Sikkelerin ışığında Lykia, Pamphylia, Pisidia ve Kilikia'da Hermes
Hermes in Lykia, Pamphylia, Pisidia and Cilicia in the light of the coins
Yazar: NURGÜL DEMİRTAŞ
Danışman: PROF. DR. OĞUZ TEKİN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Klasik Arkeoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Hermes = Hermes ; Kilikya = Cilicia ; Likya = Lycia ; Pamphylia = Pamphylia ; Pisidia = Pisidia ; Sikke = Coin

Özet:
Bu tezin ana konusu, Anadolu?nun güneyinde yer alan Lykia, Pamphylia, Pisidia ve Kilikia bölgesine dağılmış durumdaki, birçok özelliği bünyesinde taşıyan, özellikle haberci tanrı olarak karşımıza çıkan Hermes?in, antik sikkeler üzerindeki tasvirlerinin saptanarak bir araya getirilmesi ve değerlendirilmesidir. Bu bölgelerdeki Hermes?e ait izlerin tespit edilmesine yönelik olarak, başta sikkeler olmak üzere diğer arkeolojik buluntuların (yazıt, heykeltıraşlık eserler, mozaik, lahit, mimari eserler gibi) bugüne kadar bir arada değerlendirildiği detaylı bir çalışmanın mevcut olmaması nedeniyle çalışmamızda bu alandaki boşluğun doldurulması amaçlanmaktadır. 
	Çalışmaya konu olan sikkeler, ilgili sikke katalogları taranarak bir araya getirilmiş ve konuyla ilgili diğer yayınlar da incelenmiştir. Ancak müzelerdeki Hermes ile ilgili sikke ve diğer eserlere, müzeler tarafından izin verilmediği için ulaşılamamıştır. 
 	Sikkelerdeki Hermes tipolojisi / ikonografisi dikkate alınarak hazırlanan bu çalışmada, tipoloji sonucu ortaya konan, sikkeler üzerindeki Hermes tasvirleri, bu bölgelerde saptanan diğer arkeolojik buluntularla da karşılaştırılarak, dönem, bölge ve şehir olarak yaygınlığının istatiksel bir dökümü yapılmıştır.
	Sonuç olarak Lykia, Pamphylia, Pisidia ve Kilikia?da, Hermes ile ilgili sikkelere toplam 55 kentte rastlanmıştır. Sikkeler üzerinde Hermes tasvirine Lykia bölgesinde 10 kentte; Pamphylia bölgesinde 6 kentte; Pisidia bölgesinde 18 kentte ve Kilikia bölgesinde 21 kentte rastlanmıştır. 
	 Ayrıca, sikkeler üzerinde toplam 4 ana tip saptanmıştır. Bu tipler sırasıyla, Ayakta Duran Hermes, Oturan Hermes, Hermes başı/büstü ve son olarak Koç-Keçi ile Hermes.
	Sikkeler üzerindeki Hermes tasvirine Lykia bölgesinde en erken M.Ö. 5. yüzyılda rastlanmıştır. Aslında bu bölgede Kyaneai kentindeki, Oturan Hermes ve Apollon betiminin bulunduğu sikke (Tranquillina M.S. 241-244) dışındaki bütün sikkeler M.Ö. 5. yy ile M.Ö. 1. yy arasına tarihlenir. 
	Pamphylia bölgesinde saptanan en erken sikke M.Ö. 2. yüzyıla; en geç sikke ise Gallienus dönemine (M.S. 253-268) aittir.
	 Pisidia bölgesinde saptanan erken sikke M.Ö.1. yüzyıla, en geç sikke ise II. Claudius Gothicus dönemine (M.S. 268-270) tarihlenen sikkelerdir. 
	Kilikia bölgesinde saptanan en erken sikke, M.Ö. 5. yüzyıla aittir ve en geç sikke ise Gallienus dönemine (M.S. 253-268) tarihlenen sikkelerdir.

Abstract:
The main subject of this dissertation is classified and evaluated Hermes depictions on coins in the ancient Lycia, Pamphylia, Pisidia and Cilicia. He is known with his variation of characteristics in Greek Mythology especially with his character as the messenger of Gods. Since there isn`t any detailed study that evaluates especially coins, and other archeological findings (like inscriptions, sculptures, mosaics, sarcophagus, architectural remains, etc.) together for determining the traces that belong to Hermes in the regions of Cilicia, Lycia, Pamphylia and Pisidia up to the present, it is the target of our study to fill this gap on the subject.
	The studied coins have been combined from relating catalogues, books and articles through a detailed research. However, rest of the materials in museums couldn't be seen because of the formal permissions.
	 Typology and Iconography of Hermes is the fundamental point of this work so Hermes depictions on coins compared with other archaeological finds in order to get information statistically as a date, region and location. 
	As a result, 55 cities of Lycia, Pamphylia, Pisidia and Cilicia have coins with Hermes figure. 10 cities in Lycia, 6 in Pamphylia, 18 cities in Pisidia and 21 in Cilicia can be found Hermes depiction.
	Additionally, 4 main types in total are determined on coins. These types are, respectively, Standing Hermes, Sitting Hermes, the head or bust of Hermes, and finally Hermes with an Aries or a Goat. 
	The earliest Hermes depictions on coins of Lycia are from 5th century BC. In addition all coins belong to a period from 5th century BC to the 1st century BC except one example from Kyaneai. This coin is unique with its depiction of Seated Hermes and Apollo. (Tranquillina 241-244 AD)
	The earliest coin with Hermes figure in Pamphylia from 2nd century BC and the latest coins are from 253-268 AD which is Gallienus Era. 
	The earliest coin with Hermes figure in Pisidia is from 1st century BC and the latest coins are from 268-270 AD which is the Age of Claudius the Second. 
	The earliest coin detected in Cilicia is belong to 5th century BC and the latest coins are from Gallienus Era (253-268 AD).