UNESCO perspektifinden kültürel peyzaj kavramı ve Türkiye dünya miras alanları incelemesi
The concept of cultural landscape from UNESCO perspective and analysis of Türkiye's world heritage sites
Yazar: EZGİ ZAĞIL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ YASEMİN SARIKAYA LEVENT
Mersin Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Şehir ve Bölge Planlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
İnsanlık tarihine tanıklık ederek günümüze kadar gelebilmiş ve gelecek nesillere aktarılması
büyük önem taşıyan, uluslararası işbirliği ile korunması gereken Dünya Miras Alanlarına UNESCO
Dünya Miras Komitesi tarafından 1992 yılında eklenen kültürel peyzaj kategorisi, bu miras alanlarına
farklı perspektiften bakılmasını sağlamıştır. Dünya mirası kültürel peyzaj alanları insan ve doğa
etkileşiminin en önemli örnekleridir. Dinamik bir kavram olan kültürel peyzaj alanları, günümüzde daha yoğun insan etkileşimine maruz kalmaktadır. Bu nedenle kültürel peyzaj alanları hakkında farkındalığın artması ve dolayısıyla daha doğru korunmasının sağlanması gerekmektedir.
Tez çalışması, UNESCO tarafından 1992 yılında dünya miras kategorisi olarak kabul edilen dünya mirası kültürel peyzaj alanlarının genel özelliklerini incelemeyi ve Türkiye'de yer alan dünya
miras alanlarından hangilerinin kültürel peyzaj alanı olarak yeniden değerlendirilebileceğinin tespit edilmesini amaçlamaktadır. Bu amaçla, öncelikle kültürel peyzaj kavramının tarihsel süreçte nasıl ele alındığı incelenmiş, farklı disiplinler tarafından yapılan çalışmalar kapsamında kavrama ilişkin geliştirilen tanımlar irdelenmiştir. Çalışma kapsamında UNESCO tarafından Dünya Miras Listesinde yer alan dünya mirası kültürel peyzaj alanları, kültürel peyzaja ilişkin belirlenen özellikler kapsamında incelenmiştir. Kriterler belirlenirken UNESCO tarafından kültürel peyzajlara yönelik yapılan görüşmeler, hazırlanan yönetmelikler, alınan kararlar referans alınmış olup; kültürel peyzajların daha ayırt edilebilir olmasına yönelik çıkarsamalar yapılarak özelliklere ilişkin öneriler geliştirilmiştir. Tespit edilen özellikler bağlamında Türkiye'de bulunan dünya miras alanları değerlendirilerek, hangilerinin kültürel peyzaj kapsamında ele alınabileceğine ilişkin öneriler getirilmiştir.

Abstract:
The cultural landscape, which has survived to the present day by bearing witness to the history
of humanity, is of great importance to future generations, and should be protected through international cooperation. UNESCO World Heritage Committee has accepted the cultural landscape as a category of world heritage in 1992. UNESCO has provided a fresh perspective from which to view these heritage sites. The world heritage cultural landscapes are the most significant examples of human interaction with nature. Cultural landscapes, as a dynamic concept, are subjected to a higher level of human interaction. Therefore, it is necessary to raise awareness of cultural landscapes in order to ensure more precise protection. The purpose of this thesis is to examine the general characteristics of the cultural landscapes recognized as world heritage by UNESCO in 1992 and to determine which of Turkey's world heritage sites can be re-evaluated as cultural landscapes. In order to accomplish this, the historical treatment of the concept of cultural landscape and the definitions developed for the concept within the scope of studies conducted by various disciplines were examined. Cultural landscapes in the World Heritage List were evaluated based on the cultural landscape's criteria determined within the scope of this thesis. In determining the criteria, the UNESCO documents, regulations and reports on cultural landscapes were used as a guide; inferences were made to make cultural landscapes more distinguishable, and suggestions for criteria were developed. In the context of the identified characteristics, Türkiye's world heritage sites were evaluated and suggestions were made regarding which ones could be considered within the context of cultural landscape.