40-65 yaş aralığındaki kadınlarda, menopoz sonrasında serum ferritin düzeylerinin metabolik sendrom ile ilişkisi
Association of serum ferritin levels with the metabolic syndrome in postmenopausal women between the ages of 40 and 65 years
Yazar: AYBİKE RZALI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÜLKÜ DEMİRCİ
İstanbul Aydın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı / Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Kadınlar, hayatlarının ortalama üçte birinden fazlasını menopoz sonrası durumda geçirmektedirler. Menopoza geçiş ile beraber sağlıklı olan kadınlarda demir göstergeleri ve östrojen seviyeleri arasında senkronize ancak ters değişikliklerin meydana geldiği bilinmektedir. Yumurtalıkların işlevlerinin bitmesi nedeniyle östrojen hormonu azalırken, adet sürecinin sona ermesi sonucunda ise ferritin düzeyleri artmaktadır. Menopoz ile birlikte görülen östrojen hormonu seviyelerindeki bu düşüşle beraber; bel ve karın bölgesinde yağlanma ile kendini gösteren obezite, lipit metabolizmasındaki bozulmalar, diyabet ve kardiyovasküler hastalık riskleri gibi metabolik sendrom prevelansları artmaktadır. Vücutta demir durumunun önemli göstergelerinden olan serum ferritin düzeyi ile metabolik sendrom bileşenleri arasında ilişki bulunmaktadır. Bu ilişkinin değerlendirilmesi için ilgili kan parametrelerin doğru şekilde incelenmesi gerekmektedir. Bu çalışma; serum ferritin düzeyinin, menopoz dönemi sonrasında kadın bireylerde metabolik sendrom ile ilişkisinin değerlendirilmesi amacıyla yapılmıştır. Çalışmaya Sultangazi Fatma Bedri Akman Aile Sağlığı Merkezi'ne kayıtlı olan, 40-65 yaş aralığındaki 126 kadın birey katılmıştır. Veriler anket aracılığıyla yüz yüze olacak şekilde görüşme sağlanarak toplanmıştır. Anket içeriğinde; demografik bilgiler, antropometrik ölçümler, ilgili kan parametreleri, "Demir yönünden zengin besin tüketim sıklığı" ve "Menopoza Özgü Yaşam Kalitesi Ölçeği" bölümleri bulunmaktadır. Anket formları Eylül 2023-Aralık 2023 tarihleri arasında uygulanmıştır. Verilerin istatistiksel olarak değerlendirilmesi için IBM SPSS 25.0 kullanılmıştır. Çalışmaya katılan kadınların BKİ ortalaması 33,28 kg/m2 olup, %68,3'ü birinci derecede obez kategorisinde bulunmaktadır. Ayrıca  %95,2' si insülin kullanmadığını belirtmiştir. Bireylerde en fazla görülen kronik rahatsızlıklar, metabolik sendrom bileşenlerinden diyabet (%45,2) ve hipertansiyon (%46)'dur. Çalışmada kullanılan ölçeğin bulgularında, yaşam kalitesinin en fazla etkilendiği alanlar vazomotor ve fiziksel alanlardır. Araştırma sonucunda, bireylerin serum ferritin düzeyinin; total kolesterol ve LDL kolesterol düzeyleri arasında pozitif yönlü anlamlı ilişkisi bulunmuştur (p=0,021). Vücut ağırlıkları ve bel kalça oranı ile serum ferritin düzeyi arasında negatif yönlü anlamlı ilişki saptanmıştır (p=0,032; p=0,022). Demir yönünden zengin besin tüketim sıklığı sonuçlarında, bireylerin %43,7'si haftada 5-6 kez olacak şekilde en çok yumurta tüketimi gerçekleştirmiştir. Tavuk eti tüketim sıklığı ile serum ferritin düzeyi ve yağlı tohumlar tüketim sıklığı ile serum demir düzeyi arasında anlamlı fark bulunmuştur (p<0,05). Bu çalışmaya göre, serum ferritin düzeyinin kısmen de olsa metabolik sendrom gelişimi ve bileşenlerinin kontrolü açısından önemli belirteç olabileceği düşünülmektedir. Daha fazla katılımcı sağlanması ve takip parametrelerinin zenginleştirilmesinin gerekli olduğu sonucuna varılmıştır.

Abstract:
On average, women spend more than a third of their lives in the postmenopausal state. It is known that with the transition to menopause, synchronized but opposite changes occur between iron indicators and estrogen levels in healthy women. As the ovaries cease to function, the hormone estrogen decreases, while ferritin levels increase as a result of the cessation of menstruation. With this decrease in estrogen hormone levels seen with menopause; the prevalence of metabolic syndrome such as obesity, manifested by fat around the waist and abdomen, disruption of lipid metabolism, diabetes and cardiovascular disease risk increases. There is a relationship between serum ferritin levels, an important indicator of iron status in the body, and components of the metabolic syndrome. In order to evaluate this relationship, the relevant blood parameters should be closely examined. This study was conducted to evaluate the relationship between serum ferritin levels and metabolic syndrome in postmenopausal women. The study included 126 women aged 40-65 years who were registered at Sultangazi Fatma Bedri Akman Family Health Center. Data were collected through a face-to-face interview using a questionnaire. The content of the questionnaire included demographic information, anthropometric measurements, related blood parameters, "frequency of consumption of iron-rich foods", and "Menopause Specific Quality of Life Scale". The questionnaires were administered between September 2023 and December 2023. IBM SPSS 25.0 was used for statistical analysis of the data. The mean BKI of the women participating in the study was 33.28 kg/m2, and 68.3% of them were in the first degree obese category. In addition, 95.2% reported not using insulin. The most common chronic diseases were diabetes (45.2%) and hypertension (46%), which are components of the metabolic syndrome. According to the results of the scale used in the study, the areas where quality of life was most affected were the vasomotor and physical areas. The study found a significant positive correlation between serum ferritin levels and total and LDL cholesterol levels (p=0.021). A significant negative correlation was found between serum ferritin level and body weight and waist-hip ratio (p=0.032; p=0.022). Regarding the frequency of consumption of iron-rich foods, 43.7% of the subjects consumed eggs 5-6 times per week. A significant difference was found between the frequency of consumption of chicken meat and serum ferritin level, and between the frequency of consumption of oilseeds and serum iron level (p<0.05). According to this study, it is believed that serum ferritin level may be an important marker for the development of metabolic syndrome and control of its components. It is concluded that more participants and enrichment of follow-up parameters are needed.