Metal sektöründe entegre yönetim stratejisi olarak temiz üretim
Cleaner production as an integrated management strategy in the metal industry
Yazar: EYLÜL ÇETİNKAYA
Danışman: DOÇ. DR. ŞÜKRÜ TANER AZGIN
Erciyes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Çevre Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Kaynakları verimli kullanılması, temiz üretim yaklaşımının günümüz çağının beklentilerini karşılaması; malzeme, su ve enerji tüketimini azalttığı ve rekabet gücünü artırmasından dolayı küresel sürdürülebilir kalkınma gündeminde önem kazanmıştır. Bu tez çalışmasının genel hedefi metal çelik tel işleme sektörü için kaynak verimliliğini artırmak amacıyla temiz üretim uygulamaları geliştirmektir. Bu çalışma kapsamında Kayseri Organize Sanayi Bölgesinde (KOSB) faaliyet gösteren bir metal endüstrisine temiz üretim uygulamalarının entegre edilmesi ile çevresel, teknik ve maliyet anlamında kazanımları araştırılmıştır. 
Endüstriyel zımba teli üretim faaliyeti ile, çelik beton lifleri üretimi yapan bir metal işleme fabrikasında yapılan enerji yönetimi ve temiz üretim çalışmasının ilk iş paketinde; tesisin mevcut durum analizi ve proses bazlı girdi ve çıktıların nitelik ve nicelikleri tespit edilmiştir. İkinci iş paketinde tesis için belirlenen Mevcut En İyi Teknikler (MET) şunlardır; (1) yenilenebilir enerji alternatifi olarak GES uygulaması (2) üretim hatlarında ekipman modifikasyonu gerçekleştirilip JETFAN kullanımının uygulamaya alınması (3) hadde ünitesinde yeni ekipman ve teknoloji yatırım uygulamasının değerlendirilmesi (4) havuzlar için yeni temizlenme periyotları ve atık üretim miktarı azaltım uygulaması (5) Süreç kontrolü, Eğitim ve Denetleme Faaliyetleri kapsamında optimum sarfiyatların tespit edilmesi şeklinde beş farklı biçimde uygulamaya alınmıştır. 
Üçüncü iş paketinde ise, belirlenen MET'lerin üretim hatlarına ve yönetim sistemlerine entegre edilmesi ile teknik, ekonomik ve çevresel performanslar için fayda analizleri yapılmıştır. Enerji verimliliği sonuçlarına göre fabrika, elektrik tüketim kapasitesinin %70'ini sürdürülebilir bir kaynaktan karşılamaya başlamıştır. Tesisin önemli proseslerden birinde yapılan ekipman modifikasyonu ile tehlikeli nitelikte atık kaynağında önlenmiş ve ekonomik bir modele geçilmiştir. Hadde Ünitesi için dışarıya olan bağımlılığı kesmek ve haddeleri döngüsel ekonomi modeli ile tekrar kullanımını mümkün hale getirmek için yeni teknoloji ve makine yatırımı yapılmıştır. Tesis bünyesinde en çok atık oluşumu gözlenen bölümlerde yapılan iyileştirme çalışmaları ile oluşan atıklarda %40 oranında azalma sağlanmıştır. İşletmede yapılan bir diğer temiz üretim uygulaması sayesinde süreç kontrolü, eğitim ve denetleme faaliyetleri gerçekleştirilerek tutkal kullanımında optimum sarfiyatlar tespit edilmiştir. Kemerli Metal San. ve Tic. A.Ş yönetim ve üretim süreçlerine entegre bir yaklaşım modeli geliştirilip sürdürülebilir hedefler gözetilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Kaynak Verimliliği, Sürdürülebilirlik, Temiz Üretim, Mevcut En İyi Teknik (MET), Metal İşleme

Abstract:
The desire to use resources efficiently and the clean production approach to meet the expectations of today's age; It has gained importance in the global sustainable development agenda by reducing material, water and energy consumption and increasing its competitiveness. The overall goal of this thesis is to develop cleaner production practices to increase resource efficiency for the metal and steel wire processing industry.
Within the scope of this study, the environmental, technical and cost benefits of integrating clean production practices into a metal industry operating in the Kayseri OIZ region were investigated. In the first work package of the energy management and clean production work carried out in a metal processing factory that produces industrial staples and steel concrete fibers; The current situation analysis of the facility and the quality and quantity of process-based inputs and outputs were determined. The Best Available Technique (BATs) identified for the plant in the second work package; (1) SPP application as a renewable energy alternative (2) equipment modification in production lines and implementation of JETFAN use (3) evaluation of new equipment and technology investment application in the rolling unit (4) new cleaning periods for pools and waste generation reduction application (5) Process control has been put into practice in five different ways, in the form of determining the optimum consumptions within the scope of Training and Inspection Activities.
In the third work package, benefit analyzes were made for technical, economic and environmental performances by integrating the determined BATs into production lines and management systems. According to the energy efficiency results, the factory started to meet 70% of its electricity consumption capacity from a sustainable source. With the equipment modification made in one of the important processes of the facility, hazardous waste was prevented at its source and an economical model was adopted.
New technology and machinery investment has been made for the Rolling Unit in order to cut the dependency on the outside and make it possible to reuse the rollers with the circular economy model. With the improvement works carried out in the parts of the facility where the most waste generation is observed, a 40% reduction was achieved in the wastes generated. Thanks to another clean production practice carried out in the company, process control, training and inspection activities were carried out and optimum consumptions were determined in the use of glue. Kemerli Metal San. ve Tic. A.Ş management and production processes have been developed and sustainable targets have been observed.
Keywords: Efficient Resource Utilization, Sustainability, Clean Production, Best Available Techniques (BAT), and Metal Processing.