Büyüme ve sağlık arasındaki ilişkinin PVAR yöntemi ile analizi: İnsani kalkınma endeksi sınıflandırmasına göre
Analysis of the relationship between growth and health using the PVAR method: According to human development index classification
Yazar: HASAN USTA
Danışman: DOÇ. DR. ERDOĞAN KOTİL
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Ekonomik büyüme = Economic growth

Özet:
Sağlık belirleyicileri olarak ele alınan İnsani Kalkınma Endeksi (HDI), Kişi Başına Düşen Gelir İçindeki Kişi Başına Düşen Sağlık Harcamalarının Oranı (HPR), İşgücüne Katılım Oranı (LFP) ve Aşılama Oranı (IMN) ile Büyüme Oranları (GRW) arasındaki ilişkilerinin 2000-2019 yıllarını kapsayan bu çalışmada Panel VAR yöntemi kullanılmıştır. 
HDI'ye göre dört gruba ayrılmış ülkelerin ilk olarak varyans ayrıştırma sonuçları incelenmiştir. GRW'nin varyans ayrıştırma sonuçlarına göre Düşük HDI (L_HDI) ve Yüksek HDI (H_HDI) grubu ülkelerde en etkili değişken olarak IMN sonucuna ulaşılırken Orta HDI (M_HDI) grubu ülkelerde HPR, Çok Yüksek HDI (VH_HDI) grubu ülkelerde ise HDI değişkeni olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Yine aynı şekilde HPR'nin varyans ayrıştırma sonuçları incelendiğinde her dört grupta da en etkili değişkenin GRW olduğu sonucu ortaya çıkmıştır. Etki-Tepki analizi sonuçlarına bakıldığında GRW'nin HPR'ye yanıtı M_HDI grubu ülkeler için sönümleninceye kadar pozitif bir tepki tespit edilirken M_HDI grubu ülkeler için negatif bir tepki tespit edilmiştir. HPR'nin IMN'ye yanıtının analizinde ise VH_HDI grubu ülkeler hariç diğer üç grupta negatif bir tepki tespit edilirken VH_HDI grubu ülkelerde pozitif bir tepki tespit edilmiştir. Son olarak yapılan eşbütünleşme testine göre kurulan Hata Düzeltme Modeli (VECM) sonuçlarında her dört grupta da diğer değişkenlerde meydana gelen şokların GRW'yi dengeye getirmesinin yaklaşık 1,5 ile 2 yıl arasında sürdüğü ve sonunda tüm grupların dengeye geldiği hesaplanmıştır.

Abstract:
Relationships between Human Development Index (HDI), Per Capita Health Expenditures in Per Capita Income (HPR), Labor Force Participation Rate (LFP) and Vaccination Rate (IMN) and Growth Rates (GRW), which are considered as health determinants, 2000-2019 Panel VAR method was used in this study covering years.
First, the variance decomposition results of the countries divided into four groups according to HDI were examined. According to the variance decomposition results of GRW, IMN was found to be the most effective variable in Low HDI (L_HDI) and High HDI (H_HDI) group countries, while it was HPR in Medium HDI (M_HDI) group countries, and HDI variable in Very High HDI (VH_HDI) group countries. Likewise, when the variance decomposition results of HPR were examined, it was revealed that the most effective variable in all four groups was GRW. Looking at the results of the Impact-Response analysis, a positive response was detected until the response of GRW to HPR was dampened for the M_HDI group countries, while a negative response was detected for the M_HDI group countries. In the analysis of the response of HPR to IMN, a negative response was detected in the other three groups except the VH_HDI group countries, while a positive response was detected in the VH_HDI group countries. Finally, in the results of the Error Correction Model (VECM) established according to the cointegration test, it was calculated that it took approximately 1.5 to 2 years for the shocks occurring in other variables in all four groups to bring the GRW into balance, and eventually all groups came into balance.