Çocukluk obezitesinde TSH yüksekliği sıklığı ve morbidite ilişkisi
The relationship between elevated TSH frequency and morbidity in childhood obesity
Yazar: RANA ALOYEVA
Danışman: PROF. DR. MERİH BERBEROĞLU
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları = Endocrinology and Metabolic Diseases ; Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Morbidite = Morbidity ; Obezite = Obesity ; Tiroid hormonları = Thyroid hormones ; Tirotropin = Thyrotropin ; Çocuklar = Children

Özet:
Çocukluk Obezitesinde TSH Yüksekliği Sıklığı ve Morbidite İlişkisi
Giriş: Obezite çocuklukta sık görülen kronik bozukluklardan biridir ve
prevalansı son 30 yılda dünya çapında dramatik bir artış göstermiştir. Obez
bireylerde, dislipidemi, hipertansiyon ve bozulmuş glukoz toleransı geliştirme riski
yüksek olmakta ve bunun sonucu olarak metabolik ve kardiyovasküler hastalık
riskleri artmaktadır. Son zamanlardaki araştırmalarda, obez çocukların % 7 ila %
23'de normal veya hafif yükselmiş serbest T4 (sT4) ve / veya serbest T3 (sT3)
düzeyleri ile birlikte serum TSH düzeylerinin daha yüksek olduğu gösterilmiş ve
serum TSH düzeyleri ile vücut kitle indeksi (VKİ) arasında pozitif bir ilişki olduğu
ve 5 yıl boyunca kilo alımı ile TSH konsantrasyonlarında progresif artış olduğu
vurgulanmıştır. Bu gözlemlerin aksini vurgulayan çalışma sonuçları da
bulunmaktadır.
Amaç:Bu çalışmanın amacı, obezitesi olan çocuk ve ergenlerde TSH
düzeyleri ile obezite şiddeti, morbidite ilişkisini incelemektir.
Metod:Son 5 yılda AnkaraÜniversitesi Tıp Fakültesi (AÜTF) Çocuk
Endokrinolojisi ve Adolesan polikliniğinebaşvuran 5-18 yaş arasındaki 216 obez
olguçalışmaya alındı.Obezite tanısı alanolguların demografik, antropometrik,
laboratuvar özellikleri (AKŞ, açlık insülin, lipid profili, sT3, sT4, TSH, idrarda iyot,
ALT, AST) kaydedildi. Tiroid antikorları pozitif olan, sendromik, ek kronik hastalığı
olan, ilaç kullanan olgular çalışmaya alınmadı. Çalışmada TSH ≥5 µIU/mL olan
olgular (Grup1:n=24) ile TSH <5 µIU/mL olan olguların (Grup2:n=192) demografik
özellikleri ve laboratuvar değerleri karşılaştırıldı. Ayrıca, hafif ve ağır obez olgular,
metabolik sendrom (MS) olan ve MS olmayan olguların da demografik özellikleri ve
laboratuvar değerleri karşılaştırıldı.
Bulgular: Çalışmada 216 olgunun (137 kız, 79 erkek) verileri değerlendirildi.
Tanı yaşı 10±2,91 yıl olan obezolguların %11,1'de TSH yüksekliği saptandı.Grup1

