Erken çocukluk döneminde özel gereksinimli çocuğu olan ebeveynlerin çocuklarına beceri öğretmelerinde ev ziyareti uygulamasının etkililiği
Effectiveness of home visiting practice for parents with special needs children in teaching skills to their children in early childhood
Yazar: ŞEYDA YILDIRIM PARLAK
Danışman: DOÇ. DR. FUNDA AKSOY
Anadolu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı / Zihin Engelliler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırma, 2022-2023 yıllarında Gaziantep ilinde yaşayan özel gereksinimli çocuğu olan anneler örneğinde, gelişimsel yetersizliği olan 0-6 yaş arasındaki çocukların ebeveynlerine yönelik geliştirilen ev ziyareti planıyla uygulama yapılarak günlük rutinleri içerisinde çocuklarına kendi belirledikleri becerileri öğretmelerine yönelik onları destekler hale getirmeyi amaçlamaktadır.  Araştırmanın katılımcıları dört özel gereksinimli çocuk ve anneleridir. Araştırma keşfedici sıralı karma yöntem ile desenlenmiştir. Araştırmanın ilk aşaması olan ebeveyn ve çocukların gereksinimlerini belirlemede ebeveynlerin çocuklarına beceri öğretmeye yönelik gereksinimleri belirlenmiştir. Ebeveynler, çocukları için kaşıkla dökmeden yeme, pantolon çıkarma ve el yıkama becerilerinin öğretimine gereksinimleri olduğunu ifade etmiştir. Araştırmanın ikinci aşamasında ebeveynlerin belirttikleri gereksinimler doğrultusunda ev ziyareti uygulaması planlanmış ve uygulanmıştır. Ev ziyaretinin etkililiği tek denekli araştırma yöntemlerinden davranışlar arası çoklu yoklama modeli kullanılarak sınanmıştır. Ardından katılımcı annelerin ev ziyareti uygulamasına yönelik değerlendirmeleri alınmıştır. Ev ziyaretlerinde çocuklarına hazırlık yapma, yönerge sunma, model olma, ihtiyaç halinde ipucu sunma, pekiştirme vb. basamakları kullanarak beceri öğretir hale geldikleri görülmüştür. Çocuklarının hedeflenen becerileri edindikleri; katılımcıların öğretim bittikten 2, 4 ve 6 hafta sonra kazandıkları becerileri sergiledikleri ve ortam, materyal ve farklı beceriye genelledikleri görülmüştür. Ebeveynlerin değerlendirmelerinde ev ziyareti uygulamasının kendilerine öğretme becerilerini kazandırdığını ve çocuklarının da becerileri öğrendiklerini belirttikleri görülmüştür.

Abstract:
This research aims to support mothers with children with special needs living in Gaziantep in 2022-2023 with the home visit plan developed for parents of children aged 0-6 with developmental disabilities, and to support them in teaching their children the skills they have determined within their daily routines. The participants of the research are four children with special needs and their mothers. The research was designed with an exploratory sequential mixed method. In the first stage of the research, determining the needs of parents and children, the needs of parents for teaching skills to their children were determined. Parents stated that they need to teach their children the skills of eating without spilling, taking off trousers, and washing hands. In the second stage of the research, home visits were planned and implemented in line with the needs stated by the parents. The effectiveness of home visiting was tested using the cross-behavioral multiple probe model, one of the single-subject research methods. Then, the participating mothers' evaluations regarding the home visit were taken. During home visits, they prepare their children, provide instructions, act as a model, offer clues when needed, reinforce, etc. It has been observed that they have become able to teach skills by using the steps. Their children acquire the targeted skills; It was observed that the participants demonstrated the skills they acquired 2, 4 and 6 weeks after the end of the training and generalized them to the environment, material and different skills. In the evaluations of the parents, it was seen that they stated that the home visit helped them gain teaching skills and that their children also learned the skills.