Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde çalışan profesyonel ses kullanıcılarının ses bozukluğu belirtileri ve yaşam kalitelerine etkisi
The effect of voice disorder symptoms and quality of life of professional voice users working in special education and rehabilitation centers
Yazar: KAYRA GÖKTAŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FERHAT KORKMAZ
Kapadokya Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim, Öğretim ve Araştırma Enstitüsü  / Dil ve Konuşma Terapistliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Kulak Burun ve Boğaz = Otorhinolaryngology (Ear-Nose-Throat)
Dizin: Rehabilitasyon = Rehabilitation ; Rehabilitasyon merkezleri = Rehabilitation centers ; Ses = Voice ; Ses bozuklukları = Voice disorders ; Ses eğitimi = Voice training ; Ses kalitesi = Voice quality ; Ses yorgunluğu = Vocal fatigue ; Özel eğitim = Special education

Özet:
Ses bozuklukları klinik açıdan öncelikli olarak tanımlanan küresel bir sağlık sorunudur.
İnsanların yaklaşık %30'u yaşamları boyunca bir ses bozukluğu yaşamaktadır ve bu durum
günlük iletişimi ve yaşam kalitesini engelleyebilmektedir. Belirli mesleklerle ilişkili ağır ses
talepleri, işle ilgili aşırı kullanım veya ses istismarı nedeniyle ses bozukluğu ortaya çıkabilmekte
ve çalışma yeteneğini tehdit eden mesleki ses bozukluğu riski artmaktadır. Yüksek risk altında
olan meslek gruplarında öğretmenler ses sorunu yaşama sıklığında büyük bir yüzdelik
kaplamaktadır. Çalışmamızda, özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde çalışan
öğretmenlerin ses bozukluğu belirtileri olarak tanımlanabilecek semptomlar incelenmiş olup,
öğretmenlerin vokal yükleri belirlenmeye çalışılmıştır ve bu bulguların yaşam kalitelerine etkisi
ölçülmüştür. 2021-2022 yıllarında İstanbul İlinde özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde
çalışan profesyonel ses kullanıcıları çalışmaya dahil edilmiştir. Çalışma örneklemi 64 kişiden
oluşmaktadır. Katılımcılar, özdeğerlendirme ölçeği olarak oluşturulmuş ölçeklerdeki soruları
kendileri yanıtlamışlardır. Ses problemi belirtisini ölçmek amacı ile Ses Yolu Rahatsızlıklar
Ölçeği (SYRÖ), vokal yükün ölçülebilmesi için Ses Yorgunluğu Ölçeği (SYÖ), sosyal-duygusal
olarak etkileri ve yaşam kalitesi skorlarını ölçmek amacı ile Ses Handikap Endeksi ( SHE-10)
ve Sesle İlişkili Yaşam Kalitesi Ölçeği (SİYKÖ) kullanılmıştır. Demografik bilgiler ve ses
sağlığı, ses kullanımı ile ilgili bilgiler için klinik alanda ve araştırmalarda kullanılan formlar
incelenerek oluşturulan bir anket kullanılmıştır. Araştırmanın sonucunda öğretmenlerin büyük
bir kısmının boğaz ağrısı, boğazda kuruluk, tahriş ve gıcıklanma hissettiği; katılımcıların
yarısından fazlasının gün içerisinde ses kalitesinde değişimler ve ses kısıklığı yaşadığı fakat
yine de çoğunluğun ses dayanıklılığından memnun olduğu bulunmuştur. Bireylerin yaşam
kalitesi değerleri ortalama olarak normal değerlere ve ses bozukluğu göstermeyen bireylere
yakın skorlardadır. SYRÖ içerisindeki boğazda acı ve tahriş hissi arasında SİYKÖ ile negatif
yönde anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Ses sağlığı konusunda bilgi eksikliği ve sesi korumaya
yönelik girişimlerde bulunmadığını katılımcıların çoğu bildirmektedir. Çalışmamızda ortaya
çıkan ikilemin farkındalık kaynaklı olabileceği düşünülmektedir. Bu soru işaretinin giderilmesi
için örneklem sayısının artılması ve objektif değerlendirme yöntemlerinin de kullanılması
gelecek çalışmalar bir öneridir.

Abstract:
Voice disorders are a global health problem identified as a clinical priority.
Approximately 30% of people experience a voice disorder in their lifetime, which can
interfere with daily communication and quality of life. Voice impairment can occur due
to the heavy vocal demands, work-related overuse or voice abuse associated with
certain professions, increasing the risk of occupational voice impairment that threatens
the ability to work. In our study, the symptoms that can be defined as voice disorder symptoms of teachers working in special education and rehabilitation centers were examined, vocal loads of teachers were tried to be determined and the effect of these findings on their quality of life was measured. The Vocal Tract Discomfort Scale (VTDS) was used to measure symptoms of voice
problems, the Voice Fatigue Index (VFI) was used to measure vocal load, the Voice
Handicap Index (SHE-10) and the Voice-Related Quality of Life Scale (V-RQOL) were
used to measure social-emotional effects and quality of life scores.  On average, the quality of life values of the individuals were close to normal values and scores close to individuals without voice disorders. A significant negative correlation was found between the feeling of pain and
irritation in the throat in the VTDS and the V-RQOL.