Belgrad Ormanı'ndaki Anadolu kestanesi (Castanea sativa Mill.)meşcerelerinin vitalite ve meşcere kuruluş özellikleri
Vitality and stand structural characteristics of sweet chestnut (Castanea sativa Mill.) in Belgrade Forest
Yazar: AYŞE BESTE ÇEVİKAYAK
Danışman: PROF. DR. ALPER HÜSEYİN ÇOLAK
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Orman Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering
Dizin: Doğa koruma = Nature conservation ; Kestane neoplazmı = Chestnut neoplasm ; Restorasyon = Restoration ; Silvikültür = Silviculture

Özet:
Bir doğa ve kültür mirası olan Belgrad Ormanı'nda ana ağaç türlerinden biri olan Anadolu Kestanesi önemli bir yere sahiptir. Bir zamanlar çok geniş yayılış alanına sahip olan Anadolu Kestanesi hem saf hem de karışık ormanlarında günden güne azalmıştır. Bu gerekçe ile Belgrad Ormanı'ndaki Anadolu Kestanesi'nin bulunduğu meşcerelerde bireylerin vitalite özellikleri ile bulundukları meşcerelerdeki meşcere kuruluşu özellikleri bu çalışma ile ortaya konulmaya çalışılmıştır. Çalışmada, Anadolu Kestanesi'nin yayılış gösterdiği meşcerelerde sürekliliklerini sağlamak için uygun silvikültürel işlemlerin ortaya konması hedeflenmiştir. 
Bu çalışmada Belgrad Ormanı'ndaki 3 orman amenajman planındaki Anadolu Kestanesi'nin yayılış gösterdiği alanlarda 20 örnek alan alınmıştır. Bu örnek alanlardan 8 tanesinde de meşcere profili alınmıştır. Örnek alanlarda Anadolu Kestanesi'nin saf ve karışık meşcerelerinde meşcere strüktürünü ve vitalite durumlarının ortaya konulabilmesi için şu özellikler araştırılmıştır: 1) Ağaç tepe formu, 2) Dört yönde tepe gelişimi, 3) Kapalılık derecesi, 4) Vitalite derecesi 5) Yaşlı gövdelerin dip kısımlarındaki veya dip kütükleri etrafındaki sürgünlerin vitalitesi, yoğunluğu, uzunluğu ve çapları, 6) Gövdede su sürgünlerinin bulunma durumu; gövdede su sürgünlerinin bulunduğu yer ve yoğunlukları, 7) Anadolu Kestanesi bireylerinin meşcere katlarına dağılımı ve genel vitalite durumları, 8) Stabilite derecesi, 9) Gövdede kanser durumu. Meşcere profillerinin alınmasında ise Anadolu Kestanesi ile komşu bireyler arasındaki ilişkinin ortaya konulabilmesi açısından profiller 20m x 25m boyutlarında alınmıştır. Profil alımında; ağaç türü, göğüs çapı, kuru ve yaş dal yükseklikleri (tepe yüksekliği), dört yönde tepe gelişimi belirlenmiştir. 
Çalışma sonucunda şu bulgular elde edilmiştir: 1) Anadolu Kestanesi bireylerinin vitalite derecelerine dağılımı bakımından vital birey sayısı çok düşük bir oranda olmasına rağmen, %1'inin 1. vitalite olduğu ancak bu vitalite sınıfları içerisinde yer alan bireylerin sadece genç bireylerden oluştuğu belirlenmiştir. 1 ve 2. vitalite derecesi vital olarak kabul edildiğinde Anadolu Kestanesi bireylerinin toplamda %13'ü vital iken %87'sinin vitalitesinin çok düşük veya çok kötü olduğu belirlenmiştir.  2) Tepe formu bakımından Anadolu Kestanesi bireylerinin %14'ünün simetrik tepeli, %29'unun asimetrik ve tek yönlü asitmetrik tepeye sahip olduğu, %54'ünün tepesinin hiç olmadığı ya da tepe yerine canlı sürgünleri barındırdığı belirlenmiştir.   3) %47,4 oranında Anadolu Kestanesi bireylerinde su sürgünü oluşumu farklı yoğunluklara belirlenirken, %52,6'sında su sürgünü belirlenememiştir.  4) Gövdelerin dip kısımlarında veya dip kütüklerin etrafında bulunan sürgünlerin durumu incelendiğinde sürgünlerin %44'ü düşük, %13'ünün yoğun ve %8'inin çok yoğun olduğu, %39'unda ise hiç sürgün bulunmadığı belirlenmiştir. 5) Meşcere katlarına dağılımı bakımından Anadolu Kestanesi bireylerinin %32'sinin üst katta, %68'inin ise ara ve alt katta yer aldığı belirlenmiştir. Meşcere katlarındaki vitalite durumu değerlendirildiğinde, üst katta olup gelişimi iyi olan bireylerin oranının %2, ara ve alt katta olup gelişimi iyi olan bireylerin oranının ise %4,1 gibi düşük bir oranda bulunduğu belirlenmiştir. 6) Gövdedeki kanser durumu bakımından örnek alan içerisindeki Anadolu Kestanesi bireylerinden sadece %13'ünde hiç kanser yarası bulunmadığı belirlenmiştir.
