Ankilozan spondilit tanılı hastalarda ürolitiazis sıklığının incelenmesi
Evaluation of urolithiasis frequency in patients with ankylosing spondylitis
Yazar: BURCU ÖZALTUN
Danışman: PROF. DR. HASAN ELDEN
Cumhuriyet Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2018
Konu: Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon = Physical Medicine and Rehabilitation
Dizin: Epidemiyoloji = Epidemiology ; Prevalans = Prevalence ; Romatizmal hastalıklar = Rheumatic diseases ; Spondilit = Spondylitis ; Spondilit-ankilozan = Spondylitis-ankylosing ; Ultrasonografi = Ultrasonography ; Üriner taşlar = Urinary calculi ; Ürolitiyaz = Urolithiasis

Özet:
Ankilozan spondilit (AS) aksiyel iskeleti, entezis bölgelerini, bazen periferik eklemleri tutabilen kronik inflamatuvar romatizmal bir hastalıktır. AS'de başta üveit olmak üzere daha az sıklıkla da kardiyak, pulmoner ve renal hastalık gibi ekstraartiküler bulgular görülebilir. AS'li hastalarda renal tutulum biçimleri sekonder amiloidoz (AA tipi), NSAİİ (Nonsteroidal antiinflamatuvar ilaçlar) ile antiromatizmal ilaç kullanımına bağlı nefropati ve glomerulonefrittir. AS'li hastalarda ürolitiazis riskini artıran çeşitli faktörler bilinmesine rağmen henüz ekstraartiküler tutulumlar arasında yer almamaktadır. Ayrıca AS'li hastalarda ürolitiazis sıklığını araştıran çalışmaların yeterli sayıda olmadığı görülmektedir. Bu sebeple biz bu çalışmada AS tanılı hastalarda ürolitiazis sıklığını ve ürolitiazis etyolojisinde yer alan olası diğer etkenleri incelemeyi hedefledik.
Çalışmaya Ankilozan Spondilit Değerlendirme Çalışma Grubu (ASAS-2010) kriterlerine göre AS tanısı almış 160 hasta yapılan üriner sistem ultrasonografi (USG) sonucuna göre 28'i ürolitiazis saptanan grup ASU(+) ve 132'si ürolitiazis olmayan grup ASU(-) şeklinde 2'ye ayrıldı. Tüm olguların demografik özellikleri kaydedildi. Hastaların beslenme tipi (kalsiyum tüketimi, günlük sıvı alım miktarı), yaşanılan yerin özellikleri; özgeçmişte diğer hastalıklar, daha önceden taş düşürme öyküsü, hematüri, dizüri, renal kolik öyküsü; soygeçmişinde AS tanılı akraba, böbrek taşı olan akraba; takip olduğu AS hastalığına yönelik tanı süresi, ilaç öyküsü, AS aksiyel ve periferik tutulum tipi, AS ekstraartiküler tutulumları, görüntüleme sonucu, çalışılmışsa insan lökosit antijeni B-27 (HLA-B27) genetik sonucuna yönelik bilgiler kaydedildi. 
AS tanısı konulan hastalardan kan parametrelerinden ürik asit, kreatinin, alkalen fosfataz(ALP), kalsiyum, fosfor, magnezyum, immünglobulin A (IgA), parathormon (PTH), D vitamini, magnezyum istendi. İdrar incelemesinde tam idrar tetkiki (kimyasal analizde hemoglobin, lökosit, idrar pH değeri, idrar dansitesi mikroskobik analizde eritrosit, lökosit, kalsiyum oksalat monohidrat kristali, kalsiyum oksalat dihidrat kristali, fosfat kristali, ürik asit kristali, yassı epitel) ve 24 saatlik idrarda kalsiyum ile ürik asit miktarı değerlendirildi. Hastalık aktivitesi değerlendirmesinde kan örneklerinden serum reaktif protein (CRP) ve eritrosit sedimentasyon hızı (ESH), anket olarak Bath Ankilozan Spondilit Aktivite İndeksi (BASDAİ),  hastalığı fonksiyon açısından değerlendirmek için Bath Ankilozan Spondilit Fonksiyon İndeksi (BASFİ) kullanıldı.
Ülkemizde yapılmış ürolitiazis prevalans çalışmalarında ürolitiazis oranı %11.1'dir. Çalışmamızda 160 AS tanılı hastada % 17.5 oranında ürolitiazis tespit edilmiş olup normal popülasyona göre artmış sıklık bulunmuştur. Elde edilen bütün parametreler ASU(+) ve ASU(-) gruplar arasında istatistiksel olarak karşılaştırıldı. Üriner sistem taş öyküsü ASU(+) grupta ASU(-) gruba kıyasla anlamlı yüksekti (p<0,05). Taş öyküsü dışında demografik veriler ve diğer sorgulamalar, kan parametreleri, idrar parametreleri ve anket değerlendirmelerinde gruplar arası istatiksel olarak anlamlı farklılık tespit edilemedi (p>0,05). 
Sonuç olarak, yaptığımız bu çalışmada AS tanılı hastalarda ürolitiazis sıklığı açısından yapılan incelemelerde normal popülasyona göre artmış sıklık tespit ettik. Taş öyküsü dışında ürolitiazis etyolojisinde yer alan diğer etkenlerin incelemesinde gruplar arası fark tespit edemedik. AS'li hastalarda ürolitiazis sıklığını tespit etmek amacıyla daha geniş serilerde yapılacak çalışmalara ihtiyaç vardır.

