Muallim Nâcî Efendi'nin şiirlerinin bağlamsal dizin ve işlevsel sözlük çalışması ile üslupbilimsel incelemesi
Stylistic review of the poems of Muallim Nâcî Efendi with the study of contextual index and functional dictionary
Yazar: YONCA KÖYBAŞI
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET SOĞUKÖMEROĞULLARI
Gaziantep Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Dil bilgisi = Grammar ; Dil bilim = Linguistics ; Muallim Naci = Muallim Naci ; Sözlük = Dictionary ; Tanzimat edebiyatı = Tanzimat Literature ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Yeni Türk edebiyatı = New Turkish literature ; Üslup = Stylistic ; Üslup analizi = Stylistic analysis ; Şiir = Poem

Özet:
Tanzimat edebiyatının önemli simalarından olan Muallim Nâcî Efendi, devrinde pek çok eser veren önemli bir şahsiyettir. Bu eserler arasına şairin şiir türündeki eserleri alınabildiği gibi manzum destanları, tiyatrosu, romanı, hatırası, mektupları, deneme-eleştiri-incelemeleri ve tercümeleri de dâhil edilir. Pek çok dergi ve gazetede yazılar yazan sanatçı, edebiyat camiasında sonraki devirlerde dahi adından sıklıkla bahsettirir. Bu bahisler; Muallim Nâci'nin şiir hususu, edebiyatta eski-yeni, Doğu-Batı gibi ikilikler karşısındaki tavrı ve yaklaşımı ile ilgilidir. Şairin eski-yeni, Doğu-Batı ile ilgili görüşleri, neyden ne denli yararlanacağı gibi hususlar yetişme tarzının olduğu kadar mizacının bir ürünüdür. Bunların, şairin eserlerine yansımış olması da kaçınılmazdır. Nitekim Batı ve Doğu medeniyetlerinin izlerinin şiirlerine yansıması şiirin şekil özelliği ve muhtevası ile irdelenebilir özellik göstermektedir. 
Bu çalışmada M. Kayahan ÖZGÜL'ÜN Muallim Nâcî'nin tüm şiirlerini bir araya getirdiği Muallim Naci Efendi eseri, TEBDİZ projesi kapsamı ile ele alınarak eserin "Bağlamlı Dizin ve İşlevsel Sözlük" çalışması gerçekleştirilmiştir. Buna ek olarak şiirler üzerinde yapılan üslup çalışması ile metinde geçen sözcük türleri, bağlaçlar, edatlar, hitaplar, soru ifadeleri, ünlemler ve kelime grupları matematiksel veriler ışığında tespit edilmiş, şairin kullandığı kelimeler ve bu kelimelere yüklediği anlamlar muhtevayı oluşturması açısından net bir şekilde inceleme imkânı sunmuştur.

Abstract:
Muallim Nâci Efendi, who is one of the important figures of Tanzimat literature, is an important person who produced many works in his period. Among these works, the poet's works in the genre of poetry can be taken, as well as his verse epics, theatre, novel, memoir, letters, essays-criticisms-examinations and translations. The artist, who wrote articles in many magazines and newspapers, was frequently mentioned in the literary community even in later periods. These bets are; the subject of Muallim Nâci's poetry is related to his attitude and approach towards dualities such as old-new, East-West in literature. The poet's views on old-new, East-West, and how much he will benefit from ney are a product of his temperament as well as his upbringing. It is inevitable that these are reflected in the poet's works. As a matter of fact, the reflection of the traces of Western and Eastern civilizations on their poems can be examined with the form and content of the poem.
In this study, the work of Muallim Naci Efendi, in which M. Kayahan ÖZGÜL brought together all the poems of Muallim Nâcî, was handled within the scope of the TEBDİZ project, and the "Contextual Index and Functional Dictionary" study of the work was carried out. In addition, with the stylistic work on the poems, the types of words, conjunctions, prepositions, addresses, interrogative expressions, exclamations and word groups in the text were determined in the light of mathematical data, and the words used by the poet and the meanings ascribed to these words offered a clear examination in terms of creating the content.