Van Y.Y.Ü. Dursun Odabaş Tıp Merkezi Aile Hekimliği Polikliniklerine başvuran yetişkin bireylerde geleneksel ve tamamlayıcı tıp yöneliminin saptanması ve geleneksel ve tamamlayıcı tıp yöneliminin sağlık okuryazarlığı ile ilişkisini inceleyen bir anket çalışması
A survey study that investigates determination of traditional and complementary medicine orientation in adults applying to Van YYU Dursun Odabas Medical Center Family Medicine Polyclinics and the association between traditional and complementary medicine orientation and health literacy
Yazar: JALE AYDEMİR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET EMİN LAYIK
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy ; Tamamlayıcı tedaviler = Complementary therapies ; Tıp-geleneksel = Medicine-traditional ; Van = Van ; Yetişkinler = Adults

Özet:
Giriş ve Amaç: Sağlık okuryazarlığı; sağlığı geliştirme ve koruma için bilgiye 
erişebilme, anlayabilme ve kullanabilme yeteneğini belirleyen bilişsel ve sosyal 
becerileri ifade eder. İnsanlar uzun yıllardır sağlığını geliştirmek ve korumak için, 
yadsınamayacak düzeyde, modern tıp dışında tedavi arayışları içerisinde olmuşlardır. 
Bu arayış, Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp (GETAT) kavramının doğmasına neden 
olmuştur. Bireylerin GETAT ile ilgili bilgilerini ölçmek, GETAT yöntemlerine 
yaklaşımları hakkında bilgi sahibi olmak ve bunun sağlık okuryazarlığı ile ilişkisini 
incelemek; bu uygulamaların güvenliğini ve etkinliğini doğru bir şekilde 
değerlendirmek ve birinci basamakta hastaları doğru yönlendirmek açısından faydalı 
olacaktır. Bu çalışmamızda yetişkin bireylerin geleneksel ve tamamlayıcı tıp hakkındaki 
bilgi, tutum ve davranışlarını belirlemek; yetişkin bireylerin sağlık okuryazarlığı 
düzeylerine bakmak ve sağlık okuryazarlığı düzeyinin GETAT yönelimi ile ilişkisinin 
araştırılması amaçlanmıştır. 
Gereç ve Yöntem: Bu çalışma Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Dursun Odabaş 
Tıp Merkezi Aile Hekimliği polikliniklerine, Mayıs 2021-Ekim 2021 tarihleri arasında 
başvuran 18-65 yaş arasında, okuryazar olan, çalışmaya katılmayı gönüllü kabul eden, 
200 yetişkin bireyin dahil edildiği kesitsel tanımlayıcı tipte bir anket çalışmasıdır. 
Çalışma anketini sosyodemografik verilere ve GETAT kullanımına yönelik soru formu
ile Yetişkin Sağlık Okuryazarlığı Ölçeğinin (YSOÖ) olduğu 39 soru oluşturmaktadır.
Araştırmanın konusu ve kapsamı hakkında katılımcılara bilgi verildikten ve onamları 
alındıktan sonra, hazırlanan çalışma formu yüz yüze soru cevap tekniğiyle uygulandı.
Verilerin analizinde; üzerinde durulan özelliklerden sürekli değişkenler için tanımlayıcı 
istatistikler; ortalama, medyan, standart sapma, minimum ve maksimum değerler olarak 
ifade edilirken, kategorik değişkenler için sayı ve yüzde olarak ifade edildi. Sürekli 
değişkenler bakımından grup ortalamalarını karşılaştırmada Student t Testi (2 kategorili 
değişkenlerde) ve Tek Yönlü Varyans (2'den fazla kategorili değişkenlerde) analizi 
yapıldı. Varyans analizini takiben farklı grupları belirlemede Duncan Çoklu 
Karşılaştırma Testi kullanıldı. Bu değişkenler arasındaki ilişkiyi belirlemede Pearson 
Korelasyon Katsayıları hesaplandı. Gruplar ile kategorik değişkenler arasındaki ilişkiyi 
belirlemede ise Ki-kare Testi yapıldı. Hesaplamalarda istatistik anlamlılık düzeyi %5 
olarak alındı ve hesaplamalar için SPSS istatistik paket programı kullanıldı.
Bulgular: Çalışmamıza katılan 200 kişinin yaş ortalaması 34,02±12,36 olup 
%43,5'i erkek, %56,5'i kadındı. GETAT hakkında bilgi sahibi olanlar, katılımcıların 
%69,5'ini (n=139) oluşturmaktadır. %51,8 oranla en çok internet/radyo/televizyondan 
bilgi alınmıştı. En çok bilinen uygulamalar %76,3 sülük ve %63,3 kupaydı. GETAT'ı 
bilen bireylerde kullanma oranı %37,4 (n=52) saptandı. En çok %51,9 oranla aile ve 
%42,3 oranla komşu/arkadaş önerisi ile kullanılmıştı. En çok kullanılan uygulamalar
%43,1 kupa ve %28,8 sülük olup daha önce homeopati, larva uygulaması, osteopati, 
proloterapi, refleksoloji uygulamalarını kullanan bulunmamaktaydı. Kullanıcıların 
%55,8'i kas-eklem ağrısı nedeniyle GETAT'a yönelmiş olup, %65,4'ü tedavi 
ediciliğine inanmaktaydı. %82,7 ile çoğunluğu fayda gördüğünü belirtmiş, zarar 
gördüğünü belirten olmamıştı. GETAT yöntemleri %67,3 oranla en çok evde ve %65,4 
oranla ile en çok sağlık çalışanı olmayanlar tarafından uygulanmıştı. GETAT 
uygulaması kullanmış olan katılımcıların %75'i bu konuda herhangi bir hekim ile 
görüşmemiş, görüşmeyenlerin %84,6 ile çoğunluğu görüşmeye gerek duymamıştı.
