Non-obez geç adölesanlarda yağlı karaciğer indeksleri (yağlı karaciğer indeks, FIB-4 skoru, APRİ skoru, NAFLD fibrozis skoru) ve antropometrik ölçümlerin değerlendirilmesi
Evaluation of fatty liver indexes (fatty liver index, FİB-4 score, APRİ score, NAFLD fibrosis score) and anthropometric measurements in non-obesic late adolescents
Yazar: FURKAN DUMAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ELİF SERAP ESEN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Şişli Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç: Non-obez geç adölesanlarda yağlı karaciğer indekleri (yağlı karaciğer 
indeks, FİB-4 skoru, APRİ skoru, NAFLD fibrozis skoru) ile antropometik ölçümlerin 
birbirini nasıl etkilediğinin tespit edilmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Çalışma Ocak 2024 – Şubat 2024 tarihleri arasında Şişli 
Hamidiye Etfal Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi Aile Hekimliği 
Polikliniklerine herhangi bir sebeple başvuran ve çalışmaya katılmayı kabul eden 
18-21 yaş arasında bireylerden obez olmayan ve çalışmaya katılmayı kabul eden 
kişiler dahil edilecektir. Sosyo- demografik verileri içeren 8 soruluk bilgi formu 
yüzyüze sorgulama yöntemi ile uygulandı ve öncesinde sözel onam alındı. 
Antropometrik ölçümleri ise Xiaomi Mi 2 yağ ölçer fonksiyonlu akıllı tartı, Mipcase 
vücut yağ kalipper cihazı ve mezura ile ölçüldü. Retrospektif olarak son 6 ay içindeki 
kan tetkikleri e-nabız sistemi üzerinden tarandı. Yağlı karaciğer indeks için GGT, 
trigliserit, bel çevresi, vücut kitle indeksi; FIB-4 indeksi için AST, ALT, yaş ve 
trombosit sayısı; APRI için AST ve trombosit sayısı; NAFLD fibrozis skoru için yaş, 
vücut kitle indeksi, AST, ALT, trombosit sayısı ve albümin değerleri kullanıldı. 
İstatistiksel analiz için SPSS 25.0 programı kullanılmıştır.
Bulgular: Çalışmamıza, 72 non-obez geç adölesan birey katılmış olup katılımcıların 
%22,2'sinin (n=16) 19 yaşında olduğu, %56,9'unun (n=41) kadın olduğu, %62,5'inin 
(n=45) lisans ve üstü eğitim düzeyine sahip olduğu, %94,4'ünün (n=68) bekâr olduğu, 
%58,3'ünün (n=42) öğrenci olduğu, %65,3'ünün (n=47) sigara kullanmadığı, 
%80,6'sının (n=58) alkol kullanmadığı, %87,5'inin (n=63) kronik bir hastalığının 
olmadığı, kronik hastalığı olanların %44,4'ünün (n=4) Hipo/hiper tiroidi hastalığı 
oluğu, %88,9'unun (n=64) ameliyat öyküsünün olmadığı, %70,8'inin (n=51) NSYVD 
doğum şekline sahip olduğu ve %61,1'inin (n=44) normal BMI değerlerine sahip 
olduğu belirlenmiştir. Erkeklerin FLI skorları kadınlara kıyasla daha yüksek 
saptanmıştır. FLI skorları ile BMI değerleri arasında istatistiki anlamlı bulunmuştur. 
Kilolu olan katılımcıların zayıf veya normal kiloda olan katılımcılara göre FLI skorları 
daha yüksek saptanmıştır. NFS ile FIB4 skoru, APRI skoru arasında pozitif yönlü 
istatistiki anlamlı bir ilişki bulunmuştur. FLI skoru ile VKİ arasında, yağ oranı (%), Bel çevresi (cm), sistolik TA, diastolik TA ve Göbek Cilt ve Cilt altı Kalınlığı (Mm) 
değerleri arasında istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif yönlü bir ilişki saptanmıştır.
FLI skorları ile AST, ALT, ALP, GGT, trigliserit, Total kolesterol, Açlık kan şekeri, 
HBA1C ve serum albümin arasında istatistiki anlamlı pozitif yönlü ilişki saptanmıştır.
BMI skoru arasında ile yağ oranı (%), Bel çevresi (cm), sistolik TA, diastolik TA ve 
Göbek Cilt ve Cilt altı Kalınlığı (Mm) değerleri arasında pozitif yönlü istatistiki
anlamlı ilişki bulunmuştur. BMI ile ALT değerleri, ALP değerleri, GGT değerleri, 
Trigliserit, Total kolesterol, LDL değerleri, HBA1C değerleri ve albümin arasında 
pozitif yönlüyken HDL değerleri arasında ise negatif yönlü istatistiki olarak anlamlı 
bulunmuştur. NFS ile albumin değerleri ve platelet sayısı arasında istatistiki anlamlı 
ilişki saptanmış olup bu ilişkinin negatif yönlü olduğu bulunmuştur. FIB-4 skorları ile 
AST değerleri arasında pozitif yönlü, albumin değeri ve platelet sayısı arasındaysa
negatif yönlü olan istatistiki olarak anlamlı ilişki saptanmıştır. APRI skorları ile AST 
ve ALT değerleri kıyaslandığında pozitif yönlü, platelet sayısı kıyaslandığında ise 
negatif yönlü istatistiki anlamlı bir ilişki saptanmıştır. AST değerleri ile yağ oranı (%), 
bel çevresi (cm) arasında pozitif yönlü istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki 
saptanmıştır. AST değerleri ile trigliserit değeri kıyaslandığında pozitif, HDL değeri 
kıyaslandığında ise negatif yönlü olan istatistiksel olarak anlamlı ilişki bulunmuştur.
