19. yüzyılın ilk yarısında Çarşamba kazasının nüfusu
Population of Çarşamba town in the first half of 19th century
Yazar: KADİR TEKİN ERTEKİN
Danışman: PROF. DR. NEDİM İPEK
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Tarih = History

Özet:
Osmanlı Devleti yaklaşık 600 sene dünya siyasetinde varlığını sürdürmüştür. Bu uzun ömrünü dünyanın çeşitli devletlerince örnek alınan askeri, siyasi, sosyal ve ekonomik politikalarına borçludur denilebilir. Bu sistemin temelinde yatan insan unsuru ve bu unsurun kontrol altında tutulmaya çalışılması çeşitli uygulamaları zorunlu hale getirmiştir. Bunlardan ikisi; Tahrir ve Nüfus Sayımlarıdır. Bu kapsamda memleketin çeşitli yerlerinde uygulanan bu sayımlardan Trabzon Eyaleti, Canik Sancağı?na bağlı Erim (Çarşamba) Kazâsına ait 1834 ve 1845 tarihli olanlarını incelendi. 975, 979 ve 999 numaralı defterler; bahsi geçen tarihlerde Erim Kazâsında yaşayan erkek nüfusu isim, lakap, yaş, akrabalık bağı, askerliğe elverişlilik durumu, doğum ve ölüm istatistikleri yönünden incelenmiş, böylelikle Erim Kazâsının 19. Yüzyılın ilk yarısındaki sosyal ve demografik durumu hakkında değerlendirmeler yapılmıştır.
Buna göre 1834-1845 arasında Erim kazasında 72?si köy 2?si mahalle olmak üzere 74 yerleşim birimi, bu yerleşim birimlerine kayıtlı 4907 kişi bulunmaktadır. 1650 haneye dağılmış olan bu nüfus?un hane başına oranı 2,97?dir. Bunun yanında 4 yerleşim biriminde 36 hanede yaşayan toplam 103 göçebe kaydı, 165 hanede yaşayan toplam 635 gayr-i Müslim kaydı bulunmaktadır.   
Bu hanelerde hane numarası ile beraber yazılan kişilerin haricinde  4048 oğul 544 kardeş 149 torun 32 yeğen 22 damat 21 üvey oğul 3 kayın 2 enişte 2 üvey peder 2 hizmetkâr 1 amca olmak üzere 11 farklı akrabalık ilişkisine mensup birey yaşamaktadır. Bu bireyleri yaş gruplarına göre ayırdığımızda 1-13 yaş arasında 2182, 13-43 yaş arasında 1817 ve 43 yaş üstünde 914 kişi olduğunu görüyoruz. Defterlerden elde edilen diğer bir bilgi ise şahıs isim ve lakaplarıdır. 
Nüfus hareket ve değişimleri hakkında da bilgi veren defterlerde 1805 doğum kaydı 1868 ölüm kaydı vardır. 177 kişinin askere alındığını görüyoruz. Askere gidenlerin haricinde çeşitli sebeplerle bulundukları yerleşim biriminden ayrılan 60 kişi vardır. 



Anahtar Kelimeler: Erim, Çarşamba, Nüfus, Nüfus Sayımı, Vergi, Askerlik

Abstract:
Ottoman Empire has existed in world politics nearly 600 years. Can say that it?s long life indebted to it?s military, political, social and economic policies, that has been an example for various states of the world. The main part of this system; human factor and studies about keeping it under control, has made a variety of applications become mandatory. Two of them, Tahrir and Population Census. On this issue, among the population cencus?s that has been applied in various part of the country, Trabzon province and Erim(Çarşamba) town (belongs to Canik province) cencus?s regarding 1834 and 1845 population has been analyzed. Notebooks numbered as 975, 979 and 999 has been analyzed by; male population, name, nickname, age, family ties, military service eligibility status, birth and death rates, regarding to the mentioned dates above and  assessments made about the social and demographic status in the first half of the 19th century at Erim Town.
Accordingly, Years between 1834-1845, Erim Town has 74 Residential units (72 village and 2 neighborhood), and 4907 citizen who are registered to these residential units. The ?rate per house? of this population, separated to 1650 household was 2.97; In addition, there are a total record of 103 nomadic people living in 4 different settlements and 36 household and a total record of 635 non-Muslim living in 165 household.
With the exception of people registered to households with the house number , People, connected with 11 different kind of kinship;  (4048 children 544 brother, 32 nephew 149 grandchildren, 22 groom, 21 stepson, 3 brother in law, 2 brother in law 2 step father, 2 servant, 1 uncle)  lived in these households.
When we seperate these individuals according to age groups, we may figure out 2182 of them between 1-13, 1817 of them between 13-43 and 914 of them up to 43. Another information taken from the notebooks are names and nicknames of individuals. 
In the notebooks providing information about population movements and changes, There are 1805 birth record and 1868 dead record.  177 people has been recruited for military services. Except for those who has been recruited for military services. 60 people leaved their home. 



Keywords: Erim, Çarşamba, Population, Census, Tax, Military Service