Denetim birimi olarak YMM'lerin vergi kaybını önlemede etkisi: YMM'ler üzerine uygulamalı bir araştırma
The effect of sworn-in financial advisors on preventing tax evasion as an audit unit: An applied research on sworn-in financial advisors
Yazar: KAYAHAN TÜM
Danışman: PROF. DR. TURGUT ÇÜRÜK
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Denetim = Control ; Mali müşavirlik = Fiscal consultancy ; Vergi denetimi = Tax audit ; Vergi kayıpları = Loss of taxes ; Vergiler = Taxes ; Yeminli mali müşavirlik = Sworned certified public accountancy

Özet:
Vergi kaybı, geniş anlamda vergi mükellefinin yasal ve/veya yasadışı yollarla vergi yükünü azaltması şeklinde tanımlanabilir. Vergi kaybının devlet açısından olumsuz sonucu sadece vergi gelirlerinin azalması ile sınırlı değildir. Vergi kaybı ülkelerin sosyal ve siyasi yapılarında da önemli sorunlara yol açmaktadır. Bu nedenle gerek gelişmiş, gerekse de gelişmekte olan ülkeler vergi kaybını minimize edici tedbirler alma konusunda büyük çaba içerisindedirler.Vergi kaybının önlenmesinde kullanılan birçok yöntem mevcut olup, söz konusu yöntemlerin en önemlilerinden bir tanesinin ise bağımsız denetçiler tarafından yürütülen muhasebe denetiminin olduğu literatürde sıkça ortaya konulan bir görüştür. Gerçekten denetim oranı ile vergi uyumu arasında pozitif ilişki ortaya koyan çalışmalar da mevcuttur. Bu çalışmalar vergi mükelleflerinin beyannamelerini doldurma kararından önce yüksek denetim olasılığı bilgisine sahip olmasının bile mükelleflerin vergiye uyum konusunda daha hassas davrandıklarını ortaya koymaktadır. Bu çalışmanın amacı, Türkiye'de bir denetim birimi olan Yeminli Mali Müşavirlik (YMM) mesleğinin vergi kaybını önlemede nasıl bir etkiye sahip olduğunu belirlemektir.Çalışmada öncelikle YMM'lerin temel fonksiyonları ile vergi kaybı arasındaki ilişki teorik bir çerçevede incelenmiş olup, daha sonra YMM'lerin vergi kaybını önlemede etkisini ortaya koymak üzere anket çalışmasına dayalı uygulamalı bir araştırma gerçekleştirilmiştir. Teorik tartışmalar, literatür taraması ve uygulamalı araştırma sonuçları, YMM'lerin üç fonksiyonunun (denetim, danışmanlık ve özellikle de tasdik) vergi kaybını önlemede önemli bir rol oynadığını göstermektedir.Anahtar Kelimeler: Vergi Kaybı, Denetim, Yeminli Mali Müşavir

Abstract:
Tax evasion can be defined as tax payer?s cutting down on the amount he is supposed to pay in legal and/or illegal ways. The negative effect of tax evasion for governments is not only limited to the decrease in tax income, but it leads to more serious problems in social and political structures of countries. Therefore, both developed and developing countries spend great efforts to take precautions in order to minimize tax evasion.Various methods can be applied to prevent tax evasion and audit conducted by independent external auditor has long been claimed at the literature as one of the most important such factors. In fact, many studies have shown positive relationship between the amount of audit and tax compliance. These studies have found out that the taxpayers pay more attention to comply with tax requirements even if they are aware of the high probability of being audited before they declare taxable income. This study, therefore, aims to assess the impact of Sworn-in Financial Advisors, one of the audit professions in Turkey, on preventing tax evasion.In this study, having examined the relationship between the basic functions of Sworn-in Financial Advisors and tax evasion from theoretical perspective, a research based on questionnaire survey were conducted to identify the effects of Sworn-in Financial Advisors on tax evasion. The results of the theoretical discussions, related literature review and the research conducted in this study, indicate that three functions of Sworn-in Financial Advisor, namely, auditing, consulting, and approving, has significant impact on preventing tax evasion.Key Words: Tax Evasion, External Audit, Sworn-in Financial Advisors