Antiepileptik ilaçların kognitif fonksiyonlar üzerine etkisinin n-200
P-300  potansiyelleri ve nöropsikolojik testler ile değerlendirilmesi / Evaluation of the effect of antiepielptic drugs on cognitive functions with N-200/P-300 potentials and neuropychological tests
Yazar: JAVID SHAFIYEV
Danışman: PROF. DR. ÖMER KARADAŞ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Gülhane Tıp Fakültesi / Nöroloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Nöroloji = Neurology

Özet:
Amaç: Antiepileptik ilaçların kognitif fonksiyonlar üzerindeki etkilerini araştıran birçok çalışmada bilişsel fonksiyonları değerlendirmek için klinik nöropsikolojik ve elektronörofizyolojik incelemeler yapılmıştır. Nöropsikolojik değerlendirmede MoCA ölçeği, elektronörofizyolojik incelemede ise OİP'lerin değerlendirildiği çalışmalar mevcuttur. Ancak bu iki inceleme yönteminin birlikte uygulandığı metodolojiye sahip yayınlar literatürde bulunmamaktadır. Ayrıca literatürdeki çalışmalarda değerlendirilen ilaç veya ilaç kombinasyonlarının geniş bir yelpazeye sahip olmadığını görmekteyiz. Bu çalışmanın amacı epilepsi tanısı olan hastalardan AEİ tedavisi alanlarda ve yeni ilaç başlanacak olanlarda kognitif fonksiyonlardaki olası değişiklikleri nöropsikolojik ve elektrofizyolojik yöntemlerle değerlendirmektir
Yöntem: Tek merkezli, prospektif hasta kayıtlı araştırma Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Nöroloji Anabilim Dalı, Ankara'da Mayıs 2022-Haziran 2023 tarihleri arasında gerçekleştirildi. Çalışmaya, yatarak ve ayaktan tedavi alan, 18-50 yaş arası, kognitif fonksiyonları bozabilecek herhangi bir demansiyel veya sendromik bulgu ve tanısı olmayan epilepsi hastaları dahil edildi. Hastaların yaşları, cinsiyetleri ve varsa kullandıkları antiepileptik ilaçlar sorgulandı. İlaç kullanmayan hastalardan yeni antiepileptik ilaç başlanacak olanlara tedaviye başlamadan önce ve 3 ay sonra MoCA ölçeği uygulaması ve olayla ilişkili potansiyellerin değerlendirilmesi yapıldı. Politerapi alan hastalar ise ikili ve üçlü ilaç alt gruplarına ayrılarak MoCA ve OİP uygulamalarına tabi tutuldu. İlaç ve ilaç kombinasyonlarının kognitif fonksiyonlar üzerindeki etkileri araştırıldı.
Bulgular: Bulgular: Araştırmaya 320 katılımcı (20 sağlıklı kontrol, 300 epilepsi hastası) alındı (yaş: 35,4, erkek: %50,6). Monoterapi alan grupta 100, politerapi alan grupta ise
200 katılımcı bulunmaktaydı. İkili politerapi alan grupta 80, üçlü alan grupta ise 120 katılımcı vardı. Sağlıklı grupla epilepsi grubu arasında ortalama MoCA puanı ve OİP değerleri (N200, P300 latansları ile N2P3 amplitütü) açısından istatistiksel olarak anlamlı farklar bulunmaktaydı (sırasıyla 26; 22,9, 320,5 ms; 337 ms, 220,3 ms; 236,8 ms, 12 μV; 9,8 μV) (p<0,005). Monoterapi grubu (23,8; 334 ms; 233,9 ms; 10,3 μV) ile politerapi grubu (22,7; 342,8 ms; 241,4 ms; 9,4 μV) arasında da ortalama MoCA puanları ve OİP değerleri açısından istatistiksel olarak anlamlı farklar gözlemlendi (p<0,005). Benzer şekilde, ikili ve üçlü ilaç kullanan gruplar arasında da ortalama MoCA puanları ve OİP değerleri açısından istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar görüldü (sırasıyla 23,2; 22,2, 334,8 ms; 349,3 ms, 234,7 ms; 250 ms, 10 μV; 8,8 μV) (p<0,005). Topiramat (24,4; 21,7, 327,2 ms; 347,1 ms, 226 ms; 245 ms, 10,7 μV; 9,1 μV) ve karbamazepin (24,5; 23,1, 327,2 ms; 337,4 ms, 226 ms; 235,8 ms, 10,6 μV; 9,4 μV) monoterapisi alan gruplarda tedavi öncesi ve sonrası ortalama MoCA puanları ve OİP değerleri açısından istatistiksel olarak anlamlı farklar bulundu (p<0,005). Levetirasetam, lamotirijin ve lakozamid monoterapisi alan gruplarda ise bu yönden istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmadı (p>0,005). LEV+TPM (21; 346,4 ms; 246,1 ms; 8,9 μV) ve LEV+KBZ (23; 337,4 ms; 237,5 ms; 9,5 μV) alt gruplarında, diğer ikili ilaç alt gruplarından (LEV+LCM ve LEV+LTG) ortalama MoCA puanları ve OİP değerleri açısından istatistiksel olarak anlamlı farklılık izlendi ve LEV+TPM alt grubunda bu farkın daha fazla olduğu görüldü (p<0,005). Ayrıca diğer ikili ilaç alt grupları bu yönlerden birbirinden anlamlı farklılık göstermedi (p>0,005). LEV+TPM+KBZ içeren alt grupda, diğer tüm grup ve alt gruplara göre MoCA puanları ve OİP değerleri açısından istatistiksel olarak anlamlı fark bulundu (sırasıyla 19, 355,5 ms; 253,9 ms; 8,1 μV) (p<0,005).

