Mesleki gelişimi destekleyecek bir öğretmen değerlendirme modeli önerisi
A proposal of teacher evaluation model to support professional development
Yazar: İLKAY DOĞAN TAŞ
Danışman: PROF. DR. FATMA BIKMAZ
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Programları Ana Bilim Dalı / Eğitimde Program Geliştirme Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Mesleki gelişme = Professional development ; Öğretmen değerlendirme = Teacher evaluation ; Öğretmen değerlendirme formu = Teacher evaluation form ; Öğretmen değerlendirme modeli = Teacher evaluation model ; Öğretmen yeterliliği = Teacher proficiency

Özet:
Bu araştırmada, alanyazına, farklı ülkelerde uygulanan öğretmen değerlendirme modellerine ve öğretmenlerin, yöneticilerin, öğretim üyelerinin ve denetçilerin görüşlerine dayanarak öğretmenlerin mesleki gelişimini desteklemeye yönelik bir değerlendirme modeli taslağı hazırlanması ve model taslağına ilişkin öğretmen görüşlerini alarak bir değerlendirme modeli önerisi yapılması amaçlanmıştır. 
Araştırmada, Araştırma ve Geliştirme (AR-GE) metodolojisinden yararlanılmıştır. Araştırmada verilerin toplanmasında nicel ve nitel yöntemler birlikte kullanılmıştır. Nicel verilere ilişkin 4 ayrı araştırma grubu oluşturulmuştur. Birinci araştırma grubunu, Ankara ili Çankaya, Keçiören ve Yenimahalle ilçelerindeki 12 ilkokul, 12 ortaokul ve 12 lisede görev yapan farklı branşlardan toplam 387 öğretmen oluşturmuştur. İkinci araştırma grubunu Ankara ili Çankaya, Keçiören ve Yenimahalle ilçelerindeki 8 ilkokul, 8 ortaokul ve 8 lisede görev yapan 17 müdür, 10 müdür başyardımcısı ve 45 müdür yardımcısı olmak üzere toplam 72 yönetici oluşturmuştur. Üçüncü araştırma grubunu, Ankara İl Eğitim Denetmenliği'nde ve Rehberlik ve Denetim Dairesi Başkanlığı'nda görev yapan 82 denetçi oluşturmuştur. Dördüncü araştırma grubunu, Türkiye'deki üniversitelerin Eğitim ve Eğitim Bilimleri Fakülteleri'nde görev yapan 17 profesör, 45 doçent ve 119 yardımcı doçent olmak üzere toplam 181 öğretim üyesi oluşturmuştur. Nicel verilerin toplanmasında Öğretmen Değerlendirme Modeli Anketi (ÖDMA) kullanılmış ve veriler frekans ve yüzde kullanılarak analiz edilmiştir.
Nitel verilerin toplanmasına ilişkin beş ayrı çalışma grubu oluşturulmuştur. Birinci çalışma grubunu, araştırma kapsamına alınan 9 okulda görev yapan farklı branşlardan toplam 57 öğretmen oluşturmuştur. İkinci çalışma grubunu, araştırma kapsamına alınan 6 okulda görev yapan farklı branşlardan toplam 34 öğretmen oluşturmuştur. Üçüncü çalışma grubunu araştırma kapsamına alınan 9 okulda görev yapan 3 müdür, 1 müdür başyardımcısı ve 3 müdür yardımcısı olmak üzere toplam 7 yönetici oluşturmuştur. Dördüncü çalışma grubunu, "Ankara Eğitim Denetmenleri Başkanlığı" ve "Rehberlik ve Denetim Başkanlığı" bünyesinde görev yapan 9 denetçi oluşturmuştur. Beşinci çalışma grubunu, Ankara ve Eskişehir'deki Eğitim ve Eğitim Bilimleri Fakülteleri'nde görev yapan, öğretmen eğitimi ve denetimi konusunda çalışmalar yapmış olan 8 öğretim üyesi oluşturmuştur. Nitel verilerin toplanmasında Öğretmen Değerlendirme Modeli Görüşme Formu (ÖDMGF) ve Mesleki Gelişimi Destekleyici Öğretmen Değerlendirme Modeli Görüşme Formu (MGDÖDMGF) kullanılmıştır. Çeşitli ülkelerde kullanılan öğretmen değerlendirme modellerinin incelenmesi amacıyla doküman incelemesi tekniğinden yararlanılmıştır. Nitel verilerin analizinde ÖDMGF ve doküman analizinden elde edilen verilerin analizinde tümdengelimsel içerik analizi ve MGDÖDMGF'den elde edilen verilerin analizinde tümevarımsal içerik analizi yapılmıştır.
