Cumhuriyet Halk Partisi Tek Parti Dönemi (1923-1945) parti içi muhalefet /
Yazar: AHMET AKTAŞ
Danışman: DR. NEZAHAT DEMİRHAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2004
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Türk İnkılap Tarihi = History of Turkish Revolution
Dizin: Cumhuriyet Halk Partisi = Cumhuriyet Halk Party ; Muhalefet = Opposition ; Muhalefet hareketleri = Opposition movements ; Parti içi demokrasi = Intraparty democracy ; Siyasi partiler = Political parties ; Tek Parti Dönemi = Single Party Period

Özet:
Özet Birinci bölümde, TBMM'nin Nisan 1920'den Mayıs 1923'e kadar olan çalışmalarını ve muhtelif hareketleri inceledim. Ankara'da toplanan Meclis bir yandan işgalci güçlere karşı Kurtuluş Savaşım yürütürken diğer yandan da yeni devletin kuruluş temelleri atılmaktaydı. Ulusal duyguların yoğunlaştığı bu dönemde meclisteki muhalefet bazı milletvekillerinin kişisel çabalan şeklinde ortaya çıkarken daha sonra siyasi grupların kurulmasıyla grup muhalefetine dönüşmüştür. ikinci bölümde, Türkiye'yi modernleştirecek kanunları hızla çıkarmaya başlayan Meclis'teki muhalefeti ve muhalefetin gücünü kırmak için gösterilen çabalan araştırdık. 1924 yılında ittifak fırkayı içindeki parti içi muhalefet gelişerek Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'm kurmuştur. Ancak, Türkiye'nin çok kritik bir döneminde kurulan bu partinin Şeyh Sait isyanı ile ilgisi nedeniyle Bakanlar Kurulu tarafından kapatılmıştır. Üçüncü bölümde ise, Meclis'in 1927-1931 dönemindeki muhalefeti gözler önüne serdik. Türkiye'nin tek partili görünümünden rahatsız olan ve muhtelif bir partinin yararına inanan Atatürk'ün izniyle Serbest Cumhuriyet Fırkası (1930) kurulmuştur. Meclis içi ve meclis dışı muhtelif gruplan birleştiren SCF'nın hızla güçlenmeye başlaması iktidar partisi olan CHP ile arasındaki siyasal gerginliği artırmıştır. Öncelikle 1930'daki belediye seçimlerinde seçim karşıtlarının desteğini almasının eleştirilere neden olması kurucusu tarafından SCF'nın kapatılmasına neden olmuş. Bundan sonra gücü iyice zayıflayan muhalefet 1945 'e kadar siyasal bir partinin çatısı altında birleşememiştir. n

Abstract:
Abstract At the first section, I examined the works and diverse movements of Turkish parliament that happens from April 1920 to May 1923. The assembly that gather in Ankara at one side perform war of independence against accupier force at the ather side lay the new state foundation was being lod. At this period that the natianal feelings intensive in the council the opposition was coming forth to be personal strugge of same deputy afterwards, it was returning group opposition with establist political groups. In second section,we researched that the low which presented very fasting in the councils's opposition to modernize the Turkey end far the reduced the oppositions's force.hi 1924 in innerparty opposition was developed the îttihak Community and they estaplished the Terakkiperver Rupublic Community. But this p arty, which w as e staplished v ery difficultly time of Turkey, was closed by council of ministers because of their relations to Şeyh Said rebellion. In third section, he showed that the period of the council in 1927-1931. He was bothered of Turkey's singe party appearence and the Independent Republic Comminity was estaplished by Atariik permission. Because he belived advantage of diverse party. Formation the Independent Republic Community which was unitet to innerparty and outer party diverse, was getting strager so their relation of the Republich Folk Party was increared the political tenses. First of all critices resultet from being supportef by the oppositions of selection at municipolity selection in 1930 cost Independent Republic Community to be closed down by it on founder. Afterwords howing lost it power they by they the opposition couldn't come to gather under a political party until 1945. m