Kamusal tasarımda zamansız mekanlar
Timeless spaces in public design
Yazar: HAMİDE SOMUNCU
Danışman: DOÇ. DR. FERİDE PINAR ARABACIOĞLU
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Kamusal mekanlar = Public places ; Mimari mekan = Architectural space ; Sosyal mekan = Social space ; Sosyo-mekansal etkileşim = Socio-spatial Interaction ; Zaman-mekan ilişkisi = Time-space relationship ; Zamansızlık = Timelessness

Özet:
Zaman, mekansal bağlamın temel bileşenlerinden biridir. Geçmişten günümüze zaman kavramı teknolojik, ekonomik, sosyal ve kültürel gelişmelerle değişime uğramıştır. Mimarlık ve zamanın çift yönlü bir ilişkisi olduğu için, zamandaki bu değişim mekana da yansımıştır. Bu sebeple mekan, küreselleşme ile birlikte hareketlilik, çok yönlülük ve aynı anda her yerde bulunmayı zorunlu kılan modern dünyanın ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde şekillenmiştir. Zaman içinde hızlı ve hareketli mimari üretimler artmıştır. Bu durum mimari mekanın hızlı tüketilen bir meta haline gelmesine neden olmuştur. Dahası, çeşitli mekanlarda zaman niteliğini terk eden yeni mimari uygulamalar ortaya çıkmıştır. Dolayısıyla bu sorunun incelenmesi ve kamusal alanlar üzerinden değerlendirilmesi kritik önem taşımaktadır. Uzay ve zaman sistemleri çok katmanlı mevcudiyetler olduğu için disiplinler arası bir yaklaşım gerektirmektedir.
Tezin temel amacı, günümüz kamusal tasarımlarında zamansızlık niteliğine hangi özelliklerin katkıda bulunduğunu belirlemektir. Mekan ve zamanın kavramsal çerçevesini kavramak için felsefe ve mimarlık ilişkisi fenomenolojik bir yaklaşımla literatür araştırması yapılarak incelenmiştir. Çalışma kapsamında, evsel mekanın uzantısı olan kamusal tasarımlar, teorik tasarımlar ve deneysel sanat tasarımları kavramsal analiz yoluyla incelenmiştir.
Sonuç olarak, bulgular, analiz edilen mekanların, benzeri görülmemiş zamansallık ve mekansallıkların yaratılabileceği deneysel mekanlar olabileceğini ortaya koymaktadır. Bireysellik ve kamusallık arasındaki bulanık sınırdan kaynaklanan eşiktelik hali, mekanın zamansızlığında belirleyici bir faktördür. Sürekli bir kullanım döngüsüne sahip olan bu mekanların potansiyelleri, mekan planlamasına, kullanım biçimlerine, bağlam ve çevre ilişkilerine, malzeme tercihine ve teknolojik yeniliklere bağlıdır. Elde edilen sonuçlar, gelecekteki yaşam tarzları için yeni modeller sunma ve onların iç yüzünü anlama açısından potansiyel değer taşımaktadır.

Abstract:
Time is one of the fundamental components of the context of the architectural space. From past to present, the concept of time has undergone an alteration with technological, economic, social, and cultural developments. Since architecture and time have a reciprocal relationship, this change in time had reflections on space. Hence, space has been shaped to meet the need of the modern world, which has necessitated mobility, versatility, and ubiquity with globalization. Rapid and mobile architectural productions have increased over time this situation results in architectural space becoming fast-moving consumer goods. Consequently, new architectural practices, which abolish the time quality, have emerged in various places. For this reason, it is critical to examine this problem and evaluate it through public spaces. Since the space and time systems are multilayered existences, it requires an interdisciplinary approach.
The main aim of the thesis is to determine which characteristics contribute to timelessness in today's public designs. To comprehend the conceptual frame of space and time, the connection between philosophy and architecture was examined through literature research with a phenomenological approach. Within the scope of the study, public designs, which are an extension of domestic space, theoretical designs, and experimental art designs, are investigated through conceptual analysis.
In conclusion, findings reveal that the analyzed spaces are considered experimental spaces where unprecedented temporalities and spatialities can be created. The liminality due to the blurred boundary between privacy and publicity is a determinant factor in the timelessness of space. The potentials of these spaces, which possess a continuous use circle, are contingent upon space layout, usage patterns, context and environmental relations, material preference, and technological innovations. Overall, the results are promising in terms of insight and serve brand-new models for future lifestyles.