Hemodiyaliz tedavisi alan hastaların anksiyete,yorgunluk ve ağrı düzeylerine sağlığı geliştirici ve koruyucu davranışların etkisi
Anxiety in patients receiving hemodialysis treatment,the effect of health-protective and health-promoting behaviors on fatigue and pain levels
Yazar: DAMLAGÜL DOĞRU
Danışman: DOÇ. DR. SATI DİL
Çankırı Karatekin Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Akut ağrı = Acute pain ; Hemodiyaliz =

Özet:
Araştırma hemodiyaliz hastalarının anksiyete, yorgunluk, ağrı düzeyleri üzerine sağlığı geliştirici ve koruyucu davranışların etkisini incelemek üzere analitik-kesitsel türde yapılmıştır. Araştırma 5 Haziran-5 Ağustos 2023 tarihleri arasında Ankaradaki diyaliz merkezlerinde tedavi olan ve dâhil edilme kriterlerine uyan 257 hasta ile gerçekleştirilmiştir. Veriler; Hasta Bilgi Formu, Beck Anksiyete Ölçeği(BAE), Kısa Yorgunluk Envanteri(KYE), Kısa Ağrı Envanteri(KAE), Sağlığı Geliştirici ve Koruyucu Davranışlar Ölçeği(SGKDÖ) ile toplanmıştır. Verilerin analizinde SPSS 22.0 ve AMOS 25 istatistik programları kullanılmıştır. Frekans ve yüzde, ortalama ve standart sapma değerleri için de  independent sımple T-testi, Tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ve Post hoc (Tukey, LSD), Pearson korelasyon analizi ve Yapısal Eşitlik Modeli (YEM) ile değerlendirme yapılmıştır. Bulgulara göre hastaların BAE puanlarının %16'sı hafif, %33,1 orta, %48,6 şiddetli anksiyete düzeyine sahip; KYE puanlarının %20,6 hafif, %45,5 orta, %33,9 şiddetli yorgunluk düzeyine sahip; KAE puanlarının %51,4 hafif, %32,7 orta, %16,0 şiddetli ağrı düzeyine sahip olduğu sonuçları elde edilmiştir. Çalışmayan, düşük eğitim ve gelir düzeyine sahip, ileri yaştaki hastaların yorgunluk, ağrı ve anksiyete düzeylerinin daha yüksek ve sağlığı geliştirici koruyucu davranış düzeylerinin daha düşük olduğu saptanmıştır.(p<0,05). Korelasyon ve YEM sonuçlarına göre hastalarda sağlığı geliştirici ve koruyucu davranışlar görülme sıklığı arttıkça anksiyete, yorgunluk ve ağrı düzeylerinin de azaldığı ortaya çıkmıştır. SGKDÖ'nin ağrı ve yorgunluk düzeyindeki değişimin %3,8'ini yordadığı tespit edilmiştir. Hemşireler tarafından hemodiyaliz hastalarına, sağlığı geliştirici ve koruyucu girişimlerin uygulanması, hastaların yaşam kalitesinin arttırılmasını mümkün kılacaktır.

Abstract:
This descriptive cross-sectional study was conducted to examine the effect of health-protective and health-promoting behaviors on anxiety, fatigue and pain levels of hemodialysis patients. The study was conducted between June 5 and August 5, 2023 with 257 patients who were treated in dialysis centers in Ankara and met the inclusion criteria. Data were collected using the Patient Information Form, Beck Anxiety Scale (BAI), Brief Fatigue Inventory (BFI), Brief Pain Inventory (PAI), and Health Promoting and Protective Behaviors Scale (HPPBS). In the analysis of the data, SPSS 22.0 and AMOS 25 statistical programs were used, T-test, one-way analysis of variance (ANOVA) and Post hoc (Tukey, LSD), Pearson correlation and Structural Equation Modeling (SEM) were used for frequency and percentage, mean and standard deviation values. According to the findings, 16% of the patients had mild, 33.1% moderate, 48.6% severe anxiety; 20.6% mild, 45.5% moderate, 33.9% severe fatigue; 51.4% mild, 32.7% moderate, 16.0% severe pain. It was found that patients who were not working, had low education and income levels, and were older had higher levels of fatigue, pain and anxiety and lower levels of health-promoting protective behaviors (p<0.05). According to the results of correlation and SEM, it was revealed that anxiety, fatigue and pain levels decreased as health-promoting and protective behaviors increased in patients. It was determined that SSIQ predicted 3.8% of the change in pain and fatigue levels. The implementation of health- protective and health-promoting interventions by nurses to hemodialysis patients will make it possible to improve the quality of life of patients.