Sorgulama biçimi olarak kavramsal sanat ve geleneksel sanat işbirliği
The collaboration of conceptual art and traditional art collaboration as a form of inquiry
Yazar: PERİNCAN YALNIZCIK KURT
Danışman: PROF. SEFA ÇELİKSAP
İstanbul Aydın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Grafik Tasarımı Ana Sanat Dalı / Grafik Tasarımı Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Geleneksel Türk sanatı = Traditional Turkish art ; Geleneksel değerler = Traditional values ; Geleneksel eğilim = Traditional tendency ; Kavramsal sanat = Conceptual art ; Modern sanat = Modern art ; Resim sanatı = Painting art ; Sanat = Art ; Sanat akımları = Art trends ; Yapay zeka = Artificial intelligence ; İşbirlikçi davranışlar = Collaborative behaviours

Özet:
Sanatın yaratım sürecinde sanatçılar toplumsal, siyasal gerçeklerden, geleneklere; ruhsal yapılarından, kişilik özelliklerine değin pek çok değişkenden etkilenirler ve bu durum sanat yapıtlarını etkiler ve sonuç olarak yansır. Rönesans öncesi kilise baskısı altında eserler üreten sanatçılar, Rönesans'la bir aydınlanma yaşamış ve üretim anlamında dinden kopuş başlamış olsa da resim sanatı tam özgünlüğüne fotoğrafın keşfi ile kavuşmuştur.
Derslerine katıldığım Öğretim Üyesi Prof. Dr. Veysel Günay ile 3 Haziran 2022 günü gerçekleştirdiğimiz söyleşi, tüm bu çalışmanın özeti niteliğindedir. Veysel Günay, Rönesans düşüncesinde tek bir anlayış hakimken Fransız Devrimi sonrası birden fazla anlayışın ortaya çıktığını; 1800'ler sonrası soyutlama, 1900'ler sonrası ise farklı eğilimlerin bir araya geldiğini belirtmiştir. Modernizm ile birlikte, batı toplumlarında bireysellik öne çıkarken oluşan çeşitliliğin, sınıf farkına yol açtığını; bu farklılığın aynı zamanda farklı siyasi toplumsal görüş, toplu yaşayış ve farklı sanatsal dil ortaya çıkmasına sebep olduğuna vurguladı. Sanatçıların önce üslup yarattığını, toplumda taban oluşturduktan sonra da bu biçemin adlandırıldığını söyleyen Veysel Günay, kuram yokken eylemin olduğunu ve kavramsal sanat doğduğunda modernist akımın var olduğunu ve kavramsal sanatın, herhangi bir başlık altına girmese de başka akımlara sızdığını iddia ediyor. Kavramsal sanatçı Sol LeWitt de fikir ya da kavramın uygulamadan önce gelmesi gerekliliğini, fikrin adeta sanat yapan bir makine haline geldiğini savunur. Kavramsal sanat yapıtı, gündelik hayattan hazır nesne olabileceği gibi; akla gelen her türlü fotoğraf, harita, şema ve yazılı belgeden de oluşabilir. Bu eserler var olan durumu farklı bir noktaya taşır. Kavramsal sanatta, süreç ve sonuçtan ziyade, kavram önemlidir. Bu nedenle geleneksel sanat yapıtı oluşum süreçlerine tamamen karşıdır. Sanatçı, kavramları farklı açılardan ifade ederek sorgulama yapar. Bu bağlamda kavramsal sanat ve geleneksel sanat birlikte çalışabilir mi? Bu tez çalışmasında bu sorunun cevabını arayacağız.
Rönesans sonrası, sanatçılara yeni teknik olanaklar sağlayan teknolojinin beraberinde getirdiği toplumsal sınıflaşma ve beraberinde ekonomi, yaşamın her alanını etki eder. Bu durum sanatçılara ve eserlerine de yansır. Yakın zamana kadar krallara ve kiliselere hizmet veren sanatçılar, özgürleşip bireyselleştiğinde modern sanat da başlar.
"Modernleşmeyi ve hem yaşamda hem sanatta ortaya çıkan Batılı imgeyi, tekil ve bütüncül bir dönem tasviri yapmadan, kültürü sabit ve oradan oraya taşınabilir katı bir nesne, bir kalıp gibi algılamadan, yerli öznenin tarihselliğini önemsizleştirmeden okumak-yorumlamak… Nasıl ki kültür dediğimiz olgu melez, geçişken ve değişkense kültürde yaratılan imgeler de sabit değildir. Teoriye hakim özcü, kapalı bir kültür anlayışının varlığını gözeterek, öte yandan o bakışın hapsedici niteliğinden kurtularak kültürlerarası değişimleri saptamak gerekiyor." (Dastarlı, 2021:13). Bu çalışmada "geleneksel" olarak tabir ettiğimiz, geleneksel sanatlar değil, geleneksel anlamda sanat yapma biçimidir. Yeniliklere uzak durmadan kültüre bağlılık, çağa ayak uydurmak ve tekrar etmemektir. 
