Türk sinemasında suça yeniden bakmak: 1990 sonrasında Türkiye'de suç filmleri
Revisiting crime in Turkish cinema: Crime films in Turkey after 1990
Yazar: TUĞÇE CANDEMİR
Danışman: PROF. DR. SEMİRE RUKEN ÖZTÜRK
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Radyo-Televizyon = Radio and Television ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Suç = Crime ; Tür film = Genre film ; Türk sineması = Turkish cinema

Özet:
"Türk Sinemasında Suça Yeniden Bakmak: 1990 Sonrasında Türkiye'de Suç Filmleri" başlıklı bu tezde 1990 yılı sonrası Türkiye'de yapılan suç filmleri temel alınarak, suç olgusunun Türk sinemasındaki izdüşümleri, suç sosyolojisi ve sinemada tür kuramı temel alınarak incelenmiştir. Suç sosyolojisi bağlamında suça ilişkin teorilere göre suç olgusunun farklı perspektiflerden tanımları yapılmış, tür kuramı ve sinemada suç türünün ilişkisi tanımlanmıştır. İlk olarak Amerikan sinemasında suç türünün ilk örneklerini oluşturan gangster ve kara film türlerinin gelişim, dönüşüm, anlatı yapısı, ikonografik özellikleri ve toplumsal gelişmelerle bağlantıları incelenmiştir. Buradan hareketle suç türünün Türkiye'de farklı dönemlerdeki örnekleri ve bu örnekler kapsamında türün diğer türlerde olduğu gibi kalıplaşmış ikonografik ve anlatısal birtakım ögelerle tanımlanmasının sınırlılıkları vurgulanmıştır. Eşkıya (Yavuz Turgul, 1996) filmi, Türkiye'de suç filmlerinin sayısının artışına sağladığı katkı ve izleyicinin ilgisi bakımından Türk sinemasında önemli bir yer teşkil etmektedir. Bu sebeple tezde incelenmek üzere Türk sinemasında suçun izdüşümlerini farklı bağlamlarda ele almak adına suçun, anlatının merkezinde konumlandığı Eşkıya başta olmak üzere, günümüze yaklaştıkça türün önemli örnekleri olarak konumlandırılabilecek Karışık Pizza (Umur Turagay, 1998), Mustafa Hakkında Her Şey (Çağan Irmak, 2004), Organize İşler (Yılmaz Erdoğan, 2005), Barda (Serdar Akar, 2007), Celal Tan ve Ailesinin Aşırı Acıklı Hikayesi (Onur Ünlü, 2011) ve Kronoloji (Ali Aydın, 2019) filmleri belirlenmiş ve bu filmler ile suçun Türk sinemasındaki değişen görünümleri belirlenmiştir. Yapılan inceleme sonucunda Türk sinemasında suç türünün sınırlarının belirlenip belirlenemeyeceği tartışılmış, sinemada suç olgusunun 1990 yılından günümüze gelen süreçte toplumsal gelişmelerle de paralel olarak toplumsal cinsiyet, sınıf ve kent bağlamında değiştiği iddia edilmiştir. Türkiye'de sinemada toplumsal cinsiyet, kentin filmlerdeki değişken konumu ve suçun sinemada sınıfsal bir olgu olarak temsil edilmesi başlıkları da temel alınarak söz edilen filmler analiz edilmiştir. Filmlerin incelenmesi ve filmlerdeki suç olgusunun değişim ve dönüşümünün tanımlanabilmesi adına yöntem olarak metin analizi kullanılmıştır.

Abstract:
In this thesis titled "Revisiting Crime in Turkish Cinema: Crime Films in Turkey After 1990", crime films which were made in Turkey after 1990 were analyzed, and the projections of crime in Turkish cinema were analyzed on the basis of criminal sociology and genre theory in cinema. In the context of the crime sociology, the phenomenon of crime has been defined from different perspectives according to the theories related to crime, and the relationship between genre theory and the type of crime in films has been defined. First of all, the development and the transformation, narrative structure, iconographic features and social developments of the gangster and film noir genres, which are the first examples of the genre in American cinema were examined. From this point of view, examples of crime genre in different periods in Turkey and the limitations of defining the genre with stereotypical iconographic and narrative elements as in other genres are emphasized within the scope of these examples. The Bandit (Yavuz Turgul, 1996) has an important place in Turkish cinema in terms of its contribution to the increase in the number of crime films produced in Turkey and the interest of the audience. For this reason, in order to deal with the projections of crime in Turkish cinema in different contexts to be examined in this thesis, especially the Bandit, where crime is located in the center of the narrative, Mixed Pizza (Umut Turagay, 1998), Everything About Mustafa (Çağan Irmak, 2004), Magic Carpet Ride (Yılmaz Erdoğan, 2005), In Bar (Serdar Akar, 2007), The Extreme Tragic Story of Celal Tan and His Family (Onur Ünlü, 2011) and Chronology (Ali Aydın, 2019) films which can be defined as important examples of the genre and the changing aspects of crime in Turkish cinema were determined with these films. As a result of the examination, it was discussed whether the boundaries of the crime genre in Turkish cinema could be determined or not, and it was claimed that the phenomenon of crime in cinema has changed in the context of gender, class and city in parallel with the social developments in the process since 1990. The films mentioned were analyzed based on the titles of gender in cinema in Turkey, the variable position of the city in films, and the representation of crime as a class phenomenon in cinema. Textual analysis was used as a method in order to examine the films and to define the change and transformation of the crime phenomenon in the films.