İlköğretim okulu öğretmenlerinin eğitime ilişkin inançlarına göre etkili öğretmen özellik ve davranışlarına sahip olma dereceleri
The degree effective teacher characteristics of primary school teacher in accordance with their educational beliefs
Yazar: LEVENT OKUT
Danışman: PROF. DR. ALİ BALCI
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Yönetimi ve Politikası Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi ve Teftişi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Etkililik = Effectiveness ; Öğretmen davranışı = Teacher behavior ; Öğretmenler = Teachers ; Öğretmenlik = Teaching ; İlköğretim öğretmenleri = Primary education teachers

Özet:
Öğretmenlerin eğitime ilişkin inançları, öğretmenlerin sınıf içindekialgılarını, değerlendirmelerini ve davranışlarını etkilemektedir. Öğretmenlerinve öğretmen adaylarının inanç yapılarını anlamak, mesleki hazırlığın veöğretimin geliştirilmesi açısından oldukça önemlidir. Öğretmen etkililiği ileinançları arasında bir ilişkinin varlığından söz edilebilir. Etkili öğretmenler,etkili olmalarını sağlayan bazı inançlarla donanmışlardır. Diğer bir ifadeyleöğretmenlerin sahip oldukları eğitime ilişkin inançlar, hedeflerinigerçekleştirme konusunda itici bir güç gibi öğretmenlerin arkasındadurmaktadır.Bu çalışmanın amacı, ilköğretim okulu öğretmenlerinin eğitime ilişkininançlarını, etkili öğretmen özellik ve davranışlarına sahip olma dereceleriniçeşitli değişkenler açısından incelemek, öğretmenlerin eğitime ilişkininançlarının, etkililiklerinde bir farklılığa neden olup olmadığını, bir farklılıkvarsa bu farklılığın boyutunu belirlemektir.Tarama modelinde olan bu araştırmada, ilköğretim okuluöğretmenlerinin, etkili öğretmen özellik ve davranışlarına sahip olmadereceleri ve eğitime ilişkin inançları araştırmanın bağımlı değişkenlerinioluşturmuştur. Etkili öğretmen özellik ve davranışlarına sahip olma dereceleriüzerinde etkisi araştırılan cinsiyet, branş, çalışılan okuldaki hizmet süresi,mesleki kıdem, mezun olunan kurum değişkenleri ise, araştırmada bağımsızdeğişken olarak kullanılmıştır. Ayrıca araştırmada etkili bir öğretmendebulunması gereken özellikler, araştırma kapsamına alınan öğretmenlerinalgılarına göre belirlenmeye çalışılmıştır. Yine araştırmaya katılanöğretmenlerin algılarına göre, etkili öğretmenlerin sahip oldukları özellikler,önemleri açısından sıralanmaya çalışılmıştır.Araştırmanın örneklemini, Ankara'nın merkez ilçelerinden (Altındağ,Çankaya, Etimesgut, Gölbaşı, Keçiören, Mamak, Sincan ve Yenimahalle)seçilen 40 ilköğretim okulunda görevli 540 öğretmen oluşturmuştur.Araştırmada verilerin toplanması amacıyla araştırmacı tarafından geliştirilenbir anket kullanılmıştır. Araştırmanın alt problemlerinin çözümlenmesiamacıyla Kay-Kare, t-Testi, Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA), Tukey-HSDÇoklu Karşılaştırma ve içerik analizi kullanılmıştır.Araştırmanın sonuçları, araştırmaya katılan öğretmenlerin % 23.7'sininaktarmacı, % 26.3'ünün ilerlemeci ve % 50'sinin eklektik görüşübenimsediklerini göstermiştir. Araştırmaya katılan öğretmenlerin eğitimeilişkin inançları ile cinsiyetleri, branşları ve çalıştıkları okuldaki hizmet süresideğişkenleri arasında anlamlı bir ilişki yoktur. Bununla birlikte öğretmenlerineğitime ilişkin inançları ile mesleki kıdem ve mezun olunan eğitim kurumudeğişkenleri arasında anlamlı bir ilişki vardır.Araştırmaya katılan öğretmenler, etkili öğretmenlerin kişisel,öğretmenlik uygulamaları ve kişiler arası ilişkiler alanındaki özelliklerinebüyük ölçüde sahiptirler. Araştırmaya katılan öğretmenlerin, etkiliöğretmenlerin özelliklerine sahip olma derecelerinde; cinsiyet, kıdem veçalışılan okuldaki hizmet değişkenlerine göre anlamlı farklılıklar yoktur. Bunakarşılık öğretmenlerin, etkili öğretmenlerin özelliklerine sahip olma dereceleri;branş ve mezun olunan eğitim kurumu değişkenlerine göre anlamlı farklılıklargöstermiştir.Araştırmaya katılan öğretmenlerin, etkili öğretmenlerin kişisel özelliklerve kişiler arası ilişkiler alanlarındaki özelliklerine sahip olma dereceleri,eğitime ilişkin inançlarına göre anlamlı farklılıklar göstermiştir. Buna karşılıköğretmenlerin, etkili öğretmenlerin öğretmenlik uygulamaları alanındakiözelliklerine sahip olma dereceleri, öğretmenlerin inançlarına göre anlamlı birfarklılık göstermemiştir. Öğretmenlik mesleğine tutkuyla bağlı olma,öğrenciler arasındaki bireysel farklılıkları kabul etme, eğitim alanındanbaşarılı uygulamaları takip etme, öğrencileri hayat boyu öğrenmelerikonusunda özendirme ve mücadeleci öğrenciler yetiştirme özellikleri,araştırmaya katılan öğretmenlerce önemli görülen etkili öğretmen özellikleriolmuştur.

