Sanayinin dijitalleşmesi sürecinde stratejik maliyet yönetimi: Kaynak tabanlı muhasebe ve uygulaması
Strategic cost management in the digitalization process of industry:Resource-based accounting and its application
Yazar: AYLIN KORKMAZ OKYAY
Danışman: PROF. DR. SELİM YÜKSEL PAZARÇEVİREN
İstanbul Ticaret Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Muhasebe-Denetim Ana Bilim Dalı / Muhasebe Denetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Kaynak tabanlı maliyetleme = Resource-based costing ; Kaynak tüketim muhasebesi = Resource consumption accounting ; Maliyet muhasebesi = Cost accounting ; Yönetim muhasebesi = Management accounting ; İleri maliyet sistemi = Advanced cost system

Özet:
Bilgi ve iletişim teknolojilerinin entegre bir şekilde geliştirilmesi sonucu ortaya çıkan ileri teknolojiler, süreçlerin dijital ortama geçişini sağlamıştır. Bu gelişmeler ile ortaya çıkan dijitalleşme, insanlık yaşamını toplumsal ve ekonomik yönden yeni bir süreç içine sokmuştur. Sanayi alanında da kullanılan bu dijital teknolojiler, üretim sistemlerini yüksek teknolojili akıllı üretim sistemlerine dönüştürmektedir. Sanayinin dijitalleşmesi (Endüstri 4.0) ile hedeflenen; yüksek teknoloji kullanımı sayesinde daha hızlı, kaliteli, düşük maliyetli ve yüksek verimlilik düzeyinde üretim gerçekleştirilebilmesidir. Bu hedefler doğrultusunda ve üretim sistemlerindeki değişim çerçevesinde stratejik maliyet yönetim sistemlerinin de geliştirilmesi gerekmektedir. Günümüz rekabet koşullarında işletmeler için etkin maliyet yönetimi, ürün maliyetlerinin doğru ve hassas bir şekilde hesaplanması çok daha stratejik konulardır. İşletmelerin teknolojik alt yapılarını güncellemeleri, kendi yapılarına en uygun stratejik maliyet yönetim sistemini oluşturarak işletme bünyesinde işlerliğini sağlamaları gerekmektedir. 
Bu çalışmanın amacı, Endüstri 4.0 konseptinde değişen üretim sistemleri karşısında stratejik maliyet yönetim sistemlerinin artan önemini ve bu sistemlerin değişim ve gelişim gerekliliğini ortaya koymaktır. Bu amaçla çalışmada öncelikle Endüstri 4.0 ve stratejik maliyet yönetimi ilişkisi ve güncel stratejik maliyetleme yaklaşımlarına ilişkin literatür incelemesine yer verilmiştir. Sonrasında stratejik maliyet yönetim sistemi olarak kaynak tabanlı muhasebe uygulamasına yönelik bir model, dijital altyapısını oluşturma konusunda çalışmalar yapan bir cam işleme üreticisinde uygulanarak ortaya konulmaya çalışılmıştır. Modelin işleyişi konusunda işletmenin ERP sistemi kullanması çalışmaya kolaylık sağlamıştır. İşletmeye ait kaynak maliyetleri analiz edilip maliyetler ile ürünler arasında doğru ilişkinin kurulmasına çalışılarak, ürün birim maliyetleri direkt, endirekt ve sabit, değişken ayrımı ile ortaya konulmuştur. Bu çalışma, uygulamaya konu işletmeye benzer yapıya sahip diğer işletmeler için örnek bir stratejik maliyetleme sistemi sunması açısından önem arz etmektedir.

Abstract:
Advanced technologies, which have emerged as a result of the integrated development of information and communication technologies, have enabled the transition of processes to the digital environment. Digitalization that has emerged with such development brings human life into a new social and economic process. These digital technologies that are also used in the industrial field convert production systems into high-tech smart production systems. The goal of the digitalization of the industry (Industry 4.0) is to ensure production at faster, higher quality, cost-effective and highly-productive level thanks to the use of high technology. In line with these goals and within the framework of the change in production systems; strategic cost management systems should be improved as well. In today's competitive conditions, efficient cost management and accurate and precise calculation of product costs are more strategic issues for enterprises. Enterprises are required to update their technological infrastructure and ensure functionality within the enterprise by creating the most suitable strategic cost management system in terms of the structure of the enterprise. 
The aim of this study is to demonstrate the increasing importance of strategic cost management systems towards the ever-changing production systems in the Industry 4.0 concept and the need for change and improvement of these systems. For this purpose, this study mainly focused on the relationship between Industry 4.0 and strategic cost management and a literature review regarding the existing strategic costing approaches. Then, a model designed for resource-based accounting application as a strategic cost management system was implemented and demonstrated in a glass processing manufacturer, which is currently trying to create its digital infrastructure. The fact that the enterprise uses the ERP system has ensured convenience in the study in terms of the functioning of the model. The resource costs of the enterprise were analyzed, and it was tried to establish the correct relationship between costs and products, and product unit costs were presented as direct, indirect, fixed and variable costs. This study is important because it presents an exemplary strategic costing system for the enterprises that have a similar structure as the enterprise used in this study.