Kiraz Ahmet Hamdi Paşa'nın Mütareke dönemindeki (1918-1922) siyasal faaliyetleri
Political activities of Kiraz Ahmet Hamdi Pasha during the Armistice period (1918-1922)
Yazar: MERVE NUR TUNÇ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MURAT AYDOĞDU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Tarih = History
Dizin: Kiraz Ahmet Hamdi Paşa = Kiraz Ahmet Hamdi Pasha ; Milli Mücadele Dönemi = National Struggle Period ; Siyasi faaliyetler = Political activities ; Yüzellilikler = Hundred and fifties

Özet:
I. Dünya Savaşı sonunda Mondros Mütarekesi imzalandı. Bu dönemde İttihat
ve Terakki yönetimi zamanında tasfiye edilen kişiler tekrar sahneye çıktı. Kiraz
Hamdi Paşa da bu isimler arasındaydı. İttihatçılar zamanında, rütbesinin
yükseltilmesini beklerken emekli edilmişti. Hamdi Paşa, mütareke döneminde ilk
olarak Yirminci Kolordu Kumandanı olarak Ali Fuat Paşa'nın yerine atandı ve
Eskişehir'de kısa bir süre kalma imkânı buldu. Burada kaldığı sürede İngilizler ve
mahalli idare ile ortaklaşa olarak milli harekete karşı birtakım teşebbüslerde bulundu.
Eskişehir'den İstanbul'a döndükten sonra, Ekim 1919-Kasım 1922 zarfında, Milli
harekete karşı yeterince sert bulunmayan kabinelerin değiştirilmesi için toplantılara
katıldı ve tasarlanan kabinelerde kendisine nazırlık verilmesi için uğraştı fakat hiçbir
zaman bu hedefine ulaşamadı. İngiliz Muhipleri, Kızıl Hançer, Askeri Nigehban,
Anadolu İttihad-ı Vatan Grubu, Necat ve İtila Cemiyeti, Teşkilat-ı Ahmediye ve
Zabitan gruplarında bulundu, kimisinin kurucuları arasında yer aldı. Bu dönemde asıl
faaliyetlerini ilk olarak resmi bir yapılanma olan İla-yı Vatan Cemiyeti ve daha sonra
bunun yer altı uzantısı olarak görülen Tarikat-ı Salahiye çatısı altında yürüttü.
Tarikat-ı Salahiye, İslam tarikatı gibi görünüp aynı zamanda Masonik bir görüntü
vermeye çalışıyordu ve bu şekilde yapılanmayı benimsemişlerdi. Hamdi Paşa, gerek
bu yapılar gerekse diğer faaliyetleri dolayısıyla maddi kazançlar sağlamıştı çünkü
esasen faaliyetlerini arkasında göründüğü ideolojiler için değil maddi kazançlar elde
etmek için gerçekleştiriyordu. Kiraz Hamdi Paşa, Milli hareketin başarıya
ulaşmasıyla İngilizler yardımıyla Romanya'ya firar etti. Yüz Ellilik listeye dahil
edildi, gıyaben idam cezası aldı. Romanya'da Tarikat-ı Salahiye çalışmalarını
sürdürdü ve daha sonra T.C. için muhbirlik yaptı fakat muhbirliği şüpheli görüldü.
Bundan sonra kısa bir süre maddi sıkıntılar çekti ve 1935 yılında Romanya'da vefat etti.

Anahtar Kelimeler: Kiraz Hamdi Paşa, İla-yı Vatan, Tarikat-ı Salahiye,
Yirminci Kolordu, Yüz Ellilikler, Kuva-yı Milliye muhalifleri.

Abstract:
The Armistice of Mudros was signed at the end of the First World War. In
this period, liquidated people during the Union and Progress administration
reappeared on the scene. Hamdi Pasha was among these names, he was retired during
the time of the Unionists while waiting of his rank to be promoted. During the
armistice period, Hamdi Pasha was first appointed as the Commander of the
Twentieth Corps, replacing Ali Fuat Pasha, and had the opportunity to stay in
Eskişehir for a short time. During his stay here, he made some attempts against the
national movement in partnership with the British and the local administration. After
returning to Istanbul from Eskişehir, between October 1919-November 1922, he
participated to the meetings to change the cabinets that were not strong enough
against the National Movement and he tried to be the minister in the designed
cabinets, but he never achieved this goal. He was among the founders and members
of the British Enthusiasts, Kızıl Hançer, Askeri Nigehban, Anadolu İttihad-ı Vatan,
Necat ve İtila, Teşkilat-ı Ahmediye and Zabitan groups. In this period, he carried out
his main activities first under the İla-yi Vatan, which was an official organization,
and then the Tarikat-i Salahiye, which was seen as an underground extension of it.
They were trying to look like an Islamic sect and at the same time to give a Masonic
image to the Tarikat-i Salahiye and they adopted this structure. Hamdi Pasha had
made financial gains due to both these structures and other activities because he was
essentially carrying out his activities not for ideologies behind which he appeared,
but for material gains. With the success of the national movement, he escaped to
Romania with the help of the British. One hundred and fifty people were included in
a list, and he was sentenced to death in absentia. He continued his works in the
Tarikat-i Salahiye in Romania and He acted as an informant for Republic of Turkey,
but his informing was deemed suspicious. After that, he suffered financial difficulties
for a short time, than he died in Romania in 1935.

Key Words: Kiraz Hamdi Pasha, İla-yi Vatan, Tarikat-i Salahiye, Twentieth
Corps, 150 Persona Non Grata, Opposition to National Forces.