Birinci Dünya Savaşından sonra Erzurum ve Van vilayetlerinde sosyal ve ekonomik durum (1918-1920)
Social and economic situations in provinces of Erzurum adn Van after World War I.
Yazar: TAHSİN AYDOĞAN
Danışman: PROF. DR. HALUK SELVİ
Sakarya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Tarih = History
Dizin: Dünya Savaşı I = World War I ; Ekonomik hayat = Economic life ; Erzurum = Erzurum ; Kent tarihi = Urban history ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Sivas = Sivas ; Sosyal hayat = Social life ; Sosyoekonomik durum = Socio-economic situation ; Sosyoekonomik hayat = Socio-economic life

Özet:
Birinci Dünya Savaşı, Doğu Anadolu vilayetleri üzerinde diğer Osmanlı vilayetleriyle kıyaslanmayacak düzeyde sosyal ve ekonomik bir yıkım bırakmıştır. Bölgede Rusya ile Osmanlı İmparatorluklarının mücadelesi yaşanırken, Osmanlı İmparatorluğunun tebaası olan Ermenilerin Rusların yanında mücadeleye katılması mücadelede belirleyici rol oynamıştır. Sarıkamış Harekâtının başarısızlıkla sonuçlanması sonrasında Erzurum, Van, Trabzon ve Bitlis gibi vilayetlerin düşman işgaline uğramış,  halkın yıllar sürecek yokluk, açlık ve ölümlerle dolu yaşam mücadelesi başlamıştır. İşgaller 1918 yılında sona erse de halkın yaşadığı zorluklar ve yaşam mücadelesi devam etmiştir. 
1918 öncesi ve sonrasında halkın yaşadıklarının araştırılması geçmişi sıradan insan yaşamları üzerinden anlamaya imkân vermesi yönüyle önemlidir. Bu kapsamda çalışmamız, 1915-1916 yıllarında Rus işgaline uğramış, 1918 yılı ile birlikte işgalden kurtarılan (Vilayat-ı Müstahlasa) Erzurum ve Van vilayetlerinde yaşayan halkın işgal sonrası sosyal ve ekonomik yaşamlarını konu edinmektedir.  
Çalışmada Birinci Dünya Savaşı'nın başlaması ile birlikte doğu vilayetlerinin işgale uğramasına neden olan Kafkas Cephesi'ndeki gelişmelere, söz konusu vilayetlerde kurulan Rus idaresine, kurtarılışı sonrası Erzurum ve Van'daki mevcut şartlara yer verilmiştir. Ayrıca her iki vilayetin 1918 öncesi ve sonrası iktisadi, ticari, ulaşım, haberleşme, durumları karşılaştırılmış, sağlık, eğitim, kimsesiz çocukların durumu ile ilgili tespitler yapılarak bölge üzerindeki Ermeni iddiaları ele alınmıştır.
Sonuç olarak imar ve iskân yönünden harabe haldeki vilayetlerin sosyal yaşamını yeniden canlandırma konusunda Osmanlı Devleti'nin bütün çabalarının parasal imkansızlıklar nedeniyle sonuçsuz kaldığı tespit edilmiş, halkın kendi ihtiyaçlarını kendisinin temin etmesini sağlayacak ortamın bir türlü sağlanamadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
World War I destroyed provinces of Eastern Anatolia socially and economically, which was incredibly higher than other Ottoman provinces. While Russia and Ottoman empires were fighting, Armenians who are one of minorities of Ottoman Empires has played determinative roles in the war by joining the war in Russians' side. After having negative results from Sarıkamış Operation, provinces such as Erzurum, Van, Trabzon, and Bitlis were occupied by enemies and public's struggle for life which continues for years and involves famine, poverty, and deaths have started. Even though occupations were done in 1918, public's struggle for life has been continuing for years. 
Searching what publics struggle continued erienced before and after 1918 is important because it gives opportunity to learn about history from ordinary people. In this context, our study handles with social and economic life of public who lives in Erzurum and Van provinces, whose land was occupied by Russia between 1915 and 1916, and whose land was saved from the occupation together (Vilayat-ı Müstahlasa).
The study involves events in Kafkas front, which caused the occupation of Eastern Anatolia provinces, Russian administration in such provinces with the the beginning of the World War I, and existing conditions in Erzurum and Van after the emancipation of these provinces. Additionally, each of these provinces' conditions of economy, commerce, transportation, communication are compared, and health education, situation of gamins are determined after and before 1918. By this way, Armenians' claims about the region of Erzurum and Van are handled.
As a consequence, it was determined that all Ottoman efforts about reviving social life of provinces which are ruined in terms of public work and housing were not enough due to the lack of money. It was concluded that public couldn't supply their own needs.