Müzikal geçişlilik teorisi: Avrupa müziğinde doğu unsurları üzerinden örneklendirilmesi
Theory of musical transitivity: Exemplification through eastern elements in European music
Yazar: EREN KÖKSAL
Danışman: DOÇ. DR. UBEYDULLAH SEZİKLİ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / Türk Din Musikisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Din = Religion ; Müzik = Music ; Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Tarih boyunca bilimlerin doğmasına olanak tanıyan bilimsel süreçler yaşanmıştır. Bu bilimsel süreçleri tamamlayan toplumlar medeniyet hüviyetini ihraz etmişlerdir. Medeniyetlerin kendi dünya görüşleri neticesinde oluşturdukları bilim gelenekleri, yapıtaşları olan bilgi mefhumunun tabii olarak canlı ve devinim halinde olmasıyla, ilmî geçişliliklerin yaşanmasına sebep olmuştur. Farklı medeniyetlerin üretimi olan bilim gelenekleri kendilerine has nazarî ve icrâî mûsikî gelenekleri üreterek içtimâî hayatlarında farklı amaçlarla kullanmışlardır. İlmî, siyasi, sosyal-kültürel  ve askeri hadiselerle yaşanan münasebetler neticesinde,  nazarî ve icrâî mûsikî gelenekleri arasında müzikal geçişlilkler yaşanmıştır. Bu çalışma bahse konu münasebetleri tarafımızca ihdas edilen ve "Müzikal Geçişlilik Teorisi" olarak adlandırdığımız kuramsal çerçeve içerisinde sınırlamalar dahilinde ele almaktadır.

İslam Medeniyeti'nin üretimi olan İslâm (nazarî-icrâî) mûsikî geleneği üzerinden, Batı Medeniyeti'nin üretimi olan Avrupa (nazarî-icrâî) mûsikî geleneğine olan müzikal geçişlilikleri ele alan bu çalışma giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm Batı'nın Doğu'yu anlama çabalarını şarkiyatçılığın subjektif ve kısıtlı penceresinden aktardıktan sonra medeniyetlerin bilim gelenekleri arasında yaşanan geçişlilikleri, bilginin ve müziğin serüvenini özetlemektedir. İkinci bölüm, medeniyetler ve üretimleri arasındaki münasebetleri tarif ve tasnif için geliştirdiğimiz "Müzikal Geçişlilik Teorisi"nin kuramsal çerçevesini ele alırken üçüncü bölüm ise teorinin işletildiği ve geçişlilik unsurlarının ele alındığı ve değerlendirildiği örneklem bölümüdür. Avrupa mûsikî geleneği içerisinde yer alan Doğu (İslâm & Türk) mûsikî geleneği unsurlarının geçişlilikleri  ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler: İslam, Doğu, Batı, Müzik, Avrupa, Müzikal Geçişlilik, Bilim

Abstract:
Throughout history, scientific processes have allowed for the emergence of various sciences. Societies that have completed these scientific processes have attained the identity of civilization. The scientific traditions formed by civilizations as a result of their own worldviews, coupled with the inherently dynamic and evolving nature of knowledge concepts, have led to the experience of  scientific transitivity. The scientific traditions produced by different civilizations have generated their own unique theoretical and practical musical traditions, which they have utilized for various purposes in their social lives. As a result of the interactions shaped by scientific, political, social-cultural and military events, musical transitivities have occured between theoretical and practical musical traditions. This study addresses the relationships in question within the framework of the theoretical model we have established, referred to as the 'Theory of Musical Transitivity' under certain limitations. 

This study, which examines the musical transitivities from the Islamic (theoretical-practical) musical tradition produced by Islamic Civilization to the European (theoretical-practical) musical tradition produced by Western Civilization, consists of an introduction and three sections. The first section summarizes the efforts of the West to understand the East through the subjective and limited lens of Orientalism, and outlines the transities that occur between the scientific traditions of civilizations, as well as the journey of knowledge and music. The second section addresses the theoretical framework of the 'Theory of Musical Transitivity' that we established to describe and classify the relationships between civilizations and their musical productions. The third section serves as an example where the theory is applied, and the elements of transitivity are discussed and evaluated. The elements of the Eastern (Islamic & Turkish) musical tradition that have been incorporated into the European musical tradition are critically examined.

Key Words: Islam, East, West, Music, Europe, Musical Transitivity, Science