Eskişehir-Kütahya ve Afyon müzelerinde korunan Herakles heykelleri ışığında Phrygia`da Herakles tipolopjisi
The type of Heakles in Phrygia bye the help of Herakles statues which are proteckt in Eskişehir, Kütahya and Afyon
Yazar: RIZA BURAK AKKAN
Danışman: Y.DOÇ.DR. HÜSEYİN SABRİ ALANYALI
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Klasik Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2005
Konu: Arkeoloji = Archeology

Özet:
Kültür mirasımızda önemli bir yere sahip olan Phrygia Antik Çağda, günümüz TürkiyeCumhuriyeti sınırları içinde Orta Anadolu Bölgesi'nin büyük bir kısmını kaplayan bölgeninadıdır. Anadolu'da Phryg Kökenli ve Phrygçe konuşan yoğun nüfusun yaşadığı bu bölgeyePhrygia denmiş ve bu ad ?coğrafi bir deyim olarak? en azından M.Ö. 6. yüzyıldan Bizansdöneminin sonuna dek kullanılmıştır.Phrygler Anadolu'ya Troia VIIa'nın yıkılışından sonra, M.Ö. 1190'da Balkanlardangelmişlerdir. Fakat siyasal bir topluluk olmaları M.Ö. 750'den sonraya rastlar. Büyük krallarıMidas döneminde (M.Ö. 735-695/675) bütün Orta ve Güneydoğu Anadolu'ya hakimolmuşlardır. Bir Trak kavimi olan Bryg'lerin bir kolu olan Phrygialılar, Anadolu halklarıylakaynaşarak büyük bir devlet kurmuşlardır. Geç Hitit gibi önemli bir kültürünün etkisi altındakalmalarına rağmen kendilerine özgü ve Anadolu'lu bir kültür oluşturmuşlar, Hellen gibiönemli bir kültürüde etkilemişlerdir. Phryg halkının verdiği eserlerde oluşan bu kültürünizlerini rahatlıkla görebiliriz. Örneğin bir Helen Kahramanı ve Tanrısı olan Herakles atüstünde betimlenmiştir. Bunun sebebi Traklarda atın önemli bir yere sahip olmasıdır. Ayrıcayine Phrygia kültürüne özgü olarak bir tanrı başka bir tanrı için adak olarak sunulmuştur.Anadolu halkında var olan yöneticilerini tanrılaştırma yada tanrılarla bir tutmageleneği Phryg kültüründe de etkisini göstermiştir. Bu kültürün ip uçlarını, bir Hellenistikhükümdar olan Kommageneli I. Antiochos Ephiphanes'in yaptırdığı anıtlarda görmekteyiz.Bu anıtları, kendisine ve ailesinin farklı üyelerine, tanrılaşmış ataları ve BirleşikPantheon'nunun tanrılarına tapınılması için kurmuştur. I.Antiochus Ephiphanes'in yaptırdığıanıtların en ünlüsü Nemrut Dağında yer alır. Bu anıtın yazıtında Antiochos; ailesi ve ülkenintüm tanrıları için ortak bir ev kurduğundan bahseder. Herakles'de bu tanrılardan biridir.Kommagene ve Phrygia kültürleri arasında kesin kanıtlara dayanarak bir etkileşimden sözedilemez. Fakat Anadolu'da yaşayan halkları etkileyen doğu kültürü aynıdır. Kommagenesanatının yerel özelliklerini taşıyan Herakles heykelleri aynı zamanda, tanrı Herakles'in alınıpyerel külte dahil edildiği Yunan kültürünün sanatsal etkilerini de taşımaktadırlar. Diğerkültürlerden ve kendi öz kültüründen elde ettiği sentezi sanatına yansıtan Phrygia halkı için deaynı durum söz konusudur.Phrygia bölgesinde bulunan Herakles heykelleri, bölgenin yerel heykeltıraşlık ve kültözellikleri dışında döneminin biçim unsurlarını da yansıtırlar. Herakles Farnese, gibi yaygınHerakles tasvirleri ufak farklılıklarla aynen yapılmışlardır.Yaptığımız bu çalışmada; Phrygia kültürü, bu kültürün Anadolu'ya kattıkları vePhrygia bölgesinde ele geçen Herakles heykellerinin incelenmesiyle Herakles'in bölgedekitipolojisinin ortaya çıkarılması amaçlanmıştır.

Abstract:
During Ancient age Phrygian, which has an important place in our cultural heritage isthe name of an area that covers huge part of central Anatolia Region in Turkish Republicborder today. In this area, which was called Phrygian that Phrygian people lived and spoketheir languages ?Phrygian? also this name used from 6. century B.C. to end of Byzantineperiod.Phrygians came to Anatolia in B.C. 1190 from the Balkans, after being demolished ofTroia VII. But they became a political community after B.C. 750. They dominated wholeMiddle and South-east Anatolia during the period of their great king Midas (B.C. 735-695/676). Phrygians, who were a branch of Trak tribe Brygs joined with Anatolian people andfounded a big state.Althoug Phrygians were under attack of an importent culture which was Late Hittite,They constituted theirown particular and Anatolian culture. In addition, they had effected animportant culture like Hellen. Evidence of this culture can easily be recognised from works ofarts of Phrygian people. For example, Herakles, who was a Hero and God, was described on ahorse. Because the horseses were an important situation in Trak culture. In addition, specificto the Phrygian culture, a god was offered as a vow for another god.The tradition of Anatolian people, to deify or consider their masters equal to god,showed its effectness also in Phrygian culture. We can see the evidence of this culture at themonuments which were built by I. Antiochos Epiphanes of Commagene who was aGreek-Pers emperor. This monuments was built by for I. Antiochos Epiphanes themembers at his family, deifyed ancestors, gods of united Pantheon and himself could beadored. The most important monument which was built by I. Antiochos Epiphanes, is in theNemrut Mountain. This monument tells about a shared house that built for his family andwhole gods of the country. And Herakles was the one of the god of the country. We can?t talkabout an effectness by the help of certain evidence between Commagene and Phrygiancultures. But, east culture effectness was the same like the Anatolian people.Herakles? statues bear the local characteristic of Commagene arts, at the same time theyalso bear the arts effecness of Greek culture. Because Herakles the god is taken from theGreek culture to include their local cult. t is the samefor Phrygians who reflected a synthesisof their cultures and the other cultures to their arts.Herakles statues localed in Phrygian region, reflects its period?s formal companents cultcharacteristic and region?s sculpture, Herakles descriptions, like Herakles Farnese, wereformed with very small differences.In this study aims exposing Phrygian culture, contributions of this culture to Anatoliaan the type of Herakles in the region by studying Herakles statues found in Phrygia.