Enerji kaynaklarının uluslararası sisteme etkisine uluslararası güvenlik paradigmaları bağlamında Wallersteıncı bir yaklaşım
A Wallersteinian approach to the impact of energy resources on the international system in the context of international security paradigms
Yazar: HALİL KARATAŞ
Danışman: PROF. DR. ALİ AYATA
Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Enerji = Energy ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Wallerstein, Immanuel = Wallerstein, Immanuel

Özet:
Uluslararası Sistem bünyesinde birçok farklı olguyu bir arada bulunduran karmaşık bir yapıdır. Sistemin bünyesinde yer alan her olgu ve bu olgulara bağlı elemanlar sistemi farklı boyutlarda etkilemekte ve şekillendirmektedirler. Bazı olgular sistemin belirli bölümlerini etkilerken bazıları da sistemin tamamına etki etme potansiyeline sahiptirler. Bu nedenle uluslararası sistem hangi açıdan bakıldığına bağlı olarak farklı şekillerde açıklanabilmektedir. Bu açıklamalar kimi zaman sistemin geneli ile ilgili kimi zaman da merkeze alınan olguya bağlı olarak değişebilmektedir. Immanuel Wallerstein'in sermaye olgusunu merkeze alarak geliştirdiği 'Dünya Sistemleri Teorisi' uluslararası sistemi hem genel manada hem de olgu merkezli değerlendiren ve bir modelleme ortaya koyan önemli yaklaşımlardan birisidir. Bu yaklaşım sayesinde günümüz uluslararası sisteminde oluşan sınıflı yapı sermaye merkezli olarak betimlenmekte ve belli başlı boyutlarda eleştirilmektedir. Immanuel Wallerstein'in ürettiği modelin merkezine farklı bir olguyu alarak söz konusu olguya farklı bir yaklaşım geliştirebilmek motivasyonuyla ortaya çıkan bu çalışmada enerji konusu güvenlik boyutuyla ele alınmıştır. Enerji olgusunun uluslararası sistemdeki yeri ve öneminin güvenlik temelli yaklaşımlarla gözler önüne serildiği çalışma farklı teorik yaklaşımların enerji güvenliği hususundaki fikirlerinin incelenmesi ve bu fikirleirn belirli bir sistematik dahilinde, aktör bazlı olarak Wallerstein'in modeline uyarlanması şeklinde gerçekleşmiştir. Bu uyarlama yapılırken enerji kaynaklarının uluslararası sistemdeki yeri, kaynakların sistemdeki grup oluşturucu etkisi ve kaynak kullanımı konuları ele alınmak suretiyle devlet grupları oluşturulmuştur. Enerji kaynaklarına dair teorik yaklaşımlarda devletlere biçilen roller ve uluslararası kuruluşların enerji kaynaklarının önemi ve kullanımına dair verilerinin tasnif edilerek yeni bir modelin ortaya konulması şeklinde bir metodolojiyle ilerleyen çalışmada nihai olarak 'Dünya Enerji Sistemleri' modeli geliştirilmiştir. Söz konusu model ile uluslararası enerji güvenliğinin farklı boyutlarda ve yeni bir düzlemde tartışamaya açılması hedeflenmektedir.

Abstract:
The International System is a complex structure that incorporates many different phenomena. Every phenomenon in the system and the elements connected to these phenomena affect and shape the system in different dimensions. Some phenomena affect certain parts of the system, while others have the potential to affect the entire system. For this reason, the international system can be explained in different ways depending on which perspective it is viewed from. These explanations can sometimes change depending on the fact that is taken to the center and sometimes related to the system in general. World Systems Theory, developed by Immanuel Wallerstein by centered on the phenomenon of capital, is one of the important approaches that evaluates the international system both in general terms and case-based, by presents a model. Thanks to this approach, the class structure formed in today's international system is described as capital-centered and criticized in certain dimensions. In this study, which emerged with the motivation to develop a different approach to the phenomenon in question by putting a different phenomenon at the center of the model produced by Immanuel Wallerstein, the issue of energy was discussed with the security dimension. The study, in which the place and importance of the energy phenomenon in the international system is revealed with security-based approaches, was carried out in the form of examining the ideas of different theoretical approaches on energy security and adapting these ideas to Wallerstein's model within a certain actor-based systematic. While making this adaptation, state groups were formed by considering the place of energy resources in the international system, the group-forming effect of resources in the system and the use of resources. The 'World Energy Systems' model was developed in the study, which proceeded with a methodology in the form of revealing a new model by classifying the roles assigned to the states in the theoretical approaches to energy resources and the data of international organizations on the importance and use of energy resources. With this model, it is aimed to open international energy security to discussion in different dimensions and on a new level.