Bütünleşik kentsel koruma ve ekonomisi: Trabzon kenti modeli
Integrated urban conservation and its economics: Trabzon case study
Yazar: SANEM ÖZEN TURAN
Danışman: PROF. DR. SALİHA AYDEMİR
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Mimarlık = Architecture ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Kent planlama = Urban planning ; Kentsel koruma = Urban conservation ; Tarihi çevre = Historical environment

Özet:
Hızlı kentleşme sonucu yok olan tarihi değerler ve kültürel çevre tahribi beraberinde korumanın önemini gündeme getirmiştir. Ancak uygulanan koruma yaklaşımları sadece tekil yapıların fiziksel olarak korunup kollanmasından ibaret olduğundan uzun süreçte etkili ve başarılı olunamamıştır.Korumaya kısa dönemli değil, ancak; etkili, kalıcı ve gelişime açık olabilmesi için, orta dönemde daha geniş çerçeveden bakılması gerekir. Öncelikle korunacak ?alan? tanımı tekil yapılardan yapı gruplarına, çevre ölçeğine hatta fiziksel, sosyal, kültürel, tarihsel, ekonomik tüm özellikleriyle kent bütününe genişletilmelidir. Koruma olgusu salt bir saklama, koruma ve kollama kavramlarından çıkarılıp, ?koruma-değerlendirme-geliştirme? kapsamında düşünülmelidir ve ?bütünleşik koruma? kapsamında ele alınmalıdır.Bu çalışmada kuramsal çerçevesi çizilen ?Bütünleşik Kentsel Koruma? kavramının; planlama, değerlendirme ve finans modelleri üzerine Trabzon kenti için bir model önerisi belirlenmeye çalışılmıştır. Kentin tarihi ticaret aksı olan ve günümüzde de halen önemini koruyan Çarşı mahallesi, Kemeraltı bölgesi, bir diğer adıyla Hanlar Bölgesi, pilot bölge olarak seçilmiştir.Çalışma kapsamında, alana ilişkin analizler yapılmış ve olası senaryo seçenekleri üretilmiştir. Kentsel koruma uygulamalarında katılması gereken aktör gruplarının olası senaryo seçeneklerinden nasıl ve ne şekilde etkileneceklerini irdeleyebilmek için ?toplumsal etki değerlendirmesi? yapılmıştır. Ayrıca, aktör gruplarının olası senaryoları nasıl etkileyecekleri irdelenmeye çalışılmıştır, yani, olası senaryolar arasından beğendikleri seçeneği kabul etme isteklerini, bu seçeneğin olması durumunda hangi maliyetlere (sosyal ve ekonomik maliyetlere) razı olacaklarını ve ne kadar katkı verebileceklerini değerlendirebilmek için ?koşullu değerleme yöntemi? kullanılmıştır. Buralardan çıkan sonuçlara göre, çalışma alanı ve kent için öneriler getirilmiş ve genel olarak kentsel koruma için stratejiler geliştirilmiştir.

Abstract:
Many historical values and cultural environments have been lost or destroyed as a result of rapid urbanization that brought the concept of conservation into the agenda. However, since the applied conservation practices mainly are related to the concept of conservation of physical attributes of single buildings, so far they have not been successful in the long run.Urban conservation has to be looked at a larger scale in a mid-term perspective rather than short term to be effective, longlasting and open to development. As a priority, the concept of conservation has to be widened from single building scales to groups of buildings, to environmental scale and social, cultural, historical, economic aspects of urban environment. The conservation concept should no longer be understood as purely preservation, conservation or protection. Instead, however, it has to be perceived and practiced through an understanding based on ?conservation- evaluation-development? framework in conjunction with ?integrated urban conservation? perspective.In this study, an integrated urban conservation model developed as part of this study was implemented and proposed for Trabzon urban area focusing on the planning, evaluation and financial aspects. Çarşı district the historical as well as the current business centre of the city and Kemeraltı district known as Hanlar district were selected as pilot study areas.Possible planning scenarios were developed to conduct some analysis within the research framework. ?Social impact analysis? was carried out to evaluate the extent to which and how actors or stakeholders expected to get involved in urban conservation practices were effected from the possible planning scenarios. Furthermore, the way how the stakeholders affected the possible planning scenarios was also evaluated. In other words, the acceptance rate of desired ones among the planning scenarios by the stakeholders, the social and economic costs associated with the selected planning scenario that the stakeholders would be willing to pay and how the stakeholders would contribute to the planning scenarios were evaluated with Contingent Valuation Method. In conclusion, some planning strategies along with recommendations were developed for effective urban conservation.