Sülfürlü bakır işletmelerinde ortaya çıkan maden atıklarınıntuzlu-alkali toprakların ıslahında kullanım etkinliğinin belirlenmesi
Determination of the effectiveness of mineral wastes in sulphurous copper plants for reclamation of saline-alkali soils
Yazar: RESUL TIRAŞCI
Danışman: PROF. DR. TAŞKIN ÖZTAŞ ; DOÇ. DR. GÜLŞEN TOZSİN DURMAZ
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı / Toprak Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Alkali toprak = Alkali soil ; Sodyumlu toprak = Sodic soil ; Toprak ıslahı = Soil amendment ; Tuzlu toprak = Saline soil

Özet:
Ülkemiz nüfusunun hızla arttığı, ekilebilen verimli tarım arazilerinin azaldığı, insanoğlunun ilerleyen yıllarda açlık sorunu ile karşı karşıya kalacağı düşünüldüğünde tuzlu, alkali ve tuzlu-alkali gibi sorunlu toprakların ıslah edilerek yeniden tarıma kazandırılması gerektiği ortaya çıkmaktadır. Bu çalışma ile bakır işletmelerinde maden atığı olarak ortaya çıkan piritin tuzlu-alkali toprakların ıslahında kullanım etkinliğinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Iğdır Ovasındaki tuzluluk ve alkalilik problemi olan iki farklı toprakta yürütülen bu çalışmada ıslah maddesi olarak jips (CaSO4.2H2O), sülfürik asit (H2SO4), pirit atık ve silis atık kullanılmıştır. Uygulanan muamelelerin toprak reaksiyonu, toprak tuzluluğu, değişebilir sodyum miktarı ve hidrolik iletkenlik değeri üzerine etkisi incelenmiş olup muamelelerin incelenen parametreler üzerine istatistiksel anlamda önemli düzeyde etkili olduğu saptanmıştır.  İncelenen toprak özellikleri üzerine en yüksek etkiyi sülfürik asit (H2SO4) göstermiştir. Pirit atık uygulamasının I numaralı toprağın pH değerini ortalama %3,8 oranında azalttığı, EC değerini ortalama %51,31 oranında azalttığı, değişebilir sodyum miktarını ortalama %1,47 oranında azalttığı ve hidrolik iletkenlik değerini ise 26 kat arttırdığı, II numaralı toprağın pH değerini ortalama %7,54 oranında azalttığı, EC değerini ortalama %77,12 oranında azalttığı, değişebilir sodyum miktarını ortalama %1,88 oranında azalttığı ve hidrolik iletkenlik değeri ise 2,13 kat arttırdığı; silis atık uygulamasının ise I numaralı toprağın pH değerini ortalama %0,73 oranında azalttığı, EC değerini ortalama %52,07 oranında azalttığı, değişebilir sodyum miktarını ortalama %0,37 oranında azalttığı ve hidrolik iletkenlik değerini ise 8,13 kat arttırdığı, II numaralı toprağın pH değerini ortalama %5,46 oranında azalttığı, EC değerini ortalama %77,93 azalttığı, değişebilir sodyum miktarını ortalama %4,19 azalttığı ve hidrolik iletkenlik değeri ise 1,85 kat arttırdığı tespit edilmiştir.

Abstract:
If it is considered that the population increases rapidly, arable land decreases and human beings will be faced with hunger problem in coming years; the reclamation of saline, alkali and saline-alkali soils has great importance. The objective of this study was to determine the efficiency of pyrite, which emerges as mineral waste in copper plants, in reclamation of saline-alkaline soils. In this study, gypsum (CaSO4.2H2O), sulfuric acid (H2SO4), pyrite waste and silica waste were used as treatment material for reclamation of two different soils with salinity and alkalinity problems in Iğdır Plain. The effect of the applied treatments on soil reaction, soil salinity, and exchangeable sodium content and hydraulic conductivity was determined. It was obtained that the treatments had a significant effect on the measured parameters. Sulfuric acid (H2SO4) showed the highest effect on measure soil characteristics. On the average pyrite waste application reduced soil pH by 3.8%, EC value by 51.31%, exchangeable sodium by 1.47%, and increased the hydraulic conductivity by 26 times in Soil I; and reduced soil pH by 7.54 %, EC by 77.12%, exchangeable sodium by 1.88%, and increased the hydraulic conductivity by 2.13 times in Soil II. Similarly, silica waste application reduced soil pH by 0.73%, EC by 52.07%, sodium content by 0.37%, and increased hydraulic conductivity by 8.13 times in Soil I, on the average, and decreased soil pH by 5.46%, EC value by 77.93%, exchangeable  sodium by 4.19% and increased hydraulic conductivity by 1.85 times, in Soil II, on the average.