Adana havzasında sondaj verileri ile miyosen-pleyistosen istifinin nannoplankton biyostratigrafisi ve ortamsal özellikleri
Nannoplankton biostratigraphy and environmental characteristic of the miocene-pleistocene sequence of the Adana basin based on drill-hole data
Yazar: MANOLYA SINACI
Danışman: PROF. DR. ERGUN GÖKTEN ; PROF. DR. VEDİA TOKER
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
Bu çalışmada Adana Havzası'nda Langiyen-Pleyistosen yaşlı birimlerdeki nannoplanktonların biyostratigrafisi çalışılmıştır. Çalışma alanında, istifin tabanında çakıltaşı, kumtaşı, silttaşı ve çamurtaşından oluşan Geç Burdigaliyen-Erken Langiyen yaşlı Gildirli formasyonu bulunmaktadır. Bunun üzerine sırasıyla çakıltaşı, kumtaşı, ve kireçtaşından oluşan Langiyen-Serravaliyen yaşlı Karaisalı formasyonu; çakıllı kumlu marn ve şeyl seviyeleri içeren Geç Burdigaliyen-Serravaliyen yaşlı Köpekli formasyonu; kumtaşı-şeyl ardalanması, konglomera, kiltaşı ile temsil edilen Langiyen-Serravaliyen yaşlı Cingöz formasyonu; konglomera, kumtaşı, silttaşı, çamurtaşı ve tüften oluşan Serravaliyen-Messiniyen yaşlı Kuzgun formasyonu; evaporit oluşumları, çakıltaşı, kumtaşı, silttaşı ve kiltaşı ile temsil edilen Tortoniyen-Erken Pliyosen yaşlı Handere formasyonu ve konglomera, kumtaşları, kiltaşı, silttaşı içeren Pleyistosen yaşlı Kuranşa ve Avdan formasyonları gelmektedir.Bu araştırmada Kuzgun ve Köpekli formasyonlarının yaşları önceki çalışmalarda belirlenen yaşlardan farklı bulunmuştur. Önceki çalışmalara göre Tortoniyen-Messiniyen yaşında olan Kuzgun formasyonunun yaşının ?Discoaster kugleri Zonu, Catinaster coalitus Zonu, Discoaster hamatus Zonu, Discoaster calcaris Zonu, Discoaster quinqueramus Zonu? ile Serravaliyen-Messiniyen olduğu belirlenmiştir. Önceki çalışmalara göre Geç Burdigaliyen-Erken Langiyen yaşında olan Köpekli formasyonunun yaşının ise bu çalışmada ?Discoaster exilis Zonu ve Discoaster kugleri Zonu? ile Geç Burdigaliyen-Serravaliyen olduğu anlaşılmıştır.Çalışma alanında TPAO tarafından açılmış dört kuyudan 250 adet örnek alınmış, bu örneklerden 20 nannoplankton cinsi ve 86 tür tanımlanmıştır (11 cins, 42 tür Paleosen, Eosen, Oligosen ve erken Miyosen döneminden taşınmıştır). Bu türlere dayanarak; Sphenolithus heteromorphus Zonu (Langiyen- Serravaliyen), Discoaster exilis Zonu (Serravaliyen), Discoaster kugleri Zonu (Serravaliyen), Catinaster coalitus Zonu (Serravaliyen), Discoaster hamatus Zonu (Serravaliyen-Tortoniyen), Discoaster calcaris Zonu (Tortoniyen), Discoaster quinqueramus Zonu (Tortoniyen-Messiniyen), Pseudoemiliania lacunosa Zonu (Pleyistosen), Gephyrocapsa oceanica Zonu (Pleyistosen) tanımlanmıştır. Pliyosen dönemine ait zonlar bulunanamış ancak Pliyosen'in varlığını gösteren Helicosphaera kamptneri, Calcidiscus macintyrei, Discoaster variabilis, Discoaster surculus, Reticulofenestra pseudoumbilica, Discoaster brouweri, Helicosphaera selli nannoplankton türleri belirlenmiştir. İnceleme alanında tanımlanan nannoplankton zonları Türkiye'de ve Dünya üzerinde yapılan benzer çalışmalarla karşılaştırılmıştır.A-1, G-1, K-1, S-1 sondajlarında saptanan biyozonlar karşılaştırılmıştır. Sondajlarının hepsinde Discoaster quinqueramus biyozonu görülürken Gephyrocapsa oceanica ve Pseudoemiliania lacunosa biyozonları yalnızca S-1 sondajında belirlenmiştir. Discoaster calcaris biyozonu K-1 ve G-1, Discoaster kugleri ve Discoaster exilis biyozonları A-1, K-1, S-1 sondajlarında, Discoaster hamatus ve Catinaster coalitus biyozonları K-1, Sphenolithus heteromorphus biyozonu ise A-1 sondajında bulunmuştur.Çeşitli araştırmacıların Adana Havzası çevresindeki havzalarda nannoplankton zonları ile bulduğu yaşlar ile bu çalışmada Adana Havzası'nda bulunan yaşlar karşılaştırılmıştır. Bu tez çalışması Antalya-Kıbrıs-Hatay-İskenderun-Adana Havzaları'nda ?Miyosen?, İskenderun-Hatay-Mut ve Adana Havzaları'nda ?Pliyosen?, Mut ve Adana Havzaları'nda ?Pleyistosen? yaşlı birimlerin var olduğunu vurgulamaktadır.Nannoplankton fert bollukları hesaplanarak kantitatif analizler elde edilmiş ve orta Miyosen-Pleyistosen dönemlerindeki deniz suyu sıcaklıkları yorumlanmıştır. Adana Havzası'nda orta Miyosen döneminde deniz suyu serin iken geç Miyosen döneminde su ısısı ılımanlaşmış, Pleyistosen döneminde su tekrar serin bir özellik kazanmıştır.

