İncirin (Ficus carica L.) halk tıbbında kullanım şeklinin bazı biyolojik aktiviteler bakımından etnofarmakolojik olarak değerlendirilmesi
Ethnopharmacological evaluation of fig (Ficus carica L.) in terms of some biological activities employed in folk medicine preparations
Yazar: FATIMA UZAR
Danışman: PROF. DR. MAHFUZ ELMASTAŞ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Hamidiye Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Fitoterapi Ana Bilim Dalı / Fitoterapi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology

Özet:
Amaç: Bu çalışmada Ficus carica (incir), Laurus nobilis (defne) ve Platanus orientalis (çınar) yaprakları ile bunların karışımlarının etnofarmakolojik olarak incelenmesi hedeflenmiştir. Rasyonel fitoterapi yaklaşımı ile geleneksel bilgilerin bilimsel bir zemine oturtulması ve standardizasyon ile kalite kontrol süreçlerine destek olunması amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Tüm örneklerin modern (soxhlet) ve geleneksel (dekoksiyon) yöntemler ile elde edilen sırasıyla etanol ile su ekstrelerinin antioksidan ve antienflamatuvar etkinlikleri ölçülüp kıyaslanmıştır. Bu aktivitelere sebep olan fenolik bileşik içerikleri HPLC-DAD analizi ile aydınlatılmıştır. Rasyonel fitoterapi bağlamında Design Expert programının Karışım Deney Tasarımı (KDT) yaklaşımı ile karışım oranları belirlenmiştir. İstatistiksel olarak anlamlı modeller seçilerek, en yüksek antioksidan aktiviteyi ortaya koyacak optimum karışım tespit edilmiştir. Son olarak karışımlardaki sinerjsitik ve antagonistik etkileşimler ortaya konulmuştur.
Bulgular: DPPH aktivitesi bakımından tüm bitkilerde modern ekstreler daha aktifken ABTS aktivitesi bakımından sadece incir modern ekstresi daha etkiliydi. FRAP aktivite, incir ve defne geleneksel ekstrelerinde daha yüksekken çınar için modern ekstre daha etkiliydi. CUPRAC aktivitesi incir ve çınar geleneksel ekstrelerinde daha yüksekti, defnede ise modern ekstre daha etkiliydi. Tüm bitkiler arasında defne ve defneyi yüksek oranda içeren karışımlar daha yüksek antioksidan aktiviteye sahipti. Dört antioksidan çalışmanın sonucunda tasarlanan dört model ile optimum karışım oranları etanol ekstreleri için %1,59 incir, %19,43 çınar ve %78,98 defne, su ekstreleri için %2.27 incir, %8,10 çınar ve 89,63 defne olarak belirlenmiştir. En yüksek defne oranını içeren karışımda güçlü sinerjik etki hesaplanmıştır.
Sonuç: Sonuçlar doğrultusunda fitokimyasal içeriğin antioksidan etki ile bağlantısı olduğu, bu antioksidan etkinin sinerjistik etkileşimler sayesinde artabileceği önerilmiştir. Geleneksel reçetelerdeki bileşik oranlarını optimize etmek için KDT'nin uygunluğu doğrulanmıştır.
Anahtar Kelimeler: Antienflamatuvar, Antioksidan, Etnofarmakoloji, Fitokimyasal İçerik, Karışım Deney Tasarımı, Rasyonel Fitoterapi.

Abstract:
Aim: The current study aims to ethnopharmacologically investigate Ficus carica (fig), Laurus nobilis (bay), and Platanus orientalis (plane) leaves and their mixtures. The rational phytotherapy approach seeks to establish a scientific basis for traditional knowledge and support quality control processes through standardization.
Materials and Methods: Antioxidant and anti-inflammatory activities of ethanol and water extracts obtained by modern (soxhlet) and traditional (decoction) methods for all samples were measured and compared. The phenolic compound contents responsible for these activities were elucidated by HPLC-DAD analysis. In the context of rational phytotherapy, mixture ratios were determined using the Mixture Design approach of the Design Expert program. Statistically significant models were selected, and optimum mixture ratios exhibiting the highest antioxidant activity were determined. Finally, synergistic, and antagonistic interactions in the mixtures were identified.
Results: Modern extracts were more active in all plants for DPPH activity, while for ABTS activity, only modern fig extract was more effective. FRAP activity was higher in traditional extracts of fig and bay, while for plane, modern extract was more effective. CUPRAC activity was higher in traditional extracts of fig and plane, whereas in bay, the modern extract was more effective. Among all plants, mixtures containing bay and higher amounts of bay exhibited higher antioxidant activity. Based on the results of the four antioxidant studies, optimum mixture ratios for ethanol extracts were determined as 1.59% fig, 19.43% plane, and 78.98% bay, and for water extracts as 2.27% fig, 8.10% plane, and 89.63% bay. A strong synergistic effect was calculated in the mixture containing the highest amount of bay.
Conclusion: In line with the results, it is suggested that there is a connection between phytochemical content and antioxidant effect, and this antioxidant effect may increase through synergistic interactions. The suitability of the Design of Experiments approach for optimizing compound ratios in traditional recipes has been confirmed.
Keywords: Anti-inflammatory, Antioxidant, Ethnopharmacology, Experimental Mixture Design, Phytochemical Content, Rational Phytotherapy.