Sonuç: Bu araştırmada antiepileptik ilaçlardan (AEİ) özellikle topiramatta belirgin olmaka üzere topiramat ve karbamazepinin kognitif fonksiyonlar üzerinde olumsuz etkileri olduğu görüldü. Aynı zamanda kullanılan AEİ sayısı arttıkça bu etkinin daha belirgin hale geldiği saptandı. Levetirasetam, lakozamid ve lamotirijinin ise bilişsel fonksiyonlar üzerinde herhangi bir olumsuz etkisi bulunmadı.

Anahtar Kelimeler: Epilepsi, antiepileptik ilaçlar, kognisyon, MoCA, olayla ilişkili potansiyeller.

Abstract:
Introduction: Numerous studies have investigated the effects of antiepileptic drugs on cognitive functions, employing clinical neuropsychological and electroneurophysiological evaluations to assess cognitive performance. While some studies have utilized the Montreal Cognitive Assessment (MoCA) scale for neuropsychological assessment and assessed Event-Related Potentials (ERPs) for electroneurophysiological investigation, there is a lack of literature documenting the simultaneous application of these two evaluation methods. Additionally, it should be noted that the range of evaluated drugs or drug combinations in the literature is limited. Therefore, the primary objective of this study is to evaluate potential changes in cognitive functions, both neuropsychologically and electrophysiologically, in patients diagnosed with epilepsy who are currently undergoing antiepileptic drug treatment and in those about to initiate new medication.

Material and Methods: A single-center, prospective patient registry study was conducted at the Department of Neurology, Gulhane Training and Research Hospital, Health Sciences University, Ankara, between May 2022 and June 2023. The study included epilepsy patients aged 18-50 who received inpatient or outpatient treatment and did not exhibit any signs or diagnosis of dementia or other syndromic conditions that could impair cognitive functions. The age, gender, and current antiepileptic drug usage of the patients were recorded. For patients not using medication, those who were scheduled to initiate new antiepileptic drug treatment underwent MoCA scale assessment and evaluation of event-related potentials before starting the treatment and three months later. Patients receiving polytherapy were divided into binary and triple drug subgroups and underwent MoCA and ERP assessments. The study aimed to investigate the effects of different drugs and drug combinations on cognitive functions

Results: A total of 320 participants were included in the study, consisting of 20 healthy controls and 300 epilepsy patients (mean age: 35.4, male: 50,6%). The monotherapy group consisted of 100 participants, while the polytherapy group included 200 participants. The binary polytherapy subgroup had 80 participants, and the triple polytherapy subgroup had 120 participants. There were statistically significant differences in terms of mean MoCA scores and ERP values (n200, p300 latencies, n2p3 amplitudes) between the healthy control group and the epilepsy group bulunmaktaydı (sırasıyla 26; 22,9, 320,5 ms; 337 ms, 220,3 ms; 236,8 ms, 12 μV; 9,8 μV) (p<0.005). The monotherapy group (23,8; 334 ms; 233,9 ms; 10,3 μV) and the polytherapy group (22,7; 342,8 ms; 241,4 ms; 9,4 μV) showed statistically significant differences in mean MoCA scores and ERP values (p<0.005). Similarly, significant differences were observed between the binary and triple drug-using groups in terms of mean MoCA scores and ERP values (sırasıyla 23,2; 22,2, 334,8 ms; 349,3 ms, 234,7 ms; 250 ms, 10 μV; 8,8 μV) (p<0.005). Regarding specific drugs, the monotherapy groups receiving topiramate (24,4; 21,7, 327,2 ms; 347,1 ms, 226 ms; 245 ms, 10,7 μV; 9,1 μV) and carbamazepine (24,5; 23,1, 327,2 ms; 337,4 ms, 226 ms; 235,8 ms, 10,6 μV; 9,4 μV) exhibited statistically significant differences in mean MoCA scores and ERP values before and after treatment (p<0.005). No statistically significant differences were found in the monotherapy groups receiving levetiracetam, lamotrigine, and lacosamide (p>0.005). Among the binary drug subgroups, the LEV+TPM (21; 346,4 ms; 246,1 ms; 8,9 μV) and LEV+CBZ (23; 337,4 ms; 237,5 ms; 9,5 μV) subgroups showed significant differences in mean MoCA scores and ERP values compared to other binary drug subgroups (LEV+LCM and LEV+LTG), with a greater difference observed in the LEV+TPM subgroup (p<0.005). However, there were no significant differences among the other binary drug subgroups in terms of MoCA scores and ERP values (p>0.005). The subgroup including LEV+TPM+CBZ showed statistically significant differences in MoCA scores and ERP values compared to all other groups and subgroups (sırasıyla 19, 355,5 ms; 253,9 ms; 8,1 μV) (p<0.005).

Conclusions: In this study, it was observed that AEDs, especially topiramate and carbamazepine, had a negative impact on cognitive functions. Additionally, as the number of AEDs used increased, this effect became more pronounced. It was concluded that levetiracetam, lacosamide, and lamotrigine did not have any negative effects on cognition.

Keywords: Epilepsy, antiepileptic drugs, cognition, MoCA, event-related