Haliç üst tabaka suyunda domoik asit dağılımının çevresel faktörler ile birlikte araştırılması
Investigation of the distrubition of domoic acid and interactions with environmental factors, in the upper layer water of the Golden Horn estuary, Istanbul
Yazar: FUAT DURSUN
Danışman: DOÇ. DR. VESİLE SELMA ÜNLÜ
İstanbul Üniversitesi / Deniz Bilimleri ve İşletmeciliği Enstitüsü / Fiziksel Oşinografi ve Deniz Biyolojisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Deniz Bilimleri = Marine Science ; Kamu Yönetimi = Public Administration ; İşletme = Business Administration
Dizin: Domoik asit = Domoic acid ; Kirlilik = Pollution ; Yüzey dokusu = Surface texture ; Yüzey suları = Surface waters ; Yüzeysel su kaynakları = Surface water resources ; Çevre = Environment ; Çevre kirliliği = Environmental pollution ; Çevresel etki = Environmental impact ; İstanbul-Haliç = İstanbul-Haliç

Özet:
Bu çalışmanın ana amacı Haliç' te var olan Pseudo-nitzschia türlerinin domoik asit (DA) üretip üretmediğinin belirlenmesi ve domoik asitin çevresel faktörler ile ilişkisinin belirlenmesidir. Bu amaç doğrultusunda; Amnezik Kabuklu Zehirlenmesine (ASP) neden olan, bazı Pseudo-nitzschia türlerinin salgıladığı önemli bir biyotoksin olan Domoik Asit (DA) dağılımı, İstanbul Haliç'i (Altın Boynuz) üst tabaka suyunda 1 yıl boyunca (Ağustos 2011 – Temmuz 2012) partiküler maddede ve fitoplanktonda Yüksek Performanslı Sıvı Kromatografisi-Floresans Dedeksiyonu (HPLC-FLD) yöntemiyle belirlenmiştir. Örnekleme noktalarına ait fiziksel, kimyasal ve biyolojik faktörler ile domoik asit miktarları arasındaki ilişki korelasyon analiziyle, DA miktarı ve dağılımını etkileyen nedenler ise Temel Bileşenler Analizi (PCA) ile değerlendirilmiştir. 
Çalışma periyodu içerisinde domoik asit miktarları, partiküler maddede 0,21-58,17 µg/L ve fitoplanktonda 0,76-94,34 µg/L konsantrasyonları arasında değişim göstermiştir. En yüksek biyotoksin miktarları Mayıs ayında 58,17 µg/L ve 94,34 µg/L olarak Haliç orta bölümde yer alan FD3 istasyonunun 10 m derinliğinde tespit edilmiştir. Domoik asitin varlığı Pseudo-nitzschia spp. bolluğu, sıcaklık ve tuzluluk değişkenleri ile ilişkilendirilmiştir. Ayrıca, ortamdaki silikat ve fosfatın sınırlayıcı etkisi ile yüksek azot konsantrasyonları domoik asit üretimini artırıcı etkide bulunmuştur. 
Amnezik Kabuklu Zehirlenmesine neden olan domoik asidin denizel canlılarda ve insanlarda ölüme sebebiyet vermesi dolayısıyla, düzenli veri setlerinin oluşturulabilmesi için bu yeni parametrenin su kalitesi izleme programlarına dahil edilmesi önerilmektedir. İstanbul Haliç' inde ilk kez gerçekleştirilen bu çalışma ile bölgesel ve global literatüre katkıda bulunulmuştur.

Abstract:
The main goal of this study is to determine the relationship between domoic acid (DA) and environmental factors in Golden Horn Estuary. For this purpose; high performance liquid chromatography-fluoresence detection method (HPLC-FLD) was used to determine the distribution of particulate and plankton net concentrations of Domoic Acid (DA), which is an important biotoxin excreted by Pseudo-nitzschia spp. and causes Amnesic Shellfish Poisoning (ASP), in the upper layer water of the Golden Horn Estuary, Istanbul, between August 2011 and July 2012. The relationship between DA concentrations and environmental factors (physical, chemical and biological) was analysed with Spearman correlation and the forcing factors of the DA distribution were evaluated with Principal Component Analysis (PCA). 
In the study period,  domoic acid concentrations ranged from  0.21 to 58.17 µg/L in the particulate matter and 0.76 - 94.34 µg/L in plankton net samples.. The highest biotoxin concentrations 58.17 µg/L and 94.34 µg/L were found  in 10 m depth of FD3 station, in the middle section of the estuary, in May. Toxin presence may be related to the Pseudo-nitzschia spp. abundance, salinity and temperature. The limiting effect of the silicate and phosphate with high nitrogen concentrations evaluated as associated promoting factors with DA production.
In order to consider ASP poisoning caused by domoic acid has lethal effect on human and marine animals, it is recommended that domoic acid should be included in water pollution monitoring programs, to constitute permanent data sets, as a new parameter. This study provided the first detection of domoic acid in the Golden Horn Estuary and contributes to the knowledge at regional and global scales.