Trafik kazası sonucu yeti yitimi yaşayan bireylerin yaşantılarının odak grup çalışması yoluyla incelenmesi
Examining the ezperiences of disabled individuals exposed to traffic accidents via focus group study
Yazar: DEMET AKARÇAY ULUTAŞ
Danışman: PROF. DR. TARIK TUNCAY
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Sosyal Hizmetler = Social Services
Dizin: Bilişsel davranışlar = Cognitive behaviours ; Odak grup yöntemi = Focus group method ; Toplumsal işlev = Social function ; Trafik kazaları = Traffic accidents ; Travma = Trauma ; Yeti yitimi = Disability

Özet:
Trafik kazaları sonucunda meydana gelen yaralanmaların kalıcı etkileri, işlev ve rol kayıplarının, uzun süreli tedavi sürecinin ve hukuki süreçlerin birey üzerindeki etkileri trafik kazaları sonrasında görülen travmatik çıktıların biyolojik, psikolojik ve sosyal açıdan çalışılması gerekliliğini doğurmuştur. Bu çalışma, trafik kazası sonrası yetiyitimi yaşayan bireylerle yürütülen travma sonrası bilişlerin derinliğini incelemeyi temel alan ve bilişsel davranışçı yaklaşımın ilke ve teknikleri ışığında hazırlanan bir odak grup çalışması olarak, bireylerin gösterdikleri travma sonrası gelişim ve sosyal işlevsellik boyutlarını keşfetmek amacıyla planlanmıştır. 
Çalışma, odak grup sürecinin kullanılarak trafik kazası geçirmiş bireylerin kaza anını, yetiyitimlerine yönelik bilişlerini anlamlandırma çerçevelerini, travma sonrası gelişime ve sosyal işlevselliğe yönelik deneyimleri ile başa çıkma ve destek mekanizmalarına yönelik bakış açılarını ve yaşadıkları olumlu yöndeki anlamlı değişimleri derinlemesine incelemeye yönelik nitel bir çalışma deseninde tasarlanmıştır. Dahil edilme kriterlerine uygun olan 8 birey belirlenerek bireysel görüşmeler gerçekleştirilmiş ve odak grup çalışmasına katılması uygun olarak belirlenen ve gönüllü olan 4 bireyle 18 Aralık 2017 ve 12 Mart 2018 tarihleri arasında odak grup süreci yürütülmüştür. 
Araştırma bulgularına göre, yaşam öyküsü ve grup oturumları sırasında elde edilen raporlar değerlendirildiğinde ise, trafik kazası nedeniyle yetiyitimi yaşayan çalışma grubunda yürütülen odak grup süreci ile 'değersizlik' ve 'çaresizlik' şemaları üzerine bilişsel yeniden yapılandırmanın sağlanabildiği konusunda, bireylerin farkındalık ve öğrenme süreçlerinin harekete geçtiğini belirten çıktılar gözlenmiştir. Bununla birlikte, üyelerin ifadelerinden aile desteğinin, maneviyatın ve yetiyitimi yaşayan bireylere devlet tarafından sunulan olanak ve faydaların sağ kalımın değerini anlamada yardımcı ve travma sonrası gelişimi artırıcı etkisi olduğu anlaşılmıştır. Ayrıca, olumluya odaklanma, sağ kurtulmuş olma fikri ve empati örüntüsü ile bireyin sahip olduğu maneviyat, aile desteği ve sosyal çevre olarak görülen gelişim sağlayıcılarının travma sonrası gelişime katkıda bulunduğu gözlenmiştir. Buradan hareketle, travma sonrası gelişimin ve sosyal işlevselliğin artırılması noktasında derinlemesine inceleme çıktılarını paylaşan bu çalışma ışığında, bilişsel davranışçı yaklaşımın tekniklerinin kullanılarak ve ilgili değişkenler özelinde ölçümler yapılarak yürütülecek deneme modelleri, gelecek çalışmalar için önerilmektedir.

Abstract:
The effects of the permanent effects of traumatic injuries, the loss of function and role, the long term treatment process and legal processes on the individual as a result of traffic accidents  have caused a requirement for studying biological, psychological and social aspects of the traumatic outcomes that observed after traffic accidents. This study was planned to evaluate the effect of a focus group study that applied to individuals with disability after traffic accidents, which is developed in the light of the principles and techniques of cognitive behavioral approach, on the levels of posttraumatic growth and social functioning of individuals based on change of cognitions after trauma. 
The study was desinged as a qualitative study, which was conducted among individual exposed to traffic accidents via focus group study to examine the frameworks of understanding the accident scene and the schemes for disability, experiences of post-traumatic growth and social functioning, perspectives about self coping styles and also meaningful positive changes. In- depth interviews were conducted with eight individuals, who met the inclusion criteria, and focus gorup study was performed between December 18, 2017 and March 12, 2018 among four individuals that are voluntary to participate in the study. 
According to the research findings, as examined the reports obtained via in- depth interviews and during focus group process, it was observed that disabled individuals exposed to traffic accident have obvious outcomes, which indicate the development about individual awareness and learning process related to cognitive reconstruction on ''worthlessness' and 'helplessness' schemes. Moreover, it was appeared family support, spirituality and state assistance for disabled people as a faciliatator for understanding the value of survival and an increasing factor for posttraumatic growth. Additionally, it was observed that the pattern of focusing on positive factors, view of survival and empathy and also, spirituality, family support and social environment have contributed to posttraumatic growth. Thus, in the light of this study about examing posttraumatic growth and social functionality deeply, designing experimental models by using principles and techniques of cognitive behavioral approach and measuring related variables are recommended for further studies.