Yurtdışında görev yapan Türk öğretmenlerin duygusal zekâ düzeyi ile stresle başa çıkma tutumları arasındaki ilişki: Arnavutluk ve Kosova örneği
Relationship between emotional intelligence levels and stres - coping behavior of Turkish teachers working abroad: Cases of Albania and Kosovo
Yazar: COŞKUN ERDEN
Danışman: PROF. DR. MEHMET ENGİN DENİZ
Fatih Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Arnavutluk = Albania ; Duygusal zeka = Emotional intelligence ; Eğitim psikolojisi = Education psychology ; Kosova = Kosovo ; Stres = Stress ; Stresle başetme = Coping with stress ; Türkler = Turks ; Yurt dışı = Abroad ; Ölçekler = Scales ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Bu araĢtırmada yurtdıĢında görev yapan Türk öğretmenlerin duygusal zekâ
düzeyleri ile stresle baĢa çıkma tutumları arasındaki iliĢki incelenmiĢtir.
Öğretmenlerin duygusal zekâ düzeylerinin ve stresle baĢa çıkma tutumlarının sosyodemografik
değiĢkenlere göre anlamlı düzeyde farklılaĢıp farklılaĢmadığı;
öğretmenlerde duygusal zekâ alt boyutları ile stresle baĢa çıkma tutumları alt
boyutları arasında anlamlı düzeyde bir iliĢki olup olmadığı araĢtırılmıĢtır.
AraĢtırmanın evrenini 2014-2015 eğitim-öğretim yılında Arnavutluk Turgut
Özal ve Gülistan eğitim kurumları ve Kosova Gülistan eğitim kurumlarında görev
yapan Türk öğretmenler oluĢturmaktadır. AraĢtırmanın örneklemini ise
Arnavutluk‟tan 45 ve Kosova‟dan 49 öğretmen oluĢturmaktadır.
AraĢtırmada öğretmenlerin duygusal zekâ düzeylerini belirlemek için Petrides
ve Furnham tarafından geliĢtirilen ve Deniz, Özer ve IĢık (2013) tarafından Türkçe
geçerlik ve güvenirlik çalıĢması yapılan Duygusal Zekâ Özellik Ölçeği-Kısa Formu
(DZÖÖ-KF) kullanılmıĢtır. Öğretmenlerin stresle baĢa çıkma tutumlarını belirlemek
için Özbay(1993) tarafından geliĢtirilen ve Türkçe uyarlaması, Özbay ve ġahin
(1997) tarafından yapılan Stresle BaĢa-Çıkma Tutumları Envanteri (SBTE)
kullanılmıĢtır. Sosyo-demografik bilgileri toplamak için ise araĢtırmacı tarafından
hazırlanan KiĢisel Bilgi Formu kullanılmıĢtır. 
AraĢtırmada elde edilen veriler SPSS 20.0 paket programı ile analiz edilmiĢtir.
Gruplar arası anlamlı farklılık olup olmadığını belirlemek için ikili gruplarda
bağımsız gruplar t-testi, ikiden fazla olan gruplarda tek yönlü varyans analizi
(ANOVA) uygulanmıĢtır. ANOVA sonuçlarının anlamlı çıktığı durumlarda, gruplar
arasındaki farkı belirlemek için homojen varyanslarda Tukey testi, varyansların
homojen olmadığı durumlarda Tamhane T2 testi uygulanmıĢtır. Duygusal zekâ
düzeyi ve stresle baĢa çıkma tutumları değiĢkenleri arasında anlamlı düzeyde bir
iliĢki olup olmadığını belirlemek için Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon
Katsayısı tekniği kullanılmıĢtır. DeğiĢkenler arasında anlamlı bir iliĢki ve fark
bulunup bulunmadığının belirlenmesinde 0,05 anlamlılık düzeyi esas alınmıĢtır.
Analiz sonuçlarına göre aĢağıdaki sonuçlara ulaĢılmıĢtır.
 Verilerin analizi sonucunda bayan öğretmenlerin öz kontrol ve duygusallık
puanlarının erkek öğretmenlerin puanlarından daha yüksek olduğu belirlenmiĢtir
( .05) p  .
 0-6 yıl mesleki kıdem grubundaki öğretmenlerinin toplam duygusal zekâ
puanlarının 7-13 yıl mesleki kıdem grubundaki öğretmenlerin puanlarından daha
yüksek olduğu tespit edilmiĢtir
( .05) p  .
 7-13 yıl yurtdıĢı grubunda bulunan öğretmenlerin duygusallık puanlarının 14
ve üzeri yıl yurtdıĢı grubundaki öğretmenlerin puanlarından daha yüksek olduğu
tespit edilmiĢtir
( .05) p  .
 7-13 yıl yurtdıĢı grubunda bulunan öğretmenlerin sosyallik puanlarının 14 ve
üzeri yıl yurtdıĢı grubundaki öğretmenlerin puanlarından daha yüksek olduğu tespit
edilmiĢtir
( .05) p  .
 Erkek öğretmenlerin stresle baĢa çıkmada kaçma-soyutlanma (biyokimyasal)
tutumunu bayan öğretmenlerden daha çok benimsediği ortaya çıkmıĢtır
( .05) p  .
 21-27 yaĢ grubundaki öğretmenlerin stresle baĢa çıkmada kaçma-soyutlanma
(duygusal-eylemsel) tutumunu 28-34 ve 35 ve üzeri yaĢ gruplarındaki
öğretmenlerden daha çok benimsediği ortaya çıkmıĢtır
( .05) p  .
 Öğretmenlerin yurtdıĢında bulunma yılları arttıkça stresle baĢa çıkmada dıĢ
yardım aramayı daha az tercih ettikleri ortaya çıkmıĢtır
( .05) p  .
 Sayısal branĢ öğretmenlerinin stresle baĢa çıkmada kaçma-soyutlanma
(biyokimyasal) tutumunu sözel öğretmenlere göre daha fazla benimsediği ortaya
çıkmıĢtır
( .05) p  .
 Öğretmenlerin toplam duygusal zekâ puanları ile aktif planlama puanları
arasında pozitif yönlü
( .01) p 
; kaçma-soyutlanma (duygusal-eylemsel) puanları
arasında negatif yönlü
( .01) p 
ve kaçma-soyutlanma (biyokimyasal) puanları
arasında negatif yönlü
( .05) p 
anlamlı iliĢkiler olduğu tespit edilmiĢtir. 
xv
 Öğretmenlerin öznel iyi oluĢ puanları ile dine sığınma puanları arasında
pozitif yönlü
( .05) p 
ve aktif planlama puanları arasında pozitif yönlü
( .01) p 
anlamlı iliĢkiler olduğu tespit edilmiĢtir.
 Öğretmenlerin öz kontrol puanları ile kaçma-soyutlanma (duygusal-eylemsel)
puanları arasında negatif yönlü
( .01) p 
anlamlı bir iliĢki olduğu tespit edilmiĢtir.
 Öğretmenlerin duygusallık puanları ile dıĢ yardım arama puanları arasında
pozitif yönlü
( .01) p 
; aktif planlama puanları arasında pozitif yönlü
( .01) p 
ve
kabul biliĢsel yapılanma puanları arasında negatif yönlü
( .05) p 
anlamlı iliĢkiler
olduğu tespit edilmiĢtir.
 Öğretmenlerin sosyallik puanları ile aktif planlama puanları arasında pozitif
yönlü
( .01) p 
ve kaçma-soyutlanma (duygusal-eylemsel) puanları arasında negatif
yönlü
( .01) p 
anlamlı iliĢkiler olduğu tespit edilmiĢtir.
AraĢtırma sonunda elde edilen bulgular, ilgili literatür ıĢığında tartıĢılarak,
uygulayıcılara ve gelecekte yapılacak çalıĢmalar konusunda araĢtırmacılara önerilerde
bulunulmuĢtur.

