Bâ Alevî tarikatı ve temel esasları
Bâ 'Alawiyye order and its principles
Yazar: SEMİH BEKÇİ
Danışman: PROF. DR. VAHİT GÖKTAŞ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tasavvuf Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Din = Religion
Dizin: Aleviler = Alawis ; Aleviyye = Alawiyyah ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Tarikatlar = Religious orders ; Tasavvuf = Mystic ; Yemen = Yemen ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bu Çalışmada hicrî VII. asırda Yemen'in Terim şehrinde kurulan Bâ Alevî tarikatı, kolları, şeyhlerinin eser ve tasavvufî görüşleri incelenmiştir. Tarikatın kurucusu, el-Fakîhu'l-Mukaddem ve el-Üstâzu'l-Âzam lakaplarıyla tanınan Muhammed b. Ali'dir. Tarikat, Alevî b. Abdullah b. Ahmed b. İsa'ya nisbetle Bâ Alevî veya Aleviyye adını almıştır. Temel öğretileri ilim, amel, vera', havf ve ihlâs olan tarikat, kendine has âdâp, usûl ve erkânlarla müstakil bir hüviyet kazanmıştır. Şâzeliyye ve İmâm Gazzâlî'nin sünnî İslâm metotlarını mezceden yeni bir anlayışı ortaya çıkarmıştır. Silsilesinin tamamının ehl-i beytten meydana gelmesi kendisini diğer tarikatlardan ayıran başlıca özelliklerindendir.
Yaklaşık sekiz asır kadar bir geçmişe sahip olan tarikat, zaman içerisinde Âlu's-Sakkâf, Ayderûsiyye, Haddâdiyye, Attâsiyye ve Bâ Fakîh gibi kollara ayrılmış, bu kollar içerisinden de pek çok âlim, sûfî, şair ve düşünür yetişmiştir. İslâmî ilimlere dair özellikle de tasavvuf alanında kaleme aldıkları eserler, İslâm düşünce literatürüne büyük katkı sağlamıştır. Bâ Alevî tarikatı şeyhleri, itikâdî açıdan Eş'arî, fıkhî yönden de Şâfiî mezhebine mensupturlar. Sünnî din anlayışına sahip olan tarikat şeyhleri İslâm'ın yayılması için büyük uğraşlar vermişlerdir. Hindistan, Endonezya, Singapur, Malezya ve Doğu Afrika başta olmak üzere dünyanın farklı bölgelerinde etkili olmayı başararak pek çok kişinin İslâm dini ile tanışmasına vesile oldukları gibi tarikatın o bölgelerde de yayılmasını sağlamışlardır. Pâyitaht'a ilmî seyahatler düzenleyerek Osmanlı Devleti ile de etkileşim içerisinde olan Bâ Alevîler günümüzde az da olsa bu etkileşimi devam ettirmektedirler. Bâ Alevîler, kurdukları medrese, zâviye ve ribâtlarla günümüzde Yemen, Suudi Arabistan, Doğu Afrika, Doğu Asya ve Hint alt kıtası ülkeleri başta olmak üzere dünyanın pek çok yerinde varlığını devam ettirmektedirler.
    
Anahtar Kelimeler: Tasavvuf,  Bâ Alevî, Aleviyye Tarikatı, Yemen, Terim,  Hadramevt, Ayderûsiyye, Haddâdiyye, Attâsiyye.

Abstract:
In this study, the works, mystical views, branches, and postnishins of the Bâ Alawiyya order, which were established in the city of Terim in the Hadramaut region of Yemen in the 7th century, were examined. The founder of the order is Muhammed b Ali, known by the nicknames Fakîhu'l-Mukaddem and Ustazu'l-'Azam. The order has named as Bâ 'Alawiyya or Alewiyya after Alevi b Abdullah b Ahmed b Isa. basic teachings of the order are knowledge, deeds, vera', havf and sincerity. It has gained an independent identity with its own manners, methods and erkans. The order has revealed a new understanding that combines the Sunni Islamic methods of Shazeliyye and Imam Ghazali. One of the main features that distinguishes it from other sects is that its entire lineage is composed of Ahl al-Bayt. 
The sect, which has a history of about eight centuries, was divided into branches such as Âlu's-Sakkâf, Ayderûsiyya, Haddâdiyya, Attâsiyya and Bâ Fakîh. Many scholars, sufis, poets and thinkers were raised from these branches. The books they wrote on Islamic knowledge, especially in the field of Sufism, made a great contribution to the literature of Islamic thought. The sheikhs of the Bâ 'Alawiyya order belong to the Ash'ari school in terms of creed and the Shafi'i school of Islamic law. The followers of the order, who have a Sunni understanding of religion, have made great efforts for the spread of Islam. They succeeded to be influential in different parts of the world, especially in India, Indonesia, Singapore, Malaysia and East Africa, and they enabled many people to meet the religion of Islam and also enabled the order to spread in those regions. Bâ Alawiyya continue their existence in many parts of the world, especially in Yemen, Saudi Arabia, East Africa, East Asia and Indian, with the madrasahs, zaviyes and ribat they established.

Keywords: Sufism, Bâ 'Alawiyye, 'Alawiyya Order, Yemen, Tarim, Hadramawt, Aydarûsiyye, Haddâdiyya, Attâsiyya.