Stresli gebelerin stres yönetiminde yoga'ya ilişkin deneyimlerinin belirlenmesi
Determination of stressed pregnants experiences about yoga in stress management
Yazar: ZEHRA BAYKAL AKMEŞE
Danışman: YRD. DOÇ. DR. SEZER ER GÜNERİ
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Kadın Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Kadın Hastalıkları ve Doğum = Obstetrics and Gynecology

Özet:
Amaç: Araştırma stresli gebelerin stres yönetiminde yogaya ilişkin deneyimlerini ve yoganın stres algısına etkisini ortaya koymak amacıyla tasarlanmıştır. Araştırmada gebelerin stres düzeyleri Görsel Kıyaslama Ölçeğine (GKÖ) göre puan olarak belirlendikten sonra, yoga müdahalesinin stres algısına etkisini değerlendirmek ve eş zamanlı olarak da gebelerin yoga müdahalesinden önce ve sonra stres yönetiminde yogaya ilişkin deneyimlerini görüşmelerle ortaya koymak amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Araştırma, stresli gebelerin stres yönetiminde yogaya ilişkin deneyimlerini ve stres algısına etkisini ortaya koymak amacıyla 'karma desen' olarak yürütülmüştür. Araştırma grubu, Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim Dalı Gebe Polikliniği ve T.C. Sağlık Bakanlığı İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim Dalı Gebe Polikliniği'ne 1 Aralık 2015 ve 03 Haziran 2016 tarihleri arasında başvuran, okur yazar, 19-35 yaş arasında, 12.-28. gebelik haftasında, primipar ve GKÖ'ye göre stres algı puanı beş ve üzerinde olan gebelerden oluşmuştur. Araştırmada veri toplama araçları olarak Stresli Gebelerin Stres Yönetiminde Yogaya İlişkin Deneyimlerinin Belirlenmesi Anket Formu, GKÖ ve Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu kullanılmıştır. Araştırmanın nicel boyutu için örnek büyüklüğü hesaplanırken güç analizi yapılmış ve araştırmanın gücü %100 olarak belirlenmiştir. Nitel veri seti ise Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu eşliğinde yapılan birinci görüşme (21 gebenin ses kaydı) ve ikinci görüşme (15 gebenin ses kaydı)'den elde edilen veri setiyle tamamlanmıştır. 
Yoga uygulama grubundaki gebelere dört hafta süresince, haftada iki gün olacak şekilde stres algısını azaltmaya yönelik 60 dakika süren odaklanma, nefes, duruş ve gevşemeyi kapsayan yoga yaptırılmıştır. Yoga uygulamasının başında, ortasında ve sonunda olmak üzere üç ölçüm yapılmıştır. Kontrol grubundaki gebelere ise hiçbir müdahale yapılmamış, poliklinikteki görüşme ile birlikte ikişer hafta ara ile toplamda üç kez ölçüm yapılmıştır.  Nicel veri çözümlemesinde SPSS 16.0 kullanılmıştır. Yoga uygulama grubu ve kontrol grubundaki gebelerin tanımlayıcı özellikleri yüzde dağılımlarıyla, ortalama değerler standart hataları ile birlikte verilmiştir. Yoga uygulama ve kontrol grubundaki gebelerin GKÖ stres algı puan ortalamalarının karşılaştırılmasında Mann-Whitney U testi, GKÖ stres algı puan ortalamalarının arasındaki farkın karşılaştırılmasında Wilcoxon İşaretli Sıra değeri, grup içi GKÖ stres algı puan ortalamalarının karşılaştırılmasında Friedman Varyans Çözümlemesi, bağımsız değişkenler ile GKÖ stres algı puan ortalamalarının karşılaştırılmasında Kruskall Wallis Varyans Çözümlemesi kullanılmıştır. Yoga Uygulama ve Kontrol Grubundaki Gebelerin GKÖ stres algı ölçüm puan ortalamalarının bağımsız değişkenler ile ilişkisi Spearman Sıra Korelasyonu işlemi ile saptanmıştır. Anlamlılık için p değerinin 0.05'den düşük saptanması koşulu aranmıştır. Nitel araştırma veri analizinde kodlama, temaların ortaya çıkarılması, nitel verilerin sayısal analizi, bulguların görsel olarak sunulması gibi süreçlerde NVİVO 11.0 plus istatistik programı kullanılmıştır. Tümevarımcı yaklaşımla sistematik olarak yanıtlar satır satır incelenerek kategoriler oluşturulmuştur. Kodlamalar tamamlandıktan sonra tablolar, grafikler, harita ve modeller oluşturulmuştur.