Araştırma sonucunda, öğretmenlerin mesleki gelişimini destekleyecek bir değerlendirme modelinde değerlendirme sürecinin okullar ve MEB'in işbirliği ile yürütülmesi ve bir yıllık bir döngü halinde sürdürülmesi gerektiği belirlenmiştir. Değerlendirme modelinin "Öğretmenlik Mesleği Genel Yeterlik Alanları"nı kapsaması ve tüm öğretmenler için ortak olması, süreçte başarılı olan öğretmenlerin ödüllendirilmesi, başarısız olan öğretmenlerin ise mesleki gelişime yönlendirilmesi gerektiği ortaya koyulmuştur. Değerlendirme sürecinde objektifliğin ve tutarlılığın sağlanabilmesi adına çoklu değerlendirmenin temel alınması yani birden fazla değerlendirci ve veri kaynağından yararlanılması gerektiği belirlenmiştir. Ayrıca verilerin gizliliği ve kullanım amacı göz önüne alındığında öğretmenin kendisi, okul yöneticisi ve MEB olmak üzere üç farklı grup değerlendirme süreci sonunda elde edilen verileri kullanabilir olmalıdır. Değerlendirme sürecinde her yıl en fazla iki yeterlik alanının ele alınması bu nedenle hangi yeterlik alanlarının değerlendirileceği, süreçte hangi değerlendiricilerin ve veri kaynaklarının kullanılacağının belirlenmesi amacıyla öğretim yılı başında bir toplantı düzenlenmesi, değerlendirme sürecinin gerektiği gibi işleyip işlemediğinin belirlenmesi, bu konuda düzenlemeler yapılması ve öğretmene geri bildirim verilmesi için yıl ortasında bir toplantı yapılması ve değerlendirme raporunun öğretmenle paylaşılarak, gerekli durumlarda mesleki gelişim planının hazırlanması amacıyla yıl sonunda bir toplantı yapılması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. 
Araştırma sonucunda, hazırlanan değerlendirme modeli taslağının öğretmenler tarafından uygun bulunduğu ancak modelde değerlendirme ve mesleki gelişim sürecinin birbiriyle uyumlu hareket etmesi, branşlara göre farklılıklara izin verecek esnekliğin sağlanması, sürece katılacak değerlendiricilerin; verilerin toplanması, analiz edilmesi, puanlanması ve raporlaştırılmasında yetkin hale getirilmesi gibi konuların göz önünde bulundurulması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. 
Araştırma sonuçları doğrultusunda, modelde kullanılacak veri kaynaklarına ilişkin formların hazırlanması, değerlendiricilerin sürece yönelik hizmetiçi eğitimlerden geçirilmesi ve modelin pilot uygulamasının yapılası, bu doğrultuda modele son halinin verilerek Türkiye genelinde uygulanması önerilmiştir.

Abstract:
In this research, it has been aimed to prepare a draft of evaluation model – which is aimed at supporting teachers' professional development – on the basis of the literature, teacher evaluation models which are applied in different countries and the views of teachers, administrators, academic members and supervisors and to prepare a proposal of evaluation model by taking teachers' opinions which are related to draft of the model.
