Ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki okuma etkinliklerinin eleştirel okuma bağlamında değerlendirilmesi
Evaluation of reading activities in secondary school Turkish textbooks in the context of critical reading
Yazar: BETÜL YILDIRIM
Danışman: DOÇ. DR. BAŞAK KARAKOÇ ÖZTÜRK
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ders kitapları = Textbooks ; Eleştirel okuma = Critcal reading ; Okuma = Reading ; Okuma etkinlikleri = Reading activities ; Ortaokullar = Secondary schools ; Türkçe dersi = Turkish lesson ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching ; Öğretmen görüşleri = Teacher opinions

Özet:
Eleştirel okuma bireylerin dünyadaki gelişmeleri takip edebilmeleri ve kendilerini anlayıp sağlıklı bir toplum inşa edebilmeleri için kazanmaları gereken önemli bir beceridir. Bu sebeple bu çalışmada Türkçe ders kitaplarındaki okuma etkinliklerinin eleştirel okuma becerisini geliştirmeye yönelik olup olmadığının değerlendirilmesi ve Türkçe öğretmenlerinin ders kitaplarındaki etkinliklerle ilgili görüşlerinin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Araştırma nitel araştırma desenlerinden durum çalışması olarak desenlenmiştir. Araştırmanın dokümanlarını ortaokul düzeyindeki Türkçe ders kitapları oluştururken, çalışma grubunu ise Gaziantep ili Şahinbey, Şehitkâmil ve Oğuzeli ilçelerinde görev yapan 25 Türkçe öğretmeni oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak eleştirel okuma ölçütü listesi ve yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Ders kitaplarından elde edilen verilerde betimsel analiz, öğretmen görüşlerinden elde edilen verilerde ise içerik analizi kullanılmıştır. Ders kitaplarındaki etkinliklerin eleştirel okuma ölçütlerinin tamamını karşılamadığı, bazı ölçütlere hiç yer verilmediği saptanmıştır. Etkinliklerde yer verilen eleştirel okuma ölçütlerinin dağılımının dengeli olmadığı ortaya konmuştur. Türkçe öğretmenlerinin eleştirel okuma açısından ders kitaplarını yeterli görmedikleri, ders kitaplarındaki etkinliklerin öğrencilerin günlük hayatla bağ kurmasına yardımcı olmadığı yönündeki görüşleri tespit edilmiştir. Bu bulgular tartışılmış, uygulayıcılara ve araştırmacılara yönelik önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar kelimeler: Eleştirel okuma, Türkçe ders kitabı, etkinlik, Türkçe öğretmeni.

Abstract:
Critical reading is an important skill that individuals should acquire in order to follow the developments in the world and to understand themselves and build a healthy society. For this reason, this study aims to evaluate whether the reading activities in Turkish textbooks improve critical reading skills and to determine the opinions of Turkish teachers about the activities in the textbooks.
The research was designed as a case study, one of the qualitative research designs. The documents of the research compose of Turkish textbooks at secondary school level. The study group consists of 25 Turkish teachers working in Şahinbey, Şehitkamil and Oğuzeli districts of Gaziantep. Critical reading criteria list and semi-structured interview form were used as data collection tools. Descriptive analysis was used in the data obtained from the textbooks, and content analysis was used in the data obtained from the teachers' opinions. It was stated that the activities in the textbooks did not meet all the criteria for critical reading, and some criteria were not included at all. It was revealed that the distribution of critical reading criteria included in the activities is not balanced.
Moreover, Turkish teachers don't consider textbooks sufficient in terms of critical reading and the activities in the textbooks do not help students to connect with daily life. These findings were discussed and suggestions were made for practitioners and researchers.

Keywords: Critical reading, Turkish textbook, activity, Turkish teacher.