Dip trolünde uygulanan kare gözlü pencerenin konumu ve göz açıklığının farklı türlerin yakalanabilirliği üzerindeki etkisi
The effect of position and mesh size of square mesh panel appllied in bottom trawl on catchibility of different species
Yazar: SÜLEYMAN ÖZDEMİR
Danışman: Y.DOÇ.DR. YAKUP ERDEM
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Su Ürünleri Avlama ve İşleme Teknolojisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2006
Konu: Su Ürünleri = Aquatic Products

Özet:
Bu çalışma Türkiye trol avcılığında önemli yeri olan Samsun ili av sahalarındagerçekleştirilmiştir. Ağa giren farklı tür ve boylardaki balıkların ağdan çıkarkenherhangi bir yönü tercih edip etmediklerini belirlemek amacıyla torbanın üst bölümü 3panele bölünmüş, ek olarak her tür için en uygun kare gözlü ağ gözü açıklığınıbelirlemek amacıyla dört farklı göz açıklığı ile ağ çekimleri yapılmıştır.Her iki aşamada ağa giren balıkların kompozisyonunu belirlemek amacıylaküçük gözlü örtü torba yöntemi kullanılmıştır. Kare gözlü panellerin konumdenemelerinde 6 farklı kombinasyon ile 2 şer kez, göz açıklığı denemelerinde isetoplam 25 ağ çekimi yapılmıştır.Mezgitin ve istavritin ağ içerisinde yukarıya, barbunya balığının ise yanlara veaşağıya doğru yönelme gösterdiği, kayabalığının ise, aktif yönelmeden çok su akışı vetorbaya giren balıkların baskısıyla pasif olarak ağdan çıktığı belirlenmiştir. Diğer türleregöre daha hızlı yüzme ve manevra yeteneğine sahip olan lüferin ise aktif olarak heryöndeki baklava gözlü ağlara göre ağ gözlerinin açık kalabildiği kare gözlü panellereyöneldiği ve ağdan dışarı çıkma oranının kare gözlü pencere alanıyla doğru orantılıolarak arttığı gözlenmiştir.Göz açıklığı denemelerinde 16, 18, 20 ve 22 mm' lik kare gözlü pencereler vekontrol torbası olarak Karadeniz'de dip trolü torbasında yasal göz açıklığı olan40 mm' lik baklava gözlü torba kullanılmıştır.Mezgit, barbunya ve lüfer balıkları için yapılan hesaplamalarda %50 seçicilikboyları (L50) sırasıyla 16 mm için 11.65; 11.64; 12.15 cm, 18 mm için 12.21; 12.32;13.23 cm, 20 mm için 12.72; 12.91; 13.97 cm, 22 mm için 14.29; 13.37; 15.51 cm vekontrol torbası için 11.90; 12.01; 12.38 cm olarak bulunmuştur.Çalışma sonunda araştırmada ele alınan türlerin ilk üreme boyları dikkatealındığında kare gözlü pencerenin mezgit, barbunya ve istavrit için 18, lüfer için 22 mmve Â¼ ünü kaplayacak şekilde torbanın ön üst bölümünde kullanılması ile istenilenseçiciliğin sağlanabileceği belirlenmiştir. Kare gözlü pencerenin en uygun konumununtürlere göre değişiklik gösterdiği, hedef türe yönelik avcılıkta kullanılacak pencerekonumuna, türün özellikleri dikkate alınarak karar verildiğinde daha başarılı bir avcılıkyapılabileceği sonucuna ulaşılmıştır.Anahtar Kelimleler: Dip Trolü, Kare Gözlü Pencere, Tür Seçiciliği, Boy Seçiciliği,Balık Davranışları, Karadeniz

Abstract:
The study was carried out in fishing ground of Samsun city, where hasimportance in trawl fishery in Turkey. The top part of the cod-end was divided intothree panels in order to determine the preference of whatever direction of fish withdifferent species and length entering the mesh then going out. In addition to this, towingfour different mesh sizes were performed to determine the best fitted square mesh sizefor each species.To determine the composition of fishes entering into the trawl in both part of thestudy small mesh cover cod-end method was used. Two times with six differentcombinations in position of square mesh panel experiment and 25 hauls were carried inmesh size experiment.Whiting and horse mackerel showed to turn upwards inside trawl; red mulletwas turn sides and downwards, while goby exiting passively from trawl direction bypressure of fishes entering into cod-end and water flow were determined. Bluefishhaving manoeuvre capability and faster compared with other species, turned to towardssquare mesh panels that was open more than diamond mesh and its ratio outside of netwas increased as proportional by range of square mesh panel were observed.In mesh size experiment, square mesh panels with16, 18, 20 and 22 mm meshsize and control cod-end that had diamond mesh having 40 mm mesh size used as legalon cod-end of bottom trawl in Black Sea, were used.The length at 50% retention (L50) for the whiting, red mullet and blue fish valuewere 11.65; 11.64; 12.15 cm for 16 mm, 12.21; 12.32; 13.23 cm for 18 mm, 12.72;12.91; 13.97 cm for 20 mm, 14.29; 13.37; 15.51 cm for 22 mm and for 11.90; 12.01;12.38 cm the control cod-end respectively.In conclusion, optimum selectivity could be obtained by using form square meshwindow covered Â¼ on front-top of cod-end having 18 mm mesh size for whiting, redmullet and horse mackerel, 22 mm mesh size for blue fish, by taking into account theVlength at first sexual maturation of species. The most optimum position of square meshpanel have showed variation according to the species, it was concluded that decisionshould be taken by taking into consideration of species characteristics in the position ofsquare panel used in fishing of target species.Keywords: Bottom Trawl, Square Mesh Panel, Species Selectivity, Size Selectivity,Fish Behaviour, Black Sea