Farklı disiplinlerde özel yetenekli öğrencilerin uzamsal görselleştirme yetenekleri üzerine
On the spatial visualization abilities of gifted students in different disciplines
Yazar: ZÜBEYDE DİLEK ÇETİN
Danışman: DOÇ. DR. NAZAN SEZEN YÜKSEL
Hacettepe Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Matematik Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilim ve sanat merkezleri = Science and arts centers ; Lise öğrencileri = High schools students ; Uzamsal görselleştirme = Spatial visualization ; Uzamsal yetenek = Spatial ability ; Özel yetenekliler eğitimi = Gifted education ; Üstün yetenekli çocuklar = Gifted children

Özet:
Uzamsal yeteneğin bileşenlerinden biri olan uzamsal görselleştirme, gerçek hayatın içinde
yansımalarını görebileceğimiz disiplinler arası bir konu alanıdır. Matematik ile ilişkisine daha
çok vurgu yapılsa da eğitimden mimarlığa, tıptan mühendisliğe, birçok alanda gösterilen
başarıda uzamsal görselleştirmenin rolü büyüktür. Bu bağlamda araştırmanın bir amacı,
farklı disiplinlerde özel başarı gösteren ve eğitim-öğretimlerine devam eden özel yetenekli
öğrencilerin uzamsal görselleştirme problemlerinin çözümünde kullandıkları stratejilerin
belirlenmesidir. Araştırmanın bir diğer amacı, öğrencilerin tanı aldıkları disiplinlere göre bu
stratejilerin benzerlik ve farklılık gösterdiği durumları belirlemek ve bu durumların
nedenlerini araştırmaktır. Öğrencilerin uzamsal görselleştirme yeteneklerini belirlemek için
Purdue Uzamsal Görselleştirme Testi bölümlerinden "oluşturma" ve "bakış" bölümlerindeki
sorular kullanılmıştır. Çalışma grubu, Ankara ilinde Bilim ve Sanat Merkezlerinde (BİLSEM)
eğitim-öğretimlerine devam eden ve farklı disiplinlerde özel yetenek tanısı almış lise
öğrencilerinden oluşmaktadır. Araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması
deseninde tasarlanmış olup, verilerin analizinde içerik analizinden yararlanılmıştır.
Araştırmanın bulguları doğrultusunda farklı disiplinlerde özel yetenek tanısı almış
öğrencilerin uzamsal görselleştirme sorularında kullandıkları çözüm stratejilerine göre
kategoriler oluşturulmuştur. Sonuç olarak oluşturma bölümündeki sorulara ait 10, bakış
bölümündeki sorulara ait 10 çözüm kategorisi ortaya çıkarılmıştır. Öğrencilerin kullandığı
bu çözüm stratejilerinin, özel yetenek alanlarına göre farklılık gösterip göstermediğine ilişkin
bazı sonuçlara ulaşılmıştır; sayısal ve sözel bölümdeki öğrencilerin kullandığı stratejilerde
branş bazında benzerlikler görülürken, sanat bölümündeki öğrencilerin kullandığı
stratejilerde branşlara özgü farklılıklar gözlenmiştir. Ayrıca ileride yapılacak çalışmalara
yönelik araştırmacılara öneriler sunulmuştur

Abstract:
Spatial visualization, one of the components of spatial ability, is an interdisciplinary subject
area where we can observe its reflections in real-life contexts. While its relationship with
mathematics is often emphasized, spatial visualization plays a significant role in various
fields, ranging from education and architecture to medicine and engineering. In this context,
one aim of the research is to determine the strategies employed by academically
successful, talented students from different disciplines who continue their education and
training, in solving spatial visualization problems. Another objective is to identify similarities
and differences in these strategies based on the students' diagnosed disciplines and
investigate the reasons behind such variations. To assess students' spatial visualization
abilities, questions from the "construction" and "rotation" sections of the Purdue Spatial
Visualization Test have been utilized. The study group consists of high school students
diagnosed with exceptional abilities in different disciplines who attend Science and Art
Centers (BİLSEM) in Ankara. The research is designed as a qualitative study employing a
case study design, and content analysis is utilized for data analysis. Based on the findings
of the research, categories have been formed according to the solution strategies employed
by students in spatial visualization questions across different disciplines. As a result, 10
solution categories have been identified for the questions in the construction section, and
10 solution categories have been identified for the questions in the rotation section.
Furthermore, some results have been obtained regarding whether the solution strategies
used by students vary according to their specific talent areas. While similarities in strategies
used by students in the mathematical and verbal sections were observed at the branch
level, differences specific to branches were observed in the strategies used by students in
the art section. Additionally, recommendations have been provided to researchers for future
studies in this area.