Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) ve Anayasa Mahkemesi (AYM) tedbir kararlarının karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesi
Comparative evaluation of the interim measure decisions granted by the European Court of Human Rights (ECTHR) and those granted by the Constitutional Court (CC)
Yazar: ZEHRA GAYRETLİ
Danışman: DOÇ. DR. ABDURRAHMAN SAYGILI
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İnsan Hakları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Anayasa Mahkemesi = Constitutional Court ; Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi = European Court Human Rights ; Bireysel başvuru = Individual application ; Geçici tedbir = Interim measure ; İnsan hakları = Human rights

Özet:
İnsan haklarını korumak için kurulan bir sistemde yargılamanın belirli bir zaman alması nedeniyle –özellikle- yaşam hakkının veya işkence ve kötü muamele yasağının ihlal edilme ihtimalinin bulunduğu "onarılamaz hasar riskinin mevcut olduğu" durumlarda kesin kararın etkililiğini korumak için bazı güvencelere ihtiyaç vardır. Geçici tedbir kararları bu güvenceyi temin eden ve mağduru telafisi imkânsız zarardan koruyan kararlardır. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamında etkili bir denetim sistemine sahip olan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi,  özellikle sınır dışı davaları ve mültecilerin hakları ile ilgili başvurularda sıklıkla geçici tedbir kararlarına başvurmaktadır. 2010 yılında yapılan anayasa değişikliği ile Anayasa Mahkemesi bireysel başvuruları incelemekle yetkilendirilmiştir. Anayasa Mahkemesi de yaşam hakkının veya işkence ve kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddiası ile yapılan başvurularda tedbir kararları almaktadır. Bu çalışmada, Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yolunda tedbir uygulamasının Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi uygulaması ile karşılaştırılması yöntemiyle her iki yargı organının tedbir kararlarının uygulama standartları ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Buna göre, Anayasa Mahkemesinin sadece yaşam hakkı ve işkence yasağı kapsamında yapılan başvurularda tedbir kararları aldığı,  Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi uygulamasında ise herhangi bir hak sınırlaması yapılmadığı anlaşılmıştır. Ayrıca her iki mahkemenin tedbir kararı alma usullerinin benzer olduğu görülmüştür.  Anayasa Mahkemesinin tedbir talepli başvuruları daha etkili ve hızlı bir şekilde karşılayabilmesi için sınır dışı işlemlerine karşı idari yargı makamları nezdinde açılan davaların herhangi bir istisna getirilmeksizin sınır dışı işlemlerinin icrasını otomatik olarak durdurucu etkiye sahip olmasını sağlayacak yasal düzenleme yapılmasının gerekli olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Aksi takdirde Anayasa Mahkemesinin artan iş yükünü karşılayamaması riski bulunmaktadır.

Abstract:
Due to the fact that it takes a certain amount of time to judge in a system established to protect human rights, in case of "the presence of the risk of irreparable damage" especially where there is the possibility of violating the right to life or the prohibition on torture and maltreatment, some assurances are required so as to protect the effectiveness of the final decision.

Interim measures decisions are the ones that ensure this assurance and protect the victim from irreparable loss. The European Court of Human Rights, which has an effective audit system under the European Convention on Human Rights, has generally implemented the interim measures decisions for applications especially in relation to deportation lawsuits and the rights of refugees. Due to amendment in the Constitution during 2010, the Constitutional Court is authorized to review individual applications. The Constitutional Court has also taken interim measures decisions for applications made with the claim in respect of violating the right to life or the prohibition on torture and maltreatment. In this study, it has been tried to reveal the standards of implementation of the interim measures decisions of both judicial bodies thanks to comparison method between the interim measures decision implementation for individual application to the Constitutional Court and the application of the European Court of Human Rights. Accordingly, it has been understood that; the Constitutional Court only takes interim measures decisions on applications made within the scope of the right to life and the prohibition of torture but in the implementation by the European Human Rights Court, there is no right limitation. In addition, it has been observed that the procedures of both courts to take the interim measures decisions are similar.

In order for the Constitutional Court to meet applications requesting the interim measures decisions more effectively and quickly, it has been concluded that; legal regulation is required ensure that lawsuits filed before the administrative judicial authorities against deportation proceedings have an automatic stopping effect on the execution of deportation proceedings without any exceptions. Otherwise, there is a risk in terms of the Constitutional Court failing to meet the increasing work load.