Teleolojik kanıt bağlamında akıllı tasarım kuramı
Intelligent design theory in the context of the teleological argument
Yazar: METİN PAY
Danışman: PROF. DR. RECEP KILIÇ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Felsefesi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Akıllı tasarım = Intelligent design ; Allah'ın varlığı = Existence of God ; Din felsefesi = Religious philosophy ; Kanıt = Argument

Özet:
Bu tez, Tanrı'nın varlığına dair teleolojik kanıt bağlamında akıllı tasarım kuramını ele almaktadır. Tezin amacı, akıllı tasarım kuramının temel kavramlarını detaylı olarak analiz ederek onun içeriğini tam olarak anlamak ve değerlendirmektir. Canlı organizmaların ilk defa nasıl ortaya çıktığı, nasıl geliştiği, mevcut canlı varlıkların bir doğal sürecin bir sonucu olup olmadıkları, canlı organizmaların karmaşık yapısından hareketle bir tasarım sonucunun çıkarılıp çıkarılamayacağı, şayet bir tasarımın var olduğu kabul edilirse bunun neye atfedileceği gibi konular üzerinde durulacaktır.
Tez, giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Girişte teleolojik kanıtın tarihsel gelişimi ve çağdaş din felsefesindeki konumu incelenmektedir. Birinci bölümde tasarım terimi ve evrim kuramı temel kavramlarıyla analiz edilmiştir. İkinci bölüm akıllı tasarım kuramının açıklanmasına ayrılmıştır. Akıllı tasarımın kısa tarihsel gelişimi aktarıldıktan sonra önde gelen iki savunucusu William A. Dembski ve Michael J. Behe'nin kuramları açıklanmıştır. Dembski'nin tasarım çıkarımı, açıklama filtresi yoluyla kurallılık ve şansı eleyip belirginleştirilmiş karmaşıklığın tespit edilmesine dayanır. Behe, canlı organizmaların moleküler düzeyde indirgenemez karmaşıklık sergilemesini tasarım ile açıklar. Bu bölümde ayrıca bilgi kuramı, fosil kayıtları ve yaratılışçılık üzerinde durulmuş,  bunların akıllı tasarımla ilişkilerine değinilmiştir. Son olarak akıllı tasarımın teleolojik kanıtla bağlantısı kurulmuştur.
Üçüncü bölüm, akıllı tasarıma yöneltilen eleştirilere, akıllı tasarımcıların yanıtlarına ve akıllı tasarıma dayalı teleolojik kanıtların değerlendirmesine ayrılmıştır. Eleştiriler genel olarak onun bilgisizlik kanıtı olduğu, hatalı analojilere dayandığı, indirgenemez karmaşıklık ve belirginleştirilmiş karmaşıklığın tasarım çıkarımı için kullanılamayacağı, tasarım kusurlarının teizmin Tanrısıyla uyumsuz olduğu, onun bilimsel bir kuram olmadığı ve canlı organizmaların kökenini açıklamak için evrim kuramının yeterli olduğu şeklindedir. Eleştirilerden ve onlara verilen yanıtlardan vardığımız sonuç, eleştirilerin akıllı tasarımı geçersiz kılmada yetersiz ve akıllı tasarımın makul bir açıklama olduğudur.

Abstract:
This thesis is about the study of Intelligent Design Theory in the context of the teleological argument for the Existence of God. The aim of the thesis is to comprehend and appreciate what pricely the theory includes by deeply analyzing basic concepts of it. Study includes how living organisms originate and develop; whether living organisms are result of the process or not; whether it is possible to reach to the design inference starting from complex structure of living organisms; if it is accepted that they are designed, what would it be attributed.
The thesis has got an introduction and three following sections. The introduction is assigned to the historical development of the teleological argument and the place of it in the contemporary Philosophy of Religion. In the first section, term of design and evolution theory are analyzed with their basic concepts. Section two focuses on description of the intelligent design theory. After brief summary of historical development of the intelligent design, the theories of two leading intelligent design's theorists, William A. Dembski and Michal J. Behe, are explained. Dembski's design inference depends on identifying specified complexity by elimination of regularity and Chance through explanatory filter. Behe uses design to explain the fact that living organisms exhibit irreducible complexity at molecular level. This section additionally includes information theory, fossil records, creationism and their relation to the intelligent design. Finally inteligent design is related to teleological argument.
The third section, focuses on objections to intelligent design and responses to them and inspection of intelligent design teleological arguments. Objections generally state that, it is an argument from ignorance, relies on facile analogies, irreducible complexity and specified complexity cannot be used for design inference, imperfections of design are incompetible with the God of theism, it is not a scientifical theory and evolution theory solely enough to explain the Origin of living organisms. The conclusion ve get from the objections and responses to them is that they are incapable of refuting intelligent design and yet it is a reasonable explanation.