Türkiye denizlerinden avlanan yazılı Orkinoz euthynnus alleteratus (rafinesque, 1810) balıklarında yaş ve büyümenin belirlenmesi
Determination of age and growth parameters of atlantic little tunn euthynnus alleteratus (rafinesque, 1810) caught in Turkish waters
Yazar: ABDULLAH EKREM KAHRAMAN
Danışman: PROF. DR. IŞIK KEMAL ORAY
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Su Ürünleri Avlama ve İşleme Teknolojisi Ana Bilim Dalı / Avlama Teknolojisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1999
Konu: Su Ürünleri = Aquatic Products
Dizin: Avcılık = Hunting ; Balık avcılığı = Fishing ; Balıklar = Fishes ; Büyüme = Growth ; Orkinos balığı = Tunny

Özet:
ÖZET Türkiye Denizleri'nden Avlanan Yazılı Orkinoz Euthynnus alleteratus (Rafinesque, 1810) Balıklarında Yaş ve Büyümenin Belirlenmesi. Bu araştırmada, Nisan 1994 - Mayıs 1998 tarihleri arasındaki 4 yıllık av sezonunda ticari gırgır tekneleri tarafından 145 adedi Ege Denizi ve 1454 adedi de Akdeniz'den avlanmış olmak üzere toplam 1599 adet Yazılı orkinoz Euthynnus alleteratus (Rafinesque, 1810) bireyinin; boy ve ağırlık frekans dağılımları, boy-ağırlık ilişkisi, yaş-boy ve yaş-ağırlık ilişkileri, büyüme parametreleri, kondisyon faktörü ve ölüm oranları üzerinde çalışılmıştır. Ayrıca; balıkların seksüel olgunlaşma dönemlerinin belirlenmesine yönelik olarak, dişi bireylerin bir kısmından örneklenen gonad materyalleri incelenmiştir. Araştırma süresince elde edilen bireylerin boy ve ağırlık frekans dağılımları, ikişer veya üçer aylık dönemlere göre ayrı ayrı ele alınmış olup, logaritmik regresyon denklemi kullanılmak suretiyle elde edilen bu değerler arasındaki ilişkiler ortaya çıkarılmıştır. Elde edilen tüm parametreler, Ege ve Akdeniz olmak üzere iki ayrı grupta incelenmiştir. Yaşların tespitinde, örneklerden alınan birinci dorsal yüzgecin ilk diken ışını kullanılmıştır. Örneklerin yaşları, Ege Denizi için 0+ - 5+ ve Akdeniz için 0+ - 8+ yaşlar arasında dağılım göstermiştir. Ortalama çatal boy değerleri; Ege Denizi için, I. yılın sonunda 53.87 cm, II. yılın sonunda 61.27 cm, III. yılın sonunda 67.93 cm, IV. yılın sonunda 73.92 cm, V. yılın sonunda 79.31 cm ve VI. yılın sonunda 84.16 cm ye; Akdeniz için ise, I. yılın sonunda 56.57 cm, II. yılın sonunda 64.53 cm, III. yılın sonunda 71.52 cm, IV. yılın sonunda 77.69 cm, V. yılın sonunda 83.12 cm, VI. yılın sonunda 87.90 cm ye; VII. yılın sonunda 92.12 cm, VIII. yılın sonunda 95.83 cm ve IX. yılın sonunda 99.09 cm ye ulaştığı hesaplanmıştır. VIIILoo değeri; Ege Denizi'nden örneklenen bireyler için 127.500 cm, Akdeniz için 123.229 cm olarak hesaplanmıştır. Boy-ağırlık arasındaki ilişki ise Le CREN (1951)'in allometrik büyüme denklemi ile hesaplanarak, Akdeniz için y = 0.0000476 x ve Ege Denizi için ise y = 0.0000575 x olarak bulunmuş ve ayrıca, kullanılan regresyon analizleri sonucunda Yazılı orkinoz balıklarmdaki büyümenin allometrik bir büyüme olduğu belirlenmiştir. Araştırma süresince elde edilen toplam gonad sayısı 72 adet olup, bunların % 54.19' unun dişi (39 adet), % 45.83 'ünün ise erkek (33 adet) bireylere ait olduğu ve erkek dişi oranının da 1 : l'e yakın bir oran olduğu saptanmıştır. Dişi bireylere ait toplam 39 adet gonad materyali ile yapılan makroskobik ve mikroskobik incelemeler sonucunda, 0+ ve 1+ yaşlarında yer alan ve ortalama çatal boyları sırasıyla 53.4 cm ve 57.8 cm olan toplam 22 adet gonadın, I. ve II. gonad gelişim fazında (olgunlaşmamış safha) bulundukları; II., III., IV. ve V. yaş gruplarında yer alan ve ortalama çatal boyları sırasıyla 60.2 cm, 69.8 cm, 79 cm ve 83.5 cm olan toplam 17 adet dişi birey gonadmın ise III. ve IV. gelişim fazında (olgunlaşmış safha) yeraldıkları tespit edilmiştir. Bu balıkların ülkemiz sularındaki yumurtlama periyodu, diğer ton balığı türlerinde olduğu gibi Nisan ile Kasım ayları arasında olmakla birlikte, üremenin en yoğun olarak gerçekleştiği dönem Temmuz ve Ağustos aylarıdır (DEMİR, 1961). Araştırmadan elde edilen verilere göre, av sirkülerinde 30 cm olarak belirlenen minimum av boyu değerinin oldukça küçük bir değer olduğu ve bu değerin en az 60 cm olarak uygulanması gerektiği söylenebilir. Bununla birlikte; araştırma süresince örneklenen tüm bireylerin çatal boy değerlerine bakıldığında; minimum av boyu olarak önerilen 60 cm nin altında avlanan bireylerin tüm bireyler içerisindeki oranı % 9.75 (156 adet birey) olarak tespit edilmiştir. IX

