Halka açık altın madeni şirketleri hisse değeri ile BIST 100 endeksi ve altın fiyatı ilişkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between public gold mining companies' share value and BIST 100 index and gold price
Yazar: ERDİ ERDEM
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FIRAT ATALAY
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Maden Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Maden Mühendisliği ve Madencilik = Mining Engineering and Mining

Özet:
Günümüzde birçok şirket borsada listelenerek yatırımcılar arasında bu şirketlere ait pay senetleri el değiştirmektedir.  Bu elde değiştirme işlemi dijital bir şekilde gerçekleştiğinden oldukça hızlıdır ve işlemlerin kolaylığı neden ile oldukça geniş kitleler tarafından kabul görmektedir. Her ne kadar ülkemizde yatırımcı sayısı ve halk arasında yaygınlığı batılı ülkelere göre düşük olsa da son zamanda yükselen bir trend ile borsada listelenen şirketlere olan ilgi giderek artmaktadır. Bu şirketler ait paylar ülkemizde Borsa İstanbul'da (BIST 100) aracılığı ile gerçekleştirilmektedir. Açık bir şekilde borsada listelenen şirketlerin hisse senedi fiyatları zamana bağlı dalgalanma göstermekle birlikte bu hareketin şirketlerin bulundukları endüstriye, borsanın genel yapısı ve sattıkları ürünlerin değerleri gibi birçok konu ile ilintili olması beklenir. BIST 100'e kote şirketlerin sınıflandırıldığı endüstrilerden birisi de madenciliktir. Bu şirketler arasından Altın madenciliği ile ilgili olanlar değer bakımından ilgili endüstrinin büyük bir bölümünü oluşturmaktadır. Bu şirketler Koza Altın İşletmeleri A.Ş. ve Koza Anadolu Metal Madencilik İşletmeleri A.Ş. olup BIST 100'deki sembolleri sırası ile KOZAL ve KOZAA'dır. Madencilik endüstrisi yenilenemeyen doğal kaynakların üretilmesine dayanmaktadır. Bu sebepten madencilik hisse senetlerinin de bu doğal kaynak fiyatlarından etkilenmesi beklenebilir. Ancak, borsada işlem gören şirketlerin fiyat hareketliliğinin sebepleri de çoğu zaman karmaşık bir yapının sonucu olabilir. Şirketin gelecekteki beklentisi, çevresel ve sosyal durumlar, diğer hisse senetlerindeki değer değişikliği gibi önceden tahmin edilmesi zor ya da mümkün olmayan durumlar bu duruma örnek olarak verilebilir. Bu sebepten şirketlerin hisse değerleri ve diğer değişkenler arasındaki ilişkinin modellenmesi için daha çok ölçülmesi mümkün olanlar dikkate alınmaktadır. Günümüzde, ticareti gerçekleştirilen emtianın fiyat hareketi ve borsa endeksinin değişimi ile madencilik şirketleri hisse değerleri arasındaki ilişki oldukça iyi bilinmektedir. Ancak ülkemizde bu ilişkinin geçerli olup olmadığına dair yakın zamanlı bir çalışma yapılmamıştır. Geçmiş tarihli yapılmış bazı çalışmalar olmakla birlikte bu çalışmalardaki ilişkilerin günümüzde geçerli olup olmadığı bilinmemektedir. Bu sebepten, bu çalışmada KOZAL, KOZAA ile BİST100 endeksi ve Altın fiyatları arasındaki ilişki incelenmiştir. İncelemede 2014-2023 yılları arasındaki veriler dikkate alınmıştır. Verilerin trendli yapıya sahip olup olmadığını belirlemek için KOZAL, KOZAA, Altın fiyatları ve BIST100 endeksi yıllık trend analizleri yapılmıştır. Fiyatların durağanlıklarını kontrol etmek için Birim Kök Testlerinden olan Augmented Dickey-Fuller Testi ve Phillips-Perron Testi kullanılmıştır. Değişkenler arasında eşbütünleşme ilişkisi olup olmadığı elde edilen sonuçlar doğrultusunda, Johansen Eşbütünleşme Testi, Engle-Granger Eşbütünleşme Testi ve Tam Değiştirilmiş En Küçük Kareler Yöntemi kullanılarak araştırılmıştır. Sonuç olarak, KOZAL ve KOZAA hisse fiyatlarının ile BIST 100 endeksi ve altın fiyatları arasındaki ilişki değerlendirilmiştir.

Abstract:
Today, many companies are listed on the stock exchange and the shares of these companies change hands between investors.  Since this exchange process takes place digitally, it is quite fast and is widely accepted by the masses due to the ease of transactions. Although the number of investors in our country and the prevalence among the public is low compared to western countries, the interest in companies listed on the stock exchange has been increasing with a rising trend in recent times. The shares of these companies are traded on the Borsa Istanbul (BIST 100) in Turkey. Obviously, the stock prices of listed companies fluctuate over time, but this movement is expected to be related to many issues such as the industry in which the companies are located, the overall structure of the stock market, and the values of the products they sell. Mining is one of the industries in which BIST 100 listed companies are categorized. Among these companies, those related to gold mining constitute a large portion of the relevant industry in terms of value. These companies are Koza Altın İşletmeleri A.Ş. and Koza Anadolu Metal Madencilik İşletmeleri A.Ş. and their symbols in the BIST 100 are KOZAL and KOZAA, respectively. The mining industry is based on the production of non-renewable natural resources. Therefore, mining stocks can be expected to be affected by the prices of these natural resources. However, the reasons for the price movements of listed companies can often be the result of a complex structure. For example, the company's future prospects, environmental and social conditions, and changes in the value of other stocks, which are difficult or impossible to predict in advance. For this reason, the modeling of the relationship between a company's share price and other variables is mostly based on those that can be measured. Today, the relationship between the price movement of the traded commodity and the change in the stock market index and the share values of mining companies is well known. However, there has been no recent study on whether this relationship is valid in Turkey. Although there are some past studies, it is not known whether the relationships in these studies are valid today. For this reason, this study examines the relationship between KOZAL, KOZAA, BIST100 index and Gold prices. The data between 2014 and 2023 are taken into account in the analysis. In order to determine whether the data have a trending structure, KOZAL, KOZAA, Gold prices and BIST 100 index were analyzed for annual trends. Augmented Dickey-Fuller Test and Phillips-Perron Test, which are Unit Root Tests, were used to check the stationarity of prices. In line with the results obtained, Johansen Cointegration Test, Engle-Granger Cointegration Test and Fully Modified Least Squares Method were used to investigate whether there is a cointegration relationship between the variables. As a result, the relationship between KOZAL and KOZAA share prices, BIST 100 index and gold prices is evaluated.