Sınıf öğretmenlerinin ve öğretmen adaylarının eleştirel düşünmenin öğretimine yönelik yeterliklerine ilişkin görüşleri
Opinions of classroom teachers and prospective classroom teachers about their competencies for teaching critical thinking
Yazar: MELİS YEŞİLPINAR
Danışman: DOÇ. DR. AHMET DOĞANAY
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Eleştirel düşünce = Critical thinking ; Mesleki yeterlilik = Professional competence ; Sınıf öğretmenleri = Class teachers ; Sınıf öğretmenliği = School teachers ; Öz yeterlilik = Self-efficacy ; Öz yeterlilik algısı = Self-efficacy belief ; Öğretim = Teaching ; Öğretmen yeterliliği = Teacher proficiency

Özet:
Bu araştırmanın genel amacı; sınıf öğretmenleri ve öğretmen adaylarının eleştirel düşünmenin öğretimine yönelik yeterlik algılarının belirlenmesidir. Bu genel amaç doğrultusunda katılımcıların; eleştirel düşünmenin kavramsallaştırılmasına, eleştirel düşünmenin öğretimine ve öğretim sürecindeki yeterliklerine, ilköğretim programlarının eleştirel düşünmeyi kazandırmadaki yeterliğine ve hizmet öncesi öğretmen eğitimi programının eleştirel düşünmenin öğretimine katkısına ilişkin görüşlerine başvurulmuştur.Nitel araştırma desenlerinden biri olan olgubilim deseni ile gerçekleştirilen araştırmada temel alınan olgu öğretmen ve öğretmen adaylarının eleştirel düşünmenin öğretimine yönelik yeterlik algılarıdır. Katılımcıların görüşlerinin derinlemesine ve çok boyutlu olarak incelenmesi adına, veri toplama sürecinde, görüşme yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın katılımcılarını ölçüt örnekleme yöntemine göre belirlenen, Adana ili merkez ilçelerinde görev yapan 35 sınıf öğretmeni ve Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi sınıf öğretmenliği bölümü dördüncü sınıfta öğrenim gören 35 sınıf öğretmeni adayı oluşturmuştur. Verilerin toplanmasında araştırmacı tarafından hazırlanan yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmış, verilerin analizinde ise içerik analizi tekniğinden yararlanılmıştır.Verilerin analizi sonucunda, sınıf öğretmenleri ve öğretmen adaylarının eleştirel düşünmeyi ilgili alanyazında da belirtilen entelektüel şüphecilik, bilgiyi anlamlandırma ve yargılama, çoklu bakış açısı ve bağımsız düşünme kavramları altında açıkladıkları görülmüştür.Sınıf öğretmenleri ve öğretmen adaylarının eleştirel düşünmenin öğretimine yönelik görüşlerinde, ilgili alanyazında temel alınan noktalara büyük ölçüde değindikleri ve eleştirel düşünmenin öğretimine yönelik katılımcıların büyük çoğunluğunun kendilerini yeterli algıladıkları sonucuna ulaşılmıştır. Eleştirel düşünmenin öğretiminde kendilerini yetersiz gören katılımcıların çoğunluğunun bu algılarının nedenini eğitim eksikliği, geçmiş yaşantıların olumsuz etkisi ve çevresel etmenlere dayalı açıkladığı, katılımcıların yeterlik algılarında ise geçmişte yaşadıkları olumlu durumların ve dönütlerin, bilgi kaynaklarının kullanımının, kişisel özelliklerinin ve duyuşsal etmenlerin etkili olduğu saptanmıştır.Araştırmaya katılan sınıf öğretmenlerinin çoğunluğunun öğretim programlarında yer alan eleştirel düşünme becerilerinin öğretimine dönük etkinliklerin uygulanması gerektiğini düşündüğü, bu etkinliklerin uygulanmasında ise programdan, ortamdan ve aileden kaynaklanan güçlüklerle karşılaştıkları belirlenmiştir. Bu güçlüklerin ortadan kaldırılmasında ise ailelerin bilinçlendirilmesi, fiziksel olanakların iyileştirilmesi ve öğretmenlere yönelik hizmet içi eğitim kurslarının düzenlenmesi gibi çözüm önerilerinin sıklıkla dile getirildiği görülmüştür.Araştırmaya katılan sınıf öğretmeni adaylarının çoğunluğunun eleştirel düşünmenin öğretimi açısından lisans öğrenimleri boyunca almış oldukları dersleri yetersiz buldukları, bu görüşlerini ise derslerin teorik olmasına bağladıkları sonucuna ulaşılmıştır. Eleştirel düşünmenin öğretimine yönelik olarak, eğitim fakültelerinde gerçekleştirilecek düzenlemeler kapsamında ise öğretmen adaylarının derslerde düşünme ve öğretimine yönelik uygulamaların gerçekleştirilmesine gereksinim duydukları belirlenmiştir.Sonuç olarak araştırmada; sınıf öğretmenlerinin ve öğretmen adaylarının büyük çoğunluğunun eleştirel düşünmeyi ilgili alanyazında vurgulanan noktalara benzer şekilde kavramsallaştırdıkları ve eleştirel düşünmenin öğretimine ilişkin kendilerini yeterli algıladıkları belirlenmiştir. Katılımcıların sürece yönelik yetersizlik nedenleri ise hizmet öncesi öğretmen eğitiminde eleştirel düşünmenin öğretimine yönelik beceri kazandırmanın ve hizmet içerisinde ise öğretmenlere yönelik bu konuda hizmet içi eğitim programlarının geliştirilip, etkinlikle uygulanmasının gerekliliğine işaret etmektedir. Diğer bir boyutta programa, ortama ve aileye dayalı güçlüklerin, eleştirel düşünmenin öğretimini ve sürece dönük yeterlikleri olumsuz yönde etkilediği sonucuna ulaşılmıştır. Bu sonuç eleştirel düşünme becerilerinin geliştirilmesi adına eğitim ortamlarının fiziksel ve teknolojik açıdan donanımlı hale getirilmesine, ailelerin sürece yönelik bilinçlendirmesine, öğretim programlarında yer alan etkinlerde ve programın içerik boyutunda eleştirel düşünmenin öğretimi adına bazı düzenlemelere gereksinim duyulduğunun bir göstergesidir.Anahtar Kelimeler: Eleştirel Düşünme, Eleştirel Düşünmenin Öğretimine İlişkin Öz-Yeterlik Algısı, Sınıf Öğretmeni, Sınıf Öğretmeni Adayı

