Aile sağlığı merkezlerindeki sağlık çalışanlarının otizm spektrum bozukluğu ile ilgili bilgi tutum ve farkındalıklarının incelenmesi
Investigation of the information attitudes and awareness ofhealth professionals in family health centers about autismspectrum disorder
Yazar: BETÜL TÜRKER
Danışman: DOÇ. DR. ALİ GÜNEŞ ; PROF. DR. AYLA ÜNSAL
Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Aile sağlığı merkezi = Family health center ; Bilgi = Knowledge ; Farkındalık = Awareness ; Otistik bozukluklar = Autistic disorder ; Otizm spektrum bozukluğu = Autism spectrum disorder ; Sağlık personeli = Health personnel ; Tutumlar = Attitudes

Özet:
Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) duygusal ve sosyal iliĢkilerde yetersizlik, iletiĢimde
bozukluk, yineleyici davranıĢlara yatkınlık ve ilgi alanının kısıtlılığı ile karakterize
nörogeliĢimsel bir bozukluktur. OSB son dönemlerde artan prevalansı nedeniyle önemli bir
halk sağlığı problemidir. Günümüzde en sık görülen geliĢimsel bozukluklar arasında yer
almaktadır. OSB'nin belirti ve bulguları erken çocukluk döneminde ortaya çıkıp etkileri
yaĢam boyu sürmektedir. OSB'nin klinik seyrinde erken tanı ile birlikte en erken zamanda
özel eğitime ve davranıĢçı tedaviye baĢlanması prognozu olumlu yönde etkilemektedir. Bu
nedenle geliĢimsel izlem ve taramaların yapıldığı aile sağlığı merkezinde (ASM) görev
yapan aile hekimleri ve aile sağlığı elemanlarına (ASE) OSB'nin erken tanısı ile ilgili
önemli roller düĢmektedir. Bu çalıĢmada OSB'nin erken tanısında büyük görevleri olan
aile hekimleri ve aile sağlığı elemanlarının OSB ile ilgili bilgi tutum ve farkındalıklarının
incelenmesi amaçlanmıĢtır.
AraĢtırmanın örneklemini Niğde aile sağlığı merkezinde görev yapan 90 aile hekimi ve 88
aile sağlığı elemanı oluĢturmaktadır. Veriler; sosyodemografik veri formu, OSB Bilgi ve
Tutum Ölçeği ve OSB Farkındalık Anketi içeren soru formu internet ortamında
xi
katılımcılara uygulanarak elde edilmiĢtir. Aile hekimlerinin farkındalık düzeyi ASE'lerden
daha yüksek bulunmuĢtur. 35 yaĢ ve üzerinde olan ASE'lerin, kadın ASE'lerin, uzman aile
hekimlerinin, evli ve çocuk sahibi olan ASE'lerin, lisans mezunu ASE'lerin, 21 yıl ve daha
fazla süre çalıĢan aile hekimleri ve ASE'lerin bilgi düzeyi daha yüksek bulunmuĢtur. 35
yaĢ ve üzerinde olan aile hekimlerinin, 18-24 yaĢ arası ASE'lerin, evli ASE'lerin, çocuk
sahibi olan aile hekimlerinin, lisans ve yüksek lisans mezunu ASE'lerin ise farkındalık
düzeyi daha yüksek bulunmuĢtur.
Bu sonuçlardan yola çıkarak ASM'lerde çalıĢan aile hekimleri ve ASE'lerin OSB ile ilgili
bilgi tutum ve farkındalıklarında eksiklikler olduğu saptanmıĢtır. OSB'nin belirtileri, erken
tanı ve müdahalesi ile ilgili eğitimlerin düzenlenmesi, OSB ve erken tanısının önemini
vurgulayan seminerler, programlar ve etkinlikler düzenlenmesi, ASM'lerde izlem ve
taramalarda 18-36 ay arasındaki çocukların OSB açısından değerlendirilmesi için aile
hekimleri ve ASE'lerin farkındalıklarının artırılmasının OSB'nin erken tanılanmasında
katkı sağlayacağı düĢünülmektedir.
Haziran 2021, 78 Sayfa
Anahtar Kelimeler: Otizm Spektrum Bozukluğu, aile sağlığı merkezi, sağlık çalıĢanı,
bilgi, tutum, farkındalık

Abstract:
Autism Spectrum Disorder (ASD) is a neurodevelopmental disorder characterized by
inadequacy in emotional and social relationships, impaired communication, predisposition
to repetitive behaviors, and limitation of interest. ASD is an important public health
problem due to its increasing prevalence in recent years. It is among the most common
developmental disorders today. The signs and symptoms of ASD appear in early childhood
and its effects last a lifetime. In the clinical course of ASD, starting special education and
behavioral treatment at the earliest time together with early diagnosis affects the prognosis
in a positive way. For this reason, family physicians and family health professionals (FHP)
working in the family health center (FHC), where developmental follow-up and screening
are performed, have an important role in the early diagnosis of ASD. In this study, it was
aimed to examine the information attitudes and awareness of primary care physicians and
family health professionals who have a great role in the early diagnosis of ASD.
The sample of the study consists of 90 family physicians and 88 family health personnel
working at the Niğde family health center. Data were gathered via the questionnaire
xiii
containing the sociodemographic data form, the ASD Knowledge and Attitude Scale and
the ASD Awareness Questionnaire by applying to the participants on the internet. The
level of information of family physicians was found to be higher than that of family health
professionals. It was found that the level of information of family health professionals aged
35 and over, married family health professionals with children, family health professionals
who are graduates of higher education, family physicians and family health professionals
who have worked in the profession for more than 21 years. It was found that the level of
awareness of family physicians aged 35 and over, family health professionals aged 18-24,
married family health professionals, family health professionals who are graduates of
higher education.
It was determined that family physicians and FHPs working in PHCs had deficiencies in
their information, attitudes and awareness about ASD. It is thought that it is important to
organize trainings on the symptoms, early diagnosis and prevention of ASD, organize
seminars, programs, and events emphasizing the importance of ASD and its early
diagnosis, evaluation of children aged 18-36 in terms of ASD during follow-up and
screening in FHCs. Thus, it will raise the awareness of primary care physicians and
professionals.
June 2021, 78 Pages
Keywords: Autism Spectrum Disorder, family health center, health worker, knowledge,
atitude, awareness