Okul öncesi çocuklarda diş çürüğüne bağlı ağrı ve enflamasyonla büyüme parametreleri arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between dental caries related pain and inflammation caused by dental caries and growth paramaters in pre-school children
Yazar: BAŞAK GÜNAY
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA SARP KAYA
Bezm-i Alem Vakıf Üniversitesi / Diş Hekimliği Fakültesi / Çocuk Diş Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Diş Hekimliği Uzmanlık, 2020
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry
Dizin: Antropometri = Anthropometry ; Ağrı = Pain ; Büyüme = Growth ; Büyüme performansı = Growth performance ; Diş ağrısı = Toothache ; Diş çürükleri = Dental caries ; Okul öncesi çocuklar = Preschool children ; Uyku kalitesi = Quality of sleep ; İnflamasyon = Inflammation ; İnsülin benzeri büyüme faktörü I = Insulin like growth factor I

Özet:
Okul öncesi çocuklarda tedavi edilmeyen diş çürüğü çok yaygındır. Diş çürüğüne bağlı pulpa enflamasyonu ve ağrının direkt ve indirekt yollar ile büyümeyi etkilediği bildirilmiştir.  Direkt etki teorisi, tedavi edilmeyen diş çürüklerinin yemek yeme bozukluklarına neden olarak beslenme ve büyümeyi etkilediğini açıklamaktadır. İndirekt teoride ise kronik diş enfeksiyonlarının endokrin cevaplara neden olduğu, ağrı ve enfeksiyon nedeniyle uykunun kesintiye uğraması sonucu büyüme hormonu salgısının bozulmasına neden olduğu düşünülmektedir. Bu çalışmanın amacı, diş çürüğüne bağlı pulpa enflamasyonu ve ağrısı olan okul öncesi çocuklarda büyümenin, uykuya ilişkin zorlukların ve ağız sağlığı ile ilişkili yaşam kalitesinin tedavi öncesi ve sonrasında diş çürüğüne bağlı pulpa enflamasyonu ve ağrısı olmayan yaşıtlarıyla kıyaslamaktır. 
Çalışmamıza sistemik hastalığı olmayan, veli onayı ile çalışmaya katılmayı kabul eden 22 erkek, 23 kız toplam 45 okul öncesi çağı (3-6 yaş arası) çocuk dahil edilmiştir. Çalışmamızda ICDAS II ve dmft indeksi kullanılarak pulpanın dahil olduğu diş çürüğü bulunan bir çalışma grubu ve pulpanın dahil olduğu diş çürüğü bulunmayan bir kontrol grubu oluşturuldu. Çalışma grubunda diş tedavilerinden önce ve tedaviden 6 ay sonra serum IGF-1 ve IGFBP-3 seviyeleri ve antropometrik ölçümleri (boy SDS, ağırlık SDS, VKİ SDS) elde edildi. Kontrol grubunda ise antropometrik ölçümler ilk muayenede ve ilk muayeneyi takiben 6. ayda ölçülürken, serum IGF-1 ve IGFBP-3 seviyeleri sadece ilk muayenede tayin edildi. Uykuya ilişkin zorluklar, Çocuk Uyku Alışkanlıkları Anketi (ÇUAA), ağız sağlığı ile ilişkili yaşam kalitesi, Erken Çocukluk Çağı Ağız Sağlığı Etki Ölçeği (ECOHIS) kullanılarak, çalışma grubunda tedaviden önce, tedaviden 7 gün sonra, tedaviden 6 ay sonra; kontrol grubunda ilk muayenede ve ilk muayeneyi takiben 6 ay sonra kaydedildi. Çalışmada elde edilen bulgular, Student t testi, Mann-Whitney U, Pearson korelasyon ve Spearman's rho korelasyon testleri kullanılarak istatistiksel olarak değerlendirildi. Anlamlılık p<0,05 seviyesinde değerlendirildi.
