935 numaralı ayniyât defterine göre Canik sancağı
According to the book number 935 the sanjak of Canik
Yazar: SERPİL KUTOĞLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MELİKE KARABACAK YILMAZ
Artvin Çoruh Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
1847 yılında Canik sancağı, Trabzon vilâyetine bağlanmıştır ve kısa bir dönem hariç Osmanlı Devleti'nin yıkılışına kadar vilâyet içerisinde yer almıştır. Canik sancağı gerek nüfus yoğunluğu, gerekse tarım ve ticaret potansiyeli ile vilâyetin en önemli sancaklarındandır. Önemli arşiv kaynaklarından biri olan ve çok çeşitli konularda bilgiler içeren ayniyât defterleri arasındaki 935 numaralı defter Canik sancağı ile ilgilidir. Bu defterin içerdiği 1866-1876 yılları arasında yazılmış olan belgeler incelenerek sancağın idari ve sosyal yapısı incelenmiştir. İdari yapı ve nüfus ile ilgili bilgiler verildikten sonra sancağın asayiş durumu ele alınmıştır. Defterde yer alan bilgiler doğrultusunda Canik sancağında işlenen suçlar, bu suçların yargılama safhaları ve verilen cezalarla ilgili değerlendirme yapılmıştır. Sancakta bu dönem içerisinde en çok cinayet, hırsızlık ve ırza geçme suçları işlenmiş olmakla birlikte yaralama, zimmete para geçirme, yağma ve adam öldürmeye teşebbüs gibi bazı diğer suçlar da meydana gelmiştir. Bu suçların karşılığında idam, kürek cezası ve hapis cezasının yanı sıra tazminat gibi yaptırımlar da uygulanmıştır. 
Sancak verimli arazileriyle tarım ve tarım ürünlerinden üretilen sınai ürünlerin üretiminin yanında gelişen ticaret potansiyeli ile önemli ekonomik faaliyetlere sahiptir. Bu bağlamda sancağın ekonomik hayatında yaşanan gelişmeler ele alınmış, ayrıca şehirdeki imar çalışmaları incelenmiştir. Bunun dışında sağlık alanında yaşanan gelişmeler, idareci atama ve azilleri ile ilgili bilgi verilmiştir.

Abstract:
In 1847, the sanjak of Canik was annexed to the province of Trabzon and, except for a short period, remained within the province until the collapse of the Ottoman Empire. Canik was one of the most important sanjaks of the province with its population density, agriculture and trade potential. Book 935, one of the important archival sources that provides us with information on a wide range of subjects, is related to the sanjak of Canik. The social structure of the sanjak was analyzed by analyzing the documents written between 1866-1876. After giving information about the administrative structure and population, the public order situation of the sanjak is discussed. In line with the information in the ledger, the crimes committed in the sanjak of Canik, the trial phases of these crimes and the punishments given were evaluated. Although murder, theft and rape were the most common crimes committed in the sanjak during this period, some other crimes such as wounding, embezzlement, plunder and attempted manslaughter were also committed. For these crimes, sanctions such as execution, galleys, imprisonment and compensation were imposed.
The sanjak had important economic activities with its fertile lands, agriculture and industrial products produced from agricultural products, as well as its developing trade potential. In this context, the developments in the economic life of the sanjak are discussed, and the reconstruction works in the city are analyzed. In addition, information on developments in the field of health and the appointment and dismissal of administrators is provided.