Anadolu'da bazı bitkilerin dağılış kalıplarındaki değişimler (Son buzularası dönemden geleceğe)
Changes in distribution patterns of some plants in Anatolia (From the last interglacial to the future)
Yazar: BURAK SUİÇMEZ
Danışman: PROF. DR. MERAL AVCI
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Bitki coğrafyası = Plant geography ; Kuvaterner = Quaternary ; İklim değişikliği = Climate change

Özet:
Doğal veya insan kaynaklı iklim değişikliği, bitkilerin coğrafi dağılış kalıplarını etkilemektedir. Günümüzde hem küresel hem de bölgesel ölçekte yapılan çok sayıda araştırma, bitkilerin dağılış alanlarında ortaya çıkabilecek değişikliklere odaklanmaktadır. Ekolojik niş modelleme, farklı iklim senaryoları altında çevresel değişkenlere göre türlerin olası dağılımını tahmin etmeye yardımcı olabilmektedir.
Tez içeriğinde, Akdeniz ekosisteminin anahtar bir türü olan Quercus ilex L. (Pırnal meşesi), Güneybatı Avrasya'da dağılım gösteren relikt tür Pterocarya fraxinifolia (Poir.) Spach (Dişbudak yapraklı kanatlı ceviz) ve ülkemizde Karadeniz boyunca yaygın relikt bir çalı türü olan Rhododendron ponticum subsp. ponticum (Mor çiçekli ormangülü) türlerinin potansiyel coğrafi dağılış alanları araştırılmıştır. Türlerin potansiyel dağılımları, sırasıyla CCSM4 ve MIROC-ESM küresel iklim senaryolarından elde edilen Son Buzul Arası dönem (130.000 - 116.000 yıl önce), Son Buzul Maksimumu (22.000 yıl önce), orta Holosen (6.000 yıl önce) dönemlerindeki ve gelecek iklim senaryoları (Temsili Konsantrasyon Yolu (RCP) 4.5 ve 8.5 senaryoları) kullanılarak ekolojik niş modeli yaklaşımıyla öngörülmüştür. Modeller, GBIF veri tabanı, herbaryum örnekleri, arazi gözlemleri ve literatürden elde edilen var kayıtları ile WorldClim sürüm 1.4 veri tabanının içerdiği biyoiklimsel değişkenler kullanılarak, "biomod2" R-paketinde bulunan farklı ekolojik niş modelleme algoritmaları ile üretilmiştir.
Bu tez çalışması kapsamında, Akdeniz havzası ve Anadolu çevresinde geç Kuvaterner'de gerçekleşen iklim değişikliklerinin Q. ilex, P. fraxinifolia ve R. ponticum subsp. ponticum türleri üzerindeki etkileri hakkında öngörüler sağlamıştır. Anadolu'nun söz konusu türler için geç Kuvaterner boyunca oynadığı rolü ortaya konulmuştur. Türlerin gelecek iklim değişikliğinde dağılım alanlarında gözlemlenmesi olası daralmaları öngörüp koruma planlarına yol göstermiştir.

Abstract:
Natural or anthropogenic climate change affects the geographical distribution patterns of plants. Numerous studies conducted at both global and regional scales nowadays focus on potential changes that may occur in the distribution ranges of plants. Ecological niche modeling can assist in predicting the potential distribution of species based on environmental variables under different climate scenarios.
In the thesis, the potential geographic distribution areas of Quercus ilex L. (Holm oak), a key species in the Mediterranean ecosystem, the relict species Pterocarya fraxinifolia (Poir.) Spach (Caucasian Wingnut) distributed in Southwest Eurasia, and the widespread relict shrub species Rhododendron ponticum subsp. ponticum (Purple-flowered rhododendron) along the Black Sea in Anatolia have been investigated. The potential distributions of these species were predicted using an ecological niche modeling approach, considiring the Last Interglacial period (130,000 - 116,000 years ago), the Last Glacial Maximum (22,000 years ago), the mid-Holocene (6,000 years ago), and future climate scenarios (Representative Concentration Pathway (RCP) 4.5 and 8.5 scenarios), derived from the global climate models CCSM4 and MIROC-ESM. The models were generated using different ecological niche modeling algorithms available in the "biomod2" R package, based on occurrence records obtained from the GBIF database, herbarium specimens, field observations, and literature, as well as bioclimatic variables from the WorldClim version 1.4 database.
In this thesis, we predicted effects of late Quaternary climate changes Q. ilex, P. fraxinifolia, and R. ponticum subsp. ponticum in in the Mediterranean basin and Anatolia. Anatolia's role in late Quaternary, projected species range shifts, guided conservation strategies.