Türkiye ve Azerbaycan'da Covid-19 döneminde besin takviyesi tüketiminin incelenmesi
Investigation of dietary supplement consumption in Turkey and Azerbaijan in the period of Covid-19
Yazar: SALSABEEL ALSHABIB KAVAK
Danışman: PROF. DR. FATMAGÜL YUR
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı / Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Takviye edici besinler, kişinin diyetine ekstra besin takviyesi sağlamak için 
yapılmış bir üründür. Genel sağlığın geliştirilmesine ve bağışıklık sisteminin 
güçlendirilmesine yardımcı olabilmektedir, bu da COVID-19 salgını sırasında yardımcı 
olabilmektedir. Çalışmada, pandemi sürecinde Türkiye ve Azerbaycan'da yaşayan 
bireylerde besin takviye kullanımı tüketiminin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın 
örneklemini Türkiye ve Azerbaycan'da yaşayan 18 yaş ve üzeri bireyler oluşturmaktadır 
ve her ülkeden 70'er gönüllü olmak üzere eşit cinsiyet dağılımı ile toplam 140 gönüllü 
katılmıştır. Çalışmaya dahil edilen katılımcılar kartopu örnekleme yöntemi ile 
belirlenmiştir. Katılımcılara ait sosyodemografik verilerin ve besin takviyesi kullanımı 
yüz yüze görüşülerek bir anket formu kullanarak toplanmıştır. Toplanan veriler SPSS 
22.0 programı ile analiz edilmiş ve (p<0.05) anlamlı kabul edilmiştir. Araştırmada 
sonuçlara bakıldığında, her iki ülkede besin takviyesi hakkında bilgi edinilen ilk kaynağın 
doktorlar olduğu ancak bu sonucun istatistiksel olarak anlamlı olmadığı tespit edilmiştir 
(p>0.05). Bireylerin ülkelerine göre Covid-19 döneminde besin takviyesi kullanma 
durumları arasında farklılık bulunmamıştır (p>0.05). Covid-19 döneminde her iki ülkede 
de bireylerin en fazla kullandıkları besin takviyelerinin sırasıyla C vitamini, D vitamini, 
multivitamin ve B12 vitamini olduğu, en az kullandıkları besin takviyelerinin ise sırasıyla 
folik asit, selenyum, probiyotik ve protein/AA tozları olduğu bulunmuştur(p>0.05). Besin 
takviyesi genel kullanım dururumu, kullanım sıkılığı ve Covid-19 döneminde kullanım 
dururumu ile yaş ve gelir düzeyi ilişkileri incelendiğinde her iki ülkede de istatistiksel 
olarak anlamlı düzeyde ilişki olmadığı görülmektedir (p>0.05). Besin takviyeleri sağlıklı 
ve dengeli bir diyetin yerine geçemez. Takviyeler, diyetimizdeki potansiyel besin 
boşluklarını doldurmak içindir. Takviyeler belirli durumlar için faydalı olabilirken, 
mümkün olduğunca tüm gıdalardan besin elde etmeye öncelik verilmelidir.

Abstract:
Food supplements are products made to provide one's diet an extra boost of 
nutrients. They can assist overall health promotion and immune system bolstering, which 
may be helpful during the COVID-19 pandemic. In this study, it was aimed to determine 
the relationship between nutritional supplement use in individuals living in Turkey and 
Azerbaijan during the COVID-19 pandemic. The sampling of this study consists of 
individuals aged 18 and above living in Türkiye and Azerbaijan a total of 140 volunteers, 
70 from each country, participated, with equal gender distribution. Participants were 
selected using the snowball sampling method, and both socio-demographic data and the 
use of nutritional supplements were collected through face-to-face interviews using a 
survey. The collected data were analyzed using the SPSS 22.0 program, with statistical 
significance set at (p<0.05). Results showed that doctors were the primary source of 
information about supplements in both countries, though this wasn't statistically 
significant (p>0.05). There was no significant difference in supplement use during the 
pandemic between the two countries(p>0.05). Vitamin C, D, multivitamins, and B12 were
the most commonly used supplements, while folic acid, selenium, probiotics, and 
protein/AA powders were used less frequently (p>0.05). The study didn't find significant 
relationships between supplement use and age or income level during the pandemic 
(p>0.05). Nutritional supplements do not replace a healthy and balanced diet. 
Supplements are meant to fill potential nutrient gaps in our diet. While supplements may 
be beneficial for certain conditions, priority should be given to obtaining nutrients from 
whole foods whenever possible.