Okul yöneticilerinin sergiledikleri liderlik becerilerine ilişkin bir eylem araştırması
An action research on leadership skills of school administrators
Yazar: MURAT DEMİRKOL
Danışman: DOÇ. DR. TUNCAY YAVUZ ÖZDEMİR
Fırat Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eğitim yönetimi = Educational administration ; Liderlik = Leadership ; Liderlik modelleri = Leadership models ; Okul yöneticileri = School administrators ; Yöneticiler = Managers

Özet:
Okul yöneticilerinin sergiledikleri liderlik stillerinin okullar ve öğretmenler üzerinde bıraktığı etki oldukça önemlidir. Öğretmenlerin okul yöneticilerinden sergilemiş oldukları liderlik stillerinin, okul, başarısına, etkiliğine, iklimine, kültürüne, öğretmenlerin mesleki doyumuna, motivasyonuna, performansına olumlu katkısının olacağı düşünülmektedir.
Bu doğrultuda çalışmanın amacı, Türk eğitim sisteminde okul yöneticilerinin taşıması gereken liderlik becerilerini belirleyecek ihtiyaç analizlerini yaptıktan sonra belirlenen ihtiyaçları karşılamaya yönelik eylem planlarını hayata geçirmek ve bu eylem planları çerçevesinde yapılacak eğitim uygulamaları ile okul yöneticilerinin liderlik stili becerilerinin geliştirilmesini sağlamaktır. 
Çalışma, nitel araştırma yöntemlerinden, eylem araştırması deseni ile yürütülmüştür. Çalışma grubu belirlenirken amaçlı örnekleme yöntemlerinden olan "ölçüt örnekleme" kullanılmıştır. Çalışmanın katılımcıları, 2021-2022 eğitim öğretim yılında Elazığ il ve ilçelerindeki kamu ortaokullarında görev yapan 7 okul yöneticisi ile bu okul yöneticilerinin kurumlarında görev yapan her okuldan 5 olmak üzere toplamda 25 öğretmenden oluşmuştur. 
Nitel verilerin toplanması için araştırmacı tarafından yarı yapılandırılmış görüşme formları kullanılmıştır. Ayrıca, araştırmacı, eğitmen ve dış gözlemci raporları, video kayıtları, Web 2.0 araçları ile veriler toplamıştır. Çalışma kapsamında elde edilen nitel verilerin analizi için içerik analizi yöntemi kullanılmıştır.
Çalışmanın sonucunda, okul yöneticilerinden ve öğretmenlerden gelen görüşler doğrultusunda okul yöneticilerinin sergilemesi istenen, dokuz liderlik stili (Dönüşümsel, Girişimsel, Stratejik, Güçlendirici, Vizyoner, Otokratik, Prensipli, Hizmetkâr, Etkileşimsel) belirlemiştir. Bu liderlik stillerinden sekiz'inin (Dönüşümsel, Girişimsel, Stratejik, Güçlendirici, Vizyoner, Otokratik, Prensipli, Etkileşimsel) geliştirilmesine okul yöneticileri ve öğretmenlerden gelen görüşler doğrultusunda karar verilmiştir. Daha sonra bu sekiz liderlik stilinin iyileştirilmesi istenen davranışları ayrıntılı ihtiyaç analizleri ile tespit edilmiştir. Yapılan analizler sonucunda iyileştirilmesi istenen davranışlarına ilişkin eylem planları yapılmış ve üç döngü ile eğitim uygulamaları gerçekleştirilmiştir. Bu uygulamalar sonucunda, öğretmen görüşlerine göre, okul yöneticilerinin eğitim uygulamasında anlatılan liderlik stilli davranışlarında olumlu yönde gelişmeler sağlanmıştır.

Abstract:
The effect of the leadership styles of school administrators on schools and teachers is very important. The leadership styles of the school administrators are thought to contribute positively to the success, effectiveness, climate, and culture of the school, and to the job satisfaction, motivation and performance of the teachers. 
In this sense, this study aims to implement action plans to meet the identified needs after performing a needs analysis to determine the leadership skills that school administrators should possess in the Turkish education system and to develop the leadership style skills of the school administrators through training as a part of the framework of these action plans. 
Action research, one of the qualitative research methods, was used in the study. In sample selection, "criterion sampling", one of the purposive sampling methods, was adopted. The study group consisted of seven school administrators and a total of 25 teachers, five from each school, in five elementary schools in Elazığ and its districts in 2021-2022 academic year. 
The data were collected through trainer observation reports and outside observer reports, video recordings and Web 2.0 tools. Content analysis method was used to the analyze obtained qualitative data. 
In the study nine leadership styles (Transformational, Entrepreneurial, Strategic, Empowering, Visionary, Autocratic, Principled, Servant, Interactional) expected from school administrators were revealed. On the basis of the opinions of the participants it was decided to develop eight of these leadership styles (Transformational, Entrepreneurial, Strategic, Empowering, Visionary, Autocratic, Principled, Interactional). Then, the behaviors that these eight leadership styles aimed to improve were determined by detailed needs analysis. After the analyzes, action plans were developed to improve behaviors and training practices were conducted in three cycles. Teachers' opinions revealed that the leadership style behaviors of school administrators described in the training practice developed positively.