Akıllı büyüme ekseninde toplu taşıma odaklı gelişim (TOD) tipolojileri ve planlama - tasarım ilişkilerinin değerlendirilmesi
Transit-oriented development (TOD) typologies and evaluation of planning-design relationships on the axis of smart growth
Yazar: KÜBRANUR DEMİR
Danışman: DOÇ. DR. CEMAL CENK HAMAMCIOĞLU
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Kentsel Mekan Organizasyonu ve Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Kentsel gelişme = Urban development ; Tasarım = Design ; Tipoloji = Typology ; Toplu taşımacılık = Public transportation

Özet:
Kentsel sürdürülebilirlik ve Akıllı Büyüme kapsamında bir planlama stratejisi olarak kabul edilen "Toplu Taşıma Odaklı Gelişim (TOD)"; kentlerdeki hareketlilik ve erişilebilirlik açısından yaşanan bazı sorunlara yanıt verme noktasında öncü bir kavram olarak ilk kez Calthorphe (1993) tarafından ortaya atılmıştır. TOD yaklaşımının amacı, kentler için önemli olan istasyon alanı ve çevrelerinin canlı bir organizma gibi işlemesini ve arazi kullanım, nüfus, yapı yoğunluklarının eşgüdümlü geliştirilmesini sağlamaktır.
İstasyon alanlarının belirli göstergelere dayalı olarak değerlendirilmesi gerekliliği TOD tipolojisi kavramını ortaya çıkarmıştır. Buna göre bir istasyon alanında TOD planlaması ve tasarımı yapılabilmesi için öncelikli olarak istasyon alanı tipolojisinin belirlenmesi gerekmektedir. Dolayısıyla bu çalışma ile; kentsel mekânın organizasyonunda farklı tipolojilerde gelişen istasyon alanlarının tasarım boyutunun önemi vurgulanarak, geliştirilecek TOD alanları için bir tipoloji-tasarım çerçevesi oluşturulması amaçlanmaktadır. Tez çalışması kapsamında farklı TOD tipolojileri göz önünde bulundurularak; TOD politikası ve planlamasının başarılı bir şekilde uygulanmasına yönelik değerlendirmeler yapılması hedeflenmiştir.
Çalışmanın temelini oluşturan TOD tasarımı ve tipolojilerine yönelik bir altlık oluşturulması amacıyla ilk olarak literatürdeki TOD tipolojileri ve TOD tasarım parametreleri teorik olarak incelenmiştir. İstasyon tipolojilerinin kentlerdeki uygulama pratiklerini anlamak için Denver (ABD), Jakarta (Endonezya) ve Arnhem Nijmegen (Hollanda) gibi Dünya'nın farklı şehirlerindeki örnekler üzerinden TOD tipolojileri ve planlama-tasarım ilkeleri ele alınmıştır. İncelenen teorik yaklaşımlar ve uygulanan örnekler doğrultusunda, plancılar, büyükşehir yönetimleri ve planlamada söz sahibi olanlar için TOD tipolojisi ve tasarımını bütüncül olarak ele alan bir öneri geliştirilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Toplu Taşıma Odaklı Gelişim (TOD), TOD tipolojisi, TOD tasarımı, Düğüm-Yer modeli

Abstract:
"Transit-Oriented Development (TOD)", which is accepted as a planning strategy within the scope of urban sustainability and Smart Growth, was first put forward by Calthorphe (1993) as a pioneering concept in responding to mobility and accessibility problems of cities. The TOD approach aims to ensure the station areas and their immediate surroundings in cities function as a living organism with the coordinated development of land use, population and building densities.
The necessity of evaluating station areas based on certain indicators has revealed the concept of TOD typology. Accordingly, TOD planning and design in a station area primarily requires the determination of the station area typology. Therefore, this study is aimed to develop a typology-design framework for the TOD areas by emphasizing the significance of design dimensions for different station typologies in spatial organization.
Within the scope of the thesis, it is aimed to make evaluations for the successful implementation of TOD policy and planning by taking into account different TOD typologies.
First, TOD typologies and TOD design parameters in the literature were investigated and overviewed theoretically to build a base for TOD design and typologies, which constitute the basis of the study. To understand the application practices of station typologies in cities, TOD typologies and planning-design principles are analyzed and discussed through the specific examples from Worldwide (Denver-USA, Jakarta-Indonesia, and Arnhem Nijmegen-Netherlands). In line with the theoretical approaches and investigated applied samples, a holistic proposal has been developed for planners and metropolitan administrations dealing with TOD typology and design.
Keywords: Transit Oriented Development (TOD), TOD typology, TOD design, Node-Place model