Hayao Miyazaki filmleri üzerine felsefi bir deneme
A philosophical essay on the films of Hayao Miyazaki
Yazar: MERVE ATAKAN
Danışman: DOÇ. DR. ONUR KARTAL
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı / Felsefe Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Felsefe = Philosophy

Özet:
Animasyon sanatının felsefi bir boyut kazanarak izleyiciyi gerçeklikten soyutlayan ve alternatif bir dünya sunan yapısını ele alan bu tez, Hayao Miyazaki'nin eserleri üzerinden felsefi bir perspektifle incelemektedir. Tezin üç temel dayanağı bulunmaktadır: anime sanatı, Miyazaki filmleri ve felsefe. Animasyon sanatının özgün anlatım imkânları ile miyazaki filmlerinin felsefesi arasında bir köprü kurularak, estetik ve felsefi yaklaşımlar iç içe ele alınmıştır. Çalışma, Miyazaki'nin eserlerinde insan, doğa, varlık arasındaki ilişkilere odaklanmakta ve bu eserlerin felsefi derinliğini keşfetmeyi amaçlamaktadır.
Animasyon, hayal gücüne sınırsız alan açması sebebiyle klasik sinemadan daha güçlü bir anlatım biçimi sunar. Bu bağlamda, Japon anime kültürünün geniş bir izleyici kitlesine ulaşması ve özellikle Miyazaki'nin filmlerinin derinlikli anlatıları, tez için önemli bir ilham kaynağı olmuştur. Miyazaki her ne kadar eserlerini anime olarak adlandırmaktan kaçınsa da, dünya genelinde anime kültürüyle özdeşleşmiş olması nedeniyle çalışmada anime sanatının temel kavramlarına önem atfedilmiştir. Bilinçte yaratılan hayali dünyaların, Miyazaki filmlerinde Felsefe ve görsel sanatlar aracılığıyla nasıl anlam kazandığını incelenecektir.
Tez Hayao Miyazaki'nin filmlerine felsefi bir inceleme sunarak; insan, doğa, varlık ilişkilerini ele almaktadır. Çalışmanın temel amacı, Miyazaki'nin sinematik anlatımında öne çıkan kavramları, Heidegger ve Levinas'ın felsefesi ile birlikte değerlendirerek, kahramanların içsel yolculukları, toplumsal cinsiyet rolleri ve nesnelerle kurdukları ilişkileri analiz etmektir.
Tez üç ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde, anime sanatı ve Miyazaki'nin anime sanatına olan etkileri üzerinde durulmuştur. İkinci bölüm, anime sanatının toplumsal cinsiyet temsillerini ve Miyazaki filmlerinde tekrarlanan temaları inceler. Ağıt, mahşer ve festival gibi temaların, kahramanların hem bireysel hem de toplumsal anlamda yaşadıkları travma ve dönüşüm süreçleri üzerindeki etkisi değerlendirilmiştir. Shoujo ve Shounen gibi anlatı türleri bağlamında dişi ve erkek kahramanların sinemada nasıl temsil edildiği de bu bölümde ele alınmıştır.
Üçüncü bölüm, kahramanların yaşamla kurduğu ilişki; Heidegger ve Levinas'ın felsefesi ekseninde incelemektedir. Dişi kahramanların yalnızlık, endişe, korku ve iç sıkıntısı gibi duygularla baş ederek büyümeleri ve erkek kahramanların etik sorumluluk anlayışı çerçevesinde dönüşümleri detaylandırılmıştır. Eşyalar, mimari yapılar ve doğa unsurlarının kahramanların içsel dünyalarını nasıl yansıttığı da felsefi bir bakış açısıyla analiz edilmiştir. Tezin son bölümünde, kahramanların varlık ve nesnelerle kurdukları ilişki, mekan ve mimari yapılarla bağlantıları ve doğa-insan etkileşimleri felsefi bir bağlamda ele alınmıştır. Mono no Aware kavramının, Miyazaki'nin doğa tasvirlerinde nasıl işlendiği ve Heidegger'in modern teknoloji eleştirisi ışığında doğanın geçiciliği ile insanın bu geçiciliğe karşı geliştirdiği farkındalık arasındaki ilişki incelenmiştir. Heidegger'in teknolojiye yönelik eleştirisi, modernleşme sürecinin doğa üzerinde yarattığı tahribata dair bir arka plan sunarken, Miyazaki'nin filmlerinde sanayileşmenin insanlarda neden olduğu yabancılaşma ön plana çıkarılmaktadır.
Bu tezde, Felsefi bir deneme yapılarak, animasyon sanatı ile Heidegger ve Levinas'ın felsefi düşüncesi arasında bir köprü kurularak, alternatif bir dünya sunan Miyazaki'nin eserlerinin düşünsel zemini incelenmiştir.

Abstract:
This thesis examines the philosophical dimension of animation art, which abstracts the viewer from reality and offers an alternative world, through the works of Hayao Miyazaki from a philosophical perspective. The study is built on three main pillars: the art of anime, Miyazaki's films, and philosophy. By establishing a connection between the unique narrative possibilities of animation and the philosophy in Miyazaki's films, aesthetic and philosophical approaches are analyzed in an integrated manner. The research focuses on the relationships between humans, nature, and existence in Miyazaki's works, aiming to uncover their philosophical depth.

Animation, due to its boundless imaginative potential, provides a more powerful narrative form than classical cinema. In this context, the wide audience reach of Japanese anime culture and the profound narratives of Miyazaki's films have served as significant inspiration for this thesis. Although Miyazaki himself avoids defining his works as anime, the strong association of his films with anime culture worldwide necessitates the inclusion of key concepts of anime art in the study. How imaginary worlds created in consciousness gain meaning in Miyazaki's films through philosophy and visual arts is explored in detail.

This thesis provides a philosophical examination of Hayao Miyazaki's films, focusing on the relationships between humans, nature, and existence. Its primary aim is to analyze the central concepts in Miyazaki's cinematic narratives through the philosophies of Heidegger and Levinas, exploring the inner journeys of characters, gender roles, and their relationships with objects.

The study is structured into three main chapters. The first chapter focuses on the art of anime and Miyazaki's influence on it. The second chapter examines the representation of gender roles in anime and recurring themes in Miyazaki's films. Themes such as elegy, apocalypse, and festival are analyzed in terms of their impact on characters' individual and collective experiences of trauma and transformation. The representation of male and female protagonists in cinematic narratives, particularly within the frameworks of Shoujo and Shounen genres, is also discussed.

The third chapter investigates the relationship of the protagonists with life through the lens of Heidegger's and Levinas's philosophies. Female characters' growth as they confront emotions like loneliness, anxiety, fear, and existential unease, alongside male characters' transformation within the framework of ethical responsibility, are elaborated upon. Objects, architectural elements, and natural features are analyzed for their reflection of the characters' inner worlds from a philosophical perspective. The final section explores the relationship between protagonists and objects, connections to spaces and architectural elements, and interactions between humans and nature within a philosophical context. The concept of Mono no Aware is examined in Miyazaki's depiction of nature, and the relationship between the transience of nature and human awareness of this transience is evaluated in light of Heidegger's critique of modern technology. While Heidegger's critique provides a backdrop to the damage modernization inflicts on nature, Miyazaki's films foreground the alienation caused by industrialization.

This thesis establishes a philosophical discourse by building a bridge between animation art and the philosophical ideas of Heidegger and Levinas, offering a deep intellectual analysis of Miyazaki's works, which present alternative worlds through animation.