Yapım eki öğretiminin Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenenlerin kelime hazinesi, kelime türetme becerisi ve okuduğunu anlama becerisi üzerindeki etkisi
Impact of derivational morpheme teaching on vocabulary, lexicalization skill and reading comprehension competence of the students learning Turkish as foreign language
Yazar: MUHAMMET RAŞİT MEMİŞ
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET KARA
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Dil bilgisi-yapım ekleri = Grammar-constructive affix ; Dil eğitimi = Language education ; Okuma-anlama = Reading-comprehension ; Okuma-anlama becerisi = Reading-comprehending skill ; Söz varlığı = Vocabulary ; Sözcük türetme = Vocabulary derivation ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching ; Yabancı dil eğitimi = Foreign language education

Özet:
Yapım eki öğretiminin Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenenlerin kelime hazinesi, kelime türetme becerisi ve okuduğunu anlama becerisi üzerindeki etkisini ortaya çıkarmak amacıyla gerçekleştirilen bu araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden öntest–sontest kontrol gruplu yarı deneysel desen tercih edilmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu 2016-2017 eğitim-öğretim yılında Ondokuz Mayıs Üniversitesi'nde Türkçe öğrenen B2 düzeyindeki 26 yabancı öğrenci oluşturmaktadır. Uygulama öncesinde alanyazın taramasına ve uzman görüşüne başvurularak öğretilecek yapım ekleri belirlenmiş ve bu eklerin öğretimine yönelik yabancı öğrencilerin seviyesine uygun öğretim materyali ve sunumu hazırlanmıştır. Öğrenenlerin uygulama öncesi ve uygulama sonrasında kelime hazinesi, kelime türetme becerisi ve okuduğunu anlama becerisi hususlarındaki durumlarını ve değişimlerini tespit edebilmek için araştırmacı tarafından üç farklı başarı testi geliştirilmiştir. Uygulama sonrasında deney grubunun öğretime yönelik görüşlerini belirlemek içinse öğrenci görüşme formu hazırlanmıştır. Araştırmanın uygulama süreci Ondokuz Mayıs Üniversitesi Türkçe Öğretimi Uygulama ve Araştırma Merkezi'nde 03.04.2017 tarihinde başlayan B2 kurundaki öğrencilerle bu kur tamamlanana kadar geçen 8 hafta içerisinde gerçekleştirilmiştir. Uygulama kapsamında seçilen 25 yapım ekinin her birine 2 şer ders saati ayrılmış, bu saatlerden ilk saat öğretim ikinci saat ise alıştırma-pekiştirme çalışmaları için kullanılmıştır. 7 hafta boyunca 6 ders saati içerisinde 3 yapım eki, son hafta ise 8 ders saati içinde 4 yapım eki öğrenen öğrenciler 8 haftanın sonunda ilk haftadaki 1 saatlik farkındalık dersiyle ile birlikte toplam 51 saatlik bir eğitim almışlardır. Öntest ve sontest uygulamaları ile çalışma grubundan elde edilen veriler üzerinde bir dizi istatistiksel analiz yapılmıştır. Deney ve kontrol gruplarının öntest-sontest puanları arasında anlamlı bir fark olup olmadığının belirlenmesinde parametrik testlerden ilişkili örneklemler için t testi; deney ve kontrol gruplarının sontest puanlarının karşılaştırılmasında ve grupların kendi içinde uygulama sonuna kadar gösterdikleri ilerlemenin istatistiksel anlamlılığını tespit etmek için ilişkisiz örneklemler için t testi; deney ve kontrol grubunda yer alan öğrenenlerin bulundukları gruplara göre gösterdikleri değişimin farklılığını ortaya çıkarmak için tek faktör üzerinde tekrarlanmış ölçümler için iki faktörlü ANOVA; gruplar arasında ortaya çıkan farklılığın ne ölçüde uygulanan deneysel işlemden kaynaklandığının tespit edilmesi için ANCOVA; dil ailesi değişkeninin ve dillerin yapısal özelliklerinin deney grubunun elde ettiği başarıda etkisi olup olmadığını belirlemek için tek yönlü ANOVA ve bu etkinin alt boyutlarının tespitinde ise Post-Hoc testlerinden Tukey testi kullanılmıştır. Uygulanan deneysel işlemin bağımlı değişkenler üzerinde oluşturduğu etkinin büyüklüğünün ölçülmesinde ise Eta-Kare, Cohen's d, Hagend g ve r hesaplamalarından yararlanılmıştır. Toplanan veriler ve analizler, yabancı dil olarak Türkçe öğrenenlerin yapım eki öğretiminden önemli ölçüde istifade ettiklerini, bu öğretimi alan grubun kelime hazinesinin daha fazla geliştiğini ve kelime türetme becerisi ile okuduğunu anlama becerisi başarı testlerinden de daha yüksek başarı elde ettiklerini ortaya çıkarmıştır. Ayrıca kelime hazinesi, kelime türetme becerisi ve okuduğunu anlama becerisi bakımından elde edilen başarıda öğrenenlerin ana dillerinin kökeni ve yapısının da etkisinin bulunduğu belirlenmiştir. Veriler üzerinde yapılan detaylı inceleme sonucunda 284 kelime üzerinden yapılan değerlendirmeye göre yapım eki öğretimini alan öğrenenlerin kelime hazinesindeki ilerlemenin ortalama 88 kelime olduğu (%30.98), deneysel uygulamanın bu gelişimdeki payının 62.4 kelime (%21.97) olduğu ve yapım eki öğretiminin kelime hazinesine yapım eki başına % 1.06 oranında katkı sağladığı tespit edilmiştir. Yine bu sonuçlarla aynı doğrultuda 175 kelime üzerinden yapılan değerlendirmeye göre deney grubundaki öğrenenlerin yapım eklerini kullanarak ortalama 34.3 daha fazla sözcük türetebildiği (%19.6) belirlenmiştir. Görüşme formu aracılığıyla elde edilen veriler de bu öğretiminin öğrenenler tarafından benimsendiğini ve öğrenenlerin bilinmeyen kelimelerin anlamını tahmin etme becerisi kazandıklarını göstermiştir.