Tedavi öncesinde çalışma ve kontrol grubu arasında antropometrik ölçümlerde anlamlı bir farklılık saptanmazken (p>0,05); çalışma grubunun tedaviden 6 ay sonra antropometrik ölçümleri, başlangıca göre anlamlı derecede yüksek bulundu (p<0,05). Tedaviden önce serum IGF-1 ve IGFBP-3 seviyeleri çalışma grubunda kontrol grubundan anlamlı derece yüksek bulunurken, tedaviden 6 ay sonra çalışma grubunun serum IGF-1 ve IGFBP-3 seviyeleri başlangıca göre anlamlı derecede yüksek saptandı (p<0,05). ÇUAA ve ECOHIS skorları tedavi öncesinde çalışma grubunda, kontrol grubundan anlamlı düzeyde yüksek saptanırken; çalışma grubunun ÇUAA ve ECOHIS toplam skorları tedaviden 7 gün ve 6 ay sonra başlangıca göre anlamlı düzeyde düşük bulundu (p<0,05). ÇUAA skorlarıyla antropometrik ölçümler, serum IGF-1, serum IGFBP-3 seviyeleri arasında anlamlı ilişki saptanmadı (p>0,05).
Çalışmamızın sonucunda yapılan diş tedavileri ile diş çürüğüne bağlı pulpa enflamasyonu ve ağrının ortadan kaldırılması, çocukların büyüme parametrelerinde (antropometrik ölçümler, serum IGF-1 ve IGFBP-3), uykuya ilişkin zorluklar ve yaşam kalitesinde iyileşme ile sonuçlanmıştır; ancak diş çürüklerinden kaynaklanan uyku zorluklarının, büyümeyi etkilediğini bildiren indirekt etki teorisini doğrulayacak ilişki saptanmamıştır. Direkt etki teorisinin, diş çürüklerine bağlı ağrı ve enflamasyon görülen çocukların büyümesinde daha etkili olabileceği düşünülmektedir.
Anahtar Kelimeler: Çocuk, diş çürüğü, pulpa enflamasyonu, diş ağrısı, büyüme, IGF-1, IGFBP-3, antropometri, uyku sorunları, ECOHIS

Abstract:
Dental caries is very common in pre-school children. Difficulties in eating caused by untreated dental caries can directly and endocrine responses caused by chronic dental infections can indirectly impair growth. The interruption of sleep due to dental pain and infection may lead to impairment of growth hormone secretion. The aim of this study is to compare growth, sleep related difficulties, oral health related quality of life in preschool children with pain and inflammation due to dental caries before and after treatment with their peers without dental pain and inflammation. 
A total of 45 pre-school children (aged 3-6 years), 22 boys and 23 girls, with no systemic disease were included in our study with parental consent. A study group with dental caries that had pulpal involvement and a control group without dental caries that had pulpal involvement was formed using ICDAS II and dmft index. Serum IGF-1 and IGFBP-3 levels and anthropometric measurements were obtained before and 6 months after treatment in the study group. In the control group, anthropometric measurements (height SDS, weight SDS, BMI SDS) were taken both at the first examination and in the 6 months after the first examination, while serum IGF-1 and IGFBP-3 levels were obtained only at the first examination. Sleep disturbances were measured using The Child Sleep Habits Questionnaire (CSHQ) and oral health related quality of life was measured using Early Childhood Oral Health Impact Scale (ECOHIS) before the treatment, 7 days after, and 6 months after treatment in study group; at first examination and 6 months after in control group. Student t test, Mann Whitney U test, Pearson correlation test and Spearman's rho correlation test were used for statistical analysis. p<0,05 was set for statistical significance.
There was no significant difference in anthropometric measurements between the study and control groups before treatment (p> 0,05). The anthropometric measurements of the study group 6 months after the treatment were significantly higher than the baseline (p <0.05). While serum IGF-1 and IGFBP-3 levels were significantly higher in the study group than the control group before the treatment, a significant rise in the serum IGF-1 and IGFBP-3 levels 6 months after the treatment in the study group was detected (p <0.05). While CSHQ and ECOHIS scores were significantly higher in the study group than in the control group at baseline; total scores of CSHQ and ECOHIS of the study group were significantly lower than from baseline at 7 days and 6 months after (p <0.05). No significant correlation was found between CSHQ scores and anthropometric measurements and serum IGF-1, IGFBP-3.
Children's growth parameters (anthropometric measurements, serum IGF-1 and IGFBP-3 levels), sleep problems and oral health related quality of life improved after the elimination of pain and inflammation due to dental caries. However, our findings did not confirm that the indirect effect theory. Direct effect theory related growth impairment seems to be more plausiable.
Keywords: Child, dental caries, pulpal inflammation, dental pain, growth, IGF-1, IGFBP-3, anthropometry, sleep problems, ECOHIS