Disiplinlerüstü çevre eğitim programının ortaokul öğrencilerinin çevre bilincine etkisi
The effect of transdisciplinary environmental education program on environmental awareness of secondary school students
Yazar: GİZEM ÖZDEMİR
Danışman: DOÇ. DR. SERKAN YILMAZ
Hacettepe Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Çevre sorunları her geçen gün artmakta ve etkileri hayatımızı doğrudan etkilemektedir. Bu sorunların ortadan kalkması için tek çözüm bilinçli bir toplumdur. Bilinçli bir toplum ise küçük yaştan itibaren başlayan, tüm disiplinleri içeren, gerçek yaşam sorunlarını ele alan çözüm odaklı bir eğitimle mümkündür. Bu araştırmada; sürdürülebilir bir dünya için disiplinlerüstü yaklaşımla hazırlanan bir çevre eğitim programının, öğrencilerin çevre bilincine etkisi incelenmek istenmiştir. Program, 2021–2022 eğitim-öğretim yılında uygun örnekleme yöntemiyle seçilen bir kamu ortaokulundaki 5, 6 ve 7. sınıf öğrencilerine farklı branşlardan öğretmenler tarafından uygulanmıştır. Programda çevre sorunları yedi temaya ayrılmış ve temalara uygun toplamda 63 etkinliğin uygulama süresi 9 ay sürmüştür. Araştırmaya katılan öğrenci sayısı 385, öğretmen sayısı ise 30'dur. Çalışmanın nicel boyutunda öğrencilere çevre bilinci anketi ön test ve son test olarak uygulanmıştır. Ayrıca öğrencilerden araştırmacı tarafından geliştirilen etkinlik değerlendirme formu ile etkinlikleri değerlendirmeleri istenmiştir. Nitel boyutta ise çevre eğitimi programına tabi tutulan öğrencilerin ve öğretmenlerinin görüşleri alınmıştır. Yarı yapılandırılmış görüşme tekniğinin kullanıldığı nitel kısımda, her sınıf düzeyinden onar öğrenci olmak üzere toplam 30 öğrenci (15 kız ve 15 erkek) ve 10 öğretmenle görüşülmüştür. İçerik analizi yoluyla elde edilen bulgulara göre, programın hem öğrencilerin hem de öğretmenlerin çevre bilgisi, tutum ve davranışları üzerinde olumlu etkileri olmuştur. Nicel bulgular da bu bulguyu desteklemiştir. Öğrencilerin çevre bilinci testinin tüm boyutlarından aldıkları puanlar son test lehine anlamlı farklılık göstermiştir. Sonuçlar doğrultusunda, çevre eğitimin tek bir dersle ilişkilendirildiği çalışmalar yerine tüm branşları içeren uzun soluklu bir program uygulanması önerilmektedir. Bu çalışmanın, bu öneri doğrultusunda uygulayıcı öğretmenlere örnek teşkil ederek alana katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Abstract:
Environmental problems are increasing day by day, and their effects directly affect our lives. The only solution for the elimination of these problems is a conscious society. A conscious society is possible with a solution-oriented education that starts at a young age, includes all disciplines, and addresses real-life problems. The study aimed to examine the effect of an environmental education program prepared with a transdisciplinary approach for a sustainable world on students' environmental awareness. The program was implemented by teachers from different branches for 5th, 6th, and 7th grade students in a public secondary school selected by convenience sampling method in the 2021–2022 academic year. In the program, environmental problems were divided into seven themes and the implementation period of 63 activities suitable for these themes lasted 9 months. There were 385 students and 30 teachers who took part in the study. In the quantitative dimension, the environmental awareness questionnaire was applied to the students as a pre-test and post-test, and the students were asked to evaluate the activities using the form developed by the researcher. In the qualitative dimension, the opinions of students and teachers were taken. In these semi-structured interviews, a total of 30 students (15 girls and 15 boys), ten from each grade level, and 10 teachers were interviewed. According to the findings obtained through content analysis, the program had positive effects on the environmental knowledge, attitudes, and behaviors of both students and teachers. Quantitative findings also supported this finding. Students' scores in all dimensions of the environmental awareness test showed a significant difference in favor of the post-test. In line with the results, it is recommended to implement a long-term program that includes all branches instead of studies in which environmental education is associated with a single course. It is thought that this study will contribute to the field by setting an example for practicing teachers to follow in line with this recommendation.