Hibrid sözleşmelerdeki saklı türevler: Muhasebeleştirilmesi ve raporlanması
Embedded derivatives in hybrid contracts: Accounting and reporting
Yazar: ZELİHA KALDIRIM
Danışman: PROF. DR. YAKUP SELVİ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Finansal muhasebe = Financial account ; Finansal raporlama standartları = Financial reporting standarts ; Hibrid algoritmalar = Hybrid algorithms ; Hibrid sözleşmeler = Hybrid contracts ; Muhasebe uygulamaları = Accountin applications ; Saklı türev = Embedded derivative ; Türevler = Derivatives ; Uluslararası muhasebe = International accounting ; Vadeli işlem piyasaları = Futures markets

Özet:
İşletmeler, faaliyetlerini sürdürürken birçok risk çeşidine maruz kalmakta, karşılaşılan bu riskleri yönetmek için de yaygın olarak geleneksel türev finansal araçları kullanmaktadırlar. Geleneksel türev finansal araçlar ile türev olmayan bir finansal araç veya sözleşmenin birleşiminden oluşan sözleşmelere hibrid (karma) finansal araç veya sözleşme adı verilmektedir. Hibrid finansal aracın içine gömülmüş geleneksel türev ürünler ise saklı türev olarak adlandırılmaktadır. Hibrid finansal araç veya sözleşmelerin içinde yer alan saklı türevlerin ayrıştırılması, muhasebeleştirilmesi ve raporlanması detaylı ve karmaşık bir süreçtir. 
Saklı türevlerle ilgili hükümler UFRS 9 Finansal Araçlar ve US GAAP - ASC 815 standardında açıklanmaktadır. Bu doktora tezi ile amaçlanan; hibrid sözleşmelerdeki saklı türevlerin ayrıştırılıp ayrıştırılmayacağı, ayrıştırılanların UFRS 9 ve US GAAP – ASC 815 çerçevesinde nasıl kaydedileceği, değerleme günü itibariyle değerlemeye tabi tutulup tutulmayacağı, değerlenecekse, değerleme sonucu ortaya çıkacak kazanç veya kayıpların nasıl hesaplanacağı ve raporlanacağının açıklanması ve her iki standarda göre karşılaştırmalı olarak ortaya konmasıdır.
Bu doğrultuda; reel sektörde faaliyet gösteren işletmelerin, taraf olduğu satış sözleşmeleri, kiralama sözleşmeleri ve finansal araçlardaki saklı türevlerin muhasebeleştirilmesi ve raporlanması konuları örnekler ile açıklanmıştır. Örnek olarak seçilen Landsvirkjun AŞ'nin 2018, 2019 ve 2020 faaliyet raporları ayrıntılı olarak incelenmiş ve saklı türevlerin finansal tablolara etkisi analiz edilmiştir. Çalışmanın sonucunda hibrid sözleşmelerdeki saklı türevlerin ayrıştırılıp ayrıştırılmamasının, işletmelerin finansal tablolarında varlık, yükümlülük, satışların maliyeti, kâr veya zarar rakamlarını önemli ölçüde etkilediği tespit edilmiştir.

Abstract:
Companies are faced with many types of risks while continuing their operations, and traditional derivative financial instruments are widely used to manage these risks. Contracts consisting of a combination of traditional derivative financial instruments and a non-derivative financial instrument or contract are called hybrid financial instruments or contracts. Traditional derivatives embedded in a hybrid financial instrument are called embedded derivatives. However, the separation, accounting and reporting of embedded derivatives in hybrid financial instruments or contracts is a detailed and complex process.
Provisions regarding embedded derivatives are described in IFRS 9 Financial Instruments and US GAAP - ASC 815. The aim of this dissertation; an explanation of whether the embedded derivatives in hybrid contracts will be separated, how the seperated parts will be recognized within the framework of IFRS 9 and US GAAP - ASC 815, whether they will be valued as of the valuation day, if they are to be valued, how to calculate and report the gains or losses that will arise as a result of the valuation, and to present them comparatively according to both standards. is revealed.
In this direction; the sales contracts, lease contracts, and accounting and reporting of embedded derivatives in financial instruments are explained with examples. The 2018, 2019 and 2020 annual reports of Landsvirkjun AŞ, which was chosen as an example, were examined in detail and the effect of embedded derivatives on the financial statements was analyzed. As a result of the study, it has been determined that whether the embedded derivatives in hybrid contracts are separated or not significantly affect the assets, liabilities, cost of sales, profit or loss figures in the financial statements of the enterprises.