Mezgit formasyonu (Şereflikoçhisar güneydoğusu) jeolojisi ve petrol hazne kaya özelliklerinin incelenmesi
Geology of mezgit formation (southeast of Şereflikoçhisar) and investigation of reservoir rock characteristics for oil
Yazar: AYŞE ALTINOK
Danışman: PROF.DR. NURETTİN SONEL
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2001
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering
Dizin: Ankara-Şereflikoçhisar = Ankara-Şereflikoçhisar ; Geçirgenlik = Permeability ; Kum taşı = Sandstone ; Mezgit balığı = Whiting fish ; Tuz Gölü = Salt Lake

Özet:
İnceleme alanı İç Anadolu Bölgesi, Tuz Gölü Havzasının doğusunds Şereflikoçhisar'ın güneydoğusunda yer almaktadır. Tuz Gölü Havzasını] kuzey ve kuzeydoğusunda temel kayaç birimlerini; Temirözü, Mollaresı formasyonları ve Ankara Karmaşığı ile Kırşehir Kristalen Kompleksine a: birimler; doğu ve güneydoğusunda Kırşehir Kristalen Kompleksine a birimler, batı ve güneybatıda ise düşük dereceli metamorfitk oluşturmaktadır. Üst Kretase-Güncel zaman aralığında denizin havzada! transgressif ve regressif özelliklerine bağlı olarak birimlerde yanal ve düşe yönde litofasiyes değişiklikleri izlenmiştir. Bu zaman aralığında havzanı derin kısımlarında fliş karakterli birimler çökelirken kenar kısımlarında is karasal ve sığ denizel birimlerin çökeldiği ve birbirleriyle yanal ve düşe yönde ilişkide bulundukları gözlenmiştir. Tuz Gölü Havzasının doğu \ güneydoğu bölümünde Üst Kretase-Güncel zaman aralığında yaşlıda gence doğru; Kartal, Haymana, Çaldağ, Karapınaryaylası, Çayraz, Mezg ve Cihanbeyli Formasyonları çökelmiştir. Araştırma konusu olan Üst Eosen-Miyosen yaşlı Mezgit Formasyon tabanda çakıllarla başlayan üst seviyelere doğru çakıllı kumtaşlan, çakıl çamurtaşlan ve üst seviyelerde ise masif ve laminah bordo-yeşüimsi reni organik madde içerikli jipsli çamurtaşı litolojilerine sahip karasal orta çökellerinden kuruludur. Mezgit Formasyonunda bulunan organik madde içerikli çamurtaşlan aı kaya olarak düşünülmektedir. Birimde gözlenen kumtaşlan ise hazne ka; olarak değerlendirilmiş ve bu çalışmada kumtaşlarının hazne kaya özelliklerinin incelenmesi amaçlanmıştır. İncelenen bölgenin kumtaşı seviyelerine ait örneklerin gözeneklilik ve geçirgenlik değerleri bazı bölgelerde (Pamukdere ve Değirmenüstüdölektepe) sınır değerlerin altındadır. Diğer yerlerde gözeneklilik değerleri yüksek ve geçirmiş olduğu diyajenetik gelişimlere bağlı olarak geçirgenlik değeri düşüktür. Yapılan epoksili ince kesitler ve SEM çalışmaları ile formasyona ait kumtaşı örneklerinde birincil taneler arası-tane içi ve ikincil taneler arası-tane çatlağı gözenekliliği tespit edilmiştir. Mezgit Formasyonunda; sıkılaşma, çatlakların gelişmesi, çimentolarıma, çatlakların dolgulanması, feldispatlann killeşmesi ve karbonat çimentoda ikincil gözenekliliğin gelişmesi gibi diyajenetik süreçler tespit edilmiştir. Bu diyajenetik süreçlerin rezervuara negatif etkileri olmuştur. Çatlakların ve ikincil gözenekliliğin oluşması rezervuara pozitif etkisi olmuştur. Ancak bu boşluk ve çatlakların karbonat tarafından dolgulanması ve feldispatlann killeşmesi rezervuan negatif yönde etkileyerek gözeneklilik ve geçirgenliği düşürmüştür. Yapılan çalışmalar sonucunda gözeneklilik, geçirgenlik ve tane yoğunluğu testleri ile diyajenetik çalışmalara göre; Aralıksenirtepe ve Kayalıboğazı dolaylarında hazne kaya potansiyeli mevcut olduğu tespit edilmiştir. 108 sayfa.ANAHTAR KELİMELER: Tuz Gölü Havzası, Mezgit Formasyonu, hazne kaya, gözeneklilik, geçirgenlik, kumtaşı, diyajenez.

Abstract:
Study area is located in east of Tuz Gölü Basin and southeast o Şereflikoçhisar in the central Anatolia. Basement rocks in north an< northeastern parts of the Tuz Gölü Basin are represented with Temirözü anı Mollaresul Formations and units of Ankara Complex and Kırşehi Crystalline Complex; east and southeastern parts of the region ar characterized by the units of Kırşehir Crystalline Complex while west am southwestern parts are represented with low-degree metamorphites. L accordance with transgressive and regressive character of the sea betweei upper Cretaceous and recent time interval, horizontal and vertical lithofacie changes are observed within the units. During this time interval, flysch typ sediments were deposited in deeper parts of the basin while terrestrial an shallow marine units were accumulated in the margins. It was observed ths all these units are laterally and vertically transitional with each othei During the upper Cretaceous and recent time interval, from oldest to th youngest, Kartal, Haymana, Çaldağ, Karapınaryaylası, Çayraz, Mezgit an Cihanbeyli Formations were deposited in east and southeastern parts of th Tuz Gölü Basin. Upper Eocene-Miocene Mezgit Formation under investigation is compose of terrestrial deposits that start with pebbles at the basement and continu with pebbly sandstone, pebbly mudstone and are comprised by massivi laminated, claret-greenish colored, organic material-bearing gypsiferoi mudstone at the top. Organic material-bearing mudstones in the Mezgit Formation are thought to be bedrock. Sandstones in the unit are evaluated as reservoir rock and, the aim of this study is to investigate the reservoir rock characteristics of sandstones. Porosity and permeability values of samples from sandstone levels in the region are below the limit values in some localities (Pamukdere and Değirmenüstüdölektepe). Depending on diagenetic processes, porosity values in other areas are changeable. With epocxy thin section determinations and SEM studies performed in sandstone samples from the formation, primary mtergranular - intraconstituent and secondary intergranular - grain fracture porosity were determined. Some diagenetic processes, such as compaction, fracture development, cementation, fracture fill, argillization of feldspars and development of secondary porosity in the carbonate cement were found in the Mezgit Formation. These diagenetic processes have a negative effect on the reservoir. On the other hand, formation of fracture and secondary porosity have a positive effect on the reservoir. However, filling of these space and fractures with carbonate and argillization of feldspars lowered the porosity and permeability. On the basis of results of porosity, permeability and grain density tests together with diagenetic investigations, a reservoir rock potential was determined in Araliksenirtepe and around Kayalıboğazı. 108 pages.KEY WORDS: Tuz Gölü Basin, Mezgit Formation, reservoir rock, porosity, permeability, sandstone, diagenesis.