Benzin istasyonu çalışanlarında genotoksik etkinin araştırılması
The investigation of genotoxic effects in gasoline station attendants
Yazar: AYLİN ELKAMA
Danışman: PROF. DR. BENSU KARAHALİL
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmasötik Toksikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Akaryakıt istasyonları = Gas station ; Benzin = Gasoline ; Comet tekniği = Comet assay ; Genotoksisite = Genotoxicity ; Kromozom düzensizlikleri = Chromosome aberrations ; Meslek hastalıkları = Occupational diseases ; Mesleki maruziyet = Occupational exposure ; Mikroçekirdek = Micronucleus ; Toksisite testleri = Toxicity tests ; Çalışanlar = Workers

Özet:
Benzin istasyonu çalışanları, benzin buharında bulunan benzen ve araç egzoz emisyonunda bulunan dizel partiküler madde, bazı polisiklik aromatik hidrokarbonlar (PAH'lar), nitro-PAH'lar, metaller ve aldehitler gibi pek çok genotoksik ve karsinojenik potansiyeli olan kimyasal maddeye maruz kalmaktadır. Benzin Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı (IARC) tarafından Grup 2B "insanlar için olası karsinojen" olarak sınıflandırılmıştır. Olası genotoksik ajanlara mesleki maruziyeti olan çalışanların genetik olarak izlenmesi, kanser gibi hastalıkların erken dönemde tespit edilmesine olanak tanır. Sunulan tez çalışması ile benzin istasyonu çalışanlarının genotoksisite riskinin çeşitli genotoksisite biyogöstergeleri ile araştırılması amaçlanmıştır. Genotoksik etki periferal kan lenfositlerinde Comet, kromozomal aberasyon ve sitokinezin durdurulduğu mikroçekirdek testleri ile ölçülmüştür. Comet testi sonucunda elde edilen verilere göre benzin istasyonu çalışanlarında (n=53) kontrol grubuna (n=61) kıyasla kuyruk uzunluğu (sırasıyla 55,47 µm ± 23,57 ve 23,91 µm ± 2,23; p<0,001), kuyruk yoğunluğu (sırasıyla %7,55 ± 2,54 ve %6,62 ± 1,29; p=0,023) ve kuyruk momenti (sırasıyla 2,04 ± 1 ve 1,14 ± 0,23; p<0,001) istatistiksel olarak anlamlı şekilde daha yüksek bulunmuştur. Kromozomal aberasyon testi sonucunda elde edilen verilere göre, benzin istasyonu çalışanlarında (n=46) kontrol grubuna (n=59) kıyasla kromatid gap (sırasıyla %1,58 ± 1,12 ve %1 ± 0,9; p=0,002), kromozom gap (sırasıyla %0,14 ± 0,21 ve %0,03 ± 0,14; p<0,001) ve toplam aberasyon (sırasıyla %2,09 ± 1,4 ve %1,4 ± 1,19; p=0,002) sıklıkları istatistiksel olarak anlamlı şekilde daha yüksek bulunmuştur. Benzin istasyonu çalışanlarında (n=47) kontrol grubuna (n=40) kıyasla istatistiksel olarak anlamlı şekilde daha yüksek mikroçekirdek (sırasıyla ‰15,77 ± 10,34 ve ‰8,93 ± 4,81; p<0,001) ve nükleoplazmik köprü (sırasıyla ‰1,26 ± 1,55 ve ‰0,17 ± 0,43; p<0,001) sıklıkları da sitokinezin durdurulduğu mikroçekirdek testi sonucunda elde edilmiştir. Yaş, çalışma süresi ve sigara içme alışkanlığı gibi faktörlerin genotoksisite riski üzerinde herhangi bir anlamlı etkisi bulunmamıştır. Yaş, vücut kitle indeksi, çalışma süresi, sigara ve alkol tüketimi ve eşlik eden hastalıklardan bağımsız olarak benzin istasyonu çalışanlarında kontrol grubuna kıyasla sadece maruziyetin genotoksik hasarı artırdığı gösterilmiştir. Sonuç olarak, benzin ve çeşitli kimyasal maddelere kronik olarak maruz kalan benzin istasyonu çalışanlarının mesleki maruziyete bağlı genotoksisite riskinin arttığı söylenebilir.

Abstract:
Gasoline station attendants are exposed to numerous chemicals that might have genotoxic and carcinogenic potential, such as benzene in gasoline vapor and diesel particulate matter, several polycyclic aromatic hydrocarbons (PAHs), nitro-PAHs, metals and aldehydes remain in vehicle exhaust emmissions. Gasoline has been classified as "Group 2B – possibly carcinogenic to humans" by the International Agency for Research on Cancer (IARC). Genetic monitoring of workers with occupational exposure to possible genotoxic agents allows early detection of adverse effects such as cancer. With the presented thesis, it is aimed to investigate the genotoxicity risk of gasoline station attendants with various genotoxicity biomarkers. The genotoxic effect was measured by Comet, chromosomal aberration and cytokinesis-block micronucleus assays in peripheral blood lymphocytes. According to Comet assay results, tail length (55.47 µm ± 23.57 and 23.91 µm ± 2.23, respectively; p<0.001), tail intensity (7.55% ± 2.54 and 6.62% ± 1.29, respectively; p=0.023) and tail moment (2.04 ± 1 and 1.14 ± 0.23, respectively; p<0,001) were found to be statistically significantly higher in gasoline station attendants (n=53) compared to the control group (n=61). According to chromosomal aberration assay results, the frequencies of chromatid gap (1.58% ± 1.12 and 1% ± 0.9, respectively; p=0.002), chromosome gap (0.14% ± 0.21 and 0.03% ± 0.14, respectively; p<0.001) and total abberation (2.09% ± 1.4 and 1.14% ± 1.19, respectively; p=0.002) were found to be statistically significantly higher in gasoline station atendants (n=46) compared to control group (n=59). Statistically significant higher frequencies of micronuclei (15.77‰ ± 10.34 and 8.93‰  ± 4.81, respectively; p<0.001) and nucleoplasmic bridge (1.26‰   ± 1.55 ve 0.17‰ ± 0.43, respectively; p<0.001) were determined in gasoline station attendants (n=47) compared to control group (n=40) in cytokinesis-block micronuclues assay. Factors such as age, duration of employment and smoking habit did not have any significant impact on the risk of genotoxicity. Regardless of age, body mass index, duration of employment, smoking habit and alcohol consumption and concomitant diseases, it has been shown that only exposure increases genotoxic damage in gasoline station attendants compared to controls. As a result, the risk of genotoxicity due to occupational exposure may increase in gasoline station attendats who are chronically exposed to gasoline and various chemicals.