Ev merkezli anne-bebek etkileşim programının annelerin duyarlılık ve karşılıklı etkileşim davranışları ile bebeğin gelişimine etkisi
The effect of home-based mother-infant interaction program to mothers' sensitivity and interaction behavior and to infants development
Yazar: AYŞEGÜL ULUTAŞ AVCU
Danışman: DOÇ. DR. AYŞE BELGİN AKSOY
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aile eğitimi = Family education ; Ana-çocuk etkileşimi = Mother-child interaction ; Anneler = Mothers ; Duyarlılık analizi = Sensitivity analysis ; Eğitim programları = Education programs ; Okul öncesi çocuklar = Preschool childrens ; Çocuk gelişimi = Child development ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation

Özet:
Bu araştırma, Ev Merkezli Anne-Bebek Etkileşim Programı'nın (EMABEP) annelerin duyarlılık ve karşılıklı etkileşim davranışları ile bebeğin gelişimine etkisini incelemek amacıyla yapılmıştır. Araştırma iki boyutlu olarak yürütülmüş, önce Gonzalez, Gartstein, Carranza ve Rothbart tarafından 2001 yılında geliştirilen Mizaç Değerlendirme Bataryası Duyarlılık ve Karşılıklılık Alt Testleri (Subtest of Sensitivity / Responsivity)'nin uyarlama çalışması için geçerlik ve güvenirlik ölçütleri sınanmış sonra Ev Merkezli Anne-Bebek Etkileşim Programı'nın annelerin duyarlılık ve karşılıklı etkileşim davranışları ile bebeğin gelişimine etkisi araştırılmıştır. Duyarlılık ve Karşılıklılık Alt Testleri (Subtest of Sensitivity / Responsivity)'nin uyarlama çalışması 9-12 (±2 hafta)  aylık 70 bebek ve anneleri üzerinde yapılmıştır. Araştırmanın ikinci boyutunda ev merkezli anne-bebek etkileşim programının annenin duyarlılığı ve karşılıklı etkileşim davranışları ile bebeğin gelişimine etkisinin sınanması için 9-12 aylık 44 bebek ve annesi (22 deney, 22 kontrol) ile araştırma yürütülmüştür. Araştırmanın çalışma grubunu Malatya il merkezinde bulunan 44 anne ve bebeği oluşturmaktadır. Araştırmada bilgi toplamak için "Genel Bilgi Formu", "Duyarlılık ve Karşılıklılık Testleri (Subtest of Sensitivity / Responsivity)" ve "Denver Gelişimsel Tarama Testi II" kullanılmıştır. Araştırmada ön test-son test-izleme testi kontrol gruplu model kullanılarak deneysel bir uygulama gerçekleştirilmiştir. Deney ve kontrol grubunda yer alan annelerin yaşı, öğrenim durumu, evlilik süresi, gebelik süresi, gebelik yaşı ile bebeklerin yaşı, cinsiyeti ve doğum şekli bilgileri değerlendirilmiştir. Araştırmaya dâhil edilen bebek ve annelere ön test uygulamaları sonunda deney grubuna haftada bir gün (45 dakika) olmak üzere 12 hafta boyunca Ev Merkezli Anne-Bebek Etkileşim Programı uygulanmıştır. Kontrol grubuna ise söz konusu eğitim verilmemiştir. Kontrol grubundaki anne ve bebeklere ölçme araçları ön test ve son test olarak uygulanmıştır. Uygulama sonrasında ölçme araçları deney grubuna son test olarak; uygulamadan üç hafta sonra ise eğitim programının kalıcılığını tespit etmek için izleme testi olarak uygulanmıştır. Elde edilen verileri analiz etmek için SPSS (Statistical Program for Social Sciences) 22 paket programı kullanılmıştır. Çalışma verileri değerlendirilirken tanımlayıcı istatistiksel metodlar (ortalama, standart sapma, medyan, frekans, oran, minimum, maksimum) kullanılmıştır. Normal dağılım gösteren niceliksel verilerin iki grup karşılaştırmalarında Bağımsız Gruplar t Testi, normal dağılım göstermeyen değişkenlerin karşılaştırmalarında ise Mann Whitney U testi kullanılmıştır. Normal dağılım gösteren değişkenlerin grup içi karşılaştırmalarında Bağımlı Gruplar t Testi, normal dağılım göstermeyen değişkenlerin grup içi karşılaştırmalarında ise Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi kullanılmıştır. Araştırmanın sonucunda; deney ve kontrol grubundaki annelerin duyarlılık davranışı ön test puan ortalamaları arasında anlamlı bir fark olmadığı (p>0.05), son test puan ortalamaları arasında anlamlı bir fark olduğu (p<0.05), ön test ve son test puan ortalamaları arasında deney grubu lehine anlamlı bir fark olduğu (p<0.05) saptanmıştır. Deney ve kontrol grubundaki annelerin karşılıklılık  testi ön test puan ortalamaları arasında anlamlı bir fark olduğu (p<0.05), son test puan ortalamaları arasında anlamlı bir fark olduğu (p<0.05), ön test ve son test puan ortalamaları arasında deney grubu lehine anlamlı bir fark olduğu (p<0.05) belirlenmiştir. Deney ve kontrol grubundaki bebeklerin kişisel-sosyal, ince motor, dil ve kaba motor alanda ön test puan ortalamaları arasında anlamlı bir fark olmadığı (p>0.05), kişisel-sosyal, ince motor ve kaba motor alanda son test puan ortalamaları arasında anlamlı bir fark olduğu (p<0.05), dil alanında anlamlı fark olmadığı (p>0.05) belirlenmiştir. Deney ve kontrol grubundaki bebeklerin kişisel-sosyal, ince motor ve kaba motor alanda ön test-son test puanları arasında deney grubu lehine anlamlı bir fark olduğu (p<0.05), dil alanında anlamlı fark olmadığı (p>0.05) saptanmıştır. Deney grubundaki annelerin duyarlılık ve karşılıklılık testi son test ve kalıcılık testi puan ortalamaları arasında anlamlı bir fark olduğu (p<0.05) görülmüştür. Deney grubundaki bebeklerin DENVER II Gelişimsel Tarama Testi toplam puan, kişisel-sosyal, ince motor ve dil alt boyutlarına ilişkin son test ve kalıcılık testi puan ortalamaları arasında anlamlı fark olduğu (p<0.05), kaba motor alanda anlamlı fark olmadığı (p>0.05), saptanmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgular doğrultusunda önerilerde bulunulmuştur.




