Kültürel adaptasyon ekseninde Osmanlı polisiye romanlarında halk anlatısı izleri
Traces of folk narrative in Ottoman detective novels on the axis of cultural adaptation
Yazar: MURAT YİLMAZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BAHAR GÖKPINAR
Yeditepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Yeni Türk Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Türk topluluklarının, Orta Asya'dan başlayıp Anadolu'ya, Balkanlara ve Orta Avrupa'ya
kadar uzanan binlerce yıllık tarihi serüveni, zengin bir kültürel form barındırmaktadır. Bu
uzun süreçte karşılaşılan ve temasa geçilen birçok medeniyet ve kültürle etkileşim içinde
olunmuş, yakınlık kurulmuştur. Türk tarihinin başlangıcından günümüze Türk toplulukları,
step kültürü, İslam kültürü ve modern batı kültürü ile münasebet içinde olmuştur. Temasa
geçtiği yeni kültürlerden benimsediği değerleri öz kültür değerleri üzerine yapılandırarak
gelişimini sağlayan Türk toplulukları, renkli, güçlü, dinamik ve bütünleşmiş bir kültürel
form oluşturmuşlardır. Sahip oldukları kültürel yapı ile değişen ve gelişen dünyaya
kolaylıkla intibak edebilen Türkler, değişmeden yenilenerek varlığını sürdürebilmiştir.
Uzlaşı, uyum ve uyarlama gibi kültürel adaptasyonun bünyesindeki kavramları, kültürünün
bir parçası haline getiren Türk topluluklarının, etkileşime geçtikleri son kültür, modern
hayatın kodlarıyla örülü batı kültürü olmuştur. Siyasi ve idari bir takım aksaklıkların
ardından siyasi otoritenin tercihiyle temasa geçilen modern batı kültürünün halkta zemin
bulması elzem görülmüştür. Geniş halk kitlelerine ulaşmada da edebiyat, en kullanışlı
unsur olarak değerlendirilmiştir. Bu kapsamda Türk edebiyatına düşüncenin hakim olduğu
batı temelli türler katılmıştır. Bu türlerden biri olan roman türünde ve romanın alt
türlerinde kısa zamanda telif eserler verilmeye başlanmıştır. Bu alt türlerden biri olan
polisiye romanlar, yapısı gereği bünyesinde modern hayatın birçok unsurunu
barındırmaktadır. Osmanlı'da polisiye romanın teşekkülü, yeni kültürel değerleri halka
tanıtma kapsamında öz kültür değerleriyle örülü halk anlatıları temelinde kültürel
adaptasyon ekseninde gerçekleşmiştir.

Abstract:
The thousands of years of historical adventure of Turkish communities, starting from
Central Asia and extending to Anatolia, the Balkans and Central Europe, contains a rich
cultural form. During this long period, many civilizations and cultures were encountered
and contacted, and closeness was established. From the beginning of Turkish history to the
present day, Turkish communities have been in contact with steppe culture, Islamic culture
and modern western culture. urkish communities, which developed by structuring the
values they adopted from the new cultures they came into contact with on their own
cultural values, have created a colorful, strong, dynamic and integrated cultural form.
Turks, who can easily adapt to the changing and developing world with their cultural
structure, have been able to continue their existence by renewing themselves without
changing. The last culture that Turkish communities interacted with, which made the
concepts of cultural adaptation such as consensus, harmony and adaptation a part of their
culture, was the western culture woven with the codes of modern life. After some political
and administrative setbacks, it was deemed necessary for modern western culture, which
was contacted by the choice of the political authority, to find ground among the people.
Literature has been considered the most useful element in reaching large masses of people.
In a short time, copyrighted works began to be produced in the novel genre, which is one
of these genres, and in its subgenres. Detective novels, one of these subgenres, contain
many elements of modern life due to their structure. The formation of the detective novel
in the Ottoman Empire took place on the axis of cultural adaptation on the basis of folk
narratives woven with core cultural values, within the scope of introducing new cultural
values to the public.