Zemahşerî'nin Keşşâf Tefsîri'nde Peygamber tefsîri uygulamaları
Applications of the Prophets expounding in Zamakhsharis Kashshaf
Yazar: BEKİR ÖZKIZIL
Danışman: DOÇ. DR. İSHAK ÖZGEL
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Din = Religion
Dizin: Ehl-i hadis = Ahlu?l-hadith ; Keşşaf = Keşşaf ; Peygamberler = Prophets ; Tefsir = Commentary ; Zamahşari = Zamahşari ; İslamiyet = Islam

Özet:
Lugat ve belağat yönlerini ön planda tutan Zemahşerî'nin, tefsîrinde peygamber tefsîrini azîmsanmayacak kadar çok kullandığını görüyoruz. Zikrettiği hadîslerin yaptığı tefsîrle uygunluğuna gelince; bu konuda temel olarak üç şekilde yorum yapıldığını görüyoruz:Birincisi; Zemahşerî'nin, bazı itikâdî meselelerde kendi mezhebine uymayan hadîslere karşı tutumunun çok sert olduğunu söyleyebiliriz. Bunlar; ru'yetullah, meleklerle insanlar arasındaki fazilet derecesi, büyük günah, cehennemin ebediliği ve insanın ihtiyarı ile ilgili konulardır. Bu konularla ilgili kendi mezhebiyle uyuşmayan hadîsleri sahîh bile olsa reddettiğini ve Ehl-i Sünnet'in uydurması olarak nitelendirdiğini görebiliyoruz. Ancak bu tür hadîslerin çok az olduğunu da belirtmemiz gerekiyor. Bizim tespitimize göre Zemahşerî'nin, reddedip uydurma olarak nitelendirdikleri, 6 hadîstir. Ayrıca Zemahşerî'nin kendi mezhebini destekleyen hadîsleri ise, zayıf ve uydurma bile olsa, tefsîrinde zikrettiğini ve kabul ettiğini söylesek ona haksızlık etmiş olmayız.İkincisi; bunların dışındaki akâid konularıyla ilgili hadîslerdir. Bunlar da şefâat, büyük günah meselesi, tevbe, îmânın artıp eksilmesi, derecelerin yükseltilmesi, Kevser nehri, mecâzi ve sembolik anlatım örnekleri ile bazı fıkhî meselelerdir. Bu tür konulardaki hadîsleri ise müfessirimizin reddetmeyip, kendi fîkri anlayışı ve mezhebi doğrultusunda te'vîl ettiğini söyleyebiliriz.Üçüncüsü ise mezheb anlayışı ile ilgili olmayan konulardır. Bunlar; luğavî ve fıkhî konuların delillendirilmesi, tarih, siyer ve meğazi hadîsleri, sure ve âyetlerin faziletleri ve ahlakî konulardır. Bu konularda ise; Zemahşerî'nin peygamber tefsîri açısından cömert davrandığını ve onları kabul edip çok az yorum yaptığını görebiliyoruz.Anahtar Kelimeler: Ehl-i Sünnet, Hadîs, Keşşâf, Mu'tezile, Peygamber Tefsîri, Zemahşerî.

Abstract:
We have seen that in his interpretation of The Qur?an, Al-Zamakhshari has used a wide range of Prophet?s commentary on the Qur?an and hadith. When we look at the convenience of his interpretations we see that there are three basic comments about them;First, we have seen that Zamakhshari has been very strict about faith subjects towards hadiths that are contrary to his doctrine. These subjects are sighting of Allah (ru?yetullah), virtue level (among companions), eternality of the Hell, immunity of the Qur?an and election of the caliphate. We clearly see that he has directly refused hadiths which are contrary to his doctrine even if they are authentic and he has described them as fabricated by Sunni Muslims (Ahl ?s-Sunnah). However we should state that these kinds of hadiths are merely mentioned. We ascertain that hadiths that Zamakhshari has entirely rejected and considered as fabricated are not more than ten in number. We can easily say that he has accepted hadiths that are in accordance with his doctrine even if they are weak or fabricated.Second, it is also about faith, but the hadiths are not about bâsîc subjects but they are about subsidiary faith subjects. These subjects are intercession, the great sin issue, forgiveness, increasing and decreasing of faith, moving the levels up, Kavsar, emblematical expression examples, other notional subjects and some subjects about Islamic law. We can say that our commentator hasn?t rejected hadiths about above mentioned subjects but he has glossed those hadiths according to his doctrine and intellectual perception. And the third, it is about detailed subjects. These subjects are linguistic subjects, evincing Islamic law subjects, history, siyar (the law of warfare) and warfare (megazî) subjects, subjects about the most eximious surah and verse, goodness (husun) and badness (kubuh) of the deeds and especially ethical subjects?etc. In those subjects we can see that Al-Zamakhshari has been overgenerous about Prophet?s commentary on the Qur?an and hadith, he has accepted them and made very little comment on them.Key Word?s: Prophets commentary, Zamakhshari, Kashshaf, Sunni Muslims, Mu?teziles Hadits.