Acıgöl Grabeni'nin tektonik aktivitesi ve tektonik jeomorfolojisi
Tectonic activity and tectonic geomorphology of the Acigöl Graben
Yazar: ESRA TUNÇEL GÖKKAYA
Danışman: PROF. DR. İHSAN ÇİÇEK ; PROF. DR. GÜROL SEYİTOĞLU
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı / Fiziki Coğrafya Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Flüvyal jeomorfolojisi = Fluvial geomorphology ; Morfotektonik = Morphotectonic ; Yapısal jeoloji = Structural geology ; Yüzey jeolojisi = Surface geology

Özet:
Acıgöl Grabeni, Türkiye'nin güneybatısında, Ege yayı boyunca dalan Afrika lithosferinin geri çekilmesi ile ilişkili olarak genişleyen bir bölgede yer alır. 50 km uzunluğunda ve 10 km genişliğinde olan bu neotektonik depresyon KD-GB doğrultu olup güney kısımda D-B doğrultuludur. Sırasıyla, Maymundağı ve Acıgöl Kuvaterner fayları havzanın kuzeybatı ve güneydoğusunu kontrol eder. Bu çalışma grabeni sınırlayan fayların geç Kuvaterner aktivitelerini morfolojik kanıtlar ve Optik Uyarmalı Lüminesans (OSL) tarihlendirmesi ile ortaya koymaktadır. Havzanın güneydoğu kenarında Acıgöl Fayı, Mesozoyik karbonat kayalar ile Kuvaterner çökellerini yan yana getirmektedir. Yaklaşık 1 km'lik yerel rölyefe sahip olan yükseltilmiş blok sackung tipinde derin kayma yüzeyli gravitasyonal yamaç deformasyonun jeomorfik kanıtlarını (örneğin, ters eğimli sarplıklar, sırt üstü depresyonlar) göstermektedir. Bunun yanı sıra havzanın güney kesimde, havzayı sınırlayan ana fayın düşen bloğunda havza içi faylar ile Kuvaterner havza dolgusu deforme olmuştur. Bu kesimde elde edilen yaş verileri, bu faylar üzerindeki yer değiştirme olayı için maksimum 24.000 yıla işaret etmektedir. Grabenin kuzeybatı kesiminde KD-GB ve D-B doğrultulu Maymundağı Fayı, Oligosen konglomeralar ile Kuvaterner alüvyon yelpaze çökellerini yan yana getirir. Alanda farklı yönlerde fayın aktivitesine bağlı gelişen morfoloji tanımlanmıştır. Fay, havzanın D-B doğrultusunda birbirine paralel iki fay kolu olarak izlenir. Kuzey fay kolu havzayı sınırlayan ana fay, güney fay kolu ise havza içi bir faydır. Havza içi fay alüvyal dolguları keserek, aşırı dikleşmiş eski yelpaze yüzeyleri ile aktif depolanmanın yerini sınırlamaktadır. Alanda OSL yaşları 3.000 yıldan daha genç fay aktivitesine işaret etmektedir.

Abstract:
The Acıgöl Graben is located in southwestern Turkey, an extensional domain related to slab rollback in the subducting African lithosphere. This is a 50 km long and 10 km wide neotectonic depression with a NE-SW orientation that veers into an E-W trend in its southern part. The Maymundağı and Acıgöl Quaternary faults control the NW and SE margins of the basin, respectively. This study analyses the graben-bounding faults and demonstrates their late Quaternary activity based on morpho-stratigraphic evidence, supported by Optically Stimulated Luminescence (OSL) dating. The Acıgöl Fault on the SW margin juxtaposes Mesozoic carbonate rocks against Quaternary deposits. The uplifted range, with a local relief of around 1 km, shows geomorphic evidence of deep-seated gravitational slope deformation (e.g., uphill-facing scarps, ridge-top depressions). The southern sector displays E-W intra-basin faults that have compartmentalized the basin floor into a series of fault-angle depressions with fluvio-lacustrine sub-basins in the downthrown blocks and southward tilted surfaces in the upthrown blocks. Numerical ages indicate a maximum age of 24 ka for the youngest displacement event on these faults.
In the northwestern part, Maymundağı Fault juxtaposes Oligocene conglomerates against Quaternary alluvial fan deposits. The fault displays two parallel fault strands where the basin attains an E-W trend. The northern fault strand is the master basin-bounding fault, whereas the southern one is an intra-basin fault that offsets and oversteepened alluvial fan surfaces. OSL ages from deformed deposits indicate fault activity younger than 3 ka.