Çölyak hastalığı olan çocuklarda tip 1 diabetes mellitus ilişkili belirteçlerin değerlendirilmesi
Evaluation of Type 1 diabetes mellitus related markers in children with celiac disease
Yazar: ÖMERDOĞAN YENİCE
Danışman: PROF. DR. BUKET DALGIÇ
Gazi Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Biyobelirteçler = Biomarkers ; Diabetes mellitus-tip 1 = Diabetes mellitus-type 1 ; Diyet = Diet ; Gastrointestinal sistem = Gastrointestinal system ; Glutenler = Glutens ; Çölyak hastalığı = Celiac disease

Özet:
Çölyak hastalığı (ÇH), genetik yatkınlığı olan bireylerde gluten ile tetiklenen otoimmün bir enteropatidir. Birlikte görülebildiği otoimmün glandüler hastalıkların arasında Tip-1 Diabetes Mellitus (DM) de bulunmaktadır.Tip 1 DM'li olgularda klinik hiperglisemi döneminden aylar veya yıllar öncesinde Tip 1 DM ilişkili otoantikorlara rastlanabilmektedir. Literatürde ÇH tanısı almış olgularda Tip 1 DM ilişkili otoantikor ve disglisemi gelişimini araştıran çalışmalar az sayıda olup farklı bilgiler barındırmaktadır. ÇH olan çocuklarda Tip 1 DM gelişimini tahmin etmek için Tip 1 DM ilişkili belirteçlerin değeri ve diyetteki glutenin bu değerlere etkisi üzerine yapılacak daha fazla çalışmaya gereksinim vardır.
       Çalışmamızda ÇH grubundaki çocuklarda açlık kan şekeri (AKŞ), C peptit, glikolize hemoglobin (HbA1c), anti insülin, anti glutamik asit dekarboksilaz (GAD), anti adacık ve çinko transporter antikor çalışılmış ve sağlıklı kontrol grubu ile karşılaştırılmıştır. Olgu grubunda antropometrik veriler, ÇH ilişkili antikor düzeyleri, glutensiz diyet süresi ve diyete uyum derecesinin bu belirteçlerle ilişkisi de incelenmiştir. Çalışma sonunda olgu ve kontrol gruplarının HbA1c, anti insülin, anti GAD, anti adacık, çinko transporter antikor düzeylerinde farklılık saptanmamıştır. Tanı alma tarihinin ilk bir yılı içinde olan olgu-1 grubunda C peptit değeri kontrol grubuna göre düşük, bir yıldan uzun süredir takipli olgu-2 grubunda AKŞ değeri kontrol grubuna göre yüksek saptanmıştır. Olgu gruplarında glutensiz diyete uyum derecesi ve doku transglutaminaz IgA (dTG IgA) ile AKŞ, C peptit, HbA1c, anti insülin, anti GAD, anti adacık, çinko transporter antikor düzeyleri arasında ilişki saptanmamıştır. Olgu-2 grubunda diyet süresi uzadıkça anti insülin antikor düzeyinde artış saptanmıştır. 
       Bu bulgular ÇH ile takip edilen olgularda Tip 1 DM gelişmeden ilişkili otoantikorların saptanabileceğini  düşündürmektedir. Otoantikor pozitif olguların uzun süreli takibi gerekmektedir. Diğer yandan diyet uyumu açısından daha heterojen ve daha büyük bir grup ÇH olgusunun çok uzun süreli izlemi ile elde edilecek veriler net ve sağlıklı sonuçlara ulaşmamızı sağlayacaktır.

Abstract:
Celiac disease (CD) is an autoimmune enteropathy triggered by dietary gluten in individuals with  genetic predisposition. Type-1 Diabetes Mellitus (DM) is among the autoimmune glandular diseases that can be seen together with CD. Type 1 DM-associated autoantibodies may be encountered months or years before the clinical hyperglycemia period in patients with Type 1 DM. Studies investigating the development of Type 1 DM related autoantibodies and dysglycemia in patients diagnosed with CD are few and contain different data. In order to predict the development of Type 1 DM in children with CD, more studies are needed on evaluation of of Type 1 DM-related markers and the effect of dietary gluten on these values.
       In our study, fasting blood glucose (FPG), C peptide, glycosylated hemoglobin (HbA1c), anti-insulin, anti-glutamic acid decarboxylase (GAD), anti-islet and zinc transporter antibodies were studied in children in the CD group and compared with the healthy control group. The relationship between aforementioned values with anthropometric data, CD-related antibody levels, duration of gluten-free diet, and degree of adherence to diet in the case group were also investigated. At the end of the study, no difference was found in the HbA1c, anti-insulin, anti-GAD, anti-islet, zinc transporter antibody levels between case and control groups. The C peptide value was found to be lower in the case-1 group, which was within the first year of diagnosis, compared to the control group, and the FPG value in the case-2 group, which was diagnosed with CD for more than one year, was higher than the control group. No correlation was found between the degree of adherence to a gluten-free diet and tissue transglutaminase IgA (dTG IgA) levels with FPG, C peptide, HbA1c, anti insulin, anti GAD, anti islet, and zinc transporter antibody levels in the case groups. In the case-2 group, anti-insulin antibody levels increased as the diet period increased.
       These findings suggest that Type 1 DM related autoantibodies can be detected before the development of Type 1 DM in patients with CD. Long-term follow-up of autoantibody positive cases is required. On the other hand, the data to be obtained with very long-term follow-up of a larger and heterogeneous group of CD cases in terms of dietary compliance will enable us to reach clear and healthy results.