Aile hekimlerinin obezite ile mücadeledeki yeri
The role of family physicians in combating obesity
Yazar: MERVE ATALAY DİRGEN
Danışman: PROF. DR. OKTAY SARI ; DOÇ. DR. BURCU DOĞAN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Gülhane Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç: Obezite küresel boyutta giderek artış gösteren bir halk sağlığı sorunudur. Aile hekimleri, birinci basamakta hastaları ile biyopsikososyal yaklaşımla sürekli ilgilenme avantajına sahip olduklarından, bulaşıcı olmayan hastalıkların önlenmesi, tanı ve tedavisinin başlatılmasında anahtar bir role sahiptirler. Bu çalışma, Türkiye'de birinci basamakta sağlık hizmeti veren aile hekimlerinin ve aile hekimliği uzmanlık öğrencilerinin obezite ile mücadele konusunda hangi aşamada ve ne ölçüde yer aldıklarını saptamak ve bu aşamalarda karşılaşılan sorunların aile hekimlerinin bakış açısıyla ortaya koymak amacıyla yapılmıştır.

Gereç ve Yöntem: Tanımlayıcı ve kesitsel tipteki çalışmamıza 01.09.2022-28.02.2023 tarihleri arasında Türkiye'de birinci basamakta görevli aile hekimlerinden ve aile hekimliği uzmanlık öğrencilerinden Türkiye Aile Hekimliği Uzmanlık Derneği'ne (TAHUD) üyeliği bulunanlara, internet ortamında hazırlanan anket formuna ait web bağlantısı, elektronik posta yoluyla gönderilmiş ve toplam 255 hekim katılmıştır. İstatistiksel analizler SPSS versiyon 25.0 programı yardımıyla gerçekleştirilmiştir.

Bulgular: Çalışmaya katılan 255 hekiminin %55'i kadındı, %42'si uzman hekimdi ve günlük baktıkları ortalama hasta sayısı 46'ydı. Hekimlerin %50'si obezite değerlendirme konusunda mezuniyet sonrası eğitim almadığını bildirdi. Obezite değerlendirme konusunda kendini yalnızca %40'ı sıklıkla ve her zaman yeterli görmektedir. Obezite tanısında kullandıkları en sık ölçüm yöntemi BKİ (%97) ve bel çevresi (%72)'ydi. Kadın hekimlerin risk faktörü sorgulama, koruyucu hekimlik, tanı, tedavi sonrası takip ve total puanları daha yüksekti (sırasıyla p=0,005, p=0,013, p<0,001, p=0,009 ve p=0,002). Aile sağlığı merkezine kayıtlı olan nüfus arttıkça risk faktörü sorgulama, tanı, tedavi sonrası takip ve total puanları düşmektedir (sırasıyla p=0,043, p=0,002,  p=0,001, p=0,007). Obezite değerlendirme konusunda mezuniyet sonrası eğitim almadığını belirten hekimlerin risk faktörü sorgulama, koruyucu hekimlik, tanı, tedavi ve tedavi sonrası takip puanları daha düşüktür (sırasıyla p=0,005, p=0,001, p=0,030, p<0,001, p<0,001). Katılımcıların obezite değerlendirme konusunda kendilerini her zaman yeterli görenlerin koruyucu hekimlik, tanı, tedavi, tedavi sonrası takip ve total puanları diğerlerinden yüksektir (sırasıyla p=0,001, p=0,024, p<0,001, p=0,009 ve p<0,001). Mezuniyet sonrası kongre, seminer vs. ortamında eğitim alanlarda engel puanı daha düşüktür (p=0,045). Pratisyen hekimlerin engel puanı uzman hekimlere göre (p=0,046), kendini nadiren yeterli görenlerin engel puanı kendini sıklıkla yeterli görenlere göre daha yüksektir (p=0,006). Katılımcıların obezite yönetiminde en sık karşılaştığı engellere baktığımızda; toplumun bilinçli bir sağlık okuryazarlığına sahip olmaması, hekimin bakmakla yükümlü olduğu hasta sayısının fazla olması ve çalışma şartları nedeniyle hekimlerin yaşadıkları duygusal tükenmişlik olarak belirtilmiştir.

