1931-1934 yılları arasında askerî liselerde okutulan edebî kıraat kitaplarının tema, metin türleri ve söz varlığı (Deyimler-atasözleri-vecizeler) yönünden incelenmesi
An examination of the literary kiraat books were read in military high schools between 1931-1934 in terms of themes, text types and new words
Yazar: SULTAN ESRA ÇINAR
Danışman: DOÇ. DR. İLKNUR BAYRAK İŞCANOĞLU
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Eğitim politikaları tarih boyunca birçok kez değişime uğramıştır. Bu doğrultuda çeşitli öğretim programları hazırlanmış ve okullarda uygulanmıştır. Türkçe ve Türk Dili ve Edebiyatı dersleri hazırlanan her programda önemini korumuş, öğrencilerin diğer derslerde başarısını etkileyen, Türk kültürünün aktarımını ve ana dili öğretimini sağlayan en önemli derslerden biri olmuştur. Cumhuriyetin ilanı ile Atatürk'ün liderliğinde pek çok alanda değişiklikler olurken eğitim alanında da önemli çalışmalar yapılmıştır. Harf İnkılabı ile beraber insanların okuduklarını anlayabilmesi, yeni harflerin öğretilmesi ve öğrencilerin çağdaş bir öğretim yöntemiyle eğitim görmesinin amaçlanması ile bu hedefe yönelik yeni ders kitapları ve öğretim programları oluşturulmuştur. İlk dönemde hazırlanan öğretim programlarında Türkçe ve Edebiyat dersleri birlikte ele alınırken sonrasında Edebiyat dersi ayrı bir programa dâhil edilmiş ve içinde Kıraat dersine yer verilmiştir. Öğrencilerde okuma becerisini geliştirmek ve millî benlik oluşturmak açısından Kıraat ders kitapları, Türkçe öğretiminde ders kitapları içerisinde can damarı görevi görmüştür. Kurtuluş Savaşı'nı kazanmış ve yenileşme sürecine girmiş Türk milletinde millî benliğin oluşturulması için kıraat kitapları kullanılarak içeriğinde bu amaca yönelik metinlere yer verilmiştir. Bu çalışmada, Cumhuriyet'in ilanı ile beraber yeniliklerden en çok etkilenen kurumlardan biri olan askerî liselerde okutulan iki edebî kıraat kitabı incelenmiştir. Kitaplarda bulunan metinler temel iletileri, metin türleri ve söz varlığı açısından incelenmiştir. Çalışma toplam yedi bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde problem durumu, araştırmanın önemi, sınırlılıkları açıklanmış, ikinci bölümde yöntemden bahsedilmiştir. Üçüncü bölümde 1924'ten 1934'e kadar Kıraat derslerinin tarihi ve askerî liselerde okutulan iki kıraat kitabı hakkında bilgi verilmiştir. Dördüncü bölümde Askerî Mektepler ve Ordu Efradına Mahsus Yeni Kıraat Kitabı, beşinci bölümde Askerî Liselerin 10. Sınıfları İçin Edebî Kıraat Notları kitabı metin türleri, temel iletileri ve özetleri şeklinde incelenmiştir.  Altıncı bölümde her iki kitap söz varlığı (deyimler-atasözleri-vecizeler) açısından incelenmiş, yedinci bölümde araştırmanın sonuçları ve öneriler açıklanmıştır.

Abstract:
Education policies have changed many times throughout history. In this direction, various teaching programs have been prepared and implemented in schools. Turkish and Turkish Language and Literature course has maintained its importance in every program prepared, and has become one of the most important courses that affects the success of students in other courses and ensures the transfer of Turkish culture and teaching the mother tongue. With the proclamation of the Republic, while there were changes in many areas under the leadership of Atatürk, important work was also carried out in the field of education. With the Alphabet Revolution, new textbooks and teaching programs were created with the aim of helping people understand what they read, teaching new letters and providing education to students with a modern teaching method. While Turkish and literature courses were handled together in the curriculum prepared in the first semester, later the literature course was included in a separate program and the Reading course was included. Recitation textbooks have served as the lifeblood of textbooks in teaching Turkish in terms of improving students' reading skills and creating a national identity. In order to create the national identity of the Turkish nation, which won the War of Independence and entered the process of innovation, recitation books were used and texts for this purpose were included. In this study, two literary recitation books taught in military high schools, one of the institutions most affected by innovations after the proclamation of the republic, were examined. The texts in the books were examined in terms of their basic messages, text types and vocabulary. In the first part, the problem situation, the importance of the research and its limitations are explained, and in the second part, the method is mentioned. In the third chapter, information is given about the history of Recitation lessons from 1924 to 1934 and the two recitation books taught in military high schools. In the fourth chapter, the New Recitation Book for Military Schools and Army Personnel, and in the fifth chapter, the Literary Recitation Notes for the 10th Grades of Military High Schools book were examined in terms of text types, basic messages and summaries. In the sixth chapter, both books were examined in terms of vocabulary (idioms-proverbs-sayings), and in the seventh chapter, the results of the research and suggestions were explained.