XVII. yüzyıl divan şairi Mantıki Ahmet Efendi ve Divançesi /
Yazar: BİLGE KAYA
Danışman: PROF. DR. F. TULGA OCAK
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1991
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: 17. yüzyıl = 17. century ; Biyografi = Biography ; Divançe = Divançe ; Mantıki Ahmet Efendi = Mantıki Ahmet Efendi ; Şiir = Poem

Özet:
ÖZET Tezimizin konusu XVII. yüzyıl şairlerinden Mantıkî Divançesinin ve Reşit Efendi (Süleymaniye) Kütüphanesinde kayıtlı Münşeatının incelenmesinden oluşmaktadır. Mantıki'nin yaşadığı XVII. yüzyılda Divan Edebiyatı ve sosyal hayatta görülen gerilemenin tersine gelişmesini sürdürmüştür. İran şairlerinin geliştirdiği Sebk-i Hindî bu devrin Türk Şiirini büyük ölçüde etkilemiştir. 1003 /1594-95 tarihinde Şam'da doğan Mantıkî, Zeynüddin isminde Nahcivanlı bir mollanın oğludur. Bazı kaynaklarda annesinin Arap olduğu bilgisi verilmektedir -Şair, Şam' da öğrenim gördükten sonra kadılık ve çeşitli medreselerde müderrislik görevlerinde bulunmuştur. 1045/1635 tarihinde Şam'da öldürülmüştür. Mantıkî Divançesi ' nin üç yazma nüshası vardır. Eser, Mehmet Salih Efendi Matbaasında 1284/1867 yılında basılmıştır. Şair çeşitli nazım şekillerinde şiirler yazmıştır. Onun hiciv şairi olduğu bildirilmekteyse de elimizde bir kaside ve bir kıt 'ası dışında hiciv özelliği taşıyan şiiri yoktur. Aşk, sevgilinin güzelliği, vefasızlığı ile yaşadığı devir ve bahtsızlığını konu alan güzel, başarılı gazelleri vardır. Ankara ve İstanbul kütüphanelerinde yapılan mecmua ve kaynak taramalarında Divançede bulunmayan bir gazel, iki ruba' i, bir kıt' a, beş beyit ve Arapça kasidesinden bir parça tespit edilip şiirlerine ilave edilmiştir. Bunun yanında Reşit Efendi (Süleymaniye) Kütüphanesi'ndeki mecmuada kayıtlı münşeatı da Divançe metni sonunda verilmiştir.

Abstract:
ii SUMMARY The topic of this thesis consists of Divançe of Mantıkî who was one of the XVIIth century poets, the analysis of this Divançe and the examine of Münşeat recorded in a Mecmua which is in Reşit Efendi ( Süleymaniye ) Library. In the XVIIth century in which Mantıkî lived, in contrast to political and social life, Divan literature continued its progress. Sebk-i Hindi developed by Persian poets, effected the Turkish poetry of that era predominantly. Mantıkî who was born in Damascus in 1003/1594-95 was the son of a Molla named Zeyniiddin from Nahcivan. According to informations of some sources, his mother was thought to be an Arab. The poet, having had his education in Damascus, worked as cadi and müderris in various medreses.In 1045/1635 he was hanged in Damascus. The Mantıkî' s Divançe has three written copies. The work was published in Mehmet Salih Efendi Printing House in 1284/1867. The poet wrote some poems in various verse forms. Although, he was known to be a poet of satire, we don't have his satirical poems except for a kit' a and a kaside. He has excellent and successful gazels about love, the beauty and faithlessness of women, the era he lived and his misfortune. As a result of the research of mecmuas and resources done in Ankara and Istanbul libraries;a