Kur'an'da imani konuların aklen delillendirilmesi
Proving matters of faith with reason in the Qur'an
Yazar: MUHAMMET EMİN ÇALIKLI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET ERGÜN
Manisa Celal Bayar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion
Dizin: Akıl = Reason ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; İman = Faith ; İslamiyet = Islam

Özet:
Akıl, dinen sorumlu olabilmenin ilk şartıdır. Bunun gereği olarak Kur'ân, muhataplarına hitap ederken aklı ön plana çıkaran bir delillendirme yöntemi benimsemiştir. Bu durumun, akletmeye vurgu yapan muhtelif kavramlarla olması, akletmenin önemini ve değerini göstermektedir. Zira Kur'ân'da aklın kullanılmaması durumunda kişinin, pislik içinde kalacağı belirtilmiştir. Bütünüyle hidayet rehberi ve kaynağı olan bu Kitap, birçok yerde karanlıklar içinde olan insanlığı, akletmesi durumunda aydınlığa çıkaracağını da bildirmiştir.
Akletmek suretiyle yaratılanların en üstünü ve şereflisi olan insanın, bu fıtrî durumuna uygun hareket etmemesi, muhakkak ki zulüm olacaktır. Bu sebeple başta akıl ve delil ile ilgili konuların genişçe ele alınması ve ardından insanlığın en önemli ihtiyacı olan iman ile ilgili esasların aklen delillendirilmesi önem arz etmektedir. Bunun yanı sıra insanlığın güncel problemleri olan maddeyi esas alan akımların naklen gelen bilgileri kabul etmemesi, onlara karşı aklen delillendirmeyi gerekli kılmaktadır.
Tahkîkî iman konusu da aklen delillendirme ile bir bütün mesabesindedir. Bilindiği üzere taklîdi iman, geçerli olmasıyla beraber bir geçiş aşaması konumundadır. Kur'ân'ın,  akletmeye ilişkin ayetleri, tahkîkî imanı mümkün kılmakta ve böylece Kur'ân, muhataplarından tahkîkî iman ile tahkik üzere düşünce ve yaşamayı talep etmektedir. Bu sebeple bunların hangi ayetlerde yer aldığı ve uygulanabilirlik durumunun bilinmesi, fiiliyata geçirilmesi açısından önem taşımaktadır. 
Akla vurgu yapan ayetleri temel alan bir bakış açısının, aklın öncülüğünde naklî hakikatlerin özüne vâkıf olacağı kanaatindeyiz. Bu çalışmada da akıl ve delil kavramları, Kur'ân perspektifinde tahlil edilecek, ayetler ile örnekleme ve pekiştirme yapılarak, Allah, peygamber, kitap ve âhiret inancı gibi iman esasları ile imanın tahkîkî olması gibi konular ele alınacaktır. 
Anahtar Kelimeler: Tefsir, Kur'ân, İman, Akıl, Delil, Tahkîkî İman.

Abstract:
The mind is the first condition of being religiously responsible. As a result of this, the Qur'an has adopted a method of proof that brings the mind to the fore while addressing its interlocutors. The fact that this situation is with various concepts emphasizing rationalization is due to the sensitivity and value of rationalization. Because it has been stated that if the mind is not used, the person will remain in filth. This book, which is completely a guide and source of guidance, also states that it will bring humanity, which is in darkness in many places, to the light if it makes sense.
The fact that a person, who is the highest and most honorable of those created by reason, does not act in accordance with this natural state will certainly be cruelty to the truth. For this reason, it is important to deal with the issues related to reason and evidence in detail, and then to rationally prove the principles related to faith, which is the most important need of humanity. In addition, the fact that the currents based on matter, which is the current problem of humanity, do not accept the transmitted information, necessitates mental evidence against them.
The subject of credentialing belief is also on the same level as mental proof. As it is known, imitation is a transitional stage, although it is valid. The verses of the Qur'an about reasoning make possible faith, and thus, the Qur'an demands from its interlocutors to think and live in accordance with intelligible faith. For this reason, it is important to know which verses they are in and their applicability, in terms of putting them into practice.
We believe that a point of view based on the verses emphasizing the mind will be able to understand the essence of the transmitted truths under the leadership of the mind. In this study, the concepts of reason and evidence will be analyzed from the perspective of the Qur'an, and issues such as the principles of faith such as Allah, the prophet, the book, and the belief in the hereafter and the verification of faith will be discussed by making examples and reinforcements with the verses.
Keywords: Tafsir, Qur'an, Belief, Reason, Evidence, Verifying Belief.