Türkiye'de üreme sağlığına ilişkin göstergelerin sosyoekonomik değişkenlerle ilişkisinin incelenmesi, 1963-2013
An evaluation of the relationship between reproductive health indicators and socioeconomic variables in turkey, 1963-2013
Yazar: DENİZ SEYİRCİ
Danışman: PROF. DR. MİTHAT KIYAK
İstanbul Okan Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management
Dizin: Kalkınma = Development ; Nüfus = Population ; Sosyoekonomik faktörler = Socio-economic factors ; Türkiye = Turkey ; Üreme sağlığı = Reproductive health ; Üreme sağlığı hizmetleri = Reproductive health services

Özet:
Toplumun kalkınma düzeyinin bir göstergesi olan üreme sağlığı toplumsal,
ekonomik ve kültürel faktörler ile şekillenmektedir. Bu çalışma, Türkiye‟deki üreme
sağlığına ilişkin göstergelerin 1963-2013 yılları arasındaki değişimini ve bu
göstergeler ile sosyoekonomik değişkenlerin ilişkisini belirlemek amacıyla
yapılmıştır.
Araştırma, niceliksel ve niteliksel yöntemlerin birlikte kullanıldığı karma
tipte ve retrospektif bir araştırmadır. Niceliksel araştırma bölümünde; sağlık
göstergeleri ve sosyoekonomik göstergelerin 1963-2013 döneminde gösterdiği
değişim lineer regresyon analizi ile incelenmiş, sağlık göstergeleri ile
sosyoekonomik değişkenler arasındaki ilişkilerin varlığı ve düzeyini belirlemeye
yönelik ileri analizler Spearman Korelasyon testi ile yapılmıştır. Niteliksel araştırma
bölümünde üreme sağlığı alanında karar verici, eğitimci ve uygulayıcı roller
üstlenmiş beş katılımcı ile yarı yapılandırılmış soru formu doğrultusunda
derinlemesine görüşmeler yapılmış, elde edilen veriler betimsel analiz ve içerik
analizi yapılarak değerlendirilmiştir.
Türkiye‟de 50 yıllık dönemde; gebeliği önleyici modern yöntem kullanımı
artarken anne ölüm oranı ve toplam doğurganlık hızının azaldığı, nüfus planlaması
kanunlarının çıkarılmasını takip eden yıllarda toplam doğurganlık hızının en yüksek
düşme eğilimini gösterdiği, toplam isteyerek düşük hızının ilk kez 2008-2013
döneminde yarı yarıya azaldığı tespit edilmiştir. Anne ve bebek ölüm hızları ile
toplam doğurganlık hızının azalmasında; kadının eğitim düzeyinin, ilk evlenme
yaşının ve ülkenin gelir düzeyinin yükselmesinin etkili olduğu saptanmıştır.
Derinlemesine görüşmelerde; üreme sağlığını etkileyen faktörler olarak
sosyoekonomik ve kültürel özellikler ile nüfus politikaları, sağlık yönetimi, sağlık
hizmetleri ve sağlık insan gücünün önemi vurgulanmıştır.

Anahtar kelimeler: Üreme sağlığı, Sosyoekonomik değişkenler, Nüfus ve kalkınma

Abstract:
AN EVALUATION OF THE RELATIONSHIP BETWEEN REPRODUCTIVE
HEALTH INDICATORS AND SOCIOECONOMIC VARIABLES IN
TURKEY, 1963-2013
Reproductive health, as an indicator of the development level of the
community, takes form through the economical and the cultural factors. This study
was carried out to determine the evolution of the indicators related to the
reproductive health and the relation of those indicators and the socioeconomic factors
in between the years 1963 and 2013.
The study was carried out as retrospective mixed research, incorporating both
quantitative and qualitative methods. In the quantitative part of the study, the
changes observed in health and socioeconomic indicators in the period of 1963-2013
were examined using linear regression analysis, while Spearman‟s Correlation test
was employed in the advanced analysis to determine the status and level of the
relationship between health indicators and socioeconomic variables. In the
qualitative review, in-depth interviews were held with five participants qualified in
the field of reproductive health in line with the semi-structured questionnaire used
for this purpose. The data obtained were evaluated on the basis of descriptive
analysis and content analysis.
It was observed that in the 50-year period examined, maternal death rates and
total fertility rates dropped while there was a rise in the use of modern contraceptive
methods, the maximum downward trend of the total fertility rates indicated within
the following years right after the family planning legislations entered into force, the
total induced abortion rate dropped to half in between 2008 and 2013. It is found that
the higher level of the women's education, higher age at first marriage and
improvements in income levels and distribution had influence on the decreasing of
the maternal and infant's death rates and the total fertility rates.The in-depth
discussions revealed that the most common factors influencing reproductive health
were population policies, healthcare management, healthcare services, the healthcare
labor force and socioeconomic and cultural characteristics.

Keywords: Reproductive health, Socioeconomic variables, Population and
development