Ayrımcılık yasağı bağlamında devletin negatif ve pozitif yükümlülükleri
Negative and positive obligations of the state in the context of the prohibition of discrimination
Yazar: İLYAS COŞKUN
Danışman: PROF. DR. REYHAN SUNAY
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Genel Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Hukuk = Law ; Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Ayrımcılık = Discrimination ; Devlet = State ; Kamu yönetimi = Public administration ; Olumsuzluk = Negativeness ; Pozitif ayrımcılık = Affirmative action ; Pozitif yükümlülük = Positive obligation ; Yükümlülük = Obligation ; İnsan hakları = Human rights

Özet:
Ayrımcılık yasağı, uluslararası ve bölgesel sistemlerde yer alan insan hakları belgelerinin hemen hemen hepsinde düzenlenen temel bir haktır. Ayrıca ayrımcılık yasağı, temel hak ve hürriyetlerde bireyler ya da gruplar aleyhine yapılabilecek olan, küçük düşürme/aşağılamaya ya da elverişsiz bir davranışa yahut tarafsız uygulanan kural ve ölçütlerin bazı gruplarda oluşturduğu dezavantajlı duruma karşı koruma sağlayan evrensel bir ilkedir. Bu evrensel ilke, ideal anlamdaki adalet ve eşitlik ilkesinin hayata geçirilmesi noktasında önemli bir işleve sahiptir. Diğer taraftan, eşitlik ilkesi ve ayrımcılık yasağı, çoğu uluslararası belgelerde aynı madde içerisinde kullanılan ve birbirlerine sıkı sıkıya bağlı kavramlardır. Bu durum, uluslararası organların kararlarında da tespit edilmiştir.
Devletin negatif ve pozitif yükümlülüğü bağlamında ise bu kavram, devletlere hem negatif ( saygı gösterme yükümlülüğü), hem de pozitif (koruma ve yerine getirme yükümlülüğü) yükümlülük altına sokmaktadır. Devletin, organları ya da kurumları aracılığıyla ayrımcılık yasağını ihlal etmemesi, tek başına bu hakkın tam olarak gerçekleşmesini sağlamaz ve uygulanabilir de kılmaz. İhlal etmeme olarak ifade edebileceğimiz bu saygı gösterme yükümlülüğüne ek olarak, devletin normatif ve uygulama düzeyinde ayrımcılık yasağını işlevsel kılması gerekmektedir. Öncelikle, koruma yükümlülüğü bağlamında, üçüncü kişiler tarafından gerçekleşebilecek ihlallere yönelik yasal, idari, yargısal vb. tedbirleri almalı, ancak buna rağmen ihlal yine de gerçekleşirse, mağdurlara yönelik olarak gerekli düzenleyici tasarrufları da yerine getirmelidir. Daha sonra yerine getirme yükümlülüğü bağlamında, ayrımcılık yasağı ile ilgili olarak politika düzeyi dâhil olmak üzere yasal, idari, yargısal, bütçesel, eğitsel vb. uygun her türlü tedbiri almalı ki, ayrımcılık yasağının tam olarak uygulanabilirliği sağlanmış olsun.

Abstract:
Discrimination prohibition is a basic right that was arranged at nearly all human rights documents issued in international and regional systems. Also, discrimination prohibition is a universal principle that provides protection against to individuals or groups' basic rights and freedoms regarding to humiliation/contempt or unsuitable behavior or disadvantageous situations composed in some groups due to unfairly applied rules and measurements. This universal principle has an important functionality to realize justice and equality principle in ideal mean. On the other hand, equality principle and discrimination prohibition are interconnecting terms that are used in the same article in most of international documents. This case has been determined at resolutions of international organs.
This term in mean of negative and positive obligations of the state forces states both negative (the obligation to respect), and positive (the obligation to protect and fulfil human rights) obligations. Not to violate discrimination prohibition of state through state's organs or institutions never realize this right alone entirely and never makes applicable this right. Besides the obligation to respect as we refer not to violate, government has to make functional discrimination prohibition in normative and application level. Preliminarily, in mean of the obligation to protect, legal, administrative, judicial etc measurements against to violations that may perform by the third parties should be taken; however, despite of those measurements if violation performs again, required regulatory measurements against to aggrieved people should be performed. Then, in name of the obligation fulfil human rights, every kind of measurements legal, administrative, judicial, budget, educational etc including policy level should be taken to apply discrimination prohibition completely.