12 Eylül 2010 tarihli Referandum ve 5982 sayılı yasa ile kabul edilen Anayasa değişikliklerinin Türk Anayasa yargısı sistemine getirdiği yenilikler, Türk Anayasa Mahkemesi'nin yaşadığı temel sorunlar ve çözüm önerileri
Dated 12 September 2010 Referendum and the Constitutional amendments adopted Law No. 5982, Turkish Constitutional Court, fundamental problems of the Turkish Constitutional Court and solution proposals
Yazar: MEHMET AKİF İRİDERE
Danışman: YRD. DOÇ. DR. SERDAR NARİN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / Kamu Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Hukuk = Law

Özet:
İnsanoğlu, kendisinin doğuştan sahip olduğu, asgarî düzeyde bir yaşam 
sürebilmesi için olmazsa olmaz nitelikteki temel haklarına kavuşmak için, 
çağlar boyunca büyük uğraşlar vermiş ve bu ideal uğruna büyük bedeller 
ödemiştir. Tarihsel süreçte; monarklara, kiliseye ve faşist yönetimlere karşı 
verdiği bu mücadeleden zaferle çıkan toplumlar, elde ettikleri kazanımların 
korunması amacıyla çeşitli arayışlara yönelmişlerdir. Bu bağlamda kabul gören 
uygulamaların başında da; söz konusu temel hak ve özgürlüklerin bir yazılı 
belgede yer almasını sağlamak gelir ki bu yazılı belge bizi anayasa kavramına 
ulaştırır.
Yukarıda bahsedilen tarihsel süreçte yirminci yüzyıla gelindiğinde, temel 
hak ve özgürlüklerin anayasa metinlerinde yer almasının, bu temel hak ve 
özgürlüklerin korunması adına başlı başına yeterli olmadığı acı tecrübelerle 
anlaşılmıştır. Bu dönemde bizzat yasama organları tarafından da birey hak ve 
özgürlüklerinin sınırlandırılabileceğinin görülmesi, yasama işlemlerinin de 
denetime tabi tutulması lüzumunu doğurmuştur ki bu sistem bizi anayasaya 
uygunluk denetimine götürmüştür.
Anayasaya uygunluk denetimi; en temel anlatımıyla kanunların ve 
birtakım anayasa-altı işlemlerin çeşitli mekanizmalarla anayasaya uygunluğunu 
temin etmektir. Bu denetim ise başlıca iki farklı yolla sağlanabilir: "Siyasal 
Denetim" ve "Yargısal Denetim". Siyasal denetim sisteminde denetim, siyasal v
kişi ya da organlar tarafından yerine getirilmekte iken; yargısal denetim 
sisteminde, yargısal kuruluşlar tarafından yargısal muhakeme usulleri 
kullanılarak gerçekleştirilmektedir. Yargısal denetim sistemi de; denetimi tüm 
yargı organlarına tanıyan "Amerikan Modeli" (yaygın denetim) ve denetimi 
alanında uzmanlaşmış ve merkezde kurulmuş tek bir yüksek mahkemeye 
tanıyan "Avrupa Modeli" (merkezi denetim) olarak sınıflandırılmaktadır. 
Yaşanan yarım asırlık tecrübelerle, yargısal denetimin, işleyişi ve 
sağladığı güvenceler dikkate alınarak, siyasal denetime nazaran daha fazla ülke 
tarafından benimsendiği görülmektedir. Ülkemizde de 1961 anayasası öncesinde 
siyasal mekanizmalarla yerine getirilmeye çalışılan anayasaya uygunluk 
denetimi; bu anayasanın kabulüyle birlikte, alanında uzman tek bir yüksek 
mahkeme olan Anayasa Mahkemesi'ne tevdi edilmiştir. 61 anayasası 
döneminde yaşanan olumlu tecrübeler, bu sistemi, genel hatlarıyla korunarak 
82 anayasası dönemine taşımıştır. Bu dönemde de görevini sürdüren Mahkeme, 
özellikle 2010 değişiklikleriyle bireysel başvuru mekanizmasının da kabulüyle, 
birey hak ve özgürlüklerinin korunması anlamında hayati bir görev 
üstlenmiştir ve Anayasal sistemimizin hayati bir organı olarak halen görevine 
devam etmektedir.
İşte bu çalışmanın konusunu da; birçok Avrupa ülkesinde ve Ülkemizde 
benimsenen ve Avrupa Modeli olarak isimlendirilen Anayasaya uygunluğun 
yargısal denetimi ve bu denetimi yerine getiren organ olan Anayasa Mahkemesi 
oluşturmaktadır. Bu araştırmada; Anayasa yargısı sistemine ulaşana değin 
yaşanan tarihsel süreç, Anayasaya uygunluk denetimi sistemleri, Ülkemizde 61 
ve 82 Anayasaları döneminde uygulanan Anayasa yargısı sistemi, bu sistemin 
organizasyonu, kuruluşu ve işleyişi genel hatlarıyla incelenmiş ve özellikle iki 
farklı Anayasa dönemindeki farklılıklar ve benzerlikler ortaya konulmaya 
çalışılmıştır. Çalışmanın son bölümünde ise, doktrin ve uygulamada Anayasa 
Mahkemesi merkezli temel tartışma konularına değinilmiş ve somut çözüm 
önerilerine yer verilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Anayasa, Anayasa Yargısı, Anayasa Mahkemesi,
Yargısal Denetim, Bireysel Başvuru

