Evde sağlık hizmetlerinde çalışan sağlık çalışanları ile bu hizmetten faydalanan hasta/hasta yakınlarının tıbbi atık konusundaki bilgi, tutum ve uygulamaları: Ölçek geliştirme çalışması
Knowledge, attitudes and practices of healthcare professionals working in home health services and patients/patient relatives benefiting from this service on medical waste: A scale development study
Yazar: KÜBRA NUR UÇAR
Danışman: PROF. DR. ŞERİFE KARAGÖZOĞLU
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Esasları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Atıklar = Wastes ; Bilgi = Knowledge ; Bilgi düzeyi = Level of knowledge ; Evde sağlık hizmetleri = Home health service ; Hasta yakınları = Patient nearness ; Hastalar = Patients ; Sağlık personeli = Health personnel ; Tutumlar = Attitudes ; Tıbbi atık = Medical waste ; Ölçek geliştirme = Scale development

Özet:
Amaç: Bu araştırma Tokat ve Sivas illeri Evde Sağlık Hizmetlerinde çalışan sağlık çalışanları ile bu hizmetten faydalanan hasta/hasta yakınlarının tıbbi atık konusundaki bilgi, tutum ve uygulamalarını ölçmeye yönelik iki farklı ölçek geliştirme çalışması olarak tanımlayıcı ve psikometrik olarak planlanmıştır.
 Gereç ve Yöntem: Araştırmanın evrenini Tokat ve Sivas il ve ilçelerindeki Evde Sağlık Hizmetlerinde çalışan sağlık çalışanları ile bu hizmetten faydalanan hasta/hasta yakınları oluşturmuştur. Araştırma 380 sağlık çalışanı ile 442 hasta/hasta yakını üzerinde gerçekleştirilmiştir Araştırmada örneklem seçimine gidilmemiş literatürde belirtilen madde sayısının 5-10 katına ulaşılması hedeflenmiştir. Çalışmanın yapılabilmesi için Cumhuriyet Üniversitesi Girişimsel Olmayan Klinik Araştırmalar Etik Kurulu Etik Kurul Onayı, Tokat İl Sağlık Müdürlüğü Bilimsel Araştırma İzni, Sivas İl Sağlık Müdürlüğü Bilimsel Araştırma İzni, Araştırmaya katılmayı kabul eden sağlık çalışanlarına ve hasta/hasta yakınlarına araştırmanın amacı ve sürecine yönelik bilgi verilmiş, yazılı ve sözlü bilgilendirilmiş onamları alınmıştır. Çalışma Helsinki Deklarasyonu prensiplerine göre gerçekleştirilmiştir. Araştırma verileri Eylül 2022-Haziran 2023 tarihleri arasında toplanmıştır. Araştırma verileri literatür doğrultusunda hazırlanan "Sağlık Çalışanlarına Yönelik Soru Formu", "Hasta/Hasta Yakınlarına Yönelik Soru Formu", ve 5'li likert tipte hazırlanan 82 maddeden oluşan "Evde Sağlık Hizmetlerinde Çalışan Sağlık Çalışanlarının Tıbbi Atık Bilgi Tutum ve Uygulamaları Ölçeği Taslağı", 5'li likert tipte hazırlanan 54 maddeden oluşan "Evde Sağlık Hizmetlerinden Faydalanan Hasta /Hasta Yakınlarının Tıbbi Atık Konusundaki Bilgi Tutum ve Uygulamaları Ölçeği Taslağı" olmak üzere dört adet form kullanılarak toplanmıştır. Analizler IBM SPSS 28 ve R yazılımı kullanılmıştır. Çalışmamızda istatistiksel analizler bağlamında tanımlayıcı veri analizi, frekans analizi, güvenilirlik analizi, açıklayıcı faktör analizi (AFA), doğrulayıcı faktör Analizi (DFA), ortalama karşılaştırma testleri ve korelasyon analizleri uygulanmıştır. Uygulama sonuçları, R yazılımı kullanılırken psych ve lavaan paketleri ile elde edilmiştir. 
