Rîzî divanı (İnceleme-metin)
Rizi's divan (Review-text)
Yazar: MARUF ÇAKIR
Danışman: PROF. DR. ALİM YILDIZ
Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / Türk İslam Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Divan edebiyatı = Divan literature ; Divan şiiri = Court poem ; Edebiyat = Literature ; Rizi = Rizi ; Sivas = Sivas ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Türk-İslam edebiyatı = Turkish Islamic literature ; Şairler = Poets ; Şiir = Poem

Özet:
Edebiyat tarihimiz boyunca söz ustası olan binlerce şair, insanları büyüleyen ve hayran bırakan çok güçlü eserler ortaya koymuş ve şiirleri ile geçmişten günümüze insanların ilgi odağı olmuştur. Yüzyıllar önce söylenmiş sözler, zamana meydan okuyarak halen insanların hafızalarında mümtaz yerlerini korumaktadır. Ancak böylesine zengin olan edebiyat tarihimizde şöhreti yakalayamamış yahut şöhreti kendi zamanı ya da bölgesi ile sınırlı kalmış ve bu yüzden zamanla unutulmuş şairler de mevcuttur. Bu çalışmada Rîzî mahlası ile şiirler yazmış olan ve kimliği bilinmeyen bir şairin gün yüzüne çıkarılması, eserinin de edebiyat tarihimize kazandırılması amaçlanmıştır.
Çalışmada divanın elde bulunan tek nüshası kullanılmıştır. Yapılan kütüphane katalog taramalarında divanın başka bir nüshasına ulaşılamamıştır. Şair ile ilgili bilgi edinmek amacıyla şair tezkireleri, evliyaların biyografilerini içeren eserler ile Mevlevihane kayıtları taranmış ve herhangi bir bulguya erişilememiştir. Son çare olarak divandaki şiirler transkripsiyon yöntemi ile günümüz Türkçesine çevrilirken şiirlerin muhtevalarından hareketle şairle ve şairin yaşadığı dönemle ilgili bilgiler derlenmeye çalışılmıştır. Elde edilen bulguların birleştirilmesi ile şairin hayatı ve yaşadığı dönem tespit edilmiştir.
Çalışma boyunca elde edilen veriler birleştirildiğinde şairin 19. yüzyılın ikinci yarısında Sivas'ta yaşadığı, Mevlevî ve mutasavvıf bir şair olduğu ortaya çıkarılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Türk-İslam Edebiyatı, Rîzî, Sivas Mevlevihanesi, Divan.

Abstract:
Thousands of poets who are masters in literary history published very powerful books that people was amazed and admired. They became the focus of the day-to-day people's interest with their poetry. Words spoken centuries ago still maintains a wonderful place in people's memories by challenge time. However there are also poets who couldn't catch fame or their reputation is limited to their own time or territory in our literary history.  In this study, it is aimed to bring out a poet who has written poems with Rîzî mahle and whose identity is unknown and to bring back his book to our literary history.
In this study, a single-handed copy of the divan was used. Another copy of the divan could not be found in the library catalogs. In order to get information about the poet, the works containing the biographies of the poets, the biographies of the saints and the records of the Mevlevî lodges were scanned and a finding could not be reached. As a last resort, the poems in the divan have been turned into contemporary Turkish by transcription method and tried to compile information about the poet and the period when the poet lived. By combining the findings obtained, the poet's life and the period he lived were determined. 
When the data obtained during the study were combined, it was revealed that the poet was a Mevlevî and a Sufi poet who lived in Sivas in the second half of the 19th century.
Keywords: Turkish-Islamic Literature, Rîzî, Sivas Mevlevî House, Divan.