Türk tezhip sanatında xıv.-xvı. yüzyıl mushaf gülleri
Roses in illumunation at xiv.-xvi. century
Yazar: AYŞE TANRIVER
Danışman: Y.DOÇ. GÜLNUR DURAN
Marmara Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Geleneksel Türk El Sanatları Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: El Sanatları = Crafts ; Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
Ortaasya'dan beri kitabı kutsal sayan ve kâgıt üretilen sehirlere dogru ayagınıuzatıp yatmayan bir medeniyet, slâmı kabul ettiginde, yerlesmis bir kitapkültürüne zaten sahipti. nandıgı dinin kitabını yazarken ve bezerken, hattamalzemesini hazırlarken dahi azamî özen gösteren Türkler ince bir zevke, gelismisbir sanata sahip oldularını göstermislerdir.Tezhip sanatının en ihtisamlı örneklerinin bulundugu mushaflarda, bezenenalanlardan birisi de bölünme yerleridir. Hz. Peygamber zamanından beri belliolan bu yerlere tezhip sanatının gelismesi ile birlikte tezyînî rozetler islenmistir. Burozetler, mushafın diger tezhipli alanları ile (zahriye, serlevha, sûrebası, hâtimesayfası) uyum içindedir. Kullanılan bezeme üslûbu, motif, desen ve renk anlayısıasısından bütünlük arzeder. Hatta, güllerin tezhip özelliklerine bakarak da dönemtayini bile yapılabilir.Tezin konusu, Bütün gül tiplerinin birarada bulundugu XIV. yüzyıldan baslayarakOsmanlı klâsik dönemi sonuna kadar (XVI. yüzyıl) olan üz yüz yıllık bir zamandiliminde bulunan 20 adet eser üzerinde arastırma yapılmıstır. Amaç ise, mushafgüllerinin tarihsel gelisimi takip etmek, sayfa düzeni ve görevlerine göre güllerisınıflandırmak, kullanılan motif, desen, renk anlayısı açısından degerlendirmek vekullanım alanları tesbit etmektir. XIV-XVI. yüzyıla ait, 5 farklı kütüphane vemüzede mevcut bulunan eserlerin mushaf gülleri incelendi. Güllerde meydanagelen degisiklikler kendi içinde degerlendirilirken, erken dönem ve klâsik dönemsonrası ile de karsılastırıldı.Tezhip sanatı tarihsel gelisimi ve ana malzememiz olan mushaf hakkında genelbilgi verilerek, katalog çalısmaları sayesinde mushaf gülleri ile ilgili edinilenintıba' sonuç kısmında aktarılmıstır.

Abstract:
If we examine the history of illumination we can easily figure out the importance ofKoran adornment. As a Central Asia culture Turks consider books as holy andthey even do not lay their feet towards the cities which are paper producers. Theyhave an inveterate book culture as they adapted to Islamism. Turks indicate theirgraceful and sophisticated art in writing and adorning their religious book andeven in preparation of the material.The most magnificent samples of illumination are presented in Korans. Theadornment style used in zahriye, title, subtitle, and epilogue were repeated in rosesof Koran, also. So, by examining the roses the time period can be figured out. Thereason behind the chosen period of time as XIV. and XVI. centuries is that all thegroups of roses were used at those periods. Besides, it also includes the classicalperiod of Ottoman and sultanate period which is important for illuminationfeatures.The subject matter of the Project is to examine the history of roses of Koran, tocategorize them by page setup and the function, to evaluate them in the aspects ofused motif, pattern and color concepts and to determine the usage areas. The rosesof twenty works of art were examined from five different libraries belonging toXIV-XVI. centuries. The changes in roses for three centuries were evaluated andwere compared to after classical period and the early period.