İlköğretim sınıf öğretmenlerinin stresle başa çıkma yöntemleri, ruh sağlığı ve denetim odağının yönü
In the primary education,the classroom teacher's procedure of coping with stress, the health of psyche and the direction of check point.
Yazar: ÇAĞLAYAN PINAR DEMİRTAŞ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MUSTAFA KOÇ
Niğde Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Denetim odağı = Locus of control ; Eğitim psikolojisi = Education psychology ; Psikolojik sağlık = Psychological health ; Stres = Stress ; Stresle başetme = Coping with stress ; Sınıf öğretmenleri = Class teachers ; Ölçekler = Scales ; İlköğretim = Primary education ; İlköğretim öğretmenleri = Primary education teachers

Özet:
Araştırma, ilköğretim sınıf öğretmenlerinin stresle başa çıkma yöntemlerini, ruhsağlıklarınıve denetim odağının yönünü belirlemek amacıile gerçekleştirilmiştir.Ayrıca araştırmada öğretmenlerin ruhsal durumuna ilişkin bir program geliştirmearaştırmanın diğer bir amacıdır. Araştırmada ,?okul survey? ve ?toplum survey?yöntemleri ile gerçekleştirilmiştir.Araştırmanın evrenini ilköğretim sınıf öğretmenleri oluşturmaktadır.Araştırmanın çalışma grubu ise araştırmada veri toplama aracıolarak kullanılanenvanteri Stresle Başa Çıkma Tutum Ölçeği (SBTE)'ni, Rotter' in İç- DışKontrolOdağıÖlçeği (RİDKOÖ), Belirti Tarama Listesi (SCL-90) gönüllü olarak doldurmayıkabul eden 511 kadın, 555 erkek olmak üzere toplam 1066 kişi oluşturmuştur.Envantere gönüllü olanlar alındığıiçin ayrıca çalışma grubu tayinine gidilmemiştir.Araştırmada veriler, stresle başa çıkma tutum ölçeği,iç-dışkontrol odağıölçeği, belirtitarama listesi yardımıyla ve araştırmacıtarafından geliştirilen kişisel bilgi formu ileelde edilmiştir. Araştırmada stresle başa çıkma, denetim odağının yönü bağımlıdeğişken iken cinsiyet, yaş, medeni durum, kıdem (çalışma süresi) bağımsız değişkenolarak alınmıştır. Bağımlıdeğişken ile bağımsız değişken arasındaki ilişkiyi tespitetmede SPSS for Windows paket programıkullanılmıştır. Yapılan analizler sonucunda:1-İlköğretim sınıf öğretmenlerinde cinsiyet değişkeni somatizasyon ve depresyonsemptomlarında bir faktör iken diğer semptomlarda bir faktör değildir. Yani kadınöğretmenlerde erkek öğretmenlere göre daha fazla depresyon ve somatizasyonsemptomlarıbulgusuna ulaşılmıştır2-İlköğretim sınıf öğretmenlerinin medeni durum değişkeni obsesif ?kompulsifbozukluk, kişiler arasıduyarlılık, depresyon, kaygı, fobik anksiyete, paranoid düşünce,ve psikotizm semptomlarıüzerinde bir faktör iken somatizasyon ve hostalitesemptomlarıüzerinde bir faktör değildir. Yani bekar öğretmenlerde obsesif-kompulsifbozukluk, depresyon, kaygı, fobik anksiyete, paranoid düşünce psikotizmrahatsızlıklarının evli öğretmenlere göre daha fazla olduğu bulgusuna ulaşılmıştır.4II3- İlköğretim sınıf öğretmenlerinin kıdem değişkeni hostalite semptomu üzerinde birfaktör iken diğer semptomlar da bir faktör değildir.4- İlköğretim sınıf öğretmeninin yaşdeğişkeni kişiler arasıduyarlılık, depresyon,kaygı, hostalite semptomlarıüzerinde bir faktör iken diğer semptomlarda bir faktördeğildir.5-İlköğretim sınıf öğretmenlerinin cinsiyet değişkeni kaçma duygusal eylemsel başaçıkma tarzında bir faktördür. Ancak diğer başa çıkma tarzlarında faktör değildir. Yanikadın öğretmenlerin kaçma duygusal eylemsel tarzıerkek öğretmenlerden daha fazlakullandıklarıbulgusuna ulaşılmıştır.6-İlköğretim sınıf öğretmenlerinin medeni durum değişkeni stresle başa çıkmatarzlarından dine sığınma, kaçma duygusal eylemsel ve kaçma biyokimyasal tarzlarınüzerinde bir faktör iken diğer tarzlarda bir faktör değildir. Yani evli öğretmenlerindine sığınma, kaçma duygusal eylemsel tarzıdaha çok bekar öğretmenlerin ise kaçmabiyokimyasal tarzıdaha çok kullandıklarıbulgusuna ulaşılmıştır.7- İlköğretim sınıf öğretmenlerinden 1-5 yıl, 6-10 yıl 21 yıl ve üzeri kıdemlilerde dinesığınma, stresle başa çıkmada bir faktördür. Yani 1-5 yıl ve 6-10 yıl kıdeme sahipöğretmenlerin 21 yıl üzeri kıdeme sahip öğretmenlere göre