215 numaralı Mardin şer'iyye sicilinin transkripsiyon ve değerlendirilmesi
Transcription and evaluation of Mardin court registry number 215
Yazar: MEHMET ZİYA KANTAŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET ALİ TÜRKMENOĞLU
Harran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History
Dizin: Mardin = Mardin ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Şeriye sicilleri = Court registers

Özet:
Devletlerin toplumsal yaşamlarında birlik ve beraberliğin sağlanmasının yanında devletin ve halkın huzurunun temini önemlidir. Bunu da devlet, tüm halkına adil davranarak ve yazılı yazısız hukuk kurallarıyla gerçekleştirmektedir. Asırlarca büyük bir coğrafyaya hâkim olmuş olan Osmanlı'nın, özellikle Osmanlı hukuk sisteminde ve hatta toplumsal hayatında önemli bir yeri olan Kadı'nın vasıtasıyla, aynı yöntemle merkezin dışındaki şehirlerde bile huzuru sağladığı görülmüştür. Devlet tarafından geniş yetki ve görevlerle donatılmış olan bu idari ve adli görevlinin, memurun, yapmış olduğu işlemleri kayıt altına alması; sadece Türk tarihi ve araştırmacıları için değil, dünya tarihi ve araştırmacıları için de ilk elden kaynak olması dolayısıyla değerlidir. İçinde kültürel zenginlik taşıyan, devletin mahalli ve adli yönetim şeklini barındıran, halkın günlük yaşamını tarihsel bir perspektifle sunan bu kayıtlar; bu açıdan değerlendirildiğinde önem arz etmektedir. Dolayısıyla bu kayıtlar bize; başta tarih, edebiyat ve hukuk olmak üzere birçok alan için de önemli bilgiler sunmaktadır. 
Çalışmamız, Osmanlı kadısının yaptığı işlemlerde tuttuğu kayıtlardan biri olan 215 numaralı Mardin Şer'iyye Sicili Defterinin tercümesi ve değerlendirilmesinden ibarettir. Tercümesi yapılan ve Osmanlı Arşivleri'nde (BOA) bulunan, 215 numaralı Mardin Şer'iyye Sicil Defteri; H. 1318-1321 / M. 1900-1904 yıllarını kapsayan ve Mardin mahkemesinde yaşanan kayıtlardan oluşmuştur. Çalışılan defterde tutulan kayıtlar, sosyal konuları kapsamaktadır. Bu konular; nikâh akdi veya feshi, mehir, tereke gibi konulardan oluşmaktadır. Ekonomik yaşamla ilgili olarak da tevzi kayıtları, miras, alışveriş, şehirde yapılan masraflarla ilgili bilgileri ihtivâ etmiştir. Zamanın çarşı ve mekân, müslim-gayrimüslim şahıs veya ailelerin isimlerinin bu defterlerde belirtilmesi ve hatta bu yer ile ailelerin bazılarının varlıklarının günümüze değin sürmesi görülmüştür. Böylece Türkiye'nin tarihi ve kültürel özellikleri açısından en fazla ön plana çıkan şehirlerinden biri olan Mardin, birinci el kaynağın ışığında ele alınmıştır.

Abstract:
In addition to ensuring unity and solidarity in the social lives of communities, it is also important to ensure the peace in the state and for the people.  The government manages that by acting fairly to its people and by the written and unwritten rules of law.  It was seen that the Ottoman Empire, which had dominated a wide geography for centuries, ensured peace even in the cities outside the center with the same method, especially through the Kadi (Ottoman judge) who had an important part in the legal system and even in the social life of the Ottoman Empire. This administrative and judicial officer, who is equipped with wide authorities and duties by the state, records the transactions made by the officials, and this process is important not only for the Turkish history and researchers, but also for the world history and researchers overall being a first-hand source. These records, which contain cultural wealth, involve government's local and juridical regime and present the daily lives of people from a historical perspective, have importance when viewed from this aspect. Therefore, these records provide us with the information about primarily history, literature and law along with many other branches.
Our study consists of the translation and evaluation of the Mardin Religious Court Registry Book numbered 215, which is one of the records kept by the Kadi in his transactions.  Mardin Religious Court Registry No. 215, translated and kept in the Prime Minister's Ottoman Archives (BOA); H. 1318-1321 / consists of the records filed in the Mardin court covering the years M. 1900-1904.  The records kept in the book that is examined cover social issues.  These topics include issues such as marriage contract or annulment, mahr, and heritage.  As for the economic life, it included information about distribution records, inheritance, trade, and expenses in the city.  It has been observed that the bazaar and places of those times, the names of Muslim and Non-Muslim people or that of their families are mentioned in these registries, and furthermore, it is seen that these places and the possessions of some families can be traced until today.  Thus, Mardin, which is one of the most prominent cities in Turkey in terms of its historical and cultural characteristics, has been discussed in the light of this first-hand source.