Çimento fabrikalarında VZA pencere analizi yöntemiyle etkinlik ölçümü
Efficiency measurement by DEA window analysis method in cement factories
Yazar: DUYGU AYDIN
Danışman: DOÇ. DR. SÜLEYMAN ÇAKIR
Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Çimento sektörü, özellikle son yıllarda Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerde hızla büyüyen bir sektör konumuna ulaşmıştır. Artan nüfusun etkisiyle konut ve altyapı ihtiyacı çimento sektörünün büyümesine katkı sağlamıştır. Türkiye çimento sektöründe hem iç hem de dış talebi karşılamada başarılı performans gösteren ülkeler arasında yer almıştır. Gerek sektördeki uluslararası rekabetin artması gerekse de ülke için ekonomik ve sosyal etkileri dikkate alındığında çimento şirketlerinin performansının düzenli olarak değerlendirilmesi gerekmektedir.
Bu çalışmada CILOS ve Veri Zarflama Analizi (VZA)-Pencere Analizi yöntemleri birlikte kullanılarak Borsa İstanbul (BİST)'a kote olmuş 12 çimento şirketinin 2015-2022 yılları arasındaki etkinlik değişimi ölçülmüştür. İki aşamalı uygulamanın ilk aşamasında VZA'da kullanılacak girdi ve çıktı değişkenleri objektif bir ÇKKV tekniği olan CILOS yöntemiyle belirlenmiştir. Bu sayede karar vericilerin subjektif ve zaman alıcı yargılarından kaçınılmıştır. Takip eden aşamada ise bu değişkenler kullanılarak VZA-Pencere analizi yöntemiyle çimento şirketlerinin dinamik etkinliği ölçülmüştür. 
Elde edilen sonuçlara göre çimento firmalarında etkinliğin zaman içinde dalgalanma gösterdiği ve belirli bir yönde trend oluşmadığı gözlemlenmiştir. Başka bir anlatımla, söz konusu işletmeler istikralı bir performans göstermemiştir. Analize konu dönem içinde Covid-19 pandemi etkisiyle en kötü performansın 2021 yılında gerçekleştiği görülmektedir. 2022 yılında ise pandemi etkisinin azalmasıyla firmalar iyi bir performans göstermiştir.
Bu çalışma VZA-Pencere analizi yöntemiyle çimento sektöründe etkinlik değişiminin ölçüldüğü nadir çalışmalardan biridir. Literatürde ilk kez önerilen bütünleşik CILOS-Pencere analizi yöntemi diğer organizasyonel birimlerinin etkinlik değişimlerini ölçmek amacıyla da yararlanabilecek pratik bir tekniktir.

Abstract:
Cement sector has reached the position of a rapidly growing sector specially in developing countries such as Turkey in recent years. With the effect of the increasing population, the need for housing and infrastructure contributed to the growth of the cement sector. Turkey has been among the countries that have shown a successful performance in meeting both domestic and foreign demand in the cement sector. Considering both the increase in international competition in the sector and its economic and social effects for the country, the performance of cement companies should be evaluated regularly.
In this study, the efficiency change of 12 cement companies listed on Borsa Istanbul (BIST) between the years 2015-2022 was measured by using CILOS and Data Envelopment Analysis (DEA)-Window Analysis methods in combination. In the first stage of the two-stage application, the input and output variables to be used in DEA were determined by the CILOS method, which is an objective MCDM technique. In this way, subjective and time-consuming judgments of decision makers are avoided. In the following stage, the dynamic efficiency of cement companies was measured with the DEA-Window analysis method using these variables.
According to the results obtained, it has been observed that the efficiency in cement companies fluctuates over time and there is no trend in a certain direction. In other words, the companies analyzed did not show a stable performance. It is seen that the worst performance occurred in 2021 with the effect of the Covid-19 pandemic. In 2022, companies performed well with the decrease of the pandemic effect.
This study is one of the rare studies in which the efficiency change in the cement sector is measured through the DEA-Window analysis method. The integrated CILOS-Window analysis method proposed for the first time in the literature is a practical technique that can also be used to measure the efficiency changes of other organizational units.