Çocuk hastalarda nutrisyonel anemilerin retrospektif olarak değerlendirilmesi
Retrospective evaluation of nutritional anemia in pediatric patients
Yazar: ŞÜKRÜ AYDOĞAN AKCAN
Danışman: DOÇ. DR. AYŞEN TÜREDİ YILDIRIM
Manisa Celal Bayar Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Anemi = Anemia ; Anemi-demir eksikliği = Anemia-iron deficiency ; Beslenme = Nutrition ; Ortalama eritrosit hacmi = Mean corpuscular volume ; Retrospektif çalışmalar = Retrospective studies ; Vitamin B 12 eksikliği = Vitamin B 12 deficiency ; Çocuklar = Children

Özet:
Amaç: Demir eksikliği, vitamin B12 eksikliği ve folik asit eksikliği başlıca nutrisyonel anemi nedenlerindendir. Bu çalışma nutrisyonel anemi tanısı alan hastalarda, demir eksikliği, B12 eksikliği, folik asit eksikliği ve kombine eksikliklerin (demir eksikliği+B12 eksikliği) sıklığını, yaş gruplarına göre dağılımını saptamak, kombine nutrisyonel anemilerin eritrosit indeksileri ile ilişkisini incelemek amacıyla yapıldı.
Gereç ve Yöntem: Manisa Celal Bayar Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Çocuk Hematoloji Polikliniğine Ocak 2015- Aralık 2020 aralığında başvuran ve nutrisyonel anemi ile takip edilen 1 ay-18 yaş arası hastaların dosyaları retrospektif olarak incelenmiştir.  Hemogram parametreleri, demir, total demir bağlama kapasitesi, ferritin, B12 ve folik asit düzeyi çalışılmış olan hastalar çalışmaya dahil edilmiştir.  
Bulgular: Çalışmaya 252 (%61,9)'sı kız,155 (%38,1)'ü erkek olmak üzere toplam 407 hasta alındı. Hastaların ortalama yaşı 8,82 ± 6,15 yıl idi. Demir eksikliği anemisi 192 (%47,2) kişide, B12 eksikliği anemisi 23 (%5,7) kişide, kombine (demir+B12) nutrisyonel anemi ise 185 (%45,4)  kişide saptandı. Nutrisyonel anemi en sık 12-18 yaş grubunda (%43,2) görülürken, ikinci sıklıkta 0-2 yaş grubunda (%21,9) görüldü. Başvuru sırasında en sık görülen semptom 115 hasta (%28,2) ile halsizlik olurken,  bunu 63 hasta (%23,7)  ile iştahsızlık izlemekteydi. Saf demir eksikliği anemisi olan hastalar ile kombine nutrisyonel anemisi olan hastaların yaş, WBC, RBC, Hb, Htc, MCH, MCHC, RDW, PLT, PLT/MCV, PLT/MCH demir bağlama kapasitesi, ferritin ve folik asit düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmadı. Bununla birlikte demir eksikliği anemisi olan grupta MCV, demir, TS daha düşük saptanırken,  kombine nutrisyonel anemisi olan grupta B12 düzeyi daha düşük saptandı (p<0.05). Kombine nutrisyonel anemisi olan grupta MCV değerinin ortalama 72,18 fl olduğu görüldü. Biz çalışmamızda izole B12 eksikliği anemisi ile başvuran 23 hastanın sadece bir (%4,3) tanesinde makrositoz saptadık. İzole B12 eksikliği anemisi grubunda 8 hastada mikrositoz (%34,7) saptanırken 14 hastada (%60,9) normositoz saptandı.
