Motor olmayan dalgalanmalar değerlendirme (NoMoFa) anketi Türkçe geçerlilik ve güvenilirlik çalışması
Turkish validity and reliability study of the non-motor fluctuations assessment (NoMoFa) questionnaire
Yazar: ÇAĞRI CANSU
Danışman: PROF. DR. HATİCE AYŞE TOKÇAER
Gazi Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Nöroloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Nöroloji = Neurology
Dizin: Hareket bozuklukları = Movement disorders ; Parkinson hastalığı = Parkinson disease

Özet:
Parkinson hastalığının premotor evresi dahil tüm seyri boyunca yaygın olarak meydana gelebilen motor olmayan belirtiler (MOB), motor belirtilere benzer şekilde dalgalanabilmektedir. Bu çalışmanın amacı motor olmayan belirtilerdeki dalgalanmaları (MOBD) değerlendiren, orijinal dili İngilizce olan "Non-Motor Fluctuation Assessment (NoMoFA) Questionnaire" anketini Türkçe'ye uyarlamak, geçerlilik ve güvenilirliğini test etmektir.
Bu çalışmaya Uluslararası Parkinson ve Hareket Bozuklukları Derneği Parkinson Hastalığı Klinik Tanı Kriterlerine göre İdiyopatik Parkinson Hastalığı tanısı olan hastalar dahil edilmiştir. Çeviri-geri çeviri yöntemi ile Türkçe versiyonu oluşturulan NoMoFA Anketi hastalar tarafından doldurulmuştur. Hasta popülasyonun bir kısmına 7-15 gün sonra anket tekrarı uygulanmıştır. Güvenilirliği değerlendirmek için madde-toplam puan korelasyon analizi, iç tutarlılık ve test-tekrar test analizleri yapılmıştır. Geçerliliğin değerlendirilmesi için doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ve açımlayıcı faktör analizi (AFA) uygulanmıştır. Ayrıca Hoehn-Yahr (H&Y) Evreleme Ölçeği, Hareket Bozuklukları Derneği Birleşik Parkinson Hastalığı Değerleme Ölçeği (HBD-BPHDÖ) ve Non-Motor Semptomlar Ölçeği (NMSÖ) ile eş zamanlı geçerlilik değerlendirilmiştir. İstatistiksel analizde SPSS 29. paket programı kullanılmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyi tüm analizler için p<0,05 olarak kabul edilmiştir.
Çalışmaya dahil edilen 200 hastanın 114'ü erkek, 86'sı kadın olup; hastaların yaş ortalaması 68,57 ± 8,69 idi. Hastaların tamamında en az bir MOB, %86'sında ise MOBD mevcuttu. Hastalarda hem en sık saptanan MOB (%89), hem de en sık dalgalanma gösteren MOB (%47,8) halsizlik ve düşük enerji hissiydi. NoMoFA puanları kadınlarda erkeklerden yüksek saptandı. Yaş, hastalık süresi ve levodopa eşdeğer dozları (LED) ile NoMoFA puanları arasında pozitif yönlü ilişki mevcuttu. Hastalık başlangıç yaşı ile motor olmayan dalgalanmalar puanları arasında negatif yönlü bir ilişki tespit edildi. Güvenilirlik analizinde Cronbach alfa katsayısı 0,846 olarak hesaplandı. Madde-toplam korelasyonları 0,261 ile 0,619 arasındaydı. Herhangi bir soru çıkartıldığında Cronbach alfa değerinde artış meydana gelmedi. Test-tekrar test güvenilirliğinde, iki ölçüm arasında korelasyon katsayısı çok yüksekti (r=0,983, p<0,01). Sınıf içi korelasyon katsayısı 0,991 olup, çok yüksek bir uyum tespit edildi (p<0,001). Geçerlilik analizlerinde, DFA'da uyum indeksleri kabul edilebilir uyum değerleri göstermekteydi. Standartlaştırılmış regresyon ağırlıkları da 20 ve 25. sorular hariç kabul edilebilir sınırlarda bulundu (>0,30). AFA'da, toplam varyansın %38,7'sini temsil eden iki faktör elde edildi. Maddelerin faktör yükleri 0,304 ile 0,751 arasındaydı (>0,30). AFA sonuçlarında NoMoFA'nın orijinal validasyon çalışmasına göre bazı farklılıklar tespit edildi. Eşzamanlı geçerlilik analizinde NoMoFA ile H&Y Evresi, HBD-BPHDÖ 1,2,3,4 ve NMSÖ arasında pozitif yönlü yüksek veya çok yüksek düzeyde ilişki saptandı (sırasıyla r=0,796, 0,941, 0,908,0,841, 0,895, 0,948, p<0,01).
Sonuç olarak Motor Olmayan Dalgalanmalar Değerlendirme (NoMoFA) Anketi Türk toplumunda kullanıma uygun, geçerli ve güvenilir bir ölçme aracıdır. NoMoFA'nın klinik pratikte kullanımı; Parkinson hastalarındaki hem MOB'un hem de MOBD'nin saptanmasını, değerlendirilmesini ve yönetimini kolaylaştıracaktır.

