Kayseri il merkezinde antihipertansif ilaçların akılcı ilaç kullanımı yönünden değerlendirilmesi
Assessment of antihypertensive use regarding rational drug use in Kayseri city center
Yazar: AYŞE OCAK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AHMET İNAL
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Akılcı ilaç kullanımı = Rational drug use ; Antihipertansif ajanlar = Antihypertensive agents ; Kayseri = Kayseri ; Sağlık hizmetleri maliyeti = Health care costs ; İlaç kullanımı = Drug utilization ; İlaç kullanımını değerlendirme = Drug utilization review

Özet:
Amaç ve Kapsam: Bu çalışmadaki amacımız, hipertansiyon tanılı reçeteleri akılcı ilaç kullanımı ve maliyet açısından incelemektir.
Metod: Ocak 2019 yılında, Kayseri il merkezinde çalışmaya katılmayı kabul eden serbest eczanelerde hipertansiyon tanılı 1968 reçete retrospektif incelenmiştir. Çalışma kapsamındaki veriler hastaların yaşı, cinsiyeti, komorbiditeleri, ilaçların etken maddeleri, başlangıç ve güncel ilaç raporları, ilaç maliyetleri, reçetedeki kalem sayısı parametrelerine göre gruplandırılarak Medula Eczane Provizyon Sistemi'nden taranarak kaydedilmiştir. Esansiyel hipertansiyon tanısı bulunmayan reçeteler çalışma dışı bırakılmıştır. Akılcı ilaç kullanımı ilkeleri, Avrupa Kardiyoloji Derneği/Avrupa Hipertansiyon Derneği 2018 HT yönetimi kılavuzuna göre belirlenmiştir.
Bulgular: Hastaların yaş ortalaması 63,97±11,88'dir. 18-64 yaş grubundaki hastalar (n=1008), hem 65-79 (n=771) hem de 80 yaş üstü grubundan (n=189) daha yüksektir. Her üç yaş grubunda da kadınlar daha baskındır. Reçeteler en sık birinci basamakta yazılmıştır. Akılcı ilaç kullanımı reçetelerin %82,36'sında mevcuttur. Tedavi başlangıç raporlarında en sık anjiyotensin reseptör blokeri+diüretik kullanılırken güncel raporlarda beta bloker ilaçlardır. Reçete kapsamında en sık kullanılan iki ilaç grubu anjiyotensin reseptör blokeri+diüretik ve beta bloker ilaçlardır.18-64 yaş grubunda ve kadınlarda akılcı ilaç kullanımı istatistiksel olarak daha yüksektir. Akılcı ilaç kullanımı pratisyen hekimlerde istatistiksel olarak daha düşüktür. Akılcı ilaç kullanımı olan reçetelerde daha az sayıda ilaç kullanıldığı ve tedavi maliyetinin istatistiksel açıdan daha düşük olduğu tespit edilmiştir. Total maliyeti en yüksek ilaç grubu anjiyotensin reseptör blokeri+diüretik kombinasyonudur. Kutu başına düşen satış değeri en yüksek ilaç grubu orjinal ithal ilaç grubudur.
Sonuç : Hipertansiyon tedavisinin reçeteleme kalıplarını incelediğimiz bu kesitsel çalışmada, en çok tercih edilen antihipertansif ilaç grubunun anjiyotensin reseptör blokeri+diüretik ile beta bloker; en çok tercih edilen ilacın ise metoprolol olduğu tespit edilmiştir. Güncel kılavuzlarda spesifik endikasyonda kullanılması önerilen beta blokerlerin antihipertansif tedavide yaygın olarak kullanıldığı görülmüştür. Ayrıca antihipertansif tedavide orjinal ilaç müstahzarlarının yüksek oranda kullanıldığı saptanmıştır. Bu durum hipertansiyon tedavisinde kullanılabilecek orjinal ilaç müstahzarlarının daha fazla olmasından kaynaklanmaktadır. Çalışmamızda reçetelerde akılcı ilaç kullanım oranının  yüksek ve akılcı ilaç kullanımı varlığında maliyetin anlamlı olarak daha az olduğu saptanmıştır. 
Anahtar Kelimeler: Akılcı İlaç Kullanımı, Antihipertansif Tedavi Yaklaşımları; Maliyet Etkililik

Abstract:
Objective: In this study, we aimed to evaluate prescriptions with diagnoses hypertension regarding rational drug use (RDU) and cost-effectiveness. 
Method: We retrospectively reviewed 1968 prescriptions with diagnosis of hypertension in private pharmacies at downtown of Kayseri city center which accepted to participate study in January, 2019. Data were extracted from Medula Pharmacy Provision system by grouping according to patient age and gender, comorbid diseases, active substances, initial and current reports, drug costs and number of drugs in the prescription. Prescriptions for patients those for secondary hypertension were excluded. Principles of rational drug use were defined according to 2018 European Society of Cardiology/European Society of Hypertension Guidelines on management of arterial hypertension. 
Findings: Mean age was 63.97±11.88 years. There was more patient in the age group of 18-64 years (n=1008) than 65-79 years (n=771) and >80 year (n=169). There was female preponderance in all age groups. The most common setting for prescriptions was primary healthcare. RDU principles were present in 82.36% of all prescriptions. ARB plus diuretics were most commonly used drugs in initial medicine reports while beta blockers were most commonly used drugs in current reports. Overall, anjiotensin receptor blocker (ARB) plus diuretics and beta blockers were most commonly prescribed agents. The RDU were significantly higher in the age group of 18-64 years and in female patients. The RDU was significantly lower among general practitioners. Again, it was found that lower number of active substances was used and that treatment costs was significantly lower in prescriptions with rational drug use. Overall costs was highest in ARB plus diuretics group. The price per package was highest in imported original drugs. 
Conclusion:  We found in this cross-sectional study which investigated prescription patterns that the most preferred antihypertensive drug class were ARB+DU and BB, the most preferred drug was metoprolol. BBs, which are only suggested for spesific indications in current guidelines, were found commonly used for antihypertensive treatment. Also it was found that original drug preparations were highly used for antihypertensive treatment. This finding was due to fact that there are more available original antihypertensive drug preparations. We also found that RDU ratio was high and the costs when RDU is used was comparably low in prescriptions.
Keywords: Rational drug use, antihypertensive treatment approaches, cost-effectiveness