Atatürk Döneminde uygulanan "Vatandaş Türkçe Konuş" kampanyaları
"Citizen Speak Turkish" campaigns which were organized during Atatürk's era
Yazar: KÜBRA ÖZDEMİR
Danışman: DOÇ. DR. RAMAZAN ERHAN GÜLLÜ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Tarih = History ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Anadil = Mother tonque ; Atatürk Dönemi = Atatürk Period ; Dil hareketi = Tongue motion ; Dil çalışmaları = Language studies ; Resmi dil = Official language ; Türkçe = Turkish

Özet:
Türkçenin yaygın şekilde konuşulması, yeni kurulan cumhuriyetin millileşme adımlarının en temel basamaklarından biri olmuştur. Osmanlı İmparatorluğu döneminde tesis edilmemiş olan dil birliğinin sağlanması ile vatandaşlık bağının güçlendirilmesi hedeflenmiştir. 13 Ocak 1928 tarihinde başlayan Vatandaş Türkçe Konuş sloganı ile özdeşleşen kampanyalar, Türk dil hareketlerinde dönemin sembolü olmuştur. Türkiye Cumhuriyeti'nin resmi dili olan Türkçenin, daha yaygın şekilde konuşulması adına sarf edilen çaba vatandaşlık tanımı ile de yakından ilişkilidir. Cumhuriyet yönetim şeklinin aktif bir parçası olan vatandaşın, temel görev ve sorumluluklarını yerine getirmesi için resmi dilin yaygınlaştırılması 1930lu yılların temel gereksinimlerinden biri olmuştur. Türkçenin öğrenilmesi, konuşulması ve yaygınlaşması sadece işlevsel bağlamda değerlendirilmemelidir. Aynı zamanda ülkede; milli duyguların, birliğin ve beraberliğin tesis edilmesi amaçlanmıştır.  Türkçenin yaygınlaştırılması adına teşvik edici girişimlerde bulunulurken, bazı illerde zorlayıcı tedbirler de alınmıştır. Dil politikasının adımlarının bizzat hükümet eli ile gerçekleştirildiğini ve her aşamasında kontrol edildiğini söylemek mümkün değildir. Fakat resmi dilin yaygınlaştırılmasının, ülkede vatandaşlar arasında daha önce net şekilde kurulmamış olan sıkı bir vatandaşlık bağının tesis edilmesini hedeflediği ve bu durumun hükümet için temenni edilen bir unsur olduğu aşikardır. Bu çalışmada Türkçenin azınlık gruplar tarafından daha yaygın şekilde ve anadili Türkçe olan kişiler tarafından da daha muntazam ve özlü konuşulmasına ilişkin atılan adımlar üzerinde durulmuştur. Basının sergilemiş olduğu duruş ele alınırken, Türkçenin yaygınlaştırılması için atılan adımların toplumsal ve siyasal tetikleyicileri üzerine tematik bir bakış açısı geliştirilmiştir.

Abstract:
Common use of Turkish language whole over the country was specific nationalization step for newly established republican regime. Unity in language was a special concept in order to strenghten the citizenship bond in 1930's Turkey. Campaigns that were began on 13 January 1928 identified with the  "Citizen Speak Turkish" catchword. These campaigns become the symbol of Turkish language movements. Citizenship definition and the effort were made in order to common use of Turkish language themes were tightly correlated. Citizens were active parts of republican regime. For fulfill the obligations of citizenship bond, spread of official language were one of the main requirements in 1930s. The demand for learning, speaking and spreading the Turkish language was not only about functional dimension. At the same time, with this demand, constitute the natioanal unity and solidarity was also set as a goal.  In order to spead Turkish language whole over the country either encouraging or compelling attempts were made. Not all steps of language policy were initiated or controlled by government during these  "Citizen Speak Turkish" campaigns. Yet, spread of official language paved the way strenghten the citizenship bond and this outcome served the purpose of government.  In this study, we put emphasis on attempts which targeted Turkish language became common in minority groups and speak Turkish language impeccably by people whose mother tongue is Turkish. Stance of the press,  political and social precipitating factors for  "Citizen Speak Turkish Campaigns" were used in order to develop thematic point of view.