Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde iş Türkçesi: Aşçılık hizmetlerinde eşdizimlilik ve öğretimi
Business Turkish in teaching Turkish as a foreign language: Collocations and their teaching in culinary services
Yazar: FİKRİYE GÜNDÜZ
Danışman: DOÇ. DR. NAZMİYE TOPÇU TECELLİ
Hacettepe Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı / Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Türkçe öğretimi = Turkish teaching

Özet:
GÜNDÜZ, Fikriye. Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde İş Türkçesi: Aşçılık Hizmetlerinde Eşdizimlilik ve Öğretimi, Doktora Tezi, Ankara, 2023.
Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde iş Türkçesine ve bu alanın bir alt dalı olan aşçılık hizmetlerine yönelik araştırma ve çalışmalara önemli ölçüde gereksinim olduğu gözlemlenmektedir. Bu nedenle bu çalışmada aşçılık hizmetlerinde eşdizimli yapılar sıklık ve anlam temelli bir yaklaşımla ele alınmış, eşdizimliliklerin öğretimine yönelik etkinlikler tasarlanmıştır.  
Çalışmada öncelikle İngilizce örnekleri üzerinden yola çıkılarak iş dilinin tanımı yapılmış dolayısıyla iş Türkçesinin özellikleri belirlenmiştir. Daha sonra Türkiye'de yabancılar için Türkçe öğretiminde kullanılan Yeni Hitit Yabancılar için Türkçe, Yedi İklim Yabancılar için Türkçe, Yeni İstanbul Uluslararası Öğrenciler için Türkçe öğretim setlerinin A1, A2, B1, B2 ve C1 seviyelerinde iş Türkçesine yönelik etkinlikler araştırılmıştır. Tespit edilen etkinliklerin İş Türkçesine ve aşçılık hizmetlerine giriş niteliğinde olabilecekleri saptanmıştır. Oysa TÜİK verilerine göre aşçılık hizmetleri; yabancı çalışanların çalışma izni aldıkları ilk on iş dalından biridir ve aşçılık hizmetleri; işletme kayıtlarının tutulması, mutfak hijyeninin sağlanması, yemeklerin hazırlanması, sunulması, satışı gibi farklı pek çok alanı kapsamaktadır. Bu kadar farklı alana hitap eden aşçılık hizmetlerinde iletişimin kurulabilmesi için uygun bağlamda, uygun sözcük ve sözcük birleşimlerinin uygun bir üslupla kullanılması gerekmektedir. Söz konusu sözcük ve sözcük birleşimleri alanyazında eşdizimlilik olarak adlandırılmaktadır. 
Aşçılık hizmetlerinde çalışan yabancıların alana özgü eşdizimli yapıları doğru kullanması gerekmektedir. Dolayısıyla bu yapıların tespit edilmesi ve öğretilmesi gerekmektedir.  Bu amaçla çalışmada öncelikle eşdizimlilik kavramına yer verilmiş, eşdizimliliklerin özellikleri ele alınmıştır. Daha sonra YÖK ve MEB veri tabanındaki aşçılık hizmetlerine yönelik ana dili konuşucuları için hazırlanan ders malzemeleri taranarak eşdizimli terimler tespit edilmiştir. Buna göre aşçılık hizmetlerine yönelik 9.167 eşdizimli yapı oluşma şekillerine göre sınıflandırılmış, eşdizimlilikler Yazılı Türkçenin Sıklık Terimleri Sözlükleri  (Göz 2013 ve Aksan vd. 2017) ve Türkçe Ulusal Derlemi (Aksan vd. 2012) ile karşılaştırılmıştır. Ancak söz konusu eşdizimli yapıların liste hâlinde verilmesinin öğreniciler için tam olarak fayda sağlayamayacağı düşünülmüş. Bu nedenle tespit edilen eşdizimliliklerin öğretilebilmesi için B2-C1 seviyesine yönelik dört temel beceride, görev ve içerik temelli bir yaklaşımla, otantik (özgün) malzemeler üzerinden teknoloji tabanlı uygulama ve oyunlar kullanılarak etkinlikler tasarlanmıştır.  
Anahtar Sözcükler: Yabancı dil olarak Türkçe, İş Türkçesi, Aşçılık Hizmetleri, eşdizimlilik ve öğretimi.

Abstract:
GÜNDÜZ, Fikriye. Business Turkish in Teaching Turkish as a Foreign Language: Collocations and Their Teaching in Culinary Services. PhD Dissertation, Ankara, 2023.
There is a significant need for research and studies on the teaching of Turkish as a foreign language, particularly in the field of Business Turkish and its subfield, culinary services. Therefore, this study examines collocations in culinary services based on frequency and meaning, and designs activities for teaching collocations. 
Initially, the definition of Business Turkish is established through English examples, allowing the identification of the characteristics of Business Turkish in Turkish. Following this, Yeni Hitit Yabancılar için Türkçe, Yedi İklim Yabancılar için Türkçe, Yeni İstanbul Uluslararası Öğrenciler için Türkçe teaching sets at A1, A2, B1, B2, and C1 levels, used for teaching Turkish to foreigners in Turkey, are researched for activities pertaining to Business Turkish. The identified activities are determined to be introductory in nature for Business Turkish and culinary services. However, according to TÜİK data, culinary services are one of the top ten fields where foreign workers obtain work permits, and culinary services encompass various areas such as record-keeping, kitchen hygiene, meal preparation, presentation, and sales. Effective communication requires the use of appropriate words and word combinations in an appropriate style for the diverse areas covered by culinary services. Such word and word combinations are referred to as collocations in the literature.
Foreign employees in culinary services must use area-specific collocations correctly. Therefore, identifying and teaching these collocation structures is necessary. To this end, this study first introduces the concept of collocations and discusses their characteristics. Subsequently, Turkish language materials prepared for native speakers focusing on culinary services in the YÖK and MEB databases are scanned to identify collocated terms. Accordingly, 9,167 synonymous structures related to culinary services are classified according to their formation methods and compared with the Frequency Terms Dictionary of Written Turkish (Göz 2013 and Aksan et al. 2017) and the Turkish National Corpus (Aksan et al. 2012). However, listing these collocations may not be fully beneficial to learners. Therefore, activities are designed for teaching the identified collocations using a task and content-based approach, authentic materials, technology-based applications, and games at the B2-C1 level.  
Keywords: Turkish as a foreign language, Business Turkish, Culinary Services, collocations and their teaching.