Kültürel mirasın korunmasında belleğin önemi: Muhsine Hatun ve Şehsuvar Bey mahalleleri
The importance of memory in preservation of cultural heritage: Muhsine Hatun and Şehsuvar Bey neighborhoods
Yazar: BERAT NUR ÖZCAN KARTAL
Danışman: PROF. DR. HATİCE ARZU KOCABAŞ DİREN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Kentsel Koruma ve Yenileme Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Kültürel miras kavramı ve kültürel mirasın korunmasına dair benimsenen yaklaşım, tarihsel süreç içerisinde sürekli olarak gelişerek değişime uğramıştır. Öncelikle tek yapı özelinde ortaya çıkan koruma anlayışından zaman içinde sıyrılarak, yapının çevresi ile bir bütün olarak ele alınmasına yönelik yaklaşım benimsenmiştir. Son yıllarda ise dünyada ve ülkemizde koruma çalışmalarında mekana dair oluşan belleğin kültürel mirasın korunmasındaki önemi anlaşılmaya başlanmıştır.
2021 yılının değişen ve gelişen kent düzeniyle birlikte beraberinde getirdiği değişikliklerle koruma çalışmalarına dair de yeni ihtiyaçlar ortaya çıkmıştır. Artan nüfus ve beraberinde oluşan ihtiyaçlara yönelik gelişen kent düzeniyle birlikte, somut ve somut olmayan mirasın uyum içinde korunması gerekli hal almıştır.
Kültürel mirasın korunmasında belleğin önemi üzerine çalışmış olduğum bu tezde, 21. yüzyılın değişen ve hızla dönüşen kentsel mekanında hem sit alanı hem yenileme alanı hem de Dünya Miras Alanı sınırları içerisinde kalan, İstanbul Tarihi Yarımadası'ndaki Muhsine Hatun (Kumkapı) ve Şehsuvar Bey (Kadırga) mahalleleri üzerinden irdelemesine yer verilmiştir. Bu çalışma kapsamında belirlenen sınırlar içerisinde yoğun ve uzun süreli saha çalışmaları neticesinde fiziksel, sosyal ve ekonomik yapıya dair güncel veriler elde edilmiştir. 
Gerçekleştirilen saha çalışmalarında, birçoğu tarihi değere sahip, 800 adet yapının tek tek incelemesi yapılmış ve kaydı tutulmuştur. Aynı zamanda çalışmanın kilit noktası olan bellek unsurlarına dair verilerin toplanması adına mahalleli ile sözlü tarih görüşmeleri yapılmıştır. 
Yenilikçi ve çok paydaşlı bu tez çalışmasında öncelikle değişen ve dönüşen kent dokusu odaklı mahalle profili hazırlanmış, ardından ortaya çıkan mahalle mekanının güçlü-zayıf-fırsat-tehdit (GZTF) yönlerine yoğunlaşarak koruma odaklı stratejik plan analiz yöntemi uygulanmıştır. Ortaya çıkan analiz sonuçları doğrultusunda kültürel mirasın korunarak yaşatılması amaçlı vizyon ve eylem planları belirlenmiştir. Belirlenen eylem planlarında her iki mahallede en küçük ayrıntısına kadar bir bütün olarak en kapsamlı şekilde ele alınmıştır. Tez kapsamında, yüz yılların birikimiyle oluşan Muhsine Hatun ve Şehsuvar Bey mahallelerinin belleğini geleceğe aktarmak ve mekana dair bilinci arttırarak mekandaki kültürel mirasın korunmasına katkı sağlama amacıyla interaktif web sitesi oluşturulmuştur.
Bu çok paydaşlı ve yenilikçi atölye çalışması kapsamında mahallelerin sivil mimari bina stokuna ilişkin geliştirilen özgün yöntem ile elde edilen bulgular uygulamaya yönelik güncel ve öncü adım niteliği taşımaktadır.

Abstract:
The concept of cultural heritage and the approach that adopted for the protection of cultural heritage have changed continuously in the historical process. First of all, the concept of protection, which emerged in a single building, was moved away over time and the approach has been adopted to consider the building as a whole with its surroundings. In recent years, in the world and in our country, the importance of the memory of the place in the preservation of cultural heritage has begun to be understood. 
With the changes brought with it by the changing and developing urban order in 2021, new needs have emerged regarding conservation studies. With the increasing population and the developing urban order for the needs that arise, tangible and intangible heritage had to be protected in harmony.
Therefore, in this study, which I studied on the importance of memory in the preservation of cultural heritage, Muhsine Hatun (Kumkapı) Neighborhood and Şehsuvar Bey (Kadırga) Neighborhood in the Istanbul Historical Peninsula, which are not only protected area but also renewal area and  World Heritage Site in the changing and rapidly transforming urban space of the 21st century were analyzed over their neighborhoods. As a result of intensive and long-term field studies within the limits determined within the scope of this study, up-to-date data on the physical, social and economic structure have been obtained.
Moreover, during the field studies, 800 buildings/parcels, most of which have historical value, were examined and recorded one by one. Simultaneously, oral history interviews were conducted with the neighborhood residents in order to collect data on memory elements, which is the key point of the study. 
In this innovative and multi-stakeholder thesis, firstly, the changing and transforming urban texture-oriented neighborhood profile was prepared, and then the protection-oriented strategic plan analysis method was applied by concentrating on the strengths-weak-opportunity-threat (SWOT) aspects of the emerging neighborhood space. In line with the results of the analysis, vision and action plans have been determined for the preservation of cultural heritage. Thus, in the determined action plans, both neighborhoods were examined in the most comprehensive way. 
Consequenty, within the scope of this multi-stakeholder and innovative workshop, the findings obtained with the original method developed regarding the civil architectural building stock of the neighborhoods are a current and pioneering step towards implementation.