Bilgi ekonomisinde talep edilen işgücü nitelikleri açısından mesleki ve teknik eğitim: Bir durum çalışması
Vocational and technical education in terms of labour qualifications demanded by the knowledge-based economy: A case study
Yazar: FAHRETTİN GILIÇ
Danışman: PROF. DR. YUSUF İNANDI
Mersin Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ekonomi = Economics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Teknik Eğitim = Technical Education
Dizin: Bilgi ekonomisi = Knowledge economy ; Eğitim ekonomisi = Education economy

Özet:
Teknolojide son dönemde yaşanan ilerleme üretim araçlarında ve süreçlerinde önemli bir dönüşüme yol açmış olup bu dönüşüm, işgücünün yeni becerilere sahip olmasını gerekli kılmaktadır. Bu çalışma ile ortaöğretim mesleki ve teknik eğitimin, işgücüne kazandırılan teknik bilgi ve becerilerin yanında, bilgi ekonomisi bağlamında talep edilen işgücü nitelikleri açısından incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışma nitel araştırma yöntemlerinden çoklu iç içe geçmiş durum çalışması olarak desenlenmiştir. Çalışmanın verileri doküman incelemesi, yarı yapılandırılmış görüşme ve odak grup görüşmesi ile toplanmıştır. İş ilanları, dördüncü seviye yayımlanmış ulusal meslek standartları ve ortaöğretim mesleki ve teknik eğitim programları alan dersleri öğrenme kazanımları doküman incelemesi ile analiz edilirken 2023 yılında Mersin ilinde görev yapan ortaöğretim mesleki ve teknik eğitim okul yöneticisi, meslek dersi öğretmenleri, KOBİ yöneticileri ve işveren temsilcilerinin görüşleri yarı yapılandırılmış görüşme ve odak grup görüşme tekniği ile elde edilmiştir. Doküman incelemesi ile elde edilen verilerin analizinde frekans ve yüzdelik oran gibi betimsel istatistikler kullanılmıştır. Görüşme yoluyla elde edilen veriler ise içerik analizi ile alt-temalar ve kodlara göre analiz edilmiş olup bulgular doğrudan alıntılarla örneklendirilmiştir. Araştırma bulgularına göre mesleki ve teknik eğitimde öğrencilere verilen teknik bilgi ve beceriler işgücü piyasasının ihtiyaçlarını yeterli düzeyde karşılayamamaktadır. Bu yetersizlikler "eğitim programı kaynaklı sorunlar, insan ve maddi kaynak yetersizliği, sosyoekonomik nedenlere bağlı sorunlar, örgütsel yapı ve süreçle ilgili sorunlar ve okul-sektör uyumsuzluğundan kaynaklı sorunlardan" kaynaklandığı ortaya çıkmıştır. Bu sorunlara ilişkin çözüm önerileri sunulmuştur. Doküman incelemesi kapsamında incelenen iş ilanlarında en fazla "işbirliği, iletişim, inisiyatif/kendini yönetme ve üretkenlik becerileri" talep edilirken "eleştirel düşünme becerisine" iş ilanlarında hiç yer verilmemiş, "araştırma-sorgulama, dijital vatandaşlık ve karar alma becerileri" düşük düzeyde talep edilmiştir. Ulusal meslek standartlarında en fazla "inisiyatif/kendini yönetme, karar alma, iletişim, üretkenlik ve yaratıcılık-yenilik" tekrar edilirken "esneklik, eleştirel düşünme ve dijital vatandaşlık" düşük düzeyde yer almaktadır. Öğrenme kazanımları incelendiğinde ise kazanımların %83'ü alt düzey basamaklarda yer alırken %17'si üst bilişsel beceriler gerektirmektedir. Bilgi ekonomisinde talep edilen işgücü nitelikleri, günümüz iş yaşamı için gerekli görülürken mesleki ve teknik eğitimde bu niteliklerin öğrencilere yeterli düzeyde kazandırılamadığı belirtilmektedir. Bu niteliklerin istenilen düzeyde kazandırılamaması sosyoekonomik nedenlere, insan ve maddi kaynak yetersizliğine, eğitim program kaynaklı sorunlara ve örgütsel yapı ve süreçle ilgili sorunlara bağlanmaktadır. Çözüm önerileri de bu alt temalarda toplanmaktadır. Son olarak okul yöneticisi ve öğretmenler sosyal becerilere ağırlık verilmesini önerirken KOBİ yöneticileri ve işveren temsilcileri değişim kapasitesi ve analitik becerilerin okullarda öncelikli olmasını beklemektedir. Elde edilen bulgular, alanyazın ışığında tartışılarak çalışmanın iki ana problemine ilişkin öneriler sunulmuştur.

Abstract:
Recent progress in technology has led to significant transformation in production tools and processes, requiring workforce to have new skills. This study aims to examine secondary vocational-technical education regarding technical knowledge/skills and labour qualifications demanded by knowledge-based economy. The study was designed as multiple embedded case study. The data were collected through document review, semi-structured and focus group interviews. While job postings, fourth-level national occupational standards and learning outcomes of vocational-technical education courses were analysed through document review, opinions of secondary education vocational-technical education principals, teachers, SME managers and employer representatives (working in Mersin, 2023) were obtained through semi-structured and focus group interviews. Descriptive statistics such as frequency and percentage were used in analysis of the documents. The data of interviews were analysed by sub-themes and codes with content analysis, and findings were exemplified with direct quotations. According to the findings, technical knowledge/skills in vocational/technical education cannot adequately meet the needs of labour market. It has been revealed that this situation is caused by problems arising from education program, lack of human and material resources, socioeconomic reasons, organizational structure/process, and school-sector incompatibility. Suggestions for these problems have been presented. When job postings have been examined for document review, the most demanded skills are collaboration, communication, initiative/self-management and productivity, while critical thinking skill has never been included in the job postings, and researching-questioning, digital citizenship and decision-making skills have been demanded at low levels. In national occupational standards, initiative/self-management, decision-making, communication, productivity and creativity-innovation have been repeated the most, while flexibility, critical thinking and digital citizenship are slightly demanded. When learning outcomes have been examined, 83% of them are at lower level, while only 17% require higher cognitive skills. Labour qualifications for knowledge-based economy are considered necessary for today's business life, though students cannot be provided adequately with these qualifications in vocational-technical education. Failure in upskilling the students at the desired level has been attributed to socioeconomic reasons, lack of human and material resources, education program and organizational structure/process. Accordingly, suggestions are given in these sub-themes. Finally, while school administrators and teachers recommend focusing on social skills, SME managers and employer representatives expect capacity for change and analytic skills to be a priority in schools. In the end, the findings have been discussed in the light of literature and suggestions have been made regarding the two main problems of the study.