Türkiye'de kadınların kayıt dışı istihdamının gelir vergisine etkisi
The effect of informal employment of women on income tax in Turkey
Yazar: ESRA SADIK
Danışman: DOÇ. DR. VEDAT CENGİZ
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Politikası Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Gelir dağılımı = Income distribution ; Gelir vergisi = Income tax ; Kadınlar = Women ; Kayıt dışı istihdam = Informal employment ; Vergi kayıpları = Loss of taxes ; Vergiler = Taxes

Özet:
Kayıt dışı istihdam kısaca, yasal kayıt olmadan çalışanların oluşturduğu istihdamdır. Türkiye ekonomisinde 1980'li yıllarda özel kesimin etkisi ile ortaya çıkmıştır. Özellikle kadınların, çocukların, mültecilerin ve emeklilerin kayıt dışı olarak düşük ücretle, sigortasız ve yasal korunak olmadan çalıştırıldığı görülmektedir. Ayrıca kayıt dışı olarak ikinci bir işte çalışanlar da bulunmaktadır.
Kayıt dışı istihdam belirli nedenlerle ortaya çıkmaktadır. Bunlardan birisi iktisadidir ve işsizlik, enflasyon, gelir dağılımında adaletsizlik ve işletmelerin rekabet gücünün düşük olmasından ileri gelmektedir. Toplumsal nedenler ise nüfus artışı ve çarpık kentleşme, çalışma hayatındaki değişimler, eğitim ve bilgi eksikliğinden oluşmaktadır. İdareden kaynaklı nedenler arasında ise kamu kuruluşları arasındaki uyumsuzluk, vatandaşların kamuya güven duymaması ve sosyal güvenlik sistemi yer almaktadır.
Kayıt dışı istihdamın hem olumlu hem de olumsuz tesirleri vardır. Gelir ve istihdam da artışa yol açması olumlu, vergi gelirlerini düşürmesi ve gelir dağılımını bozması ise olumsuz etkileri arasında sayılabilir. Kayıt dışı olarak istihdam edilen en önemli kesimlerden birisini kadınların oluşturduğu görülmektedir. Hem tarım sektörü ve hem de sanayi sektörü içerisinde kayıt dışı istihdam edilen kadınların oranı erkeklere göre yüksektir.
Türkiye'de kayıt dışı istihdam oranlarına bakıldığında tarım sektöründeki kayıt dışılık oranının, tarım dışı sektörlere göre bir hayli fazla olduğu ortaya çıkmaktadır. Kadın işçilerin kayıt dışı çalışmasının en önemli nedeni kadınların sosyal güvenliğinin özellikle sağlık açısından sigortalı eş, çocuk ya da ebeveynleri tarafından sağlanıyor olmasıdır. Çoğu ülkede olduğu gibi toplumsal cinsiyet eşitsizliği söz konusu iken kadınlar istihdamda arka planda kalmakta ve daha çok çocuk bakımı ve aile ile ilgili sorumlulukları üstlenmektedir Kayıt dışı istihdam nedeniyle devletin önemli düzeyde vergi kayıpları söz konusu olmaktadır. Sonuç olarak, Türkiye özelinde veriler değerlendirildiğinde kayıt dışı istihdamın oldukça yüksek olduğu ve buna bağlı olarak gelir vergisinde ortaya çıkan kayıpların da yine aynı ölçüde yüksek olduğu sonucuna ulaşılmaktadır.

Abstract:
Unregistered employment, in short, is employment created by employees without legal registration. It has emerged in Turkish economy with the influence of the private sector in the 1980s. It is observed that especially women, children, refugees and retirees are employed informally at low wages, without insurance and without legal protection. In addition, there are also employees working in a second job informally.
Unregistered employment occurs for certain reasons. One of these is economics and stems from unemployment, inflation, income inequality and low competitiveness of businesses. Social reasons consist of population growth and unplanned urbanization, changes in working life, lack of education and knowledge. Government sourced reasons include incompatibility between public institutions, citizens' lack of trust in the public and the social security system.
Unregistered employment has both positive and negative effects. It be counted among its positive effects that it causes an increase in income and employment, while it decreases tax revenues and distorts income distribution. It is seen that women constitute one of the most important groups employed informally. The proportion of women in unregistered employment is higher than men in both the agricultural and non-agricultural sectors.
Informality rate in the agricultural sector in Turkey is much compared to non-agricultural sectors. The most important reason why female workers work informally is that women's social security is provided by their spouse, child or parents, especially in terms of health. As in most countries, while gender inequality, is in question, women stay in the background in employment and take on more childcare and family-related responsibilities. As a result, when the data for Turkey are evaluated, it is concluded that unregistered employment is quite high and the losses in income tax are equally high.