Muş'ta yatırlar ve yatırlarla ilgili anlatılan menkıbeler
Entombed saints in Muş and their epics
Yazar: FATOŞ YALÇINKAYA
Danışman: YRD. DOÇ. DR. YILMAZ ÖNAY
Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Edebiyatı Bölümü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore
Dizin: Mezar taşları = Tambstones ; Mezarlar = Graves ; Mitler = Myths ; Motifler = Motifs ; Türbeler = Tombs

Özet:
Ölüm olgusuyla birlikte anılan yatır-ziyaret, evliya, veli kavramları, ilkel dönemlerden günümüze taşınan ölüm kültüyle paralel giden inançlardandır. İnancın yaygınlığı ve önemiyle bağlantılı olarak da kendine özgü uygulanan pratiklere sahip olmasıdır. Bu uygulamaların en önemli ayağını ise, bugün Anadolu'nun her yerinde rastlayabileceğimiz yatırlar üzerlerinde oluşturulan menkıbelerin halen varlıklarını sürdürüyor olmalarıdır. Hemen hemen her yerde bu ziyaretlere rastlamak mümkündür. İbadetgah olarak düşünüldüğünden buraya gidişler de ritüel şeklinde olmaktadır. Belirlenen günde birden çok ziyarete sırayla gidilip buralarda ibadet edilmesi, özellikle geleneksel inanç içinde önemli sayılan günlerde buralara gidilmesi dini bir farz olarak değerlendirilmektedir.Muş ve çevresinde tespit edilen 95 yatır ve bu yatırlarla ilgili anlatılan 112 menkıbeden de yola çıkarak, Muş'taki yatırların ve bunların etrafındaki uygulamaların Anadolu ve Türk dünyasının diğer yörelerinden pek farklı olmadığını görülüyor. Dinle çelişmeyen eski Türk inanışlarının izleri ile bazı evrensel sihrî uygulamaları bir arada toplayan yatırlar, halkın çeşitli problemlere karşı pratik çözüm ihtiyacından doğmuş ve etraflarında bir inanma dairesi teşekkül etmiştir.Anahtar Kelime: Ölüm, Yatır, Ziyaret, Ritüel

Abstract:
The consepts of the place where a holy man is uried-pilgrimage, Saint (dervish) and wali which are mentioned with case of death are the beliefs which go parellel with the culture of death which has been moved from primitive periods until now. It has spesific applying practicals related to the belief?s being widespread and impartance. The most important food of these applications is constituted by the fact that the legends that are constituted on the places where holy men are buried and can be seen in most of Anatolia stil exist. It is possible to meet these pilgrimages at almost every places. Since they are thought as temples. Going these places are being ritual. At the desgnated days going to these places especially at the days which are seen important in the traditional belief are evaluated as a religious duty.It is een that the places where holy men are buried in Muş and the applications around these structures are not very different from the others in Anatolia and Turkish world leading to 95 places where holy men are buried and 112 legends told related to these places defermined in Muş and its around. The places where holy men are buried, gathering Turkish old belief?s, which is not contradiction with religion, tracks and some universal magic applications together had been born because of the need of practical solutions to different problems of people and a circle of belief has been formed around these place.Keywords: Death, the place where a holy man is buried, pilgrimage, ritual