Siirt fıstığının tarım coğrafyası açısından analizi
Analysis of Siirt pistachio from the perspective of agricultural geography
Yazar: AHMET BUDAK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ YILMAZ KESKİN
Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı / Coğrafya Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Coğrafya = Geography ; Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu tez, Siirt fıstığının tarım coğrafyası açısından analizini yapmayı amaçlamaktadır. Antep fıstığı çeşitlerinden olan Siirt fıstığının, 1900'lü yılların başında İran'dan din adamları ve tüccarlar tarafından getirilen kalem ve gözlerle yetiştirilmeye başlandığına inanılmaktadır. İlk yetiştiriciliğin, Merkez ilçesine bağlı Doluharman, Gökçebağ ve Bağtepe köyleri ile Tillo ilçesine bağlı köylerde yapıldığı bilinmektedir.
Siirt fıstığı, vitamin açısından zengin olup insan sağlığı için büyük önem taşır. Özellikle A, E, C, B1 ve B6 vitaminleri bakımından zengindir ve bu vitaminler çeşitli metabolik işlevler ve genel sağlık için hayati öneme sahiptir. Siirt fıstığındaki B1 vitamini, insan vücuduna büyük oranda enerji sağlamaktadır ve iştahsızlığa karşı olumlu etkileri bulunmaktadır. Ayrıca bağırsak, kalp ve kalp kasları gibi organlarda meydana gelen rahatsızlıkları gidermeye yardımcı olur. Mineral açısından da zengin olan Siirt fıstığı, özellikle göz sağlığı için faydalı olan A vitamini içermektedir.
Siirt fıstığı yetiştiriciliğinde, kök yapısı en iyi olan ve Siirt ilinde doğal olarak yetişen bıttım ağacı anaç olarak kullanılır. Bu durum, Siirt ili için Siirt fıstığı yetiştiriciliğinde önemli bir avantaj sağlar. Siirt fıstığı ağacı, hastalık ve zararlılara karşı dirençli olup, bu da ürün verimliliğini artırır. Ayrıca, Siirt fıstığının diğer fıstık çeşitlerine göre daha erken mahsul vermesi, önemli bir avantaj olarak öne çıkmaktadır.

Bu çalışmada, ArcMap yazılımı kullanılarak Siirt fıstığının Siirt ili içerisindeki dağılımının detaylı bir mekansal analizi gerçekleştirilmiştir. Çeşitli kurumlardan elde edilen Siirt fıstığına ilişkin veriler çalışma kapsamında değerlendirilmiş ve kapsamlı arazi çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Elde edilen sonuçlar, Siirt fıstığının ilin tüm ilçelerinde ve neredeyse tüm köylerde yetiştirildiğini göstermektedir. Bu bulgular, Siirt fıstığı yetiştiriciliğinin bölge halkı için önemli bir geçim kaynağı ve tarımsal ekonominin hayati bir unsuru olduğunu ortaya koymaktadır. Yıllar içinde, Siirt fıstığının üretim alanı ve ürün miktarında kayda değer bir artış olduğu gözlemlenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Siirt fıstığı, Antep Fıstığı, Tarım, Bıttım ağacı, Tarım Coğrafyası

Abstract:
This thesis aims to analyze Siirt pistachio from the perspective of agricultural geography. Siirt pistachio, a variety of Antep pistachio, is believed to have been cultivated beginning in the early 1900s through grafts and scions brought by religious scholars and traders from Iran. The first known cultivation occurred in the villages of Doluharman, Gökçebağ, and Bağtepe in the Central district, as well as in the villages of the Tillo district.
Siirt pistachio is rich in vitamins and holds significant importance for human health. It is especially rich in vitamins A, E, C, B1, and B6, which are vital for various metabolic functions and overall health. The B1 vitamin in Siirt pistachio provides substantial energy to the human body and has positive effects against loss of appetite. Additionally, it helps alleviate conditions affecting organs such as the intestines, heart, and heart muscles. Siirt pistachio is also rich in minerals, including vitamin A, which is particularly beneficial for eye health.
In the cultivation of Siirt pistachio, the bıttım tree, which naturally grows in Siirt and has the best root structure, is used as rootstock. This provides a significant advantage for Siirt pistachio cultivation in the region. The Siirt pistachio tree is resistant to diseases and pests, which enhances crop productivity. Moreover, one of the notable advantages of Siirt pistachio is its earlier fruit-bearing period compared to other pistachio varieties.
In this study, a detailed spatial analysis of the distribution of Siirt pistachio within the Siirt province was conducted using ArcMap software. Data related to Siirt pistachio obtained from various institutions were evaluated, and comprehensive fieldwork was carried out. The results show that Siirt pistachio is cultivated in all districts of the province and in almost all associated villages. These findings reveal that Siirt pistachio cultivation is an important source of income and a vital component of the agricultural economy for the local population. Over the years, there has been a notable increase in both the cultivation area and the production quantity of Siirt pistachio.
Keywords: Siirt pistachio, Antep pistachio, Agriculture, Bıttım tree, Agricultural Geography