Türkiye'de kadınların kent içi ulaşım desenine yönelik bir araştırma
A research on women's urban transportation pattern in Turkey
Yazar: BETÜL ERTOY SARIIŞIK
Danışman: PROF. DR. EBRU VESİLE ÖCALIR AKÜNAL
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ulaşım = Transportation ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Kadınların kamusal alanda hareketliliğinin artmasıyla ihtiyaçlara yeterli yanıt veremeyen mevcut mekânsal düzenlemeler kadın ve erkeklerin farklı kentsel gereksinimlerini gündeme getirmiştir. Planlama eyleminin kurumsallaşmasıyla başlayan istatistiki çalışmalara zaman içerisinde cinsiyet değişkeni de eklenmiş ve planlama politikalarında toplumsal cinsiyet perspektifinin gerekliliği uzun yıllar tartışılmıştır. Kadın ve erkeklerin hane içi ve hane dışı farklılaşan sorumlulukları farklı dönemlerde farklı zorluklar barındırmaktadır. Kent içi ulaşım bu zorluklardan biridir ve kent içinde ulaşım hakkı her vatandaşa eşit olarak hizmet sunması gereken öncelikli haklardandır. Kadınların kamusal alanda daha fazla rol üstlendiği ve hareketliliklerinin artmakta olduğu son yıllarda cinsiyete göre farklı planlama kararlarının gerekliliği üzerine cinsiyete göre ayrıştırılmış veri seti kullanımı çalışmaları artmaktadır. Bu çalışmanın amacı; Türkiye'de kadınların kent içi ulaşım alışkanlıklarının demografik veriler ışığında erkeklerin ulaşım alışkanlıkları ile karşılaştırılması ve kadınların ulaşım alışkanlıklarına etki eden demografik değişkenlerin araştırılmasıdır. Bu çalışmanın özgün değeri; cinsiyete göre ayrıştırılmış veri seti kullanımı ile ulaşım alışkanlıklarının incelenmesi ve ulaşım politikalarının nasıl geliştirileceğini göstermeye yönelik bir yaklaşım sunmasıdır. Çalışmanın kavramsal çerçevesini kadınların değişen hareketlilik desenini anlamaya yönelik literatür araştırmaları ve bu araştırmaların ampirik sonuçları oluşturmaktadır.  Çalışmaya Türkiye İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflandırması Düzey-2 bölge birimlerinden 26 ilde yapılmış olan anket çalışması veri sağlamaktadır. Veriler istatistiki analiz yöntemleri ile irdelenmiş ve sonuçlar haritalandırılmıştır. Analiz sonuçları Türkiye ve 26 il ölçeğinde değerlendirilmiştir. Sonuçlar kadınların kent içi ulaşımda daha fazla yaya, otobüs, dolmuş, raylı sistemler kullanıcısı olduğunu, erkeklerin daha fazla özel araç kullanıcısı olduğunu göstermektedir. İllere göre sonuçlar ise; bu durumun oransal farklılıklarını sunmakta ve illere göre farklı planlama politikalarının gerekliliğini tartışmaya açmaktadır.

Abstract:
The increase in women's mobility in the public space brings to the agenda the different urban needs of women and men in existing spatial arrangements that cannot adequately respond to their needs. The statistical studies that began with the institutionalization of planning have added gender variables over time and the necessity of a gender perspective in planning policies has been discussed for many years. The different responsibilities of women and men inside and outside the household carry different difficulties in different periods. Urban transportation is one of these difficulties, and the right to transportation in the city is one of the priority rights that should be served equally to every citizen. In recent years, when women have assumed more roles in the public space and their mobility has been increasing, studies on the use of gender-disaggregated data sets on the necessity of gender-differentiated planning decisions have been increasing. The aim of this study is to compare the urban transportation habits of women in Turkey with the transportation habits of men in the light of demographic data and to investigate the demographic variables affecting women's transportation habits. The unique value of this study is that it provides an approach to examine transportation patterns by using a gender-disaggregated data set and to show how transportation policies can be developed. The conceptual framework of the study is based on the literature and empirical results of these studies to understand the changing mobility pattern of women.  The study is based on a survey conducted in 26 provinces from the Level-2 regions of the Statistical Regional Units Nomenclature. The data are analyzed with statistical analysis methods and the results are mapped. The results of the analysis are evaluated on the scale of Turkey and 26 provinces. The results show that women are more likely to use pedestrian, bus, minibus and rail systems in urban transportation while men are more likely to use private vehicles. The results by provinces, on the other hand, present the proportional differences of this situation according to provinces and open the discussion on the necessity of different planning policies according to regions.