Kronik obstrüktif akciğer hastalığı olan hastalarda beslenme durumu ve bazı biyokimyasal ölçümler
Nutritional status and some biochemical parameters in patients with chronic obstructive pulmonary disease
Yazar: DAMLA YILMAZ
Danışman: PROF. DR. H. TANJU BESLER
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Akciğer hastalıkları-obstrüktif = Lung diseases-obstructive ; Beslenme = Nutrition ; Beslenme durumu = Nutritional status ; Fiziksel aktivite = Physical activity ; Vücut bileşimi = Body composition

Özet:
Kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH), tam olarak geri dönüşlü olmayan hava akımı kısıtlanması ile karakterize, önlenebilir ve tedavi edilebilir bir hastalıktır. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tahminlerine göre KOAH 2030 yılında tüm dünyada üçüncü ölüm nedeni haline gelecektir. Bu çalışma orta ve ağır evre KOAH'lı hastaların beslenme durumlarını saptamak, hastalık evrelerinin hastaların enerji ve besin ögesi alımlarına, antropometrik ölçümlerine ve bazı biyokimyasal ölçümler üzerine olan etkilerini değerlendirmek, hastaların besin ögesi alımlarının ve beslenme durumlarının solunum fonksiyonları üzerine olan etkilerini değerlendirmek amacıyla planlanmıştır. Ankara Atatürk Göğüs Hastalıkları ve Göğüs Cerrahisi Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde Göğüs Hastalıkları Poliklinikleri'ne başvuran, enfeksiyon bulguları bulunmayan, 45 yaş üzeri, 36'sı orta evre, 37'si ağır evre olmak üzere toplam 73 stabil KOAH'lı 65 erkek, 8 kadın hasta çalışmaya alınmıştır. Hastalara solunum fonksiyon testlerinin ardından genel özelliklerini, sigara içme öykülerini, ağırlık değişimi durumlarını, bazı gastrointestinal sorunların varlığını belirlemeye yönelik sorukağıdı uygulanmıştır. Hastaların besin ögesi alımları 54 maddelik miktar sorgulanan besin tüketim sıklığı ve geriye dönük 24 saatlik besin tüketim kaydı yöntemleri kullanılarak saptanmıştır. Fiziksel aktivite durumu geriye dönük 24 saatlik fiziksel aktivite kaydı ile değerlendirilmiştir. Antropometrik ölçümler ve vücut bileşimi ölçümleri aynı gün yapılmıştır. Alınan kan örneklerinden hemogram, karaciğer fonksiyon testleri, albumin, total protein ve CRP analizleri yapılmıştır. Verilerin istatistiksel analizleri için SPSS 15.0 paket programı kullanılmıştır. Tüm hastaların yaş ortalaması 61.3±9, sigara içicilikleri ortalama 50.8±28.8 paket.yıldır. Dispepsi tüm hastalarda %50.7'lik görülme oranıyla en sık görülen gastrointestinal bulgu olmuştur. Hastalar kendi yaş ve cinsiyetleri için önerilen enerjinin ortalama %88.4±29.7'sini karşılamaktadır. Tüm hastalarda toplam diyet enerjisine karbonhidratların, proteinlerin ve yağların katkıları sırasıyla %55.9±8.5, %13.8±2.7 ve %29.7±7.8`dir. Doymuş yağ asitleri, tekli doymamış yağ asitleri (TDYA), n-3 ve kolesterol alımları orta ve ağır evre hastalarda 24 saatlik hatırlatma yöntemi ve besin tüketim sıklığı ile benzer bulunurken, miktarlı besin tüketim sıklığına göre ağır evre hastaların çoklu doymamış yağ asitleri (ÇDYA) tüketimleri ile n-6 alımları anlamlı şekilde yüksek bulunmuştur (p<0.05). Kalsiyum (%53.4±57.0), magnezyum (%67.5±35.8), n-3 yağ asitleri (%74.2±46.7), tiamin (%78.2±26.5), niasin (%81.5±53.5) ve B6 vitamininin (%88.5±39.5) günlük önerilen alım düzeylerini karşılama oranları diğer besin ögelerine göre düşük bulunmuştur. Hastaların %83.6'sı hafif aktivite düzeyine sahiptir. Erkek hastaların toplam enerji harcamaları ve fiziksel aktivite düzeyi (PAL) değerleri orta ve ağır evrede benzerken, kadın hastalarda ağır evrede anlamlı şekilde düşük bulunmuştur. Tüm hastalarda zayıflık, hafif şişmanlık ve şişmanlık görülme oranları sırasıyla %13.9, %34.7 ve %18.1 olarak bulunmuştur. Kadın hastalarda BKI > 25kg/m² görülme oranı erkek hastalardan daha yüksektir (p<0.05). Ağır evre hastaların %18.9'u, orta evre hastaların ise %16.7'si düşük yağsız vücut kütle indeksi (FFMI)'ne sahiptir (p>0.05). Hastalığın her iki evresinde de yağsız doku kütlesi oranları ile el kavrama gücü arasında anlamlı pozitif korelasyon saptanmıştır (orta evre, r=0.647, p<0.05; ağır evre, r=0.383, p<0.05). Değerlendirilen tüm biyokimyasal ölçümlerin ortalamaları tüm hastalarda referans normal değerler arasında bulunmuştur. KOAH ilerleyici bir hastalıktır, ancak uygun tedavi ile hastalığın ilerleyişinin yavaşlaması sağlanabilir. KOAH hastalarının alevlenme dışı dönemler dahil hastalığın erken evrelerinden itibaren beslenme durumları açısından değerlendirilmesi hastaya özgü diyet önerilerinin geliştirilmesinde yol gösterici olacak ve böylece hastalığın prognozunu olumlu yönde etkileyecektir.

