Potasyum seviyelerinin farklı azot uygulamaları altında ekmeklik buğdayda ürün, ürün bileşenleri ve kaliteye etkileri
Effect  of different potassium levels supplied with different nitrogen doses, on yield, yield components and quality of bread wheat
Yazar: GÜLEN GONCA MERSİN
Danışman: PROF. DR. NEVİN ERYÜCE
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Çalışma 2011-2012 üretim döneminde azot ve potasyum uygulamalarının ekmeklik buğday (Triticum aestivum L.) olan Galil çeşidinde ürün, ürün bileşenleri ve kaliteye etkilerini incelemek amacıyla yürütülmüştür. Deneme tesadüf blokları desenine göre düzenlenmiş, dört azot (0- 7.5- 15.0- 22.5 kg N da-1), üç potasyum (0- 15.0- 22.5 kg K2O da-1) dozu dört yinelemeli uygulanmıştır. 
Tane ve saman verimleri sırasıyla 159-461 kg da-1 ve 175-490 kg da-1, bin tane ağırlığı 42.7-48.1 g, bitki boyu 56.0-76.6 cm, başak boyu 5.7-9.1 cm, ham protein oranı ise %11.2-13.2 aralıklarında bulunmuştur. Tane ve saman azot içerikleri %1.799-2.107 ve %0.385-0.546, taneyle kaldırılan N miktarı 3.045-9.677 kg da-1, samanla kaldırılan azot miktarı 0.674-2.677 kg da-1 olarak gözlenirken, tane ve saman potasyum içerikleri % 0.325-0.360 ve %0.727-0.983, taneyle kaldırılan potasyum miktarı 0.519-1.571 kg da-1, samanla kaldırılan potasyum miktarları ise 1.427-4.743 kg da-1 aralıklarında belirlenmiştir.
Artan azot uygulamalarıyla tane verimi, saman verimi, bin tane ağırlığı, bitki boyu, başak boyu, ayrıca tane, saman potasyum içerikleri, her ikisiyle kaldırılan azot ve potasyum miktarlarında artışlar sağlamıştır. Artan azot uygulamalarının tane ve samanla kaldırılan azot miktarlarını aynı yönde arttırdığı ve azot içeriklerine göre daha belirgin etkilediği gözlenmiştir.
Tane ve saman verim değerleri artan azot dozlarıyla sürekli artmakla birlikte, N1.0 ve N1.5 dozlarının aynı ve birinci istatistiksel grupta yer alması, bölge için önerilen 15 kg da-1 azot uygulamasını doğrulamış, koşullara göre 22.5 kg da-1'a kadar çıkılabileceğini göstermiştir. Tane ve saman ürün miktarları N1.0 uygulaması altında K1.0 dozuna kadar, istatistiksel yönden anlamsız olsa da artmıştır. Tane ve samanla kaldırılan potasyum miktarları azotun potasyum alınımını arttırdığını ortaya koymuş, bin tane ağırlığı, tane potasyum içeriği ve taneyle kaldırılan potasyum miktarlarında N1.0K1.0 uygulamalarının en yüksek değerleri verdiği belirlenmiştir. Tane ve saman verimi, azot içerikleri, tane ve samanla kaldırılan azot miktarlarında ise N1.0K1.0 uygulamalarının yeterli olduğunu, ancak sözü edilen ölçümler ve ekonomik koşullar değerlendirilerek azotun bölge için önerilen dozun üzerine çıkarılabileceğini göstermiştir.
Anahtar Kelimeler: Ekmeklik buğday, Triticum aestivum L., azot, potasyum, verim, kalite.

Abstract:
The research was conducted in 2011-2012 season with four levels of nitrogen (0-7.5-15-22.5 N kg da-1) and three doses of potassium (0-15-22.5 K2O kg da-1) on Galil bread wheat variety (Triticum aestivum L.) to determine the effects of above specified treatments on yield, yield components and quality of bread wheat. The research was designed in randomized blocks design with four replications.
Grain yield, straw yield, thousand grain weight, plant height, spike height and crude protein contents ranged from 159 to 461 kg da-1, 175 to 490 kg da-1, 42.7 to 48.1 g, 56.0 to 76.6 cm 5.7 to 9.1 cm, %11.2 to 13.2, respectively. Grain and straw N concentrations, their   N uptakes, grain and straw K concentrations and their  K uptakes  ranged from %1.799 to 2.107, %0.385 to 0.546, 3.045 to 9.677 kg da-1, 0.674 to 2.677 kg da-1, % 0.325 to 0.360, %0.727 to 0.983 0.519 to 1.571 kg da-1, 1.427 to 4.743 kg da-1 respectively.  
Results showed that; there is a positive relation between increasing N applications and the amounts of grain yield, straw yield, thousand grain weight, plant height, spike height, crude protein contents, grain-straw K concentrations and their N and K uptakes. Nitrogen uptakes by grain and straw increased parallel with the increasing levels of N applications significantly, more clearly than their N concentrations. While the grain and straw yields increased with enhanced doses of N steadily, N1.0 and N1.5 doses involved in the same and first statistical group. This result confirmed that the 15 kg da-1 N application can be the recommended dose in the region and indicated that it could be extended to 22.5 kg da-1 in accordance with the conditions. 
The amount of grain and straw yields, increased up to the K1.0 dose under the N1.0 dose while it was statistically non significant. To increase of K uptakes by grain and straw with increasing N doses was indicated the effect of N on the mentioned parameters. The highest values obtained for thousand grain weight, grain K content and uptake amount of K by grain with N1.0K1.0 application. The N1.0K1.0 application could be advisable for grain and straw yields, N contents, uptake amounts of N by grain and straw. However considering mentioned parameters and economical conditions, N applications might be increased over the recommended doses for the region.
Keywords: Bread wheat, Triticum aestivum L., nitrogen, potassium, yield, quality.