Temel psikolojik ihtiyaçların spor tüketimi ve katılım sıklığı bakımından incelenmesi: Geçerlik ve güvenilirlik çalışması
Examining basic psychological needs in terms of sport consumption and participation frequency: A validity and reliability study
Yazar: MEHMET HOCAOĞLU
Danışman: PROF. DR. BİLGE DONUK
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Spor Yönetim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Spor Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Spor = Sports
Dizin: Doyum düzeyi = Satisfaction level ; Doyumsuzluk = Dissatisfaction ; Güvenilirlik ve geçerlilik = Reproducibility of results ; Psikolojik ihtiyaçlar = Psychological needs ; Spor = Sports ; Spor faaliyetleri = Sport activities ; Spor malzemeleri = Sport materials ; Spor pazarlaması = Sports marketing ; Spor psikolojisi = Sport psychology ; Ölçekler = Scales

Özet:
Bu çalışmanın amacı sportif aktivitelere katılan bireylerin temel psikolojik ihtiyaçlarının doyum ve tatminsizlik düzeyleri ile spor tüketimi ve spora/fiziksel aktivitelere katılım sıklıkları ile ilişkisinin incelenmesi ve bu doğrultuda ölçüm yapabilecek bir aracın sportif aktiviteler bağlamında Türk toplumu için uyarlanmasıdır. İki aşamadan oluşan çalışmanın birinci aşamasına Türkiye'nin çeşitli büyükşehirlerinde yaşayan ve spora/fiziksel aktiviteye aktif veya seyirci olarak katılan 192'si kadın (X̅yaş=30.64±10.02), 200'ü erkek (X̅yaş=32.01±11.04) olmak üzere toplam 392 kişi (X̅yaş=31.34±10.56) gönüllü olarak katılmıştır. İkinci aşama için çalışmaya yine, Türkiye'nin çeşitli büyükşehirlerinde yaşayan ve sportif aktivitelere etkin ya da seyirci olarak katılan 163'ü kadın (X̅yaş=31.58±10.05), 167'si erkek (X̅yaş=32.80±11.75) olmak üzere toplam 330 kişi (X̅yaş=32.20±10.94) katılmıştır. Katılımcılara kişisel bilgi formu  ve iki adet veri toplama aracı verilmiştir. Bunların ilki Chen ve ark. (2015) tarafından geliştirilen, "Temel Psikolojik İhtiyaçların Doyumu ve Tatminsizliği Ölçeği" (TPİDTÖ), ikincisi ise Erdeveciler, Balcı ve Elmas (2019) tarafından geliştirilen "Spor Tüketim Ölçeği" (STÖ)'dir. Verilerin analizi SPSS 24.0 ve LISREL 8.80 programları ile yapılmıştır. Ölçek yapı geçerliliğinin sınanması için birinci düzey DFA, değişkenler arasındaki farklılıkların belirlenebilmesi için MANOVA testi ile birlikte ölçekler arasındaki ilişkiyi belirlemek için Pearson Korelasyon analizi kullanılmıştır. Ayrıca gruplararası farklılıkların belirlenebilmesi için ise Tukey testinden faydalanılmıştır. Ölçeklerin güvenilirliklerinin tespit edilebilmesi için Cronbach'ın alfa iç tutarlılık katsayısı hesaplanmıştır. Sonuç olarak, TPİDTÖ'nin altı faktörlü ölçme modeli geçerli ve güvenilir bulunmuştur. Katılımcıların temel psikolojik ihtiyaçların doyum ve tatminsizlik düzeyleri ile spor tüketimi düzeyleri ve spora/fiziksel aktiviteye katılım sıklıkları ve bazı demografik değişkenlere göre istatistiksel olarak anlamlı ilişkiler olduğu görülmüştür.

Abstract:
The purpose of this study is to examine the relationship between the satisfaction and frustration levels of the basic psychological needs of the individuals participating in sports activities, the frequency of sports consumption and participation in sports/physical activities; and in this direction, to adapt a tool that can measure for Turkish society in the context of sports activities. One hundred and ninety two female (X̅age=30.64±10.02) and 200 male (X̅age=32.01±11.04); a total of 392 (X̅age=31.34±10.56) volunteers living in various metropolitan cities of Türkiye who participate in sports/physical activities actively or as spectators participated in the first phase of this two-phased study; while 163 female (X̅age=31.58±10.05) and 167 male (X̅age=32.80±11.75); a total of 330 (X̅age=32.20±10.94) volunteers participated in the second phase. Participants were given a personal information form, along with two other data collection tools. The first of these is the "Basic Psychological Need Satisfaction and Frustration Scale" which was developed by Chen et al. (2015), the second is the "Sports Consumption Scale" which was developed by Erdeveciler, Balcı and Elmas (2019). First-level CFA for testing the construct validity of the scale, Pearson Correlation analysis to determine the relationship between the scales, MANOVA tests to determine the differences between the variables were conducted. In addition, Tukey test was used to determine the differences between groups. Finally, Cronbach's alpha internal consistency coefficient was calculated to determine the reliability of the scales. As a result, the six-factor model of the scale was found valid and reliable. Statistically significant differences were found between participants' basic psychological need satisfaction and frustration levels, sports consumption levels, frequency of participation in sports/physical activity, and certain demographic variables.