Feminizm perspektifiyle üreme hakları
Reproductive rights from the perspective of feminism
Yazar: NAZMİYE GÜVEYİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ TİJEN DÜNDAR SEZER
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / Kamu Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Kadınlar, geçmişte olduğu gibi günümüzde halen hem cinsiyete hem de toplumsal cinsiyete dayalı olarak ayrımcılığa uğramakta, ikincil ve görünmez addedilmektedirler. Üreme ise kadınların mağduriyet yaşamasına sebep olan önemli ve güncel bir meseledir. Bilindiği üzere, doğum kadın bedeninde vuku bulmaktadır. Toplumsal cinsiyet kapsamında ise üremenin neticesi olan annelik rolü ile çocuk bakımı görevinin genel olarak kadından beklenmesi söz konusudur. Bu yaklaşımda, kadının kamusal alandan dışlanması ve ev içi alana özgülenmesi amacı, üreme temelinde haklılaştırılmaya çalışılmaktadır. Feminizm, bahse konu sorunu gün yüzüne çıkaran ve kadınların bilinçlendirilmeleri için mücadele veren önemli bir ideoloji olarak görülebilmektedir. Diğer bir ifade ile feminizm, kadın haklarının savunulmasına düşünsel bir temel sağlayan önemli bir ideolojidir. Bu ideoloji sayesinde kadınların ikincil ya da eşitsiz statüleri eleştirilmekte, ataerkilliğin ve kadınlara biçilen toplumsal cinsiyete dayalı rollerin sorgulaması yapılabilmektedir. 
     Üremenin kadın bedeninde gerçekleşmesi, üreme ile ilgili hak ihlallerinin asli mağdurunun kadın oluşu, üreme (hakları) konusunun kadın haklarını odağına alan feminizm ışığında ele alınmasını haklılaştırmaktadır. Uluslararası insan hakları sözleşmeleri ve öncül belgeler kapsamında üreme haklarına bakıldığında, bu alandaki bağımsız bir sözleşmenin, bildirgenin ya da genel yorumun eksikliği fark edilebilmektedir. Bu eksikliğin, kadın hakları lehine, feminist bakış açısıyla tasarlanacak üreme hakları düzenlenmeleri ile giderilebilmesi mümkündür. Bu bakımdan feminizmin kadın haklarının iyileştirilmesini savunan düşün birikimi, üreme hakları tasarımı açısından vazgeçilmez niteliktedir. 
     Nihayetinde, üreme haklarının kadın için, kadını olumlayıcı şekilde, kadın lehine, kadına dair özel hukuki düzenlemeler öngörülerek tasarlanması gerekmektedir. Kadın hakları ihlallerinin önünün alınması, ataerkil olmayan bir hukuk anlayışı ile tasarlanan ve spesifik olarak üreme haklarını konu edinen genel yorum, bildiri ya da sözleşme gibi müstakil hukuk düzenlemeleri ile mümkün olabilecektir. Bu bağlamda, benimsenen feminizm yaklaşımı ile üreme haklarının dinamik kapsamının ideal norm alanına yönelmesi amaçlanmakta ve çalışmada üreme haklarının kadın lehine öncelenmesi yönündeki gereklilik savunulmaktadır.  
Anahtar Kelimeler: Feminizm, Üreme, Üreme Hakları, Kadın, Cinsiyet, Toplumsal Cinsiyet.

Abstract:
As in the past, women are subject to discrimination on the basis of both sex and gender, and they are considered secondary and invisible. Reproduction is an important and current issue that causes aggrievement of women. As is known, birth takes place in the female body. Within the scope of gender, the role of motherhood and the duty of childcare, which are the results of reproduction, are generally expected from women. In this approach, the aim of excluding women from the public sphere and confining them to the domestic sphere is tried to be justified on the basis of reproduction. Feminism can be seen as an important ideology that brings the aforementioned problem to light and struggles to raise the awareness of women. In other words, feminism is an important ideology that provides an intellectual basis for the defense of women's rights. Thanks to this ideology, the secondary or unequal status of women is criticized, and patriarchy and gender-based roles assigned to women can be questioned. The fact that reproduction takes place in the female body, that the main victim of reproductive rights violations is women, and that feminism focuses on women's rights justifies the consideration of reproduction (reproductive rights) in the light of feminism.
     In the light of international human rights conventions and precedent documents, the lack of an independent convention, declaration or general comment about this field can be noticed. It is possible that this deficiency can be eliminated by the reproductive rights regulations that designed with a feminist perspective in favor of women's rights. In this respect the ideas of feminism that advocate the improvement of women's rights are indispensable in terms of reproductive rights design.
     Ultimately, reproductive rights should be designed for women in a way that affirms women in favor of women and by special legal regulations regarding women. Preventing violations of women's rights will be possible by individual legal arrangements such as general comments, declarations or contracts which are designed with a non-patriarchal understanding of law and specifically address reproductive rights. In this context, by adopted feminism approach within the thesis, it is aimed to direct the dynamic scope of reproductive rights to the ideal norm area and the necessity of prioritizing reproductive rights in favor of women is advocated.
Keywords: Feminism, Reproduction, Reproductive Rights, Woman, Sex, Gender.