Total larenjektomi uygulanmış olgularda koku duyusunun ve olfaktör bulbus hacminin değerlendirilmesi
Evaluation of smell sense and olfactory bulb volume in total laryngectomized patients
Yazar: MEHMET FATİH SÖNMEZ
Danışman: PROF. DR. TANER KEMAL ERDAĞ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Kulak Burun Boğaz ve Baş-Boyun Cerrahisi Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2014
Konu: Kulak Burun ve Boğaz = Otorhinolaryngology (Ear-Nose-Throat)
Dizin: Koku duyusu = Smell ; Laringeal hastalıklar = Laryngeal diseases ; Larinjektomi = Laryngectomy ; Larinks = Larynx ; Olfaktor bulbus = Olfactory bulb ; Olfaktor mukoza = Olfactory mucosa

Özet:
Total larenjektomi (TL) operasyonu uygulanmış olgularda alt ve üst hava yolunun birbirinden ayrılmış olmasından ötürü nazal hava akımı olmamakta ve solunum havası olfaktör bölgeye ulaşamamaktadır. Yapılan çalışmalarda, bu durumun olguların koku duyusunda azalmaya veya kayba neden olduğu gösterilmiştir. Koku duyusunda azalma veya kaybı; subjektif testler ile araştıran çalışmalar mevcuttur. Ancak total larenjektomili olgulardaki koku duyusu değerlendirilmesinde objektif testlerin kullanıldığı çalışmaya rastlanmamıştır. Öte yandan TL operasyonu uygulanmış olgularda koku duyusundaki azalma veya kaybın Olfaktör bulbus (OB) üzerindeki hacimsel değişiklik etkisini operasyon sonrası dönemde araştıran sınırlı sayıda çalışma mevcuttur. Bu bağlamda, çalışmamızda TL operasyonu uygulanmış olgularda koku duyusu hem subjektif hem de objetif olarak değerlendilirmiştir. Olguların OB hacim ölçümleri de çalışma kapsamında değerlendirilmiştir.
Çalışma grubu, operasyon tarihinin üzerinden en az altı ay en fazla 10 yıl geçmiş olan 16 TL'li olgu (yaş ort: 60,7±6,6) ile oluşturulmuştur. Çalışma grubu olgularına benzer yaş ortalaması, malignite özgeçmiş özelliği ve sigara kullanım süreleri olması nedeni ile son 10 yıl içinde evre bir veya evre iki larenks malignitesi nedeni ile küratif radyoterapi (RT) almış 16 olgu (yaş ort: 59,3±7,3) kontrol grubu olarak seçilmiştir.
Olguların koku duyusu değerlendirmeleri davranışsal yöntem olarak Sniffin Sticks Test (SST) ile objektif yöntem olarak ise olfaktometre ile yapılmıştır. Olfaktometre testi esnasında olguların beyin yanıtlılığı 64 kanallı elektroensefalografi (EEG) ile kayıtlanmıştır. 
Total larenjektomi uygulanmış olan olguların davranışsal koku testleri stomadan soludukları esnada ve solunumun normal fizyolojiyi taklit edebilmesi için bir ucu ağıza, diğer ucu stomaya yerleştirilmiş bir bypass tüpü ile soludukları esnada yapılmıştır (bu yöntem ile soluyabilen sekiz olguda testler bu şekilde uygulanmıştır). Objektif koku testleri ise, tüm olgularda bypass tüp kullanmadan ve bypass tüp ile solumayı gerçekleştirebilen sekiz olguda bypass tüp ile soludukları esnada yapılmıştır. Kontrol grubu olgularının koku testleri burun yolu normal standartlar doğrultusunda yapılmıştır. Tüm olguların OB hacimlerinin ölçümü radyolojik olarak manyetik rezonans görüntüleme tekniği kullanılarak (MRG) yapılmıştır.
	Çalışmaya dahil olan 16 TL operasyonu uygulanmış olgunun SST sonuçlarına göre bir tane olgu normosmik olarak saptanmıştır. Diğer 15 olgunun ise eşik değerleri sıfır puan olarak belirlenmiştir. Çalışmanın sonunda veriler karşılaştırıldığında, TL operasyonu uygulanmış olan olguların; bypass tüp kullanılarak üst hava yolunun yeniden oluşturulduğu durumda yapılan SST'de elde edilen sonuçlarının; bypass tüpsüz yapılan SST'de elde edilen sonuçlarından anlamlı derecede yüksek olduğu görülmüştür. Total larenjektomi operasyonu uygulanmış olan olguların; bypass tüp kullanılarak yapılan SST sonuçları ile kontrol grubunun SST sonuçları karşılaştırıldığında ise istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptanmamıştır. Olfaktometre testinde PEA uyaranı için bypass tüpsüz yapılan test sonucunda elde edilen P1 genliğinin bypass tüp ile yapılan testte elde edilen P1 genliğinden istatistiksel olarak büyük olduğu saptanmıştır. Bypass tüp ile soluyabilen TL'li olguların olfaktometre testinde PEA uyaranı için elde edilen sonuçları kontrol grubunun sonuçları ile karşılaştırıldığında; P1 ve N1 genliklerinden elde edilen sonuçların kontrol grubu lehine istatistiksel olarak büyük olduğu saptanmıştır.  Olguların OB hacimleri karşılaştırıldığında ise; TL operasyonu uygulanmış olan olguların bulbus hacimleri; kontrol grubunun OB hacimlerinden daha büyük saptanmış ancak bu farklılık istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır.
Anahtar kelimeler: Total larenjektomi, koku, olfaktometre, olfaktör bulbus.

