II. Bayezid'in annesi Gülbahar Hatun'un hayatı ve vakıfları
The life and foundations of Gülbahar Hatun, II. Bayezid's mother
Yazar: KÜBRA DURSUN
Danışman: PROF. DR. ALİ AÇIKEL
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Tarih = History
Dizin: Bayezid II = Bayezid II ; Biyografi = Biography ; Gülbahar Hatun Camii = Gülbahar Hatun Mosque ; Gülbahar Hatun Vakfı = Gülbahar Hatun Vakfı ; Vakıflar = Foundations ; Valide sultanlar = Sultanas

Özet:
Bu çalışma, Gülbahar Hatun'un hayatı ve kendisi adına inşaa edilen vakıfları, bu vakıfların hangi birimlerden oluştuklarını, hizmet alanlarını, Osmanlı sosyo-ekonomik hayatına katkılarını, kuruldukları bölgeler ve gelir sağladıkları kırsal ile olan ilişkilerini araştırmaktadır. Vakıflar konusunda yapılan çalışmaların bir kısmında, tesis edilen bir külliye üzerinden belirli bir dönemin ya da belirli bir şehrin ekonomik durumuna katkıları ele alınmaktadır. Gülbahar Hatun vakıfları da bu minvalde, kuruluşlarından itibaren yaklaşık 300 yıllık süreçleri takip edilmeye çalışılacaktır.
Tez çalışması giriş, dört ana bölüm, sonuç ve eklerden oluşmaktadır. Giriş kısmında genel olarak vakıf kurumu, tezin kaynakları, amacı ve kapsamı hakkında bilgi verilmiştir. Çalışmanın birinci bölümünde Gülbahar Hatun'un hayatı, kökeni, Osmanlı haremine dahil olması, şahsiyeti ve vakıfları ele alınmıştır. Gülbahar Hatun'un devşirme kökenli olduğu, siyaseten oğlu II. Bayezit üzerinde etkili olmaya çalıştığı ve oğlu tarafından adına Tokat'ta büyük bir vakıf yapıldığı, ölümü üzerine de İstanbul'da türbe vakfı tesis edildiği tespit edilmiştir. İkinci bölümde Gülbahar Hatun vakıflarının işleyişi üzerinde durulmuştur. İşleyiş başlığı altında vakıfların hizmet alanları, çalışan sayıları ve bu konuda yaşanan değişimler, yeni görev ve görevlilerin eklenmesi gibi konular yer almaktadır.
Üçüncü bölümde Gülbahar Hatun vakıflarının ekonomik güçleri, zaman içerisinde malî yapılarında yaşanan değişimler, vakıfların gelir-gider dengesi, personel giderleri ve vakfın diğer konulardaki harcamaları, dönemin ekonomik ve siyasi süreçlerinin takibi gibi konular araştırılmıştır. Son bölümde ise vakıfların yönetimlerinde karşılaşılan sorunlar ve bu sorunlara getirilen çözüm önerileri, ortaya konulmaya çalışılmıştır. Genel bir değerlendirmenin yer aldığı sonuç kımından sonra ise ekler kısmı ilave edilmiştir. Ekler kısmında, kullanılan arşiv malzemelerinden örnekler ve transkripleri ile birlikte Gülbahar Hatun Camii'ne dair görseller yer almaktadır.

Anahtar Kelimeler: Gülbahar Hatun, Vakıf, Hatuniye İmareti, Fatih Sultan Mehmed, II. Bayezid

Abstract:
This study investigates the life of Gülbahar Hatun and the waqfs built in her name, the units these waqfs consist of, their service areas, their contribution to the Ottoman socio-economic life, and the regions where they were established and their relationship with the countryside where they ern income. In some of the studies on waqf, the contributions of a certain period or a certain city to the economic situation through a complex established are discussed. Gülbahar Hatun waqfs will also be pursued in this manner, in a period of approximately 300 years from their establishments.
The thesis study consists of introduction, four main chapters, conclusion and annexes. In the introduction part, general information about the waqf institution, the sources, purpose and scope of the thesis were given. In the first part of the study, Gülbahar Hatun's life, origin, her involvement in the Ottoman Harem, her personality and waqfs are discussed. It was determined that Gülbahar Hatun was of a concubine origin, that she was politically trying to be influential on her son Bayezid II, and that a great waqf was built by her son in Tokat on behalf of her son, and a tomb waqf was established in Istanbul upon her death. In the second part, the functioning of Gülbahar Hatun waqfs was emphasized. Under the heading of operation, there are topics such as the service areas of the waqfs, the number of employees and the changes in this regard, the addition of new duties and staff.
In the third part, subjects such as the economic strength of waqfs, changes in their financial structures over time, the balance of income and expenditure of waqfs, personnel expenses and other expenses of the waqf, and the follow-up of the economic and political processes of the period were investigated. In the last section, the problems encountered in the management of waqfs and the solutions offered to these problems have been tried to be presented. After the conclusion, which includes a general evaluation, the appendix part is added. In the annexes, there are examples of archive materials with their transcripts and images of Gülbahar Hatun Mosque

Key Words: Gülbahar Hatun, Waqf, Hatuniye Reconstruction, Fatih Sultan Mehmed, Bayezid II