Erzincan'da yetiştirilen Hasan bey, şalak, şekerpare, kayısı çeşitlerinin gelişme dönemlerinde meyvede meydana gelen fiziksel ve kimyasal değişmeler ile hasat kriterlerinin saptanması üzerine bie araştırma
A study on investigation of harvest characteristics and physical and chemical changes during fruit development of hasanbey, şalak, şekerpare apricot cultivars grown in Erzincan
Yazar: AHMET EŞİTKEN
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1992
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Bahçe bitkileri = Horticultural crops ; Erzincan = Erzincan ; Kayısı = Apricot ; Meyve gelişimi = Fruit growth

Özet:
ÖZET Hasanbey, Şalak ve Şekerpare çeşitlerinde meyvelerin büyüme dönemlerinde meydana gelen fiziksel ve kimyasal değişimlerin araştırıldığı bu çalışma, Erzincan'da Bayırbag beldesinde yetiştirici bahçesinde iki yal süreyle yürütülmüştür. Denemeye alınan bütün çeşitlerde deneme boyunca belirlenen fonolojik gözlem, fiziksel ve kimyasal değişim sonuçları aşağıda verilmiştir. 1. Her iki deneme yılında da Şalak çeşidi Hasanbey ve Şekerpare çeşitlerinden önce çiçek açmıştır. 2. îlk çiçeklenmeden son çiçeklenmeye kadar olan çiçeklenme süresi 1991 yılında 1992 yılından daha kısa sürmüştür. Çiçeklenme suresi Hasanbey, Şalak ve Şekerpare çeşitlerinde, 1991 yılında sırasıyla 13, 12 ve 13 gün, 1992 yılında 15, 13 ve 15 gün sürmüştür. 3. Bütün çeşitlerin meyveler, her iki yılda da çift sigmoid eğri oluşturacak şekilde büyümüşler ve bunlarda hızlı-yavaş -hızlı olmak üzere üç farklı büyüme safhası belirlenmiştir. 4. Hasanbey ve Şekerpare çeşitlerine göre daha erkene i bir çeşit olan Şalak çeşidinin meyvelerinde II. yavaş büyüme safhası diğer iki çeşide göre daha kısa sürmüştür. 5. III. hızlı büyüme safhasında meyve büyümesi, bütün çeşitlerde, I. hızlı büyüme safhasına göre daha hızlı olmuştur. Meyvelerin büyümesi III. hızlı büyüme safhasının tamamlanmasından sonra bir süre daha devam etmiştir. 6. Şekerpare çeşidinde I. ve II. büyüme safhalarında meyve en ve kalınlığı birbirine paralel olacak şekilde artmış, ancak bu paralellik III. büyüme safhasında meyve eniii lehinde bozulmuştur. Hasanbey ve Salak çeşitlerinde meyve en ve kalınlığa büyüme periyodu boyunca birbirine paralel olacak şekilde artmıştır. 7. Her üç çeşitte de meyve boyunun artışı, I. hızlı büyüme safhasında meyve eni ve kalınlığına göre daha fazla olmuştur. II. ve III. büyüme safhalarında meyve boyunun artışı meyve eni ve kalınlığının artışına paralel olmuştur. 8. Bütün çeşitlerde meyve boyutlarındaki artışın büyük bir bölümü I. büyüme safhasında gerçekleşmiştir. 9. Meyve ağırlık ve hacmi büyüme periyodu boyunca birbirine paralel olarak artış göstermiştir. 10. Denemeye alınan bütün çeşitlerde meyve ağırlık ve hac imi erindeki artışların büyük bir kısmı, meyve boyutlarının aksine, III. hızlı büyüme safhasında meydana gelmiştir. 11. Çeşitlerde, meyve yoğunluğu sadece 1991 yılında örnek alımının ilk dönemlerinde bir miktar artmekle beraber son örnek alım tarihine kadar hemen hemen stabil kalmıştır. 12. Her üç çeşitte de meyve eti sertliği, sertlik ölçümlerinin başladığı andan itibaren son örnek alma tarihine kadar sürekli olarak azalmıştır. 13. Büyüme periyodu boyunca sürekli olarak artan suda çözünebilir toplam kuru madde içeriğinin (SÇKM) artış hızı, III. hızlı büyüme safhasında II. yavaş büyüme safhasına göre daha hızlı olmuştur. 14. Meyve suyunda titre edilebilir asitlik, II. yavaş büyüme safhasının ortalarına veya III. hızlı büyümeIII safhasının başına kadar artmış daha sonra olgunlumun ilerlemesiyle azalma göstermiştir. Meyve suyunun pH'sı olgunlaşma döneminde devamlı artış göstermiştir. 15. Meyvelerde askorbik asit içeriği III. hızlı büyüme safhasının başından itibaren olgunluğun son dönemine kadar artmıştır. 16. Meyvelerin indirgen şeker içerikleri, büyüme periyodu boyunca genellikle, artmıştır. Yalnız, Hasanbey çeşidinde, her iki yılda da, Şekerpare çeşidinde ise 1992 yılında olgunluk döneminde indirgen şeker içeriği bir miktar düşmüştür. 17. Sakkaroz ve toplam şeker içerikleri, denemeye alınan bütün çeşitlerde, büyüme periyodu boyunca 3ürekli artmıştır. Büyüme periyodunun başında, meyvelerin toplam şeker içeriklerinin büyük bir kısmım indirgen şekerler oluştururken, olgunluk döneminde hızla yükselen sakkaroz dominant şeker durumuna geçmiştir. 18. Araştırmada, olgunluk dönemi boyunca hızlı bir şekilde azalan meyve eti sertliği en önemli hasat kriteri olarak ele alınmıştır. 19. Her iki yılda da, Hasanbey çeşidinde; meyve eti sertliği ile asitlik (+), sakkaroz (-) ve toplam şeker (-) arasında, Şalak çeşidinde; meyve eti sertliği ile asitlik (+) ve sakkaroz (-) arasında. Şekerpare çeşidinde ise, meyve eti sertliği ile SÇKM (-), asitlik (+), SCKM/asit (- ), sakkaroz (-) arasında önemli bir korelasyon olduğu belirlenmiştir.

