Hemşirelerin serviks kanseri taramasına ve hpv aşılarına ilişkin sağlık inançları ile etkileyen faktörlerin belirlenmesi
Determination of nurses' health beliefs and affecting factors regarding cervical cancer screening and hpv vaccines
Yazar: REYHAN ATMACA
Danışman: PROF. DR. GÜLTEN GÜVENÇ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Gülhane Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Kadın Hastalıkları ve Doğum Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Kadın Hastalıkları ve Doğum = Obstetrics and Gynecology
Dizin: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Amaç: Bu çalışma, hemşirelerin serviks kanseri taramasına ve Human Papilloma Virüs (HPV) aşılarına yönelik sağlık inançlarının, taramaya yönelik tutumlarının ve etkileyen faktörlerin belirlenmesi amacıyla tanımlayıcı kesitsel tipte yapılmıştır.
 
     Gereç ve Yöntem: Araştırmanın evrenini, Sağlık Bilimleri Üniversitesi Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde görev yapan hemşireler oluşturmuştur. Araştırma 01.04.2024-31.05.2024 tarihleri arasında 260 hemşire ile yürütülmüştür. Araştırma verileri; Kişisel Bilgi Formu, HPV Enfeksiyonu Bilgi Skalası, HPV Enfeksiyonu ve Aşılamasına İlişkin Sağlık İnanç Modeli Ölçeği ve Serviks Kanseri ve Pap Smear Testi Sağlık İnanç Modeli Ölçeği kullanılarak elde edilmiştir. Verilerin değerlendirilmesinde; tanımlayıcı istatistik ölçütleri, tek yönlü varyans analizi, bağımsız örneklem t testi, Kruskal Wallis testi, Mann Whitney u testi, pearson korelasyon analizi ve çoklu doğrusal regresyon analizi kullanılmıştır.

     Bulgular: Hemşirelerin %51,2'sinin 26-35 yaş aralığında, %59,2'sinin ön lisans mezunu ve %33,9'unun 15 yıl ve üzeri süredir meslekte çalıştığı belirlenmiştir. Katılımcıların %30,7'sinin şikâyetleri olduğunda jinekolojik muayene yaptırdığı, %63,1'inin serviks kanseri hakkında bilgi sahibi olduğu, %88,8'inin HPV aşısı olmadığı saptanmıştır. HPV Enfeksiyonu ve Aşılamasına İlişkin Sağlık İnanç Modeli Ölçeği alt boyut puan ortalamaları ciddiyet algısı 12,16±2,63; engel algısı 10,70±2,81; yarar algısı 8,86±2,10; duyarlılık algısı 5,58±1,52'dir. Serviks Kanseri ve Pap Smear Testi Sağlık İnanç Modeli Ölçeği alt boyut puan ortalamaları duyarlılık algısı 6,95±2,50; ciddiyet algısı 22,16±7,92; Pap Smear yarar ve motivasyon 29,84±10,77; serviks kanseri sağlık motivasyonu algısı 9,48±3,59; Pap Smear engeller algısı 29,13±12,04'tür. Ölçeklerin alt boyutları arasındaki ilişkiye göre HPV enfeksiyonunun ciddi bir sorun olduğunu düşünme durumu arttıkça HPV aşısına karşı engel algısı, yarar algısı ve duyarlılık algısının da arttığı;  serviks kanserine karşı duyarlılık arttıkça önemseme, yarar, motivasyon ve engel algısının da arttığı belirlenmiştir (p<0,05). Human Papilloma Virüs Enfeksiyonu ve Aşılamasına İlişkin Sağlık İnanç Modeli Ölçeği alt boyutlarında ciddiyet algısında akıntı, hizmet içi eğitim, aşının etkili olmayacağını düşünme değişkenlerinin; engel algısında aşının yan etkilerinin olması değişkeninin; yarar algısında sağlık çalışanları serviks kanseri hakkında bilgi seviyesi, aşının yan etkilerinin olması, aşının etkili olmayacağını düşünme değişkenlerinin; duyarlılık algısında çalışılan birim, serviks kanseri hakkında bilgi varlığı, hizmet içi eğitim ve aşının yan etkilerinin olması değişkenlerinin alt boyutlar üzerinde anlamlı yordayıcılar olduğu saptanmıştır (p<0,05). Serviks Kanseri ve Papsmear Testi Sağlık İnanç Modeli Ölçeği alt boyutlarında serviks kanseri duyarlılığında kanama, cinsel bölgede siğil, hizmet içi eğitim, HPV aşısı olma durumu, HPV aşısı ile ilgili detaylı bilgi alma isteği değişkenlerinin; serviks kanseri önemseme/ciddiyetinde kendisini riskli görmemesi, internet değişkenlerinin; pap smear yarar ve motivasyonunda sağlık çalışanları serviks kanseri hakkında bilgi seviyesi, internet, hizmet içi eğitim değişkenlerinin; serviks kanseri sağlık motivasyonunda bugüne kadar kadın hastalıkları ile ilgili rahatsızlıklık/hastalık yaşama durumu, sağlık çalışanları serviks kanseri hakkında bilgi seviyesi, okul dersi/seminer, hizmet içi eğitim değişkenlerinin; pap smear engellerde çalışılan birim, düzenli jinekolojik muayene yaptırma durumu ve jinekolojik muayene yaptırmak çok ağrıdır değişkenlerinin alt boyutlar üzerinde anlamlı yordayıcılar olduğu saptanmıştır (p<0,05).
 
