Okul öncesi dönem öykü kitaplarında yer alan toplumsal cinsiyet kalıp yargılarının incelenmesi
Analysis of gender stereotypes in preschool storybooks
Yazar: KÜBRA TUĞÇE KÜTÜK
Danışman: PROF. DR. ÜMİT DENİZ
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Okul Öncesi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Araştırmada, okul öncesi dönem öykü kitaplarında yer alan toplumsal cinsiyet kalıp
yargılarının incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışma grubu, rastgele seçilen 85 öykü kitabından
oluşmaktadır. Veri toplama sürecinde araştırmacı tarafından geliştirilen "Okul Öncesi
Dönem Öykü Kitapları Cinsiyet Kalıp Yargı Anketi" kullanılmıştır. Ankette, kitaplarda yer
alan karakterlerin cinsiyetleri, fiziksel özellikleri, giyim özellikleri, kişilik özellikleri,
duygusal ifadeleri, meslekleri, bulundukları mekânlar, iş ve ilgi alanları, oyuncak seçimleri
gibi kriterler ile kitap künyesine ait bilgiler bulunmaktadır. Elde edilen veriler frekans ve
yüzde değerleriyle betimsel olarak değerlendirilmiştir. Araştırma sonuçlarına göre, kadın
karakterler genellikle uzun veya orta boy saçlı, aksesuarlı ve renkli giysiler tercih eden,
sevecen ve araştırmacı özelliklere sahip olarak tasvir edilirken; erkek karakterler kısa saçlı,
aksesuarsız ve daha çok mavi, kahverengi, kırmızı giysiler tercih eden araştırmacı ve
yaramaz kişilik özellikleriyle öne çıkmaktadır. Kadın karakterlerin meslekleri genellikle
öğretmen, ev hanımı gibi geleneksel rollerle ilişkilendirilirken, erkek karakterler daha
çeşitli mesleklerle ilişkilendirilmiştir. Kitaplarda kadın karakterlerin erkek karakterlere
göre daha fazla ev ve çevresinde gösterildiği belirlenmiştir. Kız çocukları çoğunlukla
oyuncak bebekle, erkek çocukları ise top, lego gibi materyallerle resmedilmiş ve
kitaplardaki çocuk karakterlerde cinsiyet rollerinin daha belirgin olarak ortaya çıktığı
belirlenmiştir. Araştırma sonuçları, okul öncesi dönem öykü kitaplarında karakterlerin fiziksel özellikleri, giyim tarzları, kişilik özellikleri, duygusal ifadeleri, meslekleri,
bulundukları mekânlar, iş ve ilgi alanları, oyuncak seçimleri gibi faktörler aracılığıyla
çocuklara bazı toplumsal cinsiyet kalıp yargılarının aktarıldığını ortaya koymaktadır.

Abstract:
The aim of the study is to examine gender stereotypes in preschool storybooks. Thestudy group consists of 85 randomly selected storybooks. The data collection processutilized the "Preschool Storybooks Gender Stereotype Questionnaire," developedbytheresearcher. The questionnaire includes criteria such as the gender, physical features, clothing preferences, personality traits, emotional expressions, occupations, settings, and interests of characters in the books, as well as information about the booksthemselves. The obtained data were descriptively analyzed in terms of frequencyandpercentage values. According to the research findings, female characters are generallyportrayed with long or medium-length hair, accessorized, and wearing colorful
clothing, displaying affectionate and inquisitive traits. On the other hand, malecharacters stand out with short hair, lack of accessories, and a preference for blue, brown, or red clothing, along with inquisitive and mischievous personality traits. Theoccupations of female characters are often associated with traditional roles suchasteacher or homemaker, while male characters are linked to a more diverse rangeof occupations. It was determined that female characters in the books are portrayedmorefrequently in domestic settings compared to male characters. Girl characters are oftendepicted with toy dolls, while boy characters are portrayed with materials such as ballsand legos. The research results indicate that preschool storybooks convey certaingender stereotypes to children through factors such as characters' physical features, clothing styles, personality traits, emotional expressions, occupations, settings, andinterests, where gender roles are more pronounced in children characters.