Türk tarihinde terkenler
Terkens in Turkish history
Yazar: PINAR SERTKAYA
Danışman: YRD. DOÇ. DR. SEFER SOLMAZ
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Ortaçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Tarih = History
Dizin: Harezmşahlar = Khwarazmshah ; Karahanlılar = Karakhanids ; Melikşah Dönemi = Melikşah Period ; Nizamü`l-Mülk = Nizamül-Mulk ; Selçuklular = Seljuks ; Sultan Alaeddin Muhammed Şah = Sultan Alaeddin Muhammed Şah ; Sultan Sencer = Sultan Sanjar ; Terken Hatun = Terken Hatun ; Türk kadını = Turkish women

Özet:
Türk tarihinde terken, asil soylu olan ve siyasi evliliklere yönlendirilen hükümdarların hanımlarına veya annelerine verilen bir ünvandır. Bunlar hükümdar eşi veya annesi olmalarından dolayı devlet üzerinde her alanda etkili olmuşlardır. Özellikle terkenlerin geleceğe yönelik bir takım siyasî emellerinin olması onların aktif olarak siyasi hayata girmelerine neden olmuştur. Bu çalışmada kaynaklarda sınırlı bilgiler olan ancak Türk tarihinin bazı dönemlerine damgasını vurmuş terkenlerden, onların soyları, vasıfları, politikaları ve devlet içerisindeki faaliyetleri gün ışığına çıkarılmaya çalışılmıştır. Bunlardan; Büyük Selçuklu Sultanı Melikşah'ın hanımı Terken Hatun ve Harezmşah Alaüddin Muhammed'in validesi Terken Hatun en önemlileri olup yaptıkları siyasi evlilikler yoluyla mevcut güçlerini arttırmışlardır. Geleceğe yönelik siyasi emellerini gerçekleştirmek için devlet aleyhinde türlü ittifaklar kurmaktan ve taht kavgalarına sebep olmaktan çekinmemişlerdir. Son derece kendilerinden emin ve soğukkanlı hareket eden terkenlerin sahip oldukları maddi ve manevi güçleri, özellikle devlet içerisindeki geniş nüfuzları onların politikalarının şekillenmesine neden olmuştur. Bütün bunlara rağmen terkenlerin olumsuz tutumlarına karşı devletlerin hiçbir tedbir almadığı görülmektedir. Ayrıca Türk tarihinde bazı devletler için son derece büyük yararlılıklar gösteren terkenler de vardır. Oğuzların eline esir düşen Büyük Selçuklu Sultanı Sancar'ı yalnız bırakmayan hanımı Terken Hatun ve başa geçerek devleti yıkılmaktan kurtaran Kutlughan Hanedanı Kutbüddin Muhammed'in hanımı Terken Hatun bunlardan en önemlileridir.

Abstract:
In Turkish history, Terken who is noble and is the title of wifes and mothers of monarchs who were directed to political marriage. They were effective on all areas of state becouse of being monarch's wife and mother. Especially future political purposes of terkens caused them to enter actively in political life. In this study, with limited information resources, we tried to rake up terkens who made their mark on Turkish history, their descendants, qualifications, policies and activities within the state. Of these, the Sultan of Great Seljuk Meliksah's wife, Hatun Terken and mother of Harezmsah Alauddin Muhammad, Terken Hatun were the most important terkens and with political marriages, they increased their power. They didnt hesiate to make different kind of alliances against the state and to be the reason of the throne fights for achieving their political ambitions for the future. The material and spiritual powers, especially powerful influance of Lady Sultans who are extremely confident and capable of calm acting, caused to the shaping of government policies. Despite all these, there hasnt seen any measure of the states against to negative attitudes of terkens. Also in Turkish history there are terkens who gave great benefits to some states.When Great Seljuk Sultan was held captive by Oghuzes , his wife, Terken Hatun, didnt leave him alone and Kutlughan Dynastic Kutbüddin Muhammad's wife Terken Hatun saved the state by acceding, theese Terkens were the most important of them.