Bireylerin İslami finansal okuryazarlık düzeyi ile bütçeleme ve tasarruf eğilimi: Türkiye değerlendirmesi
Individuals' level of Islamic financial literacy and budgeting and savings tendency: Turkey evaluation
Yazar: BİLGEN BEREKET
Danışman: DOÇ. DR. MELEK YILDIZ
Çankırı Karatekin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Bankacılık ve Finans Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Bankacılık = Banking
Dizin: Finansal okuryazarlık = Financial literacy ; İslami bankacılık = Islamic banking ; İslami finans teknikleri = Islamic finance techniques

Özet:
Bu çalışmanın amacı bireylerin İslami finansal okuryazarlık düzeyini temel finans ve ekonomi, İslami finans prensipleri, katılım bankacılığı ve İslami finans ürünleri olmak üzere dört alt boyutta ölçmek ve İslami finans okuryazarlık düzeyinin bütçeleme ve tasarruf eğilimleri üzerindeki etkisini ortaya koymaktır. Bu amaç doğrultusunda Türkiye'de yaşayan 530 katılımcıya anket uygulaması yapılmış ve toplanan bu veriler SPSS 24 programıyla analiz edilmiştir. Yapılan analiz sonucunda bireylerin temel finans ve ekonomi bilgisi düzeyinin yüksek, İslami finans prensipleri bilgi düzeyinin düşük, katılım bankacılığı ve İslami finans ürünleri bilgi düzeylerinin ise orta düzeyde olduğu tespit edilmiştir. Ardından İslami finans okuryazarlık düzeyinin demografik özelliklere göre farklılık gösterip göstermediğini belirlemek amacıyla dört alt boyut için ayrı ayrı analiz yapılmıştır. Buna göre bireylerin İslami finans okuryazarlık düzeyi yaş, meslek, eğitim düzeyi, aylık gelir, ailelerinde finans sektöründe çalışan birinin olup olmaması, tercih edilen banka türü değişkenlerine göre her dört alt boyutta da farklılık göstermiştir. Bununla beraber bireylerin medeni durumu katılım bankacılığı bilgi düzeyinde, banka hesap sahipliği ise temel finans ve ekonomi bilgi düzeyinde anlamlı farklılık göstermezken faizli bankayı tercih eden bireylerin İslami finans okuryazarlık düzeyi faizli bankayla çalışma nedenlerine göre hiçbir alt boyutta anlamlı şekilde farklılaşmamıştır. Çalışmada bireylerin İslami finans okuryazarlık düzeyi bütçeleme ve tasarruf eğilimine göre de değerlendirilmiştir. Elde edilen sonuçlar tasarruf yapan bireylerin İslami finans prensipleri ve ürünlerine ilişkin bilgi düzeyinin daha yüksek olduğunu, yine her ay düzenli olarak tasarruf yapanların İslami finans prensipleri konusunda yılda bir defa tasarruf yapanlara göre daha başarılı olduğunu göstermiştir. Ayrıca tasarruf yapmayan bireylere gelecekte tasarruf planı olup olmadığı da sorulmuş ve görülmüştür ki yakın gelecekte tasarruf yapmayı planlayanların temel finans ve ekonomi bilgi düzeyi tasarruf planı olmayanlardan daha yüksektir. Bireylere bütçe yapıp yapmadığı sorulduğunda ise aylık ya da haftalık bütçe yapanların temel finans ve ekonomi bilgisi ile İslami finans ürünlerine ilişkin bilgisinin bütçe yapmayanlara göre daha yüksek olduğu anlaşılmıştır. Son olarak bireylere son altı ay içinde ödeyemediği ya da son ödeme tarihini kaçırdığı bir borcu olup olmadığı sorulmuştur. Buna göre, son altı ay içerisinde ödeyemediği veya son ödeme tarihini geçirdiği borcu olmayanların İslami finans prensipleri bilgi düzeyi, olanlara göre daha yüksekken katılım bankacılığı bilgi düzeyinde tam tersi bir sonuç elde edilmiştir.

Abstract:
The aim of this study is to measure the Islamic financial literacy level of individuals in four sub-dimensions: basic finance and economy, Islamic finance principles, participation banking and Islamic finance products, and to reveal the effect of Islamic financial literacy level on budgeting and saving tendencies. For this purpose, a questionnaire was applied to 530 participants living in Turkey and these collected data were analyzed with the SPSS 24 program. As a result of the analysis, it has been determined that individuals have a high level of basic finance and economic knowledge, a low level of knowledge of Islamic finance principles, and a medium level of knowledge of participation banking and Islamic finance products. Then, separate analyzes were made for four sub-dimensions in order to determine whether the Islamic finance literacy level differs according to demographic characteristics. Accordingly, the Islamic finance literacy level of individuals differed in all four sub-dimensions according to age, occupation, education level, monthly income, whether there is a family member working in the finance sector, and the preferred bank type. However, while the marital status of the individuals didn't differ significantly in the level of participation banking knowledge, and the bank account ownership did not differ significantly in the level of basic finance and economy, the Islamic finance literacy level of the individuals who preferred the interest bank did not differ significantly in any sub-dimension according to the reasons for working with the interest bank. In the study, the Islamic finance literacy level of individuals was also evaluated according to their budgeting and savings tendency. The results show that individuals who save have a higher level of knowledge about Islamic finance principles and products, and those who save regularly every month are more successful in Islamic finance principles than those who save once a year. In addition, individuals who do not save were asked whether they have a savings plan in the future, and it was seen that the basic finance and economic knowledge level of those who plan to save in the near future is higher than those who do not have a savings plan. When individuals were asked whether they made a budget or not, it was understood that those who made a monthly or weekly budget had higher basic financial and economic knowledge and knowledge of Islamic finance products than those who did not. Finally, individuals were asked whether they had a debt that they couldn't pay in last six months or that they missed the due date. According to this, while the general knowledge level of Islamic finance principles, the knowledge level of Islamic finance principles of those who do not have debts that they couldn't pay in the last six months or have passed the due date, the general knowledge level of Islamic finance principles was higher than those who did, while the opposite result was obtained at the knowledge level of participation banking.