Afet risk yönetimi kapsamında iklim okuryazarlığı ölçeği geliştirilmesi
Development of climate literacy scale within the scope of disaster risk management
Yazar: AYŞE TAZEGÜL BEKCİ
Danışman: PROF. DR. SAİME ŞAHİNÖZ
Gümüşhane Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Afet Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Afet riski = Disaster risk ; Afet yönetimi = Disaster management ; Afetler = Disasters ; Ölçek geliştirme = Scale development ; İklim = Climate ; İklim değişikliği = Climate change ; İklim okuryazarlığı = Climate literacy

Özet:
Bu araştırma, afet risk yönetimi bağlamında iklim okuryazarlığını değerlendirmek için geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı geliştirmeyi amaçlamaktadır. Nicel araştırma yöntemlerinin kullanıldığı çalışma Ankara ilinde, 18-60 yaş arası okuryazar yetişkinleri hedef alarak yürütülmüştür. Ölçeği geliştirmek için, kapsamlı bir literatür taramasına dayalı olarak 80 ifadeden oluşan bir taslak form veri toplama aracı olarak kullanılmıştır. Alanında uzman öğretim üyelerinin yanı sıra bir dil uzmanı aracılığıyla da taslak ölçek gözden geçirilmiş ve geri bildirimde bulunulmuştur. Sonuç olarak, uzman görüşleri doğrultusunda madde sayısı 80'den 45'e düşürülmüştür. Daha sonra ölçek maddelerini test etmek için 30 katılımcı ile bir pilot çalışma gerçekleştirilmiştir. İklim okuryazarlığı ölçeğinin son versiyonu, araştırma örneklem grubundaki 18-60 yaş arası okuryazar yetişkinlere uygulanmıştır. SPSS programı kullanılarak veriler analiz edilmiştir. Ölçeğin yapı geçerliliğini değerlendirmek için açımlayıcı faktör analizi ve doğrulayıcı faktör analizi yapılmıştır. Ayrıca, ölçeğin güvenilirliğini belirlemek için iç tutarlılık katsayısı hesaplamaları ve madde analizi yapılmıştır. Madde analizi kapsamında, madde-toplam puan korelasyonları ve alt ve üst grup ortalamaları arasındaki farka dayalı olarak t-değerleri hesaplanmıştır. Faktör analizlerinin sonuçları, geliştirilen ölçeğin üç faktörden ve toplam 20 maddeden oluştuğunu ortaya koymuştur. Bu üç faktörlü yapıyı doğrulamak için doğrulayıcı faktör analizi yapılmıştır. Sonuçlar üç faktörlü yapıyı doğrulamış ve ölçeğin kalitesini değerlendirmek için uyum indeksleri incelenmiştir.
Analizler sonucunda, ölçeğin Cronbach Alpha iç tutarlık katsayısı 0.974 olarak bulunmuş, ölçeğin geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu ortaya konulmuştur. Ölçek, toplumun iklim değişikliği bilgi ve becerilerini değerlendirmek için kullanılabilir ve Türkiye'nin afet risk yönetimi bağlamında iklim okuryazarlığını geliştirmek için önerilerde bulunulabilir.

Abstract:
This research aimed to develop a reliable and valid measurement tool for assessing climate literacy in the context of disaster risk management. The study was conducted in Ankara province, targeting literate adults aged 18-60. Initially, a draft form with 80 statements was developed based on a literature review. This draft was then reviewed and feedback was obtained from language experts and academic members in the field, resulting in the reduction of items to 45. A pilot study was conducted with 30 participants to test the items, and the final version of the climate literacy scale was then administered to literate adults in the research sample group. The data were analysed using SPSS software, with exploratory and confirmatory factor analyses used to assess the construct validity. Internal consistency and item analysis were also performed to determine the reliability of the scale. The results revealed that the developed scale consisted of three factors and a total of 20 items, with confirmatory factor analysis confirming this structure. Fit indices were analysed to evaluate the quality of the scale.
As a result of the analyses, the Cronbach Alpha internal consistency coefficient of the scale was found to be 0.974 and it was revealed that the scale is a valid and reliable measurement tool. The scale can be used to assess the climate change knowledge and skills of the society and recommendations can be made to improve climate literacy in the context of disaster risk management in Turkey.