Armutlu yarımadasında bitki örtüsünün çeşitlilik açısından analizi
Analysis of vegetation from a diversity perspective in the Armutlu peninsula
Yazar: MUHAMMET ÖZCAN
Danışman: PROF. DR. MERAL AVCI
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı / Fiziki Coğrafya Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Coğrafya = Geography

Özet:
Yeryüzündeki bitkilerin birçoğu, insan yaşamı açısından oldukça önemli bir konumda yer almaktadır. Bitkilerin insanın yaşamı süresince önemli bir rolde olması, onların çeşitlilik açısından öneminin vurgulanmasına; çeşitliliğe sahip alanların, öncelikli koruma altına alınmasına neden olmaktadır. Rio konferansıyla birlikte bahsedilen bu çeşitlilik, ülkelerin potansiyel sermaye zenginliği olarak görülmektedir. Ancak dinamik bir sistem olan doğada hem iklimin değişen trendi hem de yarımadanın, Türkiye'nin en büyük nüfusuna sahip İstanbul'a yakınlığı sebebiyle giderek artış gösteren beşeri faaliyetler sonucunda, habitatların parçalanması, ekosistemlerin zarar görmesi ve floristik açıdan gün geçtikçe tahribat baskısı artmaktadır.
Çalışmanın birinci bölümünde Armutlu Yarımadası'nın iklim, toprak, jeomorfoloji ve jeolojisiyle bitki örtüsü arasındaki ilişkiye değinilmiştir. İkinci bölümünde, bitki örtüsünün dağılışı, üçüncü bölümdeyse bitki örtüsünün çeşitlilik açısından analizleri yapılmıştır.
Armutlu Yarımadası'nda kabaca doğu – batı doğrultusunda uzanan su bölümü çizgisi, bitki örtüsü açısından yarımadanın kuzeyi ve güneyi arasında farklılıklara neden olmaktadır. Bu farklılık kuzeyde nemli ormanların dağılışına, güneyde ise kuru ormanların dağılışına sebep olmaktadır. Yarımada, Türkiye'nin sahip olduğu bitki çeşitliliğinin bir yansıması olarak değerlendirilebilecek özellikler gösterdiği için bu tez çalışmasında, yarımadanın kuzeyi ile güneyi arasındaki bitki çeşitliliği farklılıklarının tespit edilmesi ve öncelikli potansiyel koruma alanlarının belirlenmesi amaç edinilmiştir.
Yarımada da iki kuzey ve iki güney araştırma havzası seçilerek, toplamda 12 adet 400 m²'lik alanlar; bunların içerisinde 48 adet 100 m²'lik alan belirlenmiştir. Yapılan floristik çalışmada, 122 adet farklı bitki türü toplanmış, envanteri tutulmuş ve herbaryumdaki örnekleriyle karşılaştırılmıştır. BİÇEB yazılımı aracılığıyla alfa, beta ve gama çeşitlilik analizleri gerçekleştirildikten sonra hangi havzasının bitki çeşitliliği
iii
açısından zengin olduğu; havzalar içerisinde yer alan örnek alanlardaki öncelikli potansiyel koruma alanlarının belirlendiği; yarımadanın kuzeyi ve güneyi arasındaki bitki çeşitliliği açısından meydana gelen farklılıklar, çalışma içerisinde ortaya konulmuştur.

Abstract:
A significant number of plants on Earth hold a crucial position concerning human life. The important role of plants throughout human existence underscores the need to emphasize their diversity and prioritize the protection of areas rich in this diversity. This concept of diversity, highlighted at the Rio Conference, is regarded as a potential capital wealth for countries. However, in the dynamic system of nature, both the changing climate trends and the increasing human activities due to the peninsula's proximity to Istanbul, Türkiye's most populous city, have led to the fragmentation of habitats, damage to ecosystems, and a growing pressure of destruction on the region's flora.
The first section of this study addresses the relationship between the climate, soil, geomorphology, and geology of the Armutlu Peninsula and its vegetation. The second section analyzes the distribution of the vegetation, while the third section focuses on the analysis of the vegetation in terms of its diversity.
The watershed line running roughly east-west along the Armutlu Peninsula creates differences in the vegetation between the northern and southern parts of the peninsula. This difference results in the distribution of humid forests in the north and dry forests in the south. Given that the peninsula exhibits characteristics reflecting the plant diversity of Türkiye, this thesis aims to identify the differences in plant diversity between the north and south of the peninsula and to determine the priority potential conservation areas.
Two research basins were selected in the north and two in the south of the peninsula, with a total of 12 plots of 400 m² each, within which 48 subplots of 100 m² were identified. In the floristic study, 122 different plant species were collected, inventoried, and compared with herbarium specimens. Through the use of the BİÇEB software, alpha, beta, and gamma diversity analyses were conducted. The study identifies which basins are rich in plant diversity, the priority potential conservation areas within the sample plots, and the differences in plant diversity between the north and south of the peninsula.