Avrasya Ekonomik Birliği'nin Kırgızistan'a etkileri
Евразиялык экономикалык биримдиктин Кыргызстанга тийгизген таасирлери
Yazar: NAZİRULLO NEGMATOV
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET EMİN ERENDOR
Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ekonomi = Economics ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Avrasya Ekonomik Birliği = Eurasian Economic Union ; Ekonomik etki = Economic effect ; Kırgızistan = Kyrgyzstan ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası politika = International policy

Özet:
Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'nin (SSCB) dağılması ile birlikte Orta Asya'da kurulan Cumhuriyetlerinin kendi aralarında ve bölgedeki diğer büyük güçlerle nasıl bir ekonomik ve siyasi bir ilişki kuracağı tartışılmaya başlanmıştır. Sovyetler Birliği'nin yıkılması ile tek kutuplu bir düzene geçiş yapan dünya düzeni, on yıl gibi kısa sayılabilecek bir süre içerisinde toparlanan ve tekrar küresel güç olmak isteyen Rusya'nın çalışmaları ile farklı bir yöne doğru geçmektedir. Orta Asya bölgesi, burada etkin olmak isteyen büyük güçlerin rekabet alanı haline gelmiştir. Ortaya çıkan gelişmeler sonrasında bölgede yeni oluşumlar ortaya çıkmaya başlamıştır. Avrasya Ekonomik Birliği'de (AEB) bu amaçla kurulmuş örgütlerden birisi olarak ön plana çıkmaktadır.
Rusya ile Beyaz Rusya'nın girişimleri ile 1995 yılında imzalanan Gümrük Birliği antlaşması sonucunda ortaya çıkan AEB her ne kadar bölge ülkeleri açısında çok önemli olsa da disiplinler arası çalışmalarda yeterince ilgi görmemiştir. Bağımsızlığını henüz kazanmış olan Orta Asya ülkelerinin aralarındaki siyasi, ekonomik ve güvenlik problemlerini uzun vadede çözüme kavuşturacağı tezi de ön plana çıkmaktadır.
Bu çalışmanın temel amacı Avrasya Ekonomik Birliği'nin Kırgızistan özelinde getirmiş olduğu olumlu ya da olumsuz durumları analiz etmektir. Ayrıca; Avrasya Ekonomik Birliği üzerine genel bir değerlendirme yapıldıktan sonra Birliğin, dünya sistemindeki rolünü ayrıntılı olarak açıklamaktır. Tezin temel argümanı, Kırgızistan her ne kadar ekonomik gerekçelerle örgüte üye olmuşsa da örgütün getirmiş olduğu olumlu etkilerden çok olumsuz etkiler ülke üzerinde etkili olmuştur.
Anahtar Kelimeler: Avrasya Ekonomik Birliği, Avrasya, Orta Asya, Kırgızistan.

Abstract:
Кеңештик Сосиалисттик Республикалар Бирлиги (ССР) тарагандан кийин Орто-Азияда түптөлгөн республикалардын өз ара жана айланадагы күчтүү мамлекеттер менен экономикалык жана саясий байланыштарынын кандай болушу керектиги туурасында маселелер күч алып, козголо баштаган. СССРдин кулашы менен бир уюлдук тартипке өткөн дүйнөлүк система, он жылдын ичинде кыска мөөнөттө оңолуп, кайрадан дүйнөлүк держава болууну каалаган Орусиянын аракети менен башка нукка түшүүдө. Евразия аймагы - Евразия өрөөнүндө активдүү болуу максатын көздөгөн күчтүү мамлекеттер үчүн кызыктуу аймагына айланган. Ушунтип Орто-Азияда ири күчтөрдүн активдүү болуу аракеттери – өрөөндө жаңы уюм жана проекттердин пайда болуусун шарттаган. Мына ушул максатта түзүлгөн уюмдардын бири Евразия экономикалык биримдиги (ЕЭБ) болуп саналат.
Россия жана Белоруссия мамлекеттеринин аракеттери менен 1995-жылы кол коюлган бажы биримдиги келишиминин натыйжасында пайда болгон Евразиялык экономикалык биримдик – Орто-Азиялык мамлекеттер үчүн канчалык маанилүү болсо да дисциплин аралык изилдөөлөрдө татыктуу жана жетишээрлик деңгээлде көңүл бурулган эмес. Евразиялык экономикалык биримдигнин эгемендигин али алган Орто-Азия мамлекеттери арасындагы саясий, экономикалык жана коопсуздук көйгөйлөрүн узак аралыкка чече алаарлык касиети тууралуу гипотеза алдынкылардан болуп көзгө илинет.Бул изилдөөнүн негизги максаты – Евразия экономикалык биримдигинин Кыргызстанга тийгизген оң жана терс таасирин талдоо. Айыркча, Евразиялык экономикалык биримдикке жалпы баа берилген соң Советтер союзунун дүйнөлүк системадагы ордун аныктап чыгуу. Диссертациянын негизги аргументи: Кыргызстан уюмга экономикалык себептерден улам мүчө болуп киргени менен, уюмдун терс кесепеттери өлкө үчүн оң жагына караганда натыйжалуураак болгон.
Ачкыч сөздөр: Евразиялык экономикалык биримдиги, Орто-Азия, Кыргызстан.