Otizm spektrum bozukluğu, dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu ve özgül öğrenme bozukluğu tanılı çocuğa sahip ebeveynlerin geniş otizm fenotipi düzeylerinin karşılaştırılması
Comparison of broad autism phenotype levels in parents of children with autism spectrum disorder, with attention deficit hyperactivity disorder and with specific learning disorder
Yazar: SALİH ÜNLÜTÜRK
Danışman: PROF. DR. AYHAN BİLGİÇ
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Ana-baba = Parents ; Fenotip = Phenotype ; Hiperaktiviteli dikkat eksikliği bozukluğu = Attention deficit disorder with hyperactivity ; Otizm spektrum bozukluğu = Autism spectrum disorder ; Çocuk hastalıkları = Child diseases ; Çocuklar = Children ; Özgül öğrenme güçlüğü = Specific learning disability ; Öğrenme bozuklukları = Learning disorders ; İletişim = Communication ; İletişim becerisi = Communication skill

Özet:
OSB de temel belirti olarak kabul edilen iletişim ve etkileşim becerilerinde yetersizlik ve ilgi
alanlarında kısıtlılık problemlerinin hafif şiddette olan formları literatürde geniş otizm fenotipi, eşik
altı otistik belirtiler ya da otistik traitler olarak isimlendirilmektedir. Otizmli bireye sahip aile
üyelerinin değerlendirildiği araştırmalarda otistik bireylerin yakınlarında normal popülasyondan daha
fazla eşik altı otistik özellikler gözlenmektedir.
Otizm Spektrum Bozukluğu, Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu ve Özgül Öğrenme
Bozukluğunda çekirdek belirtiler birbirinden farklı olmasına rağmen bu bozuklukların birbirleriyle
örtüştükleri birçok ortak alan bulunmaktadır. OSB tanısı alan çocuklarda DEHB belirtileri, DEHB
tanısı alan çocuklarda OSB belirtileri ve OSB tanısı alan çocuklarda ÖÖB belirtileri
gözlenebilmektedir. Ayrıca OSB, DEHB ve ÖÖB tanılı çocukların ve yakın akrabalarının özellikle
toplumsal iletişimde ve etkileşimde normal popülasyona göre daha fazla zorluk yaşadıkları
görülmüştür. Bu durum etiyolojileri hala tam olarak açıklanamayan OSB, DEHB ve ÖÖB'nin ortak
genetik etmenlerden kaynaklanabileceğini düşündürmekte ve bu konudaki araştırmaların önemini
artırmaktadır. Bu sebeple bu çalışma da OSB, DEHB ve ÖÖB tanılı çocukların ebeveynlerinin GOF
düzeyleri karşılaştırılmıştır.
Araştırma Konya Eğitim ve Araştırma Hastanesi Çocuk Psikiyatri bölümüne başvuran ve
DEHB, ÖÖB ya da OSB tanısı alan çocukların gönüllü anne babaları ile gerçekleştirilmiştir. Anne
babalara GOF düzeylerini ölçmede kullanılan OSA anketi ve araştırmacı tarafından oluşturulan
demografik bilgi formu uygulanmıştır.
Araştırma sonucunda anne ve babalar bir bütün olarak değerlendirildiğinde, ayrıntıya dikkat
ve hayal gücü alt testlerinde OSB, DEHB ve ÖÖB'li anne babalar arasında anlamlı fark
saptanmıştır(P<0,05). Farkın hangi gruplar arasında olduğunu belirlemek için yapılan çoklu
karşılaştırma analizi sonucunda ayrıntıya dikkat alt testinde OSB- DEHB ve ÖÖB-DEHB arasında,
hayal gücü alt testinde ise DEHB-OSB arasında anlamlı fark bulunmuştur. Ayrıntıya dikkat alt
testinde DEHB'li anne babalar OSB ve ÖÖB'li anne babalardan yüksek puan almıştır. Hayal gücü alt
testinde ise OSB'li anne babalar ÖÖB ve DEHB'li anne balardan daha yüksek puan almıştır.
OSB, DEHB ve ÖÖB'li anne babaların OSA toplam puanı, sosyal beceri, dikkati kaydırma
ve iletişim alt ölçeklerinde gruplar arasında anlamlı fark bulunmamıştır(P>0.05). OSA toplam puanı,
sosyal beceri ve iletişim alt ölçeğinde; OSB'li grup ÖÖB'li gruptan, ÖÖB'li grupta DEHB'li gruptan
daha yüksek puan almıştır. Dikkati kaydırma alt testinde OSB'li grup DEHB'li gruptan, DEHB'li
grupta ÖÖB'li gruptan daha yüksek puan almıştır.
