Vardiyalı sağlık çalışanlarında sirkadiyen ritim ve beslenme durumunun değerlendirilmesi
Evaluation of circadian rhythm and nutritional status in shift health professionals
Yazar: HANDE GÜL ULUSOY
Danışman: PROF. DR. NESLİŞAH RAKICIOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Beslenme durumu = Nutritional status ; Sağlık personeli = Health personnel ; Sirkadiyen ritim = Circadian rhythm ; Sirkadiyen ritim = Circadian rhythm ; Vardiya sistemi = Shiftwork system ; Vardiya sistemi = Shiftwork system

Özet:
Bu çalışmanın amacı vardiyalı sağlık çalışanlarında, sirkadiyen ritim ve beslenme durumu ilişkisini değerlendirmektir. Çalışmaya vardiyalı olarak çalışan 44 sağlık çalışanı (12 erkek, 32 kadın) dahil edilmiştir. Çalışma kapsamında 7 günlük besin tüketim kaydı ve 4 günlük fiziksel aktivite kaydı alınmıştır. Bireylerin günlük enerji ve besin ögesi alımları, gereksinimi karşılama yüzdesi, besin gruplarının tüketim miktarı ve fiziksel aktivite düzeyi hesaplanmıştır. Sirkadiyen ritmini değerlendirmek için Morningness-Eveningness Questionnaire (MEQ), uyku kalitesini değerlendirmek için Pittsburg Uyku Kalite İndeksi (PUKİ) kullanılmıştır. Vücut ağırlığı, boy uzunluğu, bel çevresi, kalça çevresi ve vücut yağ kompozisyonu ölçülmüştür. Çalışmanın sonucunda vardiyalı çalışma gününde bireylerin beslendikleri ana ve ara öğün sayısı daha az bulunmuştur (p<0,05). Enerji alımı standart çalışma gününden anlamlı olarak daha fazla (p<0,05), fiziksel aktivite seviyesi ise daha düşük bulunmuştur (p<0,05). Vardiyalı çalışma gününde sadece kadınlarda karbonhidrat, yağ ve kolesterol alımı daha fazla bulunurken (p<0,05), doymuş yağ ve kalsiyum alımı tüm bireylerde daha fazladır (p<0,05). Vardiyalı çalışma gününde kadınların E vitamini, niasin ve B6 vitamini alımı daha düşük bulunmuştur (p<0,05). Bireylerin su tüketimi vardiyalı çalışma gününde daha azken (p<0,05), kadınlarda çay tüketimi daha fazla bulunmuştur (p<0,05). MEQ sınıflandırmasına göre erkeklerin %41,7'si ara kronotip, %58,3'ü akşamcıl kronotip, kadınların %46,9'u ara kronotip, %53,1'i akşamcıl kronotiptir (p>0,05). PUKİ sınıflandırmasına göre erkeklerin %75,0'i, kadınların %62,5'i kötü uyku kalitesine sahip olarak sınıflandırılmıştır (p=0,050). Vardiyalı çalışma günlerinde bireylerin besin tercihleri, beslenme ve fiziksel aktivite durumunun değiştiği sonucuna varılmıştır. Sağlıklı beslenmenin sürdürülmesinde vardiyalı çalışma döneminde, sağlıklı besin tercihlerinde bulunulması ve yeterli su tüketiminin sağlanması için çalışanlar teşvik edilmelidir.

Abstract:
The aim of this study was to evaluate the relationship between circadian rhythm and nutritional status in shift health professionals. A total of 44 health professionals working in shifts were included in this study. Within the scope of the study, 7-day food consumption record, and 4-day physical activity record were taken. The daily energy and nutrient intake, percentage of meeting the requirement, intakes of each food groups, and physical activity level of individuals were calculated. Morningness-Eveningness Questionnaire (MEQ) was used to evaluate circadian rhythm and Pittsburg Sleep Quality Index (PSQI) was used to assess the sleep quality. Body weight, height, waist circumference, hip circumference, and body fat composition were measured. As a result of the study the number of meals and snacks were found to be less on the night-shift days (p<0.05). Energy intake was significantly higher (p<0.05) and physical activity level was lower than the standard working day (p<0.05). On the day of the night-shift, only women had higher carbohydrate, fat, and cholesterol intake (p<0.05), while saturated fat, and calcium intake were higher in all subjects (p<0.05). On the day of the night-shift, women had lower intake of vitamin E, niacin, and vitamin B6 (p<0.05). On the day of night-shift work, the water consumption of individuals was lower (p<0.05), while tea consumption was higher in women (p<0.05). According to MEQ classification, out of all men 41.7% were intermediate chronotype, and 58.3% were evening chronotype, out of all women 46.9% were intermediate chronotype, and 53.1% were evening choronotype (p>0.05). According to PSQI classification, 75.0% of men and 62.5% of women were classified as having poor sleep quality (p=0.050). It was concluded that individuals' nutritional preferences, nutritional status, and physical activity status change during night-shift days. Workers should be encouraged to make healthy food choices and ensure adequate water consumption during the night-shift work period for maintaining healthy diet.