Fırat havzası sıcaklık ve yağışlarında görülen değişim ve eğilimler
Precipitation and tempereture changes and trends in Fırat basin
Yazar: KEMAL YURDDAŞ
Danışman: PROF. DR. MURAT KARABULUT
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Fırat havzası = Fırat basin ; Sıcaklık = Temperature ; Testler = Tests ; Yağışlar = Rainfall ; İklim = Climate ; İklim değişikliği = Climate change ; İklim özellikleri = Climate properties

Özet:
Yerküre ikliminin ana elemanları olan sıcaklık ve yağışla ilgili bilgiler, küresel iklim varyasyonlarının karakterlerinin belirlenmesinde büyük öneme sahiptir. Her iki olay hem mekânsal hem de zamansal ölçekte büyük değişkenlikler gösterir. Bu parametrelerde meydana gelen salınımlar, iklimin genel yapısının anlaşılması için önemli ipuçları ortaya koyar. Bu nedenle son zamanlarda iklim değişikliği ile ilgili çalışmalar bu iki parametrenin zamansal değişkenliklerine odaklanmış durumdadır. Türkiye bulunduğu konum itibariyle kısa veya uzun süreli iklim değişkenliklerinin yaşanabileceği riskli ülkelerden birisini oluşturmaktadır.  Çalışmada, 1970–2011 referans periyodu için Fırat Havzasında bulunan 31 adet meteoroloji istasyonunun yıllık, mevsimlik ve aylık yağış ve sıcaklık trendleri incelenmiştir. Fırat havzasında meydana gelen sıcaklık ve yağış eğilimlerini belirlemek amacıyla non-parametrik bir test olan Mann-Kendall trend analizi kullanılmıştır. Trend analizi sonuçlarına göre çalışma alanındaki yıllık toplam yağışlarda pozitif yönlü bir trend tespit edilmiştir. Kış mevsimi dışında mevsimsel ölçekte de artış eğilimi belirlenmiştir. Artış eğilimindeki istasyonların oranı özellikle Nisan ve Aralık aylarında oldukça fazladır. Mann-Kendall ve Sen-Slope testi sonuçlarına göre yıllık ortalama sıcaklıklarda; genel olarak havzanın büyük bölümünde genel bir artış trendinin hâkim olduğu görülmektedir. Bununla birlikte, bazı istasyonlarda da azalma eğiliminin olduğu gözlemlenmiştir. Fırat Havzası sıcaklık ve yağışlarında gözlenen değişimleri ve eğilimleri ortaya koyan bu çalışmayla, küresel iklim değişikliğinin Fırat Havzası sıcaklık ve yağışları üzerindeki etkilerinin anlaşılmasına katkı sağlanacağı düşünülmektedir.

Abstract:
Air temperature and precipitation are principle element of climatic system, so that understanding their behavior is important in terms of global climatic variations. Both are very variable spatially and temporarily at different scales. The determination of fluctuations these variables time series provide useful information for the understanding of climate.   Therefore, nowadays, the focus on climate change and climate variability relies mostly on the determination of trends in instrumental records of these climatic parameters. Turkey is among those areas most likely to experience strong climatic variations for short and long time periods.  In this study we examined annual, seasonal and monthly precipitation and  temperature trends in Fırat basin (Turkey) for the 1970- 2011 time scale.  In this paper standard monthly, seasonal and annual precipitation and temperature data were analyzed for trends using Mann Kendall (MK) and Sen's slope (SS) estimator none parametric tests. From analysis of annual, seasonal and monthly rainfall data series it can be concluded that precipitation characteristics of the area is changing, even though results of trend analysis on annual precipitation data show no statistically significant trend for period of record considered.  A slight temperature and precipitation increase in the study period is found in annual data series.  Insignificant decrease of temperature and precipitation in the last 42 years is determined in winter.