Engelli kardeşe olan ve olmayan bireylerin kardeş ilişkilerinin belirlenmesi
Determination the sibling relationships of people who have handicapped and non-handicapped siblings
Yazar: EBRU ONAT ZOYLAN
Danışman: Y.DOÇ.DR. İLKNUR ÇİFTCİ TEKİNARSLAN
Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2005
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
ÖZETENGELL KARDEŞE SAH P OLAN VE OLMAYAN B REYLER N KARDEŞL ŞK LER N N KARŞILAŞTIRILMASIEbru ONAT ZOYLANYüksek Lisans TeziÖzel Eğitim Anabilim DalıTez Danışmanı: Yrd. Doç. Dr. lknur Ç FC TEK NARSLANHaziran 2005, 115 SayfaBu araştırmanın amacı engelli kardeşe sahip olan ve olmayan bireylerinkardeş ilişkilerinin belirlenmesidir.Betimsel bir araştırma olan araştırmanın örneklemini; ODER (OtistikÇocukları Koruma ve Yönlendirme Derneği)'e üye ailelerden otistik kardeşi olan,DOSEYAD (Down Sendromlu Çocuk ve Gençleri Koruma, Geliştirme, Dayanışmave Yardımlaşma Derneği) ve lgim Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezlerindeeğitim alan down sendromlu ve otistik çocukların 12-23 yaş arasındaki kardeşleriylebu kurumların bulunduğu illerde öğrenim gören engelli kardeşe sahip olmayan aynıyaş grubundaki ergenlerden 107 kişi oluşturmaktadır. 31 kişinin otistik kardeşi, 36kişinin down sendromlu kardeşi ve 40 kişinin engelli olmayan kardeşi vardır.Engelli olmayan kardeşe sahip olan katılımcılar kontrol grubu olarak alınmıştır.Engelli kardeşe sahip olan ve olmayan bireylere kardeş ilişkilerininniteliğine dair bilgi almak için Furman ve Buhrmester (1985)'in geliştirmiş olduğuKardeş lişkileri Anketi (Sibling Relationship Questionnaire) ve araştırmacıtarafından geliştirilen bir Bilgi Formu uygulanmıştır. Bilgi formunda; kardeşinkendine ait cinsiyet, yaş, kardeşiyle arasındaki yaş farkı; kardeşine ait bilgilerdencinsiyet ve yaş; kardeşin ailesine ait aile tipi, ailedeki çocuk sayısı ve sosyo-ekonomik düzey gibi kardeş ilişkileri ile ilişkili olabileceği düşünülen değişkenleryer almaktadır. Bilgi formu engelli kardeşi olanlara ayrı, engelli kardeşi olmayanlaraayrı olmak üzere iki ayrı formatta düzenlenmiştir. Verilerin analizinde SPSS paketprogramı kullanılmış, MANOVA analizi uygulanmıştır.Bulgularda engelli kardeşi olan ve olmayan bireylerin kardeş ilişkilerininfarklılaştığı belirlenmiştir. Engelli olmayan kardeşe sahip bireyler, engelli kardeşesahip gruba göre Kardeş lişkileri Anketi'nin ?çatışma? ve ?rekabet? altboyutlarından daha yüksek puan almışlardır. Kardeş lişkileri Anketi'nin ?görecelikonum/güç? ve ?sıcaklık/yakınlık? boyutlarında gruplar arası farklılaşmagörülmemiştir. Buna ek olarak, ?kardeşin kendi yaşı?, ?kardeşinin cinsiyeti ve yaşı?,?kardeşle arasındaki yaş farkı?, ?aile tipi? ve ?ailedeki çocuk sayısı?,değişkenlerinin grupların Kardeş lişkileri Anketinden aldıkları puanlar üzerindeherhangi bir etkisi olmadığı görülmüştür. Ancak, kardeşin cinsiyeti ve sosyo-ekonomik düzey değişkenlerinin kardeş ilişkileri üzerinde anlamlı bir etki gösterdiğibulunmuştur. Araştırma gruplarının tümünde kızlar erkek kardeşlere göre?sıcaklık/yakınlık? ve ?göreceli konum/güç? boyutlarından daha yüksek puanlaralmışlardır. Sosyo-ekonomik düzey açısından ise ?göreceli konum/güç? boyutundaen düşük gelir düzeyindeki kardeşler en yüksek gelir düzeyindekilere göre dahayüksek puan almışlardır. Ayrıca orta gelir düzeyindeki kardeşler ?çatışma? altboyutundan daha yüksek puan almışlardır.Anahtar Kelimeler: Kardeş lişkileri, Otizm, Down Sendromu.

Abstract:
ABSTRACTThe aim of this study was to compare the sibling relationships of people whohave handicapped and non-handicapped siblings.107 participants (31 had autistic sibling, 36 had Down Syndrome and 40 hadnon-handicapped sibling), between the ages of 12-23, have been selected among thechilds attended to three instituons, namely ODER, DOSEYAD lgim Özel EğitimMerkezi. Participants who had non-handicapped siblings treated as control group.To collect information about sibling relationships, participants wereadministered Furman and Buhrmester?s (1985) ?Sibling Relationship Questionnaire?.In addition to Questionnaire, they filled out socio-demographic information form. Thisform consisted of following questions which are considered to be related to the siblingrelationships in the literature: siblings? own gender, age and the age-spacing betweensiblings, siblings? gender and age, family type, the number of children in the family andthe socio-economic level of the family. Two different versions of socio-demographicinformation form were administered in the study: one for participants who hadhandicapped siblings (autistic and down syndrome) and the other for participants whohad non-handicapped siblings. A series of MANOVA is performed to analyses the data.All statistics analyses conducted with SPSS (Statistical Package for Social Sciences) forWindows.Results showed that there were particular differences in the siblingrelationships among 3 groups (participants who had autistic siblings, down syndromesiblings and non-handicapped siblings). Participants with non-handicapped siblings(control group) had higher scores at the Sibling Relationship Questionnaire? subscales?conflict? and ?rivalry? than experimental groups (whose had handicapped siblings).On the other hand, there were no differences among groups on the scores of othersubscales, namely ?relative status/power? and ?warmth/closeness?. Furthermore, therewas no effect of the variables ?participant?s own age?, ?sibling?s gender and age?,?age-spacing between siblings?, ?family type?, and ?number of children in the family?on any of the Sibling Relationship Questionnaire subscales. However, ?participant?own gender? and ?soscio economic status of the family? has an effect on the siblingrelationships. Girls from all grups (experimental groups and control) had higher scoresthan boys on ?warmth/closeness? and ?relative status/power? subscales. Participantsfrom lowest SES group also had higher scores than the highest SES group on the?relative status/power? subscale, when middle SES group had higher scores than othertwo groups (higher and lower SES) on ?conflict? subscale.Keywords: Sibling Relationship, Autism, Down Syndrome.