Farklı doz ve zamanlarda uygulanan çinko ve azotun buğdayda tane çinko konsantrasyonu üzerine etkisi
Effect of various doses of zinc and nitrogen applied at different times on wheat grain zinc concentration
Yazar: HATUN BARUT
Danışman: DOÇ. DR. SELİM EKER ; PROF. DR. İSMAİL ÇAKMAK
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Azot = Nitrogen ; Buğday = Wheat ; Demir = Iron ; Tane verimi = Grain yield ; Çinko = Zinc

Özet:
Tahıl tanelerinin çinko içeriğini yükseltmek, insanlarda beslenme yoluyla ortaya çıkan çinko (Zn) eksikliğine bağlı sağlık problemlerini azaltmada önemli bir global (küresel) stratejidir. Bitkilerin hem Zn hem de demir (Fe) alımı, taşıması ve biriktirmesinde azot (N) beslenme statüsünün önemli bir rol oynadığına ilişkin literatür bilgisi artmaktadır.Bu çalışmada, N beslenmesinin, Zn ve Fe'in alımında, bitkideki hareketinde ve tanede birikiminde rol alan taşıyıcı proteinleri ve diğer azotlu bileşikleri etkileyebileceği düşüncesinden hareketle, buğday tohumunun zenginleştirilmesine yönelik potansiyeli araştırılmıştır. Bu amaçla, buğday bitkileri, farklı N ve Zn uygulamaları ile tarla ve sera koşullarında yetiştirilmiştir.Tarla ve sera koşullarında yürütülen denemelerden elde edilen sonuçlara göre; topraktan Zn ve N uygulamaları ile yapraktan Zn uygulamalarının, tane Zn konsantrasyonunu arttırdığı bulunmuştur. Uygulamalar, tane N ve Fe konsantrasyonu üzerinde de etkili olmuştur. Bitki için ortama yeterince Zn sağlandığı zaman, hem topraktan hem de yapraktan N uygulaması ile tanenin Zn konsantrasyonu artmıştır. Sera koşullarında yürütülen denemelerde, yeterli çinko uygulaması ile yüksek dozda N uygulamasının, Zn ve Fe'in vejetatif dokudan alınımı ve remobilize olmasına katkısı olmuştur. Tarla koşullarında, yeterli miktarda N uygulamasının, mikro elementlerin remobilizasyonu üzerine olan pozitif etkisi, kuraklık veya her hangi bir stres koşulu nedeniyle tane gelişim döneminde Zn alınımın sınırlanması durumunda daha önemli hale gelebilir.

Abstract:
Increasing zinc (Zn) concentration of cereal grains is a global challenge to alleviate Zn deficiency-related health problems in humans caused by low dietary Zn intake. The number of studies on the crucial role of nitrogen nutrition on plants Zn and Fe uptake, transportation and accumulation is increasing.This study was focused on the potential of N fertilization in biofortification of wheat grain based on the assumption that N nutrition is affecting transporter proteins along with other nitrogen bearing molecules which involved in Zn and Fe uptake, transportation and accumulation. For this purpose, wheat plants were grown with different N and Zn treatments at greenhouse and field conditions.According to the results of field and greenhouse trials; grain Zn concentration was greatly enhanced by soil or foliar applied zinc. Similar to Zn increase, treatments also affected N and Fe concentrations of grain. When Zn was adequately supplied, both soil and foliar N applications improved grain zinc concentration. Under greenhouse conditions, with sufficient Zn treatment along with high N application contributed to the the uptake and remobilization of Zn and Fe from vegetative tissues. Under field conditions, the positive effect of adequate N nutrition on remobilization of micro elements might be more relevant, when uptake is limited during grain development due to drought or any other stress condition.