Çocukluk çağı obezitesinin glomerüler filtrasyon hızı ve proteinüriye etkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effect of childhood obesity on glomerular filtration rate and proteinuria
Yazar: BURÇAK AKAR
Danışman: DOÇ. DR. EBRU YILMAZ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İzmir Dr.Behçet Uz Çocuk Hastalıkları Ve Cerrahisi Eğt. ve Arş. Hast. / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Glomerüler filtrasyon = Glomerular filtration ; Glomerüler filtrasyon hızı = Glomerular filtration rate ; Obezite = Obesity ; Proteinüri = Proteinuria ; Çocuk obezitesi = Pediatric obesity ; Çocukluk dönemi = Childhood

Özet:
Amaç: Dünya üzerinde bir salgın haline gelen obezitenin çocukluk çağında da görülme sıklığı giderek artmaktadır. Obezitenin getirdiği sorunlar arasında böbrek üzerine olan olumsuz etkiler son dönemde daha çok dikkat çekmeye başlamıştır. Obez çocuklarda normal kilolu çocuklara göre glomerüler filtrasyon hızında ve idrarda albumin atılımında artış olduğuna dair yapılan çalışmalar bulunmaktadır. Ayrıca obez çocuklarda hipertansiyon, dislipidemi, bozulmuş glukoz toleransı gibi metabolik sendromun komponentleri de proteinüri ile ilişkilendirilmiştir. Çalışmamızda vücut kitle indeksi (VKI) 95 persantilin üzerinde olan ek hastalığı olmayan çocuklarda obezitenin glomerüler filtrasyon hızı ve proteinüri üzerine etkilerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Çalışmaya katılan obez çocuklarda hipertansiyon, dislipidemi, bozulmuş glukoz toleransı gibi metabolik komponentlerin gelişip gelişmediği ve bunların glomerüler filtrasyon hızı ve proteinüriye etkisi ikincil amaç olarak belirlenmiştir.
Gereç-Yöntem: Araştırma olgu-kontrol çalışmasıdır. S.B.Ü. Dr. Behçet Uz Çocuk Hastalıkları ve Cerrahisi Eğitim ve Araştırma Hastanesi Çocuk Nefroloji ve Endokrinoloji polikliniğine Ocak 2018- Şubat 2020 tarihleri arasında başvuran 6-18 yaş aralığında 221 obez ve 6-18 yaş aralığındaki rutin sağlık kontrollerinde pediatri polikliğine başvuran 100 sağlıklı çocuğun polikinik verileri incelenerek retrospektif olarak yapılmıştır. Olguların antropometrik ölçümleri kaydedilerek normogramlara göre değerlendirildi. Obezite tetkiklerinde rutin kan (açlık kan şekeri, böbrek fonksiyon testleri, açlık insülin, lipit profili), spot idrar (kreatinin, mikroprotein, mikroalbumin), batın ultrasonografi; sağlıklı çocuklarda rutin kan (açlık kan şekeri, böbrek fonksiyon testleri), spot idrar (kreatinin, mikroprotein, mikroalbumin) tetkikleri sistemden tarandı. Schwartz Formülüne göre e-GFR hesaplandı. Ultrasonografik olarak karaciğerde yağlanma durumu değerlendirildi. Obezitenin hiperfiltrasyon, mikroalbuminüri ve mikroproteinüri gelişimine etkili olup olmadığı irdelendi. Ayrıca obezitenin kardiyovasküler komplikasyonlarının mikroalbuminüri gelişimi ve glomerüler filtrasyon hızına etkisi değerlendirildi.
Bulgular: Değerlendirmelerimiz sonucunda glomerüler filtrasyon hızı kontrol grubuna göre obez hasta grubunda daha yüksek saptanmış olup istatistiksel olarak anlamlı bulundu(p=0.001). Obezlerin içinde 16 (%7,3) olguda hiperfiltrasyon saptandı. Obez olgularda görülen hiperfiltrasyon kontrol grubuyla karşılaştırıldığında anlamlı saptandı(p=0.021). Obez hastaların 19 (%8,6)'unda,  kontrol grubunda ise 2 (%2) çocukta mikroalbuminüri görüldü. Obez grupta mikroalbuminüri gelişimi anlamlı bulundu(p=0.049).
