Korunan doğal alanların geleceğinin iklim değişikliği ve kentsel yayılma tehditleri açısından değerlendirilmesi: Foça özel çevre koruma bölgesi örneği
Assessment of the future of protected natural areas through climate change and urban sprawl threats: The case of Foça special environmental protection area
Yazar: SELMAN FARUK GAYRETLİ
Danışman: PROF. DR. NİLGÜN GÖRER TAMER
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Biyoçeşitliliğin, iklim değişikliği ve kentsel yayılma tehditleri ile karşı karşıya olduğu günümüzde, korunan alanların önemi gün geçtikçe artmaktadır. Bu tehditlerin korunan alanları nasıl etkileyeceğinin araştırılması, biyoçeşitliliğin sürdürülebilmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Özellikle kıyı bölgelerinde etkili olacak iklim değişikliği deniz, kıyı ve kara alanlarında doğa koruma alanlarını ve türleri tehdit etmektedir. Bu doğrultuda yapılan çalışmanın amacı örnek alan olarak seçilen Foça Özel Çevre Koruma Bölgesinin iklim değişikliği ve kentsel yayılma tehditlerinden nasıl etkileneceğini sorgulamaktır. Aynı zamanda bu alanda bulunan Akdeniz foku (monachus monachus) türü için bu değişimlerin ne tür riskler oluşturacağının deniz, kıyı ve kara odaklı olarak tespit edilmesidir. Çalışmada, Akdeniz için belirlenen iklim parametreleri (deniz suyu potansiyel sıcaklığı, deniz suyu tuzluluk oranı) analiz edilerek, bu iklim parametreleri ile Akdeniz foku türü için MaxEnt yazılımında tür dağılım modelleri oluşturulmuştur. Foça Özel Çevre Koruma Bölgesi'nin kara bölümündeki arazi örtüsü değişiminin tespiti için Landsat 5 TM ve Landsat 8 OLI/TIRS uydu görüntüleri ile Foça ilçesindeki arazi örtüsünün yıllara göre değişimi değerlendirilmiştir. Çalışmadan elde edilen sonuçlara göre iklim parametreleri için seçilen yılların ortalama değerlerinde artış olduğu belirlenmiş, oluşturulan tür dağılım modellerinde iklim parametrelerinin modeli açıklamada yeterli olmadığı saptanmış ve arazi örtüsü değişimi ile 1990 – 2020 yılları arasında kıyılarda baskı oluşturacak şekilde arazi kullanımında dönüşüm yaşandığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak tez, iklim değişikliği süreci göz önüne alınarak, koruma alanlarının geleceği için deniz alanlarının korunması, kıyı ve kara yönlü bütünleşik yönetim ve planlama araçlarının önemine vurgu yapmaktadır.

Abstract:
Protected areas' importance increases when biodiversity is faced with the threats of climate change and urban sprawl. Investigating how these threats will affect protected areas is of great importance in terms of sustaining biodiversity. Climate change, which will be effective especially in coastal areas, threatens nature protection areas and species in marine, coastal and land areas. This study aims to question how the Foça Special Environmental Protection Area, selected as a sample area, will be affected by the threats of climate change and urban sprawl. In addition, it is to determine what risks these changes will pose for the Mediterranean monk seal (monachus monachus) species in this area, focusing on sea, coastal and land. In the study, the climatic parameters (sea water potential temperature, sea water salinity rate) determined for the Mediterranean were analyzed and species distribution models were created in MaxEnt software for the Mediterranean monk seal species with these climatic parameters. To determine the land cover change in the land part of Foça Special Environmental Protection Area, the change of the land cover in the Foça district over the years was evaluated with Landsat 5 TM and Landsat 8 OLI/TIRS satellite images. According to the results obtained from the study, it has been determined that there is an increase in the average values of the selected years for the climate parameters. It has been determined that the climate parameters are insufficient to explain the model in the species distribution models created, and it has been determined that there has been a transformation in the land use between 1990 and 2020, which will create pressure on the coasts with the land cover change. As a result, the thesis emphasizes the importance of protecting marine areas, coastal and land-oriented integrated management and planning tools for the future of protected areas considering the climate change process.