Turizm rekabet gücünü belirleyen faktörlerin analizi: Akdeniz ülkeleri örneği
Analysis of factors determing the competitiveness in tourism: The case of Mediterranean countries
Yazar: ARMAĞAN AYDIN
Danışman: DOÇ. DR. AZİZ BOSTAN
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Turizm = Tourism ; İşletme = Business Administration
Dizin: Bölgesel rekabet = Regional competitiveness ; Bölgesel rekabetçilik endeksi = Regional competitiveness index ; Bölgesel turizm = Regional tourism ; Sürdürülebilir turizm = Sustainable tourism ; Uluslararası rekabet = International competition

Özet:
Geçmişten günümüze ülkeler çeşitli alanlarda birbirleriyle rekabet etmektedir. Turizm 
ve turizm endüstrisi bu alanlardan biridir. Turizm gelirlerini artırmak, rekabet avantajını 
sağlamak ve sürdürmek için farklı dönemlerde çeşitli stratejiler geliştirilmiştir. Özellikle 21. 
yüzyılda ülkeler için önemli bir gelir kaynağı olan turizm, son dönemde gelişmekte olan 
ülkeler için de bir istihdam kaynağı haline gelmiştir.
Bu özelliklerinden dolayı turizm, bölgesel gelişmişlik farklılıklarını azaltmak ve 
refahı artırmak için bir araç haline gelmiştir. Dolayısıyla hem gelişmiş hem de gelişmekte 
olan ülkelerin turizmde rekabet etmesi önemli hale gelmiştir. Literatüre göre rekabet 
edebilirliği etkileyen faktörlerin çok çeşitli olduğu sonucuna varılmıştır. Bu nedenle, 
faktörlerin önceliklendirilmesi konusundaki tartışmalar, karar vericiler ve politika yapıcılar 
arasında halen devam etmektedir. 
Dünya turizm gelirlerinden ciddi bir pay alan Akdeniz Ülkelerini odağına alan bu 
çalışmada, 2007-2021 yılları arasında turizm rekabet gücünü belirleyen faktörler 2020-2023 
yılları arasında toplanan veriler ile PLS ve çoklu regresyon analizi teknikleri kullanılarak 
analiz edilmiştir. Çalışmanın evrenini çalışma döneminde verileri sağlıklı yayımlanan 66 ülke 
oluşturmaktadır. Çalışma örneklemi ise Fransa, İtalya, İspanya, Yunanistan Mısır, 
Arnavutluk, Cezayir, Hırvatistan, Kıbrıs, Karadağ, Fas, Malta, Tunus, Slovenya ve İsrail ve 
Türkiye olmak üzere toplam 16 Akdeniz Ülkesi'nden oluşmaktadır. Literatüre katkı 
açısından değerlendirildiğinde pandemi sonrası turzmde yaşanan değişimleri içeren 
çalışmalardan farklı olarak bu çalışma rekabet gücü kavramını her iki dönem için 
irdelemektedir. Pandemi öncesi ve sonrasında turizmde yaşanan dramatik değişime rağmen 
her iki dönemde de önemini koruyan bağımsız değişkenlerin olduğu gözlemlenmiştir. Bu 
değişkenler hukuk, ekonomi, eğitim gibi genel konular ile havayolu, vize düzenlemeleri gibi 
turizm özelindeki konuları içermektedir. Bu durum rekabet gücünün çok boyutlu yapısına 
işaret etmektedir. Politika yapıcılara ve karar vericilerin kriz dönemimde dahil belirlenen bu 
faktörlere önem vermesinin destinasyon rekabet gücüne olumlu etki edeceği söylenebilir.
ANAHTAR SÖZCÜKLER: Rekabet, Strateji, Turizm.

Abstract:
From ancient times countries compete with each other to be superior on various topics. 
One of this topic is Tourism. Various strategies has been carried out to ensure and develop 
tourism competiveness. In the contemporary era, tourism has been recognized as a significant 
economic contributor, particularly in the 21st century,wherein it has emerged as a crucial 
source of income for countries. Moreover, it has concurrently evolved into a prominent 
employement provider, specifically for developing nations. Due to these features, tourism has 
become a tool to decrease the regional differences and increase prosperity. Hence the 
importance of tourism competitiveness arises for both developed and deveolping countires. 
Accoring to literasture the factors of competitieness is diverse and it varies across time and 
regions. Therefore the debate on prioritization of the factors is an on going debate among the 
researchers and policy makers.
This study, focuses on Mediterranean Countries, which have a significant share of 
world tourism revenues. The factors determining tourism competitiveness between 2007-
2021 were analyzed using PLS and multiple regression analysis techniques with data collected 
between the years 2020-2023. The population of the study consists of 66 countries with 
healthy data published during the study period. The study sample consists of 16 
Mediterranean Countries, which are France, Italy, Spain, Greece, Egypt, Albania, Algeria, 
Croatia, Cyprus, Montenegro, Morocco, Malta, Tunisia, Slovenia, Slovenia, Israel and 
Turkey.
In terms of contribution to the literature, unlike the studies on the changes in tourism 
after the pandemic, this study examines the concept of competitiveness for both periods. 
Despite the dramatic changes in tourism before and after the pandemic, it has been observed 
that there are independent variables that remain important in both periods. These variables 
include general issues such as law, economy, education and tourism-specific issues such as 
airlines and visa regulations. This points to the multidimensional nature of competitiveness. 
It can be said that policy makers and decision makers' attention to these factors, including 
during the crisis period, will have a positive impact on destination competitiveness.
KEY WORDS: Competitiveness, Strategy, Tourism.