Taş ocakları nizamnamesinin hukuk tarihi açısından incelenmesi
A legal history study on the stone quarries regulation
Yazar: EYÜP ENSAR ŞAĞBAN
Danışman: PROF. DR. CİHAN OSMANAĞAOĞLU KARAHASANOĞLU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hukuk = Law ; Tarih = History
Dizin: Hukuk = Law ; Hukuk tarihi = Law history ; Kamu hukuku = Public law ; Maden hukuku = Mining law ; Madencilik = Mining ; Nizamnameler = Nizamnames ; Taş ocakları = Quarry

Özet:
İşbu çalışmada 1887 yılında yürürlüğe giren Taş Ocakları Nizamnamesi, hukuk
tarihi ve idare hukuku çerçevesinde incelenmiştir. Bu kapsamda öncelikle çalışma
konusuna ilişkin temel kavramlardan bahsedilmiştir. Maden ve taş ocaklarına ilişkin
tanımların yapılmasının ardından, taş ocakları özelinde madenciliğin çevreye olan
etkilerine ve bunların ne şekilde bertaraf edilebileceğine dair düşüncelere
değinilmiştir. Ayrıca konuya dair yargı kararlarına da yer verilmeye çalışılmıştır.
Takip eden kısımda taş ocağı işletmeciliğinin öncülü olarak değerlendirilmesi
açısından Türk madencilik tarihine değinilmiştir. Nizamnamenin ortaya çıkış tarihi
itibarıyla özellikle Tanzimat dönemi önem arz ettiğinden, bu dönemde hukuk alanında
yaşanan gelişmelerle birlikte madencilik mevzuatının gelişimi ana hatlarıyla
incelenmiştir. Çalışmanın asıl bölümü olan inceleme kısmında ise 1887 tarihli
Nizamname ile 1901 tarihli Nizamname hükümleri karşılaştırmalı olarak
incelenmiştir. Buna göre, taş ocağı işletmek isteyen bir kimsenin hangi kurallara tabi
olarak ve ne şekilde hareket etmesi gerektiği yer yer günümüzdeki uygulamalarla kıyas
edilerek izah edilmiştir. İnceleme sırasında Danıştay ve Yargıtay gibi yüksek
mahkeme kararlarından da uygun düştüğü ölçüde yararlanılmıştır. Gerek
nizamnamenin maddeleri olsun ve gerek özellik arz eden diğer hususlarda olsun,
yazarların çeşitlilik arz eden görüşleri okuyucuya tarafsız bir şekilde aktarılmaya
çalışılmıştır. Çalışmanın takip eden kısmında ise Taş Ocakları Nizamnamesine ilişkin
olarak Cumhuriyet dönemi içerisinde başlayan kanunlaştırma çalışmaları ile çeşitli
isimlerdeki kanunlar ile yapılan değişikliklere değinilmiştir. Söz konusu kanun
hükümleri de yine getirdiği değişiklikler dikkate alınarak incelenmiştir. Çalışmanın
takip eden bölümünde Taş Ocakları Nizamnamenin peyderpey ve ne şekilde
yürürlükten kalktığına, günümüz hukuk sisteminde taş ve minerallerin Maden Kanunu
muhtevasına hangi basamaklardan sonra alındığına değinilmektedir. Çalışmanın özü
itibarıyla, yürürlükteki mevzuattaki aksaklıklar da gözetilerek taş ocağı işletmeciliğinin özellik arz eden yapısı nedeniyle madencilik faaliyetlerinden ayrı
olarak düzenlenmesine sebep olan ihtiyaçlara değinilerek aksi yönde yapılan
değişiklikler ile taş ocaklarının Maden Kanunu çerçevesinde işletilmesinin getirdiği
olumsuzlukların bertaraf edilebilmesi maksadıyla önerilerde bulunulmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Taş, Ocak, Madencilik, Nizamname, 1887, 1901

Abstract:
In this study, the Stone Quarries Regulation, which came into force in 1887,
has been examined within the framework of legal history and administrative law. In
this context, first of all, the basic concepts related to the study were mentioned. After
defining the mines and quarries terms, the effects of mining on the environment and
how they can be eliminated are mentioned and judicial decisions on the subject are
tried to be included. In the following section, Turkish mining history is mentioned in
order to evaluate it as a precursor to stone quarries management. Since the Tanzimat
period was especially important as of the date of the emergence of the regulation, the
development of the mining legislation together with the developments in the field of
law in this period was examined in outline. In the examination part, which is the main
part of the study, the provisions of the Regulation of 1887 and the Regulation of 1901
were examined comparatively. Accordingly, a person who wants to operate a stone
quarry should be subject to which rules and how he should act, and it has been
explained by comparing it with today's practices. During the examination, decisions
of high courts such as the Turkish Council of State and the Turkish Court of Cassation
were also utilized to the extent appropriate. It has been tried to convey the diverse
views of the authors to the reader in an impartial manner, whether in the articles of the
regulation or in other specific issues. In the following part of the study, the codification
studies that started in the Republican period and the amendments made with the laws
of various names are mentioned. The provisions of the aforementioned law were also
examined by taking into account the changes it brought. In the following part of the
study, it is mentioned that the Stone Quarries Regulation was gradually and how it was
abolished, and after which steps the stones and minerals were included in the content
of the Mining Law in today's legal system. In essence, considering the deficiencies in
the current legislation, the needs that cause the quarry operation to be regulated
separately from the mining activities due to its peculiar nature, and suggestions are made in order to eliminate the negativities caused by the changes made in the opposite direction and the operation of the quarries within the framework of the Mining Law.

Keywords: Stone, Quarry, Mining, Regulation, 1887, 1901