ABD`nin Büyük Orta Doğu Projesi çerçevesinde Türkiye`nin Türki Cumhuriyetlerle ilişkisi
The relations between Turkey and Turcic Republics under the frame of USA`s Greater Middle East Project
Yazar: RABİA RAHİMBAYEVA
Danışman: PROF.DR. TÜLAY ÖZÜERMAN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2005
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
ÖZET Amerika Birleşik Devletleri tarafından 2004 yılında uygulamaya koyduğu Büyük Ortadoğu Projesi, Ortadoğu, Orta Asya ve Kuzey Afrika'yı dönüştürmeyi, bu alanları küresel pazarlara açmayı ve Batı demokrasisi standartlarına ulaştırmayı amaçlamaktadır. Proje kapsamındaki ülkelerin çoğunun Müslüman nüfusa ve zengin yeraltı kaynaklarına sahip olmaları, projenin kültürel ve ekonomik boyutunu yansıtmaktadır. BOP yeni bir girişim olarak görülse de, temelleri I. ve II. Dünya Savaşları ve sonraki gelişmelere kadar dayanmaktadır. Buna bağlı olarak, tez çalışması I. Dünya Savaşı'yla birlikte yükselişe geçen Amerikan ekonomisi ve hegemonik hareketleri ile başlatılmıştır. Tezin ileriki bölümlerinde çift kutuplu dünya düzeninin yarattığı şartlar ve sonuçlarının diğer ülkelere etkileri, bu şartlar çerçevesinde ABD'nin ürettiği stratejiler ve çift kutuplu düzenin yıkılmasıyla dünya liderliğini ele geçirme istekleri incelenmiştir. Türkiye'nin jeo-politik konumu Ortadoğu bölgesinde önemli roller almasını gerektirmiştir. SSÇB'nin dağılması post-Sovyet coğrafyayı yabancı yatırımlara açtırmıştır. Petrol ve doğal gaz rezervleri bölgeye yönelik politikalarda belirleyici olurken, Türkiye'nin Orta Asya devletleri ile olan bağlan büyük avantajlar sağlamıştır. Tezin son iki bölümünde Amerikan yayılmacılığı ve ürettiği jeo-stratejiler çerçevesinde Türkiye'nin Orta Asya politikasında basan ve başarısızlıkları incelenerek, Türkiye'nin 21. Yüzyıl jeopolitiği içinde yer alabileceği konumlara ve perspektiflerine yer verilmiştir. Tez çalışmasında Türkçe, İngilizce ve Rusça süreli ve süresiz yayınlar kullanılmış olup, çeşitli yazarların internet sitelerindeki makalelerinden de faydalanılmıştır.

Abstract:
ABSTRACT The Greater Middle East Project, that has beinf implemented by the United states of America since 2004, aims the transformation of the Middle East, Central Asia and Northern Africa, opening these regions to global markets and reaching the standarts of western democracy by them. The fact that the most of countries, being included into the project contain mostly Muslim populaiton and possess rich underground resources needs attention and notices the cultural and economical sides of the project. Despite that the project is beinh seen as a new one, it depends on facts and conclusions of the First and the Second World Wars. Thus, this study was started with the First world war, with wich American economy and her hegemonic movements started to rise up. In futher parts of the study the circumstances and the conclusions of the bi polar world system and their effects on other countries, the strategies of the US and her desire to capture the world's leadership after the fall of the bi-polar system has been discussed. The Turkey's geo-politic position demanded taking important roles in Middle East region. The fall of the USSR opened the post-Soviet geography to foreign investments. Oil and natural gas resources were important in implenmenting politics in yhis area. The bonds between Turkey and Central Asian countries gives big advantages to Turkey. Turkey's acievments and difficulties in her Central asian politics hav been analyzed in further parts and given the plays to Turkey's possible positions and perspectives in the 21. Century world politics. The publications in Turkish, English and russian languages have been used during the study and given the place to different articles in the web. VI