Somut olmayan kültürel miras değeri olarak algılanan yöresel yiyeceklere ilişkin satın alma davranışının benlik imajı uyumu teorisi ve planlı davranış teorisi kapsamında incelenmesi: Edremit Körfezi örneği
Investigation of purchasing behavior of local food perceived as intangible cultural heritage value in the  self-image congruity theory and planned behavior theory: The case of Edremit Gulf
Yazar: HAYRİYE DUMAN
Danışman: PROF. DR. CEVDET AVCIKURT
Balıkesir Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Gastronomi ve Mutfak Sanatları = Gastronomy and Culinary Arts ; Turizm = Tourism

Özet:
Turistlerin seyahat ettikleri destinasyonlarda yöresel yiyecekleri deneyimleme isteği ve eğilimi giderek artmaktadır. Turist deneyimi süreçlerinin etkin ve verimli bir şekilde yönetilebilmesi için turistlerin yöresel yiyecekleri satın alma davranışlarının anlaşılması ve satın alma davranışlarını etkileyen faktörlerin belirlenmesi önemlidir. Bu araştırmada yerli turistlerin somut olmayan kültürel miras değeri olarak yöresel yiyeceklere ilişkin satın alma davranışlarını belirlemek üzere sosyal psikoloji alanında en çok faydalanılan teoriler arasında yer alan Benlik İmajı Uyumu Teorisi ve Planlı Davranış Teorisi kullanılmıştır. Bunun yanı sıra araştırmada Edremit Körfezi mutfağında somut olmayan kültürel miras değeri kapsamında değerlendirilen yöresel yiyeceklerin tanınırlık ve deneyimlenme düzeyi araştırılmıştır. Araştırma kapsamında, Edremit Körfezi'nde yerli turistlerden toplanan anketler içerisinden 512 anket değerlendirmeye alınmıştır.  
Araştırma sonucunda yerli turistlerin benlik imajı uyumunun tutum, öznel norm, algılanan davranışsal kontrol ve satın alma davranışı üzerinde anlamlı ve pozitif yön, satın alma niyeti üzerinde ise anlamsız ve negatif yön etkiye sahip olduğu belirlenmiştir. Araştırmanın bir diğer sonucu ise tutum, öznel norm ve algılanan davranışsal kontrolün satın alma niyetini anlamlı bir biçimde ve pozitif yönde etkilediği, satın alma niyetinin ise satın alma davranışı üzerindeki etkisinin anlamlı ve pozitif yönlü olduğunu göstermektedir. Tüm bunlarla beraber, Edremit Körfezi mutfağında somut olmayan kültürel miras değeri kapsamında değerlendirilen yöresel yiyeceklerin  yerli turistler tarafından genel olarak beğenildiği belirlenmiştir.  Ayrıca bazı yöresel yiyeceklerin daha önce duyulmadığı, bazı yöresel yiyeceklerin ise duyulmasına rağmen tüketilmediği tespit edilmiştir. Araştırma sonuçları doğrultusunda öneriler geliştirilmiştir. 
Anahtar Kelimeler: Somut Olmayan Kültürel Miras, Yöresel Yiyecekler, Benlik İmajı Uyumu Teorisi, Planlı Davranış Teorisi, Edremit Körfezi-Balıkesir

Abstract:
The desire and tendency of tourists to experience local foods in the destinations they travel to is increasing. In order to manage tourist experience processes effectively and efficiently, it is important to understand tourists' purchasing behavior of local foods and to determine the factors affecting their purchasing behavior. In this research, Self-Image Congruity Theory and Planned Behavior Theory, which are among the most used theories in the field of social psychology, were used to determine the purchasing behavior of local tourists regarding local foods as an intangible cultural heritage value. In addition, the level of recognition and experience of local foods, which are considered within the scope of intangible cultural heritage value in the Edremit Gulf cuisine, was investigated in the research. Within the scope of the research, 512 surveys were evaluated among the surveys collected from local tourists in Edremit Bay.
As a result of the research, it was determined that self-image congruence of local tourists had a significant and positive effect on attitude, subjective norm, perceived behavioral control and purchasing behavior, and an insignificant and negative effect on purchasing intention. Another result of the research shows that attitude, subjective norm and perceived behavioral control effect purchase intention significantly and positively, and the effect of purchase intention on purchasing behavior is significant and positive. In addition to all these, it has been determined that local foods, which are considered within the scope of intangible cultural heritage value in the Edremit Gulf cuisine, are generally liked by local tourists. In addition, it has been determined that some local foods have not been heard of before, and some local foods have not been consumed even though they have heard about them. Recommendations have been developed in line with the research results.
Keywords: Intangible Cultural Heritage, Local Foods, Self-Image Congruity Theory, Planned Behavior Theory, Edremit Gulf-Balıkesir