Çocuk yoğun bakım hastalarında hipofosfatemi ve ilişkili risk faktörleri
Hypophosphatemia and associated risk factors in pediatric intensive care unit patients
Yazar: ÖMER KILIÇ
Danışman: PROF. DR. RAİF ÜÇSEL
İstanbul Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2008
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Fosfor metabolizmada önemli rol oynar. İnsan vücudundaki fosforun yalnızca % 1'i plazmada bulunur. Hücresel yeniden dağılım nedeni ile serum fosfor düzeyi her zaman vücut fosfor miktarını göstermez. Hastaneye yatışta hipofosfatemi sıklığı % 1 ? 5 oranında iken, yoğun bakım ünitesinde izlenen hastalarda % 80'lere varmaktadır. Yoğun bakım ünitesindeki sıklığın yüksek olması, bu hastalarda hipofosfatemi gelişimine eğilim oluşturan risk faktörlerinin fazlalığıyla ilişkilidir.Hipofosfateminin gelişiminde hücresel yeniden dağılım, idrar yoluyla atılımın artması ve bağırsaktan emilimin azalması rol oynar ve klinikte daha çok bunların kombinasyonu görülür. Hipofosfatemi sık görülmesine karşın, klinik bulgular genellikle ciddi hipofosfatemide (< 1 mg/dl) ortaya çıktığı için tanı konulamayabilir. Klinik bulgular, hücreiçi adenozin trifosfat ve 2,3 difosfogliserat düzeyinin azalmasına bağlıdır. Akut solunum yetersizliği, kardiyomiyopati, osteomalazi, rabdomiyoliz, hemoliz gibi bulgulara yol açabilir. Diyafragma kasılmasında yetersizlik sonucu, mekanik ventilasyondan ayrılmayı güçleştirebilir.Çalışmamız İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Çocuk Yoğun Bakım Ünitesi'nde 2007 yılında yatmış olan 118 hastanın bilgilerinin retrospektif değerlendirilmesi ile yapıldı. Yatışında, 3. günde ve varsa 7. günde bakılan serum fosfor düzeyleri ile; pediyatrik mortalite risk (PRISM) skoru, pediyatrik organ disfonksiyon (PELOD) skoru, yoğun bakım ünitesinde ve mekanik ventilasyonda kalış süresi, yaşa uyan tartı Z skoru arasındaki ilişki incelendi.Hipofosfatemi sıklığı; yatışta % 36.4, yatışın 3. gününde % 42.4 ve 7. günde % 29.7 bulundu. Yoğun bakıma yatışta, yatışının 3. veya 7. gününde bakılan serum fosfor düzeylerinden herhangi birinde hipofosfatemi görülme oranı ise % 60.2 olarak saptandı. Yatışta hipofosfatemisi olan ve olmayan hastalarda; yaş, tartı Z skoru, PRISM ve PELOD skoru arasında istatiksel açıdan anlamlı ilişki bulunmadı (sırasıyla p = 0.18, p = 0.09, p = 0.92, p = 0.38).Yatışta, 3. veya 7. günde, serum fosfor düzeylerinden herhangi birinde hipofosfatemi bulunması ile yoğun bakımda kalış süresi ve mekanik ventilasyon süresi arasında istatiksel açıdan anlamlı ilişki olduğu saptandı (sırasıyla p = 0.001 ve p = 0.02).Sonuç olarak hipofosfatemi, mekanik ventilasyon süresi ile pediyatrik yoğun bakım ünitesinde kalış süresini uzatmaktadır.Pediyatrik yoğun bakım ünitelerinde hipofosfatemi ve bununla ilişkili faktörlerin değerlendirilmesi için prospektif ve geniş çaplı araştırmaların yapılması gerekmektedir.

Abstract:
Phosphorus plays an important role in metabolism. Only 1% of phosphorus content in human body is found in blood plasma. Because of the cellular redistribution serum phosphorus level can not indicate total account of body phosphorus. The rate of hypophosphatemia during hospitalization is 1-5%, while it is by 80% for patients being monitored in intensive care units. The higher incidence rate in intensive care units is due to many risk factors that predispose to development of hypophosphatemia in these patients.Cellular redistribution, increased urinary excretion, and decreased intestinal absorbance are responsible for the development of hypophosphatemia and combination of them is often involved in the clinical setting. Although hypophosphatemia is seen frequently, its diagnosis may not always be obvious because clinical signs are usually occured in severe hypophosphatemia (< 1 mg/dl). Clinical symptoms are associated with the decrease in the level of intracellular concentrations of adenosine triphosphate and 2,3 diphosphoglycerate. That can cause acute respiratory failure, cardiomyopathy, osteomalacia, rhabdomyolysis, and hemolysis. Inadequate contraction of diaphragm may impede successful weaning from mechanical ventilation.This study was carried out with retrospective evaluation of data obtained from 118 patients hospitalized in the pediatric intensive care unit of the Department of Pediatrics, Istanbul Medical School of Istanbul University in 2007. The correlation among serum phosphorus levels taken at admission, day 3, day 7 (if applicable), The Pediatric Risk of Mortality (PRISM) score, Pediatric Logistic Organ Dysfunction (PELOD) score, duration of stay in intensive care unit and on mechanical ventilation, and weight-for-age Z-score were analyzed.The frequency of hypophosphatemia was found as 36.4% during admission, 42.4% at day 3, and 29.7% at day 7. The incidence of hypophosphatemia in serum phosphorus levels during hospitalization in the intensive care unit was found as 60.2% for any of day 3 or day 7. No statistically significant relation was found between patients with or without hypophosphatemia during hospitalization in terms of age, weight Z-score, PRISM and PELOD (respectively, p = 0.18, p = 0.09, p = 0.92, p = 0.38).A statistically significant relation was found between presence of hypophosphatemia at any of serum phosphorus levels during initial hospitalization, day 3 or day 7 and duration of stay in the intensive care unit and on mechanical ventilation (respectively, p = 0.001 and p = 0.02).As a result, hypophosphatemia causes long term mechanical ventilation and intensive care hospitalization.Evaluation of hypophosphatemia and associated factors in pediatric intensive care units in larger prospective studies is required.