Denizli karasal neojen - kuvaterner havzasının (Güneybatı Türkiye) küçük memeli fosilleri ile biyokronolojik incelemesi
Small mammal fossils of the Deni̇zli̇ terrestrial neogene - quaternary basin (Southwestern Turkey) and their biochronological implications
Yazar: HÜSEYİN ERTEN
Danışman: DOÇ. DR. ENİS KEMAL SAGULAR ; PROF. DR. MUHİTTİN GÖRMÜŞ
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
Denizli horst-graben sistemi, Batı Anadolu genişleme bölgesinde yer alan 3 grabenin (Alaşehir, Uşak-Güre ve Büyük Menderes) kesiştiği bir bölgede yer almaktadır. Denizli Neojen havzasında tabandan tavana doğru; kırıntılı, gölsel karbonat, evaporit ve kırıntılı birimler görülür. Denizli havzasının güney bölümünde dört formasyon; Kızılburun, Sazak, Kolankaya ve Asartepe Formasyonları görülürken, kuzey bölümünde Kızılburun, Sazak, Kolankaya, Ulubey ve Asartepe Formasyonlarının çökelleri görülmektedir. Genellikle Uşak Selendi havzasında yaygın olarak görülen Ulubey Formasyonu, Denizli havzasının sadece kuzey bölümünde, Denizli'nin Güney ilçesi ve çevresinde yüzlek vermektedir. Sonuç olarak Denizli havzasında iki farklı stratigrafik kesit oluşturulmuştur. Denizli havzasında bulunan formasyonlarda küçük memeli fosil arama çalışmaları yapılmıştır. Bulunan örnekyerlerinde, tanımlanan küçük memeli fosilleri ile hem havzanın küçük memeli faunası hakkında bilgi sahibi olunmuş hemde formasyonlar yaşlandırılmıştır.Yapılan küçük memeli fosil çalışmaları sunucunda Denizli havzasında ikisi yeni tür olmak üzere Mus denizliensis n. sp., Megacricetodon yenicekentensis n. sp. Cricetodon candirensis, Megacricetodon minor, Myocricetodon eskihisarensis, Megacricetodon cf. debruijni, Cricetulodon hartenbergeri, Heterosminthus gansus, Microdyromys complicatus, Myomimus dehmi, Dryomys tosyaensis ve Dryomys sp. türleri tanımlanmıştır. Kızılburun Formasyonunda bulunan Bostanyeri örnekyerinde Myomimus dehmi, Cricetodon candirensis ve Megacricetodon minor türleri tanımlanmıştır. Bu üç türün yaş aralıklarına bakılarak Kızılburun Formasyonu MN6 (Astarasyen), Erken Orta Miyosen olarak yaşlandırılmıştır. 

Tamamen gölsel sedimanlardan oluşan Sazak Formasyonunda herhangi bir küçük memeli örnekyeri bulunamamıştır. Formasyonun yaşlandırılmasında altındaki ve üstündeki formasyonlar ve onların içinde bulunan küçük memeli fosilleri kullanılmıştır. Üzerine uyumlu olarak geldiği Kızılburun Formasyonu MN 6 ve Sazak Formasyonu üzerine uyumlu olarak gelen Kolankaya Formasyonunun taban bölümleri MN 8 olarak tarihlendirildiğinden, Sazak Formasyonu MN7 olarak yaşlandırılmıştır. 
Kolankaya Formasyonun taban seviyelerinde Yenicekent 1-4, Eymir ve Güzelpınar örnekyerleri bulunmuştur. Bu örnek yerlerinde bulunan fosiller (Megacricetodon yenicekentensis n. sp. Myocricetodon eskihisarensis, Megacricetodon cf. debruijni, Heterosminthus gansus, Microdyromys complicatus, Myomimus dehmi,) tarihlendirilerek Kolankaya formasyonunun taban seviyeleri MN 8 olarak yaşlandırılmıştır. Havzanın güney bölümünde kesintisiz olarak Pliyo-Kuvaterner e kadar devam eden Kolankaya Formasyonu, kuzey bölümünde ise orta seviyelerinden itibaren Ulubey Formasyonu tarafından kesintiye uğrar. Kolankaya Formasyonu orta seviyeleri ile Ulubey Formasyonunun taban seviyeleri sınırında bulunan Güney örnekyerinde tanımlanan Cricetulodon hartenbergeri, Myomimus dehmi, Heterosminthus gansus, Micrdyromys complicatus,  Progonomys sp. ve Byzantinia sp.  tür ve cinsleri ile yapılan yaşlandırma çalışmaları sonucunda MN9 (Vallesiyen) olarak bulunmuştur.  Asartepe formasyonunda bulunan Gökpınar örnekyerinde  biri yeni bir tür olmak Mus denizliensis n. sp., Dryomys tosyaensis ve Dryomys sp. türleri tanımlanmış ve stratigrafik konumu nedeniyle MN18-MNQ19 olarak tarihlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Neojen, Küçük memeli, Stratigrafi, Biyokronoloji