Abstract:
This research was carried out to reveal the impacts of derivational morpheme teaching on vocabulary, lexicalization and reading comprehension skills of the students learning Turkish as a foreign language, and the research was performed with the use of quasi-experimental design with pre-test and post-test control group, which is one of the quantitative research methods. The study group of the research consists of 26 foreign students learning Turkish at B2 level at Ondokuz Mayıs University in 2016-2017 academic year. Before the testing process, the derivational morphemes that would be taught were selected by analyzing the literature and referring to the experts' opinions, and the teaching materials and presentations considered to be suitable for the level of the foreign students were prepared so as to teach the selected derivational morphemes. Three different proficiency tests were developed by the researcher to identify the conditions and changes in learners' vocabulary, lexicalization, and reading comprehension skills before and after the practice. An interview form was prepared for the students so as to receive the experimental group's opinions on the teaching method after the practice. The application process of the research was carried out within the last 8 weeks until the completion of the educational program for the students at B2 level, which started on April 3, 2017 in Turkish Teaching Practice and Research Center at Ondokuz Mayıs University. Two class hours were allocated to each of the 25 derivational morphemes selected within the scope of the practice, and the relevant morphemes were taught in the first hour while the second hour was spent for the exercises. Students who learned 3 morphemes in 6 class hours per week and 4 morphemes in 8 class hours in the last week, received education for 51 hours in total at the end of 8 weeks together with the awareness lessons given for 1 hour in the first week. A number of statistical analyses were performed on the data obtained from the study group after the pre-test and post-test applications. The t test was used to determine whether there was a significant difference between the pre-test and post-test scores of the experimental and control groups. The t test was also utilized in the unrelated samples in order to compare the post-test scores of the experimental and control groups and to determine the statistical significance of the progress in each group at the end of the study. A two-way ANOVA was performed for the measures repeated on a single factor in order to demonstrate the differences between the experimental and control groups according to group type. ANCOVA was carried out for determining the extent to which the differences between the groups arose from the applied experimental procedure. One-way ANOVA was used to identify whether the language-family variable and the structural characteristics of the languages influenced the success of the experimental group while the Tukey test, which is one of the Post-Hoc tests, was preferred for the identification of the subdimensions of this influence. Eta-Kare, Cohen's d, Hagend g and r calculations were utilized for measuring the magnitude of the effects of the applied experimental process on the dependent variables. The collected data and analyses have shown that the students learning Turkish as a foreign language benefited significantly from the derivational morpheme teaching, that the vocabulary of the experimental group improved more effectively than the control group, and that the experimental group achieved higher scores in the proficiency exams in terms of lexicalization and reading comprehension skills. It has also been determined that learners' success in terms of vocabulary, lexicalization and reading comprehension skills was influenced by the origin and structure of their native languages. As a result of the detailed analysis carried out on the data, it has been found out that the improvement in the vocabulary of the students from the experimental group was recorded as 88 words in average (30.98%) according to the evaluation made on 284 words, that the impact of the experimental practice on this improvement was calculated as 62.4 words (21.97%), and that the derivational morpheme teaching made contribution to the vocabulary of the students at the rate of 1.06% per each derivational morpheme. Moreover, it has been observed in line with these results that the students from the experimental group could lexicalize 34.3 more words on average (19.6%) by using derivational morphemes according to the evaluation made on 175 words. The data obtained by means of the interview forms have also showed that this teaching method was accepted by the students, and that the students acquired the ability to predict the meaning of unknown words.