Ziy?udd?n Ibnu'l-Esîr'in dîvân kitâbeti
Dhiyâ?udd?n Ibn al-Ath?r and his diwan writings
Yazar: ABDULHADİ TİMURTAŞ
Danışman: DOÇ. DR. YUSUF SANCAK
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Din = Religion ; Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Arap edebiyatı = Arabian literature ; Belagat = Eloquence ; Divanlar = Divans ; Edebiyat = Literature ; Katipler = Clerks ; Mektuplar = Letters ; Nesir = Prose ; İbnü`l-Esir = İbnü`l-Esir

Özet:
Bu tezin amacı, Ziy?udd?n İbnu'l-Esîr'in dîvân kitâbetinin yapısını ve özelliklerini ortaya koymaktır. Bu çalışmada, kitâbetin büyük önem kazandığı Eyyûbî Döneminin önde gelen kâtiplerinden, aynı zamanda bir eleştirmen ve Belâgat âlimi olan İbnu'l-Esîr'in hayatı, ilm? ve siyas? kişiliği araştırılmış ve eserleriyle ilgili detaylı bilgiler verilmeye çalışılmıştır.Yine nesir edebiyatının önemli bir çeşidi olan kitâbet kavramı üzerinde durulmuş, tarih? süreci ve geçirdiği evreleri incelenmiştir. Müellifin yaşadığı Eyyûbî Döneminde resm? mektupların mahiyeti, özellikleri ele alınmış önemli kâtiplerden el-K?d? el-F?dıl ve `İmâdudd?n el-İsfahânî'nin kitâbet özelliklerine de temas edilmiştir. Bununla birlikte kâtipte bulunması gereken şartlar ve h?iz olmaları gerekli ilimler tespit edilmeye çalışılmıştır.Ayrıca, İbnu'l-Esîr'in mektup koleksiyonlarının neşredilmesi, mektuplarıyla ilgili yapılan araştırmalar tespit edilmeye çalışılmış, kitâbet yöntemi ve kitâbetinde özgünlük problemi ile mektuplarının edeb? kurgusu üzerinde durulmuştur. Arkasından mektuplarının muhtevası, mana ve lafızlarıyla ilgili edeb? özellikleri incelenmiştir.Ulaştığımız sonuçlara göre, İbnu'l-Esîr, kendine özgü üsl?p ve metodu olan, taklit ve tekrardan uzak, geçmişi sorgulayan ve yeniliği arayan ilm? ve edeb? bir şahsiyettir. Edeb? alanda ve kitâbet sanatında sağladığı üstün başarıyı siyasette elde edememiştir. Arapça dışında Farsça, Rumca, Süryanice ve Yunanca gibi dillere hâkimiyeti çok yönlü bir şahsiyet olduğunu göstermekle birlikte kitâbetine farklı bir renk katmıştır. Ona göre kâtibin bilmesi gerekli olan ilimlerin başında dil ve d?n? ilimlerin yanı sıra Kur'?n, hadis, şiir ve atasözleri gelmektedir. Taklitten uzak durmaya çalışmasına rağmen yine de el-K?d? el-F?dıl'ın kitâbet tarzından etkilenmekten kurtulamamıştır. Nesir kitâbetindeki başarısı nazımda görülmez. Az miktardaki nazmı nesri derecesinde kaliteli değildir.

Abstract:
The purpose of this thesis is to present structure and features of Dhiya?udd?n Ibn Al-Ath?r?s rhetoric. As being one of the most foremost scribes of the Ayyubid Period in which rhetoric came into prominence, and also being a critic and a scholar of oratory Ibn Al-Ath?r?s life, scientific and political personality is studied and researched ?and tried to give detailed information about his works.It is dwelt on the rhetoric which is one of the important genres of prose literature, and rhetoric?s historical process and phases it underwent is studied. The nature, features of missives in Ayyubid Period in which the author lived and the major scribes of the period Kad? Al-Fadıl and Al-Isfahan??s rhetoric are dealt with.It is tried to identify studies made on Ibn Al-Ath?r?s letters and his letter collection for the first time by whom was published, and dwelt on his literary editing, his rhetoric method and originality problem in his rhetoric. Next, content of his rhetoric and the literary features of his wording are studied.According to the conclusion reached, Ibn Al-Ath?r is an individuality who has his own style and method, avoiding imitation and recurrence, questioning past and searching for novelty and innovation. It is understood that he didn?t achieve the success in politics as he achieved in literary and rhetoric. Apart from Arabic, his perfection and mastership on languages such as Persian, Romaic, Syriac and Greek is the sign of his miscellaneous character and also gives a magic touch to his rhetoric. The leading sciences which the scribe should equipped with are Qur?an, hadith, poetry and proverbs besides linguistic and shari? sciences. As far as possible, he tried to avoid imitating. But he couldn?t avoid being affected by Kad? Al-Fadil?s rhetoric style nevertheless. He couldn?t excel and success in poetry as rhetoric. Also the slight amount of his poetry is lacking of quality.