19.yüzyıl İstanbul'unda inşa edilen Selatin Camii avluları
Courtyards of Selatin Mosques built in 19th century İstanbul
Yazar: EMRE ALTUNTAŞ
Danışman: DOÇ. DR. AHMET YAŞAR
Beykent Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Sanat Tarihi = Art History ; Tarih = History
Dizin: 19. yüzyıl = 19. century ; Avlu = Courtyard ; Camiler = Mosques ; Değişim = Change ; Mimari özellikler = Architectural characteristics ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Sultanlar = Sultans

Özet:
Bu tez, 19. yüzyılda Osmanlı İstanbul'unda inşa edilmiş selatin camilerin avluları üzerinden iktidarın kamusal alanlardaki görünüm biçimlerini incelemektedir. İktidarın halk ile iletişime geçtiği kılıç kuşanma, cülus törenleri, Cuma selamlıkları, bayramlaşma ve kandilleşme gibi dini ve siyasi törenlerin yapıldığı cami avlularının 19.yüzyıldaki değişimini ele almaktadır. Cami avlularının 19. yüzyıl öncelerişehirlilik olgusunun yaşanabildiği; kadın ve erkeğin, Müslüman ve gayrimüslimin bir arada olabildiği, farklı etnik ve dini unsurların etkileşimleri üzerinden din dışı bir biçimde şehirlilik kültürünün buluşabildiği bir mekân olduğunu iddia etmektedir. Bu mekânlardaki ticaret ilişkilerinin inşasıyla sosyal işlevlerin dışında ekonomik anlamda da faaliyet bölgesi olduğunu öne sürmektedir. Cami avlularında gerçekleşen etkileşimlerin 19. yüzyılda yaşanan Nizamiye Mahkemelerinin kurulması ve yangınlarla şehrin imar biçiminin değişmesiyle siyasal ve doğal sebeplerden ötürü dönüştüğünü öne sürmektedir. Yine bu değişime iktidarın halka sergilendiği törenlerin de dahil olarak halka yakın olan iktidar olgusunun zamanla bu görünürlük ve etkiden uzaklaşarak, mimarı bakımdan öncülleri arasındaki yapısal farklılıklarla da selatin camilerin "iktidar mescitleri" halini aldığını ileri sürmektedir. Nitekim, 19. yüzyıl boyunca gerçekleşen mimari, siyasal ve sosyal olmak üzere tüm eylemlerden ötürü mekânın şehirlilik anlayışının gerçekleşebildiği bir alan olmaktan çıkarak işlevselliğinden ziyade kutsallığın yaşandığı ve dindaşlığın ön plana çıktığı bir yere dönüştüğünü iddia etmektedir.

Abstract:
This thesis analyzes the sultan's appearance in public spaces through the courtyards of selatin mosques built in Ottoman Istanbul in the 19th century. It approaches the transformation of the mosque courtyards in the 19th century, religious and political ceremonies in which the palace interacted with the public, such as; the girding of the Sword, the Cülus Ceremony, Friday greetings, exchanging Bairam and Kandil greetings took place. It claims that, before 19th century, mosque courtyards were places where men and women; Muslims and non-Muslims could coexist and the phenomenon of urbanity could be experienced; and urban culture could meet in a non-religious way through the interactions of various ethnic and religious elements. It argues that, together with the construction of trade relations, these places were also regions of activity in economic terms besides their social functions. It suggests that the interactions that took place in the courtyards of the mosques were transformed due to political and natural reasons, with the establishment of the Nizamiye Courts in the 19th century and the changes in the zoning style of the city caused by fires. It argues that with this change, the phenomenon of sultan, which used to appear close to the people, including the ceremonies where the sultan could be seen closely by the public, began moving away from this approachability and influence over time, and the selatin mosques became "governmental masjids" with the effect of the structural differences between their architectural predecessors. Thus, it claims that with the influence of the architectural, political and social actions that took place during the 19th century, these places ceased to be areas where the understanding of urbanity could be realized, and turned into places where sanctitude was experienced more than functionality, and co-religionism took over.