İktidar ve öznellik: Türkiye'de 1980 sonrası kadın edebiyatı
Power and subjectivity: Women's literature in Turkey after 1980
Yazar: NURAY GÖL
Danışman: PROF. DR. SERPİL ÇAKIR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science

Özet:
Çalışmada, genel olarak Türkiye coğrafyasında modernleşme ile başlayan feminizmin ortaya çıkardığı kadın öznellik deneyimleri feminist hareket ve feminist edebiyattan hareketle analiz edilmeye çalışılmıştır. Türkiye'ye özgü patriyarkal toplumsal cinsiyet rejimiyle hem kamusal hem de özel alandaki ilişkilerin dokusuna işleyen iktidar söylemi ve beden/aile politikalarının kadınların günlük hayat pratiklerine yansımaları, iktidar söylemine karşı ne tür direnme pratikleri geliştirdikleri daha da önemlisi feminist hareketin ve teorinin oluşturduğu bilincin kadın yazarların eserlerindeki kahramanların öznellik deneyimlerine nasıl yansıdığı irdelenmiştir. 

Çalışma, 1980-2000 yılları arasında yayımlanan kadın edebiyatını odağına almasına karşın 19. yy. ikinci yarısından itibaren kadın edebiyatı eserleri de feminist öznelliğin tarihselliğini ortaya koymak amacıyla incelenmiştir. Bunun sebebi feminist öznelliğin tezde, tarihsel olarak direniş deneyimi ile kurulan devingen bir olgu olarak ele alınmasıdır. Bu çerçeveden hareketle, Türkiye'de, 1980 sonrası II. Dalga feminist hareketle birlikte sorgulanmaya başlayan kadınlık durumunun ve kadınların kendilik bilinçlerinin nasıl kurulduğu nasıl değiştiği araştırılmış; diğer bir ifadeyle patriyarkal toplumsal cinsiyet normlarının dışında kalan feminist öznellik deneyimlerinin kadın edebiyatına yansımalarının izi sürülmüştür.  
       

Feminist öznellik kavramı tanımlanırken, kavramsal olarak Foucault'un düşüncesi ve yönteminden faydalanılmıştır. Foucault'nun öznellik ile kastı tarihin belirli dönemlerinde sorunsallaştırılan olguların yönetimselliğinin sağlanması için bilimin ve söylemin içine alınarak belirli normlar, kimlik çerçeveleri ve davranış kalıplarının hakikatler haline getirilmesi böylece insanların bilinçleriyle girdikleri ilişkiler yoluyla belirli pratiklerin üreticisi olmalarıdır. Foucault'nun hakikat oyunları olarak tanımladığı, iktidarın şekillendirdiği kimlik çerçeveleri, kadınlar için de belirli öznellik deneyimlerini zorunlu kılmaktadır. Türkiye coğrafyasındaki tarihsel dönemlere özgü patriyarkal cinsiyet rejimleri hakikat oyunları perspektifinde ele alınmış; feminist hareket ve teori ise hakikat oyunlarına direnen kadın öznelliklerinin direnme pratiği ve söylemi olarak irdelenmeye çalışılmıştır.

Abstract:
The study aims to analyze the feminism, which began with modernization of Turkey, as reflected by historical trajectory of subjectivities of women in Turkish women literature. The study have examines the power discourse interwoven with relations in both public and private spheres, shaped by the patriarchal gender regime specific to Turkey, and the reflections of body/family policies on women's daily life practices, as well as the resistance practices developed by women against power discourse, and, more importantly, how the consciousness formed by the feminist movement and theory is reflected in the subjectivity experiences of female characters in the works of women writers.

Although the study focuses on women's literature published between 1980-2000, works of women's literature from the second half of the 19th century are also examined to reveal the historicity of feminist subjectivity. The reason for this is that feminist subjectivity is addressed in the thesis as a dynamic phenomenon historically constructed through experiences of resistance. From this perspective, how the condition of womanhood and women's self-awareness, which began to be questioned with the Second Wave feminist movement in Turkey after 1980, were constructed and transformed has been investigated; in other words, the reflections of feminist subjectivity experiences, which fall outside patriarchal gender norms, on women's literature have been traced.


When defining the concept of feminist subjectivity, conceptual insights from Foucault's ideas and methods have been utilized. Foucault's notion of subjectivity refers to the governance of certain phenomena throughout history by incorporating them into science and discourse, thus transforming specific norms, identity frameworks, and behavioral patterns into truths. Consequently, individuals become producers of certain practices through the relationships they enter into with their consciousness. The identity frameworks shaped by power, which Foucault defines as games of truth, impose certain subjectivity experiences on women as well. The patriarchal gender regimes specific to historical periods in the geography of Turkey have been approached from the perspective of truth games. On the other hand, the feminist movement and theory have been explored as the resistance practices and discourse of women's subjectivities resisting these truth games.