Şanlıurfa Harran bölgesindeki kubbeli konutların yapısal özellikleri
Structural features of the housing dome in Sanliurfa Harran region
Yazar: ALİ KEMAL YILDIRIM
Danışman: DOÇ. DR. OLCAY ÇETİNER ÖZDEMİR ; YRD. DOÇ. DR. ALİ RIZA PARSA
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Yapı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Ekolojik yapı = Ecological structure ; Geleneksel konut = Traditional dwelling ; Geleneksel yapı = Traditional structure ; Hasarlı yapılar = Damaged structures ; Kırsal konutlar = Rural buildings

Özet:
Kubbeli konut yapıları yüzyıllardır farklı coğrafyalarda değişik kültürler tarafından birbirinden farklı malzeme ve tekniklerle inşa edildiği anlaşılmaktadır. Bu yapıların tercih edilmesindeki önemli faktörler, çevrede var olan malzeme ile hızlı inşa edilmesi, sürdürülebilir ve ekonomik olmasıdır. Bu yapılar genel itibariyle geçici konut ve barınak ihtiyacını karşılaması için adeta çadır işlevi gören bir yapı kültürü durumundadır. 
Bu araştırma çerçevesinde farklı bölgelerde, Akdeniz, Ege ve Ortadoğu'daki ülkelerdeki  kubbeli konut yapıları üzerine bilimsel çalışmalar olduğu görülmektedir. Fakat günümüze ulaşan ancak kullanılmadıkları için boş ve bakımsız kalan Harran kubbeli konutların, yeterli sayıda bilimsel çalışmaya konu olmadığı anlaşılmaktadır. Bu bağlamda Türkiye sınırları içerisinde kubbeli konut yapısı olarak tek mimari örneği temsil eden Şanlıurfa Harran Bölgesi'ndeki evlerin yapısal özellikleri incelenmiş ve yapılarda meydana gelen hasarlar ve bozulmalar tespit edilmiştir. 
Tezin birinci bölümünde, ilgili konunun literatür özeti, amacı ve hipotez kısımları yer almaktadır.
Tezin ikinci bölümünde, Dünya üzerinde var olan  kubbeli konutların tarihsel gelişimi ve Farklı bölgelerdeki, özellikle Mezopotamya, İran, Ortadoğu, Akdeniz ve Ege ile Türkiye sınırları içerisinde tek mimari yapı örneği olan Harran'daki kubbeli konutların ortaya çıkmasına neden olan etkenler, iklim, yapı ve yaşam kültürü ile yerel malzeme ve doğal çevre faktörleri incelenmiştir.
Tezin üçüncü bölümünde,  asıl çalışma konusunu oluşturan Harran Bölgesinin coğrafik konumu ve iklim özellikleri, sosyo-ekonomik ve kültürel yapısı ile tarihi ve mimari özellikleri incelenmiştir.
Tezin dördüncü bölümünde, Harran'daki kubbeli yapıların, kentsel ve mimari yapısı, yapı elemanları, malzeme özellikleri ve yapım teknikleri ve bu yapılarda meydana gelen hasar ve bozulmalarım tespiti yapılmıştır.
Tezin sonuç kısmında, bölgedeki kubbeli yapıların yapısal özellikleri, hasar ve bozulma tespitleri derlenmiş ve öneriler açıklanmıştır. Böylece bölgede yok edilme tehlikesi ile karşı karşıya kalan, kültürel miras değeri taşıyan Harran kubbeli konutların korunmasına katkıda sağlayarak varlığını devam ettirmesi amaçlanmıştır.

Abstract:
It is understood that, the domed house buildings have been constructed with different materials and technic in different culture and geography for many centuries. Important factor of choosing of these structures are to be built fast with existing materials which are available environment, sustainable and economical. In generally these building types meet a needs for housing and shelter. In fact dome houses which is a construction culture function as a tent.
This scope of study, it is understood that there are scientific study on vernacular domed houses in different region, Mediterranean, Aegean and Middle East countries. However, there isn't enough study about  used to empty and poorly the remaining of Harran's vernacular domed houses. The domed structure housing within the borders of Turkey, representing the only example of architecture of the buildings in Şanlıurfa Harran region. In this context, the domed houses were examined about structural features and identified damage and deterioration which is occurred in the structure.
In the first part of thesis, literature summary of the issues, purpose and hypothesis parts situated.
In the second part of thesis, historical evolution of the traditional domed housing has been studied around the world. Also, in different locations especially in Mesopotamia, Iran, the Middle East, the Mediterranean and Aegean  countries and Turkey within the boundaries of the factors that led to the emergence of a dome in 	Harran. It is the only example of architecture housing architecture and structure features, the climate, culture of life and the natural environment factors were examined with local materials. 
In the third part of thesis, geographical location and climatic characteristics of the region social-economic and cultural structure, history and architectural features of Harran were examined.
In the fourth part of thesis, urban and architectural design, building elements, materials and construction techniques and features have been made to identify damage and deterioration that occurred in Harran's domed structure. 
The result of the thesis, damage and deterioration compiled, and explained suggestions. Thus, faced with the danger of destruction in the region, providing continued presence is intended to contribute to the protection of cultural heritage value Harran dome bearing housing.