Bireylerin sağlık algısı ve sağlık bilişlerinin sağlık arama davranışı ile ilişkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between health perception andhealth cognitions of individuals and health seeking behavior
Yazar: VELİ DÖNDER
Danışman: PROF. DR. VİLDAN MEVSİM
Dokuz Eylül Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç: Bu çalışmada sağlık arama davranışını etkileyebilecek sosyodemografik özelliklerin yanı sıra sağlık algısı ve sağlık bilişi ile ilişkisinin ortaya konması amaçlanmıştır.
Yöntem: Çalışmamız; DEÜ AHAD E-ASM evreninden 18-65 yaş arası 418 hastanın dahil edildiği kesitsel tanımlayıcı bir araştırmadır. Hastalar liste üzerinden basit rastgele örneklem yöntemi ile seçilerek telefonla aranıp çalışma hakkında bilgilendirilmiş ve ASM'ye davet edilmiştir. Katılımcılara araştırmacı tarafından yüz yüze görüşme yöntemi ile sosyodemografik bilgiler anketi, Sağlık Algısı Ölçeği, Sağlık Bilişleri Ölçeği ve Sağlık Arama Davranışı Ölçeği uygulanmıştır. İstatistiksel analizler için SPSS 24.0 paket programı kullanılmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde bağımsız gruplarda t testi, ANOVA testi ve korelasyon analizleri uygulanmıştır. Tüm analizlerde p<0,05 istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir.
Bulgular: Çalışmamıza katılan 418 kişinin %61,5'i (n=257) kadın %38,5'i (n=161) erkekti. Sağlık arama davranışı ölçeği ve alt boyut puanları ile medeni durum, yaş grupları, öğrenim durumu, çalışma durumu, kronik hastalık varlığı ve ailede kronik hastalık varlığı arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişkiler saptanmıştır (p<0,05). Sağlık algısı ölçeği ve alt boyut puanları ile cinsiyet, medeni durum, yaş grupları, öğrenim durumu, çalışma durumu, gelir düzeyi, kronik hastalık ve ailede kronik hastalık varlığı arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişkiler saptanmıştır(p<0,05). Sağlık bilişleri ölçeği ve alt boyut puanları ile yaş grupları, öğrenim durumu ve kronik hastalık varlığı arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişkiler saptanmıştır(p<0,05). Sağlık algısı ölçeği ve alt boyut puanları ile sağlık arama davranışı ve alt boyut puanları arasındaki korelasyona bakılmış ve sağlık algısı ve alt boyutları ile geleneksel sağlık arama arasında zayıf düzeyde negatif korelasyon var iken diğer sağlık arama alt boyutları ile zayıf düzeyde pozitif korelasyon olduğu görülmüştür. (sırasıyla p=0,00; r= -0,138 / p=0,00, r=0,209). 
Sonuç: Araştırmamız sonucunda sağlık algısının birçok faktörden etkilendiği ve bu sağlık algısının sağlık arama davranışı ile zayıf düzeyde pozitif korele olduğu görülmüştür. Bu bulgulardan yola çıkarak sağlık okuryazarlığını artırma ve bilinçlendirme çalışmalarına devam edilmelidir. Çalışanların ve kronik hastalığı olmayanların daha çok çevrimiçi sağlık arama davranışı göstermesi sebebiyle sağlık arama davranışını geliştirme stratejileri planlanırken bu sonuçlar göz önünde bulundurulabilir. Bireylerin yaşı arttıkça hastalıklara yönelik işlevsiz düşüncelerin arttığı görülmüştür. Bu nedenle yaşlı hastalarımıza hastalıkları ve tedaviyi anlatmak konusunda daha çok vakit ayrılabilir.

Abstract:
Aim: In this study, it was aimed to reveal the relationship between health perception and health cognition as well as sociodemographic characteristics that may affect health seeking behavior.
Method: Our study was a cross-sectional descriptive study in which 418 patients aged 18-65 years were included from the DEU AHAD E-ASM population. Patients were selected from the list by simple random sampling method, informed about the study by phone call and invited to the ASM. Sociodemographic information questionnaire, Health Perception Scale, Health Cognitions Scale and Health Seeking Behavior Scale were administered to the participants by the researcher using face-to-face interview method. SPSS 24.0 package program was used for statistical analysis. Independent samples t test, ANOVA test and correlation analysis were applied in the evaluation of the data. In all analyzes, p<0.05 was considered statistically significant.
Findings: Of the 418 participants, 61.5% (n=257) were female and 38.5% (n=161) were male. Statistically significant relationships were found between the health-seeking behavior scale and its subscale scores and marital status, age groups, educational status, employment status, presence of chronic disease and presence of chronic disease in the family (p<0.05). Statistically significant relationships were found between the health perception scale and its subscale scores and gender, marital status, age groups, educational status, employment status, income level, presence of chronic disease and presence of chronic disease in the family (p<0.05). Statistically significant relationships were found between health cognitions scale and sub-dimension scores and age groups, educational status, employment status, income level, chronic disease and presence of chronic disease in the family (p<0.05). The correlation between health perception scale and sub-dimension scores and health seeking behavior and sub-dimension scores was examined and it was observed that there was a weak negative correlation between health perception and sub-dimensions and traditional health seeking, while there was a weak positive correlation with other health seeking sub-dimensions (p=0.00; r= -0.138 / p=0.00, r=0.209, respectively).
Results: As a result of our research, it was seen that health perception is affected by many factors and this health perception is weakly positively correlated with health seeking behavior. Based on these findings, efforts to increase health literacy and raise awareness should continue. Since employees and those without chronic diseases show more online health seeking behavior, these results can be taken into consideration when planning strategies to improve health seeking behavior. It was observed that dysfunctional thoughts about diseases increased as the age of individuals increased. Therefore, more time can be allocated to explain diseases and treatment to our elderly patients.