Giritli Sırrı Paşa ve İnsan sûresi tefsiri
Cretan Sırrı Pasha and the Human Time commentary
Yazar: MEHMET ATALAY
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SÜLEYMAN GÜR
Trabzon Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Din = Religion
Dizin: Biyografi = Biography ; Giridli Sırrı Paşa = Giridli Sırrı Pasha ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Tefsir = Commentary ; İnsan suresi = Al-insan surah ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bu çalışmanın amacı, Osmanlı Devleti'nin bürokrasisinde üst düzey görevlerde bulunmuş devlet adamı, âlim ve müfessir Sırrı Paşa'nın hayatını kısaca ele alıp onun Sırr-ı İnsân adlı eserini tahlil etmektir. Ayrıca müfessirin âyetlere getirdiği orijinal fikir ve yorumlarını tespit edip alanda çalışma yapmak isteyen araştırmacıların hizmetine sunmaktır.
Bu bağlamda birinci bölümde Sırrı Paşa'nın hayatı, çocukluk yılları, eğitimi, eserleri ve memuriyeti hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde müfessirin Sırr-ı İnsân adlı eserinde yararlandığı kaynaklar tetkik edilerek ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu bağlamda temel başvuru kaynaklarının hangileri olduğu, bunlardan nasıl ve ne şekilde istifade ettiği örnekleriyle anlatılmaya çalışılmıştır. Müfessirin eserinde takip ettiği tefsir yöntemleri tespit edilerek her bir yöntemi nasıl uyguladığı örnekler üzerinden ortaya konulmuştur. Çalışmanın son bölümünde Sırrı Paşa'nın Sırr-ı İnsân adlı eseri muhteva açısından incelenmiştir. Bu bağlamda müfessirin âyetlere getirdiği yorumlar ve kavramlara yüklediği anlamlar tespit edilerek değerlendirilmiştir. Onun başta tefsir eserleri olmak üzere dil, belâgat ve kelâm gibi ilim dallarına ait temel kaynaklardan istifade ettiği görülmüştür. O bu kaynaklardan aldığı bilgileri sadece aktarmakla yetinmemiş, bazen değerlendirmiş bazen de eleştirdiği olmuştur. Ayrıca yaptığı alıntıları süzgeçten geçirerek edebi bir dille eserine yansıtmıştır. Netice itibariyle müfessirin kavram tahlilleri ve âyetlere getirdiği özgün yorumları ile kaynak ve içerik zenginliği açısından başarılı bir eser ortaya koyduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Sırrı Paşa, Sırr-ı insan, tefsir, yöntem, İnsan Sûresi

Abstract:
The aim of this study is to briefly examine the life of Sirri Pasha, a statesman, scholar and interpreter who served at a high level in the bureaucracy of the Ottoman Empire, and analyze his work titled Sırr-ı İnsan and bring it to the world of science. In addition, it aims to identify the original ideas and comments of the commentators on the verses and present them to researchers who want to work in the field.
In this context, in the first part, information was given about Sırrı Pasha's life, childhood years, education, works and office. In the second part, the sources used by the commentator in his work titled Sırr-ı İnsan are examined and tried to be revealed. In this context, it has been tried to explain which basic reference sources are, how and how they benefit from them. The methods of exegesis followed by the commentator in his work were determined, and how he applied each method was revealed through examples. In the last part of the study, Sırrı Pasha's work named Sırr-ı İnsan was examined in terms of content. In this context, the interpretations of the commentators on the verses and the meanings they attribute to the concepts were determined and evaluated. it was seen that he benefited from basic sources of science branches such as language, rhetoric and kalam, especially his tafsir works. He was not content with simply conveying the information he received from these sources, he sometimes evaluated it and sometimes criticized it. In addition, he filtered his quotations and reflected them in a literary language. As a result, it has been determined that the commentator has produced a successful work in terms of resource and content richness with his conceptual analysis and original comments on the verses.

Keywords: Sırrı Pasha, Sırr-ı insân, tafsir, method, İnsân Sûresi