Erken Cumhuriyet Döneminde dinin sosyo-politik araçsallaştırılması bağlamında cuma hutbeleri
Friday sermons in the context of socio-political instrumentalization of religion in the Early Republican Period
Yazar: GÜLENER KIRNALI
Danışman: DOÇ. DR. AHMET ŞEMSETTİN KUYAŞ
Galatasaray Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Sosyoloji = Sociology ; Tarih = History
Dizin: Cuma hutbeleri = Friday khutbas ; Din sosyolojisi = Religious sociology ; Din-siyaset ilişkileri = Religious-politics relations ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Türk siyasi tarihi = Turkish political history ; Türkiye tarihi =

Özet:
Tarihsel süreklilik perspektifi üzerine kurulu olan bu çalışma, Erken Cumhuriyet döneminde Cuma hutbelerinin bir sosyo-politik iletişim aracı olarak kurgulanması ve bu aracın standartlaştırılması, merkezileştirilmesi ve uygulanışının denetim altına alınması süreçlerini ayrı ayrı ele alırken bir taraftan da tüm bu süreçlerin tarihselliğini; Cumhuriyet'in bu fikir ve pratiği ne ölçüde tevarüs ettiğine odaklanan bir süreklilik arkeolojisi üzerinden göstermektedir. 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren siyasetin İslamileşmesi ve İslam'ın siyasallaşması olguları dahilinde İslami iletişim araçlarının siyaset lehine kullanımını merkezine alan bu çalışma, bu düşünsel ve uygulamasal izlek üzerinden 1920'li ve 1930'lu yıllarda siyasal iktidarın Cuma hutbeleri aracılığıyla halka ulaşma, halkı bilgilendirme ve endoktrine etme çabalarıyla eşzamanlı olarak bu iletişimsel gücün merkezi siyasal iktidar dışında kullanılmasının önüne geçmek için yürüttüğü bir dizi idari ve bürokratik süreci göstermektedir. Öte yandan Erken Cumhuriyet döneminde üretilen Cuma hutbelerinin kapsamlı bir söylem analizini sunan bu çalışma, özellikle kırsalda yaşayan ve okul çağını geçmiş yurttaşlara ulaşmak için kurgulanan bu iletişimsel araç üzerinden dönemin siyasal iktidarının vatandaş tahayyülünü ve inşa etmeye çalıştığı yeni vatandaşa iletmek istediği mesajları ekonomik hayattan tarih anlatısına, aile ve nüfus politikalarından kamu sağlığına ve dönemin yeni dünya anlayışına varan geniş bir yelpazede incelemektedir.

Abstract:
This study, based on the perspective of historical continuity, examines the processes of designing Friday sermons as a sociopolitical communication tool during the Early Republican period, and separately the processes of standardizing, centralizing, and controlling their implementation. At the same time, it shows the historicity of all these processes through a continuity archaeology that focuses on how much the Republic inherited these ideas and practices.
Located in the context of the Islamization of politics and the politicization of Islam from the second half of the 19th century, the study emphasizes the use of Islamic communication tools for political purposes. It shows how, in the 1920s and 1930s, political power used Friday sermons to reach, inform, and indoctrinate the public. It also details a series of administrative and bureaucratic processes put in place to prevent the use of this communication power outside of central control.
In addition, the study proposes a thorough analysis of the discourse of Friday sermons produced during the early Turkish Republic. Through this tool, designed to reach rural and poorly educated populations, it examines the conception of the citizen by the political power of the time and the messages it wanted to convey to this "new citizen". This analysis covers a diversity of topics, ranging from economics to historical narrative, from family and demographic policies to public health, through the new understanding of the world at that time.