Azmîzâde Hâletî Divanı'nda tabiat unsurları
Elements of nature in Azmizade Haleti's Diwan
Yazar: TÜLAY GÜNDOĞDU
Danışman: DOÇ. DR. NAZMİ ÖZEROL
İnönü Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Azmizade Mustafa Haleti = Azmizade Mustafa Haleti ; Bitkiler = Plants ; Divan edebiyatı = Divan literature ; Divan şiiri = Court poem ; Divanlar = Divans ; Doğa = Nature ; Dört unsur = Four elements ; Hayvanlar = Animals ; Kozmik alem = Cosmic world ; Şiir = Poem

Özet:
Tabiatın, insan yaşamının vazgeçilmez bir parçası olması insan ile tabiatın etkileşim hâlinde olmasını zorunlu kılar. Tabiat ve tabiat unsurları insan hayatında yer aldığı gibi edebiyatta, şiirde de yer alır. Bu çalışmada Klasik Türk şiirinin en parlak dönemini yaşadığı 17. yüzyıl şairlerinden olan Azmîzâde Hâletî'nin divanındaki tabiat unsurları tespit edilmiş ve bu tabiat unsurlarının hangi anlamsal bağdaştırmalara konu olduğu, hangi edebî sanatlar zemininde kullanıldığı ortaya konmuştur. Çalışmaya konu olan divanda, tabiat unsurlarının ne sıklıkta kullanıldığı tespit edilip tablo hâlinde sunulmuştur.
	Çalışma dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Azmîzâde Hâletî Divanı'ndaki dört unsur, ikinci bölümde kozmik âlem, üçüncü bölümde bitkiler, dördüncü bölümde hayvanlar incelenmiş ve tabiat ile ilgili bu unsurların kullanım amaçları açıklanmıştır. Her unsur, ilgili başlığın altında tasnif edilip incelenmiştir. Şair, tabiata ait unsurları bazen gerçek anlamıyla bazen de insana ait özelliklerle bağdaştırarak kullanmıştır. Tabiattaki özellikler sevgiliye, memdûha ya da âşığa aktarılarak okuyucuya aksettirilmiştir. Tabiatta gerçekleşen doğa olayları ve tabiat unsurları, başta teşbih olmak üzere, istiâre, hüsn-i ta'lil, telmih, mübalağa, kinaye gibi edebi sanatlar yoluyla yepyeni anlamsal boyutlar kazanmıştır.

Abstract:
The fact that nature is an indispensable part of human life necessitates the interaction between human and nature. Nature and the elements of nature are included in human life as well as in literature and poetry. In this study, the natural elements in the divan of Azmîzâde Hâletî, who was one of the 17th century poets in which Classical Turkish poetry lived its brightest period, were determined and it was revealed that these natural elements were subject to semantic associations and on which literary arts basis. The frequency of use of the elements of nature was determined in the sofa subject to the study and presented in a table.
The study consists of four parts. In the first chapter, the four elements in the Azmîzâde Hâletî Court, the cosmic world in the second chapter, the plants in the third chapter, animals in the fourth chapter are examined and the purposes of using these elements related to nature are explained. Each element has been classified and analyzed under the relevant title. The poet used the elements of nature, sometimes literally, and sometimes in association with human characteristics. The features in nature are reflected to the reader by transferring to the lover, memdûha or asylum. Natural events and elements of nature in nature have gained brand new semantic dimensions through literary arts such as metaphor, hüsn-i ta'lil, telmih, hyperbole, trope, and especially simile.