Uzaktan algılama verileri ve coğrafi bilgi sistemleri (CBS) kullanarak hidromorfolojik baskı durumunun belirlenmesi: Antalya havzası örneği
Determination of hydromorphological pressure status using remote sensing data and geographical information systems (GIS): A case study of the Antalya basin
Yazar: ERSİN YILDIRIM
Danışman: PROF. DR. BERİL AKIN
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Biyoloji = Biology
Dizin: Coğrafi bilgi sistemleri = Geographical information systems

Özet:
Nehirler üzerindeki baraj, regülatör, taşkın yapıları, köprü vb. hidromorfolojik baskı unsurları nehirlerin hidrolojik ve jeomorfolojik özelliklerini değiştirerek ekolojik su kalitesini olumsuz yönde etkilemektedir. AB üyesi ülkeler, Nehir Havza Yönetim Planı çalışmalarında kullanılmak üzere hidromorfolojik baskıların değerlendirilmesi amacıyla hidromorfolojik baskı değerlendirme metotları geliştirilmişlerdir. Bu çalışma kapsamında, Avrupa ülkelerinin nehirler için geliştirdiği hidromorfolojik baskı değerlendirme metotları incelenerek Türkiye'ye uygun Coğrafi Bilgi Sistemleri ortamında kullanılabilen hidromorfolojik baskı değerlendirme metodu belirlenmiştir. Daha sonrasında, metot Antalya havzasındaki nehir su kütlelerinde uygulanmış olup, nehir su kütlelerinin hidromorfolojik baskı ve Büyük Ölçüde Değiştirilmiş Su Kütlesi (BÖDSK) durumu belirlenmiştir. Metot sonuçlarına göre; Antalya Havzasındaki 53 nehir su kütlesinin 20 tanesinin "Baskı Altında Değil", 16 tanesinin "Baskı Altında", 17 tanesinin de "Önemli Baskı Altında" olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, metot kapsamında "Önemli Baskı Altında" altında olduğu tespit edilen 17 su kütlesi BÖDSK olarak belirlenmiştir. Bu sonuçlar, Antalya Havzası Nehir Havzası Yönetim Planı kapsamında su kütlelerinin BÖDSK durumunun belirlenmesi ve hidromorfolojik baskı-etki analiz çalışmalarında kullanılabilir. Ayrıca, bu çalışmada kullanılan hidromorfolojik baskı değerlendirme metodunun, Türkiye'deki diğer havzalarda gerçekleştirilecek olan nehir havza yönetim planı çalışmalarında kullanılması mümkündür. Metodun diğer havzalarda kullanılması sonucu ortaya çıkan verilerin istatiksel olarak karşılaştırılması ile metodun sınıfı sınır değerlerinin Türkiye'ye özgün hale getirilebileceği düşünülmektedir.

Abstract:
Dams, regulators, flood control structures, bridges, and other hydromorphological pressure factors on rivers adversely affect the hydrological and geomorphological characteristics, thus impacting the ecological water quality. Member countries of the EU have developed hydromorphological pressure assessment methods for use in River Basin Management Plans. In this study, hydromorphological pressure assessment methods developed by European countries for rivers were examined, and a method suitable for Turkey, utilizing Geographic Information Systems (GIS), was determined. Subsequently, the method was applied to river water bodies in the Antalya Basin to determine the hydromorphological pressure and Heavily Modified Water Bodies (HMWBs). According to the results of the method, out of 53 river water bodies in the Antalya Basin, 20 were found to be 'Not Under Pressure', 16 were 'Under Pressure', and 17 were 'Under Significant Pressure'. Additionally, according to the method, 17 water bodies identified as "Under Significant Pressure" were determined as HMWBs. These results can be utilized in the Antalya Basin River Basin Management Plan for determining the HMWB and in hydromorphological pressure-impact analysis studies. Furthermore, the hydromorphological pressure assessment method used in this study can be used in river basin management plan studies in other basins in Turkey. It is considered that by comparing the data resulting from the use of the method in other basins statistically, the classification boundary values of the method can be made specific to Turkey.