Böbrek dışı organ biyopsileri ile tanı almış amiloidoz olgularında nefrolojik belirti ve bulgular
Nephrological signs and findings in amyloidosis cases diagnosed with extrarenal organ biopsies
Yazar: MERVE YETİŞKEN
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN TÖZ
Ege Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Nefroloji = Nephrology
Dizin: Amiloidoz = Amyloidosis ; Biyopsi = Biopsy ; Böbrek = Kidney ; Böbrek hastalıkları = Kidney diseases ; Böbrek yetmezliği = Kidney failure ; Mortalite = Mortality ; Nefroloji = Nephrology ; Proteinüri = Proteinuria ; Sağkalım = Survival ; Teşhis = Diagnosis

Özet:
Amaç: Amiloidoz birçok doku ve organ tutulumu yaparak çok çeşitli bulgular ile
karşımıza çıkan sistemik bir hastalıktır. Bu çalışmada böbrek dışı biyopsiler ile amiloidoz tanısı
alan hastaların klinik ve laboratuar parametrelerinin retrospektif olarak incelenerek renal
etkilenmenin olup olmadığı, eğer var ise şiddeti ve tipinin gösterilmesi, hasta sağkalımını
etkileyen faktörlerin araştırılması amaçlanmıştır.

Hastalar ve Yöntem: Ocak 2012- Aralık 2021 tarihleri arasında böbrek dışı organ
biyopsileri ile amiloidoz tanısı alan, 18 yaş üzerindeki hastalar çalışmaya dahil edilmiş ve
verileri geriye dönük incelenmiştir.

Bulgular: Çalışmaya 184 hasta dahil edildi. Yaş ortalaması 61,3±12,8 olup hastaların
70'inin (%38) kadın olduğu belirlendi. En sık biyopsi yapılan organ kemik iliği (%38,5) idi.
Bunu sırasıyla gastrointestinal traktus (%32,1), kalp (%8,7) ve tükürük bezi (7,6) izlemekteydi.
Karaciğer, dil, lenf nodu, nefrektomi, tiroid, deri, testis, dalak, yağ doku ve prostat gibi çok
çeşitli organlardan da biyopsi yapılmıştı. Hastaların %46,7'si AL, %35,3'ü AA, %7,1 ATTR
amiloidoz olup %10,3 hasta ise tiplendirilemedi. En sık biyopsi yapılma endikasyonları sitopeni
(%21,7), kalp yetmezliği semptomları (%13), nefrotik sendrom (%10,9), gastrointestinal
yakınmalar (%10,9) ve kronik böbrek yetmezliği (%6,5) idi. Amiloidoza eşlik eden hastalıklar
sırasıyla multiple miyelom (%29,9), plazma hücre diskrazileri (%14,7), kronik romatolojik
hastalıklar (%15,2) ve ailevi akdeniz ateşi (AAA,%7,1), maligniteler (%12), kronik enfeksiyöz
hastalıklar (%4,9) ve inflamatuar bağırsak hastalıkları (%2,2) olarak belirlendi. AA amiloidoza
en sık neden olan hastalıklar AAA (%18,5), romatoid artrit (%15,4), malignite (%20), kronik
enfeksiyöz hastalıklar (%13,8) idi. Çalışmamızda hastaların %65,8'inde çeşitli derecelerde
böbrek tutulumu saptandı. Hastaların %19'unda nonnefrotik proteinüri, %18,5'inde nefrotik
sendrom, %28,2'sinde kronik böbrek yetmezliği olup 18 hasta tanın anında hemodiyalize
girmekteydi. 21 hastaya ise takip süresinde hemodiyaliz tedavisi başlandı. AA ve AL amiloidoz
arasında serum kreatinin, tGFH, serum albumin ve CRP değerleri için anlamlı farklılık vardı
(sırasıyla p=0,008, p=0,019, p=0,005 ve p<0,001). AA ve ATTR amiloidoz arasında da serum
kreatinin, tGFH ve CRP için anlamlı farklılık vardı ( sırasıyla p=0,019, p=0,029 ve p=0,002).
Hastalarda ortalama takip süresi 25,9±30,9 aydı. Takip süresince 119 (%64,7) hasta hayatını
kaybetti. Amiloidoz tipleri arasında hasta sağ kalımı için anlamlı fark var idi (p=0,020).
Tiplendirilemeyen amiloidozun hasta sağ kalımı en kısa idi. Biyopsi endikasyonları arasında
sağ kalım için anlamlı fark vardı (p=0,012). Kardiyak nedenle biyopsi endikasyonu konulan
hastaların sağ kalımı diğer endikasyonlar ile biyopsi yapılan amiloidoz hastalarına göre daha
kısa idi. Tanı anında nefrolojik tutulumu olmayanların hasta sağ kalımı nefrolojik tutulumu olan
vii
hastalara göre anlamlı olarak daha iyi idi (p=0,004). Hasta sağ kalımına etkili faktörler tek
değişkenli analizde amiloid tipi (p=0,020), serum albümin (p<0,001) ve tGFH (p=0,001) olup
çok değişkenli analizde serum albümin [HR=0,942; (%95 güven aralığı, 0,911-0,975);
p=0.001] ve tGFH [HR=0,988; (%95 güven aralığı, 0,980-0,995); p=0.002] değerinin
mortaliteyi ön görmede bağımsız risk faktörleri olduğu bulunmuştur.

