Kadının insan haklarının korunmasında kültürel görecilik ve evrensel insan hakları gerilimi: Kadın sünneti üzerinden bir tartışma
Cultural relativism and universal human rights tension in protection of the women's human rights: A debate on female genital mutilation
Yazar: MERVENUR DURAK
Danışman: PROF. DR. SUAVİ AYDIN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İnsan Hakları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Antropoloji = Anthropology ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Evrensellik = Universality ; Kadın hakları = Women rights ; Kadınlar = Women ; Kültür = Culture ; Kültürel değerler = Cultural values ; Kültürel çalışmalar = Cultural studies ; Sünnet = Circumcision ; İnsan hakları = Human rights

Özet:
Bu çalışmada insan haklarının evrenselliği iddiasının karşısına çıkan en büyük 
tartışma konularından biri olan kültürel görecilik kavramının, insan haklarının 
korunması bakımından yeri ve sınırları ele alınacaktır. Bu çalışmaya kaynak 
olarak kullanılan birçok makalede de kültürel göreciliğe karşıt eksende 
tartışmalar yürütülmüştür. Kültürel görecilik kavramına baktığımızda, yalnızca
insan haklarının evrenselliği iddiasının karşısında değil, özellikle kültürel ve 
geleneksel pratiklerin çoğunlukla öznesi olan kadının insan haklarının önünde 
bir engel oluşturup oluşturmadığı konusu, çalışmanın temel tartışma 
alanlarından birini oluşturmaktadır. Birçok çevre tarafından kadının hak 
ihlallerinde kültürün ve kültürel pratiklerin suçlu ilan edilmesi tartışmalarına ek 
olarak, kadının ikincil pozisyonda yer aldığı toplumlardaki kültürün, erkek 
egemen gücün bir denetim aracı olarak kullanıldığı konusu araştırılacaktır.
Bu amaçla ilk bölümde, kültür ve kültürel görecilik kavramlarının tanımları 
yapılacak ve bu kavramlara dair görüşler işlenecektir. 
İkinci bölümde, kültürel haklar ve evrensel insan hakları yaklaşımı incelenecek 
ve insan haklarına karşı direncin kaynağı olarak ''kültür'' ve ''gelenek'' 
kavramları tartışılacaktır.
Üçüncü bölümde, kadın hakları üzerinden kültürel görecilik kavramı ele 
alınarak, bir hak ihlali olarak değerlendirilen kadın sünnetinin, kültürel görecilik 
ve evrensellik ikilemindeki yeri tartışılacak ve kültür ve erkek egemen güç 
arasındaki ilişki incelenecektir.
Sonuç bölümünde ise önceki bölümlerde elde edilen bulgular doğrultusunda
kültürel göreciliğin sınırları ve insan haklarının evrenselleşmesinin önünde bir 
engel teşkil edip etmediği sorusu ele alınacak, kültürel hakların insan hakları 
bağlamındaki yeri incelenecektir.

Abstract:
In this study, the place and limits of the concept of cultural relativism, which is 
one of the biggest debates against the claim of universality of human rights, will 
be discussed in terms of the protection of human rights. In many articles used 
as a source for this study, discussions against cultural relativism have been 
developed.
Approaching the concept of cultural relativism, one of the main discussion areas 
of the study is not only against the claim of universality of human rights but also 
whether women, who are mostly the subject of cultural and traditional practices, 
constitute an obstacle to human rights. In addition to the debates on the 
declaring of culture and cultural practices as the reason for violations of 
women's rights by many circles, the issue of the use of culture in societies 
where women are in a secondary position as a control tool of male-dominated 
power will be explored.
For this purpose, in the first part, the concepts of culture and cultural relativity 
will be defined and opinions on these concepts will be explained.
In the second part, the concept of universal human rights and cultural rights will 
be analyzed and the concepts of "culture" and "tradition" as the source of 
resistance to human rights will be discussed.
In the third chapter, the concept of cultural relativism will be discussed through 
women's rights, the place of female genital mutilation considered as a violation 
of rights, in the dilemma of cultural relativism and universality will be taken, and 
the relationship between culture and male-dominated power will be examined.
In the conclusion part, in line with the findings of the previous sections, the limits 
of cultural relativism and whether it constitutes an obstacle to the 
universalization of human rights will be discussed and the place of cultural 
rights in the context of human rights will be examined.