Üst ve alt çene sürekli dişlerin kök kanal anatomi ve morfolojilerinin KIBT  görüntülerinde retrospektif olarak incelenmesi
Retrospective investigation of root canal anatomy and morphology of upper and lower jaw continuous teeth in CBCT images
Yazar: İREM EREN
Danışman: PROF. DR. BADE SONAT
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Endodonti Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry
Dizin: Anatomi = Anatomy ; Dental pulpa = Dental pulp ; Dişler = Teeth ; Endodonti = Endodontics ; Konik ışınlı bilgisayarlı tomografi = Cone-beam computed tomography ; Morfoloji = Morphology ; Retrospektif çalışmalar = Retrospective studies

Özet:
Başarılı bir kanal tedavisinin vazgeçilmez unsuru yeterli bir şekillendirme ve  iyi bir kök kanal dolgusu işleminden oluşmaktadır. İyi bir şekillendirme ve dolgu işlemi içinse öncelikle yeterli kök kanal morfolojisi bilgisine sahip olmak gerekmektedir. Kök kanal morfolojisi tespiti için pek çok yöntem kullanılabilmektedir. Farklı yöntemler bulunsa da, günümüzde KIBT, kök kanal anatomi ve morfolojisinin incelenmesinde iyi bir seçenek olarak karşımıza çıkmaktadır.
Retrospektif olarak görüntülerin incelendiği bu çalışmada, 18 yaş üstü 100 kadın 100 erkek hastadan daha önceden çeşitli nedenlerle (gömülü 20 yaş dişi, implant planlaması v.b.) alınmış olan KIBT kesit görüntüleri kullanılmıştır. KIBT görüntülerinde aksiyel kesitlerde, santral, lateral, kanin, premolar ve molar diş grupları üzerinde, kök sayısı, her dişte bulunan kanal sayısı, kanal konfigürasyonu (Vertucci ile Sert ve Bayırlı), C-şekilli kanal varlığı ve oranı, kanal anatomilerinin sağ ve sol çenelerdeki korelasyonu ve kanal varyasyonlarının cinsiyet ile olan ilişkisi incelenmiştir.
Kanal sayıları açısından incelendiğinde, üst çene santral, lateral, kanin ve ikinci premolar dişlerde en sık tek kanal, üst çene birinci premolar dişlerde en sık iki kanal, üst çene birinci birinci ve ikinci molar dişlerde ise en sık üç kanallı dişlere rastlanılmıştır. 
Kanal konfigürasyonu açısından değerlendirildiğinde ise, üst çene santral, lateral, kanin, ikinci premolar dişlerde Tip 1 kanal konfigürasyonuna rastlanırken, ikinci premolar dişlerde Tip 4 kanal konfigürasyonu daha sık gözlenmiştir. Yine üst çene birinci ve ikinci molar dişlerin mesiobukkal, distobukkal ve palatinal köklerinde en sık Tip 1 kanal konfigürasyonu gözlenmiştir.
Alt çene dişler incelendiğinde ise santral, lateral, kanin, birinci ve ikinci premolar dişlerde en sık tek kanal, birinci molar dişlerde en çok üç, ikinci molar dişlerde ise en çok iki kanala rastlanılmıştır.
Kanal konfigürasyonu açısından değerlendirildiğinde ise alt çene santral, lateral, kanin, birinci ve ikinci premolar dişlerde en sık Tip 1 kanal konfigürasyonu tespit edilmiştir. Alt birinci molar dişlerin mesial kökünde en sık Tip 4, distal kökünde en sık Tip 1, alt ikinci molar dişin mesial kökünde en sık Tip 2 ve distal kökünde en sık Tip 1 kanal konfigürasyonu tespit edilmiştir.
C-şekilli kanal açısından değerlendirildiğinde, hem üst çene hem alt çenede sadece ikinci molar dişlerde C-şekilli dişlere rastlanılmıştır.
Sağ ve sol çeneler kök sayısı, kanal sayısı ve kanal konfigürasyonu açısından karşılaştırıldığında anlamlı fark bulunamamıştır. Aynı şekilde kadın ve erkek cinsiyetleri kök sayısı, kanal sayısı ve Vertucci sınıflaması açısından karşılaştırıldığında anlamlı fark bulunamıştır.
Çalışmamızda elde edilen sonuçlar farklı toplumlar üzerinde ve farklı yöntemler kullanılarak yapılan çalışmalarla benzerlik göstermektedir. Tüm bu sonuçlar değerlendirildiğinde KIBT'ın kök kanal anatomi ve morfolojisini incelemede karşımıza iyi bir seçenek olarak çıktığını söyleyebilmekteyiz.
Anahtar Kelimeler: Kanal konfigürasyonu, Kanal morfolojisi, KIBT, Kök ve kanal sayıları.

Abstract:
An indispensable element of successful canal treatment consists of adequate shaping and good root canal filling. For a good shaping and filling process, it is necessary to have sufficient root canal morphology knowledge. Many methods can be used to detect root canal morphology. Although there are different methods, nowadays, CBCT is a good option in the study of root canal anatomy and morphology. 
In this retrospective study, CBCT images of 100 female and 100 male patients over 18 years of age were used for various reasons (buried 20 years old female, implant planning etc.). CBCT images on axial sections, central, lateral, canine, premolar and molar teeth groups, root number, number of canals in each tooth, canal configuration (Vertucci and Sert and Bayırlı), C-shaped canal presence and ratio, canal anatomies in the right and left jaws and the relationship between the canal variations and gender.
When the number of canals were examined, it was found that in the maxillary central, lateral, canine and second premolar teeth one canal was the most common, in the maxillary first premolar teeth two canals was most common, and in the maxillary first and second molar teeth three canals was most common.
In terms of canal configuration, type 1 canal configuration was found in the maxillary central, lateral, canine and second premolar teeth whereas type 4 canal configuration was observed more frequently in the second premolar teeth. The most common type 1 canal configuration was observed in the mesiobuccal, distobuccal and palatinal roots of the maxillary first and second molar teeth.
When the mandibular teeth were examined, in central, lateral, canine, first and second premolar teeth single canal was found most, and in first molar teeth and second molar teeth two canals were found most common.
In terms of canal configuration, the most common type 1 canal configuration was determined in the mandibular central, lateral, canine, first and second premolar teeth. In the mesial root of the lower first molar teeth, the most common type was type 4, the most common type was type 1 in the distal root. In the mesial root of the lower second molar teeth, the most common type was type 2, the most common type was type 1 in the distal root.
When the C-shaped canal is evaluated, only the second molar teeth in both the maxilla and the mandible have C-shaped teeth.
When the right and left jaws were compared with respect to root number, number of canals and canal configuration, there was no significant difference between. Similarly, no significant difference was found between male and female sexes in terms of root number, number of canals and canal configuration.
The results obtained in our study are similar to the studies performed on different societies and using different methods. When all of these results are evaluated, we can say that CBCT is a good option for examining the root canal anatomy and morphology.
Keywords: Canal configuration, Canal morphology, CBCT, Root and canal numbers.