Sonuç: Çalışmamıza katılan hekimlerin yarıdan azı obezite değerlendirme ve yönetme konusunda kendini yeterli görmektedir. Katılımcıların yarısı obezite konusunda mezuniyet sonrası eğitim almadığını belirtmiştir. Ülkemizde aile hekimi başına düşen hasta nüfusu ve günlük bakılan hasta sayısı gelişmiş ülkelerin çok üzerindedir. Obezite ile daha etkin mücadele etmek için bir halk sağlığı sorunu olan obezite toplumun bilgi ve farkındalık düzeyini artırmak için çalışmalar yapılmalıdır. Ayrıca hekimlerin daha aktif katılım sağlamaları için çalışma koşulları iyileştirilmeli, hasta sayısını azaltılmalı ve obezite yönetimine yönelik mezuniyet sonrasında hizmet içi eğitimlere daha fazla önem gösterilmelidir.

Anahtar Kelimeler: aile hekimi; obezite; birinci basamak.

Abstract:
Objective: Obesity is a globally ever-increasing public health problem. Family physicians have the advantage of constantly dealing with the co-social approach, working with surveillance in primary care, so they have a key role in preventing non-contagious diseases, in diagnosing them and in initiating treatment on them. This study was planned in order to determine the opinions of the family physicians providing primary healthcare and of the family medicine residents about their active participation to combating obesity, about the challenges at combating obesity and about their solutions to these challenges, if available.

Materials and Methods: A total of 255 family physicians providing primary healthcare and family medicine residents, who were in line of duty on between 01.09.2022 and 28.02.2023 in Turkey, participated in our descriptive and cross-sectional study. The participants are the ones who are affiliated to Turkish Family Medicine Specialization Association (TAHUD) are registered at official website of it and who were reached via e-mail including online questionnaire of the study. Statistical analyzes were performed with the help of SPSS version 25.0. 

Results: Of the 255 family physicians participating in the study, 55% were women, 42% were specialist physicians, and the average number of patients they consulted daily was 46. 50% of doctors reported that they were not trained in obesity assessment. Only 40% of them see themselves often and always sufficient in obesity assessment. The most common measurement methods used in the diagnosis of obesity were BMI (97%) and waist circumference (72%). Women's risk factor questioning, preventive medicine, diagnosis, post-treatment follow-up and total scores were higher (p=0.005, p=0.013, p<0.001, p=0.009 and p=0.002, respectively). As the population registered in the family health center increases, the risk factor interrogation, diagnosis, post-treatment follow-up and total scores decrease (respectively p=0.043, p=0.002, p=0.001, p=0.007). Risk factor questioning, preventive medicine, diagnosis, treatment and post-treatment follow-up scores of those who were not educated about obesity evaluation were lower (p=0.005, p=0.001, p=0.030, p<0.001, p<0.001, respectively). Those who always consider themselves competent in obesity assessment have higher preventive medicine, diagnosis, treatment, post-treatment follow-up and total scores than the others (p=0.001, p=0.024, p<0.001, p=0.009 and p<0.001, respectively). The disability score is lower in those who receive education in an environment of post-graduation congress, seminar etc. (p=0.045). The disability score of general practitioners is higher than that of specialist physicians (p=0.046), and those who rarely see themselves as competent have a higher disability score than those who frequently see themselves as sufficient (p=0.006). When it comes to the most common challenges being faced in obesity management, participants pointed out the issues of the lack of conscious health literacy in society, the high number of patients per physician, and emotional burnout of the physicians due to the hard working conditions.

Conclusion: Less than half of the physicians participating in our study consider themselves competent in obesity assessment and management. Half of the participants consider the education they received on obesity inadequate. In our country, the patient population per family physician and the number of patients cared for daily is much higher than developed countries. In order to combat obesity more effectively, more studies should be carried out to increase the knowledge and awareness level of the society about obesity, which is a public health problem. In addition, in order for doctors to participate more actively, the working conditions should be improved, the number of patients should be reduced, and obesity management should be given more importance in basic medical education, specialty education and later in-service training.

Keywords: family physicians; obesity;  primary care.