Tartışma ve Sonuç: B12 eksikliği anemisinin tanısında yalnızca MCV değeri, her zaman yol gösterici olmayabilir ve megaloblastik anemi tanısında yalnız başına kullanılmamalıdır. Çalışmamızda izole B12 eksikliği anemisi olan 23 hastanın sadece bir tanesinde makrositoz olması bunun göstergesidir. Demir eksikliği, B12 eksikliği anemisinde görülen makrositozu maskeleyebilir. Ayrıca demir eksikliğine B12 vitamin eksikliği eşlik ediyorsa MCV'nin normal ya da düşük olması tanıda yanılmaya neden olabilmektedir. Çalışmamızda da görüldüğü üzere kombine nutrisyonel anemiler, demir eksikliği anemisi kadar sık görülmektedir ve mikrositer anemi olarak bulgu vermektedir. B12 eksikliği kalıcı nörolojik hasara neden olabildiği için, mikrositer anemi ile başvuran hastalarda demir parametrelerinin yanısıra B12 düzeyi de mutlaka bakılmalıdır. 
Anahtar kelimeler: demir eksikliği anemisi, B12 eksikliği anemisi, kombine nutrisyonel anemi, ortalama eritrosit hacmi

Abstract:
Objective: Iron deficiency, vitamin B12 deficiency and folic acid deficiency are the main causes of nutritional anemia. This study was carried out to determine the frequency and distribution of iron deficiency, B12 deficiency, folic acid deficiency and combined deficiencies (iron deficiency + B12 deficiency) according to age groups in patients diagnosed with nutritional anemia, and to examine the relationship between combined nutritional anemia and erythrocyte indices.
Materials and Methods: The files of patients aged 1 month-18 years, who applied to the Pediatric Hematology Policlinic of Manisa Celal Bayar University Faculty of Medicine between January 2015 and December 2020 and were followed up with nutritional anemia, were retrospectively analyzed. Patients whose hemogram parameters, iron, total iron binding capacity, ferritin, B12 and folic acid levels were studied were included in the study.
Results: A total of 407 patients, 252 (61,9%) female and 155 (38,1%) male, were included in the study. The mean age of the patients was 8.82 ± 6.15 years. Iron deficiency anemia was detected in 192 (47,2%) individuals, B12 deficiency anemia in 23 (5,7%) individuals, and combined (iron+B12) nutritional anemia in 185 (45,4%) individuals. While nutritional anemia was most common in the 12-18 age group (43,2%), it was second most common in the 0-2 age group (21,9%). The most common symptom at admission was fatigue in 115 patients (28,2%), followed by anorexia in 63 (23,7%) patients. Statistically significant difference between patients with isolated iron deficiency anemia and patients with combined nutritional anemia, age, WBC, RBC, Hb, Htc, MCH, MCHC, RDW, PLT, PLT/MCV, PLT/MCH iron binding capacity, ferritin and folic acid levels not detected. However, MCV, iron and TS were found to be lower in the group with iron deficiency anemia, while B12 levels were found to be lower in the group with combined nutritional anemia (p<0.05). The mean MCV value was found to be 72.18 fl in the group with combined nutritional anemia. In our study, we found macrocytosis in only one (4,3%) of 23 patients admitted with isolated B12 deficiency anemia. In the isolated B12 deficiency anemia group, microcytosis was detected in 8 patients (34,7%), while normocytosis was detected in 14 patients (60,9%).
Discussion and Conclusion: The MCV value alone may not always guide the diagnosis of B12 deficiency anemia and should not be used alone in the diagnosis of megaloblastic anemia. The presence of macrocytosis in only one of 23 patients with isolated B12 deficiency anemia in our study is an indication of this. Iron deficiency may mask the macrocytosis seen in B12 deficiency anemia. In addition, if iron deficiency is accompanied by vitamin B12 deficiency, a normal or low MCV may cause a misdiagnosis. In our study, we found macrocytosis in only one (4,3%) of 23 patients admitted with isolated B12 deficiency anemia. In the isolated B12 deficiency anemia group, microcytosis was detected in 8 patients (34,7%), while normocytosis was detected in 14 patients (60,9%). As seen in our study, combined nutritional anemia is as common as iron deficiency anemia and presents as microcytic anemia. Since B12 deficiency can cause permanent neurological damage, B12 levels should be checked in addition to iron parameters in patients presenting with microcytic anemia.
Key words: iron deficiency anemia, B12 deficiency anemia, combined nutritional anemia, mean erythrocyte volume