Maturidi'nin Te'vilat adlı eserinde irade-fiil ilişkisi -yöntem bağlamında bir değerlendirme
Will and action relationship in the work of al-maturidi named taʾwilat -an assessment in the context of his methods-
Yazar: MAHMUT KILINÇ
Danışman: DOÇ. HASAN TEVFİK MARULCU
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Din = Religion
Dizin: Fiil = Act ; Kelam = Islamic theology ; Kudret = Power ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Maturidi = Maturidi ; Tefsir = Commentary ; İrade = Will ; İslamiyet = Islam

Özet:
Kelâmın önemli konularından biri olan irâde ve fiil ile iliĢkisi, düĢünce
ekollerine göre ilâhî ve beĢerî açıdan değerlendirilmiĢtir. Bazı Kelâm ekolleri konunun
ilâhî yönüne ağırlık verirken, diğer bir kısmı beĢerî yönünü ön plana çıkarmıĢ, bu durum
insanın düĢünce özgürlüğü ve ilâhî irâdenin insan üzerindeki etkisini tartıĢmaya
açmıĢtır. Ġlâhî yöne ağırlık veren Cebriye ekolü ile beĢerî yöne ağırlık veren Kaderiye
fırkaları ifrat ve tefrit noktalarını oluĢturmuĢtur. Ehl-i Sünnet‟in önemli temsilcilerinden
olan Mâturîdî ekolü ise Kur'ân merkezli kendine özgü düĢünce metotlarını oluĢturarak
bu iki uç noktanın ortasında yer almıĢtır. GeliĢtirdiği halk ve kesb teorileri sayesinde
bütün fiillerde yaratıcının Allah olduğu ve kulun fiillerinde mükellefiyetinin olup cebrin
bulunmadığı görüĢlerini sistemleĢtirmiĢtir. ÇalıĢmamızda irâde-fiil konusunun ilâhî ve
beĢerî yönüne yönelik Kelâm ekollerinin irâde-fiil iliĢkisinde yapmıĢ oldukları
değerlendirmeler üzerine Ehl-i Sünnet Kelâmının sistemleĢmesinde büyük payesi olan
Ebû Mansûr el-Mâturîdî (ö. 333/944)‟nin konuya yaklaĢımı ve düĢünce yöntemlerinin
tespiti hedeflenmiĢtir. Bu bağlamda onun önemli eserlerinden biri olan Te‟vîlât adlı
tefsiri esas alınmıĢtır.
Anahtar Kelimeler: Mâturîdî, Ġrâde, Ġhtiyâr, Kudret, Kesb, Halk.

Abstract:
According to the thought schools, relationship between the will and action which
is one of important subjects of the Islamic Theology has been evaluated in terms of
divine and human. While some Kalam associations emphasize the divine aspect of this
subject, others have brought forward the human direction, this has been caused by
debating about human freedom and the influence of divine will on man. Within these
minds, The Qadariyya, which give weight to the humanity and the school of the
Jabriyya, which gives importance to the divine direction. The Maturidism, one of the
important representatives of the Ahl-i Sunnah schools, took place in the midst of these
two extremes, by creating the Qur'an-centered ways of thinking. Al-Maturidi has
developed and systematized the views of created (khalq) and chosen (ikhtiyār), acquired
(kasb), theory which is a doctrine in Islam as a mean between predestination and free
will. According to al-Maturidi, all actions, good and evil, are originated by God, but
they are "acquired" (maksūb, whence kasb) by men. So the aim of this study has to
examine the approach and thought methods of Abu Mansûr al-Mâturîdî (d. 333/944),
which is a big part in the systematization of the Ahl-i Sunnah Kelam. In this context, it
is based on his one of the important books Taʾwilat al-Qurʾān about his Qurʾanic
exegesis (tafsir).
Key Words: al-Maturidi, Irada, Ikhtiyar, Qudra, Kasb, Khalq.