Bazı yerli ve yabancı elma çeşit ve genotiplerinde melezleme ile yeni bireylerin elde edilmesi
Obtaining new individuals by crossing in some domestic and foreign apple variety genotypes
Yazar: ÜMİT SOYDEN
Danışman: PROF. DR. AYDIN UZUN
Erciyes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Ülkemiz elmanın gen merkezleri ve doğal yayılma alanları arasında yer almaktadır. Elma yetiştiriciliği ülkemizde çok uzun yıllardan beri yapılmakta ve halen üretimi arttırmaya yönelik çalışmalarla birlikte elma yetiştiriciliğine devam edilmektedir. Bu araştırmada 2021-2023 yılları arasında Erciyes Üniversitesi Tarımsal Araştırmalar ve Uygulama Merkezi (ERUTAM) arazisinde kurulan koleksiyon bahçesindeki farklı elma türleri, çeşitleri ve yabani genotipleri kullanılarak melezlemeler yapılmış, kullanılan ana ebeveynlerin fenolojisi izlenmiştir. Kombinasyon melezlemeleri sonucu elde edilen meyvelerin pomolojik incelemesi yapılmıştır. Meyvelerin tohumları katlama ile çimlendirilmiş, çimlenen bitkiler sera ortamına alınmıştır. Serada yeterli büyüklüğe ulaşan bitkiler ıslah parseline dikilmiştir.
Yürütülen çalışmada kara lekeye dayanıklılık, verim, meyve eti rengi gibi değerler dikkate alınarak kombinasyonlar oluşturulmuştur. 2021 yılında 49 kombinasyon grubunda melezleme çalışması yapılmış 40 kombinasyon melezlemesinden meyve alınmıştır. Katlama ve saksıya alım işlemleri devamında deneme parseline kombinasyon gruplarına ait 24 gruptan toplam 129 melez bitki dikilmiştir. 2022 yılında ise 31 melezleme kombinasyonu yapılmış ve 31 kombinasyondan da meyve alınmıştır. Katlama sonrası 2023 Temmuz ayı itibarı ile saksıya alınan 115 melez bitki bulunmaktadır. 
Çalışmada, genetik havuzun genişletilmesi, kara leke başta olmak üzere hastalık ve zararlılara karşı dayanıklı, hasat zamanı olarak orta ve geç dönemde hasat edilen, verim konusunda üstün yeni melez bireylerin elde edilmesi amaçlanmıştır. Çalışma, sonraki yıllarda yapılacak olan çalışmalara kaynak olması açısından önemli bir çalışmadır.

Abstract:
It is among the gene centers and natural usage areas of the apple obtained. Apple cultivation has been carried out in our country for many years and apple cultivation is still continuing with the efforts to increase production. In this study, crosses were made using different apple species, cultivars and wild genotypes in the collection garden established on the land of Erciyes University Agricultural Research and Application Center (ERUTAM) between 2021-2023, and the phenology of the mother and paternal parents used was monitored. The pomological examination of the fruits obtained as a result of combination crossings was carried out. The seeds of the fruits were germinated by folding and the germinated plants were taken to the greenhouse environment. Plants that reached a sufficient size in the greenhouse were planted in the improvement plot.
In the study carried out, combinations were formed by taking into account the values such as resistance to black spot, yield, fruit flesh color. In 2021, hybridization studies were carried out in 49 combination groups and fruits were obtained from 40 combination hybridizations. Following the stratification and potting processes, a total of 129 hybrid plants from 24 combination groups were planted in the trial plot. In 2022, 31 hybridization combinations were made and fruits were obtained from 31 combinations. After the doubling, there are 115 hybrid plants potted as of July 2023.
In the study, it was aimed to expand the genetic pool, to obtain new hybrid individuals that are resistant to diseases and pests, especially black spot, harvested in the middle and late harvest time, and superior in yield. The study is an important study in terms of being a source for future studies.