21.yüzyıl tiyatrosunda değişen sahne tasarımı: Scenography
Changing stage design in the 21st century theater: Scenography
Yazar: SELİM CİNİSLİ
Danışman: PROF. DR. AYŞE PINAR ARAS ; PROF. SÜREYYA TEMEL
Atatürk Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Sahne Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts

Özet:
Bu tez; en geniş sınırları ile birçok sanat disiplininin birleşmesi ile gerçekleştirilen
"Tiyatro Yapıtının" bileşke sanat biçimlerinden biri olan "Sahne Tasarımı" kavramının
tarihsel sürecini ve bu sürecin ardından yirmi birinci yüzyıl tiyatrosunda "Değişen" bir
anlayışla tiyatro yapıtı içerisindeki "varlığını" ve "konumunu" araştırmaktadır. Çek
Scenographer Josef Svoboda'nın "Bühnenbildner" (Sahne Tasarımcısı) ve "Decorateur"
(Dekoratör) terimlerini reddetmesi; tiyatro yapıtının kreatif ekibinin bileşkesi olan "Sahne
Tasarımı" sanatında, adeta tarihi bir dönüm noktası niteliğindedir. On dokuzuncu yüzyılın son
çeyreğinde başlayan hararetli tartışmaların ardından Sahne Tasarımının mesleki açılımına ve
tiyatro yapıtı içerisindeki konumuna dair bir çözüm önergesi gibi görünen Svoboda'nın bu
reddiyesi, aynı zamanda "Sahne Tasarımı" ve "Sahne Tasarımcısı" terimlerinin yerine
"Scenography" ve "Scenographer" teriminin kullanılmasını da önermektedir.
Bu tez özgün bir değer olarak; yirmi birinci yüzyıl tiyatrosunda yenilikçi bir bakış ile
kuramsallaştırılan ve alışılagelmiş "Sahne Tasarımının" kavramsal mantığının ötesinde
biçimlenen "Scenography" teriminin kabulü ve yenilikçi bir anlayışın destekleyicisi olarak
kuramsallaştırılması devam eden "Scenography, Scenographic ve Scenographer"
kavramlarının, alternatif ve özgün bir manifestosu niteliğindedir. Daha belirleyici ve geniş bir
ifade ile bu çalışma; "Scenography" kavramının "Sahne Tasarımı" kavramdan teknik ve
plastik değerler noktasında ayrıştığı, bu ayrışımın gerekliliği olarak mantıksal bir devinime
uğradığı, bu devinimin neticesinde farklı bir anlamı çağrıştırdığı ve bu yeni kavramsal çağrışımı
ile tiyatro yapıtının diğer sanat bileşenleri ile kurduğu ilişki bakımından, günümüz tiyatro
yapıtlarının hiyerarşik şeması içerisinde konumunun değiştiği ve tüm bunların sonucunda
tiyatro yapıtı içerisindeki sınırlarının da değiştiği, temeline dayanarak önceki yüzyılların
"statik" tasarımlarının yirmi birinci yüzyıl tiyatro pratiğinde "kinestetik" bir tasarım anlayışına
devindiğini savunur. Yirmi birinci yüzyılda Scenography tiyatro sanatının asal unsurudur ve
Scenography'siz bir tiyatro pratiği düşünülemez.
Anahtar Kelimeler: Senografi, Yönetmen, Reji, Sahne Tasarımı, Tiyatro

Abstract:
This thesis investigates the historical process of the concept of "Stage Design", which
is one of the composite art forms of the "Theatre Work" realized by the combination of many
art disciplines with its widest boundaries, and its "existence" and "position" in the theatre work
with a "Changing" understanding in the twenty-first century theatre. Czech Scenographer Josef
Svoboda's rejection of the terms "Bühnenbildner" (Stage Designer) and "Decorateur"
(Decorator) is a historical turning point in the art of "Stage Design", which is the combination
of the creative team of the theatre work. Following the heated debates that started in the last
quarter of the nineteenth century, Svoboda's rejection, which seems to be a solution proposal
for the professional expansion of Stage Design and its position within the theatre work, also
suggests the use of the terms "Scenography" and "Scenographer" instead of the terms "Stage
Design" and "Stage Designer".
As an original value, this thesis is an alternative and original manifesto of the concepts
of "Scenography, Scenographic and Scenographer", which are theorised with an innovative
perspective in the theatre of the twenty-first century and the acceptance of the term
"Scenography", which is shaped beyond the conceptual logic of the conventional "Stage
Design", and whose theorisation continues as a supporter of an innovative understanding. In a
more decisive and broad expression, this study; The concept of "Scenography" differs from the
concept of "Stage Design" in terms of technical and plastic values, undergoes a logical
movement as a necessity of this separation, evokes a different meaning as a result of this
movement, and in terms of the relationship that the theatre work establishes with other art
components with this new conceptual connotation, On the basis that the position of
Scenography in the hierarchical scheme of today's theatre works has changed and as a result of
all these, its boundaries within the theatre work have also changed, he argues that the "static"
designs of the previous centuries have been transferred to a "kinesthetic" design understanding
in the twenty-first century theatre practice. In the twenty-first century, Scenography is the
essential element of theatre art and a theatre practice without Scenography is unthinkable.
Keywords: Scenography, Director, Direction, Stage Design, Theatre