Kurtuluş teolojisi hareketinin düşünsel ve toplumsal kaynakları
Ideational and social foundations of liberation theology movement
Yazar: HÜSEYİN AHSEN AKDAL
Danışman: YRD. DOÇ. DR. CEM DOĞAN YAŞAT
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Genel Sosyoloji ve Metadoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Din = Religion ; Siyasal Bilimler = Political Science ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Din-siyaset ilişkileri = Religious-politics relations ; Eleştirel söylem çözümlemesi = Critical discourse analysis ; Kurtuluş hareketleri = Independence movements ; Latin Amerika = Latin America ; Marksizm = Marxism ; Postkolonyalizm = Postcolonialism ; Sağ ideolojiler = Right ideology ; Sol ideolojiler = Left ideologies ; Sosyal hareketler = Social movements ; İdeoloji = Ideology

Özet:
Bu tez çalışması kapsamında 1960'lı yıllarda Latin Amerika'da ortaya çıkan kurtuluş teolojisi hareketinin toplumsal ve düşünsel kaynakları ile 'kurtuluş söylemi'nin oluşumu ele alınmıştır. Radikal karakterli bir toplumsal hareket olarak kurtuluş teolojisi, politik amaç, görüş ve tutumlarını dini söylem alanı içinde teolojik bir jargonla ifade eder. Söylemin çözümlenebilmesi ve teolojik tartışmalardaki politik göndermelerin tespit edilebilmesi, hareketin ortaya çıktığı tarihsel-toplumsal bağlamı ve onu etkileyen diğer söylem ve düşünceleri incelemeyi gerektirir. Bu amaçla Latin Amerika'nın 60'lı yıllardaki sosyolojik ve politik koşulları genel hatlarıyla tanıtılmış, göç, sanayileşme, kentleşme ve ekonomik bağımlılık gibi olguların hareketin yaygınlaşması üzerindeki etkileri ele alınmıştır. Buna ek olarak kalkınmacılık, bağımlılık teorileri, post-kolonyalizm ve Marksizm gibi düşünce akımları ile 'politik teoloji' ve 'umut teolojisi' gibi eleştirel nitelikli teolojik fikirlerin kurtuluş teolojisini hangi açılardan ve ne boyutta etkilediği incelenmiştir. Son olarak, politik ve dini söylem alanlarından öğelerin karmaşık bir eklemlenme sürecine girmesiyle ortaya çıkan kurtuluş söyleminin çözümlemesi yapılmıştır. İdeoloji kuramlarının ve söylem analizi gibi yöntemlerin yardımıyla yapılan çözümlemede; kurtuluş söylemi bünyesinde öne çıkan Hıristiyan teolojisine ait 'Tanrı Krallığı', 'selamet', 'kurtuluş', 'yoksul', 'komşu sevgisi', 'günah', 'putperest' ve 'inançsız' gibi kavramların kazandığı yeni anlamlar ve politik göndermeleri ortaya konulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Kurtuluş, teoloji, ideoloji, söylem, Marksizm, post-kolonyalizm, Latin Amerika, toplumsal hareketler.

Abstract:
This study examines societal and ideational foundations of liberation theology, a social movement emerged in 1960s Latin America, and analyzes the discourses based on liberation. As a radical social movement, it expresses its political purposes, outlooks and stances within a religious field of discourse and a theological jargon. In order to analyze the discourse and to reveal the political references within theological debates; one needs to examine the socio-historical context in which the movement emerged and other thoughts and discourses which influenced it. In this regard, the study presents sociological and political circumstances of Latin America in 60s in general terms and examines the effects of social facts such as; immigration, industrialization, urbanization and economical dependency on the popularization of the movement. In addition, it investigates how and to what extent the ideologies such as developmentalism, dependency theory, post-colonialism, Marxism and critical theological ideas such as 'political theology' and 'theology of hope' influenced it. Lastly, it focuses on analyzing the discourse of liberation which occurred as a result of a complex articulation process of the elements from political and religious fields of discourse. In this analysis carried out in the light of ideology theories and discourse analysis methods; the study reveals which new meanings and political references the conceptions from Christian theology such as 'Kingdom of God', 'salvation', 'liberation', 'poor', 'love of neighbor', 'sin', 'idolatry' and 'non-believer' gain, as they constitute the prominent elements within the discourse of liberation.

Key Words: Liberation, theology, ideology, discourse, Marxism, post-colonialism, Latin America, social movements.