Şizofreni hastalığının biyobelirteçleri
Biomarkers of Schizophrenia
Yazar: CANSU SEVİNÇLİ BAYRAM
Danışman: DOÇ. DR. TÜRKER TEKİN ERGÜZEL
Üsküdar Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Nörobilim Ana Bilim Dalı / Nörobilim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Psikiyatri = Psychiatry ; Psikoloji = Psychology

Özet:
Şizofreni pozitif ve negatif semptomlar, bilişsel eksikliklerle karakterize olmuş poligenetik ve multifaktoriyel nörodejeneratif bir hastalıktır. Kronopatolojisi göz önüne alındığında ilk psikozun yetişkinlikte ortaya çıkması nedeniyle prodromal dönemde teşhis edilememektedir. Genetik yatkınlık, epigenetik etkiler, enflamasyon, nörotrofik faktörler, oksidatif stres, nörokimyasal ve nörogelişimsel hipotezler ile mevcut biyobelirteçler arasındaki ilişkiselliği bütüncül perspektiften değerlendirme hedeflenmektedir. 
Bu çalışma da nörogörüntüleme yöntemleri, kan ve omurilik sıvısı değerleri, hayvan deneyleri, genomik bulgular ve fenotip ile şekillenen epigenetik araştırmalar analiz edilmektedir.Kalıtımsal faktörler, intrauterin gelişim anormallikleri, konjenital malformasyonlar, doğum öncesi ve doğum sonrası stresör etkenlere ya da enfeksiyona maruz kalınması, nörogelişimsel süreçte oluşan aksaklıkların beyin plastisitesi ve hastalığın oluşumunda etkili olduğu düşünülmektedir.Sitokin düzensizlikleri, nörotrofik faktörlerin dengesizlikleri; mitokondriyal disfonksiyon, aşırı sinaptik budama ve oligodendrosit, mikroglia, astrositlerde disregülasyona neden olabileceği ifade edilmektedir.Oksidatif stres faktörleri ve nöroenflamasyon,nörokimyasal transmisyonu etkilediğine yer verilmektedir. Histolojik bulgulara göre premorbid dönemde meydana gelen anormallikler, beyinde işlevsel ve yapısal değişimler oluşturmaktadır.
Hastalığın patofizyolojisine dair nedensel mekanizmaların belirlenmesi, aday belirteçlerin epifenomen olmasından ziyade süreci yansıtabilmesi için önem taşımaktadır. Prodromal, tanısal, tedaviye yönelik belirteçlerin gelişmesi ve hastalığın patolojisinin aydınlatılması boylamsal çalışmalara yer açmaktadır. Bu dönemlere ilişkin biyobelirteçlerin netlik kazanması ve metabolitlerdeki değişimlerin hastalığın nedeni mi ya da sonucu mu olduğu anlamak için yeterli örneklem büyüklüğüne sahip klinik çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır.

Abstract:
Schizophrenia is a polygenetic and multifactorial neurodegenerative regulation characterized by positive and negative assumptions, lack of review. Since the first psychosis whose chronopathology is seen occurs in adulthood, it cannot be diagnosed in the prodromal period. It is aimed to evaluate the correlation between genetic predisposition, epigenetic changes, inflammation, neurotrophic factors, oxidative stress, neurochemical and neurodevelopmental hypotheses and existing biomarkers from a holistic perspective. 
	In this study, epigenetic studies shaped by neuroimaging methods, blood and spinal fluid values, animal experiments, genomic effect and phenotype are analyzed. Hereditary factors, intrauterine developmental abnormalities, congenital malformations, exposure to prenatal and postnatal stressful experience, disease, and neurodevelopmental processes terminate brain plasticity and development. Cytokine functions, neurotrophic parameters imbalances; It causes mitochondrial dysfunction, excessive synaptic pruning and dysregulation in oligodendrocytes, microglia, astrocytes. Oxidative stress factors and neuroinflammation affect neurochemical transmission. According to histologically determined, abnormalities occurring in the premorbid period constitute functional and changing changes in the brain.
	Determining the causal parameters related to the pathophysiology to be expanded is important to reflect the process after the epiphenomenon of candidate markers. Longitudinal directions make room for the development of prodromal, recognition, placement-oriented markers and the elucidation of the pathology of the disease. Clinical distributions with sufficient sample sizes are needed to clarify the biomarkers for these periods and to understand whether the extent of the changes in metabolites is the cause or the result.