Multipl skleroz hastalarında retina sinir lifi tabakası ve ganglion hücre iç pleksiform tabakası ölçümlerinin bilişsel işlevler ile ilişkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship of retina nerve fiber layer and ganglion cell inner plexiform layer measurements with cognitive functions in patients with multiple sclerosis
Yazar: TUĞBA DEMİR ÖZEN
Danışman: DOÇ. DR. İREM FATMA AŞAN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İzmir Tepecik Eğt. ve Arş. Hast. / Nöroloji Ana Bilim Dalı / Tıp Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Nöroloji = Neurology
Dizin: Biliş = Cognition ; Ganglion = Ganglia ; Multipl skleroz = Multiple sclerosis ; Retina = Retina ; Sinir lifleri = Nerve fibers ; Tomografi-optik koherens = Tomography-optical coherence ; Ölçekler = Scales

Özet:
Amaç: Multipl skleroz, demiyelinizasyon ve akson kaybı ile seyreden nörodejeneratif bir hastalıktır. Her ne kadar demiyelinizan özellikleri ile ön plana çıkmış olsa da esas olarak fiziksel dizabilite ve kognitif hasarın gelişmesinde akson kaybının rolü daha belirgindir. Optik sinirin lamina cribrozadan önce miyelinsiz olması nedeni ile son yapılan çalışmalarda MS hastalarında aksonal hasarın değerlendirilmesinde optik koherens tomografi'nin (OKT) kullanılabileceği sonucuna varılmıştır. MS hastalarının yaklaşık %40-65'inde kognitif etkilenme mevcuttur ve bu durum hastaların işlevselliğini olumsuz etkilemektedir. Bu nedenle çalışmamızda MS hastalarında aksonal hasarı yansıtabilecek OKT parametrelerinin kognitif hasar ile ilişkisinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.

Gereç ve Yöntem: Çalışmaya 45 RRMS hastası ile yaş, eğitim düzeyi, cinsiyet açısından benzer özelliklere sahip 37 sağlıklı kontrol dahil edilmiştir. Kontrol grubu ile MS hastaları çeşitli nedenlerle göz polikliniğine başvurmuş, OKT çekilmiş ve herhangi bir göz patolojisi saptanmamış kişiler arasından seçilmiştir. Bu kişilere aydınlatılmış onam alınarak BICAMS kognitif bataryası uygulanmıştır. MS hastalarının ON geçirmiş olan gözü çalışmaya dahil edilmemiştir. BICAMS
bataryasının en az iki testinden kontrol grubuna göre 1,5 SD altında performans gösteren MS hastalarında, kognitif etkilenme olduğu kabul edilmiştir. Her iki grubun peripapiller retina sinir lifi tabakası (pRSLT) ve maküler OKT segmentasyonu yapılarak ganglion hücre tabakası (GHT), iç pleksiform tabaka (IPT), iç nükleer tabaka (INT) kalınlık ölçümleri yapılmıştır. Kognitif test sonuçları ile OKT parametreleri arasındaki korelasyon incelenmiştir.

Bulgular: MS hastaları BICAMS bataryasının üç testinde de (SDMT, CVLT-Ⅱ ve BVMT-R) kontrol grubuna göre düşük performans göstermiştir ve en büyük farklılık SDMT'de izlenmiştir (sırası ile p ˂0,001 0,005 ve 0,040). MS hastalarının GHIPT ve pRSLT ölçümleri kontrol grubuna göre anlamlı derecede ince saptanmıştır. Çalışmaya dahil edilen 45 MS hastasının 18'inde (%40) kognitif etkilenme olduğu gözlenmiştir. Kognitif etkilenme olan grupta GHIPT kalınlığı kognitif etkilenme olmayan gruba göre ince bulunmuş (p0,014) ancak ortalama pRSLT'nda fark saptanmamıştır (p=0,224). MS hastalarında BICAMS bataryası ile OKT parametrelerinin korelasyonu incelendiğinde GHIPT kalınlığı ile BVMT-R ve CVLT-Ⅱ testleri arasında pozitif yönde orta düzeyde, SDMT ile pozitif yönde yüksek düzeyde korelasyon izlenmiştir. pRSLT kalınlığı ile SDMT ve CVLT-Ⅱ testleri arasında pozitif yönde orta düzeyde, BVMT-R ile pozitif yönde zayıf düzeyde korelasyon olduğu görülmüştür.

