II. Meşrutiyet dönemi şeyhülislamlarının siyasetle ilişkileri
II. the relationship of the shehulislams of the Constitutional period and the politics
Yazar: ŞULE ÖZĞAN
Danışman: DOÇ. DR. ALİ HATALMIŞ
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion

Özet:
Osmanlı Devleti'nin klasik döneminde şeyhülislamlar, devlet yönetimi içinde doğrudan bulunmamalarına rağmen önemli konularda kendilerine danışılmak amacıyla Divan-ı Hümâyûna çağrılırlardı. Özellikle şeyhülislamların verdiği fetvâların devlet yönetiminde ve siyasi alanda büyük bir etkisi bulunmaktadır. Ayrıca şeyhülislamların, padişahların aldığı kararlara karşı görüş bildirebilmeleri, kararlarını eleştirmeleri, padişahların tahttan indirilmelerine ve katledilmelerine kadar çeşitli konularda fetvâ vermeleri onların siyasi alandaki önemini ve gücünü göstermektedir.
Bu çalışmada II. Meşrutiyet döneminde görev yapan şeyhülislamların siyasetle ilişkileri ele alınıp incelenmiştir. II. Meşrutiyet döneminde yönetime karşı ortaya çıkan askeri ve siyasi olaylar padişahları zor durumda bırakmıştır. Bu bağlamda padişahlar, devleti daha kolay yönetmek için, şeyhülislamların verecekleri fetvâlara ihtiyaç duymuştur. Bundan dolayı şeyhülislâmların, devlet yönetim sistemi içindeki etkileri daha da artmıştır. 
II. Meşrutiyetin tekrar ilan edilmesi için kurulan partilere başta şeyhülislâmlar olmak üzere birçok ilmiye mensubu ve ulema katılmış veya destek vermiştir. Böylece şeyhülislamların aktif bir şekilde siyasî hayatın içinde yer almaya başladığı söylenebilir. Bu çalışmada, Osmanlı Devleti'nin son dönemine ışık tutan şeyhülislamların,  siyasi alana dönük müdahaleleri ele alınmıştır.

Abstract:
In the classical periods of the Ottoman Empire, although the sheikh al-Islams were not in the state administration, they were called to the Divan-ı Hümâyûn to be consulted on important issues. Especially the fatwas given by the sheikh al-Islams have a great impact on the state administration and in the political field. In addition, the fact that the sheikh al-Islams could express their opinions against the decisions taken by the sultans, criticize their decisions, and issue fatwas on various issues, from the dethronement and murder of the sultans, shows their importance and power in the political arena.
In this study, II. The relations of the sheikh al-Islams, who served in the Constitutional Era, with politics were discussed and examined. II. The military and political events that emerged against the government during the Constitutional Monarchy left the sultans in a difficult situation. In this context, the sultans needed the fatwas to be given by the sheikh al-Islams in order to manage the state more easily. Therefore, the influence of the Shaykh al-Islams in the state administration system has increased even more.
II. Many members of the ilmiye and ulema, especially the sheikh al-Islams, joined or supported the parties established for the re-declaration of the Constitutional Monarchy. Thus, it can be said that sheikh al-Islams began to take an active part in political life. In this study, the interventions of the sheikh al-Islams in the political field, which shed light on the last period of the Ottoman Empire, are discussed.