Haydarpaşa Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi sağlık çalışanlarının HIV/AIDS hastaları konusundaki bilgi, tutum ve davranışları
Haydarpaşa Numune Training and Research Hospital information, attitudes and behaviors of HIV/AIDS patients in health care workers
Yazar: ŞULE NURŞAH AYATA
Danışman: UZMAN IŞIK GÖNENÇ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Haydarpaşa Numune Eğt. ve Arş. Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2018
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: AIDS = AIDS ; Bilgi = Knowledge ; Bulaşıcı hastalıklar = Communicable diseases ; Davranış = Behavior ; Doktorlar = Physicians ; HIV = HIV ; Hastaneler-devlet = Hospitals-public ; Sağlık personeli = Health personnel ; Tutumlar = Attitudes

Özet:
Amaç: Bu çalışmada Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Haydarpaşa Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi, sağlık çalışanlarında HIV/AIDS hastaları konusundaki bilgi, tutum ve davranışlarını belirlemek amaçlandı.

Gereç ve Yöntemler: Bu tanımlayıcı tipteki çalışmada, sağlık çalışanlarının HIV/AIDS ile ilgili bilgi düzeyini ve HIV/AIDS hastalarına yönelik tutumlarını ve davranışlarını değerlendirmek üzere 46 sorudan oluşan bir anket 10.08.2017 ve 10.09.2017 tarihleri arasında yüz yüze yöntemle uygulanmış olup, toplam 209 hekim, hemşire ve ebe ile görüşülmüştür. Veri toplanmadan önce etik kurul izni ve uygulama yapılan hastanenin yönetiminden izin alınmıştır. Ayrıca çalışmaya katılanlara araştırmacı tarafından çalışma hakkında bilgilendirme yapılıp katılımcılardan hem sözlü hem de yazılı onam alınmıştır. Anket formunda sağlık çalışanlarının HIV/AIDS bilgilerini ölçmeye yönelik 32 soru yer almaktadır. HIV/AIDS bilgi puanı, bilgi ölçmeye yönelik olan soruları doğru bilme durumlarına göre hesaplanmıştır. Hesaplama yapılırken sorulara doğru cevap verenlere 1 (bir) puan, yanlış ve "Bilmiyorum" diyenlere ise 0 (sıfır) puan verilmiştir. Buna göre, HIV/AIDS bilgi puanı en düşük 0, en yüksek ise 32 puan olabilir. Elde edilen bu puanı standardize etmek amacıyla, yüzlük skalaya çevirip değerlendirmeler 0-100 puan aralığında  yapılmıştır. Çalışmaya 18 yaş üstü, çalışmaya katılmaya gönüllü tüm hekim, hemşire ve ebeler dahil edilmiştir. Elde edilen verilerin istatistiksel analizi için Number Cruncher Statistical System (NCSS) 2007 (Kaysville, Utah, USA) programı kullanılmış, tanımlayıcı istatistiksel metotların (ortalama, standart sapma, medyan, frekans, oran, minimum, maksimum) yanı sıra nicel verilerin karşılaştırılmasında normal dağılım gösteren değişkenlerin iki grup karşılaştırmalarında Student's t-test, normal dağılım göstermeyen değişkenlerin iki grup karşılaştırmalarında Mann Whitney U testi kullanıldı. Normal dağılım gösteren üç ve üzeri grupların karşılaştırmalarında, One-way ANOVA ve farklılığa neden olan grubun tespitinde Games-Howell test kullanıldı. Normal dağılım göstermeyen üç ve üzeri grupların karşılaştırmalarında Kruskal Wallis testi kullanıldı. Nitel verilerin karşılaştırılmasında Pearson ki-kare testi ve Fisher-Freeman-Halton Testi kullanıldı. Anlamlılık p<0,05 düzeylerinde değerlendirildi.

