Obezitesi olmayan kronik böbrek hastalarında leptin ve adiponektin düzeylerinin geleneksel kardiyovasküler hastalık risk faktörleri ve epikardiyal yağ dokusu ile ilişkisi /
Yazar: MERYEM EKŞİ
Danışman: DOÇ. DR. FERAY AKBAŞ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Nefroloji = Nephrology

Özet:
Giriş: Kronik böbrek hastalığı, toplumda sıklığı yaygın, etyolojisinde en çok diyabet ve hipertansiyon gibi ateroskleroz eğilimi yaratan hastalıkların yer aldığı, kardiyovasküler hastalık riskinin artmış olduğu bir hastalıktır. Adiponektin ve leptin inflamasyon süreçlerinde etkisi bilinen pekçok hastalıkla farklı şekillerde ilişkilendirilmiş moleküllerdir.  Bu çalışmada; obezitesi olmayan kronik böbrek hastalığı olan bireylerde adiponektin ve leptin düzeylerinin, kardiyovasküler hastalık riski ve epikardiyal yağ dokusu ile ilişkisinin incelenmesi ve böbrek yetmezliği evrelerine göre değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Materyal ve Metod: İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi nefroloji ve genel dahiliye polikliniklerine başvuran obezitesi olmayan Kronik Böbrek Hastalığı olan ve dahil edilme kriterlerini karşılayan (VKİ < 30 kg/m2, tanı almış kardiyak hastalığı olmamak, renal replasman tedavisi almıyor olmak), dışlanma kriteri bulunmayan [ <40 ve >59 yaşında olmak, eşlik eden ağır hastalığı bulunmak-Karaciğer hastalığı, malignite, inflamatuvar hastalık (enfeksiyon,sepsis,kollajen vasküler hastalıklar gibi), steroid, immünsüpresif kullanımı, serebrovasküler hastalık öyküsü olmak, periferik arter hastalığının bulunması, atriyal fibrilasyon ve diğer aritmilerin bulunması] bireyler vaka grubuna, aynı kriterleri karşılayan fakat Kronik Böbrek Hastalığı olmayan bireyler ise kontrol grubuna dahil edilmek üzere çalışmaya alındı. 
Çalışmaya alınan tüm hastaların yaş, cinsiyet, diyabet ve hipertansiyon varlığı ve süresi, sigara kullanım öyküsü ve süresi, kullandığı ilaçlar kaydedildi. Antropometrik ölçümleri (boy, kilo, BÇ) yapıldı, VKİ hesaplandı. Kan basıncı ölçüldü ve EKG'leri çekildi. Üre, kreatinin, GFR, CRP, ferritin, insülin, açlık glukozu, HbA1c, Total kolesterol, LDL, HDL, trigliserid, homosistein, IL-6, AST, ALT, albümin, total protein, sodyum, potasyum, kalsiyum, fosfor, PTH, spot idrar protein/kreatinin, spot idrar albümin/kreatinin, hemogram değerleri ve üriner ultrasonografi sonuçları sistemden kaydedildi. Adiponektin ve Leptin düzeyleri bakıldı. 
Hastaların TTE ile EYD kalınlığı, LV mass indeksi, LAV indeksi ve LVDF ölçümleri yapıldı. Kardiyovasküler hastalık risk skorları Amerikan Kardiyoloji Koleji ve Amerikan Kalp Derneği'nin (American Cardiology of College- American Heart Assocıation=ACC/AHA) belirlediği skorlama sistemi ile hesaplandı. Sonuçlar SPSS 28.0 istatistiksel analiz yöntemiyle değerlendirildi.
Bulgular: Çalışmaya vaka grubunda 56 hasta (27 kadın, 29 erkek) ve kontrol grubunda 30 hasta (22 kadın, 8 erkek) olmak üzere, toplam 86 hasta alındı. Kontrol grubundaki katılımcıların yaş ortalaması 50.7±5.9 yıl, ortalama VKİ 27.1±2.5 kg/m2 iken vaka grubundaki katılımcıların yaş ortalaması 50.7±6.6 yıl, ortalama VKİ 26.2±2.6 kg/m2'idi. 
