Türkiye'de 38 numara ayakkabı giyen 18-25 yaş arası kadınların ayak ölçülerinin ve tiplerinin incelenmesi
Examining 38 number of shoe wearing women aged 18-25 foot sizes and types in Turkey
Yazar: CEM KARAKIZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SELDA GÜZEL
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tasarım Ana Bilim Dalı / Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Endüstri Ürünleri Tasarımı = Industrial Design ; Giyim Endüstrisi = Clothing Industry ; Tekstil ve Tekstil Mühendisliği = Textile and Textile Engineering
Dizin: Ayak uzunluğu = Pier length ; Ayakkabılar = Shoes ; Beden ölçüleri = Body measurements ; Giysi tasarımı = Clothing design ; Giysiler = Clothes ; Kadın giysileri = Woman clothing ; Spor ayakkabısı = Sport shoe ; Tasarım = Design

Özet:
Zorunlu ihtiyaç olarak ortaya çıkan ayakkabı, zamanla gelişen ve değişen koşullar doğrultusunda önemli tüketim ürünlerinden bir tanesi olmuştur. Gün içerisinde uzun süre kullanılması nedeniyle insan sağlığı üzerinde de doğrudan etkili olabilmektedir. Hem rahat hem de sağlıklı kullanım özelliklerine sahip ayakkabıların üretilmesi ise antropometrik ölçülerin alınması ve doğru ayak numara sistemlerinin tespit edilerek kullanılması ile sağlanabilir. Vücudun bir parçası olarak, ayakların giysisi ayakkabıdır. Vücuda uygun ölçülere göre yapılması gerekmektedir. Bir bütün olarak bakıldığında ayak dinamik ve hareketli bir yapıya sahiptir.  Ayakkabıyı oluşturan parçaların hazırlanmasında kullanılan ölçüler, ayağın formuna ve hareketlerine göre şekil aldığı için, kullanım sırasında dikişlerinde sökülme, ayağın hareketi esnasında zorlanma, sıkma ya da baskı uygulama gibi sorunlara sebep olabilmektedir.
Dünyada kullanılan farklı ayak ölçü sistemleri bulunmaktadır. Ancak, Türk halkının ayak ölçüleri ile ilgili bugüne kadar yapılmış antropometrik bir standart ölçü sistemi bulunmamaktadır. Türk Standartları Enstitüsü tarafından, ayakkabı üretiminde kullanılmak üzere 5553 no' lu standart kabul edilmiştir. Yayınlanan bu standarta göre, Türk ayak yapısına en uygun numaralandırma sistemi olarak seçilen Fransız ölçü sistemi kullanılmaktadır. Ancak ayak yapısına ve ölçüsüne uygun olmayan sistemlerin kullanılması, tüketicilerin ayakkabı tercihleri üzerinde doğrudan etkili olmaktadır. Tüketici çoğu zaman satın almak istediği ayakkabı türleri içerisinden kendi ayak yapısına uygun ayakkabıları tercih etmek zorunda kalabilmektedir. Günümüzde çok hızlı değişen moda sektörü karşısında tüketici ihtiyaç ve beklentilerinin karşılanması zorlu rekabet koşulları altında firmalara avantaj sağlayacaktır.
Araştırmada Türk ayak yapısının belirlenmesi ve ölçülerin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Ayakkabının ayağa uyum sağlaması başta ayak sağlığı olmak üzere, bir çok konuda yaşanan problemleri en aza indirecek ya da ortadan kaldıracaktır. Ayakkabının ayağa uyum sağlaması ise ayak yapısına uygun form ve doğru ölçülerin kullanılması ile mümkündür. Bu nedenle araştırma soncunda elde edilen veriler hem üreticiler hem de tüketiciler açısından önem taşımaktadır. Belirlenen ayak formu ve ölçüleri doğrultusunda hazırlanan kalıpların kullanılması, sektörde faaliyet gösteren işletmelerin, Türk ayak yapısına uygun ayakkabı üretmesine olanak sağlayacak, tüketicilerinde kullanım açısından ayak yapısına uygun, ayak sağlığını tehlikeye atmayan, ergonomik ve tercih açısından ise günün moda trendlerine uygun ayakkabı satın alabilmeleri açısından katkı sağlayacaktır.
