Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi ile ilişkisi bakımından uluslararası ceza mahkemesi'nin bağımsızlığı ve etkinliği
The independence and effectiveness of the international criminal court in relation to The United nations Security council
Yazar: MÜBERRA ÖZTÜRK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ YASİN POYRAZ
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Uluslararası Ceza Mahkemesi bağımsız ve daimi nitelikli bir uluslararası yargı kuruluşu olarak inşa edilmiştir. Mahkeme'nin amacı insanlığı bir bütün olarak ilgilendiren en ağır suçları ele almak ve ciddi suç faillerinin cezasız kalmasını engellemektir. Ayrıca devletlerin ulusal yargı yetkilerini tamamlayıcı ikincil bir yargı yetkisini haizdir. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi ise uluslararası barış ve güvenliğin sağlanması konusunda en üst düzey yetkili ve sorumlu merciidir. 
Uluslararası adalet ve barışın sağlanmasında önemli rol oynayan Konsey ve Mahkeme'nin ortak amaçları itibariyle ilişki içerisinde olmaları kaçınılmazdır. Uluslararası Ceza Mahkemesi ile Güvenlik Konseyi arasında doğrudan bir ilişkiyi mümkün kılan iki temel mekanizma bulunmaktadır. Bunlardan ilki Roma Statüsü'nün 13/b hükmü uyarınca mümkün olan sevk yetkisi, diğeri ise Statü'nün 16. maddesi uyarınca Konsey'e tanınmış olan soruşturma ya da davayı erteleme yetkisidir.
Sevk mekanizması küresel düzeyde bir cezasızlıkla mücadelede Güvenlik Konseyi ve Mahkeme'nin ortak hareket edebilmesi fikri olarak değerlidir. Ancak Güvenlik Konseyi'nin tartışmalı politik yapısı sevk ve erteleme kararları aracılığıyla Mahkeme'nin bağımsızlığına sirayet etmektedir. Veto yetkisini haiz devletler siyasi çıkarlarına uygun olarak Mahkemeyi siyasi ve zorlayıcı bir rejim değişikliği aracı haline getirebilmektedir. Ertelemeler ise Konsey'in Mahkeme'nin işleyişine doğrudan müdahale etmesine imkan veren, sınırları belirsiz bir yetkidir.
Roma Statüsü'ne taraf olmayan devletler hakkında Konsey'in sevki yoluyla yargı yetkisi mümkün olmaktadır. Bu durum Birleşmiş Milletler Antlaşması ile Roma Statüsü'nün uyumsuzluğunu ortaya çıkarmakta, devletlerin egemenlik haklarını ihlal edici nitelikte sonuçlar doğurabilmektedir. Devlet başkanlarının yakalanması ve teslim edilmesi konusunda çatışan uluslararası hak ve yükümlülükler, devletlerin iş birliği konusundaki eksikliği ve ABD tarafından kendi vatandaşlarına muafiyet sağlamaya yönelik çıkarılan ikili anlaşmalar Mahkeme'nin etkin ve bağımsız bir biçimde işlemesini zorlamaktadır. 
Konsey'in sevk yetkisi ile Mahkeme'yi harekete geçirdiği sınırlı sayıdaki örnekler Libya ve Sudan'daki durumlara ilişkindir. Bu örneklerde görüldüğü üzere, Konsey'in sevki ön inceleme ve soruşturmanın kabulü aşamalarında yargılamaya ciddi bir ivme kazandırmıştır. Bunun Mahkeme'nin yargısal etkinliğine son derece olumlu bir katkısı olduğu düşünülse de, sonraki aşamalarda Konsey'in ve devletlerin destek ve iş birliklerindeki eksiklik çözümsüzlüğün bir parçası haline gelmektedir.
Güvenlik Konseyi'nin sevk kararlarında mali sorumluluğu tamamen Mahkeme'ye bırakması etkin bir yargılama sürecini giderek daha zor bir hale getirmektedir. Konsey'in bu konudaki yetersizliği bilinçli bir tercihi olarak görünmektedir. Destek ve iş birliğindeki zayıflıklar Mahkeme'nin tamamlayıcılık ilkesine dayanarak ulusal mahkemeler lehine daha esnek bir tavır takınacağına ve Konsey'den uzaklaşacağına işaret etmektedir.  
