Tip2 diyabetik hastalarda COVİD-19 pandemi sürecinin diyabetes mellitus tedavi ve izlemine etkileri
The effects of the COVİD-19 pandemic process on the treatment and follow-up of diabetes mellitus in TYPE 2 diabetic patients
Yazar: ERDEM KARAHAN
Danışman: PROF. DR. ARİF YÖNEM ; UZMAN İSMAİL ENGİN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Sultan Abdülhamid Eğt. ve Arş. Hast. / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases

Özet:
AMAÇ: Covid-19 pandemi sürecinde tip2 diyabetli hastaların rutin hekim başvuru sıklığı değişebilmekte, kısıtlamalara bağlı fiziksel aktivitelerde azalma ve yemek yeme alışkanlıkları değişebilmektedir. Bu çalışmamızda Covid-19 pandemi sürecinin tip2 diyabetli hastalarda glisemik kontrol üzerine etkisini, karaciğer ve böbrek fonksiyonları üzerine etkisini, lipid profili ve beden kitle indeksi üzerine etkisini, sistolik ve diyastolik kan basıncı üzerine etkisini, hastaların diyabet tedavileri üzerine etkisini incelemeyi amaçladık.
GEREÇ VE YÖNTEM: Bu çalışma Sağlık Bilimleri Üniversitesi (SBÜ) Sultan 2.Abdülhamid Han Eğitim ve Araştırma Hastanesinde 01.04.2022 ile 01.04.2023 tarihleri arasında İç Hastalıkları ve Endokrinoloji polikliniğine başvurmuş hastaların rutin tetkikleri sırasında bakılmış olan serum HbA1C(%), Glukoz(mg/dL), Total Kolesterol(mg/dL), HDL-K(mg/dL), LDL-K(mg/dL), Trigliserit(mg/dL), Üre(mg/dL), Kreatinin(mg/dL), AST(U/L), ALT(U/L)  değerleri retrospektif olarak taranmış, ülkemizde Covid-19 pandemisi öncesi en son (1 mart 2020 öncesi ) değerleri  ile  pandemi sürecindeki (1 haziran 2020 'den  sonraki) ilk değerler ve poliklinik başvurularındaki güncel değerler karşılaştırılmıştır.Ayrıca hastaların Covid dönemi öncesinde yıllık rutin kontrol amaçlı hekim başvuru sıklığı ve covid döneminde yıllık rutin kontrol amaçlı hekim başvuru sıklığı, Covid dönemi öncesindeki kullandığı antidiyabetik ilaçlar ve güncel kullandığı antidiyabetik ilaçlar sorgulanmış, Covid dönemi öncesindeki beden kitle indeksi (kg/m²) ve arter kan basıncı(mm/Hg) değerleri, son poliklinik başvurusu sırasındaki güncel değerleri ile karşılaştırılmıştır.Verilerin istatistiksel açıdan anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak alınmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde IBM SPSS 21 ve MedCalc istatistik paket programı kullanılmıştır.
BULGULAR: Hastaların pandemi sürecindeki ilk HbA1c değeri, pandemi öncesi HbA1c değerine göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde artmıştır (p<0,05). Güncel HbA1c değeri pandemi öncesi HbA1c değerine göre de istatistiksel olarak anlamlı düzeyde artmıştır (p<0,05). Hastaların pandemi sürecindeki ilk Glukoz değeri, pandemi öncesi Glukoz değerine göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde artmıştır (p<0,05). Güncel Glukoz değeri, pandemi sürecindeki ilk Glukoz değerine göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde azalmıştır (p<0,05). Hastaların güncel Total Kolesterol ve LDL Kolesterol değerleri, pandemi öncesi Total Kolesterol ve LDL Kolesterol değerlerine göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde azalmıştır (p<0,05). Hastaların güncel AST ve ALT değerleri, pandemi öncesi AST ve ALT değerlerine göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde azalmıştır (p<0,05). Hastaların güncel AST ve ALT değerleri, pandemi sürecinin başındaki AST ve ALT değerlerine göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde azalmıştır (p<0,05). Hastaların güncel Üre değeri, pandemi öncesi Üre değerine göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde artmıştır (p<0,05). Hastaların pandemi sürecindeki HDL Kolesterol, Trigliserid ve Kreatinin değerleri ile pandemi öncesi değerleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmadı (p>0,05). Hastaların güncel ortalama beden kitle indeksi değeri, pandemi öncesi beden kitle indeksi değerine göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde azalmıştır (p<0,05). Hastaların güncel ortalama diyastolik kan basıncı değeri, pandemi öncesi diyastolik kan basıncı değerine göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde azalmıştır (p<0,05). Hastaların ortalama güncel sistolik kan basıncı değeri ile pandemi öncesi sistolik kan basıncı değeri arasında anlamlı bir fark saptanmadı (p>0,05). 
