1990-2000 arası İslamcı dergilerde laiklik tartışmaları
Laicism discussions in Islamist journals between 1990-2000
Yazar: MUHAMMED ATA ÖZBEY
Danışman: PROF. DR. ADİL ÇİFTÇİ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Felsefe ve Din Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Din sosyolojisi = Religious sociology ; Laiklik = Laicism ; İslamcı basın = Islamic press ; İslami ideoloji = Islamic ideology

Özet:
Bu çalışma, 1990-2000 yılları arasında Türkiye'de İslamcı dergilerde laiklik tartışmalarını incelemektedir. Çalışmada, İslamcı dergilerde yayınlanan makalelerden yola çıkarak Türkiye'deki İslamcıların laiklik anlayışları ve laikliğe yönelik tutumları analiz edilmeye çalışılmıştır. 1990'lı yıllarda İslamcıların siyasal, entelektüel tartışma konuları arasında laiklik meselesinin önemli bir yer aldığı görülmektedir. İslamcı dergilerde laiklik konusu birçok açıdan ele alınmakla beraber, daha çok tartışmaların; laikliğin İslam ile uyumu, laikliğin Türkiye'deki uygulaması ve buna bağlı olarak Diyanet İşleri Başkanlığı ve dini denetim sorunu gibi bir dizi konu çerçevesinde yoğunlaştığı ve İslamcı tahayyülün laiklik algısının ortaya koyulmaya çalışıldığı görülmektedir. 1990-2000 yılları arasında siyasal tavır ve üslûplarıyla öne çıkan İktibas, Umran, Haksöz gibi uzun soluklu ve günümüze kadar yayın hayatına devam eden dergiler; Değişim, Yörünge, Bilgi ve Hikmet, Yeni Zemin, İzlenim ve Teklif gibi söz konusu dönem içerisinde yayıncılık faaliyetinde bulunmuş dönemsel dergiler araştırmada incelenmektedir.
Sonuç olarak İslamcı dergilerde laiklik, İslam'ın ruhuna aykırı bir kavram olarak algılanmış ve Türkiye'deki uygulaması dine karşı baskı aracı olarak eleştirilmiştir. Aynı şeklide laiklik üzerinden Diyanet İşleri başkanlığı dini denetim mekanizması olarak nitelendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler: İslamcılık, İslamcı Dergiler, Laiklik, Türkiye'de Laiklik, Diyanet İşleri Başkanlığı

Abstract:
This study examines the discussions on laicism in Islamist journals in Türkiye between 1990 and 2000. In this study, it has been analyzed understanding and attitudes of the Islamists toward laicism, based on the articles published in Islamist journals. It is seen that the topic of laicism has an important place among the political and intellectual discussion topics of the Islamists in the 1990s. Along with the issue of laicism is discussed in many aspects in Islamist journals, it is mostly discussed; it is seen that laicism is concentrated around a series of issues such as the compatibility of laicism with Islam, practice of laicism in Turkey and accordingly the Presidency of Religious Affairs and the problem of religious control are concentrated within the framework of a series of issues, and the perception of laicism of the Islamist imagination is tried to be revealed. Long-term magazines such as İktibas, Umran and Haksöz, which stood out with their political attitudes and styles between 1990-2000, and continue their publication life until today; periodical journals such as Değişim, Yörünge, Bilgi ve Hikmet, Yeni Zemin, İzlenim and Teklif, which were published during the period in question, are examined in the research.
As a result, in Islamist journals, laicism was perceived as a concept contrary to the spirit of Islam, and its practice in Turkey was criticized as a tool of oppression against religion. Likewise, the Presidency of Religious Affairs has been described as a religious control mechanism through laicism.

Keywords: Islamism, Islamic Journals, Laicism, Laicism in Turkey, Presidency of Religious Affairs