Lale-Nerkîs hanımlar ve icralarında kullandıkları süsleme elemanlarının tespiti
Determination of decorative elements in the performances of Lale and Nerkis ladies
Yazar: EMİNE ALTINKÖPRÜ
Danışman: PROF. NESİBE ÖZGÜL TURGAY
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Geleneksel Türk Müzikleri Ana Bilim Dalı / Türk Müziği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Müzik = Music
Dizin: Lale ve Nerkis Hanımlar = Lale-Nerkis Ladies ; Süslemeler = Ornamentations ; Türk sanat müziği = Turkish art music ; İcra = Performing ; İcracı sanatçı = Artistic performance

Özet:
Bu tez çalışmasında; 1928-1937 yılları arasında taş plaklara sesleri kaydedilen ilk
kadın Türk makam müziği ses sanatkârlarından Lale-Nerkîs Hanımlar'ın icralarında
kullandıkları süsleme elemanları ele alınarak; üslûplarına açıklık getirilmesi/görünür
kılınmasının yanı sıra Türk makam müziği tarihi ve icra geleneğinde üslûp
özelliklerinin tespiti hakkında yapılacak çalışmalara katkı sağlaması hedeflenmiştir.
Üç ana başlık altında incelenen tezde giriş bölümünün ardından birinci bölümünde;
Sabetayist toplulukların Karakaş koluna bağlı Gencer ailesine mensup oldukları tespit
edilen Lale ve Nerkîs Hanımlar'ın gizlilik esasına dayalı mezheplerinin yazılı kuralları
gereği oldukça karışık hale gelen soy bağlarının sağlıklı bir şekilde oluşturulması
amaçlanmıştır. Sabetayist mezhep mensuplarından Lale ve Nerkîs Hanımlar'ın kapalı
yaşam prensipleri ile örtüşmeyen, duygu ve düşüncelerin dışa vurumu ile kitleleri
farklı kimliklerle buluşturan müzik sanatına olan bağlılıklarının dini inançlarının
üzerinde olduğunun tespiti yapılmıştır. İkinci bölümde ise; seçilen eserlere TRT,
Divan Makam isimli güvenilir nota arşivlerinden erişim sağlanarak taş plaklardan
internet ortamına aktarılan ses dokümanları işitsel yöntem aracılığıyla analiz
edilmiştir. Türk makam müziği icra geleneğinde üslûp ve tavır bağlamında Lale ve
Nerkîs Hanımlar'ın bireysel icralarında kullandıkları; icra geleneğinde var olan
süsleme elemanları tespit edilerek sınıflandırılmıştır. Analizlerden elde edilen veriler
ışığında Lale ve Nerkîs Hanımlar'ın icralarında sıklıkla icra tekniklerini oluşturan
süsleme elemanları çarpma, portamento, çift apojiyatür, vurgu olarak tespit edilmiştir.
Sonuç bölümünde ise, yapılan analizlere göre; Lale ve Nerkîs Hanımlar'ın icralarında
tespit edilen süsleme elemanları matematiksel yönteme de başvurularak yüzde sistemi
üzerinden hesaplanarak oranlanmış; Lale ve Nerkîs Hanımlar'ın bireysel icraları
karşılaştırmalı olarak gösterilmiştir.

Abstract:
In this study, considering the decoration elements used by Lale-Nerkîs Ladies, one of
the first female Turkish makam music sound artists whose voices were recorded on
gramophone records between 1928-1937; In addition to clarifying/making visible their
styles, it is aimed to contribute to the studies to be carried out on the determination of
stylistic features in the history of Turkish makam music and performance tradition. In
the thesis, which is examined under three main headings, after the introduction, in the
first part; It is aimed to establish a healthy lineage tie, which have become quite
complicated due to the written rules of the secret sects of Lale and Nerkîs Ladies, who
were determined to be members of the Gencer family of the Karakas branch of the
Sabbatean communities. It has been determined that the devotion of Lale and Nerkîs
Ladies, who are members of the Sabbatean sect, to the art of music, which does not
coincide with the principles of closed life and brings together the masses with different
identities with the expression of feelings and thoughts, is above their religious beliefs.
In the second part, the audio documents transferred from the gramophone records to
the internet were analyzed through the audio method by accessing the selected works
from the reliable music archives named TRT and Divan Makam. In the context of style
and attitude in the Turkish makam music performance tradition, Lale and Nerkîs
Ladies used in their individual performances; The decoration elements existing in the
performance tradition were determined and classified. In the light of the data obtained
from the analyzes, the decoration elements that frequently constitute the performance
techniques in the performances of Lale and Nerkîs Ladies were determined as
multiplication, portamento, double appoggiatura, and emphasis. In the conclusion
part, according to the analyzes made; The decoration elements identified in the
performances of the Lale and Nerkîs Ladies were calculated and proportioned using
the mathematical method, using the percentage system; The individual performances
of Lale and Nerkîs Ladies are shown comparatively.