Çocuklukta onaylamayan çevre ile aleksitimik kişilik özellikleri arasındaki ilişkide benlik saygısının aracı rolü
The mediator role of self-esteem in the relationship between invalidating childhood environment and alexitimic personality traits
Yazar: ALİ RIFAT KILIÇ
Danışman: DOÇ. DR. ELİF YÖYEN
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Klinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Aleksitimi = Alexithymia ; Benlik saygısı = Self esteem ; Çocuklukta onaylanmayan çevre = Invalidating childhood environment

Özet:
Bu araştırmanın amacı, çocuklukta onaylamayan çevre ve aleksitimi arasındaki ilişkide benlik saygısının aracı rolü incelenmesidir. Bu kapsamda, çocuklukta onaylamayan çevrenin alt boyutlarını esas alarak aracılık modelleri oluşturulmuş ve bu modeller test edilmiştir. Bu çalışmanın örneklemini 18 yaşın üstünde olan 404 birey oluşturmaktadır. Çalışmada veri toplama aracı olarak Demografik Bilgi Formu, Çocuklukta Onaylamayan Çevre Ölçeği, Toronto Aleksitimi Ölçeği ve Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeği kullanılmıştır. Çalışmadan elde edilen verilerin analizi için bağımsız örneklem t testi, tek faktörlü ANOVA testi ve aracılık modellerinin testi için Hayes'in önyükleme tekniği kullanılmıştır. Analizler sonucunda, anne tarafından onaylanmama düzeyinin kadın katılımcılarda erkeklere göre anlamlı derecede daha yüksek olduğu belirlenmiştir (t=4.60, p<0.05). Benzer şekilde, kaotik ailelerde, kız çocuklarının ebeveynleri tarafından onaylanmama algısının erkek çocuklara göre anlamlı bir şekilde daha yüksek olduğu tespit edilmiştir (t=4.71, p<0.05). Anne eğitim düzeyi düştükçe anne tarafından onaylanmama algısının yükseldiği tespit edilmiştir (F=9.20, p<0.05). Benzer şekilde, kaotik ailelerde de, anne eğitim düzeyi düştükçe anne tarafından onaylanmama algısının yükseldiği saptanmıştır (F=3.07, p<0.05). Bunlara ek olarak, ebeveynlerin onaylamaması, aleksitimi düzeyini pozitif yönde (ranne=0.51, rbaba=0.52, p<0.05), benlik saygısını ise negatif yönde (ranne=-0.75, rbaba=-0.67, p<0.05) yordamaktadır. Ayrıca, benlik saygısı aleksitimiyi negatif yönde yordamaktadır (r=-0.58, p<0.05). Ebeveynlerin onaylamaması ile aleksitimi arasındaki ilişkide ise benlik saygısının kısmi aracılık etkisi olduğu gözlenmiştir. Kaotik aile yaşamı, aleksitimiyi pozitif yönde (r=0.33, p<0.05), benlik saygısını ise negatif yönde (r=-0.60, p<0.05) yordamaktadır. Kaotik aile yaşamı ile aleksitimi arasındaki ilişkide benlik saygısının tam aracılık rolü olduğu belirlenmiştir. Aynı şekilde, onaylayan aile yaşamı aleksitimiyi negatif yönde (r=-0.43, p<0.05), benlik saygısını ise pozitif yönde (r=0.61, p<0.05) yordamaktadır. Onaylayan aile yaşamı ile aleksitimi arasındaki ilişkide benlik saygısının kısmi aracılık rolü olduğu tespit edilmiştir. Mükemmel aile yaşamı aleksitimiyi negatif yönde (r=-0.27, p<0.05), benlik saygısını ise pozitif yönde (r=-0.45, p<0.05) yordamaktadır. Mükemmel aile yaşamı ile aleksitimi arasındaki ilişkide benlik saygısının tam aracılık rolü olduğu gözlenmiştir. Öte yandan, tipik aile yaşamı benlik saygısını negatif yönde yordamakta (r=0.22, p<0.05), ancak aleksitimiyi anlamlı olarak yordamamaktadır (r=0.04, p>0.05). Yordayıcı yordanan ilişkisi anlamlı olmadığı için, tipik aile yaşamı ile aleksitimi arasındaki ilişkide benlik saygısının aracı rolü incelenmemiştir. Tüm araştırma bulguları literatür temel alınarak tartışılmış ve öneriler sunulmuştur.

Abstract:
The aim of this study was to investigate the mediating role of self-esteem in the relationship between invalidating childhood environment and alexithymia. In this regard, mediation models were developed based on the sub-dimensions of invalidating childhood environment, and these models were tested. The sample of this study consists of 404 individuals over the age of 18. The data collection tools used in the study were the Demographic Information Form, Invalidating Childhood Environment Scale, Toronto Alexithymia Scale, and Rosenberg Self-Esteem Scale. Independent samples t-test, one-way ANOVA, and Hayes' bootstrapping technique were used for the analysis of the obtained data. As a result of the analyses, it was determined that the level of lack of approval from the mother was significantly higher in female participants compared to males (t=4.60, p<0.05). Similarly, in chaotic families, it was found that the perception of lack of approval from parents was significantly higher in girls than in boys (t=4.71, p<0.05). It was observed that the perception of lack of approval from the mother increased as the mother's level of education decreased (F=9.20, p<0.05). Similarly, in chaotic families, it was found that the perception of lack of approval from the mother increased as the mother's level of education decreased (F=3.07, p<0.05). Additionally, lack of parental approval positively predicted alexithymia (rmother=0.51, rfather=0.52, p<0.05) and negatively predicted self-esteem (rmother=-0.75, rfather=-0.67, p<0.05). Furthermore, self-esteem negatively predicted alexithymia (r=-0.58, p<0.05). It was also observed that self-esteem partially mediated the relationship between lack of parental approval and alexithymia. Chaotic family life positively predicted alexithymia (r=0.33, p<0.05) and negatively predicted self-esteem (r=-0.60, p<0.05). It was determined that self-esteem played a full mediating role in the relationship between chaotic family life and alexithymia. Similarly, approving family life negatively predicted alexithymia (r=-0.43, p<0.05) and positively predicted self-esteem (r=0.61, p<0.05). Self-esteem was found to partially mediate the relationship between approving family life and alexithymia. Perfect family life negatively predicted alexithymia (r=-0.27, p<0.05) and positively predicted self-esteem (r=0.45, p<0.05). It was observed that self-esteem played a full mediating role in the relationship between perfect family life and alexithymia. On the other hand, typical family life negatively predicted self-esteem (r=0.22, p<0.05), but did not significantly predict alexithymia (r=0.04, p>0.05). Since the predictive-mediating relationship was not significant, the mediating role of self-esteem in the relationship between typical family life and alexithymia was not examined. All research findings were discussed and recommendations were presented based on the literature.