Türkiye'nin ekolojik bölgeleri: Holistik coğrafi yaklaşım
Ecoregions of Turkey: A holistic geographical approach
Yazar: AHMET KÖSE
Danışman: DOÇ. DR. ÇETİN ŞENKUL ; PROF. DR. TOLGA GÖRÜM
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı / Fiziki Coğrafya Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Beşeri coğrafya = Human geography ; Fiziki coğrafya = Physical geography ; Türkiye coğrafyası = Turkiye geography

Özet:
Ekolojik bölgeler, çevre toplum ilişkisinin sürdürülebilir yönetimi sürecinde benzer coğrafi koşullara sahip alanların sınıflandırıldığı ve tanımlandığı önemli platformlar olarak kabul edilmektedirler. Bu platformlar iklim değişikliği, biyoçeşitlilik kaybı ve sürdürülebilir olmayan arazi kullanımı gibi antropojenik etkilerin üstesinden gelebilmek için yardımcı olabilecek rehberler, doğal dinamiklerin ve insan faaliyetlerinin etkilerini değerlendirmenin ve izlemenin mümkün olduğu referans modellerdir. "Türkiye'nin Ekolojik Bölgeleri: Holistik Coğrafi Yaklaşım" isimli bu doktora tez çalışması, 1926 yılından günümüze kadar ki sürece dair bölgeleme çalışmalarını literatür kritiği bağlamında değerlendirerek Türkiye'nin ekolojik bölgelerinin holistik ve ilişkisel bir yaklaşımla, yeni veri ve yöntemlerle güncel bir haritasını oluşturmayı amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda uygulama sürecinde ilk olarak 5 ana çevresel koşul içerisinden 21 girdi coğrafi değişken belirlenmiş, coğrafi değişkenlerin CBS ortamında ön hazırlık sürecinin ardından Lebart modeli ile sentezi gerçekleştirilmiştir. Lebart modeline dayanarak üretilen Türkiye'nin ekolojik bölgeleri haritası, tekrarlanabilir, her aşamasında istatistiki göstergelerle sınanabilir ve savunulabilir bir yapıda 6 km2'lik yüksek çözünürlük ve lejant tablo bilgileriyle yüksek ayrıntı düzeyi sunmaktadır. Ana bulgu olarak elde edilen Türkiye'nin ekolojik bölgeler haritası ve lejant tablosu, dört ana küme ve alt kümelerinde sunulan 20 bölge içermektedir. Sonuç olarak Türkiye'nin zengin ortamsal çeşitliliğini ayırt etmede başarılı, her girdi değişkenin çıktı haritada temsil olduğu, örüntüleri keşfetme noktasında hassas, açıklayıcı ve ilişkisel öznitelik bilgisi sunma becerisi olan, çevresel değişken, olay ve olgular ile ilişkilendirilebilecek kapasitede özgünlük ve doğruluk arz eden bir yapıya sahip Türkiye'nin ekolojik bölgeleri haritası ve lejant tablosu üretilmiştir. Çalışma, izlediği yöntemsel süreç ve ortaya koyduğu bulguları bazında çevre toplum ilişkisine çevre okur yazarlığının sentez dili olarak katkı sağlayabilecek potansiyele sahiptir. Aynı zamanda günümüz dünyasında katlanarak artan ve çözümlenmesi bir probleme dönüşen büyük mekânsal veri hacmini çözümleyebilme ile örüntüsünü tanımlama noktasında önemli bir boşluğu doldurmaktadır.

Abstract:
Ecoregions are recognized as important platforms where areas with similar geographical conditions are classified and defined in the process of sustainable management of the environment-society relationship. These platforms are guides that can help overcome anthropogenic impacts such as climate change, biodiversity loss and unsustainable land use, and reference models where it is possible to assess and monitor the impacts of natural dynamics and human activities. "Ecoregions of Turkey: A Holistic Geographical Approach" aims to create an up-to-date map of Turkey's ecological regions with a holistic and relational approach, new data and methods by evaluating the zoning studies from 1926 to the present day in the context of literature critique. In line with this purpose, 21 input geographical variables were first identified from 5 main environmental conditions in the application process, and the geographical variables were synthesized with the Lebart model after the preliminary preparation process in the GIS environment. The map of Turkey's ecological regions produced on the basis of the Lebart model offers a high level of detail with a high resolution of 6 km2 and legend table information in a reproducible structure that can be tested and defended with statistical indicators at every stage. The ecoregions map and legend table of Turkey, obtained as the main finding, includes 20 regions presented in four main clusters and sub-clusters. As a result, Turkey's ecoregions map and legend table have been produced with a structure that is successful in distinguishing Turkey's rich environmental diversity, where each input variable is represented in the output map, sensitive in discovering patterns, capable of providing descriptive and relational attribute information, and has the capacity to be associated with environmental variables, events and phenomena with originality and accuracy. The study has the potential to contribute to the environment-society relationship as a synthesis language of environmental literacy on the basis of the methodological process it follows and the findings it reveals. At the same time, it fills an important gap in terms of analyzing the big spatial data, which is increasing exponentially in today's world and whose analysis has become a problem, and defining its pattern.