İzmir şehrinde evliya kültü
Saint cult in Izmir city
Yazar: ABDUL KASIM SATMAZER
Danışman: PROF. DR. SELMA GÜLSEVİN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore
Dizin: Evliyalar = Saints ; İzmir = Izmir

Özet:
Bu çalışmayla, İzmir özelinde insanların evliya kültüne bakışını ve bundan doğan sosyal etkilenimler dairesinde; ziyaret, evliya, veli vb. kavramlar üzerinde tarihsel, dinsel ve kültürel analizlerin yapılması amaçlanmaktadır. Kabul edilmelidir ki binlerce yıllık kültüre sahip olan Türk milleti yaşadığı her coğrafyada, tarihin her döneminde; farklı kültürlere, törelere, dini inanışlara ev sahipliği yaptığı için ele alınan bu konu üzerinde yapılan her çalışma olayın farklı bir yönüne ışık tutulmasını sağlayacaktır. Ancak ele alınacak binlerce yıl, araştırılacak milyonlarca kilometre, etkileşimde bulunulan insanlar, sadece büyük dinleri sayarsak bile onlarca dini oluşum konunun alanına girecektir. Bu nedenle konunun bir sınırının olması ve bu sınırların içerisinde kalarak incelemeyi örneklem yöntemiyle oluşturma zorunluluğu hâsıl olmuştur.
Ancak yine de kültürel hayatın boşluklarını anlamlandırmak değişen, gelişen, yenileşen; zaman zaman aynılaşan zaman zaman farklılaşan dinamik bir unsurdan bahsedilecek olunması, konunun sınırlandırılmasını zorunlu kılmaktadır.
Bulundukları bütün topraklarda asli unsur olarak yaşayan Türklerin sosyal kültürel, ekonomik, siyasi belirleyicileri göz ardı edilmeden; düşünsel- tinsel arka planı olan evliya kavramının anlatımının yapılması adeta bir zorunluluk olmuştur.
 Yapılan çalışma İzmir'le sınırlandırılmıştır. Ancak yine de karşımıza sayıca oldukça büyük bir rakam çıkmıştır. Bu nedenle alan araştırmaları ve örneklemler yapılırken halkın ilgisine daha çok mazhar olmuş evliyalarımız bahis konusu edilmiştir. Bu yöntem, ne diğer evliyalarımızın daha aşağı görülmesinden ne de diğerlerinin herhangi bir nedenle yükseltmeye çalışılmasından ileri gelmemektedir. Özellikle farklı kesimlere hitap eden evliyalarımız örnek olarak alınmıştır ki konunun değişik yönleri daha açıklayıcı bir şekilde anlatılabilsin.
Tasavvufun gölgesinde şekillenen ve Allah-u Teâla'nın iradesinin tecellisi için halk tarafından –İslam dini aracı kavramını her ne kadar kabul etmese de- aracı olarak kabul edilen bu şahsiyetlerin fikirlerini ihtiyaç sahiplerine neden ve nasıl aşılayabildiklerini gözler önüne sermek istenilmiştir.
Tez Araştırmasının Yöntemi: Bu araştırmada İzmir ili içinde var olan evliyalar ile ilgili bilgiler toplanılacak. Evliyaların yaşadığı dönemle ilgili kronolojik bir sıra oluşturulacak. Evliyaların İzmir'e geliş yerleri, nedenleri ve bu evliyalar ile ilgili adak törenleri sınıflandırılarak karşılaştırmalar yapılacak. Bu çalışmalarda, yerinde saha çalışmaları yapılıp tarama yöntemiyle elde edilen bilgiler karşılaştırılarak amaçla ilgili bir senteze ulaşılmaya çalışılacaktır.

Abstract:
With this study, we examine people's view of the saint cult in Izmir and the social influences arising from it; visit, saint, guardian etc. It is aimed to make historical, religious and cultural analyzes on concepts. It must be admitted that the Turkish nation, which has thousands of years of culture, has lived in every geography and every period of history; Since it hosts different cultures, customs and religious beliefs, each study on this subject will shed light on a different aspect of the event. However, thousands of years to be covered, millions of kilometers to be researched, people to be interacted with, and dozens of religious formations, even if we only count the major religions, would be within the scope of the subject. For this reason, it became necessary for the subject to have a limit and to create the examination using the sampling method by staying within these limits.
However, making sense of the gaps in cultural life is changing, developing, innovating; The fact that we are talking about a dynamic element that is sometimes the same and sometimes different, necessitates the limitation of the subject.
It has become almost a necessity to explain the concept of saints, which is the intellectual-spiritual background of the Turks, who live as the main element in all the lands they live in, without ignoring the social, cultural, economic and political determinants.
For this reason, the study was limited to Izmir. However, we still encounter a very large number. For this reason, while conducting field research and sampling, our saints, who have received more public attention, were the subject of discussion. This method does not stem from seeing our other saints as inferior, nor from trying to elevate others for any reason. In particular, our saints who appeal to different segments of society are taken as examples so that different aspects of the subject can be explained more clearly.
It is intended to reveal why and how these Sufis, who were shaped under the shadow of Sufism and accepted by the public as intermediaries for the manifestation of the will of Allah Almighty - even though the Islamic religion does not accept the concept of intermediary - were able to convey their ideas to those in need.
Method of Thesis Research: In this research, information about the saints existing in Izmir will be collected. A chronological order will be created regarding the period in which the saints lived. The places and reasons why the saints came to Izmir and the dedication ceremonies related to these saints will be classified and comparisons will be made. In these studies, an attempt will be made to reach a synthesis related to the purpose by conducting on-site field studies and comparing the information obtained by scanning method.