Kolorektal kanserli hastaların birinci derece akrabalarının hastalıkla ilgili inançları
Health beliefs of first-degree relatives of individuals with colorectal cancer
Yazar: ŞERİFE NAR
Danışman: DOÇ. DR. MELEK NİHAL ESİN
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı / Halk Sağlığı Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Hemşirelik = Nursing ; Onkoloji = Oncology
Dizin: Akrabalık = Relatives ; Hastalık = Disease ; Hemşirelik = Nursing ; Kanser hastaları = Cancer patients ; Kolorektal neoplazmlar = Colorectal neoplasms ; Neoplazmlar = Neoplasms ; İnançlar = Beliefs

Özet:
Bu araştırma, birinci derece akrabasına (anne-baba, kardeş, çocuk) kolorektal kanser tanısı konmuş bireylerin hastalıkla ilgili sağlık inançlarını ve etkileyen faktörleri tanımlamak amacıyla tanımlayıcı-ilişki arayıcı tipte yapılmıştır.Araştırmanın örneklemini İstanbul'daki iki üniversite hastanesinin ilgili bölümlerinde tedavi gören hastaların toplam 400 birinci derece akrabası oluşturmuştur. Araştırmanın verileri Sağlık İnanç Modeli temel alınarak araştırmacı tarafından geliştirilen ?Hasta Yakınlarının Tanıtıcı Özellikleri Formu? ve Linda Jacobs tarafından geliştirilen ve Özsoy ve arkadaşları tarafından Türk dili için geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılan ?Kolorektal Kanser Sağlık İnanç Modeli Ölçeği ? kullanılarak toplanmıştır. Verilerin istatistiksel analizi; student-t testi, Varyans analizi, Mann Whitney U Testi, Çoklu Regresyon Analizi ile yapılmıştır.Katılımcıların % 51,3'ünün erkek olduğu, % 73'ünün evli olduğu olduğu bulunmuştur. Katılımcıların % 73,8'inin anne ya da babası kolorektal kanser tanısı almıştır. % 5,3'ünün bir başka birinci derece akrabasında kolorektal kanser bulunmaktadır. % 74'ü kolorektal kanserden korunmak için herhangi bir şey yapmadıklarını belirtmişlerdir.Kolorektal Kanser Sağlık İnanç Modeli Ölçeği'nin alt gruplardan alınan puanlar sırasıyla; güven-yarar alt grubu için (48,9±5,1), duyarlılık alt grubu için (15,1±4,3), engel alt grubu için (15,2±3,8), sağlık motivasyonu alt grubu için (15,8±2,8) ve ciddiyet alt grubu için (16,5±4,3) olarak bulunmuştur.Güven-yarar algısı üzerinde etkili olan faktörler; yaşın genç olması, kolorektal kanserden korunmak için koruyucu davranış sergilemek olarak belirlenmiştir (F= 4,498; df= 399; p<0,001)Engel algısını etkileyen değişkenler olarak: yaşın artması, evli olmak, ailedeki hastanın tanı süresinin azalması, belirlenmiştir (F= 3,268; df= 399; p<0,001)Sağlık motivasyonu algısını etkileyen değişkenler olarak; aileden birini kanserden kaybetmek, düzenli hekime muayene olmak, sağlıklı beslenmenin artması belirlenmiştir (F= 4,016; df= 399; p<0,001)Ciddiyet algıssını etkileyen değişkenler olarak; eğitim düzeyinin azalması, ailesindeki hastanın kemoterapi alması, sağlıklı beslenme davranışının artması belirlenmiştir (F= 2,894; df= 399; p<0,001).Çalışma sonuçları kolerektal kanser açısından genetik riski bulunan bireylerin tarama davranışlarının ve bu davranışları sergilemelerini destekleyen sağlık inanç düzeylerinin yetersiz olduğunu göstermiştir.Anahtar Kelimeler: Kolorektal Kanser, Birinci derece akrabalar, Sağlık İnançları, Sağlık İnanç Modeli, Hemşirelik

Abstract:
This research has been performed in the type of descriptive-correlational. The purpose of the study was to describe the health beliefs of first degree relatives (parents, siblings and children) of individuals with colorectal cancer, describe screening intentions or behaviors of first degree relatives and examine the associations among age, gender, level of education, and the Health Belief Model(HBM) variables.The sample of research was consisted of 400 first-degree relatives of the patients who have been treated in the relevant sections of two university hospitals in Istanbul. The data of the study were collected by using the ?Patients Relatives? Identifying Characteristics Form" which is developed by the researcher in the basis of The Health Belief Model and by using the "Colorectal Cancer Health Belief Model Scale" which is developed by Linda Jacobs and which is studied the validity and reliability for the Turkish language by Özsoy and his colleagues. Statistical analysis of the data was done with the student-t test, variance analysis, Mann Whitney U test, and multiple regression analysis.It has been found that 51.3% of the participants were men and 73% of the participants were married. 73.8% of the participants? mother or father was diagnosed with colorectal cancers. 5.3% of participants have another first degree relative diagnosed colorectal cancer. 74% of them stated that they did not do anything to protect from the colorectal cancer.The scores were taken from the sub-groups of Colorectal Cancer Health Belief Model Scale have been found as (48.9 ± 5.1) for the confidence-benefit sub-group, (15.1 ± 4.3) for the susceptibility sub-group, (15, 2 ± 3.8) for the barrier sub-group, (15.8 ± 2.8) for the health motivation sub-group and (16.5 ± 4.3) for seriousness subgroup, respectively.Factors effect on perceived confidence-benefit have been identified as to be young, to exhibit protective behaviors against colorectal cancer (F = 4.498, df = 399, p <0.001). The variables that affect the perceived barrier have been determined as increasing age, being married and the reduction of the diagnosis duration of the patient in the family (F=3.268, df=399, p<0,001). The variables that affect perceived health motivation as to lose someone in the family because of the cancer, to have regular medical examinations and to increase in the healthy diet (F = 4.016, df = 399, p <0.001). The variables that affect the perceived seriousness have been determined as the decrease in the education level, having a patient in the family receiving chemotherapy, and increase in the healthy eating behaviors (F = 2.894, df = 399, p <0.001).Study results showed that the scanning behaviors of individuals having a genetic risk in terms of colorectal cancer and the levels of health belief which support them to exhibit these behaviors are insufficient.Key words: Colorectal Cancer, First-Degree Relatives, Health Beliefs, Health Belief Model, Nursing