Çalışmaya katılan babaların alt ölçeklerinin karşılaştırmasında dikkat kaydırma alt testinde
gruplar arasında anlamlı fark bulunmuştur. Farkın hangi gruplar arasında olduğunu belirlemek için
yapılan çoklu karşılaştırma sonucu ÖÖB ile OSB arasında anlamlı fark bulunmuştur. (p=0.03). OSB'li
babalar ÖÖB'li babalardan yüksek puan almıştır. Çalışmaya katılan annelerin OSA alt ölçek
puanlarının karşılaştırmasında ayrıntıya dikkat ve hayal gücü alt testinde gruplar arasında anlamlı fark
xivbulunmuştur. Ayrıntıya dikkat alt testinde ÖÖB ile DEHB(P<0,001) ve OSB ile DEHB(P=0.040)
grupları arasında anlamlı farklılık gözlenmiş, DEHB'li anneler OSB'li ve ÖÖB'li annelerden yüksek
puan almıştır. Hayal gücü alt testinde ise DEHB ile OSB(P=0.020) grupları arasında anlamlı farklılık
gözlenmiş, OSB'li anneler DEHB'li annelerden daha yüksek puan almıştır. Cinsiyet açısından
değerlendirildiğinde GOF özelliklerinin OSB'dekine benzer şekilde; erkeklerde kadınlardan daha
yüksek olduğu ve OSB'li grupta diğer engel gruplarına göre daha yüksek oranda görüldüğü sonucu
elde edilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Otizm, trait, iletişim

Abstract:
Subthreshold forms of inadequate communication and interaction skills and limitations in
areas of interest, which are considered to be the main symptoms in autism spectrum disorder (ASD),
arenamed as broad autism phenotype, sub-threshold autistic symptoms or autistic traits in
theliterature. In studies evaluating family members with individuals with ASD, more sub-threshold
autistic characteristics are observed in the relatives of ASD individuals than in the normal population.
Although the coresymptoms of ASD, attention deficit hyperactivity disorder(ADHD) and
specific learning disorder(SLD) are different from each other, there are many common are as where
these disorders overlap. ADHD symptoms in children diagnosed with ASD, ASD symptoms in
children diagnosed with ADHD, and SLD symptoms in children diagnosed with ASD can be
observed. In addition, it was observed that children diagnosed with ASD, ADHD and SLD and their
close relatives experienced more difficulties especially in social communication andinteraction
compared to the normal population. This situation suggests that ASD, ADHD and SLD, may result
from common genetic factors and increases the importance of research on this subject. Therefore, this
study compared the broad autism phenotype levels of the parents of children with ASD, ADHD, and
SLD.
The study was conducted with the voluntary parents of children who applied to Konya
Training and Research Hospital Child Psychiatry Departmentand were diagnosed with ADHD, SLD
or ASD. The Autism Spectrum Quotient (ASQ) was used to measure broad autism phenotype(BAP)
levels and the demographic information form created by the researcher were applied to the parents. As
a result of thestudy, while mothers and father were evaluated together, a significant difference was
found between parents with ASD, ADHD and SLD in attention to detail and imagination subtests (P
<0.05). As a result of the multiple comparison analysis performed to determine between which groups
the difference was, a significant difference was found between ASD and ADHD and SLD and ADHD
in the attention to detail subtest and between ADHD and ASD in the imagination subtest. In the
attention to detail subtest, parents with ADHD go thigh scores from parents with ASD and SLD. In
the imagination subtest, parents with ASD scored higher than parents with SLD and ADHD.
There was no significant difference between the groups in the ASQ total score, social skills,
distraction and communication subscales of the parents with ASD, ADHD and SLD (P> 0.05). In the
ASQ total score, social skills and communication subscale; The group with ASD got higher scores
than the group with SLD and the group with SLD than the group with ADHD. In the attention shift
subtest, thegroupwith ASD got higher scores than the ADHD group, and the ADHD group got higher
scores than the SLD group. In the comparison of subscales of fathers who participated in the study, a
significant difference was found between the groups in the attention shift subtest. A significant
difference was found between SLD and ASD as a result of multiple comparisons made to determine
which groups the difference was between (p = 0.03). Fathers with ASD got high scores from fathers
with SLD.
xviIn the comparison of ASQ subscalescores of the mothers who participated in thestudy, a
significant difference was found between the groups in the attention to detail and imagination subtest.
In the attention to detail subtest, a significant difference was observed between SLD-ADHD
(P<0.001) and ASD-ADHD (P = 0.04) groups, and mothers with ADHD scored higher than mothers
with ASD and SLD. In the imagination subtest, a significant difference was observed between
ADHD-ASD (P = 0.02) groups, mothers with ASD scored higher than mothers with ADHD. When
evaluated in terms of gender, the characteristics of GOF are similar to the ASD; It was found that it is
higher in men than women and it is seen at a higher rate in the group with ASD compared to other
disability groups.
Keywords: Autism, trait, communication