Nesefî'nin Medârikü't-tenzî'l ve Hakaiku't-te'vîl adlı eserinin dilbilimsel açıdan incelenmesi
Examination of Nesefi's Medariku't-tenzil ve Hakaiku't-te'vil in linguistic perspective
Yazar: NEVRİYE SÜMEYRA ÇALIK
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET ALTUNTAŞ
Yozgat Bozok Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion
Dizin: Medariku`t-Tenzil = Medariku`t-Tenzil ; Nesefi = Nesefi

Özet:
Nesefî, (öl.710/1310) Medârikü't-tenzîl ve hakâiku't-te'vîl adlı eserinde âyetlerin tefsîrini yaparken onları dilbilgisi kurallarına göre incelemiş ve bu kurallar doğrultusunda yorumlamıştır. Bu çalışmanın amacı, Müfessir'in âyetleri tahlil ederken kullandığı dilbilimsel metotlar, Basra ve Kûfe ekollerinin görüşlerine yaklaşımları ve âyetler hakkında var olan görüşler içerisinden tercih yaparken hangi yöntemleri tercih ettiğinin incelenmesidir. Bu kapsamda öncelikle Medârikü't-tenzîl ve hakâiku't-te'vîl adlı eser, metin analizi yöntemi kullanılarak incelenmiş daha sonra elde edilen veriler tümevarım yöntemiyle sınıflandırılarak Müfessir'in âyetleri tahlil ederken yaptığı dilbilimsel açıklamalarda kullandığı yöntem ve bunun esere yansıması ortaya çıkarılmıştır. Müfessir'in çoğunlukla Basra dil ekolünün görüşleri bağlamında âyetleri tahlil edip, tefsîr ettiği tespit edilmiştir. Bununla beraber Kûfe ekolünün görüşlerine daha az yer vermiş ve bazen onların görüşlerine göre ayetleri yorumladığı müşahade edilmiştir. Ayrıca Nesefî'nin, dilbilgisi kurallarına hakimiyetiyle fıkıh ve kelâm konularındaki birikimini birleştirerek fıkhî ve kelâmî konuları içeren âyetlerin yorumunu açık bir uslûbla okuyucuya sunduğu görülmüştür. Nahiv konularına eserinin ilk bölümlerinde detaylı bir şekilde yer verip âyet hakkındaki farklı görüşlerle birlikte kendi tercihini de belirtmiştir. Son bölümlerde daha kısa açıklamalar yapıp sadece âyette yer alan dilbilgisi kuralının ismini vermekle yetindiği ve uygun bulduğu görüşü aktardığı tespit edilmiştir.

Abstract:
Nesefi, (710/1310) In his work Medariku't-tenzil and hakaiku't-te'vil, while interpreting the verses, he examined them according to the rules of grammar and interpreted them in accordance with these rules. The aim of this study is to determine the linguistic methods used by the Mufessir when analyzing verses, his approaches to the views of the Basra and Kufa schools, and which methods he prefers when choosing from among the existing views about verses. In this context, first of all, the work named Medâriku't-tenzîl ve hakâiku't-te'vîl was examined using the text analysis method, and then the data obtained was classified by the inductive method, and the method used by the Commentator in his linguistic explanations while analyzing the verses and its reflection on the work were revealed. It has been determined that the commentator analyzed and interpreted the verses mostly in the context of the views of the Basra language school. However, it has been observed that he gave less space to the views of the Kufa school and sometimes interpreted the verses according to their views. In addition, it has been seen that Nasafî combines his knowledge of fiqh and theology with his knowledge of the rules of grammar and presents the interpretation of the verses containing fiqh and theological subjects to the reader in a clear style. He included the subjects of grammar in detail in the first chapters of his work and stated his own preference along with different opinions about the verse. It has been determined that he makes shorter explanations in the last chapters, only giving the name of the grammatical rule in the verse and conveying the opinion he finds appropriate.