Avrupa'da Türkçe öğretimine yönelik hazırlanmış kitapların incelenmesi
Examining the books prepared for teaching Turkish in Europe
Yazar: OZLEM KURT
Danışman: PROF. DR. GIYASETTİN AYTAŞ
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Avrupa ülkeleri = European countries ; Ders kitapları = Textbooks ; Türkoloji = Turcology ; Türkçe = Turkish ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching ; Yabancı dil eğitimi = Foreign language education ; Yabancı dil öğretimi = Foreign language teaching

Özet:
Bir bilim dalı olarak Türkçenin incelenmesi ve yabancı dil olarak öğretilmesinin kadim bir tarihî vardır. Bugünkü Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde ve Türkler tarafından yapılan çalışmaların yanı sıra Türkçe her zaman Türkiye Cumhuriyeti sınırları dışında da bir merak konusu olmuş, üzerine çeşitli araştırmalar yapılmış ve hâlâ yapılmaktadır. Tarihî süreç içerisinde, özellikle Avrupa'da Türkçenin bir bilim dili olarak incelenmesinin yanında öğretilmesi ve öğrenilmesine ilişkin de birçok çalışma gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmalar XVI. yüzyıldan itibaren çeşitli öğretim merkezlerinde yapılmıştır. Avrupa'da yabancı dil olarak Türkçe öğrenenlerin kendi ana dilleri dışında yabancı bir dili öğrenmek amacıyla yazdıkları kitaplar incelendiğinde, öğretim usul ve esasları ile Türkçe öğretimine katkı sundukları görülmektedir. Araştırmanın amacı Avrupa'da basılan yabancı dil olarak Türkçe öğretimi kitaplarının incelenmesidir. Çalışmada nitel araştırma modelinin doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. Verilerin incelenmesinde betimsel analiz ve içerik analizi kullanılmıştır. Araştırmanın konusunu oluşturan kitaplar hazırlanılan kitap inceleme ölçütlerine göre incelenmiştir. Elde edilen verilerle, Türkçenin farklı toplumlardaki konumunun aynı olmadığı görülmektedir. Türklerin geçmişte, birçok milletle etnik, akrabalık, dinî ve siyasî ilişkilerinin sonucu olarak karşılıklı kelime, kültür ve fikir alışverişinin de gerçekleştiği anlaşılmaktadır. Bu yüzden, Türkçenin yabancı bir dil olarak öğretileceği toplumun Türklerle ve Türkçeyle olan benzerliklerinin tespit edilip yer verilmesi öğretim sürecini kolaylaştırmaktadır. Yabancı Dil Olarak Türkiye Türkçesinin Öğretim modeli ve bu model doğrultusunda incelenen kaynak eserler seçilirken Türkoloji Merkezi/Türk Dili ve Edebiyatı veya Türkçe Bölümü bulunan ülkeler dikkate alınmıştır. Türkoloji Merkezi/Türk Dili ve Edebiyatı veya Türkçe Bölümü olan ve Avrupa Kıtası'nda XVI. yüzyıldan itibaren kaynak eser olarak yazılan 10 kitapta Avrupalıların Türkçe öğrenme amaçları, bu amaçların tarihsel değişiklikleri ve bu amaçlar doğrultusunda Türkçeyi nasıl öğrettikleri ile yabancı dil öğretim yöntemlerinin farklılaştığı görülmektedir. Bu farklılaşma, yöntemlerin kullanımına ilişkin veriler, ders kitaplarında kullanılan yöntem ve teknikler, tarihsel değişimler, ele alınan ünite ve konuların hazırlanmasındaki amaçlar değerlendirilerek, bunların yabancı dil olarak Türkçenin öğretilmesine ilişkin hazırlanacak olan materyallere katkı sunacağı düşünülmektedir. Kitapların incelenmesiyle birlikte ders kitabının yazıldığı ülkenin Türkçe ile olan ortaklık ve benzerliklere yer verilmesi yabancı dil olarak Türkçenin öğretimi alanında yeni bir bakış açısı kazandıracaktır.

Abstract:
Studying Turkish as a science and teaching it as a foreign language has a long history. In addition to the studies carried out by the Turks within the borders of the Republic of Turkey, Turkish has always been a subject of curiosity abroad and various types of research have been conducted on it. Throughout history, besides examining Turkish as a language of science, especially in Europe, many studies have been carried out on teaching and learning. These studies have been carried out in various teaching centers since the 16th century. With the examination of the teaching Turkish language books, mainly written by those who learn Turkish as a foreign language in Europe, it is seen that the methods and principles in these books contribute to teaching Turkish as a foreign language. The research aims to examine the books on teaching Turkish as a foreign language published in Europe. The document analysis method of the qualitative research model was used in this study. Descriptive analysis and content analysis were used to analyze the data. The books that constitute the subject of the research were examined according to the book review criteria. The data obtained show that the position of Turkish in different societies is not the same. It is found that as a result of the ethnic, kinship, religious, and political relations of the Turks with many nations in the past, a mutual exchange of words, cultures, and ideas took place. Therefore, determining the similarities of the society in which Turkish will be taught as a foreign language with Turks and Turkish will facilitate the teaching process. As selection criteria of Teaching Turkey's Turkish as a Foreign Language model and the source works examined in line with this model, countries with a Turkology Center/Turkish Language and Literature or Turkish Language Department were selected. In ten books written as source works, it is seen that the aims of learning Turkish, the historical changes of these aims and how they teach Turkish in line with these aims, and the foreign language teaching methods differ. It is thought that this differentiation, data on the use of methods, methods, and techniques used in books, historical changes, the aims of preparing the units, and topics discussed are evaluated, and it is seen that these are going to contribute to the materials that will be preparing for teaching Turkish as a foreign language. Along with the examination of the books, the common aspects and similarities of the language of the country in which the course book was written in Turkish, give a new perspective in the field of teaching Turkish as a foreign language.