Radyo formatları ve Türkiye'ye ait bir radyo kimliği: TRT Radyo 3
Radio formats and a radio format of Turkey: TRT Radio 3
Yazar: ERHAN KONUK
Danışman: PROF. DR. YALÇIN KIRDAR
Maltepe Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Disiplinlerarası İletişim Bilimleri Ana Bilim Dalı / İletişim Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Radyo-Televizyon = Radio and Television

Özet:
Her alanda olduğu gibi radyo ve televizyon yayıncılığında tutarlı olmak, işin istikrarlı bir şekilde sürdürülmesini sağlamak gerekmektedir. Akademik, bilimsel, teknik, istatistiki olmasının yanında, deneyimlerin ve pratiklerin de devreye alınmasıyla, örnek teşkil edecek kanalların sayısı hızla artacaktır. Dünyada ve Türkiye'de şahit olunan, yaşanmış, edinilmiş tecrübeler sektöre ait daha farklı bir fotoğraf vermektedir. İşitsel ve görsel yayın kuruluşlarını tanımlamak için kullanılan "format" kavramı tüm ayrıntılarıyla ele alınmıştır. Format kavramının hangi ülkelerde ciddiye alınarak yayınlara yansıdığı tartışılmış ve aynı zamanda olumsuz örneklere de yer verilmiştir. Türkiye'de yaklaşık 100 yıllık bir geçmişe sahip olan radyo yayıncılığındaki ilk 70 yılın sistemli ve sağlam temelli olduğunu söylemek mümkündür. Çünkü devlet tekelinde yapılan yayınlar söz konusudur. 1990'larla beraber özel radyo ve televizyonların açılmasıyla, kurallı yayıncılıkta ciddi sorunlarla karşılaşılmıştır. Tüm bu anlatılanların ışığında, yayıncılığı yöneten, kurallara uyulmasını sağlayan, uygulama aşamasında ödün vermeden sürdürülmesi şartlarını ortaya koyan format kavramının, ülkemizdeki durumu da ele alınmıştır. Dünyada halen 60 civarında radyo formatı kullanılmaktadır. Medya alanında öncü ve lider konumundaki ABD ve İngiltere'de kullanılan bu formatlar, başka ülkelerde de bulunmaktadır. Demografik, kültür, sanat, siyaset vb. alanların güdümüyle ortaya çıkan miras vasıtasıyla her ülkenin kendine has yayın formatları da bulunmaktadır. Bu açıklamalara göre, Türkiye'ye ait uygun bir örnek ise, TRT Radyo 3'tür. Yaklaşık 60 yıldır yayınlarını yapan ve dış kaynaklı çeşitli müzik türlerini içeren yapısıyla TRT Radyo 3 de mercek altına alınmış ve formatının ne olduğu konusu tartışılmıştır. 
Radyo ve televizyon yapımcısı ve sunucusu unvanlarıyla, birçok yayın gerçekleştirilmesi doğal olarak yaşanan, deneyimlenen, saklanan birçok anıyı yıllarca biriktirmek anlamı taşımaktadır. Bir Anadolu kültür mirası olan, el alma ve el verme geleneği, ülkemizdeki tarihi kazanımlardan biridir. Bu kıymetli adet sayesinde, yok olmaya yüz tutmuş ustalık gerektiren birçok zanaat, sanat akımı, hüner, yetenek elden ele aktarılarak günümüze kadar gelmiştir. Bu geleneğe göre, kitaplarda yazmayan, internette olmayan, başka kaynaklar vasıtasıyla ulaşılamayan ancak deneyimle kazanılabilecek mesleki beceriler sadece çalışarak elde edilebilir. Birikmesi yıllar alan, zor edinilen bu becerilerin yitirilmemesi, sürdürülebilmesi için, aynı görevi sorumlulukla taşımak gerekmektedir. 
Olumlu ve olumsuz birçok anı hafızada yer etmektedir. İnsanların dağarcığında depolanan bu hatıraların paylaşılması gerekliliği her zaman savunulmuştur. Profesyoneller fırsat yaratarak, iş alanındaki bu kıymetli bilgileri manevi bir kazanç olması adına doğal yollarla, tecrübesiz kişilere aktarmalıdır. Bunun dışında planlı, programlı bir biçimde ya iç hizmet eğitimi ile ya da öğretmenlik şansı varsa akademik ortamda bilgi ve deneyim paylaşmak çok faydalı bulunmaktadır. Zaten paylaşılan bilgi değerlidir. Meslekte el verme düzeyinde olan bir profesyonelin, mesleki cimrilik yapması kabul edilemez. 
Daha önce pek dokunulmamış, bakir bir konu üzerinde araştırma yapmak isabetli olmuştur. Amaç, yapılmış tüm işlerin, elde edilmiş verilerin, ulaşılmış bulguların, varılmış yargıların ve sunulmuş önerilerin akademik camiaya, sektöre katkı yapmasıdır. Görülen şudur; format kavramı sadece ülkemizde değil dünyada da cümle içinde ustalıkla kullanılmaya çalışılan fakat uygulamaya gelindiğinde ise, bilgisizlik nedeniyle aynı oranda yok sayılan, unutulan bir konumdadır. Araştırmalar, radyo dinlemeleri, anketler, sohbetler sonucunda bu kanıya varılmıştır.
Sosyal bilimlerde otoetnografi dikkat çekici şekilde öne çıkmaktadır. Otoetnografi'nin genel tarifi dikkate alındığında, otobiyografi ve etnografi kavramları önem kazanıyor. Otobiyografi, birinci tekil şahsın ağzından kişinin kendi hayat hikayesini dile getirdiği, kurmacaya yer olmayan bir anlatı türüdür. Yunanca kökenli bir sözcük olan etnografi ise, kalitatif tabanlı sosyolojik ve antropolojik gerçeklere dayalı, kültürel ve sosyal dataların çözümlenmesine yardımcı olur. Gözlemlenen samimi, yapay davranış, yaklaşım, mesleksel beceri, çarpıklık, terminolojik yanlış, tutum, davranış ve duyguların kıymetiharbiyesi otoetnograf nezdinde çoktur. Bu kalitatif çalışmaya, radyo camiasında yapılmış bir sayısal araştırma eklenmiştir. Otoetnografi temelinde katılımcı bir gözlemci sıfatıyla hem sektör üzerinde hem de TRT Radyo 3 özelinde, öğrenilenler, biriktirilenler teze büyük bir nitel zenginlik katmıştır. Yapılması planlanan kantitatif veri toplama yönteminde kullanılan anket ise Türkiye'deki içgörü durumunu yansıtmıştır. Özetle, otoetnografinin özellikleri doğrultusunda anlatı yöntemi benimsenmiştir. Sayısal data elde edilmesi için ise anket yapılarak kantitatif yöntem belirlenmiş ve tez bunların üzerine bina edilmiştir.

