Avrupa borç krizinin nedenleri, yayılması ve Türkiye ekonomisine etkileri
The causes of European debt crisis, its spread and impacts on Turkish economy
Yazar: MUSTAFA KARTAL
Danışman: PROF. DR. MEHMET MUCUK
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Avrupa Birliği = European Union ; Avrupa ülkeleri = European countries ; Borç krizi = Debt crisis ; Borçlar = Debts ; Ekonomik etki = Economic effect ; Kriz = Crisis ; Kriz yönetimi = Crisis management ; Türk ekonomisi = Turkish economy ; Zaman serileri analizi = Time series analysis

Özet:
2007 yılında Amerika Birleşik Devletleri'nde mortgage piyasasından kaynaklanan sıkıntıların kısa süre içerisinde küresel bir krize dönüşmesi, dünya ekonomisinde ciddi bir durgunluğa yol açmıştır. Küresel krizin en ağır etkisi, özellikle Euro'nun ortak para birimi olarak kabul edilmesinin ardından yapısal sorunları giderek şiddetlenen bazı Avrupa Birliği ülkelerinde hissedilmiştir. Küresel krizle birlikte faiz oranlarının yükselmeye başlaması ve kredi arzında gerçekleşen daralma, söz konusu ülkelerin borç yüklerini artırarak krizin temel belirleyicilerinden birisi olmuştur. Bunun yanısıra AB içerisinde uygulanan ortak para politikasına rağmen; ülkelerin maliye ve bütçe politikalarında bağımsız hareket etmeleri, kredi derecelendirme kuruluşlarının değerlendirmeleri ve krizin öngörülememesi Avrupa borç krizinin diğer temel dinamikleri arasında gösterilmektedir.  
Avrupa borç krizi, Avrupa ekonomisinde şimdiye kadar görülen en şiddetli iktisadi şoklardan birisidir. Avrupa Birliği ülkelerinde ilk olarak Yunanistan'da etkisini göstermeye başlayan krizin daha sonra çevre ülkelerini (İrlanda, İtalya, İspanya, Portekiz) de etkisi altına alması krizin maliyetini artırmıştır. Nitekim 2011 yılından itibaren giderek şiddetlenen borç krizinin etkisi, özellikle yatırım ve ticaret kanalları aracılığıyla Avrupa Birliği ülkeleriyle yakın ilişki içerisinde bulunan ülkelere de yansımıştır.
Bu çalışmada, Avrupa borç krizinin Avrupa Birliği ticaretinde en yüksek paya sahip 20 ülke arasından seçilmiş 15 ülke üzerindeki etkileri 2006-2017 dönemine ait verilerden hareketle dinamik panel veri modelleri kullanılarak araştırılmıştır. Elde edilen bulgulara göre GIIPS ülkelerinin GSYH düzeyleri ile doğrudan yabancı sermaye yatırımları, ihracat, büyüme oranı, enflasyon ve dış borç değişkenleri arasında istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif bir ilişki söz konusudur. İşsizlik ve mali denge değişkenleri üzerinde ise GIIPS ülkelerinin geliri anlamlı bir etkiye sahip değildir. Diğer taraftan borç krizinin Avrupa Birliği'ne aday ülke konumunda yer alan Türkiye ekonomisi üzerindeki etkileri 2006-2017 dönemine ait üçer aylık verilerden hareketle zaman serisi yöntemleri kullanılarak analiz edilmiştir. Bu kapsamda enflasyon oranları ve döviz kurlarından GIIPS ülkelerinin gelirlerine doğru bir nedensellik ilişkisi bulunmuştur. Ayırca GIIPS ülkelerinin gelirlerinden doğrudan sermaye yatırımları, büyüme oranı ve bütçe dengesi değişkenlerine doğru bir bağıntı saptanmıştır.
Anahtar Kelimeler: Finansal Kriz, Avrupa Borç Krizi, Dinamik Panel Veri, Zaman Serisi Analizi.

Abstract:
In 2007, the shortage of mortgage market problems in the United States turned into a global crisis, leading to a serious recession in the world economy. The most severe impact of the global crisis has been felt especially in the some European Union countries whose structural problems have intensified after the adoption of the Euro as a common currency. With the global crisis, interest rates started to rise and credit supply shrinkage became one of the main determinants of the crisis by increasing the debt burden of these countries. In addition, despite the common monetary policy implemented within the EU; other main dynamics of the European debt crisis are be shown the countries' independent action in fiscal and budgetary policies, evaluations by credit rating agencies and unpredictability of the crisis.
The European debt crisis is one of the most severe economic shocks ever seen in the European economy. The fact that the crisis, which first started to show its effect in the European Union countries in Greece and later on the surrounding countries (Ireland, Italy, Spain and Portugal), increased the cost of the crisis. As a matter of fact, the impact of the debt crisis, which has been intensifying since 2011, has reflected to countries that have close relations with European Union countries, especially through investment and trade channels.
In this study, the effects of the European debt crisis on 15 countries selected among the 20 countries with the highest share in the European Union trade were investigated by using dynamic panel data models based on the data of 2006-2017 period. According to the findings, there is a statistically significant and positive relationship between GDP levels of GIIPS countries and foreign direct investment, export, growth rate, inflation and external debt variables. The income of GIIPS countries has no significant effect on unemployment and fiscal equilibrium variables. On the other hand the effects of debt crisis on Turkish economy which is European Union candidate country were investigated by using time series analysis based on the quarterly data of 2006-2017 period. In this context, there was a causal relationship from inflation rates and exchange rates to GIIPS countries' incomes. Also a correlation has been identified from GIIPS countries' incomes to direct capital investments, growth rate and budget balance variables.
Keywords: Financial Crisis, European Debt Crisis, Dynamic Panel Data, Time Series Analysis.