Diyabet hastalarına sağlık inanç modeli temelli verilen eğitimin hastalığa  uyum ve sağlık kaderciliğine etkisi
The effect of health belief model-based education on disease adaptation and health fatalism in diabetes patients
Yazar: SÜMEYYE COŞKUN TÜRKMEN
Danışman: PROF. DR. CANTÜRK ÇAPIK
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Hemşirelik = Nursing
Dizin: Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Hasta eğitimi = Patient education ; Kadercilik = Fatalism ; Sağlık inanç modeli = Health belief model ; Sağlık tutumları = Health attitudes ; Tedaviye bağlılık ve uyum = Treatment adherence and compliance

Özet:
Diyabet Hastalarına Sağlık İnanç Modeli Temelli Verilen Eğitimin Hastalığa  Uyum ve Sağlık Kaderciliğine Etkisi
Amaç: Bu çalışmanın amacı, diyabet hastalarına Sağlık İnanç Modeli temelli verilen eğitimin hastalığa uyum ve sağlık kaderciliğine etkisini incelemektir.
Materyal ve Metot: Ön test- son test kontrol gruplu deneysel olarak yürütülen bu araştırma; Kars ilinde bulunan bir aile sağlığı merkezinde, 2021 yılının ekim ayında başlanarak 2021 yılı aralık ayında tamamlanmıştır. Araştırmanın örneklemi güç analizi ile belirlenen 64 deney, 64 kontrol grubu olmak üzere 128 kişiden oluşmaktadır. Verilerin toplanmasında Kişisel Bilgi Formu, Kronik Hastalıklara Uyum Ölçeği ve Sağlık Kaderciliği Skalası olmak üzere üç form kullanılmıştır. Deney grubunda yer alan hastalara 4 oturumdan oluşan, Sağlık İnanç Modeline dayalı olarak hazırlanmış diyabet eğitimleri verilmiştir. Verilerin kodlanması, istatistiksel analizi ve değerlendirilmesi aşamasında SPSS 25.0 istatistik paket programından yararlanılmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde ortalama, standart sapma, sayı ve yüzdeliklerin yanı sıra, verilerin dağılım özelliklerine göre, bağımsız gruplarda t testi, Mann Whitney U analizi, bağımlı gruplarda t testi, ki-kare testi kullanılmıştır.
Bulgular: Çalışmaya katılan deney grubu bireylerinin %70.3'ünü kadınlar ve %79.7'sini evli bireyler oluştururken, kontrol grubu bireylerinin %65.6'sını kadınlar ve %76.6'sını evli bireyler oluşturmaktadır. Sağlık İnanç Modeline dayalı eğitimlere katılan deney grubu diyabetli bireylerin Kronik Hastalıklara Uyum Ölçeği toplam ön test puan ortalaması 73.63±7.90 iken son test puan ortalaması 81.53±5.50 olarak bulunmuş ve anlamlı bir artış, Sağlık Kaderciliği Skalası ön test toplam puanı 63.81±9.67 iken son test puan ortalaması 34.78±6.93 olarak bulunmuş ve anlamlı bir düşüş saptanmıştır (p<0.05) . Kontrol grubu hastalarının Kronik Hastalıklara Uyum Ölçeği toplam ön test puan ortalaması 78.69±6.69 iken son test puan ortalaması 71.77±5.16 olarak bulunmuş ve anlamlı bir düşüş, Sağlık Kaderciliği Skalası ön test toplam puanı 58.97±12.30 iken son test puan ortalaması 64.64±12.28 olarak bulunmuş ve anlamlı bir artış saptanmıştır (p<0.05) .
Sonuç: Hastalara Sağlık İnanç Modeli temelli verilen diyabet eğitimi hastalığa uyumlarına ve sağlık kaderciliklerine olumlu etki etmiştir. Diyabetli bireylerin sağlıklı yaşam davranışları geliştirmesinde, hastalığa uyum sağlamasında ve kadercilik algısının azaltılmasında eğitimlerin artırılması önerilmektedir.
Anahtar Kelimeler: Diyabet, hastalığa uyum, hemşirelik, sağlık inanç modeli, sağlık kaderciliği.

Abstract:
Aim: This study aims to investigate the outcome of health belief model-based education on disease adaptation and fatalistic health behaviour in patients with diabetes.
Material and method: This research was conducted as pretest-posttest control group design, and was studied between October and November 2021 in a family health center located in Kars province. Determined by the power analysis tests, 128 individuals were included in the experiment; 64 of these patientswere designed as the test group, 64 were as the control group.Three forms; Patient Information Form, Chronic Disease Adaptation Scale and Health Fatalism Scale, were used to collect the data. The patients in the experimental group were trained on diabetes based on the health belief model, which consisted of 4 sessions. The SPSS 25.0 statistical package program was used in the coding, statistical analysis, and evaluation of the data. Mean, standard deviation, number, and percentages as well as t-test and Mann Whitney U analysis in independent groups; t-testandthe chi-square test were used in dependent groups in data evaluation according to data distribution characteristics.
Results:In the experiment group, 70.3% of the patients were female and 79.7% of them were married individuals; additionally 65.6% of the control group were female and 76.6% of them were married.Test group patients who attended health belief model-based education had a mean score of 73.63±7.90 as pretest on Chronic Disease Adaptation Scale, whereas posttest mean score was high as 81.53±5.50 (p<0.05). Furthermore, there was a significant decrease in the scores ofthe Health Fatalism Scale in the same group, such as pretest mean score was 63.81±9.67 whereas posttest average score was 34.78±6.93 (p<0.05). In spite of these changes in the test group, control patients showed a significant decrease in scores of Chronic Disease Adaptation Scale with a mean pretest score of 78.69±6.69 and posttest score of 71.77±5.16. Moreover, this group had a prominent increase in mean scores ofthe Health Fatalism Scale from58.97±12.30 to 64.64±12.28 (p<0.05).
Conclusion: Diabetes education given to patients based on the Health Belief Model had a positive effect on disease adaptation and fatalistic health behaviours. Thus, it is recommended to increase the education sessions of individuals with diabetest develop healthy life behaviours, increase adaption to the disease, and reduce the perception of fatalism.
Key Words: Diabetes, disease adaptation, health belief model, health fatalism, nursing.