Nehir tipi hidroelektrik santrallerinde faaliyet tabanlı maliyetleme ve fiyatlama
Activity-based costing and pricing in run of river hydroelectric power plants
Yazar: ŞAZİYE EDA SOYSAL
Danışman: PROF. DR. SELİM YÜKSEL PAZARÇEVİREN
İstanbul Ticaret Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Muhasebe Denetim Ana Bilim Dalı / Muhasebe Ve Denetim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Fiyat-maliyet marjları = Price-cost margins ; Stratejik maliyet yöntemi = Strategic cost method ; Toplam maliyet = Total cost ; Ürün maliyeti = Product cost

Özet:
Teknolojik gelişmeler ve beraberinde getirdiği yenilikler yöneticilerin bilgi ihtiyaçlarını artırmış, muhasebe sistemlerinden sağlanan verileri kapsam ve içerik yönünden değişmesine neden olmuştur. 1980'lerden itibaren işletme yöneticilerinin talep ettikleri verilere cevap alamamaları nedeniyle yeni yaklaşımlar benimsenmiş, 1990'lı yıllarda stratejik yöntemler kullanılmaya başlanmıştır. Bu ileri maliyet yöntemleri üretim yapan firmaların ürün maliyetlerini daha gerçekçi hesaplamalarına ve rekabetçi piyasalarda daha doğru satış fiyatı ve stratejileri geliştirmelerine olanak sağlamıştır.
Üretimde kaynaklarının temini konusunda sorun yaşamayan üretim işletmelerinde üretim planı, bütçe ve buna göre satış fiyatları belirlenebilir. Ancak, hammadde temininin tamamen doğa olaylarına bağlı olduğu ve bununla birlikte satış fiyatlarının da diğer sektör katılımcıları ile birlikte tespit edildiği bir sistemde kârlılık ve maliyet hesaplamaları daha karmaşık bir hal almaktadır.
Çalışmada, faaliyette olan bir santralinin verilerinden faydalanılarak nehir tipi hidroelektrik santrali özelinde faaliyet tabanlı maliyetleme uygulamasına yer verilmiştir. Üretim dönemi için beklenen su debileri kullanılarak bütçe döneminde üretilmesi beklenen elektrik miktarının hesaplanabilmesi için şablon oluşturulmuştur. Santralin operasyonel ve yönetim faaliyetleri belirlenmiş ve buna göre faaliyet bütçeleri oluşturularak çeşitli seviyelerde birim maliyet tespit edilmiştir. Bütçe dönemi için ortalama satış fiyatı belirlenmiş ve katkı payı hesaplanarak, katkı payı temelli proforma gelir tablosu oluşturulmuştur. İşletme kârlılığının artırılabilmesi için, satış planlaması yaparken talep ve arz dengesine dikkat edilerek kârlılığın artırılabileceğine dikkat çekilmiştir.

Abstract:
By the technological improvements and renovations, management of the company had to find new concepts according to the new accountancy system concepts. Since 1980's company managers could not get efficient answers to their demands, they had to look for new approaches. So that in 1990's strategic methods for solutions started to be applied. These advanced cost methods enabled the companies that make productions to calculate their production costs in much more realistic form and improve their strategy with the right pricing in the competitive market.
The production planes and budget can be determined in the production companies that have no problem in getting production resources eventually according to this sales pricing can be determined. However, maintaining raw materials is completely determined by natural events so that profit and cost calculation turns out to be more complicated situation as sales prices are determined by other sector participants. 
In the study, the application of activity-based costing specific to a river-type hydroelectric power plant is included by utilizing data from an operating power plant. A template was created to calculate the amount of electricity expected to be generated during the budget period by using the predicted water flows for the production period. It determined the operational and management activities of the power plant, created activity budgets accordingly, and determined unit costs at various levels. It calculated the average sales price for the budget period, calculated the contribution margin, and prepared a pro forma income statement based on the contribution margin. It was emphasized that profitability could be increased by paying attention to the demand and supply balance to enhance business profitability during sales planning.