Saf kötülüğe yönelik inanç ile bazı sosyal psikolojik değişkenler arasındaki ilişkiler
The relationship between belief in pure evil and some social psychological variables
Yazar: ERCAN ŞEN
Danışman: PROF. DR. DERYA HASDAĞ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Sosyal Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Politik psikoloji = Political psychological ; Sosyal psikoloji = Psychology-social

Özet:
Baumeister (1999) tarafından öne sürülen saf kötülük miti yaklaşımı, saf kötülüğün ne olduğuna ve saf kötülerin nasıl insanlar olduğuna dair tüm kültürlerde çok benzer bir inanç yapısını olduğunu iddia etmektedir. Baumeister'e (1999) göre, bireylerin adil dünya inançlarını ve benlik değerlerini korumalarına imkân veren bu inanç erken çocukluk döneminde ortaya çıkar ve yaş aldıkça kalıcı hale dönüşür. Saf kötülük inancı olarak adlandırılan bu inanç bireylerin kişiliklerini, bilişsel özelliklerini, ideolojik-politik tutumlarını ve dini yönelimlerini etkilemektedir. Bu yaklaşım üzerinden hareket eden mevcut araştırmada da üç farklı çalışma yapılmıştır. Birinci çalışmada saf kötülük mitinin Türkiye toplumunda ne düzeyde bulunduğunu belirlemek amacıyla 14 katılımcı ile yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmış ve veriler tematik analiz yöntemiyle incelenmiştir. İkinci çalışmada 414 katılımcıdan elde edilen veriler üzerinden Webster (2012) tarafından geliştirilen "Saf Kötülüğe Yönelik İnanç Ölçeği" Türkçe'ye uyarlanmıştır. Üçüncü çalışmada ise, saf kötülüğe yönelik inancın kökten dincilik, sorgulayıcı dindarlık, adil dünya inancı, sağ-kanat yetkeciliği, belirsizliğe karşı hoşgörüsüzlük, savaşa ve barışa yönelik tutumlar ile ilişkileri incelenmiştir. Analizler sonucunda, kökten dincilik ve saf kötülüğe yönelik inanç arasındaki ilişkiye belirsizliğe karşı hoşgörüsüzlüğün; sorgulayıcı dindarlık ve saf kötülüğe yönelik inanç arasındaki ilişkiye ise hem belirsizliğe karşı hoşgörüsüzlüğün hem de sağ-kanat yetkeciliğinin aracılık ettiği bulunmuştur. Her üç çalışmanın sonuçları ilgili yazın doğrultusunda tartışılmıştır.

Abstract:
According to Baumeister (1999) many different cultures and peoples all over the world come up with roughly same image of evil which he called "the myth of pure evil". This beliefs effect individuals' personalities, cognitive characteristics, ideological-political attitudes and religious orientations. Three studies were conducted to demonstrate that believing in pure evil is an important and valid psychological construct. In the first study, semi-structured interviews were conducted with 14 participants in order to determine how the myth of pure evil is understood in Turkish society. The data of this study was analyzed by thematic analysis method. In the second study, the "Believing Pure Evil Scale" developed by Webster (2012) was adapted into Turkish. In the third study, the relationship of belief in pure evil with fundamentalism, questioning religiosity, belief in a just world, right-wing authoritarianism, intolerance of uncertainty, and attitudes towards war and peace were examined. As a result of the analyzes, the relationship between fundamentalism and belief in pure evil is mediated by intolerance of ambiguity. Lastly, the relationship between questioning religiosity and belief in pure evil is mediated by both intolerance of ambiguity and right-wing authoritarianism. The results of all three studies are discussed in line with the literature.