Kur'an-ı Kerim ve sünnette insan hakları
Human rights in the Quran and Sunnah
Yazar: MOHAMMED JALIL IBRAHIM AL-KHAYYAT
Danışman: PROF. DR. ŞAMİL DAĞCI
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law

Özet:
Eskiden başlayarak günümüze kadar gelen ve insanlığın büyük bir problemi olan insan hakları konusu, her dönemde kendisine tartışma alanı bulmuştur. Gerek sosyologlar gerek felsefeciler gerek siyasetçiler gerek de İslâm filozofları tarafından sürekli incelenen insan hakları, tam manasını İslâm dininde bulmuştur. Son kitap olan Kur'an-ı Kerim, insan hakları üzerinde çok hassas kurallar ve yöntemler belirlemiştir. Fakat insanlığın yeryüzüne ilk inişinden bu yana sürekli kendisini sübjektif bir şekilde yenileyen insan hakları, her dönemde mutlaka ya eksik ya da yanlış algılanmıştır. Bundan dolayı tam manasıyla insanlar, hakkını tam olarak tanımlayamamış ve koruyamamışlardır. Bunun en bariz örneği İslâmiyet öncesi topluluklardır. İslamiyet öncesi toplumlarda insanların olanakları oldukça kısıtlı ve elverişsizdi. O dönemlerde kabile anlayışının hâkim olduğu bir toplumsal düzen vardı. Ayrı ayrı birden çok kabilelerin olduğu bu dönemde, her kabile kendi kabilesinin menfaatlerini ve önceliklerini savunmaktaydı. Adalet kavramından yoksun bir anlayış hâkimdi. Zorbalık, intikam, öç alma, yağmacılık (hırsızlık), insanların kişisel mallarına zarar verme gibi davranışlar alışkanlık haline gelmiş ve önüne geçilemez bir boyuta ulaşmıştı. O dönemde yaşayan insanların, can güvenlikleri de mal güvenlikleri de söz konusu değildi. Kadınlara ve kız çocuklarına toplumda asla yer verilmemekteydi. Ta ki Hz. Muhammed (s.a.v.) aracılığıyla Kur'an indirilene ve İslâm Dinine davetler başlayan kadar bu durum böylece devam etmiştir. İnsanın doğuştan kendisiyle beraber getirmiş olduğu, bununla beraber sosyalleşerek kazandığı haklara dikkat çekilip, insanın en güzel ve şerefli bir varlık olduğunu; erkek, kadın, çocuk, genç ve yaşlı ayırt etmeksizin herkesin eşit haklara sahip olduğunu hatırlatan birçok ayet ve birçok Hadis-i Şerif nazil ve varid olmuştur. Tin Sûresinin 4312. ayetinde insanın değeri, onuru ve kıymeti ifade edilmiştir. Kur'an'ın birçok yerinde bu ayette olduğu gibi insan haklarına vurgular yapılmaktadır. Bununla birlikte Hz. Muhammed (s.a.v.)'in sözlerinde ve uygulamalarında da sık sık insan hakları vurgusu yer almaktadır. İslam anlayışının temelinde ırk ve renk ayrımının gözetilmediği de aşikâr bir durumdur. Bu çalışmada insan haklarına, dünya tarihinde ilk, ne zaman, nasıl değinildiği araştırılacak olup gerekli incelemelerde bulunulacak, daha sonra Kur'an ayetleri ve Sünnetten örneklerle insan haklarına değinilecektir.

Abstract:
The issue of human rights, which has been a main problem of humanity from ancient times to the present day, has found itself a field of discussion in every period. Human rights, which are steadily examined by sociologists, philosophers, politicians and Islamic philosophers, have found their full meaning in the religion of Islam. The last book, the Holy Quran, has determined very sensitive rules and ways on human rights. However, human rights, which have been constantly renewing themselves in a subjective way since humanity's first landing on earth, have always been perceived either incompletely or incorrectly. For this reason, people have not been able to fully define and protect their rights. The most obvious example of this is pre-Islamic communities. In pre-Islamic societies, people's chances were very limited and inappropriate. At that time, there was a social order dominated by tribal mentality. In this period when there were multiple separate tribes, each tribe defended the interests and priorities of its own tribe. An understanding free of the concept of justice prevailed. Behaviors such as bullying, revenge, looting (theft), and damaging people's personal property had become habits and had reached an unstoppable level. The safety of life and property of the people living in that period was not in question. Women and girls were never given a place in society. Until Hz. This situation continued until the Quran was sent down through Muhammad (peaced be upon him) and invitations to Islam began. Attention is drawn to the rights that humans bring with them from birth and the rights they gain through socialization, and that humans are the most beautiful and honorable beings; Many verses and many Hadiths have been uncovered and uncovered reminding us that everyone has equal rights, regardless of men, women, children, young and old. 4313 of Surah Al-Tin. In this verse, the value, dignity and worth of human beings are expressed. In many parts of the Quran, human rights are confirmed, as in this verse. However, Hz. There is often an emphasis on human rights in the words and practices of Muhammad (peaced be up him). It is also clear that the basis of the understanding of Islam is that there is no discrimination based on ethnicity or color. In this study, human rights will be investigated for the first time, when and how they were mentioned in world history, the necessary examinations will be made, and then human rights will be touched upon with examples from the Qur'an and the Sunnah.