Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi açısından dil işlevleri
Language functions of Turkish in the aspect of teaching Turkish as a foreign language
Yazar: YUNUS EMRE ÇEKİCİ
Danışman: DOÇ. DR. KEMALETTİN DENİZ
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Dil işlevleri = Language functions ; Türkiye Türkçesi = Türkiye Turkish ; Türkçe = Turkish ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching ; Yabancı dil eğitimi = Foreign language education ; Yabancı dil öğretimi = Foreign language teaching

Özet:
Soyut bilgileri öğretmekten ziyade öğrencilerin hedef dilde iletişim kurma becerilerini geliştirmeyi hedefleyen iletişimsel ve eylem odaklı yabancı dil öğretimi, insanın dili kullanma amacı şeklinde tanımlanan dil işlevlerini merkeze almaktadır. Çünkü etkili bir iletişim becerisi, ancak dil işlevlerini anlamak ve gerektiğinde kullanmakla olanaklıdır. Dolayısıyla işlevsel ve iletişimsel bir yabancı dil öğretimi için öncelikle öğrencilerin hedef dildeki iletişim ihtiyaçlarını, yani dil işlevleri gereksinimlerini belirlemek gerekmektedir. Bu durum, son yıllarda gerek kuram gerek de uygulama alanında önemli bir ivme kazanan Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi açısından da geçerlidir. Ne var ki alan yazınında Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi kapsamında dil işlevleri odaklı bir ihtiyaç analizi araştırması mevcut değildir. Bu tezin amacı, Türkiye'deki üniversitelere bağlı Türkçe öğretimi uygulama ve araştırma merkezlerinde görev yapan öğretim elemanlarının ve bu merkezlerde Türkçe öğrenen öğrencilerin görüşlerinden yola çıkarak Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenenlerin günlük yaşamlarında ihtiyaç duydukları dil işlevlerini tespit etmektir. Çalışmanın sonucunda yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde ihtiyaç analizine dayalı güncel bir dil işlevleri listesinin ortaya konulması hedeflenmiştir. Nitel durum araştırması modelindeki bu tezde, veriler yüz yüze/çevrim içi görüşme tekniğiyle toplanmıştır. Türkiye genelinde 28 farklı üniversitede görev yapan 50 öğretim elemanı ile 16 farklı üniversitede öğrenim gören 200 öğrenci, bu tezin çalışma grubunu oluşturmaktadır. Veriler yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla toplanmış, betimsel analiz ve içerik analizi tekniklerine göre çözümlenmiştir.  Tezde Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde ihtiyaç duyulan ve duyulmayan dil işlevleri belirlenerek bunların nedenleri tartışılmıştır. Tezin sonucunda kapsamlı bir ihtiyaç analiziyle şekillendirilmiş; 6 tema, 20 kategori, 180 koddan oluşan "Türkçenin Yabancı Dil Olarak Öğretimi İçin Güncel Dil İşlevleri Listesi" ortaya çıkmıştır. Tezin iletişimsel ve işlevsel Türkçe öğretimine hem kuram hem de uygulama açısından katkı sunması beklenmektedir.

Abstract:
Communicative and action-oriented foreign language teaching aiming to improve students' communication skills instead of imputing theory is based on language functions defined as the purpose of language use, because an effective communication skill is maintained through acknowledging the language functions and using them when necessary. Thus, in order to achieve a functional and communicative foreign language teaching, it is necessary to determine students' needs in target language in other words their need in language functions. This situation also applies to teaching Turkish as a foreign language that has recently been escalated significantly in both theory and application fields. However, there is no needs analysis research that has been conducted on language functions in the scope of teaching Turkish as a foreign language in the literature. The aim of this thesis is to determine the language functions needs in daily life of those who learn Turkish as a foreign language, based on the views of the instructors working in Turkish teaching research and application centers affiliated to universities in Turkey and the Turkish language students in these centers. As a result, it is aimed to shape a recent list of language functions that is based on the analysis of needs in teaching Turkish as a foreign language. The data were collected through face-to-face and online interviews in this qualitative case study model thesis. The sample of this thesis consists of 50 instructors working at 28 different universities and 200 students studying at 16 different universities in Turkey. The data were collected through a semi-structured interview form and analyzed according to descriptive analysis and content analysis techniques.  The language functions needed and not needed in teaching Turkish as a foreign language were determined and the reasons for these were discussed in the thesis. As a result of the thesis, "Recent List of Language Functions of Teaching Turkish As A Foreign Language" consists of 6 themes, 20 categories and 180 codes was shaped after an extensive analysis of needs. The thesis is expected to contribute to communicative and functional Turkish teaching in both theory and application aspects.