Kirkor Kömürciyan'ın İlm-i Hendese adlı eserinin günümüz Türkçesine aktarılması ve değerlendirilmesi
Transforming the Ilm-i Hendese work of Kirkor Komurciyan to contemporary Turkish accompanied by a discussion of the work
Yazar: OĞUZHAN YER
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN GAZİ TOPDEMİR
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Ders kitapları = Textbooks ; Geometri = Geometry ; Geometri öğretimi = Geometry teaching ; Kömürciyan, Kirkor = Kömürciyan, Kirkor ; Ortaöğretim okulları = Secondary education schools ; Ortaöğretim öğrencileri = Secondary education students ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Türkiye Türkçesi = Türkiye Turkish ; Türkçe çeviri = Turkish translation

Özet:
Bu çalışmanın amacı Osmanlı Devleti'nin son döneminde orta öğretim öğrencileri için ders
kitabı olarak Kirkor Kömürciyan tarafından 1915-1916 yıllarında kaleme alınan İlm-i
Hendese adlı eserinin, yalınlaştırılması ve değerlendirilmesidir. Kitabın gerçek değerinin
açığa çıkarılabilmesi için öncelikle Arap harfleriyle yazılmış Türkçe metnin transkripsiyonu
yapıldı. Metnin anlam bütünlüğünün korunması için önem taşıyan bu çalışmanın ardından
oluşturulan metin barındırdığı içerik ve anlama bağlı kalarak günümüz Türkçesine aktarıldı.
Türkçe metnin içeriğini oluşturan geometri bilgilerinin kontrol edildiği çalışma sürecinin
sonunda, dönemin geometri bilgi düzeyi ve geometri eğitiminin niteliği hakkında tespitler
yapıldı. Geometri hakkında yeni bir şey barındırmamakla birlikte, eserde Arapça geometri
terimlerinin kullanımına rağmen yazarın dil ve üslup açısından olabildiğince Türkçe terimler,
kavramlar kullanmaya çalışarak öğrenciler için daha anlaşılır bir ders kitabı oluşturmak için
büyük çaba ve emek harcadığı tespit edildi. Esas itibariyle bir ders kitabı olan İlm-i Hendese
içeriği bakımından aslında Kömürciyan'ın hem Osmanlı hem de Türkiye Cumhuriyeti eğitim
sistemine katkılarının görülebildiği bir çalışma olması bakımından dikkat çekmektedir. Bu
husus göz önüne alındığında her iki dönemin eğitim anlayışına kıstas olabilecek bir eser
olduğu ve bizim çalışmamızla da literatüre kazandırıldığı açıktır.
Anahtar Kelimeler: Kirkor Kömürciyan, İlm-i Hendese, Osmanlı Devleti, Eğitim, Geometri

Abstract:
The purpose of this work is to simplify and comment on Kirkor Komurciyan's İlm-i Hendese
which was prepared for secondary school students in the late years of Ottoman Empire. To
reflect the real depth of the work, firstly, a transcription of the work was made which was
originally written using Arabic alphabet in Turkish. Later, the work was translated to
contemporary Turkish, sticking to the original content and points made in the overall text,
which was important. Checks were carried out on geometry knowledge pointed across by the
text and analysis were made accordingly, with regards to the geometry knowledge level of the
time and the quality of the geometry education at the time. Although the work doesn't show
any new knowledge, and despite the use of the Arabic terms in the work, it has been found
that the author has made a substantial effort in order to produce a textbook that is accessible to
native Turkish speaker students by attempting to use as many Turkish terms as possible.
Although being a textbook originally, İlm-i Hendese with regards to its content shows the
extensive contributions of Komurciyan to both late Ottoman and Turkish Republic education
systems. Hence, it has been understood that this is a work that reflects the education system of
both late Ottoman and early Republic days and with this thesis it has been made available for
the literature.
Key Words: Kirkor Komurciyan, İlm-i Hendese, Ottoman Empire, Education, Geometry