COVID 19 enfeksiyonu ile ilişkili kas iskelet sistemi semptomlarının incelenmesi
Evaluation of musculoskeletal symptoms associated with COVID-19 infection
Yazar: BÜŞRA ÖZSOY
Danışman: PROF. DR. ÖZLEM ŞAHİN
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon = Physical Medicine and Rehabilitation
Dizin: COVID 19 = COVID 19 ; Kas ağrısı = Muscle ache ; Kas-iskelet sistemi = Musculoskelatal system ; Korona virüs enfeksiyonları = Coronavirus enfections ; Korona virüsler = Coronaviridae ; Miyalji = Myalgia ; SARS virüsü = SARS virus

Özet:
Aralık 2019'da hayatımıza giren koronavirüs hastalığı tüm dünyada büyük çaplı bir pandemiye neden olmuştur. Asemptomatik hastalıktan ölüme varan geniş bir klinik spektruma sahiptir. Hastalığa bağlı kas iskelet sistemi semptomları da yaygın olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışmada COVID-19 ile ilişkili kas iskelet sistemi semptomlarını incelemeyi amaçladık.
Çalışmaya 01 Haziran 2021- 31 Temmuz 2021 tarihleri arasında Sivas Numune Hastanesi'ne başvuran, RT-PCR testi pozitif olan, 18 yaş üstü, yatarak ve ayaktan tedavi edilen, hastalığı üzerinden 6 ay geçmiş COVID-19 tanılı 300 hasta dahil edildi. Çalışmaya dahil edilen hastalar telefon ile arandı, önceden hazırlanan hasta sorgulama formuna katılımcıların demografik verileri, başvuru anındaki semptomları, miyalji, artralji, omurga ağrısı, yorgunluk, halsizlik, parestezi gibi kas iskelet sistemine ait semptomları ve miyalji, artralji ve omurga ağrısı şiddeti, tutulum bölgesi, COVID-19 tedavisinde kullandığı ilaçları, aşılanma durumları, tedavi edildikleri yer (ev karantinası veya hastanede yatış) ve yatarak tedavi edilen hastalar için hastanede yatış süresi sorgulandı ve kayıt altına alındı. Hastalara ait laboratuvar verileri ve toraks BT sonuçları hastane kayıt sisteminden temin edildi ve hasta sorgulama formuna kaydedildi. Sağlıkla ilgili yaşam kalitesini değerlendirmek için Kısa Form 12 (SF-12) kullanıldı. 
Hastaların yaş ortalaması 48.57±15.32 idi. Tüm kas iskelet sistemi semptomlarının akut dönemde sıklığı %85.7 olup halsizlik sıklığı %69, yorgunluk sıklığı %55.7, omurga ağrısı sıklığı %48.3, artralji sıklığı %44.7, miyalji sıklığı %41'di. En sık tutulan bölgeler sırt (%37.3), bel (%30.6), dizler (%30.6) ve kollardı (%29.7). Akut dönemde miyalji, artralji ve omurga ağrısı olan hastaların %18.6'sında ağrı lokalize iken, %81.4'ünde yaygındı. Akut dönemde kas iskelet sistemi semptomu olan COVID-19 hastalarının %42'sinde 6. ayda kas iskelet sistemi semptomlarından en az biri devam etti. 6. ayda halsizlik sıklığı %25.3, yorgunluk sıklığı %24.9, artralji sıklığı %23.3, omurga ağrısı sıklığı %21.4 ve miyalji sıklığı %16.3'tü. 6.ayda en çok tutulan bölgeler ise dizler (%17.1), sırt (%15.2), bel (%12.8) ve kollardı (%12.5). 6. ayda miyalji, artralji ve omurga ağrısı olan hastaların %39.3'ü lokalize ağrıya, %60.7'si yaygın ağrıya sahipti.
Akut dönemde kas iskelet sistemi semptomları kadın cinsiyette daha fazla görüldü (p=0.022). 6. ayda kas iskelet sistemi semptomlarından miyalji, artralji ve omurga ağrısı kadın cinsiyette daha fazla görüldü. Kas iskelet sistemi semptomları 6. ayda devam eden hastaların VKİ ortalama değeri, devam etmeyen gruba göre daha yüksekti (p=0.018).
Lojistik regresyon analizi sonuçlarına göre COVID-19 enfeksiyonunun akut dönemde görülen miyalji için kadın cinsiyet, artralji ve omurga ağrısı için kadın cinsiyet ve daha genç yaş risk faktörü olarak belirlendi. 6. ayda devam eden miyalji ve omurga ağrısı için kadın cinsiyet risk faktörü olarak belirlendi. Yaş ve VKİ risk faktörleri arasında yer almadı.