dine sığınma yönteminidaha çok kullandıklarıbulgusuna ulaşılmıştır.8- İlköğretim sınıf öğretmenlerinden 22-25 yaş, 26-30 yaş ve 31-35 yaş grubuöğretmenler dine sığınma yöntemini, 41-45 yaşve 46-50 yaşgrubu öğretmenleregöre daha çok kullandıkları, kaçma duygusal eylemsel yöntemi 51-60 yaşgrubuöğretmenlerin 31-35 yaşve 36-40 yaşgrubu öğretmenlere göre daha çokkullandıklarıbulgusuna ulaşılmıştır.9-İlköğretim sınıf öğretmenlerinin denetim odağının yönünde cinsiyet değişkeni birfaktördür. Yani bayan öğretmenlerin daha içten denetimli erkek öğretmenlerin ise dahadıştan denetimli olduğu bulgusuna ulaşılmıştır.10- İlköğretim sınıf öğretmenlerinin denetim odağının yönünde medeni durumdeğişkeni bir faktör değildir. Yani medeni durum değişkeninin denetim odağınınyönüne etki etmediği bulgusuna ulaşılmıştır.11-İlköğretim sınıf öğretmenlerinin denetim odağının yönünde çalışma süreleri birfaktördür. Yani 1-5 yıl arasıöğretmenlerin 16-20 yıl üstü öğretmenlere göre daha içtendenetimli olduğu bulgusuna ulaşılmıştır.5III12- İlköğretim sınıf öğretmenlerinin denetim odağının yönünde yaşdeğişkeni birfaktördür. Yani 26-30 yaşgrubu öğretmenlerin diğer yaşgrubu öğretmenlere göredaha dıştan denetimli ve yine 26-30 yaşgrubu öğretmenlerin diğer yaşgrubuöğretmenlere göre daha içten denetimli olduğu bulgusuna ulaşılmıştır.13- İlköğretim sınıf öğretmenlerinin ruh sağlığıüzerinde denetim odağının yönü birfaktördür. Yani dıştan denetimli olmak bir faktör iken içten denetimli olmak birfaktör değildir.14- İlköğretim sınıf öğretmenlerinin stresle başa çıkmada kullandıklarıtarzlardan dinesığınma, aktif planlama ve kaçma biyokimyasal tarzlar denetim odağının yönünde birfaktör iken diğerlerinde faktör değildir. Yani dıştan denetimliler daha çok dinesığınma ve aktif planlama tarzınıtercih ederken içten denetimliler kaçma ?biyokimyasal tarzıtercih ediyor bulgusuna ulaşılmıştır.15- İlköğretim sınıf öğretmenlerinin ruh sağlığıdüzeylerinde stresle başa çıkmatarzlarından dışyardım arama, aktif planlama, kaçma duygusal eylemsel ve kaçmabiyokimyasal tarzlar faktör iken kabul bilişsel yeniden yapılandırma tarzında faktördeğildir. Yani, dine sığınma, dışyardım arama, aktif planlama, kaçma duygusaleylemsel tarzlarıkullanan öğretmenlerde ruhsal bozukluk yok, kaçma ?biyokimyasaltarzıkullananlarda var olduğu bulgusuna ulaşılmıştır.Anahtar Kavramlar: Stres, Başa çıkma, Denetim odağı,Ruh sağlığı

Abstract:
This study was carried out in order to find out; the methods which are used byprimary school teachers to cope with stress, their psychological health , and thedirection of controlling focus. Another aim of the study was to develop a programmeon the teachers? psychological state. The study was carried out by using the `schoolsurvey? and `society survey? methods. The study included primary school teachers. Thestudy group was made up of 1066 people; 511 women and 555 men who acceptedvolunteerly to complete; `the inventory for collecting data?, `the Scale for Attitude ofOvercoming Stress? (SBTE / SAOS), `Rotter?s Scale for the Focus of Inner- OuterControl? (RİDKOÖ / RSFIOC), and `the Symptom Checking List? (SCL- 90) . As thestudy group included only the people who volunteered to take part, another study groupwas not formed. The data was collected by using `the Scale for Attitude of OvercomingStress? , `the Scale for the Focus of Inner- Outer Control? , `the Symptom CheckingList?, and a personal information form developed by the researcher. In the study,dependent variables were; overcoming stress and the direction of controlling focuswhile the independent variables were; gender, age, marital status, time of service. SPSSfor Windows packet programme was used to determine the relation between thedependent variable and the independent variable. Results of the analyses carried out arebelow:1- The gender variable is a factor in the depression symptoms and somatization ,but it is not a factor in the other symptoms. Namely, it has been found out thatwomen have more depression