Labiatae familyasına özgü yaygın bazı türlerin uçucu yağ bileşenlerinin GC-MS ile miktar tayini, metot validasyonu ve analizi
Quantification, method validation and analysis of essential oil componennts of some common species of labiatae family by GC-MS
Yazar: SEDAT ÜSTÜN
Danışman: DOÇ. DR. ELİF VARHAN ORAL
Dicle Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Analitik Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology ; Kimya = Chemistry
Dizin: Ada çayı = Sage ; Ballıbabagiller = Labiatae ; Labiatae = Labiatae ; Lavandula angustifolia = Lavandula angustifolia ; Mentha spicata L. = Mentha spicata L. ; Origanum vulgare = Origanum vulgare ; Satureja hortensis = Satureja hortensis ; Thymbra spicata L. = Thymbra spicata L. ; Thymus vulgaris L. = Thymus vulgaris L. ; Yağlar-uçucu = Oils-volatile

Özet:
Amaç: 
Bu tez çalışmasında, Türkiye'nin Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgesinden toplanan ve halk arasında yaygın bir şekilde çay ve baharat olarak kullanılan bazı türlerin Clevenger aparatı ile uçucu yağları hazırlanmıştır. Bu türlere özgü bileşenler piyasadan temin edilerek bu türleri içeren bir GC-MS miktarsal tayin yöntemi geliştirilip valide edilmesi amaçlanmıştır. Ayrıca bu türlerin bu bileşenler bakımından içerikleri belirlenmiştir.
Gereç ve Yöntem: 
α-Pinen, kamfen, α-fellandren, p-simen, limonen, ökaliptol (1,8-sineol), β-osimen, γ-terpinen, linalol, kafur, sitronellal, menton, borneol,  mentol, α-terpineol, cis-geraniol, pulegon, L-karvon, linalil asetat, bornil asetat, timol, karvakrol, β-karyofillen bileşenleri ile bir GC-MS yöntemi geliştirilmiş ve doğrulanmıştır. Clevenger aparatı kullanılarak bazı türlerin hidrodestilasyon yöntemi ile uçucu yağları elde edilmiştir. Daha sonra GC-MS ile bu uçucu yağların içerikleri belirlenmiştir.
Bulgular:
Çalışılan Thymbra türlerinin hepsinde ortak ana bileşenin karvakrol, Salvia ve Mentha türlerinde ökaliptol (1,8-sineol), Origanum türlerinde p-simen ve Lavandula türlerinde linalol olduğu görülmüştür. Thymus pubescens var. crateicola türünün  timol, Cyclotrichium origanifolium türünün pulegon, Achillea vermicularis türünün ökaliptol, Teucrium polium türünün β-karyofillen, Zizphora clinopdioides türünün pulegon bileşenleri açısından zengin olduğu tespit edilmiştir.
Sonuç: 
Ülkemizin Doğu ve Güneydoğu bölgelerinde yetişen ve halk arasında yaygın olarak kullanılan Thymus, Thymbra, Salvia, Satureja, Lavandula, Origanum,  Mentha, Achillea, Teucrium, Ziziphora, Cyclotrichium, Stachys cinslerine ait bazı türlerin uçucu yağlarının majör bileşenleri tespit edilip kaynak tür olma potansiyelleri yönünden analizleri gerçekleştirilmiştir. Özellikle Thymbra türlerinin karvakrol, Cyclotrichium origanifolium türünün pulegon ve Lavandula türlerinin linalol bileşenleri için kaynak tür olabileceği bulunmuştur.

Anahtar Sözcükler: Labiatae, Kekik, Origanum, Uçucu yağ, GC-MS, Timol, Karvakrol, Pulegon, Linalol, Metot validasyonu.

Abstract:
Aim: 
In this thesis, the essential oils of some species collected from the Eastern and Southeastern Anatolia regions of Turkey and widely used as tea and spice among the people were prepared with the Clevenger apparatus. It is aimed to develop and validate a GC-MS quantification method that includes special components are provided from the market to these species. In addition, the contents of these species in terms of these components were determined.
Material and Method: 
A GC-MS method was developed and validated with the components which including α-Pinene, camphene, α-fellandrene, p-cymene, limonene, eucalyptol (1,8-cineol), β-ocimene, γ-terpinene, linalool, camphor, citronellal, menthone, borneol, menthol, α-terpineol, cis -geraniol, pulegon, L-carvone, linalyl acetate, bornyl acetate, thymol, carvacrol, β-caryophyllene. Essential oils of some species were obtained by hydrodistillation method using Clevenger apparatus. Then, the contents of these essential oils were determined by GC-MS.
Results:
It was seen that, the common main component's in all studied Thymbra species were carvacrol, in all Salvia and Mentha species were eucalyptol (1,8-cineol), in all Origanum species were p-cimen, and in all Lavandula species were linalool found.It was detected that, Thymus pubescens var. crateicola is rich in thymol, Cyclotrichium origanifolium is rich in pulegon, Achillea vermicularis is rich in eucalyptol, Teucrium polium is rich in β-caryophyllene, Zizphora clinopdioides is rich in pulegon components.
Conclusion: 
The major components of the essential oils of some species of Thymus, Thymbra, Salvia, Satureja, Lavandula, Origanum, Mentha, Achillea, Teucrium, Ziziphora, Cyclotricium, Stachys which are grown in the Eastern and Southeastern regions of our country and are widely used among the people, were determined and analyzed in terms of their potential to be source species. It was found that especially Thymbra spp. carvacrol, Cyclotricium origanifolium spp. pulegon and Lavandula spp. can be source species for linalool components.

Key Words: Labiatae, Thyme, Origanum, Essential oil, GC-MS, Thymol, Carvacrol, Pulegone, Linalool, Method validation.