221 obez çocuk içinde 95 çocukta (%43) hipertansiyon,16 çocukta (%7,3) hiperfiltrasyon, 19 çocukta (%8,59) mikroalbuminüri, 35 çocukta (%15,8) yüksek kolesterol düzeyi, 72 çocukta (%32,6) yüksek trigliserit düzeyi, 13 çocukta (%5,8) yüksek LDL düzeyi, 31 çocukta (%14,1) düşük HDL seviyesi, 124 çocukta (%56,1) insülin direnci, 40 çocukta (%25,2) metabolik sendrom ve 89 çocukta (%44,9) hepatosteatoz saptandı.
Mikroalbuminürili obez çocuklarda insülin direnci gelişimi (%78,9'a karşı %53,9; p=0.036) normoalbuminürili çocuklara göre yüksek bulundu(p=0.036). Mikroalbuminürik grupta açlık insülin değeri ve Homa–IR değerleri yüksekliği istatistiksel olarak anlamlı bulundu(sırayla p=0.010, p=0.010). Mikroalbuminürili obez çocuklarda dislipidemi (%31,5'a karşı %42,5; p=0.353), hiperkolesterolemi (%21'e karşı %15,3; p=0.515), yüksek trigliseridemi (%31,5'a karşı %32,6; p=0,922), yüksek LDL (%10,5'a karşı %5,4; p=0.309), düşük HDL (%15,7'e karşı %13,6; p=0.736), metabolik sendrom (%26,3'e karşı %17,3; p=0.552) ve hepatosteatoz varlığı (%42'e karşı %40; p=0.672) normoalbuminürili obez çocuklara göre istatistiksel fark göstermedi. Mikroalbuminürik grupta trigliserit yüksekliği istatistiksel olarak anlamlı çıkmasa da mikroalbuminüri gelişen obezlerin daha yüksek trigliserit düzeyine sahip olduğu görülmektedir (p= 0.071).
İnsülin direnci gelişiminin glomerüler filtrasyon hızına etkili olmadığı bulundu(p =0.792). Metabolik sendrom gelişen obezlerle, gelişmeyen grup arasında glomerüler filtrasyon hızı arasında fark görülmemiştir (p= 0.649).
Sonuç: Obezitenin böbrek fonksiyonlarından olan glomerüler filtrasyon hızına etkisi ve proteinüri gelişimini değerlendirdiğimiz çalışmamızda, glomerüler filtrasyon hızının obezitede kompanzatuar mekanizmayla arttığını bulduk. Obeziteye bağlı böbrek hasarının erken belirteci olarak mikroalbuminüri kullanılabilir. Bu sebeple, spot idrarda mikroalbuminüri tayininin obez çocuklarda rutin idrar tetkikleri arasına girmesi gerektiğini düşüyoruz. Özellikle insülin direnci gelişen obez çocukların nefrolojik açıdan sıkı takip edilmesi gerektiği kanaatindeyiz.
Anahtar Kelimeler: Çocukluk çağı obezitesi, hiperfiltrasyon, mikroalbuminüri

Abstract:
Aim: Obesity has become a pandemic, with the prevalance of children obesity also rapidly increasing. Among the problems caused by obesity, the negative effects on the kidney have started to attract more attention recently. Several studies show an increase in glomerular filtration rate and urinary albumin excretion in obese children compared to normal weight children. In addition,  components of metabolic syndrome, such as hypertension, dyslipidemia, and impaired glucose tolerance have been associated with proteinuria in obese children. In our study, we aimed to evaluate the effects of obesity on glomerular filtration rate and proteinuria in children with a body mass index (BMI) above the 95th percentile, without additional disease. Whether metabolic syndrome components such as hypertension, dyslipidemia, impaired glucose tolerance develop in obese children participating in the study and if they effect glomerular filtration rate and proteinuria were determined as secondary objectives.
