Beslenme ve diyetetik öğrencilerinin vejetaryen/vegan beslenme üzerine bilgi, tutum ve davranışları ile diyet kaliteleri arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Assessment of knowledge, attitude and behaviour towards vegetarian/vegan eating among nutrition and dietetics students and its relation to diet quality
Yazar: ELİF NAZ SEVGİ
Danışman: DOÇ. DR. KEZBAN ESEN KARACA ÇELİK
İzmir Demokrasi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Bilgi = Knowledge ; Davranış = Behavior ; Diyet kalitesi = Diet quality ; Tutumlar = Attitudes ; Vegan = Vegan ; Vejetaryen = Vegetarian

Özet:
Vejetaryen ve vegan diyetler son yıllarda oldukça popülerleşmeye başlayan bir beslenme ve yaşam tarzı biçimidir. Ancak birçok çalışma sağlık çalışanlarının bu diyetler hakkında yeterli bilgiye sahip olmadığını bildirmektedir. Beslenme ve diyetetik bölümü lisans öğrencileri arasında yapılan bu çalışmaya 328 kişi katılmış, 308 öğrencinin verileri değerlendirmeye alınmıştır. Bireylerin %95,2'si kadın (n:293), %4,9'u erkektir (n:15). Yaş ortalamaları 21,19±1,34 yıldır. Katılımcıların %5,8 (n:18) vejetaryen/vegan beslenirken, % 16,5'i (n:51) daha önceden bu diyetler ile bir dönem beslenmiştir. Araştırmacılar tarafından oluşturulan anket formu ile öğrencilerin vejetaryen/vegan diyetlere dair bilgi, tutum ve davranışları incelenmiş, besin tüketim sıklık formu ve besin tüketim kayıtları ile besin alımları değerlendirmeye alınmıştır. Diyet kalite indeksleri için Sağlıklı Yeme İndeksi (HEI-2015) ve Diyet Kalite İndeksi-Uluslararası (DQI-I) kullanılmıştır. Katılımcıların %93,9'unun HEI-2015 skoruna göre diyet kalitelerinin kötü %6'sının ise iyi diyet kalitesine sahip olduğu saptanmıştır. DQI-I skorlarına göre ise öğrencilerin %91,6'sının diyet kalitelerinin kötü olduğunu, %15'inin iyileştirilmesi gereken, %3,6'sının ise iyi diyet kalitesine sahip olduğunu göstermiştir. Vejetaryen beslenen bireyler ile yüksek HEI-2015 ve DQI-I skorları arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur (p=0,001). Öğrencilerin %44,5'i vejetaryen/vegan diyetler hakkında yeterli eğitim almadıklarını belirtmişlerdir. Yeterli eğitim aldığını düşünenler ile diyet kalite skorları arasında bir ilişki bulunamamıştır (p>0,05). Öğrencilerin diyet kaliteleri ile vejetaryen/vegan beslenmeye dair bilgileri arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır (p>0,05). Öğrencilerin diyet kalitelerinin anlamlı ölçüde kötü olduğu ve geliştirilmesi adına çalışmalar yapılması gerektiği gözlemlenmiştir. Aynı zamanda sağlık çalışanı adaylarının sıklıkla karşılaşacakları vejetaryen ve vegan diyetler hakkında bilgi, tutum ve davranışlarının geliştirilmesi, ilerideki danışanları ile iletişimlerinin de gelişmesini sağlayacak, daha donanımlı ve profesyonel diyetisyenlerin yetiştirilmesine yardımcı olacaktır. Sağlık çalışanlarının vejetaryen ve vegan diyetler hakkındaki bilgi, tutum ve davranışlarını inceleyen daha büyük ölçekli çalışmalara ihtiyaç vardır.

Anahtar Kelimeler: Bilgi, tutum ve davranış, diyet kalitesi, vejetaryen, vegan

Abstract:
Vegetarian and vegan diets are dietary patterns and lifestyle choices that have become increasingly more popular in recent years. And yet, many studies still report that healthcare professionals are inadequate about these diets. 328 undergraduate Nutrition and Dietetics students have joined this study, and 308 of the students' data had been evaluated. n=293 of the people who joined were female and n=15 of them were male. The average age was 21,19±1,34 years. n=18 of the students were following a vegetarian/vegan diet while n=51 of them had followed a vegetarian/vegan diet before. Students' knowledge, attitude and behaviour towards vegetarian/vegan diets were assessed with questionnaires. Meanwhile food frequency questionnaire and food records were used to determine their dietary intake. Healthy Eating Index -2015 and Dietary Quality Index-International were used to score the dietary intakes. Students' HEI-2015 scores indicated 93,9% were bad, 13% could be improved and 6% had good diet quality. Similarly the DQI-I scores showed 91,6% were bad diet quality,, 15% were to be improved and %3,6 had good diet quality. 44,5% of the students declared they had enough education on the topic of vegetarian/vegan diets. No correlation was found between the students that thought they had good knowledge of the diets and the dietary quality scores. (p>0,05) There was a significant correlation between vegetarian/vegan students and the DQI-I and HEI-2015 scores. (p=0,001) There were no significant correlation between the dietary qualities of the students and their knowledge on vegan/vegetarian diets (p>0,05). It was observed that students had significantly bad dietary quality and there needs to be more studies centered around improving the dietary qualities of university students. At the same time, since healthcare workers will be encountering people who follow these diets, they need to be improvement on the knowledge, attitude and behaviours they exhibit. So that the communication with the patients is improved and more professional. There's still need for more sizable studies about the knowledge, attitude and behaviours of healthcare workers.

Keywords: Diet quality, knowledge, attitudes and behaviour, vegetarian, vegan