Sivas kent merkezi yakın civarının ayrıntılı jeolojik haritalanması ve ön afet bilgi sisteminin oluşturulması /
Yazar: TUĞRUL KEKLİKCİ
Danışman: PROF. DR. KAAN ŞEVKİ KAVAK
Cumhuriyet Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering
Dizin: Hidrojeoloji = Hydrogeology ; Hidrojeolojik harita = Hydrogeological map ; Yapısal jeoloji = Structural geology

Özet:
Ülkemizi de etkileyen doğal afetler özellikle her yıl birçok insan hayatının kaybına ve etkilenmesine yol açmaktadır. Hızla gelişen bilgi teknolojileri bu doğal afetlerin sadece sonrasında ortaya çıkan ulaşım, planlama, arama-kurtarma ve analiz edip karar verme aşamalarında değil farklı aşamalarda da kullanıcılara kolaylıklar sunmaktadır. Bu tez çalışmasında, Sivas Kent Merkezi ve civarının jeolojik özellikleri ve afet risklerinin bir CBS veri tabanı üzerinde gösterilmesi amaçlanmaktadır.
        Günümüzde sayısal verinin kullanımı, saklanması, analizi ve değerlendirmesi gelişen bilgi teknolojileri nedeniyle oldukça önemli bir konuma gelmiştir. Ayrıca sayısal veri olarak jeolojik haritaların arazide üretimi son yıllarda oldukça fazla bir artış göstermiştir (Clegg ve diğ., 2006, Yakan ve diğ., 2012).  Bunun paralelinde, bir bilgi sisteminde, vektörel veri olarak adlandırabileceğimiz nokta, çizgi ve poligon özelliklerinin jeolojik haritalama çalışmalarında örnek yeri, fay veya formasyon sınırlarına karşılık gelebilecek değerler olduğu ve böylece söz konusu bilgi sisteminde rahatlıkla ifade edilebileceği de söylenebilir. 
        Erzincan batısından başlayıp Kayseri doğusuna kadar yaklaşık KD-GB doğrultusunda uzanan Tersiyer yaşlı Sivas  Havzası'nda (Poisson ve diğ., 1995, Şekil 1) bugüne kadar stratigrafik, tektonik, mineralojik ve maden yatakları amaçlı bir hayli çalışma yapılmıştır (Cater ve diğ., 1991; Temiz ve diğ., 1993; Temiz, 1996). Öte yandan bu çalışmalarda klasik jeoloji haritalama yoğun olarak gerçekleştirilmiştir.
           Sivas kent merkezi ve civarının ayrıntılı bir jeolojik haritasının hazırlanması, bu tez projesinin ana amacını oluşturmaktadır. Özellikle Sivas kent merkezinin göreceli olarak Sivas Havzası'nın kuzey kenarına yakın bir bölgede kurulması ve Kızılırmak yatağı çevresindeki düzlük alanlardaki yerleşim olanakları dikkati çekmektedir. Kent kuzeyinde daha çok Üst Miyosen-Pliyosen yaşlı çökellerin güneyde ise daha çok Oligosen yaşlı Hafik formasyonuna ait evaporitik birimler yaygın olarak yüzeylemektedir. Haritalama çalışmasını engelleyebilecek yoğun bir bitki örtüsü gözlenmemektedir. Tez projesinde gerçekleştirilecek haritalama çalışması mümkün olduğu düzeyde ayrıntılı bir şekilde kent merkezini içine alacak şekilde yapılacaktır. Litolojik birimlerin tanımlanmasında ve ayırtlanmasında Poisson ve diğ., (1995)' in çalışması göz önünde bulundurulacak ve mümkün olduğunca ayrıntılı bir litoloji haritası oluşturulmaya çalışılacaktır. 
           Öte yandan, herhangi bir afet sonrasındaki arama-kurtarma, planlama ve ulaşım gibi hayati açıdan önem taşıyan konularda kente ait bir afet bilgi sisteminin oluşturulması önem taşımaktadır. Kent merkezine dağılmış olarak bulunan hastane, aile hekimliği v.b. sağlık kuruluşlarıyla ilk yardım ekiplerinin bulunduğu noktalar ve afet sonrasında etkilenen insanlar için çadır gibi geçici yerleşim merkezi kurulabilecek alanların belirlenmesi, faaliyetlerin tasarlanması bu proje önerisinin ikincil amacını oluşturmaktadır. 
Sivas kent merkezini ve civarını belli bir oranda etkileyebilecek afetler arasında bulunan deprem, heyelanlar, kaya düşmeleri ve su baskınları bölgeyi etkileyebilecek riskler arasında bulunmaktadır. Öte yandan yerel halkın deyimiyle "pur" adı verilen ve havzada geniş alanlarda yüzeyleyen evaporitik kökenli jips ve anhidrit yüzleklerindeki karstlaşma, kent merkezinin civarında mühendislik yapılarının etkilenmesine de yol açmaktadır. Bu nedenden dolayı Hafik Yatılı İlköğretim Bölge Okulu'nun (YİBO) boşaltıldığı bilinmektedir. Karstlaşma gösteren evaporitik çökellere ek olarak ayrıca heyelan ve kaya düşmesi riskleri de bulunmaktadır. Bu tez projesinde evaporitik birimler ayırtlanacak ve haritaya geçirilecektir.

