Optimal kapasite dağıtımı ile yükseköğrenim kalitesinin geliştirilmesi: Bir gelir yönetimi yaklaşımı
Improving higher education quality by optimal capacity allocation: A revenue management approach
Yazar: ARMAĞAN ÖZBİLGE
Danışman: PROF. DR. AYDIN ULUCAN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Üretim Yönetimi ve Sayısal Yöntemler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Atama problemi = Assignment problem ; Gelir yönetimi = Income management ; Optimal kapasite = Optimal capacity ; Tercih = Preference ; Yükseköğretim = Higher education ; Yükseköğretim politikaları = Higher education policies ; Çizelgeleme = Scheduling ; Üniversite öğrencileri = University students

Özet:
Öğrenci-ders atama problemi, Eğitimsel Çizelgeleme başlığı altında, farklı durumlar için farklı yaklaşım ve metotlar kullanarak çalışılmış ve hatta bazı ünlü işletme okulları tarafından kurum-özel sistemler geliştirilmiştir. Literatürdeki temel yaklaşım, talebi kotasından yüksek olan derslerin kapasitesinin bireysel öğrenci tercihleri doğrultusunda dağıtılmasıdır. Fakat bu tarz bir yaklaşım, çok yüksek veri trafiğine ve çoğu zaman bozuk veya eksik bilgiyle çalışılmasına neden olmaktadır. Diğer yandan, Gelir Yönetimi, elli yılı aşkın süredir talepteki belirsizliği yönetmek için, özellikle havayolu işletmelerince, kullanılmaktadır ve yöntemleri arasında talebi optimal kapasite dağıtımı ile yöneten yaklaşımlar bulunmaktadır. 
Bu çalışmada, bireysel öğrenci tercihleri yerine öğrenci gruplarının tercihleri göz önüne alınarak, her bir ders, bir havayolu uçuşu gibi modellenmiştir. Bu sayede, öğrenci atama probleminin, Tek Kaynaklı ve Tek Ayaklı Gelir Yönetimi modelleriyle çözülmesi önerilmiştir. İki problem arasında kurulan benzerlik ve Tek Ayaklı Gelir Yönetimi modellerine ait varsayımlar öğrenci atama problemi kapsamında geçerliliği ayrıntılı olarak tartışılmıştır. Öğrenci atama probleminin talep verisinde görülen farklılık nedeniyle, kapasite dağıtım problemini çözmek için bir tam sayılı programlama yaklaşımı ortaya atılmıştır. Bu yaklaşım, var olan çözüm yöntemleriyle karşılaştırıldığında, sezgisel yöntemlere göre her zaman daha tutarlı ve çoğu zaman daha iyi sonuç vermiş ve sürekli talep fonksiyonu varsayımı altında optimale yakınsayan Monte Carlo algoritmasıyla neredeyse eşit değerler sunmuştur. Geçerliliği kanıtlanan yaklaşım, Hacettepe Üniversitesi, İşletme Bölümü seçmeli dersleri verisine de uygulanmış ve farklı ders grupları için koruma seviyeleri belirlenmiştir. Gerçekleştirilen uygulamada, ayrıca, öğrenci talep ve fayda verilerinin nasıl oluşturulabileceğine dair önerilerde bulunulmuş ve verinin nasıl derlendiği ayrıntılı biçimde açıklanmıştır.

Anahtar Sözcükler 
Öğrenci-ders atama problemi, optimal kapasite dağıtımı, Eğitimsel Çizelgeleme, Tek Ayaklı Gelir Yönetimi.

Abstract:
Student-course assignment problem is studied for different situations and with different methods under the Educational Scheduling roof and even institution-specific systems are provided by some of the well-known business schools. In literature, the basic approach is to allocate the capacity of courses, whose demand is higher than its quota, according to individual student preferences. However, this approach leads to high data traffic and in many instances broken or incomplete information. On the other hand, Revenue Management has been performed to manage the uncertainty in demand with a couple of ways including optimal capacity allocation for over 50 years, especially in airline industry.
In this study, each lecture is modeled as an airline flight by considering preferences of student groups rather than individual student preferences. Thus, the idea of solving student assignment problem by Single Resource and Single Leg Revenue Management models is proposed. Analogy between these two problems and validity of Single Leg Revenue Management models' assumptions in student assignment problem are discussed in detail. Because of the difference between demand data of the problems, we come up with a new integer programming approach to solve capacity allocation problem. This approach gives always more stable and often better results than existing heuristics and produces very close values to the Monte Carlo algorithm whose results converge to the optimal solution under continuous demand assumption. The approach, whose validity has been approved, is also applied to elective courses of Hacettepe University, Business Administration Department and protection levels are determined for various course groups. Moreover, our empirical analysis proposes some suggestions to construct demand and utility data and provides detailed explanation of the data calibration.

Keywords
Student-course assignment problem, optimal capacity allocation, Educational Scheduling, Single Leg Revenue Management.