Tuz stresi altında farklı aspir (Carthamus tinctorius L.) çeşitlerinde büyüme parametrelerinin incelenmesi
Investigation of growth parameters in different safflower (Carthamus tinctorius L.) cultivars under salt stress
Yazar: MOHAMED MURSAL IBRAHIM
Danışman: PROF. DR. ALİ İRFAN İLBAŞ ; DOÇ. DR. ERMAN BEYZİ
Erciyes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu tez çalışması, 2024 yılında tuzluluk stresinin aspir çeşitlerinin büyüme, verim ve kalite özellikleri üzerindeki etkilerini belirlemek amacıyla sera koşullarında yürütülmüştür. Çalışma, tesadüf parselleri deneme desenine göre faktöriyel düzende (iki faktörlü) ve beş tekerrürle gerçekleştirilmiştir. Çalışmada, ilk faktör olarak iki farklı aspir çeşidi (Dinçer ve Linas) ve ikinci faktör olarak ise bitkilerde tuz stresi oluşturmak amacıyla 4 farklı tuz dozu (0 (kontrol), 2, 4 ve 6 dS/m, NaCl) denenmiştir. Araştırma sonunda tuz uygulamasının bitki boyu, tablada tohum sayısı, bin tohum ağırlığı, tohum verimi, biyolojik verim ve hasat indeksi özelliklerini önemli düzeyde etkilediği, çıkış süresi, çiçeklenme süresi ve bitkide tabla sayısı özellikleri üzerindeki etkisinin ise istatistiksel anlamda önemsiz olduğu belirlenmiştir. Elde edilen sonuçlar değerlendirildiğinde, çalışmada çıkış süresi 5.60-6.00 gün, çiçeklenme süresi 20.60-21.00 gün, bitki boyu 41.95-48.63 cm, bitkide tabla sayısı 0.92-1.12 adet/bitki, tablada tohum sayısı 0.28-13.16 adet/tabla, bin tohum ağırlığı 2.86-44.28 g, tohum verimi 0.01-0.57 g/bitki, biyolojik verim 0.80-2.02 g/bitki ve hasat indeksi ise % 0.45-29.15 arasında değerler almıştır. Ayrıca Dinçer çeşidinin mineral madde kompozisyonun incelenen 12 element (Al, B, Ca, Cu, Fe, K, Mg, Mn, Na, P, S ve Zn) bakımından daha yüksek değere sahip olduğu belirlenmiştir. Çalışma sonunda elde edilen veriler ışığında, tohum verimi bakımından, tuzsuz koşullarda yapılacak Linas çeşidi tarımının aspir bitkisi için önerilebilir uygulama olduğu belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Carthamus tinctorius, aspir, tuzluluk stresi, çeşitler, tohum verimi, mineral madde kompozisyonu

Abstract:
This thesis study was carried out in 2024 under greenhouse conditions, aimed to investigate the effects of salinity stress on the growth, yield, and quality traits of safflower cultivars. The study was conducted in a factorial arrangement (two-factor) based on a randomized complete block design with five replications. In the study, two different safflower cultivars (Dinçer and Linas) were tested as the first factor and 4 different salt doses (0 (control), 2, 4, and 6 dS/m, NaCl) were tested as the second factor in order to create salt stress in the plants. At the end of the research, it was determined that salt application significantly affected plant height, number of seeds in the capitula, thousand seed weight, seed yield, biological yield, and harvest index traits, while its effect on emergence time, flowering time, and number of capitula in the plant was statistically insignificant. When the obtained results were evaluated, emergence time was 5.60-6.00 days, flowering time was 20.60-21.00 days, and plant height was 41.95-48.63 cm. Moreover, the number of capitula per plant varied between 0.92-1.12, and the number of seeds per capitula was 0.28-13.16. The thousand seed weight was recorded between 2.86-44.28 g, seed yield per plant between 0.01-0.57 g, biological yield per plant between 0.80-2.02 g, and the harvest index was 0.45-29.15%. In addition, it was determined that the Dinçer cultivar exhibited higher concentrations of the 12 analyzed mineral elements (Al, B, Ca, Cu, Fe, K, Mg, Mn, Na, P, S, and Zn). Based on the findings of the study, cultivation of the Linas cultivar under non-saline conditions is recommended as a viable practice for optimizing seed yield in safflower production.

Keywords: Carthamus tinctorius, safflower, salinity stress, cultivars, seed yield, mineral composition