Borsa İstanbul'da ilk halka arzlarda düşük fiyatlandırma, kısa ve uzun dönem fiyat performansına etki eden faktörlerin analizi
An analysis of underpricing of initial public offerings, factors affecting short and long-term price performance in Borsa Istanbul
Yazar: FEVZİYE GÖZDE GÖKPINAR
Danışman: PROF. DR. GÜVEN SAYILGAN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Birincil halka arz = Initial public offering

Özet:
Bu çalışmada 2010-2022/5 yılları arasında BİST'de ilk kez halka arzı gerçekleşmiş 183 pay senedinde düşük fiyatlandırma olgusu, kısa dönem performanslarını etkileyen faktörler çoklu doğrusal regresyon analizi ve ANOVA analizleriyle araştırılmıştır. Ayrıca çalışmada BİST'de 2010-2018 yılları arasında ilk kez halka arzı gerçekleşmiş 106 şirketin pay senetlerinin 3 yıllık uzun dönem performansları ve bu performanslarını etkileyen şirkete özgü-makroekonomik faktörlerin ve yatırımcı duyarlılığının uzun dönem getirileri üzerindeki etkisi panel veri analiziyle araştırılmıştır. Çalışmada ilk işlem günü pozitif getiri olduğu, düşük fiyatlama yapıldığı sonucuna ulaşılmıştır. En yüksek ortalama anormal getiri 1. gün görülmüştür. 2. Günden itibaren ortalama anormal getirilerde düşüş gözlenmiştir. Ortalama anormal getiriler ilk 6 gün pozitif iken, 7. günden itibaren negatif değerler almıştır. Kaldıraç oranı, varlıklar ve halka arzdan elde edilen net hasılatın düşük fiyatlandırma üzerinde negatif etkisi olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu bulgular, değişen risk kompozisyonunun yüksek ilk gün anormal getiriyi açıklayamadığını göstermektedir. En yüksek ilk gün getirisi madencilik, elektrik gaz ve su, teknoloji, eğitim, sağlık spor, inşaat, ulaştırma ve diğer sosyal hizmetler, tarım orman ve balıkçılık, mesleki bilimsel ve teknik faaliyetler, idari ve destek hizmet faaliyetleri, toptan ve perakende ticaret sektörlerinden oluşan diğer sektör grubunda gerçekleşmiştir. Sıcak halka arz piyasasının varlığını araştırdığımız çalışmamızda fırsatlar penceresinden yaralanan firmaların ilk gün getirileri, daha az halka arz hacminin olduğu yıllarda halka arzını gerçekleştiren firmalarınkinden farklılık göstermediği sonucuna ulaşılmıştır. İlk gün anormal getiriler, 30 günlük birikimli anormal getirilerin standart sapması, halka arz öncesi 30 günlük endeks standart sapması, likidite oranı bağımsız değişkenlerinin 30 günlük birikimli anormal getiriler ile arasında istatiksel olarak anlamlı ilişki olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Yüksek risk kategorisindeki halka arzların 30 günlük birikimli anormal getirilerinin düşük ve orta risk kategorisindeki firmaların getirilerinden daha yüksek olduğu gözlemlenmiştir. Çalışmamızda uzun dönem getirilerini etkileyen şirkete özgü faktörlerin temettü verimi, net kar marjı, borç/özkaynak oranı, faaliyet giderleri/net satış oranı, net borç büyüme rakamları, aktif karlılık oranları olduğu sonucuna ulaşılmıştır. GSYH, TGE ve altın fiyatlarındaki değişimin uzun dönem getirileri etkileyen makroekonomik faktörler olduğu gözlemlenmiştir. Uzun dönem getirilerin yatırımcı duyarlılığından etkilenmediği sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
In this study, the phenomenon of underpricing and the factors affecting short-term performance in 183 stocks that were offered to the public for the first time in the BIST between 2010-2022/5 were investigated by multiple linear regression analysis and ANOVA analysis. In addition, in the study, the 3-year long-term performance of the stocks of 106 companies that were offered to the public for the first time between 2010 and 2018 in the BIST, and the effect of firm specific-macroeconomic factors and investor sentiment on long-term returns that affect these performances were investigated by panel data analysis. In the study, it was concluded that there was a positive return on the first trading day and underpricing was made. The highest average abnormal return was seen on the 1st day. Since the 2nd day, a decrease has been observed in the average abnormal returns. While the average abnormal returns were positive in the first 6 days, they took negative values from the 7th day. It is concluded that leverage ratio, assets and net proceeds from public offering have a negative effect on underpricing. These findings show that the changing risk composition cannot explain the high first-day abnormal return. The highest first-day return consists of mining, electricity, gas and water, technology, education, health, sports, construction, transportation and other social services, agriculture, forestry and fisheries, professional scientific and technical activities, administrative and support service activities, wholesale and retail trade sectors that are included in the other sector group. In our study, in which we investigated the existence of the hot issue market, it was concluded that the first day returns of the companies that benefited from the window of opportunities did not differ from those of the companies that made the public offering in years with less public offering volume. It has been concluded that there is a statistically significant relationship between the first-day abnormal returns, the 30-day cumulative abnormal returns, the 30-day index standard deviation before the IPO, and the liquidity ratio independent variables and the 30-day cumulative abnormal returns. It has been observed that the 30-day cumulative abnormal returns of the public offerings in the high risk category are higher than the returns of the companies in the low and medium risk category. In our study, it was concluded that the firm specific factors affecting long-term returns are dividend yield, net profit margin, debt/equity ratio, operating expenses/net sales ratio, net debt growth figures, and asset profitability ratios. It has been observed that changes in GDP, consumer confidence index and gold prices are macroeconomic factors that affect long-term returns. It is concluded that long-term returns are not affected by investor sentiment.