Vardiyalı çalışan hemşirelerde uyku bozuklukları ve iş stresinin kardiyovasküler hastalık riski ve risk farkındalığı ile ilişkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship of sleep disorders and occupational stress to cardiovascular disease risk and risk awareness in shift working nurses
Yazar: TUĞBA SAVAŞ EREL
Danışman: DOÇ. DR. PINAR DURU
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Hemşirelik = Nursing
Dizin: Hemşirelik = Nursing ; Hemşirelik araştırmaları = Nursing research

Özet:
Amaç: Vardiyalı çalışan hemşirelerde uyku bozuklukları ve iş stresinin
kardiyovasküler hastalık (KVH) riski ve risk farkındalığı ile olan ilişkilerini
araştırmaktır.

Yöntem: Araştırma, Haziran-Eylül 2023 tarih aralığında bir üniversite
hastanesinde çalışan 258 hemşire üzerinde yürütülen kesitsel tipte bir çalışmadır.
Araştırma verilerinin toplanmasında "DSM-5 Uyku Bozukluğu-Yetişkin Ölçeği Kısa
Formu", "Genel İş Stresi Ölçeği", "Framingham Kardiyovasküler Hastalık Risk
Skoru" ve "Kardiyovasküler Hastalık Risk Farkındalığı Değerlendirme Ölçeği"
kullanılmıştır.

Bulgular: Hemşirelerin çoğunluğu (%63,6) sağlıklı uyku süreleri rapor etse de,
%52,7'si uyku bozukluğuna sahip olup, iş stresi orta düzeydedir. Önümüzdeki 30 yıl
içerisinde tam KVH geçirme riski hemşirelerin %28,7'sinde orta, %5,4'ünde yüksek
düzeydedir. Sert KVH geçirme riski ise, hemşirelerin %18,2'sinde orta, %0,8'sinde
yüksektir. Hemşirelerin uyku bozuklukları arttıkça genel iş stresi de artmaktadır.
Hemşirelerin tam KVH ve sert KVH risklerini arttırmada etkili olan ilk üç değişken;
anti-hipertansif ilaç kullanımı, erkek olma ve kronik hastalık varlığı iken, azaltmada
etkili olan ilk üç değişken; sigarayı bırakmış, hiç içmemiş ya da evli olma durumudur.
Hemşirelerin uyku bozuklukları ve iş stresi arttıkça, KVH risk farkındalığı ve sağlıklı
yaşam alışkanlıklarına olan niyetleri de artmaktadır.

Sonuç: Bulgular, vardiyalı çalışma düzeninin uyku bozuklukları ve iş stresini
artırdığını ve bu faktörlerin KVH riski ve farkındalığı ile doğrudan ilişkili olduğunu
göstermektedir. 40 yaş üstü tüm hemşirelerin KVH risk taramasından geçirilmesi,
çalışma ortamında dinlenme araları gibi düzenlemelerin yapılması, sağlıklı yaşam
alışkanlıklarının teşvik edilmesi ve stres yönetimi programlarının düzenlenmesi
hemşirelerin KVH riskini azaltmalarını destekleyebilir.

Abstract:
Aim: This study investigated the relationships between sleep disorders and
occupational stress with cardiovascular disease (CVD) risk and risk awareness in shiftworking nurses.

Methods: This research was a cross-sectional study conducted on 258 nurses
working at a university hospital between June and September 2023. The data were
collected using the "DSM-5 Sleep Disorder-Adult Scale Short Form," "General Job
Stress Scale," "Framingham Cardiovascular Disease Risk Score," and the
"Cardiovascular Disease Risk Awareness Assessment Scale."

Results: While most nurses reported having a healthy sleep duration (63.6%),
52.7% of nurses had sleep disorders, and occupational stress was moderate. The risk
of experiencing full CVD in the next 30 years was moderate in 28.7% of nurses and
high in 5.4%. The risk of severe CVD was moderate in 18.2% of nurses and high in
0.8%. General occupational stress increased as nurses' sleep disorders increased. The
top three variables that increased the risks of full CVD and severe CVD in nurses were
the use of antihypertensive drugs, being male, and the presence of chronic diseases.
The top three variables that decreased these risks were quitting smoking, never
smoking, or being married. As nurses' sleep disorders and occupational stress
increased, awareness of CVD risk and intentions to adopt healthy lifestyle habits also
increased.

Conclusions: The results indicated that shift work heightened sleep disorders
and occupational stress, directly impacting CVD risk and awareness. Screening nurses
over 40, incorporating rest breaks, promoting healthy habits, and organizing stress
management programs can aid in reducing CVD risk.