Türkçe karşılıklı konuşma söyleminde ezgi birimlerinin yapısı
The syntactic structure of intonation units in Turkish conversational discourse
Yazar: ÖZGE CENGİZ
Danışman: DOÇ.DR. AYŞEN CEM DEĞER
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Genel Dilbilim Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2004
Konu: Dilbilim = Linguistics

Özet:
Söylem dilbilgisi çerçevesinde dilbilgisi, bağlamdan kopuk, soyut ve tek başına var olabilen bir dizge olarak değil, düzenlenişi ve kullanımı, toplumsal etkileşim ve insanların zihnindeki biliş ile etkileşimde olan bir dizge olarak görülmektedir. Bu yaklaşım, sezgisel yolla oluşturulan veri tabanına değil, konuşucuların doğal ortamdaki karşılıklı konuşmalarında 'ne yapıyor' olduklarını temel alan veri tabanına dayanır. Karşılıklı konuşma çözümlemesi için önerilen dilsel birim, konuşucunun fizyolojik gereksinimini ve söylemi parçalara ayırma gereksinimini yansıtan 'ezgi birimi'dir. Söylem Dilbilgisi yaklaşımından yola çıkan bu çalışma, Türkçede ezgi üzerine yapılan çalışmalarda ve Türkçe doğal ortamda oluşan sözlü söylem çalışmalarında hemen hemen hiç ele alınmamış Türkçe karşılıklı konuşma söyleminde ezgi birimlerini araştırmaktadır. 8u bağlamda, bu çalışma aşağıdaki soruları yanıtlamayı amaçlamaktadır: 1. Türkçe karşılıklı konuşma söyleminde ezgi birimlerinin sözdizimsel yapısı nedir? 2. Türkçe karşılıklı konuşma söyleminde ezgi birimlerinin büyüklüğü, yani ortalama uzunluğu nedir? 3. Bu çalışmanın bulguları, Croft'un (1995) öne sürdüğü, ezgi birimlerinin dilbilgisel edinç ile ilişkili olduğu savını desteklemekte midir? Çalışmanın veri tabanı, 2 kişinin doğal ortamda gerçekleştirdiği 5 karşılıklı konuşmanın kaydedilip ezgi birimlerine ayrıştırılarak yazıya dökülmesiyle elde edilen metinlerden oluşmaktadır. Veri tabanının ezgi birimlerine ayrıştırılmasında öncelikle duyumsal olarak çalışılmış, daha sonra bu işlemin PRAAT konuşma analizi programında denetlemesi yapılmıştır. Çalışmanın bulguları, Türkçe karşılıklı konuşma söyleminde, ezgi birimlerinde sıklıkla görülen sözdizimsel yapının (eksiltili) tümcecik olduğunu ve ezgi birimlerinin ortalama 3 sözcükten oluştuğunu göstermiştir. Bunun yanı sıra, ezgi birimlerinin dilbilgisel edinç ile sıkı bir ilişki içerisinde olduğu gözlemlenmiştir. vı

Abstract:
Within the framework of discourse grammar, in stead of being treated as a contained, self-closed entity, 'grammar' is seen as a system which organization and use are bound up with its place in larger schemes of human conduct; i.e. with social interaction and cognition. Such a treatment of grammar does not rely on intuitive data but on data which reflect 'what speakers actually do' in naturally occurring conversations. The linguistic unit of analysis proposed for the analysis of conversation is the 'intonation unit' which both reflects the speaker's physiological requirements and requirements of some basic functional segmentations in discourse. This study which departs from discourse grammar approach is an attempt to deal with intonation units in Turkish conversational discourse, which is an almost untouched phenomenon in the studies of Turkish intonation and Turkish natural spoken discourse. To this end, the study aims to find the answers to the following questions: 1. What is the syntactic structure of intonation units in Turkish conversational discourse? 2. What is the size, i.e. the mean length, of intonation units in Turkish conversational discourse? 3. It is claimed that intonation units are related to grammatical competence (Croft, 1995). Is this claim supported by the analysis of intonation units in Turkish conversational discourse? The corpus of the study consists of transcriptions of 5 naturally occurred dyads. The corpus is divided into intonation units by using an auditory method and then cross-checked by the speech analysis program, PRAAT. The findings reveal that the most frequent syntactic structure appearing in intonation units in Turkish conversational discourse is the (elliptical) clause and the mean length of intonation units in Turkish conversational discourse is 3 words. The findings from Turkish conversational discourse also reveal that intonation units are closely related to grammatical competence. Vll