Ortaokul öğrencilerinde kardeş kıskançlığının akran zorbalığı eğilimlerini yordama gücü
The predictive power of sibling jealousy on peer bullying tendency among secondary school students
Yazar: FELEK ARSLAN
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA OTRAR
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Akran zorbalığı = Peer victimization ; Kardeş ilişkileri = Sibling relationship ; Kardeşler = Brothers ; Kıskançlık = Jealousy ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students

Özet:
Bu araştırmanın amacı ortaokul öğrencilerinde kardeş kıskançlığının akran zorbalığı eğilimlerini yordama gücünü ortaya koymaktır. Nicel araştırma yöntemi ile yürütülen araştırma ilişkisel tarama modeli kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın evreni 2020-2021 Eğitim-Öğretim yılında İstanbul ili Üsküdar İlçesinde öğrenim gören ortaokul öğrencilerinden oluşmaktadır. Örneklemi ise Üsküdar ilçesinde bulunan okullardan tesadüfi oransız küme örnekleme yöntemi ile seçilen, 10 ortaokulda öğrenim gören, 224 kız ve 261 erkek olmak üzere toplam 485 öğrenci oluşturmaktadır.
Verilen toplanmasında "Marmara Kardeş Kıskançlığı Ölçeği" , "Zorbalık Davranış Eğilimi Ölçeği" ve araştırmacının hazırladığı "Kişisel Bilgi Formu" kullanılmıştır. Verilerin analizinde kardeş kıskançlığı ve akran zorbalığı arasındaki ilişkiyi saptamak için Pearson analizi, kardeş kıskançlığı ölçeği puanlarının akran zorbalığı ölçeği puanlarını anlamlı şekilde yordayıp yordamadığını belirlemek amacıyla basit standart regresyon analizi kullanılmıştır. Bunların dışında verilerin analizi için tek yönlü varyans analizi (ANOVA), bağımsız gruplar t testi, Mann Whitney-U analizi ve Scheffe testi kullanılmıştır. 
Araştırmanın sonucunda ortaokul öğrencilerinin kardeş kıskançlığı ve akran zorbalığı arasında pozitif anlamlı bir ilişki bulunduğu, kardeş kıskançlığının akran zorbalığını anlamlı bir şekilde yordadığı, öğrencilerin kardeş kıskançlığı düzeyleri ile yaş, sınıf, cinsiyet, kardeş sayısı, okul türü, kardeş sayısı, doğum sırası, anne-babanın hayatta olması, anne- babanın eğitim ve gelir düzeyleri değişkenleri arasında anlamlı farklılıkların olmadığı saptanmıştır. Öğrencilerin akran zorbalığının cinsiyet değişkeni arasında sözel zorbalık alt boyutu için anlamlı bir farklılık bulunmazken, fiziksel zorbalık ve eğlence amaçlı zorbalık alt boyutlarında erkeklerin ortalaması kızlardan; duygu zorbalığı alt boyutu içinse kızların ortalaması erkeklerden anlamlı şekilde yüksek bulunmuştur. Ortaokul öğrencilerinin akran zorbalığının sınıf değişkeni için duygu zorbalığı puanında anlamlı bir farklılık tespit edilmezken, fiziksel, sözel ve eğlence amaçlı zorbalık alt boyutları ile arasında anlamlı bir farklılık olduğu gözlenmiştir. Fiziksel, sözel, eğlence amaçlı zorbalık ve zorbalık toplam puanı için 8. sınıf öğrencilerinin ortalaması 6. sınıf öğrencilerinin ortalamasından anlamlı şekilde yüksek bulunmuştur. Öğrencilerin akran zorbalığı ile yaş, sınıf, okul türü, kardeş sayısı, doğum sırası, anne-babanın öz olması, anne- babanın eğitim ve gelir düzeyleri değişkenleri arasında anlamlı farklılıkların olmadığı saptanmıştır.

Abstract:
The aim of this study is to reveal the predictive power of sibling jealousy on peer bullying tendency among secondary school students. The study was carried out by quantitative research method and relational screening model. The universe of the study includes secondary school students studying in Üsküdar, the district of İstanbul, in the 2020-2021 academic year. The sample of the study is consisted of a total of 485 students, 224 girls 261 boys, studying in 10 different secondary schools in Üsküdar district, who are selected by disproportionate cluster sampling method.
To collect data "Marmara Sibling Jealousy Scale", "Bullying Behaviour Tendency Scale" and "Personal Information Form" created by the researcher were used. In the analysis of the data, Pearson analysis was used to determine the relationship between sibling jealousy and peer bullying, and simple standard regression analysis was used to determine whether sibling jealousy scale scores significantly predicted peer bullying scale scores. Apart from these, one-way analysis of variance (ANOVA), independent group t test, Mann Whitney-U analysis and Scheffe test were used for data analysis.
As a result of research, there is a positive and significant relationship between secondary school students' sibling jealousy and peer bullying, sibling jealousy significantly predicted peer bullying, it was determined that there were no significant difference between the students' sibling jealousy levels and variables of age, class, gender, number of siblings, school type, number of siblings, birth order, parents' survival, parents' education and income levels. While there was no significant difference between the gender veriable of students' peer bullying for verbal bullying sub-dimention, in the physical bullying and recreational bullying sub-dimentions, the avarage of boys is more than girls; for the emotional bullying sub-dimention, the mean of girls was found to be significantly higher than boys. While no significant difference was found for the emotional bullying sub-dimention between the class variable of secondary school students' peer bullying; it was determined that there was a significant difference between physical, verbal and recreational bullying sub-dimentions.
For the total score of physical, verbal and recreational bullying, avarage of the 6th grade students was found significantly lower than the avarage of 8th grade students. It was determined that the difference between the peer bullying of the students and variables of age, class, school type, birth order, number of siblings, parental identity, education and socio-economic levels of parents wasn't significant.