Stratejik yönetim araçlarının kurumsal risk yönetimindeki rolü: Bir model önerisi ve uygulama
The role of strategic management tools in enterprise risk management: A model proposal and implementation
Yazar: MURAT SONER
Danışman: DOÇ. DR. HAKAN KARABACAK
Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Denetim ve Risk Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; İstatistik = Statistics ; İşletme = Business Administration
Dizin: Kurumsal risk yönetimi = Enterprise risk management ; Stratejik yönetim = Strategic management

Özet:
Kurumsal risk yönetimine (KRY) yönelik yayımlanan çerçeve ve rehberlerde, yönetim anlayışında meydana gelen değişimlere uygun olarak KRY'nin stratejik yönetim ile bütünleştirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Özellikle 2017 yılında yayımlanan "COSO KRY – Strateji ve Performansla Bütünleştirmek" çerçevesi bu konuda örnek teşkil etmektedir. Ancak, yayımlanan akademik çalışmalar ve çerçevelerde stratejik yönetim ve risk yönetiminin bütünleştirilmesi konusunda "ne olması gerektiği" açık bir şekilde ifade edilmesine karşın "nasıl olması gerektiği" sorusu cevap bulamamakta, bu konuda yayımlanan az sayıdaki çalışmanın da stratejik yönetim odaklı olduğu görülmektedir. 
Bu itibarla, yapılan çalışmada bu kavramların bütünleştirilmesine katkı sunulması ve bu ilişkinin KRY odaklı olarak ortaya konulması amaçlanmıştır. Çalışmada, literatür incelemesi neticesinde organizasyonlara en fazla katkı sağladığı belirlenen 42 adet stratejik yönetim aracı (SYA) ile KRY ilişkisinin akademik ve çalışma hayatındaki yerinin belirlenmesi hedeflenmiştir. Akademik bağlamda, veri tabanlarında bu ilişkiyi yansıtan çalışmaların KRY çalışmaları içerisindeki yeri incelenmiştir. Bu ilişkinin çalışma hayatındaki mevcudiyetine ilişkin olarak ise kamu, KİT, yerel yönetimler ve özel sektörden 35 kurum, kuruluş ve şirkette görevli 251 çalışana yönelik anket ve bu sektörleri temsil eden yöneticilerle mülakat gerçekleştirilmiştir. 
Uygulama sonuçlarında elde edilen veriler nicel ve nitel yöntemlere uygun güvenilirlik ve geçerlik analizlerine tabi tutulmuştur. Anket verilerinin hipotez testleri için Ki-kare bağımsızlık testi ile bu sonuca etki eden değişkenlerin belirlenmesi için Ki-kare Post Hoc analizi yapılmıştır. Testlerde öncelikle KRY bileşenleriyle ilişki durumu, sonrasında ise KRY'nin bütünlüğüyle ilişki durumu incelenmiştir. Testlerin sonucunda, SYA ile KRY'nin bütünlüğü ilişkisinde sektör, çalışma süresi, öğrenim durumu ve yaş faktörlerinin tümünün etkisi olduğu belirlenmiştir. Bileşen ilişkisinde ise üç bileşende bu faktörlerin tümünün etkisinin olduğu, iki bileşende ise çalışma süresi hariç diğer faktörlerin etkisinin olduğu belirlenmiştir. Mülakatlarda elde edilen verilerin anket test sonuçlarını desteklediği görülmüştür. Buna karşın, SYA-KRY ilişkisine yönelik akademik ilginin çalışma hayatında beklenen seviyede karşılık bulmadığı belirlenmiştir.
Çalışmada, anket cevaplarından elde edilen veriler neticesinde "Stratejik Yönetim Araçlarına Dayalı KRY" modeli önerilmiştir. KRY süreci ile SYA arasındaki karşılıklı ilişkilerin ortaya çıkarılmasını sağlayan bu Modelin, bütüncül ve uygulamaya dönük bir perspektifle organizasyonların stratejik yönetim ve kurumsal risk yönetimi süreçlerini bütünleştirilebilmesine ve etkin işletilebilmesine katkı sağlaması öngörülmektedir.

Abstract:
In the frameworks and guidelines published on enterprise risk management (ERM), it is emphasized that ERM should be integrated with strategic management in line with the changes in management understanding. In particular, the "COSO ERM- Integrating Strategy and Performance" framework published in 2017 sets an example in this regard. However, although the published academic studies and frameworks clearly state "what should happen" in terms of integrating strategic management and risk management, the question of "how it should happen" remains unanswered, and the few studies published on this subject are focused on strategic management.
	In this respect, this study aims to contribute to the integration of these concepts and to reveal this relationship with a focus on ERM. In the study, it was aimed to determine the place of the relationship between 42 strategic management tools (SMTs), which were determined to contribute the most to organizations as a result of the literature review, and ERM in academic and working life. In an academic context, the place of studies reflecting this relationship in databases within ERM studies was examined. Regarding the existence of this relationship in working life, a survey was conducted for 251 employees working in 35 institutions, organizations and companies from the public, state-owned enterprises, local governments and private sectors, and interviews were conducted with managers representing these sectors.
The data obtained in the application results were subjected to reliability and validity analyzes in accordance with quantitative and qualitative methods. For the hypothesis testing of the survey data, Chi-square independence test and Chi-square Post Hoc analysis were performed to determine the variables affecting this result. In the tests, the relationship with the components of ERM was examined first and then the relationship with the integrity of ERM was examined. As a result of the tests, it was determined that the factors of sector, working time, education level and age all had an effect on the relationship between the SMTs and the integrity of the ERM. In the component relationship, it was determined that all of these factors had an effect in three components, and in two components, factors other than working time had an effect. It was observed that the data obtained in the interviews supported the survey test results. On the other hand, it was determined that the academic interest in the SMTs-ERM relationship was not reflected in the working life at the expected level.
	In the study, as a result of the data obtained from the survey responses, a "ERM Based on Strategic Management Tools" model was proposed. This Model, which reveals the relationship between the ERM process and SMTs, is expected to contribute to the integration and effective operation of strategic management and enterprise risk management processes of organizations with a holistic and practical perspective.