Geleneksel Türk evinin doğal aydınlatma açısından incelenmesi; Kemaliye, Birgi ve Safranbolu evleri
An investigation on the daylight availability in Turkish historical dwellings; Kemaliye, Birgi and Safranbolu houses
Yazar: SİNEM SAYIN
Danışman: PROF. DR. FATMA RENGİN ÜNVER
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Tarihi yapılar içinde bulundukları yerleşimlerin sembolleri olup, bunların mimari biçimlenmesinde konumlandıkları bölgenin coğrafi, sosyal, kültürel vb. özellikleri etkili olmuştur. Günümüzde, tarihi yapılar restore edilmekte ve genellikle restorasyon sırasında işlev değişikliği yapılarak yapılar özgün işlevlerinden farklı bir işlevle yenilenmektedir. Tarihi bir yapının restorasyonunun temel hedefi, orijinal mimari biçim ve yapısal özelliklerinin korunmasıdır. Bu durum yeniden işlevlendirilen tarihi yapılar için de geçerlidir. Ancak, işlev değişikliği söz konusu olan tarihi yapılarda, yeni işlev için gerekli olan ısı, ses ve özellikle doğal ışık gibi fizik ortam öğelerine yönelik koşulların sağlanıp sağlanmadığı da denetlenmelidir. Denetlemeler sonucunda fizik ortam koşulları bakımından olumlu olmayan durumlar için, yapının tarihi mimari orijinalliğini bozmayacak önlemler alınmalı ve yeni düzenlemeler yapılmalıdır. Örneğin, aydınlatma açısından gerekli koşulların doğal aydınlatma ile sağlanmadığı durumlar belirlenmeli ve yeniden işlevlendirilen yapının özelliklerine uygun yapay aydınlatma düzenleri oluşturulmalıdır.
Çalışmanın amacı; Türkiye'nin farklı iklim bölgelerinde yer alan şehirlerde bulunan ve yeniden işlevlendirilen tarihi evlerin doğal aydınlatma özelliklerinin belirlenmesi; hacim içi doğal aydınlık düzeylerinin, yapıların eski ve yeni işlevleri açısından değerlendirilmesi ve bu bağlamda, söz konusu yerleşimlerdeki benzer durumlar için yeniden işlevlendirme seçimlerinde yol gösterici, yararlanılabilecek verilerin sunulmasıdır. 
Çalışma kapsamında, Türkiye' nin farklı iklim bölgelerinde yer alan Erzincan şehrinin Kemaliye, İzmir şehrinin Birgi, Karabük şehrinin Safranbolu ilçeleri seçilmiştir. Erzincan (Kemaliye) soğuk iklim, İzmir (Birgi) sıcak iklim, Karabük (Safranbolu) ılıman ve nemli iklim bölgesinde bulunmaktadır. Her yerleşim için üç adet yeniden işlevlendirilmiş tarihi ev belirlenmiştir. 
Tez çalışması altı bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın birinci bölümünde, çalışmanın amacı ve yöntemi belirtilmiştir. İkinci bölümde geleneksel Türk evinin özellikleri ve geleneksel Türk evinde aydınlatma düzeni açıklanmıştır. Üçüncü bölümde Kemaliye Evleri başlığı altında Kemaliye evleri hakkında bilgi verilmiş, incelenen Kemaliye evlerinin mimari özellikleri, günışığı ölçme ve hesaplama sonuçları çizelgelerle ayrıntılı olarak açıklanmıştır. Dördüncü bölümde Birgi Evleri başlığı altında Birgi evleri hakkında bilgi verilmiş, incelenen Birgi evlerinin mimari özellikleri, günışığı ölçme ve hesaplama sonuçları çizelgelerle ayrıntılı olarak açıklanmıştır. Beşinci bölümde Safranbolu Evleri başlığı altında Safranbolu evleri hakkında bilgi verilmiş, incelenen Safranbolu evlerinin mimari özellikleri, günışığı ölçme ve hesaplama sonuçları çizelgelerle ayrıntılı olarak açıklanmıştır. Altıncı bölümde üç farklı iklim bölgesinde, dokuz adet geleneksel Türk evindeki kimi hacimlerin doğal aydınlatma düzenlerine ilişkin olarak 3, 4 ve 5. bölümlerden elde edilen bulgular, mekanların eski ve yeni işlevleri bakımından günışığı aydınlık düzeylerinin uygunluğu açısından değerlendirilmiştir. Yedinci bölümde elde edilen bulguların eski ve yeni işlevler açısından uygunluğu sınanmıştır.

Abstract:
The geographic, social, and cultural properties of the region influence the architectural form of the buildings and historical buildings are symbols of a country. During the re-function process of the historical buildings, it is essential to conserve the original forms and specifications of the buildings. The physical environmental conditions, heat, acoustics and especially natural light required for the new function of the buildings is an extremely important issue. 
The aim of the study is, to investigate the natural lighting properties of the refunctioned historical dwellings in the two cities located in different climatic zones of Turkey.
In the study, three cities (Erzincan, İzmir and Karabük) located in different climatic 
zone of Turkey have been chosen. Erzincan has cold climate, İzmir has hot climate, Karabük has temperate-humid climate. Three re-functioned historical dwellings have been selected for each city. 
This work is made of six parts. İn the first part, the purpose and method of the work had been specified. In the second part architectural data and lighting system of turkish historical dwellings had been analyzed.
In the third part, under the Kemaliye Houses headline, there had been given information about architectural data of the re-functioned historical Kemaliye dwelllings and the details of natural lighting system. In the fourth part, under the Birgi Houses headline, there had been given information about architectural data of the re-functioned historical Birgi dwelllings and the details of natural lighting system. In the fifth part, under the Safranbolu Houses headline there had been given information about architectural data of the re-functioned historical Safranbolu dwelllings and the details of natural lighting system. In the sixth part you can find the general assessment and result. The efficiency of natural lighting systems of buildings in terms of the original and new functions has been investigated and the data beneficial for the designer have been presented. In the seventh and last part the data compared according to suitability of original and new functions.