İnsanın iç dünyasının analizi bağlamında Kur'ân'da arınma
Purification in the Qur'an in the context of analyzing the human inner world
Yazar: RUKİYE TUNÇ
Danışman: DOÇ. DR. AHMET ÖZDEMİR
Bitlis Eren Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion
Dizin: Arınma = Refinement ; Kalp = Heart ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Nefs = Soul ; İnsan = Human

Özet:
İnsan, maddî ve manevî yön olmak üzere birbirini tamamlayan iki kuvveti bünyesinde idame ettiren bir varlıktır. Maddî yönü ağır bastığında mâsivaya, dünyevî arzulara meyledip kendisini "esfel-i sâfilin"e yani aşağıların en aşağısı konumuna düşürürken, manevî yönü ise insan-ı kâmil olma arzusundadır. İnsanın üzerine düşen vazife, maddî yönünü önceleyip o doğrultuda bir hayat düsturuna sahip bir yaşantı sürmek yerine, ifrat ve tefritten uzak durup itidal yolunu seçmektir. Bu noktada birey, kalbini ve ruhunu inkâr, isyan ve gafletin zulmetinden, yani mânevi kir ve perdelerden temizlemek anlamına gelen arınma vasıtasıyla ahsen-i takvim düzeyine erişmelidir. Bu düzeye erişebilme adına Kur'ân-ı Kerîm'de, insanın manevî anlamda arınma ihtiyacını gidermesini sağlayan çeşitli yollar zikredilmektedir. Çalışmamızda Kur'ân-ı Kerîm ışığında insanın kurtuluşuna vesile olan ve onu tertemiz fıtratına tekrar döndürmeyi amaçlayan "arınma yolları"nın neler olduğu incelenmiştir. Bu minvalde ilk bölümde insan kavramı ile insanın özüne tekrar dönebilmesine katkı sağlayan, arınmasına vesile olan içsel unsurların Kur'anî bir bakış açısıyla ne anlam ifâde ettiği ve bu öze dönük çabaların insanın psikolojisi üzerinde nasıl bir etkisi olduğu tespit edilmiştir. Çalışmamızın ikinci bölümünde ise arınmanın Kur'anî temelleri ele alınmıştır. Söz konusu temeller klasik ve çağdaş kaynaklar bağlamında ele alınarak Kur'an'ın, insanın arınmasına vesile olarak ortaya koyduğu ilkeler değerlendirilmiştir. 

Anahtar Kelimeler: Kur'an, İnsan, Kalp, Nefis, Arınma.

Abstract:
Man is a being that sustains two complementary forces, the material and spiritual aspects. When the material aspect predominates, he is inclined towards māsiya, worldly desires, and thus he falls into the position of "esfel-i sāfilin", that is, the lowest of the low, while his spiritual aspect aspires to become a perfect human being. Instead of prioritizing the material aspect and living a life with a life motto in that direction, the duty of the human being is to stay away from excess and extremity and choose the path of moderation. At this point, the individual should reach the level of ahsen-i calendar through purification, which means cleansing his heart and soul from the oppression of denial, rebellion and heedlessness, that is, from spiritual dirt and veils. In order to reach this level, various ways are mentioned in the Holy Qur'an that enable people to fulfill their need for spiritual purification. In our study, in the light of the Holy Qur'an, the "ways of purification" that are instrumental in the salvation of man and aim to return him to his immaculate nature are examined. In this respect, in the first part, the concept of human being and the meaning of the internal elements that contribute to the return of human beings to their essence from a Qur'anic perspective and the effect of these efforts towards this essence on human psychology have been determined. In the second part of our study, the Qur'anic foundations of purification are discussed. These foundations are discussed in the context of classical and contemporary sources and the principles that the Qur'an sets forth as a means of human purification are evaluated.

Keywords: Qur'an, Human, Heart, Soul, Purification.