Öz-belirleme kuramına göre çiftlerde emzirme destek programının emzirme sonuçları üzerine etkisi
The effect of breastfeeding support program on breastfeeding results in couples according to self-determination theory
Yazar: SERPİL GÜROL
Danışman: PROF. DR. ESİN ÇEBER TURFAN
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Ebelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ebelik = Midwifery

Özet:
Amaç: Ülkemizde çiftlere yönelik yapılan Emzirme Destek Programları ile ilgili çalışmalar sınırlıdır. Babaların Emzirme Destek Programına katılmalarının emzirme sonuçlarına olumlu etkisi olabileceği düşüncesinden yola çıkarak araştırma iki aşamalı olarak yürütülmüştür.
Birinci aşamada "Çiftlerde Emzirme Destek Ölçeği'nin" Türkçe formunun geçerlilik ve güvenirliğinin belirlenmesi amacıyla metodolojik ve ikinci aşamada Öz-Belirleme Kuramına göre Çiftlerde Emzirme Destek Programının Emzirme Sonuçları Üzerine Etkisini İncelemek amacıyla randomize kontrollü bir eğitsel müdahale çalışması uygulanmıştır.
Yöntem: Araştırmanın birinci aşaması olan ''Çiftlerde Emzirme Destek Ölçeği'nin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışması'' verileri 04.01.2021- 30.10.2021 tarihleri arasında İzmir Torbalı 1 Nolu ASM'de, doğum sonrası ilk bir ay içinde emziren ve çalışmaya katılmayı kabul eden tüm çiftlere (N:148) uygulanmıştır. Ölçek anneler için 14 madde ve babalar için 10 maddeden oluşmaktadır. Araştırmanın ikinci aşaması olan ''Ebe tarafından uygulanan Çiftlerde Emzirme Destek Programı' 01.12.2021-15.03.2023 tarihleri arasında İzmir Torbalı 1 Nolu Aile Sağlığı Merkezi'ne başvuran, gebeliğin 32. haftasından itibaren çalışmaya katılmayı kabul eden tüm anneler ve babalara uygulanmıştır. Veri toplama sürecinde müdahale grubunda (n:55), kontrol grubunda (n:49) çifte ulaşılmıştır. Gebeliğin 32. haftasından doğuma kadar ve doğum sonrası birinci haftada müdahale grubundaki çiftlere Çiftlerde Emzirme Destek Programı, kontrol grubunda bulunan annelere Standart Emzirme Eğitimi uygulanmıştır. Çiftlerde Emzirme Destek Programı; araştırmacı tarafından hazırlanan emzirme kitapçığı kullanılarak, yüz yüze soru cevap ve demonstrasyon yöntemi ile uygulanmıştır. Doğum sonrası müdahale ve kontrol grubunda olan çiftlere onbeşinci gün/birinci ay/ikinci ay/dördüncü ay ve altıncı ay Çiftlerde Emzirme Destek Ölçeği uygulanmıştır. Ayrıca annelere doğum sonrası birinci ayda üç kez Emzirme Tanılama Ölçeği, birinci hafta ve ikinci ayda Emzirme Öz Yeterlilik Ölçeği, ikinci ve altıncı ayda Emzirme Motivasyon Ölçeği uygulanmıştır. Annelerin Meme Başı Ağrısı ve Travmasını değerlendirmede doğum sonrası ilk yedi gün/15.gün ve birinci ayda Meme başı Ağrısı ve Travması Algoritması kullanılmıştır.
Bulgular: Araştırmanın birinci aşamasında; Ölçeğin ve alt boyutlarının güvenilirlik katsayıları anneler için (0.654), babalar için (0.732) ve çiftler için (0.751) olarak bulunmuş, iyi derecede güvenilirliğe sahip olduğu belirlenmiştir. Araştırmanın ikinci aşamasında; müdahale grubundaki babaların zamana göre Çiftlerde Emzirme Destek Ölçeği onbeşinci gün puanı diğer ölçümlerden yüksek bulunmuştur. Annelerin Çiftlerde Emzirme Destek Ölçeği Puanının zamana göre azaldığı, doğum sonrası birinci ay puanının daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Bu çalışmada doğum sonrası 15.gün/2.ay/4.ay ve 6.ay'larda çiftlerin Çiftlerde Emzirme Destek Ölçeği Puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif yönlü bir ilişki tespit edilmiştir (p<0,01). Müdahale ve kontrol grubundaki primipar annelerin ikinci ay Emzirme Motivasyonu Ölçeği ve ek yararlar boyutu puanının gruplar arsasında anlamlı bir farklılık gösterdiği tespit edilmiştir (p<0,05). Müdahale ve kontrol grubundaki annelerin emzirme davranışı yeterlilik durumlarının doğum sonrası ilk yedi günden sonra artış gösterdiği belirlenmiştir. Araştırmada annelerin Emzirme Öz Yeterlilik Puan ortalamalarının yüksek olduğu, Çiftlerde Emzirme Destek Programına katılan annelerin Meme Başı Ağrısı ve Travması görülme durumunun daha az olduğu, çiftlerin bebeklerini ilk altı ay sadece anne sütü ile besleme oranının daha yüksek olduğu belirlenmiştir.
