Kentsel tasarım kapsamında kent kimliğine ilişkin yeni bir model ve tutum ölçeği geliştirilmesi: Ankara örneği
Development a new model and attitude scale on urban identity in the scope of urban design: The case of Ankara
Yazar: MERVE AKKAYA
Danışman: PROF. DR. OĞUZ YILMAZ
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture

Özet:
Bu tez çalışmasında kentlerin kimliklerinin kaybından ve benzeşmeleri sorunundan yola çıkılmıştır. Kent kimliğine ilişkin bütüncül bir yaklaşım ile öncelikle kent kimliğini oluşturan, etkileyen tüm bileşenler ortaya konulmuştur. Daha önce kent kimliği üzerine çalışmalar yapan araştırmacılar seçtikleri kent kimliği bileşenleri özelinde çalışmalarını tamamlamışlardır. Bu tez çalışmasında ise farklı olarak; kentsel tasarım kapsamında kent kimliğiyle ilişkili tüm bileşenler ele alınmıştır.
Bu tez ile algısal kimliğin, kent kimliği oluşumunda ve sürekliliğin sağlanması konusundaki önemi ve gerekliliği vurgulanmaktadır. Bu bağlamda algısal kimlik ve alt bileşenlerinin de dahil olduğu yeni bir kent kimliği bileşenleri modeli oluşturulmuş ve uzman görüşleri alınarak model tamamlanmıştır. Tezin yöntemi yeni bir model oluşturmak, bu modelin sınanması ve bulgular doğrultusunda tamamlanması adına bir tutum ölçeği geliştirmeye dayalıdır. Gerçekleştirilen 5'li Likert tipi ölçeğin bulguları doğrultusunda algısal kimliğin, çevresel ve toplumsal kimlik gibi kent kimliğindeki belirleyici rolü ortaya konmuştur. Çalışmada 37 kişilik pilot uygulama ve 391 kişilik büyük örneklem grubu uygulaması ile gerçekleştirilen analizler sonucunda algısal boyut, kültürel boyut, açık alan kullanımları boyutu ve yapılı çevre boyutu biçiminde 4 alt boyutlu ve toplamda 39 maddeden oluşan kent kimliği ölçeği (Cronbach α=0,96, r=0,38) geliştirilmiştir. İlk defa bu çalışmada kent kimliği bileşenleri, bir model aracılığı ile önce nitel ve kavramsal olarak daha sonra bu modeli sınamak adına nicel bir çalışma ile ele alınmıştır. Bu ölçek ve model yazında yer alan kalıp kent kimliği bileşenleri ve kent kimliğine ilişkin benzer yaklaşımların dışında, insanların algılarına dayalı farklı bir kimlik boyutunu ortaya çıkarmıştır. Ankara özelinde yapılan uygulamada, insanların kent kimliğine ilişkin en yüksek puanlı yanıtları verdikleri maddelere bakıldığında, algısal boyuta ilişkin maddelere verilen yanıtlar diğer boyutlara göre çok daha yüksek puanlı (katılıyorum 4 puan ve tamamen katılıyorum 5 puan) çıkmıştır. Ankara'da yaşayanların kent kimliği yaklaşımında algısal kimlik, diğer kimlik boyutlarına göre daha yüksek puanlı çıkmış böylece Ankara kentinin kimliğini belirlemede algıya dayalı maddeler çok daha belirleyici olmuştur.

Abstract:
In this thesis study, the loss of the identities of the cities and the problem of their similarity are set out. With a holistic approach to urban identity, first of all, all the components that make up and affect the urban identity are put forth. Researchers who have worked on urban identity before have completed their studies on the components of urban identity they have chosen. In this thesis, unlike; Within the scope of urban design, all components related to urban identity are discussed.
With this thesis, the importance and necessity of perceptual identity in the formation and continuity of urban identity is emphasized. In this context, a new model of urban identity components, including perceptual identity and its sub-components, was created and the model was completed by taking expert opinions. The method of the thesis is based on developing an attitude scale in order to create a new model, test this model and complete it in line with the findings. In line with the findings of the 5-point Likert-type scale, the decisive role of perceptual identity in urban identity, such as environmental and social identity, has been asserted. In the study, as a result of the analyzes carried out with the pilot application of 37 people and the application of a large sample group of 391 people, the urban identity scale consisting of 4 sub-dimensions in the form of perceptual dimension, cultural dimension, open space use dimension and built environment dimension and a total of 39 items (Cronbach α=0,96, r=0,38) was developed. For the first time, in this study, the components of urban identity were handled through a model, first qualitatively and conceptually, and then with a quantitative study to test this model. This scale and model revealed a different identity dimension based on people's perceptions, apart from the components of urban identity and similar approaches to urban identity. In the application made specifically for Ankara, when the items for which people gave the highest scores regarding urban identity were examined, the responses given to the items related to the perceptual dimension were found to be much higher (I agree=4 points and I completely agree=5 points) compared to the other dimensions. In the urban identity approach of those living in Ankara, perceptual identity was scored higher than the other identity dimensions, so the items based on perception were much more decisive in determining the identity of the city of Ankara.