Bikâî'nin Nazmü'd-dürer adlı tefsirinde Kur'ân ilimleri
Qur'ānic sciences in al-Biqāʿī's tafsir named Nazm al-durar
Yazar: AHMET YAŞAR GÜNEŞ
Danışman: DOÇ. DR. ABDULLAH AYGÜN
Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion
Dizin: Münasebet = Interrelation ; Tefsir = Commentary ; Tefsir Usulü = Usul al-Tafsir ; Ulumu`l-Kur`an = Ulumu`l-Kur`an

Özet:
Kur'ân-ı Kerîm'in anlaşılmasına yardım eden Kur'ân ilimleri, müfessirin asla ihmal etmemesi gereken önemli bilgi kaynaklarıdır. Bir müfessir, bu ilimleri ne kadar çok biliyor ve tefsirinde bir o kadar kullanıyorsa, tefsiri daha da kıymetlenmekte ve ele aldığı meseleler daha fazla ilgi çekebilmektedir. Kur'ân ilimlerinin sayısı, mahiyeti, ulûmü'l-Kur'ân'ın tefsir usulü kapsamına dâhil edilip edilmemesi gibi konular tartışılmış olsa da Kur'ân ilimlerinin bilinmemesi durumunda çok vahim sonuçlar ortaya çıkacağı kesindir. 9. Asır müfessirlerinden olan Burhânüddîn İbrâhîm b. Ömer el-Bikâî'nin yazdığı Nazmü'd-dürer fi tenâsübi'l-âyât ve's-süver isimli tefsirinde -dağınık vaziyette olsa da- Kur'ân ilimlerinden istifade etmekte, yeri geldikçe faydalı açıklamalar yapmakta, ufuk açıcı görüşler serdetmektedir. Bikâî, yazdığı bu tefsiriyle şöhret bulmuş, özellikle münasebet konusunda kendisinden takdirle söz ettirmiş, Ehl-i kitaptan doğrudan nakilde bulunmasından dolayı da itirazlara maruz kalmıştır. Müfessir, bu bilgilendirmeleri yaparken diğer Kur'ân ilimlerini de ihmal etmemektedir. Bu çalışmada; Bikâî'nin tefsirinde Kur'ân ilimlerini nasıl işlediği, meselelere farklı bir bakış açısı getirip getirmediği üzerinde durulmaktadır. Nihâyetinde Nazmü'd-dürer tefsirinde dağınık olan Kur'ân ilimleri bir araya getirilerek, araştırmacıların Nazmü'd-dürer tefsirini Kur'ân ilimleri yönüyle de tanımalarına katkı sağlayabilmek, genel kabul gören Kur'ân ilimleri bilgileriyle kıyas yapma imkânı sunma amaçlanmaktadır

Abstract:
The sciences of the Qur'an, which aid in understanding the Holy Qur'an, are crucial sources of knowledge that no commentator should neglect. The more a commentator knows and utilizes these sciences in their interpretation, the more valuable their exegesis becomes, attracting greater attention to the issues they address. While there have been debates on the number, nature, and inclusion of the sciences of the Qur'an in the methodology of Qur'anic exegesis (Ulum al-Qur'an), it is certain that serious consequences would arise if these sciences were not known. Burhān al-Dīn Ibrāhīm b. ʻUmar al-Biqāʻī, a commentator from the 9th century (d. 885/1480), utilized the sciences of the Qur'an in his exegesis titled Nazm al-durar fī tanāsub al-āyāt wa-l-suwar, despite its scattered nature. He provided useful explanations and offered enlightening perspectives when necessary. Al-Biqāʻī gained fame through this commentary, particularly earning praise for his treatment of contextual relationships and facing objections due to his direct quoting from the People of the Book. In this study, we will focus on how al-Biqāʻī addressed the sciences of the Qur'an in his exegesis and whether he brought a unique perspective to the issues. In conclusion, the scattered discussions on the sciences of the Qur'an in the commentary Nazm al-durar are consolidated, aiming to contribute to researchers' understanding of Nazm al-durar from the perspective of Qur'anic sciences. The goal is to facilitate recognition of the commentary in terms of the sciences of the Qur'an and provide an opportunity for comparison with commonly accepted knowledge in the field of Qur'anic sciences.