Ali Rızâ b. Mehmed Rüşdî Yalvâcî'nin "Tavzîhu'r-râbıta fî tevşîhi'l-hakîka" adlı eseri (Metin inceleme ve tahlil)
The book of Ali Riza Yalvaci "Tavzdeh al-rabita fi tavsheh al-haqiqa" (Text analysis and critics)
Yazar: HÜLYA ANIL
Danışman: PROF. DR. BETÜL GÜRER
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tasavvuf Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Kalbî bir tefekkür ve muhayyele olan râbıta, düşüncenin bir noktada teksîf edilerek, gönül bağının kuvvetlenmesini sağlayan, tasavvuf ehlinin konu ettiği ve uyguladığı özel bir terbiye metodudur. Râbıta deyince akla ilk gelen mürşîd râbıtası, tasavvufta kâmil mürşîdin ahlâkı ile ahlâklanmak için gösterilen yoğun çabanın neticesinde gerçekleşen ahlâk aktarımıdır.
Râbıtanın meşrûluğu hakkında eleştirel söylemler 19. yüzyılda Nakşibendiyye Halidî kolunda mürşîd râbıtası, namaz kılarken ve zikir esnasında uygulanmaya başladıktan sonra duyulmuştur. Tasavvuf çevreleri ve ulemanın da dahil olduğu tartışmalar günümüze kadar ulaşmıştır. Bu durum araştırmacıların dikkatini çekmiş, râbıta hakkında aleyhte ve lehte müstakil olarak eserler kaleme alınmıştır. Son dönem Osmanlı âlimlerinden olan Ali Rızâ Yalvâcî'ye (ö. 1320/1902) ait olan Tavzîhu'r-râbıta fî tevşîhi'l-hakîka adlı eser de bunlardan birisidir. Hâfız Seyyid Sirozî'nin (ö. 1269/1852) mürşîd râbıtası aleyhinde kaleme aldığı İbtâli'r-râbıta isimli risâlesi ile Nakşibendî Hâlidî koluna müntesip olan Mehmed Fevzî Efendi'nin (ö. 1318/1900) Aynü'l-hakîka fî râbıtati't-tarîka adlı savuma risâlesini, Ali Rızâ Yalvâcî karşılaştırmalı olarak ele almıştır. Bu eseri diğerlerinden farklı kılan râbıta gibi çok hususi bir konunun, zıt görüşler ihtiva eden iki risâle ile mukayese edilerek izâh edilmiş olmasıdır.
Bu çalışma, mürşîd râbıtasının meşrû olan ve meşrû olmayan yönlerini farklı bakış açıları ile incelenmesine imkân vermiştir.
Anahtar Kelimeler: Tasavvuf, Ali Rızâ Yalvâcî, mürşîd râbıtası, nâ-meşrû râbıta, meşrû râbıta, bid'at, Hâfız Seyyid Sirozî, Mehmed Fevzî Efendi.

Abstract:
Râbıta, a contemplation and imagination of the heart, is a special discipline method discussed and practiced by Sufis, which involves concentrating one's thoughts on a single point to strengthen the heart's connection. When one mentions râbıta, the first thing that comes to mind is the râbıta of the spiritual guide, which is the transmission of virtues that occurs as a result of the intense effort to adopt the morals of a perfect spiritual guide in Sufism.
Critical discourses regarding the legitimacy of râbıta emerged in the 19th century after the râbıta of the spiritual guide began to be practiced during prayer and dhikr within the Khalidi branch of the Naqshbandi order. The debates, which include Sufi circles and scholars, have continued to this day. This situation has attracted the attention of researchers, and independent works both for and against râbıta have been written. One of these works is Tavzdihu'r-râbıta fi tawshih al-haqiqa, written by Ali Rızâ Yalvaji (d. 1320/1902), a late Ottoman scholar. Ali Rızâ Yalvaji has comparatively examined Hâfız Sayyid Sirozi's treatise İbtâli'r-râbıta, written against the râbıta of the spiritual guide, and Mahmad Fawzi Afandi's defense treatise Ayn'al-haqiqa fî râbitati't-tarîqa, who was affiliated with the Khalidi branch of the Naqshbandi order. What sets this work apart from others is that it explains the very specific topic of râbıta by comparing two treatises containing opposing views.
This study has allowed for the examination of both the legitimate and illegitimate aspects of the râbıta of the spiritual guide from different perspectives.
Keywords: Sufism, Ali Rızâ Yalvaji, râbıta of the spiritual guide, illegitimate râbıta, legitimate râbıta, bid'ah, Hâfız Sayyid Sirozî, Mahmad Fawzi Afandi.