Anneler tarafından uygulanan uyarlanmış fiziksel aktivite p rogramının otizm spektrum bozukluğu tanılı çocukların iletişim becerileri üzerindeki etkliliğinin incelenmesi
Examination of the effectiveness of adapted physical activityprogram implemented by mothers on communication skills of children withautism spectrum disorder
Yazar: OĞUZ KAAN ESENTÜRK
Danışman: PROF. DR. EKREM LEVENT İLHAN
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Beden Eğitimi ve Spor Öğretmenliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Spor = Sports
Dizin: Aile eğitimi = Family education ; Etkililik = Effectiveness ; Fiziksel aktivite = Physical activity ; Otizm spektrum bozukluğu = Autism spectrum disorder ; Uyarlanmış fiziksel aktivite programı = Adapted physical activity program ; Özel eğitim = Special education ; Özel eğitime muhtaç çocuklar = Handicapped children who need special education ; İletişim becerisi = Communication skill

Özet:
Bu araştırmanın amacı, OSB tanılı çocuğa sahip annelere uyarlanmış fiziksel aktivite
programı (UFA programı) uygulama becerisini kazandırmak ve anneler tarafından
uygulanan bu programın, OSB tanılı çocukların iletişim becerileri üzerindeki etkililiğini
incelemektir. Ayrıca, araştırmada katılımcı çocukların iletişim becerilerini (iletişim başlatma
ve iletişime tepki verme) uygulamalar sona erdikten sonraki sürdürme düzeyleri incelenmiş
ve bu becerilerin araştırmacı tarafından gerçekleştirilen uygulamalara genellenebilirliğinin
belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın iki bağımlı ve iki bağımsız değişkeni
bulunmaktadır. Araştırmanın ilk bağımlı değişkeni, "annelerin UFA programı uygulama
becerisini kazanmaları", ikinci bağımlı değişkeni ise, "anneler tarafından uygulanan UFA
programı sonucunda, OSB tanılı çocukların iletişim becerilerini edinmeleri" dir.
Araştırmanın ilk bağımsız değişkeni, "UFA aile eğitim programı", ikinci bağımsız değişkeni
ise, "UFA programı" dır. UFA aile eğitim programının, annelerin UFA programı uygulama
becerisi üzerindeki etkililiği incelenirken "ön test-son test kontrol grupsuz deneme modeli",
anneler tarafından uygulanan UFA programının, OSB tanılı çocukların iletişim becerileri
üzerindeki etkililiği test edilirken ise, "katılımcılar arası yoklama evreli çoklu yoklama 
vi
modeli" kullanılmıştır. Araştırmaya, 8-10 yaşları arasında değişen OSB tanılı üç çocuk (2'si
erkek, 1'i kız) ve anneleri katılmıştır. Grafiğe işlenen verilerin analizinde grafiksel analiz
yöntemi kullanılmıştır. Araştırmada annelerin UFA programını çocuklarına uygulamakta
yeterli hale gelmeleri ve çocuklarına hedeflenen iletişim becerilerini kazandırabilmeleri
amacıyla UFA aile eğitim programı geliştirilmiştir. Annelere UFA aile eğitim programının
uygulanması ile tüm annelerin UFA programı uygulama becerisinde %100'lük bir
performansa eriştikleri tespit edilmiştir. Ayrıca araştırma bulguları, annelerin kazandıkları
bu becerileri, uygulamalar bittikten sonra korudukları ve yüksek düzeyde güvenilir olarak
uyguladıkları belirlenmiştir. Anneler tarafından uygulanan UFA programı sonucunda
katılımcı çocukların iletişim becerilerini (iletişim başlatma ve iletişime tepki verme)
edindikleri, edindikleri bu becerileri uygulamalar bittikten sonra korudukları ve araştırmacı
ile yürütülen uygulamalara genelledikleri görülmüştür. Ayrıca bu süreçte oturumlar arasında
bağımlı değişkene yönelik beliren ani düşüş ve yükselişleri anlamlandırabilmek ve
uygulamaların farklı gelişim alanlarındaki olası etkisini ortaya koyabilmek amacıyla, her
oturumun sonunda annelerle öznel değerlendirmeye dayalı görüşmeler gerçekleştirilmiştir.
Elde edilen bulguların sosyal bağlamda anlam ve öneminin değerlendirilmesi amacıyla
toplanan sosyal geçerlik verileri, araştırma kapsamında ulaşılan sonucun sosyal hayatta bir
karşılığı olduğunu göstermiştir. Sonuç olarak OSB tanılı çocuğa sahip annelerin UFA
programını yüksek düzeyde güvenilir olarak uygulayabildikleri ve bu becerileri
koruyabildikleri, annelerin uygulamalarıyla katılımcı çocukların iletişim becerilerini
edindikleri, koruyabildikleri ve farklı kişilerin uygulamalarına genelleyebildikleri
görülmüştür.

Abstract:
The aim of this study is to give the mothers with children with ASD the ability to implement
an adapted physical activity program (UFA program) and to examine the effectiveness of
this program implemented by mothers on the communication skills of children with ASD.
In addition, in this research, retained levels of the participant children after the practice ended
were investigated and it was aimed to determine the generalizability of these skills to the
applications conducted with the researcher. The research has two dependent and two
independent variables. The first dependent variable of the research is "mothers' gaining the
ability of implementing the APA program", and the second dependent variable is "ASDdiagnosed children's acquiring communication skills as a result of the UFA program
implemented by mothers." The first independent variable of the research is "APA family
education program", and the second independent variable is "APA program." When
examining the effectiveness of APA family education program on mothers' ability to
implement APA program,"pre-test-post test experimental model without a control group"
was used, while testing the effectiveness of APA program applied by mothers on 
viii
communication skills of children with ASD, "multiple probe design with probe conditions
across subjects" was used. Three children (2 boys, 1 girl) with ASD aged between 8-10 years
and their mothers were included in the study. Graphical analysis method was used in the
analysis of the data processed on the graph. In the research, an APA family education
program was developed in order to enable mothers to apply APA program and make their
children acquire the targeted communication skills. With the implementation of the APA
family education program to mothers, it was determined that all mothers achieved a 100%
performance level in their ability to apply the APA program. In addition, the findings of the
study showed that mothers retained these skills after the end of the practices and applied
them in a highly reliable manner. As a result of the APA program implemented by mothers,
it was observed that the participating children acquired the communication skills (initiating
communication and responding), retained their acquired skills after the practice ended, and
generalized them to the practices conducted with the researcher. In addition, interviews
based on subjective evaluation were conducted with mothers at the end of each session in
order to make sense of the sudden decreases and increases in the dependent variable between
the sessions and to determine the potential impact of the practices in different developmental
areas. The social validity data collected in order to evaluate the meaning and importance of
the findings in the social context showed that the results reached within the scope of the
research overlapped with the social life. In conclusion, it was found that mothers with ASDdiagnosed children were able to implement the APA program in a highly reliable way and
maintain these skills, and that through the practices of mothers, participating children were
able to acquire and retain communication skills and generalize them to the practices of
different people.