Felaketin estetiği: Antroposen'de Frankfurt Okulu
The Aesthetics of disaster: The Frankfurt School in the Anthropocene
Yazar: YASİN KARA
Danışman: PROF. DR. ATEŞ USLU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Felsefe = Philosophy ; Siyasal Bilimler = Political Science

Özet:
Bu tezde, insanın jeolojik bir aktör hâline geldiğini ve yeni bir devir başlattığını ileri süren Antroposen adlandırması, ilerleme fikri ve insan-doğa ilişkisi kesişiminde ele alınmaktadır. Antroposen'in özgül niteliklerine, başlangıcına ilişkin farklı yaklaşımlara yer verildikten sonra asıl tartışma konusu olan veçhelerine geçilmiştir: Antroposen'in insanı kimdir ve bu genel adlandırmaya ne gibi alternatifler sunulabilir? Farklı adlandırma konusundaki alternatifler eleştirilmiş, aynı zamanda Antroposen teriminin sınırlılıklarına da dikkat çekilmiştir. Yeryüzü tarihi ile insan tarihinin üst üste gelmesi/iç içe geçmesi sebebiyle bir dönüm noktası olarak değerlendirilen Antroposen, ilerleme fikrinin krizi olarak ele alınmıştır. Zira insan sahip olduğu teknik kapasiteye ve doğal koşulları şekillendirme gücüne rağmen, ekolojik krizler karşısında aciz kalmaktadır.

Yaşadıkları ve eser ürettikleri dönemde dünya savaşları, otoriter-totaliter rejimler ve katliamlar gibi yine insan kaynaklı büyük sorunlara tanıklık etmiş Frankfurt Okulunun ilk kuşak düşünürleriyle ilerlemenin eleştirisi ve insan-doğa ilişkisi çerçevesinde kontekst ortaklığı olduğu ortaya koyulmuştur. Antroposen'i anlamak için, Okulun teorik ve kavramsal repertuvarına başvurulmuştur. Metinleri, ilerleme ve insan-doğa ilişkisi üzerinden kat edildikten sonra kitle kültürü eleştirisi ve kültür endüstrisi kavramsallaştırması, ekolojik krizin kültürel tezahürlerini açıklamakta kullanılmıştır. Günümüzdeki felaket temalı kültürel ürünler buradan hareketle incelenmiştir.

Araştırma sonucunda ekolojik krizler çağında üretilen kültürel ürünlerde distopik temayülün baskın olduğu ortaya konulmuştur. Bu durumun insanın teknik kapasitesiyle tezat oluşturduğuna vurgu yapılmıştır. Distopik temayüllü kültürel ürünlerin de dahil olduğu alana tezde özgül bir ad verilmiştir: Kültürel felaket endüstrisi. İnsanın kendi sebep olduğu felaketin izleyicisi olmasındaki çelişkiye dikkat çekilmiştir. Böylece insan, hem aktör hem seyirci olarak tanımlanmıştır. Sonuç bölümünde ise irrasyonalite ve ekolojik toplumun imkânı Antroposen'in diyalektiği çerçevesinde tartışılmaktadır.

Abstract:
In this thesis, the Anthropocene nomenclature, which suggests that humans have become a geological actor and started a new era, is considered at the intersection of the idea of progress and the human-nature relationship. After discussing the specific characteristics of the Anthropocene and the different approaches to its beginning, it moves on to the aspects of the Anthropocene that are the main subject of discussion: Who is the human being of the Anthropocene and what alternatives can be offered to this general nomenclature? Alternatives to different nomenclature are criticized, while at the same time the limitations of the term Anthropocene are pointed out. The Anthropocene, which is considered as a turning point due to the overlapping/intertwining of the earth's history and human history, is considered as a crisis of the idea of progress. Despite its technical capacity and its power to shape natural conditions, humans are powerless in the face of ecological crisis.

It has been revealed that there is a contextual commonality with the first generation thinkers of the Frankfurt School, who witnessed major human-caused problems such as world wars, authoritarian-totalitarian regimes and massacres in the period in which they lived and produced works, within the framework of the critique of progress and the human-nature relationship. In order to understand the Anthropocene, the theoretical and conceptual repertoire of the School was consulted. After traversing their texts through the human-nature relationship and progress, the critique of mass culture and the conceptualization of the culture industry are used to explain the cultural manifestations of the ecological crisis. Current disaster-themed cultural products are analyzed from this approach.

The research revealed that dystopian tendencies are dominant in cultural products produced in the age of ecological crises. It is emphasized that this situation contrasts with the technical capacity of human beings. The field that includes cultural products with dystopian tendencies is given a specific name in the thesis: The cultural disaster industry. The contradiction of humans being the spectators of the catastrophe they cause is emphasized. Thus, the human is defined as both an actor and a spectator. In the conclusion, irrationality and the possibility of an ecological society are discussed within the dialectic of the Anthropocene.