Okul öncesi dönem çocuklarda bağlanma ile sosyal yetkinlik, kaygı, öfke ve öz-kontrol değişkenlerinde akran ilişkilerinin aracı rolü
Mediational role of peer relationship preschool children's attachment and social competence, anxiety, aggression, self-control
Yazar: NEVRA ATIŞ AKYOL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ARİF YILMAZ ; DOÇ. DR. NESLİHAN KARAMAN
Hacettepe Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı / Okul Öncesi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Akran ilişkileri = Peer relationships ; Bağlanma = Attachment ; Kaygı = Anxiety ; Okul öncesi eğitim = Preschool education ; Okul öncesi çocuklar = Preschool childrens ; Saldırganlık = Aggressiveness ; Sosyal yetkinlik = Social self-efficacy ; Öfke = Anger ; Ölçekler = Scales ; Öz kontrol = Self-control

Özet:
Okul öncesi dönemde çocuk aile yaşantısından okul hayatına geçerek aile bireyleri ve yakın çevresi ile sınırlı olan sosyal çevresini akranlarla genişletmektedir. Bu dönemde kurulan olumlu akran ilişkileri çocuğun sosyal duygusal gelişimine ve sosyalleşme sürecine katkı sağlamaktadır. Bu araştırmanın temel amacı, 5 yaş (60-71 ay) çocukların bağlanma türü ile düşük öz-kontrol, sosyal yetkinlik, kaygı, öfke ve akran ilişkileri arasındaki doğrudan ve dolaylı ilişkileri ortaya koyarak; akran ilişkilerinin aracılık etkisini incelemektir. Araştırma yordayıcı ilişkisel araştırma deseninde planlanmış ve veriler 2018-2019 Eğitim Öğretim yılı Bahar döneminde toplanmıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak Sosyal Yetkinlik ve Davranış Değerlendirme Ölçeği-30, Öz-kontrol Değerlendirme Ölçeği, Oyuncak Öykü Tamamlama Testi" ve araştırmacı tarafından Türk kültürü uyarlaması yapılan Çocuk Akran İlişkileri Öğretmen Değerlendirme Ölçeği kullanılmıştır. Ankara'nın yedi merkez ilçesinden tabakalı örnekleme yöntemi ile belirlenmiş 309 çocuk araştırmanın örneklemini oluşmaktadır. Araştırmada değişkenler arasındaki doğrudan ve dolaylı ilişkiyi açıklamak için yol analizi kullanılmış ve akran ilişkilerinin aracılığını belirlemek için ayrıca Sobel testi yapılmıştır. Araştırma sonucunda, bağlanma, akran ilişkileri, düşük öz-kontrol, sosyal yetkinlik, kaygı, öfke değişkenleri arasındaki doğrudan ilişkiler incelendiğinde tüm değişkenlerin düşük, orta veya yüksek düzeyde birbirleri ile ilişkili olduğu bulunmuştur.  Model aracılık etkisine bakıldığında ise akran ilişkilerinin bağlanma, sosyal yetkinlik, kaygı ve düşük öz-kontrol arasında tam aracılığı; öfke ile ise kısmi aracılığı olduğu anlaşılmaktadır. Sonuçlar çocukların sosyal duygusal gelişiminde akran ilişkilerinin önemi açısından değerlendirilmiş, araştırmacı ve uygulamacılara öneriler sunulmuştur.

Abstract:
In the preschool period, the child transition from family life to school life and expands its social environment that is limited to family members and their close circle with peers. The positive peer relationships established in this period contribute to the child's social emotional development and socialization process. The main purpose of this study is to examine the mediating effect of peer relationships by revealing the direct and indirect relationships between the type of attachment and low self-control, social competence, anxiety, anger-aggression and peer relationships of 5-year-old children (60-71 months). The research was planned in the predictive correlational research pattern and the data were collected in the Spring semester of the 2018-2019 academic year. In the study, Teacher Checklist of Peer Relationship, Social Competence and Behavior Evaluation Scale-30, Self-Control Rating Scale, Doll Family Story Completion Test were used as data collection tools. The 309 children were determined by the stratified sampling method from the central districts of Ankara for the sample of the study. In the research, path analysis was used to explain the direct and indirect relationship between the variables and a Sobel test was also used to determine the mediation of peer relationships. As a result of the research, when the direct relationships between attachment, peer relationships, low self-control, social competence, anxiety, and anger variables were examined, all variables were found to be low, medium or high related. When model mediating effect was examined, full mediation of peer relationships between attachment, social competence, anxiety and low self-control was seen and peer relationship had  partial mediation with anger. The results were evaluated in terms of the importance of peer relationships in the social emotional development of the children and suggestions were presented to the researchers and practitioners.