İstanbul'daki Aile Hekimliği uzmanlık öğrencilerinin tüberküloz hakkındaki bilgi, tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi
Evaluation of the knowledge, attitudes and behaviors of family physician specialty students in İstanbul about tuberculosis
Yazar: MEHMET ARİF ABEŞ
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA REŞAT DABAK ; UZMAN CEYHUN DİKMEN BATMAZ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Bilgi düzeyi = Level of knowledge ; Davranış = Behavior ; Doktorlar = Physicians ; Doktorlar-aile = Physicians-family ; Tutumlar = Attitudes ; Tüberküloz = Tuberculosis ; Tıp eğitimi = Education-medical ; İntörnlük ve asistanlık = Internship and residency

Özet:
Amaç: Tüberküloz (TB) önlenebilir, tedavi edilebilir, birey ve toplum sağlığı açısından son derece önemli bir enfeksiyon hastalığıdır. Dünyada her yıl tahmimi olarak 10 milyon TB hastası ortaya çıkar ve yaklaşık 1,5 milyonu hayatını kaybeder. Türkiye'de yaklaşık yılda 11-12 bin TB hastası tanı alır. Türkiye'de TB insidansı yüz bin nüfusta 16 ve mortalite hız yüz bin nüfusta 0,51'dir.
TB hastalığı, MTB (Mycobacterium tuberculosis) isimli bir bakteri aracılığıyla oluşan bulaşıcı bir hastalıktır. Hastalık, TB hastası birisinin, hapşırması, konuşması ve öksürmesi ile havaya karışan basillerin solunum yoluyla sağlıklı birisinin akciğerlerine ulaşması ile bulaşmaktadır. Klinik bulgular arasında ateş, öksürük, hemoptizi, halsizlik, kilo kaybı, gece terlemesi gibi şikayetler bulunmaktadır. TB hastasının kesin tanısı başta balgam olmak üzere kişinin vücuduna ait örneklerde TB basilinin gösterilmesidir. TB hastalığının ilaç dışında tedavisi yoktur. Günümüzde tedavide en az 4 farklı ilaç kullanılmaktadır. Tedavi süresi en az 6 aydır. TB, birinci basamak hekimleri için önemli bir bulaşıcı hastalık olarak var olmaya devam etmektedir. TB hastalığı önlenebilen tedavi edilebilen, kişi ve toplum sağlığı açısından önemli bir hastalıktır. 2010 yılından itibaren Aile Hekimliği sistemine geçişle birlikte Ulusal Tüberküloz Kontrol Programına (UTKP) aile hekimleri de dahil edilmiştir. Bu durum Aile Hekimleri için tüberküloz hastalarıyla temas kurmayı, doğrudan gözetim tedavisi (DGT)'nin takibini, tedavi uyumsuzluklarıyla başa çıkmayı, tedavi alan kişileri muayene etmeyi ve yan etkileri takip etmeyi zorunlu kılmaktadır. Aile hekimi olarak görev yapacak doktorlar için TB ve TB yönetimi bu açıdan son derece önemlidir.
           Bu çerçevede İstanbul'daki aile hekimliği asistanlarının Tüberküloz hakkında bilgi düzeylerini belirlemek ve farkındalık oluşturmak için çalışmayı planladık.

Gereç ve Yöntemler: Tanımlayıcı ve kesitsel tipte olan çalışmada evren İstanbul'daki aile hekimliği asistanları seçilmiştir. Çalışmamıza 157 asistan hekim katılmıştır. Araştırmamızda elde edilen bulgular değerlendirilirken SPSS 25 (Statistical Package for the Social Sciences, version 25) istatistik programı kullanıldı. Normal dağılım Kolmogorov Smirnov testi ile değerlendirildi.

            Bulgular: Çalışmamıza 157 aile hekimliği asistanı katılmıştır. Çalışmaya dahil edilenlerin %77,07'i kadın, %71,97'i ise tam zamanlı Aile Hekimliği asistanı idi. Çalışmaya katılan asistan hekimlerin yaş ortalaması 29,29±2,61, hekimlik süresi 5,06±3,72 yıl olarak hesaplandı. Hekimlerin "Tüberküloz hakkında kendinizi ne kadar yeterli hissediyorsunuz? "sorusuna verdikleri puan ortalaması 5,45±2,35 olarak hesaplandı. Katılımcıların 36 sorudan oluşan bilgi sorularından aldıkları puan ortalaması ise 27,74±6,42'ydi. Çalışmaya katılan hekimlerden tam zamanlı aile hekimi asistanları olanların daha önce Tüberküloz hakkında eğitim alma oranları istatistiksel anlamlı yüksek bulunmuştur (p<0,01). Çalışmada katılımcıların cinsiyetleriyle yaş, hekimlik süresi, TB öz yeterlilik puanı ve bilgi puanları arasında istatistiksel anlamlı düzeyde fark saptanmamıştır (p>0,05). Katılımcılardan uzmanlık türü sözleşmeli aile hekimi asistanlanı (SAHU) olanların yaş ve hekimlik süresi değerleri daha yüksek saptanırken, toplam bilgi puanı ve TB öz yeterlilik puanı daha düşük bulunmuştur. Gruplar arasında istatistiksel anlamlı fark saptanmıştır (p<0,05). Katılımcı hekimlerden TB hakkında eğitim almayanların TB öz yeterlilik puanı ve bilgi puanı daha düşük saptanmıştır (p<0,05). Çalışmada katılımcıların yakınlarında TB geçirme durumlarıyla yaş, hekimlik süresi, TB öz yeterlilik puanı ve bilgi puanları arasında istatistiksel anlamlı düzeyde fark saptanmamıştır (p>0,05). Çalışmaya katılan aile hekimlerinin TB hakkında öz yeterlilik puanlarıyla bilgi puanları arasında pozitif yönlü orta düzeyde korelasyon saptanmıştır. (r=0,064, p<0,01).
        
