Aile yaşam dönemleri ve özelliklerinin ev idaresi ilkeleri yönünden incelenmesi /
Yazar: SEVAL GÜVEN
Danışman: PROF. DR. MÜBERRA YENER
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Ev İdaresi ve Aile Ekonomisi Ana Bilim dalı
Derece: Doktora, 1991
Konu: Ev Ekonomisi = Home Economics
Dizin: Aile = Family ; Ev yönetimi = Home management ; Karar verme = Decision making ; Kaynak kullanımı = Resource usage ; Sorumluluk = Responsibility

Özet:
Ankara ilinde yapılan bu araştırma, farklı yaşam dönemlerindeki ailelerde ev idaresi faaliyetlerinden başlıcaları olan karar verme, sorumluluk dağılımı ve kaynak kullanımını incelemek ve bu konulara ait sorunlarını saptamak, bu faaliyetler açısından yaşam dönemlerinin özel liklerini kendi toplumumuz açısından ortaya çıkarmak amacı ile yapılmıştır. Araştırma kapsamına alınan farklı sosyo-ekonomik özelliklere sahip olan 540 denek, belirlenen farklı aile yaşam dönemlerinden eşit sayıda alınarak, il sınırları içinde rastgele örneklemeyle seçilmiştir. Araştırma sonunda elde edilen bulgulara göre, aile reislerinin % 41. 4'ünün yüksek öğrenim düzeyinde olduğu, en fazla ilköğrenim ve ortaöğrenim görenlerin oranının ise (% 29.3) eşit olduğu bulunmuştur. Aile reislerinin öğrenim durumları farklı yaşam dönemlerine göre incelendiğinde? I. (% 52.2), II. (% 50.0), III. (% 40.0) ve IV. (% 45.5) dönemlerde yüksek öğrenim gö renler, V. (% 42.2) ve VI. (% 46.7) dönemlerde ise ilköğrenim görenler ilk sırada yer almaktadır (p < 0.05). Deneklerden ilköğrenim ve ortaöğrenim görenler eşit orana sahipken (% 38.1), yükseköğrenim gören deneklerin oranı ise % 23.8 dir.159 Yüksek (% 46.1) ve orta sosyo-ekonomik düzeydeki (% 42.2) deneklerden ortaöğrenim görenlerin, düşük sosyo ekonomik düzeydeki deneklerden ise ilköğrenim görenlerin (% 71.7) oranı yüksektir (p < 0.05) " Deneklerin öğrenim durumları farklı yaşam dönem lerine göre incelendiğinde, I. (% 47.8), II"(% 43.3), III. (% 38.9) dönemlerde ortaöğrenim görenler, IV" (% 37.8), V. (% 55.6) ve VI. (% 61.1) dönemlerde ise ilköğrenim gören ler ilk sırada yeralmak tadır (p < 0.05). Deneklerin % 78.3'ü çalışmamakta, % 21 " 7' s i ise çalışmaktadır. Tüm dönemlerde çalışmayan kadınların oranı (I.:% 65.6, II.: % 67.8, III.: % 80.0, IV.: % 7202, V.: % 86.7, VI.: % 97.8) çalışan kadınlardan daha yüksektir. Ailelerde, aile reislerinin % 43»9*u 25-34 ve ' % 18.-9'u 35-44 yaş grubunda iken, deneklerin % 46.5'i 25-34 ve %. 1803'ü 18-24 yaş grubundadır. Ailede mevcut gelirin kullanımına % 47 " 2 ile ilk sırada erkek karar vermektedir. Farklı yaşam dönemlerin de ise mevcut gelirin kullanımına genellikle I., II., III., V. ve VI. dönemlerde erkek, IV. dönemde ise eşler birlikte karar vermektedir, (p < 0.05). Çocuğun terbiyesi ve eğitimi ile ilgili konularda daha çok eşler birlikte karar vermektedir» Farklı yaşam dönemleri açısından çocukların eğitimine II., IV. ve V.160 dönemlerde eşler birlikte, III. dönemde ise kadın karar vermektedir. Kadının bu konuda karar verme etkinliği II. dönemden V. döneme doğru giderek azalırken, erkeğin et kinliği ise artmaktadır (p < 0.05). Yiyecek maddelerinin satın alınmasına tüm dönem lerde daha çok kadınlar karar vermektedir (I.: % 57.8, II.: % 60.0, III.: % 7404, IV.: % 53.3, V.: % 71.1, VI.: % 53.3) (p < 0.05). Giyim eşyalarının seçimi ve satmalınmasına I. ve VI. dönemde daha çok eşler birlikte, II. dönemde ise daha çok kadın karar vermektedir (p <0.05)o Evin bakımı ve onarımı ile ilgili konularda, I. ve VI. dönemde "erkek" ve "eşlerin birlikte "karar verme etkinliği artarken, kadının etkinliği azalmakta, III ve IV dönemler arasında ise kadının etkinliği artmaktadır (p < 0.05). Ailelerde taşınma, ihtiyaç duyulan eşyaların sa tın alınması, arkadaş