Milli Mücadele döneminde iç isyanların çıkışında dini faaliyet ve propagandanın rolü
The Role of religious activity and propaganda in civil outbreaks during the Turkish National Struggle for independence
Yazar: HALİS KARAASLAN
Danışman: PROF. DR. ERDOĞAN FIRAT
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1997
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology ; Türk İnkılap Tarihi = History of Turkish Revolution
Dizin: Din sosyolojisi = Religious sociology ; Dini unsurlar = Religious elements ; Fetvalar = Fatwas ; Milli Mücadele Dönemi = National Struggle Period ; Propaganda = Propaganda ; İsyanlar = Rebellions

Özet:
Birinci Dünya Savaşı'nı kaybeden Osmanlı İmparatorluğu, savaş sonrası ilân edilen Mondros Mütarekesi ile İtilâf Devletleri'nin işgaline uğramıştır. Bu işgal sırasında, özellikle Batı Anadolu'da müslüman halka yapılan mezalim, Anadolu Millî Hareketi'nin doğmasına zemin hazırlamıştır. Anadolu insanı, Mustafa Kemal ATATÜRK'ün önderliğinde giriştiği Kurtuluş Mücadelesini kazanarak genç Türkiye Cumhuriyeti Devleti'ni kurma başarısını göstermiştir. Böylece Türk Milleti için bağımsızlık uğruna ölümüne bir savaş olan Milli Mücadele, aynı zamanda yeni bir devletin de doğmasına imkân sağlamıştır. Millî Harekete karşı olan güçler (Sultan-Halife, İstanbul Hükümeti ve İtilâf Devletleri), Anadolu Millî Hareketini yok edebilmek için yoğun bir din istismarına girişmiştir. Bu istismarın en önemi aracı ise, İngilizlerin isteği doğrultusunda çıkarılan, millî hareketin lider kadrosunu ölüme mahkum eden ve Anadolu'da ortaya çıkan isyan hareketlerini alevlendiren 'fetva' olmuştur. Anadolu'nun, Millî hareketi destekleyen ve harekete öncülük eden, sağduyu sahibi din adamları ise, bu dinsel söyleme karşı, millî harekete meşruiyet kazandıran karşı bir fetva çıkarmışlardır. Böylece bir çeşit "Fetvalar Savaşı" gündemi işgal etmiştir. Milli Mücadele Dönemi boyunca, din olgusunun ve dinsel kurumların çoğu zaman millî hareket etrafında birleştirici rol oynamalarına rağmen, zaman zaman da toplumsal yapının cehalet içerisinde olduğu ve dinin söylemlerinin de gerektiği gibi anlaşılamadığı durumlarda, bölücü bir işlevi üstlendiği görülmektedir.

Abstract:
Having been defeated in the First World War, The Ottoman Empire was occupied by the Entente Powers after the conclusion of Montreaux Truce. The appresssion, that had been especially on the muslims in the Western Anatolia, prepared the ground for the National Movement. The People of Anatolia, who win the National Struggle for Independence under the leadership of Mustafa Kemal ATATÜRK, accomplished to establish the Republic of Turkey. Therefore the National Struggle, which had been an Independence War Worth dying far, had also been a basis for foundadition of a new state. The forces (Sultan-Khalife, Government of Istanbul and Entente Powers) against the National Movement started an explaition of Religion in order to corrupt the National Movement. The most important instrument in this process was the religious decleration (Fatwa) urged by British that required the assassination of the leaders of the National Movement, and that spurred the rebellious movements in Anatolia. On the other hand the members of religious class with common sense, who supported the National Movement, gave a counter-decleration which provided the legitimacy of the National Movement. Therefore, there came out a "Battle of the Religious Declerations". Despite the fact that religion itself and the religious institutions play a unifying role for the National Movement during the National Struggle Period, someties they function as a separatist during the times when ignorance reign over the society and the revelations are misinterpreted.