Görsel sanat etkinliklerinin özel gereksinimli bireylerin sosyalleşmesine ve stres yönetimine etkisinin öğretmen görüşleri ile incelenmesi
Investigation of the contribution of visual art practices to socialization and stress management of individuals with special needs
Yazar: KIYMET BAYER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SEDA LİMAN TURAN
Trabzon Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Güzel Sanatlar Eğitimi Ana Bilim Dalı / Resim-İş Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Görsel sanatlar = Visual arts ; Görsel sanatlar eğitimi = Visual arts education ; Sosyalleşme = Socialization ; Stres = Stress ; Stres yönetimi = Stress management ; Özel eğitime muhtaç çocuklar = Handicapped children who need special education ; Özel gereksinimli bireyler = Special needs individuals ; Öğretmen görüşleri = Teacher opinions

Özet:
Bu araştırmada özel gereksinimli bireylerin Görsel Sanat etkinlikleriyle sosyalleşmesi ve stres yönetimleri öğretmen görüşleri ile incelenmiştir. Özel gereksinimli bireylerde birçok davranışın güdüsel olması, kendini ifade edememekten kaynaklı stres problemleri ve bunlarla başa çıkma yollarının bilinmemesi nedeniyle eğitim sürecinin zor bir süreç olduğu düşünülmektedir. Bu süreçte Görsel Sanat etkinliklerinin onlara destek olacağı; birlikte karar alıp/vermek, birbirleriyle alışveriş, vb. gibi davranışların, sosyalleşmelerinde ve stres yönetimlerinde etkili olacağı düşünülmektedir.  
Bu araştırma nitel bir araştırmadır ve araştırmada yöntem olarak nitel araştırma yöntemlerinden "eylem araştırması" yöntemi kullanılmıştır. Araştırmada 2020-2021 ve 2021-2022 eğitim-öğretim dönemi içerisinde Ordu ili "Fehmi Cerrahoğlu Özel Eğitim Uygulama Okulu"nda 3. kademedeki 9., 10., 11. ve 12. sınıfta eğitim alan; 6 otizmli, 7 down sendromlu ve 14 orta-ağır zihinsel engelli toplamda 27 özel gereksinimli bireye, 20 hafta boyunca Görsel Sanat etkinlikleri uygulanmıştır. Etkinlikler bir Görsel Sanatlar öğretmenince (araştırmacı) özel eğitimde yürütülmekte olan Görsel Sanatlar öğretim programına uygun olarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmaya katılan orta ve ağır seviyedeki özel gereksinimli bireylerle iletişimin zorluğu düşünülerek, araştırmaya katılan özel gereksinimli bireylerin "özel eğitimde görev yapan öğretmenler" tarafından gözlenmesi planlanmıştır. Araştırmaya gözlemci olarak bir "Rehber Öğretmen" ve 19 "Özel Eğitim Öğretmeni" katılmış, öğretmenler uygulama sonlanana kadar özel gereksinimli bireyleri gözlemlemişlerdir. Bu araştırmanın çalışma grubunu oluşturan bir "Rehber Öğretmen" ve 19 "Özel Eğitim Öğretmeni", uygulanan Görsel Sanat etkinliklerini; bu etkinliklerin eğitilebilir seviyedeki özel gereksinimli bireylerin sosyalleşme düzeyleri ve stres yönetimleri üzerindeki etkileri açısından gözlemlemişlerdir. Araştırmanın verileri katılımcı öğretmenlerin gözlemlerinin sonucu, yarı yapılandırılmış görüşme formu ile görüşmeler sesli kayıt altına alınarak bir araya getirilmiş ve araştırmacı tarafından içerik analizi ile çözümlenmiştir. 
