Hz. Peygamber'in istihbârî faaliyetleri
The intelligence activities of the Prophet
Yazar: BÜRHAN MUSTAFA BÜYÜKARSLAN
Danışman: PROF. DR. ZİYA KAZICI
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi ve Sanatları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion ; Tarih = History
Dizin: Casusluk = Espionage ; Hz. Muhammed = Hz. Muhammed ; İslam tarihi = Islamic history ; İslamiyet = Islam ; İstihbarat = Intelligence

Özet:
İngilizce ve Fransızca'da "intelligence" sözcüğü ile ifade edilen; manası "akıl" ve 
"zekâ" olan istihbârât kelimesinin günümüz Türkçesi'nde sözlük manası "haber 
almak"dır. İstihbârât; iç ve dış tehditlere karşı askeri, iktisadi ve politik sahaya dair 
bütün malumatların toplanmasına vesile olan ve düşmanın bütün istihbârât 
faaliyetlerini tesirsiz hale getiren kuruluşlar, kullanılan malzemeler ve metotlar 
manasına gelmektedir. Ayrıca istihbârât, devletlerin her sahada hareket politikalarını 
belirlemelerinde baş aktör olmaktadır. Bu çalışmanın amacı, Hz. Muhammed'in (s.a.v)
istihbârât oluşumunu ve faaliyetlerini nasıl gerçekleştirdiği, düzenlenen istihbârât 
oluşumunun ve faaliyetlerinin muhtevası ve İslam'a yönelik tehditlerin önlenmesinde 
istihbârât faaliyetlerinin nasıl bir rol oynadığını ortaya koymaktır. Araştırma nitel 
araştırma yöntemlerinden doküman inceleme şeklinde yapılmıştır. 
Elde edilen bulgular ışığında İslam Tarihi kaynaklarında Hz. Muhammed 'in (s.a.v)
istihbârât oluşumunun ve faaliyetlerinin yer aldığı bulgusuna ulaşılmıştır. Hz. 
Muhammed (s.a.v), nübüvvetin ilk yıllarında Erkam b. Ebî'l-Erkam'ın evini istihbârât 
ve hareket üssü olarak kullanmış, özenle seçtiği istihbârât elemanlarını ve misyonunu 
başarmada kendisine yardımcı olacak önemli bireyleri burada yetiştirmiştir. Bir 
kimseyi Dâru'l-Erkam'a kabul ederken adanmışlık, sadakat, liyakat ve sağlam bir 
karaktere sahip olma esaslarına önem göstermiştir. Dâru'l-Erkam'da eğitim müfredatı 
olarak İslâm inançları, aklî eğitim ve ruhî eğitim içeren belirlediği bir müfredatı 
uygulamıştır. İstihbârât elemanlarına mükemmeliyetçi bir şekilde yaklaşmamış, 
onların insanî durumlarını da göz önünde bulundurmuştur. Bu durum istihbârât 
elemanlarının kendisine sevgi ile itaat etmesine sebep olmuştur. İstihbârât 
elemanlarına görev verirken onların bilgilerine, birikimlerine, becerilerine, içlerinde 
bulundukları hayat şartlarına, sahip oldukları ailevi durumlarına ve insanlarla olan 
bağlarına göre görev vermiştir. Herhangi bir iş yaparken her an teyakkuzda bulunmuş, 
rutinini bozmuş, hiçbir boşluğa mahal vermemiş ve aldığı tedbirlerle karşı istihbârât 
v
faaliyetlerini etkisiz kılmıştır. Müşriklerin Dâru'n-Nedve'de aldıkları gizli kararlara 
ulaşabilmek için istihbârât ajanlarını görevlendirmiş, Hicret esnasında da bu 
istihbârâttan faydalanmıştır. Medine'de ise İslâmî Yönetim düzenini kurar kurmaz 
istihbârâta gereken önemi vermiş, civarındaki yollara ve bölgelere istihbârât toplaması 
için seriyyeler göndermiştir. Gönderdiği bu seriyyelerin Medine'de bulunan karşı 
istihbârât casusları tarafından gidecekleri yerlerin tespit edilememesi için hedefi bir 
mektuba yazdırmış, seriyyeyi gidecekleri istikametten başka bir istikamete göndermiş 
ve kendi belirlediği bir bölgeye geldiklerinde mektubu açıp asıl hedefe operasyon 
düzenlemelerini emretmiştir. Bedir Savaşı'na giderken Kureyş'in iki adamını 
yakalamış, sorgulamış ve onlara her gün kaç deve kestiklerini sorarak ordunun sayısını 
tahmin etmeye çalışmıştır. Medine Kuşatması'nda ise düşmanın akrabalarından olan 
ajanını kullanmış, kendisi hakkında istediği gibi konuşabilmesine müsaade etmiş, 
böylece içlerine rahat bir şekilde sızan casus ittifak yapan Yahudileri, Mekkeli 
müşrikleri ve Bedevî Arap kabilelerini birbirine düşürmüş, ittifakı bozdurmuş ve 
düşmanın çekilmesini sağlamıştır. Karşı istihbârât casuslarından sağlam bir karaktere 
sahip olanları kendi safına çekmiş ve kendisi için çalıştırmıştır. Sonuç olarak Hz. 
