Ankara daki sağlık birimlerinin konumlarının yer seçim modelleriyle analizi
An empirical analysis of health care facilities in Ankara
Yazar: MAGHSOUD GHANAT BARİ
Danışman: ÖĞR. GÖR. BURCU H.  ÇINGI ÖZÜDURU
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Coğrafya = Geography ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Sağlık ocağı, hastane, dispanser gibi birimler kentlerin vazgeçilmez kullanım alanlarıdır. Bu alanların seçimi, etkin sağlık sistemi oluşturulmasında, kullanıcıların bu birimlere kısa sürede, kolay bir şekilde ulaşabilmesi, kentsel yaşam kalitesinin arttırılması ve sağlıklı bir sosyal çevre yaratılması adına önemlidir. Türkiye?de özellikle sağlık hizmetlerinin yer seçimlerinin kriterlerinin belirlenmesi, kriterlere göre kentsel analizler yapılması, analizler doğrultusunda kentsel politika ve programlar geliştirilmesi göz ardı edilmektedir. Bu durum ulaşım sistemi olmak üzere diğer kentsel sistemleri de etkilemektedir. Bu araştırmanın amacı Ankara?daki hastanelerin yer seçimlerini analiz ederek, mevcut konumlarını sağlıklı kentsel planlama çerçevesinde, özellikle erişilebilirlik açısından incelemektir. Bu hedefle araştırmada tampon ve ağ analizleri yapılarak, hastanelerin mevcut konumları, etki alanları ve erişilebilirlik özellikleri incelenmiş, konumların çevre ile ilişkisi arz ve talep özellikleri kullanılarak modellenmiştir. Tampon ve ağ analizleri sonuçlarına göre, hastanelerin az yoğun trafik koşullarında etki alanları büyümekte, çok yoğun trafik koşullarında küçülmektedir. Acil servisi olan hastanelerde yapılan analizlerde ise etki alanları Ankara metropoliten alanının, trafik koşullarına göre %50,0si kadarını kapsamaktadır. Bu durum, kentte bu etki alanı içinde olmayan mahalleleri kapsayacak bir sistem ile değiştirilebilir. Araştırmada kurgulanan mekânsal etkileşim modeli ile hastanelerin arz (yatak, hekim sayıları, sigorta durumu, mülkiyet durumu, sunulan hizmet sayısı, özelleşmiş durumları) talep özellikleri (yatan hasta sayısı ) arasında ilişki kurulmaya çalışılmıştır. Kurgulanan model sonuçlarına göre hastanelerin yatak ve hekim sayıları ile erişilebilirlikleri arasında pozitif bir ilişki bulunmuştur. Bu çalışmaya göre sağlık yatırımlarının konumlarını belirlemekte tampon ve ağ analizleri ile mekânsal etkileşim modelleri etkili bir şekilde kullanılabilecektir.

Abstract:
Urban units such as health center, hospital and dispensary are necessary in urban areas, and site selection for them is important in creation of an effective health care system, ease of access, improving urban life quality and a healthy social environment. In Turkey, the criteria for health care site selection, according to urban policy and urban analysis is being ignored. Transportation and other urban systems are affected by this situation. This study aimed to analyze the hospital locations in Ankara and investigate their current position within the framework of healthy urban planning, especially in terms of accessibility. The location of hospitals, service areas and accessibility of them were analyzed using the buffer and network analysis; also their relationship with the environment is modeled using characteristics of supply and demand. According to the results of buffer and network analysis, service areas of hospitals in light traffic conditions gets bigger, but it gets smaller in high traffic situations. Furthermore, hospitals with emergency service cover more than 50,0% of Ankara's metropolitan area that should be replaced by a system that covers entire of this area. Spatial interaction model was used to identify the relationship between characteristics of hospitals (beds, number of physicians, insurance type, ownership status, type of service offered, specialized status) and demand characteristic (inpatient number). Based on the results, positive relationship was found between accessibility and both physician and bed numbers in hospitals. In conclusion; buffer, network analysis and spatial interaction model can be used effectively to determine the positions of health investment.