İçsel ve dışsal motivasyonun prososyal davranışlar üzerinde etkisi: Psikolojik sözleşmenin düzenleyici rolü
The effect of intrinsic and extrinsic motivation on prosocial behaviors: The moderating role of the psychological contract
Yazar: ZEYNEP YASEMİN KAROĞLU
Danışman: DOÇ. DR. AHMET MUMCU
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Yönetim ve Organizasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Bu çalışmanın temel amacı, kamu kurumlarında görev yapan personelin içsel ve dışsal motivasyonlarının prososyal davranış alt boyutları (yardımlaşma ve empati) üzerindeki etkisinde psikolojik sözleşme alt boyutlarının (işlemsel ve ilişkisel sözleşme) düzenleyici rolü olup olmadığını tespit etmektir. Bu amaçla araştırma, Amasya ili kamu kurumlarında çalışan 365 personelin katılımı ile gerçekleştirilmiştir. Araştırma verilerinin toplanmasında içsel ve dışsal motivasyon ölçeği, yetişkin prososyallik ölçeği ve psikolojik sözleşme ölçeği kullanılmıştır.  Elde edilen veriler SPSS programına uzantı olarak eklenen Process Macro uygulaması üzerinden analiz edilmiştir. Yapılan analizler sonucunda içsel motivasyon, dışsal motivasyon ve psikolojik sözleşme alt boyutlarının, prososyal davranış alt boyutları üzerinde pozitif etkisi olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Düzenleyici değişken analizi sonucuna, psikolojik sözleşme kavramının alt boyutu olan işlemsel sözleşmenin içsel motivasyonun prososyal davranış yardımlaşma boyutu üzerindeki etkisinde düzenleyici rolü olduğu tespit edilmiştir. Düzenleyici değişken olan işlemsel sözleşme analize dahil edildiğinde içsel motivasyonun yardımlaşma üzerindeki etkisinin şiddetinin azaldığı sonucuna ulaşılmıştır. Psikolojik sözleşmenin diğer boyutu olan ilişkisel sözleşmenin ise dışsal motivasyon ve yardımlaşma boyutu ilişkisinde düzenleyici rolü olduğu sonucuna varılmıştır. Düzenleyici değişken olan ilişkisel sözleşme analize dahil edildiğinde dışsal motivasyonun yardımlaşma üzerindeki etkisinin şiddetini azalttığı sonucuna ulaşılmıştır. Elde edilen bilgiler neticesinde araştırmacılara ve uygulayıcılara öneriler sunulmuştur.

Abstract:
The main purpose of this study is to determine whether psychological contract sub-dimensions (transactional and relational contract) have a moderator role in the effect of intrinsic and extrinsic motivations of employees working in public institutions on prosocial behavior sub-dimensions (cooperation and empathy). For this purpose, the research was conducted with the participation of 365 employees working in public institutions of Amasya province. In the collection of research data, the intrinsic and extrinsic motivation scale, adult prosociality scale and psychological contract scale were used.  The obtained data were analyzed through the Process Macro application, which was added to the SPSS program as an extension. As a result of the analyses, it was concluded that the sub-dimensions of intrinsic motivation, extrinsic motivation and psychological contract have a positive effect on the sub-dimensions of prosocial behavior. As a result of the moderator variable analysis, it was found that the transactional contract, which is a sub-dimension of the psychological contract concept, has a moderator role in the effect of intrinsic motivation on the prosocial behavior coopeeration dimension. It was concluded that the severity of the effect of intrinsic motivation on cooperation decreased when the transactional contract, which is a moderator variable, was included in the analysis. It was concluded that the relational contract, which is the other dimension of the psychological contract, has a moderator role in the relationship between extrinsic motivation and the cooperation dimension. When the relational contract, which is a moderator variable, is included in the analysis, it is concluded that it reduces the severity of the effect of extrinsic motivation on cooperation. As a result of the information obtained, suggestions were presented to researchers and practitioners.