Aydın'ın petaloid geofitleri
Petaloid geophytes of Aydin
Yazar: MUHYETTİN ŞENTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. ÖZKAN EREN
Adnan Menderes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Biyoloji = Biology ; Botanik = Botany
Dizin: Aydın = Aydın ; Flora = Flora ; Geofitler = Geophytes ; Sistematik = Systematics

Özet:
Bu çalışma Aydın'ın petaloid geofitlerini belirlemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Arazi çalışmaları, AYDN, EGE, ISTE'de yürütülen herbaryum çalışmaları ve literatür çalışmaları sonucunda Aydın il sınırları içerisinde 10 petaloid geofit familyasına ait 56 cins ve bu cinslere ait toplam 174 taksonun varlığı saptanmıştır. Bu 174 taksondan sekizi (% 4,5) endemik, Ornithogalum exaratum Zahar. Türkiye için, altı takson C1 karesi için ve altı takson ise Aydın ili için yeni kayıttır. Türkiye'deki varlıkları doğrulama gerektiren Narcissus serotinus L. ve Tulipa clusiana DC.'nın ülkemizdeki varlıkları doğrulanmıştır. Araştırma alanından kayıt edilen altı taksonun Türkiye Bitkileri Listesi'nde listelenmediği belirlenmiştir. Egzotik 12 petaloid geofitin Aydın'da var olduğu ve bunların yaygın bir şekilde kültüre alındığı rapor edilmiştir. Öte yandan 14 doğal petaloid geofitin de yaygın bir şekilde kültüre alındığı ve semt pazarlarında satıldığı belirlenmiştir. Araştırma alanın floristik analizi en fazla petaloid geofit cinsi ve taksonuna sahip iki familyanın Orchidaceae (14 cins, 57 takson) ve Asparagaceae (11 cins, 32 takson) olduğunu göstermiştir. Cinslerin içerdiği takson sayısı baz alındığında petaloid geofit cinslerinden en yüksek taksona sahip cinslerin Ophrys (22 takson) ve Orchis (19 takson) olduğu belirlenmiştir. Vejetasyon tipleri içerisinde sırasıyla maki ve orman vejetasyonu en fazla petaloid geofitlere sahip vejetasyon tipleridir. Floristik listenin korotip analizi taksonlardan 86'sının (% 54,08) Akdeniz veya Doğu Akdeniz, 5'inin (% 3,14) Avrupa-Sibirya, 6'sının (% 3,77) İran-Turan veya İran-Anadolu, 46'sının (% 28,91) iki bölgeli ve 16'sının (% 10,06) üç bölgeli olduğunu göstermiştir. Aydın'ın 174 petaloid geofit taksonundan, 23'ü tehlike altındadır. Bu taksonların tehlike kategorileri şöyledir: LC (13 takson), VU (5 takson), EN (2 takson), NT (1 takson), NE (1 takson) ve CR (1 takson). Aydın'ın 164 petaloid geofit türünün 70'i soğanlı (% 42,68), 48'i (% 29,26) tuberli, 24'ü (% 14,63) rizomlu ve 22'si (%13,41) ise kormludur. Alanda, petaloid geofitlerin % 90'ının ilkbahar döneminde, % 10'unun ise sonbahar döneminde çiçeklendikleri belirlenmiştir. Araştırma alanından tespit edilen petaloid geofit türlerinden 45'i sadece kalker kayaçlarda, 44'ü sadece metamorfik kayaçlarda ve 75'i her iki kayaç tipinde de yetişmektedir.

Abstract:
This study was carried out to determine the petaloid geophytes of Aydın. As a results of field work and herbarium studies conducted in AYDN, EGE, ISTE as well as literature studies a total of 174 taxa belonging to the 52 genera and 10 petaloid geophyte families were determined in Aydın province. Among 174 taxa, eight are endemics (4,5 %) while Ornithogalum exaratum Zahar. is new for Turkey, six taxa new for C1 and six taxa new for Aydın. The required confirmations were made on the presence of Narcissus serotinus L. ve Tulipa clusiana DC. in Turkey. The recorded six taxa from research area has not been listed before in Türkiye Bitkileri Listesi. According to our results 12 commonly cultivated exotic petaloid geophytes are present in Aydın whereas 14 commonly cultivated native petaloid geophytes are selling in neighborhood markets. The floristic analysis of the research area showed that Orchidaceae (14 genera, 57 taxa) and Asparagaceae (11 genera, 32 taxa) are the two families having the largest number of petaloid genera and taxa. As far as the numbers of taxa within the genus are considered Ophrys (22 taxa) and Orchis (19 taxa) are the two genera having the largest number of taxa. Within the vegetation types maquis and forests are the two vegetation types having the largest number of petaloid taxa, respectively. The chorotype analysis of the floristic list showed that 86 taxa (54,08 %) are Mediterranean or East Mediterranean, 5 taxa (3,14 %) are Euro-Siberian, 6 taxa (3,77 %) are Irano-Turanian or Irano-Anatolia, 46 taxa (28,91 %) biregionals and 16 taxa (10,06 %). Among the 174 petaloid geophytes of Aydın, 23 are threatened. The threat categories of these taxa as follow: LC (13 taxa), VU (5 taxa), EN (2 taxa), NT (1 taxon), NE (1 taxon) and CR (1 taxon). Among the 164 petaloid geophyte species of Aydın, 70 species (42,68 %) are bulbous, 48 species (29,26 %) are tuberose, 24 species (14,63 %) rhizomatous and 22 species are (13,41 %) cormose. The ninety percent of petaloid geophytes flowers in spring, whereas the rest in autumn. Among the 164 petaloid geophyte species that grow in researh area, 45 species grow only on limestone, 44 species grow only on metamorphic rocks and 75 species grow both geological substrates.