Sjögren sendromu ön tanısı ile tükürük bezi biyopsisi yapılan hastaların demografik, klinik, laboratuvar ve patolojik bulgularının değerlendirilmesi
Evaluation of demographic, clinical, laboratory and pathological findings of patients WHO have A pre-diagnosis of sjogrene syndrome
Yazar: DİLA DELİVELİ
Danışman: PROF. DR. CEMAL BES
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Bakırköy Dr. Sadi Konuk Eğitim ve Araştırma Hastanesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Romatoloji = Rheumatology
Dizin: Biyopsi = Biopsy ; Cinsiyet = Gender ; Cinsiyet farkları = Gender differences ; Demografi = Demography ; Gözyaşları = Tears ; Kuru göz sendromu = Dry eye syndromer ; Lakrimal sistem hastalıkları = Lacrimal apparatus diseases ; Sjögren sendromu = Sjogren's syndrome ; Tükürük bezleri = Salivary glands ; Yorgunluk = Fatigue

Özet:
Giriş: Sjögren sendromu(SS), ekzokrin bezlerin, özellikle gözyaşı ve tükürük bezlerinin inflamasyonu ile karakterize sistemik, otoimmün bir hastalıktır. Ülkemizde hastalığın tüm bileşenlerini (klinik, serolojik, patolojik bulgular) dikkate alarak yapılmış olan çok az çalışma vardır. Bu çalışmamızda Sjögren Sendromu ön tanısı ile tükürük bezi biyopsisi yapılan 300 hastanın demografik, klinik, laboratuvar ve patolojik verileri retrospektif olarak incelenmiş olup Sjögren Sendromunun prevalansı ve hastaların epidemiyolojik, immünolojik ve patolojik verilerinin analiz edilmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Çalışmaya, 01.01.2016 ile 31.12.2018-01 tarihleri arasında T.C Sağlık Bakanlığı Sağlık Bilimleri Üniversitesi Bakırköy Dr. Sadi Konuk Eğitim ve Araştırma Hastanesi Romatoloji polikliniği ve/veya servisinde takip edilen, 18 yaşının üzerinde ve Sjögren Sendromu ön tanısı ile tükürük bezi biyopsisi yapılan ve ACR/EULAR 2016 Sjögren Sendromu sınıflandırma kriterlerini karşılayan 300 hasta dahil edildi. Hastaların klinik yakınmaları, laboratuvar bulguları (antinükleer antikor (ANA), C3, C4, ENA panelleri, romatoid faktör (RF), sedimantasyon, CRP, hemogram değerleri), objektif kseroftalmi testleri olan Schirmer ve gözyaşı kırılma zamanı (break up time-BUT) sonuçları kayıtlardan incelendi. Tüm hastaların tükürük bezi biyopsileri patoloji hekimi tarafından değerlendirilerek Focus Skorları hesaplandı. Bulgular: 300 hastanın %96,7'si (n=290) kadın, %3,3'ü (n=10) erkekti. Olguların yaşları 18 ile 84 arasında değişmekte olup, ortalama yaş 51,59±12,23 olarak saptandı. Hastaların %75'inde (n=225) ağız kuruluğu, %79'unda (n=237) göz kuruluğu, %1'inde (n=3) parotis şişliği, %8,7'sinde (n=26) deri döküntüsü vardı. Bu hastaların %54,7'sinin (n=164) son
tanısının Sjögren, %4,3'ünün (n=13) romatoid artrit ve %1'inin (n=3) SLE olduğu gözlendi. Son tanısı Sjögren olan hastaların %45,1'inin (n=73) Focus skoru ≥1'di (p=0,001; p<0,01). Hastaların son tanılarının Sjögren olması durumuna göre olguların ANA titreleri ve ANA paternlerinin dağılımları arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptandı (p=0,001;p<0,01). Buna göre hastaların ANA titresinin 1/1280 ve 1/2560 olması oranı ve ANA paterninin ince benekli olması son tanısı Sjögren olanlarda, olmayan olgulardan yüksek tespit edildi. Sjögren son tanılı hastaların %63'ünde anti-SSA, %44'ünde anti-SSB pozitif olarak görüldü (p=0,001; p<0,01). Diğer ENA panelleri, C3 ve C4 değerlerinin sonuçlarında ise Sjögren Sendromu son tanılı ve diğer hastalar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılığa rastlanmadı. Hastalar Focus Skorlarına (FS) göre de karşılaştırılmış olup, FS ≥1 olan hastalarda anti-SSA ve anti-SSB'nin yüksek olması, ANA titresinin 1/1280 ve 1/2560 olması ve ANA paterninin sentromerik olması; FS <1 olan hastalardan istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksek görüldü. 
