İslam iktisadında fayda kavramı
The concept of utility in Islamic economics
Yazar: FATMA BETÜL SOYYİĞİT
Danışman: PROF. DR. MEHMET SARAÇ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam İktisadı ve Finansı Ana Bilim Dalı / İslam İktisadı ve Finansı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ekonometri = Econometrics

Özet:
ÖZ
İSLAM İKTİSADINDA FAYDA KAVRAMI
FATMA BETÜL SOYYİĞİT
Geleneksel iktisatta fayda, bireylerin bir mal ya da hizmeti tüketmekle elde ettikleri tatmin duygusunu ifade eder. Rasyonel karar veren tüketicinin, bütçesinin sınırları dahilinde kendisine en yüksek faydayı sağlayan ürün kombinasyonunu tercih ettiği kabul edilir. Bu yaklaşımın İslam iktisadının temel kaynakları, ilkeleri ve amaçlarıyla çelişen yönleri vardır. Bu nedenle bütünleşik bilgi anlayışı içinde İslam dininin önerdiği davranış normları ışığında bir fayda modeli geliştirmek niyetiyle bu çalışma yapılmıştır. Çalışma, kapsamlı literatür analizine dayanan teorik nitelikli bir araştırmadır.  Yapılan teorik analizler sonucu İslami standartlara uygun bir fayda modeli geliştirilmesi amaçlanmıştır. İslam iktisadında fayda kavramı insanın hayattaki ana gayesi ile ilişkili olarak ele alınır; bireysel faydanın yanında toplumsal refahın yükseltilmesi, dini gayelerin gerçekleştirilmesi, çevrenin korunarak gelecek nesillere aktarılması da fayda kapsamına dahil edilir. Bu anlayışla kişinin ihtiyaçlarını tatmin edici bir seviyede karşılayan tüketim seviyesinin belirlenmesi önemlidir. İslam iktisadında tüketimin artması her zaman için daha yüksek fayda anlamına gelmez. Çalışma, İslam iktisadında optimum tüketim seviyesinin belirlenmesi konusunda İslam dininin önerdiği davranış normlarını ve fayda optimizasyonunu sınırlandıran faktörleri analiz etmektedir. Ayrıca günümüzde davranışsal iktisat ve sürdürülebilir ekonominin geleneksel fayda teorisine karşı geliştirdikleri yaklaşımların İslam iktisadından yararlanabilecekleri yönleri ortaya koymaktadır. Çalışmanın İslam iktisadında fayda kavramına ait teorik bir çerçeve oluşturulmasına katkıda bulunması ümit edilmektedir.



Anahtar Kelimeler: Fayda, İslam İktisadı, Tüketim, Rasyonel Tüketici

Abstract:
ABSTRACT
THE CONCEPT OF UTILITY IN ISLAMIC ECONOMICS
FATMA BETÜL SOYYİĞİT
In traditional economics, utility refers to satisfaction that an individual obtains from consuming a good or service. It is assumed that the rational consumer prefers the product basket that provides him the highest utility within the limits of his budget. This approach has some aspects that contradict with the basic principles of Islamic economics. For this reason, this study has the intention of developing a utility concept with respect to the behavioral norms suggested by the Islamic religion within the understanding of integrated knowledge. The study is a theoretical research based on comprehensive literature analysis aiming at developing a utility model which is in line with Islamic principles and behavioral standards guided by Islamic morality. In Islamic economics, the concept of utility is considered in relation with the main purpose of people in life. In addition to individual benefits, increasing social welfare, realizing religious goals, protecting the environment considering future generations are also included in the scope of utility. With this understanding, it is important to determine the consumption level that satisfies the person's needs. In Islamic economics, increased consumption does not always mean higher utility. The study analyzes the behavioral norms related to consumption and constraints in determining the optimum consumption in Islamic economics. In addition, it reveals the aspects that behavioral economics and sustainable economics can benefit from Islamic economics in their approaches related to utility. It is hoped that the study will contribute to develop a theoretical framework for the concept of utility in Islamic economics.
 Keywords: Utility, Islamic Economics, Consumption, Rational Consumer