Arzu nesnesi ütopyanın temsil nesnesi üzerinden okunması
Reading the object of desire utopia through the object of representation
Yazar: ELİF SERTSARI ASLAN
Danışman: PROF. DR. YASEMİN ERKAN YAZICI
İstanbul Kültür Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Tarih içerisinde her döneme farklı sorunlar eşlik etmektedir ve bu sorunlar toplum
psikolojisinin içerisinde farklı arzular yaratmaktadır. Arzular ise dönemin
problemlerinden kaçınarak yaratılan yeni fikirleri oluşturmaktadır. Oluşturulan fikirler
zaman içerisinde hem dönemi tasvir eden hem o sorunlardan kaçınan hem de yine o
sorunları içerisinde barındıran nitelikte olmaktadır. Balsac'ın da belirttiği gibi "Umut,
arzulayan bellektir". Umut ve arzu geleceğe ait kavramları anlatırken, bellek ise
hafızaya yani geçmişe bağlantı kuran, bağlama ayak uyduran düşünceleri
barındırmaktadır. Dolayısı ile umut edilen arzuların bellekteki yansıması olan
temsilinde değişimler gözlemlenmektedir.
Bu tezde arzu edilen ütopyaların temsilini irdelemek ve irdelenen temsillerin
özelliklerine değinerek vaat edilen ile sonuç ürün arasındaki ilişkiyi kurmak
amaçlanmıştır. Ütopyaların temsil ilişkisindeki değişim ise ideoloji ve praksis temsiller
olarak iki ayrı kanaldan yapılmıştır. Araştırmanın yönteminde ideolojik temsiller için
aktarım şekli ve dönemi üzerine inceleme yapılırken, praksis temsillerde gündelik
yaşam argümanlarına dair kavramsal kodlamalar ve kategorilendirmeler
gerçekleştirilmiştir.
"Arzu nesnesi ütopyalar; hayal ürünü olup, temsil edildikleri takdirde distopik
özelliklere sahip kavramlara dönüşmektedirler" hipotezinin kullanıldığı çalışma
sonucunda elde edilen bulgularda, arzu nesnesi olarak hayal edilen ütopyaların
zaman içerisinde dejenere olarak farklılaştığı ve arzunun dışarısına çıkarak dönemin
olumsuz yönlerini içinde barındırmaya başladığı gözlemlenmiştir. Oluşturulan yeni
kentler geleceğe dönük kötü senaryolar için kullanılırken, toplumsal hafızanın
dönüşümünü de olumsuz etkilemektedir. Toplumsal hafıza ise tekrar yeni kentlerin
oluşumunu etkileyerek paradoksal bir senaryoya dönüştürmektedir. Çalışmada bu
senaryonun başlamasına sebep olan kusursuz hayal ürünü arzunun yerini temsilleri
aldığında bağlamın sorunlarını da içinde barındırdığı görüşü vurgulanmıştır. Bu görüş
ise çalışma sonucunda doğruluğunu ispatlar niteliktedir.

Anahtar Kelimeler: Ütopya-Distopya, Arzu, Temsil, İdeoloji-Praksis, Kent İmgesi, Toplumsal Hafıza

Abstract:
In history, each period is accompanied by different problems and these problems
create different desires in the psychology of society. Desires, on the other hand, create
new ideas that are isolated by avoiding the problems of the period. Over time, the
ideas created are of a nature that both depicts the period, avoids those problems and
contains those ideas. As he stated by Balsac, "Hope is memory that desires". While
hope and desire describe the concepts of the future, memory contains thoughts that
connect to memory, that is, to the past, and keep up with the context. Therefore,
changes are observed in the representation of the hoped-for desires, which are
reflected in memory.
In this thesis, it is aimed to examine the representation of desirable utopias and to
examine the relationship between the promised and the final product by referring to
the characteristics of the representations handled. The change in the representation
relationship of utopias was made through two separate channels as ideology and
praxis representations. In the method of the research, while examining the mode and
period of transmission for ideological representations, conceptual codings and
categorizations of daily life arguments were carried out in praxis representations.
The findings obtained based on the hypothesis of this study determined as "The desire
object utopias that are imaginary, turn nto concepts with dystopic features when
represented" shows that objects of desire degenerated and and started to contain
the negative aspects of the period by going beyond. While the new cities created are
used for bad scenarios for the future, they also contribute negatively to the
transformation of social memory. Social memory, on the other hand, affects the
formation of new cities and turns it into a paradoxical scenario. In the study, it is
emphasized that when the perfect imaginary desire that causes this scenario to start
is replaced by representations, it also contains the problems of the context. This view
proves its accuracy as a result of the study.

Keywords: Utopia-Dystopia, Desire, Representation, Ideology-Praxis, Urban Image, Social Memory