El-Câmi' li-Ahkâmi'l-Kur'ân'ın filolojik açıdan incelenmesi
Philological analysis of Al-Jami li Ahkam al-Qur'an
Yazar: İSMAİL ERKEN
Danışman: PROF. DR. ÖMER DUMLU
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Ahkamu`l-Kur`an = Ahkamu`l-Kur`an ; Arapça = Arabic ; Belagat = Eloquence ; Dilbilim = Linguistics ; Filoloji = Philogy ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Kurtubi = Qurtubi ; Sözlükbilim = Lexicology ; Tefsir = Commentary

Özet:
Bu çalışma, tam adı Ebû Abdillâh Muhammed b. Ahmed b. Ebî Bekr b. Ferh el-Kurtubî'nin (ö. 671/1273) "el-Câmi' li Ahkâmi'l-Kur'ân ve'l-Mübeyyinü limâ Tazammenehû mine's-Sünneti ve Âyi'l-Furkân" tefsirinin filolojik açıdan incelenmesini içerir. Filoloji bazı bilimlerden faydalanarak metinleri anlamaya çalışır. Kurtubî de Kur'ân ayetlerini açıklarken sözlükbilim, dilbilim ve söz sanatlarına dair açıklamalar yapar. Bu sebeple tefsirin dil yönü güçlüdür.
Kurtubî, Kur'ân kelimeleriyle yabancı diller arasındaki münasebetleri inceler. O, Arap dilinin lehçeleriyle bağlantılarını inceler. Kelimelerin anlam analizlerini yapar ve kelimeleri anlam ilişkileri yönüyle ele alır. Aynı zamanda müphem lafızların (هو, هذا, الذي gibi) ifade ettikleri manaları konu edinir. Müellif ayetlerin i'râbı, Kur'ân kelimelerinin morfolojik tahliline dair birçok görüşü okuyucu ile buluşturmayı, bu görüşleri değerlendirmeyi ve kendi görüşlerini aktarmayı uygun görür. Ayrıca bu tahlillerin manaya etkisini de aktarır. Kurtubî nahiv ekollerinin görüşleri üzerine değerlendirmeler yapar ve tercihlerde bulunur. Ayetlerde yer alan söz sanatları hakkında açıklamalar yapan müfessir, Arap diline ait kavramları hem özel bağlamlarında hem de bu bağlamların dışında kullanır. 
Çalışma üç bölümden oluşur. Tefsir birinci bölümde sözlükbilim açısından, ikinci bölümde sarf-nahiv yönüyle ve üçüncü bölümde söz sanatları bağlamında incelenir.

Abstract:
This study includes philological analyses of "al-Jami li Ahkamil al-Qur'an va'l-Mubayyinu Lima Tadammanahu min as-Sunnah ve Ayi'l-Furqan" which is written by Abu Abdallah Mohammad b. Ahmad Abu Bakr b. Farh al-Qurtubi. Philology aims to understand the text by using some sciences. While Qurtubi interprets ayats, he also makes explanations about lexicology, linguistics, rethoric. Therefore, the interpratation has a strong linguistic feature. 
Qurtubi studies relations between Quranic words and foreign languages. He searchs relations between Arabic language and it's dialects. He makes semantic anlyzes and deals with meaning connections. At the same time, he mentions vague words' (as هذا, الذي, هو etc.) meanings. Qurtubi chooses to give ideas about syntax of ayahs and morphology of Quran words, to assess these ideas, and to cite his opinions. Besides, he narrates the effects of these opinions to the meaning. Qurtubi makes assessments about Arabic syntax schools' ideas and choices. He explains rhetorical arts of ayats and uses terms of Arabic languages within their contexts and out of them. 
This research has three parts. The interpretation is examined lexicologically in the first one, syntactically and morphologically in the second and rhetorically in the last.