Otoyolların arazi kullanım şekilleri üzerine etkisi, Menemen ovası örneği
The impact of highways on land-use types, a case study of the Menemen plain
Yazar: EBRU KASAP
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA TOLGA ESETLİLİ
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı / Toprak Bilimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Toprak, su ve hava gibi yaşamın vazgeçilemez temel ögelerinden biri olup, üretilemeyen, çoğaltılamayan oldukça sınırlı bir doğal yaşam alanıdır. Toprağın önemli bitki besin deposu olmasının yanında tarımsal faaliyetlerin gerçekleştirildiği, insanların ve hayvanların besin ihtiyaçlarını karşıladıkları, orman ve mera alanları vb. için yetiştirme ortamı olduğu gibi sanayi ve kentsel yerleşim için temel ve bazı sanayi sektörleri için de önemli bir hammadde kaynağı olduğu bilinmektedir. Bu nedenledir ki toprak, tarım sektörü için vazgeçilmez bir üretim alanı olduğu kadar, tarım dışındaki sektörler içinde bir o kadar önem arz etmektedir. Son 200 yıla bakıldığında insan nüfusundaki artış ve teknolojideki seri gelişmeler sonucunda, insanın doğaya olan müdahalesini ve çevre üzerindeki baskısının geriye dönülemeyecek seviyelere kadar ulaştığı bilinmektedir. Böylelikle sanayileşme, kentleşme, toplumun ekonomik gelişmesine katkıda bulunan olumlu etmenlerin yanında, insan eliyle şekillenmiş yapılar ve çevresindeki tarım yapılan arazilere doğru yayılan kentler, geçirimsiz yüzey alanlarının artması ile jeomorfolojik ve hidrolojik döngüleri doğrudan etkilediği bilinmektedir. Kentleşme ve sanayileşmenin etkisiyle tarım topraklarının amacı dışında kullanılmasına yönelik ciddi bir baskının arttığı görülmektedir. Bu çalışmada Menemen Ovasında Kentsel alanlardaki hızlı değişimin farklı tarım arazi üzerindeki etkisi ve kentsel genişlemenin tarım alanları ve toprak kaynakları üzerindeki etkileri çok boyutlu olarak incelenmiştir. İşgal edilen tarım arazilerinin artmasıyla bu arazilerin olumsuz yönde etkilendiği açıkça belirtilmiştir. İşgal edilen tarım alanlarının Menemen ovası bölümünde yaklaşık 400 hektar olduğubelirlenmiştir. Kaybedilen arazilerin %70'lik bölümünün tarımsal açıdan çok verimli alüvyal topraklar olduğu belirlenmiştir. Bu arazilerin büyük bir bölümünün 5403 sayılı yasa ile koruma altına alınan mutlak tarım arazileri sınıfında olduğu, AKK sınıflamasına göre ise 1. ve 2. sınıf araziler olduğu belirlenmiştir. 2012 yılından 2022 yılına gelindiğinde I. Sınıf tarım arazilerinin işgali 23,58 ha alandan 65 hektarlık bir alana yükselmiştir. Araştırmada kullanılan uzaktan algılama tekniği ile verilerin analizinde kullanılan coğrafi bilgi sistemlerinin arazi kullanım kararlarının alınması ve izlenmesinde çok önemli araç olduğu belirlenmiştir.

Abstract:
It is one of the indispensable essential elements of life, like soil, water, and air, and is a minimal natural habitat that cannot be produced or reproduced. Soil is a critical plant nutrient reservoir, an essential source of raw materials for industry and urban settlements, and an important source for some industries. In addition, the soil is a breeding ground for agricultural activities, meeting the nutrient needs of people and animals, forest and pasture land, etc. For this reason, the soil is not only an indispensable production area for the agricultural sector but also crucial for other sectors.
In the last 200 years, it is well known that human interference with nature and pressure on the environment has reached an irreversible level due to the increase in human population and the rapid development of technology. In addition to the positive factors contributing to the industrialization, urbanization, and economic development of society, it is known that manufactured structures and the spread of cities to the agricultural lands surrounding them, the increase in impervious surfaces, and geomorphological and hydrological cycles directly affect them. The effects of urbanization and industrialization led to significant pressure on the use of agricultural land for purposes other than those for which it was intended.
In this study, the impact of rapid change of urban areas on various agricultural lands in Menemen Plain and the impact of urban expansion on agricultural lands and soil resources were investigated multi-dimensionally. It was found that these lands were affected by the increase in occupied agricultural lands. It was found that the occupied agricultural lands in the Menemen Plain area are about 400 hectares. It has been determined that 70% of the lost lands are alluvial soils that are very fertile from an agricultural point of view.
It was found that most of these lands fall into the category of absolute agricultural lands protected by the law numbered 5403, and according to the LUC (land use capability) classification, they are 1st and 2nd class lands. From 2012 to 2022, the occupancy of Class I agricultural lands increased from 23.58 hectares to 65 hectares. It was found that the remote sensing technology used in the study and the geographic information systems used in data analysis are essential tools for decision-making and monitoring land use.