Türkiye'de çokuluslu işletmelerin vergilendirilmeleri /
Yazar: SELVA STAUB
Danışman: PROF. DR. NEZİH VARCAN
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü
Derece: Doktora, 1997
Konu: Ekonomi = Economics ; İşletme = Business Administration
Dizin: Türkiye = Turkey ; Uluslararası işletmeler = International enterprises ; Vergilendirme = Taxation ; Yabancı sermaye = Foreign capital

Özet:
Türkiye'de yatırım yapan yabancı sermayeli kuruluşların vergilendirilmelerim, Türkiye'nin vergi yapısı ve yabancı sermaye'ye uyguladığı vergi teşvikleri açısından incelemeye çalıştığımız bu çalışma beş ana bölümden oluşmuştur. Birinci bölümde, çokuluslu işletmelerin tarihi gelişimleri, dünya'ya açılmalarının nasıl olduğu tartışılmış ve daha sonra çokuluslu işletme kavramı üzerinde durularak çokuluslu işletme yatırımlarının evsahibi ülkeye girmelerinde kullandıkları yollar belli bir sınıflamaya tabi tutularak incelenmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde, konu gelişmekte olan ülkeler yönünden değerlendirilerek, evsahibi ve köken ülke ile çokuluslu işletmelerin çeşitli yönlerden etkileşimleri incelenmiştir. Üçüncü bölümde, gelişmekte olan ülkelerin çokuluslu işletmelerin yatırımlarını ülkelerine çekmede etkin bir araç olarak gördükleri vergi teşvikleri incelenmiştir. Ayrıca bu ülkelerin kabul ettikleri belli başlı vergi politikası tedbirleri de gözden geçirilerek en etkin şekliyle çokuluslu işletme yatırımlarının ülkeye çekilme yollan araştırılmıştır. Bu bölümde ayrıca Güney Kore örnek alınarak Güney Kore'nin yabancı sermaye ile gelişimi incelenmiştir.m Dördüncü bölümde, ilk önce cumhuriyet öncesi yabancı sermayenin dönemler itibariyle gelişimi araştınlmıştır. Daha sonra cumhuriyet sonrası yabancı sermaye yatırımları incelenirken 1923-1963 dönemi ve 1963 sonrası olarak ikili bir ayrım yapılarak ve planlı dönem başından günümüze kadar olan süre içinde yabancı sermaye yatırımlarının gelişimi ve bu yatırımlara Türkiye Cumhuriyetinin bakış açısı ele alınmıştır. Bu dönemler içinde özellikle yabancı sermayeye sağlanan vergisel teşvikler ve Türk vergi yapısının yabancı sermaye yatırımlarına bakış açısı incelenmiştir. Çalışmanın son bölümünde ise günümüzde Türk vergi yapısı içinde Gelir ve Kurumlar Vergisi Kanunları yönünden yabancı sermaye yatırımları, ilk bölümde yapmış olduğumuz ayrıma göre tek tek incelenmiştir. Ayrıca günümüzde yabancı sermayeye uygulanan vergi teşvikleri ele alınmıştır. Sonuç olarak, doğal kaynaklan çok, işgücü yeterli, yeni ve ileri teknolojiye açık bir ülke olarak Türkiye'deki çokuluslu işletme yatırımlarının halen düşük oranda kalmasının sebeplerinin vergi yapısı ve teşviklerinin yetersizliğine dayanmadığı görülmüştür. Bu durumda çokuluslu işletmelerin yatırım kararlarını etkileyen faktörler vergi kaynaklı değil, ülkenin politik ve ekonomik istikrarsızlığına bağlı faktörler olduğu görülmüştür.

Abstract:
This study, divided into five main sections, will investigate both taxation of foreign investment according to the Turkish tax structure, and tax incentives offered to foreign investors in Türkiye. The first section explores the historical development of multinational corporations, followed by a definition of 'multinational corporations', and an investigation of the various ways that a multinational corporation may invest in the host country. The second section will, from the point of view of developing countries, examine the effects that the multinational corporations have on the economic structure of the hostcountry, and the effects of the home and host countries' economic structure on multinational corporations. The third section looks at the means, via tax systems, that developing countries us to attract investment from multinational corporations. In addition, it will research the tax policies of the host countries. In order to exemplify the effects of tax systems of developing countries on multinational corporations, this section will discuss South Korea and its development with relation to multinational corporations. The fourth section will study foreign investment in Türkiye before its founding as a republic. This will be followed by a review of foreign investment in Türkiye from 1923-1963, and then from 1963 to the present, with a specific investigation of the 5- year development plans since 1963. The last section will examine foreign investment in Türkiye from an income and corporation tax law perspective, it will also review recent incentives offered to multinational corporations. As a result, the conclusion of this study will reveal that more multinational corporations do not invest in Türkiye not as a result of the tax structure and incentives, but rather due to economic and political instability in Türkiye.