Çevrimiçi öğrenme topluluklarında iletişim aracı türünün ve sanal konukların bilişsel ve toplumsal buradalık üzerindeki etkisi
The effect of type of computer mediated communication tools and virtual guests on social and cognitive presence in online learning community
Yazar: EBRU ÖZTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. DENİZ DERYAKULU
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Eğitim Teknolojisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Bilişsel buradalık = Cognitive presence ; Elektronik öğrenme = Electronic learning ; Harmanlanmış öğrenme = Blended learning ; Sanal topluluklar = Virtual communities ; Sosyal bulunuşluk = Social presence ; İletişim araçları = Communication means

Özet:
Bu araştırma harmanlanmış öğrenme ortamları için tasarımlanançevrimiçi öğrenme topluluklarındaki bilişsel ve toplumsal buradalıkdüzeylerinin, iletişim aracı türü ve sanal konuk katılımından etkilenipetkilenmediğini ortaya koymayı amaçlamaktadır.Araştırma, 2x2 faktöryel desende yürütülmüştür. Bu desende bağımlıdeğişkenler üzerinde etkisi incelenen 2 faktör bulunmaktadır. ÇalışmaAnkara Üniversitesi ve Hacettepe Üniversitesi Bilgisayar ve ÖğretimTeknolojileri Eğitimi Bölümü III. sınıfında öğrenim gören 36'sı kız, 49'u erkek85 öğrenci üzerinde yürütülmüştür. Araştırmanın bağımsız değişkenleri,eşzamanlı ve eşzamansız iletişim araçlarından oluşan ortam türü (forum vesohbet) ve sanal konuk katılımından oluşmaktadır. Bağımlı değişkenleri isearaştırma topluluğu modelinin temel ögelerinden olan bilişsel ve toplumsalburadalıktır. Ayrıca çevrimiçi öğrenme topluluklarındaki öğrencilerintoplumsal yetenek ve sınıf topluluğu hislerinin, cinsiyete göre anlamlı olarakfarklılaşıp farklılaşmadığı da araştırma kapsamında ele alınmıştır.Araştırmanın bağımlı değişkenleri toplumsal ve bilişsel buradalıkpuanlarına, deneysel işlemlerde kullanılan öğrenme içerik yönetimsisteminin veri tabanına kayıt edilen tartışmaların içerik çözümlemesi ileulaşılmıştır. Araştırmada elde edilen veriler, Mann Whitney U-testi, KruskalWallis H-testi ile incelenmiştir. İçerik çözümlemesini yapan iki kodlayıcıarasındaki tutarlık ise Pearson korelasyon katsayısı, Spearman Brown SıraFarkları korelasyon katsayısı ve Kendall Tau-b katsayısı iledeğerlendirilmiştir.Araştırma sonuçlarına göre iletişim aracı türü, öğrencilerin toplumsal(U=136.50, p<.05) ve bilişsel (U=97.00, p<.05) buradalıklarında istatistikselolarak anlamlı bir fark oluştururken; sanal konuk katılımı gerek bilişsel(U=329.00 p>05) gerekse toplumsal buradalık (U=253.00, p>05) üzerindeanlamlı bir etki yaratmamıştır. Bunlara ek olarak cinsiyet değişkeni ile sınıftopluluğu hissi arasında anlamlı bir ilişki yokken (U=685.00, p>05); kızlartopluluk hissinin alt faktörlerinden olan ?öğrenme? (U=572.00, p<05) altboyutunda erkeklere göre daha yüksek puan almışlardır. Benzer biçimdecinsiyet ile toplumsal yetenek arasında anlamlı bir ilişki yokken (U=714.00,p>05); kişisel bilgilerin paylaşımındaki rahatlık alt boyutunda kızlarınerkeklerden anlamlı olarak daha yüksek puan aldıkları (U=616.00, p<05)ortaya konmuştur. Bir başka deyişle kızlar çevrimiçi öğrenme ortamlarındakişisel biligilerini paylaşırken erkeklere göre daha rahat davranmışlardır.Anahtar Sözcükler: Bilgisayar aracılı iletişim, sanal konuk, çevrimiçiöğrenme toplulukları, araştırma toplulukları, toplumsal buradalık, bilişselburadalık, harmanlanmış öğrenme, sınıf topluluğu hissi, toplumsal yetenek.

Abstract:
The aim of this study was to find out the effect of type of computermediated commucation tools and participation of virtual guest on social andcognitive presence in online learning communities designed for blendedlearning environment.The research was carried out in 2x2 factorial design. Participantswere 85 students of Department of Computer and Instructional TechnologiesEducation. Of the participants, 36 were female and 49 were male. Theindependent variables were synchronous (chat) and asynchronous (forum)CMC tools and participation of virtual guest. The dependent variables weresocial presence and cognitive presence. Another aim of the study is toexamine the relationship between gender and sense of classroomcommunity, and between gender and social ability. The data gathered in thisreasearh were analyzed by using Mann-Whitney-U Test for IndependentSamples and Kruskal Wallis-H Test for Independent Samples. Interraterreliability is computed with Pearson corelation, Spearman?s rho, andKendall?s Tau-b.The results show that while type of computer mediated communicationtools has significant effect on social presence (U=136.50, p<.05) andcognitive presence (U=97.00, p<.05), participation of virtual guest has nosignificant effect on social presence (U=253.00, p>05) or cognitive presence(U=329.00 p>05). In addition while no significant relationships were foundbetween gender and classroom community (U=685.00, p>05), however,female students reported significantly higher levels of feeling of learning thandid male counterparts. Similarly, it was found that females get higher pointsthan males at the comfort sharing personal information sub scale (U=616.00,p<05). That is to say, females are more confortable than their malecounterparts when sharing their personal information.Key words: Computer mediated communication (CMC), scynhronousand ascynhronous communication, virtual guest, online learning community,inquiry community, social presence, cognitive presence, blended learning,sense of classroom community, social ability.