Materials and Methods: The polyclinic data from 221 obese children aged 6-18 years who applied to the Pediatric Nephrology and Endocrinology polyclinic of Dr. Behçet Uz Pediatric Diseases and Surgery Training and Research Hospital, The University of Health Sciences, Izmir and 100 healthy children aged 6-18 years who applied to the pediatric polyclinic during routine health checks between January 2018 and February 2020 were retrospectively conducted. Anthropometric measurements of the cases were recorded and evaluated according to normograms. In obesity examinations, routine blood (fasting blood glucose, kidney function tests, fasting insulin, lipid profile), spot urine (creatinine, microprotein, microalbumin), abdominal ultrasonography; in healthy children, routine blood (fasting blood glucose, kidney function tests), spot urine (creatinine, microprotein, microalbumin) tests were scanned from the system. E-GFR was calculated according to the Schwartz Formula. Fatty liver was evaluated ultrasonographically. Whether obesity was effective on the development of hyperfiltration, microalbuminuria, and microproteinuria was examined. In addition, the effects of cardiovascular complications of obesity on the development of microalbuminuria and glomerular filtration rate were evaluated.
Results: As a result of our evaluations, the glomerular filtration rate was found to be higher in the obese patient group compared to the control group, and it was statistically significant (p=0.001). Hyperfiltration was detected in n = 16 (7.3%) cases among the obese patients. Hyperfiltration in obese cases was found to be significant when compared with the control group (p = 0.021). Microalbuminuria was observed in 19 (8.6%) of obese patients and in 2 (2%) children in the control group. Development of microalbuminuria was found to be significant in the obese group (p = 0.049). Among 221 obese children, hypertension in 95 children (43%), hyperfiltration in 16 children (7,3%), microalbuminuria in 19 children (8,59%), high cholesterol level in 35 children (15,8%), high triglyceride level in 72 children (32,6%), high LDL level in 13 children (5,8%), low HDL level in 31 children (14,1%), insulin resistance in 124 children (56,1%), metabolic syndrome in 40 children (25,2%), hepatosteatosis in 89 children (44,9%) were detected.
The development of insulin resistance in obese children with microalbuminuria (78.9% vs 53.9%; p = 0.036) was found to be higher than those with normoalbuminuria (p = 0.036). In the microalbuminuric group, the high fasting insulin value and Homa – IR values were found to be statistically significant (p = 0.010, p = 0.010, respectively). Obese children with microalbuminuria were not statistically different from obese children with normoalbuminuria in terms of dyslipidemia (31.5% versus 42.5%; p = 0.353), hypercholesterolemia (21% versus 15.3%; p = 0.515), high triglyceridemia (31.5% versus % 32.6; p = 0.922), high LDL (10.5% vs 5.4%; p = 0.309), low HDL (15.7% vs 13.6%; p = 0.736), metabolic syndrome (26.3% versus 17.3%, p = 0.552) and the presence of hepatosteatosis (42% versus 40%; p = 0.672). Although the high triglyceride levels in the microalbuminuric group was not statistically significant, it was observed that obese patients with microalbuminuria had higher triglyceride levels (p = 0.071). It was found that the development of insulin resistance did not affect the glomerular filtration rate (p = 0.792). There was no difference in glomerular filtration rate between the obese and non-metabolic syndrome groups (p = 0.649).
Conclusion: In our study, where we evaluated the effect of obesity on the glomerular filtration rate, which is a kidney function, and the development of proteinuria, we found that the glomerular filtration rate increased in obesity with a compensatory mechanism. We showed that microalbuminuria can be used as an early marker of obesity-related kidney damage. For this reason, we think that microalbuminuria should be included among the routine urine tests for obese children. We believe that obese children with insulin resistance should be followed up nephrologically.
Keywords: Childhood obesity, hyperfiltration, microalbuminuria