Telekomünikasyon sektöründe mobil arabağlantı hizmetlerinin maliyetleri analitik bir maliyet modeli önerisi
Cost of mobile interconnection services in telecommunications sector-a proposal for an analytical cost model
Yazar: KUDDUSİ YAZICI
Danışman: PROF. DR. ERCAN BAYAZITLI
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2005
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Özet Telekomünikasyon sektörünün serbestleşmeye başlamasıyla, aynı ülke sınırlan içerisinde birden fazla işletmeci faaliyette bulunmaya başladığı için, bu farklı işletmecilerin abonelerinin birbirleriyle konuşabilmeleri için, iki işletmecinin aynı ülke içerisinde birbiriyle arabağlantı yapabilmesi gerekmiştir. Bu çerçevede, işletmecilerin faaliyetlerini sürdürürken arabağlantı ücretlerinin rekabet ortamındaki gibi belirlenmesine yönelik adımlar atılıp, tüketicilerin korunmasının sağlanması regülasyon kurumlarının önemli görevleri arasında yer almıştır. Bu görevlerin yerine getirilebilmesi için de, doğru maliyet hesaplamalarının yapılarak fiyatların da buna göre belirlenmesi çok önemli bir husus olmuştur. Mobil hizmetlere ilişkin hususların bugüne kadar regüle edilmemesinin çeşitli sebepleri söz konusudur. Son yıllarda da mobil abone sayılarının ve/veya gelirlerinin sabit telefon abone sayılarını ve gelirlerini pek çok ülkede aştığı görülmektedir. Mobil işletmecilerin çok fazla piyasa payına sahip oldukları ve hakim konuma geldikleri, bu nedenle de regülasyonun sadece sabit arabağlantı alanında değil, mobil arabağlantı alanında da yapılması gerektiği genel olarak kabul edilmektedir. Aynı zamanda pek çok ülkede mobil arabağlantı ücretlerinin maliyetlerin üzerinde olduğu ve regüle edilmesi gerektiği görüşü hakim olmaya başlamıştır. Özellikle etkin piyasa gücüne (EPG) sahip işletmeciler ile yeni işletmeciler arasındaki fiyatlar ve arabağlantı sorunlarının, regülasyon kurumlan tarafından ele alınması gerekmektedir. Bununla birlikte, maliyet bazlı olması gereken arabağlantı ücretlerinin nasıl hesaplanması gerektiği, hangi yöntemlerin kullanılması gerektiği tartışma konusu olmaktadır. Arabağlantı ücretlerinin maliyet bazlı olmaması durumunda da, arabağlantı ücretlerinin yüksek belirlenmesi yoluyla fiyat sıkıştırması yapılarak, piyasaya yeni giren işletmecilerin zor durumda bırakılması, ayrancılık yapılması, kendi şebekesinde şebeke içi ücretleri düşük arabağlantı ücretlerim ise yüksek belirleyerek çapraz sübvansiyon yapılıp abonelerin diğer işletmecilere geçişinin önlenmesi ve aşırı fiyatlama gibi hususlar söz konusu olabilmektedir. Bu kapsamda, dünya uygulamalarında mobil arabağlantı maliyetleriyle ilgili çalışmalara başlanmış olup, Türkiye'de ise bu alanda yapılmış çalışma henüz söz konusu değildir. Bu tez 329çerçevesinde, mobil arabağlantı maliyetleri alanında bir çalışmaya öncülük edilmiş olacak ve bu çalışma arabağlantı alanında Türkiye'de ilk adım olacaktır. Bu çalışmadaki amaç, telekomünikasyon sektöründeki maliyet kavramlarının tanımlanarak özellikle telekomünikasyon sektörünün regülasyonu açısından büyük bir öneme sahip olan arabağlantı hizmetlerinin fıyatlamasına baz oluşturacak mobil arabağlantı maliyetlerini hesaplanmaya yönelik modeller oluşturmaktır. Önerilen maliyet modelleri de mobil işletmecilerle ilgili olup, mobil arabağlantı hizmetlerinin maliyetlerini tespit etmeye yönelik olacaktır. Maliyet modellerinin yan çıktıları arasında da çağrı başlatma ve şebeke içi çağrı hizmetlerinin maliyetleri de yer almaktadır. Çok ayrıntıya giril(e)mediğinden, işletmecilerin kamuoyuna açık verileri dikkate alınarak maliyet modelleri oluşturulmuştur. Telekomünikasyon sektöründe maliyet modellerinde genel olarak kullanılan aşağıdan yukarı (bottom-up) ve yukarıdan aşağı (top-down) maliyet modelleri oluşturulmuş ve aynı zamanda bu iki yöntemin karışımı analitik karma bir maliyet modeli de geliştirilmiştir. Bu tez kapsamında, top-down yöntemiyle arabağlantı ücretleri belirlenerek, bottom-up yönteme göre hesaplanan hedef maliyetlere kademeli bir şekilde düşüş öngörülmektedir. Top-down yöntemine göre hesaplanan maliyetlerin başlangıçta çağrı sonlandırma ücretlerinin tespit edilmesinde kullanılmasının gerektiği düşünülmektedir. Top-down yöntemine göre hesaplanan maliyetler üst sınırın tespit edilmesinde kullanılabilecektir. Bottom-up yöntemine göre maliyetler hesaplanarak hedef maliyetler tespit edilip, işletmecilerin çağrı sonlandırma ücretlerinin piyasada rekabet varmış gibi kademeli bir şekilde bu ücretlere düşürülmesi teklif edilmektedir. Kademeli düşüş uygulanmayıp hemen spesifik referans arabağlantı ücreti belirlenmesi gerektiği düşünüldüğünde de, iki yöntemin uygulanabilir ve rasyonel olan boyutları bir araya getirilip, analitik karma bir maliyet modeli oluşturularak etkin bir maliyet hesaplaması yapılmaya çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Arabağlantı, Telekomünikasyon, Maliyet Modeli, Mobil GSM, Arabağlantı Ücretleri, Maliyete Dayalı Fiyatlama. 330

