Aşk mesnevilerinde kadın: Yusuf u Züleyha ve Husrev ü Şirin mesnevileri
Woman in love mesnevis: Yusuf u Züleyha and Husrev ü Şirin mesnevis
Yazar: ÜLKÜ ÇETİNKAYA
Danışman: PROF. DR. İSMAİL ÜNVER
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Edebiyatı Bölümü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Aşk = Love ; Husrev u Şirin = Husrev u Şirin ; Kadınlar = Women ; Mesnevi = Mathnawi ; Yusuf u Züleyha = Yusuf u Züleyha

Özet:
Eski Türk Edebiyatında şairi bilinen ve elde bulunan çift kahramanlı aşk mesnevilerinden Yusuf u Züleyha ve Husrev ü Şirin (Ferhad u Şirin) mesnevilerinde kadın konulu bu tez çalışması ?Giriş? ile ?Kadınların Fiziksel Özellikleri?, ?Kadınların Psikolojik Özellikleri? ve ?Kadınların Sosyal Özellikleri? olmak üzere üç bölümden oluşmaktadır.Tezin ?Giriş? başlığı altında ?Yusuf u Züleyha ve Husrev ü Şirin Mesnevilerine Genel Bakış? ve ?Divan Edebiyatında Kadına Genel Bakış? konuları değerlendirilmiştir.?Kadınların Fiziksel Özellikleri? başlıklı birinci bölümde söz konusu mesnevilerde adı geçen kadınların güzel ve çirkin oluşları bakımından dış görünüş tasvirlerine ve giyim kuşamları, süslenmede kullandıkları makyaj malzemeleri ile takı ve aksesuarlarına ilişkin bilgilere yer verilmiştir.?Kadınların Psikolojik Özellikleri? başlıklı ikinci bölümde Yusuf u Züleyha ve Husrev ü Şirin (Ferhad u Şirin) mesnevilerindeki esas ve yardımcı kadın kahramanların psikolojik özellikleri ayrı ayrı değerlendirilmiştir. Burada ?Yusuf u Züleyha Mesnevilerindeki Kadınların Psikolojik Özellikleri? başlığı altında öncelikle hikâyenin esas kadın kahramanı olan Züleyha'nın genel kişilik özellikleri ile ilgili bilgilere yer verilmiştir. Ardından ?Aşk Psikolojisi? başlığı altında da Züleyha'nın Yusuf ile yaşadığı aşkın başlangıcı, etkileri ve belirtileri, Yusuf'la ilk görüşmeleri, aşk için çektiği mihnetler, erotika, vuslat ve aşkın boyut değiştirmesine ilişkin değerlendirmeler yapılmıştır. Daha sonra da yardımcı kadın kahramanların psikolojik özellikleri üzerinde durulmuştur. ?Husrev ü Şirin (Ferhad u Şirin) Mesnevilerindeki Kadınların Psikolojik Özellikleri? başlığı altında da aynı şekilde önce hikâyenin esas kadın kahramanı olan Şirin'in genel kişilik özellikleri, aşk psikolojisi değerlendirildikten sonra yardımcı kadın kahramanların psikolojik özellikleri hakkında bilgiler verilmiştir.?Kadınların Sosyal Özellikleri? başlıklı üçüncü bölümde ise her iki grup mesnevide adı geçen kadın kahramanların sosyal kimlik ve rolleri, aile içi ilişkileri, sosyo-ekonomik durumları, sosyal yaşamları, dinleri, evlilikleri, çeşitli gelenek ve inanışları, kadın ahlakına ilişkin değerler olan iffet ve namus ile mesnevi şairlerinin, mesnevilerdeki erkek ve kadın kahramanların kadına dair bakış açılarına yer verilmiştir.?Sonuç? başlığı altında da bu tez çalışması sonunda elde edilen sonuçlara yer verilmiştir.

Abstract:
This thesis study which is under the topic of women in Yusuf u Züleyha and Husrev ü Şirin (Ferhad u Şirin) Mesnevis from two-characters-love poems of which poet is known and which is obtained in Old Turkish Literature is constituted of three parts as ?Introduction? with ?Physical Characteristics of Women?, ?Psychological Characteristics of Women? and ?Social Characteristics of Women?.Under the topic of ?Introduction? of the thesis, some subjects are evaluated such as ?General Survey on Yusuf u Züleyha and Husrev ü Şirin Mesnevis and General Survey on Woman in Divan Literature.Information related to the description of phsical appearance in terms of beauty and ugliness and clothing style, cosmetics they use and the jewellery and accessories is included in the first part of the study that is referred to as ?Physical Characteristics of Women?. Psychological characteristics of main women character and other women characters in Yusuf u Züleyha and Husrev ü Şirin (Ferhad u Şirin) poems are considered separately in the second part, titled as ?Psychological Characteristics of Women?. Initially, information about the general traits of Züleyha, the main women character of the story is involved under the title of Psychological Characteristics of Women in Yusuf u Züleyha Poems. Afterwards, under the title of ?Love Psychology?, the beginning of Züleyha?s love with Yusuf, its effects and signs, their first conversation, the trouble seh experienced for love, eroticism, reunion and change in dimensions of love are estimated. Subsequently, psychological characteristics of other women characters are interpreted. In the same order, firstly the general traits and love psychology of the main woman character of the story, Şirin, are considered and then information related to the psychological features of the other women characters is introduced under the title of ?Psychological Characteristics of Women in Husrev u Şirin (Ferhad u Şirin) Poems?.In the third part, titled as ?Social Characteristics of Women?, social roles, family relationship, socio-economic circumstances, social life, religions, marriages, different customs and beliefs, purity and chastity, which are the values related to women morals, of the women characters mentioned in both poems and the viewpoints, regarding women, of the mesnevi poets and men and women in the poems are discussed.The results reached by this thesis study is introduced in ?Conclusion? part.