Avrupa Birliği Hukukunda engellilik ve ayrımcılık yasağı
Disability and anti-discrimination in European Union Law
Yazar: AGUNG SUDRAJAT
Danışman: YRD. DOÇ. DR. TİJEN DÜNDAR SEZER
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / Avrupa Birliği Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Avrupa Birliği = European Union ; Avrupa Birliği hukuku = European Union law ; Ayrımcılık = Discrimination ; Engelli kişiler = Disabled persons ; Uyumlaştırma = Harmonization

Özet:
Engellilik ve ayrımcılık yasağı, Avrupa Birliği (AB) hukukunda önemli bir mesele haline gelmiş ve üç temel evrede gerçekleşmiştir. İlk evrede, Amsterdam Antlaşması yürürlüğe girdiği zaman, ayrımcılık yasağının türlerine engellilik kavramı dahil edilmiştir. İkinci evrede, ayrımcılık yasağının türlerine engellilik kavramı dahil edilmiş olması nedeniyle, engellilerin istihdama erişimi, refah ve sosyal güvenliğe erişimi, mal ve hizmet alımlarına erişimi, adalete erişimi ve ayrımcılıktan korunması garanti edilmektedir. Dolayısıyla, üçüncü evrede, engellilerin topluma katılması amacıyla, engellilere makul uyumlaştırma, düzenleme kapsamına alınarak çerçeve genişletilmiştir.

Engellilerin korunması, AB'nin Birincil ve İkincil Hukuk mevzuatında düzenlenmiştir. Fakat, AB'nin Birincil ve İkincil hukuk mevzuatında engellilik tanımı bulunmamaktadır. Bu bağlamda, AB hukukunda engellilik tanımı olmamasına rağmen; Avrupa Birliği Adalet Divanı (ABAD) yargı kararları ile engellilerin korunması kavramının uygulama alanını genişletip, kelime kavramının anlamını adil bir şekilde doldurarak yorumlayabilir.

AB hukukundaki engellilerin korunmasının temel amacı, bireyin topluma katılmamasına neden olan bariyerlerin kaldırılmasıdır. AB hukukunda çevresel bariyerlerin kaldırılmasına odaklanan; sosyal ve fiziksel bariyerlerin kaldırılmasına odaklanan, daha da temele indiğimizde engelliliği açıklayan medikal ve sosyal model düzenlenmiştir. Bu bağlamda AB, bariyerleri kaldırarak, engellilerin diğer insanlar gibi toplumda üretime katmak suretiyle katkı sağlamasına yüce bir ilke olarak inanmaktadır. Öncelikle belirtmek gerekir ki, engellilerin topluma sağladığı katkının oranı, diğer insanların katkısı ile aynı oranda beklenmemektedir. Ancak, AB burda esas olarak, engellileri topluma ve istihdama katarak; engelleri, bu durumla yaşamak durumunda olan bireyler ve toplum için bir yük olmaktansa katkı, fayda ve semere haline getirmeyi kendine amaç bilmiştir.

Abstract:
Disability has become a major issue in European Union (EU) law and in the scope of anti-discrimination it emerges into three stages. The first stage, when the Treaty of Amsterdam came into force, disability has been included into one of anti-discrimination protected grounds. Secondly, due to disability has been included into one of anti-discrimination protected ground, the EU shall protect persons with disabilities and also shall maintain access to employment, access to welfare and forms of social security, access to supply of good and service and access to justice. Consequently the third stage, the EU shall provide reasonable accommodation for persons with disabilities in order to integrate into society.
The EU has actually provided protections of persons with disabilities in its provisions however in the EU provisions the definition of disability has not been defined. In this matter, even without the definition of disability in the EU provisions, the European Court of Justice also guides the provisions to be properly implemented by interpreting the scope of disability during a trial.
The protections of persons with disabilities in the EU, basically focuses on removing the barriers that hinder a person to join into the society. The EU has adopted both social model of disability that focuses on removing environmental barriers and medical model of disability that focuses on physical barrier of a person. In this matter, the EU believes that by removing the barriers, persons with disabilities in the EU may contribute effectively like other citizens. As it should be noted, the contributions of the persons with disability in the EU may not be the same as the contributions of other citizens. However, by integrating into the society the EU has turned the persons with disabilities from a burden into a benefit for the union especially in the scope of employment.