Abstract:
COSTS OF MOBILE INTERCONNECTION SERVICES IN TELECOMMUNICATIONS SECTOR -A PROPOSAL FOR AN ANALYTICAL COST MODEL- Abstract In the aftermath of liberalisation of telecommunications sector, with beginning of operation of more than one operator within the territories of the same country, it is required that two operators would be able to interconnect with each other in order to enable their subscribers to communicate between each other. In this respect, ensuring protection of consumers by taking steps for determining interconnection charges as in competitive environment while operators carry out their services is deemed one of the important duties of regulatory authorities. In order to fulfill such duties, making appropriate cost evaluations and determining charges according to those evaluations has been regarded as a crucial issue. There have been several reasons for lack of regulating issues relating to mobiles services, so far. In recent years, number of mobile subscribers and/or income has been witnessed to have exceeded number of fixed telephony and/or income in so many countries. It is widely accepted that not only in area of fixed interconnection but also in area of mobile interconnection is regulation required for the reason that mobile operators have had far more market shares and enjoyed dominant position. In many countries, the opinion that mobile interconnection charges are set above costs and are required to be regulated, had predominance, as well. Particularly, the prices set and interconnection problems arisen between operators having significant market power and new operators must be handled by regulatory authorities. It is also discussable how interconnection charges that must be set as cost-based should be evaluated and what kind of methods must be used. In case interconnection charges are not cost-based, issues such as price sqeezing by charging interconnection rates so high, rendering operators having entered market newly into a difficult position, conducting discrimination, preventing subscribers to prefer other operators by cross-subsidization through determining on network charges low and interconnetion charges high and excessive pricing could arise. 331In this regard, studies related to mobile interconnection costs among world practices have been started, whereas any study does not exist to have been done in this area in Turkey. In the framework of this thesis, an initiative for the further studies has been advanced and this will be the first step in area of interconnection. The target in this study is procuring models towards evaluating mobile interconnection costs which would be the base for charging interconnection services that are very important in terms of regulation of telecommunications sector by defining cost concepts in this sector. The proposed cost models are procured for determining mobile interconnection costs while being related to mobile operators. Under the scope of secondary outputs of cost models, do exist costs of call origination and on-net call services. Since so much detail has not been handled, cost models are procured by taking into account publicly available information pertaining to operators. Bottom-up as well as top down cost models that are generally used in cost modelling in telecommunications sector are procured, whereby upon the combination of so-called cost models, an analytical hybrid cost model has also been developed. In the scope of this thesis, is envisaged a gradual decrease towards target costs that are evaluated according to bottom-up method by determining top-down based interconnection charges. It is considered that costs evaluated upon top-down method are required to be used in determining call termination charges, at the initial stage. The costs evaluated according to top-down method are able to be used while designating the upper level. It is proposed that call termination charges of operators are to be decreased gradually as if competition exists in the market, upon determination of target costs via evaluating costs. While it deemed necessary to determine specific reference interconnection charges immediately in case of not applying gradual decrease, efficient cost evaluation is triggered to be done via procurement of an analytical hybrid cost model upon combining feasible and rational components of two methods. Key Words: Interconnection, Telecommunications, Cost Model, Mobile GSM, Interconnection Rates, Cost Based Pricing. 332