Yüksek riskli gebelerde bilişsel-davranışçı yaklaşım temelli stres azaltma programının gebelik süreci ve ruh sağlığına etkisi
The effect of stress reduction program based on cognitive behavioral approach on pregnancy process and  mental health in high risk pregnant women
Yazar: NESİBA KALYONCU
Danışman: DOÇ. DR. SEVİL YILMAZ
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Ruh Sağlığı ve Psikiyatri Hemşireliği Ana Bilim Dalı / Ruh Sağlığı ve Hast. Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Kadın Hastalıkları ve Doğum = Obstetrics and Gynecology ; Psikiyatri = Psychiatry

Özet:
Amaç: Çalışma, yüksek riskli gebeliklerde bilişsel davranışçı yaklaşıma temelli stres azaltma programının anne ruh sağlığı, gebelik ve doğum süreci üzerine etkisini incelemek amacıyla yapılmıştır.
Yöntem: Araştırma, İstanbul'da bir üniversite hastanesinin ''Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim Dalı Riskli Gebelikler ve Doğum Servisi'nde" Haziran 2022-Temmuz 2023 tarihlerinde yürütüldü. Randomize kontrollü deneysel tipteki araştırmanın örneklemini yüksek riskli gebelik sürecindeki 31'i deney, 29'u kontrol grubu olmak üzere toplam 60 gebe oluşturmuştur. Deney grubuna rutin hemşirelik bakımı yanında bilişsel davranışçı yaklaşıma temelli stres azaltma programı uygulandı. Uygulama öncesi, uygulama sonrası, postpartum 4-6 hafta ve postpartum üçüncü ayda olmak üzere toplamda dört değerlendirme yapıldı. Bu amaçla; "Bilgi Formu, Depresyon, Anksiyete, Stres (DASS-21) Ölçeği, Psikolojik İyi Oluş Ölçeği (PİOÖ), Belirsizliğe Tahammülsüzlük Ölçeği (BTÖ) ve Edinburgh Postpartum Depresyon Ölçeği (EPPDÖ) uygulandı.
Bulgular: Deney ve kontrol gruplarının sosyo-demografik, gebelik süreci ve psikososyal özellikleri ve ön testte uygulanan DASS-21, PİOÖ, BTÖ ölçeklerinden aldıkları puanlar benzerdi (p>0,05).Stres azaltma programı sonrası tüm ölçümlerde DASS-21, EPPDÖ ve BTÖ ölçeği toplam ve alt boyut puanları deney grubundaki gebelerde kontrol grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde düşük (p< 0,05) bulunurken, PİOÖ ölçeği toplam puanı ise istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksekti (p< 0,05) ve bu farkın etkisinin çoğunlukla yüksek olduğu belirlendi. Doğum sonuçları açısından ise her iki grup arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık olmadığı belirlendi (p>0,05).
Sonuç: Yüksek riskli gebelere uygulanan bilişsel davranışçı yaklaşım temelli stres azaltma programı, tedavi süreci ve doğum sonu dönemde anne ruh sağlığı üzerinde olumlu etkileri olduğu görüldü. Bilişsel davranışçı yaklaşıma temelli stres azaltma programının yüksek riskli gebelere uygulanan standart tedavi ve izleme eklenmesi önerilir.

Abstract:
Aim: The study was conducted to examine the effect of a cognitive behavioral approach-based stress reduction program on maternal mental health, pregnancy and birth process in high-risk pregnancies.
Method: The research was conducted between June 2022 and July 2023 in the "Risky Pregnancies and Birth Service of the Department of Obstetrics and Gynecology" of a university hospital in Istanbul. The sample of the randomized controlled experimental type study consisted of a total of 60 pregnant women in high-risk pregnancy, 31 in the experimental group and 29 in the control group. In addition to routine nursing care, a stress reduction program based on cognitive behavioral approach was applied to the experimental group. A total of four evaluations were made: before the application, after the application, at 4-6 weeks postpartum and in the third month postpartum. To this end; "Information Form, Depression, Anxiety, Stress (DASS-21) Scale, Psychological Well-Being Scale (PWBS), Intolerance of Uncertainty Scale (IUS) and Edinburgh Postpartum Depression Scale (EPDS) were applied.
Results: The socio-demographic, pregnancy process and psychosocial characteristics of the experimental and control groups and the scores they received from the DASS-21, PWBS, IUS scales applied in the pre-test were similar (p>0.05). In all measurements after the stress reduction program, DASS-21, EPDS and IUS scale total and subscale scores were found to be statistically significantly lower (p< 0.05) in the pregnant women in the experimental group, while the PWBS scale total score was found to be statistically significantly higher (p< 0.05) and the effect of this difference was mostly high. It was determined that there was no statistically significant difference between the two groups in terms of birth outcomes. (p>0.05) 
Conclusion: The cognitive behavioral approach-based stress reduction program applied to high-risk pregnant women has been shown to have positive effects on maternal mental health during the treatment process and postpartum period. It is recommended that a cognitive behavioral approach-based stress reduction program be added to the standard treatment and monitoring applied to high-risk pregnant women.