AB ülkeleri ve Türkiye'de tüketici ve üretici güven endeksinin belirleyicileri: Asimetrik nedensellik testi ve kümeleme analizi
Determinants of consumer and producer confidence index at EU countries and Turkey: Asymmetric causality test and cluster analysis
Yazar: ÖZGÜR ENGELOĞLU
Danışman: PROF. DR. FUNDA YURDAKUL
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Ekonometri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Ekonometri = Econometrics
Dizin: Avrupa Birliği = European Union ; Kümeleme analizi = Cluster analysis ; Nedensellik testleri = Causality test ; Tüketici Güven Endeksi = Consumer Confidence Index ; Türkiye = Türkiye ; Üretici güven endeksi = Producer confidence index

Özet:
Bu çalışma, tüketicilerin ve üreticilerin ülke ekonomisine duydukları güvene dikkat çekmektedir. Bunun için Avrupa Birliği üyesi ülkeler ve Türkiye'nin dâhil olduğu 29 ülkenin tüketici ve üretici güven endeksleri ile bunları etkileyen faktörler arasındaki ilişkiler incelenmiştir.  Bu kapsamda belirlenen 17 değişken ile tüm bu ülkelerdeki tüketici ve üretici güven endeksi değişkenleri arasındaki nedensellik ilişkileri ayrı ayrı ve birbirinden bağımsız olarak test edilmiştir.  Bu sayede ilgili ülkelerdeki hanehalkları ve sanayicilerin davranış biçimleri ve önem verdikleri hususlar belirlenebilmiştir.  Tüketici ve üretici güven endeksleri ile bunları etkileyen değişkenler arasındaki ilişkileri incelemek için asimetrik nedensellik testleri kullanılmıştır.  Asimetrik nedensellikte,  incelenecek seriler ilk olarak kümülatif pozitif ve negatif bileşenlerine ayrılmakta, ardından bu bileşenler arasındaki nedensellik ilişkisi test edilmektedir. Bu şekilde her ülke için tüketici ve üretici güven endekslerini etkileyen değişkenler ayrı ayrı ortaya koyulmuştur.  Asimetrik nedensellik testleri ile elde edilen bulgular kullanılarak, ele alınan ülkeler, tüketici ve üretici davranışlarına göre sınıflandırılmıştır.  Sınıflandırma aşaması için kümeleme analizi tercih edilmiştir. Çok sayıda ülkede işsizlik ve borsa endeksleri değişkenlerindeki şokların her iki güven düzeyindeki şokları etkilediği gözlenmiştir.  Kümeleme analizi sonucunda 29 ülke; tüketici güven endeksine göre toplamda 9 farklı kümeye ayrılırken, üretici güven endeksine göre ise 10 farklı kümeye ayrılmıştır.

Abstract:
This study draws attention to the importance of the confidence that consumers and producers have in the country's economy. For this, consumer and producer confidence and factors determining of them were examined of 29 countries which including member of European Union countries and Turkey. The causality relationship between the 17 variables determined in this context and, consumer-producer confidence index variables was tested separately and independently to each other in these countries. Thus, the behavior patterns of households and industrialists in the respective countries and the issues they attach importance to could be determined. Asymmetric causality tests were used to examine the relationships between consumer and producer confidence indices and the variables that affect them. In asymmetric causality, the series to be examined are first divided into cumulative positive and negative components, then the causality relationship between these components is tested. In this way, the variables affecting the consumer and producer confidence indexes for each country are presented separately. Using the findings obtained with asymmetric causality tests, the countries examined in the study were classified according to consumer and producer behavior. Cluster analysis was preferred for the classification stage. In many countries, it has been observed that shocks in both unemployment and stock market indices variables affect shocks in both confidence levels. As a result of the cluster analysis, 29 countries; according to the consumer confidence index, they were divided into 9 different clusters, while according to the producer confidence index, they were divided into 10 different clusters.