Birinci derece yakınlarında kanser öyküsü olan bireylerin kanser kaygı düzeyleri ile kanser tarama testleri hakkında bilgi ve tutum düzeyleri arasındaki ilişkinin analizi
The analysis of the relationship between cancer anxiety levels and information and attitude levels towards cancer screening tests among individuals with a family history of cancer
Yazar: KÜBRA ÇİL YILDIRIM
Danışman: DOÇ. DR. HİLAL ÖZKAYA ; DR. BAŞAK KORKMAZER
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Başakşehir Çam ve Sakura Şehir Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı / Aile Hekimliği Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç: Kanser, dünyada ve ülkemizde ölüm nedenleri arasında 2. sırada yer
almaktadır. Kanserin gelişiminde çevresel ve genetik risklerin etkili olduğu
düşünüldüğünde, hastaların birinci derece yakınları, kanser hastası ile benzer çevresel
etkenlere maruz kalmaktadır ve aynı genetik havuza sahiptir, bu yüzden toplumun
diğer bireylerine göre kanser tanısı alma riski daha yüksektir. Bu durum birinci derece
yakınında kanser öyküsü olan bireylerin kanser kaygısını da etkilemektedir. Bu
yüzden bu bireylerin erken tanı amacıyla kanser tarama testleri hakkında
bilgilendirilmeleri oldukça önemlidir.

Çalışmamızda birinci derece yakınında kanser öyküsü olan bireylerin kanser
kaygı düzeyinin, kanser tarama testleri hakkında bilgi ve tutumları üzerine etkisinin
araştırılması amaçlanmıştır.

Gereç ve Yöntem: Çalışmamız tanımlayıcı ve kesitsel bir çalışma olup yüz
yüze anket uygulamasıyla yapılmıştır. Çalışmamız 1 Ekim 2023 ile 31 Aralık 2023
tarihleri arasındaki 3 aylık periyotta Başakşehir Çam ve Sakura Şehir Hastanesi Aile
Hekimliği polikliniklerine başvuran, dahil edilme kriterlerini kapsayan 162 katılımcı
ile yapılmıştır. Katılımcılara toplam 22 sorudan oluşan kişisel ve demografik veri
formu ve kanser tarama programlarına ilişkin bilgi değerlendirme formu, Yıldırım
Öztürk EN ve arkadaşları tarafından hazırlanmış olan Kanser Taramalarına Yönelik
Tutum Ölçeği-Kısa Form ve Üner FO ve arkadaşları tarafından Türkçe geçerlilik ve
güvenilirlik çalışması yapılmış olan Kanser Kaygı Ölçeği'nin bulunduğu toplamda 45
soruluk bir anket uygulanmıştır. Elde edilen veriler istatistiksel analize tabi
tutulmuştur, p<0.05 istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir.

Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 49,43 iken %63,6'sı 50 yaş altı ve
%75,3'ü kadındı. Katılımcıların kanser öyküsü olan yakınlarının %81,5'inin kanser
tarama programında bulunmayan bir kanser türüne yakalandıkları belirlenmiştir.
Bireylerin bakım verdiği kanser öyküsü olan hastaların çoğunluğunun (%41,7) annesi
olduğu saptanmıştır. Çalışmamızdaki katılımcıların %64,2'si kanser hastası olan
yakını ile aynı evde yaşamakta ve bu yakınlarının bakımını bireylerin %50,6'sı tam
olarak, %41,4'ü ise kısmen üstlenmiştir. Katılımcıların kanser tarama programlarında
bulunan tüm kanser türlerini kapsayan seçeneği doğru cevaplama oranı %57,3 olarak
tespit edilmiştir. Çalışmamızda bireylerin kanser taramalarına yönelik tutumu ile
kanser kaygı düzeyi arasında anlamlı bir ilişki saptanmamıştır. Katılımcıların kanser
taramalarına yönelik tutumu ile medeni durumu arasında anlamlı bir farklılık
saptanmıştır. Çalışmamızda kanser tarama programlarının uygulanma sıklığına yanlış
cevap veren katılımcıların doğru cevap verenlere kıyasla kanser kaygı düzeyi daha
yüksek bulunmuştur. Kadın, çalışmayan, ilk-orta öğretim mezunu olan, gelir durumu
asgari ücretin altında olan katılımcılar diğer katılımcılara göre daha yüksek oranda
kanser öyküsü olan hastalarının bakımını tam olarak üstlenmiştir. Katılımcıların
kanser teşhisi alma durumu, 50 yaş üzeri olma ve ilk-orta öğretim mezunu olma
durumu ile ilişkili bulunmuştur. Kadın katılımcıların %84 oranında, erkek
katılımcıların ise %16 oranında kanser tarama testleri yapıldığından haberdar olduğu
tespit edilmiştir. öğrenim durumu lisans ve üstü olan, çalışan, beyaz yakalı ve gelir
durumu asgari ücretten fazla olan bireylerin genetik geçişli kanser türlerinden
haberdar olduğu tespit edilmiştir.

