Travmatik beyin hasarlı hastalarda rehabilitasyon sonuçları
Rehabilitation results of the traumatic brain injury patients
Yazar: SAVAŞ KARPUZ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. SAMİ KÜÇÜKŞEN
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Meram Tıp Fakültesi / Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2015
Konu: Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon = Physical Medicine and Rehabilitation
Dizin: Beyin = Brain ; Beyin yaralanmaları = Brain injury ; Koma = Coma ; Tedavi = Treatment ; Yaralar ve yaralanmalar = Wounds and injuries ; Ölçekler = Scales

Özet:
Amaç: Bu çalışmada son 5 yıl içerisinde kliniğimizde rehabilite edilen Travmatik Beyin Hasarlı hastaların fonksiyonel son durumunu ve rehabilitasyon sonuçlarımızı değerlendirmeyi amaçladık.
Gereç-Yöntem:  Necmettin Erbakan Üniversitesi Meram Tıp Fakültesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyonkliniğinde2008-2013 yılları arasında rehabilite edilen travmatik beyin hasarlı 84 hastadan telefonla ulaşılıp kontrole gelen 45'içalışmaya alındı. Hastalarınyaş, cinsiyet, vucut kitle indeksi (kg/m2), medeni durum, eğitim düzeyi, gelir düzeyi, sosyal destek, yaralanma anındaki çalışma durumu, dominant eli, alkol kullanımı, yaralanma nedeni, koma süresi, posttravmatik amnezi süresi, yaralanma sonrası diğer kliniklerde kalış süresi, yaralanma ile rehabilitasyon kliniğine yatış arasındaki süre verehabilitasyon kliniğinde kalma süreleri belirlendi. Bilinç düzeyi, kooperasyon, oryantasyon, iletişim, kranial sinirler, konuşma, yutma, duyu, motor değerlendirme,eklem hareket açıklıkları, tonus, refleksler, yürüme, denge, koordinasyon, gaita ve idrar inkontinansı muayeneleri kaydedildi.Hastaların kliniğimize ilk yatışları ile son kontrolleri arasındaki fark fonksiyonel açıdan;Özürlülük Derecelendirme Ölçütü (Disability Rating Scale, DRS), Fonksiyonel Bağımsızlık Ölçütü (Functional Independence Measure, FIM)ve Fonksiyonel Ambulasyon Skalası (FAS),bilişsel açıdan iseRancho Los Amigos bilişsel fonksiyon düzeyleri skalası  (RLAS) son durum ölçütleri kullanılarak karşılaştırıldı.
Bulgular:Çalışmaya alınan 45 travmatik beyin yaralanmalı hastanın yaş ortalaması 29 (±13.4)(6-56) olarak saptandı. Hastaların 32'si (%71.1) erkek, 13'ü (%28.9) kadın idi.Etiyolojik faktörlerde ilk sırayı %80 ile trafik kazası alıyordu ve ardından sırasıyla %8.9 ve  %11.1 oranlarında düşme ve diğer faktörler geliyordu.Koma süresi ortalaması 48.5 (±42.9) (0-210) gün, PTA süresi ortalaması 136.1 (±128.9) (0-450) gün olarak bulundu. 
Travmatik beyin yaralanmasında görülen kayıp ve problemler açısından hastalarımızı 
değerlendirdiğimizde 27 (%60)hastanın hemiplejik formda motor kaybı olduğunu gördük. İletişim problemi tespit edilen hasta sayımız 13(%28.9)  idi. 11 (%24.4)  hastada duyu kusuru, 1 (%2.2) hastada geçirilmiş venöz tromboemboli, 23 (%51.1) hastada denge kaybı, 21 (%46.7)  hastada koordinasyon bozukluğu, 5 (%11.1)hastada yutma bozukluğu, 10 (% 22.2) hastada inkontinans, 6 (%13.3) hastada travma sonrası epileptik nöbet, 2 (%4.4) hastada hipertansiyon, 3 (%6.7) hastada bası yarası,  13 (%28.9) hastada kraniyal sinir disfonksiyonu, 3 (%6.7)  hastada heterotopik ossifikasyon 14 (%31.1) hastada spastisite, 12 (%26.7)  hastada eklem hareket açıklıklarında kısıtlılık tespit edildi.
Hastalarımızın DRS ortalamaları başlangıçta14.6 (±7.7) iken kontrolde 4.2 (±5), FIM ortalamaları başlangıçta 45.7 (±28.2),kontrolde 99.6 (±30) , FAS ortalamaları başlangıçta 1.2 (±1.3),kontrolde 3.8 (±1.3), RLAS ortalaması başlangıçta 4.8 (±1.8),kontrolde 7.4(±1) idi.
