Ebû Hâmid el-Gazâlî'de imanın akliliği
The rationality of faith in abū Hāmid al-Ghazālī
Yazar: MURAT PALTA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NUR BETÜL ATAKUL
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Felsefesi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Din = Religion ; Din anlayışı = Understanding of religion ; Din felsefesi = Religious philosophy ; Dini iman = Religious faith ; Gazzali = Gazali ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Rasyonellik = Rationality ; İman = Faith ; İslamiyet = Islam

Özet:
İman ve akıl arasında bir bağın olmadığı ya da bu iki mefhumun birbirini dışladığı yönündeki iddialar birçok bakımından eleştiriye açıktır. Zira akli olarak idrak edilemeyen bir meselenin anlaşılması ve kabul edilmesi mümkün görünmemektedir. Anlaşılamayan bir hususa inanılabileceğini savunan düşünürler ve fikir akımları olduğu gibi böyle bir anlayışı çelişkili olması sebebiyle eleştiren ve reddeden şahıslarda mevcuttur. Ebû Hâmid el-Gazâlî, akıldan yoksun bir dini inancın imkansız olduğunu ve dini hükümlerin ancak aklın ve düşüncenin yasalarına uygun olduktan sonra geçerli olabileceğini düşünen İslam mütefekkirleri arasında sayılmalıdır. Fakat dinin anlaşılmasında İmam Gazâlî, ne sırf akılcılığı ne de sırf imancılığı doğru taraf olarak kabul eder. Ona göre en doğru din anlayışı, aklın ve inancın ortaklığı ve mutabakatı sayesinde inşa edilebilir. Bu, aklın ve inancın kendilerine özgü görevler üstlendikleri zorlu bir inşa sürecidir. 
Bu tez iki ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde, akli iman düşüncesini benimsemiş olan bazı seçkin filozofların ve alimlerin fikirleri zikredildikten sonra Ebû Hâmid el-Gazâlî'nin tespit ettiği düşünce yasaları incelenmiştir. Söz konusu akletme kurallarının bilgiye ve inanca tatbik edilmesiyle ilgili olan başlık ilk ana başlığın son bölümüdür. İkinci ana bölüm ise ilk bölümde tespit edilen akıl yürütme yasalarının dini inanca taalluk eden taraflarını merkeze almaktadır. İlk olarak aklın daha sonra ise vahyin dini inanç ile alakası üzerinde durulduktan sonra nihayetinde, teorik konularla ilgili yeterliliğe sahip olmayan kimselerin inançları hakkındaki ölçüye dair kısım çalışmanın en son bölümünü oluşturmaktadır.

Abstract:
The arguments asserting that there is no connection between faith and reason or that these two concepts are mutually exclusive are open to criticism in many respects. Because it does not seem possible to understand and accept an matter that cannot be grasped rationally. There are thinkers and school of thought who argue that something that cannot be understood can be believed, and there are also people who criticize and reject such an mentality because it is contradictory. Abū Ḥāmid al-Ghazālī should be reckoned among the Islamic thinkers who think that a religious belief devoid of reason is impossible and that religious judgment can only be valid after they comply with the laws of reason and thought. However, in understanding religion, Imam Ghazālī neither accepts mere rationalism nor mere faith as the right position. According to him, the most correct understanding of religion can be built through the partnership and agreement of reason and faith. This is a difficult construction process in which reason and faith take on tasks of their own.
This thesis consists of two main parts. In the first part, after mentioning the ideas of some distinguished philosophers and scholars adopted the idea that faith is rational belief, the laws of thought determined by Abū Ḥāmid al-Ghazālī were examined. The last part of the first main title is about the application of the aforementioned rules of reasoning to knowledge and belief. The second chapter focuses on the reasoning laws that are related to religious belief which were determined in the first section. In the last part of the study, firstly, the relevance of reason and then the revelation with religious belief has been emphasized, and in the end of the study the criterion about the beliefs that people who do not have the competence in theoretical subjects has been discussed.