65 yaş üstü kişilerde COVID-19 pandemi döneminde mental iyi oluş hali ve ilişkili faktörlerin araştırılması
Investıgation of mental-wellbeing and associated factors during the COVID-19 pandemic period in people aged 65 years and over
Yazar: ZEYNEP AYŞEN AKIN
Danışman: PROF. DR. ZELİHA FULDEN SARAÇ
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Geriatri = Geriatrics

Özet:
65 Yaş Üstü Kişilerde COVID-19 Pandemi Döneminde Mental İyi Oluş Hali ve İlişkili Faktörlerin Araştırılması
Amaç: Bu çalışmanın amacı COVID-19 pandemi dönemi gibi, kişilerin psikolojik, mental ve fiziksel olarak etkilendikleri süreçlerde 65 yaş üstü kişilerin mental iyi oluş hallerinin kişisel verilerinin yanında sarkopeni ve kırılganlık gibi yaşla ilişkili faktörler ile ilişkisinin değerlendirilmesidir. 
Yöntem: Konak Kültür 1 No'lu ASM 3519001 No'lu hekime kayıtlı olan 194 kişi kesitsel olarak incelenmiştir. Bu kişilerle veri toplama aracı olarak araştırma değişkenleri doğrultusunda hazırlanan 4 bölümden oluşan anket çalışması yapılmıştır. Kişisel veri formu, WEMİOÖ-KF (Warwick-Edinburgh Mental İyi Oluş Ölçeği Kısa Formu), Frail Kırılganlık Ölçeği ve SARC-F. Veriler SPSS 23,0 istatistik paket programında değerlendirilmiştir. Değerlendirilen sonuçlar için ortalama, standart sapma, minimum, maksimum gibi ölçümsel değişkenler tanımlayıcı istatistik olarak verilmiştir. Ölçümsel verilerin normal dağılıma uygunluklarını değerlendirmek için One-Sample Kolmogorov Simirnov testi kullanılmış ve sonucunda verilerin normal dağılıma uymadıkları saptanmıştır. Mann Whitney U testi ve Kruskal-wallis testi bağımsız grupların ölçümsel verilerini karşılaştırmak için kullanılmıştır. Posthoc analizlerde Bonferroni düzeltmesi yapılmıştır. Spearman testi ile ölçümsel verilerin birbiriyle korelasyonu değerlendirilmiştir. Bağımsız gruplarda ki-kare testi kullanılarak kategorik değişkenlerin oranları arasındaki farklar analiz edilmiştir. İstatistiksel olarak p değerinin %5'in altında olması (p<0,05) anlamlı kabul edilmiştir.
Bulgular: Araştırmaya katılan 194 kişinin WEMİOÖ-KF'una verdikleri cevapların puan ortalaması 29,7±4,0 (12 – 35) olup katılımcılar yüksek mental iyi oluş seviyesinde bulunmuştur.  Araştırmaya katılanların WEMİOÖ-KF'undan aldıkları toplam puanı etkileyen faktörlere baktığımızda yaş, cinsiyet, kullanılan ilaç sayısı, eğitim durumu, sigara-alkol kullanım durumu, kronik hastalıkların varlığı, kronik hastalık sayısı, evde tek başına yaşama durumu, COVID-19 hastasıyla şüpheli temas öyküsünün bulunması, destek olacak kişi varlığı, COVID-19 ile ilgili diğer tutumları ve SARC-F ölçek puanı ile WEMİOÖ-KF puan ortalaması karşılaştırıldığında anlamlı bir ilişki saptanmamıştır.Bunların dışında geliri giderinden fazla olanların WEMİOÖ-KF puan ortalamasının (30,6±3,7) geliri giderinden az olanların puanlarından (28,5±4,6) daha yüksek olduğu (p=0,018), COVID-19 hastalığı geçirenlerin WEMİOÖ-KF puan ortalamasının (31,6±3,2) hastalığı geçirmeyenlere (29,5±4,0) göre daha yüksek olduğu (p=0,022), FRAIL ölçek puanı normal olanların WEMİOÖ-KF puan ortalamasının (30,3±3,4), prefrail-frail olanların puan ortalamasından (28,5±4,7) daha yüksek olduğu (p=0,014), saptanmıştır. FRAIL ölçek puanı ile WEMİOÖ-KF toplam puanı arasında çok düşük derecede yönü negatif bir korelasyon (r=-0,181; p=0,012), SARC-F ölçeğinden alınan toplam puan ile WEMİOÖ-KF toplam puanı arasında düşük derecede yönü negatif bir korelasyon (r=-0,270; p<0,001) bulunmuş olup, SARC-F ölçeğinden alınan toplam puan ile FRAIL ölçek puanı arasında yüksek derecede pozitif yönlü korelasyon saptanmıştır (r=0,709; p<0,001). 
Sonuç: COVID-19 pandemisinin devam ettiği süreçte yapılan bu çalışmada 65 yaş üzeri kişilerde mental iyi oluş düzeyinin yüksek olduğu saptanmıştır.  Mental iyi oluş ile ilişkisinin incelendiği faktörlere baktığımızda ise gelir düzeyinin yüksek olması, COVID-19 hastalığını geçirmiş olmak ve kırılgan olmamanın yaşlıların mental iyi oluş düzeyini olumlu yönde etkilediği görülmüştür. İleri yaşlarda daha güçlü bir mental iyilik durumuna sahip olmak, fiziksel kırılganlığın gelişmesine karşı koruma sağlayabilir.  İleri yaşlarda mental iyi oluş hali ve sağlıkla ilgili araştırmalar ülkemizde ve dünyada kısıtlı olup henüz başlangıç aşamasındadır. Mental iyi oluş kavramının yaşlılar üzerinde oluşturacağı etkiler ve bu etkilerin oluşturacağı sonuçlar hakkındaki verilerin derinlik kazanması için güncel ve uzun süreli araştırmalara gereksinim vardır. Bu çalışmada elde edilen veriler bu alanda gelecekte yapılacak araştırmalar için bir altyapı sağlayacaktır.




