Havuzlu balık geçitlerinin deneysel ve nümerik olarak incelenmesi /
Yazar: SERHAT AKŞİT
Danışman: PROF. DR. AHMET ALPER ÖNER
Erciyes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering
Dizin: Çentik = Notch

Özet:
Artan nüfus ve gelişen teknolojiyle birlikte enerjiye duyulan ihtiyaç da artmakta ve buna çözüm olarak hidroelektrik santralleri ve barajlar inşa edilmektedir. Nehirlerin doğal yapısının barajlar ya da başka sebeplerle bozulması, göç eden balıkların geçişini zorlaştırmakta ya da imkânsız kılmaktadır. Bu sebeple balıkların geçişini kolaylaştıracak yapılara ihtiyaç duyulmaktadır. Balık geçitleri bu amaç için kullanılan en yaygın çözümdür. 
Balık geçitlerinin tasarımında göz önünde bulundurulması gereken iki ana husus vardır. Bunlardan ilki geçmesi hedeflenen balığın balık geçidi girişini bulabilmesi; ikincisi ise balıkların geçitten yüzmeyi başarıyla tamamlayıp engelin diğer tarafına ulaşabilmesidir. Geçitte yüzen balığın karşılaştığı esas zorluk ise, mansaptan membaya doğru yüzerken karşı yönden gelen hızlı akıştır. Bu nedenle balık geçitlerinde kanalın içindeki suyun enerjisini kıracak, akım yönündeki hızı azaltacak çeşitli hidrolik tasarımlar kullanılmaktadır. Havuzlu balık geçitleri bunlardan bir tanesi olup, temel olarak geçitteki suyun bir dizi ardışık havuzlar arasında transfer olurken hızının azaltılması prensibine dayanmaktadır.
Bu tez kapsamında havuzlu balık geçitleri üzerine, 2 farklı orifis-çentik konfigürasyonu ve 4 farklı debi olmak üzere toplam 8 durum için deneysel ve sayısal bir çalışma yapılmıştır. Sayısal çözümler, deneysel hesaplamalarla uyumlu çıkmıştır. Ölçülen veya hesaplanan su yüksekliği ve hız değerleri incelenmiş, her iki konfigürasyonun da ülkemizdeki balıklar için uygulanabilir olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca orifis ve çentiklerin kenarlarda ve şaşırtmalı olarak yerleştirildiği durumda, ortada ve aynı hizada olmasına kıyasla suyun enerjisini kırma bakımından daha iyi sonuçlar elde edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Havuzlu Balık Geçidi, Ekolojik Denge, Baraj,  Orifis, Çentik.

Abstract:
Along with the increasing population and developing technology, the need for energy is increasing, therefore hydroelectric power plants and dams are being built as a solution. The denaturation of rivers by dams or other causes makes fish migration difficult or impossible. For this reason, there is a need of structures which facilitates the fish migration from downstream to upstream or sometimes opposite direction. Fishways are the most common solution for this purpose.
There are two main points to consider in the design of fishways. Among these the first one is, the desired fish can find the fishway entrance; and the latter is fish can successfully complete the swim throughout the channel and reach the other side of the barrier. The main challenge faced by the swimming fish is the high speed flow from the opposite direction as it swims from downstream to upstream. Consequently, various hydraulic designs are used in the fish passages to break the energy of the water in the channel and to reduce the speed in the flow direction. Pool type fishways are one of them, basically based on the principle that the speed at the channel is reduced while water is transferred between a number of consecutive pools.
In this thesis, an experimental and numerical study has been carried out on pool type fishways for 2 different orifice-notch configurations and 4 different flow rates. Measured or calculated water elevation and velocity values were examined and it's found that both configurations are suitable for the swimming capasities of fishes in our country. In addition, when the orifices and notches are placed offset on the sides, better results are obtained than straight arrangement in the middle.

Keywords: Pool type fishways, Ecological Balance, Dam, Orifice, Notch.