Türkçe bilimsel metinlerde tanıtsallık sunumları ve üstsöylem ilişkisi
Relations between evidentiality presentations and metadiscourse in Turkish scientific texts
Yazar: EMİNE OFLAZ KÖLECİ
Danışman: PROF. DR. GÜLSÜN LEYLA UZUN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Dilbilim Ana Bilim Dalı / Türkçenin Eğitimi ve Öğretimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics

Özet:
Bu araştırmanın konusunu Türkçe araştırma yazılarında sunulan tanıtsallığın üstsöylemsel açıdan değerlendirilmesi oluşturmaktadır. Tanıtsallık bir önermede sunulan bilginin hangi türden tanıta dayandığını; bilginin edinildiği kaynağın doğruluğuna ilişkin tutumu ifade eden bir ulamdır (Palmer, 2001). Üstsöylem ise bir metinde etkileşimsel anlamları tartışmayı; metin üreticisi ya da konuşucunun bakış açısını ifade etmesini ve belirli bir söylem topluluğun üyeleri olan okuyucularla ilişki kurmayı sağlayan öz-düşünümsel kullanımlardır (Hyland, 2005).
Bu çalışmada İnsan Bilimleri, Temel Bilimler ve Uygulamalı Bilimler alanlarında Türkçede üretilmiş araştırma yazılarındaki tanıtsal ve bilgisel görünümler ortaya konmuştur. Bu amaçla her bir üstdisiplinden dört alt alan seçilerek bu alt alanlarda üretilmiş metinlerde kullanılan tanıtsal ve bilgisel değerli biçimbirimlerin kullanım sıklıkları saptanmıştır. Bir sonraki aşamada ise her bir disiplin kendi içerisinde ve disiplinlerarası boyutta tanıtsallık görünümleri açısından değerlendirilmiştir. Son aşamada ise araştırma yazılarında kullanılan tanıtsalların hangi türden üstsöylem araçlarıyla örtüştüğü araştırılmıştır.
Bu araştırmada elde edilen sonuçların Türkçede üretilen bilimsel metinlerde sergilenen tanıtsallık görünümleri ve bu görünümlerin üstsöylemle ilişkisini ortaya konulmasının yanı sıra Türkçe bilimsel söylem deseninin betimlenmesine katkı sağlayacağı düşünülmektedir.
Anahtar Sözcükler: Tanıtsallık, Öznellik, Üstsöylem, Akademik Söylem, Türkçe Bilimsel Metinler

Abstract:
The topic of this research is the evaluation of the evidentiality presented in Turkish research papers in terms of metadiscourse. Evidentiality indicates speakers' judgements about the evidence/source for the factual status of their propositions (Palmer, 2001). Metadiscourse is the cover term for the self-reflective expressions used to negotiate interactional meanings in a text, assisting the writer (or speaker) to express a viewpoint and engage with readers as members of a particular community (Hyland, 2005).
In this study, evidential and epistemic aspects in research papers of Human Sciences, Basic Sciences and Applied Sciences in Turkish language are presented. For this purpose, from each master discipline, research papers in four sub-disciplines are chosen and evidential and epistemic morphemes' frequency of occurrence is determined from those research papers.
In the next stage, each discipline is evaluated in itself and in the interdisciplinary dimension in terms of evidentiality aspects. In the last stage, types of metadiscourse tools which overlap with evidentials used in research papers are researched. The results obtained in this research is thought to be contribute to the description of the Turkish scientific discourse pattern, as well as revealing the evidential aspects displayed in the scientific texts produced in Turkish and the relationship of these aspects with metadiscourse.
Keywords: Evidentiality, Subjectivity, Metadiscourse, Academic Discourse, Turkish Scientific Texts