Gümrük uygulamalarında yeni yaklaşımların firmaların rekabet yapısına etkisi: Yetkilendirilmiş yükümlü statüsü üzerine bir araştırma
The impact of trade facilitation implementations on company's competitiveness: An application on authorized economic operator status
Yazar: LEVENT ÖZKARDEŞ
Danışman: PROF. DR. İGE PIRNAR
Yaşar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Dış ticaret mevzuatı = Externel commerce legislation ; Dış ticaret sermaye şirketleri = Foreign trade corporate companies ; Karşılıklı ticaret sistemi = Counter trade system ; Rekabet = Competition ; Rekabet gücü = Competitive power ; Uluslararası rekabet = International competition ; Uluslararası ticaret = International trade ; Yetkilendirilmiş yükümlülük = Authorized economic operator ; İş yapma kolaylığı = Ease of doing business

Özet:
İkinci Dünya Savaşı sonrası küresel ticaretin arttırılması yaklaşımı ile gümrük tarifelerinin düşürülmesi üzerine yoğunlaşılmış, gelinen aşamada çalışmaların yönü ticaretin kolaylaştırılması uygulamalarına çevrilmiştir. Ticaretin kolaylaştırılması uygulamalarının son aşaması ise Yetkilendirilmiş Yükümlü Statüsü (YYS)'dür. YYS'nin işletmelere finansal ve finansal olmayan faydalar sağlama hedefleri bulunmakta, buna paralel olarak sektöre katkı sağlayacağı da beklenmektedir. Statü sahibi olabilmek ve devamlılığını sağlayabilmek için işletmelerin ağır olarak nitelenebilecek koşulları karşılamaları gerekmekte, dolayısıyla da işletmeler önemli derecede emek ve maliyete katlanmak durumunda kalmaktadırlar. 
Bu çalışma, YYS'nin firmaların rekabet yapısına etkisini incelemeyi amaçlamıştır. YYS sahibi 15 işletmenin dış ticaret yöneticileri ile yarı yapılandırılmış görüşme yapılmış ve görüşme deşifreleri firma rekabet gücünü belirleyen faktörler temelinde kodlanarak analiz edilmiştir. Analiz sonucu, Hız unsurunun diğer firmalara göre farklılık yaratarak doğrudan ve işletmenin faaliyetlerinin daha hızlı yapılmasını sağlaması yoluyla maliyet düşüşüne yol açarak dolaylı biçimde etkisi ile ön planda olduğunu göstermektedir. Ayrıca YYS'nin düzenleyici ve denetleyicisi olan Devlet de moderatör rolü ile karşımıza çıkmaktadır.
Sonuç olarak, YYS ile uygulanan kolaylaştırmalar dolayısıyla maliyet kalemlerinde önemli derecede düşüş elde edilmekte, işletmelere maliyet temelli fiyat stratejisi uygulama imkanı sağlanmakta, aynı zamanda yaratılan finansal olmayan faydalar ile de işletmelerin farklılaştırma yoluna gitmelerine imkan verilmektedir. Bu sayede de işletmeler rekabet gücü artışı elde etmektedirler.

Abstract:
The approach of global trade focused on the reduction of tariffs after Second World War but the approach turned to the trade facilitations at this stage. Authorized Economic Operator (AEO) plays a part in the final phase of trade facilitation implementations. AEO status has the target of providing financial and nonfinancial benefits to the companies and also it is expected to provide accretion value to the sector concordantly. Companies should meet heavy requirements to gain and maintain the status, therefore they should put up with substantially labour and costs.
Present study aims researching the effects of AEO status to the competitiveness of companies. There are made semi-structured interviews with foreign trade executives of 15 companies having the AEO status and transcripts of interviews are analyzed by text encoding using the factors determining the competitiveness basically. Results of analysis show that the factor of 'rapidity' is at the forefront with its effect directly by making difference from other companies and indirect effect with reducing costs by having the operating activities done more quickly. By the way the government, the regulator and supervisor of AEO system, comes also out with its role of moderator.
Consequently, due to the facilitations resulting from AEO implementations, substantially cost reduces are acquired, an opportunity to imply cost based price strategy is provided to companies, also it is enabled for the companies to go towards to diversification with their nonfinancial benefits. Thus, companies acquire increase of their competitiveness.