Isparta koşullarında yetiştirilen Mentha piperita L. türüne ait klon ve çeşitlerin verim ve kalite özelliklerinin belirlenmesi
Determination of yield and quality characteristics  of Mentha piperita L. clon and varieties cultivated in Isparta conditions
Yazar: KEMAL YILMAZ
Danışman: PROF. DR. İSA TELCİ
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Nane = Mint

Özet:
Mentha piperita L. (Lamiaceae) tıbbi ve aromatik değeri yüksek önemli bir nane türüdür. Bu çalışmada Isparta ekolojik koşullarında önceden seçilen M. piperita klon ve çeşitlerinin verim ve kalite özelikleri araştırılmıştır. 

Bu araştırmada 4'ü yabancı tescilli çeşit (Citaro, Swiss, Multimentha, Chocolate), biri ise karakterizasyon sonucu seçilmiş tek bitkiden çoğaltılmış klon (Piperita T.) kullanılmıştır. Deneme materyali için fideler sera ortamında çoğaltılarak 2016 ve 2017 vejetasyon dönemlerinde Isparta ekolojik koşullarında tesadüf blokları deneme desenine göre tarla çalışmaları yürütülmüştür. Çalışmada bitki boyu ile verimler (taze herba, kuru herba, kuru yaprak, uçucu yağ oranı) ve uçucu yağ bileşenleri incelenmiştir. Uçucu yağlar Clevenger aparatıyla distile edilmiş, bu yağların kompozisyonu ise GC/MS ve GC-FID ile belirlenmiştir. 

Çalışmada her iki yılda da iki biçim alınmış, ilk biçimler ikinci biçimlere göre daha yüksek verim vermiştir. Çalışma boyunca en yüksek verimler Multimentha çeşidinden elde edilmiştir.  İki biçimin birleştirilmesi sonucu elde edilen toplam verimler (iki yıl ortalaması) yeşil herbada da 1612.6-3452.2 kg/da, kuru herbada da 430.1-949.9  kg/da, kuru yaprakda da 303.8-556.9 kg/da ve uçucu yağda da 5.4-14.4 l/da arasında değişmiştir. Uçucu yağ oranı %1.7-2.8  aralığında değişmiştir. Çalışmada klon ve çeşitlerde uçucu yağın ana bileşenlerinden mentol, menton ve metil asetat oranları sırasıyla %34.2-50.3, %17.8-47.3, %3.4-14.0 aralıklarında değişmiştir. En yüksek mentol oranı %50.3 ile Citaro çeşidinden, en yüksek menton oranı %47.3 ile Multimentha çeşidinden ve en yüksek metil asetat oranı ise %14.0 ile Chocolate çeşidinden elde edilmiştir. Çalışma sonucunda, bölgede nane tarımının başarıyla yapılabileceği, özelikle Multimentha ve Citaro çeşitlerinin uçucu yağ oranı ve verimin yüksek olması sonucu, baharatlık ve ilaç sanayisi için üretiminin yapılabileceği belirlenmiştir.

Abstract:
Mentha piperita L. belonging to the family Lamiaceae is a valuable mint species.
Yield and quality characteristics of clone and cultivars of M. piperita L. in Isparta
ecological conditions were investigated in this study.
Four variety (Citaro, Swiss, Multimentha, Chocolate), one clone (Piperita T.)
selected as a result of characterization studies were used in the study as plant
material. Cutting were rooted in the greenhouse environment and field studies
were carried out according to the design of randomized blocks design in Isparta
ecological conditions during 2016 and 2017 vegetation periods. Plant height,
yields (fresh herb, dried herb, dried leaves) with essential oil contents and
composition were studied. The essential oil was distilled by Clevenger, essential
oil composition was determined by GC/MS and GC/FID.
In this study, plants were harvested twice in both years. The yields of first
harvests were higher than that of second harvests. The highest yield is obtained
from Multimentha cultivar. Total yields obtained by the combination of the
harvests were 14.34‐34.52 t/ha in fresh herbage, 4.30‐9.49 t/ha in drug
herbage, 3.03‐5.57 t/ha in drug leaf yield, in essential oil 54.0‐144.0 L/ha.
Essential oil contents were between 1.7‐2.8%. The essential oil of menthol,
menthone and methyl acetate, which are the main constituents of essential oil in
the clone and varieties in the study, ranged from 34.0‐50.3%, 17.8‐47.3%, 3.4‐
14.0%, respectively. The highest menthol rate is obtained from Citaro with %
50.3, the highest menthone is obtained from Multimentha with 47.3%, the
highest menthyl acetate is obtained from Chocolate kind with 14.0%. At the
result of the study, mint cultivation can be done successfully and specially
Multimentha and Citaro varieties, which have high essential oil rate and yield,
can be grown for species and cosmetic.