Abstract:
The main purpose of this study was to determine the perceptions of the classroom teachers and prospective teachers about their competencies for teaching critical thinking. In line with this main objective, their opinions were taken about conceptualization of critical thinking, teaching critical thinking and competencies in teaching period, competency of the primary education programs for teaching critical thinking and contribution of pre-service teacher training to teaching critical thinking.In the study that was conducted with phenomenology pattern that is one of the qualitative study patterns, the main fact was the competency perceptions of teachers and prospective teachers about teaching critical thinking. In order to analyze the opinions of the participants in depth and multi-dimensionally, interview method was preferred in data collection period. The study group was composed of 35 classroom teachers working in the central districts of Adana and 35 prospective classroom teachers studying in the fourth grade of classroom teacher department of Faculty of Education, Çukurova University. These teachers and prospective teachers were selected using the criterion sampling method. The semi-structured interview form prepared by the researcher was used in data collection, and content analysis technique was used in the analysis of data.As a result of the data analysis, it was seen that classroom teachers and prospective teachers explain critical thinking under intellectual skepticism, information interpretation and justification, multi-perspective and independent thinking concepts also stated in the related literature.In the opinions of classroom teachers and prospective teachers about teaching critical thinking, it was found that they widely mention points specified in the related literature and it was determined that majority perceive themselves competent in teaching critical thinking. It was seen that the ones, who see themselves incompetent in teaching critical thinking, mainly based their opinions on lack of education, negative effects of the past and environmental factors. And it was determined that positive cases and feedbacks from the past, use of information sources, personality traits and emotional factors are effective in perceptions of those participants, who see themselves competent.It was found that most of the classroom teachers participated to the study think that the activities for teaching critical thinking existing in education programs are needed to be performed, and that they face challenges resulting from the program, environment and family in the application of these activities. And for overcoming these challenges, they frequently mention solutions like raising awareness in families, improving physical opportunities and organizing in-service training programs for teachers.It was seen that most of the prospective classroom teachers that participated to the study think that the lessons they had about teaching critical thinking throughout their undergraduate study are inadequate. And they base these thoughts on these lessons being only theoretical. And within the scope of organizations that may be held in faculties of education about critical thinking education, it was determined that prospective teachers need applications for thinking in lessons.In conclusion, the study determined that majority of the classroom teachers and prospective classroom teachers conceptualize critical thinking in a way that is similar to the related literature and they perceive themselves as competent for teaching critical thinking. And the incompetence reasons of the participants about the process indicate the need to provide skills for teaching critical thinking in pre-service teacher training programs and to develop and effectively apply in-service training programs about these subjects. On the other hand, it was concluded that program, environment and family based challenges negatively affect the competences for critical thinking education and process. This conclusion is an indication of the necessity that training environments shall be fully equipped both physically and technologically in order to develop critical thinking skills, and some changes shall be made in the activity and content dimensions of the training program for teaching critical thinking.Keywords: Critical Thinking, Classroom Teacher, Perception of Self Efficacy Toward Teaching Critical Thinking, Prospective Classroom Teacher