toplantılarına katılma, seyahat et me ve boş zaman faaliyetleri ile ilgili konulara tüm dö nemlerde genellikle "eşler birlikte" karar vermektedir. Ev idaresi faaliyetlerinden yemek hazırlama, ço cuk bakımı ve eğitimi, bulaşık yıkama, ütü yapma ve çamaşır yıkama genellikle tüm dönemlerde kadınlar tarafından ya pılmaktadır. Evin temizliği ve bakımı V. dönem hariç di-161 ğer dönemlerde daha çok "kadınlar" tarafından, V. dönem de ise daha çok ücretli yardımcı + kadın", "sadece ücret li yardımcı" ve "çocuklar" tarafından yapılmaktadır. Ailelerde alışveriş genellikle I. dönemde "erkek" ve "kadın + erkek" tarafından eşit oranda (% 41"1) yapı lırken, II o dönemde erkeğin alışverişten en fazla sorumlu olduğu (% 53.3), ancak erkeğin II. dönemden V. döneme doğ ru giderek sorumluluğunun azaldığı buna karşılık, kadının bu dönemlerde sorumluluğunun arttığı görülmektedir. VI. dönem de ise kadının alışveriş sorumluluğu azalırken, erkeğin so rumluluğu yeniden artmıştır. Ailelerin en fazla eksikliğini duydukları kaynak lar arasında % 35.8 ile "para" başta gelmekte bunu % 22.7 ile zaman, % 16.7 ile de enerji izlemektedir. Farklı ya şam dönemlerinde ise zamana duyulan ihtiyaç I. dönemden II. döneme kadar artmakta, II. dönemden IV. döneme kadar azalmakta, V. dönemde tekrar artmakta ve VI. dönemde ise zamana duyulan ihtiyaç en düşük orana sahiptir. Enerjiye duyulan ihtiyaç tüm yaşam dönemlerinde giderek artmakta ve VI. döneme doğru enerji ihtiyacı ol dukça yüksek bir artış göstermektedir. Aile yaşam dönemlerinden en çok I. dönemde (% 55.4) paraya ihtiyaç varken, II. (% 32.5), III. (% 24.4) - dönemler de oldukça azalmakta, III. dönemden V. döneme kadar tekrar162 artış göstermekte (IV.: % 34.6, V.: % 37.1), V. dönemden VI. döneme (% 36 " 7) doğru artmaktadır. Ev işlerini daha kısa sürede ve daha az enerji harcayarak yapmak için bilgiye duyulan ihtiyacın aile ya şam döneminin sadece I. döneminde önemli olduğu görülmek tedir. Çocukların bakımı için en: çok II " dönemde ço cukların eğitimi için en çok III. ve IV. dönemlerde bil giye ihtiyaç duyulmaktadır. Ailelerin tüm yaşam dönemlerinde mevcut gelir en çok "gıda" ya harcanmaktadır. I.(% 51.1) ve II. (% 55.6) dönemdeki ailelerde tasarruf yapmayanlar, III. (% 56.7), TV. (% 70.0), VI. (% 52.2) dönemlerde ise tasarruf yapanlar daha fazladır ve V. dönemde ise tasarruf yapan ve yapmayan aileler eşit orana sahiptir, (p < 0.05). Tasarruf yapan ailelerden I. dönemde olan aile ler "ev, dükkan gibi gayri menkul satın almak" ve "gere kirse çıkabilecek ani harcamalar yapmak", III. dönemde "ev dükkan gibi gayri menkul satınalmak", II. ve VI. dö nemlerde "gerekirse çıkabilecek ani harcamalar yapmak" V. dönemde ise "çocukların eğitimi ve geleceği" için ta sarruf yapmaktadır o163 Aile yaşam dönemlerinde en fazla zaman alan faa liyetlerin başında I. dönemde "evin temizliği ve bakımı nın", II. dönemde "çocuk bakımı", III, IV, V0 dönemlerde "evin temizliği ve bakımı", VI. dönemde ise " hobiler" yer almaktadır. Ailelerin konut sahibi olma durumu, I. dönemden VI. döneme doğru giderek artmaktadır, (p < 0.05) Ailelerin % 80. 4* ünün, konutlarından "memnun ol dukları", % 19. 6' sının ise "memnun olmadıkları" görülmek tedir. Tüm dönemlerdeki ailelerin çoğunluğu konutlarından memnundurlar, (p < 0.05). Farklı yaşam dönemindeki ailelerin, ev idaresi ve aile ilişkileri ile ilgili sorunlarından I. dönemde "hangi akraba ve arkadaşlarla görüşüleceğine karar verme" (% 16.3), II. (% 12.8), III. (% 14.5) dönemde "çocuk bakımı ve eğitimi için zamanın yeterli olmaması", IVC dönemde "çocuk bakımı ve eğitimi konusunda yeterli bilgiye sahip olamama (% 11.6), V. (% 20.7), VI. (% 41.2) dönemde ise "sağlığın bozulması" sorunları başta gelmektedir.

Abstract: