Engelli bireylerin konut hakkına erişimi: Altındağ TOKİ konutları örneği
Access of persons with disabilities to the right to housing: The case of Altındağ TOKİ housing
Yazar: BERFİN POLAT
Danışman: PROF. DR. TAYFUN ÇINAR
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Kent ve Çevre Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Ankara-Altındağ = Ankara-Altındağ ; Engelli hakları = Handicapped rights ; Engelli kişiler = Disabled persons ; Engellilik = Disability ; Konut hakkı = Housing right ; Toplu Konut İdaresi Başkanlığı = Housing Development Administration

Özet:
Konut hakkı, barınma hakkını da içeren geniş bir tanıma sahiptir. Her bireyin eşit bir
şekilde yararlanma hakkı olan konut, temel haklar arasında yer alır. Kişinin, mekan ile
kurduğu ilişkilerin belki de en yakını olan konut; gündelik hayat pratiklerine tanıklık
eder. Bu doğrultuda yalnızca bir sığınak olarak görülemeyecek kadar geniş bir kapsama
sahiptir.
Yaşanabilir konut; bireylerin insan onuruna yakışır şekilde sağlıklı, güvenli huzurlu
barınma hakkını sağlamak amacı ile oluşturulan standartlara sahip olan konutu ifade
eder. Ödenebilir, erişilebilir, oturmaya elverişli, yeterli altyapı sahibi, hukuki güvenceye
sahip, elverişli bir mevkide yer alan ve kültürel yeterlilik unsurlarını karşılayan konut;
yaşamaya elverişli konut olarak adlandırılabilecektir.
Engelli bireylerin yaşanabilir konut hakkının öznesi olmasına rağmen fiziksel
farklılıklara tahammülsüz ve sağlamcı bir ideoloji ile üretilen yapılı çevre nedeni ile bu
haktan yararlanmaları zorlaştırılmaktadır. Devletin konut hakkının sağlanmasına
yönelik en görünür hizmeti olan sosyal konut üretimine dair yetkileri büyük oranda
Toplu Konut İdaresi yetkisine bırakılmıştır. Bu doğrultuda TOKİ konutlarının
yaşanabilir konut standartlarına uygunluğu araştırılmıştır ve engelli bireylerin için
Altındağ ilçesinde yer alan Gültepe Mahallesi TOKİ konutları özelinde yaşanabilir
konut hakkının sağlanmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Araştırma; 6'sı ortopedik 6'sı görme engelli olmak üzere 12 katılımcı ile
gerçekleştirilmiştir. İki farklı engel türü ile yapılacak araştırmanın erişilebilirlik unsuru
doğrultusunda daha kapsayıcı bir veri sunacağı kararlaştırılmıştır.
Ödenebilirlik unsuru nedeni ile örnek gösterilen ve çözüm kabul edilen TOKİ
konutlarının ödenebilirlik standardı dahil olmak üzere yaşanabilir konut standartlarının
ciddi bir kısmına uygun olmadığı saptanmıştır. Konut içi ve konut çevresinin, evrensel 
tasarım ilkeleri ve erişilebilirlik standartlarına uygun olmadığı, Gültepe Mahallesi ve
kent merkezi arasında bulunan toplu taşıma hatlarının engelli bireyler için kullanışsız
olduğu ve konutların konumunu elverişsiz hale getirdiği gözlemlenmiştir. 'Standart ve
sağlam' bedene yönelik üretilen sosyal konutların çizdiği tablo; konut politikalarında
yapılacak iyileştirmelerin, erişilebilirlik standartları üzerinde artırılması gereken
denetimlerin, toplu taşıma sürecinde gerçekleştirilmesi gereken eşitliğin önemini
görünür hale getirmiştir.

Abstract:
The right to housing is a broad definition that includes the right to shelter. Housing,
which every individual has the right to benefit equally, is among the fundamental rights.
The house, which is perhaps the closest of the person's relations with the place;
witnesses the practices of daily life. In this direction, it has a wide scope that cannot be
seen only as a refuge.
Livable housing; refers to housing that has standards established to ensure the right of
individuals to healthy, safe and peaceful housing in a manner befitting human dignity.
Housing that is affordable, accessible, habitable, has sufficient infrastructure, has legal
security, is located in a favorable location and meets the elements of cultural
competence; it can be called habitable housing.
Although disabled individuals are the subjects of the right to livable housing, it is
difficult for them to benefit from this right due to the structural environment produced
by an ideology that is intolerant of physical differences. The powers of the state for the
production of social housing, which is the most visible service for the provision of the
right to housing, are largely left to the authority of the Toplu Konut İdaresi. In this
direction, the compliance of TOKİ residences with livable housing standards was
investigated and it was concluded that the right to livable housing was not provided for
disabled individuals in Gültepe Mahallesi TOKİ residences in Altındağ district.
Research was carried out with 12 participants, 6 of whom were orthopedic and 6 of
whom were visually impaired. It has been decided that the research to be carried out
with two different types of disabilities will provide a more inclusive data in line with the
accessibility element.
It was determined that TOKİ houses, which were shown as an example and accepted
as a solution due to the element of affordability, did not comply with a significant part
of the livable housing standards, including the affordibility standard. It has been
observed that the residential interior and the residential environment do not comply with
universal design principles and accessibility standards, that the public transportation
lines between Gültepe Neighborhood and the city center are useless for disabled
individuals and make the location of the houses unfavorable. The picture drawn by the
social housing produced for the 'standard and robust' body; has made visible the
importance of improvements in housing policies, audits that need to be increased on
accessibility standards, and equality that should be realized in the public transportation
process.