Çok kriterli karar vermede yeni bir yöntem önerisi: Geliştirilmiş kriter ağırlıklandırma yöntemi, kesin ve bulanık sayılarla uygulamalar
A new procedure proposal for multi-criteria decision making: Improved criteria weighting method, applications with crisp and fuzzy numbers
Yazar: İRFAN YACAN
Danışman: PROF. DR. HALİL SAVAŞ
Pamukkale Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Genel İşletme Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Çok kriterli karar verme = Multi criteria decision making

Özet:
Çok kriterli karar verme yöntemleri, işletme alanındaki karar verme
süreçlerinde yaygın bir şekilde kullanılmaktadır. Hangi çok kriterli karar verme
problemi olursa olsun, karar verme sürecindeki en önemli konulardan biri,
kriterlerin ağırlıklarının belirlenmesidir. Kriter ağırlıkları objektif ve subjektif
yöntemlerle belirlenebilmektedir. Ancak, bu yöntemlerin güçlü yönlerinin
olmasının yanında, zayıf yönlerinin de bulunduğu, bazı yöntemlerin tartışmaya açık
taraflarının bulunduğu görülmüştür. Bu çalışmada, subjektif kriter ağırlıklandırma
yöntemlerinden AHP, SWARA, BWM, PIPRECIA ve FUCOM'un metodolojilerini
irdeleyerek, iyileştirilmiş bir subjektif kriter ağırlıklandırma prosedürü
geliştirmek, yeni önerilecek "Geliştirilmiş Kriter Ağırlıklandırma Yöntemi
(ICWM)" çerçevesinde kesin ve bulanık sayılarla uygulama örnekleri vermek
amaçlanmaktadır. Bu bağlamda, çalışma kapsamında yöntemin bulanık sayılarla
genişletilmiş hali olan "Bulanık Geliştirilmiş Kriter Ağırlıklandırma Yöntemi
(ICWM-F)" metodolojisi de verilmektedir. Çalışmada ayrıca, karşılaştırma
analizleri verilerek ICWM ve ICWM-F'nin güvenilirliğinin gösterilmesi
hedeflenmektedir. Analiz sonuçlarına bakıldığında, ICWM ve ICWM-F'nin,
literatürde güvenilir bulunan bu yöntemlerle yakın sonuçlar verdiği, bulunan
ağırlıkların yöntemler arası korelasyonlarının çok güçlü olduğu görülmektedir.
Ayrıca ICWM ve ICWM-F'nin, ikili karşılaştırma sayısı, tutarlılık ve pratiklik
bakımından avantajlar sağladığı tespit edilmiştir.

Abstract:
Multi-criteria decision-making methods are widely used in business decision-making processes. Regardless of the multi-criteria decision making problem, one of
the most important issues in the decision-making process is to determine the weights
of the criteria. Criterion weights can be determined by objective and subjective
methods. However, besides the strengths of these methods, it has been observed that
there are also weaknesses and some methods have controversial aspects. In this
study, it is aimed to develop an improved subjective criterion weighting procedure
by examining the methodologies of AHP, SWARA, BWM, PIPRECIA and FUCOM,
which are subjective criterion weighting methods, and to give application examples
with exact and fuzzy numbers within the framework of the newly proposed
"Improved Criteria Weighting Method (ICWM)". In this context, the "Fuzzy
Improved Criterion Weighting Method (ICWM-F)" methodology, which is an
extended version of the method with fuzzy numbers, is also given within the scope
of the study. The study also aims to demonstrate the reliability of ICWM and
ICWM-F by providing comparative analyses. Looking at the analysis results, it is
seen that ICWM and ICWM-F give similar results to these methods, which are
found to be reliable in the literature, and the correlations between the weights found
are very strong. In addition, it has been determined that ICWM and ICWM-F
provide advantages in terms of the number of pairwise comparisons, consistency
and practicality.