Sanat, insan psikolojisini etkileyen robotlaşmanın önüne geçer. Ancak günümüz teknolojisiyle beraber, insan psikolojisi de değişmekte ve sanat robotlaşma yönünde ilerlemektedir. Bu makineleşme, sanata da yansımış ve yapay zekâ eserleri ortaya çıkmıştır. Sanatın içsel problemleri düşünüldüğünde, yapay zekâ resimleri, sanat anlamında iddiada bulunması sebebiyle önemli bir yere sahiptir. Sanatın insani yanı bir kenara; yapay zekânın, sanat ve hayat algımızda yaptığı değişim ve dönüşümden bahsederken yarattığı ve yaratacağı sorularını yanıtlamaya çalışıyoruz. Veysel Günay, sanatı teknolojik gelişmelerle doğru orantılı tutar. Makine ve motor, insanın üretimini etkiler. Teknoloji sadece uygulamayı değil bakış açısını da değiştirir. Yeni teknoloji üretimde birtakım rahatlıklar getirir. Hazır boya örneğini verebiliriz, akrilik gibi. Teknoloji sadece bunu kullanmak değildir. Yaratılan ortam, düşünce ve bakış açısını değiştirir. Yeni kuşakların sanat anlayışını yönlendiren etmenlerden birisi de budur. Esas soru, teknolojiyi kimin kullandığıdır. Sanatçı mı? Teknisyen mi? Teknolojik, yeni dünya, sanata ve estetiğe renk, tat getirmiştir. Ancak tadı, rengi değişse de plastik dil unutulmamalıdır. Örneğin mağara duvarına çizilen bir desen, Picasso ile aynı derecede bizi de heyecanlandırır. Önemli olan resim dilidir. Her yenilik denenebilir, her resim malzemesi kullanılabilir.

Abstract:
Artists are affected by many variables, from social and political realities to traditions and personality traits, during the creation process, and this affects their artistic production. The artists who produced works under the pressure of the church before the Renaissance experienced an enlightenment with the Renaissance and broke away from religion in terms of production.
The interview we held with Professor Veysel Günay on June 3, 2022 is the summary of all this work. Günay underlines that while a single approach dominated the Renaissance, more than one approach emerged after the French Revolution, like abstraction after the 1800s, and various other tendencies after the 1900s. He mentions that with modernism, the diversity that emerged while individuality came to the fore in western societies led to class difference, and that this difference led to the emergence of different political social views, collective life and different artistic language at the same time. Saying that artists first create a style, and then they are classified in that new movement after the specific name given to it gains a base in the society. Veysel Günay claims that when there is no theory, there is action, and only when Conceptual Art was born, could the Modernist movement exist, and could Conceptual Art infiltrate other movements, even if it did not fall under any title. Conceptual artist Sol LeWitt also argues that the idea or concept must come before implementation, that it is this idea-machine that makes art. Conceptual artwork can be ready-made objects from everyday life, as well as all kinds of photographs, maps, diagrams, and any written documents that come to mind. These works carry the existing situation to a different point. In conceptual art, the concept is more important than the process and the result. For this reason, it is completely against the traditional artwork formation processes. The artist makes inquiries by expressing concepts from different angles. In this context, we ask: can conceptual art and traditional art work together? We will examine this problematique in this study.
After the Renaissance, art got rid of the influence of religion and became more closely related to science and philosophy, and its evolution accelerated. Economy, which is the most important common denominator of the social classification brought about by the technology that provides new technical opportunities to the artists, affects every aspect of life, and this situation is also reflected on the artists and their works. When artists who served royal families and churches until recently became free and individualized, modern art also flourished.
"To read-interpret modernization and the Western image that emerges in both life and art without describing a singular and holistic period, without perceiving culture as a fixed and portable solid object, a pattern, without trivializing the historicity of the native subject… What we call culture is hybrid. If it is transitive and variable, the images created in the culture are not fixed either. Considering the existence of an essentialist, closed understanding of culture that dominates the theory, it is necessary to identify intercultural changes by getting rid of the imprisoning quality of that view," (Dastarlı, 2021:13). What we refer to as "traditional" in this study is not traditional arts, but the traditional way of making art, the commitment to culture without staying away from innovations, keeping up with the times and not repeating past trends.
Art prevents robotization that affects human psychology. However, due to today's technology, human psychology is changing and progressing towards robotization. This mechanization has also been reflected in art and artificial intelligence paintings have emerged. Considering the internal problematics of art, artificial intelligence paintings have an important place in terms of making a claim about art. The human side of art aside; Putting the human aspect aside, while talking about the change and transformation artificial intelligence has made in our perception of art and life, we try to answer the questions it has created so far, and will create in the future. Veysel Günay does not separate art from the technological developments of its age. Machinery affects human production. Technology changes not only the application but also the perspective. New technology production also brings some comfort, e.g., acrylic, the ready-made paint. Technology is not just the usage of paint. The created environment changes the perspective of thought. This is one of the factors that affect the logic of the new generations. The real question is: who uses technology? The artist? The technician? The technological, new world has brought color and taste to art and aesthetics. However, even if the taste and color change, the plastic tongue should not be forgotten. For example, a pattern drawn on a cave wall excites us as much as it does Picasso. The important thing is the pictorial language. Any experimentation, and any pictorial material can be used.