Kültürel zekâ düzeyi ile kültürel çeşitlilik uygulamaları arasındaki ilişkide sosyal adalet liderliğinin aracılık rolü
The mediating role of social justice leadership in the relationship between cultural intelligence level and cultural diversity practice
Yazar: BAHAR YÜCE
Danışman: DOÇ. DR. NEDİM ÖZDEMİR
Ege Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi, Teftişi, Planlaması ve Ekonomisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Kültürel zeka = Cultural intelligence ; Kültürel çeşitlilik = Cultural diiversity ; Sosyal adalet = Social justice

Özet:
Son zamanlarda çeşitli sebeplerden dolayı artan göç sağlık, hukuk, ekonomi gibi alanlarda olduğu gibi eğitimde de etkisini göstermeye devam etmekte, eğitimde kültürel farklılıklar dikkat çeken bir konu olmaktadır. Toplumda artan kültürel farklılıklarla birlikte çokkültürlü eğitim kurumları haline gelen okullarda da farklılıkların yansımaları olarak kültürel çeşitlilik uygulamalarına yer verilmesi önemli görülmektedir. Okul müdürünün kültürel farklılıklara duyarlı ve kültürel zekâ düzeyinin yüksek olması bu uygulamaların okullarda gözlenmesinde önemli bir faktördür.  Öte yandan, farklı kültürlerin etkileşimine ev sahipliği yapan okullarda karar alıcı güç olarak okul müdürlerinin sosyal adaleti gözetmesi ve hak, hukuk, adalet kavramlarını dikkate alarak liderlik davranışı sergilemesi beklenmektedir. Bu sebeple, okul müdürünün kültürel zekâ düzeyi ile okuldaki kültürel çeşitlilik uygulamaları arasındaki ilişkide öğretmenlerin, okul müdürünün sosyal adalet liderliği davranışları hakkındaki algılarının rolünün tespit edilmesi alanyazın, uygulayıcılar ve politika yapıcılara önemli bilgiler sağlayacaktır. Bu kapsamda, mevcut araştırmanın amacı, okul müdürlerinin kültürel zekâ düzeyleri ile kültürel çeşitlilik uygulamaları arasındaki ilişkide sosyal adalet liderliğinin aracı rolünü incelemektir.
Bu araştırma nicel araştırma deseninden ilişkisel tarama modelinde betimsel bir çalışmadır. Araştırmanın evreni, 2021-2022 eğitim öğretim yılında Malatya ili Battalgazi ve Yeşilyurt ilçelerindeki ortaokullarda görev yapan 3600 öğretmen ve 148 okul müdüründen oluşmaktadır. Araştırmanın verileri, okullarda görev yapan okul müdürleri ve öğretmenler olarak çok düzeyli bir yapı göstermektedir. Bu doğrultuda, bu çalışmada iki-düzeyli yapısal eşitlik modeli benimsenmiştir. Bunun için, ilk önce çalışmada yer alacak okullar amaçlı örnekleme yöntemi ile belirlenmiş, daha sonra da bu okullarda görev yapan öğretmenler çalışmaya dahil edilmiştir. Buna göre, Malatya İl Milli Eğitim Müdürlüğünden elde edilen bilgiler doğrultusunda, okullarında farklı kültürel geçmişlere sahip öğrencilerin bulunmasına göre okullar seçilmiş; çalışmada yer alacak okulların fazla sayıda yabancı uyruklu öğrenciye sahip olma koşulu ölçüt alınmıştır. Bu doğrultuda, araştırma örnekleminde Malatya ili Battalgazi ve Yeşilyurt merkez ilçelerindeki toplam 49 okulun bulunmasına karar verilmiştir. Ardından, 49 okul içerisinden seçkisiz örnekleme yöntemi ile öğretmenler ve bu okularda görevli okul müdürleri de çalışmaya dahil edilmiştir. Buna göre, 49 okul müdürü ile 753 öğretmen bu araştırmanın örneklemini oluşturmaktadır. Bu araştırmada veri toplama aracı olarak, Kültürel Zekâ Ölçeği, Kültürel Çeşitlilik Uygulamaları Ölçeği ve Sosyal Adalet Liderliği Ölçeği (Öğretmen Formu) kullanılmıştır. Ayrıca, müdür ve öğretmenler hakkındaki demografik bilgilere ulaşmak amacıyla Kişisel Bilgiler Bölümü hazırlanmıştır. Toplanan verilerin analizinde, Mplus 8.6 yazılımı kullanılarak iki düzeyli yapısal eşitlik modeli (YEM) kullanılmıştır. Bu bağlamda sosyal adalet liderliğinin aracılık rolü test edilmiştir. 
