Pay defteri
Stock register
Yazar: ZEHRA YAMAN
Danışman: PROF. DR. SITKI ANLAM ALTAY
Galatasaray Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Anonim şirketler = Joint stock companies ; Limited şirketler = Limited company ; Pay defteri = Stock register

Özet:
Çalışmamızın konusunu oluşturan pay defteri, anonim ortaklıkta senede bağlanmamış pay, nama yazılı pay senedi ve intifa hakkı sahipleri için tutulmaktadır. 6762 sayılı TTK döneminde ETTK. m. 66 anlamında ticari defter olup olmadığı tartışmalı olan pay defteri, 6102 sayılı TTK döneminde, anonim ortaklığın kanun gereği tutmak zorunda olduğu muhasebeye ilişkin olmayan ticari defterler arasında sayılmıştır (TTK m. 64/4).Yine eski kanun döneminde, pay defterine ilişkin düzenlemenin çok sınırlı bir düzenleme olmasına yönelik getirilen eleştiriler dikkate alınmış ve defterdeki kayıt çevresi genişletilmiştir. Getirilen düzenlemede pay defterinde pay sahiplerine ve intifa hakkı sahiplerine dair bilgiler, ad, soyad, unvan ve adres bilgileri olarak belirlenmiştir.  Bununla birlikte öğretide haklı olarak, pay defterinde yer alması gereken bilgilerin sınırlı sayıda olmadığı, defterde yer alması gereken kayıtlar dışında bazı hususların da defterde bulunmasının faydalı olacağı ifade edilmektedir. 
Pay defteri, ortaklıkta senede bağlanmamış pay, nama yazılı pay senedi sahipleri ve intifa hakkı sahipleri için tutulmaktadır ve hem paya bağlı hakları kullanacak hem de ortaklığa karşı yükümlülükleri yerine getirecek kimselerin tespiti konusunda ortaklığın başvurabileceği bir kaynak konumundadır. Bu anlamda defterin pay sahipliği haklarında da önemli bir etkisi bulunmaktadır ve bu etkinin ortaya çıkardığı hukuki sonuçların da ayrıca ele alınması gerekmektedir. 
Pay defterine kayıt, ortaklığa iletilecek kayıt talebi üzerine yapılmaktadır. Kayıt talebinin ortaklığa iletilmesinden sonra ortaklığın, başvuruyu inceleme yükümlülüğü devreye girmektedir. Bu yükümlülük, defterde kayıtlı kimselerin pay sahibi ve intifa hakkı sahibi olarak kabul edilmesi nedeniyle önemlidir. Bu yükümlülük, ortaklığın pay defterine kayıtla ilgili karar vermesi konusunda, özellikle devrin ve pay üzerinde intifa hakkı tesisine ilişkin işlemin ususlüne uygun şekilde yapılıp yapılmadığının incelenmesinden oluşmaktadır.  Nitekim pay defterine ilişkin TTK. m. 499/2 hükmünde, payın usulüne uygun olarak devredildiğinin veya üzerinde intifa hakkı kurulduğunun ispatıyla birlikte pay defterine kaydın yapılacağı açık bir şekilde ifade edilmiştir. Dolayısıyla ortaklık, devre veya intifa hakkına ilişkin belgeleri inceledikten sonra, yapılan işlemlerin usulüne uygun olduğunu tespit ettiği takdirde, deftere kaydı gerçekleştirecektir. 
Pay defteri açısından önem arz eden diğer bir durum, ortaklık tarafından kayıt talebinin onaylanmasına veya reddedilmesine ilişkin vereceği karar ve bu kararın hukuki sonuçlarıdır. Onay kararıyla birlikte payı devralan ve intifa hakkı sahibi, ortaklıkla ilişkilerde hak sahibi olarak kabul edilmektedir.  Pay defterine kayıt talebi reddilen kimsenin ise, ortaklığa karşı pay sahipliği sıfatını ileri sürmesi mümkün değildir. Bu noktada ise, pay defterine kayıt davası açılarak deftere kaydın yapılması talep edilmektedir. Ancak özellikle ifade etmek gerekir ki, bağlı nama yazılı pay senetlerinde deftere kayıt talebinin reddi, nama yazılı payın borsaya kote edilip edilmemesine göre farklı hukuki sonuçları ortaya çıkarmaktadır. Anonim ortaklıkta pay defteri için yapılan açıklamalar, limited ortaklıkta tutulan pay defteri için de geçerlidir. Ancak anonim ortaklıkta payın borsaya kotasyonu ve limited ortaklıkta pay devri gibi farklılaşan niteliklere  pay defteri ekseninde tezin ilgili bölümlerinde değinilmektedir. Yine rehin hakkı gibi deftere kaydı gereken hususlar konusunda her iki ortaklıkta getirilen farklı düzenlemelere de yer verilmektedir.

Abstract:
The stock register, which is the subject of our study, is kept for the holders of unregistered shares, registered share certificates and usufruct rights in joint stock companies. The stock register, which was controversial whether it was a commercial book within the meaning of Art. 66 under the TCC. No. 6762, is considered among the non-accounting commercial books that the joint stock company is obliged to keep by law under the TCC. No. 6102 (TCC. Art. 64/4). Also, the criticisms regarding the very limited regulation of the stock register under the former law were taken into consideration and the scope of recording in the register was expanded. In the new regulation, the information regarding the shareholders and beneficial owners in the stock register is determined as name, surname, title and address.  However, the doctrine rightly states that the information required to be included in the stock register is not limited, and that it would be beneficial to include some matters other than the records required to be included in the stock register.
The stock register is kept for unregistered shares, holders of registered share certificates and holders of usufruct rights, and it is a source that the partnership may consult for the determination of the persons who will exercise the rights attached to the shares and who have obligations towards the partnership. In this sense, the stock register has a significant impact on shareholders' rights, and the legal consequences of this impact should be addressed separately.
Registration in the stock register is made upon a registration request to be submitted to the partnership. After the registration request is submitted to the partnership, the partnership is obliged to examine the application. This obligation is important since the persons registered in the stock register are considered as shareholders and beneficial owners. This obligation consists of examining whether the transfer and the transaction regarding the establishment of a usufruct right on the shares have been carried out in accordance with the procedures in order for the company to make a decision regarding the registration in the stock register.  As a matter of fact, TCC. Art. 499/2 regarding the stock register clearly states that the stock register shall be registered upon the proof that the share has been duly transferred or a usufruct right has been established. Therefore, if the partnership determines, after examining the documents regarding the transfer or usufruct right, that the transactions are in compliance with the procedures, it shall make the registration in the stock register.
Another important situation in terms of the stock register is the decision to be made by the partnership regarding the approval or rejection of the registration request and the legal consequences of this decision. With the approval decision, the transferee of the share and the beneficial owner are deemed to be the right holders in relations with the partnership.  On the other hand, it is not possible for the person whose request for registration in the stock register is rejected to assert his/her shareholding title against the partnership. At this point, a lawsuit for registration in the stock register is filed and registration in the stock register is requested. However, it should be noted that the rejection of the request for registration in the stock register for registered share certificates has different legal consequences depending on whether the registered share is listed on the stock exchange or not. The explanations we have made for the stock register in a joint stock company also apply to the share ledger kept in a limited liability partnership. However, different qualifications such as the listing of shares in the stock exchange in joint stock companies and the transfer of shares in limited liability companies are discussed in the relevant sections of the thesis in the context of the stock register. In addition, regulations that need to be recorded in the stock register, such as the right of pledge, which is applied in both partnerships, are also included.