İşçilerin planlı davranış kuramına göre iş sağlığı ve güvenliği davranışlarının güvenlik iklimine etkilerinin incelenmesi
Investigation of the effects of occupational health and safety behaviors on the climate safety of workers  according to planned behavior theory
Yazar: NECMETTİN ÇİFTCİ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. SONAY BİLGİN
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Hemşirelik = Nursing
Dizin: Davranış = Behavior ; Güvenlik iklimi = Safety climate ; Halk sağlığı = Public health ; İş güvenliği = Work safety ; İş sağlığı = Occupational health ; İşçiler = Workers

Özet:
Amaç:  İşçilerin iş sağlığı ve güvenliği davranışlarını etkileyen faktörler ve güvenlik iklimi arasındaki ilişkinin incelenmesi amacıyla yapılmıştır.
Materyal ve Metot: Araştırma, Muş il merkezinde bulunan Muş Şeker Fabrikası'nda Temmuz 2015- Aralık 2016 tarihleri arasında yürütülmüştür. Araştırmanın evrenini Muş Şeker Fabrikasında çalışan 321 işçi oluşturmuştur. Veri toplamada "İşçilerin sosyo- demografik özelliklerine ait sorular ", "İşçilerin davranışlarının değerlendirilmesinde kullanılan ölçek" ve "Güvenlik İklimi Ölçeği" kullanılmıştır. Araştırma için etik kurul onayı ve kurum izni alındıktan sonra çalışma ortamında işçilere açıklamalar yapılarak gönüllülük esasına göre veriler toplanmıştır. Verilerin değerlendirmesinde frekans ve yüzdelik hesaplama, verilerin dağılımı, bağımsız gruplarda t testi,  Pearson Momentler Çarpım Korelasyonu analizi, Mann Whitney U testi ve tek yönlü varyans analizi testi kullanılmıştır.
Bulgular:  İşçilerin davranışlarının değerlendirilmesinde kullanılan ölçeğin puan ortalamalarının 122.04±21.840 olduğu belirlenmiştir. İşçilerin güvenlik iklimi puan ortalamaları 53.87±11.430 olarak bulunmuştur. Araştırma verilerinin değerlendirilmesi sonucunda; işçilerin yaşları,  eğitim durumları, gelir durumları, kurumda çalışma süreleri ve toplam çalışma süreleri ile işçilerin davranışlarının değerlendirilmesinde kullanılan ölçeğin alt boyutları puan ortalamaları arasındaki farkın istatistiksel olarak anlamlı olduğu saptanmıştır(p<0.05). Güvenlik iklimi ölçeği toplam puanı arttıkça, şeflerin normları boyutu, iş arkadaşlarının normları boyutu ve güvenlik davranışı boyutu puan ortalamalarının da arttığı tespit edilmiştir. Güvenlik iklimi ile şeflerin normları boyutu, iş arkadaşlarının normları boyutu ve güvenlik davranışı boyutu arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur (p=0.000).
Sonuç: İşçilerin davranışlarının toplam puan ortalaması orta düzeyin üzerinde olduğu,  cinsiyetin ve aile tipinin davranışları etkilemediği (p>0.05), şeflerin normları, iş arkadaşlarının normları ve güvenlik davranışının güvenlik iklimini etkilediği görülmüştür (p<0.05).

Anahtar Kelimeler: Güvenlik davranışı, Güvenlik iklimi, İşçiler, Planlı davranış kuramı.

Abstract:
Aim: The study was conducted to examine the relationship between safety climate and factors affecting occupational health and safety behaviors of workers.
Materials and Methods: The research was carried out at the Mus Sugar Factory in Mus city center between July 2015 and December 2016. The researchers' universe was formed by 321 workers in the Mus Sugar Factory. To collect data: "Questions about socio-demographic characteristics of workers", 'The scale used to evaluate workers' behavior' and 'Security Climate Scale' were used. After the approval of the ethics committee and the permission of the institution for the research were taken, data were collected on the basis of volunteerism by explaining the workers. In the evaluation of the data, frequency and percentage calculation, distribution of data, t test in independent groups, Pearson Moments Multiplication Correlation analysis, Mann Whitney U test and one way variance analysis test were used.
Results: The average points of the scale used to evaluate behavior of the workers was determined to be 122.04±21.840. The average points of workers' safety climate was found to be 53.87 ± 11.430. As a result of the evaluation of the research data; the age of the workers, the educational status, the income status, the working hours in the institution and the total working hours and the subscales used in the evaluation of the behavior of the workers  determined that the difference between the mean points was statistically significant(p<0.05). As the total score of the safety climate scale increased, the norms dimension of the chiefs, norm dimension of the colleagues, and security behavior dimension scores were found to increase. There was a significant relationship between the security climate and the dimension of the norms of the chefs, the dimension of norms of colleagues, and the dimension of security behavior (p = 0.000).
Conclusion: It was seen that the behavior of the workers was  higher than the average of the total points, the gender, the family type did not affect the behavior (p>0.05), the norms of the chefs, the norms of the workmates and the security behavior affected the security climate (p<0.05).

Keywords: Safety behavior, Safety climate, Planned behavior theory, Worker.