Pandemi perspektifinden kırılganlık: İl grupları üzerinden bir değerlendirme
Vulnerability from a pandemic perspective: An evaluation of provincinal groups
Yazar: MERVE AYDOĞMUŞ
Danışman: DOÇ. DR. DEMET EROL
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Şehir ve Bölge Planlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Bireylerin eğitimi, gelir durumu, yaşadıkları yer ve gelişmişlik seviyesi, temel hizmetlere erişimi ve sahip oldukları dezavantajların tümü birer kırılganlık üreticisidir. Herhangi bir kriz varlığında krizin yıkıcı etkisi ve istenmeyen sonuçları kırılganlık derecesiyle orantılı olarak dağılım gösterir. Bu eşitsiz dağılımı konu edinen kırılganlığa yönelik çalışmalar şimdiye kadar deprem, sel, kasırga gibi afetler odağında gelişmiş, pandemiler çoğu kez değerlendirme dışı kalmıştır. Oysa tarihsel süreçte farklı zamanlarda, farklı ölçeklerde ve farklı mekânlarda birçok pandemi ortaya çıkmış ve çıkmaya devam etmektedir. Bu çalışmada diğer tüm afetlerden ölçek olarak daha büyük olan böylesine bir krizin kırılganlık değerlendirilmesine dahil edilme ihtiyacı, 2019 yılının Aralık ayında ortaya çıkan COVID-19 pandemisi ile olmuştur. Diğerlerinde olduğu gibi, COVID-19 pandemisinde de krizin etkisi eşit dağılmamış ve farklı açılardan birçok kırılganlık ortaya çıkmıştır. Bu çalışmanın amacı, kırılganlık yaratan koşulların tespiti ve müdahale edilebilir hale getirilmesini sağlayarak pandemiler karşısında dayanıklılığı arttırmaya çalışmaktır. Bunu yaparken kapsamlı bir literatür taraması sonucu elde edilen kırılganlık değişkenlerinin COVID-19 pandemisi vaka verileri üzerindeki etkisi IBM SPSS Statistics 29.0 kullanılarak analiz edilmiştir. Kırılganlık değişkenleri, sosyo-demografik, ekonomik, mekânsal, sistem kaynaklı ve pandemi kaynaklı kırılganlık olmak üzere beş tematik alana ayrılarak analize dahil edilmiştir. Kırılganlık değişkenleri ile vaka sayıları arasındaki ilişkiye Spearmen Korelasyon Testi ile bakılmıştır. Değişkenlerin vaka sayıları üzerindeki etkisi ve açıklama oranlarında Regresyon analizinden faydalanılmıştır. Elde edilen bulgular, sosyo-ekonomik gelişmişlik bakımından farklı kademelerdeki il gruplarında farklı kırılganlık türlerinin ortaya çıktığını göstermiştir. Bu bulgular kırılganlık türlerine özel müdahaleler yapılarak, gelecekteki pandemilere karşı dayanıklı bir toplum ve sistem inşa etmek için kullanılabilir

Abstract:
Individuals education, income, place of residence and their level of development, access to basic services and all the disadvantages they have are producers of vulnerability. In the presence of any crisis, the destructive effect and undesirable consequences of the crisis are distributed in proportion to the degree of vulnerability. Studies on vulnerability that deal with this unequal distribution have so far been focused on disasters such as earthquakes, floods, and hurricanes, and pandemics have often been left out of consideration. However, in the historical process, many pandemics have emerged at different times, at different scales and in different places and continue to emerge. In this study, the need to include such a crisis in the vulnerability assessment, which is larger in scale than any other disaster, was with the COVID-19 pandemic that emerged in December 2019. In the COVID-19 pandemic, as in the others, the impact of the crisis was not evenly distributed and many vulnerabilities emerged from different aspects. The aim of this study is to try to increase resilience in the face of pandemics by detecting and making the conditions that create vulnerability manageable. While doing this, the effect of the vulnerability variables obtained as a result of a comprehensive literature review on the COVID-19 pandemic case data was analyzed using IBM SPSS Statistics 29.0. Vulnerability variables were included in the analysis by dividing them into five thematic areas: socio-demographic, economic, spatial, system-induced and pandemic-induced vulnerability. The relationship between the frailty variables and the number of cases was examined with the Spearmen Correlation Test. Regression analysis was used for the effect of the variables on the number of cases and the disclosure rates. The findings showed that different types of vulnerabilities emerged in the provincial groups at different levels in terms of socioeconomic development. These findings can be used to build a society and system that is resilient to future pandemics, with specific interventions for the types of vulnerabilities.