İlkokul 2. ve 3. sınıf öğrencilerinin sayı hissi düzeylerine göre toplama ve çıkarma işlemi yaparken kullandıkları zihinden işlem yapma stratejileri
Mental strategies used by 2nd and 3rd grade primary school students for addition and subtraction according to the level of number sense
Yazar: HATİCE HELVACI YILDIRIM
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SERKAN DÜZGÜN
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Sınıf Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Matematik eğitimi = Mathematics education ; Matematik öğretimi = Mathematics teaching ; Sayı duyusu = Number sense ; Toplama işlemi = Act of summing ; Zihinden işlem yapma stratejileri = Mental strategies ; Çıkarma işlemi = Subtraction ; İlkokul öğrencileri = Primary school students ; İlkokullar = Primary schools

Özet:
Bu araştırma 2022-2023 eğitim öğretim yılında Ankara ilinin Keçiören ilçesindeki bir devlet ilkokulunun ikinci ve üçüncü sınıfına devam eden öğrencilerin ''Sayı Hissi Testi'' düzeylerine (yüksek, orta ve düşük) göre zihinden toplama ve çıkarma işlemlerini yapma stratejilerinin belirlenmesi amacıyla yapılmıştır. Araştırma nitel araştırma yaklaşımında ele alınmış olup bir durum çalışması niteliğindedir. Çalışma grubunun belirlenmesi amacıyla ölçüt olarak kullanılan "Sayı Hissi Testi" okuldaki tüm 2. ve 3. sınıf öğrencilerine uygulanmıştır. Test sonucunda soruları sayı hissi temelli doğru yanıtlamalarına göre puanlandırma yapılmıştır. Çalışma grubunun oluşturulmasında maksimum çeşitlilik örnekleme ve ölçüt örnekleme yöntemi birlikte kullanılmıştır.  Öğrencilerin sayı hissi temelli çözüm puanlarına göre düşük, orta ve yüksek puan alan öğrencilerden her grup için beşer öğrenci olmak üzere 2. sınıflardan 15 öğrenci, 3. sınıflardan ise yine 15 öğrenci seçilerek çalışma grubu oluşturulmuştur. Uygulanan Soru Formu, araştırmacı tarafından geliştirilerek İlkokul Matematik Dersi Öğretim Programında (MEB, 2018) yer alan ilgili sınıfların zihinden işlemler kazanımları sınırlılığı doğrultusunda, her sınıf için onar maddeden oluşan toplama ve çıkarma işlemi sorularından oluşmaktadır. Veriler çalışma grubuyla yapılan görüşmelerden elde edilerek kayıt altına alınmıştır. Elde edilen veriler yazıya dökülmüş, öğrencilerin kullandığı stratejiler kodlanarak belirlenen kategorilere göre betimsel analizi yapılmıştır. Bulgulara göre ikinci sınıf öğrencilerinin zihinden toplama işlemi yaparken en fazla kullandıkları stratejilerin bilinen algoritmalar (kâğıt-kalem işlemi), en az ise 10'un katına yuvarlama stratejileri olduğu, zihinden çıkarma işlemi yaparken en fazla kullandıkları stratejilerin onluk birliklere göre (önce onluklar), en az ise üstüne sayma stratejileri olduğu görülmektedir. Üçüncü sınıf öğrencilerinin zihinden toplama işlemi yaparken en fazla kullandıkları stratejilerin bilinen algoritmalar (kâğıt-kalem işlemi), en az ise 5'in katına yuvarlama, zihinden çıkarma işlemi yaparken en fazla kullandıkları stratejilerin kâğıt ve kalemle işlem yapma, en az ise ortak sıfırlar stratejileri olduğu anlaşılmıştır. Bunların yanı sıra ikinci ve üçüncü sınıf öğrencilerinin zihinden toplama ve çıkarma işlemi yaparken kullandıkları stratejilerin benzer olduğu görülmektedir. Ancak zihinden toplama işlemi yaparken ikinci sınıf öğrencilerinin bilinen algoritmalar (kâğıt-kalem işlemi) stratejisini, onluk birliklere göre (önce onluklar) stratejisini ve çiftlerden yararlanma stratejisini üçüncü sınıf öğrencilerine göre daha fazla kullandıkları, üçüncü sınıf öğrencilerinin bir toplananı sabit (birinci toplanan) ve bir toplananı sabit (ikinci toplanan) stratejilerini ikinci sınıf öğrencilerine göre daha fazla kullandıkları görülmektedir. Zihinden çıkarma işlemi yaparken ise ikinci sınıf öğrencilerinin ortak sıfırlar stratejisini üçüncü sınıf öğrencilerine göre daha fazla kullandıkları, üçüncü sınıf öğrencilerinin bilinen algoritmalar (kâğıt-kalem işlemi) ve onluk birliklere göre (önce onluklar) stratejilerini daha fazla kullandıkları görülmektedir. Bu çalışmanın sonuçları her sayı düzeyinde ikinci ve üçüncü sınıf öğrencilerinin en fazla bilinen algoritmalar (kağıt-kalem işlemi) kullanarak çözüme ulaştıklarını göstermiştir. Dört işlem becerisi kazanmada ilkokuldaki matematik dersinin temel teşkil ettiği düşünüldüğünde, öğrencilerin sayı hissi ve zihinden işlem yapma becerilerinin geliştirilerek güçlendirilmesinin önemli olduğu düşünülmektedir. Öte yandan zihinden işlem yapma stratejilerinin işlem akıcılığını etkilediği de düşünüldüğünde üzerinde önemli durulması gereken bir durum olduğu görülmektedir.

