5 ve 7 yaş kız ve erkek çocuklarının çocuk bahçelerindeki oyun araçlarında gözlemlenen sosyal etkileşimleri
Social interactions of 5 and 7 year old girls and boys on the play apparatus at playgrounds
Yazar: MELİKE TÜRKAN BAĞLI
Danışman: PROF. DR. İPEK GÜRKAYNAK
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitimde Psikolojik Hizmetler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1996
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Eğitim psikolojisi = Education psychology ; Oyun bahçesi donatıları = Playground equipments ; Sosyal iletişim = Social communication ; Sözel iletişim = Verbal communication ; Çocuk bahçesi = Playground ; Çocuk gelişimi = Child development ; Çocuklar = Children

Özet:
Bu araştırmada, 5 ve 7 yaş kız ve erkek çocuklarının, çocuk bahçelerinde bulunan bazı oyun araçlarındaki (kaydırak, atlıkarınca ve "dönen araç") sosyal etkileşimleri incelenmiştir. Sosyal etkileşimlerin, yaş, cinsiyet ve araçlara göre farklılaşıp farklılaşmadığına bakılmıştır. Araştırma, Ankara'da, Bahçeli evler 5. Cadde'de bulunan çocuk bahçesinde, 20'si erkek, 20'si kız (yaş gruplarına eşit bir biçimde dağılmaktadırlar), toplam 40 çocuğun gözlemlenmesiyle yapılmıştır. 5 ve 7 yaş çocuklarının, sözel etkileşim açısından genel gelişimsel eğilimleri yansıtır biçimde farklılaştıkları, 7 yaşındaki çocukların daha fazla sözel etkileşimde bulundukları; bu arada da 5 yaşındaki çocukların yetişkinlerle daha fazla sözel etkileşime girmelerine karşılık 7 yaşındaki çocukların çocuklarla daha çok sözel etkileşimde bulundukları görülmektedir. Ayrıca, erkeklerin, kızlardan daha fazla sözel etkileşime girdikleri bulunmuştur. Sosyal etkileşim kategorilerine bakıldığında, başatlık ve yakınmanın erkekler, saldırganlık ve direnmenin de kızlar tarafından, diğer cinsiyete göre daha fazla sergilendiği; 7 yaşındaki çocukların saldırganlık ve bakımı, 5 yaşındakilere göre daha fazla gösterdiği bulunmuştur. 5 yaşındaki çocuklar, diğer yaş grubuna göre, başatlık, direnme, başvurma, davranış sergileme ve duymazlıktan gelme davranışlarında daha çok bulunmaktadırlar. Oyun araçlarının sosyal etkileşimsel doğurguları da bu araçlarda sergilenen sosyal etkileşimlerin incelenmesiyle değerlendirilmeye çalışılmıştır. Bu değerlendirmeye 158göre, "dönen araç", çatışma ve katılmanın en çok gözlemlendiği araç olarak, sosyal becerilerin sınanmasına en çok zemin sağlayan araç olarak göze çarpmaktadır. Kaydırak, saldırganlık,bakım, davranış sergileme ve duymazlıktan gelme davranışlarının; atlıkarınca ise, başvurma, yakınma ve uysallık davranışlarının en çok görüldüğü araçtır. Çocuk bahçeleri ile çocukların davranışları üzerindeki etkilerinin araştırılması, bu alanların gelişimsel olarak uygun duruma getirilmelerine yardımcı olacaktır. Ancak çocuk bahçelerinde çocukların davranışlarını etkileyen çok sayıda değişken vardır. Bu araştırmada, bu değişkenlerden, yalnızca yaş, cinsiyet ve oyun aracı ele alınabilmiştir. Oysa, çocukların davranışlarını etkilediği bilinen, çocukların geldikleri ailelerin sosyoekonomik düzeyleri ile diğer sosyo-psikolojik özellikleri, çocukların mizaç özellikleri, çocuk bahçesine birlikte geldikleri kişilerle ilişkileri, onlarla olan etkileşimlerinin nitelikleri, çocuk bahçesinin büyüklüğü, kalabalıklığı, çocuğun birlikte oynadığı, etkileşime girdiği çocukları tanıyıp tanımadığı, daha önceden onlarla yaşantısının olup olmadığı ve okulöncesi kuruma gidip gitmediği, sosyal etkileşim biçimlerini belirlemede önemli olduğu izlenimi edinilen, ancak bu araştırmada kontrol edilememiş değişkenlerdir. İleride, çocuk bahçeleri üzerine yapılacak özellikle davranışsal araştırmaların, bu değişkenleri bağımsız ya da kontrol değişkenleri olarak ele almaları yararlı olacaktır. Yine bu araştırmada karşılaşılan önemli sorunlardan biri, çocuk bahçesinin gürültülü bir yer olması ve çocukların hareket halinde oluşları nedeni ile, özellikle sözel etkileşimlerinin içeriğinin sağlıklı bir biçimde işitilebilmesinin zaman zaman mümkün olmamasıdır. Bu sorun, başka araştırmacılar tarafından da belirtilmiş ve çözümüne yönelik teknik öneriler getirilmiştir (örneğin, Asher ve Gabriel, 1993). Çocuk bahçesi araştırmalarının teknolojik olanaklardan yararlanılarak yapılması, 159çocukların davranışlarının daha eksiksiz bir biçimde yakalanmasını sağlayacaktır. Bu araştırmada çeşitli nedenlerle kısa tutulmak zorunda kalman gözlem süresinin, başka araştırmalarda daha uzun tutulması ve daha fazla sayıda çocuğun gözlemlenmesi de bu amaca hizmet edecektir. 160

Abstract:
In this study, the social interactions of 5- and 7-year-old girls and boys on three different playground apparati (slide, merry-go-round and "dönen araç") were observed in order to determine the social developmental value of these apparati. Forty children (four groups of 10, divided by sex and age) were observed in the playground at 5th Street, Bahçelievler, Ankara. "Verbal interaction with a child", "talking to somebody", "verbal initiation or responding" were more common among 7-year-olds than among 5-year-olds, while "verbal interaction with an adult/adolescent", "talking to self and "long talk" were more common among 5-year-olds. In addition, it was observed that the boys engaged in interactions more than the girls. In terms of the action modes devised by Wright (1967), regardless of sex, aggression and nurturance were more common among the 7-year-olds; while dominance, resistance, appeal, demonstration and pretending not to hear were more common among the 5-year-olds. Sex comparisons showed that dominance and complaining were more common among boys while aggression and resistance were more common among girls. The social interactive implications of the apparati were also studied. Conflict and participation were observed mostly on the "dönen araç", which then was the apparatus which facilitated social skill experiences. Aggression, nurturance, demonstration and pretending not to hear were observed mostly on the slide; appeal, complaining and submission were observed mostly on the merry-go-round. 161All results are discussed in terms of age and sex differences, developmental value, and influence of physical objects and physical setup on social interaction. 162