Raylı sistem projelerinde karşılaşılan hak talebine esas olayların fıdıc zümrüt kitap bakış açısıyla incelenmesi
Analysis to claim events in railway systems by the fidic emerald book's approach
Yazar: ELİF BALCI DOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. PELİN ALPKÖKİN
İstanbul Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Ulaştırma Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ulaşım = Transportation
Dizin: FIDIC = FIDIC ; Hak talebi = Claim ; Raylı sistemler = Railway systems ; Yer altı ulaşımı = Underground transport

Özet:
İnşaat sektörü ve projeleri içerisinde birçok faaliyeti barındıran ve ülkenin kalkınmasında aktif rol oynayan aynı zamanda yüksek riskli ve maliyetli yatırımlardır.Ulaşım ve altyapı projeleri, inşaat projeleriyle aynı özellikleri taşımakla beraber, kendine has özellikleri ve tasarım, yapım riskleriyle beraber inşaat projelerinden daha farklı bir konumda yer almaktadır.Yer altı ve zemin koşullarından kaynaklı riskleri barından raylı sistem projeleri ise, ulaşım ve altyapı projelerinde süre ve maliyet artışlarının en fazla grup olduğu değerlendirilmiştir.Raylı sistem projelerinde, iş bitiminde karşılaşılan süre ve maliyet artışları ve bu artışların doğrudan ve dolaylı etkileri, nedenleri yapılan araştırmalar ile saptanmış ve yer altı ve zemin koşullarına bağlı olarak öngörülemeyen koşullar, miktar artışları, tasarım ve kapsam değişiklikleri, gecikmeler,birim fiyat değişiklikleri gibi nedenler bu artışların nedenleri olarak belirlenmiştir. Ülkemizde raylı sistem projelerinin yapımı esnasında mevcut arazilerin kullanım zorunluluğu, arkeolojik kalıntılar, mevcut karayolu, enerji hatlarının varlığı, yer altı ve zemin koşullarına dair bilinmezlik unsuru raylı sistem projelerinde planlanan proje tamamlanma tarihi ve bütçesinde artışların nedenleri arasında sıralanabilmektedir. Raylı sistem projelerinde  risklerin öngörülemediği ve sözleşmelerde ilgili hükümlere aktarılamadığı takdirde süre ve maliyet artışları,iş değişiklikleri, ve bunlardan doğacak hak talebi ve uyuşmazlıklar kaçınılmaz olacaktır.Hak talepleri ve uyuşmazlıkların kısa sürede ve sözleşme hükümleri çerçevesinde çözümlenememesi doğacak ihtilafları yargıya taşıyacak bu da sözleşmenin her iki tarafı için de süre ve finansal kayba sebebiyet verecektir.Bu sebeple raylı sistemlerde bir projenin başarıyla yürütülebilmesi ve tamamlanması için, ihale aşamasından başlayan ve sözleşme sürecinde koşulları analiz edilerek özenle ve dikkatlice oluşturulan bir sözleşmeye ve devam eden süreçte etkin bir sözleşme yönetimine ihtiyaç duyulmaktadır.
