Osmanlı-İran ilişkilerinde serhat eyaletlerinin rolü (1722-1725)
The role of border provinces in Ottoman-Iran relations (1722-1725)
Yazar: NAZLI HİLAL CİNEMRE
Danışman: PROF. DR. RIZA KARAGÖZ
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Tarih = History
Dizin: 18. yüzyıl = 18. century ; Erzurum = Erzurum ; Mühimme Defterleri = Mühimme Registration Books ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Safeviler = Safavids ; Trabzon = Trabzon ; Türk-Safevi ilişkileri = Türk-Safevi relations ; Türk-İran ilişkileri = Turkish-Iran relations ; Van = Van ; İran = Iran

Özet:
Osmanlı-İran münasebetleri başlangıcından günümüze kadar pek çok araştırmaya konu olmuş ve tarihçilerin de ilgisini çekmiştir. Bunun sebepleri arasında; Osmanlı Devleti'nin iç karışıklık yaşamasında İran'ın etkisi, mezhepsel faaliyetleri, Safevilerin Anadolu'yu yayılma alanı olarak görmeleri, iki devlet arasındaki toprak hâkimiyeti, sınır anlaşmazlıkları ve ekonomik kaygılar şeklinde sıralanabilir.
1722-1725 yılları, İran'da hüküm süren Safevi Hanedanı ile Osmanlı Devleti arasındaki ilişkilerin siyasi, sosyal ve askerî açıdan yoğun olduğu bir dönemdir. Bu dönem için başvurulacak başlıca kaynaklardan birisi Mühimme Defterleri'dir. Bu defterlerde iki devlet arasında meydana gelen gelişmeler ve sefer öncesi hazırlıklar, mühimmat, asker ve zahire sevkiyatı, idarecilere gönderilen emirler ve bunlara ek olarak Rusya-Osmanlı ilişkileri de yer almaktadır.
Bu çalışmada 130, 131, 132 numaralı Mühimme Defterleri incelenmek suretiyle yukarıda sözünü ettiğimiz konular araştırılmıştır. Yapılan bu çalışmadan maksat, Osmanlı ve İran arasındaki ilişkilerde serhat eyaletlerinden olan Erzurum, Van ve Trabzon'un ne tür vazifeler üstlendiğini arşiv kaynakları suretiyle ortaya koymak ve geçmişten bugüne ışık tutmaktır.

Anahtar Sözcükler: Serhat, Erzurum, Van, Trabzon, XVIII. Yüzyıl,  Mühimme Defteri, Osmanlı ve Safevi Devleti

Abstract:
Ottoman-Iran relations have attracted the attentions of historians have been the subject of many researches from the beginning until today. Among the reasons for this; The influence of Iran in internal disorder of the Ottoman Empire, sectarian activities of Iran, the Safavids seeing Anatolia as a spreading area, land domination between the two states, border disputes and economic concerns can be listed.
The years of 1722-1725 were a period when the relations between the Safavid Dynasty, ruled in Iran, and the Ottoman Empire were intense in terms of political, social and military aspects. One of the main sources to be consulted for this period is the Mühimme Notebooks. In these books, the developments between the two states and preparations before the campaign, the shipment of ammunition, soldiers and grain, the orders sent to the administrators and the Russian-Ottoman relations are also included.
In this study, by examining the numbers of 130, 131, 132 Mühimme Notebooks, the above-mentioned issues were researched. The purpose of this study is to reveal the duties of Erzurum, Van and Trabzon, which are the border provinces in the relations between the Ottoman Empire and Iran, by means of archive sources and to shed light on from the past to the present.

Key words: Border, Erzurum, Van, Trebizond, Muhimme Notebooks, Ottoman Empire, Safavid Dynasty