10. ve 11. yüzyıllarda Bizans İmparatorluğu manastır kurumlarının ekonomik yapısı
The economic structure of monastic institutions in the Byzantine Empire (10th and 11th centuries)
Yazar: ALİ ALPER DEDEÇ
Danışman: DOÇ. DR. ESRA GÜZEL ERDOĞAN ULUHAN
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Eskiçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonomi = Economics ; Tarih = History
Dizin: Bizans Dönemi = Byzantine Period ; Ekonomi = Economy ; Manastır = Monastery

Özet:
Bizans İmparatorluğu'nda yer alan manastırlar, genellikle bağımsız ve özerk bir yapı içerisinde örgütlenmeye çalışan dini kurumlardır. Bizans manastırlarının, oluşturmak istedikleri bağımsız ve özerk yapı için gereken en önemli koşul ise ekonomik bağımsızlık olmuştur. Ktetor olarak adlandırılan manastır kurucuları, kurumları için yazmış oldukları typikon adı verilen kuruluş belgelerinde ekonomik planlamaya önemli ölçüde yer ayırmışlardır. Bizans manastırlarının ekonomik planlamasındaki en önemli unsur ise genellikle arazi edinim faaliyetleri olmuştur. Manastırlar, uygulamış oldukları arazi edinim politikası ile zamanla Bizans İmparatorluğu içerisinde toprak zengini kurumlar haline gelmişlerdir. Bizans manastırlarının ekonomik planlamasında, arazi edinimi dışında tarım, hayvancılık ve bağışlar da önemli olan unsurlar olarak karşımıza çıkmaktadır.
10. ve 11. yüzyıllarda Bizans İmparatorluğu'nun geçirdiği siyasi ve ekonomik dönüşüm manastırların ekonomik planlamalarını ve yapılarını da önemli ölçüde etkilemiştir. Özellikle imparatorluğun ekonomik yapısının ana unsuru olan thema sisteminin bu yüzyıllarda çözülmeye başlamasıyla toprak zengini önemli aileler ve manastırlar güçlerini arttırmışlardır. Bu nedenden dolayı 10. ve 11. yüzyıllarda giderek güç kazanan manastır kurumları ile devlet arasındaki ilişki de aynı doğrultuda önem kazanmıştır. Dolayısıyla devletin, bağımsız ve özerklik iddiasındaki manastır kurumlarına yaklaşımı ve devlet-manastır ilişkileri de manastırların ekonomik yapılarında önemli olan bir faktör olmuştur.  
Çalışmamız, 10. ve 11. yüzyıllarda Bizans İmparatorluğu'nda yer alan manastır kurumlarının ekonomik yapılarını incelemektedir. Ayrıca çalışmamız merkeziyetçi bir devlet yapısındaki Bizans İmparatorluğu'nda bulunan manastır kurumlarının, hedefledikleri bağımsız ve özerk yapının bu yüzyıllarda ne ölçüde uygulanabildiğini incelemektedir.

Abstract:
Monasteries located in the Byzantine Empire are religious institutions that typically strive to organize themselves within an independent and autonomous structure. The most crucial condition for the Byzantine monasteries in creating the independent and autonomous structure that they desired has been economic independence. The founders of monasteries, referred to as ktetor, have allocated a significant portion of their establishment documents, known as typikon, to economic planning for their institutions. The primary element in the economic planning of Byzantine monasteries has often been land acquisition activities. Through their land acquisition policies, monasteries gradually became wealthy institutions within the Byzantine Empire. In addition to land acquisition, agriculture, animal husbandry, and donations also emerge as significant factors in the economic planning of Byzantine monasteries.  
The political and economic transformations experienced by the Byzantine Empire in the 10th and 11th centuries significantly influenced the economic planning and structures of monasteries. Particularly, with the gradual dissolution of the thema system, the main component of the empire's economic structure during these centuries, wealthy families and monasteries increased their power. Consequently, the relationship between the gradually strengthening monastery institutions and the state gained importance in the 10th and 11th centuries. Thus, the approach of the state towards monastery institutions claiming independence and autonomy, as well as state-monastery relations, became a crucial factor in the economic structures of monasteries.  
Our study examines the economic structures of monastery institutions in the Byzantine Empire during the 10th and 11th centuries. Additionally, our research investigates to what extent the targeted independent and autonomous structure of monastery institutions in the Byzantine Empire with a centralized state system could be implemented during these centuries.