Düşünce ve mekân ilişkisinin dönemselleştirilmesinde antik kent: Roma ve Çin örneği
Ancient city in the periodization of the relationship between thought and space: Roman and Chinese examples
Yazar: TURGAY OVALI
Danışman: PROF. DR. TAYFUN ÇINAR
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kent ve Çevre Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Kamu Yönetimi = Public Administration ; Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Erken Roma Dönemi = Early Roman Period ; Felsefi düşünce = Philosophical thought ; Klasik Roma mimarisi = Classical Rome architecture ; Roma İmparatorluğu = Roman Empire ; Tarihi kent merkezi = Historical city centre ; Tarihi kentler = Historical urbans ; Çevre kent = Environmental city ; Çin = China ; Çin edebiyatı = China literature

Özet:
Antik kent tanımlamalarında gözden kaçırılan bir husus, antik kenti kuruluşlarından itibaren
Roma'nın yıkılıp Orta Çağ'ın başlamasına kadar geçirdiği düşünsel dönüşümlerin göz ardı
edilerek tekdüze bir formda ele alınmasıdır. Oysaki antik kentler toplumsal, ekonomik, siyasi,
dini ve düşünsel birçok aşamadan geçerek var olmuşlardır. Dünyanın çeşitli yerlerindeki kimi
antik medeniyetler geçirdiği aşamalar göz önüne alındığında düşünsel anlamda hem bir
süreklilik hem de bir kopuşu sergilemektedirler. Antik Roma ve Çin de üç dönemi
barındırmakla bu izleğin takip edilebileceği bir şablon sunmaktadır. Her ikisinde de antik kentin
dini düşünceye dayalı kuruluşunu ifade eden birincil dönemleri, toplumsal ve siyasi
gelişmelerle anlam kazanan ve onlara yön veren düşünce ve yaşam biçimlerine dayalı ikincil
dönemleri ve nihayet bütünleşmeci ideallerle emperyal bir güce dönüştükleri üçüncül
dönemleri bulunmaktadır. Birincil dönem Antik Roma kentleri için İ.Ö. 753-509 yılları
arasındaki krallık dönemi, Çin için ise Hsia, Shang ve Chou Hanedanlıkları'nı kapsayan ve İ.
Ö. 722'ye kadar süren hanedanlıklar dönemidir. İkincil dönem Roma'da "cumhuriyet" olarak
kendini gösterirken, Çin'de parçalanmış kent devletlerinden oluşan ve düşünür devlet
adamlarının her bir kente yön verdiği bir ara dönem olarak karşımıza çıkmaktadır. Sonunda her
iki uygarlığın geliştirdiği kentlerin yönetimsel bir araç haline geldiği üçüncül dönem
imparatorluklar dönemidir. Her iki uygarlıkta gelişen düşünce antik Roma ve Çin kentlerinin
genişleme süreçlerine, kent anlayışının gelişimine, kentin siyasal ve toplumsal örgütlenmesine,
kentsel yaşam ve toplum yapısının oluşumuna, kentlerin ve yerel yönetim birimlerinin
yönetimine, kentleşme dinamiklerine ve kentsel hiyerarşinin oluşumuna, kent planlama
geleneklerine ve anıtsal mimarinin oluşumuna etkide bulunmuştur. Antik kentler söz konusu
olduğunda, düşünce kimi zaman toplumsal ve siyasi gelişmelere meşruiyet kazandırmış, kimi
zaman da yön vermiştir. Antik Çin ve Roma kentleri hem düşüncenin kendisinden etkilenerek
doğup gelişmiş, hem de kentlerin kendisi düşünceye yön vermiştir.

Abstract:
A point that is overlooked in the definitions of ancient cities is that the intellectual
transformations the ancient city went through from its foundation until the collapse of Rome
and the beginning of the Middle Ages are ignored and treated in a monotonous form. However,
ancient cities went through many social, economic, political, religious and intellectual stages.
Considering the stages that some ancient civilizations in various parts of the world have gone
through, they display both continuity and break in an intellectual sense. Ancient Rome and
China also offer a pattern from which this path can be followed, as they include three periods.
In both of them, there are primary periods that express the establishment of the ancient city
based on religious thought, secondary periods based on the thoughts and lifestyles that gain
meaning and also direct the social and political developments, and finally tertiary periods in
which they turn into an imperial power with integrationist ideals. The primary period for
Ancient Roman cities is the reign period between 753 B.C. and 509 B.C., for China it is the
period of Hsia, Shang and Chou Dynasties until 722 B.C. While the secondary period manifests
itself as a "republic" in Rome, it appears as an intermediate period in China consisting of
fragmented city-states and thinker statesmen guiding each city. The tertiary period, in which
the cities developed by both civilizations eventually became administrative tools, was the
period of empires. The thought that developed in both civilizations influenced the Roman and
Chinese cities; expansion processes of cities, the development of urban understanding, the
political and social organization of the cities, the formation of urban life and social structure,
the management of cities and local government units, urbanization dynamics and the formation
of urban hierarchy, urban planning traditions and monumental architecture. In ancient cities,
thought sometimes legitimized and sometimes directed social and political developments.
Ancient Chinese and Roman cities were born and developed under the influence of thought
itself, and the cities themselves shaped thought.