Sosyal bilgiler öğretiminde üstbiliş stratejileri kullanımıın öğrencilerin farkındalık, yeterlilik, başarı ve ilgilerine etkisi
The effect of using metacognitive strategies on student's awareness, competency, achievement and attention in teachnng social sciences
Yazar: ESMA KURU
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET ALİ ÇAKMAK
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Başarı = Success ; Farkındalık = Awareness ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Ortaokullar = Secondary schools ; Sosyal bilgiler dersi = Social studies course ; Sosyal bilgiler eğitimi = Social studies education ; Sosyal bilgiler öğretimi = Social studies teaching ; Yeterlilik = Sufficiency ; Öğrenci başarısı = Student achievement ; Üstbiliş = Metacognitive

Özet:
Çağımız bilgi çağıdır. Bilgiyi araştıran, sorgulayan, nasıl daha iyi öğrenebileceği ile ilgili çıkarımda bulunabilen bireyler yetiştirmek bilgi çağının temel amaçlarındandır. İstenilen amaca ve beklenen sonuçlara ulaşmak için bireye nasıl daha iyi öğrenebileceği ile ilgili olarak farklı öğretim stratejilerinden yararlanma yoluna gidilmektedir. Üstbilişsel stratejilerin bu noktada oldukça etkili olduğu düşünülmektedir. Sözel bir ders olması sebebiyle unutulma olasılığının yüksek olabileceği göz önünde bulundurularak, öğretimi renkli bir hale getirip, bireylerin kendi öğrenmelerinden sorumlu olmalarını sağlayıp, eksikliklerini görmelerine ve nasıl daha iyi öğrenebilecekleri ile ilgili çıkarımlarda bulunabilmelerine yardımcı olunarak yapılacak sosyal bilgiler dersinin öğrenmede verimliliği sağlayacağı düşünülmektedir. Bu doğrultuda üstbilişsel stratejilerden yararlanılarak yapılacak sosyal bilgiler dersinin kaliteli bir eğitim anlayışının oluşturulmasına, sağlıklı ve başarılı öğrenmeler gerçekleştirilmesine hizmet edeceği öngörülmektedir. Bu araştırmada, sosyal bilgiler dersi bünyesinde üstbilişsel stratejilerden yararlanılarak yapılan öğretim uygulamasıyla öğrencilerin öğrenme stratejileri bilgisine, bilgi izleme farkındalıklarına, akademik başarılarına, derse yönelik ilgilerine olan etkisini incelemek amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda ön test son test deney kontrol gruplu deneme modelinin temele alınmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu Sivas il merkezinde bulunan Mevlana Ortaokulu'nda öğrenim gören 6. sınıf öğrencileri oluşturmaktadır. Deney grubunda 37, kontrol grubunda 35 öğrenci bulunmaktadır. Araştırma 2013- 2014 öğretim
vi
yılı bahar yarıyılında sosyal bilgiler dersi kapsamındaki üniteler bazında yürütülmüştür. Deney grubunda dersler, üstbiliş stratejilerinden yararlanılarak yürütülmeye çalışılırken, kontrol grubunda farklı bir uygulama yapılmamıştır. Deney ve kontrol grubunda ölçme aracı olarak, üstbilişsel stratejileri kullanımı değerlendirme anketi, ders ilgi anketi, üstbilişsel farkındalık edvanteri, kişisel bilgi formu ve başarı testinden yararlanılmıştır. Deney grubunda ek olarak, görüşme formları ve günlüklerden de yararlanılmıştır. Araştırmada nitel ve nicel araştırma yöntemleri bir arada kullanılmıştır. Araştırmanın nicel bölümünde elde dilen veriler SPSS istatistik programından yararlanılarak çözümlenmiş, bağımlı gruplarda t-testi, bağımsız gruplarda t-testi, Mann-Whitney U testlerinden yararlanılarak sonuçlar elde edilmiştir.. Nitel bölümde, görüşme formları ve günlüklerden elde edilen veriler ise içerik analizinden yararlanılarak çözümlenmiştir. Deneysel işlem sonucunda, elde edilen bulgulardan, üstbilişsel stratejilerden yararlanılarak yapılan öğretim uygulamasının öğrencilerin farkındalık, başarı, ilgi, öğrenme stratejileri bilgilerini arttırdığı, üstbilişsel stratejilerin, öğrencilerin öğrenme durumlarına olumlu anlamda etki eden bir nitelik gösterdiği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
Our age is the information age. Raising inquiring and inquisitive individuals who can make inferences as to how to learn better is one of the fundamental goals of the information age. Various teaching strategies are employed regarding how to improve learning in order to achieve the desired goal and the expected results. Metacognitive strategies are considered to be highly effective at this point. In view of the fact that social science lessons might have a greater possibility of being forgotten due to being verbal lessons, the researcher believes teaching social science classes by making lessons more colorful, ensuring the students are responsible for their own learning, and assisting them in identifying their deficiencies and making inferences on how to improve their learning will ensure learning efficiency. The researcher proposes that conducting social science classes accordingly by utilizing metacognitive strategies will serve to establish a quality education, as well as, a healthy and successful learning. This study was aimed at investigating the effect of teaching practices utilizing metacognitive strategies on students' knowledge of learning strategies, knowledge monitoring awareness, academic achievement and attention to lessons. In line with this objective, the study was based on a pre-test post-test experimental control group design. The study group comprised 6th grade students attending Mevlana Middle School located at Sivas city center. The experimental and control groups consisted of 37 and 35 students,
viii
respectively. The study was carried out on the basis of the units within the scope of the social science class in the spring semester of the 2013-2014 school year. Experimental group lessons were administered by utilizing metacognitive strategies whereas the control group did not receive a different administration. The evaluation instruments administered to both the experimental and control groups were the cognitive strategy use evaluation survey, the class attention survey, the metacognitive awareness inventory, the personal information form and the achievement test. Interview forms and diaries were additionally used for the experimental group. Qualitative and quantitative research methods were collectively employed in the study. In the quantitative segment of the study, the data gathered were analyzed using the SPSS statistics software, and a t-test for dependent samples, a t-test for independent samples and a Mann-Whitney U test were conducted. In the qualitative segment, the data collected from the interview forms and the diaries were analyzed with content analysis. As a result the experimental process, the researcher concluded that teaching practices utilizing metacognitive strategies improved students' awareness, achievement, attention, and knowledge of learning strategies; and that metacognitive strategies positively affected students' learning.