Muhalif sinema ve 2000'li yıllar Türkiye sinemasından muhalif görünümler
Dissident cinema and dissident images from cinema of Turkey in 2000's
Yazar: ÖZGÜR İPEK
Danışman: YRD. DOÇ. DR. HABİBE ÖNGÖREN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı / Sinema Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Muhalif sinema = Dissident cinema ; Sinema = Cinema ; Türk sineması = Turkish cinema

Özet:
Muhalif sinema, huzursuzlukları, çarpıklıkları, yoksulluğu, açlığı, ırkçılığı, cinsiyetçiliği, çoğunluk karşısında sesini duyurmakta güçlük çeken azınlıkların yaşadığı sıkıntıları ve öteki sorunlu toplumsal hakikat alanlarını peliküle aktarırlar. Muhalif imgeler vasıtasıyla kimi zaman eşitsizlik, adaletsizlik ve dışlanmışlık gibi görünümler kendilerine yer bulurken; kimi zamansa işçi sınıfının var olma savaşı, toplumsal tabakalaşma ve her türlü özgürlük mücadelesi benzersiz bir ifade alanına sahip olur. Bu tez çalışması, 2000'li yıllar Türkiye sinemasındaki muhalif olarak tanımlanabilecek filmlerde hangi meselelerin ne tür eleştirel söylemler ve karşı-imajlardan hareketle ele alındığını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu doğrultuda muhalif sinemacıların rehberliğindeki bir sinema evrenine adım atmadan evvel öncelikle iktidar, iktidar aygıtları, ulus devlet yapısı, küreselleşme, çokkültürlülük, çok kimliklilik, alternatif medya, karşı tarih ve toplumsal hareketler temel alınarak kuramsal bir çerçeve oluşturulmuştur. Ardından da konvansiyonel sinema ve muhalif sinema arasındaki farklılıklar betimlenerek muhalif sinema geleneğinin temel belirleyenleri ortaya koyulmuştur. Muhalif sinemanın dünya genelindeki beliriş biçimleri ele alındıktan sonra meselenin Türkiye coğrafyasındaki görüntüsüne odaklanılmış ve en nihayetinde de Çoğunluk, Zerre, Küf, Zenne ve Babamın Sesi gibi 2000'li yıllar Türkiye muhalif sinemasına ait filmler Foucaultcu söylem analizi ve göstergebilim yöntemi kullanılarak çözümlenmiştir. Yapılan değerlendirmeler sonrasında 2000'li yıllar Türkiye muhalif sinemasının, içerisinde bulunulan siyasal konjonktüre uygun bir biçimde kimlik meselesini sorunsallaştıran pek çok filme evsahipliği yaptığı gözlemlenmiştir.

Abstract:
Dissident cinema transfers the poverty, hunger, racism, sexism, issues of minorities that experience obstacles in having their voice heard vis-à-vis the majority, to the pellicle. Through dissident images, aspects of inequality, injustice, and isolation gain visibility, as well as the existential strife of the working class, social stratification and any kind of struggle for liberation also achieve a unique domain of expression. This thesis aims to analyze films which can be defined as dissidents in Turkey‟s cinema during the 2000s in terms of what issues are included in which perspectives of critical discourses and counter-images. Prior to stepping in the cinematic universe of dissident filmmakers, firstly a theoretical frame is developed based on power, apparatuses of power, nation-state structure, globalisation, multiculturalism, multiple identities, alternative media, counter-history, and social movements. Then, the differences between the conventional cinema and dissident cinema are portrayed and main determiners of the dissident cinema are displayed. Alongside evaluating the diverse forms of dissident film in world cinema, the main focus is on its articulation in Turkey, and the case studies include dissident films in 2000‟s such as Çoğunluk, Zerre, Küf, Zenne, and Babamın Sesi. Each film is analysed through Foucauldian discourse analysis and semiotics. Based on findings it has been observed that Turkey‟s Dissident Cinema in 2000s include many films which problematize the issue of identity in an appropriate manner to the current political conjuncture in Turkey.