Bir otomotiv fabrikasında güvenlik kültürünün değerlendirilmesi
Assesment of safety culture in an automotive plant
Yazar: MİNE ESİN OCAKTAN
Danışman: PROF. DR. MELTEM ÇÖL
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Halk Sağlığı = Public Health

Özet:
İş sağlığı ve güvenliği, teknolojinin giderek gelişmesi, küreselleşmenin getirdiği rekabet ortamında artan çalışma temposu, iş güvencesizliğinin getirdiği riskler nedeniyle önemi her geçen gün artan bir konudur. UÇÖ yayınlarına göre, dünyada her yıl 270 milyon iş kazası, 160 milyon meslek hastalığı ve bunlara bağlı iki milyon ölüm ortaya çıkmaktadır. Türkiye iş sağlığı ve güvenliği göstergeleri açısından olumsuz bir tablo sergilemektedir.İş sağlığı ve güvenliği konusunda gelişmiş ülkeler bile mevzuat dışında araçlara başvurmayı zorunlu görmektedir. Modern yaklaşımda, olay gerçekleşmeden önce çalışanlara, güvenli olmayan uygulamalara odaklanılmakta korunma gereksinimi ön plana çıkmaktadır. Bu gereksinimi karşılamanın en önemli yollarından biride genel olarak ?bir örgütteki tüm üyelerin risk, kaza ve hastalıklar hakkında paylaştığı fikir ve inançlar? olarak tanımlanan Güvenlik Kültürüdür.Güvenlik Kültürü çok boyutlu bir yapı olup güvenlik performansı üzerine olumlu etkileri gösterilmiştir. Konuya son yıllarda artan bir ilgi ve değişik değerlendirme ve geliştirme yollarını ele alan çalışmalar mevcuttur.İş sağlığı ve güvenliği konusunda güncel ve önemli bir çözüm yolu olarak ortaya çıkan Güvenlik Kültürü'nün işyerlerinde geliştirilmesi ve bu konuda fikir verebilecek araştırmaların yürütülmesi önemlidir. Bu nedenle bu çalışmada, bir otomotiv fabrikasında Güvenlik Kültürü'nün değerlendirilmesi ve etkili olan faktörlerin belirlenmesiyle bu işyerine özel ve tüm işyerleri için genel birtakım öneriler geliştirmek amaçlanmıştır.Tanımlayıcı tipteki bu çalışma 2006 yılında, bir otomotiv fabrikası çalışanlarında yürütülmüştür. Çalışanların tamamı olan 961 kişiye ulaşmak hedeflenmiş, 710 kişi çalışmaya katılmıştır (katılım oranı %73,88). Araştırmada çalışanlardan sözlü olur alındıktan sonra tanımlayıcı özellikler içeren bir anket formu ve iş güvenliği kültürü anket formu uygulanmıştır. İş güvenliği kültürü anket formu Demirbilek tarafından geliştirilen bir anket formudur. Altı farklı alt ölçek ve 49 ifade içermekte olup beşli Likert tipindedir. İstatistiksel analizde korelasyon testi, t testi, ANOVA, lineer regresyon analizi kullanılmıştır.İş güvenliği kültürü anketinin alt ölçeklerinin her biri bir diğeriyle genel olarak orta derecede pozitif ve anlamlı korele bulunmuştur (p<0,05). Tek değişkenli analizlerde iş güvenliği kültürü faktörlerinden en az biri ile yaş, cinsiyet, öğrenim durumu, medeni durum, ekonomik durum, işyerindeki görevi, işyerindeki çalışma süresi, çalışılan birim, iş kazası öyküsü, iş için aldığı eğitimi yeterli bulma, işyerinde çalışmaktan memnun olma ve kronik bir sağlık sorunu olma durumu ilişkili bulunmuştur.Lineer regresyon analizi sonuçlarına göre, cinsiyet ve iş kazası geçirme yönünden farklılıklar ortadan kalkmış, genel olarak ekonomik durum, iş için aldığı eğitimi yeterli bulma, sağlık sorunu olmaması, işyerinden memnun olma etkili faktörler olarak kalmış; yaş, öğrenim durumu, medeni durum, işyerindeki görevi (aylık saatlik ücretlendirme), işyerindeki görev süresi ise çeşitli alt boyutlarda İş Güvenliği Kültürü düzeyi üzerine etkili faktörler olarak kalmıştır.Araştırmanın sonuçları doğrultusunda güvenlik kültürünü oluşturan bileşenlerin herbirinin birbiri üzerine olumlu etkisini dikkate almak ve geliştirmeye çalışmak önerilmektedir. Güvenlik Kültürü düzeyi daha düşük saptanan grupların yönetimin güvenliğe bağlılığını, güvenlik konularına öncelik verdiğini hissetmesi, her kademe ile daha kolay iletişim kurabilmesi, eğitim yönünden varsa gereksinimlerin giderilmesi, iş güvenliği çalışmalarına etkili katılımlarının sağlanması için çeşitli uygulamalar yürütülmesi ve süreklilik kazanması sağlanmalıdır. Bu konuya tüm işyerlerinin ve tüm tarafların ilgisi artmalı, gelişmeler izlenerek olanaklar ölçüsünde uygulanmalıdır.

