Sinan mimarlığının mekansal bağlamda gelişimi: külliyeler
Development of Sinan architecture in spatial context: complexes
Yazar: MELİKE ÖZHAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ZAFER SAĞDIÇ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Tarihi ve Kuramı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Mimarlık tarihi yazım alanında Mimar Sinan üzerine çok sayıda literatür çalışması yapılmıştır. Buna rağmen Sinan'ın mimarlığını farklı bağlamlarda ele alarak literatüre katkıda bulunma imkânının önü de açıktır. İlgili alandaki literatür ise Sinan'ın Sai Mustafa Çelebi'ye yazdırdığı Tezkiretü'l-Bünyān ve bu risalenin varyasyonları olan Adsız Risale, Risāletü'l-Mi‛māriyye, Tuhfetü'lMi‛mārīn, Tezkiretü'l-Ebniye risalelerinin yanı sıra vakfiyesi ile padişaha vekâlet belgesi, azatlık kâğıdı ile alım-satım hüccetleri Sinan ile ilgili günümüze ulaşan kısıtlı tarihsel belgelerle başlamaktadır. 16. yüzyıl Sinan mimarlığına dair elimizde bu kısıtlı metinler bulunmaktadır. Bu yüzden Mimar Sinan'ın yer aldığı toplumsal ve tarihsel düşün sisteminde, mimarlığının hangi üretim pratikleri ile nasıl oluştuğu hakkında elimizde kesin veriler bulunmamaktadır. Bu çalışmada, Sinan Mimarlığının kentsel bağlamda gelişimi külliyeler üzerinden irdelenecektir. Bununla birlikte, Sinan mimarlığı sadece tekil yapılar ölçeğinde değil, daha geniş spekturumlu bir okumayı mümkün kılacak şekilde, mekanı oluşturan dinamikler külliyeler bağlamında ele alınacaktır. Sinan'ın inşa ettiği külliyeler, mimarlığı içerisinde mekan ve kitle kurgusu açısından değerlendirilirken aynı zamanda külliyelerin biçimlenişi de yapılar arasındaki ilişkiler yönünden incelenecektir. Bu mekânsal işleyiş; rastlantısal, eksenel ve geometrik açılardan irdelenecektir. Böylece, külliyelerin kurgusunda bir düzen ve ilkeler örüntüsü aranacaktır. Bu noktada, Mimar Sinan'ın Osmanlı coğrafyasında inşa edilen seçili kent ve menzil külliyeleri ele alınacaktır. Böylece, Sinan'ın mimarlığında kavramsal ve mekansal bir kurgu inşa edebilmenin imkanı oluşmaktadır.

Abstract:
Numerous literature studies of architecture have been made on Ottoman architect Mimar Sinan in the field of Architectural Historiography. Nevertheless, the opportunity of contributing to the literature by considering Sinan's architecture in different contexts is also possible. The literature of the relevant field begins with the limited extant historical documents about Sinan such as Tezkiretü'l-Bünyān which was written by Sai Mustafa Çelebi with the incentive of Sinan and the variations of this treatise called Adsız Risale, Risāletü'l-Mi‛māriyye, Tuhfetü'l-Mi‛mārīn, Tezkiretü'l-Ebniye as well as his foundation certificate-charter, the power of attorney that belongs to sultan, paper of emancipation and trade. Since we have these limited 16th century texts on the architecture of Sinan, we do not have certain data about the production practices of the architecture in the social and historical thought system in which Mimar Sinan is involved.
In this study, the development of Sinan Architecture in urban context will be scrutinized by way of the complex of buildings adjacent to mosques (Kulliye). However, in order to appreciate the architecture of Sinan, it will be discussed not only on the scale of single structures but also the dynamics of placemaking on the basis of the mosque complexes, so as to enable a wider spectrum of reading. Mosque complexes built by Sinan will be evaluated in terms of venue and mass setup within his architecture and in the meantime the formation of the complexes will be examined in terms of the relations between the structures. This spatial operation will be inspected from the point of random, axial and geometrik angles. Thus, a pattern of principles and order will be searched in the construction of the complexes. At this point, Mimar Sinan's selected city and its zone complexes built in the Ottoman geography will be discussed. Thus, the possibility of constructing a conceptual and spatial structure in Sinan's architecture is formed.