Bir yeraltı kaya tuzu madenindeki toz maruziyet risklerinin değerlendirilmesi
Evaluation of dust exposure risks in an underground rock salt mine
Yazar: SEÇİL AYANOĞLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ TAHSİN AYKAN KEPEKLİ ; PROF. DR. MEHMET ÜNAL
İstanbul Yeni Yüzyıl Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İş Sağlığı ve Güvenliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Maden Mühendisliği ve Madencilik = Mining Engineering and Mining
Dizin: Kaya tuzu = Rock salt ; Madenci = Miner ; Madencilik = Mining ; Madencilik sektörü = Mining sector ; Mesleki maruziyet = Occupational exposure ; Toz = Dust ; Toz zerreleri = Dust particles ; Tuz = Salt ; Tuz mağarası = Salt cavern

Özet:
Bir Yeraltı Kaya Tuzu Madenindeki Toz Maruziyet
Risklerinin Değerlendirilmesi, T.C. İstanbul Yeni Yüzyıl Üniversitesi,
Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İş Sağlığı ve Güvenliği Bölümü.
Kaya tuzu, tuzlu suların buharlaşması neticesinde oluşan
evaporitik bir kayaçtır. Kaya tuzu ile beraber kuvars, kil minerallerinden
oluşan yan kayaç varlığı da söz konusudur. Tüm bu kayaçların madencilik
faaliyetleri (üretim, nakliye vb) sırasında akciğer rahatsızlıklarına sebep
olabilecek mineral tozları havalanmaktadır. Toza maruz kalan maden
çalışanları sağlık açısından olumsuz yönde etkilenebilmektedir. Bu
çalışmada İç Anadolu Bölgesi'nde bir yer altı kaya tuzu maden ocağındaki
mineral tozlarının riskleri incelenerek toz ortam ve maruziyet ölçümleri ile
tozun fiziksel ve mineralojik özelliklerine bağlı olarak maruziyet risklerinin
değerlendirilmesi ve çalışma ortamının iyileştirilmesine yönelik çözüm
önerilerinin getirilmesi amaçlanmıştır.
Bu çalışmada madenin üretim ve nakliye yapılan beş farklı
alanından yüksek maruziyeti temsil edecek 7 toz örnek ve 4 tuz kayası ile
yan kayaçtan 11 örnek alınmıştır. Sadece toz oranı yüksek 7 örneğin tane
boyu analizi lazer saçınımlı parçacık boyutu analiz cihazı ile yapılmıştır. Bir
sonraki aşamada ise olası solunum yolu rahatsızlığına sebep olabilecek
minerallerin tespiti için X-Işınları Kırınım (XRD) analizi yapılmıştır. Daha
sonraki aşamada örnekler Taramalı Elektron Mikroskobu - Enerji Saçılım
Spektrometre (SEM-EDS) analizleri yapılarak mineraller morfolojik ve nicel
olarak tanımlanmıştır. Ayrıca iç ortam toz ölçümleri yapılarak çalışanların
maruz kaldığı toz miktarı belirlenmiştir.
Tane boyu analizinden elde edilen sayısal ve grafiksel
dağılımlara göre sağlık anlamında risk oluşturabilecek 5 μm ve altında toz
malzeme tespit edilmiştir. XRD analizi verilerine göre halit dışı mineraller; az
miktarda olmak kaydı ile kuvars, kalsit, anhidrit, klorit, montmorillonit, illit ve
jipstir. SEM-EDS incelemeleri bu tanımlamaları desteklemektedir. Yapılan iç
ortam toz ölçüm sonuçları Tozla Mücadele Yönetmeliği kriterlerine göre;
toplam toz sınır değerlerin altında olsa da solunabilir toz oranı değerlerin
üstünde bulunmuştur.
Bu bağlamda tozun çalışma ortamından mümkün olduğunca
uzaklaştırılması için havalandırmanın iyileştirilmesi ve bunun yanı sıra uygun
toz bastırma yöntemlerinin kullanılması gerekmektedir. Çalışanlara tozun
niteliğine uygun olarak kişisel koruyucu donanımları da sağlanması
önerilmektedir.
Anahtar Kelimeler: Maden, kaya tuzu, toz maruziyeti, risk değerlendirme

Abstract:
Evaluation of Dust Exposure Risks in an Underground
Rock Salt Mine, T.C. Istanbul New Century University, Institute of
Health Sciences, Department of Occupational Health and Safety.
Salt rock is an evaporitic rock formed by the evaporation of salty
water. Salt rocks could be found together with quartz and clay rich rocks.
Mineral dusts released during mining activities (production, haulage etc.) can
cause lung diseases. Because miners exposed to the dusts in air can be
adversely affected in terms of health. The aim of this study is to investigate
the risks of mineral dusts in an underground rock salt mine in the Central
Anatolia Region, and the assessment of exposure risks based on the
physical and mineralogical properties of the dust and to propose solutions for
the improvement of the working environment.
In this study, 11 samples (7 samples with high dust amount,
and 4 samples from salt rock and country rock) from five different locations
representing high dust exposure in production and transportation of the
mine. Only 7 samples with high dust content were analysed by laser
scattering particle size analyzer. X-Ray Diffraction (XRD) analysis was
performed to detect minerals that could lead to possible respiratory
diseases. Samples were also analyzed by Scanning Electron Microscopy -
Energy Scattering Spectrometry (SEM-EDS) to define minerals
morphologically and quantitatively.. Also aindoor dust measurements were
made to determine the amount of dust that employees were exposed to.
Numerical and graphical distributions obtained from the grain
size analyses, dust material less than 5 micron that could create health risk
was determined. The XRD analyses showed non-halite minerals as quartz,
calcite, anhydrite, chlorite, montmorillonite, illite and gypsum.
SEM-EDS analyses supported the findings.
The indoor dust measurement results according to the Dust Control
Regulation criteria; Although the total dust was below the limit values, the
respirable dust rate was above the values
In this context, it is necessary to improve the ventilation, as well
as the use of suitable dust suppression methods, in order to remove dust
from the working environment as much as possible. It is recommended to
provide employees personal protective equipment in accordance with dust
nature.
Keywords: Mine, salt rock, dust exposure , risk assessment