Avrupa Birliği'ne katılım sürecinde ilk beş merkezi ve Doğu Avrupa ülkesi ile Türkiye'de cam endüstrilerinin karşılaştırılması /
Yazar: ÖZGE AYNAGÖZ ÇAKMAK
Danışman: PROF. DR. TUBA ONGUN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2004
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations ; İşletme = Business Administration
Dizin: Avrupa Birliği = European Union ; Cam = Glass ; Cam endüstrisi = Glass industry ; Tam üyelik = Full membership ; Türkiye = Turkey

Özet:
312 ÖZET Dünya cam endüstrisi üretimi temelde birkaç büyük üretici firma tarafından gerçekleştirifmektedir ve bu firmaların Dünya toplam cam üretimi içindeki payları %70'leri bulmaktadır. Ürün gruplarına göre söz konusu üretici firmalar ise şöyledir: Düz camda Fransa'da Saint Gobain, İngiltere'de Pilkington, Japonya'da Asahi ve ABD'nde Guardian, cam ev eşyasında; Fransa'da Durand, İtalya'da Bormioli Rocco, ABD'nde Libbey ve Türkiye'de Paşabahçe. Önde gelen cam ambalaj üreticileri ise Fransa'da Saint Gobain, ABD'nde Owens Illinois ve Kanada'da Consumers'dır. ABD'nde Owens Corning ve PPG ile Fransa'da Saint Gobain Dünya'daki en büyük cam lifleri üreticileridir. Cam sektörünün temel olarak, beş ana gruptan oluştuğu söylenebilir. Bunlar; düz cam grubu, cam ambalaj grubu, cam ev eşyası grubu, cam lifleri grubu ve cam yünü, cam çubuk boru, aydınlatma mekanizmaları, teknik cam gibi ürünlerden oluşan diğer cam ürünleridir. Cam üretiminin temel hammaddeleri ise; kuvars kumu, kireç, dolomit ve sodadır. Cam sektörünün ürün grupları itibariyle ilişki içinde olduğu en önemli sektörler; düz cam için inşaat ve otomotiv, cam ambalaj içinse gıda ve meşrubat endüstrileridir. Bugün Dünya yıllık cam üretimi yaklaşık 110 milyon ton olup bunun % 53.4' ü cam ambalaj (sınai kaplar), % 28.6'sı düz cam, % 4.6'sı cam ev eşyası, % 2'si cam lifi ve % 1 1.4'ü de diğer alt gruplara aittir. 1980'li yılların ortalarından sonra gerçekleştirilen teknolojik dönüşüm, sonrasında Avrupa Birliği (AB) cam endüstrisi, Dünya'da modern, verimli ve rekabetçi hale gelmiştir. Dünya cam endüstrisi kurulu kapasitesinin yaklaşık %30'una sahip olan AB, gerek üretim gerekse de tüketim açısından Dünya'nın en büyük cam piyasasına sahiptir.313 Özellikle 1990'lardan sonra AB'nin önemli cam firmaları tarafından Merkezî ve Doğu Avrupa ülkelerine (MDAÜ) yapılan yatırımlar -Glaverbel'in Çek Cumhuriyetinde, Guardian'ın Macaristan'da, Pilkington ve Saint Gobain'in Polonya'da- bu ülkelerde cam endüstrisi açısından önemli gelişmeler yaşanmasına neden olmuştur. Buna ilaveten, sahip oldukları düşük işgücü maliyetleri ve AB piyasalarına yakınlıkları da, AB'nin bu ülkelerden yaptığı ithalatın giderek artmasına neden olmuştur. Gerek cam üretim kapasitesi, gerekse de AB ile gerçekleştirilen dış ticaret rakamları açısından öne çıkan ülkeler ise; Çek Cumhuriyeti, Polonya ve Macaristan'dır. Türkiye'de ise cam sektörü, yılda 1,9 milyon tondan fazla üretim yapabilecek bir kapasiteye sahiptir. Türk cam endüstrisi 2002'de gerçekleştirdiği 1,6 milyon ton üretiminin yaklaşık üçte birini, 140'dan fazla ülkeye ihraç etmiştir. Sektörde en önemli ürün grupları ise düz cam, cam ambalaj ve cam ev eşyasıdır. Dünyanın en büyük cam ev eşyası ihracatçısı konumunda olan AB özellikle MDAÜ'nden gelen yoğun bir rekabetle karşı karşıyadır. Bu ürün grubunda AB'nin Birlik dışından ithalatının en büyük kaynağı Türkiye'dir ve onu Çek Cumhuriyeti ve Polonya takip etmektedir. Aynı zamanda Türkiye ve bu ülkenin, AB'nin toplam işlenmemiş düz cam ithalatında da önemli bir paylan bulunmaktadır. Bu kapsamda çalışmanın esas amacı, Birliğin toplam cam ürünleri ithalatında en ön sıralarda gelen Türkiye, Çek Cumhuriyeti, Polonya ve Macaristan'ın rekabet gücü yüksek olan cam alt ürün gruplarının istatistiksel bir yöntem olan Temel Bileşenler Analizi ile belirlenmesidir. Analiz sonucunda AB piyasasında, Türkiye ve bu üç ülke arasında özelikle cam ev eşyası ve işlenmemiş düz cam alt ürün gruplarında yoğun bir rekabetin söz konusu olduğu görülmüştür.

