Geç Hitit Krallıklarında giyim kuşam
Clothing in the Neo-Hittite Kingdoms
Yazar: TAYFUN YILMAZ
Danışman: DOÇ. DR. BİLCAN GÖKCE
Iğdır Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Arkeoloji = Archeology

Özet:
Tezimizde toplam 123 adet kabartma ışığında Geç Hitit Krallıklarında giyim kuşam değerlendirilmiştir. Ayrıca Geç Hititlerde giyim kuşama dair verileri kabartmaların yanı sıra sınırlı sayıdaki arkeolojik buluntu ile yazılı metinlerden de elde etmekteyiz. Bu veriler ışığında Geç Hitit Krallıklarının yaşamında elbiseler, başlıklar, ayakkabılar ve giysi aksesuarlarında hem çeşitlilik hem de farklılıkların olduğu tespit edilmiştir. Giyim kuşam ve aksesuarlardan süslü olanlar toplumun üst kesimi ve daha sade olanlar ise halk veya daha alt statüye sahip kişiler tarafından kullanılmıştır.  Kabartmalarda tasvir edilmiş erkek ve kadın figürlerinde görülen kıyafet, başlık, ayakkabı biçimleri ile kullanılış tarzı Geç Hititlilerin giyim kuşamlarını kapanma, süslenme gibi işlevlerin yanı sıra coğrafi şartlara uygun şeklide tasarladıklarını gösterir. Yeni Assur dönemi yazılı metinlerinden Geç Hititlerde dokumanın hammaddesinin yün, deri ile ketenin olduğu ve giysilerde renkli kumaşların kullanıldığı bilinmektedir. Geç Hititlerde dokumacılıkta kullanılan aletler ise iğ, dokuma tarağı ve mekik/spatulalardır.  Dönemin kabartmaları ve kazılardan bilinen metal aksesuarlar Geç Hitit Krallıklarında dokumacı ve dericilerin yanı sıra metal ile mücevher ustalarının da önemli bir yerinin olduğunu gösterir. Kabartmalarda betimlenmiş erkek ve kadın figürlerinin elbise modelleri kendi içinde farklılıklar gösterir. Erkek elbise modelleri kendi içinde beş gruba ayrılır; diz kapağına kadar inen tek parça tunik, anvelop tipi kıyafetler, ayak bileklerine kadar uzanan tek parça uzun tunik, üstü gömlek alt kısmı pantolon, ayak bileklerine kadar inen tek parça yırtmaçlı tunik. Kadın elbise modelleri ise ayak bileklerine kadar uzanan tek parça tunik ile yırtmaçlı elbisedir. Elbiselerin üzerinde zaman zaman manto, cepken, pelerin ve şal da kullanılmıştır. Erkek figürlerinin başında görülen başlıklar miğfer ve polostur. Kadın figürlerinin başında ise bel ya da ayak bileklerine kadar inen bir örtü ya da polos ve bu polos ile bağlantılı başörtüsü kullanılmıştır. Ayakkabı olarak ise ucu kalkık Hitit tarzı ayakkabı, ayağı saran ayakkabı, Arami tipi sandalet, uzun çizme ve bantlardan oluşan sandalet görülür. Elbiseler ve başlıklarda dikey-yatay kısa çizgiler, rozetler, iç içe kare motifleri, yarım daireler, nokta dizileri, spiraller, diagonal şeritler, zikzak motifleri, şimşek demetleri, göz motifi ve gamalı haç kullanılan başlıca desen ve süslemelerdir.  Arkeolojik verilerden Geç Hititlerde giyim kuşam ile bağlantılı olarak kullanılan aksesuarların olduğu da anlaşılmaktadır. Giyim kuşamda aksesuarlar iki grupta toplanmıştır. Bunlardan ilki; giysi ile bağlantılı olarak kullanılan fibula, kemer/kuşak, süs iğneleridir. İkinci aksesuar ise takılardır.
Anahtar Kelimeler: Geç Hitit, kadın, dokuma, giyim kuşam, müzik.

Abstract:
In our thesis, clothing in the Neo-Hittite Kingdoms was evaluated in the light of a total of 123 reliefs. In addition, we obtain data on clothing in the Neo-Hittites from reliefs as well as from a limited number of archaeological finds and written texts. In the light of this data, it has been determined that there were both diversity and differences in dresses, headdresses, shoes and clothing accessories in the life of the Neo-Hittite Kingdoms. Among the clothing and accessories, the ornate ones were used by the upper segment of the society and the simpler ones were used by the public or people with lower status. The styles of clothes, headgear and shoes seen in the male and female figures depicted in the reliefs, as well as the way they are used, show that the Neo-Hittites designed their clothing in accordance with geographical conditions, as well as for functions such as covering and adornment. It is known from the written texts of the Neo-Assyrian period that in the Neo-Hittites, the raw materials of weaving were wool, leather and linen and that colorful fabrics were used in clothing. The tools used in weaving in the Neo-Hittites were spindles, reeds and shuttles/spatulas. The reliefs of the period and the metal accessories known from excavations show that metal and jewelery masters, as well as weavers and leatherworkers, had an important place in the Neo-Hittite Kingdoms. The dress models of the male and female figures depicted in the reliefs differ among themselves. Men's dress models are divided into five groups; One-piece tunic that goes down to the kneecap, wrap-type clothes, one-piece long tunic that goes down to the ankles, a shirt with the bottom part trousers, a one-piece slit tunic that goes down to the ankles. Women's dress models include a one-piece tunic that extends to the ankles and a slit dress. Coats, jackets, capes and shawls were also used on dresses from time to time. The headgear seen on the male figures' heads are helmets and polos. On the heads of female figures, a veil or polos that reaches down to the waist or ankles and a headscarf associated with this polos are used. As for shoes, you can see Hittite style shoes with upturned toes, foot-hugging shoes, Aramaic type sandals, long boots and sandals consisting of straps. Vertical-horizontal short lines, rosettes, nested square motifs, semicircles, dot series, spirals, diagonal stripes, zigzag motifs, lightning bolts, eye motifs and swastikas are the main patterns and decorations used on dresses and headdresses. It is also understood from archaeological data that there were accessories used in connection with clothing in the Neo-Hittites. Accessories in clothing are grouped into two groups. The first of these; Fibula used in connection with clothing, belt/sash and ornamental pins attached to weaving. The second accessory is jewelry.
Keywords: Neo-Hittite, woman, weaving, clothing, music.