Bazı kişniş (Coriandrum sativum L.) genotiplerinin Isparta koşullarında verim ve kalite özelliklerinin belirlenmesi
Determination of yield and quality characteristics of some coriander (Coriandrum sativum L.) genotypes in Isparta conditions
Yazar: GÖKSEL ALİ GÖKDUMAN
Danışman: PROF. DR. İSA TELCİ
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Kişniş (Coriandrum sativum L.) Apiacaeae (Umbeliferae) familyasına ait taze yaprakları baharat, olgun meyveleri ise baharat ve uçucu yağ üretiminde kullanılan bir bitkidir. Bu çalışmada ıslah edilmiş kişniş çeşit ve hatlarının Isparta ekolojik koşularına uyumu ile verim ve kalite özelikleri araştırılmıştır. Çalışma 2017 vejetasyon döneminde Süleyman Demirel Üniversitesi, Tarımsal Araştırma ve Uygulama Merkezi arazilerinde yürütülmüştür. Çalışmada Arslan, Erbaa, Pelmus, Kudret K. Gamze, Gürbüz tescilli çeşitler ile saflaştırılmış Tokat K, Tokat B ve Mardin hatları kullanılmıştır. Tarla denemesi tesadüf blokları deneme desenine göre 3 tekrarlamalı olarak yürütülmüştür. Çalışmada fenolojik gözlemler (çıkış süresi, çiçeklenme süresi, çiçeklenme başlangıcı ile çiçeklenme sonu arasındaki süre, vegetasyon süresi), bitkisel özelikler (bitki boyu, kök uzunluğu, dal sayısı, şemsiye sayısı, şemsiyecik sayısı, 1000 meyve ağırlığı) verim (biyolojik, tohum ve sabit yağ verimleri)  ve kalite özelikleri (uçucu yağ ve sabit yağ oranları) incelenmiştir.  
Isparta koşullarında çalışılan kişniş çeşit ve hatlarda vejetasyon süresi 96-124 gün arasında olmuştur. Bitkisel özeliklerden bitki boyları 52.5 -81.9 cm, bin meyve ağırlığı 6.30- 12.00 g aralıklarında değişmiştir. En yüksek bitki boyu 81.9 cm ile Erbaa, en yüksek 1000 meyve ağırlığı ise 12.00 g ile Gamze çeşidinden elde edilmiştir.  Küçük taneli Tokat-K hattında bin meyve ağırlığı en düşük olmuştur. En yüksek biyolojik (450 kg/da) ve meyve verimi (113 kg/da), en uzun bitki boyuna sahip olan Erbaa çeşidinden elde edilmiştir. Uçucu yağ ve sabit yağ oranları sırasıyla  % 0.17-0.33 ile %18.64-22.16 aralıklarında bulunmuştur.   
Çalışma sonucunda, uçucu yağ sektörünün önemli olduğu Isparta koşullarında kişniş bitkisinden dekara 113 kg/da meyve verimi alınabileceği ve Erbaa çeşidinin bölgede diğer çeşitlerden daha yüksek verim verdiği belirlenmiştir.

Abstract:
Coriander (Coriandrum sativum l.) is a plant in Apiacaeae family which its fresh leaves are used for spices and matured fruits are used for production of spices and essential oils. In this study, adaptation of coriander varieties and lines to Isparta ecological conditions and yield and quality characteristics were researched. The study was carried out at Suleyman Demirel University, Field of Agricultural Research and Application Center in 2017 vegetation period with 6 cultivars (Arslan, Erbaa, Pelmus, Kudret K. Gamze, Gurbuz) and 3 line (Tokat K, Tokat B and Mardin). The field experiment was carried out with 3 replications according to random block design three replications.  In the study, phenological observations (time of flowering, flowering time, time between flowering start and flowering end, vegetation time), plant properties (plant height, root length, number of branches, number of umbrellas, number of umbrellas, 1000 fruit weight), yield (biological, seed and fixed oil yields) and quality characteristics (volatile oil and  fixed oil ratios) were examined.
The duration of vegetation in coriander cultivars and lines in Isparta conditions is between 96 and 124 days. Plant height varied between 52.5 -81.9 cm and 1000 fruit weight ranges between 6.30 and 12.00 g. The highest plant height was obtained from Erbaa with 81.9 cm, and the highest 1000 fruit weight was obtained from Gamze with 12.00 g. On the small grained Tokat-K line, the weight of one thousand fruits was the lowest. The highest biological (450 kg / da) and fruit yield (113 kg / da) were obtained from the Erbaa variety, which has the longest plant height. The ratio of volatile oil and vegetable oil is found in the range of 0.17-0.33% and 18.64-22.16% respectively.
As a result of the study, it was determined that in the Isparta conditions where the essential oil sector is important, fruit yield with 113 kg /da can be taken, production of coriander is suitable the ecology. Erbaa variety gave highest yield in the ecology.