Web destekli eğitim ve danışmanlığın prostat kanseri taramalarına ilişkin sağlık inancı, bilgi düzeyi ve taramalara katılmaya etkisi
The effect of web assisted education and consultancy on health belief, level of knowledge and participation in screenings with regard to prostate cancer screenings
Yazar: CANTÜRK ÇAPIK
Danışman: PROF. DR. SEBAHAT GÖZÜM
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Eğitim = Education ; Hemşirelik = Nursing ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Prostat = Prostate ; Web = Web

Özet:
Bu çalışmanın amacı; Web destekli eğitim ve danışmanlığın prostat kanseri taramalarına ilişkin sağlık inancı, bilgi düzeyi ve taramalara katılıma etkisini incelemektir. Çalışma, tek grupta ön test - son test yarı deneysel olarak planlanmıştır. Çalışmanın örneklemini iki resmi kurumda çalışan 40 yaş üzeri 75 kişi oluşturmaktadır. Veriler bireysel bilgi formu, prostat semptom skoru formu, taramalara katılım formu, prostat kanseri taramaları sağlık inanç modeli ölçeği ve prostat kanseri taramalarına yönelik bilgi tarama testi ile toplanmıştır. Katılımcılara prostat kanseri ve taramalarına ilişkin bir saatlik interaktif konferans verilmiş, devamında 6 aylık süreçte web üzerinden eğitim ve danışmanlık sunulmuş, taramalara katılmayı hatırlatmak amacıyla özel hazırlanmış masa takvimi dağıtılmıştır. Girişimin ara verilerinin toplanmasından sonra taramalara katılmayı motive eden ikinci bir hatırlatma olarak cep telefonu mesajları ve katılımcıya özgü mesaj içeren hatırlatıcılar gönderilmiştir. Temel veriler girişim öncesinde ve girişimden sonra 3. ve 6. aylarda toplanmıştır. Web sitesine toplam süreçte (6 ay) 454 farklı bilgisayardan girilmiş ve 3128 defa ziyaret edilmiştir. Bu süreçte çalışma kapsamındaki 15 bireye danışmanlık verilmiştir. Katılımcılar, web sitesinden ilk üç ay içinde %22.7, ikinci 3 ayda %39.7 düzeyinde faydalanmışlardır. Girişim öncesinde prostat muayenesi olanların oranı %9.3 iken girişim sonrasında %19.1'e yükselmiş, benzer şekilde Prostat Spesifik Antijeni (PSA) ölçtürme oranı %6.7'den %31.4'e yükselmiştir. Yapılan girişimler prostat kanseri ve taramalarına ilişkin duyarlılık algısını artırırken engel algısını azaltmıştır. Girişimler, ciddiyet, motivasyon ve yarar algısı bileşenlerinde ve prostat kanseri taramalarına ilişkin bilgi düzeyinde değişim sağlamamıştır. Ara testte, PSA ölçtürmeyi web sitesinden faydalanma 65.1 kat, motivasyon düzeyindeki her bir birimlik artış 1.3 kat, engel algısındaki her bir birimlik azalış 0.9 kat arttırmaktadır. İstatistiksel olarak anlamlı olmamakla birlikte, semptom skoru yüksek olanlar taramalara daha fazla katılmıştır. Son testte taramalar üzerinde etkili bir faktör bulunamamıştır. Web destekli eğitim ve danışmanlık prostat kanseri taramalarına ilişkin sağlık inançlarını değiştirerek taramalara katılımı artırıp erken tanıya katkı sağlayabilir.

Abstract:
The aim of this study is investigate the effect of web assisted education and consultancy on health belief, level of knowledge and participation in screening with regard to prostate cancer screenings. Study was designed as a single-group pretest ? posttest quasi-experimental research. Study sampling includes 75 people over 40 years of age who work at two government institutions. Data were collected by individual information form, prostate symptom score form, screening participation form, health belief model scale for prostate cancer screenings, and information screening test for prostate cancer screenings. The participants were given a one-hour conference on prostate cancer and screenings, followed by a 6 months web-based education and consultancy. A customized desk calendar was given to each participant to remind them to participate in the screenings. After the intermediate data of the trial were collected, cell phone messages and participant-specific reminders were sent to participants to motivate them to participate in the screenings. Master data were collected before the trial and in month 3 and month 6 after the trial. In the overall period of the research (6 months), website was accessed from 454 different computers and visited 3128 times. Within this period, 15 individuals included in the study were given consultancy. Participants used the website at a rate of 22.7% in the first 3 months and 39.7% in the second 3 months period. While the ratio of individuals who received prostate examination was 9.3% before the trial, this ratio increased to 19.1% at the end of the trial. Similarly, Prostate Specific Antigen (PSA) measurement rate increased from 6.7% to 31.4%. It was observed that the trials increased the participants? perception of sensitivity with regard to prostate cancer and screenings, and reduced their barrier perception. The trials did not provide any change in seriousness, motivation and benefit perception components and in the level of knowledge regarding prostate cancer screenings. In the follow up test, PSA measurement rates increased 65.1 times by website use, 1.3 times by each unit increase in motivation, and 0.9 by each unit decrease in barrier perception. Although it is not statistically significant, individuals with higher symptom scores participated more in the screenings. In the posttest, no factor was found to be effective on screenings. Web assisted education and consultancy may change health beliefs regarding prostate cancer screenings, and therefore, increase participation in screenings and contribute to early diagnosis.