Endemik ferula tenuissima hub. mor&peşmen kökleri üzerinde fitokimyasal çalışmalar
Phytochemical studies on endemic ferula tenuissima hub. mor & peşmen roots
Yazar: FADİME AYDOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. ŞÜRA BAYKAN
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmasötik Botanik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Botanik = Botany ; Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology

Özet:
Endemik Ferula Tenuissima Hub. Mor&Peşmen Kökleri Üzerinde Fitokimyasal Çalışmalar

 Apiaceae (Umbelliferae) familyasının Ferula L. cinsi dünyada yaklaşık 185 tür, Türkiye'de ise 23 takson ile temsil edilmektedir. Bu cinsin farklı türleri Anadolu'da halk arasında genel olarak "çaşır, çakşır otu, çanşur, çağşır'' gibi isimlerle bilinmekte ve kökleri kuvvet verici, afrodizyak, mikropları öldürücü, öksürük sökücü, hemoroit tedavisinde, idrar yolu hastalıklarında ve zehirlenmelere karşı panzehir olarak kullanılmaktadır.
Ferula L. türleri üzerinde yapılan fitokimyasal çalışmalar ile ana bileşik grupları olarak monoterpen, seskiterpen (özellikle dukan tip seskiterpen esterler), kumarin ve triterpen yapıda maddeler ve bunların glikozitleri elde edilmiştir.
Ferula L. türlerinden elde edilen ekstre ve saf bileşiklerin yapılan biyoaktivite çalışmalarında afrodizyak, sitotoksik, antimikrobiyal, antihelmentik, antikonvülzan, antispazmodik ve antioksidan özellik gösterdiği saptanmıştır. 
Ferula tenuissima Hub.-Mor&Peşmen Anadolu'da Osmaniye bölgesinde dar yayılış gösteren endemik bir bitkidir. Çok yıllık polikarpiktir. Yapılan literatür tarama sonucu üzerinde yapılmış herhangi bir fitokimyasal çalışmasına rastlanmamıştır.
 Bu çalışmada; Ferula tenuissima bitkisinin köklerinden elde edilen hekzan, kloroform ve metanol ekstrelerinin PC-3 (insan prostat kanseri kemik metastazı) hücre hattında sitotoksik etkinliği araştırılmıştır. Hekzan ve kloroform ekstreleri etkili bulunmuştur (sırasıyla IC50: 9.33 ve 17.99 µg/ml). Bu ekstrelerden fitokimyasal çalışmalarla elde edilen üç bileşiğin 1D (1H, 13C NMR) ve 2D NMR (HMBC, HSQC, COSY, ROESY) ile LC-MS ile yapıları aydınlatılmış ve dukan tip seskiterpen yapıda ferutinin, elaositrin-A ve teferidin oldukları saptanmıştır. Bu bileşiklerin de ayrıca farklı konsantrasyonlarda PC-3 üzerinde sitotoksik aktivitesi incelenmiştir. Ferutinin 19.7 M ile en yüksek sitotoksik aktiviteyi göstermiştir.

Anahtar kelimeler: Ferula tenuissima, seskiterpen, dukan, prostat kanseri,
sitotoksisite

Abstract:
Phytochemical Studies on Endemic Ferula tenuissima Hub. Mor & Peşmen Roots

The genus Ferula L. of the Apiaceae (Umbelliferae) family is represented by about 185 species in the world and 23 taxa in Turkey. In Anatolia, different species of the genus are known as "caksır ot, cansur, cagsır''. The roots are used as an antidote in poisonings, aphrodisiae, antimicrobial, expectorant and antihemorrhoid, as well as to treat urinary tract disorders.
Monoterpenes, sesquiterpenes (especially in ester forms), coumarins and triterpenes and their glycosides were found to be the main constituents of the genus in phytochemical studies.
Aphrodisiac, cytotoxic, antimicrobial, antihelminthic, anticonvulsant, antispasmodic and antioxidant properties were proven in bioactivity studies.
Ferula tenuissima Hub. Mor&Peşmen is an endemic species with narrow inhabititation in the Osmaniye region of Anatolia. It is a perennial polychaete. In the literature survey, phytochemical study was encountered.
 In this study; cytotoxic effects of the hexane, chloroform and methanol extracts from the roots of Ferula tenuissima on PC-3 (human prostate cancer bone metastasis cell line ) were investigated. The hexane and chloroform extracts were found to be active (IC50: 9.33 and 17.99 µg/ml, respectively). 
Three compounds were isolated using chromatographic methods and structures of the compounds were elucidated by spectral methods, ( 1D-, 2D NMR and LC-MS). as ferutinin, elaositrin-A and teferidin, daucan-type sesquiterpenes .These compounds were also tested for their cytotoxic activities versu PC-3 cell line at different concentrations. Ferutinin exhibitited the highest cytotoxic activity with 19.7 M IC50 value.
Keywords: Ferula tenuisssima, sesquiterpene, daucane, prostate cancer, cytotoxicity