and somatization symtomps than men.2- The marital status variable is a factor in obsessive ?compulsive disorder,interpersonal sensitivity, depression, anxiety, phobic anxciety, paranoid thought,and psychotism while it is not a factor in somatization and hostality symptoms.Namely, it has been found out that single teachers are more likely to suffer fromobsessive ?compulsive disorder, depression, anxiety, phobic anxciety, paranoidthought, and psychotism , compared with married ones.3- The variable, time of service, is a factor in hostality symptom but in the othersymptoms it is not.4- The age variable is a factor in interpersonal sensitivity, depression, anxciety,hostality symptoms but it is not a factor in the other symptoms.75- The variable ,gender, is a factor in emotional practical escaping overcomingmethod but it is not a factor in the other overcoming methods. Namely, it hasbeen found out that , women use emotional practical escaping overcomingmethod more than men.6- Marital status is a factor in methods of overcoming stress such as trusting inreligion, emotional practical escaping and biochemical escaping while it is nota factor in the other methods . Namely , it has been found out that marriedteachers use trusting in religion method, and emotional practical escapingmethod more than single ones. Single teachers generally use biochemicalescaping method.7- The method of trusting in religion is a factor in coping with stress among thetechers with 1-5 years, 6-10 years, 21 years and more time of service. Namely;teachers with 1-5 years and 6-10 years time of service use trusting in religion asa method of coping with stress more than teachers with 21 and more time ofservice.8- It has been found out that 22-25, 26-30, and 31-35 age groups use the method oftrusting in religion more than 41-45 and 46-50 age groups. Teachers in 51-60age group use emotional practical escaping method compared with the teachersin 31-35 and 36-40 age groups.9- In primary school teachers? direction of controlling focus , gender variable is afactor. It has been found out that women are more inner controlled while themen are more outer controlled.10- Marital status is not a factor in the direction of controlling focus; in other words,teachers? marital status does not effect the direction of controlling focus.11- The variable, time of service , is a factor in the direction of controlling focus;that is, teachers with 1-5 years of service time are more inner controlledcompared with teachers with 16-20 years of service time.12- The variable, age, is a factor in the direction of controlling focus; that is,teachers in 26-30 age groups are more outer controlled compared with the otherage groups and again teachers in 26-30 age group are more inner controlledwhen compared with the other age groups.813-Direction of controlling focus is a factor in the primary school teachers?psychological health. Namely, being outer controlled is a factor but being innercontrolled is not.14- The methods ; trusting in religion , active plannıng and biochemical escapingused by primary school teachers to cope with stress act as factors in the directionof controlling focus but not in the others. Namely, it has been found out thatouter controlled teachers prefer the methods of trusting in religion and activeplanning while the inner controlled ones prefer biochemical escaping.15- The methods of coping with stres ; hoping for help, active planning, emotionalpractical escaping and biochemical escaping are factors in the primary schoolteachers? level of psychological health while approval cognitive reconstructionmethods do not act as factors. Namely, it has been found out that the teachersusing the methods; trusting in religion , hoping for help, active planning,emotional practical escaping do not have psychological disorders. The teacherswho use biochemical escaping method have psychological disordersKey words: stress , coping with, controlling focus, psychological health.