In thise research, the methodology of Research and Development (R&D) has been applied. Both quantitative and qualitative methods have been used in the collection of the data. Four separate research groups, which are related to the quantitative data, have been formed. In total, 387 teachers, who work in 12 primary schools, 12 secondary schools and 12 high schools in the towns "Çankaya", "Keçiören" and "Yenimahalle" of the city "Ankara", from different departments have constituted the 1st research group. In total, 72 administrators including 17 directors, 10 chief vice directors and 45 vice directors, who work in 8 primary schools, 8 secondary schools and 8 high schools in the towns "Çankaya", "Keçiören" and "Yenimahalle" of the city "Ankara", have constituted the 2nd research group. 82 supervisors who work in Ankara Provincial Supervisorship of Education and the Head of Guidance and Supervision Department have constituted the 3rd group. In total, 181 academic members including 17 professors, 45 associate professors and 119 assistant professors who work in the Faculties of Education and Educational Sciences of the universities in Turkey have constituted the 4th group. The Questionnaire of Teacher Evaluation Model (QTEM) has been used in collection of the quantitative data. Frequency and percentage have been used in the analysis of these data.
Five study groups have been formed in regard to collection of the qualitative data. In total, 57 teachers, who work in nine schools, which have been included in scope of the research, from different departments have formed the 1st work group. In total, 34 teachers, who work in six schools, which were included in scope of the research, from different departments have formed the 2nd work group. In total, 7 administrators including 3 directors, 1 chief vice director and 3 vice directors, who work in nine schools, which have been included in scope of the research, have formed the 3rd work group. 9 supervisors who work within the Presidency of Educational Supervisors of Ankara and the Presidency of Guidance and Supervision have constituted the 4th work group. 8 academic members who work in the Faculties of Education and Educational Sciences in Ankara and Eskişehir and have studied in teacher training and supervision have formed the 5th work group. The Interview Form of Teacher Evaluation Model (IFTEM) and the Interview Form of Teacher Evaluation Model Supporting the Professional Development (IFTEMSPD) have been used in collection of the qualitative data. Also, the technique of document review has been benefitted on the purpose of investigating the teacher evaluation models, which are used in various countries. IFTEM has been done in the analysis of qualitative data and deductive content analysis has been done in the analysis of data, which have been obtained from the document analysis and inductive content analysis has been done in the analysis of data, which have been obtained from IFTEMSPD.
As a result of the research, it was determined that it is needed to conduct the process of evaluation in collaboration with the schools and the Ministry of National Education in an evaluation model which is to support teachers' professional development and to sustain it in a year cycle. It has been revealed that it is necessary for the evaluation model to include "General Proficiency Fields of Teaching Profession" and to be common for all teachers, to award the teachers who succeed in the process and to direct the teachers who fail into professional development. It was determined that it is necessary to use multiple evaluation as a base for the sake of being able to provide the objectivity and consistency in the process of evaluation, in other words, to benefit from more than one evaluator and source of data. Also, when privacy of the data and its intended use are taken into account, the data which have been obtained at the end of evaluation process of three different groups including the teacher himself/herself, the school administrator and the Ministry of National Education should be used.  It has been figured out that  it is necessary to tackle two proficiency fields utmost in the process of evaluation each year, therefore, it is necessary to organize a meeting at the beginning of school year on the purpose of  determining which proficiency fields are to be evaluated and which evaluators and sources of data are to be used in the process and it is necessary to  determine whether the process of evaluation continue as required or not and it is necessary to make regulations in this issue and to hold a meeting on the purpose of giving feedback to the teacher in midyear and it is necessary to hold a meeting at the end of the year by sharing the evaluation report with the teacher on the purpose of preparing the professional development plan in essential situations.
As a result of the research, it has been figured out that the draft of evaluation model has been approved by teachers, however, it is necessary to consider the issues such as conducting of the processes of evaluation in the model and professional development in accordance with each other, providing the flexibility which is to allow the differences according to the branches, making the evaluators who are to participate the process competent in collection, being analysed, being graded and  being reported of the data .
In the direction of results of the research, it has been suggested to prepare forms which are related to the source of data which is to be used in the model, to pass the evaluators in inservice training which is related to the process and to make the pilot scheme of the model and apply the model throughout Turkey by putting it into the final form in this direction.