Sufilerin gayr-i müslimlere bakışı
Viewpoint of Sufis towards non-muslims
Yazar: ÖMER ÖZGÜL
Danışman: PROF. DR. HİMMET KONUR
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tasavvuf Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Din = Religion
Dizin: Gayrimüslimler = Non muslem ; Hoşgörü = Tolerance ; Mevlana Celaleddin-i Rumi = Mevlana Celaleddin-i Rumi ; Sufi = Sufi ; Tasavvuf = Mystic ; Yunus Emre = Yunus Emre ; İbn Arabi = İbn Arabi ; İslamiyet = Islam

Özet:
Farklı inanç mensuplarının aynı ortamlarda bulundukları ve ilişkilerin son derece yoğunlaştığı çağımızda, dinlerin birbirlerini algılama şekilleri ve ötekinin konumu gibi hususların açıklığa kavuşturulmasının lüzumlu olduğu kuşkusuzdur. İslâm dininin diğer dinlere bakışı ile ilgili özellikle İslâm Hukuku alanında çok sayıda araştırma bulabilirken, sûfîlerin diğer din mensuplarına bakışı ile ilgili aynı imkânlara sahip olduğumuz söylenemez. Ayrıca kapsamlı bir akademik çalışmanın bulunmadığı bu sahada, bu araştırma tasavvufun gayrimüslimlere bakış açısını ortaya çıkarmaya katkı sağlaması bakımından önem taşımaktadır.
Araştırmamız esnasında Müslümanların gayrimüslimlerle yakından ilişki kurma girişimlerinin İbn Arabî, Yunus Emre ve Mevlânâ Celâleddin Rumî gibi gönül erenlerinin attığı zengin temellere dayandığı görülmüştür. Bu nedenle bu çalışmada, İslâm tasavvufunun Anadolulu denilebilecek üç büyük mutasavvıfının düşünceleri merkeze alınarak, sûfîlerin gayrimüslimlere bakışı konusunda genel bir kanaate varılmaya çalışılmıştır. 
Birinci bölümde öncelikle İslâm dininin iki temel kaynağı olan Kur'ân ve Sünnette gayrimüslimlerin durumu, İslâm hukukunda gayrimüslimlerin statüleri ve reddiye/polemik geleneği çerçevesinde gayrimüslimlerle ilişkiler, sûfîlerin durduğu zemini belirlemek açısından anahatlarıyla tespit edilmeye gayret edilmiştir. 
İkinci bölümde ise sûfîlerin diğer din mensuplarına yaklaşım tarzları ve altında yatan sebepler, ilkesel olarak incelenmiş; bu çerçevede sûfîlerin varlık anlayışı, din algısı ve insana bakışı bağlamında sûfîlerin gayrimüslimlere yaklaşımı temellendirilmeye çalışılmıştır. 
Ötekileştirme çabalarının egemen olduğu çağımızda çeşitli inançların sorunsuz bir şekilde bir arada yaşayabilmeleri, İbn Arabî, Mevlânâ ve Yunus Emre gibi sûfî şahsiyetlerin barış ve huzurun sağlanmasına katkı sağlayacak kültür ve düşünce kodlarının egemen olmasına bağlıdır. Bu kodlar, onların Tanrı ve insan algısında, tene değil de gönüle ve öze, zâhire değil de bâtına kıymet vermelerinde aranmalıdır.
 
Anahtar Kelimeler: Sûfî, Gayrimüslim, Hoşgörü, İbn Arabî, Mevlânâ, Yunus Emre.

Abstract:
It is undoubted that it is necessary to clarify the issues such as the way of religions' perception each other and the position of the other in this age where the members of different faiths are in the same environments and the relations are intensified. While we can find a lot of research in the field of Islamic Law, especially regarding Islamic religion's view to other religions, we cannot say that we have the same opportunities regarding the view of sufis towords other religions. In addition, in this field, where there is no comprehensive academic study, this research is important in terms of contributing to reveal the perspective of Sufism to non-Muslims.
During our research, it was seen that attempts by Muslims to establish a profound dialog with the non-Muslims were based on the rich foundations established by Sufi dervishes such as Ibn Arabi, Yunus Emre and Mawlana Jalal al-Din Rumi. Therefore, the general opinion regarding "the view of the Sufis towards the non-Muslims" was the aim in this study by taking the central thoughts of those who could be called the three great Sufis of Anatolia.
From the standpoint of designating the grounds on which the Sufis stood, the first chapter tried to primarily determine the status of the non-Muslims according to the two main sources of the Islamic religion, the Qur'an and Sunnah and, the status of non-Muslims under Islamic law and their relationship with the polemic refutation tradition framework. 
In the second chapter however, an effort was made to examine in principle the Sufis approach style towards members of other religions and its underlying causes. In this context, we tried to establish the basis of the approach of the Sufis towards non-Muslims based on the Sufis sense of existence, their perception of religion and their view of humans. 
The ability of various beliefs to live together in harmony in this era where the efforts of othering is dominant is dependent on the domination of the codes of thought and culture of Sufi figures such as Ibn Arabi, Mawlana and Yunus Emre which will contribute to peace and tranquility. These codes should be sought in the value that they placed on their perception of God and humans, not in skin but in the heart and soul; and not in zâhir but in bâtin.

Keywords: Sufi, Non-Muslim, Tolerance, İbn Arabi, Mawlana, Yunus Emre.