Düzenin ve kadının karşısında bir ?Garip? Oğuz Atay
Oğuz Atay, a ?Strange?, against the system and the woman
Yazar: AYŞE DUYGU YAVUZ
Danışman: PROF. TALÂT HALMAN
İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi / Ekonomi ve Sosyal Bilimler Enstitüsü  / Türk Edebiyatı Bölümü
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Atay, Oğuz = Atay, Oğuz ; Bakhtin, Mikhail = Bakhtin, Mikhail ; Feminizm = Feminism ; Roman = Novel ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Türk romanı = Turkish novel ; Çokseslilik = Polyphony

Özet:
20. yüzyıl Modern Türk romanının önemli temsilcilerinden Oğuz Atay'ın (1934-1977) yapıtları, daha önce cinsiyet temelli bir okuma ile bütüncül biçimde değerlendirilmemiştir. Bu çalışmada, Oğuz Atay'ın kurgu dünyasında düzeni karşısına alan erkek karakterlerin kadın sesini bastırarak ataerkil toplum düzeniyle işbirliği yapma çelişkisine değinilecektir. Çalışmaya yazarın Tutunamayanlar, Tehlikeli Oyunlar, Oyunlarla Yaşayanlar yapıtları ile Korkuyu Beklerken'deki ?Unutulan? ve ?Beyaz Mantolu Adam? hikâyeleri dâhil edilmiştir. Yapıtlarda genellikle erkek sesinin egemen oluşu, kadın sesine ulaşmada engel teşkil etmektedir. Bu bağlamda, ilk kez Sovyet edebiyat kuramcısı Mikhail Bakhtin tarafından ortaya konulan ?çok sesli roman? kuramından faydalanılmıştır. Mikhail Bakhtin'e göre ses, sadece tınıyı değil, bilinci de ifade eder. Bir yapıtın ?çok sesli? kabul edilebilmesi için karakterlerin yazardan, üst-anlatıcıdan ve birbirlerinden bağımsız bir bilinci yansıtması gerekir. Bazı feminist teorisyenlerin Bakhtin'in kuramına cinsiyet bakımından yaklaşılabileceğine dair görüşleri dikkate alınarak Oğuz Atay'ın yapıtlarında kadın bilincinin belli konumlandırmalar dolayısıyla dışarıda bırakılmasına temas edilmiştir. Bahsedilen konumlandırma erkek karakterlerin kadın karakterleri ötekileştirmesine dayanmaktadır. Bu doğrultuda Fransız feminizminin öne çıkan kuramcılarından Simone de Beauvoir ve Luce Irigaray'ın ben-öteki diyalektiğine cinsiyet merkezli yaklaşımları, Oğuz Atay'ın yapıtları ile ilişkilendirilmiştir. Yazarın hikâyelerinde ise kadının anlatıcı statüsüne rağmen özerk bir sese sahip olamamasından ve toplumsal cinsiyetin yıkıcılığından söz edilmiştir. Çalışmanın bir diğer bölümünde ise Oğuz Atay'ın yapıtlarındaki evli kadınların burjuva eğilimlerine yönelik iddialar mercek altına alınmıştır. Marksizm ve feminizmin kavramları ile yapıtlardaki evli kadınların sınıfsal konumu belirtilerek çalışma sonlandırılmıştır.Anahtar Kelimeler: Oğuz Atay, Mikhail Bakhtin, çok seslilik, feminizm

Abstract:
One of the most important authors of the 20th Century Modern Turkish novel, Oğuz Atay's (1934-1977) works have not so far been taken into consideration in light of gender-focused literary analysis as a whole. In this thesis, I argue that the male characters in Oğuz Atay's fiction, who stand up against the patriarchal system, are in fact in conformity with the status quo when exhibiting a repressive attitude against women. In the course of the project, analyses on author's Tutunamayanlar, Tehlikeli Oyunlar, Oyunlarla Yaşayanlar and short stories titled ?Unutulan? and ?Beyaz Mantolu Adam? in Korkuyu Beklerken are presented. Dominance of male voice in the subject-matter literary works seem to stand as obstacles in reaching female voice. As a reading strategy for this specific context, the theory of ?polyphonic novel? of Mikhail Bakhtin's is employed. According to Mikhail Bakhtin, voice is a medium that expresses not only ?timber? but also consciousness. For a literary work to count as embedding ?polyphonic?, characters are to have representations of consciousness that are independent of both the author, the ?meta-narrator?, and each other. Given the emphasis by certain feminist theorists that Bakhtin's theory could be employed for gender-focused literary analysis, marginalization of female consciousness in Oğuz Atay's works is discussed. Means of the alleged marginalization is revealed by how male characters otherize female characters in the fictional worlds of Oğuz Atay's. In order to give an account for this analysis, two pioneers of the French school of feminism, Simone de Beauvoir and Luce Irigaray?s stance on the dialectic of the I and the other is associated with Oğuz Atay's literary works. Regarding the short stories, the literary analysis rather focuses on the cases in which female characters, even when situated as the narrator of the fiction, cannot have an independent voice, and on the destructive character of gender roles. In another chapter, the question of how bourgeois tendencies are affiliated with married female characters in Oğuz Atay's literary works is addressed. Final remarks of the thesis are on how the married female characters of Atay's fictional worlds are situated in the hierarchy of social classes within the narrations, when Marxist and feminist approaches are in question.Keywords: Oğuz Atay, Mikhail Bakhtin, polyphony, feminism