Lise öğrencilerinin içsel ya da dışsal denetimli oluşlarını etkileyen etmenler /
Yazar: BİNNUR YEŞİLYAPRAK
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM ETHEM ÖZGÜVEN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikolojik Danışma ve Rehberlik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1988
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Bu araştırmanın amacı, bir kişilik değişeni olarak bi reyin davranışları üzerinde etkili olan denetim odağı nın içsel ya da. dışsal oluşunu belirleyen ön koşulla rı ortaya koymaktır. Genel olarak bireyin yaşamla başa çıkma davra nışlarında kritik bir öneme sahip olan denetim odağı i- nancmda içsellik eğilimi, olumlu bir kişilik özelliği olarak işlerlikte bulunurken, dışsallık eğilimi ise in sanlar için bir engel oluşturmaktadır. Denitim odağının içsel ya da dışsal oluşunu etkileyen etmenlerin bilin mesinin, içsel denetimi geliştirmede ve dışsal denetimi değiştirmede pratiğe dönük yararlar sağlayabileceği dü şüncesi araştırmanın önemini artırmaktadır. Araştırmada, lise öğrencileri üzerinde; "onla rın kişisel nitelikleri,.ailelerinin sosyo-kültürel ni telikleri ve anne -baba tutumlarının denetim odağının iç sel ya.da dışsal oluşu üzerindeki etkisi nedir?" soru suna yanıt aranmıştır. Araştırma 1986-1987 eğretim yılında, Ankara il merkezindeki liselerden sosyo-ekonomik ayrımı yansıtacak şekilde seçilen 720 öğrenci üzerinde gerçekleştirilmiş tir. Araştırmanın bağımlı değişkeni olan denetim odağı nı ölçmek için "Kbwicki-Stricland Denetim Odağı ölçeği" kullanılmış; bağımsız değişkenlerle ilgili veriler ise vi"Algılanan Anne-Baba Davranışı Envanteri" kullanılarak geriye dönük rapor alma yöntemiyle; öğrencilerin kişi sel ve ailenin sosyo-kültürel niteliklerine ilişkin ve riler de "Kişisel Bilgi Anketi" ile toplanmıştır. İlk iki aracın bu araştırmada kullanılmak üzere Türkçeye çevirisi, uyarlaması, geçerlik ve güvenirlik çalışmala rı yapılmıştır. Toplanan veriler tek yönlü varyans ana-'- lizi ile çözümlenmiş, gözlenen..farklar 't' testi ile test edilmiş ve en az.05 önem düzeyi'' benimsenmiştir. Elde edilen bulgular denetim odağı üzerinde an-' ne ve babanın çocuk yetiştirme davranışlarının önemli bir etkisi.olduğunu göstermiştir. Saptanan bu etki; gen cin içsel denetimli olması ile, çocukluk döneminde an ne ve babanın ilgi-şefkat göstermesi, amaçlarına ulaş mada yardımcı olması ve tutarlı disiplin uygulaması i- le olumlu ilişkili; buna karşın anne ve babanın gerek fiziksel gerekse duygusal cezalandırması, başarı için. baskı yapması ve annenin koruyuculuk tutumu ile olum suz ilişkili yöndedir. Babanın koruyuculuk tutumu ile gencin denetim odağı arasında ilişki bulunamamıştır. Ann e -baba tutumları ile denenceler yönünde saptanan' bu etkileşime karşin^r gencin -ki-ş-isel -nitelile ri olarak ele alınan cinsiyet,iI.&Q-ku!. ve ortaokuldaki akademik başarısı; sosyo-kültürel değişkenler içinde yer alan ailenin sosyo-ekonomik düzeyi, çocukluğun geç tiği yerleşim birimi, anne ve babanın öğrenim durumları, annenin çalışması ile denetim odağı arasında bir etki- vı ıleşim saptanamamıştır. Araştırma sonuç olarak içsel denetimin geliş mesinde anne ve "baba tutumlarının önemini ortaya koyarak sağlıklı anababa-çocuk ilişkilşrini oluşturmaya gönelik yaklaşımların benimsenmesine dikkat çekmiştir. Bu araştırmanın ışığında, denetim odağının be lirleyicilerini incelemeyi amaçlayan yeni araştırmalar için, anne-baba davranışlarının oluşmumunu etkileyen. bireysel, duruma al ve toplumsal faktörlerin bir arada ele alınarak tümelleyici bulgulara ulaşılmaya uygun a- raştırma desenleri önerilebilir. VI 11

Abstract:
The purpose of this study is to discover the antecedent conditions determining the externality vs. internality of locus of control which effects the be havior of individual as a personality variable. Belief in locus of control is generally construed as a personality factor of critical importance in the human indivitual's struggle for survival and meeting the challenge.' of life. Of its two orientotions the "int-er- ns-l orientation of locus of control operates as a positive personality trait, whereas the external orientation of locus of control operats as an obstacle for a person in cooping with problems of life. The fact that the konwledge of factors determining the internal vs. external tendency of locus' of control can provide practicle benefit is. in the development of internality and change of externality increases the significance of research in this areaa More specifically, this inquiry attempted to answer the question of "What are the effects of their personal and familial socio-cultural characteristics and parents' attitudes en the internality vs. externality of high scool students' -locus of control.?" The empirical part of the research was conducted on a sample of high school students of Ankara provincial IXcenter (n=720 fmales and males), representing different socio-economic classes in Ankara...during the 1986-1987 academic year. The Hovicki-Stric'kland'Locus of -Control "Scale for Children was " used, to measure the locus of control as the dependent variable of the study. The date concerning the independent variables were obtained by means of the Perceived Parenting Questionnaire which elicits the subjects' retrospectxve reports about their parents' parenting behaviors, and The Personal Information Porm. In order to maintain the conditions for the scientifi cally proper use of these measures in this research context, the first two instruments were tcansleted Turkish and subjected to the validity- reliability procedures Por the statistical analysis of the research data, at the first stage, one-way analysis of variance was utilized to find out whether there existed any difference between the groups specifield by the relevant independent variables; in the second, stage, the groups were compared, by the means of ' t' test in the cases of which the value of 'P' indicated a significant difference. 0.5 was chosen as the minimum limit of confidence for the criterion of level of significance. The findings of the study, in general, demons t rat e d that parenting behavior had a significant determining effect on the adolescent's locus of control. In more specific terms, parents' attitudes had a positive rela-tionship with the adolescents' internal locus of contol while such parenting behavior patterns toward their children for the childhood period were characterized by affection, instrumental help and principled discipline; and had a negative relationship while they were characterized by physical and emotional punishment, pressure for achieve ment and maternal protection. However, the research did' not revaal any association between the father's protective attitude and the adolescent's locus of control. Contrary to the hypothesized expectations, the study indicated that the adolescent's sex and academic achievement previously realized during the elementary and secondary education period as their personality characteristics did' not have any effect on his / her. locus of control. Likewise, the research indicated that there did 'not exist a significant relationship between such socio-culturally related independent variables as' socio-economic class, childhood residential location, parental education. ". mother's employment and the adolescent's locus of- control. In conclusion, having firmly confirmed the significant influence of parental attitudes in the. development of children's locus of control, the study suggest the possibility of developing healthy parent- children relationship through parents acceptance, inter nalization and practice of the parental attitudinal approaches of which positive influences on the development XIof children were scientifically verifielcL A theoritically oriented significant implication of this study lies in its suggestion that, for more fruitful risult s, future research on the exploration of..the ?.?.determinants of Locus of control should he integ rative and developmental in nature, that is, they should be so designed that socio- cultural, situational and individual determininats of parental attitudes influencing. children's locus of control k'e' the integrating dimen sions of a causitive process of the research field» XI 1