Sokak sanatına erişim: Türkiye için bir web sayfası önerisi
Accessing street art: A webpage proposal for Türkiye
Yazar: ORHUN UĞUR
Danışman: DOÇ. DR. SEMANUR ÖZTEMİZ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Bilgi ve Belge Yönetimi Ana Bilim Dalı / Bilgi ve Belge Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Bilgi ve Belge Yönetimi = Information and Records Management
Dizin: Kitle kaynak = Crowdsourcing ; Kültürel miras = Cultural heritage ; Sayısallaştırma = Digitization ; Sezgisel değerlendirme = Heuristic evaluation ; Sokakta sanat = Street art ; Web sayfası = Web page

Özet:
Sokak sanatı, taşıdığı sanatsal değerin yanı sıra oluşturulduğu dönemdeki toplumsal eğilimleri sansürsüz bir biçimde yansıttığı için, tarihsel, kültürel ve sosyolojik açıdan da önemlidir. Kültürel miras ürünü olan sokak sanatını fiziksel olarak korumak, hava koşulları, yüzeyin kolayca zarar görebilmesi veya yasa dışı olma durumu gibi sebeplerle zor olduğundan, dijitalleştirme, eserlerin sürdürülebilir yönetimi için son derece önemli rol oynamaktadır. Kültürel miras ürünlerinin yönetiminden başlıca sorumlu olan kültürel bellek kurumlarının, şehrin herhangi bir noktasında var olup, saatler içinde yok olabilen eserleri tespit etmesi oldukça zordur. Toplumun kültürel miras yönetimi sürecine dâhil edildiği kitle kaynak yöntemlerinden yararlanılan, katılımcı miras anlayışına sahip bir yaklaşım, eserlerin uzun süreli korunması için oldukça pratik bir çözüm sunmaktadır. Dijitalleştirilen eserlerin toplumun erişimine açıldığı web sayfaları kullanılabilirlik özellikleri bakımından ne kadar başarılı olurlarsa, kullanıcının tatmini de o kadar yüksek olacaktır. Bu da, sokak sanatının dijitalleştirilmesinde rol alan kullanıcının sürece tekrar dâhil olmasını ve potansiyel katılımcıların da sürecin bir parçası olmak istemesini sağlayacaktır. 
Bu çalışmanın amacı, evrensel düzeydeki sokak sanatı web sitelerinin kullanılabilirlik ve yararlandıkları kitle kaynak yöntemleri bakımından incelenmesi, önde gelen platformun kullanılabilirlik özellikleri açısından güçlü ve zayıf yönlerinin tespit edilmesi ve bulgular doğrultusunda Türkiye'de sokak sanatının korunup erişime açılabilmesi için bir web sayfası önerilmesi olarak belirlenmiştir.
Evrensel çapta sokak sanatı web siteleri kullanılabilirlik ve kitle kaynak yöntemleri bakımından içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Ulaşılan bulgular, web sitelerinin eser kopyalama ve telif haklarını içeren kurumsal bilgi ve politikalar yönünden zayıf ve eserlere ilişkin tanımlayıcı verilerin yetersiz olduğunu göstermiştir. Ayrıca en sık rastlanan kitle kaynak yönteminin koleksiyon tamamlama olduğu görülmüştür. Önde gelen platformun değerlendirilmesi sezgisel analiz yöntemi ile kullanılabilirlik uzmanları tarafından gerçekleştirilmiştir. İnceleme sonrasında platformun estetik ve minimalist tasarım ve tutarlılık ve standartlar yönünden güçlü, kullanıcı kontrolü ve özgürlüğü ve esneklik ve verimlilik özellikleri bakımından zayıf olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Literatür değerlendirmesi ve bulgulara dayalı bir web sayfası önerisinde bulunan bu çalışmanın, dünyada ve Türkiye'de sokak sanatı ve yönetimi konusundaki literatürün eksikliği, sokak sanatının korunmasına dair bir çözüm önerisinde bulunması ve katılımcı miras yaklaşımına dayalı önerinin diğer miras ürünlerinin de sürdürülebilir yönetimine fayda sağlayabilecek olması sebebiyle alandaki literatüre önemli katkılar sağlayacağı düşünülmüştür.

Abstract:
Street art is important from a historical, cultural, and sociological perspective, as it not only carries artistic value but also reflects uncensored social trends during the period of its creation. Protecting street art as a cultural heritage material physically is challenging due to factors such as weather conditions, susceptibility to surface damage, or illegal status. Therefore, digitization plays an extremely important role in the sustainable management of artworks. It is quite difficult for cultural memory institutions responsible for the management of cultural heritage products to identify artworks that can exist in any part of the city and disappear within hours. An approach that embraces participatory heritage and utilizes crowd-sourcing methods, involving the community in the cultural heritage management process, provides a practical solution for the long-term preservation of artworks. The success of web pages that make digitized artworks accessible to the public in terms of usability directly impacts user satisfaction. This involvement of users in the process of digitizing street art and the desire of potential participants to be part of the process can be facilitated by the level of success of these web pages in terms of usability features.
The aim of this study is to examine street art websites at the universal level in terms of usability and the crowd-sourcing methods they employ, identify the strengths and weaknesses of the leading platform in terms of usability features, and propose a website for the preservation and accessibility of street art in Turkey based on the findings.
Street art websites at the universal level were evaluated in terms of usability and crowd-sourcing methods through content analysis. The findings indicate that the websites are weak in terms of institutional information and policies regarding artwork reproduction and copyright, as well as insufficient descriptive data about the artworks. Additionally, the most common crowd-sourcing method encountered was collection completion. The evaluation of the leading platform was conducted by usability experts using heuristic analysis. Following the review, it was concluded that the platform is strong in terms of aesthetic and minimalist design, consistency and standards, but weak in terms of user control and freedom, as well as flexibility and efficiency features. This study, which provides a web page proposal based on literature review and findings, is thought to make significant contributions to the literature in the field due to the lack of literature on street art and management in the world and in Turkey, offering a solution for the preservation of street art and its potential benefits for the sustainable management of other heritage products based on the participatory heritage approach.