Irbesartanda eser miktarda toksik azid safsızlığı tayini için hplc yöntemi geliştirilmesi
Development of hplc method for the determination of trace amount of toxic azide in Irbesartan
Yazar: UMUT BAŞTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. AYŞEM ARDA
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı / Analitik Kimya Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Kimya = Chemistry

Özet:
Irbesartan, hipertansiyon tedavisinde klinik amaçlı kullanılmakta olan ilaç aktif maddesidir. Tez çalışmasında, Irbesartan molekülünün sentezinde kullanılan azid için Ph.Eur. (Avrupa Farmakopisi) ve USP (Amerikan farmakopisi) farmakopilerinde yayınlanmış monograftaki iyon kromatografisi metoduna alternatif HPLC metodu geliştirilerek valide edildi. Azid tek başına HPLC-UV dedektörde tayin edilemeyen bir anyondur. Azid tayini, bu anyonun genotoksik özellikte bir safsızlık olmasından dolayı büyük önem taşımaktadır. Çalışmada azidin yüksek nükleofilik karakterinden dolayı 3,5-dinitrobenzoil klorür ile reaksiyona girerek UV-PDA dedektörde kolayca tayin edilebilen 3,5-dinitrobenzoil azid türevini oluşturması özelliğinden faydalanıldı. Ayrıca irbesartan molekülü içerisinde azid tayininde matriks etkisini ortadan kaldırmak için katı-sıvı ekstraksiyonu kullanılarak numune hazırlama tekniği geliştirildi. Geliştirilen UV-PDA metodunun validasyonunu gerçekleştirmek üzere doğrusal aralık, seçicilik, doğruluk, kesinlik gibi parametreler incelenip belirtme sınırı (LOD) ve kantitatif tayin sınırı (LOQ) değerleri belirlenmiştir. 3,5-dinitrobenzoil azid için kalibrasyon doğrusu 1,2x10-2 µg mL-1 ile 7,2x10-1 µg mL-1 değerleri arasındadır. Irbesartan maddesi içine farklı konsantrasyonlarda 3,5-dinitrobenzoil azid katılarak geri kazanım değerleri belirlendi ve sonuçların % 83,52 ile % 90,83 arasında değiştiği görüldü. Geliştirilen yöntem üç farklı konsantrasyonda örneğe uygulanarak % RSD değeri 4,21 olarak bulundu. Yöntemde LOD değeri 4 × 10-3 mg L-1 ve LOQ değeri 1,2 × 10-2 mg L-1 olarak bulundu. Azid tayininde yararlanılan iletkenlik dedektör ve PDA dedektör sonuçlarının istatiksel karşılaştırılması t- ve F-testi kullanılarak yapıldı ve  yöntemler arasında % 95 güvenilirlik düzeyinde anlamlı fark olmadığı görüldü. İlaç sektöründe sıkça analizleri yapılmakta olan irbesartan içinde azid safsızlığı için geliştirilen analitik yöntemin sektöre önemli bir katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Abstract:
Irbesartan is an active pharmaceutical ingredient that is used clinial purposes for hipertension treatment. In this thesis work, an alternative HPLC method to Ion chromatography method published in Ph.Eur. (European Pharmacopoeia) and USP (United States Pharmacopoeis) monograph for Azide which is used for the shyntesis of irbesartan molecule, was delevoped and validated. Azide is anion which is not determined as alone by HPLC-UV detector. Determination of azide impurity is very important because it's a genotoxic impurity. In this work, due to it's high nucleofillic characteristic, azide's ability to form 3,5-dinitrobenzoil azide via having a reaction with 3,5-dinitrobenzoil chloride was used. 3,5-dinitrobenzoil azide is easily dedectable via UV-PDA detector. Addition to that, in order to remove the matrices effect in Azide determination in irbesartan molecule, a sample preparation technique was developed using solid-liquid extraction. Parameters like, linear range, selectivity, precision, accuracy, was studied to validate the developed UV-PDA method and limit of detection (LOD) and limit of quantitation (LOQ) was determined. Calibration curve is between 1,2x10-2 µg mL-1 and 7,2x10-1 µg mL-1. Recovery ratios was determined by spiking Irbesartan with different concentrations of  3,5-dinitrobenzoyl azide and the results was obtained between 83.52 % and 90.83 %. The developed method applied to 3 samples of differend concentrations and RSD % was found as 4.21. The LOD was found as 4 × 10-3 mg L-1 and the LOQ was found as 1,2 × 10-2 mg L-1. t- and F- tests was used for statistical comparison of conductivity and PDA detectors used for azide determination and it is found that there is a meaningful difference of 95 % between methods for reliability level. It is though that the developed analytical method for analyzing azide impurity in irbesartan, which is a common analysis in medicine industry, will be an importand contrubition.