İlkokul çağındaki çocuklarda obezite, beslenme davranışı ve ebeveyn tutumu arasındaki ilişkinin incelenmesi /
Yazar: RIDVAN TURHAN
Danışman: DOÇ. DR. MELAHAT MELEK OĞUZ
Sağlık Bakanlığı / Ankara Etlik Şehir Hastanesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Beslenme ve yeme bozuklukları-çocukluk çağı = Feeding and eating disorders of childhood ; Patolojik yeme tutumu = Pathological eating attitudes ; Çocuk büyütmede ebeveynin rolü = Parenting ; Çocuk obezitesi = Pediatric obesity

Özet:
Amaç: Çocukluk çağı obezitesi yaygınlığı giderek artan küresel bir sağlık sorunudur. Bu nedenle çocukluk çağı obezitesinin epidemiyolojisi ve altında yatan nedenlere ilişkin araştırmalar bu sağlık sorunun engellenmesine yönelik alınacak tedbirlerin belirlenmesinde önemlidir. Çalışmanın amacı ilkokula giden 6-10 yaş arasındaki çocukların obezite sıklığını belirlemek; obezite ile çocukların sosyodemografik özellikleri, anne sütü alma süreleri, uyku ve spor alışkanlıkları, ebeveynlik stilleri ve beslenme davranışları arasındaki ilişkinin incelenmesidir.

Gereç ve Yöntem: Çalışma, 2023-2024 eğitim öğretim yılında Bursa ilindeki üç ilkokulda öğrenim gören 6-10 yaş arası kronik hastalığı olmayan çocuklar arasında yapılmıştır. Standardize edilmiş ölçüm aletleri metodları ile çocukların boy ve vücut ağırlıkları ölçümleri yapılmıştır. Vücut kitle indeksi (VKİ) hesaplanmış ve Neyzi eğrileri kullanılarak VKİ persentilleri belirlenmiştir. Persentil değerlerine göre VKİ'leri <5p olan çocuklar zayıf, 5-85'p arasında olan çocuklar normal, 85-95p arasında olan çocuklar fazla kilolu, VKİ'leri >95p olan çocuklar obez olarak kabul edilmiştir. Sosoyodemografik veriler anketi, beslenme davranışını değerlendirmek için Çocuk Yeme Davranışı Anketi (ÇYDA), ebeveyn davranışını değerlendirmek için de Çok Boyutlu Ebeveynlik Stillerini Değerlendirme Ölçeği (ÇESDÖ) okullarda dağıtılmıştır. İstatistiksel analizlerde SPSS 29 programı kullanılmış, p<0,05 değeri anlamlı kabul edilmiştir.

Bulgular: 6-10 yaş arası 652 ilkokul çocuğunun dahil edildiği bu çalışmada fazla kiloluluk %10,6, obezite %10,1, ciddi obezite ise % 2,6 olarak bulunmuştur. Kız çocukların %9,4'ü, erkek çocukların %10,9'u obez olarak hesaplanmıştır. Çocukların kilo durumu ile sosyodemografik özellikleri, beslenme davranışı ve ebeveyn tutumları arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Obezite sıklığı kardeşi olmayan çocuklarda %21,7 bulunurken kardeş sayısı 3 veya daha fazla olan çocuklarda obezite sıklığı %4,3 olarak bulundu (p=0,02). Obezite sıklığı, toplam anne sütü alma süresine 6 ayın altında olan çocuklarda %14,4, 13-24 ay arası olanlarda %7,9'u, 25 ay ve üzeri anne sütü alanların da ise %4,1 bulunmuştur. Obez olan 65 çocuğun %56,9'unun aileleri tarafından normal veya zayıf olarak algılandığı, fazla kilolu olan 69 çocuğun %88,4'ünün aileleri tarafında normal veya zayıf algılandığı belirlenmiştir. Kız çocuklarda anne/babanın obeziteyi doğru tahmin etme sensitivitesi daha düşükken (%3,2), erkek çocuklarda daha yüksektir (%8,8). Gıda heveslisi (12,2±5,1; p<0,05), duygusal aşırı yeme (7,7±3,3; p<0,05) ve gıdadan keyif alma (18,2±3,8; p<0,05) puanları obez çocuklarda diğerlerine göre yüksek bulunmuştur. Tokluk heveslisi (20,4±5,4; p<0,05) ve yavaş yeme (10,6±3,3; p<0,05) puanları ise zayıf çocuklarda istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur. Düşük kontrol, düşmanlık, yüksek fiziksel kontrol gibi olumsuz ebeveynlik tutumları ile gıda heveslisi olma (r=0,21, r=0,14, r=0, 20; p<0,05) ve duygusal aşırı yeme (r=0,17, r=0,19, r=0,16; p<0,05) puanları arasında anlamlı korelasyon görülmüştür. Ailedeki çocuk sayısı, gelir durumu ve annenin çalışma durumu ile ebeveynlik stilleri arasında anlamlı ilişki saptanmıştır (p<0,05).

