Marmara denizi sedimentlerinde steroid hormonların araştırılması /
Yazar: ESRA AYSEL
Danışman: PROF. DR. TÜRKAN YURDUN
Marmara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmasötik Toksikoloji Ana Bilim Dalı / Farmasötik Toksikoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Deniz Bilimleri = Marine Science ; Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology

Özet:
Amaç Deniz, nehir gibi sucul ortamların dibinde bulunan çamurlu yapıya sediment denir ve dip çamuru olarak da adlandırılır. Çalışmamızda Marmara Denizi'ndeki belirli noktalardan alınan sedimentlerde, seçilen steroid hormon ve sterollerin konsantrasyonları analiz edildi. Yapılan birçok araştırmada sedimentlerdeki hormon miktarının fazlalığının birçok olumsuz etkiye sebep olabileceği gösterilmiştir. Bu hormon yükü fazlalığının insan, hayvan ve bitkiler sebebiyle meydana geldiğini gösterir. Deniz ve nehir gibi sucul ortamlara karışan bu kirlilik ekolojik döngüden dolayı insan ve hayvan sağlığı üzerinde olumsuz etkilere neden olmaktadır. Çalışmanın amacı Marmara Denizi'nde bulunan kirliliğin bu bakımlardan araştırılmasıdır.
Gereç ve Yöntem: Çalışmada Sıvı Kromatografi Elektrosprey İyonizasyon Tandem Kütle Spektrometresi (LC-ESI/MS-MS) ile 31 adet insan, hayvan ve bitki kaynaklı doğal ve sentetik steroid hormon ve steroller analiz edildi. Ekstraksiyon yöntemi olarak metanol ve QuEChERS yöntemleri kullanıldı. Analiz için Marmara Denizi' nde örnekleme yapılmak üzere belirlenen toplam 27 ayrı noktadan sediment örnekleri toplanmıştır.
Bulgular: Analiz sonuçları, androjenler: androsteron (24.50-1718.18 ng g-1), testosteron (86.30-1600.32 ng g-1); östrojenler: mestranol (33.73-228.32 ng g-1), equilin (53.44-1232.53 ng g-1); projestajenler; pregnenolon (37.50-374.76 ng g-1), projesteron (39.96-405.60 ng g-1); levonorgestrel (325.25 ve 937.93 ng g-1); fekal steroller: kolestanon (57.57-1726.32 ng g-1), koprostanol + epikoprostanol (51.43-1370.33 ng g-1); bitki sterolü; kampesterol (35.30-1859.90 ng g-1) belirtilen konsantrasyonlarda tespit edilmiştir.
Sonuç: Steroid hormonlar ilaç olarak sıklıkla kullanılırlar ve vücutta metabolize olduktan sonra idrar ve feçesle önce kanalizasyonlara, daha sonra deniz ve nehir gibi sucul ortamlara dahil olup, sedimentlerde birikme eğilimi gösterirler. Marmara Denizi'nde bulunan kirlilik, kanalizasyon kirliliği açısından da incelenmiştir. İlk kez bu çalışmada Marmara Denizi sedimentlerinde steroid hormon ve steroller analiz edilmiş ve bu maddelerin sebep olabileceği çevresel riskler değerlendirilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Marmara Denizi, steroidler, LC-ESI/MS-MS, sediment

Abstract:
Objective: The muddy sediment found at the bottom of aquatic environments such as sea and river is also called bottom mud. In our study, the concentrations of selected steroid hormones and sterols were analyzed in the sediments taken from certain points in the Marmara Sea. In many studies, it has been shown that the excess of the amount of hormones in the sediments can cause many negative effects. This indicates that the excess of hormone load is caused by humans, animals and plants. This pollution, which mixes with aquatic environments such as sea and river, causes negative effects on human and animal health due to the ecological cycle. The aim of the study is to investigate the pollution in the Marmara Sea in these respects.
Materials and Methods: In the study, 31 natural and synthetic steroid hormones and sterols of human, animal and plant origin were analyzed by Liquid Chromatography Electrospray Ionization Tandem Mass Spectrometry (LC-ESI/MS-MS). Methanol and QuEChERS methods were used as extraction methods. For analysis, sediment samples were collected from 27 different points determined for sampling in the Marmara Sea.
Results: Analysis results, androgens: androsterone (24.50-1718.18 ng g-1), testosterone (86.30-1600.32 ng g-1); estrogens: mestranol (33.73-228.32 ng g-1), equilin (53.44-1232.53 ng g-1); progestagens; pregnenolone (37.50-374.76 ng g-1), progesterone (39.96-405.60 ng g-1); levonorgestrel (325.25 and 937.93 ng g-1); fecal sterols: cholestanone (57.57-1726.32 ng g-1), coprostanol + epicoprostanol (51.43-1370.33 ng g-1); plant sterol; campesterol (35.30-1859.90 ng g-1) was detected at the indicated concentrations.
Conclusion: Steroid hormones are frequently used as drugs and after being metabolized in the body, they are first included in the sewers with urine and faeces, then in aquatic environments such as sea and river, and they tend to accumulate in sediments. The pollution in the Marmara Sea has also been examined in terms of sewage pollution. In this study, steroid hormones and sterols were analyzed for the first time in the Marmara Sea sediments and the environmental risks that these substances may cause were evaluated.
Keywords: Marmara Sea, steroids, LC-ESI/MS-MS, sediment