70

ve 2'nin verilerini karşılaştırtığımızda VKİ, %VKİ arasında anlamlı fark bulunmadı.
Grup1'de Non alkolik Karaciğer Yağlanması (NAKY) tanısını destekleyen ALT
düzeyi ve ALT/AST oranı anlamlı düzeyde yüksekti. Ayrıca TSH yüksek olup
idrarda iyotu bakılan olguların %57,2'de idrar iyotu düşüktü.
Olgularımızın % 62'ni (n=134) ağır obezler oluşturmaktaydı. Beklendiği gibi
ağır obezlerde VA, VKİ, VKİ p,%VKİ dahafazla saptandı. Ayrıca boy ve boy SDS'si
de ağır obezlerde anlamlı olarak daha yüksekti. Ağır obezler ile hafif obezler
arasında tiroid fonksiyon testleri ve lipid profili açısından fark yoktu. Ağır obezlerde
HbA1c değeri hafif obezlere göre daha yüksek iken AKŞ, açlık insülin veHOMA-IR
değeri arasında fark saptanmadı. Bazal diyastolik KB ortalamaları arasında fark
olmamasına karşın, sistolik KB ortalamalarıağır obezlerde daha yüksek saptandı.
Hepatosteatit açısından bakılan ALT düzeyi ve ALT/AST oranında bu iki grup
arasında fark görülmedi. Hafif obez olguların %9,7'de TSH yüksekliği olmasına
karşın, ağır obez olguların %11,9'da TSH yüksekliği vardı.
Toplam 43 (%19,9) olguda MS saptandı. Metabolik sendrom saptanan
olguların %25,6'sı hafif obez iken, kalan %74,4'ü ağır obezdi (p<0.05).
Metabolik sendrom kriterleri açısından baktığımızda olguların %40,2'de
hipertrigliseridemi, %32'de HDL – K düşüklüğü, %2,3'de açlık glukoz intoleransı,
%10'da HT, % 11,1'de ALT yüksekliği saptandı.
Metabolik sendromu olan olgularda VA, Boy, VKİ, % VKİ anlamlı derecede
daha yüksek bulundu(p<0,05). Metabolik sendromu olan, obezlerde beklendiği gibi
trigliserid, HDL – K düzeyi anlamlı olarak yüksek iken, TK değerleri arasında fark
bulunmadı. Açlık kan şekeri MS olan ve olmayan obezler arasında farklı değilken,
açlık insülin, HOMA-IR, HbA1c değerleri MS olan olgularda daha yüksekti.
Metabolik sendromu olan obezler olmayan obezler ile karşılaştırıldığında karın içi
yağ dağılımı ve karaciğer yağlanması sıklığı açısından bakılan ALT düzeyi özellikle
de ALT/AST oranı MS olanlarda istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksek
saptandı (p<0,05). Bazal sistolik ve diyastolik KB ortalamaları metabolik sendromu
olmayan obezler ile karşılaştırıldığında MS olanlarda daha yüksek bulundu.
Metabolik sendrom TSH yüksekliği ilişkisini değerlendirdiğimizde MS olan
obez olguların %13,9'da TSH≥5 µIU/mL saptandı.

71

Sonuç: Sonuç olarak bu çalışmada TSH yüksekliği ile VKİ arasında
korelasyon yoktu (r=0,666). Obez olguların %11,1'de TSH yüksekliği gözlendi.
Kontrol grubu ile karşılaştırılmamakla birlikte, TSH yüksekliği sıklığı bilinen tiroid
hastalığı dışlandıktan sonra obezite ile birlikte değerlendirildiğinde anlamlı yüksek
saptanmadı. TSH yüksekliği olan olguların iyot durumlarının değerlendirilmesi
gerekliliği bilgisine ulaşıldı.

Anahtar Kelimeler: Obezite, Metabolik Sendrom, TSH yüksekliği, tiroid
fonksiyonları, çocuk , adolesan

