0-3 yaş arası çocuk sahibi olan ebeveynlerin aşı karşıtlığı ile ilgili düşünce ve davranışlarının incelenmesi
Examination of thoughts and behaviors of parents with childeren aged 0-3 years regarding vaccine hesitancy
Yazar: UMUT ÇAĞRI ALTUN
Danışman: PROF. OSMAN TOLGA İNCE
Dokuz Eylül Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Amaç: Aşılar günümüzde bulaşıcı hastalıkları önleme konusunda en etkili araçtır. Kronik 
hastalık tablolarının önüne geçilmesi, mortalite ve morbiditenin azaltılması amacıyla takvime 
uygun aşılama çok önemlidir. Etkili aşılama programı ile gelişmekte olan ülkelerde 
enfeksiyon nedeniyle ölüm oranlarında belirgin azalma görülmüştür. Dünya genelinde sıklığı 
giderek artmakta olan aşı reddine yönelik devlet politikaları ve dini-felsefi olarak önde gelen 
kişilerin telkin yolu ile mücadele başlamış olsa da somut adımlar atılabilmesi için yeterli 
istatistiksel çalışma ve veri yoktur. Tüm bunlar göz önüne alındığında, ebeveynlerin aşı 
reddinin önüne geçilmesi, ancak aşı reddine yönelik düşüncelerin ve sebeplerin tespiti ile 
mümkün olacaktır. Bu çalışmada aşı reddine yönelik düşünce ve tutumların tespiti ve önüne 
geçilmesi için adımlar atılması amaçlanmıştır. 
Gereç ve Yöntem: Bu çalışma, DEÜTF Sağlıklı Çocuk İzlem Polikliniği'ne ve Karabağlar 85 
No'lu aile hekimliğine başvuran 0-3 yaş arası çocuk sahibi olan ebeveynlere yüz yüze sunulan 
araştırma veri formu yöntemi ile kesitsel tanımlayıcı olarak yapılmıştır. Kullanılan araştırma 
veri formu, sosyodemografik veriler ve aşı reddi ile ilgili bilgi, tutum ve düşünceleri anlamaya 
yönelik sorulardan oluşmaktadır. 
Bulgular: Çalışmamızda; katılımcıların %52,8'inin aşının çok gerekliği olduğunu, 
%37,2'sinin aşının gerekli olduğunu %8,7'sinin bu konuda kararsız olduğu ve %1,3'ünün 
aşının gereksiz olduğunu düşündüğü belirlenmiştir. Katılımcıların %94,8'inin çocuğuna aşı 
takvimine uygun aşı yaptırdığı, %3'ünün çocuğuna aşı takvimine kısmen uyum ile aşı 
yaptırdığı ve %2,2'sinin çocuğuna aşı takvimine uygun aşı yaptırmadığı belirlenmiştir. Rutin 
dışı aşılar (Rotavirüs ve Menenjit aşıları) ile ilgili bilgi sahibi olan ve çocuklarına uygulatan 
ebeveynlerin aşıların çok gerekli olduğu yönündeki düşünce yüzdesinin, bu aşıları çocuklarına 
uygulatmayanlara göre daha yüksek olduğu saptanmıştır. Çevresinde aşı yaptırmayı reddeden 
kişiler olan ebeveynlerin çocuklarına aşı yaptırma konusunda ki kararsızlık oranlarının daha 
yüksek olduğu saptanmıştır. Aşı ile ilgili bilgileri akademik yayınlardan aldığını ifade eden 
ebeveynlerin aşıların çok gerekli olduğu yönündeki düşüncesinin daha yüksek olduğu, aşılar 
ile ilgili bilgileri sosyal medyadan aldığını ifade eden ebeveynlerin ise çocuğunu aşı 
takvimine uygun aşılatma oranlarının daha düşük olduğu saptanmıştır. Çalışmamıza katılan 
ebeveynlere, aşılar ile ilgili bilgi alabilecekleri sağlık otoritelerine (çocuk hekimi, aile hekimi, 
hemşireler, sağlık bakanlığı) ne kadar güven duydukları sorulmuş olup, çocuklarını rutin aşılama takvimine uygun aşılatmayan tüm ebeveynlerin sağlık otoritelerinin söylediklerinin 
her zaman yanlış olduğuna inandığı, sağlık otoritelerinin söylediklerinin her zaman doğru ve 
genelde doğru olduğuna inandığını ifade eden ebeveynlerin ise rutin aşılama takvimine uyum 
oranlarının daha yüksek olduğu saptanmıştır. Covid-19 pandemisi süresince, kendi aşılarını 
uygun sayıda yaptıran ebeveynlerin, çocuklarını rutin aşılama takvimine uygun aşılatma 
oranlarının da daha yüksek olduğu saptanmıştır.  
