Diyarbakırlı Said Paşa'nın Mir'âtü'l-İber adlı eserinin 6. cildinin transkripti ve değerlendirilmesi
Transcript and evaluation of the 6th volume of Diyarbakırlı Said Pasha's Work Named Mir'âtü'l-İber
Yazar: MEHMET ÖNER
Danışman: PROF. DR. OKTAY BOZAN
Dicle Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Diyarbakırlı Said Paşa'nın tarih alanında kaleme almış olduğu Mir'âtü'l-İber, "İbretlerin Aynası" anlamına gelmektedir. Eserin dokuz cildi basılmış olup bir cildi ise el yazması olarak Müze Kütüphanesinde yer almaktadır. Toplam on ciltten oluşan bu eserin 1-5 arası ciltleri 1304/1888 tarihinde, 6-7 ciltleri 1305/1889 tarihinde 8. cildi 1306/1890 tarihinde, 9. Cildi ise 1306/1809 tarihinde İstanbul Karabet ve Kasbâr Matbaasında basılmıştır.
Diyarbakırlı Said Paşa tarafından kaleme alınan Mir'âtü'l-İber isimli eserin 6. cildinin transkripsiyon ve değerlendirmesi çalışmamızın konusudur. Müslüman tarihçiler arasında ilk insanın yaratılışından kendi zamanına kadar yaşananları kaleme almak bir geleneğe dönüşmüştür. Said Paşa da bu yolu takip ederek Mirâtü'l-İber adlı eserini bu yöntem ile kaleme almıştır. Bu eserin önemli noktası müellifin yaşadığı çağda umumi tarih eserleri çoğunlukla Arapça olarak kaleme alınmıştır. Said Paşa'nın Türkçe olarak eserini kaleme alması önem arzetmektedir. Said Paşa bu eserinde Hz. Ebu Bekir'in vefatından sonra göreve gelen halifeler Hz. Ömer, Hz. Osman, Hz. Ali dönemlerini kaleme almıştır. İslam tarihinin önemli olaylarının ele alındığı bu eserde Said Paşa olayları bazı başlıklarda mekana göre başlıklandırma, bazı başlıklarda o yılda yaşanan olaylar başlığı altında kaleme almıştır. 
Çalışmamız üç bölümden müteşekkildir. Birinci bölümde Diyarbakırlı Said Paşa'nın hayatına ve eserlerine dair malumat verdik. İkinci bölümde Diyarbakırlı Said Paşa'nın Mir'âtü'l-İber isimli eserinin altıncı cildinin transkripti, üçüncü bölümde ise bu eserin değerlendirmesini kaleme aldık.

Abstract:
Mir'âtü'l-İber, written by Said Pasha from Diyarbakır in the field of history, means "Mirror of Exemplars". Nine volumes of the work were printed and one volume is in the Museum Library as a manuscript. Volumes 1-5 of this work, which consists of ten volumes in total, were printed in 1304/1888, volumes 6-7 in 1305/1889, volume 8 in 1306/1890, volume 9 in 1306/1809, and these nine volumes were printed in Istanbul Karabet and Kasbâr Printing House.
The transcription and evaluation of the 6th volume of the work titled Mir'âtü'l-İber written by Said Pasha from Diyarbakır is our field of study. It has become a tradition among Muslim historians to write down what happened from the creation of the first man to his own time. Said Pasha also followed this path and wrote his work called Mirâtü'l-İber using this method. The important point of this work is that in the era in which the author lived, general historical works were mostly written in Arabic. It is important that Said Pasha wrote his work in Turkish. In this work, Said Pasha wrote about the periods of Hz. Umar, Hz. Uthman, Hz. Ali, the caliphs who took office after the death of Hz. Abu Bakr. In the work where the important events of Islamic history are discussed, Said Pasha has written the events under the title of titling the events according to the place in some titles and under the title of the events that took place in that year in some titles.
Our study consists of three parts. In the first part, we have given information about the life and works of the author, in the second part, we have written the transcript of the sixth volume of Mir'ât al-Iber, and in the third part, the evaluation of this work.