Keratokonus etiyopatogenezinde hemeoksijenaz-2 enziminin rolü
Role of heme oxygenase-2 enzyme in etiopathogenesis of keratoconus
Yazar: MEHTAP ÇAĞLAYAN
Danışman: DOÇ. DR. NURULLAH ÇAĞIL
Sağlık Bakanlığı / Ankara Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Göz Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2015
Konu: Göz Hastalıkları = Eye Diseases

Özet:
Amaç: Keratokonus etiyopatogenezinde Hemeoksijenaz-2 (HO-2) enziminin rolünü araştırmak
Gereç ve Yöntem: Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi Göz
Hastalıkları Kliniği, Keratokonus ve Refraktif Cerrahi Merkezine Temmuz 2013 ile Kasım
2013 tarihleri arasında keratokonus nedeni ile takibe gelen ve çapraz bağlama tedavisi
planlanan 69 olgunun 69 gözü ile refraksiyon kusuru olup ekzimer lazer tedavisi planlanan 52
olgunun 52 gözü çalışmaya alındı. Olguların detaylı oftalmolojik muayenesinin ardından
korneal topografik haritaları çıkarıldı. Çapraz bağlama ve fotorefraktif keratektomi esnasında
mekanik olarak kazınan kornea epitelleri formolde fikse edilip parafin bloklara alındı ve kesitler
alındı. İmmünhistokimyasal inceleme için preparatlara HO-2 antikoru uygulandı. Preparatlar
boyanmanın varlığına göre boyanma var veya boyanma yok olarak 2 grupta toplandı.
Keratokonus grubu kendi içinde ortalama keratometri değeri 47 D ve altında ise hafif, 47–52 D
arasında ise orta, 52 D üstünde ise ileri evre olarak sınıflandırıldı. Sonuçlar keratokonus
grubunun kendi içinde ve keratokonus grubu ile kontrol grubu arasında istatistiksel analizler
yapılarak karşılaştırıldı.
Bulgular: Gruplar cinsiyet açısından karşılaştırıldığında anlamlı bir fark bulunamadı.
Keratokonus grubunda 69 korneal epitel örneğinden 20'sinde boyanma varken (%29), 49'unda
boyanma olmadı (%71). Kontrol grubunda ise 52 epitel örneğinin 40'ında boyanma varken
(%76,9), 12'sinde boyanma olmadı (%23,1). Ki-kare testi ile keratokonus ve kontrol grupları
arasındaki boyanma oranları karşılaştırıldı. Hemeoksijenaz-2 enziminin kornea epitelinde
keratokonus grubunda kontrol grubuna göre istatiksel olarak anlamlı bir şekilde daha az olduğu
tespit edildi (p<0,001). Keratokonus alt gruplarına bakıldığında HO-2 antikoru ile boyanma
açısından gruplar arasında anlamlı fark saptanmadı (p=0,797).
Sonuç: Bu çalışmada kornea epitelinde oldukça güçlü bir antioksidan, anti inflamatuar ve anti
apopitotik enzim olarak bilinen HO-2'nin keratokonus etiyopatogenezindeki rolü incelenmiştir.
Keratokonik kornea epitel hücrelerinde normal kornea epitel hücrelerine göre HO-2 enziminin
daha düşük oranda boyandığı sonucuna ulaşılmıştır. Hemeoksijenaz-2 eksikliği keratokonus
etiyopatogenezinden sorumlu tutulan oksidatif stres, inflamasyon ve apopitozis gibi süreçlere
katkıda bulunabilir. Keratokonus etiyolojisinde önemli olduğu düşünülen bu enzim ile ilgili
yapılacak ileri düzey çalışmalarla keratokonus tedavisine yeni bir bakış açısı getirilebilecektir.
Anahtar Kelimeler: Keratokonus, Keratokonus Etiyopatogenezi, Hemeoksijenaz-2

Abstract:
Aim: To investigate the role of Heme Oxygenase-2 (HO-2) enzyme in the etiopathogenesis of
keratoconus.
Material and Method: Patients were selected from patients who were followed up between
July 2013 and November 2013 in Refractive Surgery Keratoconus Unit at Yıldırım Beyazıt
University Atatürk Training and Research Hospital. Keratoconus group included 69 eyes of 69
patients with keratoconus and scheduled for cross-linking surgery. Control group included 52
eyes of 52 patients with refractive error and scheduled for photorefractive keratectomy surgery.
After detailed ophthalmologic examination, corneal topographic maps of each patient were
generated and then the patients underwent surgery. Corneal epithelium was collected
mechanically during the surgery, fixed with formalin, embedded in paraffin blocks and
sectioned by microtomes. Hemeoxygenase-2 antibodies were applied to the samples for
immunohistochemical evaluation. Preparations were divided into two groups according to the
presence of staining, as with and without staining. Keratoconus group were classified as mild
(mean K ≤ 47 D), moderate ( mean K between 47-52 D) and severe (mean K > 52 D). Finally,
inter-group and intra-group comparison analysis were made statistically.
Findings: When groups were compared in terms of gender, there were no significant difference
between groups. In the keratoconus group, 20 of 69 (%29) epithelial samples were with
staining, while 49 of 69 (%71) samples were without staining. In the control group, 40 of 52
(76,9%) epithelial samples were with staining, while 12 of 52 (23,1%) samples were without
staining. Staining rates between keratoconus and control groups were compared with Chisquare
test. Heme oxygenase-2 enzyme presence was significantly less than the control group
in the keratoconus group (p <0.001). There was no substantial difference among keratoconus
subgroups in terms of staining with HO-2 antibody (p=0,797). 
Conclusion: In this study, the role of HO-2 - known as a very powerful antioxidant, antiinflammatory
and anti-apoptotic enzyme in corneal epithelium - in the etiopathogenesis of
keratoconus was examined. HO-2 enzyme staining was at lower amounts in keratoconic corneal
epithelial cells as compared with normal corneal epithelial cells. Consequently, HO-2 enzyme
can be an important factor in the etiopathogenesis of keratoconus. Further studies are needed to
evaluate the efficacy of HO-2 enzyme in keratoconus pathogenesis and to develop new
treatment modalities in keratoconus.
Keywords: Keratoconus, Etiopathogenesis of Keratoconus, Heme oxygenase-2