Abstract:
SUMMARY Determination of Age and Growth Parameters of Atlantic Little Tunny Euthynnus alleteratus (Rafinesque, 1810) Caught in Turkish Waters. In this study, the length and weight frequency distributions, length-weight relationships, age-length and age-weight relationships, growth parameters, condition factors and mortality rates of 1599 individuals of Atlantic Little Tunny Euthynnus alleteratus (Rafinesque, 1810) were studied. In April 1994 - May 1998, studies on Atlantic Little Tunnies, caught by commercial purse-seiners, were carried out in the Aegean (on 145 fish) and in the Mediterranean Seas (on 1454 fish). On representative samples of the gonads from females, the sexual maturity periods have been examined. The length and weight frequency distributions of individuals obtained during the research period were investigated seperately for two-month or three-month periods. The relationship between these values was obtained by applying logaritmic regression equation for the Aegean Sea and for the Mediterranean Sea respectively. All parameters were studied and examined. For the determination of age, the first spine rays of the first dorsal fins were used. Ages of specimens show the age distribution among 0+ - 5+ age groups for the Aegean Sea and 0+ - 8+ age groups for the Mediterranean Sea. The average fork length values were calculated as to be 53.87 cm at the end of I st year, 61.27 cm at the end of II nd year, 67.93 cm at the end of III rd year, 73.92 cm at the end of IV th year, 79.31 cm at the end of V th year and 84.16 cm at the end of VI th year for the Aegean Sea. These values were at the end of the I st year 56.57 cm, at the end of II nd year 64.53 cm, at the end of III rd year 71.52 cm, at the end of IV th year 77.69 cm, at the end of V th year 83.12 cm, at the end of VI th year 87.90 cm, at the end of VII th year 92.12 cm, at the end of VIII th year 95.83 cm and at the end of IX th year 99.09 cm for the Mediterranean Sea. XLoo value was calculated to be 127.500 cm for individuals caught in the Aegean Sea, whereas for the Mediterranean Sea the Leo was 123.229 cm. The relationship between the length and weight was calculated by the allometric growth equation of Le CREN (1951) and was found out to be y = 0.0000476 x 2 72562 for the Mediterranean Sea and y = 0.0000575 x for the Aegean Sea. As a result of regression analyses, the growth in Euthynnus alleteratus was determined to be allometric. The total number of gonads during the research period was 72. 54.19 % of these (39 samples) belonged to the females. 45.83 % (33 samples) belonged to male individuals. The proportion of males to females was approximately 1:1. As a result of macroscobic and microscobic examination conducted on total 39 gonads, 22 gonads had average fork lengths of 53.4 cm and 57.8 cm respectively, and were in the age groups of 0+ and 1+. These were in the I st and in the II nd development phase (immatured phase). 17 gonads had average fork lengths of 60.2 cm, 69.8 cm, 79 cm, and 83.5 cm respectively being in the II nd, III rd, IV th, and V th development phases (matured phase). Accordingly, it can be concluded that the minimum catch size of the Little Tunny of 30 cm is not realistic. The minimum size to catch the Little Tunny in Turkish waters should be 60 cm. The percentage of fish caught under 60 cm was determined to be only 9.75 %. XI