X-XI yüzyıllarda Gence de toplum, şehir, devlet
Society, city, state in Gence in the X-XI. centuries
Yazar: LALE MEMMEDOVA
Danışman: PROF. DR. ALTAN ÇETİN
Anadolu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Gence şehri, Gence X-XI yüzyıllarda, Gence`de toplumsal yaşam, Gence Selçuklu İmparatorluğu döneminde, XI yüzyılda Gence`de devlet yönetimi.
AMEA – Azerbaycan Milli Elmler Akademisi
ATDD – Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi
BHİAM – Bakı Heydər Əliyev İrsini Araştırma Merkezi
Ed. – Editör
Sb. – Sbornik (Cб. – Сборник)
SSSR – Soyuz Sovetskix Sosialistiçeskix Respublik (Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği)
TDV – Türkiye Diyanet Vakfı
yy. – yüzyıl
Gence X. yüzyılın ortalarında Salariler Devleti`nin yönetimi altında bulunmuş, daha sonraki yıllarda ise Şeddadiler Devleti`nin yönetimine girmiş ve bu devletin başkenti olmuştur. XI. yüzyılda Şeddadiler Devleti`nin giderek güçlenmesine paralel olarak Gence`nin önemi artmış ve gelişim düzeyi yükselmiştir. Bu sırada Gence, Arran`ın en büyük kenti olarak, ülkenin siyasi, ekonomik ve kültürel yaşantısında önemli bir yere sahip olmuştur. İncelenen dönemde Azerbaycan`ın yüksek gelişim düzeyine erişmiş kentleri arasında bulunan Gence, kendine has mimari özellikleri ve güzel mimari yapıları ile dikkatleri çekmiştir. IX. yüzyıl ise Gence şehrinin gelişiminin en parlak dönemini oluşturmaktadır. Azerbaycan tarihinde Gence`nin bu dönemine "rönesans" dönemi denilmektedir.  
Araştırılan yazılı kaynaklara ve arkeolojik bulgulara dayanarak şöyle bir kanaate ulaşmak mümkündür: Orta Çağ`da muhteşem bir şehre dönüşmüş Gence, önemli strateji-jeoticari konuma sahip olmuş, kervan yolları üzerinde yerleşmiş, bu durum onun giderek büyük ve gelişmiş bir Orta Çağ kentine dönüşmesini sağlamıştır. 
Tez çalışmasının konusunu, incelenen yüzyıllarda Gence`nin devlet yapısı, şehir mimarisi, toplumsal yapısı, ekonomik özellikleri, kültürel gelişmişlik düzeyi vs. oluşturmaktadır. İncelenen dönemde Gence şehri birkaç devletin yönetimine dâhil olmuş, savaşlar zamanı şehir kısmi olarak yıkılmış, fakat kısa süre sonra Gence yeniden gelişmeye başlamıştır. Söz konusu devletlerin Gence`nin şehir, toplum ve yönetimine kendine has etkileri olmuştur. Tezin amacı bu etkilerin olumlu ve olumsuz yönlerini, mevcut tarihi eserlerin, yazılı kaynakların yardımı ile incelemektir. Tezin önemini, tarihi Millat`tan önce iki bin yıl öncesine dayanan Gence`nin toplumsal yapısı, yönetimi ve şehir mimarisinin gelişim sürecinin X-XI. yüzyılları kapsayan döneminin kendine has özelliklerinin incelenmesi oluşturmaktadır.
Anahtar Sözcükler: Gence şehri, Gence X-XI yüzyıllarda, Gence`de toplumsal yaşam, Gence Selçuklu İmparatorluğu döneminde, XI yüzyılda Gence`de devlet yönetimi.

Abstract:
Ganja was under the rule of the Salarid State in the middle of the tenth century, and in the following years, it came under the rule of the Shaddadi State and became the capital of this state. During the 11th century In parallel with the gradual strengthening of the Sheddadis State, the importance of Ganja increased and its level of development increased. Meanwhile, Ganja, as the largest city of Arran, had an important place in the political, economic and cultural life of the country. Ganja, which was among the cities of Azerbaijan that reached a high level of development in the examined period, attracted attention with its unique architectural features and beautiful architectural structures. 9th century constitutes the brightest period of the development of the city of Ganja. This period of Ganja in the history of Azerbaijan is called the "renaissance" period. 
Based on the researched written sources and archaeological findings, it is possible to reach the following conclusion: Ganja, which turned into a magnificent city in the Middle Ages, had an important strategic-geotic position and was located on the caravan routes, which enabled it to gradually turn into a large and developed medieval city. 
The subject of the thesis is Ganja`s state structure, city architecture, social structure, economic characteristics, cultural development level, etc. in the centuries examined. During the period examined, the city of Ganja was included in the administration of several states, there were disorganizations in the city during wars, but soon Ganja started to develop again. These states had their own effects on the city, society and administration of Ganja. The aim of the thesis is to examine the positive and negative aspects of these effects with the help of existing historical works and written sources. The importance of the thesis is that the development process of the social structure, administration and city architecture of Ganja, whose history dates back two thousand years before Christmas, dates back to the X-XI periods. It consists of examining the unique characteristics of the period covering centuries.
Keywords: Ganja city, Ganja in the X-XI centuries, social life in Ganja, Ganja during the Seljuk Empire, state administration in Ganja in the XI century.