Hemşirelerin meme kanseri taraması hakkında bilgi, tutum ve uygulamalarının değerlendirilmesi: Kastamonu örneği
Evaluation of nurses' knowledge, attitudes and practices regarding breast cancer screening: The case of Kastamonu
Yazar: ŞERİFE ALP
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HACER ERTEN
İstanbul Gedik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Doğum, Kadın Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Kadın Hastalıkları ve Doğum = Obstetrics and Gynecology

Özet:
Bu araştırma hemşirelerin meme kanseri tarama konusundaki bilgi, tutum ve uygulamalarını değerlendirmek amacıyla tanımlayıcı ve kesitsel tipte yapılmıştır. Araştırma 1 Ekim 2023 ve 30 Mayıs 2024 tarihleri arasında Kastamonu Eğitim ve Araştırma Hastanesi ve Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Merkezinde çalışan 481 hemşire ile yürütülmüştür. Verilerin toplanmasında kişisel bilgi formu ile Champıon Sağlık İnanç Modeli Ölçeği (CSIMÖ) kullanılmıştır.

Katılımcıların %61,7'sinin klinik meme muayenesi yaptırmadığı, %76,1'inin mamografi çektirmediği ve %78'inin kendi kendine meme muayenesi yaptığı, meme muayenesi yaptığını ifade edenlerin sadece %31'inin her ay düzenli muayene yaptığı saptanmıştır. Klinik meme muayenesi olan, mamografi çektiren ve kendi kendine meme muayenesi yapan katılımcıların bilgi puan ortalamalarının anlamlı şekilde yüksek olduğu belirlenmiştir (p<0.05). Katılımcıların "meme kanseri ve taramalarına yönelik bilgi" puan ortalaması 55,877±20,247 (min:0.00, max:100)   ile orta düzeyde olduğu saptanmıştır. Bilgi testi puan ortalamalarının yaşa, eğitim durumuna, çalışılan kliniğe, çalışma süresine göre farklılık gösterdiği saptanmıştır (p<0.05).

Katılımcıların CSIMÖ puan ortalamalarının; duyarlılık 7,017±2,356, önemseme ciddiyet 18,985±5,130, sağlık motivasyonu 20,707±4,155, KKMM yararları 15,821±3,415, öz-etkililik 39,027±8,252 ve mamografi yararları 18,233±3,774 olduğu saptanmıştır. Ölçeğin bazı alt boyut puan ortalamalarının yaş, eğitim durumu, çalışılan klinik, çalışma süresi, geçmişte ve halen memelerle ilgili sorun yaşama ve meme kanseri ve taramaları ile ilgili eğitim alma değişkenlerine göre anlamlı farklılık gösterdiği saptanmıştır (p<0.05). Kendi kendine meme muayenesi yaptığını ifade edenlerin önemseme –ciddiyet, sağlık motivasyonu, KKMM yararları, öz-etkililik puan ortalamalarının anlamlı şekilde yüksek olduğu belirlenmiştir (p<0.05).

Katılımcıların meme kanseri ve taramalarına yönelik bilgi puan ortalamaları ile CSIMÖ arasında pozitif yönde çok zayıf (r=0,117) düzeyde ilişki olduğu saptanmıştır (p<0.05).

Anahtar kelimeler: Meme Kanseri, Tarama, Bilgi, Uygulama, Tutum

Abstract:
This descriptive and cross-sectional study was conducted to evaluate nurses' knowledge, attitudes, and practices regarding breast cancer screening. The research was conducted with 481 nurses working at Kastamonu Training and Research Hospital and Physical Therapy and Rehabilitation Center between October 1, 2023 and May 30, 2024. Personal information form and Champion Health Belief Model Scale (CSIMÖ) were used to collect data.

It was found that 61.7% of the cases did not undergo clinical breast examination, 76.1% did not have mammography, and 78% performed breast self-examination, with only 31% of those performing breast self-examination doing it regularly every month. The mean knowledge scores of cases who underwent clinical breast examination, had mammography, and performed breast self-examination were significantly higher (p<0.05). The participants' average score for "knowledge of breast cancer and screenings" was found to be 55.877±20.247 (min: 0.00, max: 100), indicating a moderate level. It was determined that the mean knowledge test scores varied according to age, educational status, clinical work area, and duration of employment (p<0.05).

The average scores of the participants on the CHBMS were: susceptibility 7.017±2.356, seriousness 18.985±5.130, health motivation 20.707±4.155, benefits of BSE 15.821±3.415, self-efficacy 39.027±8.252, and benefits of mammography 18.233±3.774. It was determined that the mean scores of some sub-dimensions of the scale significantly differed according to age, educational status, clinical work area, duration of employment, past and present breast-related issues, and receiving education on breast cancer and screenings (p<0.05). The mean scores of seriousness, health motivation, benefits of BSE, and self-efficacy were found to be significantly higher in those who reported performing breast self-examination (p<0.05).

A very weak positive relationship (r=0.117) was found between the participants' average knowledge scores regarding breast cancer and screenings and the CHBMS (p<0.05).

Keywords: Breast Cancer, Screening, Knowledge, Practice, Attitude