Anı ve hatıralarda çocukluğun izini sürmek: Çocuk ve çocukluk (1875-1975)
Tracing childhood in memories: Children and childhood (1875-1975)
Yazar: NERİMAN BEYZA KORU
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA GÜNDÜZ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Anılar = Memories ; Hatıra = Recollection ; Hatırat = Memoirs ; Sosyal tarih = Social history ; Çocuklar = Children ; Çocukluk dönemi = Childhood ; Çocukluk yaşantıları = Childhood experiences

Özet:
Belli bir yaşam devrini, biyolojik evreyi veya yaş grubunu ifade eden çocukluk, yalnızca
gelişimsel bir olgu değil aynı zamanda sosyal bir tarihe sahip olan çok boyutlu bir kavramı ifade
etmektedir. Bu gerçeklikten hareketle çocukluk çalışmaları; çocukluk deneyimlerini tarihsel ve
çağdaş boyutta, disiplinler arası bir perspektifle ele alır ve çocukluğun toplumsal boyutuna
yönelik açıklamalarda bulunur. Çocukluğun tarihsel boyutunun araştırılması ve açıklanması,
tarihte çocuklar kendi yaşantıları ve deneyimlerine yönelik yeterince eser bırakamadığı için zor
görünmektedir. Bu hususta; bireylerin kişisel tarihlerini kaleme aldıkları anı ve hatıratlar,
çocukluğun tarihsel boyutunu araştırmanın bir yolu olarak düşünülmektedir. Bu çalışmada;
çocukluğu 1875-1975 yılları arasında geçmiş kişilerin kaleme aldıkları anı ve hatıratlardaki
çocukluk yaşantıları incelenmiş ve bu yaşantılar mevcut çocukluk teorileri ekseninde
değerlendirilmiştir. Çalışma kapsamında toplumda siyasi, sosyal ve kültürel alanda öne çıkmış
yazarlar tarafından kaleme alınmış elli bir anı ve hatırat metni, bir nitel araştırma deseni olan
doküman analizi yöntemi kullanılarak incelenmiştir. Bu kapsamda; yazarların perspektifinden
anı ve hatıratlar, çocuklukta aile yaşantıları, çocuğun eğitimi, toplumun parçası olarak çocuk,
çocuk yaşamında yetişkinler, gündelik yaşantılar, çocuk oyunları, sanat, eğlence ve okuma
faaliyetleri, çocukluğun coğrafyası ve gelenekler ve çocuk olmak üzere on ana başlık elde
edilmiştir. Çalışma sonucunda ise çocukluk yaşantılarının; son dönem Osmanlı ve Türkiye
Cumhuriyeti'nin modernleşme serüveni ile paralel bir ilişki içerisinde olduğu, devletin bu
bağlamda ideolojik misyon taşıyan bir çocukluk anlayışı geliştirdiği, bu ideolojik misyonu ise
eğitim başta olmak üzere çeşitli aygıtlar üzerinden topluma kanalize etmek üzere çabaladığı
görülmüştür. Anı ve hatıratlar, literatürde de söz konusu olan bu çabaların çocuk yaşantılarına
yansıma biçimlerini ortaya çıkarmayı desteklemiştir. Metinlerde yer alan toplumsal ilişkilerden
yola çıkılarak toplumda çocuğun nasıl konumlandırıldığına dair çıkarımlar elde edilmiştir.

Abstract:
Childhood, which expresses a certain period of life, a biological stage or an age group, is not
only a developmental phenomenon but also a multidimensional concept that has a social history.
From this point of view, childhood studies; examine childhood experiences from a historical
and contemporary perspective, taking an interdisciplinary approach and explains the social
dimension of childhood. Researching and explaining the historical dimension of childhood may
seem difficult, as children in history were not able to leave enough evidence of their own
experiences. In this respect, personal memoirs wrritten by individuals are considered as a way
to research the historical dimension of childhood. In this study, the childhood experiences in
the memories of people whose childhood was between 1875-1975 were examined and these
experiences were evaluated in the axis of current childhood theories. 51 memoirs written by
prominent authors in political, social and cultural fields are examined using document analysis
method, which is a qualitative research design. Obtained topics in this context are as follows:
Memories from perspective of the authors, family life in childhood, the education of the child,
the child as a part of the society, adults in the child's life and child's daily life, kids games, arts,
entertainment and reading activities, geography of childhood, traditions and children. The study
found that childhood experiences have a parallel relationship with the modernization process
of the late Ottoman Empire and the Republic of Turkey, and that the state developed an
ideological conception of childhood in this context, trying to channel this ideological mission
to society through various devices, especially education. Memoirs support revealing the ways
in which these efforts, also discussed in literature, reflect on childhood experiences. This study
infers how children were positioned in society by analyzing the social relationship present in
the texts.