İlk ve ortaöğretimdeki okul kütüphanelerinin durumu, yönetimi ve kullanılmalarında karşılaşılan güçlükler /
Yazar: MUAMMER ERGÜN
Danışman: DOÇ. DR. ABDULLAH DEMİRTAŞ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Yönetimi, Teftişi, Planlaması ve Eko. Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1990
Konu: Bilgi ve Belge Yönetimi = Information and Records Management
Dizin: Kütüphaneler = Libraries ; Kütüphaneler = Libraries ; Okul kütüphaneleri = School libraries ; Yönetim = Management

Özet:
Betimsel bir mahiyet taşıyan bu araştırmada, Ankara ili dahilindeki okul kütüphanelerinin durumu, yönetimi ve kullanılmalarında karşılaşılan güçlükler tesbit edilmeye çalışılmıştır. Araştırma, okul yöneticilerine ve kütüphane görevlilerine uygulanan iki ayrı anket sonucunda elde edilen verilerle oluşturulmuş tur. Araştırmanın örneklemini 20 ilkokul, 19 ortaokul, 20 lise olmak üzere toplam 59 okul oluşturmuştur. Araştırmaya katılan okullarda toplam 95578 öğrenci ve 4035 öğretmen vardır. Okulların %44. 06 sının (26) kütüphanesin de kütüphane memurları görev yapmakta, % 55.94 ünde (35) ise kütüphanede öğretmen görevlendirilmektedir. Kütüphane memurlarının ise % 65.38 i (17) kütüphanecilikle ilgili bir hizmet içi eğitim den geçmiştir. Araştırmaya katılan okullarda toplam 1637 m2 alan okul kütüphanelerine ayrılmıştır. Genel olarak bir ilkokula düşen ortalama kütüphane alanı 18.4 m2, bir ortaokula düşen ortalama kütüphane alanı 27.68 m2 ve bir liseye düşen ortalama kütüphane alanı ise 37.65 m2 dir. Kütüphanelerin toplam oturma kapasitesi 1257 sandalyedir. Genel olarak, bir ilkokula düşen ortalama sandalye sayısı 14.3, bir ortaokula düşen ortalama sandalye sayısı 22,21 ve bir liseye düşen ortalama sandalye sayısı ise 25.15 sandalyedir. Araştırmaya katılan okulların kütüphanelerinde toplam 135920 adet kitap mevcuttur. Genelde ilkokullarda ve ortaokullarda bir öğrenciye düşen ortalama kitap sayısı 1.45 iken, liselerde bir öğrenciye düşen ortalama kitap sayısı 1.90 dır. Araştırmaya katılan okulların % 57.62 sinin (34) kütüphaneleri okumak için elverişlidir. Araştırmaya katılan okulların % 74.57 sinin (44) kütüphanelerinde öğretmenlerin faydalanabileceği bir öğretmen kitaplığı yoktur. okulların % 37.28 inin (22) kütüphanesinde bulunan materyaller ki bunlar Ansiklopediler, yardımcı ders kitapları, hikaye kitapları,romanlar ve yardımcı araçları öğrenci ihtiyaçlarını karşılayamamak tadır. Okulların % 96.62 sinin (57) kütüphanesinden cumartesi ve pazar günleri faydalanamamaktadır. Okulların % 38.98 inin kütüphanelerinden (23) çevre halkının faydalanabilme imkanı olduğu halde sadece % 23.62 sinden (14) çevre halkı faydalanmaktadır. Bu okulların çevrelerinde de halk kütüphaneleri bulunmamaktadır. Okulların % 57.63ü (34) kütüphanelerine para ayırmaktadır. Örnekleme giren okulların toplam bütçesi 472 milyon TL. dir ve bunun % 7.80 i (36.830.000) TL. kütüphane bütçesini oluştur maktadır. Kütüphane bütçelerinin tamamı okul koruma derneği tarafından oluşturulmaktadır. Milli Eğitim Bakanlığı'nca tahsis edilen bütçede kütüphane için ayrılan bir kısım bulunmadığı okul yöneticileri tarafından belirtilmiştir. Okul kütüphanelerinin % 52.55 i (31) okul dışına ödünç kitap verme hizmetini gerçekleştirmemektedir. Araştırmaya katılan okulların % 30.50 sinin (18) kütüphanesinde kitaplar açık raf sistemiyle sergilememekte, kapalı dolaplarda saklanmaktadır. Okulların % 33.84 unun (20) kütüphaneleri öğrenci isteklerini karşılayamamaktadır. Okulların % 66.10 unun (39) kütüphaneleri çevre okul kütüphaneleriyle işbirliğini sağlamamaktadır. Sonuç olarak özellikle, ilkokullarda okul kütüphaneleri yerine sınıf kitaplıklarının ön planda tutulduğu, ilkokul düzeyinde kütüphanelerde kütüphane memurunun çalıştırılmadığı, kütüphane alanlarının yetersiz olduğu görülmektedir. Kütüphaneye ayrılan bütçe çok yetersiz ve bazı okullarda kütüphane için hiçbir bütçe ayrılmamaktadır. Kütüphanecilik konusunda yeterli bilgi ve beceriye sahip olmayan kütüphane görevlilerine tam yetki ve sorumluluk verildiği görülmektedir. Beklenenin aksine, ortaokul ve liselerde okul kütüphanelerinin sadece bir formalite olarak kurulduğu, kendilerinden beklenilen görevleri yerine getiremedikleri görülmektedir. Bu nedenle eğitim yöneticilerine okul kütüphanelerinin rolünü anlama ve geliştirmede büyük görevler düşmektedir.

