Avrupa Toplulukları Adalet Divanı ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi arasında yargı yetkisinin kullanılmasında işbirliği
The cooperation of jurisdiction between European Court of Justice and European Court of Human Rights
Yazar: AHMET OZAN DEĞER
Danışman: PROF. DR. FÜSUN ARSAVA
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Bölümü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Adalet Divanı = Court of Justice ; Avrupa Birliği = European Union ; Avrupa Birliği hukuku = European Union law ; Avrupa insan hakları hukuku = European law of human rights ; Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi = European Court Human Rights ; Uluslararası hukuk = International law

Özet:
Bu çalışma, öncelikli olarak ulusal hukukların yetkisinde bulunan insan hakları güvencelerinin, Avrupa ölçeğinde ulus-ötesi sınırlara dayanmasının getirebileceği sorunları konu almaktadır. Çalışma, ulusüstü hukuk düzeninde insan haklarının rejimini ve gelişimini Topluluk hukuku ve ulusal hukuklar arası çatışmaların referansları eşliğinde olası örtüşme veya çatışma alanlarından ATAD ile AİHM arasında yargı yetkisinin kullanılmasında işbirliğini konu edinmektedir. Ulusüstü ve mecburi yetkiye sahip bir mahkeme olan ATAD ile uluslararası bir sözleşmeye dayanan, ihtiyari yetkiye sahip, ancak yaptırımları oldukça etkili olan AİHM arasındaki yetki paylaşımının getirebileceği sorunlar, i) Topluluk hukukunun yorum tekelini elinde bulunduran ATAD'ın meşruiyetini, ii) Topluluk hukukunun önceliğini ve iii) etkililiğini doğrudan ilgilendirmektedir. Ayrıca iki ulus-aşırı mahkemenin benzer ve hatta aynı konularda farklı kararlar verme olasılıkları, hangisinin kararının neden ve nasıl geçerli olacağı sorularını da beraberinde getirmektedir. Avrupa Anayasası'nın kabulünün söz konusu olduğu düşünüldüğünde ise AİHS'nin, Topluluk hukuku ve ulusal hukuklar için ne ifade edeceği bir diğer önemli sorundur. Yargı yetkisinin AİHM ya da ATAD lehinde somutlaşması halinde mahkemelerin hukuki ve siyasi meşruiyetlerinin erozyona uğrayıp uğramayacağı da bir diğer önemli sorunsaldır.Özetle, ATAD ile AİHM arasındaki yargı yetkisinin paylaşımını konu alan bu çalışma, aşağıda belirtilen konuların ışığında ele alınmıştır ve mahkemeler arası yetki sorununun kaynağı ve söz konusu sorunun olası çözüm yöntemleri üzerinde durulmuştur.?Avrupa Birliği Hukukunda İnsan Haklarının Yeri ve Gelişimi? başlıklı I. Bölüm, Birliğin insan hakları ve temel hak ve özgürlükler rejiminin tarihsel olarak kat ettiği yolu konu edinmektedir. Bu bölümde Birlik kurumlarının insan hakları konusundaki girişimleri, kurucu antlaşmaların temel hak ve özgürlükler konusundaki adım adım gelişimi, ATAD'ın temel haklar konusundaki yaklaşımları, bu konudaki uygulamaları ele alınacaktır. Ayrıca AB Temel Haklar Şartı, Avrupa Anayasası ve Anayasa'nın temel hak ve özgürlükler rejimi ile olan ilişkisi ayrıntılı olarak incelenecektir.?Avrupa Toplulukları Adalet Divanı/Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi İlişkisi ve İnsan Hakları? başlıklı II. Bölüm'de ise incelenen kararlar ve mahkemelerin içtihadı doğrultusunda Birlik Hukuku ile Sözleşme Hukuku arasındaki ilişki ele alınacaktır. Alman ve İtalyan Anayasa Mahkemelerinin Birlik Hukuku'nun genişleyen yetkisine verdiği yanıtların, AİHS'ye katılım sorununun, ATAD kararlarında AİHS'ye yer verilmesinin ve AİHM içtihat hukukunun ATAD kararları üzerindeki etkisinin inceleneceği II. Bölüm, yetki paylaşımı konusundaki gerilimlerin ortaya çıkmasının ayrıntılı konu edinileceği bölümdür.?Avrupa Toplulukları Adalet Divanı ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Arasındaki Yargı Yetkisi Sorunu? başlıklı III. Bölüm'de ise yargı yetkisi konusunda iki mahkeme arasındaki etkileşim ortaya konulmaya çalışılacaktır. Sorunun kaynaklarının ve bu konuda geliştirilen çözüm