Hastane öncesi sağlık personellerinin kimyasal, biyolojik, radyolojik, nükleer ve patlayıcı (KBRN-P) tehditlerine karşı hazırlık bilgisi, farkındalık, tutum ve davranışları; Sakarya ili  örneği
Pre-hospital healthcare personnel's preparedness, awareness, attitudes, and behaviors towards chemical, biological, radiological, nuclear, and explosive (CBRNE) threats: a case study of Sakarya province
Yazar: YAKUP POLAT
Danışman: PROF. DR. AYŞE HANDAN DÖKMECİ
Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Acil Yardım ve Afet Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; Sağlık Eğitimi = Health Education ; İlk ve Acil Yardım = Emergency and First Aid
Dizin: Afet riski = Disaster risk ; Afet tıbbı = Disaster medicine ; Afet yönetimi = Disaster management ; Afetler = Disasters ; Biyolojik silahlar = Biological weapons ; KBRN = CBRN ; Kimyasal silahlar = Chemical weapons ; Nükleer patlama = Nuclear explosions ; Radyoaktif madde = Radioactive matter ; Radyoaktif serpintiler = Radioactive fallout

Özet:
Bu çalışmada, Sakarya ilinde görevli 365 Hastane Öncesi Sağlık Personelinin KBRN-P Tehditlerine Karşı Hazırlık Bilgisi, Farkındalık, Tutum ve Davranışlarının değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Çalışmamızda katılımcıların %86'sı KBRN-P terimini daha önce duyduğunu ve %71,2'sinin bu konuda eğitim aldığını belirtirken, müdahalede kendilerini yeterli görenlerin oranı %22,2 olarak tespit edilmiştir. Kimyasal ajanlara maruz kalan hastalara müdahalede yeterlilik oranları  %29, radyasyon yanığına ve biyolojik ajanlara maruz kalan hastalara müdahalede yeterlilik oranları sırasıyla %24,9 ve %28,5 olarak düşük kalmıştır. Yüksek lisans mezunlarının bilgi ve tutum puanlarının, lise ve önlisans mezunlarına göre istatistiksel olarak daha yüksek olduğu saptanmıştır. Meslek yılı grupları karşılaştırmasında, 0-1 yıl meslekte olanlar ile 1-5 yıl, 5-10 yıl ve 10 yıl üzeri meslekte olanlar arasında anlamlı farklar belirlenmiştir. Meslek yılı arttıkça bilgi ve tutumlarının anlamlı olarak arttığı sonucuna ulaşılmıştır. Katılımcıların, KBRN-P ile ilgili bilgi ve tutumlarının farkındalık ve bilgi düzeyleri ile pozitif ilişkili olduğu ancak bilgi ve farkındalığın davranışa dönüşmesinde ek faktörlere ve müdahalelere ihtiyaç duyduğu belirlenmiştir. Çalışmamız sonucunda, KBRN-P konusunda eğitim almanın, kendini yeterli hissetme durumuna doğrudan yansımadığı ve eğitimin pratik uygulama becerilerine dönüşümünün yeterli olmadığı tespit edilmiştir. Çalışanların KBRN-P olaylarıyla karşılaşma sıklığının göz önüne alınarak, gelişmiş simülasyon eğitimleri ile desteklenmesinin, bilgi ve becerilerinin artırılmasına önemli düzeyde katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Hastane öncesi dönemlerde meydana gelen KBRN-P olaylarındaki başarının, donanımlı ve hazırlıklı hastane öncesi sağlık çalışanlarının etkinliği ile doğru orantılı olarak arttığı tespit edilmiştir. Bu amaçla, KBRN-P olay yönetim çalışmalarının doğru ve etkin bir şekilde ilerleyebilmesi için risk ve kriz yönetimi aşamalarının etkin ve sürdürülebilir olması gerektiği sonucuna varılmıştır.
Anahtar Kelimeler: KBRN-P, Hastane Öncesi Sağlık Profesyoneli, Olay Yeri Yönetimi, Hazırlık

Abstract:
This study aims to evaluate the knowledge, awareness, attitudes, and behaviors of 365 pre-hospital healthcare personnel in Sakarya province regarding CBRNE threats. In our study, 86% of the participants stated that they had heard of the term CBRNE before, and 71.2% reported receiving training on this topic. However, only 22.2% considered themselves adequately prepared for intervention. The rates of perceived competence in managing patients exposed to chemical agents, radiation burns, and biological agents were found to be low, at 29%, 24.9%, and 28.5%, respectively. The knowledge and attitude scores of master's degree graduates were statistically higher compared to high school and associate degree graduates. Significant differences were observed among different professional experience groups, with those having 0-1 year of experience differing from those with 1-5 years, 5-10 years, and over 10 years of experience. It was concluded that knowledge and attitudes significantly increased with years of professional experience. The participants' awareness and knowledge regarding CBRNE were found to be positively correlated with their awareness and knowledge levels, but additional factors and interventions were needed for the transformation of knowledge and awareness into behavior.Our study revealed that receiving training on CBRNE did not directly translate into a sense of competence, and the practical application of the training was insufficient. Considering the frequency of encounters with CBRNE incidents, it is believed that advanced simulation training, in addition to theoretical knowledge, would significantly contribute to the improvement of knowledge and skills. The success in managing CBRNE incidents during the pre-hospital period was found to be directly proportional to the effectiveness of well-equipped and prepared pre-hospital healthcare workers. Therefore, it was concluded that risk and crisis management stages should be effective and sustainable for the proper and efficient progress of CBRNE incident management exercises.
Keywords: CBRNE, Pre-hospital healthcare personnel, Incident Scene Management, Preparedness