Karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde borçlu temerrüdü sonucunda alacaklıya tanınan aynen ifa ve gecikme tazminatı talebi (TBK M. 125/I)
The request of specific performance and damages for delay as a result of default of the debtor in mutual liability contracts
Yazar: HUSEYN İSAYEV
Danışman: DOÇ. DR. YILDIZ ABİK
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk (Medeni Hukuk) Ana Bilim Dalı / Medeni Hukuk Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Borçlar = Debts ; Borçlar Kanunu = Code of Obligations ; Borçlar hukuku = Law of obligations ; Borçlu temerrüdü = Default of debtor ; Gecikme = Delay ; Sözleşmeler = Contracts ; Tazminat = Compensation ; Türk borçlar hukuku = Turkish law of obligations

Özet:
Borç doğuran sözleşmelerin en önemli türü, karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerdir. Karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde taraflar arasında synallagma ilişkisi mevcuttur. Bu sözleşmelerin her iki tarafı hem borçlu, hem de alacaklı durumundadır
	Borçlu temerrüdü, edimin borçlu yüzünden zamana aykırı olarak gecikmesidir. Borçlu temerrüdünün ortaya çıkması için, borçluya ihtar çekilmeli, borç muaccel olmalı, alacaklı ifaya kabule hazır olmalı, borcun ifası mümkün olmalı ve ifa etmeme hali borca aykırı olmalıdır. Borçlu temerrüdü kusur şartından bağımsızdır. Genel şartlarla beraber Kanun Koyucu karşılıklı borç yükleyen sözleşmeler için bazı özel şartlar da koymuştur. Şöyle ki alacaklı seçimlik haklarını kullanabilmesi için borçluya son şans olarak ek süre vermelidir. Bu süre içinde de borç ifa edilmezse, alacaklı seçimlik haklarını kullanmaya hak kazanır. Süre verilmesinin etkisiz kalacağının anlaşıldığı, borcun ifasının alacaklı için yararsız kaldığı ve kesin vadeli işlemlerin mevcut olduğu durumlarda ise alacaklı ek süre vermeden seçimlik haklarını kullanabilir.
	Kanun Koyucu, karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde borçlu temerrüdü sonucunda alacaklıya üç seçimlik hak tanımıştır. Bunlar aynen ifa ve gecikme tazminatı, müspet zararın tazmini, sözleşmeden dönme ve menfi zararın tazminidir. Alacaklıya tanınan ilk seçimlik hak, aynen ifa ve gecikme tazminatıdır. Bu hak aslında borçlu temerrüdünün genel sonucudur. Alacaklı her zaman için aynen ifayı talep edebilir. Aynen ifanın talep edilebilmesi için borçlunun kusurlu olması gerekmez. Gecikme tazminatı ise borçlunun kusuruna tabidir. Aynen ifa talebi her türlü borç için geçerlidir. Yapma ve yapmama borçları için bu konu doktrinde tartışmalı olsa bile, aynen ifanın mümkün olduğu kabul edilmektedir. Aynen ifa ve gecikme tazminatı talebinden vazgeçen alacaklı, bunu hemen borçluya bildirmek zorundadır.

Abstract:
The most important type of debt-generating contracts is synallagmatic (bilateral) contracts. In bilateral contracts, there is a synallagmatic (reciprocal) relationship between the parties. Parties to the contract are both debtor and creditor at the same time.
In order for the default to emerge in synallagmatic contracts, notice needs to be served on the debtor, debt needs to be due, creditor must be ready to accept the performance, performance needs to be possible, and non-performance should be contrary to contractual promises. Failure to perform is independent of culpability. Legislative body, besides these general conditions, has envisaged some special conditions as well for bilateral contracts. Namely, creditor must grant grace period to the debtor as a last resort before opting out on any of his rights. In cases where it is understood that granting of grace period will not suffice, performance of the debt no longer carries the same value for the creditor, and where transactions with fixed due dates are concerned, the creditor may utilise his optional rights without granting a grace period.
	The first optional right granted to the creditor is specific performance together with interest. There needn't be debtor's culpability so as to demand specific performance, whereas interest warrants debtor's culpability. Specific performance is applicable to any and all sorts of obligations. A creditor renouncing his/her demand for specific performance and interest is required to immediately notify the debtor of such.