Diyabetli hastalara uygulanan sağlık inanç modeline dayalı web tabanlı mobil eğitimin insülin tedavisine etkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effect of web-based mobile education on insulin therapy based on the health belief model applied to patients with diabetes
Yazar: BUŞRA CEREN DEMİREL
Danışman: PROF. DR. MEHTAP KAVURMACI
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Enjeksiyon yöntemi = Injection method ; Enjeksiyonlar = Injections ; Hasta eğitimi = Patient education ; Mobil tabanlı eğitim = Mobile based education ; Sağlık inanç modeli = Health belief model ; Tedavi = Treatment ; Web tabanlı eğitim = Web based education ; İnsülin direnci = Insulin resistance

Özet:
Amaç: Bu araştırma Diyabetli Hastalara Uygulanan Sağlık İnanç Modeline Dayalı Web Tabanlı Mobil Eğitimin İnsülin Tedavisine Etkisinin Değerlendirilmesi amacıyla yapılmıştır.	
Materyal ve Metot: Araştırma randomize kontrollü çalışma olarak Aralık 2021-Marc 2023 tarihleri arasında yapılmıştır. Araştırmanın örneklemini Siirt Üniversitesi Eğitim ve Araştırma Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Polikliniğine başvuran ve takip edilen tip 1 ve tip 2 DM tanısı alan ve insülin kullanan 74 müdahale ve 74 kontrol grubu olmak üzere toplam 148 hasta oluşturmuştur. Web tabanlı mobil uygulamanın içeriğinin hazırlanmasında güncel liretatür ve uzman görüşlerinden yararlanılmıştır. Araştırma ön uygulama ve araştırma uygulaması olmak üzere iki aşamadan gerçekleşmiştir. Ön uygulamada mobil uygulamanın kullanılabilirliğini ölçmek amacıyla WAMMI (Web Sitesi Analizi ve Ölçümü Envanteri) kullanılmıştır. Araştırma uygulamasında ise Hasta Tanılama Formu, İnsülin Tedavisi Öz Yönetim Ölçeği, Diyabet Hastalarında Sağlık İnanç Modeli (SİM) Ölçeği, İnsülin Enjeksiyon Beceri Formu kullanılmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde frekans, yüzde, ortalama ve standart sapma, ki-kare testi, Mann Whitney U testi, tek örneklem Wilcoxon testi, t testi, Pearson korelasyon analizi, Spearman korelasyon analizi kullanılmıştır. 
Bulgular: Girişim grubundaki hastaların metabolik değişkenlerinden AKŞ, HbA1C, LDL son test ölçüm değerlerinin kontrol grubu hastalarına göre daha düşük, HDL değerinin daha yüksek olduğu ve BKİ değerinin değişmediği görülmüştür. Girişim grubunun kontrol grubuna göre insülin tedavisi öz yönetimi son test puan ortalamasının 4.80±0.45'e, sağlık inanç tutum ve davranışları son test puan ortalamasının 4.89±0.08'e, insülin enjeksiyonu beceri düzeyleri son test puan ortalamasının 62.68±0.74'e yükseldiği saptanmıştır. Ayrıca hastaların insülin tedavisi öz yönetimleri, sağlık inanç tutum ve davranışları ve insülin enjeksiyonu beceri düzeyleri arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki olduğu anlaşılmıştır.
Sonuç: "İnsülin Rehberi" uygulamasının hastaların metabolik değişkenlerini olumlu yönde geliştirdiği, insülin tedavisi öz yönetimlerini, sağlık inanç tutum ve davranışlarını, insülin enjeksiyon beceri düzeylerini arttırdığı belirlenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Diyabet, insülin enjeksiyon becerisi, insülin öz yönetimi, insülin tedavisi, sağlık inanç modeli, web tabanlı mobil eğitim

Abstract:
Aim: This study aims to investigate the effect of health belief model-based mobile online training applied to patients with diabetes on insulin therapy.
Material and Method: The study was conducted in a randomized controlled research design between December 2021 and February 2023. The study sample consisted of a total of 148 patients, of which 74 were in the control group and 74 in the intervention group, who was diagnosed with type 1 and type 2 DM and using insulin and admitted to the Endocrinology and Metabolic Diseases Outpatient Clinic of Siirt University Training and Research Hospital. Current literature and expert opinions were used in the preparation of the content of the web-based mobile application. The study consisted of two phases: pilot application and research application. In the pilot application, Website Analysis and Measurement Inventory (WAMMI) was used to measure the usability of the mobile application. In the research application, Patient Information Form, Insulin Therapy Self-Management Scale, Health Belief Model (HBM) Scale in Diabetes Patients, and Insulin Injection Skill Form were used. Frequency, mean, percentage, standard deviation, chi-square test, Mann-Whitney U-test, one-sample Wilcoxon test, t-test, Pearson correlation analysis, and Spearman correlation analysis were used to evaluate the data.
Results: It was observed that the metabolic variables of the patients in the intervention group, FBS, HbA1C, LDL post-test measurement values, were lower than those of the control group, HDL value was higher and BMI value did not change. Compared to the control group, the intervention group's insulin therapy self-management post-test mean score increased to 4.80±0.45, the health belief attitude and behavior post-test mean score increased to 4.89±0.08, and the insulin injection skill level post-test score average increased to 62.68±0.74. In addition, it was understood that there was a positive and significant relationship between the patients' insulin therapy self-management, health belief attitudes and behaviors, and insulin injection skill levels.
Conclusion: It was determined that the "Insulin Guide" application positively improved the metabolic variables of the patients, and improved their insulin therapy self-management, health belief attitudes and behaviors, and insulin injection skill levels.
Keywords: Diabetes, insulin injection skill, insulin self-management, insulin therapy, health belief model, web-based mobile training