İ.K.Ç.Ü Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesinde görev yapan asistan hekimlerin tıbbi atık bilgi-tutum düzeyinin değerlendirilmesi
The evaluation of the medical waste knowledge-attitude level of assistant doctors working at İ.K.Ç.Ü Atatürk Education and Research Hospital
Yazar: YILMAZ SOLAK
Danışman: DOÇ. DR. BERNA ERDOĞMUŞ MERGEN
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / İzmir Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Bilgi = Knowledge ; Doktorlar = Physicians ; Tutumlar = Attitudes ; Tıbbi atık = Medical waste ; İntörnlük ve asistanlık = Internship and residency

Özet:
Giriş ve Amaç: Dünya nüfusunun hızlı artışı, bu nüfusun kullandığı kaynakların hızla tükenmesinin yanında birçok olumsuzluğu da meydana getirmektedir. Bu olumsuzluklarından birisi de tüketimlerin sonucunda ortaya çıkan atıklardır. Nüfus artışıyla birlikte sağlık hizmeti veren kurum ve kuruluşların sayıları da artmış; kişilerin sağlık hizmetlerine ulaşımı kolaylaşmıştır. Bu artışın sonucu olarak sağlık hizmeti sunumu sırasında oluşan tıbbi atık miktarları da artış göstermektedir. Tıbbi atıkların uygun şekilde ortamdan uzaklaştırılması, saklanması ve imhasını sağlayacak yaklaşım ve teknolojilerin geliştirilmesi önem kazanmaktadır. Sağlık kurumlarında atıkların ayrıştırılması, tıbbi atıkların kontrolü ve zararsız hale getirilmesi için iyi bir atık yönetiminin planlanması kaçınılmazdır. Sağlık sektöründe çalışacak kişilere bu konuda farkındalığı ve bilgi düzeyini arttırmak için düzenli eğitimin öğrencilikten itibaren verilmesi önemlidir. Çalışma, İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde 1 Haziran 2020 – 1 Aralık 2020 arasında görev yapmakta olan asistan hekimlerin, tıbbi atık yönetimi konusundaki bilgi-tutum düzeylerinin karşılaştırılması, çalışma bulgularına göre asistan eğitimine yönelik projeler geliştirilmesine katkıda bulunmak amacıyla yapılmıştır.
Gereç ve Yöntem: Çalışma, tanımlayıcı ve kesitsel tipte olup İ.K.Ç.Ü Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde 1 Haziran 2020 – 1 Aralık 2020 tarihleri arasında yapılmıştır. Çalışmanın evrenini, İ.K.Ç.Ü Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesinde 1 Haziran 2020 – 1 Aralık 2020 tarihleri arasında görev yapmakta olan asistan hekimler oluşturmaktadır. Evrenin hedef kitlesi, hastanede çalışan 396 asistan hekimdir. Hedef kitlenin tamamına ulaşılması amaçlandı. Çalışmaya dahil olma kriterlerini karşılayan asistan hekimlerden 200 (hedef kitlenin %50.5'i) asistan hekim çalışmaya katılmayı kabul etti ve çalışma grubunu oluşturdu. Literatür taranarak araştırmacılarla oluşturulan sosyodemografik veri anketi ve tıbbi atık bilgi düzeyi değerlendirmek amacıyla Hasçuhadar ve arkadaşlarının 2006 yılında yaptıkları 'Ankara Atatürk eğitim araştırma hastanesi personelinin  tıbbi atık konusunda bilgi düzeyi' çalışmasında kullandıkları anket esas alınarak ve revize edilerek kullanılmıştır.
       Veriler bilgisayar ortamında IBM SPSS (Statistical Packet for The Social Science) 26.0 istatistik paket formunda değerlendirildi. Verilerin dağılım özelliği Kolmogorov Smirnov testi ile değerlendirildi, normal dağılım özelliği göstermeyen verilerin analizinde Ki–kare ve Kruskal Wallis testi, korelasyon analizinde Spearman Korelasyon Analizi kullanıldı. İstatiksel anlamlılık için p<0,05 değeri kabul edildi.
Bulgular: Çalışmayı oluşturan grubun %51'i (n:102) kadın, %49'u (n:98)  erkek asistan hekimdi. Asistan hekimlerin %67.5'i (n=135) dahili bilimlerden, %28'i (n=56) cerrahi bilimlerden ve %4.5'i (n=9) temel bilimlerdendi. Çalışmaya katılan asistan hekimlerin yaş ortalaması 28.16 ± 2.3 yıl olarak hesaplandı. Asistan hekimlerin %69'u (n=138) 27-30 yaş grubu arasında, %21.5'i (n=43) 23-26 yaş grubu arasında, %9.5'i (n=19) 30 yaş üstü yaş grubunda yer aldı. Katılımcıların asistan olarak çalıştıkları süre ortalama olarak 22.98± 15.181 ay olarak saptandı. Çalışmaya en fazla katılım gösteren anabilim dalı  aile hekimliği, en az katılım gösteren anabilim dalı üroloji oldu. Katılımcıların %22.5'i (n=45) aile hekimliği anabilim dalından, %1'i (n=2) üroloji anabilim dalından oldu.Katılımcıların %72'sinin (n=144) ailesinde sağlık çalışanı saptanmadı. Asistan hekimlerin %78.5'inin (n=157) il merkezindeki liselerden mezun olduğu saptandı. Çalışmaya katılan asistan hekimlerin %74.5'inin (n=149) 30 puan ve üzeri alan grupta yer aldığı belirlendi.
