Park et - devam et sisteminin sürdürülebilir ulaşıma etkisinin değerlendirilmesi: İstanbul örneği
Evaluation of the impact of the park and ride system on sustainable transportation: The case of İstanbul
Yazar: AZAD GÖNÜLLÜ
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN MURAT ÇELİK
İstanbul Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Bölge Planlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ulaşım = Transportation ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Kentleşmenin günden güne artmasıyla beraber artan kentsel nüfus ve daha geniş 
alanlara yayılan kentler, kentsel hareketliliğin ve ulaşım ihtiyacının da artmasına 
neden olmaktadır. Artan ulaşım ihtiyacı ve hareketlilik ulaşıma yönelik ciddi bir talebi 
de beraberinde getirmektedir. Bu talebin karşılanması için yapılan ulaşım yatırımları 
uzun vadeli ve planlı olarak düşünülmediğinde kentsel ulaşımın sürdürülebilir 
olmasına yönelik yaklaşımlar göz ardı edilmiş olmaktadır. Artan talebe kısa vadede 
çözüm bulma arayışı, plansız şekilde geliştirilen politika ve stratejilerle birlikte uzun 
vadede çok daha büyük ve karmaşık sorunlara yol açmaktadır. Karayolu ulaşımı, hızlı 
faaliyete geçme, daha düşük finansal kaynak gerektirme gibi nedenlerle kentsel ulaşım
ağının ana iskeletini oluşturduğunda fosil yakıt tüketimi oldukça fazla olan, emisyon 
miktarı yüksek, birçok yönden sürdürülebilirlikten uzak bir ulaşım sisteminin ortaya 
çıkması kaçınılmazdır. 

Dünya'da ve Türkiye'de fosil yakıt kaynaklı emisyonların önemli bir bölümü ulaşım 
sektörüne aittir. Bu durumun en büyük nedenlerinden biri ulaşımda otomobile olan 
bağımlılığın oldukça fazla olmasıdır. Bu durumun tersine çevrilebilmesi için çevreci, 
yolcu taşıma kapasitesi yüksek, fosil yakıt kullanmayan veya az kullanan ulaşım 
türlerinin benimsenmesi, teşvik edilmesi ve bu ulaşım türlerinin ulaşım yaklaşımında 
merkeze konması gerekmektedir. Bununla birlikte, özel araçla ulaşımın azaltılması 
için birtakım caydırıcı önlemler alınmalı, kentsel ulaşımda özel araçların payı 
düşürülmelidir.

Bu çalışma ile ''İstanbul'daki ulaşım sisteminin sürdürülebilir bir yapıya 
kavuşturulması noktasında Park et - devam et sisteminin rolünün ve etkisinin ne 
olduğu'' sorusuna yanıt aranmaktadır. Çalışma kapsamında İstanbul'un iki farklı 
yakasında yer alan beş farklı Park et - devam et tesisinin özel araçla seyahatleri azaltma 
ve toplu taşıma ile seyahatleri artırarak sürdürülebilir ulaşıma katkı sağlamada ne gibi 
bir etkisinin olacağı araştırılmaktadır. 

Çalışmanın ilk bölümünde çalışmanın amacı, gerekçesi, kapsamı, temel araştırma 
soruları, yöntemi ve ilgili literatürün özeti sunulmuştur. Çalışmanın ikinci bölümünde 
sürdürülebilir ulaşım yaklaşımı detaylandırılarak park etme politikalarının zaman 
içindeki değişimi ortaya konmuş, Dünya'da ve Türkiye'de sürdürülebilir ulaşıma 
yönelik temel yaklaşım ve politikalar değerlendirilerek İstanbul'daki kentsel ulaşım 
yapısına değinilmiş ve sürdürülebilir ulaşıma yönelik politikalar belirtilmiştir. Üçüncü 
bölümde, Park et - devam et sisteminin temel yapısı anlatılarak tarihsel gelişimi 
irdelenmiş, Dünya'da ve Türkiye'de sistemin ulaşımdaki yeri literatürle bağlantı 
kurularak aktarılmış ve sistemin ulaşım, çevre ve ekonomiye etkileri etraflıca 
aktarılmıştır.

