Kentsel arkeoloji ve müze ilişkisi: İstanbul Arkeoloji Müzeleri
The relationship between city archaeology and museum in the example of İstanbul Archaeological Museums
Yazar: BERNA POLAT
Danışman: PROF. DR. AYSEL AZİZ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Müze Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Müzecilik = Museology ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Arkeoloji = Archaeology ; Kentsel arkeoloji = Urban archaeology ; Müze binaları = Museum buildings ; Müzecilik = Museology ; İstanbul = Istanbul ; İstanbul Arkeoloji Müzesi = İstanbul Archeology Museum

Özet:
Bu tezin konusu kentsel arkeoloji uygulamaları ve bununla ilişkili olan müzecilik faaliyetlerini incelemektir. Araştırma bölgesi arkeolojik mirası oldukça yoğun olan İstanbul'dur. İstanbul Arkeoloji Müzeleri kurulduğu ilk günden itibaren İstanbul içinde gerçekleştirilen tüm kazıların yürütülmesi işinden sorumlu olmuştur. Bugün hala değişmeden aynı şekilde devam eden bu durum, İstanbul özelinde kentsel arkeoloji ile müzecilik faaliyetleri arasında sıkı bir ilişkinin doğmasına neden olmuştur. İstanbul'un yeraltındaki arkeolojik mirasının büyüklüğü ile yerüstündeki imar faaliyetlerinin yoğunluğu göz önüne alındığında, İstanbul Arkeoloji Müzeleri'nin ne kadar büyük bir sorumluluk alanı olduğu aşikârdır. Buna ayrıca müze koleksiyonun hacmi ve müze içi faaliyetlerin yoğunluğu eklenirse bu durumun müzenin üstünde belli bir iş yüküne sebep olduğu ve yeni bir uygulamaya gereksinim duyulduğu açıktır. Dünyada özellikle II. Dünya Savaşı'nda kentlerin yoğun bir yıkıma uğramasından sonra ortaya çıkan duyarlılıkla gelişen kentsel arkeoloji uygulamalarının bugün çeşitli uluslararası kurumlar ve sözleşmelerle belirlenmiş temel ilkeleri mevcuttur. Türkiye Malta Anlaşması'na imza atarak bu konuda belirlenmiş yükümlülükleri kabul etmiş ülkelerden biridir. Avrupa'da kentsel arkeoloji uygulamaları kendi içinde farklılıklar gösterse de temel olarak belirlenmiş bu ilkelere göre uygulanmalar devam etmektedir. İstanbul'da tümüyle müzenin sorumluluğu altında yürütülen kazılar, Avrupa kentlerinin pek çoğunda arkeoloji şirketleri ya da devlete bağlı çalışan müze harici kurumlar tarafından gerçekleştirilmektedir. Bu araştırmada kentsel arkeoloji kavramının tarihsel gelişimine genel olarak bakılmış; bu tip organizasyonların İstanbul kentsel arkeoloji uygulamaları için bir model oluşturup oluşturmayacağı tartışılmıştır. Müzenin kentsel arkeoloji alanındaki sorumluluğunun, müzecilik ve kentsel arkeoloji faaliyetleri açısından avantajları ve dezavantajları incelenmiştir. İstanbul'da konu için örnek teşkil eden iki kazı alanı değerlendirilmiş; Almanya'daki uygulamalarla kıyaslama yapılıp öneriler sunulmuştur.

Abstract:
This thesis investigates practices of city archaeology and activities of the museums in this context. Field of research is Istanbul which has vast archaeological heritage. Istanbul Archaeological Museums have undertaken the responsibility of administering all archaeological excavations within the city since they were founded. This double responsibility of the Museums has created a close relationship between the practices of city archaeology and museum activities in Istanbul. That there are intense construction works on the surface and vast archaeological heritage underground can illustrate what a great responsibility Istanbul Archaeological Museums assume. When these responsibilities are coupled with huge volume of museum collections and activities inside the museums, it is apparent that the museums should implement a new system. City archaeology activities, which were developed after the catastrophic destruction of European cities during World War II, have basic principles, stipulated in international agreements and by international organizations. Turkey is one of the countries which accepted the responsibilities in this field by signing the Malta convention. Practices of city archaeology in Europe are executed according to the articles of the Malta convention, although several different implementations are also observed. While private archaeological companies and non-museum state organizations are responsible of archaeological excavations in Europe, Istanbul Archaeological Museums are solely authorised for such excavations in Istanbul. This thesis reviews historical development of the concept of city archaeology and discusses whether these types of organizations can form a benchmark for Istanbul city archaeology practices. This thesis also investigates advantages and disadvantages of the Museum in terms of museum administration and activities of city archaeology. Two archaeological excavations in Istanbul are assessed and compared with similar implementations in Germany, and certain suggestions are made.