Osmanlı mimarisinde eklektizm ve Nigoğos Balyan
Eclecticism in Ottoman architecture and Nigoghos Balian
Yazar: SEDA BAYDAŞ
Danışman: DOÇ. DR. SEDA KULA SAY
Gebze Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Mimarlık = Architecture ; Tarih = History
Dizin: Balyan ailesi = Balyan family ; Batılılaşma = Westernization ; Eklektisizm = Eclecticticism ; Ermeniler = Armenians ; Mimari = Architectural ; Mimarlık tarihi = Architectural history ; Nigogos Balyan = Nigoghos Balian ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı mimarisi = Ottoman architecture

Özet:
"Batılılaşma" olgusu yalnızca 19.yüzyıl Osmanlı mimarisiyle sınırlı kalmamış,
aynı zamanda dönem genelinde Osmanlı mimarlık örgütlenmesinin de kaderi
olmuştur. Bu durum, Hassa Mimarlar Ocağı'nın dağılmasıyla başlayıp dönemin
ortalarında gayrimüslim kalfaların hâkimiyetiyle devam eden ve dönem sonunda
ülkeye gelen yabancı mimar etkinliği şeklindeki bir dizi evreyle gerçekleşmiştir.
Dönemin ortasında oldukça yoğun bir etkinliğe sahip olan gayrimüslim kalfaların
etkinliği, Osmanlı mimari kimliği açısından bir geçiş evresi şeklinde yorumlanabilir.
Çünkü bu kalfalar ne geleneksel birer Osmanlı mimarı, ne de birer yabancı mimar ve
ya modern Türk mimarıdır. Bu gayrimüslim kalfalar içerisinde mimari etkinliği
oldukça yoğun olan "Balyan ailesi" dir. Balyan ailesi üyelerinin hem kendi cemaatleri
içerisinde saygıdeğer bir konuma sahip olmaları, hem de yurtdışı ve özellikle Paris'le
kurmuş oldukları bağlantı mimari görgülerini şekillendirmiştir.
Mimarlık tarihi yazınımızda az sayıda çalışma olan, Osmanlı mimarisinde erken
Tanzimat döneminde ortaya çıkan eklektizm akımı, Balyan ailesi üyelerinden, Ermeni
kaynaklarına göre ailenin yurtdışı eğitimi alan ilk üyesi olan Nigoğos Balyan'ın
eserleri üzerinden irdelenmiştir. Balyan ailesinin mimari etkinliğinde
azımsanmayacak bir rolü olan Nigoğos Balyan, Osmanlı mimarisinde eklektizmin ilk
örneklerini vermesi açısından önem arzetmektedir. Ailesini benimsemiş olduğu klasik
stilden eklektik anlayışa geçişi temsil eder.
Konu hakkında yapılan bilimsel çalışmalar yol gösterici olmakla birlikte,
konunun daha etraflıca araştırılması mimarlık tarihi yazımına katkı sağlayacaktır.
Bu tezde, Nigoğos Balyan çalışmalarından oluşturulacak birkaç yapılık seçki
üzerinden Nigoğos Balyan'ın eklektik tavrı, birincil arşiv belgeleri ve ikincil Ermeni
ve mimarlık tarihi yazınımızdaki kaynaklarla desteklenerek, görsellerle
zenginleştirilerek irdelenmiştir.

Abstract:
The concept of "westernisation" did not only influence the 19th century Ottoman
architecture, it also became the fate of the Ottoman architecture organisation over the
same period. This concept emerged starting with the break up of Hassa Architects
Foundation, continued by the domination of non-muslim master builders and the
effects of foreign architects who came to the country at the end of the same period.
The efficiency of non-muslim master builders who had great influence in the middle
of the period can be interpreted as a transition phase for the identity of the Ottoman
architecture because these master builders were neither traditional Ottoman architects
nor were they foreign or modern Turkish architects. Among these non-muslim master
builders was the Balyan family who had solid efficiency at the time. The respectable
place of the family members in their community shaped their architectural approach
together with the overseas connection, especially the one established in Paris.
The movement of eclecticism which emerged in the early Tanzimat era of the
Ottoman architecture has been examined with few studies in our literature of
architectural history. One of the Balian family members, Nigoğos Balyan was the first
family member who studied abroad and the movement of eclecticism was examined
over Nigoghos Balian's works. His role in the efficiency of the Balyan family cannot
be underrated. He takes an important place in the Ottoman architecture for giving the
first examples of eclecticism. Besides, he represents the transition from the classical
style that his family adopted to the eclectic approach.
The scientific studies carried out so far on this subject lead the way although a
more thoroughly research is to make contribution to the architectural literature.
In this thesis, the eclectic style of Nigoghos Balian was examined over his
anthology composing of a few of his works, primary archive documents and secondary
Armenian sources. It was also supported with the sources from our literature of
architectural history and enriched with visuals.