Kar yüzeyli örnekleyici kullanılarak atmosferik iz elementlerin kuru çökelme miktarının tesbiti
Determination dry deposition of atmospheric trace elements using sampler with snow surface
Yazar: ALİYE AKAL
Danışman: DOÇ. DR. F. SEZER TURALIOĞLU
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering
Dizin: Erzurum = Erzurum ; Eser elementler = Trace elements ; Kuru birikim = Dry deposition

Özet:
Bu çalışmada, Erzurum şehir atmosferindeki 12 iz elementin (Al, Ca, Cd, Cr, Cu, K, Mg, Na, Ni, Pb, V ve Zn) çökelme örnekleri, 2008 yılının Ocak-Şubat aylarında 44 noktadan önceden belirlenmiş örnekleme prosedürü gereğince toplandı ve analizlendi. Kuru çökelme örneklerini toplamak için kar yüzeyli bir örnekleyici kullanıldı. İz element konsantrasyonları ve akıları belirlendi.Toplanan çökelme örnekleri, süzülerek çözünen ve çözünmeyen kısımlara ayrıldı. Her iki kısım, 12 element için analizlendi. İz elementler ICP-OES cihazı kullanılarak belirlendi.İz elementlerin ortalama konsantrasyonları Al, Ca, Cd, Cr, Cu, K, Mg, Na, Ni, Pb, V ve Zn elementleri için sırasıyla 3760, 4530, 2.47, 47.48, 72.68, 970, 1260, 1290, 68.75, 52.43, 42.22, 132.70 µgL-1 olarak bulundu. Elementlerin çözünürlükleri incelendi ve Na>Ca>Cd>Pb>Zn>V> Cu>K>Ni> Mg>Al çözünürlük sıralaması gözlendi.Kar örneklerinin pH değişimleri incelendi ve pH değerlerinin 4.95-7.55 aralığında değiştiği ve ilk kar örneklerinin ortalama pH değeri, 6.25 iken, 8 günlük kar örneklerinin ortalama pH değeri, 5.85'e düştüğü gözlemlendi.Al, Ca, Cd, Cr, Cu, K, Mg, Na, Ni, Pb, V ve Zn elementlerinin kuru çökelme akıları hesaplandı ve sırasıyla 8885, 7399, 2.36, 78.82, 166.48, 1103, 1756, 1616, 95.11, 72.82, 76.13 ve 204.88 µg m-2 gün-1 değerleri buludu. Kuru çökelme akı değerleri literatürdeki değerlerle kıyaslandı. Şehrin kirlilik haritaları Surfer32 programı yardımıyla çizildi.Zenginleştirme faktörleri hesaplandı ve Cd, Cr, Cu, Ni, Pb, Zn elementlerinin yüksek oranda zenginleştiğini görüldü.

Abstract:
In this work, deposition samples of 12 trace elements (Al, Ca, Cd, Cr, Cu, K, Mg, Na, Ni, Pb, V and Zn) were collected in an urban atmosphere; city of Erzurum in January and Feburary 2009, from 44 points according to a predetermined sampling procedure and analyzed. A snow surface sampler was used to collect dry deposition samples. Trace element concentrations and dry deposition fluxes were determined.Deposition samples were filtered and separated soluble and insoluble fraction. Both soluble and insoluble fraction were analyzed for 12 elements. Trace elements were determined using ICP-OES technique.Average trace elements concentrations for Al, Ca, Cd, Cr, Cu, K, Mg, Na, Ni, Pb, V and Zn were found as 3760, 4530, 2.47, 47.48, 72.68, 970, 1260, 1290, 68.75, 52.43, 42.22, 132.70 µgL-1 respectively. Solubilities of elements were investigated and found Na>Ca>Cd>Pb>Zn>V> Cu>K>Ni> Mg>Al.pH variations of snow samples were investigated and found to change pH values between 4.95-7.55 and to fall from 6.25 pH value of fresh snow samples to5.85 pH value of aged snow samples.Trace elements dry depositions fluxes for Al, Ca, Cd, Cr, Cu, K, Mg, Na, Ni, Pb, V and Zn were calculated and found as 8885, 7399, 2.36, 78.82, 166.48, 1103, 1756, 1616, 95.11, 72.82, 76.13 ve 204.88 µg m-2 d-1 respectively. Dry deposition fluxes were compared with literature. Pollution maps of the city are drawn using Surfer32 software.Enrichment factors were calculated and showed that Cd, Cr, Cu, Ni, Pb, Zn are highly enriched