Darıdere barajının tedrici yıkılması ve yarıktan çıkan taşkının hec-ras ve dambrk programlarında incelenmesi
Gradual breaking down of Daridere dam and examination of the overflow from the slit in dambrk and hec-ras programmes
Yazar: İBRAHİM DÜDEN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. HÜSNÜ DEMİRPENÇE
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering
Dizin: Baraj yıkılması = Dam break ; Barajlar = Dams ; Darıdere barajı = Darıdere dam ; Taşkın debisi = Flood flow ; Taşkın ötelenmesi = Flood routing

Özet:
Barajlar içme, sulama ve sanayi suyu temin etmek, taşkınlardan korunmak, elektrik enerjisi üretmek için inşa edilirler. Önceleri yapılan baraj yıkılma çalışmalarında barajın aniden ve tamamen yıkıldığı farz edilirdi. Bunun nedeni matematiksel olarak bu yaklaşımın basit olmasıydı ve bu yaklaşım betonarme kemer barajlar için doğru bir yaklaşımdı. Ancak son yapılan çalışmalarda tamamen yıkılmalardan çok, kısmi yıkılmaların ve tedrici yıkılmaların göz önüne alınması gerçeği kabul edilmiştir. Çünkü toprak veya kaya dolgu barajlarda baraj gövdesindeki yarık belirli bir zaman süresince ve belirli bir büyüklüğe kadar gelişme göstermektedir. Bu tür barajlar ne çok ani ne de tamamen yıkılmaktadırlar. Bu çalışmada barajların yıkılmasını ve oluşan taşkını incelemek amacıyla toprak dolgu baraj olan Darıdere Barajı ele alınmıştır. Toprak dolgu barajlar ani olarak veya tamamen yıkılma eğilimi göstermezler. Ayrıca yarık oluşması çok ani olmayıp değişik parametrelere bağlı olarak bir süre gerektirmektedir. Darıdere Barajının yıkılma analizinde kullanılan programlar HEC-RAS ve DAMBRK olup, HEC-RAS US Army Corps Of Engineer Hydrologic Engineerıng Center (HEC) tarafından, DAMBRK ise National Weather Service (NWS)'de çalışan Dr. D. L. Fread tarafından geliştirilmiştir. Simulasyonlarda, maksimum olası taşkın hidrografın baraj gölüne girerek, yetersiz dolusavak kapasitesi yüzünden suyun baraj kret kotunu aşmasına neden olduktan kısa bir süre sonra baraj gövdesinde yarılma başladığı varsayılmıştır. Gövdede hidrolik yarıçapları aynı olan üç çeşit yarık oluşumu varsayılarak, barajın mansabında önceden seçilmiş altı enkesitte maksimum taşkın debileri ve maksimum taşkın su seviyeleri incelenmiştir.

Abstract:
Dams generally serve the primary purpose of providing water for drinking, irrigation, industry and to control floods and produce electrical energy. In the former dam breakdown studies, it was presumed that dams broke down instantaneously and completely. The reason for this, mathematically considering, was that this approach was simple and was right for arch dams. Recent studies proved that partly and gradually breakdowns have to be taken into consideration because a slit at the body of eartfill and rockfilldam develops at a specific period and reaches to a certain size. They break down neither instantaneously nor completely as it were thought. In this thesis, Darıdere Dam, which is an earthfill dam, has been chosen to study slit at dams and consequently causing overflows. Earthfill dams are not inclined to breakdown instantaneously or completely. What is more, slit formation does not happen all of a sudden but it needs some time. The names of the models which was used in the slit analysis of Darıdere Dam are HEC-RAS and DAMBRK. HEC-RAS was developed US Army Corps Of Engineer Hydrologic Engineerıng Center (HEC) while DAMBRK was developed by Fread, D.L. at the National Air Service in the USA. During simulation studies carried out to study dams, it was assumed that a flood hydrograph went down into the lake, which was at a maximum level, and due to insufficient spillway capacity, water exceeded the dam crest level and thus a slit started to develop at the dam body after a short while. By assuming three silt that have same hydraulic radius occurs at dam, six cross sections of the downstream chosen formerly, peak flood flow rate and maximum flood elevations were determined.