Çalışmaya katılan asistan hekimlerin %96'sının (n=192) günlük yaşamlarında tıbbi atıkların atılmasına dikkat ettikleri saptandı. Tıbbi atıkların atılmasına dikkat etme durumu ile toplam puan grupları arasında anlamla bir ilişki saptandı. Katılımcıların tıbbi atıkların atılması konusunda en fazla yaşadıkları sorunlar sırasıyla %39.5'i (n=79) işlerinin yoğunluğu, %24'ü (n=48) tıbbi atık poşetinin el altında olmaması olarak belirlendi. Tıbbi atıkların atılmasında yaşanan sorunlar ile toplam puan grupları arasında anlamlı bir farklılık bulunmuştur. 
Sonuç: Tıbbi atıkların yönetimi dünya genelinde kritik bir sorundur. Tüm atıkların enfekte atık olarak değerlendirilmesi maliyeti ve işgücü yitiğini artıracağından, atıkların üretildiği yerde ayrıştırılmasına özen gösterilmeli ve tüm sağlık ekibinin destek ve katılımı sağlanmalıdır. Asistan hekimler düzenli aralıklarla güncellenmiş tıbbi atık yönetimi ve kurallarıyla ilgili eğitilmelidir. Etkin bir tıbbi atık yönetimi ile atık miktarı ciddi boyutlarda azaltılabilir. Bu sayede hastane giderleri azaltılarak, insana ve çevreye verilebilecek potansiyel zarar en aza indirgenebilir. Hastanelerde etkin bir atık yönetimi planı hazırlanmalıdır. Eğitim programları periyodik olarak devam etmelidir.

Abstract:
Introduction and Aim: The rapid increase in the world population causes many negativities besides the rapid depletion of the resources used by this population. One of these negativities is the waste generated as a result of consumption. With the increase in population, the number of institutions and organizations providing health services has also increased; people's access to health services has become easier. As a result of this increase, the amount of medical waste generated during the provision of health services also increases. It is important to develop approaches and technologies that will ensure the proper removal, storage and disposal of medical wastes. For all these reasons, it is inevitable to plan a good waste management in order to separate wastes, control medical wastes and render them harmless in health institutions. It is important that regular training is given to those who will work in the health sector, especially in order to increase the awareness and knowledge level on this subject. The study was conducted in order to compare the knowledge-attitude levels of the assistant doctors working at İzmir Katip Çelebi University Atatürk Training and Research Hospital between 1 June 2020 and 1 December 2020, and to contribute to the development of projects for resident training according to the findings of the study.
Materials and Methods: The study is a descriptive and cross-sectional study. The study was carried out between 1 June 2020 and 1 December 2020 at İ.K.Ç.Ü Atatürk Training and Research Hospital. The universe of the study consists of assistant physicians working at İ.K.Ç.Ü Atatürk Training and Research Hospital between 1 June 2020 and 1 December 2020. The target population of the universe is 396 assistant physicians working in the hospital. It was aimed to reach the entire target audience. Among the resident physicians who met the inclusion criteria of the study, 200 (50.5% of the target population) agreed to participate in the study and formed the study group.The sociodemographic data questionnaire we created by researching the literature and the questionnaire used by Hasçuhadar et al. in the study of "Knowledge level of the personnel of Ankara Atatürk Training and Research Hospital on medical waste" conducted in 2006 were used as a basis and revised by us in order to evaluate the level of medical waste information.The data were evaluated in computer environment in the form of IBM SPSS (Statistical Packet for The Social Science) 26.0 statistical package. Spearman Correlation Analysis was preferred in the correlation analysis. Chi-square and Kruskal Wallis tests were used in the analysis of the data. A p value of <0.05 was accepted for statistical significance.
Results: Of the study group, 51% (n:102) were female and 49% (n:98) were male resident physicians. 67.5% (n=135) of the resident physicians were from internal medicine, 28% (n=56) from surgical sciences and 4.5% (n=9) from basic sciences. The mean age of the resident physicians participating in the study was calculated as 28.16 ± 2.3 years. 69% (n=138) of the resident physicians were between the 27-30 age group, 21.5% (n=43) were between the 23-26 age group, and 9.5% i (n=19) was in the age group over 30 years old. The mean time that the participants worked as assistants was found to be 22.98± 15.181 months. The department with the highest participation in the study was family medicine, and the department with the least participation was urology. 22.5% (n=45) of the participants were from the family medicine department, and 1% (n=2) were from the urology department.There was no health worker in the family of 72% (n=144) of the participants. It was determined that 78.5% (n=157) of the resident physicians graduated from high schools in the city center. It was determined that 74.5% (n=149) of the resident physicians participating in the study were in the group with a score of 30 and above.It was determined that 96% (n=192) of the resident physicians participating in the study paid attention to the disposal of medical wastes in their daily lives. A significant relationship was found between the state of paying attention to the disposal of medical wastes and the total score groups.The most common problems experienced by the participants regarding the disposal of medical wastes were determined as 39.5% (n=79) of the workload and 24% (n=48) of the medical waste bags not being at hand. A significant difference was found between the problems experienced in the disposal of medical wastes and the total score groups.
Conclusion: The management of medical wastes is a critical problem worldwide. It is important to separate the wastes at the place where they are produced, as the treatment of all wastes as infected waste will increase the cost and loss of workforce. For this, resident physicians should be trained on updated medical waste management and rules at regular intervals. With an effective medical waste management, the amount of waste can be significantly reduced. In this way, the hospital expenses can be reduced and the potential harm to people and the environment can be minimized. An effective waste management plan should be prepared in hospitals. Training programs should continue periodically. Care should be taken to properly segregate wastes at the place of production, and support and participation of the entire healthcare team should be ensured.