Orta kelkit havzasında yetiştirilen asmaların ampelografik, biyokimyasal ve moleküler karakterizasyonu
Ampelographic, biochemical and molecular characterization of grapevines grown in the central kelkit basinthesis
Yazar: AHMET SÜMBÜL
Danışman: PROF. DR. ERCAN YILDIZ ; PROF. DR. ALİ SABIR
Erciyes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma 2020 – 2022 yılları arasında Orta Kelkit Havzası içerisinde yer alan Koyulhisar, Suşehri, Akıncılar ve Şebinkarahisar ilçelerinde yürütülmüştür. Çalışma bölgede yetiştiriciliği yapılan asmaların fenolojik, morfolojik, pomolojik, biyokimyasal ve moleküler olarak tanımlaması amacıyla yapılmıştır. Çalışmada 60 adet asma genotipi toplamda 55 özellik açısından incelenmiştir. Ayrıca 10 adet ISSR ve 7 adet İPBS primeri ile genotiplerin genetik karekterizasyonları yapılmıştır. Moleküler analizler 60 genotip ve 12 adet referans çeşit ile birlikte gerçekleştirilmiştir. Genotiplerin ortalama salkım ağırlıkları 71.67 g (ERÜ18) ile 554.17 g (ERÜ40) arasında ve ortalama tane ağırlığı 1.54 g (ERÜ60) ile 10.98 g (ERÜ40) arasında değişim göstermiştir. Genotiplerin toplam fenolik madde miktarı, 123.77 (ERÜ13) ile 664.58 mg GAE/100 g (ERÜ29) arasında, toplam antosiyanin miktarı 3.35 (ERÜ1) ile 74.42 mg malvidin 3-glikozit/100 g (ERÜ30) arasında, toplam flavonoid miktarı 16.48 (ERÜ42) ile 270.92 mg KE/100g (ERÜ30) arasında ve toplam antioksidan aktivitesi ise %10.12 (ERÜ1) ile  %91.75 (ERÜ30) arasında değişim göstermiştir. Çalışmada ISSR primerlerinden 62 adet İPBS retrotranspozon primerlerinden ise 76 adet skorlanabilir bant elde edilmiştir. Polimorfizm oranları ISSR primerlerinde %83.37, İPBS retrotranspozon primerlerinde ise %100 olarak tespit edilmiştir. ISSR ve İPBS retrotranspozon primerlerinin birlikte değerlendirilmesi ile elde edilen UPGMA dendgramında üzümlerin benzerlik indeksleri 0.46 ile 0.87 arasında değişmiştir. Bölgede ki asmalar arasında ampelografik ve moleküler düzeyde geniş varyasyon saptanmıştır. Gelecekte yapılacak üzüm ıslah çalışmaları için bölgedeki genoptipler umut verici özelliktedir.
Anahtar Kelimeler: Vitis vinifera, üzüm, ampelografi, genetik kaynak, biyokimyasal.

Abstract:
This study was carried out in the towns of Koyulhisar, Suşehri, Akıncılar and Şebinkarahisar, which are located in the Middle Kelkit Basin, between the years 2020-2022. The study was carried out to define the grapevinevines grown in the region as phenological, morphological, pomological, biochemical and molecular. In the study, 60 grapevine genotypes were examined in terms of 55 traits in total. In addition, genetic characterization of genotypes was performed with 10 ISSR and 7 IPBS primers. Molecular analyzes were performed for 60 genotypes and 12 reference cultivars. The average bunch weight of the genotypes varied between 71.67 g (ERÜ18) and 554.17 g (ERÜ40) and the average berry weight varied between 1.54 g (ERÜ60) and 10.98 g (ERÜ40). The total phenolic content of the genotypes varied between 123.77 (ERÜ13) and 664.58 mg GAE/100 g (ERÜ29), the total amount of anthocyanins varied between 3.35 (ERÜ1) and 74.42 mg malvidin 3-glycoside/100 g (ERÜ30), the total flavonoid content varied between 16.48 (ERÜ42) and 270.92 mg CE/100g (ERÜ30), the total antioxidant activity varied between 10.12% (ERÜ1) and 91.75% (ERÜ30). In the study, 62 scoreable bands were obtained from ISSR primers and 76 scoreable bands were obtained from IPBS retrotransposon primers. Polymorphism rates were determined as 83. 37% in ISSR primers and 100% in IPBS retrotransposon primers. In the UPGMA dendgram obtained by evaluating ISSR and IPBS retrotransposon primers together, the similarity indexes of the grapes ranged from 0.46 to 0.87. Wide variation was detected at the ampelographic and molecular level among the grapevines in the region. The genotypes in the region are promising for future grape breeding studies.
Keywords: Vitis vinifera, grape, ampelography, genetic resource, biochemical.