Dünyada ve Türkiye'de altın piyasaları ve Türkiye'de altın fiyatlarını etkileyen faktörlerin incelenmesi
The gold markets in the world and Turkey and the research of the factors affecting the gold prices in Turkey
Yazar: GÜROL ATAY
Danışman: PROF. DR. AHMET KÖSE
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Finans Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Altın, doğada insanoğlu tarafından kullanılmaya başlanan ilk madenlerden biridir. Farklı medeniyetler tarafından öncelikle süs eşyası ve mücevher olarak kullanılan altın, tarihsel süreç içerisinde para olarak kullanılmış ve uluslararası para sisteminin temelini oluşturmuştur. Ayrıca son dönemlerde dünya finans piyasalarının gelişmesi ve altına dayalı yeni yatırım araçlarının yaratılmasıyla da, altının önemi artmıştır. Bu nedenle altın, günümüzde kurumsal ve bireysel yatırımcılar tarafından yoğun olarak tercih edilen bir yatrım aracı hâline gelmiştir. Bu çalışmada, dünyadaki ve ülkemizdeki altının arz-talep yapısı ile altın piyasaları ve ülkemizdeki altın fiyatlarını etkilediği düşünülen yurtiçi faktörler incelenmiştir. Zaman serilerinin yer aldığı bu çalışma Ocak 2003-Haziran 2013 dönemini kapsamaktadır. Kullanılan veriler aylık bazdadır. Bu çalışmada, ülkemizde altının TL/kg cinsinden belirlenen fiyatının; BİST 100 Endeksi, TÜFE, vadeli mevduat faiz oranı, TCMB Reel Efektif Kur Endeksi, M1 para arzı ve 2008 küresel finans krizinin ülkemize yansımalaranı temsil eden kukla (dummy) değişken ile ilişkileri incelenmiştir. VAR analizi kapsamında, öncelikle, Johansen Eşbütünleşme Testi uygulanmıştır. Johansen Eşbütünleşme Testi sonucunda, ülkemizdeki altın fiyatları ile diğer yurtiçi değişkenler arasında uzun dönemli bir ilişki tespit edilememiştir. Kısa dönemli ilişkileri belirlemek için, Granger Nedensellik Testi uygulanmıştır. Ardından, varyans ayrıştırma ve etki-tepki analizi gerçekleştirilmiştir. Analiz sonucunda, TÜFE'nin, ülkemizdeki altın fiyatlarının Granger nedeni olduğu tespit edilmiştir. Varyans ayrıştırma analizi sonucunda, altın fiyatlarındaki değişimin yaklaşık %90'ının kendisinden ve yaklaşık %10'unun ise, TÜFE'den kaynaklandığı görülmüştür. Etki – tepki analizi sonucunda ise, TÜFE'nin, ilk üç periyot belirsiz etkisinin olduğu ve 5. periyodun sonuna kadar, sınırlı şekilde pozitif yönde etkisinin oluştuğu görülmüştür. 



Anahtar Kelimeler: Altın, Altın Piyasaları, Altın Fiyatlarını Etkileyen Faktörler, Altına Dayalı Yatırım Araçları.

Abstract:
Gold is one of the firstly used minerals in nature by human. Gold has been used as ornaments and jewelry by different civilizations and throughout the history also initially used as money and formed the basis of the international monetary system. In recent times the development of the world financial markets and the creation of new gold based investment vehicles has also increased the importance of gold. Therefore gold has become a mostly preferred investment instrument by institutional and individual investors. In this study, the gold markets and the gold supply-demand structure both in the world and in our country were examined and the domestic factors affecting the price of gold in our country were also tested. This study including time series covers the period of January 2003-June 2013. The datas used in this study are in the form of monthly observation. In this study, the relationships between the price of gold denominated in TL per kg in our country with BİST 100 Index, CPI, interest rate on time deposit, Central Bank's Real Effective Exchange Rate Index, M1 money supply and dummy variable reflects the effects of the 2008 global financial crisis on our country were examined. At the extent of VAR analysis, firstly Johansen Cointegration Test was examined. As the result of the Johansen Cointegration Test, there was not any long term relationship between the variables. To determine short term relationship, Granger Casuality Test was examined. And then variance decomposition and impulse-response analysis were examined. As the result of the analysis, TÜFE was found of the Granger cause of the gold prices in our country. As the result of the variance decomposition anaalysis, it was seen that the change in the gold prices was rooted from its own movements by approximately %90 and TÜFE by approximately %10. And as the result of the impulse-response analysis, it is seen that TÜFE had an unobvious effect on the first three period and limited positive effect until the end of the fifth period. 



Keywords: Gold, Gold Markets, Factors Affecting Gold Prices, Gold Based Investment Instruments.