Erken Bizans Dönemi Horasan harçlarının incelenmesi
Study of khorasan mortars in Early Byzantine Period
Yazar: GÜLÇİN KAHRAMAN
Danışman: PROF. DR. EROL GÜRDAL ; PROF. DR. NİHAL ARIOĞLU
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Çevre Kontrolü ve Yapı Teknoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Bu tez İstanbul'da yer alan bazı Erken Bizans Dönemi yapılarında kullanılan horasan harçlarının, yapılan deneysel çalışmalar ile karakterizasyonunun belirlenmesi ve bu harçların genel özelliklerinin tespit edilmesine yönelik bir çalışmadır. İstanbul'un 2010 Dünya Kültür Başkenti olabilmesi ve Dünya Kültürel Miras listesindeki yerini koruyabilmesi için projeler hazırlanmaktadır. Yapılacak restorasyon çalışmalarında yapıya müdahale etmeden önce yapının özgün malzeme özelliklerinin belirlenmesi gerekmektedir. Her yapının yapı taşları farklı özellik taşımaktadır ve tarihi bir belge niteliğindedir, bu nedenle bir genelleme yapılıp her yapıda aynı malzemeler kullanılmamalıdır. Bu çalışma yapılacak restorasyon projelerine yön vermesiyle, aynı zamanda belirlenen Erken Bizans Dönemi yapılarının horasan harç özelliklerinin çeşitli deneylerle tayin edilerek her bir yapı için ayrı ayrı incelenmesiyle önemli bir veri özelliği taşımaktadır. Çalışma 5 aşamada sürdürülmüştür.1. Adım: Çalışma kapsamında incelenen İstanbul'daki Erken Bizans Dönem Yapılarının Belirlenmesi; çeşitli kaynaklardan faydalanılarak çalışmada incelenecek erken dönem yapılarının belirlenmesi, yapı özelliklerinin kısaca incelenmesi ve yapılardan alınan horasan harcı örneklerinin çizim ve fotoğraflarla belgelenmesi aşamasıdır.2. Adım: Horasan harcının tarihi ve teknik özelliklerinin incelenmesi, uygulanışı, horasan harcını meydana getiren malzemelerin ayrı ayrı incelenmesi. Bu malzemelerin teknik özellikleri ve oluşumları ile ilgili bilgilerin yer aldığı bölümdür.3. Adım: Deneysel Çalışmalarla İlgili Literatür Araştırması; daha önce yapılmış uzman kişilerin çalışmalarını incelenerek bir yöntem geliştirilmesi.4. Adım: Deneysel Çalışmalar; belirlenen 19 yapıdan 65 adet harç numunesi alınarak, bu numunelerde fiziksel, kimyasal, mekanik ve mikro yapı analizleri yapılmıştır.5. Adım: Deney Sonuçlarının Değerlendirilmesi; Erken dönem horasan harçları üzerinde yapılan deneylerin sonuçlarına bakılarak belirli bir döneme ait yapıların horasan harçlarının benzer ve farklı özellikleri tablolar ve grafiklerle ifade edilerek karşılaştırılmaktadır. Bu çalışma Erken Bizans dönemi horasan harçları için bir tespit çalışması oluşturmaktadır.

Abstract:
The present thesis is devoted to the determination of the characterization of khorasan mortars applied to structures of certain Early Byzantine Period located in Istanbul by conducting experimental works and fixation of general characteristics of such mortar. There are projects in development stage to allow Istanbul to become the World Capital of Culture for 2010 and safeguard its position among the list of World Cultural Heritage. The restoration requires finding out the original material characteristics of the structure in advance of making any interventions to the building. Building stones of each structure bear distinct characteristics and serve as historical documents; therefore every structure can not be generalized and applied with the same materials. This study is an eminent data including the designation of characteristics of khorasan mortar of Early Byzantine Period buildings in various experiments and examination thereof separately for each structure. The study was conducted in the following 5 stages:Step 1: Locating the Early Byzantine Period Structures in Istanbul to be examined within the scope of this study; designation of early period buildings based on various resources, brief examination of building characteristics and documentation of khorasan mortar samples collected from such structures with illustrations and photographs.Step 2: Studying historical and technical characteristics and application of khorasan mortar, individually analyze of ingredients of the khorasan mortar. This step includes elicited information on technical features and formations of such materials.Step 3: Research of literature on experimental studies; conducting a study of previous expert studies to develop a method on this matter.Step 4: Experimental Studies; 65 mortar samples are collected from the 19 structures upon which physical, chemical, mechanical and micro structure tests are conducted.Step 5: Assessment of experiment results; Results of the experiments conducted on early period khorasan mortars are evaluated and similar and dissimilar characteristics of khorasan mortars pertaining to a certain period are compared by means of displaying the same in tables and graphics. This paper is a determination study for khorasan mortars of Early Byzantine period.