Ulusal kimliği tiyatro ile kurmak: Türk tiyatrosunun kimlik inşasındaki işlevi
National identity in theatre: The function of the Turkish theatre in the formation of a national identity
Yazar: MİSKET ELİF TÜFEKÇİ
Danışman: DOÇ. DR. BELİZ GÜÇBİLMEZ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tiyatro Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts ; Sosyoloji = Sociology ; Türk İnkılap Tarihi = History of Turkish Revolution
Dizin: Kimlik = Identity ; Kimlik oluşumu = Identity construction ; Milli kimlik = National identity ; Tiyatro = Theatre ; Türk tiyatrosu = Turkish theatre

Özet:
Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş yılları, aynı zamanda ulusal kimliğin inşa edilmeye çalışıldığı yıllardır. Amaç, Osmanlı İmparatorluğu'nun çok kimlikli mirasını dışlayarak yerine Türk ulusal kimliği yaratmaktır. Cumhuriyet ideolojisi, kuruluşundan itibaren bu amaç doğrultusunda kültür ve sanatı araç olarak kullanır. Kültür ve sanat politikaları; modernleşme projesini, Kemalist ideolojiyi ve Cumhuriyet değerlerini yerleştirmek üzerine kuruludur. Bu dönemde yazılan tiyatro oyunları da kurucu kadronun anılan hedefleri doğrultusunda araçsallaştırılır. Oyunlar, Cumhuriyet'in yerleştirmek istediği düşünce ve değerlerin ileticisi olarak var edilir. Bu oyunların oyun kişileri de, verilmek istenen mesajı sahneden seyir yerine taşımakla görevli bir askı olarak var edilmişlerdir. Bireysel öykülerinden ya da seçimlerinden söz etmek mümkün değildir. Kendilerini değil ulusun değerlerini temsil ederler. Bu bağlamda kaçınılmaz olarak ulusal alegori kavramıyla okunmaya uygun metinler olarak var olurlar.Türk ulusal kimliği inşasında Ziya Gökalp'in mefkûre fikri önemli yer tutar. Gökalp düşüncesi, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş ideolojisine olduğu kadar tiyatro oyunlarına da etki etmiştir. Gökalp düşüncesinin etkisi, oyun kişilerinin yaratılmasında da kolaylıkla görülebilir. Öte yandan oyunlarda ve oyun kişilerinde, Cumhuriyet'in milliyetçilikle koparamadığı bağın ve Türk modernleşmesinin ulusallık ve modernizm arasındaki gerilimde var olmasının izleri de rahatlıkla sürülebilir.

Abstract:
The founding years of the Republic of Turkey, are at the same time the era when the national identity is being tried to be established. The aim is to eliminate the heritage of the Ottoman Empire which contains many identities and in lieu of it create the Turkish national identity. The ideology of the Republic, from the beginning of its establishment, uses the culture and arts as a tool for this purpose. The culture and art policies are based on instituting the modernization project on the Kemalist Ideology and the values of the Republic. The theatrical texts written during this era are also instrumentalized in compliance with the mentioned objectives of the founding staff. The plays are formed as the messengers of the ideas and values which are aimed to be established in the society by the Republic. Accordingly, the characters in these plays are formed as hangers in charge of transmitting the message aimed to be given, from the stage to the audience. They do not have any individual stories or choices. They represent the values of the nation, not themselves. In this respect, they unavoidably become texts that are open to be read with allegory.Ziya Gökalp?s inception of ideology has a significant place in the establishment of the Turkish national identity. Gökalp?s conception has influenced the founding ideology as well as the theatrical texts. The impact of Gökalp?s conception can also be easily observed in the formation of the play characters. On the other hand the traces of; the connection which the Republic has never been able to cut with the nationalism and the fact that the Turkish modernization exists on the tension between the nationalism and modernism, can as well be tracked in the plays and the characters.