Delhi Kutub Külliyesi mimari yapıları
Delhi Qutb Complex architecture
Yazar: GİZEM GÜLMEZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET TOP
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Sanat Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Delhi-Türk Sultanlığı = Turkish Sultanate of Delhi ; Kutub Külliyesi = Qutb Complex ; Külliyeler = Complexes ; Mimari yapı = Architectural structure ; Mimari özellikler = Architectural characteristics ; Motifler = Motifs ; Süslemeler = Ornamentations ; Türk-İslam eserleri = Turkish-Islam architectures ; Yapı elemanları = Building elements

Özet:
Türklerin Hindistan'a gelişi ile birlikte İslamiyet'in kalıcı hâle geldiği bu bölgede Delhi Sultanlığı'ndan Babür Devleti Dönemi'ne kadar (1526) Kölemenler, Halacîler, Tuğluklar ve Seyyidler olmak üzere dört büyük hanedanlık hüküm sürmüştür.
Delhi Sultanlığı Dönemi'nde birçok mimari yapı yaptırılmış fakat bunlar doğal ve beşerî şartlar sebebi ile günümüze ulaşamamıştır. Sultanlık dönemi yapılarından günümüze ulaşabilen en önemli yapılar arasında Kutub Külliyesi yer almaktadır. Delhi Sultanlığı kurucusu Kutbeddin Aybek'in Delhi şehrini ele geçirir geçirmez zafer takı olarak Kutub Minar'ı inşa ettirmesi ile başlayan külliyenin yapımı Babürlülerin yaptırdığı cami ile son bulmuştur.
Bu çalışmada 1206'dan 1526 yılına kadar hüküm sürmüş olan Delhi Sultanlığı'nın ve bu dönemin başlangıç tarihini oluşturan Kutub Külliyesi'ni, mimari, plan ve süsleme özellikleri açısından ele alınmıştır. Yapılan arazi çalışmaları ve literatür taramaları sonucunda toplanan veriler doğrultusunda Hindu ve İslam unsurlarını araştırarak ilk Hint-İslam eserlerini ve bu süreçte gerçekleşen aşamaları daha iyi anlamak çalışmanın temel amaçlarından biridir. Bu amaç doğrultusunda yapılan literatür çalışmaları esnasında konuyla alakalı kısa bilgilere ulaşılmış olsa da detaylı bir çalışmaya rastlanmamıştır. Yapılan bu tez çalışması ile açıklıklar giderilmeye çalışılmış ve çalışmanın tamamı Sanat Tarihi metotlarına uygun bir şekilde sonuçlandırılmıştır. 
Arazi çalışmaları esnasında saptanan sekiz yapı ve bu yapıların yanı sıra külliyede yer alan diğer unsur ögeleri ele alınarak tek tek incelenmiştir. Külliye içinde yer alan yapıların ölçülerini sıkı güvenlik nedeniyle arazi çalışması esnasında alamadığımızdan dolayı ölçülere literatür taramaları sonucunda ulaşılmış ve plan çizimleri kaynaklardan elde edilen bilgiler doğrultusunda gerçekleştirilmiştir. Değerlendirme kısmında yapılar, süsleme ve mimari açısından tek tek ele alınıp karşılaştırmalar yapılmıştır. Külliyede yer alan plan tiplerinin Anadolu mimarisinden farklılıkları gözetildiği gibi benzerlikleri de ortaya koyulmuştur. Özellikle Kuvvetü'l-İslam Camisi'nin açık planlı oluşuna sebepleriyle ayrıca değinilmiştir. 
Külliyede yer alan inşa kitabelerinden, taş tabletlerden ve literatür taramalarından yola çıkarak yapıların tam olarak ne zaman inşa edildiği ve banileri saptanmış olup külliyeye sonradan eklenen unsurlar da dikkate alınarak tarihlendirme işlemleri gerçekleştirilmiştir. 
Caminin avlusunda yer alan ve taşıyıcı unsur olan, yirmi yedi Hindu tapınağından meydana gelen sütunlar ayrıca incelenip süsleme bakımından ve mimari açıdan ele alınmıştır. Bunun dışında külliyede yer alan diğer taşıyıcı unsurlarda değerlendirme kısmında ayrı bir başlık altında tekrar incelenmiştir.
