1924 Anayasasının öz Türkçeleştirilmesi
Linguistic purification of the 1924 Constitution of Turkey
Yazar: İBRAHİM SOLMAZ
Danışman: PROF. DR. NURAN KOYUNCU
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Anayasa 1924 = Constitution 1924 ; Türk Anayasa hukuku = Turkish Constitutional law

Özet:
Türk dil devriminden bugüne, hukuk dilimiz büyük oranda öz Türkçeleşmiştir. Bu özleşme hâli elan, günbegün sürmektedir. Hukuk dilinde yaşanan bu dönüşüm, dil devriminin 1930'lu yıllar boyunca süren yoğun çalışmalarının da etkisiyle, anayasa dilinin öz Türkçeleştirilmesi ile başlamıştır.

Cumhuriyet devrinin ilk anayasası olan 1924 Teşkilât-ı Esâsiye Kanunu'nun 10 Ocak 1945 tarih ve 4695 sayılı Kanunla öz Türkçeleştirilmesi, hukuk dilinin özleştirilmesinin de resmî miladı olmuştur. Pek çok hukukî terim, bu değişiklik sonrasında yerini yeni üretilen öz Türkçe karşılıklarına bırakmıştır. Başta "anayasa" olmak üzere, "yasama, yürütme, yargı, savcı, milletvekili, bakan, cumhurbaşkanı, Yargıtay, Danıştay, Sayıştay…" gibi hukuk dilinin en sık kullanılan terimleri hep bu değişiklikle hukuk diline girmiştir.

Türk hukuk dilinin dönüşüm seyri incelendiğinde, 1945'te anayasa dilinin öz Türkçeleştirilmesinin son ve en keskin dönüm noktası olduğu anlaşılmaktadır. Ancak tarihî önemi hâiz bu süreç, henüz tüm noktalarıyla aydınlatılmamıştır.

Bu araştırmada, 1924 Anayasasının 1945 yılında öz Türkçeleştirilmesi tüm yönleriyle ele alınmış ve bu değişikliğin hukuk dilimize olan etkileri incelenmiştir. Birincil kaynakların kullanımına azamî önem gösterilen bu araştırmanın, Türk hukuk dilinin dönüşümündeki en önemli safhanın aydınlatılmasına katkı sağlaması hedeflenmektedir.

Abstract:
Since the Turkish language revolution, our legal language has been through a significant linguistic purification. This purification has been still going on day by day. This transformation in the legal language started with the linguistic purification of the language of the constitution with the effect of intensive works throughout the language revolution of the 1930s.

The linguistic purification of the first constitution of the Republican era, the "1924 Teşkilât-ı Esâsiye Kanunu" (1924 Constitution of Turkey), with the Law No. 4695 dated 10 January 1945, has also been the official milestone of the revolution of the legal language. After this amendment, many legal terms have been replaced by their newly produced Turkish equivalents.

The most frequently used terms of the legal language such as "Anayasa" (Constitution), "yasama" (legislation), "yürütme" (executive), "yargı" (judiciary), "savcı" (prosecutor), "milletvekili" (deputy), "bakan" (minister), "Cumhurbaşkanı" (the President), "Yargıtay" (Court of Cassation), "Danıştay" (Council of State), "Sayıştay" (Court of Accounts) have all entered the legal language with this amendment.
When the course of transformation of the Turkish legal language is analysed, it is understood that the linguistic purification of the constitutional language in 1945 was the last and sharpest turning point. However, this historically important process has not yet been clarified in all its points.

In this study, the linguistic purification in 1945 of the 1924 Constitution of Turkey is discussed in all its aspects and the effects of this change on our legal language are analysed. It is aimed that this research, in which maximum attention is paid to the use of primary sources, will contribute to the clarification of the most important stage in the transformation of the Turkish legal language.