Uluslararası andlaşmalar hukukunda Rebus Sic Stantibus ilkesi: Gelişimi, kapsam ve koşulları
The Rebus Sic Stantibus principle in the law of treaties: Historical development, scope and conditions
Yazar: DAMLA AKKAYA
Danışman: PROF. DR. SERTAÇ HAMİ BAŞEREN
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / Hukuk Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Anlaşmalar = Agreements ; Clausula rebus sic stantibus = Clausula rebus sic stantibus ; Uluslararası anlaşmalar = International agreements ; Örf-adet hukuku = Common law

Özet:
Kelime anlamı olarak koşulların olduğu gibi kalması anlamına gelen rebus sic stantibus, andlaşmalar hukukunun en eski ilkelerinden biridir. Bir andlaşmanın akdedildiği şartların esaslı olarak değişmesi durumunda, bu değişikliklerin andlaşma üzerindeki etkileri rebus sic stantibus ilkesi çerçevesinde belirlenmektedir. Rebus sic stantibus ilkesi, uluslararası hukukun gelişimine paralel olarak çeşitli evrelerden geçmiş, zaman içinde ilkenin hem hukuki niteliği hem de kapsam, koşul ve andlaşma üzerindeki etkileri değişim göstermiştir. Uygulamadaki tutarsızlıklara karşın günümüzde rebus sic stantibus ilkesinin örf ve adet hukuku kuralı niteliğinde olduğu hem doktrin hem de içtihat tarafından kabul edilmektedir. Nitekim Uluslararası Adalet Divanı, 1969 Viyana Andlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'nin 62. maddesinde yer alan "Şartların Esaslı Değişimi" düzenlemesinin pek çok yönden örf ve adet hukukunu yansıttığını tespit etmiştir. 62. madde, rebus sic stantibus ilkesinin etkilerini andlaşmanın sona erdirilmesi ve askıya alınmasıyla sınırlandırmıştır. Bununla birlikte ilkenin örfi hukuktan doğan etkileri bunlarla sınırlı değildir. Rebus sic stantibus ilkesinin diğer bir etkisi de andlaşmanın taraflarca gözden geçirilmesidir. İlkenin, andlaşma üzerindeki bu etkileri kendiliğinden ya da tek taraflı olarak meydana gelmemekte, tarafların bu çerçevede görüşmelerde bulunarak ortak bir karara varmaları gerekmektedir.

Abstract:
Rebus sic stantibus, which lexically means things standing thus, is one of the oldest principles of the law of treaties. If the conditions under which a treaty is concluded change fundamentally, the effects of these changes on the treaty are determined within the framework of the rebus sic stantibus principle. The principle of rebus sic stantibus has gone through various phases in parallel with the development of international law, and not only its legal character but also its scope, conditions and effects on treaties have changed over time. Despite the inconsistencies in practice, it is accepted by both doctrine and jurisprudence that the principle of rebus sic stantibus has customary character. As a matter of fact, the International Court of Justice has determined that the clause of the "Fundamental Change of Circumstances" in article 62 of the 1969 Vienna Convention on the Law of Treaties reflects customary law in many ways. Article 62 limited the effects of the rebus sic stantibus principle to the termination and suspension of the treaty. However, the effects of the principle arising from customary law are not limited to these. Another effect of the rebus sic stantibus principle is the revision of the treaty by the parties. These effects of the principle on the treaty do not occur spontaneously or unilaterally; the parties should reach a common decision by negotiating in this framework.