Öğretmenlerin empatik eğilim düzeyleri ile çatışma yönetme stilleri arasındaki ilişki
Relationship between teachers' empathic tendency levels and conflict management styles
Yazar: ZAFER KARAHAN
Danışman: PROF. DR. HALİL IŞIK
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Eğitim örgütleri olan okullarda görev yapan öğretmenlerin empatik eğilim düzeyleri ile çatışma yönetimi stilleri arasındaki ilişki, öğretmenlerin kendi aralarında ve öğrenciler ile aralarındaki ilişkilerin belirleyici bir faktörü olabilir. Fakat, bu iki olgu arasındaki ilişki ile ilgili yeterli çalışma yapılmadığı için doğası ve etkileri henüz yeterince anlaşılmamıştır. Öğretmenlerin empatik eğilim düzeyleri, çatışma yönetme stilleri ve bunlar arasındaki ilişkiye ait dinamiklerin ortaya çıkarılması, okul iklimi, kültürü, sınıf ortamında olumlu bir eğitim atmosferi ve öğrenci başarısına önemli katkılarda bulunabilir. Bu sebepten bu çalışmada öğretmenlerin empatik eğilim düzeyleri ile çatışma yönetme stilleri arasındaki ilişkinin tespiti amaç olarak belirlenmiştir. Belirlenen amaca uygun olarak alt amaçlar geliştirilirmiştir. Bu alt amaçlara yönelik veriler toplanarak analizler yapılmıştır.
 Bu amaç ve alt amaçlara uygun olarak genel tarama modeli ve ilişkisel tarama modelleri kullanılarak veriler analiz edilmiştir. Araştırmanın evrenini Van ili Erciş ilçesindeki kamu ortaokullarında görev yapan öğretmenler oluşturmaktadır. Araştırmanın çalışma evreni ise Erciş İlçe Milli Eğitim Müdürlüğüne bağlı kamu ortaokullarının öğretmen sayısı on ve üstü ile kırk ve altı olan, kadrolu ve sözleşmeli olarak görev yapan öğretmenlerden oluşmaktadır. Çalışma evreninden öğretmen sayısı 10'dan az veya 40'tan fazla olan okulların dışarıda bırakılmasının nedeni, öğretmenler arasında çatışma düzeyinin az veya veri dağılımının dengesiz olma ihtimalidir.
          Araştırmada istatistiksel gereklilik nedeniyle örneklem seçimine başvurulmamıştır. Öğretmenlerin empatik eğilimlerini ölçmek için Dökmen (1988) tarafından geliştirilen "Empatik Eğilim Ölçeği (EEÇ)" ve öğretmenlerin Örgütsel çatışma yönetme stillerinin düzeyini ölçmek için ise M. Anflazur Rahim (1983) tarafından geliştirilen ve Gümüşeli (1994) tarafından Türkçeye çevrilip uyarlaması yapılan "Örgütsel Çatışma ölçeği ROCI-II) kullanılmıştır. Ölçeklerin uygulanması sonucunda elde edilen veriler uygun istatistiksel yöntemler ile analiz edilip yorumlanmış ve değerlendirilmiştir. Verilerin analizinde normallik testi, bağımsız örneklem t-testi, tek yönlü varyans analizi Anova, Tukey, Post Hoc Testleri ve korelasyon testleri kullanılmıştır.
 Araştırmanın bulgularına göre, öğretmenlerin empatik eğilim düzeylerinin iyi seviyede olduğu sonucuna varılmıştır. Ayrıca öğretmenlerin empatik eğilim düzeylerinin çeşitli değişkenlere göre farklılaşıp farklılaşmadığı incelenmiş olup cinsiyet, medeni durum, çalışma statüsü ve mesleki branş değişkenlerine göre farklılaşmadığı tespit edilmiştir. Eğitim durumu için guruplar arasındaki dağılım dengeli olmadığından analiz yapılmamıştır.
 Öğretmenlerin çatışma yönetme düzeylerinin iyi seviyede olduğu tespit edilmiş, çatışma yönetme stillerinden bütünleştirme stili ve uzlaşma stili alt puanlarının yüksek seviyede, ödün verme stili ve hükmetme stilleri alt puanlarının iyi seviyede olduğu, kaçınma stili alt puanlarının ise normal seviyede olduğu tespit edilmiştir. 
