Ortaokul öğrencilerinin çocuk hakları kavramına ilişkin bilişsel yapılarının incelenmesi
Analysis of secondary school students' cognitive structures on the concept of children's rights
Yazar: SEVİM ÇAVUŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİ ÜREMİŞ
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilişsel işlev = Cognitive function ; Bilişsel yapı = Cognitive structure ; Eğitim = Education ; Eğitim hakkı = Education rights ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Ortaokullar = Secondary schools ; Sosyal bilgiler = Social studies ; Sosyal bilgiler eğitimi = Social studies education ; Çocuk hakları = Children's rights

Özet:
Yarınlarımızın güvencesi olan çocukların iyi yetişmesi, sağlam bir toplumun zeminini oluşturacaktır. Bu noktada eğitim kurumlarımıza büyük bir iş düşmektedir çünkü eğitim, toplumların geleceğine yön veren en önemli unsurdur. Bu yüzden çocuklara verilen eğitim hem toplumda demokrasiyi tam anlamıyla yaşatabilmeyi hem de çocukların hak ve özgürlüklerinin verildiği, bunlara saygı duyulduğu ortamı sağlayabilmelidir. Çünkü bu sayede çocuklarda, haklarının farkında bireyler olarak başkalarının da hukukuna saygılı olma bilinci gelişecek ayrıca haklarını her türlü istismardan koruyan kişi şuuru oluşacaktır. Bu bağlamda çocukların hakları konusunda bilinçlenmesi kadar bilişsel yapılarının ortaya çıkarılması da çok önemlidir. Zira onların haklarıyla ilgili bilişsel yapılarının incelenip anlaşılması, konuyla ilgili düzenlemeler yapılırken eğitim programcılarına da yol gösterebilecektir. Bu noktadan hareketle kişiliklerinin teşekkül çağındaki ortaokul öğrencilerinin, çocuk hakları konusundaki bilişsel yapılarının belirlenip sınıflar arası bilişsel yapı farklılıklarının ortaya çıkarılmasının amaçlandığı çalışmada, tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın verileri 2017-2018 öğretim yılı Nevşehir ili Hacıbektaş ilçesinde bulunan iki resmi ortaokulda öğrenim gören 159 öğrenciden elde edilmiştir. Veri toplama aracı olarak kelime ilişkilendirme testi kullanılmıştır. Verilerin analizi sonucunda, bahsedilen ortaokul öğrencilerinin bilişsel yapılarında en fazla oyun ve eğitim hakkının yer aldığı, yaşama, beslenme, barınma gibi hakların bunları takip ettiği görülmüştür. Güvenlik (korunma), düşünme, katılım gibi hakların bilişsel yapılarında çok az yer işgal ettiği; kimlik, vatandaşlık, dernek kurma, toplantı yapma vb. hakların ise bilişsel yapılarında yeri olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. 
Anahtar Kavramlar: Çocuk Hakları, Bilişsel Yapı, Ortaokul Öğrencileri, Eğitim, Sosyal Bilgiler.

Abstract:
ABSTRACT
The well-training of the children who are the assurance of our future is the foundation of a solid society. At this point, our educational institutions have an important mission, because education is the most important factor that guide the future of societies. Therefore, the education given to the children should ensure the full functionality of democracy in the society and should create an environment where the rights and freedoms of the children are given and respected. Because, in this way, children will develop an awareness of respect for others as individuals who are aware of their rights and the mind of a person who protects his/her rights from all kinds of abuse will be formed. In this context, it is very important to reveal children's cognitive structures as well as raising their awareness of children's rights. The analysis and understanding of their cognitive structures related to their rights will guide the education programmers when making relevant arrangements. From this point of view, in this study, where screening model was used, it is aimed to determine the cognitive structures of secondary school students, who are in the age of personality formation, and to reveal the cognitive structure differences between the classes. Data were collected from 159 students, attending two state secondary schools in Hacıbektaş town of Nevşehir, in 2017-2018 academic year. Word association test was used as a data collection tool. As a result of the data analysis, it was found that the right to play and education are the top rights for the mentioned secondary school students, followed by the rights such as living, nutrition and shelter. It was found that the rights such as security (protection), thinking and participation occupy little space in their cognitive structures; whereas identity, citizenship, right to form association, right of assembly etc. have no place.
Keywords: Children's Rights, Cognitive Structure, Secondary School Students, Education, Social Studies.