Sporcularda sirkadiyen ritmin aerobik ve anaerobik performans üzerine etkisi
Effect of si̇rkadyen rhythm on aerobic and anaerobic performance in athletes
Yazar: CİHAN GÜRBÜZ
Danışman: PROF. DR. ÇETİN YAMAN
Bayburt Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Beden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı / Beden Eğitimi ve Spor Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Spor = Sports

Özet:
Çalışmanın amacı, günün farklı saatlerinde yapılan egzersizin etkisini araştırmak ve arasındaki uyum sürecine bakılmıştır. Araştırma Bayburt Üniversitesi Spor Bilimleri Fakültesinde öğrenim gören erkek öğrenciler üzerinde 15 sabah egzersiz grubu (SEG), 15 akşam egzersiz grubu (AEG) 15 kontrol grubu (KG) olmak üzere toplamda 45 katılımcı gönüllü katılımı ile yapılmıştır. Çalışmaya gönüllü katılan 45 erkek sporcu (Yaş: 20,93±0,37 yıl; Vücut Ağırlığı: 71,28±0,98 kg; Boy Uzunlukları: 1,77±0,015 cm) katıldı. Katılımcılar 45 gün boyunca aerobik ve anaerobik kapasite gelişimine yönelik devir antrenmanı yapmışlarıdır. Antrenmanlar (pazartesi, çarşamba ve cuma) olarak belirlenmiştir. Katılımcılar antrenmana başlamadan önce ön test, 15 gün sonra ara test ve 45 günün sonunda son test alınmıştır. Antrenmanlara başlamadan öncesinde antrenmanların arasında ve sonunda Cooper testi, Dikey sıçrama, T-testi, Vücut sıcaklığı, Kan basıncı, Kalp atım hızları (KAH) alınmıştır. Araştırmada elde edilen veriler IBM SPSS (Statistical Package for the Social Sciences) 24.0 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Demografik verilerin değerlendirilmesinde tanımlayıcı istatistiksel testler (Ortalama, Minimum, Maksimum, Standart Sapma) uygulanmıştır.  Verilerin normallik dağılımları shapiro wilk testi ile sınanmıştır. İlişkili gruplarda normal dağılım gösteren değişkenler arasındaki farklar, tek yönlü anova, normal dağılmayan değişkenler ise wilcoxon sıralı işaret ile belirlenmiştir. İlişkisiz gruplarda normal dağılım gösteren değişkenler  farklar tekrarlı ölçümler anova ile normal dağılmayan değişkenler ise Kruskal Wallis H testi ile belirlenmiştir. İstatistiksel anlamlı farklılık p<0.05 olarak kabul edilmiştir. Analizler sonucunda ön-ara ve son test sabah alınan ölçümlerde SEG Cooper ve dikey sıçramada anlamlı fark bulunurken AEG cooper, vücut sıcaklığı, KAH ve kan basıncında p<0.05 düzeyinde anlamlı farklılık bulunmuştur. Akşam alınan ölçümlerde SEG ve AEG grubun Cooper testinde anlamlı fark bulunurken KG kan basıncında ve KAH p<0.05 düzeyinde anlamlı farklılık bulunmuştur. Ön test sabah ölçümlerinde Cooper ve kan basıncında anlamlı farklılık görülürken akşam ölçümlerinde Cooper, dikey sıçrama, vücut sıcaklığı ve kan basıncında p<0.05 düzeyinde anlamlı farklılık bulunmuştur. Ara test sabah testlerinde Cooper, t-testi, dikey sıçrama, vücuy sıcaklığı ve KAH anlamlı farklılık bulunurken akşam ölçümlerinde Cooper testi, dikey sıçrama ve vücut sıcaklığında p<0.05 düzeyinde anlamlı farklılık bulunmuştur. Son test sabah ölçümlerinde Cooper, t-testi, dikey sıçrama, vücut sıcaklığı ve KAH anlamlı farklılık bulunurken akşam ölçümlerinde t-testi, dikey sıçrama, vücut sıcaklığı ve KAH p<0.05 düzeyinde anlamlı farklılık bulunmuştur. Sonuç olarak,  sporcular üzerinde yapılan antrenman doğrultusunda sabah egzersiz grubu ve akşam egzersiz gruplarının sirkadiyen ritmin etkisinin olduğu görülerek aerobik ve anaerobik performanslarında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık gösterdiği söylenebilirken kontrol grubu üzerinde anlamlı bir farklılık bulunamamıştır. 
Anahtar Kelimeler: Aerobik, anaerobik, sirkadiyen ritim, performans.

Abstract:
The aim of the study was to investigate the effect of exercise at different times of the day and to look at the adaptation process between them. The research was conducted on male students studying at Bayburt University Faculty of Sports Sciences with the voluntary participation of 45 participants in total, including 15 morning exercise group (SEG), 15 evening exercise group (AEG) and 15 control group (CG). Forty-five male athletes (Age: 20.93±0.37; Body Weight: 71.28±0.98; Height: 1.77±0.015) participated in the study. Participants performed circuit training for 45 days to develop aerobic and anaerobic capacity. The workouts were determined as (Monday, Wednesday and Friday). Participants took a pre-test before starting the training, a mid-test after 15 days and a post-test at the end of 45 days. Cooper test, Vertical jump, T-test, Body temperature, Blood pressure, Heart rate (HR), Body temperature, Blood pressure, Heart rate (HR) were taken before starting the training, between and at the end of the training. The data obtained in the study were analyzed using IBM SPSS (Statistical Package for the Social Sciences) 24.0 program. Descriptive statistical tests (Mean, Minimum, Maximum, Standard Deviation) were applied in the evaluation of demographic data. Normality distribution of the data was tested with shapiro wilk test. Differences between normally distributed variables in related groups were determined by one-way anova and non-normally distributed variables were determined by Wilcoxon ranked sign. In unrelated groups, differences between normally distributed variables were determined by repeated measures anova and non-normally distributed variables were determined by Kruskal Wallis H test. Statistically significant difference was accepted as p<0.05. As a result of the analyzes, a significant difference was found in SEG Cooper and vertical jump in the measurements taken in the morning of the pre-interim and post-test, while a significant difference was found in AEG cooper, body temperature, HR and blood pressure at p<0.05 level. In the measurements taken in the evening, a significant difference was found in the Cooper test of the SEG and AEG group, while a significant difference was found in CG blood pressure and HR at p<0.05 level. In the pre-test morning measurements, significant differences were found in Cooper and blood pressure, while in the evening measurements, significant differences were found in Cooper, vertical jump, body temperature and blood pressure at p<0.05 level. In the morning measurements of the intermediate test, significant differences were found in Cooper, t-test, vertical jump, body temperature and HR, while in the evening measurements, significant differences were found in Cooper test, vertical jump and body temperature at p<0.05 level. In the post-test morning measurements, Cooper test, t-test, vertical jump, body temperature and HR were significantly different, while in the evening measurements, t-test, vertical jump, body temperature and HR were significantly different at p<0.05 level. As a result, it can be said that the morning exercise group and evening exercise groups showed a statistically significant difference in aerobic and anaerobic performances by showing the effect of circadian rhythm in line with the training performed on the athletes, while no significant difference was found on the control group.
Keywords: Aerobic, anaerobic, circadian rhythm, performance.