Çemen otunun (Trigonella foenum-graecum L.) yeşil aksamının, kuru otunun ve tohumunun yem değerlerinin belirlenmesi
Determination of feed values of green vegetation, forage and seed of fenugreek (Trigonella foenum-graecum L.)
Yazar: ŞEFİKA NUR ÖZÇELİK
Danışman: PROF. DR. AHMET ŞAHİN
Ahi Evran Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Zootekni Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Yem bitkileri = Fodder plants ; Yem değeri = Feed value ; Yem değerlendirme = Feed evaluation ; Yem enerji içeriği = Feed energy content ; Yem kalitesi = Feed quality ; Yem verimi = Feed yield ; Yem çeşitleri = Bait differents ; Yem üretimi = Feed production ; Yemler = Feeds ; Çemen = Fenugreek

Özet:
Bu çalışma, çemen bitkisinin (Trigonella foenum-graecum L.) farklı dönemlerde
biçilmesi ile elde edilen otlarının ve tohumunun yem değerlerini belirlemek üzere
yapılmıştır. Ekimi yapılan çemenin, çiçeklenme öncesi, sonrası, hasat esnasında ve
tohumlarından alınan örneklerde besin madde analizleri ve in vitro gaz üretim
miktarları belirlenmiştir. Deneme parselinde, çiçeklenme öncesi, sonrası ve hasat
zamanı dekara ortalama yeşil ot verimleri, sırasıyla, 724.1, 883.2 ve 472.8 kg
(P<0.01), kuru ot verimleri ise aynı sırayla, 144.0, 178.4 ve 414.6 kg (P<0.01) olarak
saptanmıştır. Parsellerde ortalama tohum verimi 165 kg/da olarak saptanmıştır.
Çemenin çiçeklenme öncesi, sonrası ve hasatta %12.4, 10.4 ve 4.9 ham protein
(HP); %1.8, 1.6 ve 0.9 ham yağ (HY), % 20.4, 28.1 ve 43.5 ham selüloz (HS);
%45.1, 40.7 ve 35.1 nitrojensiz öz madde (NÖM), %24.4, 34.3 ve 53.9 asit deterjan
fiber (ADF); %24.8, 36.5 ve 57.2 nötral deterjan fiber (NDF), %4.1, 6.2, 10.4 asit
deterjan lignin (ADL) içerdikleri ve ruminantlar için hesaplanan metabolik enerji
(ME, Kcal/kg) değerinin ise 2243, 2113 ve 1905 olduğu belirlenmiştir (P<0.01).
Çemen tohumunun kuru madde (KM), HP, HY, HS, NÖM ve Metabolik Enerji (ME,
Kcal/kg) değerleri sırasıyla 94.1, 23.5, 5.5, 15.8, 45.4, 2790 (ruminant) ve 2649
(kanatlı) olarak tespit edilmiştir. Çalışmada, çemenin biçim zamanlarına göre
(çiçeklenme öncesi, sonrası, hasatta) ANKOMRF gaz üretim sistemi ile 24 saatlik
inkübasyon esas alınarak hesaplanan % SOMD, MESOMD (MJ/kg KM),MEGÜ (MJ/kg
KM) değerleri, sırasıyla, 67.22, 60.84, 47.90; 10.75, 9.73, 7.64; 6.22, 7.04, 5.89
olarak bulunmuştur.
Sonuç olarak, çemenin gerek vejetatif gerekse tohumunun besin maddeleri içeriği ve
enerji değerleri göz önüne alındığında, farklı zamanlarda biçilerek elde edilen otları,
ruminantlar için kaba yem; tohumunun ise hem ruminant ve hem de kanatlı
beslemede yem hammaddesi olarak kullanılabilir.

Abstract:
This study was carried out to determine the feed values of fenugreek (Trigonella
foenum-graecum L.) forages cutting diffferent season and its seed. For this aim,
fenugreek was cultivated to obtain forage samples before flowering, after flowering
and at harvesting season to analyze their nutrient contents and in vitro gas production
values. In experiemtal field, before flowering, after flowering and at harvest, green
forage yields were as 724.1, 883.2 and 472.8 kg (P<0.01), hay yield were as 144.0,
178.4 and 414.6 kg (P<0.01) respectively. In these fields, the average seed yield was
165 kg/da. Fenugreek forage, before flowering, after flowering and at harvest had
12.4, 10.4 and 4.9 % (Crude Protein) CP; 1.8, 1.6 ve 0.9 %CO, 20.4, 28.1 ve 43.5
%CF; 45.1 40.7 and 35.1 %NFE, 24.4, 34.3 ve 53.9 %ADF; 24.8, 36.5 and 57.2
%NDF, 4.1, 6.2 and 10.4 %ADL and calculated ME (Kcal/kg) values for ruminants
were as 2243, 2113 and 1905 (P<0.01).The nutrient contents (CP, CO, CF, NFE and
ME (kcal/kg)) of fenugreek seed were as 94.1, 23.5, 5.5, 15.8, 45.4, 2790 (ruminant)
and 2649 (poultry). The calculated digestible organic matter, ME (MJ/kg DM) for
digestible organic matter, ME (MJ/kg DM) for gas production values for before
flowering, after flowering and harvesting were as 67.22, 60.84, 47.90; 10.75, 9.73,
7.64; 6.22, 7.04, 5.89, respectively.
To conclude, fenugreek forages obtained from different cutting season should be
usage forage for ruminants and seeds can be used as raw materials in poultry and
ruminant nutrition.