Vezir İshak Paşa'nın Çıldır Beylerbeyiliği (1695-1748)
Çıldır Governorship of Vizier Ishak Pasha (1695-1748)
Yazar: MEHMET KAZDAL
Danışman: PROF. DR. İSMAİL ALTUN ; PROF. DR. NEBİ GÜMÜŞ
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Tarih = History
Dizin: Beylerbeyi = Governor ; Kafkasya = Caucasus ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Vezirlik = Vizierata ; Çıldır Sancağı = Çıldır Sanjak ; İshak Paşa = Ishak Pasha

Özet:
Osmanlıların Kafkasya bölgesiyle ilişkilerinin zirveye çıktığı XVI. yüzyılın sonunda Safevîler ile yapılan savaşlarda fethedilen topraklar üzerinde kurulan eyaletlerden birisi Çıldır'dır. Eyalet, Osmanlı idari sisteminde istisnai uygulamalardan olan merkeziyetçi yönetimden tavizlerin verildiği yurtluk-ocaklık sistemine göre kurulmuştur. Bu sistem gereği olarak eyalet, kurulduğu 1579'den Erzurum'a bağlı sancak haline geldiği 1833 yılına kadar aynı aileden birçok kişi tarafından yönetilmiştir. Bu kişiler arasında İshak Paşa ismi, kişiliği ve krizleri yönetme becerisiyle ön plana çıkmaktadır. Çıldır Eyaleti'ne beylerbeyi olarak atanmadan önce Oltu Sancak beyi olarak görev yapan ve idari tecrübeleri de bulunan İshak Paşa, arada fasılalar olsa da elli yılı aşkın (1695-1748) bir süre bölgede idarecilik yapmıştır. O, bu elli yılı aşkın sürecin on yıllık zaman diliminde bölgeyle eskiden beri ilişkileri bulunmasından dolayı Tiflis beylerbeyi olarak da görev yapmıştır. Buradaki görevi esnasında şehre birçok İslami eser kazandırdığı ve Osmanlı Devleti'nin Gürcistan ve Kafkasya coğrafyasına yönelik politikalarının belirleyici ve uygulayıcı aktörlerinden birisi olduğu kaynaklar tarafından aktarılmaktadır. Bu süreçte Gürcistan ve Kafkasya bölgesinde yapmış olduğu siyasi faaliyetleri onu yerel bir figürden bölgesel bir figüre dönüştürmüştür. 
Doküman analizi ve araştırmacı tarih yöntemi kullanılan bu çalışma, Osmanlı Devletinin kuzey-doğu sınırında 1695-1748 yılları arasında görev yapmış bir beylerbeyi olan İshak Paşa'nın hayatını ve siyasi ilişkilerini arşiv belgeleri ve diğer yazılı kaynaklara dayanarak incelemektedir.

Abstract:
Çıldır Governorship is one of the governorships established on the lands conquered as a result of the wars between the Ottomans and the Safavids at the end of the 16th century. Also, the relationship of the Ottomans with the Caucasia reached its peak at the end of the same century. Çıldır Governorship was based on the Yurtluk-Ocaklık System which is a system some concessions are made from the centralized administration. Also it is one of the exceptional practices in the Ottoman administrative system.
With this system, Çıldır Governorship was ruled by many people from the same family since its establishment in 1579 until it became a sanjak of Erzurum in 1833. Among those people, Ishak Pasha comes into prominence with his personality and ability to manage crises.
Ishak Pasha had administrative experience and he served as Oltu Sanjak governor before he was appointed as the governor of the Çıldır Governorship. Although there were interruptions, Ishak Pasha governed the region for more than fifty years (1695-1748). He also served as the governor of Tbilisi during the ten years of this perod, as he has longstanding relations with the region. It is reported by the sources that he brought many valuable Islamic works to the city during his period. Also he was one of the determining and implementing actors of the Ottoman Empire's policies towards Georgia and the Caucasia. In this process, his political activities in Georgia and Caucasia transformed him from a local actor to a regional actor.
In this study, the life and political relations of Ishak Pasha, who served on the north-eastern border of the Ottoman Empire between 1695 and 1748, will be examined based on archival documents and other written sources and using the investigative understanding of history and document analysis methods.