Trakya bölgesi çeltik ekim alanlarında Çeltik beyaz uç nmatodu (Aphelenchoides besseyi Christie, Aphelenchida:Aphelenchoididae)'nun yaygınlık durumu ve bazı mücadele yöntemleri üzerine araştırmalar
Distribution of rice whitetip nematodes (Aphelenchoides besseyi Chtistie, Aphelenchida:Aphelench oididae) in rice growing areas in Thrace Region and research on some control methods
Yazar: ADNAN TÜLEK
Danışman: PROF. DR. SULTAN ÇOBNOĞLU
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma ile Trakya Bölgesi çeltik ekim alanlarında, Çeltik beyaz uç nematodu (Aphelenchoides besseyi Christie)'nun yaygınlık durumunun tespit edilmesi, çeltikte neden olduğu verim kayıplarının belirlenmesi, ülkemizde yaygın olarak ekimi yapılan çeşitlerin Çeltik beyaz uç nematoduna karşı dayanıklılıklarının test edilmesi amaçlanmış ve sıcak su uygulamasının etkinliği üzerinde çalışılmıştır. Bu amaçla nematod bulaşık alanları tespit etmek için sistematik örnekleme yöntemi kullanılarak sürvey yapılmıştır. 2007 Yılında yapılan sürveyde toplam 90 adet örnek modifiye edilmiş elek-huni metodu kullanılarak analiz edilmiş ve bulaşık tarla oranı % 18.8, 2008 yılında toplam 62 adet örnek, analiz edilmiş ve bulaşıklık oranı % 43 bulunmuştur. En yüksek yoğunluk, 20860 adet A.besseyi/100 g tohum ile Halilbey çeltik çeşidinde bulunmuştur. 2008 Yılında Çeltik beyaz uç nematodu ile bulaşık ve temiz olduğu bilinen çiftçi tarlasında tesadüf blokları deneme desenine göre deneme kurulmuş ve bulaşık alanda % 57.9 verim kaybı hesaplanmıştır. 2009 Yılında Enstitü arazisinde tesadüf blokları deneme desenine göre kurulan denemede bulaşık parsellerde % 28.1 verim kaybı hesaplanmıştır. Ülkemizde ekimi yapılan 15 çeltik çeşidi ile kurulan denemede çeşit reaksiyonunu test etmek amacıyla yapay A.besseyi inokulasyonu yapılmış ve hasat zamanı nematod zararı belirtisi olan salkımlar toplanarak analiz edilmiştir. En yüksek nematod yoğunluğu sırayla Beşer çeşidinde (2277 adet A.besseyi/salkım), Halilbey çeşidinde (1380 adet A.besseyi/salkım) ve Edirne çeşidinde (1081 adet A.besseyi/salkım) bulunmuştur. Sıcak su uygulamasının etkinliği araştırıldığında, tohumlukların 3 saat soğuk suda bekletildikten sonra 55 ºC sıcak suda bekletilmesi zararlıyla mücadelede % 100 etkin bulunmuştur.

Abstract:
This study was conducted to determine the prevalence of rice white tip nematode and yield losses in the rice planted areas in Thrace region and to test the reaction of rice varieties grown widely in Turkey against rice white tip nematode and effectiveness of hot water application. A survey was made to determine the areas infected with the nematode by utilizing systematic sampling method. In a survey made in 2007, 90 samples were analized using Mister (modified Baermann-funnel method) and the ratio of infected field was found as 18.8 %. In 2008, 62 samples were analized and the ratio of infected fields was found as 43.0 %. The highest intensity was found in Halilbey variety with 20860 individuals of A.besseyi/100 g seed. A yield loss of 57.9 % was calculated in a Randomized Complete Block Design (RCBD) trial set up at a farmer?s fields which both are infected with white tip nematode and nematode free in 2008. In a trial set up in RCBD at the fields of the Institute in 2009, yield loss was calculated as 28.1 %. An artificial A. besseyi inoculation was made in a trial set up with 15 rice varieties grown in Turkey to test the reaction of the varieties against the disease and panicles were collected at the harvest and analized statistically. The highest nematode density were found as 2277 A. besseyi/panicle in variety Beser, 1380 A. besseyi/panicle in variety Halilbey and 1081 A. besseyi/panicle in variety Edirne. In terms of effectiveness of hot water application, leaving the seeds in the cold water for 3 hours and then soaking them in hot water at 55 ºC for 15 minutes was found 100 % effective for the protection.