Sıfır atık yaklaşımı odaklı evsel katı atık kaynakta ayırma yönetim alternatiflerinin beşiktaş ilçesi özelinde coğrafi bilgi sistemi destekli araştırılması
Geographic information system supported investigation of municipal solid waste source separation management alternatives focused on zero waste approach in beşiktaş district
Yazar: GÜL SÜMEYRA AKÇAY HAN
Danışman: DOÇ. DR. ÖMER APAYDIN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Çevre Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Katı atık yönetiminin beşikten beşiğe mantığıyla, sıfır atık odaklı olarak yapılması, arzu edilen bir durumu ortaya koymaktadır. Uluslararası sözleşmeler kapsamında atık yönetimi seçeneklerinin çeşitliliği konusunda da bir vizyonun belirlendiği bilinmektedir. Bu çalışmada; Türkiye'de 2019 yılında yürürlüğe giren Sıfır Atık Yönetmeliği gerekliliklerine uygun kaynakta ayırma odaklı çalışmalar Beşiktaş İlçesi özelinde yapılmıştır. Beşiktaş İlçesi'nde bulunan mahalleler istatistiksel olarak konut yoğunluğuna göre; konut yoğun, işyeri yoğun ve diğer olmak üzere üç gruba ayrılmıştır. Her gruptan birer mahallede, mevcut sistem araçları kullanılarak, Sıfır Atık Yönetim sistemi kapsamında kaynakta üçlü ayırma yapılması durumu analiz edilmiştir. Bu analizler; ArcGIS 10.5 platformu üzerinde Beşiktaş İlçesi dijital yol haritaları kullanılarak mevcut katı atık toplama konteyner nokta/numaraları, her cadde ve caddedeki katı atık yükleri gibi nitelik verilerini içeren tematik katmanlar oluşturularak coğrafi bilgi sistemi destekli yapılmıştır. Seçilen katı atık toplama rotalarına alternatif olan yeni rotaların toplama maliyetlerine etkisi ArcGIS 10.5 platformunda çalışan ArcMap programı kullanılarak analiz edilmiştir.
Bu çalışmada ayrıca; atıkların kaynağında ayrıştırılmasına yönelik dört farklı yöntem, yaygın olarak kullanılan beş atık bertaraf yöntemine göre analitik hiyerarşi süreci kullanılarak analiz edilmiştir. Analitik hiyerarşi analizi sonucunda altılı, dörtlü, üçlü, ikili ayırma için sırasıyla 0,347, 0,286, 0,200 ve 0,101 oranları elde edilmiştir. Karışık toplamanın atık bertaraf yöntemleri için ise 0,066 oranı elde dilmiştir. Kaynakta atıkların üçlü ayrılması Sıfır Atık Yönetmeliği minimum kriterlerinden biri olarak seçilmiştir. Beşiktaş ilçesinde konut yoğunluğuna göre sınıflandırılan her bir mahalleden birer örnekte kaynakta üçlü ayırma uygulanmıştır. Seçilen mahalleler için hem mevcut rotalar hem de üçlü ayırma durumunda planlanan rotalar için güzergah optimizasyonları yapılmıştır. Katı atık toplama aracı rota optimizasyonları için ArcGIS Ağ Analisti işlevi kullanılmıştır.

Abstract:
Solid waste management with a cradle-to-cradle logic and a focus on zero waste reveals a desired situation. It is known that a vision has been determined regarding the diversity of waste management options within the scope of international agreements. In this study; Studies focused on separation at source by the requirements of the Zero Waste Regulation, which came into force in 2019 in Türkiye, were carried out specifically in Beşiktaş District. Neighborhoods in Beşiktaş District are statistically based on housing density; They are divided into three groups: residential intensive, workplace intensive and other. In one neighborhood from each group, the triple separation at the source within the scope of the Zero Waste Management system was analyzed using existing system tools. These analyses; It was made supported by the Geographic Information System by creating thematic layers containing attribute data such as existing solid waste collection container points/numbers, solid waste loads in each street and street, using digital road maps of Beşiktaş District on the Arc GIS 10.5 platform. The impact of new routes, which are alternatives to the selected solid waste collection routes, on collection costs was analyzed using the ArcMap program running on the Arc GIS 10.5 platform.
In this study also; five different methods for separating waste at source were analyzed using the analytical hierarchy process according to five commonly used waste disposal methods. As a result of the analytical hierarchy analysis, rates of 0.347, 0.286, 0.200 and 0.101 were obtained for six, quadruple, triple and double separation, respectively. For the waste disposal methods of mixed collection, a ratio of 0.066 was obtained. Triple separation of waste at source has been chosen as one of the minimum criteria of the Zero Waste Regulation. In Beşiktaş district, triple separation at source was applied to one sample from each neighborhood classified according to residence density. Route optimizations were made for the selected neighborhoods for both existing routes and planned routes in case of triple separation. ArcGIS Network Analyst function was used for solid waste collection vehicle route optimizations.