Vaka ve kontrol grubu arasında hastaların yaş, kilo, bel çevresi, VKİ, sigara kullanımı, HT, DM oranı, sistolik kan basıncı, diyastolik kan basıncı değeri, LVDF açısından istatistiksel olarak anlamlı farklılık izlenmemiştir.
Kontrol ve vaka grubu arasında AKŞ, açlık insülin, HbA1c, LDL, HDL, trigliserid, CRP değeri anlamlı farklılık göstermemiştir. Vaka grubunda total kolesterol, GFR değeri kontrol grubundan anlamlı olarak daha düşük, üre, kreatinin, ferritin, IL-6, homosistein değeri ise anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur. Kontrol ve vaka grubu arasında leptin ve adinopektin değeri anlamlı farklılık göstermemiştir.
Kontrol ve vaka grubu arasında 10 yıllık ASKVH skoru, yaşam boyu ASKVH skoru anlamlı farklılık göstermemiştir. Vaka grubunda EYD kalınlığı, LV mass indexi ve LAV indexi ise anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur.
KBH evre I-II olan grup ile karşılaştırıldığında KBH evre III-IV-V olan grupta leptin değeri anlamlı farklılık göstermemiştir ancak adinopektin,  ferritin, IL-6, homosistein değerleri KBH evre I-II olan gruptan daha yüksek bulunmuştur.
KBH evre I-II olan grup ile KBH evre III-IV-V olan gruplar arasında 10 yıllık ASKVH skoru, yaşam boyu ASKVH skoru, EYD kalınlığı, LV mass indexi ve LAV indexi anlamlı farklılık saptanmamıştır.
Leptin değeri ile 10 Yıllık ASVCD Skor, yaşam boyu ASKVH Skoru, LV MASS, LAV, EAT değeri arasında anlamlı ilişki bulunmamıştır.
Adinopektin değeri ile yaşam boyu ASKVH Skoru, LV MASS, LAV, EAT değeri arasında anlamlı ilişki bulunmamıştır. Adinopektin değeri ile 10 Yıllık ASVCD Skor değeri arasında anlamlı negatif korelasyon saptanmıştır. 
Sonuç: Çalışmamızda KBH olan bireylerde leptinin KVH riski üzerine anlamlı bir etkisi bulunmamıştır, adiponektin ile KVH riski arasında ise sınırlı bir ilişki söz konusudur. Bu nedenle mevcut verilerle KBH tanılı bireylerde leptin ve adiponektinin bağımsız bir KVH risk faktörü olarak kullanılması mümkün görünmemektedir. Ancak çalışmamızdaki pozitif göstergelerden EYD kalınlığı kronik böbrek hastalığında önemli bir kardiyak hastalık risk faktörü gibi görünmektedir. EYD kalınlığı kronik böbrek hastalıklarında KVH riski açısından yol gösterici olabilir ve EYD kalınlığını arttıran faktörlerin erken dönemde tanınıp gerekli önlemlerin alınması sağlanarak KBH'lı populasyonda morbidite ve mortaliteyi azaltmaya katkı sağlanabilir. 
Anahtar kelimeler: Kronik böbrek hastalığı, epikardiyal yağ doku, leptin, adiponektin, kardiyovasküler hastalık riski

Abstract:
Introduction: Chronic renal disease is a common disease in society, with underlying etiological diseases like diabetes and hypertension that create tendency to atherosclerosis and with increased cardiovascular disease risk. Adiponectin and leptin are molecules known to be involved in inflammation process and related to several diseases in different ways. In this study, it was aimed to examine the relationship between adiponectin and leptin levels with cardiovascular disease risk and epicardial adipose tissue in individuals with Chronic Kidney Disease and without obesity and to evaluate them according to renal failure stages.
