Diyarbakır yöresi alevi ocakları: Tarih, inanç ve gelenek
Alevi "Ocaks" in the Diyarbakır region: History, belief and tradition
Yazar: BÜLENT AKIN
Danışman: PROF. DR. METİN EKİCİ
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Halk Bilimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Aleviler = Alawis ; Alevilik = Alawiism ; Bektaşilik = Bektashism ; Cemevi = Cemevi ; Diyarbakır = Diyarbakır ; Diyarbakır-Bismil = Diyarbakır-Bismil ; Halk bilimi = Folklore ; Ocaklar = Ocaks

Özet:
"Diyarbakır Yöresi Alevi Ocakları: Tarih, İnanç ve Gelenek" adlı bu çalışmamızın Giriş kısmında, çalışmanın konu, kapsam, amaç ve yöntemi hakkında bilgi verilmiştir.
Çalışmamızın I. Bölümü'nde, Alevi inanç sistemi içerisindeki adlandırma sorunlarına tarihî referanslar aracılığıyla çözüm aranmış ve Aleviliğe özgü kavram ve terimler hakkında tespit, değerlendirme ve çözümlemelere yer verilmiştir.
II. Bölüm'de yöredeki Alevi toplulukların tarihî geçmişi hakkında yazılı ve sözlü kaynaklar üzerinden tespit ve değerlendirmeler yapılmıştır. Bu bölümde, yöre tarihini konu edinen belge ve kaynakların yanı sıra, devlet arşivlerinden temin edilen Diyarbakır 16. yüzyıl tahrir defteri kayıtları ve saha çalışmalarında şahsî arşivlerden elde ettiğimiz şecerenâme, icâzetnâme ve erkân defteri gibi belgeler sözlü tarih ile karşılaştırmalı olarak incelenmiş ve bu doğrultuda değerlendirmelere yer verilmiştir.
II. Bölüm'de yöredeki Alevi ocakları tarafından gerçekleştirilen ritüeller konu edilmiştir. Yörede icra edilen cem ritüelleri ve diğeri inanç merkezli ritüeller üç ana başlık altında sınıflandırılarak haklarında ayrıntılı olarak bilgi verilmiştir.
Çalışmamızın III. Bölümü'nde yöredeki Alevi ocaklarına mensup topluluklar arasında icra edilen cem ritüelleri halk bilimi kuram ve yöntemleri çerçevesinde yapı bakımından çözümlenerek yapısal birimlerine ayrılmış ve formüle edilmiştir. Bu yapısal incelemenin ardından, cem ritüelleri içerisinde yer alan hizmetlerden işlevsel özellikleri ve bunların değişimi hakkında tespit ve değerlendirmeler yapılmıştır.
Çalışmamızın Sonuç kısmında ise yapılan tespit, değerlendirme ve incelemeler neticesinde elde edilen bulgu, öneri ve tartışmalara yer verilmiştir. Sonuç kısmının ardından, Kaynakça, Kaynak Kişi Dizini ve Ekler kısmı ile çalışma tamamlanmıştır.
Anahtar Kelimeler: Alevi, Diyarbakır, Ocak, Cem, Ritüel.

Abstract:
The information about subject, scope, aim and method of the study is given in the introduction part of our study titled, "Alevi Ocaks in the Diyarbakir Region: History, Belief and Tradition".
The 1st chapter includes search for a solution to classification problem within Alevi belief system, with historical references, and determinations, evaluations and solutions concerning concepts and terms specific to Alevism.
The 2nd chapter contains determinations and evaluations on the historical past of Alevi communities on the basis of written and oral sources. In this chapter, along with documents and sources about the history of the province, documents such as "secername", "icazetname" ve "erkan" record, which were obtained from personal archives during field works, and Diyarbakir cadastral record books from 16th century, obtained from state archives, are analyzed comparatively with oral history and their evaluations are given accordingly.
The subject of the 3rd chapter are rituals performed by Alevi "ocaks" in the province. This chapter gives detailed information on "cem" rituals and other belief based rituals performed in the province by classifying them under three main headings.
In the 4th chapter, "cem" rituals, performed among communities which are connected to Alevi "ocaks" in the province, are divided to structural units with structural analysis within the scope of folklore theories and methods. Functional characteristics of institutionalized services and changes of these characteristics are given after this structural analysis.
As for the conclusion part, it includes findings, suggestions and discussions obtained as a result of determinations, evaluations and analyses done in the study. After the conclusion part, the study is finalized with Bibliography, Index of Sources and Appendix.
Key words: Alevi, Diyarbakir, "ocak", "cem", ritual.