Ortopedik engelli kadınlarda sağlık inanç modeline temellenen hemşirelik destek programının üreme sağlığı davranışlarına etkisi
The effect of support program based on the health belief model on reproductive health behavior in women with orthopedic disabled.
Yazar: EDA YAKIT AK
Danışman: PROF. DR. ERGÜL ASLAN
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Kadın Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Bedensel engelliler = Physical handicappeds ; Engelli kişiler = Disabled persons ; Hemşirelik = Nursing ; Hemşirelik hizmetleri = Nursing services ; Kadınlar = Women ; Ortopedi = Orthopedics ; Sağlık inanç modeli = Health belief model ; Üreme sağlığı = Reproductive health

Özet:
Çalışma ortopedik engelli kadınlarda Sağlık İnanç Modeli doğrultusunda hazırlanan hemşirelik destek programının üreme sağlığı davranışlarına etkisini belirlemek amacıyla, yarı deneysel tasarımda gerçekleştirilmiştir. Çalışma bir üniversite hastanesinin fizik tedavi ve rehabilitasyon kliniğinde Ağustos 2019-Ekim 2020 tarihleri arasında yürütülmüştür. Ortopedik engeli bulunan 15 kadın deney, 35 kadın kontrol grubunda olmak üzere toplam 50 kadın örnekleme alınmıştır. Deney grubundaki kadınlara 3 haftalık hemşirelik destek programı uygulanmıştır. Veri toplamada; Tanıtıcı Bilgi Formu (TBF) ve Evli Kadınların Üreme Sağlığını Koruyucu Tutumlarını Belirleme Ölçeği (ÜSBÖ) uygulanmıştır. Dört ay boyunca izlem formu ile değerlendirilmiştir. 
İlk değerlendirmede ÜSBÖ toplam puanı deney grubunda 119,93±20,59, kontrol grubunda 122,20±16,71 dir. Son değerlendirmede ÜSBÖ toplam puan deney grubunda 144,27±11,95 ve kontrol grubunda 118,00±16,43'tür. Gruplar arasında ÜSBÖ toplam puanında ilk ve son değerlendirmelerdeki fark istatistiksel olarak anlamlıdır (p<0,01). Deney grubunda ÜSBÖ alt boyutlarında ilk ve son değerlendirme arasında üreme sağlığını ilgilendiren konularda hekime gitme davranışı, üreme organ ve meme kanserinden korunma, üreme sağlığını korumaya yönelik genel sağlık davranışları ve genital yol enfeksiyonlarından korunmada artış belirlenmiştir (p<0,05). İzlemlerde deney grubunda her gün iç çamaşırını değiştirme, pedini en geç 4 saat arayla değiştirme, Kendi Kendine Meme Muayenesi (KKMM) ve Kendi Kendine Vulva Muayenesi (KKVM) yapmada istatistiksel olarak anlamlı düzeyde artış saptanmıştır. Kontrol grubunda, tuvaletten önce ve sonra ellerini yıkama, genital temizliğini önden arkaya yapma, her gün iç çamaşırı değiştirme ve pamuklu ve renksiz iç çamaşırı giyme davranışlarında istatistiksel olarak anlamlı azalma belirlenmiştir (p<0,05).
Sonuç olarak, ortopedik engelli kadınlara uygulanan Sağlık İnanç Modeli'ne temellenen hemşirelik destek programının üreme sağlığı davranışlarını geliştirmede olumlu yönde etkilediği belirlenmiştir.

Abstract:
The study was conducted using the quasi-experimental design to determine the influence of the nursing support program prepared according to the Health Belief Model on reproductive health behaviors of orthopedically disabled women in the physical therapy and rehabilitation clinic at a university hospital between August, 2019-October, 2020.The research sample included 50 women (35 in the control group and 15 in the experimental group with orthopedic disability). A 3-week nursing support program was applied to the experimental group women. To collect the data, Introductory Information Form and Scale for Determining the Protective Attitudes of Married Women towards Reproductive Health (SDPAMW) were applied. Evaluation was made with a follow-up form for four months. 
In the first evaluation, the total SDPAMW scores were 119.93±20.59 for the experimental group and 122.20±16.71 for the control group. In the final evaluation, the total SDPAMW scores were 144.27±11.95 for the experimental group and 118.00±16.43 for the control group. The difference between the groups regarding the first and final evaluations for the total SDPAMW scores was statistically significant (p<0.01). In the experimental group, between the first and final evaluations regarding the sub-dimensions of SDPAMW, an increase was found in the behavior of seeing the doctor on reproductive health issues, protection from reproductive organ and breast cancer, general health behaviors to protect reproductive health, and protection from genital tract infections (p<0.05). 
Consequently, the nursing support program based on the Health Belief Model applied to orthopedically disabled women positively affected reproductive health behaviors.