Göçebe savaşçılığının sosyo-ekonomik kökleri
The socio-economic origins of the nomadic warrior societies
Yazar: İBRAHİM DOĞUKAN DOKUR
Danışman: PROF. DR. A. OSMAN KARATAY
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Tarih = History
Dizin: Göçebeler = Nomads ; Göçebelik = Nomadic life ; Savaş = War ; Savaş sanatı = Art of war ; Siyasi tarih = Political history ; Sosyal tarih = Social history ; Sosyoekonomi = Socio-economics ; Sosyoekonomik faktörler = Socio-economic factors ; Sosyoekonomik yapı = Socio-economic structure ; Türk tarihi = Turkish history

Özet:
"Her Türk Asker Doğar." Türkiye'de yaşayıp bu deyişi duymayan insan yoktur.
Çoğu zaman göğsümüzü kabartan bu cümle Avrasya bozkırlarında göçebe yaşam süren
Türkler için çok doğrudur. Fakat günümüzde hâlâ geçerliliğini koruyup korumadığı
tartışmaya açıktır. Çetin coğrafi koşullar onları mükemmel savaşçılar olmaya
zorlamıştır. Bu çetin şartlar ise bozkırın dayattığı sosyal ve iktisadi şekillerdir.
Avrasya'nın zorlayıcı ikliminin yanı sıra yeryüzü şekilleri ve fazla nüfus besleyemeyen
iktisadi yapısı farklı meslek gruplarının ortaya çıkmasına müsaade etmemiştir. Bu
nedenle bozkırda yaşayan insanlar aynı anda asker, tüccar, çiftçi, balıkçı ve çoban
olmak zorunda kalmışlardır.
Her mesleği öğrenmek zorunda olan bozkırlılara barbar demeyi çok seven batı
dünyasının eski yazarları aslında onlara karşı savaş meydanlarında çoğu zaman mağlup
oldukları için onlara bu şekilde adlandırmayı tercih etmişlerdir. Zira medeni olmayan bu
insanlar nasıl olurda onlar gibi medeni hayat süren insanlara üstünlük sağlayabilirler?
Savaş meydanlarında nasıl bu kadar başarılı olabilirler? Kuşkusuz bu sorunun tek bir
cevabı yoktur. Eğer bu soruya cevap aramamız gerekiyorsa bakmamız gereken
şeylerden biri kullandıkları silahlardır. Bir diğeri ise savaş sanatlarıdır. Fakat silahta
stratejide iyi savaşan askerler olmadan uygulanamayacağı için kendi başlarına yeterli
değildir.
O yüzden bozkır savaşçılığının bu sorulara tek cevap olmadığını söyleyebiliriz.
Lakin temeline koymakta bir problem görmemekteyiz. Bu savaşçılığın kaynağında ise
en basit tabirle zor geçim şartları yatmaktadır. Savaşçı olarak yetişen insanlardan oluşan
bir toplumda iyi savaşmayanların yer ve söz sahibi olması mümkün değildir.
Hayvancılığın bir numaralı geçim kaynağı olduğu bozkırlarda sınırlı sayıdaki hayvanları
korumak, meraları ele geçirmek ya da elde tutmak içinde savaşmayı çok iyi bilmek
gerekmektedir. Doğal afetlerin yaşandığı yıllarda geçim sağlamak için yerleşik
komşulara dosthane olmayan ziyaretlerde bulunmak yine savaşçılığın bir getirisi olarak
karşımıza çıkmaktadır.
Sosyal ve iktisadi sebeplerin temelini oluşturduğu bozkır savaşçılığı çok uzun
yıllar boyunca kendini geliştirmeye devam etmiştir. Bu gelişim din değişimi ya da büyük göçler sonrasında bile durmamış ve bozkırlıların her dönemde tarih sahnesinde bulunmalarına vesile olmuştur.

Abstract:
"Every Turk is born a soldier." There is not a single person who has grown up in
Turkey who has not heard this phrase. This sentence that fills our heart with pride is
valid for Turks that lived a nomadic life in Eurasia as well. But whether or not it is valid
today is a matter that is open to debate. Harsh geographical conditions forced them into
becoming excellent fighters. These harsh conditions were social and economic
structures imposed by the steppe. Apart from the difficult climate of Eurasia,
geographical features and the economic structure that was insufficient in providing
conditions to feed large populations prevented the emergence of different professional
groups. And so the people of the steppes were forced into becoming soldiers, traders,
farmers, fishermen, and shepherds simultaneously.
The ancient writers of the western world who liked to call the people of the
steppes, who had to learn all trades, barbarians, chose to name them as such because
they were defeated by them on many occasions on the field of battle. For how was it
possible for these people to be superior to those who lived civilised lives? How could
they be so successful in battle? There is no doubt more than one answer to these
question. In seeking an answer, one of the factors that must be considered is the
weapons that they used. Another is the art of war. But neither weapons nor strategy are
sufficient without capable soldiers to use them.
Thus, it could be said that the warrior ways of the steppes are not the only
answer. It can, however, be placed at the centre of the explanation. The source of this
martialism is constrained livelihood conditions, to put it simply. It is not possible for
those unskilled at fighting to be prominent in people that are raised as warriors.
Protecting livestock, capturing pastures and defending them requires force of arms on
the steppe where husbandry is the primary means of livelihood. Hostile visits to settled
neighbours in years of natural disasters for subsistence is also another result
phenomenon made possible by martialism.
The bellicosity of the steppe that was brought about by social and economic
reasons continue to develop for a great many years. This advancement did not falter
even through religious conversion