Ankara Üniversitesi öğrencilerinin sigara bağımlılığı düzeylerinin sağlık inançları ile ilişkisi
The relationship between smoking addiction levels of Ankara University students and their health beliefs
Yazar: GİZEM GÜNAK BAŞYİĞİT
Danışman: PROF. DR. DENİZ ODABAŞ
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Spor Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Bu tez çalışmasının amacı Ankara Üniversitesi öğrencilerinin sigara bağımlılık düzeylerinin
sosyodemografik değişkenler ve sağlık inançları olan ilişkisini belirlemektir. Araştırma evrenini Eğitim
Bilimleri, Mühendislik ve Tıp Fakültesinde öğrenim gören birinci ve dördüncü sınıf öğrencileri
oluşturmaktadır. Örneklem seçiminde örneklem büyüklüğünün tam olarak bilinmediği durumlarda
kullanılan formüle göre belirlenmiştir. Fakülteler arası örneklem seçiminde ise fakültelerin öğrenci
kontenjan sayılarına göre tabaka ağırlıklandırma yapılarak toplam 244 öğrenci ile araştırma yapılmıştır.
Sigarayı 12 aydan kısa zamanda kullananlar, kronik hastalığa sahip olanlar, sigara dışı bağımlılık yapıcı
madde kullananlar, on sekiz yaşından küçük olanlar araştırmaya dahil edilmemiştir. Veriler çevrimiçi
bağlantı yoluyla toplanmış olup öğrencilerden Kişisel Bilgi Formu, Sigaranın Psikolojik Bağımlılığını
Değerlendirme Ölçeği (SPBDÖ) ve Sağlık İnanç Modeline Göre Sigara Bırakma Ölçeği (SİM-SBÖ)
ölçeklerini doldurmaları istenmiştir. Verilerin analizinde SPSS 26.0 sürümü kullanılmış olup verilerin
normal dağılımını test etmede çarpıklık basıklık değerleri kontrol edilmiştir. Betimleyici istatistiklere
ek olarak öğrencilerin sigara bağımlılığı düzeylerinin ve sağlık inançlarının sosyodemografik
değişkenler bakımından karşılaştırılmasında, ikili değişkenler için bağımsız örneklem t-testi ve tek
yönlü ANOVA, üçlü değişkenler için iki yönlü ANOVA kullanılmıştır.
Elde edilen bulgular sonucunda öğrencilerin çoğunun orta düzeyde bağımlı olduğu, en yüksek
düzeyde sigara bağımlısı öğrencilerin mühendislik fakültesi öğrencileri olduğu, erkek cinsiyet, erken
dönemde sigaraya başlama, sigarayı bırakma deneyimine sahip olmama ve yüksek gelir ile bağımlılık
düzeyi arasında pozitif yönde anlamlı korelasyon olduğu saptanmıştır. Öğrencilerin sağlık inançları ile
cinsiyet, sigara bırakma deneyimi ve gelir düzeyi arasında bir ilişki saptanmamış olup sigaraya erken
dönemde başlama ile SİM yarar algısı ve eyleme geçiriciler arasında pozitif yönde korelasyon
saptanmıştır. Araştırmada SPBDÖ alt boyutları (duygu düzenleme, kendini ödüllendirme, kayıtsız,
sosyal kabul) ile SİM-SBÖ alt boyutları (duyarlılık algısı, önem algısı, yarar algısı, bariyer algısı,
eyleme geçiriciler ve öz yeterlik) arasında da bazı anlamlı ilişkiler saptanmıştır. SPBDÖ duygu
düzenleme skorları ile SİM eyleme geçiriciler ve öz yeterlilik skorları arasında negatif yönde; SPBDÖ
kendini ödüllendirme skorları ile SİM bariyer algısı skoru arasında pozitif yönde, SİM öz yeterlilik
skoru arasında negatif yönde; SPBDÖ kayıtsız skorları ile SİM duyarlılık, önem algısı, yarar algısı, öz
yeterlilik skorları arasında negatif yönde bariyer algısı skoru ile pozitif yönde; SPBDÖ sosyal kabul
skorları ile SİM bariyer algısı skorları arasında pozitif yönde korelasyon saptanmıştır.
