Makroekonomik değişkenlerin demokrasi üzerine etkilerinin panel nitel tercih modelleri ile analizi
Analysis of the effects of macroeconomic variables on democracy with panel qualitative preference models
Yazar: AHMET BARAN YILMAZ
Danışman: DOÇ. DR. HALUK YERGİN
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Ekonometri = Econometrics ; Ekonomi = Economics
Dizin: Demokrasi = Democracy ; Ekonomi = Economy ; Ekonomik değişkenler = Economic variables ; Makroekonomi = Macroeconomy ; Makroekonomik değişkenler = Macroeconomic variables ; Panel veri modelleri = Panel data models

Özet:
Demokrasi ile iktisadi değişkenler arasındaki ilişki sosyal bilimler alanında özellikle iktisatçılar tarafından incelenen konular arasında yer almaktadır. Buna bağlı olarak son yıllarda dünya genelinde ortaya çıkan demokratikleşme çabaları, demokrasi ile iktisadi değişkenler arasındaki ilişkinin ön plana çıkmasına yol açmıştır. 
Bu çalışmada demokrasi ile makroekonomik değişkenler ele alınarak küreselleşen dünyada iktisadi değişkenlerin, seçilmiş ülkeler üzerindeki etkilerinin araştırılması amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda seçilen 55 ülkenin 2006 – 2020 yılları arasında yolsuzluk, askeri harcamalar, doğrudan yabancı yatırımlar, cari açık, milli gelir ve enflasyon gibi makroekonomik değişkenlerinin demokrasi endeksi üzerindeki etkileri panel rassal etkiler sıralı logit ve panel rassal etkiler sıralı probit yöntemleri ile araştırılmıştır. 
Çalışmada demokrasi endeksi tam demokrasi, kusurlu demokrasi, karma rejimler ve otoriter rejimler olmak üzere dört gruba ayrılmıştır. Bu grupların her biri için makroekonomik değişkenler ile demokrasi endeksi arasındaki ilişkiler ayrı ayrı incelenmiştir. İncelenmesi aşamasında yapılan ekonometrik analizin ilk adımında panel rassal etkiler sıralı probit modeli ikinci adımda panel rassal etkiler sıralı logit modeli uygulanmış ve her bir model için marjinal etkileri ile katsayıları yorumlanmıştır. Ortalama ve ayarlı Gause Hermite yöntemi kullanılarak tahmin edilen modellerde sıralı probit modelde standart normal birikimli dağılım fonksiyonu kullanırken sıralı logit modelde lojistik birikimli dağılım fonksiyonu kullanılmıştır. Her iki modelde genel anlamda birbiri ile benzer ve yaklaşık sonuç vermiştir.
Çalışmanın sonuçları incelendiğinde seçilen ülkelerin bulundukları demokrasi kategorisine göre ekonomik değişkenlerin etkisi de farklılaşmaktadır. Ekonomik göstergelerden doğrudan yabancı yatırımlar, Gayri safi yurt içi hasıla ve yolsuzluk indeksi ülkelerin tam ve kusurlu demokraside olma olasılıkları üzerinde pozitif etki yapmasına karşın, askeri harcamalar, enflasyon ve cari açık ise negatif etki yaratmaktadır. Diğer taraftan, Karma ve otoriter rejimlere sahip ülkelerde   iktisadi değişkenlerden doğrudan yabancı yatırımlar, Gayri safi yurt içi hasıla ve yolsuzluk indeksindeki artış ülkelerin tam ve kusurlu demokraside olma olasılıkları üzerinde negatif etki yapmasına karşın, askeri harcamalar, enflasyon ve cari açıktaki artış ise ülkelerin demokrasi kategorilerine pozitif etki yapmaktadır.
Sonuç olarak, ülkelerin ekonomik durumlarındaki iyileşmeler, daha iyi demokrasi kategorisinde yer almasını sağlarken, ekonomik göstergelerdeki bozulmalar ise ülkelerin demokrasi düzeylerinde gerilemeye yol açacaktır.

Abstract:
The relationship between democracy and economic variables is among the subjects studied in the field of social sciences, especially by economists. Accordingly, the democratization efforts that have emerged throughout the world in recent years have led to the prominence of the relationship between democracy and economic variables.
In this study, it is aimed to investigate the effects of economic variables on selected countries in the globalizing world by considering democracy and macroeconomic variables. For this purpose, the effects of macroeconomic variables such as corruption, military expenditures, foreign direct investments, current account deficit, national income and inflation of 55 selected countries between 2006 and 2020 on the democracy index were investigated with panel random effects ordinal logit and panel random effects ordinal probit methods.
In the study, the democracy index is divided into four groups as full democracy, flawed democracy, mixed regimes and authoritarian regimes. For each of these groups, the relationships between macroeconomic variables and the democracy index were examined separately. In the first step of the econometric analysis, the panel random effects sequential probit model was applied in the second step, the panel random effects sequential logit model was applied and the marginal effects and coefficients were interpreted for each model. In the models estimated using the mean and adjusted Gause Hermite method, the standard normal cumulative distribution function is used in the ordinal probit model, while the logistic cumulative distribution function is used in the ordinal logit model. Both models gave similar and approximate results in general terms.
When the results of the study are examined, the effect of economic variables differs according to the democracy category of the selected countries. While foreign direct investments, Gross Domestic Product and Corruption Index, which are among the economic indicators, have a positive effect on the probability of countries to be in full and defective democracy, military expenditures, inflation and current account deficit have a negative effect. On the other hand, in countries with mixed and authoritarian regimes, the increase in foreign direct investments, gross domestic product and corruption index, which are among the economic variables, have a negative effect on the probability of countries to be in full and defective democracy, while the increase in military expenditures, inflation and current account deficit have positive effects on the democracy categories of the countries.
As a result, the improvements in the economic conditions of the countries will enable them to be included in the category of better democracy, while the deterioration in economic indicators will lead to a decline in the democracy levels of the countries.