İslam hukukunda müzâraa akdi ve modern hukuktaki ürün kirası sözleşmesi ile mukayesesi
Müzâraa contract in Islamic law and its comparison with product rental contract in modern law
Yazar: HÜSEYİN ÜNLÜ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA ÖZGÜR
Amasya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Fıkıh Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Hasılat kirası ve müzâraa akdi, İslam hukukunda gelir paylaşımına dayanan iki önemli
sözleşme türüdür ve benzerlikler taşır. Müzâraa akdinde, toprak sahibi toprağını ekim
amacıyla çiftçiye verir, çiftçi üretimi gerçekleştirir ve hasat edilen ürün taraflar arasında
belirlenen oranlarda paylaşılır; bu akit özellikle tarımsal üretime yöneliktir. Hasılat kirası ise,
gelir getiren bir mülk veya işletmenin kiralanmasıyla kurulur ve kiracı, bu mülkten elde ettiği
geliri kiraya verene pay olarak sunar. Tarım dışındaki faaliyetleri de kapsayan hasılat kirası,
daha geniş bir uygulama alanına sahiptir. Her iki akit de karşılıklı anlaşma ve gelir paylaşımı
esasına dayanmakla birlikte, müzâraa akdi tarıma odaklanırken, hasılat kirası farklı gelir
getirici faaliyetleri içerebilir; bu da tarafların yükümlülüklerini ve akitlerin uygulama
alanlarını belirler. Bu çalışmada, müzâraa akdi ve hasılat kirasının tanımı, rükünleri, şartları,
çeşitleri ve sona ermesi gibi konular incelenmiştir. Ayrıca, bu iki akit türünün benzer ve farklı
yönlerinin karşılaştırmalı olarak ele alınması amaçlanmıştır. Sonuç bölümünde ise, hasılat
kirası ve müzâraa akdinin farklı amaçlara hizmet eden sözleşmeler olduğu vurgulanmıştır.
Hasılat kirasında toprak sahibinin pasif olup düzenli gelir elde etmeyi tercih ettiği, müzâraa
akdinde ise tarafların tarımsal üretimde iş birliği yaparak risk ve kazancı paylaştıkları ifade
edilmiştir. İslam hukuku açısından adil ve dengeli sözleşmelerin her iki modelde de uygun
olduğu, ancak bir sözleşme taraflardan birine haksızlık edecek şekilde uygulanırsa bunun
kabul edilemeyeceği belirtilerek çalışma sonlandırılmıştır.
Anahtar Kelimeler: İslam Hukuku, Modern Hukuk, Şirket, Müzaraa, Hasılat

Abstract:
Revenue leasing and sharecropping contracts are two important types of agreements in
Islamic law based on revenue sharing, and they bear similarities. In a sharecropping contract,
the landowner gives their land to a farmer for cultivation, the farmer carries out the
production, and the harvested product is shared between the parties in predetermined
proportions. This contract is particularly oriented towards agricultural production. Revenue
leasing, on the other hand, is established by renting a property or business that generates
income, and the tenant provides a share of the income generated from this property to the
landlord. Revenue leasing has a broader application scope, as it also includes activities
beyond agriculture. While both contracts are based on mutual agreement and revenue sharing,
sharecropping focuses on agriculture, whereas revenue leasing can encompass various
income-generating activities. This distinction determines the obligations of the parties and the
application fields of the contracts. In this study, the definition, elements, conditions, types,
and termination of sharecropping and revenue leasing contracts are examined. Additionally, it
aims to compare the similarities and differences between these two types of contracts. In the
conclusion section, it is emphasized that revenue leasing and sharecropping serve different
purposes. It is stated that in revenue leasing, the landowner is passive and prefers to earn a
regular income, while in sharecropping, the parties collaborate in agricultural production,
sharing both the risks and the profits. From the perspective of Islamic law, both models are
considered fair and balanced contracts, but the study concludes by stating that if a contract is
applied in a way that unjustly harms one of the parties, it cannot be accepted.
Keywords: Islamic Law, Modern Law, Partnership, Sharecropping, Product Lease