Elmadağ şehir coğrafyası
Urban geography of Elmadağ
Yazar: NEŞET TİRYAKİ
Danışman: DOÇ. DR. YALÇIN KARABULUT
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1997
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Ankara-Elmadağ = Ankara-Elmadağ ; Kent coğrafyası = Urban geography

Özet:
Elmadağ şehri, İç Anadolu Bölgesi, Yukarı Sakarya Bölümünde yer almaktadır. İlçe topraklarının toplam yüzölçümü 573 km2, şehir merkezinin alanı ise 1213 ha'dır. Şehir Paleozoik ve Mezozoik yaşlı kalker tabakaları üzerinde kurulmuştur. Topografik olarak engebeli bir arazide yer alan Elmadağ, bir yontuk düz üzerindedir. Güneybatıda Elma Dağı, kuzeyinde ise İdris Dağı şehri çevrelemektedir. Karasal iklim özellikleri gösteren Elmadağ'da en sıcak aylar Temmuz ve Ağustos, en soğuk aylar ise Ocak ve Şubat'tır. Şehirdeki en önemli akarsu mevsimlik olarak akan Kargalı Deresi'dir. Elmadağ şehri 1970 yılında 11152 kişilik nüfusa ulaşarak şehir karakteri kazanmıştır. Yavaş bir artış seyreden nüfus 1995 yılında tahmini olarak 22.000'e ulaşmıştır. İlçenin nüfus yoğunluğu km2'ye 66 kişi olup Türkiye ortalaması olan 76'nın altındadır. Nüfus şehir merkezinde daha çok Kemalpaşa, Gümüşpala ve İsmetpaşa mahallelerinde yoğundur. Şehirde bulunan tarihi eserler, Roma dönemine kadar şehrin tarihinin uzandığını bize göstermektedir. Osmanlı İmparatorluğu Döneminde Yozgat olan yerleşmenin ismi, daha sonra Asi Yozgat ve Küçük Yozgat olarak değişmiştir. 19.yy'ın başlarında Ankara Sancağı, Kasaba-i Bala ve Çukurcuk nahiyesine bağlı olan Yozgat köyü 1928 yılında bucak merkezi, 1960 yılında da ilçe merkezi olmuştur. Şehirde, 1944 yılında belediye teşkilatı kurulmuştur. 102Elmadağ şehri, fonksiyonları açısından bir hizmet merkezidir. Nüfusun sektörlere dağılımında birinci sırada hizmet, ikinci sırada sanayii ve üçüncü sırada ise tarım sektörü gelmektedir. İktisaden faal nüfusun %57'si hizmet, %39'u sanayii, %4'ü ise tarım sektöründe çalışmaktadır. Şehir merkezinde sık dokulu bir yerleşme hekim iken, çevreye doğru yerleşmeler seyrekleşmektedir. Gümüşpala, İsmetpaşa, Kemalpaşa, Yenice, Yenidoğan, Yenipınar, Kurtuluş ve Tatlıca mahalleri şehir merkezini oluştururken, Üçevler, Yenimahalle ve Lalabel mahalleleri şehir merkezinden uzakta kurulmuştur. Hem nüfus, hem de yüzölçümü bakımından en büyük mahalle Kurtuluş mahallesidir. Meskenler çoğunlukla tuğladan, çokaz bir kısımda taş ve kerpiçten yapılmıştır. Elmadağ'daki başlıca sanayii tesisleri Makina Kimya Endüstrisi Kurumu'na bağlı olan Barutsan A.Ş. ile Elroksan A.Ş. Fabrikaları, Roketsan A.Ş., Baştaş Çimento Fabrikası, Özpor Styropor Fabrikası ve Çay-Kur Çay Paketleme Fabrikası'dır. Fabrikalarda üretim genellikle Ankara ve Türkiye'nin ihtiyacına yönelik yapılmaktadır. Elmadağ'da resmi ve idari alanlar genellikle, şehir merkezinde yoğunlaşmış olup, küçük bir alan kaplamaktadırlar. İş ve ticaret alanları ise daha çok Hükümet caddesi kenarlarında, Kemalpaşa, Yenice, İsmetpaşa ve Yenidoğan mahallelerinde yoğunluk kazanmıştır, gelişmiş bir eğitim-öğretim sistemi olan şehirde 13 camii, iki askeri ve bir polis karakolu, bir Devlet Hastanesi ve bir de SSK Sağlık Merkezi bulunmaktadır. 103Şehirde alt yapı olarak şu ana kadar sosyal tesisler haricinda herhangi bir eksiklik görülmemiştir. Ulaşım açısından oldukça şanslı bir konumda olan Elmadağ E-88 Ankara-Samsun karayolu üzerinde yeralmaktadır. Ayrıca Ankara'yı Doğu Anadolu ve Karadeniz Bölgelerine bağlayan demiryolu hattı buradan geçmektedir. Şehirde elektrik ve su ihtiyacı da yeterli düzeyde karşılanmaktadır. 4 ayrı kaynaktan sağlanan içme ve kullanma suyu tüm birimlere ulaşmaktadır. Eğlence ve dinlenme alanları şehirde hemen hemen yok gibidir. Elmadağ yeni ve büyüyen bir hizmet ve sanayii şehri olarak gelecekte örnek bir yerleşme düzenine sahip olacaktadır.

