Afrika Boynuzundaki bankaların finansal performanslarının ölçülmesi: Etiyopya ve Kenya bankaları üzerine bir inceleme
Measuring the financial performance of banks in the Horn of Africa:  A case of Ethiopian and Kenyan banks
Yazar: KELİFA SRMOLO KEMAL
Danışman: PROF. DR. MEHMET BAHA KARAN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe Finansman Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Bankacılık = Banking
Dizin: Bankacılık sektörü = Banking sector ; Bankalar = Banks ; Etiyopya = Ethiopia ; Finansal etkinlik = Financial efficiency ; Finansal performans = Financial performance ; Karlılık = Profitability ; Kenya = Kenya ; Performans ölçümleri = Performance measurements ; Regresyon analizi = Regression analysis ; Veri zarflama analizi = Data envelopment analysis

Özet:
Bu tez çalışmasında, 2015-2018 olan dönem için Afrika Boynuzu bölgesindeki bankaların finansal performanslarının Etiyopya ve Kenya bankaları üzerinde karışlaştırmalı olarak incelenmiştir. Çalışmada, iki aşamalı bir etkinlik analizi yöntemi benimsenmiştir. Analizin birinci aşamasında bankaların etkinliklerinin Veri Zarflama Analizi (VZA) yöntemi kullanılarak analiz edilmiş, ikinci aşamasında ise banka etkinliğini belirleyen faktörleri görmek için Tobit regresyon analizi yöntemi uygulanmıştır.
Karşılaştırmalı etkinlik analiz sonuçlara göre, Kenya bankalarının teknik etkinliği, saf teknik etkinliği ve ölçek etkinliği gibi tüm etkinlik türlerinde ortalama olarak Etiyopya bankalarından daha etkin olduğunu ortaya koymuştur. Banka sahipliği türüne göre hesaplanan ortalama etkinlik skoru açısından, yabancı sermayeli bankalar en etkin bankalar olup ve onu kamu bankaları izlemektedir; yerli özel bankalar ise en az etkin olan bankalardır.
Yapılan Tobit regresyon analizinden elde edilen bulgulara göre, banka karlılığı ve banka etkinliği arasında anlamlı pozitif ilişki bulunmuştur. Bu nedenle Etiyopya ve Kenya bankacılık sektöründe, etkin olan bankalar aynı zamanda karlı bankalardır. Benzer bir şekilde bankanın etkinliği, kişi başına GSYİH ile anlamlı pozitif ilişkiye, enflasyon oranı ile ise anlamlı negatif ilişkiye sahiptir. Öte yandan, varlık kalitesi ile banka etkinliği arasında anlamlı negatif ilişkisi bulunmaktadır. Benzer şekilde Kredi riski ve likidite riski ile saf teknik etkinlik arasında anlamlı negatif ilişki bulunulmaktadır. Bu da Kenya ve Etiyopya bankacılık sektöründe, risk düzeyi yüksek olan bankaların daha az etkin olduklarının göstergesidir. Banka büyüklüğü ve saf teknik etkinlik arasında anlamlı negatif ilişki mevcuttur. Bu bağlamda büyük bankaların, etkinliklerini artırmak için ölçek ekonomisinden yararlanamadıklarını, bunun aksine, büyüklüklerinden dolayı olumsuz etkilendikleri gözlemlenmektedir. Kenya bankalarının piyasa yoğunlaşma oranı, Etiyopya bankalarının piyasa yoğunlaşma oranından daha düşüktür. Bu nedenle Kenya bankacılık sektöründe daha yüksek düzeyde rekabet olduğu görülmektedir.
Öte yanından finansal gelişmişlik göstergelerine göre, Afrika Boynuzu (HoA) ülkelerinin finansal sektörü, bölgedeki ülkelerin ekonomik büyümesi ve elektronik bankacılık hizmetlerindeki ilerlemeler nedeniyle son yıllarda iyileşiyor olsa da, genel olarak sözkonusu bölgenin finansal gelişmişlik seviyesi düşük düzeyindedir.

Abstract:
As the main part of the financial system, banks are considered the engine of economic development. Especially in developing countries where capital markets are not sufficiently developed, banks are of great importance for the smooth functioning of the economy. However, in order for banks to properly fulfill their duties in the financial system, banks must work effectively and effectively.
In this study, the fınancıal performance of banks in the Horn of African (HoA) region is measured by comparatively analysing efficiency of Etiyopyan and Kenyan banks for the period of 2015-2018. In the study, a two-stage method of efficiency analysis was adopted. In the first stage of the analysis, the efficiency of the banks was analyzed using the Data Envelopment Analysis (DEA) method, and in the second stage, the Tobit regression analysis method was applied to see the factors determining bank efficiency.
Comparative efficiency analysis results showed that the average efficiency of Ethiopian and Kenyan banks have increased significantly over the four-year study period. It was also revealed that Kenyan banks are on average more efficient than Ethiopian banks in all efficiency types such as technical efficiency, pure technical efficiency and scale efficiency. Furthermore, based on ownership, foreign owned banks are the most efficient, followed by state owned banks; domestic private banks are the least efficient.
Tobit regression analysis results showed a significant positive relationship between bank profitability and bank efficiency. Similarly, bank efficiency has a significant positive relationship with per capita GDP and a negative relationship with inflation rate. On the other hand, there is a significant negative relationship between asset quality and bank efficiency. Bank technical efficiency also has a significant negative relationship wıth credit risk as well as liquidity risk. This indicates in Kenyan and Ethiopian banking sector banks with high levels of risk exposure are less efficient. There is a significant negative relationship between bank size and technical efficiency.
It was noted from analysis of financial development indicators that though the financial sector of HoA countries is improving in recent years, owing to economic growth of the countries and advances in electronic banking services, overall the region is still characterized by low level of financial development.