Varyasyon Teorisi bağlamında F. M. Dostoyevski ve Rasim Özdenören'de "Acı Çeken Çocuk"
The suffering child in F. M. Dostoevsky and Rasim Özdenören within the context of Variation Theory
Yazar: CÜNEYT DOĞAN
Danışman: PROF. DR. KHURSHUD ISAYEV
Kafkas Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Slav Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı / Rus Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Karşılaştırmalı Edebiyat = Comparative Literature

Özet:
Karşılaştırmalı edebiyat disiplini, bünyesinde birçok farklı karşılaştırma metodu ve ekol barındırmaktadır. Bu ekollerin teorik ve pratik çerçeveleri incelediğimizde geçmişten günümüze değin birbirlerinin boşluklarını doldurarak ve birbirlerini eleştirerek gelişim gösterdiğini görmekteyiz. Günümüzde, gelişim anlayışı halen ACLA (Amerikan Karşılaştırmalı Edebiyat Derneği) tarafından her 10 yılda bir yayımlanan raporlar doğrultusunda korunmaktadır. Bu raporlar incelendiğinde, birçok ulustan talep edilmekte olup konu başlıkları gereğince Amerikan Ekolü'nün disiplinde evrensel bir anlayış oluşturmaya yönelik bir vizyonu olduğu görülmektedir. Bu gelişmeleri takiben, 2005 yılında Shunqing Cao tarafından ortaya çıkarılan Varyasyon Teorisi, Goethe'nin de "Dünya Edebiyatı" vizyonu temel alınarak, ulus edebiyatlarının eşit olduğu, her ulusun ise kendi içerisinde farklı bir mentalite ve anlayışa sahip olduğu, bunun sonucunda ise edebi bağlamda oluşan farklılıkların/varyasyonların da karşılaştırılması gerektiğini savunmuştur. Cao, Varyasyon Teorisi ile karşılaştırmalı edebiyat disiplininde daha bütünleşik, yatay düzlemde gelişen evrensel bir anlayış oluşturduğu -tarafımızca da- söylenebilmektedir.
Bu hususta, çalışmamızın ilk bölümünde karşılaştırmalı edebiyat disiplininde öncül olan Fransız ve Amerikan ekollerinin pratik çerçevesi aktarılacak, Varyasyon Teorisi tanıtılacak ve Türk edebiyatına uygulanabilirliği tartışılacaktır. Daha sonra ise, Varyasyon Teorisi'nin dinamikleri ele alınarak Rus edebiyatından Türk edebiyatına geçen insan problemlerinin karşılaştırılması unsuru ele alınacaktır. İkinci bölümde F. M. Dostoyevski ve Rasim Özdenören'in hayat hikayeleri üzerinden sanatsal gelişimleri yorumlanacak ve yayıcı-alıcı unsuru değerlendirilecektir. Üçüncü bölümde ise F. M. Dostoyevski'nin "Netoçka Nezvanova" eseri ile Rasim Özdenören'in "Çatışma" eseri, acı çeken çocuk motifine bağlı kalınarak Varyasyon Teorisi'nin dinamikleriyle karşılıklı olarak incelenektir. Çalışmanın sonucunda, -bulgular dahilinde- Rus edebiyatından Türk edebiyatına geçen insan problemlerinin benzerliklerin/farklılıkların karşılaştırılması hakkında bir çerçeve çizilmesi öngörülmekte ve yeni çalışma alanları oluşturulması hedeflenmektedir.

Abstract:
The discipline of comparative literature encompasses numerous comparative methods and schools. Examining the theoretical and practical frameworks of these schools reveals that they have evolved from past to present by filling each other's gaps and critiquing one another. Today, this understanding of development is maintained through reports published every ten years by the American Comparative Literature Association (ACLA). Analyzing these reports indicates a demand from various nations, and the topics suggest that the American School aims to establish a universal understanding within the discipline. Following these developments, the Variation Theory, introduced by Shunqing Cao in 2005 and based on Goethe's vision of 'World Literature,' argues that national literatures are equal, with each nation having its unique mentality and understanding, thereby necessitating the comparison of literary differences/variations. It can be said that Cao, through the Variation Theory, has created a more integrated, horizontally developing universal understanding within the discipline of comparative literature.
In this regard, the first section of our study will present the practical framework of the pioneering French and American schools in the discipline of comparative literature, introduce the Variation Theory, and discuss its applicability to Turkish literature. Subsequently, the dynamics of the Variation Theory will be examined through the comparison of human problems transitioning from Russian to Turkish literature. In the second section, the artistic developments of F. M. Dostoevsky and Rasim Özdenören will be interpreted based on their life stories, and the disseminator-receiver elements will be evaluated. In the third section, F. M. Dostoevsky's "Netochka Nezvanova" and Rasim Özdenören's "Çatışma" will be comparatively analyzed within the dynamics of the Variation Theory, focusing on the motif of the suffering child. The study aims to outline a framework for comparing the similarities and differences of human problems transitioning from Russian to Turkish literature and to create new areas of study based on the findings.