Türkiye'de halk kütüphanecilerinin hizmet içi eğitim gereksinimleri
Public librarians' needs for in-service education in Turkey
Yazar: ŞENOL KARADENİZ
Danışman: PROF. DR. BÜLENT YILMAZ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Bilgi ve Belge Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Bilgi ve Belge Yönetimi = Information and Records Management ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Halk kütüphaneleri = Public libraries ; Hizmet içi eğitim = In service training ; Hizmet içi eğitim = In service training ; Hizmet içi eğitim programları = In service training programs ; Kütüphaneciler = Librarians ; Kütüphaneler = Libraries

Özet:
Toplumda meydana gelen sürekli ve hızlı gelişmeler hem bireyleri hem de mesleki yapıları değişmeye zorlamış, mesleki etkinliklerin ise yeniden tanımlanmasını gerektirmiştir.Hem sanayileşmiş hem de gelişmekte olan ülkelerde kütüphaneciler çok büyük değişimlerle yüz yüze kalmaktadır. Elektronik yayıncılık, çevrim içi tarama gibi olanaklar, hem bilginin talep edilmesi ve hizmete sunulmasına hem de yeni kullanıcı profilinin oluşturulup hizmet politikasının geliştirilmesine etken olmuştur. Basılı belge dolaşımı yerine, iletişim teknolojilerinden yararlanarak bilgi dolaşımına önem verilmiş ve bilgi kullanıcının masasına ulaştırılmıştır. Geleneksel kütüphane işlemleri, kaynakların düzenlenmesinden bilginin düzenlenmesi şekline dönüşmüş, otomatik dizinleme, kavramsal dizin gibi konular önem kazanmıştır. İletişim teknolojilerinin kullanılması ile kütüphaneler arası ödünç verme, derme geliştirme, ortak kataloglama gibi konularda işbirliğinde önemli adımlar atılmış, kaynak israfı ve insan gücü kaybı en aza indirilmiştir. Bu gelişmeler, kütüphanecilerin güncel bilgi ve teknolojileri öğrenmelerini ve kendilerini yetiştirmelerini zorunlu kılmaktadır.Bu çalışmada Türkiye'deki halk kütüphanelerinde görev yapan kütüphanecilerin hizmet içi eğitim gereksinimleri konusu irdelenmeye çalışılmıştır. Araştırmanın amacı; Türkiye'de halk kütüphanelerinde çalışan kütüphanecilerin, hizmet içi eğitime neden gereksinim duyduklarını, bu gereksinimlerin boyutunu, özelliklerini ve nasıl bir hizmet içi eğitim istediklerini ortaya koymaktır. Bu çerçevede araştırmanın hipotezi; ?Türkiye'de halk kütüphanelerinde çalışan kütüphaneciler mesleki gelişmeleri izleyemedikleri, bu gelişmeleri hizmetlere uygulayabilecek bilgi ve beceriye sahip olmadıkları ve bağlı oldukları Bakanlığın ve diğer ilgili birimlerin bu konudaki destekleri yetersiz olduğu için hizmet içi eğitime gereksinim duymaktadırlar? biçiminde oluşturulmuştur. Araştırmanın evrenini, Kültür ve Turizm Bakanlığı'na bağlı olarak faaliyet gösteren halk kütüphanelerinde, kütüphaneci, müdür yardımcısı ve müdür kadrolarında görev yapan Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü mezunları oluşturmaktadır. Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü dışında bir okuldan mezun olup da kütüphaneci kadrosunda görev yapanlar, kütüphaneci olup da halen aday memur statüsünde olanlar ve diğer okullardan mezun olanlar araştırma kapsamına alınmamıştır. Araştırmanın evrenini, 243'ü kütüphaneci, 80'i müdür ve müdür yardımcısı olmak üzere toplam 323 Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü mezunu oluşturmaktadır. Çalışmada evren, 113 kütüphaneci, 37 müdür ve müdür yardımcısı olmak üzere toplam 150 Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü mezunu ile örneklenmiştir. Anketler, Ocak-Şubat 2008 tarihlerinde bütün deneklere uygulanmıştır.Araştırmadan elde edilen bulgular ışığında, araştırmaya katılan kütüphanecilerin çok büyük bir bölümünün (%89,5) hizmet içi eğitime gereksinim duyduğu anlaşılmıştır. Diğer genel sonuçlar şöyle sıralanabilir: Kütüphanecilerin üniversitede edindikleri mesleki bilgi ve beceriler, halk kütüphanesinde işe başladıklarında genelde yeterli olmuştur. Kütüphaneciler hizmet içi eğitimin hem bireysel hem de kurumsal açıdan yararlı olduğunu düşünseler de mesleki yaşantıları boyunca katıldıkları hizmet içi eğitim etkinliği sayısı son derece düşüktür. Hizmet içi eğitim için kütüphanecinin kişisel bütçesinden ödeme yapmak zorunda olması onun bu eğitime katılma isteğini engelleyen en önemli nedendir. Kütüphaneciler mesleki gelişmeleri kendi olanakları ile yeterince izleyememektedirler. Kütüphanecilerin dijitalleştirme, otomasyon ve elektronik bilgi erişim gibi teknolojik konularda hizmet içi eğitimi daha çok tercih etmektedirler.Çalışmada elde edilen sonuçlara dayanarak Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın ve alt birim olarak da Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü'nün, kütüphanecilerin hizmet içi eğitimlerini sistematik ve düzenli bir biçimde gerçekleştirmeleri önerilmiştir. Ayrıca, kütüphanecilerin hizmet içi eğitimlerini gerçekleştirme sorumluluğunu doğrudan tanımlayan ve düzenleyen mevzuat yeniliğinin yapılması ve hizmet içi eğitim etkinliklerine katılmanın, kütüphanecinin meslekte yükselmesine katkı sağlayacağı düzenlemelerin gerçekleştirilmesi yönünde öneriler sunulmuştur.

