Ondokuzuncu yüzyılın ilk yarısında Bafra ve Alaçam müslim nüfusu
Muslim population in Bafra and Alaçam in the early nineteenth century
Yazar: CENGİZ ARSLAN
Danışman: PROF. DR. RIZA KARAGÖZ
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Tarih = History
Dizin: 19. yüzyıl = 19. century ; Demografi = Demography ; Demografik yapı = Demographic structure ; Nüfus = Population ; Nüfus dağılımı = Distribution of population ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Samsun-Alaçam = Samsun-Alaçam ; Samsun-Bafra = Samsun-Bafra

Özet:
Sınırları çizilmiş bir alanda, belirli bir zaman diliminde yaşayan insan sayısını ifade etmek için kullanılan nüfus kavramı, tarihin her döneminde devletler için önemli bir unsur olmuştur. Tarım toplumlarında üretimin kaynağı ve verginin muhatabı, aynı zamanda oluşturulacak askeri gücün de dinamiğidir nüfus. Devletler bu nedenle ekonomik yeterliliklerinin ve güçlerini görebilmek, askeri sınırlılıklarını bilmek amacıyla nüfus sayımları yapma yoluna gitmişlerdir. Osmanlı Devleti de bu nedenle klasik dönemde kendisinden önceki kadim uygarlıkların da uyguladığı şekilde toprağa dayalı nüfus sayımları, tahrirler yapmıştır. 19. Yüzyılda modernleşme çalışmaları demografi alanında da kendisini göstermiş ve modern anlamda nüfus sayımları yapılmaya başlanmıştır.
Osmanlı Devleti'nde yapılan nüfus sayımları neticesinde elde edilen verilerin derlendiği nüfus defterleri, Osmanlı toplum ve nüfus yapısı hakkında zengin bilgiler sunmaktadır. Nüfus defterleri,  ait olduğu çalışma bölgesindeki erkek nüfus sayısını, doğumlar ve ölümlerin sayısal değerlerini, şahıs isimlerini, kullanılan sıfat ve lâkapları, askeri kayıtları, vergi yükümlülerini öğrenmemiz açısından önem arz etmektedir. Tezimizin ana kaynağını oluşturan 990 numaralı Bafra ve Alaçam Müslim defterinde 1834-1845 (H.1250-1261) tarihleri arasında Bafra ve Alaçam'a ait bu bilgiler yer almaktadır. 
990 numaralı defterde elde edilen veriler çeşitli başlıklar altında tasniflendirilmiş, ulaşılan bilgiler daha net ifade edilmek amacıyla tablo ve grafiklerle görsel olarak desteklenmiştir. Bu çalışmayla Bafra ve Alaçam kazaları ile ilgili sosyal, kültürel, ekonomik ve demografik durum izah edilmeye çalışılmıştır.

Abstract:
Population, a term is used to describe the collection of humans which live in a particular geographical area and time, has been crucial to the states since the early ages. Human population was the main resource for production, tax income and manpower for the army in the agrarian societies. Decision-making mechanisms in political entities have performed population census in order to evaluate their economic and military abilities. Following the similar steps, Ottoman Empire as an agrarian society performed census, called "tahrir", in its classical era. The nineteenth century, on the other hand, witnessed the employment of modern approaches in executing population census in the empire.
Population registers including demographic data in Ottoman Empire provides us with huge information about Ottoman society. These registers one of the basic historical records that tell us about the empire's dynamics as they cover information on male demographics in a given area, such as birth rate and mortality, proper names, patronymic denominations and nicknames, military and taxpayer registries. In this thesis, the population registry with the number 990 will be my subject of study, which contains Muslim population demographics in Bafra and Alaçam districts between 1834-1845 (H.1250-1261).
Population registry 990 will be classified under certain subtitles and the data will be visualized as schemes and graphics in order to clarify what they mean. By doing so, this thesis aims to unfold Bafra and Alaçam's social, cultural, economic and demographic dynamics in that period.