Toplumsal yönleri ile yenilebilir peyzaj bağlamında mahalle bostanları: İstanbul örneği
Community gardens as edible landscape within the context of social aspects: Case of İstanbul
Yazar: SELVİNUR KARPUZ
Danışman: DOÇ. DR. EBRU FİRİDİN ÖZGÜR
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Kentsel Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Geçmişi Eski Mısır`a dayanan yenilebilir peyzaj, kırsaldan kente göçün artması, kentsel alanlarda tarımsal faaliyetlere ilginin azalması, iklimsel değişiklikler sonucu hasat miktarında görülen düşüşler, genetiği ile oynanmış yiyeceklerin üretimine karşı gösterilen duyarlılıklar gibi etkenler nedeniyle günümüz kentlerinin gündemine giren bir kavramdır. Gıda konusunda bilinçlenen bireylerin kent alanları içerisinde sağlıklı gıdaya erişme istekleri yenilebilir peyzaj alanlarına ilginin artmasına neden olmuştur.

Bunun yanında kent hayatı içerisinde birbirinden uzaklaşan ve yalnızlaşan bireyleri bir araya getirmesi ve dayanışma ruhuna yaptığı katkı ile mahalle bostanları (community gardens) günümüz kentleri içerisinde bireylerin kentle anlamlı ilişkiler kurmasına olanak sağlayan yenilebilir peyzaj alanlarındandır. 

Günümüz kentleşmesinin getirdiği koşullara bağlı olarak mahalle bostanları hareketinin toplumsal bir gereksinimden doğduğu gözlenmektedir.  Bu tespitler yenilebilir peyzaj yaklaşımının, mahalle bostanlarının oluşturulması ve bakımında bir yaklaşım olarak görülebileceği hipotezinden hareketle bu tez çalışmasının da kaynağını oluşturmuştur. Çalışma kapsamında literatür taramaları, gözlem ve İstanbul`da örnek olarak seçilen bostan alanlarının gönüllüleri ile yapılan birebir görüşmelerle mahalle bostanlarının faydaları, kent ve kentli için ne ifade ettiği, ne gibi toplumsal gerekliliklerden ortaya çıktığı gibi sorulara yanıt aranmaya çalışılmıştır. 

Tarihten bu yana bostanları ile yaşayan İstanbul kenti için bostan kavramı kent belleği içinde çok güçlü bir imge olarak kendini göstermekle birlikte bu çalışma kapsamında ele alınan İstanbul - Roma Bostanı ve Kuzguncuk Bostanı örneklerinin de dünyadaki örneklerine benzer olarak ekolojik kaygılar ve kent yaşamının bireyler üzerinde oluşturduğu olumsuz etkilere bir çözüm olarak ortaya çıktığı görülmektedir. Ancak İstanbul`da kurulan mahalle bostanlarının sivil inisiyatif ile oluşturulmuş olması bu bostanları, yerel yönetimler tarafından desteklenen ve kurulan dünyadaki örneklerinden ayırmaktadır.   

Toplumsal açıdan ise İstanbul`da incelenen mahalle bostanları hareketinin dünyadaki örnekleriyle benzer sonuçlar göstererek İstanbul kenti için de dayanışma ruhunu güçlendiren, toplumsal bütünleşmeye katkı sağlayan, bireylere sosyalleşme ve iletişim imkanı veren, kent için ekolojik değer üreten bir olgu olarak karşımıza çıktığı görülmüştür. 

Anahtar Kelimeler: Yenilebilir Peyzaj, Mahalle Bostanları, Toplumsal Bütünleşme, Aidiyet.

Abstract:
The history of edible landscape can be trace back to the ancient Egypt. Today, the concept of edible landscape is on the cities' agenda mainly for several reasons such as the increased migration from countryside to urban areas, decreasing interest in agricultural activities in urban areas, climatic changes result in reduction in the amount of harvest, and the sensitivity is shown towards the production of genetically modified food.  Conscious individuals' demands on the access to healthy food in urban areas have led to increased interest in edible landscaping. 

In today's cities, community gardens are considered as the edible urban landscape areas. Community gardens allow individuals to communicate in meaningful relationships that the community they alienated from, and also contribute the spirit of solidarity. It is observed that the community garden movement have stemmed from a social need depending on the conditions of contemporary urbanization. These determinations has created the source of this thesis and based on the hypothesis of edible landscape and the creation of community gardens and their maintenance have strong impacts on social life of neighborhoods.

In this thesis, the benefits of community gardens, the reasons of the crucial impacts of them for the urban life are discussed and the question of what kind of social necessities created the community gardens are stated to find meaningful answers. The methods used in the study are three folded; the fist is the literature review to comprehend the theoretical framework. The second is based on the observations on the two case study areas, and the third one is the interviews with the volunteers who work for these community gardens.  The city of Istanbul has been living with its community gardens that called 'bostan' for centuries, therefore the community gardens are one of the powerful elements in Istanbul's image. Roma and Kuzguncuk community gardens have similar qualities with the other community gardens in the Western world because they were created as an effort with strong ecological concern on the one hand, and on the other, to reduce negative impacts of city and the city life on individuals. However, these community gardens are created by civil initiatives and they are not supported by local a government; which is main difference between community gardens in Istanbul and other ones in Western societies. 

In this thesis, it is stated that community garden movement in Istanbul shows similar effects with the other community gardens in the Western societies. These gardens strengthen the spirit of solidarity, contribute to social integration, enable socialization and communication among individuals and produce ecological value for the city of Istanbul.

Key Words: Edible Landscape, Community Gardens, Social Integration, Belonging.