Ortaokul öğrencilerinin eğlence amacına duyarlı medya okuryazarlıkları: Eleştirel okuma ve dinleme/izleme öz yeterliklerinin yordayıcı rolü
Secondary school students' media literacies sensitive to entertainment purposes: The predictive role of critical reading and listening/watching self-efficacy
Yazar: MAHMUT TÜRKBEN
Danışman: DOÇ. DR. BİRCAN EYÜP
Trabzon Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eleştirel dinleme/izleme = Critical listening/monitoring ; Eleştirel okuma = Critcal reading ; Medya okuryazarlığı = Media literacy ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Öz yeterlilik = Self-efficacy

Özet:
Bu çalışmanın amacı ortaokul öğrencilerinin eğlence amacına duyarlı medya okuryazarlık düzeylerini açıklamada eleştirel okuma ve dinleme/izleme öz yeterlik algılarının ne düzeyde etkili olduğunu belirlemektir. Ayrıca çalışmada öğrencilerin eğlence amacına duyarlı medya okuryazarlıklarının, eleştirel okuma ve dinleme/izleme öz yeterliklerinin cinsiyet, sınıf düzeyi, internet kullanım ve televizyon izleme sıklığı, medya kullanım araçları ile amaçları açısından incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışma, nicel araştırmalarda kullanılan ve değişkenler arasındaki istatistiksel bağların ortaya çıkmasına imkân tanıyan ilişkisel tarama desenine göre tasarlanmıştır. Araştırmanın gerçekleştirildiği örneklemi 2023-2024 eğitim öğretim yılında Trabzon ilinde bulunan 15 resmî ortaokulda öğrenim gören 1579 öğrenci oluşturmaktadır. Çalışmanın verileri Kişisel Bilgi Formu, Eğlence Amacına Duyarlı Medya Okuryazarlık Ölçeği, Ortaokul Öğrencilerine Yönelik Eleştirel Okuma Öz Yeterlik Ölçeği ve Eleştirel Dinleme/İzleme Öz Yeterlik Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Verilerin analizinde SPSS 27.0 programı kullanılmıştır. 
Çalışmada öğrencilerin eğlence amacına duyarlı medya okuryazarlık becerileri ile eleştirel okuma ve dinleme/izleme öz yeterlikleri arasındaki ilişkilerin pozitif, alt boyutlara göre değişmekle birlikte orta ve düşük seviyelerde olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ortaokul öğrencilerinin eğlence amacına duyarlı medya okuryazarlık düzeylerini belirlemede eleştirel okuma ve dinleme/izleme öz yeterlikleri doğrudan etkilidir. Eleştirel okuma ve dinleme/izleme öz yeterlikleri eğlence amacına duyarlı medya okuryazarlık düzeylerini %36 oranında açıklamaktadır. Eğlence amacına duyarlı medya okuryazarlık düzeyleri, eleştirel okuma ve dinleme/izleme öz yeterlikleri orta sevidedir. Kız öğrencilerin medya okuryazarlık, eleştirel okuma ve dinleme/izleme öz yeterlikleri erkek öğrencilere göre daha yüksektir. Oyun oynama değişkeni ve eğlence amacına duyarlı medya okuryazarlık düzeyleri arasında ilişki bulunmamıştır. Eğlence amacına duyarlı medya okuryazarlık eğitimini geliştirmede temel dil becerileri dâhilindeki eleştirel öz yeterliklerden faydalanılabileceği önerilmektedir.

Abstract:
The aim of this study is to determine the level of effectiveness of critical reading and listening/watching self-efficacy perceptions in explaining the entertainment-sensitive media literacy levels of middle school students. In addition, the study aimed to examine the entertainment-sensitive media literacy, critical reading and listening/watching self-efficacy of the students in terms of gender, grade level, internet use and television viewing frequency, media usage tools and purposes. The study was designed according to the relational screening design used in quantitative research, which allows the emergence of statistical relationships between variables. The sample of the study consisted of 1579 students studying in 15 official middle schools in Trabzon province in the 2023-2024 academic year. The data of the study were collected using the Personal Information Form, Entertainment-Sensitive Media Literacy Scale, Critical Reading Self-Efficacy Scale for Middle School Students and Critical Listening/Watching Self-Efficacy Scale. SPSS 27.0 program was used in the analysis of the data. 
In the study, it was concluded that the relationships between the entertainment-sensitive media literacy skills of the students and their critical reading and listening/watching self-efficacies were positive, and although they varied according to the sub-dimensions, they were at medium and low levels. Critical reading and listening/watching self-efficacies are directly effective in determining the entertainment-sensitive media literacy levels of secondary school students. Critical reading and listening/watching self-efficacies explain 36% of entertainment-sensitive media literacy levels. Entertainment-sensitive media literacy levels, critical reading and listening/watching self-efficacies are at medium levels. Female students' media literacy, critical reading and listening/watching self-efficacies are higher than male students. No relationship was found between the game playing variable and entertainment-sensitive media literacy levels. It is suggested that critical self-efficacies within basic language skills can be used in developing entertainment-sensitive media literacy education.