İki uçlu duygudurum bozukluklu hastalar ve birinci dereceden yakınlarında nörokimyasal değişiklikler ile bilişsel işlevlerin değerlendirilmesi: Bir manyetik rezonans spektroskopi çalışması
Assessment of neurochemical alterations and cognitive functions in patients with bipolar affective disorders and their first degree relatives; A magnetic resonance spectroscopy study
Yazar: ÖZGÜL KARAASLAN
Danışman: PROF. DR. M. TAYFUN TURAN
Erciyes Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Psikiyatri Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2011
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Affektif bozukluklar = Affective disorders ; Affektif bozukluklar-psikotik = Affective disorders-psychotic ; Bilişsel işlevler = Cognitive functions ; Hasta yakınları = Patient nearness ; Manyetik rezonans görüntüleme = Magnetic resonance imaging ; Manyetik rezonans spektroskopi = Magnetic resonance spectroscopy ; Mental bozukluklar = Mental disorders

Özet:
Amaç:Bu çalısmada, iki uçlu duygudurum bozukluklu (2UDB) hastalar ve bunların 1.dereceden akrabalarında Manyetik rezonans spektroskopi (MRS) teknigi ile dorsolateralprefrontal korteks (DLPFK) ve hipokampusta nörokimyasal metabolitlerde farklılıkbulunup bulunmadıgının arastırılması, ayrıca bu metabolitlerle bilissel islevler, serumbeyin kaynaklı nörotrofik faktör (Brain derived neurotrophic factor-BDNF),dehidroepiandrosteron sülfat (DHEAS) ve kortizol düzeyleri arasında iliski bulunupbulunmadıgının degerlendirilmesi amaçlanmıstır.Gereç ve Yöntem: Bu çalısmaya, Nisan 2009-Nisan 2010 tarihleri arasında ErciyesÜniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri poliklinigine basvuran, 2UDB I tanısı konan, 18-50yasları arasında, bilinen herhangi bir nörolojik, endokrin ve metabolik hastalıgıolmayan, 20'si erkek, 20'si kadın olmak üzere remisyon dönemindeki 40 hasta ve buhastalardan 20 tanesinin gönüllü olan 1. derece yakını dahil edildi (10 erkek ve 10kadın). Kontrol grubunu olusturmak üzere 12'si erkek, 8'i kadın 20 saglıklı gönüllüçalısmaya alındı. Çalısmanın 1. gününde hastalara ?Hamilton depresyon derecelendirmeölçegi? (HDDÖ) ve ?Young mani derecelendirme ölçegi? (YMDÖ) uygulandı. Hasta,hasta yakını ve kontrollere, bilissel islevlerin degerlendirilebilmesi için nöropsikolojiktestlerden Sözel bellek süreçleri testi (SBST) ve Sayı menzili alt testi (SMT) uygulandı.2.gün bazal kortizol ve DHEAS düzeylerini ve serum BDNF düzeylerini ölçmekamacıyla kan örnegi alındı. Daha sonra hasta, hasta yakını ve kontrol gruplarına solhipokampal ve sol DLPFK bölgelerinden MRS çekimi yapıldı.Bulgular: Hasta, hasta yakını ve kontrol grupları arasında sol hipokampal ve DLPFKMRS sonuçları açısından istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık tespit edilmemisolmakla birlikte DLPFK Glx/Cr oranı hasta grubunda hasta yakını ve kontrol grubunagöre yüksek olma egilimindeydi. Hastalık süresi 5 yıldan kısa olan hastalarda DLPFKNAA/Cr oranı 5 yıldan uzun olan hasta grubuna göre anlamlı derecede yüksekixbulunmustur. Ayrıca DLPFK Glx/Cr oranı da hastalık süresi 5 yıldan kısa olanhastalarda; 5 yıldan uzun olan hasta grubu, hasta yakını ve kontrol grubuna göre anlamlıderecede yüksek bulunmustur. Hastaların ve hasta yakınlarının bilissel test sonuçlarıdikkat, bellek, tanıma-hatırlama ve ögrenme gibi alanlarda kontrol grubundanistatistiksel açıdan anlamlı derecede bozuk bulunmustur. Ailesinde 2UDB hikâyesi olangrupta DLPFK Cho/Cr oranı ailesinde 2UDB hikâyesi olmayan gruptan istatistikselolarak anlamlı derecede düsük, Glx/Cr oranı ise yüksek tespit edilmistir. Ailesinde2UDB hikâyesi olan grupta bilissel islevler ise aile hikâyesi olmayan gruba göre birmiktar daha iyiydi. Duygudurum düzenleyici (DD) ile birlikte antipsikotik (AP)kullanan grupta hipokampal NAA/Cr ve DLPFK NAA/Cr oranı sadece DD kullanangruba göre istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksek bulunmustur. Hastaların bazalkortizol düzeyleri hasta yakını ve kontrol grubundan anlamlı derecede yüksek tespitedilmistir ancak BDNF ve DHEAS düzeyleri açısından anlamlı fark bulunmamıstır.Sonuç: Remisyon dönemindeki hastalar, hasta yakınları ve kontrol grupları arasındanörokimyasal metabolitler açısından farklılık olmaması, bu metabolitlerin en azındanötimik dönemdeki hastalar ve hasta yakınlarında ayırt edici bir özellik tasımadıgınıgöstermistir. Bu çalısmanın ve daha önce yapılmıs çalısmaların sonuçları birliktedegerlendirildiginde MRS ile tespit edilen metabolit degisiklikleri epizod