Yaşam içinde algılanan stres ve sigara kullanımı
Perceived stress in life and smoking
Yazar: MUSTAFA GENÇ
Danışman: DOÇ. DR. MURAT ALTUNTAŞ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Bağcılar Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Algı = Perception ; Sigara = Cigarette ; Stres = Stress

Özet:
Giriş ve Amaç: Sigara kullanımı dünyada ve ülkemizde erken ölümlerin önlenebilir en önemli nedenidir. Aynı zamanda kullanım yaygınlığı ve pasif içicilikle birlikte önemli bir halk sağlığı problemidir. Koruyucu sağlık hizmetlerinin öncelikli olduğu aile hekimliği uygulamasında birçok kronik hastalığın sebebi olduğu bilinen sigara kullanımını artıran faktörleri ortaya koymanın ve yaşam içindeki algılanan stres gibi ilk anda sorgulanmayan etkenler de düşünülerek bireye bütüncül açıdan yaklaşmanın çok önemli olduğu kanaatindeyiz. Bu düşünceden hareketle bu çalışmada kişilerin yaşam içinde algıladığı stresin sigara kullanımı üzerindeki etkisinin araştırılması amaçlanmaktadır.
Gereç ve Yöntem: Çalışmamız gözlemsel, tanımlayıcı ve kesitsel bir çalışmadır. Çalışma 01.02.2022-28.02.2022 tarihleri arasında Sağlık Bilimleri Üniversitesi İstanbul Bağcılar Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği Kliniği, Güneşli Eğitim Aile Sağlığı Merkezine başvuran 1150 kişiden dahil edilme kriterlerini karşılayan 384 katılımcı ile yapılmıştır. Katılımcılara benzer çalışmalar incelenerek hazırlanan sosyodemografik veri formu ve Algılanan Stres Ölçeği (ASÖ-14), mevcut sigara içenlere ise ek olarak Fagerström Nikotin Bağımlılık Testi (FNBT) yüz yüze görüşme tekniğiyle uygulanmıştır. Çalışma verilerinin analizinde SPSS versiyon 23.0 istatistik programı kullanılmış ve istatistiksel anlamlılık sınır değeri olarak p<0,05 kabul edilmiştir.
Bulgular: Çalışmamızda katılımcıların yaş ortalaması 33,23±10,94'tür. Katılımcıların %44,5'i kadın, %55,5'i erkektir. Katılımcıların %37,8'inin sigara kullandığı, %6,8'inin bırakmış olduğu, %55,4'ünün kullanmadığı görülmüştür. Katılımcıların Algılanan Stres Ölçeğinden aldıkları toplam puanlar 0 ile 51 arasında değişmekte olup; ortalama puan 26,49±8,16'dır. Katılımcıların Fagerström Nikotin Bağımlılık Testinden aldıkları toplam puanlar 0 ile 9 arasında değişmekte olup; ortalama puan 3,40±2,53'tür.
Katılımcıların nikotin bağımlılık düzeyi, sigara tüketim miktarı ve sigara kullanım durumu ayrı ayrı incelendiğinde her üç durum ile algılanan stes düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunmamıştır (p>0,05).
Çalışmamıza göre gençlerde, kadınlarda, hiç çalışmamış olanlarda, 2 ve daha fazla düzenli ilaç kullananlarda, düzenli egzersiz yapmayanlarda, uyku düzeni olmayanlarda algılanan stres düzeylerinin daha yüksek olduğu tespit edilmiştir.
Yaptığımız bu çalışmada yaş arttıkça ve erkeklerde nikotin bağımlılık düzeylerinin daha yüksek olduğu tespit edilmiştir.
Sonuç: Çalışmamızda yüksek algılanan stres ile nikotin bağımlılık düzeyi, sigara tüketim miktarı ve sigara kullanım durumu arasında anlamlı ilişki bulunmamıştır. Bu değişkenlerde stresin ön planda olduğu düşünülmesine karşın yaş, cinsiyet, düzenli egzersiz yapma durumu gibi çeşitli faktörlerin de başlı başına etkili olabileceği öngörülmektedir.
