Romatoid artritli hastalarda çene kemik yapısının fraktal analiz ile değerlendirilmesi
Fractal analysis of jaw bone structure in patients with rheumatoid arthritis
Yazar: ELİF ÇELEBİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZLEM GÖRMEZ
Süleyman Demirel Üniversitesi / Diş Hekimliği Fakültesi / Ağız, Diş ve Çene Radyolojisi Ana Bilim Dalı
Derece: Diş Hekimliği Uzmanlık, 2020
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry ; Romatoloji = Rheumatology
Dizin: Artrit-romatoid = Arthritis-rheumatoid ; Radyografi = Radiography ; Radyografi-dental = Radiography-dental ; Radyografi-panoramik = Radiography-panoramic ; Çene = Jaw

Özet:
Romatoid Artritli Hastalarda Çene Kemik Yapısının Fraktal Analiz ile Değerlendirilmesi
	Romatoid artrit (RA), kronik sinovit ile karakterize, progresif kıkırdak ve kemik hasarına dolayısıyla fonksiyon kaybına neden olan sistemik bir otoimmün hastalıktır. RA'lı hastalarda, periartiküler ve generalize osteoporoz gelişir. Hastanın yaşı, hastalık aktivitesi ve süresi, azalmış mobilite ve tedavide kullanılan ilaçların kemik kaybındaki etkileri araştırılmaktadır. RA'da, hastalığın erken evresinde teşhis edilmesi ve tedaviye derhal başlanması, tedavi sırasında meydana gelen kemik değişikliklerinin başlangıç aşamasında belirlenmesi, hastalığın prognozuna iyi yönde katkı sağlar ve hastaların hayat kalitesini arttırır. Kemik dokunun yapısını objektif olarak karakterize etmek için kullanılabilecek yöntemlerden biri fraktal analizdir (FA). FA yönteminde sıklıkla kutu sayma metodu ile fraktal boyut (FB) değeri elde edilerek yapılar değerlendirilmektedir. Çalışmamızda, panoramik radyograflardan FB değeri elde edilerek RA'lı hastalarda çene kemiklerindeki değişimlerin kantitatif olarak ortaya koyulması ve FB'nin panoramik radyomorfometrik ölçümlerle korelasyonunun değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Çalışmaya, 20-56 yaş arası 186 birey (144 kadın, 42 erkek) dahil edildi. Çalışma grubu 93 RA'lı hastadan, kontrol grubu da 93 RA'lı olmayan bireyden oluşmaktaydı. Çalışmada, RA'lı hastaların; hastalık süresi, laboratuvar bulguları ve ilaç kullanımları kaydedildi. RA hastaları ayrıca RF ve anti-CCP bulundurmasına göre seronegatif ve seropozitif olmak üzere alt gruplara ayrıldı. Çalışmaya dahil edilen tüm bireylerin panoramik radyograflarında; diş eksikliği, alveoler kret oranı, mental indeks (Mİ), alt panoramik mandibular indeks (PMİ (alt)), üst panoramik mandibular indeks (PMİ (üst)) ve mandibular kortikal indeks (MKİ) kaydedildi. ImageJ (1.52p) programı kullanılarak mandibulada kondil, angulus, alt molar-premolar, mental foramen anterioru bölgede ve maksillada kanin-premolar bölgede FB değerleri kutu sayma yöntemi ile ölçüldü. Yapılan tüm ölçümler bir ay sonra tekrarlanarak gözlemci içi güvenilirlik değerlendirildi. Çalışmada elde edilen verilerin istatistiksel analizi IBM SPSS Statistics V20,0 programı (IBM Corp., Armonk, N.Y., USA) ile gerçekleştirildi. RA'lı hasta grubu ve kontrol grubu yaş ortalamaları sırasıyla 40,45 ± 9,45 ve 40,55 ± 9,5 yıldı. RA'lı hasta grubu içerisinde 54 (%58) seronegatif ve 39 (%42) seropozitif birey bulunmaktaydı. Premolar diş eksikliği RA'lı hastalarda kontrol grubuna kıyasla istatistiksel olarak önemli düzeyde daha fazla bulundu (p<0,05). Alveoler kret oranı RA'lı hasta grubu ve kontrol grubu arasında benzerdi (p=0,827). Kondil (p<0,05), angulus, alt molar-premolar ve mental foramen anterioru bölgelerinde FB değerleri, kontrol grubuna kıyasla RA'lı hasta grubunda daha yüksek iken (p<0,01), üst kanin-premolar bölgede (p=0,091) FB değerleri gruplar arasında istatistiksel olarak önemli fark göstermedi. Hastalık süresi ile kondil ve üst kanin-premolar bölgedeki FB değerleri arasında anlamlı negatif korelasyon belirlendi. Mental foramen anteriorunda FB değeri, hastalık modifiye edici antiromatizmal ilaçlardan biyolojik tipini kullanan hastalarda (1,42±0,05), kullanmayanlara (1,45±0,04) göre daha düşük bulundu (p<0,05). Mİ ve PMİ (üst) ölçümleri RA'lı hastalarda daha düşüktü (p<0,05). RA'lı grupta ve kontrol grubunda eşit sayıda (n=7) C3 kortikal tip tespit edildi. Bununla birlikte RA'lı hasta grubunda C1 kortikal tip, kontrol grubunda ise C2 kortikal tip daha fazla oranda belirlendi. FB ile Mİ, PMİ (alt), PMİ (üst) ve MKİ arasında istatistiksel olarak önemli bir korelasyon tespit edilmedi. Bu çalışmanın sonuçları, RA'lı hastaların çene kemiklerinde trabeküler yapıda meydana gelen değişiklikleri kantitatif olarak değerlendirebilmek için FA'nın kullanılabileceğini gösterdi. Panoramik radyograflardan elde edilen FB değerleri, RA hastalarının çene kemiğindeki değişiklikleri gösterebilir ve potansiyel olarak bu hastaları uygun tıbbi incelemeye yönlendirmek için kullanılabilir.

