Benzin istasyonlarında çalışanların maruz kaldıkları kimyasallar ve  
bunların sağlık üzerine etkileri
The chemicals that gas station workers are exposed and the effects of these chemicals on health
Yazar: PETEK OLGUN
Danışman: PROF. DR. ALİ NACİ YILDIZ
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Bölümü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı / Kimyasal Teknolojiler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Benzen = Benzene ; Benzin = Gasoline ; Fenoller = Phenols ; Hippürik asit = Hippuric acid ; Kimyasal maddeler = Chemical materials ; Meslek sağlığı = Occupational health ; Mesleki maruziyet = Occupational exposure ; Toksisite = Toxicity ; Toluen = Toluene ; İş güvenliği = Work safety

Özet:
Olgun, P., Benzin İstasyonlarında Çalışanların Maruz Kaldıkları Kimyasallar ve Bunların Sağlık Üzerine Etkileri. Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İş Sağlığı Programı Yüksek Lisans Tezi, Ankara, 2014. Benzin istasyonlarında çalışanlar akaryakıt içinde bulunan kimyasallar nedeniyle risk altındadırlar. Bu çalışmanın amacı, araştırma kapsamındaki benzin istasyonlarında çalışanların karşılaştıkları kimyasal etkenleri ve bunlara bağlı sağlık sorunlarını saptamaktır. Tanımlayıcı tipte olan araştırmanın verileri Ankara'daki 10 benzin istasyonunda 10.10.2010-04.08.2011 tarihleri arasında toplanmıştır. Araştırma grubu 57 kişidir (11 market çalışanı, 46 pompacı). İşyeri ortamı ölçümleri, kişisel gaz maruziyeti ölçümleri, laboratuvar tetkikleri yapılmış, anket uygulanmıştır.
Ortam ölçümlerinde isopropil alkol, metil alkol ve etil alkol saptanmamışken, karbon monoksit ve kükürt dioksit ölçümlerinde sınır değerlerin üzerinde saptamalar bulunmuştur. Araştırma grubunun yaş ortalaması 27,64±5,13 yıldır, dördü kadındır, %68,4'ü lise veya üniversite mezunudur, ortalama 4,8±4,7 yıldır benzin istasyonunda çalışmaktadırlar, %45,6'sı şişmandır, %65,7'si sigara içmektedir. Erkeklerin %42,5'inde, kadınların yarısında anemi saptanmıştır. Kişisel maruziyet ölçümlerinde toluen ve ksilen değerleri limit değerlerin altında bulunmuşken benzen 3, etil benzen 1, formaldehit 8, idrarda fenol 16, idrarda hipürik asit 4 kişide referans değerlerden yüksek düzeyde saptanmıştır. Çalışanların görevi, benzin istasyonunda çalışma süresi ve sigara içme durumlarına göre, idrarda fenol düzeyleri ve idrarda hipürik asit düzeyleri  istatistiksel olarak önemli düzeyde farklı saptanmamıştır (p> 0,05). Kişisel benzen maruziyeti düzeyine göre idrarda fenol düzeyi karşılaştırılmasında istatistiksel olarak önemli düzeyde fark saptanmamıştır. Benzin istasyonlarında, önleyici ve gerektiğinde koruyucu düzenlemeler yapılmalı, tıbbi, teknik ve idari önlemler alınmalıdır.

Abstract:
Olgun, P., The Chemicals that Gas Station Workers Are Exposed and The Effects of These Chemicals on Health. Hacettepe University, Institute of Health Sciences, MSc Thesis for Occupational Health Program, Ankara 2014. Gas station workers are at risk because of the chemicals in the fuel. The aim of this study is, to determine the chemical factors and related health problems faced by the gas station workers. Data of this descriptive study were collected in 10 gas stations in Ankara between 10 th October 2010 – 04 th August 2011. The research group constituted of 57 workers (11 grocery employees, 46 gas pump attendants). Workplace environment measurements, individual gas exposure measurements, laboratory tests were conducted  and a survey was administered. In the environment measurements  whereas isopropyl alcohol, methyl alcohol and ethyl alcohol were undetected, some of the measured  values for carbon monoxide and sulfur dioxide were over the limit. The mean age of the study group was 27.64 ± 5.13 years, four of them were women, 68.4% were high school or college graduates. The workers were working at the gas station for 4.8 ± 4.7 years, 45.6% were obese, 65.7% were smokers. Anemia was detected in 42.5% of men and half of the women. In the personal exposure measurements toluene and xylene measurements were found below the limit values, whereas benzene (3 workers), ethyl benzene (1 worker), formaldehyde (8 workers), urinary phenol (16 workers) and hippuric acid in urine (4 workers) were detected to be higher than the reference values. There was no statistically significant relation in urinary hippuric acid and urine phenol levels according to smoking status, the tasks of workers and working duration in the gas station (p> 0.05). The correlation between  individual benzene exposure level and the level of phenol in urine was also not statistically significant (p> 0.05). In gas stations preventive and protective arrangements should be made as needed and medical, technical and administrative measures should be taken