Farklı ölçek tiplerinde değişen madde fonksiyonunun belirlenmesi ve yöntemlerin karşılaştırılması üzerine bir çalışma
A study on determining differential item function in different scale types and comparison of methods
Yazar: BURCU HASANÇEBİ
Danışman: PROF. DR. ZAFER KÜÇÜK ; PROF. DR. YÜKSEL TERZİ
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İstatistik ve Bilgisayar Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: İstatistik = Statistics

Özet:
Tarihte ilk ölçme, karış, kulaç, adım gibi insan uzuvlarının uzunluklarından yola çıkılarak yapılmıştır. Ölçmeye duyulan bu ihtiyaç, uygarlıklar geliştikçe, doğrudan gözlemlenmesi mümkün olmayan zeka, başarı, davranış, öğrenme gibi kavramların ölçülmesini gündeme getirmiştir. Örtük özellikleri ölçmek için geliştirilen çeşitli ölçme araçlarının ölçmeyi ne kadar doğru yaptığı sorusu ise tüm ölçekler için cevaplanması gereken öncelikli sorudur. Geliştirilen ölçeklerin ölçeği alan kişilerin belirli özelliklerinden dolayı onlara avantaj ya da dezavantaj sağlaması kabul edilemez bir durumdur. Sunulan bu tezde, öncelikle öğrenme örtük özelliğini ölçmek üzere İstatistiğe Giriş Okuryazarlık Testi geliştirilmiştir. Geliştirilen testin uygulanabilirliği ortaya konmuştur. Ayrıca bu tezde, 2019 yılı Karadeniz Teknik Üniversitesi Yabancı Uyruklu Öğrenci Sınavı (KTÜYÖS-2019) verileri kullanılmıştır. Her iki ölçek için de Madde Tepki Kuramı'nın varsayımları sağlanmış ve kuramdaki en uygun model belirlenmiştir. Mevcut ölçeklerin ikisi için de madde ve kişi parametreleri kestirilmiştir. Ardından ölçek içinde yanlılık oluşturabilecek maddelerin olup olmadığını varsa bu maddelerin hangi maddeler olduğunu bulabilmek için Değişen Madde Fonksiyonu analizi; Breslow-Day, Lojistik Regresyon, Lord'un χ^2 İstatistiği, Olabilirlik Oranı ve Raju'nun Alan Ölçümleri yöntemleri ile cinsiyet, okul ve sosyokültürel durumu için araştırılmıştır. Bu analizler yardımı ile hem mevcut Değişen Madde Fonksiyonu içeren maddeler belirlenmiş hem de yöntemlerin karşılaştırılmaları yapılmıştır. Yeterli örneklem büyüklüğünün ve uygun test uzunluğunun sağlandığı durumlarda dahi Klasik Test Kuramı'na bağlı yöntemlerin birbirinden uzakta ve tutarsız sonuçlar verdiği görülmüştür. Bunun yanında Madde Tepki Kuramına bağlı yöntemlerden Olabilirlik Oranının da gereken şartlar sağlandığında birebir örtüştüğü sonucuna varılmıştır.

Abstract:
The first measurement in history was made based on the lengths of human limbs such as span, fathom, step. This need for measurement has brought to the agenda the measurement of concepts such as intelligence, success, behavior, learning that cannot be directly observed as civilizations develop. The question of how accurately the various measurement tools developed to measure implicit properties are the primary question that needs to be answered for all scales.
It is unacceptable for the developed scales to provide advantage or disadvantage to the people who take the scale due to their specific characteristics. In this thesis presented, firstly, Introduction to Statistics Literacy Test was developed to measure learning latent feature. The applicability of the developed test has been demonstrated. In addition, in this thesis, the data of 2019 Karadeniz Technical University Foreign Student Exam (KTUYOS-2019) were used. For both scales, the assumptions of the Item Response Theory were provided and the most suitable model in the theory was determined. Item and person parameters were estimated for both available scales. Then, a Differential Item Function analysis to find out whether there are items that may cause bias in the scale, if any, which items are; Breslow-Day was investigated for gender, school and sociocultural status with Logistic Regression, Lord's Statistics of χ^2, Likelihood Ratio and Raju's Field Measurements. With the help of these analyzes, both the items containing the current Differential Item Function were determined and the methods were compared. It has been observed that even in cases where sufficient sample size and appropriate test length are provided, methods based on Classical Test Theory give distant and inconsistent results. In addition, it was concluded that the Likelihood Ratio, which is one of the methods based on the Item Response Theory, coincides exactly when the necessary conditions are met.