S ve Y Tipi yüksek güvenlikli hapishanelerde tutulma koşulları ve insan hakları açısından eleştirisi
Conditions of detention in S and Y Type high security prisons and criticism in terms of human rights
Yazar: RUKEN ALTUN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUALLA BUKET SOYGÜT
İstanbul Bilgi Üniversitesi / Lisansüstü Programlar Enstitüsü / İnsan Hakları Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hukuk = Law

Özet:
S ve Y Tipi Hapishaneler 2021 yılında kurulmuş yeni tip hapishanelerdir. Bu hapishaneler, çok katlı biçimde, hücre tipi olarak inşa edilmiş ve tutulma rejimi olarak tecrit esas alınmıştır. S ve Y Tipi hapishane modellerinin, insan hakları ve özelinde mahpus haklarına uygun mekânlar olup olmadığı tartışması tezin ana konusunu oluşturmaktadır. Bu soruya cevap ararken öncelikle infaz hukukunun temel amacı ve ilkelerinin neler olduğu, ulusal ve uluslararası metinlerde mahpus haklarının ve temelde mahpusların tutulma koşullarının nasıl düzenlendiğinden bahsedilmiştir. S ve Y Tipi hapishanelerin yüksek güvenlikli olması sebebiyle, yüksek güvenlikli hapishanelerin doğuşunu ve mahpusların tutulma koşullarının tarihsel sürecini görebilmek adına hapishane sistemlerinin dünyadaki tarihsel gelişiminin nasıl olduğu incelenmiştir. Türkiye özelinde ise hapishane tipleri incelenirken F Tipi Yüksek Güvenlikli hapishaneleri, Türkiye'de mahpusların suç tipi esas alınarak kurulan hücre tipi hapishane modelinin öncüsü olduğu için özel olarak incelenmiştir. Tüm bu tartışmalardan sonra ana konumuz olan S ve Y Tipi hapishane modelinin mimari yapısının ve tutulma koşullarının nasıl olduğu ve bu durumların yarattığı tecrit sorunu ele alınmıştır. Ayrıca bu hapishane modelinin yalnızca yapısal sorunu değil, burada tutulan ve "tehlikeli hükümlü" olarak görülen mahpuslara bakışın beraberinde getirdiği ihlaller ele alınmıştır.
Sonuç olarak bu hapishane modellerinin insan hakları ve özelinde mahpus haklarına aykırı mekânlar olduğu, hücrede tek başına tutulan mahpusların tutulma rejiminin süresiz tecrite dönüştürülmesiyle kurgulanan bu hapishane modellerinin mahpusların fiziksel ve ruhsal sağlığına aykırı olduğu, yüksek güvenlikli bu hapishanelere ilişkin yeterli bilginin kamuoyuyla paylaşılmadığı ve güvenlikçi kaygıyla oluşturulan korunaklı bu hapishane tiplerine dair bilgi paylaşılmamasının dış dünya ile bağlantısını daha da kopardığı görülmüştür.

Abstract:
S ve Y Tipi Hapishaneler 2021 yılında kurulmuş yeni tip hapishanelerdir. Bu hapishaneler, çok katlı biçimde, hücre tipi olarak inşa edilmiş ve tutulma rejimi olarak tecrit esas alınmıştır. S ve Y Tipi hapishane modellerinin, insan hakları ve özelinde mahpus haklarına uygun mekânlar olup olmadığı tartışması tezin ana konusunu oluşturmaktadır. Bu soruya cevap ararken öncelikle infaz hukukunun temel amacı ve ilkelerinin neler olduğu, ulusal ve uluslararası metinlerde mahpus haklarının ve temelde mahpusların tutulma koşullarının nasıl düzenlendiğinden bahsedilmiştir. S ve Y Tipi hapishanelerin yüksek güvenlikli olması sebebiyle, yüksek güvenlikli hapishanelerin doğuşunu ve mahpusların tutulma koşullarının tarihsel sürecini görebilmek adına hapishane sistemlerinin dünyadaki tarihsel gelişiminin nasıl olduğu incelenmiştir. Türkiye özelinde ise hapishane tipleri incelenirken F Tipi Yüksek Güvenlikli hapishaneleri, Türkiye'de mahpusların suç tipi esas alınarak kurulan hücre tipi hapishane modelinin öncüsü olduğu için özel olarak incelenmiştir. Tüm bu tartışmalardan sonra ana konumuz olan S ve Y Tipi hapishane modelinin mimari yapısının ve tutulma koşullarının nasıl olduğu ve bu durumların yarattığı tecrit sorunu ele alınmıştır. Ayrıca bu hapishane modelinin yalnızca yapısal sorunu değil, burada tutulan ve "tehlikeli hükümlü" olarak görülen mahpuslara bakışın beraberinde getirdiği ihlaller ele alınmıştır.
Sonuç olarak bu hapishane modellerinin insan hakları ve özelinde mahpus haklarına aykırı mekânlar olduğu, hücrede tek başına tutulan mahpusların tutulma rejiminin süresiz tecrite dönüştürülmesiyle kurgulanan bu hapishane modellerinin mahpusların fiziksel ve ruhsal sağlığına aykırı olduğu, yüksek güvenlikli bu hapishanelere ilişkin yeterli bilginin kamuoyuyla paylaşılmadığı ve güvenlikçi kaygıyla oluşturulan korunaklı bu hapishane tiplerine dair bilgi paylaşılmamasının dış dünya ile bağlantısını daha da kopardığı görülmüştür.