Bizans sanatında balık: İkonografik ve üslupsal değerlendirme
Fish in Byzantine art: Iconographic and stylistic evaluation
Yazar: SENEM ZEYBEK
Danışman: DOÇ. DR. MERYEM ACARA
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Hıristiyanlığın ilk dönemlerinden itibaren sanat anlayışı içerisinde bazı önemli figürlerin kullanıldığı bilinmektedir. Antik Çağ'ın ve Pagan geleneklerin bir mirası olarak karşımıza çıkan balık figürü, Hıristiyanlık inancı ile bütünleşerek yeni anlamlar kazanmıştır. Erken Hıristiyanlığın ilk dönemlerinden itibaren sıklıkla kullanılan balık figürü, ilk Hıristiyanların birbirlerini tanımak için kullandığı gizli bir sembol olmuştur. İsa'yı ve ona inananları temsil eden balık figürü, aynı zamanda çeşitli anlamlara da ev sahipliği yaparak; Tevrat'ta yer alan Yunus Peygamber'in Hikayesi ile bağdaştırılmış ve ruhun kurtuluşu olarak görülmüştür. Balık figürlü, balık sembollü ya da balık biçimli aydınlatma araçlarında da İsa'nın monogramlarının görülmesi, O'nun dünyanın ışığı olması ile ilişkilendirilmiştir. 
Erken Hıristiyanlık döneminde büyük bir gelişim gösteren balık figürü, Bizans döneminde de kullanımına devam edilen sembolik bir miras olmuştur. Böylelikle söz konusu olan figürün, Bizans sanatında sürekli olarak uygulanan, çeşitli eserlerde tasvir edilen önemli bir sembol olduğunu söylemek mümkündür. Bu bilgiler doğrultusunda, Bizans'a ait olduğu tespit edilen balık figürlü eserlerin detaylıca incelendiği bir katalog çalışması oluşturulmuş ve değerlendirmeye alınmıştır. Bizans sanatında kullanılan balık figürünün, form özellikleri dışında ikonografik anlamları da ele alınarak, üslupsal bir değerlendirme yapılmış ve dini açıdan önemli figür olduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Hıristiyanlık, Bizans Sanatı, Balık Figürü, İkonografi

Abstract:
It is known that some important figures have been used in the understanding of art since the early periods of Christianity. The fish figure, which appears as a legacy of Antiquity and Pagan traditions, has gained new meanings by integrating with the Christian faith. The fish figure, which has been frequently used since the early periods of early Christianity, has been a secret symbol used by the first Christians to recognise each other. The fish figure, which represents Jesus and those who believe in him, also hosts various meanings; It was associated with the Story of the Prophet Jonah in the Torah and was seen as the salvation of the soul. The appearance of Jesus' monograms on lighting instruments with fish figures, fish symbols or fish shapes is associated with Him being the light of the world. 
The fish figure, which showed a great development in the early Christian period, became a symbolic heritage that continued to be used in the Byzantine period. Thus, it is possible to say that the figure is an important symbol that was constantly applied in Byzantine art and depicted in various artefacts. In line with this information, a catalogue study in which the artworks with fish figures identified to be Byzantine were examined in detail was created and evaluated. A stylistic evaluation was made by considering the iconographic meanings of the fish figure used in Byzantine art, in addition to its form features, and it was determined that the fish figure was an important figure in religious terms.

Keywords: Christianity, Byzantine Art, The Fish Figure, Iconography