Birinci basamakta sağlık hizmeti alan kadınlarda, gebelikte ve doğum sonrası dönemde depresyon sıklığının ve ilişkili faktörlerin saptanması
Detection of depression frequency and associated factors in pregnancy and postpartum period in women receiving primary health care service
Yazar: AHMET DURAN ŞAHİN
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET ÖZEN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi​ / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Birinci basamak sağlık hizmetleri = Primary health care ; Depresyon = Depression ; Depresyon-postpartum = Depression-postpartum ; Gebelik = Pregnancy ; Postpartum dönem = Postpartum period ; Sağlık hizmetleri = Health services

Özet:
Giriş: Kadınların hayatlarının en özel zamanlarından biri olan antepartum ve postpartum dönemlerde görülen depresyon gebenin ve bebeğin sağlığını olumsuz şekilde etkileyen ciddi bir halk sorunudur. Çalışmamızda gebelik ve doğum sonrası dönemde görülen depreyon prevalansı, ilişkili faktörlerin belirlenmesi ve birbirleriyle ilişkilerini saptayarak anne ve bebek sağlığı için yapılacak çalışmalara katkı sunmak amaçlanmıştır.
Yöntem: Çalışmaya Nisan 2018 - Mart 2020 tarihleri arasında Antalya'nın Döşemealtı, Korkuteli, Elmalı ilçelerinde aile sağlığı merkezi (ASM) polikliniğine başvuran 18 yaş ve üzeri gebe kadınlar dahil edilmiştir. Döşemealtı'ndan 108, Korkuteli'nden 90, Elmalı'dan 73 kişi katılmıştır. Araştırmaya dahil olma kriterlerini taşıyan ve gönüllü olan toplam 271 kadınla araştırma tamamlanmıştır. Araştırma tek merkezli, kesitsel, tanımlayıcı, yüzyüze anket çalışması olup, ilk aşamada son trimesterinde olan gebelere sosyodemografik veri formu doldurulmuş ve Beck Depresyon Ölçeği (BDÖ) uygulanmıştır. İkinci aşamada aynı katılımcılara postpartum dönemin ilk dört haftasını kapsayan dönemde gebelik ve doğum süreci ile ilgili bilgileri içeren anket ve Edinburgh Postpartum Depresyon Ölçeği (EPDÖ) uygulanmıştır. Gebelik döneminde uygulanan BDÖ verileri; depresif belirtilerin ortaya çıktığı 10 puan ve üzeri puan alanlar ile kesme noktası 17 olarak iki ayrı şekilde değerlendirilmiştir. EPDÖ için kesme noktası 13 puan ve üzeri alınarak veriler değerlendirilmiştir.
Bulgular: Gebelik döneminde uygulanan BDÖ'den 10 ve üzerinde puan alan katılımcıların oranı %33.2, kesme noktası 17 puan ve üzeri alındığında gebelik depresyonu görülme sıklığı %13.65 olarak belirlenmiştir. Doğuımm sonrası dönemde uygulanan EPDÖ'den 13 ve üzerinde puan alanların oranı %12.9 olarak belirlenmiştir. Gebelerin BDÖ skorları ile EPDÖ skorları arasında istatistiksel olarak anlamlı pozitif yönde orta seviyede bir korelasyon bulunmuştur (r=0.416; p<0.001). Buna göre GD görülmesi DSD için ciddi bir risk faktörü olarak saptanmıştır. Gebenin eğitim durumu, mesleği, planlı gebelik, düzenli gebelik kontrolleri, hemoglobin düzeyleri, gebelikte aldığı kilo, düzenli doğum sonrası kontrolleri, bebeğin sadece anne sütü ile beslenmesi, yeterli annelik hissi, stres varlığı, eşi ve ailelerle ilişkileri gibi faktörler gebelik depresyonu ve/veya postpartum depresyon için risk diğer faktörleri olarak karşımıza çıkmaktadır. 