Çalışmanın dördüncü bölümünde, örnek çalışma alanı olarak belirlenen İstanbul'daki 
ulaşım ağı ve bu ağ içinde Park et - devam et sisteminin sahip olduğu yere değinilerek 
çalışma kapsamındaki tesisler incelenmiş, çalışmanın temel yöntem ve süreci 
aktarılmış, Park et - devam et sisteminin İstanbul'da sürdürülebilir ulaşıma olan etkisi 
çalışma kapsamındaki tesisler ve bu tesislerin çevresindeki potansiyel Park et - devam 
et kullanıcılarının katıldığı anket çalışması sonucunda elde edilen verilerle 
değerlendirilmiştir. Son bölümde, elde edilen sonuçlar değerlendirilmiş, çeşitli
öneriler geliştirilmiştir. 

Çalışma sonucunda, özel araçlarla yolculuk maliyeti ve süresinin artmasını sağlayacak 
politika ve stratejiler sonucunda özel araçla yolculuk yerine Park et devam sistemi ile 
yolculuğun tercih edilme olasılığının artacağı, Park et devam sistemi ile yapılan 
yolculukların süresinin kısaltılmasının Park et devam sistemi ile yolculuk yapılma 
ihtimalini önemli oranda artırdığı ve böylece İstanbul'daki sürdürülebilir ulaşım 
sistemi hedeflerine kayda değer şekilde katkı sağlanabileceği sonucu ortaya çıkmıştır.
Ayrıca, bu politika ve stratejilerin hazırlanmasına yönelik bazı öneriler sunulmuştur. 
Son olarak, Park et devam et sisteminin önümüzdeki yıllarda sürdürülebilir ulaşım 
üzerindeki etkisini araştıracak çalışmalar için araştırma çerçevesi ve yaklaşımı 
hakkında fikir verici değerlendirmelerde bulunulmuştur.

Abstract:
With the increasing urbanization day by day, the increasing urban population and the 
cities spreading to wider areas cause the need for urban mobility and transportation to 
increase. The increasing need for transportation and mobility bring a serious demand 
for transportation. When the transportation investments made to meet this demand are 
not considered as long-term and planned, approaches to the sustainability of urban 
transportation are ignored. The search for a solution to the increasing demand in the 
short term, together with the policies and strategies developed in an unplanned manner, 
causes much larger and more complex problems in the long run. When road 
transportation constitutes the main skeleton of the urban transportation network for 
reasons such as rapid activation and requiring lower financial resources, it is inevitable 
that a transportation system with a high fossil fuel consumption, high emission amount 
and far from sustainability in many aspects will emerge.

The transportation sector is a very large-scale and widely operating sector as it is used 
for both passenger and freight transportation. For this reason, the transportation sector 
needs a large amount of energy and fossil fuels. A significant portion of fossil fuel 
emissions in the world and in Turkey belongs to the transportation sector. Emissions 
resulting from transportation activities in EU countries constitute approximately 25% 
of the total emissions. In Turkey, emissions from transportation accounted for 
approximately 24% of total emissions in 2019. Passenger and freight transportation by 
road is the transportation type that is the biggest emission source among all 
transportation types according to the world average.

One of the biggest reasons for this situation is the high dependence on automobiles in 
transportation. In order to reverse this situation, it is necessary to adopt and encourage 
environmental-friendly modes of transportation with a high passenger carrying 
capacity, not using fossil fuels or using less, and putting these transportation types at 
the center of the transportation approach. However, some deterrent measures should 
be taken to reduce private vehicle transportation, and the share of private vehicles in 
urban transportation should be reduced. With these measures and strategies, an 
important step will be taken to create a sustainable transportation model by directing 
the people who use private vehicles to other types of public transportation, especially 
the rail system transportation, which has the lowest emission rate.

