COVİD pandemisinin antenatal hidronefrozlu çocukların takip ve prognozları üzerine etkisi
Antenatal hydronephrosis due to the COVID pandemic effect on children's follow-up and prognosis
Yazar: MELİHA ÖZDEMİR
Danışman: PROF. DR. UMUT SELDA BAYRAKCİ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Bilkent Şehir Hastanesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Giriş-Amaç: Antenatal hidronefroz (ANH) renal pelvis ve /veya kaliksiyel
sitemin anormal genişlemesi ya da renal pelvis Antero-Posterior (AP) çapta artış
olarak tanımlanmaktadır. Prenatal dönemde ANH saptanan olguların postnatal
dönemde takip edilmesi ve cerrahi işlem gerekliliği olanlara gerektiğinde ileri
görüntüleme yapılarak cerrahi müdahale yapılmalıdır. Hidronefroz saptanan
olgularda idrar yolu enfeksiyonu geçirme, büyüme-gelişme geriliği, renal
parankimde skar gelişmesi, böbreğin fonksiyonlarında bozulma ve ayrıca son dönem
böbrek yetmezliği gibi riskleri vardır. Çalışmamızda covid pandemi dönemi öncesi
ve sonrası ANH saptanan olguların demografik özellikleri, etyolojisi,
komplikasyonları, cerrahi işlem gerekliliği ve pandeminin takip ve prognoza etkisini
araştırmayı amaçladık.
Gereç ve yöntem: Ankara Bilkent Şehir Hastanesi Çocuk Nefroloji
polikliniğine başvuran covid pandemi öncesi (Mart 2019-Mart 2020) 98 hastanın ve
covid pandemi sonrası dönem (Ocak 2022-Aralık 2022) olarak kabul ettiğimiz ise
123 hastanın hastanemiz sistemindeki dosya verileri retrospektif olarak tarandı.
Hasta dosyalarından demografik bilgiler, tetkikler ve sonuçları, izlemdeki veriler,
laboratuvar verileri, tedaviler ve komplikasyonlar kayıt edildi.
Bulgular: Hastaların covid pandemi öncesi ve sonrası toplamda 168 (%76) 'i
erkek, 53 (%24)'ü kızdı. Hastaların özelliklerinin pandemi öncesi ve sonrasına göre
karşılaştırılmasında postnatal ilk muayene ortanca yaşı pandemi sonrasında (37 gün)
pandemi öncesine göre (18 gün) istatistiksel anlamlı yüksek bulunmuştur (p<0,05).
Pandemi sonrasında ilk post-natal ultrasonografi yapıldığındaki ortanca yaş (28 gün)
pandemi öncesine göre (16 gün) anlamlı yüksek bulunmuştur (p<0,05). Hastaların
cinsiyeti, soy geçmişi, ilk postnatal ultrasonografi sonucu, 2.postnatal ultrasonografi
sonucu, son ultrasonografi sonucu, idrar yolu enfeksiyonu (İYE) saptanması,
antibiyotik profilaksi başlanması, Tc-99m MAG-3 (mercaptoacetyltriglycine) böbrek
sintigrafi sonucu, Voiding Sistoüretrogram (VCUG) sonucu, cerrahi işlem
uygulanması ve tam idrar tetkiki sonucunda pandemi öncesi ve sonrası açısından
anlamlı fark bulunmamıştır (p>0,05). İlk kontrolde renal pelvis AP çapları 7 mm altında olan 107 hastanın son kontrolünde 101'i 7 mm altında, 4'ü 7-9 mm arası, 1'i
10-15mm arası ve 1'i 15 mm üstünde saptandı. İlk kontrolde 7-9 mm arasında AP
çapı olan 41 hastanın son kontrolde 31'i 7 mm altında, 4'ü 7-9 mm arasında, 4'ü 10-
15 mm arasında ve 2'si 15 mm üstündedir. İlk kontrolde AP çapı 10-15 arasında olan
49 hastanın son kontrollerinde 25'i 7 mm altında, 7'si 7-9 mm, 12'si hala 10-15 mm
arasında ve 5'i 15 mm üstüne çıkmıştır. İlk kontrolünde AP çapı 15 mm' den büyük
olan ağır hidronefrozlu 24 hastanın 5'i 7 mm altına düşmüş, 6'sı 7-9 mm arasına
gerilemiş, 9'u 10-15mm arasına gerilemiş ve 4'ü 15 mm üstünde kalmıştır.
Hastaların %79,6'sında İYE saptanmazken, %10,4'ünde en yüksek oranla E. coli
saptanmıştır, E.coli'yi %5,4 ile Klebsiella izlemiştir. Antibiyotik proflaksisi
hastaların %75,1'ine başlanmamıştır. Hastaların %82,8'ine Tc-99m MAG3
görüntüleme yapılmamışken, %4,5 inde obstrüksiyon yok, %5,4'ünde non-obstrüktif
dilatasyon, %2,3'ünde obstrüksiyon, %5'inde ise parsiyel obstrüksiyon görülmüştür.
