Atık elektrik-elektronik eşyaların yönetiminde en uygun ileri dönüşüm ve geri dönüşüm stratejilerinin belirlenmesi
Determining the most suitable upcycli̇ng and recycling strategies for management of electronic waste
Yazar: ZEHRA GİZEM ELMAS
Danışman: DOÇ. DR. ZERRİN GÜNKAYA
Eskişehir Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Çevre Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering
Dizin: Devre kartları = Circuit boards ; Karar verme yöntemleri = Decision making methods ; Yaşam döngüsü = Life cycle ; Yeniden kazanma = Recycling ; İleri dönüşüm = Upcycle

Özet:
Elektrik elektronik eşya üretiminin artmasıyla ortaya çıkan elektrik elektronik atıkların doğru bir şekilde yönetilmesi gerekmektedir. Bu atıklara uygulanacak geri dönüşüm ve ileri dönüşüm yöntemleri ile hem prosesler için iyileştirici ara ürün hem de daha yüksek kaliteli değerli ürünler elde edilebilmektedir. Birçok geri ve ileri dönüşüm alternatifi arasından çevresel, teknik ve ekonomik açıdan hangisinin uygun olacağını önceden belirlemek zor olabilir. Bunu belirleyebilmek için Yaşam Döngüsü Analizi (LCA) ve çok ölçütlü karar verme teknikleri (MCDM) oldukça faydalı yöntemlerdir.
Bu noktadan hareketle hazırlanan bu tez çalışmasında, atık baskılı devre kartlarına uygulanan/uygulanabilecek ileri dönüşüm ve geri dönüşüm stratejileri belirlenmiş, bu stratejiler sonucunda üretilecek ürünlere ait LCA çalışması gerçekleştirilmiştir. LCA çalışmasından elde edilen sonuçlar MCDM'de kullanılmak üzere çevresel kriter değerlerini oluşturmuştur. MCDM çalışması için çevresel kriterlere ek olarak teknik ve ekonomik kriterler de belirlenmiş ve Entropi metodu ile ağırlıklandırılmıştır. Ağırlıklandırma metodundan elde edilen sonuçlar, TOPSIS metodu kullanılarak değerlendirilmiştir. İleri dönüşüm stratejilerinden "Bronz Nanopartikül" üretimi için 0,9757 ve geri dönüşüm stratejilerinden "Portland Çimento" üretimi için 0,7743 ideal çözüme yakınlık ile sonuçlanmıştır. Elde edilen bu bulgular, Basitleştirilmiş Yaşam Döngüsü Değerlendirmesi ve MCDM yönteminin beraber ele alınmış olmasıyla bilimsel açıdan önemli sonuçlar elde edilmesini sağlamıştır.

Abstract:
The electronic wastes that arise with the increase in the production of electronic goods need to be managed correctly. With the different recycling and upcycling methods to be applied to these wastes, both curative intermediate products for processes and higher quality valuable products can be obtained. It can be difficult to determine in advance which of the many recycling and upcycling alternatives will be the most environmentally, technically and economically viable. Life Cycle Analysis (LCA) and multi-criteria decision making techniques (MCDM) are very useful methods to
determine this.
In this thesis study, which was prepared from this point of view, up-cycling and recycling strategies applied/can be applied to waste printed circuit boards were determined, and LCA study of the products to be produced as a result of these strategies. The results obtained from the LCA study established the environmental criteria values for use in MCDM. For the MCDM study, in addition to the environmental criteria, technical and economic criteria were also determined and weighted by the Entropy method. The results obtained from the weighting method were evaluated using the TOPSIS method. It resulted in closeness to the ideal solution of 0.9757 for the production of "Bronze Nanoparticle" from the upcycling strategies and 0.7743 for the production of "Portland Cement" from the recycling strategies. These findings have led to scientifically important results by considering the Simplified Life Cycle Assessment and the MCDM method together.