Parkinson hastalarında otonomik disfonksiyon ve cinsel işlev bozuklukları arasındaki ilişki
The relationship between autonomic dysfunction and sexual dysfunctions in parkinson's disease
Yazar: HATİCE VARLIBAŞ
Danışman: DR. HACI ALİ ERDOĞAN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Bakırköy Dr. Sadi Konuk Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Nöroloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Nöroloji = Neurology
Dizin: Cinsel işlev bozuklukları-psikolojik = Sexual dysfunctions-psychological ; Cinsel işlev bozukluğu-fizyolojik = Sexual dysfunction-physiological ; Cinsel işlevler = Sexual functions ; Cinsellik = Sexuality ; Parkinson hastalığı = Parkinson disease

Özet:
Amaç: Parkinson hastalığı (PH) motor ve non motor bulgularla karakterize nörodejeneratif bir hastalıktır. Otonomik disfonksiyon non motor bulgulardan birisi olup gastrointestinal, kardiyovasküler, genitoüriner ve termoregülatuvar sistem gibi birçok sistemi etkiler. Cinsel işlev bozukluğu (CİB), Parkinson hastalarında sık görülmesine ve hayat kalitesi üzerindeki olumsuz etkisine rağmen sıklıkla ihmal edilen bir konudur. Bu çalışmada, CİB ile diğer sistemlere ait otonomik disfonksiyon bulguları ve PH şiddeti arasındaki ilişkinin araştırılması amaçlanmıştır.

Gereç ve Yöntem: Çalışmaya kesin idiopatik PH tanılı 41 erkek ve 35 kadın hasta dahil edildi. Hastaların demografik özellikleri ve hastalık süreleri kaydedildi. Hastalara Birleşik Parkinson hastalığı değerlendirme ölçeği (BPHDÖ), Hoehn Yahr ölçeği, Beck depresyon envanteri, SCOPA AUT skalası (Scales for outcomes in Parkinsons's disease Autonomic Dysfunction), kısa QUİP (Questionnaire for Impulsive-Compulsive Disorders in Parkinson's Disease) ve ASEX ölçeği (Arizona Sexual Experiences Scale) uygulandı. Arizona cinsel yaşantılar ölçeği toplam puanının 19 ve üzeri olması veya herhangi bir soruda 5 ve üzeri puan alınması CİB olarak değerlendirildi. Cinsel işlev bozukluğu olan ve olmayan hasta grupları arasında demografik özellikler ve ölçeklerden elde edilen puanlar kıyaslandı. Cinsel işlev bozukluğu şiddeti ile otonom bulguların ağırlığı ve hastalık evresi arasında korelasyon olup olmadığı değerlendirildi.

Bulgular: Hastalar cinsel işlev bozukluğu olanlar (%53,9) ve olmayanlar (%46,1) olarak iki gruba ayrıldı. Cinsel işlev bozukluğu olan hastaların yaşı ve PH evresi anlamlı düzeyde yüksek saptandı (p<0,001). Cinsel işlev bozukluğu olan hastaların toplam SCOPA AUT puanları, kardiyovasküler, üriner ve gastrointestinal sisteme ait alt grupların puanları CİB olmayan gruba kıyasla daha yüksekti (p<0,001). İki grup arasında toplam PH süresi, hiperlipidemi, koroner arter hastalığı, benign prostat hiperplazisi sıklığı açısından fark yoktu (sırasıyla p:0,232, p:0,198, p:0,084, p:0,093). Hipertansiyon sıklığı ise CİB olan grupta daha yüksekti (p:0,001). Hastaların Hoehn Yahr evresi ve BPHDÖ puanları arttıkça, ASEX puanlarının arttığı saptandı (p<0,001). Benzer şekilde hastaların Beck depresyon envanterine göre depresyon şiddeti arttıkça ASEX puanlarının arttığı görüldü (p<0,001). Hiperseksüalite sıklığı %6,5 olarak (erkeklerde %9,75 kadınlarda %2,85) saptandı. Hiperseksüalite tarifleyen ve tariflemeyen hastalar arasında eşdeğer levodopa dozu ve hasta yaşı arasında fark saptanmadı (p:0,58, p:0,76).

Sonuç: Parkinson hastalığında cinsel işlev bozukluklarının varlığı ve yaşam kalitesi üzerine olan olumsuz etkileri uzun yıllardır bilinmesine rağmen birçok nedenle ihmal edilebilmektedir. Çalışmamızda tespit ettiğimiz CİB ile otonomik disfonksiyon şiddeti ve hastalık evresi arasındaki anlamlı ilişki PH hastalarında CİB'nin erken tanınması açısından farkındalık oluşturabilir ve hastalık yönetiminde bu önemli non motor bulgunun göz ardı edilmesini engelleyebilir.

Abstract:
Objective: Parkinson's disease (PD) is a neurodegenerative disease characterized by motor and non-motor symptoms. Autonomic dysfunction is one of the non-motor findings and affects many systems such as gastrointestinal, cardiovascular, genitourinary and thermoregulatory systems. Sexual dysfunction (SD) is an issue that is often neglected despite its frequent occurrence in Parkinson's patients and its negative impact on quality of life. The aim of this study is to investigate the relationship between SD and signs of autonomic dysfunction of other systems and the severity of PH.

Materials and Methods: Total 41 male and 35 female patients with definite idiopathic PH diagnosis were included in the study. Demographic characteristics and duration of the disease of the patients were recorded. The Unified Parkinson's Disease Rating Scale (UPDRS), Hoehn Yahr scale, Beck depression inventory, SCOPA AUT questionnaire (Scales for outcomes in Parkinsons's disease Autonomic Dysfunction), short QUIP (Questionnaire for Impulsive-Compulsive Disorders in Parkinson's Disease) and ASEX (Arizona sexual experiences scale) were applied to the patients. Having a total score of 19 or above on the Arizona sexual experiences scale or having a score of 5 or above on any question was considered as SD. Demographic characteristics and scores obtained from the scales were compared between the patient groups with and without sexual dysfunction. It was evaluated whether there was a correlation between the severity of sexual and autonomic dysfunctions and stage of the disease

Results: The patients were classified as two groups; those with sexual dysfunction (%53,9) and without (%46,1). The age and PH stage of patients with sexual dysfunction were found to be significantly higher (p<0,001). The total SCOPA AUT scores and scores of the cardiovascular, urinary and gastrointestinal system subgroups were higher in patients with sexual dysfunction. (p<0,001). There was no difference between the two groups in terms of total duration of PH, 
incidence of hyperlipidemia, coronary artery disease and benign prostatic hyperplasia (p:0,232, p:0,198, p:0,084, p:0,093 respectively). The incidence of hypertension was higher in patients with sexual dysfunction (p:0,001). It was observed that as Hoehn Yahr stage and UPDRS scores of the patients increased, also ASEX scores were increased (p<0,001). According to Beck depression inventory, ASEX scores increased as the severity of depression increased (p<0,001). The incidence of hypersexuality was %6,5 (%9,75 in men and %2,85 in women). The equivalent levodopa dose and age of patients were not different in patients with or without hypersexuality (p:0,58, p:0,76).

Conclusion: Although the presence of sexual dysfunctions in Parkinson's disease and its negative effects on quality of life have been known for many years, it is neglected due to many reasons. Research of the relationship between sexual dysfunction, autonomic disorder and PD severity is the strong side of our study. Also our study may contribute to the prevention of ignoring this important non motor finding in PD management.