Yerel ekmeklik buğday (Triticum aestivum L.) genotiplerinin moleküler karekterizasyonu ve fenotipik özelliklerinin incelenmesi
Investigation of molecular characterization and phenotypic properties of local bread wheat (Triticum aestivum L.)  genotypes
Yazar: CEMAL HANAZAY
Danışman: PROF. DR. CUMA AKINCI ; DR. ÖĞR. ÜYESİ HARUN BEKTAŞ
Dicle Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Dünyanın başlıca besin kaynaklarından olan buğdaya olan artan talebi karşılamak ve daralan genetik çeşitliliğin artırılması için yeni gen kaynaklarına ihtiyaç duyulmaktadır. Bu nedenle bitki ıslahçıları geniş gen havuzu oluşturmak için yerel ve yabani genotiplere yönelmiştir. Bu çalışma yerel ve tescilli ekmeklik buğday çeşitlerinin fenotipik özelliklerini belirlemek ve moleküler karakterizasyonunu tanımlamak amacıyla sera koşullarında yürütülmüştür. Çalışmada bitki boyu (65.93-117.75 cm), bitkide kardeş sayısı (2.25-16 adet), ana sap başaktaki başakçık sayısı (16.25-22.75 adet), anasap başakta tane ağırlığı (0.56-1.57 g), bitkide tane sayısı (66.50-213.25 adet), anasap başakta tane sayısı (20-56 adet), bitki tane verimi (2.72-4.58 g), kök kuru ağırlığı (0.68-1.85 g), bitki toprak üstü kuru ağırlığı (8.81-21.13 g), hasat indeksi (%20.86-35.51), kök/toprak üstü kuru ağırlığı (0.06-0.11) ve bayrak yaprak alanı (10.55-62.25 cm²) özellikleri ölçülmüş ve genotipler arasında geniş varyasyon olduğu bulunmuştur.
Moleküler karakterizasyon için 14 adet SSR primeri kullanılmıştır. Toplam 45 bant elde edilmiştir. Oluşan bantların 37 tanesi polimorfik özellik göstermiştir. Primer başına 3.21 bant ortalaması elde edilmiştir. En fazla polimorfik bant veren Xwmc332 primerinden 5 bant elde edilmiştir. Polimorfik bilgi içeriği 0.36-0.83 arasında gerçekleşmiştir. 
Yerel ekmeklik buğday genotipleri arasında SSR markörleri kullanarak belirlenen Jaccard benzerlik indeksi %25.8-87.5 arasında değişmiştir. Bayes istatistiğine göre yapılan dendograma göre genotipler 2 ana gruba ayrılmış ve bunların arasında %89 farklılık ortaya çıkmıştır. 
Yapılan çalışma ile yerel ekmeklik buğday genotiplerinin incelenen özellikler açısından geniş bir varyasyona sahip olduğu görülmüştür. Bu varyasyonu belirlenmesinde mikrosatelit markörlerinin  kullanılabileceği öngörülmüştür.

Abstract:
New gene sources are needed to meet the increasing demand of wheat, which is one of main food sources the world's. At the same time this study is also important in terms of increasing the narrowing genetic diversity. For this reason, plant breeders have focused on local and wild genotypes to create a large gene pool. This study was conducted to determine phenotypic properties and molecular characterization of local bread wheat genotypes. Plant height (65.93-117.75 cm), number of tiller in the plant (2.25-16 units), number of spikelets in main spike (16.25-22.75 units), grain weight in main spike (0.56-1.57 g), number of seed per plant (66.50-213.25 units),  grain number per spike (20-56 units), plant grain yield (2.72-4.58 g), root dry weight (0.68-1.85 g), above-ground plant  dry weight (8.81-21.13 g), harvest index (20.86%) 35.51), root / soil dry weight ratio (0.06-0.11) and flag leaf area (10.55-62.25 cm²) were measured and a wide variation was found between genotypes.
14 units SSR primers were used for molecular characterization. A total of 45 bands were obtained. 37 of these bands showed polymorphic properties. Average of band per primer was 3.21. The most polymorphic was Xwmc332 primer and it gives 5 bands. The polymorphic information content was between 0.36-0.83.
 Jaccard similarity index determined by using SSR markers ranged from 25.8% to 87.5% among local bread wheat genotypes. According to the dendogram made in Bayes statistics, genotype is divided into two main groups. There was 89% difference between these two main groups.
In this study, it was found that local bread wheat genotypes have a wide variety for investigated traits. Microsatellite markers can be used to determine genotypic variation.