Mersin ilinde kuaför olarak çalışan bireylerin mesleki genotoksisite riskinin idrar örneklerinde oksidatif DNA hasarı ve mikroçekirdek-sitom analiz yöntemleri ile araştırılması
Investigation of occupational genotoxicity risk through oxidative DNA damage and micronucleus-cytome assays in urine samples from hairdressers living in the city of mersin
Yazar: AYÇA AKTAŞ ŞÜKÜROĞLU
Danışman: PROF. DR. SEMA BURGAZ
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmasötik Toksikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Berberler = Barbers ; DNA = DNA ; DNA hasarı = DNA damage ; Genotoksisite = Genotoxicity ; Kuaförlük = Hair dressing ; Mersin = Mersin ; Meslek hastalıkları = Occupational diseases ; Mesleki maruziyet = Occupational exposure ; İdrar = Urine

Özet:
Kuaförlük mesleğinde çalışanlar, kozmetik ürünlerdeki alerjik, karsinojenik potansiyeli olan, deri ve gözde tahriş edici ve oksidatif stres ve DNA hasar göstergelerinde düzensizliklere sebep olan birçok kimyasala maruz kalmaktadır ve mesleki maruziyetlerin bireysel olanlardan çok daha fazla ve uzun vadede olduğu bilinmektedir. Çalışmanın amacı, kuaförlerin mesleki genotoksisite riskini, idrar epitelinde mikroçekirdek-sitom analizi ve idrarda oksidatif DNA hasarı ile ölçülmesidir. Ayrıca idrar örneklerinin toplandığı iş yeri ortamlarında, kimyasal madde maruziyeti göstergesi olarak başlıca formaldehit, etil asetat ve aseton düzeylerinin ölçümü yapılmıştır. Kuaförlerin çalışma ortamlarında yapılan ölçümlerde Brezilya keratin–Brezilya fönü (BKT) uygulaması sırasında açığa çıkan formaldehit konstrasyonlarının eşik limit (TLV) değerinden yüksek olduğu; etil asetatın, iki iş yeri ortamında TLV değerinden yüksek olduğu, asetonun ise teşhis limitinin altında olduğu gözlenmiştir. DNA hasar göstergesi olan mikroçekirdekli hücre (MÇi) sıklığı kontrol grubuna (n=56) oranla (‰0,93±1,85) kuaför grubunda (n=56) (‰4,81±7,87, p<0,001) daha fazla bulunurken, nükleer tomurcuklu hücre (NT), her iki grupta da gözlenmemiştir. Hücre poliferasyonu göstergelerinden bazal hücre (BH) sıklığı kontrol grubunda (‰446,62±106,21) kuaför grubuna (‰367,78±101,51, p<0,001) oranla daha fazla bulunurken, binükleer hücre (BN) sıklığı ise kuaför grubunda (‰0,41±0,80) kontrol grubuna (‰0,04±0,27, p<0,001) oranla daha fazla bulunmuştur. Hücre ölümü göstergesi olan karyolitik (KL), piknotik (PK) ve karyohektik hücre (KH) sıklıkları da kontrol grubuna (‰358,57±95,71, ‰0,05±0,23, ‰24,41±14,50) oranla kuaför grubunda (‰438,02±118,27, p<0,001; ‰0,43±0,76, p<0,001; ‰47,27±28,40, p<0,001) daha fazla bulunurken, kondense kromatin hücre (KK) sıklığı sadece kuaför grubunda gözlemlenmiştir. Oksidatif DNA hasarı göstergesi olan 8-hidroksi-2'deoksiguanozin (8-OHdG) düzeylerinin spesifik gravite (SG) ile düzeltilmiş değerleri, kuaför grubunda (908,21± 403,25 ng/ml-SG, p=0,024) kontrol grubuna (1003,09± 327,09 ng/ml-SG) oranla düşük çıkmıştır (p=0.024). MÇ-sitom analizi ile 8-OHdG–SG düzeyleri arasında anlamlı bir korelasyon görülmemiştir. MÇ-sitom analizi verilerine dayanarak, yaş, çalışma süresi, sigara ve alkol kullanma durumu gibi faktörlerden bağımsız olarak kuaför grubunda yer alan bireylerin mesleki maruziyete bağlı genotoksisite/sitotoksisite riskinin arttığını söylenebilir.

Abstract:
Hairdressers are exposed to many chemicals in cosmetic products that have allergic, carcinogenic potential, irritants to the skin and eyes, and cause irregularities in indicators of oxidative stress and DNA damage, and occupational exposures are known to be much higher and long-term than individual ones. This study aims to measure the occupational genotoxicity risk of hairdressers by micronucleus-cytome assays in the urothelial cells and oxidative DNA damage in the urine. Besides, formaldehyde, ethyl acetate, and acetone levels were measured as an indicator of chemical exposure in the workplace of hairdressers from whom urine samples were collected. In the measurements made in the working environments of the hairdressers, it was found that the formaldehyde concentrations released during the Brazilian keratin treatment (BKT) were higher than the recommended limit value (TLV). It was observed that ethyl acetate was higher than the TLV in two workplace environments, and acetone was below the detection limit. The frequency of micronucleated cell (MNi), which is an indicator of DNA damage, was higher in the hairdresser group (n=56) (4,81‰±7,87, p<0,001) compared to the control group (n=56) (0,93‰±1,85). Nuclear buds (NBUDs) were not observed in either group. While the frequency of basal cells (BH), one of the cell proliferation indicators, was higher in the control group (446,62‰±106,21) compared to the hairdresser group (367,78‰±101,51, p<0,001), the frequency of binuclear cells (BN) was found to be higher in the hairdresser group (0,41‰±0,80) compared to the control group (0,04‰±0,27, p<0,001).The frequencies of karyolytic (KYL), piynotic (PYC) and karyorrhectic cells (KHC), which are indicators of cell death, were also higher in the hairdresser group (438,02‰±118,27, p<0,001; 0,43‰±0,76, p<0,001; 47,27‰±28,40, p<0,001) compared to the control group (358,57‰±95,71, 0,05‰±0,23, 24,41‰±14,50), while the frequency of condensed chromatin (CC) was observed only in the hairdresser group. Specific gravity (SG) adjusted 8-hydroxy-2'-deoxyguanosine (8-OHdG) level which is an indicator of oxidative DNA damage was statistically lower in the hairdresser group (908,21±403,25 ng/ml-SG compared to the control group (1003,09±327,09 ng/ml-SG) (p=0,024). No significant correlation was found between 8-OHdG–SG levels with the MN-cytome assays. Based on the data of the MN-cytome assay, it can be said that individuals in the hairdresser group have an increased risk of genotoxicity/cytotoxicity due to occupational exposure, regardless of factors such as age, working time, smoking, and alcohol consumption.