Zihin engelli çocuk annelerine ödüllendirme ve eleştirmemenin kazandırılmasında bigilendirme, dönüt verme, dönüt verme ve ödüllendirmenin etkinliği /
Yazar: SEZGİN VURAN
Danışman: PROF. DR. AHMET KONROT
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü
Derece: Doktora, 1997
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Ana-çocuk iletişimi = Mother-child communication ; Eleştiri = Criticism ; Geri bildirim = Feedback ; Zihinsel engelli çocuklar = Mentally retarded children ; Ödüllendirme = Rewarding

Özet:
ÖZET Bu araştırmada, annelere çocuklarının uygun davranışlarını ödüllendirme ve uygun olmayan davranışlarını eleştirmeme becerilerinin kazandırılmasında bilgilendirme, dönüt verme, dönüt verme ile ödüllerin birlikte kullanılması süreçlerinin, annelerin ödül kullanma ve eleştirme sıklığında, çocukların ise uygun olan ve olmayan davranışlarında ne düzeyde değişikliğe yol açtığım belirlemek amaçlanmıştır. Araştırmanın deneklerim, Anadolu Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Özel Eğitim Bölümü 'ne damşma ve eğitim amacıyla başvuran üç zihin engelli çocuk ve onların anneleri oluşturmuştur. Araştırmada kullanılmak üzere, annelere çocuklarının davranışlarını ödüllendirme ve eleştirmeme becerilerini kazandırmak amacıyla yazılı materyal hazırlanmıştır. Araştırma verilerinin toplanabilmesi için hedef davramşlar belirlenmiştir. Hedef davramşları belirlemede anekdot kaydı tutulmuştur. Anekdot kayıtlan, davramş öncesi, davramş ve davranış sonrası olmak üzere analiz edilmiştir. Anekdot kayıtlarıyla çocukların değiştirilecek davranışları (hedef davramş) belirlenmiştir. Hedef davramşlar zaman aralığı kayıt tekniği ile hedef davranış kayıt formu kullanılarak 10 saniyelik aralıklarla kayıt edilmiştir. Araştırmada tek denekli araştırma yöntemlerinden değişen koşullar deseni kullamlmıştır. Değişen koşullar deseni (A), (B), (C), (C+D) biçiminde desenlenmiştir. Araştırma sürecinde kullanılmak üzere annelerin tercih ettiği ödülleri belirlemek amacıyla ödül listesi hazırlanmıştır. Deney sürecinin gerçekleştirilmesinde, anekdot kayıtlarının tutulması ve hedef davranışların belirlenmesini izleyen oturumlarda, başlama düzeyi verileri toplandıktan sonra anneler bilgilendirilmiştir, bilgilendirmeyi izleyen oturumlarda kayıtlara devam edilmiştir. Daha sonra gösterdikleri ödüllendirme becerisinin sıklığıkonusunda annelere dönüt (geri bildirim) verilmiştir. Son evrede dönüt vermenin yanısıra anneler ödüllendirilmiştir. Araştırmanın başlıca bulguları şöyledir: Bilgilendirme, dönüt verme, dönüt verme ve ödüllendirme tekniklerinin kullanıldığı anne eğitiminin her evresinde annelerin ödüllendirme becerilerinin arttığı görülmüştür. Bilgilendirme, dönüt verme, dönüt verme ve ödüllendirme tekniklerinin kullanıldığı eğitim programı, çocukların hedeflenen uygun davranışlarında da önemli düzeyde değişikliğe yol açmıştır. Annelerin, çocukların uygun olmayan davranışlarını izleyen eleştiri yorumlan azalmış hatta sıfır düzeyine kadar inmiştir. Çocukların hedeflenen uygun olmayan davranışlarında önce bir değişkenlik olmuş, ancak, anne eğitiminin devamında uygun olmayan davranışlarda önemli düzeyde ve kararlı bir azalma belirlenmiştir. Anne eğitiminin tamamlanmasını izleyen beş haftalık süreden sonra hem annelerin hem de çocukların kayıt edilen hedef davramşlarmdaki değişikliklerin önemli oranda devam ettiği görülmüştür. Araştırma sonucunda; bilgilendirme, dönüt verme, dönüt verme ve ödüllerin birlikte kullanıldığı anne eğitimi süresince, annelerin hedef davranışlarmdaki değişiklikler giderek amaca yaklaşmıştır. Benzer değişiklikler çocukların belirlenen hedef davranışlarında da görülmüştür.

Abstract:
ABSTRACT The purpose of the present study was to analyze the effects of informing, mothers, to mothers providing feedback and to mothers providing feedback along with reinforcing them on to target behaviors of mothers (reinforcing their children's appropriate behaviors and not criticising their children's inappropriate behaviors) and two target behaviors of their children (appropriate behavior levels and inappropriate behavior levels). Subjects of the study were three mentally retarded children and their mothers applied to the Department of Special Education, Faculty of Education, Anadolu University. A written document was prepared for teaching mothers to reinforce their children's appropriate behaviors and not criticize their children's inappropriate behaviors. Target behaviors of children were determined by anecdotal analyses target behaviors were recorded by interval recording. The study was conducted through "changing conditions design" with for phases: (A), (B), (C), and (C+D). A list of reinforces was prepared to determine the reinforcer preferences of mothers. Following the first phase (A: baseline), in the second phase (B: informing), mothers were informed about reinforcing and not criticising their children, in the third phase (C: feedback),they were provided with feedback as to their progress, and in the fourth phase (C+D: feedback and reinforcement), they were provided with feedback plus were reinforced for their progress. Major findings of the study were as follows: The first target behavior of mothers (reinfocing their children's appropriate behaviors increased in every experimental phase of the study. The experimentalprocedures also affected the appropriate behaviors of children: all of the appropriate behaviors increased through the experiment. Furthermore, the second target behavior of mothers (criticizing their children's inappropriate behaviors) and the inappropriate behaviors of children decreased considerably. These changes in target behaviors of mothers and children maintained through the five- week follow-up period. Vll