Dış ticaretin gümrük vergileri üzerindeki etkileri: Mersin ili organize sanayi bölgeleri açısından bir değerlendirme
Effects of foreign trade on customs taxes: An evaluation in terms of organized industrial zones of Mersin province
Yazar: ADNAN ÖZDEMİR
Danışman: DOÇ. DR. ABDULLAH BURHAN BAHÇE
Kütahya Dumlupınar Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Uluslararası Ticaret Ve Finansman Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Gümrük vergileri, Türkiye'de hem ithalat hem de ihracat işlemlerinde uygulanmakta ve çoğunlukla ithalat işlemlerine eklenmektedir. Uzun yıllar boyunca vergi gelirlerinin önemli bir kısmını oluşturan bu vergiler, ekonomik entegrasyon ve çeşitli ikili ile çok taraflı anlaşmalar sayesinde diğer yerel vergilerden muaf tutulmaktadır. Ancak gümrük vergilerinin sanayi sektörü üzerindeki etkileri, özellikle yerli üreticiler üzerindeki etkisi hâlâ yeterince anlaşılmamış bir konudur. Bu çalışma, Mersin ilindeki organize sanayi bölgeleri açısından dış ticaretin gümrük vergileri üzerindeki etkilerini incelemeyi hedeflemekte ve bu vergilerin devlet bütçesindeki yerini ele almaktadır. Araştırma, 2009-2023 yılları arasında Mersin organize sanayi bölgesinde toplanan gümrük vergileri verilerini temel almakta; TUİK verileri, kitaplar, internet siteleri, akademik makaleler, YÖK tezleri, ilgili odaların resmi sayfaları ve çeşitli kurumlardan alınan bilgilerle desteklenmektedir. Bu çalışma betimsel içerik analiz yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Mersin'in dış ticaretinde 2019 yılına kadar bir iyileşme yaşandığını ve ithalat kapasitesinin güçlendiğini ortaya koymaktadır. Ancak, 2020 yılı ve sonrasında pandemi ve deprem gibi olumsuz durumlar nedeniyle faaliyetlerdeki trendin düşüşe geçtiği gözlenmiştir. 2009-2023 yılları arasında Mersin'deki sanayi girişimlerinin Türkiye içindeki payı %2.20- %2.30 aralığında sabit kaldığı ve bu durum Mersin'in sanayi açısından istikrarlı bir performans sergilediğini fakat diğer bölgelerle belirgin bir fark yaratmadığını göstermektedir. 2013- 2023 yılları arasında Mersin İlinin ekonomide ortalama dış ticaretin ihracat üzerindeki etkisi  % 1.53 iken ithalat etkisi ise % 1.01 olarak saptanmıştır. Mersin İlinin ekonomik ve ticari politikaların sürdürülebilir büyüme için dikkatli bir şekilde incelenmesi ve yönetilmesi önerilmektedir.

Abstract:
Customs duties in Turkey are levied on both import and export transactions, primarily on imports. These duties have long been a significant source of tax revenue and are exempt from other local taxes because of economic integration and various bilateral and multilateral agreements. However, the impact of customs duties on the industrial sector, particularly domestic producers, remains poorly understood. This study examines the impact of foreign trade on customs duties from the perspective of organized industrial zones (OIZs) in Mersin province and investigates the position of these duties in the state budget. This research is based on customs duty data collected in the Mersin OIZ between 2009 and 2023 and is supported by TÜİK data, books, websites, academic articles, YÖK theses, official pages of relevant chambers, and information obtained from various institutions. This study was conducted using the descriptive content analysis method. It reveals that Mersin's foreign trade experienced improvements until 2019, with an increase in import capacity. However, a downward trend in activities was observed starting in 2020 due to adverse events such as the pandemic and earthquakes. Between 2009 and 2023, the share of industrial enterprises in Mersin within Turkey remained stable, ranging between 2.20% and 2.30%. This indicates that while Mersin has demonstrated consistent industrial performance, it has not created a significant distinction from other regions. The average impact of foreign trade on Mersin's exports was determined to be 1.53%, while the impact on imports was 1.01% between 2013 and 2023. It is recommended that Mersin's economic and trade policies be carefully examined and managed to ensure sustainable growth.