ALT değerleri ile yağ oranı (%) bel çevresi (cm), sistolik TA, diastolik TA, göbek cilt 
ve cilt altı kalınlığı (mm) arasında pozitif yönlü istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki 
saptanmıştır. ALT değerleri ile trigliserit değeri ve HBA1C arasında pozitif yönlü
özellik gösteren istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir. ALP değeri ile 
yağ oranı (%), bel çevresi (cm), sistolik TA değerleri ile kıyaslandığında pozitif yönlü 
istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir. ALP değerleri ile LDL değerleri, 
HBA1C değerleri ve albümin arasında pozitif yönlü, HDL değerleri arasında ise 
negatif yönlü istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmıştır. GGT değerleri ile yağ 
oranı, bel çevresi (cm), sistolik TA, diastolik TA, göbek cilt ve cilt altı kalınlığı (mm) 
kıyaslandığında pozitif yönlü olan istatistiki olarak anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir.
GGT değerleri ile trigliserit değerleri, Total kolesterol değerleri, LDL değerleri, AKŞ 
değerleri, HBA1C değerleri arasında istatistiki anlamlı pozitif yönlü bir ilişki 
bulunurken HDL değerleri arasında ise istatistiki anlamlı olan negatif yönlü ilişki 
bulunmuştur. Trigliserit değerleri ile yağ oranı (%), bel çevresi (cm) kıyaslandığında pozitif yönlü istatistiki anlamlı bir ilişki saptanmıştır. Total kolesterol değerleri ile bel 
çevresi (cm), sistolik TA, göbek cilt ve cilt altı kalınlığı (mm) ve triceps cilt ve cilt altı 
kalınlığı arasında pozitif yönlü istatistiksel olarak anlamlı olarak bulunmuştur. LDL 
değerleri ile yağ oranı (%), bel çevresi (cm), sistolik TA, diastolik TA, göbek cilt ve 
cilt altı kalınlığı (mm) ve triceps cilt ve cilt altı kalınlığı kıyas yapıldığında pozitif 
yönlü istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki tespitedilmiştir. HDL değerleri ile yağ oranı 
(%), bel çevresi (cm), sistolik TA arasında negatif yönlü, triceps cilt ve cilt altı kalınlığı 
arasında ise istatistiksel olarak anlamlı olarak saptanan pozitif yönlü bir ilişki 
bulunmuştur.
Sonuç: NAFLD ile ilişkili sağlık harcamaları, tedavi maliyetleri ve ekonomik 
yük, toplumlar için önemli bir sorun oluşturmaktadır. Bu hastalığın yaygınlığının ve 
komplikasyonlarının azaltılması, sağlık sistemlerinin sürdürülebilirliği açısından 
kritik öneme sahiptir. Bu nedenlerle, yağlı karaciğer hastalığının önlenmesi, erken 
tanı ve etkili yönetimi için çaba gösterilmesi gerekmektedir. Özgün ve özgül noninvazif testlerin olmayışı NASH'nin tanımlanmasını önemli ölçüde kısıtlamıştır.
Serum aminotransferaz düzeyleri ve ultrason, bilgisayarlı tomografi (BT) ve MR gibi 
görüntüleme testleri, NAYKH'lı hastalarda karaciğer histolojisinin spektrumunu 
güvenilir şekilde yansıtmaz. Bu nedenle, NAYKH'lı hastalarda NASH ve NAYK 
ayrımını sağlamak için klinik tahmin kuralları ve invaziv olmayan biyobelirteçler 
geliştirmeye önemli bir ilgi vardır. Fibrozu değerlendirmek için kan parametrelerinin 
kombinasyonunu temel alan çeşitli puanlama formülleri vardır. Bu çalışma yağlı 
karaciğer indeksleri ile antropometrik değerlerle yapılan karşılaştırmalarda anlamlı 
sonuçlara ulaşıldığını göstermektedir.

Abstract:
Aim: The aim of this study was to determine the relationship between 
indices of fatty liver (fatty liver index, FIB-4 score, APRI score, NAFLD fibrosis 
score) and anthropometric measurements in non-obese late adolescents.
Materials and Methods: Between January 2024 and February 2024, 
individuals aged 18-21 who visited the Family Medicine Polyclinics at Şişli Hamidiye 
Etfal Health Application and Research Center for any reason and agreed to participate 
in the study were included, provided they were not obese and agreed to participate. An 
8-question information form containing socio-demographic data was administered 
through face-to-face interviews, with verbal consent obtained beforehand. 
