Geç Osmanlı ve Erken Cumhuriyet Döneminde siyasi seçkinlerin Suriye'ye bakışı
Viewpoints of late Ottoman and Early Republican elite on Syria
Yazar: OZAN KUYUMCUOĞLU
Danışman: PROF. MEHMET HACISALİHOĞLU
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Tarih = History ; Türk İnkılap Tarihi = History of Turkish Revolution
Dizin: Cumhuriyet Dönemi = Republican Period ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Seçkinler = Elites ; Siyasal seçkinler = Political elites ; Suriye = Syria ; Türk-Suriye ilişkileri = Turkish-Syrian relations

Özet:
Son yıllarda Ortadoğu'daki gelişmelerin etkisiyle Türkiye'nin Erken Cumhuriyet döneminde bu bölgeye sırtını döndüğüne yönelik görüşler akademik çevrelerce sıklıkla dile getirilmeye başlanmıştır. Bu çalışmada söz konusu argümanın ne derece doğru olduğu tartışılmış: bu çerçevede Geç Osmanlı ve Erken Cumhuriyet yıllarında kamuoyu tartışmalarında öne çıkan yedi seçkinin günümüzde Suriye, Lübnan, Filistin, İsrail ve Ürdün'ü kapsayan, Osmanlı yıllarında Suriye veya Büyük Suriye (Bilad-ı Şam) olarak adlandırılan coğrafyaya bakışı değerlendirilmiştir. Seçkinlerin görüşlerine başvurulmasının amacı Türkiye'nin Erken Cumhuriyet dönemindeki Bilad-ı Şam politikasının düşünsel alt yapısını çözümlemek, böylelikle Osmanlı'dan Cumhuriyet'e geçiş sürecinde Türkiye'nin söz konusu coğrafyaya yönelik siyasetini yalnızca dış politika bağlamında değerlendiren literatüre farklı bir perspektiften katkıda bulunmaktır. Çalışmada Suriye vilayeti/ülkesi ile Suriye/Büyük Suriye bölgesinin karıştırılmaması için söz konusu coğrafya Bilad-ı Şam olarak anılmıştır. Çalışmanın tarihsel aralığı 1908-1939 olarak belirlenmiş; Osmanlı'dan Cumhuriyet'e geçiş sürecinde seçkinlerin Bilad-ı Şam'a bakışlarındaki süreklilik ve kopuşlar analiz edilmiştir. Bu dönemde kamuoyu tartışmalarında ve siyasi karar alma sürecinde etkili olan Hüseyin Cahit Yalçın, Falih Rıfkı Atay, Refik Halid Karay, Halide Edib Adıvar, Yusuf Akçura, Mehmed Akif Ersoy ve Mustafa Kemal Atatürk, bu çalışma kapsamında fikirleri irdelenen seçkinlerdir. Seçkinlerin Bilad-ı Şam'a yönelik düşüncelerini çözümlemek için söz konusu tarih aralığında var olan siyasi koşullar ve temel tartışmalar çerçevesinde gazete yazıları, anıları ve biyografilerden elde edilen veriler analiz edilmiştir. Ortaya çıkan temel sonuç, seçkinlerin Bilad-ı Şam'a ilişkin düşüncelerinde kırılmalarla birlikte sürekliliğin de var olduğu, bir başka ifade ile Türkiye'nin Bilad-ı Şam coğrafyasına sırtını döndüğüne ilişkin argümanların tam olarak gerçeği yansıtmadığı yönündedir. Birinci Dünya Savaşı sırasında ortaya çıkan yabancılaşma ve Milli Mücadele dönemindeki uluslaşma süreci kırılmanın temel bileşenleri iken, gerek Osmanlı döneminde gerekse Cumhuriyet yıllarında Bilad-ı Şam coğrafyasının modernleşmesine yönelik söylem ve eylemler, seçkinlerin konuya ilişkin düşüncelerindeki sürekliliğe işaret etmektedir.

Abstract:
The Arab Spring encouraged the acedemic circles in Turkey to start a retrospective controversy about Early Republican political approach towards the Middle East. Many scholars argued that Turkey had turned its back on the Middle East and decided to remain indifferent to political developments in that region. This study aims to discuss the consistency of these arguments in historical terms by analyzing viewpoints of seven prominent political figures on the region known as Syria or Greater Syria (Bilad-Al-Sham) which was the heartland of Arab provinces in Ottoman Empire. The historical period between 1908-1939 has been chosen in order to understand continuities and changes in viewpoints towards Bilad-Al-Sham at the transition from Ottoman Empire to Turkish Republic.  Since there is a lack of historical research presenting comperative analysis of different viewpoints on Bilad-Al-Sham, this study aims to make a contribution to the field of Turkish foreign policy towards Syria from a different perspective. The outstanding political figures of Late Ottoman and Early Republican period are Hüseyin Cahit Yalçın, Falih Rıfkı Atay, Refik Halid Karay, Halide Edib Adıvar, Yusuf Akçura, Mehmed Akif Ersoy and Mustafa Kemal Atatürk whose viewpoints on Bilad-Al-Sham has been elaborated in this study.   In order to present their opinions related to that subject, collected data from several newspaper articles, memoirs and biographies have been analyzed within the framework of the political conditions of different historical periods. This study reveals the widespread misreading about Early Republican political approach towards Syria by suggesting the close interest of political elite especially in independence and modernisation of Bilad-Al Sham countries during the Early Republican years.