Farklı etnik gruplara ait konut mimarisinde "şeffaflık" kavramının "mahremiyet olgusu" açısından incelenmesi: "Geleneksel Midyat evleri örneği"
Analyzing the concept of 'transparency' in the domestic architecture of various ethic groups in terms of 'privacy':'Examples of traditional Midyat houses"
Yazar: MEHMET AKİF KUYUMCU
Danışman: PROF. DR. FATMA DEMET AYKAL
Dicle Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Toplumların sosyo-ekonomik ve sosyo-kültürel özellikleri birbirinden farklıdır. Her toplumun farklı yaşam tarzı, farklı dini inancı ve farklı kültürel öğeleri vardır. Bu farklılıklar toplumun mahremiyet olgusunu oluşturmaktadır. Toplumlara göre değişkenlik gösteren bu mahremiyet olgusu mimari yapılaşmada şeffaflık kavramının da değişkenlik göstermesine neden olmuştur. Bu değişkenliklerin elverdiği ölçüde mimarinin biçimlenmesini etkileyen şeffaflık kavramı, değişen dünya koşulları ve çağın gereksinmelerine uygun olarak kullanıcıyı yönlendirmekte olup, kullanıcıya işlevsel ve simgesel mesajlar vermektedir. Şeffaflık kavramı, kullanıcıda çağrıştırdığı düz anlam ve yan anlamlar sayesinde mimari yapıların kullanıcı tarafından algılanması ve bu yapıların yorumlanmasında çok önemli bir tasarım kriteridir.
Bu bağlamda çalışmada ilk olarak şeffaflık kavramı, mahremiyet olgusu ve Geleneksel Midyat Evleri ile ilgili kapsamlı bir literatür taraması yapılmıştır. Literatür çalışmasından elde edilen veriler sonucunda çalışmanın kapsamı, sınırlılıkları ve materyal olarak kullanılacak olan alan belirlenmiştir.
 Çalışma kapsamında mahremiyet ve şeffaflık kavramları tanımlanarak, bu kavramların mimariyle olan ilişkisi ve mimariye yansıma türleri incelenmiştir. Mahremiyet olgusu açısından şeffaflık kavramının mimariye nasıl yansıdığı araştırılmıştır. Bu araştırmalardan elde edilen veriler sonucunda çalışma alanı olarak seçilen; farklı etnik yapı ve farklı kültürden birçok topluluğu içinde barındıran Midyat ilçesindeki Geleneksel Midyat Evleri incelenmiştir. Geleneksel Midyat Evleri; literatür taramaları, yerinde gözlem ve farklı kullanıcı profilleri ile yapılan anketler sonucunda elde edilen veriler doğrultusunda değerlendirilerek, farklı etnik toplulukların mahremiyet olgusu ve yaşam tarzları belirlenmiştir. Yaşam tarzlarına bağlı olarak oluşan bu mahremiyet ölçütlerinin şeffaflık açısından mimari yapıya yansımaları tespit edilmiştir. Bu kapsamda; Midyat'ta yaşayan farklı etnik grupların konutlarındaki şeffaflık anlayışları tespit edilerek bu anlayışlarının mimarlıkta kullanım şekilleri ve bunların nedenleri incelenerek örneklerle açıklanmıştır.
Sonuç olarak; Midyat'ta yaşayan farklı etnik gruplara, sosyo-kültürel yapılarını, inançlarını ve yaşam tarzlarını sorgulamak için uygulanan anketler, istatistiksel analizler için SPSS for Windows version 24.0 paket programı kullanılarak yüzdelerle değerlendirilmiştir. Sorulara verilen cevapların skorlarının normal dağılıma uygunluğu Shaphiro Wilk Testi ile test edilmiş, normal dağılıma sahip olmayan skorların 3 etnik grup arasında karşılaştırılmasında Kruskal Wallis Testi ve Kruskal Wallis Testine göre anlamlı bulunan skorların etnik gruplar karşılaştırılmasında ise Dunn Çoklu Karşılaştırma Testi yapılmıştır. Bu testler yapılırken P<0.05 istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. Etnik grupların mahremiyet anlayışlarının, Geleneksel Midyat Evleri'ne şeffaflık olarak görsel, yapısal, algısal, kültürel ve psikolojik boyutlarının hangisinde etkili olduğu araştırılmıştır. Daha sonra farklı etnik gruplara ait Geleneksel Midyat Evleri karşılaştırılarak; bu grupların kültürleri, inançları ve yaşam tarzlarına göre şekillenen mahremiyet olgularının konutlarının şeffaflığını nasıl etkilediği belirlenmiştir.
