Mekansal dizim ve fraktal analiz yöntemleriyle Mersin ve Tarsus evlerinin karşılaştırılması
Comparison of Mersin and Tarsus houses with space syntax and fractal analysis methods
Yazar: DOĞAN CAN TOPBAŞ
Danışman: DOÇ. DR. HATİCE DERYA ARSLAN
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Fraktal analiz = Fractal analysis ; Mekan tasarımı = Space design ; Mersin-Tarsus = Mersin-Tarsus ; Sayısal analiz = Numerical analysis

Özet:
İnsanlar bulundukları çevreyi kendi ihtiyaçları doğrultusunda düzenlerler. Düzenleme sürecinde farklı yaşam biçimleri ve kültürleri de düzenlenen mekânlara yansır. Bu çalışmada farklı mekânlar üzerinden yaşam biçimi-kültür etkileşiminin okunabilirliğinin sayısal yöntemler ile test edilmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda yakın bölgede bulunan farklı kültür ve sosyal yaşamlara sahip toplumların konut tasarımında plan ve cephe kurgusu üzerine olan etkileşim araştırılmıştır. Çalışma kapsamında Mersin ve Tarsus yerleşim bölgelerine ve kullanılacak yönteme ilişkin gerekli literatür taramaları yapılmıştır. Yapılan literatür taraması sonucunda Mersin ve Tarsus yerleşim bölgeleri coğrafi konumu, tarihi, iklimi, sosyo-ekonomik özellikleri, kent dokusu ve geleneksel konutlarının plan ve cephe kurgusu, sosyal ve kültürel yaşamlarına dair bilgiler verilmiştir. Çalışmanın devamında yapıların plan kurgusunun analizi için kullanılacak mekânsal dizim yöntemi ve cephe analizi için kullanılacak fraktal analiz yöntemlerine dair açıklamalar yapılmıştır. Çalışma kapsamında gerekli kavramsal bilgilendirmenin ardından Mersin ve Tarsus bölgelerinin karakteristik özelliklerini bulunduran 10'ar adet toplam 20 adet konut belirlenmiş ve tescilli ya da tescilsiz olup olmadığına bakılmaksızın yapı adresleri, parsel bilgileri, konumu, fotoğrafları, cephe ve plan çizimi ve sahip oldukları özelliklerin bulunduğu kontrol listeleriyle belgeleme çalışmaları yapılmıştır. Belgeleme çalışma ile hazırlanan plan ve cephe çizimleri üzerinden mekânsal dizim yöntemi ile plan kurguları, fraktal analiz yöntemi ile cephe kurguları analiz edilmiş ve karşılaştırmalı değerlendirilmiştir. Yapılan değerlendirmeler sonucu elde edilen veriler doğrultusunda Mersin ve Tarsus evlerinin plan kurgularındaki mekânsal organizasyonların birbirinden farklı olduğu görülmüştür. Toplumlar arasında var olan kültürel farklılık ve yaşam şekillerine bağlı ortaya çıkan farklı mekânsal düzenlemelerin Mersin ve Tarsus Evleri'nin mekânsal dizim analiziyle de farklılaştığı görülmektedir. Yapılan fraktal analizler sonucunda Mersin ve Tarsus Evleri'nin cephe kurgusunun birbirine yakın oranlara ve doluluk-boşluklara sahip olduğu görülmüştür. Çalışma kapsamında ele alınan bölgede farklı kültür ve sosyal yapıda toplumlara ait konut cephelerinin benzer özelliklere ve kompozisyon birliğine sahip olduğu sayısal verilerle de doğrulanmıştır. Farklı kültüre, sosyal hayata ve geleneklere sahip olan bu toplumların cephe karakterine bu durumun yansımadığı görülmüştür. Bu çalışma ile mimaride yaşam biçimi-kültür etkileşimin sayısal yöntemlerle test edilebildiği ispatlanmış ve etkileşimin cephe kurgusu üzerinden etkili olduğu fakat kültürel ve toplumsal yaşantının daha büyük etken olduğu plan kurgusu üzerinde etkili olmadığı tespit edilmiştir.

Abstract:
People organize their environment according to their own needs. In the editing process, different lifestyles and cultures are also reflected in the organized spaces. In this study, it is aimed to test the readability of the lifestyle-culture interaction over different places with numerical methods. For this purpose, the interaction on the plan and facade setup in the housing design of the societies with different cultures and social lives in the nearby region was investigated. Within the scope of the study, necessary literature searches were made regarding the settlement areas of Mersin and Tarsus and the method to be used. As a result of the literature review, information was given about the geographical location, history, climate, socio-economic characteristics, urban texture and plan and facade setup of traditional houses, social and cultural lives of Mersin and Tarsus settlements. In the continuation of the study, explanations were made about the spatial syntax method to be used for the analysis of the plan setup of the buildings and the fractal dimension methods to be used for the facade analysis. Within the scope of the study, after the necessary conceptual information, a total of 20 residences, 10 of which have the characteristics of Mersin and Tarsus regions, were determined and regardless of whether they are registered or unregistered, their building addresses, parcel information, location, photographs, facade and plan drawings, and documentation with checklists of their features. studies have been done. The plan setups with the spatial syntax method and the facade setups with the fractal dimension method were analyzed and comparatively evaluated over the plan and facade drawings prepared with the documentation study. In line with the data obtained as a result of the evaluations, it has been seen that the spatial organizations in the plan setups of Mersin and Tarsus houses are different from each other. It is seen that the different spatial arrangements that arise due to the cultural differences and lifestyles existing between societies differ with the spatial syntax analysis of Mersin and Tarsus Houses. As a result of fractal analyzes, it has been seen that the facade setup of Mersin and Tarsus Houses has close proportions and occupancy-spaces. The fact that the facades of the houses belonging to societies with different cultures and social structures in the region covered in the study have similar characteristics and compositional unity has also been confirmed by numerical data. It has been observed that this situation is not reflected in the facade character of these societies, which have different cultures, social lives and traditions. With this study, it has been proven that the lifestyle-culture interaction in architecture can be tested with numerical methods, and it has been determined that the interaction is effective over the façade setup, but it is not effective on the plan setup, where cultural and social life is a bigger factor.