Mekânın yere dönüşüm sürecinin incelenmesi:İstanbul Üniversitesi Beyazıt Kampüsü
An examination on the transformation process of spaceinto a place: İstanbul University Beyazıt Campus
Yazar: TUĞÇE GÜNER
Danışman: DOÇ. DR. ZEYNEP YAZICIOĞLU HALU ; DOÇ. DR. NESİP ÖMER EREM ; DR. ÖĞR. ÜYESİ HALİDE CANDAN ZÜLFİKAR
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık ve Yapılı Çevre Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
İnsan, dünya üzerinde varlığını fark etmesiyle yaşamını devam ettirmek için bir "yer" edinmeyi
amaçlamıştır. Bulunduğu ortamı kendi şartlarına ve ihtiyaçlarına uygun olacak şekilde
düzenleyerek, eylemlerini mekân üzerinde sürdürmüştür. Bu eylemler insanın deneyimlerine
bağlı olarak değişkenlik göstermekte dolayısıyla mekân da eş zamanlı olarak değişmektedir.
Değişim devam etse de mekân yaşantısal tüm olayları kapsayarak insan ile olan ilişkisini
sürdürmektedir. Odadan eve, sokaktan caddeye, semtten kente, ülkeden kıtaya ve dünyadan
uzaya kadar insanın içerisinde yaşamını sürdürdüğü her nokta, her durum bir mekandır. İnsan
mekân ile kurduğu ilişki sonucu ortaya çıkan deneyimleriyle, fiziksel mekânın ötesinde,
çevresini anlamlandırmaya diğer bir ifade ile "yer edinmeye" çalışmaktadır.
Mekân ve yer arasındaki bu ilişki geçmişten günümüze, başta mimarlık olmak üzere pek çok
disiplin açısından bir tartışma konusu olmuştur: Her mekân bir yer midir? Mekân mı yere
dönüşür? Her yer bir mekân olabilir mi? Yer olgusunu kabul etmeyen çeşitli yaklaşımlar olsa
da mimarlık ve diğer disiplinlerce yer ile mekân arasında birçok akademik çalışmaya da konu
olmuş bir ilişkinin varlığından söz edilebilmektedir. Bu kapsamda çalışmanın amacı mimarlıkta mekân ve yer arasındaki ilişkiyi ve bu ilişkinin temel unsurlarını detaylı olarak ele almaktır.
Mimarlıkta mekân ve yer kavramlarını ve mekanların yere dönüşme potansiyellerini belirleyen
temel değerleri ortaya koymayı hedefler. Mimarlık disiplininde mekân ve yer kavramlarını
tanımlarken, birbirleriyle olan girift ilişkiyi sorgulayan araştırma yer mi mekâna
dönüşmektedir, mekân mı yer halini alır? sorusuna cevap aramaktadır.
Bu dönüşüme odaklanırken, dönüşüme zemin hazırlayan potansiyelleri kuramsal çerçevede
sorgulayan tez çalışması, mekan ve yer olguları konusunda öncü çalışmalara sahip, insan
deneyimi çerçevesinde bu olgular konusunda çalışmaları dikkat çekici olan Kevin Lynch, Amos
Rapoport, Christopher Alexander ve Roger Trancik'in mekan ve yer ilişkisine bakışını ele
alarak anahtar kelimelerini ortaya çıkarır ve bunları başta bilimsel alandaki öncü çalışmaları ve
tarihi geçmişi olmak üzere kent hafızasında önemli bir yere sahip olan İstanbul Üniversitesi
Beyazıt Kampüsü üzerinden okur. Mekânın yer olma sürecine zemin hazırlayan potansiyelleri
literatür incelemesi ve alan çalışması çerçevesinde sorgular. Çalışmanın sonuç bölümünde bir
mekânın yer olma potansiyelini belirleyebilecek başlıca unsurlar ele alınmıştır.

Abstract:
At the beginning of their existence on earth, humans aimed to find a "place" to continue their
lives. He continued his actions in the space by arranging his environment to suit his conditions
and needs. These actions vary depending on human experiences, so the space changes
simultaneously. Even though change continues, space continues its relationship with people by
covering all experiential events. Every point, every situation in which a person lives, from room
to house, from street to avenue, from district to city, from country to continent, from world to
outer space, is a space. Human beings try to make sense of their environment beyond physical
space, in other words, to "get a place" through the experiences that emerge due to their
relationship with space.
This relationship between space and place is debated in many disciplines, especially
architecture: Does space turn into place? Is every place a place? Can every place be a space? Although various approaches do not accept the phenomenon of place, many academic studies
in architecture and other disciplines exist. Those subjects are about the relationship between
place and space. In this context, the study aims to discuss the relationship between space and
place in architecture and its essential elements. It seeks to reveal the concepts of space and place
in architecture and the fundamental values that determine the potential of spaces to turn into
places. While defining the concepts of space and place in architecture, the research questions
the intricate relationship between them; it is looking for an answer to the question: Does place
turn into space, or does space become a place?
While focusing on this transformation, the thesis questioning the potentials that pave the way
for the transformation within a theoretical framework examines the perspective of Kevin Lynch,
Amos Rapoport, Christopher Alexander and Roger Trancik, who have pioneering studies on
space and place phenomena whose works are remarkable on these issues within the framework
of human experience, on the relationship between space and place, reveals the keywords. And
reads them through Istanbul University Beyazıt Campus, which has an essential place in the
city's memory with its pioneering studies in the scientific field and its historical past. It
questions the potentials that pave the way for the process of space becoming a place within the
framework of literature review and field study. The study's conclusion discusses the main
factors that can determine a place's potential as a place.