Radyoterapi alan bireylerin uyku kalitesi ve yorgunluk düzeyi arasındaki ilişkinin belirlenmesi
The determination of relation between sleeping quality and level of fatigue in subjects under radiotherapy
Yazar: PINAR ZORBA
Danışman: YRD. DOÇ. DR. SEMRA KOCAÖZ
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Hemşirelik = Nursing ; Kanser hastaları = Cancer patients ; Radyoterapi = Radiotherapy ; Uyku = Sleep ; Uyku bozuklukları = Sleep disorders ; Yorgunluk = Fatigue

Özet:
Uyku problemleri ve yorgunluk, kanserli bireylerde sıklıkla görülebilen ve tedavinin yan etkileriyle baş etmeyi doğrudan etkileyebilen önemli bir sorundur. Bu çalışma radyoterapi alan bireylerin uyku kalitesi ve yorgunluk düzeyi arasındaki ilişkinin belirlenmesi amacıyla tanımlayıcı analitik olarak yapılmıştır. 21.10.2010-07.01.2011 tarihleri arasında Konya il merkezinde bulunan bir üniversite hastanesinde eksternal radyoterapi alan 108 birey örnekleme alınmıştır. Veriler, anket formu, Pittsburg Uyku Kalitesi İndeksi ve Kısa Yorgunluk Envanteri kullanılarak toplanmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde; tanımlayıcı istatistikler, Cronbach's Alpha, Kolmogorov-Smirnov, McNemar, Mann-Whitney U, Wilcoxon Signed Ranks testleri ve Pearson Korelasyon analizi kullanılmıştır.Radyoterapinin ilk ve son haftasında sırasıyla bireylerin %58.3'ünün ve %92.6'nın kötü uyku kalitesine sahip oldukları, %38.9'unun ve %92.6'sının yorgunluk yaşadıkları belirlenirken, aralarındaki farkın anlamlı olduğu saptanmıştır (p<0.05). Bireylerin toplam uyku kalitesi ve global kısa yorgunluk envanterinin alt bileşenlerinden aldıkları puan ortancalarının radyoterapinin ilk haftasına göre son haftasında arttığı bulunmuştur (p<0.05). Radyoterapinin ilk ve son haftasında, her bir yaş grubunda, cinsiyette, öğrenim düzeyinde, beden kütle indeksi seviyesinde, radyoterapi alınan bölgede ve sürede, uyku problemi yaşama, sedatif kullanma ve başka bir kronik hastalık bulunma durumunda ve anemi varlığında, bireylerin toplam uyku kalitesi ve global kısa yorgunluk envanterinin alt bileşenlerinden aldıkları puan ortancalarının arttığı bulunmuştur. Bireylerin toplam uyku kalitesi ve global kısa yorgunluk envanterinin alt bileşenlerinden aldıkları puan ortancaları ile radyoterapinin ilk haftasındaki ağızda kuruluk ve yapışkanlık, ağız ve boğaz ağrısı, yutma güçlüğü, tat değişikliği, bulantı kusma semptomları ve son haftasında ise yutma güçlüğü ve tat değişikliği semptomları arasında anlamlı farkın olduğu belirlenmiştir (p<0.05). Bireylerin, radyoterapinin ilk ve son haftasındaki global kısa yorgunluk envanterinin alt bileşenlerinden aldıkları puanlar ile toplam uyku kalitesi puanları arasında pozitif yönde, güçlü bir ilişkinin olduğu belirlenmiştir (p<0.001).Bu sonuçlar doğrultusunda; radyoterapi alanların tedavileri süresince yorgunluk ve uyku problemlerinin düzenli aralıklarla değerlendirilmesi, konuyla ilgili olarak birey ve ailesine danışmanlıkların verilmesi, bu semptomların görülmesini etkileyen faktörlere ilişkin hemşirelik müdahalelerinin etkinliklerinin incelenmesi önerilmektedir.Anahtar kelimeler: Radyoterapi, Uyku kalitesi, Yorgunluk, Hemşirelik

Abstract:
ABSTRACTThe sleep problems and fatigue, frequently can seen in subjects with cancer and it is important a problem directly affected of their cope with side effect of treatment. This descriptive study was conducted to determine the relationship between sleep quality and level of fatigue in subjects under radiotherapy. One hundred and eight subjects who were under external radiotherapy at a university hospital in Konya province between the dates of 21.10.2010-07.01.2011 were recruited to the sample. Data were collected with questionnaire form, Pittsburg Sleep Quality Index and Brief Fatigue Inventory. Data were analyzed with descriptive statistics, Cronbach?s Alpha, Kolmogrov-Smirnov, McNemar, Mann-Whitney U, Wilcoxon Signed Ranks and Pearson Correlation tests.Of the subjects, 58.3% and 92.6% had low sleep quality and 38.9% and 92.6% lived fatigue in the first and last week of radiotherapy, respectively being significantly different (p<0.05). Total sleep quality and median scores of the subtitles of global brief fatigue inventory were found to increase from the first week to the last week which was significant (p<0.05). The median scores of total sleep quality and subtitles of the global brief fatigue inventory of the subjects were found to increase in every age group, two genders, every status of education, level of body mass index, radiotherapy site, duration of radiotherapy, living sleeping problems, using sedatives, having another chronic disease or anaemia. Significance was found between total sleep quality, median scores of subtitles of global brief fatigue inventory and mouth dryness and glutinosity, pain in mouth and throat, difficulty in swallowing, change in taste, nausea and vomiting symptoms in the first week of radiotherapy and difficulty in swallowing and change in taste in the last week of radiotherapy being significant (p<0.05). A strong positive correlation between scores of subtitles of global brief fatigue inventory and total sleep quality in the first and last week of the radiotherapy (p<0.001).As a consequence, it was recommended to periodically evaluate the fatigue and sleeping problems of the subjects under radiotherapy, to consult the subject and his/her family and to examine the efficiency of nursing interventions regarding factors affective in symptoms.Keywords: Radiotherapy, sleeping quality, fatigue, nursing