Akademik yılmazlık gösteren sosyoekonomik olarak dezavantajlı lise öğrencilerinin başarılarında koruyucu faktörlerin rolü
The role of protective factors in the success of socioeconomic disadvantaged high school students demonstrating academic resilience
Yazar: DERYA ERGEZEN
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA SEVER
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitimin Felsefi, Sosyal ve Tarihi Temelleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Akademik dirençlilik = Academic resilience ; Akademik sağlamlık = Academic resilienc ; Dezavantajlı gruplar = Disadvantaged groups ; Kariyer yılmazlığı = Career resilience ; Koruyucu faktörler = Protective factors ; Lise öğrencileri = High schools students ; Yoksulluk = Poverty ; Yılmazlık = Resiliency

Özet:
Bu araştırmanın amacı, sosyoekonomik olarak dezavantajlı olmalarına rağmen başarılı olan öğrencilerin başarılarındaki kişisel, ailevi ve çevresel koruyucu faktörlerin rolünü keşfetmektir. Öğrenciler ölçüt örneklem metodu ile seçilmiştir. Çalışmanın örneklemi sosyoekonomik olarak dezavantajlı ancak başarılı 15 öğrenci ve 15 veli olmak üzere, toplam 30 kişiden oluşmaktadır. Araştırmada nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın verileri, yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak,  katılımcılarla yapılan görüşmeler yoluyla toplanılmıştır.
Araştırma sonucunda öğrencilerin sosyoekonomik dezavantajın oluşturduğu zorluklarla baş ederek, akademik yılmazlık göstermelerini sağlayan, birbirleriyle etkileşim halinde olan, birçok faktör olduğu tespit edilmiştir. Akademik yılmazlık gösteren öğrencilerin, kitap okumayı sevdikleri, planlı ve ısrarcı oldukları görülmüştür. Öğrenciler başarının çaba harcayarak elde edileceğine inamaktadırlar. Geleceğe dair hedeflere sahiptirler ve hedefleri kendilerine bireysel ve sosyal motivasyon kaynakları oluşturmaktadır.
Öğrencilerin aileleri, öğretmenleri, arkadaşları, akrabalık ve komşuluk ilişkileri, sundukları destek ve imkanlarla, zorlu yaşam koşullarının olumsuz etkilerini azaltarak, ya da kişisel yeterliliklerin gelişmesine katkıda bulunarak koruyucu faktör olarak işlev gördükleri bulunmuştur. Ailelerin eğitime dair yüksek beklentileri, eğitime verdikleri değer, başarının çaba harcayarak elde edilebileceğine dair inançları, eğitimi destekleyici pratikleri, sundukları huzurlu, sıcak ilişkiler ve kuralların olduğu destekleyici aile ortamı öğrencilerin başarılarına katkıda bulunmaktadır.
Öğretmenlerin yüksek beklenti çerçevesinde şekillenen öğretim uygulamaları ve öğrencileriyle kurdukları önemseyen ilişkiler, öğrencilerin başarılarına ve yılmazlıklarına katkıda bulunan faktörlerdendir. Öğrencilerin rol modellerinin çoğunlukla aile içinden olduğu, birkaç öğrencinin ise ünlü kişileri ve arkadaşlarını rol model olarak aldığı görülmüştür. Öğrenciler bu kişilerin çalışkanlıkları ve azimlerini kendilerine örnek almaktadır. Öğrencilerin çeşitli beceriler geliştirmelerine yardımcı olan, anlamlı katılım fırsatları sunan müfredat dışı aktiviteler, öğrencilerin yılmazlığını desteklemektedir.

Abstract:
The aim of this research is to explore the role of personal, familial and environmental protective factors in the successs of students who are sucessful despite being socioeconomically disadvantaged. Students were selected by criterion sampling method. The sample of the study consists of totally 30 participant, including 15 socioeconomically disadvantaged but successful students and 15 parents. Qualitative research method was used in the research. The data of the research were collected through interviews using a semi-structured interview form.
As a result of the research, it has been determined that there are many factors interacting with each other that enable students to demonstrate academic resilience by coping with the diffuculties caused by socioeconomic disadvantage. It has been seen that,  academic resilient students like reading books, they are planned and persistent. Students believe that success can be achieved by making an effort. They have goals for the future and their goals are sources of personal and social motivation for them.
It has been found that, student's family, teachers, friends, kinship and neighborly relations, function as protective factors by reducing the negative effects of diffucult living conditions or contributing to the development of personal competences, with the support and opportunities they offer. Families' high expectations, the value of education, their belief that success can be achieved by making an effort, their educational supportive practices and the suportive family environment with peaceful and warm relations and rules contribute to the success of students.
The teaching practices shaped by teachers' high expectations and the caring relationships they established with their students contribute to the success and resilince of the students. It was seen that, students mostly take their family memebers as role models, a few students take famous people and their friends as role models. Students take as example determination and diligence of these people. Extracurricular activities that help students develop a variety of skills and provide meaningful participation opportunities support students' resilience.