Hazar Havzası enerji kaynakları ve Türkiye'nin geçiş terminali olma hedefi
Caspian Basin energy resources and Turkey's goal of becoming transit terminal
Yazar: ÖZGE SAĞIR MURAT
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ METİN UÇAR
Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Ekonomi = Economics ; Enerji = Energy
Dizin: Doğal gaz = Natural gas ; Enerji = Energy ; Enerji güvenliği = Energy security ; Enerji kaynakları = Energy resources ; Ham petrol = Crude oil ; Hazar Gölü havzası = Caspian Lake basin ; Hazar petrolü = Caspian petroleum ; Petrol = Petroleum ; Petrol rezervuarları = Petroleum reservoirs

Özet:
Ekonomik gelişime ve yaşam standartlarının iyileşmesinde önemli bir role sahip olan enerji, sanayileşme yolunda ilerleyen devletlerin üretim faaliyetlerini sürdürebilmeleri açısından bakıldığında stratejik bir konumdadır. Enerji bu devletlerin varlıklarını devam ettirebilmeleri için dış politikalarının belirlenmesinde de önemli bir etkiye sahiptir. Fakat enerji kaynaklarının dünyanın her yerine eşit bir biçimde dağılmamış olması açısından bakıldığında, enerjiye sahip olmak isteyen ülkelerin gözlerinin, Sovyetler Birliğinin dağılmasının ardından Rus egemenliğinin kalktığı, zengin doğalgaz ve petrol yataklarına sahip Hazar Havzasına çevirmesi kaçınılmaz bir durum haline gelmiştir.
Kaynakların dünya üzerinde adil bir şekilde dağılmamış olması enerji kaynaklarına sahip olan ülkeler ile enerji kaynaklarına ihtiyaç duyan ülkeler arasındaki alışverişin gerekli olmasına neden olmuştur. Hazar Havzasına yakınlığı ve bu bölgede bulunan çeşitli ülkeler ile tarihsel ve kültürel bağları olan Türkiye, enerji üreticisi Asya ülkeleri ile enerji tüketicisi Avrupa ülkeleri arasında bulunan konumu dolayısı ile doğal bir köprü ve ulaşım koridoru görevi taşımaktadır. Asya ve Avrupa kıtaları arasındaki jeopolitik konumu ile Afrika ülkelerine geçiş güzergahı üzerinde bulunması, Akdeniz ticaretinde aktif rol oynaması, üç tarafı denizlerle çevrili bir yarımada olması, önemli boğazlara ve limanlara sahip olması bakımından Türkiye enerji politikaları kapsamında önemli bir aktör haline gelmektedir.
Enerji kullanımının geçmişten günümüze önemi göz önüne alınarak hazırlanan bu tezde enerji konusunda bilgi verilmiş, dünyadaki tüm enerji kaynaklarının 2009-2019 yılları arasında küresel olarak tüketim miktarları belirtilmiştir. Dünya enerji kaynakları arasında petrol ve doğalgaz üzerinde durulmuş olan bu tezde özellikle Hazar Havzasında bulunan petrol ile doğalgazın Türkiye'ye etkileri incelenmiş olduğundan; Hazar Havzasının jeopolitik ve coğrafi konumları göz önüne alınarak bu bölgenin stratejik öneminden bahsedilmiştir. Ayrıca bölgedeki petrol ve doğalgaza kıyıdaş ülkelerin hangi şartlarda sahip olduğu ve paylaşımı konusunda nelerin göz önünde bulundurulduğu belirtilmiştir. Bu bölgede bulunan petrol ve doğalgaz boru hatları ile ilgili genel bilgi verilerek Hazar enerjileri üzerinde Türkiye'nin ulaşım koridoru görevi sayesinde sahip olduğu statüden bahsedilmiştir. 
