Bazı nötr ve kısa gün çilek çeşitlerinin Kazova koşullarında verim ve kalite performanslarının belirlenmesi
Determination of yield and quality performans of some neutral and short day strawberry cultivars in Kazova
Yazar: ONUR SARAÇOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA ÖZGEN
Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışmanın ilk bölümünde bazı nört ve kısa gün çeşitlerinin Kazova-Tokat geçit bölgesindeki uygun dikim zamanları, verim ve kalite yönünden performansları pomolojik, kimyasal ve fitokimyasal özellikler açısından incelenmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde ise farklı muhafaza şartları, meyve pozisyonu ve derim döneminin bu özellikler üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Bu amaçla araştırma 2010-2012 yılları arasında yaz dikimi kullanılarak, üç farklı dikim zamanı (20 Haziran, 10 Temmuz ve 1 Ağustos), iki nötr gün çeşidi (`Fern?, `Kabarla?) ve dört kısa gün çeşidi (`Camorosa?, `Sweet Charlie?, `Rubygem? ve `Festival?) kullanılarak gerçekleştirilmiştir.
Bitki başına en yüksek verim değerleri `Kabarla? (927,1 g/bitki) çeşidinden elde edilirken, `Sweet Charlie? (721 g/bitki) ve `Fern? (633,3 g/bitki) çeşitleri onu takip etmektedir. Dikim zamanları arasında ise 20 Haziran ve 10 Temmuz tarihli dikimler ilk yıl istatistiksel olarak daha yüksek verim değerlerine ulaşmışken, ikinci verim yılında dikim zamanlarının herhangi bir etkisinin olmadığı belirlenmiştir. Ortalama meyve ağırlıkları bakımından en iri meyveler `Rubygem? (13,17 g) çeşidinden elde edilmiş olup `Camarosa? (12,47 g) çeşidi ikinci sırada yer almaktadır. İlk yıl elde edilen ortalama meyve ağırlığı 15,51 (g) iken ikinci yıl 6,21 (g) değerine kadar düşmüştür. Meyve eti sertliği en yüksek çeşit `Kabarla? (0,48 N) olurken, en yumuşak meyveler `Fern? çeşidinden elde edilmiştir. Suda çözünebilir kuru madde (SÇKM) miktarı en yüksek çeşitler % 10,38 ve 10,27 ile sırasıyla `Festival? ve `Rubygem? olarak belirlenmiştir. Toplam fenolik (TF) miktarı ve antioksidan kapasiteleri açısından en yüksek değerler `Fern? çeşidinden elde edilmiştir. Toplam antosiyanin miktarında ise `Camarosa? çeşidi ön plana çıkmaktadır. 
Çalışmada özellikle C vitamini ve fitokimyasal maddeler açısından önemli bir ürün olarak kabul edilen çileğin muhafaza ve tüketim koşullarındaki kimyasal ve fitokimyasal maddeler açısından değişimleri incelenmiştir. Oda koşullarında (20°C), soğukta (+1 °C) ve derin dondurucuda (-20 °C) meydana gelen kayıplar zamana göre tespit edilmiştir. Araştırmada taze tüketilen çilek meyvelerinin, dondurulmuş (-20 °C) olan meyvelere göre ortalama %23, soğukta muhafaza (+1 °C)  edilenlere göre %47,  tüketim koşullarında (20°C) muhafaza edilenlere göre ise 14 kat daha fazla C vitamini içerdikleri tespit edilmiştir.
Altı farklı çilek çeşidinde çiçek salkımlarındaki pozisyonunun (kral, ikincil ve üçüncül) meyvelerin fiziksel, kimyasal ve fitokimyasal özelliklere olan etkisi incelenmiştir. Meyve büyüklükleri sırasıyla kral, ikincil ve üçüncül meyvelerde 19,6 g, 14,61 g ve 7,01 g olarak belirlenmiştir. Asitlik, şeker ve fitokimyasal maddeler açısından genel olarak ikincil ve üçüncül pozisyonlarda bulunan meyvelerden daha yüksek değerler elde edilirken, kral meyvelerin istatistiksel olarak daha düşük miktarlara sahip olduğu belirlenmiştir. 
Meyvelerin sezon içerisindeki derim zamanı geciktikçe meyve iriliğinde düşüş gözlemlenirken; sertlik değerlerinin, geç yapılan derim dönemlerinde istatistiksel olarak daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Derim dönemi geciktikçe SÇKM / Asit oranı değerleri düşerken, çeşitlere göre değişmek üzere fitokimyasal maddelerde % 21-43 oranında artışların olduğu belirlenmiştir.

Anahtar kelimeler: Fitokimyasallar, Gün Uzunluğu, Meyve Pozisyonu, Muhafaza, Toplam Verim

Abstract:
The initial aim of this study was to evaluate the influence of planting times to yield and quality performance of day neutral and short day strawberry varieties in Kazova condition in terms of their pomological, chemical and phytochemical characteristics. The other goals of the study were to determine the effect of different storage conditions, the fruit position and harvest periods of strawberries on specified characteristics. For this purpose, the research was conducted with summer planting between 2010-2012, using the three different planting time (June 20, July 10 and August 1), two day neutral varieties ('Fern', 'Kabarla') and four short-day varieties ('Camorosa' 'Sweet Charlie', 'Rubygem' and 'Festival').
The highest yield per plant was obtained in 'Kabarla' (927.1 g /plant) fallowed by 'Sweet Charlie' (721 g/plant) and 'Fern' (633.3 g/plant) varieties. While June 20 and July 10 planting times were resulted the highest yield during the first year, there were no significant differences on the yield of planting times in second year. The biggest fruits were obtained from 'Rubygem' (13.17 g) fallowed by 'Camarosa' (12.47 g) cultivar. The average fruit weight was 15.51 and 6.21 g in first and second growing years. The highest average fruit firmness was obtained from 'Kabarla' (0.48 N), while the lowest fruit firmness was obtained from 'Fern' cultivar. 'Festival' and 'Rubygem' cultivars had the highest total soluble solids (TSS) with the amount of 10.38 and 10.27 % respectively. 'Fern' had the highest amount of total phenolic (TF) content and antioxidant capacity among te other cultivars. 'Camarosa' was displayed the highest anthocyanins content among the others.
Chemical and phytochemical changes of strawberry during storage and consumption condition was studied. Chemical and phytochemical loses with time at shelf life conditions (20 °C), cold storage (+1 °C) and frozen (-20 °C) conditions were investigated. The results revealed that fresh strawberries contain average of 23% more vitamin C than frozen (-20 °C), 
47% more than cold storage (+1 °C) and 14 times more than shelf life (+20 °C) stored strawberries.
The effect of flower positions (king, secondary and tertiary) on physical, chemical and phytochemical properties of six different strawberry cultivars fruits were investigated. Average fruit sizes were recorded as 19.6, 14.61 and 7.01g on king, secondary and tertiary fruits respectively. Secondary and tertiary fruits had statistically higher values of acidity, sugar and phytochemicals contents compare to king fruits.
Decline in fruit size, TSS/acid ratio and inrease in fruit firmness were observed during the later stages of harvests. Also, 21-43% increase in phytochemical content was recorded depending on the cultivars.
Key words: Phytochemical, Day Lenght, Fruit Possition, Storage, Total Yield.