Abstract:
Chronic Obstructive Pulmonary Disease (COPD) is a preventible and treatable disease characterized by chronic airflow limitation that is not fully reversible. WHO has projected that it will become the third-leading cause of death worldwide by 2030. This study was designed to assess the nutritional status of patients with moderate and severe chronic obstructive disease, to evaluate the effects of disease severity on patients? energy and nutrient intakes, anthropometric measurements and some biochemical parameters and to define the effects of nutrient intakes of patients on respiratory functions. Seventy three (65 male and 8 female) stable COPD patients (36 moderate and 37 severe) who are over 45 years of age with no signs of infection were recruited to the study at the outpatient clinics of Ankara Ataturk Chest Diseases and Thoracic Surgery Training and Research Hospital. A questionnaire which included general characteristics, smoking history, body weight change and gastrointestinal problems was applied to the patients after lung function tests were performed. The intake of nutrients of patients was determined by a 54-item quantitative food-frequency questionnaire and 24-h dietary recall. The physical activity levels (PAL) were assessed by 24-h physical activity recall. Anthropometric and body composition measurements were taken on the same day. Blood samples were obtained to measure complete blood count (CBC), liver function markers, albumin, total protein and CRP levels. Statistical analysis were done using SPSS 15 software. The mean age of the patients was 61.3±9 years and cumulative smoking has been found as 50.8±28.8 pack.years. Dyspepsia has been found as the most common gastrointestinal disturbance in all patients with a percentage of 50.7%. The dietary energy intakes of the patients have met 88.9±29.7% of the age and gender specific dietary recommended levels. Contributions of carbohydrates, proteins and fats to the total dietary energy intake have been found to be 55.9±8.5%, 13.8±2.7% and 29.7±7.8, respectively. Intakes of saturated fatty acids, mono-unsaturated fatty acids (MUFAs), n-3 fatty acids and cholesterol have been found to be similar between moderate and severe patients by both food-frequency questionnaire and 24-h dietary recall. The intakes of poly-unsaturated fatty acids (PUFAs) and n-6 fatty acids on the other hand have been found to be significantly higher in the severe COPD patients (p<0.05). The ratios of meeting the recommended levels of calcium (53.4±57.0%), magnesium (67.5±35.8%), n-3 fatty acids (74.2±46.7%), thiamine (78.2±26.5%), niacin (%81.5±53.5) and vitamin B6 (88.5±39.5%) were found to be the low when compared with other nutrients. The percentage of patients with sedentary lifestyle has been found to be 83.6%. Means of total energy expenditures and physical activity levels of male patients were similar between moderate and severe stages, but found to be higher significantly in female patients in moderate COPD group when compared to severe-stage female patients. Being underweight, overweight and obese have been assessed in 13.9%, 34.7% and 18.1% of all the patients respectively. BMI> 25 kg/m² has been found to be higher in female patients than male patients (p<0.05). Low FFMI has been found in the 18.9% of the severe patients and 16.7% of the moderate patients (p>0.05). Positive correlations have been found between fat-free mass percentage and hand-grip strength in both of the stages of the disease (moderate stage, r==0.647, p<0.05; severe stage=0.383, p<0.05). All of the means of the biochemical measurements have been found to be in the normal reference range. COPD is a progressive disease but it is possible to slow down the progression by an appropriate treatment. Assessment of nutritional status of COPD patients without acute exacerbation starting from the early stages of the disease will help developing patient-specific dietary advice, therefore will affect the prognosis of the disease positively.