Araştırma sonucunda elde edilen bulgulara göre araştırmaya katılan öğretmenlerin çoğu Görsel Sanat etkinliklerinin özel gereksinimli bireylerin sosyalleşmesine ve stres yönetimine katkısının olduğunu belirtmiştir. Kendini ifade fırsatı bulan özel gereksinimli bireylerin kendine güven duygularının gelişmesine yardımcı olduğu gözlenmiştir. Etkinlik sürecinde istekli oldukları, akranlarıyla olumlu etkileşim içinde oldukları; paylaşmayı, birlikte çalışmayı başardıkları ve özgüvenlerinin geliştiği görülmüştür. Başarmış olmalarının verdiği mutluluk ile özel gereksinimli bireylerin rahatlaması sağlanmıştır. Görsel Sanat etkinlikleri birlikte çalışmaya cesaret kazandırmıştır. Görsel Sanat etkinlikleriyle birlikte çalışma becerisi gelişmiştir. Özel gereksinimli bireylerin hoş olmayan olumsuz duygulardan uzaklaştığı ve saldırgan davranışlarının faydalı işlevlere dönüştüğü, yaptıkları çalışmaların sergilenmesiyle sosyal kaynaşmanın sağlandığı, başarma duygusunu kazandığı ve bu etkinliklerin özel gereksinimli bireye cesaret verdiği gözlenmiştir. Etkinliklerle sosyalleşen birey üretken konumunda başarı duygusunu kazanarak olumlu motivasyon oluşturmuştur. Kendini ifade fırsatı bulan özel gereksinimli bireyde stres belirti ve kaynakları gözlenmemiştir. Görsel Sanat etkinliklerinin özel gereksinimli bireylerin topluma dâhil edilmesinde ve toplumda etkin bir rol almasında önemli rol oynadığı sonucuna ulaşılmıştır. Literatür incelendiğinde yapılan araştırmalarda bu sonuçlara benzer sonuçlara ulaşıldığı görülmektedir.

Abstract:
In this research, the socialization of individuals with special needs through Visual Art activities and their stress management were examined with the opinions of teachers. It is thought that the education process is a difficult process in individuals with special needs because many behaviors are motivational, stress problems arising from not being able to express themselves, and the ways of coping with them are not known. In this process, Visual Art activities will support them; making/making decisions together, exchanging with each other, etc. is thought that such behaviors will be effective in their socialization and stress management.
This research is a qualitative research and the method of "action research", one of the qualitative research methods, was used as a method in the research. In the research, students who received education in the 9th, 10th, 11th and 12th grades at the 3rd level in Ordu province "Fehmi Cerrahoğlu Special Education Practice School" in the 2020-2021 and 2021-2022 academic year; Visual Art activities were applied for 20 weeks to 27 individuals with special needs, 6 with autism, 7 with down syndrome and 14 with moderate-severe intellectual disability. The activities were carried out by a Visual Arts teacher (researcher) in accordance with the Visual Arts curriculum carried out in special education. Considering the difficulty of communicating with individuals with moderate and severe special needs participating in the research, it was planned to observe the individuals with special needs participating in the research by "teachers working in special education". A "Guidance Counselor" and 19 "Special Education Teachers" participated in the research as observers, and the teachers observed the individuals with special needs until the end of the practice. A "Guidance Counselor" and 19 "Special Education Teachers", which constitute the working group of this research, applied Visual Art activities; observed the effects of these activities on the socialization levels and stress management of individuals with educable special needs. The data of the research were gathered by recording the interviews with the semi-structured interview form and the results of the observations of the participating teachers and were analyzed by the researcher with content analysis.
According to the findings obtained as a result of the research, most of the teachers who participated in the research stated that Visual Art activities contributed to the socialization and stress management of individuals with special needs. It has been observed that individuals with special needs who have the opportunity to express themselves help develop their self-confidence. They are willing during the activity process, have positive interaction with their peers; it has been seen that they have succeeded in sharing, working together and their self-confidence has improved. With the happiness of their success, individuals with special needs were relieved. Visual Art activities encouraged to work together. Their ability to work with Visual Art activities has developed. It has been observed that individuals with special needs get away from unpleasant negative emotions and their aggressive behaviors turn into useful functions, social cohesion is achieved by exhibiting their work, they gain a sense of achievement and these activities encourage the individual with special needs. The individual who socializes with the activities has created a positive motivation by gaining a sense of success in his/her productive position. Stress symptoms and sources were not observed in the individual with special needs who had the opportunity to express themselves. It has been concluded that Visual Arts activities play an important role in inclusion of individuals with special needs in society and in taking an active role in society. When the literature is examined, it is seen that similar results have been reached in the studies conducted.