Bulgular: 209 katılımcının % 70,3'ü (n=147) kadındı ve yaşları 19 ile 55 arasında değişmekte olup, ortalama 34,83±8,90 yıldır.  Katılımcıların bilgi puanları 34,38 ile 93,75 arasında değişmekte olup, ortalama 67,84±11,97 olarak saptanmıştır. Çalışma süresi ve çalışma bölümüne göre sağlık çalışanlarının HIV/AIDS'e ilişkin bilgi puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptanmazken (p>0,05), hekimlerin HIV/AIDS'e ilişkin bilgi puanı, hemşire ve ebelere göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksektir (p=0,001; p<0,01). Yaşlara göre görevler arasında da istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptanmıştır (p<0,01). 26-35 yaş arasındaki sağlık çalışanlarının HIV/AIDS'e ilişkin bilgi puanı, 25 ve altı yaş grubu ile 46-55 yaş arasındaki çalışanlara göre anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur (p=0,008; p=0,030; p<0,05). Bu da 26–35 yaş aralığındaki olguların hekim olma oranının diğer yaş gruplarından anlamlı düzeyde yüksek olmasına bağlanmıştır. Eğitim durumu lise olan çalışanların HIV/AIDS'e ilişkin bilgi puanı, eğitim durumu ön lisans, lisans, yüksek lisans ve doktora/ihtisas olan çalışanlara göre anlamlı düzeyde düşük bulunmuştur (p=0,002; p=0,001; p=0,001; p<0,01). Sağlık çalışanlarının HIV/AIDS'e ilişkin bilgi puanları ile cinsiyet, medeni durum, çocuk sayısı, çalışma süresi, çalışma bölümü̈, HIV/AIDS hakkında eğitim alma durumu ve aylık HIV/AIDS'li hasta ile karşılaşma sayısı arasında istatistiksel anlamlı farklılık saptanmamıştır (p>0,05). Genel olarak tutumlar incelendiğinde hekimlerin tutumları hemşire ve ebelerden daha iyi düzeyde olup; HIV/AIDS'li hastalara karşı olumsuz tutum ve yaklaşımlara katılmama oranları daha yüksek saptanmıştır. Hekimlerin, hemşire ve ebelere göre HIV (+) bireylere, doğum yaptırmaktan, enjeksiyon yapmaktan, damar yolu açmaktan, açık yara pansumanı yapmaktan, muayene etmekten, idrar sondası-N/G sonda takmak ve aspirasyon işlemi yapmaktan istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha az kaçındıkları saptanmıştır. Yine hekimlerin hastanın öksürük, burun akıntısı veya hapşırığı olduğunu gördüklerinde daha az endişe yaşadıkları saptanmıştır (p<0,05).

Sonuç: Çalışmamızda eğitim seviyesinin artmasıyla ve hekim olmakla HIV/AIDS ile ilgili bilgi puanlarının anlamlı derecede arttığı ve hekim olanların HIV/AIDS hastalarına karşı tutum ve davranış açısından yaklaşımlarının daha olumlu olduğu görülmüştür. Tüm dünyada hızla yayınlan HIV/AIDS toplumda ve sağlık çalışanları arasında ön yargılara neden olabilmektedir. Bu nedenle HIV+/AIDS hastalarına yaklaşım konusunda, çalışanların eğitim eksiğinin tamamlanmasıyla bu hastaların tedavi ve yönetiminde daha olumlu fark yaratılacağını düşünmekteyiz.

Anahtar Kelimeler: HIV/AIDS, hekim, bilgi, tutum, davranış.

Abstract:
Objective: We aimed to determine the knowledge, attitude, and behavior of the health personnel in Sağlık Bilimleri University, Haydarpaşa Numune Training Hospital  towards HIV/AIDS patients. 

