Bizans Döneminde Urfa ve çevresi
Urfa and its surroundings in the Byzantine Period
Yazar: İBRAHİM HALİL KÜNEŞ
Danışman: DOÇ. DR. ŞENER YILDIRIM
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Bizans Dönemi = Byzantine Period ; Bizans mimarisi = Byzantine architecture ; Dini mimari = Religious architecture ; Edessa = Edessa ; Geç Antik Dönem = Late Antigue Period ; Kiliseler = Churchs ; Şanlıurfa = Şanlıurfa

Özet:
"Bizans Döneminde Urfa ve Çevresi" başlıklı Yüksek Lisans tezi kapsamında, Şanlıurfa il merkezinin yaklaşık 85 km kuzeybatısında, Halfeti ilçesine bağlı Gürkuyu mahallesinde yer alan ve aynı isimle bilinen Geç Antik Döneme ait kilise incelenmiştir.  Geç Antik Dönemdeki çeşitli yapıları ait oldukları düşünülen toplamda 51 adet mimari plastik taş eser kataloğa dâhil edilmiştir.  Gürkuyu mahallesinde yer alan ve büyük ölçüde tahrip olan kilise plan, mekân, inşa malzemesi ve tekniği bakımından benzer örnekleri üzerinden karşılaştırma ve değerlendirmeye tabii tutulmuş ve MS 5-6 yüzyıl aralığına tarihlendirilmiştir.  Toplamda 51 adet olan taş eserler, 5 tanesi sütun kaidesi,16 tanesi sütun başlığı, 20 tanesi paye başlığı, bir adet kemer, 1 adet kapı lento-sövesi, 7 adet kemer/arşitrav parçası, 1 adet çeşme ve 1 adet su kabından oluşmaktadır. Atölye üslubu, taş işçiliği ve motif repertuvarı bakımında paralel örnekleriyle birlikte değerlendirilen taş eserlerin MS 5. İle 6. Yüzyıla ait oldukları düşünülmektedir.  Bununla birlikte liturjide kullanıldığı düşünülen Su Kabının ise Urfa Haçlı kontluğu dönemine ait olduğu varsayılmaktadır. Bunun dışında Geç Antik dönemden günümüze sadece bir payesi ulaşabilmiş Viranşehir'deki Merkezi mekânlı yapı ile henüz kazısı yapılmamış olan Harran Bazilikasınada değinilmiştir

Abstract:
Within the scope of the master's thesis titled "Urfa and Its Surroundings in the Byzantine Period", the church belonging to the Late Antique Period, known by the same name and located in the Gürkuyu neighborhood of the Halfeti district, approximately 85 km northwest of the city center of Şanlıurfa, was examined. A total of 51 architectural plastic stone works, which are thought to belong to various structures in the Late Antiquity, are included in the catalog. The church, located in the Gürkuyu neighborhood and largely destroyed, has been compared and evaluated over similar examples in terms of plan, space, construction materials and technique, and dated to the 5-6th century AD. A total of 51 stone artifacts consist of 5 column bases, 16 column capitals, 20 pier capitals, an arch, 1 door lintel-jam, 7 arch/architrave pieces, 1 fountain and 1 water bowl. The stone works evaluated together with their parallel samples in terms of workshop style, stonework and motif repertoire are thought to belong to the 5th and 6th centuries AD. However, it is assumed that the Water Bowl, which is thought to have been used in the liturgy, belongs to the period of the Crusader County of Urfa. Apart from this, the central space structure in Viranşehir and the Harran Basilica, which has not been excavated yet, are mentioned, of which only one rank has survived from the Late Antique period.