Jinekolojik kanser taramalarına kişilerin katılımını etkileyen faktörler
Factors affecting participation in gynecological cancer screening
Yazar: AYÇA TOSUN
Danışman: DOÇ. DR. HAKAN DEMİRCİ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Bursa Yüksek İhtisas Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine ; Kadın Hastalıkları ve Doğum = Obstetrics and Gynecology
Dizin: Jinekoloji = Gynecology ; Kitle taraması = Mass screening ; Mamografi = Mammography ; Meme neoplazmları = Breast neoplasms ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Pap smear testi = Papanicolaou test ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy ; Uterin servikal neoplazmlar = Uterine cervical neoplasms

Özet:
Amaç: Bu çalışmada kadınların jinekolojik kanser taramalarına katılımını etkileyen faktörleri araştırmak amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Bu çalışma Ağustos 2018-Aralık 2018 tarihleri arasında Bursa ilinde Halk Sağlığı Müdürlüğü'ne bağlı Bağlaraltı Eğitim Aile Sağlığı Merkezi'ne kayıtlı 30-65 yaş arası kadın hastalar üzerine yapıldı. Çalışma Bağlaraltı Eğitim ASM'ye kayıtlı kanser taramalarına katılanları ve kanser taramalarına katılmayanları değerlendirilerek, 30-65 yaş arası toplam 214 kadın hasta üzerinde yapılmıştır. Araştırmada kadın hastalara sosyodemografik, jinekolojik ve obstetrik özelliklerini sorgulayan anket ile sağlık okuryazarlığını değerlendiren HL-EU-Q16 ölçeği kullanılmıştır.
Bulgular: Araştırmamız sonucunda pap-smear testini doğru bir şekilde yaptıranların genel ölçek puanı testi doğru bir şekilde yaptırmayanlara göre daha yüksek bulunmuştur. Pap-smear testini doğru bir şekilde yaptıranlarda sağlık okuryazarlığı düzeyi yeterli olan katılımcıların oranı daha yüksek bulunmuştur. Çalışmamızda mamografi taramasına katılımı etkileyen faktörler, kronik hastalık varlığı, kendi kendine meme muayenesi yapma, önceki testinde şüpheli lezyon olması olarak saptanmıştır. Katılımcıların %63'ü mamografi ile meme kanseri taraması yaptırırken, %19'u doğru mamografi yaptırmıştır. %36,90'ı mamografi ile meme kanseri taramasına katılmamıştır. Yaptırmama nedenleri sorulduğunda çoğunluğunda gerek duymama, yaş faktörü, tarama testlerini bilmeme şeklinde cevabını vermiştir. Yine çalışmamızda katılımcıların %70,50'si pap-smear testi ile serviks kanseri taraması yaptırırken, %11,70'i doğru pap-smear yaptırmıştır. %29,40'ı ise pap-smear testi ile serviks kanseri taramasına katılmamıştır. Yaptırmama nedenleri sorulduğunda çoğunluğu gerekliliğine inanamama, bilmiyor olma, serviks kanserinin kendisinde olmayacağını düşünme cevabını vermiştir.
Sonuç: Kadınların jinekolojik kanser taramalarından pap-smear yaptırma durumları sağlık okuryazarlığı ile ilişkili bulunmuştur. Mamografi yaptırma ise daha önceki şüpheli lezyon tespit edilmesi ile ilişkilidir. Hastaların kanser taramalarına düzenli katılımı sınırlıdır. Şüpheli lezyon veya şikayet varlığında düzenli tetkik yaptırmak tarama değil tanı amaçlıdır. Bu konudaki eksikliğin giderilmesi için çaba gösterilmelidir.
Anahtar kelimeler: jinekolojik kanserler, kanser taramaları, mamografi, meme kanseri, sağlık okuryazarlığı, serviks kanseri, pap-smear.

Abstract:
Objective: The aim of this study is to research the factors that effects the women's participation in gynecological cancer screening.
Materials and Methods: This study was conducted between August 2018 and December 2018 on female patients between 30-65 years of age who were registered to Bağlaraltı Education Family Health Center in Bursa. The study was conducted on 214 female patients between the ages of 30-65 by evaluating those who participated in cancer screenings and those who did not. In the study survey were used to question the women's sociodemographic, gynecological and obstetric characteristics state and HL-EU-Q16 scale evaluating were used to health literacy.
Results: As a result of our study, the general scale score of those who had the pap-smear test performed correctly was found to be higher than those who did not do the test correctly. The percentage of participants who had adequate level of health literacy was found to be higher among those who performed the pap-smear test correctly. In our study, the factors affecting participation in mammography screening; presence of chronic disease, breast self-examination, suspicious lesion in the previous test. While 63% of the participants had breast cancer screening with mammography, 19% had correct mammography. 36,90% did not participate in breast cancer screening by mammography. When asked why not to do so, the majority of them did not need, age factor, not responding to the test gave the answer. In our study, 70.50% of the participants had cervical cancer screening with pap-mear test and 11,70% had the right pap-smear. 29.40% did not participate in cervical cancer screening by ie pap-smear test. When queried answers formost patients is not to believe in results, not knowing and believing that they wouldn't get cervical cancer.
Conclusion: Women's pap-smear status for gynecological cancer screenings was associated with health literacy. Mammography is associated with previous suspicious lesions. Patients' regular participation in cancer screenings is limited. In case of suspicious lesions or complaints, regular examination is important not for screening but for diagnostic purposes. Efforts should be made to solve this problem.
Keywords: breast cancer, cancer screening, cervical cancer, gynecological cancers, health literacy, mammography, pap-smear.