Öğrencilerin bağımlılık düzeyleri (SPBDÖ skorları) ile sağlık inançları (SİM-SBÖ alt
boyutları) arasındaki ilişki incelendiğinde SPBDÖ skoru ile SİM yarar algısı skoru arasında anlamlı
negatif yönde, SİM eyleme geçiriciler skoru arasında anlamlı pozitif yönde korelasyon saptanmıştır.
Şiddetli bağımlılıkla ise SİM bariyer algısı skorları arasında anlamlı pozitif yönde korelasyon
saptanmıştır. Araştırma bulguları göz önüne alındığında SİM eyleme geçiriciler puanlarındaki artış
üniversitelerde hekimler tarafından verilen tıbbi destek programlarının geliştirilmesini, SİM yarar algısı
puanlarındaki düşüş göz önüne alındığında sigara ile mücadele çalışmalarında sigarayı bırakmanın
sağlık üzerine etkilerine daha çok yer verilmesini, SİM bariyer algısı puanlarında artış göz önüne
alındığında üniversitelerde sigara ile mücadelede çalışmalarında bireysel çalışmalara ek olarak grup
terapilerinin yaygınlaştırılmasını önermektedir.
Anahtar Sözcükler: Bağımlılık, sağlık inanç modeli, sigara bağımlılığı

Abstract:
The aim of this thesis study is to determine the relationship between cigarette addiction levels
of Ankara University students, sociodemographic variables, and health beliefs. The research population
consists of first- and fourth-year students studying at the Faculty of Educational Sciences, Engineering
and Medicine. The sample selection was determined according to the formula used when the sample
size was not known exactly. In the sample selection between faculties, the research was conducted with
a total of 244 students by weighting the layers according to the student quota numbers of the faculties.
Those who smoked for less than 12 months, those who had a chronic disease, those who used addictive
substances other than cigarettes, and those who were under the age of eighteen were not included in the
study. Data were collected via online connection and students were asked to fill out the Personal
Information Form, Psychological Dependency of Smoking Scale (PDSS) and Smoking Cessation Scale
According to Health Belief Model (HBM-SSC) scales. SPSS 26.0 version was used to analyze the data,
and skewness and kurtosis values were checked to test the normal distribution of the data. In addition
to descriptive statistics, independent samples t-test and one-way ANOVA were used for binary
variables, and two-way ANOVA was used for triple variables to compare students' smoking addiction
levels and health beliefs in terms of sociodemographic variables.
As a result of the findings, it was determined that most of the students were moderately
addicted, the students with the highest level of cigarette addiction were engineering faculty students,
and there was a significant positive correlation between addiction level and male gender, starting
smoking at an early life, not having quit smoking experience, and high income. No relationship was
found between students' health beliefs and gender, smoking cessation experience and income level, but
a positive correlation was found between starting smoking at an early life, HBM perceived benefits and
cue to action. In the study, significant relationships were found between the PDSS sub-dimensions
(emotion regulation, self-reward, indifference, social acceptance) and the HBM-SSC sub-dimensions
(perceived benefits, perceived severity, perceived susceptibility, cue to action, self-efficacy, perceived
barriers) There was a negative correlation between PDSS- emotion regulation scores and HBM- cue to
action and self-efficacy scores; There is a positive correlation between the PDSS self-reward scores and
the HBM perceived barriers score, and a negative correlation between the HBM-self-efficacy score;
There is a negative relationship between the PDSS- indifferent scores and the HBM- perceived
susceptibility, perceived severity, perceived benefits and self-efficacy scores, and a positive relationship
between the perceived barriers score; A positive correlation was found between PDSS social acceptance
scores and HBM perceived barriers scores.
When the relationship between students' addiction levels (PDSS scores) and health beliefs
(HBM-SSC sub-dimensions) was examined, a significant negative correlation was found between the
PDSS score and the HBM perceived benefits score, and a significant positive correlation was found
between the HBM-cue to action score. A significant positive correlation was found between severe
addiction and HBM perceived barriers scores. Considering the research findings, the increase in SIM
action cue to scores requires the development of medical support programs given by physicians in
universities, considering the decrease in SIM perceived benefits scores, the health effects of quitting
smoking should be included more in anti-smoking studies, and considering the increase in SIM
perceived barrier scores, universities It recommends that group therapies be expanded in addition to
individual studies in the fight against smoking.
Keywords: Addiction, cigarette addiction, Health Belief Model