18.yüzyıl şairi Rıfki ve Divanı (tenkitli metin ve inceleme)
18th century poet Rifkî and Divân (critical text and analysis)
Yazar: İREM SÖNMEZ DEĞİRMENCİOĞLU
Danışman: PROF. DR. İSRAFİL BABACAN
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Bu çalışmada Rıfkî mahlaslı divan şairinin hayatını ve edebi kişiliğini bilim dünyasına
tanıtmak, eseri hakkında bilgi vermek ve eserin tenkitli metnini ortaya koymak
amaçlanmıştır. Rıfkî, 18.yüzyılda yaşamış bir divan şairidir. Hakkındaki en geniş bilgi
Şeyhülislam Ârif Hikmet'in Tezkire-i Şuarâsından öğrenilmiştir. Kilisli olduğu bilgisine
ulaştığımız Rıfkî'nin ailesi hakkındaki bilgiler sınırlıdır. Araştırmalarımız neticesinde
Rıfkî'nin yalnızca Divân'ına ulaşılmıştır. Divân'ı, tek nüshadır ve Balıkesir Ömer Ali Bey
Yazma Eserler Kütüphanesinde yer almaktadır. Divân'ından hareketle, Rıfkî'nin Arapça
ve Farsça'yı şiir söyleyecek kadar iyi bildiği tespit edilmiştir.
Yapmış olduğumuz çalışma 4 ana bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde şairin yaşamış
olduğu 18.yüzyıl dönemi siyasi, toplumsal ve edebi durum açıdan değerlendirilmiştir.
Birinci bölümde şairin hayatı, edebi kişiliği ve eseri hakkında bilgiler yer almaktadır.
İkinci bölümde Divân'ın biçim ve içerik incelemesi (Nazım şekillerinin biçim ve
muhtevası, dil ve üslup özellikleri) yapılmıştır. Üçüncü bölümde ise nüsha tavsîfi, metin
hazırlanırken takip edilen yol ve divanın tenkitli metni bulunmaktadır. Divân'da 8 kaside,
21 kıta, 5 musammat, 5 tanesi Farsça olmak üzere 81 gazel ve 3 tane mesneviyle birlikte
toplam 118 manzume bulunmaktadır. Bu manzumelerin biçim ve içerikleri, Divân'da
bulundukları sıraya göre işlenmiştir. Rıfkî Divân'ı, içinde 18. yüzyıl mahalli unsurların
olması, dilinin yerli özellikler göstermesi ve sıklıkla müstehcen ifadelerin kullanılması
yönüyle dikkat çekmektedir.

Abstract:
In this study, it is aimed to introduce the life and literary personality of the divan poet with
the pseudonym Rıfkî to the world of science, to give information about his work and to
reveal the critical text of the work. Rıfki is a divan poet who lived in the 18th century. We
learn the most extensive information about him from the Tezkire-i Şuarâ of Şeyhülislam
Ârif Hikmet. The information about Rıfki's family, which we have learned that he is from
Kilis, is limited. Based on his Divân, it has been determined that Rıfki knows Arabic and
Persian well enough to write poetryAs a result of our research, only Rıfkî's Divân has been
reached. His Divan is the only copy and is in the Balıkesir Ömer Ali Bey Manuscripts
Library. Our study consists of 4 main parts. In the introduction, the period of the 18th
century, in which the poet lived, was examined in terms of political, social and literary
conditions. In the first part, the poet's life, literary personality and work are included. In the
second part, the form and content analysis of Divân (form and content of poetic forms,
language and stylistic features) was made. In the third part, there is the description of the
copy, the way followed while preparing the text and the critical divan text. There are 8
kaside, 21 kıta, 5 musammat and 81 gazel, 5 of which are in Persian and 3 mesnevi in total
118 poems in the Divân. The forms and contents of these poems are processed according to
the order in which they are found in the Divân. The Rıfkî Divân draws attention with the
fact that it contains 18th century local elements, its language has local features and often
obscene expressions are used.