İlk ve tekrarlayan inmeli olgulardakognitif fonksiyonların değerlendirilmesi
Assessment of Cognitive Functions in First-Ever and Recurrent Strokes
Yazar: YASEMİN TOMBAK YILDIZKAN
Danışman: PROF. DR. EDA GÜRÇAY
Sağlık Bakanlığı / Ankara Dışkapı Yıldırım Beyazıt Eğitim Ve Araştırma Hastanesi / Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı / Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2016
Konu: Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon = Physical Medicine and Rehabilitation

Özet:
Çalışmamızın amacı ilk ve tekrarlayan inme sonrası gelişen kognitif fonksiyonları değerlendirmek, demografik ve klinik özellikler ve laboratuvar parametreler ile ilişkilerini ortaya koymaktır. Yanı sıra hospitalizasyonla rehabilite edilen her iki gruptaki olguların motor, fonksiyonel, uyku ve depresyon durumu, aktivite limitasyonu, rehabilitasyona katılım, yaşam memnuniyeti ve yaşam kalitesini değerlendirmek hedeflenmiştir.
Bu amaçla 18-75 yaş arası, bir veya birden fazla inme geçiren, nörolojik durumu stabil olan 39 hasta değerlendirildi. Bu hastalardan 21 tanesi ilk inme ve 18 tanesi birden fazla inme geçiren olgulardan oluşmaktaydı. Kognitif fonksiyonları değerlendirmek amacıyla nöropsikolojik testler kullanıldı. Hastalara WMS-R (Şekil belleği testi, Sözel çağrışım- I, Sayı dizisi alt testi, Sözel çağrışım çiftleri- II ), RSPMT, İAT, MMT, MoCA (sadece ilk inme grubuna) uygulandı. Motor gelişimi Brunnstrom evrelemesi, fonksiyonel bağımsızlık düzeyleri Fonksiyonel bağımsızlık ölçeği (FBÖ), depresyon durumu Beck depresyon ölçeği (BDÖ), anksiyete durumu Beck anksiyete ölçeği (BAÖ),  uyku kalitesi Pittsburg uyku kalite indeksi (PUKİ),  aktivite limitasyonu Modifiye Rankin Skalası (MRS), rehabilitasyona katılım Pittsburgh Rehabilitasyon Katılım skalası, yaşam memnuniyeti yaşam memnuniyet skalası (SWLS) ve yaşam kalitesi Nottingham sağlık profili (NHP) ile değerlendirildi. Hastalara 4 hafta süreyle geleneksel inme rehabilitasyonu ve kognitif rehabilitasyon programları uygulandı. Tüm kognitif fonksiyonlar rehabilitasyon sürecinin başında ve sonunda değerlendirildi.
FBÖ motor ve total değerlerinin rehabilitasyon sonrası değişiminde gruplar arası karşılaştırmada ilk inme grubu lehine anlamlı düzelme saptandı. Anksiyete düzeyi sadece ilk inme grubunda kognitif rehabilitasyon sonunda anlamlı düzeyde gelişme gösterdi. Hastaların yaşam kalitesi sonuçlarında ilk inme grubunda sosyal izolasyonun rehabilitasyon süreciyle anlamlı iyileşme gösterdiği, gruplar arasındaki değerlendirmede ayrıca emosyonun da farklılık yaratacak düzeyde geliştiği not edildi.
İlk inme grubunda dikkati değerlendiren sayı dizisi alt testinde ve MoCA testinde rehabilitasyonun anlamlı şekilde düzelme yaptığı görüldü. Yaşın artmasının MMT değerlerini ve uyku kalitesini olumsuz etkilediği görüldü. 
Ağrının kişinin fiziksel fonksiyonunda etkili bir faktör olduğu saptandı. Depresyon, anksiyete ve uyku kalitesinin sosyal izolasyonu, depresyon ve anksiyetenin kişinin enerji düzeyini etkilediği bulundu. Fiziksel aktivite ile uyku kalitesinin doğru orantılı olduğu not edildi. 
İlk inme grubunda yaş arttıkça MMT, şekil belleği testi, RSPMT, MoCA test skorunda azalma saptandı. Yaşın en belirleyici olduğu kognitif test MoCA idi. Yaştaki 1 birimlik artışın MoCA da 0.541 kat azalma yaptığı saptandı. İlk inme grubunda FBÖ kognitif skor ile en güçlü ilişki MMT arasında bulundu. FBÖ kognitif skorda 1 birimlik artış MMT de 0.6 kat artışa karşılık geldi. Tekrarlayan inme grubunda yaşta 1 birimlik artışın sözel çağrışım-1 testinde 0.6 kat azalma, SVO sayısında 1 birim artışın MMT'de 0.7 birim azalma, FBÖ kognitifde 1 birimlik artışın MMT ve sözel çağrışım- I testinde 0.5 birim artış ve sedanter yaşamda 1 birimlik artışın sözel çağrışım-I testinde 0.5 birim azalmaya neden olduğu kaydedildi.
