Obstrüktif uyku apne sendromu ile uykuda periyodik hareket bozukluğu'nun ilişkisi ve obstrüktif uyku apne sendromu tedavisinin uykuda periyodik hareket bozukluğu'na etkisi
Relationship between obstrutive sleep apnea syndrome and periodic limb movement disorder and the effect of obstrutive sleep apnea syndrome treatment on periodic limb movement disorder
Yazar: AYGUL MAHMUDOVA
Danışman: PROF. DR. DERYA KARADENİZ
İstanbul Üniversitesi / Cerrahpaşa Tıp Fakültesi / Nöroloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2017
Konu: Nöroloji = Neurology

Özet:
Obstrüktif uyku apne sendromu (OUAS), uyku sırasında hipoksi, reoksijenizasyon ve biyoelektrik uyanıklık reaksiyonları ile sonuçlanan, tekrarlayıcı, kısmi ya da tam üst solunum yolu obstrüksiyonları ile karakterize bir sendromdur. Uykuda Periyodik Hareket Bozukluğu (UPHB) ise, uyku sırasında, özellikle alt ekstremitelerde tekrarlayıcı, stereotipik, periyodik hareketler ile karakterize uyku ile ilişkili bir hareket bozukluğudur. Periyodik bacak hareketleri (PBH), klinik veya polisomnografik olarak, başka bir primer uyku bozukluğu ile açıklanamadığında UPHB olarak tanımlanmaktadır. Bununla birlikte, OUAS ve UPHB, en yaygın görülen ve birlikteliği çok sık olan uyku bozukluklarıdır. Periyodik Bacak hareketleri, OUAS'nda, anormal solunum olayları ile zamansal olarak ilişkili veya ilişkisiz olarak ortaya çıkabilmektedir. Obstruktif Uyku apne sendromunun tedavisi sonrasında, PBH'nin bazen tamamen ortadan kalktığı, bazen devam ettiği bazen de öncesinde varolmadığı halde ortaya çıkabildiği bilinmektedir. Neden-sonuç ilişkisini irdeleyen birçok çalışma olmakla birlikte, OUAS tedavisinin UPHB üzerine olan etkileri henüz net bir şekilde ortaya konulamamıştır. Bu tez çalışmamızda, periyodik bacak hareketlerinin anormal solunum olayları ile ilişkisi, OUAS tedavisinden sonra, PBH'nin ortadan kalkması veya devam etmesinde belirleyici faktörlerin gösterilmesi ve OUAS tedavisi ile PBH'de ortaya çıkan değişiklikler retrospektif olarak araştırıldı. Çalışmamızda tanı gecesi polisomnografi tetkiki yapılarak OUAS tanısı alan 300 hasta ile, tedavi gecesi invaziv olmayan pozitif hava yolu basıncı tedavisi uygulanan ve anormal solunum olayları kontrol altına alınmasına rağmen patolojik düzeyde PBH saptanarak UPHB tanısı alan 112 hasta değerlendirilmeye alındı. Tüm veriler SPSS 24.0 istatistiksel veri programına girildi ve uygun istatistikler yapılarak parametreler arasındaki karşılaştırmalar ve ilişkiler araştırıldı. Çalışmamızda OUAS hastalarında tedavi sonrası uyanıklık,  yüzeyel NREM uyku sürelerinin anlamlı olarak kısaldığını, derin NREM ve REM uyku sürelerinin ise anlamlı olarak arttığını saptadık. Bu bulgular, tedavinin başarılı olduğunu, derin NREM ve REM uyku evrelerinin sürelerinde ''rebound'' etkinin izlendiğini ve hastaların uyku kalitesinin arttığını göstermektedir. OUAS hastalarında anormal solunum olayları ile UPHB arasındaki ilişkiye baktığımızda, OUAS'a, %37 oranında UPHB'nin eşlik etmesi, genel popülasyona oranla OUAS'da UPHB'nun çok daha sık görüldüğünü desteklemektedir. Uykuda Periyodik Hareket Bozukluğu tanısı alan hastalardaki anormal solunum olay indeksi (ASOİ) ortalamasının, UPHB olmayanlara kıyasla anlamlı şekilde yüksek bulunması ise, ileri derecede OUAS hastalarında, UPHB'nun ortaya çıkma olasılığının daha yüksek olduğunu göstermektedir. Ek olarak, OUAS'a eşlik eden UPHB tanılı hastalarda yaş ortalamasının UPHB olmayanlara göre anlamlı düzeyde daha yüksek bulunması ve UPHB hastalarında, yaş arttıkça periyodik bacak hareket indeksinin (PBHİ) de anlamlı düzeyde artışı, UPHB'nun, OUAS ile birlikteliği ve şiddetinde, yaş faktörünün önemini ortaya koymaktadır. UPHB tanısı alan hastaların PBHİ ortalamasının, tanı ve tedavi  gecesi karşılaştırılmasında istatiksel anlamlılık düzeyine erişmemekle birlikte, tedavi gecesinde daha yüksek olduğunun saptanması, OUAS ortadan kaldırıldıktan sonra, UPHB'nin daha belirgin ve artmış olarak ortaya çıktığı hipotezini desteklemektedir.  Uykuda hareket bozukluklarından birlikteliği çok sık bildirilen UPHB ve huzursuz bacaklar sendromu (HBS) değerlendirildiğinde ise, HBS'nin UPHB'na çok yüksek oranda eşlik ettiğini ve aynı zamanda, UPHB tanılı hastalarda PBHİ arttıkça HBS saptanma oranının da anlamlı olarak arttığını tespit ettik. Eşlik eden diğer hastalıklar açısından incelendiğinde, kardiyovasküler hastalıklar ve hipertansiyon sıklığını, UPHB tanısı olanlarda, UPHB tanısı almayanlara göre anlamlı olarak yüksek bulduk. Buna ilave olarak, UPHB tanılı hastalarda PBHİ ile kardiyak hastalıklar ve hipertansiyon arasında da anlamlı pozitif ilişki saptadık. Bu bulgular, kardiyovasküler hastalık riskini arttırdığı bilinen OUAS hastalarında, UPHB eşlik etmesi durumunda, tek başına invaziv olmayan pozitif basınçlı havayolu tedavisinin yeterli olamayacağı sonucunu göstermesi açısından önemlidir.  Sonuç olarak, OUAS tedavisinin anormal solunum olaylarına eşlik eden PBH üzerine pozitif etkisi bulunmakla birlikte hastalık olarak UPHB üzerine etkisi saptanmamıştır; aksine özellikle ağır OUAS hastalarında, anormal solunum olayları ortadan kaldırıldıktan sonra,  PBH' lerinin tedavi gecesi artarak ortaya çıktığı gösterilmiştir. Bu nedenle, UPHB, OUAS a sık eşlik eden bir hastalık olarak mutlaka her hastada dikkatle incelenmeli ve özellikle kardiyovasküler komorbiditesi olan hastalarda ek olarak tedavisi yapılmalıdır

