Türkiye'de 1950-1960 yılları arası demiryolları politikası
Railroad policies i̇n Turkey between 1950-1960
Yazar: HASAN BENLİOĞLU
Danışman: YRD. DOÇ. DR. AHMET ENDER GÖKDEMİR
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Tarih = History ; Ulaşım = Transportation
Dizin: Demir yolları = Railways ; Demir yolu taşımacılığı = Railway transportation ; Demir yolu taşımacılığı = Railway transportation ; Demokrat Parti = Democrat Party ; Marshall Planı = Marshall Plan ; Ulaştırma = Transportation ; Ulaştırma politikası = Transportation policy

Özet:
II. Dünya Savaşı'ndan sonra Türkiye, kurulan yeni dünya düzeninde yer almak ve yalnız kalmamak adına muhtelif arayışlar içerisine girmiştir. Bu arayışlar ve mevcut politikalar çerçevesinde bir taraf seçmek durumunda kalan Türkiye, bir müddet sonra Batı Blok'unda yerini almıştır. Türkiye bu tarihten itibaren bilhassa ABD ile yakın ilişkilere girmiş ve ABD'den başta ekonomi siyaseti olmak üzere hemen her alanda etkilenmiştir. Bu alanlardan biri de ulaştırma alanı ve demiryolları politikası olmuştur. Demiryollarının temel hususiyetlerinin anlaşılması ve 1950-1960 yılları ile kıyas yapabilmek adına, çalışmanın ilk bölümünde demiryollarının ortaya çıkışı ve temel özellikleri ele alınmış akabinde Osmanlı Devleti'nin Demiryolları politikaları üzerinde durulmuştur. Atatürk devrinde demiryollarına önem verilmesinin muhtelif gerekçeleri üzerinde durulduktan sonra 1939-1950'li yıllarda demiryolları alanındaki gelişmelere değinilmiştir. Bu çalışmada Demokrat Parti'nin ABD ile ilişkileri çerçevesinde yön verdiği ulaştırma politikaları içerisinde demiryollarını ele alınmıştır. Özellikle Truman Doktrini, Marshall Planı ve Amerikan heyetlerinin raporları ekseninde belirlenen ulaştırma politikalarında Demokrat Parti dönemiyle mühim bir değişikliğe gidilmiştir. Bu dönemden sonra demiryolu ağırlıklı ulaşım politikalarından karayolu ağırlıklı ulaşım politikalarına doğru bir dönüşüm yaşanmıştır. ABD heyetlerinin hazırladığı raporlar ve yardım antlaşmalarındaki bazı hususlar Türkiye'nin demiryollarından ziyade karayoluna önem vermesini zorunlu kılmıştır. Kapitalist ve liberal bir anlayış içerisinde hazırlanan bu raporlar ve antlaşmalar Türkiye'yi dünyaya açılan bir pazar durumuna sokmayı amaçlamaktadır. 1950 – 1960 yılları içinde ulaştırma alanında, karayolu ağırlıklı kararların uygulanmasında ve demiryollarının arka planda kalmasında tek sebep elbette dış faktörler değildir. Bahsi geçen dönem içerisinde karayollarının durumunun pekiyi olmaması, demiryolunun bir takım dezavantajları ve değişen teknoloji karayollarına ağırlık verilmesinde ciddi bir gerekçe oluşturmuştur.

Anahtar Kelimeler : Demiryolu, UlaĢım, Demokrat Parti, TCDD, Marshall Planı,

Abstract:
After the Second World War, Turkey did not want to become isolated and went into seeking a status in the new world order. Within the frame of this quest and current policy, it took part in the Western Block. From that time on it had been in close relationship with the USA and has been influenced from the USA in many areas, notably in politics. This study discusses the railroads within transport policies of the (Turkish) Democrat Party that was shaped by the Party's relationships with the USA. During the Democrat Party period, there occurred a significant chage in the transport plan that was shaped by the centerline of Truman Doctrine, the Marshall Plan and the reports of the American committees. Since that period, the transport policies shifted from railroad weighted policies into road weighted ones. Reports from the USA committees and some points in the relief pacts obliged Turkey to attach importance to roads rather than railroads. These reports, which were prepared in a capitalist and liberal understanding, aimed to turn Turkey into a market to the world. The only reason in implementing road weighted policies rather than railroad weighted ones, of course, was not extrinsic factors. The poor conditions of the roads in that period, some disadvantages of railroads and the technology in transform became a significant motive in attaching more importance to roads.