GETAT hakkında bilgi sahibi olanların %93,5'inin aile hekimini bu konuda hiç 
paylaşım yapmamıştı. Gelecekte kullanmak hakkında, GETAT yöntemlerinden birini 
kullanmamış katılımcıların %46'sı (n=40) kararsız olduğunu, %42,5'i (n=37) 
kullanmak istediğini belirmişti. GETAT'ı bilme ve eğitim durumu ile medeni hal 
arasında anlamlı ilişki saptandı. Lise ve üniversite mezunu bireylerde GETAT'ı 
bilenlerin daha fazla, bekar bireylerde daha azdı. Yaş, eğitim durumu, meslek, sağlık 
durumu ve kronik hastalık varlığı ile GETAT kullanımı arasında anlamlı ilişki saptandı. 
Yaş ortalaması yüksek olanlar, lise ve üniversite mezunu olanlar, sağlık durumu iyi ve 
çok iyi olanlarda, öğretmen, öğrenci ve sağlık çalışanlarında GETAT uygulaması 
kullanmayanlar daha fazlaydı. Cinsiyet, medeni durum, ikamet edilen yer, sosyal 
güvence varlığı ile GETAT bilgi durumu arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki 
yoktu. Çalışmaya katılanların YSOÖ puanı ortalaması 14,59±3,49 olarak bulundu. 
Kadınlarda, kentte yaşayanlarda, lise ve üniversite mezunlarında, sosyal güvencesi 
olanlarda, sağlık durumunu 'iyi' olarak değerlendirenlerde, kronik hastalığı 
olmayanlarda sağlık okuryazarlığı düzeyi daha yüksek bulundu. GETAT hakkında bilgi
sahibi olanların YSOÖ puan ortalamaları istatistiki anlamlı olarak daha yüksek 
hesaplandı. GETAT uygulaması kullanımı ile YSOÖ puanı ortalaması arasında anlamlı 
fark bulunmadı. Kullandığı GETAT yöntemini evde uygulayan ve kendisine GETAT 
uygulamasının kim tarafından uygulandığını bilmeyen bireylerin YSOÖ puan 
ortalamaları anlamlı şekilde daha düşük bulundu. 
Sonuç: Çalışmamızın sonuçlarına göre GETAT ile ilgili toplumun çoğunluğu 
bilgi sahibidir ve her 4 kişiden biri GETAT yöntemlerini kullanmaktadır. Sağlık 
okuryazarlığı düşük olanlarda bilinçsiz GETAT kullanımı istenmeyen sonuçlar 
doğurabilir. GETAT'a karşı toplumun artan ilgisi göz ardı edilmemeli, bireylerin 
GETAT yöneliminde doğru kararlar almaları için sağlık okuryazarlığını geliştirici 
girişimlerde bulunulmadır. Birinci basamak hekimleri GETAT konusunda gerekli bilgi 
donanımına sahip olmalı ve topluma GETAT ile ilgili rehberlik edebilmelidir. Anahtar Kelimeler: Geleneksel Tıp, Tamamlayıcı Tıp, Sağlık Okuryazarlığı

Abstract:
Introduction and Aim: Health literacy; refers to cognitive and social skills that 
determine the ability to access, understand and use information for health promotion 
and protection. For many years, people have sought treatment other than modern 
medicine to improve and protect their health. This search has led to the birth of the 
concept of Traditional and Complementary Medicine (TCM). To measure the 
knowledge of individuals about TCM, to have information about their approach to TCM 
methods, and to examine its relationship with health literacy; will be beneficial in terms 
of correctly evaluating the safety and effectiveness of these practices and guiding 
patients in primary care. In this study, it was aimed to determine the knowledge, 
attitudes, and behaviors of adult individuals about traditional and complementary 
medicine, look at the health literacy levels of adult individuals and investigate the 
relationship between health literacy level and TCM orientation.
Materials and Methods: This is a cross-sectional descriptive survey study 
conducted between May 2021 and October 2021, included 200 adult individuals aged 
18-65, literate, willing to participate in the study, admitted to Van Yuzuncu Yil 
University Dursun Odabas Medical Center Family Medicine outpatient polyclinics. The 
study questionnaire consists of 39 questions including a questionnaire for 
sociodemographic data and the use of TCM, and the Adult Health Literacy Scale 
(AHLS). After the participants were informed about the subject and scope of the study 
and their consent was obtained, the study form was applied with a face-to-face question 
and answer technique. Descriptive statistics for continuous variables are expressed as 
mean, standard deviation, minimum and maximum values. Descriptive statistics are 
expressed as numbers and percentages for categorical variables. Student's t-test 
(variables with 2 categories) and One-Way Analysis of Variance (variables with more 
than 2 categories) were used to compare group means in terms of continuous variables. 
Following the analysis of variance, Duncan Multiple Comparison Test was used to identify 
different groups. Pearson Correlation Coefficients were calculated to determine the 
relationship between these variables. The Chi-square test was used to determine the 
relationship between groups and categorical variables. The statistical significance level 
was taken as 5% in the calculations and the SPSS statistical package program was used 
for the calculations.