Putin dönemi Rusya'nın İslam politikası: Çeçenistan ve Tataristan örneklerinin karşılaştırmalı analizi
Russia's Islamic policy in Putin era: Comporative analysis ofChechnya and Tatarstan examples
Yazar: İBRAHİM HASANOĞLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA ÖZTÜRK
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Putin, Viladimir = Putin, Viladimir ; Rusya = Russia ; Tataristan = Tataristan ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası politika = International policy ; Çeçenistan = Chechnya ; İslam ülkeleri = Islamic countries ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bu tez Vladimir Putin döneminde Rusya'nın İslam politikasını Kopenhag Okulu'nun Güvenlikleştirme yaklaşımı çerçevesinde Çeçenistan ve Tataristan örnekleri üzerinden ele almaktadır. Etnik aidiyetleri farklı olmasına rağmen, İslam Rusya'daki yaklaşık 20 milyon Müslümanın gerek çatı kimliği olarak gerekse de siyasi ve toplumsal protesto aracı olarak işlev görmektedir. İslam'ın bu gücü doğal olarak gerek siyasi iktidar gerekse de muhalefet tarafından kullanılmaktadır. Tezin temel argümanı Putin iktidarının Müslümanlara karşı otoriter ve esnek yaklaşımları içinde barındıran faydacı bir politika izlediği ve İslam'ın siyasi amaçlar doğrultusunda araçsallaştırıldığı şeklindedir. Putin'in Rusya'da iktidara gelmesiyle İslamcı terör tehdidi güvenlikleştirme söyleminin merkezine yerleştirilmiş ve "geleneksel Rusya İslamı" ve "geleneksel olmayan İslam" şeklindeki siyasi ve yapay ayrımın sınırları kesin şekilde belirlenmiştir. Tezde Rusya'nın İslam politikasının bu ayrıma dayalı olarak şekillendiği ileri sürülmektedir. Geleneksel olmayan İslam, devlet ve siyasi iktidarın güvenliğine tehdit olarak görülüp güvenlikleştirilirken, geleneksel Rusya İslam'ı olarak tanımlanan İslam anlayışı güvenlikdışılaştırılmakta ve devlet nezdinde kabul görmektedir. Benzer ayrım ve yaklaşımlar Çeçenistan ve Tataristan örnekleri için de geçerlidir ve Moskova gibi Kazan ve Groznıy yönetimleri de İslam'ı araçsallaştırmaktadır. Rusya'da mevcut siyasi iktidarların meşruiyetini sağlayan temel ideoloji işlevi görmekten ulusal kimlik ve asimilasyona kadar çok geniş bir yelpazede araçsallaştırıldığı İslam'ın farklı tezahürleri ve rolleri din, devlet ve siyaset ekseninde ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler: Rusya, İslam, Tataristan, Çeçenistan, Putin

Abstract:
This thesis examines Russia's Islamic policy in the period of Vladimir Putin through the examples of Chechnya and Tatarstan within the framework of the Copenhagen School's approach to securitization. Although their ethnic origins are different, Islam functions both as the umbrella identity of the approximately 20 million Muslims in Russia and as a means of political and social protest. This power of Islam is naturally used by both the political power and the opposition. The main argument of the thesis is that Putin's administration follows a utilitarian policy that includes authoritarian and flexible approaches towards Muslims and that Islam is instrumentalized for political purposes. With Putin's coming to power in Russia, the Islamist terrorist threat was placed at the center of the securitization discourse, and the boundaries of the political and artificial distinction between "traditional Russian Islam" and "non-traditional Islam" were clearly defined. In the thesis, it is argued that Russia's Islamic policy is shaped based on this distinction. While non-traditional Islam is seen as a threat to the security of the state and political power and is securitized, the understanding of Islam, defined as traditional Russian Islam, is desecuritized and accepted by the state. Similar distinctions and approaches apply to the examples of Chechnya and Tatarstan, and the Kazan and Grozny governments, like Moscow, instrumentalize Islam. The different manifestations and roles of Islam, which has been instrumentalized in a wide range from functioning as the main ideology that provides the legitimacy of the current political powers in Russia to national identity and assimilation, are discussed in the axis of religion, state and politics.

Key Words: Russia, Islam, Chechnya, Tatartstan, Putin, Securitization