Kadınların çalışma yaşam kalitesinin iyileştirilmesi ve formel istihdamda yeri
Improving women's quality of working life and their place in formal employment
Yazar: CEYHAN AKBULUT
Danışman: PROF. DR. SEVGİ TÜZÜN RAD
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations

Özet:
Günümüzde hem dünya genelinde hem de Türkiye de köklü dönüşüm süreci yaşanmaktadır. Bu dönüşüm diğer sektörlerde olduğu gibi işgücü piyasasını, istihdam dinamiklerini ve kadınların istihdam durumunu da etkilemektedir. Bu süreçle birlikte ucuz ve esnek emek kavramları da ortaya çıkmış ve küreselleşmenin istihdam üzerindeki en gözle görülür etkilerinden biri de kayıt dışılık eğilimi olmuştur.
Kayıt dışılık, işgücü piyasasını kapitalizm öncesi dönemdeki eşitsiz yapıya benzeterek düşük maliyetli, esnek işgücüne ve vasıflı işgücüne olan talebi artırmıştır. Bu durum kadınların işgücü piyasasına katılımını kolaylaştırmıştır. Küresel imalat talebine paralel olarak işgücü piyasasında düşük maliyetli işgücüne olan ihtiyaç devam etmekte ve bu ihtiyaç kayıt dışı sektörde vasıfsız kadın istihdamını artırmakla birlikte bu durum, ev eksenli çalışma gibi atipik istihdam biçimlerine yol açmaktadır.
Kapitalist sistem, özellikle ekonomik kriz dönemlerinde küçük ölçekli üretim süreçlerinde esnek üretim maliyetlerinden yararlanarak kayıt dışı işçi-işveren ilişkilerinde reform yapmıştır. Bu yapı içerisinde Türkiye'de kayıt dışı sektörde çalışan kadınların çalışmalarının yanı sıra asıl çalışanların da önemli bir yere sahip olduğu görülmektedir. Çalışmada, kadınların bu enformel süreç içerisindeki enformel ilişki ve süreçlere aktif işgücüne katılımını analiz edilmiştir. Küçük ölçekli üretimin önemi yeniden artarken, kayıt dışı sektörde kadın emeğine olan talepte de bir artış yaşanmaktadır. Araştırma, 1970'lerden bu yana daha da belirginleşen kayıt dışılaşma eğiliminin kadın işgücü üzerindeki temel etkisini anlamaya çalışması açısından önemlidir. Bu bağlamda esnek işgücü talebinin oluşmasını etkileyen faktörler ve kadın emeğine olan talebin artmasının nedenleri incelenmektedir. Dünyada ve Türkiye'de kadınların işgücüne katılım oranları artıyor olmasına rağmen bu artış resmi istatistiklere tam olarak yansımamaktadır. Bunun temel nedeni kadınların çoğunluğunun kayıt dışı işlerde çalışıyor olmasıdır.
Kayıt dışı istihdamın yaygınlaşması güvenli çalışma koşullarını aşındırıyor ve kadın ve çocuk işçiliğine olan talebi artırmaktadır. Bu çalışmada, küreselleşme sürecinin istihdam eğilimleri üzerindeki etkisini ve küresel üretim zincirinde kadın emeğinin kayıt dışı niteliğine yönelik talep yaratma dinamiklerini ortaya koymak amaçlanmıştır.

Abstract:
The world and Turkey are going through a major transformation process.  Change is evident in labor markets, employment trends and the place of women's labor in labor processes, as in all areas.
The effects of the process on women's labor have brought the concept of cheap and flexible labor to the fore. The most important effect of the globalization process on employment is the tendency towards informalization in labor markets.  This tendency has created a workforce similar to the unregulated structure of labor markets before capitalism. The de-skilling experienced in the labor force has increased the demand for cheap and flexible labor as well as skilled labor, facilitating the entry of more women into labor markets compared to previous years.  The search for less costly labor for global production continues in labor markets.  The labor demand created by this search increases the employment of unskilled women's labor in the informal sector, bringing atypical types of work such as home-based work to the agenda. Capitalism has restructured the need for cheap labor, especially in times of economic crisis, with the informalized employee-employer relations established in small-scale production that participates in production through subcontracting relations and the cost advantage provided by flexible production. Within this new structure, the informal sector, which is as important a segment as the full- time employees who constitute the visible face of women's labor in Turkey, has been examined in the study. The study reveals the active role of women's labor in informal relations and processes in the informalization process.  In recent years, when small production has come back to the agenda, there has been an increase in the demand for women's labor in the informal sector during the "informalization" process.  The study emerged as an effort to understand the fundamental effects of the general change trend called informalization, which started in the 1970s and has been strongly felt today in production and labor processes, on the women's workforce. In the study, the reasons behind the formation of flexible labor demand, which has come to the fore in labor markets, are questioned in connection with the increase in demand for women's labor. While there has been a certain increase in the participation rates of women in labor markets in the world and in Turkey, it is not possible to see the corresponding increase in statistics.  The main reason for this is the increasing presence of unregistered employment, which constitutes a significant segment of women's labor force, in labor markets.  The phenomenon of unregistered employment creates a working condition in which the right to secure employment is eliminated, while also increasing the demand for women's and children's labor. Within this general framework, the study focuses on the impact of the globalization process, of which multinational companies are the subjects, on employment trends and tries to clarify the informal characteristics of women's labor and the dynamism of creating demand within the global production chain that emerges with the international organization of production.