Kahverengi kokarca böceği halyomorpha halys (stal) (hemıptera: pentatomıdae) İstanbul ili Boğaz ilçeleri Sarıyer,Şile ve Beykoz'da yayılışı ve konukçuları.
Brown marmorated stink bug halyomorpha halys (stal) (hemiptera: pentatomidae) distribution and host plants in İstanbul province, Bosphorus districts Sariyer, Şile and Beykoz.
Yazar: ALİ MUŞDAĞI
Danışman: PROF. DR. NİHAL ÖZDER
Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Halyomorpha halys (Stål) (Hemiptera: Pentatomidae), kökeni Doğu Asya ( Çin, Japonya, Tayvan, Kore)' ya dayanan istilacı bir tür olarak bilinmektedir. Türkiye' de ilk olarak 2017 yılında Artvin ve İstanbul' da tespit edilmiş olup kısa sürede Karadeniz Bölgesi' nde yayılım göstermiştir. Son yıllarda karadeniz bölgesinde yapılan çalışmalar zararlının tespiti, yayılışı ve mücadelesi ile ilgili belirleyici bir yol izlenmesine olanak sağlarken, İstanbul' da bu ve benzeri herhangi bir çalışma yapılmadığı anlaşılmıştır. Bu çalışma İstanbul'un iklim ve bitki örtüsü bakımından Karadeniz Bölgesi' yle benzer özellikler gösteren Sarıyer, Şile ve Beykoz ilçelerinde yapılmıştır. Bu üç ilçede farklı lokasyon ve alanlar seçilmiş olup nisan ayı başında tuzaklar asılıp ekim ayı sonuna kadar haftalık olarak zararlı takibi yapılmıştır. Feromon tuzaklar yardımı ile yapılan çalışmada, zararlının bu üç ilçede de görüldüğü fakat henüz ciddi zararlara yol açacak yoğunluğa ulaşmadığı anlaşılmıştır. Zararlının 2021 ve 2022 yıllarında tuzaklarda ilk kez görüldüğü ay mayıs ayı olurken, en fazla yakalanan bireylerin her iki yılda da ağustos ayında gerçekleştiği görülmüştür.. Çalışmanın yapıldığı bu üç ilçeye bakıldığında zararlının en fazla görüldüğü ilçe Sarıyer olurken, en az görüldüğü ilçe ise Şile olmuştur. Zararlının konukçu tercihine bakıldığında örtü altı sebze tarımı yapılan alanlar dışında; fındık, elma, karışık meyve ve karışık sebze alanlarında zararlının varlığı tespit edilmiştir. H. halys' in yayılış gösterdiği ülkeler ve ülkemizdeki durumu göz önünde alındığında, bu zararlının ekonomik anlamda ciddi zararlara sebep olduğu bilinmektedir. Bu sebeple; yayılışını önlemek ve mücadelesinde başarıya ulaşmak için, ABD ve Avrupa ülkelerinde başarıyla uygulanan biyolojik mücadele etmenlerinden biri olan Trissolcus japonicus isimli parazitoit ile ilgili çalışmara bir an önce başlanması önem taşımaktadır.

Abstract:
The brown marmorated stinkbug, Halyomorpha halys (Stål), is described as an invasive species native to East Asia. It was detected in Turkey for the first time in 2017 in Artvin and Istanbul, and has spread rapidly in the Black Sea region. While the studies carried out in the Black Sea region in recent years have allowed to follow a decisive path regarding the determination, spread and control of the pest, no such study has been pursued in Istanbul. This current  study was performed in Sarıyer, Şile and Beykoz districts of Istanbul, due to having similar climate and vegetation characteristics with the Black Sea region. We selected different locations and areas in these three districts, placed  traps in early april and monitored the pest weekly until the end of october. In this study we used pheromone traps to monitor the pest. When we compare these three districts where the research is carried out, Sarıyer has the highest population density and Şile has the lowest population. It was understood that the pest was seen in these three districts, but population had not yet reached the destructive density. The pest was first caught in the traps in May both in 2021 and 2022, while the highest number caught was reached in August in both years. Similar to the results of the previous studies carried out in the Black Sea Region, in this study we also found that the brown marmorated stink bug predominantly prefer hazelnut and apple.  İn addition, the presence of the pest was detected in mixed fruit orchards and mixed vegetable gardens. Studies carried out through these two years to determine host preference in vegetable gardens, however, showed that the bug didn't invade vegetable in greenhouses. When we evaluate damage of H. halys in the countries in which the bug spread and Turkey, it is known that this pest causes serious economical loss. For this reason; In order to prevent its spread and its effective control, it is important to start studies on the parasitoid Trissolcus japonicus, one of the most effective biological control agents successfully used in the USA and European, immediately.
Keywords: Halyomorpha halys, Brown marmorated stinkbug, İstanbul, Host plant, Spread