Bu tez çalışması ile ilgili literatürün araştırılarak, yer altı ve altyapı işlerine özel olarak yayınlanan FIDIC Zümrüt Kitap özel koşullarıyla metro projelerinde vaka etüdünün değerlendirilmesi gerçekleştirilmiştir.Vaka etüdü sonucunda değerlendirme ve yorumlar ile uygulamacı ve araştırmacılara yönelik katkıda bulunulması amaçlanmıştır.Çalışmanın literatür taraması bölümünde vaka analizine rehberlik edecek olan  inşaat sözleşmeleri, sözleşmelerde süre uzatımı, gecikmeler, ek ödeme, iş değişiklikleri, hak talebi ve uyuşmazlık süreçleri gibi kavramlar genel çerçevede araştırılmış, FIDIC ve KİK çerçevesinde bu kavramlar özelleştirilerek açıklanmıştır.Ülkemizde de ulaşım ve altyapı işlerinde de sıklıkla kullanılan FIDIC Sarı Kitap referans alınarak yer altı ve altyapı işlerine özel olarak yayınlanan FIDIC Zümrüt Kitap  detaylı incelenmiştir.FIDIC Zümrüt Kitabın getirdiği farklılıklar, özel hükümler, dokümanlar iş akış süreçleri ve şekillerle detaylandırılmış, FIDIC Sarı Kitap ile farklılıkları çizelgeler ile özetlenmiştir. İstanbul gibi aktif bir deprem hattında bulunan ve farklı geoteknik özellikleri barındıran, arazi kullanımının oldukça yüksek olduğu bir metropolde, yapımı devam eden metro projelerinde hak talebine esas beş adet vaka seçilmiş ve FIDIC Zümrüt Kitap koşul ve hükümleri ile analizi gerçekleştirilmiştir.Çalışma kapsamında incelenen beş adet vaka, ilgili metro projelerinin proje yönecitilerinden elde edilen veriler, dokümanlar ve yazışmalar doğrultusunda incelenmiştir.Gerçekleştirilen analiz çalışmasında yer altı ve zemin koşullarına göre ve öngörülemezlik unsuru dikkate alınarak FIDIC Zümrüt Kitap koşulları açısından süre ve maliyet artışlarının yönetimi incelenmiş ve çizelgeler yardımıyla değerlendirilmiştir.Aynı zamanda incelenen metro projeleri sözleşmeleri KİK ile mevzuatı hükümleri uygulandığından KİK referans alınarak da değerlendirme yapılmıştır.
Tezin sonuç bölümünde ise, metro projeleri özelinde gerçekleştirilen vaka analizinin değerlendirilmesi ve FIDIC Zümrüt Kitabın detaylı incelenmesi sonucu ulaşılan sonuçlar özetlenmiştir. FIDIC Zümrüt Kitabın irdelenmesi sonucu, kitabın pratikte kullanımında doğurabileceği problemlere de bu bölümde yer verilmiştir. Raylı sistem projelerinde uygulanacak sözleşmelere yönelik öneriler verilmiş, FIDIC Zümrüt Kitap raylı sistemler açısından değerlendirilmiştir. Bu tez çalışmasının sadece inceleme değil, uygulayıcılara yönelik analitik bir rehber niteliğinde bir çalışma olması hedeflenmiştir.

Abstract:
The construction sector and its projects are high-cost investments that include many activities and sub-sectors and at the same time play an active role in the development of the countries. Transportation and infrastructure investments have been in great demand in Turkey also supported by the government policies in the last 20 years. Transportation and infrastructure projects have the same characteristic of the other construction projects; however they differ from them in many conditions such as their unique features, unforeseeable risks of the pre-construction and construction stage. Transportation and infrastructure projects are exposed to major time and cost overruns due to unforeeseable physical conditions and delays and variations arising from these conditions. Researchs have shown that the major time and cost overrun in transportation investments are in railway systems, especially in metro projects. The reasons for these increases were idendified as design and construction method changes, third party risks,delays, unit price changes.
Due to the land use, archaeological findings and physical conditions make it difficult to practice new railway projects. These factors not only make execution of construction more problematic, but also cause time and cost overrun in Istanbul metro projects. Istanbul, with its population approaching 20 million, is Turkey's largest metropolitan city and one of the most popular city in the world. Despite the factors such as historical structure, earthquake history, geotechnical diversity and land use, there are many metro projects under construction in Istanbul.
Succesful project management relies on quality, time and cost management. This also valid for the construction and transportation projects. In order to complete the projects within the planned time and budget, determination of contract conditions at the pre-contract stage and successful contract management should be a part of project management.At the pre-contract stage, contract parties should review,analysis and determine risks and integrated them to the contract.The Parties should have well-experienced team to review contract tender documentation at this stage to avoid unbalanced contract management.When unpredictability of underground works and risks are taken into consideration, contract management gets immense importance. If the parties fail to determine the unforeesable risk of the underground works and can not provide to the relevant provisions of the contract, time and cost overruns, variations, claims and disputes arising from them will be inevitable.