Abstract:
The fast and steady progress in the society coerced the individuals and vocational structures to take position at the same time and required to redefine the professional activities.The librarians in both industrialized and developing countries witnessed drastic changes. The facilities such as electronic publishing, online search not only caused the information to be requested and service but also paved the way to develop service quality by forming a new user profile. Instead of published documents, it is given full weight of circulation of the information and it is delivered to the user by using the information technologies. Traditional library operations are transformed from the ordering the resources into the ordering the information and terms like automatic indexing, conceptual indexing became important. By using the information technologies, it is made significant progress toward the collaboration in the field of the lending books among the libraries; collection development, common library indexing and the loss of source and labor force were minimized. These developments made it necessary for the librarians to be educated in the field of information technologies and self-development.In this thesis, the librarians?, who work for the public libraries, need for the in-service education is studied. The goal of the study to state why the public librarians need for in-service education, the extent of their needs, qualifications and what kind of an in-service education they need. In this respect, the hypothesis of the study is that ?Since the librarians who work for public libraries in Turkey cannot follow the vocational developments and they do not have enough knowledge and talent to apply those developments into their fields and The Ministry and the department?s support they work for is not enough, they need the in-service education?. In the scope of the study, a questionnaire was applied to the staff working as librarian, vice-manager and manager who graduated from librarianship departments of the universities and working for the public libraries in Turkey. The research universe consists the graduates of Department of Information Management and work as librarian, vice director and director in the public libraries of Ministry of Culture and Tourism. The staff that graduate of the other departments and work as librarian, librarians who work as candidate civil servants and the graduates of the departments other than Department of Information Management are not included in the research. The graduates of the Department of Information Management with the 80 directors / vice directors and the 243 librarians out of 323 forms the research universe. In the research, 113 librarians, 37 directors / vice directors are exemplified out of the total number of 150 graduates of Department of Information Management. The questionnaire was applied to all subjects in January and February 2008.In the light of the findings from the study, it came out the majority of the libraries which the study examines need the in-service education. Other findings can be summarized as: The librarians? skills and talents which are get during university education were usually enough when they started to work in the libraries. Even though the librarians thought that in-service education are beneficial individually and institutionally, the numbers of in-service education activities are not very much. Librarians have to pay for in-service education from the personal budget and this is the most important reason that kills the librarians? enthusiasm to attend it. Librarians cannot alone follow the changes in their field adequately. Librarians prefer in-service education more in the spheres such as; digitalization, automation and electronical information communication.In the light of the survey it is proposed to Ministry of Culture and Tourism and its subunit, Directorate General Libraries and Publications, to arrange the in-service education systematically and organized. Moreover, it is suggested to make changes in the regulations which define the librarians? in-service education and promotion.