Sonuç: Sonuç olarak Çiftlerde Emzirme Destek Programına katılan babaların eşlerinin emzirme sonuçlarını pozitif yönde arttıracağı, meme başı sorunlarını azaltacağı ve bebeklerini ilk altı ay sadece anne sütü ile beslenme oranının daha yüksek olduğu sonucuna varılmıştır.
Anahtar Kelimeler; Emzirme Destek Programı; Motivasyon; Yeterlilik; Öz Yeterlilik; Meme Başı Ağrısı ve Travması; Sadece Anne Sütü

Abstract:
The Effect of Breastfeeding Support Program on Breastfeeding Results in Couples According to Self-Determination Theory
Aim: Studies on Breastfeeding Support programs for couples in our country are limited. Based on the idea that fathers' participation in the Breastfeeding Support Program may have a positive impact on breastfeeding results, the research was implemented in two stages.
In the first stage, it was applied methodologically to determine the validity and reliability of the Turkish form of the "Couples Breastfeeding Support Scale" and in the second stage, it was applied as a randomized controlled educational intervention study to examine the effect of the Breastfeeding Support Program in Couples on Breastfeeding Results according to the Self-Determination Theory.
Method: The data of the first phase of the research, "Validity and reliability study of the Turkish form of the Breastfeeding Support Scale in Couples", was collected between 04.01.2021 and 30.10.2021 at Izmir Torbalı No. 1 Family Health Center (FHC), on participants who breastfed within the first month after birth and agreed to participate in the study. It was applied to all mothers and their spouses (N:148) who agreed. The scale consists of 14 items for mothers and 10 items for fathers. The second phase of the research, "Breastfeeding Support Program for Couples Applied by Midwives", was applied to all mothers and fathers who applied to Izmir Torbalı No. 1 FHC between 01.12.2021-15.03.2023 and agreed to participate in the study from the 32nd week of pregnancy. During the data collection process, couples were reached in the intervention group (n:55) and the control group (n:49). The Couple Breastfeeding Support Program was applied to the couples in the intervention group from the 32nd week of pregnancy until birth and in the first week after birth, and the Standard Breastfeeding Education was applied to the mothers in the control group. Breastfeeding Support Program for Couples; It was applied face to face with question and answer and demonstration method, using the breastfeeding booklet prepared by the researcher. The Couple Breastfeeding Support Scale was applied to couples in the postpartum intervention and control groups on the fifteenth day/first month/second month/fourth month and sixth month. In addition, the Breastfeeding Diagnosis Scale was administered to the mothers three times in the first month after birth, the Breastfeeding Self-Efficacy Scale in the first week and second month, and the Breastfeeding Motivation Scale in the second and sixth months. Nipple Pain and Trauma Algorithm was used to evaluate mothers' Nipple Pain and Trauma in the first seven days/15th day and first month after birth.
Findings: In the first stage of the research; The reliability coefficients of the scale and its sub-dimensions were found as (0.654) for mothers, (0.732) for fathers and (0.751) for couples, and it was determined to have a good level of reliability. In the second stage of the research; According to time, the fifteenth day score of the Couple Breastfeeding Support Scale of the fathers in the intervention group was found to be higher than other measurements. It was determined that the mothers' Couple Breastfeeding Support Scale Score decreased over time, and the score in the first month after birth was higher. In this study, a statistically significant and positive relationship was detected between the Couples Breastfeeding Support Scale Scores of the couples at the 15th day/2nd month/4th month and 6th month after birth (p<0.01). It was determined that the second-month breastfeeding motivation scale and additional benefits dimension scores of primiparous mothers in the intervention and control groups showed a significant difference between the groups (p<0.05). It was determined that the breastfeeding adequacy status of mothers in the intervention and control groups increased after the first seven days after birth. In the research, it was determined that the average Breastfeeding Self-Efficacy Score of the mothers was high, the incidence of Nipple Pain and Trauma was less in the mothers who participated in the Breastfeeding Support Program in Couples, and the rate of couples feeding their babies exclusively with breast milk for the first six months was higher.
Conclusion: As a result, it was concluded that the husbands of fathers who participated in the Breastfeeding Support Program for Couples would positively increase their breastfeeding results, reduce nipple problems, and their babies had a higher rate of being exclusively breastfed for the first six months.
Keywords; Breastfeeding Support Program; Motivation; Sufficiency; Self-sufficiency; Nipple Pain and Trauma; Exclusive breastfeeding