In this thesis, it is aimed to prepare an analytical guide for practitioners based on the investigation of literature, review and analysis of the case studies. In addition, understanding the dynamics of time and cost overruns depend on the predictability of underground and ground conditions in the FIDIC Emerald Book. Case studies of ongoing metro projects were carried out in Istanbul, where the rail system network is developing, has characteristic features, and where rail system projects are currently carried out with the Public Procurement Contract.
The literature study starting from construction and contract management and its principles has been specialized on KIK and FIDIC contract forms. Also, risk management of the construction and underground and railway projects, risk management of underground works were summarized in the literature research. Extension of time, delays, variation, claim, dispute management, alternative dispute resolution methods were explained in depth. These terms and procedures are the issues that cause claims and disputes in railway projects also will be a reference in the case analysis section of the thesis.
In the third chapter of the study, since the FIDIC Emerald Book is based on FIDIC Yellow Book 2017 and the Yellow Book is a frequently used form in Turkey and in underground works, the 2017 changes are examined in this section. As a guide to the case studies in the fifth chapter, editions of FIDIC 2017 are examined in terms of the engineer, programme and extension of time, variations, claim and dispute resolution, unforeeseable physical conditions.The 2017 changes were especially compared with the 1999 edition based on the FIDIC Yellow Book. 
The FIDIC Emerald Book and its special provision for the excavation and lining works, adjustment of contract price and completion date, new appendices were analyzed with the figures in the fourth chapter of the study. Comparing with the FIDIC Yellow Book 2017, the new clauses and sub-clauses are shown of the FIDIC Emerald Book in this chapter. Also, adjustment (extension/reduction) of completion date and contract price based on GBR was scrutinized with the figure in same chapter. Unlike the Yellow Book, the specific duties of the Engineer for excavation and line works, key documentations such as Schedules of Baselines,GBR,GDR,Completion Schedules and provisions for the excavation and line works, have been analysed in the FIDIC Emerald Book and summarized with the figures in this chapter.Most significant changes introduced in FIDIC Emerald Book are adjustment of completion date and contract price for the excavation and lining works.If the Contractor states the physical conditions in the GBR at the pre-contract stage, conditions shall be regarded as foreseeable and the Contractor shall be entitled the claim for adjustment of completion date and contract price.However, physical conditions are not stated in the GBR, these conditions will be regarded as unforeeseable and without the GBR conditions, Unforeeseable Physical Conditional Clause conditions shall be effective.
In the fifth chapter of the study, the cases that are the basis of claims in the ongoing metro projects in Istanbul are examined from the perspective of FIDIC Emerald Book with the tables. Within the scope of this case study, cases and information were obtained from the project management of the relevant metro projects and the correspondences were examined. Five cases were diligently selected by the author and confidential information belongs to metro projects were excluded. These cases are frequently encountered in underground works, so it is intended to be understanding and analysing of the FIDIC Emerald Book. Cases involve different physical conditions,delays,force majeure,design and construction changes.Because the perspective of the FIDIC Emerald Book always based on GBR for the adjustment of Completion Date and the Contract Price, primarily the identifiability of the conditions on the GBR was examined. In addition to FIDIC Emerald Book analysis, the FIDIC Yellow Book and the FIDIC Emerald Book comparison analysis is also carried out in this chapter. 
Last and sixth chapter of the study is conclusion and recommendations. Conclusion and evaluation of the case studies are summarized in this section.Effective risk management technique has been adopted as recommended in the literature, and arrangements have been made so that the appropriate tools can be adapted to the contract and practice in the FIDIC Emerald Book.According the case analysis carried out in metro projects; the Contractor is expected to be responsible for the predictability of the Contractor within the GBR, for the obstacles encountered in cases such as risks arising from third parties, underground and subsurface deformations, which are the main causes of time and cost overruns.Practical problems encountered in practical use of the FIDIC Emerald Book were determined by the author, are stated also in this section. During the tender and contract phase in railway system projects, the parties determination and prediction of risks by taking into account the underground and subsurface conditions will prevent time and cost overruns during the construction of the work. Suggestions were given for the contracts to be implemented in rail system contracts, and the FIDIC Emerald Book was evaluated in terms of rail systems. This thesis aims to be not only determination and review study also an analytical guide for practitioners.