İndirim marketleri çalışma koşullarının esnekleşme, güvencesizleşme ve prekarya kavramları çerçevesinde değerlendirilmesi: mersin örneği
Evaluation of working conditions in discount stores within the framework of flexibilization, precariousness and precariat concepts: mersin case
Yazar: SERKAN DİK
Danışman: PROF. DR. SERAP SUĞUR
Anadolu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Emek süreci = Labour process ; Esnek çalışma = Flexible working ; Esnek çalışma saatleri = Flexible working hours ; Eğreti istihdam = Precarious employment ; Fordizm = Fordizm ; Postfordizm = Postfordism ; Prekarya = Precariat

Özet:
Bu araştırma; hizmet sektörünün giderek genişlemesi ve indirim marketlerinin sayısının giderek artmasıyla birlikte 200.000 civarı çalışanı istihdam eden A-101, BİM ve ŞOK indirim marketlerindeki çalışma koşullarının neler olduğunu, neoliberalizmin hizmet sektöründeki ve bu marketlerdeki çalışma koşullarına ne gibi etkilerinin olduğunu ve esnekleşme, güvencesizleşme ve prekaryalaşma ögelerinin bahsi geçen indirim marketlerindeki çalışma koşullarını nasıl etkilediğini göstermeyi, betimlemeyi ve bu deneyimleri eleştirel sosyolojik perspektifle, esnekleşme, güvencesizleşme ve prekarya kavramlarını merkeze alan bir teorik arka plan çerçevesinde yorumlamayı amaçlamaktadır. Araştırma nitel bir çalışma olarak durum çalışması deseni ile yürütülmüştür. Bu amaca yönelik olarak, olasılığa dayalı olmayan örneklem seçim tekniklerinden olan amaçsal örneklem ve kartopu örneklem seçim tekniği kullanılarak Mersin'deki indirim marketlerinde çalışan 28 katılımcı ile yarı-yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. 
Çalışmanın bulguları, esnek çalışmanın indirim marketlerinde çalışanların çalışma koşulları açısından olumlu sonuçlar sağlamadığını, çalışma yaşamları üzerinde kontrol sahibi olmak bir tarafa ücret artışına yansımayan çalışma sürelerinin artışına yol açarak iş-yaşam dengelerini olumsuz etkilediğini, zorunlu karşılıksız fazla mesaiye, mobbing ve istifaya zorlamaya, sendikal hakların engellenmesine, satış baskısına, yetersiz İSG uygulamalarına ve refahtan çok emeklerinin daha fazla sömürülmesine ve tüm bunların sonucunda da güvencesiz çalışmaya ve prekaryalaşmaya yol açtığını göstermektedir.

Abstract:
With the expansion of the service sector and the increasing number of discount stores, this research aims to understand the working conditions in A-101, BİM and ŞOK discount stores, which employ around 200.000 employees, what the effects of neoliberalism are on the working conditions in the service sector and in these stores, and how the elements of flexibilization, precarization and precariatization affect the working conditions in these discount stores. This research aims to show, describe and interpret these experiences with a critical sociological perspective within a theoretical background centering on the concepts of flexibilization, precarization and precariat. The research was conducted as a qualitative study with a case study design. For this purpose, semi-structured interviews were conducted with 28 participants working in discount stores in Mersin using purposive sampling and snowball sampling, which are non-probability based sampling techniques.
The findings of the study show that flexible working does not provide positive results in terms of working conditions of employees in discount stores; it negatively affects their work-life balance by leading to an increase in working hours that are not reflected in wage increases, let alone having control over their working lives; it leads to compulsory unpaid overtime, mobbing and forced resignation, prevention of union rights, sales pressure, inadequate occupational health and safety practices, and more exploitation of their labor rather than welfare, and as a result of all these, it leads to precarious work and precariatization.