Hemodiyaliz tedavisi alan hastalarda hastalık algısı ve kişilik özellikleri
Illness perception and personality traits in haemodialysis patients
Yazar: TÜLAY BERBER
Danışman: DOÇ. DR. HATİCE YORULMAZ
Haliç Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Bölümü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Hemşirelik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Algı = Perception ; Böbrek hastalıkları = Kidney diseases ; Böbrek yetmezliği-kronik = Kidney failure-chronic ; Hastalar = Patients ; Hastalık = Disease ; Kişilik = Personality ; Renal diyaliz = Renal dialysis

Özet:
Bu araştırma, hemodiyaliz tedavisi alan hastaların sosyo-demografik ve hastalığa ilişkin özelliklerine göre hastalık algıları ve kişilik özelliklerinin belirlenmesi amacıyla tanımlayıcı olarak gerçekleştirildi. Araştırma, Ekim 2013 – Nisan 2014 tarihleri arasında İstanbul ili Avrupa yakasındaki dört özel hastane ve iki özel hemodiyaliz merkezinde, hemodiyaliz (HD) tedavisi alan, çalışmaya gönüllü olarak katılan 252 hasta ile yapıldı. Veriler; Anket Formu, Hastalık Algısı Ölçeği (HAÖ) ve Beş Faktör Kişilik Envanteri (5FKE) ile toplandı. Verilerin analizinde; tanımlayıcı istatistik, Mann Whitney U testi, Kruskal Wallis H testi ve Pearson korelasyon analizi kullanıldı. Hastaların %44'ünün (n=112) 55 yaş ve üzeri, %64'ünün (n=161) erkek, %72'sinin (n=182) evli, %44'ünün (n=112) ilkokul mezunu, %52'sinin (n=132) normal kiloda, %32'sinin (n=80) emekli, %63'ünün (n=158) çalışmadığı, %59'unun (n=149) gelirinin giderine eşit olduğu görüldü. HD hastalarında medeni durumun, eğitim durumunun ve psikolojik yardım alma durumunun hastalık algısını etkilediği belirlendi (p<0.05). Hastaların çoğunluğunun, hastalıklarıyla ilgili olduğunu düşündükleri semptomlar yaşadıkları, hastalıklarını kronik olarak algıladıkları, fiziksel, sosyal, psikolojik işlevlerine hastalığın etkisi olduğunu düşündükleri, hastalığının süresi, seyri ve tedavisi üzerindeki iç kontrol algısının yüksek olduğu, hastalığın belirtileri ve şiddetinin zamanla değişip değişmediğine ilişkin algılarının yüksek olduğu, uygulanan tedavinin etkin olduğuna inandıkları ve hastalıklarından duygusal olarak etkilendikleri saptandı (p<0.05). Hastaların çoğunluğunun; dışadönük, yumuşak başlı/iyi geçimli, öz-denetim/sorumluluk sahibi, duygusal tutarlı ve gelişime açık kişilik özelliklerine sahip olduğu tespit edildi (p<0.05).

Anahtar kelimeler: Hastalık Algısı, Hemodiyaliz, Kişilik Özellikleri, Kronik Böbrek Yetmezliği.

Abstract:
This research is held as descriptive in order to determine the illness perception and personality traits in haemodialysis patients according to their socio-demographic and ilness-related characteristics. The research was held with 252 patients who had been under heamodialysis treatment in four private hospitals and two private haemodialysis centers in European region of Istanbul province, participated voluntarily in the study between October 2013 – April 2014. Data were collected by Questionnaire Form, Illness Perception Scale (IPQ), and Five-Factor Personality Inventory (5FPI). In data analysis, desciriptive statistics, Mann-Whitney U test, Kruskal Wallis H Test and Pearson correlation analysis were used. It was observed that 44% (n=112) of patients were 55 y.o. and above, 64% (n=161) male, 72% (n=182) married, 44% (n=112) primary school graduated, 52% (n=132) normal weighted, 32% (n=80) retired, 63% (n=158) non-working, 59% (n=149) revenue equals to expenditure. It was determined that marital status, educational level and the status of seeking psychological help affect illness perception (p<0.05). It was found that the majority of patients experienced symptoms which they believed as related with their illness, percieved their illness as chronic; they thought that their illness has impact on their physical, social and psychological functions; their perception of internal control on duration, course, and treatment of their illness; they believed in that the applied treatment was affective; and they were emotionally affected by their illness (p<0.05). It was determined that the majority of patients had as extroverted, amenable/easy going, having self-control/responsibility, emotianally consistent and open to developement personality traits (p<0.05).


Key words: Chronic Renal Failure, Hemodialysis, Personality Traits, Illness Perception.