Toplam kalite yönetimi uygulamalarının işletme performansına etkisinde iç ve dış tetkik etkinliğinin düzenleyici rolü
The effect of total quality management practices on business performance and the moderator role of internal and external audits effectivity
Yazar: ÜMİT SÖNMEZ
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET AYTEKİN
Gaziantep Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Kalite = Quality ; Kalite teknikleri = Quality techniques ; Kalite yönetim sistemi = Quality management system ; Performans = Performance ; Toplam kalite yönetimi = Total quality management ; İşletme performansı = Business performance ; İşletmeler = Businesses

Özet:
İşletmeler finansal ve müşteri performanslarını daha iyi seviyelere çıkarmak için toplam kalite yönetimi uygulamalarına önem vermektedir. Toplam kalite yönetimi uygulamalarının bir işletmede uygulanmasına rehberlik eden kılavuz kalite yönetim sistemi standartlarıdır. İşletmelerde bu standarda uygun sistemlerini kurmakta ve uygulamaktadırlar. Ayrıca sistemin sürdürebilirliğini sağlamak için, kalite yönetim sistemi uygulamalarını sürekli geliştirmeleri bir zorunluluk haline gelmiştir. Toplam kalite yönetimi uygulamalarında iç ve dış tetkik faaliyetlerin etkinliği; kalite yönetim sistemi performansına olumlu etki etmesi, işletmelerin mevcut durumlarını hakkında doğru bilgiye sahibi olması ve geleceğe yönelik karar almada veri teşkil etmesi açısından önemlidir. Bu çalışmanın amacı toplam kalite yönetimi uygulamalarının işletmelerin finansal ve müşteri performanslarına etkisi ve iç ve dış tetkiklerin düzenleyici rolünü araştırmaktır. Bu çalışmada ilk olarak kalite yönetim sistemi performansı ölçümüne yönelik iç ve dış tetkik faaliyetleri ile ilgili bir ölçek geliştirilmiş ve sonrasında bu ölçeğin toplam kalite yönetimi uygulamaları ve işletmelerin finansal ve müşteri performanslarına olan etkisi araştırılmıştır. Bu doğrultuda Türkiye de ISO 9001 Kalite yönetim sistem belgesine sahip işletmelere anket tekniği uygulanarak elde edilen veriler test edilmiştir. Bu anketlerden elde edilen veriler SPSS ile AMOS programları kullanılarak analiz edilmiştir. Bu analizlerin sonucunda toplam kalite yönetim uygulamaları ile finansal ve müşteri performansı arasında istatiksel anlamda pozitif yönde anlamlı ilişki olduğu bulunmuştur. Toplam kalite yönetimi uygulamalarının işletmelerin finansal ve müşteri performansına etkisinde; iç tetkiklerin etkinliğinin pozitif yönde, dış tetkiklerin etkinliğinin negatif yönde düzenleyici rolünün olduğu tespit edilmiştir. Yani toplam kalite yönetim uygulamalarının finansal ve müşteri performansına etkisinde, iç tetkiklerin etkinliğinin artması ile işletmelerin de finansal ve müşteri performansı artmaktadır. Diğer taraftan toplam kalite yönetim uygulamalarının finansal ve müşteri performansına etkisinde, dış tetkiklerin etkinliğinin artması ile işletmelerin de finansal ve müşteri performansı azalmaktadır. 
Anahtar kelimeler: Toplam Kalite Yönetimi, Kalite Yönetim Sistemi, İç Tetkik, Dış Tetkik, İşletme performansı

Abstract:
Total quality management is applied by businesses to increase their financial and customer performance. Quality management system standards guides the implementation of total quality management practices in a business. Businesses establish and implement this systems in accordaning this standard. In addition, it has become a necessity to continuously improve the quality management system practices in order to ensure the sustainability of the system. The effectiveness of internal and external audits in total quality management practices; It is important to have a positive effect on the performance of the quality management system, to have truth information about the current situation of the businesses and to obtain data for the future decisions. The aim of study is to investigate the effects of total quality management practices on the financial and customer performances of businesses and the regulatory role of internal and external audits. In this study, firstly, a scale related to internal and external audit activities for quality management system performance measurement was developed and then the effect of this scale on total quality management practices and financial and customer performances of businesses was investigated. In this direction, the data obtained by applying the survey technique to the businesses with ISO 9001 Quality management system certificate in Turkey were analized. These surveys were analyzed by using SPSS and AMOS computer programs. As a result of these analyzes, it was found that there is a statistically significant positive relationship between total quality management practices and financial and customer performance. The effectivity of internal audits has a positive and the effectivity of external audits has a negative regulatory role. In other words, the effect of total quality management practices on financial and customer performance, the financial and customer performance of businesses increases with the increase in the effectivity of internal audits. On the other hand, the effect of total quality management practices on financial and customer performance, the financial and customer performance of businesses decreases with the increase in the effectivity of external audits.
Keywords: Total Quality Management, Quality Management system, İnternal Audit, External Audit, Business performance