Eskişehir'in Mahmudiye İlçesi'ndeki döner eksenli bindirme tavanlı camiler ve döner eksenli bindirme tavan geleneği
In Mahmudiye district of Eskişehir the mosques of superimposing ceiling structures with revolving axes and the tradition superimposing ceiling structures with revolving axes
Yazar: GÜLSÜM AKTÜRK
Danışman: DOÇ.DR. CANAN PARLA
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Bu çalışmanın konusunu, daha önce üzerinde çalışılmamış Eskişehir'inMahmudiye lçesi'nde bulunan beş camideki döner eksenli ahşap malzemeli bindirmetavan uygulamaları teşkil etmektedir. Belgelenen bu camilerin en erkeni 1834, diğerleri1932, 1940, 1950 ve 1952 tarihlerinde inşa edilmişlerdir.Bindirmeli örtülerin belli bir biçimini oluşturan bu tavan türünün, değişikterimlerle ifade edilmesi bir takım karışıklıklara ve yanlış anlamalara sebep olmaktadır.Bu nedenle çalışmamızda C. Parla tarafından öne sürülen, diğer terimlere oranla butavanları daha iyi anlattığını düşündüğümüz ?döner eksenli bindirme tavan? terimikullanılmıştır.Tez kapsamında, incelenen tavan türünün, bindirme katlarının alabildiği değişikgeometrik biçimler incelenerek Anadolu'daki tümülüslerde yer alan mezar hücreleriniörten en erken tarihli kârgir örneklere dikkat çekilmiştir. Ayrıca, bu tavan türünün ahşapmalzemeden yapılmış örneklerinden konut, saray, tapınak, cami ve çeşitli inançgruplarına ait ibadethanelerde yer alanlarının uygulamadaki benzerlikleri ileetkileşimleri incelenmiş, örttükleri yapıların işlevlerine göre değişen anlamlar içeripiçermedikleri üzerinde durulmuş ve hemen her yapıda aynı simge diliyle kullanıldıklarıtespit edilmiştir.Öte yandan, Türk Mimarisi örnekleri içinde, çoğunluğu küçük ölçekli, pek azıbüyük organizasyonlu camilerde prestij belirleyerek kullanıldığı belirlenen dönereksenli bindirme tavanların gökyüzü simgesi olarak algılanmaları, daha ucuzmalzemeyle inşa edilebilen kubbe alternatifi olarak görüldüklerini de teyit etmiştir.Tezin konusunu oluşturan beş cami ile tavanları, inşa tekniği olarakAnadolu'nun diğer bölgelerindeki eski ve yeni tarihli uygulamalarla benzerlik özelliklergöstermektedir. Bu tespit, kökü çok eskilere dayanan bir örtü tekniğinin günümüzde dedevam ettiğini göstermesi açısından önemlidir.

Abstract:
The theme of this work is superimposing ceiling structures with revolving axesof five mosques in the Mahmudiye township of Eskişehir province. Such a study is thefirst one of its kind in this particular location. The oldest mosque was built in 1834, andthe others are dated 1932, 1940, 1950 and 1952.Different general terms used for superimposing ceiling structures which causedmisunderstandings and confusions. Therefore, in this work the term originally used byCanan Parla is taken up as ?superimposing ceiling structures with revolving axes?which we assume this specific ceiling structure is better explained with such a term.Within the context of the thesis, this sort of ceiling and its different geometricforms of superimposing layers were elaborated in line with some similar examples ofearly Anatolian tumulus (barrow) tombs as well. Furthermore, these particular woodenceiling structures used in houses, seraglios, temples, mosques and in various religiousbuildings of different faiths were also taken up in terms of their functional similarities,interactions and whether they constitute varying reasons of existence. It was realisedthat the same language of symbolism was used almost in every such building.On the other hand, in examples of the Turkish Architecture, mostly in smallerand rarely in bigger scale mosques, such a structure of ceilings were used not only forprestigious reasons but also and primarily as a symbol of heaven to substitute domestructures which would consume more resources.The subject matter five mosques and their ceiling structures constituteresemblances in terms of construction techniques with other older and newerapplications in Anatolia. This important conclusion highlights that such a specificceiling technique deeply goes back to ancient times and still continues to beimplemented at present.