Türk sosyal güvenlik sisteminde kısa vadeli sigorta kollarından sağlanan haklar ve bu hakların sosyal güvenlik bütçesine etkisi: 2017-2021 Türkiye örneği
Rights provided by short-term insurance branches in the Turkish social security system and the effect of these rights on the social security budget: The case of Turkey in 2017-2021
Yazar: EFE YAKKAN
Danışman: PROF. DR. COŞKUN SARAÇ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations
Dizin: Bütçe = Budget ; Finans = Finance ; Kısa vadeli sigorta kolları = Short-term insurance branches ; Sigorta = Insurance ; Sosyal Güvenlik Kurumu = Social Security Institution ; Sosyal güvenlik = Social security ; Sosyal güvenlik sigortaları = Social security insurances ; Sosyal güvenlik sistemleri = Social security systems ; Sosyal koruma = Social protection ; Sosyal risk = Social risk

Özet:
Sanayi Devrimi'nden bu yana bir ihtiyaç olan sosyal güvenlik ancak 1800'lü yılların sonunda Almanya'da bir sisteme kavuşmuştur. Bu sistem günümüzdeki sosyal güvenlik anlayışına yakın ilk uygulama olarak göze çarpmaktadır. Sonraki dönemde İngiltere de kendi sosyal güvenlik sistemini oluşturmuş, ardından Türkiye de dahil olmak üzere hemen her ülke bu iki sistemi kendi ihtiyaçları ve imkanları doğrultusunda revize ederek kendine has bir sistem oluşturmuştur. Sosyal güvenlik sistemleri, sosyal risklerden korunma ihtiyacının bir ürünü olarak ortaya çıkmıştır. Hayatın her anında ortaya çıkabilen sosyal riskler ise kısa vadeli sigorta kolları da denilen iş kazası ve meslek hastalığı, hastalık ve analık sigortalarının geliştirilmesine neden olmuştur. Bu sigortalar, belli koşullar dahilinde sigortalılar ve/veya sigortalı çalışanların sigortasız eşlerine, risklerin ortaya çıkması halinde gelirlerinin azalması veya tamamen kaybolmasına ya da giderlerinin artmasına karşı koruma sağlamaktadır. Kısa vadeli sigorta kolları, ne zaman ortaya çıkacağı bilinmeyen risklere karşı koruma sağladığından, sosyal güvenlik bütçesinde ne kadar büyük olacağı önceden öngörülemeyen etkiler yaratmaktadır. Bu çalışmada kısa vadeli sigorta kollarının sosyal güvenlik bütçesine etkisi incelenmiştir. Çalışma sonucunda kısa vadeli sigorta kolları kapsamındaki giderlerin toplam harcamalar içerisindeki payının 2017 yılında %3,770 seviyesinden 2021 yılında %4,045 seviyesine geldiği görülmektedir. Bu artıştaki en önemli payın geçici iş göremezlik ödeneğine ait olduğu, bunun da temel sebebinin Covid-19 salgını olduğu değerlendirilmiştir. Ayrıca geçici iş göremezlik yardımlarının 2020 ve 2021 yıllarında koronavirüs kaynaklı olarak toplam harcamalar içerisindeki payının önemli ölçüde yükseldiği, ancak öncesinde de artış trendinde olduğu, evlenme ve emekli cenaze yardımlarının göz ardı edilebilecek düzeyde yaklaşık olarak sabit kaldığı, buna karşılık emzirme yardımlarının dramatik biçimde düşüş gösterdiği görülmüştür.

Anahtar Kelimeler: Sosyal risk, Sosyal Koruma, Sosyal Güvenlik, Kısa Vadeli Sigorta Kolları, SGK, Bütçe, Finans.

Abstract:
Social security, which has been a need since the Industrial Revolution, only gained a system in Germany at the end of the 1800s. This system stands out as the first application close to today's social security understanding. In the following period, England created its own social security system, and then almost every country, including Turkey, revised these two systems in line with their own needs and possibilities, and created a unique system. Social security systems emerged as a product of the need for protection from social risks. On the other hand, social risks that can arise at any moment of life have led to the development of work accident and occupational disease, sickness, and maternity insurance, also called short-term insurance branches. Under certain conditions, this insurance provides protection to the insured and/or the uninsured spouses of the insured employees against the decrease or complete loss of their income or increase in their expenses in case of risks. Since short-term insurance branches protect against risks that are unknown when they will arise, they create effects that cannot be predicted how big they will be in the social security budget. In this study, the effect of short-term insurance branches on the social security budget was examined. As a result of the study, it is seen that the share of expenses within the scope of short-term insurance branches in total expenditures increased from 3.77% in 2017 to 4.045% in 2021. It has been evaluated that the most important share of this increase belongs to the temporary incapacity benefit, and the main reason for this is the Covid-19 outbreak. In addition, it has been observed that the share of temporary incapacity benefits in total expenditures due to coronavirus increased significantly in 2020 and 2021 but had an increasing trend before, while marriage and retirement funeral benefits remained almost constant at a negligible level, while breastfeeding benefits decreased dramatically.

Keywords: Social risk, social protection, social security, short-term insurance branches, SSI, Budget, Finance.