Gıda perakende işletmelerinde kurumsal risk yönetiminin analitik hiyerarşi süreci (Ahp) yöntemi ile modellenmesi: Zincir marketler uygulama örneği
Modeling of enterprise risk management in food retail enterprises with analytical hierarchy process (Ahp) method: Chain stores application example
Yazar: MEHMET İLDEM
Danışman: DOÇ. DR. GENCAY KARAKAYA
İstanbul Ticaret Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Muhasebe Denetim Ana Bilim Dalı / Muhasebe Ve Denetim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Gıda perakende sektöründe faaliyet gösteren zincir marketler; kuruluş yeri, ürün portföy seçimi, ürün tedariki, personel istihdamı, hizmet sunumu, pazarlama, satış faaliyetleri ve benzeri bir çok açıdan hem çok çeşitli ve hem de değişken riskler içerisinde faaliyette bulunmaktadırlar. Bu araştırma, gıda perakende sektöründe faaliyet gösteren zincir market işletmeleri için, kurumsal risklerin tespit ve yönetiminde uygulanabilecek bir model önerisi sunmayı amaçlamaktadır. 
Bu amaca ulaşmak üzere öncelikle işletmeleri yakından ilgilendiren risk ve risk ile ilgili kavramlar konusunda liteteratür taraması yapılmıştır. İşletmelerin maruz kalabilecekleri kurumsal risk çeşitleri araştırıldıktan sonra zincir marketleri yakından ilgilendiren ana risk grupları ortaya konmuştur.
İşletme kurumsal yönetişim iç sistemlerinden biri olan Kurumsal Risk Yönetiminin (KRY) diğer iç sistemlerden; iç kontrol, iç denetim ve kurumsal yönetim ile etkileşimleri ayrıntılı bir şekilde ele alınmaktadır. Uluslararası kabul görmüş KRY modellerinden Sponsor Kuruluşlar Komitesi (Committee of Sponsoring Organizations-COSO) ve Uluslararası Standartlar Örgütü'nün (International Organization for Standardization–ISO) son güncellenen çerçeveleri detaylı bir şekilde ele alınmaktadır. COSO KRY çerçevesi esas alınarak araştırmada GPS İşletmesi için model geliştirilmektedir. Risk ve kurumsal risk yönetimi sürekli olarak odakta olacak şekilde, zincir market işletmelerinde uygulanması gereken adımlar ve söz konusu adımların her birinde yürütülmesi gereken faaliyetler ve bu faaliyetlerin sonucunda işletmenin geleceği ile ilgili stratejik hedeflerin belirlenmesi süreçleri model içerisinde işlenmektedir.
Çalışmanın modellenmesi ve uygulanması aşamasında, son dönemlerde daha çok kullanılmaya başlanan Analitik Hiyerarşi Süreci (Analytic Hierarchy Process - AHP) yöntemi tercih edilmiştir. Çok kriterli ve çok çeşitte riskin bulunduğu durumlarda AHP yöntemi analitik ve sistematik sonuç üretmede etkin rol oynamaktadır. Çalışmada AHP yönteminin uygulanması, muhasebe ve denetim konularında bu yöntemin bundan sonraki kullanımları için de katkı sağlayacağı değerlendirilmektedir.
Araştırmanın örneklemi, ulusal nitelikteki faaliyet gösteren bir zincir market işletmesinin karar alma ve yönetim süreçlerinde farklı görevlerde rol alan yöneticilerden oluşmaktadır. Örneklem kümesi tespitinde yargısal örnekleme yoluna başvurulmuştur. Veri toplama yöntemi olarak da derinlemesine mülakat tekniği uygulanmıştır. Söz konusu yöntemin uygulanması noktasında "GPS İşletmesi", mevcut kurumsal yapısı, büyüklüğü ve hizmet alanı bakımından risklerin çeşitliliği ve sayısı, iç denetim biriminin konumlandırma aşamasında olması, iç kontrol yapısının uygulamada zayıflamış olması ve tüm bunlara rağmen kurumsal risklerin tespit edilerek kurumsal yönetişimin bir unsuru haline henüz getirilmemesi nedeniyle tercih edilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Kurumsal Risk Yönetimi, İç Denetim, İç Kontrol, Kurumsal Yönetim, COSO, Stratejik Hedefler, KPI, Analitik Hiyerarşi Süreci, Zincir Marketler

Abstract:
Chain stores operating in the food retail sector operate under many different and variable risks in terms of establishment location, product portfolio selection, product supply, personnel employment, service delivery, marketing, sales activities and many other aspects. This research, aims to propose a model that can be applied in the identification and management of corporate risks for chain stores enterprises operating in the food retail sector.
In order to achieve this goal, first of all, a literature review is conducted on risk and other risk-related concepts that are of particular interest to businesses. After investigating the types of corporate risks that businesses may be exposed to, the main risk groups that are of particular concern to chain markets are revealed.
Enterprise Risk Management (ERM), one of the internal corporate governance systems of the enterprise, are discussed in detail with other internal systems; internal control, internal audit and corporate management. The latest updated frameworks of internationally accepted ERM models, Committee of Sponsoring Organizations (COSO) and International Organization for Standardization  (ISO), are discussed in detail. Based on the COSO ERM framework, the research is developing a model for the GPS Enterprise. The steps to be implemented in chain market businesses, the activities to be carried out in each of these steps, and the processes of determining strategic goals for the future of the business as a result of these activities are processed in the model, with risk and corporate risk management always being in focus.
In the modeling and implementation phase of the study, the Analytical Hierarchy Process (AHP) method, which has become more widely used in recent years, was preferred. In cases where there are multiple criteria and multiple types of risks, the AHP method plays an active role in producing analytical and systematic results. It is evaluated that the application of the AHP method in the study will contribute to the future uses of this method in accounting and auditing issues.
The sample of the research consists of managers who play different roles in the decision-making and management processes of a national chain market business. Judgmental sampling was used to determine the sample set. Depth interview technique was used as the data collection method. In terms of applying the method in question, "the GPS Enterprise" was preferred due to its current corporate structure, diversity and number of risks in terms of its size and service area, the internal audit unit being in the positioning phase, the internal control structure being weakened in practice and despite all these, corporate risks not being identified and made an element of corporate governance.
Key Words: Enterprise Risk Management, Internal Audit, Internal Control, Corporate Governance, COSO, Strategic Goals, KPI, Analytical Hierarchy Process, Chain Stores