Yükseköğretimde dijital dönüşüm: Üniversite yöneticilerine yönelik raporlama metriklerinin belirlenmesi ve gösterge panel tasarımı
Digital transformation in higher education: Determination of reporting metrics for university managers and dashboard design
Yazar: KÜBRA TAŞ
Danışman: PROF. DR. ERSİN KARAMAN
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Yönetim Bilişim Sistemleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Üniversiteler, farklı alanlara hizmet sunan ve karmaşık bir yönetim yapısına sahip kurumlardır.
Teknolojinin gelişmesiyle birlikte her birimde ve yönetim seviyesinde kesintisiz veri üretimi
gerçekleşmektedir. Ancak bu verinin dağınık, heterojen ve büyük ölçekli olması, merkezi olarak
toplanmasını ve erişilebilirliğini zorlaştırmaktadır. Bu çalışma, dijital dönüşüm kapsamında üniversite
yöneticilerine yönelik raporlama metriklerinin tespit edilmesi ve tasarım tabanlı araştırma yöntemi ile
bu metriklerin görselleştirilmesini amaçlanmaktadır. Ayrıca elde edilen raporlama metrikleri
çerçevesinde rehber niteliğinde bir kontrol kriter listesi oluşturularak geliştirilecek panellerin
kurumsal ihtiyaçlara uygunluğunu, işlevselliğini ve sürdürülebilirliğini artırmaya yönelik bir
değerlendirme çerçevesi sunmayı, araştırmacılar ve uygulayıcılar için yapılandırılmış ve
tekrarlanabilir bir tasarım süreci sağlamayı hedeflemektedir. Çalışmada, yükseköğretim kurumlarının
raporlama metriklerinin belirlenmesine odaklanarak dijital dönüşüm sürecine geçişi hızlandırmak ve
veri odaklı yönetim anlayışını geliştirmeyi amaçlamaktadır. Atatürk Üniversitesi Bilimsel Araştırma
ve Yayın Etik Kurulundan etik kurul izni alınarak gerçekleştirilen çalışmaya rektör, rektör yardımcısı,
genel sekreter, daire başkanı, dekan ve müdürler olmak üzere toplamda 30 yönetici katılım sağlamıştır.
Örneklem grubu farklı yönetim pozisyonlarını dengelemek adına amaçsal örnekleme yoluyla
seçilmiştir. Çalışmanın veri toplama sürecinde nitel araştırma yöntemlerinden olan görüşme ve
doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. Elde edilen veriler, içerik analizi yöntemiyle incelenmiş olup
analiz sonucunda temalar, alt temalar ve metrikler belirlenmiştir. Ayrıca, yöneticilerin metrik
taleplerini belirleyen hedefler, metriklerin güncellenme ve raporlama periyotları ile her metrik
kapsamında sunulacak bilgi detayları tespit edilmiştir. Ayrıca görüşme formu ve dokümanların analizi
çerçevesinde tasarlanan gösterge panelinin yapısının ortaya konması için bir gezinti haritası
tasarlanmıştır. Metriklerin belirlenmesi ve gezinti haritasının tasarlanması sürecinde, tasarım tabanlı
araştırma yöntemi kullanılarak iki döngüde metrikler doğrultusunda ekran tasarımları geliştirilmiştir.