Ayrıntılı bir biçimde ele alınan süsleme detayları bitkisel, geometrik, geçmeler, karma ve figürlü süsleme detayları olarak Hint-İslam sentezini de ortaya koyacak şekilde detaylandırılmıştır.
Tez çalışması kapmasında ele alınan Kutub Külliyesi ve külliyede yer alan mimari yapıların her biri bir bütün olarak ele alındığında o dönemin ekonomik, fiziki ve sosyolojik şartları da göz önünde bulundurarak birkaç istisnai yapı dışında kullanılan malzeme ve teknikleriyle yer verilen süsleme detayları, külliyeyi oldukça gösterişli bir hâle getirmiştir. Birçok doğal afete maruz kalmış olmasına rağmen yine istisnai birkaç yapı dışında günümüze ulaşabilmiştir.

Abstract:
Four great dynasties go as Mamaluke, Halaci, Tugluks and Seyyids ruled in this region of India, where Islam had gained power with the arrival of Turks, from the Reign of Delhi Sultanate to the era of the Mughal Empire(1526).
Many structures were made during the Reign of Delhi Sultanate, however; most of them could not made it to our modern day due to natural and anthropogenic hazards. Amongst all the most important structures from the era of Reign of Delhi Sultanate which could make it to modern day is Qutb Minar. The start of the construction of Qutb Minar as a triumphal monument, which was directed by the founder of Delhi Sultanate, Kutubeddin Aybek, as soon as he conquared the city, ended with the construction of the mosque built by the Mughal Empire. In this paper, it was found regarded necessary to study Qutb Minar, which was constructed by the order of the Reign of Delhi Sultanate (ruled between 1206 and 1526) and which started the very beginning of the era in question, regarding its architecture, drafts and decoration. Getting a better understanding of the Hindu-Islam creations and progresses which occured during this era, regarding the data gathered from excavation work and literature researches, are one of the significant goals of this research. Although short and limited information were gathered on the topic at hand during the literature research, further detailed work could not be obtained. Any gaps regarding the study of Hindu-Islam synthesis were aimed to be resolved, and the study was concluded in accordance with methods of Art History.
Eight structures in total that were localised during field work were analysed individually by taking into consideration of not only the structures, but also the other factors of the complex. Getting a better understanding of the Hindu-Islam creations and progresses that occured during this era, regarding the data gathered from excavation work and literature researches, are one of the significant goals of this research. Since it was not possible to make the measurements of the structures in the complex during field work due to strict security measures, the necessary measurements were obtained via literature research and the drafts of the design were made through the information obtained from resources. Although short and limited information were gathered on the topic at hand during the literature research, further detailed work could not be obtained. Any gaps regarding the study of Hindu-Islam synthesis were aimed to be resolved, and the study was concluded in accordance with methods of Art History. In the assesment part, the structures were analysed and compared individually in terms of their decoration and architecture.
The types of the designs of the complex were evaluated in terms of alikeness with Anatolian architecture, as well as the differences. The reasons of Kuvvet'ül Islam Mosque being an open air structure were mentioned specifically. 
The exact time when the structures in Qutb Minar had been built were determined based upon the constraction inscriptions, stone tablets and literature search and dating of the structures was made, noting the elements that were added to complex later on. 
The bearing columns in the mosque courtyard, which are made of twenty-seven Hindu temples, were analysed specifically based on their decoration and architecture. Furthermore, other bearing elements were evaluated as well under another heading in assessment part. 
The details of decoration such as botanical, geometrical, transitional, complex and figurated were detailed so as to reveal Hindu-Islamic synthesis.
When Qutb Minar and each of its architectural structures within the scope of the paper at hand are reviewed as a whole, excluding some exceptional structures, it is seen that the materials and techniques that were used, by taking into consideration the economical, physical and sociological conditions of that era, made the complex a quite spectacular structure. Despite many natural disasters, when we exclude some exceptional ones as mentioned above, numerous structures made it to our modern day.