12 Eylül askeri darbesinin bellek mekânları üzerinden incelenmesi
Examination of the military coup of 12 September 1980 through memory places
Yazar: BÜNYAMİN UZUN
Danışman: PROF. DR. ÖMER ÖZER
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Basın ve Yayın Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Gazetecilik = Journalism
Dizin: 12 Eylül 1980 Dönemi = 12 September 1980 Period ; 12 Eylül müdahalesi = 12 September intervention ; Askeri müdahale = Military intervention ; Bellek mekanları = Place of memory ; Kolektif bellek = Collective memory ; Medya = Media ; Sosyal medya = Social media ; Twitter = Twitter

Özet:
İnsan doğası gereği toplumsal bir varlıktır ve insanın belleği de toplumsal bağlam
içerisinde oluşmaktadır. Maurice Halbwachs, insanın toplumsal çerçeve içerisinde
belleğinin oluşmasını kolektif bellek olarak adlandırmaktadır. Toplumun genelini
ilgilendiren olaylar belirli bağlamlarda kolektif belleğe girmekte ve toplumsal çevre
kolektif belleği doğrudan etkilemektedir. Kolektif belleğin toplumsal çerçevede inşa
edilmesi ve aktarılması bellek mekânları aracılığıyla gerçekleşir. Bu çalışmada 12 Eylül
askeri darbesinin kolektif bellekte nasıl yer aldığı incelenmiştir. Toplumun, 12 Eylül'ü
nasıl hatırladığı ve nasıl unuttuğu dolayısıyla kolektif bellekteki konumu bellek
mekânları bakımından araştırılmıştır. İlk olarak bir bellek mekânı olan medya,
incelemeye alınmış ve bu aşamada hem yaygın gazeteler hem de Twitter'da 12 Eylül
belleğinin nasıl inşa edildiği ve araştırıldığına odaklanılmıştır. Cumhuriyet ve Ortadoğu
gazetelerinin 12 Eylül anlatısı ve Twitter'da #12Eylül etiketi ile paylaşılan içerikler,
içerik çözümlemesi yöntemiyle çözümlenmiştir. Gazetelerin, 12 Eylül belleğini
ideolojik konumlarına göre yeniden inşa ettiği saptanmıştır. Twitter'da ise farklı
kolektif bellekler bir arada inşa edilmekte ve aktarılmaktadır. Buna ek olarak hem 12
Eylül dönemini yaşamış kişilerle hem de Z kuşağından bireylerle görüşme
gerçekleştirilmiştir. Görüşmelerde katılımcıların 12 Eylül belleği ve bellek mekânlarının
buna etkisi araştırılmıştır. 12 Eylül dönemini yaşayan kişilerin belleğinde 12 Eylül hem
kendi anılarına dayanan hem de bellek mekânlarından etkilenerek şekillenen bir
bağlamda olduğu saptanmıştır. Z kuşağından bireylerin belleğindeki 12 Eylül, tümüyle
bellek mekânlarının etkisiyle oluşmuştur. Bellek mekânları arasında en fazla etkiyi
sosyal medyanın yaptığı sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
Human is a social being by nature, and human memory is formed within the social
context. Maurice Halbwachs defines the formation of human memory within the social
framework as collective memory. Events that concern the general public were
embedded in the collective memory in certain contexts and the social environment
directly affects the collective memory. The construction and transfer of collective
memory in the social framework occurs through memory places. In this study, it was
examined how the September 12 military coup took place in the collective memory.
How the society remembers and forgot September 12 and its position in the collective
memory were investigated in terms of memory places. First of all, the media, which is a
memory places, were examined. At this stage, it was focused on how the memory of
September 12 is constructed and conveyed in both mainstream newspapers and Twitter.
The 12 September narrative of the Cumhuriyet and Ortadoğu newspapers and the
content shared on Twitter with the #12Eylül hashtag were analyzed by content analysis
method. It was determined that the newspapers reconstructed the memory of September
12 in accordance with their ideological positions. On the other hand, different collective
memories are built and transmitted together on Twitter. In addition, interviews were
conducted with both people who experienced through the September 12 period and
individuals from the Z generation. In the interviews, the participants' memory of 12
September and effect of memory places on this was investigated. In the memory of
people who lived through the September 12 period, September 12 is a process that is
both based on their own memories and shaped by being influenced by memory places.
September 12, in the memory of individuals from the Z generation, was formed entirely
by the impact of memory spaces.It has been concluded that social media is the most
influential memory place in the formation of the September 12 collective memory of
individuals from the Z generation.