Sivas Hurûfât Defterleri'ne göre Sivas Sancağı vakıfları (1696-1835) metin ve inceleme /
Yazar: SALİH ŞAHİN
Danışman: PROF. DR. ÖMER İŞBİLİR
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yeniçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Tarih = History
Dizin: Defterler = Registers ; Hurufat Defterleri = Hurufat Notebooks ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Sivas = Sivas ; Vakıflar = Foundations ; Yeni Çağ = New Age

Özet:
Vakıflar, İslam ve Türk dünyasının en yaygın ve etkin hizmet müesseselerinin başında gelmektedir. Kuruluş amaç ve hizmetleri bakımından hem çok uzun ömürlü olmuşlar, hem de en ücra bir mahalden en merkezi bir mahalle kadar tüm vatan coğrafyasında etkili hizmet ve faaliyetlerini yüzyıllarca devem ettirmiş ve halen de ettirmektedirler. Bu bakımdan bu müessesenin yerel tarihini, işleyişini, nitelik ve niceliğini araştırmak, incelemek, sosyal ve ekonomik durumunu ortaya çıkarmak yerel tarih çalışmalarında olduğu gibi genel tarih çalışmaları bakımından da büyük önem taşımaktadır.

Sivas şehri özelinde çalışmasını yapış olduğumuz Hurûfât Defterleri'ne Göre Sivas Sancağı Vakıfları (1696-1834) Metin ve İnceleme isimli bu tez, Sivas merkez kazasında kurulmuş bulunan 352 civarındaki vakfın iş ve işlemleriyle ilgili kayıtların harf esasına göre tutulmuş olması sebebiyle Hurûfât Defterleri adını almıştır. Bu defterlerde söz konusu vakıflara ait Cemâziye'l-âhir 1095 (Mayıs 1684) tarihi ile Şevvâl 1250 (Ocak
1835) tarihleri arasındaki 151 yıllık süreyi kapsayan 4100 civarında cihet ve tevcihât hükmünün transkripsiyonu yapılmış, konularına ayrılmış ve yer aldıkları mahallelere göre kronolojik olarak tasnif edilip kendi konu başlıkları altında işlenmiştir.

Bu çalışmayla bir şehirde yüz yıllar boyunca dinî, hayrî ve sosyal hizmetlerden eğitime, ticaretten ekonomiye, bayındırlıktan ulaştırmaya vb. birçok alanda hizmet veren vakıfların müessesesinin isimleri, nicelik ve nitelikleri, mimari ve sanatsal faaliyetleri, iş ve işleyişleriyle birlikte bu müessesenin insanî unsurları ortaya çıkarılmış bulunmaktadır. Bu bilgilerin yerel ve şehir tarihi bakımından büyük önem arz ettikleri
şüphesizdir.

Anahtar Kelimeler:  Sivas, Hurûfât, Mahalle, Vakıf, Cihet, Tevcihat.

Abstract:
Holy Foundations are one of the most important and efficient leading bodies among the social service institutions in the Islamic and Turkish world. In regard of their establishment aims and service missions they stand out with their long duration and with the wide range services within the boundaries of the homeland from the most unreachable location to the most central neighbourhood, a tradition which is still continuing since many centuries. In this context it is of great importance for local history and general history researchers to investigate local aspects, mechanisms, quantity and quality issues and social and economic sides of these valuable institutions.

This thesis conducted as a case study on Sivas under the name (Hurûfât Defterleri'ne Göre Sivas Sancağı Vakıfları (1696-1834) Metin ve İnceleme) uses in the headline the term "Hurûfât Defterleri-Alphabetic Records" the research being based on alphabetically organised foundation records in Sivas covering 352 holy foundations with their functions and mechanisms in the centre of the city in alphabetic order. These historic documents consist of 4100 staff position and their appointment details between May 1684 and January 1835, a time span of 151 years; these documents have been transcribed to Latin letters, classified according to their themes and chronologically assorted considering their location in the city so that research could be conducted methodologically under these headlines.

This research reveals names, quality and quantity issues, architectural and artistic values, work and functions and human aspects of the holy foundation system which has been the main pillar of religious, pious and social functions as well as education, trade, economy, urban planning and transport in a city. All this information is of great importance for local history and urban history research.

Keywords: Sıvas, Alphabetic Order, Neighbourhood, Holy Foundation, Staff Position, Staff Appointment