Tarihi kentlerde yürünebilirlik olgusunun kentleşme süreci içinde değerlendirilmesi: Mardin örneği
The evaluation of walkability in historical cities within the urbanization process: The case of Mardin
Yazar: IŞILAY GENÇ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞEGÜL KAYA
Düzce Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Kent dokusu = Urban texture ; Kent morfolojisi = Urban morphology ; Kentleşme = Urbanization ; Mardin = Mardin ; Tarihi çevre = Historical environment

Özet:
Kentlerin fiziksel yapılarındaki değişim ve bu değişimin kent formuna yansıması uzun bir zaman sürecinde meydana gelmektedir. Tarihi kentler ve onların çeperinde oluşan yeni yerleşim alanları araştırmacılara, mekânsal ve işlevsel değişimler ile ilgili karşılaştırma yaparak yeni oluşan kentsel dokunun birçok yönden incelenmesini sağlamaktadır. Bu tez çalışmasının amacı, tarihi çevredeki kentleşme süreci ile değişen kent dokusunun 'yürünebilirlik ' olgusu ile ilişkisini ortaya koymaktır.  Kentin zaman içinde geçirdiği evreleri katmanlar halinde sokaklar aracılığı ile deneyimlemek mümkün olmaktadır. Sokak örüntüleri, ulaşılabilirlik, geçirgenlik, rekreasyonel imkânlar, sokak görünümü (streetscape), sosyal yaşam kent dokusunun değişimi ile paralel olarak dönüşmektedir. Bu tez kapsamında Mardin'in tarihi kent okumasında bu etmenler 'yürünebilirlik' başlığı altında ele alınarak, yerleşim dokusunun değişimi analiz edilmiştir. Çalışma alanı olarak Eski-Mardin'de Şar Mahallesi, yeni-şehirde ise Yenişehir Mahallesi seçilmiştir. Çalışmanın metodolojisini çalışma alanlarına ait haritalama, alanda yapılan kişisel gözlem, space syntax (mekân dizimi analizi), morfolojik analizler, kesit okuma tekniklerine dayalı analiz ve değerlendirmeler oluşturmaktadır. Elde edilen veriler ışığında Mardin içerisindeki tarihi kentsel doku ile günümüz kent dokusunun yürünebilirlik potansiyelleri ve yürümeyi destekleyen yapıları ortaya çıkarılmıştır. Sonuç olarak kentsel mekanların daha çok eski-Mardin'de kullanıldığı gözlemlenmiş ve yürünebilirlik bağlamında yapılı çevrenin kullanımını en çok etkileyen kriter ulaşılabilirlik ve ardından ölçek olarak analiz edilmiştir.  Bu çalışma ile Mardin'in daha yürünebilir ve yaşam kalitesi yüksek bir kent olabilmesi için gerekli koşulların sağlanması hedeflenmektedir.

Abstract:
The change in the physical structures of cities and the reflection of this change on the city form occur over a long period of time. Historical cities and new residential areas formed around them enable researchers to examine the newly formed urban fabric in many ways by making comparisons about spatial and functional changes. The aim of this thesis is to reveal the relationship between the urbanization process in the historical environment and the changing urban texture with the phenomenon of 'walkability'. It is possible to experience the phases of the city over time through the streets in layers. Street patterns, accessibility, permeability, recreational opportunities, streetscape, social life are transforming in parallel with the change in the urban fabric. Within the scope of this thesis, these factors in the historical city reading of Mardin were discussed under the title of 'walkability' and the change in the settlement pattern was analyzed. As the study area, Şar District in Eski-Mardin and Yenişehir District in yeni-şehir were chosen. The methodology of the study consists of mapping of the study areas, personal observations in the field, space syntax, morphological analyzes, analysis and evaluations based on section reading techniques. In the light of the data obtained, the walkability potentials of the historical urban texture and today's urban texture in Mardin and the structures that support walking have been revealed. As a result, it has been observed that urban spaces are mostly used in old-Mardin and the criteria that most affect the use of the built environment in the context of walkability are analyzed as accessibility and then scale. With this study, it is aimed to provide the necessary conditions for Mardin to become a more walkable city and a high quality of life.