Muğla ilinde bulunan Yatağan, Yeniköy ve Kemerköy termik santralleri çevresindeki cıva emisyonlarının tayin edilmesi ve sağlık sonuçlarının değerlendirilmesi
Determination of mercury emissions around Yatağan, Yeniköy and Kemerköy coal power plants in Muğla province and estimating the health burden
Yazar: FUNDA GACAL
Danışman: PROF. DR. NUR AKSUNER
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Bilimleri Ana Bilim Dalı / Çevre Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering
Dizin: Cıva = Mercury ; Elektrik enerji sistemleri = Electrical energy systems ; Elektrik sektörü = Electricity sector ; Kömür = Coal ; Kömür yanması = Coal combustion ; Termik santraller = Thermal power plants

Özet:
Cıva çevrede doğal olarak bulunan, özellikle kayaçlarda depolanan bir elementtir. Ancak insan eliyle açığa çıkarıldığında, cıva döngüsüne girip çevresel ortamlarda 3.000 yıl kalabilen bir ağır metaldir. Cıvanın farklı formları insan sağlığını, özellikle çocukların bilişsel sağlığı tehdit etmektedir. Dünya ve ülkemizdeki cıva emisyonlarının en büyük ikinci kaynağı kömür yakıtlı elektrik santralleridir. Türkiye'de kömür yakıtlı elektrik santrallerin yılda 6,5 ton cıva emisyonuna neden olduğu, bunun da toplam cıva emisyonlarının yaklaşık %32'sini oluşturduğu tahmin edilmektedir.
Bu tez kapsamında Muğla'da bulunan Yatağan, Yeniköy ve Kemerköy kömür yakıtlı elektrik santrallerinin bacalarından açığa çıkan cıva emisyonları kütle-denge yöntemiyle tahmin edilmiştir. Analiz sonuçlarına göre elektrik üretiminin %8,2'sini karşılayan bu üç santralin bacalarından, yılda yaklaşık 1-1,04 ton cıva atmosfere salınmaktadır. Bu emisyonların da yıllık 1.361- 1.415 IQ puan kaybına ve 2 milyar 117 bin – 2 milyar 202 bin dolar ekonomik maliyete neden olduğu tahmin edilmektedir. Santrallerin çevresinden su ve sediment örnekleri alınmış, su örneklerinde cıva miktarı ölçülebilir sınır değerlerin altında kalırken, sediment örneklerinin bazılarında cıva kirliliği çok yüksek miktardadır.

Abstract:
Mercury is a naturally occurring element found primarily in rocks. However, when released by human activities, mercury enters the cycle and can persist in the environment for up to 3,000 years as a heavy metal. Different forms of mercury pose threats to human health, particularly to the cognitive health of children. The second largest source of mercury emissions worldwide and in Turkiye is coal-fired power plants. It is estimated that coal-fired power plants in Turkiye contribute to 6.5 tons of mercury emissions annually, accounting for approximately 32% of the total mercury emissions.
In this thesis, mercury amounts at stacks of the Yatağan, Yeniköy, and Kemerköy coal-fired power plants in Muğla city of Turkiye have been estimated using the mass-balance method. According to the analysis, approximately 1-1.04 tons of mercury are emitted into the atmosphere annually. These emissions are estimated to cause an annual loss of 1,361-1,415 IQ points and an economic cost ranging from 2,117,000 to 2,202,000 US dollars. Water and sediment samples were taken from around the power plants. While mercury levels in water samples remained below measurable limit values, some sediment samples showed very high levels of mercury pollution.