Hukuksal ve tarihsel açıdan 1961 Anayasası'nda sosyal devlet ilkesinin analizi
Analysis of the social state principle in the 1961 Constitution from a legal and historical perspective
Yazar: EREN AKARÇAY
Danışman: DOÇ. DR. BİLAL TUNÇ
Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Cumhuriyet Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hukuk = Law ; Siyasal Bilimler = Political Science ; Tarih = History
Dizin: Anayasa 1961 = Constitution 1961 ; Anayasa = Constitution ; Ekonomik haklar = Economic rights ; Sosyal devlet = Social state ; Sosyal haklar = Social rights ; Temel haklar = Fundamental rights ; Temel özgürlükler = Fundamental freedoms

Özet:
1961 Anayasası, Türk hukuk tarihinde kabul edilen dördüncü anayasa olma özelliğine sahiptir. 27 Mayıs Askerî Darbesi'nin bir sonucu olarak hazırlanan bu anayasa, içerdiği hükümler itibariyle "ilklerin anayasası" olarak nitelendirilmiştir. Zira adı geçen anayasanın yürürlüğe girmesiyle beraber birçok kurum ve kuruluş ilk defa anayasal bir statü kazanmış, ilk kez "Parlâmenter Hükûmet Sistemi" ve buna bağlı olarak "Kuvvetler Ayrılığı Teorisi" gerçek anlamda uygulanmaya başlanmış ve bunun sonucunda Türkiye'de yeni bir siyasal yapı ortaya çıkmıştır. Bununla birlikte bahsi geçen anayasa, özgürlükçü-çoğulcu bir anlayışla oluşturulduğundan ve temel hak ve hürriyetlere geniş bir yer verdiğinden Türk demokrasi kültürünün gelişmesine de önemli bir katkı sağlamıştır. 
1961 Anayasası'nın özgürlükçü bir karaktere sahip olması, Türkiye'deki sosyal hayatı da önemli ölçüde etkilemiştir. Bu kapsamda Türk hukuk tarihinde ilk defa 1961 Anayasası içeriğinde, devletin bir niteliği olarak "sosyal devlet ilkesi" düzenlenmiştir. Bu ilkenin anayasada yer almasıyla hukuksal açıdan devlete, sosyal ve ekonomik hayattaki değişiklikleri sağlama ödevi verilerek onun sosyal olma yönündeki temel iradesinin güçlendirilmesi amaçlanmış ve böylelikle bireylerin insan onuruna yaraşır asgari bir yaşam seviyesine sahip olabilmelerinin de önü açılmıştır.
Sosyal devlet ilkesi, sosyal adalet ve toplumsal barışı sağlamak amacıyla devletin sosyal ve ekonomik yaşama aktif biçimde müdahalesini meşru ve zorunlu gören hukukî ve iktisadî işlevlere sahip bir devlet anlayışı olarak tanımlanmaktadır. Bu ilkenin iktisadî yönü devletin kişilere yönelik sosyal hayatta gereken ekonomik önlemleri alması iken; hukukî işlevi ise devletin bireylere sosyal ve ekonomik hakları sağlamasıdır. Adı geçen hakların da hukuksal açıdan önem kazanmasıyla beraber bahsi geçen ilkenin etkinliği artmaktadır. Bu nedenle söz konusu haklar, sosyal devlet ilkesinin ayrılmaz bir parçasıdır. Dolayısıyla bu hakların, ancak anayasa adı verilen toplum sözleşmelerinde düzenlenerek güvence altına alınması sonucunda sosyal devlet ilkesinin hukukî yönü ortaya çıkmaktadır. 
Yukarıda belirtilen açıklamalar kapsamında bu çalışmada, sosyal devlet ilkesini anayasal anlamda ilk kez vurgulayan 1961 Anayasası'nda adı geçen ilkenin ne şekilde yer aldığı hususunun hukuksal ve tarihsel açıdan ayrıntılı bir biçimde incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda, sosyal devlet ilkesi ve bu ilkenin hukukî işlevini teşkil eden sosyal ve ekonomik haklar; 1961 Anayasası'yla bu anayasa öncesindeki Türk anayasa ve anayasal belgelerin içeriğine göre ele alınmıştır. Bu verilerin ortaya konulabilmesi için Türk anayasa hukuku, anayasa tarihi ve 1961 Anayasası'yla söz konusu ilke ve haklar hakkında yazılan kitaplar, makaleler ve lisansüstü çalışmalar incelenmiş, ayrıca ansiklopedi ve bildiri metinleriyle süreli yayınlardan istifade edilmiştir. Son olarak bu çalışma, nitel bir çalışma olup; burada doküman analizi tekniği kullanılarak hazırlanmıştır.

Abstract:
The 1961 Constitution is the fourth constitution adopted in the history of Turkish law. This constitution, which was prepared as a result of the May 27 Military Coup, has been described as the "constitution of firsts" in terms of the provisions it contains. With the enactment of the aforementioned constitution, many institutions and organizations gained a constitutional status for the first time, the "Parliamentary Government System" and accordingly the "Separation of Powers Theory" began to be implemented in real terms, and as a result, a new political structure emerged in Turkey. Since the aforementioned constitution was created with a libertarian-pluralist understanding and gives a wide place to fundamental rights and freedoms, it has also made an important contribution to the development of Turkish democratic culture.
The 1961 Constitution's libertarian character had a significant impact on social life in Turkey. In this context, for the first time in the history of Turkish law, the 1961 Constitution regulated the "principle of social state" as an attribute of the state. With the inclusion of this principle in the constitution, it is aimed to strengthen the basic will of the state to be social by giving the state the duty to provide changes in social and economic life. Thus, the way has been paved for individuals to have a minimum level of life worthy of human dignity.
The social state principle is defined as a state understanding with legal and economic functions that sees the active intervention of the state in social and economic life as legitimate and necessary in order to ensure social justice and social peace. While the economic aspect of this principle is that the state takes the necessary economic measures for individuals in social life, its legal function is that the state provides social and economic rights to individuals. With the mentioned rights also gaining importance from a legal point of view, the effectiveness of this principle increases. For this reason, these rights are an integral part of the social state principle. Therefore, the legal aspect of the social state principle emerges as a result of securing these rights only by arranging them in social contracts called the constitution.
This study aims to examine in detail, from a legal and historical perspective, how this principle is included in the 1961 Constitution, which emphasizes the principle of social state for the first time in constitutional terms. For this purpose, the principle of social state and social and economic rights, which constitute the legal function of this principle, were analyzed according to the content of the 1961 Constitution and the Turkish constitutions and constitutional documents prior to this Constitution. In order to reveal these data, books, articles and postgraduate studies on Turkish constitutional law, constitutional history, the 1961 Constitution and the principles and rights in question were examined. In addition, encyclopedias, papers and periodicals were used. Finally, this study is a qualitative study; here, it was prepared using the document analysis technique.