Metropol kentte kültürel melezleşmenin mekânsal yansımalarını İstanbul - Sapanbağları mahallesi üzerinden okumak
Exploring the spatial reflections of cultural hybridization in the metropolitan city through Istanbul - Sapanbaglari neighborhood
Yazar: OYA AKOVALI
Danışman: PROF. DR. GÜLŞEN ÖZAYDIN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Kentsel Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Bu çalışma, Kentsel Tasarım disiplininin kendisinin multidisipliner, melez (hibrit) bir alan olması ve Kentsel Planlama ve Tasarım'ın salt fiziksel değil fakat bilhassa topluluk planlaması olarak ele alınmasının gerekliliğinden hareketle, kültürün mekânsal analiz ve planlama çalışmalarında temel öneme sahip olduğu düşünülerek ve bu doğrultuda kültürel çalışmalar literatüründen faydalanılarak hazırlanmıştır. Bu bağlam içerisinde, 21. yüzyıl postmodernizm ve küreselleşme çağında, küreselleşmenin etkileriyle kaçınılamayan hızlı değişim ve dönüşüm süreçleri içerisinde giderek heterojenleşen ve kültürel akışların gerçekleştiği kavşak noktalarını temsil eden metropol kentlerdeki değişken koşullara, metropol dinamiklerine göre kültürel ve mekânsal ilişkileri birlikte ele almayı amaçlamaktadır. Bu kapsamda küreselleşmenin kültürel bir sonucu olarak melezleşme olgusunun, kültürel melezleşmenin, günümüz çağdaş metropol kent mekânında yansımaları ve ifade biçimlerinin izleri sürülmüştür.
Araştırma metodolojisi olarak; kavramlara yönelik teorik çalışmaların, literatürün incelenmesi, bunu takiben fotoğraflama yolu ile veri toplama, örneklendirme ve yorumlama yöntemlerine ek olarak, tip adlandırmaları ve fotoğraf döküm tabloları oluşturulması tekniklerinin kullanıldığı çalışmada; küreselleşmenin kültürel bir sonucu olarak, kültür ve mekân arasındaki ilişkisellik ve etkileşimde, melezleşmeye olumlu bir fenomen gözlüğüyle bakılmış olup sosyal bilimler ve mimarlık literatüründe tartışılmaya devam etmekte olan 'melezleşme' bir olgu olarak değerlendirilmeye çalışılmıştır.
Olguya / kavrama yönelik mevcut ve alternatif mekânsal durumların irdelenmesi ile kültür ve mekân arasındaki bu ilişkisellik ve etkileşim süreci ve sonucunda; küreselleşme tartışmaları içerisinde sıkça yer alan glokalleşme (küyerelleşme) olgusu ve kültürel çalışmalar alanından Homi K. Bhabha'ya ait 'Üçüncü Mekân' teorisinden referansla; Mimarlık, Planlama ve Tasarım bağlamında kültürel melezleşmenin karşılığı olarak çeşitli kentsel oluşumlar ve mekânsallıklar belirlenerek açıklanmaya çalışılmıştır. Bunlar; melez mekânsallıklar olarak; palimpsest mekân ve kentsel heterotopya; melez kamusallıklar olarak ise kamusal ve özel mekân etkileşimleri sonucunda oluşan kentsel gözeneklilik ve ara mekân kavramları ile birlikte glokal mekânsal tezahürler şeklinde ele alınmıştır.
Kavramsal açıklamaların aktarılması ve teorik çerçevenin çizilmesinin akabinde, çalışmanın asıl hedefini oluşturan kültürel melezleşmenin mekânsal yansıma biçimleri; İstanbul metropolündeki sosyokültürel ve mekânsal farklılaşmanın çeşitlilik sunmakta olduğu Sapanbağları Mahallesi üzerinden örneklendirilmiştir. Bunun için kentsel arayüzler olarak toplam on arayüz incelenmiş ve beş tip belirlenmiştir. Kültürel melezleşmenin özelliklerinin en baskın biçimde görüldüğü örnekler, gösterdikleri ortak özelliklere göre belirli tipler altında gruplandırılmıştır. Böylelikle belirli bir yerden taşınan kültürel özelliklerin, taşındığı yerin kültürüyle birlikte ilişkiye girerek "melezleşme" adı altında ortaya çıkan mekânsal oluşumlar, kentsel arayüzlerde açıklanmış olup, kentsel arayüzlerin bu anlamda kültürel melezleşmenin en açık biçimde gözlemlendiği mekânlar olduğu sonucuna varılmıştır. 

Anahtar Kelimeler: Küreselleşme, Kültürel Melezleşme, Küyerelleşme, Metropol Kent, Üçüncü Mekân, Ara Mekân, Kentsel Heterotopya, Kentsel Gözeneklilik, Kentsel Arayüz, İstanbul, Sapanbağları Mahallesi

Abstract:
Considering that the discipline of Urban Design itself is a multidisciplinary hybrid field and that Urban Planning and Design should be considered not only as physical but especially as community planning, this study has been prepared by considering that culture is of fundamental importance in spatial analysis and planning studies and in this direction, making use of the cultural studies literature. In this context, in the 21st century era of postmodernism and globalization, it aims to deal with cultural and spatial relations together according to the changing conditions and metropolitan dynamics in metropolitan cities, which are increasingly heterogeneous and represent the crossroads where cultural flows take place in the rapid change and transformation processes that cannot be avoided by the effects of globalization. And in this context, as a cultural result of globalization, the phenomenon of hybridization, cultural hybridization, reflections and forms of expression in today's contemporary metropolitan city space have been traced.
As a research methodology; in this study, in addition to the theoretical studies on the concepts, the examination of the literature, followed by the methods of data collection, sampling and interpretation by photography, the techniques of forming type naming and photographic casting tables are used; as a cultural consequence of globalization, in the relation and interaction between culture and space, hybridization has been viewed as a positive phenomenon, and 'hybridization', which continues to be discussed in the social sciences and architecture literature, has been tried to be evaluated as a phenomenon.
By examining the existing and alternative spatial situations towards the phenomenon / concept, and as a result of this relational and interaction process between culture and space; with reference to the phenomenon of glocalization, which is frequently included in the discussions of globalization, and Homi K. Bhabha's "Third Space" theory from the field of cultural studies; in the context of Architecture, Planning and Design, various urban formations and spatialities have been determined and tried to be explained as a response to cultural hybridization. These; as hybrid spatialities; palimpsest space and urban heterotopia; as hybrid publicities, it is considered as glocal spatial manifestations together with the concepts of urban porosity and in-between space, which are formed as a result of public and private space interactions.
After conveying the conceptual explanations and drawing the theoretical framework, the spatial reflection forms of cultural hybridization, which is the main target of the study; it is exemplified through Sapanbaglari Neighborhood, where the sociocultural and spatial differentiation in the Istanbul metropolis offers diversity. For this purpose, a total of ten interfaces were examined as urban interfaces and five types were determined. The examples in which the features of cultural hybridization are seen most dominantly are grouped under certain types according to the common features they show. Thus, the spatial formations that emerge under the name of "hybridization" by interacting with the culture of the place where the cultural characteristics carried from a certain place, described in urban interfaces. And it has been concluded that urban interfaces are the places where cultural hybridization is most clearly observed in this sense. 

Keywords: Globalization, Cultural Hybridization, Glocalization, Metropolitan City, Third Space, In-between Space, Urban Heterotopia, Urban Porosity, Urban Interface, Istanbul, Sapanbaglari Neighborhood