Erzurum Arkeoloji Müzesinde bulunan Karaz kültürüne ait figürinler
Figurines belonging to Karaz culture in Erzurum Archaeology Museum
Yazar: ELİF ŞENER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ RABİA AKARSU
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Arkeoloji müzeleri = Archeological museums ; Erzurum = Erzurum ; Erzurum Müzesi = Erzurum Museum ; Figürün = Figurine ; Karaz kültürü = Karaz culture ; İdol = Idol

Özet:
Doğu Anadolu Bölgesinde Geç Kalkolitik-Erken Tunç Çağı zaman aralığında yaşanan Karaz Kültürüne ait olan figürinler ve idoller hakkında çok fazla bilimsel çalışma bulunmamaktadır. Bu tez çalışmasıyla, Kuzeydoğu Anadolu Bölgesi'ndeki geçmiş kazılardan ele geçen ve Erzurum Arkeoloji Müzesi'nde bulunan Karaz Kültürüne ait figürinlerin incelenmesi ve benzer örneklerle karşılaştırılması amaçlanmıştır. Bölgede yapılan araştırmalarda diğer arkeolojik buluntulara göre, çok daha az sayıda tespit edilen figürinler, insan, hayvan, idol vb. farklı türleri içermesi bakımından önemlidir. Bu bağlamda, "Erzurum Arkeoloji Müzesinde Bulunan Karaz Kültürüne Ait Figürinler" başlıklı tez çalışmasında figürinlerin tipolojik özelliklerine göre gruplandırılması yapılmıştır. Figürinlerin yapılış amacı ve kullanım işlevini de anlamamıza yardımcı olacak olan tipolojik gruplandırma ile göçebe/yarı göçebe olarak tanımlanan Karaz halkının taşınabilir küçük sanat eserlerini; tarım ve hayvancılık faaliyetlerinin kaynağı büyük/küçükbaş hayvan figürinlerini; inançlarının sembolü kutsal bir nesne olarak değişik amaçlarla figürinleri kullandıkları anlaşılmaktadır.
Karaz Kültürü'nün ortaya çıktığı ve yayılım gösterdiği Kuzeydoğu Anadolu Bölgesi'ndeki Pulur Höyük, Güzelova Höyük, Sos Höyük ve Alaybeyi Höyük anahtar yerleşimlerinden ele geçen figürin örneklerinin değerlendirilmesi ve karşılaştırılması yapılarak Karaz Kültürü figürin buluntuları tanımlanmaya çalışılmıştır.

Abstract:
There are not many scientific studies about the figurines and idols belonging to the Karaz Culture lived in the Late Chalcolithic-Early Bronze Age in the Eastern Anatolia Region. With this thesis, it is aimed to examine the figurines belonging to Karaz Culture and to compare them with similar examples, which were found in the Erzurum Archeology Museum and obtained from the previous excavations in the Northeast Anatolian Region. The figurines, which were found much less in number compared to other archaeological finds in the researches carried out in the region, are important in that they contain different species such as humans, animals and idols. In this context, the figurines were grouped according to their typological features in the thesis study titled "Figurines Belonging to Karaz Culture in Erzurum Archaeology Museum". It is understood that Karaz people, who are defined as nomadic/semi-nomadic, use movable small works of art, cattle/small animal figurines as the source of agriculture and animal husbandry activities, and figurines for different purposes as a symbol of their beliefs as a sacred object.
The Karaz Culture figurine findings were tried to be defined by evaluating and comparing the figurine samples obtained from the key settlements of Pulur Höyük, Güzelova Höyük, Sos Höyük and Alaybeyi Höyük in the Northeast Anatolia Region, where the Karaz Culture emerged and spread.