Orak hücre anemili çocuk ve adölesan hastalarda pulmoner hipertansiyonun değerlendirilmesi
The assessment of pulmonary hypertension in children and adolescents with sickle cell anemia
Yazar: MEHTAP ÇİFTÇİ KOKAÇYA
Danışman: PROF. DR. HATİCE İLGEN ŞAŞMAZ
Çukurova Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2015
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Anemi = Anemia ; Anemi-orak hücreli = Anemia-sickle cell ; Ekokardiyografi = Echocardiography ; Ergenler = Adolescents ; Hipertansiyon = Hypertension ; Hipertansiyon-pulmoner = Hypertension-pulmonary ; Natriüretik ajanlar = Natriuretic agents ; Solunum fonksiyon testleri = Respiratory function tests ; Çocuk = Child

Özet:
Amaç: Bu çalışmada orak hücre anemili hastalarda yüksek oranda mortalite ve morbidite ile sonuçlanan, ciddi bir komplikasyon olan pulmoner hipertansiyonun daha erken yaşlarda invaziv olmayan yöntemlerle saptanması, pulmoner hipertansiyona yatkınlık oluşturan faktörlerin belirlenmesi ve tedavi protokollerine ışık tutması amacı ile Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Hematoloji Polikliniğinde takipte olan orak hücre anemili çocuk ve adölesan hastalarda pulmoner hipertansiyon araştırıldı.
Gereç ve yöntemler: Bu çalışmaya, Şubat 2015 – Ekim 2015 tarihleri arasında Çukurova Üniversitesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Çocuk Hematoloji polikliniği tarafından takipli 10 yaş ve üzeri 29 orak hücre anemi tanılı çocuk ve adölesan hasta ile kontrol grubu olarak genel çocuk polikliniği tarafından takipli yaş ve cinsiyetleri uyumlu 23 sağlam çocuk ve adölesan dahil edildi. Her iki grubun tam kan sayımı, hemoglobin elektroforezi, BNP, total bilirubin, direkt bilirubin, AST, ALT, BUN, Cr, LDH, ürik asit, demir, TIBC, ferritin ve transferrin düzeyleri için kan ve serum örnekleri alındı. Aynı gün Çocuk Kardiyoloji polikliniğinde ekokardiyografi ve altı dakika yürüme testi yapıldı ve Çocuk Allerji-İmmünoloji polikliniği solunum laboratuarında solunum fonksiyon testi yapıldı. Elde edilen veriler istatistiksel olarak karşılaştırıldı.
Bulgular: Orak hücre anemili hasta grubunda kontrol grubuna göre hemoglobin ve hematokrit değerleri düşük bulundu (p=0,0001). Hasta grubunun HbS ortalaması % 71,9±14,9 bulundu. Hasta grubunun BNP değerleri kontrol grubuna göre yüksek saptandı (p=0,001). Solunum fonksiyon testi sonucunda hasta grubunda FEV1 (p=0,002), PEF (p=0,010) ve MEF25-75 (p=0,023) değerleri kontrol grubuna göre daha düşük iken, grupların FEV1/FVC değerleri arasında fark bulunmadı (p=0,760). Ekokardiyografi değerlendirme sonuçları karşılaştırıldığında sağ ve sol ventrikül miyokardiyal performans indeksi hasta grubunda yüksek saptandı (sırayla p=0,001, p=0,010). Triküspit yetmezlik maksimum akım hızları kullanılarak hesaplanan pulmoner arter sistolik basıncı, hasta grubunda kontrol grubuna göre yüksek saptandı (p=0,0001). Pulmoner yetmezlik ölçümleri kullanılarak hesaplanan oPAB değerleri açısından gruplar arasında fark saptanmazken (p=0,573), pulmoner arter akselarasyon zamanı kullanılarak hesaplandığında oPAB, hasta grubunda kontrol grubuna göre yüksek saptandı (p=0,017). Altı dakika yürüme testi sonucunda hasta grubunun yürüme mesafesi kontrol grubuna göre düşük saptandı (p=0,0001).
Sonuç: Çalışmamızdaki orak hücre anemili hasta grubunda pulmoner hipertansiyon saptanmamış olmakla birlikte kardiyak sistolik ve diyastolik fonksiyonların etkilenmeye başladığı ve bu bulgulara BNP değerlerinde yükselmenin eşlik ettiği gösterilmiştir. Orak hücre anemili hastalarda önemli bir morbidite ve mortalite nedeni olan pulmoner hipertansiyon görülmesi nedeniyle, pulmoner hipertansiyona yatkınlık oluşturan faktörlerin belirlenmesi ve tedavi protokollerine ışık tutması amacıyla hastaların uzun süreli yakın takipleri ile çoklu merkezlerde yapılacak daha kapsamlı çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır. 

Anahtar Kelimeler: çocuk, adölesan, orak hücre anemisi, pulmoner hipertansiyon, ekokardiyografi, BNP, solunum fonksiyon testi

Abstract:
Purpose: In this study, pulmonary hypertension, which is a serious complication of sickle cell disease that causes high insidence of mortality and morbidity,  in early childhood with noninvasive methods was searched in the children and adolescents who were followed up in Çukurova University Medical Faculty Department of Pediatric Haematology with the aim of  finding out the predisposing factors and enlightening the treatment protocols.
Materials and Methods: We enrolled 29 pediatric and adolescent patients with the age of 10 or more who were followed up in Çukurova University Medical Faculty Department of Pediatric Haematology with sickle cell disease diagnosis and 23 healty children and adolescents with the same age and gender followed in general pediatrics policlinics as control group between February 2015 and October 2015. Blood samples were analysed for complete blood cell counts, hemoglobin electrophoresis, BNP, total serum bilirubin, direct bilirubin, AST, ALT, BUN, Cr, LDH, uric acid, iron, TIBC, ferritin and transferin. Echocardiographies  and six minute walk tests were performed by Pediatric Cardiology  and respiratory function tests were performed by Pediatric Allergy-İmmunology in the same day. Obtained results were compared statistically.  
Results: Hemoglobin and hematocrit levels were lower in sickle cell diase group (p=0,0001). The mean HbS value was % 71,9±14,9 in the patient group. Serum BNP level was higher in the patient group (p=0,001). According to respiratory function tests FEV1 (p=0,002), PEF (p=0,010) and MEF 25-75 (p=0,023) measurements were lower in the patient group while FEV1/FVC measurements showed no statistically significant differences (p=0,760). According to echocardiography results, the myocardial performance index of right and  left ventricles were higher in patient group (respectively p=0,001, p=0,010). The pulmonary artery systolic pressures calculated with tricuspid regurgitant velocity were higher in patient group than control group (p=0,0001).  Mean pulmonary artery pressure that is calculated by using pulmonary regurtitation measurements showed no statistically significant differences between the groups (p=0,573) while mean pulmonary artery pressure that is calculated by using pulmonary artery acceleration time was higher in patient group (p=0,017). With six minutes walk test, lower walking distances were detected  in patient group (p=0,0001).
Conclusion: In our study, even though any pulmonary hypertansion was not identified, we showed the affected systolic and diastolic functions with increased BNP levels. Because the pulmonary hypertension is an important mortality and morbidity reason in sickle cell anemia, further multicentric studies with long term close follow ups with the aim of  detecting the predisposing factors for pulmonary hypertansion and enligthening the treatment protocols are needed.

Keywords: child, adolescent, sickle cell anemia, pulmonary hypertension, echocardiography, BNP, respiratory function test