Zillet kavramı bağlamında 90 sonrası çağdaş sanatta beden imgesi /
Yazar: YEKATERYNA GRYGORENKO
Danışman: DOÇ. DR. RAGIP TARANÇ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Resim Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Beden = Body ; Beden imajı = Body image ; Kristeva, Julia = Kristeva, Julia ; Lacan, Jacques = Lacan, Jacques ; Modern sanat = Modern art ; Modern sanat akımları = Modern art movements ; Resim sanatı = Painting art ; Zillet = Zillet

Özet:
Bedenlerimiz toplumsal normlara göre şekilden şekle girer. Baskı ve otorite ile
bize nasıl olunması gerektiği anlatılır ve zorunlu bir şekilde aktarılır. Biz de bu
kurallardan dolayı çevremizde yer edinebilmek için toplumun nesnesi haline geliriz. Ve
böylelikle bedenlerimiz bize ait olmaktan çıkar. Fakat aslında bedenden önce 'ben' yani
özne toplumsal ve kültürel kodlardan geçerek harmanlanır ve öteki ben ya da eksik özne
olarak hayata başlar.
Tezin başlığında geçen zillet kavramı, İngilizcedeki adıyla abject ilk defa 1990
yılında Julia Kristeva'nın George Bataille ve Jacques Lacan'dan ilham alarak "Korkunun
Güçleri" adlı kitabında bahsedilmiştir. Bu kavram literatürde güç, saygınlık, üstünlük
manasına gelen izzetin karşıtı yani aşağılık, zayıf, atık anlamına gelmektedir. 1990'dan
önce Bataille bu kavrama benzer durumları ölüm, erotizm ile informe (formsuzluk)
başlığı altında toplamış, Lacan ise gerçek kavramında bir araya getirmiştir. Tezin
başlığında geçen diğer bir kavram ise beden kavramıdır. Abject ile çok yakından bağı
olan beden kavramı yüzyıllardır teoride ve sanatta tartışma konusu olmuş ve birçok kişi
tarafından da farklı açılardan betimlenmiştir. Bedenin kendisi hiç değişmemişfakat beden
ile alakalı bilgiler birçok değişime uğramıştır. Antik dönemin ele aldığı beden anlayışıyla
günümüzdeki beden anlayışı birbirinden farklıdır. Örneğin Platon bedeni ruhun bir
mezarı olarak görmüştür. Descartes'da akıl-beden ayrımı yaparak aklın ayrıcalıklı bir
pozisyonda olduğunu, bedenin ise dış dünyanın bir parçası olduğunu söyleyerek onu
ikinci bir plana atar. Ve şöyle söyler; "Ben insan bedeni denilen o uzuvlar kümesi
olamam" (Breton, 2016, s. 9).
Diğer taraftan da 20.yy'a geldiğimizde ise ruh-beden ikililiği birleşerek başka bir
düşünce sistemi oluşturmuştur. Örneğin filozof Marleau-Ponty'ye göre insanın varoluşu
salt ussal- zihinsel hale indirgenerek anlaşılamayacağını dile getirir. Yaşadığımız
dünyanın bir algılar dünyası olduğunu söyleyerek sadece zihinle algılanamayacağını,
deneyimlere "algılayan zihinle" ulaşılabileceğini belirtir. "Algılayan zihni" ise ete, tene
bürünmüş bir zihin olarak tanımlar. Nesnelleşmiş bir halden bahseder. Beden hala
multidisipliner bir şekilde güncelliğini korumaktadır. Hatta içerisine birçok başka kavram
eklenerek beden her defasında güncellenmektedir.
Foucault, 'Özne ve İktidar' kitabındaki araştırma sürecinde "Tarihimizde nasıl
kapana kısıldığımızı anlamak istiyorsak, çok daha uzaktaki süreçlere gönderme yapmak
gerektiği kanısındayım." (Foucault, 2014, s. 61) . der. Bu tezde de Foulcault'nun
yolundan giderek; bedeni araştırmak istiyorsak ondan öncesine 'ben' e yani özneye
gönderme yaparak araştırma yapılması gerekmektedir. Çünkü bedenin varlığından önce
öznenin konumlanması ilerideki bedenin nasıl konumlanacağını somut ya da soyut bir
şekilde belirler.
Anahtar Kelimeler: Abject, Zillet, Beden, Özne, Kristeva, Lacan

Abstract:
Our bodies change shape according to social norms. With pressure and authority,
we are told how to be, and it is transmitted in a mandatory way. Because of these rules,
we become objects of society in order to gain a place in our environment. And so our
bodies cease to belong to us. But in fact, before the body, the 'I', that is, the subject, is
blended through social and cultural codes and begins life as the other me or the missing
subject. The concept of abject, which is mentioned in the title of the thesis, Abject was
first mentioned in Julia Kristeva's book "Powers of Horror" inspired by George Bataille
and Jacques Lacan in 1990. This concept means power, respectability, superiority in
literature, that is, the opposite of dignity, which means inferiority, weakness, waste.
before 1990, Bataille had collected situations similar to this concept under the title death,
eroticism and Informe, on the other hand Lacan, constructed them in the concept of truth.
Another concept mentioned in the title of the thesis is the concept of the body. The
concept of the body, which is very closely related to the abject, has been the subject of
discussion in theory and art for hundreds of years and has been depicted from different
angles by many people. The body itself has never changed, but the information about the
body has undergone a lot of changes. The understanding of the body addressed by
antiquity and the understanding of the body today are different from each other. For
example, Platon considered the body to be a tomb of the soul. Descartes makes a
distinction between mind and body, saying that the mind is in a privileged position, and
the body is part of the outside world, assigns it to a second plan. And he says; "I cannot
be that set of limbs called the human body" (Breton D. L., 2016, s. 9).
And on the other hand, the time we reached the new century, the soul-body duality
had merged to form another thought system. For example, according to the philosopher

Marleau-Ponty, humans existence cannot be understood by reducing it to a purely social-
mental state. Saying that the world we live in is a world of perceptions, he states that

experiences cannot be perceived only with the mind, that they can be reached with the
"perceiving mind". He defines the "perceiving mind" as a mind that is clothed in flesh
and skin. It speaks of an objectified state. The body is still up to date in a multidisciplinary
way, and even the body is updated every time with many other concepts. "If we want to
understand how we are trapped in our history, I think it is necessary to refer to processes
much further away," Fuco said during the research process in the book 'Subject And
Power'." (Foucault, 2014, s. 61). says.
In this thesis, following the path of de Foulcault; If we want to investigate the
body, it is planned to conduct research by referring to the 'I', that is, the subject, before
that. Because the position of the subject before the existence of the body determines
concretely or abstractly how the body in the future will be positioned.
Keywords: Abject, Body, Subjecti Kristeva, Lacan