Evrensel yargı yetkisinin tarihsel gelişimi ve Afrika örneği: Afrika sorunlarına Afrika çözümleri
The historical evolution of universal jurisdiction and the case of Africa: African solutions to African problems
Yazar: MÜGE DALAR
Danışman: PROF. DR. FUNDA KESKİN ATA
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Hukuk = Law ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Afrika = Africa ; Afrika ülkeleri = African countries ; Evrensellik = Universality ; Tarihsel gelişim = Historical development ; Uluslararası ceza hukuku = International criminal law ; Uluslararası hukuk = International law ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası politika = International policy ; Yargı = Judgment ; Yargı yetkisi = Juristiction

Özet:
Bu çalışmada evrensel yargı yetkisinin tarihsel gelişimi ve bu tarihsel gelişimin Afrika devletleri ile kesişim noktaları konu edilmiştir. Evrensel yargı yetkisi, kaynağını uluslararası teamülden alan, yargılamayı yapan devletle suç, kurban ya da fail arasında herhangi bir bağ gerekmeksizin uluslararası suçlar karşısında öne sürülen bir yargı yetkisidir. Esasında yargılamayı yapan devlet ile suç arasındaki görünmez bağı kuran, bu devletin uluslararası toplum adına hareket ettiği iddiasıdır. Uluslararası cezai muhakemenin araçları, tezde incelenen tarihsel izlek boyunca hep zayıf/mağlup devletleri hedef almış, tersi ise hiç mümkün olmamıştır. Gerek tekil devletlerin gerekse UCM'nin uygulamaları aynı sonucu ortaya çıkarmıştır. Evrensel yargı yetkisinin kuramsal inşasındaki boşluklar, bu durumun pekişmesine neden olmaktadır. Bu nedenle bu çalışmada evrensel yargı yetkisi, uluslararası hukukta varlığı itiraz görmeyen ancak bir boş kutu gibi içeriğinin ne olduğu devletlerin niyetleriyle belirlenen bir kavram olduğu öne sürülmektedir.
Afrika Birliği, yetkinin Afrikalılara karşı kötüye kullanıldığı itirazları neticesinde kıtada bölgesel bir uluslararası ceza mahkemesi kurmayı amaçlamaktadır. Bu çalışmada Afrika Birliği'nin uluslararası ceza hukukunda bölgesel bir sistem kurma amacının yalnızca post-kolonyal şüphecilik ile açıklanamayacağı, bu girişimin Pan-Afrikanist ruhun Soğuk Savaş sonrası dönemde aldığı yeni biçiminin kristalize olduğu "Afrika sorunlarına Afrika çözümleri" yaklaşımı bağlamında ele alınması gerektiği savlanmaktadır. Bu çözümler, Afrika devletlerinin tarihsel, siyasal ve hukuksal ihtiyaçlarına cevap verecek, palyatif olmayan çözümlerin hayata geçirilmesi, uluslararası hukuk normlarının da Afrika devletlerinin önceliklerini, değer ve normlarını, farklılıklarını içerecek şekilde reforme edilmesi amacıdır. Uluslararası ceza hukukunda bölgesel bir sistem, uluslararası ve ulusal uygulamaların yarar ve tehlikelerini dengelemenin şimdiye kadar mevcut olmayan bir yoludur. Bölgesel ve evrensel olan mutlak surette birbirine karşıt olmak zorunda değildir. Bu anlamda uluslararası ceza hukukunda bölgeselcilik, uluslararası ceza hukuku normlarının uygulanmasında evrensel çabaların muhalifi değildir. İnsan hakları alanında kurulan bölgesel sistemler, evrensel olarak kabul edilen insan haklarının içeriğinin özünü zayıflatan bir gelişme olmamış, aksine bölgesel mahkemeler eliyle hakların içerikleri güçlenmiş, kapsamları genişlemiştir. Benzer bir gelişme ve etkileşimi uluslararası ceza hukuku alanında beklemenin önünde bir engel yoktur. Bu nedenle Afrika Birliği'nin bölgesel bir sistem kurma çabasının en büyük önemi, uluslararası ceza hukukunun ve uluslararası suçların farklı yorumlarının uzlaştırılıp uzlaştırılamayacağına dair bir incelemeye imkân vermesinde yatmaktadır.

Abstract:
In this study, the historical evolution of universal jurisdiction and the interaction points of this evolution with African states are discussed. Universal jurisdiction derives its source from international custom and is asserted against international crimes without the need for any connection between the trial state and the crime, victim, or perpetrator. The invisible link between the trial state and the crime is the allegation that this state acts on behalf of the international community. The instruments of international criminal procedure have always targeted weak/defeated states throughout history, and the reverse has never been possible. The practices of both individual states and the ICC have resulted in the same way. The gaps in the theoretical construction of universal jurisdiction cause this situation to be reinforced. Therefore, in this study, it is argued that universal jurisdiction is a concept whose existence is not objected to in international law, but whose content is determined by the intentions of the states, like an empty box.
The African Union aims to establish a regional international criminal court on the continent as a result of its objections to the abuse of universal jurisdiction against Africans. In this study, it is argued that the purpose of the African Union to establish a regional system in international criminal law cannot be explained only by post-colonial skepticism and that this initiative should be considered in the context of the "African solutions to African problems" approach, in which the new form of the Pan-Africanist spirit in the post-Cold War period is crystallized. These solutions aim to implement non-palliative solutions that will respond to the historical, political, and legal needs of African states, and reform international legal norms in a way that includes the priorities, values, norms, and differences of African states. A regional system in international criminal law is a hitherto unavailable way of balancing the benefits and dangers of international and national practice. The regional and the universal do not necessarily have to be in opposition to each other. In this sense, regionalism in international criminal law is not an opponent of universal efforts to implement international criminal law norms. The regional systems established in the human rights have not weakened the essence of the universally accepted human rights, on the contrary, the contents of the rights have been strengthened and their scope expanded by the judgments of the regional courts. Similar development and interaction may occur in the field of international criminal law. Therefore, the greatest importance of the African Union's effort to establish a regional system lies in enabling an examination of whether different interpretations of international criminal law and international crimes can be reconciled.