Osmanlı ziraat dergilerinden bir örnek: Çiftçiler Derneği Mecmuası (1916-1919)
Çiftçiler Derneği Mecmuası (1916-1919): An example from Ottoman journals of agricultural
Yazar: ŞÜHEDA KAYAR
Danışman: DOÇ. DR. SERAP SUNAY
Balıkesir Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Osmanlı Devleti genel itibariyle ekonomisini tarıma dayandıran ve bulunduğu
jeopolitik konum itibariyle toprakları tarım yapmaya müsait olup, ürettikleri ürünleri
ihraç eden bir devlettir. Ancak zaman içerisinde tımar sisteminin bozulması, özel
mülkiyet anlayışının benimsenmesi ve ticaret yollarının değişmesi gibi yaşanan çeşitli
olumsuz durumlar tarımda bozulmalara ve birtakım aksamalara sebep olmuştur. Tarım
ve üretimi etkileyen bu durumları ortadan kaldırmak için birtakım tedbirler alınmaya
çalışılmıştır. Tanzimat dönemi ile başlayan idari, siyasi, ekonomik, kültürel ve sosyal
alanlardaki değişim tarım alanında da yaşanmıştır. Tanzimat döneminde uygulanan
tarıma teşvik politikaları ve tarım politikaları tarımı canlandırmak ve belirli bir sisteme
oturtmak için atılan önemli adımlar olarak kabul edilmektedir. Buna istinaden Ziraat
ve Sanayi Meclisinin faaliyet göstermesi, Meclis-i Umur-u Nafia'nın hizmete
başlaması, akabinde II. Abdülhamid döneminde memleketin çeşitli bölgelerinde ziraat
mekteplerinin açılması, numune tarlalarının oluşturulması devam eden süreçte
yurtdışına zirai eğitim almaları için öğrenci gönderilmesi gibi çalışmalar tarım
alanında yapılan iyileştirmeler arasında sayılabilir.
20. yüzyılın başlarında Osmanlı Devleti'nde her alanda ciddi tahribat meydana
getiren I. Dünya Savaşı (1914-1918) devletin ekonomik gelir kaynaklarının büyük bir
kısmını oluşturan ziraatın da sekteye uğramasına yol açmış, devletin büyük mali bir
buhran geçirmesine sebep olmuştur. Bu dönemde çok sayıda çıkarılan ziraat gazete ve
dergileri ülkede zor durumda olan tarım sektörünün canlandırılmasına, üretim ve
kalitenin arttırılmasına yönelik kayda değer yayınlar yapmıştır. Ziraat ve yan kolları
alanında gerçekleştirilen söz konusu basın-yayın faaliyetleri çiftçinin
bilinçlendirilmesi, yeni tarım metotlarının duyurulması ve tatbikinin sağlanması,
dolayısıyla ziraatın kalkındırılması adına atılan önemli adımlardan birisidir. Bu
noktadan hareketle tezde Hakkı Tarık Us Kütüphanesi, Milli Kütüphane, İstanbul
Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığında yer alan Çiftçiler Derneği Mecmuası
nüshaları ve Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı
Başbakanlık Osmanlı Arşivi'nde bulunan Çiftçiler Derneği ve mecmuası ile ilgili
belgeler incelenmiştir. Çiftçiler Derneği Mecmuası'nın yayınlanma amacı, çiftçiyi
bilgilendirme ve bilinçlendirme, yeni tarım metotları, ziraat aletleri, tarımın
memleketin kalkınmasındaki yeri ve hayvancılığın geliştirilmesine dair yazılar ele
alınarak, son dönem Osmanlısında ziraatın geliştirilmesine verilen önem mecmua
ekseninde ortaya konulmuştur.

Abstract:
In general, the Ottoman Empire was a state whose economy was based on agriculture
and whose lands were suitable for agriculture due to its geopolitical location and
exported the products they produced. However, over time, various negative situations
such as the deterioration of the fief system, the adoption of the private property concept
and the change in trade routes caused deterioration and some disruptions in agriculture.
Some measures were taken to eliminate these conditions affecting agriculture and
production. The changes in administrative, political, economic, cultural and social
fields that started with the Tanzimat period were also experienced in agriculture. The
agricultural incentive policies and agricultural policies implemented during the
Tanzimat period are considered as important steps taken to revitalize agriculture and
to put it into a certain system. Accordingly, the activities of the Council of Agriculture
and Industry, the start of the Assembly of Agriculture and Industry (Majlis-i Umur-u
Nafia), the opening of agricultural schools in various regions of the country during the
reign of Abdülhamid II, the establishment of sample fields, and the sending of students
abroad for agricultural education in the following period can be counted among the
improvements made in the field of agriculture.
In the early 20th century, World War I (1914-1918), which caused serious damage in
every field in the Ottoman Empire, led to the disruption of agriculture, which
constituted a large part of the state's economic income sources, and caused the state to
experience a great financial crisis. Agricultural newspapers and magazines published
in large numbers during this period made noteworthy publications aimed at revitalizing
the agricultural sector, which was in a difficult situation in the country, and increasing
production and quality. These press-publication activities in the field of agriculture
and its subsidiary branches were one of the important steps taken to raise the awareness
of farmers, to announce and implement new agricultural methods, and thus to develop
agriculture. From this point of view, this thesis analyzes the copies of the Farmers'
Association Magazine in the Hakkı Tarık Us Library, the National Library, the Istanbul
Metropolitan Municipality Atatürk Library, and the documents related to the Farmers'
Association and its magazine in the Prime Ministry Ottoman Archive of the Presidency
of the Republic of Turkey State Archives Directorate. The purpose of the publication
of the Farmers' Association's journal, informing and raising awareness of farmers, new
agricultural methods, agricultural tools, the place of agriculture in the development of
the country and articles on the development of animal husbandry are discussed, and
the importance given to the development of agriculture in the late Ottoman period is
revealed on the axis of the journal.