Bir adalete erişim meselesi olarak adliye mimarisi: Çağlayan Adliyesi örneği
Courthouse architecture as a problem of access to justice: The case of Çağlayan Courthouse
Yazar: OĞUZ ONGUN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SEDA KALEM BERK
İstanbul Bilgi Üniversitesi / Lisansüstü Programlar Enstitüsü / Hukuk Ana Bilim Dalı / Hukuk Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Hukuk = Law ; Kamu Yönetimi = Public Administration ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Adil yargılanma = Fair trial ; Adli yargı = Jurisdiction ; Adliye teşkilatı = Judicial organization ; Erişilebilirlik = Accessibility ; Kamu binaları = Public buildings ; Mimari mekan = Architectural space ; Mimari tasarım = Architectural design ; Mimari özellikler = Architectural characteristics ; İstanbul = Istanbul ; İstanbul-Kağıthane-Çağlayan = İstanbul-Kağıthane-Çağlayan

Özet:
Bir hukuk sisteminin adil olarak görülebilmesi için yararlanıcıları tarafından sistemin erişilebilir olması gerektiği söylenmektedir. Hukuk sisteminde adli işlemlerin bireyler açısından kolayca gerçekleştirilebilmesi kadar adli işlemlerin gerçekleştirildiği adliyelere fiziki erişimin bireyler açısından mümkün olması da bir adalete erişim meselesidir. Nitekim adli soruşturmaların yapılması ve savunma haklarının kullanılması gibi adalet hizmetlerinin sunulacağı fiziksel alanlar ve mekanlar adliyelerdir. Dolayısıyla adliyelerin mimari tasarımları, bireylerin adalete erişimine etki edecek ve adliyelerin fiziksel koşullarının iyileştirilmesi ile bireyler açısından adalet daha erişilebilir kılınacaktır.

Adliyelerin tasarımlarının ve fiziksel koşullarının, yapıyı kullanacak bireylerin erişimini artıracak şekilde tasarlanmaması bir adalete erişim sorunudur. Bu tez çalışması ile, adliye mimarisinin ve adliyelerin fiziksel koşullarının bireylerin adalete erişimine etkisi, adalete erişim literatüründe incelenmiş ve elde edilen kriterler doğrultusunda örnek yapılar üzerinde yapılan gözlemlere dayanarak tespitlerde bulunulmuştur. Yapı tasarımının ve fiziksel koşullarının kullanıcı odaklı olarak tasarlanmasıyla, bireylerin adalete erişiminin etkin bir şekilde sağlanacağının gösterilmesi hedeflenmiştir.

Bu çalışmada, adalete erişim kavramının teorik çerçevesi incelenmiş, akabinde yargı hizmetlerinin sunulduğu adliyelerin tarihsel gelişim süreci irdelenmiştir. Adliyelerin mimari tasarımları ve fiziksel koşulları incelenerek, bu unsurların bireylerin adalete erişimine etkisi ve adalete erişimin verimli bir şekilde bireylere sunulmasını sağlayan kriterler üzerinde durulmuştur. Adliyelerin tasarım unsurlarını ve fiziksel koşullarını oluşturan kriterler doğrultusunda yurt dışındaki örnek adliyeler incelenmiş ve aynı kriterlerle Türkiye'nin en önemli adli hizmet binalarından biri olan Çağlayan Adliyesi değerlendirilmiştir.

Abstract:
A judicial system needs to be accessible to its beneficiaries in order to be considered as fair. The very physical accessibility of courthouses is a significant issue of access to justice with no less importance than legal procedures in judicial system being easily conducted by individuals. The place where justice is being served such as running investigations and exercising defence rights is the courthouse. Hence, the architectural design of a courthouse affects the access to justice of individuals and improvement of physical infrastructure means a better accessibility to justice for them.

The designs and physical conditions of courthouses not being constructed in a way to facilitate reach of individuals is a matter of access to justice. This thesis analyses the effect of architectural design and physical conditions of courthouses on access to justice for individuals with reference to the access to justice literature and put forth certain issues based on the observations on the buildings reviewed through the light of the assessed criteria. The aim of this thesis is to point out the fact that user friendly design and physical conditions of courthouses are effective dimensions to ensure the access to justice.

This thesis analyses theoretical framework of access to justice concept; then brings a historical perspective on the development of courthouses where justice services are provided. The criteria necessary to offer efficient access to justice are emphasized by analysing architectural design and physical conditions of courthouses. In accordance with assessed criteria, example courthouses abroad are studied and in the light of the findings, Çağlayan Courthouse, one of the most important judicial service buildings in Turkey is analysed.