Antiretroviral tedavi alan viral yükü baskılanmış erkeklerde osteoporoz risk faktörlerinin belirlenmesi
Determination of risk factors osteoporosis in men with suppressed viral load receiving antiretroviral therapy
Yazar: SAFİYE NUR ÖZCAN
Danışman: DOÇ. DR. DİLEK YILDIZ SEVGİ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Şişli Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Klinik Bakteriyoloji ve Enfeksiyon Hastalıkları = Clinical Microbiology and Infectious Diseases
Dizin: AIDS = AIDS ; Antiretroviral ajanlar = Anti-retroviral agents ; Erkekler = Men ; HIV = HIV ; Kemik dansitesi = Bone density ; Osteoporoz = Osteoporosis ; Risk faktörleri = Risk factors ; Virüs hastalıkları = Virus diseases

Özet:
Giriş: HIV/AIDS epidemisi, bugün küresel ölçekte önemli bir boyuta ulaşmıştır. Ülkemiz ise HIV/AIDS açısından hastalığın az sıklıkla görüldüğü ülkeler arasında yer almakla birlikte, son yıllarda vaka sayılarında artış izlenmektedir. ART ile HIV ile infekte bireylerin yaşam beklentisi uzamıştır. HIV ile infekte bireyler daha uzun yaşamaya devam ettikçe sistemik, metabolik komplikasyonlar da daha sık görülmeye başlamıştır. İnfeksiyon sürecinde kemik kitlesi ve dokusunun mikromimari yapısı üzerinde gelişen olumsuz etkiler sebebiyle kemik mineral dansitesinde azalma ve kemiklerde fraktür riski ortaya çıkmaktadır. Çalışmamızda kliniğimizde takipli olan hastaların büyük çoğunluğunu oluşturan, 50 yaş altı ART alan erkeklerde osteoporoz risk faktörlerinin belirlenmesi amaçlandı.
Gereç ve Yöntem: Çalışma Şişli Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde, Ocak 2019 – Nisan 2019 tarihleri arasında retrospektif gözlemsel karşılaştırmalı vaka serisi olarak gerçekleştirildi. Polikliniğimizde takip edilen HIV ile enfekte, 50 yaş altı erkek hastaların demografik, klinik, laboratuvar verileri, alışkanlıkları, ilaç kullanım bilgileri dosya kayıtlarından incelendi. Hastalara poliklinik takibinde '1 dakikalık osteoporoz risk testi' uygulandı. Çalışmaya 211 hasta dahil edildi. Bağımsız üç grup ortalamasının karşılaştırılmasında, normal dağılım koşullarının sağlandığı durumda Tek Yönlü ANOVA testi, sağlanmadığı durumda ise Kruskal Wallis testi kullanıldı. Tek Yönlü ANOVA testinde anlamlı bir fark saptandığında post hoc analizde Scheffe testi tercih edildi. Kategorik değişkenlerin karşılaştırılmasında Pearson Chi-Square testi kullanıldı. Belirleyici faktörlerin saptanmasında Binary Lojistik Analizi kullanıldı. Yapılan istatistik testlerde güven aralığı %95, alfa anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edildi.
Bulgular: Çalışmaya katılan hastaların yaş ortalaması 34,8 ± 7,6 olarak hesaplandı. Hastaların cinsel yönelimi; 164 hasta (%77,8) ESE 47 hasta (%22,2) heteroseksüeldi. Ortalama VKİ 24,1 kg/m2 idi. Çalışmaya katılan hastaların %58,3'ü sigara kullanıyorken %41,7'si kullanmıyordu. CD4+ T lenfosit sayısı ortalama 759 /uL, en düşük CD4+ T lenfosit sayısı 383 /uL, başlangıç HIV-RNA düzeyi 369259±898822 kopya/ml idi. 25-OH vitamin D düzeyinin ortalama 20,3 ug/L, referans değerlere bakıldığında D vitamini yetersizliği olduğu saptandı. Hastaların HIV tanı süresi ortalama 45±25,5 aydı. L1-4, femur boyun ve femur total Z skoru sonuçlarına göre 72(%34,1) hastanın DEXA sınucunun normal olduğu görüldü. 94(%44,5) hastada osteopeni, 45(%21,4) hastada osteoporoz olduğu görüldü. Çalışmaya katılan hastaların büyük çoğunluğu (%87,7) tenofovir etken maddeli ART rejimleri almaktaydı. 92 (%43,6) hasta TDF içerikli ART kullanırken, 93 (%44,1) hasta TAF içerikli ART kullanmaktaydı. TDF kullanım süresi ortalama 39,2±20,1 ay'dı. 174(%82,5) hastanın daha önce ya da şu anda TDF bazlı ilaç kullandığı görüldü, ayrıca TAF bazlı rejim kullanan hastaların 70'inin (%75,3) geçmişte TDF kullanımı olduğu görüldü. HIV tanı süresi, ART kullanım süresi, şu anda TDF kullanımı olması, geçmişte TDF kullanımı ve toplam TDF kullanım süresi ile azalmış KMY arasında anlamlı ilişki saptandı. ART kullanım süresindeki her bir ay artışın osteoporoz riskini 1,03 kat arttırdığı saptandı. Normal DEXA'ya sahip hastaların osteopenisi olan hastalarla karşılaştırmasında geçmişte TDF kullanımının osteopeni riskini 3,2 kat arttırdığı saptandı. Normal DEXA değerine sahip olan ve azalmış KMY (osteopeni+osteoporoz) olan hastalar karşılaştırıldığında ise geçmişte TDF kullanımının azalmış KMY riskini 2,8 kat arttırdığı saptandı.
