Sıçanlarda oluşturulan endometriyozis modelinde endotelin-1 reseptör antagonisti bosentan'ın incelenmesi
Investigation of endothelin-1 receptor antagonist bosentan in a rat endometriosis model
Yazar: SALİHA SENA KARCIOĞLU
Danışman: PROF. DR. ZEKAİ HALICI
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Tıbbi Farmakoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology ; Kadın Hastalıkları ve Doğum = Obstetrics and Gynecology

Özet:
Amaç: ET-1 ve reseptörleri ETR-A ve ETR-B insan rahminde eksprese edilmektedir. ET-1 adet döngüsü, implantasyon süreci ve erken rahim kasılmaları gibi miyometriyal disfonksiyonlarında rol almaktadır. ET-1'in endometriyal stromal hücreler üzerinde mitojenik etkilere sahip olduğu ve spesifik olarak ET-1/ET-A etkileşimleri, protein kinaz C ve mitojenle aktifleşen protein kinaza bağımlı sinyal yolları aracılığıyla insan ve sıçan leiomyoma hücre proliferasyonunu uyarır. Biz de bu bağlamda fizyopatolojisi tam anlamıyla aydınlatılamamış olan endometriyoziste, endotelin-1 ve endotelin reseptörlerinin rollerinin araştırılıp endometriyozis tedavisinde endotelin reseptörleri blokörü olan bosentanın etkilerinin gösterilmesi amaçlanmıştır.
Materyal ve Metot: Çalışmamızda 6 gruptan oluşan 36 adet dişi sıçan kullanıldı. İlk laparotomide 2., 4., 5. ve 6. gruplara endometriyozis modeli uygulandı. 4 hafta sonraki 2. laparotomide model oluşturulan grupların endometriyozis odaklarının ölçümleri yapılarak batınları kapatıldı. 2. laparotomiden sonraki iki hafta süresince 4., 5. ve 6. gruplara sırasıyla Bosentan 25 mg/kg, 50 mg/kg ve 100 mg/kg ayrıca sham haricinde başka bir sham grubuna 100 mg/kg dozunda oral olarak uygulandı. Tedaviden sonraki 3. laparotomide ise 2., 4., 5. ve 6. grupların endometriyozis odaklarının tekrar ölçümleri alınarak tüm sıçanlar yüksek doz anestezi ile sakrifiye edildi. Deney sonlandırıldıktan sonra endometriyotik odak numunelerinde histopatolojik ve immünohistokimyasal, TNF- α, TGF-β, MMP-9, ET-1 ve eNOS miktarları biyokimyasal, VEGF, ETR-A ve ETR-B ekspresyonları Real Time PCR ile moleküler olarak incelendi. 
Bulgular: Deney sonrasında alınmış olan endometriyozis odağı örneklerinde yapılan histopatolojik, immünohistokimyasal, biyokimyasal ve moleküler incelemelerde TNF- α, TGF-β, MMP-9, ET-1, eNOS, VEGF, ETR-A ve ETR-B seviyelerinde deneysel olarak oluşturulan endometriyozis grubunda anlamlı derecede artış olduğu bosentan tedavi gruplarında ise endometriyozis grubuna göre doza bağımlı olarak anlamlı derecede azalma olduğu tespit edilmiştir. Endometriyozis odağı yüzey alanı ölçümlerinde ise bosentan tedavi gruplarında doza bağımlı olarak yüzey alanlarında azalma gözlemlenmiştir. 
Sonuç: Sonuç olarak; sıçanlarda oluşturulan endometriyozisin; fizyopatolosinde ve tedavisinde endotelin-1 ve reseptörlerinin rolünün olabileceği endotelin reseptör blokörü olan bosentan üzerinden histopatolojik, immünohistokimyasal, biyokimyasal ve moleküler olarak gösterilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Endometriyozis, Endotelin-1, Endotelin-1 Reseptör Antagonistleri, Vasküler Endotelyal Büyüme Faktörü, eNOS, Matriks Metalloproteinaz 9

Abstract:
Aim: ET-1 and its receptors ETR-A and ETR-B are expressed in the human uterus. ET-1 plays a role in myometrial dysfunctions such as menstrual cycle, implantation process and premature uterine contractions. ET-1 has mitogenic effects on endometrial stromal cells and specifically ET-1/ET-A interactions stimulate human and rat leiomyoma cell proliferation via protein kinase C and mitogen-activated protein kinase-dependent signaling pathways. In this context, we aimed to investigate the roles of endothelin-1 and endothelin receptors in endometriosis, the pathophysiology of which has not been fully elucidated, and to demonstrate the effects of bosentan, an endothelin receptor blocker, in the treatment of endometriosis.
Material and method: In our study, 36 female rats consisting of 6 groups were used. In the first laparotomy, the endometriosis model was applied to the 2nd, 4th, 5th and 6th groups. In the 2nd laparotomy 4 weeks later, the endometriosis foci of the groups in which the model was created were measured and their abdomens were closed. Bosentan was administered orally to the 4th, 5th and 6th groups at a dose of 25 mg/kg, 50 mg/kg and 100 mg/kg, respectively, and to another sham group other than sham at a dose of 100 mg/kg during the two weeks following the 2nd laparotomy. In the 3rd laparotomy after the treatment, endometriosis foci of the 2nd, 4th, 5th and 6th groups were measured again and all rats were sacrificed with high-dose anesthesia. After the experiment was terminated, endometriotic focus samples were examined histopathologically and immunohistochemically, TNF-α, TGF-β, MMP-9, ET-1 and eNOS amounts were examined biochemically, and VEGF, ETR-A and ETR-B expressions were examined molecularly using Real Time PCR.
Results: Histopathological, immunohistochemical, biochemical and molecular examinations of endometriosis focus samples taken after the experiment revealed that there was a significant increase in the levels of TNF-α, TGF-β, MMP-9, ET-1, eNOS, VEGF, ETR-A and ETR-B in the experimentally induced endometriosis group, while there was a significant dose-dependent decrease in the bosentan treatment groups compared to the endometriosis group. In endometriosis focus surface area measurements, a dose-dependent decrease in surface area was observed in the bosentan treatment groups.
Conclusion: In conclusion; the role of endothelin-1 and its receptors in the physiopathology and treatment of endometriosis induced in rats has been shown histopathologically, immunohistochemically, biochemically and molecularly through bosentan, an endothelin receptor blocker.
Key Words: Endometriosis, Endothelin-1, Endothelin A Receptor Antagonists, Vascular Endothelial Growth Factor, eNOS, Matrix Metalloproteinase 9