Abstract:
In this research, the position, the administration and the difficulties in the use of school libraries in Ankara city has been studied. This research is formed by the data thet are obtained by the results of two different questionnaires applied to the school principals and librarians. The samples of the research was formed by 2D primary schools, 19 secondary schools and, 2D high schools that totaled to 59 schools. There are 95578 students and 4035 teachers in the schools which join the research. In 44,06 % (26) of school libraries academic personel and, in 55,94 % (35) Df libraries, teachers are in charge of the services. Only 65,38 % (17) of librarians have a training on library science. A total of 1637 m2 area is parted for school libraries in the schools uhich join the research. Generally, for a primary school is 18,4 m2, for a secondary school is 27,68 m2 and, for a high school is 37,65 m2 is allocated as average library areas. Generally as an average of for a primary school is 14.3, for a secendary school is 22.21 and, for a high school is 25.15 chairs are.allocated as an average number for the library services. There are a total 13592D books in the schools that join the research. Generally the average number of books for a student in primary and secondary schools is 1.45 and, the average number of books for a student in high schools is 1.9D. 57.62 % (34) of libraries in the schools that join the research are suitable for reading. There are not any teacher libraries that teachers can make use for is about 74.57 % (44) of libraries of schools that join the research. In 37.28 % (22) of school libraries library such as encyclopedias, text books, story books, novels and tools can not meet the needs of students. 96.62 % (57) of school libraries can not be used on Saturdays and Sundays. Although, 38.98 % (23) surrounding people has a chance of using the school libraries, but only 23.62 % (14) of the people use school libraries. There are also public librariesaround these schools. Only, 57. S3 % (34) of schools allocate money for their libraries. The total budget for the schools is 472 million TL. and only 7.80 % (36.830.000.11) of this budget forms the library expenses. Complete library budgets are provided by school protection committeas. It is pointed out by school princi pals that there is not a budget seperated for library in the National Education Ministry assigned for that purpose. About 52.55 % (31) of school libraries do not lend books to outside of the schools for student use. In 30.50 % (18) of school libraries, books are not exhibited by open shelf system and, are kept in closed rooms. 33.84 % (20) of school libraries can not meet the needs of books asked by the students. On the other hand 66.10 % (39) of school libraries do not cooperate with surrounding school libraries. As a conclusion, it is especially seen in primary schools that book cases in the classes take more importance than school libraries and, at the level of primary school libraries, librarians are not charged of adequately and, library areas are not sufficient for the services. The budget allocated for libraries are insufficient and even in some schools no budget is allocated at all for in libraries. It has also been that librarians, who do not enough knowledge and skill about library sciences, are given full authority and responsibility in the administration of libraries. Opposite to the expection, it is also seen that school libraries are only estaslished as a formality and they do not carry out their duties properly which are expected from them. By this reason, there are important duties that education managers have to do to understand and to develop the school libraries role also expected of them.