Metakognitif terapi temelli müdahale programının üniversite öğrencilerinin yaygın anksiyete, endişe ve belirsizliğe tahammülsüzlük düzeylerine etkisi
The effect of the metacognitive therapy-based intervention program on the levels of generalized anxiety, worry and intolerance of uncertainty of university students
Yazar: MUSTAFA ÖZGÖL
Danışman: DOÇ. DR. FATMA ALTUN KOBUL
Trabzon Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology

Özet:
Yaygın Anksiyete Bozukluğu en sık görülen anksiyete bozukluklarından biridir. Gelişimi ve sürmesinde farklı mekanizmaların devreye girdiği bu bozukluğun temelinde patolojik endişe bulunmaktadır. Patolojik endişenin yanı sıra ilişkili olduğu diğer önemli bir durum da belirsizliğe tahammülsüzlüktür. Temel yaşam alanlarının birçoğuna etki etmesi sebebiyle yaygın anksiyete belirtileri gösteren bireylerde işlevsellikte düşüşler görülebilmektedir. Yaygınlığın fazla, nüks oranlarının da yüksek olması sebebiyle bu duruma ilişkin farklı yaklaşımlara dayalı modeller ortaya konmuştur. Bu modeller içerisinde yer alan metakognitif terapi temelli programların son yıllarda giderek daha yaygın bir şekilde kullanıldığı görülmektedir. Bu bağlamda araştırmanın temel amacı metakognitif terapi temelli müdahale programının üniversite öğrencilerinin yaygın anksiyete belirtileri, endişe ve belirsizliğe tahammülsüzlük düzeyleri üzerindeki etkililiğini ortaya koymaktır. 
Araştırma karma araştırma yöntemi içerisindeki iç içe desen doğrultusunda tasarlanmıştır. Nicel verileri toplamak amacıyla kişisel bilgi formu, YAB-7 testi, Penn Eyalet Endişe Ölçeği ve Belirsizliğe Tahammülsüzlük Ölçeği kullanılmıştır. Nitel veriler için ise oturum günlükleri ve yapılandırılmış görüşme formundan yararlanılmıştır. Araştırmanın örneklemi ön lisans ve lisans eğitimine devam üniversite öğrencilerinden oluşmaktadır. Araştırmanın pilot çalışması için 379 bireye (kadın=261, erkek=117) ölçeklerin tamamı uygulanmıştır. Asıl çalışma için ise 468'i kadın, 154'ü erkek olan toplam 632 öğrenciye kişisel bilgi formu ve YAB-7 testi uygulanmıştır. Araştırmanın yarı deneysel kısmı için çalışma grupları (pilot kontrol, pilot deney, asıl çalışma kontrol, asıl çalışma deney) oluşturulmuştur. Deney gruplarına pilot çalışmada 8 oturum, asıl çalışmada ise 10 oturum süren müdahale programı uygulanmıştır. Çalışma gruplarından ön test, son test ve izleme ölçümleri alınmıştır. Her oturumun sonunda oturum günlükleri, sürecin bitiminde de yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak nitel veriler toplanmıştır.
Çalışmanın sonuçlarına göre metakognitif terapi temelli müdahale programı yaygın anksiyete belirtileri, belirsizliğe tahammülsüzlük ve endişe düzeylerini azaltmada etkilidir. Deney gruplarına yapılan müdahale neticesinde üyelerin bahsi geçen bağımlı değişkenlere ilişkin puanlarında anlamlı düşüş olmuştur. Bununla beraber izleme çalışması ile bu değişimlerin kalıcı olduğu tespit edilmiştir. Herhangi bir müdahalenin yapılmadığı kontrol gruplarında ise ilgili değişkenlerde anlamlı bir değişim olmamıştır. Deney gruplarından alınan nitel verilere yapılan analiz neticesinde de kazanım, katılma amacı, içerik/materyaller, etkinlikler, süre, ortam ve grup lideri şeklinde isimlendirilen 7 kategori altında toplam 32 kod oluşmuştur. Nitel bulgular katılımcıların müdahale programından önemli kazanımlar elde ettiğini, süreç içerisindeki diğer noktalara ilişkin de olumlu görüşlere sahip olduklarını ortaya koymuştur. Elde edilen sonuçlar alan yazında yapılmış önceki çalışmaların sonuçları çerçevesinde tartışılmış ve araştırma sonuçlarına bağlı olarak önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
Generalized Anxiety Disorder is one of the most common anxiety disorders. Pathological worry is the basis of this disorder, in which different mechanisms are involved in its development and maintenance. In addition to pathological worry, another important condition associated with it is intolerance of uncertainty. Due to the fact that it affects many of the basic living areas, decreases in functionality can be seen in individuals with generalized anxiety symptoms. Because of the high prevalence and high recurrence rates, models based on different approaches have been put forward for this condition. It is seen that metacognitive therapy-based programs, which are included in these models, are increasingly used in recent years. In this context, the main aim of the research is to reveal the effectiveness of the metacognitive therapy-based intervention program on the levels of generalized anxiety symptoms, worry and intolerance of uncertainty of university students.
The research was designed in line with embedded design in the mixed research method. Personal information form, GAD-7 test, Penn State Anxiety Scale and Intolerance of Uncertainty Scale were used to collect quantitative data. For qualitative data, session logs and structured interview form were used. The sample of the research consists of university students. For the pilot study of the research, all scales were administered to 379 individuals (female=261, male=117). For the main study, a personal information form and GAD-7 test were applied to a total of 632 students (female=468, male=154). Study groups (pilot control, pilot experiment, main study control, main study experiment) were formed for the quasi-experimental part of the research. An intervention program that lasted 8 sessions in the pilot study and 10 sessions in the main study was applied to the experimental groups. Pre-test, post-test and follow-up measurements were taken from the study groups. Qualitative data were collected using session logs at the end of each session and a structured interview form at the end of the process.
According to the results of the study, the metacognitive therapy-based intervention program is effective in reducing generalized anxiety symptoms, intolerance of uncertainty and worry levels. As a result of the intervention made to the experimental groups, there was a significant decrease in the scores of the members regarding the aforementioned dependent variables. However, it has been determined that these changes are permanent with the follow-up study. There was no significant change in the related variables in the control groups in which no intervention was made. As a result of the analysis made on the qualitative data taken from the experimental groups, a total of 32 codes were formed under 7 categories named as achievement, purpose of participation, content/materials, activities, duration, environment and group leader. Qualitative findings revealed that the participants made significant gains from the intervention program and had positive opinions about other points in the process. The results obtained were discussed within the framework of the results of previous studies in the literature and suggestions were made depending on the results of the research.