Alanya'da Müftüoğlu Evi restorasyon projesi
The Restoration project of Müftüoğlu Evi, Alanya
Yazar: NİMET HACIKURA
Danışman: YRD. DOÇ. DR. YEJAN KAHYA
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü
Derece: Yüksek Lisans, 2000
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Antalya-Alanya = Antalya-Alanya ; Geleneksel konut = Traditional dwelling ; Müftüoğlu Evi = Müftüoğlu House ; Restorasyon = Restoration ; Tarihi doku = Historical tissue

Özet:
Bu tez çalışmasında, Alanya Kalesi Tophane Mahallesi'nde 295 Ada 3 parselde yer alan geleneksel konut incelenmiştir. Alanya, Antalya iline bağlı bir kıyı ilçesidir. Güneyinde yer alan ve yüksekliği yaklaşık 260m.'yi bulan yarımadası, kentin ilkçağlara kadar uzanan tarihinde önemli yerleşimlere sahne olmuştur. Tarihi süreç içinde, doğal kalesi ve korunaklı limanı ile uzun süre korsanların hakimiyeti altında kalan bölge, 1221 yılında, I. Alaaddin Keykubad tarafindan Anadolu Selçuklu Devleti sınırlarına dahil edilmiştir. En parlak dönemini Selçuklular devrinde yaşayan kentin, tarihi dokusunu oluşturan Alanya Kalesi, Kızılkule, Andızlı Camii, Tersane gibi anıtsal yapılar bu dönemde yapılmıştır. Anadolu Selçuklularından sonra, 1471 yılında Osmanlı İmparatorluğu sınırlarına dahil edilen ilçe, günümüzde önemli bir turizm merkezi haline gelmiştir. Alanya'da incelenen geleneksel konutun bulunduğu Tophane Mahallesi, Alanya Kalesi 'nin doğu bölümünde %60 eğimli bir yamaca kurulmuş olup tarih boyunca konut bölgesi olarak kullanılmıştır. Kentte, geleneksel konut dokusunun birarada görülebildiği yer olması açısından önemli bir bölgedir. Ancak Koruma İmar Planı 'nın 1999 gibi geç bir tarihte yapılması sonucu oluşan denetimsizlik, alanda yeni ve çarpık yapılanmaya neden olmuştur. Bu durum son yıllarda geleneksel dokuya zarar verecek şekilde artmıştır. Tez konusu olarak incelen yapı, Tophane Mahallesi'nin üst kısmında, Çakırlar Çıkmazı'nda bulunmaktadır. Günümüzde eğitim ve öğretim faaliyetinin yapılmadığı Alaaddin Keykubad İlkokulu, yapının kuzeybatısında yer alır. Bölgede, Cumhuriyet öncesi yaşamış Rumlara ait evlerden birisidir. Arazideki eğime göre ve manzara yönünde konumlandırılan yapı; bodrum, zemin ve birinci kattan oluşmaktadır. Bodrum katında, eğimden dolayı ortaya çıkmış ve ahır olarak kullanılan iki mekan vardır. Zemin katı, giriş ile birlikte; ahır, depolama ve misafirler için kullanılan üç mekandan oluşmaktadır. Giriş mekanında yer alan merdiven ile ulaşılan birinci kat, hayat ve hayata açılan mekanlar şeklindedir. Çağnişir, mabeyn [küçük içeri], yatak odası[büyük içeri], mutfak ve ıslak hacimler olmak üzere beş mekan bulunur. Çağnişir, mabeyn ve hayat, yapının manzaraya bakan bölümünde, diğer mekanlar ise yamaca bakan kısmında yer almaktadır. Hayatın manzaraya bakan bölümü, ek duvarlarla ayrılıp sonradan iki ayn mekan haline getirilmiştir. Birinci katın güney cephesinde yer alan özgün ıslak hacimler 1960'larda yıktırılarak, aynı yerinde betonarme olarak tekrar yapılmıştır. Yapıda, moloz taş ve ahşap karkas olarak iki farklı yapım tekniği uygulanmıştır. Bodrum ve zemin kat duvarları, belirli yüksekliklerde ahşap hatıllarla desteklenerek yapılmış moloz taştır. Üst katta ise; manzaraya bakan bölüm ahşap karkas, yamaca bakan mekanlar da, zemin kattan devam eden moloz taş duvardır. Birinci katta uygulanan iki farklı yapım tekniği, evin çatısına da yansımış; bağdadi sistemle inşa X111edilmiş kısım ahşap çatı ile örtülü iken, taş duvarla oluşturulmuş mekanların üstünde örtü olarak toprak kullanılmıştır. Tophane Mahallesi'nde yıkımlar ve yanlış restorasyonlar sonucu özgün durumlarını kaybeden evlerin yanında birçok özelliğini günümüze kadar koruyabilmiş geleneksel konuta ait tez çalışması altı bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, Alanya Müftüoğlu Evi'nin inceleme konusu olarak seçilmesindeki nedenler anlatılmış, bu doğrultuda tezin amacı ve bunun için kullanılan yöntemlerden bahsedilmiştir. İkinci bölümde; tez konusu olarak incelenen yapının bulunduğu Alanya ilçesinin coğrafi konumu ve tarihsel gelişiminden söz edilmiştir. Selçuklu dönemi öncesi, Selçuklu dönemi, Osmanlı dönemi ve Cumhuriyet dönemi olmak üzere dört ayrı grupta ele alınan tarihsel gelişimde, bölgede yapılmış eserler ve mimari özellikleri hakkında bilgiler verilmiştir. Tezin