Tıp fakültesi öğrencileri, adli tıp uzman ve uzmanlık öğrencileri ve genetik uzmanı, uzmanlık öğrencileri, doktora öğrencilerinin adli DNA bankası konusundaki görüş ve tutumlarının incelenmesi
Examining the views and attitudes of medical faculty students, forensic medicine specialist and asisstant doctors and genetics specialist, asisstant doctors, phd students on forensic DNA bank
Yazar: BURCU ÖZÇALIŞKAN ÖZDEMİR
Danışman: PROF. DR. EKİN ÖZGÜR AKTAŞ
Ege Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Adli Tıp Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Adli Tıp = Forensic Medicine
Dizin: Adli tıp = Forensic medicine ; Anketler = Questionnaires ; DNA = DNA ; Genetik = Genetics ; Tıp eğitimi = Education-medical ; Veri tabanı = Database ; Öğrenciler-tıp = Students-medical ; Üniversite öğrencileri = University students ; İntörnlük ve asistanlık = Internship and residency

Özet:
Amaç: Bu tezde tıp fakültesi öğrencileri, Adli Tıp ve Genetik uzmanları ile tıpta uzmanlık öğrencileri ve Genetik doktora öğrencilerinin; adli amaçlı biyolojik örnek alımı ve adli DNA bankası ile ilgili farkındalık düzeyi, adli amaçlı DNA veri bankasının amacı, yönetimi, verilerin kullanımı ve bankaya bakış açılarının değerlendirilmesi amaçlanmıştır.

Gereç ve Yöntem: Bu çalışmada online anket uygulaması tercih edilmiştir. Anketler 19.01.2021–01.01.2022 tarihleri arasında yapılmıştır. 354 tıp fakültesi öğrencisi, 73 Adli Tıp uzmanı, 98 Adli Tıp asistanı, 14 Genetik uzmanı, 24 Genetik asistanı ve 5 Genetik doktora öğrencisi olmak üzere 568 anket değerlendirilmiştir. Ankette; sosyodemografik özellikler, mesleki özellikler ve gelir düzeyi sorulmuştur. Adli DNA bankasının ne olduğu, ülkemizde biyolojik örnek alımı ve adli DNA bankası ile ilgili yasal düzenlemeler hakkında bilgisinin olup olmadığı bilgi soruları birlikte değerlendirilmiştir. Ülkemizde Adli DNA bankası kurulması halinde hangi kurumun yönetmesi gerektiği, kimlerin bilgilerinin saklanacağı, gönüllü bağış ile ilgili sorular sorulmuştur. Literatürde veritabanı ile ilgili olumlu yönler ve endişeler hakkında görüşler birleştirilerek katılımcılarımıza likert tipi şeklinde toplam 38 soru sorulmuştur. Veriler, IBM SPSS Statistics 25.0 Programı ile analiz edilmiştir. Tanımlayıcı istatistikler frekans, yüzde, ortalama, standart sapma değerleri ile belirtilmiştir. Bilgi düzeylerinin incelenmesi amacı ile ki-kare analizi uygulanmıştır. Görüşler ile ilgili ifadeler için açımlayıcı faktör analizi ve güvenilirliğini ölçen Cronbach's Alpha analizleri uygulanmıştır. Katılımcıların özelliklerine göre tutum ve başarı düzeylerinin incelenmesi için bağımsız örneklem t testi ve Anova testi uygulanmıştır. Görüşler, başarı düzeyleri ile yaş arasındaki ilişkinin tespit edilmesi amacı ile korelasyon analizleri uygulanmıştır. Testler sonucunda fark bulunduğu takdirde post-hoc testler yapılmıştır. 

