İlköğretim okul yöneticilerinin ve öğretmenlerin duygusal zekâ yeterliklerinin, öğretmenlerin duygusal adanmışlık, örgütsel vatandaşlık ve iş doyumu düzeylerine etkisi
The effect of emotional intelligence competencies of primary school administrators and teachers on organizational commitment, organizational citizenship and job satisfaction levels of teachers
Yazar: MEHMET KARAKUŞ
Danışman: PROF. DR. VEHBİ ÇELİK
Fırat Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Bölümü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi ve Denetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmanın genel amacı, ilköğretim okul yöneticileri ve öğretmenlerin duygusal zekâ yeterliklerinin, öğretmenlerin örgütsel vatandaşlık davranışları, iş doyumu ve duygusal adanmışlık düzeyleri üzerindeki etkisini belirlemektir. Betimsel nitelikteki ilişkisel tarama modelinde olan bu araştırmanın çalışma evrenini, Malatya, Elazığ, Diyarbakır ve Batman illerinde bulunan ilköğretim okullarında 2007?2008 eğitim-öğretim yılında görev yapmakta olan okul yöneticileri ve öğretmenler oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemini, çalışma evreninden oransız küme örnekleme yöntemiyle yansız olarak seçilmiş 117 okul müdürü, 202 müdür yardımcısı ve 1673 öğretmen oluşturmaktadır. 86 okul müdürü, 129 müdür yardımcısı ve 821 öğretmen tarafından doldurulan anketler geri dönmüş ve analize dâhil edilmiştir. Veriler, hiyerarşik çoklu doğrusal regresyon yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir.Araştırma sonucunda, öğretmenlerin duygusal zekâ yeterliklerinin, onların örgütsel vatandaşlık davranışları, iş doyumu ve duygusal adanmışlık düzeylerini güçlü ve anlamlı şekilde yordadığı görülmüştür. Aracılık testlerinin sonucuna göre, duygusal zekâ ile duygusal adanmışlık arasındaki ilişkide, iş doyumu kısmi ara yordayıcıdır. Aynı zamanda, hem iş doyumu hem de duygusal adanmışlık, duygusal zekâ ile örgütsel vatandaşlık davranışları arasındaki ilişkide kısmi ara yordayıcıdırlar.Okul müdürlerinin duygusal zekâ yeterlikleri, öğretmenlerin örgütsel vatandaşlık davranışları, duygusal adanmışlık ve iş doyumu düzeylerini anlamlı şekilde yordayamamaktadır. Buna karşın, öğretmenlerin en fazla etkileşimde bulundukları yöneticiler olan müdür yardımcılarının duygusal zekâ yeterliklerinin, öğretmenlerin örgütsel vatandaşlık davranışları, iş doyumu ve duygusal adanmışlık düzeylerini anlamlı şekilde yordadığı görülmüştür. Öğretmenlerin iş doyumu düzeylerinin, hem müdür yardımcılarının duygusal zekâları ile öğretmenlerin duygusal adanmışlıkları arasındaki ilişkide, hem de müdür yardımcılarının duygusal zekâları ile öğretmenlerin örgütsel vatandaşlık davranışları arasındaki ilişkide kısmi ara yordayıcı olduğu saptanmıştır.Anahtar Kelimeler: Duygusal zekâ, iş doyumu, duygusal adanmışlık, örgütsel vatandaşlık davranışları.

Abstract:
The general aim of this research is determining the effect of emotional intelligence competencies of primary school administrators and teachers on organizational citizenship behaviors, job satisfaction and affective commitment levels of teachers. The target population of this reseach, which is in descriptive relational scanning model, consists of school administrators and teachers working in primary schools in the cities of Malatya, Elazığ, Diyarbakır and Batman in 2007-2008 academic year. The sample of the research consists of 117 school managers, 202 vice managers and 1673 teachers who were selected randomly from the target population with simple cluster sampling method. The questionnaires that were filled up by 86 school managers, 129 vice managers and 821 teachers were returned back and analyzed. Data were analyzed by hierarchical multiple linear regression method.As a result of the research, it was seen that teachers? emotional intelligence competencies strongly and positively predict their organizational citizenship behaviors, job satisfaction and affective commitment levels. The results of the mediation tests show that job satisfaction is partial mediator of the relationship between emotional intelligence and affective commitment. Also, both job satisfaction and affective commitment are partial mediators of the relationship between emotional intelligence and organizational citizenship behaviors.School managers? emotional intelligence competencies could not predict teachers? organizational citizenship behaviors, job satisfaction and affective commitment levels. However, emotional intelligence competencies of vice managers, who are the most frequently interacted administrative staff for teachers, significantly predict teachers? organizational citizenship behaviors, job satisfaction and affective commitment levels. Teachers? job satisfaction levels was found to be partial mediatior both to the relationship between vice managers? emotional intelligence and teachers? affective commitment and to the relationship between vice managers? emotional intelligence and teachers? organizational citizenship behaviors.Keywords: Emotional intelligence, job satisfaction, affective commitment, organizational citizenship behaviors.