With this study, an answer is sought to the question of "What is the role and effect of 
the park-and-ride system at the point of making the transportation system in Istanbul 
sustainable". The share of private vehicles in urban transportation will decrease, as 
people traveling to the city center by private vehicles park their vehicles at park-and-ride facilities far from the city, and then transfer to the connected public transportation system. Within the scope of the study, it is investigated what effect the five different 
park-and-ride facilities located on two different sides of Istanbul will have on reducing 
private vehicle travel and contributing to sustainable transportation by increasing 
public transportation.

In the first part of the study, the purpose, justification, scope, basic research questions, 
method and summary of the relevant literature are presented. The scope of the study 
was determined after some preliminary research, and the deficiencies in this area were 
determined by conducting a literature search at the international and national level on 
the subject. At the point of eliminating these deficiencies, it was decided in which field 
the study would be applied. Afterwards, a draft was prepared for the structural scheme 
of the study and the road map to be followed throughout the process was revealed. The 
scope of the research was expanded with eight research questions.

In the second part of the study, the sustainable transportation approach was detailed 
and the effect of transportation on sustainability was examined from environmental, 
economic and social aspects. By compiling parking policies, the historical 
development of parking policies in European cities has been revealed, and parking 
strategies have been mentioned in general terms. Afterwards, the main approaches and 
policies towards sustainable transportation in the world and in Turkey were evaluated 
with a holistic perspective, and parking policies in Turkey were mentioned. Finally, 
the urban transportation structure and parking policies in Istanbul were mentioned and 
the policies for sustainable transportation were stated.

In the third part of the study, the basic structure of the Park-and-ride system is 
explained, the classifications of Park-and-ride types and their characteristics are 
specified, and the historical development of the Park-and-ride system is examined. 
Afterwards, the place of the Park-and-ride system in transportation in the world and in 
Turkey is explained in connection with the literature, and the effects of the system on 
transportation, environment and economy are mentioned in detail.

In the fourth part of the study, the transportation network in Istanbul, which was 
determined as a sample study area, and the location of the Park-and-ride system in this 
network were mentioned, the facilities within the scope of the study were examined, 
and the basic method and process of the study were explained. It is explained how the 
method and model used in the study will be integrated into the study, and how to follow 
the modeling and analysis stages. Afterward, the effect of the Park-and-ride system on 
sustainable transportation in Istanbul was evaluated with the data obtained as a result 
of the survey conducted by the facilities within the scope of the study and the potential 
Park-and-ride users around these facilities. The participants in the study were 
presented with 9 different selection sets with hypothetical selection scenarios, and they 
were asked to choose the most suitable one for them from private vehicle, public 
transportation or Park-and-ride system alternatives. The obtained data were modeled 
and analyzed with the multinomial logit model, which is one of the Discrete choice 
experiment methods. The findings obtained for the purpose of the study were evaluated 
together with many descriptive statistics for the participants.

In the last part, the results obtained were evaluated in general terms and policy 
recommendations were developed for the investments and projects that could be 
realized for the Park-and-ride system, and inferences were made about the type and 
size of variables that the Park-and-ride system could yield better results in terms of 
reducing the use of private vehicles.

As a result of the study, it was concluded that the increase in the cost and time of the 
journey with private vehicles as a result of some policies and strategies to be applied 
will have significant effects on the selection of the journey with the Park-and-ride 
system instead of the journey by private vehicle, and will contribute to the goals of a 
the sustainable transportation system in İstanbul. Additionally, it is another important 
result that shortening the duration of trips made with the Park-and-ride system 
significantly increases the probability of making a trip with the Park-and-ride system. 
In addition, some suggestions were presented for the preparation of these policies and 
strategies. Finally, inspiring evaluations were made about the research framework and 
approach for the studies that will investigate the effect of the Park-and-ride system on 
sustainable transportation in the coming years.