Bilinçli farkındalık girişiminin lise öğrencilerinde yeme alışkanlığı ve beden imgesi üzerine etkisi
The effect of mindfulness intervention on high school students' eating habits and body image
Yazar: GÜLCAN KENDİRKIRAN
Danışman: DOÇ. DR. HÜLYA BİLGİN
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Ruh Sağlığı ve Psikiyatri Hemşireliği Ana Bilim Dalı / Ruh Sağlığı ve Psikiyatri Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Başa çıkma = Coping ; Beden imajı = Body image ; Beslenme = Nutrition ; Beslenme alışkanlıkları = Nutritional habits ; Bilinçli farkındalık = Mindfulness ; Farkındalık = Awareness ; Lise öğrencileri = High schools students

Özet:
Sağlıklı bireylerden oluşan sağlıklı toplumların oluşturulmasında, olumlu yeme alışkanlıkları edinmiş ve var olan beden görünümlerini kabullenmiş ergenlerin yetiştirilmesi önemlidir. Randomize kontrol gruplu, deneysel çalışmada amaç; Bilinçli Farkındalık girişiminin lise öğrencilerinde yeme alışkanlığı ve beden imgesi üzerine etkisini değerlendirmektir.

Araştırmanın evrenini, İstanbul'da bir mesleki ve teknik lisede 10. sınıfta eğitim gören 154 öğrenci, örneklemini ise, deney ve kontrol grubuna dahil olan 60 öğrenci oluşturdu.

Veriler; "Bilgi Formu", "Hollanda Yeme Davranışı Anketi", "Bedeni Beğenme Ölçeği", "Beden İmgesi Baş Etme Stratejileri Ölçeği" ve "Katılımcı Grup Deneyimi Formu" ile Eylül-Kasım 2018 tarihleri arasında toplandı. Deney grubuna beş oturumdan oluşan meditasyon, yoga ve farkındalık içerikli uygulamalar, kontrol grubuna yeme alışkanlıkları ve beden imgesine yönelik beş haftada iki kez eğitim verildi.

Veri analizinde, tanımlayıcı (frekans, ortalama, standart sapma vb.) ve çıkarımsal istatistikler kapsamında parametrik ve nonparametrik testler ve analizler kullanıldı.

Grup içi karşılaştırmada deney grubunun, son test ve izlem uygulamasında kısıtlayıcı yeme davranışı, bedeni beğenme, olumlu mantıksal kabullenme puanlarında ön test uygulamasına kıyasla artış olduğu, duygusal-dışsal yeme, görünüşü düzeltme, kaçınma puanlarında ise azalma olduğu saptandı (p<0,001). Gruplararası karşılaştırmada ise; deney grubunda yer alan öğrencilerin, son test ve izlem kısıtlayıcı yeme, bedeni beğenme, olumlu mantıksal kabullenme puanlarının yüksek olduğu (p<0,05), duygusal-dışsal yeme, görünüşü düzeltme, kaçınma puanlarının düşük olduğu belirlendi (p<0,05).

Sonuç olarak, Bilinçli Farkındalık girişiminin lise öğrencilerinde yeme alışkanlıkları, bedeni beğenme ve beden imgesi baş etme stratejileri üzerinde etkili olduğu görüldü. Bu araştırma, yeme alışkanlıkları ve beden imgesi kapsamında, riskli öğrencilerin erken dönemde fark edilmesinde ve risklerin olabildiğince azaltılmasında yararlı olacak; zaman ve maliyet açısından etkili bir girişimin uygulamaya aktarılmasında gerekli kanıtları oluşturacaktır. Ergenleri, bedenlerinde meydana gelen değişikliklere hazırlamak, yaşadıkları stresi, kendileri ve bedenlerine yönelik olumsuz tutumları azaltmak, kendilerinin farkında olmalarını ve kabul etmelerini sağlamak için bu tekniğin kullanılması önerilir.

Anahtar Kelimeler: Baş etme, beden imgesi, beden memnuniyeti, yeme alışkanlıkları, Bilinçli Farkındalık, lise öğrencileri

Abstract:
It is important to raise teenagers with positive eating habits who accept their body images in order to create a healthy society consisting of healthy people. The aim of this randomized-controlled designed, experimental study is to investigate the effects of Mindfulness initiative on the eating habits and body image of high school students.

The population of the research consisted of 154 tenth grade students studying at a vocational and technical high school in Istanbul; the sample of the research comprised a total of 60 tenth grade students in experiment and control groups.

Data was collected between September-November 2018 by using "Information Form", "Dutch Eating Behavior Questionnaire (DEBQ)", "The Body Appreciation Scale", "Body Image Coping Strategies Inventory (BICSI)" and "Participant Group Experience Form". The experiment group were trained five sessions of meditation, yoga and awareness practices, and the control group were educated on eating habits and body image twice in five week.

For data analysis, parametric and non-parametric tests and inferential statistics were used.

The in-group comparisons according to the pretest to posttest and follow-up scores of the experiment group indicated an increase in the restrictive eating behavior, body appreciation, positive rational acceptance scores; and a decrease in the emotional-external eating, appearance fixing, avoidance scores (p<0,001). The between-groups comparisons indicated that posttest and follow-up restrictive eating, body appreciation, positive rational acceptance scores of the experiment group were high (p<0,05), emotinal-external eating, appearance fixing, avoidance scores of the experiment group were low (p<0,05).

In conclusion, Mindfulness intervention proved to be effective on the eating habits, body appreciation and body image coping strategies of the high school students. This research will be useful for the early detection of the students who are risky in terms of eating habits and body image and reducing the risks as far as possible. The research provided the necessary evidence for putting a time and cost effective initiative into pracice. It is recommended to use this technique in order to prepare teenagers for the changes in their bodies, reduce the stress and negative attitudes towards themselves and their bodies and to ensure that they accept and be aware of themselves.

Key Words: Coping, body image, body satisfaction, eating habits, mindfulness, high school students