Adana Boşnakları halk bilimi araştırması
Adana Bosniaks folklore research
Yazar: YUSUF KARAGÖZ
Danışman: PROF. DR. NİLGÜN ÇIBLAK COŞKUN
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Adana = Adana ; Boşnaklar = Bosnians ; Halk bilimi = Folklore ; Ritüel = Ritual ; İnançlar = Beliefs

Özet:
Adana Boşnakları Halk Bilimi Araştırması adlı çalışmada Adana ili sınırları içerisinde yaşayan Boşnakların halk kültürü ürünleri ele alınıp incelenmiştir. Bu çalışmada Adana'daki Boşnakların halk kültür ürünleri, inanç ve pratikleri Bosna halk kültürü ve Türk halk kültürü ürünleri ile benzerliklerinin ve farklılıklarının ortaya konulması hedeflenmiştir. Çalışmamızda kullandığımız temel yöntem alan araştırmasıdır. Boşnakların yaşadığı yerleşim birimlerindeki kültürel değerlerin tespitinde gözlem ve mülakat yöntemleri kullanılmıştır. Derlemeler yapılırken ses kayıt cihazı, kamera ve fotoğraf makinesi gibi teknik cihazlardan yararlanılarak elde edilen veriler kayıt altına alınmıştır. Kaynak kişiler farklı yerleşim birimlerinden seçilmiştir. Kültürel ögeleri olabildiğince ve hızlı,doğru bir şekilde derlemek için yönlendirilmemiş görüşme yöntemi kullanılmıştır. Kaynak kişi seçiminde de kılavuz kişilerden muhtar ve dernek yöneticilerinden cami görevlilerinden yararlanılmıştır. Bütün bunlarla birlikte Bosna halk kültür unsurları ile Adana Boşnak halk kültür unsurları karşılaştırmalı yöntem ile verilerek kültürlerin benzerlikleri ve farklılıkları da ortaya konulmuştur. Boşnaklar ile ilgili  yapılmış tarihsel ve halkbilimsel çalışmalar literatür taramasıyla  incelenmiştir. Çalışmamızın kapsam ve sınırları Boşnakların yoğun olarak yaşadığı Adana ili  Ceyhan ilçesi Hamitbeybucağı köyü, İmamoğlu ilçesi  Ufacıkören köyü ve Sarıçam ilçesi Ünlüce köyü ile merkezde Çukurova, Yüreğir, Seyhan ilçelerindeki mahalleler ile  sınırlı tutulmuştur. Çalışmamız on bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm giriş bölümü ile başlar. İkinci bölümde Boşnaklar hakkında genel ve tarihi bilgiler verilmiştir. Üçüncü bölümde Boşnakların Bosna'dan göçleri ve nedenleri,  Anadolu'da iskan edilme süreci  üzerinde durulmuştur. Dördüncü bölümde ise Boşnaklar üzerine yapılan bilimsel çalışmalar hakkında bilgiler verildikten sonra, beşinci bölümde Adana Boşnaklarının yaşadıkları bölgenin coğrafi, tarihi ve sosyo-kültürel hayatı hakkında bilgilere verilmiştir. Altıncı bölümde doğum sünnet, askerlik, evlenme, ölüm geçiş dönemleri ile ilgili inanç ve pratiklere yer verilmiştir. Yedinci bölümde bayramlar, törenler ve kutlamalar, Sekizinci bölümde halk inanmalarına yer verilmiştir. Dokuzuncu bölümde Boşnak halk mutfağının yiyecek ve içecek ürünlerine ve bunların yapılışlarına, onuncu bölümde ise  halk bilgisi, halk hekimliği, halk veterinerliği, halk meteorolojisi, halk hukuku ve halk takvimine ait inanç ve uygulamalara yer verilmiştir. Çalışmanın bölüm sonlarında değerlendirmelerle  yaşanan değişimler ortaya konulmuştur. Sonuç bölümünde tüm bölümlerin genel değerlendirilmesi yapılmış, yöreye ait fotoğraflar, sözlü ve yazılı kaynaklara yer verilmiştir. Bu araştırma sonunda Adana Boşnak halk kültüründe Bosna-Hersek ve  Anadolu halk kültürüne ait inanç ve kültür yapısına ait izlerin birarada bulunduğu ve bugünkü Adana Boşnak halk kültürünü oluşturduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Sözcükler: Adana Boşnak folkloru, geçiş dönemleri, bayramlar, törenler, inanç ve ritüeller.

Danışman: Prof. Dr. Nilgün ÇIBLAK COŞKUN, Mersin Üniversitesi, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Mersin.

Abstract:
In the study called Adana Bosniaks folklore research, the folk culture products of Bosniaks living within the borders of Adana province were examined. The aim of this study is to introduce the similarities and differences between Bosnian folk culture and Turkish folk culture products and their beliefs and practices in Adana. The main method we use in our study is Field Research. Observation and interview methods were used in determining cultural values in the settlements inhabited by Bosniaks. Data obtained using technical devices such as sound recorder, camera and camera were recorded during the compilations. The source persons were selected from different settlements. An undirected method of interviewing has been used to compile cultural items as quickly and accurately as possible. In the selection of the source person the guide people, the Mukhtar and the managers of the Association, the mosque officials were used. In addition, the similarities and differences of the cultures were revealed by comparing the Bosnian folk culture elements and the Bosniak folk culture elements of Adana. Historical and folkloric studies about Bosniaks have been studied through a literature survey. The scope and limits of our study were limited to Hamitbeybucağı village, Imamoğlu Ufacikören village and Sarıçam District Ünlüce village in Adana province, where Bosnians lived extensively, and the neighborhoods in Çukurova, Yüreğir and Seyhan districts in the center. Our work consists of ten parts. The first section begins with the introduction section. The second section provides general and historical information about Bosniaks. The third chapter focuses on the migration of Bosnians from Bosnia and its causes, the process of resettlement in Anatolia. In the fourth section, after giving information about the scientific studies on Bosniaks, in the fifth section, information about the geographical, historical and socio-cultural life of the region where Adana Bosniaks live was given. In the sixth chapter, beliefs and practices related to birth circumcision, military service, marriage and death transition periods are given. The seventh chapter includes feasts, ceremonies and celebrations, and the eighth chapter includes folk beliefs. In the ninth section, the food and beverage products of Bosniak folk cuisine and their construction, in the tenth section, folk knowledge, folk medicine, folk Veterinary Medicine, folk Meteorology, folk law and folk calendar beliefs and practices are given. At the end of the study, the changes experienced by the evaluations were revealed. In the conclusion section, general evaluation of all sections was made and photographs, oral and written sources of the region were given. In this research, it was determined that the traces of faith and cultural structure of Bosnia and Herzegovina and Anatolian folk culture in Adana Bosniak folk culture were found together and formed the present-day Adana Bosniak folk culture.


Key words: Adana Bosniak folklore, transition periods, feasts, ceremonies, beliefs and rituals.


Advisor: Prof. Dr. Nilgun ÇIBLAK COŞKUN, Mersin University, Department of Turkish language and literature, Mersin.