Mali yerelleşme ve yerel vergi geliri performansı ilişkisi: Doğu Karadeniz bölge belediyeleri üzerine bir uygulama
The relationship between fiscal decentralization and local tax revenue performance: An implementation on municipalities in the eastern Black Sea Region
Yazar: ÖNDER ÇALCALI
Danışman: PROF. DR. HAKKI HAKAN YILMAZ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye (Kamu Ekonomisi) Ana Bilim Dalı / Maliye Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; Maliye = Finance
Dizin: Belediyeler = Municipalities ; Belediyeler = Municipalities ; Doğu Karadeniz bölgesi = Eastern Black Sea region ; Gelirler = Incomes ; Kamu ekonomisi = Public economy ; Mali yerelleşme = Fiscal decentralization ; Performans = Performance ; Vergi gelirleri = Tax revenues ; Vergiler = Taxes

Özet:
Merkezi yönetimden yerel yönetimlere şartsız (koşulsuz) transfer yapılması şeklinde gerçekleşen ve yerel harcama kapasitesini artıcı nitelik taşıyan mali yerelleşme uygulamalarının, yerel yönetimlerin öz gelir elde etme performanslarını nasıl etkilediği hususu literatürde tartışmalıdır. İkinci kuşak mali federalizm teorisyenleri, özellikle şartsız nitelikteki merkezi transferlerin yerel yönetimlerin öz gelir performanslarını olumsuz yönde etkileyeceğini ileri sürmektedirler. Buna yönelik yapılan bir çok ampirik çalışmanın sonuçları da bu hipotezi destekler niteliktedir. Bu çalışmanın amacı, Türkiye'de böyle durumun var olup olmadığının Doğu Karadeniz Bölgesi özelinde tespit edilmesidir. Türkiye'de yerel yönetim birimlerinin harcama sorumluluklarına göre, öz nitelikli gelir kalemlerinin sayıları ve hasılat potansiyelleri sınırlı düzeydedir. Bununla birlikte, yerel yönetimlerin öz gelir kaynaklarını artırma yönünde son dönemde bir düzenlemeye gidilmemiştir. Yerel birimlerde harcama sorumluluğu-öz kaynak dengesizliğine bağlı ortaya çıkan gelir ihtiyacı ise merkezi yönetimden yapılan transferlerle karşılanmaktadır. Türkiye'de son yıllarda yerel yönetimlerin toplam gelirleri içerisindeki bu transferlerin payı artmıştır ve giderek daha da artmaktadır. Bu bağlamda, yerel yönetimler gelir bakımından merkezi yönetime bağımlı hale gelmişlerdir. Bunun yanında, Türkiye'de yerel yönetim birimleri toplam harcamalarının kamu kesimi toplam harcamalarına ve GSYİH'ye oranı da giderek artmıştır. Yani Türkiye'de mali yerelleşme düzeyi son dönemde artış göstermiştir. Ancak bu artış, merkezden yapılan transferlerle sağlanan harcama yönlü mali yerelleşme artışıdır. Çalışmada, Türkiye'de genel bütçe vergi gelirlerinden yerel yönetimler için ayrılan paylar başta olmak üzere, merkezi yönetim tarafından yerel yönetimlere yapılan gelir transferlerinin, yerel birimlerin öz gelir (hasılat) elde etme performanslarına etki edip etmediği araştırılmıştır. Araştırma Doğu Karadeniz Bölge belediyeleri üzerine yapılmıştır. Panel veri yöntemi kullanılarak yapılan ekonometrik analizin sonuçlarına göre, söz konusu merkezi yönetim transferlerinde yaşanan artışlar, belediyelerin öz vergi geliri elde etme gayretlerini (performanslarını) azaltmaktadır. Bu sonuç ikinci kuşak mali federalizm teorisyenlerinin iddialarını destekler niteliktedir. Bu bağlamda, Türkiye'de yerel yönetimlerin öz gelir kaynaklarından yararlanma gayretlerinin bir indeks değer olarak yer alacağı yeni bir transfer dağıtım sisteminin kurgulanması önerilmektedir.

Abstract:
How fiscal decentralization practices, which are unconditionally transferred from the central government to local governments and which increase the capacity of local expenditures, affect the self-revenue performance of local governments is controversial in literature. Second-generation theorists of fiscal federalism argue that central transfers, particularly unconditional ones, will affect local governments' own income performances negatively. The results of many empirical studies on the related issue also support this hypothesis. The purpose of this study is to determine whether
such a situation exists in the Eastern Black Sea Region. Compared to the expenditure esponsibilities of local government units in Turkey, the number of self-qualified income items and their potential of revenue is limited. Nevertheless, there haven't been any recent legislative regulations to increase local governments' own income sources. In local units, income need arising from the imbalance between expenditure liability and equity is covered by transfers from the central government. In Turkey, the share of these transfers within the total revenues of local governments has been increasing steadily in recent years. In this context, local governments have become dependent on the central government for income. Besides, the ratio of the total expenditures of the local government units in Turkey to the total expenditures of the public sector and the GDP has gradually increased. In other words, the level of fiscal decentralization in Turkey has recently increased. However, this is an expenditure-oriented fiscal decentralization increase provided by central transfers. In the study, whether income transfers by the central government to local governments in Turkey, particularly the share allocated for local administrations from general budget tax revenues, have an impact on the local units' efforts to obtain their own revenue resources was researched. The study was conducted on municipalities in the Eastern Black Sea Region.
According to the results of the econometric analysis employed using the panel data method, the increases in the relevant central government transfers are reducing the efforts (performances) of the local governments to achieve self-tax income. This result supports the claims of the second generation fiscal federalism theorists. In this context, it is proposed to construct a new transfer distribution system in Turkey which will be an index value of the efforts of local governments to utilize their own income sources.