İkinci dünya savaşı dönemi basınında Almanya-SSCB ilişkileri
Germany-USSR Relations in the Press of the Second World War Era
Yazar: AYŞEGÜL AKGÜN
Danışman: DOÇ. DR. SELMA GÖKTÜRK ÇETİNKAYA
Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
Bu tez çalışması, İkinci Dünya Savaşı döneminde Almanya ve Sovyetler Birliği (SSCB) arasındaki ilişkilerin basına yansımalarını incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, propaganda ve savaş kavramlarının eş iz düşümlerini kavrayarak fiili harbi ve seyrini etkileyen propagandanın amacı ve kapsamları açısından bir analiz sunmayı hedeflemektedir. Almanya ve SSCB gibi iki farklı görüşteki totaliter rejimin, 23 Ağustos 1939'da aynı masaya oturması dünyadaki siyasi ve askeri ilişkilerde bir dönüm noktası oluşturmuştur. Bu çalışmada, iki ülkenin siyasi liderleri ve halkları arasında oluşan algı farklılıkları incelenerek Almanya-SSCB ilişkilerindeki gerginlik ve dönemin propagandist stratejileri derinlemesine ele alınmıştır.
İkinci Dünya Savaşı, tarihte benzerine pek az rastlanan, küresel çapta bir çatışma olmuş ve Almanya ile SSCB, bu sürecin merkezindeki önemli oyuncular olarak yer almıştır. Bu iki ülke arasındaki ilişkiler, politik ve ideolojik farklılıkların etkisi altında karmaşık bir seyir izlemiştir. Özellikle 23 Ağustos 1939'da imzalanan Molotov-Ribbentrop Paktı, Almanya ve SSCB arasında bir çıkar anlaşması gibi görünse de aslında bu iki ülkenin kendi hedefleri doğrultusunda güç dengelerini sağlamak amacıyla gerçekleştirilen bir manevradır. Ancak, bu ilişki sürdürülebilir olmamış ve Almanya'nın 22 Haziran 1941'de Sovyet topraklarına "Barbarossa Harekâtı" nı başlatmasıyla ilişkiler tekrar gerilmiştir. Sovyetler Birliği'nin 2 Mayıs 1945'te Berlin üzerine düzenlediği son taarruz ile artık İkinci Dünya Savaşı'ndaki Alman faktörü ortadan kalmıştır.
Savaşın başlangıcından itibaren Alman ve Sovyet basın organlarının kullandığı propagandayı titizlikle analiz eden tez, her iki ülkenin siyasi liderleri ve halkları arasında oluşan algı farklılıklarını ve ilişkilerdeki gerginlikleri anlamayı hedeflemektedir. Bu ikinci büyük harp, tarihte benzerine pek az rastlanan, küresel çapta bir çatışma olmuştur ve Almanya ile SSCB, bu sürecin merkezinde önemli oyuncular olarak yer almıştır. Savaşın başlangıcında, Alman basını savaşı coşkulu ve epik bir dille ifade ederken, Alman ordusunun askeri üstünlüğünü ve hızlı ilerleyişini vurgulamıştır. Almanya'nın Doğu Cephesi'nde elde ettiği başarılar, Alman basınında büyük bir gurur kaynağı olmuş ve düşmanları küçümsemek için kullanılmıştır. Propaganda yoluyla, Almanya'nın askeri gücü ve zaferleri sürekli ön plana çıkarılarak halkın savaşa olan destek ve coşkusu artırılmaya çalışılmıştır. Öte yandan, SSCB basını ise Alman-Sovyet Saldırmazlık Paktı'nın ihlal edildiği gerekçesiyle Almanları suçlamış ve savaşı SSCB'nin savunma ve haklılık savaşı olarak tanımlamıştır. Almanya'nın Sovyetler Birliği'ne karşı
iii
saldırgan bir tutum sergilediği iddiası, SSCB basınında sık sık yer almış ve savaşın temelinde Almanya'nın saldırganlığına vurgu yapılmıştır. Propaganda yoluyla, halkın milli birlik ve dayanışma içinde olması teşvik edilmiş ve savaşın ciddiyeti halka anlatılmıştır.
Bu tez çalışması, savaşın başlangıcından itibaren Almanya, SSCB, İngiltere ve Türkiye gibi devletlerin çeşitli basın organlarının kullandığı dil, ton ve içerik açısından nasıl farklılık gösterdiğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Aynı olayların farklı şekillerde sunulması, her iki ülkenin de ulusal çıkarlarını ve siyasi hedeflerini kamuoyuna yansıtma çabalarının bir sonucudur. Araştırmada kullanılan tarihi belgeler, arşivler ve uluslararası medya raporları, her iki ülkenin basınının da propagandayı etkin bir şekilde kullanarak, kendi halklarına yönelik algı yönetimi yaptığını göstermektedir.

Abstract:
This thesis aims to analyse the media coverage of the relations between Germany and the Soviet Union (USSR) during the Second World War. The research aims to provide an analysis in terms of the aims and scopes of propaganda affecting the actual war and its course by comprehending the coincidence of the concepts of propaganda and war. The fact that two totalitarian regimes with different views, Germany and the USSR, sat at the same table on 23 August 1939 marked a turning point in the political and military relations in the world. In this study, the differences in perceptions between the political leaders and the people of the two countries will be analysed, and the tension in Germany-USSR relations and the propagandist strategies of the period will be discussed in depth.
The Second World War was a global conflict with few precedents in history, and Germany and the USSR were major players at the centre of this process. Relations between these two countries followed a complex course under the influence of political and ideological differences. In particular, the Molotov-Ribbentrop Pact signed on 23 August 1939, although it seemed to be an agreement of interest between Germany and the USSR, was in fact a manoeuvre to ensure the balance of power in line with the two countries' own objectives. However, this relationship was not sustainable and relations were strained again when Germany launched "Operation Barbarossa" on Soviet territory on 22 June 1941. With the Soviet Union's final offensive on Berlin on 2 May 1945, the German factor in the Second World War disappeared.
By meticulously analysing the propaganda used by the German and Soviet press organs from the beginning of the war, it aims to understand the differences in perceptions and the tensions in relations between the political leaders and the people of both countries. World War II was a global conflict of a scale rarely seen in history, and Germany and the USSR were major players at its centre. At the beginning of the war, the German press described the war in enthusiastic and heroic terms, emphasizing the military superiority and rapid advance of the German army. Germany's successes on the Eastern Front became a source of great pride in the German press and were used to belittle the enemy. Through propaganda, Germany's military power and victories were constantly emphasised to increase public support and enthusiasm for the war. On the other hand, the USSR press blamed the Germans for violating the German-Soviet Non-Aggression Pact and described the war as the USSR's war of defence and justification. The
v
allegation that Germany was aggressive towards the Soviet Union was frequently covered in the USSR press and Germany's aggression was emphasized as the basis of the war. Through propaganda, the people were encouraged to be in national unity and solidarity and the seriousness of the war was explained to the public.
This thesis aims to reveal how the language, tone and content used by various press organs of states such as Germany, the USSR, the UK and Turkey differed from the beginning of the war. The presentation of the same events in different ways is a result of the efforts of both countries to reflect their national interests and political goals to the public. The historical documents, archives and international media reports used in the research show that the press of both countries effectively use propaganda and perception management towards their own people.