Avrupa Birliği-Türkiye ilişkileri bağlamında karikatürle mizah yaratma eylemi (1980-2016)
The process of humor creation in the cartoons in the context of the relations between European Union and Turkey (1980-2016)
Yazar: EVRİM ULUSAN ÖZTÜRKMEN
Danışman: PROF. DR. ABDULKADİR EMEKSİZ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Halk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Gazetecilik = Journalism ; Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Avrupa Birliği = European Union ; Karikatür = Caricature ; Mizah = Humour ; Mizah = Humour ; Mizah duygusu = Sense of humor ; Siyasi karikatür = Political caricature ; Sosyal yapısalcılık = Social constructivism ; Türkiye = Turkey ; Yapısalcılık = Structuralism

Özet:
Tezde, görsel bir tür olan karikatürün mizah yaratım süreci incelenmiştir. Karikatürdeki mizah yaratımı görsel ve içeriksel olarak iki düzlemde ele alınmıştır. Mizahın görsel düzlemdeki yaratımı için görsel sanat türlerinin ortak araçları olan nokta, renk ve çizgi gibi araçlar ve bu araçları düzenleyen kurallar ele alınmış; bu araçların ve kuralların karikatürdeki işleyişi incelenmiştir. Mizah yaratımının içeriksel çözümlemesi için ise karikatürün görsel kompozisyonu bir anlatıya dönüştürülmüş, anlatıdaki temel anlam (figürler ve nitelikleri), temalar (yan anlam düzlemindeki soyut kavramlar) ve değerler (temaların karikatürdeki değerlendirilme yönü) belirlenmiştir. Karikatürün görsel düzlemindeki mizah, görsel kompozisyon ilkelerine bağlı olarak çizginin, rengin veya perspektifin karşıt ve çelişkili kullanımlarıyla, içerik düzlemindeki mizah ise birbiriyle çelişen temalarla yaratılmıştır. 
  Tezdeki karikatürler, Avrupa Birliği ve Türkiye ilişkileri konusunu işleyen örneklerden seçilmiştir. Tek bir konu çevresinde çizilmiş karikatürlerde sürekli tekrar eden olay çekirdekleri (formüller) ve kalıplaşmalar (simgeler, tipleştirmeler, imgeler, yerleştirme veya renk karşıtlıkları vb. tekrarıyla kalıplaşan görsel ilkeler) gösterilmiştir. 1980-2016 yılları arasında çizilmiş karikatürlerde, farklı iletim kanallarında (sergiler, yarışmalar, gazeteler, mizah dergileri, karikatür kitapları, vb.) yayımlanmış ve farklı karikatürcülerin elinden çıkmış olmasına rağmen sürekli tekrar eden, kalıplaşmış unsurlar olduğu görülmüştür. Bu kalıplaşmalar, halkbiliminin inceleme alanına giren masal, destan, fıkra gibi anlatı türleri gibi karikatürün de kendine özgü yapısal araçlarla ve ilkelerle işlediğini göstermiştir.

Anahtar Sözcükler: karikatür, karikatür yapısı, mizah yaratımı, görsel mizah,yapısalcılık, Avrupa Birliği-Türkiye karikatürleri.

Abstract:
This thesis analyses the process of humor creation in the cartoon, which is a visual type of humor. Humor creation is discussed in two aspects such as in visual and contextual manner. The tools of the visual art such as point, color and line and the rules that regulate such tools and creation of humor in the visual sphere have been discussed and their use in the cartoon has been examined. The cartoon has been turned into a narration to analyze the humor creation on a contextual basis. The denotation (figures and its characteristics), themes (abstract concepts for connotation) and values (assessment of themes in the cartoon) have been determined in the narration. Upon analysis, it has been concluded that humor creation emerges from the "contradictions" between the visual and verbal field.
  The cartoons in the thesis have been selected from the ones that address the relations between European Union and Turkey. The repeating patterns of the humor have been determined with subject limitation.  The ever-repeating event cores (formula) and patterns (visual principles which become stereotyped with repetition of symbols, typification, images, placement or color contrasts etc.) in the cartoons which are about a single topic have been shown. The works of cartoonists from the different countries in the center of European Union and Turkey subject have been selected. By this way, it has been observed that there are ever-repeating elements in the cartoons even though they are the works of different cartoonists and they were published in different media channels, on different dates. Such patterns have shown that cartoon also operates with unique structural principles as other epic narration genres which are studied by folklore.


Key Words: cartoon, the structure of cartoon, the process of humor creation, visual humor, structuralism, European Union-Turkey cartoons.