Anahtar Sözcükler: Etnografi, Otobiyografi, Otoetnografi, Kalitatif, Kantitatif, Format, Radyo, TRT Radyo 3

Abstract:
As in every field, it is necessary to be consistent in radio and television broadcasting and to ensure that the work is carried out in a stable manner. In addition to being academic, scientific, technical and, statistical the number of exemplary channels will increase rapidly with the introduction of experiences and practices. Experiences in the world and in Turkey give a different picture of the sector. The concept of "format", which is used to define audio and visual broadcasting organizations, will be discussed in detail. It will be discussed in which countries the concept of format is taken seriously and reflected in broadcasting, and negative examples will be given as well. It is possible to say that the first 70 years of radio broadcasting, which has a history of nearly 100 years in Turkey, were systematic and well-founded. Because broadcasts were made by the state monopoly. With the establishment of private radio and television channels in the 1990s, serious problems were encountered in regular broadcasting. In the light of all this, the situation in our country of the concept of format, which manages broadcasting, ensures compliance with the rules, and sets out the conditions for its continuation without compromising in the implementation phase, will also be discussed. Currently, around 60 radio formats are used worldwide. These formats, which are used in the USA and the UK, which are pioneers and leaders in the field of media, are also available in other countries. Due to demographics, culture, art, politics, etc., each country has its own broadcast formats, thanks to the heritage that emerged under the control of the domains. According to these explanations, a suitable example for Turkey is TRT Radio 3. TRT Radio, which has been broadcasting for about 60 years and includes various music genres from abroad, will also be scrutinized and its format will be discussed.
Performing many broadcasts with the titles of radio and television producer, and presenter naturally means collecting many memories over the years. The tradition of "taking hand" and "giving hand", which is an Anatolian cultural heritage, is one of the historical achievements in our country. Thanks to this precious custom, many crafts, art movements, skills and talents that are on the verge of extinction have survived to the present day. According to this tradition, professional skills that are not written in books, not found on the internet, can't be reached through other sources, and can only be gained through experience, can be acquired by working. It is necessary to carry the same task so that these skills, which take years to accumulate and are hard to acquire, are not lost and maintained.
Many positive and negative memories are embedded in the memory. The necessity of sharing these memories stored in people's repertoire has always been advocated. Professionals should create opportunities and transfer this valuable information in the field of business to inexperienced people naturally for a moral gain. Apart from this, it is very valuable to share knowledge and experience in a planned and programmed way, either through internal service training or, if there is a chance to teach, in the academic environment. After all, shared information is valuable. It is unacceptable for a professional who is at the level of "giving hand" to hide information.
It would be appropriate to conduct research on a previously untouched subject. The aim is that all the work to be done, the data to be obtained, the findings to be reached, the judgments to be made and the suggestions to be presented will contribute to the academic community and the sector. It is seen that the concept of format is in a position that is tried to be used skillfully in sentences not only in our country but also in the world, but when it comes to practice, it is ignored and forgotten at the same rate due to lack of knowledge. This conclusion was reached as a result of research, radio listenings, surveys, and conversations.
Autoethnography is prominent in social sciences. Considering the general definition of autoethnography, the concepts of autobiography and ethnography gain importance. An autobiography is a type of narrative that does not have a place for fiction, in which the person tells his or her life story in the first person. Ethnography, a word of Greek origin, helps to analyze cultural and social data based on qualitative, sociological, and anthropological facts. Observed sincere, artificial behavior, approach, professional skills, distortion, terminological mistakes, attitudes, behaviors, and feelings are worth a lot in the eyes of autoethnography. Quantitative research to be carried out in the radio community will be added to this qualitative study. As a participant observer on the basis of autoethnography, what is learned and accumulated both in the sector and on TRT Radio 3 will add a great qualitative richness. The questionnaire to be used in the quantitative data collection will reflect the insight situation in Turkey. In summary, the narrative method was adopted in line with the characteristics of autoethnography. In order to obtain numerical data, a quantitative method was determined by conducting a survey and the thesis was built on this.

Key Words: Ethnography, Autobiography, Autoethnography, Qualitative, Quantitative, Format, Radio, TRT Radio 3