Enerji sektörünün çok değişkenli zaman serileri analizi ile incelenmesi
Multivariate time series analysis of the energy sector
Yazar: SULTAN KUZU
Danışman: PROF. DR. AYŞE NEYRAN ORHUNBİLGE
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Sayısal Yöntemler Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Ekonometri = Econometrics ; Enerji = Energy ; İşletme = Business Administration
Dizin: Borsa = Stock exchange ; Borsa İstanbul = İstanbul Stock Exchange ; Enerji = Energy ; Enerji sektörü = Energy sector ; Ham petrol = Crude oil ; Makroekonomik değişkenler = Macroeconomic variables ; Petrol = Petroleum ; Vektör otoregresyon modeli = Vector autoregression model ; Zaman serileri analizi = Time series analysis ; Çok değişkenli zaman serileri = Multivariate time series

Özet:
Ekonomide hisse senedi fiyatlarını etkileyen faktörler, geçmişten günümüze her dönem merak uyandıran bir konu olmuştur. Hem gelişmiş ülkelerde hem de gelişmekte olan ülkelerde yatırımcılar için borsaların hangi mikro ve makroekonomik değişkenlerden ne ölçüde etkilendiğinin saptanması oldukça önemlidir. Çünkü yatırımcılar bu doğrultuda, yatırım politikalarını belirleyip, kararlarını ekonominin gidişatına göre alırlar. Bu çalışmada da petrol gibi dünyada en çok kullanılan ve aynı zamanda uluslararası piyasalara da yön veren bir enerji kaynağının, İstanbul Borsasındaki bir takım endeksler üzerindeki etkisi araştırılmaktadır. Bu amaçla borsayı etkileyen diğer makroekonomik değişkenler çok değişkenli zaman serileri yöntemleri ile analiz edilmiştir. 2005/01-2015/12 dönemi arasındaki aylık verilerle Borsa İstanbul'da (BİST) yer alan 7 endeks ve ilgili makroekonomik değişkenlerle analizler yapılmıştır. İncelenen endeksler, BİST 100, BİST 30, BİST Elektrik, BİST Kimya, BİST Sınai, BİST Teknoloji, BİST Ulaştırma ve bu endekslerle ilişkili olduğu düşünülen makroekonomik değişkenler ise, petrol fiyatları, faiz oranları, döviz kuru, üretici fiyat endeksi ve sanayi üretim endeksidir. Çalışmanın sonucunda ise, incelenen endeks puanlarında, petrol fiyatlarının etkisinin oldukça düşük olduğu, faiz oranları ve döviz kurunun ise çoğu endekste güçlü etkisi olduğu saptanmıştır. 7 endekste de 2008 krizinin etkili, yani bu dönemde yapısal kırılmaların var olduğu görülmüştür. Ayrıca makroekonomik değişkenlere verilen şokların kısa dönemde tepkilere neden olduğu, uzun dönemde ise tepkilerin kalıcı etkisinin olmadığı saptanmıştır.

Abstract:
From the past to present, the factors affecting stock prices have always been intriguing subject matter in economics. For investors in both developing and developed countries, the determination of which micro and macroeconomic variables have an effect on stock exchanges to what extent is important. It is because investors determine their investment policies accordingly and make decisions in line with the general course of the economy. In this study effect of oil, which is most widely used energy resource in the world and which steers the direction of international markets, on some indices in Istanbul Stock Exchange, is investigated. For this purpose, other macroeconomic variables affecting the stock exchange have been analyzed employing multivariate time series methods.  Using monthly data in the period 2005/01-2015/12, analyses were made with 7 indices in BIST and relevant macroeconomic variables. The analyzed indices are BIST 100, BIST 30, BIST Electricity, BIST Chemistry, BIST Industrial, BIST Technology, BIST Transportation, and the macroeconomic variables considered to be related to these indices are oil prices, interest rates, foreign exchange rates, producer price index and industrial production index. As a result of this study it has been observed that oil prices have quite a low effect on points of analyzed indices, however, interest rates and foreign exchange rates have a strong effect on many of the indices. It has also been observed that economic crisis of 2008 has an effect on all of the 7 indices, showing that there were structural breaks in this period. In addition, it has been determined that shocks to macroeconomic variables caused responses in the short term. However, these responses were not permanent in the long term.