İsmail Ferruh Efendi ve Mesnevî-i Ma'nevî'nin yedinci cildi için yazdığı manzûm tercüme
İsmail Ferruh Efendi and his manzum translation of the seventh volume of Masnavi
Yazar: SEDA ATEŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FATİH ODUNKIRAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî'nin (ö. 1273) Mesnevî-i Ma'nevî'si, İslâmî Türk Edebiyatı'nın en önemli eserlerinden biridir. Eser, başta Türkçe olmak üzere birçok dünya diline manzûm ve mensûr olarak tercüme edilmiştir. Mesnevî-i Ma'nevî; Aruz vezninin "fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilün " kalıbıyla Farsça yazılmış, altı cilt ve yaklaşık yirmi altı bin beyitten oluşan bir eserdir. Gelenek içerisinde altı ciltten oluştuğu kabul edilen eserin, İsmail-i Ankaravî (ö.1632) tarafından bulunan yedinci cilt ile bir bütün kabul edilmesi, Mesnevî tercümelerine yeni bir boyut kazandırmıştır. Bazı Mevlevîler bu cildin sonradan yazılıp Mevlânâ'ya isnat edildiğini iddia ederken bu görüşü paylaşmayan Mevlevîlerin eseri Mevlânâ'ya ait telakki edip tercüme ve şerh ettikleri görülmektedir. Böylece Mevlevî literatüründe bir yedinci cilt meselesi ortaya çıkmıştır.
Osmanlı devrinin önemli devlet ve ilim adamlarından birisi olan Ortaköylü İsmail Ferruh Efendi (ö.1840), söz konusu yedinci cildi nazmen tercüme etmiştir. Eser, Süleyman Nahifî'nin (ö.1738) manzûm Mesnevî tercümesine zeyl olarak 1851/1852'de Bulak'ta basılmıştır. Bu çalışmada söz konusu yedinci cildin manzûm Türkçe tercümesi incelenerek tam transkripsiyonlu metni verilmiştir. Çalışmamız, giriş, üç bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Giriş bölümünde Mevlânâ'nın hayatı, eserleri ile Mesnevî'ye yapılan tercüme ve şerhler tanıtılmıştır. Birinci bölümde İsmail Ferruh Efendi'nin hayatı, edebî şahsiyeti ve eserleri ele alınmıştır. İkinci bölümde söz konusu yedinci cilt tartışmalarına değinilmiş, manzûm tercüme şekil ve muhtevâ yönünden incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise Bulak Matbaası'nda basılan manzûm tercümenin transkripsiyon alfabesine aktarılmış hâli ile birlikte eserin Farsça metni Arap harfli olarak verilmiştir.

Abstract:
Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî's (d. 1273) Mesnevî-i Ma'nevî is one of the most important works of Islamic Turkish Literature. The work has been translated into many world languages, especially Turkish, in verse and prose. Masnawî-i Ma'nevî is a six-volume work consisting of approximately twenty-six thousand couplets written in Persian with the "fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilâtün fâ'ilün" pattern of Aruz vezn. The fact that the work, which was traditionally accepted to be composed of six volumes, was accepted as a whole with the seventh volume found by İsmail-i Ankaravî (d.1632) brought a new dimension to the translations of the Masnavi. While some Mawlawīs claimed that this volume was written later and attributed to Mawlānā, Mawlawīs who did not share this view considered it to be Mawlānā's and translated and commented on it. Thus, the issue of a seventh volume emerged in Mawlawī literature.
Ismail Ferruh Efendi of Ortaköy (d.1840), one of the important statesmen and scholars of the Ottoman period, translated the seventh volume in verse. The work was published in Bulak in 1851/1852 as an addendum to Süleyman Nahifî's (d.1738) verse translation of Masnavi. In this study, the verse Turkish translation of the seventh volume is analyzed and its complete transcribed text is given. Our study consists of an introduction, three chapters and a conclusion. The introduction introduces Mevlânâ's life, his works, and the translations and commentaries on the Masnavi. The first chapter discusses the life, literary personality and works of İsmail Ferruh Efendi. In the second part, the seventh volume discussions are mentioned and the verse translation is analyzed in terms of form and content. In the third part, the Persian text of the work is given in Arabic script together with the transcription of the verse translation printed in Bulak Printing House.