Evlilik Doyumu Ölçeği'nin (MSI-R) madde-cevap kuramına dayalı olarak psikometrik özelliklerinin incelenmesi ve adaptasyon çalışması
Investigation of physchometric properties of Marital Satisfaction Inventory based on the item-response theory and adaptation study
Yazar: IŞIK DEREBAŞI
Danışman: DOÇ. DR. OYA SOMER
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2004
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Evlilik doyumu = Marital satisfaction ; Güvenilirlik = Reliability ; Psikometrik özellikler = Psychometric characteristics ; Uyum = Adjustment ; Uyum düzeyi = Adjustment level ; Ölçekler = Scales ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation

Özet:
Bu çalışmada, Evlilik Doyumu Ölçeği'nin (MSI-R), madde-cevap kuranıma dayalı olarak psikometrik özelliklerinin incelenmesi ve madde-cevap kuramının ülkemizdeki ölçek uyarlama çalışmalarında kullanımının yaygınlaşmasına katkıda bulunulması amaçlanmıştır. Ayrıca, çalışmanın diğer amacı olan adaptasyon sürecinin bir kısmına da katkıda bulunulmuştur. Çalışmada, öncelikle Evlilik Doyumu Ölçeği'nin (MSI-R) çeviri çalışmaları yapılmış ve Evlilik Doyumu Ölçeği'nin Türkçe formunun kullanılabileceği görülmüştür. Daha sonra ise, madde faktör analizi, madde-cevap kuramına dayalı iki parametreli lojistik modelle yapılan analizler sonucunda, madde model uyumu, madde güçlüğü, madde ayırt ediciliği, madde ve test bilgileri, cinsiyete göre madde yaradıklarının olup olmadığı ve demografik değişkenler açısından Türk örnekleminde incelenmiş, ön geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmıştır. Çalışmanın örneklemi, 2002 yılında, İzmir ili içinde yaşayan, evli ve çocuk sahibi olan 458 kişiden meydana gelmiştir. Evlilik Doyumu Ölçeği'nin yapılan faktör analizleri sonucunda, her alt ölçekte % 20'nin üzerinde güçlü bir açıklama yüzdesi ile, maddelerdeki tepkileri etkileyen temel bir boyutun varlığı ortaya çıkmıştır. Madde-cevap kuramına dayalı iki parametreli lojistik modelle yapılan analizler sonucunda, tüm alt ölçeklerden toplam 19 madde, ölçekten çıkarılması gereken maddeler olarak görülmüştür ve ileriki çalışmalarda ölçeğin uyarlama çalışmalarına devam edilerek üzerinde çalışılması gereken maddelerdir. Evlilik Doyumu Ölçeği'nin 12 alt ölçeği, cinsiyet değişkeni için farklılık fonksiyonları açısından incelenmiştir. Tüm alt ölçeklerden toplam 28 madde, kadınlar ve erkeklerin maddelere doğru cevap verme olasılıklarında farklılık göstermektedir. Evlilik Doyumu Ölçeği'nin demografik değişkenler açısından incelenmesi sonucunda, en fazla cinsiyet ve eğitim değişkelerinin alt ölçek puan ortalamaları üzerinde etkili olduğu görülmüştür. İleriki çalışmalarda ölçeğin cinsiyet değişkeni açısından daha geniş bir örneklemde norm çalışması yapılarak, farklı normların kullanılmasının gerekli olacağı düşünülmektedir. Ölçeğin geçerlik çalışması için yapı geçerliğini incelemek amacıyla, Evlilik Doyumu Ölçeği'nin tüm alt testleri arasındaki korelasyon katsayıları ve faktör yapısı incelenmiştir. Sonuçların orijinal (MSI-R) çalışma ile, genel olarak benzer ve birbirini destekler nitelikte olduğu görülmüştür. Ölçeğin iç tutarlığı için hesaplanan güvenirlik katsayıları, alt ölçeklerin homojen bir özelliği ölçmekte olduklarım gösteren yüksek iç tutarlık katsayıları vermektedir. Evlilik Doyumu Ölçeği'nin ve orjinal Evlilik Doyumu Ölçeği'nin (MSI-R) iç tutarlılık güvenirlik katsayılarının birbirine yakın sonuçlar verdiği görülmüştür. Evlilik Doyumu Ölçeği'nin 12 alt ölçeği için, madde-cevap kuranıma dayalı madde analizleri, madde ve test bilgi fonksiyonları, madde farklılık analizleri sonucunda, maddelerin kalitesi hakkında daha ayrıntılı inceleme yapma fırsatı sağlanmış ve ölçeğin Türk kültüründe kullanılabilirliğine yönelik bilgiler elde edilmiştir. Böylece, madde-cevap kuramının uygulanmasına yönelik bir örnek sağlanmıştır. 162

Abstract:
In this study, intented to investigate the psychometric characteristics of Marital Satisfaction Inventory based on the Item Response Theory and make a contribution to the usage of Item Response Theory to be used widely in our country in scale adaptation. Besides, some contribution was made to the adaptation period of the scale which is the other purpose of the study. In the study, primarily the translations of MSI-R was made and it was seen that Turkish form of MSI-R could be used. Following this, item factor analysis and as a result of the analysis that was made by the two parameter lojistic model depending on the Item Response Theory, item-model fit, item difficulty, item discrimination, item and test information, differential item functioning and demographic variables of Turkish sample were investigated. Validity and reliability studies were performed. Sample of the study consisted of 458 people, married and having children who were living in İzmir. Depending on the MSI-R factor analysis results in every subscale, with an explaination percentage higher than % 20 a basic dimention effecting the reactions of the items was detected. Analysis that was made by the two parameter lojistic model depending on Item Response Theory from all subscales totaly 19 items were excluded from the scale. 12 subscales of MSI-R were examined differential item functioning for sex variables. As a result, from all subscales total 28 items were selected to be studied on because there were differences on the probability of endorsing the items in the keyed direction. As a result of investigation of MSI-R regards demographic variables it was seen that mostly sex and education variables were effected. For the validity of the scale to investigate the construct validity, correlation coefficient and factor structure between all subscales of Marital Saticfaction Inventory. The results were similar with the original MSI-R and they were confirming each other. Reliability coefficients of the results of MSI-R and original MSI-R were similar. For the 12 subscales of MSI-R depending on the Item Response Theory, item analysis and item-test information functions were made and the results of item deferential analysis a detailed investigation was made. Information were got for the usage of the scales. Thus w\ example was mainted for the usage of the Item Response Theory. 163