Abstract:
There is no nasal airflow and respiration air does not reach olfactory region in cases whom undergone total laryngectomy (TL) operation due to separation of upper and lower respiratory tracts. For these cases, this situation brings some changes in the sense of smell compared to their pre-operative state. In previous studies, this change is described as reduction or often loss of the sense of smell. There are studies resarching the loss of sense of smell by subjective tests. But there has been no study yet found using objective tests to assess the sense of smell in total laryngectomized cases. On the other hand, there has been limited number of studies researching the loss of sense of smell in cases whom undergone TL operation on volumetric change effect on OB postoperatively. For this reason; in our study, the sense of smell in cases whom undergone TL operation is assessed both subjectively and objectively. The volume of OB of the cases is evaluated for study too.
Study group is formed with 16 cases whom undergone TL operation and who has been operated at least 6 months and maximally 10 years ago.	 16 cases whom had curative radiotherapy for stage 1 or 2 larynx malignancy in the last 10 years have been chosen as control group because of their similar age discrimination, history of similar malignancy and duration of cigarette smoking.
Evaluation of the sense of smell of the cases has been made with sniffin sticks test (SST) as a behavioral method and olfactometer as an objective method. Brain responsiveness of the cases has been recorded with 64 channeled EEG during the olfactometer test.
Behavioral smell tests of cases whom undergone TL operation are done in a manner when they are breathing through the stoma and with a bypass tube, one side inserted to mouth and the other side inserted to stoma in order to imitate the normal physiology of breathing (tests are done in this way in 8 cases who could tolerate this method). The objective smell tests, however, are done without using bypass tube in all cases, and with using the bypass tube in 8 cases during respiration who can manage to breath through it. The smell tests of control group are done in normal standarts. Radiologically, OB volume measurement of all cases are done using magnetic resonance imaging (MRI) technique.
One case was found to be normosmic according to the SST results of all 16 cases included in the study whom undergone TL operation. Threshold values of the other 15 cases are evaluated as zero point. When the data is compared at the end of the study; in the cases whom undergone TL operation, the SST results in the group where a new upper airway has been formed with bypass tube are found to be significantly higher than the results in the group where the bypass tube was not used. When we compare the results of the tests done by using bypass tubes of the cases whom undergone TL operation to the test results of the control group, no statistically significant difference was found. P1 amplitude obtained in olfactometre test done without bypass tube for PEA stimulant is found to be statistically higher than the P1 amplitude obtained in the test done with the bypass tube. When we compare the olfactometre test results obtained for PEA stimulant of cases with TL who can respirate through the bypass tube, with the results of control group; results obtained from P1 and N1 amplitudes are found to be statistically higher in favor of the control group. When we compare the OB volumes of cases, OB volume of cases whom undergone TL operation are found to be larger than the control group, yet this difference is not found statistically significant.

Keywords: total laryngectomy, smell, olfactometer, olfactory bulbus