Azerbaycan'da buğday yetiştirilen alanlardaki tahıl kist nematodları (Heterodera spp) ve kök yara nematodlarının (Pratylenchus spp) moleküler ve morfolojik teşhisi
Morphological and molecular diagnosis of cereal cyst nematodes (Heterodera spp) and root lesion nematodes (Pratylenchus spp) in wheat fields in Azerbaijan
Yazar: GULSHAN ABBASLI
Danışman: DOÇ. DR. HALİL TOKTAY
Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitkisel Üretim ve Teknolojileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu  çalışmada  2018-2019  yılları  arasında  Azerbaycan'ın  Ağcabedi,  Berde,  Beylegan, 
Bilasuvar,  Celilabad,  Salyan  ve  Terter  illerinde  buğday  ekili  alanlarından  dünyadaki 
ekonomik  anlamda  zarar  yapan  Kök  yara  ve  Tahıl  kist  nematodlarının  belirlenmesi 
amacıyla  145  toprak  örneği  alınarak  laboratuvarda  incelenmiştir.  Alınan  toprak 
örneklerinden elde edilen Tahıl kist  ve Kök yara nematodlarının bireyleri morfolojik ve 
morfometrik olarak teşhis edilmiştir. Topraktan elde edilen kistlerin DNA' ları ekstrakte 
edilerek  PCR  analizi  yapıldıktan  sonra,  sekansları  çıkarılıp  veri  bankasında 
karşılaştırılarak türleri belirlenmiştir. Çalışma sonucunda 145 toprak örneğinin 49' unda 
Kök yara nematodları, 38'  inde Tahıl kist nematodlarıyla bulaşıklık görülmüştür.  Kök 
yara nematodlarıyla en  yüksek bulaşıklık Ağcabedi ilinde %  44,5 oranında, Tahıl kist 
nematodlarıyla  en  yüksek  bulaşıklık  ise  Berde  ilinde  %  63,6  oranında  görülmüştür.
Bununla  birlikte  Ağcabedi,  Berde,  Beylegan  illerinde  Pratylenchus  neglectus  ve  P.
thornei  türleri,  Celilabad  ve  Salyan  illerinde  P.  thornei  türü  ilk  kez  tesbit  edilmiştir. 
Ağcabedi ve Berde illerinde ise Heterodera avenae nematodu ilk kez tesbit edilmiştir.
Anahtar sözcükler: Bitki paraziti nematodlar, Azerbaycan, buğday, Pratylenchus spp, Heterodera spp

Abstract:
In this study, 145 soil samples were collected from wheat fields in Aghjabedi, Berde, 
Beylegan, Bilasuvar, Jalilabad, Salyan and Terter provinces of Azerbaijan between the 
years 2018-2019. The samples have been examined in the laboratory in order to identify 
the  Root  lesion  and  Cereal  cyst  nematodes.  According  to  morphological  and 
morphometric examination of the sample, it was identified the cyst nematodes and root 
lesion nematodes are present. Cyst samples were sent for sequencing after preforming 
DNA  extraction and PCR analysis and the species of the  cyst were determined. As  a 
result of the study, 49 of 145 soil samples were found to be infected with Root lesion 
nematodes  and  38  samples  were  found  to  be  infected  with  Cereal  cyst  nematodes. 
Regarding Root lesion nematodes, the highest contamination was 44,5 % in Aghjabedi
and regarding Cereal cyst nematodes the highest contamination was 63,6  % in Berde. 
Additionally,  Pratylenchus  neglectus  and  P.  thornei  in  Aghjabedi,  Berde,  Beylegan 
provinces and P. thornei species in Jalilabad and Salyan provinces were detected for the 
first  time.  Heterodera  avenae  was  detected  for  the  first  time  in  Aghjabedi  and  Berde 
provinces. 
Keywords: Plant parasitic nematodes, Azerbaijan, wheat, Pratylenchus spp, Heterodera spp