Yetişkin bireylere yönelik dinlemeye bağlı yorgunluğu değerlendirme ölçeği (YEDYÖ) geliştirilmesi: Geçerlilik ve güvenilirlik çalışması
The development of a listening fatigue assessment scale (YEDYO) for adults: Validity and reliability study
Yazar: SÜMEYYE NUR ŞAHİN
Danışman: DOÇ. DR. DENİZHAN DİZDAR
İstanbul Aydın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Odyoloji Ana Bilim Dalı / Odyoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Kulak Burun ve Boğaz = Otorhinolaryngology (Ear-Nose-Throat)

Özet:
İşitme kayıplı bireyler, normal işiten bireylere kıyasla herhangi bir akustik mesajı anlamak ve özellikle dinlemek için çok daha fazla zihinsel çaba harcaması gerekmektedir. Uygulanan zihinsel çabanın artması, işitme kayıplı bireylerde bilişsel yük oluşturarak dinlemeye bağlı yorgunluğa neden olmaktadır. Bu çalışmanın amacı, işitme kayıplı yetişkin bireylerin yaşadığı dinlemeye bağlı yorgunluğun değerlendirilmesine yönelik geçerli ve güvenilir bir ölçek geliştirmektir. Çalışmaya 18-65 yaş arası işitme kayıplı 450 birey dahil edilmiştir. 50 maddelik taslak ölçek kapsam geçerliliği sonucunda uzmanlardan alınan geri bildirimlere göre ve yüzeysel geçerlilik için yapılan pilot grup uygulaması sonucuna göre oluşturulmuştur. Tüm katılımcılara çalışmaya alınmadan önce "Bilgilendirilmiş Gönüllü Olur Formu" imzalatılmış ve Anamnez formu uygulanmıştır. Yapılan saf ses odyometrisi, konuşma odyometrisi ve akustik immitansmetrik incelemeler sonucu işitme kaybı tespit edilen bireylere yüz yüze veya onlıne olarak "Yetişkin Bireylere Yönelik Dinlemeye Bağlı Yorgunluğu Değerlendirme Ölçeği (YEDYÖ) Taslağı" uygulanmıştır. Geçerlilik analizlerinde, yapı geçerliliği için Açımlayıcı faktör analizi (AFA) ile birlikte Doğrulayıcı Faktör analizi (DFA) uygulanmıştır. Elde edilen ölçek toplam varyansın % 66'sını açıklamaktadır. AFA sonucunda 26 madde ölçekten çıkarılmıştır. Bunun sonucunda 3 faktör (Bilişsel, Sosyal ve Duygusal, Fiziksel alt ölçek) ve 24 maddeden oluşan YEDYÖ'nün nihai yapısı oluşturulmuştur. Ölçeğin güvenilirliği için Cronbach alpha katsayısı kullanılmış ve tüm ölçek Cronbach alpha değeri 0.965 olarak elde edilmiştir. Alt ölçeklerin ise iç tutarlılık katsayıları 0.9'dan yüksek elde edilmiştir. YEDYÖ, yüksek derecede güvenilir olarak bulunmuştur. Spearman Korelasyon Katsayısı kullanılarak yapılan korelasyon analizi sonucunda; Bilişsel alt ölçek ve toplam ölçek arasında pozitif yönlü çok güçlü ilişki, Fiziksel alt ölçek, Sosyal ve duygusal alt ölçek ile toplam ölçek arasında pozitif yönlü güçlü ilişki elde edilmiştir. Tüm alt ölçeklerin birbirleriyle pozitif yönlü güçlü bir ilişki içinde olduğu bulunmuştur (p<0,001). Cinsiyet, yaş, işitme cihazı kullanımı, işitme kaybı derecesi, işitme kaybı süresi değişkenlerine göre alt ölçek ve ölçek puan ortalamaları arasında istatiksel olarak anlamlı ilişki gözlenirken (p<0,05), tinnitus değişkenine göre alt ölçek ve ölçek yorgunluk puanları arasında istatiksel olarak anlamlı bir farklılık gözlenmemiştir (p>0,05). Zamana göre değişmezlik kuralı için test-tekrar test metodu uygulanmış uygulamalar arasında istatiksel olarak anlamlı ilişki bulunmuştur. Ölçek ve tüm alt ölçekler arasında yüksek düzeyde ilişki gözlenmiştir (p<0,001). Yapılan istatiksel analizler sonucunda YEDYÖ'nün 18-65 yaş arası için geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu görülmüştür.Anahtar kelimeler: Dinleme, Yorgunluk, Yetişkin, İşitme kaybı, Ölçek

Abstract:
Individuals with hearing loss need to spend much more mental effort to understand and especially to try to listen to any acoustic message compared to individuals with normal hearing. This situation creates a cognitive burden in individuals with hearing loss and causes listening-related fatigue. In this context, the aim of this study was to develop a valid and reliable scale for the assessment of listening fatigue experienced by adults with hearing loss. The study included 450 individuals with hearing loss aged 18-65 years. The 50-item draft scale was created according to the feedback received from experts as a result of content validity and according to the results of the pilot group application for surface validity. All participants were asked to sign an "Informed Consent Form" and an anamnesis form was applied before being enrolled in the study. As a result of pure tone audiometry, speech audiometry and acoustic immittancemetric examinations, the "Adult Individuals' Listening Fatigue Assessment Scale (ALIFAS) draft" was administered face-to-face or online to individuals with hearing loss. In the validity analyses, Exploratory Factor Analysis (EFA) and Confirmatory Factor Analysis (CFA) were applied for construct validity. the scale obtained explains 66% of the total variance. As a result of EFA analysis, 26 items were removed from the scale. As a result of this, the final structure of the GESRS was formed consisting of 3 factors (Cognitive, Social and Emotional, Physical subscale) and 24 items. Cronbach alpha coefficient was used for the reliability of the scale and Cronbach alpha value of the whole scale was obtained as 0.965. The internal consistency coefficients of the subscales were higher than 0.9. The HFLSS was found to be highly reliable. As a result of the correlation analysis using Spearman Correlation Coefficient; a very strong positive correlation was found between the cognitive subscale and the total scale, and a strong positive correlation was found between the physical subscale, social and emotional subscale and the total scale. All subscales were found to have a strong positive correlation with each other (p<0.001). A statistically significant correlation was observed between the subscales and total scale mean scores according to gender, age, hearing aid use, degree of hearing loss, and duration of hearing loss variables (p<0.05). No statistically significant difference was observed between the mean ranks of all subscales and scale total scores of the participants according to the tinnitus variable (p>0.05). Test-retest method was applied for time invariance rule and statistically significant relationship was found between both measurements. A high correlation was observed between the scale and all subscales (p<0.001).As a result of the statistical analyses, it was seen that the HFLS is a valid and reliable measurement tool for the 18-65 age group.
Key words: Listening, Fatigue, Adult, Hearing loss, Scale