Lala Mustafa Paşa'nın Ilgın Vakıfları
Ilgın Foundations of Lala Mustafa Pasha
Yazar: ŞAHİN DOĞAN
Danışman: PROF. DR. İSMAİL KIVRIM
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Tarih = History
Dizin: Konya-Ilgın = Konya-Ilgın ; Lala Mustafa Paşa = Lala Mustafa Pasha ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı arşivi = Ottoman archive ; Osmanlı mimarisi = Ottoman architecture ; Osmanlı sanatı = Ottoman art ; Osmanlı toplumu = Ottoman society ; Vakf = Wagfs ; Vakıf hizmetleri = Foundation services ; Vakıflar = Foundations

Özet:
II. Selim'e hocalık yapmasından dolayı Lala unvanı verilen Mustafa Paşa, Osmanlı Devleti tarafından Bosna'dan devşirilmiş ve I. Selim, I. Süleyman, II. Selim ve III. Murad dönemlerinde yaşamış önemli bir devlet adamıdır. 16. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı Devleti'nin gerçekleştirmiş olduğu Yemen, Kıbrıs ve Şark Seferlerinde serdar olarak görev alan Lala Mustafa Paşa, Kıbrıs Seferi'nde göstermiş olduğu başarıdan dolayı devlet içerisindeki itibarı artmış ve kariyerinin en belirgin "Fatih-i Kıbrıs" unvanını almıştır. Katılmış olduğu seferlerde elde etmiş olduğu zaferler ve dönemin iki büyük hanedanına damat olması, Lala Mustafa Paşa'nın büyük bir maddi servete ve siyasi güce sahip olmasını sağlamıştır. Erzurum, Şam, Kıbrıs ve Ilgın şehirlerinde kurmuş olduğu vakıflar ve bu vakıflara bağlı olarak imparatorluğun geniş bir coğrafyasına yayılmış olan vakıf yapıları, Lala Mustafa Paşa'nın sahip olduğu maddi ve siyasi gücün birer simgesi olmuşlardır.
 Bu tezde, Lala Mustafa Paşa'nın Ilgın vakfına bağlı olarak günümüzde Konya'a bağlı Ilgın ilçesinde inşa ettirilmiş olan Lala Mustafa Paşa Külliyesi'nin hangi tarihte inşa ettirildiği, sahip olduğu yapı birimleri ve bağlı bulunduğu vakfın yönetim, sosyal ve iktisadi yapısı açıklanmıştır. Külliye'nin inşa edilmesinde etkili olan sosyal, siyasi ve ekonomik sebeplerin yanı sıra o dönemde Ilgın'ın iktisadi, tarihi ve idari vaziyeti ele alınmıştır. Osmanlı yol sisteminde Ilgın'ın stratejik önemi ve Külliye'nin burada inşa edilmesine giden süreç tüm yönleriyle tespit edilmeye çalışılmıştır. Tespitini yapmayı hedeflediğimiz önemli hususlar, Külliye'nin inşa edilmesinde Ilgın'ın neden tercih edilmiş olduğu ve vakfın finansmanını sağlamak amacıyla geniş bir coğrafyada inşa edilmiş olan ticari ve zirai yapıların ne tür bir etkiye sahip olmuş olduklarıdır.

Abstract:
Mustafa Pasha, who was given the title of Lala due to his tutorship of Selim II, was a statesman who was recruited from Bosnia by the Ottoman Empire and lived during the reigns of Selim I, Suleiman I, Selim II and Murad III. In the second half of the 16th century, Lala Mustafa Pasha, who served as a commander in the Yemen, Cyprus and Eastern Campaigns of the Ottoman Empire, increased his reputation within the state due to his success in the Cyprus Campaign and received the most prominent title of his career, " Conqueror of Cyprus". The victories he achieved in the campaigns he participated in and the fact that he was the son-in-law of two great dynasties of the period enabled Lala Mustafa Pasha to have a great material wealth and political power. The foundations he established in the cities of Erzurum, Damascus, Cyprus and Ilgın, and the associated foundation structures that spread over a wide geography of the empire, have become symbols of the financial and political power that Lala Mustafa Pasha had.
 This thesis aims to shed light on the construction date, structural components, and the administrative, social, and economic structure of the Lala Mustafa Paşa Complex, located in the Ilgın district of Konya, Turkey. The complex was built in the 16th century by Lala Mustafa Paşa, a grand vizier of the Ottoman Empire, as part of his Ilgın endowment. The study delves into the social, political, and economic factors that influenced the construction of the complex, as well as the economic, historical, and administrative situation of Ilgın during that period. It meticulously examines the strategic importance of Ilgın within the Ottoman road system and the process that led to the construction of the complex in this particular location. The thesis particularly focuses on two key aspects: understanding why Ilgın was chosen as the site for the complex and analyzing the impact of the commercial and agricultural structures built across a wide geographical area in order to finance the foundation.