Klasik dönem İmâmiyye Şîası tefsirlerinde kıraat olgusu: Tûsî ve Tabersî örneği
The concept of qirâ'a in the exegesis of the classical Imâmi Shi'ite:The example of Tûsî and Tabarsî
Yazar: SÜLEYMAN YILDIZ
Danışman: PROF. DR. ABDULLAH EMİN ÇİMEN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Din = Religion
Dizin: Klasik Dönem = Classical Period ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Kıraat = Reading ; Mezhepler = Sects ; Tabersi = Tabersi ; Tefsir = Commentary ; Tusi = Tusi ; İslamiyet = Islam ; Şia = Şia ; Şiiler = Shi'is

Özet:
Günümüzde Şiîlik dendiği vakit ilk akla gelen mezhep olan İmâmiyye Şîası, İslâm dünyasında Ehl-i sünnet'ten sonra en büyük grubu oluşturmaktadır. İmâmiyye Şîası'nı diğer fırkalardan ayıran ve mezhebin de temel dayanağını oluşturan en önemli özellik ise şüphesiz imâmet meselesidir. İmâmiyye Şîası, bu ana temele bağlı olarak birçok meselede farklı yaklaşımlar ortaya koymuştur. Onlardan birisi de kırâat konusudur. İmâmiyye Şîası'nın kıraatler konusunda Ehl-i sünnet'ten farklı bir yaklaşıma sahip olduğu bir gerçektir. Bu yaklaşım farklılığı daha çok kırâatlerde mütevatirlik ve ahruf-i sebʿa meselesinde kendini göstermektedir. Bununla birlikte yaygın yahut sahabeye nispet edilen kimi kırâatlerin İmâmiyye Şîası'nın görüşleri doğrultusunda yorumlanması da önemli bir başlık oluşturmaktadır. Tespit edebildiğimiz kadarıyla Sünnî İslâm dünyasında İmâmiyye Şîası'nın Kur'an kırâatlerine yaklaşımları ve bunları yorumlanmasına yönelik -özellikle dönemsel bazda- kapsayıcı bir çalışma yapılmamıştır. Derinlemesine inilmeden genellemeci bir söylem ise bilimsel bir gerçeğe ulaşmaktan uzak olmaktadır. Bu mülâhazadan hareketle üzerinde çalışılan bu tezde, klasik dönem İmâmiyye Şîası'nın en önemli temsilcileri sayılan Ebû Caʿfer et-Tûsî'nin (ö. 460/1067) et-Tibyan fî Tefsîri'l-Kur'an adlı eseri ile, Ebû Alî Hasan et-Tabersî'nin (ö. 548/1153) Mecmeʿu'l-Beyân fî Tefsîri'l-Kur'an adlı eserlerinde kırâat olgusu ve kırâatlere dâir yaklaşımları irdelenmiştir. Bu inceleme çerçevesinde genel hatlarıyla İmâmiye Şiası'nın kırâatlerle ilgili yaklaşımlarına da yer verilmiş, böylelikle İmâmiyye'nin kırâatler konusunda homojen bir yapıya sahip olup olmadığı tespit edilmeye çalışılmıştır. Genelde İmâmiyye özelde Tûsî ve Tabersî'nin birçok meselede Ehl-i sünnet kaynaklarına atıfta bulunmaları sebebiyle çalışmamızda Sünnî literatürdeki bilgilere de baş vurulmuş, ele alınan konular mukayeseli bir şekilde işlenmiştir.

Abstract:
In our time, the Imâmi Shi'ite, as being the most common sect of Shia, constitutes the second most tremendous group in the Islamic world. The thing that distinguishes the Imâmi Shi'ite from the other understandings and composes the foundation of the sect is the subject of Imâmah. However, Imâmah produces miscellaneous approaches relating to this foundation. One of these approaches is the issue of Set of the reading (qirâ'a). As is known, the Imâmi Shi'ite has got a different approach to the qirâ'a from Ahl al-Sunnah. This differentiation in the qirâ'a stands out in the issues of mutawatirat and the seven letters (al-ahrufu's-sab'a). The interpretation of either the common qirâ'a or the qirâ'a which is ascribed to the Companions in accordance with the opinions of Imâma Shi'ite is a significant title. According to our research, in the Sunni Islamic World there has not been a comprehensive study about the approaches of the Imâmi Shi'ite to Set of the reading of the Qur'an and about the interpretations of these approaches. This lack in the comprehensive study does not provide information regarding the reality of Set of reading. In this respect, in this thesis, we study the concept of qirâ'a and the approaches to them which are explicated in the work of Abu Ca'far at-Tûsî's (d. 460/1067) at-Tibyan fi Tafseer al-Qur'an, and Abu Ali Hasan at-Tabarsî's (d. 548/1153) Majma'u al-Bayân fi Tafseer al-Qur'an, who are some of the most well-known representatives of the Classical Imâmi Shi'ite. In the realm of this study, we also focus on the approaches of the Imâmi Shi'ite to Set of the reading. In this way, we try to determine whether the Imâmi Shi'ite has got a reliable ground for Set of the reading. In this thesis, we will also focus on the works of Sunni Literature since Tûsî and Tabarsî attribute quite a few numbers of issues to the sources of Ahl al-Sunnah.