Abstract:
SUMMARY This research was carried out to determine the physical and chemical changes of the fruits occured at during the growth period on the cultivars of Hasanbey, Şalak and Şekerpare. This trial was achieved on the garden of grower in Erzin can, 1991-92. The results of physical and chemical analysis and phenological observations can be summarized as follows. 1. In both of the years of research, Şalak cultivar flowe red earlier than Şekerpare and Hasanbey cultivars. 2. Days to flowering of the cultivars of Hasanbey, Şalak and Şekerpare were 13, 12 and 13 of days in 1991, and in 1992 were 15, 13 and 15 of days, respectively. 3. In both of years, all fruits of cultivars grown so as to do double sigmoid curves and were determined the three different stages of the growth by being fast-slow- fast. 4. On the fruits of Şalak cultivar which maturated earlier than Hasanbey and Şekerpare cultivars, second slow stage of the growth was shorter than the other cultivars. 5. The fruit growth at the speed stage of the growth III, on all of the cultivars, was faster than the speed the stage of the growth I. The fruit growth continued for a short time from the end of the speed stage of the growth III. 6. On Şekerpare cultivar, the width and thickness of fruit at the stage of the growth I and II increased a positive relationship but this parallelism changed in favour to fruit width. The width and thickness of the fruit on the cultivars of Hasanbey and Şalak increased equal to eachV other during the growth period. 7. The width and thickness of the fruit, in the first and second stage of the growth, increased in a positive relati onship on the cultivar of Şekerpare, but this parallelism had changed in the third stage of growth. During these two dimensions period of the growth Hasanbey and Salak, increa sed so as to be paralel to the each other. 8. Increased on the length of the fruit on three cultivars in the first stage of the growth, was more than the width and thickness of the fruit, increase on the lenght on the fruit in the stage II and III of the growth occured as parallel to two other dimensions. 9. The weight and volume of the fruit increased positively each other. 10. Most majority of increases on the weight and volume of the fruit on all cultivars occured in the III speed stage of growth but occured in the dimensions of the fruits. 11. In 1991, the density of the fruit of all cultivars at the first stage of the sampling increased some, and than remanied nearly fixed. It remained stabil from the fruit sampling to the last one. 12. The first firmness on all cultivars decreased fastly from the date of the first measuring to the last sampling. 13. In both years TSS content of the fruits including all of cultivars, increased continues ly during the period of the growth. 14. Titrable acid content on all of the cultivars increasedVI from the begining of the growth period II until the middle of the growth period or the begining of the growth period III and than decreased fastly. 15. The ascorbic acid content of the fruits increased from the begining of the speed stage of the growth III to the last stage of maturity. 16. The reducing sugar content of the fruits usually increased during the growth period. In only Şekerpare for the both of the years, this value decreased some and in 1992. Şekerpare cultivar shown a small decrease in the reducing sugar content. 17. The saccaroz and total sugar contents of all cultivars increased continously during the growth period and even saccaroz rising fastly at maturity changed in to dominant sugar. 18. The firmness decreased fastly during the maturity, was used as the best important harvest criterian. 19. In both of the years, on Hasanbey, it was determined a significant correlation between the firmness and acidity (+), saccaroz (-) and total sugar (-), on Şalak it was found to be a significant correlation among the firmness, acidty (+) and saccaroz (-), the relationship between the firmness and TSS (-), TSS/acid and saccaroz, on Şekerpare were significant.