Zeugma mezar stelleri
Grave stelai from Zeugma
Yazar: HÜSEYİN YAMAN
Danışman: PROF. DR. KUTALMIŞ GÖRKAY
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Klasik Arkeoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Mezarlar = Graves ; Roma Dönemi = Roman Period ; Steller = Steles ; Zeugma = Zeugmas

Özet:
MÖ 300'lerde kurulan Zeugma'da, MS 253'de Sassani tahribiyle önemini yitirene kadar hâkimiyet birkaç kez el değiştirmiştir. Kuruluşunda yerel Semitik ve Greko-Makedonlardan oluşan kent nüfusu, yol ağı üzerindeki konumu, farklı zamanlarda Roma lejyonlarının <önce kısa süre ile Legio X Fretensis ve sonra uzun süreyle Legio IV Scythica> kente konuşlanmış olması, Partlarla olan ilişkiler nedeniyle Roma Dönemi içinde kozmopolit bir yapıya kavuşmuştur.
Mezar stelleri ölüye ve ataya duyulan saygı, hatırlama ve ölümsüzleştirmenin Zeugma halkı için önemli olduğunu göstermektedir. En erken örneği MS 1. yüzyılın ortalarına tarihlenen mezar stelleri MS 3. yüzyılın sonlarına kadar üretilmiştir. Portreli örneklerden yola çıkarak stellerin MS 2. yüzyılın ikinci yarısından itibaren yoğunlukla üretildiğini söylemek mümkündür. Özellikle kartal ve sepet bezemeli mezar stelleri kentin bölgesel bir stilin ve ikonografinin temsilcisi olduğunu ortaya koymaktadır. Portreli mezar stellerindeyse imparatorluğun batısından gelen özellikler daha yoğun gibi gözükse de Palmyra'dan bilinen stellerin etkileri de mevcuttur. Doğudan alınan özellikler ya da daha doğru bir tabirle doğulu özellikler kadın portrelerinde oldukça belirgindir. Bunun yanında, standart bir formüle sahip olduğu görülen yazıtlarda geçen isimler arasında Semitik kökenli isimler bulunmakta bu da halkın Romalılaşmış olmasına rağmen geçmişini korumaya çalıştığına ve farklı etnik grupların varlığına işaret etmektedir.

Abstract:
Zeugma was found by Seleucus I Nicator in 300 BC and has been ruled by Seleucids, Armenian Empire, Commage Empire and Roman Empire till to it was sacked by Sassanids in AD 253. First occupants of the city were local Semitic population and Greco-Macedon migrants. After Roman rule the city became significant role because of strategic location which was the border with Parthian Empire. During Roman rule, Legio X. Fretensis occupied in 18 BC and then Legio IV. Scythica camped in 66 AD in Zeugma. Cosmopolitan character of Zeugma consist of inhabitants of the city formed Semitic, Greco-Macedon and Romans.
Grave Stelai were mnemeia for remembering, respecting and immortalizing the deceased and ancestors. The earliest stele with portrait dated in mid of 1st century AD and they have been manufactured till to end of the 3rd century AD. The stelai intensively produced after second half of the 2nd century AD. Especially stelai that have basket and eagle decorations show that the city was representing the regional iconography and stylistic. Sculptures profited from influences from west as well as from the east of Empire as Palmyra. The traits taken from the east or with more precision the eastern traits are clearer on the female adornments. It is seemed that there is a standardization with the steles although, there are some examples with Semitic names which show that although the population was Romanized there where presence some ethnic groups trying to conserve their past.