Muhammed yaşadığı dönemin siyasal, sosyal, toplumsal olaylarını ve insânî algılarını 
değerlendirerek bunlardan istihbârât raporları elde ettiği ve bu raporlara göre hareket 
ettiği sonucuna ulaşılabilir. Bundan dolayı Hz. Muhammed'in istihbârât oluşumu ve 
faaliyetleri yadsınamayacak kadar önemlidir.

Abstract:
Expressed with the word "intelligence" in English and French; The word 
"intelligence", which means "acumen" and "mind", in another word "getting news" in 
today's Turkish. Intelligence; Organizations, materials and methods used to gather all 
information regarding the military, economic and political field against internal and 
external threats and make all enemy intelligence activities ineffective. In addition, 
intelligence is the main actor of states in determining their movement policies in every 
field. The purpose of this study is to reveal how Hz. Mohammed (pbuh) carried out 
intelligence formation and activities, the role of intelligence activities in preventing 
threats to Islam and the content of intelligence formation and activities. The research 
was carried out in the form of document review, one of the qualitative research 
methods. 
In the light of the findings obtained, İt has been confirmed that (Hz.) Mohammed 
(pbuh) used the house (Dâr) of Erkam b. Ebî'l Erkam as an intelligence and action 
base in the early years of prophethood and under his guidence intelligence formation 
and activities had taken place. He carefully chose his intelligence personnel and trained 
his reliable companions (who'd help him achieve his mission) here. 
While accepting a person to Dâru'l-Erkam, he attached importance to the principles of 
devotion, loyalty, merit and having a solid character. In Dâru'l-Erkam, he implemented 
a curriculum that he determined including Islamic beliefs, mental education and 
spiritual education as an education curriculum. He did not approach intelligence 
personnel in a perfectionist way, but also took into account their human condition. 
This situation caused the intelligence officers to obey him with love. While assigning 
duties to intelligence personnel, he assigned duties according to their knowledge, 
experience, skills, living conditions, family situations and ties with people. While 
doing any work, he was always on the alert, disrupted his routine, left no gaps, and 
rendered counter-intelligence activities ineffective with the measures he took. He 
vii
assigned intelligence agents to reach the secret decisions taken by the polytheists in 
Daru'n-Nedve, He also benefited from this intelligence during the migration. As soon 
as he established the Islamic government in Medina, he gave due importance to 
intelligence, he sent (a military excursion of Hz. Mohammed's companions without 
Hz. Mohammed being present) to gather intelligence on the roads and regions around 
Medina. He had the target written in a letter so that the counterintelligence spies in 
Medina could not determine where these seriyyes (he sent could go, he sent the 
military to a different direction from the one they were going to, and when they came 
to a region he had determined, he opened the letter and ordered them to organize an 
operation on the main target. On the way to the Battle of Badr, he captured and 
questioned two of the Quraysh's men and tried to estimate the number of the army by 
asking them how many camels they slaughtered each day. In the Siege of Medina, he 
used an agent from the enemy's relatives, he allowed himself to talk about himself 
however he wanted. Thus, the spy who easily infiltrated them set the Jews, the Meccan 
polytheists and the Bedouin Arab tribes against each other. Broke the alliance and 
enabled the enemy to withdraw. Among the counterintelligence spies, he recruited 
those with a strong character to his side and made them work for him. As a result, Hz. 
Muhammed evaluates the political, social, social events and human perceptions of his 
time it can be concluded that they obtained intelligence reports and acted according to 
these reports. Therefore, The intelligence formation and activities of Hz. Muhammad 
are undeniably important.