Palyatif bakım alan kanserli hastalara bakım verenlerin yaşam kalitesinin umut düzeylerine etkisi
The effect of quality of life on hope levels of caregivers ofcancer patients receiving palliative care
Yazar: SUMRU ÇABUK
Danışman: DOÇ. DR. RIZA ÇITIL
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Palyatif Bakım Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Amaç: Kanser, umutsuzluk ve belirsizliklerle dolu, hasta ve yakınlarında panik ve kaygı 
uyandıran, kelime itibariyle de kötü hissettiren bir fonetiğe sahip olmasından dolayı
ölümü çağrıştıran bir hastalık olarak algılanmaktadır. Kanserin kabullenilmesi ve tedavisi 
oldukça zor olduğu için hem tanı alan hastayı hem de bu sürecin en büyük tanığı olan 
bakım verenini her açıdan uzun ve yıpratıcı bir tedavi dönemi beklemektedir. Kanser, 
hastaları hem fiziksel hem de psiko-sosyal açıdan olumsuz etkilemektedir. Bu zorlu
süreçte hastanın yanında olan ve bakımını üstlenen kişi de bu durumdan son derece 
etkilenmekte ve yaşam kalitesi düşmektedir. Son yıllarda palyatif bakımda umut 
kavramının önemi artmaktadır. Hastaların tanı almasından itibaren hasta kadar bakım 
verenin de psiko-sosyal açıdan değerlendirilmesini kapsayan bütüncül bir yaklaşım 
oldukça önemlidir. Bu çalışmada palyatif bakım alan kanser hastalarına bakım veren 
bireylerin yaşam kalitelerinin umut düzeylerine etkisinin belirlenmesi amaçlanmıştır.
Yöntem: Tanımlayıcı ve kesitsel tipteki bu çalışma, 01.10.2022-30.06.2023 tarihleri 
arasında Bitlis Devlet Hastanesi Palyatif Bakım Biriminde yatan veya ayaktan tedavi 
edilen kanser tanısı almış bireylere bakım veren 164 hasta yakını üzerinde yürütülmüştür.
Katılımcılara hastalara ve kendilerine dair sosyodemografik özelliklerini belirlemek 
amacıyla Hasta Tanıtım Formu, Hastaya Bakım Veren Tanıtım Formu, yaşam kaliteleri 
ve umut düzeylerini belirlemek amacıyla da Kanserli Hastalara Bakım Verenlerde Yaşam 
Kalitesi Ölçeği ve Beck Umutsuzluk Ölçeği uygulanmıştır. Verilerin analizi SPSS 22.0 
paket programında yapılmıştır. İstatistiksel analizde bağımsız örneklem t testi, tek yönlü 
varyans analizi (ANOVA) ve Pearson korelasyon analizi kullanılmıştır. İstatistiksel 
anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak alınmıştır.
Bulgular: Çalışmaya dahil edilen 164 hasta yakınının %77,4'ü kadın, %47,6'sı 30-50 
yaş arasında, %68,3'ü evli, %61'inin çocuğu var, %57,3'ü üniversite ve üzeri mezunu, 
%51,2'si çalışmaktadır. %87,2'si sosyal güvencesi olduğunu, %92,1'i ailesiyle yaşadığını, %60,4'ü 0-1 yıl arası hasta bakımı verdiğini ifade etmiştir. %71,3'ü
sorumluluk güçlüğü yaşadığını, %43,9'ü sağlığının etkilendiğini, %34,1'i aile 
ilişkilerinin etkilendiğini belirtmiştir. %23,8'i ruh sağlığı desteği aldığını, %15,2'si
bakmakla yükümlü başka birisinin de olduğunu, %61,6'sı hastaneye kendi aracıyla
ulaşım sağladığını, %96,3'ü hastanın tanısını bildiğini ifade etmiştir. Çalışmamızda hasta 
yakınlarının yaşam kalitesinin düşük olduğu (48,94±16,53), umutsuzluk düzeylerinin ise 
yüksek olduğu tespit edilmiştir (16,35±3,34). Kanserli hastalara bakım verenlerde yaşam 
kalitesinin kadınlarda, eğitim seviyesi düşük olanlarda, ekonomik durumu kötü olanlarda, 
sosyal güvencesi olmayanlarda, köy-kasabada oturanlarda, hastanın 1. derece yakını 
olanlarda, sorumluluklarını yerine getirmede güçlük yaşayanlarda, bakım sürecinde 
sağlığı ve aile ilişkileri etkilenenlerde, hastasına günlük bakım verme süresi fazla 
olanlarda ve bakım sürecinde yardım almayanlarda daha düşük olduğu bulunmuştur
(p<0,05). Umutsuzluk düzeyinin ise erkeklerde, eğitim seviyesi düşük olanlarda, 
ekonomik durumu kötü olanlarda, il /ilçede yaşayanlarda, hastaneye ulaşımda kendi aracı 
ve otobüs dışındaki diğer araçları kullananlarda, hastanın kardeşi olanlarda, sorumluluk 
güçlüğü yaşayanlarda ve bu süreçte ruh sağlığı uzmanından destek alanlarda daha yüksek 
olduğu bulunmuştur (p<0,05). Kanserli Hastalara Bakım Verenlerde Yaşam Kalitesi 
Ölçeği ile Beck Umutsuzluk Ölçeği toplam puanları arasında anlamlı korelasyon
bulunmamıştır (r=-0,382, p>0,05). Ancak ölçeklerin alt boyutlarında umutsuzluk düzeyi 
yüksek olanların yaşam kalitesinin düşük olduğu saptanmıştır.
Sonuç: Kanserli hastalara bakım verenlerde yaşam kalitesi oldukça düşük olup, 
umutsuzluk düzeyi ise oldukça yüksektir. Kanserli hastalara bakım verenlerde yaşam 
kalitesi ve umutsuzluk düzeyi toplam puanları arasında anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. 
Ancak ölçeklerin alt boyutlarında beklenen şekilde yüksek umutsuzluk yaşayanların 
düşük yaşam kalitesine sahip olduğu söylenebilir.

