Türkiye'de sektörlerin doğalgaz kullanımının ekonomik büyümeye etkisinin incelenmesi
Investigation of the effect of natural gas use of sectors on economic growth in Turkey
Yazar: FATİH CAN DEMİRTAŞ
Danışman: DOÇ. DR. SİBEL BUKET İNCE ÇAŞKURLU
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / Ekonomik Kalkınma ve Büyüme Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Ekonomi = Economics ; Enerji = Energy
Dizin: Doğal gaz = Natural gas ; Doğal gaz boru hatları = Natural gas pipelines ; Doğal gaz piyasası = Natural gas market ; Ekonomik büyüme = Economic growth ; Ekonomik etki = Economic effect ; Enerji = Energy ; Enerji güvenliği = Energy security ; Enerji kullanımı = Energy usage ; Enerji tüketimi = Energy consumption ; Sektörel analiz = Sectoral analysis

Özet:
Enerji ile ekonomik büyüme arasındaki ilişkiyi araştıran çalışmaların geçmişi 19. yüzyıla kadar uzanmaktadır. Kapsamlı ve sistematik olarak yapılan araştırmalar ise 1970'li yıllarda başlamıştır. 20. yüzyılın ikinci yarısında yaşanan çevre felaketleri ile enerji kaynaklarının hızla tükenmekte olduğu gerçeği, enerjiyi ara malı olarak gören neoklasik büyüme anlayışı yerine, enerjiyi doğrudan bir üretim faktörü olarak gören ekolojik büyüme modelinin ön plana çıkmasına neden olmuştur. Yine aynı dönemde Soğuk Savaş'ın etkileri, bölgesel çatışmalar, ekonomik ve siyasi kriz gibi faktörler nedeniyle enerji kaynaklarında yaşanan darboğazlar, enerji güvenliği kavramını güçlendirmiştir. Çalışmanın odak noktasını oluşturan doğal gaz ise hem ekonomik büyümeye olan etkisi hem de küresel, bölgesel ve yerel çapta enerji güvenliğine olan etkileri açısından ele alınmıştır. Ayrıca doğal gaz piyasalarının oluşumu teorik açıdan ele alındıktan sonra 1987 yılından günümüze, Türkiye'nin doğal gaz piyasalarında meydana gelen değişim süreci açıklanmaya çalışılmıştır. Türkiye'nin doğal gaz görünümüne ilişkin temel veriler göz önünde bulundurularak, ülkemizde en çok doğal gaz tüketimi gerçekleştiren iki sektörün (sanayi sektörü, konut ve hizmetler sektörü) 1987-2019 yılları arası doğal gaz tüketim miktarları ile yine aynı tarihler arasında Türkiye'nin GSYİH gelişimi birlikte değerlendirilmiştir. Söz konusu veriler incelendiğinde, Türkiye'deki sektörlerin doğal gaz tüketimleri ile GSYİH gelişimi arasında özellikle kriz ve büyüme dönemlerinde benzer trend eğilimleri gözlenmiştir. Bununla beraber sanayi sektörü doğal gaz tüketiminin GSYİH'da yaşanan değişiklere, konut ve hizmetler sektörüne göre daha fazla tepki gösterdiği görülmektedir. Nedensellik açısından değerlendirildiğinde ise farklı kısa dönemler için büyüme, koruma, geri besleme ve nötrlük hipotezlerinin hepsinin geçerli olabileceği, fakat uzun dönemde tek bir geçerli hipotezden bahsedilemeyeceği gözlenmiştir.

Abstract:
The history of studies investigating the relationship between energy and economic growth dates back to the 19th century. Comprehensive and systematic research began in the 1970s. The environmental disasters in the second half of the 20th century and the fact that energy resources are rapidly depleting have led to the emergence of the ecological growth model, which sees energy as a direct production factor, instead of the neoclassical growth approach that sees energy as an intermediate product. In the same period, bottlenecks in energy resources due to factors such as the effects of the Cold War, regional conflicts, economic and political crises strengthened the concept of energy security. Natural gas, which is the focal point of the study, is discussed both in terms of its impact on economic growth and its effects on global, regional and local energy security. In addition, after the formation of natural gas markets has been discussed theoretically, the change process that has occurred in the natural gas markets of Turkey since 1987 has been tried to be explained. Considering the basic data on Turkey's natural gas outlook, the natural gas consumption amounts of the two sectors (industrial sector and the housing and services sector) that consume the most natural gas in our country between 1987-2019 and the GDP development of Turkey between the same dates evaluated together. When the aforementioned data are examined, similar trend trends were observed between the natural gas consumption of the sectors in Turkey and the GDP development, especially during the crisis and growth periods. However, it is seen that the natural gas consumption of the industrial sector reacts more to the changes in GDP than the housing and services sector. When evaluated in terms of causality, it has been observed that growth, conservation, feedback and neutrality hypotheses may all be valid for different short periods, but there is no single valid hypothesis in the long term.