Sjögren sendromu olan hastalarda ağız ve diş  sağlığı hizmetlerinden yararlanım ile  ilişkili faktörlerin incelenmesi
The evaluation of factors related to dental care utilisation in patients with primary Sjogren's syndrome
Yazar: YILDIZ AYCAN YENİSOY
Danışman: PROF. DR. GONCA MUMCU
Marmara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management
Dizin: Ağız sağlığı = Oral health ; Diş hastalıkları = Tooth diseases ; Diş sağlığı araştırmaları = Dental health surveys ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Sjögren sendromu = Sjogren's syndrome

Özet:
Amaç : Primer Sjögren Sendromu (pSS) oral sağlığı olumsuz yönde etkileyen bir kronik hastalıktır. Bu araştırmanın amacı ; pSS olan hastaların, ağız ve diş sağlığı hizmetlerinden yararlanmaları ile ilişkili faktörleri sağlık yönetimi perspektifinden incelemektir.
Gereç ve yöntem : Bu çalışmaya primer Sjögren Sendromu olan 86 hasta dahil edilmiştir (E/K :5/81 ; ortalama yaş :52,4±11,6 yıl). Veriler; ağız ve diş sağlığı hizmetleri kullanımı, Oral Health Impact Profile-14 (OHIP-14), Work Productivity and Activity Impairement (WPAI) ve EULAR Sjogren's Syndrome Patient Reported Index (ESSPRI) ölçeklerini içeren bir anket formu ile toplanmıştır.  Ön analizden sonra değişkenler arasındaki ilişkileri değerlendirmek için aracı analiz kullanılmıştır.
Bulgular : pSS'li hastalarda, protetik restorasyonlar içeren ağız ve diş sağlığı hizmetlerine yaygın olarak ihtiyacın olduğu görülmüştür. Tükürük akış hızı azalan hastalarda oral sağlıkla ilişkili yaşam kalitesini değerlendiren OHIP-14 puanının arttığı da belirlenmiştir (p=0.027). Aracı analizde, WPAI-Günlük aktivitenin etkilenme puanı (57.9 ± 29.7) ESSPRI-Kuruluk puanından etkilendiği belirlenmiştir (6.31 ± 2.71) (p = 0.0010).  Aracı değişken olarak OHIP-14 puanı da WPAI-Günlük aktivite puanın artışı ile ilişkilidir (p = 0.0357). 
Sonuç : pSS'li hastalarda ağız ve diş sağlığı hizmetlerine duyulan ihtiyaç artmaktadır. Oral sağlıkla ilişkili yaşam kalitesi bir aracı değişken olarak günlük yaşamın olumsuz yönde etkilenmesiyle ilişkilidir. 
Anahtar Kelimeler: Primer Sjögren Sendromu, Ağız ve Diş Sağlığı Hizmetleri, OHIP-14, ESSPRI, WPAI.

Abstract:
Objective: Primary Sjögren's syndrome (pSS) is a chronic disease that affects oral health poorly. The aim of the study was to evaluate factors related to dental care utilisation in patients with pSS in the perspective of health management. 
Materials and methods: In this cross-sectional study, 86 patients with pSS              (M/F: 5/81; mean age: 52.4 ± 11.6 years) were included. The data were collected by a structured questionnaire regarding dental care utilisation, Oral Health Impact Profile-14 (OHIP-14) scale, Work Productivity and Activity Impairement (WPAI) scale and the EULAR Sjogren's Syndrome Patient Reported Index (ESSPRI). After preliminary analysis, a mediation analysis was used to evaluate the relations among variables.
Results: The need of dental care utulisation regarding prosthodontics was commonly seen in patients with pSS. Increase in OHIP-14 score as an oral health related quality of life questionnaire was found in patients with low salivary flow rate compared to others (p=0.027). It was found that WPAI-Daily activity impairement score (57.9 ± 29.7) was affected by ESSPRI-Dryness score (6.31 ± 2.71) in the mediation analysis (p=0.0010). OHIP-14 score (25.9 ± 17.1) as a mediator variable was also associated with WPAI-Daily activity impairement score (p=0.0357).
Conclusion: The need of oral and dental health services was increased in patients with pSS. Oral health related quality of life as a mediator variable was associated with daily activity impairement.
Key words: Primary Sjögren's Syndrome, Oral and Dental Health Services, OHIP-14, ESSPRI, WPAI.