Abstract:
In this study, nannoplankton biostratigraphy was conducted in Langhian-Pleistocene units in Adana Basin. The Gildirli formation of Late Burdigalian-Early Langhian, composed by pebble, sandstone, siltstone and mudstone, is lowest unit of sequence in the study area. This unit is followed by The Karaisalı formation of Langhian-Serravallian age, consisting of pebble, sandstone and limestone; The Köpekli formation of Late Burdigalian-Serravallian age, including shale, marl with conglomerate and sandstone; The Cingöz formation of Langhian-Serravallian age, bearing sandstone-shale intercalation, conglomerate, claystone; The Kuzgun formation of Serravallian-Messinian age, consisting of conglomerate, sandstone, siltstone, mudstone, tuff; The Handere formation of Tortonian-Erken Pliocene age, represented by evaporate constitutions, pebble, sandstone, siltstone, claystone; The Kuranşa and Avdan formations of Pleistocene age, including conglomerate, sandstone, claystone, siltstone.In this research, Kuzgun ve Köpekli formations? ages is assigned different from the ages of determining previous studies. According to previous studies The Kuzgun formation of Tortonian-Messinian age is determined as Serravallian-Messinian with ?Discoaster kugleri Zone, Catinaster coalitus Zone, Discoaster hamatus Zone, Discoaster calcaris Zone, Discoaster quinqueramus Zone?. According to the previous studies The Köpekli formation of Late Burdigalian-Early Langhian age is assigned Late Burdigalian-Serravallian age with ?Discoaster exilis Zone and Discoaster kugleri Zone? in this study.250 samples are taken from four wells drilled by TPAO in the study area, and based on the studies of these samples, 20 nannoplankton genera and 86 species are determined (11 genera and 42 species are carried from Paleocene, Eocene, Oligocene, early Miocene terms). Based on these species; Sphenolithus heteromorphus Zone (Langian-Serravalian), Discoaster exilis Zone (Serravalian), Discoaster kugleri Zone (Serravalian), Catinaster coalitus Zone (Serravalian), Discoaster hamatus Zone (Serravalian-Tortonian), Discoaster calcaris Zone (Tortonian), Discoaster quinqueramus Zone (Tortonian-Messinian), Pseudoemiliania lacunosa Zone (Pleistocene), Gephyrocapsa oceanica Zone (Pleistocene) are determined. Zones belonging to Pliocene could not be founded but Helicosphaera kamptneri, Calcidiscus macintyrei, Discoaster variabilis, Discoaster surculus, Reticulofenestra pseudoumbilica, Discoaster brouweri, Helicosphaera selli nannoplankton to Pliocene are assigned. Nannoplankton zones which determined in the study area are compared with similar studies made in Turkey and the worldwide.Biozones are compared within A-1, G-1, K-1, S-1 drills. While Discoaster quinqueramus biozone is in all the drills, Gephyrocapsa oceanica and Pseudoemiliania lacunosa biozones are in only S-1 drill. Discoaster calcaris biozones is in K-1 and G-1, Discoaster kugleri and Discoaster exilis biozones are in A-1, K-1, S-1 drills, Discoaster hamatus and Catinaster coalitus biozones are in K-1, Sphenolithus heteromorphus biozone is in A-1 drill.The ages found with nannoplankton zones by some researchers in the basins around the Adana Basin are compared with the ages found in this study in the Adana Basin. This thesis emphasize that there are sediments of Miocene age in the Antalya-Kıbrıs-Hatay-İskenderun-Adana Basins, Pliocene age in the İskenderun-Hatay-Mut-Adana Basins and Pleistocene age in the Mut-Adana Basins.Quantitative analyses are obtained by counting the abundances of individuals and the temperature of the sea water is interpreted in the mid Miocene-Pleistocene terms. While the sea water temperature was cooler in the mid Miocene term, the water heat in the late Miocene term became warmer and the heat in the Pleistocene term became cooler again in Adana Basin.