Prematüre bebeklerin gelişimsel sürecinde uyku, duyusal işlemleme ve yürütücü işlevler arasındaki ilişkinin incelenmesi: Düzeltilmiş ilk 1 yaş
Investigation of the relationship between sleep, sensory processing and executive functions in the developmental process of premature infants: First 1 year of corrected age
Yazar: GÜLSEN SIRTBAŞ
Danışman: PROF. DR. AYŞE LİVANELİOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Fizyoterapi ve Rehabilitasyon = Physiotherapy and Rehabilitation

Özet:
Bu çalışmanın amacı (i) prematüre bebeklerde 3. ve 12. aylarda yapılacak değerlendirmelerle gelişimsel süreçlerin parçası olan General Movements (GMs), uyku karakteristikleri, duyusal işlemleme, gelişimsel değerlendirme, yürütücü işlevlerin gelişimini ve farklılıklarını değerlendirmek, (ii) prematüre bebeklerde doğum haftasıyla GMs, uyku, duyusal işlemleme, gelişimsel sonuçlar ve yürütücü işlev ilişkilerini incelemek, (iii) 3. ve 12. ayda uyku ve duyusal işlemleme arasındaki ilişkiyi incelemek, (iv) 12. ayda yürütücü işlevler ve gelişimsel değerlendirmeler arasındaki ilişkiyi değerlendirmektir. Çalışma kapsamında 32. hafta öncesi ve sonrası gestasyonel haftaya göre iki gruba ayrılan 81 prematüre bebek, düzeltilmiş 3. aylarında GMs, Genişletilmiş Bebek Kısa Uyku Anketi, Infant Sensory Profile-2 ve Bayley Bebek ve Çocuk Gelişimi Ölçeği – III (Bayley-III) kullanılarak değerlendirildi. Bebeklerin 12. ayda yapılan uzun dönem takiplerinde, yürütücü işlev testi, Genişletilmiş Bebek Kısa Uyku Anketi, Toddler Sensory Profile-2 ve Bayley-III testi uygulanmıştır. 3. ayda yapılan GMs, uyku karakteristikleri, duyusal işlemleme ve gelişimsel değerlendirme sonuçları açısından gruplar arasında fark yoktu (p>0,05). 12.ayda yapılan değerlendirmelerde duyusal işlemleme ve yürütücü işlev değerlendirmeleri arasında fark bulunmazken (p>0,05), grupların uyku karakteristiklerinden gece uyanık kalma süresinin 32 haftanın altında doğan grupta daha yüksek olduğu (p=0,044) ve yine bu grupta Bayley-III kognitif (p= 0,010) ve motor (p=0,006) değerlendirme sonuçlarının anlamlı olarak düşük olduğu bulundu. Erken dönem ayrıntılı GMs analizi sonucunda elde edilen Motor Optimalite Skoru (MOS) ve alt bölümleri, 3. ayda uyku karakteristiklerinden toplam uyku süresi, gece uyanık kalma süresi, uyku pozisyonu ve horlama ile, 3. ve 12. ay Bayley-III motor sonuçlarıyla ve yürütücü işlev değerlendirmelerinden planlama testi sonuçlarıyla ilişkili bulundu (p<0,05). Bebekler 3. ayda duyusal işlemlemelerine göre tipik/atipik olarak ayrıldığında atipik duyusal işlemlemeye sahip bebeklerin gece ve toplam uyku sürelerinin anlamlı olarak kısa olduğu görüldü (p<0,05). Duyusal işlemleme ve uyku değerlendirme sonuçlarının hem 3. ayda hem de 12. ayda birbirleriyle ilişkili olduğu ve 12. ayda gündüz uyku süresinin gece uyanma sayısının, uyku yerinin ve horlama varlığının tipik/atipik duyusal işlemleme süreçleriyle ilişkili olduğu bulundu (p<0,05). Son olarak yürütücü işlev testlerinin Bayley-III kognitif sonuçlarıyla her aşamada olmak üzere, Bayley-III motor ve dil sonuçlarıyla da ilişkili olduğu bulundu (p<0,05). Çalışmamızın sonuçlarıyla birlikte, prematüre bebeklerin erken dönemden itibaren motor gelişiminin yanında uyku, duyusal işlemleme ve yürütücü işlev gelişiminin takibinin önemli olduğu görülmektedir. Erken dönem spontan motor hareketlerin, ileri dönem motor sonuçların yanı sıra kognitif gelişimin ve yüksek kognitif süreçlerin belirleyicisi yürütücü işlevlerin öngörüsünde katkı sağlayabileceği göz önünde bulundurulmalıdır. Bunun yanında duyusal işlemleme problemlerine yüksek ihtimalle uyku problemlerinin eşlik edebileceği ve bu problemlerin nörogelişimsel süreçleri olumsuz etkileyebileceği düşünülmektedir.

Abstract:
The aim of this study is (i) to investigate the development and differences of General Movements (GMs), sleep characteristics, sensory processing, developmental assessment and executive functions, which are part of the developmental processes, in premature infants, with assessments to be made at the 3rd and 12th months, (ii) to examine the relationships between birth week and GMs, sleep, sensory processing, neurodevelopmental outcomes, and executive function (iii) to examine the relationship between sleep and sensory processing at the 3rd and 12th months, (iv) to examine the relationship between executive functions and neurodevelopmental assessments at the 12th months. 81 premature infants divided into two groups according to 32 gestational weeks, were evaluated using the GMs, a sleep questionnaire, the Infant Sensory Profile-2, and the Bayley-III when their corrected age was between 3 and 5 months. In the long-term follow-up of infants at 12 months, the executive function test, the Bayley-III, the Toddler Sensory Profile-2, and a sleep questionnaire were used.  There was no difference between the results of GMs, sleep characteristics, sensory processing, and neurodevelopmental assessments used at the 3rd month of the premature groups (p>0.05). The sleep characteristics of the groups showed that the duration of staying awake at night was higher in the group born below 32 weeks, and again in this group, Bayley-III cognitive and motor results were found to be significantly lower. MOS and its sub-sections were found to be associated with sleep characteristics such as total sleep time, night awake time, sleep position, and snoring at 3 months, Bayley-III motor results at 3 and 12 months, and the results of the planning test, which is one of the executive function assessments (p<0.05). When the infants were divided into typical and atypical according to their sensory processing at 3 months, it was observed that the night and total sleep durations of infants with atypical sensory processing were significantly shorter (p<0.05). It was found that sensory processing and sleep assessment results were associated with each other at both the 3rd and 12th months, and daytime sleep duration, number of night awakenings, sleeping place, and presence of snoring were associated with typical and atypical sensory processing processes at the 12th month (p<0.05). Finally, executive functions were found to be associated with Bayley-III cognitive results at all stages, and Bayley-III motor and language results (p<0.05). With the results of our study, it is seen that the development of sleep, sensory processing, and executive function are important in addition to the motor development of premature infants in the early period. It should be considered that early spontaneous movements may contribute to the prediction of executive functions, which are determinants of cognitive development and higher cognitive processes as well as motor outcomes. In addition, it is thought that sensory processing problems may be accompanied by sleep problems, and these problems may negatively affect neurodevelopmental processes.