Psikiyatrik belirtiler ile belirsizliğe tahammülsüzlük ve mükemmeliyetçilik arasındaki ilişkide deneyimsel kaçınmanın aracı rolü
The mediating role of experiential avoidance in the relationship between psychiatric symptoms, intolerance of uncertanity and perfectionism
Yazar: GİZEM GERDAN
Danışman: PROF. DR. EBRU ŞALCIOĞLU
İstanbul Arel Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Belirsizliğe tahammülsüzlük = Intolerance of uncertainty ; Deneyim = Experience ; Mükemmeliyetçilik = Perfectionism ; Psikiyatrik belirtiler = Psychiatric symptoms ; Sosyal kaçınma = Social avoidance ; Yaşantısal kaçınma = Experiential avoidance

Özet:
Bu çalışmada psikiyatrik belirtiler ile belirsizliğe tahammülsüzlük ve olumsuz
mükemmeliyetçilik arasındaki ilişkide deneyimsel kaçınmanın aracı rolü yapısal eşitlik
modeliyle sınanmıştır. Araştırma panik bozukluğu, yaygın anksiyete bozukluğu, obsesif
kompulsif bozukluğu, sosyal anksiyete bozukluğu, travma sonrası stres bozukluğu,
agorafobisi, özgül fobi hastalık kaygısı, majör depresyonu, komorbid anksiyete ve
depresyon veya tanımlanmamış diğer bir kaygı bozukluğu tanılarına sahip olan 18-65 yaş
aralığında 221 gönüllü katılımcı ile yürütülmüştür. Sonuçlar deneyimsel kaçınmanın
psikiyatrik belirtiler ile belirsizliğe tahammülsüzlük ve olumsuz mükemmeliyetçilik
arasındaki ilişkiye tümden aracılık ettiğini göstermiştir. Belirsizliğe tahammülsüzlük ve
olumsuz mükemmeliyetçilik arttıkça deneyimsel kaçınmanın arttığı, artan deneyimsel
kaçınmanın da psikiyatrik belirtileri arttırdığı görülmüştür. Modelin deneyimsel
kaçınmadaki varyansın %55'ini açıkladığı; psikiyatrik belirtilerdeki varyansın da
%63'ünü açıkladığı bulunmuştur. Çalışma bulguları deneyimsel kaçınmanın tanılar üstü
özelliğini desteklemiş ve deneyimsel kaçınmanın çeşitli psikopatolojiler ve klinik
özellikler ile yakından ilişkili olduğunu göstermiştir. Klinik değerlendirmelerde ve
tedavide deneyimsel kaçınmanın odağa alınmasının tedavilerin etkisini arttıracağı
düşünülmektedir. Araştırma bulguları ilgili alan yazın ışığında tartışılarak klinik
uygulamalara yönelik önerilerde bulunulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Deneyimsel Kaçınma, Belirsizliğe Tahammülsüzlük,
Mükemmeliyetçilik, Psikiyatrik Belirtiler, Tanılar Üstü Yaklaşım

Abstract:
In this study, the mediating role of experiential avoidance in the relationship
between psychiatric symptoms and intolerance of uncertainty and maladaptive
perfectionism was examined using the structural equation model. The study was
conducted with 221 volunteering participants aged 18-65 years who were diagnosed
with panic disorder, generalized anxiety disorder, obsessive compulsive disorder, social
anxiety disorder, post-traumatic stress disorder, agoraphobia, specific phobia, illness
anxiety, major depression, comorbid anxiety depression and other-specified anxiety
disorder. The results showed that experiential avoidance fully mediated the relationship
between psychiatric symptoms and intolerance to uncertainty and maladaptive
perfectionism. An increase in intolerance of uncertainty and maladaptive perfectionism
resulted in an increase in experiential avoidance, which led to an increase in psychiatric
symptoms. The model explained 55% of the variance in experiential avoidance and 63%
of the variance in psychiatric symptoms. These findings supported the transdiagnostic
role of experiential avoidance and showed that experiential avoidance is closely related
to various psychopathologies and clinical problems. These findings suggested that a
focus on experiential avoidance in clinical evaluations and treatment will increase the
efficacy of treatments. The research findings were discussed in the context of the
literature and recommendations were offered for clinical practice.
Key Words: Experiential Avoidance, Intolerance of Uncertainty, Perfectionism,
Psychiatric Symptoms, Transdiagnostic Approach