Kronik böbrek yetmezliği hastalarında hiperpotaseminin nedenleri, derecelendirilmesi ve klinik etkileri: Retrospektif tek merkez deneyimi
Causes, grading, and clinical effects of hyperkalemia in chronic kidney disease patients: A retrospective single-center experience
Yazar: ECE KAPAN
Danışman: DOÇ. DR. MURAT TUĞCU
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases

Özet:
Giriş: Hiperpotasemi, kronik böbrek hastalığı (KBH) olan hastalarda sık görülen ve 
ciddi bir komplikasyondur. Morbidite ve mortaliteyi önemli ölçüde etkileyen 
hiperpotaseminin, özellikle potasyum seviyelerine göre (6 mmol/L üzeri ve altı) ve atak 
sayısının hastalık progresyonu ve sağkalım üzerindeki etkisi kritik bir araştırma alanıdır.
Amaç: Bu çalışmada, diyaliz almayan evre 3-5 kronik böbrek hastalığı (KBH) 
hastalarında hiperpotaseminin nedenleri, derecelendirilmesi ve klinik etkileri ile 
mortalite ve hastalık progresyonu üzerindeki etkileri değerlendirildi. Ayrıca, sık 
tekrarlayan hiperpotasemi ataklarının hastalık progresyonu ve mortalite üzerindeki etkisi 
incelendi.
Yöntem: Ocak 2017 - Aralık 2018 tarihleri arasında nefroloji polikliniğine başvuran, 
potasyum düzeyi ≥5.3 mEq/L olan 290 KBH hastası retrospektif olarak analiz edildi. 
Hastalar, potasyum seviyelerine göre (≥6 mEq/L ve <6 mEq/L) ve hiperpotasemi atak 
sıklığına göre (atak/ay, eşik değer: 0.15 atak/ay) gruplara ayrıldı. Klinik, demografik ve 
laboratuvar verileri kaydedilerek sağkalım, hastalık progresyonu grade değişimi ve renal 
replasman tedavisi (RRT) gereksinimi olarak gruplandırılarak incelendi.
Bulgular: Hastaların %55.86'sı (n: 162) kadın, %44.14'ü (n: 128) ise erkek olup, 
ortalama yaş 62.94 ± 14.22'dir. Ortalama takip süresi 52 ay olup, hastaların ortalama 
eGFR değeri 31.88 ± 13.86'dır. K⁺ ≥6.0 mmol/L olan hastalar ile K⁺ <6.0 mmol/L olanlar 
arasında sağkalım açısından anlamlı bir fark saptanmadı (p = 0.132). Ancak, K⁺ ≥6.0 
mmol/L olan hastalarda hastalık grade değişimi anlamlı olarak daha yüksek bulundu (p = 
0.029) ve renal replasman tedavisi (RRT) gereksinimi daha fazla idi (p <0.001). 
Potasyum seviyesi <6 mEq/L olan ve sık atak (≥0.15 atak/ay) yaşayan hastalarda ise 
hem mortalite hem de progresyon oranları belirgin şekilde artmış (p = 0.022), RRT 
ihtiyacı daha fazla gözlemlenmiştir (p = 0.002). Bu gruptaki hastaların sağkalım oranları 
düşük bulunmuştur (p <0.0001).
Sonuç: K⁺ ≥6.0 mmol/L düzeyleri hastalık progresyonuyla ilişkili olsa da, sağkalım 
üzerinde doğrudan bir etkisi bulunmamıştır. Ancak, yüksek potasyum düzeylerine sahip 
olup sık atak geçiren hastalarda hem mortalite hem de hastalık progresyonu artmıştır. Bu 
sonuçlar,tekrarlayan hiperpotasemi vakalarının daha sıkı bir şekilde izlenmesi ve 
yönetilmesi gerektiğini vurgulamaktadır.
Anahtar kelimeler: Hiperpotasemi, Kronik Böbrek Hastalığı (KBH), Potasyum 
seviyeleri, Hastalık progresyonu, Mortalite, Tekrarlayan hiperpotasemi

Abstract:
Introduction: Hyperkalemia is a common and serious complication in patients with 
chronic kidney disease (CKD). Hyperkalemia, which significantly affects morbidity and 
mortality, is a critical area of research, particularly regarding potassium levels (above 
and below 6 mmol/L) and the impact of the frequency of hyperkalemia episodes on 
disease progression and survival.
Objective: This study aimed to evaluate the causes, grading, and clinical effects of 
hyperkalemia, as well as its impact on mortality and disease progression, in non-dialysis 
stage 3-5 chronic kidney disease (CKD) patients. Additionally, the effect of recurrent 
hyperkalemia episodes on disease progression and mortality was investigated.
Methods: A retrospective analysis was conducted on 290 CKD patients with potassium 
levels ≥5.3 mEq/L who presented to the nephrology outpatient clinic between January 
2017 and December 2018. Patients were categorized according to potassium levels (≥6 
mEq/L and <6 mEq/L) and the frequency of hyperkalemia episodes (episodes/month, 
threshold: 0.15 episodes/month). Clinical, demographic, and laboratory data were 
recorded and analyzed, focusing on survival, disease progression (grade change), and the 
need for renal replacement therapy (RRT).
Results: 55.86% of the patients (n = 162) were female, and 44.14% (n = 128) were 
male, with a mean age of 62.94 ± 14.22 years. The average follow-up duration was 52 
months, and the mean eGFR was 31.88 ± 13.86. No significant difference in survival 
was observed between patients with K⁺ ≥6.0 mmol/L and those with K⁺ <6.0 mmol/L (p 
= 0.132). However, patients with K⁺ ≥6.0 mmol/L had a significantly higher disease 
grade progression (p = 0.029) and a greater need for renal replacement therapy (RRT) (p 
<0.001). In patients with K⁺ <6 mEq/L and frequent attacks (≥0.15 attacks/month), both 
mortality and progression rates were significantly higher (p = 0.022), and RRT 
requirement was more frequently observed (p = 0.002). The survival rates in this group 
were found to be lower (p <0.0001).
Conclusion: Although K⁺ levels ≥6.0 mmol/L were associated with disease progression, 
they did not have a direct effect on survival. However, patients with high potassium 
levels who experienced frequent attacks showed an increase in both mortality and 
disease progression. These findings highlight the importance of closely monitoring and 
managing recurrent hyperkalemia cases more rigorously.
Keywords: Hyperkalemia, Chronic Kidney Disease (CKD) , Potassium levels, Disease 
progression,Mortality, Recurrent hyperkalemia