Çorum Sancağı'nın İskilip Kazasına bağlı Bayat Nahiyesi'nin idari statüsü ve 19. yüzyıl ortalarındaki sosyo-ekonomik yapısı
Social and economical structure in the mid 19 century and administrive status of Bayat sub-district belonging to İski̇li̇p township of Çorum district
Yazar: RECEP BACI
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ZABİT ACER
Dumlupınar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Tarih = History
Dizin: 19. yüzyıl = 19. century ; Hayvancılık = Animal husbandry ; Nüfus = Population ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Sosyoekonomik yapı = Socio-economic structure ; Tarım = Agriculture ; Vergiler = Taxes ; Çorum-Bayat = Çorum-Bayat ; İdari yapı = Administrative structure

Özet:
Osmanlı Devleti Tanzimatla birlikte yeni bir değişim ve Batılılaşma sürecine girmiştir. Yapılacak olan bu değişim ve yeniliklerin birisini de yeni vergi düzeni oluşturmaktadır. Uygulanacak olan bu vergide, herkesin kazancı esas alınmıştır. Ayrıca halkın emlak, arazi ve hayvan gelirlerinin sayılması da uygun görülmüştür. Bu sayım sonucu oluşturulan temettuat defterleri, günümüzde ait oldukları bölgenin sosyal ve ekonomik yapısı hakkında ayrıntılı ve önemli bilgiler vermektedir. Biz de bu doğrultuda 1844-1845 yıllarında Ankara  Eyaleti Çorum Sancağı sınırları dâhilinde bulunan İskilip Kazasına bağlı Bayat Nahiyesi'nin toplumsal ve iktisadi yapısını araştırdık.
Çalışmamızda ana kaynak olarak, Bayat temettuat defterlerinden faydalandık. Fakat sadece vergi hakkında bilgi veren bu kayıtlarda, kurumlar ve idari yapı gibi  bilgiler bulunmamaktadır. Bu konudaki eksik olan bilgileri diğer arşiv kaynakları ve bölgeyle alâkalı çalışmalarla tamamlamaya çalıştık. Çalışmamız dört bölümden oluşmaktadır. Çalışmamızın birinci bölümüne ilk olarak Bayat adının anlamını açıklayarak başladık. Bayat adı hakkında bilgi verdikten sonra İskilip-Bayat çevresinin ilkçağlardan günümüze kadar olan tarihi hakkında bilgi vererek, Tanzimat sonrası idari ve mali reformlardan da bahsettik. Daha sonra Osmanlı Devleti'nin vergi düzeni ve tahrirlerin yapılışı konularına değindik. Bu tahrirler kapsamında yer alan temettuat tahrirleri ile bu kayıtların tutulduğu temettuat defterleri hakkında da genel hatlarıyla bilgi verdik. 
Çalışmamızın ikinci bölümünde ilk olarak nahiyenin Osmanlı dönemindeki idari statüsü hakkında bilgi verdik. Ayrıca temettuat kayıtlarına göre nahiyenin 19. yüzyıl ortalarındaki sosyal yapısına ve meslek gruplarına değinerek, nüfus defterlerine göre nahiyenin nüfusu ve köyleri hakkında da bilgi vermeye çalıştık.
Üçüncü bölümde Bayat'ın tarım ve hayvancılığa dayanan ekonomik faaliyetleri hakkında ayrıntılı bilgi vererek, özellikle tarım yapılan toprak miktarlarını ve ziraatı yapılan ürünleri türlerine göre tablo ve grafikler yardımıyla daha anlaşılır hale getirmeye çalıştık. Hemen ardından hayvanları türlerine ve hasılat gelirlerine göre ayrıntılı bir şekilde incelemeye çalıştık.
Dördüncü bölümde ise 19. yüzyıl ortalarında Bayat Nahiyesi'nin ekonomik yapısına değinerek, gelir getiren kaynaklar ile nahiyede ek gelir olarak kazanç elde edilen ticaret faaliyetlerine değindik. Ayrıca bu bölümde nahiyeden alınan vergiler ile vergilerin çeşitleri ve bu vergilerin dağılımı üzerinde durduk.
Bu çalışma ile Çorum Sancağı'nın İskilip kazasına bağlı Bayat Nahiyesi'nin, Cumhuriyet öncesi tarihini aydınlatmaya çalıştık. 
Anahtar Kelimeler: Bayat, Hane, Hayvancılık, Nüfus, Öşür, Tarım, Temettuat, Vergi

Abstract:
Ottaman Empire entered into the process of a new evolution and Westernisation with the declaration of the political reforms made in the Ottoman state in 1839.There was also a new tax system among these evolutions and reforms which would be done. People's real estate, land property and animal incomes, based on their earnings, is foreseeen to be counted with this tax to be applied. This written Divident Records based on this counting gave significant and detailed information about social and economical conditions belongs to its region. We accordingly searched social and economical system which belongs to Bayat District associated with İskilip Township on where situated Ankara State's Çorum District's borders in 1844-1845.  We capitalised on Bayat Divident Records as the main source. But topics such as instutions and governing structure were not examined in these records made only tax regulation. We tried to complete imperfect knowledge about this subject with other archival resources and other studyings relevant to district.
First we started to our research, comprised of 4 sections explain the name of Bayat and we gave detailed information about the history of İskilip and Bayat location fromearly ages to modern days. After that we spoke of administrive and financial reforms after the political reforms in Ottoman State in 1839.Later we mentioed the subjects about Ottoman Empire's tax organisation and writings of cadastral record books. We gave roughly information obout divident records and cadastral record books.
In the second section of our research, instutional and social structure, population and occupational cluster were included by the borders of that era we examined. Moreover the information about this district's population and villages were mention according to population records.
In the third section, we gave detailed information about agriculture and stockbreeding which is the main economic activity of Bayat. Especially quantity of precessed soil and agricultural crops, in terms of their types, have been effortfully simplified to be more understandable with the help of tables and graphics. Then animals were touched upon in a detailed perpective viev according yo their species and expenses. 
İn the fourth section, the sources which biring income and the trade activities which biring side income in distirict has been mentioned as well as stating Bayat Disctrict's economic structure in mid-19 th centruy. Besides, taxation of district, types of taxes and distribution of them were dwelled on this section. We tried to enlight the history of Bayat Discrict which belongs to İskilip Township in mid-19th century before it became a township during Republic Era.
Key Words: Bayat, Divident, Section, Population, Tithe, Agricultire, Stockbreeding, Tax