Bireylerin gazete okuma alışkanlıkları: Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımına göre okuyucu davranışları, tercihleri ve nedenleri üzerine bir uygulama
Newspaper reading habits of individuals: An application on readers behaviors, choices and reasons according to uses and gratifications
Yazar: FATİH BAYRAM
Danışman: PROF.DR. ALİ MURAT VURAL
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Basın ve Yayın Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Gazetecilik = Journalism ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences

Özet:
Liberal kurama göre dördüncü güç olarak tanımlanan medyanın, bilgilendirmedeneglendirmeye birçok islevleri bulunmaktadır. Bu islevleri yerine getiren en eski ve en güçlükitle iletisim araçlarından birisi gazetelerdir. Gerek kamuoyunun olusmasında gereksebireylerin haberdar olmasında gazeteler, gündelik yasamın bir rutini olarak öneminikorumaktadır.Klasik iletisim sürecinde yer alan gönderici, mesaj ve alıcı üçgeninde, gazetenin alıcısı olanokuyuculara iliskin Türkiye'de yapılan çalısmalar sınırlılık göstermektedir. Bu çalısma,Eskisehir merkezi baz alarak, okuyucuların demografik bilgilerini, gazete okumadavranıslarını ve gazete okumaktan edinilen doyumların neler oldugunu belirlemek üzere,gazete okurluk arastırmaları içinde nicel arastırma metodolojisine dayanarak yapılmıs ancak;nitel arastırma yöntemlerinden derinlemesine görüsmeyi de kullanmıstır. Arastırmada,Kullanımlar ve Doyumlar Yaklasımı temel alınarak gazete okuyucularına iliskin davranıslarıbetimlemek ve bir ?gazete okur profili? ortaya koymaya çalısılmıstır. Elde edilen verileristatistiksel analizler yoluyla degerlendirilerek hem sektöre hem de akademik literatüre katkısaglamaktadır.Arastırma sonuçlarına göre en çok tercih edilen gazete yerel basından Sakarya; ulusal(yaygın) basından ise Posta olarak belirlenmistir. Basılı gazete okuma nedenleri içinde ise ençok verilen yanıtlar haberdar olmak ve bilgi edinmek olarak belirlenmistir. Okuyucularıngazetelerinde ilk olarak okudukları bölümler içinde ilk sayfa birincidir.Okuyucuların yaklasık üçte ikisi gazetelerini kendi almakta ya da evden birisi gazeteyialmaktadır. Benzer biçimde okuyucuların üçte biri gazetelerini evde okumayı tercihetmektedir. Arastırmada okuyucuların % 41,8'i gazete okumak için aksam saatlerini seçtiginibelirtmistir. Gazete okumaya ayrılan ortalama süre seçeneginde, okuyucuların % 60,3'ügazete okumaya 30 dakika-1 saat arası zaman ayırdıklarını belirtmistir. Okuyucuların %31,9'u gazetelerini okuduktan sonra baska birine vermektedir.Okuyucuların düzenli olarak okudukları basılı gazeteyi tercih etme nedenleri içindehaberlerini begenirim ve köse yazılarını begenirim seçenekleri en fazla isaretlenmistir. En azisaretlenen seçenekler ise fotograflarını görmek için alırım ve gazetenin verdigi ek ya dahediyeyi almak için seçenekleridir.Gazete okuma nedeniyle elde edilen doyumlara bakıldıgında enformasyon edinme, eglence,bos zaman degerlendirme ve kendini gerçeklestirme faktörleri öne çıkmaktadır. Bu faktörleriçinde en fazla denegin yanıtladıgı ve ortalaması en büyük olan madde gazete okurum çünkü;haber almamı saglar seçenegidir.Okuyucuların gazetelerinde sıklıkla okuduklarını belirttikleri bölümler sırasıyla, dünyahaberleri, egitim haberleri, saglık haberleri, köse yazıları olarak belirlenmistir. En az okunanbölümler ise sırasıyla reklamlar, küçük ilanlar ve moda haberleri olarak belirlenmistir.Okuyucuları daha çok tatmin eden basın türüne bakıldıgında, okuyucuların yaklasık yarısıulusal basından daha fazla tatmin olduklarını belirtmistir.Okuyucuların gazeteye olan ilgilerinin gelistirilmesinde sayfa tasarımı, içerik, haber çesitliligigibi ögeler önemli bir yer tutmaktadır. Böylece, yarının yetiskinleri olacak genç kusaklaragazete okuma alıskanlıgının kazandırılması saglanabilir.

Abstract:
Media, defined as an alleged fourth power according to liberal theory, have some functionsvary from giving information to entertaining. One of the oldest and the most effective masscommunication tool which fulfills this function is the newspaper. Newspapers have still kepttheir importance for both forming public opinion and informing the individuals as a routine ofdaily life.The studies on readers, who are the receivers of the newspapers in sender, message andreceiver triangle of classical communication process, are limited in Türkiye. This study wasconducted in Eskisehir in order to determine the demographical information, newspaperreading habits and the satisfaction of the readers after reading the newspaper. Although thisstudy is based on quantitative method, deep interviewing was also conducted as a qualitativemethod. In this research, it was tried to describe behaviors of newspaper readers and revealthe ?newspaper reader profile? based on the Usage and Satisfaction Approach. The datagathered by statistical analysis has contribution both to the sector and to the related literature.According to the results, Sakarya is the most widely preferred local newspaper and Posta isthe most widely preferred national newspaper. The most common answer for the reason ofreading a newspaper is getting information and to be on notice. Most of the readers expressedthat they initially read the first page of the newspaper.Nearly two- thirds of the readers buy their newspaper themselves or someone else from thehousehold buy the newspaper. Similarly, one- third of the readers prefer to read theirnewspapers at home. 41, 8 % of the readers reported that they prefer evening hours in order toread their newspapers. In terms of average period for reading a newspaper, 60,3 % of thereaders said that they devote time between 30 minutes and an hour for reading the newspaper.31,9 % of the readers give their newspaper to another person after reading it.The most common reasons why they prefer reading a published newspaper are I like its newsand I like its columnist?s options. The least checked options are I buy it in order to see thephotographs and I buy it for its supplement or promotion.When the reader satisfaction results were analyzed, the factors such as getting information,entertaining, spare time activity and realizing himself have the priority. I read the newspaperbecause it gives me information was the most commonly checked option by the subjectsamong these factors.The readers reported that they often read the world news, education news, health news, andthe columnists in turn. The least read parts in turn are the advertisements, small ads and thefashion news. Nearly half of the readers reported that national print media satisfy them morethan the local media.The components such as the page design, content and news variety should be improved inorder to enhance the readers? interests and newspaper reading habit. So, it will be imposed tothe young generation who will be the adults of tomorrow.