Bursa nakış el sanatları müzesinde bulunan Türk işi peşkirler
Turkhis peshkirs located in Bursa embroidery handicraft museum
Yazar: HAFSETE YILDIZ
Danışman: DOÇ. DR. HÜLYA KASAPLI KÖKLÜ
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / El Sanatları Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: El Sanatları = Crafts
Dizin: Bursa = Bursa ; El sanatları = Handicrafts ; Peşkirler = Towels ; Tekstil müzeleri = Textile musuems ; Türk el sanatları = Turkish handcrafts ; Türk işleme sanatı = Turkish embroidery art

Özet:
Bu çalışmada Bursa Nakış El Sanatları Müzesi'nde bulunan Türk işi tekniği ile işlenmiş peşkir eserleri incelemeye alınmıştır. Bu araştırma ile Türk işi peşkir eserlerinin nakış alanına ve kültürümüze kazandırılması ve gelecek nesillere bir ışık olması ve nesilden nesile aktarılmasının devamı amaçlanmıştır. Bursa Nakış El Sanatları Müzesi'nde geleneksel özelliklere sahip elli beş adet Türk işi peşkir araştırma kapsamına alınmıştır. Araştırmada betimsel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırma kapsamında Bursa, müze, el sanatları, işleme sanatı, Türk işi ve peşkirlerin tarihsel gelişimleri incelenmiştir. Eserlerin değerlendirilmesinde kullanmak amacı ile bilgi formu geliştirilmiştir. Bilgi formu doğrultusunda Türk işi peşkir eserlerin; boyutları, gereçleri, teknik özellikleri, renkleri, motif özellikleri ve kompozisyon özellikleri incelenmiştir. Türk işi peşkir eserleri fotoğraflanarak bilgi formunda sunulmuştur. Elli beş adet eserin desenleri çizilerek bilgi formlarına yerleştirilmiştir. Bu eserlerin desenlerinden esinlenilerek örnek tasarımlar yapılmıştır. Bilgi formundan elde edilen veriler doğrultusunda ürünlerin frekans ve yüzdeleri hesaplanarak çizelgelerde sunulmuştur. Sonuç olarak, Bursa Nakış El Sanatları Müzesi'nde bulunan Türk işi işlemeli peşkirlerin boy ve en özelliklerinin kullanım amacına ve zevke göre farklılık gösterdiği, peşkirlerin zeminde pamuklu ve ipekli dokumaların, işlemelerinde; ipek iplik, klaptan ve sim ipliğin, kenar süslemelerinde ise sim ve ipek iplik yanı sıra pamuk ipliğin kullanıldığı tespit edilmiştir. Peşkirlerin işlemelerinde yoğun olarak verev pesent ve gözemenin yanı sıra balıksırtı, sarma, verev sarma ile muşabak iğne tekniğinin kullanıldığı belirlenmiştir. İncelemelerde peşkirlerin tamamının zemininde krem renginin kullanılmasına rağmen, işleme ve kenar süslemelerinde çok renklilik hakimdir. Peşkirlerin işlemelerinde yoğun olarak bitkisel motiflerin çok az olmakla birlikte geometrik, nesneli ve figüratif motiflerin kullanıldığı saptanmıştır. Türk işi peşkirlerin işlemelerinde yoğun olarak düzgün sıralamalı kenar süslemelerinde ise bağlantılı sıralamalı kompozisyonların kullanıldığı belirlenmiştir. Araştırmanın sonucunda öneriler sunulmuştur.

Abstract:
In this study, peshkirs made with Turkish work technique in Bursa Embroidery Handicraft Museum were examined. Within the scope of this research, it is aimed to bring Turkish handicraft works to the field of embroidery and our culture and to be a light for future generations and make it to continue to be passed on from generation to generation. Fifty-five Turkish peshkirs with traditional features were included in the study in Bursa Embroidery Handicraft Museum. The descriptive model was used in the research. Within the scope of the research, historical developments of Bursa, museum, handicrafts, embroidery art, Turkish work and peshkirs were examined. An information form has been developed to use in the evaluation of the works. In line with the information form, the Turkish work of fine arts; Its dimensions, materials, technical features, colors, motif features and composition features were scrutinized. Turkish handicraft works are photographed and presented in the information form. The patterns of fifty-five works were drawn and placed in the information forms. The sample designs were created by getting inspired by the patterns of these works. In line with the data obtained from the information form, the frequencies and percentages of the products were calculated and presented in charts. As a result, the length and width of Turkish embroidered peshkirs in Bursa Embroidery Handicraft Museum differ according to the purpose of use and taste, in the embroidery of cotton and silk fabrics on the ground; It has been found out that silk thread, lapel and silvery thread, on the side decorations, silver thread and silk thread as well as cotton thread are utilized. It has been figured out that in the embroidery of hand towels, the technique of herringbone, wrapping, bias wrapping and treillage needle, as well as diagonal wrapping is used. Although cream color is used on the base of all peshkirs in the examinations, multi-color is dominant in embroidery and edge decorations. In the embroidery of the peshkirs, it has been seen that even though the floral motifs are very few, geometric, object and figurative motifs are preferred. It has also been explored that in the embroidery of Turkish peshkirs, the sequential compositions are used intensely and in the edge ornaments with proper order. Some recommendations are also presented at the end of the study.