Birinci Meclis ve Vilayat-ı Şarkiye
First Assembly and Eastern Provi̇nces
Yazar: FASİH DİNÇ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. HAKAN KAYNAR
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Tarih = History
Dizin: Kürtler = Kurdish ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; TBMM = Turkish Grand National Assembly ; TBMM I. Dönem = TBMM I. Period ; Vilayatı Şarkiye = Vilayet-ı Şarkiye

Özet:
23 Nisan 1920'de Birinci Meclis, dönemin Osmanlı vilayetlerinden seçimle ve son Meclis-i Mebusan'dan gelen mebusların katılımıyla açıldı. Meclis'te birçok bölgeden mebus katılmakla birlikte önemli bir kısmı Vilayat-ı Şarkiye'den gelmişti. Öyle ki çalışma, Vilayat-ı Şarkiye'yi merkeze alarak Birinci Meclis üzerine oldu. Bu çalışmada  ilk olarak  Birinci Meclis'i anlamak adına kuruluşuna kadar giden süreçte devlet ile Vilayat-ı Şarkiye arasındaki ilişkiden kesitler verildi. İkinci bölümde, Birinci Meclis'te yer alan 147 Vilayat-ı Şarkiye mebuslarının mecliste ortaya koydukları faaliyetler incelendi. Bu faaliyetleri incelerken onların mebusluk öncesi faaliyetleri, eğitim durumları ve mebusluk sonrası yaşamları hakkında karşılaştırmalı olarak  bilgiler verildi. Çalışmanın üçüncü bölümünde ise Birinci Meclis'in, bir bölge olarak Vilayat-ı Şarkiye'ye nasıl baktığını ele almakla birlikte bölgede yoğun nüfusa sahip olan Kürtlerin nasıl algılandığını ve ortaya konulan algının nedenleri incelendi. Dördüncü bölümde 1920-1923 yılları arasında Vilayat-ı Şarkiye'nin meclis gündemini oldukça meşgul eden siyasi, sosyal-ekonomik sorunların neden-sonuçlarına bakıldı. Ayrıca meclisin  bu sorunlara dair tutumu, sorunlara dair çözme yolları incelendi. Son bölümünde ise günümüz  devlet erkinin ve Kürt siyasasının, Birinci Meclis'e dair söylem ve algılarına değinildi. Ancak gerek devlet erkinin ve gerek Kürt siyasasının Birinci Meclis'e dair yaklaşımlarında yanılgılar taşıdığı ortaya konuldu.  Bu iddiayı ortaya koyarken ise bu yanılgıya neden olan tarih okumasının ardında yatan  ideolojik yaklaşımlar irdelendi. Sonuç bölümünde ise, genel olarak çalışmanın Birinci Meclis'in yapısı ve ona dair güncel algıların yanı sıra temsil edildiği mebuslar, dönemsel sorunları çerçevesinde bir Vilayat-ı Şarkiye analizi yapıldı. Çalışmanın genelinde ortaya konulan olay ve olgular için ana kaynak olarak dönemin meclis tutanakları kullanmakla beraber, döneme tanıklık etmiş kişilerin anıları,  konuyla ilgili kitap ve makalelerden yararlanılmıştır.


Anahtar Sözcükler: Osmanlı Devleti,  Birinci Meclis, Mebus, Kürt, Vilayat-ı Şarkiye

Abstract:
In 1920, 23 April, First Assembly was opened with the participation of the deputies coming from Ottoman provinces of era and the members of last council deputies. Although in Assembly deputies coming fromd ifferent provinces most of them come from Eastern Provinces. Hence, this study is centered on Eastern Provinces and First Assembly period. Initially, in this study, to understand First Assembly the relation between the state and Eastern Provinces  and the process until the establishment of First Assembly is given with some historical fragments. In the second part, 147 deputies of   Eastern Provinces and their activities in the First Assembly is investigated. The information about their activities before attempting First Assembly, their educational background, and their activities after First Assembly is given. In the third part of the study, how as a region Eastern Provinces is perceived by the First Assembly and how Kurds having densely populated in the region are perceived and the reasons behind this perception are investigated. In the fourth part political, economic and social problems of Eastern Provinces, which occupied the assembly agenda, 1920-1923 is investigated. Besides, there action of assembly to those problems and the way to solve these problems is searched. In the  last part of the study, the discourse and perception of today's assembly and Kurdish politics toward First Assembly is emphasized. However, both today's assembly and the actors of Kurdish politic shave misperceptions towards the First Assembly. While asserting this claim the reason behind this  misreading of history is and ideological approaches are scrutinized. Inthe final part, the general structure of this study and the  structure of First Assembly and the current perceptions as well as deputies of that time and the problems of that period are analysed with in the frame of Eastern Provinces. For the events and cases mentioned in this study as a main source the offical  reports of assembly between 1920-1923 and memories of the people living in that time and the articles, books related with the topic of this study are used. 



Key Words: Ottoman Empire, First Assembly, Deputy, Kurd, Eastern Provinces