Kent mekânlarının temsilinde toplumsal hafızanın etkisi: Sivas örneği
The effect of social memory on the representation of urban spaces: The case of Sivas
Yazar: ÖMER TEMİZKAN
Danışman: PROF. DR. CEMAL YALÇIN
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Kent sosyolojisi = Urban sociology ; Kentsel bellek = Urban memory ; Kentsel mekan = Urban space ; Kültürel bellek = Cultural memory ; Mekan temsilleri = Representations of space ; Mekansal bellek = Spatial memory ; Sivas = Sivas ; Toplumsal bellek = Social memory ; İnsan-mekan ilişkisi = Human-space relationship

Özet:
Bu çalışma toplumsal hafıza ve kentsel mekân arasındaki ilişkiyi Sivas kenti üzerinde ele almaktadır. Toplumsal hafıza hatırlamanın ortak paydası olarak kentsel mekânlara bağlanarak var olur. Toplumsal hafıza, toplumla birey arasında gerçekleşen iletişimi anlamak ve toplumun geçmişini kullanarak kendisini inşa etme sürecini anlamak için bir alan açar.  Bu bağlamda Sivas'ta, toplumsal hafızaya ait sembollerin kentsel mekânların modernizmin etkisi ile geçirdiği değişim sürecinden nasıl etkilendiği incelenmiştir. Buna göre, kentsel mekânlarda gerçekleşen değişimin toplumsal hafızada yarattığı kırılmalar ve toplumsal hafızaya bağlanma arzusu ile yaratılan hafıza mekanları Pierre Nora'nın, kentsel mekân konusunda da Henry Lefebvre'nin görüşleri doğrultusunda tespit edilmeye çalışılmış ve bu mekânların yokluğu, değiştirilmesi ve tahrip edilmesinin toplumsal hafızada yarattığı etki belirlenmeye çalışılmıştır. 
Çalışma iki ana kısımdan oluşmaktadır. İlk kısımda kent ve mekân konusunda kuramsal çerçeve ele alınmış ve konu bağlamında alanyazın incelenmiştir. İkinci kısım ise saha araştırmasının bulgularına yöneliktir. Yarı yapılandırılmış mülakat tekniği kullanılarak nitel araştırma metodu ile yapılan çalışmada, katılımcıların sorulara verdikleri yanıtlar temalar altında kategorize edilerek çözümlenmiştir.  Bu yanıtlardan hareketle Sivas'ın sembolleri, hafıza mekânları, Sivas kentinin değişimi, kent kültürünü yaşatan mekânlar, artık olmayan mekânların toplumsal hafızada yarattığı etkiler ulus devlet ve cumhuriyet ideolojisi ve sonrasında devam eden farklı politik retorikler bağlamında incelenmiştir.
Çalışmamızın ulaştığı sonuçlar modernleşme, göç ve politik söylemle paralellik gösteren uygulamalar sonucunda Sivas'ın büyük bir değişim geçirdiğini, kentsel mekanların yok edilerek yerine tarihsel bağlamdan uzak mekânsallaştırmaların geldiğini ve bütün bunların toplumsal hafızada büyük kırılmalara yarattığını ortaya çıkarmıştır. Bu konuda Sivas sahasında yapılan çalışmalar daha çok trajik olaylara odaklanırken hem mekanları hem de olayları ele alması çalışmamızı diğerlerinden farklılaştırmaktadır.

Abstract:
This study deals with the relationship between social memory and urban space on the city of Sivas. Social memory exists by connecting to urban spaces as the common denominator of remembering. Social memory opens up a space to understand the communication that takes place between society and individuals, and to understand the process of constructing itself using the past of the society. In this context, it has been examined how the symbols of social memory in Sivas are affected by the change process of urban spaces with the influence of modernism. Accordingly, memory spaces created by the ruptures in the social memory caused by the change in urban spaces and the desire to connect to the social memory were tried to be determined in line with the views of Pierre Nora and on the subject of urban space by Henry Lefebvre's approach. 
The study consists of two main parts. In the first part, the theoretical framework on the city and space was discussed and the literature was examined in the context of the subject. The second part is about the findings of the field research. In the study conducted with the qualitative research method using the semi-structured interview technique, the answers given by the participants to the questions were categorized and analyzed under themes. Based on these answers, the symbols of Sivas, the places of memory, the change of the city of Sivas, the places that keep the city culture alive, the effects of the places that no longer exist on the social memory were examined in the context of the nation state and republic ideology and different political rhetoric that continued afterwards. 
The results of our study revealed that as a result of practices parallel to modernization, migration and political discourse, Sivas has undergone a great change, urban spaces have been destroyed and replaced by spatializations away from the historical context, and all these have created major breaks in the social memory. While the studies conducted in the Sivas field on this subject mostly focus on tragic events, the fact that it deals with both places and events differentiates our work from the others.