Abstract:
Town Elmadağ is presented in Yukarı Sakarya Post of iç Anadolu Region. It's territory covers 573 sk. the area of city centre is 1.123 ha. It is founded on the limestone layer by Palaeozoic & Mesozoic olded. It is presented over a steep and broken territory (topographically). It's surrounded by Elmadağı in Southwest and İdris Dağı in North. It shows the qualifications of Continental climate. The hottest months are July & August, the coldest months are January & February The most important strean is Kargalı Deresi that runs at Season. It gained the city chovacter in 1970 with its 11.152 population. It reaches approximately 22.000 in 1995 with a low increase. It's population trickiness 66 person per square kilometres with under Turkey average. It's population is concentrated at Kemalpaşa, Gümüşpala & Ismetpaşa district. The Historical works show us that its history dependeduntil Roman Ape. While it's called Yozgat in Ottoman Empire, then it's called Asi Yozgat & Küçük Yozgat. At the beginning of nineteen century His connented to Ankara Sancağı, Kasaba-i Bala & Çukurcak Nahiyesi. It became township in 1928 then in 1960 it became a Sub-province Center. The municipality organisation was founded in 1944. 105Elmadağ city is a service center because of its activities. The distribution of population according to the sectors; Service sector, industry sector & agriculture sector take places. Economic Active Population works 57 per cent at service, 38 percent in dusty and 5 percent at agriculture sectors. The settlement dominate densely at city centre. It become infrequently while surroundings. Gümüşpala, İsmetpaşa, Kemalpaşa, Yenice, Yenidoğan, Kurtuluş & Tatlıca District is composed the city centre. However, Üçevler, Yenimahalle & Lalabel Districts are founded away from the city. Attention to population & territory the biggest district is Kurtuluş District. Houses are made of brick, stone & sun dried birck mostly. The fundamental industrial Establishment are MKEK Barutsan A.Ş. & Elroksan A.Ş. factories, Roketsan A.Ş. Baştaş Cement Factory, özpor Styropor Factory, Çay-Kur Tea- Pocketing Factory. Generally they produce towards the wants of Ankara & so Turkey. Formal & Administrative Fields are concentrated at city- centre & cover a small area. Vos and Commerce fields concentrated at the sides of Government Street and at Kemalpaşa, Yenice, İsmetpaşa & Yenidoğan Districts. There are 13 mosque, two military institution a police station, a state hospital and SSK Health Centre. Also, there is a developed education system. 106Sub-construction of city is fully except the social establishments. It is lucky attend on to transportation because it is near E-88 Ankara-Samsun main road. The railway line passes from Elmadağ that connects Ankara to East Anatolia & Karadeniz Region. Demand of water & electricity is provided sufficiently Because, there are four water sources for drinking & using water. However, there is a Covcity of amusement and resting areas. In Future, It will going a sample settlement order because of its developing & growing industry character.