Mimaride geçicilik için bir değerlendirme: YAP İstanbul modern örneği
An evaluation for ephemerality in architecture: YAP Istanbul modern
Yazar: GİZEM GÜZELSOY
Danışman: DOÇ. DR. İPEK AKPINAR AKSUGÜR
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Günümüz toplumunun ve kentlerinin değişim ve gelişim hızına deneysel çözümler sunabilen bir konu olan mimaride geçiciliğin, insanlık tarihi boyunca kendiliğinden ortaya çıkan ve gelişen bir olgu olduğu söylenilebilir. İnsanlık, doğaya karşı verdiği mücadelede uzun süreli barınma alanları inşa etmeden önce göçebe yapısından dolayı belirli yerlerde geçici yaşam alanları oluşturarak geçici mimarlığın ilk ürünlerini vermiştir. Bu ara ürünler, göçebe toplulukların mevsimsel olarak yer değiştirerek gelişmesine önayak olmuştur. İlk yapı denemelerini geçici mimariyle deneyimleyen insanoğlu, kalıcı yerleşimler kurma yolunda bilgi birikimini de ilerletmiştir. Kalıcı yerleşimlerin ortaya çıkışıyla insanlık, geçici yapılar inşa etme geleneğini terk etmeyerek farklı amaçlara yöneltmiştir. Toplulukların yaşam tarzlarına göre ortaya çıkan çadır yapıları, insanların mobil olabilmesini sağlamıştır. Bunun yanında kalıcı yerleşimleri destekleyen geçici ticari birimler olan pazar yapıları ortaya çıkmıştır. Günümüzde bu bahsedilen iki temel geçici yapı türü hala varlıklarını sürdürmektedir. Bunların yanı sıra modern ihtiyaçlardan doğan kent içi destekleyici yapılar, geçici sanatsal ürünler ve çeşitli ticari birimler de geçici mimarlık ürünleri arasında yerlerini almıştır. Geçici mimarlık günümüzde, mimarlık ortamında kendi başına bir konu haline gelmiştir. Mimarlığın kendi özünün sorgulanmasını gündeme getirebilen öncü yapılar, geçici mimari ürünler arasında da kendine yer bulabilmektedir. Yeni bir takım tekniklerin denendiği, düşünce temsiliyetlerinin oluşup sergilendiği pavyon yapıları bu ürünlere örnek olarak verilebilir.
21. yüzyılın İstanbul kenti, geçmişle olan morfolojik bağını günden güne kaybetse de hala bazı niteliklerini korumaktadır. Kentin yapısal değişikliği, demografik yapı, siyaset, tarihi bağlar, ekonomik zorluklar gibi sebeplerden dolayı yavaş bir biçimde olmaktadır. Ancak toplum, yeni söylemler, teknolojik gelişmeler, moda, siyaset gibi etkilerin altında hızlı bir değişim geçirebilmektedir. Kapitalist ekonominin egemen olduğu ortamdan doğan yeni arzlar, toplumda hızla ihtiyaç ve talep haline gelebilmektedir. Kentler, bu hızlı sosyolojik değişimlerin getirdiği dinamizme aynı hızda cevap verememektedir. İstanbul gibi yoğun nüfuslu, demografik açıdan zengin ve tarihsel altyapısı olan kentlerde ise söz konusu durum daha etkin bir biçimde gözlenebilir. Bu durumda çoğu kentte olduğu gibi İstanbul'da da geçici mimariyle getirilen hızlı çözümler, günlük işleyişin aksamamasını sağlamaktadır.
