Envanter işlemlerinin Türk Ticaret Kanunu ve Vergi Usul Kanunu kapsamında değerlendirilmesi
Evaluation of inventory procedures in Turkish Trade Law and Tax Procedure Law
Yazar: RAMAZAN YILDIRIM
Danışman: PROF. DR. DOĞAN ARGUN
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Finansı Ana Bilim Dalı / Muhasebe Finansman Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Hukuk = Law ; Maliye = Finance
Dizin: Değerler envanteri = Values inventory ; Envanter = Inventory ; Envanter modelleri = Inventory models ; Envanter sistemleri = Inventory systems ; Mali hukuk = Fiscal law ; Türk Ticaret Kanunu = Turkish Commercial Code ; Türk ticaret hukuku = Turkish commercial law ; Vergi Kanunu = Tax Code ; Vergi Usul Kanunu = Tax Procedural Code ; Vergi usul hukuku = Tax procedural law

Özet:
Ticari işlemlerin takip edilmesinde muhasebe süreci önemli bir yer tutmaktadır. Bu süreç içerisinde yer alan envanter konusu ise başlı başına bir öneme sahiptir. Türkiye'de envanter işlemlerinin yürütülmesine ilişkin mevzuat içinde Türk Ticaret Kanunu ve Vergi Usul Kanunu başta gelmektedir.
Küreselleşme süreciyle çeşitli dünya ülkelerinde uygulanmakta olan muhasebe sistemleri arasında bulunan farklılıklardan dolayı finansal tabloların birbiriyle karşılaştırılması güçleşmiştir. Bu güçlük dünya çapında yatırım fırsatlarının kaçırılmasına, yabancı sermaye girişinin ve ülke ekonomisinin kalkınma sürecinin yavaşlamasına sebep olmaktadır. Uluslararası Muhasebe Standartlarının/Uluslararası Finansal Raporlama Standartlarının hazırlanması uzun bir zaman almış olsa da özellikle Avrupa ülkeleri ile Asya-Pasifik ülkeleri 2005 yılından itibaren bu standartları kullanmayı başlamıştır. Türkiye'de ise yaklaşık olarak 2007 yılından bu yana standartlarla ilgili çalışmalar yapılmaktadır. 
Türkiye'de muhasebe standartlarına uyum için ilk köklü değişiklik 1956 yılından bu yana kullanılan 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun yenilenerek 01.07.2012 tarih ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun yürürlüğe girmesidir. Kanun envanter işlemleri ve değerleme noktasında Kamu Gözetim Kurumu tarafından oluşturulan Türkiye Muhasebe Standartları/Türkiye Finansal Muhasebe Standartlarını öngörmektedir. Hâlihazırda yürürlükte bulunan 193 sayılı VUK ise; envanter ve değerleme işlemlerini kendi içinde barındırmaktadır. Türk Ticaret Kanunu'nun standartlara dayandırılmasıyla birlikte envanter ve değerleme konusu uluslararası bazda ele alınmış olmaktadır. Ancak Vergi Usul Kanunu ile Türk Ticaret Kanunu arasında uyumsuzluk oluşmuştur. Bu uyumsuzluğu gidermek amacıyla 30 Eylül 2011 tarihinde kamuoyunun görüşü alınmak üzere TBMM, Plan ve Bütçe komisyonundaki Vergi Usul Kanunu Taslağı duyurulmuştur.
Bu çalışmada 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, 193 sayılı Vergi Usul Kanunu ve TBMM, Plan ve Bütçe komisyonundaki Vergi Usul Kanunu Taslağında yer alan envanter ve değerleme işlemleri arasındaki uyum ve farkların belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda çalışma üç bölümden oluşturulmuştur.
Çalışmanın birinci bölümünde envanter ve değerleme kavramı, Türk Ticaret mevzuatında bu kavramların yer aldığı kanunlar, konuları ve kapsamları üzerinde durulmuştur. Türk Ticaret Kanunu ve TBMM, Plan ve Bütçe komisyonundaki Vergi Usul Kanununda (Taslağında) yer alan değerleme ölçüleri açıklanmıştır. Ayrıca envanter dönemleri ve envanterin yapılma gerekçeleriyle muhasebe hesaplarına ana hatlarıyla değinilmiştir.
Çalışmanın ikinci bölümünde Türk Ticaret Kanunu ve TBMM, Plan ve Bütçe komisyonundaki Vergi Usul Kanunu (Taslağı) açısından envanter ve değerleme işlemine tabi tutulan iktisadi kıymetler kanun metinlerinde yer alan akışa göre karşılaştırılmıştır. Karşılaştırmada envanter ve değerleme bağlamında ağırlığı bulunan konulara değinilmiştir.
Çalışmanın üçüncü bölümünde kanunlarda yer alan envanter ve değerleme karşılaştırmalarının genel değerlendirmesi yine ağırlığı bulunan konulara göre yapılmıştır. 
Çalışma sonucuna göre Türk Ticaret Kanunu'nun Vergi Usul Kanunu'na göre daha üstün özellikler taşıdığı belirlenmiştir. Bu üstünlüğün ise daha çok Türk Ticaret Kanununda yer alan envanter ve değerlemenin muhasebe standartlarına dayandırılmasından kaynaklandığı belirlenmiştir. Vergi Usul Kanunu'nu ile Türk Ticaret Kanunu ya da bir başka deyişle muhasebe standartlarıyla arasında uyumsuzluk olduğu tespit edilmiştir. Bu uyumsuzluğun taslakta da devam ettiği görülmüştür. En kısa sürede taslağın tekrar gözden geçirilerek muhasebe standartlarına uygun hale getirilmesi gerekliliği sonucuna varılmıştır. 


