Böbrek nakli olan hastalarda kontrol odağı, öz yeterlik algısı ve tedaviye uyum
Control focus, self competence perception and adaptation to patients with kidney transplantation
Yazar: SELCAN BÜSTER
Danışman: DOÇ. DR. ESMA ÖZŞAKER
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Cerrahi Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Böbrek hastalıkları = Kidney diseases ; Böbrek nakli = Kidney transplantation ; Böbrek nakli = Kidney transplantation ; Böbrek yetmezliği-kronik = Kidney failure-chronic ; Denetim odağı = Locus of control ; Tedaviye bağlılık ve uyum = Treatment adherence and compliance ; Öz yeterlilik = Self-efficacy

Özet:
Amaç: Bu çalışma, tanımlayıcı olarak böbrek nakli olan hastalarda sağlık kontrol odağı, öz yeterlik algısı ve tedaviye uyumu değerlendirmek amacıyla yapıldı.
Yöntem: Ocak 2019- Nisan 2019 tarihlerinde, Ege Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi Nefroloji Organ Nakli Polikliniği ve Organ Nakli Kliniği'nde, araştırmaya katılmaya gönüllü, görme ve işitme engeli olmayan ve en az üç ay öncesinde böbrek nakli olan 276 hasta araştırmanın örneklemini oluşturmaktadır. Hastalara 'Kişisel Bilgi Formu', 'Çok Boyutlu Sağlık Kontrol Odağı Ölçeği', 'Sağlık Öz Yeterlilik Algısı Ölçeği' ve 'İmmunsupresif Tedaviye Uyum Ölçeği' anketleri uygulandı. Anketler sonucunda bulduğumuz veriler Statistical Package for the Social Sciences (SPSS) for Windows 20.0 paket programında sayı, yüzde, ortalama, standart sapma, Spearman Kolerasyon Analizi, Kruskall Wallis H Testi, Mann Whitney U testi ile analiz edildi. 
Bulgular: Araştırmaya katılan böbrek nakli hastalarının yaş ortalamasının 45.2 ± 12.5,  %57.2'sinin erkek, nakil üzerinden geçen sürenin ort 85.79 ± 67.57, %60.1'inin canlı vericiden nakil olduğu saptandı. Böbrek nakli hastalarının Çok Boyutlu Sağlık Kontrol Odağı Ölçeği dış kontrol odağı puan ort 21.51, iç kontrol odağı puan ort 21.36, şans/kader puan ort 15.48 bulundu. Sağlık Öz Yeterlilik Algısı Ölçeği puan ort 25.34, İmmunsupresif Tedaviye Uyum Ölçeği Puan Ortalaması ort 11.26'dır.
Sonuç: Araştırmaya katılan böbrek nakilli hastalarının çok boyutlu sağlık kontrol odağı ölçeği dış kontrol ve iç kontrol odağı alt grup puanlarının yüksek; şans / kader alt boyutu puanının düşük olduğu,  sağlık öz yeterlilik algısının orta düzeyde olduğu ve   immunsupresif tedaviye uyumlarının yüksek olduğu bulundu.

Abstract:
Aim: The study aims planned as a descriptive study to evaluate the locus of health control, self-efficacy and treatment compliance in patients with renal transplantation.
Methods: The study was carried out in the Organ Transplantation Clinic of a Ege University Health Application and Research Center between January - April 2019. The sample included 276 patients who accepted to participate in the study, without visual and hearing impairments, and who had kidney transplantation at least three months ago. Kidney transplant recipients completed a self-report survey consisting of four validated questionnaires Multidimensional Health Locus of Control Scale (MHLS), Perceived Health Competence Scale (PHCS), Immunosuppressant Therapy Barrier Scale (ITBS) and provided sociodemographic information. Data were analyzed in the Biostatistics and Medical Informatics Department of a Ege University School of Medicine which analyzed by using Statistical Package for the Social Sciences (SPSS) for Windows version 20.0. Number, percentage, mean, standard deviation, correlation analysis, Kruskall Wallis H Test, Mann Whitney U test were used for statistic analysis.
Results: Fifty-seven point two percent of the patients were male who was between the age of 45.29 ± 12.5 years. The mean duration of kidney transplantation was 85.79 ± 67.57, and 60.1% of them were transplanted from the living donor. Multidimensional Health Locus of Control Scale external control locus score average 21.51, internal control locus score average 21.36, chance / fate score average 15.48 found in kidney transplant patients. Average score was 25.34  on the Perceived Health Competence Scale and average score was 11.26 on the Immunosuppressant Therapy Barrier Scale.
Conclusiıon: Multidimensional health locus of control and internal locus of control subscale scores of renal transplant patients participating in the study were high; chance / fate subscale scores were low, Perceived Health Competence Scale was moderate and their compliance with Immunosuppressant Therapy Barrier Scale was high.
Keywords: Kidney Transplant,; Health Locus of Control, Self-Efficacy Perception; Treatment Compliance.