Yeni ortaya çıkmış bir toplumsal anomali, yapısal bir değişikliğe yol açmadan önce süreklilik, gereklilik, ekonomik vb. açılardan analiz edilmesi gereklidir. Bu analizin ve toplumsal özümsemenin yavaş olması erk sahiplerini, ortamı geçici mimariyle yatıştırma ve ihtiyaçları karşılamaya yöneltmektedir. İstanbul'un her gün değişen gündemine geçici mimariyle mekânsal karşılıklar bulunduğu ortadadır. Seçim dönemlerinde kamusal alanlarda ortaya çıkan siyasi parti çadırları, kalabalığın geçiş noktalarında beliren ticari kiosklar, sosyal yardım birimleri, sanatsal yerleştirmeler ve sergiler, söz konusu durumun karşılığı olan örnekler olarak gösterilebilir. İstanbul gibi birçok kuvvetin altında değişime uğramış, göç almış, dönüşüm geçirerek planlaması zedelenmiş bir kentte oluşan kaotik ortamın geçici mimariyi teşvik edeceği ve ondan besleneceği söylenilebilir. Bu durumlar üzerinden nitelikli bir geçici tasarımla kentsel alanların, ortamın sorgulanması mümkündür.
'Young Architects Program'ın İstanbul Modern Sanat Müzesi'nin yanındaki boşluk için düzenlediği yarışmalar da bu durumu konu almaktadır. Yarışmayı kazanmış ve uygulaması yapılmış iki geçici mimarlık örneği olan 'Göğe Bakma Durağı' ve 'Katı Olan Her Şey' isimli yapılar, bulunduğu bağlamı sorgulayan, çevredeki bir özelliğe tutunarak ama ona zarar vermeyerek var olmaya çalışmış örneklerdir. Bu örneklerin geçici olarak tasarlanmış nitelikli yapılar oluşu ve amacını tamamlayarak bulundukları yerden kaldırılmaları onları incelenmeye değer kılmaktadır denilebilir. Geçicilik-kalıcılık ilişkisinin incelenebileceği deneyimi oluşturan bu yapılar, bulundukları çevrenin geçirdiği dönüşüm de göz önüne alındığında ilgi çekici bir hal almaktadır. Nitekim yanında tasarlandıkları antrepodan dönüştürülen müze yapısının da daha sonra yok olması kalıcı mimari yapıların kendi özünü sorgulatırken, İstanbul gibi muğlak ortamların sürekliliğini de tartışmaya açmaktadır.
Bu çalışmada öncelikle, geçici mekanları ilgilendiren kavramların tanımlarına ilişkin veriler toplanmış olup, ardından bu kavramların mimari disiplinle olan ilgisi açıklanmıştır. Ardından bu geçici kent mekanlarının tarihsel arka planından ve yüzeysel olarak bu yapı örneklerinden söz edilmiştir. Kamusal alandaki geçiciliğe ve bunun kent ve kentliler üzerindeki etkilerine değinildikten sonra, geçici yapıların değerlendirilmesi üzerine eğilinmiştir. Bu değerlendirmenin hangi başlıklar altında yapılabileceği sorgulanmaya çalışılmıştır. Elde edilen alt başlıklar ışığında 'Göğe Bakma Durağı' ve 'Katı Olan Her Şey' yapıları incelenmeye çalışılmıştır. Bu incelemeden yapılan çıkarımlar üzerinden tartışılmış ve dikkat çekilen aynı kriterler üzerinden gelecekte uygulanması mümkün araştırmalar özelinde önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
Ephemerality is an important place for the dynamics of the 21st century. The fact that ephemerality is related to time as a concept has made it a subject that has been widely studied by philosophers. Ephemerality can be mentioned when any situation, object, emotion, phenomenon starts and ends. The possibility of an infinite physical permanence is controversial. As a matter of fact, there are theories that the universe will collapse into itself or end forever. Therefore, if we take a comparative approach, we can define everything in the universe as temporary.
When evaluated on a geological scale, a million years is a short period of time, but a very long time on the scale of human life and can be permanently categorized by humans. From this point of view, it can be said that ephemerality is defined according to another reference point. When it comes to architecture, which is a creation of humanity, it is necessary to look at ephemerality again on the scale of humanity. The ephemerality in architecture can be mentioned in the case of a sociological time interval.