üçüncü bölümünde; konutun bulunduğu Tophane Mahallesi'nin, konumu ve topoğrafik özellikleri anlatılmıştır. Kentin tarihi süreci içinde mahallenin nasıl ve ne şekilde yer aldığı belirtilerek günümüzdeki sosyo-ekonomik durum analizi yapılmıştır. Ayrıca bölgede yer alan geleneksel konutların plan, cephe ve bezeme özellikleri ile yapım teknikleri hakkında bilgiler verilerek, alanın mimari özellikleri anlatılmaya çalışılmıştır. Çeşitli dönemlerde yapılan koruma çalışmalarından da bu bölümde bahsedilmiştir. Dördüncü bölüm, yapının detaylı olarak analiz edilmesinden oluşmaktadır. Tarihsel gelişimi, genel yerleşim ve genel mekan özelliklerinden sonra yapıda yer alan her mekanın ayrıntılı bir biçimde tamını yapılmış, cepheler ve özgün yapı bileşenleri anlatılmış, strüktür, yapım tekniği ve malzeme hakkında bilgiler verilmiştir. Yapıdaki bozulmalar saptanarak nedenlerine değinilmiştir. Tüm bu çalışmalar; 1/50 çizimlerle desteklenmiştir. Beşinci bölüm, dördüncü bölümü oluşturan tespit çalışmaları sonucunda yapılan tanımlamalar doğrultusunda, yapının daha öncesine ait plan, fotoğraf gibi tüm belgelerden yararlanılarak yapılan restitüsyon çalışmasını içermektedir. Altıncı ve son bölüm olan restorasyon çalışması, mevcut durumun analizi ve özgün konut işlevi doğrultusunda, yapıda yapılacak fiziksel müdahaleleri içermektedir. Tophane Mahallesi'nin yerleşim yeri olarak tekrar önem kazanması ve kullanıcı istekleri gözönünde tutularak, yapının tekrar konut olarak kullanılması uygun görülmüştür. Bu doğrultuda yapılan restorasyon projesi, yapının özgün mimari özelliklerini bozmadan uygulanabilecek biçimde hazırlanmıştır. XIV

Abstract:
In this thesis, a traditional house located in Tophane quarter at Alanya Castle has been studied. Alanya, is a coastal city within the borders of Antalya. Its peninsula, situated in its south and reaching 260 meters height, hosted important settlements since ancient times. Due to its easily defendable natural castle and sheltered harbour, it had been preferred by pirates for a long time. in 1221, the region was included in the borders of Anatolian Seljuk State by Alaaddin Keykubad I. Monumental structures in the city like Alanya Castle, Kızılkule, Andızh Mosque and Dockyard were ali buut in Seljuk period. After Anatolian Seljuk State had been demolished, the region was under the control of Anatolian Principalities and then it was included in the borders of the Ottoman Empire in 1471 by Gedik Ahmet Pasha. Today, the city is an important touristic center with its historical places and long beaches. The quarter of Tophane, where the Müftüoğlu House is located, is situated on a hill of 60% slope in the eastern part of Alanya Castle and has been used as a residential area throughout the history. it is an important region where the texture of traditional houses is concentrated in Alanya. But today, due to lack of control and since the Public Investments Plan for Protection Purposes could not been finalized until 1999, new constructions which destroys the traditional texture of the settlement, have increased in Tophane. Müftüoğlu House, the subject of the present study, is located at Çakırlar Çıkmazı, in the upper part of Tophane, it is öne of the houses belonging to the Greeks who had lived in that region before the declaration of Republic. After the Greeks had been imigrated to Greece, this house was given to Cypriots like other Greek houses in the region. in 1935 it had been sold and new owners lived there until 1993. Since then it is rented by the owners who bought the house in 1993 and in the fiıture it is planned to be restorated, used as a residence. The house consists of a basement, ground and first floor. Basement floor has two rooms which are used as stables. At the ground floor, there are three rooms and an entrance. Entrance is providing a connection between these rooms which are used for guests, storage and stables. The first floor has five spaces which can be reached by original wooden stairs, settled on the entrance in the ground floor. These spaces are /zayarfgallery on the main floor], çağnişir[main room of the house], mabeyn[bedroom], bedroom, kitchen and bath and lavatory. Hayat is the first place to reach in the first floor when coming from downstair. Ali rooms have doors to this place