Köpürtücülerin bitümlü şeyl flotasyonuna etkisi ve Kupferschiefer (Polonya) bakır cevherine uygulanması
Effect of different types of frothers on flotation of bituminous shale and its application to copper ore from Kupferschiefer (Poland)
Yazar: BATUHAN BULUÇ
Danışman: DOÇ. DR. OKTAY ŞAHBAZ
Dumlupınar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Cevher Hazırlama Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Maden Mühendisliği ve Madencilik = Mining Engineering and Mining

Özet:
Sunulan bu tez çalışmasında Polonya'daki Kupferschiefer bakır yataklarından elde edilen numunenin içerisindeki karbon ihtiva eden bitümlü şeylin cevherden seçimli ayrımı amaçlanmıştır. Bu amaçla; iki aşamalı olarak mekanik flotasyon hücresiyle deneyler gerçekleştirilmiştir. 
İlk aşamada yapılan çalışmalarda; dört farklı tipte (alifatik alkol, polipropilen glikol, polipropilen glikol alkil eter, polietilen glikol alkil eter) 12 adet köpürtücü kullanılmıştır. Bu çalışma sonuçlarına göre; en yüksek verim değeri eter köpürtücüler kullanılarak elde edilmiştir. En yüksek verim değeri %66.32 ile polipropilen glikol alkil eter köpürtücüsü kullanılarak elde edilirken, alifatik alkollerin yüzdürme verim değerleri %20'lerde kalmıştır. 
İkinci aşamada gerçekleştirilen çalışmalarda ise, polipropilen glikol eter bir köpürtücü olan AF65 kullanılarak mekanik hücrede zenginleştirme deneyleri yapılmıştır. 23 faktöriyel deney tasarımı da kullanılarak gerçekleştirilen ve toplayıcı, köpürtücü ve öğütme süresinin parametre olarak seçildiği çalışma sonuçlarına göre; yüzen üründeki karbon kazanma verimini istatistiksel anlamda önemli derecede etkileyen parametreler toplayıcı ve köpürtücü olarak belirlenmiştir. Buna karşın öğütme süresinin verim üzerindeki etkisinin önemsiz olduğu tespit edilmiştir. Diğer taraftan yüzen üründeki karbon oranı üzerinde önemli etkiye sahip parametre öğütme süresi dolayısıyla tane boyutu olarak tespit edilmiştir.
Bu çalışmadan elde edilen nihai sonuçlarına göre; eter tipi köpürtücülerin bakır cevherindeki karbonlu bitümlü şeyllerin uzaklaştırılması amacıyla kullanılabileceği tespit edilmiştir. Buna karşın mekanik hücrede seçimli bir bitümlü şeyl ayrımı gerçekleştirilememiş fakat mevcut şartlarda en iyi verim ve karbon oranları için parametrelerin en uygun değerleri tespit edilebilmiştir. Böylece seçimli flotasyon için uygun bir aletle yapılacak çalışmalar için önemli bulgular elde edilmiştir. 

Anahtar Kelimeler: Bakır Cevheri, Flotasyon, Köpürtücüler.

Abstract:
The aim of the presented study is the beneficiation of bituminous shale including carbon in the sample from Kupferschiefer Cooper deposit in Poland. Two-stages of experiments with mechanical flotation cell have been carried out for this purpose.
In the first stage, 12 frothers with four different types such as alyphatic alcohols, poly (propylene glycols), poly (propylene glycol) alkyl ethers and poly(ethylene glycol) alkyl ethers have been used. According to results the most efficient value has been gained by using the propilen glycol frothers. Although the most efficient value (%66.32) has been obtained by using the poly (propylene glycol) alkyl ether frother, flotation efficiency values of alyphatic alcohols are low (20%).
In the second stage, beneficiation experiments have been carried out in mechanical cell with AF65, which is a poly (propylene glycols) ethers frother. According to the results designed by 23 factorial experimental design, it has been determined that parameters affecting the carbon efficiency of floated product are collector and frother ones. However, grinding time as grain size having a significant effect on the rate of carbon in floated product has been detected.
According to the final results of this thesis, it has been determined that poly glycols ether type frothers may be used for the purpose of removing bituminous shale in copper ore. However, high selectivity for flotation study in mechanical cell had not been reached, but optimum level of the parameters were determined for the possible best results.

Keywords: Copper Ore, Flotation, Frothers.