Sosyal bilimlerde nesnellik tartışmaları: Bilgi sosyolojisi açısından bir değerlendirme
Objectivity debates in social sciences: An evalution from the perspective of sociology of knowledge
Yazar: SARE AYDIN
Danışman: PROF. DR. MEHMET CEM ŞAHİN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Felsefe ve Din Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Bilim insanı = Scientist ; Bilim sosyolojisi = Science sociology ; Bilimsel düşünce = Scientific thought ; Bilimsellik değeri = Scientific value ; Sosyal bilimler = Social sciences ; Sosyal gerçeklik = Social realizm ; Sosyal yaşam =   ; Sosyoloji = Sociology ; Özne = Subject ; Öznelcilik = Subjectivism

Özet:
Bu tez çalışmasında, sosyal bilimlerde nesnellik tartışmalarının neden ortaya çıktığı, nasıl geliştiği, tarihsel süreçte hangi yöne evrildiği incelenmekte ve bilgi sosyolojisi açısından nesnellik konusunun sosyal bilimlerde nasıl anlaşıldığı araştırılmaktadır.
Nesnellik; sosyoloji, tarih, ekonomi, antropoloji, siyaset bilimi ve epistemoloji gibi alanların yöntembilim tartışmalarının merkezini oluşturur. Nesnellik meselesi, sosyal bilimler epistemolojisi ve metodolojisi kapsamında ne olduğu veya ne olmadığı sosyal bilimciler tarafından sürekli tartışılan bir mesele olmuştur. Bu mesele, sosyal bilimlerde araştırma yapan birinin tarafsız olup olmaması, eğer tarafsız olacaksa hangi metotlarla bilim üretmesi gerektiği yolundaki tartışmaları kapsar. Aynı zamanda nesnellik, sosyal bilimsel metodolojinin belirlenmesinde de ciddi tartışma alanı yaratmıştır. Buradan hareketle tez çalışmamız, bu tartışmaların başlangıçtan günümüze doğru süregelen tarihsel akışı yörüngesinde sosyal bilimlerde nesnellik anlayışının yansımalarını bilgi sosyolojik açıdan değerlendirmeyi hedeflemektedir. Bilgi sosyolojisi açısından nesnelliğin sosyal bilimlerde nasıl anlaşıldığını ortaya koymayı amaçlayan çalışmamız, sosyal bilimsel faaliyetlerin yürütülmesinde takip edilen metodolojiye katkı sunma gayesi taşımaktadır. Çalışmamız karşılaştırmalı literatür taraması ile nesnellik konusundaki birikime dair metin-içerik analizine yer vermektedir. Bu çalışma dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde sosyal bilimlerde nesnellik tartışmaları  tarihsel bir betimleme ile ele alınıp değerlendirilmektedir. İkinci bölümde sosyal bilimlerde nesnellik ve nesnellikle bağlantılı konular ve kavramlar deskriptif olarak incelenerek sosyal bilimlerde nesnelliğin genel mantığı çözümlenmeye çalışılmaktadır. Üçüncü bölümde sosyal bilimlerde nesnellik tartışmaları, dayandığı temel konular çerçevesinde ele alınmakta ve nesnelliğin sosyal bilimlerde nasıl temellendirildiği tahlil edilmektedir. Dördüncü bölümde ise din sosyolojisi çalışmalarında nesnellik konusuna değinilmekte ve din konusunda çalışma yapan sosyologların sosyolojik perspektifleri değerlendirilmektedir.
Sonuç olarak bilgi sosyolojisi açısından sosyal bilimlerde nesnelliğin nasıl anlaşılıp uygulandığı çerçevesinde sosyolojik çalışmalara yansımaları irdelenmektedir. Bu çalışma, sosyal bilimlerde nesnellik anlayışının doğa bilimsel anlayıştan farkını ortaya koyarak sosyal bilimlerin kendine özgü mantığı ve metodolojisini bilgi sosyolojisi açısından incelemiştir. Din sosyolojisi alanında üretilmiş metinler üzerinden bir değerlendirme ile sosyal bilimlerdeki nesnellik anlayışı analiz edilmiştir.

Abstract:
This thesis examines why objectivity debates in social sciences emerged, how they developed, in which direction they evolved in the historical process, and how objectivity is understood in social sciences in terms of the sociology of knowledge. 
Objectivity is at the center of methodological debates in fields such as sociology, history, economics, anthropology, political science and epistemology. The issue of objectivity, what it is or is not within the scope of social science epistemology and methodology, has been a matter of constant debate among social scientists. This issue encompasses the debates on whether a researcher in the social sciences should be objective or not, and if so, with which methods they should produce science. At the same time, objectivity has created a serious area of debate in the determination of social scientific methodology. From this point of view, our thesis aims to evaluate the reflections of the understanding of objectivity in social sciences from the sociological perspective of information in the trajectory of the historical flow of these debates from the beginning to the present day. Our study, which aims to reveal how objectivity is understood in social sciences in terms of the sociology of knowledge, aims to contribute to the methodology followed in the conduct of social scientific activities. Our study includes a comparative literature review and text-content analysis of the accumulated knowledge on objectivity. This study consists of four parts. In the first chapter, the discussions on objectivity in social sciences are discussed and evaluated with a historical description. In the second chapter, the issues and concepts related to objectivity and objectivity in social sciences are examined descriptively and the general logic of objectivity in social sciences is analyzed. In the third chapter, the discussions on objectivity in social sciences are discussed within the framework of the basic issues on which it is based and how objectivity is grounded in social sciences is analyzed. In the fourth section, the issue of objectivity in the sociology of religion is addressed and the sociological perspectives of sociologists working on religion are evaluated.
As a result, how objectivity is understood and applied in social sciences in terms of sociology of knowledge and its reflections on sociological studies are analyzed. This study examined the specific logic and methodology of social sciences from the sociological perspective of knowledge by revealing the difference of the understanding of objectivity in social sciences from the natural scientific understanding. The understanding of objectivity in social sciences is analyzed through an evaluation of texts produced in the field of sociology of religion.