Aşılı domateste kotiledon yaprak koltuklarında oluşturulan çift gövdeli yetiştiriciliğin verim ve kalite üzerine etkileri
The effects of growing double stem formed of the cotyledon leaves grafti̇ng tomatoes on yield and quality
Yazar: ASKAR KALYKOV
Danışman: PROF. DR. ERSİN POLAT
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma, aşılı domateste kotiledon yaprak koltuklarında oluşturulan çift gövdenin, yetiştiricilikte verim ve kaliteye olan etkilerini araştırmak amacıyla yapılmıştır. Araştırma Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi Araştırma ve Uygulama arazisinde cam serada yürütülmüştür.  Araştırmada, domates anacı olarak Classmate çeşit olarak da Android ve Torry (Solanum  lycopersicum L.) çeşitleri kullanılmış ve bunlara bağlı olarak, bırakılan gövde sayıları ile uygulamalar oluşturulmuştur. Çalışma; 4 uygulama ve 2 çeşit üzerinden, her uygulama 12 bitki ve 4 tekerrürlü olacak şekilde düzenlenmiştir. Bitkisel materyal olarak aşılı ve aşısız domates fidelerinde bırakılan gövde sayısına göre, araştırma konuları oluşturulmuştur. Fideler, 100-50x50 cm  aralıklı dikim mesafelerinde çift sıra düzeninde dikilmiştir. İki gövde olması için bitkilerde gelişimine izin verilen sürgünler, kotiledon yaprak koltuklarındaki büyüme ucundan meydana getirilmiştir. Denemedeki  uygulamalar;  aşılı çift gövde (sürgünler kotiledon yaprak koltuklarından oluşturulmuş), aşısız çift gövde (sürgünler kotiledon yaprak koltuklarından oluşturulmuş), aşılı tek gövde ve aşısız tek gövde (kontrol ) olacak şekilde planlanmıştır. 
Araştırmada;  yaprak indeksi, bitki boyu, meyve rengi, yaprak klorofil içeriği (SPAD), meyve sertliği, suda çözünebilir kuru madde içeriği (SÇKM), yaprakta makro-mikro element düzeyinin belirlenmesi, meyve ağırlığı, meyve sayısı, toplam verim, meyve suyunun EC ve pH değeri, meyvede kuru ağırlık, bitki  gövde çapı ile ilgili ölçümler yapılmıştır. 
Yürütülen denemede en yüksek bitki boyu uzunluğu (167.25 cm) kontrolden,  en yüksek gövde çapı değeri (16.58 mm) aşılı çift gövde uygulamasından elde edilmiştir. Yaprak klorofil miktarı sırasıyla aşılı çift ve aşısız çift gövde uygulamalarından (41.36; 41.98) elde edilirken en düşük değerler de aşılı tek gövde uygulaması ile kontrolde (38.94; 39.38) saptanmıştır. Yaprakta  en yüksek makro element içeriği  (N; 4.12 P; 0.45 K; 2.09) kontrolden elde edilirken mikro elementlerden Mangan (Mn 146.5 aşısız tek gövde) dışında uygulamalar arasında istatistiksel olarak  önemli bir fark bulunmamıştır. Benzer şekilde meyve renginde ölçülen L*, Chroma* ve Hueo değerlerinde uygulamalar arasında önemli bir istatistiksel fark tespit edilmemiştir. En yüksek SÇKM (4.46) ve meyve suyu EC değeri (5.3) aşısız tek gövde uygulamasından elde edilirken, meyve suyu pH değerinde istatistiksel olarak önemli bir fark görülmemiştir. Meyve kuru ağırlık verilerinde en yüksek değer (sırasıyla % 5.49 ve % 5.59 ) aşılı çift ve aşısız çift gövde  uygulamalarında saptanmıştır. Toplam verim bakımından  kontrol bitkileri (12.27 kg/m2) istatistiksel olarak en yüksek verimin elde edildiği uygulama olmuştur.

Abstract:
The aim of the present study was to investigate the effects of growing double stem formed of the cotyledon leaves grafting tomatoes on crop yield and quality. This study was carried out at the Research and Application area of Akdeniz University, Faculty of Agriculture in a glass greenhouse. In the study, as a rootstock was used cv. Classmate, and cv. Android and Torry (Solanum lycopersicum L.) as scion, and applications were created with the stem numbers to be left. In the study, each application was arranged in 12 plants and 4 replicates over 2 varieties. Research has been created with the grafted and ungrafted plant materials according to the number of the left stems. Tomatoes were planted a double row system with 100-50x50 cm. The stems, which are allowed to grow in plants to be two stems were formed from cotyledon leaves. Applications in the experiment; grafted double stem (stems formed from cotyledon leaves), ungrafted double stem (stems formed from cotyledon leaf), grafted single stem and ungrafted single stem (control). 
This study was examined the; leaf index, plant height, plant stem diameter, leaf chlorophyll content (SPAD), macro-micro element level in leaf, fruit color, Brix, EC and pH value of fruit, dry weight in fruit and total yield. 
In the experiment carried out, the highest plant height (167.25 cm) was seen from the control, while the highest stem diameter (16.58 mm) was observed in the grafted double stem application. Leaf chlorophyll amount was obtained from grafted double and non-grafted double stem applications (41.36; 41.98), while the lowest values were obtained in control with single grafted application (38.94; 9.38). While the leaf content of the highest macroelements (N; 4.12 P; 0.45 K; 2.09) was observed from the control, it was found that there was no significant difference from the microelements except Manganese (Mn 146.5 grafted single stem). Similarly, no significant difference was found between the applications in L*, Chroma* and Hue0 values measured in fruit color. While the highest Brix (4.46) and the EC value (5.3) were obtained from ungrafted single stem, there was no significant difference in the pH. The highest value (5.49 % and 5.59 % respectively) were determined from the grafted double stem and ungrafted double stem applications in fruit dry weight data. In terms of total yield, the control (12.27 kg / m2) was the highest yield.