Retinal nörodejenerasyon hafif bilişselbozukluk ve alzheimer hastalığı için birbelirteç olabilir mi?
Could retinal neurodegeneration be A biomarker for mild cognitive impairment andisease D alzheimer ?
Yazar: LEYLİ CAN AYNAL
Danışman: PROF. DR. HURİYE HAYAT GÜVEN ; UZMAN ÖZLEM BİZPINAR MUNİS
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Dışkapı Yıldırım Beyazıt Eğitim Ve Araştırma Hastanesi / Nörolojik Bilimler Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Nöroloji = Neurology
Dizin: Alzheimer hastalığı = Alzheimer disease ; Biliş bozuklukları = Cognition disorders ; Biyobelirteçler = Biomarkers ; Ganglion = Ganglia ; Göz hastalıkları = Eye diseases ; Retina = Retina ; Retina dejenerasyonu = Retinal degeneration ; Retina hastalıkları = Retinal diseases ; Sinir lifleri = Nerve fibers ; Tomografi-optik koherens = Tomography-optical coherence

Özet:
Amaç: Son yıllardaki gelişmeler optik koherans tomografi (OKT) incelemesinin Alzheimer Hastalığını (AH) da içeren nörodejeneratif hastalıkların tanısında önemli bir rol oynayabileceğini, bu hastalıkların erken tanı ve izleminde belirteç işlevi görebileceğini düşündürmektedir. Bu çalışmada, orta evre AH ve hafif bilişsel bozukluk (HBB) hastalarında retinal nörodejenerasyon belirteci olabilecek OKT bulgularının değerlendirilmesi ve bu bulguların normal bilişsel işlevlere sahip sağlıklı kişilerle karşılaştırılması amaçlanmıştır. 
Yöntem: Orta evre AH, amnestik tip HBB tanısı konulan hastalar ve kontrol grubu olarak bilişsel açıdan sağlıklı gönüllüler çalışmaya alındı. Hasta ve kontrol gruplarındaki bireyler eğitim durumlarına göre belirlenmiş nöropsikolojik testler ve günlük yaşam aktivitelerindeki bağımlık durumları ile değerlendirildi.  Tüm çalışma katılımcılarının ayrıntılı oftalmolojik muayeneleri ve OKT incelemeleri yapıldı. OKT ile her iki göz ganglion hücre kompleksi (GHK) ve retinal sinir lifi tabakası (RSLT) kalınlıkları ölçülerek, gruplar arasında karşılaştırmalar yapıldı.
Sonuçlar: HBB tanısı konulan 70 hasta [28 kadın, 42 erkek; yaş ortalaması 72.5 (10.00)], orta evre AH tanısı konulan 54 hasta [34 kadın, 20 erkek; yaş ortalaması 77 (16.00)] ve kontrol grubu olarak 54 bilişsel açıdan sağlıklı birey [32 kadın, 22 erkek; yaş ortalaması 68 (9.25)] çalışmaya alındı. HBB olan grupta 138 göz, orta evre AH grubunda 91 göz ve kontrol grubunda 105 göz değerlendirildi. Orta evre AH, HBB ve kontrol grupları arasında ortalama, superior ve inferior GHK kalınlıkları açısından istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmadı. Orta evre AH grubunda kontrol ve HBB grubuna göre inferior kadran RSLT kalınlığı daha ince bulundu (sırasıyla, p=0.014 ve p=0.020). Orta evre AH grubunda kontrol ve HBB grubuna göre inferior temporal sektör RSLT kalınlığında azalma saptandı (sırasıyla, p=0.002 ve p=0.021). Yaş ve cinsiyete göre istatistiksel düzeltmeler yapıldığında; orta evre AH grubunda kontrol grubuna göre inferior ve inferior temporal RSLT daha ince (sırasıyla, p=0.030 ve p=0.008), nazal kadran ve nazal alt sektörde RSLT daha kalın bulundu (sırasıyla, p=0.024 ve p=0.017). Orta evre AH grubunda HBB grubuna göre inferior kadran ve inferior temporal sektörde RSLT kalınlığında azalma saptandı (sırasıyla, p=0.016 ve p=0.007). 
Yorum: Çalışmamızın sonuçları AH'de retinal akson kaybının gelişebileceğine, bu kaybın fokal özellik gösterebileceğine ve inferior temporal bölgenin seçici bir duyarlılığa sahip olabileceğine işaret etmiştir. OKT'nin AH'deki nöropatolojik süreci yansıtabileceği; hastaların tanı ve izleminde katkı sağlayabileceği düşünülmüştür.  Öte yandan, HBB'si olan hastalar ve sağlıklı kişiler arasında OKT bulguları açısından farklılık saptanmamış ve bilişsel bozukluk gelişimi için öngörücü bulunmamıştır. 

Anahtar kelimeler: Alzheimer Hastalığı, hafif bilişsel bozukluk, optik koherans tomografi, ganglion hücre kompleksi, retinal sinir lifi tabakası

Abstract:
Background/Aim: Developments in recent years suggest that optic coherence tomography (OCT) examination may play an important role in the diagnosis of neurodegenerative diseases, including Alzheimer's Disease (AD), and may act as a marker in the early diagnosis and follow-up of these diseases. In this study, it was aimed to evaluate the OCT findings that may be a marker of retinal neurodegeneration in patients with moderate AH and mild cognitive impairment (MCI) and to compare these findings with healthy individuals with normal cognitive functions.
Methods: Patients diagnosed with moderate AD, amnestic type MCI and cognitively healthy volunteers as control group were included in the study. The individuals in the patient and control groups were evaluated with neuropsychological tests determined according to their educational status and dependency status in daily life activities. Detailed ophthalmological examinations and OCT examinations of all study participants were performed. Comparison was made between the groups by measuring the thickness of both eye ganglion cell complex (GCC) and retinal nerve fiber layer (RNFL) with OCT.
Results: 70 patients diagnosed with MCI [28 females, 42 males; mean age 72.5 (10.00)], 54 patients diagnosed with moderate AD [34 females, 20 males; mean age is 77 (16.00)] and 54 cognitively healthy individuals as control group [32 females, 22 males; The average age was 68 (9.25)].138 eyes in MCI group, 91 eyes in moderate AD group and 105 eyes in control group were evaluated. There was no statistically significant difference between Moderate AD, MCI and control groups in terms of mean, superior and inferior GCC thicknesses. In Moderate AD group, inferior quadrant RNFL thickness was found thinner than control and MCI group (p = 0.014 and p = 0.020, respectively). In the moderate AD group, there was a decrease in RNFL thickness in the inferior temporal sector compared to the control and MCI groups (p = 0.002 and p = 0.021, respectively). When statistical corrections are made according to age and gender; In moderate AD group, inferior and inferior temporal RNFL was thinner (p = 0.030 and p = 0.008, respectively), RNFL was thicker in the nasal quadrant and nasal lower sector (p = 0.024 and p = 0.017, respectively). In the Moderate AD group, there was a decrease in RNFL thickness in the inferior quadrant and inferior temporal sector compared to the MCI group (p = 0.016 and p = 0.007, respectively).
Conclusion: The results of our study indicated that retinal axon loss may develop in AH, this loss may be focal and the selective sensitivity of the inferior temporal region. OCT can reflect the neuropathological process in AH; It is thought that it can contribute to the diagnosis and follow-up of patients. On the other hand, no difference was found between patients with MCI and healthy individuals in terms of OCT findings and was not predictive for the development of cognitive impairment.
Key words: Alzheimer's disease, ganglion cell complex, mild cognitive impairment, optic coherence tomography, retinal nerve fiber layer