Orta asya Türk mitolojisi motiflerinin popüler dünyadaki görsel izlekleri
Visual tracks of middle asian Turkish mythology motifs in the popular world
Yazar: İLKCAN İRDELP
Danışman: DOÇ. MEHMET KORKUT ÖZTEKİN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Sanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Görsel imge = Visual image ; Görsel ögeler = Visual items ; Mitoloji = Mitology ; Motifler = Motifs ; Orta Asya ülkeleri = Central Asia countries ; Popüler kültür = Popular culture ; Popüler sanat = Popular art ; Tanrılar = Gods ; İllüstrasyon = Illustration ; Şamanizm = Shamanism

Özet:
Mitoloji, toplumların tabiatı ve evreni anlamak üzerine geliştirdikleri bir düşünce sistemidir. Bilginin ve verinin mitolojik inançlar üzerinden nesiller arası aktarımı ile mitoloji ait olduğu toplumların belleği ve aynası haline gelmiştir. İlkel topluluklarda mitolojik düşünce yaşamın temel gereksinimlerine karşılıklar bulmak adına geliştirilmiş olsa da medeniyetlerin değişip gelişmesi ile mitolojide toplum gereksinimlerine bağlı olarak değişip gelişmeye devam etmiştir. Zaman içerisinde mitolojik motifler ve inanışlar kimi zaman unutulmuş veya değişime uğramış kimi zamansa inanç özelliğini kaybederek kültürel birer değer olarak günümüze kadar ulaşmıştır. Görsel kullanımı mitolojinin aktarım yolları arasında uygulanan metotlardan bir tanesidir. Geçmişte olduğu gibi bugün de görsel dille üretilen popüler dünya eserleri mitolojik anlatılar içermektedir.
Araştırma içerisinde popüler dünya kavramı kimi zaman popüler kültüre mâl olarak geniş kitlelere ulaşan kimi zamansa ulaşılması amaçlanan topluluklar arasında popülerlik kazanan nesne, fikir, düşünce, eser gibi farklı olguları kapsama amacıyla bir bulgu olarak kullanılmıştır. Türk mitolojisi motifleri ile temellenen Berzah Games'in piyasaya sürdüğü Uruz Er Kişinin Geri Dönüşü isimli oyun, TRT tarafından yayımlanan Kökler belgeseli, Bartu Bölükbaşı ve Can Evrenol gibi sanatçılar tarafından üretilen eserler, görmüş oldukları ilgi ve kazanmış oldukları başarılar ile popüler dünya eserleri arasında yer almaktadır.
Dördüncü bölümde araştırma kapsamında edinilen bilgiler ışığında çizgi roman dilinde resimlenen Ak Ana, Kayra Han, Ürüng Ayın Toyon ve Kübey Hatun illüstrasyonları, kaya resimlerinden esinlenilerek hazırlanan "Hem Yer Hem Gök" ve "Su", "Ateş", "Toprak" serileri okuyucuya sunulmuştur.

Abstract:
Mythology is a system of thought developed by societies to understand nature and the universe. With the intergenerational transfer of knowledge and data through mythological beliefs, mythology has become the memory and mirror of the societies. Although mythological thought was developed in order to find answers to the basic needs of life in primitive communities, mythology continued to change and develop depending on the needs of society with the change and development of civilizations. Over time, mythological motifs and beliefs were sometimes forgotten or changed, and sometimes they lost their belief feature and reached today as cultural values. The use of visuals is one of the methods applied among the transmission ways of mythology. As in the past, popular world works produced with visual language today contain mythological narratives.
In the research, the concept of the popular world was used as a finding in order to cover different phenomena such as objects, ideas, thoughts, works, which sometimes reach large masses as a property of popular culture and sometimes gain popularity among the communities intended to reach. Based on Turkish mythology motifs, the game called Uruz Er Kişinin Dönüşü released by Berzah Games, the documentary Kökler published by TRT, works produced by artists such as Bartu Bölükbaşı and Can Evrenol, are among the popular world works with the interest they have seen and the successes they have achieved.
In the fourth chapter, the illustrations of Ak Ana, Kayra Han, Ürüng Ayın Toyon and Kübey Hatun, which are illustrated in comics in the light of the information obtained within the scope of the research, "Both Earth and Sky" and "Water", "Fire", "Earth" series inspired by rock paintings are presented to the reader.