Öğretmenlerin kişilik özellikleri stresle başaçıkma yöntemleri ve kontrol düzeyleri
Teachers' personality traits, caping styles and control appraisal
Yazar: BÜLENT BAKİ TELEF
Danışman: DR. HİKMET YAZICI
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2004
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eğitim psikolojisi = Education psychology ; Kişilik özellikleri = Personality traits ; Kontrol düzeyleri = Control levels ; Stresle başetme = Coping with stress ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Bu çalışmada öğretmenlerin kişilik özellikleri, başaçıkma becerileri ve kontrol düzeyleri arasındaki ilişkiler araştırılmaktadır. Bunun yanında, başaçıkma becerililerinin, kişilik özellikleri ve kontrol düzeyi tarafından açıklanabilirliği üzerinde durulmaktadır. Araştırma grubu değişik okul türlerinde, farklı branşlarda öğretmenlik yapan 391 kişiden oluşmaktadır. Katılımcıların 168'i (%43) bayan, 223 'ü (%57) erkektir. Araştırmada ölçme araçları olarak Beş Faktör Kişilik Envanteri, Stresle Başaçıkma Tutumları Envanteri, Kontrol Değerlendirme Ölçeği ve Bilgi Toplama Formu kullanılmıştır. Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon Katsayısı analiz yöntemi kullanılarak elde edilen bulgular; dışadönüklük kişilik özelliği, aktif planlama, kaçma-soyutlama (duygusal-eylemsel), kabul-bilişsel yeniden yapılandırma başaçıkma stratejisi ile olumlu; yumuşak başlılık kişilik özelliği, dış yardım arama, aktif planlama, kabul bilişsel yeniden yapılandırma başaçıkma stratejisi ile olumlu; özdenetim kişilik özelliği, dine yönelme ve aktif planlama, kabul-bilişsel yeniden yapılandırma başaçıkma stratejisi ile olumlu, biyokimyasal soyutlama başaçıkma stratejisi ile olumsuz; duygusal denge kişilik özelliği, dış yardım arama ve kaçma-soyutlama (duygusal-eylemsel) başaçıkma stratejisi ile olumlu; gelişime açıklık kişilik özelliği, aktif planlama, kabul-bilişsel yeniden yapılandırma başaçıkma stratejisi ile olumlu ilişkili bulunmuştur. Bağımsız t testi ile yapılan analizlerde bayan ve erkek öğretmenlerin, başaçıkma stratejilerinden dine yönelme, kaçma-soyutlama (duygusal eylemsel) ve kabul-bilişsel yeniden yapılandırma; kişilik özelliklerinden dışadönüklük, duygusal denge ve yumuşak başlılıkta cinsiyet farkı görülmüştür. Araştırmadan elde edilen bu sonuçlar, literatür bulgularıyla gelecek araştırmalar kapsamında ilişkilendirilerek tartışılmıştır. VII

Abstract:
In this study, teachers' personality traits, coping styles and personal control appraisal were investigated. Additionally, predictions of coping efforts were searched through personality traits and control appraisal. The study group consists of 391 teachers in different teaching fields and schools. Of the participants, 168 (% 43) are female and 223 (% 57) are male teachers. Big Five Personality Inventory, Coping Scale, Control Appraisal Scale and Demographics Questionnaire were used as measurement tools in the study. Data analysis techniques employed in this study were Regression Analysis, Pearson Product Moment Correlation and t-test. The results showed that extravertedness is positively correlated with active planning, disengagement (emotional-behavior), acceptance-cognitive restructuring coping styles; agreeableness is positively associated with external help-seeking, active planning, acceptance cognitive restructuring coping types; responsibility is also positively associated with turning to religion, active planning, acceptance cognitive restructuring coping types and negatively with disengagement-biochemical coping type. Neuroticism personality trait is positively correlated with external help seeking, disengagement (emotional-behavior) coping type; openness to experience personality trait is positively correlated with active planning and acceptance-cognitive restructuring coping strategies. Analysis of gender differences showed that female teachers outscored the male counterpart on turning to religion, disengagement (emotional-behavior) and acceptance- cognitive restructuring. Female teachers also scored more than males on the personality traits of extravertedness, neuroticism and agreeableness. All the findings of the study are discussed regarding to previous and future studies on the issue. VIII