Sonuç: Çalışmamızda ON öyküsü olmayan MS hastalarında kognitif etkilenme ile pRSLT ve GHIPL atrofisi arasındaki ilişki olduğu saptanmıştır. Bu veriler, klinik pratikte OKT'nin, MS hastalarında merkezi sinir sistemi nörodejenerasyonunu ve kognitif etkilenmeyi değerlendirmede yararlı olacağını
düşündürmektedir.

Anahtar Kelimeler: Multipl Skleroz, Kognisyon, BICAMS, Optik Koherens Tomografi

Abstract:
Aim: Multiple sclerosis is a neurodegenerative disease characterized by demyelination and axon loss. Although it has come to the fore with its demyelinating properties, the role of axon loss is more obvious mainly in the development of physical disability and cognitive damage. It has been concluded that optical coherence tomography (OCT) can be used to evaluate axonal damage in MS patients
in recent studies due to the fact that the optic nerve was myelinated before lamina cribrosis. Approximately 40-65% of MS patients have cognitive impairment, which negatively affects the functionality of the patients. Therefore, in our study, it was aimed to evaluate the relationship of OCT parameters that may reflect axonal damage with cognitive damage in MS patients.

Materials and Methods: 45 RRMS patients and 37 healthy controls with similar characteristics in terms of age, education level and gender were included in the study The control group and the MS patients were selected from those who applied to the ophthalmology clinic for various reasons, had OCT performed and had no eye pathology. BICAMS cognitive battery was applied to these individuals after obtaining informed consent. The eye of MS patients with optic neuritis was not included in the study. It has been accepted that there is cognitive impairment in MS patients who performed below 1.5 SD compared to the control group from at least two tests of the BICAMS battery. The thickness measurements of the ganglion cell layer (GHL), inner plexiform layer (IPL), inner nuclear layer (INL) were performed by segmentation of macular OCT and the peripapillary retinal nerve fiber layer
(pRNLF) of both groups. The correlation between cognitive test results and OCT parameters was examined.

Results: MS patients performed poorly in all three tests of the BICAMS battery (SDMT, CVLT-Ⅱ and BVMT-R) compared to the control group, and the biggest difference was observed in SDMT (p˂0.001, 0.005 and 0.040, respectively). GCIPL and pRNFL measurements of MS patients were found to be significantly thinner compared to the control group. It was observed that cognitive impairment
was observed in 18 (40%) of the 45 MS patients included in the study. The GCIPL thickness was found to be thinner in the group with cognitive impairment than in the group without cognitive impairment (p0,014), but no difference was found in the mean pRNFL (p=0.224). When the correlation between BICAMS battery and OCT parameters in MS patients was examined, a moderate positive correlation was
observed between GHIPT thickness and BVMT-R and CVLT-Ⅱ tests, and a high positive correlation was observed with SDMT. There was a moderate positive correlation between pRSLT thickness and SDMT and CVLT-Ⅱ tests, and a weak positive correlation with BVMT-R.

Conclusion: In our study, it was found that there is a relationship between cognitive impairment and pRNFL and GCIPL atrophy in MS patients who don't have a history of ON. These data suggest that in clinical practice, OCT will be useful in assessing central nervous system neurodegeneration and cognitive impairment in MS patients.

Keywords: Multiple Sclerosis, Cognition, BICAMS, Optical Coherence Tomography