Desimetrik nüfus yoğunluğuna göre acil toplanma alanlarının dağılışının incelenmesi: Afyonkarahisar örneği
Analysis of the distribution of emergency assembly areas according to dasymetric population density: The case of Afyonkarahisar
Yazar: ZÜLAL KUZU KILIÇ
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA KÖSE
Afyon Kocatepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı / Coğrafya Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Coğrafya = Geography

Özet:
Şehir alanlarında nüfus homojen bir şekilde dağılış göstermemektedir. Meskun alanların 
yoğun olduğu mahallerde nüfus yoğunluğu fazla iken kamusal alanların, yeşil alanların, 
açık alanların, ticaret merkezlerinin, organize sanayi bölgelerinin yer aldığı alanlarda
nüfus daha seyrek dağılım göstermektedir. Aynı şekilde doğal afetlerden korunmak ya 
da doğal afetlerin yıkıcı etkilerini en aza indirmek amacı ile yetkililerce belirlenen acil 
toplanma alanları da şehir merkezlerinde homojen bir dağılış göstermemektedir. Bu 
dağılışta şehir planları ve şehrin kurulduğu yerin jeomorfolojik özellikleri de etkilidir.
Şehir alanlarında yaşayan insanların olası afet esnasında ya da sonrasında acil toplanma 
alanlarına güvenli şekilde erişimi can güvenliği için son derece önemlidir. Bu 
doğrultuda mevcut acil toplanma merkezlerinin analizi ve erişebilirlilik düzeylerinin 
tespiti önem arz etmektedir. Bu araştırmada doğal afet riski fazla olan Afyonkarahisar 
merkez ilçesinde yer alan mahalleler çalışma sahası olarak seçilmiş ve nüfusun acil 
toplanma alanlarına erişim düzeyleri test edilmiştir. Bu kapsamda şehir merkezinin arazi 
kullanım planlarından yararlanılarak merkez ilçe genelinde desimetrik nüfus yoğunluğu 
tespit edilmiş ve nüfusun ulaşabileceği toplanma alanları belirlenmiştir. Analiz 
esnasında birbirinden farklı erişebilirlilik yöntemleri kullanılarak nüfusun erişim 
düzeyleri mahalle ölçeğinde hem mesafeye hem de zamana göre analiz edilmiştir.
Akademik çalışmalarda en fazla 500 metre mesafede bir acil toplanma alanına erişimin
sağlanması gerektiği üzerinde durulmuştur. Elde edilen analiz sonuçlarına göre yollar 
dikkate aldığında mevcut nüfusun yarısı 500 metre mesafede bir acil toplanma alanına
erişim sağlayabilirken yolları dikkate almadığımızda nüfusun yüzde yetmiş beşi bir acil 
toplanma alanına erişim sağlayabilmektedir. Ayrıca 5000 metrelik geniş bir mesafede 
bile herhangi bir acil toplanma alnına erişim sağlayamayan nüfusun olduğu 
görülmüştür. Acil toplanma alanlarının bazı mahallelerde sayıca az olması erişim 
düzeylerini önemli ölçüde etkilemiştir. Ayrıca acil toplanma alanın konumu yerleşim 
yerlerine yakınlığı erişim düzeyini etkileyen diğer bir unsurdur. Yeni yerleşim 
alanlarının oluşması, nüfusun bu yerleşim alanlarında yoğunlaşması nedeniyle acil 
toplanma alanlarının günün ihtiyaçlarına göre yeniden revize edilmesi faydalı olacaktır.
Anahtar Kelimeler: Acil Toplanma Alanları, Desimetrik Nüfus Yoğunluğu, Coğrafi 
Bilgi Sistemleri

Abstract:
In urban areas, the distribution of the population is not homogeneous. Neighborhoods 
with high residential density exhibit higher population density, while areas with public 
spaces, green areas, open spaces, commercial centers, and organized industrial zones 
tend to have a more sparse population distribution. Similarly, emergency gathering 
areas designated by authorities to protect against natural disasters or to minimize their 
destructive effects do not show a homogeneous distribution in city centers. The urban 
planning and the geomorphological characteristics of the location where the city is 
established also influence this distribution. It is crucial for the safety of residents to have 
secure access to emergency gathering areas during or after potential disasters. In this 
regard, analyzing the existing emergency gathering centers and determining their 
accessibility levels is of great importance. In this study, neighborhoods in the central 
district of Afyonkarahisar, which is at high risk for natural disasters, were selected as 
the study area, and the population's access levels to emergency gathering areas were 
tested. Utilizing land use plans of the city center, the demographic population density 
was determined throughout the central district, and the gathering areas that the 
population could access were identified. During the analysis, various accessibility 
methods were employed to assess the population's access levels at the neighborhood 
scale in terms of both distance and time. Academic studies emphasize that access to an 
emergency gathering area should be provided within a maximum distance of 500 
meters. According to the analysis results, while considering roads, half of the existing 
population can access an emergency gathering area within 500 meters; when roads are 
not considered, 75% of the population can reach an emergency gathering area. 
Additionally, it was observed that there is a portion of the population that cannot access 
any emergency gathering area even within a broader distance of 5000 meters. The 
limited number of emergency gathering areas in some neighborhoods significantly 
affected accessibility levels. Moreover, the proximity of the emergency gathering area's 
location to residential areas is another factor influencing access levels. Given the 
formation of new residential areas and the population concentration in these locations, it 
would be beneficial to revise the emergency gathering areas according to current needs.
Keywords: Emergency Assembly Areas, Desimetric Population Density, Geographic 
Information Systems"