İkili vize serbestliği anlaşmalarının ülke ihracat performansına etkileri :Türkiye örneği
Effect of bilateral visa waiver agreements on country's export performance: Case of Turkey
Yazar: ZÜLEYHA ÖZDEMİR
Danışman: PROF. DR. MURAT KARAÖZ
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Cazibe modelleri = Gravity models ; Panel veri modelleri = Panel data models ; Serbest ticaret = Free trade ; Uluslararası ticaret = International trade ; Vize = Visa ; İhracat = Export

Özet:
Ülkelerin refah düzeyini arttırma ve kalkınmalarında dış ticaretin büyük rolü bulunmaktadır. Küreselleşme sürecinde, uluslararası ticaretin serbestleştirilmesi ve kolaylaştırılması ülkelerin temel iktisat politikası araçlarından biri haline gelmiştir. Türkiye, dış politika anlayışında son dönemlerde; ekonomiler ve toplumlar arasındaki entegrasyonun öneminden hareketle birçok ülke ile vize muafiyeti (serbestliği) anlaşmaları imzalamıştır. 
Bu çalışma; Türkiye ile çeşitli ülkeler arasında imzalanan vize serbestliği anlaşmalarının, Türkiye'nin ilgili ülkelere olan ihracatını olumlu etkileyip etkilemediği konusunu araştırmaktadır. Bu çalışma üç ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde; iktisat kuramının temelini oluşturan dış ticaret teorilerinin kısa bir değerlendirilmesi yapılmaktadır. İkinci bölümde; 1980-2013 döneminde Türkiye'nin genel dış ticaret yapısı incelenmektedir.,  Bu amaçla, 1980-2013 dönemi; 1980-1989, 1990-2001, 2002-2013 olmak üzere üç alt döneme ayrılmıştır.  Bu alt dönemler itibariyle, Türkiye'nin ticaret performansı araştırılmaktadır. Son bölümde; Vize serbestliği yada muafiyeti anlaşmalarının ihracat üzerine olumlu etkisinin olduğu hipotezi, dış ticaret literatürü de göz önüne alınarak, ampirik olarak test edilmektedir. Bu amaçla 1984-2013 dönemi içerisinde çeşitli yıllarda Türkiye'nin vize muafiyeti anlaşması yapmış olduğu yirmi iki ülkeye yapılan ihracat verileri kullanılmaktadır. İhracat üzerinde etkili olan temel faktörler ile birlikte, ikili vize serbestliği anlaşmaları faktörü modele dâhil edilmiş ve panel çekim modeli çerçevesinde model tahminleri yapılmıştır. Çekim Modeli, iktisat literatüründe turizm, ticaret ve göç gibi birçok akımı başarılı bir şekilde açıklamaktadır. Bu çalışmada, Temel Çekim Modeli genişletilerek, modele ilgili ülkeler ile Türkiye'nin çapraz döviz kuru değerleri, iki ülke arasındaki uzaklık, iki ülke arasındaki kültürel yakınlık, yıl, vize serbestliği değişkenleri de eklenmiştir. Elde edilen tahmin sonuçları, beklentilerin aksine;  ülkelerin ihracatını artırmada ikili vize serbestliği anlaşmalarının etkili bir araç olmadığı sonucunu ortaya çıkarmaktadır. Turizm hareketliliğindeki artışta temel ve anlamlı bir etken olduğu anlaşılan vize serbestliği anlaşmalarının ticari ilişkilerin büyümesinde aynı etkiyi göstermediği anlaşılmaktadır.



Anahtar Kelimeler: Đhracat, Çekim Modeli, Đkili Vize Serbestliği Anlaşmaları, Panel Veri Regresyonu, Türkiye

Abstract:
Foreign trade has a major influence in a country's development and growth of its welfare. In globalization process, liberalization and easing of foreign trade has become one of the essential economic policy tools. Due to importance of global integration among nations and economies, Turkey has signed visa exemption agreements with many countries. 
 This study aims to investigate whether visa exemption agreements made with foreign countries create a positive impact on export levels of Turkey to these countries. There are three main parts in this study. In the first part of the study the international trade theories are investigated shortly. In the second part, the general structure of Turkey's international trade for the 1980-2013 period is investigated. Fort this reason the 1980-2013 period is separated three sub periods as 1980-1989, 1990-2001, 2002-2013. The trade potential of Turkey in these sub- periods is investigated. In the last part, the hypothesis as visa exemption agreements have a positive effect on export is empirically tested. During this empirical testing period the international trade literature was considered. For that purpose the export data of 22 countries which have made visa exemption agreements with Turkey are used. These data are used for the period 1984-2012. This model contains the main factors which have influence on export and the binary visa exemption agreements factor. The models are estimated within the framework of panel gravity data model. Gravity model could reveal many subjects as trade, tourism and migration successfully. In this study, gravity model is extended and new variables as cross foreign exchange rates of Turkey and other countries, distance between two countries, cultural proximity between two country, year and visa exemption variables are added in to the model. The estimate results of models show that in contrast to the expectations the binary visa exemption agreements are not efficient tools for increasing export level of Turkey. Visa exemption agreements are known to be the main and significant factor on the increase of tourism mobility. But the results of this study show that visa exemption agreements could not show the same effect on the growth of trade relations.




Keywords: Export, Gravity Model, Bilateral Visa-Waiver Agreements, Panel Data Regression, Turkey