Anahtar Kelimeler: Anne-bebek etkileşimi, duyarlılık, karşılıklılık, bebek gelişimi

Abstract:
In this research depending on the theory with home based on interaction programme mother and infant (EMABEP). The aim of this research is; examine of development of infant's with   the effect of sensitivity and mutual interaction on infant's development. This research is carried out with two dimensional shape.  First of all at the year of 2001 was also developed subtest of sensitivity and responsivity belonging to temperament assessment battery doing by Gonzalez, Gartstein, Carranza ve Rothbart.  It tested for validity and reliability criteria with home based on interaction to mother and infant and tasted effect of behaviorus on infants. The test adaptation activities of Subtest of sensitivity and synchrony doing by 9-12 week (±2 week) and 65 infants and their mothers per months. In the second aspect of this study to investigate the home based on interaction of infants and their mothers and to teste the effect of their behaviours and developing them for research carried out with 44 infants and their mothers 9-12 month (22 research, 22 control). The working group this research has occurred 44 mother and their infants who located in the city center. 
In this research used by subtest of sensitivity and synchrony and Denver developmental screening test 2. In experimental and control groups; mothers age, learn status, duration of marriage, duration and age of pregnancy, sex and type of delivers are as a descriptive. As a result of the pre-testing infants and their mothers who 9-12 week (±2 hafta) was applied during the 12 week one day a week (45 minutes) people who experimental group, but in the control group there is no education. After this application measuring tools is made lastly to experimental group. Approximately after 3 weeks to this application to identify the permanence of training program it applied to as a screening test.
The software package was used the  data that obtained for analyzing Statistical program for social sciences. While assesing the operating  data they used  descriptive statistical methods (avarage, standard deviation, median,  frequency, rate, minimum, maximum). normal distribution quantitative data in comparison that 2 groups; the Independent Samples t Test  was used  and  comparison of abnormal distribution the Mann Whitney U test was used.  The comparison of  intra-group normal distribution  of variables that used Paired Sample T test and  the comparison of abnormal, distribution of variables that used Wilcoxon signed ranks test.  The result of this research mothers who in the control  and test group  sensitivity behaviour between pretest  mean scores  there is significant difference. Mothers who in the control and test group interaction behaviours between pretest mean scores there is significant  differences and between final test avarege scores there is no  significant difference, mother who in the control and test  group there is significant difference between pretest and final test avarage mean scores.  Infants who in the control and test groups in field;  personal, social, fine motor and gross motor there is no difference between pretest avarage mean scores. In field of personal, social, fine motor and gross motor there is difference  between  final test avarage mean scores. In the language field there is no significant differences. Infants who in the control and test group in field of personal, social, fine motor and gross motor there is significant difference between  pretest and final test but at  the control group there were determined  no differences. At group of test and control in field of language and gross motor there is no differences between pretest and final test. Mothers who in the test group sensitivity and  reciprocity test at the avarage mean scores  there is significant difference between final test and retention. Infants who in the test group  DENVER II developmental screening test, personal-social, fine motor and language  subscales the avarage mean scores  there is significant difference between final test and retention test. At the gross motor there is no significant difference. According to findings obtained from this research suggestions were made.




Key Words: Mother-infant interaction, sensitivity, synchrony, infant development