Hemşirelerin afetlere hazır oluşluk durumları: Kuşaklar arası farklılıklar
Preparedness of nurses for disasters: Differences betweengeneration
Yazar: YUNUS ŞİMŞEK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HANDAN ALAN
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Hemşirelikte Yönetim Ana Bilim Dalı /  Hemşirelikte Yönetim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Acil hemşirelik = Emergency nursing ; Doğal afetler = Natural disasters

Özet:
Bu araştırma tanımlayıcı ve kesitsel tasarımda planlanmıştır. Hemşirelerin afetlere
ilişkin deneyim ve görüşleri ile afetlere hazır oluşluk ve hazır oluşluluklarında temel yeterlilik
algısını ve bunu etkileyen faktörleri X ve Y kuşağı hemşire örnekleminde belirlemek amacıyla
gerçekleştirilmiştir.
Araştırmanın evrenini Türkiye genelinde sağlık hizmeti sunan hastanelerde çalışan
hemşireler oluşturdu (204969). Örneklem sayısı, evreni bilinen örneklem hesaplama formülü ile
en az 382 hemşire olarak belirlendi. Araştırma verileri 7 Mayıs - 20 Temmuz 2020 tarihleri
arasında Tanıtıcı Bilgi Formu ve "Hemşirelerin Afetlere Hazır Oluşluluklarında Temel
Yeterlilikler Ölçeği" kullanılarak toplandı. Veriler; tanımlayıcı istatistikler, grupların
karşılaştırılmasında Kruskal-Wallis Testi ve Mann-Whitney U Testi, Spearman Korelasyon
Analizi ve çoklu doğrusal regresyon analizi kullanılarak değerlendirilmiştir.
Araştırma sonucunda hemşirelerin % 13,9'u X kuşağında ve %86,1'i Y kuşağında yer
almaktadır. X ve Y kuşağında ki hemşirelerin, afet türleri içerisinde yer alan deprem ve seller,
büyük yangınlar, bulaşıcı hastalıklar gibi afetlerde kendilerini orta düzey ve biraz üzeri yeterli
gördükleri; radyoaktif madde sızıntısı ve kirliliği, nükleer kazalar gibi afetlerde kendilerini
yetersiz gördükleri sonucu ortaya çıkmıştır. Araştırma kapsamında "Hemşirelerin Afetlere Hazır
Oluşluluklarında Temel Yeterlilikler Ölçeği"nden aldıkları toplam puan skorları X kuşağı
hemşirelerde 144,05±34,62 iken Y kuşağı hemşirelerde 151,18±30,1'dir. Ölçek toplamı ve alt
boyutlarından alınan puan ortalamaları incelendiğinde "Kritik Düşünme", "Özel Tanımlama" ve
"İletişim Becerileri" alt boyutları ile kuşaklar arasında anlamlı farklılık saptandı (p<0.01). X
kuşağı hemşirelerin kişisel ve mesleki özellikleri incelendiğinde, yalnızca cinsiyete göre "kritik
düşünme" alt boyutu ve çalıştığı kuruma göre "iletişim becerileri" alt boyutu ortalama puanının
anlamlı olarak farklılaştığı saptandı (p<0,05). X kuşağı hemşirelerin kişisel ve mesleki
özellikleri incelendiğinde, ölçek toplamı ve farklı alt boyutlarda anlamlı farklılıklar olduğu
saptandı (p<0,001, p<0.01, p<0.05).
Çalışma sonuçlarına göre, hemşirelerin kuşaklar arası afetlere hazır oluşluluklarında
temel yeterlilik algıları arasında anlamlı farklılık olduğu ve hemşirelerin kişisel/mesleki
özellikleri ile afetlere ilişkin deneyimlerinden etkilendiği belirlendi. Hemşirelerin mesleki
eğitimleri süresince afetlerle ilgili konularda eğitilmesi ve mezuniyet sonrasında kurs, seminer,
çalıştay, hizmet içi eğitim vb. programlara katılmasının yönetici hemşireler tarafından
desteklenmesi, hemşirelik hizmetleri üst düzey yöneticileri tarafından hemşirelere afet öncesi,
sırası ve sonrasındaki rollerine ilişkin eğitimlerinin verilmesi ve tatbikatlarla yıl içinde
tekrarlanarak pekiştirilmesi afetlere hazır oluşluluğun geliştirilmesine katkı sağlayacaktır.
Anahtar Kelimeler: Afetlere Hazır Oluşluluk, Afet Yönetimi, Kuşaklar, Hemşire.

Abstract:
This research was planned in descriptive and cross-sectional design. It was carried out
in order to determine the core competence perception of nurses' preparedness and readiness for
disasters with their experiences and opinions and the factors affecting this in the sample of X
and Y generation nurses.
The population of the study consists of nurses working in hospitals offering healthcare
across Turkey (204969). The sample number was determined as at least 382 nurses with sample
size calculation formula for known population. The research data were collected between 7 May
- 20 July 2020 using the Introductory Information Form and the "Core Competencies Scale for
Nurses' Preparedness for Disasters". Data were evaluated using descriptive statistics, KruskalWallis Test and Mann-Whitney U Test, Spearman Correlation Analysis and multiple linear
regression analysis for the comparison of groups.
As a result of the research, 13.9% of the nurses are in the X generation and 86.1% are in
the Y generation. It was revealed that nurses in the X and Y generations see themselves as
having average and slightly above average competency in disasters such as earthquakes and
floods, big fires, and contagious diseases, and incompetent in disasters such as radioactive
material leakage and pollution and nuclear accidents. Within the scope of the study, the total
scores obtained from the "Core Competence Scale of the Nurses' Preparedness for Disasters" is
144.05 ± 34.62 for generation X nurses and 151.18 ± 30.1 for generation Y nurses. When the
scale total and the mean scores obtained from its sub-dimensions were examined, a significant
difference was found between the generations with the "Critical Thinking", "Specific
Description" and "Communication Skills" sub-dimensions (p <0.01). When the personal and
professional characteristics of generation X nurses were examined, it was found that only the
"critical thinking" sub-dimension mean score according to gender and the "communication
skills" sub-dimension mean score according to the institution they work differed significantly (p
<0.05). When the personal and professional characteristics of generation X nurses were
examined, it was found that there were significant differences in the total scale and different
sub-dimensions (p <0.001, p<0.01, p<0.05).
According to the results of the study, it was determined that there is a significant
difference between different generations on the core competence perceptions of nurses'
preparedness for disasters and they are affected by the personal/professional characteristics and
disaster experiences. Encouragement by executive nurses for training of nurses on disasterrelated issues during their vocational training and attending post-graduation courses, seminars,
workshops, in-service training, etc., and training the nurses about their roles before, during and
after disasters by the senior managers of the nursing services, and reinforcing them with
exercises throughout the year will contribute to the development of disaster preparedness.
Keywords: Disaster Preparedness, Disaster Management, Generations, Nurse.