Alevi ve Bektaşi inançlarındaki mitolojik unsurların tarihi ve dini kökeni
History and religious origin of mythological elements in Alevii and Bektashi beliefs
Yazar: BATTAL ATALAY
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ KADER ALTIN
Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion ; Tarih = History
Dizin: Aleviler = Alawis ; Bektaşiler = Bektashis ; Bektaşilik = Bektashism ; Dinler tarihi = History of religions ; Hz. Ali = Hz. Ali ; Köken bilim = Etymology ; Kültürel köken = Cultural origin ; Mitoloji = Mitology ; İnançlar = Beliefs

Özet:
Alevilik ve Bektaşilik çok eski tarihlere dayanmaktadır. Bu nedenle içerisinde birçok mitolojik öğeler bulundurmaktadır. İlk olarak Alevilik ve Bektaşiliğin tarihi hakkında bilgi vererek, gelişim süreçlerini açıklayacağım. Aleviliğin Anadolu'ya yayılışı, Kızılbaş tabirini alması ve Alevilere neden Kızılbaş denildiği gibi olguları açıklanmıştır. Osmanlı'dan günümüze kadar Alevilikle ilgili bilgi vererek, Alevilikte yer alan mitolojik ögeler tarihsel ve dinsel kökenine değineceğim. Ayrıca Bektaşiliğin Anada ortaya çıkışı ve Ahmet Yesevi ile olan ilişkisine değinilerek Bektaşiliğin ikinci kurucusu olarak kabul edilen Balım Sultanım Bektaşilikteki hizmetleri hakkında bilgiler verilmiştir. Son bölümde ise Alevilik ve Bektaşilik mitolojisinin önemli öğelerinden olan: Yaratılış, Turna, Hızır, Geyik, Aslan, Ocak Zülfikar, Hz. Ali ve Savaş, Nevruz, Doğum ve son olarak Sayıları inceleyerek bunların Anadolu kültürüne olan katkılar hakkında bilgi verilmiştir. Anadolu'daki Alevi-Bektaşi mitolojisinin oluşumunda eski Türk inançlarının izleri de görülmektedir. Anadolu'daki Alevi-Bektaşi mitolojisinin içinde birçok Şamani ve eski Türk inançlarında yer al ritüellerin izlerinde taşımaktadır. Alevi ve Bektaşi inancındaki önemli öğelerin tarihsel ve dini kökeni hakkında bilgiler verilmiştir
Anahtar Kelimeler: Mitoloji, Alevi, Bektaşi, Hz. Ali, Anadolu, Mitolojik Terimler

Abstract:
Alevism and Bektashism date back to ancient times. Therefore, it contains many mythological elements. First of all, I will give information about the history of Alevism and Bektashism and explain their development processes. The spread of Alevism in Anatolia, the use of the term "Kızılbaş" and why Alevis are called Kızılbaş are explained. By giving information about Alevism from the Ottoman period to the present, I will touch on the historical and religious origins of the mythological elements in Alevism. In addition, the emergence of Bektashism in Anada and its relationship with Ahmet Yesevi were mentioned, and information was given about the services of my Balım Sultan, who is accepted as the second founder of Bektashism, in Bektashism. In the last part, the important elements of Alevism and Bektashism mythology: Creation, Crane, Hızır, Deer, Aslan, Ocak Zülfikar, Hz. Ali and Savaş, Nevruz, Birth and finally Numbers were examined and information was given about their contributions to Anatolian culture. Traces of old Turkish beliefs are also seen in the formation of Alevi-Bektashi mythology in Anatolia. It carries the traces of rituals that take place in many Shamanic and old Turkish beliefs in the Alevi-Bektashi mythology in Anatolia. Information is given about the historical and religious origins of important elements in the Alevi and Bektashi belief

Keywords: Mythology, Alevi, Bektashi, Hz. Ali, Anatolia, Mythological Terms