Hastanemizde inflamatuar barsak hastalığı tanılı hastalarda uygulanan tedavilerin etkinlik, yan etki ve hasta uyumu açısından değerlendirilmesi
The evaluation of the treatments applied to patients diagnosed with inflammatory bowel disease in haseki̇ suam in terms of effectiveness, side effects and patient compliance
Yazar: DENİZLER SEZER
Danışman: DOÇ. DR. TURAN ÇALHAN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases
Dizin: Crohn hastalığı = Crohn disease ; Kolit-ülseratif = Colitis-ulcerative ; Tedaviye bağlılık ve uyum = Treatment adherence and compliance ; İlaç yan etkileri ve istenmeyen reaksiyonlar = Drug-related side effects and adverse reactions ; İnflamatuar bağırsak hastalıkları = Inflammatory bowel diseases

Özet:
Amaç: Çalışmamızda hastanemizde inflamatuar barsak hastalığı tanısı ile takip edilen hastalarda uygulan tedavilerinin etkinliklerinin gösterilmesi, hasta uyumu ve güvenilirliklerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Sağlık Bilimleri Üniversitesi Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi gastroenteroloji polikliniğine Ocak 2019-Aralık 2021 yılları arasında başvurmuş 656 inflamatuar barsak hastalığı tanılı hasta tarandı. Klinik, endoskopik ve histopatolojik olarak ülseratif kolit ve Crohn hastalığı tanısı alan, tarafımızca takibi ve tedavisi yapılan, dahil etme ve dışlama kriterlerimize uyan, minimum 6 ay olmak üzere tedavi almış, tedavi öncesi ve sonrası kontrol endoskopileri yapılmış olan 182 İBH olgusu çalışmamıza dahil edildi.  Tedavilerin etkinliği, klinik ve endoskopik aktivite indeksleri kullanılarak karşılaştırıldı. Ülseratif kolit hastalarında klinik aktivite indeksi için Mayo Klinik Skor, endoskopik aktivite için Mayo Endoskopik Skor kullanıldı. Crohn hastalarında klinik aktivite için Crohn Hastalığı Aktivite İndeksi (CDAI) ve endoskopik aktivite için Crohn Hastalığı için Basit Endoskopik Skor (SES-CD) kullanıldı. 21 Crohn hastası opere olduğundan klinik ve endoskopik skorlar kullanılamadığı için tedavi etkinliği 161 İBH olgusu üzerinden yapıldı. Tedavi yanıtı, tam remisyon (klinik ve endoskopik remisyonu içeren), parsiyel remisyon (klinik veya endoskopik remisyon) ve cevapsız olarak 3 grupta değerlendirildi. Hastaların tedaviye uyumu ve ilaç yan etkileri ayrı olarak analiz edildi.
Bulgular: Çalışmamıza dahil edilen 182 hastanın %63,2'si erkekti ve yaşları ortanca 41,0 (32,7-51,0) yıl idi. Hastaların 108'i ülseratif kolit, 74'ü Crohn hastası ve %95,6'sı (n=174) ilaç kullanmaktaydı. Tüm hastaların %85,2'si (n=155) 5-ASA, %14,3'ü (n=26) kortikosteroid, %35,7'si (n=65) azatioprin, %26,9'u (n=49) biyolojik ajan almaktaydı. 161 İBH hastasının tedaviyle %45,3'ünde tam remisyon, %40,4'ünde parsiyel remisyon saptanmış olup %14,3'ü ise cevapsız idi. Tedaviyi takiben ülseratif kolit hastalarının klinik ve endoskopik skorlarında anlamlı bir düşüş görüldü (p=0,001); hastalarda tedavi öncesi ortanca Mayo klinik skoru 7 (5-9) değerinde iken, tedavi sonrası bu değerin 2 (1,0-4,7)'ye düştüğü görüldü. Mayo endoskopik skorunda ise ortanca değer 2 (1-2) iken tedavi sonrası bu değerin 1 (0-1)'e düştüğü görüldü. Crohn hastalarının tedavi öncesi CDAI skoru ortanca 301 (194-342) iken tedavi sonrası skoru ortanca 147 (81,5-195), SES-CD skoru ortanca 6 (4,5-9) iken tedavi sonrası ortanca 4 (3-6) saptanarak anlamlı düşüş saptandı (p=0,001). 5-ASA kullanan tüm hastaların %10,9'unda, kortikosteroid kullanan hastaların %53,8'inde, azatioprin kullanan hastaların %36,8'inde ve biyolojik ajan kullanan hastaların %30,5'inde yan etki görüldü. İlaç kullanan ülseratif kolit hastalarının %14,5'inde, Crohn hastalarının ise %29,5'inde ilaç uyumsuzluğu görüldü. Her iki grupta da tedavi uyumsuzluğunun en sık sebebi ilaç kullanım isteksizliği idi.
