İkili değişkenler için faktör analizi: Çalışma yaşamı kalitesi üzerine bir uygulama
Factor analysis for binary variables: An application on the quality of working life
Yazar: HAKAN BEKTAŞ
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA TEKİN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ekonometri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Akademik personel = Academic personnel ; Doğrulayıcı faktör analizi = Confirmatory factor analysis ; Faktör analizi = Factor analysis ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation ; Öğretim elemanları = Instructors ; İkili değişkenler = Binary variables ; İş hayatı = Work life ; İş hayatı kalitesi = Quality of work life

Özet:
Faktör analizi; çok sayıda gözlenen değişken arasındaki doğrusal ilişkilerin, kavramsal olarak anlamlı ve nispeten daha az sayıda gizil değişken ile açıklanmasını amaçlayan çok değişkenli istatistiksel yöntemdir. İncelenen gözlenen değişkenlerin ölçüm düzeyinin ikili olması durumunda ise; ikili değişkenler için faktör analizi yöntemi kullanılmakta olup; bu çalışmada söz konusu yöntemin teorik yapısı incelenmiştir.
İkili değişkenler için faktör analizinin teorik yapısının ele alınmasında sonra, analizin uygulanışını göstermek amacıyla ampirik bir çalışma gerçekleştirilmiştir. Bu amaç doğrultusunda;  Türkiye'de devlet yükseköğretim kurumlarında çalışan öğretim elemanlarının çalışma yaşam kalitesinin araştırmasıyla elde edilen veri kümesi kullanılmıştır. Veri toplama aşamasında; e-anket tekniği kullanılarak 66 devlet üniversitesinden 550 öğretim elemanına ulaşılmıştır. Bu çalışmanın veri kısıtı altında elde edilen analiz bulguları değerlendirildiğinde; doğrusal ilişki katsayısı olarak dört düzeyli (tetrachoric) korelasyon katsayısı kullanıldığında ağırlıklandırılmamış en küçük kareler (ULS) ile ortalamaya ve varyansa göre düzeltilmiş ağırlıklandırılmış en küçük kareler (WLSMV) metotlarının benzer sonuçlar sunduğu görülmüştür. Böylelikle gözlenen değişkenlerin ölçüm düzeyleri ikili olduğunda; faktör modelinin tahmini için ULS ve WLSMV metotlarının kullanılabileceği ortaya konulmuştur. Ayrıca bu çalışma kapsamında yükseköğretim kurumlarında çalışan öğretim elemanlarının çalışma yaşam kalitesinin ölçülmesi için güvenilir ve geçerli bir ölçek de önerilmiştir.

Abstract:
Factor Analysis is a multivariate statistical method willing to describe linear relationship between a set of observed variables through conceptually meaningful and relatively lower number of latent variables. If the measurement level of analyzed observed variables is binary, the method of Factor Analysis for Binary Variables is used. In this research, theoretical constructs of that method have been examined.
After examining theoretical constructs of Factor Analysis for Binary Variables, an empirical study has been conducted in order to demonstrate the application of the analysis. In accordance with this purpose, data set, obtained through researching the quality of working life of academic staff in State higher education institutions in Turkey, has been used. 550 academic staff from 66 State universities had been reached out through e-survey at the data collection stage.  Considering the findings, acquired under data constraints, of this study, it has been revealed that when tetrachoric correlation coefficient is used as a linear correlation coefficient, Unweighted Least Squares (ULS) and Mean and Variance Adjusted Weighted Least Squares (WLSMV) methods offer similar results. Thus, it has been put forward that ULS and WLSMV methods could be used to estimate factor model, whether the measurement level of observed variables is binary. Furthermore, within the context of this study, a reliable and valid scale has been proposed to measure the quality of working life of academic staff in higher education institutions.