Türkiye sulak alanlarının genel değerlendirilmesi
General assessment of the wetlands in Turkiye
Yazar: FURKAN SALİH YİĞİT
Danışman: DOÇ. DR. AKİF KETEN
Düzce Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Yaban Hayatı Ekolojisi ve Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering

Özet:
Bu çalışma Türkiye sulak alanlarının genel değerlendirmesini yapmaktadır. Global bir sorun haline gelen su kıtlığı kavramına karşı 'su fakiri' olarak değerlendirilen Türkiye'de sınırları dahilinde bulunan sulak alanların ne kadar değerlendirildiğinden, nasıl kriterler üzerinden kategorize edildiğinden ve alınması gereken önlemler incelenmiştir. Aynı zamanda dünya üzerinde sulak alanların kriterleri irdelenmiştir. Uluslararası kabul görmüş Ramsar Sözleşmesine göre sulak alanlar sınıflandırılmıştır. Türkiye'de bulunan sulak alanların değerlendirilmesi için Tarım ve Orman Bakanlığı bünyesinde bulunan Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü'nün veri tabanı olan Ulusal Sulak Alan Envanteri Yönetim Bilgi Sistemi (SAYBİS) ve Harita Genel Müdürlüğü'ne ait yazılımla su yüzeylerini tespit ederek ortaya çıkarılan verilerden faydalanılmıştır. Türkiye'deki sulak alanlar büyüklük, yükseklik basamağı, çevre, su kimyası, hidrolojik havzalara dağılışı ve yağış miktarı gibi kriterler doğrultusunda kategorize edilerek genel bir değerlendirme ortaya çıkarılmıştır. SAYBİS'e göre toplam 2 594 sulak alanın toplam alanı 1 491 936 ha'dır. Bu alanların %48'i doğal sulak alanlardır. Toplam sulak alanların yükselti basamaklarına göre dağılımı birbirine yakın olsa da adet olarak yükseklikle, doğal sulak alanlar doğru, yapay sulak alanlar ters ilişkilidir. Doğal sulak alanların %40'ı 1 ha'dan küçüktür. pH değeri ve Biyolojik oksijen ihtiyacı sulak alanların yükseltisiyle ters orantılıdır. Türkiye'de toplam 26 hidrolojik havzanın içinde barındırdığı sulak alanlar, havzaların alanlarına oranlandığında tüm havzalarda ortalama sulak alanı %1 ile %5 arasında değişmektedir. Gelecek nesillere sağlıklı ve canlı bir dünya bırakabilmek için sulak alanlarımızı korumak ve sürdürmek büyük bir öncelik olmalıdır. Koruma çabaları, hükümetler, yerel topluluklar, sivil toplum kuruluşları ve bireyler arasında iş birliği gerektirir.

Abstract:
This study makes a general assessment of Turkiye's wetlands. The extent to which the wetlands within the borders of Turkiye, which is considered as 'water poor' against the concept of water scarcity, which has become a global problem, are evaluated, how they are categorized based on criteria and the measures to be taken are examined. At the same time, the criteria of wetlands in the world were examined. Wetlands were classified according to the internationally recognized Ramsar Convention. For the evaluation of the wetlands in Turkiye, the National Wetland Inventory Management Information System (SAYBIS), which is the database of the General Directorate of Nature Conservation and National Parks under the Ministry of Agriculture and Forestry, and the data obtained by identifying the water surfaces with the software of the General Directorate of Mapping were utilized. Wetlands in Turkiye were categorized according to criteria such as size, elevation, environment, water chemistry, distribution to hydrological basins and precipitation amount, and a general evaluation was made. According to SAYBIS, the total area of 2 594 wetlands is 1 491 936 ha. 48% of these areas are natural wetlands. Although the distribution of total wetlands according to elevation levels is close to each other, natural wetlands are directly related to elevation and artificial wetlands are inversely related. 40% of natural wetlands are smaller than 1 ha. pH value and biological oxygen demand are inversely proportional to the elevation of wetlands. When the wetlands in 26 hydrological basins in Turkiye are compared to the area of the basins, the average wetland area in all basins varies between 1% and 5%. In order to leave a healthy and vibrant world to future generations, protecting and maintaining our wetlands should be a high priority. Conservation efforts require cooperation between governments, local communities, civil society organizations and individuals.