Ortadoğu'da siyaset petrol ilişkisi: 1967 ve 1973 krizleri örneği
The relati̇onshi̇p between poli̇ti̇cs and oi̇l i̇n the mi̇ddle east: An example of the 1967 and 1973 cri̇ses
Yazar: YUSUF NAZIM CAN SOYAK
Danışman: DOÇ. DR. ARİF OLGUN KÖZLEME
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Bölgesel Araştırmalar Ana Bilim Dalı / Ortadoğu Araştırmaları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Enerji = Energy ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Arap-İsrail savaşları = Arabian-İsrael wars ; Arap-İsrail çatışması = Arabian-İsrael conflict ; Orta Doğu politikası = Middle East policy ; Orta Doğu sorunu = Middle East problem ; Ortadoğu = Middle East ; Petrol = Petroleum ; Siyaset = Politics ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası politika = International policy

Özet:
Günümüzde medeniyetimizin devamı için enerji kaynakları vazgeçilmez bir unsur
haline gelmiştir. Özellikle Sanayi İnkılabı'ndan sonra Dünya'da enerji kaynaklarına sahip
olabilmek için kıyasıya bir yarış başlamıştır. Bu yarış birçok savaşa da neden olmuş ve son
yüzyıl içerisinde yaşanan çatışmalar ve hatta savaşların bazılarının oluşumunda başrolde ve
bazılarının oluşumunda ise arka planında enerji kaynakları yer almıştır.
Sanayi İnkılabı'nın sonra, sanayisi gelişen ülkeler tarafından kömürden, petrole geçiş
dönemini büyük rekabetlere neden olmuştur. Bu rekabetler döneminde amaç petrol
rezervlerini ele geçirme ve kontrol etme mücadelesi şeklinde gerçekleşmiştir. Dünya'daki
politik ve ekonomik güç petrol hammaddesi ve bu hammaddeden kaynaklı petrol yan sanayisi
etrafında gelişmekte iken Ortadoğu coğrafyasında petrolün keşfedilmesinden itibaren bölge
ülkeleri, gündemin odak noktası haline gelmiştir. Bu tarihten sonra büyük devletlerin ve
uluslararası şirketlerin çıkar çatışmalarına sahne olan Ortadoğu coğrafyası pek çok kriz ve
savaşla geçen bir döneme girmiştir.
1973 Petrol Krizi, 15 Ekim 1973 tarihinde Arap Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü
(OAPEC) tarafından Ekim 1973 Arap-İsrail Savaşı'nın devam ettiği ve ateşkes anlaşmalarının
imzalandığı süreçte İsrail'e destek veren Batılı devletlere yönelik başlatılan petrol
ambargosudur. Bu ambargo ile birlikte petrol fiyatları Ekim 1973 tarihinden önceki
dönemlere kıyasla yaklaşık 4 kat artış göstermiştir. Yaşanan bu fiyat artışı gelirlerinin büyük
bir çoğunluğunu petrol ve petrol türevi sanayiye dayalı olan ülkelerin ekonomilerinin
büyümesinde etkili olmuştur. Bu bağlamda yaşanan bu krizle birlikte petrol gelirleri yön
değiştirerek uluslararası petrol şirketlerinden, Ortadoğu ülkelerine doğru akmaya başlamasına
neden olmuş, üretim maliyetleri artmıştır.

Abstract:
Today, energy resources have become an indispensable element for the continuation of
our civilization. Especially after the Industrial Revolution, a fierce race started in order to
have energy resources in the world. This race has led to many wars and has played a leading
role in the formation of some of the wars in the last century and even in the formation of some
of the wars.
After the Industrial Revolution, the transition period from coal to oil by the developing
countries caused great competition. In the period of these rivalries, the aim was to capture and
control oil reserves. While the political and economic power in the world has been developing
around petroleum raw materials and the petroleum sub-industry originating from these raw
materials, the countries of the region have become the focal points of the agenda since the
discovery of oil in the Middle East. After this date, the Middle East geography, which has
been the scene of conflicts of interest of big states and international companies, has entered a
period of many crises and wars.
The 1973 Oil Crisis is the oil embargo launched on October 15, 1973 by the
Organization of Arab Petroleum Exporting Countries (OAPEC) for Western states that
supported Israel during the October 1973 Arab-Israeli War and the cease-fire agreements
were signed. With this embargo, oil prices increased about four times compared to the periods
before October 1973. This price increase has been effective in the growth of the economies of
the countries which are mostly based on oil and petroleum-derived industries. In this context,
with this crisis, oil revenues changed direction and caused to flow from international oil
companies to Middle Eastern countries and production costs increased.