Abstract:
Teachers? beliefs related to education affect their perceptions,evaluations and behaviors in classroom environment. It is quite significant tounderstand the belief systems of teachers and preservice teachers in termsof developing vocational preparation and teaching. A relationship betweenteacher effectiveness and beliefs can be mentioned. Effective teachers havebeen equipped with some beliefs to make them effective enough. In otherwords, the beliefs teachers have concerning education stand behind them asa motive to realise their aims.The aim of this study was to analyse the beliefs concerning education,the degree of having effective teacher behavior and characteristis of primaryschool teachers in terms of different variables; and to identify whether theirbeliefs make a difference in their effectiveness or not, and to specify itsdimension if there is a difference.As a descriptive study, dependent variables of this study were thedegree of having effective teacher behavior and characteristis of primaryschool teachers and their beliefs concerning education. On the other hand,the gender, the branch, years in current school, years in profession, the lastgraduated school were used as the independent variables which werestudied in terms of its affect on the degree of having effective teacherbehavior and characteristis of primary school teachers. Also, thecharacteristis of an effective teacher were tried to be defined according to theperceptions of the teachers within the scope of this study. With regard to theperceptions of teachers taking place in the study, the characteristics ofeffective teachers were ranked on account of their importance.In this study a total of 540 teachers working in 40 elementery schoolsfrom central countries of Ankara (Altındağ, Çankaya, Etimesgut, Gölbaşı,Keçiören, Mamak, Sincan and Yenimahalle) were selected as the studysample. A self-developed questionnaire was used to gather data. In order toanalyze the data, Chi-Square, Independent Samples t-Test, One- Way Anova(ANOVA), Tukey-HSD Multiple Comparison Test, and content analysis wereused.The results of this study indicated that 23.7 % of the teachers whotook part in the survey were classified as transmissive, 26.3 % of them wereclassified as progressive and 50% appeared to have eclectic educationalbeliefs. It was found out that there were no significant relation between theeducational beliefs of teachers and the variables such as the gender, thebranch, years in current school, years in profession, the last graduatedschool. Additionally, there was a significant relation between teachers?educational beliefs and the variables like years in proffession and the lastgraduated school.Teachers of the study widely have the personal characteristics,teaching applications and interpersonal relations of effective teachers. Therewere no significant differences in the degree of having effective teachersqualities in terms of gender, years in proffession and service variables atcurrent school. However, the degree of having effective teachers qualities ofthe teachers showed significant differences in accordance with the variablesof branch and the last graduated school.The degree of teachers? personal characteristics and interpersonalqualities displayed significant differences regarding their educational beliefs.On the other hand, the degree of teachers having effective teachingapplication qualities showed no differences in their educational beliefs.Demonstrating a passionate attitude towards teaching proffession,accepting personal differences of students, following successful applicationsin field of education, encouraging life-long learning and stimulating interestingand challenging teaching environments became crucial effective teachersqualities