Çukurova koşullarında achillea türlerinde (Achillea biebersteinii Afan. ve Achillea asplenifolia Vent.) farklı biçim zamanlarında verim ve kalitenin saptanması
Determining the productivity and quality of achillea species (Achillea biebersteinii Afan. and Achillea asplenifolia Vent.) at different harvest times in Cukurova conditions
Yazar: ŞEYDA EYVAZ
Danışman: PROF. DR. SALİHA KIRICI
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Achillea = Achillea ; Civanperçemi = Nosebleed (achillea) ; Ontogenetik varyabilite = Ontogenetic variability ; Uçucu yağlar = Essential oils ; Çukurova = Çukurova

Özet:
Antik çağlardan beri Achillea türlerinin yaprakları ve çiçekleri ilaç olarak, kozmetikte ve gıda endüstrisinde kullanılmaktadır. Çukurova koşullarında Achillea biebersteinii Afan. L. ve Achillea asplenifolia Vent. türlerinin farklı biçim zamanlarında (çiçeklenme başlangıcı, tam çiçeklenme ve çiçeklenme sonrası) bitki boyu, dal sayısı, yeşil herba verimi, drog herba verimi, drog çiçek verimi, uçucu yağ içeriği, verimi ve bileşimi incelenmiştir. Deneme 2020 yılında bölünmüş parseller deneme desenine göre yürütülmüştür. Bölgemiz koşullarında, özellikle Bulgaristan kökenli A. asplenifolia Vent. türünün dal sayısı (31.86 adet), yeşil herba verimi (959.85 kg/da), drog herba verimi (239.96 kg/da), drog çiçek verimi (111.93 kg/da) değerleri ile uçucu yağ verimleri (35.94 l/da) bakımından en iyi sonuçları verdiği belirlenmiştir. Biçim zamanları arasında yeşil herba verimi (1051.82 kg/da) ve drog herba verimi (262.95 kg/da) bakımından en yüksek sonuçlar tam çiçeklenme zamanından elde edilmiştir. Uçucu yağların bileşimi açısından Achillea biebersteinii Afan. türünde en yüksek çıkan temel bileşenler Eucalyptol ve Santolina alcohol olduğu görülürken Achillea asplenifolia Vent. türünde Camphor/(+)-2-Bornanone olmuştur. Eucalypto ve endo-Borneol her iki türde de yüksek miktarda bulunan ortak bileşenlerdir. Santolina alcohol Achillea biebersteinii Afan. türünde β-Pinene, Camphor/(+)-2-Bornanone ve Chamazulene ise Achillea asplenifolia Vent. türünde en yüksek çıkan bileşenler arasında yer almaktadır.

Abstract:
Since ancient times, the leaves and flowers of the Achillea species have been used as medicine, in cosmetics and in the food industry. Plant height, number of branches, green herb yield, drug herb yield, drug flower yield, essential oil content, yield and composition of Achillea biebersteinii Afan. L. and Achillea asplenifolia Vent. species at different harvets times (beginning of flowering, full flowering and after flowering) were investigated in Çukurova conditions. The trial was conducted in 2020 according to the split plots trial design.In the conditions of our region, especially the number of branches (31.86 units), green herb yield (959.85 kg/da), drug herb yield (239.96 kg/da), drug flower yield (111.93 kg/da) and essential oil yields of the Bulgarian origin A. asplenifolia Vent. species  ( 35.94 l/da) was determined to give the best results. Among the harvest times, the highest results in terms of green herb yield (1051.82 kg/da) and drug herb yield (262.95 kg/da) were obtained from full bloom time harvest. The composition of essential oils was found to be Eucalypto Santolina alcohol, which was the highest essential component in Achillea biebersteinii Afan. species, while Camphor/(+)-2-Bornanone was found in Achillea asplenifolia Vent. species. Eucalypto and endo-Borneol are common components found in high amounts in both species. Santolina alcohol β-Pinene, Camphor/(+)-2-Bornanone and Chamazulene in Achillea biebersteinii Afan. species are among the highest yielding components in Achillea asplenifolia Vent. species.