Gecekondudan dönüşüm uygulamalarının kullanım sürecinde değerlendirilmesi; Zafertepe Mahallesi ve Portakal Çiçeği Vadisi
Post occupancy evaluation of slum area regeneration implementations: Zafertepe District and Portakal Çiçeği Valley
Yazar: ZEİNAB MİLANİ HOSSEİNİ
Danışman: DOÇ. DR. ÖZLEM GÜZEY
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Kent, canlı bir varlık gibidir. Kentin doğup büyümesiyle başlayan süreç, kimi zaman yine bir canlı gibi hastalanıp sekteye uğrar. Bu süreç içerisindeki, kentin tekrar iyileştirilebilmesi adına yapılan çalışmalar sanayileşme ile başlamış, fakat sonrasında göç ve doğal afetler gibi nedenlerle hızlanmıştır. Sanayileşme süreci, kentlerin gelişimi, değişimi açısından önemli bir dönüm noktası olmuştur. Özellikle oluşan sağlıksız ve kaçak yapılaşma, eski cazibesini yitirmeye başlayan kent merkezlerinin yeniden yaşanabilir alanlar olabilmesi için yenileme hareketlerini gerektirmiştir. Bu noktada gelişen kentsel yenileme olgusu tüm bu değişimler ile birlikte kentlerin nasıl dönüştürülmesi gerektiği konusunu inceleyen çok boyutlu kavramdır. 

Gecekondu alanlarına çözüm olarak yasalar çıkartılmış ve bu alanlardaki dönüşüm hazırlanan ıslah imar planlarıyla gerçekleştirilmiştir. Devam eden gecekondu sorunu için farklı çözümler aranmış ve kentsel dönüşüm projeleri gündeme gelmiştir. Islah imar planları ile ve kentsel dönüşüm projeleri ile ele alınan gecekondu alanlarında sadece mekanın gecekondulardan temizlenmesi, diğer bir deyişle yenilemenin fiziksel boyutunun ele alınmış, sosyal boyutların ise göz ardı edilmiştir. Oysa literatür kentsel dönüşümün öncelikle ekonomik ve sosyal boyutları ile ele alınması gerektiğine vurgu yaparken, dönüşüm alanlarının belirlenmesinde çıkış noktasının rant değil kentsel problemler olması, uygulama biçimlerinin de yer'e ve zamana özel kurgulanması gerektiği üzerinde durmaktadır. Literatür bu tür tartışmalara sıklıkla yer verirken, fiziksel dönüşüm ile biçimlenen mekânsal uygulamaların başarı düzeyine ilişkin çalışmalar sınırlı kalmaktadır. Oysa fiziksel dönüşüm uygulamalarının pek çoğunun, teknik ve mekânsal konularda daha da önemlisi kullanıcı özellikleri bağlamında eksiklikleri bulunmaktadır. Bu çalışmanın çıkış noktası bu eksikliklerin biri ıslah imar planı ile, diğeri kentsel dönüşüm projesi ile dönüşmüş iki örneklem alan üzerinde karşılaştırmalı olarak tespit edilerek tartışmaya açılmasıdır. Araştırma mekansal dönüşüm kavramı üzerine kurgulanmıştır. Dönüşümün sosyal ve ekonomik boyutları araştırmanın sınırları dışında tutulmuştur. Ancak mekanın şekillendirilmesini kullanıcı profili ile ele alan araştırma yöntemi dönüşümün ekonomik ve sosyal boyutlarına ilişkin önemli ip uçları da vermektedir.

Abstract:
The city is like a living thing. The process, which starts with the birth and growth of the city, sometimes becomes sick and is interrupted. The efforts to heal the city within this process has started with the industrialisation and later accelerated due to immigration and natural disasters. Industrialisation has become an important milestone in terms of the development and regeneration of the cities. Especially poor and illegal housing required renovation actions in order to renovate the city centres which have started to lose their appeal. At this point, urban renewal concept is a multidimensional concept which analyses how the cities should be regenerated with all these changes.  

Laws are passed as a solution to slum areas and regeneration on these areas are realized with improvement zoning plans. Different solutions were sought for ongoing slum problem and urban regeneration projects have come up. On slum areas, which were approached with improvement zoning plans and urban regeneration projects, only cleaning the area from the slums, in other words only the physical aspect of the matter was dealt with and social aspects were neglected. However, the literature puts emphasis on the fact that urban problems should be the starting point in determining regeneration areas not the income and forms of implementation should be structured according to time and place while emphasizing that urban regeneration should be addressed with economic and social aspects at the first place. While literature often includes such discussions, studies on the success level of spatial practices which are shaped with physical regeneration are limited. However, most of the physical regeneration practices have deficiencies in technical and spatial terms and more significantly in terms of user characteristics. The starting point of the present study is to identify these deficiencies comparatively on two sample areas, one of which is regenerated with improvement zoning plan and the other is regenerated with urban regeneration project, and open them up for discussion. The study is structured on spatial regeneration concept. Social and economic aspects of the regeneration is not included in the study. However, the research method which approaches shaping the place with user profile gives important hints about the economic and social aspects of the regeneration.