Sanayi tipi F1 hibrit domates çeşitlerinin geliştirilmesi
Development of industrial F1 hybrid tomato cultivars
Yazar: ÜNAL KAL
Danışman: PROF. ÖNDER TÜRKMEN
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Türkiye'de taze tüketime uygun domates çeşitlerinin ıslahında son dönemlerde çok önemli başarılar elde edilmiş olmakla birlikte sanayi tipi domateste benzer çalışmalar oldukça yetersizdir. Bu çalışma sonunda ithal sanayi tipi domates çeşitleri ile rekabet edebilecek yerli F1 hibrit sanayi tipi domates çeşit adaylarının geliştirilmesi hedeflenmiştir. 
Çalışmada 94 adet domates genotipi ile gen havuzu oluşturulmuştur. Bu genotiplerin morfolojik karakterleri ve meyve özellikleri UPOV parametreleri göz önüne alınarak incelenmiştir. Belirlenen parametreler doğrultusunda bitkilerde;gövdede antosiyanin içeriği, bitkilerde büyüme türü, büyüme gücü, boğum arası uzunluğu, yaprak durumu, yaprak uzunluğu, yaprak genişliği, ana eksene göre yaprak sapının durumu, salkımlarda ortalama çiçek sayısı, çiçek tüylenmesi ve çiçeklenme zamanına bakılmıştır. Domateslerde ortalama meyve eni, ortalama meyve boyu, ortalama karpel sayısı, ortalama perikarp kalınlığı, ortalama çekirdek evi eni, ortalama çekirdek evi boyu, ortalama suda çözünür kuru madde miktarı ve renk parametrelerine bakılmıştır. Ayrıca ISSR (Inter Simple Sequence Repeat) tekniği uygulanarak ebeveynlerin akrabalık dereceleri belirlenmiştir. Yapılan incelemeler sonucunda ST62,  ST89, ST83, ST72,  ST70, ST94, ST75, ST60, ST76, ST78, ST82, ST50, ST51, ST36, ST10 isimli hatlar ebeveyn hat olarak kullanılmıştır. Bu ebeveynlere ek olarak proje önerisinde belirtildiği üzere Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü'nden 14 adet hat baba olarak kullanılmıştır. Yapılan melezlemeler sonucunda 212 adet melez elde edilmiş, bu melezler Antalya'da sera koşullarında ve Konya'da açık arazi koşullarında verim denemelerine tabi tutulmuştur. Bununla birlikte, verim unsurları bakımından üstün bulunan 25 adet meleze tüm Avrupa üretim alanında geçerli olan tescil işlemleri için ıslah sürecinde yurtdışında kabul edilen ve literatürde var olan moleküler testlemeler (DUS testlemeleri) geliştirme süresince destekleyici unsur olarak uygulanmıştır. Bu testlerde Meloidogyne incognita, Tomato Mosaic Virus (ToMV), Verticillium dahliae, Fusarium oxysporum f. sp. Lycopersici, Tomato Spotted Wilt Virus (TSWV) hastalık etmenlerine karşı testleme yapılmıştır. Tüm bu çalışmaların ardından patent alınmak üzere ST62X1, ST82x1, ST70xET7, ST82x11/56, ST78xET10, ST62xET1, ST94x8, ST82xET10, ST82X110, ST78x7, ST75x2 isimli melezler seçilmiş ve tescil aşamasına getirilmiştir. Belirlenen bu melezler içerisinden ST62x1 nolu melez için TÜRKMEN F1 ismi ile üretim izni almıştır. 
Çalışma sonucunda proje ortağı firma portföyüne ülkenin acilen ihtiyacı olan, piyasadaki yabancı menşeyli hibrit çeşitlerle rekabet edebilecek özelliklere sahip sanayi tipi F1 hibrit domates çeşit adayları çıktı olarak  kazandırılmıştır. Bunun yanı sıra çalışma sonucunda ilerleyen dönemlerde ülke ekonomisine katkı sağlayacağı düşünülen nitelikli ve geniş bir gen havuzu da oluşturulmuştur.

Abstract:
Although there is a great success in improvement studies about the freshtomato, similar studies are very few in processing tomato varieties. In study, local F1 hybrid processing tomato cultivars challenging import   processing tomato were improved. In study, genetic bank was made by 94 tomato genotypes. The morphological and fruit characteristics of those genotypes were examined by using UPOV parameters. In that regards following parameters were researched: anthocyanin content in plant body, growing type in plant, growing power, distance between shots, leaf status, leaf length, leaf width, leaf hold status in accordance of main axis, average number of flowers in tomato group, hairiness of flower and flowering time. Following parameters were examined In tomato fruits: average fruit width, average fruit length, average carpel number, average pericarp thickness, average shell bed width, average shell bed length, average soluble dry matter content in water and fruit color.In addition, generation degree of family was determined by using ISSR (Inter Simple Sequence Repeat) technique. In results, ST62, ST89, ST83, ST72, ST70, ST94, ST75, ST60, ST76, ST78, ST82, ST50, ST51, ST36, ST10 were used as family lines. In addition, 14 lines obtained from Aegean Agricultural Research Institute were used as father as stated in project proposal. In result of the crossing application, 212 crossings were obtained and those were researched for determination of their yield performances in both Antalya at greenhouse conditions and in Konya at open field conditions. In addition, 25 crossings having superior in accordance of yield were applied by DUS test that is very acceptable in foreign countries or in the literatures. This test was applied to protect the tomato from diseases of Meloidogyne incognita, Tomato Mosaic Virus (ToMV), Verticilliumdahliae, Fusariumoxysporum f. sp. Lycopersici, Tomato Spotted Wilt Virus (TSWV). After completing the study, crossings namely ST62X1, ST82x1, ST70xET7, ST82x11/56, ST78xET10, ST62xET1, ST94x8, ST82xET10, ST82X110, ST78x7, ST75x2 were selected for patent application or for getting the registration. In among the determined crossings, ST62x1 crossing got the production permission with name of TÜRKMEN F1. In result, F1 hybrid tomato, having the great competition with the foreign hybrid cultivars, will met the urgent processing tomato of Turkey and that is also very important contribution for the project partner company. In addition, it will be very important role to play by contribution of national economy and genetic bank of Turkey.