Basra ve Küfe ekolleri çerçevesinde taaccüb üslubu
Exclamation rhetoric between Basraian's and Kofian's schools a contrastive study
Yazar: JAMEEL TAHA HAMAD
Danışman: PROF. DR. NEJDET GÜRKAN
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Arap Dili ve Belagatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Arapça = Arabic ; Irak-Basra = Iraq-Basra ; Irak-Küfe = Irak-Kufa ; Taaccüb = Taaccüb

Özet:
Taaccüb üslubu günlük hayatımızda kullanılan ve tedavülde olan üsluplardandır. Bu
üslup Semaî sigada kullanıldığı gibi Kıyasî sigada da kullanılabilir. Bizim hoşumuza giden ve
hayret ettiğimiz bir şeyi gördüğümüz zaman kullandığımız سثحان لله dememiz Semaî
Teaaccüb için örnektir. Kıyasi Taaccübe gelince sadece gramercilerin kuralına özel bir
kullanımdır ما أجمل فلانا .dememiz gibi. Yukarıda geçen iki örneğe baktığımızda da her iki
olay da olağan dışı ve görülmemiş bir şekilde meydana gelmiş bir şeye şaşırmayı gösterir.
Taaccübün bütün tanımları sadece iki anlam taşır. Birincisi olumludur. Şöyle demek gibi : ما
أحسنك " Sen ne iyi, ne güzel birisin" yani onun güzelliğine taaccüb etmek, şaşırmak ; ikincisi
ise olumsuz taaccübtür. Şöyle demek gibi" فلان معجة تنفسه :Filan kimse kendini beğenmişin
tekidir." denildiğinde, dilde birisinin kibirli olduğu anlatılmak istenir. Istılah anlamına
gelince taaccüb, sebebi bilinmeyen bir işe içten gelen bir tepkiyle ve heyecanla karşılık
vermedir. Yani alışılmışın dışına çıkmaktır. Çünkü eğer sebebi anlaşılmış olsaydı ona
şaşırılmazdı. Bu yüzden şöyle denilmiştir: "Sebep anlaşılınca şaşkınlık ortadan kalkar ."
Bu üsluplardan her birinin kendine özgü şartları ve belirli metodu vardır. Bu sebeple
araştırmamızda taaccüb sigasına gelen fiillere kıyas yapılmasını sağlayan şartları tespit
etmeye çalıştık. Kıyasi taaccübün ما أفعله و أفعل ته şeklinde iki sigası bulunmaktadır. Semaî
taaccüb sigaları ise, cümlenin siyakından anlaşılmaktadır. Örneğin bir şeye şaşırıldığında
"Subhanellah" denilmesi gibi. Çalışmada özellikle semaî taaccüb sigalarını ele aldım. Çünkü
bu tür taaccüb, diğerlerine kıyasla -detayı daha sonra gelecek- daha çok kullanılmaktadır.
Çalışmada modern nahiv bilginlerinin söz konusu iki kıyasi siga hakkındaki görüşleri ile ( ما
أعظم لله وما أقدرلله ) gibi ifadelere dair tartışmalara da yer verdim. Bunun yanı sıra Basra ve
Kufe dil ekollerinin taaccüb sigası hakkındaki görüşleri ve bu konuda cereyan eden
tartışmalara değindim. Ayrıca ما harfinin isim mi fiil mi olduğu ve taaccüb أفعَلَ taaccübün
fiil mi yoksa isim mi olduğu ve taaccüb sigasının ardından gelen ismin mansub olması
konusundaki tartışmaları, ب harfi cerrinden sonra gelen ismin mecrur olacağı ve siyah –
beyaz gibi sıfatlardan taaccüb sigasının yapılamayacağı gibi hususlar üzerinde durdum.

Abstract:
The exclamation style : it is from the familiar styles in our life ,whether, by using
listening (auditory) styles such as: " سثحان لله ",when we see some thing show our surprise
and admiration in it or by using standard styles which is yield to grammarian rules ,such as
our say: " "ما أجمل فلان
Albeit, we make a review for former example (epitome), we find the exclamation
concept refers to pointed out mysteriousness and surprising for something happen and
thing was out of habit or uncommon, all the exclamation definitions it has just two
meaning; the first one: positive; such as:" ما أحسنك ",this mean : exclamation of it for his
better , as for the second : negative ;such as :" فلان معجة تنفسه " this mean : when the person
overbearing ,overweening this is linguistically ,as for the Idiom: it is emotion in self, when
feeling in order unaware caused , this mean :out of uncommon ( ordinary) , because if
reason knowing you not be surprised of it , therefore we saying " :"إذا عرف السثة تطل العجة
For each style requirements (conditions) differ from other , determine its track
therefore , I prove in my search the requirements ( conditions) which is the scale (gauge)
for the exclamation style verb , which is one of exclamation sentence elements , inside the
tow standard formula " ما افعله "and " افعل ته " , these are standard formula , on other formula
, such as : " "ما أجمل السماء و أجمل تزيد
These two example clarify easiness to knowing the requirement (condition) " "افعل
of exclamation with standard formula exclusively , which grammarian define it ,
As for the second formula "listening style" which is understanding from the context
of the speech as you say when you surprised " سثحان لله " you use this phrase because it is
more phrase refer to exclamation from others, which are metioned it later , what are the
opinion of speackers about two standard formula , about " افعل " and " أفعل " and verbalism
"ما أعظم لله و ما
اقدر لله "
Narrative all differences between to school about exclamation style and all things
that has related to it whether the difference about " ما " " ro "rettel" ro "eman" sti erehw
morf أفعل " exclamation if its "verb" or "name" ? The difference about the " "الاسم المنصوب
which is coming after " ما التعجثية " and the rule of "perposition-b" and the controversy about
bermissible or forbidden from whiteness and blackness.