dönemleriyleiliskili olup ötimik dönemde muhtemelen ilaç tedavilerinin de katkısı ile bu farkkayboluyor gibi görünmektedir. Hastalıgın ilk 5 yılında DLPFK `te yüksek olanNAA/Cr ve Glx/Cr oranları hastalık süresiyle birlikte azalma göstermektedir. Busonucun nöronal aktivite ve hastalık ilerledikçe gelisen nöronal kayıpla iliskiliolabilecegi düsünülmüstür. Ailesinde 2UDB hikâyesi olan grupta bilissel islevlerin ailehikâyesi olmayan gruba göre bir miktar daha korunmus bulunması, belirli orandayükselmis glutamatın bu grupta hafıza ve ögrenme üzerine olumlu etkisiyle iliskili gibigörünmektedir.Anahtar kelimeler: BDNF, bilissel islevler, birinci dereceden akraba, DHEAS, 2ki uçluduygudurum bozuklugu, manyetik rezonans spektroskopi,

Abstract:
Objective: In this study, it is aimed to investigate whether there is a difference inneurochemical metabolites at DLPFK and hippocampus in bipolar patients and theirfirst degree relatives; in addition, to assess whether there is a relationship betweenDLPFK and hippocampal neurochemical metabolites, serum BDNF, DHEAS andcortisole levels in patient, patient?s relative and control groups.Material and Method: Fourty patients (20 men and 20 women; 18-50 years old)without any neurologic, endocrine and metabolic diseases, who were diagnosed aseuthymic bipolar I between April 2009 and 2010 at psychiatry outpatient clinic ofErciyes University, Medical Faculty and twenty voluntary first degree relatives (10 menand 10 women) of these patients were included to this study. Twenty healthy volunteers(12 men and 8 women) served as control group. ?Hamilton Depression Rating Scale?(HDRS) and ?Young Mania Rating Scale? (YMRS) were applied to patients on the day1 of the study. Among neuropsychological tests, Verbal Memory Processes Scale andWAIS-R were applied to patients, their relatives and controls in order to assesscognitive functions. Blood samples were taken on day 2 for the measurements of basalcortisole and DHEAS levels and serum BDNF levels. Then, MR spectroscopy wasperformed at left hippocampus and left DLPFK regions in patient, patient?s relative andcontrol groups.Results: Although no significant difference was detected between patient, patient?srelative and control groups in terms of left hippocampal and DLPFK MR spectroscopyresults, DLPFK Glx/Cr ratio had a tendency to be higher in patient group than patient?srelative and control groups. DLPFK NAA/Cr ratio was found significantly higher inpatients with disease duration<5 years when compared to those with disease duration>5years. Moreover, significantly high DLPFK Glx/Cr ratio was detected in patients withxidisease duration<5 years than patients with disease duration>5 years, relatives andcontrols. Cognitive test results were found to be significantly impaired at attention,memory, recognition-recall and learning domains in patient and patient?s relative groupwhen compared to controls. DLPFK Cho/Cr ratio was found to be significantly low ingroup with positive family history for bipolar affective disorder than group without,while Glx/Cr ratio was found to be high. Cognitive function was slightly protected ingroup with positive family history for bipolar affective disorder history than groupwithout. Hippocampal NAA/Cr ratio and DLPFK NAA/Cr ratio were significantlyhigher in group using DD+AP than group using DD alone. Basal cortisole level wasfound significantly higher in patient group than relative and control groups.Conclusion: Lack of difference between patients in remission, relatives and controls interms of neurochemical metabolites demonstrated that these metabolites were notfamily characteristics for relatives of patients with bipolar affective disorder. Togetherwith results of this and previous studies, it seems that metabolite changes detected byMR spectroscopy is related to episodes and disappears during eutimic periods withpresumptive contribution of drug therapies. High NAA/Cr and Glx/Cr ratio at DLPFKwithin the first 5 years of disease show decrease by disease duration. It was thought thatthis result could be related with neuronal loss which occurs as neuronal activity anddisease progressed. Slight protection of cognitive function in group with positive familyhistory for bipolar affective disorder seems to be related with positive effect ofsomewhat elevated glutamate on memory and learning in this group.Keywords: BDNF, cognitive functions, first degree relatives, DHEAS, bipolar affectivedisorder, magnetic resonance spectroscopy,