Sonuç: Çalışmamızdan çıkan sonuçlar İBH tedavisinde uygulanan birçok tedavi seçeneğine rağmen tam remisyon oranlarının istenilen düzeyde olmadığını göstermektedir. Geleneksel olarak kullanılan 5-ASA preparatları halen hem ülseratif kolit hem de Crohn hastalarında yüksek oranda kullanılmaktadır. İBH tedavisinde kullanılan ilaçlar genel olarak hastalık klinik indekslerinde anlamlı azalmalar sağlarken aynı oranda endoskopik skorlarda iyileşme sağlamamaktadır. İBH tedavisinde kullanılan ilaçların nadir ağır yan etkiler hariç genel olarak güvenilir, iyi tolere edilebilir olduğu ve hasta uyumunun iyi olduğu düşünülmektedir.

Abstract:
Objective: In our study, it was aimed to demonstrate the effectiveness of the treatments applied to the patients followed up with the diagnosis of inflammatory bowel disease in our hospital, and to evaluate the patient compliance and reliability.
Materials and Methods: 656 patients with inflammatory bowel disease who approached to the gastroenterology outpatient clinic of The Health Sciences University, Haseki Training and Research Hospital between January 2019 and December 2021 were screened. A total of 182 cases of IBD who were clinically, endoscopically and histopathologically diagnosed with ulcerative colitis and Crohn's disease, followed up and treated by us, met our inclusion and exclusion criteria, received treatment for a minimum of 6 months, and underwent control endoscopies before and after treatment were included in our study. The efficacy of treatments was compared using clinical and endoscopic activity indices. Mayo Clinical Score was used for clinical activity index and Mayo Endoscopic Score was used for endoscopic activity in ulcerative colitis patients. The Crohn's Disease Activity Index (CDAI) was used for clinical activity in patients with Crohn's disease and the Simple Endoscopic Score for Crohn's Disease (SES-CD) was used for endoscopic activity. Since 21 Crohn's patients were operated on and clinical and endoscopic scores could not be used, the efficacy of treatment was performed on 161 IBD cases. Treatment response was evaluated in 3 groups as complete remission (including clinical and endoscopic remission), partial remission (clinical or endoscopic remission) and no response. Patients' adherence to treatment and drug side effects were analyzed separately.
Results: 63.2% of the 182 patients included in our study were male and their median age was 41.0 (32.7-51.0 years). Of the patients, 108 had ulcerative colitis, 74 had Crohn's disease, and 95.6% (n=174) were using drugs. Of all patients, 85.2% (n=155) 5-ASA, 14.3% (n=26) corticosteroid, 35.7% (n=65) azathioprine, 26.9% (n=49) were taking biologic agents. Complete remission was found in 45.3% of 161 IBD patients, partial remission was found in 40.4%, and 14.3% were unresponsive. Following the treatment, a significant decrease in medical indicators of the ulcerative colitis patients was observed (p=0.001); while the median Mayo clinical score was 7 (5-9) before treatment, it has decreased to a median of 2 (1.0-4.7) after treatment. As for Mayo endoscopic scores, a decrease from a median of 2 (1-2) to 1 (0-1) was observed. Similarly, a significant decrease in medical indicators of the Crohn's patients was observed (p=0.001); while the median CDAI score was 301 (194-342) before treatment, a median post-treatment score of 147 (81.5-195) was detected. As for the SES-CD score, a median of 6 (4.5-9) has decreased to a median of 4 (3-6) post-treatment. Side effects were seen in 10.9% of all patients using 5-ASA, 53.8% of patients using corticosteroids, 36.8% of patients using azathioprine, and 30.5% of patients using biologic agents. Medication incompatibility was observed in 14.5% of ulcerative colitis patients and 29.5% of Crohn's patients using medication. The most common reason for treatment non-adherence in both groups was drug use reluctance.
Conclusion: The results of our study show that complete remission rates are not at the desired level despite many treatment options used in the treatment of IBD. Traditionally used 5-ASA preparations are still highly used in both ulcerative colitis and Crohn's patients. While drugs used in the treatment of IBD generally provide significant reductions in disease clinical indices, they do not improve endoscopic scores at the same rate. It is thought that the drugs used in the treatment of IBD are generally safe, well tolerated, and patient compliance is good, except for rare severe side effects.