Kuzeydoğu Akdeniz, Türk Boğazlar Sistemi ve Karadeniz mesozooplankton topluluklarının bölgesel değişimi
Regional changes in mesozooplankton assemblages in Northeastern Mediterranean, Turkish Straits System and the Black Sea
Yazar: TUBA KURT
Danışman: PROF. DR. SEVİM POLAT
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Su Ürünleri Temel Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Su Ürünleri = Aquatic Products
Dizin: Bölgesel dağılım = Regional distribution ; Mesozooplankton = Mesozooplankton

Özet:
Bu tez çalışmasında, Türkiye'ye kıyı veren üç farklı ekolojik özelliğe sahip Karadeniz, Türk Boğazlar Sistemi ve Kuzeydoğu Akdeniz'in epipelajik sularında, mesozooplankton dinamiklerinin bölgesel değişiminin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu bağlamda, 2008 yılının Mart-Nisan ve Eylül-Ekim aylarında basen geneli seferlerde toplam 56 istasyonda mesozooplankton örneklemeleri gerçekleştirilmiştir. Örneklemeler 200µm ağ göz açıklığına sahip açma kapama düzeneği ile donatılmış WP-2 tipi zooplankton kepçesi ile epipelajik su kolonunun kimyasal ve fiziksel özelliğine göre belirlenmiş farklı tabakalardan alınmıştır. Mesozooplankton bolluk ve biyokütlesinin hem basenler arasında, hem de basenlerin kendi içinde bölgesel ve dikey olarak değiştiği gözlenmiştir. Örnekleme alanlarının herbirindeki ortalama bolluk ve biyokütle değerlerinin ilkbahar mevsiminde, sonbahara oranla daha yüksek olduğu gözlenmiştir. Her iki mevsimde de en düşük ortalama mesozooplankton bolluk ve biyokütle değeri Kuzeydoğu Akdeniz'de, en yüksek ortalama mesozooplankton bolluk değeri Türk Boğazlar Sistemi'nde, en yüksek ortalama mesozooplankton biyokütle değeri ise Karadeniz'de gözlenmiştir. Çalışmada 159 Copepoda, 11 Chaetognatha ve 6 Cladocera türü tespit edilmiş olup, bunlardan sadece 13 Copepoda, 4 Cladocera ve 1 Chaetognatha türü tüm basenlerde ortak gözlenen türlerdir. Her bir örnekleme bölgesinde komünite yapısının farklı olduğu görülmüş, bu bölgeler kendi içinde de alansal ve dikey olarak farklılıklar sergileyerek farklı komunitelere ev sahipliği yapmıştır. Tür matrislerine uygulanan çok değişkenli analizler sonucunda komünitelerde farklı türler baskınlık göstermiş,  komunitelerin şekillenmesinde, sıcaklık, tuzluluk, yoğunluk ve oksijen gibi çevresel değişkenlerin istatistiksel ilişkileri önemli bulunmuştur. Yüzey zooplankton bolluk ve biyokütle değerleri alansal olarak besin miktarının arttığı bölgelerde artmıştır.
Basenler arası farklılıkların yanı sıra, basenlerin kendi içlerinde de farklılıklar sergilediği, bu farklılıkları büyük ölçüde çevresel koşulların yönlendirdiği sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler:Mesozooplankton, Kuzeydoğu Akdeniz, Karadeniz, Türk Boğazlar Sistemi

Abstract:
The aim of this study was to determine regional variations in epipelagic mesozooplankton assemblages at basins with different ecological characters composed of the Black Sea, the Turkish Straits System and the northeastern Mediterranean that encircle continental Turkey at three sides. To achieve this goal, mesozooplankton samplings have been carried out at total 56 stations basinwide during cruises held in March-April and September-October, 2008 within the scope of the Project "Southern European Seas: Assessing and Modelling Ecosystem Changes", EU Contract no. 036949 (SESAME). Samples were collected from different layers based on their unique chemical and physical properties within the epipelagic water column with the use of a WP-2 type zooplankton net of 200-µm mesh size equipped with a closing mechanism. Mesozooplankton abundance and biomass have displayed differences both between and within basins regionally and vertically. Spring mean abundance and biomass values retained at each basin have exceeded those of autumn. To the lowest mean mesozooplankton abundance and biomass were met in northeastern Mediterranean, while to the highest mean mesozooplankton abundance and biomass was reached in the Straits system and the Black Sea, respectively. A total of 159 Copepoda, 11 Chaetognatha, and 6 Cladocera species were defined throughout the study among which 13 Copepoda, 4 Cladocera, and 1 Chaetognatha species were common to all basins. In addition to distinct community structures of all basins; inter basin differences both at horizontal and vertical scales have also been observed. Multivariate analyses applied to species matrices have discriminated dominant species as well as statistically significant ambient parameters (temperature, salinity, density, dissolved oxygen) that helped shape the communities. Surface zooplankton abundance and biomass values have been observed maximal in areas of high primary productivity. 
Overall, it is concluded that basin specific ambient factors have displayed significant role in creating differences between and among the basins.

Key words: Mesozooplankton, northeastern Mediterranean, Black Sea, Turkish Strait Systems