Ham petrolün suda çözünebilen kısımlarının Poecilia sphenops (Poeciliidae, Teleostei) solungaçlar, karaciğer ve  gonadları üzerindeki akut etkileri
The acute effects of water soluble fractions of crude oil on gills, liver and gonads of Poecilia sphenops (Poeciliidae, Teleostei)
Yazar: ÖZLEM ÖNEN
Danışman: PROF. DR. SEMA İŞİSAĞ ÜÇÜNCÜ
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Biyoloji = Biology ; Histoloji ve Embriyoloji = Histology and Embryology ; Zooloji = Zoology
Dizin: Ekotoksikoloji = Ecotoxicology ; Histopatoloji = Histopathology ; Petrol = Petroleum ; Testis = Testis

Özet:
Bu çalışmada ham petrolün suda çözünebilen kısımlarının tropikal bir balık olan Poecilia sphenops'da solungaçlar, karaciğer, ovaryum ve testis üzerindeki akut toksik etkilerinin ortya konması amaçlanmıştır. Ergin örneklerin üç farklı konsantrasyonda (%10, %20, %40) ve her biri için 24, 48, 72, 96 saat süreyle olmak üzere ham petrolün suda çözünebilen kısımlarına maruz bırakıldığı bir akut toksisite deneyi gerçekleştirilmiştir. Kontrol ve deneme gruplarından alınarak histolojik yapıları tanımlanan dokular karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir.
Deneme gruplarının solungaç epitelinde irileşme ve sayı artışı, kabarma ve ayrılma ile aşınma olarak tanımlanan hasarlar; sekonder lamellerin birbirleriyle birleşmesi, damarlarda genişleme, göllenme ve kanamalar olarak sergilenen belirgin lamellar bozulmaya neden olmaktadır. Hipertrofik hepatositlerde piknoz, karyoreksis ve karyoliz olarak nukleus parçalanmalarıyla karakterize edilen karaciğer tahribatına damarlarda genişleme ve göllenmeler ve kanamaların eklendiği kaydedilmiştir. Hücre ölümleri nekrozla ilişkilidir. Deneme grubu örneklerinde testislerin histolojik yapısı belirgin olarak düzensizleşmiş ve bozulmuş, yaygın biçimde nekrotize olmuştur. Çalışılan dört dokuda gözlenen bütün bu morfolojik hasarların konsantrasyon ve süreye bağlı olduğu sonucuna varılmıştır.
Histolojik yapı-metabolizma ilişkileri bağlamındaki bazı yaklaşımlar bu bilgilerin ışığı altında tartışılmıştır. Sonuçlar, çevre sağlığını ciddi ölçüde tehdit eden petrol yayılımlarının toksik etkilerinin daha iyi anlaşılabilmesi için temel bilgi oluşturacaktır.

Abstract:
In this investigation, it was aimed to determine the acute toxic effects of the water-soluble fraction of crude oil on the gills, liver, ovary and testes of a tropical fish, Poecilia sphenops. An acute toxicity experiment was performed on adult specimens exposed to three concentrations (10%, 20%, 40%) of the water soluble fractions of crude oil for each 24, 48, 72 and 96 hours. The tissues of control and exposed fish were dissected, descripted histologically and analyzed comparatively. 
In the gills of experimental animals, the lesions described in the respiratory epithelium as hyperplasia, hypertrophy, lifting and desquamation were given rise to a prominent lamellar dysplasia which was exhibited with fusion, vasodilatation, congestion and hemorrhage. In addition to hepatic lesions in treated fish which were characterized in hypertrophied hepatocytes by nuclear dissolution as pyknosis, karyolysis and karyorhexis; vasodilatation, congestion, hemorrhage and hyperemia were noted. The cellular death was associated with necrosis. The histologic structure of testes of exposed specimens were significantly disorganized, atrophied and widely necrotized. All of the morphological damages observed in the four tissues were concluded as concentration and time dependent. 
With the light of foregoing, some approaches were discussed by the context of histologic structure-metabolism interrelations. The results provide baseline information for a better understanding of the toxic effects of oil spills which threats seriously the environmental health.