Domates üretiminde yapısal değişme: Gıda kalite-sağlık standartları ve tarımsal destekleme politikalarının etkileri
Structural change in tomato production: The impacts of food quality-safety standards and agricultural support policies
Yazar: SERHAT AŞCI
Danışman: PROF. DR. AHMET ALİ KOÇ
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ekonomi Bölümü / İktisat Ana Bilim Dalı / Gıda Ekonomisi ve İşletmeciliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Domates = Tomato ; Gıda güvenliği = Food safety ; Gıda kalitesi = Food quality ; Tarımsal destekleme politikaları = Agricultural support policies

Özet:
Bu çalışmada, gıda kalite-sağlık standartları ve tarımsal destekleme politikalarının domates sektöründe yapısal değişime olan etkilerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu doğrultuda, birçok gelişmiş ülkede ve AB içerisinde yaygın olan, sektörler için düzenleyici etki analizi metodu kullanılmıştır. Etki analizi politika ve/veya mevzuat değişikliği öncesi ve sonrası verilerin karşılaştırılması ve Antalya sera domates piyasası için geliştirilen kısmi denge modeli ile yapılmıştır. Türkiye'de taze domates ihracatında önemli olan ve Antalya'da yoğun olarak üretilen örtüaltı domates yetiştiriciliği ve pazarlaması temel alınmıştır. Kontrollü Örtüaltı Tarım, Organik Tarım, İyi Tarım Uygulamaları vb. yönetmelikler domates üretim sistemini değiştirmiş ve 3 yıl gibi kısa bir sürede bu düzenlemeler %25'lik bir alana yayılmıştır. Gıda yasası ve yönetmelikleri ürünlerdeki pestisit kalıntı bulgularını azaltan olumlu etki yapmıştır. Bununla birlikte, Tarım dışı firmalar domates sektöründeki Pazar fırsatlarını değerlendirmek amacıyla iyi tarım uygulamaları, organik ve topraksız tarım alanlarında modern sera yatırımlarına yönelmişlerdir. Son yirmi yıllık dönemi kapsayan 1988?2007 dönemi arası yıllık serilerle arz tahmini yapılmış ve üretimde bitki sağlığı denetimlerinin sıkılaştırıldığı yılların sera alanlarında (yatırımlarda) negatif etkisinin olduğu görülmüştür. Bunun yanında, 1998 yılından başlayarak 2008 yılı Nisan ayına kadar olan aylık zaman serileri ile talep fonksiyonları oluşturularak fiyat ve ihracat talep esneklikleri tahmin edilmiştir. Bu fonksiyonlarda da ürüne yönelik üretim desteklerinin pozitif, üretimin mevsimsel olmasının ve bitki sağlığı standartlarının yetersiz uygulanması sebebiyle yabancı ülkelerin ihracatı kesmesinin fiyata negatif etkisi olduğu ortaya konulmuştur. İhracat talebinde ise ihracat desteklerinin pozitif yönde etkileri olduğu bulunmuştur.

Abstract:
The aim of this study is to determine the effects of food quality and safety standards and agricultural subsidy policies on structural changes of tomato sector and tomato market. Related to this object, regulatory impact analysis method, common in the most of the developed countries and EU, for sectors was used. Impact analysis was examined by comparing data from ex-ante and ex-post situation of policy and legislation changes. Greenhouse tomato cultivation and marketing was taken as a base in Turkey since it is at the important position in fresh tomato trade and densely produced in Antalya. Regulations like Controlled Greenhouse, Organic Agriculture and Good Agricultural Practices shifted tomato production system and these regulations have expanded to 25% of greenhouse areas for 3 years period. Food law and its regulations have a positive effect on reduction of pesticide residue results. Non-agricultural firms, has been benefiting from tomato market potential, tend to invest in modern greenhouses, they may apply good agricultural practices, organic and soilless culture etc. Tomato supply was estimated by the last twenty years data between 1998 and 2007 and it was observed that strict phytosanitary audits on production with various legislations have a negative effect on tomato greenhouse areas. Moreover, price demand elasticity and export elasticity were estimated by developing demand functions with the monthly time series from 1998 to April 2008. With the aid of these functions, production subsidy to crops has positive and erupting exportation of foreign country because of insufficient application of phytosanitary standards has negative effects on price. In addition, it was found that production subsidy has a positive effect on export demand.