Abstract:
This study was conducted to determine the mental addition and subtraction strategies for 2nd and 3rd grade students of a public primary school in Keçiören district of Ankara province according to their "Number Sense Test" levels (high, medium, and low) in the 2022-2023 academic year. The study is discussed in the qualitative research approach and is a case study. The "Number Sense Test," which was used as a criterion to determine the study group, was applied to all 2nd and 3rd grade students in the school. As a result of the test, the questions were scored according to their correct answers based on number sense. Maximum variation sampling and the criterion sampling method were used together in the formation of the study group. According to the students' number sense-based solution scores, the study group was formed by selecting 15 students from the 2nd and 3rd grades, five students for each group, from the students who got low, medium, and high scores. The Applied Questionnaire, developed by the researcher, consists of addition and subtraction questions, including ten items for each class, in accordance with the limitations of mental operations acquisitions in the relevant classes in the Primary School Mathematics Curriculum (MEB, 2018). The data were obtained from the interviews with the study group and recorded. The data obtained from the interviews was written down, the strategies used by the students were coded, and a descriptive analysis was made according to the determined categories. According to the findings, it is found that the strategies second grade students use most during mental addition are known algorithms (paper-pencil operation), rounding to 10 times at the least, and the strategies they use most during mental subtraction are decimal (first decimal), overcounting strategy at the least. It is understood that the strategies that third-year students use most during mental addition are known algorithms (paper-pencil operation), rounding to a multiple of 5 at the least, and the strategies they use most during mental subtraction are paper-pencil operation and common zero strategies at the least. In addition, it is seen that the strategies used by second and third grade students during mental addition and subtraction are similar. However, it is seen that during mental addition, second grade students use the known algorithms (paper-pencil operation), the decimal strategy (first decimal), and the strategy of using pairs more than third grade students, and third grade students use a constant addend (first addend) and a constant addend (second addend) strategy more than the second grade students. It is seen that the second grade students use the common zeros strategy more than the third grade students, and the third grade students use the known algorithms (paper-pencil operation) and decimal (first decimal) strategies more than the second grade students. The results of this study show that at each number level, second and third grade students reached the solution by using the most known algorithm (paper-pencil operation). Considering that the mathematics course in primary school is the basis for acquiring four-operation skills, it is thought that it is important to develop and strengthen students' sense of number and mental processing skills. On the other hand, it is seen that there is a situation that should be emphasized, considering that mental strategies have an effect on operational fluency.