Necmüddin Muhtâr b. Mahmud ez-Zâhidî'nin Kunyetü'l münye li tetmimi'l-gunye adlı eserinin edisyon kritiği (Büyûʻ, Şüfʻa, Kısmet, İcârât, Edebüʼl-Kâdî)
Edition criticism of Najm al-dīn Mukhtār b. Mahmoud ez-Zāhidī's qunyat al-Munyah li tatmimi al-Gunyah (Buyūʻ, Shufʻa, Kismet, Ijārāt, Adab al-Qādī)
Yazar: MUHAMMET FETTAH KOCABOĞA
Danışman: DOÇ. DR. HÜSEYİN OKUR
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Bazı insanlar ve kitaplar yaşadıkları ve yazıldıkları tarihî zaman sebebiyle kritik bir öneme sahiptir. Hiç şüphesiz Ebüʼr-Recâ Necmüddîn ez-Zâhidî ve Kunyetüʼl-Münye eseri de bunlar arasında yer almaktadır. Moğolların İslam topraklarına düzenledikleri saldırılar sebebiyle birçok alim şehit edilmiş ve birçok eser kayıplara karışmıştır. Zâhidî kaybolmaya yüz tutmuş bir birikimi kendinden sonraki nesillere aktaran bir köprü görevini başarıyla yerine getirmiştir. Onun eserlerinde yaptığı atıflar sayesinde günümüze ulaşması pek zor olacak birçok mesele kayıt altına alınmıştır.
Hocasının Münyetüʼl-fukahâ eserinden seçmeler yaparak oluşturduğu Kunye kitabının ülkemizde yüzlerce yazma nüshasının bulunması, Zâhidîʼnin bu eserinin tarihte ve bölgemizde ne kadar yaygın bir referans kaynağı olduğunu göstermesi için yeterli olduğu düşünülmektedir. Böylesi bir eserin kütüphanelerin tozlu raflarının içinden çıkarıp okuyucuların istifadesine sunmak için Kunyetüʼl-Münye kitabını tercih ettik. Eser bir yüksek lisans tezinin sınırlarını aşacağı için eserin Büyû', Şüf'a, Kısmet, İcârât ve Edebü'l-Kâdî bölümlerinin edisyon kritiği ile yetinilmiştir.
Zâhidîʼnin hayatı, ilmi kişiliği, itikadî görüşü, alimlerin övgüleri, hocaları, öğrencileri ve eserleri birinci bölümde detaylı bir şekilde ele alınmıştır. İkinci bölümde Kunyetüʼl-Münye kitabının müellife aidiyeti tespit edilip eserin muhtevası, Hidâye kitabı ile karşılaştırılmıştır.. Edisyon kritği yapılan yerler okunup çıkarım yapılarak Zâhidîʼnin metodu okuyucuların dikkatine sunulmuştur. Zâhidîʼnin kitapta kullandığı kaynaklar tespit edilip tanıtımları yapıldıktan sonra Kunyeʼnin Hanefi mezhebi içindeki yeri, önemi ve kitabın gayr-ı muteber eserlerden sayılmasıyla ilgili değerlendirme, İbn Âbidîn örnek alınarak araştırılmıştır.
Mezhep içinde Kunyeʼye yapılan atıflar belirtildikten sonra eserin yazma nüshaları tespit edilip tahkikte kullanılacak nüshalar belirlenmiştir. Tahkikte takip edilen yöntem ele alındıktan sonra üçüncü bölümde kitabın ilgili yerlerinin Arapça kısmının edisyon kritiği yapılmıştır.

Abstract:
Some people and books are of critical importance because of the historical time in which they lived and were written. Abū al-Rajā Najm al-Dīn al-Zāhidī and his work Kunyet al- Munyah are undoubtedly among them. Due to the Mongol attacks on Islamic lands, many scholars were martyred and many works were lost. Zāhidī successfully fulfilled the role of a bridge that transmitted a knowledge that was about to be lost to the next generations. Thanks to his references in his works, many issues that would be difficult to reach today have been recorded.
The fact that there are hundreds of manuscript copies of the Munyah book, which he created by making selections from his teacher's Munyah al-fuqaha, is thought to be sufficient to show how widespread this work of al-Zāhidī is as a reference source in history and in our region. In order to bring such a work out of the dusty shelves of libraries and present it to the benefit of readers, we have chosen Kunyet al- Munyah. Since the work will exceed the limits of a master's thesis, we have limited ourselves to the edition critique of the chapters of Büyû', Shuf'a, Kısmet, Ijârât and Edeb al-Qâdî.
Zāhidīʼs life, scholarly personality, theological views, praises of scholars, his teachers, students and works are discussed in detail in the first chapter. In the second part, the authorship of the book Kunyet al-Munya is determined and the content of the work is compared with the book Hidāya. By reading and inferring the places where the edition critique was made, Zāhidīʼs.