İşletmelerde yeniden yapılanma yöntemi ile küçülme ve küçülmenin insan kaynakları üzerindeki etkilerinin incelenmesi
Downsizing at the enterprises by method of restructuring and investigation of impact of downsizing on human resources
Yazar: MEHMET BALİ
Danışman: PROF.DR. İNAN ÖZALP
Dumlupınar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2006
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
vŞLETMELERDE YEN DEN YAPILANMA YÖNTEM LE KÜÇÜLME VEKÜÇÜLMEN N NSAN KAYNAKLARI ÜZER NDEK ETK LER N NNCELENMESMehmet BALÖZETTeknolojinin evrendeki boyutları inanılmaz ölçülerde küçülttüğü günümüzdeişletmelerin büyümeleri ve bu durumlarını muhafaza etmeleri neredeyse olanaksızdır.Yaratıcılığın sınır tanımayan gücü insan yaşamını bir taraftan kolaylaştırırken diğertaraftan yaratıcılığın oluşturduğu değişimin hızına ayak uyduramayanları bir çıkmazıniçine sürüklemiştir. Değişimin sınır tanımayan gücü milyonlarca insanın işinikaybetmesine ve işini muhafaza edebilenlerin de her an bu korku ile yaşamalarına nedenolmaktadır. Gelişmiş ülkelerde değişim rüzgarlarının oluşturduğu anaforlardaninsanların çok fazla etkilenmemeleri için işletmeler bilim kurumları ile iş birliği yaparakstratejiler geliştirmiş, eğitim kurumlarının olanaklarını kullanarak kariyer planlarıyapmış, sağlık sektörü ile ortaklaşa çalışanlarına psikolojik yardım vererek küçülmenininsan bünyesinde oluşturduğu olumsuz etkileri ortadan kaldırmak için çaba harcamıştır.Bu konularda kütüphaneleri dolduracak kadar bilimsel çalışma yapılmış ve çok sayıdadanışmanlık hizmeti verecek birimler oluşmuştur. Ancak; az gelişmiş veya gelişmekteolan ülkeler birer ucuz iş gücü ve tüketim pazarları olmanın ötesine geçememişlerdir.Küreselleşmenin getirdiği rekabet ortamında uluslar arası işletmeler ile rekabetedemeyen yerli işletmeler maliyetleri düşürmek, karar sürecini hızlandırmak, rakiplerindavranışlarına daha kısa sürede cevap vermek, müşteri ihtiyaçlarına odaklanmak,verimliliği arttırmak ve sinerji yaratmak için işgücü indirimine gitmiş ancak küçülmeyibilimsel bir tabana oturtamamışlardır.Büyüme sağlık belirtisi olarak görülürken; bunun aksine küçülme zorzamanlarda veya kriz dönemlerinde ortaya çıkan bir durum gibi algılanmıştır. Esasında,işletmeler birer yaşayan organizma gibi gelişip büyüme eğilimindedir. Bundan dolayıbünyeye yararlı yararsız birçok faaliyetin içine bilinçli veya bilinçsiz bir şekilde girerler.Diğer taraftan işçiler/çalışanlar kendilerini kontrol eden mekanizmalar yerinekendilerinin kontrolünde çalışan insanlar isterler. Bir işletmede insan kaynaklarındanazaltmaya gitmek, pazarlama faaliyetlerini rekabet ortamına göre düzenlemek,makineleri yenilemek teori kısmında incelenmiş, uygulamada varılan sonuçlarla da teyitviedilen doğru kararlar olmasına rağmen yeni bir faaliyet alanına yatırım yapmak Türkusulü küçülmeye bir örnek teşkil etmektedir. Esasında küçülme stratejisi maliyetleriindirmek, örgütsel çöküşe bir önlem olarak, rekabet tehdidini önceden fark etmekyeniden kurumsal yapılanma ve işin gereği olarak uygulandığı gibi zarar sermayeyiyemeden önlem almak için uygulanmalıdır. Günümüzde ?Küçülme? ile eş anlamlıolarak ?Yeniden organize etme?, ?Rasyonalize etme?, ?Yeniden inşa?, ?Yenidenyapılanma? gibi kavramlar kullanılmaktadır. Esasında küçülme bunların tümünükapsayan çok geniş bir kavram olup, bu kavram tüm detayları ile tez çalışmasıesnasında incelenmiştir.şletmelerde esas amaç kaliteli hizmet vermek veya üretim yapmak ve bununsonucunda üst düzeye ulaştırılmış olan kârdır. Bir yandan işletmenin esas amacı, diğeryandan kontrol dışına taşmış faaliyet alanları ve bu alanlarda faaliyeti sürdürmek içinistihdam edilmiş çalışanların hayat standartlarını yükseltme ihtiyaçları çatışmadurumuna gelmiştir.Sağlıksız bir bünye gibi gelişen; kontrol edilemez ve taşınamaz bir durumagelen işletmenin kendi yaşamını sürdürebileceği boyutlara taşımak için yapılan çalışmaolan küçülme, çatışmayı da beraberinde getirmektedir.Günümüzün gelişmiş ekonomilerinde küçülme neredeyse bir yaşam biçiminialmıştır. Sayısız insanın işini kaybettiği zamanlarda yeniden işe yerleşmenin çok zamanalması yanında işsiz kalmanın insan üzerinde oluşturduğu travma, incelenmesi gerekenen önemli konudur. Bir kişiye iş ortamı sağlayabilmek için yapılması gereken yatırımınboyutu yüksek meblağlara tekabül etmektedir. Dolayısıyla, küçülme sendromununekonomiye kazandırdıkları ve kaybettirdikleri üzerinde detaylı bir çalışmaya olanihtiyaç, tezin önemini kendiliğinden ortaya koymaktadır. şini kaybetme korkusuylayaşayan insanların yaşadığı güven bunalımı ve bunun sonucunda çalıştıkları işletmelerekarşı sadakatsiz davranmaları, artan küresel rekabet ve bazı alanlarda teknolojinininsanın yerini alması nedeniyle oluşan zorunlu değişimin Türkiye ekonomisine olanetkileri bir başka önemli nokta olarak çalışmanın önemini daha da arttırmaktadır. Çünküküçülme öngörüsüz büyümenin acı faturası olup bunun faturası işten çıkarılan personelede yüklenmektedir..Bu güne kadar küçülme konusunda detaylı bir araştırma yapılmamış olması dabu çalışmaya bu alanda bir ilk olma özelliği kazandırmıştır.

