Domates sarı yaprak kıvırcıklık virüsü (Ty-3) ve domates lekeli solgunluk   virüsü (Sw-5)'e dayanıklı domates (Solanum lycoperscum L.) hatlarının moleküler marker yardımlı geri melezleme yöntemi ile ıslah edilmesi
Breeding of tomato lines resistant to tomato yellow leaf curl virus (Ty-3) and tomato spotted wilt virus (Sw-5) by molecular marker assisted backcrossing method
Yazar: SEVDE NUR YEMŞEN
Danışman: PROF. DR. NEDİM MUTLU
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarımsal Biyoteknoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Biyoteknoloji = Biotechnology ; Genetik = Genetics ; Ziraat = Agriculture

Özet:
Çeşitli virüsler domates üretiminde önemli verim ve kalite kayıplarına sebep olmaktadır. Bu çalışmanın amacı; verim ve kalite özellikleri bakımından ticarileşme potansiyeli olan fakat önemli iki virüs etmenine hassas bahar yetiştiriciliğine uygun sırık sofralık domates çeşit adayının ebeveyn hattına ilgili virüslere karşı dayanıklılık kazandırmaktır. Domates Solgunluk Virüsü ve Domates Sarı Yaprak Kıvırcıklığı Virüsüne karşı dayanıklılık veren genler markır yardımlı geriye melezleme programı ile ebeveyn hatta aktarılmıştır. Bunun için, TYLCV'ye ve TSWV'ye hassas "51" numaralı ebeveyn hat çift dayanım taşıyan donör "202 F1" numaralı hibritle melezlenmiştir. Elde edilen ilk popülasyon (pseudo-BC1F1) fide döneminde moleküler markırlar ile taranmış, Ty-3 ve Sw-5 taşıyan bitkiler serada yetiştirilmiş, "51" numaralı tekrarlanan ebeveyne geriye melezlenmiştir. Bitkisel ve agronomik karakterler bakımından üstün olan bitkilerden elde edilen BC2F1 tohumlarından tekrar fide yetiştirilmiş ve yukardaki işlemler tekrar edilmiştir. Çift virüs dayanımlı tekrarlanan ebeveynin özelliklerini sergileyen BC2F1 bitkileri kendilenmiş ve homozigot çift virüs dayanımlı BC2F2 bitkileri elde edilmiştir. Çift dayanımlı (Ty-3 ve Sw-5) bitkiler ilgili moleküler markırlar yardımıyla belirlenmiş ve BC2F2 aşamasına kadar getirilmiştir. Ty-3 ve Sw-5'e genlerini homozigot taşıyan 12 adet bitki tekrarlanan ebeveynin yerine ve çift virüs dayanımlı hibrit domates adaylarının geliştirilmesinde kullanılacaktır. Ty-3 ve Sw-5 geniyle bağlantılı moleküler markırlar kullanılarak ikili dayanımlı hatlar geliştirilmesi, domateste önemli ekonomik kayıplara neden olan TYLCV ve TSWV virüslerine karşı yerli ve dayanıklı çeşit geliştirilmesini sağlayacaktır. Çalışma ile markır destekli seleksiyon yöntemlerini kullanarak Sw-5 ve Ty-3 genlerini taşıyan ebeveyn hatlar geliştirilmiştir. Dayanıklılık genlerini taşıyan hibritlerin ticarileşmesi ile bu etmenlerden kaynaklanan verim ve kalite kayıpları önlenecektir.

Abstract:
Various viruses cause significant yield and quality losses in tomato production. The aim of this study is; to provide resistance to the related viruses to the parent line of the indeterminate table tomato variety candidate suitable for spring cultivation, which has commercialization potential in terms of yield and quality characteristics but is sensitive to two important virus factors. Genes giving resistance to Tomato Spotted Wilt Virus and Tomato Yellow Leaf Curl Virus were transferred to one of the parent lines by a marker-assisted backcrossing program. For this, the parent line numbered "51" sensitive to TYLCV and TSWV was hybridized with hybrid numbered "202 F1" the donor carrying double resistance. The first population obtained (pseudo-BC1F1) was screened with molecular markers at the seedling stage. Plants bearing Ty-3 and Sw-5 were grown in the greenhouse. "51" is backcrossed to the repeated parent. Seedlings were grown again from BC2F1 seeds obtained from plants superior in terms of herbal and agronomic characters and the above procedures were repeated. BC2F1 plants exhibiting double virus resistant repeat parent characteristics were inbred and homozygous double virus resistant BC2F2 plants were obtained. Double strength (Ty-3 and Sw-5) plants were identified with the help of relevant molecular markers and brought up to BC2F2 stage. 12 plants that carry genes homozygous to Ty-3 and Sw-5 will be used instead of the repeated parent and will be used in the development of double virus resistant hybrid tomato candidates. Developing dual strength lines using molecular markers linked to the Ty-3 and Sw-5 genes will enable the development of native resistant varieties against TYLCV and TSWV viruses that cause significant economic losses in tomato. Parental lines carrying the Sw-5 and Ty-3 genes were developed using marker-assisted selection methods. With the commercialization of hybrids carrying resistance genes, the yield and quality losses caused by these factors will be prevented.