Engelliler için kent fiziki mekânının değerlendirilmesi – Kosova örneği
Evaluation of the spatial space for the disabled people in the city - sample Kosova
Yazar: MEDİNA SPAHİU
Danışman: PROF. DR. ŞAZUMAN SAZAK
Trakya Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
İnsanın varoluşundan beri erişebilirlik sorunu vardır. Engelliler için standart tasarımın oluşumu sadece Kosova'da değil, dünyanın pek çok kentinde bir sorundur. Bu sorun son yıllarda erişilebilirliğin insan hakları çerçevesinde değerlendirilmesiyle tartışılmaya başlamıştır. Bu konudaki faktörlerin belirlenmesi çok farklı disiplinlerin ilgi alanına girmektedir. Bununla birlikte, gerekli standartların uygulanması sürecinde mimarın rolü oldukça önemlidir.
Tasarım sürecinde, erişilebilirlik her yönüyle değerlendirilirse ek yatırıma ihtiyaç kalmayacaktır. Binaların erişilebilirliği sağlamak daha kolay olacaktır. Ancak mevcut binaların erişebilirliğinin adaptasyon süresi hem zaman almakta hem de ek yatırımlar gerektırmektedır. 
Bu çalışmanın amacı engellilerin toplum içinde hiçbir engelle karşılaşmadan, toplumla bütünleşmesi için kamusal bir alan olan kent fiziki mekanının buna uygun olarak düzenlenmesinin standartlarını araştırmak olup, bu standartları uygulama örnekleri ile test etmektir. Temel amaç, engellilerin (refakatçi olmadan) bağımsız olarak kentsel mekânları ve binaları kullanmasını sağlamaktır.
Çalışmada yöntem olarak; dünyada ve Kosova'da bu konudaki standartlar değerlendirilmiş, engelliler bedensel, görme ve işitme engelliler olarak üzere üç grupta sınıflandırılmıştır. Çalışma kapsamında öncelikle kent fiziki mekânında engellilerin karşılaştıkları sorunlar irdelenmiş ve bu standart ve sorunlar uygulama örneği olarak seçilen Kosova'da İbrahim Rugova, Zahir Payazit ve Şadırvan meydanlarında değerlendirilerek, olumlu ve olumsuz yönleri belirlenmiş ve öneriler getirilmiştir. 
Araştırmanın ilk bölümünde araştırmanın amacı ve yöntemi açıklanmıştır, ikinci bölümünde ise engelli ve kentsel fiziki mekânla ilgili tanım ve kavramlar açıklanmıştır.  
Araştırmanın üçüncü bölümünde engellilerin kentsel alanlarda karşılaştıkları sorunlar ve engelsiz çevrenin oluşumu açıklanmıştır. Dördüncü bölümü dünyada ve Kosova'da engellilere yönelik planlama kriterlerinin neler olduğu araştırılmıştır. Beşinci bölümde dünyada ve Kosova'da yasal mevzuat ele alınmıştır. Altıncı bölümde engellilere yönelik dünyada gerçekleştirilen meydan örnekleri araştırılmıştır. Yedinci bölümde Kosova'daki (İbrahim Rugova, Zahir Payazit ve Şadırvan) meydanlar, incelenen standart ve planlama kriterleri çerçevesinde değerlendirilmiş, sorunlar ve öneriler getirilmiştir.

Abstract:
The issue of the approach has existed from human existence. Adequacy of architectural facilities for disable people is a problem not only in Kosovo, but also the whole region and beyond. As such, this problem has started its discussion in the last decades, with the appraisal of voices for equal human rights, regardless of physic abilities one human can have or not. Unfortunately the determining factors in this situation are from different nature. From this view, the architect's role is important enough in the process of implementing the needed standards.
While the design of the new facilities accessible to disable people takes almost no time, because it can be applied immediately and does not need additional investment, adaptation of new facilities takes time and additional investments.
Disabilities can be accommodated in the three groups: people with disabilities on the move, first injured persons and persons with impaired hearing.
Common barriers for people with disabilities are:
- Urban communication,
- Barriers in public buildings and other buildings,
- Inadequate design for urban elements and interior
The purpose of this project is the full integration of persons with disabilities in society.
This means that should provide access to all buildings and use of buildings in independently (without escort) from the whole population of people with disabilities.