Bilimsel teorilerin açıklanmasında konstrüktif empirisizmin yeri ve bilimsel realizm ile karşılaştırılması
The comparison with scientific empiricism and the scientific realism in expressing the scientific theories
Yazar: FULYA COŞAN
Danışman: DR. ENİS DOKO
Bahçeşehir Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Bilim = Science ; Bilim felsefesi = Science philosophy ; Bilimsel gerçekçilik = Scientific realism ; Bilimsel kuramlar = Scientific theories ; Konstrüktif empirizm = Constructive empiricism

Özet:
Evrenin açıklanması arayışında son yüzyıllardaki temel yöntem bilimsel teorilerle birtakım doğa olaylarının işleyişinin açıklanması olmuştur. Bilimsel teorilerin nesnelerinin doğruluğu ve varlığı konusu bilim felsefesinin temel tartışmalarından biri olmuştur. Bu konuda iki ana yaklaşım söz konusudur: Bilimsel realizm ve antirealizm. Bu tezde bilimsel realizm ile bilimsel antirealizmin bir alt kolu olan konstrüktif empirisizmin karşılaştırılması amaçlanmıştır.

Bilimsel realizm, bilimsel teorilerde kullanılan tüm kavramların 'doğru' olduğunu savunur. Bu görüşe göre; göremediğimiz, ancak açıklamalarda kullandığımız 'dalga', 'zaman', 'elektron' gibi kavramlar gerçekte vardır. Bu görüş, teori tasarımının yanlış olabileceğini yadsır. Bu görüşün en temel savunma şekli, ortaya konulan bilimsel başarıların ve teknolojik gelişmenin, bu teorinin kanıtı olarak sunulmasıdır. Bu görüşe karşı çıkan akımlardan mantıksal pozitivistler, göremediğimiz, test edemediğimiz varlıkları gerçek olarak sayamayacağımızı belirtirler. Konstrüktif empirisistler ise bu varlıkların gerçek olmadığını, ancak iyi bir açıklama için 'deneysel yeterlilikleri varsa' kabul edilebilir olduğunu savunurlar. Van Fraassen tarafından ortaya konmuş olan konstrüktif empirisizme göre, bilimsel teorilerde kullanılan soyut kavramlar, doğadaki olayları açıklamamızda kullanılan kurgusal araçlardır. Gerçekliğin değişmez parçası olarak ele alınmamalı, gözlemlerin sistematik hale getirilmesi, mekanizmanın tasviri için kullanılan gereçler olarak görülmelidir. Araçsalcılardan farklı olarak ise gözlemlenemeyen unsurlar için empirik yeterliliği olan veriler bilimsel teorinin öğesi olarak 'kabul edilebilir' olarak değerlendirilmelidir. Her ne kadar bilimsel teoriler bilim ve teknolojinin ilerlemesinde büyük yararlar sağlamış olsalar da teknolojinin, ölçüm yöntemlerinin ve logaritmik olarak çoğalan bilimsel bilginin dev yükselişi karşısında bu teorilerin yapıtaşları olan kavramların değişebileceğine işaret edilir.

Bu tezde, yapısal deneycilik olarak tanımlayabileceğimiz konstrüktif empirisizm yaklaşımının irdelenmesi ve bilimsel realizm ile karşılaştırılması amaçlanmıştır. Özellikle gözlemlenebilir olma konusu ayrıntılı incelenmiş ve gözlemlenebilir olmayan teori nesnelerinin kabulü hakkındaki görüşler tartışılmıştır. Tez konusu olan konstrüktif empirisizme göre bu nesnelerin empirik yeterli olmaları, teorinin kabul edilebilirliği için yeterlidir. Ancak bu nesnelerin 'doğru' olup olmadığı veya 'var' olup olmadığı konusunda bilim adamı agnostik kalabilir.

Abstract:
n search of the universe, the basic method in the last centuries has been the explanation of the nature of some phenomena with scientific theories. The truth of the objects of scientific theories and the subject of existence have become one of the basic arguments of the philosophy of science. There are two main approaches in this regard: scientific realism and antirealism. In this thesis, it is aimed to compare the constructive empiricism which is a sub-branch of scientific realism and scientific antirealism.

Scientific realism argues that all concepts used in scientific theories are 'thrue'. According to this opinion; concepts such as time, wave, electron, etc., which we can not see but which we use in the explanations are actually there. This view denies that the theory design may be wrong. This view is the most basic form of defense, the presented scientific achievements and the technological development presented as evidence of this theory. From the currents opposed to this view, the logical positivists state that we can not count the realities that we can not test and which we can not test. Constructive empiricists argue that these beings are not real, but can be accepted if they have 'empirical competences'. According to the constructive empiricism put forward by Van Fraassen, the abstract concepts used in scientific theories are fictional tools used to explain the events in the nature. The systematization of observations should not be regarded as a permanent part of reality, but should be seen as a means of representing the mechanics. Unlike the instruments, the data with empirical competence should be regarded as acceptable to the scientific theory. Although scientific theories provide great benefits in the advancement of science and technology, it is pointed out that the concepts that are the building blocks of these theories can change in the face of the giant ascension of technology, measurement methods and logarithmically growing scientific knowledge. In this thesis, the constructive empiricism approach that we can define as structural empiricism is examined and compared with scientific realism. Particularly observable has been elaborated and arguments about the acceptance of non-observable theory objects have been advocated. 

According to the thesis, constructive empiricism argues these objects are sufficient for the acceptability of the theory of empirical sufficiency. However, the scientist may remain agnostic as to whether these objects are 'thrue' or 'present'.