Dün ve bugün geleneksel tıpta fasd (Damardan kan alma), çizme ve sarı su çıkarma tedavisi
Past and today fasd (Traditional phlebotomy), bloodletting and yellow water removal treatment in traditional medicine
Yazar: SAADET KASAPOĞLU
Danışman: PROF. DR. AYTEN ALTINTAŞ
İstanbul Medipol Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Deontoloji ve Tıp Tarihi = Medical History and Ethics
Dizin: Etnobotanik = Ethnobotany ; Farmasötik botanik = Pharmaceutical botany ; Fitoterapi = Phytotherapy ; Geleneksel farmakoloji = Ethnopharmacology ; Halk hekimliği = Folk medicine ; Tıbbi bitkiler = Plants-medicinal ; Tıp literatürü = Medical literature ; Tıp-geleneksel = Medicine-traditional ; Yazma eserler = Manuscripts ; Çince = Chinese

Özet:
Bu çalışmada Razi, İbni Sina ile başlanıp Tabib Osman Hayri Mürşid Tarsusi'ye kadar transkribe edilmiş İslam tıbbı eserleri gözden geçirilmiştir. Bu yazma eserlerde yüzyıllardır uygulanagelen kadim geleneksel tıp tedavi yöntemleri; fasd, çizme ve sarı su çıkarma incelenmiştir. Bu kadim tedavi uygulamalarının; kadim tıptaki yeri, hangi hastalıklarda uygulandığı, uygulama incelik ve ayrıntıları 9-19. yüzyıllar arasındaki İslam tıbbı eserlerinde incelenmiştir. Diğer geleneksel tıp sistemlerinde (Çin, Tibet, Moğol, Hint vb.) de kadim tedaviler incelenmiş. Aynı şekilde bu kadim uygulamaların günümüz halk tıbbında hangi hastalıklarda uygulandığı, nasıl ve ne gibi durumlarda uygulandığı araştırılmıştır. Yanı sıra bu kadim uygulamaların bilimsel çalışmalarda ne şekilde yer aldığı, hangi hastalıklarda, ne şekilde uygulandığı, nasıl sonuçlar alındığı incelenmiştir. Günümüz halk tıbbı uygulamalarının kaynağını; kadim İslam tıbbı eserlerinden mi yoksa diğer tıp sistemlerinden mi aldığı konusu da incelenmiştir. Geleneksel tıp uygulama sonuçlarıyla bilimsel çalışmalarda alınan sonuçlar uyumluluk açısından değerlendirilmiştir.

Anahtar kelimeler: Çizme, fasd, geleneksel tıp, halk tıbbı, sarı su hastalıkları

Abstract:
In this study, the manuscript medical books that were transcribed from Razi, İbni Sina to Tabib Osman Hayri Mürşid Tarsusi were reviewed. Traditional medicine treatment methods that have been applied for centuries in these manuscripts; fasd (traditional phlebotomy), bloodletting and yellow water removal were examined. These ancient treatment practices; their place in ancient medicine, in which disease it is applied, its application details have been studied in books of 9th-19th centuries Islamic medicine. Their places in other traditional medicine systems of ancient practices (Chinese, Tibetan, Mongolian, Indian, etc.) have been examined. In the same way, it has been examined in which disease these ancient practices are applied in today's folk medicine, how and in what situations they are applied. In addition, how these ancient practices took place in scientific studies, in which diseases, how they were applied and what results, were obtained were examined. The source of today's folk medicine practices were examined whether it was taken from ancient Islamic medicine books or other medical systems. The results of traditional medicine practices and the results obtained in scientific studies were evaluated in terms of compatibility.

Keywords: Bloodletting, folk medicine, traditional phlebotomy, traditional medicine, yellow water diseases