Ömerli baraj gölüne akan derelerin bazı fiziksel, kimyasal ve biyolojik özelliklerinin incelenmesi
Investigations of some physical, chemical and biological features of streams which flow into Omerli reservoir
Yazar: ALİ SERHAN TARKAN
Danışman: DOÇ.DR. MERİÇ ALBAY
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Temel Bilimler Ana Bilim Dalı / İç Sular Biyolojisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Biyoloji = Biology ; Su Ürünleri = Aquatic Products ; Zooloji = Zoology
Dizin: Dereler = Streams ; Su kalitesi = Water quality ; Zooplanktonlar = Zooplanktons

Özet:
Bu çalısmada Ömerli Baraj Gölü'ne akan derelerin bazı fiziksel, kimyasal ve biyolojiközelliklerinin incelenmesi ve bu derelerin baraj gölüne olan etkilerinin ortaya konmasıamaçlanmıstır. Arazi çalısmaları, aylık örnekleme seklinde Haziran 2005 ile Temmuz 2006tarihleri arasında Ömerli Baraj Gölü'ne akan derelerde ve bu derelerin göl ile birlestiginoktalarda 12 farklı istasyonda gerçeklestirilmistir. Su kalitesinin tespiti için alınan suörneklerinde on yedi farklı fiziksel ve kimyasal parametre ile zooplankton sayımları veklorofil-a ölçümleri de yapılmıstır. Ölçülen su kalitesi ve diger parametrelerin iliskisini ortayakoymak amacı ile Canonical Correspondence Analysis (CCA) programı kullanıldı. Eldeedilen PCA analiz sonuçlarına göre çevresel parametrelerden derinlik, genislik, debi veklorofil-a en önemli degiskenler olarak tespit edildi. Bununla birlikte, toplam fosfat, ortofosfat,nitrit, sülfat ve çözünmüs oksijenin de klorofil-a konsantrasyonu ve zooplanktonbiyoması üzerinde önemli etkisinin oldugu görüldü.. Akarsuların etrafındaki yerlesimalanlarının, arazi kullanım seklinin ve akarsuların jeolojik yapısının da derelerin su kalitesinietkileyen diger önemli faktörler oldugu tespit edildi.Çalısmada bazı fiziksel ve parametreler degerlendirilerek çmesuyu Elde Edilen veya EldeEdilmesi Planlanan Yüzeysel Suların Kalitesine Dair Yönetmelige göre istasyonların su kalitesınıfları belirlenmistir. Buna göre özellikle yogun bir nüfus artısı ile sanayilesme baskısıaltındaki Pasaköy Deresi'nde kirlenmenin arttıgı ve içme suyu kalitesinden uzaklastıgı,dolayısıyla da Ömerli Baraj Gölü'nü olumsuz bir sekilde etkiledigi tespit edilmistir. PasaköyDeresi üzerinde kurulan Pasaköy leri Artıma Tesisi'nin besleyici elementlerden özellikle azotve fosforu azaltmada çok etkili olamadıgı da anlasılmıstır. Ayrıca Pasaköy Deresi'ninsularının bir kanalla baglandıgı Riva deresinin de ciddi bir kirlilik sıkıntısıyla karsı karsıyaoldugu görülmüstür. Diger dereler ise nispeten besleyici element zenginlesmesinden daha azetkilenmislerdir. statistiki sonuçlar derelerde inorganik kirlenmeden ziyade organikkirlenmenin daha önemli oldugunu ortaya koymustur.Çalısmada 25 zooplankton taksonu tespit edilmistir. CCA sonuçları, zooplankton komüniteyapısını etkileyen en önemli degiskenlerin nitrat, nitrit, orto-fosfat, demir, klorofil-a,elektriksel iletkenlik, pH, su sıcaklıgı, askıda katı madde, genislik ve derinlik oldugunugöstermektedir. Shannon-Weaver ve Evenness çesitlilik indekslerine göre derelerinzooplankton tür ve birey sayısı bakımından oldukça zayıf oldugu, kirlenmenin etkisi altındakiPasaköy ve Riva derelerinde ötrofik suların indikatörü bazı türlerin baskın oldugugörülmüstür.

Abstract:
In this study, in order to determine effects of streams which flow into Ömerli Reservoir,physical, chemical and biological features of the streams were investigated. Water samplesand zooplankton samples were collected from 12 selected stations of six streams monthlybetween June 2005 and July 2006. 17 physical and chemical variables were measured todetermine water quality. PCA results indicated that depth, width, water flow and Chlorophyllawere the most important variables in the streams. Total phosphate, orthophosphate, nitrate,sulphate and dissolved oxygen were also found important. It is determined that humanimpacts, land use and geology of streams were the most important factors influencingchemical features of the stream water.The water quality classes were identified according to inland water quality criteria by usingsome physical and chemical variables. According to this criteria, it was determined thatpollution level of Pasaköy stream has increased and become unsuitable for drinking waterquality, consequently Ömerli Reservoir was affected negatively by this stream. PasaköyBiological Treatment Plant on Pasaköy stream was determined to be not so effective todecrease nutrients such as phosphate and nitrogen. Furthermore, because Pasaköy stream?swater flows to Riva stream, this stream has a serious pollution problem. The other streams arerelatively clear in terms of nutrient enrichment. Statistical results showed that organicpollution is more important rather than inorganic pollution in the streams.25 zooplankton taxon were identified. CCA results indicated that, nitrate, nitrite,orthophosphate, chlorophyll-a, iron, electrical conductivity, pH, water temperature, suspendedsolid substance, stream width and depth were the most important variables influencingzooplankton community structure. Zooplankton species were quite poor in all of the streamsexcept of Pasaköy and Riva streams. It was found some indicator zooplankton species ofeutrophication as dominant species in Pasaköy and Riva streams, which have pollutionproblems.