Farklı muhafaza sıcaklıklarının fındıkta çiçek tozu kalitesine etkisi
The effect of storage temperatures on the polen quality of hazelnut cultivars
Yazar: TUĞBA MURAT ARİF
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HÜSEYİN İRFAN BALIK
Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Eşeysel uyuşmazlık ve dikogami fındık yetiştiriciliğinde tozlayıcı çeşit kullanılmasını gerektirmektedir. Bu nedenle fındık bahçelerinde en az 2 farklı tozlayıcı çeşide ihtiyaç duyulmaktadır. Tozlanma eksikliği görülen bahçelerde son yıllarda uygulanagelen tamamlayıcı tozlama sayesinde verim artışı sağlanabilmektedir. Tamamlayıcı tozlanmanın başarısı çiçek tozlarının ideal koşullarda muhafaza edilmesine bağlıdır. Bu tez projesinde, Foşa, Kara, Kalınkara, Mincane ve Palaz fındık çeşitlerinde çiçek tozu muhafaza koşullarının çiçek tozu canlılık ve çimlenme oranına etkisi araştırılmıştır. Çiçek tozları oda sıcaklığı, +4°C ve -18 °C'de muhafaza edilmiş ve 7. 14. 21. 30. 45. 60. 75. 90. 105 ve 120. günlerde TTC ve asetokarmin testlerine göre çiçek tozu canlılığı, petride agar yöntemine göre %15 ve %20 sükroz konsantrasyonlarında çiçek tozu çimlenme oranı belirlenmiştir. Oda sıcaklığında muhafaza edilen çiçek tozlarında 7. Gün yapılan canlılık testinde bütün çeşitlerde çiçek tozlarının tamamen ölmüş olduğu saptanmıştır. Çiçek tozu canlılığı muhafaza süresince bütün çeşitlerde azalmış ve TTC testine göre +4°C muhafaza edilen çiçek tozlarında Foşa'da %38-15.1, Kalınkara'da %56.1-13.5, Kara'da %36.0-25, Mincane'de %64.6-20 ve Palaz'da, %40-11.5 arasında iken, -18 °C'de muhafaza edilen çiçek tozlarında ise sırasıyla %71-41.5, %58.6-37.5, %56.8-25, %50-23.3 ve %35.9-19 arasında belirlenmiştir. 60. Günden itibaren uygulanmaya başlanan asetokarmin testine göre çiçek tozu canlılığı Foşa'da %80.3-62.3, Kalınkara'da %84.6-59-28, Kara'da %67.3-62-95, Mincane'de %80.5-61.5 ve Palaz'da %54.5-49.9 arasında tespit edilmiştir. Muhafaza süresi uzadıkça çiçek tozu çimlenme oranı düşüş kaydetmiş ve +4°C muhafaza edilen çiçek tozlarında %15 sükroz konsantrasyonunda Foşa'da %38.7-10, Kalınkara'da %39.1-9, Kara'da %55.2-15.5, Mincane'de %37.03-9.5, Palaz'da %25.2-5.03 arasında iken; -18 °C'de muhafaza edilen çiçek tozlarında ise sırasıyla %66.6-15.6, %47.6-21.3, %66.6-17.4, %63.6-27.4 ve %34.4-11.3 arasında saptanmıştır. 4°C muhafaza edilen çiçek tozlarında %20 sükroz konsantrasyonunda Foşa'da %37.2-11.7, Kalınkara'da %39.6-11, Kara'da %58.3-19.2, Mincane'de %33-11.6, Palaz'da %29-8.1 arasında iken; -18 °C'de muhafaza edilen çiçek tozlarında ise sırasıyla %63.5-23.8, %45-25.9, %66-18, %73.8-29.7 ve %35.6-13.3 arasında belirlenmiştir. Sonuç olarak, muhafaza süresince çiçek tozu canlılık ve çimlenme oranlarındaki değişim dikkate alındığında çiçek tozu muhafazasına en uygun çeşidin Foşa ve Mincane olduğu sonucuna varılmıştır.  Bütün çeşitlerde muhafaza sırasında canlılık kayıpları olmuş, ancak -18°C'de muhafaza edilen çiçek tozlarında canlılığın +4°C'de muhafaza edilen çiçek tozlarına kıyasla daha uzun süre korunabildiği belirlenmiştir. Çiçek tozu çimlenme oranı bütün çeşitlerde % 20 sükroz konsantrasyonunda %15 sükroz konsantrasyonuna göre daha yüksek tespit edilmiştir.

Abstract:
Incompatibility and dichogamy require the use of pollinators in hazelnut cultivation. For this reason, at least two different pollinators that bloom in the late period are needed in hazelnut orchards. In orchards with a lack of pollination, yield can be increased with supplementary pollination, which has been applied in recent years. The success of supplementary pollination depends on keeping the pollen in ideal conditions. In this project, the effect of pollen storage conditions on pollen viability and germination rate in Foşa, Kara, Kalınkara, Mincane and Palaz hazelnut cultivars was investigated. Pollen was stored at room temperature, +4°C and -18°C, and on the 7th, 14th, 21st, 30th, 45th, 60th, 75th, 90th, 105th and 120th days, pollen viability was determined according to TTC and acetocarmine tests. Pollen germination rate was determined at 15% and 20% sucrose concentrations according to the agar method. In the viability test performed on the 7th day of pollen stored at room temperature, it was determined that pollen was completely dead in all cultivars. Pollen viability decreased in during storage and according to the TTC test, in pollen stored at +4°C, it was determined between 38-15.1% in Foşa, 56.1-13.5% in Kalınkara, 36.07-25% in Kara, 64.6-20% in Mincane and 40-11.5% in Palaz. In pollen stored at -18 °C, it was determined between 71-41.5%, 58.6-37.5%, 56.8-25%, 50-23.3% and 35.9-19%, respectively. According to the acetocarmine test, which has been applied since the 60th day, pollen viability is 80.3-62.3% in Foşa, 84.6-59-28% in Kalınkara, 67.3-62-95% in Kara, 80.5-61.5% in Mincane and 80.5-61.5% in Palaz. It was determined between 54.5-49.9%. During the storage, the pollen germination rate decreased and at a concentration of 15% sucrose in pollen stored at +4°C, it was determined between 38.7-10% in Foşa, 39.1-9% in Kalınkara, 55.2-15.5% in Kara, 37.03-9.5 % in Mincane and 25.2-5.03% in Palaz. In pollen stored at -18 °C, it was detected between 66.6-15.6%, 47.6-21.3%, 66.6-17.4%, 63.6-27.4% and 34.4-11.3%, respectively. At 20% sucrose concentration in pollen stored at +4°C,it was detected between 37.2-11.7% in Foşa, 39.6-11% in Kalınkara, 58.3-19.2% in Kara, 33-11.6% in Mincane, 29-8.1% in Palaz. In pollen stored at -18 °C, it was detected between 63.5-23.8%, 45-25.9%, 66-18%, 73.8-29.7% and 35.6-13.3%, respectively. As a result, considering the change in pollen viability and germination rates during storage, it was concluded that the most suitable cultivars for pollen preservation were Foşa and Mincane. There were losses of viability as the storage period increased, but it was determined that the viability of pollen stored at -18°C could continue for a longer period of time compared to pollen stored at +4°C. Pollen germination was determined to be higher in all cultivars at 20% sucrose concentration than at 15% sucrose concentration.