Farklı aza grubu taşıyan kaliks[4]aren türevlerinin sentezi ve bazı ilaç etken maddeleri ile etkileşimlerinin incelenmesi
Synthesis of various calix[4]arene derivatives bearing aza group and examination of their interactions with some active pharmaceutical substances
Yazar: EVİN AYŞEGÜL ŞİMŞİR
Danışman: DOÇ. DR. BEGÜM TABAKCI
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Kimya = Chemistry

Özet:
Günümüzde tıbbi ilaçların kullanımı sonucunda ilaç etken maddelerinin oluşturduğu mikrokirleticilerin miktarları çevrede oldukça artmış durumdadır. Bu tür mikrokirleticiler "farmasötikler" olarak isimlendirilmektedirler. Sucul çevre içinde bulunan bu kirleticilerin çevreye verdikleri zarar giderek artmaktadır. Dolayısıyla bu farmasötik türlerin kalitatif ve kantitatif olarak tayin edilmesi büyük önem arz etmektedir. Bu çalışmada ise farklı aza-hetero grupları içeren kaliks[4]aren türevleri sentezlenerek bu bileşiklerin bazı seçilmiş farmasötik bileşenler (difenhidramin, diklofenak, atenolol metronidazol, mikonazol, itrakonazol, flukonazol) için algılayıcı özelliklerinin belirlenmesi amaçlandı. Bu amaç doğrultusunda öncelikle hem katyonlar hem de ilaç etken maddeleri için reseptör olabilecek yeni kaliks[4]aren türevleri (7 ve 8)  sentezlendi ve yapıları spektroskopik yöntemler (FT-IR ve 1H-NMR) ile karakterize edildi. Daha sonra elde edilen 7 ve 8 bileşiklerin floresans özellikleri incelendiğinde bu yeni kaliks[4]aren türevlerinin floresans özellikte olduğu görüldü. Bunun üzerine bu bileşiklerin reseptör özelliklerini araştırmak için öncelikle belirlenen ilaç etken maddeleri ile etkileşimleri floresans spektroskopisi ile incelendi. Elde edilen sonuçlar yeni kaliks[4]aren türevlerinin kullanılan ilaç etken maddelerinden sadece metronidazol ile etkileşiminde floresans özelliklerini kaybettiği gözlendi. Diğer taraftan 7 ve 8 bileşiklerinin farklı katyonlarla etkileşimi incelendiğinde ise katyonlardan sadece Cu+2 katyonu ile etkileşiminde floresans özelliklerini kaybettikleri gözlendi. Bunun üzerine 7 ve 8 bileşiklerinin Cu+2 kompleksi çözeltilerine farklı ilaç etken maddeleri ilave edildiğinde ise sadece itrakonazol ilavesinde komplekslerin floresans özellik kazandığı gözlendi. Sonuç olarak bu çalışmada sentezlenen 7 ve 8 bileşiklerinin katyonlardan Cu+2 için, ilaç etken maddelerinden ise metronidazol ve 7-Cu2+ ve 8-Cu2+ komplekslerinin itrakonazol için seçimlilik gösterdikleri ortaya çıkmıştır.

Abstract:
Currently, as a result of the use of medical drugs, the amount of micro-contaminants formed by drug active substances has increased considerably in the environment. These types of micropollutants are called "pharmaceuticals." The damage caused by these pollutants in the aquatic environment is gradually increasing. Therefore, it is of great importance to determine these pharmaceutical types, qualitatively and quantitatively. In this study, calix[4]arene derivatives containing different aza-hetero groups were synthesized, and it was aimed to determine the sensing properties of these compounds for some selected pharmaceutical components (diphenhydramine, diclofenac, atenolol metronidazole, miconazole, itraconazole, fluconazole). For this purpose, firstly, new calix[4]arene derivatives (7 and 8) that could be receptors for both cations and drug active ingredients were synthesized, and their structures were characterized by spectroscopic methods (FT-IR and 1H-NMR). Later, when the fluorescence properties of the compounds 7 and 8 were examined, it was observed that this new calix[4]arene derivatives had fluorescence properties. Thereupon, to investigate the receptor properties of these compounds, their interactions with the determined drug active substances were examined by fluorescence spectrometry. The results showed that the new calix[4]arene derivatives lost their fluorescence properties only in the interaction with metronidazole, one of the drug active ingredients used. On the other hand, when the interaction of compounds 7 and 8 with different cations was examined, it was observed that only the cations lost their fluorescence properties in interaction with the Cu2+ cation. Then, when different drug active ingredients were added to Cu2+ complex solutions of compounds 7 and 8, it was observed that the complexes gained fluorescence properties only when itraconazole was added. In this study, it was revealed that the compounds 7 and 8 synthesized are selective receptors for Cu2+ and metronidazole, and 7-Cu2+ ve 8-Cu2+ complexes exhibit the selectivity for itraconazole.