Sonuç: Önemli bir toplum sağlığı sorunu olan GD ile postpartum depresyonun ilişkili olması ve bunları etkileyen birçok risk faktörünün bulunması nedeniyle, kişilerin ilk başvurdukları ve en sık temas halinde oldukları birinci basamak sağlık hizmeti sunucuları tarafından kapsamlı ve bütüncül yaklaşımla değerlendirilmesi çok önemlidir. Eşin ve ailelerin desteği, emzirme, gebelik ve doğum sonrası dönemde düzenli sağlık kontrolleri, doğum hakkında yeterli bilgi sahibi olmalarının gebelerin depresif belirtilerin az görülmesine katkıda bulunduğu saptanmıştır. 
Birinci basamak sağlık hizmeti sunucuları tarafından gebelere eşlerin de katılımıyla annelik, emzirme, bebek bakımı, öz bakımı, rutin sağlık kontrolleri gibi konularda yeterli bilgilendirme ve eğitimlerin verilmesi sağlanmalıdır. Birinci basamak sağlık hizmeti sunucuları tarafından gebelerin rutin kontrollerinde BDÖ ile taranması, doğum sonrası dönemde ortaya çıkabilecek DSD'nin önlenmesi için uyarıcı olabilir. Doğum sonrası kontrollerde EPDÖ ölçeği ile yapılacak değerlendirme ile olası DSD durumu erken dönemde saptanabilir.

Abstract:
Introduction: Depression seen in the antepartum and postpartum periods, which is one of the most special times of women's lives, is a serious public problem that adversely affects the health of the pregnant woman and the baby. In our study, it was aimed to contribute to the studies to be done for mother and baby health by determining the prevalence of depression in the antenatal and postnatal period, determining the related factors and their relations with each other.  
Methods: Pregnant women aged 18 and over who applied to the family health center polyclinics in Antalya's Döşemealtı, Korkuteli, Elmalı districts between April 2018 and March 2020 were included in the study. One hundred eight pregnant women from Döşemealtı, 90 from Korkuteli and 73 from Elmalı participated. The study was completed with a total of 271 women who met the inclusion criteria and volunteered. The study was a single-center, cross-sectional, descriptive, face-to-face survey study. Sociodemographic data forms were filled in at the first stage and the Beck Depression Scale (BDI) was applied to the pregnant women who were in their last trimester. In the second stage, the Edinburgh Postpartum Depression Scale (EPDS) and a questionnaire containing information about pregnancy and childbirth in the first four weeks of the postpartum period were applied to the same participants. The BDI data applied during pregnancy were evaluated in two different ways: those with a score of 10 and above, in which depressive symptoms occur, and those with a cut-off point of 17. The data were evaluated by taking the cut-off point of 13 points and above for EPDS.   
Results: The rate of participants who scored 10 and above on the BDI administered during pregnancy was 33.2%, and the incidence of antenatal depression was determined as 13.65% when the cut-off point was 17 points and above. The rate of those who scored 13 and above in the EPDS applied in the postpartum period was determined as 12.9%. A statistically significant positive moderate correlation was found between the BDI scores of the pregnant women and the EPDS scores. (r=0.416; p<0.001). Accordingly, the presence of antenatal depression was determined as a serious risk factor for postpartum depression (PPD). Factors such as education level of the pregnant woman, occupation, planned pregnancy, regular pregnancy check-ups, hemoglobin levels, weight gained during pregnancy, regular postpartum check-ups, feeding the baby only with breast milk, adequate sense of motherhood, stress, relationships with spouse and families, appear to be other risk factors for antenatal depression and/or postpartum depression. 
Conclusion: Antenatal depression, which is an important public health problem, is related to postpartum depression and there are many risk factors affecting them. For this reason, it is very important that these people are evaluated with a comprehensive and holistic approach by the primary health care providers they first apply to and with whom they are in contact most frequently. It has been determined that the support of the spouse and families, breastfeeding, regular health checks during pregnancy and postpartum period, and sufficient information about birth contribute to the low incidence of depressive symptoms in pregnant women.
Adequate information and training should be provided to pregnant women on issues such as motherhood, breastfeeding, baby care, self-care, routine health checks, with the participation of their spouses, by primary health care providers. Screening of pregnant women with BDI in their routine controls by primary health care providers may be a stimulus for the prevention of PPD that may occur in the postpartum period. Potential PPD status can be detected in the early period with the evaluation to be made with the EPDS scale in the postpartum controls.