Belgeselde türler, birinci şahıs belgeseller İzmir kent belleğinde mekan ve insan
Genres in documentary, first person documentaries location and human in Izmir city memory
Yazar: CEM ÇAĞDAŞ ALTINTAŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FAİK KARTELLİ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Film Tasarımı Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
İzmir kent belleğinde mekân ve insan ile ilgili yapılmış olan bu belgesel ve tez çalışmasının seçilmesinin sebebi tarihte ve kentte önemli yere sahip mekânları insanların hafızasında tekrar canlandırabilmektir. Belgeselin türleri tarihteki önemli belgeselciler ile incelenip toplumsal ve mekânsal bellek araştırılmıştır. Araştırmada yazılı bilginin yanı sıra proje uygulaması olarak çekilen belgeselde mekânlar ve bölgeler kayıt altına alınmıştır. Bu proje ile beraber bellekte kalıcı olmanın önemini, kendi değerlerine sahip çıkan toplumların nasıl bu değerleri koruduğunu, hayatta kalan mekânların işlevleri değişince toplumun belleğinin de otomatik olarak değişebildiği gözlemlenmiştir. Modernleşen günümüz toplumu ile ritüellerin azaldığı ve insanların mekânsal hafızasının nasıl emeksiz tüketim kültürü̈ haline geldiği görülmüştür.

 Araştırmada ve araştırmanın uygulaması olan belgeselde İzmir kent belleğindeki önemli mekânlar Dr. Fikret Yılmaz ve Dr. Sabri Yetkin'in "İzmir Kent Tarihi"  kitabından belirlenmiştir. Çınar Atay'ın "Tarih İçinde İzmir" kitabı İzmir tarihi ve proje araştırmasında destekleyici olmuştur.  Seçilen diğer simgesel mekânlar ise kendi kent belleğimde yer edinmiş̧ ve kentliler için de önem taşıyan mekânlardan oluşmuştur.

Kentteki artık var olmayan etkinlik ve uygulamalar ile hafızalardan silinen simgesel değerlerin ne kadar kıymetli olduğu tekrar gösterilmiştir. Görsel olarak beslenmeyen hafızanın sesli anlatı ile de insanlarda farkındalık yaratabileceği çekim zamanında tanışılan esnaf ve kentli ile sohbetlerde tecrübe edilmiştir. 

Bu proje ile beraber yapılan araştırmalarda mekânsal belleğin; yok olmaya yüz tutmuş̧ meslek gruplarının sayısının azalması ile de ilişkili olduğu görülüp mesleklerin nesilden nesile aktarımının bitmeye yakın halde olduğu görülmüştür. 

Günümüz popüler kültürü̈ haline gelen yiyecek içecek dükkânları, bölgede gereksiz yere yükselen kuleler ve doğal yaşam alanlarının azalmasının insanların belleğini nasıl yok ettiğini ve bu durumun da kentin gelecek nesillerin belleğinde hiç var olmayacak olmasına neden olabileceği görülmüştür.

Abstract:
The documentary and thesis work conducted on the urban memory of İzmir, focusing on places and people, was chosen for its potential to revive important locations in the city's history and memory. The documentary explores various types, examining them alongside important documentarians in history, while investigating societal and spatial memory. In addition to written information, the documentary, produced as a project application, records places and regions. The present study, beyond written knowledge, places great value on recording natural depictions of areas and locales that we might not have the chance to see again in the future. The project allowed observation of the significance of becoming a permanent part of collective memory, how communities that cherish their values manage to preserve them, and how the memory of a society automatically evolves as the functions of surviving places change. It also showed how, in our modernizing society, rituals diminish and spatial memory transforms into a culture of effortless consumption.

For the documentary and the research part, important locations were identified in İzmir's urban memory from Dr. Fikret Yılmaz and Dr. Sabri Yetkin's book "History of İzmir City." Cınar Atay's book "Izmir Throughout History" also provided further information for Izmir's history and project research. Other symbolic locations selected were those that have become part of the researcher's personal urban memory and hold significance for the city's inhabitants.

The study attempted to showcase the value of now extinct events and practices, along with symbolic values erased from memory, in the city. How memory, unaided visually, could create awareness through oral storytelling during my interactions with local tradespeople and residents during the filming. 

The research carried out along with the present study revealed that spatial memory is linked to the diminishing numbers of endangered professions, witnessing the near cessation of these skills being passed down through generations.

The study highlighted how the increase of food and beverage outlets, the unnecessary construction of high-rise buildings, and the reduction of natural living spaces in the area, erases people's memory, potentially leading to these aspects being absent in the memories of future generations of the city.