Şehir düzeyindeki göstergelerin COVİD-19 salgını ile ilişkisinin mekansal değişimi: Türkiye örneği
Spatial change of the relationship of city level indicators with the COVID-19 pandemic: The case of Turkey
Yazar: İHSAN TUTUK
Danışman: DOÇ. DR. TAYFUN SALİHOĞLU
Gebze Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Salgın hastalıkların mekânsal yayılımını ve buna etki eden parametreleri anlamak, 
hastalıklara karşı mekânsal tedbirlerin belirlenmesine ve etkili kontrol önlemlerinin 
uygulanmasına yardımcı olmaktadır. Bu amaçla Sosyo-Demografik Özellikler, Sağlık 
Hizmetleri, Altyapı Hizmetleri, Turizm Faaliyetleri, Ekonomik Faaliyetler ve Kentsel 
Koşullara ilişkin veri setleri kullanılarak hazırlanan bu çalışmada, Türkiye'de Covid
19 salgınının mekânsal yapısı ve temel belirleyicileri ortaya koyulmuştur. Bu 
kapsamda, belirlenen kategorilerdeki ilgili değişkenlerin Covid-19'un yayılmasını 
etkileyip etkilemediği tespit etmek amacıyla mekânsal otokorelasyon ve regresyon 
tekniklerinden yararlanılmıştır. Sonuçlar; Covid-19 vakalarının kümelendiğini ve 
mekânsal bağımlılığa sahip olduğunu göstermiştir. Belirlenen her bir kategori 
altındaki bir ya da birkaç gösterge Covid-19 vakalarının mekânsal değişimini 
istatistiksel olarak açıklayabilmektedir. Bu sonuçlar oluşturulan modelin Türkiye'de 
Covid-19 salgınının mekânsal yayılımına etki eden unsurların yüksek hassasiyetle 
simüle edilebileceğini ortaya koymuştur. Çalışmada geliştirilen model, salgın 
sırasındaki vaka sayılarının dağılımlarından bağımsız bir şekilde, kentlerin çeşitli 
göstergelerde değişen özelliklerine bağlı olarak risk düzeylerini tespit edebilmeye 
olanak sağlaması ile şehircilik bilimine katkı sağlamaktadır. Dolayısıyla bu sonuçlar, 
yapılı ve sosyal çevrenin halk sağlığı acil durumlarına karşı kentsel dayanıklılığın 
güçlendirilmesindeki önemini vurgulamaktadır.

Abstract:
The spatial spread of epidemic diseases and the parameters affecting this spread are 
crucial in determining spatial measures and implementing effective control strategies 
against diseases. In this study, which was prepared using datasets related to Socio
Demographic Characteristics, Healthcare Services, Infrastructure Services, Tourism 
Activities, Economic Activities, and Urban Conditions, the spatial structure and key 
determinants of the Covid-19 pandemic in Turkey have been revealed. In this context, 
spatial autocorrelation and regression techniques were used to determine whether the 
relevant variables in the specified categories influence the spread of Covid-19. The 
results showed that Covid-19 cases are clustered and exhibit spatial dependency. One 
or more indicators under each identified category can statistically explain the spatial 
variation of Covid-19 cases. These findings indicate that the model created can 
simulate with high sensitivity the factors influencing the spatial spread of the Covid
19 pandemic in Turkey. The model developed in this study contributes to urban science 
by enabling the identification of risk levels based on varying characteristics of cities 
in different indicators, independent of the distribution of case numbers during the 
pandemic. Therefore, these results emphasize the importance of built and social 
environments in enhancing urban resilience against public health emergencies.