Haydar Aliyev döneminde Azerbaycan' ın makroekonomik performansı
The macroeconomic performance of Azerbaijan in the "Haydar Aliyev Period"
Yazar: ZHALA MAMMADOVA
Danışman: PROF. DR. TUNCAY ÇELİK
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / Ekonomi ve Finans Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Aliyev, Haydar = Aliyev, Haydar ; Azerbaycan = Azerbaijan ; Ekonomik performans = Economic performance ; Finansal performans = Financial performance ; Makroekonomi = Macroeconomy ; Makroekonomik etki = Macroeconomic effects ; Makroekonomik politikalar = Macroeconomic policies ; Performans = Performance

Özet:
Azerbaycan Cumhuriyeti, 18 Ekim 1991 yılında Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği' nin dağılmasından sonra yeniden bağımsızlığını kazanmıştır. Bu dönemde bağımsızlığını yeni kazanmış ülke Sovyetler Birliği döneminden kalma ciddi ekonomik sıkıntılarla karşılaşmıştır. Genç cumhuriyette; millî gelirdeki büyük düşüşlerin sona erdirilmesi, Karabağ sorunu dışında lokal olarak gerçekleşen bölgesel çatışma alanlarının azaltılması, enflasyonun önlenmesi, yoksulluğun azaltılması, yüksek istihdamın sağlanması, bölgelerin geliştirilmesi gibi sorunların çözümü için çok sayıda politikalar uygulanmış ve bunların giderilmesine çalışılmıştır. 1991 yılı sonrasında Azerbaycan'daki ekonomik gelişmeler Haydar Aliyev'in iktidara gelmesiyle başlamıştır. 
Bu çalışmanın amacı, Haydar Aliyev dönemindeki Azerbaycan ekonomisinin makroekonomik performansı ve makroekonomik performans endeksini oluşturan değişkenlerdeki gelişmeleri incelemektir. 1991-2003 yılları arasında Azerbaycan Makroekonomik Performans Endeksi araştırılmış ve bu araştırma "Standart MPE Hesaplaması"  ve "Temel Bileşenler Analizi"  kullanılarak hesaplanmıştır. 
Araştırma 1991-2003 tarihleri arası ve ekonomik olarak sadece makroekonomik performans açısından sınırlanmıştır.  Yapılan araştırma sonucunda 1991-1994 yıllarını dışarıda tuttuğumuzda Haydar Aliyev dönemine denk gelen 1993-2003 döneminde Makroekonomik Performans Endeksinin TBA hesaplanması ile oluşturulan grafiğe göre makroekonomi en iyi 2000 yılında performans göstermiştir. MPE'nin Temel Bileşenler Analizinin hesaplanması ile oluşturulan grafiğe göre, kuruluş dönemini tamamlanmasının ardından 1995 ile 2000 yılları arasında ekonomide istikrarlı bir performans artışı yaşanmıştır. 
Ayrıca Haydar Aliyev öncesi, Sovyetler Birliği' ne bağlı kalındığı dönem de ele alınmış, ekonomik değişikliklerden ve onun etkilerinden de söz edilmiştir. Aynı zamanda bu çalışma 10 yıllık süreyi kapsayan Türkiye Cumhuriyeti ile Azerbaycan Cumhuriyeti' nin politik ve ekonomik ilişkilerini de konu edinmektedir.
Anahtar Kelimeler: Azerbaycan, Makroekonomik Performans, Makroekonomik Performans Endeksi, Temel Bileşenler Analizi, Azerbaycan ve Türkiye ilişkileri.

Abstract:
The Republic of Azerbaijan regained its independence on October 18, 1991 after the dissolution of the Union of Soviet Socialist Republics. During this period, the newly independent country faced serious economic problems from the Soviet Union period. Numerous policies have been implemented in order to solve the problems such as the elimination of the major decreases in national income, the reduction of the local conflict areas that occur locally outside the Karabakh conflict, the prevention of inflation, the reduction of poverty, the provision of high employment, and the development of regions. After 1991, the economic developments of Azerbaijan began with Haydar Aliyev's coming to power. 
The aim of this study is to examine the macroeconomic performance of the economy of Azerbaijan and the developments in the variables of MPI in the Haydar Aliyev period. Azerbaijan Macroeconomic Performance Index in 1991-2003 was researched and calculated with Standard and Principal Component Analysis.
The research was limited between 1991-2003 only in terms of macroeconomic performance. As a result of the research, when we exclude the years 1991-1994, the macroeconomics showed the best performance in 2000 according to the graph created by calculating the PCA of the Macroeconomic Performance Index in the period 1993-2003, which corresponded to the Haydar Aliyev period. According to the graph created by calculating the Principal Components Analysis of MPI; following the completion of the establishment period, the economy experienced a steady increase in performance between 1995 and 2000.
However, the Soviet Union period of the Azerbaijan before Haydar Aliyev was also discussed and economic changes and its effects were mentioned. At the same time; this study includes 10 years in the political and economic relations of Azerbaijan Republic with the Republic of Turkey.
Keywords: Azerbaijan, Macroeconomic Performance, Macroeconomic Performance Index, Principal Component Analysis, Turkey and Azerbaijan Relations.