Nitelikli kitap okuma (NİKO) programına dayalı müdahalenin iki-altı yaş arasındaki işitme yetersizliği olan çocukların dil gelişimi ve sosyal becerilerine etkisi
The effect of a qualified book reading (NIKO) program -based intervention on the language development and social skills of children between two-six years with hearing impairment
Yazar: BEYHAN ÖZGE YERSEL
Danışman: PROF. DR. ENDER DURUALP
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Çocuk Gelişimi Ana Bilim Dalı / Çocuk Gelişimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Sağlık Eğitimi = Health Education

Özet:
Araştırmanın temel amacı Nitelikli Kitap Okuma (NİKO) Programına Dayalı Müdahalenin işitme yetersizliği olan iki-altı yaş arasında çocukların dil gelişimine ve sosyal becerilerine etkisini değerlendirmektir.  Bu doğrultuda alt amaçlarda ise işitme yetersizliğine sahip iki-altı yaş arası çocuğu olan annelerin etkileşimli kitap okuma ile ilgili bilgi ve farkındalıklarını belirlemek amacıyla bir ölçek geliştirmek ve Nitelikli Kitap Okuma Programına Dayalı Müdahale öncesi ve sonrasında annelere uygulamak, Nitelikli Kitap Okuma (NİKO) Programına Dayalı Müdahalenin işitme yetersizliğine sahip çocukların dil gelişimlerine olan etkilerini program öncesi ve sonrasında değerlendirmek, Nitelikli Kitap Okuma (NİKO) Programına Dayalı Müdahalenin işitme yetersizliğine sahip çocukların sosyal becerilerine etkisini program öncesi ve sonrası etkilerini değerlendirerek ortaya koymak, Nitelikli Kitap Okuma (NİKO) Programına Dayalı Müdahalenin işitme yetersizliğine sahip çocuk ve annenin etkileşim davranışlarına etkisini belirlemek, Nitelikli Kitap Okuma (NİKO) Programına Dayalı Müdahalenin etkililiğini uzman tarafından ortaya koymak, annelerin Nitelikli Kitap Okuma (NİKO) Programına Dayalı Müdahaleye ve uygulama sürecine ilişkin görüşlerini almak amaçlanmıştır.  "Anne-Çocuk Genel Bilgi Formu", "İşitme Yetersizliği Olan Çocuklara Yönelik Etkileşimli Kitap Okuma Ölçeği-Anne Formu (İYÇEKÖ-AF)", "NİKO İhtiyaç Belirleme Formu", "Yetişkin Davranış Profili ve Anneler İçin Hedef Davranışları Değerlendirme Formu" ve "Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu" anneler için kullanılan veri toplama araçlarıdır. Çocuklar için Gazi Erken Çocukluk Değerlendirme Aracı-(GEÇDA), Konuşmanın Anlamlı Kullanımının Ölçeği, Sosyal Becerileri Değerlendirme Ölçeği (SBDÖ), Çocuk Davranış Profili (ÇDP), Çocuklar için Hedef Davranışları Değerlendirme Formu olarak belirlenmiştir. Araştırmanın amacı kapsamında geliştirilen İşitme Yetersizliği Olan Çocuklara Yönelik Etkileşimli Kitap Okuma Ölçeği-Anne Formunun (İYÇEKÖ-AF), 26 soru ve üç faktörden oluştuğu ve geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu tespit edilmiştir. Araştırmanın ikinci aşamasında, Nitelikli Kitap Okuma (NİKO) Programına Dayalı Müdahale, sekiz hafta boyunca dört-altı yaş arası çocuklar ve annelerine uygulanmıştır. Müdahale sonunda çocukların dil gelişimi ve sosyal becerilerinde artışlar gözlemlenirken, anne-çocuk etkileşim davranışlarında da pozitif yönde ilerleme kaydedilmiştir. Ayrıca, annelerin etkileşimli kitap okumaya dair bilgi ve farkındalıklarının yükseldiği tespit edilmiştir. Anneler, müdahale sürecinden memnun kaldıklarını, kullanılan materyalleri beğendiklerini ve hem kendilerinde hem de çocuklarında olumlu değişimlerin meydana geldiğini ifade etmişlerdir. Bunun yanı sıra, programın daha uzun süreli uygulanması ve babaların da programa dâhil edilmesinin faydalı olacağına yönelik önerilerde bulunmuşlardır. Araştırmanın sonunda uzmanlara, araştırmacılara ve ebeveynlere önerilerde bulunulmuştur. 

Anahtar Sözcükler: Anne, çocuk, etkileşimli kitap okuma, işitme yetersizliği, ölçek geliştirme

Abstract:
The main aim of this study is to measure the impact of the Quality Book Reading (NİKO) Program-based Intervention on the language development and social skills of children aged two to six with hearing impairments. In this context, the sub-aims include developing a scale to determine the knowledge and awareness of mothers of children aged two to six with hearing impairments about interactive book reading and applying it to the mothers before and after the Quality Book Reading (NİKO) Program-based Intervention, evaluating the effects of the intervention on the language development of children with hearing impairments before and after the program, assessing its impact on the social skills of these children by evaluating pre- and post-intervention outcomes, determining the effects of the intervention on the interaction behaviors between children and mothers, and revealing the effectiveness of the intervention through expert evaluations. Another aim is to gather the mothers' opinions on the Quality Book Reading (NİKO) Program-based Intervention and its implementation process. Data collection tools used for mothers include the "Mother-Child General Information Form," "Interactive Book Reading Scale for Mothers of Children with Hearing Impairments (İYÇEKÖ-AF)," "Quality Book Reading Needs Assessment Form," "Adult Behavior Profile and Target Behavior Evaluation Form for Mothers," and the "Semi-Structured Interview Form." For children, tools such as the "Gazi Early Childhood Assessment Tool (GEÇDA)," "Scale for Meaningful Use of Speech," "Social Skills Evaluation Scale (SBDÖ)," "Child Behavior Profile (ÇDP)," and "Target Behavior Evaluation Form for Children" were used. The Interactive Book Reading Scale for Mothers of Children with Hearing Impairments (İYÇEKÖ-AF), developed within the scope of this study, was determined to consist of 26 items and three factors, proving to be a valid and reliable measurement tool. In the second phase of the study, the Quality Book Reading (NİKO) Program-based Intervention was implemented over eight weeks with children aged four to six and their mothers. At the end of the intervention, increases in the language development and social skills of children were observed, along with positive progress in mother-child interaction behaviors. Furthermore, it was found that mothers' knowledge and awareness of interactive book reading had increased. Mothers expressed their satisfaction with the intervention process, appreciated the materials used, and noted positive changes in both themselves and their children. Additionally, they suggested that extending the duration of the program and including fathers in the program would be beneficial. Recommendations were made for experts, researchers, and parents at the conclusion of the study.

Keywords: Child, hearing impairment, interactive book reading, mother, scale development