Çevresel Kuznets eğrisi hipotezinin eşanlı panel veri modelleri ile incelenmesi
Examination of the environmental Kuznets curve hypothesis with simultaneous panel
Yazar: ELGİZ ASKEROĞLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GAYE KARPAT ÇATALBAŞ
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İstatistik Ana Bilim Dalı / Uygulamalı İstatistik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: İstatistik = Statistics
Dizin: Ekonomik istatistikler = Economic statistics ; Kuznets eğrisi = Kuznets curve ; Panel veri modelleri = Panel data models

Özet:
Ülkelerde ekonomik kalkınma halkın refah seviyesini arttırırken sanayileşme ve atık üretimi çevresel sorunlara yol açmaktadır. Bu iki durum arasındaki ilişki Çevresel Kuznets Eğrisi (ÇKE) hipotezi ile açıklanabilmektedir. Sanayileşme sonrasında petrolün hammadde olarak kullanıldığı plastiklerin üretiminin artması ve petrolün yakıt olarak kullanılması sonucu kirliliğin arttığı literatürdeki çeşitli çalışmalar yardımı ile gözlemlenmektedir. Atık üretimi ve geri dönüşüm seviyesi arasındaki ilişkinin ÇKE hipotezi ile incelenmesinin gerekliliği geçmiş çalışmalara bakılarak anlaşılmıştır. Bu bağlamda eşanlı denklem sisteminin bu nedenselliğin açıklanmasında uygun olacağı düşünülmüştür. Tezde Çevresel Kuznets Eğrisi hipotezi panel veri modelleri yardımıyla Türkiye'nin de aralarında bulunduğu 5 ülke için 2000-2019 dönemi verileriyle incelenmiştir. OECD ülke grubunda balkanlarda yer alan Türkiye, Yunanistan, Slovakya, Slovenya ve Macaristan olmak üzere 5 ülke aynı grupta yer alan diğer ülkelere nazaran geri dönüşüm ve belediyesel atık üretimi seviyelerinde görece daha az efektif olduğu düşünülerek ÇKE hipotezinin geçerliliği bu ülkeler üzerinde test edilmek istenmiştir. Özellikle Türkiye 2018 yılında dünyanın en büyük plastik atık ithalatçısı Çin'in plastik atık ithalatını yasaklaması sonrasında bu görevi devralmıştır. Bu bağlamda Türkiye'nin de içinde bulunduğu 5 ülke için ÇKE hipotezine uygunluk durumunun araştırılmasının önemli olduğu düşünülmüştür. Toplamda 18 değişken kullanılarak 6 model oluşturulmuştur. Analiz sonuçlarına göre kullanılan 6 model içinde ters U şeklinde bir ilişkiye rastlanmıştır. Ayrıca gayri safi katma değer artarken çevreye verilen zararda artacağı ancak bu değer eşik değeri olan ortalama 22 bin dolar seviyesine ulaştıktan sonra çevreye verilen zararın azalacağı sonucuna varılmıştır. Tüm sonuçlar genel olarak değerlendirildiğinde eşanlı panel veri modelleri ile yapılan tahminler sonucunda elde edilen bulgular belediyesel atık üretimi ve geri dönüşüm seviyesi arasında çift yönlü ve pozitif bir ilişkinin olduğunu göstermektedir.

Abstract:
While economic development in countries increases the welfare level of the people, industrialization and waste production cause environmental problems. The relationship between these two situations can be explained by the environmental Kuznets curve hypothesis. It has been observed that the help of various studies in the literature that the production of plastics, in which petroleum is used as a raw material, increased after industrialization and the pollution increased as a result of the use of petroleum as fuel. The necessity of examining the relationship between waste generation and recycling level with the environmental Kuznets curve hypothesis has been understood by looking at past studies. In this context, it was thought that the simultaneous equation system would be appropriate in explaining this causality. In the thesis, the Environmental Kuznets Curve hypothesis was examined with the help of panel data models in the period of 2000-2019 for 5 countries, including Turkey. Considering that 5 countries in the Balkans at the OECD country group, namely Turkey, Greece, Slovakia, Slovenia and Hungary, are relatively less effective in terms of recycling and municipal waste production compared to other countries in the same group which is mantioned, the validity of the EKC hypothesis has been tried to be tested on these countries. Turkey took over this task in 2018 after China which is the world's largest plastic waste importer, banned the import of plastic waste. In this context, it is thought that it is important to investigate the suitability of the EKC hypothesis for 5 countries including Turkey. A total of 6 models were created using 18 variables. According to the results of the analysis, there is an inverted U-shaped relationship found for the 6 models. In addition, it has been concluded that while the gross added value increases, the damage to the environment will increase, but after this value reaches the threshold value of 22 thousand dollars on average, the damage to the environment will decrease. If all the results are evaluated in general, the simultaneous equation system shows that there is a bidirectional and positive relationship between municipal waste generation and recycling level.