Yeni proleterleşme teorilerinin çalışma ilişkileri açısından analizi: Türkiye- İspanya karşılaştırması
The analysis of new proletarianization theories in the context of labor relations: A comparison between Türkiye and Spain
Yazar: ÇAĞRI KÜÇÜKKUŞ
Danışman: PROF. DR. ZEKİ PARLAK
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı / Çalışma Ekonomisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations

Özet:
20. yüzyılın son çeyreğinden itibaren, teknolojik gelişmelerin hız kazanması, küreselleşme
sürecine girilmesi, iktisadi olarak neo-liberal politikaların benimsemesi, üretimin
küreselleşerek sanayi üretiminin gelişmiş ülkelerden gelişmekte olan ülkelere kayması ve
ulusal ekonomilerde gerçekleşen sektörel dönüşüm nedeniyle hizmet üretiminin ağırlık
kazanması gibi değişimlere bağlı olarak işin doğasında ve çalışma ilişkilerinin niteliğinde
önemli dönüşümler yaşanmaya başlamıştır. Ulusal ve küresel emek piyasalarında standart ve
güvenceli istihdam zayıflayıp standart olmayan, güvencesiz istihdam biçimleri yaygınlaşmaya
başlamıştır. İşin doğasında ve çalışma ilişkilerinde ortaya çıkan bu dönüşümün toplumsal sınıf
yapılarını da etkilediğini iddia eden kimi akademik çevreler klasik sınıf kuramlarının mevcut
durumu açıklamakta yetersiz olduğunu iddia ederek yeni sınıf analizleri ortaya koymaya
başlamışlardır. Bu tez çalışmasında, sanayi toplumunun yerini sanayi ötesi yeni bir toplum
modeline bıraktığını ve bu toplumsal değişmeye bağlı olarak sınıf yapılarının da önemli ölçüde
değiştiğini iddia eden yeni sınıf analizlerinden Guy Standing'in ortaya koyduğu "Prekarya" ele
alınacaktır. Standing, analizinin merkezine emek piyasalarında çeşitli boyutlarıyla ortaya çıkan
güvence/güvencesizlik kavramlarını yerleştirmekte ve buradan yola çıkarak geleneksel işçi
sınıfının yerini "Prekarya" olarak tanımladığı yeni bir sınıfsal yapıya bıraktığını iddia
etmektedir. Analizin ortaya koyduğu prekaryanın yeni bir sınıfsal oluşum olduğu iddiası
akademik çevrelerde yoğun bir biçimde tartışılmakla beraber bu analize yöneltilen temel
eleştiriler geleneksel işçi sınıfının varlığını sürdürdüğü ve prekaryanın yeni bir sınıf olarak
tanımlanamayacağı şeklindedir. Bu tez çalışmasında ise Standing'in ortaya koyduğu analizin
yeni bir sınıf oluşumunun tespit edilebilmesi açısından yeterli olmadığı ve ayrıca prekaryanın
hacmi göz önünde bulundurulduğunda yeni bir sınıf oluşumundan bahsedebilmek için henüz
çok erken olduğu değerlendirilmektedir. Bununla birlikte yine bu tez çalışmasında prekarya
analizinin ve prekaryalaşma kavramının mevcut işçi sınıfının özellikle belli kesimlerinin karşı
karşıya olduğu ve güvencesizlikle karakterize olan bir sınıf durumunu yansıtması açısından
anlamlı bulunduğu ifade edilebilir. Bu doğrultuda prekaryalaşmayı işçi sınıfının bir durumu
olarak merkezine alan bu çalışmayla güvencesizliğin işçi sınıfı üzerindeki etkilerinin izi
sürülmüş ve cinsiyet, yaş gibi demografik özelliklerin, göç hareketlerinin, eğitim hayatı, sahip
olunan vasıf düzeyi gibi beşerî sermayenin ve en önemlisi çalışma biçimlerinin güvencesizlikle
ilişkileri Türkiye ve İspanya'da yapılan bir alan araştırmasıyla ortaya konulmaya çalışılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Prekarya, İşçi Sınıfı, Güvencesizlik, Türk Emek Piyasaları, İspanyol Emek
Piyasaları

Abstract:
Since the last quarter of the 20th century, significant transformations in the nature of work and in the nature of labor relations have begun to take place due to changes such as the acceleration of technological developments; the process of globalization; the implementation of neo-liberal policies in the economy; the globalization of production with the shift of industrial production from developed to developing countries; and the emergence of a sectoral transformation in national economic structures in which service production began to gain weight. Both in the national and global labor markets, standard and secure employment has weakened, and non-standard, precarious forms of employment have become widespread. Claiming that this transformation in the nature of work and labor relations has also impacted social class structures, some academics have begun to propose new class analyses, arguing that classical class theories are insufficient to explain the current situation. In this thesis, Guy Standing's "precariat", one of the new class analyses which claims that the industrial society has been replaced by a new post-industrial society and as a result of this social change, class structures have also changed significantly, will be discussed. Standing puts the concepts of security/insecurity, emerging in various dimensions in labor markets at the center of his analysis and claims that the traditional working class has been replaced by a new class structure, which he defines as the precariat. While the claim that the precariat is a new class formation is intensely debated by academics, the main criticism directed to this analysis is that the traditional working class continues to exist and the precariat cannot be defined as a new class. This thesis argues that Standing's analysis is not sufficient to demonstrate a new class formation and that it is too early to talk about a new class formation given the size of the precariat. However, it can also be stated that the analysis of the precariat and the concept of precariatization in this thesis is meaningful in terms of reflecting a class situation characterized by precarity, which is faced by certain segments of the current working class. Thus, this study, which focuses on precariatization as a condition of the working class, traces the effects of precarity on the working class and tries to reveal the relations between demographic characteristics such as gender, age; migration movements; human capital such as education, level of qualifications and most importantly, employment forms and precarity through a field research that took place in Turkey and Spain.
Keywords: Precariat, Working Class, Insecurity, Turkish Labor Markets, Spanish Labor Markets