It can be said that ephemerality in architecture, which is an issue that can provide experimental solutions to the speed of change and development of today's society and cities, is a phenomenon that emerged and developed spontaneously throughout human history. In the struggle against nature, humanity created temporary living spaces in certain places due to its nomadic structure before building long-term living spaces and gave the first products of ephemeral architecture. These intermediates paved the way for the development of nomadic communities by seasonal displacement.
Having experienced the first building experiments with temporary architecture, human beings have advanced their knowledge on the way of establishing permanent settlements. With the emergence of permanent settlements, mankind has not abandoned the tradition of building temporary structures and has directed to different purposes. The tent structures that emerged according to the lifestyles of the communities enabled people to be mobile. In addition, bazaar structures emerged as temporary commercial units supporting permanent settlements.
Today, these two basic types of temporary structures still exist. In addition to these, the supporting structures, temporary artistic products and various commercial units arising from the modern needs are among the ephemeral architecture products. Temporary architecture has become a subject of its own in the architectural environment. The pioneering buildings, which can raise the question of the essence of architecture, can also find a place among the ephemeral architecture products. Examples of these products are pavilion structures where new techniques are tried and thought representations are formed and displayed.
Although Istanbul of the 21st century loses its morphological connection with the past day by day, it still retains some of its qualities. The structural change of the city is slow due to demographic structure, politics, historical bonds and economic difficulties. However, society can undergo rapid changes under the influence of new discourses, technological developments, fashion and politics.
New supplies arising from the environment dominated by the capitalist economy can quickly become the need and demand in society. Cities cannot respond at the same pace to the dynamism of these rapid sociological changes. In densely populated cities such as Istanbul, which are demographically rich and have historical infrastructure, this situation can be observed more effectively. In this case, as in most cities, the rapid solutions brought with ephemeral architecture in Istanbul ensure that daily operation does not interrupt.
A newly emerged social anomaly needs to be analyzed in some respects before it can lead to structural change, such as continuity, necessity, economic. The slowness of this analysis and social assimilation leads the owners of power to appease the environment with ephemeral architecture and to meet the needs.
It is obvious that there are spatial responses with ephemeral architecture to the daily agenda of Istanbul. Commercial kiosks, welfare units, art installations and exhibitions that emerge at the transition points of the crowd, political party tents that emerged in public spaces during the election periods can be cited as examples of this situation. It can be said that the chaotic environment in a city like Istanbul, which has been transformed under many forces, has received migration, has been transformed and damaged by planning, will encourage and nurture the ephemeral architecture. It is possible to question the urban areas and environment with a qualified temporary design.
The competitions organized by the 'Young Architects Program' for the courtyard next to the Istanbul Modern are also taken into account. Two temporary architectural examples that won the competition and built, 'Sky Spotting Stop' and 'All That Is Solid', are the ones that question the context, try to exist by clinging to a surrounding feature but not damaging it. It can be said that these examples are temporarily designed structures and their purpose is to remove them from their places, which makes them worth considering.
These structures, which constitute the experience in which the relationship between temporality and permanence can be examined, become interesting when the transformation of their environment is taken into consideration. As a matter of fact, the later disappearance of the museum structure, which was converted from the warehouse they designed, questioned the essence of the permanent architectural structures, and the continuity of ambiguous environments such as in Istanbul opens to discussion.
In this study, firstly, the data related to the definitions of the concepts related to the temporary spaces were collected and then the relation of these concepts with the architectural discipline was explained. Then, the historical background of these ephemeral spaces and the examples of these structures are mentioned superficially. After mentioning the transience in the public space and its effects on the city and its citizens, the focus was on the evaluation of temporary structures. Under which headings this assessment can be made, it is tried to be questioned.
In the light of the sub-headings obtained, 'Sky Spotting Stop' and 'All That Is Solid' structures were tried to be examined. The implications of this study were discussed and recommendations were made based on the same criteria that were taken into consideration for future research.