Bu araştırmanın sonuçlarına göre Anadolu Kestanesi Belgrad Ormanı'nda süreklilikleri açısından önemli derecede risk altındadır. Yapılan analizler sonuçlarına dayanılarak vitalite derecelerini yükseltici meşcere kuruluşlarını Anadolu Kestanesi lehine restore edici özel nitelikli silvikültürel uygulamalar gerçekleştirilmelidir. Amenajman planları hazırlanırken amaç kuruluşunun belirlenmesinde ve bakım etalarının verilmesinde bu özelliklerin dikkate alınmasının gerekliliği de ortaya çıkmıştır.

Abstract:
Sweet Chestnut (Castanea sativa Mill.)  has an important place as a main tree species in the Belgrade Forest, which is a natural and cultural heritage. Sweet Chestnut (Castanea sativa Mill.), which once had a very wide distribution area, has decreased day by day in both pure and mixed forests. For this reason, individual vitality and the stand structural characteristics of the Sweet Chestnut (Castanea sativa Mill.) stands were studied in the Belgrade Forest. The aim of the study is to reveal appropriate silvicultural treatments in order to ensure their sustainability in the stands where the Sweet Chestnut (Castanea sativa Mill.) occurs.
In this study, 20 plots were taken in the Sweet Chestnut (Castanea sativa Mill.) distribution areas in 3 forest management plans of the Belgrade Forest. Stand profiles were taken in 8 of these plots. In order to reveal the stand structure and vitality conditions in pure and mixed stands of Sweet Chestnut, the following characteristics were investigated: 1) Tree canopy form, 2) Tree canopy development in four directions, 3) Degree of the canopy cover, 4) Degree of the vitality, 5) The vitality, density, length and diameters of the sprouts at the bottom of the old stems or sprouting around the stumps, 6) The presence of the epicormic shoots on the stem; location and density of epicormic shoots on the stem, 7) Distribution of Sweet Chestnut (Castanea sativa Mill.)  individuals on stand layers and general vitality status, 8) Degree of the stability, 9) Cancer status in the stem. Stand profiles were taken in dimensions of 20m x 25m in order to reveal the relationship between the Sweet Chestnut (Castanea sativa Mill.) and its neighboring individuals. For drawing stand profile; tree species, diameter at breast height, dry and green branch heights (crown height), and crown growth in four directions were measured.
As a result of the study, the following results were obtained: 1) Although the numbers of vital individuals have a low ratio in terms of distribution to the vitality degrees of Sweet Chestnut (Castanea sativa Mill.), 1% of them were in the 1st vitality class, but the individuals included in this vitality class consisted of only young individuals. When 1st and 2nd vitality degrees were accepted as vital, 13% of Sweet Chestnut (Castanea sativa Mill.) individuals were vital, while 87% of them had very low or very poor vitality. 2) In terms of crown form, 14% of Sweet Chestnut (Castanea sativa Mill.) individuals had a symmetrical crown, 29% had an asymmetrical and unidirectional asymmetric crown, 54% had no crown or had sprouts instead of crown 3) While epicormic shoot formation was determined at different densities in 47.4% of Sweet Chestnut (Castanea sativa Mill.) individuals, epicormic shoots could not be determined in 52.6% of them. 4) When the condition of the sprouts at the bottom of the stems or around stumps was examined, it was determined that 44% of the sprouts were low, 13% were dense, 8% were very dense, and 39% had no sprouts. 5) In terms of their distribution to the stand layers, 32% of the Sweet Chestnut (Castanea sativa Mill.) individuals were determined in the upper stand layer and 68% in the intermediate and lower layers. When vitality conditions in stand layers were evaluated, the individuals in the upper layer with good growth were 2%, individuals in the intermediate and lower layer with a good growth were determined as low as 4.1%. 6) In terms of cancer status on the stem, it was determined that only 13% of the Sweet Chestnut (Castanea sativa Mill.)  individuals did not have any cancer sores.
According to the results of this research, the Sweet Chestnut (Castanea sativa Mill.)  is under significant risk in terms of its sustainability in the Belgrade Forest. Based on the results of the analyzes, special silvicultural practices should be carried out to restore the stand structures that increase their vitality degrees in favor of Sweet Chestnut (Castanea sativa Mill.). It has also emerged that these features should be taken into account in the determination of target stand structure and allowable maintenance cuts in the context of the management plans.