Abstract:
Fractal Analysis of Jaw Bone Structure in Patients with Rheumatoid Arthritis
Rheumatoid arthritis (RA) is a systemic autoimmune disease characterized by chronic synovitis, causing progressive cartilage and bone damage and thus loss of function. In patients with RA, periarticular and generalized osteoporosis develops. The effects of the patient's age, disease activity and duration, reduced mobility, and drugs used in treatment on bone loss are investigated. Diagnosing the disease in the early stage of RA, starting treatment immediately and determining the bone changes that occur during the treatment at the initial stage contribute well to the prognosis of the disease and increase the life quality of the patients. One of the methods that can be used to objectively characterize the structure of bone tissue is fractal analysis (FA). In the FA method, structures are often evaluated by obtaining the fractal dimension (FB) value with the box counting method. In our study, it was aimed to quantitatively reveal the changes in jaw bones in patients with RA by obtaining FB value from panoramic radiographs and to evaluate the correlation of FB with panoramic radiomorphometric measurements. A total of 186 individuals (144 female, 42 male) between the ages of 20-56 years were included in the study. The study group consisted of 93 RA patients, and the control group consisted of 93 non-RA individuals. Disease duration, laboratory findings and drug use of patients with RA were recorded in the study. RA patients were further divided into subgroups, seronegative and seropositive, based on their RF and anti-CCP presence. In the panoramic radiographs of all individuals included in the study; tooth deficiency, alveolar crest ratio, mental index (MI), inferior panoramic mandibular index (PMI (inferior)), superior panoramic mandibular index (PMI (superior)) and mandibular cortical index (MCI) were recorded. FD values in the region of condyle, angle, lower molar-premolar, anterior of the mental foramen in the mandible and region of canine-premolar in the maxilla were measured by box counting method using ImageJ (1.52p) program. All measurements were repeated one month later, and intra-observer reliability was evaluated. Statistical analysis of the data obtained in the study was carried out with IBM SPSS Statistics V20.0 program (IBM Corp., Armonk, N.Y., USA). The mean age of the RA patient group and the control group were 40.45 ± 9.45 and 40.55 ± 9.5 years, respectively. There are 54 (58%) seronegative and 39 (42%) seropositive individuals in the patient group with RA. Premolar tooth deficiency was statistically significantly higher in RA patients compared to the control group (p <0.05). Alveolar crest ratio was similar between the RA patient group and the control group (p = 0.827). While FD values in the condyle (p<0,05), angle, lower molar-premolar and anterior of the mental foramen regions were higher in the RA patient group compared to the control group (p<0.01), FD values in the upper canine-premolar regions (p=0.091) didn't show statistically significant difference between groups. A significant negative correlation was found between disease duration and FD values in the condyle and upper canine-premolar regions. FD value at the anterior of the mental foramen was found to be lower in patients using biological type of the disease-modifying antirheumatic drugs (1.42 ± 0.05) compared to those who did not (1.45 ± 0.04) (p <0.05). MI and PMI (superior) measurements were lower in patients with RA (p <0.05). An equal number of (n=7) C3 cortical types were detected in the RA group and the control group. However, C1 cortical type was determined more in the RA patient group and C2 cortical type in the control group. There was no statistically significant correlation between FD with MI, PMI (inferior), PMI (superior) and MCI. The results of this study showed that FA can be used to quantitatively evaluate changes in trabecular bone in the jaw bones of patients with RA. FB values obtained from panoramic radiographs, can show changes in the jawbone of RA patients and could potentially be used to guide these patients for appropriate medical examination.