Bir üniversite hastanesi araştırma görevlilerinin birinci derece yakınlarını mamografiye yönlendirme durumları
Situations of a university hospital research officers directing the first degree relatives to mamography
Yazar: MERVE ÜNSAL ÇALIŞKAN
Danışman: DOÇ. DR. ELİF DENİZ ŞAFAK
Erciyes Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
BİR ÜNİVERSİTE HASTANESİ ARAŞTIRMA GÖREVLİLERİNİN BİRİNCİ DERECE YAKINLARINI MAMOGRAFİYE YÖNLENDİRME DURUMLARI
ÖZET
Amaç: Bu çalışmada bir üniversite hastanesinde çalışan araştırma görevlilerinin birinci derece yakınlarını mamografiye yönlendirme durumlarının tespit edilmesi amaçlanmaktadır. Ayrıca yüz yüze gerçekleştirilecek olan anket aşamasından sonra araştırma grubunda meme kanseri tarama farkındalığı oluşup oluşmadığının belirlenmesi de amaçlanmaktadır.
Gereç ve Yöntem: Bu çalışma 228'i kadın, 167'si erkek toplam 395 araştırma görevlisi ile gerçekleştirildi. Katılımcıların sosyodemografik verileri ve mamografiye ilişkin bilgileri tarafımızca hazırlanan anket formu kullanılarak yüz yüze görüşme tekniği ile uygulandı. Katılımcıların meme kanserine yönelik korku düzeylerini belirlemek amacıyla Meme Kanseri Korku Ölçeği (MKKÖ) uygulandı. Katılımcıya anket tarihinden 2 hafta sonra WhatsApp uygulaması üzerinden mesaj ile ulaşıldı ve birinci derece kadın yakınlarına mamografi yaptırmasını hatırlatma durumu soruldu. Elde edilen veriler IBM SPSS Statistics Standard Concurrent User V 26 (IBM Corp., Armonk, New York, ABD) istatistik paket programı ile değerlendirildi. Tanımlayıcı istatistikler birim sayısı (n), yüzde (%), ortalama ± standart sapma (X±SS), medyan (M), minimum (min), maksimum (max) ve kartiller arası uzaklık değerleri olarak verildi.  p<0,05 değeri istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi.
Bulgular: Bu çalışma yaşları 24 ila 52 arasında değişmekte olan (ort: 29,6±4,4 yıl) 395 araştırma görevlisi ile gerçekleştirildi. Katılımcıların %57,7'si kadın, %42,3'ü erkekti. Katılımcıların çoğunun ailesi orta ve yüksek gelirli idi (%93.9). Araştırma görevlilerinin branşlarına göre dağılımında en üst sırada Aile Hekimliği ve Dahiliye vardı (%17 ve %15,2). Dahili ve Cerrahi branşlar çoğunluğu oluşturuyordu, Temel bilimlerin oranı %10'un altındaydı.  Çalışma sürelerine bakıldığında ilk 12 ay en fazla idi (%37) . Mezuniyet yıllarına göre değerlendirildiğinde çoğunluk  2011 ve sonrasında mezun olmuştu (%93,6). Birinci derece kadın yakınlarından 40 yaş üzeri olanların oranına baktığımızda, bu grupta en fazla olan cevap anne idi, abla oranı %9,1, erkek hekimlerde eş için oran %1,79 idi. Katılımcıların %64,3'ü son 2 yılda birinci derece kadın yakınlarına mamografiyi hatırlatmıştı. Katılımcıların %56,7'sinin birinci derece kadın yakınları son 2 yılda mamografi yaptırmıştı. MKKÖ puanları 8-40 arasında olup katılımcıların yarısından fazlasında yüksek korku düzeyi görüldü (%61). Cinsiyete göre korku düzeyleri istatistiksel olarak farklılık göstermekte olup, yüksek korku düzeyi oranı kadınlarda %66,7 iken erkeklerde %53,3 idi. Mamografi yaptırma oranı ailede kanser tanısı olanlarda %57, ailede kanser tanısı olmayanlarda %40,7 olup fark anlamlıydı. Katılımcıların son 2 yılda birinci derece kadın yakınlarına mamografi yapmayı hatırlatma oranı %64,3 idi. Ailesinde kanser tanısı olan hekimlerde hatırlatma oranı, kanser tanısı olmayan hekimlere göre fazlaydı. Bir hafta içinde yakınlarına hatırlatma yapmayı düşünenlerin oranı %87,3 idi. Hatırlatma yapmayı düşünme durumu kadınlarda fazlaydı. Anketten sonraki 2 hafta içinde yakınlarına mamografiyi hatırlatma oranı %40,3 idi. Hatırlatma yapma durumu korku düzeyi yüksek olanlarda fazlaydı. Bir hafta içinde yakınlarına hatırlatma yapacağını belirten 346 araştırma görevlisinden hatırlatma yapanların oranı %45,5 idi. Hatırlatma yaptım diyen 159 kişiden %10'u yakınının mamografi randevusu aldığını ifade etti.
