Thomas Xavıer Bıanchı'nın Dıctıonnaıre Françaıs-Turc adlı sözlüğündeki felsefi kavramların değerlendirilmesi
The evaluation of philosophical concepts in Thomas Xavier Bianchi's Dictionary called dictionnaire Francais-Turc
Yazar: RIDVAN TARHAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİ RIZA TOSUN
Kastamonu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Felsefe = Philosophy

Özet:
Türk Sözlükçülük Tarihi açısından en önemli sözlükler arasında hiç kuşkusuz Thomas Xavier Bianchi'nin Français-Turc sözlüğü gelmektedir. Bianchi'nin Français-Turc sözlüğü günümüz Türk Sözlükçülüğü araştırmalarında en çok başvurulan sözlüklerden bir tanesidir. Bununla birlikte Bianchi sözlüğünde çok önemli felsefe terim ve kavramlarına sözlüğünde yer vermiştir. Bu amaçla da sözlüğün içeriği tarafımızca taranarak bu terim ve kavramlar tespit edilmiştir. Bianchi'nin sözlüğündeki terim ve kavramların yazılışları ve anlamları ile günümüz Türkçesindeki yazılış ve anlamları arasında herhangi bir farklılık olup olmadığı tartışılmıştır. Bianchi sözlüğündeki terim ve kavramlar ile günümüzdeki terim ve kavramlar arasındaki farkı ortaya koyarken genel olarak Bedia Akarsu'nun Felsefe Terimleri Sözlüğü, Ahmet Cevizci'nin Büyük Felsefe Sözlüğü ve Türk Dil Kurumunun elektronik sözlüğünden yararlanılmıştır. Bu sonuçla birlikte tarafımızca irdelenen bu sözlükte bazı terim ve kavramların Bianchi'nin kullanmış olduğu gibi günümüze de aynı şekilde gelen sözcüklerinde de olduğu görülmüştür. Ancak bazı sözcüklerin ise yazılışları ve anlamları değişikliğe uğramış ya da farklılaşmış veya yerini başka sözcüklere bırakmıştır. Bianchi'nin Fransızca felsefe terim ve kavramlarına verdiği karşılıklar ağırlıklı olarak Arapça ve Farsçadır.  Ancak Bianchi'nin sözlüğünde kısmen de olsa öz Türkçe felsefe terim ve kavramlar da bulunmaktadır. Bianchi'nin sözlüğü hem Türk Sözlükçülük Tarihi açısından hem de içinde bulundurduğu felsefe terim ve kavramlarından dolayı felsefe tarihimiz açısında üzerinde durulması çok değerlidir. Bianchi'nin yaşam öyküsüne dair eklediğimiz bilgilerin kültür tarihimizin daha ayrıntılı bir şekilde anlaşılmasına katkıda bulunacağını düşünmekteyiz. Bu çalışmamızla felsefe terim ve kavramlarının zaman içinde nasıl değiştiğinin daha iyi anlaşılmasına katkıda bulanacağını düşünmekteyiz.

Abstract:
Among the most important dictionaries in terms of Turkish Lexicography History is undoubtedly Thomas Xavier Bianchi's Français-Turc dictionary. Bianchi's Français-Turc dictionary is one of the most referenced dictionaries in today's Turkish Lexicography research. In addition, Bianchi included very important philosophical terms and concepts in his dictionary. For this purpose, these terms and concepts were identified by scanning the content of the dictionary. It has been discussed whether there are any differences between the spellings and meanings of the terms and concepts in Bianchi's dictionary and their spellings and meanings in today's Turkish. While revealing the difference between the terms and concepts in the Bianchi dictionary and today's terms and concepts, Bedia Akarsu's Dictionary of Philosophical Terms, Ahmet Cevizci's Great Dictionary of Philosophy and the electronic dictionary of the Turkish Language Association were generally used. With this result, it has been seen that some of the terms and concepts in this dictionary examined by us are used by Bianchi and are still in the same words today. However, the spelling and meanings of some words have changed or become different or have been replaced by other words. Bianchi's responses to French philosophical terms and concepts are mainly in Arabic and Persian. However, Bianchi's dictionary also contains, at least partially, Turkish philosophical terms and concepts. Bianchi's dictionary is very valuable to focus on both in terms of Turkish Lexicography History and in terms of our history of philosophy due to the philosophical terms and concepts it contains. We think that the information we have added about Bianchi's life story will contribute to a more detailed understanding of our cultural history. We think that this study will contribute to a better understanding of how philosophy terms and concepts have changed over time.