Kuram-uygulama arakesitinde araştırma temelli mimarlık için bir kavramsallaştırma: Türkiye mimarlık araştırmaları atlası
A conceptualization for research-based architecture between theory and practice: An atlas for architectural research in Turkey
Yazar: ZEYNEP DÜNDAR
Danışman: PROF. DR. GÖKÇEÇİÇEK SAVAŞIR
Dokuz Eylül Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Bina Bilgisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Kuram uygulama boşluğu = Theory-practice gap ; Mimari tasarım = Architectural design ; Mimarlık kuramı = Architectural theory

Özet:
Mimarlık kuramı ve uygulaması arasındaki süregelen tartışmalar ve bilgi toplumunun dönüştürücü gücü 2000 sonrası mimarlık ortamını ve aktörlerini etkileyerek araştırma temelli yaklaşımları öncelemektedir. Çalışma yaratıcı bir tasarım ve uygulama alanı olarak mimarlık ile bilimsel ve sistematik bir arka plana sahip araştırma arasındaki muğlak ilişkiyi sorunsallaştırarak başlamaktadır. Tartışmanın kanalları mimarlıkta araştırmanın ne olduğu, araştırma ediminin hangi aktörler tarafından gerçekleştirildiği ve araştırma temelli bir mimari tasarım sürecinin nasıl tarifleneceği meseleleri üzerinden derinleştirilmektedir. Çalışma, Türkiye mimarlık araştırmaları evreninden alınacak bir kesit üzerinden yapılan çaprazlama okumalar ile mimarlıkta var olan araştırma temelli yaklaşımların sahip olduğu gömülü bilgiyi açığa çıkarabileceği savıyla yola çıkmaktadır. Bu amaçla 2000 yılı sonrasında Türkiye mimarlık araştırmaları evreni içinde farklı rollere sahip aktörlerin araştırma odaklı söylem ve eylemlerini esas alan bir 'araştırma temelli mimarlık kavramsallaştırması' geliştirilmektedir. Kendi özgün bilgi bütününü üretmek adına çalışma, nitel bir araştırma yöntemi olan ve bir duruma ya da olguya dair gömülü haldeki bilgiyi ortaya çıkaran gömülü kuram yöntemine başvurmaktadır. Çalışmanın sonucunda farklı okumalara imkân veren bitmemiş, açık uçlu, dinamik, katmanlı ve ilişkisel bir 'Türkiye mimarlık araştırmaları atlası' üretilmektedir. Atlas içinde mimari araştırma yöntemlerine referans veren 'araştırma kategorileri atlası', araştırma evreni içindeki aktörlerin ilişkilerini deşifre eden 'aktörler atlası' ve araştırma temelli bir mimarlık üretimini tarifleyen 'kavramlar atlası' yer almaktadır. Bunların her biri ayrı okumalara imkân verirken, bir araya geldiğinde ise Türkiye'de araştırma temelli mimarlıklara dair mevcut ortamın çok yönlü bir kesitini sunmaktadır.

Abstract:
The ongoing debates between architectural theory and practice and the transformative power of the information society while affecting the post-2000 architectural environment and its actors prioritize research-based approaches. Problematizing architecture as a creative area between design and practice, this study discusses in detail the ambiguous relationship between architecture and the scientific-systematic process of research. This discussion is elaborated through the questions of 'what kind of research is appropriated in architecture', 'by which actors the research is carried out', and 'how a research-based architecture is described'. The study argues that many cross-readings are possible within the universe of architectural research in Turkey, which reveal the embedded architectural knowledge of the existing research-based approaches. Basing on research-based design discussions, this study conceptualizes 'research-based architecture' by focusing on the actors in different positions within this universe after 2000. For this purpose, this inquiry is conducted by a qualitative research method, namely grounded theory that reveals the embedded knowledge on a situation or a phenomenon. This study aims to discover an open-ended, dynamic, multi-layered, and cross-referential 'Atlas for architectural research in Turkey'. This atlas is threefold: It consists of 'an atlas for research categories' that refers to architectural research methods; 'an atlas for actors' that deciphers the interrelations of these actors; 'an atlas for concepts' that describes a research-based architectural production. Each atlas allows multiple interpretations, while reading all of them together present a multifaceted universe of the current research-based approaches in architecture in Turkey.