Abstract:
314 ABSTRACT The world glass production is mainly concentrated in a few international production groups and these groups account for 70 percent of the world market. In the supply of both float glass and fabricated flat glass products, they are Asahi Glass, based in Japan; Pilkington, based in the United Kingdom; Saint-Gobain, based in France; and Guardian Industries and PPG Industries, both based in the United States. Tableware manufacturing groups include Durand (France), Bormioli Rocco (Italy), Libbey (United States) and Paşabahçe (Turkey). The world glass container industry is dominated by Saint Gobain (France), Owens Illinois (United States) and Consumers (Canada). Most of the world glass production of fibre glass is concentrated in three groups: Owens Corning, PPG (United States) and Saint Gobain (France). The glass industry can be divided into five main sections; glass containers, flat glass, tableware, glass fibre and other technical and special glass. The principal raw materials for glass manufacture are mineral products such as silica sand, limestone, dolomite and soda ash. The principal consuming industries are the food and drink industries (for container glass) and the construction and motor vehicle (for flat glass) industries. Today, world glass production approximately reaches 110 billion tones, of which container glass accounts for 54.3% and flat glass for 28.6%. Tableware, fibre glass and the other glass subgroups account for 4.6%, 2% and 11.4% respectively. Following a period of restructuring and technological advance during 1980s, the European Union (EU) glass industry is modern, efficient and315 competitive in world markets. The EU is the world's largest glass producing and consuming region. After 1990's a number of companies operating in EU have formed alliances in Central and Eastern European countries (CEECs), notably Pilkington and Saint Gobain in Poland, Glaverbel in the Czech Republic and Guardian in Hungary. In addition, in the CEECs it is clear that lower labour costs and geographic proximity to the EU markets provide a decisive advantage to these countries. With respect to both glass production capacity and foreign trade with the EU, the most important countries are the Czech Republic, Poland and Hungary in this region. In Turkey, glass sector has a production capacity which enables the production of more than 1,9 million tons/year. The sector produced 1,6 million tons of glass and exported more than one third of the total production in 2002. The exports were shipped to more than 140 countries. Most important product groups are flat glass, industrial containers and household goods. Whilst the EU is the world's largest exporter of glass tableware, it faces strong competition on its domestic markets, principally from the three CEECs countries. Turkey is the source of the largest share of imports, followed by the Czech Republic and Poland. Turkey and these three countries also have an important share in the EU untransformed flat glass imports. The main purpose of this thesis is to determine which glass subgroups in the EU markets have more competitiveness in Turkey, Czech Republic, Poland and Hungary, using the Principal Component Analysis. As a result of this analysis, it has been observed that especially in the EU glass tableware and untransformed flat glass market, there is a significant competition among Turkey and these three CEECs countries (Czech Republic, Poland and Hungary).