Erzurum, Artvin ve Rize bölgesindeki (doğu pontidler-Türkiye) asit plütonik kayaçlarin petrolojisi
The petrology of acid plütonic rocks in Erzurum, Artvin and Rize region (eastern pontides-Turkey)
Yazar: ABDULLAH SAR
Danışman: DOÇ. DR. SEVCAN KÜRÜM
Fırat Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Mineraloji Petrografi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
Pontid Orojenik Kuşağı, Bulgaristan'dan başlayıp, Türkiye-Istranca Bölgesi'nden Küçük Kafkasya'ya kadar uzanan Doğu-Batı uzanımlı dağ kuşağını temsil etmektedir. İnceleme alanı Pontidler'in doğu kesiminde Erzurum, Artvin ve Rize illerini içerisine alan geniş bir alanı kapsamaktadır.
Çalışma konusunu oluşturan Eosen-Alt Kretase yaşlı asidik bileşimli plütonik kayaçların tüm kayaç analizleri, zirkonlar üzerinde U-Pb yaşları ve Lu-Hf izotop analizleri yapılarak bölgenin Mesozoyik-Senozoyik sürecindeki jeodinamik evrimi ortaya konulmuştur. Böylelikle bu plütonların zirkon U-Pb yaşları elde edilmiş, plütonlar içerisinde farklı fazların olduğu tespit edilmiş ve Lu-Hf izotopları ile bölgenin jeodinamik evriminin daha detaylı olarak anlaşılması sağlanmıştır.
Erzurum, Artvin ve Rize bölgesindeki asidik bileşimli plütonik kayaçlar genel olarak granit, granodiyorit ve kuvars monzonitlerle, Olur (Erzurum) bölgesindeki kayaçlar metagranitlerle, volkanikler ise dasit ve riyolitlerle temsil edilmektedir. İncelenen kayaçlar, bileşimsel olarak toleyitikten şoşonitiğe değişen karakterde, genel olarak I-tipi metalümino-peralümino özelliklerdedir. Plütonların 206Pb/238U yaşları LA-ICP-MS zirkon U-Pb yöntemine göre 39-134 My. olarak tespit edilmiştir. ƐHf (t)içerikleri 1.4-14 aralığında değişen pozitif değerlere sahiptir.
Tüm veriler ışığında, bölgenin Mesozoyik-Senozoyik jeolojisi ve sonrası jeodinamik model için önemli katkılar sağlanmış, söz konusu döneme ait veri eksikliği giderilmiş, tartışılan tektono-magmatik problemler, güncel teknolojik veriler ile çözümlenerek bölgenin Mesozoyik-Senozoyik evrimi ortaya konulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Doğu Pontidler, Asit plütonik kayaçlar, Zirkon U-Pb yaş tayini, Lu-Hf izotopları

Abstract:
Pontid Orogenic Belt, starting from Bulgaria, Turkey-Istranca region extending from the Caucasus represents the East-West trending mountain belt. The study area covers a large area in the eastern part of the Pontides, which includes the provinces of Erzurum, Artvin and Rize.
The geodynamic evolution of the region in the Mesozoic-Cenozoic process was revealed by performing whole rock analysis, U-Pb ages and Lu-Hf isotope analysis of Eocene-Lower Cretaceous acidic composition plutonic rocks in the study region. Thus, the zircon U-Pb ages of these plutons were obtained, it was determined that there were different phases in the plutons and the geodynamic evolution of the region was provided with a more detailed understanding with Lu-Hf isotopes.
Acidic plutonic rocks in Erzurum, Artvin and Rize regions are generally represented by granite, granodiorite and quartz monzonites, rocks in Olur (Erzurum) region are metagranites, and volcanics are dacite and rhyolites. The rocks investigated have a character that varies in composition from tholeiitic to shoshonitic and generally have I-type metalumino-peralumino characterictics. Plutons  206Pb / 238U ages 39-134 Ma. according to LA-ICP-MS zircon U-Pb method. ƐHf (t) contents have positive values varying in the range of 1.4-14.
In the light of all data, significant contributions were made for the Mesozoic-Cenozoic geology and post-geodynamic model of the region, the lack of data for the period in question was eliminated, and the tectono-magmatic problems of the region were solved with current technological data and the Mesozoic-Cenozoic evolution was revealed.

Keywords: Eastern Pontides, Acid plütonic rocks, Zircon U-Pb age, Lu-Hf isotopes