Pandemi döneminin ve covıd-19 fobisinin imalat sanayiinde çalışan tüketicilerin besin satın alma ve yeme davranışlarına etkisi
The impact of pandemic and covid-19 phobia on nutrition purchasing and eating behavior of consumers in the manufacturing industry
Yazar: NURSENA NAHYA
Danışman: PROF. DR. NEVİN AKTAŞ
LOKMAN HEKİM ÜNİVERSİTESİ / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı / Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Beslenme alışkanlıkları = Nutritional habits ; COVID 19 = COVID 19 ; Korku = Fear ; Korona virüs enfeksiyonları = Coronavirus enfections ; Pandemiler = Pandemics ; Satın alma davranışı = Purchasing behavior ; Tüketici davranışı = Consumer behavior ; Üretim sektörü = Production sector

Özet:
Bu araştırma, içinde yaşamakta olduğumuz pandemi döneminde, Covid-19 
fobisinin imalat sanayiinde çalışan tüketicilerin beslenme alışkanlıklarına, besin satın 
alma ve yeme davranışlarına etkisini incelenmek, pandemi öncesi döneme kıyasla 
katılımcıların beslenme alışkanlıklarında, satın alma davranışlarında ve yeme 
davranışlarında değişiklik olma durumunu belirlemek amacıyla yapılmıştır. Yüz yüze 
uygulanan anket formu ile katılımcıların karakteristik özellikleri, beslenme 
alışkanlıkları ve besin satın alma davranışları sorgulanmıştır. COVID-19 Korkusu 
Ölçeği kullanılarak katılımcıların Covid-19 korku düzeyleri belirlenmiştir. Kontrolsüz 
yeme, duygusal yeme, bilişsel kısıtlama alt gruplarından oluşan Üç Faktörlü Yeme 
Ölçeği (TFEQ-R21) kullanılarak katılımcıların yeme davranışları saptanmıştır.
Çalışmada 200 gönüllü katılımcı yer almış olup, %72'si erkek, %28'i kadındır. Dünya 
Sağlık Örgütü Beden Kütle İndeksi gruplandırmasına göre, katılımcıların %42,5'inin 
normal ağırlıkta, %40,5'inin pre-obez, %12,5'inin 1.derece obez, %2,5'inin düşük 
kilolu, %2'sinin 2.derece obez olduğu belirlenmiştir. Pandemi öncesi hiç spor/yürüyüş 
yapmayanların oranı pandemi döneminde artmıştır (sırasıyla %31, %35). Tüketicilerin
ana öğün ve ara öğün tüketim sayısı, öğün atlama durumları, ögün atlama nedenleri ve
vücut ağırlıklarında pandemi dönemi ve pandemi öncesi dönem arasında farklılıklar
saptanmıştır (proportional z test, p<0,05). Katılımcıların %75'inin beslenme destek 
ürünlerini hiç kullanmadığı görülmüştür. beslenme destek ürünlerini hali hazırda 
kullananların oranı %22'dir. Bunlardan %3'ü Kullanmaya yeni başlamıştır. 
Katılımcıların satın alma davranışlarını etkileyen faktörlerden güvenilirlik ve ambalaj 
faktörü skoru pandemi döneminde (25,86±3,62) pandemi öncesine (25,33±3,98) göre 
istatistiksel bakımdan anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur (p<0,05). Fiyat 
duyarlılığı faktörü skoru ise pandemi döneminde (7,80±1,97) pandemi öncesine
(7,89±1,93) göre daha düşük bulunmuş olup farklılık istatistiksel olarak anlamlıdır. 
