Hamîd Hamdî-i Vânî el-Malatî'nin Zübdetü'l-İrfân'ında Vahdet-i Vücûd risalesi transkribe, tahlil ve karşılaştırmalı tedkiki
Hamîd Hamdî-i Vânî al-Malati's Zubdatu'l-'Irfân risalah of Vahdat al-Vucûd transcribe, analysis and comparative examination
Yazar: NEVHİBE ALTUNKAYA
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ÖNCEL DEMİRDAŞ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tasavvuf Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Din = Religion
Dizin: Biyografi = Biography ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Malati = Malati ; Tasavvuf = Mystic ; Tasavvuf felsefesi = Philosophy of mysticism ; Vahdet-i vücud = Unity of existence ; Zübdetü`l-İrfan = Zübdetü`l-İrfan ; İslamiyet = Islam

Özet:
Hamdî Hamîd-i Vânî el-Malatî'nin hayatı ve vahdet-i vücûd anlayışını sunduğumuz bu çalışmada; Malatyalı bir âlim, mutasavvıf ve şâir simayı ele alıp Zübdetü'l-İrfân fi Tahkîki'l-İtkân adlı eserinde yer alan vahdet-i vücûd risalesini inceledik. 
Vahdet-i Vücûd kavramı, İslam'ın ilk döneminden itibaren fiilen var olan, fakat isimlendirmenin sonradan gerçekleştiği kavramlardandır. Varlık üzerine söylenen sözler ile bu düşünceyi temellendiren ayet ve hadisler; vahdet-i vücûd kavramı henüz tedavülde yok iken de vardı. Istılahın İbnü'l-Arabî ile özdeşleşmesi ise, kavramın ilk defa onun tarafından kullanıldığı için değil, bu düşünceyi zirveye taşıyan isim olmasından ileri gelmektedir. 
Ancak ne var ki İbnü'l-Arabî'nin kimi şathiyyeleri, zamanın fıkıhçıları nezdinde tartışma konusu olmuş, sonraları vahdet-i vücûd olarak sistemleşecek olan bu düşüncenin reddine müncer olmuştur.
İbn Arabî ile özdeşleşen bu düşünce, yaklaşık bin yıldır tartışılmakta, sistemin taraftarları ile muarızları arasındaki tartışmalar, kimi zaman amansız ithamlara sebebiyet vermektedir. Bazı kimseler vahdet-i vücûd'u panteizmle ilişkilendirerek İbnü'l-Arabî'yi tekfir etme cür'eti gösterebilmekte kimileri de onu Şeyh-i Ekber, hazret-i pîr diyerek yükseltmektedirler. Oysa İbnü'l-Arabî, şer'i ilimlerdeki uzmanlığı, riyazet ehli oluşu ve analitik düşünce kabiliyeti ile hemen bütün sûfî müellifler gibi multi-disipliner bir şahsiyet ve proaktif bir kişilik sergilemekte, keşfiyâtı, hissiyâtı ve şiirleri ile öne çıkmaktadır.
Hamdî-i Vânî el-Malatî'nin 1918'de Malatya'da tamamladığı eserinde yer alan Vahdet-i Vücûd Risalesi, vasat bir yaklaşım geliştirmekte, ne İbnü'l-Arabî'yi sorgusuz kabul etmekte ne de reddederken maksadını aşan ifadeler kullanmaktadır. 
Netice olarak; o da İmam-ı Rabbânî gibi, İbnü'l-Arabî'nin derinliğini teslim etmekte ancak kimi şathiyyelerini tasvip etmemektedir.

Abstract:
In this work we present Hamdî-i Vânî al-Malatî's life and the understanding of wahdat-i wujûd; We will examine him as a scholar from Malatya sufi and a poet and study about his Risalah of Wahdet al-Wujud in Zübdet al-Irfan.
The concept of Wahdat-i Wujud is one that actually existed from the earliest days of Islam, but which later become a name. The words spoken on the ontology, the verses and hadiths based on this idea were existed even when there was not the concept of wahdat al-wujud was not yet in circulation. The identification of Istirhun with Ibn 'Arabi did not come from the fact that this concept was used for the first time by him, but because he is the name that carries the idea, even if he did not use the term.
However, some scholars of Ibn 'Arabi; their paradoxical expressions have been the subject of controversy among the jurists of the time and have been rejected by this idea that will be systematized as wahdat al-wujud in the future.
This idea, which is identified with Ibn 'Arabi as a system and literature, has been debated for about a thousand years, and these debates between supporters of the system and their supervisors sometimes lead to inexorable accusations. 
The Risalah is completed in Malatya 1918 by him. In conclusion; he surrenders the depth of Ibn 'Arabi, like Imam Rabbani, but does not approve of some of his scholars, especially his understanding of wahdat al-wujud, and adopts a corresponding approach to it