Sosyal bilgiler ders kitaplarının mesaj tasarımı ilkeleri açısından değerlendirilmesi
The evolution of social studies textbooks in terms of message design principles
Yazar: MEHMET ŞAHİN
Danışman: PROF. DR. HALİL İBRAHİM YALIN
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Bölümü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Teknolojisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ders kitapları = Textbooks ; Değerlendirme = Evaluation ; Mesaj tasarımı = Message desgn ; Metin inceleme = Text examination ; Sosyal bilgiler = Social studies ; Sosyal bilgiler dersi = Social studies course

Özet:
Bu araştırma, Sosyal Bilgiler ders kitaplarının mesaj tasarımı ilkeleri açısından değerlendirilmesi amacıyla yapılmıştır. Araştırma metin incelemesine dayalı nitel bir çalışmadır. Çalışma evrenini Milli Eğitim Bakanlığı'nca onaylanan ilköğretim altıncı sınıf Soysal Bilgiler ders kitapları oluşturmaktadır. Veriler, ders kitaplarının en büyük ünitesi olan ?İpek Yolunda Türkler? ünitesi değerlendirilerek elde edilmiştir.Araştırmanın verilerini toplamak amacıyla alt amaçlara uygun olarak soru listesi ve rubrik geliştirilmiştir. Çalışma evrenini oluşturan dört ders kitabı bu rubriklere göre değerlendirilmiştir. Veriler, rubriklerde yer alan ölçütlere göre analiz edilmiş ve kitap içerisinden seçilen somut örneklerle desteklenmiştir. Elde edilen veriler, metin örgütleyicileri, metindeki üst düzey yapılar, metin içerisindeki sorular, görsel öğeler ve sayfa tasarımı açısından gruplandırılarak sunulmuştur.Araştırmanın bulgularına göre, ilköğretim 6. sınıf Sosyal Bilgiler ders kitaplarında metin örgütleyicileri, metindeki üst düzey yapılar, metin içerisindeki sorular, görsel öğeler ve sayfa tasarımı genellikle etkili kullanılmamıştır. Ders kitaplarında bazı tasarım ilkeleri orta ve çok az düzeyde etkili olmuş, bazıları da etkili olmamıştır. Ders kitaplarında mesaj tasarımı ilkelerinin uygulanması konusunda kitaplar arasında önemli bir fark olmadığı ve kitapların birbirine benzediği sonucuna varılmıştır.Ders kitaplarının mesaj tasarımı ilkelerine uygun olarak hazırlanması ve değerlendirilmesi için konuyla ilgili kurum ya da kuruluşlara ve bu konuda yapılacak araştırmalara yönelik öneriler geliştirilmiştir.Anahtar Kelimeler: Sosyal Bilgiler, Ders Kitabı, Mesaj Tasarımı, Metin İnceleme, Değerlendirme.

Abstract:
This research was conducted to evaluate textbooks in terms of message design principles. The research is a descriptive study based on examination of the textbooks. The books that were approved by the Ministry of National Education, as to be used in sixth-grade Social studies courses, comprised the research universe. Experiments covered "Turks on the Silk Road" unit which has the largest volume in the textbooks.In order to collect data for the study, a question set and a rubric scale were developed by the researcher. In the scope of the study, four textbooks were rated using the developed rubric scale. Data were analized in accordance with the rubrics and selected perceptible text-examples were used to demonstrate the inferred results. The results data were presented in groups by text organizers, meta structures, in-text questions, visuals and page setup.In the light of the results, it is deduced that text organizers, meta structures, in-text questions, visuals and page setup were not effectively used in the textbooks examined. Although, no significant difference was found among the examined textbooks in terms of message design principles, it was observed that these principles took little or no effect at all in the book designs.In order that the textbooks should be prepared and evaluated in accordance with the message design principles, recommendations were offered for the relevant institutions such as textbook publishers and Ministry of National Education, or organizations and for the researches about this subject.Key Words: Social Studies Course, Message Design in Textbooks, Text Analyzatıon, Rubric in Textbooks.