Anahtar Kelimeler: 
Duygusal zekâ, stres, stresle baĢa çıkma, öğretmenlik

Abstract:
In this study the associations among the emotional intelligence and coping with
stress were investigated on Turkish teachers working abroad. The population of the
research is Turkish teachers who work in Albania and Kosovo. The sample consists
of 94 teachers.
The research is a descriptive survey study. In order to collect data, Trait
Emotional Intelligence Questionnaire –Short Form (Deniz, Özer and IĢık, 2013),
Coping With Stress Questionairre (Özbay and ġahin, 1993) and personal information
form were used. Independent samples t-test and ANOVA were performed to analyse
data. Additional Tukey and Tamhane tests were performed to detect the differences
between the groups when the ANOVA results were significant. Pearson Moments
Product Coefficient technique was performed to analyze the associations among the
emotional intelligence and the coping subscales.
The results revealed that:
 For scores in self-control and emotionality components of emotional
intelligence, there is a significant difference in terms of gender. Female teachers
scored higher than male teachers in these two components
( .05) p  .
 Teachers who have 0-6 years of professional experience have scored higher
than teachers who have 7-13 years of professional experience in total emotional
intelligence subscale
( .05) p  . 
xvii
 Teachers who have been abroad for 7-13 years have scored higher than
teachers who have been abroad for more than 14 years in emotionality subscale
( .05) p  .
 Teachers who have been abroad for 7-13 years have scored higher than
teachers who have been abroad for more than 14 years in social competence subscale
( .05) p  .
 Male teachers use avoidance-disengagement (biochemical) strategies more
than female teachers
( .05) p  .
 Teachers who are 21-27 years old use avoidance-disengagement (emotionaloperational)
strategies more than teachers who are 28-34 and 35- years old
( .05) p  .
 Teachers who stay abroad longer use external help seeking strategies more
than teachers who are new abroad
( .05) p  .
 Natural sciences teachers use avoidance-disengagement (biochemical)
strategies more than social sciences teachers
( .05) p  .
 Teachers‟ total emotional intelligence scores correlates positively with their
active planning scores
( .01) p 
; correlates negatively with their avoidancedisengagement
(emotional-operational) scores
( .01) p 
and correlates negatively
with their avoidance-disengagement (biochemical) scores
( .05) p  .
 Teachers‟ subjective-well being scores correlates positively with their
turning to religion scores
( .05) p 
and correlates positively with their active
planning scores
( .01) p  .
 Teachers‟ self-control scores correlates negatively with their avoidancedisengagement
(emotional-operational) scores
( .01) p  .
 Teachers‟ emotionality scores correlates positively with their external help
seeking scores
( .01) p 
; and negatively with their acceptance/cognitive restructuring
scores negatively
( .05) p  .
 Teachers‟ social competence scores correlates positively with their active
planning scores
( .01) p 
and correlates negatively with their avoidancedisengagement
(emotional-operational) scores
( .01) p  .

Key Words: 
Emotional intelligence, stress, coping with stress, teachers.