Iasos limanları
Iasos ports
Yazar: UMUT GÖRGÜLÜ
Danışman: PROF. DR. ASUMAN BALDIRAN
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Arkeoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Antik limanlar = Ancient harbours ; Liman mendirekleri = Port breakwater ; Liman şehirleri = Port cities ; Myndos Limanı = Myndos Harbour ; Su altı arkeolojisi = Underwater archeology

Özet:
Antik Iasos ya da diğer adıyla Asin Kurin, günümüzde Muğla ili Milas ilçesindeki Kıyıkışlacık mahallesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Güllük körfezi olarak bilinen ve eskiden Iasos Körfezi (Sinus Iasicus) olarak adlandırılan uzun bir koy içindeki kayalık yarımada ya da muhtemelen küçük bir ada üzerinde kurulmuştur. Iasos'un, Myken Dönemi'nde Yunanistan'ın Argos Bölgesinden gelen kolonistler tarafından kurulduğu ifade edilmektedir. Buluntulara göre; Tunç Çağı'ndan Geç Antik Çağ'a kadar yerleşim görmüş olan ve Karia Bölgesi'nin önemli bir "Liman Kenti" oluşuyla öne çıkmaktadır.  
Hem Ege hem de Doğu Akdeniz ticaret rotası üzerindeki önemli konumuyla Iasos, ana kara ve hemen önündeki yarımadanın sağladığı topografik avantajla, bir yarımada üzerinde iki tarafında doğal koya sahip olmuştur. Liman alanı olarak kullanıldığı bilinen ve kentin yer aldığı yarımadanın doğusunda bulunan liman; Doğu limanı, batısında bulunan ise Batı Limanı olarak adlandırılmaktadır. Doğu Limanı büyük oranda doğal yapı kullanılarak herhangi bir dalgakıran inşa edilmeksizin kullanılırken; Batı Limanı, bulunduğu koyun girişini daraltacak biçimde karşılıklı iki dalgakıran inşa edilerek doğal koya inşa edilmiş yapay liman karakteri göstermektedir. İşlev bakımından ise Doğu Limanın aynı zamanda demirleme alanı ve ticari faaliyete yönelik kullanıldığı, Batı Limanın ise hem ticari hem de askeri amaçlara hizmet ettiği anlaşılmıştır. 
Iasos kazılarında ortaya çıkarılan ithal buluntuların varlığı limanın yoğun kullanıldığını işaret etmektedir. Kentin buraya kurulmasına neden olan limanlarının tarihi her ne kadar kentte bulunan ve günümüze ulaşmış olan liman kalıntılarının mimari açıdan Hellenistik çağdan itibaren inşa edilmiş olduğunu gösterirken, daha erken dönemlere ait kompleks bir liman kalıntısı günümüze ulaşamamış olsa da kentte bulunan ve Geç Hellas II dönemine ait Minos ve Miken seramikleri ile kente deniz yolu ile ulaşımın erken dönemlere kadar uzandığını anlaşılmaktadır. 
Çalışmada kentin bugüne kadar kapsamlı bir çalışmaya konu olmamış olan liman alanlarının ilk inşası ve sonrasında yapılan değişiklikler ile planı, formu, işlevi ve evreleri ele alınmıştır. Bu bağlamda mevcut kalıntılarından günümüze ulaşan limana ait bölümlerin Helenistik Çağ'a ait temel duvarları ve MS 7. Yüzyıl sonrasında inşa edilen Kule dışında mimari kalıntı tespit edilmemiştir. Ancak gerek kent kazılarında gerekse sualtı araştırmalarında ele geçen seramiklerden, Tunç Çağı'ndan Geç antik Çağ'a kadar deniz ticaretine ev sahipliği yaptığı, dolayısıyla söz konusu limanların Tunç Çağı'ndan itibaren kullanım gördüğü anlaşılmıştır.

Abstract:
Ancient Iasos, also known as Asin Kurin, is located within the borders of Kıyıkışlacık Neighborhood of Milas district of Muğla province. Ancient Iasos was established on a rocky peninsula or possibly a small island in a long cove. Formerly this long cove was known as the Gulf of Iasos (Sinus Iasicus), but today it's known as the Gulf of Güllük. It is stated that Iasos was founded by colonists from Argos who came from Greece during the Mycenaean period. According to the finds; it has been shown that the settlement existed from the Bronze Age to the Late Antiquity and stand out as an important "Port City" in the Caria Region.
Iasos existed in an important area, where located on the both Aegean and Eastern Mediterranean trade routes. Because of the topographical advantages, provided from the mainland and the peninsula in front of it, it has natural coves on both sides of the peninsula. The port on the east of the peninsula is called the East Port, and the port on the west is called the West Port. The East Harbor was mostly used as a natural structure and no breakwater was constructed on it. On the other hand, West Harbor exhibited characteristic properties of an artificial harbor which was built on a natural cove. Two opposing breakwaters were built to narrow the enterance of cove that the port was located. It was revealed that, the East Port was used for mooring and commercial activities and the West Port was served for both commercial and military purposes.
Imported finds unearthed during the Iasos excavations indicate that the ports were used intensively. The surviving remains of the ports architecturally indicate that, the ports were built from the Hellenistic Period and any remains of the port haven't been found from earlier periods. However the Minoan and Mycenaean ceramics, which were found in the city excavation and belonging to the Late Hellas II Period, show that the transportation to the city by sea dates back to earlier periods.
 	In the study, the first construction of the city port areas and the changes made thereafter, which have not been comprehensively studied until today; examined in terms of plan, form, function and phases. Among the artefacts that have survived to the present days, except the harbor foundation walls from Hellenistic Period and the tower which was built after the 7th century, no architectural remnants of the port were discovered. However via the ceramics found both in ancient city excavations and underwater researches, it has been revealed that the ports hosted maritime trade from the Bronze Age to the Late Antiquity. Therefore, it has also been revealed that these ports had been in use since the Bronze Age.