Güvenlik kültürü ve bunun metal iş kolunda yer alan büyük ölçekli işletmelerde iş kazalarına etkisinin incelenmesi
Safety culture and it's effects on occupational accidents in large-scale enterprizes in metal industry
Yazar: SEHER TEKELİ KAYA
Danışman: PROF. DR. OSMAN ALPARSLAN ERGÖR
Dokuz Eylül Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İş Sağlığı ve Güvenliği Ana Bilim Dalı / İş Sağlığı ve Güvenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Mühendislik Bilimleri = Engineering Sciences

Özet:
Bu çalışma, Ege Bölgesi'nde metal sektöründe faaliyet gösteren büyük ölçekli iki iş yerinde güvenlik kültürünün iş kazaları üzerindeki etkilerini incelemektedir. Güvenlik kültürü, iş sağlığı ve güvenliği uygulamalarının iş yerinde ne kadar etkili olduğunu belirleyen önemli bir faktördür. Araştırma, A ve B iş yerlerindeki güvenlik kültürü bileşenlerini karşılaştırarak, iş kazalarının önlenmesinde bu kültürün rolünü ve etkileyen unsurları analiz etmeyi amaçlamaktadır.
2023 yılında gerçekleştirilen araştırmada, iki iş yerinden 121'er çalışanla veri toplanmıştır. Veriler, güvenlik kültürünün alt boyutları (yönetim bağlılığı, güvenlik önceliği, güvenlik iletişimi, güvenlik eğitimi, güvenlik katılımı, fiziki stres, inançlar ve duygular, algılama) üzerine beşli Likert ölçeğinde anketlerle elde edilmiştir. Normallik testlerinin ardından, verilerin analizinde bağımsız örneklem t-testi, Mann-Whitney U testi, ANOVA ve Kruskal-Wallis testleri gibi parametrik ve non-parametrik yöntemler kullanılmıştır.
Sonuçlar, B iş yerinde yönetim desteği ve modern otomasyon sistemlerinin güvenlik kültürünü güçlendirdiğini ve iş kazalarını önemli ölçüde azalttığını göstermektedir. B iş yerinde düzenli olarak yapılan güvenlik eğitimleri ve çalışanların güvenlik süreçlerine katılımı, güvenlik kültürünün gelişimine önemli katkılarda bulunmuştur. Buna karşın, A iş yerinde daha geleneksel üretim yöntemlerinin ve manuel iş gücünün yoğun olması, iş kazası riskini artırmış, yönetim bağlılığının zayıf olması da güvenlik kültürünün güçlenmesini engellemiştir. A'de güvenlik katılımı ve eğitimlerinin eksikliği, güvenlik kültürünün tam anlamıyla gelişmesini engelleyen başlıca faktörler arasında yer almıştır.
Sonuç olarak, yönetim desteği, çalışan katılımı ve güvenlik eğitimleri, iş kazalarının önlenmesinde güvenlik kültürünü güçlendiren en önemli unsurlar olarak belirlenmiştir. Bu çalışma, güvenlik kültürünün iş kazalarını önlemedeki kritik rolünü vurgulamakta ve iş yerlerinde güvenlik bilincini artırmak için stratejik adımlar atılmasının gerekliliğini ortaya koymaktadır.

Abstract:
This study examines the impact of safety culture on occupational accidents in two large-scale workplaces in the metal industry located in the Aegean region. Safety culture is a critical factor that determines the effectiveness of occupational health and safety (OHS) practices in the workplace. The research aims to analyze the role of safety culture in preventing workplace accidents by comparing the components of safety culture in the A and B workplaces and identifying the key factors that influence it.
In the research conducted in 2023, data were collected from 121 employees in each workplace. The data were obtained through surveys using a five-point Likert scale to evaluate the sub-dimensions of safety culture, including management commitment, safety priority, safety communication, safety training, safety participation, physical stress, beliefs and emotions, and perception. After conducting normality tests, parametric and non-parametric methods such as independent samples t-test, Mann-Whitney U test, ANOVA, and Kruskal-Wallis tests were applied to analyze the data.
The results show that management support and modern automation systems in the B workplace strengthened the safety culture and significantly reduced occupational accidents. Regular safety training and employee participation in safety processes at B also contributed to the development of a strong safety culture. In contrast, the reliance on more traditional production methods and manual labor in the A workplace increased the risk of accidents, while weak management commitment hindered the development of safety culture. The lack of safety participation and training in A was identified as a major factor preventing the full development of a robust safety culture.
In conclusion, management support, employee participation, and safety training were identified as the most important factors in strengthening safety culture and preventing occupational accidents. This study highlights the critical role of safety culture in preventing workplace accidents and emphasizes the need for strategic actions to enhance safety awareness in workplaces.