İlkokul çocuklarında akran zorbalığı ve arkadaşlık niteliği arasındaki ilişkilerin incelenmesi
Investigation of the relationships between peer bullying and friendshıp in primary school children
Yazar: TARIK TEKCE
Danışman: PROF. DR. FİLİZ YURTAL
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sınıf Öğretmenliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Akran zorbalığı = Peer victimization ; Arkadaşlık = Friendship ; Nitelik = Quality ; İlkokul öğrencileri = Primary school students

Özet:
Akran zorbalığı ve arkadaşlık niteliği ilgili araştırmalar olumlu arkadaşlık ilişkilerinin bireyin yüksek prososyal davranışlar, sosyal uyum ve benlik saygısı sağladığını, düşük çatışma, saldırgan davranışlarda azalma ve küresel bir tehdit olan akran zorbalığına karşı koruyucu bir set görevi gördüğü bildirilmiştir. Her geçen gün artan zorbalık davranışları karşısında bireylerin arkadaşlıkları ve zorbalıkları arasındaki ilişkiyi anlamak olumlu eğitim ortamları oluşturumaya katkı sağlayacaktır.  Bu çerçevede araştırmada ilkokul 3.ve 4. sınıf öğrencilerinin sahip oldukları zorbalık yapma ve zorbalığa maruz kalma durumları ile arkadaşlık nitelikleri arasındaki ilişkiyi ortaya koymak amaçlanmıştır.
Araştırma, 2018-2019 eğitim öğretim yılı birinci döneminde Şanlıurfa ili Siverek ilçesinde resmi ilkokullarda bulunan 298' i kız 292' si erkek toplam 590 öğrenciyle gerçekleştirilmiştir. Araştırma örnekleminin zorbalık yapma ve zorbalığa maruz kalma durumları "Akran zorbalığı Belirleme Ölçeği-Çocuk Formu", sahip oldukları arkadaşlık nitelikleri "Arkadaşlık Niteliği Ölçeği" ile belirlenmiştir. Araştırmada ölçeklerden elde edilen veriler üzerinde zorbalık yapma ve zorbalığa maruz kalma durumlarının arkadaşlık niteliği ile ilişkisini belirlemek üzere Basit Doğrusal Regresyon Analizi, değişkenlerle ilgili analizler için Bağımsız Örneklem t Testi ve Tek yönlü ANOVA testi yapılmıştır. Yapılan tüm analizlerde anlamlılık değeri p<,05 olarak alınmıştır.
Araştırma sonucunda öğrencilerin % 1,9' u zorba, %27,8' inin kurban, % 45,9' unun zorba-kurban ve % 24,4' ünün katılmayanlar statüsünde yer aldığı görülmüştür. Öğrencilerin en fazla karşılaştıkları zorbalık türünün fiziksel zorbalık olduğu, en az karşılaştıkları zorbalık türünün eşyalara zarar verme olduğu bulunmuştur. Zorbalık yapma ve zorbalığa maruz kalma durumunda cinsiyet, sınıf düzeyi ve baba eğitim düzeyin değişkenlerinde anlamlı farklılıklar bulunurken, sosyo-ekonomik düzey ve anne eğitim düzeyiyle bir farklılık bulunmamıştır. Öğrencilerin arkadaşlık niteliklerinde sadece baba eğitim düzeyi değişkenine göre anlamlı bir şekilde farklılaştığı bulunmuştur.  Ayrıca arkadaşlık niteliğinin zorbalık yapma ve zorbalığa maruz kalma değişkenleriyle anlamlı bir ilişki içinde olduğu gözlenmiştir. Arkadaşlık niteliği, zorbalık yapma ve zorbalığa maruz kalma durumlarını negatif bir şekilde yordadığını göstermektedir. Özetle arkadaşlık niteliği ve akran zorbalığının birbirlerini etkileyen durumlar olduğu görülmüş bulguların ilgili yazına katkıları ortaya konulan sonuçlar çerçevesinde tartışılmıştır.

Abstract:
Research on peer bullying and friendship quality has shown that positive friendship relations provide high prosocial behaviors, social cohesion and self-esteem to the individual and bring  low conflict, a reduction in aggressive behaviors and preclude the peer bullying, a global treat. To understand the relationship between friendship and bullying of individuals in the face of increasing bullying behaviors will contribute to creating positive educational environments.  In this context, it was aimed to reveal the relationship between bullying and victimization and companionship characteristics of 3rd and 4th grade students in primary school.
The research was carried out with a total of 590 students (298 female and 292 male) in the primary schools of Şanlıurfa province Siverek in the first semester of 2018-2019 academic year. The cases of bullying and victimization of the study sample were determined by "Peer Bullying Determination Scale-Child Form" and the friendship qualifications the students have been determined by "Friendship Quality Scale". In this study, Simple Linear Regression Analysis, Independent Sample t Test and One-way ANOVA test were used to determine the relationship between bullying and bullying exposure on the data obtained from scales.  Significance value was taken as p <0.05 in all analyzes performed.
As a result of the research, it was seen that 1.9% of the students were bullies, 27.8% were victims, 45.9% were bully-victims and 24.4% were bystanders.  It was found that the most common type of bullying which students faced is physical bullying, and the least common type bullying is inflicting damage to property. While there were significant differences in variances of gender, grade level and father's education level in the case of bullying and victimization, no differences were found between socio-economic level and maternal education level. It was found that individuals' friendship qualifications differed only according to the father education level variance. Finally, it has shown that friendship quality has a significant relationship with bullying and being exposed to bullying variances. The quality of friendship shows that it negatively predicts bullying and victimization. In summary, it was seen that friendship quality and peer bullying are the cases affecting each other and the contribution of the findings to the relevant literature was discussed within the framework of the results.