            Sonuç: Çalışmaya katılan hekimlerin Tüberküloz hakkındaki bilgi düzeylerinin %50'den fazla olduğu saptanmıştır. Türkiye'de tüberküloz sıklığı az olmakla beraber, hastayla ilk temasta olan aile hekimleri için bu konunun bilinmesi önemlidir. Bu çalışmanın sonuçları göz önüne alınarak, aile hekimleri uzmanlık adaylarının tüberküloz tanı, tedavi, izlem gibi yaklaşımlar açısından eksik olduğu konulara yönelik düzenlenecek eğitim programlarıyla, gelecekte aile hekimlerinin tüberküloz tanı, tedavisinde daha etkin bir rol almaları sağlanabilir.

Abstract:
Purpose: Tuberculosıs (TB) is a preventable, treatable and extremely important infectious disease in terms of individual and public health. An estimated 10 million TB patients appear in the world each year, and approximately 1,5 million die. Approximately 11-12 thousand TB patients are diagnosed annually in Turkey. In Turkey, the incidence of TB is 16 per 100,000 population and the mortality rate is 0,51 per 100,000 population.
TB disease is an infectious disease caused by a bacterium called MTB (Mycobacterium tuberculosis). The disease is transmitted by the sneezing, speaking and coughing of a TB patient, and by the airborne bacilli that reach the lungs of a healthy person through respiration. Clinical fındings include complaints such as fever, cough, hemoptysis, weakness, weight loss, night sweats. The definitive of a TB patient is the demonstration of the bacillus in samples of the person's body, especially in sputum. There is no cure for TB disease other than medication. Today, at least 4 different drugs are used in the treatment. Treatment duration is at least 6 months. TB continues to exist as an important infectious disease for primary care physicians. TB disease is a preventable, treatable and important disease in terms of individual and public health. With the transition to the family medicine system since 2010, family physicians have been included in the national tuberculosis control program. This makes it imperative for family physicians to contact tuberculosis patients, to follow up on direct surveillance therapy, to deal with treatment incompatibilities, to examine people receiving treatment, and to follow up on side effects. TB and TB management is extremely important for doctors who will serve as family physicians.
In this context, we planned to work to determine the knowledge level of family medicine residents in Istanbul abount Tuberculosis and to raise awareness.         

Material and methods: In the descriptive and cross-sectional study, all of the family physician associates in Istanbul were selected to participate. 157 assistant physicians participated in our study. SPSS 25 (Statistical Package for the Social Sciences, version 25) statistical program was used to evaluate the findings obtained in our research. The Kolmogorov-Smirnov test was used to evaluate the normal distribution.

            Findings: 157 family medicine assistant physicians participated in our study. 77,07% of the participants in the study were women and 71,97% were full-time Family Medicine assistants. The mean age of the assistant physicians participating in the study was calculated as 29,29±2,61 and the duration of medical service was calculated as 5,06±3.72 years. Doctors are asked "How much do you know about Tuberculosis? the average answer score was calculated as 5,45±2.35. The average score of the participants of the questionnaire consisting of 36 questions was 27,74±6,42. Among the physicians participating in the study, the rate of having been educated about Tuberculosıs before was found to be statistically significantly higher (p<0,01). In the study, no statistically significantly differense was found between the gender of the participating and their age, duration of pratice, TB self-effıcacy score and knowledge scores (p>0,05). While age and duration of practice were found to be higher among the participating with contracted family physician assistants, the total knowledge score and TB self-effıcacy score were found to be lower. A statistically significantly difference was found between the groups (p<0,05). Among the participating physicians, those who did not receive training on TB had lower TB self-effıcacy scores and knowledge scores (p<0.05). In the study, no statistically significantly difference was found between the TB status of the relatives of the participating and their age, length of practice, TB self-efficacy score and knowledge scores (p>0,05). A positive moderate correlation was found between the self-effıcacy scores of family physicians participating in the study and their knowledge scores about TB (r=0,064, p<0,01).
        
            Result: It was determined that the level of knowledge about tuberculosis of the  physicians participating in the study was more than 50%. Although the frequency of tuberculosis is low in Turkey, it is important to know this issue for family physicians who are in first contact with the patient. such a high prevalence in Turkey, training should be increased in medical schools and this issue should be included in congresses and seminars. Considering the results of this study, it can be ensured that family physicians take a more active role in the diagnosis and treatment of tuberculosis in the future, with training programs to be organized on the issues that family physicians are lacking in terms of approaches such as tuberculosis diagnosis, treatment and follow-up.