Laiklik teorileri açısından 1938-1950 dönemi Türkiyesi'nde laiklik anlayışı
In the vision of secularism theories understanding of secularism in the 1938-1950 period of Turkey
Yazar: EMRAH ŞİMŞİR
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ERAL TOPÇU
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Hukuk = Law ; Siyasal Bilimler = Political Science ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Atatürk, Mustafa Kemal = Atatürk, Mustafa Kemal ; Cumhuriyet Halk Partisi = Cumhuriyet Halk Party ; Din = Religion ; Kemalizm = Kemalism ; Laiklik = Laicism ; Milli Şef Dönemi = Milli Şef Period ; Sekülerizm = Secularism ; İnönü Dönemi = İnönü Period ; İnönü, İsmet = İnönü, İsmet

Özet:
Öteden beri insan hayatını etkileyen başlıca iki kurumun ?din? ve ?devlet? olduğu nazaraalındığında; bu iki kurumun birbirleriyle olan ilişkilerinin anlaşılmasının önemi daha da açığaçıkmaktadır. Türkiye'de cumhuriyet rejimine geçilmesinden bu yana, devletin temelnitelikleri arasında, üzerinde en çok tartışma yürütülen ilke ?laiklik? olmuştur. Gerek bukavramın Fransa kökenli olması ve gerekse bu kavramın içerdiği anlamın, yer ve zamana görefarklılık arz etmesi, ülkemizde bu konuya ilişkin tartışmaların yeni boyutlar kazanmasına yolaçmıştır. Dolayısıyla, bu ilkenin sağlıklı ve kapsamlı bir analizine duyulan ihtiyaç gündengüne artmıştır.Bu çalışmanın amacı, resmi ideolojinin 1938-1950 dönemi Türkiyesi'nde tesis ettiğilaikliğin türünü ve karakteristik özelliklerini ortaya koymaktır. Türkiye Cumhuriyeti tarihiaçısından 1938-1950 dönemi, son derece önemli bir dönüm noktasıdır. Zira söz konusu zamandilimindeki laiklik politikaları yalnızca o dönem açısından etkili olmayıp, aynı zamandagünümüze değin uzanan siyasi rejim tartışmalarının da zeminini oluşturmaktadır. Dolayısıyla,laiklik eksenindeki polemiklerin hala güncelliğini koruması, 1938-1950 dönemindeki dindevletilişkilerinin aydınlatılmasını daha da önemli kılmaktadır.Bu teze esas teşkil eden konu ve kurallar, salt soyut bir çerçevede ele alınmamış; devlet,siyaset ve bilim adamlarının çeşitli konuşmaları ve yazıları, anayasa, yasa, tüzük, tamim gibipozitif hukuk normları ile çeşitli idari ve adli uygulamalar çerçevesinde, lehte ve aleyhtegörüşler objektif olarak ele alınmaya çalışılmış ve yeri geldikçe de somutlaştırılmak suretiyledeğerlendirilmiş; diğer ülkelerdeki uygulamalar ile ülkemizdeki sürecin benzerlik vefarklılıkları ortaya konmaya çalışılmıştır.Çalışmamızın ilk bölümünde, laikliğin tarihsel serüveni, farklı coğrafya ve farklı tarihişartlarda geçirdiği evreler ele alınmış; bu ilkenin değişik teorik ve pratik perspektiflerdeki yeriirdelenmeye çalışılmıştır. İkinci bölümde ise, öncelikle Osmanlı İmparatorluğu'nun sondöneminde yaşanan, laikliğin öncülü sayılabilecek gelişmeler ile Türkiye Cumhuriyeti'nin ilkonbeş yılındaki Kemalist laikleşme hamleleri mercek altına alınmış; sonrasında ise MustafaKemal Atatürk dönemiyle İsmet İnönü dönemi arasında, din politikası açısından devamlılıkilişkisi olup olmadığı sorgulanmış; nihayet İsmet İnönü'nün cumhurbaşkanlığı görevinivyürüttüğü 1938-1950 yılları arasındaki süreçte, Türkiye'deki siyasi sistemin, laikliği nasılalgıladığı ve uyguladığı incelenmeye çalışılmıştır. Bu sayede, ilgili döneme ilişkin resmiideolojinin tesis ettiği laiklik modelinin türü ve karakteristik özellikleri ayrıntılı olarak ortayakonmuştur.Anahtar Kelimeler:Laiklik, sekülarizm,İnönü, CHP, Atatürk, din, Kemalizm

Abstract:
From of old, ?state? and ?religion? have been the most effective institutions on human?slife. So it is very important to understand the relations of each other. Since the establishmentof Republic of Turkey, among the basic princeples of the state, ?secularism? has been themost controversial principle. Whether the origin of this concept is France or the variablemeanings of this concept according to different regions and eras cause the multiplying ofarguments. By the reason of that, the necessity of analysing this principle has been increasingday by day.The subjects and rules that are in this desirtation, are not only dealed with in an abstractperspective; but also they are concretized by various statesmen?s and politicians? speechs,pozitive law norms such as constitution, law, regulation and circular, different administrativeand judicial practices and opinions for or against them. Besides them, by the help ofcomparative method, the process in our country is compared with the situation in othercountries. No doubt, it helps to find the similarities and differences.In the first part of this study, the historical account of laicism and phases of laicism indifferent countries and different conditions are discussed and also the position of this principlein theoritical and practical perspectives is examined. In the second part, firstly, premisses ofsecularism which occured in the dissolution period of the Ottoman Empire and Kemalistsecularization dashes in the first fifteen years? period of Republic of Turkey are bothinvestigated; after that, the period of Mustafa Kemal Atatürk and İsmet İnönü are comparedfrom the continuity point of view; and finally, perception and practising way of secularism bypolitical power in İsmet İnönü?s presidency term (1938-1950) is observed and hereby, varietyand characteristics of secularism model that the official ideology established are detaillyexposed.Key Words:Laicism, secularism, İnönü, CHP, Atatürk, religion, Kemalism.