Sonuç olarak ilk ve tekrarlayan inme sonrası dikkat başta olmak üzere kognitif fonksiyonlar etkilenmektedir. Yaş bu fonksiyonları olumsuz etkileyen belirleyici bir faktördür. Tekrarlayan inme ve kognitif fonksiyonların bozulması arasında bir kısır döngü bulunmaktadır. İnme geçiren tüm hastalarda fiziksel fonksiyonlar kadar kognitif fonksiyonlarda değerlendirilmeli ve rehabilitasyon sürecinde bu fonksiyonlar tedavi planında bir bütün olarak ele alınmalıdır.

Abstract:
The objective of this study is to investigate cognitive functions developed after first-ever and recurrent strokes and, to reveal their relationships with demographic and clinical characteristics and laboratory parameters. Right alongside with that, it was aimed to evaluate incidents by the motor and functional status, sleep and depression cases, activity limitations, participation to the rehabilitation, life satisfaction and quality of life in both groups of rehabilitated hospitalized patients. 
	In line with this purpose, 39 patients, aged between 18-75 years with stable neurological status who had one or more strokes were studied. Among all, 21 patients had only one stroke ever and 18 patients had multiple stroke incidents. Neurophysiological tests were used in order to review cognitive functions. WMS-R (as figural memory test, verbal reasoning test – I, number sequencing subtest, verbal reasoning couples-II), RSPM, IAT, MMT and MoCA (only for patients with first ever stroke) were applied to the patients.
Motor development by Brunnstrom motor staging, functional independence levels by Functional Independence Measure (FIM-FBÖ), depression state by Beck Depression Inventory (BDI – BDÖ), anxiety state by Beck Anxiety Inventory (BAI – BAÖ), quality of sleep by Pittsburgh Quality Sleep Index (PQSI – PUKI), activity limitation by Modified Rankin Scale (MRS), participation in rehabilitation by Pittsburgh Rehabilitation Participation Scale, life satisfaction by Satisfaction with Life Scale (SWLS) and finally, quality of life by Notthingham Health Profile (NHP) were all examined. Patients had been underwent conventional stroke rehabilitation and cognitive rehabilitation programs for four weeks. All cognitive functions were addressed both at the beginning and at the end of the time course of rehabilitation.
Meaningful improvements in group of patients with first-ever stroke were determined by comparison of changes in FIM motor and total values after rehabilitation in between both groups. Anxiety level made a substantial progress only in first-ever stroke group by the end of cognitive rehabilitation. Comparison in between the groups demonstrated by the life of quality assessment outcomes that rehabilitation process lead to a significant recovery of social isolation and, emotion was also pointedly improved in patients in first-ever stroke group.
Number sequencing subtest, evaluates the attention, and MoCA test results stated that rehabilitation had a purposeful recovery in first-ever stroke group while MMT values and quality of sleep get adversely affected with advancing age.
The pain was found as an effective factor on patient's physical functions. In addition, it was detected that depression and anxiety influence patient's energy level and moreover, those together with less quality of sleep have an impact on social isolation.
Test results for first-ever stroke group ascertained that scores for MMT, figural memory test, RSPMT and MoCA decreased with increasing age. MoCA was the test where aging effected the most as increase in age with one-unit resulted in 0.541 times decrease in MoCA. The strongest correlation of FIM cognitive score was with MMT score in first-ever stroke group, that is, one-unit increase in FIM cognitive score corresponded to 0.6 times increase in MMT score. That being the case with first-ever stroke group, for recurrent stroke patients group, the following results were recorded: 0.6 times decline in verbal reasoning-1 test with one-unit increase in age; 0.7 unit drop in MMT with one-unit increase in No.s of SVO; 0.5 unit rise in MMT and verbal reasoning-1 test with one-unit increase in FIM cognitive score and last, 0.5 unit decrease in verbal reasoning-1 test with one unit increase in sedentary living.
Consequently, cognitive functions, attention in particular, are influenced by first-ever stroke and recurrent stroke where aging is one prejudicial determinant for these functions. There is a vicious cycle in between recurrent stroke and the cognitive functions' impairment. It is suggested that cognitive functions should also be examined as much as the physical functions are being assessed and both functions in the aggregate should be addressed during the rehabilitation.