Muhammed b. Mustafa en-Na'îmî'nin Tezhîbü't-Tilâve fî 'İlmi't-Tecvîd ve'l-Kırâe isimli eseri (İnceleme-metin)
A transcription and study on Muhammed b. Mustafa en-Na'îmî's Tezhîbü't-Tilâve fî 'İlmi't-Tecvîd ve'l-Kırâe
Yazar: ABDÜLAZİZ ŞEKER
Danışman: DOÇ. DR. AHMET GÖKDEMİR
Yalova Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion

Özet:
Kettânîzâde lakabıyla meşhur olan Muhammed b. Mustafa en-Na'îmî, 18. yüzyılda
yaşamış, muallimlik ve şeyhu'l-kurrâlık yapmış, kıraat ve tecvid alanındaki
çalışmalarıyla tanınan bir âlimdir. Mısır tarikinde azîmet metodunun esas alındığı
Mutkin mesleğinin sahibi olarak da bilinen Na'îmî'nin kıraat alanında Mutkinü'rrivâye
fî 'ulûmi'l-kırâati li'd-dirâye adıyla meşhur bir eseri bulunmaktadır. Na'îmî'nin
tecvid ilmine yönelik nüshasına ulaşılabilen tek telifi ise Tezhîbü't-tilâve fî 'ilmi'ttecvîd
ve'l-kırâe ismiyle bilinen, bir mecmua içerinde bulunan, 50 varaktan meydana
gelen ve zengin içeriğiyle öne çıkan bir yazma eserdir. Tezhîbü't-tilâve adlı eserin
transkripsiyonunun ve incelemesinin yapıldığı bu çalışmanın ilk kısmında öncelikle
çalışmanın konusu, amacı, önemi ve kaynaklarından bahsedilmiştir. İkinci bölümde,
müellifin hayatı, yaşadığı dönem, hocaları, talebeleri, çağdaşları, ilmî şahsiyeti ve
eserleri zikredilmiştir. Üçüncü kısma, eserin içerdiği konular ve kısa bir mukaddime
ile girizgah yapılmış; tecvid ilminin tanımı, konusu, hükmü, amacı ve delilleri ortaya
konmuş; devamında ise Kur'an tilâvetinin fazîleti, Kur'an hâmillerine gerekli olan
şeyler, Kur'ân-ı Kerîm'in öğretimi ve öğrenimi, Kur'ân öğreticisinin ve Kur'an
talebesinin vasıfları, Kur'ân-ı Kerîm'in edâsı gibi mühim konulara değinilmiştir.
Sonrasında aslî ve fer'î harfler, mahreç kavramı, mahreçlerin sayısı, mahreç bölgeleri,
aslî ve fer'î harflerin mahreçleri, harflerin meşhur ve meşhur olmayan sıfatları,
harflerin müstakil sıfatları, harflerin tecvidiyle alâkalı meseleler, sakin nûn ve tenvinin
hükümleri, idğâm ve çeşitleri, lâm-ı tâ'rif, med ve kasr, harf ve harekenin önceliği,
vakf ve ibtidâ, aded ilmi, Resmü'l-Mushaf ve Hafs Rivâyeti gibi başlıca tecvid ve
kıraat konuları ele alınmış ve inceleme kısmı bir hâtime ile neticelendirilmiştir.
Çalışmanın son bölümünde ise eserin ismi, nüshası ve fiziksel yapısı hakkında bilgi
verildikten sonra transkripsiyon çalışması yapılmıştır. Eserin işlenişi esnasında eski
dönemlerden birçok önemli kıraat âliminin tecvid ilmiyle alâkalı görüşlerine yer
verilmiş; son dönemde tecvid alanında kıymetli eserler ortaya koyan müelliflerden de
sıkça faydalanılmıştır.

Abstract:
Known as Kettanîzâde, Muhammed b. Mustafa en-Na'îmî is a scholar who lived in the
18th century, worked as a teacher and sheikh al-qurrâ, and is known for his works in
the field of recitation and tajweed. Na'îmî, who is also known as the owner of the
Mutkin profession, which is based on the method of azîmet in Egyptian tarîq, has a
famous work in the field of recitation called Mutkinu'r-rivaye fî 'ulûmi'l-kırâati li'ddirâye.
The only manuscript of Na'îmî that can be accessed in a copy for the science
of tajweed is a manuscript known as Tezhîbü't-tilâve fî 'ilmi't-tecvîd ve'l-kırâe, which
is in a magazine, consists of 50 leaves and stands out with its rich content. In the first
part of this study, in which the transcription and analysis of Tezhîbü't-tilâve was made,
the subject, purpose, importance and sources of the study were first mentioned. In the
second part, the life of the author, the period in which he lived, his teachers, students,
contemporaries, scientific personality and works are mentioned. In the third part, an
introduction was made with the subjects included in the work and a short introduction;
the definition, subject, provision, purpose and evidence of the science of tajweed are
presented; in the continuation, the virtues of the Qur'an recitation, the things that are
necessary for the bearers of the Qur'an, the teaching and learning of the Qur'an, the
qualifications of the Qur'an teacher and the Qur'an student, the tone of the Qur'an are
important topics are mentioned. Afterwards, the main and secondary letters, the
concept of origin, the number of origins, the regions of origin, the origins of the
primary and secondary letters, the famous and non-famous adjectives of the letters, the
individual attributes of the letters, the issues related to the tecvid of the letters, the
provisions of calm nûn and tanween, idgâm and its varieties. Major tajweed and
recitation issues such as lâm-ı tâ'rif, med and qasr, the priority of letters and
movements, waqf and ibtidâ, science of numbers, Rasmu'l-Mushaf and Hafs Riwayah
had been discussed and the examination part was concluded with a rhetoric. In the last
part of the study, after giving information about the name, copy and physical structure
of the work, transcription work was carried out. During the processing of the work, the
views of many important recitation scholars from ancient times regarding the science
of tajweed were included; recently, authors who have produced valuable works in the
field of tajweed have also been frequently used.