Otizm spektrum bozukluğu tanısı almış bireylerin sağlıklı kardeşlerinin benlik saygısı ve suçluluk-utanç düzeylerinin kardeşi kabullenme üzerindeki etkisinin incelenmesi /
Yazar: MERYEM SERAY AKDOĞAN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MUAZZEZ MERVE AVCIOĞLU
Uluslararası Kıbrıs Üniversitesi / Yurtdışı Enstitü / Klinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Benlik saygısı = Self esteem ; Kabullenme = Acceptance ; Kardeş ilişkileri = Sibling relationship ; Kardeşler = Brothers ; Otizm spektrum bozukluğu = Autism spectrum disorder ; Suçluluk = Criminality ; Utanma duygusu = Shame ; Ölçekler = Scales

Özet:
Yapılan çalışmada, otizm spektrum bozukluğu tanısı almış bireylerin sağlıklı
kardeşlerinin benlik saygısı ve suçluluk- utancın kabullenme üzerindeki etkisi
incelenmiştir. Araştırmaya Ege Bölgesi'nde bulunan, Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı
Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi'nde aktif olarak öğrenim gören öğrencilerin
60'ı kadın 63'ü erkek olmak üzere toplamda 123 kişiden oluşan sağlıklı kardeşleri
veri toplanması için çalışmaya dahil edilmiştir. Katılımcıların kardeşlerinin otizm
tanısı almış olması, katılımcıların 14 yaş ve üzeri olmaları, okuma-yazma bilmeleri,
gönüllü olmaları çalışmaya katılmak için temel esas olarak belirlenmiştir.
Katılımcılardan veri toplamak için Özel Gereksinimli Çocuğun Kardeşine Ait Bilgi
Formu, Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeği, Suçluluk- Utanç Ölçeği ve Özel
Gereksinimli Kardeşe Yönelik Tutum Ölçeği kullanılarak veriler elden toplanmıştır.
Katılımcılara Bilgilendirilmiş Onam Formu ve Katılımcı Bilgi Formu da verilmiştir.
Araştırma verilerinin analiz edilmesinde Statistical Package for Social Sciences
(SPSS) yazılımı kullanılmıştır. Araştırma bulgularına göre katılımcıların cinsiyeti,
kardeş sayısı ile otizmli bireylerin yaşı, cinsiyeti gibi özelliklerinin kardeşi
kabullenme üzerinde anlamlı bir etkisinin olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Ancak
katılımcıların yaşı ve öğrenim durumunun, kardeşi kabullenme üzerinde anlamlı bir
etkisinin olduğu görülmektedir. Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeğinin kardeşi
kabullenme üzerinde bir etkisinin olmadığı ancak Suçluluk-Utanç Ölçeğinin kardeşi
kabullenme üzerinde anlamlı bir etkisinin olduğu bulunmuştur. Suçluluk alt
boyutunun Özel Gereksinimli Kardeşe Yönelik Tutum Ölçeğini pozitif yönde, utanç
alt boyutunun Özel Gereksinimli Kardeşe Yönelik Tutum Ölçeğini negatif yönde
etkilediği sonucuna ulaşılmıştır. Sonuç olarak Otizm Spektrum Bozukluğu tanısına
sahip bireylerin kardeşlerinin ihmal edilmemeleri ve kardeş ilişkilerinin sağlıklı
gelişmesi için gerekli profesyonel desteğin verilmesi önemlidir.
Anahtar Kelimeler: Otizm Spektrum Bozukluğu, Kardeş, Benlik Saygısı, Utanç,
Suçluluk, Kabullenme.

Abstract:
In this study, the effect of self-esteem, guilt, shame and acceptance was investigated
among healthy siblings of individuals diagnosed with autism spectrum disorder.
According to the research, healthy siblings of the students, sixty percent of whom are
female and 63 percent male, who are actively studying in the special education and
rehabilitation center of the Ministry of National Education in the Aegean Region,
were included in the study for data collection. It was determined as the basic basis
for participating in the study that the siblings of the participants were diagnosed with
autism, the participants were over 14 years old, they were literate, they were
volunteers. In order to collect data from the participants, the data were collected by
using the Information Form of The Sibling of The Child With Special Needs, the
Rosenberg Self-Esteem Scale, Guilt and Shame Scale and Attitude and Care Level
Toward Disable Sibling Scale. Informed consent form and participant information
form were also given to the participants. Statistical Package for Social Sciences
(SPSS) software was used to analyze the research data. According to the research
findings, it was concluded that the characteristics such as the gender of the
participants, number of siblings, age and gender of the individuals with autism do not
have a significant effect on sibling acceptance. But, there is that the age and
educational status of the participants has a significant effect on accepting to siblings.
It was found that the Rosenberg Self-Esteem Scale had no effect on sibling
acceptance, but the Guilt and Shame Scale had a significant effect on sibling
acceptance. It was concluded that subscale of guilt positively affected Attitude and
Care Level Toward Disable Sibling Scale and subscale of shame negatively affected
Attitude and Care Level Toward Disable Sibling Scale. As a result, siblings of
individuals with autism spectrum disorder should not be neglected and it is important
to give the necessary professional support for the healthy development of sibling
relationships.
Key Words: Autism Spectrum Disorder, Sibling, Self-Esteem, Shame, Delinquincy,
Expousing