Antakya kentindeki geleneksel ticaret mekanlarının değişimi
The change of the traditional commerce places in Antakya
Yazar: EMİR ÇEKMECELİOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. YASEMEN ÖZER
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Tarih boyunca birçok uygarlığa ve kültüre ev sahipliği yapmış olan Antakya, köklü bir geçmişe sahiptir. Kent, jeopolitik konumu ile birlikte ana ticaret yolları üzerinde yer alması, dini ve kültürel merkez olması sayesinde dünyanın önemli kentleri arasında yer almıştır. Çağlar boyunca kent, çok sayıda savaşa, doğal afete, siyasal ve ekonomik çalkantılara sahne olmuş, ağır değişimler geçirmiş fakat yaşamını sürdürmüş ve tüm bu etkiler ile birlikte günümüzün kenti oluşmuştur. 
Birçok açıdan önemli değerlere sahip olan Antakya'nın, zenginlik ve ihtişamının kaynaklarından biri, ticaret olgusudur. Ticaret, eski çağlardan itibaren insanların en büyük kaynaşma yolu olmuş, ticaret alanları da sosyal etkileşimin ana mekanları olmuştur. Önemli bir ticaret kenti olarak Antakya da, zaman içinde büyük bir ticaret hacmine, büyük ticaret alanlarına ve çok sayıda ticaret yapısına ev sahipliği yapmıştır.
Tarihsel süreçte toplumsal, siyasal ve ekonomik olarak büyük değişimlere tanık olan Antakya'da, ticaret yapıları bu değişimlerden doğrudan etkilenmiştir. Zamanın tanığı olan bu yapılar, değişimler ile birlikte günün koşullarına göre uyarlanırken değer kaybına uğramış ve özgün yapısını yitirmiştir. Bu sebeplerle kentin tarihinin anlaşılabilmesi açısından, ticaret alanlarının oluşum ilkelerinin anlaşılması ve zaman içindeki dokusal ve yapısal değişimlerinin ortaya konulması önemlidir.
Kurulduğu dönemden itibaren önemli kentler arasında yer almış olan Antakya'nın, önem kaynaklarından biri olan ticaret olgusuna eğilerek, tarihsel süreçte kent dokusunun ticaret yollarının etkisiyle nasıl biçimlendiğini incelemek, kentin ticaret alanlarının oluşum ve tasarım ilkelerini incelemek ve ticaret yapılarının, zamanla değişen koşullarla birlikte, yaşadığı değişimi inceleyip, günümüz durumunu ortaya koyarak gelecekte korunmalarına katkı sağlayabilmek, tezin ana amacıdır.
Bu çalışma, giriş, üç temel aşama ve sonuçtan oluşmaktadır. İlk aşamada; antik dönem ticaret yolları incelenerek, bu yollar içinde Antakya'nın konumu ve tarihçesi araştırılmaktadır. İkinci aşamada; kentten geçen ticaret yollarının, kent dokusuna etkileri ve zaman içinde dokunun şekillenmesi irdelenmekte ve kent kurgusu içerisinde ticaretin yeri tanımlanmaktadır. Üçüncü aşamada, kent ticaret bölgesinin içindeki ticaret mekanları tanımlanıp, zaman içindeki değişimleri incelenmekte ve günümüzdeki durumları ortaya konulmaktadır. Sonuç aşamasında ise, ticaret alanlarının genel nitelikleri ortaya konularak, korunmalarına katkı sağlamak amacıyla önerilerde bulunulmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Antakya, Ticaret Mekanları, Değişim.

Abstract:
Antakya, having hosted many civilizations and cultures throughout history, has a deep rooted history. The city has taken place among the cities holding significant importance in the world due to being a center of religion and culture, its geopolitical location and the fact that it is located on the main trade routes. Although the city has witnessed many wars, natural disasters, political and economic upheavals causing radical changes throughout the ages, it has succeeded to stand up and became today's city carrying the impacts of the past. 
The city has significant value over many aspects and one of the sources of wealth and magnificence of Antakya is commerce. Commerce has been a way of gathering and socialising since the early ages therefore causing the places of commerce to become the main social interaction areas. Due to being an important commerce city, Antakya has hosted a serious trade volume, large scale trade areas and various commercial structures.
Commercial structures of Antakya were directly affected by the social, political and economic changes the city witnessed. Such changes caused these structures which are witnesses of history to be adapted to the necessities of the timely circumstances resulting in loss of the unique character and value of the structures.  Therefore, it is important to understand the formation principles of commerce places and work out the pattern and structural changes within time in order to understand the history of the city. 
The main purpose of this thesis is to focus on understanding the significance of trade in Antakya, evaluating the effects of trading routes on the historical urban pattern, formation of the urban commerce spaces and design principles within the historical process and the adaptation of the historical changes by such places and therefore putting forward today's situation and contributing to protection of these places in the future. 
This study composes of introduction chapter, three main chapters and a result chapter. In the first chapter, the research focuses on the trade routes of ancient age as well as Antakya's location and history on these routes. In the second chapter, trade routes passing through the city, impacts of such trade routes on the city's historical pattern and subsequently the pattern formed throughout the ages are inquired and the importance of commerce in the city setup is described. In the third chapter, the commerce places in the city's commercial area and their evaluation throughout time are evaluated and the current situations of such commerce places are established. In the conclusion chapter, general qualities of commerce places are set out and the suggestions to contribute to their protection are offered.

Keywords: Antakya, Commerce places, Change.