Üstün yetenekli/zekalı çocuklarda somut ve soyut anlamsal ulamların Türkçe ve İngilizce öntürleri
Prototypes of concrete and abstract semantic categories in Turkish and English in highly able/gifted children
Yazar: FATMA CAN AGAOĞLU
Danışman: PROF. DR. SEDA GÜLSÜM GÖKMEN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Dilbilim Ana Bilim Dalı / Yabancı Dil Öğretimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Dilbilgisi = Grammar ; Türkçe = Turkish ; Ulamlama = Categorization ; Öntür kuramı = Prototype theory ; Üstün yetenekli çocuklar = Gifted children ; İngilizce = English

Özet:
Öntür Kuramı (Prototype Theory), dil ve zihin ilişkisini ulamlama (categorization) açısından irdeleyen ve disiplinler arası araştırmalara konu olan oldukça üretken bir kuramdır. İnsan zihninin ulamlama bağlamındaki kavramsal yapısını ve süreçlerini inceleyen kuram, kavramsal dizgelerin, ulamların en tipik yani öntür olan öğelerini belirleyebilmekle biçimlendiğini ortaya koyar. Bilişsel ve ruhbilimsel dilbilim çalışmalarında, kavramların yapılarının zihinden zihne farklılık gösterip göstermediği, bu farklılığın eğitim, yaş, cinsiyet, coğrafi konum, kültür ve dil bağlamında nasıl gerçekleştiği halen bir araştırma konusudur.
Bu çalışmada, somut ve soyut anlamsal ulamların 9-12 yaş üstün yetenekli/zekâlı öğrencilerde belli öntürler etrafında konumlanıp konumlanmadıkları, sınıf düzeyi (yaş) ve cinsiyet değişkenleri de dikkate alınarak, Türkçe ve yabancı dil olarak İngilizce bağlamında incelenmektedir. Sormaca yöntemi ile toplanan amaçlı örneklem, alanyazında daha önce yapılmış benzer çalışmalarla karşılaştırılmaktadır (Rosch, 1973 ve 1975; Çengelci, 1996; Seferoğlu, 1999; Önal, 2011; Gökmen, 2010 ve 2013; Li, 2014). Sonuçlar, 9-12 yaş üstün yetenekli/zekâlı öğrencilerde somut ve soyut anlamsal ulamların Türkçe ve İngilizce bağlamında belli öntürler etrafında toplandığını, bu öntürlerden içecek, taşıt, meyve ve renk ulamlarını temsil edenlerin hem Türkçe hem de İngilizce bağlamında benzer olduklarını ortaya koymaktadır. Gelecek çalışmalarda sözlükçedeki zihinsel süreçlerin Öntür Kuramı ve ana dili-yabancı dil bağlamında daha ayrıntılı incelenmesi önerilmektedir. 


Anahtar Sözcükler: Zihin, Öntür Kuramı, ulamlama, kavram, üstün yetenek/zekâ.

Abstract:
Prototype Theory has been a very productive and interdisciplinary one, inquiring the language and mind phenomena through categorization. Investigating the conceptual structure and processess of categorization in human mind, the theory reveals that conceptual systems are formed by identifying the prototypical elements. Research studies in cognitive and psychological linguistics have recently focused on the conceptual structures and their variations in individual minds in the context of education, age, gender, geographical location, culture and language variables.      
This study examines the prototypical structure of concrete and abstract semantic categories in Turkish and in English as a foreign language, in 9-12 age highly able/gifted students, considering age and gender variables, as well.  Results of designed samples gathered by survey method are compared to similar studies by Rosch, 1973 & 1975; Çengelci, 1996; Seferoğlu, 1999; Önal, 2011; Gökmen, 2010 & 2013; Li, 2014. Qualitative and quantitative evaluation results reveal that concrete and abstract semantic categories in Turkish and English in highly able/gifted students include prototypical semantic elements within their structure. The prototypes representing drink, vehicle, fruit and colour categories are similar in the context of both Turkish and English.  It is suggested that further studies should focus on cognitive processes of mental lexicon in the light of Prototype Theory and L1-L2 distinction.
  

Keywords: Mind, Prototype Theory, categorization, concept, high ability/giftedness