Toplumsal dönüşümlerin yaşadığımız coğrafyada sanat üretim sürecine yansımaları
Reflections of social transformations to the art production process in the context of geography we live in
Yazar: DENİZ KARTAL KARA
Danışman: DOÇ. YASEMİN NUR ERKALIR
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Resim Ana Sanat Dalı / Resim Sanat Dalı
Derece: Sanatta Yeterlik, 2022
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Görsel kültür = Visual culture ; Görsel sanatlar = Visual arts ; Güncel sanat = Contemporary art ; Kültürel dönüşüm = Cultural transformation ; Resim sanatı = Painting art ; Sanat = Art ; Sanat üretimi = Art production ; Sosyal dönüşüm = Social transformation ; Tüketim toplumu = Consumption society ; Türk resim sanatı = Turkish painting art

Özet:
Sanat her çağın toplumsal olgularıyla ilgi içindedir. Fakat sanat üretimi sadece dışsal 
etkilerle açıklanamayacağı gibi sadece sanatçı merkezli açıklanabilecek bir olayda değildir. 
Sanatta her yeni öz ve biçim değişmeleri sosyal, siyasal ve iktisadi değişimlerle yakın bir ilgi 
içinde olduğu gibi, sanat eseri toplumdaki dinamikler içerisinde değişim ve dönüşümleri en 
çok hisseden sanatçı süjesinin bir yorumudur. Bu eser metni, sanat eseri üretim sürecinin 
toplumsal dönüşümler, kültürel bellek, kültür kodları ve kültürel değişimlerle olan ilişkiler ini
amaçlı örneklem yöntemi ile seçilmiş eserler ve kendi çalışmalarım üzerinden değerlendirmeyi 
amaçlar. 
Bireysel bir ifade aracı olarak sanat, başlangıcından beri ait olduğu çağın gerçekleriyle 
ilgi içinde olmuş, hem bu gerçekliği yansıtmış, hem de eleştirel diliyle sisteme ve kalıplaşan 
toplumsal, estetik değerlere etki etmiştir. 
İnsanlık tarihinin birçok yönden çok hızlı değişim evresi olan XX. Yüzyıl; ekonomik, 
teknik, bilimsel doğruların birbiriyle çatıştığı, kapitalist düzenin en gelişmiş evresine ulaştığı, 
insanın makinenin bir dişlisi haline dönüştüğü, silah endüstrisinin bir pazar oluşturarak 
toplumlar arası savaşın beslendiği, toplum içi terörün tırmandığı zıtlıklar çağıdır. XX. Yüzyıl 
sanatçısı yapıtlarıyla bu durumu yansıtmış ve tepkisel eylemlerde bulunarak, bir çeşit 
toplumsal uyarıcı görevini yerine getirmiştir. Bu kapsamda bu araştırmada, Türk resim 
sanatının kendi çağının gerçekleriyle olan ilişkisi, öz-biçim sorunsalını da içine alacak bir ilgi 
içinde ele alınmak istenmiştir. Özellikle 1980 sonrası Türkiye'de neo-liberal ekonomik
politikalar ile yaşanan toplumsal değişim, tüketim kültürü, küreselleşme olgularının sanat 
alanına etkilerin doğurduğu yeni anlatım biçim ve teknikleri bu araştırmanın içerisine dahil
edilmiştir.
Türkiye'de siyasi tarihten sanat tarihine devlet merkezli bir tarih anlatısı öne 
çıkmaktadır. Türk tarihi ile ilgili araştırma ve tarih yazıcılığı Batılılaşma Dönemine kadar 
geriye gidebilmektedir. Türkiye'de tarihçilik Batıdan örnek alınan tarih yazıcılığı 
yöntemleriyle devletin (özellikle Cumhuriyet Dönemi) tarih politikalarıyla kurumsallaşmıştır. 
Parçalı, neredeyse yamalı geçmiş tarih bilgimizi bir devamlılık içinde sunma girişiminde 
parçalanmış yan yana gelmiş kolaj metinler ise bu çalışmanın biçimsel dilini oluşturdu.
ANAHTAR KELİMELER: Sanat, Resim, Dönüşüm, Toplum, Kültür, Kolaj, Parça, 
Bütün, Vagon

Abstract:
Art is concerned with the social phenomena of every age. However, art production 
cannot be explained only by external effects, nor is it an event that can only be explained by 
the artist. Every new change in essence and form in art is an interpretation of the artist subject, 
who feels the changes and transformations in the dynamics of the society, as well as being 
closely related to social, political and economic changes. The text of this work aims to evaluate 
the relations of the production process of the work of art with social transformations, cultural 
memory, cultural codes and cultural changes through the selected works and my own works 
with the purposeful sampling method.
As a means of individual expression, art has been interested in the realities of the age 
to which it belongs since its inception, both reflecting this reality and affecting the system and 
stereotyped social and aesthetic values with its critical language.
The XX. which is a very rapid change phase in many aspects of human history. 
Century; It is the age of contrasts in which economic, technical and scientific truths conflict 
with each other, the capitalist order has reached its most advanced stage, man has become a 
cog in the machine, the arms industry creates a market, nurtures war between societies, and 
intra-communal terror escalates. It is the age of contrasts, in which intra-communal terror is 
escalating. XX. The artist of the 20th century reflected this situation with his works and 
fulfilled the task of a kind of social stimulant by taking reactive actions. In this context, in this 
research, the relationship of Turkish painting art with the realities of its age has been tried to 
be discussed in an interest that will also include the problem of self-form. Especially after 
1980, the social change, consumption culture and globalization phenomena experienced with 
neo-liberal economic policies in Turkey, new expression forms and techniques, which are 
caused by the effects on the field of art, are included in this research.
In Turkey, a state-centered historical narrative comes to the fore from political history 
to art history. Research and historiography on Turkish history can go back to the 
Westernization Period. Historiography in Turkey has been institutionalized with the 
historiography methods taken as an example from the West and the historical policies of the 
state (especially the Republican Period). In an attempt to present our fragmented, almost 
patchy past history knowledge in a continuous manner, fragmented collage texts formed the 
formal language of this work.
KEY WORDS: Art, Picture, Transformation, Society, Culture, Collage, Part, Whole, 
Wagon