Sonuç: Tıp fakültesi eğitimi ve uzmanlık eğitimi sırasında tarama programları ile ilgili bilgiler verilmektedir. Fakat çalışmamızda da görüldüğü üzere tekrar hatırlatmalar ile farkındalık artışına ihtiyaç vardır. Özellikle birinci basamak hekimlerinin güncel koruyucu hekimlik sorumluluklarını kapsayan eğitimler verilmesi tarama programlarının başarısını arttıracaktır. Çalışmamızdaki anketten sonra mamografi hatırlatılan kadınların %10'u randevu aldı. Mamografi çekimi konusunda tereddütleri bulunan veya mamografi çektirmek istemeyen kadınlarla görüşmeler düzenleyerek, mamografiden kaçınmanın nedenleri tespit edilebilir ve bu nedenlerin ortadan kaldırılması için bireysel danışmanlık hizmeti sağlanabilir.
Anahtar kelimeler: Meme kanseri, mamografi, korku ölçeği, kanser tarama

Abstract:
SITUATIONS OF A UNIVERSITY HOSPITAL RESEARCH OFFICERS DIRECTING THE FIRST DEGREE RELATIVES TO MAMOGRAPHY
ABSTRACT
Aim: In this study, it is aimed to determine the status of directing the first degree relatives of research assistants working in a university hospital to mammography.
Materials and Methods: This study was carried out with a total of 395 research assistants, 228 of whom were women and 167 were men. The sociodemographic data of the participants and their information on mammography were applied by face-to-face interview technique using a questionnaire prepared by us. The Breast Cancer Fear Scale (MKKÖ) was applied to determine the fear levels of the participants towards breast cancer. The participant was contacted via WhatsApp 2 weeks after the survey date and was asked to remind their first-degree female relatives to have a mammogram. The obtained data were evaluated with the statistical package program IBM SPSS Statistics Standard Concurrent User V 26 (IBM Corp., Armonk, New York, USA). Descriptive statistics were given as number of units (n), percent (%), mean ± standard deviation (X±SD), median (M), minimum (min), maximum (max) and interquartilene distance values. A p value of <0.05 was considered statistically significant.
Results: This study was carried out with 395 research assistants aged between 24 and 52 (mean: 29.6±4.4 years).57.7% of the participants were female and 42.3% were male. Most of the participants' families were middle and high income (93.9%). Family Medicine and Internal Medicine were at the top in the distribution of research assistants according to their branches (17% and 15.2%). Internal and Surgical branches made up the majority, the rate of basic sciences was below 10%. Considering the working time, the first 12 months was the highest (37%). When evaluated according to their graduation years, the majority graduated in 2011 and later. When we look at the rate of first-degree female relatives over the age of 40, the highest response rate in this group was the mother, the rate of elder sisters was 9.1%, and the rate for spouses in male physicians was 1.79%. 64.3% of the participants had reminded their first-degree female relatives about mammography in the last 2 years. First degree female relatives of 56.7% of the participants had mammography done in the last 2 years. MKKÖ scores were between 8 and 40, and more than half of the participants had high levels of fear. Fear levels differ statistically according to gender, and the rate of high fear level was 66.7% in women and 53.3% in men. The rate of mammography was 57% in those with a family history of cancer and 40.7% in those without a family history of cancer, and the difference was significant. The rate of participants reminding their first-degree female relatives to do mammography in the last 2 years was 64.3%. Reminder rate was higher in physicians with a family history of cancer than in physicians without a diagnosis of cancer. The rate of those who thought to remind their relatives within a week was 87.3%.The state of thinking about reminding was higher in women. The rate of reminding their relatives about mammography within 2 weeks after the survey was 40.3%. Reminder status was higher in those with high levels of fear.Of the 346 research assistants who stated that they would remind their relatives within a week, the rate of those who reminded was 45.5%. 10% of the 159 people who said they made a reminder stated that their relatives had a mammography appointment.
Conclusıon: Information about screening programs is given during medical school education and specialization training. However, as seen in our study, there is a need to increase awareness with reminders. In particular, providing trainings covering the current preventive medicine responsibilities of primary care physicians will increase the success of screening programs. After the questionnaire in our study, 10% of the women who were reminded of mammography made an appointment.
By organizing interviews with women who have hesitations about mammography or who do not want to have mammography, the reasons for avoiding mammography can be determined and individual counseling can be provided to eliminate these reasons.
Keywords: Breast cancer, mammography, fear scale, cancer screening