Osmanlı mekteplerinde dil bilgisi öğretimi ve Mehmet Emin'in Şarf-ı Türkî'si üzerine bir inceleme
Grammar teaching in Ottoman schools and study on Mehmet Emin's Şarf-ı Turkı
Yazar: ZEYNEP ŞENOL
Danışman: PROF. DR. CELAL DEMİR
Afyon Kocatepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Tarih = History ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Dil bilgisi = Grammar ; Eğitim tarihi = Educational history ; Mehmed Emin Efendi = Mehmed Emin Efendi ; Okullar = Schools ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Sarf-ı Türki = Sarf-ı Türki ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching

Özet:
Türkçe, geniş bir coğrafyada konuşulan kökleri çok eskiye dayanan zengin bir dildir.
Böyle köklü ve zengin bir dilin grameri üzerine tarihte çok fazla esere
rastlanmamaktadır. Tanzimat Dönemi'nde ana dilimiz Türkçenin öğretimiyle ilgili
çalışmalar yapılmış ve Türkçenin grameri üzerine kitaplar yazılmıştır. Bu gramer
kitaplarından biri de Askeri Rüşdiye Mektebi birinci sınıflarda okutulmak üzere
Ķâǿimmaķâm Mehmed Emin tarafından yazılan "
Śarf-ı Türkî" adlı dil bilgisi kitabıdır.
Çalışmada, öncelikle bu eserin transkripsiyonlu çevirisi yapılmıştır, ayrıca eserin
içeriği, dil bilgisi öğretim yöntemi, eserdeki gramer terimleri ile dil ve anlatımı ortaya
konmuştur. Çalışmada tarama yöntemi kullanılmıştır. Çalışma üç bölümden
oluşmaktadır. Birinci bölümde Osmanlı mekteplerindeki dil bilgisi dersleri ve dil bilgisi
öğretimi ele alınmıştır. İkinci bölümde "
Śarf-ı Türkî"nin Latin alfabesine
transkripsiyonlu çevirisi yapılmış, eserin bölümleri incelenerek gramer terimlerinden
dizin oluşturulmuştur. Üçüncü bölümde ise eserde kullanılan yöntem ve teknikler tespit
edilmiştir. Bu çalışma "
Śarf-ı Türkî"nin Türkçe öğretimindeki yeri ve önemini ortaya
koymak amacıyla yapılmıştır. Çalışma ilgili kitap, makale, yüksek lisans ve doktora
tezleri, Türkçe öğretim programları incelenmiştir.
Anahtar kelimeler: Dil bilgisi, Türkçe öğretimi, sarf, Mehmed Emin

Abstract:
Turkish is a rich language that is spoken in a wide geography and is a language going
back to ancient times. There are not many works on the grammar of such a deep-rooted
and rich language in history. During the Tanzimat Period, studies were carried out on
the teaching of our mother tongue Turkish and books were written on the grammar of
Turkish. One of these grammar books is the grammar book "Śarf-ı Türkî (Turkish
Grammar)", written by Lieutenant Colonel Mehmed Emin to be taught in the first
grades of the Military Middle School. The basis of our study consists of translating this
work with transcription and stating its importance in terms of Turkish teaching by
revealing the content, language and expression of the work, grammar teaching method,
grammar terms in the work. Scanning method is used in the study. The study has three
parts. In the first chapter, grammar lessons and grammar teaching in Ottoman schools
are discussed. In the second part, "Śarf-ı Türkî (Turkish Grammar)" is translated into
Latin alphabet with transcription, and the sections of the work are examined and an
index is created from grammatical terms. In the third part, the methods and techniques
used in the work are identified. The purpose of the study is to reveal the place and
importance of "
Śarf-ı Türkî"(Turkish Grammar)" in Turkish teaching. For this study,
related books, articles, master's and doctoral theses, Turkish teaching programs were
examined.
Keywords: Grammar, Turkish teaching, grammar rules, Mehmed Emin