Makarnalık buğday (triticum durum desf.) diallel melez döllerinde bazı tarımsal karakterlerin kalıtımı
Inheritance of some agronomic characters in diallel crosses of durum wheat (triticum durum desf. )
Yazar: NECDET AKGÜN
Danışman: DOÇ. DR. ALİ TOPAL
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2001
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Buğday = Wheat ; Diallel analiz = Diallel analysis ; Kalıtım = Heredity ; Makarnalık buğday = Durum wheat ; Melez azmanlığı = Heterosis ; Tarla bitkileri = Field crops

Özet:
öz YÜKSEK LİSANS TEZİ MAKARNALIK BUĞDAY (Triticum durum Desf.) DİALLEL MELEZ DÖLLERİNDE BAZI TARIMSAL KARAKTERLERİN KALITIMI Necdet AKGUN Selçuk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Tarla Bitkileri Anabilim Dalı Danışman : Doç. Dr. Ali TOPAL 2001, sayfa : 73 Jüri : Doç. Dr. Ali TOPAL : Doç. Dr. Bayram SADE : Doç. Dr. Mehmet BABAOĞLU Bu çalışmada, biri tescilli (Çakmak-79) ve üçü yerel çeşit (iri, Ahmet ve Dallı) olmak üzere 4 makarnalık buğday ile bunların 4x4 tam diallel melez döllerinde Konya şartlarında bazı tarımsal karakterlerin kalıtımı araştırılmıştır. Çeşitler 1999 yılı Mayıs ayında tam diallel olarak melezlenmiş, elde edilen Fi tohumlan ve ebeveynleri aynı yıl Ekim ayında ekilmiştir. Denemede; bitki boyu, başak uzunluğu, başak sıklığı, başakta başakçık sayısı, başakta dane sayısı, başakta dane ağırlığı, bitkide fertil kardeş sayısı, bayrak yaprak ayası uzunluğu ve tek bitki dane verimi gibi özellikler ele alınmıştır. İncelenen özelliklerden başak uzunluğu için eklemeli gen etkisi; bitki boyu, başakta başakçık sayısı, fertil kardeş sayısı ve bayrak yaprak ayası uzunluğu için hem eklemeli ve hem de eklemeli olmayan gen etkileri; başak sıklığı, başakta dane sayısı, başakta dane ağırlığı ve tek bitki dane verimi için ise eklemeli olmayan gen etkileri tespit edilmiştir. Yapılan analizler sonucunda; kısa boyluluk için Ahmet buğdayı ve Çakmak- 79 çeşidinin, uzun boyluluk için Dallı ve İri buğdayın, başak uzunluğu için Dallı ve İri buğdayın, başak sıklığı için Ahmet ve Dallı buğdayın, başakta başakçık sayısı için Dallı buğdayın, başakta dane sayısı için Çakmak-79 ve Dallı buğdayın, başakta Idane ağırlığı için Çakmak-79 ve Dallı buğdayın, tek bitki dane verimi ve fertil kardeş sayısı için Çakmak-79 çeşidinin ve bayrak yaprak ayası uzunluğu için ise Dallı ve İri buğdayın genel kombinasyon kabiliyeti değerleri yüksek ve önemli bulunmuştur. Populasyonda ele alman her karakter için heterosis ve heterobeltiosis etkisi gösteren kombinasyonlar görülmüştür. Dar anlamda kalıtım derecesi başak uzunluğu için 0.80 ile en yüksek olurken, diğer özellikler için bu değer 0.17 ile 0.61 arasında değişmiştir. Anahtar Kelimeler : Diallel analiz, makarnalık buğday, genel ve özel kombinasyon kabiliyeti, kalıtım derecesi, heterosis ve heterobeltiosis. n

Abstract:
ABSTRACT Master Thesis INHERITANCE OF SOME AGRONOMIC CHARACTERS IN DIALLEL CROSSES OF DURUM WHEAT ( Triticum durum Desf.) Necdet AKGÜN Selçuk University Graduate School of Natural and Applied Sciences Department of Field Crops Supervisor : Assos.Prof. Ali TOPAL 2001, pages: 73 Jury : Assos. Prof. Ali TOPAL : Assos. Prof. Bayram SADE : Assos. Prof. Mehmet BABAO?LU Inheritance of some agronomic characters was investigated in a 4x4 complete diallel cross involving one variety (Cakmak-79) and three local populations (Ahmet, Dallı and İri) of durum wheat in Konya conditions. Cultivars were crossed in all possible combinations, including resiprocals in May 1999 and parents and their Fıs were sown in October of the same year. Traits such as plant height, spike lenght, spike density, spikelet number per spike, kernel number per spike, kernel weight per spike, fertile tillers per plant, grain yield per plant and flag leaf lenght were observed. Additive gene actions for spike lenght, both additive and non-additive gene actions for plant height, spikelet number per spike, fertile tillers per plant and flag leaf lenght and non-additive gene actions for spike density, kernel number per spike, kernel weight per spike and grain yield per plant were determined. Estimates of general combining ability effect of Ahmet and Cakmak-79 varieties for dwarfness, Dallı and İri varieties for tallness, Dallı and İri varieties for spike lenght, Ahmet and Dallı varieties for spike density, Dallı variety for spikelet number per spike, Cakmak-79 and Dallı varieties for kernel number per spike, IIIÇakmak-79 and Dallı varieties for kernel weight per spike, Çakmak-79 variety for single plant yield and fertile tillers per plant and Dallı and İri varieties for flag leaf lenght were found to be high and significant. The combinations with significant heterosis and heterobeltiosis effects were found for all traits in population. Narrow- sense heritability was the highest (0.80) for spike lenght but this ratio ranged between 0.17 to 0.61 in other characters. Key Words: Diallel analysis, durum wheat, general and spesiflc combining abilities, heritability, heterosis and heterobeltiosis. IV