Cumhuriyet dönemi mimarlık üretiminde faaliyet gösteren Ermeni mimar ve mühendisler (1923-1960)
Armenian architects and engineers active in architectural production during the republican period (1923-1960)
Yazar: MUSTAFA DEMİR
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET ŞENER
Kocaeli Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Tanzimat Fermanı'nın ilanından sonra, Osmanlı Devleti batılılaşma hareketlerini hızlandırmış ve gayrimüslimlere yeni siyasi, sosyo-kültürel ve ekonomik haklar tanımıştır. Bu gelişme sonucunda, inşaat ve mimarlık alanında faaliyet gösteren gayrimüslimlerin rolü daha da belirleyici hale gelmiştir. Özellikle Rum ve Ermeni vatandaşlardan oluşan diplomalı gayrimüslim mimar ve mühendisler yetişmeye başlamış ve 19. yüzyıldan Cumhuriyet'in ilanına kadarki dönem içerisinde açtıkları müteahhitlik ve serbest mimarlık bürolarıyla mimarlık alanında büyük etki yaratmıştır. Dönem içerisinde birçok Ermeni mimar ve mühendis, hem devlet himayesinde hem de yapmış oldukları bireysel işlerle Osmanlı mimarisinde etkin rol oynamıştır. Ancak Cumhuriyet'in ilanıyla birlikte politik ve sosyo-kültürel yapıdaki değişiklikler sonucunda ülkedeki Ermeni mimar ve mühendis sayısı azalmış ve yapı sektöründeki etkinlikleri düşüş göstermiştir. Buna rağmen Ermeni mimarların Cumhuriyetin ilanı sonrasında Türk mimarlığına katkıları devam etmiştir. Bu bağlamda yapılmış daha önceki çalışmalara bakıldığında, Cumhuriyet Dönemi'nde ülkede mimarlık ve inşaat alanlarında rol almış Ermeni mühendis ve mimarlar hakkında yeterli sayıda ve içerikte araştırma bulunmadığı gözlemlenmektedir. Bu nedenle tez çalışmasında, 1923-1960 yılları arasında Türkiye'de yaşamış ve çalışmış Ermeni mimar/mühendislerin hayatları, kariyerleri ve yapıları üzerine inceleme yapılarak, mimarlık tarihindeki bu eksikliğin giderilmesine katkı sağlamak amaçlanmıştır. Ayrıca 1923-1960 yılları arasında faaliyet gösteren Ermeni mimar ve mühendislerin, dönem içerisindeki inşaat faaliyetlerindeki yeri ve rolleri üzerinden yapılacak değerlendirmelerin, Türk ve Ermeni toplumlarının sosyo-kültürel açıdan etkileşimlerine de belirli ölçüde ışık tutması hedeflenmiştir.

Abstract:
After the declaration of the "Imperial Edict of Reorganization", the Ottoman Empire accelerated its westernization movements and granted new political, socio-cultural and economic rights to non-Muslims. As a result of this development, the role of non-Muslims operating in the field of construction and architecture has become even more decisive. Qualified non-Muslim architects and engineers, especially Greek and Armenian citizens, began to be trained and made a great impact in the field of architecture with the contracting and freelance architecture offices they set up in the period from the 19th century to the proclamation of the Republic. During the period, many Armenian architects and engineers played an active role in Ottoman architecture, both under state auspices and through their individual works. However, as a result of the changes in the political and socio-cultural structure with the proclamation of the Republic, the number of Armenian architects and engineers in the country decreased and their effectiveness in the construction sector decreased. Despite this, Armenian architects' contributions to Turkish architecture continued after the declaration of the Republic. When we look at previous studies conducted in this context, it is observed that there is not enough research in number and content about Armenian engineers and architects who took part in the fields of architecture and construction in the country during the Republic Period. Therefore, the thesis study aims to contribute to filling this gap in the history of architecture by examining the lives, careers and structures of Armenian architects/engineers who lived and worked in Turkey between 1923 and 1960. In addition, the evaluations to be made based on the place and roles of Armenian architects and engineers operating between 1923 and 1960 in the construction activities of the period are aimed to shed some light on the socio-cultural interactions of Turkish and Armenian societies.