Türkiye'de betonarme eğitim yapılarının deprem güçlendirme süreçlerinin mimari analizi: Tokat Erbaa örneği
An architectural analysis of the seismic strengthening process of reinforced concrete educational buildings in Turkey: The case of Tokat Erbaa
Yazar: KAMURAN BİRSU URGANCI
Danışman: DOÇ. DR. CENGİZ ÖZMEN
Çankaya Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Dünya varoluşundan itibaren canlıların en fazla etkilendikleri ve can kaybı yaşadıkları doğal afetlerden biri olan depremlerden korunmak için tarih boyunca çeşitli önlemler alınmıştır. Ülkemizin de büyük bölümünde faylanma mevcut olması sebebi ile deprem tehlikesi nüfusumuzun yarıdan fazlasını etkilemektedir. Ülkemizde bulunan yapıların büyük bölümü betonarme taşıyıcı sistem ile yapılmış olup, çeşitli nedenlerle yapının deprem esnasındaki davranışı olumsuz etkilenmektedir. Deprem anında etkilenmemesi gereken yapılarının başında eğitim yapıları gelmektedir. Deprem dayanımı açısından yeterli olmayan yapıların gerekli değerlendirmeler yapılarak güçlendirilme kararları verilmektedir. Bu güçlendirme süreçleri genellikle inşaat mühendisliği disiplini tarafından yönlendirilmekle beraber eğitim yapılarının güçlendirme süreçlerinde yapılarda önemli mimari değişiklikler de oluşabilmektedir. Ek olarak ülkemizde eğitim yapılarının deprem güçlendirme süreçlerinde yapılara doğrudan depreme karşı güçlendirme amaçlı olmayan ancak yapıların modern standartlara getirilmesini sağlayan tadilatlar ve ekler de yapılmaktadır.
Bu tez çalışması kapsamında öncelikle deprem kavramı incelenmiş ve Tokat ve Erbaa bölgesinin sismik yapısı ile geçmişi ortaya konmuştur. Daha sonra bir literatür çalışması gerçekleştirilerek Türkiye'de betonarme eğitim yapılarının Türkiye bina deprem Yönetmeliği hükümleri doğrultusunda depreme karşı güçlendirilme süreçleri ve kullanılan yöntemler hakkında derinlemesine bilgi toplanmıştır. Ek olarak Türkiye'de eğitim yapılarının tasarımında kullanılan güncel standartlar ve ilgili kurumların sıklıkla kullandıkları tip projelerin de bir dökümü yapılmıştır. Bunu takiben depreme karşı güçlendirme süreçleri bitmiş veya devam eden Tokat İli Erbaa İlçesinde bulunan Atatürk İlkokulu, Hüseyin Özdilek Ortaokulu ve Kemal Kıvırcıoğlu İlkokulu-Ortaokulu yapıları üzerinde bir alan çalışması yapılmıştır. Toplanan tüm bilgiler ışığında bu yapıların deprem güçlendirme süreçleri öncesinde ve sonrasındaki mimari özellikleri incelenerek mimari bir karşılaştırma ve değerlendirme gerçekleştirilmiştir. Güçlendirme uygulaması sonrası, yapıda oluşan değişiklikler incelenerek, kullanılan güçlendirme çeşitlerinin mimari olarak yapıda yarattığı olumlu ve olumsuz yönler incelenerek mimari bir değerlendirme gerçekleştirilmiştir.

Abstract:
People have always sought to take precautions against earthquakes which have been one of the most destructive types of natural disasters affecting humanity. Over half of Turkey's population live under earthquake risk due to the seismic structure of the country. The large majority of the structures in Turkey are built with reinforced concrete structural system and are affected negatively during earthquakes due to various reasons. Educational buildings are considered as high-priority buildings in terms of seismic performance. For this reason, there is an ongoing effort to assess and strengthen the existing stock of educational buildings in Turkey. This assessment and strengthening process is generally guided by the structural engineering discipline however the architectural design of these buildings is often significantly affected by the process. Additionally, in Turkey, the seismic strengthening process is considered as an opportunity to conduct improvements and make architectural additions to educational buildings to bring them to modern standards.
In this thesis, firstly, a brief study of earthquake phenomenon and a review of the seismic characteristics of Tokat-Erbaa region is conducted to understand the context and history of seismic activity in the area. This was followed by a literature survey conducted on the seismic strengthening processes and methods of reinforced concrete educational buildings in Turkey according to the stipulations of Turkish Earthquake Code. Additionally a research was made on the current architectural standards and type-projects used in the design of reinforced concrete educational buildings in Turkey. A field survey was conducted on Atatürk Primary School, Hüseyin Özdilek Middle-school and Kemal Kıvırcıoğlu Primary and Middle-School located in Tokat Erbaa on which there is either a completed or ongoing seismic strengthening process. A comparative architectural analysis of these schools is conducted to evaluate the spatial characteristics of these schools before and after the seismic strengthening  process.