Abstract:
Denizli horst-graben system is located on the point where three grabens in Western Anatolian extensional region (Alaşehir, Uşak-Güre and Büyük Menderes) intersect each other. In the Denizli Neogene Basin, clastic, lacustrine carbonate, evaporite and clastic sediments from bottom to top.  While four formations, which are Kızılburun, Sazak, Kolankaya and Asartepe, take place in the southern part of Denizli Basin, in the northern part units of five formations, which are Kızılburun, Sazak, Kolankaya, Ulubey and Asartepe, can be observed. Ulubey Formation, which is usually observed in a widespread manner in Uşak Selendi Basin, crops out only in the northern part of Denizli Basin in Güney district and around. As a result, two different stratigraphic columns have been constituted in Denizli Basin. Fossil research for small mammals has been done in the formations of Denizli Basin. With the help of the small mammals fossils, which are described in the localities,  we have both had information about the small mammals fauna of the basin and dated the formations. As a consequence of the small mammals studies, two new species, which are Mus denizliensis n. sp. and Megacricetodon yenicekentensis n. sp., and Cricetodon candirensis, Megacricetodon minor, Myocricetodon eskihisarensis, Megacricetodon cf. debruijni, Cricetulodon hartenbergeri, Heterosminthus gansus, Microdyromys complicatus, Myomimus dehmi, Dryomys tosyaensis and Dryomys sp. species have been described. In Bostanyeri location, which is situated in Kızılburun Formation, Myomimus dehmi, Cricetodon candirensis and Megacricetodon minor species have been described. Kızılburun formation has been dated as MN6 (Astaracian), Early Middle Miocene by using the age intervals of these three species. In Sazak Formation, which is completely composed of lacustrine sediments, no small mammals locality has been discovered. The localities that take place just under and above it and also small mammals fossils found in them have been used in order to date this formation.  Since Kızılburun Formation, which is conformably covered by Sazak Formation, is dated as MN 6 and the bottom parts of Kolankaya Formation, which conformably covers Sazak Formation, are dated as MN 8, Sazak Formation is dated as MN7.

In the bottom layers of Kolankaya formation, Yenicekent 1-4, Eymir and Güzelpınar localities have been discovered. By dating the fossils found in these localities (Megacricetodon yenicekentensis n. sp. Myocricetodon eskihisarensis, Megacricetodon cf. debruijni, Heterosminthus gansus, Microdyromys complicatus, Myomimus dehmi), the bottom layers of Kolankaya Formation have been dated as MN 8. Kolankaya Formation, which continues uninterruptedly until Plio-Quaternary in the southern part of the basin, is cut in its middle levels by Ulubey Formation in the northern part. Species and genus (Cricetulodon hartenbergeri, Myomimus dehmi, Heterosminthus gansus, Micrdyromys complicatus,  Progonomys sp. and Byzantinia sp.), which have been described in Güney locality that is situated on the boundary between the middle levels of Kolankaya Formation and the bottom levels of Ulubey Formation, have been dated as MN9 (Vallesian) as a result of the dating process. Mus denizliensis n. sp., Dryomys tosyaensis and Dryomys sp. species, one of which is newly described, have been found in Gökpınar locality that is situated in Asartepe Formation and this locality is dated as MN18-MNQ19 because of its stratigraphic location. 

Key Words: Neogene, Small mammals, Stratigraphy, Biochronology