Kirmânî'nin Burhân-ı Temânu' konusundaki görüşleri
The views of Kirmani on Burhan al-Tamanu'
Yazar: MUHAMMET MAZLUM
Danışman: PROF. DR. ÖMER AYDIN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Din = Religion
Dizin: Burhan-ı Temanu = Burhan al-Tamanu ; Delil = Evidence ; Kelam = Islamic theology ; Kirmani = Kirmani ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Risale-i Tevhid = Risale-i Tevhid ; İslamiyet = Islam

Özet:
Burhân-ı temânu' konusu, kelâmın ilk dönemlerinden itibaren işlenen ve tartışılan bir konu olmuştur. Enbiyâ Sûresi 22. âyetin kaynaklık etmiş olduğu bu delil, Allah'ın birliğine ve ondan başka yaratıcının olmadığına işaret etmiştir. Bu âyetin delâleti konusunda kelâm âlimleri arasında tartışmalar meydana gelmiş; bazıları bu âyetin Allah'ın tek olduğuna kat'î olarak delâlet ettiğini, bazıları da iknâî olarak delâlet ettiğini iddia etmişlerdir. Âlimler bu iddialarını; âyetin hangi kesime hitap ettiği, lafzın delâletinin ibâre ya da işaret yoluyla mı olduğu, burhânî veya iknâî olup olmadığı konularında farklı farklı görüşler beyân ederek açıklamışlardır. Eğer Allah ile birlikte başka yaratıcılar bulunsaydı âlemin düzeni gerçekten bozulur muydu; yoksa böyle bir durumda âlem hiç meydana gelmez miydi gibi sorulara da cevap aramak suretiyle burhân-ı temânu' konusunu detaylı olarak incelemişler, bu konudaki görüşlerini ve delillerini ortaya koymaya çalışmışlardır.
Bu çalışmada öncelikle kavramsal çerçeveden özetle bahsedilmiş ve Abdüllatîf el-Kirmânî'nin hayatına, yaşadığı dönemin ilmî ve siyâsî durumuna değinilmiştir. Çalışmamıza konu olan bu âlimin, Taftâzânî'yi bu konuda şiddetle eleştirmesi ve onu küfre nisbet etmesi; onun hayatını, ilmî birikim elde ettiği coğrafyayı incelememizi gerekli kılmıştır. Zira onun bu eleştirisinden sonra; bu konuda, âlimler arasındaki tartışmalar alevlenerek devam etmiştir. İkinci bölümde burhân-ı temânu' konusunda görüş beyân edip; Kirmânî'nin eleştirileri sonrası başlayan polemiklere dahil olan tüm âlimlerin görüşlerine yer verilmiş; bu görüşler, burhân-ı temânu' delilini kabul edip etmeyenler olarak sınıflandırılmıştır. Bu sınıflandırmanın ardından Kirmânî'nin eserinde bu konuyu ele alışı ve bu konudaki görüşleri zikredilmiştir. Üçüncü bölümde ise burhân-ı temânu' konusunda Taftâzânî'ye reddiye olarak telif ettiği; yazma eser halinde bulunan risâlenin, Arapça metni ve tercümesine yer verilmiştir. Tevfîk Allah'tandır.

Abstract:
The topic of Burhan-ı Tamanu' has ben discussed and tackled since early period of kalam. The root of this proof backs to 22. verse of Soorah of Anbiya and it signs that there is no God but Allah. There is a discussion about the indication of verse. Some claim that this verse indicates "the oneness of God" in the way of certainty and others say it indicates the "oneness of God" in the way of convince. The scholars explained their different thesises under the title who are the verse addressing, whether the indication of utterance (lafz) is being through phrase or signal and whether it is burhan-î or convincingly. They made a detailed investigation on the burhan-ı tamanu' to find an answer for if there was a God other than Allah or whether a chaos would really happen or not and would the World never occur in a such case.
This study initially gives a short summary of conceptual framework and the life of Abdullateef al-Kirmânî, the science and political situation of his time are touched. This scholar who is subject of our study and since strongly critisize Taftâzânî and charge him with apostate, it made it necessary for us to examine his life and the geography in which he gained his knowledge. After his critisizing discussion amoung scholars continud flaring up. In the second part we expressed our opinion on burhan-ı tamanu' then the views of all schoolars included in polemic after Kirmânî charged Taftâzânî with apostate are given. These views were classified into those who accept and not accept the burhan-ı tamanu' proof. After this classification the views of Kirmânî in his work and his view on burhan-ı tamanu' were mentioned. In the third part, the tractate which written for Taftâzânî as refutation were given with its orginal arabic text and turkish translation.