Pamuk beyazsineği Bemisia tabaci (Genn.) (Hemıptera: Aleyrodıdae) Akdeniz Bölgesi popülasyonlarının flupyradıfurone, acetamıprıd ve sulfoxaflor etken maddelerine karşı duyarlılık düzeylerinin belirlenmesi
Susceptibility level of Bemisia tabaci (Genn.) (Hemiptera: Aleyrodidae) populations from mediterrenean region to flupyradifurone, acetamiprid and sulfoxaflor
Yazar: MUSTAFA SAMET TARAKCI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ UTKU YÜKSELBABA
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Pamuk beyazsineği Bemisia tabaci (Genn.) tarımsal açıdan önemli bir zararlıdır ve birçok bitki virüsünün vektörlüğünü yapması zararlının önemini arttırmaktadır. Bemisia tabaci mücadelesinde çoğunlukla kimyasal mücadele tercih edilmektedir. İnsektisitlerin aşırı kullanımı sonucunda B. tabaci popülasyonlarında insektisitlere karşı duyarlılık kayıpları görülmektedir. Direnç yönetim stratejilerinin geliştirilebilmesi için zararlının insektisitlere karşı duyarlılık düzeylerinin izlenmesi önemli bir faktördür. Çalışmada B. tabaci mücadelesinde kullanılan flupyradifurone, acetamiprid ve sulfoxaflor etkili maddelerine karşı Akdeniz Bölgesi Antalya, Mersin, Adana ve Hatay illerinden toplanmış olan B. tabaci popülasyonlarının lethal konsantrasyon (LC) değerleri yaprak daldırma metodu kullanılarak belirlenmiştir. Popülasyonların direnç katları hassas popülasyon SUD-S'nin LC değerine bölünmesi ile belirlenmiştir. B. tabaci popülasyonlarının flupyradifurone, acetamiprid ve sulfoxaflor etkili maddelerine karşı belirlenen LC50 değerleri sırasıyla 1.16-6.92 aralığında, 7.06-43.39 aralığında ve 0.96-72.68 mg e.m./L-1 aralığında tespit edilmiştir. Popülasyonların flupyradifurone acetamiprid ve sulfoxaflor etkili maddelerine karşı direnç katları ise sırasıyla 6.79-39.29 aralığında, 38.16-234.53 aralığında ve 3.83-291.9 kat aralığında tespit edilmiştir. Bemisia tabaci popülasyonlarında direnç seviyeleri flupyradifurone'a karşı düşük, orta ve yüksek düzeyde, acetamiprid'e karşı yüksek ve çok yüksek düzeyde, sulfoxaflor'a karşı ise direnç seviyeleri düşük, orta, yüksek ile çok yüksek düzey olarak tespit edilmiştir. Çalışma sonucunda B. tabaci popülasyonlarının acetamiprid'e karşı çok yüksek direnç seviyesi gözlemlenmesi sebebiyle bu bölgelerde B. tabaci ile mücadelede kullanımına bir süre ara verilmesi gerektiği düşünülmektedir. Sulfoxaflor ve flupyradifurone'a karşı farklı seviyede hassasiyet kaybı nedeniyle direnç gelişiminin önlenebilmesi için sık kullanımından kaçınılması ve farklı etki mekanizmasına sahip insektisitler ile rotasyonlu olarak kullanılması gerektiği düşünülmektedir. Flupyradifurone, etkili maddesi henüz yeni kullanılmasına rağmen popülasyonlarda gözlemlenen hassasiyet kaybından dolayı çapraz direnç ve etki mekanizmalarının araştırılması önerilmektedir. Çalışmamızda elde edilen bu verilerin, insektisit direnç gelişiminin gelecekte izlenmesinde ve yönetilmesinde referans olabileceği düşünülmektedir.

Abstract:
The cotton whitefly Bemisia tabaci (Genn.) is an agriculturally important pest and its vector of many plant viruses that increases the pest's importance. Chemical control is mostly preferred in the management of B. tabaci. As a result of excessive use of insecticides, decreases in sensitivity to insecticides is observed in B. tabaci populations. Monitoring the pest's susceptibility levels to insecticides is an important factor in developing resistance management strategies. In the study, the lethal concentration (LC) values of B. tabaci populations collected from the Mediterranean Region Antalya, Mersin, Adana and Hatay provinces against the active substances flupyradifurone,  acetamiprid and sulfoxaflor used in the control of B. tabaci were determined by using the leaf dipping method. The resistance multiples of the populations were determined by dividing the susceptible population SUD-S by the LC value. The LC50 values of B. tabaci populations determined against the active substances flupyradifurone, acetamiprid and sulfoxaflor were determined in the range of 1.16-6.92, in the range of 7.06-43.39 and in the range of 0.96-72.68 mg e.m./L-1, respectively. The resistance coefficients of the populations against flupyradifurone acetamiprid and sulfoxaflor active substances were determined in the range of 6.79-39.29, 38.16-234.53 and 3.83-291.9-fold, respectively. In B. tabaci populations, resistance levels were determined as low, moderate and high against flupyradifurone, high and very high against acetamiprid, and low, moderate, high and very high levels of resistance against sulfoxaflor. As a result of the study, it is thought that the use of B. tabaci should be suspended for a while in these regions, since the populations were observed to have a very high level of resistance to acetamiprid. Due to the loss of sensitivity at different levels to sulfoxaflor and flupyradifurone, it is thought that its frequent use should be avoided and it should be used in rotation with insecticides with different mechanisms of action in order to prevent the development of resistance. Although flupyradifurone has only recently been used, it is recommended to investigate cross-resistance and its mechanisms of action due to the loss of sensitivity observed in populations. It is thought that these data obtained in our study can be a reference in the future monitoring and management of insecticide resistance development.