Antiepileptik tedavi alan epilepsi tanılı çocuklarda büyüme-gelişme, tiroid fonksiyonları ve kemik metabolizmasının değerlendirilmesi
The effect of antiepileptic drugs on growth and development, thyroid functions and bone metabolism in children
Yazar: GÜLŞAH ZİROĞLU
Danışman: DOÇ. DR. ESRA DENİZ PAPATYA ÇAKIR
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Bakırköy Dr. Sadi Konuk Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Antikonvülsanlar = Anticonvulsants ; Epilepsi = Epilepsy ; Kemik ve kemikler = Bone and bones ; Levetirasetam = Levetiracetam ; Teşhis testleri = Diagnostic tests ; Tiroid hastalıkları = Thyroid diseases ; Valproik asit = Valproic acid

Özet:
Amaç: Çalışmanın amacı epilepsi tanılı çocuklarda büyüme-gelişme, tiroid fonksiyonları ve kemik metabolizmasının; kullanılan antiepileptik ilaç ve tedavi süresiyle ilişkisinin değerlendirilmesi ve bu parametrelerin sağlam çocuklarla karşılaştırılmasıdır.
Materyal ve Metod: 01.01.2020 ile 01.04.2021 tarihleri arasında Bakırköy Dr. Sadi Konuk Eğitim ve Araştırma Hastanesi Çocuk Nöroloji polikliniğinde epilepsi tanısı ile izlenmekte olan ve yaşları 0-18 yıl arasında olan toplam 60 çocuk geriye dönük incelendi. 30 çocuk levetirasetam ve 30 çocuk valproik asit kullanırken, çocuk polikliniğine kalsiyum-fosfor-D vitamini metabolizmasında sorun şüphesiyle gelip tetkik edilen ve sorun saptanmayan 30 sağlıklı kişi de kontrol grubu olarak belirlendi. Çalışmaya alınma kriterleri; hasta grupları oluşturan çocukların sadece epilepsi tanısı olması, 0-18 yaş arasında olması, 6 ay ve daha uzun süredir tek antiepileptik ilaç kullanması olarak belirlendi. Kontrol grubundaki çocukların ise 0-18 yaş arasında olması, ek nörolojik ve endokrinolojik hastalık olmaması olarak belirlendi. Çalışmaya katılan epilepsi tanılı çocukların dosyalarından, yaşları, cinsiyetleri, kullandıkları tedavi ve tedavi süreleri, nöromotor muayeneleri, kraniyal görüntülemeleri, EEG bulguları, boy-ağırlık-BMI SDS, guatr evrelemesi, TSH, sT4, kalsiyum, fosfor, magnezyum, albümin, alkalen fosfataz, parathormon, 25-hidroksi vitamin D düzeyleri incelendi. Kontrol grubunu oluşturan sağlıklı çocukların dosyalarından da yaşları, cinsiyetleri, boy-ağırlık-BMI SDS, guatr evrelemesi ve aynı laboratuvar tetkikleri incelendi. Elde edilen veriler iki hasta grup arasında ve kontrol grubu verileri ile karşılaştırıldı. 
Bulgular: Toplam 90 çocuğun 41'i erkek (%45,6) ve 49'u kız çocuktu (%54,4). Tüm çocukların yaş ortalaması 10,7 ± 3,7 yıl ve medyan yaş 10,7 olarak belirlendi. Çalışmaya katılan hastaların cinsiyetleri ve yaş dağılımları homojendi. Gruplar arasında boy-kilo-BMI SDS açısından istatistiksel açıdan anlamlı bir farka rastlanmadı (p>0,05). TSH ortalaması en yüksek grubun VPA grubu olduğu ve bu değerin kontrol ve LEV grubuna kıyasla anlamlı düzeyde yüksek olduğu tespit edildi (p=0,0177). Fakat sT4 düzeylerinin dağılımı ile tiromegalisi olan ve olmayan çocukların dağılımı üç grup arasında anlamlı bir fark göstermedi (p=0,677). Üç grup arasında ortalama Ca, P, Mg değerleri karşılaştırıldığında istatistiksel bir farka rastlanmadı. Tüm çocukların ALP değerleri yaşa göre normal aralıkta olup olmamasına göre değerlendirildiğinde kontrol ve VPA grubunda tüm çocukların ALP düzeylerinin normal olduğu fakat LEV grubunda üç çocukta anormal ALP düzeyleri olduğu saptandı. Bu fark istatistiksel olarak anlamlı bulundu (p=0,0449). PTH ve albümin değerleri karşılaştırıldığında üç grup arasında istatistiksel açıdan anlamlı bir fark rastlanmadı. Çalışmaya alınan çocuklardan 54'nün ilkbahar (%60) ve 36'sının sonbahar mevsiminde (%40) vitamin D düzeyi ölçüldüğü tespit edildi. İlkbahar mevsiminde ölçülen ortalama 25(OH)D3 düzeyi 9,91± 3,5 ng/mL iken sonbaharda ölçülen ortalama düzey 15,39 ± 7,3 ng/mL olarak tespit edildi ve sonbahardaki bu değer ilkbahar mevsimine kıyasla anlamlı düzeyde yüksek bulundu (p=0,0001). İlkbahar mevsiminde LEV grubu çocukların vitamin D düzeylerinin, kontrol grubuna kıyasla anlamlı derecede düşük olduğu saptandı (p=0,0338). Fraktür hikayesi bulunan hastalarda ilaç grupları arasında anlamlı bir fark görülmedi (p=0,605).
