Abdurauf Fıtrat'ın roman ve hikayelerinde Ceditçilik izleri
Traces of Jadidism in Abdurauf Fıtrat's novels and storys
Yazar: SAMET ALİ YILDIZ
Danışman: DOÇ. DR. SAMET AZAP
Kastamonu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: 18. yüzyıl = 18. century ; 19. yüzyıl = 19. century ; Cedit hareketi = Movement of Jadidism ; Dil özellikleri = Language features ; Edebi eserler = Literary works ; Fıtrat, Abdurrauf = Fıtrat, Abdurrauf ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Türkistan = Turkistan ; Yeni Türk edebiyatı = New Turkish literature ; Üslup = Stylistic

Özet:
Türkistan coğrafyası Türk boylarının yoğun bulunduğu bölgelerdendir. Sözlü ve yazılı
edebiyatın zengin olduğu Türkistan'da çok sayıda edebi eser verilmiştir. Ruslar Türkistan'da
hakimiyet kurmak amacıyla coğrafyada çeşitli baskılar kurmuştur. Rusların Türkistan'da
hakimiyet sağlaması ile eğitim ve kültürel alanda Türkistan'da gerileme dönemi 18. yüzyıldan
itibaren başlamıştır. Türkistan'daki gerilemeye önlem almak amacıyla İsmail Gaspıralı Bey
cedit hareketini başlatmıştır. Cedit hareketi ilk olarak Türkistan'ın kuzey bölgelerinde
görülmüştür. İsmail Bey Gaspıralı'nın cedit hareketi ile ilgili hitabeti ile tüm Türkistan'da
etkili olmuştur. Cedit hareketi günümüz Özbekistan coğrafyasını oldukça fazla etkilemiştir.
Cedit hareketi Özbekistan'ın kurulmasında ve Özbekistan dilinin, edebiyatının oluşmasında
etkili unsurlardan olmuştur. Modern Özbek edebiyatının ve dilinin kurucularından olan
Abdurauf Fıtrat Cedit hareketinin öncülerindendir. Abdurauf Fıtrat cedit hareketinin
misyonunu temsil eden Özbek yazarlardan birisi olmuştur. Fıtrat, cedit fikrinin amaçlarını
eserlerinde konu alarak toplumda beklediği bilinci uyandırmak istemiştir. Cedit hareketi
Türkistanlı yazar ve aydınlar için oldukça önemli bir fikir hareketi olmuştur. Tez çalışmasında
Fıtrat'ın hayatı, roman ve hikayelerinde cedit hareketinin izleri incelenmiştir. Cedit
hareketinin oluşturan sosyo-politik olaylar ele alınmıştır. 18. ve 19. Yüzyılda cedit hareketini
temsil eden aydınlardan bilgiler verilmiştir. Tez çalışması altı temel başlıkta oluşturulmuştur.

Abstract:
The geography of Turkestan is one of the regions where Turkish tribes are concentrated. Many
literary works have been given in Turkestan, where oral and written literature is rich. In order
to establish dominance of the Russians in Turkestan, various pressures were established in the
geography. With the Russian domination in Turkestan, the period of decline in education and
cultural areas in Turkestan started from the 18th century. İsmail Gaspıralı Bey started the jadid
movement in order to take precautions against the regression in Turkestan. The Cedit
movement was first seen in the northern regions of Turkestan. İsmail Bey was influential in
all of Turkestan with the speech of Gaspıralı. The Cedit movement has greatly affected the
geography of today's Uzbekistan. The Cedit movement was one of the influential factors in
the establishment of Uzbekistan and the formation of the Uzbek language and literature.
Abdurauf Fıtrat, one of the founders of modern Uzbek literature and language, is one of the
pioneers of the Cedit movement. Abdurauf Fıtrat became one of the Uzbek writers
representing the mission of the jadid movement. Fıtrat wanted to raise the awareness that he
expected in the society by taking the aims of the idea of jadid as a subject in his works. The
Cedit movement has been a very important intellectual movement for writers and intellectuals
from Turkistan. In the thesis study, the traces of the jadid movement in Fıtrat's life, novels and
stories were examined. The socio-political events that make up the Cedit movement are
discussed. Information was given from the intellectuals who represented the jadid movement
in the 18th and 19th centuries. The thesis study is composed of six main titles.