IX.-XI. yüzyıllarda Irak Türkleri
Iraqi Turks between IX.th–XI.th centuries
Yazar: EMRE ÖMÜR
Danışman: PROF. DR. ÜÇLER BULDUK
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Tarih = History
Dizin: 10. yüzyıl = 10. century ; 11. yüzyıl = 11. century ; 9. yüzyıl = 9. century ; Irak Türkleri = Iraq Turkish ; Türk tarihi = Turkish history ; Türkler = Turks

Özet:
Çalışmamızda Irak Türklerinin tarihi genel hatlarıyla, Emevî Halifeliği dönemi (VII-VIII); Abbasî Halifeliği dönemi (VIII-X); Büveyhî Hanedanı dönemi (X-XI) ve Selçuklu Devleti dönemi (XI-XII) olarak bölünebilir. Irak Türkleri, tarihin değişik za-manlarında farklı Türk memleketlerinden Irak coğrafyasına gelmiş, bölgenin sosyo-ekonomik, dini ve siyasî yaşamında söz sahibi olarak zaman içerisinde yerel unsuru olan kimselerdir. Onuncu yüzyıl ortalarına kadar kısmen halifelerin talepleriyle, kısmen de zengin tüccarların satın alması yoluyla gulâm olarak Irak'a getirilen Türkler, Dey-lem'deki Zeydî isyanının ardından ortaya çıkan irili-ufaklı pek çok liderin emrine gir-meye başladılar. Bu durum Türklerin Irak'a katılımını etkilediği gibi, dolaylı yoldan onların gulâmlık statüsünden de çıkartıyordu. Zira Türkler artık doğrudan muharip un-surlar olarak Bağdat'a geliyor, bu minvalde muamele görüyorlardı. Selçukluların bölge-ye gelişinden önce Vâsıt, Basra, Enbâr, Tikrit, Bağdat gibi tarihi Irak coğrafyasında meskûn halde bulunan Türkler, Selçuklulardan sonra, Anadolu'daki fetihlerin de etki-siyle daha çok Musul, Kerkük, Tell-A'fer gibi yerlerde yayılmaya başladılar. Biz bu çalışmada Irak Türkleri tarihinde önemli bir merhaleyi teşkil eden, Selçuklu öncesi son asrın araştırmasını tamamlamış bulunuyoruz.

Abstract:
In our study, the history of the Iraqi Turks in general terms can be divided into stages as the Umayyad Caliphate period (VII-VIII. century), the Abbasid Caliphate pe-riod (VIII-X. century), the Buwayhid Dynasty period (X-XI. century), the Seljuk State period (XI-XII. century). Iraqi Turks are people who had came to the Iraqi geography from different Turkish countries at different times in history and are a local element over time by having a say in the socio-economic, religious, and political life of the re-gion. The Turks, who were brought to Iraq as gulâm until the middle of the tenth cen-tury, partly by the demands of the caliphs and partly through the purchase by wealthy merchants, began to come under the command of many leaders, large and small, who emerged after the Zaydi revolt in Daylam. This situation not only affected the participa-tion of the Turks in Iraq but also indirectly removed them from their status as gulâm. Because the Turks were now coming to Baghdad directly as combat elements and were treated in this way. Iraqi Turks were living in Wasit, Basra, Anbar, Tikrit, and Baghdad before the Seljuks came to Iraq; but along with the Seljuks came to the region, with the influence of the conquests in Anatolia, they began to spread to places further north such as Mosul, Kirkuk, and Tel Afar. In this study, we have completed the research of the last century before the Seljuks, which constitutes an important stage in the history of the Iraqi Turks.