Bakırçay deltası ve çevresinin holosen paleocoğrafyası
Holocene paleogeography of Bakirçay delta and surroundings
Yazar: DİLAN DEMİREL
Danışman: DOÇ. DR. SERDAR VARDAR
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Coğrafya = Geography

Özet:
Bakırçay Deltası, Çandarlı Körfezi'nin kuzey kenarında yer almaktadır. Delta, Bakırçay Irmağı'nın Madra ve Yunt Dağları arasında yer alan Bakırçay Grabeni'ni doldurarak Çandarlı Körfezi'ne doğru ilerlemesiyle oluşmuştur. Bakırçay Deltası'nın hemen kuzeydoğusunda, deltanın şekillenmesinde önemli bir rol oynayan Köprübaşı Boğazı yer almaktadır. Bu boğazın arkasındaki Bayat Ovası'nda Kalarga, Yeniyeldeğirmeni ve Eğrigöl gibi antik yerleşimlerin bulunduğu tepeler yer almaktadır. Bu antik yerleşimlerin kuruldukları dönemin doğal çevresi ile ilişkisini ortaya koymak amacıyla Bayat Ovası'nda 18 adet sondaj yapılmıştır. Bu sondajların analizi ve değerlendirilmesine göre delta kıyı ovasının alüvyon katmanları 6 birime ayrılmıştır: Holosen öncesi eski ova örtüsü, Erken Holosen taşkın yüzeyi, transgresyon, denizel ortam, denizel-karasal kıyı bataklığı ve delta-taşkın ovası çökelleri. Sondajlardan elde edilen bulgulardan alınan uygun örnekler değerlendirildiğinde, Orta Holosen kıyı çizgisinin söz konusu tepelere çok yakın bir konumda olduğu sonucuna varılmıştır. Bu dönemde deniz, bugünkü deniz seviyesine ulaşmış ve Eğrigöl Tepe'nin batısına kadar ulaşmıştır. Bu alan Orta Holosen'de Bakırçay Irmağı'nın taban seviyesini oluşturmuştur. Nitekim Bakırçay Irmağı taşıdığı alüvyonları burada biriktirmiş ve delta lobları oluşturarak ilerlemiştir. Böylece delta kıyı ovası güneybatı yönünde gelişmiştir. Bayat Ovası'nın kuzeybatısında, buradaki tepeler arasında kalan kesimde termal suların ve kaynakların bulunduğu, günümüzde bataklık olan Kaynarca Gölü oluşmuştur. Bunun sonucunda güneybatı yönünde ilerleyen Bakırçay Irmağı, Köprübaşı Boğazı'nı geçerek Bakırçay Deltası'nı şekillendirmiştir.

Abstract:
Bakırçay Delta is located on the northern edge of Çandarlı Bay. The delta was formed when the Bakırçay River filled the Bakırçay Graben located between the Madra and Yunt Mountains, and moved towards Çandarlı Bay. Just north-east of the Bakırçay Delta is the Köprübaşı Strait, which played an important role in the shaping of the delta. In the Bayat Plain behind this strait, there are hills with ancient settlements such as Kalarga, Yeniyeldeğirmeni and Eğrigöl. In order to reveal the relationship between these ancient settlements and the natural environment of the period in which they were established, 18 drillings were carried out in the Bayat Plain. According to the analysis and evaluation of these drillings, the alluvial layers of the delta coastal plain were divided into 6 units: pre-Holocene old plain cover, Early Holocene flood plain, transgression, marine environment, marine-terrestrial coastal marsh, and delta-flood plain sediments. When the appropriate samples taken from the findings obtained from the drillings were evaluated, it was concluded that the Middle Holocene shoreline was located very close to the mentioned hills. During this period, the sea reached the present sea level and reached to the west of Eğrigöl Tepe. This area formed the base level for the Bakırçay River during the Middle Holocene. As a matter of fact, the Bakırçay River deposited the alluvium it carried here and proceeded by forming delta lobes. Thus, the delta coastal plain developed in the southwest direction. In the northwest of the Bayat Plain, Kaynarca Lake, which is now a marshland with thermal waters and springs in the section between the hills here, was formed. As a result, the Bakırçay River, moving in a southwesterly direction, crossed the Köprübaşı Strait and shaped the Bakırçay Delta.