Türkiye kentlerinin modernlik ve postmodernlik kademelenmesinin SEGE göstergeleri ile temel bileşenler ve kümeleme analizi
Principal components and cluster analyses of modernity and postmodernity hierarchy of Turkish  cities with SEDI indicators
Yazar: AHMET BURAK KAYA
Danışman: DOÇ. DR. KÜBRA ÇAMUR
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Modernizm ve postmodernizm akımları, ortaya çıkış koşulları kadar yönetsel, ekonomik, sosyolojik, kültürel ve mekansal etkileriyle analiz edilmesi gereken izler oluşturmaktadır. Bu tez çalışması; modern ve postmodern dönemde değişen yönetsel, ekonomik, sosyolojik, kültürel ve mekansal anlayışın kentsel dinamiklere olan etkisini niceliksel bir metoda dayanarak açıklamayı ve Türkiye kentlerinin modernlik ve postmodernlik seviyelerini belirlemeyi amaçlamaktadır. Bu kapsamda modernizm ve postmodernizm akımlarının kavramsal çerçevesi, mekanla ilişkili olarak kentlere ve kentleşme süreçlerine etkileriyle literatür taramasıyla ortaya konulmaya çalışılmıştır.   İkinci aşamada kentlerin modernlik/postmodernlik durumlarının niceliksel veri analizi ile ortaya çıkarılmasına yönelik göstergelerin belirlenmesi hedeflenmiştir. Çalışmada Türkiye'nin 1980ler'den  2010'lu yıllara uzanan ve literatürde "modernizmden postmodernizme geçiş süreci" olarak tanımlanan değişim sürecine yoğunlaşılmıştır. 1980 sonrası dönemde DPT ve Kalkınma Bakanlıkları tarafından gerçekleştirilen "Türkiye Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Endeksi (SEGE)" çalışmalarında kullanılan niceliksel veri tabanı elde edilerek "Türkiye kentlerinin modernlik ve postmodernlik bileşenleri analiz edilmiş, modernlik ve postmodernlik düzeylerini ölçebilmek üzere yeni bir gösterge seti oluşturulmuştur. Gösterge setinde "örgütsel/yönetsel", "ekonomik", "toplumsal/etik" ve "mekansal" gösterge başlıkları altında modernizmi tanımlayan 12 kriter ile postmodernizmi tanımlayan 22 kriter seçilmiştir. Toplamda elde edilen 34 kriter  Temel Bileşenler Analizi ve Kümeleme Analizi yöntemleriyle değerlendirilerek kentlerin kademelenmesi yapılmıştır. Çalışmada modernlik endeks değeri yüksek olan kentlerin sanayi sektöründe uzmanlaştığını, postmodernlik değeri yüksek olan   kentlerin ise hizmetler ve/veya turizm sektöründe uzmanlaştığını görülmektedir.Çalışma sonucunda kullanılan yöntem ve alan araştırmasının, Türkiye için önemli bir boşluğu doldurmaya aday "modern ve postmodern mekanın anlaşılmasına yönelik kentsel gelişmişlik kademelenme" çalışmalarına yön vermesi beklenmektedir.

Abstract:
The trends of modernism and postmodernism create traces that need to be analyzed with their administrative, economic, sociological, cultural and spatial influences as well as the conditions of their emergence. Based on metho explain and Turkey aims to determine the transition of urban modernism and postmodernism. In this context, at the first stage; In order to reveal the modernity / postmodernity situations of cities by quantitative data analysis, the process of creating a set of indicators was initiated. In this context, the conceptual framework of modernism and postmodernism movements has been tried to be revealed with its effects on cities and urbanization processes in relation to space through literature review. In the second stage, it was aimed to determine the indicators for revealing the modernity / postmodernity situations of the cities with quantitative data analysis. The study focused on the Turkey's change process 1990s up to the 2010s last and defined as "the transition from modernism to postmodernism" in the literature. In the period after 1980, modernity and postmodernity components of Turkey cities were analyzed by obtaining quantitative data base used in the Turkey Socio-Economic Development Index(SEGE) workings that carried out by the Ministry of Development and State Planning Organization(DPT). A new set of indicators has been created in order to measure the level of modernity and postmodernity of Turkey cities. In the indicator set, 12 criteria defining modernism and 22 criteria defining postmodernism were selected under the indicator titles of "organizational / managerial", "economic", "social / ethical" and "spatial". Cities has been stratified by evaluating 34 criteria obtained in total with Principal Component Analysis and Cluster Analysis methods. In the study, it is revealed that cities with high index value of modernity specialize in the industrial sector, while cities with high postmodernity value specialize in services and / or tourism. As a result of the study, it is expected that the method used and field research fill an important gap for Turkey and will guide the studies of "urban development stratification for understanding the modern and postmodern space".