Çeviri göstergebilimi bağlamında özde çeviri: Halide Edib'in The Clown and His Daughter başlıklı eserinin ve çevirilerinin yeni kavramlar ışığında incelenmesi
Watermark translation in the context of semiotics of translation: Analysis of Halide Edib's The Clown and His Daughter and its translations in the light of new concepts
Yazar: HALİSE GÜLMÜŞ SIRKINTI
Danışman: PROF. DR. SÜNDÜZ KASAR
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Batı Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı / Diller ve Kültürlerarası Çeviribilim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Batı Dilleri ve Edebiyatı = Western Linguistics and Literature ; Mütercim-Tercümanlık = Translation and Interpretation
Dizin: Adıvar, Halide Edip = Adıvar, Halide Edip ; Gösterge bilim = Semiotics ; Türkçe çeviri = Turkish translation ; Çeviri = Translation ; Çeviri bilim = Science of translation ; Öz çeviri = Self translation ; Özde çeviri = Watermark translation

Özet:
Çeviri göstergebilimi ışığında kaleme alınan bu çalışmanın amacı, aynı anlatının örneklendiği üç farklı eser üzerine kavramsal tartışma yürütmek ve bu eserlerdeki çevirmen kararlarına odaklanmaktır. Halide Edib Adıvar, İngiltere'de gönüllü sürgünde olduğu yıllarda The Clown and His Daughter başlıklı eserini kaleme alır. Oluşturulduğu dil bağlamı ile yansıttığı dil bağlamı birbirinden farklı olan The Clown and His Daughter, İngiliz yazın dizgesinde özgün eser olarak sunulmuş olsa da eserde Türk kültürü İngiliz okura aktarılırken göstergelerin zihinsel çeviriden geçirildiği varsayımı ile bu çalışmada söz konusu eser bir çeviri ürün olarak ele alınmış ve Sündüz Öztürk Kasar'ın özde çeviri kavramı doğrultusunda irdelenmiştir. 60 örnek üzerinde gerçekleştirilen inceleme sonucunda bir özde çeviri olduğu varsayımı doğrulanan eserin Türkçe çevirisi olan ve Edib tarafından dilimize kazandırılan Sinekli Bakkal, Öztürk Kasar'ın aslına çeviri kavramı ile Grutman'ın öz çeviri kavramları doğrultusunda incelenmiş ve eser aslına öz çeviri olarak kavramsallaştırılmıştır. 2012 yılında, W.D. Halsey isimli bir çevirmen eserin Türkçe çevirisi olan Sinekli Bakkal'ı İngilizceye çevirir. Halsey'nin çevirisinde, çeviri eylemi kaynak dilden erek dile doğru gerçekleştiğinden özel bir durumu örnekleyen bu eser araştırma nesnesi olarak seçilmiştir. Aynı anlatının örneklendiği üç çeviri ürün, Öztürk Kasar'ın derlediği göstergebilimsel çözümleme yöntemi doğrultusunda belirlenen 90 örnek üzerinden betimleyici bir yaklaşımla karşılaştırmalı olarak okunmuş, anlatılardaki dönüşümler saptanmış ve çevirmen kararları Öztürk Kasar'ın ortaya koyduğu Çeviride Anlam Evrilmesi Dizgeselliği odağında incelenmiştir. Okur farklılıklarının Edib'in çeviri kararlarını ciddi boyutta yönlendirdiği, Edib'in aslına öz çeviriye müdahaleleri dolayısıyla eserin bir dönem kitabı olarak okunamayacağı gözlemlenmiştir. Halsey'nin çevirisinde saptanan anlam evirici eğilimlerin büyük ölçüde dil yetersizliğinden kaynaklandığı sonucuna ulaşılmıştır. Çeviribilim ve göstergebilimin birbirinden beslenebileceği, bu birlikteliğin iki alanda da zenginleşmeyi beraberinde getireceği açıktır.

Abstract:
The aim of this study, written in the light of semiotics of translation, is to carry out a conceptual discussion on three different works in which the same narrative is exemplified and to focus on the translator's decisions in these works. Halide Edib Adıvar wrote her book titled The Clown and His Daughter while she was self-exiled in England. The language and culture in which the book was created are different from the language and culture it reflects. Although the book was presented as an original work in the English literary system, it is assumed that the signs are mentally translated while Edib was transferring the Turkish cultural signs for the English reader. In this study, The Clown and His Daughter is considered within Öztürk Kasar's concept of watermark translation and its Turkish translation Sinekli Bakkal was analyzed in line with Öztürk Kasar's concept of retro translation and Grutman's concept of self-translation. In this regard, Sinekli Bakkal was conceptualized as retro-self translation. In 2012, an American, W.D. Halsey, translated Sinekli Bakkal into English. Halsey's translation exemplifies a special case; the back translation process takes place from the source language to the target language. Three translation products, in which the same narrative is exemplified, were read comparatively with a descriptive approach and 90 examples were determined in accordance with the semiological analysis method compiled by Öztürk Kasar. The transformations in the narratives were analyzed, and the translator's decisions were examined in the focus of Öztürk Kasar's Systematics of Designificative Tendencies. It was observed that the differences between Turkish and English readers guided Edib's translational decisions and Sinekli Bakkal cannot be seen as a fictional history book because of Edib's decisions. It has been concluded that the designificative tendencies identified in Halsey's translation are largely due to his language inadequacy. It is clear that translation studies and semiotics can benefit from each other and that such cooperation can bring enrichment to both fields.