Muğla'nın jeoturizm kaynakları ve değerlendirilme olanakları
Geotourism resources of Muğla and their utilization potentials
Yazar: BEKİR DERİNÖZ
Danışman: PROF. DR. GÖZDE EMEKLİ
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Beşeri ve İktisadi Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Coğrafya = Geography ; Turizm = Tourism
Dizin: Doğal miras = Natural heritage ; Jeokültürel yapı = Geo-cultural structure ; Jeomiras = Geoheritage ; Jeopark = Geopark ; Jeoturizm = Geotourism ; Kültürel miras = Cultural heritage ; Muğla = Muğla ; Sürdürülebilir turizm = Sustainable tourism ; Turizm coğrafyası = Tourism geography

Özet:
Bu çalışmanın amacı Türkiye'nin güneybatısında yer alan Muğla İlinin jeoturizm kaynaklarını ortaya koymak ve bu kaynakların değerlendirilme olanaklarını turizm coğrafyası yaklaşımı ile belirlemektir. Alanda günümüze kadar birçok turizm çalışması yapılmıştır. Ancak alan jeoturizm perspektifiyle ve coğrafi bakış açısıyla daha önceden çalışılmamıştır. Bu nedenle bu araştırma literatürdeki boşluğu doldurması açısından önemlidir. Araştırmanın dayandırıldığı temel sorular şunlardır: Muğla'nın doğal çevre özellikleri jeoturizmi ne ölçüde desteklemektedir? Muğla'da uygulanacak jeoturizm faaliyeti alanda ne ölçüde etkili olacak, yerel kalkınmayı destekleyecek midir? Muğla'daki yerel halk ve turizm aktörlerinin jeoturizme yaklaşımı nasıldır?
Araştırmada nicel ve nitel araştırma yöntemlerinin birlikte kullanıldığı çoklu yöntem (karma yöntem, triangulation) tercih edilmiştir. Araştırma soruları kapsamında öncelikle geniş çaplı bir literatür taraması yapılmıştır. Yerel halk ve yatırımcılara anket uygulanmıştır. Uluslararası Jeoparklar Ağı ve Avrupa Birliği Çevre Programı Kriterleri kapsamında potansiyel jeoturizm alanları ile ilgili alan sorgulama matrisleri oluşturulmuş ve bu matrisler turizm coğrafyası yaklaşımı ile değerlendirilmiştir. 2011-12 yıllarında resmi ve özel kurum – kuruluşlarla görüşülerek doküman incelemesi yapılmıştır. 2013-2017 yılları arasında asıl saha çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Saha çalışmalarında gözlem, görüşme ve açık uçlu soruların kullanıldığı mülakatlar yapılmıştır. Yapılan arazi çalışmaları kapsamında GPS ile ölçümler yapılarak çalışma alanı sayısallaştırılmış ve jeoturizm haritaları üretilmiştir.
Araştırma sonuçları göstermiştir ki, Muğla jeoturizm açısından oldukça zengin ve çekici kaynak değerlerine sahiptir. Bu değerlerin birçoğu geleneksel olarak geçmişten günümüze yöre halkı tarafından korunmuştur. Bu kaynak değerleri ile yöre halkı arasında çoğu zaman açıkça görünmeyen sıkı bir ilişki mevcuttur. Görünmeyen bu sıkı ilişki potansiyel jeourizm alanlarının korunması, kullanımı ve alanda yapılacak olan projelerin başarıyla sonuçlanması açısından oldukça önemlidir. Jeoturizm konsepti alandaki yerel değerler ile oldukça uyumludur. Bazı bölgelerde geleneksel ritüeller bir jeosit / jeotop etrafında dahi yapılagelmektedir. Bu uyum sürdürülebilirlik ilkeleri ile desteklenerek jeoturizm alanda etkili bir şekilde uygulanabilir ve kırsal kalkınma için de uygun bir araç olarak kullanılabilir. Ancak öncelikle yöre turizmindeki eksiklikler giderilmeli, jeoturizmin alanda uygulanmasıyla ortaya çıkabilecek değişimlere karşı adaptasyon sağlanabilmesi için turizm aktörlerinin yanında yerel halk da planlamalara ve çalışmalara mutlaka dâhil edilmelidir. Bu amaçla en küçük yerleşme birimlerinden başlanarak il ve bölge düzeyine kadar hiyerarşik bir plan dâhilinde heyetler ve koruma kurulları oluşturulmalıdır. Devamında bu kurulların, kamu kurumları temsilcilerinin, özel kuruluş temsilcilerinin, sivil toplum örgütü temsilcilerinin ve yerel halkın katılımıyla gerçekleştirilecek görüşmeler dâhilinde ivedilikle yönetim planları oluşturulmalıdır. Bu durum alanın jeoturizm kaynakları ve bu kaynakların değerlendirilme olanakları açısından hayati öneme sahiptir.

Anahtar kelimeler: Jeoturizm, Jeopark, Turizm Coğrafyası, Muğla, Jeomiras, Jeokoruma, Jeoçeşitlilik

Abstract:
This study aims to reveal sources of geotourism is located in the southwest of Mugla Province Turkey and to determine the source of the evaluation possibilities of tourism geography approach. Many tourism studies have been carried out in the field until today. However, the area has not been studied previously from a geotourism perspective and a geographical perspective. Therefore, this study is important in terms of filling the gap in the literature. The main questions on which the research is based are as follows: To what extent do Muğla's natural environmental characteristics support geotourism? To what extent will the geotourism activity to be implemented in Muğla be effective in the field and will it support local development? How is the approach of the local people and tourism actors in Muğla to geotourism?
In this study, multiple method (mixed method, triangulation), in which quantitative and qualitative research methods are used together, was preferred. Within the scope of the research questions, a wide-ranging literature review was made. Survey was applied to local people and investors. Within the scope of the International Geoparks Network and the European Union Environmental Program Criteria, field inquiry matrices have been created regarding potential geotourism areas and these matrices have been evaluated with the tourism geography approach. In 2011-12, document review was carried out in consultation with official and private institutions and organizations. The main field studies were carried out between 2013-2017. During the fieldwork, observations, interviews and interviews using open-ended questions were conducted. Within the scope of the field studies, GPS measurements were made, the study area was digitized and geotourism maps were produced.
Research results showed that Muğla has very rich and productive resource values in terms of geotourism. Many of these values have traditionally been preserved by the local people from past to present. There is a close relationship between these resource values and the local people, which is often not clearly visible. This invisible close relationship is very pleasing in terms of the protection and use of potential geourism areas and the successful completion of the projects in the field. The concept of geotourism is very compatible with local values in the field. In some regions, traditional rituals are even performed around a geosite / geotop. This harmony is supported by sustainability principles and can be applied effectively in the field of geotourism and can be used as a suitable tool for rural development. However, first of all, the deficiencies in local tourism should be eliminated and local people should be included in the planning and studies in addition to the tourism actors in order to adapt to the changes that may occur with the implementation of geotourism in the field. For this purpose, committees and conservation boards should be established within a hierarchical plan starting from the smallest settlements to the provincial and regional level. Subsequently, management plans should be prepared urgently within the scope of the meetings to be held with the participation of these boards, representatives of public institutions, private organizations, representatives of non-governmental organizations and local people. This situation is of vital importance in terms of the geotourism resources of the area and the utilization possibilities of these resources.

Keywords: Geotourism, Geopark, Tourism Geography, Mugla, Geoheritage, Geoconservation, Geodiversity