Hazırlanan bu tezin Türkiye ile ilgili bölümlerinde; Türkiye'nin sahip olduğu petrol ve doğalgaz rezerv miktarları, petrol ve doğalgaz üretim, tüketim ve ithalat miktarları, Türkiye'nin toplam ithalat ve ihracat miktarları içerisinde enerjinin payı gibi konulara yer verilmiştir. Türkiye'nin sahip olduğu ham petrol ve doğalgaz rezerv miktarları 2009-2019 yılları arası veriler ile incelenmiştir. Türkiye'nin 2008-2019 yılları arası küresel petrol ithalatı ve 2010-2019 yılları arası küresel doğalgaz ithalatı incelenmiş olup, özelde Hazar Havzası ülkelerinden 2008-2019 yılları arasında temin edilen petrol ve 2010-2019 yılları arası temin edilen doğalgaz miktarlarına ayrıca yer verilmiştir. Türkiye'de 2009-2019 yılları arası petrol ve doğalgaz üretimi ile 2009-2019 yılları arası petrol, 2010-2019 yılları arası doğalgaz tüketim miktarları belirtilmiştir. 2009-2019 yılları arasında Türkiye'de rafinerilerinde toplanan petrolün hangi miktarlarda diğer petrol ürünlerine dönüştürüldüğü hakkında da bilgi verilmiştir. Türkiye'nin 2013-2019 yılları arası enerji ithalat ve ihracatının toplam ithalat ve ihracat kalemleri içerisinde ne kadar olduğu hususuna da değinilmiştir.

Abstract:
Energy, which has an important role in economic development and improvement of living standards, is in a strategic position in terms of maintaining the production activities of states on the way of industrialization. Energy also has an important effect on the determination of foreign policies of these states in order to maintain their existence. However, considering the fact that energy resources are not equally distributed all over the world, it has become inevitable that countries that want to have energy turn their eyes to the Caspian Basin, which has rich natural gas and oil deposits, where Russian sovereignty disappeared after the collapse of the Soviet Union.
The unfair distribution of resources around the world has made it necessary to exchange between countries that have energy resources and countries that need energy resources. Turkey, having the proximity to the Caspian Basin and the historical and cultural ties with various countries in this region, acts as a natural bridge and transportation corridor due to its location between the energy producer Asian countries and the energy consumer European countries. Due to its geopolitical location between Asia and Europe continents, its location on the transit route to African countries, its active role in Mediterranean trade, its being a peninsula surrounded by seas on three sides and in terms of having important straits and ports; Turkey is becoming an important actor within the scope of energy policy.
In this thesis, which has been prepared considering the importance of energy use from the past to the present, information on energy has been given and the global consumption of all energy resources in the world between 2009-2019 has been specified. It focuses on oil and natural gas in world energy resources and especially because it is examined the effects of oil and gas in the Caspian Basin to Turkey; considering the geopolitical and geographical positions of the Caspian Basin, the strategic importance of this region is mentioned.In addition, the conditions under which riparian countries possess and share the petroleum and natural gas in the region have been stated. By giving general information on oil and gas pipelines located in this region, thanks to its transport corridor role, Turkey's status has been mentioned On the Caspian energies.
In this thesis' sections about Turkey, topics like oil and gas reserve quantities that Turkey has, oil and natural gas production, consumption and import amounts and The share of energy in the total import and export amount of Turkey are included. Turkey's crude oil and natural gas reserves quantities have been studied with data from the years 2009-2019. Turkey's international global oil imports between 2008-2019 and global natural gas imports between 2010-2019  are examined and the amount of oil supplied from the Caspian Basin countries between 2008-2019 and natural gas between 2010-2019 are also included. Oil and natural gas production in Turkey between the years of 2009-2019, petroleum consumption between 2009-2019 and natural gas consumption between 2010-2019 are indicated. Information about how much petroleum is converted into other types of petrolium based products of petroleum produced in Turkey's rafineries between the years 2009-2019 is also given.  Information about Turkey's total import and export amount between the year 2013-2019 and the rate of energy export and energy imports between these years is determined.