Okul müdürlerinin örgütsel sosyalleşmesi: Bir gömülü teori çalışması
Organizational socialization of school principals: A grounded theory study
Yazar: ENGİN ŞİMŞEK
Danışman: PROF. DR. ŞÖHEYDA GÖKTÜRK
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi, Teftişi, Planlaması ve Ekonomisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eğitim yönetimi = Educational administration ; Mesleki sosyalleşme = Professional socialization ; Okul yönetimi = School administration ; Örgütsel sosyalleşme = Organizational socialization

Özet:
Bu araştırmada Türkiye'de okul müdürlerinin yeni bir okula müdür olarak 
görevlendirmeleri ile başlayan örgütsel sosyalleşme sürecini oluşturan evrelerin ortaya 
çıkarılarak kavramsal olarak adlandırılması ve evreler bazında okul müdürlerinin ve 
diğer paydaşların yaşadıkları deneyimlerin ve davranışsal ve duygusal tepkilerin 
belirlenmesi amaçlanmıştır. Kavramlara dayanarak yeni bir kuramın varlığını teşhis 
edebilmek için nitel araştırma desenlerinden gömülü teori deseninin kullanıldığı 
araştırmada 19 okul müdürü katılımcı olarak seçilmiştir. Boylamsal bir araştırma olan 
bu araştırmada bu müdürlerden yedisi ile beş yıl sonra yeni görüşmeler yapılmıştır. 
Araştırmada görüşmelerde elde edilen veriler içerik analizi ile analiz edilmiştir. 
Araştırmanın bulgularına göre tecrübeden ve okul türünden bağımsız olarak 
Türkiye'de okul müdürleri okullarında dört evreli bir örgütsel sosyalleşme süreci 
yaşamaktadır: Varış öncesi evresi, başlangıç ve tanıma evresi, aktivite ve öğrenme 
evresi, uyum evresi. Araştırmada her evrenin kendisine özel deneyimlere ve duygulara 
sahip olduğu görülmüştür. Varış öncesi evresi okul müdürlerinin okullarında göreve 
başlamadan önceki zihinsel ve duygusal hazırlık dönemini, başlangıç ve tanıma evresi 
okul müdürlerinin okullarında göreve başladıktan sonraki duygusal yoğunluklu tanıma 
ve tanıtma dönemini, aktivite ve öğrenme evresi faaliyet yoğunluklu ve okulun müdürü 
olmanın öğrenildiği dönemi ve uyum evresi ise okulun hakimi olunan dönemi 
tanımlamaktadır.
Araştırmanın bulgularına göre okul müdürlerinin tecrübeli olması onların 
deneyimlediği örgütsel sosyalleşme sürecini belli oranda kolaylaştırırken süreci ve 
evrelerini ortadan kaldırmamaktadır. Araştırma okul müdürleri için örgütsel 
sosyalleşme sürecinin kaygı hali oluşturduğunu, karmaşık ve sürprizlere açık bir süreç 
olduğunu, sürprizlerin görülme sıklıklarının değişebildiğini ve sürecin gözlemlere, 
toplantılara ve sorun çözme çabalarına dayandığını ve sürecin sağlıklı bir iletişime 
dayanması gerektiğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler: Örgütsel sosyalleşme, örgütsel sosyalleşme evreleri, okul müdürleri, rotasyon.

Abstract:
This study aims to reveal the stages that constitute the organizational 
socialization process that begins with the assignment of school principals to a new 
school in Turkey, and to conceptually name them and to determine the experiences and 
behavioral and emotional reactions of school principals and other stakeholders based 
on the stages. In the study, where the grounded theory design, one of the qualitative 
research designs, was used to produce a new theory based on the concepts, 19 school 
principals were selected as participants. In this longitudinal study, new interviews were 
conducted with seven of these principals five years later. The data obtained from the 
interviews in the study were analyzed with content analysis. 
According to the findings of the study, regardless of experience and school type, 
school principals in Turkey experience a four-stage organizational socialization 
process in their schools: Pre-arrival stage, initiation and recognition stage, activity and 
learning stage, and adaptation stage. In the study, it was seen that each stage has its 
own experiences and emotions. The pre-arrival phase describes the mental and 
emotional preparation period before school principals start working at their schools, 
the initiation and recognition phase describes the emotionally intense recognition and 
introduction period after school principals start working at their schools, the activity 
and learning phase describes the period when being the principal of the school is 
intense and is learned, and the adaptation phase describes the period when the school 
is dominated. 
According to the findings of the research, while the fact that school principals 
are experienced makes the organizational socialization process they experience easier 
to a certain extent, it does not eliminate the process and its stages. The research shows
that the organizational socialization process creates anxiety for school principals, is a 
complex and surprise-prone process, the frequency of surprises can vary, the process 
is based on observations, meetings and problem-solving efforts, and the process should 
be based on healthy communication.

Key Words: Organizational socialization, organizational socialization stages, school principals, principal succession.