Sonuç: Sjögren Sendromu, değişik klinik belirti ve bulgularla prezente olabilen sistemik bir hastalıktır. Hastalığın prezentasyonunun değişken olması ve zengin klinik bulguları nedeniyle tanının gecikmesi ve tanıda zorluklar yaşanması kaçınılmaz olmaktadır. SS tanısı, klinik bulgular, objektif ağız ve göz kuruluk testleri, serolojik testlere ve histopatolojik incelemelere göre konulur. Her ağız ve göz kuruluğu SS'na bağlı değildir. Tükürük bezi biyopsisi bulguları tanısal özellikte olmakla birlikte her SS hastasında pozitif bulguların olmayabileceği de akılda tutulmalıdır. Anahtar Kelimeler: Göz kuruluğu, halsizlik, cinsiyet.

Abstract:
Introduction and aim: Sjogren's Syndrome (SS) is a systemic and autoimmune disease characterized by inflammation of exocrine glands, particularly tear and salivary glands. There are very few studies conducted in our country considering all components of the disease (clinical, serological and pathological findings). In this study, the demographic, clinical, laboratory and pathological data of 300 patients who underwent salivary gland biopsy with a pre-diagnosis of SS were retrospectively analyzed and it was aimed to evaluate the prevalence of SS and the epidemiological, immunological and pathological data of the patients. Material and method: 300 patients over the age of 18 who underwent salivary gland biopsy in Rheumatology Outpatient Clinic and/or service of the Ministry of Health, University of Health Sciences Bakirkoy Dr. Sadi Konuk Training and Research Hospital between
01.01.2016 and 31.12.2018, with a pre-diagnosis of Sjogren's Syndrome and met the ACR/ EULAR 2016 Sjogren's Syndrome classification criteria were included. Patients' clinical complaints, laboratory findings (Antinuclear antibody/ANA, C3, C4, ENA panels, rheumatoid factor/RF, sedimentation, CRP, hemogram values), Schirmer tear break-up time (BUT) results as objective xerophthalmia tests were analyzed from the records. Focus scores were calculated by the pathologist evaluating the salivary gland biopsies of all patients 
Results: 96.7% (n=290) of the 300 patients were female and 3.3% (n=10) were male. The ages of the cases ranged from 18 to 84 years and the mean age was 51.59±12.23. Dry mouth in 75% of the patients (n=225), dry eyes in 79% (n=237), parotid swelling in 1% (n=3), skin rash in 8.7% (n=26) were detected. It was observed that 54.7% (n=164) of these patients were diagnosed as Sjogren's Syndrome finally, 4.3% (n=13) were rheumatoid arthritis and 1% (n =3) were SLE. Focus score was ≥1 in 45.1% (n=73) of the patients with the final diagnosis of Sjogren's syndrome (p=0.001; p <0.01). A statistically significant difference was found between the ANA titers and the distribution of ANA patterns of the patients according to the status of the final diagnosis of Sjogren's Syndrome (p=0.001; p <0.01). Accordingly, the ratio of ANA titer of 1/1280 and 1/2560 of the patients and the fine speckled ANA pattern were found to be higher in patients with the last diagnosis of Sjogren's Syndrome than those without.Anti-SSA was found as positive in 63% and anti-SSB in 44% of the patients whose last diagnosis was Sjogren's Syndrome (p=0.001; p <0.01). There was no statistically significant difference between the patients with the last diagnosis of Sjogren's Syndrome and the others in terms of the results of other ENA panels, C3 and C4 values. The patients were also compared according to their Focus Scores (FS). In patients with FS ≥1, anti-SSA and anti-SSB were high, ANA titer was 1/1280 and 1/2560 and ANA pattern was centromeric; it was statistically
significantly higher than the patients with FS <1.
Conclusion: Sjogren's Syndrome is a systemic disease that can present with various clinical signs and symptoms. It's inevitable to delay the diagnosis and to experience difficulties in diagnosis due to the variable presentation of the disease and rich clinical findings. The diagnosis of SS is made according to clinical findings, objective mouth and eye dryness tests, serological tests and histopathological examinations. Not all dry mouth and eyes are due to SS. Although the findings of salivary gland biopsy are diagnostic, it should be kept in mind that positive findings may not be present in every SS patient.
Keywords: Dry eyes, fatigue, gender.