Havaaracı bakım faaliyetlerinin dış kaynaklardan tedarik edilme sürecinde havacılık emniyetine etki eden faktörlerin tespit edilmesine yönelik bir araştırma
Rresearching of the factors affecting aviation safety in the process of outsourcing aircraft maintenance activities
Yazar: HAKKI BAĞAN
Danışman: DOÇ. DR. ENDER GEREDE
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sivil Havacılık Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Sivil Havacılık = Civil Aviation ; İşletme = Business Administration
Dizin: Bakım = Maintenance ; Bakım onarım = Maintenance repairing ; Dış kaynaklardan yararlanma = Outsourcing ; Emniyet = Safety ; Hava aracı = Air vehicle ; Havacılık = Aviation ; Potansiyel tehlike = Potential threat

Özet:
Günümüzde havayolu işletmeleri, bir yandan öz yeteneklerine odaklanırken diğer yandan uzmanlık alanları olmayan faaliyetler konusunda dış kaynaklara başvurmaktadırlar. Dış kaynaklardan yararlanma, hem artan bir nitelikte hem de çeşitliliktedir. Havaaracı bakımı faaliyetleri, havayolu işletmelerinin dış kaynaklardan temin ettiği hizmetlerin başında gelmektedir. Yatırım maliyetlerinin yüksek, uzmanlık ve tecrübe gereksiniminin çok fazla olduğu bakım faaliyetlerinin dış kaynaklardan temin edilmesinin en önemli amacı maliyetlerin azaltılmasıdır. Diğer yandan havaaracı bakımı emniyeti etkileyen faaliyet alanlarının başında gelmektedir.
Bu çalışmada, Türkiye'deki havayolu işletmelerinin havaaracı bakım faaliyetlerini dış kaynaklardan sağlamaları (DKK) halinde bu duruma özgü olarak ortaya çıkması muhtemel potansiyel tehlikelerin (hazard) neler olabileceğinin ve sebeplerinin ortaya çıkartılması amaçlanmaktadır. Emniyeti neden ve nasıl etkileyeceklerinin anlaşılması sayesinde ne gibi önlemlerin alınabileceği ortaya çıkacaktır. Bu amaçlara ulaşabilmek için nitel araştırma deseni tercih edilmiş, Türkiye bağlamında yarı yapılandırılmış görüşme, nominal grup görüşmesi (NGG) ve açık uçlu anketler aracılığıyla nitel veriler toplanarak tümevarımsal bir yöntemle analiz edilmişlerdir. Bu bağlamda, araştırmaya destek almak amacıyla Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM)'yle görüşme, Anadolu Üniversitesi'nin Sivil Havacılık Kalite Müdürü ve EYS Koordinatörü'yle ve Sunexpress Havayolu'nun EYS (Safety Management System-SMS) uzmanıyla, yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Söz konusu görüşmelerden elde edilen veriler, 17 Şubat 2014'de yapılan Nominal Grup Görüşme Tekniği (NGGT)'nin tasarımında kullanılmıştır.  Veriler Türkiye'de faaliyet gösteren SHY-145 onaylı havayolu işletmeleri ve öz yeteneği havaaracı bakım faaliyetleri olan bakım işletmelerinden toplanmıştır.
NGG'lerinin verileri analiz edildiğinde, havaaracı bakım faaliyetlerinin DKK'yla tedarik edilmesi sonucu havacılık emniyetini etkileme potansiyeli taşıyan 13 farklı kategori ortaya çıkmıştır. Bunlar; MRO'nun insan kaynakları, zaman baskısı, kalite/SMS (MRO), MRO örgüt/yönetim, kontrat, tesis; ekipman; çevre; iklim koşulları, iletişim, kontrol, raporlama, dokümantasyon, eğitim, otorite/mevzuat ve dış çevre kategorileridir. NGGT'ye katılamayan fakat DKK sürecini iyi bilen teknisyen ve diğer havacılık uzmanlarının da görüşlerinin alınmasının faydalı olacağı düşünülmüştür. Bu bağlamda, amaçlı örneklem kapsamında belirlenen katılımcılardan açık uçlu anket yöntemi vasıtasıyla nitel veriler elde edilmiştir. Açık uçlu anketlerden elde edilen nitel veriler tümevarımsal olarak analiz edildiğinde 3 farklı tema tespit edilmiştir. Bunlar; Fiyatın MRO işletmeleri arasında temel rekabet aracı olması, DKK'nın maliyetleri azaltma aracı olarak görülmesi ve üretim işlevinin iki işletme arasında paylaştırılması temalarıdır. Ayrıca katılımcıların söz konusu sorunlara yönelik önerdikleri çözüm önerileri, tespit edilen temalar altında gruplandırılmıştır. Her iki veri toplama yöntemi sonucunda yapılan analizlerde dikkat çeken faktörlerin insan kaynakları ve zaman baskısı temalarında yoğunlaştığı görülmüştür.


Anahtar Sözcükler: Havaaracı Bakım Faaliyetleri, Dış Kaynak Kullanımı, Havacılık Emniyeti, Potansiyel Tehlike, Sivil Havacılık Yönetimi.

Abstract:
Nowadays companies have a tendency to focus on their core competencies and contract out other business functions. Outsourcing is growing both in quality and diversity. Aircraft maintenance activities are the most common outsourced services, which airlines companies supply from the external sources. The most important purpose of outsourcing aircraft maintenance activities whose investment costs are high, expertise and experience requirements are excessive is to reduce the cost. On the other hand aircraft maintenance has major effects on aviation safety.
In this study, the main aim is to find out what could the potential hazards and the reasons be if airlines companies in Turkey provided aircraft maintenance activities from the external sources. Thanks to understanding why and how they would affect safety, what kind of precautions could be taken will come out. Qualitative research design was preferred to achieve these goals by conducting semi-structured interviews in Turkish context, nominal group meeting and open-ended questionnaires qualitative data was collected and analyzed with an inductive method. In this respect, in order to receive support for the research, semi-structured interviews with the General Directorate of Civil Aviation; Anadolu University Civil Aviation Quality Manager and SMS Coordinator; and the Safety Management System specialist of Sunexpress Airlines were conducted. The data collected from the aforesaid interviews was used for the design of Nominal Group Technique, which was carried out on 17th February 2014.The data was collected from the SHY-145 certified airline companies operating in Turkey and maintenance companies whose core competencies are aircraft maintenance.
When NGT data have been analyzed, as a result of outsourcing the procurement of aircraft maintenance activities, 13 different categories appeared potentially affecting aviation safety. These categories are MRO's human resources, time pressure, quality/SMS (MRO), MRO organization / management, contracts, facility, equipment, environment, climate, communication, audits, reporting, documentation, training, authorities/regulation and external environment. It was considered that taking the opinions of technicians who knew the outsourcing process but could not participate in NGT and the other aviation specialists would be better. In this respect, qualitative data was collected from the determined participants through open-ended questionnaires within the scope of purposive sampling. 
When the qualitative data collected from the open-ended questionnaires was analyzed inductively, three different themes were determined. These themes are: first, the price as a main competitive tool between MRO organizations, second, the cost reduction, seen as the main purpose of outsourcing and third, production function, shared between the two different companies. Moreover, the suggested solutions of the participants for these problems mentioned before were categorized under the themes identified. As a result of the analysis done at the end of both two data collection methods, it was seen that the remarkable factors were human resources and time pressure categories intensively.


Keywords: Aircraft Maintenance Activities, Outsourcing, Aviation Safety, Hazard Analysis, Civil Aviation Management.