Tasavvuf geleneğinin Osmanlı siyasî düşüncesinde tezâhürü
The reflection of sufic tradition in the Ottoman political thought
Yazar: ÖZKAN ÖZTÜRK
Danışman: PROF. DR. İSMAİL KARA
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Felsefe ve Din Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy ; Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Din-siyaset ilişkileri = Religious-politics relations ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Sarı Abdullah Efendi = Sarı Abdullah Efendi ; Siyaset felsefesi = Political philosophy ; Tasavvuf = Mystic ; Tasavvuf felsefesi = Philosophy of mysticism ; Vahdet-i vücud = Unity of existence ; İbn Arabi = İbn Arabi ; İslam felsefesi = Islamic philosophy ; İsmail Hakkı Bursevi = İsmail Hakkı Bursevi

Özet:
İbn Arabî düşüncesinin siyâsetle ilişkisi özellikle İsmail Hakkı Bursevî and Sarı
Abdullah Efendi olmak üzere Osmanlı sûfileri tarafından yeniden yorumlanmıştır.
Onlar siyaset alanında İbnü'l-Arabî'nin önemli takipçileri olmuşlardır. Varlık alanında,
içinde yaşanılan dünyanın dışında, akılla kavranılması mümkün olan siyâsî bir âlem
düzeni tasarlamışlardır. Bu düşünce temelde dört varlık mertebesi için geçerlidir. Bu
mertebelerin en üstü ilâhî isimler mertebesidir.
Bu mertebe diğer mertebeler için de belirleyicidir. Diğer mertebeler misâl, mülk
ve insân âlemleridir. Bütün âlemlerin yöneticisi kutub, mülk âleminin yöneticisi sultan
ve insânî âlemin yöneticisi ise insânî rûhtur. Bu çalışmada, varlık mertebeleri ve
bunların birbirleri ile olan siyâsî irtibatları incelenmiştir. İlâhî isimler teorisi ve vahdet-i
vücûd düşüncesinden hareket eden bu anlayışta insân-ı kâmil, imâmet, hilâfet,
kutbiyyet, saltanât, mülk, adâlet, salâh ve fesad gibi kavramların siyasî düşüncedeki
konumları belirtilmiştir. Bu çalışmada, sûfî düşünürlerin siyâsî fikirlerinde vahdet-i
vücûd hikmetinin nasıl özümsendiği ve bu geleneğin Osmanlı siyâsî düşüncesine
intikali "ilâhî isimler teorisi" ışığında incelenmiştir. Bu etki Osmanlı Devlet
hiyerarşisinde ve siyâsî uygulamalarda açıkça görülmektedir.



Anahtar Kelimeler: Siyâset Felsefesi, Osmanlı Siyâsî Düşüncesi, Bursevî, Sarı 
Abdullah Efendi, İbn Arabî, Vahdet-i Vücûd, Siyâset, 
Ricâlu'l-Gayb

Abstract:
The thought of Ibn al-Arabi and its relation with politics has been reviewed by
Ottoman Sufis, notably Ismail Hakki Bursevi and Sari Abdullah Efendi. They were
significant followers of Ibn al-Arabi in the field of politics. They designed an order of a
Political Universe, which is out of the present world but possible to fathom through
mind, within the compass of existence. This concept of theirs is essentially based on
four stages of existence. At the top of these, the stage of Divine Names stands. The
stage of Divine Names also designates the other stages of existence.
The other stages are universe of misal (non-material world), mulk (material
world/external world), insan (the world of human). The governor of all universe is kutb
(the perfect human being-the greatest master), the governor of material world/external
world is sultan and the governor of the human world is human spirit. In this study, the
stages of existence and their political engagements with each other has been probed. In
this mentality, abided by the theory of Divine Names and the comprehension of wahdat
al-wujud, the position of concepts such as insan-i kamil (perfect human being), imamet
(Imamate), hilafet (Caliphate), kutbiyyet, sultanate, mulk (external world), adalet
(Justice), salah (righteousness), fesad (unrighteousness) has been manifested. In this
study, it has been analysed that how the profundity of wahdat al-wujud is imbibed by
the sufi philosophers. And the way this precedent was transferred by heritage to the
Ottoman political thought under the guidance of Divine Names Theory. This impact is
obviously seen in the hierarchy of Ottoman State and political practices.



Keywords: Political Philosophy, Otoman Political Thought, 
Bursevî, Sarı Abdullah Efendi, Ibn al-Arabî, 
Wahdat al-Wujud, Politics, Ricâlu'l-Gayb