Bazı ekmeklik buğday çeşitlerinde vejetatif periyot, tane dolum periyodu, uyum oranı ve bazı verim özelliklerinin tane verimi ile ilişkilerinin incelenmesi
Investigation of the relationships between grain yield and vegetative period, grain filling period, harmonization ratio and some yield traits in some bread wheat varieties
Yazar: ABDULKADİR TANRIKULU
Danışman: PROF. DR. TEVRİCAN DOKUYUCU
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışmada i-) Kahramanmaraş koşullarında yüksek tane verimi (TV) için yetiştirilecek ekmeklik buğday çeşitlerinin TV ve verim özellikleri bakımından değerlendirilmesi ii-) bu çeşitlerin fenolojik dönemler (VP, TDP, EOS) bakımından değerlendirilmesi, TV ile ilişkilerinin incelenmesi ve TDPtt/VPtt = HR ile fenolojik özellikleri birlikte değerlendiren uyum oranlarının hesaplanması ve TV ile ilişkilerinin incelenmesi iii-) çeşitlerin diğer agronomik özelliklerinin Kahramanmaraş koşullarında TV ile ilişkilerinin ve bu bölge için seleksiyon kriteri olarak kullanılabilecek özelliklerin belirlenmesi amaçlanmıştır.
Denemeler 2014 ve 2016 yılları arasında Türkiye'nin Doğu Akdeniz Bölgesi'nde yer alan Kahramanmaraş koşullarında 2 yıl süreyle tesadüf blokları deneme desenine göre 18 adet ekmeklik buğday çeşidi ile 4 tekerrürlü olarak yürütülmüştür. Araştırmada, vejetatif periyot (VP), tane dolum periyodu (TDP), tane verimi (TV) ve olgunlaşma süresi (EOS) gibi fenolojik özellikler termal zamanlara bağlı olarak ölçülmüştür. HR (uyum oranı) değerleri termal zamanlara bağlı olarak HR=TDPtt / VPtt formülü ile hesaplanmıştır.
Araştırmada iki yıllık ortalamalar göz önüne alındığında en yüksek tane verimleri sırasıyla Gökkan (648.9 kg/da), Dinç (636.1 kg/da) ve Basribey (620.3 kg/da) olarak tespit edilmiştir. En düşük tane verimleri ise sırasıyla Karacadağ-98 (494.6 kg/da), Cumhuriyet-75 (497.1 kg/da) ve Pehlivan (510.3 kg/da) olarak saptanmıştır. Tane verimi 494.6-648.9 kg/da arasında değişmiştir.
Sonuçlara göre, buğdayda genotipler uyum oranı bakımından önemli ölçüde farklı bulunmuştur. Uyum oranı ile ilgili sonuçlara bakıldığında ise en yüksek uyum oranları sırasıyla Tekin (0.610), Cumhuriyet-75 (0.599) ve Vittorio (0.593) olarak; en düşük uyum oranları ise sırasıyla Nurkent (0.479), Pehlivan (0.484) ve Kaşifbey (0.513) olarak belirlenmiştir. Uyum oranı 0.479-0.610 arasında değişmiştir. 
Uyum oranları ile tane verimi arasındaki korelasyon 2014-2015 yılında istatistiksel olarak önemsiz, 2015-2016 yılında önemli, iki yıllık ortalamaya göre ise önemli bulunmuştur. Tane verimi yüksek olan çeşitlerde uyum oranının da yüksek olduğu, en düşük tane verimine sahip olan Pehlivan çeşidinde uyum oranının düşük olduğu; fakat genel olarak böyle bir eğilim olmasına rağmen bazı genotiplerde bu eğilimin dışında değerlere sahip olunduğu gözlenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Uyum oranı, Tane dolum periyodu, Vejetatif periyot, Tane verimi, Ekmeklik buğday.

Abstract:
In this study, it was aimed that i) investigating certain bread wheat varieties to be grown for high grain yield (GY) in Kahramanmaras conditions in term of their grain yields and yield traits; ii) evaluating the phenologic periods (VP, GFP, DM) of these varieties and calculating their harmonization ratios, which through the formula of GFPtt / VPtt = HR, assess phenologic features together and revealing its relation to grain yield iii) discovering the relationship between other agronomic properties and grain yield in Kahramanmaras conditions and determining the traits that could be used as a selection criteria for this region. 
Experiments was carried out in randomised complete block design with four replications, for two successive years between 2014 and 2016 under the conditions of Kahramanmaras province, located in East-Mediterranean region of Turkey. In the research, phenological periods such as vegetative period (VP), grain filling period (GFP), days to maturity (DM) by the thermal times, GY (grain yield) and yield traits was measured. HR (harmonization ratio) values over thermal times was also calculated by the formula HRtt= GFPtt / VPtt.
In our analysis, when the average values of the measurements collected through two years were evaluated, the highest grain yields was determined in Gökkan (648.9 kg/da), Dinç (636.1 kg/da) and Basribey (620.3 kg/da), respectively, while the lowest grain yields were observed in Karacadağ (494.6 kg/da), Cumhuriyet-75 (497.1 kg/da) and Pehlivan (510.3 kg/da) cultivars, respectively. Grain yield was changed between 494.6-648.9 kg/da.
According to the results, genotypes are significantly different for HR in wheat. Considering the HR, however, it was revealed that Tekin (0.610), Cumhuriyet-75 (0.599) and Vittorio (0.593) had the most elevated HR values, respectively, even though the smallest rates were calculated for Nurkent (0.479), Pehlivan (0.484) and Kaşifbey (0.513) respectively. Harmonization ratio was changed between 0.479-0.610.
The correlation between harmonization ratio and grain yield was found to be statistically insignificant in the growth season of 2014-2015, while it was significant for both the season of 2015-2016 and the mean values calculated by considering all years studied. It has been observed that, for the varieties studied, if grain yield was low, harmonization ratio was also low, and if harmonization ratio was high, grain yield was similarly high. Howewer, it has been additionally realized that, despite the fact that there appears to be such a tendency for harmonization ratio and grain yield in varieties, there were certain genotypes whose values were not in line with this inclination.

Key Words: Harmonization ratio, Grain filling period, Vegetative period, Grain yield, Bread wheat.