Türkiye kömür işletmeleri (TKİ) kömürlerinden farklı kalitelerde kömür üretim olasılıklarının araştırılması
The investigation of possibility of multiquality coal production from Turkish Coalenterprises Coals
Yazar: SEÇİL ÇOLPAN
Danışman: PROF. DR. ÖZCAN YILDIRIM GÜLSOY
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Maden Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Maden Mühendisliği ve Madencilik = Mining Engineering and Mining

Özet:
tesislerinde temizleyerek farklı kalitelerde ürünler halinde ayırarak pazarlamaktadır.
Günümüze kadar birçok tesiste yıkanarak farklı özelliklerde satışa arzedilen kömür
çeşitleri uygulamalarda bir gelenek haline gelmiş olan standart özelliklerde
hazırlanmakta ve satışa sunulmaktadır. Özellikle satışa sunulan yıkanmış kömürlerin
tane boyu aralıklarında yapılacak değişikliklerle hem daha kolay ve verimli
zenginleştirme sağlanabilecek, hem de farklı özelliklerdeki kömür ürünleri arzı mümkün
olacaktır.
Bu amaç doğrultusunda bu tez kapsamında TKİ bünyesinde bulunan Dereköy Lavvarı,
Tunçbilek Lavvarı ve Ömerler Lavvarına beslenen tüvenan kömürlerin -150+6.3 mm
fraksiyon aralığında yıkanabilirlik özellikleri laboratuvarda yapılan çalışmalar
sonucunda yeniden belirlenmiştir. TKİ bünyesinde mevcut olan Çan, Eynezaçıkocak,
Eynez yeraltı, Güney Kısrakdere, Işıklar A,Işıklar ED Panosu, Sarıkaya kömürlerine ait
-150+0.5mm fraksiyon aralığındaki yıkanabilirlik verileri TKİ Genel Müdürlüğünden
temin edilmiştir.
Tüm sahalar için elde edilen yıkanabilirlik verileri, yıkanabilirlik eğrileri çizilerek
değerlendirilmiştir. Bununla birlikte Tunçbilek, Ömerler ve Dereköy yıkanabilirlik
verileri %kül ve % ağırlık bazında incelenmiştir.
Tunçbilek Lavvarına tüvenan kömürleri -75+6.3 mm fraksiyon aralığına laboratuvarda
kırılarak yıkanabilirlik verileri elde edilmiştir. Tunçbilek Lavvarı -150+6.3 mm ile -
75+6.3 mm fraksiyon aralığındaki kömürlerin farklılıkları ve benzerlikleri ortaya
konulmuştur.
Bununla birlikte Dereköy, Tunçbilek ve Ömerler lavvarlarına beslenen tüvenan
kömürler -150 mm'den kömürler simulasyonla -75 mm'ye indirgenerek elde edilen
-75+6.3mm fraksiyon aralığında yıkanabilirlik verileri ile laboratuvar ortamında
-75+6.3mm fraksiyon aralığında elde edilen veriler karşılaştırılarak değerlendirmeler
yapılmıştır.
iii
Tüm sahalara ait yıkanabilirlik verileri simulasyonda kullanılanılarak yeni akım
şemaları oluşturulmuştur. Her saha için tasarlanan tesisteki ekipmanların modelleme
parametreleri belirlenerek simulasyonla ürün elde edilmiştir. Bu ürünler ile mevcut
tesislerdeki ürünler karşılaştırılmış ve simulasyonun iyi çalıştığı kanıtlanmıştır.
Ayrıca her saha için simulasyonla tasarlanan tesis ekipmanları için performans
değerlendirmeleri yapılmıştır.
Böylelikle iyi çalıştığı kanıtlanan simulasyonla, bu bölgelerdeki kömürlere ait yeniden
belirlenen ve temin edilen kömürlerin yıkanabilirlik özellikleri kullanılarak +18 mm
elek aralığı ile birlikte +12 mm, +25 mm ve +30 mm elek aralığında farklı kömür
üretim olasılıkları araştırılmış ve bunların ekonomik getirileri değerlendirilmiştir.
Sonuç olarak yapılan çalışmalar neticesinde; Tunçbilek, Ömerler, Dereköy, Soma
Bölgesi ve Çan için elde edilen yıkanabilirlik verileri simulasyonda ekipman
parametreleri ile birlikte uygulanarak farklı kömür üretim olasılıkları ortaya
konulmuştur. Farklı kömür üretim olasılıkları ile geleneksel kömür üretimlerinin
getirdiği avantaj ve dezavantajların farkına varılması sağlanmıştır. İyileştirmelerin
yapılması halinde piyasa ve sanayinin aydınlatılması amaçlanmıştır

Abstract:
plantsthe types of coal, which are put on the market after washing, are prepared in
traditionally standardized properties and has been put on the market up to now.
Especially by modifications which will be held on the particle sizes of washed
coal,which is put on the market, both the enrichment can be provided more easily and
more efficiently, and supply of coal products of different qualities will be possible.
For this purpose and within the scope of this thesis,the washability properties (between
the fraction range of -150 + 6.3 mm) of raw coals which are fed to DereköyWashery,
TunçbilekWashery and ÖmerlerWashery (all plants are under TKİ authority) are
defined as a result of the laboratory studies. The washability data (between the fraction
range of -150 + 0.5 mm) of coals which are related to Çan, Eynez Opencast, Eynez
Underground, South Kısrakdere, Işıklar A, Işıklar ED Panosu and Sarıkaya (all mines
are under TKİ authority) are obtained from the General Directorate of TKİ.
Washability datas which were obtained for all areas evaluated by drawing washability
curves. In addition Tunçbilek, Ömerler and Dereköywashabilitydatas were analyzed on
the basis of %ash and %weight.
The washability data (between the fraction range of -75+6.3 mm) of raw coals at
TunçbilekWashery, were obtained by crushing them in the laboratory. The differences
and similarities of coals between the fraction ranges of -150 + 6.3 mm and -75 + 6.3
mm at Tunçbilek Washery, are shown. Simultaneously, data of coals from Dereköy,
Tunçbilek and ÖmerlerWasheries (between the fraction range of -150 +6.3 mm), which
is reducedto the range of -75 + 6.3 mm by simulation were compared to the washability
data of coals (between the fraction range of -75 + 6.3 mm), which were obtained in the
laboratory, and then the assessments were made.
Washability data for all areas are used in the simulation and new flow charts have been
created. The modeling parameters of the equipment in the plants designed for each
areaswere determined and the products were obtained by simulation. These products
were compared with the products in the existing plants and the simulation proved to
work well.
vi
Inaddition, performance evaluations were made for the plant equipments designed by
simulation for each area.
In this simulation, which proved to work well, different coal production possibilities in
the +18 mm +12 mm, +25 mm and +30 mm mesh sizes were investigated using the
washability properties of the re-identified and supplied coals from these areas and their
economic benefits were evaluated.
As a result of the studies; the washability data obtained for Tunçbilek, Ömerler,
Dereköy, Soma regionand Çan were applied together with equipment parameters in the
simulation and different coal production possibilities were determined. Different coal
production possibilities with the advantages and disadvantages of traditional coal
production have been realized. It is aimed to enlighten the market and industry if
improvements are made.