Yeni İlm-i Kelâm Metodunda Ulûhiyyet Bahsi (Tenkîhu'l-Kelâm ve Yeni İlm-i Kelâm Mukayesesi)
The Talk of Divinity in the Method of New Theological Kalam (Comparison of Tenkih al-Kalam and Yeni Ilmi Kalâm)
Yazar: MUHAMMET ALİ ÇAMYAR
Danışman: PROF. DR. MEHMET SALİH GECİT
Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kelâm ve İtikadî İslâm Mezhepleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Bu tez çalışmasında yeni ilm-i Kelâm döneminde Abdüllatih Harpûtî'nin telif ettiği Tenkîhu'l-Kelâm fi akâidi ehli'l-İslâm ve İsmail Hakkı İzmirli'nin telif ettiği Yeni İlm-i Kelâm eserinin ikinci kitabının ulûhiyyet bahisleri çeşitli açıklardan mukayese edilmiştir. Tez çalışması; Osmanlı Türkiye'sinde kelâmı, Batı'daki ilmî ve felsefî değişimleri, yeni akımların Osmanlı'ya etkilerini, yeni ilm-i Kelâm dönemini, yeni ilm-i Kelâm'ın başlamasında büyük emek sahibi olan Abdüllatif Harpûtî ve İsmail Hakkı İzmirli'nin hayatlarını, ilmi kişiliklerini ve eserlerini, Tenkîhu'l-Kelâm ve Yeni İlm-i Kelâm eserlerinin ulûhiyyet bahislerinin özetlerini, içerdiği konuları ve bu iki eserin zikredilen bahislerinin çeşitli açılardan mukayeselerini ele alan giriş, üç bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Batı'daki düşünce değişimlerinin Osmanlı'nın son dönemlerinde devlete ve insan düşüncelerine etkilerinin neler olduğunun, ilâhiyyât konularında yol açtığı değişimin gözlenebilmesinin, Batılı akımlara müelliflerin ne şekilde değindiğinin, Harpûtî ve İzmirli'nin eserlerinde bu akımlara nasıl cevap vermeye çalıştıklarının incelenmesi amaçlanmıştır. Literatür taraması, dokümantasyon sonucunda verilerin toplanması ve mukayese metodu kullanılmıştır. 
Anahtar Kelimeler: Kelâm, Yeni İlm-i Kelâm Dönemi, Ulûhiyyet, Harpûtî, İzmirli, Tenkîhu'l-kelâm, Yeni İlm-i Kelâm, Mukayese

Abstract:
In this thesis study, the mentions of divinity in the second book of Tenkīhu al-kalām fi 'aqā'id ehli al-Islam written by Abdullatif Harpūtī and the second book of Yeni Ilm al-Kalām written by Ismail Hakki Izmirli have been compared from various aspects. Thesis; The theology in Ottoman Turkey, the scientific and philosophical changes in the West, the effects of new movements on the Ottoman Empire, the period of the new theology, the lives of Abdullatif Harpûtî and İsmail Hakkı İzmirli, who had great labour in the beginning of the new theology, The book consists of an introduction, three chapters, and a conclusion, in which the scholarly personalities and their works, the summaries of the chapters on divinity in Tenkīhu al-kalām and Yeni Ilm al-Kalām are summarised, the topics covered, and the comparison of these chapters from various perspectives. The aim of this study is to examine the effects of the changes in Western thought on the state and human thought in the last periods of the Ottoman Empire, to observe the changes in the subjects of divinity, to examine how the authors addressed the Western movements, and how Harpūtī and Izmirli tried to respond to these movements in their works. The method of collecting data as a result of literature review and documentation was used. 
Keywords: Kalam, New Period of Kalam, Divinity, Harputi, Izmirli, Tenkih al-kalam, Yeni Ilmi Kalam, Comparison