Şirketler topluluğunda topluluk menfaati kavramı ve hâkimiyetin kullanılmasına olan etkisi
The concept of group interest in corporate group and its effect on the exercise of control
Yazar: SEZEN DİLEGE KAYI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA HALİL ÇONKAR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Anonim şirketler = Joint stock companies ; Grup şirketleri = Group companies ; Limited şirketler = Limited company ; Ticari şirketler = Commercial companies ; Türk ticaret hukuku = Turkish commercial law

Özet:
Şirketler topluluğu; kanunun öngördüğü araçlar vasıtasıyla birbirleriyle bağlılık ilişkisi içinde bulunan şirketlerin oluşturduğu, kendine özgü yapısı ve sorumluluk sistemi bulunan bir kişi topluluğudur. Her topluluk gibi şirketler topluluğunda da birçok çıkar grubu bir araya gelmekte ve bunların menfaatleri birbirleriyle çatışma içerisinde bulunabilmektedir. Şirketler topluluğu ilişkileri kapsamında bu menfaatlerden hangisinin öncelikli olarak korunacağı meselesi, şirketler topluluğu düzenlemelerinin özünü teşkil etmektedir. 

Türk Ticaret Kanunu'nun şirketler topluluğuna ilişkin hükümlerinde kısmi hâkimiyet ile tam hâkimiyet bakımından farklı hükümler tesis edilmesi; tam hâkimiyette topluluk menfaatinin merkeze alınması, buna karşılık kısmi hâkimiyette topluluk menfaatine atıf yapan bir hükmün olmaması bazı cevapsız soruları beraberinde getirmiştir. Türk Ticaret Kanunu'nun bu düzenlemesi karşısında; topluluk menfaatinin, tam hâkimiyet dışında hangi hallerde dikkate alınabileceği ve hukuka aykırılık ve sorumluluk sınırlarının belirlenmesinde nasıl bir ölçüt teşkil edebileceği hususlarının aydınlatılmaya ihtiyacı vardır. 

Biz de bu doğrultuda çalışmamızın ilk bölümünde öncelikle şirketler topluluğunun niteliğini ve hukuki yapısını; ikinci bölümde şirket menfaati kavramıyla da ilişkili olarak topluluk menfaati kavramının tanımını, özelliklerini, tarihsel gelişimini ve Fransız Temyiz Mahkemesi'nin 1985 tarihli Rozenblum kararı sonrası Avrupa Birliği hukukunda topluluk menfaatini merkeze alan düzenlemeleri inceledik. Üçüncü ve son bölümde ise topluluk menfaati kavramının, hâkimiyetin kullanılmasında bir ölçüt olması sebebiyle öncelikle hâkimiyetin görünüm şekillerini; daha sonra hâkim şirketin müdahalesinin hukuka uygunluğunun belirlenmesinde topluluk menfaati kavramının nasıl bir rol oynayabileceğini, en sonda ise topluluk menfaati kavramının, bağlı şirket yöneticilerinin sorumluluğunun belirlenmesinde nasıl bir kıstas oluşturabileceğini ele aldık. 

Türk Ticaret Kanunu'nun şirketler topluluğu hükümlerinin Alman konzern hukukundan esinlenilerek oluşturulması sebebiyle, çalışma boyunca Alman hukuku ile mukayeseli bir inceleme yapılmış; az sayıda olmalarına rağmen konuyla ilişkili yargı kararlarına yer verilmeye çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler: şirketler topluluğu, şirketler topluluğunda hâkim şirketin müdahalesi, şirketler topluluğunda menfaat çatışmaları, topluluk menfaati, Rozenblum ilkeleri.

Abstract:
A corporate group is a group of companies that are in a relationship of affiliation with each other through the instruments prescribed by law and it has its own unique structure and responsibility regime. As in other groups, there are different interests in the corporate group and these interests may conflict with each other. The issue of which of these interests will be primarily protected within the scope of corporate group relations, constitutes the essence of corporate group regulations.

In the articles of the Turkish Commercial Code regarding the corporate groups, different regimes have been established for basic control and full control. In full control, the interest of the group is centered; whereas in basic control, no reference is made to the interest of the group. Due to this regulation of the Turkish Commercial Code there is a need to clarify the issues in what cases the interest of the group is important outside of full control and what kind of criteria it may constitute in determining the unlawfulness and liability.

In this regard, in the first part of our study, we discussed the nature and legal structure of the corporate groups. In the second part, we examined the definition, characteristics and historical development of the concept of community interest in relation to the concept of company interest and also the regulations centering on the interest of the group in European Union law after the Rozenblum case of The Court of Cassation of France. In the third and last chapter, since the interest of the group is a criterion in the use of control, we first examined appearances of control; then we discussed what role the concept of group interest could play in determining the legality of the parent company's instructions and finally, how the concept of group interest could constitute a criterion in determining the liability of affiliated company managers.

Since the articles of the Turkish Commercial Code regarding the corporate groups were inspired by German konzern law, a comparative analysis with German law was made throughout the study; and also judicial decisions on the subject are included even though the judicial decision on this issue are rare.

Keywords: corporate groups, control in corporate groups, conflicts of interests in corporate groups, interest of the group, Rozenblum principles.