Süreç katkı muhasebesi ve üretim işletmesinde bir uygulama
Throughput accoounting and an application in a production firm
Yazar: GÜLEN SAFİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MERAL GÜNDÜZ
Uşak Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Maliyet = Cost ; Maliyet muhasebesi = Cost accounting ; Maliyet sistemleri = Cost systems ; Muhasebe = Accounting ; Süreç katkı muhasebesi = Throughput accounting ; Üretim işletmeleri = Production companies

Özet:
İşlemelerin, yoğun rekabet ortamında varlıklarını sürdürebilmek ve kârlılıklarını artırabilmek için yaşanan değişimlere ayak uydurmaları gerekmektedir. Günümüzde teknolojinin hızla gelişmesi ile birlikte üretim sistemlerinde de değişiklikler meydana gelmiştir. Modern üretim yöntemlerine göre üretim yapan işletmeler için geleneksel muhasebe sistemleri yetersiz kalmıştır ve yeni sistemler geliştirilmiştir. Bu sistemlerden birisi de Süreç Katkı Muhasebesidir. Bu sistemin temelleri 1980 yılında Dr. Eliyahu Goldratt tarafından ortaya konulan Kısıtlar Teorisi'ne dayanmaktadır. Kısıtlar teorisine göre her işletmede en az bir kısıt vardır ve her işletmenin amacı kâr elde etmektir. İşletmelerin temel amacına ulaşabilmeleri için sistemde meydana gelen kısıtları tespit edip ortadan kaldırmaları gerekmektedir. Kısıtlar Teorisi'nin uygulama ve muhasebe ayağı olan Süreç Katkı Muhasebesi kısıtların maliyetini dikkate alarak kısıtın önemini vurgulamaktadır.

Bu çalışmanın amacı, süreç katkı muhasebesinin işletme kârına nasıl etki yapacağını ortaya koymaktır. Bu amaçla bir üretim işletmesinde tanımlayıcı ve keşifsel olay çalışması yapılmıştır. Tanımlayıcı olay çalışması çerçevesinde işletmenin üretim ve maliyet bilgileri ortaya konmuştur. Keşifsel olay çalışması ile de Süreç Katkı Muhasebesi uygulaması yapılmış ve işletme kârlılığına etkisi araştırılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre; süreç zamanı ve ürünlerin fiyatı dikkate alınarak hesaplandığında geleneksel yönteme göre, X ve Z ürünlerinin birim başına kârlılığı artarken Y ürünün kârlılığı ise azalmıştır. Süreç zamanı ve kısıtların maliyeti yöntemi dikkate alınarak hesaplandığında ise geleneksel yönteme göre, Y ve Z ürününün kârlılığı azalırken, X ürününün kârlılığı artmıştır.

Anahtar Kelimeler: Maliyet Sistemleri, Süreç Katkı Muhasebesi, Kısıtlar Teorisi, Üretim Yönetimi

Abstract:
Businesses need to keep up with the changes in order to survive in an intense competitive environment and increase their profitability. Today, with the rapid development of technology, changes have occurred in production systems. Traditional accounting systems have been insufficient and new systems have been developed for businesses that manufacture according to modern production methods. One of these systems is Throughput Accounting. The foundations of this system are based on the Theory of Constraints put forward by Dr. Eliyahu Goldratt in 1980. According to the theory of constraints, each enterprise has at least one constraint, and the purpose of each enterprise is to make a profit.  In order for the enterprises to reach their main purpose, they must identify and eliminate the constraints that occur in the system. Throughput Accounting, which is the application and accounting pillar of the Theory of Constraints, emphasizes the importance of constraint by considering the cost of constraints.

The purpose of this study is to reveal how throughput accounting will affect operating profit. For this purpose, a descriptive and exploratory event study was carried out in a production enterprise. Production and cost information of the enterprise was revealed within the framework of the descriptive event study. With the exploratory event study, process contribution accounting was applied and its effect on operating profitability was investigated. According to the results obtained; When calculating taking into account the process time and the price of the products, the profitability of the Y product has decreased while the profitability of the X and Z products per unit has increased compared to the traditional method. According to the process time and the cost of constraints method, the profitability of the X product increased while the profitability of the Y and Z product decreased compared to the traditional method.

Key Words: Cost Systems, Throughput Accounting, Theory of Constraints