Bulgular: Yoga uygulama ve kontrol grubundaki gebelerin grup içi birinci, ikinci, üçüncü GKÖ stres algı puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmıştır (p=0.000). Yoga uygulama ve kontrol grubunun kendi içinde, birinci GKÖ stres algısı puan ortalaması ile ikinci GKÖ stres algısı puan ortalaması ve üçüncü GKÖ stres algısı puan ortalaması arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmuştur (p=0.000). Benzer şekilde ikinci GKÖ stres algısı puan ortalaması ile üçüncü GKÖ stres algısı puan ortalaması arasında da istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmıştır. Yoga uygulaması öncesi gebelerin stresi fiziksel, psikososyal, bireysel ve toplumsal olmak üzere dört farklı tema üzerinden ifade ettikleri saptanmıştır. Yoga uygulaması sonrası yoganın etki durumu ana teması altında fiziksel etkilenme ve zihinsel etkilenme birinci alt temaları oluşturulmuştur. Yoganın fiziksel etkisini tanımlarken en sık kullanılan rahat, zihinsel olarak ise sıklıkla pozitif olmaya çalışma ifadeleri kullanılmıştır. Gebeler yoga uygulaması sonrası stresi tanımlarken sıklıkla stres algısında azalma ifadesini kullanmışlardır. 
Sonuç: Yoga uygulaması sonrası gebelerin stres algısı anlamlı olarak azalmıştır. Gebelerin sağlıklı ve rahat bir gebelik geçirdikleri saptanmıştır. Araştırmadan elde edilen sonuçlara göre yoganın yoğun stres yaşayan gebeler için ve beraberinde sağlıklı bir doğum eylemine hazırlık için önemli bir müdahale olduğu düşünülmektedir. Araştırmadan elde edilen sonuç yoganın genelde kadın sağlığını geliştirdiği, özelde ise gebelerin stresini azalttığı yönündedir.

Abstract:
Aim: This research was designed in order to determine the experiences of stressed pregnant women of doing yoga for stress management and the effect of yoga on stress perception. In the research, it was aimed at synchronously evaluating the effects of yoga intervention on stress perception and determining the experiences of pregnant women of stress management before and after yoga intervention through interviews after their stress levels were scored on Visual Analog Scale (VAS). 
Materials and Method: The research was carried out using mixed method to determine the experiences of stressed pregnant women of doing yoga for stress management and the effects of yoga on stress perception. The sample size consisted of pregnant women who were literate, between 19-35 ages, in the week of 12th-28th pregnancy, primipara, and whose stress perception scores were 5 and over on VAS. These women applied to Ege University Medical Faculty Hospital Obstetry and Gynecology Polyclinic and T.R. Ministry of Health İzmir Katip Çelebi University Atatürk Training and Research Hospital Obstetry and Gynecology Polyclinic for antenatal visit between December 1, 2015 and June 3, 2016. In the research, the Survey for Determining the Experiences of Stressed Pregnant Women of Doing Yoga for Stress Management, VAS, and semi-structured interviews were used in order to gather data. Statistical and Power Analysis Size Software 2005 was used to determine the sample size for quantitative data, the power of the research was found 100%. As for qualitative data, 21 pregnant women were interviewed in the first interview, and 15 pregnant women were interviewed in the second interview. 
	Pregnant women in the yoga intervention group were taught the techniques of focusing, breath, posture, and relaxation for 60 minutes twice a week, for four weeks to reduce their stress perception. Three measurements were performed: at the beginning, in the middle, and at the end of yoga intervention. The pregnant women in the control group were not intervened. Three measurements were performed on them as well: first interview in the polyclinic, an interview two weeks after the first one and two weeks after the second one. SPSS 16.0 was used in quantitative data analysis. The descriptive features of the pregnant women in the yoga intervention and control groups were shown with percentage distributions, and mean values with standard errors. In the research, Mann-Whitney U test was used to compare VAS stress perception mean scores of the yoga intervention and control groups; Wilcoxon signed rank test to compare the difference between VAS stress perception mean scores, Friedman Analysis of Variance Test to compare in-group VAS stress perception mean scores, Kruskall Wallis Variance Analysis to compare independent variables and VAS stress perception mean scores of the yoga intervention and control groups. The correlation between VAS stress perception mean scores of yoga intervention and control groups and independent variables was determined through Spearman rank correlation. p-value was <0.05. As for qualitative data analysis, NVIVO 11.0 plus statistics program was used to code the data, discover the themes, analyze the data quantitatively, and present the findings visually. Categories were created by analyzing responses line-by-line systematically in the light of inductive approach. After the completion of coding, tables, graphics, maps, and models were formed.  
Findings: The difference among the first, second, and third VAS stress perception mean scores of the pregnant women in the yoga intervention and control groups was found statistically significant (p=0.000). The differences among the first, second, and third in-group VAS stress perception mean scores of the yoga intervention and control groups were found statistically significant (p=0.000). Similarly, a statistically significant difference was found between the second and third VAS stress perception mean scores. Before yoga intervention, it was determined that stress was categorized under four themes by the pregnant women: physical, psycho-social, personal, and social. After the intervention, the sub-themes of physical effects and mental effects were formed under the main theme of the effects of yoga. While describing the physical effects of yoga, the women mostly used the expression relaxing, and they mostly described the mental effect of yoga as trying to be positive. They mostly used the expression decrease in stress perception to describe stress after the intervention.  
Result: After yoga intervention, stress perception of the pregnant women decreased significantly. It was determined that the pregnant women had a healthy and pleasant pregnancy. According to the results of this research, it is thought that yoga is an important intervention for stressed pregnant women and getting ready for a healthy delivery. Based on the results of this research that yoga improves woman health generally, and decreases stress of pregnant women specifically.