Hz Ali'nin Arap dili ve belagatine katkısı
Hz Ali's contribution to Arabic language and rtetoric
Yazar: SEYHAN ÖZSOY
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM YILMAZ
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Din = Religion ; Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Arapça = Arabic ; Belagat = Eloquence ; Hz. Ali = Hz. Ali ; Irak-Basra = Iraq-Basra ; Irak-Küfe = Irak-Kufa ; Üslup = Stylistic

Özet:
Hz. Ali (r.a.), siyasi, bilimsel, sosyolojik, psikolojik, ekonomik ve ansiklopedik yönleri olan büyüyk bir şahsiyetttir. İslam tarihinde dinin anlaşılması, yayılması ve yaşanmasında büyük görevler üstlendiği gibi, Arap dili ve belagatinde de önemli bir konuma sahiptir. Arap dilinin tedvin edilmeye başlandığı bir dönemde yaşamıştır. Peygamberimiz Hz. Muhammed'in (s.a.v.) yanında yetişmesi, Arap diline ilgisi ve kabiliyeti, onu bu alanda seçkin biri haline getirmiştir. Bilindiği üzere hutbeleri, mektupları, vasiyetleri ve hikmetli sözleri Arapça, Türkçe, Farsça başta olmak üzere çeşitli dillere aktarılmıştır. Hz. Ali'nin söz ve şiirlerindeki üslup dinleyenleri etkilemiş, dil ve belagat eserlerinde yer almıştır.  Edebî üslubu herkesçe kabul edilmiş ve sözlerine her çağda itibar edilmiştir.
"Ali'nin Arap Dili ve Belagati'ne Katkısı" adlı bu tezde Hz. Ali'nin Arap diline doğrudan ve dolaylı katkıları tespit edilmeye çalışılmıştır. Arap dilinin kurallarının ilk defa ortaya konulması ve esaslarının belirlenmesinde onun katkıları ele alınmıştır. Arap dilinin oluşumunda önemli görevler üstlenen Basra ve Kûfe dilcilerinin ondan referansta bulundukları örneklerle açıklanmıştır. Kullandığı cümlelerdeki kelimelerden bazıları tahlil edilmiş, çeşitli sözlüklerde şâhid olarak yer alan cümleleri ortaya konmaya çalışılmıştır. Nahiv ilminin kurallarının teşekkül etmesinde delil sayılan şiir ve sözleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Belagatçılar üzerindeki etkisi ortaya konulmaya çalışılmış, söz ve şiirlerinden bazıları edebi yönden tahlil edilmiştir. Bu alanda şimdiye kadar müstakil Türkçe bir eserin bulunmaması bu gibi çalışmaları gerekli kılmaktadır. Bu çalışma, Arap dili ve belagati hakkında yetkin ve seçkin bir şahsiyet olan Hz. Ali'nin bu yönünü büyük oranda ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler: Ali, Arap Dili, Basra ve Kûfe Dilcileri, Belagat, Filolojik Çalışmalar, Nehcü'l-Belâga, Sadrulislâm

Abstract:
Hz. Ali (r.a.) is a political, scientific, sociological, psychological, economic and encyclopedic personality. He has an important role in the understanding, spreading and living of religion in the history of Islam as well as in the Arabic language and rhetoric. He lived in a period when the Arabic language was being taught. However, our Prophet Hz. Muhammad's (PBUH) upbringing, his interest and ability in the Arabic language made him a distinguished person in this field. As is known, his sermons, letters, testaments and wise words have been transferred to various languages, especially Arabic, Turkish and Persian. The style of Ali's (r.a.) words and poems influenced the audience and took place in his language and rhetoric works. The literary style in Ali's (r.a.) words is accepted by everyone and his words are respected.
In this thesis titled " Ali's Contribution to Arabic Language and Rhetoric", Ali's (r.a.) direct and indirect contributions to the Arabic language were tried to be determined. His contributions in putting forward the rules of the Arabic language for the first time and determining the principles were discussed. Basra and Kufa linguists, who have undertaken important roles in the formation of the Arabic language, were explained with the examples they refer to. Some of the words in the sentences he used were analyzed, and the sentences in various dictionaries were tried to be revealed. The poems and words that are considered as evidence for the formation of the rules of Nahiv science were tried to be determined. It was tried to reveal its effect on the rhetoricians, and some of his words and poems were analyzed in terms of literature. The absence of an independent Turkish work in this field makes these studies necessary. This work is about the Arabic language and rhetoric, Ali's (r.a.) can be regarded as a beginning to reveal this aspect.

Keywords: Ali, Arabic Language, Basra and Kufa Linguists, Philological Studies, Rhetoric, Sadrulislâm, Nehcü'l-Belâga