Avrupa Birliği enerji arz güvenliğinde Türkiye'nin yeri ve önemi
Turkey's place and importance in European Union's energy supply security
Yazar: ADNAN BAKIR
Danışman: DOÇ. DR. ÇİĞDEM NAS
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Enerji = Energy ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Avrupa Birliği = European Union ; Enerji = Energy ; Enerji güvenliği = Energy security ; Enerji kaynakları = Energy resources ; Enerji politikaları = Energy policies ; Türkiye = Turkey

Özet:
Bu çalışmanın amacı dünyanın en büyük enerji ithalatçısı olan Avrupa Birliği'nin neden enerji arz güvenliği sorunu yaşadığını, hangi faktörlerin arz güvenliği riskini artırdığını ve arz güvenliğinin sağlanmasında Türkiye'nin oynayabileceği rolü ve önemini ortaya koymaktır. Bu amaç doğrultusunda tez, konuya arz güvenliği önlemleri perspektifinden bakmakta ve AB'nin özellikle çeşitlendirilmiş ve dengeli enerji kaynağı ve tedarikçi portföyü oluşturma ile rota çeşitlendirme gibi önlemlerde önemli eksiklikleri olduğunu, bu nedenle arz güvenliği riskinin yüksek olduğunu tartışmaktadır. Ayrıca Birliğin enerji arz güvenliğini sağlamasına, güvenilir ve jeostratejik konuma sahip Türkiye'nin özellikle tedarikçi ülke çeşitliliği sağlama ve güvenilir bir alternatif rota olma gibi çok önemli katkılarda bulunabileceğini tartışmaktadır. 
Çalışmada Uluslararası Enerji Ajansı, T.C. Enerji Bakanlığı ve BP gibi ulusal ve uluslararası kuruluşların yayınları ve ilgili literatür incelenerek ilk bölümde enerji kaynakları tanıtılıp, dünyadaki durumu ve ülkeler için önemleri ortaya konulmaktadır. İkinci bölümde enerji arz güvenliği kavramı ve önlemlerinin teorik çerçevesi ortaya konulduktan sonra AB'ye uygulanmakta ve Birliğin enerji arz güvenliği politikası değerlendirilmektedir. Üçüncü bölümde ise Türkiye'nin enerji politikası, enerji koridoru veya merkezi olma potansiyeli ve buna yönelik çalışmaları analiz edilerek AB enerji arz güvenliğinde oynayabileceği rol ve önemi değerlendirilmektedir.
Sonuç olarak, Avrupa Birliği'nin doğal gaz ve petrolde az sayıda ülkeye, özellikle Rusya'ya, yüksek bağımlılığı, tedarikçilerinin çoğunun güvenilir ve istikrarlı olmaması enerji arz güvenliği riskini artırmaktadır. 2006 ve 2009 Rusya-Ukrayna krizlerinden sonra 2014'te başlayan ve Kırım'ın Rusya tarafından ilhak edilmesi nedeniyle devam eden yeni krizin Rusya'nın güvenilemez bir tedarikçi olduğunu bir kez daha göstermesi ve tedarikçilerin çoğunun bulunduğu Ortadoğu ve Kuzey Afrika'da hakim olan istikrarsızlık ve güvensizliğin daha da artması, AB'nin tedarikçi çeşitlendirmesini elzem kılmıştır. Bu çalışma, potansiyel enerji bölgelerine erişimde Türkiye'nin stratejik bir rol oynayabileceğini ve bunun özellikle Doğu Avrupa ülkelerinin enerji arz güvenliği temini için çok önemli olduğunu savunmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Enerji kaynakları, enerji arz güvenliği, Avrupa Birliği, enerji politikaları, Türkiye

Abstract:
The aim of this study is to find out why European Union has security of energy supply problem, which factors increase the risks of security of supply, and the role and its importance that Turkey could play in ensuring the security of supply. In accordance with this purpose, the thesis looks at the issue from the perspective of supply security measures and argues that the EU especially in measures such as diversified and balanced mixed of energy sources and suppliers and diversification of routes, has significance deficiencies and thus having high risks of supply security. Also it argues that, Turkey, which is reliable and has geostrategic location, especially as in enabling diversification of suppliers and being a reliable alternative route, can make vital contributions to the Union's maintaining security of energy supply.
In the study, by analyzing publications of national and international organizations like International Energy Agency, Turkish Ministry of Energy, and BP and relevant literature, in the first part energy sources, world energy state, and the importance of energy for countries are introduced. In the second part, after theoretical framework of the concept of security of energy supply and its measures is introduced, it is applied to the EU and the Union's politics of security of energy supply is evaluated. In the third part, by analyzing Turkey's energy politics, its potential to be an energy corridor or hub and its efforts for it, the role it could play in EU's maintaining of the security of energy supply and its importance is evaluated. 
As a result, European Union's high dependence on a few supplier, especially Russia, for natural gas and oil imports and most of its suppliers' not being reliable and stable increases the risks of security of energy supply. After the 2006 and 2009 Russian-Ukrainian crises , the new crisis's, which began in 2014 and continue because of the annexation of Crimea by Russia, demonstration of Russia again as an unreliable supplier and further increased instability and insecurity which dominate the Middle East and North Africa, where most of its suppliers are located, has made the EU's diversification of suppliers essential. This study argues that, in accessing potential energy regions Turkey can play a strategic role and this is very important especially for the Eastern European countries' maintenance of the security of energy supply.

Keywords: Energy sources, energy supply security, European Union, energy policy,                                     Turkey