Klasik öncesi Uygur Türkçesi metinlerinden Maitrisimit'in paleografik özellikleri
Paleographic features of pre-classic Uighur Turkish text: Maitrisimit
Yazar: ELİFE BOZKURT
Danışman: PROF. DR. MEHMET ÖLMEZ ; PROF. DR. JENS PETER LAUT
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Alfabe = Alphabet ; Dilbilgisi = Grammar ; Dilbilgisi = Grammar ; Maitrisimit = Maitrisimit ; Paleografya = Paleography ; Uygurca = Uighur language ; Yazı analizi = Writing analysis ; Yazı tekniği = Typography

Özet:
Uygurca, Bozkır Uygur Kağanlığı [744-840] ile Koço Uygur Hanlığı'nın [850-1250] dili olup çok çeşitli abecelerle yazılmıştır. Bugün elimizde bulunan Uygurca metinlerin büyük kısmı Sami kökenli Soğud abecesinin işlek türünden çıkmış olan Uygur abecesiyle yazılmıştır. Uygur abecesi takriben IX. yüzyıldan XVII. yüzyılın sonlarına kadar çok uzun bir süre ve Doğu Türkistan'dan Anadolu'ya, Kırım'dan Maveraünnehr'e kadar çok geniş bir coğrafyada farklı türlerden metinlerin yazılışında kullanılmış olup Mahmud al-Kaşgari'nin ifadesiyle Türk yazısıdır.
Bu tezde, klasik öncesi Uygur Türkçesi metinlerinden Maitrisimit'in Murtuk ve Sengim yazmasının kaç farklı müstensih tarafından yazıldığı tespit edilmeğe çalışılıp kullanılan yazı çeşitliliği ortaya konulmağa çalışılmıştır.
Yazı tiplerinin belirlenmesinde /a/, /ä/ ve /n/ harflerinin kelime sonundaki yazılışı; /'wy/'nin kelime başındaki görünümü; /' , w , y , s , ş/'nin /b-p/ ve /g-k/ ön damak ünsüzlerinin çanağına yazılışı ve bu ünsüzlerin kelime sonundaki görünümü; /d/'nin sırtı, zülfesi, yüksekliği ve genişliği; /q/'nın kâsesinin şekli, noktalı ya da noktasız oluşuyla noktalarının kâseye ve birbirlerine uzaklığı; /l/'nin dişinin görünümü ile karnının satıra birleşik ya da ayrı yazılması; /m/'nin ve /r/'nin kelime sonundaki görünümü; /s/'nin ve /ş/'nin küpünün yazılışıyla /ş/'nin kelime sonu durumdaki kuyruğunun uzunluğu; /t/'nin gözünün büyüklüğü, satır hizasına konumu ve kelime sonundaki yanlamasına ya da aşağıya doğru boylamasına kuyruğunun varlığı etkili olmuştur.



Anahtar Kelimeler: Eski Uygurca, paleografya, yazı türleri, Uygur yazısı, Maitrisimit, müstensih.

Abstract:
Uighur, the language of the Uighur Empire [744-840] and the Uighur Kingdom of Kocho [850-1250] was written in many different scripts. Most of the Uighur texts we have today were written with Uighur alphabet which emerged from the cursive type of the Sogdian alphabet, which has Semitic origins. Uighur alphabet had been used to write various types of texts between the 9th and 17th centuries in a region including Eastern Turkestan, Anatolia, Crimea and Transoxiana. It is also the alphabet of the Turks, as Mahmud al-Kashgari mentioned.
This thesis will try to determine how many different scribes wrote Maitrisimit's Murtuk and Sengim fragments and then will point out the variety of scripts used.
In the specification of alphabet types; writing of letters /a/, /ä/ and /n/ at the end of the word; the aspect of  /'wy/ at the beginning of the word; writing of /' , w , y , s , ş/ at the bowl of front velar consonants  /b-p/ and /g-k/ and the aspect of these consonants at the end of the word; backness, degree, height and roundness of /d/; the shape of the bowl of /q/, the space of its dots to the bowl and to each other according to its dotted or dotless forms¸ the aspect of jag of the letter /l/ and spelling of its middle combined or separate to the line; the aspect of /m/ and /r/ at the end of the word; spelling of cubes of  /s/ and /ş/ and the length of the tail of /ş/ at the end of the word; the size of the eye of /t/, its position to the line align and its tail's vertical or horizontal position at the end of the word became effective.




Keywords: Old Uighur, paleography, alphabet types, Uighur alphabet, Maitrisimit, scribe.