II. Meşrutiyet Dönemi'nde İstanbul'da çalışan mimarlar
Architects who worked in Istanbul during the second constitutional era
Yazar: MEKSELİNA GECECİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HANDE DÜZGÜN BEKDAŞ ; PROF. DR. NURAN PILEHVARIAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Tarihi ve Kuramı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
İttihad ve Terakki Cemiyeti'nin girişimleriyle 23 Temmuz 1908'de ilan edilen II. Meşrutiyet, Osmanlı devlet yapısında büyük değişimlere sebep olmuştur. Bu değişimler kültürel alanda da etkisini göstererek, dönemin mimarlık anlayışına yön vermiştir. 

II. Meşrutiyet'in ilanıyla birlikte oluşan hürriyet düşüncesinin etkisiyle birçok alanda görülen cemiyetleşme girişimlerine, Osmanlı mühendis ve mimarlarının da katıldığı görülmektedir. Osmanlı Mühendis ve Mimar Cemiyeti bu anlamda bir ilk olup, sonrasında kurulacak olan Association des Architectes et Ingénieurs en Turquie, Association Ottomane des Architectes et Ouvriers,  Türk Yüksek Mimarlar Birliği gibi cemiyetlere öncülük etmiştir. Cemiyetlerin, Osmanlı Mühendis ve Mimar Cemiyeti Mecmuası, Génie Civil Ottoman, Zeitschrift für Technik und Industrie in der Turkei gibi mimarlık ve mühendislik konularındaki yayın çalışmaları, dönemin meslek eğitimi, yap teknolojisi, mimarlık ve mühendislik alanındaki gelişmeler hakkında bilgi edinmemizi sağlamaktadır. 

XIX. yüzyıl sonunda Osmanlı siyasi hayatında ortaya çıkmaya başlayan Türkçülük düşüncesi, İttihad ve Terakki Cemiyeti'nin Osmanlı siyasi hayatında etkin olduğu dönemde önem kazanmış ve dönemin mimarlık ortamını etkilemiştir. XIX. yüzyılda faaliyet gösteren yabancı mimarların yerini XX. yüzyılda Vedad Bey, Kemaleddin Bey, Ali Talat Bey ve Nihad Bey gibi Türk mimarları almış ve Türk mimarları hem devlet kurumlarında hem de serbest mimarlık ortamında yapı üretimine katılmışlardır. Bu dönemde Evkaf Nezareti Türk mimarlarının istihdam edildiği bir kurum olarak karşımıza çıkmaktadır.

II. Meşrutiyet Dönemi'nde savaş ve tüm siyasi çalkantılara rağmen yapı üretimi sekteye uğrasa da varlığını sürdürmüştür. Bu dönemde Osmanlı Devleti'nde yapı üretiminin en yoğun olduğu İstanbul'da, çok sayıda Türk, gayrimüslim ve yabancı mimar etkinlik göstermiştir. İstanbul'da faaliyet göstermiş mimarlar tespit edilirken dönemin mimarlık dergilerinden, Osmanlı Mühendis ve Mimar Cemiyeti heyet raporlarından, Türk Yüksek Mimarlar Birliği kayıtlarından ve Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi'nde bulunan sicil dosyalarından yararlanılmıştır.

Abstract:
Declared on 23 July 1908 with the initiatives of the Committee of Union and Progress II. The Constitutional Monarchy caused great changes in the Ottoman state structure. Also affecting change at cultural field, these changes have shaped the architectural understanding of the period.

We see that Ottoman engineers and architects also participated in the initiatives of socialization,
which were seen in many areas with the effect of the idea of freedom that emerged with the declaration of the Constitutional Monarchy. As the first of its kind, The Ottoman Society of Engineers and Architects pioneered such associations as Association des Architectes et Ingénieurs en Turquie, Association Ottomane des Architectes et Ouvriers, and the Union of Turkish Architects. Publications on architecture and engineering such as the Ottoman Society of Engineers and Architects Magazine, Génie Civil Ottoman, Zeitschrift für Technik und Industrie in der Turkei of the societies have provided us with information about the vocational education of the period, building technology, and the developments on architecture and engineering.

The idea of Turkism, emerged at the end of the XIX., gained importance during the period when the Committee of Union and Progress was active in Ottoman political life and affected the architectural environment of the period. In the XX century, Turkish architects such as Vedad Bey, Kemaleddin Bey, Ali Talat Bey and Nihad Bey took the place of foreign architects who were active in the XIX century, and participated in building production both in state institutions and in free architectural
environment. In this period, Evkaf Nezareti appears as an institution where Turkish architects were employed.

Despite the interruption of the war and all political turmoil to the building production in the II. Constitutional Monarchy Period, construction activities continued their existence. During this period,
many Turkish, non-Muslim, and foreign architects were active in Istanbul, where building production was the most intense in the Ottoman Empire. In order to identify the architects who worked in Istanbul, the architectural journals of the period, the delegation reports of the Association of Ottoman Engineer and Architect, the records of the Turkish Master Architects Union, and the registry files in the Presidential Ottoman Archive were used.