Tunç çağı ve Osmanlı Dönemi bakır sualtı buluntuları koruma ve onarım yöntemleri
Bronze age and Ottoman Period copper underwater finds retorations and conservation methods
Yazar: SERKAN AKÇAY
Danışman: DOÇ. DR. HAKAN ÖNİZ
Akdeniz Üniversitesi / Akdeniz Uygarlıkları Araştırma Enstitüsü / Akdeniz Sualtı Kültür Mirası Araştırmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Arkeoloji = Archeology

Özet:
İnsanlık tarihinde henüz çanak-çömlek yapımının bile bilinmediği dönemlerden beri
gündelik hayatın içinde yer alan metal malzemeler, özellikle sanayi devriminden sonra
günümüz yaşam şartlarını kolaylaştıran otomotiv, teknoloji, havacılık, denizcilik, inşaat gibi
sektörlerin tamamında baş aktör konumunda yer almaktadır. Günlük hayatımızda bu kadar
önemli bir yere sahip metal alet ve ekipmanların ilk örneklerini oluşturan arkeolojik metal
eser buluntuların korunarak gelecek kuşaklara aktarımı da bir o kadar öneme sahiptir.
Bu tez kapsamında su altı buluntusu bakır eserlerin özelinde onarım ve koruma
yöntemlerini ele alan çalışmanın birinci bölümünde; genel hatları ile Doğu Akdeniz
coğrafyasının tarihsel süreci anlatılmıştır. İkinci bölümde; Doğu Akdeniz arkeolojisinde bakır
üretimi ve ticaretinin tarihsel süreci, bilinen bakır madenleri, bakırın kullanım alanları, Doğu
Akdeniz bölgesi bakır üretim merkezleri, geri dönüşüm bakır üretimi anlatılmıştır. Üçüncü
bölümde; bilinen kalay madenleri, kalayın ticareti anlatılmıştır. Dördüncü bölümde;
metalürjinin ilk ortaya çıkışı, ilk alaşım malzemeler ve tarihsel sürece etkileri anlatılmıştır.
Beşinci bölümde; sualtı arkeoloji çalışmalarında bakır ve bronz eser bulunan Uluburun Batığı,
Gelidonya Batığı, Kumluca Tunç Çağı Batığı ve Osmanlı Dönemi Batığı hakkında genel
bilgiler anlatılmıştır. Altıncı bölümde; metal eserlerin onarım ve koruma teknikleri altında
restorasyon ve konservasyonun tanımı, korozyon oluşumu, korozyon türleri, bronzun bozulma
türleri, onarım ve koruma teknikleri, kara kazıları ile sualtı kazıları buluntusu metal eserlerin
onarım ve koruma uygulamalarındaki benzerlikler ve farklılıklar anlatılmıştır. Yedinci
bölümde; Kumluca Tunç Çağı ve Osmanlı dönemi batıkları buluntusu bakır eserlerin onarım
ve koruma süreci uygulamalara ait bilgi, belge ve görsel dokümanlar ile anlatılmaya
çalışılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Onarım ve koruma, Bakır, Bronz, Kalay, Korozyon, Maden,
Madencilik, Tunç Çağı.

Abstract:
Metal materials, which have been in daily life since the times when pottery was not
known in the history of humanity, is the leading actor in all sectors such as automotive,
technology, aviation, maritime and construction, which facilitate today's living conditions,
especially after the industrial revolution. Preserving the archeological metal artifacts, which
are the first examples of metal tools and equipment that have such an important place in our
daily lives, is equally important.
Within the scope of this thesis, in the first part of the study, which deals with the repair
and preservation methods of underwater copper artifacts; The historical process of the Eastern
Mediterranean geography is explained in general terms. In the second part; Historical process
of copper production and trade in Eastern Mediterranean archeology, known copper mines,
usage areas of copper, copper production centers in the Eastern Mediterranean region,
recycling copper production are explained. In the third part; known tin mines, tin trade is
explained. In the fourth chapter; The first emergence of metallurgy, the first alloy materials
and its effects on the historical process are explained. In the fifth section; General information
about Uluburun Wreck, Gelidonya Wreck, Kumluca Bronze Age Wreck and Ottoman Period
Wreck, which contains copper and bronze artifacts in underwater archeology studies, is
explained. In the sixth section; The definition of restoration and conservation under
restoration and conservation techniques of metal heritages, the formation of corrosion,
corrosion types, types of deterioration of bronze, repair and protection techniques, similarities
and differences in the restoration and conservation practices of metal heritages found in land
excavations and underwater excavations are explained. In the seventh chapter; The restoration
and conservation process of copper artifacts found in Kumluca Bronze Age and Ottoman
period shipwrecks has been tried to be explained with information, documents and visual
documents related to the applications.
Keywords: Restoration and Konservation, Copper, Bronze, Tin, Corrosion, Mining,
Bronze Age.