Öğretmenlerin çatışma yönetme stillerinin çeşitli değişkenlere göre farklılaşıp farklılaşmadığı incelenmiş olup cinsiyet değişkeninin çatışma yönetme stillerini belirleyen bir unsur olmadığı tespit edilmiştir. Medeni durum değişkeninin ise bütünleştirme stili ve uzlaşma stili üzerinde belirleyici bir unsur olduğu, diğer stiller üzerinde ise belirleyici olmadığı tespit edilmiştir. Eğitim durumunda guruplar arasında dağılım dengeli olmadığı için analiz yapılmamıştır. Ayrıca çalışma statüsü değişkeninin ise öğretmenlerin çatışma yönetme düzey ve stilleri üzerinde belirleyici bir değişken olmadığı tespit edilmiştir. 
Öğretmenlerin empatik eğilim düzeyleri ile çatışma yönetme stilleri arasındaki ilişki incelenmiş olup öğretmenlerin empatik eğilim düzeyleri ile bütünleştirme stili ve uzlaşma stili arasında orta düzeyde, pozitif yönlü ve anlamlı bir ilişki olduğu görülmüştür. Öte yandan öğretmenlerin empatik eğilim düzeyleri ile çatışma yönetme düzeyleri arasında düşük düzeyde, pozitif yönlü ve anlamlı bir ilişkinin olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca öğretmenlerin empatik eğilim düzeyleri ile kaçınma stili arasında düşük düzeyde, negatif yönlü ve anlamlı bir ilişkinin olduğu görülmüştür. Elde edilen bu sonuçlara göre; öğretmenlerin empatik eğilim düzeyleri arttıkça, çatışma yönetme düzeyleri, bütünleştirme stili ve uzlaşma stili düzeyleri artış gösterecek, kaçınma stili düzeyinin ise azalış göstereceği belirlenmiştir.

Abstract:
The relationship between empathic tendencies of teachers working in educational institutions such as schools and their conflict management styles may be a determining factor in the relationships among teachers themselves and between teachers and students. However, due to insufficient research on this relationship, its nature and effects have not yet been fully understood. Exploring the dynamics between teachers' empathic tendencies, conflict management styles, and their impact on creating a positive educational atmosphere and student success could contribute significantly to the school climate, culture, and classroom environment. Therefore, in this study, the aim was to determine the relationship between teachers' empathic tendency levels and their conflict management styles. Sub-goals were developed in line with the main aim, and data were collected and analyzed accordingly.
General survey and correlational survey models were used to analyze the data. The population of the study consisted of teachers working in public middle schools in the Erciş district of Van province. The study sample consisted of teachers employed in middle schools under the Erciş District Directorate of National Education, with a staff size of ten or more, and forty-six or fewer.
Due to statistical necessity, no sampling was conducted in the study. The "Empathic Tendency Scale (ETS)" developed by Dökmen (1988) was used to measure teachers' empathic tendencies, while the "Rahim Organizational Conflict Inventory-II (ROCI-II)" developed by M. Anflazur Rahim and adapted into Turkish by Gümüşeli (1994) was used to measure teachers' organizational conflict management styles. The data obtained from the application of the scales were analyzed and interpreted using appropriate statistical methods.
According to the findings of the study, it was concluded that teachers' empathic tendency levels were at a good level. Additionally, it was found that teachers' empathic tendency levels did not differ according to variables such as gender, marital status, seniority, and professional field. Analysis was not conducted for the educational level due to the imbalance in group distribution.
It was also determined that teachers' conflict management levels were at a good level, with the integrative style and compromise style sub-scores being at high levels, accommodation and domination style sub-scores being at a good level, and avoidance style being at a normal level. The relationship between teachers' empathic tendency levels and their conflict management styles was examined, revealing a moderate, positive, and significant relationship between teachers' empathic tendency levels and the integrative style and compromise style. Conversely, a low, positive, and significant relationship was found between teachers' empathic tendency levels and their conflict management levels. Additionally, a low, negative, and significant relationship was observed between teachers' empathic tendency levels and avoidance style. Based on these results, it was determined that as teachers' empathic tendency levels increase, their conflict management levels, integrative style, and compromise style levels will increase, while avoidance style levels will decrease.