Katılım bankalarında çalışanların İslam insanı (homoislamicus) davranışlarının incelenmesi: Bir katılım bankası örneği
Examination of Islamic people (homoislamicus) behaviors of employees at participation banks: An example of a participation bank
Yazar: CEVDET KAYA
Danışman: PROF. DR. AHMET TABAKOĞLU
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İslam Ekonomisi ve Finansı Ana Bilim Dalı / İslam Ekonomisi ve Uluslararası Finans Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Bu çalışmanın amacı, katılım bankalarında çalışanların İslam insanı (homoislamicus) davranışının incelenmesidir. İktisat biliminde insan, homoeconomicus olarak ifade edilmektedir. Homoeconomicus sadece kendi çıkarlarını kollayan bencil insandır. Oysa çalışma hayatında homoeconomicusların varlığı, iş ahlakının devamlılığını olumsuz bir şekilde etkilemiştir. Ahlaklı bir çalışma hayatı için homoislamicus davranış gösteren ahlaklı bireylere ihtiyaç vardır. Çalışmada, Sabahattin Zaim'in "Ekonomik Hayatta Müslüman İnsanın Tutum ve Davranışları" makalesinden yola çıkılarak  "İslam İnsanı Davranışı (Homislamicus) Ölçeği" geliştirilmiştir. Ölçek, altı  boyut (ikrazda bulunma, ücretli olarak çalışma, tüketim harcamalarında bulunma, gelir elde etme, ekip ruhuyla hareket etme ve helal kazanç) ve 40 sorudan oluşturulmuştur. Araştırmanın örneklemi Türkiye'nin farklı bölgelerinde çalışan, 293 katılım bankası personelidir. Anketlerle elde edilen veriler SPSS26 istatistik programında analiz edilmiştir. 
Tez çalışmasının sonucunda katılım bankası çalışanlarının, bulunduğu bölgelere, gelir düzeyine ve unvanlarına göre İslam insanı davranışlarında bazı farklılıklar olduğu tespit edilmiştir. Çalışmada, Türkiye'deki diğer bölgelere nazaran İç Anadolu, Karadeniz, Doğu Anadolu bölgesinde İslam insanı davranışı puanlarının daha yüksek olduğunu tespit edilmiştir. Diğer yandan gelir seviyesi en yüksek olan grupta, islam insanı davranış puanlarının en yüksek olduğu görülmüştür. Eğitim seviyesi, medeni hal ve yaş değişkenlerinin ise ekonomik faaliyetlerde islam insan davranışı puanlarını etkilemediği sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Katılım Bankacılığı, Sabahattin Zaim, Homoislamicus, İslam İnsanı, Yapısal Eşitlik Modeli, İş Ahlakı.

Abstract:
The aim of this study is to examine the behavior of Islamic people (homoislamicus) working in participation banks. In economics, human is expressed as homoeconomicus. Homoeconomicus is a selfish person who only looks after his own interests. However, the existence of homoeconomicus in business life has negatively affected the continuity of business ethics. Moral individuals who show homo-islamic behavior are needed for a moral working life. In the study, "Islamic Human Behavior (Homislamicus) Scale" was developed based on Sabahattin Zaim's article "Attitudes and Behaviors of Muslim People in Economic Life". The scale consists of 6 dimensions (on loan, paid employment, consumption expenditures, income generation, team spirit and halal income) and 40 questions. The sample of the research is 293 participation bank personnel working in different regions of Turkey. The data obtained through the questionnaires were analyzed in the SPSS26 statistical program. As a result of the thesis, it has been determined that there are some differences in the behavior of Islamic people according to the regions, income level and titles of participation bank employees. In the study, it was determined that the scores of Islamic people behavior were higher in the Central Anatolia, Black Sea, and Eastern Anatolia regions compared to other regions in Turkey. On the other hand, it was observed that the group with the highest income level had the highest Islamic behavior scores. It was concluded that the education level, marital status and age variables did not affect the Islamic human behavior scores in economic activities.

Keywords: Participation Banking, Sabahattin Zaim, Homoislamicus, Structural Equation Modeling, Business Ethics