Aile Sağlığı Merkezine başvuran kadınların serviks kanseri ve HPV aşısı hakkındaki bilgi ve tutumları ile serviks kanseri taraması yaptırma durumları
Knowledge and attitudes about cervical cancer and hpv vaccine, and the cervical cancer screening status of women applying to A Family Health center
Yazar: MEHMET ERDOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. EMİNE ZEYNEP TUZCULAR VURAL
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Haydarpaşa Numune Eğt. ve Arş. Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile sağlığı merkezi = Family health center ; Aşılama = Vaccination ; Aşılar = Vaccines ; Bilgi düzeyi = Level of knowledge ; Kadınlar = Women ; Pap smear testi = Papanicolaou test ; Papillom = Papilloma ; Papillomavirüs aşıları = Papillomavirus vaccines ; Uterin servikal hastalıklar = Uterine cervical diseases ; Uterin servikal neoplazmlar = Uterine cervical neoplasms

Özet:
Amaç: Serviks kanseri ve HPV aşısı hakkında bilgi sahibi olmak tarama testi yaptırma ve aşı yaptırma alışkanlıklarını olumlu etkileyebilir, aşı önerme oranlarını arttırabilir. Çalışmamızda aile sağlığı merkezimize başvuran kadınların serviks kanseri ve HPV aşısı hakkındaki bilgi ve tutumları ile serviks kanseri taraması yaptırma durumlarını incelemeyi amaçladık.

Gereç ve yöntem: Çalışma, 01.06.2020-15.07.2020 tarihleri arasında Ataşehir İlçesi Mustafa Kemal Aile Sağlığı Merkezi(ASM) başvuran hastalar ile yapılmış olup; tanımlayıcı kesitsel tipte bir araştırmadır. Aile Hekimliği Bilgi Sistemi kayıtlarını incelememiz sonucunda 30-65 yaş kadın hasta sayısının ortalama 1000 olduğu saptanmış ve örneklem % 95 güven düzeyi, % 5 güven aralığında 278 kişi olarak hesaplandı. Anketleri eksiksiz dolduran ve çalışmaya dahil edilme kriterlerini karşılayan toplam 280 kişiden oluşan hasta verileri değerlendirmeye alındı. İstatistiksel analizler için NCSS (Number Cruncher Statistical System) programı kullanıldı.

Bulgular: Çalışmaya katılan 280 kadının yaş ortalaması 42,97±9,27 yıldı.. Olguların %76,8'i (n=215) rahim ağzı kanserinde kadınlara tarama için yapılan rahim ağzı sürüntüsü incelemesini (PAP smear) duyduğunu belirtmiştir. Olguların % 47,9'u (n=134) rahim ağzı kanserine karşı koruyucu bir aşı olan HPV aşısını duyduğunu ifade etmiştir. Çalışmaya katılan olguların %73,6'sı (n=206) aşıyı doktor tavsiye ettiğinde, %22,5'i (n=63) risk altında olduğunda, %21,4'ü (n=60) ücretsiz olduğunda, %0,4'ü (n=1) arkadaşları yaptırdığında, %25,7'si (n=72) etkili olduğuna inandığında ve %4,6'sı (n=13) diğer durumlarda yaptıracağını belirtmiştir. Olguların %25,7'si (n=72) aşıyı çocuğuna yaptıracağını belirtmiştir. Olguların %16,8'i (n=47) aşıyı ücretsiz olduğunda, %78,2'si (n=219) doktor tavsiye ettiğinde, %4,6'sı (n=13) çocuğu kız ise, %0,4'ü (n=1) arkadaşları çocuklarına yaptırınca, %19,6'sı (n=55) çocuğunun risk altında olduğunu düşünürse, %25'i (n=70) etkili olacağını inanırsa ve %5,4'ü (n=15) diğer durumlarda yaptıracağını ifade etmiştir. Çalışmamızdaki katılımcıların serviks kanseri ve HPV aşısı hakkındaki bilgi düzeyi düşüktü (doğru yanıtlara göre % 53,26). Eğitim düzeyi arttıkça bilgi düzeyi ve jinekolojik muayeneye gitme oranları, artmakta idi (p=0,002). Aynı şekilde çalışan kadınların da bilgi düzeyi çalışmayanlara göre daha yüksekti (p=0,002). Katılımcıların tamamına yakınının (% 99,6) serviks kanserini duymuş olması ve % 70'inin en az 1 kez Pap smear testi yaptırmasına rağmen % 42,9 oranındaki katılımcı serviks kanserinin etkeni olan HPV'yi duymamıştı. Katılımcıların sigara içme oranı Türkiye ortalamasının çok üstündeydi (%36,8). Kadınların çoğu (% 65) sadece şikayeti olduğunda jinekolojik muayeneye gidiyordu ve sadece dörtte biri her yıl pelvik muayene yaptırmakta idi (%23,9). %38,9'u aile planlaması yöntemi kullanmıyordu. Eğitim düzeyi düştükçe aile planlaması yöntemi kullanma oranı düşmekte idi (p=0,004). Çalışmamızdaki katılımcıların büyük bir çoğunluğu (% 88,2)  daha önce eğitim almamakla birlikte %36,1'i HPV enfeksiyonu, HPV aşısı ve serviks kanseri hakkında eğitim alma isteği olduğunu,% 39,6'sı da belki alabileceğini, % 73,6'sı aşıyı doktor tavsiye ederse yaptıracağını ifade etti.

