Tip 2 diyabetli bireylerin hastalık yönetiminde karşılaştıkları engellerin değerlendirilmesi
Evaluation of the barriers encountered by patients with type 2 diabetes in disease management
Yazar: ŞUHEDA ÜSTÜNDAĞ
Danışman: DOÇ. DR. NURAY DAYAPOĞLU
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus-tip 2 = Diabetes mellitus-type 2 ; Hastalık = Disease ; Hastalık yükü = Burden of diseases ; Hemşirelik = Nursing ; Zorluk = Difficulty

Özet:
Amaç: Araştırma Tip 2 diyabet hastalarının hastalık yönetiminde karşılaştıkları engelleri ve bu engelleri etkileyen faktörleri değerlendirmek amacıyla yapılmıştır..
Materyal ve Metot: Tanımlayıcı türde olan bu araştırmanın verileri 07.10.2019- 30.11.2019 tarihleri arasında Atatürk Üniversitesi Sağlık Araştırma ve Uygulama Merkezinin Endokrinoloji klinik ve polikliniğinde,  araştırma kriterlerine uyan 120 Tip 2 diyabet hastalarından elde edilmiştir. Verilerin toplanmasında Hasta Tanıtıcı Formu ve  DEÖ kullanılmıştır. Verilerin analizi bilgisayar ortamında SPSS 22.00 istatistik paket programı ile yapılmıştır.
Bulgular: Hastaların  % 6.7'sinin kadın, %55' inin 61 yaş ve üzeri, %76.7'sinin evli, %45'inin ilkokul mezunu, %62.5'inin tanı süresinin 10 yıl ve üzeri olduğu, %56.7'sinde diyabete bağlı komplikasyon geliştiği tespit edilmiştir. AKŞ ortalaması 203.90±80.31 mg/dl, HbA1c ortalaması 10.43±2.63 ve BKİ ortalaması 29.89±6.04 bulunmuştur. Hastaların DEÖ alt boyutlarından aldıkları puan ortalamaları incelendiğinde; en yüksek puan ortalamasının 9.55±4.53 puan ile Diyabette Başa Çıkma Engelleri alt boyutuna, en düşük puan ortalamasının ise -1.76±6.13 puan ile İlaç Kullanım Engelleri alt boyutuna ait olduğu bulunmuştur. Hastaların cinsiyeti, yaşı, medeni durumu, eğitim durumu ve ekonomik durumu gibi sosyodemografik özellikleri ile tanı süresi, tedavi şekli, tedaviye uyum algısı, kan şekerine bakma durumu,  diyete uyum algısı, egzersiz yapma durumu, doktora gitme sıklığı, diyabete bağlı komplikasyon gelişme durumu ve ek hastalık olma durumu gibi hastalığa ilişkin özellikleri ile DEÖ alt gruplarına ait puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark olduğu tespit edilmiştir (p<0.05).
Sonuç: Tip 2 diyabet hastalarının sosyodemografik özelliklerinden yaş, cinsiyet, medeni durum, eğitim durumu ve gelir durumunun hastalık yönetiminindeki engelleri etkilediği sonucuna varılmıştır. Hastalığa ilişkin özelliklerden ise tanı süresi, diyabet tedavi tipi, tedaviye uyum algısı, kan şekeri ölçümü yapılma durumu, diyete uyum algısı, egzersiz yapma durumu, diyabete bağlı gelişen komplikasyon durumu ve ek hastalık durumu diyabette yönetiminde karşılaşılan engelleri etkilemektedir. Tip 2 diyabet hastalarının en fazla diyabetle başa çıkmada engel yaşadıkları ve ilaç kullanımında daha az engel yaşadıkları sonucuna varılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Diyabette engeller, hemşirelik, tip 2 diyabet

Abstract:
Aim: The aim of this study was to evaluate the barriers faced by Type 2 diabetes patients in disease management and the factors affecting these barriers.
Material and Method: The data of this descriptive and cross-sectional study was collected from 120 patients with type 2 diabetes, who met the research inclusion criteria, in the endocrinology clinic and the outpatient clinic of Atatürk University Health Research and Application Center between October 7th and November 30th, 2019. Patient Introductory Information Form and Diabetes Obstacles Questionnaire(DOQ) were used for data collection. The analysis of the data was performed by SPSS 22.00 statistical program in the computer environment.
Results: Of the patients, 61.7% was female, 55% was 61 years of age or older, 76.7% was married, 45% was primary school graduate, 62.5% had been diagnosed at least 10 years ago, and 56.7% had diabetes-related complications. The FBS mean was 203.90±80.31 mg/dl, HbA1c mean was 10.43±2.63 and BMI mean was 29.89±6.04. When we look at the mean scores of the patients in the DOQ sub-scales, it was found that the highest mean score was 9.55±4.53 points in the Diabetes Coping Obstacles sub-scale, and the lowest mean score was -1.76±6.13 points in the Drug Use Obstacles sub-scale. A statistically significant relationship was found between the mean DOQ sub-scale scores and patients' sociodemographic characteristics, such as gender, age, marital status, educational status, and economic status, and disease-related characteristics, such as the time of diagnosis, treatment modality, adherence to treatment perception, blood sugar control, adherence to diet perception, exercise status, frequency of doctor visits, diabetes-related complications, and comorbid diseases (p<0.05).
Conclusion: It was concluded that sociodemographic characteristics of type 2 diabetes patients such as age, gender, marital status, education level and income level affect barriers to disease management. Among the characteristics of the disease, the duration of diagnosis, type of diabetes treatment, perception of adherence to treatment, blood glucose measurement, dietary compliance perception, exercise status, diabetic complication status and additional disease status affect the barriers to diabetes management. It is found that Type 2 diabetic patients have the greatest difficulty in coping with diabetes, and less difficulty in using medications.
Keywords: Diabetes obstacles, nursing, type 2 diabetes