II. Dünya Savaşı'nda Türk-İngiliz ticari ilişkileri
Anglo-Turkish commercial relations in the Second World War
Yazar: HANDE BALIM
Danışman: DOÇ. DR. ABDURRAHMAN BOZKURT
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Tarih = History
Dizin: Dünya Savaşı II = World War II ; Propaganda = Propaganda ; Takas = Barter ; Ticari ilişkiler = Trade relations ; Türk-İngiliz ilişkileri = Turkish English relations ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası ticaret = International trade ; İhracat = Export ; İngiltere = England ; İthalat = Import

Özet:
1929 Dünya Ekonomik Krizinden sonra uluslararası ticarette meydana gelen değişimler, İkinci Dünya Savaşı'nda yaşanacak gelişmeleri anlayabilmek açısından oldukça önemli olmuştur. 1930'lar itibariyle değişmeye başlayan güç dengeleri, ticari hayata da etki etmiştir. Bu dönemde uluslararası ticari işlemler genellikle, takas usulü sistemine göre yapılmaktaydı. 
Türk-İngiliz ticari ilişkilerinin 1930'lu yılların son çeyreğinde gelişmeye başladığı gözlenmektedir. İki savaş arası dönemde Türk ekonomisinde Almanya'nın etkisinin fazla olması, Türk-İngiliz ticari ilişkilerinin seyrini de değiştirmiştir. İngiliz Hükümeti'nin Almanya ile rekabeti Türkiye ile olan hem siyasi hem de ticari ilişkilerini doğrudan etkilemiştir. İkinci Dünya Savaşı'nın başlamasıyla birlikte Türkiye'nin hâkimiyet sahası, Müttefik ve Mihver blokunun yarış alanı haline gelmişti. Her iki grubun, Türkiye'yi yanına çekme girişimleri ekonomik alanda da etkisini göstermişti. Tarafsız bir ülke olarak Türkiye, Almanya ile ilişkilerini kesene kadar, hem Müttefik hem de Mihver blokuyla ticari ilişkilerine devam etmiştir. Türkiye'nin ihraç ettiği ürünler arasında ağırlıklı olarak tarım ürünleri bulunmaktaydı. İthal ettiği ürün grubunda ise her nevi işlenmiş maddeler yer almaktaydı. Türk-İngiliz ticari ilişkileri 1939-1945 yılları arası, iki hükümetin de yetkililerinin arzu ettiği düzeyde gelişme gösterememiştir. İngiliz Hükümeti'nin Türkiye'de kurmayı amaçladığı ekonomik nüfuz sahası, tüm girişimlere rağmen yaratılamamıştı. Bu çalışma ile Türk-İngiliz ticari ilişkilerinin savaş boyunca geçirdiği aşamalar ele alınacaktır. Çalışmada arşiv belgeleri, Türk-İngiliz parlamento tutanakları, dergiler, dönemin basını ve birçok eserlerden yararlanılmış olup; elde edilen veriler karşılaştırma yapılarak Türk-İngiliz ticari ilişkileri hakkındaki detaylara ulaşılmaya çalışılmıştır. 

Anahtar Kelimeler: İkinci Dünya Savaşı, Türk-İngiliz Ticari İlişkileri, İhracat, İthalat, Takas Sistemi, Propaganda Faaliyetleri.

Abstract:
The changes that occurred in the international trade after the Great Depression of 1929 have been quite important to be able to understand the developments that would happen until the Second World War. The balance of power that started to change by the 1930s also affected commercial life. In this period, international commercial transactions were generally carried out in accordance with the clearing system.
It is our observation that Anglo-Turkish commercial relations started to improve in the last quarter of the 1930s. The massive influence Germany had over the economy of Turkey in the interwar period changed the course of Anglo-Turkish commercial relations. The rivalry British government had against Germany directly affected both political and commercial relations. With the outbreak of the World War II, attaining dominance over the economy of Turkey became a matter of rivalry between the Allied and Axis powers. The attempts of both alliances to recruit Turkey for their side had an influence on the field of economy as well. As a neutral country, Turkey maintained its commercial relations with both the Allies and the Axis until breaking off its relations with Germany. Most of Turkey's export consisted of agricultural products and among its imports were processed goods of all kinds. Anglo-Turkish commercial relations didn't improve at a scale desired by the officials of both countries between the years of 1939 and 1945. The economic sphere influence British government aimed to establish in Turkey could not be created despite all attempts. This study discusses the stages that Anglo-Turkish commercial relations went through during the war. Archival documents, Turkish and British parliamentary minutes, journals, the press of the period and several other works were used as resources and by comparing the data obtained, an insight into the Anglo-Turkish commercial relations of the time was attempted. 
Keywords: Second World War, Anglo-Turkish commercial relations, export, import, clearing system, propaganda effort.