Sosyal bilgiler ders kitaplarında yer alan kök değerler
Root values in social studies textbooks
Yazar: GAMZE DEMİREL
Danışman: PROF. DR. FATMA ÜNAL
Bartın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ders kitapları = Textbooks ; Değerler = Values ; Değerler eğitimi = Values education ; Eğitim programları = Education programs ; Kitaplar = Books ; Sosyal bilgiler = Social studies ; Sosyal bilgiler dersi = Social studies course

Özet:
Araştırmada Milli Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı tarafından
onaylanan, "MEB Yayıncılık, Ata Yayıncılık, Tuna Matbaacılık, Anadol Yayıncılık ve
Ekoyay Eğitim Yayıncılık" tarafından hazırlanan, 2018 yılından itibaren beş yıl süre ile
okullarda okutulmaya devam edilen ilk ve ortaokul sosyal bilgiler ders kitaplarında MEB
tarafından belirlenmiş olan kök değerlere (adalet, dostluk, dürüstlük, sabır, saygı,
sorumluluk, öz denetim, vatanseverlik, sevgi ve yardımseverlik) nasıl ve ne şekilde yer
verildiği incelemek amaçlanmıştır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden durum
çalışması modeli kullanılmıştır. Veri toplama aracı olarak ise doküman inceleme
tekniğinden yararlanılmış ve betimsel analiz yapılmıştır. Verilerin analizinden elde edilen
bulgular frekans ve yüzdelikler olarak sunulmuş örnek alıntılarla yorumlanmıştır.
Araştırmanın sonucunda, MEB tarafından hazırlanan ders kitaplarında en fazla yer verilen
kök değerlerin; adalet (%15,3), sorumluluk (%14,3) ve saygı (%13,4) olduğu, en az yer alan
kök değerlerin ise sabır (%3), dürüstlük (5,5) ve öz denetim (%5,7) olduğu tespit edilmiştir.
Yayınevleri tarafından hazırlanan ders kitaplarında en fazla yer alan kök değerler
vatanseverlik (%18,7), adalet (14,3) ve sorumluluk (%12,8) iken en az yer alan kök değerler
sabır (%2,1), dürüstlük (4,8) ve öz denetim (%6,1) olarak belirlenmiştir. MEB ve özel
yayınevleri tarafından hazırlanan ders kitaplarında değerler daha çok metin bölümünde yer
alırken MEB tarafından hazırlanan ders kitaplarında doğrudan, yayınevleri tarafından hazırlanan ders kitaplarında ise daha çok dolaylı olarak kök değerlere yer verilmiştir.
Araştırma sonucunda; ders ve yardımcı materyallerde değerlerin metin, görsel ve soru
bölümlerinde bütüncül bir şekilde nasıl daha iyi verilebileceğine yönelik çalışmaların
yapılması ve ders kitabı inceleme kriterlerinde kök değerlerin yer verilme durumunu
güvence altına alan güncelleme yapılması önerilmiştir.

Abstract:
In the research, the first and secondary school social information, which has been approved
by the Ministry of National Education, was prepared by the "MoNE Publishing, Ata
Publishing, Tuna Publications, and Ekoyay Education Publishing", which was approved by
the Presidency of the Ministry of National Education, has continued to be read in schools for
five years since 2018, and has been established by the MoNE in social studies education
textbooks (justice, friendship, honesty, patience, respect, responsibility, self-audit,
patriotism, love, and charity) is intended to examine how and how it is included. The case
study model was used in the research by qualitative research methods. As a data collection
tool, the document review technique was utilized and descriptive analysis was performed.
The findings from the analysis of the data are interpreted by sample quotes presented as
frequency and percentages.
As a result of the study, it was determined that the root values in the MoNE textbooks were
justice (15,3%), responsibility (14,3%) and respect (13,4%), and the least-listed root values
were patience (3%), honesty (5,5) and self-control (5,7%). The most root values in the
textbooks prepared by publishers were determined as patriotism (18,7%), justice (14,3%)
and responsibility (12,8%), while the least-mentioned root values were patience (2,1%),
honesty (4,8) and self-control (6,1%). In the textbooks prepared by MoNE and private publishing houses, the values are mostly in the text section, while the textbooks prepared by
MoNE are directly included in the textbooks prepared by the publishers and more indirectly
in the textbooks prepared by the publishers. As a result of the research, it is recommended
that the courses and assistive materials be carried out in the text, visual and question sections
and that updates to ensure root values are included in the textbook review criteria are
provided.