Dîvânu Lugâti't-Türk'te çocuk ve çocuk eğitimi
Child and child education in Dîvânu Lugâti't-Türk
Yazar: ZEYNEP KAPLAN
Danışman: PROF. DR. SİNAN GÖNEN
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Aile içi ilişkiler = Family relations ; Ana-çocuk ilişkisi = Mother child relations ; Baba- çocuk ilişkisi = Father-child relationship ; Divanü Lugati't-Türk = Divanü Lugati't-Türk ; Halk kültürü = Folk culture ; Çocuk eğitimi = Child education ; Çocuklar = Children

Özet:
Bir arada yaşayan bireylerin oluşturduğu toplum, kültürü var edip gelecek nesillere aktarmada önemli bir rol üstlenir. Toplumun çekirdeği aile; bireyin sosyal, kültürel, vb. açılardan gelişimine katkı sağlayan bir yapı konumundadır. Bu noktada aile mefhumu toplumu, toplum kültürü, kültür ise var olduğu coğrafyayı besleyen ve uzun yıllar yaşamasını sağlayan döngünün zincirlerini oluşturmaktadır. Kültürün aktarıcısı ve devamlılığını sağlayacak olan geleceğin yetişkinleri, çocuklardır. Bir toplumun gelişmesi, üretmesi, adını duyurması ve geleceğe yön vermesi için gereken şey her anlamda donanımlı bir nesil yetiştirmektir. Yeni doğan bir çocuğun; içerisinde bulunduğu toplumun, kültürün, ailenin bir parçası olması ve o yapının şekline bürünmesi beklenir. Bu yolda atılacak ilk adım ise aile içerisinde başlamaktadır. Aile üyeleri davranışları ve sözleriyle çocuklarına iyi örnek olmalıdırlar. Bu sebeple Dîvânu Lugâti't-Türk'te çocuk ve çocuk eğitimi adına inceleme yapmaya başlarken çocukların ilk iletişim kurdukları aile ortamları dikkati çekmektedir. Bebekliğin ilk dönemlerinde anne-çocuk arasındaki müzikal iletişim aracı olan ninni metninin içerdikleri, toplumun hafızasında yolculuğuna devam eden atasözleri, çocukların eğitimi açısından öğütler barındıran kültürel olgulardır. Çocukların ilk sosyalleşme ortamları olan oyun ve oyun içerisinde yer bulmuş oyuncaklar da çocuğun eğitimi ve gelişiminde önemli etmenlerdir. Bu bağlamda çocuğun doğumu, bebekliği, anne-baba-kardeş ve çevreyle etkileşimi önem arz etmektedir. Dîvânu Lugâti't-Türk, içerdiği zengin cümle ve metin örnekleriyle yazın dünyasında incelenmek üzere araştırmacılara birçok pencere aralamıştır. İçerisinde dilin ögelerini, yapısını barındıran; o dile mensup olan Türk kültürü malzemelerini içeren; günlük yaşamdan aile yapısına, ritüellere, edebiyata, tarihe, coğrafi özelliklere, vb. toplumu ilgilendiren unsurlara rastlanmaktadır. Dîvânu Lugâti't-Türk'te çocuk ve çocuk eğitimi ile ilgili unsurlardan yola çıkılarak on birinci yüzyılda çocuk ve çocuk eğitimine bakış ele alınmış; günümüzle karşılaştırması yapılmak suretiyle benzer ve farklı yönleri tespit edilmeye çalışılmıştır.

Abstract:
The society, which is formed by individuals living together, plays an important role in creating the culture and transferring it to future generations. The family which is the core of society is in a position that contributes to the development of the individual in terms of social, cultural, and similar aspects. At this point, the concept of family constitutes the society, the culture of the society, and the culture forms the chains of the cycle that nourishes the geography in which it exists and allows it to live for many years. The adults of the future who will transmit and maintain the culture are children. What is required for a society to develop, produce, make its name known and shape the future is to raise a generation that is equipped in every way. It is expected that a newborn child will be a part of the society, culture, and family he/she lives in and take the shape of that structure. The first step to be taken on this path begins within the family. Family members should set a good example for their children with their actions and words. For this reason, the family environment that children first communicate with draws attention when starting to examine children and child education in Dîvânu Lugâti't-Türk. The contents of the lullaby text, which is a musical communication tool between mother and child in the early stages of infancy, the proverbs that continue their journey in the memory of the society, are cultural phenomena that contain advice for the education of children. Games, which are the first socialization environments of children, and toys that take place in the game are also important factors in the education and development of the child. In this context, the child's birth, infancy, interaction with parents, siblings, and the environment are important. Dîvânu Lugâti't-Türk, with its rich examples of sentences and texts, has opened many windows for researchers to be examined in the world of literature. It contains elements that concern the society; items and structure of the language; containing Turkish culture materials belonging to that language; from daily life to family structure, rituals, literature, history, geographical features, etc. In Dîvânu Lugâti't-Türk, the view of children and child education in the eleventh century is discussed, starting from the elements related to child and child education; It has been tried to determine the similar and different aspects by making a comparison with today's view.