COVİD-19 pandemi sürecinde din ve toplum
Religion society in the COVID-19 pandemic process
Yazar: PINAR KAYA ÇİÇEK
Danışman: DOÇ. DR. HAKAN GÜLERCE
Harran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion
Dizin: Din = Religion

Özet:
İnsanlık tarihi boyunca toplumlar birçok doğal afet, savaş, kriz ve salgın hastalıklarla mücadele
etmiştir. Son yüzyılın en büyük salgınların biri olarak nitelendirilen Covid-19 virüsü oldukça kısa bir
sürede tüm dünyaya yayılarak neredeyse tüm kıtaları ve ülkeleri etkisi altına almıştır. Virüsün bulaş
hızını azaltmak için tüm ülkeler karantina, sosyal izolasyon, toplu etkinliklerin yasaklanması, örgün
eğitime ara verilmesi gibi tedbirlere başvurmuştur. Söz konusu tedbirler bireylerin sosyal ve toplumsal
yaşamlarında ani ve köklü değişimler meydana getirmiştir. Sosyal ve toplumsal açıdan birçok değişim
ve dönüşüme neden olan Covid-19 Pandemisi süreci eğitim, sağlık, aile vb. kurumların yanı sıra
bireylerin dini yaşamlarında, inançlarında ve dini algılarında değişimlere neden olmuştur. Özellikle
camilerin ve taziye evlerinin bu süreçte kullanım dışı kalması, virüse bağlı ölümlerin günden güne
artması, ölen kişilerin defin ve taziye işlemlerinin yerel sağlık otoritelerinin belirlediği protokoller
çerçevesinde yürütülmesi dini pratiklerde yaşanan değişimlerden bazılarıdır. Bununla birlikte
müslüman bireyler için kutsal olan Ramazan ayı pandemi döneminde her zamankinden farklı şekilde
yaşanmıştır. Ramazan ayı boyunca camilerde birlikte kılınan teravih namazları ve düzenlenen toplu
iftarlar müslüman toplumlarının önemli ritüellerinden olmakla birlikte Covid-19 Pandemisi sürecinde
bu etkinliklerde kısıtlamalara gidilmiştir. Toplu şekilde gerçekleştirilen iftarlar ve kılınan teravih
namazları bu süreçte evde veya daha küçük gruplar halinde gerçekleştirilmiştir. Ayrıca, hac ve umre
gibi kutsal ziyaretler de pandemi nedeniyle durdurulmuş veya kısıtlanmıştır. Sonuç olarak, Covid-19
Pandemisinin müslümanların manevi yaşamlarını ve dini ritüellerini etkilediği; geleneksel
uygulamalarda değişikliklere neden olduğu açıktır.
Bu çalışmanın temel amacı Covid-19 Pandemisinin bireylerin dini algılama biçimlerinde ve
ritüellerinde meydana getirdiği değişimleri incelemek; dini algıların pandemi sürecindeki baş etme
mekanizmalarına etkisini irdelemektir. Belirlenen temel amaç çerçevesinde Covid-19 tanısı alan ve
almayan bireyler karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Araştırma nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır.
Veriler ise yarı-yapılandırılmış derinlemesine görüşme tekniğive doküman analizi kullanılarak elde
edilmiştir. Çalışmanın evrenini Şanlıurfa ilinde yaşayan yetişkin bireyler oluşturmaktadır. Çalışmaya
6 kadın ve 6 erkek olmak üzere toplam 12 birey dahil edilmiştir. Çalışmaya dahil edilen kadın
katılımcıların 3'ü Covid-19 tanısı alan katılımcılar iken 3 katılımcı ise Covid-19 tanısı almayanlardan
seçilmiştir. Bununla birlikte araştırmaya dahil edilen erkek katılımcıların 4'ü Covid-19 tanısı alan
katılımcılar iken 2 katılımcı ise Covid-19 tanısı almayanlardan seçilmiştir. Araştırmada elde edilen
bulgular temalandırılarak betimsel analiz tekniği ile değerlendirilmiş ve yorumlanmıştır.
Araştırmada elde edilen bulgular sonucunda Covid-19 Pandemisi sürecinde uygulanan ev
karantinalarının toplum üzerinde dinin bütünleştirici etkisinin azalttığı sonucuna ulaşılmıştır.
Çalışmada bireylerin hastalık süreciyle başa çıkmak adına duaya yöneldikleri ulaşılan diğer bulgular
arasındadır. Bununla birlikte çalışmada Covid-19 Pandemisi sürecinde bireylerin yaşadıkları kaygı ve
ölüm korkusunun bireysel dindarlık algısını arttırdığı saptanmıştır

Abstract:
Throughout human history, societies have struggled with many natural disasters, wars, crises and the
spread of events. The Covid-19 virus, described as one of the biggest years in the last century, spread
all over the world in a very short time and was under the influence of almost all continents and
countries. To limit the transmission of the virus, all countries were quarantined, social isolation, mass
activities were banned, and formal education was visited occasionally. There will be sudden and
dramatic changes in social and community life. The Covid-19 virus, which causes many social and
social changes and transformations, affects education, health, family, etc. It has caused changes in
their religious lives, beliefs and religious perceptions as well as their bodies. In particular, the
continued use of mosques and condolence houses during this period, the change in virus-related
deaths from day to day, and the changes in religious practices as defined by the deceased and the
condolence procedures within the scope of the protocols of local health authorities. However, the holy
month of Ramadan for Muslim individuals was experienced differently than usual during the
pandemic period. Tarawih prayers performed together in mosques and mass iftars are important rituals
of Muslim societies during the month of Ramadan, and restrictions have been imposed on these
activities during the Covid-19 Pandemic period. During this period, collective iftars and tarawih
prayers were held at home or in smaller groups. In addition, holy visits such as Hajj and Umrah have
been stopped or restricted due to the pandemic. As a result, the Covid-19 Pandemic has decomposed
the spiritual lives and religious rituals of Muslims; that it causes changes in traditional practices.
The main purpose of this study is to examine in detail the changes in religious perception styles and
rituals caused by the Covid-19 Pandemic; It is to examine religious perceptions as they begin to
emerge during the pandemic process. Within the framework of the determined main purpose, patients
diagnosed with Covid-19 and their results were compared comparatively. The research used
qualitative research method. The data was obtained using semi-structured split interview technique
and hardware analysis. The population of the study consists of adult individuals living in Şanlıurfa
province. A total of 12 people, 6 women and 6 men, were included in the study. While 3 of the
women included in the study were diagnosed with Covid-19, 3 of them were selected from employees
diagnosed with Covid-19. However, while there were 4 areas in the male legs included that were
diagnosed with Covid-19, 2 files were selected from those who were not diagnosed with Covid-19.
The findings obtained in the research were evaluated and interpreted by theme using the descriptive
analysis technique.
As a result of the findings obtained in the research, it was seen that the integrative effects of religion
on society continued during the home quarantines during the Covid-19 Pandemic. There are also other
methods in the study where it was found that people turned to prayer instead of leaving the house.
However, it is studied that the anxiety and fear of death during the Covid-19 Pandemic increases the
individual perception of religiosity.