Kümelenmenin gelişimi açısından dünden bugüne Kapalıçarşı kuyumculuk mesleğinin incelenmesi
Examination of the Grand Bazaar jewelry profession past to today in terms of the development of the cluster
Yazar: BURAK AYDEMİR
Danışman: PROF. DR. AHMET KALA
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Ekonomi = Economics ; İşletme = Business Administration
Dizin: Ekonomi tarihi = Economic history ; Kuyumculuk = Jewellery ; Kuyumculuk işletmeleri = Jewellery enterprise ; Kümeleme = Clustering ; Kümeler = Clusters ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; İstanbul tarihi = Istanbul history ; İstanbul-Kapalıçarşı = İstanbul-Kapalıçarşı

Özet:
İslamiyet'in temel ilke ve kurallarının çerçevesini içeren fütüvvet, Anadolu'da Türklerin İslamiyet'i kabulünün ardından Türk – İslam sentezinin iktisadi hayattaki bir tezahürü olan Ahilik anlayışı olarak yerini almıştır. Anadolu'nun şehirleştirilmesi amacıyla Anadolu'ya gelen ve Ahiliğin kurucusu olan kolonizatör Türk dervişlerinden Ahi Evran, kümelenme modelinin öncüsü olarak başta Denizli, Konya ve Kayseri'de gerçekleştirdiği debbağlık ile ilk esnaf birliğini kurmuştur.
Osmanlı'da 19. yüzyıla kadar esnaf birlikleri güçlü bir denetim ve sistem ile yönetilmiştir. Ahi tipi kümelenme modeline sahip esnaf birliklerinin kaldırılması sonucu meslek odaları faaliyet göstermeye başlamıştır. Dolayısıyla günümüzdeki meslek odalarının Osmanlı'daki esnaf birlikleri kadar etkin olup olmadığının araştırılması önem arz etmiştir. Buradan hareketle tezin inceleme konusu olarak, kapsamı da daraltmak adına kadim bir meslek olan kuyumculuk mesleğinin dünü ve bugünü incelenmiş, söz konusu mesleğin kümelenme üretim modeliyle nasıl bir ilişki içinde olduğu araştırılmıştır. 
Tezin ilk bölümünde fütüvvetin iktisadi bir yansıması olan ahilik anlayışına ve devamında Osmanlı esnaf birliğine, neden sonuç ilişkisi içerisinde literatürdeki kaynaklar ve yayımlanmış kadı sicilleri kullanılarak yer verilmiştir. İkinci bölümde Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri'nde yer alan belgelerden, ahkam defterlerinden ve kadı sicillerinden yararlanılarak kuyumculuk ve alt sektörleri Kapalıçarşı özelinde detaylı olarak incelenmiş, bunun sonucunda Osmanlı'dan günümüze kuyumculuk mesleğinin halihazırda Kapalıçarşı'da geleneksel değerler çerçevesinde üretime devam ettiği sonucuna ulaşılmıştır.  Üçüncü bölümde ise kümelenme ve Borsa İstanbul üzerine çalışma yapılarak altın tedarik zincirine yer verilmiş, kuyumcu meslek odaları, küme merkezlerinin yöneticileri ve Favori Kuyumculuk ile nitel araştırma yöntemlerinden mülakat yöntemi kullanılarak görüşmeler yapılmış, görüşmeler sonucu ilgili bölümde kuyumculuk sektörünün sorunları ve sorunlarına ilişkin çözüm önerilerine yer verilmiştir.

Abstract:
Futuwwa which contains the framework of the basic principles and rules of Islam, has taken its place as ahi-community concept, which is a manifestation of Turkish-Islamic synthesis in economic life after the acceptance of Islam by Turks in Anatolia. Ahi Evran, one of the colonizer Turkish dervishes who came to Anatolia for the urbanization of Anatolia and was the founder of the Ahi-community, established the first craft union with the dabbagh, which he carried out primarily in Denizli, Konya and Kayseri as the pioneer of the clustering model. 
Until the 19th century in the Ottoman Empire, craft unions were governed by a strong control and system. As a result of the abolition of craft unions with Ahi community clustering model, professional chambers were started to operate. Therefore, it is important to investigate whether today's professional chambers are as effective as the craft unions in the Ottoman Empire. From this view, the subject of the examination of the thesis, in order to narrow the scope, the past and the present of the jewelry profession, which is an ancient profession, were examined and how the profession in question was related to the cluster production model.
In the first part of the thesis, the concept of ahi-community, which is an economic reflection of futuwwa and the Ottoman craft union are included in the cause and effect relationship using the sources in the literature and kadi records.  In the second part, using the documents in the Presidency of the Rupublic of Turkiye Directorate of the State Archives and record of provisions, jewelry profession and its subsectors in the Grand Bazaar were examined. As a result, it has been concluded that the jewelry profession has already continued to produce within the framework of tarditional values in the Grand Bazaar since the Ottoman Empire. In the third part, the gold supply chain was included by working on clustering and Borsa Istanbul, interviews were conducted with jewelry professional chambers, managers of each cluster and the Favori Jewellry using the qualitative research methods, and problems related with jewelry sector and solutions to these problems were included as a result of the interviews.