İbn Haldun'un Umran ilmi çevresinde Osmanlı Devleti'nin değerlendirilmesi
Evaluation of the ottoman state in the framework of İbn Haldun's perspective of Umran
Yazar: ÖZLEM TORUN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ CANDAŞ CAN
Sinop Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; Siyasal Bilimler = Political Science ; Tarih = History
Dizin: Kamu yönetimi = Public administration ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Sosyokültürel yapı = Socio-cultural structure ; Umran = Umran ; İbn Haldun = İbn Haldun

Özet:
İbn Haldun'un "Umran" ilmi; devletin, toplumun ve sosyo-kültürel yapının analiz edilebilmesini mümkün kılan bir inceleme alanını ihtiva etmektedir. Umran ilminin, kapsamında olan asabiyet teorisi ise, devletlerin kuruluş ve yıkılış sürecinde, etkili bir toplumsal dinamik olduğu sonucuna varılmıştır. Bu bağlamda, bu çalışmanın ilk bölümünde, Umran ilmi kapsamı alanındaki, asabiyet kavramının, bir devleti var eden ve içinde birçok faktörü barından ontolojik unsur olduğu tespit edilmiştir. İkinci bölümde ise, asabiyetin devlete dönüşüm süreci ele alınmıştır. Devlet kuramları incelenmiş ve İbn Haldun bağlamında, devlet türleri; nakıs mülk (devlet) ve tabi mülk (devlet) olarak iki grupta sınıflandırılmış, bu çalışmanın üçüncü kısmında yer alan Osmanlı Devleti'nin, İbn Haldun tarafından yapılan, devlet sınıflandırmasında nereye konuşlanacağı, gerekçeli bir şekilde tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu bölümde ayrıca, devletin ve devlet yöneticilerinin özelliklerine, devleti meydana getiren, maddi ve manevi unsurlara, yer verilmiştir. Devletin fonksiyonları ele alınmıştır. İbn Haldun'un, toplum ve devlet aşamalarının, dönüşüm süreci olarak adlandırılan, tavırlar nazariyesi incelenmiş ve Osmanlı Devleti'nin de bu bağlamda, ele alınması için düşünsel arka plan oluşturulmuştur. Üçüncü bölümde ise; bu çalışmada daha önceki çalışmalardan farklı olarak, Osmanlı Devleti'nin, kuruluş ve yıkılış sürecini beş tavır dönemi kapsamında değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Bu bağlamda Osmanlı Devleti'nin mevcut dönemselleştirmelerin aksine, İbn Haldun'un, beş tavır aşaması dikkate alınarak döngüsel bir tarih anlayışı çerçevesinde, olayların analiz edilmesi hedeflenmiştir.
ANAHTAR KELİMELER: Asabiyet, Umran İlmi, Tavırlar Nazariyesi, Osmanlı Devleti.

Abstract:
The Science of "Umran" of Ibn Khaldun contains a field of study that makes it possible to analyze the state, society, and socio-cultural structure. It was concluded that the Asabiyyah Theory, which is in the scope of Umran Science, is an effective social dynamic in the establishment and collapse of states. In this context, it was determined in the first part of the present study that the concept of asabiyyah in the field of Umran Science is an ontological element creating a state and containing many other factors. The transformation process of asabiyyah into a state is discussed in the second part. State theories were examined and in the context of Ibn Khaldun, the types of state were classified in two groups as Nakıs Mulk (state) and Tabi Mulk (state), it was determined where the Ottoman State would be placed in the state classification made by Ibn Khaldun with some justifications in the third part of this study. the characteristics of the state and state administrators, the material and spiritual elements that make up the state are also given place in this part along with the functions of the state. The theory of attitudes of Ibn Khaldun, which is called the transformation process of society and state steps, was examined and an intellectual background was created to discuss the Ottoman State in this context. In the third part; In this study, unlike previous studies, the purpose was to evaluate the establishment and collapse of the Ottoman State in the scope of five attitude periods. In this context, contrary to the current periodization of the Ottoman State, the aim was to analyze the events in the framework of a cyclical understanding of history by considering the five attitude steps of Ibn Khaldun.
KEYWORDS: Asabiyyah, the Science of Umran, Attitudes Theory, Ottoman State.