Sonuç: Böbrek dışı organ biyopsileri ile tanı almış amiloidoz hastalarında tanı anındaki
serum albümin düzeyi, tGFH ve amiloid tipi hasta sağ kalımını öngören faktörler iken serum
albümin düzeyi ve tGFH mortaliteyi öngören bağımsız risk faktörleri olarak bulunmuştur.
Nefrolojik tutulumu olan, kardiyak endikasyonlar ile biyopsi yapılan ve tiplendirilemeyen
amiloidoz hastalarının sağ kalımı diğer hastalara göre daha kısa bulunmuştur.

Anahtar kelimeler: Amiloidoz, böbrek yetmezliği, proteinüri, hasta sağ kalımı,
mortalite

Abstract:
Introduction and aim: Amyloidosis is a systemic disease that involves many tissues
and organs and presents with a wide variety of findings. In this study, it was aimed to
retrospectively examine the clinical and laboratory parameters of patients diagnosed with
amyloidosis by non-renal biopsies, to determine whether there is renal involvement, to show
the severity and type, if any, and to investigate the factors affecting patient survival.

Materyal and Method: Patients over the age of 18 who were diagnosed with
amyloidosis by extrarenal organ biopsies between January 2012 and December 2021 were
included in the study and their data were retrospectively analyzed.

Results: 184 patients were included in the study. The mean age was 61.3±12.8 years,
and 70 (38%) of the patients were female. The most frequently biopsied organ was bone marrow
(38.5%). This was followed by the gastrointestinal tract (32.1%), the heart (8.7%), and the
salivary gland (7.6). Biopsies were also performed from various organs such as liver, tongue,
lymph node, nephrectomy, thyroid, skin, testis, spleen, adipose tissue, and prostate. 46.7% of
the patients were AL, 35.3% AA, 7.1% ATTR amyloidosis, and 10.3% of the patients could
not be typed.The most common indications for biopsy were cytopenia (21.7%), heart failure
symptoms (13.9%), nephrotic syndrome (10.9%), gastrointestinal complaints (10.9%), and
chronic renal failure (6.5%). Diseases accompanying amyloidosis are, respectively, multiple
myeloma (29.9%), plasma cell dyscrasias (14.7%), chronic rheumatological diseases (15.2%),
and familial Mediterranean fever (FMF, 7.1%), malignancies (12%), chronic infectious
diseases (4.9%) and inflammatory bowel diseases (2.2%). The most common diseases causing
AA amyloidosis were FMF (18.5%), rheumatoid arthritis (15.4%), malignancy (20%), chronic
infectious diseases (13.8%). In our study, various degrees of renal involvement were detected
in 65.8% of the patients. 19% of the patients had nonnephrotic proteinuria, 18.5% had nephrotic
syndrome, 28.2% had chronic renal failure, and 18 patients were on hemodialysis at the time of
diagnosis. Hemodialysis treatment was started in 21 patients during the follow-up period. There
was a significant difference between AA and AL amyloidosis for serum creatinine, tGFR,
serum albumin and CRP values (respectively p=0,008, p=0,019, p=0,005 ve p<0,001). There
was also a significant difference between AA and ATTR amyloidosis for serum creatinine,
tGFR and CRP (respectively p=0,019, p=0,029 ve p=0,002). The mean follow-up period of the
patients was 25.9±30.9 months. During the follow-up period, 119 (64.7%) patients died. There
was a significant difference in patient survival between types of amyloidosis (p=0,020). The
patient survival of untyped amyloidosis was the shortest. There was a significant difference in
survival between biopsy indications (p=0.012). The survival of the patients with a biopsy
ix
indication for cardiac reason was shorter than the amyloidosis patients who were biopsied with
other indications. Patients without nephrological involvement at the time of diagnosis had a
significantly better survival than patients with nephrological involvement (p=0.004). Factors
affecting patient survival were amyloid type (p=0.020), serum albumin (p<0.001) and tGFR
(p=0.001) in univariate analysis, and serum albumin [HR=0.942; (95% confidence interval,
0.911-0.975); p=0.001] and tGFR [HR=0.988; (95% confidence interval, 0.980-0.995);
p=0.002] were found to be independent risk factors in predicting mortality.

Conclusion: In patients with amyloidosis diagnosed by extrarenal organ biopsies, serum
albumin level at the time of diagnosis, tGFR and amyloid type were the factors predicting
patient survival, while serum albumin level and tGFR were found to be independent risk factors
predicting mortality. The survival of patients with nephrological involvement, biopsy for
cardiac indications and untyped amyloidosis was found to be shorter than the other patients.

Key words: Amyloidosis, renal failure, proteinuria, patient survival, mortality