Irak Türkmen ağzı kifri yöresi karşılaştırmalı biçim bilgisi /
Yazar: HUDA SHERZAD HİDAYAT ALDALAWİ
Danışman: DOÇ. DR. MURAT KÜÇÜK
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Ağızlar = Dialects ; Biçimbilim = Morphology ; Irak = Iraq ; Irak Türkleri = Iraq Turkish ; Karşılaştırmalı dil bilim = Comparative linquistics ; Türkmen ağzı = Turkmen dialect ; Türkmenler = Turkomans

Özet:
"Irak Türkmen Ağzı Kifri Yöresi Karşılaştırmalı Biçim Bilgisi" adlı bu yüksek lisans
tezi, Oğuz grubunun güney-batı kolunda yer alan Kifri Türkmen ağzını, biçim bilgisi
açısından ele alıp incelemiştir. Kifrili olduğum ve Kerkük Erbil'de yaşadığımdan dolayı her üç bölgenin karşılaştırmalı biçim bilgisi çalışmasına karar verilmiştir. Çalışmada ele alınan konunun incelenmesi ve sonuçları bakımından literatüre katkı sağlanması amaçlanmıştır. Bölgede yaşanan siyasi ve sosyal olaylar, kitlesel göç hareketleri
ve bölge içerisinde uygulanan politikalar neticesinde kaybolma tehlikesiyle karşı karşıyadır. Özellikle eğitimde Latin alfabesine geçilmesi; dili bilen ve kullanan yerli halkın sayısının azalması ile beraber ağızların özellikleri kaybolmaya başlamıştır. Dolayısıyla Irak Türkmen ağızlarının çekim morfolojisi, türetim morfolojisi ve sözcük türlerini ele alarak ağızlarda zamanla oluşan değişikliği ve ortaya çıkan benzerliklerin ve
farklılıkların tespit edilmesi çalışmanın önemini oluşturmaktadır. Bu bağlamda bölgede en yaygın ağız olan Kifri bölgesinde yaşayan farklı yaştaki insanlarla yapılan derleme sonucunda elde edilen ses kayıtları çeviri yazı işaretleriyle yazıya çevrilmiştir.
Bunun yanı sıra Arapça eserlere ve dilin asıl kaynağı olan kişilere ulaşılmış ve kaynaklar analiz edilmiştir. Sonuçta, Kifri yöresi ağzının, diğer ağızlarla karşılaştırıldığında biçim bilgisi açısından genel olarak ortak özellikler gösterdiği bazı durumlarda ise
farklılıklar bulunduğu tespit edilmiştir.
Anahtar kelimeler: Diyalektoloji, Irak Türkmen Ağzı, Kifri Türkmen Ağzı, Biçim
Bilgisi, Çekim Biçim Bilgisi, Türetim Biçim Bilgisi, Sözcük Türleri, Derleme, Sözlük

Abstract:
This master's thesis titled "Iraqi Turkmen Dialect Kifri Region Comparative Morphology" examined the Kifri Turkmen dialect, which is located in the south-western
branch of the Oghuz group, in terms of morphology. Since I am from Kifri and I live
in Kirkuk and Erbil, it was decided to study the comparative morphology of all three
regions. The study aims to contribute to the literature in terms of analyzing the subject
and its results. As a result of the political and social events in the region, mass migration movements and the policies implemented in the region, it is in danger of being lost.
Especially with the transition to the Latin alphabet in education and the decrease in the
number of local people who know and use the language, the features of the dia- lects
have started to disappear. Therefore, the importance of this study is to analyze the
inflectional morphology, derivational morphology and word types of Iraqi Turkmen
dialects and to determine the changes in the dialects over time and the similarities and
differences that have emerged. In this context, the audio recordings obtained as a re- sult
of the interviews with people of different ages living in the Kifri region, which is the
most widespread dialect in the region, were transcribed with transcription marks.In
addition, Arabic works and the people who are the main source of the language we- re
reached and the sources were analyzed. As a result, it was determined that the dia- lect
of Kifri region has common features in terms of morphology when compared withother
dialects, and in some cases there are differences.
Keywords: Dialectology, Iraqi Turkmen Dialect, Kifri Turkmen Dialect, Morphology,
Inflectional Morphology, Derivational Morphology, Part of Speech, Compilation, Dictionary