Farklı sosyoekonomik düzeydeki 5, 12 ve 15 yaş okul çağı çocuklarında beslenme durumunun diş sağlığı üzerine etkisi
The effect of nutritional status on dental health in school children aged 5, 12 and 15 years at different socio-economic levels
Yazar: JİYAN ASLAN CEYLAN
Danışman: PROF. DR. AYŞE ÖZFER ÖZÇELİK
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Antropometri = Anthropometry ; Ağız sağlığı = Oral health ; Beslenme = Nutrition ; Beslenme durumu = Nutritional status ; Diş çürükleri = Dental caries ; Mardin = Mardin ; Okul çağı dönemi = Latency period ; Sosyoekonomik durum = Socio-economic situation ; Sosyoekonomik düzey = Socio-economic level ; Çocuklar = Children

Özet:
Bu çalışma Mardin'in merkez ilçesi olan Artuklu'da farklı sosyoekonomik 
düzeydeki 5, 12 ve 15 yaş okul çağı çocuklarında beslenme durumunun diş sağlığı 
üzerine etkisinin incelenmesi amacıyla 143 erkek (%47,7) ve 157 kız (%52,3) olmak 
üzere toplam 300 çocuk üzerinde yürütülmüştür. Araştırma verileri çocuklar ve 
ebeveynleri hakkında genel bilgileri, çocukların beslenme alışkanlıklarını, 
antropometrik ölçümlerini, ağız ve diş sağlığı uygulamalarını ve ağız içi muayene 
formunu kapsayan anket formu ile yüz yüze görüşülerek toplanmıştır. Araştırma 
sonuçlarına göre çocukların büyük çoğunluğunun dişlerini fırçaladığı (%93,7), 
sosyoekonomik düzey (p<0,01) ve yaş (p<0,05) arttıkça dişlerini fırçalayanların 
sayısının arttığı saptanmıştır. Araştırmaya katılan çocukların daimi dişlerinde ortalama 
1,0±1,62 çürük, 0,0±0,26 kayıp, 0,3±0,81 dolgulu diş olduğu bulunmuştur. Çocukların 
diş eti değerlendirildiğinde %24,7'sinde hafif, %44,0'ünde orta inflamasyon olduğu 
tespit edilmiştir. Düşük sosyoekonomik düzeydeki çocukların daimi dişlerindeki çürük 
diş sayısının daha yüksek, dolgulu diş sayısının ve Gingival İndeks değerinin daha 
düşük olduğu belirlenmiştir (p<0,01). Erkeklerde ortalama çürük diş sayısı kızlara 
göre daha düşük, Gingival İndeks daha yüksektir (p<0,05). Ebeveynlerinin öğrenim 
düzeyi düşük olan çocuklarda çürük ve kayıp diş sayılarının daha fazla, dolgulu diş 
sayılarının daha az olduğu tespit edilmiştir (p<0,05). Düşük sosyoekonomik düzeydeki 
çocuklarda her gün ekmek ve sofra şekeri tüketenlerin daha fazla (p<0,01); süt, yoğurt, 
peynir, kırmızı et, elma, çiğ sebze (p<0,01) ve yumurta (p<0,05) tüketenlerin daha az 
olduğu belirlenmiştir. Toplam karyojenik besin tüketimi ile daimi dişlere ait tüm 
göstergeler ve Gingival İndeks arasında pozitif bir korelasyon olduğu bulunmuştur 
(p<0,05). Süt ve süt ürünlerinin tüketim miktarları ile ortalama DMFT (Çürük Kayıp 
Dolgulu Diş İndeksi) ve Gingival İndeks arasında negatif bir korelasyon olduğu 
saptanmıştır (p<0,01). Ortalama DMFT'nin Beden Kütle İndeksi, bel çevresi, kalça 
çevresi, üst orta kol çevresi ve triseps deri kıvrım kalınlığı ile pozitif; bel/boy ve 
bel/kalça oranları ile negatif korelasyon gösterdiği belirlenmiştir (p<0,01). Dişlerini 
günde iki kez, yemeklerden sonra ve yatmadan önce, dairesel olarak fırçalayan 
çocuklarda hiç fırçalamayanlara göre ortalama dmft (çürük kayıp dolgulu diş indeksi)
daha düşüktür (p<0,05). Yaş, cinsiyet, sosyoekonomik durum, beslenme alışkanlıkları 
ve antropometrik ölçümlerin ağız ve diş sağlığı üzerinde etkili faktörler olduğu ve 
çocukların diş sağlığının korunmasına yönelik farkındalığın arttırılmasının önemli 
olduğu sonucuna varılmıştır.

Abstract:
This study was carried out in a total of 300 children 143 boys (47.7%) and 157 
girls (52.3%) in order to examine the effect of nutritional status on dental health in 
school-aged children aged 5, 12 and 15 from different socioeconomic levels in 
Artuklu, the central district of Mardin. The research data were collected by face-toface interviews with a questionnaire that included general information about children 
and their parents, children's eating habits, anthropometric measurements, oral and 
dental health practices, and an oral examination form. According to the results of the 
research, it was determined that the majority of the children brushed their teeth 
(93,7%), and the number of those who brushed their teeth increased as the 
socioeconomic level (p<0,01) and age (p<0,05) increased. The permanent teeth of the 
children participating in the study were found to have an average of 1,0±1,62 caries, 
0,0±0,26 missing, 0,3±0,81 filled teeth. When the gingiva of the children were 
evaluated, it was found that 24,7% had mild inflammation and 44,0% had moderate 
inflammation. It was determined that the number of decayed teeth in the permanent 
teeth of children with low socioeconomic status was higher, the number of filled teeth 
and the Gingival Index value were lower (p<0,01). The mean number of decayed teeth 
in boys was lower and the Gingival Index was higher than in girls (p<0,05). It has been 
determined that the number of decayed and missing teeth is higher and the number of 
filled teeth is less in children whose parents' education level is low (p<0,05). Children 
with low socioeconomic status consume more bread and table sugar (p<0,01) and less
milk, yoghurt, cheese, red meat, apple, raw vegetables (p<0,01) and eggs (p<0,05). It 
was determined that there was a negative correlation between the consumption 
amounts of dairy products and the mean DMFT (Number of Decayed, Missing, and 
Filled Teeth) and Gingival Index (p<0,01). A positive correlation was found between 
total cariogenic food consumption and all indicators of permanent teeth and Gingival 
Index (p<0,05). It was determined that mean DMFT was positively correlated with 
Body Mass Index, waist circumference, hip circumference, upper middle arm 
circumference and triceps skinfold thickness, and negatively correlated with 
waist/height and waist/hip ratios (p<0,01). Children who circularly brush their teeth 
twice a day, after meals and before going to bed, had a lower mean dmft (decayed 
missing, and filled teeth) than those who did not brush at all (p<0,05). It has been 
concluded that age, gender, socioeconomic status, nutritional habits and 
anthropometric measurements are effective factors on oral and dental health, and it is 
important to increase the awareness of children about the protection of dental health.