(p<0,05). Üç Faktörlü Yeme Ölçeği Duygusal Yeme alt grubu ortalama değeri 
kadınlarda (15,73±5,05), erkeklere (15,68±4,95) göre anlamlı bir şekilde daha yüksek 
bulunmuştur (p<0,05). Pandemi döneminde Üç Faktörlü Yeme Ölçeği bilişsel 
kısıtlama alt grubunda, bilişsel kısıtlama ile çayda şeker tüketim miktarı arasında 
negatif yönde anlamlı korelasyon bulunurken (p<0,01), kahve tüketim miktarı ile
pozitif yönde anlamlı bir korelasyon bulunmuştur (p<0,05). Buna göre bilişsel 
kısıtlama arttıkça çayda sadece şeker kullanımı azalmış, kahvede ise tüketim miktarı 
artmıştır. Ayrıca bilişsel kısıtlama ile pandemi dönemi kişisel ağırlık değerlendirmesi 
arasında pozitif yönde anlamlı bir korelasyon tespit edilmiştir (p<0,01). Pandemi 
döneminde duygusal yeme ile çayda şeker tüketim miktarı arasındaki korelasyon 
negatif yönde anlamlı bulunurken (p<0,05), kahve tüketim miktarı arasındaki korelasyonun pozitif yönde anlamlı olduğu saptanmıştır (p<0,05). Ayrıca duygusal 
yeme ile pandemi dönemi kişisel ağırlık değerlendirmesi arasında pozitif yönde 
anlamlı bir korelasyon tespit edilmiştir (p<0,01). Pandemi döneminde kontrolsüz yeme 
davranışı ile kişisel ağırlık değerlendirmesi arasında da pozitif yönde anlamlı bir ilişki 
bulunmuştur (p<0,01). Katılımcıların koronavirüs korkusunun ortaya yakın bir 
düzeyde (18,24±6,48) olduğu görülmüştür. Pandemi döneminde Covid-19 fobisi ile;
su tüketimi arasında negatif yönde (p<0,01), alkol kullanım sıklığı arasında pozitif 
yönde anlamlı bir ilişki bulunmuştur (p<0,05).Covid-19 fobisi ile egzersiz yapma 
sıklığı arasında negatif yönde korelasyon belirlenmiştir (p<0,05). Pandemi döneminde
Covid-19 fobisi ile 'ürün bilgisine verilen önem' (p<0,05) ve 'korunmuş besinler' satın 
alma arasında istatistiksel olarak pozitif yönde anlamlı bir korelasyon olduğu 
görülmüştür (p<0,01). Diğer bir ifade ile Covid-19 fobisi arttıkça tüketicilerin ürün 
bilgisine verdiği önem ve konserve, dondurulmuş besinler gibi korunmuş besinlere 
yönelimleri artmıştır. Covid-19 fobisi ile kontrolsüz yeme arasındaki korelasyon 
pozitif yönde önemli bulunmuştur(p<0,05). Yani Covid-19 fobisi arttıkça kontrolsüz 
yeme davranışı de artmaktadır.

Abstract:
This study was conducted to examine the impact of COVID -19 phobia on consumers
working in the manufacturing industry dietary habits, food purchasing and eating 
behaviors during the pandemic and to determine the changes in participants eating 
habits, purchasing behaviors and eating behaviors compared to the pre-pandemic 
period. Personal questionnaires were used to elicit participants characteristics, eating 
habits, and eating behaviors. The COVID -19 anxiety levels were determined using 
the Covid-19 Anxiety Scale. Uncontrolled eating, emotional eating, and cognitively 
limited eating behaviors were assessed using the Three-Factor Eating Behavior Scale
(TFEQ-R21). A total of 200 volunteers participated in the study, of whom 72% were 
male and 28% were female. In accordance with the World Health Organization body 
mass index classification, 42.5% of participants were normal weight, 40.5% were preobese, 12.5% were first-degree obese, 2.5% were underweight, and 2% were seconddegree obese. The proportion of those who did not exercise/walk before the pandemic 
increased during the pandemic (31% and 35%, respectively). There were proportional 
differences in the number of main meals and snacks consumed, meals skipped, reasons 
for skipping meals, and personal weight estimation between the pandemic and prepandemic periods (proportional z-test, p<0.05). Analysis of participants' use of 
nutritional supplements shows that 75% of participants have never used them before. 
The percentage of new users is 3% while the percentage of those who have already 
used is 22%. The factor score for reliability and packaging is higher before the 
pandemic (25.86±3.62) than before the pandemic (25.33±3.98) and was statistically 
significant (p<0.05). The value of price sensitivity factor at the time of pandemic 
(7.80±1.97) was lower than pre-pandemic (7.89±1.93) and was found to be statistically 
significant (p<0.05). According to Triple-Factor Eating Scale, the mean score 
(15.73±5.05) for the subgroup of females with emotional eating behaviors was 
significantly higher than the mean score (15.68±4.95) for the subgroup of males with 
these eating behaviors (p<0.05). The correlation between cognitive restraint and tea 
sugar consumption during the pandemic proved to be critically in the negative 
direction (p<0.01), whereas coffee consumption during the pandemic was positively 
correlated (p<0.05). A meaningful positive correlation was found between cognitive 
restraint and personal weight estimation during the pandemic (p<0.01). The correlation 
between emotional eating and tea consumption during the pandemic was negative 
(p<0.05), while the correlation between coffee consumption during the pandemic was 
positive (p<0.05). A positive correlation was also found between emotional eating and 
personal weight estimation during the pandemic period (p<0.01). A positive 
correlation was also found between uncontrolled eating and personal weight estimation during the pandemic (p<0.01). It was observed that participants had a near 
average fear of coronavirus (18.24±6.48). The correlation between phobia of Covid19 and water consumption during the pandemic was significantly negative (p<0.01). 
A negative correlation was found between phobia of Covid-19 and frequency of 
exercise during the pandemic (p<0.05). A positive correlation was found between 
phobia of Covid-19 and frequency of alcohol consumption during the pandemic 
(p<0.05). A positive correlation was found between phobia of Covid-19 and 
importance given to product information (p<0.05). A statistically significant 
association was found between phobia of Covid-19 and purchase of 'preserved food'. 
(p<0.01). In other words, the greater the phobia of Covid-19, the more consumers 
appreciated product information and tended to purchase protected foods such as 
canned and frozen foods. The correlation between Covid -19 phobia and uncontrolled 
eating was significantly positive (p<0.05). In other words, uncontrolled eating 
behavior increases when COVID -19 phobia increases.