Mursal (Sivas-Divriği) magmatik kayaçlarının jeoloji ve petrolojisi
Geology and petrology of Mursal (Sivas-Divriği) magmatic rocks
Yazar: NEBİYE İNCİ ÇETİN
Danışman: DOÇ. DR. YUSUF KAĞAN KADIOĞLU
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
Mursal magmatik kayaçları; Divriği (Sivas) ilçesinin yaklaşık 30 km güney batısında Mursal Köyü çevresindeyüzeylemektedir. Bunlar başlıca Mursal siyenitoidi ve Yamadağ volkaniklerinden oluşmaktadır. MursalSiyenitoidi özellikle Mursal Köyü'nün doğusunda, Höyüktepe'nin ve Hındının Sırtı eteklerinde önemli ölçüdeayrışma göstererek yüzlek vermiş ve yaklaşık olarak 6 km2' lik küçük bir alanı oluşturmaktadır. MursalSiyenitoidi ince ve iri kristalinli olup piroksenli andezit, silisleşmiş andezit, andezit ve aglomera türündekikayaçlardan oluşan Yamadağ Volkanitleri tarafından örtülmektedir. Mikroskop altında Mursal Siyenitoidi; foidsiyenit, foid monzosiyenit, ve foid monzosiyenit porfir bileşimindedir. Bu siyenitoid genel olarak ortoklaz,mikroklin, nefelin, plajiyoklaz, ± kuvars, ± piroksen ana bileşende, amfibol, titanit, apatit, zirkon ve opakmineral bileşimi içermektedir. Kayaçlarda kuvarsın genellikle silisleşme sonucu ikincil olarak oluştuğugözlenmiştir. Mursal Siyenitoidi az da olsa oval ve yuvarlağımsı mafik magmatik anklavlar (MMA)içermektedir. Anklavlar daha çok ana kütlenin iri kristalize olanlarının içerisinde gözlenmektedir. Anklavlar;ince kristalin, subofitik dokulu, başlıca amfibol, piroksen ve oligoklaz-andezin mineralleri içererek diyorit vekuvars diyorit bileşimindedir. MMA'ın yer yer iğnemsi apatit, kamamsı biyotit, poikilitik dokulu feldspat veoceller dokulu kuvars ve feldispat içermeleri, magma karışım ürünü anklavlar olabileceğini göstermektedir.Raman Konfocal Spektrometresi çalışmalarında siyenitoid içerisindeki felsik minerallerin başlıca feldispat vefeldispatoidlerden oluştuğu gözlenmiştir. Feldispatoidlerin nefelin ve feldispatların ise ortoklaz ve albitbileşiminde olduğu ortaya konmuştur. Nefelinlerin 120, 198, 455, ortoklazların 280, 470, 510 ve albitlerin ise275, 480 ve 510 Raman pik değerine sahip olduğu görülmüştür. Siyenit içerisindeki nefelinlerin önemli bölümüalbit ve ortoklaza dönüşmüş olup ve nefelinler daha çok yamalar halinde kristalin içerisinde kalıntılar şeklindegözlenmiştir. Piroksen kristallerinin önemli bir bölümünün tremolit, aktinolit ve hematite dönüştüğübelirlenmiştir.Yapılan jeokimyasal incelemeler sonucu Mursal Siyenitoidi'nin çoğunlukla alkalin ve metaaluminyumlu,Yamadağ Volkanikleri'nin subalkali ve metaaluminyumlu, anklav örneklerinin ise alkali-subalkali karakterliolduğu görülmektedir. Mursal Siyenitoidi'nin örneklerin önemli bir kısmı Na, K, Al açısından önemli ölçüdezenginleşme göstermektedir. Siyenitoid ve anklavların tektonik yerleşim diyagramlarında (Y-Nb, Y+Nb-Rb)Levha içi Granitleri (WPG) alanında yer aldığı görülmektedir. Yamadağ Volkanikleri'nin ise Volkanik YayGranitleri (VAG) alanında yeraldığı görülmektedir. Eser elementlerin Okyanus Ortasısırtı Granitoidleri(ORG)'ne göre normalize edilmiş örümcek diyagramında ise daha çok LIL ve kısmen HFS elementlerincezenginleşme gözlenmektedir.Anahtar Kelimeler: Mursal, Sivas, Yamadağ, siyenitoid, anklav, Konfokal Raman

Abstract:
Mursal magmatic rocks crops out in the vicinity of Mursal village and approximately 30 km to Southwest ofDivriği (Sivas). These magmatic rocks are composed of Mursal syenitoid and Yamadağ volcanic rocks. MursalSyenitoid is extremely disintegrated and mostly crop out at Höyüktepe and at Hındının Ridge to the east ofMursal Village covering a small area about 6 km2. Mursal Syenitoid has fine and coarse crystalline texture andcovers by Yamadag Volcanics comprised of pyroxene andesite, silicification andesit, andesit and aglomerate.The syenitoid is foid syenite, foid monzosyenite, and foid monzosyenite porphyry in the composition under themicroscope. These rocks are mainly composed of orthoclase, microcline, nepheline, plagioclase, ± quartz ±pyroxene and amphibole, titanite, apatite, zircon and opaque minerals in rare amounts. Quartz are observed as asecondary mineral due to the silification within these rocks. Mursal Syenitoid has mafic magmatic microgranularenclaves (MME) in rare amounts. These enclaves are mainly observed within the coarse crystalline syenitoid.The enclaves have fine crystalline subophitic texture and are composed of amphibole, pyroxene and oligoclaseandesinein the composition of diorite and quartz diorite. These MME have acicular apatite, bladed biotite,poikilitic feldspar and quartz feldspar ocelli and hence are magma mixing-mingling enclaves in nature.Confocal Raman Spectrometry investigations reveal that the felsic minerals of the syenitoid are mainlycomposed of feldspars and feldispatoids. Feldispatoids are in the composition of nepheline and feldspars are inthe composition of orthoclase and albite. Nepheline has 120, 198, 455, orthoclase has 280, 470, 510 and albitehas 275, 480 and 510 Raman spectra pikes. Most part of the nepheline is largely to the transformed in toorthoclase and albite and nepheline is mostly observed as patches within these crystals. Pyroxene crystals aremostly altered to the tremolite, actinolite and hematite.Whole rock geochemistry reveals that Mursal Syenitoid is mostly alkaline and metaluminous, YamadagVolcanic is subalkaline and metaluminus and MME are alkaline-subalkaline in nature. Most samples of MursalSyenitoid show enrichment in Na, K, Al content. Tectonic discrimination diagrams (Y-Nb, Y+Nb-Rb) revealwithin plate granite (WPG) origin for syenitoid and enclaves. Yamadag Volcanics mostly plot in the field ofolcanic Arc Granite (VAG) in the discrimination diagrams. The ORG normalized elemental patterns of traceelements in spider diagrams reveal enrichment in LIL and slight enrichment in HFS elements.Key Words: Mursal, Sivas, Yamadag, syenitoid, enclave, Confocal Raman