Arıma modellerinin porsuk baraj haznesi aylık akım verilerine uygulanabilirliğinin araştırılması
Investigation of applicability of arima models to monthly flow datas of porsuk dam reservoir
Yazar: MELTEM ÖZKAYA
Danışman: DOÇ. DR. HAKAN ŞİRİN
Eskişehir Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Hidrolik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering
Dizin: ARIMA modelleri = ARIMA models ; Box-Jenkins = Box-Jenkins ; Porsuk Havzası = Porsuk River Basin ; Porsuk barajı = Porsuk dam

Özet:
Su insan yaşamının en önemli ihtiyaçlarından biridir. Canlılığın devam etmesinde oynadığı rol oldukça önemlidir. Dolayısıyla su kaynaklarının doğru kullanılması ve planlanması da bir o kadar önem arz etmektedir. Yapılacak olan çalışmalarla su potansiyeli korunabilir, ileriye dönük tahminler yapılarak su kaynaklarının iyileştirilmesi ve geliştirilmesi için adımlar atılabilir. Özellikle zaman serileri ile yapılan araştırma ve çalışmalarla bir takım yöntemler kullanılarak ileriye dönük tahminler yapılabilir. Buradan hareketle yapılan çalışmada amaç; tek değişkenin farklı zamanlarda elde edilen gözlem değerleri ile oluşturulmuş zaman serisini kullanarak, Box-Jenkins yönteminin yani ARIMA modellerinin bu seriye uygunluğunu araştırmaktır. ARIMA modellerinin uygunluğunun araştırılacağı seri için kullanılan kaynak ise, çalışma alanı olarak belirlenen Porsuk Havzası'nda yer alan Porsuk Baraj Haznesi aylık akım verileridir. 
Çalışma kapsamında Porsuk Barajı Haznesi, 1973-2015 yılları arası aylık akım verileri kullanılarak ARIMA modellerinin uygulanabilirliği araştırılmıştır. Zaman serisinin durağan hale getirilmesi için veri seti gözlem sayısı azaltılarak deneysel çalışmalar yapılmıştır. Sonuç olarak 2005-2015 yılları arası aylık akım verilerinin oluşturduğu zaman serisi için uygun ARIMA modeli kurulmuş, kurulan bu modelle ileriye dönük tahmin yapılabileceği ve su yapılarının planlanabilmesi için kullanılabileceği kanısına varılmıştır.

Abstract:
Water is one of the most important needs of human life. The role it plays in maintaining vitality is quite important. Therefore, the correct use and planning of water resources is also of great importance. The existing water potential can be protected by the studies that will be carried out, and steps can be taken to improve and develop water resources by making forward-looking forecasts. In particular, through research and studies conducted with time series, forward-looking estimates can be made using a number of methods. Based on this, the aim of the study is to investigate the decency of the Box-Jenkins method, namely ARIMA models, to this series using the time series formed by the observation values of a single variable obtained at different times. The source used for the series, where the suitability of ARIMA models will be investigated, is the monthly flow data of the Porsuk Dam Reservoir in the Porsuk Basin, which is designated as the working area.
Within the scope of the study, the applicability of the ARIMA models was investigated by using monthly flow data from the Porsuk Dam reservoir between 1973 and 2015. In order to make the time series stationary, the number of data set observations was reduced and experimental studies were carried out. As a result, the appropriate ARIMA model was established for the time series generated by monthly flowdata between 2005 and 2015, and it was concluded that this model could be predicted going forward and used to plan water structures.