Neolitik Çağ'dan Tunç Çağları sonuna kadar özel işlevli kaplar
Special purpose vessels from the Neolithic Period to the end of the Bronze Age
Yazar: ŞEBNEM KURTULUŞ KIVANÇ
Danışman: PROF. DR. GÜLSÜN UMURTAK
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Arkeoloji = Archeology

Özet:
İnsan, yaklaşık 2,5 milyon yıl önce ilk aletlerini üretmeye başlamıştır. Günümüze
kadar geçen zamanda yaptığı değişiklikler, çevresini kendi istediği doğrultuda
şekillendirebilen tek canlı türü olmasını sağlamıştır. Büyüyen beyniyle birlikte 
gelişen soyut düşünme yeteneğinin sonucu olarak ortaya çıkan ve belki de kültürel 
evrimin en ilginç alanlarından biri olan inanç ise yorumlanması en güç kavramlardan 
biridir ve kutsal kavramının anlaşılmasından sembollerin değerlendirilmesine kadar 
geniş bir çerçeveden bakılması gereklidir. 
Anadolu, geçmişten günümüze her çağdan kültür kalıntılarını barındıran, eski 
yaşamlara ışık tutan önemli bir coğrafyadır. Neolitik Çağ'dan itibaren Anadolu 
insanı kendi inancı doğrultusunda sembolik anlamları olan kaplar üretmiştir. Bunlar
farklı bezemelerle süslü olduğu gibi farklı formlarda da olabilir. Bu formlar arasında 
insan ve hayvan biçimli kaplar en sık görülenlerdir. Anadolu'da Neolitik Çağ'dan 
itibaren görülen pişmiş toprak ve metalden yapılan ve çoğunlukla ritüellerde 
kullanılan çok sayıda farklı formlarda özel işlevli kap vardır. 
Bu çalışma kapsamında Anadolu'da yapılmış kazılarda bulunmuş, Neolitik Çağ'ın 
başından Tunç Çağları'nın sonuna kadar geçen yaklaşık 9000 yıllık süre içinde 
üretilmiş, biçimsel farkları ile günlük kullanım kaplarından kolaylıkla ayrılan kaplar 
ele alınmış ve kataloglanarak bütün kapların standart bir tablo formatında bir arada 
değerlendirilmesine çalışılmıştır.

Abstract:
It is thought that the human species started to produce first tools about 2.5 million 
years ago. After this, the changes they made on earth, both physically and culturally, 
accumulated under the dust, and humankind became the only species in the world 
that can shape its environment according to their needs and desires. Abstract thinking 
is a skill emerges as an outcome of growing brain, belief is a natural result of this and
is one of the most interesting and difficult to interpret areas of cultural evolution. 
This interpretation requires a wide range of perspectives from the understanding of 
the concept of the sacred to the evolution of symbols.
Anatolia is an important geography that harbors the cultural remains left by the 
human species in every cultural age from past to present and sheds light on the lives 
of ancient people archaeologically. Anatolian people had been producing vessels 
with symbolic meanings according to their belief since the Neolithic Period. These 
vessels differ from daily used ones with their forms and decorations on them.
Anthropomorphic and zoomorphic vessels are the most common differentiated
forms. In Anatolia, there are many different formed vessels produced for special 
functions, especially used in rituals, made of terracotta and metal. 
In this study, the vessels found in excavations in Anatolia during the 9000-year 
period from the Neolithic to the end of the Bronze Age were examined by their shape
and type. These vessels are easily distinguished from the daily-used ones with their 
stylistic differences. In this catalog work an attempt was made to evaluate all the 
vessels together in a standardized table format.