Müdâfaa-i Milliye Cemiyeti ve faaliyetleri
The Committee of National Defence and its activities
Yazar: AYŞE ZAMACI
Danışman: PROF. DR. İLKER ALP
Trakya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Sosyoloji = Sociology ; Tarih = History
Dizin: Bağışlar = Grants ; Müdafaa-i Milliye Cemiyeti = The Committee of National Defence ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Sinema = Cinema ; Sosyal yardım = Social assistance ; Spor tarihi = Sport history ; Tiyatro = Theatre ; Vakıflar = Foundations ; İttihat ve Terakki = Union and Progress Society

Özet:
Müdâfaa-i Milliye Cemiyeti 1 Şubat 1913 tarihinde Osmanlı Devleti'nin başkenti İstanbul'da kurulmuş bir sosyal yardım cemiyetidir. Cemiyet kurulduğu esnada I. Balkan Harbi devam etmektedir. Dolayısıyla cemiyet yardımsever ahaliden topladığı yardımları orduya destek amaçlı kullanır. I. Balkan Harbi'nin bitiminde nizamnamesini sulh şartlarına uygun düşecek biçimde yeniler, mesai tarzını Türk toplumunun yaşam şartlarını ve medeni durumunu düzeltecek şekilde değiştirmek ister. Ancak sulh halinin kısa sürmesi buna pek imkân tanımaz. Bir yıl sonra patlak veren I. Dünya Harbi, tıpkı I. Balkan Harbi'nde olduğu gibi, Müdâfaa-i Milliye Cemiyeti'nin neredeyse tüm imkânlarını ordunun emrine tahsis etmesine neden olur. Ordunun dışında harbin yarattığı yoksul kesimin, özellikle de asker ailelerinin bir takım ihtiyaçlarının giderilmesinde başrolü oynar. Müdâfaa-i Milliye Cemiyeti'nin gelir kaynakları öncelikli olarak halktan alınan bağışlardan meydana gelmiştir. Bunun haricinde cemiyetin gelir kaynaklarını arttırmak için kullandığı çeşitli yöntemler de bulunmaktadır. Bu yöntemler arasında sayabileceğimiz sinema ve tiyatro gösterimleri ile spor müsabakaları, aynı zamanda harp hali içerisindeki bir toplumun sosyal yaşantısını canlı tutan unsurlar olarak görülebilir. Müdâfaa-i Milliye Cemiyeti'nin uygulamaları, kurucusu ve iktidar sahibi İttihat ve Terakki Fırkası'nın politikaları ile büyük oranda paralellikler arz etmiştir. Cemiyetin faaliyet ve tertipleri, İttihatçılar tarafından çoğunlukla himaye edilir. Bu durum günümüz literatüründe, haklı olarak, Müdâfaa-i Milliye Cemiyeti'nin, İttihat ve Terakki Fırkası'nın bir yan kuruluşu olduğu şeklinde yorumlanmasına neden olmuştur. Nitekim I. Dünya Harbi'nin kaybedilmesi, Mondros Mütarekesi'nin imzalanması ve dönemin önde gelen İttihatçılarının yurt dışına kaçışı, cemiyetin de sonunu hazırlar. 1919 yılında iktidara gelen Damat Ferit Paşa Hükümeti, dönemin diğer İttihat ve Terakki destekli cemiyeti olan Donanma Cemiyeti ile birlikte Müdâfaa-i Milliye Cemiyeti'nin de varlığına son verir. Bu çalışma Müdâfaa-i Milliye Cemiyeti'nin altı yıllık zaman zarfı içerisindeki faaliyet ve hedeflerine değinmeyi amaçlamaktadır.



Anahtar kelimeler: Müdâfaa-i Milliye Cemiyeti, İttihat ve Terakki Fırkası,sosyal yardım, ordu yardımı, bağış, sinema, tiyatro, spor.

Abstract:
The Committee of National Defence is a welfare society that was established in the capital city of Ottoman state, İstanbul on 1st February 1913. At the time of establishment of the society, First Balkan War continues. Therefore, the society uses the donations of helpful folks as military support. The society renews its regulation by conforming to the conditions of peace, at the end of the First Balkan War. It wants to change the employment period to correct the living conditions of Turkish society and marital status. However, the short-lived peace does not much allow this. Just like the First Balkan War, the First World War that outbroke after one year caused almost all the resources of the Committee of National Defence to allocate to the command of the army. The society plays a key role in providing several needs of poor families that emerged with the effects of war, especially soldier families. The income of Committee of National Defence occurred primarily from donations received from the public. Other than this, there are a variety of methods of the society to increase its revenues. In between these methods the film, theater and sport competitions can be also seen as elements supporting the social life of a society within wartime. The practices of the Committee of National Defence has largely parallels with its founder and the owner of power, the Committe of Union and Progress's policies. The activity and devices of society mostly patronized by Unionists. In contemporary literature, this case rightly caused that the Committee of National Defence was interpreted as a subsidiary of the Committe of Union and Progress. Indeed, the loss of the First World War, the undertegnelse of Armistice of Mudros and the escape of leading the Unionists of that period led to decline of the Committee of National Defence. In 1919, when Damat Ferid Pasha government came to power, it put an end to existence of the Committee of National Defence with other society, called as the Committee of Navy that was supported Unionists. This study aims to mention the activity and objectives of the Committee of National Defence within its six year.




Key Words: The Committee of National Defence, the Committe of Union and Progress, social assistance, military aid, donation, film, theater, sport.