Aydın Müzesinde bulunan etnografik takılar
Etnographic jewellery in Aydın Museum
Yazar: YEŞİM ÖZKAN
Danışman: DOÇ. AYSEN SOYSALDI
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Geleneksel Türk El Sanatları Bölümü / Geleneksel Türk El Sanatları Ana Bilim Dalı / Geleneksel Türk El Sanatları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: El Sanatları = Crafts
Dizin: Aydın Müzesi = Aydın Museum ; El sanatları = Handicrafts ; Takılar = Jewellerys

Özet:
Takı toplumda ayırt edici bir unsur olarak, doğum, ölüm, evlilik, kahramanlık ve dini törenlerde bir ödüllendirici olarak kullanılmıştır.Toplumlar kültürlerini etnografik eserler aracılığıyla yayar ve tanıtır. Anadolu'nun kültürünü ortaya koymada etnografik eserler içinde yer alan takı örnekleri oldukça önemlidir. Etnografik takı örnekleri gerek kullanılan malzemeler, uygulanan teknikler ve kullanım yerleri yönünden; gerekse formları yönünden uygulandıkları dönemin dikkat çekici zengin özelliklerine sahiptir.Bu araştırma; Aydın Müzesi'nde bulu¬nan etnografik takıları incelemek, döneme ait takı özelliklerini ortaya koymak, buna dayalı olarak yeni kaynaklar ve uyarlamalar yapılmasına katkıda bulunmak amacıyla plânlanıp yürütülmüştür.Müzede bulunan 98 adet etnografik takı örneği hazırlanan bilgi formları kapsamında incelenmiş, fotoğraflanmış ve katalogda sunulmuştur. Yapılan gözlem ve inceleme¬lerden elde edilen verilere göre, etnografik takıları; kemer ve kemer tokaları, küpe v.b. olmak üzere kullanım yerlerine göre gruplandırılmıştır.Takıların çoğu 1985 yılında koleksiyona katılmıştır. Cumhuriyet ve Osmanlı dönemine ait olup daha çok gümüş ve bakır madenlerinden yapılmış; süslemede yarı değerli taşlar kullanılmıştır.Yapım tekniklerinden yaprak metal, süsleme tekniklerinden kabartma, telkari ve mıhlama yoğun olarak kullanılmıştır. Penes kullanımının fazla olduğu ve daha gösterişli takılarda penesin kullanıldığı gözlenmiştir. Peneslerde, bereketi temsil eden geleneksel ?Fatma ana eli? formu kullanılmıştır.Takılarda geometrik bezeme ağırlıktadır. Bitkisel motiflerden kıvrık dallar; geleneksel formlardan, adalet ve sağlamlığı sembolize eden Mührü Süleyman dikkati çekmektedir. Kilit sistemi olarak pimli ve çengel kilitlerin kullanımı daha yoğundur.

Abstract:
Ornaments are used as a distinctive sign and as a gift during the ceremonies of religion,birth,death,marriage and bravery.Societies spread and introduce their culture via ethnographic works of art.The samples of ornaments which take place in ethnographic works of art are quite important in putting forward Anatolian culture.Samples of ethnographic works of art have noteworthy,rich qualities of the period they have been made in terms of both tools that are used,techniques that are applied and places of usage.This research was planned and conducted in order to investigate ethnographic ornaments in Aydin Museum,to put forward the qualities of ornaments belonging to the period,to make contribution to new resources and adaptations.98 pieces of ethnographic ornament samples are analysed within the infromation forms,photographed and represented in the catalogue.According to the information obtained during the observations and study,ethnographic ornaments are classified in respect of uses as a belt,earing,bracelet,necklace and brooch etc.Most of the ornaments were added to the catalogue in 1985.They belong to the Republic and Otoman period and are mostly designed with silver and copper mine, semiprecious stones are used in decoration. Metal as a designing technique,embassing,filigree and nailing(pegging-transfixing) as a decoration technique are intensely used.It has been observed that the use of penes is much and penes is used in more brilliant ornaments.In penes,form of ?Hand of Mother Fatma?,representing abundance, is used.Geometric ornamenting is intense in ornaments.Curved branches among herbal motifs, Seal of Süleyman ,sembolizing justice and maintainability,among traditional forms draw attaention.As a locking system,locks with bolt and hook are more intense.