Şükrü Tunar'ın klarnet taksimlerinin melodik ve makamsal yapılarının incelenmesi
Şükrü Tunar's clarinet partitions models and melodic of the investigation
Yazar: MURAT KÜÇÜK
Danışman: PROF. DR. AYTEN KAPLAN
Hacettepe Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Geleneksel Türk Müzikleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
Sanatın doğuĢunu bununla birlikte değiĢim ve geliĢim sürecinde bireyin doğa ile etkileĢimi
sonucu bazı sanat dalları ortaya çıkmıĢtır, müzik de bu sanat dallarından birisidir. GeçmiĢten
günümüze gelen geleneksel müzikler adı altında adlandırılan Klasik Türk Müziği ve Türk Halk
Müziği türleri içerisinde üflemeli çalgılar kategorisinde yer alan klarnet, yaygın olarak kullanılan
enstrümanlardan birisidir. Klarnet, müziğimize Klasik batı müziğinden gelmiĢ ve ülkemizde klarnet
ailesinden olan sol klarnet tercih edilmiĢtir. BaĢta Klasik Batı Müziği olmak üzere Ülkemizde
geleneksel Türk Müziği'nin iki alanı olan Klasik Türk Müziği ve Halk Müziği önemli bir yere
sahiptir. Klasik Batı Müziği'nde daha ziyade si bemol klarnet kullanılmasına rağmen Türk
Müziği‟nde genellikle sol klarnet tercih edilmekte, Halk müziğinde ise klarnet, yöresel müziklerde
icra edilmektedir.
Ülkemizde klarnet sazının icrası 19. yüzyılın baĢından günümüze kadar uzanmaktadır. Türk
Müziği'nde kullanım ise; Klarnet Ġbrahim Efendi ile baĢlayıp, radyonun etkin olduğu dönemde
popüler bir icracı olan ġükrü Tunar'ın (1907-1962) ve sonrasında Mustafa Kandıralının (1930-2021)
icraları doğrultusunda ĢekillenmiĢtir. GeçmiĢten günümüze gelen klarnet kullanımı, icra tarzının ve
yöresel icranın önemli bir temsilcisi olduğu düĢünülen ġükrü Tunar'ın icraları doğrultusunda
hazırlanan bu çalıĢmada Türk Müziğindeki klarnet sazının tarihi geliĢimi, klarnet çeĢitleri, klarnet
sazının Türk müziğindeki yeri hakkında bilgiler verilmiĢtir. Bunun yanında ġükrü Tunar‟ın hayatı,
icracılığı, kendinden önceki ve sonraki klarnet icracılarından farklılığı gibi konular hakkında
bilgiler verilmiĢtir. ÇalıĢmanın içeriği klarnet sazının tarihçesi, ġükrü Tunar‟ın TRT kayıtlarındaki
taksimleri, taksimlerin notaya yazımı ve analizleri yapılmıĢtır. Taksimlerde iĢlenen makam
özelliklerinin Türk Müziği Nazariyat sistemiyle örtüĢüp örtüĢmediği incelenmiĢtir. Elde edilen
verilere göre ġükrü Tunar‟ın makamları kendine has kullanımının nasıl olduğu ve klarnet tavrını
ortaya koymayı sunabilmektir.
Anahtar Kelimeler: Taksim, klarnet, enstrüman, ġükrü Tunar, Analiz, Türk Müziği.

Abstract:
Clarinet performer in Turkey has been in existence since the early 19th century. Turkish Music
study process; The performances of ġükrü Tunar (1907-1962) and later Mustafa Kandıral (1930-
…), who was a popular performer who started with Clarinet Ġbrahim Efendi and became popular
with radio, took the following form. The performances of ġükrü Tunar, who is considered to be an
important representative of the aforementioned performance style and local performance from the
past to the present, are information about the history of the Turkish Music clarinet instrument, the
history of the clarinet instrument, the place of the clarinet instrument in Turkish music. In addition,
information was given about subjects such as the life of ġükrü Tunar, his performance, and his
difference from the clarinet performers before and after him. In the later stages of the study, the
varieties of taksim form and the forms used in Turkish Music are explained. Known taksims of
ġükrü Tunar were taken into consideration by listening to the records and modal analysis of the
taksims was made. It has been examined whether the characteristics of makams in the Taksim
coincide with the Turkish Music Theory system.
Keywords: Taksim, clarinet, instrument, ġükrü Tunar, Analysis, Turkish Music