Türkiye'de büyükşehir belediyelerinin mali bağımlılığı; 6360 sayılı Kanun üzerinden bir değerlendirme
The fiscal dependence of metropolitan municipalities in Turkey: An evaluation based on Law No: 6360
Yazar: ALİ AKIN ZENGİN
Danışman: PROF. DR. ÖZLEM ŞAHİN GÜNGÖR
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; Maliye = Finance ; Siyasal Bilimler = Political Science

Özet:
Türkiye'deki büyükşehir belediyelerinin dönüşümü, 1980'lerde başlayan
neoliberal politikalar ve bunun devamında yaşanan yasal düzenlemelerle
şekillenmiştir. Özellikle 6360 sayılı Kanun ile tüm büyükşehir belediyelerinin sınırları
il geneline yayılmış, merkezi ve yerel yönetim arasındaki yetki dengeleri yeniden
tanımlanmıştır. Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi ile bu yapı daha da
merkezileşmiş, yerel yönetimlerin mali ve idari bağımsızlıkları üzerindeki merkezi
kontrol artmıştır. Bu çalışma, büyükşehir belediyelerinin mali yapılarını, kaynak
yönetimini ve hizmet sunum stratejilerini incelerken, Çevre, Şehircilik ve İklim
Değişikliği Bakanlığı gibi kurumların oluşturulmasının bu süreçteki rolünü de analiz
etmektedir.
Anılan süreçleri yakın tarih açısından kavrayabilmek adına büyükşehir
belediyelerinin mali durumları ölçüsünde hareket kabiliyetini gösteren mali tabloları
ve oran analizi kullanılarak, uygulamaya giren birçok kanun ve kanun değişikliği ile
kırılma noktası olarak kabul edilebilecek olaylar değerlendirilmiştir. Bu yönüyle söz
konusu araştırma, büyükşehir belediyelerinin kaynaklarını nasıl yönettiği, hizmetlerini
nasıl finanse ettiği ve ekonomik sürdürülebilirlik açısından karşılaştıkları zorlukları
anlayabilmek açısından önemlidir.
Tez, Türkiye'de yerelleşme ve merkezileşme arasındaki gerilimleri anlamak
için ciddi ipuçları sunmaktadır. Devletin ve yerelin yönetim sisteminin değişimi
açısından büyükşehir belediyelerini incelemek, yaratılan sistem deregülasyonunu ve
uygulanan çelişkili politikaları açıklamak açısından da fikir verici olacaktır.

Abstract:
The evolution of metropolitan municipalities in Turkey has been shaped by
neoliberal policies that started in the 1980s and subsequent legal regulations.
Especially with Law No. 6360, the borders of all metropolitan municipalities were
spread throughout the province and the balance of authority between the central and
local government was redefined. With the Presidential Government System, this
structure has become more centralized and central control over the financial and
administrative independence of local governments has increased. While this study
examines the financial structures, resource management and service delivery strategies
of metropolitan municipalities, it also analyzes the role of the establishment of
institutions such as the Ministry of Environment, Urbanization and Climate Change in
this process.
In order to understand the mentioned processes in terms of recent history, many
laws and changes in the law that came into force and events that can be considered as
breaking points were evaluated by using the financial statements and ratio analysis that
show the mobility of the metropolitan municipalities according to their financial
situations. In this respect, the research in question is important in terms of
understanding how metropolitan municipalities manage their resources, how they
finance their services, and the challenges they face in terms of economic sustainability.
The thesis offers serious clues to understand the tensions between localization
and centralization in Turkey. Examining metropolitan municipalities in terms of the
change in the state and local management systems will also be insightful in terms of
explaining the system deregulation created and the contradictory policies
implemented.