Abstract:
Occupational Health and Safety has a growing importance due to developing technology, increasing rate of work load in a competitive environment because of globalization and risks of unsafe working conditions. Every year 270 million occupational injuries and 160 million work related illness and 2 million death have been observed worldwide according to ILO publications. Turkey has been representing a negative situation due to Occupational Health and Safety indicators.Even, in countries that developed in terms of Occupational Health and Safety tools except legal legistation have been applied. In modern approach, they focus on the employees and on onsafe implementations before the event occurs and proactive behaviors in other words to take precautions have been adopted. One of the most important ways to take the necessity of proactive behaviors is Safety Culture which is described as ?idea and beliefs of the all members of an organization about risk, accident and work related illnesses?.Safety Culture has a multi-dimensional structure and its positive effects on safety performance has been observed. An increasing affinity to this subject and literatures of different evaluation and improvement methods has been existed in recent years.It is important to carry out the studies in organizations about Safety Culture which has been occured as current and important solution of Occupational Health and Safety problems. ?Assesment of Safety Culture in an Automotive Plant? study was aimed to evaluate the safety culture and associated factors, to develop specific offers for this plant and general offers to the others.This descriptive study has been carried out in an automotive plant in 2006. It was planned to participate all 961 employees, but 710 employees were enrolled in this study (participation rate is 73.88%). After taking verbal consent from the participants, a descriptive questionnaire form and a Safety Culture guestionnaire form were applied to the participants. Safety Culture questionnaire form was developed by Demirbilek, consists of six different sub-scale and 49 expression in the five Likert type. In statistical analyses, correlation test, t-test, ANOVA and linear regression analysis were used.Each sub-scale of Safety Culture survey has been found as medium level positive significant with each other (p<0.05). At least one of Safety Culture factors has been found as significant with age, sex, education level, marital status, economical situation (according to their assesment), task and seniority in the organization, work unit, the history of work accident, having adequate training for the their task, workplace satisfaction and chronical disease situation in univariate analyses.Due to linear regression analyse results, differences from sex and history of work accident disappeared while economical situation, having adequate training for the their task, workplace satisfaction, chronical disease situation kept their effectiveness on the all dimensions; on the other hand age, education level, marital status, salary type (monthly or hourly), seniority in the organization remained as effective factors on various subdimension of Occupational Safety Culture level.In line with the results of this study, it is recommended that the positive impacts of each of the components forming Safety Cultures should be considered and improved. Groups which has relatively poor Safety Culture level is required to feel management?s safety commitment, management?s safety priority, to have ability to communicate with each stage easily, to make up educational deficiencies, to perform various implications for effective participation in safety studies and provide their contuinity. Organizations and all related parts have to pay attention to this issue. The developments must be followed and applied due to the facilities.