Orta Anadolu erken neolitik topluluklarında insan ve bitki ilişkisi: Aşıklı Höyük'te bitki tüketimi ve tarım
People and plant interaction in central anatolian early neolithic communities: Plant consumption and agriculture at Aşikli Höyük
Yazar: MÜGE ERGUN
Danışman: PROF. DR. MİHRİBAN ÖZBAŞARAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Tarih Öncesi Arkeolojisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Botanik = Botany
Dizin: Aşıklı Höyük = Aşıklı Tumulus ; Bitkiler = Plants ; Neolitik Dönem = Neolithic Period ; Tarım = Agriculture ; Tüketim = Consumption ; İnsan = Human

Özet:
İnsan ve bitki ilişkisi, insanların çoğunlukla avcı-toplayıcı ve göçer bir düzende yaşadığı tarih öncesi dönem süresince, çeşitli ve uzun yıllara yayılan değişimlerden geçer. Tarım ise, kökleri çok eskiye giden bu ilişkide belirgin aşamalardan birisi, belki de en önemlisidir. İnsanlar tarafından farklı bitki türlerinin yaşam döngüsüne tümüyle müdahale edildiği bu yeni davranış biçiminde, insanlar da yeni düzen kurmak ve buna uyum sağlamak durumunda kalmıştır. Her iki topluluğu da derinden etkileyen bu ilişkinin temelleri dünyanın çeşitli yerlerinde, Holosen dönem başında ve ortasında, birbirinden bağımsız olarak atılır. En erken veriler ise yaklaşık 12.000 yıl öncesinde, Güneybatı Asya'nın değişik kesimlerinden gelmektedir.

Neolitik yaşam biçiminin çeşitli unsurları ile oluşmaya başladığı bu süreçte Orta Anadolu, Güneybatı Asya Neolitik dönemi içinde kendine has özellikleri ile değişimler gösteren, farklı bir bölge niteliğindedir. Epipaleolitik ve Neolitik döneme dair bitki tüketimi ve tarımsal faaliyetlerin kısıtlı olarak bilindiği bu bölgede, Erken Neolitik döneme tarihli Aşıklı Höyük (MÖ kal. 9. bin yıl- 8. bin yıl), insan ve bitki ilişkisindeki değişimi ve tarımsal düzeni tecrübe eden en erken yerleşmelerden birisidir. Aşıklı topluluğu, yerleşimin en erken iskanından itibaren tarım bilgisine ve pratiğine sahiptir. Yabani ve ehli ekin bitkilerinin karışık olarak bulunduğu; toplanan yabani bitkilerin önemli olmaya devam ettiği bu düzende topluluk, iskan süresince tarımsal faaliyetlere daha da yoğunlaşmış; yiyecek üretimini yaşamının önemli bir parçası haline getirmiştir. Kendi içerisinde hayatın başka alanlarında da dönüşüm geçiren 1000 yıllık iskanı ile Aşıklı topluluğu, bu nedenle, tarımsal yaşamı benimseme sürecini hem yerel hem de bölgesel bağlamda anlamak açısından ayrıcalıklı bir yerleşmedir.

Abstract:
The interaction between people and plants experiences various and long-term changes throughout prehistory, in which people mostly lived a hunter-gatherer and nomadic way of life. In this rooted relationship,agriculture represents one of the phases, maybe the most important one. With this new behavioural pattern including different plant species and the complete people intervention to the life-cycle of the plants, people too had to establish new arrangements in their life and harmonize with them. The foundation of this relationship effecting deeply both populations, was laid out independently in different parts of the world during Early and Middle Holocene. The earliest ﬁnds, though, come approximately 12.000 years ago from South-west Asia.

In this period, the Neolithic way of life emerges with its various aspects, and Central Anatolia represents a distinct region within South-west Asian Neolithic with its local characters and developments. In this area where our knowledge on Epipaleolithic and Neolithic plant consumption and agricultural practices is limited, Aşıklı Höyük (9th-8th mill. cal. BC) is one of the earliest sites experiencing the changes on people and plant interaction, and the agricultural way of life. The inhabitants of Aşıklı had the knowledge and practice of agriculture since the earliest occupation phases, and in this lifestyle including cultivation of a mixture of wild and domestic crops and also the importance of gathered wild plants,they focused more and more on the agricultural practices throughout the occupation and made the food production an important part of their life. Aşıklı community also experienced transformations in different life aspects during its 1.000 years of occupation; therefore, it is a privileged site to understand the process of agricultural adoption both in the local and regional context.