Yunan dini ve mitolojisinde anaerki
Matriarchy in Greek mythology and religion
Yazar: LOKMAN BOZKURT
Danışman: DOÇ. DR. AYGÜN EKİN MERİÇ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Arkeoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Anaerkil = Matiarchal ; Aphrodite kültü = Cult of Aphrodite ; Athena = Athena ; Demeter = Demeter ; Mitoloji = Mitology ; Yunan = Greek ; Yunan felsefesi = Greek philosophy ; Yunan mitolojisi = Greek mythology

Özet:
Anaerki insanın antropolojik gelişiminde büyük bir yer kaplar, geçmişi insanın bilinmeyen dönemlerine dek uzanır. Memeli hayvanların gelişim seyrine bakılırsa annenin aile için ne kadar merkezi bir öneme sahip olduğu açıkça gö-rülür. Bir memeli olan insanın da doğal olarak bu süreçleri yaşamış olması bek-lenir. Ataerkinin baskı ile oturtulmasına dek insan toplulukları ve toplumların-da kadın merkezi bir yere sahip olmuştur. Yerleşik yaşamda tarım ve savaş teknolojisinin gelişimine paralel olarak erkeğin toplumda güç ve söz sahibi ol-maya başlaması son binyıllara denk gelmektedir. Toprağı bölerek özel mülkiye-ti başlatan erkek, kızı da anneden ayırarak kadın ve çocuklar üzerinde hakimi-yet kurup kendini göksel bir varlık ilan etmekte ve yeryüzündeki iktidarını pe-kiştirmektedir.

Erken çağlardan Antik Yunan'a kadar yazılan, anlatılan, aktarılan mi-tosların çoğu kadın erkek arasındaki çatışmayı anlatır. Bu çatışmayı erkeğin saldırısı ve kadının savunması olarak değerlendirmek daha doğru bir ifade olur. Yunan mitolojisi ve dini erkek iktidarının pekişmesi ve kadının uğradığı haksız-lığın meşrulaştırılması üzerine birçok örnek içermektedir. Bir bakıma Yunan kültürü kadının ikinci sınıf vatandaş ve köle olarak görülmesini yasal bir du-ruma dönüştürür. Kadını sürekli olumsuzlayarak kendini varetmeye çalışan Yunan ataerkil kültürü, farkında olmadan kadının geçmiş toplumdaki gücüne ilişkin de geniş bilgi vermektedir. Çünkü bu kültürün üzerinde geliştiği zemin anaerkildir ve ne kadar çabalasa da bu olguyu yok sayamaz. Doğal olarak geli-

şen ve söylenegelen mitosun 'kafadan çocuk doğurarak' yani kurgusal bir mi-tosla örtülmesi mümkün değildir.

Gerçek yaşamın bir tür yansıması olan mitos dönemin toplumsal ve siya-sal yaşamının da aynası olmaktadır. Demeter'in kızı kaçırılarak anayerli evliliğe darbe vurulur ve kızına karşılık tanrıçadan tarımın sırları alınır. İnsanlığa sa-vaş ve iktidar hırsı yerine aşkı vadeden tanrıça Aphrodite bütün günahların sebebi olarak sunulur ve ilençlenir. Zeus hamile eşini yutup Athena'yı kafasın-dan doğurarak kendisinin de doğum gücüne sahip olduğunu, kendi kuşağından önceki tanrıçalarla birleşerek bütün dünyanın babası olduğunu gösterme ihti-yacı duyar. Fakat kadının böyle bir gösterişe ihtiyacı yoktur, çünkü annedir, doğal olarak doğurgandır, çocuğu doğurup yetiştirirken verdiği emekle ailedeki konumunu elde etmiştir.

Diyalektiğin temel yasası gereği, her yeni düşünce öncekiler üzerine te-mellenir. Dolayısıyla dönem yazını her ne kadar kadının-tanrıçanın gücünü giz-lemeye, çarpıtmaya çalışsa da, ne Homeros ne Hesiodos Mousaları anmadan söze başlayamaz. Tanrıların babası Zeus bile oğlunu Moira'ların verdiği pay-dan esirgeyemez. Yunan mitolojisinin önemli bir kısmı kadının toplumdaki merkezi konumu ve saygınlığını kırmak üzerine kurulmuştur. Bu durum bera-berinde birçok tanrıçanın Olympos'a göre yeniden tanımlanmasına yol açmış-tır. Ataerkil düzen tarafından yeni görevler ve sıfatlar yüklenen tanrıçalar ve mitolojik kadın figürler, babayı öven erkek iktidarını kabullenmiş karakterler olarak sunulmaktadırlar.

Anahtar Kelimeler: Anaerki, Yunan Mitolojisi, Anayerlilik, Demeter, Aphrodi-te, Athena, Olympos İktidarı, Ataerki.

Abstract:
Matriarchy occupies a great place in the anthropological development of human and his past dates back to his unknown periods. When the development of mammalian animals is taken into account, the central importance of the mother for the family is clearly seen. Human being a mammal is expected to have experienced these processes naturally. Until the reign of patriarchy, matri-archy has a central place in human societies and communities. In parallel with the development of agriculture and war technology in the settled life, the man's power and the power to have a say in the society traces back to the last millen-nium. The man who split up the land and started the private property, distin-guishes the daughter from the mother and declares self-rule over women and children and declares himself a heavenly being and reinforces his power on earth.

Most of the myths written, explained and conveyed from early ages to Ancient Greece describe the conflict between women and men. It would be more accurate to consider this conflict as the attack of the man and the defence of the woman. Greek mythology and religion contain many examples of the consolida-tion of male power and the legitimization of women's injustice that she went through. In a sense, the Greek culture turns women's position into a second-class citizen and slave. The Greek patriarchal culture, which is constantly trying to exonerate itself, gives a broad knowledge of the power of the women in the past. Because the ground on which this culture develops is matriarch and no matter how hard it tries, it cannot ignore this phenomenon. It is not possible to conceal the myths which are naturally developing and said, by giving birth to a child from a head ', that is, with a fictional myth.

The myths, a kind of reflection of real life, are also a mirror of the social and political life of the period. Demeter's daughter is abducted and her mother's marriage is taken away and in return for her daughter, the secrets of the agri-culture are taken from her. The goddess Aphrodite, who gives love to humanity instead of war and power ambition, is presented as the cause of all sins and is cursed. Zeus swallows his pregnant wife and needs to show that Athena, having her birth through his mind, possesses the power of birth, by merging with the goddesses of her generation and is the father of the whole world. But the woman does not need such an indication, because she is the mother, she is naturally fer-tile; she has obtained her own family status by the effort she gives to give birth to the child.

In accordance with the basic law of dialectics, each new thought is based on its predecessors. Therefore, even though the term literature tries to conceal and distort the power of the woman-goddess, neither Homer nor Hesiodos Mousas can commence without mentioning them. Even Zeus, the father of the gods, cannot spare his son from the part of Moira's. An important aspect of Greek mythology is that it is based on breaking the central position and dignity of women in society. This situation led to the redefinition of many goddesses according to Olympus. The goddesses and mythological female figures, who are charged with new tasks and adjectives by the patriarchal order, are presented as accepted characters who praise the father.

Keywords: Matriarchy, Greek mythology, Matrilocal Marriage, Demeter, Aph-rodite, Athena, Olympos Power, Patriarchy.