Abstract:
viiDOWNSIZING AT THE ENTERPRISES BY METHOD OF RESTURICTING ANDINVESTIGATION OF IMPACT OF DOWNSIZING ON HUMAN RESOURCESMehmet BALABSTRACTIt is almost impossible for corporation to grow and maintain their positions intoday?s world, where technology inconceivably shrinks all dimensions in the universe.On one hand, the unlimited power of creativity facilitates human life; however, on theother hand, it puts those who cannot adapt to its speed of change into a paradox. Theunlimited power of change causes many people lose their jobs and strike those whokeep their jobs with fears. In the developed countries, in order to decrease the impact ofthe anaphora created by the winds of change on their citizens, corporations havedeveloped strategies in coordination with scientific institutions, made career plans usingthe facilities of educational institutions, and have endeavored to minimize the negativeimpacts of downsizing on their citizens by providing psychological aid in coordinationwith the health sector. Many scientific researches have been conducted and units formedto provide consultancy services in this area. However, less-developed or developingcountries could only perform as cheap labor sources and consumer markets. Theinternational corporations and incompetent domestic corporations have downsized inorder to lower costs, increase the speed of decision making process, provide quickresponses to their competitors? actions, focus on consumer needs, increase productivityand create synergy in the highly competitive global business environment, however,they could not lay these downsizing activities on any scientific base.While growth seemed as a symptom of good health, downsizing was perceivedas some situation that occurred during crises. In fact, the corporations tend to grow likeliving organisms. Therefore they put themselves consciously or unconsciously insituation whether good or bad for their survival. On the other hand, theoperatives/employees prefer people fully under their control rather than mechanismsthat control them. A typical example of a Turkish corporation?s downsizing style istheoretically studied and some bullet points such were observed like decreasing thenumber of employees, arranging marketing activities as per competitive environment,viiirenewing the equipment, investing to a new area while the outcome of some areas ofpractice prove themselves. In fact, downsizing strategy should be implemented in orderto lower costs, becoming aware of changes in the competitive environment;reinstitutionalization and take precautions prior to losses diminish the capital. Recently,many synonyms of the concept of ?Downsizing? are used such as ?Reorganization?,?Reconstruction?, and ?Reengineering?. In fact, downsizing is a wider concept thatencompasses all these concepts as it is researched within this thesis study.The main goal of corporations is to provide service or production of high qualityand, thus, maximize profit. On one hand, the main goal of corporation and on the otherhand out-of-scope activity areas and improving the life standards of those employeesassigned for these areas are in conflict with each other.Downsizing that is made to increase the survival chance of a corporation whichgrows like an unhealthy organism also brings conflicts of interest with itself because ofits nature.Downsizing has almost become a lifestyle in the business environments ofdeveloped economies. During times of cutting jobs, and during tough re-employmentperiods, the trauma of becoming jobless is a very important human condition that needsto be analyzed. It takes too much capital investment to create job even for one perperson. Therefore, the importance of this thesis study already takes its ground on a needfor a detailed study of gains and losses of downsizing in a national economy. The lossof self-confidence in employees and therefore presenting unfaithful behavior, thenecessary changes due to global competition and technological advances and theirimpacts on the Turkish economy increase the importance of this study as anotherhighlight. Because, downsizing is an unwanted outcome of unplanned growth and thisbill is paid by the corporations? fellow employees through cutting jobs.Due to no detailed study have been conducted on downsizing, this study aims tobe the pioneer one in this field.