Denetimli serbestlik programı'ndan yararlanan kişilerin kişilik özelliklerinin 'davranış inhibisyon sistemi/davranış aktivasyon sistemi ölçeği' ve 'eysenck kişilik envanteri-gözden geçirilmiş kısa formu' üzerinden araştırılması
The comparison of personality traits of people who were included probation programme through behavior inhibition system/ behavior activation system scale and eysenck personality questionnaire
Yazar: EMİNE MÜGE TUNCA
Danışman: PROF. DR. AYŞE ENDER ALTINTOPRAK ; PROF. DR. HAKAN COŞKUNOL
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Madde Bağımlılığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Psikiyatri = Psychiatry ; Psikoloji = Psychology ; Uyuşturucu Alışkanlığı ve Alkolizm = Drug Addiction and Alcoholism
Dizin: Davranış = Behavior ; Denetimli serbestlik sistemi = Probation system ; Kişilik = Personality ; Kişilik özellikleri = Personality traits ; Madde bağımlılığı = Drug addiction ; Narkotik bağımlılığı = Narcotic dependence ; Psikobiyolojik kişilik kuramı = Psychobiological personality theory ; Ölçekler = Scales

Özet:
Bu araştırmada madde kullanımı nedeniyle Denetimli Serbestlik Programı'na dahil olan kişilerin kişilik özelliklerinin biyolojik temelli kişilik teorileri üzerinden incelenmesi amaçlanmıştır. Bu nedenle madde kullanımına bağlı olarak Denetimli Serbestlik Programı'na dahil olmuş, 18-60 yaş arası 150 erkek katılımcıyla çalışılmıştır. Herbir katılımcı demografik bilgiler formu ile Davranış İnhibisyon Sistemi(DİS)/Davranış Aktivasyon Sistemi (DAS) Ölçeği ve Eysenck Kişilik Envanteri-Gözden Geçirilmiş Kısa Formu'nu doldurmuşlardır. 
Yapılan analizler sonucunda katılımcıların yaş ortalamaları 26, %71'inin bekar, %48'inin ortaokul mezunu olduğu, %89'unun sigarayı, %85'inin alkolü, %29'unun ise ekstaziyi  yaşamları boyunca en az bir kez kullandığı saptanmıştır. Bu maddelerin yanında diğer uyarıcı ve uyuşturucu maddelerin yaşamboyu kullanımı olduğu görülmüştür. Katılımcıların DAS/DİS Ölçeği'nin altölçeklerinden istatistiksel olarak anlamlı bir farkla yüksek puan almadıkları  fakat EKE-GGK Formu'nun altölçekleri puanlarınından Dışadönüklük ve Yalan altölçeklerinden yüksek puan aldıkları saptanmıştır. DAS/DİS Ölçeği ve EKE-GGK Formu'nun karşılaştırmalı analizlerinde katılımcıların DAS/DİS Ölçeği Davranış Aktivasyon Sistemi altölçeği ile EKE-GGK Formu'nun Nörotisizm ve Psikotisizm altölçekleri ile DAS/DİS Ölçeği Davranış İnhibisyon Sistemi altölçeği ve EKE-GGK Formu'nun Yalan ile Nörotisizm altölkçekleri arasında pozitif korelasyon olduğu görülmüştür.Demografik verilerin ölçek sonuçları ile karşılaştırılmasında ise demografik verilerden Yaş ile  DAS/DİS Ölçeği'nin DAS, Ödüle Duyarlılık, Eğlence Arayışı ve Dürtü altölçekleri puanlarının arasında negatif korelasyon olduğu ve bunun yanında EKE-GGK Formu'nun Yalan altölçeği puanları ile pozitif korelasyon olduğu, bekar katılımcıların DAS/DİS Ölçeği'nin DAS, Eğlence Arayışı ve Dürtü altölçeklerinden ve EKE-GGK Formu'nun Psikotisizm altölçeklerinden diğer medeni hallere dahil olan katılımcıların bu ölçeklerden aldıkları puanlardan daha yüksek olduğu, eğitim düzeyi ve ölçek sonuçları arasındaki ilişkide ise ortaokul mezunu olan katılımcıların DAS/DİS Ölçeği Davranış Aktivasyon Sistemi altölçeğinden ve ilkokul mezunu olan 
katılımcıların EKE-GGK Formu'nun Yalan altölçeğinden diğer eğitim düzeylerine sahip katılımcılara göre daha yüksek puan aldıkları görülmüştür. 
