İstanbul'un bir ilçesinde evde sağlık hizmeti alan bireylerin yeti yitimlerinin değerlendirilmesi /
Yazar: MERYEM MERVE ÖREN
Danışman: PROF. DR. AYŞE EMEL ÖNAL
İstanbul Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2017
Konu: Halk Sağlığı = Public Health

Özet:
2015 yılında yürürlüğe giren yönetmelikle evde sağlık hizmetlerinde en büyük sorumluluk Toplum Sağlığı Merkezlerine (TSM) verilmiştir. Bu araştırmada, Toplum Sağlığı Merkezleri tarafından evde sağlık hizmeti alan hastaların yeti yitimlerinin belirlenmesi; sorunlarının, bakım gereksinimlerinin ve aldıkları hizmetin incelenmesi amaçlanmıştır.
Kesitsel tanımlayıcı tipteki çalışmamız 1 Ocak-15 Mayıs 2016 tarihleri arasında Bahçelievler TSM Evde Sağlık Birimine kayıtlı olan 172 hasta ile yürütülmüştür. Veriler anket yöntemiyle, yüz yüze görüşme tekniği kullanılarak toplanmıştır.
Yaş ortalaması 77,5±14,7 olan grubumuzun %61,2'si kadın %61,9'u bekar veya dul %43,3 okur yazar değil olarak saptanmıştır. Evde sağlık hizmeti alan hastaların %86,6'sına aile yakınlarından biri bakım vermekte, %9,7'si 6 ve daha fazla kişi ile yaşamaktadır. En çok bulunan hastalıklar %59,0 hipertansiyon, %26,1 diyabetes mellitus, %25,4 inme ve %23,9 ile Alzheimer hastalığıdır. Evde sağlık hizmetine başvuru %56,0 ile nörolojik hastalıklar, %29,8 ile yaşlılık nedeniyle yapılmıştır. En çok yararlandıkları hizmetler %77,6 ile genel fizik muayene, %34,3 ile laboratuvar tetkiki ve %30,6 ile pansuman yaptırmak olup; hizmetten beklentilerinin başında %46,3 ile ilaçlarının reçete edilmesi ve %41,8 ile yeni gelişen sağlık sorunlarının çözülmesi gelmektedir. Evde sağlık hizmeti alan hastaların %97,0'si yıkanmak konusunda, %77,6'sı merdiven inip çıkmakta, %66,4'ü kişisel bakımını yapmakta, %56,0'sı giyinip soyunmakta, %56,7'si tuvalet kullanımı konusunda tam bağımlı olarak tespit edilmiştir. Barthel Yaşam Kalitesi İndeksine göre grubun %50,7'si tam bağımlı, %29,9'u ileri derecede bağımlı grubunda yer almaktadır. Alzheimer hastalığına sahip olanlarda ileri derecede veya tam bağımlı olma olasılığı 9,9 kat (%95 GA 1,155-85,469 p=0,036) daha fazladır. WHODAS-2 puan ortalamaları 71,7±18,6 olup alt gruplarda en yüksek düzeyde yeti yitimi 'yaşam faaliyetleri' ve 'hareket etme bir yerden bir yere gitme' alanlarında, en düşük düzeyde yeti yitimi ise 'anlama ve iletişim kurma' ile 'toplumsal yaşama katılım' alanlarında saptanmıştır.
Evde sağlık hizmeti alan bireylerde yeti yitimi ve bağımlılık düzeyi pek çok gruptan oldukça yüksektir. Evde sağlık hizmetine ihtiyacı olan nüfusun giderek arttığı ülkemizde geniş kapsamlı, multidisipliner ekip anlayışı içeren hizmet sunumuna ihtiyaç vardır.
Anahtar kelimeler: Evde sağlık, evde bakım, yeti yitimi, Barthel İndeksi, WHODAS-2

Abstract:
By the regulation introduced in 2015, the greatest responsibility for health care at home was given to Community Health Centers (CHC). In this study, we aimed to determine the level of disability of patients receiving health care services by Community Health Centers; survey their health problems, maintenance of their needs, and the services they receive.
Our cross-sectional descriptive study was conducted with 172 patients enrolled in the Bahçelievler CHC Home Health Unit between January 1st and May 15th of 2016. Data were collected by face-to-face interview technique.
The average age of the group was 77.5±14.7 years. The group consisted of 61.2% women; 61.9% were single or in widowhood and 43.3% of the patients were illiterate. Some 86.6% of the patients who received home health care services were looked after by one of their family relatives, 9.7% of whom lived with 6 or more people. The most common diseases were hypertension (59.0%), diabetes mellitus (26.1%), stroke (25.4%), and Alzheimer's disease (23.9%). The most common reason for applying to receive health care at home was neurologic diseases with 56.0%, and old age with 29.8%. The most frequently used services were physical examination (77.6%), laboratory examination (34.3%), and dressing (30.6%). The patients more frequently expected prescriptions (46.3%) and resolution for their new emerging health problems (41.8%). Patients were found as fully dependent on others for bathing (97.0%), climbing stairs (77.6%), personal care (66.4%), dressing and undressing (56.0%), and for the toilet (56.7%). According to the Barthel Quality of Life Index, 50.7% of the group were fully dependent, and 29.9% of the group showed more advanced dependency. In those with Alzheimer's disease, the likelihood of being advanced or fully dependent was 9.9 times higher (95% CI: 1.155-85.469; p=0.036). The WHODAS-2 point average was 71.7±18.6, with the highest level of disability detected with 'living activities' and 'moving from one place to another', and the lowest level of disability detected with 'understanding and communication' and 'participation in social life'.
The level of dependency and addiction in home-based health care services is higher than in many other groups. As the population needing health care at home increases in our country, more comprehensive service delivery with a multidisciplinary team approach is required.
Key words: Home health, home care, disability, Barthel Index, WHODAS-2