Fantastik sinemada kapı-geçit kullanımı ve batı mitlerindeki kökenleri
Use of the term "Gateway-passage" in fantasty movies its origin in western myths
Yazar: MEHMET EROL
Danışman: PROF. DR. MEHMET KESİM
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sinema Televizyon Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Radyo-Televizyon = Radio and Television ; Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Fantastik sinema = Fantastic cinema ; Kahramanlar = Heroes ; Kapılar = Doors ; Mitler = Myths ; Monomit Kuramı = Monomyth Theory ; Pasajlar = Passages ; Sinema = Cinema

Özet:
İnsanlık antik çağlardan itibaren Tanrıyı, evreni ve kendini açıklamaya çalışmış ve 
bu açıklamaları anlatılara dökmüştür. Mitler insanlığın kadim sorularının ilk 
yanıtlarından doğmuş ve mit anlatılarının izleri daha sonra üretilen sanat yapıtlarında 
görülmüştür. Mitlerden doğan ve insanlığın kendini keşfetme sürecini aktarırken bir insan 
ideali yansıtan kahramanlık anlatıları, sinemaya taşınmış ve sinemanın alt türlerinden,
fantastik sinemada sık rastlanılır hale gelmiştir. Fantastik film kahramanının yolculuğu 
çeşitli aşamalardan oluşur ve bu aşamaların oluşumunda tematik benzerlikler görülür. 
Kapı-geçit kullanımları da kahramanın yolculuğunun belirli aşamalarında, çeşitli 
temalarda karşımıza çıkar.
Kapı-geçit kahramanın macerasını temel alan hemen her fantastik filmde kendine 
yer bulan, filmin olay örgüsünün kurulmasında yapısal işlevler üstlenen ve aynı zamanda 
fantastiğin var olmasını sağlayan bir unsur olarak karşımıza çıkar. Kapı-geçit kullanımına
benzer şekilde mitolojik metinlerde de rastlanması bu unsurun mitler ile fantastik sinema 
arasında bir bağ kurduğunu kanıtlar niteliktedir. Bu çalışmanın amacı üç farklı batı 
mitolojisinden (Kelt, İskandinav ve Yunan) derlenen anlatılarda karşılığını bulan 
filmlerde kapı-geçit unsurunun kullanımını incelemek ve bu yapıtlarda sık rastlanılan ve 
tekrar eden yapısal bir unsur olarak öne çıkan kapı-geçidin işlevlerini açık etmektir. 
Çalışmanın kuramsal çerçevesinde miti ve mitolojiyi tanımlama çabaları, mitlerin 
işlevleri, fantastik kavramı, fantastik edebiyat ve fantastik sinemanın gelişimi ele 
alınmıştır. Amaçlı örneklem ile belirlenen Hiç Bitmeyen Öykü (Wolfgang Petersen,
1984), Harry Potter ve Felsefe Taşı (Chris Columbus, 2001), Yüzüklerin Efendisi: Kralın 
Dönüşü (Peter Jackson, 2003), Narnia Günlükleri: Aslan, Cadı ve Dolap (Andrew 
Adamson, 2005), Pan'ın Labirenti (Guillermo del Toro, 2006), Alice Harikalar 
iv
Diyarında (Tim Burton, 2010) ve Dev Avcısı Jack (Byran Singer, 2013) filmlerinde kapıgeçit kullanımları incelenmiş ve yorumlanmıştır.
Anahtar Sözcükler: Fantastik Sinema, Mit, Mitoloji, Kapı, Geçit

Abstract:
Since the ancient times, Humanity have tried to explain itself, the universe and the
God, and have narrated these explanations. Myths emerged from the very first answers 
of archaic questions and they were seen in the artistic Works produced later. Narration of 
heroism, emerging from Myths and reflecting an ideal person by conveying the process 
of discovering itself of mankind, has been told in cinematography ant have been able to
be frequently seen in fantasy movies, subgenre of cinematography. The journey of the 
hero of a fantastic movie consists of various stages. Thematic similarities can be seen in 
formation of these stages. Context of Gateways-Passages can be seen in stages of hero's 
journey.
Gateways-Passages that can be found in every fastasy movies based on hero
adventure. They also function structural role in creating the story arc and emerge as an 
element of fastasticality. Use of gateways-passages in cinematography is similar in 
mythological texts. This is the evidence of the connection between myths and
cinematography. Aim of the study is to analyze the element of gateways-passages in 
stories complied from three western mythology and movies selected from fastasy movies
and to reveal the functions of gateways-passages emerged as a frequently used and
recurring structural element in these works. Myths, efforts of defining mythology, 
functions of myths, the phonemenon of fantasy, fantasy literature and fantassy
cinematography have been reviewed in theoretical context of the study. Then, use of 
passage-gateway is analyzed and interpreted in The Neverending Story (1984), Harry 
Potter and The Philosopher's Stone (2001), The Lord of the Rings: The Return of The
King (2003), The Chronicles of Narnia: The Lion, the Witch and the Wardrobe (2005), 
vi
Pan's Labyrinth (2006), Alice in Wonderland (2010) and Jack the Giant Slayer (2013)
movies selected with the method of purposive sampling.
KeyWords: Fastasy Movies, Myth, Mythology, Gateway, Passage