Evrenin sonu: Kelam ilmi ve modern bilim açısından bir karşılaştırma
The end of the universe: A comparison between 'ilm al-kalām and modern science
Yazar: ASİYE ŞEFİKA SÜMEYYE KAPUSUZ KARAKAYA
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET BULGEN
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kelam Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion

Özet:
İnanan bir kişinin inancı ile yaşantısı arasında bağ kurması ve bütüncül bir düşünce dünyasına sahip olabilmesi için ihtiyaç duyduğu teoriler İslami ilimler arasında kelam ilmi tarafından üretilir. Öyleyse kelamın iman esaslarını temellendiren akli deliller üretmesi ve disiplinler arası bağlar kuran çalışmalar yürütmesi elzemdir. Bu çalışmada, din-bilim ilişkisi noktasında kelam ilminin evrenin sonuna yönelik teorilerinin gölgede kaldığı tespit edilerek hem bu teorileri ortaya çıkarmak hem de bunları modern bilimin teorileri ile karşılaştırarak olası güncelleştirme çabalarına katkı sunmak amaçlandı. Yürütülen araştırmalar sonucunda kelam ilminin erken ve klasik dönemlerinde evreni başlangıç, işleyiş ve son itibariyle kuşatan bütüncül teorilerin mütekellimler tarafından ele alındığı anlaşıldı. Mütekellimlerin evrenin sonuna yönelik teorilerinin hem akla hem de naslara dayandığı, ayrıca evrenin mutlak bir sona ulaşacağını savunan kelamcıların yanında beklenen sonun evrenin kendi içinde geçireceği kozmik bir dönüşüm şeklinde vuku bulacağını savunanların da olduğu görüldü. Modern bilim kanadında da kütleçekim yasası gibi doğa yasalarının keşfi ile evreni kuşatan teorilerin üretilmeye başlandığı, kırmızıya kaymanın ve kozmik arka plan ışınımının keşfinden sonrasında genişleyen bir evren tasavvurunun kesinleştiği ve bu bilgiler ışığında evrenin sonluluğunu savunan Büyük Yırtılma, Büyük Donma ve Büyük Çöküş teorilerinin oluşturulduğu tespit edildi.
Kelam ilmi ve modern bilimin evrenin sonuna yönelik teorileri arasında ilginç ortaklıklar tespit edilmekle beraber bilinmelidir ki ne modern bilimin ne de kelamcıların mutlak ve tek bir teorisi yoktur, benzerlikler kişiler ve teoriler arasındadır. Yine de evrenin sonuna yönelik arayışların tarih boyunca sürdürülmüş olması ve esasında benzer düşüncelerin farklı kavram ve yöntemlerle tekrar tekrar ele alınması konunun insanlığın ortak bir problemi olduğunun net bir göstergesidir. Bu konuda kelam ilminin de güncel teorilere sahip olması görmezden gelinmesi mümkün olmayan bir ihtiyaçtır. Bu tezin ileride gerçekleştirilecek daha geniş çalışmalara öncü olması umulur.

Abstract:
Theories needed by one to relate one's faith and life, and to have a wholistic world of thought are produced by 'ılm kalām among other Islamic sciences. Thus, it is necessary for kalām to generate rational evidence grounding the fundamentals of faith and to conduct interdisciplinary studies. In this work, it is intended both to reveal the theories of kalām related to the end of the universe by identifying them as they are kept in the background in the sense of religion-science relationship, and to contribute to the possible attempts of renovation by comparing these theories with those of modern science. As a result of the conducted research, it is discerned that, in the early and classical periods of 'ılm kalām, the wholistic theories covering the universe in terms of its beginning, functioning, and end are discussed by theologians. It is realised that theologians' theories about the end of the universe are based on both reason and revelation, and that, beside those theologians who hold the view that the universe will reach an absolute end, there are other theologians who defend that the foregone end of the universe occurs as a cosmic transformation taking place within the universe. On the side of modern science, it is unveiled that the theories covering the universe become to be produced through discoveries of laws of nature, e.g., the law of gravitation, and that, after the discovery of red shift and cosmic microwave background radiation, the concept of widening universe is set in concrete and, in the light of this information, theories of The Big Rip, The Big Freeze, The Big Crunch, which defend the finitude of the universe, are constructed. 
Although there are weird commonalities to be found among the theories of kalām and those of modern science which are concerned with end of the universe, it should be kept in mind that neither 'ılm kalām nor modern science has an absolute and unique theory; rather, similarities are among the theorists and theories. Nevertheless, maintaining searching for end of the universe throughout the history and discussing fundamentally similar thoughts through different notions and methods again and again are a clear manifestation of that this subject is the common problem of humanity. Kalām's possession of contemporary theories about end of the universe is an unignorable need. It is hoped that this thesis will be the precursor of enwidened research which is supposed to be conducted in the future.