Dijital bölünme ve yaşlı çalışanlar: Bir ampirik inceleme
Digital divide and older workers: An empirical study
Yazar: MEHMET SERHAN EKER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HANDE BARLIN
Gebze Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Teknolojik ilerlemenin hızı, iş dünyasının yapısal dinamiklerini temelden dönüştürmekte, dijital yetkinliklere sahip bireyler ile bu yetkinliklere sahip olmayanlar arasında derin bir uçurum oluşturmaktadır. İş dünyasının dijitalleşmesi, şirketlerin yeni düzene adaptasyonunu zorunlu kılmakta, bu süreçte işletmelerin, çalışanlarının ihtiyaç ve beklentilerini göz önünde bulundurarak uyum stratejileri geliştirmeleri gerekmektedir. Bu bağlamda, fiziksel, bilişsel, duyusal özellikler ve deneyim açısından genç çalışanlardan farklılık gösteren yaşlı çalışanlar özellikle uzayan çalışma yaşamları göz önünde bulundurulduğunda adaptasyon sürecinde kritik bir rol oynamaktadır.
Çalışma, dijital dönüşümün yaşandığı ve dijital bölünmenin bir gerçek olduğu iş hayatında, yaşlı çalışanların dijitalleşme ile ilgili deneyimlerini, karşılaştıkları zorlukları ve adaptasyon sürecinde zorlukların üstesinden gelmeye yönelik çözüm önerilerini incelemektedir. Nitel araştırma desenine dayanan çalışmada 2024 yılında 55-69 yaş arası lise ve üzeri eğitime sahip 16 katılımcıyla yarı yapılandırılmış soru formu temelinde derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Görüşmeler önceden katılımcıdan izin alınarak telefondaki ses kaydedici uygulama ile kaydedildikten sonra araştırmacı tarafından çözümlenerek bilgisayar ortamına aktarılmıştır. Daha sonra bu veriler MAXQDA 24 programında kodlanarak temalar ve alt temalar belirlenmiş ve tematik analiz yapılmıştır.
Çalışmanın bulguları, teknoloji kullanımında yaşlı bireylerin algılama problemi ve öğrenme güçlüğü gibi bilişsel güçlükler yaşadığını göstermektedir. Ayrıca katılımcıların bel ağrısı ve boyun fıtığı gibi fiziksel güçlükler çektikleri görülmüştür. İşverenler tarafından verilen kişisel ihtiyaçlara göre uyarlanmış eğitim desteği ve genç çalışanlardan aldıkları destek yaşlı bireylerin teknolojiye uyum sağlamasında önemli bir rol oynamaktadır. Yaşlı çalışanların en güçlü yanları olarak görülen tecrübeleri sayesinde işverenler tarafından önemsenmekte ve işletmelerin başarısına katkı sunmaktadırlar.
Yaşlı çalışanların teknolojik olarak dönüşen iş yerlerine uyum sağlaması, bireysel beceriler, tutumlar, fiziksel ve bilişsel güçlükler, işveren desteği ve çalışma arkadaşları arasındaki yardımlaşma gibi çeşitli faktörler tarafından etkilenmektedir. Yaşlı çalışanların dijitalleşen iş yerlerinde karşılaştıkları zorlukları azaltmak amacıyla, onlara özel olarak tasarlanan eğitim programlarının geliştirilmesi, yaşlı ve genç çalışanlar arasında eşleştirme programlarının uygulanması büyük önem taşımaktadır. Ayrıca, yaşlı çalışanların sorularını rahatça sorabilecekleri bir ortamın oluşturulması, onların teknolojiyle başa çıkma becerilerini geliştirmelerine ve iş gücü içerisindeki konumlarını korumalarına katkı sağlayacaktır. Bu stratejiler dijitalleşmenin getirdiği zorlukları hafifleterek çalışanların güçlü yönlerinden yararlanılmasını sağlayacak ve böylece, yaşlı çalışanların istihdamını teşvik ederek, deneyimlerini sektöre aktarmaya devam etmelerine imkan tanıyacaktır.

Abstract:
The rapid pace of technological advancement is fundamentally transforming the structural dynamics of the business world, creating a deep divide between individuals with digital competencies and those without. The digitalization of the business world necessitates companies to adapt to the new order, requiring businesses to develop adaptation strategies by considering the needs and expectations of their employees. In this context, older workers, who differ from younger employees in terms of physical, cognitive, sensory characteristics, and experience, play a critical role in the adaptation process, especially considering the lengthening working lives.
This study examines the experiences of older workers with digitalization, the challenges they face, and solution proposals for overcoming these challenges in the workplace, where digital transformation is occurring, and digital divide is a reality. Based on a qualitative research design, in-depth interviews were conducted in 2024 with 16 participants aged 55-69 with high school or higher education using a semi-structured questionnaire. The interviews were recorded using a voice recorder application on the phone with prior consent from the participants, then transcribed verbatim by the researcher. Subsequently, these data were coded in the MAXQDA 24 program, and themes and sub-themes were identified and analyzed thematically.
The findings of the study show that older individuals experience cognitive difficulties such as perception problems and learning difficulties in technology use. Additionally, participants reported physical difficulties such as back pain and neck hernia. Training support tailored to personal needs provided by employers and support from younger colleagues play a significant role in helping older individuals adapt to technology. Thanks to their experience, which is seen as the strongest aspect of older employees, they are valued by employers and contribute to the success of businesses.
The adaptation of older workers to technologically transformed workplaces is influenced by various factors, including individual skills, attitudes, physical and cognitive difficulties, employer support, and collaboration among colleagues. To reduce the challenges faced by older workers in digitalized workplaces, it is crucial to develop training programs specifically designed for them and to implement mentoring programs between older and younger employees. Additionally, creating an environment where older employees can comfortably ask questions will help them develop their ability to cope with technology and maintain their position within the workforce. These strategies will mitigate the challenges posed by digitalization, allowing the strengths of employees to be leveraged and thus encouraging the employment of older workers, enabling them to continue transferring their experience to the sector.