Depremlerin kentlerdeki altyapı sistemlerine etkilerinin incelenmesi
Investigation of the effects of earthquakes on urban infrastructure systems
Yazar: ZEYNEP GENCAL ER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ RECEP ÖZAY
İstanbul Arel Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Kentsel Sistemler Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering

Özet:
Kentsel altyapı; elektrik, gaz, ulaşım, iletişim, su ve atıksu hizmetleri sağlayan kritik sistemlerdir. Günümüzde bu sistemler, kent sakinlerinin temel ihtiyaçlarını karşılamak, yaşam kalitesini arttırmak ve kentlerin işleyişini sürdürmek için hizmet vermektedir. Depremler, yaşam hattı sistemlerinin çalışmasını olumsuz etkilediğinde, kaynakların akışı ve toplumları ayakta tutan hizmetlerin temini kesintiye uğrar; bu kesintiler bölgesel, ulusal ve hatta küresel çapta sosyal ve ekonomik etkilere neden olabilmektedir. Yüzyıllar boyunca ülkemiz, hem can hem de mal kaybı ile sonuçlanan birçok büyük depremle karşı karşıya kalmıştır. Türkiye'nin deprem gerçeğiyle yaşama mücadelesi devam ederken, 6 Şubat 2023 tarihinde Kahramanmaraş ilimizde meydana gelen depremler, Türkiye'yi büyük ölçüde sarsan, yüzyılda bir görülen büyük bir felaket olarak kayıtlara geçmiştir. Konut, ticari ve kamu binaları ciddi şekilde etkilenmiş, birçoğu yapısal hasara uğramış veya tamamen yıkılmıştır. Bununla birlikte kentsel altyapı sistemlerinin hizmet dışı kalması, afetten etkilenen insanlar üzerinde geniş kapsamlı etkiler yaratmış; yerel ekonomi, sosyal hayat ve günlük yaşamın sürdürülebilirliği olumsuz etkilenmiştir. Bu araştırma, deprem nedeniyle kentsel altyapı sistemlerinde meydana gelen hasarları, bu hasarlar sonucu oluşan kesintilerin yarattığı etkileri, altyapının hasar görmesine neden olan faktörleri ve kentsel altyapı sistemlerinin birbirleriyle olan bağımlılıklarının ortaya konulmasını amaçlamıştır.
Bu araştırmada nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Nitel araştırma yönteminin bir deseni olan durum çalışması modelinde, bir veya birkaç duruma ilişkin etkenler bütüncül bir yaklaşımla araştırılmakta ve ilgili durumu nasıl etkiledikleri ve ilgili durumdan nasıl etkilendikleri üzerine derinlemesine araştırma yapılmaktadır. 
Veriler yarı yapılandırılmış görüşme tekniği ile toplanmıştır. Görüşme formundaki sorular literatür taraması yapılarak araştırmacı tarafından hazırlanmış; her sektör için ayrı görüşme formu oluşturulmuştur. Görüşme formları kullanılarak her sektörden toplamda iki katılımcı ile ön uygulama yapılmıştır. Ön uygulamada elde edilen görüşme kayıtları, araştırmacı tarafından dinlenmiş ve görüşme formlarından çıkarılacak ya da eklenecek sorular belirlenmiştir. Son haliyle elektrik, iletişim, ulaşım, su ve atık su altyapılarını kapsayan görüşme formlarının her biri beş sorudan oluşmaktadır. Her sektörden 10 kişi olacak şekilde toplamda 40 kişi ile görüşülmüş; katılımcıların izni alındıktan sonra görüşmeler ses kaydına alınmıştır.
Görüşmelerden elde edilen verilerin çözümünde nitel veri analizi yöntemlerinden içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Araştırma kapsamında elektrik, haberleşme, ulaşım, su ve atıksu dahil olmak üzere kentsel altyapının farklı alanlarında aktif olarak görev alan uzmanlar ile yapılan görüşmeler kayıt altına alınmıştır. İçerik analizi öncesinde kayıt altına alınan görüşmeler metin halinde Microsoft Word'e aktarılmış ve analize uygun veri metinleri haline getirilmiştir. Ardından görüşmelere ilişkin veri metinleri, defalarca okunarak, satır satır okuma tekniği ile değerlendirilmiş ve kod listesi oluşturulmuştur. Taslak kodların gözden geçirilmesi ve yeni kodların ortaya çıkarılması suretiyle kodların nihai hale getirilmesi sağlanmıştır. Kodlama sürecinin ardından elde edilen kodlar bir araya getirilerek ortak noktaları belirlenmiş ve böylece araştırma bulgularının ana hatlarını oluşturacak temalar oluşturulmuştur. Son olarak, veriler QDA Miner programı kullanılarak analiz edilmiş ve okuyucunun anlamasını kolaylaştıran grafikler elde edilmiştir. Araştırmanın analiz süreci sonunda ortaya çıkan kod listesi ve kod listesiyle uyumlu temalar, bulgular halinde tanımlanmaya ve yorumlanmaya hazır hale getirilmiştir.

Abstract:
Throughout the centuries, our country has faced countless earthquakes that resulted in loss of life and property. While Turkey continues its struggle to live with the reality of earthquakes, the earthquakes that occurred in our province of Kahramanmaraş on February 6, 2023, have been recorded as a m ajor disaster that has greatly shaken Turkey, occurring once in a century.  Residential, commercial, and public buildings have been severely affected, with many experiencing structural damage or complete collapse. Moreover, the disruption of urban infrastructure systems has led to extensive effects on the individuals affected by the disaster; local economy, social life, and the sustainability of daily life have been negatively affected. This study aims to investigate the damages in urban infrastructure systems caused by the earthquake, the effects of resulting interruptions, the factors contributing to infrastructure damage, and the interdependencies among urban infrastructure systems.
This study utilizes a qualitative research method. In the case study design, which is a pattern of qualitative research, factors related to one or more situations are investigated with a comprehensive approach. In-depth research is conducted on how these factors influence the relevant situation and how they, in turn, are affected by the specific circumstance. The data was collected through a semi-structured interview technique. The interview questions in the form were prepared by the researcher through a literature review, and a separate interview form was created for each infrastructure. Using these forms, a preliminary application was conducted with a total of two participants from each sector. 
The interview recordings obtained during the pilot study were examined by the researcher, and questions to be extracted or added to the interview forms were determined. The final versions of the forms, covering electricity, communication, water and wastewater, and transportation infrastructures, each consist of five questions. A total of 40 individuals were interviewed, with 10 people from each sector. After obtaining the participants' consent, the interviews were recorded.
The data obtained from the interviews were analyzed using the content analysis method, a qualitative data analysis approach. Within the scope of the research, interviews with experts actively involved in various fields of urban infrastructure, including electricity, communication, transportation, water, and wastewater, were recorded. Before content analysis, the recorded interviews were transcribed into text format using Microsoft Word and transformed into data texts suitable for analysis. Subsequently, the data texts related to the interviews were evaluated by repeatedly reading them using the line-by-line reading technique, and a code list was created. The draft codes were finalized through a review of the codes and the creation of new codes. After the coding process, the obtained codes were brought together to identify commonalities, thus forming themes that would outline the main findings of the research. Finally, the data were analyzed using the QDA Miner program. At the end of the research analysis process, the resulting code list and corresponding themes were prepared for description and interpretation of the findings.