Türkiye Rosa L. (gül) taksonları üzerinde morfolojik ve sistematik araştırmalar
Morphological and systematic researches on Turkey Rosa L. (Rose) taxons
Yazar: ŞİFA BİLGİÇ
Danışman: PROF. HASAN ÖZÇELİK
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Botanik = Botany

Özet:
Bu tez çalışmasının amacı; Türkiye genelinde doğal gül çeşitliliğinin belirlenmesi ve bu çeşitliliğin ayırım kriterlerinin hazırlanmasıdır. Çalışmanın materyali Türkiye genelinden 2006-2009 yılları arasında toplanan 684 örnekten oluşmaktadır. Bu örnekler genel olarak doğal alanlardan toplanmış olmakla beraber bazı taksonlar park, bahçe, petrol istasyonu gibi yapay alanlardan da alınmıştır. Bulguların ışığında Türkiye' de 24 Rosa L. türüne bağlı 4 alt tür, 2 varyete, 2 endemik tür tespit edilmiştir. Ancak mevcut literatür dışında teşhis edilemeyen çok sayıda örnek bulunmaktadır. Bu örnekler detaylı bir şekilde incelenip yayınlandığında Türkiye' de doğal yayılış gösteren toplam tür sayısının 40 civarında olması tahmin edilmektedir. Bilinen türler arasında 13 hibrit takson ilk kez teşhis edilmiş, `'Rosa sempervirens L, R. phoenicia Boiss, R. arvensis Huds., R. pisiformis (Christ) D. Sosn., R. beggeriana Schrenk, R. foetida J. Herrm., R. hemisphaerica J. Herrm. ,R. pimpinellifolia L., R. elymaitica Boiss. & Hausskn., R. gallica L., R. villosa L., R. hirtissima Lonacz., R. tomentosa Smith, R. jundzillii Besser,R. micrantha Sm. , R. agrestis Savi, R. pulverulentha Bieb. , R. sicula Tratt., R. horrida Fischer, R. iberica Stev., R. montana Chaix., R. canina L., R. dumalis Bechst., R. heckeliana Tratt.'' taksonlarının ise yayılış alanı genişletilmiştir. `'R. hirtissima'', `'R. tomentosa'', ''R. beggeriana'' nın yayılış alanları beklenmedik şekilde değişikliğe uğramıştır. `'R. gallica'' ve `'R. phoenicia'' nın Türkiye dağlarında doğal olarak yetişmesi ekonomik açıdan oldukça önemlidir. `'R. arvensis'', `'R. hirtissima'', `'R. pulverulenta'', `'R. micrantha'' ve `'R. iberica'' ise ikince derecede ekonomik olan türlerdir. `'R. dumali''s ve `'R. canina'' arasında aşırı derecede hibritleşme söz konusudur; hibritleşmenin fazlalığı oranında da teşhiste güçlük çekilmektedir. Morfolojik olarak incelenen 24 Rosa L. taksonundan literatüre eklenen 154 karakter, literatüre zıt olan ise 119 karakter tespit edilmiştir.Morfolojik çalışmalarda gövde, yaprak ve çiçekten çok sayıda özellik incelenmiş; türler teşhis edildikten sonra taksonlar arasında taksonomik mukayeseler yapılmış, taksonların tanımları ve teşhis anahtarı güncelleştirilmiş, tüm bulgular literatür ışığında tartışılmıştır.Toplanan örnekler herbaryum materyali haline getirilmiş ve Süleyman Demirel Üniversitesi Biyoloji Bölümü herbaryumunda muhafazaya alınmıştır.

Abstract:
The aim of this work is to determine the natural rose diversity in Turkey and to prepare the criteria of this diversification. The material of this work comes from all over the Turkey as samples of collection between years 2006-2009. These samples are generally collected from natural regions, also some of them are collected from unnatural places like park, garden or oil station. According to indications, in Turkey there are 4 sub-species, 2 variety, 2 endemic species under 24 Rosa L. Species. However, there are many samples out of existing literature. After these samples are analyzed in detail and published, it is expected that there would be around 40 species spreading in natural in Turkey. Among known species, 16 hybrid taxons were recognized at the first time, `?Rosa sempervirens L, R. phoenicia Boiss, R. arvensis Huds., R. pisiformis (Christ) D. Sosn., R. beggeriana Schrenk, R. foetida J. Herrm., R. hemisphaerica J. Herrm. ,R. pimpinellifolia L., R. elymaitica Boiss. & Hausskn., R. gallica L., R. villosa L., R. hirtissima Lonacz., R. tomentosa Smith, R. jundzillii Besser,R. micrantha Sm. , R. agrestis Savi, R. pulverulentha Bieb. , R. sicula Tratt., R. horrida Fischer, R. iberica Stev., R. montana Chaix., R. canina L., R. dumalis Bechst., R. heckeliana Tratt.?? As for, the spreading area of the taxons were widened. The spreading areas of `?R. hirtissima??, `?R. tomentosa??, ??R. beggeriana?? were changed unexpectedly. The natural growing of `?R. gallica?? and `?R. phoenicia?? in mountains of Turkey is very important in terms of economy . `?R. arvensis??, `?R. hirtissima??, `?R. pulverulenta??, `?R. micrantha?? and `?R. iberica?? are economic species secondarily. We can talk about over-hybridization between `?R. dumali??s and `?R. canina??, and more hybridization makes them more complicated to diagnose. There have been determined 154 charecter added to literature and 119 character conflicting with the literature from morphologically examined 24 Rosa L. taxon. In morphologic works, many attributes from stem, leave and flower have been analyzed, after the determination of species the comparisons have been made among taxons, the descriptions of taxons and diagnostic key have been updated, all the findings have been debated under the lightning of literature.The collected samples were changed to hebarium material and saved in Suleyman Demirel University Biology Department Herbarium.