Türkiye'deki organik tarım ürünlerinin zaman serileri ile analizi
Time series analysis of organic agriculture products in Turkey
Yazar: MERAL ŞENYÜZ
Danışman: PROF. DR. ÇİĞDEM ARICIGİL ÇİLAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Sayısal Yöntemler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ziraat = Agriculture ; İşletme = Business Administration
Dizin: Organik = Organic ; Organik tarım = Organic farming ; Organik ürünler = Organic products ; Tarım = Agriculture ; Tarım sektörü = Agricultural sector ; Tarım ürünleri = Agricultural products ; Zaman serileri = Time series ; Zaman serileri analizi = Time series analysis

Özet:
Organik tarım, insan sağlığını ve ekosistemi koruyan, her aşaması kontrollü ve sertifikalı olarak yapılan bir tarım yöntemidir. Organik tarımın amacı bozulan ekolojik dengenin yeniden kurulması, doğal kaynakların korunması, insan sağlığna zararlı kimyasal kullanımının tamamen kaldırılmasıdır. Son yıllarda tüketicilerin gıda seçimlerinde daha bilinçli davranması sebebiyle bu tarım sistemine ilgi dünya genelinde artmıştır. Özellikle refah düzeyinin yüksek olduğu ülkelerde organik tarım ürünlerine talepte belirgin bir artış olmuştur.
Organik tarım sistemi gelişen ülke ekonomilerinin kalkınması için önemli bir basamak olarak görülmektedir. Kişi başı gelir seviyesinin yüksek olduğu Avrupa ülkeleri, gelişen ülkeler için yüksek bir pazar potansiyeline sahiptir. Özellikle iklim koşulları ve arazileri organik tarım yapmaya elverişli olan ülkeler için ekonomik kalkınmada önemli bir unsur olarak karşımıza çıkmaktadır.
Türkiye'de dış talepler doğrultusunda geleneksel tarım ürünleri ihracatı ile başlayan organik tarım üretimi, son yıllarda hızla gelişmektedir. Türkiye'nin elverişli iklim yapısı organik tarımın gelişmesi için önemli bir avantaj oluşturmaktadır. Organik tarım ürün üretim maliyetleri yüksek olduğundan dolayı henüz iç pazarda beklenen düzeye ulaşamamıştır.Organik tarıma yapılan teşviklerle ve bilgilendirmelerle zamanla marketlerde organik ürünlere daha çok yer verilecektir. 
 Bu çalışmada Türkiye'de organik tarım sektörünün büyüme potansiyeli belirlenmeye çalışılmıştır. Bu amaçla, 2002-2017 yıllarındaki organik üretim, ürün sayısı, organik ürün ekilen alan ve organik üretim yapan çiftçi sayıları değişkenleri için 2018 ve 2019 yılları tahminleri yapılmıştır. Değişkenlerin otokorelasyon fonksiyonları ve birim kök testleri incelenerek durağanlık mertebeleri saptanmıştır. Değişkenlerin tahminlenmesinde Box Jenkins yöntemi kullanılmıştır. Organik tarımla ilgili dört temel değişken için ARMA ve ARIMA modelleri oluşturulmuştur. Oluşturulan modellerin uygunluğu test edilmiştir. Değişkenlerin tahmin sonuçlarına göre organik ürün çeşidi sayısı 2018 yılında 229 ve 2019 yılında 234 olacaktır. Organik üretim miktarı 2018 yılında 2.582.899 ton 2019 yılında ise 2.847.325 ton olarak  tahmin edilmiştir. Organik ürün yetiştirmeye ayrılan alanların 2018 yılında 658.249ha 2019 yılında ise 787.504ha olacağı öngörüsünde bulunulmuştur.. Yapılan analiz sonuçlarına göre 2018 ve 2019 yıllarında organik ürün sayısı, organik üretime ayrılan alan, üretim miktarı  ve tarımla uğraşan çiftçi sayısındanda önceki yıllara göre artış meydana gelecektir.
Anahtar kelimeler: Organik tarım, ARMA, ARIMA, Birim Kök Testleri, Box-Jenkins

Abstract:
Organic agriculture is an agricultural method that protects human health and ecosystem, and each stage is controlled and certified. The aim of organic agriculture is to re-establish the deteriorated ecological balance, to protect natural resources and to completely remove the harmful chemical use to human health. In recent years, due to the fact that consumers are more conscious of food choices, interest in organic agriculture has increased worldwide. Especially in countries with high levels of welfare, there has been a marked increase in the demand for organic agricultural products.
The organic farming system is seen as an important step for the development of the growing economies. European countries with high per capita income have a high market potential for developing countries. It is an important element in economic development, especially for countries where climatic conditions and lands are suitable for organic farming.
In Turkey, organic agricultural production has started with the export of traditional agricultural products in accordance with external demands, which has been growing rapidly in recent years. Turkey has an important advantage for the development of organic agriculture with the favorable climatic structure. Since organic agricultural product production costs are high, it has not reached the expected level in the domestic market yet. With the incentives and informations given to organic agriculture, organic products will be found more and more in the markets.
This study tried to determine the growth potential of organic agriculture in Turkey. For this purpose, 2018 and 2019 estimations were made for the variables of organic production, number of crops, organic crop cultivation area and number of farmers engaged in organic production in 2002-2017. The autocorrelation functions and unit root tests of the variables were investigated and the stasis levels were determined. Box Jenkins method was used to estimate the variables. ARMA and ARIMA models were developed for four basic variables related to organic agriculture. The suitability of the models has been tested. According to the estimation of the variables, the number of organic products will be 229 in 2018 and 234 in 2019. The organic production amount was estimated as 2,882,399 tons in 2018 and 2,847,325 tons in 2019. It is estimated that the areas devoted to organic crop cultivation will be 658,249 hectares in 2018 and 787,504 hectares in 2019. According to the results of the analysis, in 2018 and 2019, the number of organic products, the area allocated to organic production, the amount of production and the number of farmers engaged in organic agriculture will increase compared to the previous years.

Key words: Organic agriculture, ARMA, ARIMA, Unit Root Tests, Box-Jenkins