indirgenmiştir. Üretici sektörlerin kullandığı üretim faktörleri işgücü, sermaye ve arazi olarak üç gruba ayrıştırılmış, işgücü kendi içerisinde vasıflı ve vasıfsız, arazi ise büyük ve küçük ölçek olmak üzere alt gruplara ayrıştırılmıştır. Üretimde yuvalanmış üretim çatısı kullanılırken SHM'nin hanehalkı hesabı kendi içinde kır ve kent ayrımı temelinde ayrıştırılarak her biri hanehalklarının esas işteki durumuna göre beş alt sosyo-ekonomik gruba dağıtılmıştır. Kamu, firma ve dış alem hesapları ise başlangıçta oluşturulan sektörel ayrıştırmaya göre yeniden dağıtılmıştır. Son olarak farklı kaynaklardan elde edilen veriler teorik modele ve SHM yapısına uyarlanarak tüm hesaplar için harcama ve gelir dengesi sağlanmıştır. Çalışmada oluşturulan SHM Türkiye için hem makro hem de mikro bir çerçeve sunmakta, hesaplar içerisinde yapılan tutarlı ve geniş ayrıştırmalar ile öne çıkmaktadır. Elde edilen söz konusu ayrıştırmalar temelinde Türk tarım sektöründe uygulanan doğrudan gelir desteği, prim ödemeleri, fark ödemeleri ve özel ürün politikası olarak seçilen alternatif politikaların kırsal kesim hanehalkı gelirleri üzerindeki etkileri ampirik olarak analiz edilmiş ve politikaların kullanımıyla ilgili önemli sonuçlara ulaşılmıştır.

Abstract:
Subject of this study is theoretically to construct an agricultural based computable general equilibrium model (CGE) for Turkey and to prepare data in a framework of social accounting matrix which supports to use the model. Object of quantitative tool which is to analyse alternative practised agricultural policies under internal and external limits in micro and macro economic frame is to contribute agricultural policy analysis.Functional form of the agricultural focused CGE model has been prepared for algebraic model to represent for Turkish agriculture sector. Production activities and goods accounts in social accounting matrix (SAM) which is provided data for ampirical analysis have been reduced to 37 productive sector from input output table in 2002. Additionally, the factors of production used by the sectors have been disaggregated to three groups as labour, capital and land then labour as qualified and unqualified and land as small and large scale have been seperated. Nested production function is used for production structure and household account in SAM has been firstly divided based on rural and urban then each one was distributed in five sub groups as socio-economic characteristics of reference person. Government, private sector and balance of payment account in SAM have been distributed to aggregated sectors in production activities at beginning. Finally, the collected data from different sources have been adopted to the teoritical model and balanced for all income and expenditure accounts used in SAM.As a result, the SAM prepared in this study is provided micro and macro economic frame for Turkey and distunguished from the other study which is done on subject with significant and wide disaggregations. These disaggregations have been used for amprical analysis of alternative agricultural policy on Turkish agriculture sector. Such as, effects of direct income and premium support, difference payment and special product policy were investigated on rural household income and obtained important results for further polices.