Drosophıla melanogaster'de doz-süre etkileşimine bağlı olarak terpenlerin in vivo toksik ve genotoksik etkilerinin belirlenmesi
Determination of in vivo toxic and genotoxic effects of terpenes in drosophila melanogaster depending on dose-time interaction
Yazar: HATİCE ÇELİK
Danışman: PROF. DR. HANDAN UYSAL
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı / Moleküler Biyoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Biyoloji = Biology

Özet:
Amaç: Bitkisel kökenli çeşitli terpenler gıda, temizlik, tıp, eczacılık ve kozmetik alanlarında pek çok ürünün içinde bulunmakta ve canlı sistemlere değme ya da oral yolla alınmaktadır. Ayrıca alternatif tedavi amaçlı olmak üzere alınmaları önerilmekte ancak sürekli maruziyetin ortaya çıkarabileceği durumlar pek fazla bilinmemektedir. Bu durumda birkaç soru akla gelmektedir. "Terpenler ömür uzunluğu üzerine toksik etkili olabilirler mi?" ya da "genotoksik etkiyi uyararak somatik mutasyonlara sebep olabilir mi?" Bu çalışma, terpenlerin doz-süre etkileşimine bağlı olarak olası toksik ve genotoksik etkilerinin belirlenmesi için yapılmıştır.
Yöntem: Bu tez çalışmasında model organizma olarak seçilen Drosophila melanogaster'in yabanıl ve mutant soyları ile iki farklı kısa süreli test tekniği kullanılmıştır. Bunlardan birisi in vivo ömür uzunluğu, diğeri ise somatik mutasyon ve rekombinasyon testi/ kanat benek testidir. 
Bulgular: Elde edilen verilere göre, farklı gruplara ait terpenlerin kronik olarak uygulanan tüm dozlarda toksik etkiye dayalı ömür uzunluğunu kısalttığı belirlenmiştir. Bu durum D. melanogaster'in hem dişi hem de erkek popülasyonlarında gözlenmiştir. Ayrıca tüm terpenlerin somatik mutasyon frekansını artırdığı da tespit edilmiştir.
Sonuç: Sunulan tez çalışması kapsamında, günümüzde çeşitli sektörlerde ve özellikle alternatif tıp yöntemlerinde kullanılan terpenlerin doz-süre etkileşimine dayalı olarak toksik ve genotoksik etkili olduğu belirlenmiştir. 
Anahtar Kelimeler:  Terpenler, Drosophila melanogaster, ömür uzunluğu, SMART, toksisite, genotoksisite.

Abstract:
Purpose: Various terpenes of vegetable origin are found in many products in the fields of food, cleaning, medicine, pharmacy and cosmetics and are taken by contact with live systems or orally. In addition, they are recommended to be taken for alternative treatment purposes, but situations where continuous exposure may occur are not known much. In this case, a few questions come to mind. "Can terpenes be toxic to life?" or "can it cause somatic mutations by stimulating genotoxic effect?" This study was conducted to determine the possible toxic and genotoxic effects of terpenes based on dose-time interaction.
Method: In this thesis, Drosophila melanogaster, chosen as a model organism, uses wild and mutant strains and two different short-term test techniques. One of them is in vivo life span, the other is somatic mutation and recombination test/wing spot test.
Findings: According to the data obtained, it has been determined that terpenes belonging to different groups shorten their lifetime based on toxic effects at all doses administered chronically. This has been observed in both female and male populations of D. melanogaster. It was also found that all terpenes increase the somatic mutation frequency.
Results: Within the scope of the presented thesis study, it is determined that terpenes used in various sectors and especially in alternative medicine methods are toxic and genotoxic based on dose-time interaction.
Keywords:  Terpenes, Drosophila melanogaster, life span, SMART, toxicity, genotoxicity.