Osmanlıca yayınlanmış çocuk dergileri: Grafik tasarım açısından bir inceleme
Ottoman published children periodical magazines: An investigation on graphic design
Yazar: GHONCHE GHOJOGHI
Danışman: DOÇ. DR. SİMGE ÖZER PINARBAŞI
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Dergiler = Magazines ; Grafik tasarımı = Graphic design ; Osmanlıca = Ottoman ; Tasarım = Design ; Çocuk dergileri = Child magazines ; Çocuk edebiyatı = Children’s literature

Özet:
Çocuk dergileri, sadece çocuk edebiyatı ile ilgilenenler için değil, sosyoloji, pedagoji, tarih ve
sanat tarihi araştırmacıları için de önemlidir. Yakın tarihimizin sosyolojik ve psikolojik
gelişimi hakkında bilgi sahibi olmak isteyenler ve eğitimciler için kaynak durumunda olan
çocuk dergileri, eğitim tarihinin dikkate değer bir parçasıdırlar.
Türkiye' de çocuk dergiciliğinin doğuşu Tanzimatla birlikte hız kazanan sosyal değişimin bir
devamı niteliğindedir. İlk çocuk dergisi Mümeyyiz, 1869 yılında yayın hayatına başlamıştır.
Bu araştırmada 1869' dan itibaren yayınlanan 54 adet Osmanlıca çocuk dergisi grafik
tasarımları açıdan incelenmiştir. Latin harflerinin kabulüne kadar geçen süre boyunca
yayınlanmış olan bu dergilerin sayfa düzenleri incelenerek kullanılan resimlerin metinle
ilişkisi saptanmaya çalışılmıştır. Ayrıca bu resimlerin hangi sanatçılar tarafından yapıldığı
araştırılmıştır.
İncelemeler sonucu bu dergilerin grafik açısından genel özellikleri, yayın ilkeleri ve matbaa,
yayınevi ve yayın içerikleri baz alınarak ortak bir değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Dergiler,
kullanılan görsel malzemeler, dekoratif öğeler ve illüstrasyonlar açısından değerlendirmeye
alınmıştır. Çok sayıda dergiyi incelemeyi kolaylaştırmak adına toplanan veriler cetveller
halinde sunulmuştur.
Sonuç olarak, dergilerde kullanılan görsel malzemelerin kaynağı ve tasarımın nasıl
gerçekleştirildiği sorusu cevaplandırıldı. Genel olarak dergilerdeki bazı resimlerin yabancı
gravürlerden ve resimlerden, fotoğraflardan, alındığı bazı resimlerin ise Türk sanatçılar
tarafından yapıldığı saptandı. Çocukların eğitimini desteklemeyi hedefleyen bu dergilerde
resim kullanımının, çocukların görsel hafızasının oluşmasına katkıda bulunacak biçimde
metinler ile ilişkili olduğu görüldü.

Abstract:
Children's magazines are important not only for those interested in children's literature, but
also for history researchers. Children's journals, which are the source of information for the
sociological and psychological development of our recent history and which are in the source
for educators, are a significant part of the history of education.
The birth of the child magazine publishing is the nature of the continuation of the social
innovation in speed with the administrative reform. First children's magazine, MUMEYYİZ,
started publication in 1869. In this research, 54 child periodical series, which were published
since 1869 has been investigated from Graphic Design point. These child periodical series
were published during the period until the acceptance of Latin letters, the layout of them
invastegated and the relation between the images and texts has been established. In addition,
it was investigated which artists performed these images and illustrations .
As a result of the investigations, the general characteristics of the magazine from the
illustration point, press and the publishing contents have the common assessment. The logo
of the magazine, the text calligraphy, visual materials have been investigated from decorative
motives and illustrations points. At the end, the data were submitted in tables.
In conclusion, the resource of the images and the question of the forming have been
answered. The pictures in magazine, in general, have been taken from the foreigner
engravings and foreign pictures, photoes, illustrations and some of the pictures were made by
Turkish artists. The aim of these magazines is to support the education of children , it was
seen that the use of pictures was related to the texts which contributed to the visual memory
of the children.