Ebû Saîd es-Sîrâfî ve nahiv ilmindeki yeri
Abu Said al-Sirafi and his position in the science of syntax
Yazar: ÜSAME BİLAL DÖNMEZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HÜSEYİN DURSUN
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Dilbilim = Linguistics

Özet:
Bu çalışmada, hicri 4. asırda nahiv ilmi üzerine odaklanan ve bu alandaki önemli bir isim olan Ebû Saîd es-Sîrâfî (ö. 368/979) detaylı bir şekilde incelenmiştir. es-Sîrâfî'nin hayatı ve eserleri üzerine yapılmış önceki çalışmalara değinilmekle birlikte, bu çalışma es-Sîrâfî'nin ilmi hayatına özel bir vurgu yapmayı amaçlamaktadır. Çalışma, giriş, iki ana bölüm ve sonuç kısmından oluşmaktadır. Sonuç bölümünde, araştırma sürecinde elde edilen bulgular özetlenmiş ve bu bulgular temelinde çıkarımlar yapılmıştır. Ayrıca, çalışmanın sağlam bir temele oturması amacıyla birçok kaynağa başvurulmuştur.
Birinci bölümde, nahiv ilmine ilişkin genel bir değerlendirme sunulmuş ve nahvin diğer bazı ilimlerle ilişkileri incelenmiştir. es-Sîrâfî'nin nahiv alanında uzmanlaşmış bir âlim olması sebebiyle, bu bölümde söz konusu ilme  dair  bir giriş yapılmıştır. Bu bağlamda, nahiv ilminin tarihçesi, temel kavramları ve diğer ilimlerle olan etkileşimleri ele alınmıştır.
Ayrıca es-Sîrâfî'nin yaşadığı dönemin tarihsel bir değerlendirmesi yapılmış ve özellikle Bağdat'ta geçen hayatını etkileyen faktörler üzerinde durulmuştur. Bu bölümde, es-Sîrâfî'nin hayatı, yaşadığı dönemdeki sosyal ve siyâsî ortam, eğitim hayatı ve ilmî kişiliği detaylandırılmıştır. Bu bilgiler, es-Sîrâfî'nin nahiv ilmine dair görüşlerini daha iyi anlayabilmek için sunulmuştur.
İkinci bölümde, es-Sîrâfî'nin "Şerhu Kitâbi Sîbeveyh" adlı eserinde benimsediği yöntem üzerinde durulmuştur. Bu bölümde, es-Sîrâfî'nin nahiv görüşleri detaylı bir şekilde analiz edilmiştir. es-Sîrâfî'nin, "Şerhu Kitabi Sîbeveyh" eserinde kullandığı yöntemler ve ileri sürdüğü görüşler incelenerek, onun nahiv ilmine yaptığı katkılar ortaya konulmuştur. Bu bölüm, araştırmanın temel sonuçlarına ulaşmak açısından büyük önem arz etmektedir.
Sonuç bölümünde, yapılan araştırma sonucunda elde edilen bulgular özetlenmiş ve es-Sîrâfî'nin nahiv ilmi üzerine katkıları vurgulanmıştır. Çalışmanın genel değerlendirmesi yapılarak, ileride bu alanda yapılacak araştırmalara yönelik öneriler sunulmuştur. Sonuç kısmı, bir kaynakça ve referans listesi ile tamamlanmıştır. Bu çalışma, es-Sîrâfî'nin hayatı ve eserleri üzerinden onun nahiv ilmine katkılarını incelemektedir. Çalışma, es-Sîrâfî'nin yaşadığı dönemi ve ilmî çalışmalarını detaylandırarak, onun nahiv ilmindeki etkisini ortaya koymaktadır. Bu bağlamda, es-Sîrâfî'nin ilmî mîrasının günümüzdeki önemi ve gelecekte yapılacak çalışmalar için potansiyel araştırma konuları üzerinde durulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Arap Dili ve Belagatı, Ebû Saîd Es-Sîrâfî, Gramer, Nahiv.

Abstract:
This study provides a detailed examination of Abu Said al-Sirafi (d. 368/979), a significant figure in the field of syntax during the 4th century Hijri. While referencing previous works on al-Sirafi's life and writings, the study specifically aims to highlight his scholarly career. The study is divided into an introduction, two main sections, and a conclusion. In the conclusion, the findings obtained during the research are summarized, and inferences are drawn based on these findings. Additionally, various sources have been consulted to ensure that the study is well-founded.
The first section offers a general evaluation of the science of syntax and examines its relationships with other disciplines. Since al-Sirafi was a specialized scholar in syntax, this section introduces the field, including its history, fundamental concepts, and interactions with other sciences.
Furthermore, a historical assessment of the period in which al-Sirafi lived is provided, with a focus on factors affecting his life in Baghdad. This section details al-Sirafi's life, the socio-political environment of his time, his educational background, and his scholarly personality. This information is presented to better understand his views on syntax.
The second section focuses on the methods employed by al-Sirafi in his work "Sharh Kitab al-Sibawayh." This section analyzes al-Sirafi's syntactical theories in detail. By examining the methods and opinions presented in "Sharh Kitab al-Sibawayh," the study highlights his contributions to the field of syntax. This section is crucial for reaching the main conclusions of the research.
The conclusion summarizes the findings of the study and emphasizes al-Sirafi's contributions to the science of syntax. The overall assessment of the study is provided, and suggestions for future research in this area are offered. The conclusion is followed by a bibliography and a reference list. This study examines al-Sirafi's life and works to reveal his impact on the science of syntax. By detailing his era and scholarly work, the study highlights the significance of al-Sirafi's intellectual legacy and potential research topics for future studies.

Keywords: Arabic Language and Rhetoric, Abu Said es-Sîrâfî, Grammar, Syntax.