Hastaların koma süresine göre fonksiyonel son durumları analiz edildiğinde koma süresi ile kontrolFIM değeri arasındaki korelasyon katsayı -0.449, kontrol DRS değeri arasındaki korelaston katsayısı 0.396, kontrol RLAS değeri arasındaki korelasyon katsayısı -0.433, kontrol FAS değeri arasındaki korelasyon katsayısı -0.581olarak bulundu. Hastaların PTA sürelerine göre fonksiyonel son durumları incelendiğinde ise, PTA süresi ile kontrol FIM değeri arasındaki korelasyon katsayı -0.504, kontrol DRS değeri ile arasındaki korelasyon katsayısı 0.409,kontrol RLAS değeri arasındaki korelasyon katsayısı -0.435, kontrol FAS değeri arasındaki korelasyon katsayısı -0.560 idi.
Sonuç: Travmatik Beyin Hasarı, ciddi fiziksel ve sosyal kısıtlılıklaraneden olabilenönemli bir sağlık sorunudur. Travmatik beyin hasarı rehabilitasyonunda başarılı sonuçlar alınmakla birlikte hasar derecesi, hastanın yaşı, koma süresi, posttravmatik amnezi süresi, rehabilitasyona başlangıç süresi tedavi başarısını etkilemektedir.

Abstract:
Objectives: In this study, we aimed to find out outputs about the final functional statusand our rehabilitation results of the traumatic brain injury patients who were treated in thelast 5 years in our rehabilitation clinic.
Methods: In this study, we examined patients diagnosed as traumatic brain injury who were treated in Necmettin Erbakan University, Faculty of Meram Medicine, Department of Physical Medicine and Rehabilitation Clinic between 2008-2013. We called 84 patients but 45 of them came to control. The patients age, gender, body mass index (kg/m²), marital status, education, level, income status, social support (aloneor with family), occupational status at injury time and present, dominant hand, alcoholism, reason of trauma, coma period, period of posttraumatic amnesia, elapsed time at the other clinics after trauma, the period between the trauma and admittion to rehabilitation, staying period at therehabilitaion clinic were obtainedfrom records. Physical examination of patients includingconsciousness level, cooperation, orientation, communication, cranial nerves, talking, swallowing, sensation, motor evaluation, range of motion, tonus, reflexes, gait, stability, coordination, urinary and stool incontinence, of final statusscales at first and last examinations in our rehabilitation clinic.
Results: 45 traumatic brain injury patient were participated to the study.The mean age of patients was 29 (±13.4)(6-56). Thirty two(%71.1) of the participants weremale, and 13 (%28.9) werefemale. Traffic accident in wehicle was the first etiologic factor of traumatic brain injury (%80). The second factor was fall form height (%8.9) and third factor were the others (%11.1). The mean period of coma was determined as 48.5 (±42.9) (0-210) days and the mean period of post traumatic amnesia was determined as 136.1 (±128.9) (0-450) days. 
As we evaluate the deficitsand complications which were happened as aresult of traumatic brain injury were; hemiplegia 27 (%60), communication problem 13 (%28.9), sensory deficits 11 (%24.4),  venous thromboembolic event1 (%2.2), balance disorder 23 (%51.1), coordination disorder 21 (%46.7), dysphagia 5 (%11.1), incontinence 10 (%22.2), epileptic seizure after trauma 6 (%13.3), hypertension 2 (%4.4), decubitus ulcer 3 (%6.7), cranial nevre paresis 13 (%28.9), heterotopic ossification 3 (%6.7), spasticity 14 (%31.1), limitationin the range of motion 12 (%26.7).
Patient's mean value of DRS was 14.6(±7.7) at the begining and 4.2 (±5)at the control examination. Themean value of FIM was 45.7(±28.2)at the begining and 99.6(±30) inthe control examination. Themean value of FAS was 1.2 (±1.3)at the begining and 3.7 (±1.3) at the control examination., and themean value of RLAS was 4.8 (±1.8) at the begining and 7.4 (±1) at the control examination.
Whenwe analyzed patient's final functional statusaccording tocoma period, we determined that; the correlation coefficient between coma period and control FIM value was -0.449, control DRS value was 0.396, control RLAS value was -0.433, control FAS value was -0.581. While we examined patient's final functional statusaccording toposttraumatic amnesia period, we assessed that; the correlation coefficient between posttraumatic amnesia period and control FIM value was -0.504, control DRS value was 0.409, control RLAS value was -0.435, and the FAS value was -0.560.
Conclusion: Traumatic Brain Injury is a major health problem which can cause serious physical and social limitations. Although the rehabilitation of traumatic brain injury has successful results, patient's age, injury grade, coma period, period of posttraumatic amnesia and the onset of rehabilitation time are effective in success of treatment.