Farklı azot seviyelerinin rezene (Foeniculum vulgare Mill. var. dulce)'nin verim, verim özellikleri ve uçucu yağ oranı üzerine etkisi
Effects of different nitrogen rates on yield, yield components and essential oil content of fennel (Foeniculum vulgare Mill. var. dulce)
Yazar: SEMRA AYIRTMAN
Danışman: DOÇ. DR. TAŞKIN POLAT
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı / Tıbbi ve Aromatik Bitkileri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Azot dozu = Nitrogen dose ; Foeniculum vulgare = Foeniculum vulgare ; Rezene = Fennel ; Tohum verimi = Seed yield ; Uçucu yağlar = Essential oils ; Verim = Yield

Özet:
Bu araştırma, Erzurum koşullarında tatlı rezenenin (Foeniculum vulgare Mill. var. dulce) verim, verim özellikleri ve uçucu yağ oranı üzerine farklı azot seviyelerinin etkilerini belirlemek amacıyla 2014 yılında yürütülmüştür. İki rezene genotipi (Türkiye ve İran) ve beş farklı azot dozunun (0, 4, 8, 12 ve 16 kg/da) yer aldığı çalışma "Tesadüf Blokları" deneme deseninde 3 tekerrürlü olarak kurulmuştur.

Araştırmada, çiçeklenme süresi, bitki boyu, dal sayısı, bitki başına şemsiye sayısı, şemsiye başına meyve sayısı, bin meyve ağırlığı, tohum verimi, sabit yağ oranı, uçucu yağ oranı ve uçucu yağ verimine ait değişimler incelenmiştir. Elde edilen sonuçlara göre, incelenen karakterlerden çiçeklenme süresi ve sabit yağ oranı hariç, diğer karakterler azot dozlarından önemli ölçüde etkilenmiştir. En yüksek tohum verimi (128,75 kg/da), bin meyve ağırlığı (5,82 g) ve şemsiye başına meyve sayısı (184 adet/bitki) 12 kg/da azot uygulamasından, en yüksek uçucu yağ oranı (%1,42) ise 8 kg/da azot uygulamasından elde edilmiştir.

Rezene genotiplerin çiçeklenme süresi, bitki boyu, dal sayısı, bitki başına şemsiye sayısı, şemsiye başına meyve sayısı, bin meyve ağırlığı ve uçucu yağ oranı bakımından önemli farklılıklar göstermiştir. İran genotipi ele alınan karakterler bakımından bin meyve ağırlığı ve tohum verimi hariç Türkiye genotipine göre daha üstün bulunmuştur. Erzurum koşullarında rezene bitkisinin azot dozlarına karşı göstereceği tepkiler hakkında ve en uygun azot dozunu belirlemede daha kesin sonuçlara ulaşabilmek için araştırmanın birkaç yıl daha devam ettirilmesinin daha uygun olacağı sonucuna varılmıştır.

Abstract:
This research was conducted to determine the effects of different nitrogen doses on yield, yield components and essential oil content of fennel (Foeniculum vulgare Mill. var. dulce) under Erzurum conditions in 2014. In this study, the effects of two fennel genotype (Turkish and Iranian genotype) and five nitrogen rates (0, 4, 8, 12 and 16 kg/da) were evaluated. The experimental design was the randomized block with three replications. Days to flower, plant height, number of branches, number of umbel per plant, number of seeds per umbel, 1000 fruit weights, seed yield, fixed oil, and seed essential oil yield were investigated in this experiment. According to the results, the all characters except for days to flower and fixed oil were significantly affected by the nitrogen rates. The highest seed yield (128,75 kg da-1), 1000 fruit weights (5,82 g) and number of seed per umbel (184 per plant) were obtained from nitrogen application of 12 kg da-1 and the highest essential oil content (1,42%) obtained from the nitrogen application of 8 kg da-1. The fennel genotypes differed significantly in days to flower, plant height, number of branches, number of umbel per plant,  number of seeds per umbel, 1000 fruit weights and essential oil contents. The Iranian fennel genotype was superior to the Turkish genotype for all characteristics, except thousand fruit weight and seed yield. The study should be continued for at least a few years to achieve a more accurate decision about the responses of the fennel to nitrogen fertilization.