Hasat sonu şeftalide akdeniz meyvesineği, ceratitis capitata (Wiedemann) (Diptera: Tephritidae) 'ne karşı ozon gazının kullanım olanakları üzerinde araştırmalar
Studies on the possibilities of using ozone gas against mediterranean fruit fly, Ceratitis capitata (Wiedemann) (Diptera: Tephritidae) in peach at the post harvest
Yazar: TUĞBA AKDENİZ FIRAT
Danışman: PROF. DR. MEVLÜT EMEKCİ
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı / Bitki Koruma Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma, yaş meyvelerde Akdeniz meyvesineği, Ceratitis capitata (Wiedemann) (Diptera: Tephritidae)' ya karşı toksik fümigantlara alternatif karantina uygulaması yöntemlerinin araştırılması çerçevesinde ozon gazının kullanım olanaklarının belirlenmesi amacıyla 2018-2024 yılları arasında yürütülmüştür. Akdeniz meyvesineği laboratuvarda 25±1 °C, %65±5 orantılı nem ve 16L: 8D fotoperiyot koşullarında iklim kabinlerinde kültüre alınmıştır. Araştırmada, 7°C ve 25°C sıcaklıklarda 1500, 1600, 1650, 1700, 1800, 2000 ve 2500 ppm ozon gazı konsantrasyonlarının bir saatlik uygulama süresi sonunda Akdeniz meyvesineğinin yumurta, larva (genç ve olgun), pupa ve ergin dönemleri üzerindeki öldürücü etkisi araştırılmıştır. Elde edilen veriler çerçevesinde, her iki sıcaklıkta ozon gazı konsantrasyonu arttıkça tüm dönemlerde ölüm oranlarında artış gözlenmiştir. Akdeniz meyvesineğinin tüm dönemlerini öldüren konsantrasyon 7oC sıcaklıkta şeftali üzerinde 2500 ppm olarak tespit edilmiştir. 25oC sıcaklıkta ise pupa ve ergin dışındaki evrelerde mutlak ölüme ulaşılamamıştır. 25oC sıcaklıkta yapılan çalışmalarda 1500 ppm ozon gazı uygulamalarında yumurta döneminde ölüm oranı %11.1 olarak gözlenirken; genç larva döneminde bu oranın %11.9 olduğu görülmüştür. 7 oC' de yumurta dönemi ile yapılan çalışmalarda ölüm oranı 1500 ppm konsantrasyonda 49.6 iken; 2500 ppm konsantrasyonda %100 olarak gözlenmiştir.  Sonuç olarak; ozon gazının şeftali meyvesinde Akdeniz meyvesineğine karşı karantina uygulaması olarak düşük sıcaklıklarda kullanım potansiyeli taşıdığı değerlendirilmiştir.

Abstract:
This study was carried out between 2018-2024 to determine the possibilities of using ozone gas within the framework of research on alternative quarantine methods against the Mediterranean fruit fly, Ceratitis capitata (Wiedemann) (Diptera: Tephritidae), in fresh fruits. The Mediterranean fruit fly was cultured in climate chambers under 25±1°C, 65±5% relative humidity, and a 16L: 8D photoperiod in the laboratory. In this study, the lethal effect of ozone gas concentrations of 1500, 1600, 1650, 1700, 1800, 2000, and 2500 ppm at 7°C and 25°C on the egg, larva (young and mature), pupa, and adult stages of the Mediterranean fruit fly were investigated after a 2-hour exposure. Based on the obtained data, it was observed that as the ozone gas concentration increased at both temperatures, the mortality rates increased in all stages. The concentration that killed all stages of the Mediterranean fruit fly was determined as 2500 ppm at 7°C on peaches. However, at 25°C, complete mortality was not reached in stages other than the pupa and adult. In studies conducted at 25°C, the mortality rate in the egg stage was observed to be 11.1% at 1500 ppm ozone gas dose, while this rate was 11.9% in the young larva stage. At 7°C, the mortality rate in the egg stage was 49.6% at 1500 ppm concentration, while it was observed to be 100% at 2500 ppm concentration. In conclusion, it was evaluated that ozone gas has the potential to be used as a quarantine application against the Mediterranean fruit fly at low temperatures on peach fruits.