Zihin yetersizliğine veya Otizm Spektrum Bozukluğuna sahip çocuğu olan ailelerin gereksinimleri ile katılımları arasındaki ilişkide algılanan sosyal desteğin aracı rolü
The mediating role of the perceived social support in the relationship between the needs and involvement of families having children with intellectual disability or Autism Spectrum Disorder
Yazar: TARIK ERSEL MUMCU
Danışman: DOÇ. DR. AYDAN AYDIN
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı / Zihinsel Engelliler Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aile = Family ; Aile gereksinimleri = Family needs ; Aile katılımı = Family participation ; Algılanan sosyal destek = Perceived social support ; Otizm spektrum bozukluğu = Autism spectrum disorder ; Zihinsel engelli çocuklar = Mentally retarded children ; Özel eğitim = Special education

Özet:
Özel gereksinimli bireylerin aile katılımları için ailelerin gereksinimleri ve algıladıkları sosyal destekler önemli yer tutmaktadır. Bu çalışmanın amacı 7 yaş ve üzeri zihin yetersizliğine veya otizm spektrum bozukluğuna sahip çocuğu olan ailelerin gereksinimleri ile aile katılımları arasındaki ilişkide algılanan sosyal desteğin aracı rolünün incelenmesidir. Araştırmanın çalışma grubunu Tokat ilinde ikamet eden, 7 yaş ve üzeri, 130 zihin yetersizliği ve 128 otizm spektrum bozukluğu tanılı çocuğa sahip 174 anne ve 84 baba olmak üzere 258 kişi oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak Aile Gereksinimlerini Belirleme Aracı (AGBA), Aile Katılım Ölçeği (AKÖ), Yenilenmiş Anne-Baba Sosyal Destek Ölçeği (YASDÖ) ve Kişisel Bilgi Formu kullanılmıştır. Çalışmada kurulan model Yapısal Eşitlik Modeli ile test edilmiştir. Araştırmada üç değişken arasındaki ilişkileri belirlemek üzere yapılan analizler sonucunda; ebeveynlerin yenilenmiş anne-baba sosyal destek ölçeği puanları yükselirken, aile katılım ölçeği puanları da yükselmekte, aile gereksinimlerini belirleme aracı puanlarının düştüğü görülmüştür. Aracı değişken sonuçları da aile gereksinimlerini belirleme aracı değişkeni ile aile katılımı değişkeni arasındaki ilişkide yenilenmiş anne-baba sosyal destek ölçeğinin değişkeninin tam aracılık etkisinin olduğu göstermektedir. Araştırmanın sonuçlarından yola çıkarak özel gereksinimli çocuğa sahip ailelerin, aile katılımını sağlamak için gereksinimlerinin belirlenmesinin yanı sıra ailelere sosyal destek sunulmasının da önemli olduğu söylenebilir. Bu bağlamda özel gereksinimli bireylerin ailelerinin katılımını desteklemek için ailelere sunulacak sosyal destek türleri ve etkilerinin araştırılması önerilebilir.

Abstract:
The needs of families and the social support they perceive play an important role in family involvement of individuals with special needs. The aim of this study is to examine the mediating role of the perceived social support variable in the relationship between the needs of families of children aged 7 and over and family involvement. The research group consists of 258 people, 174 mothers and 84 fathers, dwelling in the province of Tokat and having 130 children with mental retardation and 128 autism spectrum disorder who are 7 years of age and older. As data collection tools, Family Needs Determination Tool (FAQ), Family Involvement Scale (SDS), Renewed Parent Social Support Scale (FASS) and Personal Information Form are used. The proposed theoretical model was tested by Structural Equation Model. As a result of the analyzes carried out to determine the relationships between the three variables in the study, it was determined that while the renewed parental social support scale scores of the parents increased, the scores of the family participation scale increased, and the scores of the family needs determination tool decreased. The mediator variable results also show that the perceived social support level variable of the renewed parent social support scale has a full mediator effect in the relationship between the family needs determination tool variable and the family involvement variable. Based on the results of the research, it can be said that it is important to provide social support to families as well as to determine the needs of families with children with special needs in order to ensure family involvement. In this context, it may be suggested to investigate the types of social support and its effects to be offered to families in order to support the involvement of families of individuals with special needs.