Antik Yunan'dan 21. yüzyıla tiyatro metinlerinde "Çirkin"
"Ugly" in theater texts from Ancient Greek to the 21st century
Yazar: BURAK ÇİÇEK
Danışman: DOÇ. DR. M. MELİH KORUKÇU
İstanbul Aydın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Drama ve Oyunculuk Ana Sanat Dalı / Sahne Sanatları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Estetik = Aesthetics ; Güzel = Beautiful ; Tiyatro = Theatre ; Çirkin = Ugly

Özet:
Sıklıkla karıştırılan estetik kavramı ve çirkin/güzel kavramı arasındaki ilişki nedir? İnsanın değişiminin, çevresini isimlendirmesine etkisi nasıldır? Değişen insanın çirkin/güzel algısı nasıl evrilmiştir? Bu değişim, sanatı, dramatik metinleri ve sahne sanatlarını nasıl etkilemiştir? Bu çalışma, bu soruların ışığında tiyatroyu merkeze almış; Antik Yunan Tiyatrosu'ndan 21. Yüzyıla, her dönem için seçilmiş oyunlar incelenmiş ve 'çirkin' in değişiminin analizi dönemlerin sosyokültürel yapıları da göz önünde bulundurularak yapılmıştır.
Sanat insanlarla birlikte var olur, gelişir ve değişir. Sanatın gelişim aşamaları incelenirken tüm sanat kuramcılarının insanların değişen noktalarına atıfta bulunduğu görülür. Bu tezin amacı, eserlerin yazıldığı dönemde hem dramatik metinlerdeki karakterler hem yazarlar hem de toplumsal koşulları yaratan kişiler olmak üzere tiyatronun ve insanın çirkin algısındaki değişimi saptamak ve dönemlerin tiyatro metinleri üzerinde bu gelişim ve değişimlerin panaromasını oluşturmaktır. Oluşturulan bu çevçeve üzerinden nihayetinde "Çirkin olanın tiyatro metinlerine yansıma biçimi, güzele bir başkaldırıya; özgürlük ve bir ifade aracına mı dönüşmüştür?" sorusu tartışılmıştır.
Bu çalışma Antik Yunan Tiyatrosu'ndan 21. yüzyıla, tiyatro alanı için değişim noktası denebilecek noktaları temel almış, bu noktalar üzerinde verimli çıkarımlar sağlayabilecek yazar ve bu yazarların metinleri olarak: Üç büyük Antik Yunan tragedya yazarının oyunları Aiskhylos'un Zincire Vurulmuş Prometheus oyunu, Sofokles'in Antigone oyunu, Euripides'in Medea oyunu, Antik Yunan komedi metni örneği olarak da yine dönemin önemli yazarı Aristophanes'in Eşek Arıları oyunu, Roma Dönemi için Lucius Annaeus Seneca'nın Medea oyunu ve Plautus'un Çömlek oyunu, Orta Çağ için Everyman (İnsanoğlu) İbret Oyunu, Rönesans dönemi için W.Shakespeare'in III. Richard oyunu, Aydınlanma ve Romantizm dönemi için Carlo Goldoni'nin İki Efendinin Uşağı oyunu ve Goethe'nin Faust oyunu, Modern dönem için Jean-Paul Sartre'ın Gizli Oturum oyunu, Tennessee Williams'ın Arzu Tramvayı oyunu, Eugène Ionesco'nun Gergedanlar oyunu ve Post-Modern yaklaşım için Marius von Mayenburg'un Çirkin isimli oyunu incelenmiştir.
Bu noktada belirtmek gerekir ki, elbette her dönem için incelenebilecek başka birçok uygun oyun olabilir. Fakat bu çalışmanın amacı tüm ilgili oyunları incelemek değil, bir panorama yaratmaktır. Bu bağlamda sınırlı sayıda oyun seçmek gerekmiş ve belirtilen oyunlar tercih edilmiştir.

Abstract:
What is the relationship between the often confused concept of aesthetics and the concept of ugly/beautiful? What is the effect of human change on naming his environment? How did the ugly/beautiful perception of a changed person evolve? How has this change affected art, dramatic texts and performing arts? This study has centered theater in the light of these questions; The plays selected for each period, from the Ancient Greek Theater to the 21st century, were examined and the analysis of the change of the 'ugly' was made by taking into account the socio-cultural structures of the periods.
Art exists, develops and changes with people. When examining the developmental stages of art, it is seen that all art theorists refer to the changing points of people. The aim of this thesis is to determine the change in the ugly perception of theater and people, both the characters in the dramatic texts, the authors and the people who create the social conditions, and to create a panorama of these developments and changes on the theater texts of the periods. Through this framework created, finally, "The way the ugly is reflected in theatrical texts is a rebellion against the beautiful; freedom and has it become a tool of expression?" question has been discussed.
This study is based on the points that can be called the changing point for theater from the Ancient Greek Theater to the 21st century, and the texts of the writers from which productive inferences can be made were examined: Aeschylus's Prometheus Bound play, Sophocles's Antigone play, Euripides's Medea play; As an example of the ancient Greek comedy text, Aristophanes' play The Wasps; Lucius Annaeus Seneca's Medea play and Plautus's The Pot of Gold play for the Roman Period; Everyman play for the Middle Ages; W.Shakespeare's 3.Richard play for the Renaissance; Carlo Goldoni's The Servant of Two Masters play and Goethe's Faust play for the Enlightenment and Romantic period, Jean-Paul Sartre's No Exit play, Tennessee Williams's A Streetcar Named Desire play, Eugène Ionesco's Rhinoceros play for the Modern period and Marius Von Mayenburg's Ugly play for the Postmodern period has been studied.
At this point, it should be noted that there are of course many other suitable plays for each period that can be examined. But the purpose of this work is not to examine all the related plays, but to create a panorama. In this context, it was necessary to choose a limited number of plays and the specified plays were preferred.