COVID-19 nedeniyle yatarak tedavi gören hastaların 3.ay ve 6.ay morbidite ve mortalitelerinin incelenmesi
Investigation of the 3RD month and 6TH months morbidity and mortalities of the patients which were inlined treatment DUE to COVID-19
Yazar: MERVE BULUT
Danışman: PROF. DR. HAYRİYE ESRA ATAOĞLU ; UZMAN EMRE HOCA
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases
Dizin: C reaktif protein = C reactive protein ; COVID 19 = COVID 19 ; Komorbidite = Comorbidity ; Korona virüs enfeksiyonları = Coronavirus enfections ; Korona virüsler = Coronaviridae ; Morbidite = Morbidity ; Mortalite = Mortality ; Regresyon analizi = Regression analysis ; Yatan hastalar = Inpatients

Özet:
Amaç: COVID-19 hastalığına yönelik yaptığımız bu çalışmamızda mortalite ve morbidite üzerinde etkili olan bağımsız risk faktörlerinin belirlenmesi, buna paralel olarak COVID-19 morbidite ve mortalitesinin azaltılması hedeflenmiştir.
Materyal – Method: Çalışmamız Sultangazi Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesinde Nisan 2020- Mayıs 2021 yılları arasında Pandemi Dahiliye servisinde yatarak tedavi gören 600 COVID-19 hastasının PCR pozitif saptanan 259 tanesi ile yapılmıştır. Hastaların yatış anı, 3. ay ve 6. ay laboratuvar verilerindeki oransal farklılıklar ile komorbidite durumları incelenmiştir. Elde edilen verilerin hastaların klinik şiddetine olan etkisi araştırılmıştır. Hastalar yaşayan ve exitus olacak şekilde iki grupta analiz edilmiştir.
Bulgular: Çalışmamız 147 tanesi erkek 112 tanesi kadın olmak üzere 259 hastadan oluşmaktadır. Bu hastaların tamamı PCR+ olarak saptanmış olan hasta grubundan seçilmiştir. 3 aylık incelememiz de yaşayan hastalarımızın yaş ortalaması %56,91±15,88 iken exitus olan hastalarımızın yaş ortalaması %69,88±11,86 olarak saptanmıştır. 6 aylık incelememizde yaşayan hastalarımızın yaş ortalaması %57,16±15,8 iken exitus olan hastalarımızın yaş ortalaması %69,99±11,9 olarak saptanmıştır. Erkek cinsiyete baktığımızda 3 aylık mortalitede exitus oranı %68 saptanırken (p = 0,008) 6 aylık mortalitede exitus oranı %67 saptanmıştır (p= 0,01). Erkek cinsiyete sahip olmanın kadın cinsiyete göre mortalite üzerinde daha riskli olduğu gözlenmiştir. Koagülasyon belirteçlerinden olan deltad-dimer düzeyindeki artışın 3 ay ve 6 ay takiplerinin her ikisinde de mortalite üzerinde anlamlı olduğu saptanmıştır (3. Ay p= 0,003 6.ay p= 0,001).  Koagülasyon tetkiklerinden bakılan diğer parametreler olan PT ve aPTT değerleri ise mortalite üzerinde istatistiksel açıdan anlamlı bulunmamıştır. 3 ay ve 6 ayda ki WBC değerinde olan artış, bazofil ve Hb değerlerindeki azalma mortalite üzerine istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır. Platelet ve lenfosit sayılarındaki azalma ise mortalite üzerinde en önemli hemogram belirteçleri olarak saptanmıştır (p<0,001). Aynı zamanda tüm takiplerde monosit düzeyinde olan artışın ve eozinofil düzeyinde olan azalışın mortalite üzerinde etkin risk faktörleri olduğu saptanmıştır (deltamonosit p=0,001 deltaeozinofil p=0,002).
Çalışmamızda deltaALP, deltaCRP değerlerinde olan yükselme ve deltaalbümin değerinde olan düşme 3. ve 6. ay takiplerinde anlamlı bulunmuştur (p<0,001). Deltaprokalsitonin ise p=0,047 olarak saptanmıştır. Yaptığımız regresyon analizinde ise yatış anında, 3. ay ve 6. ay takiplerinde yaş, erkek cinsiyet varlığı ve KBH varlığı COVID-19 mortalitesi üzerinde bağımsız risk faktörü olarak saptanmıştır (yaş p<0,001 OR=1,047, erkek cinsiyet p=0,009 OR=1,797, KBH p=0,003 OR=2,093). DM varlığı, HT varlığı ve KAH varlığı ise bağımsız risk faktörü olarak anlamlı saptanmamıştır. Laboratuvar belirteçlerinden ise deltaTrombosit (düşmesi veya aynı kalması) (p=0,010, OR=1,890), delta Lenfosit (düşmesi veya aynı kalması) (p<0,001, OR=2,919), delta ALP (artması) (p=0,026, OR=1,869), delta albümin (düşmesi veya aynı kalması) (p=0,042, OR=2,895), delta CRP (artması) (p=0,023, OR =1,875), delta D-dimer (artması) (p=0,023, OR =1,952) ve ilk ferritinin (500 ve üzerinde olması) (p=0,001, OR=2,270) mortalite üzerinde en etkili risk faktörleri olduğu saptanmıştır.Ayrıca hastaların 3.ve 6.ay takiplerinde yaş, erkek cinsiyet, KBH varlığı ve radyolojik tutulum (orta- ağır ) mortalite  üzerinde etkili risk faktörleri olarak saptanmıştır.