Sonuç: Çalışmamızda bireylerin kanser taramalarına yönelik tutumu ile
kanser kaygı düzeyi arasında ilişki bulunmamıştır. Kanser tarama programlarının
uygulanma sıklığına yanlış cevap veren katılımcıların doğru cevap verenlere kıyasla
kanser kaygı düzeyi daha yüksek bulunmuştur. Bu bağlamda aile hekimlerinin kendi
nüfuslarına birinci basamakta uygun sağlık eğitimlerini vermesi hastaların
farkındalığını artırarak, kanser tarama programlarına yönelik tutumlarını ve bilgi
düzeylerini olumlu yönde etkileyebilir.

Anahtar Kelimeler: Aile Hekimliği, Akrabalar, Anksiyete, Kanserin Erken
Tespiti

Abstract:
Purpose: Cancer ranks second among the causes of death both globally and in
our country. Considering the influential roles of environmental and genetic risks in
cancer development, first-degree relatives of patients are exposed to similar
environmental factors and share the same genetic pool as cancer patients, hence they
have a higher risk of being diagnosed with cancer compared to other individuals in
society. This situation also affects the cancer anxiety of individuals with a family
history of cancer. Therefore, it is crucial to inform these individuals about cancer
screening tests for early diagnosis.
The aim of our study is to investigate the effect of cancer anxiety levels of
individuals with a family history of cancer on their knowledge and attitudes towards
cancer screening tests.
Materials and Methods: Our study is a descriptive and cross-sectional study
conducted through face-to-face questionnaire application. The study was conducted
with 162 participants who met the inclusion criteria and applied to the family medicine
outpatient clinics of Basaksehir Cam and Sakura City Hospital between October 1,
2023, and December 31, 2023, covering a three-month period. Participants were
administered a total of 45 questions, including a personal and demographic data form
consisting of 22 questions, an evaluation form for information on cancer screening
programs, the Cancer Screening Attitude Scale-Short Form prepared by Yıldırım
Öztürk and colleagues, and the Cancer Anxiety Scale, which was validated and made
reliable in Turkish by Uner FO and colleagues. The obtained data were subjected to
statistical analysis, and p<0.05 was considered statistically significant.
Findings: The mean age of the participants was 49.43, with 63.6% being under
50 years old and 75.3% being female. It was determined that 81.5% of the participants'
close relatives with a history of cancer had been diagnosed with a type of cancer not
included in the cancer screening program. The majority of individuals caring for
cancer patients (%41.7) were found to be caring for their mothers. In our study, 64.2%
of the participants were living in the same household as a cancer patient, and 50.6%
of them were fully responsible for their care, while 41.4% were partially responsible.
The rate of correctly answering the option covering all cancer types in the cancer
screening programs was determined to be 57.3%. No significant relationship was
found between individuals' attitudes towards cancer screenings and their levels of
cancer anxiety. A significant difference was found between participants' attitudes
towards cancer screenings and their marital status. Participants who incorrectly
answered the frequency of implementation of cancer screening programs were found
to have higher levels of cancer anxiety compared to those who answered correctly.
Female, unemployed, with primary or secondary education, and with income below
the minimum wage participants were more likely to fully assume the care of their
family members with a cancer history compared to other participants. Participants'
cancer diagnosis status was found to be associated with being over 50 years old and
having a primary or secondary education. It was found that 84% of female participants
and 16% of male participants were aware of cancer screening tests being performed.
It was found that individuals with higher education levels, employed, white-collar
workers, and with incomes above the minimum wage were aware of genetically
transmitted cancer types.

Conclusion: No relationship was found between individuals' attitudes towards
cancer screenings and their levels of cancer anxiety in our study. Participants who
incorrectly answered the frequency of implementation of cancer screening programs
were found to have higher levels of cancer anxiety compared to those who answered
correctly. In this context, family physicians providing appropriate health education to
their populations at the primary care level can increase patients' awareness and
positively influence their attitudes and knowledge levels towards cancer screening
programs.

Keywords: Anxiety, Early Detection of Cancer, Family Practice, Relatives