Göreme Açık Hava Müzesi'nin erişilebilir turizm açısından irdelenmesi
Evaluation of the Goreme Open Air Museum in terms of accesible tourism
Yazar: ANIL EVCİ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. CANDAN KUŞ ŞAHİN
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture

Özet:
Çağdaş toplumun oluşturulmasında engelli bireylerin, yaşamın tüm kesimlerine uyumlarının sağlanması önemli bir göstergedir. Çünkü kaliteli ve mutlu yaşam her bireyin hakkıdır. Sosyal bir varlık olarak bireyler, boş zamanlarında turistik faaliyetlere katılmak istemektedirler. Bu nedenle mevcut düzenlemeler engellilerin turizm faaliyetlerine katılmasını teşvik edecek duruma getirilmelidir.
Dünya Turizm Örgütü (2005)'ne göre, "engelli kişi" terimi; çevrede karşılaştıklarından dolayı ilişki kurmayı sınırlandıran, konaklama ve seyahat esnasında olduğu gibi diğer turizm hizmetlerinde de özel ihtiyaçları olan özellikle fiziksel, duyusal ve zihinsel engelli bireyleri veya özel bakım gerektiren diğer tıbbi durumlarda olan tüm insanları içermektedir.
Türkiye için "Engelli Turizmi" kavramı yeni ortaya çıkmaya başlayan bir olgudur. Engellilerin hakları olmasına rağmen, sosyal yaşama yeterli ölçüde katılmamalarına paralel olarak turizm aktivitelerinden yararlanmaları da istenilen seviyede olmamaktadır. Ancak son yıllarda, engellilerin sosyal yaşama katılımlarını artıracak çalışmaların bir uzantısı olarak turizm alanında da bir takım gelişmeler görülmektedir. Ülkemizde çoğunlukla "Türkiye Sakatlar Derneği" öncülüğünde ve bazı yerel yönetimler tarafından organize edilen alternatif kamp seçenekleri ile engelliler için düzenlenen çeşitli gezi aktiviteleri her ne kadar organizasyon eksiklikleri ve yetersizlikler olsa da engellilerin tatil ihtiyaçlarını gidermek için iyi niyetli girişimler olarak sayılabilmektedir.
Orta Anadolu'nun Aksaray'daki Hasan Dağı ile Kayseri'deki Erciyes Dağı volkanik bölgesinde Nevşehir il sınırları içinde yer alan 1 ilçe merkezi (Ürgüp), 3 kasaba (Uçhisar, Ortahisar, Göreme) ve 2 köy (Çavuşin, Aktepe) de dahil olmak üzere jeomorfolojik, doğal ve kültürel değerleri ihtiva eden 9.614 hektarlık alan, Bakanlar Kurulu Kararı ile 1986 yılında "Göreme Tarihi Milli Parkı" olarak ilan edilmiştir. Bu alan Birleşmiş Milletler Eğitim - Bilim ve Kültür Teşkilatı (UNESCO) tarafından 6.12.1985 tarihinde 357. sırada "Göreme Tarihi Milli Parkı ve Kapadokya'nın Kayalık Alanları" adıyla Dünya Doğal ve Kültürel Mirası Listesine alınmıştır. Alan ülkemizde bu listede bulunan 9 yerden birisidir.
Çalışmada; tarihi yerleşimler (yer altı şehirleri, kiliseler, şapeller), peri bacaları gibi oluşumlar, peyzaj değeri, dinlenme, eğlenme ve turizm kaynak değerlerine sahip olan Göreme Tarihi Milli Parkı içerisinde yer alan Göreme Açık Hava Müzesi; tarihi, doğal, kültürel ve sosyal açıdan incelenmiş, alan içerisindeki turizm çeşitleri ve faaliyetleri irdelenmiştir.
Göreme Açık Hava Müzesi, konum olarak bölgedeki tarihi doğal yapıların en korunaklı şekilde olduğu ve turizm faaliyetleri açısından en fazla turist çeken bölgelerinden birisi olduğu için, erişimin en fazla sağlandığı noktaların başında gelmektedir. Bu noktada, alan içerisindeki erişim potansiyeli değerlendirilmiş, alan içi sirkülasyonu konusunda çeşitli incelemeler yapılmıştır. UNESCO koruması altında olan "Göreme Tarihi Milli Parkı" içerisinde bulunan Göreme Açık Hava Müzesi ve yakın çevresinin, engelli turistlerin ziyaretine uygunluğu irdelenmiş ve erişilebilir turizm potansiyeli açısından değerlendirilmiştir.

Abstract:
Ensuring the adaptation of disabled individuals to all sections of life is a very important indicator in terms of developing contemporary society. It is because a quality and happy life is the right of every individual. Being as a social creature, individuals prefer to participate to the touristic activities in their leisure times. Therefore existing arrangements are needed to be set in a proper condition which will encourage participation of disabled people to the tourism activities. 
According to World Tourism Organization (2005), "disabled person" term covers individuals who limit establishing relation due to things which they encounter in the environment and who have special needs during accomodation, travel and other tourism services, particularly who have physical, emotional and mental disabilities, as well as all other people who need special care due to their medical conditions.  
"Disabled Tourism" concept is a new phenomenon which has started to emerge for Turkey. Although disabled people have some rights, their participation to social life is not sufficient which is also parallel with their insufficient benefiting level from tourism activities. However in recent years, a number of developments in the field of tourism has been observed as an extension of the works to increase participation of people with disabilities to social life. In our country, camping alternatives and sightseeing activities for disabled people which mostly organized under the leadership of "Turkey's Disabled Association" and by participation of some local governments could be accepted as positive attempts in order to meet the holiday needs of disabled people, although these activites have still defectivenesses and deficiencies.
A 9.614 hectares area involving 1 district (Urgup), 3 towns (Nevsehir, Urgup, Goreme) and 2 villages including (Çavuşin, Aktepe) which contains geomorphological, natural and cultural values, and all of which are located in Nevşehir city borders within the Hasan Mountain in the central Anatolian province of Aksaray and Nevsehir province in the volcanic region of Mount Erciyes in Kayseri has been declared as "Goreme National Historical Park" by the decision of the Council of Ministers in 1986. This area has been added to the List of Natural and Cultural Heritage under the name of "Göreme National Park and Cappadocia Rocky Areas" in the 357th order on the date of 12.06.1985 by United Nations Educational - Scientific and Cultural Organization (UNESCO), and the area is one of the nine places from Turkey which are all located within the list.
In this study; Goreme Open Air Museum located in the Göreme National Park which hosts and have historic settlements (underground cities, churches, chapels), formation of fairy chimneys, landscape values, recreation and entertainment, and tourism resource values are examined in terms of historical, natural, cultural and social aspects, and the tourism types and activities in the area are considered.
Goreme Open Air Museum is the outstanding place which is the best accessible point due to its potantial location of having better protected historical and natural structures among other places, and most preferred tourist destination in terms of touristic activities as well. At this point access potential in the field is evaluated, various investigations related to inner area circulation are conducted. Goreme Open Air Museum and its immediate surroundings which is located in the "Goreme National Historical Park" that is under protection of UNESCO, are examined in relation to its compliance with disabled tourist visits, and are evaluated in terms of accessible tourism potential.