Habbâzî'nin Hanefî usûl geleneğindeki yeri ve usûlcülüğü
The method and place of Khabbazi in the Hanafi usul tradition
Yazar: EYÜP ÖZTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET DİRİK
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law
Dizin: Habbazi = Habbazi ; Hanefiler = Hanifies ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Mezhepler = Sects ; İslam hukuku = Islamic law ; İslamiyet = Islam

Özet:
Celâlüddîn Habbâzî, hicrî yedinci asırda yaşamış Mâverâünnehir bölgesi Hanefî fakihlerindendir. Onun usûle dair kaleme almış olduğu el-Muğnî isimli eserinin mukaddimesi bulunmamaktadır. Ancak eserde takip ettiği konu sıralaması ve yazım üslûbuna kısaca göz atıldığında mezkûr telifin Pezdevî ve Serahsî'nin usûllerinden ihtisar edilerek hazırlandığı görülmektedir. Bu bağlamda Habbâzî'nin usûl meselelerini değerlendirme şekli, el-Muğnî ve onun kendi şerhi Şerhu'l-Muğnî isimli telifleri ile yukarıdaki eserler karşılaştırılarak ortaya konulmuştur. Ayrıca onun Pezdevî ve Serahsî'nin usûlünü ne oranda takip ettiği ve özgün görüşlerinin bulunup bulunmadığı tespit edilmeye çalışılmıştır.
Habbâzî'nin usûl metodunu ortaya koymayı hedefleyen bu çalışma bir giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde konunun önemi, sınırlandırılması, kaynak analizi ve ilgili çalışmalar ele alınmıştır. Birinci bölümde Habbâzî'nin hayatı, ilmi kişiliği, eserleri, usûl metodunun temel özellikleri, el-Muğnî'deki konuların tertibi, eserdeki üslubu ve konuları ele alınmış; ikinci ve üçüncü bölümde ise Habbâzî'nin usûl yaklaşımını ortaya koyabilmek amacıyla el-Muğnî ve Şerhu'l-Muğnî'den şer'î deliller ile lafız ve hüküm konuları seçilmiş; bu bağlamda söz konusu teliflerle Pezdevî ve Serahsî'nin usûl eserleri mukayeseli olarak tahlil edilmiştir.

Abstract:
Jalal Al-Din Khabbazi was a Hanafi fiqh scholar from the Ma Wara'un-Nahr region who lived in the seventh century AH. His work on usul titled Al-Mughni includes no introduction. However, when the order of the subjects followed in the work and orthographic style are briefly examined, it is observed that the said writing is prepared by shortening the usul of Pezdevî and Serahsî. In this context, the manner in which Khabbazi assessed matters on usul was revealed by comparing the aforementioned works with the compilations titled Al-Mughni and Sharh al-Mughni. It will also be tried to determine the degree to which he followed the usul of Pezdevî and Serahsî and whether his unique views are present. 
The present study, which aims to reveal the usul method of Khabbazi, consists of an introduction and three sections. In the introduction, the importance and classification of the subject as well as the source analysis and related studies were discussed. In the first section, the life, scholarly persona and works of Khabbazi as well as the main characteristics of the usul method, the collection of the subjects in al-Mughni, and his style and subjects in the work were discussed while the second and third sections include the matters of religious evidences and wording and judgment in Al-Mughni and Sharh al-Mughni order to reveal Khabbazi's approach to usul, and the said works were analyzed by comparing them with the usul works of Pezdevî and Serahsî.