Abstract:
Introduction: Obesity is one of the common chronic disorders in childhood,
and its prevalence has increased dramatically worldwide over the past 30 years.
There is a high risk of developing dyslipidemia, hypertension, and impaired glucose
tolerance, and as a result, the risk of metabolic and cardiovascular disease increases
in obesity. Recent studies have shown higher serum TSH levels with normal or
slightly elevated free T4 (fT4) and / or free T3 (fT3) levels in 7% to 23% of obese
children and it has been emphasized that there was a positive correlation between
serum TSH levels and body mass index (BMI), and a progressive increase in TSH
concentrations with weight gain over 5 years. There are also study results that
emphasize the contrary of these observations.
Objective:
The aim of this study is to determine the association between levels of TSH in
obese children with different components of morbidity parameters.
Method: 216 obese patients aged 5-18 years who refered to Ankara
University Faculty of Medicine Pediatric Endocrinology and Adolescent department
in the last 5 years were included in the study. Demographic, anthropometric and
laboratory characteristics (Fasting Blood Glucose (FBG), fasting insulin, lipid
profile, fT3, fT4, TSH, iodine in urine, ALT, AST) of patients diagnosed with
obesity were recorded. Patients with positive thyroid antibodies, syndromic,
additional chronic diseases, or using drugs were excluded from the study. In the
study, demographic characteristics and laboratory values of patients with TSH 5 µIU
/ mL (Group1: n=24) and patients with TSH <5 µIU / mL (Group2: n=192) were
compared. In addition, the demographic characteristics and laboratory values of mild
and severe obese cases, cases with metabolic syndrome (MS) and without MS were
compared.

73

Results: Data of 216 cases (137 female, 79 male) were evaluated in the study.
The mean age at diagnosis was 10 ± 2.91 years. High TSH levels were found in
11.1% of the patients. When we compared the data of group 1 and 2, no significant
difference was found between BMI andRBMI. ALT levels and ALT / AST ratios
supporting the diagnosis of Non-alcoholic Fatty Liver Disease (NAFLD) were
significantly higher in Group 1. In addition, urinary iodine was low in 57.2% of the
cases whose TSH was high and urine iodine was evaluated.
In the study group 62% of our cases were severely obese. As expected, body
weight, BMI, BMI percentile, RBMI were found to be higher in severely obese
patients. In addition, height and height SDS were significantly higher in severely
obese patients. No significant difference were observed between severely obese and
mildly obese patients thyroid function tests and lipid profile. While the HbA1c value
was higher in severely obese than mildly obese patients, there was no difference
between FBG, fasting insulin and HOMA-IR values. Although there was no
difference between basal diastolic BP averages, systolic BP averages were found to
be higher in severely obese patients. ALT levels and ALT / AST rates for
hepatosteatitis were not different between these two groups. Although 9.7% of
mildly obese patients had high TSH levels, 11.9% of severely obese patients had
high TSH levels.
The frequency of metabolic syndrome (MS) was 19.9% of obese patients.
While 25.6% of the cases with MS were mildly obese, the remaining 74.4% were
severely obese (p <0.05).
Patients with MS in which had, hypertriglyceridemia 40.2%, low HDL - C in
32%, fasting glucose intolerance in 2.3%, hypertension in 10% and ALT in 11.1%.
Weight, height, BMI and RBMI were significantly higher in patients with
metabolic syndrome (p <0.05). While triglyceride and HDL - C levels were
significantly higher in obese patients with metabolic syndrome, there was no
difference between TC values. While fasting blood glucose was not different
between obese patients with and without MS, fasting insulin, HOMA-IR, HbA1c
values were higher in patients with MS. When obese patients with metabolic
syndrome and obese without MS were compared, ALT level, especially ALT / AST

74

ratio, which was examined in terms of intra-abdominal fat distribution and the
frequency of liver fat, was found to be statistically significantly higher in MS
patients (p <0.05). Basal systolic and diastolic BP averages were higher in patients
with MS compared to obese patients without metabolic syndrome.
When we evaluated the relation of high TSH in metabolic syndrome, TSH was
≥5 µIU / mL in 13.9% of obese patients with MS.
Conclusion:In this study, there was no positive correlation between elevated
TSH and BMI (r=0,666). Elevated TSH frequency was high in only 13.9% of the
patients with MS. When TSH elevation frequency was evaluated together with
obesity after excluding thyroid disease, it was not found to be significantly high.
Iodine status may have an effect on thyroid function.

Keywords: Obesity, Metabolic Syndrome, Thyroid- stimulating hormone,
thyroid function, childhood obesity