Üç Kürt (Kurmancca) romanında üç özgürlük anlatısı (Emekçi, Kürt, Kadın)
Three narratives of freedom in three Kurdish novels (Labourer, Kurd, woman)
Yazar: MEHMET ŞİRİN FİLİZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ OSMAN ASLANOĞLU
Dicle Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kürt Dili ve Kültürü Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature ; Felsefe = Philosophy ; Sosyoloji = Sociology

Özet:
Özgürlük kavramı felsefe tarihi boyunca felsefi tartışmaların merkezinde yer almıştır. Bu kavramı kendi felsefesinin merkezine oturtan Hegel açısından "Dünya Tarihi özgürlük bilincindeki ilerlemeden başka bir şey değildir." Hegel "Tinin Görüngübilimi'nde" bilincin aşamalarını inceler. Özbilinç başlığı altında iki özbilincin kaşılaşması ve tanınma için giriştikleri mücadeleyi ele alır. Bu mücadeleyi efendi ve köle ilişkisi olarak tanımlar. Ona göre efendi ve kölenin tanınma için giriştikleri bu mücadele ancak bir devlet formunda çözülür. Devlette tikel ve tümel bütünleşmiş, bütün özbilinçler birbirlerini karşılıklı olarak tanımışlardır. Devlet ona göre Tanrı'nın yeryüzündeki yürüyüşüdür ve onda özgürlük olgusallaşmıştır. Bununla beraber Hegel'in özgürlük ile eşdeğer tuttuğu "devlet"inin de kendi içerisinde çelişkileri vardır. Ne Hegel'in devletinde ne de ondan sonraki modern devletlerde çelişkiler bütünüyle çözülememiştir. Hegel kendi devletinden kadınları kovarken orta sınıfı ise devletinin merkezine oturtmuştu. Bu nedenle ardılları, onun felsefesini kendi felsefelerini oluşturmada dayanak yaparken aynı zamanda da onun felsefesi eleştirilerin hedefi olmuştur. Marx ve Simone de Beauvoir gibi filozoflar kendi felsefelerini oluştururken Hegel'in Efendi Köle Diyalektiği'nden etkilenmişlerdi. Aynı zamanda postkolonyal kuramın en önemli temsilcileri olan Fanon, Memmi ve Césaire, sömürge ile sömürgecinin karşılaşmasının Hegel'in diyalektiği çerçevesinde incelenmesi gerektiğini düşünüyorlardı. Hegel'in diyalektiği bugün bile güncelliğini korumaktadır.
Bu çalışma Hegel'in Efendi ve Köle Diyalektiği'nden yola çıkarak Kürt romanlarında özgürlük bilincinin hangi uğraklardan geçerek ilerlediğini göstermeyi amaçlıyor. Bu nedenle üç Kürt romanı seçilerek bu üç roman, üç toplumsal grubun özgürlük anlatısı açısından Goldmann'ın "Genetik Yapısalcı" yöntemiyle incelenmiştir. Bu yönteme göre bir edebi eser, bir toplumsal grubun ya da sınıfın dünya görüşünün anlatımıdır. Bir edebi yaratımın öznesi, bireysel olarak yazarın kendisi değil, kolektif öznedir. Goldmann'ın yöntemi sadece eserin içkin analizine değil, grubun toplumsal bilincinin oluşumuna yönelir. Bu bilincin oluşumu da ancak tarihsel ve toplumsal bir inceleme ile açığa çıkabilir. Bu bağlamda bu çalışmada Erebê Şemo'nun Jiyana Bextewar adlı romanı, Jan Dost'un Mijabad adlı romanı ve Çidem Baran'ın Lerizînên Tenêtiyê adlı romanı incelenmiştir Bu şekilde üç farklı toplumsal grubun dünya görüşü açısından, Kürt romanında özgürlük bilincinin gelişimi gösterilmeye çalışılmıştır.
Anahtar Sözcükler
Efendi ve Köle Diyalektiği, Marksizm, Milliyetçilik, Feminizm, Kürt Romanı

Abstract:
The concept of freedom has been at the center of philosophical discussions throughout the history of philosophy. According to Hegel, who intensively discussed the concept, "The History of The World is none other than the progress of the consciousness of Freedom ." Hegel investigated consciousness's stages in "the phenomenology of Spirt". In the Self-consciousness chapter, he discussed the encounter of two self-consciousnesses and their struggle for recognition. Hegel described this struggle as master-slave relationship. He claimed that the contradictions between master and slave just could be solved in the state. The state incorporates particular into universals and all self consciousnesses recognize each other; Because, according to him, the state is the march of God on the earth and the freedom has become factual in it. However; Hegelian state, which he puts on par with freedom,  has its own contradictions. The contradictions could not neither be solved in Hegelian state nor in the modern states after him. He excluded women from his own state while placing middle class in the centre of it. For this reason, although his followers used his philosophy to form their philosophy, his philosophy has also been criticized. Marx and Simone de Beauvoir were influenced by Master and Slave Dialectics, forming their philosophies. The most prominent figures of Post-colonial Theory, Frantz Fanon, Memmi and Césaire thought that the encountering of colonized and colonizer should have been discussed within the framework of Master and Slave Dialectics. Therefore, it can be said that Hegelian Dialectics is still up to date.
Based on Hegel's Master and Slave Dialectics, this thesis aims at exploring through which moments, the idea of freedom has passed and progressed in Kurdish novels. For this purpose, three Kurdish Novels were selected and examined according to Lucien Goldmann's genetic structuralism. According to Goldmann, the literary text is the expression of world vision of a social groups or class. The subject of a literary product is not the writer himself, it is collective subject The method focuses on not only intrinsic analysis of literary work but also social group consciousness. The formation of this consciousness can only be revealed by a historical and social analayze. In the context, Erebê Şemo's Jiyana Bextewar, Jan Dost's Mijabad Çidem Baran' Lerizînên Tenêtiyê have been analaysed. In this way, this study seeks the progress of the consciousness of freedom in Kurdish novels from the point of three different social groups.
Keywords
Master and Slave Dialectics, Marxism, Feminisim, Nationalism, Kurdish Novel.