Serbest bölgelerle ilgili Türkiye uygulamasının Avrupa Birliği'ne uyum açısından değerlendirilmesi
An Evaluation of free zones application in Turkey with the aspect of harmonisation to the European Union
Yazar: İBRAHİM ORGAN
Danışman: DOÇ. DR. NURETTİN BİLİCİ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2003
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Avrupa Birliği = European Union ; Avrupa Birliği = European Union ; Serbest bölgeler = Free zones ; Türkiye = Turkey ; Uyum = Adjustment ; Vergiler = Taxes

Özet:
11 ÖZET Serbest bölgeler, bir ülkenin siyasi sınırları içinde kalmakla birlikte, hukuki ve idari düzenlemelerin uygulanması bakımmdan gümrük bölgesi dışında sayılan alanlar olarak tanımlanabilir. Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin ekonomik kalkınmasında serbest bölgelerin önemli katkısı olmuştur. Bu bölgeler, yer aldıkları ülkeye yabancı sermaye ve teknoloji çekilmesinde oldukça etkili olmuşlardır. Hükümetler, ülkelerinde yer alan serbest bölgelere yerli ve özellikle yabancı yatırımcıları çekebilmek amacıyla birtakım teşvik ve ayrıcalıklar sağlamaktadırlar. Yerli ve yabancı yatırımcılara sağlanan bu teşvik ve ayrıcalıklar, hizmet ve ürün kalitesini artıran dolaylı teşvik mekanizmaları olabileceği gibi, vergisel ve vergisel olmayan teşvik mekanizmaları şeklinde de olabilmektedir. Türkiye'de, 1980 sonrası ihracata dayalı ekonomik büyüme modelinin tamamlayıcı bir aracı olarak yeni serbest bölgeler kurulmaya başlanmıştır. Serbest bölgelerde yatırım yapacak olan yerli ve yabancı firmalara vergisel kolaylıklar sağlanmıştır. Bu çalışmanın temel amacı, Türkiye ve özellikle AB 'ye üye ülkelerde yer alan serbest bölgelerdeki vergisel uygulamalar arasındaki farklıkların tespit edilmesi, müzakere sürecinde Türkiye'nin bu farklılıkları gidermesi için neler yapması gerektiğinin ortaya konulmasıdır. Çalışmada, AB 'ye üye ülkelerde yer alan serbest bölgelerdeki vergisel uygulamalar üzerinde durulmuştur. Daha sonra, AB üyesi ülkeler arasında vergisel uygulamalar açısından tam bir uyumun olup olmadığı tespit edilmeye çalışılmıştır. AB ile Türkiye arasında serbest bölgeler konusunda yürütülecek müzakere sürecine ışık tutması açısından AB 'ye aday ülke uygulamalarına da yer verilmiştir.Ill Çalışmanın Türkiye ile ilgili kısmında serbest bölgelere sağlanan kolaylıklar, vergi mevzuatı açısından irdelenmiştir. Ayrıca, bu bölümde serbest bölgelerde yer alan firmaların uygulamada karşılaştıkları sorunların tespitine yönelik anket çalışmasının sonuçlarına yer verilmiştir. Anket çalışmasında "Tabakalı Rastgele Örnekleme Yöntemi" kullanılmış ve Mersin, Ege, İstanbul Atatürk Hava Alam, İstanbul Deri ve Endüstri, Samsun ve Antalya serbest bölgelerinde yer alan 216 firmaya anket kapsammda çeşitli sorular sorulmuştur. Anketin değerlendirilmesinde SPSS programı kullanılmış, yardımcı unsurlar olarak grafiklerden yararlanılmıştır. Çalışmanın sonucunda, Türkiye ile AB serbest bölge modelinin birbirinden oldukça farklı olduğu tespit edilmiştir. Bu durum ise, serbest bölgeler konusunda Türkiye ile AB arasındaki müzakere sürecinin uzun ve çetin geçeceğini göstermektedir.

Abstract:
IV SUMMARY Free zones, included in a country's political borders, are defined as area which is treated as being outside the customs territory of the country for the purposes of legal and governmental regulations. Free zones have significantly contributed to economic development of developing and developed countries, and helping mother countries draw foreign capital and technology inside them. Therefore, governments provide a number of encouragements and privileges for home and foreign investors to get them to invest in their free zones. Those privileges and encouragements provided for these investors can be in anindirect form in encouragement to have manufacturers produce high quality products and services, or can be in the form of a tax and nontax privileges. Turkish Government started estabhshing free zones after 1980 to be a complementary part of export-based economic developlment model, and has provided tax privileges for home and international firms investing in her free zones. The purpose of this is to identify the differences in tax implications among Turkey's and Europen Union (EU) member's free zones, and to define what Turkey should do in removing those differences in negotation process. In the study, we explored the EU countries tax policies in their free zones, and tried to specify whether or not there is a common base for tax implications among EU members. Moreover, we also included candidate countries to EU to Light up the negatiations about free zones between Turkey and EU. Privileges, from the aspect of tax regulations, in free zones are investigated in our study's Turkey-related part. In this part, we mentioned about results our survey, i.e., the results of our field study, as to problems of the firms operating in free zones, i.e., as to problems firms faced in implementation in the free zones. In our field studywe emlpoyed "Phased Random Sampling Method" and operating asked various questions to 216 firms operating in free zones of Mersin, Ege, Istanbul Atatürk Airport, Istanbul Leather and Industry, Samsun and Antalya. We used SPSS program to comment about and evalauate the survey, and took advantage of graphics as a hekping tool for evaluation. Our study resulted in that the models of Turkey and EU free zones are significantly different from each other. That shows us that negotiation process between Turkey and EU about free zones will be though and take a long time.