Afazili ve sağlıklı bireylerde dil becerileri ile bilişsel beceriler arasındaki ilişkinin göz izleme tekniği kullanılarak incelenmesi
Association between language and cognitive skills in aphasia and health: An EYE-tracking study
Yazar: EMİNE BAHAR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ TALAT BULUT
İstanbul Medipol Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Dil ve Konuşma Terapistliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Afazi = Aphasia ; Bilişsel beceriler = Cognitive abilities ; Dil becerileri = Language skills ; Görsel öğrenme = Visual learning ; Göz izleme = Eye tracking ; Öğrenme yöntemleri = Learning methods

Özet:
Afazi, bireylerdeki çeşitli dil, konuşma ve iletişim becerilerinde sorunlara yol açan bir dil bozukluğudur. Afazinin yalnızca dil becerilerinde değil, bilişsel beceriler üzerinde de etkisi olduğu düşünülmektedir. Mevcut çalışmada istatistiki öğrenmenin dil becerileri üzerindeki etkisi ve afazi ile olası ilişkisinin araştırılması hedeflenmiştir. Ayrıca farklı bilişsel alanlardaki (işitsel ve görsel alanlar) istatistiki öğrenme becerisinin dil becerilerini farklı şekilde etkileyip etkilemediği araştırmanın alt amacıdır. Bu amaçla afazi grubu (n=16) ve yaş ile eğitim seviyesi açısından eşleştirilmiş sağlıklı kontrol grubundaki (n=29) bireylerden bilişsel beceriler (görsel ve işitsel istatistiki öğrenme, sözel olmayan zeka) ve dil becerilerine (morfosentaktik işlemlemeye ilişkin göz izleme çalışması, Afazi Dil Değerlendirme Testi) ilişkin ölçümler alınmıştır. Elde edilen veriler doğrusal karışık etki modelleri ve çoklu regresyon modelleri kullanılarak analiz edilmiştir. Göz izleme deneyinde morfosentaktik işlemlemeye ilişkin doğru resme bakış oranları ile istatistiki öğrenme becerileri arasında anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. Ancak iki grup arasında morfosentaktik işlemleme sürecinde farklılar olduğu bulunmuştur. Ayrıca ADD skorları ile istatistiki öğrenme skorları arasındaki ilişki incelediğinde okuma, konuşma akıcılığı ve dilbilgisi alt testlerinde görsel istatistiki öğrenmenin pozitif yönlü yordayıcı etkisi görülmüştür. Özellikle görsel istatistiki öğrenme becerisinin afazide dil becerileri ile ilişkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bulguların afazi değerlendirme ve terapi süreçlerini etkileyebilecek potansiyeli bulunmaktadır.

Abstract:
Aphasia is a language disorder that causes problems in various speech, language and communication skills. It is thought that aphasia has an effect not only on language skills but also on cognitive skills. In the current study, it was aimed to investigate the effect of statistical learning on language skills and its possible relationship with aphasia. In addition, the secondary aim of the research is to examine whether statistical learning skills in different cognitive domains (auditory and visual domains) affect language skills differently. For this purpose, cognitive (visual and auditory statistical learning, non-verbal intelligence) and language (eye-tracking study on morphosyntactic processing, Aphasia Language Assessment Test) assessments were obtained from individuals with aphasia (n=16) and age-matched healthy control group (n=29). The data were analyzed using linear mixed-effects models and multiple regression models. In the eye- tracking experiment, no significant association was found between gaze proportions to the target picture and statistical learning skills. However, differences were found between the two groups in terms of morphosyntactic processing dynamics. In addition, when the association between ADD scores and statistical learning scores was examined, a positive predictive effect of visual statistical learning was observed on the reading, speaking fluency and grammar subtests. In particular, it was concluded that visual statistical learning is related to language skills in aphasia. The findings have the potential to influence aphasia assessment and intervention.