Tarih öcesi dönemde Malatya
Malatya in prehistoric period
Yazar: İNAN YÜKSEL
Danışman: PROF. DR. ORHAN DOĞAN
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Tarih = History
Dizin: Eski Çağ = Old Age ; Eski Çağ tarihi = Old Age history ; Malatya = Malatya ; Prehistorya = Prehistory

Özet:
Malatya, en eski çağlardan günümüze, insanoğlu için uğrak yeri olmuş kadim şehirlerden biridir. Bu şehirde insanın serüveni Paleolitik Çağ'da başlar ve günümüze kadar devam eder. Taş devri insanı için; iklim koşullarının elverişliliği, doğal yiyeceklerin ve av hayvanlarının çeşitliliği, barınma ihtiyaçlarının giderilebileceği jeolojik yapının mevcudiyeti Malatya ve civarında yaşamak için yeterli sebeplerdir. Neolitik Çağ ve sonraki kültürlerin insanları için de aynı sebepler geçerli olmakla birlikte, verimli ekin alanlarının varlığı ve Fırat nehrinin sağladığı faydalar şüphesiz ki ikna edici unsurlar olmalıdır. Jeopolitik konumu itibarıyla eskiçağ ticaret yollarının kesişim noktalarından birisi olan şehir, şüphesiz ki bu yönüyle de tarih öncesi dönem insanlarının cazibe merkezlerinden birisi haline gelmiştir. 
	Malatya'da tespit edilen Paleolitik yerleşmeler İkiz Höyük, Kaletepe Höyüğü, Aktaş Mevkii, Eğribük Çakıllığı, Akçadağ Levent Vadisi Mağaraları ile Darende Tohma Suyu Vadisi mağaralarıdır. Neolitik Çağ ile ilgili buluntu veren yerleşim yerleri ise; Cafer Höyük, İkiz Höyük, Gelinciktepe Höyüğüdür. Yörede kazı çalışması yapılan ve Kalkolitik Çağ buluntusu veren en önemli yerleşim merkezleri şunlardır; Arslantepe, Değirmentepe, Pirot Höyük ve İkiz Höyük. Bu höyükler haricinde günümüzde bir kısmı Karakaya barajının suları altında kalmış olan 18 yerleşim yerinde daha Kalkolitik Çağ'ın izlerine rastlanmıştır. İlk Tunç Çağı'na gelindiğinde Karakaya barajı kurtarma kazıları esnasında Malatya'da kazı yapılan höyüklerin birçoğunda bu döneme ait izler bulunmuştur. Arslantepe Höyüğü, Değirmentepe Höyüğü, İmamoğlu Höyüğü, Köşkerbaba Höyüğü, Pirot Höyük ve Gelinciktepe Höyüğü İlk Tunç Çağı yerleşim yerleridir. Bunlara ek olarak, günümüzde bir kısmı sular altında kalmış olan, henüz kazı çalışması yapılmamış 15 yerleşim yerinin de İlk Tunç Çağı'nda iskân edilmiş olduğu saptanmıştır.

Abstract:
Malatya is one of the oldest cities in the world that have been a frequent destination for humankind. The adventure of people in this city begins in the Paleolithic Age and continues until the day. For the stone age people; the availability of climatic conditions, the proliferation of natural food and hunting animals, the need for accommodation can be eliminated, and the existence of geological structure is sufficient to live in and around Malatya. While the same causes are valid for the people of the Neolithic Age and the later cultures, the existence of efficient crop fields and the benefits of the Euphrates should certainly be persuasive. As a geopolitical location, the city, which is one of the intersection points of ancient trade routes, has undoubtedly become one of the attraction centers of prehistoric people. 
Paleolithic settlements found in Malatya are Ikiz Höyük, Kaletepe Höyük, Aktaş Place, Eğribuk Gravel, Akçadağ Levent Caves and Cave of Darende Tohma Suyu Valley. The settlements giving the finds related to the Neolithic Age are; Cafer Höyük, Ikiz Höyük, Gelinciktepe Höyük. The most important settlement centers in the area where excavation work is carried out and which provide Chalcolithic Age finds are; Arslantepe, Değirmentepe, Pirot Höyük and İkiz Höyük. In addition to these mounds, 18 settlements, some of which were under the waters of the Karakaya dam, were found to have traces of the Chalcolithic Age. During the Karakaya dam rescue excavations, most of the mounds excavated in Malatya have traces of the Early Bronze Age. Arslantepe, Değirmentepe, İmamoğlu, Köşkerbaba, Pirot and Gelinciktepe mounds are the settlements of the Early Bronze Age. In addition, 15 settlements, some of which have been flooded today, have not yet been excavated, were also found to have been inhabited in the Early Bronze Age.