Aile hekimliği polikliniğine başvuran bireylerin organ bağışına yönelik tutumları ve etkileyen faktörlerin değerlendirilmesi
Evaluation of individuals WHO APPLY to the family medicine polyclinic attempts to organ donation and affecting factors
Yazar: EZGİ SAVAŞ
Danışman: DOÇ. DR. ENGİN ERSİN ŞİMŞEK
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Dr. Lütfi Kırdar Kartal Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Doku ve organ tedariği = Tissue and organ procurement ; Organ nakli = Organ transplantation ; Tutumlar = Attitudes ; Ölçekler = Scales

Özet:
Amaç: Vücutta görevini yerine getiremeyen organın yerine canlı kişiden, beyin ölümü gerçekleşmiş ya da ölmüş kişiden alınan sağlıklı ve aynı görevi yerine getirecek organın nakledilmesine organ nakli denir. Organ nakli için bekleyen hastaların her sene artması ve kalıcı tedavi için organ bağışından başka çözüm olmaması organ bağışını daha önemli hale getirmiştir. Günümüzde organlarını bağışlayan kişi sayısı senelere göre artış gösterse de yeterli seviyede değildir. Bağış sayısını arttırabilmek için öncelikle toplumun bağış yapmak isteyip istememe nedenlerini ve organ bağışına karşı tutumlarını sorgulamamız gerekmektedir. Bu çalışmada Kartal Lütfi Kırdar Şehir Hastanesi'ndeki Aile Hekimliği polikliniklerine başvuran bireylerin organ bağışı hakkındaki tutumlarının ve etkileyen faktörlerin belirlenmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Kesitsel tipte olan bu çalışmaya 01.03.2021-31.08.2021 tarihleri arasında Kartal Dr. Lütfi Kırdar Şehir Hastanesi Aile Hekimliği polikliniklerine herhangi bir şikayet ile başvuran 18 yaş üstü ve gönüllü bireyler dahil edilmiştir. Tüm hastalara araştırmacı tarafından hazırlanan yaş, medeni durum, meslek, eğitim düzeyi gibi sosyodemografik verileri, kendisi ve ailesindeki organ nakli durumunu ve organ bağışı hakkında pozitif ve negatif tutumu ölçmek amacıyla ODAS ölçeğini içeren anket formu araştırmacı tarafından uygulanmıştır.
Bulgular: Çalışmaya toplam 360 kişi dahil edilmiştir. Katılımcıların yaş ortalaması 41,2±13,3 yıldı. Katılımcıların %34,7 (n=125)'si organ bağışçısı olmak istemekteydi. Organ bağışçısı olma konusundan kararsız olanların oranı ise %35,0 (n=126)'dı. Organ bağışı isteme durumu cinsiyet, yaş, meslek ve eğitim düzeyi ile anlamlı olarak ilişkiliydi (p<0,05). Katılımcıların %11,7 (n=42)'si daha önce organ bağışıyla ilgili eğitim almış olup %45,2 (n=19)'si yazılı, görsel veya dijital kaynaklardan eğitim almıştı. Ülkemizdeki organ nakli önündeki engellerin %50,8 (n=183) bilgi yetersizliği olduğu bulundu. Katılımcıların %3,1 inde (n=11) organ bağış kartı mevcuttu. Katılımcıların ODAS ölçeğindeki alt ölçekler olan HMC, total negatif tutum puanı, FMN ve FBM puanlarından sırasıyla aldıkları puanların ortalamaları 75,7±28,3; 63,1±26,6; 29,9±15,1; 33,2±14,8 olup dört alt ölçek de cinsiyet, yaş, meslek, eğitim durumu, gelir durumu, organ bağış eğitimi alma durumu ve ailede organ nakli bekleyen kişi olma durumu ile anlamlı olarak ilişkili (p<0,05) bulundu.
Sonuç: Katılımcıların organ bağışına yönelik pozitif tutuma sahip olmasına karşın organ bağışı kartına sahip olanlar düşük orandaydı. Toplumun sağlık problemlerinde ilk temas noktası olan, en kolay ulaşabildiği ve bireylerin sosyodemografik ve sosyokültürel özelliklerini yakından tanıyan hekimler olarak birinci basamak hekimlerinin hasta karşılaşmalarını fırsat bilip toplumu organ bağışı konusunda bilinçlendirmesi önem arz etmektedir.
Anahtar Kelimeler: Aile hekimliği, davranış, organ bağışı tutum ölçeği, organ nakli

Abstract:
Aim: Transplantation of the organ whose function cannot be fulfilled is alive, the plan is fulfilled, or the continuation of the plan without dying, and the transplantation of the organ to be fulfilled is called organ transplantation. To make alternative organ transplantation more comprehensive than organ donation for annual and legacy use for use for organ transplantation. Although the number of people donating their organs today is relative, it is not sufficient. In order to increase the number of donations, we first need to question the reasons why the society does not want to donate and their attitudes towards organ donation. In this study, it was aimed to determine the attitudes of individuals who applied to the Family Medicine outpatient clinics in Kartal Lutfi Kirdar City Hospital about organ donation and the affecting factors.
Materials and Methods: This cross-sectional study included over the age of 18 and volunteer individuals who applied to Kartal Dr. Lutfi Kirdar City Hospital, Family Medicine Polyclinics for any reason between 2021, March 01 and 2021, August 31. A questionnaire containing the ODAS was applied to all patients in order to measure sociodemographic data such as age, marital status, occupation, education level, organ transplant status in himself and his family, and positive and negative attitudes about organ donation, prepared by the researcher.
Results: A total of 360 people were included in the study. The mean age of the participants was 41,2±13,3 years. 34,7%(n=125) of the participants wanted to be an organ donor. The rate of those who were undecided about being an organ donor was 35,0%(n=126). Organ donation request status was significantly associated with gender, age, occupation and education level (p<0.005). 11,7% (n=42) of the participants had previous training on organ donation and 45,2%(n=19) had received training from written, visual and digital sources. It was found that the barriers to organ transplantation in our country were 50,8%(n=183) lack of information. 3,1%(n=11) of the participants had an organ donation card. The mean scores of the participants from the HMC, total negative attitude score, FMN and FBM scores, which are the subscales of the ODAS scale, respectively, were 75.7±28.3; 63.1±26.6; 29.9±15.1; 33.2±14.8, and it was found to be significantly associated with gender, age, occupation, education level, income status, organ donation education and being a person waiting for organ transplant in the family in all four subscales (p<0.05).
Conclusion: Although the participants had a positive attitude towards organ donation, the rate of those who had an organ donation card was low. It is important that primary care physicians, as physicians who are the first contact point for the health problems of the society, are the easiest to reach and know the sociodemographic and socio-cultural characteristics of the individuals, take the opportunity of patient encounters and raise the awareness of the society about organ donation.
Keywords: Behavior, family medicine, organ donation attitude scale, organ transplantation