Döviz piyasalarında spot ve vadeli kurlar arasındaki dinamik ilişkinin analizi
The analysis of dynamic relationship between spot and future rates on currency markets
Yazar: ONUR ENGİN TEZCAN
Danışman: DOÇ. DR. ERDİNÇ ALTAY
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Para Sermaye Piyasaları ve Finansal Kurumlar Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Döviz = Foreign exchange ; Döviz kuru = Exchange rate ; Döviz piyasası = Currency market ; Etkin piyasa teorisi = Efficient market theory ; Eşbütünleşme = Cointegration ; Piyasa etkinliği = Efficent markets ; Vadeli işlem borsaları = Futures stock exchanges ; Vadeli işlem piyasaları = Futures markets ; Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası = Futures and Options Market

Özet:
Bu çalışmanın temel amacı İzmir Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası'nda işlem görmekte olan döviz future sözleşme fiyatları ile spot döviz kurları arasındaki dinamik ilişkiyi incelemek ve piyasalar arasındaki nedensellik ilişkisini ortaya koymaktır. Yeni bilgilerin piyasalara aynı anda yansımadığı durumlarda dövizlerin spot ve future kurlarındaki değişiklikler eş anlı, aynı yönlü ve aynı oranda olmamakta ve bir piyasa diğer piyasaya öncülük etmektedir. Bu amaçla, çalışmada birim kök testi ile zaman serilerinin durağanlığı test edilmiş, spot ve future döviz kuru serilerinin düzeylerinde durağan olmadıkları, birinci mertebeden durağan oldukları belirlenmiştir. Daha sonra Johansen eşbütünleşme testi kullanılarak spot ve future döviz kurları arasındaki uzun dönem ilişkisi araştırılmış ve serilerin eşbütünleşik oldukları sonucuna varılmıştır. Eşbütünleşme testinden tahmin edilen regresyon denklemleri spot ve future döviz kurları arasında uzun dönemli ve pozitif yönlü ilişki olduğunu ortaya koymaktadır. Seriler arasındaki kısa dönemli ilişkiyi araştırmak ve nedensellik ilişkisini ortaya koymak üzere vektör hata düzeltme modeli kurulmuş ve hata düzeltme modeline dayalı nedensellik testi yapılmıştır. Bu testlerin sonucunda piyasalar arasında çift taraflı nedenselliğin olduğu, fakat spot döviz piyasasından future döviz piyasasına doğru olan nedenselliğin daha güçlü olduğu saptanmıştır. Nedensellik testinin ardından etki-tepki fonksiyonları ve varyans ayrıştırması metodu ile değişkenler arasındaki karşılıklı etkileşimlerin daha net gözlenebilmeleri amaçlanmış ve nedenselliğin spot döviz piyasasından future döviz piyasasına doğru daha güçlü olduğu teyit edilmiştir.Araştırmanın sonucunda nedenselliğin spot döviz piyasasından future döviz piyasasına doğru daha güçlü olduğu ve yeni bilgiler karşısında işlemlerin ilk olarak spot döviz piyasasında yapıldığı sonucuna varılmıştır.

Abstract:
Main purpose of this study is to examine the dynamic relationship between spot currency exchange rates and future contract prices, processing on Turkish Derivatives Exchange and put forth the causal relation among markets. In the cases which new informations do not reflect to the markets at the same time, the changes in currencies? spot and future exchange rates are not simultaneous, in the same direction and at the same rate and a market lead another market. With this purpose, stationarity of time series are tested with unit root test on the study, it has been defined that spot and future exchange rate series are not stationary in their levels but they are stationary in the first rank. Later on, long-term relation between spot and future exchange rates are researched using Johansen cointegration test and it was concluded that the series are cointegrated. The regression equation, predicted from cointegration test puts forth that there is a long term and positive relationship between spot and future exchange rates. Vector error correction model was established in order to search for short-term relation between series and to put forth the causal relation and a causality test based on error correction model was conducted. In consequence of these tests, it was determined that there is double-sided causality among the markets but the causality towards future foreign currency market from spot foreign currency market is stronger. After the causality test, mutual interactions among variables have been aimed to be observed explicitly with impulse-response functions and variance decomposition method and it has been confirmed that the causality has been stronger towards future foreign currency market from spot foreign currency market.In consequence of the research, it was concluded that the causality has been stronger towards future foreign currency market from spot foreign currency market and operations are carried out firstly on spot foreign currency market in view of new informations.