Avrupa resminde sosyo-kültürel bir olgu olarak Damask
Damask as a sociocultural phenomenin in European art
Yazar: DERYANUR CAN
Danışman: PROF. FEVZİYE EYİGÖR PELİKOĞLU
Atatürk Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Resim Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
Amaç: "Damask" sözcüğü, tüm dünyada söyleyiş farklılıklarına rağmen, anlamca coğrafi
olarak Şam bölgesine işaret etmektedir. Tarihsel süreçte, bu bölgede yaşamış olan ve birbiriyle
temasta bulunmuş bütün medeniyetlerin, sosyal yaşam dinamiklerini ve kültürel zenginliklerini
temsil eden üç önemli göstergenin varlığı dikkat çekmektedir; "coğrafi ve stratejik değeri arzu
nesnesine dönüştüren Şam ipeği", "siyasi ve askeri üstünlüğü gözeten Şam kılıcı" ve
"kozmopolit yapıyı birbirine eşitleyen Şam gülü". Bu üç nesnel unsuru buluşturup kendi içinde
bütünleşik bir nitelik olarak sunan "damask" deseninin sosyo-kültürel olguların ve siyasal
oluşumların estetize edildiği sembolik bir form olarak incelenmesi amaçlanmıştır.
Yöntem: "Avrupa resminde sosyo-kültürel bir olgu olarak Damask" isimli tez çalışmasında
"Nitel araştırma modeli" uygulanmış olup, "Betimsel Araştırma Yöntemi" ile geliştirilmiştir.
Şam bölgesinde işaret eden Damask, tarihi, sosyal ve kültürel anlam katmanlarına sahip olgu
düzeyine taşınmış, bütüncül bir bakış açısıyla incelenmiştir.
Bulgular: Kadim medeniyetlerle beslenen, dini duyguları içeriğinde barındıran Damask,
bünyesindeki tarihsel ve kültürel birçok anlatı ile görünür kılınmıştır. Kendisi ile özdeş
"Damask" adlı desenin salt bir dekor öğesi veya kostüm bezemesi olarak görülmemesi
gerekmektedir. Damask'ın yaşanmışlıkları ve kültürel etkileşimleri içinde barındıran görsel
yansımasının kumaş/kılıç/gül formunda oluşu sanatsal anlam üretiminin önemini
belirginleştirmektedir.
Sonuç: Sanat, üzerinde yaşadığı topraklarda var olan kültürden etkilenir ve ilham olarak dinden
beslenir. Damask bu anlamda bütün bu birikimleri içinde barındıran soyut bir çizgi olarak
günümüze ulaşmıştır.
Anahtar Kelimeler: Damask, Dinler Tarihi, İslami Sanat, Avrupa resmi, Şam kumaşı, Şam
kılıcı, Şam gülü

Abstract:
Purpose: Despite the differences in pronunciation all over the world, the word "Damask"
geographically refers to the Damascus region. It is noteworthy that there are three important
indicators representing the social life dynamics and cultural richness of all civilizations that
have lived in this region and have been in contact with each other in the historical process;
'Damascus silk that transforms geographical and strategic value into an object of desire', 'The
Damascus sword that protects political and military superiority' and 'the Damascus rose that
equates the cosmopolitan structure'. It is aimed to examine the 'damask' pattern, which brings
these three objective elements together and presents it as an integrated quality in itself, as a
symbolic form in which socio-cultural phenomena and political formations are aestheticized.
Method: "Qualitative research model" was applied in the thesis study named "Damask as a
socio-cultural phenomenon in European painting" and it was developed with the "Descriptive
Research Method". Damask, which points to the Damascus region, has been moved to the level
of the phenomenon with layers of historical, social, and cultural meaning and has been studied
with a holistic perspective.
Findings: Damask, which is nourished by ancient civilizations and contains religious feelings,
has been made visible with many historical and cultural narratives. The identical pattern called
'Damask' should not be seen as a mere decor item or costume decoration. The fact that Damask's
visual reflection, which includes experiences and cultural interactions, is in the form of
fabric/sword/rose, highlights the importance of artistic meaning production.
Results: Art is influenced by the culture that exists in the geography in which it lives and it is
inspired by religion too. Damask as an abstract line can be traced back to all these cultural and
artistic accumulations throughout hundreds of years to the present.
Keywords: Damask, History of Religion, Islamic Art, European Painting, Damask fabric,
Damask sword, Damask Rose