Hıristiyanlıkta apokrif kavramı ve Yeni Ahit'in apokrifleri
The concept of apocyrpha in Christianity and New Testament apocrypha
Yazar: ESRA ULUSOY
Danışman: PROF. DR. ALİ İSRA GÜNGÖR
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Dinler Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Din = Religion ; Tarih = History
Dizin: Ahit = Testament ; Apokrif = Apocryph ; Dinler tarihi = History of religions ; Hristiyanlar = Christianies ; Hristiyanlık = Christianity ; Kitab-ı Mukaddes = Kitab-ı Mukaddes ; Kutsal kitaplar = Holy books ; Yeni Ahit = New Testament

Özet:
Apokrif kavramı kelime olarak "gizli"  anlamına gelmekte fakat bundan daha fazlasına işaret etmektedir. Apokrif kavramı; Hıristiyan Kutsal Kitabının kanonlaşma sürecinde, yani Kutsal Kitap'a dâhil edilecek metinlerin belirlenmesi esnasında listenin dışında tutulan kitapları ifade etmek için kullanılmaktadır. Eski Ahit için kanon dışı literatür, farklı mezhepsel yaklaşımlarla ifade edilirken, Yeni Ahit Apokrifleri çok daha geniş, yeni arkeolojik keşiflerle de genişlemekte olan ve bilim çevrelerinin dikkatini çeken bir külliyata işaret etmektedir. Yeni Ahit Apokrifleri erken dönem Hıristiyan toplumunun çok çeşitli gruplara ev sahipliği yapan sosyo-kültürel yapısı ve bu yapı şemsiyesi altında şekillenen farklı inançların ürünleri olmaları nedeniyle dinler tarihi açısından önem taşımaktadır. Bu çalışmada, Hıristiyanlıkta apokrif kavramının tarihsel süreçte nasıl algılandığı ve apokrif kelimesinin kavramsal içeriği ele alınmıştır. Buna bağlı olarak Yeni Ahit Apokrifleri ile ilgili terminolojik yaklaşımlara yer verilmiş ayrıca erken dönem Hıristiyan dünyasının ürettiği ancak resmî Kutsal Kitap kanonuna giremeyen bu eserlerin neden ve kimler tarafından "apokrif" ilan edildiklerine dair genel bir çerçeve çizilmiştir. Bu çerçevede kanoniklerin yazıldıkları iddia edilen tarihe paralel Yeni Ahit Apokriflerinden bazı metin örnekler değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Apokrif, Kanon, Yeni Ahit Apokrifleri, Kutsal Kitap, Erken Dönem Hıristiyan Yazmaları

Abstract:
The concept of apocrypha shall mean more than its literal meaning, "the secret".  The concept of apocrypha is used in the canonization process of the Christian Bible in other words to mean books that shall be excluded in the Bible. While the non-canonical literature for the Old Testament is a collection of works that are expressed in various different churches, the New Testament Apocrypha (NTA) indicates collected works that attracts the attention of the scientists while expanding with new archaeological discoveries. NTA are important in terms of history of the religions because they are the products of different beliefs that are formed under this roof and socio-cultural structure of the early Christian society with a base for wide range of groups. In this study, the perception of the concept of Christian apocrypha throughout the historical process and the conceptual attributes of the word of apocrypha has been evaluated. Terminological approaches regarding the NTA were also included and in addition in order to constitute a general framework how was accepted the official canon of the Bible were deemed as "apocrypha" while being created by the early Christianity and some samples of NTA in which is a parallel to the dates that are claimed to be written by the canonicals was also subject to evaluation.

Keywords: Apocrypha, Canon, New Testament Apocrypha, Holy Bible, Early Christian Writings