Ceza Muhakemesi Hukukunda tutuklama
Detention in Criminal Procedure Law
Yazar: ORHAN ARSLAN
Danışman: PROF. DR. METİN FEYZİOĞLU
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / Ceza ve Ceza Usul Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Ceza muhakemesinin temel amacı maddi gerçeğin ortaya çıkarılmasıdır. Bu amaca
ulaşmak üzere bir takım koruma tedbirlerine müracaat etme bir zorunluluk olabilir.
Tutuklama tedbiri de bunlardan biri ve en ağır olanıdır. Henüz kesinleşmiş mahkûmiyet kararı
bulunmamasına rağmen kişi özgürlüğüne kısıtlama getirme özelliği nedeniyle tutuklama
tedbiri, diğer tedbirlerden daha özel bir nitelik kazanmıştır. Dolayısıyla bu alanda yapılacak
ihlaller telafisi mümkün olmayan veya oldukça güç olan sonuçları ortaya çıkarabilir. Bu
önemi nedeniyle tutuklama kurumu uluslararası metinlerde, Anayasalarda ve usul
kanunlarında detaylı olarak düzenlenmiştir.
Mevzuatımızda tutuklamanın anayasal temeli, Anayasa'nın 19'uncu maddesinde yer
alırken, yasal düzenleme Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 100 ve devamı maddelerinde yer
almıştır. Tutuklama, bir hâkim kararıyla Anayasada ve kanunda belirtilen koşulların
gerçekleşmesiyle bir kişinin (sanık veya şüphelinin) henüz suçluluğu hakkında kesin karar
verilmesinden önce özgürlüğünün geçici olarak kaldırılmasıdır. Hakkında tutuklama kararı
verilen kişiye tutuklu, bu kişinin içinde bulunduğu hukuki duruma da tutukluluk denir.
Tutuklama kararı verilebilmesi için; muhakeme şartının gerçekleşmesi, sanığa teminat
belgesi verilmemiş olması ve hâkim kararının varlığı gibi şekli şartların yanında, sanığın
huzurda olması, tutuklama yasağı olmaması, kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut
delillerin bulunması ve tutuklama nedenlerinden birinin var olması gibi maddi şartların da
gerçekleşmesi gerekir. Tutuklama nedenleri ise; sanığın kaçma şüphesi altında olması,
davranışlarının; delilleri karartma ya da tanık, mağdur veya başkaları üzerinde baskı yapılması biçiminde olması ya da tüm bu sayılanlardan başka suçun kanunda katalog halinde
sayılan suçlardan biri olması gerekir. Ayrıca tutuklama kararı verilebilmesi için orantılılık
ilkesinin ihlal edilmemesi gerekir. Öte yandan önemle vurgulanmalıdır ki tutuklama bir
araçtır ve tüm şartlar oluşsa bile zorunlu değil ihtiyaridir. Türk ceza muhakemesi hukukunda
şartların bulunması hâlinde tutuklama yerine "adli kontrol altına alma" tedbirine de karar
verilebilir. Şüpheli/sanığın yokluğunda tutuklama kararı verilmesi kural olarak mümkün
değildir. Tutuklamaya ilişkin her türlü karar, itiraza tabidir. Müdafi yardımından yararlanma
hakkı tutuklama bakımından özel olarak düzenlenmiştir. Tutukluluk durumu hem
soruşturmada, hem de kovuşturmada kanunda belirtildiği gibi, belli süreler içinde veya talep
hâlinde ya da kendiliğinden incelenir.
Yargılama konusu suçun ağır ceza mahkemesinin görev alanına girip girmemesine
bağlı olarak tutukluluk süresi için bir üst sınır bulunmaktadır. Tutuklulukta üst sınır hem
soruşturma aşaması hem de kovuşturma aşaması için ayrı ayrı öngörülmüştür. Tutuklanan
kişinin bazı hakları olduğu gibi, bazı yükümlülükleri de vardır ve bunlar Ceza ve Güvenlik
Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'da düzenlenmiştir.
Tutuklamadan kaynaklanan zararlar ise, tutuklulukta geçen sürenin mahkûmiyetten
indirilmesi ya da tazminat ödenmesi şeklinde giderilmektedir. Tazminat ödemenin koşulları
Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 141. maddesinde belirtilmiştir. (Kapsam itibariyle tezimizin
çalışma alanı dışında olan) askeri yargılamada da tutuklama kurumu ayrıca düzenlenmiş olup
tutuklamaya egemen olan temel ilkeler hiç şüphesiz bu alan için de geçerlidir.

Abstract:
The primary objective of criminal procedure is the unveiling of the material fact.
Applying to a series of protection measures in order to attain this objective can be an
obligation. Arresting measure is one of these and the severest. Despite the absence of a
finalised verdict of conviction, the arresting measure, due to its restrictive characteristic
towards individual freedom, has gained a more exclusive nature in contrast to other
measures. Therefore, the violations committed within this area could reveal irreparable or
hardly reparable consequences. Due to such significance, the arresting authority has been
embodied in detail within the context of international texts, Constitutions and procedure
laws.
The constitutional basis of arrest within our legislation falls within the 19th Article of
the Constitution while legal regulation falls within article 100 and following articles of the
Criminal Procedure Code. Arresting is the temporary restriction on freedom of an individual
(accused or suspect), prior to rendering a definitive judgement on the criminality of such
individual provided that the conditions specified within the Constitution and law are realised
with a judicial decision. The individual, for whom an arrest warrant is issued, is called an
arrestee while the legal status such person is associated with is called detention.
SUMARYIn order for the arrest verdict to be rendered; apart from the formal requirements such
as the realisation of procedure requirement, non-submittal of warrant to the suspect and
existence of a judicial decision, the realisation of material requirements such as the presence
of suspect, nonexistence of a ban on arrest, existence of profound criminal suspicion and one
of the grounds for arrest would be also required. The grounds for arrest, on the other hand;
would require the suspect to be under the suspicion of escaping, the behaviours of whom to
be in a manner to obfuscate the evidences or exercise control over the witness, victim or
others or the crime, apart from all of the aforementioned, to be one of the crimes listed as a
catalogue within the law. Moreover, the principle of proportionality should not be violated
in order for the rendering of an arrest verdict. On the other hand, it should be emphasised
that arresting is a tool and voluntary not obligatory despite the realisation of all
requirements. In case of existence of requirements within the Turkish criminal procedure
law, the verdict on "bringing under judicial control" can be rendered rather than arrest. It is
impossible, as a rule, to render a verdict on arrest in the absence of the accused/suspect. All
kinds of verdicts concerning arrest are subject to appeal. The right to be appointed a defence
counsel has been specifically regulated in respect of arresting. As the status of detention is
stipulated within the law both in investigation and prosecution, it is examined within certain
periods of time or upon request or as a matter of course.
An upper limit for the duration of arrest exists based on the fact that whether the
subject of trial falls within the field of duty of high criminal court. The maximum limit on
detention is stipulated separately for both the investigation phase and the prosecution phase.
As the arrested individual has certain rights, he/she is also subject to certain obligations and
these have been regulated within the Law on Execution of Penalties and Security Measures.
The damages arising out of the state of detention are remedied in the manner ofdeduction of elapsed time in detention from imprisonment or payment of compensation. The
conditions for the payment of compensation are stipulated within Article 141 of Criminal
Procedure Code. The arresting authority for military trials (which does not fall within the
area of study of my thesis in terms of scope) is also regulated separately and the fundamental
principles, dominating arrest, without doubt are also valid for this field.