Şer'iyye sicillerine göre 17. yüzyılın ilk çeyreğinde Osmanlı'da kadın (Üsküdar-Kayseri örneklerinde)
According to Şer'iyye registers women in The Ottoman in the first quarter of the 17th cent. (Üsküdar-Kayseri examples)
Yazar: SEHER YÜCETÜRK
Danışman: PROF. DR. AHMET GÜNEŞ
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yeniçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Tarih = History
Dizin: 17. yüzyıl = 17. century ; Aile = Family ; Kadınlar = Women ; Kayseri = Kayseri ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Sosyoekonomik durum = Socio-economic situation ; Türk kadını = Turkish women ; İstanbul-Üsküdar = İstanbul-Üsküdar ; Şeriye sicilleri = Court registers

Özet:
Kadın konusu çalışmanın özünü teşkil etmiş bu minvalde Osmanlı Üsküdar'ı ve Kayseri'si çalışma konusuna mekân olarak seçilmiştir. Böylece her iki mahkemeye yansıyan çeşitli ve farklı davalar ile bu konu aydınlatılmaya çalışılmıştır. Belirli bir zaman dilimine gitmenin gerekli ve zorunlu olduğu araştırmada "17. yüzyılın ilk çeyreği" belirlenerek zaman sırılamasına gidilmiştir. Bu sayede kadın konusu daha detaylı ve kapsamlı şekilde araştırılmış ve kadınlar üzerinden toplumun nabzı tutulmaya çalışılmıştır. Osmanlı Üsküdar'ı ve Kayseri'sindeki kadınların sosyal-kültürel-ekonomik-hukuki durumu merak uyandıran unsurlar olmuştur. Özellikle bir takım batılı yazarların oluşturduğu Osmanlı'da kadın algısının doğru olmadığı ortaya konmuştur. Beş bölümden oluşturulan tezin giriş bölümünde kadınlar için kullanılan unvanlar ve Osmanlı toplumunda kadına hitap şekilleri siciller ışığında ortaya konmaya çalışılmıştır. İlaveten kadın konusunda yapılan çalışmalara ve tezin ana kaynağını oluşturan şer'iyye sicillerine değinilmiştir. İlk bölümünde aile oluşturma yolundaki adımlar tek tek değerlendirmeye alınmıştır. Akabinde boşanma ve boşanmanın getirdiği maddi manevi külfetler detaylı şekilde izaha çalışılmıştır. Özellikle boşanma çeşitleri detaylı incelendiğinde "kadınların gerçekten boşanmış mı oldukları" yoksa boşanmak zorunda mı bırakılmış oldukları sorusu ortaya çıkmış ve bu soruya cevap aranmıştır. İkinci bölümde kadınların miras hukuku ele alınmış, mülk alım satımlarına olan katkıları değerlendirilmiştir. Bununla birlikte kadınların borç alıp vermeleri, rehin, kefil gibi konuları işlenmiş ayrıca hibe konusu ve kadınların hibe konusundaki durumları detaylı şekilde incelenmiştir. Üçüncü bölüm câriyeler konusuna ayrılmıştır. Bu konuda câriyelerin sosyo-kültürel bakımdan toplumdaki yerleri, ekonomik ve hukuki haklar bakımından durumları teze konu edinilmiştir. İlaveten ihtida eden kadınlar bu bölümde değerlendirilmiştir. Dördüncü bölümde mahallenin toplum üzerindeki işlevselliği ve her iki mahkemeye yansıyan gayr-ı ahlaki davalar ve bu davaların toplumda yansıma şekilleri ele alınmıştır. Son bölümde ise vakıflar ele alınmış ve vakıf çeşitleri ve kadınların vakfa olan katkıları izah edilmiştir. Yine bu bölümde kadınların meslek sahibi olmalarından yola çıkılmış ve birçok mesleği icra ettikleri tespit edilmiştir. Bunlardan belkide en zorlu olanı cerrahlık gibi zor bir işin üstesinden gelen Saliha Binti Küpeli'nin kayıtlara yansıyan belgeleri çalışmayı renklendirmiştir.

Abstract:
In this manner, the subject of women constitutes the essence of the study, and the Ottoman Üsküdar and Kayseri were chosen as the place of study. Thus, this issue was tried to be enlightened by various and different cases reflected in both courts. In the study where it is necessary and compulsory to go to a certain period of time, "17. The first quarter of the century "has been determined and time has been grinned. In this way, the issue of women was investigated in a more detailed and comprehensive manner and the pulse of the society was tried to be taken through women. The social-cultural-economic-legal status of women in Ottoman Üsküdar and Kayseri have been intriguing. It has been revealed that the perception of women is not correct, especially in the Ottoman Empire, which was formed by a number of western writers. In the introduction part of the thesis, which consists of five chapters, the titles used for women and the forms of addressing women in the Ottoman society were tried to be presented in the light of the records. In addition, studies on women and shari'iyye records, which constitute the main source of the thesis, are mentioned. In the first part, steps towards creating a family have been evaluated one by one. Subsequently, the material and moral burdens brought about by divorce and divorce were explained in detail. Especially when the types of divorce were examined in detail, the question "whether women are really divorced" or whether they were forced to divorce emerged and an answer was sought. In the second part, inheritance law of women is discussed and their contribution to property purchases and sales is evaluated. In addition, issues such as women's borrowing and lending, pledge and surety were discussed, and the issue of grant and the status of women regarding grants was examined in detail. The third chapter is devoted to the topic of congregations. In this regard, the socio-cultural place of the congregations in the society, their status in terms of economic and legal rights are the subject of the thesis. In addition, converting women are evaluated in this section. In the fourth chapter, the functionality of the neighborhood over the society and the immoral lawsuits reflected in both courts and the reflection of these cases in the society are discussed. In the last section, foundations are discussed and the types of foundations and women's contributions to the foundation are explained. Again in this section, it is set out that women have a profession and it has been determined that they have been performing many professions. Perhaps the most difficult of these, the documents reflected in the records of Saliha Binti Küpeli, who has overcome a difficult job such as surgery, color the work.