Abstract:
Obstructive sleep apnea syndrome (OSAS) is characterized by recurrent, partial or complete upper airway obstruction periods that results in hypoxia, re-oxygenation, and arousals during sleep. Periodic Limb Movement Disorder (PLMD) is a movement disorder associated with sleep and is characterized by repetitive, stereotyped, periodic movements especially in the lower extremities during sleep. Clinically observed periodic leg movements (PLM) are defined as PLMD if they cannot be explained by any other primary sleep disorder. Besides, OSAS and PLMD are the most common sleep disorders, and are very commonly seen together. PLMD in concurrent OSAS may both show temporal relation to abnormal respiratory events or may emerge independently. We know that after treating OSAS, PLMD sometimes resolves completely, though it may also persist or even occur for the first time.    Even though there are many studies that investigate the cause-and-effect relationship, the effects of OSAS therapy on PLMD have not yet been clearly demonstrated. In this thesis study, we retrospectively investigated the determinants of continuation or clearing away of PLM after OSAS treatment, the relationship of periodic leg movements to abnormal respiratory events, and the alterations arise from OSAS treatment.  In our study; 300 patients who were diagnosed with OSAS by polysomnography test on the night of diagnosis were included  Out of the study group a total number of 112 patients were evaluated as the PLMD group who had pathologic levels of PLM in spite of being effectively treated for abnormal respiratory events on the night of treatment. All data were entered into the SPSS 24.0 statistical data program and appropriate statistics and comparisons were made between the parameters. In our study, we found that duration of wakefulness and of the light sleep are significantly decreased after treatment, while deep NREM and REM sleep increased significantly in OSAS patients. These findings indicate that the treatment is successful, and that the 'rebound' effect is monitored during the deep NREM with REM sleep phases, and the sleep quality of the patients is increased. When we looked at the association between PLMD and abnormal respiratory events in OSAS patients, we found that OSAS was accompanied by PLMD for 37% and this ratio supports the view that PLMD is much more common in OSAS than it is in the general population. We have found that the average of Respiratory Disturbance Index (RDI) in patients with Periodic Limb Movement Disorder in Sleep is significantly higher than in non-PLMD patients and this situation suggests that the likelihood of developing PLMD is higher in OSAS patients at later stages. In addition,  the findingthat the mean age of the 
4  
patients with PLMD accompanying OSAS were significantly higher than those without PLMD, and that as the age increased, PLM index also increased significantly;  reveals the importance of the age factor in PLMD to accompany OSAS and the severity of the disease.  When periodic leg movements (PLM) on the night of diagnosis and periodic leg movements (PLM) on the night of treatment compared, although not statistically significant, it was found that the average PLM index of patients with PLMD were higher in the night of treatment. This finding supports the hypothesis that, after OSAS is treated, PLMD  emerges to be more pronounced and increased.  When PLMD and restless legs syndrome (RLS) were evaluated, which are reported to be frequently associated together within sleep related movement disorders, we found that RLS accompany PLMD at a very high rate, and at the same time, the rate of detection of RLS was significantly increased as PLM index increase in patients with PLMD diagnosis. When evaluated for the additional associating diseases, it was found that the frequency of cardiovascular diseases and hypertension was significantly higher in patients with PLMD than in those without PLMD. In addition, we found a significant positive association between PLM index and cardiac diseases and hypertension in patients with PLMD. These findings are important in showing the result that non-invasive positive airway pressure therapy alone would not suffice if PLMD is accompanied in OSAS patients, who are known to have increased cardiovascular disease risk.  Finally; it is established that although the treatment of OSAS is not effective on PLMD, it has favorable effect on abnormal respiratory events related PLMs. In contrast, it is indicated in our study that PLMs even aggravate on treatment nights after the abnormal respiratory events are effectively treated; especially in severe OSAS patients. For this reason PLMD must be investigated closely in all patients as a concomitant disease to OSAS and if it affects the treatment of OSAS, it must be treated in addition to non-invasive positive airway treatment, particularly in the patients who have cardiovascular comorbidities.