Beypazarı'ndaki Türk devri yapıları
Turkish period monuments in Beypazarı
Yazar: TOLGA BOZKURT
Danışman: DOÇ.DR. REMZİ DURAN
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2002
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Ankara-Beypazarı = Ankara-Beypazarı ; Camiler = Mosques ; Hamamlar = Baths ; Köprüler = Bridges ; Mescitler = Masjids ; Mimari yapı = Architectural structure ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı mimarisi = Ottoman architecture ; Türbeler = Tombs ; Çeşmeler = Fountains

Özet:
262 ÖZET Ankara ili Beypazarı ilçesindeki Türk devri yapılarının incelendiği bu çalışma, sırasıyla dört ana bölümden meydana gelmektedir. I. Bölümde, "Giriş" başlığı altında; "Konunun Tanımı ve Önemi", "Konuyla İlgili Kaynak ve Araştırmalar", "Metot ve Düzen" ve "Beypazarı 'nın Coğrafi Durumu ve Tarihçesi" belirli bir düzen esas alınarak anlatılmıştır. II. Bölümde, Beypazarı ilçe merkezi ile merkeze bağlı bucak ve köylerde yer alan Türk devri yapılan; "Günümüzde Mevcut Olan Yapılar" ve "Günümüze Ulaşamayan Yapılar" olmak üzere, iki alt başlık altında tasnif edilerek, katalog düzeni içerisinde tanıtılmışlardır. Beypazarı'nda günümüzde mevcut olan dini ve sosyal yapılar içerisinde; 1 8 cami - mescit, altı türbe, bir mektep, bir arasta, bir han, iki hamam, iki köprü ve 20 adet çeşme yer almaktadır. Katalog bölümünde her bir yapının; yeri, mimarisi, malzeme ve teknik özellikleri, süsleme ve kitabesi ayrı başlıklarda ele alınarak, tarihlendime ve yapılan onarımlardan bahsedilmiştir. Buna ilaveten, günümüze sadece bir bölümü ulaşabilen yapılar ile arşiv kaynaklarında adı geçen ancak bugün kendisinden hiçbir iz bulunmayan yapılara da değinilmiştir. III. Bölümde, "Değerlendirme" başlığı altında; Beypazarı'ndaki Türk devri yapılarının genel özellikleri belirlenerek, Anadolu ölçeğinde bir analoji yapılmıştır. Plan ve mekan özellikleri bakımından benzerlik taşıyan yapılar kendi aralarında gruplandırılmış ve genel yapı tipolojileri ile olan ilişkileri irdelenmiştir. Bu bağlamda "Malzeme ve Teknik", "Yapı Elemanları", "Süsleme" ve "Yapı Kitabeleri" toplu bir değerlendirmeye tabi tutularak genel ve yerel özellikleri üzerinde durulmuştur. IV. Bölüm olan "Sonuç" kısmında; Beypazarı yapılarının, Türk sanatı tarihi ve mimarlık tarihi bakımından taşıdıkları önem vurgulanarak, belirli bir senteze ulaşılmış, Beypazarı tarihi kent dokusunun ve anıtsal yapılarının, özellikle 19. yüzyıl Osmanlı kent mimarisi bakımından önemli bir kültürel miras olduğu belirtilmiştir. Metin kısmının sonunda, çalışmada yararlanılan kaynaklar ile harita, şekil ve resimler listeleriyle birlikte verilmiştir. Bu çalışma neticesinde; Beypazarı'ndaki Türk devri yapılarının, kentin tarihi kimliği ve sosyoekonomik yapısına ışık tutan, Osmanlı taşra üslubunda inşa edilmiş eserler oldukları anlaşılmaktadır.

Abstract:
263 ABSTRACT The study composed of four chapters, involved the examination of the Turkish Period Monuments in Beypazarı town, located to the southeast of Ankara. Chapter 1 titled "Introduction" is devoted to "The Introduction and Importance of the Subject", "Literature Survey and Relevant Sourches", "The Method and Layout of the Study" and "Geographical and the History of Beypazarı". In Chapter II, the Turkish Period Monuments in Beypazarı, in its nearby districts and villages are introduced in a catalogue order and classified as "the monuments existing today" and "the monuments disappereared in the past". The religious, ritual and other public buildings in Beypazarı, includes eighteen mosques and "mesjid's (small scaled mosques), six "türbe's (tombs), a "mektep".(theological school), an "arasta" (commercial building with short-term accommodation facilities), two "hamam's (public baths), two stone masonry bridges and twenty fountains. Each structure is examined and evaluated separetely in terms of their location, architecturel features, material properties and costruction techniques, ornament characteristics and their incription panels. In addition to their dating and the ones partially remained today and those not exsist at present but found in archival records are also taken into consideration. In Chapter III, following the determination of the general characteristics, such as the "Architecturel Elements", "Structurel Elements", "Ornamentation" and "Building Inscription Panels" of Turkish Monuments in Beypazarı, an analogical study titled "Evaluation", is carried by the consideration of other buildings possessed the similar features in Anatolia. Firstly, the buildings with similar plan layout and spatial features are groupped and thereafter they are evaluated in terms of their relations to the construction typology in general. In Chapter IV, the conclusion of the study, the importance of the Turkish Period Monuments in Beypazarı has been emphasized from the point of wiev of the history of Turkish Art and Architecture. It has been concluded that, the historic urban texture and the monument as a whole, identical to the characteristics of Ottoman Urban Architecture in 19th Century, should be accepted as a unique culturel property to be preserved. This study proved that the Turkish Period Monuments in Beypazarı, which were harmonized with the historic, economic and social identity of the town, possessed the characteristics of Ottoman Provincial Architecture.264 References, maps, figures and photographs included in the related lists have been presented following the text.