Bazı nepeta türleri üzerinde farmakognozik araştırmalar
Pharmacognosic studies on some of nepeta species
Yazar: ESRA KÖNGÜL ŞAFAK
Danışman: PROF. DR. NURGÜN KÜÇÜKBOYACI ÜLKER ; DOÇ. DR. GÖKÇE ŞEKER KARATOPRAK
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakognozi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Antiinflamatuar ajanlar = Anti inflammatory agents ; Antioksidanlar = Antioxidants ; Ballıbabagiller = Labiatae ; Farmakognozi = Pharmacognosy ; Hipoglisemik ajanlar = Hypoglycemic agents ; Lamiaceae = Lamiaceae ; Nepeta = Nepeta ; Sitotoksisite = Cytotoxicity ; Triterpen = Triterpene ; Ursolik asit = Ursolic acid

Özet:
Ülkemizde 20'si endemik olmak üzere 44 taksonla temsil edilen Nepeta L. (Lamiaceae) türleri Anadolu'da halk arasında diüretik, terletici, ateş düşürücü, antitussif, antispazmodik, antiastmatik, tonik ve sedatif etkileri nedeniyle kullanılmakta, ayrıca gıda olarak da yaygın olarak tüketilmektedir. Bununla birlikte Nepeta türleri zengin fitokimyasal içerikleriyle de (özellikle mono, seski, di ve triterpenler, flavonoit, fenolik asit ve steroit türevi bileşikler) dikkat çekmektedir. Çalışmalarımız kapsamında ülkemizde farklı lokasyonlardan toplanan Nepeta cinsine dahil 18 farklı taksonun toprak üstü kısımlarından hazırlanan metanollü ekstrelerin ve infüzyonların MCF-7 ve MDA-MB-231 meme kanseri hücre hatları üzerindeki in vitro sitotoksik etkileri, α-amilaz, α-glukozidaz ve lipoksijenaz enzimleri üzerine inhibitör etkileri, antioksidan etkileri ve kalitatif ve kantitatif fitokimyasal içerikleri araştırılmıştır. YBSK -DAD analizine göre, özellikle metanol ekstrelerinin rozmarinik asit, klorojenik asit ve kafeik asit gibi fenolik bileşiklerce zengin olduğu görülmüştür. Rozmarinik asit içeriği N. x tmolea metanol ekstresinde, triterpenik yapıdaki ursolik asit ise N. racemosa metanol ekstresinde en yüksek olarak bulunmuştur. Toplam sterol, toplam iridoit ve toplam triterpenoit içeriğinin ise sırasıyla N. meyeri, N. trichocalyx ve N. phyllochlamys türlerinin metanol ekstrelerinde en fazla olduğu bulunmuştur. MTT testi ile bazı Nepeta türlerinin MCF-7 ve MDA-MB-231 hücre hatlarında canlılığı doza bağlı bir şekilde inhibe ettiği belirlenmiştir. α-Amilaz enzimine ve MCF-7 hattında hücre canlılığı üzerine en yüksek inhibitör etkiyi gösteren N. racemosa metanol ekstresinden farklı polaritelerde alt ekstreler hazırlanmıştır. Bu ekstreler arasında kloroform ile n-hekzan ekstrelerinin en yüksek sitotoksik etkiye sahip olduğu, kloroform ekstresinin ise α-amilaz enzimini güçlü bir şekilde inhibe ettiği belirlenmiştir. Kloroform ekstresinin ursolik asit içeriği bakımından en zengin alt ekstre olduğu belirlenmiştir.

Abstract:
Nepeta L. (Lamiaceae) species, which are represented by 44 taxa, 20 of which are endemic in our country, are widely used in Anatolia due to their diuretic, diaphoretic, antipyretic, antitussive, antispasmodic, antiasthmatic, tonic and sedative effects, and also widely consumed as food. However, Nepeta species draw attention with their rich phytochemical contents (especially mono, sesqui, di and triterpenes, flavonoid, phenolic acid and steroid derivative compounds). Within the scope of our studies, in vitro cytotoxic effects on MCF-7 and MDA-MB-231 breast cancer cell lines, inhibitory effects on α-amylase, α-glucosidase and lipoxygenase enzymes, antioxidant effects and qualitative and quantitative phytochemical contents of extracts prepared from the aerial parts of 18 different taxa of the genus Nepeta, collected from different locations were investigated. According to HPLC-DAD analysis, especially methanol extracts were found to be rich in phenolic compounds such as rosmarinic acid, chlorogenic acid and caffeic acid. The rosmarinic acid content was found to be highest in N. x tmolea, and ursolic acid (triterpene) was found the highest in N. racemosa methanol extract. Total sterol, total iridoid and total triterpenoid contents were found to be highest in methanol extracts of N. meyeri, N. trichocalyx and N. phyllochlamys species, respectively. Sub-extracts with different polarities were prepared from N. racemosa methanol extract, which showed the highest inhibitory effect on α-Amylase enzyme and MCF-7 cell viability. The chloroform and n-hexane extracts showed the highest cytotoxic effect, while chloroform extract strongly inhibited the α-amylase enzyme. The chloroform extract was the richest sub-extract in ursolic acid.