Anahtar Kelimeler: Ankilozan Spondilit, Ürolitiazis, Epidemiyoloji, Prevalans

Abstract:
Ankylosing spondylitis (AS) is a chronic, inflammatory rheumatoid disease which involves axial skeleton, entheses and peripheral joints in occasion. Extra-articular findings including uveitis and, less frequently, cardiac, pulmonary and renal disorder, may be seen in the AS. In patients with AS, renal involvement includes secondary amyloidosis (AA type), nephropathy related to NSAID plus anti-rheumatoid drug use and glomerulonephritis. Although several factors enhancing risk for urolithiasis in AS patients are well-known, urolithiasis is not considered as extra-articular involvement today. In addition, there is a paucity in studies investigating frequency of urolithiasis in patients with AS. Thus, we aimed to investigate frequency of urolithiasis and potential factors involved in the etiology of urolithiasis. 
The study included 160 patients who were diagnosed as ankylosing spondylitis according to 2010 Criteria of Ankylosing Spondylitis Assessment Study (ASAS) group and underwent urinary system sonography. Twenty-eight patients with urolithiasis on sonography were classified as ASU(+) group and those without urolithiasis were classified as ASU(-) group. Demographic data were recorded in all patients. In addition, diet type (calcium intake, daily fluid intake), characteristics of residency, previous diseases, history of renal stone, hematuria, dysuria or renal colic, relatives with diagnosis of AS and urolithiasis, duration of AS, medication, type of involvement in AS (axial or peripheral), extra-articular involvement and result of HLA-B27 testing, if present, were also recorded.
In AS patients, uric acid, creatinine, alkaline phosphatase (ALP), calcium, phosphor, magnesium, immunoglobulin A (IgA), parathyroid hormone (PTH) and vitamin D were studied in blood samples. In addition, hemoglobin, leukocyte, urine pH and density were studied in urinalysis while erythrocyte, leukocyte, calcium oxalate monohydrate crystals, calcium oxalate dihydrate crystals, phosphate crystals, uric acid crystals and epithelium were assessed in urine microscopy. The amounts of calcium and uric acid were assessed in 24-hours urine sample. Serum C-reactive protein (CRP), erythrocyte sedimentation rate (ESR), the Bath Ankylosing spondylitis Disease Activity Index (BASDAI) were used to assess disease activity whereas the Bath Ankylosing Spondylitis Function Index (BASFI) was used to assess functionality. 
In prevalence studies from Turkey, urolithiasis prevalence was 11.1%. In our study, urolithiasis was detected in 17.5% of 160 AS patients, indicating higher frequency than normal population. All parameters were compared between ASU(+) and ASU(-) groups. History of urinary stone was significantly more common in ASU (+) group than ASU (-) group (p<0.05). No significant difference was found in demographic data, blood parameters, urinary parameters and clinical assessment findings between groups (p>0.05).
In conclusion, we found increased frequency of urolithiasis in AS patients when compared to general population. No significant difference was detected between groups regarding potential etiological factors other than history of urinary stone. Further studies with larger sample size are needed to determine urolithiasis frequency in patients with AS. 
Keywords: Ankylosing Spondylitis, Urolithiasis, Epidemiology, Prevalence