İslâm tarihinde ehliyet ve liyakat
Merit and competence in the history of Islam
Yazar: SADETTİN GÜRMAN
Danışman: PROF. DR. ALİ AKSU
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Din = Religion
Dizin: Cahiliye Dönemi = Jahiliyye Period ; Ehliyet = Capacity ; Hadis = Hadith ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Liyakat = Merit ; İslam tarihi = Islamic history ; İslami devlet = Islamic state ; İslamiyet = Islam

Özet:
İslâm Tarihinde Liyakat ve Ehliyet isimli bu çalışma; konunun amacı, önemi, sınırları hakkında bilgiler ile başlamakta, kaynakların değerlendirilmesi, araştırmalar hakkında bilgiler ve konumuza sağladığı katkılar ele alınarak devam etmektedir. Üç ana bölümden müteşekkil olan çalışmanın birinci bölümü ehliyet ve liyakat kavramlarının anlaşılması, ilişkili anlam ve kullanımlara sahip adalet, emanet ve sadakat kavramlarının anlam alanı üzerinde durmaktadır. Bu bölümde hem kelime tahlilleri hem Cahiliye dönemi uygulamaları hem de Kur'ân-ı Kerîm ve hadislerden örnekler ile kavramların tam olarak anlaşılması hedeflenmektedir.
İkinci bölümde liyakat, ehliyet, adalet, emanet ve sadakat gibi soyut kavramlar, kendisi de soyut olmasına karşın etkileri her daim somut ve uzun süreli olan devlet mekanizması üzerinden irdelenmeye çalışılmıştır. Anlamın kavramlarla kaim olduğu ve kavramlara verilen önem kadar hakikate müdrik olunduğu apaçık bir gerçektir. Bu itibarla devlet, hilâfet, siyaset, yönetim, iktisat, cihat, hukuk, adalet, din, ulemâ, erdem ve ahlak gibi konular için tarih felsefesi, devlet felsefesi ve İslâm felsefesinden yararlanılarak konuya dair teorik ve teknik bir bakış ile zemin oluşturmaya çalışılmıştır. Üçüncü bölümde ise, genel hatları ve çerçevesi belirlenen bu kavramlara ilişkin İslâm tarihinin ilk ve en önemli kaynaklarından olan Hz. Peygamber devrinden örnekler verilerek, bugün anlamaya gayret edilen kavramlar esas müracaat merciine arz edilerek tabiri diğer ile mihenge vurularak tahlil edilmiştir. Ayrıca bölüm sonunda, işlenen konunun gelecek tasavvurumuzdaki izdüşümleri değerlendirilmiştir.
Tez çalışmasının sonuçlarında günümüze aktüel bir katkı olarak sosyal, siyasal, hukukî, askerî ve ekonomik durumları üzerinde karşılaştırmalı bir düşünme fırsatı bulunabilir. Çalışma temel olarak teorisinin herkesçe malum ama pratiğinin pek çok alanda meçhul olduğu ehliyet ve liyakat kavramları üzerine çeşitli anlama biçimleriyle düşünme, anlaşılan, anlaşılmayan, bilerek yahut bilmeden anlamı kaydırılan bu kavramları aslına rücu ettirme gayretinden ibarettir.

Abstract:
This study named Merit and Competence in the History of Islam; It starts with information about the purpose, importance and limits of the subject, and continues with the evaluation of sources, information about research and its contributions to our subject. The first part of the study, which consists of three main parts, focuses on the understanding of the concepts of competence and merit, the meaning of the concepts of justice, trust and loyalty, which have related meanings and uses. In this section, it is aimed to fully understand the concepts with both word analysis, practices of the Pre-Islamic age of ignorance/Jahiliyyah period, and examples from the Qur'an and hadiths.
In the second part, abstract concepts such as merit, competence, justice, trust and loyalty are tried to be examined through the state mechanism, the effects of which are always concrete and long-term, although it is also abstract. It is an obvious fact that the meaning is associated with concepts and that the truth is as much as the importance given to the concepts. For this reason, it has been tried to form a basis with a theoretical and technical view on the subject by making use of the philosophy of history, state philosophy and Islamic philosophy for subjects such as the state, caliphate, politics, administration, economics, jihad, law, justice, religion, ulama, virtue and morality. In the third part, the concepts that are tried to be understood today will be presented to the main application authority by giving examples from the time of the Prophet, which is one of the first and most important sources of Islamic history, regarding these concepts, the general lines and framework of which are determined. In addition, at the end of the chapter, the projections of the subject in our future vision are evaluated.
In the results of the thesis, there can be an opportunity to think about the social, political, legal, military and economic situations as an actual contribution to the present. The study basically consists of thinking with various ways of understanding on the concepts of competence and merit, the theory of which is known by everyone but the practice of which is unknown in many fields, and an effort to revert these concepts, which are understood or not, whose meanings are shifted knowingly or unknowingly.