Milli Eğitim Bakanlığı yöneticilerinin iş yaşamındaki statü kaybının nedenleri ve sonuçlarına ilişkin görüşleri
The opinions of Ministry of National Education managers on the causes and consequences of demotion in the working life
Yazar: MUSTAFA GÖKSEL KÖROĞLU
Danışman: PROF. DR. ŞAKİR ÇINKIR
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Yönetimi ve Politikası Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi ve Teftişi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Eğitim yönetimi = Educational administration ; Milli Eğitim Bakanlığı = Ministry of National Education ; Statü = Status ; Yöneticiler = Managers ; İş hayatı = Work life

Özet:
Araştırmanın genel amacı, 652 sayılı KHK ile dönüştürülen Millî Eğitim Bakanlığı Teşkilat ve Görevleri Hakkındaki Kanun kapsamında Bakanlığın ilgili birimlerinde statü kaybına maruz bırakılan bürokratların; bu sürecin neden ve sonuçlarına yönelik görüşlerinin ortaya konmasıdır.   Bu genel amaç doğrultusunda; Millî Eğitim Bakanlığında statü kaybına neden olan anlayış ve uygulamalar çerçevesinde statü kaybının nedenlerinin, sonuçlarının ve bireylerin yaşamlarının farklı alanlarındaki etkilerinin neler olduğu ve bu statü kayıplarının önüne geçmek için ne tür önlemler alınabileceği sorularına yanıt aranmıştır. Bu sorulara yanıt vermek üzere yürütülen araştırmada, nitel araştırma yöntemleri kapsamında yer alan desenlerden biri olan fenomenoloji deseni kullanılmıştır. Araştırmanın verileri, açık uçlu görüşme soruları aracılığıyla toplanmıştır. Toplanan veriler, içerik analizi tekniği kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırmanın çalışma grubunda Millî Eğitim Bakanlığı'nda bulunan şube müdürü, il milli eğitim müdürü, daire başkanı, genel müdür yardımcısı, genel müdür, müşavir ve müsteşar yardımcıları yer almıştır. Çalışma grubunda yer alan katılımcılar tabakalı örnekleme yöntemi ile belirlenmiştir. Bakanlıktaki her bir yönetim düzeyinden 2'şer kişinin yer aldığı çalışma kapsamında 15 kişi ile görüşülmüştür. 
Araştırmadan elde edilen sonuçlar; 1) statü kaybına neden olan başlıca anlayış ve uygulamalara yönelik sonuçlar, 2) statü kaybının olası nedenlerine ve sonuçlarına yönelik sonuçlar, 3) statü kaybının kurum, iş yaşamı, sosyal yaşam ve aile yaşamı üzerindeki olası etkilerine yönelik sonuçlar ve 4) statü kaybının yaşanmaması için getirilen önerilere yönelik sonuçlar olmak üzere 4 başlık altında toplanmıştır. Statü kaybına neden olan başlıca anlayış ve uygulamalar; siyasi kararlar, görüş farklılıkları ve liyakatsiz kişilerin yükseltilmesi olarak belirlenmiştir. Statü kaybının olası nedenleri arasında; karakter özellikleri, amir tarafından risk olarak görülme, bakanlığın yanlış politikaları, bürokratların kendi ekibiyle çalışmak istemesi, bakanlığın yapısı ve yöneticilerin, yaşanan durumu görmezden gelmesi gibi nedenler yer almıştır. Statü kaybının olası sonuçları arasında ise kendini değersiz hissetme, adaletsizlik duygusu yaşama, daha düşük statüde görevlendirilme, pasifleştirme/havuza alma, MEB yapısının bozulması, kurumsal hafızanın yok olması, alanında uzman olmayan kişilerin göreve getirilmesi, çatışmaların ortaya çıkması ve mobing yaşanması yer almıştır. Son olarak MEB'de bundan sonraki süreçlerde statü kaybı yaşanmasının önüne geçmek için hem MEB düzeyinde yapılması gerekenlere hem de yasal düzeyde yapılması gerekenlere yönelik öneriler geliştirilmiştir. Buna göre MEB düzeyinde yapılması önerilerinler arasında liyakate göre atama, insan kaynağını değerlendirme, yeniden yapılandırma, istikrarlı politika geliştirme, farklı gruplarla işbirliği yapma ve makamların yetkilerini sınırlandırma yer almıştır. Yasal düzeyde yapılması gerekenler ise statü güvencesi sağlama, görev tanımı belirleme, atama-yükseltme kriterleri getirme, uygulamacıları değil bürokratları değiştirme ve meslek kanunu çıkarma olarak belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Statü kaybı,  görev değişikliği, Millî Eğitim Bakanlığı, 652 sayılı KHK, liyakat

Abstract:
The main aim of this study is to reveal the perceptions of bureaucrats demoted with Decree-Law No.652 (Decree Law on the Organization and Duties of Ministry of National Education-MoNE) about the causes and consequences of the demotion process. In line with this main, this study also examines the effects of the demotion process on various aspects of demotees' lives, precautions that can be taken to prevent demotion, and the causes and consequences of demotion. Based on these aims, phenomenology, one of the qualitative research methods, was used to design the study. Data of the study were collected via open-ended interview questions and analyzed with the content analysis method. The study participants consisted of branch managers, provincial, national education managers, department managers, general managers, deputy general managers, educational counselors, undersecretaries and deputy undersecretaries. Participants were selected by using a stratified sampling method. Each management level was accepted as a strata, 2 participants were chosen from each strata and interviews were conducted with 15 participants. 
Results of the study were gathered under 4 titles which are 1) results about mentalities and implementations which cause demotion, 2) results about causes and consequences of demotion, 3) results about effects of demotion on work life, social life, and family life, and lastly 4) results about suggestions for preventing demotion. The main mentalities and implementations which resulted in demotion were found as political decisions, divergences, and the promotion of inefficient people. According to the results of the study, possible causes of demotion were specified as characteristics of demotees, being perceived as a risk factor by the supervisors, wrong policies of MoNE, the desire of bureaucrats to work with their own teams, the structure of the ministry and ignorance of some managers towards unfairness of these demotions. Possible consequences were identified as feeling invaluable for the organization, unfairness, downward movement in the hierarchy, disempowerment, corruption of MoNE structure, loss of organizational memory, promotion of inefficient people to important positions, the emergence of conflicts and mobbing. Lastly, participants made some suggestions to prevent demotion both on the level of MoNE and legal level. Assigning people on merit principle, utilizing human resources effectively, restructuring MoNE, developing consistent policies, collaborating with various stakeholders, and restricting the authority of certain positions are among MoNE level suggestions that can be used to prevent demotions. On the other hand, legal level precautions consisted of providing job security, defining clear job descriptions, defining criteria to assign and promote employees, changing bureaucrats instead of implementors, and enacting a professional law for MoNE personnel. 

Keywords: Demotion, job status change, Ministry of National Education, Decree law No.652, merit