Ortaokul öğrencilerinde mekânsal düşünme becerilerinin gelişimi: Bir durum çalışması
Development of spatial thinking skills in secondaryschool students: A case study
Yazar: HASAN GÖNÜLAÇAR
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA ÖZTÜRK
Erciyes Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Düşünme = Thinking ; Düşünme becerileri = Thinking skills ; Mekansal beceri = Spatial skill ; Mekansal davranış = Spatial behavior ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Sosyal bilgiler eğitimi = Social studies education ; Öğrenme yöntemleri = Learning methods

Özet:
Bu çalışmada ortaokul düzeyindeki öğrencilerde mekânsal düşünme becerilerinin
gelişimi ve bunu etkileyen faktörler ortaya konmaya çalışılmıştır. Sosyal bilgiler
öğretiminde mekân ve mekânsal düşünme becerileri çok önemlidir. Çünkü insan tüm
eylemlerini mekân içinde gerçekleştirir. Dolayısıyla, mekânın insanlar tarafından doğru
bir şekilde tanınması ve değerlendirilmesi gerekir. Bu anlamda mekânsal düşünme
becerilerinin çocuklarda geliştirilmesi çoğunlukla ilkokulda hayat bilgisi, ortaokulda
sosyal bilgiler dersinin sorumluluğundadır. Mekânsal düşünme becerileri gelişmiş bir
çocuk, yaşadığı çevreden başlayarak dünyayı tanımaya ve onu nasıl organize edeceğini
öğrenmeye başlar. Çocuğun yaşadığı yere olan aidiyet duygusu gelişir ve böylece
kendinde milli duygular gelişir.
Bu çalışmada ortaokul öğrencilerinin mekânsal düşünme becerilerinin gelişimini tespit
etmek için nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması işe koşulmuştur. Kayseri'nin
Talas ilçesinde yer alan bir ortaokulda 2018-19 Eğitim Öğretim yılında öğrenim gören
beşinci sınıf öğrencileri ile sekizinci sınıf öğrencileri ile bu öğrencilerin sosyal bilgiler
öğretmenleri çalışma grubu olarak belirlenmiştir. Uzman akademisyenlerin katılımıyla
gerçekleştirilen Delfi tekniği uygulaması sonucu, ortaöğretime başlayan ve bitirmekte
olan öğrencilerin (5. ve 8. Sınıf) sahip olması gereken mekânsal düşünme becerileri
belirlenmiştir. Her iki sınıfa da seviyelerine uygun olarak hazırlanan mekânsal düşünme
becerileri seviye belirleme testi uygulanmış ve bu testin sonuçlarına göre seçilen
öğrencilerle ve okulda görev yapan sosyal bilgiler dersi öğretmenleriyle yarı
yapılandırılmış görüşme gerçekleştirilmiştir.
vii
Öğrencilerin testlerden elde ettikleri puanlarından ve gerçekleştirilen yarı
yapılandırılmış görüşmelerden elde edilen bulgulara göre, her iki sınıf seviyesinde de
katılımcı öğrencilerde mekânsal düşünme becerilerinin yeterince gelişmediği tespit
edilmiştir. Bunda gerek sosyal bilgiler öğretim programının bu becerileri geliştirme
anlamında sığ kalması, gerek öğretmenlerin beceri öğretimi konusundaki yetersizlikleri
ve gerekse liselere geçiş sınavlarının öğrenciler üzerinde yoğun bir baskı oluşturması en
önemli sebepler olarak belirlenmiştir. Dolayısıyla Sosyal Bilgiler Öğretim Programında
mekânsal düşünme becerileriyle ilgili kazanımlar derinleştirilebilir, öğretmenler bu
becerilerin öğretimi konusunda hizmet içi eğitime alınabilir ve öğrencilerin üzerindeki
sınav baskısı hafifletilebilir.
Anahtar Kelimeler: Sosyal bilgiler eğitimi, coğrafya, beceri öğretimi, mekân,
mekânsal düşünme becerileri.

Abstract:
In this study, it was tried to reveal that the development of spatial thinking skills and the
factors affecting it. Space and spatial thinking skills are very important in social studies
teaching. Because man performs all his actions within the space. Therefore, the
development of spatial thinking skills for children from primary school is the
responsibility of the social studies course. A person who is better with spatial thinking
skills also knows how to organize the world starting from his / her environment. A child
with advanced spatial thinking skills begins to know the world and learn how to
organize it, starting with the environment in which he/she lives.
In this study, a case study of qualitative research methods was employed. The work
group was a secondary school in Talas, Kayseri in the 2018-19 academic year. The fifth
grade students and eighth grade students were identified as a participants. The spatial
thinking skills leveling test prepared in both classes was applied from February to April.
According to the results of this test, semi-structured interviews were conducted with
some students and social studies lesson teachers in April, 2019.
According to the findings, it was determined that these skills were not developed
sufficiently at both class levels. The reasons of these findings that are because of the
curriculum of social studies, the inadequacies of teachers about the teaching of skills
and the intense pressures of the exams to pass high school for students.
Keywords: Teaching Social Studies, geography, teaching of skills, space, spatial
thinking skills.