Zahîr-i Mar'aşî'nin Müntahabü't-Tevârîh Adlı eserinin tercüme ve değerlendirilmesi
Translation and Evaluation of Zahîr-i Mar'aşî's work named Müntehabü't-Tevârîh
Yazar: NURULLAH SOYLAR
Danışman: DOÇ. DR. MUHAMMED İBRAHİM YILDIRIM
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Ortaçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Tarih = History
Dizin: Azerbaycan tarihi = Azerbaijan history ; Coğrafya tarihi = Geography history ; Farsça = Persian ; Kültür tarihi = Cultural history ; Milli tarih = National history ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Timur = Timur ; Timurlu Devleti = Timurid State ; Türk tarihi = Turkish history

Özet:
Türk ve İslâm tarihine damga vuran Emir Timur, hükümdarlığı boyunca (1370-1405) Türk ve dünya tarihine yön veren önemli bir şahsiyet olarak yerini almıştır. Emir Timur'un hayatı, seferleri ve faaliyetleri hakkında birçok araştırma ve çalışma yapılmıştır. Ancak Emir Timur hakkında yazılan tarihi eserler tam anlamıyla iki zıt kutuptan oluşmaktadır. Bir tarafta Timurîler tarafından himaye edilen ve onu yücelten eserler, diğer tarafta Emir Timur'a düşmanca hislerle kaleme alınmış eserler yer almaktadır. Bu müelliflere çok sayıda örnek verebiliriz, ancak en bilinenleri Şerefeddîn Ali Yezdî, Nizâmeddîn Şâmî, Hâfız-ı Ebrû, Muînüddîn-i Netanzî ve Emir Timur'a düşmanlığı ile tanınan İbn Arabşah'ın Acâʾibü'l-makdûr isimli eseridir. Bu telifler içerisinde yazıldığı günden sonra ardından gelen eserleri büyük ölçüde etkileyerek onlara kaynaklık eden en önemli eser ise Şerefeddîn Ali Yezdî'nin Zafernâme'sidir. Çalışmamıza konu olan Zahîrüddîn Mar'aşî'nin Müntahabü't-tevârih adıyla kaleme aldığı eseri ise yeni bir eser olup o döneme kaynaklık edecek kadar değerlidir. Müellif eserinde olaylara kendi yorumlarını katmış ve tarafsız olmaya çalışmıştır. Eserin benzerlerinden en önemli farkı ise Zahîrüddîn'in amcası ve amcazadesinin Emir Timur ile seferlere katılması ve olaylara bizzat şahit olan bu kişilerin Zahîr'in eserinin sözlü kaynaklarını oluşturmasıdır. Bu kıymetli eserin açıklamalı tercümesini yaparak, eser ve yazar hakkında da detaylı bir değerlendirme yapmak suretiyle Türk ve dünya tarihine bir katkıda bulunmaya çalıştık.

Abstract:
Amir Timur, who left his mark on Turkish and Islamic history, took his place as an important figure who shaped Turkish and world history during his reign (1370-1405). Many researches and studies have been conducted on the life, campaigns and activities of Amir Timur. However, the historical works written about Amir Timur consist of two opposite poles. On the one hand, the works patronized by the Timurids and glorifying him, and on the other hand, the works written with hostile feelings towards Amir Timur were taken as castles. We can give many examples of these authors, but the most well-known ones are Ajâʾibü'l-makdûr by Ibn Arabshah, who is known for his hostility to Sherefeddin Ali Yazdi, Nizam al-Din Shami, Hafiz-i Abru and Mu'in al-Din al-Natanzee and Amir Timur. The most important of these works is Sherefeddin Ali Yazdi's Zafernāme. Zahīr al-Dīn Mar'ashī's Muntakhab al-tawārikh, which is the subject of our study, is a new work and is valuable enough to be a source for that period. The author added his own interpretations to the events in his work and tried to be impartial. The most important difference of this work is that Zahīr al-Dīn's uncle and cousin participated in the campaigns with Amir Timur and these people, who witnessed the events themselves, constitute the oral sources of Zahīr's work. We have tried to make a contribution to Turkish and world history by translating this valuable work with explanations and making a detailed evaluation of the work and the author.