Binalarda radyasyon zırhlamasına yönelik yapısal detayların analizi: Lineer hızlandırıcı mekanları için öneriler
Analysis of structural detailing for radiation shielding in buildings: Recommendations for spaces with linear accelerator
Yazar: SEVAL YEŞİM BAŞ
Danışman: DOÇ. DR. SEMRA ARSLAN SELÇUK
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Günümüzde, kullanımı giderek yaygınlaşan radyasyon uygulamalarından; tıp ve endüstri başta olmak üzere birçok alanda faydalanılmaktadır. Doğal radyasyon kaynaklarının yanı sıra bu uygulamalar çerçevesinde yapay kaynaklardan da radyasyona maruz kalınmakta ve gerekli tedbirler alınmadığı takdirde ise insan sağlığını ciddi ölçüde tehdit edecek durumlar ortaya çıkabilmektedir. Radyasyon kaynağı ile kişi arasına koruyucu niteliğe sahip engel konularak, maruz kalınan radyasyon dozunu kabul edilen değerler çerçevesinde sınırlamak amacıyla uygulanan zırhlama, radyasyondan korunma yöntemleri kapsamında önemli bir yere sahiptir. Radyoterapi uygulamaları kapsamında kanser hastalarının tedavisi için yaygın olarak kullanılan lineer hızlandırıcılar yüksek enerjili X-ışını ve elektron demeti üretebilen cihazlardır. Bu cihazların kullanıldığı mekanların radyasyon zırhlaması bağlamında doğru ve etkin şekilde tasarımı, radyasyonun insan sağlığına olan zararlarından korunabilmek için önem teşkil etmektedir. "LINAC cihazı ile radyoterapi uygulamalarının yapıldığı mekanların tasarım sürecinde; mali, hammadde, enerji gibi kaynakları daha etkin ve verimli kullanmaya yönelik tasarım unsurları ve radyasyondan korunmaya yönelik önlemler ile optimal ve zırhlama bütünlüğü çerçevesinde tasarımlar üretebilmek mümkündür" hipotezi ile yürütülen bu tez çalışmasında, konuya yönelik tasarım sürecinde dikkat edilmesi gereken hususlarla ilgili ulusal ve uluslararası kurum ve kuruluşların önerileri ve değerlendirmeleri doğrultusunda bir araştırma yürütülmüştür. Her mekan için ilgili faktörlerin bütünleşik olarak değerlendirilmesi ile tasarım yapılması gerekliliğinin ortaya konulduğu tezin sonucunda; konu ile ilgili çalışma yapacak olan mimarlar için bilgilendirici, yol gösterici ve projelendirmenin ön evrelerine ışık tutacak nitelikte bir çalışma oluşturulmuştur.

Abstract:
Nowadays, radiation applications which are increasingly in use, are utilized in many fields, especially in medicine and industry. In addition to natural radiation sources, individuals are exposed to radiation caused by man-made sources within these applications and if the necessary precautions are not taken, situations that seriously threaten human health may occur. Shielding between the radiation source and the person in order to limit the radiation exposure within the accepted values has an important place within the scope of radiation protection methods. Linear accelerators, commonly used for the treatment of cancer patients in radiotherapy applications are devices produce high energy X-ray and electron beam. Accurate and effective design of the places where these devices are used in terms of radiation shielding is important in order to be protected against the damages of radiation to human health. This thesis, which is carried out with the hypothesis "it is possible to produce designs which are optimal and within the framework of shielding integrity with design elements aiming to use resources such as financial, raw material, energy more effectively and efficiently and radiation protection measures in the design process of the places where radiotherapy applications are performed with LINAC device," a research has been conducted in line with the suggestions and evaluations of national and international institutions and organizations regarding the issues to be considered during the design process. The thesis in which the necessity of designing within the framework of evaluating all the related factors for each space has been put forward, as a result, an informative, guiding and a study to shed light on the early stages of design have been created for the architects who will work on the subject.