Ali İrfan Eğribozî'nin insan anlayışı
Human understanding of Ali İrfan Eğribozî
Yazar: MUHAMMED SAMİ PARLAYICI
Danışman: PROF. DR. HATİCE TOKSÖZ
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Akıl = Reason ; Eğriboz, Ali İrfan = Eğriboz, Ali İrfan ; Ruh = Spirit ; İnsan = Human ; İnsan felsefesi = Human philosophy ; İslam felsefesi = Islamic philosophy

Özet:
Bu çalışmanın konusu geç dönem Osmanlı düşünürlerinden Ali İrfan Eğribozî'nin insana dair görüşlerinin incelenmesidir. Eğribozî'nin insan anlayışı İlm-i Ahvâl-i Ruh, Rehber Ahlâk ve Mufassal Ahlâk-ı Medenî gibi eserlerinden hareketle insanın maddi-manevî yapısı, ilmî ve ahlâkî kişiliği çerçevesinde incelenmesi amaçlanmaktadır. Belirlenen bu amaç doğrultusunda Eğribozî'nin insan ile ilgili düşünceleri çalışmada, genel kavramlar, insanın maddî-manevî yönü, ilmî ve ahlâkî kişiliği başlıklarında incelenmiştir.
Ali İrfan Eğribozî, İlm-i Ahvâl-i Ruh adlı eserinde insanın ahlâkî yetkinliğe sahip bir birey olmasının önemine dikkat çeker. Bu bağlamda çalışmanın ilk bölümünde insan, ruh, akıl, ilim ve ahlâk başlıkları etimolojik olarak açıklanmış ve Eğribozî'nin kavramlara ilişkin tanımlarına yer verilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde insan maddî ve manevî yönüyle ele alınmıştır. Burada müellifin insana dair görüşleri bazı İslam filozofları ile mukayese edilmiştir. Üçüncü kısımda ise insanın ilmî ve ahlâkî yönü irdelenmiş, insanın bilgi kaynakları ve ahlâki yapısı incelenmiştir. Müellifin ahlâk ile ilgili görüşleri ahlâkın kaynağı, ahlâk çeşitleri bağlamında tartışılmış ve ahlâki yaptırım konusunda vicdân kavramına yüklediği anlama dikkat çekilmiştir.
Sonuç olarak, bu tez çalışması kapsamında, Osmanlı pedagog ve ahlâk felsefecilerinden Ali İrfan Eğribozî'nin hayatı hakkında bilgiler verilmiş, özellikle İlm-i Ahvâl-i Ruh eseri başta olmak üzere diğer eserleri de göz önünde bulundurularak müellifin insan görüşleri ve insan-ahlâk ilişkisi incelenmiştir.



Anahtar Kelimeler: İslam felsefesi, İnsan, Ruh, Akıl, Ahlâk, Ali İrfan Eğribozî.

Abstract:
This study's subject is the examination of the late Ottoman era thinker Ali İrfan Eğribozî's views about human. It is aimed to examine Eğribozî's understanding of human within the framework of his material-spiritual structure, scientific and moral personality, based on his works such as İlm-i Ahvâl-i Ruh, Rehber Ahlâk and Mufassal Ahlâk-ı Medenî. In line with this determined purpose, Eğribozî's thoughts about human beings were examined in the study under the titles of general concepts, material-spiritual aspect of human, scientific and moral personality.
Ali İrfan Eğribozî draws attention to the importance of being an individual with moral competence in his work İlm-i Ahval-i Ruh. In this context, in the first part of the study, the titles of human, soul, mind, science and morality are explained etymologically and Eğribozî's definitions of the concepts are given. In the second part of the study, human material and spiritual aspects are discussed. Here, the author's views on human beings are compared with some of the Islamic philosophers. In the third part, the scientific and moral aspects of the human being were examined, the sources of knowledge and the moral structure of the human being were examined. The author's views on morality are discussed in the context of the source of morality and types of morality, and attention is drawn to the meaning that he attributes to the concept of conscience in terms of moral sanction.
As a result, within the scope of this thesis, information about the life of Ali İrfan Eğribozî, one of the Ottoman pedagogues and moral philosophers, was given, and the human views of the author and the human-moral relationship were examined by considering his other works, especially İlm-i Ahval-i Ruh.


Keywords: Philosophy of Islam, Human, Spirit, Mind, Morality, Ali İrfan Eğribozî.