Mimari mirasın korunmasına yönelik süreçlerde katılımcıyaklaşım önerisi: İzmir Kıllıoğlu Hamamı örneği
Proposal of a participating approach in processes forthe conservation of architectural heritage: case ofKillioglu Bath in Izmir
Yazar: DAMLA NUR ERDOĞAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ TİGİN TÖRE
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Koruma-Yenileme ve Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Tarih boyunca, farklı topluluklar tarafından meydana getirilen hamam yapıları
yıkanma ve sosyalleşme işlevleri ile kullanılmıştır. Roma döneminde oldukça
yaygınlaşan hamam yapıları, Antik Yunan, Roma, Bizans ve Osmanlı Dönemlerine
iz bırakmıştır. Günümüzde ise değişen yaşam koşullarıyla beraber hamam kültürü
gitgide yok olmaktadır.
Helenistik dönemden Cumhuriyet dönemine kadar birçok kültür mirasına ev sahipliği
yapan Basmane semtinde, günümüze ulaşan altı adet Osmanlı hamamı
bulunmaktadır. Bu hamamlardan bir kısmı özgün işlevi ile kullanılırken bir kısmi ise
farklı fonksiyonlarla kullanılmaktadır. 18. yüzyıl hamam yapısı olan Kıllıoğlu Hacı
İbrahim Vakfı Hamamı özgün işlevini kaybetmesinin ardından uzun bir süre depo
işleviyle kullanılmıştır. Tez çalışması kapsamında tarihi hamamın koruma sürecinde
katılımcı yaklaşım önerisi ele alınmıştır.
Tezin ilk bölümünde araştırmanın konusuna, amacına, kapsamına ve yöntemine yer
verilmiştir.
İkinci bölümde koruma bağlamında katılımcılık ile ilgili yapılan literatür taraması
ardından katılımcı koruma kavramı, tarihsel süreci, mevzuatlar ve örnekler ele
alınmıştır. Tarihsel süreç Almanya, İngiltere, İtalya, Avusturya, Amerika Birleşik
Devletleri ve Türkiye olmak üzere ülkelere göre incelenmiştir. Çeşitli ölçeklerde
irdelenen katılımcı koruma örneklerinden Bologna, Pittsburgh ve İzmir kent
ölçeğinde, Mount Vernon ve Southeastern Waterworks Halk Sanat Merkezi tek yapı
ölçeğinde, KORU Projesi ise kapasite geliştirme projesi olarak sınıflandırılmıştır.
Elde edilen tüm bu veriler tarihi hamamın katılımcı koruma süreci için altlık
oluşturmuştur.
Üçüncü bölümde Basmane semtinin tarihsel gelişimi ve tanıklık ettiği koruma süreci
incelenmiştir. Adını 18. yüzyılda kurulan bir basma fabrikasından alan semtte
katılımcı koruma süreci 2000‟li yılların başında belediye-üniversite işbirliği ile
başlamıştır. Bölgedeki koruma çalışmaları günümüzde de katılımcı bir yaklaşımla
sürdürülmektedir.
Dördüncü bölümde hamamların genel tanımı, tarihçesi ve Osmanlı Dönemi hamam
yapılarının koruma sorunları ve neden olan etkenler ele alınmıştır. Ardından
Basmane semtinde bulunan altı adet Osmanlı Hamamı incelenmiştir. Bu
hamamlardan Kıllıoğlu Hacı İbrahim Vakfı Hamamı mimari açıdan detaylı olarak
irdelenmiştir. Tarihi hamamın koruma süreci ele alınmış ve bu sürecin katılımcı bir
çerçevede gerçekleşmediği tespit edilmiştir. Tez kapsamında incelenen örnekler
doğrultusunda koruma sürecinin katılımcı yaklaşımla nasıl değerlendirilebileceğine
dair bir öneri yapılmıştır.
Tezin son bölümü olan beşinci bölümde ise katılımcı koruma önerisinin
uygulanabilirliği ve kullanılacak yöntemler irdelenmiştir. Son olarak, tez çalışması
kapsamında katılım önerisi Kıllıoğlu Hacı İbrahim Vakfı Hamamı özelinde ele
alınmış olsa da bölgede sürdürülen katılımcı koruma çalışmaları kapsamında bu
önerinin farklı tarihi yapılara uyarlanabileceği belirtilmiştir.

Abstract:
Throughout history, bath structures built by different communities have been used
for sanitation and socializing functions. Bath structures known to have become
widespread in the Roman period left their mark on the Ancient Greek, Roman,
Byzantine and Ottoman Periods. Today, with the changing living conditions, the bath
culture is gradually disappearing.
In Basmane district, which has hosted many cultural heritage from the Hellenistic
period to the Republic period, six of the Ottoman bath structures have survived to the
present day. While some of these baths are used for their original purpose, some are
used for different functions. Kıllıoğlu Hacı Ġbrahim Foundation Bath, which was an
18th century bath structure, was used as a warehouse for a long time after it lost its
original function. Within the scope of the thesis, the proposal for a participatory
approach in the conservation process of the historical bath was discussed.
In the first part of the thesis, the subject, purpose, scope and method of the research
are explained.
In the second part, after the literature review on participation in the context of
conservation, the concept of participatory conservation, its historical process,
regulations and examples are discussed. The historical process has been analyzed
according to countries including Germany, England, Italy, Austria, United States of
America and Turkey. Among the examples of participatory conservation scrutinized
at various scales, Bologna, Pittsburgh and Izmir were classified as urban scale,
Mount Vernon and Southeastern Waterworks Folk Art Center on a single building
scale, and the KORU Project as a capacity building project. All these data obtained
formed a basis for the participatory preservation process of the historical bath.
In the third chapter, the historical development of Basmane district and the
conservation process it witnessed is examined. Participant protection process in the
district, which takes its name from a printing factory established in the 18th century,
started in the early 2000s with the cooperation of the municipality-university.
Preservation work in the region continues today with a participatory approach.
In the fourth chapter, the general definition and history of the baths and the
conservation problems of the bath buildings in the Ottoman Period and the factors
causing them are explained. Then, six Ottoman Baths in Basmane district were
examined. Among these baths, the Kıllıoğlu Hacı Ġbrahim Foundation Bath has been
studied in detail from an architectural point of view. The preservation process of the
historical bath was discussed and it was determined that this process did not take
place in a participatory framework. In line with the examples examined within the scope of the thesis, a proposal was made on how the conservation process can be
evaluated with a participatory approach.
In the fifth chapter, which is the last part of the thesis, the applicability of the
participatory protection proposal and the methods to be used are examined. Lastly,
although the participation proposal within the scope of the thesis study was handled
specifically for the Kıllıoğlu Hacı Ġbrahim Foundation Bath, it is thought that it can
be adapted to different historical buildings within the scope of participatory
conservation studies carried out in the region.