Türkiye imalat sanayiinde sektörel kümelenme ve rekabet gücü: Seçilmiş bölgeler için bir analiz
Sectoral clustering and competitiveness in Turkish manufacturing industry: An analysis for the selected regions
Yazar: HAYRİYE İMER
Danışman: PROF. DR. HÜSNÜ ERKAN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Avrupa Birliği = European Union ; Kümeleme ekonomi = Cluster economy ; Kümeler = Clusters ; Mekan kullanımı = Space usage ; Rekabet = Competition ; Rekabet gücü = Competitive power ; TR 33 Bölgesi = TR 33 Region ; Yığışım organizasyon = Cluster organization ; Üretim = Production ; Üretim endüstrisi = Production industry

Özet:
Bu çalışmada Türkiye imalat sanayiindeki sektörel açıdan kümelenme ve sektörel kümelenme ile rekabet gücü arasındaki ilişki, Türkiye-Avrupa Birliği ticari ilişkileri kapsamında ve seçilen Düzey 2 bölgeler bazında, 2003-2008 dönemi itibariyle incelenmektedir. Sektörel kümelenme tespitinde temel yöntem olarak Yerelleşme Katsayıları Endeksi ile yardımcı yöntemler olarak Gini Bölgesel Uzmanlaşma ve Gini Endüstriyel Yoğunlaşma Endeksleri, rekabet gücü tespitinde ise Vollrath yaklaşımlı Açıklanmış Rekabet Üstünlüğü Endeksleri kullanılmıştır. 
Çalışmanın temel tezi kümelenme ile rekabet gücü arasındaki pozitif bir ilişkinin varlığını test etmek olarak belirlenmiştir. Bu test kapsamında seçilmiş dokuz İBBS Düzey 2 bölge bazında, kümelenmeye ilişkin analiz bulguları ile rekabet edebilirliğe ilişkin analiz bulguları arasında korelasyon analizi gerçekleştirilmiştir.  Analiz bulguları TR33-(Manisa, Afyonkarahisar, Kütahya, Uşak) ve TR41-(Bursa, Eskişehir, Bilecik) Düzey 2 bölgeleri için sektörel kümelenme ile rekabet gücü arasında pozitif yönde güçlü bir ilişkiyi göstermiştir. 
TR10-İstanbul, TR31-İzmir ve TR51-Ankara Düzey 2 bölgelerinde çalışmanın tezi doğrulanmamıştır. Bu büyük kentlerdeki ekonomik faaliyetler, imalat sanayii dışında yoğun bir çeşitlenme göstermektedir. Bu çeşitlenme içinde imalat sanayii dışındaki sektörler, özellikle Ticaret ve Hizmetler sektörü ağırlıklı payı almaktadır. İmalat sanayii için gerçekleştirilen istatistiksel analiz, adı geçen üç bölgede Ticaret ve Hizmetler sektörü kapsamında değerlendirilen veriler yardımıyla gerçekleştirilmiştir. Buradaki bulgular sektörel kümelenme ile rekabet gücü arasında pozitif yönde ancak zayıf bir ilişkiye işaret etmiştir. Bu sonuç hizmet ve ticaretin önemli ölçüde yerel olma özelliğinden kaynaklanmaktadır. 
Çalışmada sektörel kümelenme ile rekabet gücü arasında pozitif yönde güçlü bir ilişki tespit edilen TR33-(Manisa, Afyonkarahisar, Kütahya, Uşak) ve TR41-(Bursa, Eskişehir, Bilecik) Düzey 2 bölgelerinde mevcut sektörel kümelenmeler için ayrıca firma bazlı araştırma ve analizlere de ihtiyaç bulunmaktadır.



Anahtar Kelimeler: Sektörel Kümelenme, Rekabet Edebilirlik, İBBS Düzey 2Bölgeleri, Türkiye İmalat Sanayii, Avrupa Birliği.

Abstract:
In this study; sectoral clustering in Turkish manufacturing industry and the relation between sectoral clustering and competitiveness in terms of Turkey-EU trade relations and selected NUTS II regions are examined for the period of 2003-2008. Location Quotient Index was used as main method and Gini Regional Specialization and Gini Industrial Concentration Indexes were used as auxiliary methods to find out sectoral clustering and Volrath's Revealed Competitiveness Indexes approach was used to find out competitiveness.
The main thesis of the study is determined as testing the existence of positive correlation between sectoral clustering and competitiveness. Within this test, correlation analysis was conducted between the findings of the analysis of sectoral clustering and the findings of competitiveness in terms of selected nine NUTS II regions. The findings of this analysis show strong positive correlation between sectoral clustering and competitiveness for TR33-(Manisa, Afyonkarahisar, Kütahya, Uşak) and TR41-(Bursa, Eskişehir, Bilecik) NUTS II regions.
The thesis of this study was not verified for TR10-İstanbul, TR31-İzmir and TR51-Ankara NUTS II regions. Economical actions in these big cities show intense diversification other than manufacturing industry. In this diversification, sectors other than manufacturing industry, especially Trade and Services sectors, are taking the majority. Conducted statistical analysis for the manufacturing industry could be carried out by means of the data of Trade and Services sectors in above-mentioned three regions. The findings show positive but weak correlation between sectoral clustering and competitiveness. This result originates from the characteristic of trade and services which are substantially locational.
Firm-based surveys and analysis are needed for the existing sectoral clusterings in TR33-(Manisa, Afyonkarahisar, Kütahya, Uşak) and TR41-(Bursa, Eskişehir, Bilecik) NUTS II regions where strong positive correlation between sectoral clustering and competitiveness was found in this study.


Keywords: Sectoral Clustering, Competitiveness, NUTS II Regions, Turkish Manufacturing Industry, European Union.