Samsun il merkezindeki bazı doğal ve egzotik bitkilerde ağır metal birikimi
Heavy metal accumulation in some natural and exotic plants in Samsun city center
Yazar: ALİ DEMİRAYAK
Danışman: PROF. DR. HAMDİ GÜRAY KUTBAY
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Biyoloji = Biology

Özet:
SAMSUN İL MERKEZİNDEKİ BAZI DOĞAL VE EGZOTİK BİTKİLERDE AĞIR METAL BİRİKİMİÖZETÇalışmada trafik kökenli ağır metal kirliliğini ve biyoindikatör türleri belirlemek amacıyla Samsun ili içinde yer alan farklı trafik yoğunluğuna sahip iki farklı bölgeden alınan 10 farklı egzotik ağaç ve çalı formunda bitkinin yaprak ve dallarında kurşun (Pb),çinko (Zn), kadmiyum (Cd) ve bakır (Cu) konstrasyonları belirlenmiştir. Örnekler şehir içinde trafiğin en yoğun olduğu alandan ve trafik yoğunluğunun daha az olduğu Atakum bölgesinden alınmıştır. Çalışmada kullanılan türler sıra ile Acacia cyanophylla L. (Mimosaceae), Clematis vitalba L. (Ranunculaceae), Eucalyptus camaldulensis Dehnhardt (Myrtaceae), Laurocerasus officinalis Roemer (Rosaceae), Ligustrum vulgare L. (Oleaceae), Magnolia grandiflora L. (Magnoliaceae), Phoenix dactylifera L. (Arecaceae), Picea abies (L.) Karst (Pinaceae), Olea europaea L. var. europaea (Oleaceae) ve Platanus orientalis L. (Platanaceae)'dir.Çalışmada tüm ağır metaller yönünden türler arasında istatistiksel yönden önemli farklılıklar bulunmuştur. En fazla ağır metal konsantrasyonu belirlenen tür, lokalite ve mevsimlere göre değişmekle beraber, M. grandiflora olarak tespit edilmiştir.Samsun ilinde Atakum bölgesine oranla trafik yoğunluğunun daha fazla olduğu şehir merkezinden yaz mevsiminde toplanan bitki örneklerinin yapraklarında yapılan çalışmada elde edilen verilere ışığında uygulanan DCA analizine göre en yüksek ağır metal konsantrasyonları M. grandiflora ve O. europaea var. europaea'da bulunmuştur. Çalışılan diğer türler eksenin negatif yönünde yer almaktadır. Ayrıca bakır dışındaki diğer ağır metaller de eksen eksenin negatif yönünde yer almaktadır. Trafik yoğunluğunun nispeten daha düşük olduğu Atakum bölgesinden kış mevsiminde toplanan bitki örneklerinin dallarında yapılan analizler sonucu elde edilen verilerin DCA değerlendirmesi sonucunda dallarında en fazla ağır metal biriktiren türler olarak P. dactylifera, A. cyanophylla, M. grandiflora ve P. orientalis belirlenmiştir. Diğer türler eksenin negatif yönündedir. Yine sonuçlara göre en fazla konsantrasyonda biriktirilen ağır metal olarak bakır belirlenmiştir.Çinko ve bakır arasında önemli korelasyonlar bulunmuştur. Buna ek olarak çinko ve kadmiyum arasında da istatistiksel yönden önemli korelasyonlar bulunmuştur.Çalışma sonucunda elde edilen veriler biyomonitör olarak kullanılabilecek bitki türleri M. grandiflora, L. vulgare ve P. dactylifera olarak bulunmuştur. Çünkü bu türler diğer türlere oranla dal ve yapraklarında daha yüksek konsantrasyonda ağır metal biriktirmektedirler. Bu üç tür içinden en fazla ağır metal biriktiren tür olarak M. grandiflora tespit edilmiştir. Sonuç olarak herdem yeşil türlerin değişik kısımlarının (yaprak ve dal gibi) ağır metal kirliliğinin belirlenmesinde biyomonitor olarak kullanılabilecekleri belirlenmiştir.Anahtar Kelimeler: Ağır metal kirliliği, Biyomonitor, Egzotik türler, Samsun il merkezi, Trafik yoğunluğu.

Abstract:
HEAVY METAL ACCUMULATION IN SOME NATURAL AND EXOTIC PLANTS IN SAMSUN CITY CENTERABSTRACTIn this study, lead (Pb), zinc (Zn), cadmium (Cd) and copper (Cu) concentrations of leaf and twigs of 10 different exotic tree and shrub species were determined collected from two different localities which have different traffic density to determine traffic originated heavy metal pollution and to select bioindicator species in Samsun city. The following species were used in this study; Acacia cyanophylla L. (Mimosaceae), Clematis vitalba L. (Ranunculaceae), Eucalyptus camaldulensis Dehnhardt (Myrtaceae), Laurocerasus officinalis Roemer (Rosaceae), Ligustrum vulgare L. (Oleaceae), Magnolia grandiflora L. (Magnoliaceae), Phoenix dactylifera L. (Arecaceae), Picea abies (L.) Karst (Pinaceae), Olea europaea L. var. europaea (Oleaceae) and Platanus orientalis L. (Platanaceae).Statistically significant differences were found among studied species regarding studied heavy metals. The highest heavy metal concentrations were found in M. grandiflora although heavy metal concentrations may be differed according to studied species, localities and seasons.In Samsun city center which have high traffic density as compared to Atakum region the highest heavy metal concentrations were found in leaves of M. grandiflora and O. europaea var. europaea based on DCA analysis. The other species were located in the negative site of axis. Additionally, all of the heavy metals except for copper were located in the negative site of axis also. In Atakum region which have low traffic density as compared to Samsun city center the highest heavy metal concentrations were found in twigs of P. dactylifera, A. cyanophylla, M. grandiflora and P. orientalis based on DCA analysis. The other species were located in negative site of axis. The most accumulated heavy metal was found to be copper.Significant correlations were found between zinc and copper. In addition to this, there were also statistically significant correlations between zinc and cadmium.According to obtained data it was found that M. grandiflora, L. vulgare and P. dactylifera can be used as biomonitors. Because these species were accumulated higher concentration of heavy metals in their leaves and twigs as compared to other species. Finally, it has been found that different parts of evergreen plants (i.e leaves and twigs) can be used as biomonitors in determiningheavy metal pollution.Key Words: Biomonitoring, Exotic plants, Heavy metal pollution, Samsun city center, Traffic density.