Sonuç:  Ülkemizde 2010 yılından itibaren artış gösteremeye başlayan aşıyı reddeden aile 
sayısı Sağlık Bakanlığı tarafından açıklanan verilere göre 2017 yılından itibaren 10.000'i 
geçmiştir. Bu artış hızı ile yaklaşık 5 yıl sonra bağışıklama oranlarının ülkemizde %80'ler 
düzeyine ineceği tahmin edilmektedir ve bu durum da çok az görülen hastalıkların 
insidansında ciddi artışa, artık toplumda görülmeyen hastalıkların tekrar ortaya çıkmasına 
sebep olabilir. Çalışmamızda katılımcıların %94,8'inin çocuğuna aşı takvimine uygun aşı 
yaptırdığı, %3'ünün çocuğuna aşı takvimine kısmen uyum ile aşı yaptırdığı ve %2,2'sinin 
çocuğuna aşı takvimine uygun aşı yaptırmadığı belirlenmiştir. Aşılama oranları yüksek olsa 
dahi düşme eğiliminde olması tedirgin edicidir ve sağlık otoriteleri tarafından ebeveynlere 
verilecek aşılama / bağışıklama eğitimlerinin bu negatif gidişata engel olabileceği 
kanaatindeyiz.  Sosyal medyanın uygun kullanılmaması ile dezenformasyonun arttığı güncel 
durumda, yanlış kullanım ve örgütlenmenin aşılar ile ilgili düşünceyi ve aşılama takvimine 
uyum oranlarını negatif yönde etkilediği ve bununla ilgili eğitimler verilmesi gerektiği 
aşikardır.

Abstract:
Objective: Vaccines are currently the most effective tool in preventing infectious diseases. 
Timely vaccination is crucial for preventing chronic disease burdens and reducing mortality 
and morbidity. Effective vaccination programs have led to a significant reduction in mortality 
rates due to infections in developing countries. Despite efforts to combat vaccine hesitancy 
through state policies and influential figures advocating for vaccinations, concrete statistical 
studies and data are still lacking. Therefore, understanding the thoughts and reasons behind 
vaccine hesitancy is essential to address parental vaccine refusal. This study aims to identify 
vaccine-related thoughts and attitudes and to propose measures for overcoming vaccine 
hesitancy among parents with children aged 0-3 years. 
Materials and Methods: This cross-sectional descriptive study employed a research data 
form presented face-to-face to parents with children aged 0-3 years attending the Healthy 
Child Follow-up Clinic at Dokuz Eylül University Faculty of Medicine and Family Medicine 
Center No. 85 in Karabağlar. The research data form consisted of questions related to socio
demographic information and attitudes, thoughts, and knowledge about vaccine refusal. 
Results: The study revealed that 52.8% of participants believed vaccines were highly 
necessary, 37.2% considered them necessary, 8.7% were undecided, and 1.3% deemed 
vaccines unnecessary. Moreover, 94.8% of parents adhered to the vaccination schedule for 
their children, 3% partially complied, and 2.2% did not adhere to the vaccination schedule. 
Parents who were knowledgeable about non-routine vaccines (Rotavirus and Meningitis 
vaccines) and had their children vaccinated against them showed a higher percentage of belief 
in the necessity of these vaccines compared to those who did not vaccinate their children with 
these vaccines. Furthermore, parents who knew about vaccines through academic publications 
were more likely to perceive vaccines as highly necessary, while those who obtained 
information from social media were less likely to have their children vaccinated according to 
the vaccination schedule. Parental uncertainty about vaccinating their children was higher if 
they were surrounded by individuals who refused vaccinations. Parents who had confidence in 
health authorities (pediatricians, family doctors, nurses, and the Ministry of Health) regarding 
vaccine-related information were more likely to adhere to the routine vaccination schedule, 
whereas those who believed health authorities were consistently wrong had lower compliance 
rates. During the Covid-19 pandemic, parents who received their vaccinations in an appropriate manner were also more likely to adhere to the routine vaccination schedule for 
their children. 
Conclusion: The number of families refusing vaccines has been increasing in Turkey since 
2010, surpassing 10,000 according to data released by the Ministry of Health in 2017. At this 
rate of increase, it is estimated that the immunization rates in the country will drop to around 
80% within approximately five years, leading to a significant rise in the incidence of rarely 
seen diseases and the re-emergence of diseases that are currently not prevalent in society. Our 
study showed that 94.8% of participants adhered to the vaccination schedule for their 
children, 3% partially complied, and 2.2% did not adhere to the vaccination schedule. Despite 
high vaccination rates, the downward trend is concerning, and we believe that 
vaccination/immunization education provided to parents by health authorities could help 
mitigate this negative trajectory. In the current environment of increased misinformation due 
to improper use and organization of social media, it is evident that training is required to 
address vaccine-related beliefs and compliance rates.