Antakya ve Tüm Doğu Süryani Ortodoks Patrikliği: Tarihsel gelişimi ve günümüzdeki durumu
Syriac Orthodox Patriarch of Antioch and all the East: Historical development and present situation
Yazar: ABDULLAH DİLEK
Danışman: DOÇ. DR. HAKAN OLGUN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Din = Religion ; Tarih = History

Özet:
Antakya ve Tüm Doğu Süryani Ortodoks Patrikliği, erken dönem Hıristiyanlığına dayanan kadim kiliselerden biri olan Süryani Ortodoks Kilisesi'nin dini hiyerarşisini ifade etmektedir. Bu çalışmada, Antakya Süryani Ortodoks Patrikliği'nin kuruluşundan itibaren tarihsel gelişimi ve günümüzdeki durumu konu edilmiştir. Antakya kenti, İskenderiye ve Roma şehirlerinden önce Hıristiyanlıkla tanışmış; Hıristiyanlığın oluşumu ve evrenselleşmesi sürecinde önemli bir rol üstlenmiştir. Antakya Patrikliği, erken dönem Hıristiyanlığı içinde görülen teolojik ihtilaflar sonucunda, V ve VI. yüzyılda birçok mezhebe ayrılmıştır. Bu mezheplerden biri olan Antakya Süryani Ortodoks Kilisesi, Bet Nahrin de denilen Mezopotamya'da ve Suriye'de yaşayan Hıristiyanların çoğunluğunun mezhebi olmuştur. Süryani Ortodoks Kilisesi, VII. yüzyıldan sonra siyasi, tarihi ve coğrafi şartlar gereğince Emevi ve Abbasi hâkimiyetinde gelişme dönemine girmiştir. X. yüzyıldan sonra ise Moğol, Haçlı ve Timur'un saldırıları Süryani Ortodoks Kilisesi'nin zayıflayarak gerilemesine neden olmuştur. Katolik ve Protestan misyonerlerin çalışmaları sonucunda ise XVIII. yüzyıldan sonra Süryani Katolik ve Süryani Protestan kiliseleri kurulmuştur. Osmanlı'nın dağılmasıyla 1932 yılında Deyrulzafaran'dan ayrılan patriklik makamı, önce Humus ardından da Şam'a yerleşmiştir.XX. yüzyılda görülen göçler sonucunda Süryani Ortodoks nüfusun yarıya yakını Batı ülkelerinde yaşamaya başlamıştır. Antakya Süryani Ortodoks Patrikliği, diasporadaki seküler-liberal şartlar altında, dini ve etnik kimlik tartışmalarıyla karşılaşmıştır. Günümüzdeki Antakya Süryani Ortodoks Patriği, Mor İğnatiyus I. Zakka İvas, 1985 yılından beri Süryani Ortodoks Kilisesi'nin idaresini yapmaktadır.


Anahtar Kelimeler: Antakya, Süryani, Ortodoks, Patriklik

Abstract:
Syriac Orthodox Patriarchate of Antioch and All the East refers to the hierarchy of Syriac Orthodox Church which is one of the ancient churches based on the early Christianity. In this study, historical development and current status of the Syriac Orthodox Patriarchate of Antioch entreated from its establishment.The city of Antioch met with Christianity before Alexandria and Rome. Also it played significant role in the process of formation and universalization of Christianity. Cause of theological disputes in the early Christianity, Patriarchate of Antioch is divided between many churches in 5th and 6th century. The Syriac Orthodox Church of Antioch had been denomination of majority Christians in Syria and Bet Nahrin, namely Mesopotamia. After 7th century, The Syriac Orthodox Church going under Umayyad and Abbasid rule and experienced its development period, cause political, historical and geographical conditions. After 10th century, attacks of the Mongols, the Crusaders and Timur had led to decline the Syriac Orthodox Church. After 18th century, Syriac Catholic and Syriac Protestant churches were established result of missionary works. After the collapse of the Ottoman Empire, the patriarchate had left from Deir az-Za`faran in 1932 and moved to Homs and after to Damascus.In 20th century, nearly half of the population of Syriac Orthodox began to immigrate and live in Western countries. Syriac Orthodox Patriarchate of Antioch faced with secular-liberal circumstances, also religious and ethnic identity discussions. Current Syriac Orthodox Patriarch of Antioch, Mor Ignatius Zakka I Iwas has administered Syriac Orthodox Church since 1985.


Key Words: Antioch, Syriac, Orthodox, Patriarchate