Davranışsal iktisat perspektifinden online ve geleneksel alışveriş açısından tüketim tercihlerinin karşılaştırılması
Comparison of consumption preferences from behavioral economics perspectives in terms of online and traditional shopping
Yazar: İREM DENİZ BULUT
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ESMA GÜLTEKİN TARLA
Fırat Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ekonomi = Economics ; İşletme = Business Administration
Dizin: Davranışsal ekonomi = Behavioral economics ; Sanal alışveriş = Virtual shopping ; Tüketici tercihleri = Consumer preferences ; Tüketiciler = Consumers ; Tüketim davranışları = Consumption behaviours ; Tüketim teorileri = Consumption theories ; Çevrimiçi alışveriş = Online shopping

Özet:
Davranışsal iktisat yaklaşımı ile tüketicilerin davranışları incelendiğinde karar verme süreçlerindeki psikolojik ve bireysel farklılıkların varlığı bu alanda yapılan araştırmalar sonucunda açık bir şekilde gözlemlenmektedir. Geleneksel iktisadın savunduğu rasyonalitenin aksine tüketiciler, bilişsel yargıları ile hareket etmektedir. Neo-klasik iktisadın varsayımları tümüyle reddedilmemekte ve Simon tarafından ortaya atılan sınırlı rasyonalite kavramı ön plana çıkmaktadır.
Tüketicilerin rasyonel davrandığı varsayımı altında birçok çalışma yapılmıştır. Ancak psikoloji bilimine dayanan davranışsal iktisat, tüketicilerin çeşitli faktörlerden etkilenerek tercihlerini yaptığını öne sürmektedir. Bu bağlamda alanyazını incelendiğinde davranışsal iktisat çalışmaları senaryo, anket ve deney yöntemleri kullanılarak yapılmaktadır. Bu çalışmada, tüketicilerin satın alma tercihlerinin davranışsal iktisat perspektifinden incelenmiştir. Araştırmanın konusu; bireylerin online ve geleneksel (offline)  alışveriş tercihlerinde meydana gelen farklılıklar ile tüketim ilişkisinin incelenmesi ve bu ilişkinin davranışsal boyutlardan da ele alınmasıdır.
Bu kapsamda online anket hazırlanarak Türkiye'nin çeşitli illerinde ikamet eden 750 kişiye uygulanmıştır. Çalışmanın yürütülmesinde seçkisiz olmayan örnekleme yöntemlerinden 'kolayda örnekleme' yöntemi kullanılmıştır. Çalışmada, verilerin analizi SPSS-22 paket programıyla ölçülmüştür. Verilerin analizinde; tanımlayıcı istatistikler, geçerlilik ve güvenilirlik analizi, bağımsız örneklem t-Testi ve Tek yönlü (One way) varyans analizi, Pearson Korelasyon analizi tekniklerinden yararlanılmıştır.
Araştırma sonuçlarına göre tüketicilerin demografik faktörlere göre bazen irrasyonel davranışlar sergiledikleri gözlemlenirken çoğu zaman tüketim tercihinde bilişsel çelişki yaşadıkları da tespit edilmiştir. Genel olarak online alışverişi tercih etseler de alt boyutlar arasındaki ilişki analizinde geleneksel alışverişte daha yüksek anlamlılık ve daha rasyonel tercihlerde bulundukları gözlemlenmiştir. Tüketiciler her ne kadar planlı alışveriş yaptıklarını düşünseler de aslında anlık hazzın cazibesinden etkilenerek ihtiyaç dışı tüketimde yapmaktadırlar. Online alışverişte 14.000+ tl gelire sahip bireylerin prestije daha önem verdiği gözlemlenmiştir. Bu durumda gelir arttıkça statü gösterici tüketimin arttığı göstermektedir.

Abstract:
When the behavior of consumers is examined with the behavioral economics approach, the existence of psychological and individual differences in decision-making processes is clearly observed as a result of researches in this field. Contrary to the rationality advocated by traditional economics, consumers act with their cognitive judgments. The assumptions of neo-classical economics are not completely rejected and the concept of limited rationality put forward by Simon comes to the fore
Many studies have been conducted under the assumption that consumers behave rationally. However, behavioral economics, which is based on the science of psychology, argues that consumers make their preferences by being influenced by various factors. In this context, when the literature is examined, behavioral economics studies are conducted using scenario, survey and experimental methods. In this study, consumers' purchasing preferences are examined from the perspective of behavioral economics. The subject of the research; The aim of this study is to examine the differences in the online and traditional (offline) shopping preferences of individuals and the relationship between consumption and this relationship from behavioral dimensions.
In this context, an online questionnaire was prepared and applied to 750 people residing in various provinces of Turkey. In the conduct of the study, the 'easy sampling' method, which is one of the non-random sampling methods, was used. In the study, the analysis of the data was measured with the SPSS-22 package program. In the analysis of data; descriptive statistics, validity and reliability analysis, Independent sample t-Test and One-way analysis of variance, Pearson Correlation analysis techniques were used.
According to the results of the research, while it is observed that consumers sometimes exhibit irrational behaviors according to demographic factors, it has also been determined that they often experience cognitive conflict in their consumption preferences. Although they generally prefer online shopping, it has been observed that they make more meaningful and more rational choices in traditional shopping in the analysis of the relationship between the sub-dimensions. Although consumers think that they are shopping in a planned manner, they are actually making non-necessary consumption by being affected by the attraction of instant gratification. It has been observed that individuals with an income of 14,000+ in online shopping attach more importance to prestige. In this case, it shows that as income increases, status demonstrating consumption increases.