İdiyopatik epiretinal membran tanılı cerrahi geçiren hastaların optik koherens tomografi anjiyografi bulgularının değerlendirilmesi /
Yazar: HALİDE MERVE ERTALU
Danışman: PROF. DR. ZELİHA YAZAR
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Bilkent Şehir Hastanesi / Göz Hastalıkları Ana Bilim Dalı / Tıp Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Göz Hastalıkları = Eye Diseases
Dizin: Anjiyografi = Angiography ; Cerrahi-göz = Surgery-eye ; Epiretinal membran = Epiretinal membrane ; Görme keskinliği = Visual acuity ; Göz = Eye ; Göz hastalıkları = Eye diseases ; Retina = Retina ; Retina hastalıkları = Retinal diseases ; Tomografi-optik koherens = Tomography-optical coherence

Özet:
AMAÇ: İdiopatik epiretinal membran (İERM) tanısı alan hastalarda tüm retina 
katmanlarının ve koroidin vasküler özelliklerini araştırmak ve ameliyattan 6 ay sonra vasküler
değişimler ile görsel sonuçlar arasında ilişkiyi belirleyerek cerrahi prognozun 
değerlendirilmesi amaçlandı.
GEREÇ VE YÖNTEM: İdiopatik ERM tanısı konarak takip edilen ve vitreoretinal 
cerrahi (VRC) uygulanan 250 hastanın dosyası tarandı. Çalışma kriterlerine uyan hastaların 
VRC geçiren gözleri çalışmaya dahil edilerek çalışma grubu oluşturuldu. Bu hastaların 
sağlıklı diğer gözleri kontrol grubu olarak değerlendirildi. 
Hastaların preoperatif ve postoperatif 6.ayda en iyi düzeltilmiş görme keskinlikleri
(EİDGK), göz içi basınçları ölçülerek kaydedildi; biyomikroskobik muayene ve fundus 
muayene bulguları kayda alındı. Optik koherens tomografi anjiografi (OKTA) cihazından elde 
edilen preoperatif ve postoperatif 6.ay verileri kaydedildi. Tüm veriler hasta ve kontrol 
gruplarında karşılaştırılarak istatistiki analizleri yapıldı.
BULGULAR: Çalışmaya 21 olgu dahil edildi. Bu hastaların İERM'li 21 gözü çalışma 
grubunu (n=21), sağlıklı olan diğer gözleri (n=21) kontrol grubunu oluşturdu. Olguların 
%66,7'si (14 hasta) kadındı ve yaş ortalaması 67,48 ± 6,91 (min – max: 56 – 83) yıl idi. 
Cerrahi öncesi, olguların İERM'li gözlerinde, sağlıklı diğer gözleri ile 
karşılaştırıldığında EİDGK istatistiki anlamlı daha düşük (p<0,01) foveal kalınlık değerleri 
anlamlı daha fazla (p<0,001), foveal avasküler zon (FAZ) değerleri anlamlı daha düşük bulundu 
(p=0,009). Hastaların İERM'li gözlerinde cerrahi öncesi, yüzeyel retina damar dansitesi 
değerleri incelendiğinde, total damar dansitesi (p=0,017), inferior damar dansitesi (p=0,009), 
para-foveal superior damar dansitesi (p=0,047) ve perifoveal damar dansitesi (p=0,046) 
değerleri sağlıklı gözlerine göre istatistiki anlamlı daha düşük, foveal damar dansitesi (p<0,001) 
anlamlı düzeyde daha fazlaydı. Derin retina damar dansitesi değerleri incelendiğinde, olguların 
ERM'li gözlerinde cerrahi öncesi, fovea damar dansitesi (p=0,044) sağlıklı gözlerine göre 
istatistiksel anlamlı daha fazla; parafoveal damar dansitesi (p=0,043), para-foveal superior hemi 
damar dansitesi (p=0,012), para-foveal superior damar dansitesi (p=0,032) ve para-foveal nasal 
damar dansitesi (p=0,012) anlamlı düzeyde daha düşük bulundu. Hasta ve sağlıklı göz arasında 
koriokapillaris damar dansitesi değerlerinin değişmediği saptandı (p>0,05).
 Cerrahi öncesi sağlıklı gözlerin tamamında retina fotoreseptör iç segment/fotoreseptör dış 
segment bandı (IS/OS) düzgün; İERM'li gözlerin %47,6'sında IS/OS bandı bozuktu (p<0,001). 
Preoperatif değerlerle karşılaştırıldığında, postoperatif 6.ayda EİDGK anlamlı düzeyde arttı 
(p<0,001) ve foveal kalınlık değeri anlamlı düzeyde azaldı (p=0,004). 
VIII
Preoperatif değerlerle karşılaştırıldığında, postoperatif 6.ayda retina yüzeyel damar 
dansitesi değerlerinin değişmediği (p>0,05), retina derin damar dansitesi değerlerinden parafoveal nasal damar dansitesi değerinin istatistiksel anlamlı düzeyde arttığı (p=0,043) saptandı.
Koriokapillaris damar dansitesi değerlerinin postoperatif 6.ayda değişimi incelendiğinde, parafoveal inferior damar dansitesi (p=0,032) ve peri-foveal damar dansitesinin (p=0,045) istatistiki 
anlamlı düzeyde arttığı tespit edildi.
SONUÇLAR: Vitreoretinal cerrahi öncesi İERM'li gözlerde, hastaların sağlıklı diğer 
gözlerine oranla EİDGK daha az, santral makula kalınlığı daha fazla, foveal avasküler zon 
(FAZ) alanı daha küçük, retinada yüzeyel ve derin kapiller foveal pleksus damar dansiteleri 
daha yüksek, ancak parafoveal damar dansiteleri daha düşüktür. 
