Okul öncesi dönem çocuklarının kendiliğinden ortaya çıkan okuryazarlık becerilerinin gelişimi ve ev okuryazarlık ortamı ile ilişkisi
Development of preschool children's emergent literacy skills and its relation to home literacy environment
Yazar: ELİF AKYÜZ
Danışman: DOÇ. DR. ÖZCAN DOĞAN
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Farkındalık = Awareness ; Okul öncesi dönem = Preschool period ; Okul öncesi eğitim = Preschool education ; Okul öncesi çocuklar = Preschool childrens ; Okuma-yazma = Reading-writing ; Okuma-yazma öğretimi = Reading-writing instruction ; Ses bilgisi = Phonetic ; Yazı = Writing

Özet:
Bu çalışma okul öncesi dönemdeki çocukların kendiliğinden ortaya çıkan okuryazarlık becerilerinin gelişimini incelemek ve çocukların içinde yetiştikleri ev okuryazarlık ortamının bu becerilerle ilişkisini ortaya koymak amacıyla yapılmıştır. Çalışma, kesitsel araştırma deseninde yürütülmüştür. Araştırmanın örneklemi için, 36-71 ay aralığında 93 çocuk ve ebeveyni çalışmaya dahil edilmiştir. Yapılan ANOVA ve Kruskal-Wallis Testi analizlerine göre kendiliğinden ortaya çıkan okuryazarlık becerilerinin (sesbilgisel farkındalık, yazı kavramları, alfabe bilgisi ve isim yazma becerisi) yaş değişkeninden etkilendiği ortaya konmuştur. Çocukların sesbilgisel farkındalık işlemlerinde en yüksek performans gösterdikleri işlemin sözcüğü hecelerine bölme, en düşük performans gösterdikleri işlemin ise son sesi tanıma işlemi olduğu görülmüştür. Yazı kavramları açısından çocukların kitap kavramları ile ilgili maddeleri sözcük ve harflerle ilgili maddelerden daha kolay yapabildikleri; alfabe bilgisi açısından 36-47 aylık çocukların neredeyse hiç harf bilmediği ancak 48 aydan itibaren çocukların tanıdıkları harf sayısının arttığı görülmüştür. İsim yazma becerisinde ise 36-47 aylık çocukların isimlerini yazmak yerine daha çok resim yaptıkları, 48-59 aylık çocukların isimlerini yazarken harfleri kullanmaya başladıkları, 60-71 aylık çocukların çoğunluğunun isimlerini doğru yazabildikleri belirlenmiştir. Korelasyon analizi sonuçlarına göre ev okuryazarlık ortamı ile çocukların kendiliğinden ortaya çıkan okuryazarlık becerileri arasında .22.37; ev okuryazarlık ortamı alt alanları ile çocukların kendiliğinden ortaya çıkan okuryazarlık becerileri arasında .20 ile .61 arasında değişen bir korelasyon olduğu bulunmuştur. Yapılan hiyerarşik regresyon analizinde ise ev okuryazarlık ortamı alt alanlarından olan "yazı yazma ile ilgili deneyimler" ve "alfabe ile ilgili deneyimler"in çocukların okuryazarlık becerilerini yordadığı görülmüştür.

Abstract:
This study aims to unfold the development of preschool children's emergent literacy skills a) with respect to age and b) the relationship between these skills and c) the home literacy environment in which the children are being raised. This study was conducted in a cross sectional design. The sample consisted of 96 children aged 36-71 months and their parents. ANOVA and Kruskal-Wallis Test results indicated that emergent literacy skills (phonological awareness skills, print concepts, alphabet knowledge and name writing skills) of preschool children can be differentiated with respect to age. The best performance that children displayed in phonological awareness tasks was syllable tapping, whereas the lowest performance was in last phoneme detection. In terms of print concepts, the children were better at knowing items about book concepts rather than items about words and letters. With respect to alphabet knowledge, 36-47 montholds almost showed no letter knowledge but the performance increased after 48 months of age.  In terms of name writing 36-47 month-olds responded with drawing rather than writing their names. 48-59 month-olds began to use letters in their name writing and most of the 60-71 month-olds could write their names conventionally. Correlational analysis revealed that home literacy environment and children's emergent literacy skills (r=22-.37) as well as the subscales of home literacy environment and children's emergent literacy skills are correlated (r= 20-.61). In hierarchial regression analyis, it was also found that subscales of home literacy environment named "practices in writing" and "practices with aphabet" predicts children's emergent literacy skills.