Osmanlı yönetim tarzının Rusya'ya tatbik çabası: İvan Peresvetov örneği
Practicing endeavor of the Ottoman management style in Russia: The example of Ivan Peresvetov
Yazar: MUSTAFA KUZUOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. SERKAN ACAR
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Genel Türk Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Tarih = History
Dizin: Biyografi = Biography ; Devlet teşkilatı = State organization ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Peresvetov, İvan = Peresvetov, Ivan ; Rusya = Russia ; Türk-Rus ilişkileri = Turkish-Russian relations ; İdari yapı = Administrative structure

Özet:
XV. yüzyılın ikinci yarısı, Osmanlı-Rus diplomatik ilişkilerinin başlangıç noktasıdır. Bu dönemde gerçekleşen İstanbul'un fethi, Rusya'da büyük yankılar uyandırdı. Bu hadiseden itibaren Osmanlılar, Rus edebî geleneğinin içerisinde yoğun biçimde yer almaya başladılar. Aynı zamanda iki ülke arasındaki diplomatik ilişkiler hız kazandı. Etkileşimin artmasıyla Moskova Knezliği, Osmanlı Devleti'ni ve onun idarî mekanizmalarını gözlemleme fırsatı yakaladı. O devirde askerî, idarî ve hukukî gelişimini henüz tamamlayamayan Rusya, büyük imparatorlukların teşkilatlarını örnek alma yoluna gidiyordu. Dolayısıyla Rusya'da publisist geleneğin etkisi de fazlaca hissedildi. XVI. yüzyılda yaşayan publisistlerden biri de İvan Peresvetov'du. Bu zat bir dönem yaşadığı Eflak'da Osmanlı yönetim tarzını yakından tanıma fırsatını bulmuştu. Moskova'da bulunduğu yıllarda ise, edindiği bilgileri ve deneyimleri, risaleler şeklinde Korkunç İvan'a takdim etti. Öte yandan, Rusya'da geniş reform hareketlerinin başlaması da söz konusu döneme tekabül etmişti. Esasen Peresvetov'un risalelerinin Korkunç İvan tarafından okunup okumadığı tam olarak bilinmese de gerçekleştirilen reformlar sonucunda tesis edilen yapının Osmanlı askerî, idarî ve hukukî kurumlarıyla benzerliği açıktır. Yeniçeriler ile Streletslerin, Pomestye ile Tımar sisteminin benzerlikleri, Moskova Knezliği'nin merkezîleşme sürecinde takındığı siyasî tavır ve adlî alanda yapılan yenilikler Osmanlı örneği ile büyük bir benzerlik taşımaktadır. 
Bu çalışma Türkiye'de hemen hemen hiç tanınmayan İvan Peresvetov'un Rus dilinde telif edilen eserleri ile biyografisinden yola çıkarak, Rusya'da gerçekleştirilen reform hareketleri ve bunların Osmanlı devlet mekanizmasıyla olan ilişkisidir.

Abstract:
The second half of the XV century was the starting point of the Ottoman-Russian diplomatic relations. The conquest of Istanbul, which took place in this period, had great repercussions in Russia. Since this event, the Ottomans began to take an intense place in the Russian literature. At the same time, diplomatic relations between the two countries increased.  With the increasing diplomatic relations, the Moscow Principality had the opportunity to observe the Ottoman Empire and its administrative patterns. Russia, which could not complete its military, administrative and legal development at that time, was trying to take the governances of great empires as an example. Therefore, the influence of the publisist tradition in Russia also increased. One of the publisist who lived in the XVI century was Ivan Peresvetov. This person had the opportunity to get to know the Ottoman management patterns in Wallachia, where he lived for a while. During his years in Moscow, he presented his knowledge to Ivan IV. Although it is not known exactly whether Peresvetov's works were read by Ivan the Terrible, It is obvious that the structure established as a result of the reforms carried out in Russia is similar to the Ottoman military, administrative and legal institutions. The similarities between the Janissaries and the Strelets, the Pomestye and the Timar system bear a great resemblance to the Ottoman example.
In this study, the reform movements carried out in Russia and their relationship with the Ottoman state mechanism are discussed, based on the works and biography of Ivan Peresvetov, who is almost unknown in Turkey.