Tekstil ürünlerinde çevresel yaklaşımlar
Environmental approaches in textile products
Yazar: BEYZA ASHABOĞLU
Danışman: PROF. DR. AYŞE UYGUR
Marmara Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Tekstil Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Tekstil ve Tekstil Mühendisliği = Textile and Textile Engineering
Dizin: Ekoloji = Ecology ; Tasarım = Design ; Tekstil = Textile ; Tekstil tasarımı = Textile design ; Tekstil ürünleri = Textile products ; Çevre = Environment ; Çevre dostu ürünler = Eco-sensivite products ; Çevre duyarlılığı = Environmental sensitivity ; Çevre koruma = Environmental protection ; Çevresel etki = Environmental impact

Özet:
Dünyada, 1980'li yıllardan sonra doğal kaynakların kirlenmesi, ozon tabakasının delinmesi, ekolojik dengenin bozulması, küresel ısınma, buzulların erimesi nedenleriyle bir kaygı oluşmuş ve çevre hareketleri başlamıştır. Dünya nüfusu hızla artarken, ihtiyaçlar da çoğalmış ve doğal kaynaklar tükenmeye, kirlenmeye başlamış, giderek yetersizlik başlamıştır. Sanayi Devrimi'yle birlikte gelişen teknoloji, doğal kaynakların bilinçsizce kullanılması, tüketim çılgınlığı bugün yaşamakta olduğumuz çevre sorunlarının en büyük nedenidir. Çevre ve insan sağlığı bilincinin artması, tüm sanayi dalları ile birlikte tekstil sektörünü de etkilemiş ve tekstil ürünlerinin, çevre ve insan sağlığına zarar vermeden üretilmeleri gündeme gelmiştir. Tekstil teknolojisi uzmanlarına olduğu kadar tekstil tasarımcılarına da çevre ve insan sağlığına zarar vermeyen ekolojik tekstillerin üretilmeleri için büyük sorumluluk düşmektedir.Tekstil tasarımcısı tekstillere biçim, renk, desen, elyaf, kumaş, doku vb. bakımından estetik değerler katarak tüketicinin kullanabileceği ürünler haline getiren uzmandır. Bu nedenle tüketicilerin ihtiyaçlarını tasarlamak için moda olgusunu ortaya koyarken insana, canlılara, çevreye zarar vermeyecek yöntemleri, malzemeleri kullanmak tasarımcının tercihindedir. Nasıl bir elyaf, kumaş, doku, renk, desen içeren malzeme kullanılacağı, bu malzemelerle hangi biçimde üretileceği, tasarımcının vereceği kararla oluşan niteliklerdir, dolayısıyla tasarımcılar toplumun beğenisini yönlendirme gücünü taşırlar ve toplumu, çevreyi dolaylı olarak etkileyebilirler:?Tasarımcılar zararlı maddeler içeren tekstil malzemeleri yerine ekolojik etiket taşıyan tekstil ürünlerini kullanabilirler, bu konuda teşviklerde bulunabilirler,?Organik tekstilleri kullanabilirler ve kullanılmasını teşvik edebilirler,?Az kumaş tüketen tasarımlar yaparak çevreye katkıda bulunabilirler, kumaş tüketiminin azaltılmasını teşvik edebilirler,?Açık renkli, az baskılı tekstil ürünlerini tercih ederek çevreye daha az atık verilmesine katkıda bulunabilirler, teşvik edebilirler,?Üretimde hatalı boyama, hatalı baskı, hatalı dokuma, örme ürünlerine batik, püskürtme, basma altı vb. tasarımlar yapılarak da çevreye katkıda bulunabilir.?Kullanılmış, modası geçmiş, küçülmüş vb. tekstil ürünlerini aplike, parça baskı, dantel, nakış vb. ile yeniden tasarlayarak, kullanılabilir hale getirerek çevreye bir katkı sağlayabilir, teşvikte bulunabilirler,?Çorap, kazak, vb. kullanılmış ürünler ile paspas, kilim vb. üreterek; parça kumaşlar ile bebek elbiseleri, saç tokaları vb. üreterek ikincil ürünler yapabilirler, teşvik edebilirler,?Geri dönüştürülmüş elyaf kullanarak çevreye katkıda bulunabilirler ve toplumu teşvik edebilirler;Ayrıca;?Ağartma yapılmamış tekstil ürünlerinin kullanılmasının, doğal boyaların kullanılmasının, doğal elyafın kullanılmasının çevre koruma açısından doğru bir yaklaşım olmadığı; daha az su, kimyasal ve enerji tüketen terbiye işlemleri, daha az zararlı hidrojen peroksit ağartması ile çevre dostu ağartma yapılabileceği;?Doğal boyaların da toksik mordan içerebildiği, sentetik boyarmaddelere alternatif olamayacağı, sentetik boyarmaddelerin de toksik olan tiplerinin üretimlerinin ortadan kalkmasıyla ekolojik boyama yapılabildiği;?Doğal elyafın ön terbiye işlemlerinde çok fazla miktarda su, kimyasal tükettiği; sentetik elyafın ise çok az su, kimyasal tükettiği, yalnız enerjiyi daha fazla tükettiği bildirildiğinden doğal elyafın daha çevre dostu olduğunun söylenemeyeceği görülmüştür.Günümüzde çevreye verilen zararların ciddi boyutlarda olduğunun bilincine varılarak giyilen her giysiyi, kullanılan her tekstili sorgulamak da kaçınılmaz hale gelmiştir. Sonuç olarak bilinçlenen tüketiciler, gitgide bozulmaya başlayan çevreye katkıda bulunmak için çevreye zarar vermeyen tekstilleri kullanmaya başlamışlardır, bu konuda tekstil teknolojisi uzmanlarının olduğu kadar tekstil tasarımcılarının da önemli payı olmuştur ve olmaya devam etmelidir.

