Evli çiftlerde evlilik uyumu, beş büyük kişilik özelliği, manevi iyi olma ve kontrol odağı
Marriage harmony in married couples, five great personality traits model, spiritual well-being and control focus
Yazar: BEYZA NUR BEDİR AKPINARLI
Danışman: DOÇ. DR. SEMA ERYÜCEL
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Denetim odağı = Locus of control ; Din psikolojisi = Religious psychology ; Evli çiftler = Married couples ; Evlilik = Marriage ; Evlilik uyumu = Marital adjustment ; Kişilik özellikleri = Personality traits ; Manevi iyi oluş = Spritual well-being

Özet:
Bu çalışmanın amacı, evlilik yaşamında evlilik uyumunun ve kişilik özelliklerinin,
manevi iyi olma ve kontrol odağı ile ilişkisinin belirlenmesidir. Bu çalışmayla evlilik
uyumu ve kişilik özelliklerinin manevi iyi olma ve kontrol odağı ile ilişkisinin evli
bireylere uygulanan ölçekler aracılığı ile tespit edilmesi amaçlanmaktadır. Bu araştırmanın
kapsamını yaşları 18-65 arasında olup İzmir'de yaşayan kadın ve erkek evli bireyler
oluşturmaktadır. Evli bireyler çift olarak değil bireysel olarak çalışmaya katılım
sağlamışlardır. Araştırmaya, cinsiyet bakımından 283'ünün (%53.8) kadın, 243'ünün
(%46.2) erkek olmak üzere toplam 526 katılımcının verileri dahil edilmiştir. Araştırmaya
katılan kişilere Rotter tarafindan geliştirilen, Dağ(2002) tarafından Türkçeye uyarlanan
Kontrol Odağı Ölçeği, Locke ve Wallace(1959) tarafından geliştirilen ve Tutarel ve Kışlak
tarafından Türkçeye çevirilen Evlilik Uyumu Ölçeği, Ekşi ve Kardaş tarafından (2016)
geliştirilen Spiritüel İyi Oluş Ölçeği, Costa ve McCare(1987) tarafından geliştirilen kişilik
özelliklerini ölçmek amacıyla Verlmuts ve Geris (2005) tarafından Goldberg'in (1992)
ortaya koyduğu kişilik özellikleri ile ilgili 100 sıfattan 30'u seçilerek geliştirilen Hızlı
Büyük Beşli Kişilik Testi (HBBKT) ölçeklerinin formları ile sosyo-demografik bilgi formu
uygulanmıştır. Ölçeklerden elde edilen verilerin istatistiksel analizi için SPSS 22.0
bilgisayar programı kullanılmıştır. Araştırmada kullanılan verilerin Kolmogorov Smirnov
test istatistiğine göre normal dağılmadığı görülmüş ve çarpıklık ve basıklık değerleri baz
alınarak normallik dağılımı varsayımını sağladığı tespit edilmiştir. Araştırmada kullanılan
ölçekler ile demografik karşılaştırmalarda Independent Sample T-Test ve Tek Yönlü
Varyans Analizi (ANOVA) analizi kullanılmıştır. Demografik bilgilere ilişkin frekans (n)
ve yüzde (%), ortalama, standart sapma, çarpıklık basıklık değerlerine yer verilmiştir.
Araştırmadan elde edilen bulgular literatür bağlamında tartışılmıştır. Katılımcıların evlilik
uyumu ölçeğinden aldıkları puanlara göre erkek evli bireylerin evlilik uyumları
kadınlardan daha yüksek bulunmuştur (p<0.05). Evlilik uyumu ile manevi iyi oluş
arasındaki ilişkinin incelendiği istatistik sonuçlarına göre evlilik uyumunun arttıkça
manevi iyi oluşun da arttığı tespit edilmiştir. Evlilik uyumunun beş büyük kişilik özelliği
ile arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişkinin olduğu görülmüştür. Buna göre evlilik
uyumu arttıkça beş büyük kişilik özelliği puanının da evli bireylerde arttığı sonucuna
ulaşılmıştır. Evli bireylerde evlilik uyumu ile kontrol odağı arasındaki ilişkinin incelendiği
araştırmanın sonuçlarına göre evlilik uyumu ile kontrol odağı arasında negatif yönlü
vi
korelasyon bulunmuştur. Buna göre kontrol odağı puanı arttıkça evlilik uyumunun azaldığı
tespit edilmiştir. Evlilik uyumu ile demografik değişkenler ve bu çalışmada kullanılan,
manevi iyi oluş ölçeği, hızlı büyük beşli kişilik testi ve kontrol odağı ölçeği ile evlilik
uyumu arasındaki ilişkinin incelendiği başka çalışmaların yapılması faydalı olabilir.
Anahtar Kelimeler: Evlilik Uyumu, Beş Büyük Kişilik Özelliği, Manevi İyi Olma,
Kontrol Odağı.

Abstract:
The purpose of this research is to determine the relationship between marital
adjustment and personality traits in married life and locus of control.At the same time,
there are studies in the literature that these is a relationship between spiritual well-being
and marital adjustment.With this study, it is aimed to determine the relationship between
marital adjustment and personality traits with spiritual well-being and locus of control with
the scale questions applied to married individuals. The scope of this research consists of
male and female married individuals aged between 18-65 living in İzmir. Married
participants were considered as individuals, not as a couple. When the demographic
information of the participants was examined, the data of a total of 526 participants, 283
(53.8%) female and 243 (46.2%) male, were included in terms of gender. Locus of Control
Scale developed by Rotter and adapted to Turkish by Dağ(2002), Marital Adjustment Scale
developed by Locke and Wallace (1959) and translated into Turkish by Tutarel and Kışlak,
Spiritual Well-Being Scale developed by Ekşi and Kardaş (2016), Costa and
McCare(1987) in order to measure personality traits developed by Verlmuts and Geris
(2005) by selecting 30 of 100 adjectives related to personality traits put forward by
Goldberg (1992), with the forms of Quick Big Five Personality Test(HBPT) scales and
sociodemographic information form was applied. Spss 22.0 computer program was used
for the statistical analysis of the data obtained form the scales. It was observed that the data
used in the study were at normally distributed according to the Kolmogorov Smirnov test
statistic, and was determined that the normality distribution assumption was met based on
the skewness and kurtosis values. Independent Sample T-test and One-way Analysis of
Variance( ANOVA) analysis were used for demographic information are given. The
findings obtained from the research were discussed in the context of the
literature.According to the scores of the participants from the marital adjustment sacele, the
marital adjustment of the married individuals was higher than that of the fameles (p<0.05).
According to the statistical results examining the relationship between marital adjustment
and spiritual well-being, it has been determined that as marital adjustment increases. It has
been observed that there is a positive ans significant relationship between marital
viii
adjustment and five major personality traits. Accordingly, it was concluded that as marital
adjustment increased, the scores of the five major personality traits also increased in
married individuals. According to results of the study examining the relationship between
marital adjustment and locus of control in married individuals, a negative correlation was
found between marital adjustment and locus of control. Accordingly it was determined that
is locus of control score increased, marital adjustment decreased. It may be useful to
conduct other studies examining the relationship between marital adjustment and
demographic variables and the relationship between the spiritual well being scale, the rapid
big-five personality test and the locus of control scale used in study, and marital
adjustments.
Key words: Marital Adjustment, Big Five Personality Traits, Spiritual Well-Being, Locus
Of Control