Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi ders kitaplarında dil işlevleri: İzmir ve Gazi örneği
Language functions in teaching Turkish as a foreign language coursebooks: The example of Izmir and Gazi
Yazar: EYLÜL HİKMET MÜLAYİM
Danışman: PROF. DR. NAMIK KEMAL ŞAHBAZ
Mersin Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Edimbilim = Pragmatics ; Türkçe = Turkish ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching ; Yabancı dil öğretimi = Foreign language teaching

Özet:
İletişimsel yaklaşımın temel kavramlarından biri mahiyetinde karşımıza çıkan dil işlevlerinin, ne olduğu, günümüze değin tartışma meselesi olma durumunu korumuştur. Dil işlevleri ile ilintili olarak önceleri filozoflar daha sonra dilbilimciler araştırmalar yapmış, dilin işlevleri ile ilgili birtakım sınıflandırmalar yapmışlardır. Dili gramere indirgemek sureti ile iletişim boyutunu es geçen önceki yaklaşımların aksine çağdaş yaklaşımlar, dilin iletişim boyutunu göz önünde bulundurmak sureti ile hedef dil ile hedef toplum içerisinde sosyal aktörlük payesine erişmeyi yani iletileşebilmeyi öncelemektedir. Hedef dil ile hedef toplum içerisinde sosyal aktörlük payesine erişebilmek meselesi, en temel manası ile gerçek hayattaki iletişim durumlarını temel alan dil işlevlerinin öğretilmesinden geçmektedir. Bu bağlamda dil öğretiminde temel kaynaklığı tartışmasız olarak konumlanan ders kitapları, dil işlevlerini dolayısı ile gerçek hayattaki iletişim durumlarını temel almalı, bu yolla öğreniciyi hedef dille hedef toplum içerisinde sosyal aktörlüğe hazırlamalıdır. Bu bağlamda bu araştırmanın amacı, Gazi Yabancılar İçin Türkçe Öğretim Seti ve İzmir Yabancılar İçin Türkçe Seti, A1 seviyesi ders kitaplarının, dil işlevleri bağlamında incelenmesidir. Çalışmada nitel paradigma yöntemlerinden olan doküman analizi kullanılmıştır. Çalışmada dil işlevleri bakımından incelenen materyaller İzmir ve Gazi Yabancılar İçin Türkçe A1 seviyesi ders kitaplarıdır. Ders kitaplarında yer verilen cümleler incelenip bilgisayara aktarılmış ardından veri toplama aracı oluşturulmuştur. Kullanış biçimleri bakımından dil işlevleri içerik analizi yoluyla belirlenmiştir. Veriler nitel içerik analizi basamaklarına göre toplanmış; kod, kategori ve temalara ulaşılarak kitaptaki dil işlevleri sayısal olarak ortaya konmuş ve çözümlenmiştir. Dil işlevleri bakımından incelen İzmir ve Gazi Yabancılar İçin Türkçe A1 seviyesi ders kitaplarında toplam 9 dil işlevi ve bu işlevlere dair 57 gösterge tespit edilmiştir. Araştırmanın sonucunda, incelenen ders kitaplarının temalarında dil işlevlerine ve bu işlevlere ait göstergelere yer verildiği tespit edilmiş olup temalarda yer verilen dil işlevlerinin uygun dil yapıları ile birlikte kullanıldığı görülmüştür. Ancak incelenen ders kitaplarında yer verilen dil işlevlerinin, temalara dağılımında eşitlik ve dil işlevlerinin öğretimi hususunda olmazsa olmaz bir nitelik olarak amaçlılığın saptanamaması bir eksiklik olarak yorumlanmış, buna bağlı olarak ders kitaplarının dil işlevleri bakımında daha sistemli ve planlı olarak düzenlenmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
The issue of what language functions are, which is one of the basic concepts of the communicative approach, has remained a matter of debate until today. First, philosophers and then linguists conducted research on language functions and made some classifications regarding the functions of language. Unlike the previous approaches, which ignored the communication dimension by reducing language to grammar, contemporary approaches prioritize reaching the rank of social actor within the target society with the target language, that is, being able to communicate, by taking into account the communication dimension of the language. The issue of achieving social actor status within the target society with the target language is, in its most basic sense, teaching language functions based on real-life communication situations. In this context, textbooks, which are indisputably the main resource in language teaching, should be based on language functions and therefore on real-life communication situations, and in this way, they should prepare the learner for social acting in the target society with the target language. In this context, the purpose of this research is to examine Gazi Turkish Teaching Set for Foreigners and Izmir Turkish Set for Foreigners A1 level textbooks in the context of language functions. In our study, case study, one of the qualitative paradigm methods, was used and a single nested case pattern was used. The materials examined in our study in terms of language functions are Izmir and Gazi Turkish for Foreigners A1 level textbooks. The sentences in the textbooks were examined and transferred to the computer, and then a data collection tool was created. Language functions in terms of usage patterns were determined through content analysis. Data were collected according to qualitative content analysis steps; By accessing the codes, categories and themes, the language functions in the book were numerically revealed and analyzed. A total of 9 language functions and 57 indicators of these functions were identified in the Izmir and Gazi Turkish for Foreigners A1 level textbooks, which were examined in terms of language functions. As a result of the research, it was determined that the language functions and the indicators of these functions included in the themes of the examined textbooks had a regular distribution, and it was seen that the language functions included in the themes were given with appropriate language structures. However, the lack of equality in the distribution of the language functions included in the themes in the examined textbooks and the failure to determine purposefulness as an indispensable quality in teaching language functions were interpreted as a deficiency, and it was concluded that the textbooks should be arranged in a more systematic and planned manner in terms of language functions.