Önemli bir halk sağlığı problemi olan sigara kullanımı ile sağlık sisteminin her basamağında mücadele edilmesi gereklidir. Hekimler herhangi bir nedenle polikliniğe başvuran hastayla iki dakikalık kısa bir görüşme yapmanın bile etkili olduğunu bilerek her defasında sigara bırakmayı önermede istekli olmalıdırlar.
Sigara kullanmaya ergenlik çağında başlayanlar sigara bağımlılığı açısından yüksek risk taşımaktadır. Bu nedenle gençlerin sigaraya başlamalarını engellemek için aile danışma ve gençlik merkezleri yaygınlaştırılmalı, gençlerin sosyalleşme imkanları genişletilmeli ve öğrencilere küçük yaşlarda hobiler edindirilmelidir.
Anahtar Kelimeler: Algılanan stres, Sigara kullanımı, Aile hekimliği

Abstract:
Introduction and Objective: Smoking is the most important preventable cause of premature death in the world and in our country. It is also an important public health problem with its prevalence and passive smoking. We believe that it is very important to reveal the factors that increase smoking, which is known to be the cause of many chronic diseases in the family medicine practice, where preventive health services are a priority, and to approach the individual from a holistic perspective, considering factors that are not questioned at first, such as perceived stress in life. Based on this idea, in this study, it is aimed to investigate the effect of stress perceived by people in life on cigarette smoking.
Materials and Methods: Our study is an observational, descriptive and cross-sectional study. The study was conducted with 384 participants out of 1150 people who met the inclusion criteria, who applied to the University of Health Sciences İstanbul Bağcılar Training and Research Hospital Family Medicine Clinic, Güneşli Educational Family Health Center between 01.02.2022 and 28.02.2022. Sociodemographic data form which is prepared by examining similar studies, Perceived Stress Scale (PSS-14) and Fagerstrom Test for Nicotine Dependence (FTND) (to current smokers only) were applied to the participants by face-to-face interview technique. The study was analyzed by SPSS version 23.0 statistical program and cut-off value of statistical significance was accepted as p<0,05.
Results: The mean age of the participants in our study was 33.23±10.94. 44.5% of the participants are female and 55.5% are male. It was observed that 37.8% of the participants are smoking, 6.8% quit, and 55.4% did not smoke at all. The total scores that the participants collected from the Perceived Stress Scale ranged from 0 to 51; the mean score is 26.49±8.16. The total scores that the participants collected from the Fagerström Test for Nicotine Dependence ranged from 0 to 9; the mean score is 3.40±2.53.
When the nicotine addiction level, amount of cigarette consumption and smoking status of the participants were examined separately, no statistically significant difference was found between all three conditions and perceived stress levels (p>0.05).
According to our study, it was determined that perceived stress levels are higher in young people, women, those who have never worked, those who use 2 or more regular medications, those who do not exercise regularly, and those who do not have a sleep pattern.
In this study, we found that elders and men has higher nicotine addiction levels.
Conclusion: In our study, no significant relationship was found between high perceived stress and nicotine addiction level, amount of cigarette consumption or smoking status. Although stress is thought to be at the forefront in these variables, it is predicted that various factors such as age, gender, and regular exercise may be effective on their own.
Smoking, which is an important public health problem, must be combated at every step of the health system. Doctors should be willing to recommend smoking cessation every time, knowing that even a short two-minute interview with a patient, who applies to the outpatient clinic for any reason, is effective.
Those who start smoking in adolescence have a high risk of smoking addiction. For this reason, in order to prevent young people from starting smoking, family counseling and youth centers should become widespread. Also socialization opportunities should become widespread and students should have hobbies at a young age.
Keywords: Perceived stress, Smoking, Family medicine