Feminist düşüncenin İslâmî izdüşümleri: Fatima Mernissi
Islamic reflections of feminist thought: Fatima Mernissi
Yazar: SEBİLE KARTAL
Danışman: PROF. DR. ERKAN PERŞEMBE
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion

Özet:
Tez çalışması, feminist düşüncenin toplumsal adalet ve toplumsal cinsiyet eşitliği
söylemlerinin Faslı sosyolog Fatima Mernissi'nin görüşlerindeki İslami izdüşümlerle
ilişkilerini değerlendirmektedir. Mernissi, feminist olarak tanımlanmayı
kabullenmemekle birlikte, feminist söylemin sunduğu fikirleri benimsemiştir.
Görüşlerinde feminist söylemin etkileri görülse de, Mernissi'nin Müslüman
kadınların özgürleşme mücadelesini, Batı dünyasındaki kadınların konumlarıyla
karşılaştırdığı görülmektedir. İslam dünyasında kadınların, geleneksel değerlerin
ataerkil formlarıyla pasifleştirilmesine karşı başta hadis rivayetlerindeki zayıf
temellere eleştiriler yöneltmiştir. İslam dünyasında Hz. Peygamberin kendi eşlerine
yönelik olumlu tutumlarıyla kadını aşağılayan hadis rivayetleri arasındaki çelişkileri
vurgulamıştır. Binbir Gece Masallarındaki Şehrazat örneğinden yararlanarak
Doğu'nun güçlü kadınlarının Mernissi'nin düşünce dünyasına ve kadın algısına
etkilerini açıklamaktadır. Sanılanın aksine, yaşadığı coğrafyada ve sözlü kültürde
aklı önemseyen kadınların güçlü duruşa sahip olduklarını vurgulamaktadır.
Mernissi'nin, toplumda kadının ezilmesine neden olan sorunları sadece eleştiren,
toplumun fotoğrafını çekmekle yetinen bir akademisyen olmadığı, aklı ve bilgiyi ön
plana çıkararak problemlere çözüm yolları aradığı, çözüm önerileri ürettiği örnekleri
çalışmamızda ortaya konulmaya çalışılmaktadır. Mernissi'nin eleştirdiği Doğu'da ve
Batı'da kadınların önüne konulan mekân, zaman sınırına dikkat çekilmeye
çalışılmıştır. Kadınların önüne konulan Doğuda mekân Batıda zaman sınırını akıl ve
bilgiden alınan güçle aşmanın imkânları Mernissi'nin sunduğu çözüm önerileri
üzerinden aranmıştır. Bu bağlamda Mernissi'in önerdiği, oluşturmaya çalıştığı güçlü
kadın kimliğinin sadece Doğu kadınına değil, aynı zamanda Batı dünyasının kadınına
ilham olabileceği akıl ve bilgi ekseninde ele alınmıştır. Bu anlamda tez çalışmasında
özgürlük arayışında nereden kimden kaynaklanırsa kaynaklansın, herhangi bir
dayatamaya boyun eğmeyen kadınlara aklın ve bilginin rehber olabileceği
düşünülmektedir. Araştırma sonucunda Doğu'da mekana, Batı'da zamana
hapsedilmek istenen kadınının özgürlük yolunun bilgi ve akıl ile donatılmak
olduğunu her iki kültürü yakından tanımış bir entelektüel olarak Mernissi'nin bütün
dünya kadınlarına yaşayarak ve yazarak göstermeye çalıştığını belirtmeliyiz.

Abstract:
This thesis evaluates the relationship between feminist discourses of social justice
and gender equality; and the Islamic projections in the views of the Moroccan
sociologist Fatima Mernissi. Mernissi does not accept being defined as a "feminist",
she has embraced the ideas presented by feminist discourse. Although her views are
influenced by feminist discourse, Mernissi compares Muslim women's struggle for
emancipation with the position of women in the Western world. She criticized the
passivization of women in the Islamic world through patriarchal forms of traditional
values, particularly the weak foundations of hadith narrations. She emphasized the
contradictions between the Prophet Mohammed positive attitudes towards his own
wives and the hadith narrations that degrade women in the Islamic world. Utilizing
the example of Scheherazade from the Thousand and One Nights tales, she explains
the influence of the powerful women of the East on Mernissi's world of thought and
perception of women. Contrary to popular belief, she emphasizes that women who
care about reason have a strong stance in the geography and oral culture she lives in.
In this thesis study, it was tried we try to show that Mernissi was not an academic
who only criticized the problems that caused the oppression of women in society and
was not content with taking a photograph of the society, but that she sought solutions
to problems by emphasizing reason and knowledge and produced solutions. It was
also drawn attention to the space and time limits placed in front of women in the East
and the West, which Mernissi criticized. The possibilities of overcoming the
limitations of space in the East and time in the West with the power of reason and
knowledge are sought through Mernissi's solution proposals. In this context, it is
discussed on the axis of reason and knowledge that the strong female identity that
Mernissi proposes and tries to create can inspire not only the women of the East but
also the women of the Western world. In this sense, it is thought that reason and
knowledge can be a guide for women who do not submit to any imposition,
regardless of where and from whom it originates in the search for freedom. As a
result of the research, it should be noted that Mernissi, as an intellectual who has
closely recognized both cultures, has tried to show the women of the world by living
and writing that the way to freedom for women who are wanted to be imprisoned in
space in the East and time in the West is to be equipped with knowledge and reason.