Sonuç: Çalışmamız da artan yaşın, erkek cinsiyetin ve kronik böbrek hastalığına sahip olmanın mortalite risk artışında bağımsız belirteçler olduğu gözlemlenmiştir. Laboratuvar belirteçlerinin COVID-19 tanı ve takibinde ne kadar önemli olduğu tespit edilmiştir. Laboratuvar verileri arasında özellikle lenfosit, trombosit sayılarındaki düşüşün ve CRP, d-dimer, ferritin düzeylerindeki artışın mortalite üzerinde etkin olduğu, bu sebeple yakın takip edilmesi gerektiği gözlemlenmiştir. Sonuç olarak hastaların yaşı, cinsiyeti, komorbiditeleri, laboratuvar parametreleri ve radyolojik tutulumları birlikte değerlendirilmelidir.

Abstract:
Aim: In this study we conducted on COVID-19 disease, it was aimed to determine the independent risk factors that have an effect on mortality and morbidity and, in parallel, to reduce the morbidity and mortality of COVID-19.
Material – Method: Our study was conducted with 259 PCR-positive patients out of 600 COVID-19 patients who were hospitalized in the Pandemic Internal Medicine Service in Sultangazi Haseki Training and Research Hospital between April 2020-May 2021. Comorbidities status and proportional differences in the laboratory data of the patients at the time of hospitalization, 3rd month and 6th month were examined. The effect of the obtained data on the clinical severity of the patients was investigated. Patients were analyzed in two groups, living and exiting.
Findings: Our study consists of 259 patients, 147 of them male and 112 female. All of these patients were selected from the patient group that was determined as PCR+. In our 3-month review, the mean age of our patients who survived was 56.91±15.88%, while the mean age of our patients who died was 69.88±11.86%. In our 6-month examination, the mean age of our patients who survived was 57.16±15.8%, while the mean age of our patients who died was 69.99±11.9%. When we look at the male gender, the exitus rate was 68% in 3-month mortality (p = 0.008), while the exitus rate in 6-month mortality was 67% (p= 0.01). It has been observed that having a male gender is more risky on mortality than female gender. The increase in the level of deltad-dimer, which is one of the coagulation markers, was found to be significant on mortality in both 3-month and 6-month follow-ups (3rd month p= 0.003, 6th month p= 0.001). PT and aPTT values, which are the other parameters examined in coagulation tests, were not found to be statistically significant on mortality. The increase in WBC value at 3 months and 6 months, and the decrease in basophil and Hb values were not found to be statistically significant on mortality. The decrease in platelet and lymphocyte counts were found to be the most important hemogram markers on mortality (p<0.001). At the same time, it was determined that the increase in monocyte level and decrease in eosinophil level in all follow-ups were effective risk factors on mortality (deltamonocytes p=0.001 deltaeosinophil p=0.002). In our study, the increase in deltaALP, deltaCRP values and the decrease in deltaalbumin values were found to be significant in the 3rd and 6th month follow-ups (p<0.001). Deltaprocalcitonin was determined as p=0.047. In our regression analysis, age, presence of male gender, and presence of CKD were found to be independent risk factors for COVID-19 mortality at the time of hospitalization, at the 3rd and 6th months of follow-up (age p<0.001 OR=1.047, male gender p=0.009 OR=1.797, CKD p=0.003 OR=2.093). Presence of DM, presence of HT and presence of CAD were not found to be significant as independent risk factors. Among laboratory markers, delta Platelets (decrease or remain the same) (p=0.010, OR=1,890), delta Lymphocyte (decrease or remain the same) (p<0.001, OR=2.919), delta ALP (increase) (p=0.026, OR= 1.869), delta albumin (decrease or remain the same) (p=0.042, OR=2.895), delta CRP (increase) (p=0.023, OR =1.875), delta D-dimer (increase) (p=0.023, OR = 1.952) and initial ferritin (500 or more) (p=0.001, OR=2.270) were found to be the most effective risk factors on mortality. In addition, age, male gender, presence of CKD and radiological involvement (moderate-severe) were determined as risk factors on mortality in the 3rd and 6th month follow-ups of the patients.
Result: In our study, it was observed that increasing age, male gender, and having chronic kidney disease were independent predictors of increased mortality risk. It has been determined how important laboratory markers are in the diagnosis and follow-up of COVID-19. Among the laboratory data, especially the decrease in lymphocyte and platelet counts and the increase in CRP, d-dimer, ferritin levels are effective on mortality, for this reason, it was observed that it should be followed closely. In conclusion, patients' age, gender, comorbidities, laboratory parameters and radiological involvement should be evaluated together.