İkinci dil olarak Türkçe öğrenme süreçlerinin ekolojik arka planının belirlenmesi: Zumbo'nun ekolojik çerçevesi ışığında bir inceleme
Determining the ecological background of the processes of learning Turkish as a second language: An examination in light of Zumbo's ecological framework
Yazar: ELİF JAMINI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ TALHA GÖKTENTÜRK
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Yabancılara Türkçe Öğretimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Türkiye'de gerçekleşen göç süreçleri ve mültecilik durumu, ikinci dil olarak Türkçe öğretimini mühim bir gündem maddesi hâline getirmiştir. Son on beş yılda özellikle Suriye iç savaşı sonrası Türkiye'ye göç eden milyonlarca Suriyeli Türkçe öğrenme ihtiyacını arttırmıştır. Geçici Eğitim Merkezleri (GEM) ve Türkçe Öğretim Merkezleri (TÖMER) gibi kurumlar bu ihtiyaca cevap vermek üzere farklı yaş gruplarına yönelik Türkçe eğitimi sağlamış ve incelenmesi gereken yeni öğrenme süreçlerine ev sahipliği yapmıştır. Bunun yanında özel okullarda da eğitim-öğretim gören ikinci dil olarak Türkçe öğrenicileri bulunmaktadır.
Ekolojik arka plana odaklanan çalışmaların Türkçe eğitimi sahasındaki yeri giderek artmaktadır. Süreçteki halkalardan biri olarak düşünülen bu tez ise farklı yaş gruplarının Türkçe öğrenme süreçlerinde hangi ekolojik faktörlerin etkili olduğunu araştırmaktadır. Çalışma ilkokul, ortaokul, lise ve yetişkinlerden oluşan dört farklı grupta gerçekleştirilen nitel veriler üzerine yapılandırılmıştır.
Araştırmanın ana amacı Türkiye'de ikinci dil olarak Türkçe öğrenen öğrenicilerin dil edinme süreçlerinde ekolojik arka planın rolünü ortaya koymaktır. Zumbo'nun bakış açısı ve ekolojik çerçevesi temel alınarak öğrenicilerin şahsi özelliklerinden yaşadıkları çevreye, aile yapılarından toplum seviyesindeki kültürel etkileşimlerine kadar çeşitli faktörlerin Türkçe öğrenme üzerindeki etkileri incelenmiştir.
Araştırma dört dil becerisinin (dinleme, okuma, konuşma ve yazma) ikinci dil olarak Türkçe öğretiminde nasıl edindirildiğini ve bu süreçlerin hangi ekolojik faktörlerden etkilendiğini belirlemeyi hedeflemiştir. İlkokul, ortaokul, lise ve yetişkinler için ayrı ayrı ele alınan bu süreçlerde her yaş grubunun kendine özgü eğitim ihtiyaçları ve çevreyle etkileşimleri göz önünde bulundurulmuştur. Öğretmenlerin kullandığı strateji ve teknikler, öğrenicilerin psikometrik özellikleri, ailenin sosyoekonomik ve sosyokültürel yapısı ile Türkiye'nin mevcut demografik yapısı bu süreçlerin mühim bileşenleri olarak incelenmiştir.
Araştırmanın sonuçları, ikinci dil olarak Türkçe öğretiminde ekolojik faktörlerin büyük bir rol üstlendiğini göstermektedir. Öğrenicilerin şahsi özellikleri ve dil öğrenme motivasyonları, öğretim yöntemleri ve materyallerinin kalitesi, ailelerin destekleyici tutumları ve sosyal çevrenin katkısı, dil edinimi sürecinde belirleyici rol oynamaktadır. Ayrıca dijital araçların ve güncel öğretim materyallerinin kullanımı, öğrenicilerin dil becerilerini geliştirmede mühim bir faktördür.
Bu araştırmanın bulguları ikinci dil olarak Türkçe öğretimi alanında yapılan diğer araştırmalara katkı sağlamakta ve bu alanda çalışan eğitimcilere, öğretim materyali geliştiricilere ve politika yapıcılara yol gösterici niteliktedir. Araştırmanın tavsiye ve teklifleri de Türkçe öğretiminde ekolojik arka planın ihmal edilemez olduğuna ve öğrenicilerin şahsi ihtiyaçlarına uygun stratejilerin geliştirilmesine odaklanmaktadır.

Anahtar Kelimeler: 'İkinci dil, ikinci dil olarak Türkçe öğretimi, Zumbo, ekolojik çerçeve.

Abstract:
Migration processes and refugee situations in Turkey have made teaching Turkish as a second language a significant agenda item. Over the past fifteen years, particularly following the Syrian civil war, millions of Syrians who migrated to Turkey have increased the need to learn Turkish. Institutions such as Temporary Education Centers (TEC) and Turkish Teaching Centers (TÖMER) have provided Turkish education to different age groups to meet this need and have hosted new learning processes that need to be examined. Additionally, there are students learning Turkish as a second language in private schools.
Studies focusing on the ecological background are increasingly significant in the field of Turkish education. This thesis, considered one of the links in the process, investigates which ecological factors are effective in the Turkish learning processes of different age groups. The study is structured on qualitative data conducted in four different groups: primary school, middle school, high school, and adults.
The main aim of the research is to reveal the role of the ecological background in the language acquisition processes of students learning Turkish as a second language in Turkey. Based on Zumbo's perspective and ecological framework, various factors ranging from students' personal characteristics to their living environments, family structures to cultural interactions at the societal level, have been examined for their impact on learning Turkish.
The research aims to determine how the four language skills (listening, reading, speaking, and writing) are acquired in teaching Turkish as a second language and which ecological factors affect these processes. In these processes, considered separately for primary school, middle school, high school, and adults, the unique educational needs and interactions with the environment of each age group have been taken into account. The strategies and techniques used by teachers, the psychometric characteristics of students, the socio-economic and socio-cultural structure of the family, and Turkey's current demographic structure are examined as important components of these processes.
The results of the research indicate that ecological factors play a significant role in teaching Turkish as a second language. Students' personal characteristics and motivation for language learning, the quality of teaching methods and materials, supportive attitudes of families, and the contribution of the social environment play a decisive role in the language acquisition process. Additionally, the use of digital tools and contemporary teaching materials is an important factor in improving students' language skills.
The findings of this research contribute to other studies in the field of teaching Turkish as a second language and provide guidance for educators, instructional material developers, and policymakers working in this field. The recommendations and suggestions of the research also focus on the undeniable importance of the ecological background in teaching Turkish and developing strategies that meet the personal needs of students.

Keywords: Second language, Teaching Turkish as a second language, Zumbo, ecological framework.