Hadis tarihinde mihne dönemi
The period of mihna in the history of hadith
Yazar: MUSTAFA AKGÜL
Danışman: PROF. DR. KAMİL ÇAKIN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Hadis Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Ahmed bin Hanbel = Ahmed bin Hanbel ; Hadis = Hadith ; Halku`l-Kur`an = Halku`l-Koran ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Me`mun = Me`mun ; Mihne = Mihna ; İslam tarihi = Islamic history ; İslamiyet = Islam

Özet:
Abbasi halifesi Me'mûn'un (v. 218/833) hilafetinin son döneminde Kur'ân'ın mahluk olduğu görüşü devlet politikası olarak benimsenmiş ve bu düşünce önce dönemin önde gelen hadis alimlerine ve üst düzey yargı mensuplarına (kadılara) daha sonra da halka, devlet gücü kullanılarak benimsetilmeye çalışılmıştı. Kur'ân'ın mahluk olduğunu gönülsüzce kabul eden kimselerin yanı sıra bu görüşe karşı çıkan ve muhalefet eden, bu muhalefeti nedeniyle bir takım sıkıntılara maruz kalanlar da olmuştu. Ahmed b. Hanbel ise mihnede sembolleşen bir isimdi. Onun mihne sürecinde yaşadığı olaylar, dönemin siyasal ve sosyal yapısının aydınlığa kavuşturulması açısından önemlidir. Dolayısıyla çalışmamız, Mihne dönemi denilen bu sürecin hadis tarihini, kültürünü, literatürünü daha geniş ifadesiyle hadis ilmini hangi yönleriyle etkilediğini incelemeyi amaçlamıştır. Konu hakkında yapılan çalışmaların daha çok Mezhepler tarihi ve Kelam ilmi açısından ele alındığı görülmektedir. Bu dönemin, hadis tarihine etkileri bakımından da incelenmesi gerekmektedir. Doküman analiz tekniğinin kullanıldığı bu çalışmada veriler literatür taramasıyla elde edilmiş, çözümlenmesinde betimsel analiz ve içerik analiz teknikleri kullanılmıştır. Ulaşılan sonuçlar eleştirel bir yaklaşımla yorumlanıp tartışılmıştır. Disiplinlerarası bir anlayışla ve nitel bir desenle gerçekleştirilen bu çalışma giriş, üç bölüm ve sonuç bölümünden oluşmaktadır. İlk bölümde mihne dönemine genel bir bakış sağlanmış, mihne olaylarının başlangıcından, mihne mektuplarından ve süreçten bahsedilmiştir. Me'mûn'u mihneye sevkeden nedenler ve süreç içerisinde tartışılan konular ele alınmıştır. İkinci bölümde ise tarafların ve bu süreçte yer alan halifelerin tutumları konu edilmiştir. Mihneye maruz kalan muhaddisler liste halinde verilmiştir. Son bölümde de mihnenin, bilhassa cerh ve ta'dil sahasında ne tür kırılmalara yol açtığı, devamında gelişen istikrarsızlıkların hadis ilminde nelere yol açtığı rical ve tabakat kitaplarına dayanılarak ortaya konulmaya çalışılmıştır.

Abstract:
In the last period of the caliphate of the Abbasid caliph al-Ma'mun (d. 218/833), the opinion that the Qur'an was created was adopted as a state policy, and this doktrine was first tried to be adopted to the leading hadith scholars and high-ranking members of the judiciary (qâdis) and then to the public by using state power. In addition to those who reluctantly accepted that the Qur'an was created, there were also those who opposed and opposed this opinion, and were exposed to some troubles because of this opposition. Ahmad b. Hanbal, on the other hand, was a name that symbolized in the mihna. The events that he experienced in the period of the mihna are important in terms of clarifying the political and social structure of the period. Therefore, our study aimed to examine the aspects of this duration, called the the period of Mihna, that affected the history, culture, and literature of hadith, in the great scheme of things, the science of hadith. It is seen that the works on the subject are mostly discussed in terms of the History of Islamic Sects and the science of Kalâm. This period should also be examined in terms of its effects on the history of Hadith. In this study, in which the technique of document analysis was used, the data were acquired by literature review, and descriptive analysis and content analysis methods were used in the analysis. The argumentation results were interpreted and discussed with a critical approach. This study, which was carried out with an interdisciplinary approach and a qualitative research pattern, consists of an introduction, three chapters and a conclusion. In the first chapter, an overview of the period of Mihna was provided, the beginning of the mihna events, the mihna letters and this duration were mentioned. The reasons that al-Mamun's Introduction of the Mihna and the issues discussed in this duration are contextualized. In the second chapter, the attitudes of the parties and the caliphs involved in this period are discussed. The muhaddiths who were subjected to the Mihna are given in a list. In the last chapter, it has been tried to throw what kind of fractures the mihna into sharp relief caused, especially in the field of al-Jarh wa at-Ta'deel and what the instabilities that developed afterwards caused in the science of hadith, based on the books of rijal and tabaqat.