Muhammed Bâkır es-Sadr'ın hayatı ve siyasî görüşleri
The life and political views of Muḥammad Bāqir Al- Ṣadr
Yazar: SABAH KULAT
Danışman: DOÇ. DR. MAKSUT ÇETİN
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Tarih boyunca Irak–Necef Şiî İlmî Havzası'nda dinî ve siyasî yönüyle ön plana
çıkan birçok karizmatik lider yetişmiştir. Bu karizmatik liderlerden birisi de Muhammed Bâkır 
es-Sadr'dır. Çalışmamız bu noktada Muhammed Bâkır es-Sadr'ın (ö.1980) hayatı ve siyasî görüşlerini 
konu edinmektedir. O, 1957-1980 yılları arasında ilmî ve siyasî kişiliğiyle Irak siyasetine damga 
vurmuş önemli bir şahsiyettir. Öyle ki yaşadığı dönemde eylem ve düşünceleriyle büyük kitleleri 
harekete geçirmiş ve önde gelen Necef uleması arasında karizmatik bir lider konumuna 
yükselebilmiştir. Yine o, dinî görüş ve fikirleriyle itibar gören çok yönlü bir âlim olması 
hasebiyle Şiî çevrelerce en yüksek dinî konum kabul edilen Merciʿiyyet makamına kadar ulaşmıştır. 
Ayrıca Sadr, o dönemde ortaya çıkan Komünizm, Marksizm, Materyalizm ve Kapitalizm gibi çeşitli 
fikir ve ideolojilere karşı yazdığı eserlerle, başta Irak olmak üzere İslam dünyasında adından 
sıkça söz ettirmeyi başarmıştır. Neticede ilmî çalışmalarının yanı sıra toplumsal meselelerde de 
etkin rol alan Sadr, Irak'ta hüküm süren Baas rejimine karşı muhalefeti sebebiyle 1980 yılında idam 
edilmiş olup Şiî dünyasında kendisine dördüncü şehit lakabı verilmiştir. Biz de çalışmamızda İslâm 
Mezhepleri Tarihi biliminin yöntem ve metotlarını kullanarak öncelikle Sadr'ın hayatına dair önemli 
bulduğumuz ve çalışmamızın anlaşılmasına katkı sağlayacağını düşündüğümüz çeşitli
bilgiler sunduk.
Çalışmamız, bir giriş, iki bölüm ve bir sonuçtan oluşmaktadır. Giriş bölümünde
araştırmanın amacı, yöntemi, kapsamı ve kaynakları ele alınmıştır. Birinci bölümde Sadr'ın hayatı 
ve eserleri hakkında bilgi verilmiş, ikinci bölümde ise onun itikadî, fikrî
ve siyasî görüşleri, özellikle İmâmiyye Şîa'sı bağlamında İmâmet, Hilâfet, Merciʿiyyet
ve Velâyet-i Fakîh gibi konular üzerinden değerlendirilmiştir. Sonuç kısmında ise
çalışma boyunca ele alınan konulara ilişkin çeşitli kanaatlere ulaşılmıştır.

Abstract:
Throughout history, many charismatic leaders have emerged from the S̲ h̲īʿa religious seminary of 
Najaf, Iraq, who have stood out both religiously and politically. One such leader is Muḥammad Bāqir 
al- Ṣadr. This study focuses on the life and political views of Muḥammad Bāqir al- Ṣadr (d. 1980). 
He was a significant figure in Iraqi politics from 1957 to 1980, known for his scholarly and 
political contributions. During his lifetime, al-Ṣadr mobilized large masses through his actions 
and thoughts, elevating himself to a position of charismatic leadership among the prominent 
scholars of Najaf. His broad intellectual and religious views earned him recognition in S̲ h̲īʿa 
groups, eventually leading him to attain the highest religious authority, the position of the Mard̲ 
j̲ aʿiyyat. Additionally, al- Ṣadr made a name for himself in the Islamic world,
particularly in Iraq, through his writings that challenged various ideologies and
philosophies of his time, including Communism, Marxism, Materialism, and Capitalism. Ultimately, 
due to his active opposition to the ruling Ba'ath regime in Iraq, al-Ṣadr was executed in 1980, and 
he is regarded as the fourth martyr in the S̲ h̲īʿa world. In this study, using the methods and 
approaches of the history of Islamic sects, we first present various details about al-Ṣadr's life, 
which we deem crucial for understanding our research. We then evaluate his political views, 
particularly focusing on topics such as Imāmate -Caliphate, Mard̲ j̲ aʿiyyat, and Wilāyat al-Faqīh, 
which are
central in Imāmī S̲ h̲īʿism and prominently featured in his works. Consequently, our
study is structured into an introduction, two main chapters, and a conclusion. The introduction 
covers the purpose, methodology, scope, and sources of the research. The
first chapter provides information on al-Ṣadr's life and works, while the second chapter
examines his theological, intellectual, and political views. In the conclusion, various
opinions are drawn regarding the subject of the study.