Cem ibadetlerinde icra edilen eserlerin derlenmesi ve müzikal yönden incelenmesi: Ordu ili Gürgentepe ilçesi örneği
Collection and musical analysis of the works performed at Cem worships: Ordu province Gürgentepe district example
Yazar: KAŞİFCAN TAZE
Danışman: PROF. DR. AHMET SELİM DOĞAN
Atatürk Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Müzikoloji Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Müzik = Music

Özet:
Amaç: Bu çalışmada Ordu ili Gürgentepe ilçesinde yürütülen Cem ibadetlerinde Sözlü ve müzikal üretime sahip Dede ve Zakirlerin eserleri kayıt altına alınarak derlemesinin yapılması ve derlemesi yapılan eserlerin müzikal açıdan; makam, ölçü ve seyir özelliklerinin incelenmesi amaçlanmıştır.
Yöntem: Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması deseni kullanılmıştır. Örneklem olarak ölçüt örneklem kullanılmıştır. Veri toplama aracı olarak dokümanlar ve görüşme formu kullanılmıştır.
Bulgular: Ordu ili Gürgentepe yöresinde aktif olarak Dedelik kurumuna hizmet eden Dede ile görüşülüp araştırmanın temelini oluşturan Cem ibadetinde icra edilebilen 15 eser elde edilerek notaya alınmıştır. Bulgular bölümünde derlenen eser bilgileri verilmiş olup makam, ölçü ve seyir özellikleri incelenerek sınıflandırması yapılmıştır.
Sonuç: Aleviliğin ortaya çıkışı, tarihsel süreci, Anadolu'daki varlığı, Ordu ili, Gürgentepe ilçesi, dizi, makam, ölçü, seyir ve Cem ibadeti hakkında bilgiler verilmiştir. Literatür taramasında ve görüşme formu sonucu elde edilen bilgilere dayanarak ibadette Dede' nin Cem ibadetinin toplanma nedenine ve konusuna bağlı olarak değişkenlik gösterebilen eserlere rastlanılmıştır. Eserlerin derlenmesi yapılmış olup makam, ölçü seyir özellikleri incelenerek sınıflandırması yapılmıştır. Çalışma kapsamında ulaşılan 15 eserin 5 tanesi Hüseyni makamı dizisi, 2 tanesi Uşşak makamı dizisi, 1 tanesi Neva makamı dizisi, 4 tanesi Bayati makamı dizisi, 2 tanesi Hicaz Hümayun makamı dizisi ve 1 tanesi Nişabur makamı dizisi ile örtüştüğü görülmektedir. Derlenen eserlerden 7 tanesi 4/4 lük, 2 tanesi 2/4 lük, 3 tanesi 5/8 lik, 2 tanesi 6/8 lik ve 1 tanesi 7/8 lik ölçülerle icra edildiği görülmektedir.

Anahtar Kelimeler: Alevilik, Bektaşilik, Ordu-Gürgentepe Yöresi, Cem ibadeti, Müzikal İnceleme.

Abstract:
Objective: In this study, the works of Dede and Zakirs, who have oral and musical productions in Cem worships carried out in the province of Ordu, Gürgentepe, are compiled by recording and the works that compiled are aimed to be examined in terms of the maqam, measure and course characteristics from the musical point of view.
Method: The case study design, which is one of the qualitative research methods, was used in the research. A criterion sample was used as a sample. Documents and semi-structured interview form were used as data collection tools.
Findings: Dede, who actively served the Dedelik institution in the Gürgentepe region of Ordu province, was interviewed and 15 works that could be performed in Cem worship, which formed the basis of the research, were obtained and notated. In the findings section, the collected work information has been given and its classification has been made by examining its maqam, measure and course characteristics.
Results: Information was given about the emergence of Alevism, its historical process, its existence in Anatolia, Ordu province, Gürgentepe district, sequence, maqam, measure, course and Cem worship. Based on the information obtained as a result of the literature review and the interview form, works that were encountered may vary depending on the reason for the gathering and the subject of Dede's Djem worship. The works have been compiled and their classification has been made by examining their mode, scale and course characteristics. It is seen that of the 15 works reached within the scope of the study, 5 of them are in the Hüseyni makam scale, 2 in the Uşşak makam scale, 1 in the Neva makam scale, 4 in the Bayati makam scale, 2 in the Hicaz Hümayun makam scale and 1 in the Nişabur makam scale. It is seen that 7 of the collected works are performed in 4/4, 2 in 2/4, 3 in 5/8, 2 in 6/8 and 1 in 7/8.

Key words: Alevism, Bektashism, Ordu-Gürgentepe Region, Cem Worship, Musical Analysis.