İleri evre akciğer kanseri hastalarında karşılanmamış bakım gereksinimlerinin yaşam kalitesine etkisi
The effect of unmet care needs on quality of life in patients with advanced lung cancer
Yazar: GİZEM TEMELTAŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞEGÜL ÇELİK
İZMİR BAKIRÇAY ÜNİVERSİTESİ / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Bu araştırma, ileri evre akciğer kanseri hastalarında karşılanmamış bakım gereksinimlerinin yaşam kalitesine etkisini değerlendirmek amacıyla tanımlayıcı ve kesitsel tipte yapılmıştır. 
Araştırma 15.11.2022-30.04.2023 tarihleri arasında İzmir İl Sağlık Müdürlüğü Sağlık Bilimleri Üniversitesi Dr. Suat Seren Göğüs Hastalıkları ve Cerrahisi Eğitim ve Araştırma Hastanesi'ne tedavi gören ve dahil edilme kriterlerini karşılayan 294 ileri evre akciğer kanseri hastaları ile yürütülmüştür. Araştırmanın verileri; Birey Tanıtıcı Bilgi Formu, Destekleyici Bakım Gereksinimleri Ölçeği (DBGÖ-KF) ve Avrupa Kanser Araştırma ve Tedavi Organizasyonu Yaşam Kalitesi Ölçeği (EORTC-QLQ-C30) kullanılarak toplanmıştır. Araştırmada veriler tanımlayıcı istatistiksel yöntemler; bağımsız örneklem t test, Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA), Benferoni testi, Pearson kolerasyon analizi ve Regresyon analizi kullanılarak incelenmiştir. 
Araştırmada yer alan ileri evre akciğer kanseri hastalarının DBGÖ-KF puan ortalamaları 105,86±15,61; sağlık hizmeti ve bilgilendirme gereksinimi alt boyut puan ortalamaları 52,77±6,95; psikolojik gereksinim alt boyut puan ortalamaları 24,79±8,50; günlük yaşam gereksinimleri alt boyut puan ortalamaları 21,13±2,73; cinsellik gereksinimleri alt boyut puan ortalamaları 7,17±3,31 olarak tespit edilmiştir. Hastaların yaşam kalitesi ölçeği puan ortalamaları ise fonksiyonel boyut için 50,90±12,45, semptom boyutu için 40,21±13,13 ve genel sağlık boyutu için 60,35±13,68 olarak hesaplanmıştır. Hastaların yaşam kalitesi ölçeği alt boyutlarının yaş, yaşanılan yer, hastalık süresi, hastalık tipi, hastalık evresi ve kanser tedavisi alma durumlarını kapsayan sosyo-demografik ve klinik özelliklerine göre istatistiksel olarak anlamlı farklılık gösterdiği belirlenmiştir (p<0,05). Hastaların karşılanmamış bakım gereksinimleri ile yaşam kalitesi arasındaki ilişki incelendiğinde sağlık hizmeti ve bilgilendirme gereksinimleri alt boyutu ile fonksiyonel boyut arasında (r=0,205; p=0,000) ve cinsellik gereksinimleri alt boyutu ile fonksiyonel boyut arasında istatistiksel olarak anlamlı pozitif yönlü ve zayıf düzeyde bir ilişki (r=0,289; p=0,000) tespit edilmiştir. Bununla birlikte hastaların günlük yaşam gereksinimleri alt boyutu ile fonksiyonel boyut arasında istatistiksel olarak anlamlı negatif yönlü ve zayıf düzeyde bir ilişki (r=-0,318; p=0,000), semptomlar boyutu arasında istatistiksel olarak anlamlı negatif yönlü ve orta düzeyde bir ilişki (r=-0,475; p=0,000) ve genel sağlık boyutu arasında istatistiksel olarak anlamlı pozitif yönlü ve zayıf düzeyde bir ilişki (r=0,300; p=0,000) tespit edilmiştir. Çoklu regresyon analizi sonucunda günlük yaşam gereksinimlerinin yaşam kalitesini istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yordadığı (t=5,415, p=0,000) ve kurulan modelde günlük yaşam gereksinimleri yaşam kalitesi üzerindeki değişimin %9,6'sını açıkladığı tespit edilmiştir.
Bu araştırmada ileri evre kanser hastalarında yaşam kalitesinin bazı tanımlayıcı ve klinik özelliklerden etkilendiği, hastaların karşılanmamış gereksinimlerinden sağlık hizmeti ve bilgilendirme gereksinimleri, cinsellik gereksinimleri ve günlük yaşam gereksinimleri ile yaşam kalitesi arasında ilişki olduğu belirlenmiştir. Hastaların günlük yaşam gereksinimlerinin yaşam kalitelerindeki değişimin %9,6'sını açıkladığı ve günlük yaşam gereksinimleri arttıkça yaşam kalitesinde artış olduğu sonucuna varılmıştır.

Abstract:
This descriptive and cross-sectional study was conducted to evaluate the effect of unmet care needs on quality of life in advanced lung cancer patients.
The study was conducted between 15.11.2022-30.04.2023 with 294 advanced lung cancer patients who were treated at Izmir Provincial Health Directorate Health Sciences University Dr. Suat Seren Chest Diseases and Surgery Training and Research Hospital and met the inclusion criteria. The data were collected using the Individual Descriptive Information Form, Supportive Care Needs Scale Short Form, and European Organisation for Research and Treatment of Cancer Quality of Life Scale. The data were analysed using descriptive statistical methods; independent sample t test, One-Way Analysis of Variance (ANOVA), Benferoni test, Pearson correlation analysis and Regression analysis. 
The mean scores of the advanced stage lung cancer patients in the study were 105.86±15.61; the mean scores of the health service and information needs sub-dimension were 52.77±6.95; the mean scores of the psychological needs sub-dimension were 24.79±8.50; the mean scores of the daily life needs sub-dimension were 21.13±2.73; and the mean scores of the sexuality needs sub-dimension were 7.17±3.31. The mean ölçscores of the quality of life scale were calculated as 50.90±12.45 for the functional dimension, 40.21±13.13 for the symptom dimension and 60.35±13.68 for the general health dimension. It was determined that the quality of life scale sub-dimensions of the patients showed statistically significant differences according to their socio-demographic and medical characteristics including age, place of residence, disease duration, disease type, disease stage and cancer treatment status (p<0.05). When the relationship between patients' unmet care needs and quality of life was analysed, a statistically significant positive and weak relationship (r=0.289; p=0.000) was found between the health service and information needs sub-dimension and the functional dimension (r=0.205; p=0.000) and between the sexuality needs sub-dimension and the functional dimension (r=0.289; p=0.000). In addition, a statistically significant negative and weak relationship was found between the daily life needs sub-dimension and the functional dimension (r=-0,318; p=0,000), a statistically significant negative and moderate relationship between the symptoms dimension (r=-0,475; p=0,000) and a statistically significant positive and weak relationship between the general health dimension (r=0,300; p=0,000). As a result of multiple regression analysis, it was determined that daily living needs predicted quality of life at a statistically significant level (t=5,415, p=0,000) and daily living needs explained 9.6% of the change in quality of life in the established model. 
In this study, it was determined that quality of life in advanced cancer patients was affected by some descriptive and medical characteristics, and that there was a relationship between the unmet needs of the patients, health care and information needs, sexuality needs and daily life needs and quality of life. It was concluded that the daily living needs of the patients explained 9.6% of the change in their quality of life and the quality of life increased as the daily living needs increased.