Anahtar Kelimeler: Motor olmayan belirtiler, Motor olmayan belirtilerdeki dalgalanmalar, Parkinson hastalığı, Geçerlilik ve Güvenilirlik

Abstract:
Non-motor symptoms (NMS), which may occur commonly throughout the course of Parkinson's disease, including the premotor stage, may fluctuate similarly to motor symptoms. The aim of this study is to adapt the "Non-Motor Fluctuation Assessment (NoMoFA) Questionnaire", which evaluates non-motor fluctuations (NMF) and originally formed English, into Turkish language and to test its validity and reliability.
Patients diagnosed with Idiopathic Parkinson's Disease according to the International Parkinson and Movement Disorders Society Parkinson's Disease Clinical Diagnostic Criteria were included in this study. The NoMoFA Questionnaire, whose Turkish version was created using the translation-back-translation method, was filled out by the patients. The questionnaire was repeated 7-15 days later for some of the patient population. For reliability analysis internal consistency, item-total correlation and test-retest analyzes were performed. Confirmatory factor analysis (CFA) and exploratory factor analysis (EFA) were applied to evaluate validity. In addition, concurrent validity was assesed with the Hoehn-Yahr (H&Y) Scale, Movement Disorders Society-Unified Parkinson's Disease Rating Scale (MDS-UPDRS) and Non-Motor Symptoms Questionnaire (NMSQ). SPSS 29 package program was used in statistical analysis. Statistical significance level was accepted as p<0,05 for all analyses.
Two hundred patients were included in this study. 114 of the patients were men and 86 were women. The mean age of the patients was 68.57 ± 8.69 years. All patients had at least one NMS and 86% had NMF. Both the most frequently detected NMS (89%) and the most frequently fluctuating NMF (47.8%) were the fatigue and feeling of low energy. NoMoFA scores were found to be higher in women than in men. There was a positive correlation between age, disease duration, levodopa equivalent doses and NoMoFA scores. A negative correlation was detected between the age of disease onset and non-motor fluctuations subscores. In the reliability analysis, Cronbach's alpha was 0,846. Item-total correlations ranged from 0,261 to 0,619. There was no improve in Cronbach's alpha when any question was removed from NoMoFA. In test-retest reliability, the correlation coefficient between the two evaluations was quite high (r=0,983, p<0,01). The intraclass correlation coefficient was 0.991 and a very high agreement was detected (p<0.001). In validity analyses, fit indices in CFA showed acceptable fit values. Standardized regression weights were within acceptable limits (>0,30) except for questions 20 and 25. In EFA, two factors were obtained accounting 38.7% of the total variance. Factor loadings of the items were between 0,304 and 0,751 (>0,30). Some differences were detected in the EFA results compared to the original validation study of NoMoFA. In the concurrent validity analysis, a high or very high positive correlation was detected between NoMoFA and H&Y Stage, MDS-UPDRS 1,2,3,4 and NMSQ (respectively r=0,796, 0,941, 0,908, 0,841, 0,895, 0,948, p<0,01).
As a result, the Non-Motor Fluctuations Assessment (NoMoFA) Questionnaire is a valid and reliable assessment tool suitable for use in Turkish population. Utilization of NoMoFA in clinical practice will facilitate the detection, evaluation and management of both NMS and NMF in Parkinson's patients.

Key Words: Non-motor symptoms, Non-motor fluctuations, Parkinson's disease, Levodopa, Validity and Reliability