Hastaların %81,4'üne VCUG yapılmamış, %13,1'inde Vezikoüreteral Reflü (VUR)
saptanmamış, %1,4'ünde 1. derece VUR, %1,8'inde 3.derece VUR, %0,9'unda
4.derece VUR ve %1,4'ünde 5.derece VUR tespit edilmiştir. Dimerkaptosüksinik asit
(DMSA) böbrek sintigrafi sonuçlarına göre hastaların %97,7'sinde skar
görülmemiştir.
Tartışma-Sonuç: ANH tespit edilen olguların multidisipliner bir şekilde
takip edilmesi gerekmektedir. ANH saptanan olgularda geçici hidronefrozun önemli
bir yere sahip olduğunu bilmek şartıyla, gereksiz cerrahi işlem ile invaziv
tetkiklerden uzak durulması gerekmektedir. Çalışmamızdaki veriler ANH saptanan
hastaların covid pandemisiyle birlikte ilk kontrollerine daha geç başvurdukları ancak
bunun ciddi bir komplikasyona neden olmadığını göstermiştir.
Anahtar Kelimeler: Antenatal hidronefroz, Hidronefroz, Postnatal izlem, Covid Pandemi

Abstract:
Introduction-Objective: Antenatal hydronephrosis (ANH) is defined as the
abnormal dilatation of the renal pelvis and/or calyceal system or an increase in the
anteroposterior (AP) diameter of the renal pelvis. Cases diagnosed with ANH in the
prenatal period should be followed up in the postnatal period, and surgical
intervention should be performed with advanced imaging when necessary in those
who require surgery. Patients with hydronephrosis are at risk of urinary tract
infection, growth retardation, scar development in the renal parenchyma,
deterioration of renal function, and end-stage renal failure. In our study, we aimed to
investigate the demographic characteristics, etiology, complications, need for
surgical intervention, and the effect of the pandemic on follow-up and prognosis of
cases with ANH detected before and after the covid pandemic period.
Material and Methods: The file data of 98 patients who applied to the
Pediatric Nephrology Clinic of Ankara Bilkent City Hospital before the covid
pandemic (March 2019-March 2020) and 123 patients who were accepted as the
period after the covid pandemic (January 2022-December 2022) were retrospectively
scanned in our hospital system. Demographic information, examinations and results,
follow-up data, laboratory data, treatments and complications were recorded from the
patient files.
Results: Of the patients, 168 (76%) were male and 53 (24%) were female
before and after the covid pandemic. When the characteristics of the patients were
compared before and after the pandemic, the median age at the first postnatal
examination was found to be statistically significantly higher after the pandemic (37
days) than before the pandemic (18 days) (p<0.05). The median age at the first
postnatal ultrasonography after the pandemic (28 days) was found to be significantly
higher than before the pandemic (16 days) (p<0.05). There was no significant
difference between the patients in terms of gender, family history, first postnatal
ultrasonography result, 2nd postnatal ultrasonography result, final ultrasonography
result, urinary tract infection (UTI) detection, antibiotic prophylaxis initiation, Tc 99m MAG-3 (mercaptoacetyltriglycine) renal scintigraphy result, Voiding
Sistoüretrogram (VCUG) results, surgical procedure application and complete
urinalysis result before and after the pandemic (p>0.05). Of the 107 patients with
renal pelvis AP diameters below 7 mm at the first control, 101 were below 7 mm, 4
were between 7-9 mm, 1 was between 10-15 mm and 1 was above 15 mm at the last
control. Of the 41 patients with AP diameter between 7-9 mm at the first control, 31
were below 7 mm, 4 were between 7-9 mm, 4 were between 10-15 mm and 2 were
above 15 mm at the last control. Of the 49 patients with AP diameter between 10-15
at the first control, 25 were below 7 mm, 7 were 7-9 mm, 12 were still between 10-
15 mm and 5 were above 15 mm at the last controls. Of the 24 patients with severe
hydronephrosis with AP diameter greater than 15 mm at the first control, 5 decreased
below 7 mm, 6 regressed to 7-9 mm, 9 regressed to 10-15 mm and 4 remained above
15 mm. UTI was not detected in 79.6% of the patients, and E. coli was detected at
the highest rate (10.4%). E. coli was followed by Klebsiella (5.4%). Antibiotic
prophylaxis was not started in 75.1% of the patients. Tc-99m MAG3 imaging was
not performed in 82.8% of the patients, while there was no obstruction in 4.5%, non-
obstructive dilatation in 5.4%, obstruction in 2.3% and partial obstruction in 5%.
VCUG was not performed in 81.4% of the patients, Vesicoureteral Reflux (VUR)
was not detected in 13.1%, grade 1 VUR in 1.4%, grade 3 VUR in 1.8%, grade 4
VUR in 0.9% and grade 5 VUR was detected in 1.4%. According to
Dimercaptosuccinic acid (DMSA) renal scintigraphy results, no scar was seen in
97.7% of the patients.
Discussion-Conclusion: Multidisciplinary follow-up of cases detected with
ANH is necessary. It is important to be aware that transient hydronephrosis is an
important finding in ANH cases, and unnecessary invasive procedures and surgeries
should be avoided. The data in our study showed that patients with ANH presented
later for their first check-up due to the covid pandemic, but this did not cause any
serious complications.
Key Words: Antenatal hydronephrosis, Hydronephrosis, Postnatal follow-up, Covid Pandemic