Doğu Akdeniz Bölgesinde yayılış gösteren İsatis tinctoria subsp. tomentella ve İsatis cappadocica subsp. stevenia türlerinin morfolojik özelliklerinin ve boya kalitesinin incelenmesi
Investigation of morphological character and dye quality of Isatis tinctoria subsp. tomentella and Isatis cappadocica subsp. stevenia distrubuted in Eastern Mediterranean Region
Yazar: HASAN DURDU
Danışman: PROF. DR. ŞENGÜL KARAMAN
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Biyoloji = Biology ; Botanik = Botany

Özet:
Bu çalışmada, bölgemizde doğal olarak yetişen iki Isatis türünün (Isatis tinctoria subsp. tomentella, Isatis cappadocica subsp. stevenia) tohumları toplanarak Kahramanmaraş Doğu Akdeniz Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma İstasyonu Müdürlüğü deneme alanında yetiştirilmiş ve türlerin morfolojik özellikleri, boyama özellikleri, taze yapraktaki indikan ve indigo miktarı incelenmiş ve boyama sonucunda elde edilen renklerin haslık değerleri belirlenmiştir.
I.tinctoria subsp. tomentella ve I.cappadocica subsp. stevenia?dan 2010-2011 yılında üç kez biçim yapılmış olup türlerden elde edilen morfolojik bulgular değerlendirildiğinde; bitki boyu sırası ile 25,35?19,46 cm, tek bitki ağırlığı 90,22?123,27 g, yaprak alan indeksi 55,04?55,02 cm², yaş yaprak verimi toplamda 1783,7?311,1 kg/da olarak tespit edilmiştir. Yapılan boyama denemelerinde farklı pH (pH 9 - pH 11) ve Sodyum ditiyonit (Na2S2 O4)?in üç farklı indirgen konsantrasyonu (500-1000-2000 ppm) indirgen olarak kullanılmış olup, yapılan boyamalarda her iki türden de yün ve pamuk ipliğinde farklı biçimlerde mavinin farklı tonları elde edilmiş, ilk biçimlerde (Nisan) daha koyu tonlar elde edilirken son biçimde (Temmuz) daha açık renk tonları (yeşil-krem) elde edilmiştir. Isatis türleri ile yapılan boyamalarda ışık haslığı değerleri 5, su damlası haslığı değerleri 5,sürtme haslığı değerleri yaş 4/5-5 ile kuru 4-5 yıkama haslığı değerleri 4-5 arasında değişmiştir.
Türlerdeki indigo öncüleri olan indikanın analizi yüksek basınçlı sıvı kromatografi (HPLC) ile yapılmış olup indikan miktarı; I. tinctoria subsp. tomentella için 1,90 mg/g, I. cappadocica subsp. stevenia için 1,35 mg/g elde edilmiştir. Yapraklarda indigo miktarı Spektrofotometre ile tayin edilmiş ve I. tinctoria subsp. tomentella için 0,87 mg/g, I. cappadocica subsp. stevenia için 1,11 mg/g olarak indigo miktarları bulunmuştur.
      Anahtar Kelimeler: Isatis, Isatis tinctoria subsp. tomentella ,Isatis cappadocica subsp. stevenia, indikan, indigo, boya, haslık

Abstract:
In this study, the seeds of two Isatis species (Isatis tinctoria subsp. tomentella, Isatis cappadocica subsp. stevenia) naturally grown in eastern mediterranean region were collected and the plants were cultivated in Kahramanmaraş Agricultural Research Station of the Eastern Mediterranean Transition Zone. Morphological and dye characteristics, indican and indigo yield of fresh leaves and paint color fastness values were obtained.
      Isatis tinctoria subsp. tomentella and Isatis cappadocica subsp. stevenia were harvested three times in the 2010-2011 vegation period. Morphological findings obtained from the evaluation of Isatis tinctoria subsp. tomentella and Isatis cappadocica subsp. stevenia. The plant heights were 25,35 ? 19,46 cm, the weigth of per plant were 90,22? 123,27 g, leaf area index were 55,04? 55,02 cm², totally fresh leaf yield were 1783,7? 311,1 kg/da,  respectively and dyeing trials were conducted at different pH (pH 9- pH 11) and three different concentrations (500-1000-2000 ppm) of sodium dithionite (Na2S2O4) as reducing agent were used. Different tones of blue were obtained in wool and cotton yarn at different harvests (April, May, July). In the first harvest (April) dark blue tones were obtained but in the last harvest (in July) light colors (green-cream) were obtained at two Isatis species, light fastness values 5, drops of water fastness values 5,  rubbing fastness values in wet 4/5-5 and in dry 4-5, wash fastness values ranged from 4-5 were obtained from cotton and wool yarn.
      Indigo precursors of two Isatis species were analysed with high pressure liquid chromatography (HPLC) and indican content 1,90 mg/g for Isatis tinctoria subsp. tomentella and it was 1,34 mg/g for Isatis cappadocica subsp. stevenia . The amount of indigo in leaves were determined by spectrophotometer and indigo content was 0,87 mg/g for I. tinctoria subsp. tomentella  and was 1,11 mg/g for I.cappadocica subsp. stevenia.

Keywords: Isatis, Isatis tinctoria subsp. tomentella, Isatis cappadocica subsp. stevenia, indican, indigo, dye, fastness