Sözleşmeli öğretmen istihdamında karşılaşılan sorunlara ilişkin öğretmen görüşlerinin değerlendirilmesi
Evaluation of teachers' views relating to the problems encountered in the employment of contracted teachers
Yazar: SEDA SONAY DEMİRKIRAN
Danışman: PROF. DR. GÜLAY ASLAN
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi ve Denetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırma, sözleşmeli öğretmen istihdamında karşılaşılan sorunları öğretmen görüşlerine dayalı olarak değerlendirilmeyi amaçlamaktadır. 1980'li yıllardan itibaren Türkiye'de de uygulamaya konulan neoliberal politikalar ekonomik ve toplumsal yaşamın tüm alanlarını etkilediği gibi eğitimi de derinden etkilemiştir. Bu etkilerin başında ise öğretmenlik mesleğinin istihdam biçimlerinin değişmesi ve giderek öğretmenlik mesleğinin güvencesiz hale getirilmesi gelmektedir. Öğretmenlerin sözleşmeli, ücretli, kadrolu gibi farklı şekillerde istihdam edildiği görülmekte ve sözleşmeli öğretmenlik uygulaması eğitim sistemindeki temel sorunlardan birisini oluşturmaktadır. 2005 ve 2011 yılları arasında uygulanan sözleşmeli öğretmenlik uygulaması, 2016 yılında Resmi Gazetede yayımlanan "668 sayılı Kanun Hükmünde Kararname" ile yeniden gündeme gelmiştir. 2016 yılından itibaren öğretmenler yeniden sözleşmeli olarak istihdam edilmeye başlanmıştır. Bu bağlamda araştırma, Milli Eğitim Bakanlığındaki (MEB) sözleşmeli öğretmenlik uygulamasının öğretmenlik mesleği üzerindeki etkilerini, öğretmen görüşleri alınarak derinlemesine araştırmayı amaçlamaktadır. Ayrıca araştırmada sözleşmeli öğretmenlik uygulamasının diğer istihdam türlerinden farklı olarak öğretmenler üzerinde yarattığı sorunlar ve beraberinde getirdiği ayrımcı uygulamalar ele alınmaktadır. Bu çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması tekniği kullanılmıştır. Yarı yapılandırılmış görüşme soruları ile Türkiye'nin farklı yerleşim yerlerinde görev yapmış 30 farklı branştan çeşitli kademelerde çalışmakta olan öğretmenler ile görüşülmüştür. Verilerin çözümlenmesinde betimsel analiz yöntemi kullanılmıştır. Araştırma bulguları, sözleşmeli ve kadrolu öğretmenler arasında özlük hakları açısından önemli farkların olduğunu ve sözleşmeli öğretmenlerin dezavantajlı durumda olduğunu göstermiştir. Sözleşmeli öğretmenlerin yaşadığı hak kayıpları ve maruz kalınan ayrımcı uygulamaların öğretmenlerin motivasyonlarını olumsuz etkilediği sonucuna ulaşılmıştır. Sözleşmeli öğretmenler ile ilgili elde edilen diğer sonuç ise sözleşmeli öğretmenlik uygulamasının öğretmenlerin yöneticileri ve meslektaşları ile ilişkilerini olumsuz etkilediği yönündedir. Bakanlığın tüm öğretmenleri kadrolu olarak istihdam etmesi ve diğer mesleklerde olduğu gibi, öğretmenlerin de zorunlu hizmet bölgelerinde hizmet vermeleri için zorlayıcı değil, teşvik edici politikaların geliştirilmesi önerilmektedir.

Abstract:
This research aims to evaluate the problems encountered in the employment of contracted teachers based on teachers' opinions. Neoliberal policies implemented in Turkey since the 1980s have profoundly affected education as well as all areas of economic and social life. The most significant of these effects is the changing employment patterns of the teaching profession and the increasing insecurity within the teaching profession. It is seen that teachers are employed in various ways like permanent, contracted and paid and contracted teachers is one of the main issues in the education system. The contracted teaching practice, implemented between 2005 and 2011, was reintroduced with the "Decree Law No. 668 "and teachers started to be employed as contracted in 2016. This study, aims to investigate the effects of contracted teacher practice in the National Education System by considering teachers' opinions. This research focuses on different forms of employment, examines the discriminatory practises and problems faced by contracted teachers. In this research, the case study technique, one of the qualitative research methods, was used. Semi- structured interview was conducted with 30 teachers from various cities in Turkey representing different fields and school levels. Descriptive analysis method was used to analyze the data. Research findings indicate significant differences between contracted and permanent teachers in terms of personal rights, with contracted teachers being at a disadvantage. It has been concluded that the loss of rights experienced by contracted teachers and the discriminatory practices are the reasons of the negative impact on teacher's motivation. It is advisable for the Ministry to hire all teachers permanently and create supportive policies and environments, rather than relying on coercive measures, to encourage teachers to work in conscription regions, aligning with practices in other professions.