Okul öncesi kreş çocuklarında günlük aktivitelerin tükürük kortizolü ve αlfa amilaz düzeyleriyle ilişkisi
The effect of daily activities in preschool children on salivary cortisol and alpha amylase levels
Yazar: HEDİYE CEVİZCİ
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA GÜL
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Fizyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Fizyoloji = Physiology
Dizin: Alfa amilaz = Alpha amylase ; Hidrokortizon = Hydrocortisone ; Okul öncesi çocuklar = Preschool childrens ; Tükürük = Saliva ; Çocuk gündüz bakım evleri = Child day care centers ; Çocuk yuvası = Orphanage ; Çocuklar = Children

Özet:
Amaç: Okul öncesi dönemde kreş ortamında çocukta oluşan stres yükü ve günlük aktivitelerin çocuğun gelişimine etkisi önemlidir. Çalışmamızda kreş ortamında yapılan bazı aktivitelerin, çocukların stres düzeyine etkisinin belirlenmesi ve elde edilen sonuçların okul öncesi eğitim programlarına katkı sunması amaçlandı. 
Materyal metod: Çalışmaya 5-6 yaş arası 45'i kız, 61'i erkek toplam 106 çocuk dahil edildi. Çocukların 54'ü sabahçı, 52'si öğlenciydi. Çocuklardan kreşteki aktiviteler öncesi ve sonrası tükürük örneği alındı. Alınan örneklerde alfa amilaz ve kortizol düzeyleri ölçüldü. Ölçümler ELISA (enzyme-linked immunosorbent assay) yöntemi kullanılarak yapıldı ve sonuçlar yorumlandı.
Bulgular: Kız ve erkekler ile sabahçı ve öğlenci öğrencilerin dağılımı orantılıydı. Yaş ortalaması kızlarda 63 ay, erkeklerde 58 ay, vücut kitle indeksi kızlarda 15.2_kg/m2, erkeklerde 15.8_kg/m2 olarak belirlendi. Amilaz ve kortizol erkeklerde, alfa amilaz/kortizol oranı ise kızlarda anlamlı yüksek saptandı. Kitap aktivitesi öncesine göre tükürük kortizol düzeyi aktivite sonrasında istatistiksel olarak anlamlı düşük saptandı. Anlamlı değişimin saptandığı diğer bir parametre okula gitme zamanı ile ilgiliydi. Sabahçı öğrencilerde kortizol, öğlencilerde ise amilaz ve amilaz/kortizol oranı daha yüksek bulundu ve bu fark istatistiksel olarak anlamlıydı. Aktiviteler ile tükürük alfa amilaz değeri arasında anlamlı bir ilişki saptanmadı. 
Sonuç: Stres göstergesi olarak kullanılan tükürük kortizolünün kitap aktivitesi sonrası anlamlı düşüşü çocuklarda kitap aktivitesinin rahatlamaya ve stresi azaltmaya yardımcı olduğunu göstermektedir. Diğer önemli bir sonuç ise öğlenci çocukların sabahçı olanlara göre 1 saat daha geç uyuyup 1 saat daha geç uyanmaları, yani uyku saatleri arasındaki küçük farklılığın amilaz, kortizol ve amilaz/kortizol oranlarında dramatik değişikliklere yol açması eğitimin planlanması açısından dikkate alınması gereken önemli bir sonuç olduğu kanaatindeyiz. 

Anahtar Kelimeler: Alfa amilaz, çocuk, kortizol, stres, tükürük

Abstract:
Aim: Daily activities in the kindergarten and the stress here is important for the development of children. In our study, it was aimed to determine the effects of some activities in the kindergarten on the stress level of children and to contribute to the pre-school education programs.
Material and method: A total of 106 children, 61 boys and 45 girls between the ages of 5-6, were included in the study. 54 of the children were attending school in the morning and 52 were afternoon. Saliva samples were taken from the children before and after the activities in the kindergarten. Alpha amylase and cortisol levels were measured in the samples. Measurements were made using ELISA (enzyme-linked immunosorbent assay) method and the results were interpreted.
Results: The distribution of girls and boys was proportional. Average age and body mass index were determined as 63 and 58 months, and 15.2 and 15.8 kg/m2 in girls and boys, respectively. Amylase and cortisol levels were found to be significantly higher in boys, and alpha amylase/cortisol ratio was found to be significantly higher in girls. The salivary cortisol level was statistically significantly lower after the activity compared to before the book activity. Another parameter in which a significant change was determined was related to the time to go to school. The ratio of cortisol in the morning group and amylase and amylase/cortisol ratio was higher in the afternoon group, and this difference was statistically significant. There was no significant relationship between the activities and saliva alpha amylase value. 
Conclusion: The significant decrease in salivary cortisol after book activity, which is used as a stress indicator, shows that book activity helps relax and reduce stress in children. Another important result is that afternoon children sleep 1 hour later and wake up 1 hour later than those who are in the morning, that is, the small difference between sleep hours causes dramatic changes in amylase, cortisol and amylase/cortisol ratios, which is an important result that should be taken into account in terms of education.