Bulgular: Elde edilen analiz sonuçlarına göre Evde Sağlık Hizmetlerinde Çalışan Sağlık Çalışanlarının Tıbbi Atık Konusundaki Bilgi, Tutum ve Uygulamaları Ölçeği uzman görüşü sonrası 82 maddeden 55 maddeye analizler sonucunda da 32 maddeye inmiş olup 6 alt boyuttan oluşmuştur. Son haliyle 32 maddeden oluşan ölçeğin 4 maddesi ters madde olarak belirlenmiştir. Bu durumda ölçekten alınabilecek en düşük puan 48 en yüksek puan ise 144'tür.  Ölçek maddelerinin faktör yükleri 0,478-0,813 alt boyutların iç tutarlılığı 0,681-0,855 olup yüksek güvenirliktedir. Yapı geçerliği açısından doğrulayıcı faktör analizi uyum iyiliği indekslerinde ölçeğin uyumunun iyi olduğu saptanmıştır.  Evde Sağlık Hizmetlerinden Faydalanan Hasta Yakınlarının Tıbbi Atık Konusundaki Bilgi, Tutum ve Uygulamaları Ölçeği ise uzman görüşü sonrası 54 maddeden 45 maddeye analizler sonucunda ise 27 maddeye inmiş olup 5 alt boyuttan oluşmuştur. Son haliyle 27 maddeden oluşan ölçeğin 4 maddesi ters madde olarak belirlenmiştir.  Bu durumda ölçekten alınabilecek en düşük puan 35 en yüksek puan ise 127'dir. Ölçek maddelerinin faktör yükleri 0,455-0,854 alt boyutların iç tutarlılığı 0,640-0,916 olup yüksek güvenirliğe sahiptir. Yapı geçerliği açısından doğrulayıcı faktör analizi uyum iyiliği indekslerinde ölçeğin uyumunun iyi olduğu saptanmıştır. 
Sonuç: Sonuç olarak geliştirilen her iki ölçeğinde geçerli ve güvenilir birer ölçme aracı olduğu görülmektedir. Ölçeklerin bu haliyle alanda yapılacak olan çalışmalarda geçerli ve güvenilir birer ölçme aracı olarak kullanılması önerilmektedir.

Abstract:
Aim: This research was planned as two different scale development studies to measure the knowledge, attitudes and practices of the healthcare professionals working in the Home Health Services in the provinces of Tokat and Sivas and the patients/patient relatives who benefit from this service, as well as descriptive and psychometric.
Materials and Methods: The population of the research consisted of healthcare professionals working in Home Health Services in Tokat and Sivas provinces and districts, and patients/patient relatives benefiting from this service. The research was carried out on 380 healthcare professionals and 442 patients/patient relatives. The sample was not selected in the study, and it was aimed to reach 5-10 times the number of items specified in the literature. In order to conduct the study, Cumhuriyet University Non-Interventional Clinical Research Ethics Committee Approval, Tokat Provincial Health Directorate Scientific Research Permit, Sivas Provincial Health Directorate Scientific Research Permit, information was given to healthcare professionals and patients/patient relatives who agreed to participate in the research, about the purpose and process of the research. Written and verbal informed consents were obtained. The study was carried out in accordance with the principles of the Declaration of Helsinki. Research data were collected between September 2022 and June 2023. "Question Form for Healthcare Professionals", "Question Form for Patients/Patient Relatives" prepared in line with the research data of the literature, and "Draft Medical Waste Information Attitudes and Practices of Healthcare Professionals Working at Home Health Services" consisting of 82 items prepared in 5-point Likert type, It was collected by using four forms, "Information, Attitudes and Practices of Patients Benefiting from Home Health Services/Patient's Relatives on Medical Waste, Draft Scale" consisting of 54 items prepared in a 5-point Likert type. Analyzes IBM SPSS 28 and R software were used. In our study, descriptive data analysis, frequency analysis, reliability analysis, explanatory factor analysis, confirmatory factor analysis, mean comparison tests and correlation analyzes were applied in the context of statistical analyses. Implementation results were obtained with psych and lavaan packages while using R software.
Findings: According to the results of the analysis obtained, the Scale of Knowledge, Attitudes and Practices of Health Workers Working in Home Health Services on Medical Waste has decreased from 82 items to 55 items after the expert opinion and to 32 items as a result of the analyzes and consists of 6 sub-dimensions. In its final form, 4 items of the scale, which consisted of 32 items, were determined as reverse items. In this case, the lowest score that can be obtained from the scale is 48 and the highest score is 144. Factor loads of scale items were 0,478-0,813; The internal consistency of the sub-dimensions is 0,681-0,855, with high reliability. In terms of construct validity, the scale was found to have good fit in confirmatory factor analysis goodness-of-fit indices. The Knowledge, Attitudes and Practices of the Relatives of Patients Using Home Health Services on Medical Waste Scale, on the other hand, decreased from 54 items to 45 items after expert opinion, and decreased to 27 items as a result of analysis and consisted of 5 sub-dimensions. 4 items of the scale, which consists of 27 items in its final form, were determined as reverse items. In this case, the lowest score that can be obtained from the scale is 35 and the highest score is 127. Factor loads of scale items were 0,455-0,854; The internal consistency of the sub-dimensions is 0,640-0,916 and has high reliability. In terms of construct validity, the scale was found to have good fit in confirmatory factor analysis goodness-of-fit indices.
Conclusion: As a result, it is seen that both scales developed are valid and reliable measurement tools. It is recommended that the scales be used as a valid and reliable measurement tool in studies to be conducted in the field.