Okul öncesi dönem resimli çocuk kitaplarının psikolojik sağlamlık açısından incelenmesi
Examining preschool level picture books in terms of resilience
Yazar: ZÜLFİYE GÜZİN TOPCU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HAKTAN DEMİRCİOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Çocuk Gelişimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Okul öncesi dönem = Preschool period ; Psikolojik sağlamlık = Resilience ; Resimli çocuk kitapları = Illustrated children books ; Risk faktörleri = Risk factors ; Çocuk kitapları = Children's books ; Çocuklar = Children

Özet:
Çocukların dinledikleri öyküler ile yaşamları arasında özdeşim kurdukları varsayılmaktadır. Buna binaen bu çalışmada, sosyoekonomik anlamda risk altında bulunan yerleşim yerlerindeki okulöncesi kurumlarının kütüphanelerinde bulunan resimli çocuk kitaplarındaki psikolojik sağlamlığı destekleyen ya da riske atan etmenlerin bulunması amaçlanmıştır. Araştırmanın sorularını yöntemleştirmek üzere
nitel araştırma yöntemlerinden olgubilim tekniğine göre araştırma planlanmıştır. Kitaplardaki psikolojik sağlamlık boyutlarını incelemek ve kategorize edebilmek için, literatür taranarak psikolojik sağlamlığın temelleri, psikolojik sağlamlığı koruyucu ve riske edici faktörler belirlenmiştir. Literatürdeki bilgilere istinaden, "Resimli Çocuk Kitaplarında Psikolojik Sağlamlığı İnceleme Kontrol Listesi" araştırmacılar tarafından hazırlanmıştır ve veri toplama sürecinde kullanılmıştır.
Evren, Ankara ilinin düşük sosyoekonomik koşullu semtlerinde bulunan okul öncesi kurumu kütüphanelerindeki kitaplardan oluşurken; örneklem, Ankara'nın düşük sosyoekonomik düzeydeki üç farklı semtindeki üç okulöncesi kurumundaki kütüphanesinde bulunan 204 resimli çocuk kitabından oluşmaktadır. Kitaplar, kontrol listesi yardımı ile incelenerek, psikolojik sağlamlığa yönelik göstergeler "olumlu/olumlu değil/rastlanmadı" şeklinde ve açıklamalarıyla kontrol listesine
kaydedilmiştir. İçerik analizi yöntemlerinden biri olan güdümlü içerik analizi, analiz yöntemi olarak kullanılmıştır. Buna bağlı olarak frekanslar üzerinden betimsel anlatımla ve doğrudan alıntılar ile sonuçlar sunulmuştur. Çıkarımlara göre, sosyoekonomik düzeyi düşük semtlerdeki okul öncesi kurumlarında bulunan resimli çocuk kitapları psikolojik sağlamlığın birçok boyutunu desteklemekte yetersiz kalmakla birlikte, riske atıcı etmenleri de içinde bulundurmaktadır. Son olarak, elde edilen destekleyici ve riske edici göstergeler literatür bazında tartışılmış olup, bu
bağlamda geleceğe yönelik öneriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: psikolojik sağlamlık, risk altındaki okul öncesi dönem çocukları,
resimli çocuk kitapları.

Abstract:
It is assumed that children identify themselves with the stories they listen. Depending on
this, with this study it was aimed to find the factors which support or jeopardize psychological resilience within picture books in libraries of schools at risky areas due to socioeconomic status. In order to methodize the questions of the study, this study was planned according to phenomenology which is one of the qualitative research method. In order to search for and to categorise the dimensions of resilience; the roots of resilience and the factors to promote and jeopardize resilience were specified by reviewing literature. Correspondingly to the information in the literature, "Checklist for Examining Psychological Resilience in Children's Picture Books" was
prepared by the researchers and was used throughout the study. While the universe is composed of picture books in the libraries of preschool institutions in the low socioeconomic conditional districts of Ankara; the sample consists of 204 picture books in the library of three preschool institutions in three different low-socio-economic districts of Ankara. By examining the books via the help of the checklist, the indicators were recorded as "positive/negative/not found" accompanied with explanations to the checklist. As being one of the kinds of content analysis, directed content analysis was utilised as analysis method. Depending on that, the results were presented via frequencies in descriptive manner and via direct quotations. According to inferences, the picture books in preschool institutions in low socioeconomic districts are not only insufficient to promote most dimensions of resilience, but also cover jeopardizing factors. Lastly, obtained indicators were discussed in the base of literature and within this context some forward-looking suggestions were presented.

Keywords: psychological resilience, preschool children at risk, picture books.