Kataklismik değişen yıldızların optik ve x-ışın özellikleri
Optical and x-ray properties of cataclysmic variable stars
Yazar: SAMET OK
Danışman: PROF. DR. BELİNDA KALOMENİ YAKUT
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Astronomi ve Uzay Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Astronomi ve Uzay Bilimleri = Astronomy and Space Sciences
Dizin: Değişen yıldızlar = Variable stars ; Sayısal uydu verileri = Digital satellite data ; X ışını = X ray ; Yakın çift yıldızlar = Close binary stars

Özet:
Kataklismik değişen sistemler bileşenlerinden biri beyaz cüce olan madde aktarımı görülen yakın çift sistemlerdir. Bu etkileşim sistemlerin çok geniş bir dalgaboyu aralığında kimi zaman patlama kimi zaman da kısa süreli parlama ya da parlaklık artışı olarak görülmektedir. Belirli dalga boylarında ve öngörülemez bir şekilde gerçekleşen bu değişimlerin sürekli takip edilmesi madde aktarım süreçlerini anlama konusunda büyük katkı sağlamaktadır. X-ışın bölgesi gibi madde aktarımı sonucu ortaya çıkan ışınımın salındığı enerji aralıklarını incelemek madde aktarımının gerçekleştiği bölge ve fiziksel koşulların işleyişini ve zamana bağlı değişimini göstermesi açısından önemlidir.
	Bu çalışmada kataklismikler arasından seçilen AN UMa, V808 Aur, V1007 Her, IPHAS J052832.69+283837.6, CRTS CSS091109 J035759+102943, CRTS MLS110213 022733+130617 ve SDSS J161909.10+135145.5 sistemlerinin hem uzun dönemli hem de kısa dönemli optik bölgede gözlemleri gerçekleştirilmiş ve gözlemlerde meydana gelen değişimler açıklanmıştır. Ayrıca seçilen sistemlerden XMM-Newton ve Swift gibi X-ışın teleskopları ile gözlemleri yapılanların optik bölge gözlemleri bir arada ele alınarak sistemlere ait temel fiziksel parametreler elde edilmiştir.
Seçilen sistemlerin yanısıra Swift X-ışın teleskobunun veri arşivinde bulunan 111 manyetik ve manyetik olmayan kataklismik değişenin 0.5 – 10 keV enerji aralığında X-ışın tayfları analiz edilmiştir. Analizler sonucu elde edilen ışıtma verileri kullanılarak sistemlerin optik bölgedeki parlaklıkları ile olan ilişkileri ortaya konmuştur.

Abstract:
Cataclysmic variables are binary stars which a normal star is transferred mass to its compact companion. These mass accretion interactions are sometimes seen as explosion and short flare or as brightness increase over a wide wavelength range in their light curves. Continuous monitoring of these unpredictable changes at specific wavelengths contributes greatly to understanding the transfer processes. It is important to examine the energy intervals in which the radiation emitted by the transfer of mass, such as the X-ray region, in addition, is important to show how the mass transfer operates and time-dependent change of the region and physical conditions in which the transfer occurs.
In this study, we choose AN UMa, V808 Aur, V1007 Her, IPHAS J052832.69 + 283837.6, CRTS CSS091109 J035759 + 102943, CRTS MLS110213 022733 + 130617 and SDSS J161909.10 + 135145.5 and perform both long-term and short-term optical observations. We explained both short and long - term light changes. In addition, XMM-Newton and Swift X-ray telescopes and optical field observations of the selected systems were examined together and basic physical parameters of the systems were obtained.
In addition to the selected systems, X-ray spectra of the 111 magnetic and nonmagnetic cataclysmic variables in the data archive of the Swift X-ray telescope in the energy range of 0.5 - 10 keV were analyzed. Using the flux values obtained from the analyses, the relationship between the optical brightness of the systems in the optical region was revealed.