Abdülvehhab eş-Şa'rânî'nin Tabakâtü'l-Kübrâ isimli eserindeki temel tasavvufî kavramlar
Basic concepts of tasawwuf in Abdulvehhab eş-Şa'rânî's work named Tabakâtu'l-Kubrâ
Yazar: MERAL MERCAN
Danışman: DOÇ. DR. SEVİM ARSLAN
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion
Dizin: Tasavvuf = Mystic

Özet:
Mısır'lı âlim Abdülvehhâb eş-Şa'rânî tasavvuf tarihinde önemli yeri olan ve
ülkemizde de tanınan çok yönlü bir mutasavvıftır. Yaşamış olduğu 16. Yüzyılda
Mısır'ın dinî hayatında tasavvuf çok önemli bir yer tutmaktadır. Ayrıca o dönemde
Mısır'ın yönetimi Memluklulardan Osmanlı Devleti'ne geçmiştir. Dolayısıyla oldukça
hareketli bir siyasî dönemde yaşayan Şa'rânî'nin ilim tahsili ve tasavvuf yolculuğu da
aynı şekilde yoğun ve verimli olmuştur. Bu çalışmada Şa'rânî'nin en önemli eserleri
arasında yer alan, İslâm'ın başlangıcından itibaren yaklaşık 930 yıllık dönemde
yaşamış, yazarın bilgisine ulaştığı İslâm aleminin çeşitli ülkelerinden âlim ve
mutasavvıfların anlatıldığı Tabakâtü'l –Kübrâ isimli eser temel alınmıştır. Bu eserde
âlim ve mutasavvıfların düşünceleri, hayat felsefeleri, dini yaşayış biçimleri,
ibâdetleri, ahlâkları, kerametleri yer almaktadır. Onların Allah'a bağlılıkları ve
imanları tüm Müslümanlar için örnek teşkil edecek düzeydedir. İmâm-ı Şâ'râni kitapta
yer alan tüm kişileri en çarpıcı özellikleri ve sözleriyle ele almıştır. Bu eseri
yazmaktaki amacını ise tasavvufa dalan bir topluluğu tanıtmak, hal ve makamlarındaki
edeplerini bütün inceliği ile anlatabilmek olarak belirtmiştir. Kitapta yer alan âlim ve
mutasavvıfların yaşantıları incelendiğinde günümüzde İslâmî kesimin yaşam tarzı ile
çok farklı olduğu rahatlıkla gözlenebilmektedir. Tezimizde bu farklılıklara
değinilecektir. Bu kişilerin Allah'a duydukları sevgi, gösterdikleri itaat, Allah'ın
koyduğu kurallara titizlikle uymaları, nefisleri ile mücadele ederken izledikleri yollar,
cömertlikleri, dünyaya rağbet etmemeleri, yoğun ibadetleri, haram ve helale karşı
hassasiyetleri, insan ilişkilerindeki edepleri herkes için önemli örnekler içermektedir.
Tezde, tasavvufun önemli kavramları hakkında kitapta yer alan örnekler ve günümüz
toplumundaki hayat tarzı ve yaklaşımlar karşılaştırılmaya çalışılmıştır. Çağımızın
getirdiği modernleşme akımı sonucunda toplumumuzda dini hassasiyeti olan
kesimlerde bile giderek daha çok kendisini hissettiren dünyevileşme eğilimine yer
verilerek, eserde yer alan örneklerle aradaki farklılıklar ortaya konulmak istenmiştir.

Abstract:
Egyptian scholar Abdülvehhâb al-Şa'rânî is a versatile Sufi who has an important place
in the history of Sufism and is also known in our country. Sufism had a very important
place in the religious life of Egypt in the 16th century, when he lived. In addition, at
that time, the administration of Egypt passed from the Mamluks to the Ottoman
Empire. Therefore, Şa'rânî's education and Sufism journey, who lived in a very active
political period, were equally intense and productive. This study is based on the work
named Tabakâtü'l-Kübrâ, which is among the most important works of Şa'rânî, which
describes the scholars and mystics from various countries of the Islamic world that the
author came to know about, who lived in a period of approximately 930 years from
the beginning of Islam. This work includes the thoughts, life philosophies, religious
lifestyles, worship, morals and miracles of scholars and Sufis. Their devotion and faith
in Allah are exemplary for all Muslims. Imam-i Şa'rânî has discussed all the people in
the book with their most striking features and words. He stated that his purpose in
writing this work was to introduce a community immersed in Sufism and to explain
their manners in all detail. When the lives of the scholars and Sufis in the book are
examined, it can be easily observed that the lifestyle of the Islamic community today
is very different. These differences will be touched upon in our thesis. The love these
people feel for Allah, the obedience they show, their meticulous compliance with the
rules set by Allah, the ways they follow when struggling with their souls, their
generosity, their lack of interest in the world, their intense prayers, their sensitivity
towards what is haram and halal, and their decency in human relations are important
examples for everyone. In the thesis, an attempt was made to compare the examples in
the book about the important concepts of Sufism and the lifestyle and approaches in
today's society. As a result of the modernization movement brought by our age, the
secularization tendency, which is increasingly felt even in religiously sensitive
segments of our society, is included, and the differences are intended to be revealed
with the examples in the work.