Yeraltı ulaşım projelerinin kentsel arkeolojik katmanlar üzerindeki etkileri ve sunumu: Marmaray Yenikapı Metrosu örneği
Effects and presentaition of underground transportation projects on urban archaeological layers: The example of Marmaray Yenikapı Metro
Yazar: BURCU YASLAN
Danışman: DOÇ. DR. OYA  AKIN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Kentsel Koruma ve Planlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Tarihi kent merkezlerinde kentsel gelişimin kaçınılmaz bir parçası olan yeraltı raylı ulaşım sistemleri; yüksek kapasiteli, hızlı ve konforlu bir çözüm sunmasıyla en akılcı yöntem olarak karşımıza çıkarken yeraltındaki arkeolojik katmanlara doğrudan müdahale etmesi açısından çok dikkatli ele alınması gereken bir konudur. Bu tarz büyük gelişim projelerinin çevresi ve etki alanlarında büyük oranda değişme yol açma potansiyelleri bulunmaktadır. Bu dinamizme karşın yeraltında bulunan arkeolojik kalıntılar değişime karşı kırılgan ve tahribata açıktır. Bu nedenle bu projelerin çok yönlü olarak ele alınması, her şeyin katmanlı ve birbiriyle ilişkili olduğu bilinciyle hareket edilmesi arkeoloji ve gelişmenin birbirini dışlamadan gerçekleştirilebilmesinin ön koşuludur. 
Sonuçta arkeolojik araştırma sürecinden elde edilen arkeolojik buluntuların ve bilginin, tarihsel bağlamıyla uyumlu bir biçimde kent yaşamına kazandırılması hedeflenmelidir. Bu doğrultuda kültürel miras kalıntılarının sergilenmesinde kentin dinamizmine ve değişen koşullarına uyum sağlayacak yenilikçi bir konsept geliştirilmedir. Bu yaklaşım geleneksel müze mekanlarında sergilenen arkeolojik kalıntıların dezavantajlı yönünü ortadan kaldırarak tarihsel bağlamının daha iyi algılanabilir ve anlaşılabilir olmasını sağlayacaktır. Kentte yaşayanların ve ziyaretçilerin çoğunun günlük yaşamının akışında, kısa bir süre de olsa deneyimleyebildiği; kültürel miras bilincini geliştiren kamusal mekanlar oluşturulmaktadır. Bu şekilde bütünleşik bir koruma yönteminin benimsenmesi hem unutulan veya ihmal edilen kentsel mekanlarının değerlendirilmesinde hem de arkeolojik kalıntılar için daha sürdürülebilir ve erişilebilir bir korumanın sağlanmasında anahtar rol oynamaktadır.

Abstract:
Underground rail transportation systems, which are an inevitable part of urban development, especially in historical city centers; While it is the most rational method with its high-capacity, fast and comfortable solution, it is an issue that should be handled very carefully in terms of directly intervening in the underground archaeological layers. Such large development projects have the potential to cause major changes in their environment and impact areas. Despite this dynamism, the archaeological remains found underground are fragile against change and open to destruction. For this reason, it is a prerequisite for these projects to be handled in a multi-faceted manner, to act with the awareness that everything is layered and interrelated, to realize archeology and development without excluding each other.
As a result, it should be aimed to bring the archaeological finds and information obtained from the archaeological research process into urban life in harmony with its historical context. In this direction, an innovative concept is developed to adapt to the dynamism and changing conditions of the city in the display of cultural heritage remains. This approach will eliminate the disadvantageous aspect of the archaeological remains exhibited in traditional museum spaces and will make their historical context better perceptible and understandable. Most of the city's residents and visitors can experience it in the course of their daily life, even for a short time; Public spaces that develop cultural heritage awareness are created. Adopting an integrated method of conservation in this way plays a key role both in the evaluation of forgotten or neglected urban spaces and in providing a more sustainable and accessible protection for archaeological remains.