İslam mezhepler tarihinde mücessime
Mujassima in history of Islamic sect
Yazar: İLYAS SEVİCİ
Danışman: DOÇ. DR. ÖZDEN KANTER AKBAŞ
Hitit Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Din = Religion
Dizin: Benzetme = Converge ; Ehl-i sünnet = Ehl-i sunna ; Haberi sıfatlar = News attributes ; Mezhepler = Sects ; Mezhepler tarihi = Sect history ; Mücessime = Mujassima ; Tecsim = Anthropomorphism ; İslam tarihi = Islamic history ; İslamiyet = Islam

Özet:
Allah aşkın bir varlıktır. Zat-ı İlahi zaman ve mekândan münezzeh, eşsiz, tek ve bir olan
beşeri hiçbir özelliğe sahip olmayan yegâne varlıktır. İnsan ise sınırlı bir zaman ve mekâna
sahip, duyularla idrak edebilen somut bir varlıktır. Bu nedenle insan duyular ötesi olan Rabbini
hep merak etmiş, O'nun nasıl olduğunu araştırarak anlamaya çalışmıştır. Allah-u Teâla insanın
merak duygusunu gidermek için farklı zamanlarda farklı beldelere peygamberler ile vahyini
indirmiştir. Peygamberler aracılığıyla Allah, bir ve tek olan varlığı hakkında insanları
bilgilendirmiştir. Allah, İslam aracılığıyla tüm insanlığa, bilinenden bilinmeyene hareketle
Kur'an-ı Kerim'de kendi varlığını açıklamıştır. Müslüman âlimler de Allah'ı anlatırken Kuranı Kerim'i referans edinmiştir. Kur'an-ı Kerim Allah'ın varlığı ve birliği, eşsizliği konusunda
net ifadeler içerir. Fakat Kur'an-ı Kerim'de, sonraki dönemlerde tartışma konularının ana
unsuru haline gelen müteşabih ayetler de mevcuttur. Müteşabih ayetlerin bir kısmını oluşturan
haberi sıfatların anlaşılması problemine âlimler farklı yöntemler geliştirmiştir. Bu yöntemler;
ta'tîl, te'vîl, teşbih/tecsim yöntemidir. Mücessime mensupları, haberi sıfatları açıklarken
tecsim/teşbih yöntemini benimsemişlerdir.
Tecsim düşüncesinin ortaya çıkmasında etkili olan birçok faktör mevcuttur. Hz.
Peygamber(sav)'in vefatından sonra Müslümanlar içerisinde fırka, mezhep gibi oluşumlar
ortaya çıkmıştır. İslam, fetih hareketleriyle farklı dinin ve kültürlerin yaşadığı coğrafyalara
ulaşmıştır. Farklı dini yaşantıyı bırakıp İslam'a yönelen kimseler kendi dini unsurlarıyla İslam'ı
birleştirmişlerdir. Örneğin Yahudiler kendi dini hikâyelerini Müslüman olduktan sonra da
anlatmaya devam etmişler fakat bunu İslam adına yapmışlardır. Hikâyelerindeki antropomorfist
tanrı algısıyla Allah'ı açıklamaya giderek tecsimin İslam içinde yer almasında etkili
olmuşlardır.
Bunun dışında tecsim fikrinin oluşunumda etkili olan ilahi vahyin temelini oluşturan
tevhid akidesinin temellendirilememesidir. Allah'ın zatında, sıfatlarında bir olduğunu
kavrayamayan, bütün noksanlıklardan münezzeh olduğunu idrak edemeyen grup ve kişiler
tecsim fikrine yönelmişlerdir. Bu düşüncenin doğuşundaki temel etken ise nasların zahirine
göre yorumlanmasında aşırıya gidilmesidir.
Tecsim düşüncesinin hâkim olduğu gruplara bakıldığında çoğunluğunun Gulat-ı
Şia'dan olduğu görülmektedir. Bunun yanı sıra hulul düşüncesi hâkim olan gruplar da tecsimi 
benimsemişlerdir. Ehl-i Sünnet içerisinde bulunan ehl-i hadis taraftarlarından olan
Haşviyye'nin de zahirilikte aşırıya giderek tecsim ve teşbihe ulaşan düşüncelerinin mevcut
olduğu bilinmektedir. Tecsim düşüncesini öne çıkaran mezhep ise Kerramiyye'dir. Bu
bağlamda bazı şahsiyetler de tecsimin yayılmasında etkili olmuşlardır: Mukatil b. Süleyman,
Kehmes b. Hasan et-Temimi, Muhammed b. Kerram bunlardandır.
