Yeni medyada doğruluk kontrolü: Kullanımlara yönelik pilot bir çalışma ve platform çalışanları ile yapılan öncü bir değerlendirme
Fact-checking in new media: A pilot study on uses and a pioneering evaluation with platform staff
Yazar: OZAN EVREN
Danışman: PROF. DR. AYŞEN AKKOR GÜL
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Radyo-Televizyon ve Sinema Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: İletişim Bilimleri = Communication Sciences

Özet:
Tabana yayılan internet erişimi ve özellikle mobil cihazların yaygınlaşması ile birlikte gündelik hayatın vazgeçilmez parçalarından biri haline gelen yeni medya kullanımı sürekli artan içeriklerin birikimini de beraberinde getirmektedir. Yeni medya araçlarının kullanıcı sayısının artışına koşut bir şekilde artan içerik kaynakları güvenilirlik anlamında yeni soru işaretleri doğurmaktadır. Her tür haber, bilgi ve verinin sosyal medya etkisiyle çok hızlı bir şekilde yayılabildiği günümüzde bilgi çarpıtma, hatalı bilgilendirme ve gerçeklik sonrası kavramları nesnel gerçekliğin kavranmasının önünde önemli birer engel olarak durmaktadır. 

Alanda bugüne kadar yapılan çalışmalarda doğruluk kontrolünün önem ve gerekliliğinin teknolojik, ekonomi-politik bağlam çerçevesinde oluşan görece sınırlı toplumsal etkiler ve doğrulama platformlarının sayısının azlığı nedeniyle yeterince vurgulanmaması böyle bir çalışmanın yapılmasında ana belirleyici unsur olmuştur. Konuya ulusal ve uluslararası doğrulama platformlarının çalışanları ve doğrudan son kullanıcıların gözünden bakma ihtiyacı, etkisini giderek artıran dezenformasyon, manipülasyon, siyasî bağlam ile kaynak ve fonlar gibi kritik başlıklar da çalışma kapsamında yapılan alan araştırmalarına zemin oluşturmuştur. Araştırmalar sonucunda tespit edilen yerli ve küresel platformlar arasındaki yapay zekâ ve büyük veri gibi teknoloji kullanımı farkları, yerli platformların finansmanındaki görece yetersiz şeffaflık, doğrulama platformlarının az bilinirliği ve özellikle 1980 sonrası doğumlu bireylerin içeriklere koşulsuz inanma eğiliminden uzak olmaları çarpıcı sonuçlar olarak ortaya çıkmıştır. Bu bağlamda bu çalışmada hedeflenen, yeni medya çağında üretilen içeriklerin doğruluk kontrol süreçlerinin nasıl işlediğini yerel ve küresel çerçevede incelemek, gerçekliğin tespitine dair kullanılan araçların günümüz yeni medya kullanım pratiklerine olan etkilerini araştırarak şeffaflık ve doğruluk ilkelerinin uygulanmasının sağlanabilmesi yolunda çeşitli çözüm önerilerini tartışmak olmuştur.

Abstract:
The widespread proliferation of internet access, particularly amplified by the ubiquity of mobile devices, has rendered new media an indispensable part of daily life, concurrently fostering an ever-increasing accumulation of content. This surge in content, paralleling the rising number of new media users, has precipitated new concerns regarding the reliability of these content sources. In today's environment, where all kinds of news, information, and data can rapidly disseminate through the impact of social media, concepts such as information distortion, misinformation and post-truth stand as significant barriers to the comprehension of objective reality. 

In the field to date, studies have underlined the significance and necessity of fact-checking within the technological and socio-economic-political context, yet the relatively limited societal impacts and the scarcity of verification platforms have not been sufficiently emphasized, making this a primary determinant for conducting such research. The necessity to view the subject through the eyes of national and international fact checking platform workers and direct end-users, coupled with the escalating influence of disinformation, manipulation, and political context, as well as critical issues like resource and funding, has laid the groundwork for the conducted field research. The findings revealed striking differences in the use of technologies like artificial intelligence and big data between local and global fact-checking platforms, a relative lack of transparency in the financing of local platforms, the obscurity of fact-checking platforms and especially the tendency of individuals born after 1980 to be skeptical of the content that they consume. Thus, the aim of this study has been to examine how the fact-checking processes of content produced in the new media age operate within a local and global framework, to explore the effects of tools used for fact-checking on current new media practices and to discuss various solutions to ensure the implementation of transparency and principles of truth.