Yapılı çevre tasarımında kadın rollerinin değişimi
The changing roles of woman in design of built environment
Yazar: ÖZLEM AKYOL
Danışman: PROF. DR. ÇİĞDEM POLATOĞLU
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Tarihsel süreç içinde kadının toplumdaki konumu ve rolleri, toplumsal, ekonomik, kültürel olgularda yaşanan değişim ve dönüşümlere paralel olarak değişim göstermiştir. Anaerkil, ataerkil, eşitlikçi olarak adlandırılan farklı toplum düzenlerinde kadının konumu ve rolü yeniden tanımlanmıştır. Toplum düzenlerinin ve cinsiyet rollerinin değişimine paralel olarak, mimarlığın ve mimari kavramların da toplumsal karşılıkları değişmeye devam etmiş, bu süreçte kadın ve mimarlık arasındaki ilişki de dinamizmini korumuştur.
Anaerkil dönem, kadının sahip olduğu doğurganlık özelliği ile kutsandığı, tapınılan dişil tanrı ile özdeşleştirildiği bir dönem olmuştur. Kadınlar bu dönemde inşa etme geleneğini başlatmış, barınma mekânını inşa etmek kadının sorumluluğunda olmuştur. Anaerkil dönemde inşa edilen yapılarda kadının kutsal bedeni betimlenmiş, dişil biçimler kullanılmıştır. 
Mülkiyet kavramının ortaya çıkması, kent devletlerinin oluşması ve militarizmin doğuşu ile kadın toplumdaki konumunu kaybetmiş, toplumsal ve iktisadi anlamda yetkinliği azalmıştır. Ataerkil dönem mimarisinde, dişil biçimler terk edilmiş, ideal mimarinin bileşenleri erkek bedeninde aranmış, kadınların yapı üretimine katılımı kısıtlanmış, ancak vasıfsız işçi olarak çalışabilmişlerdir. Belirli bir siyasi ve toplumsal gücü olan, elit kesime mensup bani kadınlar veya kutsal kavramlar ile ilişkilendirilmiş kadın karakterler, ataerkil dönemde istisnai bir şekilde mimari ile anılmışlardır.
Sanayi devrimi sonrası değişen dengeler yeni bir toplum düzeni getirmiş kadınların üstündeki eril tahakkümün gücü azalmış, eşitlikçi dönem başlamıştır. Bu dönemde kadınlar, erkeklerin hiçbir çaba sarf etmeden sahip oldukları eğitim alma, meslek sahibi olma, yöneticilik yapma gibi temel haklara uzun ve zorlu mücadelelerden sonra sahip olabilmişlerdir. Kadınlar bu dönemde tasarımcı ve eğitimci olarak mimarlık alanında rol alabilmiş, kuramsal çalışmalar yapabilmişlerdir. Modern çağda kadının bedeni eski kutsallığını ve mahremiyetini yitirmiş, pornografik betimlemelerle yorumlanmıştır.

Abstract:
In the course of history, in parallel with the changes and transformation in socia-economic and cultural phenomena, the status and roles of women have continuously changed in the society. The position and the role of the woman has been redefined in different societies such as matriarchal, patriarchal and egalitarian. 
Matriarchal period is the period in which the women had been blessed with her fertility and had been identified as female goddess. In this period women had started the tradition of building, building of the fundamental dwelling had been under the responsibility of the women. During this period the holly body of the women was represented and feminine forms had been used in built environment.
Woman lost her position in the society and lost her economical capability upon the appearance of the ownership idea, formation of the city states and the emergence of the militarism. In patriarchal period the feminine forms were left in architecture, the ideal forms for the architecture was searched in man's body, the contribution of women in building production was restricted.
After the industrialization period there has been a new society system, the masculine domination on woman decreased and egalitarian period has started. During this period women have started to get the right to have education, to have a profession, to work as a manager as men could have easily got without any effort by long term struggles. Women have started to work as designers in the field of architecture and could produce conceptual academic studies.