Ceza mahkûmiyetine bağlı hak yoksunlukları
Deprivation of rights due to criminal conviction
Yazar: AHMET ÖZDEMİR
Danışman: PROF. DR. MEHMET EMİN ALŞAHİN
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Hak kaybı = Loss of right ; Hak mahrumiyeti = Deprivation of rights

Özet:
Ceza mahkûmiyetine bağlı hak yoksunlukları, mahkûmiyet hükmünün neticesi olarak doğrudan ya da dolaylı şekilde ortaya çıkan veya hâkimin takdirine bağlı olarak ayrıca hükmedilebilen, kişiyi belirli hak ve yetkileri kullanmaktan veya bir görevi ya da mesleği icra etmekten sürekli veya geçici bir biçimde mahrum bırakan yaptırımlardır. Hak yoksunlukları, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun (TCK) 53. maddesinde "belli hakları kullanmaktan yoksun bırakma" başlığı altında bir güvenlik tedbiri olarak düzenlenmiştir. Maddede kişinin işlediği suç dolayısıyla mahkûmiyeti halinde hangi hakları kullanmaktan yoksun bırakılacağı sayma yöntemiyle sınırlı bir biçimde belirlenmiştir. Ancak, ceza mahkûmiyeti dolayısıyla ortaya çıkan hak yoksunlukları, sadece TCK'nın 53. maddesinde öngörülenlerle sınırlı değildir. Anayasa'da ve TCK dışındaki diğer özel kanunlarda ceza mahkûmiyetinden kaynaklanan çeşitli hak yoksunlukları bulunmaktadır. 
Üç bölümden oluşan çalışmamızın ilk bölümünde, öncelikle ceza mahkûmiyetine bağlı hak yoksunluklarının kavramsal boyutu ele alınmıştır. Daha sonra bu hak yoksunluklarının tarihsel süreç içerisindeki gelişimi ve Almanya, Fransa, İtalya, İngiltere ve ABD özelinde mukayeseli hukuktaki görünümü incelenmiştir. İkinci bölümde, Türk Ceza Hukuku yaptırım sistemine değinilmiş, ardından sırasıyla TCK m. 53'te düzenlenen hak yoksunlukları ve TCK dışındaki başlıca hak yoksunlukları sistematik olarak incelenmiştir. Üçüncü ve son bölümde, hak yoksunluklarına etki eden durumlar, hak yoksunluklarının infazı, adli sicil arşiv kayıtları ile yasaklanmış hakların geri verilmesi kurumu detaylı bir biçimde incelenmiştir. Sonuç kısmında ise, varılan kanaatler genel hatları ile belirtilmiş ve tespit edilen sorunlar hakkında çeşitli öneriler sunulmuştur.

Abstract:
Deprivation of rights due to a criminal conviction are sanctions that arise directly or indirectly as a result of the conviction or may be imposed separately at the discretion of the judge, which deprive the person permanently or temporarily from exercising certain rights and powers or from performing a duty or profession. Deprivation of rights is regulated as a security measure under the title of "deprivation of the exercise of certain rights" in Article 53 of the Turkish Penal Code (TPC) No. 5237. In the article, the rights that the person will be deprived of exercising in case of conviction for the offense committed are determined in a limited manner by enumeration method. However, the deprivation of rights arising from a criminal conviction is not limited to those stipulated in Article 53 of the TPC. There are various deprivations of rights arising from criminal conviction in the Constitution and other special laws other than the TPC. 
In the first part of our study consisting of three parts, firstly, the conceptual dimension of deprivation of rights due to criminal conviction is discussed. Then, the historical development of these deprivations of rights and their appearance in comparative law in Germany, France, Italy, the United Kingdom and the United States are analyzed. In the second part, the sanction system of the Turkish Criminal Law is discussed, followed by a systematic examination of the deprivations of rights regulated under Article 53 of the TPC and the main deprivations of rights other than the TPC. In the third and final part, the situations affecting the deprivation of rights, the execution of deprivation of rights, criminal records and the institution of restoration of prohibited rights are examined in detail. In the concluding part, the conclusions reached are outlined in general terms and various recommendations are presented on the problems identified.