Sanayi kaynaklı ağır metal kirliliğinin yol tozları yardımıyla belirlenmesi
Determination of industrial heavy metal pollution by road dust
Yazar: HÜSAMETTİN DIŞBUDAK
Danışman: PROF. DR. HAKAN ŞEVİK
Kastamonu Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Malzeme Bilimi ve Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Hava kirliliği günümüzde küresel ölçekteki en önemli sorunların başında gelmektedir. Hava kirliliği bileşenleri içerisinde en zararlıları ağır metallerdir. Ağır metallerin bazıları düşük konsantrasyonlarda bile insan ve çevre sağlığı açısından toksik, kanserojen ve ölümcül olabilmektedir. Canlılar için besin elementi olarak gerekli olan ağır metallerin dahi yüksek konsantrasyonlarda zararlı olduğu belirtilmektedir. Bundan dolayı ağır metal kirliliğinin değişiminin izlenmesi ve azaltılması büyük önem taşımaktadır.
Ağır metal kirliliğinin başlıca kaynakları madencilik, sanayi faaliyetleri, trafik ve kentleşmedir. Özellikle sanayi kuruluşlarının etrafındaki alanlarda ağır metal kirliliğinin oldukça yüksek olduğu bilinmektedir. Bununla birlikte her bir sanayi kuruluşu farklı ağır metalleri farklı düzeyde yaymakta ve farklı ağır metal kirliliklerine sebep olmaktadır. Bu çalışmada, farklı sanayi kuruluşlarının etrafından alınan üst topraklarda (tozlarda) ağır metal kirliliğinin değişimi araştırılmıştır. Çalışma kapsamında farklı sektörlerde faaliyet gösteren 14 fabrikanın etrafındaki toprakların üst yüzeyindeki tozlardan örnekler alınmıştır. Çalışmaya referans olması açısından, etrafında sanayi kuruluşlarının bulunmadığı ormanlık alandan da örnekler alınmıştır. Böylece çalışma toplam 15 lokasyonda yürütülmüştür. Bu lokasyonlardan alınan yol tozlarında 40 adet ağır metal analizi yapılarak sonuçlar Varyans analizi ve Duncan testi kullanılarak değerlendirilmiştir.
Çalışma sonucunda orman toprağında belirlenen Mg, Ca, Fe, As, Bi, B, Cd, Cu, In, Pb, Se, Sr, Tl, Ge, Pt, Sb, Sn, Ga, Ni, Ag, V, Mo, Nb, Pd, Ti ve Zr konsantrasyonları oldukça düşüktür. Bu sonuçlar orman toprağının ağır metal içeriğinin diğer lokasyonlara göre çok daha düşük seviyede olduğunu yani sanayi faaliyetlerinin ağır metal kirlilik kaynağı olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma sonucunda Sc, As, Ba, Be, Cd, Co, Ni, Se, Tl, V, Pd, Pt, Sb, Sn ve Tl gibi insan ve canlı sağlığı açısından çok tehlikeli bazı ağır metallerde geri dönüşüm fabrikası, kimya fabrikası ve maya fabrikası etrafındaki tozlarda elde edilen değerlerin son derece yüksek olduğu belirlenmiştir.

Abstract:
Air pollution is one of the most important global problems today. The most harmful components of air pollution are heavy metals. Some of the heavy metals can be toxic, carcinogenic and fatal for human and environmental health even at low concentrations. Even heavy metals, which are essential nutrients for living organisms, are reported to be harmful at high concentrations. Therefore, monitoring and reducing the change of heavy metal pollution is of great importance.
The main sources of heavy metal pollution are mining, industrial activities, traffic and urbanization. It is known that heavy metal pollution is quite high especially in the areas around industrial establishments. However, each industrial establishment emits different heavy metals at different levels and causes different heavy metal pollution. In this study, the variation of heavy metal pollution in topsoils (dust) taken from around different industrial establishments was investigated. Within the scope of the study, samples were taken from the dust on the top surface of the soils around 14 factories operating in different sectors. As a reference for the study, samples were also taken from the forested area where there were no industrial establishments around. Thus, the study was conducted in a total of 15 locations. Road dust from these locations was analyzed for 40 heavy metals and the results were evaluated using Analysis of Variance and Duncan test.
As a result of the study, the concentrations of Mg, Ca, Fe, As, Bi, B, Cd, Cu, In, Pb, Se, Sr, Sr, Tl, Ge, Pt, Sb, Sn, Ga, Ni, Ag, V, Mo, Nb, Pd, Ti and Zr determined in forest soil are quite low. These results show that the heavy metal content of forest soil is much lower than in other locations, that is, industrial activities are a source of heavy metal pollution. As a result of the study, some heavy metals such as Sc, As, Ba, Be, Cd, Co, Ni, Se, Tl, V, Pd, Pt, Sb, Sn and Tl, which are very dangerous for human and living health, were found to be extremely high in the dust around the recycling factory, chemical factory and yeast factory.