Yazıtlar ışığında Anadolu'da Hermes Kültü
The cult of Hermes in Anatolia in the light of inscriptions
Yazar: EMRE POYRAZ
Danışman: PROF. DR. HAMDİ ŞAHİN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Eskiçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Eski Çağ Dilleri ve Kültürleri = Ancient Linguistics and Cultures ; Tarih = History
Dizin: Din = Religion ; Eski Çağ = Old Age ; Filoloji = Philogy ; Hermes = Hermes ; Kült = Cult ; Latince = Latin ; Mezar kitabeleri = Grave epigraphies ; Yunan mitolojisi = Greek mythology ; Yunanca = Greek language

Özet:
Hermes, Hellen pantheonunda bulunan belki de en geniş tapınıma sahip
tanrıdır. Bu çalışmada Hermes içerikli yazıtlar göz önünde tutularak tanrının
Anadolu'daki yayılımı ve insanların Hermes'e hangi alanlarda, hangi epitetlerle taptığı
incelenmiştir. Bu inceleme için ilk bölümde Hermes adının etimolojik çözümlemesi
yapılmış ve tanrının ad kökeni hakkındaki teoriler incelenmiş ve Hermes'in Hellen
hakimiyetinden önce Anadolu'da yaşamış olan Hint-Avrupa kökenli halklar
nezdindeki öncülleri ve kökleri ortaya konulmuştur. İkinci bölümde ise hem diğer
tanrıları hem de Hermes'i Hellen halkına ve bize anlatan antik edebi eserler olan ve
sözlü geleneğin ürünleri olan Homeros Destanları ve Homerik Hymnos incelenmiştir.
Çünkü Hellen edebiyatı önce sözlü, sonra yazılı olarak kendisini var ettiğinden bu
eserler, yazıtlarda geçen epitetleri ve tanrıların hakimiyet alanlarını bize anlatan en
eski kaynaklardır. Bu edebiyat incelemesi, Hermes'in Anadolu'da karşılaştığımız
yazıtlardan daha başka epitetlerin varlığına da işaret etmektedir. Üçüncü bölümde ise
bölgelere ve bölgelerdeki kentlere göre Hermes adının geçtiği yazıtlar kataloglanmış
ve bu yazıtlarda geçen özel ifadeler ve belli başlı isimler incelenmiştir. Sonuç
bölümünde ise söz konusu katalogda yer alan yazıtların detaylı yorumlaması yapılmış
ve Hermes kültüne ait yazıtlar diğer arkeolojik verilerle kıyaslanmıştır.

Abstract:
Hermes is perhaps the god with the biggest sovereignty in the Hellenic
pantheon. This study considers the inscriptions containing Hermes the spread of the
god in Anatolia, and the areas in which people worshiped Hermes and with which
epithets were examined. For this study, in the first part, the etymological analysis of
the name Hermes was made and the theories about the origin of the god's name were
examined and the pioneer and roots of Hermes in the Indo-European peoples who lived
in Anatolia before the Hellenic domination were revealed. In the second part the
Homeric Epics and Homeric Hymnos, which are the products of oral tradition, and the
ancient literary works that tell both other gods and Hermes to the Hellenic people and
indirectly to us, are examined. Because Hellenic literature first created itself verbally
and then in writing, these works are the oldest sources that tell us about the epithets in
the inscriptions and the domains of the gods. This classical philological study also
points to the existence of other epithets by Hermes than the inscriptions we encounter
in Anatolia. In the third chapter, the inscriptions with the name Hermes according to
the regions and the cities in the regions were cataloged and the special expressions and
certain names in these inscriptions were examined. In the conclusion part, the
inscriptions in the catalog in question were interpreted in detail and the inscriptions
belonging to the cult of Hermes were compared with other archaeological data.