Kelâmi düşüncede haberî sıfatlar
The informed devine attribute in Islamic theological thought
Yazar: NEZİDE GÜDÜL
Danışman: PROF. DR. SÜLEYMAN TOPRAK
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kelam Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Peygamber (s.a.v) efendimizin vefatından itibaren İslam tarihinde itikâdî ayrılıkların yaşandığı konuların başında, Kur'ân-ı Kerîm'de zikredilen ve birden fazla anlama gelmesi muhtemel olan müteşâbih lafızlar ve bu lafızların yorumları gelmektedir. İhtilafların çıkış noktası naslar olması hasebiyle konu ciddiyetini korumuş, yorum farklılıklarından dolayı kutuplaşmalar baş göstermiştir. Asr-ı saadete en yakın olan zaman diliminden, en uzak olan zamana kadar kronolojik olarak bakıldığında bu lafızların değerlendirilmesi noktasında radikal varyasyonlar olduğu görülmektedir. Kendi içerisinde mütekaddimîn ve müteahhirîn olarak ayrılan Ehl-i sünnet âlimlerinde de bu değişim aşikârdır. Te'vîl metoduna karşı sergilenen sert tutum, sonrasında yerini soft bir eleştiriye bırakmış ilerleyen zamanlarda ise te'vîlin gerekliliği kabul edilmiştir.
Haberî sıfatlar meselesinde günümüze kadar üzerinde yüzlerce çalışma yapılmasına rağmen hâlâ zihinlerin tatmini noktasında köklü izahatlar yapılamamış olmasının sebebi; bu konuda aklın sınırlı idrak sahibi oluşu, sınırlı olan bir şeyin ihâtasız olan yaratıcıyı tam olarak kavrayamaması ve en nihayetinde ğayba imân kapsamında bize pek az miktarda bilgi verilmesidir. Dolayısıyla haberî sıfatlar; ister metodolojik ister epistomolojik açıdan incelensin, metafizikî âleme ait mefhumlar olduğu için kıyamete kadar kesin ve genel-geçer bilgilere ulaşılamayacak olması konunun handikaplarındandır. Bu çalışma; itikâdî noktada kelâm alanının mihenk taşlarından biri olan haberî sıfatları, fırkaların bu sıfatlara yaklaşımı ve sıfatların değerlendirilmesi konusunda izledikleri metotları ele almıştır. Araştırmanın ana hatları haberî sıfatlar meselesinde fırkaların değerlendirmeleri ve onların itikâdî noktada nerede durduklarıdır.
Anahtar Kelimeler: Haberî sıfat, Müteşâbih, Te'vîl, Tefvîz, Teşbîh, Tecsîm.

Abstract:
Since the death of our Prophet (pbuh), one of the main issues on which there have been religious differences in the history of Islam is the ambiguous words mentioned in the Holy Quran, which are likely to have more than one meaning, and the interpretations of these words. Since the starting point of the disputes is the texts, the issue has remained serious, and polarization has arisen due to differences in interpretation. When looked at chronologically, from the time period closest to the Age of Bliss to the time period furthest away, it can be seen that there are radical variations in the evaluation of these words. This exchange is also evident in the Ahl as-Sunnah scholars, who are divided into mütaqaddimin and mütaahhirin. The harsh attitude towards the ta'wil method was later replaced by a soft criticism, and in later times the necessity of ta'wil was accepted.
The reason why, although hundreds of studies have been carried out on the issue of indicative adjectives until today, no fundamental explanations have been made in terms of the satisfaction of the minds; The reason is that the mind has a limited understanding on this issue, a limited thing cannot fully comprehend the incomprehensible creator, and ultimately, very little information is given to us within the scope of faith in the unseen. Therefore, regardless of whether the prophetic attributes are examined methodologically or epistemologically, one of the handicaps of the subject is that since they are concepts belonging to the metaphysical world, definitive and general-valid information will not be available until the end of time. This work; It deals with the habari adjectives, which are one of the cornerstones of the field of theology in terms of faith, the approaches of the sects to these adjectives and the methods they follow in evaluating the adjectives. The main lines of the research are the evaluations of the sects on the issue of prophetic adjectives and where they stand on the point of belief.
Key words: Attributes al-akhbar, mutashabih, ta'weel, tafweed, tashbeeh, tajseem.