Materials   and   Methods:  In this descriptive study, a questionnaire consisting of 32 questions was administered face-to-face between 10.08.2017 and 10.09.2017 to evaluate the knowledge level of health workers regarding HIV/AIDS and their attitudes and behaviors towards HIV/AIDS patients, with a total of 209 physicians, nurses an midwives. Before data collection, ethical approval and permission was obtained from the ethics committee and management of the hospital. In addition, participants were informed about the study by the researcher and both verbal and written consent were obtained from the participants. The HIV/AIDS knowledge score was calculated based on correct answers given to  32 questions regarding HIV/AIDS knowledge of health workers. Correct answers received one point, where as wrong answers or participants who did not give any answers received 0 (zero) points. Thus, the HIV/AIDS knowledge scores could range between min 0 and max 32 points. In order to standardize the scores obtained, the scores were scaled between 0 and 100.   All physicians, nurses and midwives over the age of 18 who volunteered to participate were included. Number Cruncher Statistical System (NCSS) 2007 (Kaysville, Utah, USA) program was used for the statistical analysis of the obtained data. Descriptive statistical methods (mean, standard deviation, median, frequency, ratio, minimum, maximum), Student's t-test was used for two group comparisons showing normal distribution and Mann Whitney U test for two group comparisons without normal distribution. For the comparison of three or more groups   one-way   ANOVA   test   was  used for groups with   normal   distribution,   Kruskal   Wallis  test in groups without normal distribution ,   and   the   group  responsible for the difference was identified using Games-Howell's test. Qualitative  data comparisons   were made with  Pearson's   chi-square   and   Fisher   Freeman   Halton   Test.   A p value of less than 0.05 was accepted as statistically significant. 
Results: Of the209 subjects, 70.3% were female (n=147) and age range was between 19 and 55 years, with an age mean of 34.83±8.90 years. while HIV/AIDS knowledge  scores did not differ significantly   with duration of occupation   or  department   worked in (p>0.05), physicians had significantly higher HIV/AIDS knowledge scores compared to nurses or midwives (p=0.001 and p <0.01, respectively). Also, significant differences existed between   age   groups   as   well   as   the   type   of   work done   (p<0.01).   The HIV/AIDS knowledge score was significantly higher among those between 26 and 35 years of age  as   compared   to  those  less than 25   years  of   age  and   those  between   46  and   55   years   of   age (p=0.008,   p=0.03,   and   p<0.05,   respectively).   Those   between   36–45   years   of   age   had significantly   higher   knowledge   scores   than   those   ≤ 25   years   of   age   (p=0.038).   Also, significantly lower knowledge scores were found in secondary school graduates, as compared to   those   with   an   educational   status   of   two-year   degree,   bachelor's   level,   post-graduate, doctorate/specialty   (p=0.002,   p=0.001,   p=0.001,   and   p<0.01,   respectively).   Being  a   physician   was   also   associated   with   significantly   higher   knowledge   scores   as compared to being a nurse or midwife (p=0.001, p <0.01, respectively). Gender, marital status, number of children, duration of employment, department, previous training/education about HIV/AIDS, and monthly frequency of encounter with HIV/AIDS patients did not have a significant effect on the knowledge levels (p>0.05). Generally, physicians had a more favorable attitude than nurses and showed a higher rate of disapproval of negative attitudes   toward   HIV/AIDS   patients.   Gender   distribution   within   age   groups   and   the distribution of previous education on HIV was comparable (p>0.05), while age distribution according   to   department   of   employment   showed   significant   differences   (p<0.001);   the majority of those  less than 25 years of age and between 25 - 35 years of age were employed in the internal medicine departments, those more than  36  years   of   age  were mostly employed in surgical branches. Also  the HIV/AIDS   knowledge   scores   differed   significantly   between   age   groups   within   the   same employment status (p<0.01). Activities such as delivery, injections,  open wound dressings,   examinations,   implementing   of   urinary   or   N/G   drains   and   aspirations involving HIV positive subjects were found to be significantly more acceptable among physicians compared to nurses  and midwives.  .   Again, physicians experienced less concern with cough, nasal discharge, or sneezing of HIV + patients (p < 0.05). 

Conclusion: Higher educational status and being a physician were associated with significantly   higher   HIV/AIDS   knowledge scores,   with   physicians   exhibiting   more   favorable attitudes and behaviors toward HIV/AIDS patients. HIV/AIDS is a rapidly expanding global health problem   associated  with fear  and prejudice among  health  professionals, leading  to behavioral   changes   in   line   with   the   exposed   risk   level. We believe that educational  strategies aimed at improving the knowledge levels among health professionals may also improve the treatment and management of these patients.

Keywords: HIV/AIDS, physician, knowledge, attitude, behavior.