Farklı kompostlama yöntemleriyle elde edilmiş organik materyallerin bazı toprak fiziksel özellikleri, organik karbon formları ve mısır bitkisinin verimi üzerine etkileri
The effects of organic materials produced from different composting methods on some soil physical properties, organic carbon forms and yield of corn (Zea mays L.)
Yazar: ÇAĞLA TEMİZ
Danışman: PROF. DR. GÖKHAN ÇAYCI
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Vermikompost = Vermicompost

Özet:
Organik madde toprağın kalitesi ve sürdürülebilir kullanımı açısından çok önemli bir karakteristiktir. Türkiye topraklarının organik madde kapsamları birçok sebebe bağlı olarak yetersiz olup,  arttırılması gereklidir. Bu çalışmanın amacı, vermikompost ve kompost materyallerinin bazı toprak fiziksel özellikleri, organik karbon formları ve mısır bitkisinin ürün verimi ve bazı bitkisel gelişim parametreleri üzerine etkilerini belirlemektir. Bu amaçla her iki materyalin toprakta %0.25, %0.5 ve %1 organik madde artışına neden olacak miktarları +NPK içeren uygulamalar ile kontrol ve gübreli kontrol (NPK) uygulamaları tesadüf bloklarında bölünmüş parseller deneme deseninde iki yıllık bir tarla denemesi ile Haymana-Ankara koşullarında araştırılmıştır. Araştırma bulgularına göre her iki materyalin artan dozlarına bağlı olarak toprağın su tutma, havalanma, hidrolik iletkenlik, agregat stabilitesi ve ortalama ağırlıklı çap gibi fiziksel özellikleri önemli derecede artmış, hacim ağırlığı değerleri ise azalmıştır. Organik materyal uygulamaları keza toprakta toplam organik karbon, partikül organik karbon ve potasyum permanganatla okside edilebilir karbon formlarını önemli derecede arttırmıştır. Organik materyallerin artan dozları silajlık mısırın ürün verimi ve bazı gelişim parametreleri üzerine olumlu etkide bulunmuştur. Toplam bitki yaş ağırlık değerleri incelendiğinde, her iki yılda da materyallerden ziyade dozların önemli olduğu, birinci yıl için en düşük değerin 3617.98 kg/da ile kontrol uygulamasında, en yüksek değerin ise 8570.24 kg/da ile vermikompost materyalinin %1 dozunda olduğu, ikinci yıl için en düşük değerin 4244.52 kg/da ile kontrol uygulamasında en yüksek değerin ise 7763.33 kg/da ile kompost materyalinin %1 dozunda olduğu belirlenmiştir. Topraktaki organik karbon formları ile yaş ağırlık değerleri arasındaki ilişkiler incelendiğinde, en yüksek ilişki mikro agregat organik karbonunda belirlenmiştir.  Ürün verimi ve ekonomik sebepler dikkate alındığında vermikomposta göre kompost kullanımın daha uygun olduğu görülmüştür. Bitkisel gelişim parametreleri dikkate alındığında, organik maddede %0.5 ve %1 oranlarında artışlara karşılık gelen kompost ve vermikompost miktarları arasında istatistiksel olarak önemli farklılıklar olmaması nedeniyle verime dayalı arazi uygulamalarında organik maddede %0.5 artış oranı tercih edilebilir.

Abstract:
Organic matter is a very important characteristic in terms of soil quality and sustainability. The soils of Turkey are very insufficient with regard to organic matter content due to many reasons and it should be increased. The aim of this study is to determine the effects of vermicompost and compost materials on some soil physical properties, organic carbon forms and crop yield and some plant growth parameters of corn plant. For this purpose, the amounts of both materials causing 0.25%, 0.5% and 1% organic matter increases in the soil+NPK treatments, and pure control and fertilized control (NPK) applications were investigated in a two-year field trial in randomized blocks with divided plots in Haymana-Ankara conditions. According to the research findings, depending on the increasing doses of both materials, the physical properties of the soil such as water retention, aeration, hydraulic conductivity and aggregate stability and average mean weight diameter increased significantly, whereas the bulk density values decreased. Organic material applications also significantly increased the total organic carbon, particulate organic carbon and extractable carbon forms with potassium permanganate in the soil. Increasing doses of organic materials had a positive effect on crop yield and some growth parameters of silage maize. When the total plant fresh weight values are examined, it is seen that the doses were significant in both years, the lowest value in the first year was 3617.98 kg/da in the control application, and the highest value was 8570.24 kg/da at the dose of 1% vermicompost material. However the lowest value was 4244.52 kg/da in the control treatment and the highest value was 7763.33 kg/da at the dose of 1% compost material in the second year. When the relationships between the organic carbon forms in the soil and the fresh weight values, the highest relationship was determined in the microaggregate organic carbon. As we consider the crop yield and economic reasons, it has been seen that the use of compost is more appropriate than vermicompost. As the plant growth parameters were taken into consideration, 0.5% increase rate in organic matter content can be preferred in practice because there is no statistically significant differences between compost and vermicompost treatments corresponding to 0.5% and 1% increases in organic matter content.