Sınırlı bağımlı değişkenli modeller ve ülkelerin gelişmişlik düzeyleri üzerine uygulama
Models with limited bounded variables and an aplication on the development levels of countries
Yazar: MİRAÇ EREN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ARİF KUBAT
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ekonometri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Ekonometri = Econometrics
Dizin: Gayri safi milli hasıla = Gross national product ; Gelişmiş ülkeler = Developed countries ; Logit modeli = Logit model ; Sosyoekonomik gelişmişlik endeksi = Socioeconomic development indeks ; Sınırlı bağımlı değişken = Bounded dependent variable ; Tobit model = Tobit model ; İnsani gelişmişlik endeksi = Human development index

Özet:
Bu çalışmanın amacı ülkelerin gelişmişlik düzeylerine etki eden faktörleri incelemektir. Böylece Türkiye'nin de aralarında bulunduğu gelişmiş ülkeler grubundaki bir ülkenin çok gelişmiş statüsüne ulaşabilmesi için nasıl bir yol izleyeceği belirlenmiştir. Bu analiz farklı yöntemlerle yapılabilirse de bu çalışmada iki seçenekli bağımlı nitel değişkenli modeller ve sınırlı değişkenli modeller ile inceleme yapılmıştır.Ekonometride yaygın olarak kullanılan regresyon modellerinde özel durumlarda özel değişkenler kullanılması gerekmektedir. Bu değişkenlerden biri de nitel değişkenlerdir. Nitel değişkenler modellerde bağımlı değişken olarak yer alabilirler. Bu tür modeller söz konusu olduğunda doğrusal olasılık, logit ve probit modelleri kullanılmaktadır. Ayrıca bağımlı değişkenin sınırlı olduğu durumlarda da tobit modeli tercih edilmektedir. Kavram birliği sağlamak için bu modeller çalışmanın birinci bölümünü oluşturmaktadır. Çalışmanın ikinci bölümünde ise yapılan uygulama ile ülkelerin gelişmişlik durumunu etkileyen faktörler iki seçenekli logit, probit ve alttan sansürlü tobit modelleri ile incelenerek bulunan sonuçlar birbirleri ile kıyaslanmıştır. Buna göre her model için etkin faktörler; doğumda yaşam beklentisi, eğitim çağındaki nüfusun öğrenim görme oranı, kadınların işgücüne katılım oranının erkeklerin katılım oranına göre yüzdesi, kişi başına düşen Gayrisafi Milli Hasıla olarak belirlenmiştir.

Abstract:
The aim of this study is to investigate the factors affecting the development levels of countries. From the results of the study, road map of developed countries for reaching at very developed level was determined. Even if such analyses might have been conducted using various methods, models with bounded quantitative variables and limited bounded variables were used in the present study.It is a requirement to use special variables for special conditions in regression models used commonly in econometrics. Quantitative variables are among such variables. Quantitative variables can be used in such models as bounded variables. Linear probability, logit and probit models can be used in addition to Tobit model when bounded variable is limited. These models are mentioned at the first stage of the study in order to have a conceptual harmony. At the second stage of the study, factors affecting the development levels of the countries were investigated using two ? option logit, probit and bottom censored Tobit model and the results were compared to each other. It was found from the results of the study that effective factors for each model are life expectancy at birth, rate of educated population at the age of education, percentage of labour force participation rate of women to men and GDP.