Eski Türk inançlarının Türk İslâm anlayışındaki izleri
Traces of old Turkish beliefs in the Turkish understanding of Islam
Yazar: BÜŞRA KARA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HAYRETTİN ŞAHİN
Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Antropoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Antropoloji = Anthropology ; Din = Religion

Özet:
Şamanizm Dünya ve Türk tarihi açısından oldukça önemli görülen, üzerinde tartışmaların olduğu ve halen araştırmacıların merak ederek araştırmakta olduğu önemli konulardan biridir. Bu konunun bu denli tartışılmasında ve araştırılmasının nedeni ise içerisinde barındırmış olduğu uygulamalar bütünü ve günümüzde hâlen daha varlığını bir şekilde hissediyor olmamızdan kaynaklanmakladır. Araştırmacıların Şamanizm ile ilgili düşünceleri genel olarak iki kısma ayrılmaktadır. Bir kısmı Şamanizm'i Türklerin eski dini olarak görmekte iken diğer kısmı Türkler gibi önemli bir medeniyete ve tarihe sahip halkın böyle bir dini kabul etmeyeceğini ve böyle bir dine sahip olamayacağı kanaatinde bulunmuştur. Tüm bu fikirlerden çıkarılacak sonuç, Türklerinin eski dinlerinin Tek Tanrı inancı, "Kök Tengri" olduğudur. Tarihi süreç içerisinde Türkler bununla birlikte farklı dinlerin etkisi altına girmişlerdir. Bilhassa bulundukları coğrafi konum nedeniyle farklı milletlerle etkileşim halinde olmuş, bu etkileşimler sayesinde de Manihaizm, Budizm, Hristiyanlık, Musevilik gibi dinleri benimsemişlerdir. Fakat bu dinlerin Türklerin kültür ve yaşayışına uymamasından dolayı bu benimseyişleri çok büyük kitleler halinde olmamış ve uzun süreli olmamışlardır. Bu dinlerin tam tersine İslâmiyet; tarih içerisinde büyük kitleler halinde kabul edilmiş, geniş alanlara yayılmış ve Türk-İslâm devletleri kurulmuştur. Tüm bunlarla birlikte İslâmiyet güçlenerek kalıcı olmayı başarmıştır. Türkler İslâmiyet'i kabul etseler de eski dinlerinde yer alan uygulamaları İslâmiyet'in içerisinde gizleyerek ve onunla meç ederek nesilden nesle aktararak yaşatmayı başarmışlardır. Günümüzde de Türk-İslâm anlayışı içerisinde eski Türk dininin izlerine rastlamamız mümkün olmaktadır.

Abstract:
Shamanism has been a subject that is considered very important in terms of world history and Turkish history, on which there are debates and which researchers are still curiously researching. The reason why this subject is discussed and researched so much is due to the whole of the applications it contains and the fact that we still feel its existence in some way today. Researchers' thoughts on Shamanism are generally divided into two parts. While some of them see Shamanism as the ancient religion of the Turks, the other part is of the opinion that the people with an important civilization and history like the Turks would not accept such a religion and could not have such a religion. The conclusion to be drawn from all these ideas is that the ancient religion of the Turks was the belief in One God, "Kök Tengri". In the historical process, however, Turks have come under the influence of different religions. Especially due to their geographical location, they interacted with different nations, and thanks to these interactions, they adopted religions such as Manichaeism, Buddhism, Christianity, and Judaism. However, since these religions do not fit the culture and life of the Turks, these adoptions did not occur in large masses and could not be permanent. Contrary to these religions, İslâm was accepted in large masses throughout history, spread over large areas and Turkish-İslâmic states were established. Along with all these, İslâm has managed to become stronger and permanent. Even though the Turks accepted İslâm, they managed to keep the practices in their old religions alive by hiding them in İslâm and by passing them down from generation to generation. Today, it is possible to encounter traces of the old Turkish religion within the Turkish-İslâmic understanding.