Şeftali ve alt türlerinde melezleme yöntemiyle subtropik koşullara uygun çeşit ıslahı
Cross breeding of peaches and sub-species for subtropical conditions
Yazar: ABDULKADİR SARIER
Danışman: PROF. DR. AYZİN KÜDEN
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Türkiye şeftali ve nektarin üretim miktarı bakımından dünyada beşinci sırada yer almaktadır. Dünyada erkenci şeftali ve nektarin üretimi önem kazanmaktadır. Ayrıca basık şekilli domates şeftalilerinin bilinirliği ve pazar payı da günden güne artmaktadır. Bu çalışmada yapılan melezlemeler sonucunda subtropik iklim koşullarında yetiştiriciliğe uygun, soğuklama gereksinimi düşük, basık şekilli şeftali ve nektarin genotipleri elde edilmeye çalışılmıştır. Sunmist, Sunfire, Nectar Sevil, Tropic Snow ile Platifirst, Platibelle ve Platifun çiçek tozları ilk 2011 yılı denemelerinde kullanılmıştır. Bununla birlikte, çeşitli nedenlerden dolayı, melezlemeler Maycrest, Springcrest, Early Silver, Gransun, Sunsnow, Venüs ve Stark Redgold şeftali ve nektarini ile Jalousia domates şeftalisi ve 5 domates genotipi (No.1, No.2, No.3, No.4 and No.5) üzerinde yürütülmüştür.  
Melezleme çalışmaları 2011-2018 yılları arasında soğuklama gereksinimi düşük genotiplerin yanısıra soğuklama gereksinimi yüksek olan genotiplerin de elde edilebilmesi amacıyla hem Adana'da (düşük soğuk birikimi) hem de Pozantı'da (yüksek soğuklama) yürütülmüştür. Denemelerin sonucunda, 2017 yılında 54 genotip ve 2018 yılında 47 genotip ümitvar bulunmuştur. Bunların arasında 2017 yılında 17 ve 2018 yılında 14 domates şeftalisi genotipi elde edilmiştir. 
Melez bireylerin yetiştiriciliğinin yapıldığı Adana'da 2016-2017 kış döneminde klasik yönteme göre 827 saat, chill unit yöntemine göre 372 birim soğuk birikimi gerçekleşirken 2017-2018 kış periyodunda klasik yönteme göre 268 saat, chill unit yöntemine göre 170 birim soğuk birikimi gerçekleşmiştir. 2018 yılında meyve verebilen genotiplerin soğuklama gereksinimi klasik yönteme göre 168 ile 275 saat arasında değişim gösterirken chill unit yöntemine göre 91 ile 150 birim arasında değişim göstermiştir. Bu veriler doğrultusunda özellikle ılık geçen 2017-2018 kış döneminde soğuklama gereksinimini karşılayıp meyve verebilen genotipler ümitvar olarak değerlendirilmektedir.
Her iki yılda da elde edilen genotiplerin meyve özellikleri fenolojik ve pomolojik açıdan ve olgunlaşma zamanları bakımından farklılıklar göstermişlerdir.

Abstract:
Turkey ranks fifth in the world in terms of peach and nectarine production. Early peach and nectarine production is gaining importance in the world. In addition, the recognition and market share of flat-shaped tomato peaches is increasing day by day. The aim of this peach crossbreeding study was to obtain low chilling peach and nectarine genotypes suitable to grow under subtropical climatic conditions. Sunmist, Sunfire, Nectar Sevil, Tropic Snow and the pollen of Platifirst, Platibelle, Platifun were used in the first year's experiments in 2011. However, for several reasons, the cultivars have to be changed to Maycrest, Springcrest, Early Silver, Gransun, Sunsnow, Venus, and Stark Redgold peach and nectarine cultivars and Jalousia flat peach and 5 different flat peach genotypes (No.1, No.2, No.3, No.4 and No.5).  
The crossing experiments were carried out during 2011-2018 both in Adana (low chill units) and in Pozantı (high chill units) to obtain also high chilling requiring cultivars besides the low chilling ones. As a result of the experiments, 54 genotypes in 2017 and 47 genotypes in 2018 were found to be promising genotypes. Among them, 17 tomato peaches were obtained
from the hybrid individuals obtained in 2017 and 14 from the hybrid individuals obtained in 2018.
In Adana, where the hybrids were planted in the orchard, 827 hours according to the classical method, 372 units according to the chill unit method were obtained during the 2016-2017 winter period, 268 hours according to the classical method and 170 units according to the chill unit method were obtained during the 2017-2018 winter period. The chilling requirements of the fruiting genotypes in 2018 varied between 168 and 275 hours according to the classical method, and between 91 and 150 units according to the chill unit method. According to these data, genotypes satisfied chilling requirements and fruit set especially in the mild 2017-2018 winter period were considered promising.
The fruit characteristics of the genotypes were changed considering the ripening periods, phenological and pomology characteristics in both years.