Anthropometric measurements were taken using Xiaomi Mi 2 smart scale with fat 
measurement function, Mipcase body fat caliper device, and measuring tape. 
Retrospectively, blood tests from the last 6 months were screened through the e-nabız 
system. For fatty liver index, GGT, triglycerides, waist circumference, body mass 
index; for FIB-4 index, AST, ALT, age, and platelet count; for APRI, AST, and platelet 
count; for NAFLD fibrosis score, age, body mass index, AST, ALT, platelet count, 
and albumin values were used. Statistical analysis was performed using SPSS 25.0 
software.
Results: Our study involved 72 non-obese late adolescent individuals, with 
22.2% (n=16) of the participants being 19 years old, 56.9% (n=41) being female, 
62.5% (n=45) having a bachelor's degree or higher education level, 94.4% (n=68) 
being single, 58.3% (n=42) being students, 65.3% (n=47) not using tobacco, 80.6% 
(n=58) not consuming alcohol, 87.5% (n=63) not having a chronic illness, and among 
those with chronic illnesses, 44.4% (n=4) had thyroid diseases. Furthermore, 88.9% 
(n=64) had no history of surgery, 70.8% (n=51) were delivered by cesarean section, 
and 61.1% (n=44) had normal BMI values. Male participants had higher FLI scores 
compared to females. There was a statistically significant relationship between FLI 
scores and BMI values. FLI scores were higher in overweight participants compared 
to those with normal or low weight. NFS showed a positive correlation with FIB4 
score and APRI score. A statistically significant positive correlation was found between FLI scores and BMI, fat percentage, waist circumference, systolic blood 
pressure, diastolic blood pressure, and subcutaneous and visceral adipose tissue 
thickness. FLI scores showed statistically significant positive correlations with AST, 
ALT, ALP, GGT, triglycerides, total cholesterol, fasting blood sugar, HBA1C, and 
serum albumin. A positive correlation was found between BMI and fat percentage, 
waist circumference, systolic blood pressure, diastolic blood pressure, and 
subcutaneous and visceral adipose tissue thickness. BMI was positively correlated 
with ALT values, ALP values, GGT values, triglycerides, total cholesterol, LDL 
values, HBA1C values, and albumin, while it was negatively correlated with HDL 
values. NFS showed a statistically significant negative correlation with albumin levels 
and platelet count. FIB-4 scores showed a positive correlation with AST values and a 
negative correlation with albumin levels and platelet count. APRI scores showed a 
positive correlation with AST and ALT values and a negative correlation with platelet 
count. AST values showed a positive correlation with fat percentage and waist 
circumference. AST values were positively correlated with triglyceride levels and 
negatively correlated with HDL levels. ALT values were positively correlated with fat 
percentage, waist circumference, systolic blood pressure, diastolic blood pressure, and 
subcutaneous and visceral adipose tissue thickness. ALT values were positively 
correlated with triglyceride levels and HBA1C. ALP values showed a positive 
correlation with fat percentage, waist circumference, and systolic blood pressure. ALP 
values were positively correlated with LDL levels, HBA1C levels, and albumin, while 
they were negatively correlated with HDL levels. GGT values were positively 
correlated with fat percentage, waist circumference, systolic blood pressure, diastolic 
blood pressure, and subcutaneous and visceral adipose tissue thickness. GGT values 
were positively correlated with triglyceride levels, total cholesterol levels, LDL levels, 
ACR levels, HBA1C levels, and albumin, while they were negatively correlated with 
HDL levels. Triglyceride levels showed a positive correlation with fat percentage and 
waist circumference. Total cholesterol levels showed a positive correlation with waist 
circumference, systolic blood pressure, subcutaneous and visceral adipose tissue 
thickness, and triceps skinfold thickness. LDL levels showed a positive correlation 
with fat percentage, waist circumference, systolic blood pressure, diastolic blood 
pressure, subcutaneous and visceral adipose tissue thickness, and triceps skinfold 
 thickness. HDL levels showed a negative correlation with fat percentage, waist 
circumference, and systolic blood pressure, while they showed a positive correlation 
with triceps skinfold thickness.
Conclusion: NAFLD-associated healthcare expenditures, treatment costs, and 
economic burden pose a significant issue for societies. Reducing the prevalence and 
complications of this disease is critical for the sustainability of healthcare systems. 
Therefore, efforts need to be directed towards prevention, early diagnosis, and 
effective management of fatty liver disease. The absence of specific non-invasive tests 
has significantly limited the identification of NASH. Serum aminotransferase levels 
and imaging tests such as ultrasound, computed tomography (CT), and MRI do not 
reliably reflect the spectrum of liver histology in NAFLD patients. Hence, there is 
considerable interest in developing clinical prediction rules and non-invasive 
biomarkers to distinguish NASH from NAFLD. Various scoring systems based on 
combinations of blood parameters exist for evaluating fibrosis. This study 
demonstrates significant findings in comparisons between fatty liver indices and 
anthropometric values.