Klasik Çin metinlerinde insan kavramı
The concept of human being throughout classical Chinese texts
Yazar: İLKNUR SERTDEMİR
Danışman: DOÇ. DR. GÜRHAN KIRİLEN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Doğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı / Sinoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Ahlak = Morality ; Ahlak felsefesi = Moral philosophy ; Ahlaki davranış = Ethical behaviour ; Bilişsel davranışlar = Cognitive behaviours ; Kozmogoni = Cosmogony ; Kozmoloji = Cosmology ; Sosyal davranış = Social behavior ; Çin = China ; İnsan = Human ; İnsan doğası = Human nature

Özet:
Klasik metinler, Çin düşünce geleneğindeki dünyevi ile dünyevi ötesini ilişkilendiren doktrinlerin detaylı anlatımına sahip olan eserlerdir. En genel "insan" tanımını veren "人Ren" kavramının anlamsal analizine dayanan bu çalışmada, klasik metinler kapsamında açıklanan bir dizi fikir, tasvir ve anekdot esas alınmıştır. Eski Çin toplumunda gözlenen ve kozmos düzeniyle toplum düzeni arasındaki koşutluğa temas eden görüş, araştırma konusundaki yöntem olarak belirlenmiştir. Buna göre, evrendeki düzenin dengesi Yin-Yang ve beş elementle korunur, Gök ile Yer arasında süregelen birliktelikle devamlılığı sağlanır. İnsan ise, Gök ile Yer arasındaki uyumu temsil etmesinden ötürü siyasi ve beşeri düzlemdeki tutum ve davranışların evrendeki düzenli işleyişe uygunluğundan sorumlu tutulur. Bu bağlamda insana tasnif edilen konum, kozmolojik, epistemolojik, sosyolojik ve sosyo-politik nitelikleri bütünleştiren bir anlayışı işaret etmiş; haliyle toplumdaki düzen ya da kaos durumunun asıl nedeni olarak "insan" gösterilmiştir. Eğer insan, kozmos düzenine uygun bir toplum yaşamı kurabilirse Gök-Yer uyumluluğu korunduğu için ülkede düzen var olacak; aksi takdirde Gök-Yer uyumluluğu bozulduğu için ülke kaosa sürüklenecektir. Bu sebeple çalışma boyunca, ideal davranış örgüsünde Çinli düşünürler tarafından belirlenen yöntemsel farklılıklar tartışılmış; bu davranışları yerine getiren ve getiremeyen iki farklı insan örneğine dikkat çekilmiştir. Gelinen noktada, insana atfedilen kozmolojik, epistemolojik, sosyolojik ve sosyo-politik niteliklerin insan doğasında asli olarak gelişen etiksel bir temele dayandırıldığı gözlemlenmiştir. Bu perspektiften hareketle, Gök-Yer uyumuyla uyumlu olması gereken seküler davranışın kozmogonik yapılanmaya koşutlandırılan bir "ahlak" prensibiyle bağdaştırıldığı çözümlenmiştir.

Abstract:
Chinese Classics have been the most detailed works of earthly and unearthly doctrines in Chinese traditional thought. This study is based on a range of arguments, descriptions and anecdotes about semantic analysis of the concept of "人Ren", has the most general sense of "human" as defined within the classical texts. The method in this research had been determined as the idea, emphasises the parallelism between universal and social order seen in ancient Chinese civilization. Accordingly, the basis of cosmos balance maintained by Yin-Yang and five elements, ensured continuity with the unity of Heaven and Earth. By being represented the harmony throughout Heaven and Earth, human has taken responsibility over attitudes and behaviours on politic and anthropic platform in accordance with the movements of natural order. Due to the position attributed to human both referred cosmological, epistemological, sociological and sociopolitical regards, "human" has been cited as the main cause of order or chaos in society. In case humanity has established a social living in accordance with the natural order of universe, the country would be in order by virtue of the harmoniousness through Heaven and Earth. Otherwise the country would be in chaos owing to inharmoniousness of Heaven and Earth. As developed by Chinese philosophers, methodological differences for the way of behavior in harmony with the natural order been discussed, the two different human statements following these behaviours been pointed out all along this study. At this stage, it is observed that cosmological, epistemological, sociological and sociopolitical characteristics attributed to human being originally form an ethical basis cultivating human nature. Thus, secular behavior in harmony with Heaven and Earth has been associated with the principle of "morality", regarded as the condition to cosmogonic settlement, is sorted out.