Gök cisimlerine verilen adların eski ve yeni Türk lehçelerinde varlığı ve karşılaştırılması
Existence and comparison of names given to celestial bodies in old and new Turkish dialects
Yazar: FATMA DAĞ
Danışman: PROF. DR. SUZAN SUZİ TOKATLI
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Dil bilgisi = Grammar ; Dil bilim = Linguistics ; Lehçeler = Dialects ; Türk lehçeleri = Turkish dialects ; Türkiye Türkçesi = Türkiye Turkish ; İsim verme = Name giving

Özet:
Bu çalışmanın konusunu ilk yazılı eserlerimizin verilmeye başlandığı Göktürkçe
Döneminden başlayıp Eski Uygur, Karahanlı, Harezm, Kıpçak, Çağatay, Eski Anadolu
ve Osmanlı Türkçeleri ile Çağdaş Türk lehçelerinde adlandırılan Türkçe gök cisim adları
oluşturmaktadır.
Çalışmanın amacı Türkçe gök cisim adlarının tarihî ve çağdaş lehçelerdeki
varlığını karşılaştırmaktır. Tarihi lehçelere ait yazılı eserlerde yer alan gök cisim adlarını
çağdaş lehçelerde varlıklarını sürdürmüş mü, sürdürmüş ise ne tür değişikliklere
uğramıştır soruların cevaplarını bulmaktır. Bu sorulara cevap bulabilmek için tarihi lehçe
sözlükleri, dönemi yansıtan yazılı eserler üzerinde yapılmış çalışmalar taranmıştır.
Çağdaş lehçeler üzerinde karşılaştırma yapmak için çağdaş lehçe sözlükleri taranmış ve
kelimeler şekil ve anlam açısından değerlendirilmiştir.
Gök cisimleri dünyaya, bilime, yaradılışa vb. bakış açımızı ortaya koymaktadır.
Kelimelerin zeginliği kavram dünyamızı kavram dünyamız da kelime dünyamızı
zenginleştirir. Bu anlamda Eski Türkçe adların günümüzde varlığını koruması mühimdir.
Türkçenin konuşulduğu coğrafya dünya üzerinde oldukça önemli bir yer tutmaktadır.
Sadece Türkiye Türkçesi değil pek çok Türk lehçesi kendi siyasi bölgesinde gelişim
göstermektedir. Bilim dili ve edebi dil olarak gün geçtikçe gelişmektedir. Bu lehçeler
arasında ortak kelimelerin olması üstelik bir de bu ortak kelimelerin ortak tarihimizden
kopup gelmesi Türk dilinin değerini gösterir. Bu çalışma bu değeri ortaya koymak ve
Türkçe adlarımıza sahip çıkmak için yapılmıştır.
Anahtar Sözcükler: Tarihi Lehçeler, Çağdaş Lehçeler, Gök Cisimleri.

Abstract:
The subject of this study is the Turkish celestial body names named in Old
Uyghur, Karahanlı, Khwarezm, Kipchak, Chagatai, Old Anatolian and Ottoman Turkish
and Contemporary Turkish dialects, starting from the Gokturk Period, when our first
written works began to be given.
The aim of the study is to compare the existence of Turkish celestial body names
in historical and contemporary dialects.It is to find answers to questions such as whether
the names of celestial bodies in historical dialects and written works have survived in
contemporary dialects, and if so, how have they changed.For this purpose, historical
dialect dictionaries and studies on written works reflecting the period were scanned.
Contemporary dialect dictionaries were scanned to make comparisons with contemporary
dialects and the words were evaluated in terms of shape and meaning.
Celestial bodies are related to earth, science, creation, etc. reveals our point of
view.The richness of words enriches our conceptual world and our conceptual world
enriches our word world.In this sense, it is important to preserve the existence of old
Turkish names today. The geography where Turkish is spoken has a very important place
in the world. Not only Turkey Turkish, but also many Turkish dialects are developing in
their own political region.It is developing day by day as a scientific language and a literary
language.The fact that there are common words between these dialects, and that these
common words are broken from our common history, shows the value of the Turkish
language.This study was carried out to reveal this value and to protect our Turkish names.
Keywords: Historical Dialects, Contemporary Dialects, Celestial Bodies