Davranışsal iktisatta bireylerin ve firmaların yatırım kararlarını etkileyen bileşenlerin rasyonalite perspektifinde analizi
Analysis of components affecting the investment decisions of individuals and firms in behavioral economics in a rationality perspective
Yazar: MURAT YILMAZ
Danışman: PROF. DR. CÜNEYT YENAL KESBİÇ
Manisa Celal Bayar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Ana akım iktisadi öğreti, insanları   kendi çıkarları doğrultusunda hareket eden
ve  faydasını  en  çoklaştıran  rasyonel  bir  varlık  olarak  kabul  etmektedir.  Neoklasik 
akım  ile  birlikte  mikroekonominin  temelleri  de  rasyonalizme  dayandırılmış  ve  bu 
sayede  matematiksel  olarak  anlaşılabilir  bir  disiplin  oluşturulmuştur.  Ancak  zaman 
içinde  rasyonel  beklentiler  ve  etkin  piyasa  hipotezi  gibi  makroekonomik  modeller,
ekonomik  aktiviteyi  açıklamakta  yetersiz  kalmıştır.  Özünde  rasyonel  kabul  edilen 
insanın,  gerçekte  bilişsel  ve  duygusal  birtakım  faktörlerden  etkilendiğini  açıklayan 
alternatif  iktisadi  yaklaşımlar  geliştirilmiştir.  Psikoloji  bilimindeki  ilerlemeler  ile
insanların  kognitif  yanlılıklarının  olduğu  ve  kararlarını  belli  kısıtlar  altında  aldığı 
anlaşılmaya  başlanmıştır.  Sempati,  haz,  vicdan,  acı  gibi  duygular  insan 
davranışlarının  psikolojiden  beslenerek iktisadi kararları nasıl etkilediğini açıklamak 
giderek  önem  kazanmıştır.  Davranışsal  iktisadın  ortaya  çıkışıyla  birlikte  deneysel 
çalışmalarla  bireylerin  irrasyonel  kararlar  alabildikleri  ve  bu  kararları  etkileyen 
bilişsel unsurların olduğu kanıtlanmıştır. 
Bu  amaçla  çalışmada,  bireylerin  ve  firmaların  yatırım  karar larındaki 
psikolojik  ve  bilişsel  eğilimler  davranışsal  iktisat  temelinde  araştırılmıştır.  Bunun 
için  firmalar  ile  yarı  yapılandırılmış  mülakat,  fertler  ile  anket  çalışması 
gerçekleştirilmiştir.   Kurumsal  bazda  kalitatif,  bireysel  bazda  ise  yapısal  eşitlik 
modeli  çerçevesinde  hem  istatistiksel  hem  de  betimsel  açıdan  sonuçların  gerçek 
hayatı  temsil  etme  gücü  arttırılmıştır.  Elde  edilen  bulgular la  yatırım  kararların ı 
etkiyen faktörlerin rasyonellik  yapısı detaylı analiz edilmiştir.

Abstract:
Mainstream economic doctrine,  accepts  people as rational beings who act in 
their own interests and maximize their utility.   Along with the neoclassical paradigm, 
the  foundations of  microeconomics were also  based on rationalism, thus creating  a 
mathematically  understandable  discipline.  But  over  time,  macro-economic  models, 
such  as  rational  expectations  and  the  effective  market  hypothesis,  have  been 
insufficient  to  explain  economic  activity.  Alternative  economic  approaches  have 
been  developed  that  explain  that  a  person  who  is  considered  rational  in  essence  is 
actually affected by a number of cognitive and emotional factors.   With the advances 
in  psychology,  it  has  been  understood  that  people  have  cognitive  biases  and  make 
their  decisions  under  certain  constraints.   Emotions  such  as  sympathy,  jun, 
conscience,  pain  have  become  increasingly  important  to  explain  how  human 
behavior  affects  economic  decisions  based  on  psychology.  By  the  emergence  of 
behavioral  economics,  experimental  studies  have  proven  that  individuals  can  make 
irrational decisions and that there are cognitive elements that affect these decisions.
For this purpose, psychological and cognitive trends in investment decisions 
of  individuals  and  firms  were  investigated  on  the  basis  of  behavioral  economics. 
Thus,  a  semi-structured  interview  was  conducted  with  the  companies  and  a  survey 
was  conducted  with  the  individuals.  Using  qualitative  methods  on  an  institutional 
basis  and  empirical  methods  on  an  individual  basis,  the  power  of  statistical  and 
descriptive results to represent real life has been increased.  With the results obtained, 
the  rationality  structure  of  the  factors  affecting  investment  profits  was  analyzed  in 
detail.