Güneş sistemi nesnelerinin yıldız örtülme tekniği ile incelenmesi
Investigation of solar system bodies by stellar occultation technique
Yazar: YÜCEL KILIÇ
Danışman: DOÇ. DR. MURAT KAPLAN ; PROF. DR. FELIPE BRAGA-RIBAS
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Uzay Bilimleri ve Teknolojisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Astronomi ve Uzay Bilimleri = Astronomy and Space Sciences
Dizin: Asteroitler = Asteroids ; Astronomik gözlem = Astronomical observation ; Güneş sistemi = Solar system ; Neptün = Neptun ; Yıldız atmosferi = Stellar atmosphere

Özet:
Güneş sistemindeki küçük gezegenlerin önemi Güneş sisteminin evriminin anlaşılması bakımından her geçen gün artmaktadır. Özellikle gelişen teknoloji ile birlikte yer ve uzay tabanlı teleskoplar ve algılayıcılardaki muazzam ilerlemeler keşfedilen küçük gezegen sayısını hızla artırmaktadır. Bu gelişmeler, hali hazırda ana kuşaktaki asteroitlere olan ilginin yanı sıra, Yer'in potansiyel bir asteroit tehlikesine karşı korunması veya asteroit madenciliği gibi çeşitli uzay görevlerine de konu olan amaçlar doğrultusunda, Yer'e Yakın Geçiş Yapan Asteroitler (YYA)'e olan ilgiyi de büyük ölçüde artırmaktadır. Bununla birlikte, Neptün ötesinde bulunan nesneler üzerinde yapılan araştırmalar da, bu nesnelerin Güneş sisteminin ilk evrelerine dair son derece önemli bilgiler barındırması bakımından araştırmacıların ilgisini çekmektedir. Bu amaç doğrultusunda, bu tezde genellikle Güneş sisteminde küçük gezegenlerin boyutu, biçimi, atmosferik yapısı, halka ve uydu varlığına ilişkin son derece detaylı bilgilerin ortaya çıkarılabildiği yıldız örtülme (stellar occultation) gözlem yönteminden detaylı olarak bahsedilmiştir. Ayrıca bu gözlem yöntemi ile elde edilmiş verilerin analizi, arşivlenmesi ve görselleştirilmesi ile ilgili Occultation Portal (OP) adında web-tabanlı bir platform geliştirilmiş ve bu platformun işleyişi de ayrıntılı olarak anlatılmıştır. Son olarak, bu platform üzerinde kampanya gözlemleri gerçekleştirilen bir Neptün Ötesi Nesne\footnote{trans-Neptunian object (TNO)} olan (28978) Ixion (2001 KX76)'un 13 Ekim 2020 ve 28 Nisan 2021 tarihli gözlem kampanyaları ilk defa bu çalışma ile detaylı olarak incelenmiş ve fiziksel parametreleri belirlenerek tez içerisinde tartışılmıştır. Ayrıca 13 Ekim 2020 tarihli gözlem verileri analiz edilerek örtülen yıldızın fiziksel çapı elde edilmiş ve bulgularımız önceki çalışmalarla kıyaslanmıştır.

Abstract:
The importance of minor planets in the Solar System is increasing day by day in order to understand the evolution of the Solar System. Especially with the developing high technology, the enormous advances in the ground and space-based telescopes and detectors are rapidly increasing the number of discovered asteroids. These developments significantly increase the interest in Near-Earth Asteroids are also the subject of various space missions, such as protecting the Earth from potentially hazardous asteroids or asteroids mining, as well as the current interest in asteroids in the main belt. However, studies on objects beyond Neptune also attract the attention of researchers as these objects contain essential information about the early stages of the Solar System. For this purpose, in this thesis, the stellar occultation observation technique, which can reveal extremely detailed information about the size, shape, atmospheric structure, and existence of rings and satellites of minor planets in the Solar System, is described in detail. A web-based platform called Occultation Portal (OP) has been developed for the analysis, archiving and visualization of the data obtained by this observation technique, and the operation and architecture of this platform are explained in detail. Finally, the observations of (28978) Ixion (2001 KX76), a Trans-Neptune Object on which campaign observations were made on this platform, dated October 13, 2020, and April 28, 2021, were examined in detail for the first time with this study, and its physical parameters were determined and discussed in the thesis. In addition, the stellar diameter of the occulted star was obtained by analyzing the observation data dated October 13, 2020, and our findings were compared with previous studies.