Abstract:
Natural disasters that affect our country also cause loss of many people's lives and especially every year. Rapidly evolving information technologies offer convenience to users not only at the stages of transportation, planning, search-and-rescue and analysis and decision-making, but also at different stages of these natural disasters. In this thesis study, geological characteristics and disaster risks of Sivas City Center and its vicinity are aimed to be displayed on a GIS database.
At present, the use, storage, analysis and evaluation of numerical data have become very important due to developing information technologies. In addition,field production of geological maps as numerical data has increased considerably in recent years (Clegg et al., 2006, Yakan et al., 2012). Parallel to this, it can be said that the point, line and polygon characteristics that we can call vector data in an information system are values that can correspond to sample location, fault or formation boundaries in geological mapping studies and thus can be expressed easily in the information system.
A considerable number of stratigraphic, tectonic, mineralogical and mineral deposits studies have been studied in the Tertiary Sivas Basin (Poisson et al., 1995) starting from Erzincan west to Kayseri east (Cater ve diğ., 1991; Temiz ve diğ., 1993; Temiz, 1996). On the other hand, classical geological mapping has been intensively carried out in these studies.
The preparation of a detailed geological map of Sivas city center and its vicinity is the main objective of this thesis project. In particular, it is noteworthy that the Sivas city center is relatively located near the northern edge of the Sivas Basin and the settlement areas around the Kızılırmak mound. The Upper Miocene-Pliocene sediments in the north of the city and the more evaporitic units of the Oligocene Hafik formation in the south are widespread. There is no dense vegetation that could prevent mapping work. The mapping study carried out in the thesis project was carried out in such a way as to cover the city center as detailed as possible. The study of Poisson et al., (1995) was taken into consideration in the identification and differentiation of lithological units and an attempt was made to create a lithology map as detailed as possible.
On the other hand, it is important to establish a city disaster information system in vital matters such as search and rescue, planning and transportation after any disaster. The hospital, which is scattered to the city center, is a family medicine. the designation of activities and the designation of the areas where first aid teams with health facilities and temporary shelters such as tents can be established for affected people after the disaster are the secondary aim of this project proposal.
The earthquake, landslides, rock falls and floods among the disasters that can affect the city center and vicinity of Sivas are among the risks that may affect the region. On the other hand, the karstification of evaporitic gypsum and anhydrite fragments which is called "pur" by the local people, also causes engineering structures in the vicinity of the city center to be affected. It is known that the Hafik Boarding Primary School (YIBO) has been evacuated for this reason. In addition to the evaporitic sediments showing karstification, there are also landslide and rockfall risks. In this thesis project, evaporitic units are distinguished and passed to the map.


Key Words: disaster, geographic information system, earthquake, landslide,  geologic mapping, karst, risk, digital, Sivas