İstanbul'da müze olarak tasarlanan yapıların mimari kimlik bağlamında irdelenmesi
Examination of structures designed as museums in Istanbul in the context of architectural identity
Yazar: ÖZLEM YARIMAY
Danışman: DOÇ. DR. YASEMEN ÖZER
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Kimlik, insanları ve diğer varlıkları niteleyen, onları tanımamızı ve diğerlerinden ayırt etmemizi sağlayan en önemli araçtır. Mimari kimlik ise, mimari yapının hangi amaç ve işlev için yapıldığını, hangi dönemdeki mimari üsluba ait olduğunu veya mimarın oluşturduğu sanatçı kimliğini barındırıp barındırmadığını bizlere ifade eden kavramdır. Mimari yapıların kullanıcıları olarak insanlar, mimari kimliğin oluşumunu etkiler ve katkıda bulunurlar. Kimliğin insan ile ilişkili olduğu ve sosyal bir kavram olduğu ileri sürülecek olursa, toplumların sosyal ve kültürel yaşam biçimi ve pek çok etkiyle, mimari kimliklerinin şekillendiği söylenebilir.
Müze yapıları, toplumların kültürel kimliklerini yansıtan en önemli yapılar arasındadır. Gerek geçmişte yaşamış olan toplulukların koleksiyonlarını sergileyen nitelikte olsun, gerek geçici sergileri topluma sunan nitelikte olsun toplumun geçmişteki bir dönemini veya süregelen dönemin kültürel yapısı ve kimliğini gözler önüne seren yapılardır. Ayrıca müze yapıları, toplumla beraber beslenen, toplumu eğiten ve yönlendiren yapılardır. Kent içindeki konumları ve duruşlarıyla da kente yön veren ve tanımlayan bir yapı olma özelliğine sahiptir. Müze yapılarında tasarımına yön veren kriterler sıralanacak olursa; kentin sosyo-kültürel, ekonomik, politik özellikleri, coğrafik ve topoğrafik özellikleri ve yapım teknolojisi; müze yapısının yapıldığı dönemdeki mimari akımlar ve mimaride meydana gelen değişimler; müze yapısının ihtiyaç programı, yerel, ulusal ve evrensel gereksinmeler denilebilir.
Anıtsal ve karakteristik mimari eserler, bulunduğu çevreyi etkileyen ve kent kimliğinin de şekillenmesini sağlayan faktörlerdir. Örneğin; İstanbul'un silueti hayal edildiğinde yüksek oranla akla İstanbul Boğazı, cami ve minareler gelmektedir. Bu karakteristik yapılar, gözümüzde canlanan kent siluetini etkilese de, önemli mimari eserler ve bu eserlerin mimari kimlikleri de kent algısını ve orada yaşayan toplumu etkilemektedir. Değişen ve gelişen müzecilik anlayışıyla birlikte müzeler artık yerel ve bölgesel imajın oluşumu için de kullanılmaktadır. İstanbul'da bulunan müze yapıları; hem koleksiyon bakımından zenginliğiyle halkı bilgilendirmekte, hem de tarihe ışık tutup canlandırarak, toplumu bilinçlendirmekte ve topluma yeni bakış açıları kazandırmaktadır. Toplumu besleyen ve toplumdan beslenen müze yapıları, her zaman için bizleri ileriye taşıyacak olan tarih, kültür ve sanat yapıları olarak kalacaklardır. 
Çalışmada, İstanbul'daki müze yapıları incelendiğinde görülmüştür ki, İstanbul'da yüz kadar müze yapısının bulunmasına rağmen bunlardan sadece beş tanesi müze olarak tasarlanmış, uygulanmış ve inşa edilmiş yapılardır. Türkiye'de ilk müze binası olarak tasarlanmış ve uygulanmış müze yapısı bugün İstanbul Arkeoloji Müzeleri adı altında, üçlü müze kompleksinin içinde bulunan ve klasik bina olarak adlandırılan İstanbul Arkeoloji Müzesi'dir. İstanbul Arkeoloji Müzesi ile birlikte incelenen ve müze olarak tasarlanan diğer yapılar; İstanbul Havacılık Müzesi, Ural Ataman Klasik Otomobil Müzesi, Panorama 1453 Tarih Müzesi ve İstanbul Deniz Müzesi'dir. İncelenen müze yapıları, kimliği oluşturan; tarihsel, sosyo-kültürel, çevresel ve işlevsel etmenler bakımından incelenip değerlendirilmiştir. Müze yapılarının konumu, plan tipolojisi, varsa ek yapıları, cephe kimliği üzerinde durulmuş ve yorumlanmıştır.

Abstract:
Identity is the greatest guiding instrument that qualifies people and other beings, and helps us know them and distinguish them from others. As for the architectural identity, it is a concept that tells us for what purpose and function the architectural structure has been built, to what period of architectural style it belongs or whether it embodies the artist's identity. People, as users of architectural structures, influence and contribute to the formation of architectural identity. If we argue that identity is related to human beings and that it is a social concept, we can say that the social and cultural lifestyle of the societies and their architectural identities are shaped by many influences.
Museum structures are among the structures that best reflect the cultural identities of societies. They are structures that display present or past cultural structure and identity of the society present period by exhibiting both collections of the communities that lived in the past and providing temporary exhibits. In addition, museum structures are the ones that live with the community and educate and direct it. With their positions and postures in the city, they have the characteristic of being structures that define and direct the city. The criteria that guide their design in museum constructions can be ranked as follows; the city's socio-cultural, economic, political, geographical and topographical features and construction technology; the architectural movements and changes in the period when a museum was built; need program of the museum's structure; local, national and universal requirements. 
Monumental and characteristic architectural artefacts are the factors that shape the urban identity and influence the environment where they are. For example; when the silhouette of Istanbul is imagined, what is remembered most probably are the sights of Istanbul Bosporus, mosques and minarets. Although these characteristic constructions affect the silhouette of the city, the important architectural works and the architectural identities of these works also affect the urban perception and the society living there. Along with the changing and developing understanding of museology, the museums are now used for the formation of local and regional images. Both by educating the people with their rich collections and reviving the history by clearing the past up, the museum buildings in Istanbul raise awareness of the society by influencing the culture, thus helping it collect new perspectives. The museum structures that nourish the community and are nourished by the community will always remain as historical, cultural and artistic structures that will carry us to the future.
When the museum structures in Istanbul were examined in this research, it was seen that, although there are about 100 museum buildings in İstanbul, only five of them were designed, implemented and built as museums. Turkey's first museum building designed as a museum structure and applied is Istanbul Archaeology Museum. It is the classical one of the three buildings in the museum complex built under the name of Istanbul Archaeology Museums. Other constructions that were examined together with the Istanbul Archaeology Museum as they were also designed as museums are Istanbul Aviation Museum, Ural Ataman Classic Car Museum, Panorama 1453 History Museum, Istanbul Maritime Museum. The museum buildings were examined in terms of historical, socio-cultural, environmental and functional factors that form identity. The location of the museum buildings, the plan typology, the additional buildings (if there are any) and the facade identity were analyzed and interpreted.