Avrupa Birliği komşuluk politikasının Azerbaycan'ın Avrupalılaşmasına etkisi
The effect of European Neighbourhood policy on Europeanization of Azerbaijan
Yazar: ILKIN MIKAYILOV
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AHMET NAZMİ ÜSTE
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Avrupa Birliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Avrupa Birliği = European Union ; Avrupalılaşma = Europeanization ; Azerbaycan = Azerbaijan ; Demokratikleşme = Democratization ; Komşuluk = Neighbour hood ; Uluslararası politika = International policy

Özet:
Doğu Bloğu ve Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra Doğu Avrupa'nın bir çok bağımsız ülkeleri Avrupa Birliği (AB) ile entegrasyon sürecine girmiş ve birçoğu üyelik başvurusunda bulunmuştur. Neticede, Birlik 2004 yılında tarihinin en büyük genişlemesi olan Doğu genişlemesini yaşamıştır. Bu genişlemeden sonra AB Doğu sınırlarındaki yeni komşularına karşı o tarihte üyelik perspektifi sunamadığı için komşularla ilişkileri düzenlemek için Avrupa Komşuluk Politikasını başlattı. 
	Avrupalılaşma kavramı özellikle Doğu Genişlemesi sürecinde hızla yayılan ve 1990'lı yıllarda popülerlik kazanarak çeşitli araştırmacılar tarafından araştırma konusu olmuştur. AB kendi içinde entegrasyonunu derinleştirdikçe ve dışa doğru genişledikçe üye ülkelerdeki Avrupalılaşma ve aday ülkelerdeki Avrupalılaşma konusunun mekanizmaları, nasıl gerçekleştiği ve sonuçları üzerine literatürde çalışmalar artmıştır. Son yıllarda ise üçüncü ülkelerdeki Avrupalılaşma ve özellikle de Komşuluk Avrupalılaşması, Avrupalılaşma çalışanlarının araştırma konusu olarak daha çok ilgi görmektedir. Özellikle Komşuluk Avrupalılaşmasının en önemli aracı olan Avrupa Komşuluk Politikası başladıktan sonra bu çalışmalar artmıştır. 
	Azerbaycan Cumhuriyeti 1991 yılında bağımsızlığını tekrar kazandıktan sonra  demokrasi ve pazar ekonomisine geçiş ülkenin temel hedeflerinden olmuştur. Geçiş dönemindeki zorluklara rağmen Azerbaycan Batı'ya entegrasyon yolunu seçmiş ve kısa sürede Batı'daki bir çok uluslararası örgütle ilişkilerini geliştirmiştir. Azerbaycan'ın AB ile ilişkileri de 1991 yılından itibaren başlamış ve Avrupa Komşuluk Politikası çerçevesinde halen devam etmektedir. 
	Son yıllardaki çeşitli krizlerle uğraşan AB için Azerbaycan'la ilişkileri önem arzetmektedir. Bu bağlamda bu tezde Komşuluk Avrupalılaşmasının dört alanı olan demokrasi aktarımı, ekonomik işbirliği, adalet ve içişleri ve çatışmaların çözümü konuları Azerbaycan açısından incelenmiştir. Komşuluk Avrupalılaşmasının en sorunlu alanı olan demokratikleşmenin önündeki engeller tespit edilmiştir. Tezde Avrupa Komşuluk Politikasının Azerbaycan'ın Avrupalılaşmasına özellikle demokrasi alanında pozitif etkisinin bulunmadığı saptanmıştır. Ancak elde ettiğimiz sonuçlara göre bunun sebebi sadece Avrupa Komşuluk Politikasının zayıflığından kaynaklanmamaktadır. Hem ülke içi hem de ülke dışı faktörlerin de önemli olduğu görülmektedir.	
Anahtar Kelimeler: Avrupa Birliği, Azerbaycan, Avrupalılaşma, Avrupa Komşuluk Politikası, Doğu Ortaklığı, Demokratikleşme, Komşuluk Avrupalılaşması.

Abstract:
After the collapse of the Eastern Bloc and the Soviet Union, many independent countries of Eastern Europe entered into the process of integration with the European Union and most of them applied for membership. As a result, the Union faced the biggest enlargement in 2004 called Eastern Enlargement.  Since this enlargement, the European Union has launched the European Neighborhood Policy to regulate relations with new neighbours because it was not possible to offer a membership perspective to its new neighbours on the eastern borders at that time.
The concept of Europeanization has been the subject of research by various researchers, especially in the Eastern Enlargement process, which has spread rapidly and gained popularity in the 1990s. As the EU deepens its internal integration and enlarges beyond, there has been an increase in the literature on how Europeanization occurs, what is the mechanisms and the consequences of Europeanization in member countries, as well as in the candidate countries. In the recent years, Europeanization in the third countries, and in particular  Neighborhood Europeanization, have attracted more attention as research subjects for Europeanization researchers. Especially after the launching of the European Neighborhood Policy, which is the most important tool of Neighbourhood Europeanization, these studies have increased.
After regaining the independence in 1991 one of the main aims for the Republic of Azerbaijan was transition to democracy and market economy. Despite the difficulties in transition period, Azerbaijan chose integration to the West and in a short time developed relations with many international organizations in the West. Azerbaijan's relations with the EU have also started since 1991 and still continue under  the European Neighborhood Policy. 
Relations with Azerbaijan is important for the EU, which has been dealing with various crises in the recent years. In this thesis the fields of democracy promotion, economic cooperation, justice and home affairs and conflict resolution, which are the four areas of Neighbourhood Europeanization are examined for Azerbaijan. The challanges of democratization which is the biggest problem of Neigbourhood Europeanization is examined as well. In this thesis we found that the European Neighbourhood Policy has not effected Azerbaijan's Europeanizaton, especially in the field of democracy. However, according to the results we have found this is not only due to the weaknesses of the European Neighborhood Policy. Both internal and external factors are important.
Key Words: European Union, Azerbaijan, Europeanization, European Neighbourhood Policy, Eastern Partnership, Democratization, Neighbourhood Europeanization.