Ulûmu'l-Kur'ân geleneği ve Muhammed Abdulazim Zurkânî'nin Menâhilü'l- İrfân fî Ulûmi'l- Kur'ân adlı eseri
Ulûmu?l-Qur?an tradition and Menâhilü?İrfân fî Ulûmi?l-Kur'ân written by Muhammed Abdulazim Zurkânî
Yazar: ARİF SERKAN ESER
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM GÖRENER
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Din = Religion
Dizin: Kur'an-ı Kerim = Koran ; Menahilü`l-İrfan = Menahilü`l İrfan ; Tefsir = Commentary ; Ulumu`l-Kur`an = Ulumu`l-Kur`an ; Zürkani = Zurkani ; İslamiyet = Islam

Özet:
Kur'an ilimleri, Hz. Peygamberin vefatından sonra çeşitli sosyal şartlara binaen Müslümanlar tarafından ortaya konmuş Kur'an'la ilgili çalışmalardır.Garibu'l-Kur'an, Esbab-ı Nüzul, Nâsih ve Mensuh, İhtilafu'l-Mesahif, Mecazu'l-Kur'an gibi. Zamanla bu çalışmalar, Ulûmu'l-Kur'an başlıklı eserlerde bir araya getirilmiştir. Bu toplamanın zirve örnekleri Zerkeşi'nin ?el-Burhân fi Ulûmi'l-Kur'an?'ı ile Suyutî'nin ?el-İtkân fi Ulûmi'l-Kur'an? olup bunlar, Kur'an ilimleri için bir fihrist ve ansiklopedi niteliğindedir. Bu eserlerin haricinde müstakil olarak bir Kur'ân ilmini ele alan çalışmalar da yapılmıştır.Klasik dönemde Ulûmu'l-Kur'an denince akla gelen, sadece konulu Kur'an ilimleri olmamıştır. Ulûmu'l-Kur'an başlıklı tefsirlerle birlikte bu kavrama dair yapılan tanımlar göz önüne alınırsa Ulûmu'l-Kur'an'ın Kur'an'ın içeriği, konu ve mesajları anlamında kullanıldığı görülmektedir.Ancak bugün Ulûmu'l-Kur'an kavramı, bu son anlamını kaybetmiş, sık sık usûlü't-tefsir ile eşitlenmiş ve karıştırılmıştır. Çalışmamız, Ulûmu'l-Kur'an kavramını açıklamayı ve aydınlatmayı amaçlamaktadır.Araştırmamızın girişinde, çalışmamızın konusu, önemi, amacı ve yöntemiyle kavramsal çerçevemizi detaylı bir şekilde ifade edilmektedir. Birinci bölümde Ulûmu'l-Kur'ân geleneğinin mahiyeti, bir yöntem teşkil edip etmediği ve tefsir usulündeki konumu, tarihçesi ve literatürü açıklamaya çalışılmaktadır. İkinci bölümde ise araştırmamızı teoriden pratiğe döküp son devrin mümtaz bir âlimi Muhammed Abdülazim Zurkânî ve onun çok kıymetli eseri ?Menâhilü'l-İrfan fî Ulûmi'l-Kur'ân? adlı eseri ve Ulûmu'l-Kur'ân Geleneğindeki konumu incelenmektedir. Sonuç Bölümünde de genel bir değerlendirme ve ulaşılan sonuçlar yer almaktadır.Anahtar terimler: Ulûmu'l-Kur'ân, Yöntem, Usûl, Tefsir usulü, Zurkanî, Menâhilu'l-İrfân

Abstract:
Sciences of Qur?an, contains quranic studies manifested by Muslim People in regard to various social circumstances after the death of Mohammed (the Prophet) including, Garibu?l-Qur?an, Esbab-u Nuzul, Nasih and Mensuh İhtilafu?l-Mesahif and Mecazu?l-Qur?an. In the course of the time these studies were marshalled under the title of Ulumu?l-Qur?an. Some exclusive studies of this composition are Zerkeşi?s el-Burhân fi Ulumi?l-Qur?an and Suyuti?s el-İtkan fi Ulumi?l-Qur?an which could be adressed as the index or the encyclopedia for Qur?anic sciences. Apart from those resources, there are also some studies discussing only one quranic science independently.In classical period, not only thematic quranic sciences come to mind mentioning Ulumu?l-Qur?an. Considering the definitions pertaining this term together with exegesis titled under Ulumu?l-Qur?an, it could be asserted that it is used, as a terminology, in the meaning of content, topic and message as well.However, today, the term of Ulumu?l-Qur?an has lost the above mentioned last meaning and has been used as and confused with usulu?t-tafsir (methods of exegetics) too often. The aim of this study is to provide the reader with the best available explanation of the term Ulumu?l-Qur?an and to illuminate them.As an introduction, the topic, importance, aim, method and theoretical outline of this study are stated. In the first section, the esence of Ulumu?l-Qur?an tradition, its being a method or not, its significance as in exegesis method, its history and regarding review of litarature are mentioned and explained. In the second part, as from theory to practice, the priviliged scientist of the last period, Muhammed Abdülazim Zurkânî and his remarkable study ?Menâhilü?l-İrfan fî Ulûmi?l-Kur'ân? as well as its importance in Ulumu?l-Qur?an tradition. And finally, as for conclusion, a general evaluation and remarks on the findings are indicated.Key words: Qur?anic sciences, Methode, Usûl, Methodology of Tafsir, Zurqânî, Menâhilu?l-İrfân.