E-ticaretin kentsel alana etkisinin hareketlilik örüntüleri üzerinden irdelenmesi: Ankara için uyumlanabilir kent planlama önerisi
Examining the impact of e-commerce on urban area through mobility patterns: An adaptive urban planning proposal for Ankara
Yazar: GİZEM HAYRULLAHOĞLU
Danışman: PROF. DR. ÇİĞDEM VAROL ÖZDEN
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Kentler salgın hastalıklar, depremler, iklim değişikliği ve savaş benzeri ani ve öngörülemeyen koşullardan çok yönlü olarak etkilenmektedir. Bu tür koşulların çok olasılıklı, tahmin edilmesi güç ve doğrusal olmayan doğasını açıklamada karmaşık uyumlanabilir sistemler kuramının kullanımı yaygındır. Dinamik sistemler olarak kentlerin beklenmedik durumlara uyum sağlaması ise sürekli veri toplama ve paydaş katılımını içeren iş birlikçi bir süreci gerektirmektedir. Bu araştırma, kent planlama prensiplerinin karmaşık uyumlanabilir sistemler bilimiyle ilişkilendirilmesine dayanmakta; pandemi döneminde artan elektronik ticaret (e-ticaret) faaliyetlerinin kentsel alan üzerindeki etkilerini tartışmayı, e-ticaret ile toplumun hareketlilik örüntüleri arasındaki ilişkiyi bir karmaşık problem çözme aracıyla irdelemeyi ve kentsel alanların e-ticarete uyumlanmasına dair planlama çerçevesi önermeyi amaçlamaktadır. Ankara'da yürütülen araştırmada öncelikle alt sektörler bazında gerçekleşen satış hacimleri üzerinden öne çıkan yedi ilçe için e-ticaretin mekânsal etkisini gösterir endeks değerleri hesaplanarak, bu ilçelerin e-ticaret potansiyelleri ortaya konulmuştur. Ardından günlük sıklıkla toplanan verilerle yinelemeli sinir ağı regresyon modeli kurularak 2020-2022 yılları arasında Ankara genelinde gerçekleşmiş e-ticaret satışlarını etkileyen faktörler incelenmiş ve pandemi döneminde azalan topluluk hareketliliğinin e-ticaret satışlarını yükselttiği tespit edilmiştir. Son aşamada ise e-ticaret ekosistemi ile ilişkili dokuz kurum ve kuruluşla yapılan birebir görüşmede araştırmanın ampirik bulguları tartışılmış ve paydaşların e-ticaretin bugünü ve geleceğine ilişkin öznel deneyimleri alınmıştır. Araştırmanın sonuçları, e-ticaret girişimcilerinin kentte pandemi gibi aniden beliren bir koşulda dahi kolaylıkla yer edinebildiğini göstermektedir. Böyle dirençli bir e-ticaret ekosisteminin varlığına karşılık kentsel alanı e-ticarete uyumlamaya yönelik gerekli adımlar atılmalıdır. Bu bağlamda, Ankara'nın e-ticaret alanında rekabetçi bir konuma erişebilmesi için kent planlarının uyumlanabilirliğini temin eden, paydaş görüşlerini temel alan ve e-ticarete mekânsal entegrasyonu kolaylaştıracak düzenlemeleri içeren bir planlama çerçevesi önerilmiştir.

Abstract:
Cities are affected in multiple ways by sudden and unexpected circumstances such as pandemics, earthquakes, climate change, and war. Complex adaptive systems theory is widely accepted to explain the highly probabilistic, unpredictable, and non-linear nature of such conditions. As dynamic systems, cities' adaptation to contingencies requires a collaborative process involving continuous data collection and stakeholder engagement. While this research is based on linking urban planning principles with complex adaptive systems science; it also aims to discuss the effects of increased electronic commerce (e-commerce) activities on urban areas during the pandemic period, examine the relationship between e-commerce and community mobility patterns using a complex problem-solving tool, and propose a planning framework for urban areas adaptive to e-commerce. In the research conducted in Ankara, index values demonstrating the spatial impact of e-commerce were first calculated for seven prominent districts based on sales volumes of sub-sectors, and the e-commerce potentials of these districts were revealed. Then, using data collected daily, a recurrent neural network regression model was built and the factors affecting e-commerce sales in Ankara between 2020 and 2022 were investigated, and it was determined that decreased community mobility during the pandemic period increased e-commerce sales. Finally, the empirical findings of the research were discussed in one-on-one interviews with nine institutions and organizations related to the e-commerce ecosystem and subjective experiences of stakeholders about the present and future of e-commerce were obtained. The results revealed that e-commerce entrepreneurs can easily make ground in the city even in the face of suddenly emerging conditions such as pandemic. In response to such a resilient e-commerce ecosystem, steps should be taken to adapt the urban area to e-commerce. In this context, a planning framework was proposed for Ankara that ensures the adaptability of urban plans, is based on stakeholder opinions, and contains regulations that can facilitate spatial integration into e-commerce to achieve a competitive position in the e-commerce arena.