Anahtar Kelimeler: Envanter, Değerleme, Türk Ticaret Kanunu, Vergi Usul Kanunu, TBMM, Plan ve Bütçe komisyonundaki Vergi Usul Kanunu Taslağı, Türkiye Muhasebe Standartları, Türkiye Finansal Raporlama Standartları

Abstract:
The accounting process has an important place in follow up of the business transactions. Located in this process, inventory is an important subject in itself. The Turkish Commercial Code and the Tax Procedures Law are the first among the legislation concerning the execution of inventory procedures in Turkey.
With the globalization process it has become difficult to compare financial statements, due to the differences between the accounting systems being implemented in various world countries. This difficulty is causing worldwide investment opportunities to be missed, slowing the flow of foreign capital and the development of the country's economy. Although the preparation of International Accounting Standards / International Financial Reporting Standards has taken a long time, especially European countries and Asia-Pacific countries have started to use these standards since 2005. In Turkey, studies on standards have been carried out since 2007.
The first fundamental change to comply with accounting standards in Turkey is that the Turkish Commercial Code No. 6762, which has been in use since 1956, has been renewed and the Turkish Commercial Code No. 6102 dated 01.07.2012 has entered into force. The law stipulates the Turkish Accounting Standards / Turkish Financial Reporting Standards established by the Public Surveillance Authority at the point of inventory procedures and valuation. The VUK numbered 193, which is currently in force, contains inventory and valuation transactions in itself. With the Turkish Commercial Code being based on standards, inventory and valuation are discussed on an international basis. However, there is a discrepancy between the Tax Procedure Law and the Turkish Commercial Code. In order to make this discrepancy, the Draft Law on Tax Procedures in the Parliament, Plan and Budget committee was announced on 30 September 2011 in order to receive public opinion.
In this study, it is aimed to determine the harmony and differences between the inventory and valuation procedures included in Turkish Commercial Code numbered 6102, Tax Procedural Law numbered 193 and the Tax Procedure Law Draft in the TBMM, Plan and Budget Committee. Towards this aim, the study is composed of three parts.
In the first part of the work, the concept of inventory and valuation, the laws, the subjects and the scope of these concepts in Turkish Trade Legislation are emphasized. The valuation measures included in the Turkish Commercial Code and the Tax Procedure Code (Draft) in the TBMM, Plan and Budget Committee are explained. In addition, the inventory periods and the reasons for making the inventory and accounts are outlined.
In the second part of the work, the economic assets subjected to inventory and valuation transactions in terms of the Turkish Commercial Code and the Tax Procedure Law (Draft) in the TBMM, Plan and Budget Committee are compared according to the flow in the legal texts. In the comparison, important issues related to inventory and valuation are mentioned.
In the third part of the study, the overall evaluation of the inventory and valuation comparisons in the law is made based on the weighted items.
According to the result of the study, it is determined that the Turkish Commercial Code has superior characteristics than the Tax Procedure Law. It is determined that this superiority is mainly due to basing the inventory and valuation included in the Turkish Commercial Code to accounting standards. It has been determined that there is a discrepancy between the Tax Procedure Law and the Turkish Commercial Code or in other words accounting standards. This inconsistency has also been observed in the draft. As soon as possible, it is necessary to re-examine the draft and make it conform to accounting standards.


Keywords: Inventory, Valuation, Turkish Commercial Code, Tax Procedure Law, TGNA, Draft Tax Procedural Law in the Plan and Budget Committee, Turkish Accounting Standards, Turkish Financial Reporting Standards