       Sonuç: Hemşirelerin HPV aşısının yararlı olduğunu düşündüğü, HPV enfeksiyonunun ciddi bir sorun olarak gördüğü, aşılamaya karşı engellerinin fazla olduğunu düşündüğü ve konudaki duyarlılıklarının yüksek olduğu belirlenmiştir. Hemşirelerin serviks kanseri ve pap smear testine karşı duyarlılık, önemseme, motivasyon ve yarar algısı puan ortalamalrının  yüksek düzeyde olduğu,  bununla birlikte pap smear testi yaptırmayla ilgili engellerin düşük düzeyde olduğu belirlenmiştir.

Abstract:
Aim: This study was conducted as a descriptive cross-sectional study to determine nurses' health beliefs, attitudes towards screening and influencing factors regarding cervical cancer screening and Human Papilloma Virus (HPV) vaccines.

       Materials and Methods: The population of the study consisted of nurses working at the Health Sciences University Gülhane Training and Research Hospital. The study was conducted with 260 nurses between 01.04.2024 and 31.05.2024. The study data were obtained using the Personal Information Form, HPV Infection Information Scale, HPV Infection and Vaccination Health Belief Model Scale and Cervical Cancer and Pap Smear Test Health Belief Model Scale. Descriptive statistical measures, one-way analysis of variance, independent sample t test, Kruskal Wallis test, Mann Whitney u test, Pearson correlation analysis and multiple linear regression analysis were used in the evaluation of the data.

      Findings: It was determined that 51.2% of the nurses were between the ages of 26-35, 59.2% had an associate degree and 33.9% had been working in the profession for 15 years or more. It was found that 30.7% of the participants had a gynecological examination when they had complaints, 63.1% had knowledge about cervical cancer and 88.8% were not vaccinated against HPV. The mean scores of the Health Belief Model Scale on HPV Infection and Vaccination sub-dimension were perception of severity 12.16±2.63; perception of barriers 10.70±2.81; perception of benefit 8.86±2.10; perception of susceptibility 5.58±1.52. The mean scores of the Health Belief Model Scale on Cervical Cancer and Pap Smear Test sub-dimension were perception of susceptibility 6.95±2.50; perception of seriousness 22.16±7.92; Pap Smear benefits and motivation were 29.84±10.77; cervical cancer health motivation perception was 9.48±3.59; Pap Smear barriers perception was 29.13±12.04. According to the relationship between the sub-dimensions of the scales, it was determined that as the belief that HPV infection is a serious problem increased, the perception of barriers, benefits, and susceptibility to HPV vaccination also increased; as the susceptibility to cervical cancer increased, caring, benefits, motivation, and barrier perceptions also increased (p<0.05). In the sub-dimensions of the Health Belief Model Scale on Human Papillomavirus Infection and Vaccination, the variables of discharge, in-service training, thinking the vaccine will not be effective for the perception of seriousness; the variable of having side effects of the vaccine for the perception of barrier; the variables of the level of knowledge of healthcare workers about cervical cancer, having side effects of the vaccine, thinking the vaccine will not be effective for the perception of benefits; In the perception of susceptibility, the variables of worked unit, presence of knowledge about cervical cancer, in-service training and presence of side effects of the vaccine were found to be significant predictors on the sub-dimensions (p<0.05). In the sub-dimensions of Cervical Cancer and Pap Smear Test Health Belief Model Scale, the variables of bleeding, genital warts, in-service training, HPV vaccination status, desire to get detailed information about HPV vaccination were significant for cervical cancer sensitivity; in the importance/seriousness of cervical cancer, not seeing oneself at risk, internet variables were significant; in the benefits and motivation of Pap smear, the variables of health workers' level of knowledge about cervical cancer, internet, in-service training; in the health motivation for cervical cancer, the variables of having experienced any discomfort/disease related to gynecological diseases until today, health workers' level of knowledge about cervical cancer, school lesson/seminar, in-service training; It was determined that the variables of the unit worked in, having regular gynecological examinations and having gynecological examinations are significant predictors on the sub-dimensions in pap smear barriers (p<0.05).

        Results: It was determined that the nurses thought that the HPV vaccine was beneficial, saw HPV infection as a serious problem, thought that they had many barriers against vaccination and that their sensitivity on the subject was high. It was determined that the nurses had high levels of sensitivity, caring, motivation and perceived benefit scores for cervical cancer and pap smear tests, however, the barriers related to having pap smear tests were low.