Anonim ortaklıkların kendi pay senetlerini iktisap etme yasağı
The Prohibition of purchasing its own shares on behalf of joint stock corporations
Yazar: ERDEM BAFRA
Danışman: YRD. DOÇ. DR. AYNUR YONGALIK
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı / Ticaret Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2002
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Anonim ortaklıklar = Incorporated companies ; Pay devri = Transfer of shares ; Pay senetleri = Stocks tradet ; İktisab = Acquisition

Özet:
Anonim ortaklıklar açısından "sermaye" unsuru büyük önem arz etmektedir. Zira anonim ortaklıklar sermaye ortaklığı olup, Türk Ticaret Kanunu'nun 269. maddesinde anonim ortaklıklar tanımlanırken, sermayesinin muayyen olup, birimlere ayrıldığı ifade edilmiştir. Ayrılan bu birimlerin her biri pay (hisse) olarak adlandırılır. Pay, ortaklık sıfatını belirleyen tek unsur olup, hak ehliyetine sahip her gerçek veya tüzel kişi anonim ortaklıklarda pay sahibi olabilecektir. Buna karşılık, kanunun koyucu yatırımların etkinleşmesi ve küçük tasarruf sahiplerine ulaşmasında önemli rol oynayan sermayenin korunması amacıyla "pay sahipliği" sıfatını kazanmada bazı sınırlamalar öngörmüştür. Bu sınırlamalardan biri de, "Anonim ortaklıkların kendi pay senetlerini iktisap etme yasağındır. Söz konusu yasak, Türk Ticaret Kanunu'nun 329. Maddesinde emredici bir hükümle düzenlenmiştir. Gerçekten söz konusu madde, bir anonim ortaklığın kendi pay senetlerini iktisap edemeyeceği gibi rehin dahi alamayacağını hükme bağlamıştır. Bu şekilde anonim ortaklıkların sermayelerinin korunması, yatırımcıların ve ortaklık alacaklılarının güvence altına alınması amaçlanmıştır. Aynı şekilde, anonim ortaklıkların mali durumunu gizleyerek üçüncü kişilerde yanlış intiba uyandırması önlenmiş olacaktır. Türk Ticaret Kanunu'nun 329. maddesi, anonim ortaklıkların kendi pay senetlerini iktisap etmesini yasakladıktan sonra, 6 bend hâlinde yasağın istisnalarını sınırlayıcı bir şekilde ortaya koymuştur. Buna ilaveten, bu bendler kapsamında iktisap edilen pay senetlerine hukuki sonuçlar bağlamıştır. Buna göre eğer, pay senetleri sermayenin azaltılmasına dair bir karara dayanarak devralınmışsa, derhal imha edilecektir. Diğer durumlarda ise en kısa sürede elden çıkarılır. Kanımızca, Türk Ticaret Kanunu'nun 329. maddesi ülke ekonomisinde önemli rol oynayan anonim ortaklıkların sermaye yapısı, yatırımcı ve ortaklık alacaklılarının korunması açısından gerekli bir hükümdür. Zira Avrupa Bırliği'ndeki gelişmelere baktığımızda direktiflerde üye ülkelerin iktisap yasağına ilişkin yapacakları düzenlemeler belli kriterlere bağlanmıştır. Türk hukukunda da bu gelişmelerin izlenerek, iktisap yasağında daha ayrıntılı düzenlemelere gitmek Avrupa Birliği ile uyum sürecine ve oluşmakta olan global pazara hizmet edecektir.

Abstract:
From the point of view of joint stock corporations, "capital" is absolutely essential However, these kinds oscorporations are capital-dense corporations. They are defined in Turkish Commercial Code's 269th article. In this article it is pointed out that, these corporations have a specific capital and it is separated into units. Each of these units are called as a "share". The share is a concept which determines the share holderness. Also each person who has a right capacity can be a share holder due to Turkish Commercial Code. Yet, legally, for the purpose of making investments more efficient and surviving capital which provides investing for minor investors, purchasing of the shares is restricted. One of these restrictions is "the prohibition of purchasing its own shares on behalf of joint stock corporations". This prohibition is regulated by Turkish Commmercial Code's 329th article. Also it is prohibited for a joint stock corporation to charge on its own shares. By this way, a joint stock corporation's may have been survived and the creditors and investor can be in safe. In another sentence, concealing the real financial situation of a corporation may have been prevented. In contrast, a corporation which goes to bankruptcy may conceal this situation. 329th article also regulates the exceptions of the prohibition. There are six exceptions and these can not be expanded. If a joint stock corporation acquires its own shares demanding these exceptions, this situation is tied up to some conclusions. Subject to this, if a joint stock corporation acquires its own shares by demanding a decision concerns capital-reducement, these shares must be destroyed immediately. In another situations, they must be purchased right away. In our opinion, 329th article is essential for a state's financial position from the point of view of surviving capital, creditors and investors. However, European Union Council regulates some orders and by this way ties up some criterion s about the prohibition. If Turkish Law pursuits these regulations and detailed rules are enacted, it will serve integration and competing in global market.