Epiretinal membranın ve internal limitan membranın soyulduğu cerrahi sonrası bu 
gözlerde EİDGK belirgin artmaktadır ve bu artış parafoveal derin kapiller damar dansite artışı 
ile koreledir. Cerrahi sonrası santral makula kalınlığı belirgin azalmakta, ancak FAZ alanı 
değişmemektedir. İERM varlığı koriyokapillaris damar dansitesini etkilememektedir, 
vitreoretinal cerrahi sonrası da koriyokapillaris para-foveal inferior ve peri-foveal damar 
dansitesi artmıştır.
Sonuç olarak idiyopatik epiretinal membranlı gözlerde vitreoretinal cerrahi ile epiretinal 
membran ve internal limitan membran soyulmasının, görme artışı sağlamasının yanı sıra 
makulada mikrovaskülarizasyonu da artırdığı OCT-A ile kantitatif olarak tespit edilmiştir. 
ANAHTAR KELİMER: İdiopatik Epiretinal Membran, Optik Koherens Tomografi 
Anjiografi, En İyi Düzeltilmiş Görme Keskinliği, Vitreoretinal Cerrahi

Abstract:
OBJECTIVE: It was aimed to investigate the vascular properties of all retinal layers 
and choroid in patients diagnosed with idiopathic epiretinal membrane (IERM) and to 
evaluate the surgical prognosis by determining the relationship between vascular changes and 
visual outcomes 6 months after surgery...
MATERIALS AND METHODS: The files of 250 patients diagnosed with idiopathic 
ERM and followed-up and undergoing vitreoretinal surgery (VRC) were scanned. The study 
group was formed by including the eyes with VRC of the patients who met the study criteria 
in the study. The other healthy eyes of these patients were considered as the control group.
Best corrected visual acuity (BCVA) of the patients preoperatively and postoperatively at 6 
months was recorded by measuring intraocular pressures; slit-lamp examination and fundus 
examination findings were recorded. Preoperative and postoperative 6th month data obtained 
from optical coherence tomography angiography (OCTA) device were recorded. All data 
were compared in the patient and control groups and statistical analyzes were performed.
RESULTS: 21 cases were included in the study. The 21 eyes of these patients with 
IERM constituted the study group (n=21), and the other healthy eyes (n=21) constituted the 
control group. 66.7% (14) of the cases were female and the mean age was 67.48 ± 6.91 (min –
max: 56 – 83) years.
Before surgery, BCVA was found to be statistically significantly lower (p<0.01) and foveal 
thickness values were significantly higher (p<0.001) and foveal avascular zone (FAZ) values 
were found to be significantly lower in the eyes with ERM compared to the other eyes of the 
patients (p<0.01) ( p=0.009). When the superficial retinal vascular density values were 
examined before the surgery in the eyes of the patients with IERM, total vessel density 
(p=0.017), inferior vessel density (p=0.009), para-foveal superior vessel density (p=0.047), 
and perifoveal vessel density (p=0.046) values were statistically significantly lower than the 
healthy eyes, and foveal vessel density (p<0.001) was significantly higher. When the deep 
retinal vessel density values were examined, the preoperative foveal vessel density (p=0.044) 
was statistically significantly higher in the eyes with ERM than in the healthy eyes; 
Parafoveal vessel density (p=0.043), para-foveal superior hemi vessel density (p=0.012), parafoveal superior vessel density (p=0.032), and para-foveal nasal vessel density (p=0.012) were 
X
found to be significantly lower. . It was determined that choriocapillaris vessel density values 
did not change between the patient and healthy eyes (p>0.05).
 Preoperative retinal photoreceptor inner segment/photoreceptor outer segment band 
(IS/OS) is smooth in all healthy eyes; The IS/OS band was defective in 47.6% of eyes with 
IERM (p<0.001). Compared with preoperative values, BCVA increased significantly 
(p<0.001) and foveal thickness value decreased significantly (p=0.004) at 6 months 
postoperatively.
When compared with the preoperative values, it was determined that retinal superficial vessel 
density values did not change at the 6th month postoperatively (p>0.05), and para-foveal 
nasal vessel density, one of the retinal deep vessel density values, increased statistically 
(p=0.043). When the change in choriocapillaris vessel density values at the 6th month 
postoperatively was examined, it was determined that para-foveal inferior vessel density 
(p=0.032) and peri-foveal vessel density (p=0.045) increased statistically significantly.
CONCLUSIONS: Before vitreoretinal surgery, eyes with IERM have lower BCVA, 
greater central macular thickness, smaller foveal avascular zone (FAZ) area, higher superficial 
and deep capillary foveal plexus vessel densities in the retina, but higher parafoveal vascular 
density in eyes with IERM compared to other healthy eyes of the patients. densities are lower.
BCVA significantly increases in these eyes after surgery in which the epiretinal membrane 
and internal limiting membrane are peeled, and this increase is correlated with the increase in 
parafoveal deep capillary vessel density. After surgery, central macular thickness decreases 
significantly, but the FAZ area does not change. The presence of IERM does not affect the 
choriocapillaris vessel density, and the choriocapillaris para-foveal and peri-foveal vessel 
density increases after vitreoretinal surgery.
As a result, it was determined quantitatively by OCT-A that epiretinal membrane and internal 
limiting membrane peeling with vitreoretinal surgery in eyes with idiopathic epiretinal 
membranes not only increased vision but also increased microvascularization in the macula.
KEYWORDS: Idiopathic Epiretinal Membrane, Optical Coherence Tomography 
Angiography, Best Corrected Visual Acuity, Vitreoretinal Surgery