Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî'nin Mesnevî-i Ma'nevî adlı eserinde çevre bilinci
Environmental awareness in Masnavi-ye-Ma'navi of Mawlana Jalal al-Din al-Rumi
Yazar: NURHAYAT ÖZDEN
Danışman: PROF. DR. ÖMER YILMAZ
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tasavvuf Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion

Özet:
İnsanlık tarihi incelendiğinde, biyoçeşitliliğin günümüzde her zamankinden daha
hızlı azaldığı; ormanların ve habitatların bilinçsizce yok edilmesiyle vahşi hayvanların insan
yerleşimlerine daha çok yaklaştığı görülmektedir. Günümüz bulaşıcı hastalıklarının birçoğu
hayvanlardan insanlara geçmektedir. Nesli tükenmekte olan vahşi hayvanların avlanması ve
satılması, hayvanlardan insanlara virüs bulaşma riskini artırmaktadır. Ayrıca insan kaynaklı
iklim değişiklikleri, yaban hayvanlarının yeni yerlere göç etmesine ve daha önce
karşılaşmadıkları diğer türlerle etkileşime girmelerine neden olmaktadır. Bu da yeni
hastalıkların ortaya çıkma ihtimalini artırmaktadır. Unutmamalıdır ki yeni enfeksiyonların
ve pandemilerin ortaya çıkışını önlemek, doğal hayatı ve biyoçeşitliliği korumakla, iklim
değişikliğini en aza indirmekle mümkün olacaktır.
İnsanoğlu, bu noktada geleceği adına, dünya ile yeni ve uyumlu bir tavır geliştirmek
zorunda olduğunun bilincinde olmalıdır. Her geçen gün bu durum daha iyi anlaşılmakta ve
buna bağlı olarak özellikle ekoloji alanında yapılan bilimsel çalışmaların sayısının arttığı
görülmektedir. Bu çalışmalar genellikle ekolojik problemleri analiz etme, disiplinler arası
çalışma ve model sunma şeklinde gruplandırılmaktadır. Bu çalışmada, günümüzde
karşılaştığımız bu sorunlar bağlamında Mevlânâ'nın düşünceleri ele alınacaktır. Mevlânâ;
bilgi, hikmet ve deneyimlerinin yanı sıra kendine özgü üslubuyla, mantıksal çıkarımlarıyla
ve zengin kurgusuyla dönemine ve çağımıza etki eden önemli bir figür olduğu için
seçilmiştir.
Araştırma konusunda, Mevlânâ çevreyi ve yaşamı anlatırken hep tabiattan
benzetmeler yaparak çözümünü ortaya koyar. Canlı-cansız varlıkları birbirlerine benzeterek,
birini diğerinden ilham alarak açıklar ve evrendeki döngüyü, birbirine olan bağlılığı anlatır.
Mevlânâ'ya göre hayat bir gayeye atfedilmiş ve her yerde var olan faaliyettir. Mevlânâ,doğadaki canlı ve cansız varlıkları anlatımına katarak, doğayla tabii çevrenin ve canlı-cansız
tüm tabiatın değerine ve önemine dair görüşlerini dile getirerek, özgün çevrecilik anlayışını
da sergilemektedir.
Bu çalışma, önceki araştırmalardan farklı olarak, çevresel ve ekolojik sorunları
Mevlânâ'nın Mesnevî-i Ma'nevî'si üzerinden değerlendirerek tasavvuf alanında ele alıyor.
Bununla evrene karşı merhametli, saygılı ve özenli bir tutum geliştirmeye ve hassas bir çevre
bilinci oluşturmaya katkı sağlanması amaçlanıyor. Çünkü çok kapsamlı bir sorun olan
ekolojik problemler; hukukî, ahlakî ve diğer önlemlerin yanı sıra dinî düşünce tarzına da
ihtiyaç duyuyor.

Abstract:
When the history of humanity is examined, it is seen that biodiversity is decreasing
faster than ever today; With the careless destruction of forests and habitats, it is seen that
wild animals are getting closer to human settlements. Many of today's infectious diseases
are transmitted from animals to humans. The hunting and sale of endangered wild animals
increases the risk of transmission from animals to humans. In addition, human-induced
climate changes cause wild animals to migrate to new places and interact with other species
they have not encountered before. This increases the likelihood of the emergence of new
diseases. It should not be forgotten that preventing the emergence of new infections and
pandemics will be possible by protecting natural life and biodiversity and minimizing
climate change.
At this point, human beings should be aware that they have to develop a new and
harmonious attitude with the world for the sake of their future. This situation is better
understood day by day, and accordingly, it is seen that the number of scientific studies
especially in the field of ecology is increasing. These studies are generally grouped as
analyzing ecological problems, interdisciplinary work and presenting models. In this study,
Mawlana's thoughts will be discussed in the context of these problems we face today. In this
study, Mawlana; He was chosen because he is an important figure who influenced his period
and our age with his unique style, logical inferences and rich fiction, as well as his
knowledge, wisdom and experience.
In the subject of research, while describing the environment and life, Mawlana
always presents his solution by making analogies from nature. It explains living and
inanimate beings by comparing them to each other, by being inspired by the other, and
explains the cycle in the universe and the interdependence. According to Mawlana, life is an
activity that is attributed to a purpose and exists everywhere. By including living and non-living beings in nature in his narrative, Mawlana expresses his views on the value and
importance of nature and the natural environment, and all living beings and inanimate
objects, and exhibits his unique environmentalist understanding.
Unlike previous studies, this study deals with environmental and ecological problems
in the field of Sufism through Masnavi-ye-Ma'navi of Mawlana. With this, it is aimed to
contribute to develop a compassionate, respectful and attentive attitude towards the universe
and to create a sensitive environmental awareness. Because ecological problems, which are
a very comprehensive problem; it needs religious thinking, as well as legal, moral and other measures.