1990'lardan 2016'ya Türkiye'de ülke içi yerinden edilmeyi deneyimlemek
Experiencing internal displacement in Turkey from the 1990's to 2016
Yazar: ADEM KILIÇ
Danışman: PROF. DR. SEMA BUZ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı / Sosyal Hizmet Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Sosyal Hizmet = Social Work
Dizin: Kürtler = Kurdish ; Sosyal hizmetler = Social services ; Yerinden edilmiş kişiler = Displaced persons ; Zorunlu göç = Forced emigration ; İç göçler = Internal migrations

Özet:
Dünyanın pek çok ülkesi gibi Türkiye de ülke içinde silahlı çatışmaların yaşandığı ülkelerden biridir. 1984'ten beridir devam eden yaklaşık kırk yıllık çatışmalı sürecin en önemli sonuçlarından birisi de yüzbinlerce insanın yerinden edilmesidir. Söz konusu çatışmalı süreç nedeniyle iki kez ülke içi yerinden edilme olgusu yaşanmıştır. Bunlardan biri 1980'lerin sonu ve 1990'lar boyunca görülen ve daha çok ülkenin Doğu ve Güneydoğu bölgelerindeki kırsal yerleşim yerlerinin boşaltılması ile meydana gelen köyden yerinden edilmedir. Diğeri ise 2015 yılının son ve 2016 yılının ilk yarısında söz konusu bölgelerin bazı kentlerinde şiddetli çatışmaların meydana gelmesi sonucu yaşanan kentten yerinden edilmedir. Bu çalışmanın amacı hem köyden hem de kentten yerinden edilen kişilerin, hayatlarının iki farklı döneminde (ortalama yirmi beş yıl arayla) yaşadıkları yerinden edilmeyi nasıl deneyimledikleri, her iki yerinden edilmede karşılaştıkları sorunları, ihtiyaçları ve baş etme stratejilerini kendi anlatıları üzerinden keşfetmektir. Çalışma nitel araştırma yöntemleri ile yapılmıştır. Çalışmanın sahası 2015-2016 yıllarında kent içi çatışmaların yaşandığı ve kentten yerinden edilmenin meydana geldiği Diyarbakır-Sur, Şırnak Merkez, Cizre, Silopi, İdil ilçeleri, Mardin-Nusaybin ve Hakkâri-Yüksekova'dır. Belirtilen kentlerde 38 kişi ile (23 erkek, 15 kadın) derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Görüşmeler yarı yapılandırılmış görüşme formu ile gerçekleşmiştir. Araştırma kapsamında elde edilen verilerin çözümlenmesinde Nvivo12 paket programından yararlanılmıştır. Çalışmanın analizinde beş ana tema elde edilmiştir. Ana temaların altında alt temalar (birinci ve üçüncü), alt temaların altında ise kategoriler yer almıştır. Çalışmada, sosyal hizmet kapsamında yerinden edilenlerin ekonomik, sosyal ve psikolojik boyutta yüz yüze kaldıkları pek çok sorunlarının ve karşılanmamış ihtiyaçlarının olduğu tespit edilmiştir. Yerinden edilenlerin söz konusu sorunlarıyla baş edebilmesi ve ihtiyaçlarının karşılanması için, sosyal hizmet mesleğinin özgürleştirici değerlerinden hareketle, baskı karşıtı uygulama ve güçlendirme yaklaşımı temelli mesleki müdahalelerin yapılması gerektiği ortaya çıkmıştır.

Anahtar Sözcükler; Ülke içi yerinden edilme, iki kez ülke içi yerinden edilme, Türkiye'de ülke içi yerinden edilme, ülke içi yerinden edilmeyi deneyimlemek, ülke içi yerinden edilenlerin sorunları, ülke içi yerinden edilenlerin ihtiyaçları, ülke içi yerinden edilenlerle sosyal hizmet

Abstract:
Like many countries in the world, Turkey is one of the countries where armed conflicts take place within the country. One of the most important results of the nearly forty-year conflict process that has been going on since 1894 is the displacement of hundreds of thousands of people. Due to the conflict process in question, internal displacement has occurred twice. One of them is the displacement from the village, which occurred during the late 1980s and 1990s, mostly due to the evacuation of rural settlements in the eastern and southeastern parts of the country. The other is displacement from the city, which occurred as a result of violent conflicts in some cities of the regions in question in the last half of 2015 and the first half of 2016. The aim of this study is to explore how people displaced from both rural and urban areas experience displacement in two different periods of their lives (with an average of twenty-five years), the problems they face in both displacements, their needs and their coping strategies through their own narratives. The study was conducted with qualitative research methods. The field of the study is Diyarbakır-Sur, Şırnak, Cizre, Silopi, İdil, Mardin-Nusaybin and Hakkâri-Yüksekova where urban conflicts took place and displacement from the city occurred in 2015-2016. In-depth interviews were conducted with 38 people (23 men, 15 women) in the specified cities. Interviews were conducted with a semi-structured interview form. Nvivo12 package program was used to analyze the data obtained within the scope of the research. Five main themes were obtained in the analysis of the study. There were sub-themes under the main themes, and categories under the sub-themes.  In the study, it has been determined that the displaced have many problems and unmet needs in economic, social and psychological dimensions within the scope of social work. In order to cope with the aforementioned problems of the displaced and to meet their needs, it has emerged that professional interventions based on the anti-oppressive practice and empowerment approach should be applied within the context of the liberating values of the social work profession.

Keywords; Internal displacement, twice internal displacement, internal displacemet in Turkey, experincing internal displacement, the problems of internally displaced, the needs of internally displaced, social work with internally displaced persons