Türk iş hukukunda adil yargılanma hakkının bir unsuru olarak mahkemeye erişim hakkı
The right of access to a court as a component of the right of a fair trial in Turkish labour law
Yazar: İREM BANU BAŞER ÖCAL
Danışman: DOÇ. DR. SEZGİ ÖKTEM SONGU
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı / Özel Hukuk Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Türk iş hukuku = Turkish labor law ; İş hukuku = Labour law

Özet:
İş yargısının ortaya çıkması ve gelişmesinin temel nedeni, iş hukukuna özgü düzenlemelerin genel yargılama usûlü kurallarına göre yapılan bir yargılamada etkisiz kalmasını önlemektir. İş hukukunun kendine özgü özelliklerini koruyan iş yargısı, özel düzenlemeler yapılmasını gerektirir. Bu tezin amacı, iş yargısına özgü hükümlerin mahkemeye erişim hakkına etkisini incelemektir. Mahkemeye erişim hakkı, kişilerin fiilen yargıya ulaşma ve yargılama sonucunda icra edilebilir bir karar alma olanağına sahip olmalarını temin eder. Bu hak, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 6. maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkının bir unsurudur. Kişilerin adil yargılanma hakkının korumasından yararlanabilmeleri için, öncelikle yargıya ulaşabilme ve bir karar alabilme imkânına sahip olmaları gerekir.
Çalışmamızda iş ve sosyal güvenlik hukukunun yargılamaya ilişkin kuralları, mahkemeye erişim hakkı perspektifinden değerlendirilmiştir. Bu çerçevede, Sosyal Güvenlik Kurumu'na başvuru zorunluluğu, toplu iş sözleşmesi yetkisine itirazın görevli makama bildirilmesi zorunluluğu, iş hukuku mevzuatında yer alan zamanaşımı süreleri ve hak düşürücü süreler ile tahkim ve arabuluculuk yollarıyla uyuşmazlık çözümü incelenmiştir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ile Anayasa Mahkemesi'nin mahkemeye erişim hakkına ilişkin içtihatlarından yararlanılmıştır. Bu içtihatlar ışığında, iş ve sosyal güvenlik hukukunun kendine özgü düzenlemelerinin mahkemeye erişim hakkını sınırlandırıp sınırlandırmadığı; bir sınırlandırma söz konusuysa bu sınırlandırmanın hakkı ihlal edip etmediği tespit edilmiştir. Mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği durumlarda, ihlalin ortadan kaldırılmasına ilişkin çözüm önerileri sunulmuştur.

Abstract:
The main reason for the emergence and development of the labour judiciary is to prevent the ineffectiveness of the specific rules enacted for labour law in a trial that follows the general procedural rules. The labor judiciary, which preserves the unique characteristics of labour law, requires special regulations. This thesis aims to study the effects of the specific rules enacted for the labour judiciary on the right of access to a court. The right of access to a court ensures the opportunity to reach the judiciary and have an enforceable decision given by a court. This right is a component of the right to a fair trial regulated in Article 6 of the European Convention on Human Rights. For individuals to benefit from the protection of the right to a fair trial, they must first have the opportunity to reach the judiciary and have a final decision.
Our study assesses the rules regarding the labour judiciary and social security judiciary from the perspective of the right of access to a court. In this context, "the obligation to apply to the Social Security Institution, to notify the objection to the authority of the collective bargaining agreement, the limitation periods and period of prescription in the labor law legislation, and dispute resolution through arbitration and mediation" topics had been discussed. This research considers the case law regarding the right of access to a court of the European Court of Human Rights and the Constitutional Court.
In the light of the case law, whether the specific rules of labour and social security law limit the right of access to a court and if there is a limitation, it has been determined whether this limitation violates the right. In cases where the right of access to a court had been violated, possible solutions have been proposed for the violation.