Cicer arietinum L. ve Cicer reticulatum Ladiz. arasındaki karşılıklı türlerarası melezlerde verim öğeleri ve transgresif açılmaların karşılaştırılması
Comparison of transgressive segregationsand criteria in reciprocal interspecific crosses between cicer arietinum and cicer reticulatum
Yazar: KEREM KÖSEOĞLU
Danışman: PROF. DR. CENGİZ TOKER
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Yabani Cicer türleri, kültürü yapılan nohuta (Cicer arietinum L.) göre biyotik ve abiyotik streslere daha dayanıklı olarak düşünülmektedir. Yabancı genler, yabani Cicer türlerinden kültür nohutlara aktarılabilir. Fakat türler arası melezlemelerde başarı yalnızca nohuttun yabani iki türü olan C. reticulatum Ladiz ile C. echinospermum P.H. Davis melezlemeleri ile elde edilmiştir. Bu çalışmada, C. arietinum L. (CA 2969) ve C. reticulatum (AWC 613) arasındaki karşılıklı melezlemelerden elde edilen F1, F2 ve F3 popülasyonlarını kullanarak verim kriterleri ve transgressif açılmları karşılaştırmayı amaçladık. F2 ve F3 popülasyonlarında üstün döller için heterosis değerleri bulunmuştur. F3 popülasyonunda, tanımlayıcı istatistik, transgresif açılımlar, korelasyon ve path analizleri, verim ve verim kriterleri için dar anlamda kalıtım dereceleri her iki melez popülasyonununda karşılaştırmak için çalışılmıştır. Aşağıdaki sonuçlar bu çalışmadan elde edilmiştir: (i) Kültürü yapılan nohut, türler arası melezlemelerde ana ebeveyn olarak kullanılmalıdır. (ii) Her iki F2 ve F3 melez popülasyonunda, bitkide dane ve bakla sayısı, dane verimi ve biyolojik verim bakımından üstün döller için hatırı sayılır şekilde heterosis bulunmuştur. (iii) Döllerdeki bazı özelliklerin maksimum değerleri, ebeveyn genotiplerinden daha yüksek bulunmuştur. (iv) Seleksiyon kriterleri arasında önemli farklılıklar olması nedeniyle genetik kazanç mümkün olabilir. (v) Bitkide dane sayısı, bakla sayısı ve biyolojik verim, dane verimi üzerinde doğrudan en yüksek etkisi olan özelliklerdir. (vi) 100-dane ağırlığı çevresel dalgalanmalardan etkilenememesi nedeniyle dar anlamda kalıtım derecesi en yüksek özelliktir. (vii) Önemli derecede verimli (üstün) açılımlar her iki melez kombinasyonunda bulunmuştur. Sonuç olarak, türlerarası melezleme verim ve verim kriterlerini artırmak ve de canlı ve cansız strese karşı dayanıklılığın artırmak için önerilebilir.

Abstract:
Wild Cicer species were considered to be more resistance for biotic and abiotic stresses than that of the cultivated chickpea (Cicer arietinum L.). Alien genes can be transferred from wild Cicer species to the cultivated chickpeas but successes in interspecific hybridizations has already been achieved only by two species namely C. reticulatum Ladiz. and C. echinospermum P.H. Davis. In the current study, we aimed at comprising of yeid criteria and transgressive segragations in reciprocal interspecific populations derived from hybridizations between C. arietinum L. (CA 2969) and C. reticulatum (AWC 613) using F1, F2 and F3 generations. In F2 and F3, heterosis for superior progeny was estimated. In F3 population, descriptive statistics, transgrassive segregations, correlation and path analyses, narrow sense heritability for yield and yield criteria were studied as comparison. The following results were outcome from the current study: (i) The cultivated chickpea should be advised as female parent in interspecific hybridization. (ii) Considerable heterosis for superior progeny was found for number of seeds and pods per plant, biological and seed yields in both reciprocal F2 and F3 populations. (iii) Maximum values of some traits in progeny were found to be higher than those of parental genotypes. (iv) Genetic gain could be possible since there were considerable variation among selection criteria. (v) Number of seeds and pods per plant and biological yield had the highest direct effect on seed yield in both of crosses. (vi) The narrow sense heritability was found to be the highest for 100-seed weight since the trait cannot be affected from environmental fluctuations. (vii) Considerable fruitful segregations were detected in both of reciprocal interspecific crosses. In conclusion, interspecific hybridization can be suggested to improve yield and yield criteria and resistance to biotic and abiotic stresses as well.