Sonuç: Valproik asit ve levetirasetam kullanan hastalarda boy-kilo-BMI SDS değerlerinde anormallik saptanmamıştır. Valproik asit sT4 değerini değiştirmeden, TSH değerinin yükselmesine sebep olmuştur. Levetirasetamın tiroid fonksiyonları üzerine etkisi gözlenmemiştir. VPA ve levetirasetam kullanımın kemik metabolizma parametreleri üzerine anlamlı etkisi saptanmamıştır. Vitamin D düzeyi tüm gruplarda düşük olup gruplar arasında fark yoktur. 
Anahtar Kelimeler: Epilepsi, levetirasetam, valproik asit, büyüme, gelişme, tiroid hastalıkları, kemik metabolizması

Abstract:
Objective: The aim of the study is to evaluate the relationship between growth-development, thyroid functions and bone metabolism in children with epilepsy, with antiepileptic drugs and duration of treatment, and to compare them with healthy children.
Materials and Methods: Children aged 0-18 years who were followed up with the diagnosis of epilepsy in Bakırköy Dr Sadi Konuk Training and Research Hospital Pediatric Neurology outpatient clinic between 01.01.2020 and 01.04.2021 were retrospectively analyzed. 90 participants, including 30 children using levetiracetam and 30 children using valproic acid, as well as 30 healthy children who applied to the general pediatric outpatient clinic for routine control, were included in the study. The inclusion criteria were defined as a diagnosis of epilepsy only, being between 0-18 years of age, using a single antiepileptic drug for 6 months or longer. The control group included those aged 0-18 years without any additional neurological or endocrinological disease. Age, sex, medication and treatment duration, neuromotor examinations, cranial imaging, EEG findings, height-weight-BMI SDS, goiter staging, TSH, fT4, calcium, phosphorus, magnesium, albumin, alkaline phosphatase, parathormone, 25 from the records of children with epilepsy -hydroxy vitamin D levels were examined. Ages, genders, height-weight-BMI SDS, goiter staging and the same laboratory tests were also analyzed from the records of healthy children in the control group. The data of the two patient groups and the control group were compared.
Results: Of the 90 children, 41 (45.6%) were boys and 49 (54.4%) were girls. The mean age of all children was 10.7 ± 3.7 years and the median age was 10.7 years. The gender and age distribution of the patients participating in the study were homogeneous. There was no statistically significant difference between the groups in terms of height-weight-BMI SDS (p>0.05). It was determined that the group with the highest TSH average was the VPA group and this value was significantly higher than the control and LEV groups (p=0.0177). However, the distribution of fT4 levels and the distribution of children with and without thyromegaly did not differ significantly between the three groups (p=0.677). When the mean Ca, P, Mg values were compared between the three groups, no statistical difference was found. When the ALP values of all children were evaluated according to whether they were in the normal range for age, it was found that all children in the control and VPA groups had normal ALP levels, but three children in the LEV group had abnormal ALP levels. This difference was found to be statistically significant (p=0.0449). When the PTH and albumin values were compared, no statistically significant difference was found between the three groups. It was determined that 54 (60%) of the children included in the study had vitamin D levels measured in the spring and 36 (40%) in the autumn season. While the mean vitamin D level measured in the spring was 9.91±3.5 ng/mL, the mean level measured in the autumn was 15.39 ± 7.3 ng/mL, and this value in autumn was found to be significantly higher compared to the spring season (p=0.0001). In the spring season, 25(OH)D3 levels of children in the LEV group were found to be significantly lower compared to the control group (p=0.0338). There was no significant difference between drug groups in patients with a history of fracture (p=0.605).
Conclusion: There was no abnormality in height-weight-BMI SDS values in patients using valproic acid and levetiracetam. Valproic acid caused an increase in TSH value without changing the fT4 value. No effect of levetiracetam on thyroid functions was observed. There was no significant effect of VPA and levetiracetam use on bone metabolism parameters. Vitamin D level was low in all groups and there was no difference between the groups.
Keywords: Epilepsy, levetiracetam, valproic acid, growth-development, thyroid diseases, bone metabolism