and it provides a connection between them. The east side of hayat, facing to scenery, was seperated into two difTerent rooms by additional walls aftervvards. Çağnişir is the most important room in the house like other traditional houses in Alanya and keeps its originality with its cupboards[yz/AM], wooden ceiling and wooden decorations. it is situated with mabeyn on the side of the house facing to XVscenery. Other rooms, bedroom and kitchen, are placed on the west side facing to slope. Bath and lavatory take place on the south facade, extenden outwards. it was learaed from the previous owners that these spaces were demolished in 1960s and then built again with nearly the same forms of the old öne. The house is built with two different construction tecniques; rubble stone and wooden carcase. Rubble stones are used in basement and ground floor. At the first floor, the parts of house facing to scenery are built with wooden carcase while west part was constructed with rubble stone coming from the ground floor. Usage of different tecniques in the first floor is also reflected to the facades and roof; the part of the house constructed in wooden carcase are covered with gutter tiled wooden roof and other parts have solid roof. A second wooden roof was made över the solid roof aftervvards. This thesis study consists of six chapters. in the first chapter, the reason why Müftüoğlu House has been chosen as the subject of the study and information about the methodology of the work are given. On the second chapter, the geographical situation and historical development of Alanya are given. Historical developments are explained under four topics as Pre Seljuk, The Seljuk, The Ottoman and The Republican Period. Monumental structures which were built during these periods, are also give in this chapter. Third chapter consists of information about Tophane where the subject of the thesis is located. The geographical and topographical conditions, history of the region and a socio-economical analysis are given. The architectural features of houses in Tophane and their features of planning, facade and decoration are given in detail with photographs and drawings. Some protection studies which were made for the region are also given in this chapter. On the fourth chapter, history of the building, structural features and description of ali units of the Müftüoğlu House are given in detail. The features of facades and components like doors, windows, cupboards ete. are studied. Structural features, techniques and materials are determined and presented in 1/50 scaled drawings. The drawings also show the deteriorations and the changes the building had undergone through the years. The fifth chapter contains the propasal for reinstating the original situation of the building which is based on the traces found on the building and information derived from previous owners, documents and old photographs of the house. The proposals which were made for the house, taking no important changes during the years, are explained under the topics of addition walls, floors, windows and doors, cupboards and fireplace, balcony[çardak], decorations, lavatory and finally roofing system. Also this proposals are ali shown in 1/50 drawings. The sixth chapter contains the proposal for the restoration and re-use of the building. Considering the fact that last owners of the house want to use the house as a residence, it is decided to use the building as its original house function. Hence the restoration project involves the function which would not destroy its originality and value of the building. The restoration techniques are determined in accordance with the contemparary conservation principles. Finally, with this study, a traditional house m Alanya is tried to be explained in ali detail and specialites. The Müftüoğlu House did not loose its many properties in spite of unimportant changes until today beside other buildings which have lost theircharacteristics because of demolitions and other factors. This provides us to see original details and gives information about architectural characteristics of traditional houses in Alanya. Such as this house; other traditional buildings must be taken under protection immediately to continue our history to the future.