İncirde (Ficus carica L.) rapd, srap ve scar belirteçleri ile cinsiyetin belirlenmesi
Identification of sex in figs (Ficus carica L.) with rapd, srap and scar markers
Yazar: AHMET RIZA AĞIR
Danışman: DOÇ. DR. ZEYNEL DALKILIÇ
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Türkiye'nin en önemli zirai ihracat ürünlerinden biri olan incir (Moraceae Ficus carica L. 2n=2x=26) ginodioik bir bitkidir. Dişi bitkilerin meyveleri taze ve kuru olarak tüketilmekte ve erkeklere göre daha çok ticari öneme sahiptir. İncirde melez tohumdan (çöğür) elde edilen bitkilerin cinsiyetinin morfolojik olarak belirlenmesi gençlik kısırlığı yüzünden 5-7 yıl sürmektedir. İncirde ıslah çalışmalarını hızlandırmak için cinsiyete bağlı belirteçlerin bulunması çok önemli olup incirde cinsiyeti belirleyen bölgeye ait belirteç bulmak amacıyla 2016-2017 yıllarında yapılan bu çalışmada ticari önemi yüksek yerli 5 dişi ('Sarılop', 'Siyah Orak', 'Bursa Siyahı', 'Morgüz', 'Yeşilgüz') ve 5 erkek ('Kaba', 'Karabulut', 'Kıbrıslı', 'Taşlık', 'Yanako') incir çeşidi kullanılmıştır. Cinsiyete göre oluşturulan kümelerde BSA (Küme Açılım Analizi) ile 110 RAPD (Rastgele Çoğaltılmış DNA Polimorfizmi) primeri ve 154 SRAP (Baz Dizisi İlişkilendirimiş Çoğaltılmış Polimorfizim) primer kombinasyonu test edilmiştir. RAPD ve SRAP primerlerinin hiçbiri cinsiyete bağlı polimorfik bant oluşturmamıştır. İncir genomunda cinsiyetle bağlantılı gen bölgesi içinde olduğu belirtilen 7 SCAR primerinden sadece MADF4 ve MADF6 primerleri sırasıyla 1.450 bp ve 1.300 bp boyutunda erkek cinsiyetine bağlı bant oluşturmuşlardır. Bu çalışmaya göre MADF4 ve MADF6 SCAR primerleri ile çiçeklenme öncesi gençlik kısırlığı döneminde yerli dişi ve erkek incir çeşitlerinin cinsiyeti %100 güvenilirlikle belirlenebilir.

Anahtar Kelimeler: Ficus carica, Cinsiyete bağlı belirteç, Bitki ıslahı, BSA, RAPD, SCAR, SRAP

Abstract:
Fig is one of Turkey's most important agricultural export products (Moraceae Ficus carica L. 2n=2x=26) is a gynodioecious plant. Fruits of female plants are consumed fresh and dry and have more commercial importance than males. Morphological determination of the sex of the plants from the hybrid seed takes 5-7 years due to youth infertility. In order to accelerate the breeding studies in figs, it is very important to find sex-related markers. In the study conducted in 2016-2017, five female ('Sarılop', 'Siyah Orak', 'Bursa Siyahı', 'Morgüz', 'Yeşilgüz') and five male ('Kaba', 'Karabulut', 'Kıbrıslı', 'Taşlık', 'Yanako') fig cultivars were used 110 RAPD (Random Amplified Polymorfic DNA) primers and 154 SRAP (Sequence-Related Amplified Polymorphism) primer combinations were tested in clusters with BSA (Bulked Segregant Analysis). Bulks formed by sex. None of the RAPD and SRAP primers produced a gender-dependent polymorphic band. Only MADF4 and MADF6 primers formed the male sex-dependent band of 1.450 bp and 1.300 bp, respectively, out of the seven SCAR (Sequence Characterized Amplified Region) primers that were found to be within the sex-related gene region. According to this study, MADF4 and MADF6 SCAR primers can be used with 100% reliability to determine the sex of native female and male fig cultivars in juvenile period before flowering.

Key Words: Ficus carica, Sex-linked marker, plant breeding, BSA, RAPD, SCAR, SRAP