Türk Devletleri Teşkilatı'nın kuruluş süreci
Establishment process of the Organization of Turkish States
Yazar: ONUR KÜÇÜKDOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. KURTULUŞ DEMİRKOL
Gebze Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Strateji Bilimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
Bu çalışmada Türk Devletleri Teşkilatı'nın kuruluş süreci Türk Devletleri'nin bağımsızlığından 2021'de teşkilatın ilanına kadar incelenmiştir. SSCB'nin dağılmasıyla 1991'de Türk Devletleri bağımsızlıklarını kazanmış ve Türkiye'nin yanında 5 Türk Devleti daha dünya sahnesinde yer almıştır. Türkiye bu ülkelerle yakın ilişkiler geliştirerek Türk Devletleri ile iş birliği mekanizmaları kurmaya çalışmıştır. 2009 yılına kadar devlet başkanlarının katıldığı Türk Dili/Türkçe Konuşan Ülkeler Devlet Başkanları Zirveleri olarak devam eden ve daha gevşek bir birliktelik gördüğümüz süreç Dokuzuncu Zirve'de kabul edilen Nahçıvan Antlaşması ile yeni bir boyut kazanmış, Türk Dili Konuşan Ülkeler İş Birliği Konseyi kurulmuştur. Böylece iş birliği kurumsal bir yapıya evrilmiştir. Bu dönüşüm ilişkilerin geliştirilmesine ve iş birliğinin genişlemesine de katkı sağlamıştır. Türk Konseyi bünyesinde Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Türkiye ile başlayan entegrasyon süreci Macaristan, Özbekistan, Türkmenistan ve daha sonra KKTC'nin de dahil olmasıyla tüm Türk Devletleri'ni içine almıştır. 2021'de İstanbul'da gerçekleştirilen Türk Konseyi Sekizinci Zirvesi'nde entegrasyon seviyesi bir kademe daha arttırılarak konseyin ismi Türk Devletleri Teşkilatı olarak değiştirilmiştir. Bu basit bir isim değiştirme olarak kalmamış, kabul edilen 2040 Vizyon Belgesi başta olmak üzere imzalanan anlaşmalarla birliğin yapısı güçlendirilmiş, ülkeler arasında iş birliği arttırılmış, bölgesel ve uluslararası konularda ortak hareket etme kabiliyeti tesis edilmiştir. Liberal teorinin öne çıktığı uluslararası alanda 1991'den 2021'e olan 30 yıllık süreçte ilişkiler inişli çıkışlı olarak çeşitli zorluklar, mücadeleler yaşamıştır. Bu çalışmada Türk Devletleri arasında yaşanan bu süreç zirveler, konsey toplantıları temelinde incelenerek alınan kararlar, entegrasyonda yaşanan ilerlemeler değerlendirilerek, devlet başkanları zirvesinden kısa bir sürede teşkilata dönüşme sürecini nasıl gerçekleştirdiği, entegrasyonu hızlandıran etmenler ve sürecin dönüm noktaları analiz edilecektir.

Abstract:
In this study, the establishment process of the Organization of Turkic States was examined from the independence of the Turkic States to the declaration of the organization in 2021.With the dissolution of the USSR, Turkic States gained their independence in 1991 and 5 more Turkic States besides Turkey took their place on the world stage. Türkiye has developed close relations with these countries and tried to establish cooperation mechanisms with the Turkic States. Until 2009, the process, which continued as the Summits of the Heads of State of Turkic Language/Turkish Speaking Countries attended by the Heads of State and in which we saw a looser unity, gained a new dimension with the Nakhchivan Treaty adopted at the Ninth Summit, and the Cooperation Council of Turkic Speaking Countries was established. Thus, cooperation has evolved into an institutional structure. This transformation also contributed to the development of relations and the expansion of cooperation. The integration process, which started with Azerbaijan, Kazakhstan, Kyrgyzstan and Turkey within the Turkic Council, included Hungary, Uzbekistan, Turkmenistan and then all Turkic States with the inclusion of the Turkish Republic of Northern Cyprus. At the Eighth Summit of the Turkic Council held in Istanbul in 2021, the level of integration was increased one more level and the name of the council was changed to the Organisation of Turkic States.This was not just a simple name change, the structure of the union was strengthened, cooperation between the countries was increased, and the ability to act jointly on regional and international issues was established with the agreements signed, especially the adopted Turkish World 2040 Vision. In the 30-year period from 1991 to 2021 in the international arena where liberal theory is prominent, relations have experienced various difficulties and struggles with ups and downs. In this study, this process between the Turkic States will be analysed on the basis of summits and council meetings, and the decisions taken, the progress made in integration will be evaluated, and how the process of transformation from a summit of heads of state to an organisation in a short time, the factors that accelerated the integration and the turning points of the process will be analysed.