Diyarbakır-Elazığ-Şanlıurfa kentli makamsal müzik geleneklerine tarihsel ve analitik bir bakış
A historical and analytical overview of urban music traditions in Diyarbakır-Elazığ-Şanlıurfa
Yazar: MEHMET ALİŞAN BUDAK
Danışman: PROF. DR. CENK GÜRAY
Hacettepe Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Müzikoloji ve Müzik Teorisi Ana Bilim Dalı / Müzikoloji ve Müzik Teorisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Müzik = Music
Dizin: Diyarbakır = Diyarbakır ; Elazığ = Elazığ ; Elazığ-Harput = Elazığ-Harput ; Ezgi = Melody ; Makamlar = Modes ; Müzik = Music ; Yerel müzik = Local music ; Şanlıurfa = Şanlıurfa

Özet:
Tarihte bilinen isimleri ile Diyarbekir, Harput ve Urfa kentleri, makam müziği açısından Anadolu ve Yukarı Mezopotamya'nın önemi merkezleri olmuşlardır. Söz konusu kentli müzik geleneklerinin günümüze ulaşmış örnekleri birçok müzikal değişken açısından ilgi çekici benzerlik ve farklılıklar içermektedirler. Öte yandan bu kentli geleneklere ait yerel bir müzik terminolojisi de söz konusudur. Çalışmanın ilk bölümünde yöre müziğinin tarihsel arka planı ve yerel müzik terminolojisi konularında derleme bilgiler sunulmuştur. İkinci bölümde çalışma konusu yörede ortak olarak kullanılan Beşiri, İbrahimi, Kürdi, Muhalif ve Nevruz makamlarının tarihsel nazariyat kaynaklarındaki tarifleri araştırılmıştır. Bu makamların Diyarbekir'e ait örnekleri ezgi çekirdekleri metodu
kullanılarak analiz edilmiştir. Söz konusu makamların Harput ve Urfa'daki örnekleri ile birlikte, bu makamların Azerbaycan, İran, Irak gibi yörenin etkileşim içerisinde olduğu çevre coğrafyalardaki kullanımlarına dair analitik bilgiler sunulmuştur. Sonuç olarak çalışma konusu kentlerdeki yerel makam yapılarının tarihsel kaynaklar ve çevre coğrafyalar ile büyük oranda tutarlılık sergiledikleri gözlemlenmiştir. Ayrıca yöreye özgü çok katmanlı bir makam kurgusu ve bu kurgu üzerine inşa edilen müzikal türlerin/biçimlerin komşu coğrafyalardaki makam müziği uygulamaları ile benzer karakterde oldukları tespit edilmiştir.

Abstract:
The cities of Diyarbekir, Harput and Urfa, with their known names in history, have been the important centers of Anatolia and Upper Mesopotamia in terms of makam music. Existing examples of these urban musical traditions contain interesting similarities and differences as to many musical variables. On the other hand, these urban traditions have a local musical terminology. In the first part of the study, the historical background of local music and its terminology are explained.
In the second part, the descriptions of the makams Beşiri, İbrahimi, Kürdi, Muhalif and Nevruz, which are ommonly used in the region, within the historical theoretical sources were investigated. The samples of these makams from Diyarbekir were analyzed using the melodic nuclei method. Along with the examples of the forementioned makams in Harput and Urfa, analytical information on the use of these makams in surrounding geographies such as Azerbaijan, Iran and Iraq has been presented.As a result, it has been observed that the local makam structures in the cities subject to the study are highly consistent with historical sources and surrounding geographies. In addition, it has been determined that a multi-layered maqam perception peculiar to the region and the musical genres built on this structure posess similar characteristics with the practices of 
akam music in neighboring geographies.