Garâibü'l-Kur'ân ve Regâibü'l-Furkân tefsirinde kırâat olgusu (Bakara örneği)
The case of recitation in the tafsir of Garâibü'l-Qur'an and Regâibü'l-Furkan (Baqara example)
Yazar: MEHMET ÇİÇEK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ RIFAT ABLAY
Dicle Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kur'ân-ı Kerîm Okuma ve Kırâat Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Bakara suresi = Bakara sura ; Garaibü'l-Kur'an = Garaibü'l-Kur'an ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Kıraat = Reading ; Reğaibu`l-Furkan = Reğaibu`l-Furkan ; Tefsir = Commentary ; İslamiyet = Islam

Özet:
Kur'ân hem telaffuz hem de mana itibariyle ilahî bir vahiydir. Hz. Cebraîl (a.s.) vasıtasıyla Peygamber Efendimize indiği günden itibaren ona inananların kalbinde ve hayatında dipdiri olarak varlığını bugüne kadar sürdürmüştür. Çünkü Kur'ân, fert, aile ve toplum huzurunun yol haritasını; ahiret hayatı için de ilahi rızayı ve sonsuz cennet yurdunun anahtarını müjdelemektedir. Bu sebeple Kur'ân'ın "anlaşılma/tefsir" yönü her zaman önemsenmiş ve gayretler bu gayeye yönlendirilmiştir. Tefsir çalışmalarında kırâat, adeta zemin konumunda olup tefsir için yardımcı ilim dalları arasında önemli bir yeri işgal etmektedir. Bu sebepledir ki tarih boyunca müfessirler Kur'ân'ı anlamada ve yorumlamada kırâatlerden istifade etmişlerdir. Bu gayretli çalışmalardan birisi de tez konusu olarak seçtiğimiz Nizâmüddîn en-Nîsâbûrî'nin Garâibü'l-Kur'ân ve Regâibü'l-Furkân adlı tefsiridir. 
Çalışmamız giriş, üç bölüm ve sonuç kısımlarından oluşmaktadır. Giriş bölümünde araştırmanın konusu, önemi, metodu ve kapsamı ele alınmıştır. Konuyu derinlemesine analiz etmek için bu eserden önce ve sonra yazılan tefsirler incelenip, elde edilen bilgiler mukayeseli bir şekilde değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Birinci bölümde Nizâmüddîn en-Nîsâbûrî'nin hayatı ve ilmî kişiliği hakkında bazı bilgiler sunulmuştur. Tezimizin asıl gayesi diyebileceğimiz Garâibü'l-Kur'ân ve Regâibü'l-Furkân tefsirinin tanıtımı için tefsirin içerik ve metod analizine bu bölümde yer verilmiştir. İkinci bölümde ise Nîsâbûrî'nin kırâatleri ele alma metodunu anlama gayesiyle kırâat kavramı, ortaya çıkışı, tedvin döneminden Nîsâbûrî'ye kadar olan gelişim süreci kronolojik olarak ele alınmıştır. Konumuzu temellendirme adına kırâatin kaynağı kabul edilen "Ahrufüs-Seb'a" ve Nîsâbûrî'nin de kırâatleri işlerken göz önünde bulundurduğu "Kırâat-ı aşere" konularına da yine bu bölümde değinilmiştir. Üçüncü bölümde ise; Tefsir-Kırâat ilişkisi, Nîsâbûrî tefsiri bağlamında ele alınmıştır. Konu, Garâibü'l-Kur'ân tefsiri Bakara sûresinde geçen kırâat farklılıkları ile sınırlı tutulmuştur. Bu sûrede geçen mânaya etki eden ve etmeyen kırâat farklılıkları, Nîsâbûrî öncesi ve sonrası âlimlerin görüşleriyle mukayeseli bir şekilde ele alınmıştır. Sonuçta da Nîsâbûrî tefsirinin içerik ve metot açısından konumu ve Nîsâbûrî'nin kırâatlere yaklaşımı hususunda varılan netice değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Kur'ân, Kırâat, Tefsir, Garâibü'l-Kur'ân, Ahrufü's-Seb'a

Abstract:
The Qur'an is a divine revelation in terms of both pronunciation and meaning. From the day Qur'an was revealed to the Prophet Muhammad through Cebrail (a.s.), Qur'an has continued to survive in the hearts and lives of those who believe in. Since the Qur'an provides the roadmap of tranquility to individual, family and community; It also heralding of divine consent and the key to the eternal paradise for the hereafter. So , the "understanding/tafsir" aspect of the Qur'an has always been given importance and efforts have been directed towards this goal. In tafsir studies, Qira'a is almost the base and taking important place among the auxiliary branches of science for tafsir. Because of that reason, throughout history, commentators have benefited from Qira'a in understanding and interpreting the Qur'an. One of these diligent studies is Nizâmüddin en-Nîsâbûrî's tafsir named Garâibü'l-Kur'an and Regâibü'l-Furkan, which we chose as the subject of the thesis.
Our study consists of introduction, three chapters and conclusion. the subject, importance, method and scope of the research are discussed In the introduction, In order to analyze the subject in depth, the tafsirs written before and after this work were examined and the information obtained was evaluated in a comparative way. In the first chapter, some information about the life and scientific personality of Nizamuddin en-Nîsâbûrî is presented. The main goal of our thesis intended to give content and method analysis of the tafsir by Garâibü'l-Kur'an and Regâibü'l-Furkan tafsir, is given in this section for the introduction. In the second part, in order to understand Nîsâbûrî's method of dealing with qira'a, the concept of qira'a, its emergence, and the development stages from the tedvin period to Nîsâbûrî are discussed chronologically. In order to justify our subject, the subjects of "Ahrufüs-Seb'a", which is accepted as the source of qira'a, and "Kırâat-ı aşere", which Nîsâbûrî also considers while handling qira'as, are also mentioned in this section. In the third part; The relationship between Tafsir and Qiraat has been discussed in the context of Nîsâbûrî tafsir. The subject is limited to the differences in qira'a at the tafsir of Garaibü'l-Qur'an, Surah Baqara. The differences in qira'a that affect or do not affect the meaning in this Surah Bakara are discussed in a comparative way with the views of Ulama before and after Nisaburi.
As a result, the position of Nîsâbûrî's tafsir in terms of content and method and the conclusion reached on Nîsâbûrî's approach to qira'a have been evaluated.

Keywords: Qur'an, Qira'a, Tafsir, Garâibü'l-Qur'an, Ahrufu's-Seb'a