Palyatif bakım servisinde farklı tanılarla yatan hastalarda bası yarası sıklığı ve mortalite riskinin belirlenmesi
Determination of the frequency of pressure injury and mortality risk in different diagnosed patient groups hospitalized in a palliative care service
Yazar: MERVE DUYAR
Danışman: PROF. DR. UMUT SAFER ; DR. NEZAHAT MÜGE ÇATIKKAŞ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Sancaktepe Şehit Prof.Dr. İlhan Varank Eğitim ve Araştırma Hastanesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı / İç Hastalıkları Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Geriatri = Geriatrics

Özet:
Amaç: Palyatif bakım servisinde yatan farklı tanılı hasta gruplarındaki bası yarası sıklığı ve mortalite riskini belirleyip ilişkili faktörleri araştırmayı amaçladık.

Gereç ve Yöntem: Ocak 2023-Ocak 2024 tarihleri arasında palyatif bakım servisimizde yatan 18 yaş ve üzeri hastalar ile prospektif olarak yapılan çalışmada, hastaların demografik verileri, komorbiditeleri, Charlson Komorbidite İndexi puanları, Katz ve Lawton Brodie ölçekleriyle fonksiyonellik durumu, üriner katater varlığı, alt bezi kullanımı, trakeostomi durumu, beslenme şekilleri, yatış süreleri, FRAIL ölçeğiyle kırılganlık durumu, bası yarası varlığı/evresi/lokalizasyonu ve yatış laboratuvar parametreleri değerlendirildi. Hastaların bir aylık mortalite oranları kaydedildi. 'Kanser ve demans olmayanlar,' 'sadece kanser olanlar,' 'sadece demans olanlar' ve 'kanser ve demans olanlar' olarak dört gruba ayrılan hastalarda hem tüm
popülasyonda hem de 60 yaş ve üzeri alt grupta dört grup arası karşılaştırmalar yapıldı.

Bulgular: Çalışmaya 101 hasta (ortalama yaş: 70,82±14,39 yıl, %52,5: erkek ve %87,1: 60 yaş ve üzeri) dahil edildi. Hastaların çoğu (%41,6) 'sadece demans olanlar' grubundaydı. Hastaların %55,4'ünde bası yarası mevcuttu (en çok sakral-evre1) ve mortalite oranı %15,8 idi. Dört grup arasında bası yarası bakımından farklılık saptanmazken mortalite oranı anlamlı farklılık gösterdi (p=0,006). 'Sadece kanser olanlar' grubunda 'kanser ve demans olmayanlar' grubuna kıyasla mortalite daha çoktu. Lenfosit, C-reaktif protein, vitamin D düzeyleri dört grup arasında anlamlı farklılık gösterdi (p=0,045, 0,041 ve 0,043, sırasıyla). 60 yaş ve üzeri alt grup analizinde ise dört grup arasında hem bası yarası hem de mortalite bakımından anlamlı farklılık saptandı (p=0,015 ve p=0,014). 'Kanser ve demans olmayanlar' grubuna kıyasla 'sadece demans olanlar' grubunda bası yarası; 'sadece kanser olanlar' grubunda ise mortalite daha fazlaydı.

Sonuç: 'Sadece demans olanlar' grubunda bası yarası, 'sadece kanser olanlar' grubunda mortalite daha fazla saptandı. Palyatif bakıma en sık kabul edilen hasta gruplarından olan kanser ve demans hastaları gibi özellikli hasta popülasyonları için bası yarası ve mortalite gelişimini azaltacak spesifik önlemler alınmasını sağlayacak çok merkezli, geniş kapsamlı çalışmalara ihtiyaç bulunmaktadır.

Abstract:
Objective: We aimed to determine the frequency of pressure injuries and mortality risk in different diagnosed patient groups hospitalized in a palliative care service and to investigate the associated factors.

Materials and Methods: Demographic data, comorbidities, Charlson Comorbidity Index scores, functionality status with Katz and Lawton Brodie scales, presence of urinary catheter, diaper use, tracheostomy status, enteral routes, length of stay, frailty status with FRAIL scale, presence/stage/localization of pressure injuries and laboratory parameters at admission were evaluated in a prospective study conducted with patients aged 18 years and older who were hospitalized in our palliative care service between January 2023 and January 2024. The patients' one- month mortality rates were recorded. Comparisons were made between the four groups both in the whole population and in the subgroup aged 60 years and older patients who were
divided into four groups: 'without cancer and dementia,' 'with cancer only,' 'with dementia only,' and 'with cancer and dementia.'

Results: The study included 101 patients (mean age: 70.82±14.39 years, 52.5%: male and 87.1%: 60 years and older). Most of the patients (41.6%) were in the 'with dementia only' group. Pressure injuries were present in 55.4% of the patients (most commonly sacral-stage 1) and the mortality rate was 15.8%. While no difference was found between the four groups regarding pressure injuries, the mortality rate showed a significant difference (p=0.006). The mortality was higher in the 'with cancer only' group compared to the 'without cancer and dementia' group. Lymphocyte, C-reactive protein, and vitamin D levels showed a significant difference among the four groups (p=0.045, 0.041, and 0.043, respectively). In the 60 years and older subgroup analysis, there was a significant difference in terms of both pressure ulcers and mortality (p=0.015 and p=0.014). Compared to the 'without cancer and dementia' group, the pressure injuries were higher in the 'with dementia only' group and mortality was higher in the 'with cancer only' group.

Conclusion: Pressure injuries were more common in the 'with dementia only' group and mortality was higher in the 'with cancer only' group. Multicenter, large-scale studies are needed to take tailored preventions to reduce the development of pressure injuries and mortality for specific patient populations such as cancer and dementia patients, who are among the most frequently admitted patient groups to palliative care.