Anahtar Kelimeler; Yaşlı; COVID-19; Mental iyi oluş; Sarkopeni; Kırılganlık

Abstract:
Abstract
Investigation Of Mental-Wellbeing And Associated Factors During The COVID-19 Pandemic Period İn People Aged 65 Years And Over
Objective: The purpose of this study is to evaluate the relationship between the mental well-being of people over the age of 65 years and age-related factors such as sarcopenia and frailty, as well as personal data, during the period when people are affected psychologically, mentally and physically, such as in the COVID-19 pandemic period. 
Method: A cross-sectional examination was performed on 194 persons registered at the Konak Kültür Family Health Center, Doctor No. 1 No. 3519001. The data were collected using the Introductory Information Form, SWEMWBS (Short Warwick-Edinburgh Mental Well-Being Scale), Fraility Index, and SARC-F (A Simple Questionnaire To Rapidly Diagnose Sarcopenia). The data were evaluated in the SPSS 23.0 statistical package program. For evaluated resuls measurement variables such as mean, standard deviation, minimum and maximum are given as descriptive statistics. One-Sample Kolmogorov Smirnov test was used to evaluate the conformity of the measurement data to the normal distribution and it was found that the data did not comply with the normal distribution. Mann Whitney U test and Kruskal-Wallis test were used to compare the measurement data of independent groups. Bonferroni correction was made for post hoc analysis. The correlation of the measurement data with each other was evaluated with the Spearman test. The differences between the ratios of categorical variables were analyzed using the Chi-square test in independent groups. A p value of less than %5 (p<0,05) was considered statistically significancant
Results: The mean score of the answers to the SWEMWBS of 194 people participating in the research is 29.7 ±4.0 (Min:12- Max:35), and the participants were found to be at a high level of mental well-being. When we compare the factors affecting the total score of the participants taken from the SWEMWBS, no significant relationship was found between SWEMWBS mean score and age, gender, number of drugs used, education status, smoking- alcohol use, presence of chronic diseases, number of chronic diseases, living alone at home, suspected contact with a COVID- 19 patient, presence of supporting people, other attitudes towards COVID-19 and SARC-F scale score. Besides these, the SWEMWBS mean score of those with more income than their expenses (30.6±3.7) was higher than the scores of those with less income than their expenses (28.5 ± 4.6) (p=0.018), those with who had COVID- 19 disease (31.6±3.2) was higher than those who did not have the disease (29.5±4.0) (p=0.022) and of whom have no frailty (30.3±3.4) was higher than who is prefrail- frail (28.5±4.7) (p=0.014). It was determined that there is a very low negative correlation between the FRAIL scale score and SWEMWBS total score (r=0.181; p=0.012), and a low degree of negative correlation (r=0.270; p<0,001) between the SARC-F scale score and SWEMWBS total score and also a high degree of positive correlation was found between the total score from the SARC-F scale and the FRAIL scale score (r=0,709; p<0,001). 
Conclusion: In this study, which was conducted during the COVID-19 pandemic, it was found that the level of mental well-being was high in people over 65. When we look at the factors examining the relationship with mental well-being, it was seen that high income, having had COVID-19 disease, and not being fragile affect the mental well-being of the elderly positively. Having a stronger mental well-being in old age may protect against the development of physical frailty. Research on mental well-being and health in advanced ages is limited in our country and in the world, and it is still in its infancy. There is a need for recent and long-term studies in order to gain depth on the effects of the concept of mental well-being on the elderly and the results of these effects. The data obtained in this study will provide a baseline for future research in this area. 






Keywords: Elderly; COVID-19; Mental Well-being; Sarcopenia, Frailty