Sonuç: Obezite ilkokul çağı çocuklarda sıklığı artan ciddi bir halk sağlığı sorunu olarak görülmektedir. Ebeveyinlerin, cocuklarıyla ilgili fazla kiloluk obezite farkındalıklarının düşük olduğu görülmüştür. Çocukluk döneminde beslenme davranışlarının obezite için kolaylaştırıcı sebep olduğu aynı zamanda obeziteye yatkınlık yaratan bu davranışların olumsuz ebeveyinlik tutumları ile korelasyon gösterdiği belirlenmiştir. Bu minvalde obeziteyle mücadele stratejileri geliştirilirken olumlu ebeveyin tutumları için gerekli danışmanlıkların verilmesi ile sağlıklı beslenme alışkanlıklarının kazandırılması göz önünde bulundurulmalıdır.

Abstract:
Aim: Childhood obesity is an increasingly more prevalent global health problem. Therefore, research on the epidemiology and underlying causes of childhood obesity is important in determining the measures to be taken against this health problem. The aim of this study is to determine the prevalence of obesity in children aged 6-10 years in primary school and to evaluate the relationship between obesity and children's sociodemographic characteristics, the duration of breastfeeding, sleep and sports routines, parenting styles and feeding behaviors. 

Materials and Methods: The study was conducted among children aged 6-10 years without chronic diseases in three primary schools in Bursa province during the 2023-2024 academic year. Height and body weight of the children were measured using standardized measuring instruments. Body mass index (BMI) was calculated and BMI percentiles were determined using Neyzi curves. The children with BMI <5p were classified as underweight, children with BMI between 5-85p were classified as normal, children with BMI between 85-95p were classified as overweight and children with BMI >95p were classified as obese according to the percentile values. Socio-demographic data questionnaire, Children's Eating Behavior Questionnaire (CEBQ) to assess feeding behavior, and Multidimensional Assessment of Parenting Scale (MAPS) to assess parenting styles were distributed in schools. SPSS 29 program was used for statistical analysis and p<0.05 was considered significant.

Results: In this study, including 652 primary school children aged 6-10 years, we
found out that 10.6% of the children were overweight, 10.1% had obesity and 2.6% had severe obesity. It was shown that 9.4% of girls and 10.9% of boys were obese. We analyzed the relationships between children's weight status and their sociodemographic characteristics, nutritional behaviors and parental attitudes. The prevalence of obesity was 21.7% among children with no siblings and 4.3% among children with 3 or more siblings (p=0.02). The prevalence of obesity was 14.4% among children who had breastfeeding for less than 6 months, 7.9% among children aging 13-24 months and 4.1% among children aging 25 months or more. It was determined that 56.9% of 65 obese children were perceived as normal or underweight by their families, and 88.4% of 69 overweight children were perceived as normal or underweight by their families. The sensitivity of parental perception of obesity was lower in girls (3.2%) and higher in boys (8.8%). Food responsiveness (12.2±5.1; p<0.05), emotional overeating (7.7±3.3; p<0.05) and enjoyment of food (18.2±3.8; p<0.05) scores were higher in obese children compared to others. Satiety responsiveness (20.4±5.4; p<0.05) and slowness in eating (10.6±3.3;p<0.05) scores were found statistically significantly higher in thin children. There was a significant correlation between negative parenting attitudes such as lax control, hostility, and physical control and food rensponsiveness (r=0.21, r=0.14, r=0.20; p<0.05) and emotional overeating (r=0.17, r=0.19, r=0.16; p<0.05) scores. Significant correlations were found between the number of children in the family, income levels and mother's employment status and parenting styles (p<0.05).

Conclusion: Obesity is emerging as a serious public health problem with increasing prevalence in primary school children. It has been observed that parents have low awareness of overweight and obesity in their children. It has been determined that eating behaviors in childhood are a predisposing factor for obesity and that these behaviors that cause a tendency to obesity are correlated with negative parenting attitudes. In this respect, while developing strategies to prevent obesity, providing the necessary counseling for positive parental attitudes and gaining healthy eating behaviors should be taken into consideration.