Türkiye'de cari işlemler açığının sürdürülebilirliği: Doğrusal olmayan bir yaklaşım
Sustainability of the current account deficit in Turkey: A non-linear approach
Yazar: NEVİN BOYA
Danışman: PROF. DR. HACI AHMET ŞAHİNÖZ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Cari açık = Current account deficit ; Cari işlemler = Current accounts ; Durağanlık = Stability ; Rejim değişikliği modelleri = Regime switching models ; Sürdürülebilirlik = Sustainability

Özet:
Cari işlemler açığındaki hızlı artış, ekonominin dış dengesindeki uyum konusunu yeniden gündeme getirmiştir. Mayıs ayında 12 aylık cari işlemler açığı 68 milyar doları aşmıştır. Yıl sonunda cari işlemler açığının gayri safi yurt içi hasılaya (GSYH) oranının %9'a ulaşması beklenmektedir. Ülkemizde yaşanan tüm parasal krizler öncesinde cari işlemler hesabının yüksek açıklar verdiği dikkate alınırsa bu kadar yüksek bir oranın sürdürülebilirlik tartışmalarını yeniden alevlendirmesi doğaldır. Ancak, son zamanlarda çeşitli ülkelerde Avusturalya gibi- yüksek cari açık oranlarının hiçbir müdahaleye gerek duyulmaksızın sürdürülebildiği gözlemlenmiştir. Azerbaycan, Türkmenistan gibi ülkeler %15ten fazla cari açık oranlarında kriz yaşamazken Doğu Asya ülkelerinde daha düşük oranlarda açık verilmesine rağmen krizler ortaya çıkmıştır. Bu gözlemlere dayanarak, ülkelerin farklı dönemlerine ve ekonomik yapılarına göre cari açık sürdürülebilirlik oranının farklılaştığı söylenebilir. Cari işlemler açığının sürdürülebilirliği konusundaki görüş ayrılıklarının temelinde, uluslararası finansal piyasalarla entegrasyondaki derinlik, uygulanmakta olan esnek kur rejimi ve mali disiplin nedeniyle cari işlemler açığının eski önemini koruyup korumadığı bulunmaktadır. 
Bir yaklaşıma göre cari işlemler açığı, esas olarak özel sektörün tasarruf-yatırım kararlarından kaynaklanmakta ve bütçe açığı önemsiz düzeyde olduğu sürece ekonomi için bir risk oluşturmamaktadır. Bu nedenle cari işlemler açığına karşı hükümetin ekonomik tedbirler almasına gerek bulunmamaktadır (Lawson Doktrini). 
Diğer bir görüşe göre ise (IMF-Uluslararası Para Fonu), kaynağı ne olursa olsun yüksek cari işlemler açığı ekonomi için bir risk oluşturmaktadır ve hükümet, açığı kontrol altına almak için ekonomik tedbirler almalıdır. Aksi takdirde cari işlemler açığında hızlı bir düşüş, ekonomide hızlı bir daralmaya ve finansal sektörde iflaslara yol açarak yüksek ekonomik maliyetler doğurabilir.
Bu çalışmada Türkiye'de cari işlemler açığının sürdürülebilirliği ele alınacak ve yukarıda dile getirilen iki görüşten hangisinin Türkiye için daha doğru olduğu incelenecektir. Bunlara ek olarak cari işlemler açığının doğrusal olmayabileceği dikkate alınarak doğrusal olmayan birim kök testleri ve rejim değişim modelleri kullanılarak Türkiye için hangi rejim değişim modelinin uygun olduğu araştırılacaktır.

Abstract:
Rapid increase in the current account deficit has brought forward the issue of harmony in the external balance of economy again. In May, the current account deficit of 12 months has exceeded 68 billion dollars. At the end of the year, the ratio of current account deficit to gross domestic product (GDP) is expected to reach %9. If it is taken into consideration that the current account deficit has given out high deficits before all monetary crises in our country, it is only natural that such a high ratio has fuelled discussions of sustainability again. However, it has been observed recently that high current account deficits in various countries  such as Australia  could be sustained without any requirement of an intervention. While countries like Azerbaijan, Turkmenistan did not undergo any crisis at current account deficit rates over %15, lower current account deficits have led to crises in East Asian countries. Based on these observations, it might be said that the current account deficit sustainability rate varies according to different periods and economic structures of countries. On the basis of differences of opinions about sustainability of the current account deficit lies in whether the current account deficit maintains its previous importance due to the depth in integration with international financial markets, flexible exchange rate regime in progress, and financial discipline. 
According to an approach, current account deficit actually arises out of savings-investment decisions of the private sector and does not constitute a risk for the economy as far as the budget deficit is at an insignificant level. For this reason, the government is not required to take economic measures against the current account deficit (the Lawson Doctrine).
According to another view (IMF), without regarding its source, a high current account deficit constitutes a risk for the economy and the government should take economic measures in order to take the deficit under control. Otherwise, a rapid decline in the current account deficit might give rise to a quick constriction in the economy and bankruptcies in the financial sector, which might lead to high economic costs. 
In this study, sustainability of the current account deficit in Turkey shall be dealt with and which one of the two views mentioned above is better for Turkey will be examined. In addition to these, the fact that the current account deficit might not be linear will be taken into account, and the suitable regime shift model for Turkey will be searched for, using the non-linear unit root tests and regime shift models.