Şeker pancarına uygulanan katı ve sıvı gübrelerin etkinliklerinin karşılaştırılması
Comparison of efficiency of solid and liquid fertilizers applied to sugarbeet
Yazar: DUYGU AKÇAY KULLUK
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA HARMANKAYA
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Fosfor = Phosphorus ; Gübreler = Fertilizers ; Sıvı gübreleme = Liquid fertilizing ; Verim = Yield ; Yeniden kazanma = Recycling ; Şeker pancarı = Sugar beet

Özet:
Bitkisel üretimde verim ve kalitenin artırılmasında yaygın olarak kullanılan katı kimyasal gübrelerle toprağa uygulanan besin elementlerinde toprak ve gübre özellikleri, gübrenin uygulama şekli ve miktarı gibi özelliklere bağlı olarak fiksasyon şeklinde çok önemli düzeylerde kayıplar meydana gelmektedir. Bu kayıpları azaltmak ve alım etkinliğini artırmak amacıyla Ülkemizde ilk defa ekim esnasında ve üste kullanılan katı kimyasal gübreler yerine ortofosfat ve polifosfat formunda fosfor içeren sıvı kimyasal gübrelerin şeker pancarı bitkisinin verim ve gelişimi üzerine etkileri belirlenmiştir.
Bu amaçla, 2019 ve 2020 yıllarında yetiştirilen şeker pancarına ortofosfat formunda fosfor içeren katı ve ortofosfat ve polifosfat formlarında fosfor içeren sıvı kompoze gübre (12-30-12, 13-18-15, 10-25-20) uygulamalarının verim, kalite parametreleri, fosforun agronomik (FAgE), fizyolojik (FFE) ve geri kazanım etkinliği (FGKE) üzerine etkilerini belirlemek amacıyla yürütülen deneme, fosfor içeriği düşük tarla koşullarında tesadüf blokları deneme desenine göre 3 tekerrürlü olarak kurulmuş ve yürütülmüştür. Denemelerde 5 uygulama konusu [U1 (kontrol), U2 (katı kompoze gübre + Üre), U3 (katı kompoze gübre + UAN), U4 (ortofosfat formunda fosfor içeren sıvı kompoze gübre + UAN) ve U5 (polifosfat formunda fosfor içeren sıvı kompoze gübre + UAN)] ile deneme toprağı N ve P içeriğine göre ekimde 1. yıl 6 kg P2O5 da-1 ve 18 kg N da-1, 2. yıl 5 kg P2O5 da-1 ve 20 kg N da-1 uygulanmıştır. Denemelerde katı gübreler ekim mibzeri  ile banda, sıvı gübreler ise özel üretilmiş sıvı gübre uygulayabilen ekim makinesi ile tohumun 5 cm yanı ve 5 cm altına olacak şekilde banda uygulanmıştır.
Sonuçta, bütün denemelerde geleneksel gübre uygulamasına (U2) göre ortalama olarak kök verimi (10076 kg da-1), biyolojik verim (14643 kg da-1) %12, AŞV (1638 kg da-1) %8, FAgE (1613) %24 ve fosforun geri kazanım (%45.9) etkinliği %47 oranında artışla en yüksek ekimde polifosfat formunda fosfor içeren sıvı kompoze gübre + UAN (U5) uygulanması ile elde edilmiştir. Ayrıca biyolojik verimi, AŞV ve FAE bakımından her iki yıl denemelerinde de sıvı fosforlu kompoze gübre uygulamalarının katı fosforlu kompoze gübre uygulamalarına göre daha etkili olduğu belirlenmiştir.

Abstract:
Solid chemical fertilizers, which are widely used to increase yield and quality in plant production, shows significant loss of nutrients to the soil via fixation and this loss depends on the soil characteristics along with the properties, application method, and the amount of the fertilizer. To reduce these losses and increase the uptake efficiency, instead of solid chemical fertilizers, the effects of liquid chemical fertilizers containing phosphorus in the form of orthophosphate and polyphosphate applied during planting and after planting on the yield and development of sugar beet plants were determined for the first time in our country.
Thus, a study was established and carried out in a randomized block design with three replicates under low phosphorus field conditions  to investigate the effects of applications of solid fertilizer containing phosphorus in the form of orthophosphate, and the liquid compound fertilizer (12-30-12, 13-18-15, 10-25-20)containing phosphorus in the form of orthophosphate and polyphosphate on the yield, quality parameters, phosphorus agronomic efficiency (PAgE), phosphorus physiological efficiency (PPE) and phosphorus reuptake efficiency (PRE) of sugar beet grown in 2019 and 2020 years.
There were 5 treatments  types in the experiment: U1 (control), U2 (solid compound fertilizer + urea), U3, (solid compound fertilizer + UAN), U4, (liquid compound fertilizer including phosphorus in the form of orthophosphate + UAN), and U5 (liquid compound fertilizer containing phosphorus in the form of polyphosphate + UAN). Moreover, according to the N and P content of the experimental soil, 6 kg P2O5 da-1 and 18 kg N da-1 were supplied in the first year, followed by the 5 kg P2O5 da-1 and 20 kg N da-1 supply in the second year.Solid fertilizers were added to the band with the sowing seeder during the experiment. Liquid fertilizers were applied to the band 5 cm to the side and 5 cm below the seed with a sowing machine that was specially designed for liquid fertilizer application.
As a result, when compared to the traditional fertilizer application (U2), among all the treatments, the application of liquid compound fertilizer containing phosphorus in the form of polyphosphate + UAN (U5) showed highest rates with ....., 12%, 8%, 24% and 45.9%  increase in the average root yield (10076 kg da-1), biological yield (14643 kg da-1), RSY (1638 kg da-1), PAgE (1613)  and phosphorus recovery efficiency, respectively.Furthermore, it was determined that in both the trial years, the liquid phosphorus