Modern sanatta ifade aracı olarak portre (Psikanalitik bir yaklaşım)
Portrait as a of expression in modern art (A psychoanalytic approach)
Yazar: SELCAN KETHÜDAOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. METİN UÇAR
Kastamonu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Modern sanat = Modern art ; Modern sanat akımları = Modern art movements ; Portre = Portrait ; Psikanalitik Eleştiri Kuramı = Psychoanalytic Criticism Theory ; Psikanaliz = Psychoanalysis ; Resim sanatı = Painting art ; İfadeci akım = Expressive current ; İfadelendirme = Expression

Özet:
Bu çalışma başlangıcından günümüze kadar birçok sanatçının eserine konu olan portre çalışmalarının, modern dönemde yapılmış olan belli başlı örneklerinden hareketle sanatçının bilinçaltı ile olan ilişkisini sorgulamak ve bunun bir ifade olarak portre çalışmalarına nasıl yansıdığını araştırmayı amaçlamıştır. 19. Yüzyılın ikinci yarısından sonra ortaya çıkan modern sanat anlayışında, sanatçının dış gerçeklikten iç gerçekliğe yönelmesi ile temsil anlayışı diğer alanlarda olduğu gibi portre çalışmalarında da ifadeciliği ön plana çıkarmıştır. Bu yaklaşım ile modern döneme kadar taklit olarak tasvir edilen yüzün, sanatçının geçmiş yaşantısına bağlı olarak bilinçaltı unsurları, sanatçıların farklı üslup ve anlayışlarda çalışmalar üretmesine neden olmuştur. Bu doğrultuda sanatçıların yapmış oldukları portre çalışmaları yazılı ve basılı kaynaklardan nitel tarama yöntemi ile elde edilmiş ve tarama sonunda tespit edilen sanatçı ve portre çalışmaları algısal farklılıklara göre sınıflandırılarak dönemlere göre incelenmiş ve Freud'un psikanalitik çözümleme yaklaşımı ışığında analiz edilmeye çalışılmıştır. Psikanalitik yöntem ile yapılan değerlendirme sonucunda portre çalışmalarının, sanatçının bilinçaltına bağlı olarak özgün bir yaklaşım ortaya koydukları görülmüştür. Böylece portrenin sadece bireyin temsili ve taklidine değil aynı zamanda sanatçının bir ifade aracına nasıl dönüştüğü de ortaya konulmuştur.

Abstract:
This study aimed to question the relationship between the artist's subconscious and to explore how this is reflected in his portrait works as an expression, based on the main examples of portrait works, which have been the subject of many artists' works from the beginning to the present, based on the main examples made in the modern period. In the understanding of modern art that emerged after the second half of the 19th century, the artist's orientation from external reality to internal reality and the understanding of representation brought expressionism to the fore in portrait works as in other fields. With this approach, the subconscious elements of the face, which was depicted as imitation until the modern period, depending on the past life of the artist, caused the artists to produce works in different styles and understandings. In this direction, the portrait works of the artists were obtained by qualitative scanning method from written and printed sources, and the artist and portrait works identified at the end of the scanning were classified according to perceptual differences and analyzed according to periods and tried to be analyzed in the light of Freud's psychoanalytic analysis approach. As a result of the evaluation made with the psychoanalytic
method, it has been seen that the portrait works reveal an original approach depending on the artist's subconscious. Thus, it has been revealed how the portrait is not only the representation and imitation of the individual, but also how the artist turns into a means of expression.