İbn Humeyr es-Sebtî'nin kelam düşüncesinde sem'iyyât
Eschatology in the theology of Ibn Khumayr al-Sabtî
Yazar: FATMANUR ÖRSDEMİR
Danışman: PROF. DR. ORHAN ŞENER KOLOĞLU
Bursa Uludağ Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kelam Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion
Dizin: Eş`ari = Eş`ari ; Kelam = Islamic theology ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Semiyyat = Semiyyat ; İbn Humeyr es-Sebti = İbn Humeyr es-Sebti ; İslamiyet = Islam

Özet:
Eş'arîliğin Mağrib'de tanınma ve yayılması hicrî IV-VI. yüzyıllara tekabül etmektedir.
Bu yüzyıllarda pek çok âlim yetişmiş, eserleri bugüne kadar gelmiştir. Son zamanlarda
yapılan araştırmalarda zikrettiğimiz yüzyıl aralığında, Mağrib'de yetişmiş olan âlimler
ve onların eserlerine ulaşılmış; yapılan tahkik ve incelemelerle eserleri kelam ilmine
kazandırılmıştır. Bu isimlerden biri de İbn Humeyr es-Sebtî'dir (ö. 614/1217).
Bu çalışmada Mağrib Eş'arîliğinin önde gelen temsilcilerinden İbn Humeyr esSebtî'nin, kelamın usûl-i selâse içerisinde zikredilen sem'iyyât konusundaki görüşleri
ve bu konu hakkında sergilediği yaklaşımın ayırt edici unsurları incelenmiştir.
İncelemenin çerçevesini İbn Humeyr'in sem'iyyât konusunda mensubu olduğu Eş'arî
yaklaşımdan farkı, benzerliği, Mağrib Eş'arî geleneğine katkısı oluşturmaktadır. Bu
noktada çalışmada nitel veriler göz önünde bulundurularak deskriptif yöntem
kullanılmış; İbn Humeyr'in sem'iyyât konusundaki görüşleri içinde bulunduğu Eş'arî
gelenekle mukayeseli olarak ele alınmıştır. Böylece onun Eş'arî gelenekteki konumu,
yöntem ve konuları ele alış bakımından saptanmaya çalışılmıştır. Çalışma neticesinde
onun sem'iyyât konularında Eş'arî âlimlerinin konuyu ele alış, yöntem ve üslup
bakımından farklılaştığı görülmüştür. Zira dakīku'l-kelam konularında işlevsel akla,
nazar ve istidlâle sıklıkla vurgu yapan İbn Humeyr, aynı bakış açısını sem'iyyât
konularını ele alırken de sürdürmüştür. Pergelin sabit ayağını naklî delilde sabitlemiş,
pergelin hareketli ayağı olarak tasavvur ettiği aklı ise destekleyici, konuyu açıklayıcı bir
araç olarak kullanmıştır. Böylece o, sem'iyyât konularını, kelamın dakīk ve celîl
meseleleriyle mezcederek ele almıştır. Bundan dolayı o, öncelikle dakīku'l-kelam
konularını öğrenmeyi şart koşmuştur. Bu şekilde yaklaşılmadığı takdirde sem'iyyât
konularının hakkıyla öğrenilemeyeceğini ifade etmiştir.

Abstract:
Recognition and spread of Ash'arism in Maghrib corresponds to the hijri IV-VI century.
Many scholars were raised during these centuries, and their works have reached today.
In the recent researches, the works of the scholars who grew up in the Maghrib have
been reached during the century we have mentioned and their works have been brought
to the science of kalam with the verifications and examinations made. One of these
names is Ibn Humayr es-Sebti.
In this study, the views of Ibn Humayr es-Sebtî, one of the leading representatives of
Maghrib Ash'arism, his views on the subject of sam'iyyat mentioned in the usûl-i selâse
(three methods) of kalam and the distinctive elements of his approach to this issue were
examined. The framework of the study is the difference, similarity, and contribution to
the Maghrib Ash'ari tradition from the Ash'ari approach, of which Ibn Humayr is a
member on subject of sam'iyyât. At this point, the descriptive method was used in the
study taking into account the qualitative data; Ibn Humayr's views on sam'iyyat in the
Ash'ari tradition are discussed comparatively. Thus, his position in the Ash'ari tradition
has been tried to be determined in terms of his methods and the way he approaches
subjects. As a result of the study, it has seen that he differs from Ash'ari scholars in
terms of handling, method and style in sam'iyyat issues. Because Ibn Humayr, who
frequently emphasizes functional reason, the evil eye and deduction method of dakîku'lkelam, maintained the same point of view while dealing with the issues of sam'iyyat. He
fixed the leg of the compass in the conveyed evidence and used the mind, which he
conceived as the movable leg of the compass, as a supportive and explanatory tool for
the subject. Thus, he dealt with the issues of sam'iyyat by combining the punctuality
with dâkîku'l-kelam and celîlu'll-kelam issues of kalam. For this reason, he stipulated
learning the subjects of dâkîku'l-kelam first. He stated that unless it is approached in this
way, the subjects ofsam'iyyat cannot be learned properly.