Kullanılan maddeler ve DAS/DİS Ölçeği ile EKE-GGK Formu ile yapılan karşılaştırmalı analizlerde ise DAS/DİS Ölçeği Davranış Aktivasyon Sistemi altölçeği puanları yaşamboyu uçucu kullanımı olan katılımcılarda yaşamboyu uçucu kullanımı olmayan katılımcılara göre, Davranış İnhibisyon Sistemi altölçeği puanları yaşamboyu alkol kullanımı olmayan katılımcılarda yaşamboyu alkol kullanımı olan katılımcılara göre, EKE-GGK Formu'nun Dışadönüklük altölçeği puanları yaşamboyu alkol kullanımı olan katılımcılarda yaşamboyu alkol kullanımı olmayan katılımcılara göre ve yaşamboyu sakinleştirici kullanımı olmayan katılımcılarda yaşamboyu sakinleştirici kullanımı olan katılımcılara göre, EKE-GGK Formu'nun Nörotisizm altölçeği puanları yaşamboyu uçucu kullanımı, yaşamboyu eroin kullanımı ve yaşamboyu sakinleştirici kullanımı olan katılımcılarda yaşamboyu uçucu kullanımı, yaşamboyu eroin kullanımı ve yaşamboyu sakinleştirici kullanımı olmayan katılımcılara göre ve son olarak EKE-GGK Formu'nun Yalan altölçeği puanları yaşamboyu uçucu, ekstazi ve kokain kullanımı olmayan katılımcılarda yaşamboyu uçucu, ekstazi ve kokain olan katılımcılara göre daha yüksektir. 
Sonuç olarak, yaş, medeni hal, eğitim düzeyi ve yaşamboyu kullanılan maddelerdeki farklılıklar ile kişilerin kişilik özellikleri arasındaki farklılıklar birbiriyle ilişkilidir. Ayrıca Denetimli Serbestlik Programı'na dahil olan kişiler daha dışadönük ve yalan söylemeye eğilimlidirler. Ayrıca çalışmaya katılan kişilerin dışadönüklük, yalan, nörotisizm ve psikotisizm özellikleri ile davranışlarını kontrolsüzce gerçekleştirmeleri arasındaki ilişki, dışadönüklük, yalan, nörotisizm ve psikotisizm özellikleri ile davranışlarını inhibe edebilmeleri arasındaki ilişkiden daha güçlüdür. Bu analizle birlikte Denetimli Serbestlik Programı'na esrar kullanımından dolayı dahil olan kişilerin daha dürtüsel oldukları, ödüle duyarlılıklarının daha fazla olduğu ve daha sık eğlence arayışına girdikleri sonucuna ulaşılabilir

Abstract:
In this study, the comparison of  personality traits of people who were included Probation Programme because of their substance use through Behavior Inhibition System(BIS)/ Behavior Activation System (BAS) Scale and Abbreviated Form of The Revised Eysenck Personality Questionnaire (EPQR-A) was aimed. Therefore, 150 18-60 years old, male who was included at Probation Programme because of substance use were choosen as a sample group. All of the participants replied to demographic information form, Behavior Inhibition System(BIS)/ Behavior Activation System (BAS) Scale and Abbreviated Form of The Revised Eysenck Personality Questionnaire (EPQR-A). 
As a result of analyses, it is determined the mean of participants' age is 26, 71% of them were single, 48% of them were secondary school graduate, eighty-nine percent of the participants have lifetime cigarette use, the eighty-five percent of the participants have lifetime alcohol use and the twenty-nine percent of participants have lifetime ecstasy use.Besides, the lifetime use of other substance was detected. 
It was confirmed that the sample group's  BİS/BAS Scale scores don't differentiate statistically and the sample group have higher scores at Extraversion and Lie subscales of EPQR-A. It was detected that while the age which is the subscale of demographic information scale is rised, BAS, Sensitivity of Reward,Fun Seeking and İmpulsiveness subscales of BIS/BAS Scale take lower scores and Lie subscale of EPQR-A takes higher scores,  the single participants takes higher scores than officially married ones at the BAS, Fun Seeking and Impulsiveness subscales of BIS/BAS Scale and Psychoticism subsclae of EPQR-A , the secondary school gratuade participants take higher scores than participants who has other education degree at  BIS/BAS Scale's Behavior Activation System subscale and the primary school graduate participants take higher scores than participants who has other education degree at EPQR-A's Lie subscale. 
It was stated that Behavior Activation System subscale of BAS/BIS Scale is highest at the group of  participants who have lifetime volatile use, Behavior Inhibitation System subscale of BAS/BIS Scale is highest at the group of participants who don't have lifetime alcohol use, Extraversion subscale of EPQR-A is highest at the group of participants who have lifetime alcohol use and at the group of participants who don't have lifetime sedative use, Neuroticism subscale of EPQR-A is highest at the group of participants who have lifetime volatile use,at the group of participants who have lifetime heroin use and at the group of participants who have lifetime sedative use, and Lie subscale of EPQR-A is highest at the group of participants who don't have lifetime volatile use,at the group of participants who don't have lifetime ecstasy use and at the group of participants who don't have lifetime cocaine use. 
Briefly, there is a relationship between demographic variables which are age,marital status,education and lifetime substance use and personality traits. Also, people who were attended at Probation System because of their cannabis use have predisposition for Behavior Activation System, and in accord with that result they are extravert and they have propensity for lying. 
Keywords: Probation, Addiction, Personality