Son olarak, belirlenen metrikler doğrultusunda 11 bölüm ve 349 sorudan oluşan bir kontrol kriter
listesi hazırlanmıştır. Hazırlanan liste, 10 uzman katılımcı tarafından değerlendirilmiş ve geri
bildirimler doğrultusunda gerekli düzenlemeler yapılmıştır. Çalışma sonucunda dekanlara yönelik 6
tema, 23 alt tema ve 165 raporlama metriği, daire başkanlarına yönelik 17 tema, 42 alt tema ve 198
raporlama metriği, Genel sekretere yönelik 6 tema, 11 alt tema ve 53 raporlama metriği, Rektör
yardımcılarına yönelik 5 tema, 24 alt tema ve 126 raporlama metriği ve son olarak rektöre yönelik 5
tema, 12 alt tema ve 41 raporlama metriği elde edilmiştir. Elde edilen göstergeler arasında her seviyede
öne çıkan 20 temel gösterge elde edilmiştir. Elde edilen metriklerin görselleştirilmesiyle yönetim
sürecinde 16 farklı amaca/hedefe hizmet edebileceği sonucuna ulaşılmıştır. Çalışma sonucunda,
uzman görüşleri doğrultusunda kontrol kriter listesi 11 boyut ve 351 maddeden oluşacak şekilde
yeniden yapılandırılmıştır. Ayrıca, üniversite yönetim sürecinde anomali olarak tanımlanan metrikler,
tasarlanan panelin sahip olması gereken özellikler ve ilgili diğer önemli sonuçlar ortaya konmuştur.
Anahtar Kelimeler: Eğitimde Dijital Dönüşüm, Raporlama Metrikleri, Gösterge Paneli
Tasarımı, Veriye Dayalı Karar Süreci, Kontrol Kriter Listesi

Abstract:
Universities are institutions that provide services to different areas and have a complex
management structure. With the development of technology, uninterrupted data production is taking
place in every unit and management level. However, the fact that this data is scattered, heterogeneous
and large-scale makes it difficult to collect and access it centrally. This study aims to determine the
reporting metrics for university administrators within the scope of digital transformation and to
visualize these metrics with the design-based research method. In addition, it aims to provide an
evaluation framework to increase the suitability, functionality and sustainability of the panels to be
developed for institutional needs by creating a guideline control criteria list within the framework of
the obtained reporting metrics, and to provide a structured and repeatable design process for
researchers and practitioners. The study aims to accelerate the transition to the digital transformation
process and develop a data-driven management approach by focusing on the determination of the
reporting metrics of higher education institutions. A total of 30 administrators, including rectors, vice
rectors, general secretaries, department heads, deans and directors, participated in the study, which
was carried out with the ethics committee permission of the Atatürk University Scientific Research
and Publication Ethics Board. The sample group was selected through purposive sampling in order to
balance different management positions. In the data collection process of the study, interview and
document analysis methods, which are qualitative research methods, were used. The obtained data
were examined with the content analysis method and themes, sub-themes and metrics were determined
as a result of the analysis. In addition, the targets determining the metric demands of the managers,
the update and reporting periods of the metrics and the information details to be presented within the
scope of each metric were determined. In addition, a navigation map was designed to reveal the
structure of the designed dashboard within the framework of the interview form and document
analysis. In the process of determining the metrics and designing the navigation map, screen designs
were developed in line with the metrics in two cycles using the design-based research method. Finally,
a control criteria list consisting of 11 sections and 349 questions was prepared in line with the
determined metrics. The prepared list was evaluated by 10 expert participants and necessary
arrangements were made in line with the feedback. As a result of the study, 6 themes, 23 sub-themes
and 165 reporting metrics for deans, 17 themes, 42 sub-themes and 198 reporting metrics for
department heads, 6 themes, 11 sub-themes and 53 reporting metrics for the secretary general, 5
themes, 24 sub-themes and 126 reporting metrics for vice-rectors and finally 5 themes, 12 sub-themes
and 41 reporting metrics for the rector were obtained. Among the obtained indicators, 20 basic
indicators that stood out at each level were obtained. It was concluded that the obtained metrics could
serve 16 different purposes/goals in the management process by visualizing them. As a result of the
study, the control criteria list was restructured in line with expert opinions to consist of 11 dimensions
and 351 items. In addition, metrics defined as anomalies in the university management process, the
features that the designed panel should have and other relevant important results were revealed.
Keywords: Digital Transformation in Education, Reporting Metrics, Dashboard Design, DataDriven Decision Process, Control Criteria List