Laksatif ve zayıflatıcı olarak kullanılan bazı cassia (sinameki) türlerinde ve preparatlarında fitoeşdeğerlik-kalite kontrol analizleri
Phytoequivalance and quality control analyses on some species and preparations of cassia (senna) utilized as laxative and for weight loss purposes
Yazar: NESLİHAN KARAHAN
Danışman: PROF.DR. L. ÖMÜR DEMİREZER
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakognozi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Antrakinonlar = Anthraquinones ; Kalite kontrol = Quality control ; Kromatografi-yüksek basınçlı-sıvı = Chromatography-high pressure-liquid

Özet:
Cassia türleri, Avrupa dısında tüm kıtalarıntropik ve subtropik bölgelerinde yetismektedir. Laksatif etkili tıbbi sinameki yaprağı(Folia Sennae) olarak bilinen drog, Kuzeydoğu Afrika ve Arabistan yarımadasınınyarı çöl ve dağlarında yabani olarak yetisen Cassia acutifolia Del. (Cassia senna L.)ve C. angustifolia Vahl. türlerinden elde edilmektedir. Bu çalısmada, piyasadazayıflatıcı çay ya da form çayı adı altında satılan çaylarda bulunan sennozit A ve Bmiktar tayinlerinin ve sennozit A ve B tasıyan bitkisel ilaçlarda fitoesdeğerlikkontrolünün HPLC yöntemi ile yapılması amaçlanmıstır. Öncelikle sennozitlerinCassia sp. bitkisinden izolasyonu planlanmıs ancak sennozit A ve B elde edilememis,kemferol-3-O-gentiobiozit ve izoramnetin-3-O-gentiobiozit karısım halinde, aloeemodin-8-O-ß-glukopiranozit, rein-8-O-ß-glukopiranozit, torakrizon-8-O-ß-glukopiranozit bilesikleri izole edilmistir. Standart olarak alınan bu maddelere Flukafirmasından temin edilen sennozit A ve B de eklenmis ve analizler bu 6 bilesiküzerinden yapılmıstır. Sonuç olarak, izolasyon çalısmalarında kullanılan bitki dedahil olmak üzere piyasada bulunan çaylarda esas etkili madde olan sennozit B'yerastlanmamıs, çaylarda bu bilesiğin monomeri olan rein-8-O-ß-glukopiranozit tespitedilmistir. Müstahzarlarda ise sennozit B varlığı saptanmıs ve standartlara ait olanpiklerden madde miktarları tayin edilmistir. Müstahzarlarda sennozit B miktarı tabletbasına 1.49 ile 5.82 mg arasında değismektedir. Bu sonuçlar değerlendirildiğindepiyasada bulunan ve aynı amaçla kullanılan müstahzarların nitelik yönündenfitoesdeğer olduğu fakat farklı miktarlarda etkin madde içerdikleri ve etki güçlerininde birbirinden farklı olduğu sonucuna varılmıstır.Anahtar Kelimeler: Folia Sennae, antrakinon, laksatif etki, HPLC, fitoesdeğerlik.

Abstract:
Cassia species generally grow in tropicaland subtropical lands of all continents where Europe is the only exception. The drug,known to be the medical senna leaf (Folia Sennae) with laxative effect is obtainedfrom the wild Cassia acutifolia (C. senna) and Cassia angustifolia, which are found inthe sabkha and mountainous terrain of Northern Africa and Arabian Peninsula. Thisstudy aims to provide a quantitative analysis of sennoside A and B in herbal teapreparations which are known as form or weight loss teas in market. Anotherachievement of the study would be the phytoequivalence control of such herbalmedicines containing sennoside A and B through the HPLC method. Firstly studieswere planned for the isolation of sennosides from Cassia sp., but it has not beenpossible to obtain sennoside A and B. Instead aloe-emodin-8-O-ß-glucopyranoside,rhein-8-O-ß-glucopyranoside, torachrysone-8-O-ß-glucopyranoside and the mixtureof kaempherol-3-O-gentiobioside and isorhamnetin-3-O-gentiobioside have beenisolated. Sennoside A and B (Fluka) have been added to these compounds which arein line with the standards and the analyses have been made utilizing these 6compounds. The analyses revealed that the actual effective material that is sennosideB as well as the plant material utilized in isolation studies, are not found among theconstituents of the teas in focus which are sold in the market, but rather rhein-8-O-ß-glucopyranoside, the monomer of sennoside B was found. Presence of sennoside Bin tablets has been verified and amounts of materials have been assessed as per thestandard peaks values. Accordingly, it has been determined that the amount ofsennoside B varies between 1.49-5.82 mg per tablet. Upon evaluation of the dataobtained, it is concluded that the tablets in the market used for the same purpose arephytoequivalent in their qualitative contents but comprise different amounts ofeffective material and have differential potencies.Key Words: Folia Sennae, anthraquinone, laxative effect, HPLC, phytoequivalence.