Türkiye'de okul sosyal hizmetinin yapılandırılmasına ilişkin nitel bir araştırma: Sorunlar, gereksinimler ve çözüm önerileri
A qualitative research related with the configuration of school social work in Turkey: Needs, issues and solutions
Yazar: MEHMET CAN AKTAN
Danışman: DOÇ. DR. REYHAN ATASÜ TOPCUOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Sosyal Hizmetler = Social Services
Dizin: Eğitim hakkı = Education rights ; Eğitim politikaları = Educational policies ; Eğitim programları = Education programs ; Eğitim sistemi = Education system ; Okullar = Schools ; Sosyal hizmetler = Social services ; Türk eğitim sistemi = Turkish education system ; Çocuk hakları = Children's rights ; Öğrenci sorunları = Problems of the students

Özet:
Bu araştırma eğitim sistemi dahilinde, okullarda öğrencilerin karşılaştıkları problemler üzerine eğilmekte ve bu problemlerin çözümünde okul sosyal hizmetinin rolüne odaklanmaktadır. Araştırma ile Türkiye'de hayata geçirilmesi planlanan okul sosyal hizmetinin amaç, hedef ve kapsamının belirlenmesi amaçlanmaktadır. Araştırma kapsamında Türkiye'ye özgü alan bilgileri ile Batı'daki okul sosyal hizmetine ilişkin saptamalar sentezlenmiştir. Türkiye'deki sistemin ihtiyaçlarına ve uygulamada ortaya çıkabilecek olası sorunlara ilişkin somut ve gerçekçi çözüm önerileri geliştirilmeye çalışılmıştır.

Çalışmanın kuramsal temelinde; çocuk hakları, eğitim hakkı, eğitim sistemi - eğitim politika ve programları, çocukların okul ekosisteminde karşılaştıkları problemler ve okul sosyal hizmeti başlıklarına yer verilmiştir. 

Araştırma nitel desende tasarlanmıştır. Araştırmanın verileri, program/politika değerlendirme çalışmalarına uygun olarak yarı yapılandırılmış görüşme formları aracılığıyla ve uzman mülakatları görüşme tekniği kullanılarak elde edilmiştir. Katılımcılar, gönüllülük esasına dayalı olarak; okul sosyal hizmetine yönelik politika geliştiren ve karar alıcı rolündeki uzmanlar (ASPB), akademisyenler, sivil toplum çalışanları ile bu çerçeveyi uygulayacak olan uzmanlardan (psikolojik danışman ve rehber öğretmenler ile sosyal hizmet uzmanları) oluşmuştur. Bu doğrultuda 15 katılımcı ile görüşülmüştür.

Verilerin değerlendirilmesi aşamasında QSR Nvivo 10 programından yararlanılmıştır. Katılımcılardan elde edilen veriler, içerik analizi yöntemiyle belirli kavram ve temalar üzerinde durularak yorumlanmıştır. Araştırmanın bulguları, çocuk hakları ve eğitim hakkı; eğitim sistemi – eğitim politika ve programları; öğrencilerin okul ekosisteminde karşılaştıkları problemler; okul sosyal hizmeti başlıkları altında toplanmıştır. Son bölümde ise söz konusu başlıklar dahilinde sonuç ve önerilere yer verilmiştir.

Mevcut araştırma sonucunda, Türkiye'de sınırlı sayıda çalışmanın bulunduğu okul sosyal hizmeti alanında alınyazına katkı sağlanmaya çalışılmıştır. Güncel bir sosyal hizmet tartışmasına ışık tutacak olan bu çalışmanın, karar vericiler başta olmak üzere akademisyenlere, sivil toplum çalışanlarına ve okul sistemi dahilindeki personele rehber niteliği taşıyacağı düşünülmektedir.

Abstract:
This study focuses on problems that students faced within the school ecosystem and school social work's role within the education system. In this study, it is aimed to determine school social work's goals, targets and scopes which is planned to be implemented in Turkey. Within the study, field information specific to Turkey and determinations of western school social work are synthesized. It is tried to improve concrete and realistic solutions about needs and potential problems of prospective system in Turkey.

In the theoretical basis of the study; titles of children's rights, education right, education system – education policy and programs, problems that students faced within the school ecosystem and school social work are included.

This study is designed in a qualitative method. Data are gathered by using expert interview technique with semi-structured interview form according to program/policy evaluation studies. Participants are selected on the voluntary basis from policy and decision makers intended to school social work field (ASPB), academicians, NGOs agents and practitioners (guidance teachers and social workers). Accordingly, 15 participants were interviewed.

During the analyse of data, QSR Nvivo 10 program is used. Data gathered from the participants are interpreted with content analyse method by creating certain concepts and themes. Findings of the study are gathered under the titles of children's right and education right; education system – education policy and programs; problems that students faced within the school ecosystem; school social work. In the last chapter, conclusion and recommendations are included within these titles.

As a result of this study, it is tried to contribute to the school social work literature, which has limited researches in Turkey. This study will set light to a actual social work discussion and it is believed that this research will be a guide for policy makers (at first), academicians, NGOs agents and practitioners within the school system.