Çankırı yöresinde Alevî gelenek: Hacı Muradî Veli ve Hacı Ali Turabi Ocakları örneği
Alevi tradition in Çankırı region: The example of Hacı Muradî Veli and Hacı Ali Turabi Quarries
Yazar: OĞUZHAN ÖZDEMİR
Danışman: PROF. DR. MEHMET ATALAN
Kastamonu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Ülkemizde Alevîlik, özellikle 1990'lı yıllardan günümüze kadar üzerinde en çok konuşulan ve hakkında en fazla düşünce üretilen, bu sebeple ülke gündemine yerleşen konulardan biri haline gelmiştir. Alevîlik hakkında pek çok araştırmacı ve yazar tarafından çalışmalar yapıldığı görülmektedir. Yapılan çalışmalarda Alevîliğin, yazarlar dahil olmak üzere toplum tarafından sağlıklı bir şekilde bilinmediği, konunun taraflı olarak ele alındığı, bilimsel yöntem ve metotlarla incelenmemesi vb. hususlar ülke genelinde problemleri derinleştirmekte, bilgi boşluğu ile kimlik ve kavram kargaşasına neden olmaktadır. Bu problemleri çözebilmek için bilimsel çalışmalara öncelik verilmesi, temel zemine inerek konunun tarihsel boyutu ile günümüze olan yansımalarını alan çalışmalarıyla ortaya konulması gerekmektedir. Alevîlik, daha çok konargöçer hayatı yaşayan Türkmenlerin İslâmiyet'i kabul etmesi ile eski dinî inanç ve geleneklerinden vazgeçmeyip bunları yeni inançlarına birleştirmesi ile oluşmuş olduğu görülmektedir. Bu geleneğin içerisinde değerlendirilen ocaklar ve mensuplarından bir kısmı günümüzde Çankırı ilinde de yaşamaktadır. Bu çalışma ile günümüzde Çankırı'nın Şabanözü ilçesine bağlı olan Mart ve Bulgurcu köylerinde yaşayan Alevîlerin iman esasları ile ilgili kabulleri, ibadetleri, âdâb ve erkânları ve kültürlerini objektif ve bilimsel yöntemle incelenerek kamuoyuna sağlıklı bir bakış açısı kazandırmaya çalışılmıştır. Çalışmamız giriş ile birlikte dört bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde metodolojik bilgilere yer verilmiştir. İkinci bölümde Alevîlik, Kızılbaşlık kavramları hakkında genel bir çerçeve çizmek, Alevîliğin oluşumunu etkileyen faktörlere dikkat çekmek ayrıca Alevî gelenekte var olan ocak sistemine işaret etmek için Çankırı'da yer alan Alevî ocakları incelenmiştir. Üçüncü bölümde Çankırı tarihini, Çankırı Alevîlerinin coğrafi dağılımı ve önemli tarihi şahsiyetlerin hayatları incelenerek tarihsel boyuta önem verilmeye çalışılmıştır. Dördüncü bölümde Çankırı Alevîlerinin iman ile ilgili kabulleri, ibadet anlayışları, âdâb ve erkânları, ahlâki öğretileri, örf ve âdetleri hakkında bir çerçeve çizmek hedeflenerek Çankırı Alevîlerinin dinî hayat ve yaşayışları incelenmiştir.

Abstract:
In our country, Alevism has become one of the most discussed and thought about topics, especially from the 1990s to the present, and has therefore settled into the national agenda. It is observed that many researchers and writers have conducted studies on Alevîlik. In the conducted studies, it is observed that Alevism is not well understood by society, including the authors, the subject is approached with bias, and it is not examined with scientific methods and techniques, etc. These issues are deepening problems across the country, causing a knowledge gap along with identity and conceptual confusion. In order to solve these problems, priority should be given to scientific studies, and the historical dimension of the subject and its reflections in the present day should be revealed through field studies. Alevism is seen to have formed when the Turkmen, who mostly lived a nomadic life, accepted Islam without abandoning their old religious beliefs and traditions, and instead integrated them into their new faith. Some of the lodges and their members, which are considered within this tradition, still live in the Çankırı province today. With this study, the beliefs, practices, etiquette, and culture of the Alevi people living in the Mart and Bulgurcu villages of the Şabanözü district of Çankırı today have been examined using objective and scientific methods, aiming to provide the public with a healthy perspective. Our study consists of four sections, including the introduction. The introduction section includes methodological information. In the second chapter, to provide a general framework on the concepts of Alevism and Kızılbaşlık, to highlight the factors affecting the formation of Alevism, and to point out the lodge system existing in Alevi tradition, the Alevi lodges located in Çankırı have been examined. In the third section, the history of Çankırı, the geographical distribution of Çankırı Alevis, and the lives of important historical figures were examined, emphasizing the historical dimension. In the fourth chapter, the religious life and practices of the Çankırı Alevîs were examined with the aim of outlining their beliefs related to faith, understanding of worship, etiquette and rituals, moral teachings, customs, and traditions.