yöntemlerinin ele alındığı bu bölüm iki mahkemenin yargı yetkilerinin karşılaştırılması noktasında mahkemelerin ?ulusüstü? ya da ?uluslar arası? niteliğini, birbirlerine üstünlükleri sorununu ve iki hukuk sistemi arasındaki işbirliği/olası uyuşmazlık alanlarını konu edinmektedir. Ayrıca Avrupa Anayasasının kabul edilmesi halinde geçerlilik kazanacak olan Temel Haklar Şartı'nın sözü edilen yetki paylaşımı sorununda meydana getireceği değişiklikler, bu bölümde ele alınacak bir diğer konudur.Genel bir değerlendirmenin yer aldığı Sonuç bölümü ile çalışma tamamlanacaktır.

Abstract:
This study comprises the cooperation of jurisdiction between ECJ (European Court of Justice) and ECHR (European Court of Human Rights). Problems regarding the cooperation of jurisdiction between ECHR (which is based on an international convention and has voluntary power and effective sanctions) and ECJ (has supranational and obligatory power) concern the supremacy and direct effect of the Community law and the legitimacy of ECJ as a sole interpreter of this law. Also, the possibilities of these two transnational courts giving different decisions on the same matter have brought the question of which decisions would be effective. Considering the acceptance of the EU Constitution, where the European Convention of Human Rights (ECnHR) will be placed, the Community law and national laws are also problematic. Moreover, the legal and political legitimacy of ECJ and ECHR or whether this legitimacy being eroded, is also a problem under the circumstance where the jurisdiction will be concrete in favor of ECJ or ECHR.In summary, this study which comprises sharing the jurisdiction between ECJ and ECHR is argued in light of the subject matters mentioned below and the source of this jurisdiction problem between the said courts and methods directed to solve the said problem have been discussed.The first part of this study entitled as ?The Place and Development of Human Rights in EU Law? is about the path of regime of human rights and fundamental rights and freedoms which is historically covered by the Union. In this part attempts of institutions of the Union concerning human rights, developments of the founding treaties regarding fundamental rights and freedoms progressed step by step; approach, attitude and implementations of ECJ regarding these fundamental rights; The Charter of Fundamental Rights and EU Constitution and the relation between fundamental rights and freedoms and the Constitution are studied particularly.The second part of the study entitled as ?The Relation Between ECJ and ECHR and Human Rights? includes the cases and the relations between the EU law and the law of ECHR in accordance with the precedents. The second part which contains responses of the German and Italian Constitutional Courts to expanding authority of the EU law, the matter of participation to ECnHR, ECJ giving place to ECnHR in its decisions and the effects of ECHR case law on the decisions of ECJ also comprises interaction between two courts, arising tension of sharing jurisdiction and this tension becoming a problem gradually.The third and the last part of the study entitled as ?The Matter of Jurisdiction Between ECJ and ECHR? tries to state the problem of ?Sharing The Jurisdiction Between ECJ and ECHR? and argues the source of this problem and the solution methods improved on this subject. The supranational and international characters of the mentioned courts by comparing their jurisdictions, the supremacy problems of these courts, conflicts of norms, possible disputing areas between the two law systems and in case the European Constitution is accepted, the Charter of Fundamental Rights which will cause some changes regarding the problem of sharing the jurisdiction will be studied particularly in this part.