Araştırmanın evrenini Konya Selçuk Üniversitesinde öğrenim gören, 38 numara ayakkabı giyen,  18-25 yaş arası rastlantısal olarak seçilen ve araştırmaya gönüllü olarak katılan 401 kız öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmaya katılanların belirlenmesinde Basit Olasılıklı (Rastgele) Örnekleme yöntemi kullanılmıştır. 18-25 yaş arası üniversite öğrencisi kadınların ayak ölçülerini belirlemek amacıyla yürütülen çalışmada deneme öncesi modeller içinden, tek grup son-test modeli kullanılmıştır. Araştırma verilerinin elde edilmesinde araştırmacı tarafından geliştirilen ölçek ve ayak numarası belirleme cetveli kullanılmıştır. Araştırma verileri SPSS paket programına aktarılarak frekans ve yüzde değerleri ile t-test, one way ve anova tukey testleri yapılmıştır.
Araştırma sonucunda en fazla oranlarla milo ölçüsünün 221-230 mm, konturpiye çevresinin 231-240 mm ve topuk-bilek çevresi ölçüsünün ise 301-310 mm aralığında olduğu ortaya çıkmıştır. Çıkan ölçüler ayakkabı üretiminde kullanılan TSE 5553 no'lu standart ölçüleri ile karşılaştırıldığında topuk-bilek ölçüsünde 6,1 mm daha az, konturpiye ölçüsünde 15,68 mm ve milo ölçüsünde 11,19 mm daha fazla ölçü farkı çıkmıştır. Katılımcıların ayak tiplerinin ise en fazla tip 1 olarak adlandırılan sınıfta yer aldığı görülmüştür.

Abstract:
Shoes, which emerged as a necessity, became one of the important consumer products with the developing and changing conditions in time. It can be directly effective on human health as it is used for a long time during the day. The production of shoes which have both comfortable and healthy usage characteristics can be achieved by taking anthropometric measurements and determining and using the correct foot number systems. As a part of the body, the clothes of the feet are shoes. It should be made according to the appropriate dimensions to the body. When we keep in perspective, the foot has a dynamic and moveable structure. Since the dimensions used in the preparation of the shoe components take shape according to the form and movement of the foot, it may cause problems such as disassembly of the seams during use, strain during the movement of the foot, squeezing or applying pressure.
	There are different foot measurement systems used in the world. However, there is no anthropometric standard measurement system for the Turkish people's foot measurements. The Turkish Standards Institute has adopted the standard 5553 to be used in shoe production. According to this published standard, the French measurement system which is chosen as the most appropriate numbering system for the Turkish foot structure is used. However, the use of systems that do not conform to the foot structure and size have a direct impact on the shoe preferences of consumers. Often, the consumer may have to choose the shoes that are suitable for his or her foot structure among the types of shoes he wants to buy. Today, meeting the needs and expectations of consumers in the face of the rapidly changing fashion sector will provide advantage to companies under the challenging competition conditions.
	The aim of the study was to determine the Turkish foot structure and to determine the dimensions. The adaptation of the shoe to the foot will minimize or eliminate the problems experienced in many subjects, especially the foot health. The adaptation of the shoe to the foot is only possible by using the appropriate form and correct dimensions for the foot structure. Therefore, the data obtained at the end of the research are important for both producers and consumers. The use of molds prepared in accordance with the determined foot form and dimensions, will enable enterprises operating in the sector to produce shoes suitable for the Turkish foot structure; and will contribute consumers to buy shoes appropriate to the fashion trends of the day in preference that are suitable for foot structure, ergonomic and not jeopardizing foot health.
	The population of the study consisted of 401 female students who were studying in Konya Selçuk University, wearing 38 size shoes, randomly selected between the ages of 18-25 and participating in the study voluntarily. To determine the participants, Simple Probability (Random) Sampling method was used. In this study, one group post-test model was used among pre-trial models in order to determine the foot measurements of university students aged 18-25 years. In order to obtain the research data, measure and foot number determination scale which is developed by the researcher were used. The data were transferred to the SPSS package program and t-test, one way and anova tukey tests were performed with frequency and percentage values.
	As a result of the research, it was found that within the highest ratios the milo size  was 221-230 mm, the contour circumference was 231-240 mm and the heel-wrist circumference was 301-310 mm. Compared to the TSE 5553 standard sizes used in shoe production, the difference in dimensions was 6.1 mm less in heel-wrist, 15.68 mm more in contour and 11.19 mm more in milo. It was observed that the foot types of the participants were at most in the class called type 1.