Mavi yakalı ve beyaz yakalı emekliliğin kuşaklar sosyolojisi bağlamında karşılaştırılması
Comparison of blue collar and white collar retirement in the context of the sociology of generations
Yazar: HALİL ÇAKIR
Danışman: PROF. DR. AYŞE AZMAN
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Beyaz yakalı = White collar ; Emeklilik = Pension ; Kuşak çatışması = Generation clash ; Kuşaklar = Generations ; Mavi yakalı çalışanlar = Blue collar workers ; Sosyal sigortalar sistemi = Social insurances system ; Yaşlılık sigortası = Old age insurance

Özet:
Türkiye'de emeklilik olgusu, Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemlerinde ortaya çıkmış, yirminci yüzyılın ilk yarısında modern sosyal güvenlik sisteminin ilk unsurlarından biri olarak kabul edilmiştir. Dünyada ise modern çalışma biçimlerinin yaygınlaştığı 1800'lerin ikinci yarısında günümüzdeki anlamıyla uygulanmaya başlamıştır. Yaşlanma nedeniyle çalışamaz hale gelen bireylerin ekonomik olarak desteklenmesi amacıyla uygulanan emeklilik, yaşlılıkla birlikte ele alınmaktadır. Emeklilik, yaşlı kuşakların erişebildiği bir ayrıcalık olarak karşımıza çıkmakta, genç kuşakların emekliliğe ulaşabilmesi uzun çalışma sürelerinden ötürü zorlaşmaktadır. Bu anlamda emeklilik, toplumsal grupları yaş faktörü bağlamında farklılaştıran önemli bir ayrım noktasıdır. Diğer yandan çalışmayla tanımlanan günümüz toplumlarında, çalışma hayatının dışında kalmak anlamına gelen emeklilik, travmatik bir biçimde deneyimlenmektedir. Bu tespitlerden hareketle, emekliliği bir kuşak sorunu olarak analiz etmek mümkündür. Kuşakların üyeleri, aile arka planı, eğitim yaşamı, mesleki deneyimler bakımından birbiriyle benzerlik göstermektedir. Bu çalışma, Türkiye'de farklı emek tiplerine dayanan emeklilik biçimlerinin kuşaklar sosyolojisi bağlamında tartışılmasına odaklanmaktadır. Çalışmada, kuşakların oluşumunda emeklilik olgusunun etkilerinin mesleki farklılaşma değişkeni çerçevesinde analiz edilmesi amaçlanmaktadır. Çalışma, nicel ve nitel verilerin bir arada kullanıldığı bir karma yöntem araştırması olarak tasarlanmıştır. Araştırmanın verileri, Mersin'de ikamet eden, emekliliğe mavi yakalı ve beyaz yakalı işlerde çalışarak 1980 yılından sonra hak kazanmış kişilerle yürütülen anket çalışması ve yarı-yapılandırılmış görüşmelerden elde edilmiştir. Mavi yakalı emeklilik ile beyaz yakalı emeklilik arasında kuşaksal deneyimler anlamında önemli farklılıklar bulunmaktadır. Sosyo-ekonomik açıdan benzer arka planlara sahip olan emekliler, eğitim düzeyi ve mesleki farklılaşma anlamında birbirinden ayrılmaktadır. Bu durum, emeklilik sonrasındaki deneyimleri belirlemekte, bireylerin içinde bulundukları toplumsal zemine verdikleri tepkileri kuşaksal pratikler bağlamında anlamlandırmaktadır.

Abstract:
The phenomenon of retirement in Turkey emerged in the last period of the Ottoman Empire and was accepted as one of the first elements of the modern social security system in the first half of the twentieth century. In the second half of the 1800s, when modern working methods became widespread in the world, it started to be applied in its current sense. Retirement, which is applied to support individuals economically who become unable to work due to aging, is considered together with old age. Retirement appears as a privilege accessible to older generations, and it is difficult for younger generations to reach retirement due to long working times. In this sense, retirement is an important point of distinction that differentiates social groups in terms of age factor. On the other hand, in today's societies characterized by work, retirement, which means staying out of working life, is experienced in a traumatic way.Based on these statements, it is possible to analyze retirement as a generational problem.Members of the generations are similar to each other in terms of family background, educational life, professional experience, etc. This study focuses on the discussion of retirement forms based on different types of labor in Turkey in the context of the sociology of generations.In the study, it is aimed to analyze the effects of the retirement phenomenon on the formation of generations within the framework of the variable of occupational differentiation. The study was designed as a mixed method research in which quantitative and qualitative data were used together. The data of the research were obtained from the questionnaire study and semistructured interviews conducted with people residing in Mersin, working in blue collar and white-collar jobs, and retired after 1980. There are significant differences in generational experiences between blue collar retirement and white collar retirement. Retirees, who have similar socio-economic backgrounds, differ from each other in terms of education level and professional differentiation. This situation determines the experiences after retirement and makes sense of the reactions of individuals to the social events they are facing in the context of generational practices.