Türkiye'de tarhiyat sonrası uzlaşma müessesesinin etkinliği; Antalya ili örneği (2010-2021)
Effectiveness of after assessment reconciliation in Turkey; Antalya province case (2010-2021)
Yazar: SİMGE KULE
Danışman: PROF. DR. HALE BALSEVEN
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Maliye = Finance

Özet:
Kamu hizmetlerinin gerçekleştirilebilmesi için devletin en önemli gelir kaynağı
vergilerdir. Vergi, devletin kamu hizmetini karşılamak üzere, bireylerden ödeme gücü
ölçüsünde aldığı, karşılıksız parasal değerdir. Vergi uyuşmazlığı kavramı ise vergilendirme
aşamasında vergi idaresi ile vergi mükellefi arasından doğan uyuşmazlıkları ifade etmektedir.
Vergi uyuşmazlıklarının çözümlenebilmesi amacıyla yargı aşamasına varmadan
başvurulabilecek bir yöntem olarak uzlaşma müessesesi önerilmiştir.
Uzlaşma müessesesi Türk vergi sistemine 28.02.1963 tarihli 205 sayılı yasa ile
uygulanma imkânı bulmuştur. 1986 yılında gerçekleştirilen yargısal düzenlemeler ile Tarhiyat
Öncesi Uzlaşma düzenlenmiş olup bu bağlamda uzlaşma müessesesi tarhiyat öncesi ve sonrası
olmak üzere iki farklı uygulanma alanı bulmuştur.
Tez kapsamında, vergi uyuşmazlığının çözümünde uzlaşma müessesesinin tarihsel
gelişimine, önemine, faydalarına ve eleştirel yönlerine açıklık getirilmiş, tarhiyat öncesi ve
tarhiyat sonrası uzlaşma müessesesinin işleyişi ele alınmıştır. Vergi Denetim Kurulu faaliyet
raporlarından elde edilen tarhiyat öncesi uzlaşma rakamları ile Gelir İdaresi Başkanlığı faaliyet
raporlarından elde edilen tarhiyat sonrası uzlaşma rakamları ile 2010-2021 yılları arasında
uzlaşma müessesesinin etkinliği incelenmiştir. Çalışmanın ana konusunu oluşturan tarhiyat
sonrası uzlaşma verileri Gelir İdaresi Başkanlığı faaliyet raporlarından temin edilerek Türkiye
ve Antalya ili arasında verilerin oran analizi yapılarak uzlaşma müessesesinin etkinliği
açısından değerlendirme yapılmıştır. Yapılan analizden yola çıkılarak uzlaşma müessesesinin
verilerinin etkinliğini etkileyen faktörler ifade edilmeye çalışılmıştır. Nihai olarak uzlaşma
müessesesinin verilerini olumsuz etkileyen etmenlerin çözümlenmesi ve müessesesinin
geliştirilmesi için önerilerde bulunulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Vergi Uyuşmazlığı, Uzlaşma Müessesesi, Tarhiyat Öncesi Uzlaşma,
Tarhiyat sonrası Uzlaşma, Antalya İli

Abstract:
Taxes are the most important source of income of the state for the realization of public
systems. Tax is an unrequited monetary value taken from people to the extent of their ability to
pay, in order to meet the state public service. The concept of tax dispute, on the other hand,
refers to the disputes arising between taxation, tax administration and taxpayer. In order to
resolve tax disputes, the institution of reconciliation has been proposed as a method that can be
applied before reaching the judicial stage.
The institution of reconciliation has found the opportunity to implement the Turkish tax
system with the law dated 28.02.1963 dated 205. The judicial provisions of 1986 were aimed
at Pre-Assessment Reconciliation, and in this context, the institution of conciliation found two
different application areas, before and after the assessment.
The scope of the thesis has been created for the use of the past of the settlement
institution in the resolution of tax disputes, its importance, benefits and critical views, and none
of the settlement institution before and after the assessment has been discussed. Execution of
reconciliation between 2010-2021 with the purposes of pre-assessment reconciliation obtained
from the Tax Inspection Board activity reports and post-assessment reconciliation measures
obtained from the Revenue Administration's activity reports. The composition of the main
conditions of the study is to obtain the post-assessment storage data from the activity reports of
the Revenue Administration. Based on the analysis made, the observation parameters of the
data of the settlement institution were tried to be expressed. Finally, suggestions have been
made to resolve the negative disregard for reconciliation institutions and to establish the
institution.
Keywords: Tax Dispute, Reconciliation, Pre-Assessment Settlement, Post-Assessment Settlement, Antalya Province