Giresun Dereli ilçesi Geğrez Havzası cem ritüelleri ve müzik pratikleri
Giresun province Dereli district Geğrez Basin cem rituals & music practices
Yazar: SERDAR ÖZDOĞAN
Danışman: PROF. DR. N. OYA LEVENDOĞLU
Erciyes Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Müzik Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Müzik = Music
Dizin: Aleviler = Alawis ; Alevilik = Alawiism ; Cem = Cem ; Etnomüzikoloji = Ethnomusicology ; Giresun-Dereli = Giresun-Dereli ; Müzik = Music ; Ritüel = Ritual ; Çepniler = Cepnies

Özet:
Etnomüzikoloji disiplini çerçevesinde yapılan bu çalışmada, Giresun ili Dereli ilçesi Geğrez havzasında yaşayan Güvenç Abdal Ocağına bağlı, kendilerini Çepni Alevileri olarak adlandıran topluluğun cem ritüelleri ve müzik pratikleri ele alınmış, ritüel içi müzik pratiklerin inanç ve kültür bağlamındaki rolünün belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu noktadan hareketle çalışma, Giresun ili Dereli ilçesi Geğrez havzası cem ritüellerinde icra edilen müzik pratiklerinin, kültürel değerlere ve inanca dair unsurlara nasıl yansıdığı probleminden yola çıkılarak inşa edilmiştir.
Çalışma nitel araştırma geleneği kapsamında etnografik desen kullanılarak yürütülmüştür. Çalışmada veri toplama teknikleri olarak katılımcı gözlem, yarı yapılandırılmış ve yapılandırılmamış görüşme, alan notları ve doküman inceleme kullanılmıştır. Verilerin analizi ise "betimsel analiz" yöntemi ile gerçekleştirilmiştir. 2016-2017 yılları arasında gerçekleştirilen alan çalışmasında "Görgü", "Hızır" ve "Matem" cemlerine katılım sağlanmıştır.
Çalışmanın başlıca bulguları şu şekilde özetlenebilir: Cem ritüellerinde etkin ve aynı zamanda egemen bir role sahip olan müzikal yapıların inanca dair kodların aktarılmasında, sahnelenmesinde ve içselleştirilmesinde önemli bir işlev gördüğü, ayrıca topluluk tarafından müziğe bir kutsiyet atfedildiği tespit edilmiştir. Bununla birlikte müziğin ağıt, coşku, vecd bileşenleri ile manevi olarak ritüele bağlayan bir role sahip olduğu ve döngüsel bir şekilde uygulanan ritüelik yapılarda derin bir sembolik anlam taşıdığı belirlenmiştir. Ayrıca ritüel içi müzik pratiklerin bölgeye has bir ezgisel karakter gösterdiği görülmüştür.

Abstract:
In this study conducted within the framework of the ethno-musicology discipline, the cem rituals and musical practices of the community that call themselves Çepni Alevi living in the Giresun province, Dereli district, Geğrez basin and member of Güvenç Abdal society were discussed to obtain an idea about the role of ritual music practices in belief and culture. From this point of view, the study shows how the musical practices performed in Giresun province, Dereli district, Geğrez basin cem rituals reflect on cultural values and elements of belief.
The study was carried out using ethnographic design within the scope of qualitative research approach. In the study; participant observation, semi-structured and unstructured interview, field notes and document analysis were used as data collection techniques. The analysis of the data was carried out with the "Descriptive Analysis" approach. In the field study carried out between 2016-2017, participation in "Görgü", "Hızır" and "Matem" rituals was provided.
Some of the findings of the study can be summarized as follows: It has been determined that musical structures, which have an effective and dominant role in cem rituals, take place as an important element in the staging, transferring and internalization of the codes of belief and that the community attributes a holiness to music.  However, music has a spiritual role that connects community to ritual with its components of lament, enthusiasm and ecstasy, and it has a deep symbolic meaning in ritual structures performed in a cyclical manner. In addition, it has been observed that in-ritual music practices display a melodic character specific to the region.