Kişilik özelliklerinin ulaşım türü seçimine etkisi
The effect of personality characteristics on the choice of transportation mode
Yazar: MUHAMMED FATİH YENTİMUR
Danışman: DOÇ. DR. TUBA KÜTÜK ; PROF. DR. AHMET TORTUM
Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering
Dizin: Kişilik özellikleri = Personality traits ; Ulaştırma = Transportation ; Ulaşım sistemleri = Transportation systems ; Yapısal eşitlik modelleme = Structural equation modeling

Özet:
Bu çalışmada, kişilik özelliklerinin, ulaşım türü seçiminde etkili olan faktörlerin etkisinin araştırılması amaçlanmaktadır. Çalışmada Türkiye geneli 1033 kişiye anket yapılarak veriler toplanmıştır. Anket verilerindeki faktörlere ayrı ayrı güvenirlik analizi yapılmış ve tüm güvenirlik katsayıları iyi değerlerde (Cronbach's Alpha değeri en düşük 0,73 – en yüksek 0,90) elde edilmiştir. Kişilik özellikleri Beş Faktörlü Kişilik Testinin Türkçe kısa formu olan Büyük Beş – 50 Kişilik Testi ile belirlenmiştir. Kişilik özellikleri; dışadönüklük, uyumluluk, sorumluluk, duygusal dengelilik ve zekâ / hayal gücü olarak verilmiştir. Kişilik testinin, oluşturulan teorik temele uygunluğunun kontrolü için açımlayıcı faktör analizi yapılmıştır. Kaiser-Meyer-Olkin değeri 0,90 ve Bartlett Testi sonucu p<0,001 olarak tespit edilmiş olup kişilik testi faktörlerinin açımlayıcı faktör analizine uygun olduğu saptanmıştır. Açımlayıcı faktör analizi yapılırken yeterli yük değerine sahip olmayan maddeler ölçekten çıkarılmıştır ve kalan maddelerin faktör yük değerleri 0,400 ile 0,819 arasında değişmektedir. Yine kişilik testinin teorik temele uygunluğunun kontrolü için doğrulayıcı faktör analizi yapılmış olup, doğrulayıcı faktör analizi yapılabilmesi için gereken varsayımlar test edilmiştir. Bu varsayımlar; kişilik özellikleri faktörlerinin ortalama değerlerinin normal dağılım gösterip göstermediği, faktörler arası çoklu doğrusallık olup olmadığı ve faktörler arası korelasyon değerleridir. Varsayımlar sağlandıktan sonra doğrulayıcı faktör analizi yapılıp faktör yük değerleri 0,60'ın çok altında olan maddeler ölçekten çıkarılmıştır. Kalan maddelerin faktör yük değerleri 0,55 ile 0,83 arasında değişmektedir. Kişilik testi faktörlerinin doğrulayıcı faktör analizi tamamlandıktan sonra modele ulaşım türü seçimi faktörü eklenerek yapısal eşitlik modeli kurulmuştur. Yapısal eşitlik modeli analiz edilerek kişilik özelliklerinin ulaşım türü seçimi faktörüne etkisi görülmüştür. Kişilik özelliklerinden yalnızca uyumluluk faktörünün ulaşım türü seçimi üzerine anlamlı (β=0,11 / p<0,05) bir etkisi olduğu belirlenmiştir. Ayrıca bu çalışmada kişilik özelliklerinin ulaşım türleri kullanım sıklığı üzerine etkisi de incelenmiştir. Yürüme ve bisiklet kullanımının duygusal dengelilik ile, özel araç ve taksi kullanımının dışadönüklük ile ve toplu taşıma kullanımının uyumluluk ile pozitif ilişkili olduğu; taksi kullanımının ise duygusal dengelilik ile negatif ilişkili olduğu saptanmıştır.

Anahtar Kelimeler: Ulaştırma, Ulaşım türleri, Yapısal eşitlik modellemesi, Kişilik özellikleri

Abstract:
In this study, it is aimed to investigate the effects of personality traits and factors affecting the choice of transportation mode. In the study, data were collected by making a survey of 1033 people in Turkey. Reliability analysis was performed on the factors in the survey data separately and all reliability coefficients were obtained with good values (Cronbach's Alpha value was 0.73 at the lowest and 0.90 at the highest). Personality characteristics were determined by the Big Five – 50 Personality Test, which is the Turkish short form of the Five – Factor Personality Test. Personality characteristics; extraversion, agreeableness, responsibility, emotional stability, and intelligence/imagination. Exploratory factor analysis was performed to check the compatibility of the personality test with the theoretical basis. Kaiser-Meyer-Olkin value was determined as 0.90 and Bartlett's Test result as p<0.001, and personality test factors were found to be suitable for exploratory factor analysis. During the exploratory factor analysis, items that did not have sufficient load values were removed from the scale and the factor loading values of the remaining items ranged from 0.40 to 0.82. Confirmatory factor analysis was performed to check the conformity of the personality test to the theoretical basis, and the assumptions required for confirmatory factor analysis were tested. These assumptions are; whether the mean values of the personality traits factors show a normal distribution, whether there is a multicollinearity between the factors and the correlation values between the factors. After the assumptions were made, confirmatory factor analysis was performed and items with factor load values well below 0.60 were removed from the scale. The factor loading values of the remaining items ranged from 0.55 to 0.83. After the confirmatory factor analysis of the personality test factors was completed, the transportation type selection factor was added to the model and the structural equation model was established. By analyzing the structural equation model, the effect of personality traits on the transportation type selection factor was observed. It was determined that only the compatibility factor from personality traits had a significant (β=0.11 / p<0.05) effect on the choice of transportation type. In addition, the effect of personality traits on the frequency of use of transportation types was also examined in this study. The use of walking and cycling was positively associated with emotional stability, the use of private cars and taxis was positively associated with extraversion, and the use of public transportation was positively associated with agreeableness; Taxi use was found to be negatively related to emotional stability.

Keywords: Transportation, Transport mode, Structural equation modeling, Personality characteristics