Birinci basamak sağlık çalışanlarının organ nakli ve bağışına yönelik bilgi tutum ve davranışları
Knowledge attitudes and behaviors of primary health care professionals towards organ transplantation and donation
Yazar: EBRU BOZCU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NAZLI HACIALİOĞLU
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Bilgi = Knowledge ; Birinci basamak sağlık hizmetleri = Primary health care ; Davranış = Behavior ; Doku ve organ tedariği = Tissue and organ procurement ; Organ nakli = Organ transplantation ; Sağlık personeli = Health personnel ; Tutumlar = Attitudes

Özet:
Amaç: Bu araştırma birinci basamak sağlık çalışanlarının organ nakli ve bağışına yönelik bilgi, tutum ve davranışlarını belirlemek amacıyla yapılmıştır.
Materyal ve Metot: Tanımlayıcı nitelikte yapılan araştırmanın evrenini, Erzurum il merkezinde bulunan Aziziye, Palandöken ve Yakutiye İlçe Sağlık Müdürlükleri ile bu birimlere bağlı Aile Sağlığı Merkezlerinde görev yapan 550; örneklemini ise evreni bilinen durumlarda kullanılan formülle hesaplanan 226 kişi oluşturmuştur. Ancak araştırma, çalışmaya gönüllü olarak katılmayı kabul eden 270 sağlık çalışanı ile tamamlanmıştır. Veriler Tanıtıcı Özellikler Formu, Organ Bağışı Tutum Ölçeği, Organ Nakli ve Bağışına Yönelik Bilgi ve Davranış Formu ile toplanmıştır. Verilerin analizinde; t testi, tek yönlü varyans analizi, Kruskal Wallis ve Mann-Whitney U testleri kullanılmıştır.
Bulgular: Birinci basamak sağlık çalışanlarının konu ile ilgili bilgi durumları incelendiğinde; organ nakli ve bağışının tanımını, bağışın yapıldığı birimleri ve tıbbi ölüm kriterlerini bilenlerin oranı yüksek (%80.7-%94.4) bulunmuştur. Ancak tıbbi ölümün gerçekleştiğine onay veren uzmanlar ile nakli yapılan organ ve dokuları bilme oranlarının düşük (%30.7-%43) olduğu belirlenmiştir. Sağlık çalışanları Organ Bağışı Tutum Ölçeği'nin pozitif tutumları gösteren boyutundan 93.69±20.03, negatif tutumları gösteren iki boyutundan sırasıyla 19.21±8.72 ve 24.88±9.64 puan almıştır. Araştırmada sağlık çalışanlarından çok azının (%10.4) organlarını bağışladığı saptanmıştır.
Sonuç: Bu araştırmada, birinci basamak sağlık çalışanlarının organ nakli ve bağışına yönelik bilgileri ve pozitif tutumları iyi düzeyde bulunmuştur. Ancak sağlık çalışanlarının organ bağışına yönelik olumlu davranışlarının yetersiz olduğu saptanmıştır.

Anahtar Kelimeler: Bilgi, birinci basamak, davranış, organ bağışı, organ nakli, sağlık çalışanları, tutum

Abstract:
Aim: This research was conducted to determine the knowledge, attitudes and behaviors of primary health care professionals towards organ transplantation and donation.
Material and Method: The study population of this descriptive type research was consisted of 550 individuals working in Aziziye, Palandöken and Yakutiye District Health Directorates and affiliated Family Health Centers in the province of Erzurum and the study sample consisted of 226 individuals calculated using the formula used for cases with known study population. However, the study was completed with 270 individuals who agreed to participate in the study voluntarily. The data were collected using the Introductory Information Form, the Information Form for Organ Transplantation and Donation, the Behaviors towards Organ Transplantation and Donation Questionnaire, and the Organ Donation Attitude Scale. In the analysis of the data, t test, one-way analysis of variance, Kruskal Wallis and Mann-Whitney U test was used.
Results: When the knowledge of primary health care professionals on the subject were investigated, the rate of those who knew the definition of organ transplantation and donation, the units of donation, and the criteria for medical death was found to be high (80.7-94.4%). However, their knowledge on the experts confirming the medical death, and the organs and tissues being transplanted was found to be low (30.7-43%). The health care professionals received a score of 93.69±20.03 in the positive attitudes sub-scale of the Organ Donation Attitude Scale, and received 19.21±8.72 and 24.88±9.64 points in two sub-scales, showing negative attitudes, respectively. In the study, very few (10.4%) of the health care professionals were found to donate their organs.
Conclusion: In this research, the knowledge and positive attitudes of primary health care professionals towards organ transplantation and donation were found to be good. However, the positive behavior of health care professionals towards organ donation was found to be inadequate.

Key Words: Attitude, behavior, health care professionals, knowledge, organ donation, organ transplantation, primary care