Türkiye'de cumhurbaşkanlığı kurumunun değişen anlamı: Halkoyuyla seçilmesi bağlamında bir analiz
The changing meaning of the presidency of the republic: An analysis in the context of the popular vote
Yazar: NAZMİYE ÇAĞLAR
Danışman: YRD. DOÇ. DR. NEBİ MİŞ
Sakarya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Siyaset ve Sosyal Bilimler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Anayasa = Constitution ; Başkanlık sistemi = Presidency system ; Cumhurbaşkanı = President ; Demokrasi = Democracy ; Hükümet sistemi = Government system ; Siyasal sistem = Political system ; Türk Anayasası = Turkish Constitution

Özet:
Bu çalışmanın amacı, cumhurbaşkanının Türk siyasal sistemi içindeki yerini tespit etmek ve cumhurbaşkanlığı makamının 2007 sonrası sistem içerisindeki dönüşümünü demokratikleşme perspektifinden ele almaktır. Bu amaç etrafında, Türkiye Cumhuriyeti Anayasalarında, cumhurbaşkanlığının nasıl tasarlandığı karşılaştırmalı metot dâhilinde ve sistematik bir biçimde incelenmiş ve Türkiye'deki cumhurbaşkanlığı seçimleri tarihsel bağlamda ele alınmıştır. Çalışmada, devleti ve sistemi denetleme aracı hâline getirilen cumhurbaşkanlığı makamının vesayet mekanizması olarak nasıl kurgulandığı ve cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ideolojik örtüşme üzerinden nasıl gerçekleştirildiği ortaya konmuştur. Bu açıdan, 2007 yılındaki anayasa değişikliği ile cumhurbaşkanının doğrudan halk tarafından seçilmesi yönteminin benimsenmesinin Türkiye'deki siyasal sistemin ve cumhurbaşkanlığı makamının dönüşümüne etkisi tezin temel çerçevesini oluşturmaktadır.
Cumhurbaşkanının Türk siyasal sistemi içindeki yerinin anlaşılmasına ve yorumlanmasına kolaylık sağlayacağı düşünüldüğünden, ilk olarak, demokratik hükümet sistemleri ve bu sistemlerdeki devlet başkanlığı yapılanması ele alınmıştır. Hükümet sistemlerinin ortaya çıkış ve gelişme yeri olmaları sebebiyle başkanlık sistemi Amerika Birleşik Devletleri; parlamenter sistem İngiltere; yarı başkanlık sistemi ise Fransa modeli üzerinden incelenmiştir. Cumhurbaşkanının Türk siyasal sistemindeki yerinin tespiti için, ikinci bölümde, Türkiye'nin siyasal sistemi ve bu sistem içinde cumhurbaşkanının konumu anayasa hukuku perspektifinden ele alınmıştır. Son olarak ise Türk siyasal sisteminde cumhurbaşkanının yerinin pratikte nasıl şekillendiğini anlamak ve cumhurbaşkanlığının demokratik bir görünüm kazanmasına yol açan gelişmeleri somutlaştırmak için cumhurbaşkanlığı uygulamaları dönemlere ayrılarak incelenmiştir.
Bu anlamda tezin başlıca araştırma soruları şunlardır: Demokratik hükümet sistemlerinde devlet başkanı ne anlam ifade etmektedir? Türkiye Cumhuriyeti Anayasalarında cumhurbaşkanlığı makamı nasıl dizayn edilmiştir? Türk parlamenter sistemindeki cumhurbaşkanlığı ile klasik parlamenter sistemdeki devlet başkanlığı karşılaştırıldığında nasıl bir sonuç ortaya çıkmaktadır? Türk siyasal sisteminde, geniş yetkiler vermek suretiyle cumhurbaşkanının güçlendirilmesi ile ne amaçlanmıştır? 2007 anayasa değişikliği ile cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesi yönteminin benimsenmesinin cumhurbaşkanlığı makamının demokratikleşmesine ve Türkiye'nin siyasal sistemine etkisi ne olmuştur?
Ağırlıklı olarak betimleyici metodun kullanıldığı bu çalışmanın sonucunda, Türkiye'de cumhurbaşkanının siyasal sistemin merkezinde konumlandığını söylemek mümkündür. Bununla birlikte, Türkiye'de cumhurbaşkanlığı seçimleri ekseriyetle siyasî krizlere sebep olmuş ve bu seçimler, vesayetçi yapılar ile sivil politikacılar arasında âdeta bir iktidar mücadelesine dönüşmüştür. Bu anlamda, Türkiye'de cumhurbaşkanları ideolojik örtüşme üzerinden krizler üretilerek seçilmiştir. Bu krizlerin önlenmesi amacıyla zaman zaman anayasal düzenlemelere gidilmiş; ancak bu düzenlemeler çoğu kez yeterli olmamıştır. Aynı amaçla 2007 yılında yapılan anayasa değişikliği ise cumhurbaşkanının doğrudan halk tarafından seçilmesini öngörmüş, bu durum ise cumhurbaşkanlığı makamının demokratik bir görünüm kazanmasını sağlamıştır.

Abstract:
The aim of the present study is to map the President within the Turkish political system and discuss the transformation of the presidential office in the post-2007 system from the democratization perspective. Accordingly, how the presidency has been envisaged as per the Constitutions of the Republic of Turkey has been systematically examined through a comparative method and the presidential elections in Turkey have been studied in historical context. The present study elaborates how the presidential office was established as a guardianship mechanism as a tool to superintend the state and the system and how the presidential elections have been realized based on ideological overlapping. In that respect the main reference frame of the thesis is the effect of adoption of method of presidential election by direct popular vote upon constitutional amendment in 2007 on the transformation of the political system in Turkey and the presidential office.
First of all the democratic government systems and the construct of presidential office in such systems have been addressed considering that the same would facilitate understanding and interpreting the place of the President in the Turkish political system. The presidential system was examined with respect to the United States of America model, parliamentary system with respect to United Kingdom model, and semi-presidential system with respect to France model on the grounds that the said countries have been the venue for the emergence and development of the respective governmental systems. The second part is dedicated to elaboration of the Turkish political system and the position of the president within the said system in terms of constitutional law with an aim to map the place of the president within the Turkish political system. Finally, presidential office models were examined based on a periodization in order to understand, how the place of the president in the Turkish political system has been practically shaped, and to concretize the developments that paved the way for the presidential office could take a democratic outlook.
In that sense the major research questions of the thesis are as follows: What is the place of the president in the democratic government systems? How has the presidential office been designed in the Constitutions of the Republic of Turkey? How does the presidential office in the Turkish parliamentary system compare with presidential office in a classical parliamentary system? What was the aim of empowering the president by vast authority in the Turkish political system? What is the effect of the adoption of the method of presidential elections by direct popular vote upon the constitutional amendment in 2007 on the democratization of the presidential office and Turkish political system?
As a result of the present study, which mainly applied the descriptive method, it can be argued that the president has been placed in the center of the political system in Turkey. Nevertheless, the presidential elections in Turkey generally led to crises and such elections nearly became a field of power struggle between guardianship structures and the civilian politicians. In that respect the presidents were elected upon generation of crises over ideological overlapping in Turkey. Occasional constitutional amendments were introduced so as to prevent those crises, yet the same proved not to be sufficient most of the time. The constitutional amendment in 2007, which was introduced for the same purpose above, provided that the presidents would be elected by direct popular vote, which ensured that the presidential office have a democratic outlook.