Kentli haklarından şehir hakkına Türkiye'de 2000 sonrası kentsel talepler: Lefebvre'ci perspektiften tarihsel-sosyolojik bir inceleme
Urban demands from the urban rights to the city in Turkey after 2000: A historical-sociological examination from Lefebvre's perspective
Yazar: SELVA YILMAZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ EMİNE ÖZTÜRK
Kütahya Dumlupınar Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Gezi Parkı = Gezi Park ; Kent sosyolojisi = Urban sociology ; Kentler = Cities ; Kentleşme = Urbanization ; Kentsel haklar = Urban rights ; Sosyal haklar = Social rights ; Sosyal hareketler = Social movements ; Şehir hakkı = City right

Özet:
Şehir veya kent oluşumları insanlığın var olduğu günden beri toplum tarafından şekillenirken aynı zamanda mevcut yapısıyla toplumu şekillendirmiştir. Tarihsel süreç içerisinde kentlerin toplumsal, ekonomik ve kültürel bakımdan hızlı bir şekilde değiştiği görülmektedir. Bu değişimi ve mevcut toplumsal durumu açıklayan araştırmalarda farklı terimler karşımıza çıkmaktadır. Kimi araştırmacılara göre, Sanayi Devrimi öncesinden ve medeniyetlerden bahsedilirken şehir kelimesinin kullanılmasına karşılık sanayi devrimi sonrasını anlatmak için çoğunlukla kent kelimesi kullanılmaktadır. Konuya ilişkin literatürde şehir ve kent kelimelerinin kullanım alanları çoğunlukla aynı olsa da farklı noktaları olduğu da tespit edilmiştir. Bu iki kavramın kullanım alanlarının farklı oluşu bakımından şehir hakkı ve kentli hakkı kavramları da farklıları barındırmaktadır. Devlet ile birey arasındaki sorumluluk, görev ilişkisine dayanan ve toplumsal adaleti temel alan şehir hakkı Marksist bir talep olarak karşımıza çıkarken, kentli hakkı ise vatandaşların hukukun yürütücüsü olarak devletten talepleri olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışmada şehir hakkına yönelik ilk çalışmaları yapan ve kendinden sonra gelecek olan
 kent araştırmacılarına yön veren Lefebvre eserleri perspektifinde, şehir ve kent kavramlarının kullanım alanlarını incelenerek benzer ve farklı noktaları dile getirilmiştir. Aynı zamanda 2000 sonrası kentsel dönüşüm politikalarıyla hızla değişim sürecine giren Türkiye'nin kentli hakkına yönelik tutumu tarihsel sosyolojik bakımından örneklerle desteklenerek incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Kent, Kentleşme, Kentli Hakları, Kentli, Şehir Hakkı, Şehir

Abstract:
While city and urban formations have changed and transformed by society since the day of humanity, it has also shaped the society with its current structure. In the historical process, it is seen that cities have changed rapidly in terms of social, economic and cultural aspects. There are different expressions when explaining this change and the current social situation. While the word city is used when talking about civilizations and before the Industrial Revolution, the word city is mostly used to describe the post- industrial revolution. Although the usage areas of the words city and urban are mostly the same in the literature on the subject, it has also been determined that they have different points. In terms of the different usage areas of these two concepts, the concepts of right to the city and right to the urban also contain differences. While the right to the city, which is based on the responsibility and duty relationship between the state and the individual, and which is based on social justice, appears as a Marxist demand, the right to the urban appears as the demands of the citizens from the state as the enforcer of law. In this study, similar and different points are expressed by examining the usage areas of the concepts of city and city, in the perspective of Lefebvre achievent, who made the first studies on the right to the city and gave direction to the urban researchers who will come after him. At the same time, Turkey's attitude towards urban rights, which has entered a process of rapid change with urban transformation policies after 2000, has been examined from a historical sociological point of view, supported by examples.

Keywords: City, The Right to The City, Urban Rights, Urban, Urbanization, Urbanite