Yüksekova havzasında arazi kullanımı ve ekolojik parametrelere bağlı olarak yabancı ot popülasyonlarının değişimi
Changes in weed populations due to land use and ecological parameters in the Yüksekova basin
Yazar: MESUT SIRRI
Danışman: DOÇ. DR. CUMALİ ÖZASLAN
Dicle Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Doğal düşmanlar = Natural enemies ; Ekolojik niş modelleri = Ecological niche models ; Hakkari-Yüksekova = Hakkari-Yüksekova ; Tohumlar = Seeds ; Yabancı otlar = Weeds

Özet:
Bu çalışma Yüksekova Havzasında yer alan Gever ovasında yürütülmüştür. Çalışmalar 2020-2021 yıllarında ve 232 farklı noktadan gerçekleştirilmiştir. Çalışmada, Gever ovasında bulunan yabancı ot türleri, yaygınlık ve yoğunlukları saptanmıştır. Yabancı ot türleri ile toprağın bazı fiziksel ve kimyasal özellikleri arasındaki ilişkiler ortaya konulmuştur. Değişen iklim koşulları altında çalışma alanında popülasyon yoğunluğu yüksek olan ve farklı yaşam stratejilerine sahip türlerin Türkiye'deki mevcut ve gelecekteki dağılım alanlarının modellenmesi yapılmıştır. Yabancı otlar üzerinde bulunan doğal düşmanlar (fungal hastalık ve zararlılar) tespit edilmiştir. Çalışma alanını temsilen 50 farklı noktadan, 0-20 cm derinlikten alınan 500g toprak örneklerindeki yabancı ot tohum rezervi belirlenmiştir. 
Yapılan sürvey çalışmaları sonucunda; 1'i tohumsuz, 10'u monokotiledon ve 41 dikotiledon olmak üzere 52 familyaya ait toplam 232 cins ve 404 bitki türü tespit edilmiştir. Bunlar arasında Asteraceae (69 tür), Poaceae (52 tür), Fabaceae (31 tür), Brassicaceae (29 tür), Lamiaceae (25 tür), Apiaceae (21 tür), Caryophyllaceae (15 tür), Ranunculaceae (11 tür), Plantaginaceae (10 tür) ve Rosaceae (10 tür) familyalarının en fazla türle temsil edildikleri belirlenmiştir. Yabancı otların topluluk yapısının alansal değişiminin toprak özellikleriyle ilişkilendirilerek belirlenmesi amacıyla yapılan "Konikal Uyum Analizi (CCA)" sonucunda, alandaki yabancı ot tür çeşitliliği, dağılımı ve yoğunluğu üzerine tekstür, organik madde, pH, kireç, alınabilir fosfor ve potasyum'un etkisinin olduğu saptanmıştır. Ayrıca taban suyu seviyesi yüksek alanlarda su göstergecisi (indikatör) 22 farklı yabancı ot türü belirlenmiştir. Modelleme çalışmaları sonucunda Chenopodium album L. ve Ranunculus diversifolius Boiss. & Kotschy türlerinin mevcut yayılım alanları ve farklı iklim senaryoları altında gelecekteki potansiyel yayılım alanları haritalanarak modellenmiştir. Modelleme çalışmaları özellikle sıcaklık artışı ve toplam yağış miktarına bağlı olarak bu yabancı otların yayılma alanlarında önemli değişikliklerin olabileceğini ortaya koymuştur. Doğal düşmanlar ile ilgili yapılan çalışmalar sonucunda 29 farklı familyaya ait toplam 79 yabancı ot türü üzerinde 103 mikrofungus (obligat, yaprak patojen ve saprotrof) türü tespit edilmiştir. Ayrıca, 23 farklı yabancı ot türü üzerinde (yaprak, çiçek, tohum, gövde ve köklerde) beslenen 18 familyaya ait 57 böcek türü bulunmuştur. Diğer yandan bölgede toplam 25 yabancı ot türü üzerinde beslenen 29 farklı yaprak biti türü de tespit edilmiştir. Arazi çalışmaları esnasında doğal düşmanların yabancı ot popülasyon yoğunluklarını baskı altında tuttuğu gözlemlenmiştir. Topraktaki tohum bankası ile ilgili çalışmalar sonucunda 27 familyaya ait toplam 79 yabancı ot türü tespit edilmiştir. Tohum bankasındaki tohum yoğunluğunun 400 - 635600 tohum/m2 arasında değiştiği ve ortalama tohum sayısının 49149 tohum/m2 olduğu saptanmıştır. Tohum bankasındaki dominant türlerin; Chenopodium album L, Carex spp., Ranuculus arvensis L. Eleocharis quinqueflora (Hartmann) O. Schwarz, Carex distans L. subsp distans, Ranunculus diversifolius Boiss. & Kotschy, Trifolium repens L. var. repens ve Veronica arvensis L. olduğu belirlenmiştir.

Abstract:
This study was conducted in Gever plain located in the Yüksekova Basin, Turkey. The survey studies were carried out during 2020-2021 at 232 different locations in the region. Weed species, and their prevalence and densities in the Gever plain were recorded through survey studies. The relationships between weed species and some physical and chemical properties of the soil was quantified through multivariate analysis. Current and future distribution areas of identified species with high population density and different life strategies in Turkey were predcited. Natural enemies (fungal diseases and pests) on weeds were identified. The 500 g soil samples (0-20 cm depth) collected from 50 different locations representing the study area were used to determine weed seed reserve in the study aerea. 
The surveys conducted in the Gever plain identified a total of 232 genera and 404 plant species belonging to 52 families, including 1 seedless, 10 monocotyledonous and 41 Dicotyledonae. In the basin, Asteraceae (69 species), Poaceae (52 species), Fabaceae (31 species), Brassicaceae (29 species), Lamiaceae (25 species) Apiaceae (21 species), Caryophyllaceae (15 species), Ranunculaceae (11 species), Plantaginaceae (10 species) and Rosaceae (10 species) families were represented with the greatest number of species. Soil properties of the study area showed significant regional variation. It has been observed that certain weeds can be affected by the soil pattern. Conical Correspondence Analysis (CCA) revealed that texture, organic matter, pH, lime, available phosphorus and potassium have significant effect on weed species' distribution and their density. In addition, 22 different weed species were determined as water indicator of high ground water levels. Current distribution areas of Chenopodium album L. and Ranunculus diversifolius Boiss. & Kotschy and their potential spread in the future were modeled. Modeling studies revealed that there may be significant changes in the distribution areas of these species depending on the temperature increase and the total amount of precipitation. A total of 103 microfungi (obligate, leaf pathogen and saprotroph) species were detected on 79 weed species from 29 different families in the study area. In addition, 57 insect species belonging to 18 families were found feeding on 23 different weed species (leaves, flowers, seeds, stems and roots). In addition, 29 different aphid species feeding on 25 weed species were recorded from the region. The seed bank studied recorded the seed reserves of 79 weed species belonging to 27 families. The number of weed seeds per square meter varied between 400 - 635600 seeds/m2 with an average of 49149 seeds/m2. The dominant species with the highest sed reserves in the region were: Chenopodium albüm L., Carex spp., Ranuculus arvensis L., Eleocharis quinqueflora (Hartmann) O. Schwarz, Carex distans L. subsp distans, Ranunculus diversifolius Boiss. & Kotschy, Trifolium repens L. var. repens and Veronica arvensis L.