Cumhuriyetin ilk kırk yılında Türkiye'de tohum ıslah araştırmaları: Eskişehir Sazova Tohum Islah İstasyonu örneği
Plant breeding research  in the first forty years of republican Turkey: the example of Plant Breeding Station in Eskisehir-Sazova
Yazar: BARIŞCAN ERSÖZ
Danışman: PROF. DR. SEVTAP KADIOĞLU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Bilim Tarihi Ana Bilim Dalı / Bilim Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Bilim ve Teknoloji = Science and Technology ; Tarih = History ; Ziraat = Agriculture
Dizin: Bilim tarihi = History of science ; Bitki ıslahı = Plant breeding ; Islah programları = Breeding programs ; Kırsal kalkınma = Rural development ; Tarım = Agriculture ; Tarım politikaları = Agricultural policies ; Tarımsal araştırmalar = Agricultural research ; Tohum üretimi = Seed production ; Tohumlar = Seeds ; Tohumluk politikası = Seed policy

Özet:
Bu doktora çalışması Türkiye'de 1923-1963 yılları arasındaki 40 yıllık süreçte tohum ıslah araştırmaları alanında yaşanan gelişmeleri Eskişehir Sazova Tohum Islah İstasyonu örneğinden yola çıkarak değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Söz konusu süreç, yeni bir ülke kurulurken, ekonomik anlamda onun en önemli taşıyıcı direklerinden olan tarımsal üretimin geliştirilmesi yönünde atılan adımların hız kazandığı bir zaman dilimidir. Ülkenin farklı coğrafyalarında, farklı bitki türleri üzerine çalışmalar yapan tohum ıslah istasyonlarının kuruluşu da bu adımların biridir. Bu istasyonlar, bölgesel veya ulusal çapta ekonomik kalkınmada fayda sağlayabilecek yeni çeşitlerin elde edilmesinde oynadıkları rolün yanı sıra geleneksel tarım yerine, bilimesl araştırmayı önde tutan, rasyonel yöntemlere ve yeni teknolojilere dayalı bir üretim anlayışının yerleştirilmesinde pay sahibi olmuşlardır.
Türkiye'de kurulan ilk tohum ıslah araştırma merkezi olan Eskişehir Sazova Tohum Islah İstasyonu, öncelikle ülkenin en önemli tarımsal üretim maddesi olan hububat çeşitleri üzerine yaptığı araştırmalarla bu sürece katkı sunmuştur. Bununla birlikte bu istasyon, tarımsal araştırmanın farklı dönemlerin politik ve konjonktürel şartlarından nasıl etkilendiğini ve böylece yöntem ve amaçlarının nasıl bir değişime uğradığını göstermesi açısından da tipik bir örnek teşkil etmektedir. Tezimiz boyunca bu istasyondaki çalışmaların gelişimi incelenecek ve bunların Türkiye'de tarım politikaları ve daha özel olarak tarımsal araştırma alanında yaşananlarla olan ilişkisine değinilecektir. Böylece tohum ıslahının, kalkınmanın itici gücü olarak görülen modern tekniklerin ve pazara yönelik rasyonel üretim anlayışının tarım alanına yayılmasındaki etkileri anlaşılmaya çalışılacaktır.

Abstract:
This doctoral thesis aims to evaluate the development of plant breeding research in Turkey by examining the activities of the Plant Breeding Station in Eskisehir-Sazova between 1923-1963. This period is also higly significant for the acceleration of the increase in agricultural production while a new nation were being established. One of these steps was the founding of plant breeding stations which were aiming to embark on reserch on the different plant species in the different regions of country. Besides discovering of new plant varieties which could benefit to national and regional economic development, these stations also had a role on the adoption of modern and rational agricultural methods by rural society, instead of the old traditional techniques.
As the first station that was founded in Turkey, the Plant Breeding Station in Eskişehir-Sazova has contributed these process of development by the studies carried out on several varieties of grains, which were the primary agricultural products of the country. Nevertheless, this station is also a typical example of the changing methods and objects under the different political, ideological and economic circumstances that Turkey had been through. With this study, the activities of Eskişehir-Sazova station and its relations with the agricultural research policies in Turkey will be examined and thereby it will be possible to gain a better insight into the effects of plant breeding on the spread of modern agricultural techniques and a mindset based on market-driven agricultural production among rural society.