Sâdıkî'nin Hadîsü'l-Erba'în'i (İnceleme-çeviri yazılı metin-tıpkıbasım)
Sâdikî's Hadîsü'l-Erba'în (Review-translation written text-like print)
Yazar: ÖZLEM ÇETİN
Danışman: PROF. DR. NESLİHAN İLKNUR KOÇ KESKİN
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Hz. Peygamber'e duyulan sevgi ve saygı, onun sözleri ve emirleri anlamına gelen hadislerin toplanarak 
edebî yazım çerçevesinde gelecek nesillere aktarılması gayesi; Arap, Fars ve Türk edebiyatlarında kırk
hadis edebi türünün çok sevilmesini ve bu alanda pekçok örnek verilmesini sağlamıştır. Türk 
edebiyatında edebiyatında kırk hadis olarak bilinen edebi tür, Arap edebiyatında erbaûn hadîs, Fars 
edebiyatında çihil hadis adlarıyla anılmıştır. Türk edebiyatındaki ilk kırk hadis, Nehcü'l-Ferâdis'tir. 
15.yy.'da Ali Şîr Nevâî'nin Çihil Hadis ve Kemal Ümmî'nin Armağan adlı eserleri bu türün ilk örnekleri 
arasında yer alır. Fuzûlî ve Nâbî'nin eserleri, kırk hadis edebi türünün en güzel örnekleri arasındadır. 
Kırk hadis edebi türü İslâmiyetin şartları, ilmin önemi, siyaset, hukuk, içtimaî ve ahlakî hayatın kaideleri 
gibi birçok konuda insanları bilgilendirmesi sebepleriyle 20.yüzyıla kadar Türk edebiyatında varlığını 
sürdürmüştür. Bu tez çalışmasında 18.yüzyıl müelliflerinden Sâdıkî'nin, üzerinde akademik çalışma 
yapılmayan Hadîsü'l-Erba'în adlı eseri ele alınmış, metnin çeviri yazısı yapılarak kapsamlı muhteva 
incelemesi yapılmıştır. Hadîsü'l-Erba'în'in bilinen tek nüshası İstanbul Üniversitesi Kütüphanesine 
NEK TY 07174 demirbaş numarası ile kayıtlıdır. 53 varaktan oluşan nüshada farklı nazım şekillerinde 
82 manzume vardır. Hadîsü'l-Erba'în, tertip özellikleri bakımından Türk edebiyatındaki kırk 
hadislerden ayrılır. Eserin giriş kısmında diğer kırk hadis eserlerinin birçoğunda görüldüğü gibi 
hamdele, salvele, besmele ve sebeb-i telif bölümleri bulunmamaktadır. Ayrıca hadislerin Arapça 
metinleri de eserde yer almaz. Sâdıkî, hadis metinlerinde geçen konulara göre başlıklar oluşturarak 
belirli bir tertip esası izlemeden eserini oluşturmuştur. Bu yönüyle eser nasihatname türüne de yaklaşır. 
Anlaşılır bir üslupla yazan şairin amacının, halkı sünnetler konusunda bilgilendirmek, uyarmak ve 
dünya hayatının geçiciliğine vurgu yapmaktır. Şairin anlatımında çoğunlukla vaaz verme edası ve bu 
sebeple edebîliği öncelemediği için de şiirlerinde birçok vezin kusuru da görülür. Sâdıkî'nin kırk hadis 
harici bir de mürettep olmayan bir Divân'ı mevcuttur. Divân'daki bazı manzumeler de Hadîsü'l-Erba'în'de de yer almıştır.

Abstract:
Hz. The aim of collecting hadiths, which mean the love and respect felt for the Prophet, his words and 
commands, and passing them on to future generations within the framework of literary writing; The 
forty hadith literary genre became very popular in Arabic, Persian and Turkish literature and many 
examples were given in this field. The literary genre known as forty hadith in Turkish literature is known 
as erbaun hadith in Arabic literature and chihil hadith in Persian literature. The first forty hadiths in
Turkish literature are Nehcü'l-Ferâdis. In the 15th century, Ali Şîr Nevâî's Çihil Hadis and Kemal 
Ümmî's Armağan are among the first examples of this genre. The works of Fuzûlî and Nâbî are among 
the best examples of the forty hadith literary genre. The forty hadith literary genre continued to exist in 
Turkish literature until the 20th century because it informed people about many issues such as the 
conditions of Islam, the importance of science, politics, law, and the rules of social and moral life. In 
this thesis study, the work of Sâdıkî, one of the 18th century authors, called Hadîsü'l-Erba'în, which has 
not been studied academically, was discussed and a comprehensive content analysis was made by 
translating the text. The only known copy of Hadîsü'l-Erba'în is registered in the Istanbul University 
Library with the inventory number NEK TY 07174. There are 82 poems in different verse styles in the 
copy consisting of 53 pages. Hadîsü'l-Erba'în differs from the forty hadiths in Turkish literature in terms 
of its compositional features. In the introduction part of the work, there are no hamdela, salvele, basmala 
and sebeb-i talihi sections as seen in many other forty hadith works. Additionally, the Arabic texts of 
the hadiths are not included in the work. Sâdıkî created his work without following a certain order by 
creating titles according to the topics mentioned in the hadith texts. In this respect, the work also 
approaches the advice genre. The aim of the poet, who writes in an understandable style, is to inform 
and warn the public about the sunnahs and to emphasize the transience of worldly life. Since the poet 
mostly uses a preaching tone in his narrative and therefore does not prioritize literary style, many meter 
defects are seen in his poems. Apart from forty hadiths, Sâdıkî also has an unscripted Divan. Some of 
the poems in Divan were also included in Hadîsü'l-Erba'în.