İslam hukuk düşüncesinde mali mükellefiyetler açısından nisap
Quorum in terms of the financial liabilities in islamic legal thought
Yazar: TEMEL KACIR
Danışman: PROF. DR. BEŞİR GÖZÜBENLİ
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law

Özet:
Bu tezin amacı, klasik ve modern dönemde mali mükellefiyetlerdeki nisaplar hakkında ileri sürülen yaklaşımları delilleriyle birlikte ortaya koyarak değerlendirmeye tabi tutmaktır. Bu bağlamda klasik dönemde malî nisap başlığı altında zekât, fıtır sadakası, fidye, kurban, hac, kefaretler, diyet, hırsızlıkta el kesme, mihir ve nafaka olmak üzere on ana başlıkta ele alınmış ve bunların nass temelleri ile mezheplerdeki yansımaları ortaya konulmuştur.
Yine modern dönemde nisap konusundaki yaklaşımlar ve bunların gerekçeleri zikredilmiştir. Hz. Peygamber (s.a.v.) döneminde nisapların eşit olup olmadığını tespit etmek için dinar ve dirhemin şerî?, örfî, gram ağırlıkları ve bunların nisap tespitindeki kriterleri ile o dönem hayvan ve hububat fiyatları üzerinde durulmuştur. Ayrıca nisabın bir senelik geçim kaynağı olması noktasında temel ihtiyaç, zengin ve fakir kavramları üzerinde durulmuştur. Metodolojik açıdan da sayısal ifade olan nisapların yorumlanma ilkeleri belirtilmiştir.Ulaştığımız sonuçlara göre, bütün malî mükellefiyetler aynı kategoride değildir. Naslarda net olarak tespiti yapılmış olan malî mükellefiyetlerde taabbudîlik hakim iken, diğerlerinde ise iktisadi şartlara göre takdir yapılmıştır. Bu nedenle evrensel boyutlu mükellefiyetlerdeki nisapların şahsa, topluma ve kriterlere göre değişkenlik arz eden zengin ve fakir gibi kavramlar üzerine bina edilmesinin doğru olmadığı kanaatindeyiz. 



Anahtar Kelimeler: Nisap, Ölçü, Mali Mükellefiyet, İhtiyaç, Zengin, Fakir, Zekât

Abstract:
The aim of this dissertation is to subject the propounded approaches, which are about quorums on the economic liabilities during classical and modern periods, to evaluation with the offered proofs. Within this context, during the classical period there are ten sub-categories under the economic quorum such as zakat, alms, ransom money, sacrifice, hajj, atonements, blood money, cutting hand because of theft, bride price and alimony, those concepts are discussed under ten sub-categories and their basics about final judgements and reflections upon the religious sects are propounded. 
Once again, the approaches about quorum and their reasons are expressed. In order to determine whether the quorums were equal during the period of The Prophet Mohammad (peace be upon him), drachma dinar and the series', customary, gram weight, and their criteria for detection of quorum, and the prices of livestock and grain are touched upon. Besides, the concepts of basic needs, the rich and the poor are focused in the point that a quorum is a source of income for one year. The interpretational criteria for the quorums which are considered numeric expressions are propounded in methodological terms as well.According to the results found, all the economic liabilities are not in the same category. While Taabbudilik was dominant upon the economic liabilities which are determined in the basics about final judgments, the others are estimated in terms of financial conditions. For that reason, we are of the opinion that it is not true to build the quorums in the universal liabilities upon individual, society and the concepts of rich and poor which vary according to criteria.




Key Words: Quorum, Measure, Financial Liability, Necessity, Rich, Poor, Zakat.