Mogan gölü su, sediment ve balık örneklerindeaylık periyotlarla bazı metal düzeylerinin araştırılması
Nvestigation of some metals levels in mogan lake water, sediment and fish samples by monthly periods
Yazar: ASLI GÜL KÜÇÜKOSMANOĞLU
Danışman: PROF. DR. AYHAN FİLAZİ
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakoloji ve Toksikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine
Dizin: Ağır metaller = Heavy metals ; Balıklar = Fishes ; Göller = Lakes ; Mogan Gölü = Mogan Lake ; Su = Water ; Çökeltme = Sedimentation

Özet:
Mogan Gölü Su, Sediment ve Balık örneklerinde Aylık Periyotlarla Bazı Metal Düzeylerinin Araştırılması

Tatlı su sistemlerindeki metal kalıntılarının mevsim koşullarına göre belirlenmesi, çevre sağlığının değerlendirilmesinde önemli kanıtlar sağlar. Bu çalışmada Mogan Gölü'ndeki su, sediment ve 3 farklı balık türünün dokularında alüminyum (Al), arsenik (As), bakır (Cu), civa (Hg), çinko (Zn), demir (Fe), kadmiyum (Cd), krom (Cr),  kurşun (Pb), nikel (Ni) ve selenyum (Se) konsantrasyonlarının aylık değişiminin belirlenmesi amaçlanmıştır. Mogan gölünden, gölü besleyen dereler ve yerleşim yerleri göz önüne alınarak 5 farklı istasyon seçildi. Bu istasyonlardan bir yıl boyunca her ay su ve sediment örnekleri alındı. Susıcaklığı, elektrik iletkenliği ve çözünmüş oksijen içeriği ölçüldü. Her ay avlanan balıklardan (Cyprinus carpio, Esox lucius, Tinca tinca) kas, karaciğer, böbrek, solungaç ve beyin dokuları alındı. 60 sediment, 60 su, 36 solungaç, 36 kas, 36 karaciğer, 36 böbrek ve 36 beyin dokusunda 11 element analizi ICP-OES ile analiz edildi. Su, sediment ve balık dokularında en yoğun rastlanan metaller azalan sırayla suda Fe> Cu> Cr> Zn> Pb> Ni> As> Se> Hg, sedimentte Fe> Zn> Cu> Ni> Se> Pb> Cr> As> Al> Cd> Hg ve balık dokularında Se> Fe> Zn> Cr> Al> Pb> Cu> Ni> As> Hg> Cd olmuştur. Balık türleri arasında fark görülmedi. Göl suyundaki tüm metallerin en yüksek konsantrasyonda görüldüğü en kirli istasyon, özellikle havaların sıcak olduğu Ağustos ayında, lokanta ve çay bahçelerinin atıklarının döküldüğü bölge oldu. Sedimentlerde havanın en sıcak olduğu aylarda yerleşim yerinin yakınındaki bölgede en çok Al ve Cr, lokanta ve çay bahçelerinin atıklarının döküldüğü bölgede en çok As ve Zn, gölü besleyen Çölova deresinin döküldüğü yerde en çok Cu, Fe, Cd, Pb ve Se, Sukesen deresinin döküldüğü bölgede ise en çok Ni tespit edildi. Cd konsantrasyonu Mart ayında avlanan bir balıkta görülmesine rağmen diğer balıklarda ve aylarda tespit edilmedi. Balık dokularındaki analiz sonuçlarına göre diğer dokulara göre karaciğer ve böbreklerde en fazla Al, Cu, Cr, Pb ve Ni'in biriktiği, ayrıca Al'un beyin dokusuna ve Cr'un solungaçlarda da biriktiği görüldü. Zn diğer dokulardan daha çok solungaçlarda birikti. Kas dokuda en az biriken metaller Al, Cr ve Pb, beyin dokusunda en az biriken metaller ise Cu, Zn, Fe, Ni ve Se oldu. Hg ve As ise dokulara dağılım yönünden homojenlik göstermişlerdir. Se ise beyin dokusuna daha az dağılım göstermesi dışında Hg ve As için bulunan sonuçlara benzer şekilde diğer dokulara neredeyse homojen bir dağılım gösterdi. Böylece Mogan Gölü'nde olumsuz etkilere neden olan metallerin daha çok antropojenik etkinlikler nedeniyle su, sediment ve balıklarda biriktiği sonucuna varıldı. Gölün düzenli olarak kontrol edilmesi ve özellikle göl ekosistemindeki deşarjlar ve kirleticilerin uzun süreli etkilerinin düzenli olarak gözden geçirilmesi gerekmektedir.  

Anahtar Sözcükler: Aylık değişim, Balık, Metal, Sediment, Su

Abstract:
Investigation of Some Metals Levels in Mogan Lake Water, Sediment and Fish Samples by Monthly Periods

The determination of trace metals in fresh water systems according to seasonal conditions, provides important evidence in the assessment of environmental health. In this study, it was aimed to determine the monthly changes of aluminium (Al) arsenic (As), copper (Cu), mercury (Hg) zinc (Zn), iron (Fe), cadmium (Cd) chromium (Cr), lead (Pb), nickel (Ni) and selenium (Se) at Lake Mogan's water, sediment and 3 different fish species. 5 different stations were selected from Mogan Lake, considering the streams and settlements feeding the lake. Water and sediment samples were taken from these stations every month for one year. Water temperature, electrical conductivity and dissolved oxygen content were measured. Muscle, liver, kidney, gill and brain tissues were collected from fish that were hunted every month (Cyprinus carpio, Esox lucius, Tinca tinca). The analysis of 11 elements in 60 sediments, 60 water, 36 gills, 36 muscles, 36 liver, 36 kidneys and 36 brain tissues were analyzed by ICP-OES. With diminishing order, the most intense metals in water, sediment and fish tissues are; Fe> Cu> Cr>Zn> Pb>Ni> As> Se> Hg in water, Fe>Zn> Cu>Ni> Se> Pb> Cr> As> Al>Cd> Hg in sediments and Se> Fe>Zn> Cr> Al> Pb> Cu>Ni> As> Hg>Cd in fish tissues.There was no difference between fish species. The most polluted station where all the metals in the lake water were seen at the highest concentration was the area where the wastes of restaurants and tea gardens were dumped, especially in August when the weather was highest temperature. For case of sediment, in the hottest months was found the highest value of Al and Cr in the region near the settlement, As and Zn in the the wastes of restaurants and tea gardens, Cu, Fe, Cd, Pb and Se in the region of Çölova creek feeding, Ni in the region of Sukesen creek feeding. Cd concentration was observed in a fish caught in March but not in other fish and months. According to the results of analysis of fish tissues,the highest value of Al, Cu, Cr, Pb and Ni have been accumulated in the liver and kidneys. In addition, Al in the brain tissue and Crin the gills have been accumulated. Zn was accumulated in gills more than other tissues. The least accumulated metals in muscle tissue were Al, Cr and Pb, while in the brain they were Cu, Zn, Fe, Ni and Se. Hg and As were distributed in all tissues homogeneity. Se showed an almost homogeneous distribution to the other tissues, similar to the results found for Hg and As, except that it was less distributed to the brain tissue. Thus, it is concluded that the metals that cause negative effects in Mogan Lake accumulate in water, sediment and fish due to anthropogenic activities. It is necessary to regularly check the lake and regularly monitoring the long-term effects of discharges and pollutants in the lake ecosystem.

Keywords: Fish, Metal, Monthly Change, Sediment, Water