Maddi ve manevi varlığı koruma ve geliştirme hakkının feminist bir perspektiften yorumu
The right to protect and develop material and moral existence from a feminist perspective
Yazar: EKİN BALTAŞ
Danışman: DOÇ. DR. SEDA İREM ÇAKIRCA
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kadın Çalışmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Maddi ve manevi varlığı koruma ve geliştirme hakkı Anayasa'nın 17. maddesinde yer almaktadır. Yaşama hakkından sonra kişinin fiziksel ve ruhsal bütünlüğünü korumaya hizmet eden maddi ve manevi varlığı koruma ve geliştirme hakkı, insan onuru kavramını merkeze almaktadır. Bu bağlamda hakkın sınırlarını kesin bir biçimde belirlemek mümkün değildir. 
İnsanlık onuru yüzlerce yıllık geçmişe sahip bir kavram olup, insanın yalnızca insan olduğu için sahip olduğu hakların merkezinde yer alır. Bu bakımdan insan onurunu zedeleyen her muamele maddi ve manevi varlığın ihlal edilmesi anlamına gelir. İnsan onurunun kapsadığı alan, kişi dokunulmazlığından çok daha geniştir; maddi ve manevi varlık, insan onurunu zedeleyebilecek, insanın yalnızca insan olduğu için doğuştan sahip olduğu hakları kullanmasına engel teşkil edebilecek her türlü muameleden korunmasını garanti altına alan kavramsal bir çatı işlevi görmektedir. İnsan onuru kavramının yorumlanışı yüzyıllar içerisinde değişiklik göstermiştir; kavramla birlikte insana atfedilen değer ve insan hakları da günümüze dek  gelişmiştir. 
Bu çalışmada anayasal zeminde tanınan bu hakkın feminist bir perspektiften yorumlanması hedeflenmiştir. Bu perspektif ışığında yazılı hukuk kurallarının hayata geçirilmesi önündeki engeller incelenmiş, fiziksel ve ruhsal bütünlüğün korunmasına ilişkin bu hakkın kadınlar tarafından kullanım olanakları ve sınırlılıklarına değinilmiştir. Bu sınırlılıklar ele alınırken feminist metodoloji kullanılmış; yazılı hukukun, mahkeme kararlarının ve toplumsal cinsiyet eşitsizliğini besleyen faktörlerin kadınlar için anlamı araştırılmıştır.

Abstract:
The right to protect and develop material and moral existence is enshrined in Article 17 of the Constitution. After the right to life, this right serves to protect a person's physical and mental integrity and centers on the concept of human dignity. In this context, it is not possible to definitively determine the limits of the right.
Human dignity, a concept with a history spanning centuries, is at the core of the rights that humans possess simply because they are human. Therefore, any treatment that undermines human dignity relates to the realm of material and moral existence. The scope of human dignity encompasses a much broader perspective than personal inviolability; thus, material and moral existence function as a conceptual framework that guarantees protection against any treatment that could degrade human dignity or obstruct the exercise of inherent human rights.
The interpretation of the concept of human dignity has evolved over centuries, and along with it, the value attributed to humans and human rights have developed up to contemporary law. The concept of human dignity first appeared in the Universal Declaration of Human Rights and has since been included in national constitutions and international documents. The concept is stated in Article 17 of the Constitution of the Republic of Turkey as follows: "Everyone has the right to life and the right to protect and develop their material and moral existence."
This study aims to interpret this constitutional right from a feminist perspective. In light of this perspective, the obstacles to the implementation of the legal provisions were examined, and the possibilities and limitations of women utilizing this right to protect their physical and mental integrity were discussed. A feminist methodology was employed to address these limitations, exploring the meaning of the law, court decisions, and factors that perpetuate gender inequality for women.