İktisadi karar birimlerinin rasyonel karar alma sürecindeki engeller: Bilişsel ön yargılar ve zihinsel kısa yollar
Obstacles in the decision-making process of economic decision units: Cognitive bias and mental shortcuts
Yazar: İNCİ ZÜHRE AYGÜN
Danışman: PROF. DR. ERKAN AKTAŞ
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Davranışsal ekonomi = Behavioral economics ; Höristik model = Heuristic model ; Karar verme = Decision making ; Zihinsel kısa yollar = Mental shortcuts ; Önyargı = Prejudice

Özet:
Klasik iktisadın temel varsayımlarından biri olan rasyonel insan kabulü, özellikle Davranışsal iktisadın tarih sahnesine çıkışıyla birlikte oldukça tartışmalı hale gelmiştir. 19.yüzyılın sonlarında yerleşik bir bilim dalı haline gelen psikolojinin, iktisat ile işbirliğinde bulunmasıyla birlikte ekonomik davranışların ardındaki anomalilerin saptanması ihtiyacı doğmuştur. Disiplinler arası bir yaklaşım olan Davranışsal iktisat, kişilerin muhakeme sürecini etkileyerek rasyonel davranış sergilemesine engel olan nedenleri araştırmaya koyulmuştur. Kişinin düşünce sürecinde var olan sistemsel bir hata olarak addedebileceğimiz bilişsel önyargılar ve zihinsel kestirim yolları; kişiyi rasyonel davranmaktan alıkoymaktadır. Karar aşamasında iken bilişsel süreçlere başvurmak kimi zaman kolaylık ve pratiklik vadetse de çoğunlukla hatalı sonuca ulaşmaya sebebiyet verecektir. 
Bu çalışmanın amacı ekonomik karar süreçlerine etki eden davranış anomalilerini betimsel bir analiz çerçevesinde ortaya koymaktır.  Bu anlamda mevcut teorik ve uygulamalı çalışmalar sunularak karar birimlerini irrasyonelliğe iten sebepler konu başlıkları halinde aktarılmıştır.  Bu çalışmanın önemi; bireyin muhakeme sürecine etki eden çeşitli davranış anomalilerinin gözler önüne serilmesidir. Çalışmanın motivasyonu ise iktisadi karar aşamasındaki aktörleri etkileyen bilişsel eğilimler hakkında farkındalık kazandırılması gerektiği düşüncesidir. Karar süreçlerinde irrasyonel davranışlara sebebiyet veren bilişsel eğilimleri tanımak; yaşamı geniş çaplı okumak isteyen her insan için oldukça büyük önem arz etmektedir. Nitekim bilişsel önyargılar ve höristikler çoğu mantık dışı davranışı açıklama gücüne sahiptir. Çok sayıda olan bu eğilimler hayatın her alanında görülmekle birlikte, tespiti ve kavranması meşakkat gerektirir. Ancak ilgili farkındalığa sahip olduktan sonra yaşamın daha iyi bir yönde değişmesi ve karşı karşıya kalınan sorunların üstesinden gelinmesinin kaçınılmaz olacağı düşünülmektedir.

Abstract:
Rational human acceptance, which is one of the basic assumptions of Classical Economics, has become quite controversial, especially with the emergence of behavioral economics on the stage of history. Psychology, which was accepted as a science at the end of the 19th century, became a necessity to determine the various anomalies behind economic behavior as a result of its cooperation with the economy. Behavioral economics, which is an interdisciplinary approach, has investigated the reasons that prevent people from exhibiting rational behavior by affecting their reasoning process. Cognitive biases and heuristics, which we will define as a systemic error in the thought process of the person; prevents people from rational behavior. While applying to cognitive processes at the decision stage sometimes provides convenience and praticality, it often leads to erroneous results.
This study aims to reveal the behavioral anomalies that affect the economic decision processes within the framework of a descriptive analysis. In this sense, existing theoretical and applied studies are presented and the reasons that cause irrationality in decision units are presented under the titles. The importance of this study; It is the revealing of various behavioral anomalies that affect the reasoning process of the individual. The motivation of the study is the idea that it is necessary to raise awareness about the cognitive tendencies that affect the actors in the economic decision stage. Recognizing cognitive tendencies that cause irrational behaviors in decision processes; It is very important for every person who wants to understand life extensively. As a result, cognitive biases and heuristics can explain most irrational behaviors. Although these tendencies, which are numerous, can be seen in all areas of life, they are difficult to detect and comprehend. However, after having the relevant awareness, it is thought that it will be inevitable to change life for the better and to overcome the problems faced.