Tandem (Yamaç paraşütü) sporcularının biyomotorik özellikleri, irtifaya bağlı bazı hormonal düzeyleri ve kan parametrelerinin incelenmesi
Investigation of the biomotoric features, some altitude dependent hormonal levels and blood parameters of tandem (Paragliding) athletes
Yazar: TOLGA ALTUĞ
Danışman: PROF. DR. RECEP GÜRSOY
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı / Beden Eğitimi ve Spor Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Spor = Sports
Dizin: Beden eğitimi = Physical education and training ; Biyomotorik özellikler = Biomotoric properties ; Hormonlar = Hormones ; Kan parametreleri = Blood parameters ; Spor = Sports ; Sporcular = Sportsmen ; Yamaç paraşütü = Paragliding

Özet:
Bu çalışmanın amacı tandem-yamaç paraşütü pilotlarının biyomotorik özellikleri, irtifaya bağlı kan parametreleri ve bazı hormon düzeylerinin akut ve kronik olarak incelenmesidir. Çalışmaya yaşları 20 ve üzeri olan, 18 profesyonel sporcu katılmıştır. İstatiksel hesaplamalar SPSS (version 22.0) programında yapılmıştır. Verilerin normal dağılım gösterip göstermediğini anlamak için Shapiro-Wilk testi kullanılmıştır. Akut olarak uçuş öncesi ve uçuş sonrası, kronik olarak ise sezon başlangıcı ve sezon sonu (4 ay) test verileri incelendiğinde bu süre içerisinde meydana gelen değişimleri belirlemek için tekrarlayan ölçümlerde normallik dağılımlarına göre Paired Sample T Testi ve Wilcoxon test yöntemleri kullanılmıştır. Dönem farklılıklarının etki derecesini karşılaştırmak için normal dağılan değişkenler bağımlı örneklemler için (paired) t-testi, normal olmayanlar için ise Wilcoxon rank testi kullanılmıştır. Yaş, tandem deneyimi (yamaç paraşütü) ve sezon boyunca gerçekleştirilen uçuş sayısı değişkenleri ile kan ve hormon değerleri arasında bir ilişki olup olmadığını belirlemek için Pearson Korelasyon anaizi yapılmıştır. Anlamlılık düzeyi p<0.05 olarak kabul edilmiştir. 
Sırt kuvveti, sol el kavrama kuvveti ve bacak kuvveti değerlerinde 4 ay süren çalışmalar sonunda anlamlı düzeyde artışlar saptanmıştır. Hematolojik parametrelerin akut ve kronik incelemesinde, eritrosit, trombosit, lökosit ve bazı alt gruplara ait parametrelerde anlamlı değişimler tespit edilmiştir. İnsülin, kortizol ve TSH hormon düzeylerinde akut olarak anlamlı bir fark görülmezken, kronik etkilerin değerlendirilmesinde sezon sonu uçuş sonrası insülin düzeylerinde ve sezon sonu uçuş öncesi kortizol hormon düzeylerinde anlamlı azalmaların olduğu belirlenmiştir. Kalp atım hızı (KAH) verilerinin akut etkisi incelendiğinde sezon sonu uçuş sonrası değerler uçuş öncesi değerlere göre anlamlı düzeyde artış gösterirken, kronik süreçte sezon sonu uçuş öncesi değerlerde sezon başlangıcı uçuş öncesi değerlere göre anlamlı düzeyde azalmalar görülmüştür. Sistolik ve diastolik kan basıncı verilerinin akut değerlendirmesine göre sezon sonu uçuş sonrası değerlerinde uçuş öncesi değerlere göre anlamlı artış gözlemlenmiştir. Kronik süreçte ise, sezon sonu uçuş öncesi diastolik kan basıncı değerlerinde sezon başlangıcı uçuş öncesi değerlere göre anlamlı azalmalar bulunmuştur. Hangi dönemin etki derecesinin daha büyük olduğunu belirlemek için yapılan karşılaştırmada, kronik egzersiz sürecinde uçuş öncesi ve uçuş sonrası ölçülen değişkenlere ait değerler arasındaki farkların, akut egzersiz sürecinde ölçülen uçuş öncesi ve uçuş sonrası değişkenlere ait değerler arasındaki farklara göre daha yüksek skorlara sahip olduğu görülmüştür. Bu sonuçlar ile kronik egzersiz sürecinin akut egzersiz sürecine göre etki derecesinin daha büyük olduğu tespit edilmiştir. 
Sonuç olarak, kronik etkiye bağlı uçuş egzersizinde biyomotorik özellikler, kortizol ve insülin düzeylerinde olumlu yönde anlamlı farklılıklar tespit edilmiştir. Kan parametreleri ve kardiyovasküler parametrelerde ise hem akut hem de kronik egzersiz sürecinde anlamlı farkılıklar bulunmuştur. İncelenen parametrelerde elde edilen sonuçların gelecekte yapılacak diğer bilimsel çalışmalara kaynak teşkil edebileceği düşünülmektedir.

Abstract:
The aim of this study is to examine the biomotoric characteristics, altitude-related blood parameters and some hormone levels of tandem-paragliding pilots acutely and chronically. Eighteen professional athletes aged 20 and over participated in the study. Statistical calculations were made in SPSS (version 22.0). Shapiro-Wilk test was used to find out whether the data were normally distributed or not. When the pre-flight and post-flight test data were analyzed acutely, and the test data at the beginning of the season and at the end of the season (4 months) were examined, Paired Sample T Test and Wilcoxon test methods were used according to normality distributions in repeated measurements to determine the changes that occurred during this period. To compare the effect of period differences, the (paired) t-test was used for normally distributed variables for dependent samples, and the Wilcoxon rank test for non-normal ones. Pearson Correlation analysis was conducted to determine whether there is a relationship between age, tandem (paragliding) experience and number of flights during the season, and blood and hormone values. Significance level was accepted as p<0.05. 
Significant increases were found in the values of back strength, left hand grip strength and leg strength after 4 months of studies. In the acute and chronic examination of hematological parameters, significant changes were detected in many parameters of erythrocyte, thrombocyte, leukocytes and subgroups, while no significant difference was found in some of them. While no significant difference was observed acutely in insulin, cortisol and TSH hormone levels, it was determined that there were significant decreases in end-season post-flight insulin levels and pre-season pre-flight cortisol hormone levels in the evaluation of chronic effects. When the acute effect of heart rate (HR) data is examined, the end-of-season post-flight values show a significant increase compared to the pre-flight values, while in the chronic process, there are significant decreases in the end-of-season pre-flight values compared to the pre-season values. According to the acute evaluation of systolic and diastolic blood pressure data, a significant increase was observed in the end-of-season post-flight values compared to the pre-flight values. According to the acute evaluation of systolic and diastolic blood pressure data, a significant increase was observed in the end-of-season post-flight values compared to the pre-flight values. In the chronic process, significant decreases were found in the pre-flight diastolic blood pressure values at the end of the season compared to the pre-flight values at the beginning of the season. In the comparison made to determine which period had the greatest effect, it was seen that the differences between the values of the variables measured before and after the flight in the chronic exercise process had higher scores than the differences between the values of the pre-flight and post-flight variables measured in the acute exercise period. With these results, it has been determined that the degree of effect of the chronic exercise process is greater than the acute exercise process.
As a result, significant differences were found in biomotoric features, cortisol and insulin levels due to chronic flight exercise. Significant differences were found in both acute and chronic exercise periods in blood parameters and cardiovascular parameters. It is thought that the results obtained in the examined parameters can be a source for future studies.