Çalışmada toplumların yaşam tarzı ve mahremiyet olgusunun; içinde yaşadıkları konutun biçimlenmesini, hem iç mekan düzenlemesinde hem de dış dünyayla olan bağlantıda yani cephelerdeki şeffaflık oranıyla etkilediği anlaşılmıştır. Bu bağlamda; bir mimari yapı tasarlanırken, o yapıda yaşayacak olan kullanıcı profilinin ait olduğu toplumun yapısı her yönüyle dikkate alınarak tasarım yapılmalıdır. Toplum yapısı dikkate alınarak tasarlanan mimari tasarımların kullanıcı konforu ve memnuniyetinin sağlanması  açısından çok önem teşkil ettiği düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler: Midyat, Konut, Şeffaflık, Mahremiyet, Etnik Gruplar

Abstract:
Socio-economic and socio-cultural charasteristics of societies varies greatly. Every society has distinctive lifestyle, belief, and cultural elements. These differences constitute the concept of privacy within the society. This privacy conception, which changes from society to another, has also brought about an alternation in the concept of transparency. The transparency, which forms the architecture insofar as circumstances permit, rotates the occupant in accordance with the requirements of the time and changing world as well as representing functional and fictitious purposes. Thanks to the side-meanings that it evokes, the concept of transparency is a vital design criterion to be perceived and interpreted by the occupants.
In this context, a comprehensive literature survey was carried out on the concept of transparency, the phenomenon of privacy and the traditional Midyat houses. As a result of the data obtained from the literature study, the scope, limitations and the area used as material were determined.
Within the scope of the study, the concepts of privacy and transparency are defined and the relationship between these concepts and architecture and the types of reflection to architecture are examined. It has been investigated how the concept of transparency is reflected to architecture in terms of privacy. As a result of the data obtained from these researches; traditional Midyat Houses in Midyat district, which includes many communities of different ethnicity and different cultures, were examined. Traditional Midyat Houses; in the light of the data obtained as a result of literature surveys, on-site observation and surveys conducted with different user profiles, the privacy and lifestyles of different ethnic communities were determined. The reflections of these privacy criteria on the architectural structure were determined in terms of transparency. In this context; the understanding of transparency in the houses of different ethnic groups living in Midyat was determined and the reasons for their use in architecture and their reasons were examined and explained with examples.
As a result; the questionnaires applied to different ethnic groups living in Midyat to question their socio-cultural structures, beliefs and lifestyles were evaluated with percentages using SPSS for Windows version 24.0 for statistical analysis. Shaphiro Wilk Test was used to compare the scores to the normal distribution of the answers given to the questions, and Krnkal Wallis Test was used to compare the scores with non-normal distribution among the 3 ethnic groups and Dunn Multiple Comparison Test was used to compare the scores that were found to be significant according to Kruskal Wallis Test. P <0.05 was considered statistically significant when performing these tests. It has been researched which of the visual, structural, perceptual, cultural and psychological dimensions of ethnic groups' perception of privacy as transparency to Traditional Midyat Houses. Then the traditional Midyat Houses belonging to different ethnic groups were compared; it was determined how privacy phenomena shaped according to the cultures, beliefs and lifestyles of these groups affect the transparency of their houses.
In this study, it is understood that the concept of life style and privacy of societies affects the formation of the house in which they live, both in the internal space regulation and in the connection with the outside world, in other words with the ratio of transparency on the fronts. In this context, when designing an architectural structure, design should be done taking into account all aspects of the structure of the society in which the user profile belongs. It is thought that architectural designs considering the social structure are very important in terms of providing user comfort and satisfaction.

Keywords: Midyat, Housing, Transparency, Privacy, Ethnic Groups