Ar-Ge proje seçim sürecinin fayda temelli değerlendirilmesi: UTA ve UTASTAR yöntemleri ile bir uygulama
Utility-based evaluation of R & F project selection process: An application with UTA and UTASTAR methods
Yazar: ELA BİNİCİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ERDEM AKSAKAL
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Endüstri Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering

Özet:
Bilgi, küreselleşme ile hızla artan rekabet ortamının temelini oluşturmaktadır. Bilginin bilim ve teknolojiye dönüştürülmesi Araştırma – Geliştirme (Ar-Ge) çalışmaları ile sistemli hale gelmektedir. Bilgi dağarcığının artması ve bu bilgiler ile yeni teknolojilerin geliştirilmesi ülkelerin kalkınması için katma değer üretme, iş imkânı sağlayabilme, üretimlerini devam ettirme ve yeni üretim yöntemlerinin geliştirilmesine büyük oranda katkı sağlamaktadır. Ülkelerin ürün ve hizmet çeşitliliğinin çok fazla olduğu bu rekabet ortamında ayakta kalabilmeleri, gelişmiş ülkeler arasında yer alabilmeleri için Ar-Ge çalışmaları ile yenilikler ortaya koymaları gerekmektedir. Ar-Ge, bilimsel ve teknik bilgi dağarcığının artırılarak yeni ürünlerin, üretim yöntemlerinin ve ülkemizde kaynakların etkili bir şekilde kullanılarak yeni teknolojilerin geliştirilmesi olarak tanımlanmaktadır. Ülkelerin hızla değişen teknoloji ortamında rekabet edebilmeleri, gelişmişlik düzeylerini artırabilmeleri için Ar-Ge yatırımlarına verdikleri teşvik ve destekler oldukça önemli bir konudur. Ülkemizde birçok kurum ve kuruluş Ar-Ge projelerini bilim ve teknoloji adına sağladığı fayda oranında desteklemektedir. Bu kapsamda desteklenecek olan Ar-Ge projelerinin değerlendirilirken dikkat edilecek olan unsurların başında sağladığı fayda gelmektedir. Bu kapsamda desteklerin maksimum faydayı sağlayacak Ar-Ge projelerine verilmesi dikkate alınarak, çalışmamızda Ar-Ge projelerinin seçiminin yapıldığı bir yarışmada projelerin değerlendirme süreci ele alınmıştır. UTA yöntemi marjinal faydayı dikkate alan yapısı ve doğrusal programlama yaklaşımını içermesi nedeniyle tercih edilmiştir. Bu yönteme ek olarak çalışmada ayrıca UTA yönteminin geliştirilmiş versiyonu olan karar vericinin yaptığı sıralamayı dikkate alan ve çözümün sonunda tutarlılık analizi yapılan UTASTAR yöntemi de kullanılmıştır. Yöntemlerin çözüm aşamalarında elde edilen matematiksel modellerin çözümü için de GAMS Programından yararlanılmıştır. Elde edilen çözümler sonucunda kullanılan yöntemlerin projelerin etkin bir şekilde sıralanmasına katkı sağlayabileceği gösterilmeye çalışılmıştır.

Abstract:
Nowadays with the rapid increase in globalization, information is the basis of competitiveness. The transformation of information into science and technology is systematized with research and development studies. The increase of knowledge and development of new technologies with this information contribute considerably to the production of added value for the development of countries, to provide employment, to continue production and to develop new production methods. In this competitive environment where product and service diversity are very high, countries should bring innovations with R & D studies to survive and take place among developed countries. R&D is defined as the development of new products by increasing scientific and technical knowledge and the development of new technologies by effective use of production methods and the sources in our country. The incentives and supports given to R & D investments are a considerably important issue for countries to compete in this rapidly changing technology environment and to increase their level of development. In Turkey, many institutions and organizations support R & D projects in terms of the utility that they provide. At this point, while evaluating the R & D projects to be supported, the utilities they provide are the main factors. In this regard, considering the factor that the support is given to the projects with maximum utility, our study dealt with the evaluation process of projects in a competition of R&D projects. UTA method was chosen because it includes the structure and linear programming approach and considers marginal utility. In addition to this method, UTASTAR method, an improved version of UTA method which takes into account the order of decision marker and makes consistency analysis at the end of process, was applied. GAMS program was also used for the solution of the mathematical models obtained during the solution of the methods. It was tried to show that the methods used as a result of obtained solutions may contribute to the effective alignment of the projects.