Postmenopozal osteoporozlu ve osteopenili kadınlarda grup egzersizinin kemik mineral yoğunluğu, fiziksel parametreler ve yaşam kalitesi üzerindeki etkileri
Effects of group exercise program on bone mineral density,physical parameter and quality of life in osteoporotic and osteopenic postmenopausal women
Yazar: ENDER ANGIN
Danışman: DOÇ. DR. ZAFER ERDEN
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon = Physical Medicine and Rehabilitation

Özet:
Bu çalışma, postmenapozal osteoporoz ve osteopeni teşhisi konmuş bayanlarda grup egzersizinin kemik mineral yoğunluğu, fiziksel parametreler, yaşam kalitesi üzerindeki etkilerini belirlemek ve gruplar arası farkları karşılaştırmak amacı ile yapılmıştır. Çalışma, DEXA (Dual Energy X-ray Absorbtiometry) yöntemi ile osteoporoz ( -2,5'den küçük T-Skor değeri) ve osteopeni (-1 ile -2,5 T-Skor değeri) teşhisi konulan 16 osteoporotik, 17 osteopenik olmak üzere toplam 33 bayan üzerinde gerçekleştirilmiştir. Ortopedik, nörolojik, respiratuar, vasküler ve metabolik problemler ile algılama sorunları bulunmayan olgular çalışmaya dahil edilmiştir. Tüm olguların ayrıntılı hikayeleri ve demografik özellikleri kaydedildikten sonra kemik mineral yoğunluğu ölçümü (DEXA- T değeri), ağrı şiddeti (VAS), kas kuvveti (Manuel kas testi), kas kısalıkları, esneklik, postür analizi, yaşam kalitesi (SF-36 ve Qualeffo 41), denge (Berg denge skalası) ve vertebral kolondaki fizyolojik eğrilikleri kapsayan değerlendirmeler yapılmıştır. Egzersiz programı fizyoterapist eşliğinde 21 hafta süre ile haftada 3 gün uygulanmıştır. Bu program solunum, ısınma, germe, kuvvetlendirme, denge, stabilizasyon ve soğuma egzersizlerini kapsayan grup egzersizlerinden oluşmaktadır. Egzersiz öncesi ve sonrasında tüm değerlendirme sonuçlarından elde edilen değerler hem grup içi, hem de gruplar arasında karşılaştırılmıştır. Osteoporoz grubundaki olguların yaş ortalamaları 55.19±5.48 yıl iken, osteopeni grubundaki olguların 54.53±6.05 yıldır. Osteoporoz grubunda egzersiz öncesi ortalama T-skoru değeri -2.74±0.23 iken, egzersiz sonrası -2.38±0.45, osteopeni grubunda ise -1.75±0.50 iken -1.42±0.54 olarak bulunmuştur. Her iki grupta da egzersiz sonrası T skorlarındaki artışın istatistiksel olarak anlamlı olduğu bulunmuştur (p<0.05). T-skorlarında gruplar arası farkın anlamlı olmadığı görülmüştür (p>0.05). Egzersiz sonrası her iki grupta da ağrı şiddetinde, torokal kifoz ve lumbal lordoz açılarında ve kas kısalıklarında azalma, Qualeffo 41 yaşam kalitesi anketinin tüm parametrelerinde, Berg denge skorunda ve esneklik değerlerinde artış bulunmuştur (p<0.05). İki grup birbiri ile karşılaştırıldığında gruplar arası farkın anlamlı olmadığı sonucuna varılmıştır (p>0.05). SF-36 Yaşam kalitesi anketinde osteoporoz grubunda emosyonel durum skoru hariç diğer tüm skorlarda anlamlı artışlar bulunurken osteopeni grubunda tüm yaşam kalitesine ait skorlarda anlamlı artışlar bulunmuştur (p<0.05). SF-36 skorları açısından gruplar arasında anlamlı bir fark bulunmamıştır (p>0.05). Osteoporoz grubunda gastrocnemius kası, osteopeni grubunda ise gastrocnemius ve trapezius kasları hariç tüm kas kuvveti değerlerinde egzersiz sonrasında anlamlı artışlar görülmüştür. Kas kuvveti açısından gruplar arası anlamlı bir fark olmadığı bulunmuştur (p>0.05). Bu çalışmanın sonuçları, her iki tedavi grubunda fizyoterapist eşliğinde yapılan grup egzersiz programının kemik mineral yoğunluğu, kas kuvveti, esneklik ve dengeyi artırma, ağrı ve kifoz açısını azaltma yönünde etkili olduğu, fonksiyonel düzey ve yaşam kalitesinde artışlar sağladığını göstermiştir.Anahtar Kelimeler: Osteoporoz, Egzersiz, Kemik Mineral Yoğunluğu, Bayan, Yaşam Kalitesi

Abstract:
The purpose of this study was to investigate effects of group exercise on bone mineral density, physical parameter and quality of life in women who has diagnosed as postmenopausal osteoporosis and osteopenia. This study is done on 16 Osteoporotic (less than -2.5 T-Score value) and 17 Osteopenia (between -1 and -2.5 T-Score value) of total 33 women with the method of DEXA (Dual Energy X-ray Absorbtiometry). Subjects without orthopedic, neurological, respiratory, vascular, metabolically and mental problem were included to this study. After saving detailed history and demographical properties of subjects, Bone Mineral Density (DEXA-T value), pain level (VAS), muscle strength (Manuel muscle test), muscle shortness, flexibility, postural analysis, quality of life ( SF-36 and Qualeffo 41), balance ( Berg Balance Scale) and physiological curvatures of vertebral colon evaluations were done. Exercise program was done 3 times a week during 21 week with Physiotherapist. Group exercise program is included with respiration, warm up period, stretching, strengthen, balance, stabilization and cooling exercises. The values of post and pre exercise are compared among the group and between the groups. The average age of the Osteoporosis group is 55.19±5.48 years and average age of Osteopenia group is 54.53±6.05. In the Osteoporosis group average T-Score value before exercise was -2.74±0.23, after the exercise T-Score value was -2.38±0.45. In the Osteopenia group average before exercise T-Score value was -1.75±0.50 and after the exercise T-score value was -1.42±0.54. In both group T-Score values after the exercise is found as meaningful (p<0.05) but T-Score values between 2 group is not found as meaningful (p>0.05). In both group after the exercise pain level, thorocal kyphosis and lumbar lordosis angles and muscle shortness got lower. Also in all parameters of Qualeffo 41 life quality questionnaire, Berg balance score and flexibility scores increased (p<0.05). In the SF-36 life questionnaire except Osteoporosis group emotional score, all other scores had increased (p<0.05). According to the SF-36 scores, meaningful increases could not be found between groups (p>0.05). In Osteoporosis group gastrocnemius muscle, in Osteopenia group except gastrocnemius muscle and trapezius muscles, all other muscle strength values has shown meaningful improvement. Between two groups according to the muscle strength there is no meaningful difference (p>0.05). The result of this study showed that, on both of the therapy groups, exercise done with the supervison of physiotherapist, effective in increasing bone mineral density, muscle strength and flexibility, decreasing pain and kyphosis angle, improving balance, functional level and Quality of life.Key Words: Osteoporosis, Exercise, Bone Mineral Density, Women, Quality of Life.