Tâhirü'l-Mevlevî'nin hayatı, eserleri ve Mesnevî şerhi bağlamında tasavvufî görüşleri
Tahirü'l-Mevlevi's life, works and surface opinions in the context of Masnevi commentary
Yazar: AYŞE NEVRUZ
Danışman: PROF. DR. KADİR ÖZKÖSE
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion
Dizin: Biyografi = Biography ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Mesnevi = Mathnawi ; Seyr u süluk = Seyr u süluk ; Tahirü'l-Mevlevi = Tahirü'l-Mevlevi ; Tasavvuf = Mystic ; Tasavvuf felsefesi = Philosophy of mysticism ; İslamiyet = Islam

Özet:
Daha çok Tâhirü'l-Mevlevî adı ile tanınan Mehmet Tahir Olgun (1877-1950), Yenikapı Mevlevîhânesi son mesnevîhânlarından olan bir Mevlevî dedesidir. Divân edebiyatının son temsilcisi sayılan, şâir, yazar, müderris, tarihçi gibi çok yönlü bir şahsiyet olarak çok sayıda öğrenci yetiştiren Tâhirü'l-Mevlevî, gazeteci kimliği yanında çıkardığı dergilerle de adından söz ettirmiş, farklı alanlarda yüze yakın eser kaleme almıştır. En önemli eseri çalışmamıza da kaynaklık eden Mesnevî Şerhi'dir. Osmanlı'nın son dönemlerinde, Mevlevî geleneği içerisinde yetişen Tâhirü'l-Mevlevî, yetiştirdiği talebeleri ve bıraktığı eserleri ile edindiği kültür birikimini günümüze kadar aktarmıştır.
Tâhirü'l-Mevlevî'nin çok yönlü biri olması bakımından, hayatı ve eserleri, edebiyatçılığı ve tarihçiliği gibi çeşitli yönleri hakkında birçok çalışma yapılmıştır. Bu çalışmalar arasında tasavvufî görüşlerine yer verilse de detaylı bir şekilde ele alınmamıştır. Çalışmamızın amacı, Tâhirü'l-Mevlevî'nin Mesnevî Şerhi esas alınmak sûretiyle tasavvufî görüşlerini bir araya getirerek detaylı bir şekilde sunmaktır. Çalışmamız beş bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde, Tâhirü'l-Mevlevî'nin hayatı ve eserleri hakkında genel bilgiler verilmiştir. İkinci bölüm seyr u sülûk anlayışını içermektedir. Diğer bölümlerde ise Tâhirü'l-Mevlevî'nin tasavvufî ahlâk öğretisi, tasavvufî hâllere dair temel yaklaşımları, marifet ve varlık görüşleri başlıkları altında tasavvufî görüşleri ele alınmıştır. Çalışmamız, sonuç, kaynakça ve ekler bölümleri ile son bulmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Tasavvuf, Tâhirü'l-Mevlevî, Mesnevîhân, Mesnevî Şerhi.

Abstract:
Mehmet Tahir Olgun (1877-1950), mostly known as Tahir al-Mawlawi, is a Mawlawi grandfather, one of the last Masnawi-reciters (mathnawihans) of the Yenikapı Mawlawi Lodge. Tahir al-Mawlawi, having a versatile personality as a poet, author, professor, historian, and being considered the last representative of Divan Literature, trained many students, made a name for himself with his journals besides his journalist identity, and wrote nearly a hundred works in different fields. His most important work is the Masnawi Commentary, which is also the source of this study. Tahir al-Mawlawi, who grew up in the Mawlawi tradition in the last periods of the Ottoman Empire, has transferred his cultural background to the present day with the students he trained and the works he left.
In terms of Tahir al-Mawlawi's versatile personality, many studies have been carried out on various aspects such as his life and works, literature and historiography. Although his mystical views are included among these studies, they have not been discussed in detail. The aim of this study is to bring together and present the mystical views of Tahir al-Mawlawi in detail based on his work, Masnawi Commentary. This study consists of five parts. In the first part, general information on his life and works is given. The second part includes the concept of seyr-u sülûk (spiritual journey). In other parts, Tahir al-Mawlawi's mystical moral teaching, his basic approaches to mystical states, and his mystical views are discussed under the headings of ingenuity and existence. The study is completed with the conclusion, bibliography, and appendices sections.

Keywords: Sufism, Tahir al-Mawlawi, Masnawi-reciter, Masnawi Commentary.