Ayçiçeği ebeveynlerinin çoklu dizi (line X tester) analiz yöntemine göre kombinasyon kabiliyetlerinin belirlenmesi
Determination of combination capabilities of sunflower parents according to multiple sequence (line X tester) analysis method
Yazar: GÜLSÜM KAYIŞOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. RAHİM ADA
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Islahı ve Genetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Ayçiçeği = Sunflower ; Heterobeltiosis = Heterobeltiosis ; Melez azmanlığı = Heterosis ; Çoklu dizi yöntemi = Line x tester method

Özet:
Bu araştırma, 2019 yılında Selçuk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Prof. Dr. Abdulkadir AKÇİN deneme tarlasında yürütülmüştür. Araştırmada yeni geliştirilen sitoplazmik erkek kısır 2 ana (CMS) hat ve 6 baba (restorer) testeri kullanıldı. 12 adet melez (F1) 2018-19 kış döneminde Tarla Bitkileri Bölümü Bitki Islah Serasında ana (CMS) ve baba (Restorer) hatların melezlenmesiyle elde edilmiştir. Tesadüf Blokları Deneme Desenine göre dört tekerrürlü olarak kurulan denemede her sıra bir parsel olarak kabul edildi. Bloklar arası 2 m, sıra arası 70 cm, sıra üzeri 25 cm ve sıra uzunluğu 3 m olup her parsel 2,1 m2 dir. Araştırmada, çıkış süresi (gün), %50 çiçeklenme süresi (gün), hasat olgunluğuna geliş süresi (gün), bitki boyu (cm), tabla çapı (cm), tablada döllenmemiş merkez çapı (cm), 100 tane ağırlığı (g), kabuk oranı (%), gövde çapı (mm), dekara verim (kg/da), yağ oranı (%) ve yağ verimi (kg/da) özellikleri incelenmiştir. Çoklu dizi varyans analizleri genel ve özel kombinasyon yetenekleri, bazı genetik parametrelerin oransal ilişkileri, heterosis ve heterobeltiosis değerleri, dar ve geniş anlamda kalıtım dereceleri hesaplanmıştır.
Sonuçlara göre bazı parametrelerin ortalama değerleri; bitki boyu ebeveynlerde 60,86 ile 99,21 cm, melezlerde 87,74 ile 117 cm, tabla çapı ebeveynlerde 8,03 ile 12,97 cm, melezlerde 14,08 ile 19,68 cm, 100 tane ağırlığı ebeveynlerde 2,15 ile 5,36 g, melezlerde 5,51 ile 8,02 g, dekara verim ebeveynlerde 171,41 ile 261,61 kg/da, melezlerde 168,45 ile 429,29 kg/da, yağ oranı ebeveynlerde %35,18 ile %42,20, melezlerde %36,07 ile %48,11, yağ verimi ebeveynlerde 71,62 ile 104,27 kg/da, melezlerde 71,41 ile 182,90 kg/da arasında değerler belirlenmiştir. Heterosis değerleri, bitki boyu %18,69 ile %62,41, tabla çapı %32,25 ile %84,51, 100 tane ağırlığı %45,97 ile %101,57, dekara verim %-28,25 ile %83,11, yağ oranı %-11,66 ile 24,90, yağ verimi %-23,21 ile 99,91 arasında değerler belirlenmiştir. Heterobeltiosis değerleri ise bitki boyu %5,84 ile %52,64, tabla çapı %8,52 ile %63,02, 100 tane ağırlığı %2,75 ile %53,98, dekara verim %-32,78 ile %74,05, yağ oranı %-13,43 ile 15,52, yağ verimi %-29,11 ile %75,40 arasında değerler belirlenmiştir.
Dekara verim (429,29 kg/da), yağ oranı (%42,69) ve yağ verimi (182,90 kg/da) için RAS-1 X R80 melezi en yüksek değerleri vermesi nedeniyle önemli bir melez kombinasyonudur. Araştırmanın sonucunda incelenen tarımsal özellikler bakımından ele alınan popülasyonda yeterli düzeyde bir genetik varyasyon bulunmaktadır. 

Anahtar Kelimeler: Ayçiçeği, Heterobeltiosis, Heterosis, Line x tester analizi

Abstract:
This research, in 2019 Selcuk University Faculty of Agriculture Prof. Dr. Abdulkadir AKÇİN trial was carried out in the field. In the study, newly developed cytoplasmic male sterile 2 main (CMS) lines and 6 father (restorer) testers were used. 12 hybrids (F1) were obtained by crossing the mother (CMS) and father (Restorer) lines in the Plant Breeding Greenhouse of the Field Crops Department in the winter season of 2018-19. According to the Random Blocks Trial Design, each row was considered as a parcel in the trial with four replications. 2 m between blocks, 70 cm between rows, 25 cm above the row and 3 m in length and each plot is 2.1 m2. In the research, output time (days), 50% flowering time (days), harvest maturity period (days), plant height (cm), head diameter (cm), head unfertilized center diameter (cm), 100 grain weight (g), shell ratio (%), stem diameter (mm), yield per decare (kg / da), oil rate (%) and oil yield (kg / da) were investigated. Multiple sequence variance analysis, general and specific combination abilities, proportional relationships of some genetic parameters, heterosis and heterobeltiosis values, narrow and broad heritability were calculated.
According to the results, the average values of some parameters; plant height 60.86 to 99.21 cm in parents, 87.74 to 117 cm in hybrids, table diameter between 8.03 and 12.97 cm in parents, 14.08 to 19.68 cm in hybrids, 100-grain weight with 2.15 in parents 5.36 g, crossbreeds 5.51 to 8.02 g, yield per decare between 171.41 and 261.61 kg/da in parents, 168.45 and 429.29 kg/da in hybrids, fat ratio between 35.18% and parents Values were determined as 42.20, between 36.07% and 48.11% in crosses, between 71.62 and 104.27 kg/ha in parents, between 71.41 and 182.90 kg/da in crosses. Heterosis values, plant height 18.69% to 62.41%, head diameter 32.25% to 84.51%, 100-grain weight 45.97% to 101.57%, yield per decare -28.25% to 83% ,11, oil ratio between 11.66% and 24.90%, oil yield between -23.21% and 99.91% were determined. Heterobeltiosis values are 5.84% to 52.64% plant height, 8.52% to 63.02% head diameter, 100 grain weight 2.75% to 53.98%, yield per decare -32.78% to 74,05%, oil ratio 13.43% and 15.52%, oil yield -29.11% and 75.40% were determined.
RAS-1 X R80 hybrid is an important hybrid combination as it gives the highest values for yield per decare (429,29 kg/da), oil rate (42.69%) and oil yield (182,90 kg/da). As a result of the research, there is a sufficient level of genetic variation in the population considered in terms of the agricultural characteristics examined.

Keywords: Heterobeltiosis, Heterosis, Line x Tester analysis, Sunflower