Türkiye'de yoksulluk, sosyal yardım ve sivil toplum: Hak temelli yaklaşım açısından bir değerlendirme
Poverty, social assistance and civil society in Turkey: An assessment according to rights based approach
Yazar: HİCRAN ATATANIR
Danışman: PROF. DR. KASIM KARATAŞ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Sosyal Hizmetler = Social Services
Dizin: Sivil toplum = Civil society ; Sivil toplum örgütleri = Nongovernmental organizations ; Sosyal hizmetler = Social services ; Sosyal yardım = Social assistance ; Yoksulluk = Poverty ; İnsan hakları = Human rights

Özet:
Sosyal yardımı, insanca yaşam koşulları sağlamak için temel insani eksiklik ve yoksunlukları giderme yöntemlerinden biri olarak kabul ettiğimizde karşımıza insan hakları-sosyal yardım ilişkisi çıkar. Bu ilişkiyi sivil toplum örgütleri özelinde ele almayı amaçlayan bu araştırmada yoksulluk, yoksulların hakları, sosyal refah ve sosyal yardım sistemleri hak temelli yaklaşımla değerlendirilmeye çalışılmıştır. Nitekim günümüzde giderek daha fazla sivil toplum örgütünün sosyal yardım faaliyetleri ile öne çıktığı görülmektedir. Dünyada filantropizm, ülkemizde ise hayırseverlik kavramı etrafında süren tartışma sosyal yardımın yalnızca sosyal yardım olmadığının altını bir kez daha çizmektedir. Sosyoekonomik eşitsizliklerin derinleştiği dünyamızda hayırseverliğin bir toplumsal pazarlama ürünü olarak piyasalaştırılması, sosyal yardımla kurulan ilişkilerin yoksulluğun yarattığı hak ihlalleri ile mücadele amacından uzak ve farklı örüntüler sergilemesine yol açmaktadır. Bu ilişkilerin odağında hiç kuşkusuz sivil toplum örgütleri yer almaktadır. Bir bütün olarak sosyal yardım sisteminin gerek işleyişine gerekse kaynak büyüklüğüne bakıldığında yoksullukla mücadelenin değil yoksulluk yönetiminin ağırlık kazandığı görülmektedir. Diğer taraftan sistemdeki rolü giderek genişlemekte olan sivil toplum örgütlerinin kime, nasıl ve neden sosyal yardımda bulunduklarını ele alan çalışmalar yeterli düzeyde değildir. Bu araştırma sosyal hizmet disiplininin sosyal adalet ve insan hakları temel ilkelerinden hareketle Türkiye'de sivil toplum örgütlerinin sosyal yardım faaliyetlerini hak temelli bir yaklaşımla ele almayı amaçlamaktadır. Bu amaçla Ankara ve İstanbul İllerinde sosyal yardım faaliyetinde bulunan 144 sivil toplum örgütü ile yarı yapılandırılmış görüşme formu çerçevesinde görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Güçlendirme, ayrımcılık karşıtlığı ve eşitlik, katılımcılık, hesap verebilirlik ve kamu ile işbirliği değişkenleri çerçevesinde elde edilen bulgular, sivil toplum örgütlerinin sosyal yardım faaliyetlerini hak temelli yaklaşımdan nispeten uzak ancak kendine özgü bir insan ve hak yaklaşımı içinde gerçekleştirme uğraşısı içinde olduklarını göstermektedir.

Abstract:
When social assistance is defined as one of the methods targeting overcoming fundamental humanitarian deficiencies and deprivations to ensure minimum living conditions, one should analyze the relationship between human rights and social assistances. Aiming at analyzing this relationship with a particular emphasis on non-governmental organizations, this study evaluates poverty, rights of the poor, social welfare and social assistance systems with a rights-based perspective. As a matter of fact, more and more non-governmental organizations undertake social assistance activities. The discussion centered on the concept of philanthropism in the world and charity [hayırseverlik] in Turkey clearly indicates that there is more to social assistance than the concept itself suggests. In a world where socioeconomic inequalities are felt more deeply, charity is marketed as a product of social marketing, which results in relations established with social assistance that are far from fighting violations of rights resulting from poverty and that exhibit differing patterns. Undoubtedly, non-governmental organizations are at the center of these relations. When we analyze the functioning and the magnitude of resources of social assistance in general, we can see that the focus is not on fighting poverty, but rather on governing poverty. On the other hand, there are limited number of studies on whom, how and why non-governmental organizations, which assume an increasingly powerful role in the system, offer social assistance. Adopting a rights-based approach, this study aims at analyzing the social assistance activities of non-governmental organizations in Turkey with a specific emphasis on the principles of social justice and human rights within the social services discipline. To this end, interviews based on semi-structured interview forms have been conducted with 144 non-governmental organizations which offer social assistance and are based in Ankara and İstanbul. Findings on empowerment, opposition to discrimination, equality, participation, accountability and cooperation with public authorities indicate that non-governmental organizations carry out social assistance activities with distinctive understanding of human rights, which is, however, relatively far from a rights-based approach.