XIX. yüzyılın ikinci yarısında Van
Van in the second half of 19th century
Yazar: ŞEYHMUS BİNGÜL
Danışman: PROF. DR. BEKİR KOÇ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Yakınçağ Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Tarih = History
Dizin: 19. yüzyıl = 19. century ; Aşiretler = Tribes ; Demografik yapı = Demographic structure ; Ekonomik durum = Economic situation ; Kent tarihi = Urban history ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Tanzimat = Tanzimat ; Tanzimat Dönemi = Tanzimat Period ; Van = Van ; İdari yapı = Administrative structure

Özet:
Osmanlılar açısından siyasi, iktisadi, askeri ve kültürel hususlarda oldukça zor geçen XIX. yüzyılda devletin ayakta kalması için çeşitli ıslahatlara girilmiştir. Tanzimat, modern hukuk devletine geçişin en başlıca simgelerinden birini teşkil etmiş ve bunu izleyen hukuki ve anayasal gelişmeler XX. yüzyılın ilk çeyreğine kadar sürmüştür. Mali ve idari kalkınma esaslı hayata geçirilen Tanzimat, başkentte ve taşrada merkezileşmeyi hedef alan topyekûn bir hareketti. Fakat Tanzimat'ın her yerde aynı anda uygulanması veya uygulamaya konulduğu halde istenilen başarının elde edilmesi kolay olmamıştır.
Van'da Tanzimat'ın uygulanması burada yurtluk-ocaklık sahibi beylerin isyanına sebep olmuştur. 1847'de bastırılan bu isyan Tanzimat'ın uygulanma sürecinin kapısını aralamıştır. Takip eden dönemlerde Van, sancak, eyalet veya vilayet statüsünde idare edilmiştir. En üst idari birim itibariyle süreklilik arz etmeyen bu bölgede idareciler de yerel ve merkezi gereklilikler dâhilinde sıkça değişmiştir. Bu ise muktedir bir yönetimin kurulamamasına sebep olmuştur. Fakat tüm engellere rağmen Tanzimat'ın ve II. Abdülhamid'in öngördüğü idari, askeri, iktisadi ve eğitim ile ilgili birçok kurum Van'da hayata geçirilmiş ve Van, XIX. yüzyıl Osmanlı modernleşmesinden imkânlar ölçüsünde istifade etmiştir. Demografik yapının çeşitliliği ve dönemin şartları ise Van'daki bu kurumsallaşmanın ağır aksak ilerlemesine sebep olmuştur. Böylece Van, XIX. yüzyılın ikinci yarısı itibariyle Osmanlıların içinde bulunduğu mali, siyasi, askeri bunalımın taşra örneklerinden birini teşkil etmiştir.

Abstract:
There were various reforms in 19th century which was a difficult period for Ottomans in terms of political, financial, military and cultural issues. Tanzimat period was one of the primary symbols of the transmission to modern law state and the law-related and constitutional developments following that continued until the first quarter of the 20th century. Tanzimat period which was focusing on financial and administrational development, was a movement which aimed centralization in the capital city and the further provinces. However, it was not easy to implement Tanzimat period in each area at the same time and to provide success despite its implementation.
Implementation of Tanzimat period in Van caused the rebellions of the administrators of yurtluk-ocaklik system. This rebellion which was controlled in 1847 caused Tanzimat process to begin. In the following periods, Van was adminstered under different status such as sanjak, province and city. The administrators also changed continously because of that reason. This caused the foundation of an unsystematic administration in that area. Despite all of these obstacles, the administrational, military, financial and education-related institutions were founded in Van in the way they were suggested by Abdulhamid II and Tanzimat period. As a result, Van took the advantage of Ottoman modernization with some limitations. Demographical variety and the conditions of that period caused this institutionalization of Van to Show progress in a slow process. As a result, Van became an example of province which experienced the Ottomans' financial, political and military crisis after the second half of the 19th century.