Sosyo-demografik ve psikolojik faktörler bağlamında tasarruflarda bireysel farklılıklar: Bireysel emeklilik sistemi özelinde akademisyenler üzerine bir uygulama
Individual differences in savings in the context of socio-demographic and psychological factors: An application on academics in the individual pension system
Yazar: PINAR ÖZER BURHAN
Danışman: PROF. DR. ERGİN UZGÖREN
Kütahya Dumlupınar Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Dünya genelinde çok sayıda ülkede uzun yıllardır bireysel emeklilik sistemi uygulanmasına karşın AEGON emeklilik şirketi tarafından hazırlanan "Emekliliğe Hazırlık Araştırması 2021" raporuna göre emekliliğe yönelik tasarruflar Türkiye'nin de dâhil olduğu birçok gelişmiş ve gelişmekte olan ülkede düşük düzeyde kalmıştır. Türkiye'de emekliliğe yönelik tasarrufların yetersiz düzeyde kalması, bu tasarrufların belirleyici unsurlarının araştırılmasında özendirici bir faktör olarak ele alınabilir. Özellikle finansal okuryazarlık düzeyi, eğitim ve/veya gelir düzeyi yüksek olan kişilerin dahi emekliliğe yönelik tasarrufta zorlanmaları devlet ve emeklilik şirketleri tarafından psikolojik faktörlerin de dikkate alınması gerekliliğine işaret etmektedir.
Bu çalışmanın temel amacı psikolojik ve sosyo-demografik faktörler yardımıyla tasarruf davranışındaki bireysel farklılıkları kuramsal ve ampirik temellerle destekleyerek açıklamak ve bir tasarruf aracı olarak bireysel emeklilik sistemi özelinde söz konusu faktörlerin etkilerini istatistiksel yöntemler ile ortaya koymaktır. Bu kapsamda çalışmanın örneklemi ADIM Üniversitelerinde görev yapan akademisyenler olarak belirlenmiş olup iki farklı yöntemden faydalanılmıştır: İkili lojistik regresyon analizi ve Hayes aracılık analizi. Yürütülen ikili lojistik regresyon analizleri sonucunda sosyo-demografik değişkenlerden cinsiyet, medeni durum, aylık ortalama tasarruf miktarı ve mülkiyet durumu yordayıcı değişkenleri ile psikolojik değişkenlerden içedönüklük ve deneyime kapalılık kişilik özelliklerinin bireysel emeklilik sistemine katılımı etkilediği bulunmuştur. Yapılan aracılık analizleri sonucunda ise uyumluluk, uyumsuzluk, içedönüklük kişilik özellikleri dışındaki diğer kişilik özelliklerinin ve zaman perspektifi boyutlarının (gelecek, şimdi-faydacı, şimdi-kaderci) bireysel emeklilik sistemine katılımı kompulsif satın alma aracılığıyla dolaylı olarak etkilediği tespit edilmiştir.

Abstract:
According to the Retirement Readiness Survey 2021 report prepared by the pension company AEGON, saving for retirement has remained at a low level in many developed and developing countries including Turkey despite the implementation of individual pension system in numerous countries around the world for many years. Inadequate levels of saving for retirement in Turkey can be considered as an encouraging factor for investigation of determinants of these savings. The fact that even people with a high level of financial literacy, education and/or income have difficulty in saving for retirement, points out the necessity of taking psychological factors into consideration by the state and pension companies.
The main aim of this study is to explain individual differences in savings behavior through psychological and socio-demographic factors, supported by theoretical and empirical foundations, and to reveal the effects of these factors, particularly in the context of individual pension system as a saving tool, using statistical methods. In this context, the sample of the study was determined as academics working in ADIM Universities, and two different methods were used: binary logistic regression analysis and Hayes mediation analysis. As a result of the binary logistic regression analyses, it was found that gender, marital status, monthly average savings amount, and property ownership status among socio-demographic variables, and personality traits of introversion and not open to experience among psychological variables, influenced participation in the individual pension system. As a result of the mediation analysis, it was determined that apart from agreeableness, antagonism, and introversion, other personality traits and time perspective dimensions (namely future, present-hedonistic, and present-fatalistic) indirectly affected participation in the individual pension system through the mechanism of compulsive buying.