Bulgaristan'da İslami akımlar
Islamic movements in Bulgaria
Yazar: SHABANALI AHMED DURMUSH
Danışman: PROF. DR. MEHMET DALKILIÇ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Alevilik = Alawiism ; Bektaşilik = Bektashism ; Bulgaristan = Bulgaria ; Din eğitimi = Religious education ; Dini akımlar = Religious trends ; Müftülük = Office of mufti ; Tasavvuf = Mystic ; İslamcı akımlar = Islamist currents ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bu tez Bulgaristan'da yaşayan Müslümanların durumunu ve orada faaliyet gösteren İslami akımları konu almıştır. Türkiye'ye yakınlığının yanında ciddi yerleşik Türk-Müslüman nüfusa sahip olmasıyla ve uzun bir tarihi geçmişe dayanan Hanefi-Matüridi anlayışını sürdürmüş olması bu konuda ayrı bir önem taşımaktadır. Bu çerçevede bütün akımları konu etmenin imkânsızlığından kaynaklı Bulgaristan'da kalıcı faaliyet gösteren ve kendilerine taraftar oluşturan gruplar seçilmiştir.
Tezimizde İslami akımları, tekfirci akımlar, mehdici akımlar ve tasavvuf kaynaklı kültürel yapılar olarak üç ana kategoriye ayırarak ele almaya çalıştık. Bulgaristan toplumunun bu akımlarla karşılaşması, tanışması daha ziyade son dönemde yani 1990 sonrası, Bulgaristan'ın demokratik sisteme geçişi ve dini alanda özgürlüğün elde edilmesiyle olmuştur. Bu doğrultuda tezimiz giriş, üç ana bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır.
Girişte çalışmanın konusu, metodu, sınırları ve kaynakları ele alınmıştır. Birinci bölümde Bulgaristan'ın kuruluşu ve geçirdiği tarihi süreç incelenmiştir. İkinci bölümde konuya tesiri açısından Bulgaristan Başmüftülüğü kurumunun kuruluşu ve tarihi, ülkenin din eğitimi konusundaki işlevi ele alınmıştır. Üçüncü bölüm ise Bulgaristan'da faaliyet gösteren İslami akımlara ayrılmış, durum ve faaliyetlerine yer verilmiştir. Sonuç kısmında ise, tezimizde ulaşılan sonuçlar kısaca verildikten sonra genel olarak değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Bulgaristan, Akımlar, Tekfirci, Mehdici, Tasavvuf, Kültürel

Abstract:
This thesis is about the situation of Muslims, living in Bulgaria and the active Islamic movements. Besides the proximity to Turkey there is significantly settled Turkish-Muslim population and for centuries the continued understanding of Hanafi-Maturidi is of the particular importance in this regard. In this framework, due to the impossibility of dealing with all groups, the permanently active in Bulgaria and those who form followers were selected to be researched.
In our thesis, we tried to handle Islamic movements by dividing them into three main categories. As takfirist currents, mahdici currents and sufism-based cultural structures. The Bulgarian society has met and recognısed these trends rather recently, after 1990. It was with the transition of Bulgaria to the democratic system and the achievement of freedom in the religious field. In this direction, our thesis consists of introduction, three chapters and conclusion.
In the introduction, the subject, method, limits and sources of the study were discussed. In the first part, the establishment of Bulgaria and its historical process are examined. In the second part, the establishment and the date of the Bulgarian Chief Mufti's Office in terms of its impact on the subject, and the country's situation on religious education has been researched and described. The third part is devoted to Islamic movements operating in Bulgaria, and their different situations and activities are included. Our thesis has been completed with the conclusion.

Keywords: Bulgaria, Movements, Takfirist, Mahdici, Sufısm, Cultural