Bazı ilaç etken maddelerinin lipaz enzimi üzerine inhibisyon etkisinin incelenmesi
Investigation of inhibition effects of some pharmaceutical substances on lipase enzyme
Yazar: DOĞAN CAN AKTAŞ
Danışman: PROF. DR. BAHAR BİLGİN SÖKMEN
Giresun Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Biyokimya = Biochemistry

Özet:
Bu çalışmanın amacı, lipaz enzimi aktivitesine bazı ilaç etken maddelerinin inhibitör
ve aktivatör etkisinin olup olmadığının incelenmesidir.

Lipazlar (Triaçilgliserol açilhidrolaz; EC 3.1.1.3), triaçilgliserollerin hidrolizini
katalizleyerek di- ve monoaçilgliserollere ve gliserole dönüştürme, lipid-su ara
yüzeyinde triaçilgliserolleri hidrolizleme, susuz ortamda ise ester bağlarını
sentezleme yeteneğine sahiptirler. Lipaz enziminin lipolitik aktivitesinin enzim lipid
ara yüzeyinde gerçekleştiği bilinmektedir.
Son yıllarda dünya genelinde ve ülkemizde ciddi bir sağlık sorunu olarak karşımıza
çıkan obezite hipertansiyon, şeker hastalığı (Tip II -diabetes mellitus), safra kesesi
taşları, solunum fonksiyon bozuklukları ve kanser gibi birçok hastalığın oluşumuna
öncü olduğu bilinmektedir. Obezite, beslenme şekli ve egzersize bağlı klasik
yöntemlerle tedavi edilmeye çalışılmaktadır. Fakat kaybedilen kilolar bir süre sonra
tekrar geri alınmaktadır. Bundan dolayı diyet, hayat tarzı değişiklikleri ile verilen
kiloların uzun sürede korunmasına yönelik farmakolojik tedaviler önerilmektedir. Bu
sebeple kullanılan orlistat, gastrointestinal lipazları inhibe eder ve yağ asitlerinin ince
bağırsaktaki emilimini azaltarak kalın bağırsak yolu ile vücuttan atılımını
sağlamaktadır. Bu mekanizma ile beraber pankreatik lipaz inhibitörleri vücutta
yağların depolanmasını engelleyerek ve kilo kaybını gerçekleştirmektedir. En önemli
lipaz inhibitörleri orlistat ve onun hidrojenlenmiş türevi olan lipstatindir. Yapılan
bazı çalışmalarda flavonoid, hesperedin, stilben, kateşin ve terpenoid türevleri gibi
doğal kaynaklı bileşenlerin de lipaz inhibitörü olarak kullanılabileceği görülmüştür.
Bunun yanında, doğal kaynaklı lipaz inhibitörlerinin hızlıca taranması amacıyla
kromatografik tekniklerle birleştirilmiş biyootografik yöntemler, çok sayıda
bileşenden oluşmuş doğal kaynaklı ekstrelerin her bir bileşeni için pankreatik lipaz
aktivitesini kalitatif olarak gösterebilmektedir.

Abstract:
The aim of this study is to examine whether some drug active ingredients have
inhibitory and activator effects on lipase enzyme activity.
Lipases (Triacylglycerol acylhydrolase; EC 3.1.1.3) are capable of converting to diand monoacylglycerols and glycerol by catalyzing the hydrolysis of triacylglycerols,
hydrolyzing triacylglycerols at the lipid-water interface, and synthesizing ester bonds
in anhydrous medium. It is known that the lipolytic activity of the lipase enzyme
takes place at the enzyme lipid interface.
It is known that obesity, which has been a serious health problem throughout the
world and in our country in recent years, is a pioneer in the formation of many
diseases such as hypertension, diabetes (Type II-diabetes mellitus), gallstones,
respiratory dysfunction and cancer. Obesity is tried to be treated with classical
methods depending on diet and exercise. However, the lost weight is regained after a
while. Therefore, pharmacological treatments are recommended for long-term
preservation of weight loss with diet, lifestyle changes. For this reason, orlistat used
inhibits gastrointestinal lipases and reduces the absorption of fatty acids in the small
intestine and ensures their excretion from the body through the large intestine. Along
with this mechanism, pancreatic lipase inhibitors prevent the storage of fat in the
body and cause weight loss. The most important lipase inhibitors are orlistat and its
hydrogenated derivative, lipstatin. In some studies, it has been observed that
naturally sourced ingredients such as flavonoid, hesperedin, stilben, catechin and
terpenoid derivatives can also be used as lipase inhibitors. In addition,
bioautographic methods combined with chromatographic techniques to quickly
screen naturally sourced lipase inhibitors can qualitatively show pancreatic lipase
activity for each component of naturally sourced extracts composed of multiple
components.