İnsani diplomasi türü olarak Türk işbirliği ve koordinasyon ajansı'nın Afganistan'daki faaliyetleri ve Türkiye-Afganistan ilişkilerindeki rolü
The activities of the Turkish cooperation and coordination agencyin Afghanistan as a type of humanitarian diplomacy and its role inTurkey-Afghanistan relations
Yazar: HAMIDULLAH AZİZİ
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA ÖZTÜRK
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
Bu çalışma, halkla ilişkiler bağlamında Türkiye'nin en önemli insani diplomasi
uygulayıcısı olarak TİKA'nın Afganistan'da ne tür sosyo-kültürel ve ekonomik faaliyetleri
olduğunu tespit etmek amacıyla hazırlanmıştır. Disiplinler arası bir kavram olarak yakın
dönemde ortaya çıkan ve üzerinde yeni yeni akademik çalışmaların yapılmaya başlandığı insani
diplomasi uygulayıcısı TİKA'nın, uluslararası ilişkiler ve halkla ilişkiler ortak araştırma
alanıyla Afganistan coğrafyasında üstlendiği sorumluluk yayımlanan resmi veriler ışığında
incelenmiştir. 1991 yılında Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'nin dağılmasından sonra
ortaya çıkan uluslararası sistemde özellikle doğu coğrafyalarında kurumsal yapıya geçişin
gerekliliği daha net olarak hissedilmiştir. Türkiye böylesi bir konjonktürde Avrasya'da bulunan
Türk ve Müslüman topluluklara yönelik stratejik bir dış politika konsepti geliştirilmiştir.
Nitekim Türkiye'nin kendi yumuşak güç potansiyeline katkı sağlayan kültürel zenginlikleri
tespit edip araştırmak ve ortak bir bağ kurarak dış politika enstrümanlarını Afganistan
coğrafyasında kuvvetlendirmek elzem hale gelmiştir. Bu sürecin Türk dış politikasına nasıl
katkı sağladığı sorunu bir yönüyle "yumuşak güç" kavramının irdelenmesiyle izah edilebilir.
Bu düşünceden hareketle literatüre yumuşak güç kavramını kazandıran Joseph S. Ney'in ileri
sürdüğü perspektifin analizi oldukça önemlidir. Nitekim günümüz uluslararası sisteminde
başarılı devletler, yumuşak güç uzuvlarının uluslararası ilişkilerdeki yerini, etkisini ve önemini
daha fazla dikkate alarak faaliyetlerini arttırma çabasındadır. Türkiye de bu ülkeler gibi
yumuşak güç unsurunu ülke çıkarları adına Afganistan bölgesinde kullanmaktadır. Uluslararası
ilişkiler disiplininde sıkça bahsedilen "yumuşak güç" kavramı bu çalışmada Türkiye'nin sahip
olduğu tarihsel ve kültürel birikimiyle mevcut unsur ve potansiyeli göz önüne alarak ele
alınmaktadır. Başka bir ifadeyle bu çalışmada Türk dış politikasında Afganistan'a yönelik hangi
uluslararası koşullarda yumuşak güç politikası yürütüldüğü sorusuna cevap aranmaktadır. 2004-
2014 yılları arasındaki uluslararası değişimler ve bölgesel gelişmeler ışığında Türkiye'nin
Afganistan'a yönelik genelinde yumuşak güç özelinde ise TİKA faaliyetleri nitel araştırma
yöntemleri kullanılarak incelenmiştir.

Abstract:
This study was prepared to determine what kind of socio-cultural and economic
activities TİKA, as Turkey's most important humanitarian diplomacy practitioner, has in
Afghanistan in the context of public relations. The responsibility undertaken by TİKA,
a humanitarian diplomacy practitioner that has recently emerged as an interdisciplinary
concept and on which new academic studies have begun, in the geography of
Afghanistan with its joint research field of international relations and public relations,
has been examined in the light of published official data. In the international system that
emerged after the dissolution of the Union of Soviet Socialist Republics in 1991, the
necessity of transition to an institutional structure was felt more clearly, especially in the
eastern geographies. In such a conjuncture, Türkiye developed a strategic foreign policy
concept for the Turkish and Muslim communities in Eurasia. As a matter of fact, it has
become essential to identify and research the cultural riches that contribute to Turkey's
own soft power potential and to strengthen foreign policy instruments in the Afghanistan
geography by establishing a common bond. The question of how this process contributes
to Turkish foreign policy can be explained, in part, by examining the concept of "soft
power". Based on this idea, the analysis of the perspective put forward by Joseph S. Ney,
who introduced the concept of soft power to the literature, is very important. As a matter
of fact, in today's international system, successful states strive to increase their activities
by paying more attention to the place, influence and importance of soft power organs in
international relations. Like these countries, Turkey uses its soft power element in the
Afghanistan region on behalf of the country's interests. The concept of "soft power",
which is frequently mentioned in the discipline of international relations, is discussed in
this study by taking into account Turkey's historical and cultural background and
existing elements and potential. In other words, this study seeks an answer to the
question under what international conditions soft power policy is carried out towards
Afghanistan in Turkish foreign policy. In the light of international changes and regional
developments between 2004 and 2014, Turkey's soft power activities in Afghanistan in
general and TIKA activities in particular were examined using qualitative research
methods.