Heteroseksüel çiftlerde cinsiyetçilik türleri ile yakın ilişki şiddeti arasındaki ilişkide baskınlık düzeyinin aracı rolü
The mediator role of dominance levels in the relationship between sexism types and intimate partner violence on heterosexual dyads
Yazar: BUSE ARAS
Danışman: PROF. DR. ARİF ÖZER
Hacettepe Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışma Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Baskınlık = Dominance ; Cinsel şiddet = Sexual violence ; Cinsiyet rolleri = Gender roles ; Cinsiyetçilik = Sexism ; Heteroseksüellik = Heterosexsüality ; Yakın partner şiddeti = Intimate Partner violenc

Özet:
Bu araştırmanın amacı, heteroseksüel çiftlerde çelişik duygulu cinsiyetçilik ile yakın ilişki şiddeti arasındaki ilişkide baskınlığın aracı rolünün incelenmesi ve Baskınlık Ölçeği'nin Türkçeye uyarlanmasıdır. Bu araştırmada yordamaya dayalı korelasyonel model kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu, bir büyük şehirde yaşayan ve uygun örnekleme yöntemiyle seçilmiş 108 heteroseksüel çift oluşturmuştur. Araştırmada veri toplama aracı olarak Kişisel Bilgi Formu, Çelişik Duygulu Cinsiyetçilik Ölçeği, Çatışmaların Çözümüne Yaklaşım Ölçeği-2 ve Baskınlık Ölçeği kullanılmıştır. Analizler Mplus 8.1 paket programında gerçekleştirilmiştir. Baskınlık Ölçeği Türkçeye uyarlanırken yapı geçerliği kapsamında doğrulayıcı faktör analizi yapılmış, ölçümlerin güvenirliği ise Cronbach alfa güvenirlik analizleriyle test edilmiştir. Sonuçlar Baskınlık Ölçeği Türkçe formundan elde edilen ölçümlerin güvenirlik ve geçerlik değerlerinin yeterli olduğunu göstermiştir. Araştırmaya katılan çiftler için ayırt edilebilir ve ayırt edilemez model testleri yapılmış; çalışmaya katılan çiftlerin ayırt edilebilir olduğu görülmüştür. Çiftlerden elde edilen veriler aktör-partner karşılıklı bağımlı aracılık yaklaşımıyla değerlendirilmiştir. Bu araştırmanın bulguları; yakın ilişki şiddeti konusunda bir cinsiyet simetrisi olduğunu ve şiddetin partnerler arasında karşılıklı şekilde ortaya çıktığını göstermiştir. Erkeğin korumacı cinsiyetçilik düzeyinin artmasının kadın ve erkek için uygulanan ve maruz kalınan yakın ilişki şiddetini azalttığı bulunmuştur. Çelişik duygulu cinsiyetçilik, yakın ilişki şiddetini doğrudan arttırmamaktadır; fakat partnerlerin baskınlığı arttığında çelişik duygulu cinsiyetçilik kadının ve erkeğin uyguladığı ve maruz kaldığı yakın ilişki şiddetini arttırmaktadır. Partnerlerden birinin baskınlığı arttığında, kadının korumacı cinsiyetçilik düzeyi, erkeğin ise düşmanca cinsiyetçilik düzeyinin artması partnerlerin uyguladığı ve maruz kaldığı şiddeti arttırmaktadır. Bu araştırmadan elde edilen sonuçlar yakın ilişki şiddeti literatürü kapsamında tartışılmış; araştırma ve uygulama alanına yönelik öneriler sunulmuştur. Bu araştırmanın yakın ilişki şiddeti literatürüne katkı sağlaması umulmaktadır.

Abstract:
This study aimed to examine the mediation role of dominance in the relationship between ambivalent sexism and intimate partner violence in heterosexual dyads and to adapt the Dominance Scale into Turkish. The design was a predictive correlational study. The study participants consisted of 108 heterosexual couples selected by a convenient sampling method. The Instruments were the Personal Information Form, Ambivalent Sexism Inventory, Conflict Tactics Scale-2, and Dominance Scale. Data analysis was performed in Mplus 8.1. Dominance Scale was adapted into Turkish, confirmatory factor analysis was conducted for construct validity, and Cronbach alpha coefficients were calculated to evaluate the reliability. The results indicated that the reliability and validity coefficients of Dominance Scale were sufficient. Later, dyad members' distinguishability was examined, and the results showed that dyad members are distinguishable. Data obtained from couples were assessed through the actor-partner interdependence mediation model. The results revealed that intimate partner violence was bidirectional. As men's benevolent sexism level increased, the likelihood of exposure and perpetration of intimate partner violence reduced for both men and women. Ambivalent sexism had no direct effect on the increase of intimate partner violence. However, when partners' dominance levels rose, ambivalent sexism caused an increase in the victimization and perpetration of intimate partner violence. As one of the partners' dominance levels rose, women's ambivalent sexism levels and men's hostile sexism levels increased the violence exposed and perpetrated by partners. The findings were discussed in intimate partner violence literature, and recommendations were presented for theoretical and practical applications.