Sığınmacıların meslek seçimlerinin benlik ve kimlik bağlamında incelenmesi
Examining the career choices of asylum seeker in the context of self and identity
Yazar: SÜMEYYE YILDIRIM
Danışman: DOÇ. DR. GÖKLEM TEKDEMİR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Sığınmacılara yönelik çalışmalar, çoklukla sığınmacılara yönelik tutumları, sığınmacıların bedensel ve ruh sağlıklarını konu edinmektedir.  Olumsuz koşullardan gelen sığınmacılar yerleştikleri ülkede öncelikli olarak güvenliklerini sağlamayı amaçlamakta akabinde geleceğe yönelik fırsat arayışı içerisine girmektedir. Alışılmadık bir düzenle karşılaşan sığınmacılar, yerleştikleri ülkede birçok problemle karşılaşmaktadır. Aşina olmadıkları düzen, sahip oldukları becerilerin akredite edilmesi için gerekli süre ve tecrübe yoksunluğu, savaşın getirdiği psikolojik sorunlar gibi dezavantajlı koşullar, sığınmacıların; potansiyelleri, istekleri ve yetkinlikleri dışında iş deneyimlerine sahip olmalarına neden olmaktadır. Bu tez çalışması ise sığınmacıların iş deneyimlerinin ve toplum tarafından onaylanmalarının kültürleşme süreçlerini etkisini incelemeyi amaçlanmıştır. Bunun yanı sıra, iş deneyimi ve kültürleşme, toplumsal onay ve kültürleşme ilişkisinde benliğin aracılık etkisi incelenmiştir. İki aşamadan oluşan bu tez çalışmasında, öncelikle benlik algısını ölçmek adına 23 maddeden oluşan tek boyutlu bir ölçek olan "Sığınmacılar için Benlik Algısı ölçeği" (SBAÖ) geliştirilmiştir. Ölçek geliştirme sürecinde 16 Suriyeli sığınmacı ile yüz yüze görüşmeler yapılarak benlik algısı ölçeğinin anlaşılırlığı test edilmiş ve sorular bağlamında katılımcıların fikirlerinin yazı dökümü alınmıştır. Söz konusu görüşmeler çalışmaya ışık tutmak açısından tematik analiz çerçevesinde değerlendirilmeye tabi tutulmuştur. Katılımcıların görüşleri, bireyin kendi konumuna bakışı ve ev sahibi kültürle etkileşime dair algılar ve yansımaları deneyimler olmak üzere iki başlık altında toplanmıştır.
Çalışmanın ikinci bölümünde yer alan ilk modelde, iş deneyimi ile kültürleşme sürecinde benliğin aracılık etkisinin olmadığı gözlemlenmektedir. Öte yandan bulgular, iş deneyiminin kültürleşmeyi yordadığını göstermektedir.  İkinci modelin bulguları ise sığınmacıların toplum tarafından onaylanmaları ile kültürleşme süreçlerine benlik algısının aracılık etmediğini göstermektedir. Aracılık etkisi gözlenmemiştir ancak toplumsal onayın kültürleşmeyi yordadığı bulgulanmıştır. Demografik bulgular incelendiğinde ise çocukları burada doğan sığınmacılar ile çocukları burada doğmayan sığınmacıların kültürleşme açısından anlamlı bir farklılık göstermediği tespit edilmiştir. Benlik algısı açısından incelendiğinde ise çocuğu burada doğanların, doğmayanlara oranla daha olumsuz bir benlik algısına sahip olduğu tespit edilmiştir. Türkiye'den gitmeyi düşünen ve gitmeyi düşünmeyenler Suriyeli sığınmacılar karşılaştırıldığında kültürleşme açısından anlamlı bir farklılık göstermezken benlik algısı açısından karşılaştırıldığında gitmeyi düşünenlerin düşünmeyenlere kıyasla daha olumsuz bir benlik algısına sahip olduğu bulgulanmıştır.
Sığınmacıların işlerinin, niteliklerine uygun olup olmaması ve işsiz olmaları kültürleşme açısından anlamlı bir farklılık göstermemekte, benlik algısı açısından değerlendirildiğinde ise niteliğine uygun işi olan bir sığınmacının benlik algısı, niteliğine uygun olmayan işi olan bir sığınmacı ve işi olmayan bir sığınmacıya göre daha olumlu olduğu gözlenmiştir. Türkçe bilgisi açısından sığınmacıların kültürleşme düzeyleri karşılaştırıldığında dil bilenlerin, bilmeyenlere oranla Türk kültürüne daha fazla yakınlaştığı tespit edilmiştir.  Nihayetinde, Suriyeli sığınmacılar, olumlu iş deneyimine sahip olduklarında, toplumsal onay aldıklarına ilişkin olumlu algılara sahip olduklarında, olumlu kültürleşme stratejilerini (Türk kültürüne yakınlaşma) tercih ettikleri gözlemlenmiştir. Söz konusu bulgular tartışılmış ve ileri çalışmalar için önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
Studies on asylum seekers mostly focus on attitudes toward asylum seekers and their physical and mental health. Asylum seekers who come from adverse conditions primarily aim to ensure their security in the country where they settle and then seek opportunities for the future. Asylum seekers who encounter an unfamiliar structure face many problems in the country where they settle. Disadvantageous conditions such as the unfamiliar social order, the lack of time and experience required for accreditation of their skills, and the psychological problems caused by war result in asylum seekers having job experiences outside of their potentials, desires, and competencies. In this thesis, it is aimed to examine the effect of the work experiences of asylum seekers and their social recognition on their acculturation processes. In addition, the mediation effect of the self in the relationship between work experience and acculturation and social recognition and acculturation was examined. In this thesis, which consists of two stages, a one-dimensional SBA scale consisting of 23 items developed to measure self-perception. During the scale development process, face-to-face interviews were conducted with 16 Syrian refugees, the lucidness of the self-perception scale was tested, and a transcript of the participants' ideas was taken in the context of the questions. These interviews were evaluated within the framework of thematic analysis in order to shed light on the study. The participants' opinions were grouped under two main headings: reflections and experiences regarding the individual's own position and perceptions and interactions with the host culture.
 In the first model in the second part of the study, it was observed that self-perception did not have a mediating effect on work experience and acculturation. On the other hand, the findings demonstrate that work experience predicts acculturation. The findings of the second model show that self-perception does not mediate the acculturation and social recognition of refugees. On the other hand, social recognition was found to predict acculturation.
Considering the demographic findings of the study, respectively, it was found that refugees whose children were born in Türkiye and those whose children were not born in Türkiye did not indicate a significant difference in terms of acculturation. When examined in terms of self-perception, it was found that those whose children were born here have a more negative self-perception than those who were not born here. 
While there was no significant difference in terms of acculturation between Syrian refugees who planned to leave Turkey and those who did not, when compared in terms of self-perception, it was found that those who planned to leave had a more negative self-perception than those who did not.
Whether the job of the asylum seekers is suitable for their qualifications and being unemployed does not indicate a significant difference in terms of acculturation. When the acculturation levels of asylum seekers are compared in terms of knowledge of Turkish, it has been found that those who know the language get closer to Turkish culture than those who do not. Finally, it has been observed that Syrian refugees prefer positive acculturation strategies when they have work experience suitable for their qualifications and receive social approval. These findings were discussed, and suggestions were made for further studies.