Hızlı değişimin getirdiği belirsizlik ortamında toplumsal-örgütsel güç mesafesi ve belirsizlikle başedebilme bir uygulama /
Yazar: EROL GÖKŞEN
Danışman: DOÇ. DR. ÖMER TENGİZ ÜÇOK
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Yönetim ve Organizasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2002
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Belirsizlik = Uncertainty ; Davranış = Behavior ; Değişim = Change ; Değişim mühendisliği = Reengineering ; Kültür = Culture ; Yönetim = Management ; Örgüt kültürü = Organizational culture ; Örgüt kültürü = Organizational culture ; Örgütsel güç = Organisational power

Özet:
198 ÖZET Bu tezde; Geert Hofstede'in, 88 ülkedeki 117.000 IBM çalışanı üzerinde yaptığı kültürel araştırma sonucunda tanımladığı, Bireysellik/Kollektiflik, Erkeklik/Dişilik, Güç Mesafesi ve Belirsizlik Kaçınması şeklindeki 4 kültürel boyuttan yola çıkılarak, bütün Dünya ile birlikte Türkiye'deki hızlı değişimin ortaya çıkardığı belirsizlik ortamının, toplumlardaki ve örgütlerdeki güç mesafesini nasıl etkilediği üzerinde durulmuştur. Değişim özellikle 19. ve 20. yüzyıllarda tarihin diğer çağları ile kıyaslanamayacak derecede hız kazanmıştır. Eski çağlarda yüzyıllar boyu aynı üretim tekniklerini ve araçlarını kullanan insanlar Sanayi Devrimi sonrasında gelişen teknoloji ile birlikte üretim tekniklerini ve hızlarını geliştirmişlerdir. Artık durgun bir çevre içinde nesiller boyu aynı babadan kalma usullerle yapılan üretimin yerini makineleşme almıştır. İnsanların sahip oldukları bilgiler hızla demode olmaktadır. Bütün bu değişmeler eğitim olgusuna verilen önemin artmasına yol açmıştır. Çünkü en basit makinelerin olduğu fabrikalarda çalışmak bile asgari okuma bilgisini gerektirmektedir. Bu gelişmeler insanların yaşadıkları çevrelerden fabrikaların bulunduğu bölgelere göç etmelerine neden olmuş, bu gelişme ile birlikte kültürel etkileşim ve sorunlar artmıştır. Değişimin hızı, özellikle 20. yüzyılda inanılmaz boyuta ulaşmıştır. Yeni teknolojik buluşlar sayesinde bir çok meslek ortaya çıkarken çoğu meslekte yeni teknolojik gelişmeler yüzünden ortadan kalkmaktadır. Eskinin durgun çevresi gitmiş yerine dinamik, çeşitlilik, karmaşıklık gibi faktörlerin oluşturduğu belirsiz bir çevre gelmiştir. Belirsizlik ve Denetim Noktası (dışsal-içsel davranış) anketlerinin uygulanması sonucu elde edilen veriler değerlendirilmiştir. Bu anketlerin her ikisi de bir dernek, kamu kurumu ve üniversite çalışanları ile aralarında yüksek lisans ve doktora öğrencilerinin de bulunduğu 133'ü erkek 82'si kadın199 olmak üzere 215 kişiye uygulanmıştır. Belirsizlik puanlarının yüksek oluşu dikkat çekmektedir. Bir başka deyişle Türk insanı belirsizliği sevmemektedir. Geliştirilen varsayımlar anket sonuçlan ile birlikte analize tabi tutulmuşlardır. Varsayımlarda eğitim durumu, çalışılan kurumun özel ya da devlet kurumu olup olmadığı, kişilerin görev sürelerinin ve teknik ya da idari kadroda olmalarının, davranışları ve ankete verdikleri yanıtlar üzerindeki etkileri incelenmiştir. Türkiye'deki hızlı değişim ve ekonomik krizin getirdiği belirsizlik ortamında insanlar yakın akraba ve aile çevresindeki sıkı bağlarla sanki gizli bir sosyal güvenlik şemsiyesi varmış gibi toplumsal ve örgütsel güç mesafesinin açıklığını dengelemeye çalışmaktadırlar. Bu olayın bazı olumlu sonuçları vardır. Örneğin kişi işsiz olsa bile aile ortamında barınarak bunun olumsuz yönlerini giderebilmektedir. Ancak diğer yandan kollektif davranış kültürü hemşehricilik ve akraba kayırmaları sonucunda toplumu bir klanlaşmaya ve tabakalaşmaya götürmektedir. Türk insanının üst tabakadaki insanların gücünü otomatik olarak kabul etmesi kaderci yapısı ile birleşince güç mesafesi daha da açılmakta, ülke sistemlerin değil de kişilerin egemen olduğu bir yapıya bürünmektedir. Bu fotoğrafın sonucu olarak da toplumun üretim yeteneği ve kapasitesi azalmaktadır.

Abstract:
200 SUMMARY In this thesis referring of individualism/Collectivism, Masculinity/Feminity, Power Distance and Uncertainty Avoidance that Geert Hofstede described them as results of his study (1980) based on cultural survey of 1 17.000 IBM employees in 88 country, it was considered that how uncertainty environment which was raised due to the rapid changing both all around the world and Turkey, effected power distance in the society and organisations. Especially in 19. and 20. centruies, changing became so rapidly that it can't be compared with the other centruies. People who used to utilize the same production techonologies and tools during ages in old times, developed production tecniques and became faster with using the technologies developed after industrial revolution. Beginning from that time, the production inherited from the father along generations in a quiet environment was left for being mechanized. All the knowledge obtained by individuals became older rapidly. Because it was necessary that working in a company installed with the simpliest machines required at least ability of reading, all these developings caused to increase the importance of training. The last developings caused people immigrated from the place where they used to live to places where plants were built. Then, cultural interaction and problems grew up. Especially in 20. century, speed of changing was unbelievable. Due to recent technological inventions while many works were appearing also many works were disappearing. The quiet environment of old times replaced by an uncertain environment which was established by the factors such as dynamics, variety and complexity. The datas raised from the questionaire belonged to uncertainty and supervision point (external-internal behaviours) was assessed. Both of these questionaires were provided total 215 recipients including Master of201 Science and Doctorate Degree students. 133 of them are men and 82 are women. According to score of these questionnaires it is noticed that uncertainly points are high. In other words Turkish people does not like uncertainly. The developed hypothesises were analysed together questionnaire- generated results. It was taken into consideration of education level, kind of working place I mean if it is private or public office. It was examined that how the term of office which they had experinced and the kind of their posts I mean whether they are technical staff or administrative, effected the participants' behaviours and replies. People who are in an uncertain environment established by rapid changing and economical crise in Turkey, try to balance the openness of the social and organizational power distance as if there is a secret social security umbrella over them thanks to their relatives and hard relationship they have. This event has some positive results such as an unemployed person shelters his/her family and doesn't feel strongly the negativeness of his/her position. But on the other hand the culture of collective behaviour carries the society into clans and levels by means of citizenship and protection relatives. In addition to Turkish people belive in fatalism and in order to the power of the high leveled people is automatically accepted by Turks, power distance runs faster. As a result of this photograph, the structure of our country looks like instead of systems, individuals have influences. All these causes to reduce both capacity and the ability of production of the society.