Sonuç: Bu sonuçlar 50 yaş altı sağlıklı bireyler ile yapılan taramalara göre yüksektir. HIV tanı süresi, ART, TDF kullanımıyla ilişkili azalmış KMY olabileceği gösterildi. Çalışmamızda 50 yaş altı ve virolojik supresyon sağlanmış HIV ile infekte bireylerde de azalmış KMY oranının sık olduğunu gösterilmiştir. Olguların ömür boyu sürecek takip ve tedavisi sırasında kemik sağlığı açısından dikkatli izlenmesi önemlidir.

Abstract:
Introduction: HIV/AIDS epidemic has reached a critical level on a global scale today. Our country is among the countries where the disease is rarely seen in terms of HIV/AIDS, but in recent years the number of cases has increased. With ART, the life expectancy of individuals infected with HIV has increased. As individuals infected with HIV continue to live longer, systemic and metabolic complications have become more frequent. Due to the adverse effects on the microarchitectural structure of bone mass and tissue during the infection process, there is a decrease in bone mineral content and the risk of fractures in the bones arises. We aimed to determine osteoporosis risk factors in men under 50 years of age who constituted the majority of patients followed in our clinic.
Material and Method: The study was conducted at Şişli Hamidiye Etfal Training and Research Hospital as a retrospective observational comparative case series between January 2019 and April 2019. Demographic, clinical, laboratory data, habits, drug use information of HIV-infected male patients under 50 years of age were examined from file records. Patients were given a '1minute osteoporosis risk test' in outpatient follow-up. 211 patients were included in the study. Comparing the three independent group means, a One-Way ANOVA test was used in the case of normal distribution conditions, and the Kruskal Wallis test for not normally distributed variables. When a significant difference was detected in the One-Way ANOVA test, the Scheffe test was preferred for Post Hoc analysis. The Pearson Chi-Square test was used to compare categorical variables. Binary Logistics Analysis was used to determine the key factors. In statistical tests, the confidence interval was accepted as 95% and alpha significance level as p <0.05.
Results: The mean age of the patients involved in the study was 34.8 ± 7.6. Sexual orientation of patients; 164 patients (77.8%) were MSM, 47 patients (22.2%) were heterosexual. The mean BMI was 24.1 kg/m2. While 58.3% of the patients participating in the study were smoking, 41.7% did not. The mean of CD4 + T lymphocyte count was 759 / uL, the lowest CD4 + T lymphocyte count 383 / uL, the initial HIV-RNA level 369259 ± 898822 copies/ml. The mean level of 25-OH vitamin D was 20.3 ug/L and vitamin D deficiency was observed when reference values were examined. The mean HIV diagnosis period was 45 ± 25.5 months. L1-4, femur neck and femur total Z score results of 72 (34.1%) of the patient's DEXA result was normal. Osteopenia was found in 94 (44.5%) patients and osteoporosis in 45 (21.4%) patients. The vast majority of the patients (87.7%) participating in the study were taking ART regimens including tenofovir based agents. While 92 (43.6%) patients were using ART with TDF content, 93 (44.1%) patients were using ART with TAF content. TDF mean usage time was 39.2±20.1 months. It was seen that 174 (82.5%) patients were previously or presently using TDF-based drugs, and 70 (75.3%) of patients using the TAF-based regimen were found to have been used TDF before. There was a significant relationship between HIV diagnosis time, ART usage time, TDF use, TDF use in the past, total TDF usage time and decreased BMD. It was determined that each month increase in ART usage time increased the risk of osteoporosis 1.03 times. The comparison of patients with normal DEXA with those with osteopenia revealed that TDF use in the past increased the risk of osteopenia by 3.2 times. When patients with normal DEXA value and decreased BMD (osteopenia + osteoporosis) were compared, it was found that the use of TDF in the past increased the risk of decreased BMD 2.8 times.
Conclusion: These results are higher than those found in screenings among healthy individuals under 50 years of age. It has been shown that there may be a decreased BMD associated with HIV diagnosis time, ART, TDF use. Our study showed that the incidence of reduced BMD is also common in HIV-infected people under the age of 50 and undergoing virological suppression. Careful monitoring of patients for bone health during follow-up and lifelong treatment is important.