SONUÇ: Bu çalışmada Covid-19 pandemi sürecinde tip2 diyabetli hastaların rutin kontrol amaçlı hekim başvuru sıklığını azalttığını ve diyabet regülasyonunun bozulduğunu gözlemledik. İleride doğal afet meydana gelmesi durumunda fiziksel aktiviteler arttırılıp, günlük kalori alımı ve diyet düzenlemesi yapılıp, teletıp kullanılarak gereğinde yoğunlaştırılmış diyabet tedavisi verilerek glisemik kontrolde bozulmanın önüne geçilebilir.
Anahtar Kelimeler: Tip2 Diyabetes Mellitus, Covid-19 pandemisi, HbA1c, Glukoz

Abstract:
OBJECTIVE: During the Covid-19 pandemic, the frequency of routine physician visits of patients with type 2 diabetes may change, decrease in physical activities due to restrictions and eating habits may change. In this study, we aimed to examine the effect of the Covid-19 pandemic process on glycemic control, its effect on liver and kidney functions, its effect on lipid profile and body mass index, its effect on systolic and diastolic blood pressure, and its effect on diabetes treatments in patients with type 2 diabetes.
MATERIALS AND METHODS: The aim of this study was to determine the serum HbA1C(%), Glucose(mg/dL) measured during the routine examinations of the patients who applied to the Internal Diseases and Endocrinology outpatient clinic between 01.04.2022 and 01.04.2023 at the Sultan 2.Abdülhamid Han Training and Research Hospital of the Health Sciences University (SBU). , Total Cholesterol(mg/dL), HDL-C(mg/dL), LDL-C(mg/dL), Triglyceride(mg/dL), Urea(mg/dL), Creatinine(mg/dL), AST( U/L), ALT (U/L) values were scanned retrospectively, the latest values before the Covid-19 pandemic (before 1 March 2020) in our country and the first values during the pandemic process (after 1 June 2020) and the current values in outpatient clinic applications were compared. In addition, the annual frequency of visits to the physician for routine check-ups before the Covid period and the frequency of annual routine check-ups during the covid period, the antidiabetic drugs used before the Covid period and the current antidiabetic drugs were questioned. blood pressure (mm/Hg) values were compared with the current values at the time of the last outpatient clinic application. The statistical significance level of the data was taken as p<0.05. IBM SPSS 21 and MedCalc statistical package program were used to evaluate the data.
RESULTS: The initial HbA1c value of the patients during the pandemic period increased statistically significantly compared to the pre-pandemic HbA1c value (p<0.05). The current HbA1c value also increased statistically significantly compared to the pre-pandemic HbA1c value (p<0.05). The first Glucose value of the patients during the pandemic process increased statistically significantly compared to the Glucose value before the pandemic (p<0.05). Current Glucose value decreased statistically significantly compared to the first Glucose value in the pandemic process (p<0.05). The current Total Cholesterol and LDL Cholesterol values of the patients were statistically significantly decreased compared to the pre-pandemic Total Cholesterol and LDL Cholesterol values (p<0.05). The current AST and ALT values of the patients were statistically significantly decreased compared to the pre-pandemic AST and ALT values (p<0.05). The current AST and ALT values of the patients were statistically significantly decreased compared to the AST and ALT values at the beginning of the pandemic process (p<0.05). The current Urea value of the patients increased statistically significantly compared to the pre-pandemic Urea value (p<0.05). There was no statistically significant difference between the HDL Cholesterol, Triglyceride and Creatinine values of the patients during the pandemic and their pre-pandemic values (p>0.05). The current mean body mass index value of the patients was statistically significantly decreased compared to the pre-pandemic body mass index value (p<0.05). The current mean diastolic blood pressure value of the patients was statistically significantly decreased compared to the pre-pandemic diastolic blood pressure value (p<0.05). There was no significant difference between the mean current systolic blood pressure value of the patients and the pre-pandemic systolic blood pressure value (p>0.05).
CONCLUSION: In this study, we observed that during the Covid-19 pandemic, patients with type 2 diabetes reduced the frequency of visits to physicians for routine control and diabetes regulation was disrupted. In the event of a natural disaster in the future, physical activities can be increased, daily calorie intake and diet adjustments are made, and glycemic control can be prevented by intensifying diabetes treatment using telemedicine when necessary.
Keywords: Type 2 Diabetes Mellitus, Covid-19 pandemic, HbA1c, Glucose