1998 ve 2008 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması verilerinde 
5 yas altı çocuklarda ishal ile iliskili bazı çevresel özelliklerin incelenmesi
Evaluation of environmental risk factors of diarrhea among 
under five years of age in 1998 and 2008 Turkey Demographic Health Suvey data
Yazar: CAVİT IŞIK YAVUZ
Danışman: PROF. DR. ÇAĞATAY GÜLER
Hacettepe Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2013
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Diyare = Diarrhea ; Nüfus = Population ; Risk faktörleri = Risk factors ; Sağlık = Health ; Türkiye = Turkey ; Çevre = Environment ; Çevre sağlığı = Environmental health

Özet:
Yavuz C.I. 1998 ve 2008 Türkiye Nüfus ve Saglık Arastırması verilerinde
5 yas altı çocuklarda çocuklarda ishal ile iliskili bazı çevresel özelliklerin incelenmesi,
Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi, Çevre Saglıgı Yandal Uzmanlık Tezi,
Ankara 2014. Bu çalısmada Türkiye'de ishalle iliskili çevresel risk faktörlerini
degerlendirmek için Türkiye Nüfus ve Saglık Arastırması (TNSA) 1998 ve 2008
verileri kullanılmıstır. TNSA anne ve çocuk saglıgı konusunda bilgi saglayan çok
asamalı, tabakalı ve agırlıklandırmalı bir örneklem yaklasımına sahiptir. Çalısma TNSA
verilerinin ikincil analizidir. Analizlerde binomiyal lojistik regresyon ve ki kare testleri
kullanılmıstır. TNSA 1998'de 3459, 2008'de 3463 bes yas altı çocuk verisi elde
edilmistir. shal sıklıgı sırasıyla %30,1 ve %18,3'tür. Ki-kare testlerinde TNSA
1998'de ishal sıklıgı içme suyunun güvenli olup olması, tuvaletin kanalizasyona
baglı olup olmaması, sosyoekonomik durum, kır/kent dagılımı, bölge, anne ve
babanın egitimi, cinsiyet ve çocugun yası ile iliskili bulunmustur. Bu faktörlerin
bazıları 2008 TNSA'da degismektedir.
Çok degiskenli analizler TNSA 1998'de hane halkı refah indeksi (Tüm
dilimler), bölge (Orta ve Dogu bölgeler), anne egitimi (Tüm egitim düzeyleri), anne
yas grubu (15-19 yas grubu), çocugun yası (2 yasın altı), çocugun cinsiyeti (Erkek)
degiskenlerinin ishalle iliskili risk faktörleri oldugu belirlenmistir. TNSA 2008'de ise
bölge (Dogu), anne egitimi (Egitimsiz anneeler), baba egitimi (lkokul mezunu),
emzirme süresi (Halen emzirilenler), anne yas grubu (20-29 yas) ve çocugun yası (2
yas altı) anlamlı risk faktörleri olarak saptanmıstır. Sonuç olarak Türkiye'de ishalle
iliskili risk faktörleri TNSA 1998'den 2008'e degisim göstermistir.
Anahtar sözcükler: Key words: Türkiye, Türkiye Nüfus ve Saglık Arastırması,
ishal, çevre, çevre saglıgı, risk faktörleri.

Abstract:
Yavuz C.I. Evaluation of environmental risk factors of diarrhea among
under five years of age in 1998 and 2008 Turkey Demographic Health Suvey
data, Hacattepe University, Faculty of Medicine, Thesis of Environmental
Health Fellowship, Ankara 2014. Data of Turkey Turkey Demographic and Health
Survey (DHS) 1998 and 2008 were used to evaluate environmental risk factors of
diarrhea in Turkey. DHS has a weighted, multi stage, stratified cluster sampling
approach and provided maternal and child health information. This study is a
secondary analysis of data from DHS. Chi square and binomial logistic regression
was used by weigthed data of DHS.
In 1998 DHS there was 3459 and in 2008 DHS 3463 child under five years of
age. Diarrhea prevelance was %30,1 and %18,3 respectively. In chi-square tests for
DHS1998, diarrhea percentages were related with unsafe water, non-flush toilets,
wealth quality index, region, education of parents, sex and age of child. Some of
these factors changed in DHS 2008.
Multivariate analysis revealed that wealth quality index (all quintils), region
(Centre and East), mother's education (all level), mother'a age group (15-19 age
group), age of child (under 2 years of age) and sex (male) of child were risk factors
for 1998 DHS. In 2008 significantly risk factors were region(East), mother's
education (no education), father's education (primary level), breastfeeding of child
(stil breastfeeding during survey), mother's age (20-29 age group), age of child
(under 2 years of age). As a result, patterns of risk factors diarrhea has changed from
1998 to 2008 DHS in Turkey.
Key words: Turkey, Turkey Demographic and Health Survey, diarrhea,
environment, environmental health, risk factors.