Abstract:
Throughout the ages, human being has paid a great deal of effort and 
sacrificed so much to in order to achieve this inherent and fundamentally rights 
which are sine qua non for the eruption of a minimal nature of life. In historical 
process societies that the victory of this struggle of fight against the monarchs, 
the church and the fascist governments; plunge into to various seeking for 
protecting the gains that obtained before. In this context, best practice may be 
ensuring of that fundamental rights and freedoms to take place in a written 
document Hence of this, has reached us that the concept of the Constitution.
By the twentieth century, as in historical process mentioned above, 
taking place in the constitutions' text of that fundamental rights and 
freedoms, this in itself is not sufficient for the protection of them, according to 
what is experienced as painfully. During this period, the rights and freedoms of 
the individuals may be restricted by the legislative bodies. Hence of this, has 
reached us that, legislative process should be examined by an independent unit. 
This system has led us to a system of constitutional review.
The system of constitutional review is most basically said as ensuring the 
acts and other sub-constitutional procedures' compliance to constitution by a 
variety of mechanisms. This compliance can be achieved in two main ways: 
Political review and judicial review. In political way review is done by political 
individuals or bodies. In judicial way it is done by judicial individuals or bodies vii
with the scope of judicial practice rules. Judicial systems are classified as review 
model of America (common system) that all the judicial organs authorized to 
and the model of Europe's (centralized system) single the Supreme Court 
which is specialized in the field of constitutional review.
The experience of half of a century shows that judicial review has been 
adopted more than political one by the countries, because of it has more 
practically aspects and more safeguards. In our state, the system of 
constitutional review before the period of 1961 Constitution instead of judiciary 
review which had been tried by political mechanisms; was confided to single 
Supreme Court in its field that of Constitutional Court of Republic of Turkey 
with the adoption of the Constitution referred above. Positive effects that shown 
in 1961 Constitution's period has moved the system to 1982 Constitution with a 
few changes but in general terms. During the period of 1982, the court has 
continued to its duties until 2010. Particularly constitutional changes in the 
period of 2010 remedy of individual recourse mechanism to The Court, was 
adopted by Turkish Grand National Assembly. This remedy plays a vital role in 
the terms of the protection of the rights and freedoms of the individuals. The 
critical role of the court is still continuing within the Turkish Constitutional 
System as before.
The main objects of this study are; judicial system of constitutional 
review which has adopted in our country and most of European countries and 
the Constitutional Court which is authorized body of mentioned judicial 
process. In this study; the historical process until to reach to the constitutional 
judiciary review system, different types of system of constitutional review, the 
constitutional judiciary system in our country periods of 61 Constitution and 
82's, the organization, establishment and functioning of this system have been 
examined in general and tried to explain the differences and similarities 
particularly during the periods of those two different constitutions. At the final 
part of the study, the Constitutional Court focused debates of doctrine and 
practice are discussed and concrete solution proposals are placed.

Keywords: Constitution, Constitutional Review, Constitutional Court,
Judicial Control, Personal Application