Elmalılı Hamdi Yazır ve Seyyid Kutub'un tefsirlerinde nehiy âyetlerinin yorumu: Analitik bir çalışma
Interpretation of prohibiton verses in Elmalılı Hamdi Yazır and Sayyid Qutb's commentaries: An analytical study
Yazar: BİLAL IŞIK
Danışman: PROF. DR. ABDULHAMİT BİRIŞIK
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Ayetler = Verses ; Fi Zİlal Kur'an = Fi Zilal al-Kur'an ; Hak Dini Kur`an Dili = Religion of Justice Koran Language ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Nehy = Prohibition ; Seyyid Kutub = Seyyid Kutub ; Tefsir = Commentary ; Yazır, Muhammed Hamdi = Yazır, Muhammed Hamdi ; İslamiyet = Islam

Özet:
Nehiy âyetleri dinî ve hukukî bakımdan önemli bir konuma sahiptir. Bu âyetlerden hukuki içeriğe sahip olanlar "ahkâmü'l-Kur'ân" tefsirlerinde daha geniş bir biçimde ele alınmıştır. İnanç ve ahlak konularındaki nehiy âyetlerinin yorumuna dair genellikle bu ilim dallarında farklı eserler kaleme alınmıştır. Genel nitelikli tefsir kitaplarında ise bu konular müfessirinin ilgi ve bilgisine göre farklı şekillerde işlenmiştir.
Yirminci yüzyıl müfessirlerinden Elmalılı Hamdi Yazır ve Seyyid Kutub'un tefsirlerinin nehiy âyetlerinin yorumu çerçevesinde tahlil edildiği bu tezde konu bir giriş ve üç bölüm halinde incelenmektedir. Çalışmanın başında nehiy konusu öncelikle lugavi ve ıstılahi yönden ele alınmış, ardından tespit edilen nehiy âyetleri belagî yönleri ve konu içerikleri bakımından incelenmiştir. Türk müfessir Elmalılı'nın nehiy âyetleri ile ilgili yorumlarında müellifin fıkhî geçmişine paralel olarak sarih nehiy âyetlerini geniş bir şekilde ele aldığı görülmüştür. Ancak mecazî nehiylerle ilgili fazla bir değerlendirmede bulunmayarak klasik tefsirlerden nakiller yapmıştır. Mısırlı müfessir Seyyid Kutub'un nehiy âyetlerini yorumunda hareket ve davet metodu ile ilgili görüşlerinin yanında düşünce merkezinde yer alan şirk, hâkimiyet ve câhiliye kavram ve konularına yüklediği kişisel anlamlar hâkimdir. İsrâiliyat konusunda aynı mesafeli karşı duruşu sergileyen iki müfessir, tefsirlerinde yer yer zayıf hadislere de yer vermişlerdir. Elmalılı'nın geniş fıkhî açıklamalarına karşılık Kutub'un, fıkhî açıklamalara yer vermekle birlikte içtimai ve insani yönlere daha fazla vurgu yaptığı görülmüştür. Kutub'un ahkam âyetleriyle ilgili bu yaklaşımı Kur'an nassının atmosferinden uzaklaşılmaması gerektiğine dair anlayışından kaynaklansa gerektir.

Abstract:
Qur'anic verses that are related with prohibition have an important position in terms of
religion and law. These verses are discussed in different extents in the books of "ahkam al-
Qur'an". Different works have been written about the ones related to morality and belief. In
general tafsir books, these subjects are handled in different ways according to the interest and
knowledge of the commentator.
In this thesis, in which the commentaries of Elmalili Hamdi Yazir and Sayyid Qutb, who are
twentieth century commentators, are analyzed within the framework of the interpretation of
the prohibition verses, the subject is examined in one introduction and three chapters. At the
beginning of work, prohibition (al-nahy) was discussed technically, then the verses of prohibition
were determined and examined in terms of rhetoric and subject content. In Turkish
commentators Elmalili's comments on the prohibition verses, it was seen that the author dealt
with the some verses, that is related with jurisprudence, in a broad way in parallel with her fiqh
background. However, he did not make much evaluation about figurative prohibitions and made
transfers from classical commentaries. In the interpretation of the verses of prohibition,
Egyptian commentator Sayyid Qutb's personal meanings ascribed to the concepts and subjects
of polytheism, domination and ignorance (jahiliya), which are in the center of thought, are
dominant, as well as his views on the method of movement and invitation (dawah). The two
commentators, who had the same distanced stance on the issue of Isrā'iliyyāt (Jewish legends),
included weak hadiths in their commentary of the Qur'an. In contrast to Elmalılı's extensive fiqh
explanations, it has been seen that Qutb beside the fiqh explanations, mentions social and
psychological aspects more broadly. Qutb's approach to the verses of judgment must be due to
his understanding that the atmosphere of the Qur'anic text should not be strayed away from.