Abstract:
Due to the contamination of the natural sources, ozone layer depletion, deterioration of the natural balance, global warming and the melting of the icecaps in the world after the 1980s, a concern has occurred and the environmental movements have started. While the world population rapidly increases, the requirements have also increased and the natural sources have started to run out and get contaminated and insufficient has started gradually. Developing technology together with the Industrial Revolution, unconscious use of natural sources, consumption frenzy is the biggest reason that we today face the environmental issues. The increase of the awareness of environment and human health have also affected the textile sector together with all the branches of industry and the manufacturing of textile products without harming the environment and human health has become a current issue. Textile designers are greatly encumbered for the manufacturing of ecological textiles that do not harm the environment and human health as well as the textile technology experts.Textile designer is the expert who makes the products usable by the consumer by adding shape, color, pattern, fiber, fabric and texture etc to the textiles. Therefore it is the preference of the designer to use the methods, materials that would not harm humans, living things and the environment while setting forth the fashion fact in order to design the requirements of the consumers. What type of material containing fiber, fabric, texture, color, pattern, in what way they will be produced with these materials are the attributes that form with the decision the designer will make hence the designers bear the power to direct the appreciation of the community and they can affect the community and the environment indirectly:?The designers can use textile products bearing ecological label in stead of the textiles materials containing harmful materials, they can encourage about this matter,?They can use the organic textiles and encourage their use,?They can contribute to the environment by making less fabric consuming designs, they can encourage less consumption of fabric,?The can contribute to less waste release to the environment by preferring light color, light printed textile products, they can encourage about this matter,?They can also contribute to the environment by performing faulty dyeing, faulty printing, faulty weaving in manufacturing and making tie-dye to the weaving products, spraying, print back cloth etc.?They can contribute to the environment by redesigning the used, outdated, shrunk etc textile products with appliqué, piece print, lace and embroidery etc and making them reusable, they can encourage about this matter,?By producing door mat, rug etc by using products like sock, sweater; by producing baby clothes and hairpins etc with piece fabrics, they can make by-products, they can encourage them,?They can contribute to the environment by using recycled fiber and encourage the community about this matter;In addition;?It has been found that; it is not a proper approach in respect of environmental protection by using the textile products that are not bleached, using natural dyes and the natural fiber; environment friendly bleaching could be made by using less water, chemicals and energy consuming finishing processes, less harmful hydrogen peroxide bleaching;?Also the natural dyes could contain toxic mordant, they could not be an alternative to the synthetic colorants, ecological dyeing could be made by eliminating the production of the toxic types of also the synthetic colorants;?The natural fiber consumes too much water, chemicals in pre-finishing processes; as for the synthetic fiber, it consumes very little water and chemicals, however since it is reported that it consumer energy more, the natural fiber could not be more environment friendly.It has also been inevitable to inquire every dress worn, every textiles used by reaching the awareness that the harms made to the environment today are in serious sizes. Consequently, the consumers becoming conscious have started using the textiles that do not harm the environment in order to contribute to the environment which is gradually deteriorating, textile designers have a share in this matter as well as the textile technology experts and they should keep on having a share.