Toplumsal bellek ve kitlesel yasın medyada temsili: Soma maden faciası örneği
Representation  of  collective memory and mass mourning in the media: The case of Soma mine disaster
Yazar: GÖNÜL MORSÜNBÜL
Danışman: DOÇ. DR. GÖKÇEN BAŞARAN İNCE
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Gazetecilik Ana Bilim Dalı / Gazetecilik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Gazetecilik = Journalism ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Manisa-Soma = Manisa-Soma ; Medya = Media ; Medya sektörü = Media sector ; Siyasi temsil = Political representation ; Sosyal temsiller = Social representations ; Toplumsal bellek = Social memory ; Yas = Mourning ; Yas tutma = Bereavement ; Ölüm = Death

Özet:
Bellek inşası, toplumların geçmiş ile bugün arasında bağ kurmasını sağlaması açısından önemlidir. Birbirinden farklı görüşlere ve ekonomik güce sahip olan bireylerin geçmişe dair kurdukları ya da öğrendikleri bellekler, farklı bilgiler etrafında inşa edilmektedir. Bu doğrultuda kitle iletişim araçlarının toplum üzerinde önemli bir etkisi vardır. Medya, toplumsal belleği inşa ederken çoğu zaman, belli çerçeveler doğrultusunda anlamlar/ söylemler inşa ederek hafızayı biçimlendirmektedir. Bu söylemlerin inşasında ideolojiler, ihtiyaç ve menfaatler medya kuruluşlarının yayın politikalarını belirlemektedir. Bu nedenle farklı ideolojilere, ihtiyaç ve çıkarlara sahip yayın kuruluşlarının söylemleri de çeşitlilik göstermektedir. Kolektif belleğin inşasında ölümün ve ölü bedeninin etkisi önemlidir. Kitlesel ölümler ardında tutulamayan yas, izin verilmeyen ritüel, travmalara ve melankoliye neden olmaktadır. Yaşanan ölümler ardında yasın tutulup tutulmadığı, kamusal alanda kabul görüp görülmediği gazete haberleri aracılığıyla analiz edilebilmektedir. Dolayısıyla toplumsal bellek ve kitlesel yas incelenirken, medya kuruluşlarının olayı nasıl temsil ettikleri/ haberleştirdiklerinin analizi önemli veriler sunmaktadır.
Bu çalışmada Türkiye'de yaşanan en büyük iş cinayetlerinden biri olan Soma Maden Faciası örnekleminden yola çıkarak, toplumsal bellek ve kitlesel yasın medyada nasıl temsil edildiği, tema analizi tekniğiyle incelenmiştir. Farklı ideolojilere sahip medya kuruluşlarından olan Cumhuriyet, Hürriyet ve Sabah gazetelerinin bir hafta boyunca Soma Maden Faciası hakkında hangi söylemler doğrultusunda haberler ürettikleri, sosyal grupların toplumsal belleklerini nasıl biçimlendirdiklerinin analizi çalışmanın amacını ve gereğini oluşturmaktadır. Yapılan analizler doğrultusunda gazetelerin, ideolojik yönelim gözetmeksizin, Soma Maden Faciası'nı kamusal bir yas olarak tanıdıkları, bununla birlikte faciaya dair söylemlerin çeşitlilik gösterdiği görülmektedir.

Anahtar Kelimeler: Toplumsal Bellek, Kitlesel Yas, Ölüm, Medya, Soma Maden Faciası, Tema Analizi

Abstract:
Memory construction is important to enable communities to connect with the past and the present. The memories they have established or learned about the past are built around different information about individuals with different opinions and economic power. In this respect, mass media have a significant impact on society. The media often shape memory by building meanings / discourses in the framework of certain themes when building social memory. In the construction of these discourses, ideologies, needs and interests determine the broadcasting/ publishing policies of media organizations. For this reason, the discourses of media organizations with different ideologies, needs and interests also vary. The effect of death and the dead body is important in the construction of collective memory. The mourning that cannot be kept behind the mass deaths causes unacceptable ritual, trauma and melancholia. It is possible to analyze through news items newspaper reports whether the mourning has been followed and whether it is accepted in the public sphere or not. Therefore, analyzing collective memory and mass mourning and how media organizations represent / communicate the event provides important data.
This research examines the role of media in the construction of collective memory and mass mourning by utilizing theme analysis within the case study of  Soma Mine Disaster which has been registered as the biggest industrial "accident"/mass killing in the history of Turkey. The analysis of how Cumhuriyet, Hürriyet and Sabah newspapers with differing ideologies, produced discourse related to Soma Disaster one week after the event and how social groups shaped their collective memories in the aftermath constitute the purpose of this research. According to the data, it is seen that the newspapers, regardless of ideological orientation, have recognized the Soma Mine Disorder as a public mourning, and the discourses on the disaster are varied.

Key Words:  Collective Memory, Mass Mourning, Death, Media, Soma Mine Disaster, Theme Analysis.