İmam Mâtürîdî'nin düşünce sisteminde ahlak
The morality in the thought system of İmam Mâtürîdî
Yazar: NİMET ATEŞ
Danışman: PROF. DR. SÜLEYMAN TOPRAK
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kelam Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Din = Religion
Dizin: Ahlak = Morality ; Kelam = Islamic theology ; Maturidi = Maturidi ; Sorumluluk = Responsibility ; İnsan doğası = Human nature ; İrade = Will ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bu çalışmada İmam Mâtürîdî'nin kelam düşüncesinde ahlak anlayışı kelami bir çerçevede ele alınmaktadır. Ahlak ilmi tarihte felsefenin bir alt dalı olarak değerlendirilse de Kelam ilminin ahlak kapsamına giren bir takım konuları incelemesi ahlakın kelami bir bakış açısıyla ele alınabileceğini de göstermektedir. Bu nedenle bu çalışma, temel iki ana bölüm halinde incelenmiştir. Bunlardan ilkinde Mâtürîdî'nin İnsan Anlayışı ve Ahlak başlığı altında Mâtürîdî'ye göre ahlakî failin özelliklerinin incelenmesi hedeflenmiştir. İkinci Bölümde ise Mâtürîdî'de İnsan Fiilleri ve Ahlak başlığıyla ise Mâtürîdî'ye göre ahlaki fiilin nitelikleri belirlenmeye çalışılmıştır. 
İlk bölümde ahlaki bir varlık olarak insanda Mâtürîdî'nin kabul ettiği unsurların neler olduğu ele alınmıştır. Bu unsurların insanın ahlaki kimliğinin oluşmasındaki etkileri ve ahlaka kaynaklık etme bakımından durumları incelenmiştir. İkinci bölümde ise Mâtürîdî'nin ahlak anlayışının farkını ortaya koymak için onun reddettiği ahlak düşünceleri değerlendirilmiştir. Bu bağlamda özellikle seçme hürriyetine bağlı fiillerin zorunlu fiillerden farklı olması düşüncesi esas alınmıştır. Ardından tercihe bağlı fiilin anlamı ve hangi özellikleri taşıması gerektiği üzerinde durulmuştur. Daha sonra da ahlaki sorumluluk açısından sorumluluğa neden olan fiil öncesi ve fiil sonrası durum incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Mâtürîdî, Kelam, Ahlak, Tabiat, Fiil, İrade, Sorumluluk

Abstract:
In this study, the understanding of morality in the Kalam thought of Imam Maturidi is considered in a theologian framework. Although science of morality is considered as a sub-branch of philosophy in history, the examination of a number of issues within the scope of Kalam science shows that morality can be handled from a theological perspective. For this reason, this study is examined in two main sections. In the first of these, it is aimed to examine the characteristics of the moral perpetrator according to Maturidi under the Human Understanding and Morality title of Maturidi. In the second section, with the title of Human Verbs and Morals in Maturidi, the qualities of the moral verbs according to Maturidi were tried to be determined.
       In the first section, what are the elements accepted by Maturidi in human beings as a moral being is discussed. The effects of these elements on the formation of human moral identity and their status in terms of being a source of morality are examined. In the second section, to reveal the difference of Maturidi's moral understanding, the moral thoughts that he refused were evaluated. In this context, the idea that verbs related to freedom of choice is different from compulsory verbs is based on. Then, the meaning of the optional verb and what features it should have, have been emphasized. Then, the pre-verb and post-verb situation that caused responsibility in terms of moral responsibility was examined. 

Keywords: Maturidi, Kalam, Morality, Nature, Verb, Will, Responsibility