Kırsal alanda yaşayan yaşlılarda yaşam kalitesi
Quality of life in the elderly living in rural areas
Yazar: GÖKHAN DAĞLI
Danışman: PROF. DR. BELGİN AKIN
Selçuk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Geriatri = Geriatrics ; Halk Sağlığı = Public Health ; Hemşirelik = Nursing
Dizin: Geriatri = Geriatrics ; Kırsal bölge = Rural region ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Yaşlılar = Aged

Özet:
Araştırma kırsal alanda yaşayan 65 yaş üstü yaşlıların yaşam kalitesi ve etkileyen faktörleri incelemek amacıyla tanımlayıcı türde yapılmıştır. 
Araştırmanın evrenini Aksaray ili Eskil ilçesine bağlı 11 köyde yaşayan 65 yaş üstü 533 birey oluşturmaktadır. Veriler ev ziyareti yapılarak anket formu, WHOQOL-OLD ölçeği kullanılarak araştırmacı ve dört hemşirelik bölümü mezunu anketör tarafından yüz yüze görüşme metoduyla toplanmıştır. Veriler sayı, yüzde, ortalama, standart sapma, ortanca, en küçük, en büyük değer olarak özetlenmiştir. Karşılaştırmalarda bağımsız gruplarda t testi ve Tek yönlü varyans analizi ve Tukey testi kullanılmıştır. 
Çalışmaya katılan yaşlıların yaş ortalaması 72,0±6,0 yıl olup, %54,5'i kadın; %69,0'ı ilköğretim mezunu, %71,6'sı evli, %86,7'si ekonomik durumu orta algılamakta ve %58,4'ü çalışmamaktadır. Ailedeki birey sayısı 5,6±2,3'dır. Yaşlıların %99,2'sinin müstakil bir evde yaşadığı; %72,0'ının bina içerisinde tuvalet bulunmadığı; %77,5'inin kendi evinde yaşadığı ve %75,5'inin maddi yardım almadığı bulunmuştur. Yaşlıların %34,4'unun hastalık tanısı bulunmakta (hastalık sayısı 2,5±1,1) ve yine %34,4'ü ilaç (ilaç sayısı: 3,4±1,3)  kullanmaktadır. Hipertansiyon en sık görülen hastalıkken (%14,9),  antihipertansifler en sık kullanılan ilaçtır.  Yaşlıların %32,2'sı son bir yılda hastaneye yatmıştır, %29,2 baston yürüteç; %10,1 işitme cihazı, %32,4 gözlük kullanmaktadır. Yaşlıların %92,8'i Devlet hastanesini tercih etmekte, %45,5'i ASM hekimini, %40'ı aile sağlığı elemanını tanımakta, %99,6'sı ASM'den ev ziyareti almamış, %40'ı ASM' ye ulaşım problemi yaşamaktadır. ASM'yi kullanan yaşlıların %91'i ASM'yi muayene olmak için kullanmaktadır. Ayrıca %82,5'i evde sağlık hizmeti almamıştır. Evde sağlık hizmeti alanların %93,0'ı son üç ay içerisinde bu hizmeti invaziv işlemler (%78,4) için kullanmıştır. Yaşlıların WHOQOL-OLD ölçeğinden "Duyusal fonksiyonlar" alt boyutu 10,2±3,7; "Özerklik" 10,7±2,5; "Geçmiş, bugün ve geleceğe ait aktiviteler" 10,6±2,0;  "Sosyal katılım" 8,6±3,0; "Ölüm ve ölmek" 9,2±2,6;  "Yakınlık" 13,0±2,8 ve ölçeğin toplam puanı için ortalama 62,3±10,0 puan almışlardır. 
İleri yaş, kadın cinsiyet, düşük eğitim düzeyi, bekar olma, düşük ekonomik düzey ve çalışmıyor olmanın yaşam kalitesini olumsuz yönde etkilediği sonucuna ulaşılmıştır. Ev içerisinde tuvaleti bulunmayan ve konut mülkiyeti kendine ait olanların puanları anlamlı şekilde yüksektir. Kronik hastalık, bir yıl içinde hastaneye yatma, ASM'ye ulaşım problemi yaşama, evde sağlık hizmeti alma ve baston, yürüteç v.b kullanımının yaşam kalitesini olumsuz yönde etkilediği sonucuna ulaşılmıştır. Sonuç olarak kırsal alanda yaşayan yaşlıların yaşam kaliteleriyle ilgili daha fazla araştırma yaparak risk grupları belirlenmesi kırsal alanda yaşayan yaşlıların yaşam kalitelerine olumlu yönde katkı sağlayabilir. 

Anahtar Kelimeler: Kırsal alan; WHOQOL-OLD; yaşlı; yaşam kalitesi.

Abstract:
The aim of this study was to examine the quality of life and focused factors of elderly people aged 65 and over in rural areas. 
The population of the study is 533 individuals over 65 years of age living in 11 villages of Eskil district of Aksaray province. Where data relate to the home visit questionnaire, the WHOQOL-OLD scale survey, and the face-to-face interview method by four nursing department graduate interviewers. Data are summarized as number, percentage, mean, standard deviation, median, minimum, maximum. One way analysis of variance and Tukey test.
The mean age of the elderly who participated in the study was 72,0 ± 6,0 years, 54,5% of them were women; 69,0% of them graduated from primary education, 71,6% of them were married, 86,7% of them perceived the economic situation as medium and 58,4% of them did not work. The number of individuals in the family is 5,6 ± 2,3. 99,2% of the elderly live in a detached house; 72,0% did not have a toilet in the building; It was found that 77,5% of them lived in their own house and 75,5% of them did not receive any financial support. 34,4% of the elderly have a disease diagnosis (number of diseases 2,5 ± 1,1) and 34,4% of them use medication (number of drugs: 3,4 ± 1,3). Hypertension is the most common disease (14,9%) and antihypertensives are the most commonly used drugs. 32,2% of the elderly hospitalized in the last year, 29,2% walking stick walker; 10,1% of hearing aids use 32,4% of glasses. 92,8% of the elderly prefer State Hospital, 45,5% know FHC physician, 40,0% of them know about family health, 99,6% of them did not receive home visits from FHC, 40,0% of them transportation problem. 91,0% of the elderly who use FHC are using FHC for examination. In addition, 82,5% did not receive home health care. 93,0% of those receiving home health services have used this service for invasive procedures (78,4%) in the last three months. The ± Sensory functions D sub-dimension of the WHOQOL-OLD scale was 10,2 ± 3,7; 2,5 Autonomy "10,7 ± 2,5; 2,0 Past, present and future activities ve 10,6 ± 2,0; ± Social inclusion "8,6 ± 3,0; 2,6 Death and death 9,2 ± 2,6. Proximity puan was 13,0 ± 2,8 and the mean score of the scale was 62,3 ± 10,0. 
It was concluded that advanced age, female gender, low education level, single status, low economic level and not working reduce the quality of life. The scores of those who do not have any toilets in the house and which have their own residences are significantly higher. Chronic disease, hospitalization in one year, access to FHC problems, home health service and the use of walking stick, walker etc. were found to be low. As a result, further research on the quality of life of the elderly living in rural areas and determining risk groups may contribute positively to the quality of life of the elderly living in rural areas.

Key Words: Elderly; life quality; rural area; WHOQOL-OLD