Materials and Methods: Patients who applied to nephrology and internal medicine outpatient clinics of Istanbul Training and Research Hospital and did not have obesity, had Chronic Kidney Disease and met the inclusion criteria (BMI < 30 kg/m2, not having a diagnosed cardiac disease, not receiving renal replacement therapy), and exclusion criteria [being <40 and >59 years old, Having a serious accompanying disease-Liver disease, malignancy, inflammatory disease (such as infection, sepsis, collagen vascular diseases), steroid, immunosuppressive usage, history of cerebrovascular disease, presence of peripheral arterial disease, atrial fibrillation and other arrhythmias] were included in case group, and individuals who met the same criteria but did not have Chronic Kidney Disease were included in control group.
 Age, gender, presence and duration of diabetes and hypertension, smoking history and duration, medications used by all patients included in the study were recorded. Antropometric measurements (height, weight, WC) were made, BMI was calculated. Blood pressure was measured and ECG was taken. Urea, creatinine, GFR, CRP, ferritin, insulin, fasting glucose, HbA1c, Total cholesterol, LDL, HDL, triglyceride, homocysteine, IL-6, AST, ALT, albumin, total protein, sodium, potassium, calcium, phosphorus, PTH, spot urine protein/creatinine, spot urine albumin/creatinine, hemogram values and urinary ultrasonography results were recorded from the system. Adiponectin and Leptin levels were measured. 
EAT thickness, LV mass index, LAV index and LVDF measurements of the patients were performed with TTE. Cardiovascular disease risk scores were calculated with the scoring system determined by the American College of Cardiology and the American Heart Association (ACC/AHA). Results were evaluated using SPSS 28.0 statistical analysis method. 
Results: 56 patients (27 women, 29 men) in the case group and 30 patients (22 women, 8 men) in the control group, totally 86 patients were included in the study. While the mean age of the participants in the control group was 50.7±5.9 years, the mean BMI was 27.1±2.5 kg/m2, the mean age of the participants in the case group was 50.7±6.6 years, and the mean BMI was 26.2±2.6 kg/m2.
There was no statistically significant difference between case and control groups for age, weight, WC, BMI, smoking status, HT, DM, sistolic BP, diastolic BP, LVDF.
There was no statistically significant difference between case and control groups for FBG, fasting insulin, HbA1c, LDL, HDL, trigliserid, CRP. In case group, total cholesterol, GFR was significantly lower and  urea, creatinin, ferritin, IL-6, homosistein were significantly higher than control group. There was no significant difference for leptin or adinopektin between the groups. 
The mean 10-year atherosclerotic cardiovascular disease (ASCVD) risk score and the lifetime ASCVD risk score did not Show any significant difference between case and control groups. EAT thickness, LV mass index and LAV index were found to be significantly higher in the case group when compared to control group.
When compared to CKD stage I-II, in CKD stage III-IV-V group, leptin did not Show a significant difference but adinopectin, ferritin, IL-6, homocystein levels were found to be higher. 
There was no significant difference for 10 years ASKVH score, lifetime ASKVH score, EAT thickness, LV mass indexi and LAV index between CKD stage I-II and CKD stage III-IV-V groups, 
Leptin level did not have a significant relationship with 10 year ASKVH score, lifetime ASKVH score, EAT thickness, LV mass index or LAV index. 
Adinopectin level did not have a significant relationship with lifetime ASKVH score, EAT thickness, LV mass indexi or LAV index but had a negative correlation with 10 year ASKVH score,  
Conclusion: In our study, leptin did not have a significant effect on CVD risk in individuals with CKD, and there was a limited relationship between adiponectin and CVD risk. Therefore, it does not seem possible to use leptin and adiponectin as an independent CVD risk factor in individuals with CKD based on the avaliable data. However, EAT thickness that is one of the positive indicators in our study, seems to be an important cardiac disease risk factor in chronic kidney disease. EAT thickness can be a guide in terms of CVD risk in chronic kidney diseases, and it can contribute to reducing morbidity and mortality in the CKD population by identifying the factors that increase EAT thickness in the early period and taking necessary precautions.
Key words: Chronic kidney disease, epicardial adipose tissue, leptin, adiponectin, cardiovascular disease risk