Doğu Anadolu Bölgesinde göçler ve demografik sonuçlarının değerlendirilmesi
Migrations in Eastern Anatolia and evaluation of their demographic results
Yazar: SÜLEYMAN YILMAZ
Danışman: PROF. DR. VEYSİ GÜNAL
Harran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Coğrafya = Geography

Özet:
Bu çalışmanın konusu, Doğu Anadolu Bölgesinde iç göçler ve demografik sonuçlarının değerlendirilmesidir. Günümüzde yaşam koşullarında meydana gelen hızlı değişimler insanların daha çok göç etmelerine neden olmuştur. İtici veya çekici faktörlerin etkisinden dolayı insanların doğdukları ya da ikamet ettikleri yerlerden göç etmeleri gerek göç veren gerekse göç alan yerlerde ekonomik, sosyal, siyasal, demografik, kültürel ve mekânsal sorunlar başta olmak üzere birçok sorunun ortaya çıkmasına neden olmuştur. Göçlere bağlı olarak ortaya çıkan bu sorunların zamanında çözümlenememesi gelecekte daha büyük sorunların oluşmasına yol açmaktadır. 
Doğu Anadolu Bölgesi ülkemizde önemli iç göç hareketliliğinin yaşandığı bölgelerden biridir. Göçlerin birçok nedeni olmakla beraber bölgedeki göçlerin en önemli nedeni sosyoekonomik, siyasal ve doğal nedenlerdir. Bölgede insan yaşamımı etkileyen itici faktörlerin fazla olmasından dolayı araştırmanın yapıldığı yıllarda bölgenin verdiği göçler aldığı göçlerden daha fazla olmuştur. Bu nedenle bölgenin gerek net göçü gerekse net göç hızı da negatif değerler göstermiştir. Sürekli net göç veren bölgede özellikle ekonomik nedenlerden dolayı göçlerin akım yönü de sosyoekonomik bakımdan gelişmiş ve sanayileşmiş batı illerine doğrudur. 
Göçler; Doğu Anadolu Bölgesinin özellikle ekonomik, sosyal, siyasal, kültürel ve mekânsal yapısını etkilediği gibi demografik yapısında da önemli değişikliklere neden olmuştur. Bu demografik değişikliklerin en önemlisi nüfusun gelişimi ve yapısı üzerindeki etkisidir. Nitekim bölgede doğum oranları fazla olmasına rağmen göçler bölge nüfusunun gelişimi üzerinde olumsuz bir etkiye sahiptir. Aynı zamanda göçlerden dolayı bölgede ikamet eden Doğu Anadolu Bölgesi doğumlu nüfusun; diğer bir ifade ile yerli nüfusun oranları da son dönemlerde azalan bir eğilim göstermiştir. Göçler nüfusun miktarını etkilediği gibi yapısını da etkilemiştir. Dolayısıyla erkeklerin kadınlardan ve genç nüfusunda yaşlı nüfusundan daha çok göçlere katılması bölgenin toplam nüfusu içerisinde erkek nüfusu ile genç nüfusun daha çok azalmasına neden olmuştur.
Coğrafya biliminin ilke ve yöntemlerine göre değerlendirilen bu çalışmada iç göç ve doğum yeri nüfus verilerinden faydalanarak bölgedeki iç göçlerin nitelikleri, boyutu, nedenleri ve akım yönleri araştırılmıştır. Çalışmada DİE ve TÜİK'in genel nüfus sayımı verilerinden faydalanılarak elde edilen veriler Microsoft Excel ortamına aktarılmış ve daha sonra bu veriler tablo, grafik ve haritalara dönüştürülmüştür. Haritalar coğrafi bilgi sistemleri programlarından olan Arcgis 10.8 programında yapılmıştır.

Abstract:
The subject of this study is internal migrations in the Eastern Anatolia Region and the evaluation of their demographic results. Today, rapid changes in living conditions have caused people to migrate more. The migration of people from the places where they were born or resided due to the effect of repulsive or attractive factors has led to the emergence of many problems, especially economic, social, political, demographic, cultural, and spatial problems in both sending and receiving places. The inability to solve these problems, which arise due to migration, in a timely manner, leads to larger problems in the future.
In Turkey, the Eastern Anatolia Region is one of the regions where significant internal migration mobility is experienced. Although there are many reasons for migration, the most important reasons for migration in the region are socioeconomic, political, and natural reasons. Due to the fact that there are many repulsive factors affecting human life in the region, the migrations of the region in the years when the research was conducted were more than the migrations it received. For this reason, both the absolute migration and the absolute migration rate of the region showed negative values. In the region, which constantly gives positive immigration, especially due to economic reasons, the flow direction of migration is towards socioeconomically developed and industrialized western provinces.
Immigration not only affected the economic, social, political, cultural, and spatial structure of the Eastern Anatolia Region but also caused significant changes in its demographic structure. The most important of these demographic changes is their impact on the development and structure of the population. As a matter of fact, although birth rates are high in the region, migration has a negative effect on the development of the region's population. At the same time, due to immigration, the proportion of the population born in the Eastern Anatolia Region residing in the region, in other words, the local population, has shown a decreasing trend in recent years. Migrations have affected the structure of the population as well as its quantity. Therefore, the fact that men participate in migration movements more than women and the young population more than the elderly population has caused a greater decrease in the male population and the young population in the total population of the region.
In this study, which was evaluated according to the principles and methods of geography, the characteristics, size, causes and flow directions of internal migration in the region were investigated by making use of internal migration and birthplace population data. In the study, the data obtained by utilizing the general census data of DIE and TUIK were transferred to the Microsoft Excel programme and then these data were converted into tables, graphs, and maps. The maps were made in the Arcgis 10.8 program, which is one of the geographic information systems programs.