Ortaçağ Iğdır tarihi ve taşınmaz kültür varlıkları
Middele ages Iğdir history and immovable culturel assets
Yazar: RABİA KARTA
Danışman: PROF. DR. YUSUF ÇETİN
Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Ortaçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Tarih = History
Dizin: Iğdır = Iğdır ; Kaleler = Fortnesses ; Kervansaraylar = Caravansaries ; Köprüler = Bridges ; Kültür varlıkları = Cultural properties ; Orta Çağ = Middle Ages

Özet:
Iğdır ve çevresinin tarih öncesi dönemlerden beri yerleşim yeri olarak kullanıldığı ve farklı kültürlere ev sahipliği yaptığı bilinmektedir. Bölgede yapılan arkeolojik araştırmalara göre ilk yerleşimin Paleolitik ve Mezolitik devirlerden kaldığı tespit edilmiştir. Arkeolojik veriler doğrultusunda, Iğdır Ovası'nda bulunan çakmak taşından yapılmış küçük taş araç ve gereçler Paleolitik döneme ait veriler olarak literatüre geçmiştir. Uygun iklim koşulları ve verimli toprakları sayesinde İlkçağlardan itibaren Iğdır ve çevresinin yoğun bir iskân faaliyetine sahne olduğu anlaşılmaktadır.Iğdır Korganı ve önündeki Sürmeli Çukuru, İlkçağ'da Doğu Anadolu'nun büyük bir kısmına hâkim olan Urartu Devleti'nin elinde bulunmaktaydı. Daha sonra zaman zaman Sakaların akınlarına uğradığı bilinen yöre Roma ve Bizans egemenliği altına girmiştir. Bizans dönemi içinde Sasanilerin hâkimiyetine girmiş olan bölge, Hz. Osman devrinde (644-656) Aras havzasına yönelen akınlar sırasında Müslüman Arapların eline geçmiş, ardından da Müslümanlar ve Bizans yönetimi arasında birkaç kez el değiştirmiştir. VIII. yy. sonlarında Abbasilerin bölgedeki hâkimiyet mücadelesi görülmektedir. Bu dönemden sonra, bölgeye başlayan yoğun Türk akınlarıyla buradaki hâkim siyasi unsurlar da zamanla değişim göstermiştir. Bu zengin tarihsel süreçte bölgede farklı dönemlerden kalma tarihi ve kültürel varlıklar göze çarpmaktadır.
Bu çalışmada Ortaçağ boyunca pek çok devletin ve yerel beyliklerin hâkimiyet bölgesi olan Iğdır ve çevresinin Ortaçağ tarihi ve bu döneme ait günümüze ulaşabilen kervansaray, köprü, kaleler, kilise, mezar taşları gibi kültür varlıkları incelenmiş, Ortaçağ Anadolu tarihi ve sanatı içindeki yerleri ve önemleri ortaya konmaya çalışılmıştır. Günümüze ulaşmayan eserler ise arkeolojik belgeler ışığında değerlendirilmiştir.

Abstract:
ABSTRACT
It is a widely-known fact that Igdir and its surroundings have been used as a settlement and they have hosted various cultures since the ancient history. Archaeological findings demonstrate that the first settlement in this region dates back to Palaeolithic and Mesolithic periods. Small tools made of stone and of flint stone indicate that the region was also used during the Palaeolithic period. Igdir Fortress (korgan) and Surmeli Valley were ruled by the Urartian State which dominated a large part of the Eastern Anatolia in the first century. The region, which is known to have been invaded by the Scythians from time to time, saw Roman and Byzantine periods as well. During the Byzantine period, it was ruled by the Sasanians; it was later taken over by the Muslim Arabs during the invasion of Aras basin during the reign of Caliph Uthman (644-656); and after that it was ruled by Muslims and Byzantine government a number of times. Through the end of the 8th century, the Abbasids were known to struggle for domination in the region. Following this, the dominant political components in the region also changed due to the dense invasions organised by the Turks.
In parallel with this, the region has various historical and cultural entities originating from different periods. This study is to examine the surviving caravansaries, bridges and castles from the middle ages in Igdir and its surroundings, which were ruled by many states and local governments then; and to evaluate those entities which could not survive up to the present in the light of the related documents.