II. Dünya Savaşı sonrası Almanya'daki Sovyet esirlerinin ülkeye dönüşü meselesi (Türkistan örneği)
The issue of the return of Soviet prisoners in Germany after second World War (Turkestan example)
Yazar: AİPERİ BUKUEVA
Danışman: DOÇ. DR. BEKİR TÜMEN SOMUNCUOĞLU
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Genel Türk Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History
Dizin: Almanya = Germany ; Dünya Savaşı II = World War II ; Sovyetler Birliği = Soviet Union ; Türkistan = Turkistan

Özet:
1 Eylül 1939 tarihinde Almanya, Polonya'ya hiçbir uyarıda bulunmadan saldırmıştır. Böylece sadece Avrupa'yı değil; tüm dünyayı kapsayan yeni bir kanlı ve trajik savaş başlamıştır. 62 ülkenin katılımıyla cereyan eden bu savaş sonucunda tarih sayfalarında birçok gizli olaylar arka planda kalmaktadır. Örneğin, İkinci Dünya Savaşı sırasında Nazi Almanyası'na esir düşenlerin kaderi söz konusudur. Savaşın ilk aşamalarında Alman birliklerinin hızlı ilerlemesi, şiddetli direnişe rağmen Kızıl Ordu'nun büyük oluşumlarının ele geçirilmesine yol açmıştır. Sonuç olarak, 1941 senesinin sonunda Alman birlikleri üç milyondan fazla Kızıl Ordu askerini ele geçirmiştir. Aralarında Türkistanlılar da bulunmaktaydı. Berlin yönetiminin savaşta harp esirlerini kullanma konusundaki deneyimi oldukça başarılıydı. Savaş sırasında Almanlar Doğu Lejyonunu ve onun içinde Türkistanlı savaş esirlerinden teşkil edilen "Türkistan Lejyonu" oluşturmuştur. Türkistanlı esirler, Alman esir kamplarında hayatta kalma mücadelesi vermiştir. Dolayısıyla Türkistan Lejyonlarında görev alanlar her türlü baskı, açlık ve hastalıkların kol gezdiği kamplardan çıkabilmek için lejyonlara katılmaktan başka bir seçeneğe sahip değillerdi. Savaş sona erince diğer esirlerle birlikte birçok Türkistanlı esirler de müttefikler tarafından SSCB'ye teslim edilmiştir. Bu dönemde Sovyetler Birliği'nde ülkesine dönen eski savaş esirlerini kontrol etmek amaçlı bir sistem oluşturulmuştur. Geri dönenlerle ilgili faaliyet gösteren yetkililerin çalışmalarında propagandaya çok önem verilmiştir. SSCB'ye dönenleri kontrol etme süreci Sovyet yönetiminin gizlilik politikası bağlamında yürütülmüştür. Sovyet halkının bilincinde eski savaş esirleri "hain" olarak şekillenmiştir. 1956 yılındaki af ve daha sonraki dönemlerdeki rehabilitasyona rağmen, eski savaş esirlerinin akıbeti hâlâ tartışılan bir konu olarak devam etmektedir. Bu bağlamda savaş esirlerinin vatandaşı oldukları Sovyetler Birliği'ne geri dönüşü konusunun geniş çaplı, objektif bir şekilde değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu bilgiler göz önünde bulundurularak, tezde İkinci Dünya Savaşı sırasında Almanlar tarafından esir alınan Sovyet vatandaşlarının tarihinin önemli yönleri ele alınmaktadır. Ayrıca eski harp esirlerinin savaş sonrası akıbeti ve bu bağlamda SSCB'nin onlara yönelik politikasının özellikleri değerlendirilmektedir.

Abstract:
On September 1, 1939, Germany attacked Poland without any warning. Thus, a new bloody and tragic War began, covering not only Europe but the whole world. As a result of this War, which took place with the participation of 62 countries, many hidden events remain in the background on the pages of history. For example, the fate of those who were captured by Nazi Germany during the Second World War. The rapid advance of German troops in the early stages of the War led to the capture of large formations of the Red Army despite fierce resistance. Thus, by the end of 1941, German troops had captured more than 3 million Red Army soldiers. There were also Turkestanis among them. Moreover, the experience of the Berlin Administration in using prisoners in the war was quite successful. During the War, the Germans formed the Eastern Legion and the "Turkestan Legion", consisting of prisoners of war from Turkestan. Turkestan prisoners struggled to survive in German prison camps. Therefore, those who served in the Turkestan Legions had no choice but to join the legions to get out of the camps where all kinds of oppression, hunger and diseases were rampant. When the War ended, many Turkestan prisoners, along with other prisoners, were handed over to the USSR by the allies. During this period, a system was established in the Soviet Union to control former prisoners of war who returned to their country.  Great importance was given to propaganda in the work of the authorities who were engaged in activities related to the returnees. The process of checking those returning to the USSR was carried out in the context of the secrecy policy of the Soviet Administration. In the consciousness of the Soviet people, former prisoners of war were shaped as "traitors". Despite the amnesty in 1956 and subsequent rehabilitation, the fate of former prisoners of war remains a controversial issue. In this context, the issue of returning prisoners of War to the Soviet Union, citizens of which they were, needs to be evaluated in a wide-ranging and objective manner. Considering this information, the thesis deals with important aspects of the history of Soviet citizens captured by the Germans during the Second World War. Additionally, the Post-War fate of former prisoners and the characteristics of the USSR's policy towards them are evaluated in this context.