Türk kamu yönetiminde iç kontrol sistemi ve uygulama süreci
Internal control system and implementation process in the Turkish public administration
Yazar: NURTAÇ ARSLAN
Danışman: PROF. DR. UĞUR ÖMÜRGÖNÜLŞEN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Kamu Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Kamu yönetimi = Public administration ; Kanunlar 5018 sayılı = Laws 5018 numbered ; Türk kamu yönetimi = Turkish public administration ; İç denetim sistemi = Internal control system ; İç denetim ve iç kontrol = Internal control and internal audit

Özet:
Türkiye'de 2003 tarih ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile gerçekleştirilen kamu mali yönetimi reformunun en önemli unsurlarından birisi kamu kurumlarında oluşturulması öngörülen iç kontrol sistemleridir. Kanunun kabul edilmesinin ardından yapılan ikincil ve üçüncül düzey mevzuat düzenlemeleri ile iç kontrol uygulamaları konusunda mevzuat altyapısı oluşturulmuş ve 2007 yılı sonu itibariyle uygulama başlamıştır. Türk kamu yönetiminde iç kontrol sisteminin uygulama sürecini ele alan bu çalışma ile iç kontrol konusunda yapılan düzenlemelerin kamu kurum ve kuruluşlarınca ne düzeyde benimsendiğini ve uygulandığını, süreçte hangi zorluklar ve sorunlarla karşılaşıldığını, iç kontrol sistemi reformunun hedefleri ile uygulama sonuçlarının ne ölçüde örtüştüğünü değerlendirmek ve bazı önerilerle sürece katkı sağlamak amaçlanmaktadır. Tezde ilk olarak, dünyada kamu mali yönetimi anlayışında yaşanan değişim, iç kontrolün tanımı, nitelikleri, önemi, işlevleri ve sınırları ile dünyadaki iç kontrol modelleri ele alınarak iç kontrole ilişkin kavramsal çerçeve ortaya konulmuştur. Tezin ikinci bölümünde, Türk kamu mali yönetim ve kontrol sisteminde reform yapılmasını gerektiren nedenler, Türkiye'deki iç kontrol sistemine yönelik yapılan düzenlemeler, kamu yönetiminde iç kontrol sistemi uygulamaları ile uygulamayı değerlendiren ulusal ve uluslararası raporlar ve kamu yönetiminde iç kontrol uygulamaları konusunda ulusal alanda yapılan akademik çalışmalar ele alınmıştır. Tez kapsamında yapılan alan araştırmasında, Türkiye'de iç kontrol sisteminin yasalaşması sürecinde rol alan, iç kontrol sistemini uygulayan, izleyen ve denetleyen farklı aktörlerden 50 kişi ile görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Araştırma sonucunda elde edilen bulgular, literatür taraması, denetim ve ilerleme raporları, konuyla ilgili birincil, ikincil ve üçüncül düzey düzenlemeler gibi ikincil kaynaklar da göz önünde bulundurularak değerlendirilmiştir. Son olarak, araştırma bulguları doğrultusunda belirlenen sorunların çözümüne yönelik öneriler ortaya konulmuştur. Alan araştırması sonucunda; öngörülen hedeflere henüz ulaşılamadığı, kamu yönetiminde iç kontrol sistemi ile beklenen düzeyde bir değişimin sağlanamadığı, yapısal ve uygulamadan kaynaklanan sorunların olduğu anlaşılmıştır. İç kontrol sisteminin başarıya ulaşmasını olumsuz etkileyen eksikliklerin ve sorunların giderilmesi için Türkiye'ye özgü, daha etkin ve iyi işleyen, aynı zamanda uluslararası standartlarla da uyumlu bir model oluşturulması gerekmektedir. 

Anahtar Sözcükler
İç Kontrol Sistemi, 5018 Sayılı Kanun, Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Sistemi, Kamu Yönetimi

Abstract:
One of the most important elements of the public financial management reform carried out in Turkey with the Public Financial Management and Control Law No. 5018 dated 2003 is the internal control systems envisaged to be established in public institutions. After the adoption of the law, the legislative infrastructure on internal control practices was created with the secondary and tertiary levels legislative regulations and implementation started as of the end of 2007. With this thesis, which addresses the implementation process of the internal control system in Turkish public administration, it is aimed to evaluate the extent to which the regulations on internal control are adopted and implemented by public institutions and organizations, what difficulties and problems are encountered in the process, to what extent the objectives of the internal control system reform and the results of implementation overlap, and to contribute to the process with some suggestions. In the thesis, firstly, the conceptual framework of internal control was laid out addressing the change in the understanding of public financial management in the world, the definition, characteristics, importance, functions and limits of internal control, as well as the models of internal control in the world. In the second part of the Thesis, the reasons for reforming the Turkish public financial management and control system, the regulations made for the internal control system in Turkey, the internal control system practices in public administration and the national and international reports evaluating their implementations, and the academic studies conducted in the national field on internal control practices in public administration. studies were addressed. In the field research conducted within the scope of the Thesis, interviews were conducted with 50 people from different actors who played a role in the enactment process of the internal control system in Turkey and implemented, monitored and audited the internal control system. The findings obtained as a result of the research were also evaluated by considering secondary sources such as literature review, audit and progress reports, primary, secondary and tertiary regulations on the subject. Finally, recommendations for the solution of the problems determined in line with the research findings were put forward. As a result of the field research; It has been understood that the foreseen targets have not been reached yet, the expected level of change in public administration has not been achieved with the internal control system, and that there are structural and implementation problems. In order to eliminate the deficiencies and problems that negatively affect the success of the internal control system, it is necessary to create a model specific to Turkey, more effective and well-functioning, and also compatible with international standards.

Key words: Internal Control System, Law No. 5018, Public Financial Management and Control System, Public Administration