Polikistik over sendromu (PKOS) olan hastalarda antiandrojen olarak kullanılan spironolakton tedavisinin kemik yapım ve yıkım belirteçleri üzerine etkisinin araştırılması
Investigation of the effect of spironolactone treatment used as antiandrogen on bone formation and removal markers in patients with polycystic ovarian syndrome (PCOS)
Yazar: ŞENEL ŞAHİN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ IŞILAY KALAN SARI
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi​ / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases
Dizin: Antimüllerian hormon = Antimullerian hormone ; Cinsiyet hormonları = Sex hormones ; Folikül uyarıcı hormon = Follicle stimulating hormone ; Parathormon =

Özet:
Amaç: Bu çalışmanın amacı, antiandrojen olarak kullanılan spironolakton tedavisinin, polikistik over sendromu (PKOS) olan hastalarda kemik yapım ve yıkım belirteçleri üzerindeki etkilerini araştırmaktır.
Gereç ve Yöntem: Prospektif olarak tasarlanan bu çalışma, 1 Mayıs 2023 ile 1 Kasım 2024 tarihleri arasında Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Kliniği'nde gerçekleştirilmiştir. Çalışma için etik kurul onayı alınmış olup (Protokol Kodu: 2023-148), tüm katılımcılardan yazılı bilgilendirilmiş onam alınmıştır. Araştırmaya, 18-35 yaş arası, PKOS tanısı almış ve hirsutizm nedeniyle spironolakton tedavisi planlanan kadın hastalar dahil edilmiştir. Çalışma grubu oral kontraseptif (OKS) kullanımı kontrendike olan, OKS kullanmak istemeyen veya menstrüel siklusu düzenli olduğu için OKS tercih etmeyen hastalar arasından seçilmiştir. Hipertansiyon, kalp yetmezliği, malignite, hipertiroidi, primer hiperaldosteronizm, cushing sendromu, romatolojik hastalıklar, böbrek hastalığı gibi kemik metabolizmasını etkileyen hastalıkları olanlar ya da osteoporoz riskini artıran ilaç kullananlar çalışma dışı bırakılmıştır. Tedavi protokolünde, ilk ay 50 mg/gün, takip eden aylarda 100 mg/gün dozunda spironolakton uygulanmıştır. Hastaların Ferriman-Gallwey (FG) skoru, kilo, kan basıncı değerleri, hormon testleri ve kemik metabolizması ile ilgili olan kalsiyum, parathormon, D vitamini düzeyleri ve kemik yapım ve yıkım belirteçlerinden PINP (Prokollajen Tip 1 N-terminal Propeptit) ve CTX (Tip 1 Kollajen C-terminal Telopeptid) düzeyleri tedavi öncesinde ve tedaviden 3 ay sonra değerlendirilmiştir. 
Bulgular: Çalışmaya 31 hasta dahil edilmiş, ancak 7 hasta şehir dışına taşınma veya gebelik planlama gibi nedenlerle tedaviyi tamamlayamamış, 4 hasta ise hipotansiyon gelişmesi nedeniyle tedaviyi bırakmıştır. Sonuç olarak, 20 hasta ile çalışma tamamlanmıştır. Tedavi sonrası FG skorunda anlamlı bir düşüş saptanmıştır (p < 0,001). Yine serbest testosteron düzeylerinde tedavi sonrasında anlamlı bir azalma gözlenmiştir (p = 0,024). Vücut kitle indeksi ve kilo değerlerinde istatistiksel olarak anlamlı değişiklik olmamıştır. Tedaviye devam edilen hastalarda kan basıncı değerlerinde belirgin bir değişim gözlenmemiştir. Kemik yapım belirteci olan PINP ve kemik yıkım belirteci olan CTX düzeylerinde tedavi öncesi ve sonrası arasında anlamlı bir fark saptanmamıştır (p > 0,05). 
Sonuç: PKOS hastalarında, spironolakton tedavisi, 3 aylık tedavide hirsutizm belirtilerini azaltırken, serbest testosteron seviyelerinde anlamlı düşüş sağlamıştır. Kemik yapım ve yıkım belirteçleri üzerinde 3 aylık tedavide anlamlı bir etki göstermemiştir. Spironolakton tedavisinin kemik üzerine etkisini ortaya koyabilmek için daha uzun süreli ve daha fazla hasta içeren çalışmalara ihtiyaç vardır.

Abstract:
Aim: The aim of this study is to investigate the effects of spironolactone, used as an antiandrogen, on bone formation and resorption markers in patients with polycystic ovary syndrome (PCOS).
Materials and Methods: This prospectively designed study was conducted between May 1, 2023 and November 1, 2024 at Antalya Training and Research Hospital, Endocrinology and Metabolic Diseases Clinic. Ethical approval was obtained (Protocol Code: 2023-148), and written informed consent was received from all participants. The study included women aged 18-35 years diagnosed with PCOS and undergoing spironolactone treatment for hirsutism. The study group was selected from patients who were contraindicated for oral contraceptive (OC) use, did not want to use OCC, or did not prefer OCC because their menstrual cycle was regular. Patients with diseases affecting bone metabolism such as hypertension, heart failure, malignancy, hyperthyroidism, primary hyperaldosteronism, Cushing syndrome, rheumatologic diseases, kidney disease, or those using drugs that increased the risk of osteoporosis were excluded from the study. In the treatment protocol, spironolactone was administered at a dose of 50 mg/day in the first month and 100 mg/day in the following months. The patients' Ferriman-Gallwey (FG) score, weight, blood pressure values, hormone tests, calcium, parathyroid hormone, vitamin D levels related to bone metabolism, and PINP (Procollagen Type 1 N-terminal Propeptide) and CTX (Type 1 Collagen C-terminal Telopeptide ) levels, which are markers of bone formation and resorption, were evaluated before and 3 months after treatment.
Results: A total of 31 patients were enrolled in the study. However, 7 patients could not complete the treatment due to relocation or pregnancy plans, and 4 patients discontinued treatment due to hypotension. As a result, the study was completed with 20 patients. A significant decrease in FG score was detected after treatment(p < 0.001). Also, a significant decrease in free testosterone levels was observed after treatment (p = 0.024). There was no statistically significant change in BMI and weight values. No significant change was observed in blood pressure values in patients who continued treatment. Furthermore, there were no significant differences in the levels of PINP and CTX, markers of bone formation and resorption, before and after treatment (p > 0.05). 
Conclusion: In PCOS patients, spironolactone treatment reduced hirsutism symptoms and significantly decreased free testosterone levels in 3 months of treatment. It did not show a significant effect on bone formation and resorption markers in 3 months of treatment. Longer-term studies with more patients are needed to demonstrate the effect of spironolactone treatment on bone.