Bir Kappadokia kenti: Tyana
A Kappadokia city: Tyana
Yazar: MUSTAFA BÖLÜKBAŞ
Danışman: DOÇ. DR. DENİZ KAPLAN
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Kent tarihi = Urban history ; Mimari süslemeler = Architectural decorations ; Mimari yapı = Architectural structure ; Niğde-Bor-Kemerhisar = Niğde-Bor-Kemerhisar ; Roma Dönemi = Roman Period ; Tyana = Tyana

Özet:
Tyana Niğde'nin Bor ilçesine bağlı Kemerhisar ve Bahçeli Kasabaları'nın sınırları içerisinde bulunmaktadır. Antik dönemlerde ise Kappadokia Bölgesi'nin güneyinde, Kilikia Kapıları'na yakın en büyük yerleşimiydi. Ayrıca Tyana, Kaisareia/Mazaka ile birlikte Kappadokia Bölgesi'nin iki büyük kentinden birisiydi. Tyana hem Kaisareia'ya hem de Kilikia Kapıları'na olan yakınlığından dolayı stratejik bir öneme sahipti. Ticari, askeri ve dini amaçla yapılan yolculuklarda önemli bir durak rolü üstlenmiştir. Bunun sonucunda kent giderek zenginleşmiştir. Pek çok devlet tarafından saldırıya uğramasının temelinin bu olduğu düşünülmektedir. Assur Ticaret Kolonileri Çağı'ndan itibaren sırasıyla Hitit İmparatorluğu, Geç Hitit Beylikleri Dönemi'nde Yeni Assur Devleti'ne bağlı Tabal Krallığı, Phryg Krallığı, Pers İmparatorluğu, Hellenistik Dönem'de Kappadokia Krallığı, Roma İmparatorluğu ve Doğu Roma (Bizans) İmparatorluğu'nun egemenliğinde kaldı. Kent Arap Akınlarından sonra önemini kaybetti. MS 1. yüzyılda yaşamış olan Tyanalı Apollonius yaşamı ve öğretileri ile hem yaşadığı dönemde hem de öldükten sonra pek çok insanı peşinden sürüklemeye devam etmiştir. Özellikle MÖ 193-235 yılları arasında Roma İmparatorluğu'nu yöneten Severus Sülalesi'nin kendisine olan ilgisi Romalı yazar Philostratus tarafından aktarılmıştır. Tyana'da Roma Dönemi'nde inşa edilmiş üç yapı günümüze ulaşmıştır. Bunlar Roma havuz, Roma Hamamı ve Su kemerlerdir. Ayrıca antik yazarlar Philostratus ve Marcellinus kentte günümüze ulaşmayan Zeus Asbamaios Tapınağı ve çeşme olduğu bilgisini aktarmışlardır. Kemerhisar Kasabası ve Bahçeli Kasabası merkezlerinde toplu ve dağınık halde olan pek çok mimari yapı elemanı tespit edilmiştir. Bu yapı elemanlarının stilistik özellikleri tespit edilerek benzer örnekleri ile karşılaştırılmıştır.

Abstract:
Tyana is located in the borders of Kemerhisar and Bahçeli Municipalities in Bor district of Niğde. In ancient times, it was the largest settlement close to the Kilikia Gate in the South of the Kappadokia Region. Tyana was also one of the two major cities of Kappadokia Region with Kaisareia. Tyana was of strategic importance due to its proximity to both Kaisareia and Kilikia Gates. It played an important stop role in commercial, military and religious travels. As a result, the city has been enriched gradually. This is thought to be the basis for being attacked by many states. From the Assyrian Colony Age, respectively, under the rule of the Hittite Empire, the Tabal Kingdom of the New Assyrian Empire, the Phryg Kingdom, the Persian Empire, the Kappadokia Kingdom in the Hellenistic Period, the Roman Empire and the Eastern Roman (Byzantine) Empire stayed. The ancient city lost its importance after the Arab Raids. Apollonius from Tyana who lived in the 1st century AD, continued to inspire many people both during his life and after his death. Especially the interest of the Severus family, which ruled Rome Empire between 193-235 BC, was conveyed by the Roman writer Philostratus. Three Buildings built in the Roman Period in Tyana have survived- Roman pool, Roman bath and Aquaductus. In addition, ancient writers Philostratus and Marcellinus conveyed information that there was a Temple of Zeus Asbamaios and a fountain that did not survived to the present day. Many architectural and scattered architectural elements were identified in Kemerhisar and Bahçeli Municipalities. The stylistic properties of these structural elements were determined and compared with similar examples.