Anahtar Kelimeler: Palyatif Bakım, Bakım Veren, Yaşam Kalitesi, Umut, Kanser

Abstract:
Purpose: Cancer is perceived as a disease that is full of hopelessness and uncertainty, 
that arouses panic and anxiety in patients and their relatives, and that evokes death 
because it has a phonetics that makes you feel bad. Since cancer is very difficult to accept 
and treat, both the patient who is diagnosed and the caregiver who is the biggest witness 
of this process await a long and exhausting treatment period in every aspect. Cancer 
negatively affects patients both physically and psycho-socially. In this difficult process, 
the person who is with the patient and takes care of the patient is also affected by this 
situation and the quality of life decreases. In recent years, the importance of the concept 
of hope in palliative care has been increasing. A holistic approach that includes the 
psycho-social evaluation of the caregiver as well as the patient from the time of diagnosis 
is very important. In this study, it was aimed to determine the effect of quality of life on 
hope levels of caregivers of cancer patients receiving palliative care.
Method: This descriptive and cross-sectional study was conducted between 01.10.2022 
and 30.06.2023 on 164 relatives of patients who care for individuals diagnosed with 
cancer who were inpatients or outpatients in the Palliative Care Unit of Bitlis State 
Hospital. The participants were administered the Patient Introduction Form and Caregiver 
Introduction Form to determine their sociodemographic characteristics about the patients 
and themselves, and the Quality of Life Scale and Beck Hopelessness Scale in Caregivers 
of Cancer Patients to determine their quality of life and hope levels. Data were analyzed 
using SPSS 22.0 package program. Independent sample t test, one-way analysis of 
variance (ANOVA) and Pearson correlation analysis were used in statistical analysis. 
Statistical significance level was taken as p<0.05.
Results: Of the 164 patient relatives included in the study, 77.4% were female, 47.6% 
were between the ages of 30 and 50, 68.3% were married, 61% had children, 57.3% had 
a university degree or higher, 51.2% were employed, 87.2% had social security, 92.1% lived with their families, 60.4% provided patient care for 0-1 year. 71.3% stated that they 
had difficulty with responsibility, 43.9% stated that their health was affected, 34.1% 
stated that their family relationships were affected. 23.8% stated that they received mental 
health support, 15.2% stated that they had another dependent, 61.6% stated that they had 
their own transportation to the hospital, 96.3% stated that they knew the diagnosis of the 
patient. In our study, it was found that the quality of life of the patient's relatives was low 
(48.94±16.53) and their hopelessness level was high (16.35±3.34). It was found that the 
quality of life in caregivers of patients with cancer was lower in females, those with low 
education level, those with poor economic status, those without social security, those 
living in villages and towns, those who were first-degree relatives of the patient, those 
who had difficulty in fulfilling their responsibilities, those whose health and family 
relationships were affected in the care process, those who had more daily caregiving time 
and those who did not receive help in the care process (p<0.05). The level of hopelessness 
was found to be higher in males, those with low education level, those with poor economic 
status, those living in the province/district, those who used vehicles other than their own 
vehicle and buses to reach the hospital, those who had siblings, those who had difficulty 
in responsibility and those who received support from a mental health specialist in this 
process (p<0.05). There was no significant correlation between the total scores of the 
Quality of Life Scale and Beck Hopelessness Scale in Caregivers of Patients with Cancer 
(r=-0.382, p>0.05). However, it was found that those with high levels of hopelessness in 
the sub-dimensions of the scales had low quality of life.
Conclusion: The quality of life in caregivers of patients with cancer is quite low and the 
level of hopelessness is quite high. No significant relationship was found between the 
total scores of quality of life and hopelessness level in caregivers of patients with cancer. 
However, as expected in the sub-dimensions of the scales, it can be said that those who 
experience high hopelessness have low quality of life.

Key Words: Palliative Care, Caregiver, Quality of Life, Hope, Cancer