Râgıb İsfahânî'nin Müfredât adlı eseri ve dilbilimsel tefsir açısından değeri
Râghib Isfahânî's work named Mufradât and it's value in terms of linguistic commentary
Yazar: HASAN YALDIZLI
Danışman: PROF. DR. MUHSİN DEMİRCİ
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Din = Religion
Dizin: Dilbilim = Linguistics ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Müfredat-ı Elfazi'l-Kur'an = Müfredat-ı Elfazi'l-Kur'an ; Rağıb İsfehani = Rağıb İsfehani ; Tefsir = Commentary

Özet:
Râgıb İsfahânî'nin Müfredât'ı ve dilbilimsel tefsir türü içindeki değeri hakkında yaptığımız çalışmamız giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde çalışmamızın konusu, amacı, yöntemi, kaynakları ve konumuz hakkında Türkiye'de ve dünyada yapılan çalışmalar üzerinde durulmuştur.

Birinci bölümde dilbilimsel tefsirin tanımı ve tarihsel arka planı ele alınmıştır. Burada dilbilimsel tefsirin tefsir edebiyatındaki karşılığı olan garîbü'l-Kur'ân, me'âni'l-Kur'ân, i'râbü'l-Kur'ân, vücûh ve nezâir ve müşkilü'l-Kur'ân kavramları kısaca incelenmiştir. Dilbilimsel tefsirin gelişimine değinilmiş ve bu alanda yazılan temel eserler hakkında özet bilgiler verilmiştir.

Râgıb'ın hayatı, eserleri, ilmî şahsiyeti ve Müfredât adlı eseri ikinci bölümde işlenmiştir. Bu bölümde Müfredât adlı eseri, ismi, çeşitli baskıları, kaynakları, kapsamı ve tertibi, Kur'ân'ı Kur'ân'la, hadisle, farklı kıraatlerle ve şiirle tefsir etmesi gibi başlıklarla tanıtılmıştır. Yine bu bölümde Müfredât'ın bir Kur'ân kelimesini, onun arka planını ve tarihsel sürecini dikkate alarak izah etmesi, onu kök anlamıyla ilişkilendirerek açıklaması ve onunla ilgili etimolojik tahlillerde bulunması gibi konular üzerinde durulmuştur. Ayrıca burada Müfredât, aynı anlamdaki Kur'ân kelimelerinin arasındaki furûka, işârî tefsire, fıkhî ve kelâmî konulara değinmesi gibi farklı açılardan da ele alınmıştır.

Üçüncü bölümde Râgıb'ın bu eseriyle müfredâtü'l-Kur'ân diye isimlendirilen yeni bir Kur'ân ilmi ortaya koyduğu ve müfredâtü'l-Kur'ân tarzının Kur'ân'ı anlama açısından önemi vurgulanmıştır. Çeşitli ilim dallarına mensup âlimlerin Râgıb'ın bu eserinden faydalandıkları ve müfredâtü'l-Kur'ân tarzının Râgıb'dan etkilenmek suretiyle Semîn Halebî, Fîrûzâbâdî, Elîf Efendi, Ferâhî ve Hasan Mustafavî gibi âlimler tarafından günümüze kadar devam ettirildiği konuları da bölümde genişçe incelenmiştir. Ayrıca bu bölümde Râgıb'ın Müfredât adlı eserine ve müfredâtü'l-Kur'ân tarzına yöneltilen eleştirilerden ve bu tarzın zayıf yönlerinden de bahsedilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Râgıb İsfahânî, Müfredât, Dilbilimsel Tefsir, Kur'ân Kelimeleri

Abstract:
The study on Mufradât of Râghib and its value whit in the typology of linguistic commentary consists of an introduction and three parts. In the introduction, the topic, the purpose, the method and the sources of the work are mentioned and studies in Turkey and in the world on our subject have been evaluated.

In the first part, the definition of linguistic commentary and its historical background have been invesligated. Here the concepts of gharîb al-Qur'ân, ma'âni al-Qur'ân, i'râb al-Qur'ân, al-wujûh va al-nazâir and mushkil al-Qur'ân, which are the equivalents of linguistic commentary in tafsir literature, have been briefly examined. The development of linguistic commentary is addressed and brief information on major works in this genre have also been given.

Râghib's life, his works, his scientific personality and his work Mufradât are explored in the second part. In this part, the work named Mufradât was introduced with titles such as its name, various publications, sources, coverage and composition, commentary of the Qur'ân with the Qur'ân, hadith, with poetry and different recitations. In this part was also focused on subjects such as Mufradât's explaning a Qur'ânic word taking into account its background and its historical process, describing it in relation to its root meaning and making etymological analysis of it. In addition, here Mufradât was also considered from different aspects such as its mentioning of the furûq, the ishârî tafsir, the jurisprudential and the theological issues between Qur'ânic words having the same meaning.

In the third part, it was emphasized that Râghib introduced a new Qur'ânic science named mufradât al-Qur'ân with this work of Râghib and that the style of mufradât al-Qur'ân was important in understanding the Qur'ân. The issue that scientists from various branches benefited from this work of Râghib and that the style of mufradât al-Qur'ân was continued until today by scientists such as Samîn Halabî, Fîrûzâbâdî, Elîf Efendi, Farahî and Hasan Mustafavî being influenced by Râghib was studied extensively. In addition, in this part was also mentioned the criticism of Râghib's work named Mufradât and the style of mufradât al-Qur'ân and weaknesses of this sytle.

Keywords: Râghib Isfahânî, Mufradât, Linguistic Commentary, Qur'ânic Words