Lavanta (Lavandula sp.)'da dikim sıklığı ve gübre formulasyonlarının bazı agronomik ve kalite özelliklerine etkilerinin belirlenmesi
Determination on the influence of different planting densities and fertilizer formulations on some agronomic and quality properties in lavender (Lavandula sp.)
Yazar: BUKET ÇELİK ALBAYRAK
Danışman: PROF. DR. ÖZLEM TONÇER
Dicle Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Aromatik bitkiler = Aromatic plants ; Dikim sıklığı = Planting density ; Gübreler = Fertilizers ; Lavanta = Lavender ; Yağ asitleri-uçucu = Fatty acids-volatile ; Yağlar-uçucu = Oils-volatile

Özet:
Bu çalışmada, uçucu yağ ve çiçek verimi bakımından tercih edilebilirliği yüksek olan iki lavanta türünün (L. x intermedia ve L. angustifolia Mill.) Diyarbakır koşullarında farklı gübre tipleri ve dikim sıklıklarına olan tepkilerinin belirlenmesi ve yetiştirilebilirliği ile farklı uygulamaların lavantanın bazı tarımsal özellikleri ile uçucu yağ verim ve kalitesine olan etkileri araştırılmıştır. 
Araştırma 2 farklı tür üzerine 3 farklı dikim sıklığının (30×30, 50×50 ve 70×70 cm) ve 4 farklı gübre tipinin (azot, fosfor, solucan gübresi ve kontrol) etkilerini belirlemek amacı ile tesadüf bloklarında bölünmüş parseller deneme desenine göre 3 tekerrürlü olarak yürütülmüştür. Çalışmada, başaklı sap uzunluğu (cm), çiçek başağı uzunluğu (cm), başakta küme sayısı (adet/başak), başakta çiçek sayısı (adet/başak), yaprak eni (mm), yaprak boyu (mm), bitkide çiçek başağı sayısı (adet/bitki), bitki boyu (cm), anadal sayısı (adet/bitki), bitki başına yaş ve kuru çiçek ağırlığı (g), bitki başına yaş ve kuru sap ağırlığı (g), kanopi çapı (cm), %50 çiçeklenme tarihi, yaş çiçek verimi (kg/da), kuru çiçek verimi (kg/da), kuru madde oranı (%), sap oranı (%), uçucu yağ oranı (%), uçucu yağ verimi (l/da), uçucu yağ kompozisyonu (%) parametreleri incelenmiştir. Elde edilen sonuçlara göre; yaş çiçek verimi L. x intermedia türünde 98.19-729.50 kg/da, L. angustifolia türünde 40.73-487.47 kg/da; kuru çiçek verimi L. x intermedia türünde 47.67-381.87 kg/da, L. angustifolia türünde 20.20-210.91 kg/da; uçucu yağ oranı L. x intermedia türünde %4.83-9.31, L. angustifolia türünde %2.83-6.42; uçucu yağ verimi L. x intermedia türünde 2.93-25.62 l/da, L. angustifolia türünde 1.05-6.04 l/da olarak bulunmuştur. GC-MS analizleri sonucunda, uçucu yağ kompozisyonunu oluşturan 27 bileşen üzerinden belirlenmiş, uçucu yağın ana bileşenleri L. x intermedia türünde %38.80-47.20 linalool, %15.60-26.90 linalil asetat, %5.60-10.60 kafur, %3.20-5.50 1.8-sineol, %0-4.30 α-terpineol, %2.40-5.60 borneol; L. angustifolia türünde ise %27.90-44.50 linalool, %19.10-31.10 linalil asetat, %5.90-10.20 lavandulil asetat, %2.30-5.90 terpinen-4-ol ve %1.80-4.70 α-terpineol olarak belirlenmiştir.

Abstract:
The purpose of this study is to determine the response of two lavender species (L. x intermedia and L. angustifolia Mill.), which are highly preferable for essential oil and flower yield, to different types of fertilizer and planting densities under Diyarbakır conditions and their cultivability and to compare different applications with some agricultural characteristics of lavender and the effects on essential oil yield and quality were investigated.
The present study is conducted using 2 different species, 3 different planting densities (30×30, 50×50 ve 70×70 cm) and 4 different fertilizer types (nitrogen, phosphorus, vermicompost and control) and was carried out with 3 replications according split plot randomised complete block design. In the study, spike length with stem (cm), flower spike length (cm), number of clusters per spike (number/spike), number of flowers per spike (number/spike), leaf width (mm), leaf length (mm), number of flower spikes per plant (number/plant), plant height (cm), number of main branches (number/plant), fresh and dry flower weight per plant (g), fresh and dry stem weight per plant (g), canopy diameter (cm), 50% flowering date, fresh flower yield (kg/da), dry flower yield (kg/da), dry matter ratio (%), stem ratio (%), essential oil ratio (%), essential oil yield (l/da), essential oil component content (%) parameters were examined. According to the results obtained; fresh flower yield 98.19-729.50 kg/da in L. x intermedia species, 40.73-487.47 kg/da in L. angustifolia species; dry flower yield 47.67-381.87 kg/da in L. x intermedia species, 20.20-210.91 kg/da in L. angustifolia species; essential oil ratio was 4.83-9.31% in L. x intermedia species, 2.83-6.42% in L. angustifolia species; the essential oil yield was found as 2.93-25.62 l/da in L. x intermedia species and 1.05-6.04 l/da in L. angustifolia species. As a result of GC-MS analysis, essential oil content and composition were examined over 27 components. Main components of the essential oil of L. x intermedia type were, 38.80-47.20% linalool, 15.60-26.90% linalyl acetate, 5.60-10.60% camphor, 3.20-5.50% 1.8-cineol, 0-4.30% α-terpineol, 2.40-5.60% borneol; and for L. angustifolia type, 27.90-44.50% linalool, 19.10-31.10% linalyl acetate, 5.90-10.20% lavandulil acetate, 2.30-5.90% terpinen-4-ol and 1.80-4.70% α-terpineol.