Anadolu Medeniyetleri Müzesi'nden seçilen eserler ile ait oldukları kültürlerdeki matematik izlerine genel bakış
Selected from the museum of Anatolian civilizations the works and the culture that they belong to overview of mathematics tracks
Yazar: MERYEM SOYDEMİR
Danışman: PROF. DR. BİLLUR TEKKÖK KARAÖZ
Başkent Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi ve Müzecilik Ana Bilim Dalı / Müzecilik Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Müzecilik = Museology ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Anadolu Medeniyetleri Müzesi = Museum of Anatolian Civilizations ; Arkeoloji müzeleri = Archeological museums ; Arkeolojik eserler = Archaeological materials ; Geometri = Geometry ; Matematik = Mathematics ; Matematiksel imgeler = Mathematical imagery ; Müzeler = Museums ; Tarihi eserler = Historic buildings

Özet:
Anadolu bereketli toprakları ile tarihin tüm zamanlarında farklı uygarlıklara ev sahipliği yapmıştır. Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi'nde Anadolu'da yaşamış uygarlıklara ait eserler sergilenmektedir. Anadolu coğrafyası Paleolitik dönemden başlayarak kültürel miras öğesi olarak birçok yerleşimden izler taşır. Bu tezde Anadolu Medeniyetleri Müzesi koleksiyonu temel alınarak gün ışığına çıkmış bazı eserler üzerine yorumlar yapılmıştır. Matematik okul hayatı boyunca işe yararlılığının sorgulandığı bir derstir. Oysaki matematik sanatın oluşum sürecinde olduğu gibi hayatın her alanında temel taşı olarak varlığını sürdürmektedir.  Matematiğin arkeolojik obje ile etkileşiminin incelendiği bu çalışmada arkeolojik eserlerde matematiksel tanımlamalara gidilmiştir. Seçilen eserlerde matematik incelemesi yapılırken yer yer matematik ders müfredatındaki konularla örneklendirmeler de sağlanmıştır. Bu çalışmada tarih, arkeoloji, matematik ve geometri bilimleri arasında iş birliği kurulup disiplinler arası bir şekilde inceleme yapılarak matematik ve sanat üzerine yorumlarda bulunulmuştur. Matematiğin dili sembollerden oluşur. Geçmiş kültürlerde matematiğin sanat alanında uygulamalarına değinileceği için, sembolizmin tanımından, sembolün çağrışımlarından bahsedilmiştir. Uygarlıkları incelemeden önce hüküm sürdükleri dönemi hatta kendilerinden önceki dönemi de tanımak gerekir. Bu kapsamda Anadolu Medeniyetleri Müzesi'nde sergilenen eserlerin bir kısmının bulunduğu dönem ya da ait oldukları uygarlıklar temel alınarak, Anadolu'da yaşamış uygarlıkların bu topraklarda birbirlerine katkılarını, sanatsal anlamda incelemenin yanı sıra matematik ve geometrinin izlerine odaklanılmıştır. Paleolitk Dönem'de Yarımburgaz Mağarası ve Karain Mağarası Neolitik Dönem'de Göbeklitepe, Çatalhöyük, Kalkolitik Dönem'de Hacılar, Tunç Çağı'nda Hatti ve Hitit Uygarlıkları'nın izlerinin görüldüğü Alacahöyük, Boğazköy, Kültepe yerleşimleriyle Demir Çağı'nda Frig Uygarlığı'nın başkenti Gordion'da bulunan eserlerle ve Doğu Anadolu'da Urartu Uygarlığı'nın Altıntepe, Adilcevaz yerleşimlerinden örnekler verilerek eserler üzerinde matematiksel ve geometrik anlamda yorumlar yapılmıştır.

Abstract:
Anatolia, with its fertile lands, has hosted different civilizations throughout history. Artifacts belonging to civilizations that lived in Anatolia are exhibited in Ankara Anatolian Civilizations Museum. Starting from the Paleolithic period, Anatolian geography carries traces of many settlements as a cultural heritage item. In this thesis, based on the Anatolian Civilizations Museum collection, some comments were made on some of the works that came to light. Mathematics is a course in which its usefulness is questioned throughout school life. However, mathematics continues to exist as a cornerstone in all areas of life, as in the formation process of art. In this study, in which the interaction of mathematics with the archaeological object was examined, mathematical definitions were made in archaeological works. While examining mathematics in the selected works, examples were also provided with the subjects in the mathematics course curriculum from time to time. In this study, a cooperation was established between the sciences of history, archeology, mathematics and geometry, and comments were made on mathematics and art by making an interdisciplinary examination. The language of mathematics consists of symbols. Since the applications of mathematics in the field of art in past cultures will be mentioned, the definition of symbolism and the connotations of the symbol are mentioned. Before examining civilizations, it is necessary to know the period in which they ruled and even the period before them. In this context, based on the period in which some of the works exhibited in the Museum of Anatolian Civilizations were found or the civilizations they belonged to, the contributions of the civilizations that lived in Anatolia to each other in these lands, as well as the traces of mathematics and geometry, were focused on. Yarımburgaz Cave and Karain Cave in the Paleolithic Period Göbeklitepe and Çatalhöyük in the Neolithic Period, Hacilar in the Chalcolithic Period, Alacahöyük, Boğazköy, Kültepe settlements where the traces of Hatti and Hittite Civilizations in the Bronze Age can be seen, and the capital of the Phrygian Civilization in the Iron Age. Mathematical and geometric interpretations were made on the artifacts by giving examples from the artifacts found in Gordion and the Urartian Civilization's Altıntepe and Adilcevaz settlements in Eastern Anatolia.