 	COVID-19 enfeksiyonunun akut dönemindeki ağrı şiddetinin bu ağrının 6. ayda devam etmesi üzerine etkisinin olup olmadığına bakıldığında; kol ve sırt bölgesi dışında başlangıçtaki ağrının daha şiddetli olmasının kronikleşmeye etkisinin olmadığı saptandı.
Hastalığın 6. ayında sağlıkla ilgili yaşam kalitesini değerlendirmek için yapılan SF-12 anketinde kas iskelet sistemi semptomu devam eden hastaların fiziksel ve mental skorları, devam etmeyenlere göre daha düşüktü (SF-12P p=<0.001, SF-12M p=0.002).
Sonuç olarak bu çalışmada COVID-19 ile ilişkili kas iskelet sistemi semptomlarını inceledik ve akut fazda da uzun dönemde de oldukça sık görüldüğünü tespit ettik. Kadın cinsiyette bu semptomların daha yaygın görüldüğünü ve risk faktörü olabileceğini belirledik. COVID-19 enfeksiyonun uzun dönemde hastaların yaşam kalitesini olumsuz yönde etkilediğini tespit ettik.

Abstract:
The coronavirus disease, which entered our lives in December 2019, has caused a large-scale pandemic all over the world. It has a wide clinical spectrum ranging from asymptomatic disease to death. Musculoskeletal symptoms related to the disease are also common. In this study, we aimed to examine musculoskeletal symptoms associated with COVID-19.
The study included 300 patients who applied to Sivas Numune Hospital between 01 June 2021 and 31 July 2021, had positive RT-PCR test, were over 18 years old, were treated as inpatients and outpatients, 6 months after their illness and diagnosed with COVID-19. The patients included in the study were called by phone, and the demographic data of the participants, their symptoms at the time of admission, musculoskeletal symptoms such as myalgia, arthralgia, spinal pain, fatigue, weakness, paresthesia, and the severity of myalgia, arthralgia and spine pain, the area of involvement, the drugs used in the treatment of COVID-19, vaccination status, the place where they were treated (home quarantine or hospitalization), and the length of hospitalization for inpatients were questioned and recorded. Laboratory data and thorax CT results of the patients were obtained from the hospital registry system and recorded in the questionnaire. Short Form 12 (SF-12) was used to assess health-related quality of life. 
	The mean age of the patients was 48.57±15.32 years. The prevalence of all musculoskeletal symptoms in the acute phase was 85.7% with 69% weakness, 55.7% fatigue, 48.3% spinal pain, 44.7% arthralgia and 41% myalgia. The most common sites involved were the upper back (37.3%), lower back (30.6%), knees (30.6%) and arms (29.7%). In the acute phase, pain was localized in 18.6% of patients with myalgia, arthralgia and spinal pain, and widespread in 81.4. In 42% of COVID-19 patients who had musculoskeletal symptoms in the acute phase, at least one of the musculoskeletal symptoms persisted at 6 months. At 6 months, the prevalence of weakness was 25.3%, fatigue was 24.9%, arthralgia was 23.3%, spinal pain was 21.4% and myalgia was 16.3%. At 6 months, the most commonly affected areas were knees (17.1%), upper back (15.2%), lower back (12.8%) and arms (12.5%). At 6 months, 39.3% of the patients with myalgia, arthralgia and spinal pain had localized pain and 60.7% had widespread pain.
	In the acute period, musculoskeletal symptoms were more common in females (p=0.022). At the 6th month, myalgia, arthralgia and spine pain were more common in females. The mean BMI value of the patients whose musculoskeletal symptoms continued at 6 months was higher than the group whose musculoskeletal symptoms did not continue (p=0.018).
According to the results of logistic regression analysis, female gender was determined as a risk factor for myalgia in the acute period of COVID-19 infection, while female gender and younger age were determined as risk factors for arthralgia and spine pain. At 6 months, female gender was determined as a risk factor for persistent myalgia and spine pain. Age and BMI were not among the risk factors.
When it was examined whether the severity of pain in the acute period of COVID-19 infection had an effect on the persistence of this pain in the 6th month; it was found that more severe pain at the beginning, except for the arm and back region, had no effect on chronicity.
In the SF-12 questionnaire to assess health-related quality of life at 6 months of the disease, the physical and mental scores of patients with persistent musculoskeletal symptoms were lower than those without persistent musculoskeletal symptoms (SF-12P p=<0.001, SF-12M p=0.002).
In conclusion, in this study, we examined the musculoskeletal symptoms associated with COVID-19 and found that it is very common in the acute phase and in the long term. We determined that these symptoms are more common in females and female gender may be a risk factor. We found that COVID-19 infection negatively affects the quality of life of patients in the long term.