Afet risk algısının afetlerde hazırlık sürecindeki rolü
The role of disaster risk perception in disaster preparedness
Yazar: İBRAHİM KIYMIŞ
Danışman: DOÇ. DR. AFŞİN AHMET KAYA
Gümüşhane Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Afet Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Afet hazırlığı = Disaster preparation ; Afet riski = Disaster risk ; Afetler = Disasters ; Hazırlık etkinlikleri = Preparation activities ; Risk = Risk ; Risk algılaması = Risk Perception

Özet:
Afet riski altında yaşayan insanların afetlere tepkilerini, davranışlarını ve risk kültürlerinin özelliklerini belirlemede ve değerlendirmede kullanılabilecek afet risk algısı ölçeğinin geliştirilmesi, afet risk yönetiminde önemli bir adımdır. Bu çalışmanın amacı, bir afet risk algısı ölçeği geliştirmek ve afete hazırlıklı olma üzerindeki etkisini değerlendirmektir. Bu nedenle pilot uygulama ve ardından ana uygulama, sırasıyla 359 ve 786 katılımcı ile gerçekleştirilmiştir. Çalışmaya dahil edilen tüm katılımcılar 18 yaş ve üstü, Giresun ve Elazığ illerinde ikamet eden ve yakın zamanda deprem, sel ve heyelan yaşamıştır. Araştırma verilerinin analizinde betimsel istatistikler, faktör analizi, bağımsız örneklemler t-testi, ANOVA ve yapısal eşitlik modelleme teknikleri kullanılmıştır. Maruziyet/Etki, Olasılık, Yönetilemezlik, Endişe/Korku, Savunmasızlık olmak üzere 5 boyutta kategorize edilen 25 maddeden oluşan güvenilir ve geçerli bir afet risk algısı ölçeği geliştirilmiştir. Katılımcıların afet risk algıları; eğitim düzeylerine, gelir düzeylerine, yaşadıkları illere ve afet eğitimlerine göre anlamlı düzeyde farklılık göstermiştir. Afet riski algısı ile afete hazırlıklı olma arasında pozitif ve anlamlı bir ilişki bulunmuştur (r=0.29; p<0.05). Yapısal eşitlik modeline göre, Maruziyet/Etki (β=0.40; t=5.48; p<0.05) ve Endişe/Korku (β=0.23; t=3.37; p<0.05) değişkenlerinin afete hazırlık üzerinde olumlu ve anlamlı etkileri olmuştur. Gelecekteki çalışmalar için afet risk algısı ölçeğinin farklı afet türlerine göre uygulanması, sonuçlarının değerlendirilmesi önerilmektedir.

Abstract:
The development of a disaster risk perception scale, which would be used in the determination and evaluation of the reactions of people living under disaster risk to disasters, their behaviors, and the characteristics of their risk cultures, is a crucial step in disaster risk management. The objective of this study is to develop a disaster risk perception scale and to assess its effect on disaster preparedness. For this reason, a pilot scheme followed by the main application was carried out with 359 and 786 participants, respectively. All participants included in the study were aged 18 and over, have been living in the provinces of Giresun and Elazığ, and recently experienced earthquakes, floods, and landslides. Descriptive statistics, factor analysis, independent samples t-test, ANOVA, and structural equation modeling techniques were used in the analysis of the research data. A reliable and valid disaster risk perception scale, which consists of 25 items categorized under 5 dimensions, that is, exposure/impact, probability, uncontrollable, worry/fear, vulnerability, was developed. The disaster risk perception of the participants differed significantly according to their educational level, income level, city of residence, and disaster education. A positive and significant correlation was found between the perception of disaster risk and disaster preparedness (r=0.29; p<0.05). As per the structural equation model, the exposure/impact (β=0.40; t=5.48; p<0.05) and worry/fear (β=0.23; t=3.37; p<0.05) variables had positive and significant effects on disaster preparedness. For future studies, it is recommended to apply the disaster risk perception scale according to different disaster types and evaluate the results.