Erken ve geç başlangıçlı Alzheimer vakalarında erken tanıya yönelik genetik Alzheimer yatkınlık paneli hazırlanması /
Yazar: GÖKHAN BORA
Danışman: PROF. DR. SEVİM IŞIK
Üsküdar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Moleküler Biyoloji Ana Bilim Dalı / Moleküler Biyoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Genetik = Genetics ; Nöroloji = Neurology

Özet:
Nörodejeneratif yapısıyla bilişsel işlevlerin bozulduğu karakteristik bir hastalık olan demans 21. yüzyılın en büyük sağlık sorunu olarak öngörülmekte olup bu sayının her yirmi yılda bir iki katına çıkacağı tahmin edilmektedir. Günümüzde demans vakalarının ortalama %70'ini oluşturan Alzheimer Hastalığı (AH) gelişmiş ülkelerde en sık görülen demans ve ölüm nedenlerindendir. AH, klinik olarak bilişsel işlevlerin bozulmasıyla karakterize bir hastalıktır. AH olgularının çoğunda, ilk semptomlar 60 yaşından sonra (geç-başlangıçlı veya sporadik AH) ortaya çıkarken, nadir olarak hastalık daha erken başlayabilir (erken başlangıçlı veya ailesel AH). Alzheimer vakalarında ortak klinik tablo beyinde anormal ekstrasellüler, nörotoksik amiloid beta (Aβ) plaklarının oluşması ve intrasellüler çözünmeyen hücre iskeleti tau proteinin hiperfosforilesi sonucu oluşan nörofibril depolanmasıdır. Alzheimer Hastalığı öyküsü olan hastalarda belirlenen bu ortak patolojik yapıya sebebiyet verdiği düşünülen ApoE (ε3 ve ε4 aleleri) ve PSEN1 genetik polimorfizmleri belirlenerek Alzheimer Tanılarına olan katkıları aynı zamanda analiz edilecektir. AH tanısı için iki farklı çalışma grubunbun (NINCDS-ADRDA ve DSM) belirlediği kriterlere göre alzheimer tanısının konulması konunun hassasiyetini ve çalışmanın önemini belirtmektedir.
Bu çalışma ile Alzheimer hastalığında Erken ve Geç tanı için etki ettiği belirlenen genetik   (ε3 ve ε4 aleleri) ve PSEN1'in Türk popülasyonundaki dağılımının belirlenmesi sağlanacaktır. Bununla beraber farklı toplumlarda Alzheimer Erken ve Geç tanı için etki ettiği belirlenen faktörlerin aynı etkiyi Türk popülasyonunda da gösterip-göstermediğinin de cevabı aranacaktır. Ayrıca elde edilecek veriler, Alzheimer hastalarında veya yakalanma riski olan hastaların yaşam kalitesini arttırmak amacıyla ileride Alzheimer Erken ve Geç Başlangıçlı Tanı Paneli'nin oluşmasında da temel oluşturacaktır. Alzheimer Hastalığı Tanısı için yapılan bu çalışma ile ülkemizdeki Alzheimer populasyonunun, diğer populasyonlarda belirlenen bu genetik parametreler ile oranlanarak kaynak niteliğinde olması hedeflenmektedir.

Anahtar Kelimeler: Alzheimer Hastalığı, ApoEε3 ve APOε4 aleleri ve PSEN1

Abstract:
Dementia, a characteristic disease in which cognitive functions are impaired with its neurodegenerative structure, is predicted to be the biggest health problem of the 21st century, and this number is estimated to double every twenty years. Alzheimer's Disease (AD), which accounts for 70% of dementia cases today, is one of the most common causes of dementia and death in developed countries. AD is a disease characterized clinically by the deterioration of cognitive functions. In most cases of AD, the first symptoms appear after the age of 60 (late-onset or sporadic AD), while rarely the disease can begin earlier (early-onset or familial AD). The common clinical picture in Alzheimer's cases is the formation of abnormal extracellular, neurotoxic amyloid beta (Aβ) plaques in the brain and neurofibrillary deposition as a result of hyperphosphorylation of the intracellular insoluble cytoskeleton tau protein. ApoE (ε3 and ε4 alleles) and PSEN1 genetic polymorphisms, which are thought to cause this common pathological structure determined in patients with a history of Alzheimer's Disease, will be determined and their contribution to Alzheimer's Diagnosis will be analyzed at the same time. The diagnosis of Alzheimer's according to the criteria determined by two different study groups (NINCDS-ADRDA and DSM) for the diagnosis of AD indicates the sensitivity of the subject and the importance of the study.
With this study, it will be possible to determine the distribution of genetics (ε3 and ε4 alleles) and PSEN1 in the Turkish population, which are determined to be effective for Early and Late diagnosis of Alzheimer's disease. In addition, the answer will be sought whether the factors determined to affect Alzheimer's Early and Late diagnosis in different societies show the same effect in the Turkish population. In addition, the data to be obtained will form the basis for the establishment of the Alzheimer's Early and Late Onset Diagnosis Panel in the future in order to increase the quality of life of Alzheimer's patients or those at risk of developing it. With this study conducted for the diagnosis of Alzheimer's Disease, it is aimed that the Alzheimer's population in our country will be a source by proportioning these genetic parameters determined in other populations.

Keywords: Alzheimer's Disease, APOε3 and APOε4 alleles and PSEN1