Palas Ovası'nda sürdürülebilir yeraltı suyu yönetimi için dinamik simülasyon modeli
Dynamic simulation model for sustainable groundwater management in the Palas Basin
Yazar: MEHMET SOYLU
Danışman: DOÇ. DR. FİLİZ DADAŞER ÇELİK
Erciyes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Yeraltı suyu kaynaklarının sürdürülebilir yönetimi, sosyoekonomik sistem ve doğal
sistem arasındaki karmaşık ilişkilerden etkilenmektedir. Bu çalışma, su kullanıcılarının
hedeflerinin, algılarının ve anlayışlarının yeraltı suyu sistemini nasıl etkilediğini ortaya
çıkarmak için Palas Ovası'nda insan-akifer etkileşimlerini incelemektedir. Palas Ovası,
yeraltı suyunun sulama için neredeyse tek kaynak olarak kullanıldığı bir tarım
havzasıdır. Yeraltı suyu, ayrıca yeraltı suyuna bağlı bir göl ekosistemini (Tuzla Gölü)
beslemektedir. Bu çalışmada, anket çalışmaları ve bulanık bilişsel yaklaşım kullanarak
Palas Ovası'nda yeraltı suyu sistemi ve sosyoekonomik sistem arasındaki ilişkileri
incelenmiştir. Palas Ovası için bir dinamik simülasyon modeli geliştirilerek, yeraltı suyu
rezervi, sulama suyu kullanımı, sulama suyu kullanımından kaynaklanan maliyet ve
getiriler arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Su kullanım kararlarının ekonomik etkileri ve
yeraltı suyu sistemi üzerindeki etkileri birlikte değerlendirilmiştir. Bu çalışma,
sulama/sulu tarımın, Palas Ovası'nın ekonomik yapısında son derece önemli olduğunu
göstermiştir. Palas Ovası'nda insanların önceliği, yüksek su tüketen mahsullerin ekimini
ve sulama/gübrelemeyi artırarak tarımsal verimi ve karı arttırmaktır. Ovadaki yoğun
yeraltı suyu çekimi nedeniyle yeraltı suyu seviyelerinin azaldığı ve kimyasal gübre
kullanımı nedeniyle toprak kalitesinin kötüleştiği paydaşlar tarafından ifade edilmiştir.
Çiftçiler tarım sisteminin sürdürülebilirliğinden ziyade kısa vadeli ekonomik
kazanımlara odaklanmaktadır. Geliştirilen dinamik sistem model, Palas Ovası'nda
yeraltı suyu rezervinin iklimsel değişikliklere, arazi örtüsünün değişimlerine ve tarımda
su kullanımına duyarlı olduğunu göstermiştir.
Anahtar Kelimeler: Sürdürülebilir Yeraltı Suyu Yönetimi, İnsan-Akifer Etkileşimi,
Bilişsel Haritalama, Dinamik Sistem Modelleme, Palas Ovası

Abstract:
The complexity of human-aquifer interactions is very important for sustainable
management of groundwater systems. This study examines the human-aquifer
interactions in the Palas Basin (Kayseri, Turkey) to reveal how goals, perceptions and
understandings of water users affect the groundwater system. Palas Basin is an
agricultural basin where groundwater is used extensively for irrigation. Groundwater
also feeds a groundwater-dependent lake ecosystem (Tuzla Lake). In this study, we
examined the relationships between human-aquifer systems using fuzzy cognitive
mapping approach. Cognitive maps are casual maps that reflect the perceptions and
understandings of different people/groups. This study showed that irrigation/irrigated
agriculture is among the most important variables in the economic structure of the Palas
Basin. The priority of people in the Palas Basin is increasing agricultural yield and
profits by increasing cultivation of high water consuming crops and
irrigation/fertilization. Both farmers and government officials think that groundwater
levels decline in the basin due to extensive pumping and soil quality deteriorate due to
use of chemical fertilizers. Still, farmers are more focused on short-term economic gains
rather than the sustainability of the agricultural system. The developed dynamic system
model showed that groundwater system in the Palas Basin is highly vulnerable to
climatic changes, land cover changes and water use in agriculture.
Keywords: Sustainable Groundwater Management, Human-Aquifer Interactions
Cognitive Mapping, Dynamic System Modelling, Palas Basin