20. Yüzyıl Kerkük divan şairlerinin şiirinde toplumsal hafıza
Social memory i̇n the poetry of Kirkuk divan poets of the 20th Century
Yazar: AYŞE TÜRKMEN
Danışman: PROF. DR. TURGUT KOÇOĞLU
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
8. yüzyıldan itibaren Orta Asya'dan gelerek Irak'a yerleşen Oğuz Türkleri bölgede kendilerine özgü bir kültür ve medeniyet kurmuş yine kendilerine özgü bir edebiyat geliştirmişlerdir. Kökeni Oğuzlara kadar dayanan bu edebiyatın ilk yazılı örnekleri Kaşgarlı Mahmut'un Divanu Lügâti't-Türk adlı eserinde görülür. Kaşgarlı'dan sonra rastlanan ilk örnekler ise 14. yüzyılın ünlü şair Nesimi'ye aittir. Kaşgarlı ve Nesimi arasındaki dönemlerdeki edebî ürünlerden günümüze kadar ulaşanları bulunmamaktadır. Klasik Türk edebiyatının en önemli isimlerinden olan Fuzuli de bu bölgede yetişmiştir. 
Toplumsal hafıza teoremi, bir toplumun kolektif belleğini ve geçmişle olan ilişkisini anlamak için önemli bir kavramsal çerçeve sunar. Bu teorem, bireylerin ve toplulukların geçmiş deneyimlerini nasıl hatırladığını, bu anıların nasıl şekillendiğini ve güncel sosyal kimliklerin oluşumunda nasıl rol oynadığını inceler. Toplumsal hafıza, tarihsel olayların ve kültürel mirasın nesilden nesile aktarılması sürecinde, bireylerin ve grupların kimliklerini tanımlamalarına yardımcı olur. Bu çalışmada, toplumsal hafıza teoreminin teorik temelleri ele alınarak, edebî ürünlerde bu kavramın nasıl işlediği ve sosyal yapılar üzerindeki etkileri analiz edilmiştir. 
20. yüzyıl Kerkük divan şairlerinin şiirlerinin toplumsal hafıza teoremi bağlamında incelenmesini amaçlayan bu çalışmada; özellikle, toplumsal hafızanın sosyal dayanışma, kimlik oluşumu ve kolektif bilinç üzerindeki rolü vurgulanmış bu bağlamda tarihsel olayların ve kültürel pratiklerin nasıl yeniden yapılandırıldığı tartışılmıştır.

Abstract:
Oghuz Turks, who came from Central Asia and settled in Iraq starting from the 8th century, established their own culture and civilization in the region and developed their own unique literature. The first written examples of this literature, whose origins go back to the Oghuzs, are seen in Kaşgarlı Mahmut's work called Divanu Lügâti't-Türk. The first examples found after Kashgarli belong to the famous poet Nesimi of the 14th century. There are no literary works from the periods between Kashgarli and Nesimi that have survived to the present day. Fuzuli, one of the most important names of classical Turkish literature, was also raised in this region.
The social memory theorem provides an important conceptual framework for understanding the collective memory of a society and its relationship with the past. This theorem examines how individuals and communities remember past experiences, how these memories are shaped, and how they play a role in the formation of current social identities. Social memory helps individuals and groups define their identities in the process of transferring historical events and cultural heritage from generation to generation. In this study, the theoretical foundations of the social memory theorem are discussed and how this concept functions in literary works and its effects on social structures are analyzed. In this regard, examples from the poems of Mehmet Sadık, Osman Mazlum, Hicri Dede and Mehmet İzzet Hattat, representatives of which lived in Kirkuk in the 20th century, were examined within the dynamic nature of social memory.