Dinî dergilerdeki manzumelerin muhteva incelemesi (1908-1928)
Content analysis of verses in religious journals (1908-1928)
Yazar: TUĞBA ÖZEN
Danışman: PROF. DR. MEHMET AKKUŞ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / Türk İslam Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Din = Religion ; Sanat Tarihi = Art History ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: 20. yüzyıl = 20. century ; Dergiler = Magazines ; Dilbilgisi = Grammar ; Dini edebiyat = Religious literature ; Dini edebiyat = Religious literature ; Edebiyat dergisi = Literature magazine ; Manzumeler = Poems ; Tasavvuf = Mystic ; İslamiyet = Islam ; Şiir = Poem

Özet:
Bu çalışma, 1908-1928 yıllarında yayınlanan dinî muhtevalı dergilerdeki manzumelerin tespitini ve muhteva tahlilini kapsamaktadır. Dinî dergilerden hareketle 20. yüzyıl başlarında, altı asırlık edebiyat geleneğinin izlerini sürmek, bu yılların yönelimlerini takip edebilmek çalışmanın amacıdır. Üç bölümden oluşan çalışmanın ilk bölümü, en çok örneğin yer aldığı dinî-tasavvufî muhtevalı şiirlere ayrılmıştır. Nazım türleri, İslâm medeniyeti, dinî günler-mekânlar-kıssalar, tasavvuf ve tarikatlar hakkında yazılan şiirler, birinci bölümde incelenmiştir. İkinci bölüm; padişahlar, II. Meşrutiyet dönemi, Mütareke ve Millî Mücadele dönemi, Cumhuriyet dönemi başlıklarından oluşmaktadır. İlgili başlıklar altında, II. Meşrutiyet yıllarından harf inkılâbına kadar geçen sürede, siyasî gelişmelerin manzumelere yansımasına değinilmiştir. Üçüncü bölümde ise sosyal ve kültürel hayat hakkındaki şiirler; devrin sosyal meseleleri, tahsil hayatı, edebî mülahazalar bakımından ele alınmıştır. Her üç bölümde, bilimsel kaynaklardan da istifade edilerek, tarihî hadiselerin dönemin dinî dergilerindeki manzumelere tesirleri gözlenmiştir. 
Dinî dergilere yönelik bu çalışma ile tespit edilen şiirlerde üç unsur ortaktır. Bunlardan ilki, divan şiiri geleneğinin 20. asırdaki devamıdır. İkincisi, Batılı görüşler karşısında İslâm dininin ve Osmanlı Devleti'nin müdafaasıdır. Üçüncüsü ise ümmetin ve milletin ahvâlinden haber verilmesidir. Tespit edilen bu üç unsur dinî tasavvufî muhtevadan siyasî gelişmelere, sosyal ve kültürel hayata kadar aksederek devrin dinî dergilerinde nazmedilmiştir.

Abstract:
This study covers the determination and content analysis of poems in religious content journals published in between 1908-1928. The aim of the study, based on religious magazines in the early 20th century, is to follow the traces of six centuries long literary tradition and to follow the trends of these years. The first part of the study, which consists of three chapters, is devoted to religious-Sufi poems which contain the most examples. Types of poetry, the poems written about the Islamic civilization, religious days-places-stories, Sufism and sects were examined in the first chapter. Second part consists of titles; the sultans, II. Constitutional period, Armistice and National Struggle period, Republican period. In the relevant headings, during the period from the II. Constitutional years to the alphabet reform, the reflection of the political developments on the poems was mentioned. In the third part, poems about social and cultural life are discussed in terms of; social issues of the period, education life and literary considerations. In all three sections, by benefiting from scientific sources, the effects of historical events on the poems in religious journals of the period were observed.
Three facts are common at the poems that are determined with this study about religious journals. The first of these is the continuation of the Divan poetry tradition in the 20th century. The second is the defense of Islam and the Ottoman Empire in the face of Western views. The third is informing about the situation of the ummah and the nation. These three facts are reflected to religious Sufi content, political developments and social and cultural life, and they have been composed as poetry in religious journals of the period.