Mücessime, müstakil bir mezhep ismi olmaktan ziyade tecsim düşüncesini benimseyen
farklı mezhep, fırka ve kişilerden meydana gelen bir oluşumdur. Bu çalışma; tecsim düşüncesini
benimseyenlerin kaynaklardan tesbitini sağlayarak müstakil bir başlık altında toplamaya
çalışılmıştır. Mücessime tasavvurunun temelinde tecsim, yani insan biçimci tanrı tasavvuru
yatmaktadır. Mücessime'ye mensup grup ve kişiler Allah'ın bir insan gibi şeklinin olduğunu
iddia etmişlerdir. Allah'ın ruhunun bir insanda beden bulduğunu, yer ve mekân tuttuğunu,
yarattıklarına benzer duygulara sahip olduğunu da belirtmişlerdir. Bu düşüncelerin İslam
coğrafyasında cereyan etmesindeki en önemli etken ise vahyin dilini yanlış yorumlamaktan
kaynaklıdır.

Abstract:
God is a transcendent being. God is unique and one being, free from divine time and
space. God is only being that has no human being qualities. On the other hand, human beings
are a tangible being that can perceive with senses having a limited time and space. For this
reason, human beings have always wondered about the god beyond senses. Human being tried
to understand it by researching how. God sent His revelation with prophets in different regions
at different times to quench the curiosity of man. Through the prophets, God informed people
about her one and only existence. God has revealed her existence in the Quran from the
unknown to all humanity through Islam. Muslim scholars also take the Quran as a reference
while telling about God. The existence of the Quran contains clear statements about the unity
existence and uniqueness of God. But there are unclear verses in the Quran that became the
main element of discussion in later periods. Each scholar has developed different methods for
the problem of understanding the news adjectives, which form part of the unclear verses.
Members of Mujassima have adopted the method of tashbih while explaining their title of news.
There are many factors influencing the emergence of the tashbih idea. In the course of
the historical events that took place among the Muslims after the death of the Prophet
Muhammad, formations such as sect groups emerged. Islam reached the geographies where
different religions and cultures live with the conquest movements. But those who left their
religious life and turned to Islam combined their own elements with Islam. Here as an example,
the Jews combined Islam with their religious elements. Jews continued to tell their religious
stories after they became Muslim but they did so in the name of Islam. By explaining God with
the anthropomorphist perception of god in their stories, they have been effective in the place of
tradition in Islam.
Apart from this, the fact that the tawhid creed, which forms the basis of divine
revelation, was not grounded was effective in shaping the idea of tajsim in Islam. The groups
and individuals who cannot comprehend that God is one in her nature and in her attributes, and
who cannot understand that he is free from all deficiencies, have turned to the idea of tajsim.
The main factor in the emergence of this thought is the excessive interpretation of the works
according to their apparent meaning.
Considering the groups dominated by the idea of tajsim, it is seen that the majority of
them are from Gulat-ı shia. In addition to this, groups dominated by the idea of hulul adopted
the idea of tajsim.It is known that Hashwiyya, who is one of the supporters of the talented
hadiths who are in the skilled sunnah, goes to the extreme in apparentism and has ideas of tajsim
and tashbih. The sect that highlights the idea of tajsim is Karramiyya. In this context, some
personalities have been effective in spreading tajsim. Muqatil b. Suleiman, Kahmas b. Hasan
al-Tamimi, Mohammad b. al-Karram is one of them.
Mujassima is a formation consisting of different sects, groups and people who adopt the
idea of tajsim rather than being a name of a separate sect. This study tried to gather it under a
separate title by determining the sources that adopt the idea of tajsim. At the basis of the
Mujassima of composition lies the concept of tajsim, that is, the human form of god. Groups
and persons belonging to the Mujassima claim that God has a human-like shape. They also
stated that God's soul resides in a person, holds place and place, and has feelings similar to
those they created. The most important factor in the occurrence of these thoughts in the Islamic
geography was seen to be due to the misinterpretation of the language of revelation. The most
important factor in the occurrence of these thoughts in the Islamic geography was seen to be
due to the misinterpretation of the language of revelation.