Ev hanımlarının kayıt dışı istihdamı: Yenibosna ve Bağcılar örneği
Informal employment of housewives: Example of Yenibosna and Bağcılar
Yazar: MERVE AKKUŞ
Danışman: PROF. DR. UĞUR ZEYNEP ÇETİN
İstanbul Medeniyet Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Kayıt dışı istihdam = Informal employment ; Sigorta = Insurance

Özet:
Araştırma kayıt dışı istihdamda yer alan ev hanımlarını konu edinmektedir. Daha önce çalışma tecrübesine sahip olan ev hanımları ile daha öncesinde hiç çalışma tecrübesine sahip olmayan ev hanımlarının güncel olarak kayıt dışı istihdamda yer almalarının sosyal hayatlarına olan etkilerinin, sosyal ilişkilerinde ve rollerinde yaşanan değişimlerin neler olduğunu karşılaştırmalı olarak ele almaktadır. Literatürde ev hanımlarının özellikle kendi evleri içerisinden kayıtsız ve sigortasız olarak yaptıkları gelir sağlayıcı işler ev eksenli olarak kategorize edilmektedir. Buradan hareketle araştırmada ev hanımlarının sigortasız olarak yaptıkları işler hem kayıt dışı istihdam hem de ev eksenli çalışma çerçevesinden oluşturulmuştur. Araştırmada nitel araştırma yöntemi, fenomenolojik desen ve kartopu örneklemi kullanılmıştır. Ayrıca araştırmada gözlem tekniği de kullanılarak sosyodemografik ve sosyoekonomik özellikleri birbirinden farklı olan, daha önce çalışma tecrübesine sahip 10 kadın ve daha önce çalışma tecrübesine sahip olmayan 10 kadın olmak üzere toplamda 20 ev hanımı ile derinlemesine mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Mülakat verilerinin analiz edilmesiyle oluşturulan bulgulardan toplamda 2 ana tema ve bu temalara bağlı 9 kategori elde edilmiştir. Katılımcıların kayıt dışı alanda sigortasız çalışma deneyimlerine yönelik oluşturulan ve 4 ayrı kategorisi bulunan birinci temada, daha önce çalışma deneyimi bulunan ve bulunmayan katılımcıların sigortasız çalışmayı tercih nedenleri arasında önemli farklar bulunurken çalışma koşulları, sigortasız çalışmanın dezavantajları ve kazanç ve kazanç üzerindeki kontrolleri açısından önemli farklılık ortaya çıkmamıştır. 
Ev hanımlarının sosyal hayat, rol ve ilişkilerinin değişimine yönelik oluşturulan ve 5 ayrı kategorisi bulunan ikinci temada yapılan işe, kişiye ve işe dair tecrübelerine göre değişiklik göstermesine karşılık en çok çevre ve özgün kazanımı elde edildiği ortaya çıkmıştır. Özellikle daha öncesinde çalışma tecrübesi olmayan katılımcıların kendi kazançlarını sağlamaları dolayısıyla sosyal hayatlarının daha çok geliştiği ve değiştiği görülmüştür. Bunun yanında ev hanımlarının evlerinden çalışmalarının ev içi sorumluluklarını, aileleri ile ilişkilerini negatif etkilemediği ve ev işlerine yönelik görüş ve algılarının benzerlik taşıdığı saptanmıştır. Ancak daha öncesinde çalışma tecrübesi bulunmayan ev hanımlarının çoğunun hanede alınacak kararlara dair söz hakları üzerine radikal değişimler yaşayarak etkilerinin arttığı tespit edilmiştir. Ev hanımlarının kadının çalışma yaşamında yer almasına yönelik bakış açıları hususunda farklı kıstaslara göre ayrılarak farklı noktaları vurgulamalarına karşın genel çoğunluğun kadının çalışmasını zorunlu olarak gördüğü ortaya çıkmıştır. Bunun yanında daha önce tecrübesi olan ve olmayanların içinde yer aldığı yarı grup yaptıkları işlerden dolayı kendilerini girişimci olarak tanımlarken daha önce çalışma tecrübesi olmayan kadınlardan hiç birisinin kendisini mesleki açıdan ev hanımı olarak tanımlamadığı ortaya çıkmıştır. Sonuç olarak ev hanımlarının kayıt dışı istihdamlarının hane içerisinde kadınlara yüklenen ev hanımlığı rollerinde köklü bir değişim oluşturmasa bile onları sosyoekonomik açıdan ve ilişkisel olarak daha sosyalleştirdiği ve sosyal ilişkilerini kuvvetlendirdiği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
The research is about housewives who are engaged in informal employment. It comparatively discusses the effects of being in the current informal employment on the social lives of housewives who have previous working experience and housewives who have no previous working experience, and the changes in their social relations and roles. In the literatüre, the income-generating works that housewives do, especially from their own homes, unregistered and uninsured, are categorized as home-based. Based on this, the work done by housewives without insurance in the research was created within the framework of both informal employment and home-based work. Qualitative research method, phenomenological design and snowball sampling were used in the research. In addition, by using the participant observation technique in the research, in-depth interviews were conducted with a total of 20 housewives, 10 women with previous working experience and 10 women without previous working experience, whose sociodemographic and socioeconomic characteristics were different from each other. A total of 2 main themes and 9 categories related to these themes were obtained from the findings created by analyzing the interview data. In the first theme, which was created for the participants' experiences of working without insurance in the informal field and had 4 separate categories, there were significant differences between the reasons why participants with and without previous working experience preffered to work without insurance, while no significant differences emerged in terms of working conditions, disadvantages of working without insurance, and earnings and their control over earnings.
In the second theme, which was created for the change of social life, roles and relationships of housewives and has 5 different categories, it was revealed that the most environmental and unique gains were achieved, although the work varies according to the person and their work experiences. It was observed that the social lives of the participants, especially those who had no previous working experience, improved and changed more as they earned their own income. In addition, it was determined that housewives' working from home does not negatively affect their domestic responsibilities and relationships with their families, and their views and perceptions regarding housework are similar. However, it was determined that most housewives, who have no previous working experience, have experienced radical changes in their right to speak about the decisions to be made in the household and their influence has increased. Although housewives differentiated according to different criteria and emphasized different points regarding their perspectives on women's participation in working life, it was revealed that the general majority considered it necessary for women to work. In addition, while the semi-group, including those with and without previous experience, define themselves as entrepreneurs due to the work they do, it was revealed that none of the women with no previous working experience define themselves as a housewife professionally. As a result, it was concluded that although the unregistered employment of housewives does not create a radical change in the housewife roles assigned to women in the household, it socializes them more socioeconomically and relationally and strengthens their social relations.