Havayolları reklamlarının uçakta cinsel tacize etkisi: Fail üzerinden bir inceleme
The role of airline ads on sexual harrasment in airplanes: An investigation through the harrasser
Yazar: ÖZLEM ÇAPAN ÖZEREN
Danışman: PROF. DR. HÜLYA ŞİMGA
Maltepe Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İletişim Bilimleri Ana Bilim Dalı / İletişim Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Psikoloji = Psychology ; Sivil Havacılık = Civil Aviation ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Cinsel taciz = Sexual harassment ; Cinsiyetçilik = Sexism ; Hava yolu taşımacılığı = Airline transport ; Havacılık sektörü = Aviation sector ; Kabin personeli = Cabin crew ; Kadınlar = Women ; Reklamlar = Advertisements ; Sivil havacılık = Civil aviation ; Çalışan kadınlar = Working women ; Ölçekler = Scales

Özet:
Bu çalışmanın amacı havacılık mesleğinde kadın kabin görevlilerinin ve yolcuların giderek daha fazla maruz kaldığı cinsel taciz olaylarının vuku bulmasında, cinsiyetçi havayolu reklamlarının rolünü araştırmaktır. Hem nitel hem de nicel yöntemlerin kullanıldığı araştırmanın sonunda güç/iktidar ilişkilerinin, hegemonik erkeklik ideolojisinin, cinsel taciz davranışı ile pozitif yönlü bir ilişki içinde olduğu bulunmuştur. Deney aşamasındaki bulgular cinsiyetçi havayolu reklamlarının cinsel tacizle pozitif yönlü ilişkisini gözler önüne sermektedir. Bununla birlikte bu araştırmadan elde edilen tüm bulgular, cinsiyetçi reklamların cinsel taciz davranışına olan etkisini bu reklamlara maruz kalan deneklerin fizyolojik/bilişsel tepkilerine indirgeyerek ele alan davranışçılık ekolünden tümüyle farklı biçimde olmak üzere eleştirel ve disiplinlerarası bir yaklaşımla ele alınmıştır. Eleştirel yaklaşım, insanı çok katmanlı ve anlamı sürekli yeniden inşa eden aktif bir özne olarak kavramsallaştırmaktadır. Çalışmada cinsel tacizin açığa çıkmasına katkı sağlayabilecek elverişli ortamların nereleri olduğu, bu ortamlarda cinsel tacize ilişkin toleransı, yapmayı seçtiği faaliyetleri ve tercihlerini gözler önüne seren pek çok veri elde edilmiştir. Bu veriler yapıbozumcu kavramsal yaklaşımın öncülerinden biri olan Butler'in deyişiyle potansiyel failin performans oluşumuna katkıda bulunabilecek tekrar eden bütün pratiklerin oluştuğu habituslar hakkında önemli ipuçları vermektedir. Buna göre cinsel taciz eğilimi yüksek iki ayrı fail tipolojisinden söz etmek mümkündür. Bunlardan ilki hegemonik erkeklik inşasının etkin olduğu homososyal mekânları seçen çetecilik, mafya ilişkileri ve futbol fanatikliği gibi kimlikler üzerinden kendisine statü kazanmaya çalışan erkekler olarak karşımıza çıkar. İkinci fail tipolojisi ise orta yaşın üzerinde, iyi eğitimli, orta sınıfta, ortalamanın üzerinde bir gelir seviyesine sahip, konumunu kullanarak çekici bulduğu kadınlardan cinsel menfaat elde eden gezginler arasından çıkmaktadır. Çalışmanın bulguları, havacılıkta cinsel tacizin, küresel ölçekte faillere karşı sıfır tolerans gösteren bir yaklaşımın emniyet yönetim sistemine entegre edilmesiyle önlenebileceğine işaret etmektedir.

Abstract:
The aim of this study is to investigate the role of sexist airline advertisements in the occurrence of sexual harassment to which female cabin crews and passengers are increasingly exposed in the aviation profession. At the end of the study, in which both qualitative and quantitative methods were used, it was found that power relations, hegemonic masculinity ideology were positively associated with sexual harassment behavior. The experimental findings reveal a positive relationship between sexist airline advertisements and sexual harassment. However, all the findings obtained from this study were discussed with a critical and interdisciplinary approach, completely different from the behaviorism school, which deals with the effects of sexist advertisements on sexual harassment behavior by reducing the physiological/cognitive reactions of the subjects exposed to these advertisements. The critical approach conceptualizes the human being as an active subject that is multilayered and constantly reconstructs meaning. In the study, a lot of data were obtained that reveal where there are suitable environments that can contribute to the disclosure of sexual harassment, the tolerance of sexual harassment in these environments, the activities and preferences they choose to do. These data provide important clues about the habitus in which all repetitive practices that can contribute to the performance formation of the potential agent, as Butler, who is one of the pioneers of the deconstructive conceptual approach, are formed. Accordingly, it is possible to talk about two different perpetrator typologies with high sexual harassment tendencies. The first of these appears as men trying to gain status for themselves through identities such as gangism, mafia relations and football fanaticism who choose homosocial spaces where hegemonic masculinity building is effective. The second perpetrator typology emerges among travelers who are over middle age, well-educated, middle class, with an above-average income level, and gain sexual benefits from women who they find attractive by using their position. The findings of the study indicate that sexual harassment in aviation can be prevented by integrating a globally zero tolerance approach towards perpetrators into the safety management system.