Bu minvalde, Konsey'in sevk kararlarının mali yükümlülüğünü üstlenmesi ve Mahkeme'nin işleyişine daha fazla destek sağlaması gerekmektedir. Devletlerin iş birliğinin sağlamasına teşvik için Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nda destek ve onaylarının alınması önerilmiştir. Savcı bağımsızlığının güçlendirilmesi yoluyla Konsey'in ve diğer aktörlerin siyasi baskı ve tesirlerine karşı Mahkeme'nin bağımsızlığı desteklenecektir. 
Mahkemenin bağımsızlığının korunması ve etkin yargısal süreçler yürütmesi elzemdir. Nihayetinde, bağımsızlığı zedelenen bir yargı kuruluşunun etkin bir adli süreç yürütmesi beklenemeyecektir. Bu çalışmanın çıktılarının uluslararası hukukun gelişimine, barış ve adaletin sağlanması ve cezasızlığın önlenmesine katkı sağlaması amaçlanmıştır.
Anahtar Kelimeler: Birleşmiş Milletler Antlaşması, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, Darfur Krizi, Erteleme yetkisi, Libya Krizi, Roma Statüsü, Sevk yetkisi, Uluslararası Ceza Mahkemesi, Yargısal bağımsızlık, Yargısal etkinlik.

Abstract:
The International Criminal Court (ICC) was created as a permanent and independent international judicial body with the objective of addressing the most serious crimes of humanity and putting an end to impunity for their perpetrators. The jurisdiction of the International Criminal Court constitutes a complementary secondary jurisdiction to supplement the national jurisdictions of states. United Nations Security Council (UNSC) represents the highest level of authority and has the responsibility of ensuring international peace and security. The Council, composed of five permanent members who hold veto power, serves as the executive body of the United Nations (UN).
	Given their shared objectives, the relationship between these two organizations - each playing a vital role in promoting international justice and peace - is inherently necessary. Two main mechanisms facilitate a direct relationship between the International Criminal Court and the Security Council. The first of these is the referral power possible pursuant to the provision 13/b of the Rome Statute, and the other is the power to differ the investigation or case conferred to the Council pursuant to Article 16 of the Statute.
	The main focus of this research is the Security Council's referral and deferral decisions based on the Chapter VII of United Nations Charter. The impacts of decisions on the autonomous structure and efficient functioning of the Court, as well as the outcomes, are disclosed. States with veto power can use the Court as a political and coercive instrument in line with their political interests. Deferrals, on the other hand, represent an ambiguous authority that allows the Council to directly interfere with the Court's operations.
The jurisdiction of the Council over states that are not parties to the Rome Statute is made possible through referrals. This situation highlights the inconsistency between the United Nations Treaty and the Rome Statute, potentially resulting in violations of states' sovereignty rights. Conflicting international rights and obligations regarding the arrest and surrender of state leaders, lack of cooperation from states, and bilateral agreements by the US granting exemptions to its citizens put pressure on the Court to function effectively and independently.
The limited examples of the Council invoking its referral authority to trigger the Court's action are related to situations in Libya and Sudan. As seen in these examples, the Council's referrals have significantly accelerated the judicial process during the stages of preliminary examination and acceptance of investigations. While this is considered a highly positive contribution to the Court's judicial effectiveness, in subsequent stages, the lack of support and cooperation from the Council and states becomes a part of the impasse.
The Security Council's practice of leaving the full financial responsibility for referral decisions to the Court makes the judicial process increasingly challenging. This inadequacy on the part of the Council seems to be a deliberate choice. Weaknesses in support and cooperation suggest that the Court may adopt a more flexible stance in favor of national courts based on the complementarity principle and distance itself from the Council.
In this regard, it is necessary for the Council to assume the financial burden of referral decisions and provide more support to the Court's functioning. Encouragement and approval from the United Nations General Assembly are recommended to promote states' cooperation. Strengthening the independence of the Prosecutor will support the Court's independence against political pressure and influence from the Council and other actors.
Preserving the Court's independence and ensuring effective judicial processes are essential. Ultimately, a judiciary with compromised independence cannot be expected to conduct an efficient legal process. The aim of this study is to contribute to the development of international law, the promotion of peace and justice, and the prevention of impunity.
Key Words: Charter of the United Nations, Darfur Crisis, Deferral mechanism, International Criminal Court, Judicial effectiveness, Judicial independence, Libya Crisis, Referral mechanism,Rome Statute, United Nations Security Council.