Adölesanlarda sosyal jetlag ile kronotip, psikolojik sağlamlık ilişkisinin incelenmesi
Investigation of the relationship between social jetlag and chronotype, psychological resilience in among adolescents
Yazar: HÜLYA ÇELİK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ESRA USLU
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Ruh Sağlığı ve Hast. Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Amaç: Bu araştırma; adölesanlarda sosyal jetlag ile kronotip ve psikolojik sağlamlık arasındaki ilişkiyi incelemek amacıyla tasarlanmıştır.  
Yöntem: Tanımlayıcı-ilişki arayıcı modelde tasarlanmış bu araştırma 398 (n=398) lise öğrencisinin katılımı ile tamamlanmıştır. Veriler Nisan 2022- Haziran 2022 tarihleri arasında Kişisel Bilgi Formu, Çocuklar İçin Sabahçıl Akşamcıl Ölçeği, Çocuk ve Genç Psikolojik Sağlamlık Ölçeği ile toplanmıştır. Sosyal Jetlag süresi ise literatürde yer alan formül ile hesaplanmıştır. Verilerin analizinde fark testleri, ilişkileri testleri ve regresyon analizi kullanılmıştır. Anlamlılık değeri p<0.05 olarak belirlenmiştir.
Bulgular: Adölesanların sosyal jetlag süresi ortalama 2.07±1.17 saattir. Adölesanların akşamcıl kronotipe eğilimi (r=-0.386, p<0.001) arttıkça ve psikolojik sağlamlık düzeyleri (r=-0.151, p<0.003) azaldıkça sosyal jetlag süreleri artmaktadır. Sosyal jetlag düzeyi iki saat ve üzeri olan adölesanların akşamcıl kronotipe eğilimi (p <0.001) daha fazladır ve psikolojik sağlamlık düzeyleri (p<0.031) daha düşüktür. Adölesanların akşamcıl kronotipe eğilimi (β= −0.079; p<0.001), sırasıyla 10., 9., 11. sınıf düzeyi (β= 0.746, 0.684, 0.453; p<0.001) ve düşük psikolojik sağlamlık düzeyi (β=-0.013; p=0.042) sosyal jetlag süresini artıran faktörlerdir.
Sonuç: Adölesanların kronotipi, sınıf ve psikolojik sağlamlık düzeyi sosyal jetlag açısından risk faktörüdür. Hemşirelerin sosyal jetlag yönetimi kapsamında risk altında olan adölesanları tespit etmesi, değerlendirmesi ve takibini yapması, adölesanlara ve ebeveynlerine uyku hijyeni konusunda eğitim vermesi ve adölesanların psikolojik sağlamlık düzeylerini artıran girişimleri uygulaması önerilmektedir.
Anahtar kelimeler: Adölesan, Hemşirelik, Kronotip, Psikolojik Sağlamlık, Sosyal Jetlag.

Abstract:
Aim: This study was designed to examine the relationship between social jetlag, chronotype and psychological resilience in adolescents.
Methods: This descriptive correlational study was completed with the participation of 398 (n=398) high school students. The data were collected between April 2022 and June 2022 using the Personal Information Form, the Morning and Evening Scale for Children, and the Child and Youth Resilience Scale. Social jetlag duration was calculated with the formula in the literature. Difference tests, association tests and regression analysis were used to analyze the data. The significance value was set as p<0.05.
Results: The average duration of social jetlag of adolescents was 2.07±1.17 hours. As the tendency of adolescents to evening chronotype (r=-0.386, p<0.001) increases and their level of psychological resilience (r=-0.151, p<0.003) decreases, the duration of social jetlag increases. Adolescents with a social jetlag level of two hours or more were more prone to the evening chronotype (p<0.001) and had lower levels of psychological resilience (p<0.031). The tendency of adolescents to evening chronotype (β= -0.079; p<0.001), 10th, 9th, 11th grade level (β= 0.746, 0.684, 0.453; p<0.001) and low psychological resilience level (β=-0.013; p=0.042) are factors that increase the duration of social jetlag.
Conclusion: Chronotype, grade and psychological resilience level of adolescents are risk factors for social jetlag. It is recommended that nurses should identify, evaluate and follow-up adolescents who are at risk for social jetlag, provide sleep hygiene education to adolescents and their parents, and implement interventions that increase the psychological resilience levels of adolescents.
Keywords: Adolescent, Chronotype, Nursing, Psychological Resilience, Social Jetlag.