Vergi idaresinin yükümlüyü denetim yolları
The taxpayer inspection methods of tax office
Yazar: ADNAN ÇAVUŞ
Danışman: PROF.DR. BİLLUR SERAP YALTI
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Mali Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2006
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Ekonomik faaliyette bulunan herkesin günün birinde denetlenme ihtimali, mükellefleridogru beyanda bulunmaya zorladıgı gibi; denetim, vergi kaçırma, vergiden kaçınma ve kayıtdısılıgın azaltılmasında etkili bir araç olmustur. Vergi denetiminin bu etkinligi, vergisel islemler,olay ve durumların tespitine, dogrudan ve eylemli bir sekilde yönelmesinden kaynaklanmıstır.Vergi denetiminin bu özelligi, vergi yükümlüsünün birey olarak sahip oldugu hak veözgürlüklerine Devletin müdahalesi sonucunu dogurmustur. Ortaya çıkan bu sonuç, müdahaleninsınırıyla birlikte, hak ve özgürlügün kapsamı ve sınırı meselesini ortaya çıkarmıstır. Sorunun birtarafında vergilendirme yetkisine sahip demokratik hukuk devleti, diger yanda vergi ödevi olanhak ve özgürlüklere sahip bireyler (vergi yükümlüsü) varken; Devlet ile bireyin menfaatlerininçatıstıgı bu durum, her iki taraf açısından uyulması gereken hukuk kurallarını belirlemeninyanında, bazı sorunlar gündeme getirmistir. Bu çalısma da, vergi yükümlüsünün denetiminde vebuna baglı olarak vergi idaresince yapılacak islemlerde, uyulması gereken hukuk kuralları veortaya çıkan sorunlar tespit edilmeye çalısılmıstır.Yukarıda belirtilen amaca ulasmak için; Çalısmanın lk Bölümü; Tarihçe ve ÇesitliHukuk Sistemlerine Toplu Bakıs baslıgını tasımakta olup, bu bölümde vergi denetiminin TürkHukukunda ve Dünyada tarihçesi, Avrupa Toplulugu Ülkeleri, Amerikan hukuku gibi çesitlihukuk sistemlerinde yükümlünün denetimi incelenmistir.kinci Bölüm; vergi idaresinin yükümlüyü denetiminin hukuki çerçevesi baslıgı altında;vergi idaresinin yükümlüyü denetiminin dayanak ve sınırları, Anayasa, yasalar ve Avrupa nsanHakları Sözlesmesi baglamında incelenmistir.Üçüncü Bölümde; vergi denetiminde idari yapı baslıgı aklında vergi idaresi örgütünündenetim yapısı ve vergi denetimi yapmaya yetkili denetçiler incelenmistir.Dördüncü ve Besinci Bölümde; vergi idaresinin yükümlüyü denetim araçları olan;yoklama, inceleme, arama ve bilgi toplama incelenirken; yoklama ve bilgi toplama ?arastırmayayönelik vergi denetim araçları? baslıgı altında Dördüncü Bölümde, inceleme ve arama ise?incelemeye yönelik vergi denetim araçları? baslıgı altında Besinci Bölümde incelenmistir.Denetim araçları incelenirken, temel hak ve özgürlüklere müdahale sonucu doguran denetimlersırasında ve sonrasında ortaya çıkan sorunlara, Avrupa nsan Hakları Sözlesmesi, Anayasa vekanunlarla, AHM ve yüksek mahkeme kararları ısıgında deginilmistir.Sonuç olarak; vergi denetiminin bir tür adli kolluk faaliyeti oldugundan hareketle,denetim sürecinde ve buna baglı olarak yapılan islemlerde kisi hak ve özgürlüklerine müdahalesınırının asılmaması, VUK'nda vergi denetim araçlarının Anayasa, AHS, CMK hükümlerineuygun olarak yeniden yazılması ve ?mükellef hakları?na da ayrıntılı olarak yasada yer verilmesigerektigi sonucuna ulasılmıstır

Abstract:
That inspection encourges, every individua,l who is in a economical action, to declare thetruth and besides it is an effective factor to decrease tax smuggling, tax negligence and out ofrecord actions. Tax inspection is effective because it is concerned directly or indirectly on taxprocesses, events and positions. That charesteristics of tax inspection brings the interference ofthe government on the individual rights and liberty of the taxpayer. That resulted the problemabout the limit and content of the interference and the limit of individual rights and liberty.Hence, at one side the tax authorised democtratic legal government and on the other side theindividual right and liberty owner taxpayers, that situation which the benefits of both sidesopposited, brings the obligation to clear the legal regulations to solve the opposition and causedsome problems as well. The problems on the inspection of tax payers and those processes of taxoffices during inspection and the regulations to be obeyed are tried to be explained by that study.To fulfil the aims mentioned above : At the first chapter of the study, titled Historyand General View on Various Law Systems, the history of tax inspection at Turkish andglobal Laws, the tax inspection at EU countries and American Law is explained.At Second Chapter, titled The Legal Limits of Tax Offices? Inspection on Taxpayers,the limits and base of tax inspection according to constitutional law, laws, Europan HumanRights Contract is explained.At Third Chapter, titled the administative structure of tax inspection, the inspectionstructure and authorised tax-inspectors are explained.At Fourth and Fifth Chapters, the inspection methods examination, detection, legalsearchand information obtaining is examined. Examination and information obtaining isexplained at fourth chapter titled the explorative methods. Detection and Legal Search isexplained at fifth chapter titled detective Inspection methods. While explaining the inspectionmethods, the basic problems which causes interference on basic rights and liberties during andafter tax inspection is also mentioned on Europan Human Rights Contract, ConstitutionalLaw, Laws and Supreme Courts? Judgement basis.It is concluded that, as to consider the tax inspection as a judicial police action, toavoid the interference on individual rights and liberty during inspection and related actions,the inspection methods at ?Tax Procedure Code? should be reviewed according toConstitutional Law, Europan Human Rights Contract and Penal Procedure Code and thetaxpayer rights must be detailed