Bulgular: Katılımcıların %46,7'si kadın, %53,3'ü erkekti. Yaş ortalaması 25,88±8,20'dir. DNA'nın adli amaçlı kullanımı hakkındaki bilgiyi katılımcıların 1/3'ü eğitim sürecinde öğrendiklerini belirtmiştir. Tıp fakültesi öğrencilerinin veritabanı ve örnek alımı ile ilgili bilgi düzeyinin daha düşük, ileri yaştaki katılımcıların bilgi seviyelerinin daha yüksek olduğu bulunmuştur. Katılımcıların yaklaşık %50'si hükümlüler, şüpheliler ve gönüllülerin DNA bilgilerinin saklanması gerektiğini belirtmişlerdir. Pozitif görüşlerin endişelere göre daha yüksek düzeyde olduğu saptanmıştır. Katılımcıların yaşı arttıkça adli DNA bankası hakkında endişe düzeyinin azaldığı, tıp fakültesi öğrencilerinin ise endişe düzeyinin daha yüksek olduğu saptanmıştır.
Sonuç: Çalışmamız adli amaçlı DNA bankası ile ilgili bilgi ve genel tutuma ışık tutmuştur. Adli DNA bankası hakkında görüşlerin; yaş, meslek, ailede suç öyküsü, adli DNA bankası ve biyolojik örnek alımı hakkında bilgi düzeyi ile değişebileceği saptanmıştır. Çalışmamızdaki soruları toplumu yansıtan örneklerle desteklemek gerekmektedir. Ülkemizde veritabanının kurulması halinde, yasal çerçevenin net bir şekilde oluşturulması; toplumun güveninin artmasına ve endişelerinin giderilmesine katkı sağlayacaktır.

Abstract:
Aim: In this thesis, it is aimed to evaluate the Forensic Medicine and Genetics specialists and residents, medical students, and Genetics PhD students' awareness level of forensic biological sample taking and forensic DNA bank, the purpose and management of the forensic DNA database, the use of data and their perspectives on the bank.

Materials and Methods: In this study, an online survey application was preferred. The survey was conducted between 19.01.2021 and 01.01.2022. 568 questionnaires were evaluated, including 354 medical students, 73 Forensic Medicine specialists, 98 Forensic Medicine residents, 14 Genetics specialists, 24 Genetics residents, and 5 Genetics PhD students. In the survey; sociodemographic characteristics, occupational characteristics, and income levels were asked. Information questions such as what a forensic DNA bank is, whether they have information about legal regulations in our country regarding taking biological samples and forensic DNA bank was evaluated together. Questions were asked about which institution should manage if a Forensic DNA bank is established in our country, whose information will be kept, and voluntary donations. A total of 38 questions in the form of Likert type were asked to our participants by combining their opinions about the positive aspects and concerns regarding the DNA database in the literature. Data were analyzed with the IBM SPSS Statistics 25.0 Program. Descriptive statistics are expressed with frequency, percentage, mean, and standard deviation values. Chi-square analysis was applied to examine the knowledge levels. Cronbach's Alpha analysis, which measures the exploratory factor analysis and reliability, was applied for the answers about the opinions. Independent sample t-test and ANOVA test were applied to examine the attitudes and achievement levels of the participants according to their characteristics. Correlation analyzes were applied to determine the relationship between opinions, achievement levels and age. If a difference was found as a result of the tests, posthoc tests were performed.

Results: 46.7% of the participants were female and 53.3% were male. The mean age was 25.88±8.20 years. 1/3 of the participants stated that they learned about the forensic use of DNA during the education process. It was found that the level of knowledge of medical students about database and sampling was lower, and the level of knowledge of older participants was higher. Approximately 50% of the participants stated that the DNA information of convicts, suspects, and volunteers should be kept. It was determined that positive opinions were at a higher level than concerns. It was determined that as the age of the participants increased, the level of anxiety about the forensic DNA bank decreased, while the level of anxiety of medical students was higher.

Conclusion: Our study shed light on the knowledge and general attitude about DNA bank for forensic purposes. It has been determined that opinions about forensic DNA bank may vary with age, occupation, family history of crime, knowledge level about forensic DNA bank and biological sample collection. It is necessary to support the questions in our study with examples that reflect society. In the case of the establishment of a DNA database in our country, a clear legal framework will contribute to increasing the confidence of the society and alleviating its concerns.