1990 sonrası Türk sinemasında yabancılaşma olgusu
Alienation in post 1990 Turkish cinema
Yazar: ARZU ERTAYLAN
Danışman: PROF.DR. SEYİDE PARSA
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Radyo-Televizyon = Radio and Television ; Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts ; Sosyoloji = Sociology ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences

Özet:
Toplumsal olgulara karsılık gelen tüm kavramlar gibi, yabancılasma kavramınınanlamı da, toplumsal yasamda ortaya çıkan siyasi, ekonomik ve sosyo-kültüreldönüsümlerin etkisiyle, degisiklige ugramaktadır. Dolayısıyla bu kavrama karsılıkgelen olgunun toplumsal yasama yansıması da, toplumdan topluma degisecegi gibi,aynı toplum içerisinde de, zamanla farklı gelisim çizgileri gösterecektir. Bu nedenledogal olarak, yabancılasma olgusunun Dogu ve Batı toplumlarında ortaya çıkma vegelisme süreci de birbirinden farklı bir evrim süreci izleyecektir.Batı toplumlarında yabancılasma olgusu, dinsel bir temele dayanmaktadır. Bunedenle henüz bireyin olmadıgı ortaçag Avrupa'sında kavram, daha çok idealist birbakıs açısı içerisinde açıklanmıstır. Bu süreçte yabancılasmanın, somut insanıilgilendiren toplumsal bir olgu olarak degil, daha çok Tanrı ile iliskili olarak açıklandıgıdikkati çekmektedir. Ancak, Aydınlanma Dönemi ile birlikte baslayan toplumsalekonomikve siyasal dönüsümler, yabancılasma kavramına yönelik açıklamaları daetkilemis ve kavram, bu süreçten itibaren materyalist bir temele oturtularak, toplumsalbir olgu olarak degerlendirilmistir. Bu baglamda Batı toplumları için yabancılasmaolgusunun toplumsal bir nitelik kazanması, modernizm sürecinde bireyin ortaya çıkısıile birlikte gerçeklesmistir. Dolayısıyla, bu olgu Batı'da, modern toplumun ekonomiktemellerini olusturan kapitalist sistem elestirisinden , kentlesme sürecine kadar çesitliunsurların ön planda tutuldugu kuramsal açıklamalar çerçevesinde ele alınmıstır.Bir Dogu toplumu olan Türkiye'de ise, yabancılasma olgusunun dinsel bir temelibulunmamaktadır. Varlık-görünüs birligine dayalı bu toplumsal yapıda, yabancılasmaolgusu, siyasal iktidarlar tarafından uygulanan modernlesme/batılılasma politikalarının,toplumsal yasamda ortaya çıkardıgı dönüsümlere baglı olarak görünürlükkazanmaktadır. Bu durumda yabancılasma olgusunun Türk toplumundakigörünümünde, sadece Batılı kuramlara dayanmamın mümkün olmadıgı, Türktoplumunun özgün tarihsel ve toplumsal kosullarının da göz önünde tutulmasıgerekliligi ortaya çıkmaktadır.Gerek bir kitle iletisim aracı olarak, gerekse bir sanat dalı olarak toplumsalolguların kitlelere aktarılmasında önemli bir yeri olan sinema, bu anlamda toplumuyansıtan bir ayna islevini üstlenmektedir. Özellikle popüler ve ticari sinema anlayısınındısında kalan ve sinemanın sanat olma özelligini ön planda tutan alternatif sinemaanlayısı içerisinde, toplumsal konuların özgün bir dil ile perdeye yansıtılması, birincilbir önem kazanmaktadır. Bu anlamda, temelleri Osmanlı Devleti dönemine kadaruzanan yabancılasma olgusu da, Türk sinemasının kendi gelisim süreci içerisinde,özgün sinemasal üsluba sahip oldugu dönemden itibaren, filmlerin içeriginde farklıboyutlarda ve niteliklerde yer edinmeye baslamıstır. Ancak, nasıl ki olgunun toplumsalyasamdaki görünürlügü, farklı dönemlerde farklı biçimlere bürünüyorsa, sinemadakiyansıması da, toplumsal yasamdaki bu farklılıkları yansıtır biçimde, dönüsümeugramaktadır. Bu baglamda, 1990 sonrası Türk sinemasındaki yabancılasma olgusununaçıga çıkartılması için, olgunun daha önceki dönemlerde sinemada nasıl temsiledildigini açıklamak ve günümüz Türkiye'sinde, tüketim kültürü ve kentli yeniyoksulluk kavramları ile somutlastıgı düsünülen yabancılasmanın bu dönüsümünü,tarihsel ve toplumsal bir perspektife oturmak gerekmektedir.

Abstract:
Like all concepts corresponding to social conditions, the definition of theconcept of alienation has undergone a change with the effects of political, economic andsocio-cultural transformations in social life. Therefore, the reflection of this concept onsocial life both changes from society to society, and displays different paths ofdevelopment in time span within a single society. In this respect, the emergence anddevelopment of alienation in Eastern and Western societies follow different paths ofevolution from one another.Alienation in Western societies grounds on religious factors. Thus, this conceptwas elucidated through a rather idealist perspective in Medieval Europe which had notwitnessed the emergence of the individual yet. In that time, alienation was defined inrelation to God rather than as a social fact concerning the individual. However, social,economic and political transformations initiated together with the Enlightenment Periodinfluenced the definitions of alienation; and this concept has been put on a materialisticbase and evaluated as a social phenomenon. Accordingly, the concept of alienationacquired a social characteristic in Western societies in the period of modernism togetherwith the emergence of the individual. Hence, this social fact has been discussed in theWest within the frame of theoretical explanations that highlight various factorsincluding the criticism of capitalist system shaping the economical foundations ofmodern society, and the urbanization period.In Turkey, which is an Eastern society, alienation hasn?t a religious base. In thissocial structure based on the unity of existence-appearance, alienation gains visibility inrelation to the modernization/westernization policies applied by governments and thesocial transformations triggered by these policies. Therefore, while analyzing theappearance of alienation in Turkish society, it is hardly possible to rely only on Westerntheories, and it is essential to take into consideration the authentic historical and socialconditions of Turkish society.Cinema, both as a mass communication tool and an artistic way of expression,plays a significant role in transmitting social facts to masses by undertaking the task ofholding a mirror that reflects the society itself. Screening social subjects through anoriginal cinematic language is attributed foremost significance especially within thescope of alternative cinema that excludes itself from popular and commercial cinema,and emphasizes the artistic characteristic of cinematic expression. In this sense, the factof alienation, whose origin goes way back to the Ottoman Period, has started to its takeplace in movies in different dimensions and characteristics ever since the Turkishcinema gained an original cinematographic style within the period of its development.Yet, as the appearance of alienation in social life embodies different shapes in differentperiods, the reflection of this fact in cinema has undergone a change in parallel with thetransformations in social life. Consequently, in order to explore the concept ofalienation in post-1990 Turkish cinema, it is necessary to reveal how this fact wasrepresented in cinema in earlier periods, and to discuss the transformation of alienationin today?s Turkey through a historical and social perspective taking into considerationthat this social phenomenon has been materialized with the concepts consumptionculture and the new poverty in cities.