Devlet orman işletmelerinde işletme amaç ve stratejilerinin belirlenmesi: Doğu Karadeniz bölgesi örneği
Determining forest management objectives and strategies for state forest enterprises: Eastern Black Sea region case study
Yazar: ATAKAN ÖZTÜRK
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA FEHMİ TÜRKER
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2003
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering

Özet:
Bu araştırma ile, Ülkemiz ormancılık sektöründe Devlet Orman İşletmeleri (DOÎ'ler) düzeyinde işletme amaç ve stratejilerinin belirlenmesi amaçlanmış olup, araştırmada Doğu Karadeniz Bölgesi'nde (DKB'de) kurulu bulunan 24 DOÎ örnek olarak ele alınmıştır. Bu amaçla; fiziki, ekonomik, sosyal, kırsal yerleşimlere ilişkin, teknik-idari ve işlevsel olmak üzere, altı grup altoda toplam 69 değişkene bağlı olarak; faktör analizi, kümeleme analizi ve diskriminant analizi gibi çok değişkenli istatistik yöntemleri uygulanmış ve sonuçta, 24 DOİ'nin 22 tanesi birinci, 2 tanesi de ikinci grup olmak üzere, iki homojen grup oluşmuştur. Ardından, işletme amaçlarının önceliklerini belirleyebilmek için birinci homojen grup ve bu grubu ternsilen Maçka DOİ seçilmiştir. Maçka DOİ için işletme amaçlan; Beş Yıllık Kalkınma Planlarında (BYKP'lerde) ortaya konan ulusal kalkınma amaçlan ve Ormancılık Ana Planında (OAP'de) yer alan ormancılık sektörü amaçlan ile tutarlı olacak şekilde, Maçka DOİ'nin sahip olduğu orman kaynaklarının arz potansiyeli ve yöresel özellikleri ile, ilgi ve çıkar gruplarının muhtemel talepleri dikkate almarak belirlenmiştir. Söz konusu amaçlann öncelikleri ise; orman köylüleri, şehir halkı, odun kökenli ürün işleyen işletme (OKÜİ) temsilcileri, ormancılık teşkilatı yönetici ve teknik personeli, avcı derneği üyeleri ile sivil toplum örgütü (STÖ) üyelerinden oluşan farklı ilgi ve çıkar gruplarına uygulanan görüşme ve anket çalışmalarından elde edilen bulgulara; ranking yöntemi, fiiedman testi ve kendal w testi gibi istatistik analizlerin uygulanması sonucunda elde edilmiştir. Sonuç olarak, toplumsal talep önceliklerine göre, Maçka DOİ işletme amaçlan arasında ilk üç sırayı; orman kaynaklarının korunması, orman yetiştirme ve ağaçlandırma ile erozyonu önleme faaliyetleri almıştır. Böylece, Maçka DOİ işletme amaçlarının öncelikleri ve yöresel şartlar göz önünde bulundurularak, Maçka DOİ için; orman kaynaklarının korunması, orman kaynaklarından uygun şekilde faydalanma ve orman kaynaklarının gehştirilmesi şeklinde genel bir strateji tespiti yapılmıştır. Ardından söz konusu stratejilere destek olabilecek başlıca eylem önerileri ise; orman köylülerinin ihtiyaçlarının karşılanması, orman kaynaklarının planlanmasındaki mevcut anlayış ve uygulamaların değiştirilmesi, kadastro ve mülkiyet sorununun hızlı bir şekilde çözüme kavuşturulması, ormancılık teşkilatı birimleri arasındaki eşgüdüm eksikhğinin giderilmesi amacıyla yeniden yapılanmaya gidilmesi, orman kaynaklan yönetiminde katılımcı yönetimin havza düzeyinde uygulanması şeklinde sıralanmıştır.Anahtar Kelimeler: Orman Kaynaklan Yönetimi, Devlet Orman İşletmesi Amaç ve Strateji Belirleme, İlgi ve Çıkar Grupları, Toplumsal Talep öncelikleri.

Abstract:
Determining Forest Management Objectives and Strategies for State Forest Enterprises (Eastern Black Sea Region Case Study) The purpose of this study was to determination of the management objectives and strategies in Turkish Forestry Sector at the state forest enterprise (SFE) level. This study involved 24 SFEs in Eastern Black Sea Region. A total 69 variables, classified as physical, economic, social, rural settlements, technical-managerial, and functional variables, were developed. Multivariate statistics such as factor, cluster and discriminate analyses were used to classify 24 SFEs. These managements classified into 2 groups. 22 managements were in first group and while remained 2 managements in second group. Then, the first group and Maçka SFE in this group was chosen in order to determine management objectives and strategies. Management objectives for Maçka SFE were determined taking into account the consistency with national development objectives stated Five Year Development Plans, forestry sector objectives expressed in Forestry Main Plans; supply capacity and local conditions of forest resources in Maçka management; possible demands of stakeholders. To set the priorities of these objectives, a questionnaire was developed and applied with an interview to various stakeholders including forest villagers, city residents, owner or managers of forest industry managements, managers and technical staff of forest management, members of hunters' associations, and members of non-governmental organizations. Then, data gathered from these questionnaires and interviews were analyzed using ranking method, Friedman and Kendal W tests to set priorities of objectives. This study revealed that first three objectives for Maçka SFE were conservation of forest resources, silviculture and afforestation, and erosion control. Thus, general strategies for Maçka SFE were determined as conservation, wise-use and improvement of forest resources regarding the priorities of management objectives and local conditions. Then, suggested operational guidelines for these strategies identified as meeting of forest villagers' demands, improvement of existing planning approach and practices, urgent resolution of cadastral and ownership conflicts, re-organization for elimination of coordination problems among the forestry agencies, employing participatory watershed management in forest management.Keywords: Forest Resource Management, State Forest Enterprise, Determining Objective and Strategy, Stakeholders, Priorities of Societal Demands