İbn Sînâ'da konu, ilke ve mesele
Subject, principle and problem in avicenna
Yazar: ÖMER ODABAŞ
Danışman: PROF. DR. ÖMER MAHİR ALPER
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Konu = Title ; Sorun = Problem ; İbn Sina = Ibn Sina ; İlke = Principle

Özet:
Bu tez çerçevesinde İbn Sînâ'nın (v. 428/1037) Burhân Kitabı merkeze alınarak, bilimlerin üç sacayağını oluşturan konu, ilke ve mesele kavramları incelenecektir. Felsefe tarihinde ilk kez Aristoteles (v. m.ö. 322) tarafından vazedilmiş olan bu üç kavram, genel olarak bir bilimin araştırma sahasını ve bu araştırması sırasında dayanması gereken esasları belirlemektedir. Böylece bilimlerin birbirinden ayrılması ve her bilimin var olanların bir kısmını incelemesi mümkün olmaktadır. Bu anlamda söz konusu üç kavram, sadece felsefî disiplinlerin değil, şer'î ilimlerin de kayıtsız kalmadığı bir bütünlük arz etmektedir. Öyle ki, müteahhir dönem İslâm düşüncesinde bu üçüyle temellendirilmemiş bilgiler topluluğu, ilim veya bilim olarak da anılmamıştır. Dolayısıyla bu üç kavram, adeta bilimsel bir faaliyetin ölçüsü olarak kabul edilmiştir.
Çalışmamızın ilk bölümünde, ilke kavramının mahiyeti ve farklı cihetlerden sınıfları incelenmiştir. Böylece öncelikle epistemolojik açıdan bir şeyleri bilmenin imkânı vazedilerek bilimsel bir faaliyete zemin hazırlanmış, daha sonra ilkeler, bilimsel anlamda ele alınmıştır. İkinci bölümde ise, konu kavramının izi sürülmüştür. Bu bağlamda bilimlerin birbirinden ayrışmasını sağlayan konularının mahiyetleri ele alınmış, farklı itibarlara göre sınıfları incelenmiştir. Son olarak bir bilimin meselelerine dair ayrıntılı bir analiz yapılmış, o bilimde kurulan bir önermenin konusu ve yükleminin neler olabileceği örneklerle belirtilmiştir. Bunun bir uzantısı olarak zâtî arazlar bahsi, İbn Sînâ sonrası literatür de göz önünde bulundurulmak sûretiyle ele alınmıştır. Ardından genel bir değerlendirmenin yapıldığı sonuç bölümüyle çalışma sonlandırılmıştır.

Abstract:
Within the framework of this thesis the book "Burhān" of Avicenna (d.
428/1037) will be taken to the center and the concepts subject, principle and problem
that are the three pillars of the sciences will be examined. These concepts, which
were first proposed by Aristotle (d. 322 B.C) in the history of philosophy, generally
determine the field of research of a science and the principles on which the science
should be based. Thus, it is possible for the sciences to be separated from each other
and each science to examine some of the existing things. In this sense,
aforementioned concepts constitute an integrity with which neither philosophical
disciplines nor disciplines of religious sciences can be unconcerned. In fact, in the
period of the later theologians in Islam, the collection of information that is not based
on these three concepts is not known as science. Therefore, these three concepts have
been accepted as a measure of scientific activity.
In the first part of our study the meaning of the concept of principle and its
classes are examined from different views. Thus, firstly, the opportunity to know
something in terms of epistemology is provided and a ground is prepared for the
scientific activity; then principles are discussed in scientific terms. In the second part,
the concept of the subject is analyzed. In this context, the nature of the subjects that
differentiate the sciences from each other are discussed and their classes are
examined according to different reputations. Finally, a detailed analysis of the
problems of a science is made and the subject and predicate of a proposition which is
established in that science are given with examples. As an extension of this, the topic
of essential accident is taken into consideration by analyzing also the literature after
Avicenna. And finally, our work is concluded with a final chapter that covers the
general evaluation of the topic.