Aktivite tabanlı seyahatlerin ulaşım ve arazi kullanım planlamasına etkileri: Konya kenti örneği
Effects of activity based travels on transport and land use planning: A case of Konya
Yazar: ELİF ŞULE KÜÇÜKYILDIZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SEDEF ŞENDOĞDU
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Kentsel arazi kullanımı = Urban land use ; Şehiriçi ulaşım = Urban transport

Özet:
Kentleşme sürecinin gelişimi ile birlikte son yıllarda kentlerimiz mekânsal ve sosyal anlamda dönüşümler ve değişimler yaşamaktadır. Artan nüfus ve kentsel ihtiyaçlar beraberinde kent sisteminde yenilemeler ve değişikliklere ihtiyaç duyurmaktadır. Kentlerimizde yaşanan hızlı gelişmeler neticesinde kentsel alanların genişlemesi beraberinde ulaşım altyapısına olan talebi arttırmaktadır. Ulaşımdaki altyapı toplu taşıma destekli ve yönlendirici olduğu müddetçe her bireyin kentsel faaliyetlere erişim imkanı eşit olabilir. Bu hususlar ile geliştirilecek sağlıklı ve ileriye dönük bir kent planlama sürecinde dikkate alınması gereken iki husus: arazi kullanım ve ulaşımdır. Bütüncül ve geri beslemelere gereksinimi minimize edilmiş kentler meydana getirmek için bu iki olgu birbirini besleyici ve dengeleyici olmalıdır. Bu iki kavramın eşgüdümlü ilerlemesinde kent ve birey uyumunu önemseyen aktivite tabanlı seyahatlerin ele alınması gereklidir. Bireylerin mekânda ne amaçla, ne ile ne zaman ve nasıl hareket edeceği bu eşgüdümün kilit noktasıdır. Bu dengenin mekândaki etkileri erişilebilirlik kıstasında belirlenen 6 parametre üzerinden ve parametrelerin mekandaki etkisini ölçmek için belirlenen sorular üzerinden değerlendirilmektedir. 
Tüm bu bilgiler ışığında çalışmada Konya kenti'nde aktivite tabanlı seyahatlerin arazi kullanımı ve kentsel ulaşım planlaması üzerine etkileri incelenmiştir. Bütüncül planlama yaklaşımının gerekliliklerini ortaya koyarak kentin her bölgesini erişilebilir kılmak için "ulaşım planlaması" ile "arazi kullanım planlaması" nın aktivite tabanlı seyahatlere etkilerini inceleme amacını benimseyen çalışmada aktivite seyahatlerinin kentsel planlamadaki erişilebilirliği ele alınmıştır. Çalışmada birinci kısmında mevcut literatür incelenerek arazi kullanımı, ulaşım ve aktivite tabanlı seyahat kavramları ele alınmış ve birbirleri ile ilişkisi açıklanmaya çalışılmaktadır. Bu aşamada bireylerin aktivite seyahatlerindeki amaç, araç ve şekli ele alınmış; bu seyahatlerin gerçekleştirilmesinde ulaşımda yaşanan değişimlerin mekâna yansıması ile bu süreçte kentsel fonksiyonların ne şekilde etkileneceği, birbiri ile bütünselliği ve erişilebilirliği tartışılmaktadır. Çalışmanın sonraki aşamasında ise Konya kenti ulaşım altyapısının mekansal gelişimi yönlendirmedeki etkisi ve bireylerin aktiviteye erişim kolaylığı irdelenmiştir. Son bölümde kentin günümüze kadar geçirdiği planlama sürecinde mekânsal, sosyal, ekonomik ve çevresel değerler bütünün ele alınması açısından çalışmanın amacına uygun sonuçları verebilmesi adına; mekansal çeşitlilik, konumsal avantaj ve dezavantajlara sahip, kültürel yapının farklılaştığı, gelir durumuna göre seyahat türlerinde farklılaşmaların olduğu ve aktiviteye dönük erişilebilirlik değerlerinin değiştiği toplam 6 mahallede anket uygulaması yapılmıştır. Anket çalışması ile aktiviteye erişimde kentin geneline ilişkin ulaşım ve arazi dengesi ele alınmıştır. 
Coğrafi avantajlara sahip kentte aktivitelerin konumu, mesafesi ve içeriği gereği gece aktiflik oranlarının düşük olması, güvenlik olgusunun, sosyal ve kültürel altyapının yetersiz olması ve arazi desenine ilişkin ulaşım planlamasında bütünselliğin sağlanamamış olması gibi mekânsal, zamansal, çevresel ve sosyal açıdan erişim problemleri gözlemlenmiştir. Bu problemler aktivite seyahatleri ekseninde ulaşım ve arazi kullanım dengesini sağlama ilkeleri ile ortaya konulacaktır.

Anahtar Kelimeler: Aktivite Tabanlı Seyahat, Arazi Kullanım, Erişilebilirlik, Mekânsal Çeşitlilik, Kentsel Ulaşım Sistemi, Konya

Abstract:
With the development of the urbanization process, our cities have experienced spatial and social transformations and changes in recent years. Increasing population and urban needs require renewals and changes in the urban system. As a result of the rapid developments in our cities, the expansion of urban areas increases the demand for transportation infrastructure. As long as the infrastructure in transport is supported and guiding public transport, each individual can have equal access to urban activities. Two issues to be taken into consideration in a healthy and forward-looking urban planning process to be developed with these issues: land use and transportation. These two phenomena must be nurturing and balancing each other in order to create cities that are holistic and whose need for feedback is minimized. In the coordinated development of these two concepts, activity-based travels that care about city and individual harmony should be addressed. The key point of this coordination is for what purpose, when and how individuals move in the space. The effects of this balance in the space are evaluated over 6 parameters determined in the accessibility criterion and questions determined to measure the effect of the parameters in the space.
In the light of all this information, the effects of activity-based travels on land use and urban transportation planning in Konya city were examined. In the study, which adopts the aim of examining the effects of "transportation planning" and "land use planning" on activity-based travel in order to make every part of the city accessible by revealing the requirements of the holistic planning approach, the accessibility of activity travels in urban planning is discussed. In the first part of the study, the existing literature is examined and the concepts of land use, transportation and activity-based travel are discussed and their relationship with each other is tried to be explained. At this stage, the purpose, vehicle and form of individuals' activity travels were discussed; In the realization of these trips, the reflection of the changes in transportation to the space and how urban functions will be affected in this process, their integrity and accessibility are discussed. In the next phase of the study, the effect of Konya city transportation infrastructure in guiding the spatial development and the ease of access of individuals to the activity were examined. In the last part, in order to give results suitable for the purpose of the study in terms of addressing the whole of spatial, social, economic and environmental values in the planning process of the city until today; A survey was conducted in 6 neighborhoods that have spatial diversity, spatial advantages and disadvantages, different cultural structures, different types of travel according to income, and accessibility values for activities. With the survey study, transportation and land balance related to the city in general in access to the activity was considered.
Spatial, temporal, environmental and social access problems have been observed in the city, which has geographical advantages, such as low activity rates at night due to the location, distance and content of the activities, insufficient security, social and cultural infrastructure, and lack of integrity in transportation planning regarding the land pattern. These problems will be revealed with the principles of ensuring the balance of transportation and land use in the axis of activity travels.

Keywords: Accessibility, Activity Based Travel, Konya, Land Use, Spatial Diversity, Urban Transportation System