Araştırmadan elde edilen sonuçlar şöyledir: (1) Okul müdürlerinin sosyal adalet liderliği kültürel çeşitlilik uygulamalarını yordamaktadır. (2)  Okul müdürünün kültürel zekâ düzeyinin okullardaki kültürel çeşitlilik uygulamalarına katkısı vardır. (3)  Okul müdürünün motivasyonel kültürel zekâ düzeyi sosyal adalet liderliği davranışını sergileme düzeyini yordamaktadır.  (4) Okul müdürünün davranışsal kültürel zekâ düzeyi kültürel çeşitlilik uygulamalarını negatif yönde yordamaktadır. (5) Okul müdürünün motivasyonel kültürel zekâ düzeyi sosyal adalet liderliği davranışları aracığıyla okuldaki kültürel çeşitlilik uygulamalarını dolaylı yönde yordamaktadır. Bu kapsamda, okul müdürünün kültürel zekâ düzeyi ile sosyal adalet liderliği davranışının okuldaki kültürel çeşitlilik uygulamaları üzerindeki etkisi dikkate alındığında, okul müdürünün kültürel farklılıklar ve sosyal adalet konusundaki bilinç ve farkındalığına katkı sağlayacak okul içi ve okul dışı faaliyetlerinde bulunması önerilmektedir.

Abstract:
Increasing migration for various reasons has recently continued to show its effect in education as well as in areas such as health, law, and the economy, and cultural differences in education have become a remarkable issue. Because of the growing cultural differences in society, schools have evolved into multicultural institutions, and it is crucial to incorporate cultural diversity practices as reflections of those differences. The fact that the school principal is sensitive to cultural differences and has a high level of cultural intelligence is an important factor in the observation of these practices in schools. On the other hand, in schools that host the interaction of different cultures, it is expected that school principals will pay attention to social justice and exhibit leadership behavior by taking into account the concepts of rights, law, and justice. For this reason, examining the role of teachers perceptions of the social justice leadership behaviors of the school principal in the relationship between the school principal's cultural intelligence level and cultural diversity practices in the school will furnish crucial insights for practitioners and policymakers. In this context, the aim of the current study is to examine the mediating role of social justice leadership in the relationship between school principals' cultural intelligence levels and cultural diversity practices.
This research is a descriptive study with a relational survey model from a quantitative research design. The population of the study consists of 3600 teachers and 148 school principals working in middle schools in Battalgazi and Yeşilyurt districts of Malatya province in the 2021–2022 academic year. The data from the study shows a multi-level structure among school principals and teachers working in schools. Accordingly, a two-level structural equation model was adopted in this study. For this purpose, first the schools that would take part in the study were determined by the purposeful sampling method, and then the teachers working in these schools were included in the study. Accordingly, in line with the information obtained from the Malatya Provincial Directorate of National Education, schools were selected based on the presence of students with different cultural backgrounds in their schools, and the criteria for schools to take part in the study were to have a large number of foreign students. In this regard, it was decided to include a total of 49 schools in the central districts of Malatya, which are Battalgazi and Yeşilyurt, in the research sample. Then, using the random sampling method among 49 schools, teachers and school principals working in these schools were also included in the study. Accordingly, 49 school principals and 753 teachers constitute the sample of this study. The Cultural Intelligence Scale, Cultural Diversity Practices Scale, and Social Justice Leadership Scale (Teacher Form) were used as data collection tools in this study. Additionally, the Personal Information Section has been prepared to access demographic information about principals and teachers. A two-level structural equation model (SEM) was used to analyze the collected data using Mplus 8.6 software. In this context, the mediating role of social justice leadership was tested.
The results obtained from the research are as follows: (1) School principals' social justice leadership predicts cultural diversity practices. (2) The cultural intelligence level of the school principal contributes to cultural diversity practices in schools. (3) The motivational cultural intelligence level of the school principal predicts the level of display of social justice leadership behavior. (4) The behavioral cultural intelligence level of the school principal negatively predicts cultural diversity practices. (5) The school principal's motivational cultural intelligence level indirectly predicts cultural diversity practices in the school through social justice leadership behaviors. In this context, when considering the impact of the school principal's level of cultural intelligence and social justice leadership behavior on cultural diversity practices in the school, it is recommended that the school principal engage in in-school and out-of-school activities that will contribute to the school principal's awareness of cultural differences and social justice.