Irak Parlamentosu'nun dış politikadaki rolü (1938-1958)
Role of Iraq Parliament in foreign policy (1938-1958)
Yazar: MAHDİ SALEH SAEED BASHAR
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA BOSTANCI
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Bu araştırmada, Irak Parlamentosu'nun 1938-1958 yılları arasındaki dış politikayı ilgilendiren faaliyetleri aydınlatılmaya ve değerlendirilmeye çalışılmıştır. Osmanlı İmparatorluğu'nun dağılması neticesinde Osmanlı yıkıntıları üzerinde bir dizi bağımsız devletin ortaya çıkması ile Osmanlı Devleti'nin üç vilayetini birleştiren Irak Devleti monarşi sistemini seçmiştir. Bu sistemde, Kralın teklifi ile seçilen başbakan, bakanlar kurulunu onaylanması için Kral ve Meclis-i Umme'ye sunar. Meclis, Kral ve Hükümete danışmanlık hizmeti vermektedir. Irak rejimi 1930 yılına kadar İngiliz yönetiminin doğrudan etkisi altında kalmıştır. Irak ile İngilizler arasında imzalanan anlaşmanın ardından Irak ve Orta Doğu'daki bir dizi ülke Cemiyet-i Akvam'a katılabilmiştir. 
1938 yılına kadar Avrupa'da olaylar hız kazanmış,  II. Dünya Savaşı'nın patlak vermesine kadar Nazizm ve faşizm dalgası yükselmiştir. İngiltere'nin İkinci Dünya Savaşı'ndan bitkin halde çıkışı ve 1948'de İsrail Devleti'nin kuruluşu, Bağdat sokaklarını coşturmuş, Irak Parlamentosu'nda Arap milliyetçilerin harekete geçmeleri için uygun bir ortam oluşmuştur. Böylece Irak Parlamentosu, İngiltere'nin Filistin, Mısır ve diğer Arap ülkelerine yönelik politikalarını eleştiren ve reddeden bir duruma gelmiştir. Bu eleştiriden, Suriye, Lübnan ve Kuzey Afrika Arap ülkelerindeki Fransız işgalciler de nasibini almıştır. Irak Parlamentosu tüm Arap dünyasında yükselen bağımsızlık hareketlerini desteklemiş, bağımsız Arap ülkeleri arasında birlik çağrısında bulunmuştur. Irak Parlamentosu'nun aksine, Ayan (Senato) Meclisi Krallık idaresine ve İngiliz siyasetine daha yakındı. Özellikle Abdulilah'ın tahta vasi olduğu dönemde Irak Parlamentosu, devletin komşu ülkeler Türkiye ve İran ile yakınlaşmasında önemli rol üstlenmiş, bilhassa Doğu Bloku'na karşı uluslararası ittifaklar kurma konusunda önemli bir role sahip olmuştur.

Abstract:
This study aims to shed light on and evaluate the foreign policy-related activities of the Iraqi parliament from 1938 to 1958. As a result of the dissolution of the Ottoman Empire, several independent states emerged on the Ottoman ruins, and the Iraqi state, which united three provinces of the Ottoman Empire, chose the monarchy system. In this system, the prime minister, elected upon the proposal of the King, presents the council of ministers to the King and the Meclis-i Umme (Parliament) for approval. The parliament provides consultancy services to the King and the Government. The Iraqi regime remained under the direct influence of the British administration until 1930. Following the agreement signed between Iraq and the British, Iraq and several countries in the Middle East could be able to join the Cemiyet-i Akvam (League of Nations). 
Events gained momentum in Europe until 1938, and the wave of Nazism and fascism rose until the outbreak of World War II. Britain's exhausted exit from the Second World War and the establishment of the state of Israel in 1948 roused the streets of Baghdad, creating a favourable environment for Arab nationalists to take action in the Iraqi parliament. Thus, the Iraqi parliament came to a position where it criticized and rejected Britain's policies towards Palestine, Egypt and other Arab countries. The French invaders in Syria, Lebanon and North African Arab countries also received their share of this criticism. The Iraqi parliament supported the rising independence movements throughout the Arab world and called for unity among independent Arab countries. Unlike the Iraqi parliament, the Ayan (Senate) Assembly was closer to the King's administration and British politics. The Iraqi parliament, especially when Abdulilah was the heir to the throne, played a significant role in the state's rapprochement with neighbouring countries Turkey and Iran and in the foundation of international coalitions against the Eastern Bloc.