Sanal müzelerin tarihsel düşünme becerilerine etkisi
The effect of virtual museums on historical thinking skills
Yazar: İSMAİL ARSLAN
Danışman: DOÇ. DR. AKİF PAMUK
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Tarih Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Tarih = History
Dizin: Eğitim = Education ; Tarih eğitimi = History education ; Öğretim = Teaching

Özet:
Müzeler, okul dışı öğrenme ortamlarından en önemlilerinden biri olarak karşımıza çıkmaktadır. Gelişen ve değişen teknoloji ile birlikte okul dışı öğrenme ortamları okul içinde kullanılabilir hale gelmektedir. Bu çerçevede gelişen teknolojiyle birlikte ortaya çıkan yeni müze türleri de bulunmaktadır. Bu müze türlerinden biri de şüphesiz sanal müzelerdir. Sanal müzeler teknolojinin yardımıyla oluşturulan ve tamamen sanal ortamlarda var olan müzeler olarak karşımıza çıkmaktadır. Gelişen teknoloji ile sanal müzelerin yer, zaman, imkân ve ulaşım şartları müzelere nazaran daha avantajlı konuma gelmektedir. Bu sebepten ötürü müzelere ulaşım imkânı olmayan yerlerde sanal müzeler önemli birer öğretim materyaline dönüşmektedir. Bu araştırma ise Şırnak ilinin Güçlükonak ilçesinde bulunan ve müzelere ulaşma imkânları bulunmayan öğrencilerin sanal müze aracılığıyla müzelere ulaşmasını sağlamaya çalışmıştır. Bu çerçevede araştırmada ise sanal müzelerin tarih derslerinin temel amaçlarından olan tarihsel düşünme becerilerini kazandırmadaki etkisi araştırma konusu olmuştur. Bu araştırma konusu çerçevesinde kronolojik düşünme, tarihsel kavrama, tarihsel analiz ve yorum adı verilen tarihsel düşünme becerileri Çatalhöyük Ören Yeri Sanal Müzesi, Ankara Polis Sanal Müzesi ve Ankara Cumhurbaşkanlığı Millet Kütüphanesi Milli Mücadele Sanal Sergisi Sanal Müzesi aracılığıyla kazandırılmaya çalışılmıştır. Bu çerçevede araştırmanın amacı, sanal müzelerin seçilen tarihsel düşünme becerileri üzerindeki etkilerini ortaya çıkarmaktır.
Yapılan araştırma, sanal müzelerin tarihsel düşünme becerilerinin üzerindeki etkisini tartışmaya açmaktadır. Araştırmanın doğası gereği yapılan araştırma bir süreç içerisinde etkinlikler vasıtasıyla gerçekleştirilmiştir. Dolayısıyla da bu araştırma, nitel bir araştırmadır ve nitel araştırma desenlerinden olan eylem araştırması yöntemi ile gerçekleştirilmiştir. Bu araştırma kendine özgü ve sınıf içine ait bir problem içermesinden ve sanal müzelerin tarihsel düşünme becerilerine etkisini uygulamalarla ortaya koymaya çalıştığı için bir teknik eylem araştırmasıdır. Teknik eylem araştırması için 9, 11 ve 12. Sınıf 58 katılımcı ile birlikte sanal müze etkinlikleri yapılmıştır. Etkinliklerden ortaya çıkan öğrenci çıktıları, yapılan görüşme ve odak grup görüşmeler doküman analizi, betimsel analiz ve içerik analizi kullanılarak MAXQDA 2020 adlı nitel veri analizi programı yardımıyla değerlendirilmeye alınmıştır. 
9. sınıf katılımcılarla birlikte gerçekleştirilen kronolojik düşünme becerisi ve sanal müze etkinlikleri çerçevesinde katılımcıların sanal müze etkinlikleri sonrasında başarılı çözümlemeler yaptıkları ve tarihsel verileri kendi cümleleri ile açıklayabildikleri sonucuna varılmıştır. 11. sınıf katılımcıları ile birlikte gerçekleştirilen tarihsel kavrama becerisine dair etkinliklerde sanal müzelerin tarihsel kavrama becerisi üzerinde pozitif bir etkisi olduğu saptanmıştır. 12. sınıf katılımcılarla birlikte tarihsel analiz ve yorum becerisi çerçevesinde sanal müze etkinlikleri yapılmıştır. Bu etkinliklerin sonucunda sanal müzelerin tarihsel analiz ve yorum becerisine etkisi tam anlamıyla pozitif değildir. 20 katılımcının yedisinde tarihsel analiz ve yorum becerisi gelişirken geriye kalan 13 katılımcıda nötr ve negatif etkileri olduğu saptanmıştır.  Bu sebepten ötürü sanal müzelerin tarihsel analiz ve yorum becerisine etkisi nispeten pozitif olarak değerlendirilmiştir. Ayrıca katılımcılar sanal müzelerin tarih derslerinde sınıf içi etkinlikler olarak kullanılması gerektiğini dile getirmişlerdir.

Abstract:
Museums are one of the most important out-of-school learning environments. With the developing and changing technology, out-of-school learning environments can be used within the school. In this framework, there are new types of museums that have emerged with the developing technology. One of these museum types is undoubtedly virtual museums. Virtual museums are museums created with the help of technology and exist entirely in virtual environments. With the developing technology, the location, time, opportunity and transportation conditions of virtual museums become more advantageous than museums. For this reason, virtual museums become important teaching materials in places where there is no access to museums. This study tried to enable students in Güçlükonak district of Şırnak province who do not have access to museums to reach museums through virtual museums. In this framework, the effect of virtual museums on the acquisition of historical thinking skills, which is one of the main objectives of history lessons, has been the subject of the research. Within the framework of this research topic, historical thinking skills called chronological thinking, historical comprehension, historical analysis and interpretation were tried to be gained through Çatalhöyük Ruins Virtual Museum, Ankara Police Virtual Museum and Ankara Presidential Nation's Library Virtual Museum of National Struggle Virtual Exhibition. In this framework, the aim of the research is to reveal the effects of virtual museums on selected historical thinking skills.
The research opens the effect of virtual museums on historical thinking skills to discussion. Due to the nature of the research, the research was carried out through activities in a process. Therefore, this research is a qualitative research and was conducted with the action research method, which is one of the qualitative research designs. This research is a technical action research because it includes a unique and classroom problem and tries to reveal the effect of virtual museums on historical thinking skills through applications. For the technical action research, virtual museum activities were conducted with 58 participants retrieved 9th, 11th and 12th grades. Student outputs retrieved the activities, interviews and focus group discussions were evaluated using document analysis, descriptive analysis and content analysis with the help of a qualitative data analysis program called MAXQDA 2020. 
Within the framework of 9th grade participants' chronological thinking skills and virtual museum activities, it was concluded that the participants made successful analyzes after the virtual museum activities and were able to explain historical data with their own sentences. In the 11th grade participants' activities on historical comprehension skills, it was found that virtual museums had a positive effect on historical comprehension skills. With 12th grade participants, virtual museum activities were carried out within the framework of historical analysis and interpretation skills. As a result of these activities, the effect of virtual museums on historical analysis and interpretation skills was not completely positive. Seven of the 20 participants developed historical analysis and interpretation skills, while the remaining 13 participants had neutral and negative effects.  For this reason, the effect of virtual museums on historical analysis and interpretation skills was evaluated as relatively positive. In addition, the participants stated that virtual museums should be used as in-class activities in history lessons.