Sonuç: Serviks kanseri erken tanının kolay olduğu tarama yöntemlerine rağmen kadınlar arasında sık görülen ve sıklıkla ölüme yol açan kanserler arasındadır. Serviks kanseri, risk faktörleri ve serviks kanserine koruyucu olan HPV aşısının yeterince bilinmemesi morbidite ve mortaliteye katkıda bulunmaktadır. Aile hekimleri erken dönemde yakalandığında tedavi edilebilen bir kanser türü olan serviks kanserinin önlenmesinde ve teşhis edilmesinde önemli role sahip hekim grubudur. Aile hekimlerinin ve birinci basamak sağlık hizmetlerinde rol alan sağlık personelinin kendilerine bağlı olan kadınlara serviks kanseri, risk faktörleri ve korunma yolları ile ilgili eğitim vererek kanser tarama programlarına katılımı arttırabileceği, bilgi düzeylerine katkı sağlayacağı ve böylece serviks kanserine bağlı morbidite ile mortaliteyi azaltabileceği sonucuna vardık.

Anahtar kelimeler: HPV Aşısı, Pap Smear, Serviks Kanseri, Bilgi, Tutum, Davranış

Abstract:
Objective: Having knowledge about cervical cancer and HPV vaccine may positively affect the habit of taking screening tests, being vaccinated and increase the rates of vaccination recommendation. In this study, we aimed to evaluate the knowledge and attitudes of women who applied to our family health center about cervical cancer and HPV vaccine and their status of cervical cancer screening.

Materials and methods: The study was conducted with patients who applied to the Ataşehir District Mustafa Kemal Family Health Center (FHC) between 01.06.2020-15.07.2020 as a descriptive cross-sectional study. After examining the Family Medicine Information System records, we determined that the average number of 30-65 years old female patients was 1000 and the sample size was calculated as 278 women at  95% confidence level and 5% confidence interval.The data of 280 women completing the questionnaires completely and who met the inclusion criteria was evaluated. NCSS (Number Cruncher Statistical System) program was used for statistical analysis. 

Results: The mean age of the 280 women participating in the study was 42.97 ± 9.27 years. 76.8% (n = 215) of the women had heard about the cervical swab examination (PAP smear) performed for screening women for cervical cancer. 47.9% had heard about the HPV vaccine, a protective vaccine against cervical cancer. The respondents participating in the study stated that they would have the vaccine: 73.6% (n = 206) when the doctor recommended it, 22.5% (n = 63) when at risk, 21.4% (n = 60) when it was free, 0.4% (n = 1) when their friends had it done, 25.7% (n = 72) if they believed it to be effective and 4.6% (n = 13) for various other reasons. 25.7% (n = 72) stated that they would have their children vaccinated. Conditions for wanting to vaccinate their children was: 16.8% (n = 47) when the vaccine was free, 78.2% (n = 219) when the doctor recommended it, 4.6% (n = 13) if the child was a girl, 0.4% (n=1) if their friend had their child vaccinated, 19.6% (n = 55) if they thought their child was at risk, 25% (n = 70) if they believed it was effective, and 5.4% (n = 15) for various other reasons. The knowledge level about cervical cancer and HPV vaccine was low (53.26% according to correct answers). As education levels increased, the level of knowledge and rates of having gynecological examinations increased (p = 0.002). Likewise, the knowledge levels of working women was higher than that of house wives (p = 0.002). Although almost all of the participants (99.6%) had heard of cervical cancer and 70% had had a Pap smear test at least once, 42.9% had not heard of HPV, the cause of cervical cancer. Smoking rates were much higher than expected (36.8%). Most of the women (65%) had a gynecological examination only when they had a complaint, and only one third of them had a pelvic examination every year (33.9%). 38.9% of them did not use a family planning method. As the education level decreased, the rate of using family planning methods also decreased (p = 0.004). Although the vast majority (88.2%) of the participants in our study had not received education concerning HPV infection, HPV vaccine and cervical cancer before, 36.1% had a desire to receive training, 39.6% said they would consider and 73.6% stated that they would have the vaccine if their doctor recommended it.

Conclusions: Cervical cancer has high mortality rates among women, despite easy screening methods for early diagnosis. Lack of knowledge about cervical cancer, risk factors and the HPV vaccine which is protective against cervical cancer contributes to morbidity and mortality. Family physicians have an important role in the prevention and diagnosis of cervical cancer, which can be treated when diagnosed early. We conclude that family physicians and healthcare professionals working in primary health care services can increase participation in cancer screening programs, contribute to knowledge levels, and thus reduce the morbidity and mortality associated with cervical cancer by educating their patients about cervical cancer, risk factors and prevention methods.

Keywords: HPV Vaccine, Pap Smear, Cervical Cancer, Knowledge, Attitude, Behavior