Toplumsal cinsiyet rolleri çerçevesinde kadın neyzenlerin müzik deneyimlerinin incelenmesi
An analysis of the musical experiences of female neyzens within the framework of gender roles
Yazar: SAADET YANARDAĞ
Danışman: PROF. DR. BAYRAM AKDOĞAN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / Türk Din Musikisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Din = Religion ; Müzik = Music
Dizin: Dini müzik = Religious music ; Kadınlar = Women ; Ney = Reed flute ; Tasavvuf = Mystic ; Toplumsal cinsiyet = Gender

Özet:
Din, insan gerçekliğinin ayrılmaz bir parçası olarak toplumsal hayatın
düzenlenmesinde etkileri olan sosyal bir olgudur. Tüm dinler müziği bünyesinde
barındırır. İnanç ve müzik insanlığın ilk döneminden günümüze toplumsal hayatı
ve kültürleri birçok açıdan etkiler ve şekillendirir. İslâm dünyasında din ve müzik
kavramlarını yan yana getirmek kolay değildir. Türk-İslâm Tasavvufunda önemli
bir yer tutan, Mevlâna öğretisinde ve tasavvuf müziğinde simgeleşmiş bir saz olan
ney'in mânevi dünya ile beşer dünya arasında bir köprü olduğunu söylemek yersiz
olmaz. Mevlâna, erkek veya kadına, önce insan olarak değer vermiştir.
Mevlâna'ya göre insanın ruhu, erkeklik ve dişilik vasfından âzâdedir.
Klasik Türk Mûsikisi'nde, özellikle tasavvufî mûsikide önemli bir yer
tutan ney sazını icra eden neyzenler ve ülkemizdeki ney çalma geleneği
incelendiğinde bu gelenek içerisinde kadınların yeteri kadar görünür olmadıkları
gözlemlenmiş ve bu alanda çalışma isteği doğmuştur. Görüşme yapılan kadın
neyzenlerde; Kültür Bakanlığı veya Türkiye Radyo Televizyon Kurumu
bünyesinde kadrolu ya da misafir sanatçı olarak çalışmış veya hala çalışıyor
olmaları şartı aranmıştır. Çalışmamıza araştırmanın problemi, amacı, önemi,
varsayımlar, kapsam ve sınırlılıklar ardından yöntemi hakkında bilgi verilerek
başlanmıştır. Birinci bölümde; ney'in etimolojisi, tarihi, mistik öyküsü, enstrüman
olarak özellikleri ve ney'in tasavvuf musikisindeki yeri hakkında bilgi verilmiştir.
İkinci bölümde İslam dini ile Tasavvuf öğretisinin kadına ve müziğe bakışı
irdelenmiştir. Üçüncü bölümde sırasıyla, cinsiyet ve toplumsal cinsiyet, toplumsal
cinsiyet rolleri ve kalıp yargıları ile müzikal üretimde toplumsal cinsiyet
kodlaması hakkında bilgi verilmiştir. Dördüncü bölümde ise kadın neyzenlerle
yapılan görüşmeler sonucu elde edilen veriler yorumlanmış ve analiz edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Dini müzik, ney, kadın neyzen, toplumsal cinsiyet.

Abstract:
Religion is a social issue that has impacts on organization of social life as
an inseparable part of the reality of mankind. All religions contains music in their
own structure. Belief and music have affected and shaped the social life, and also
cultures in many ways since the beginning of humanity. It has not been easy to
bring together the concepts of religion and music in the Islamic World. It will not
be unreasonable to state that 'the ney', the symbolic instrument of 'Mevlana
doctrine' and having an important place in The Turkish- Islamic Sufism, is a
bridge between the material and spiritual worlds. First of all, Mevlana gives equal
value to man and woman as a 'person' (individual, human). According to
Mevlana, the spirit of human is beyond the characteristics of masculinity or
femininity. Evaluation of the artists playing the 'ney' as an instrument and
research about the traditions of playing the 'ney' in Turkey has showed that the
woman ney players have not been reasonably visible in Classical Turkish Music,
especially in religious and Sufi music. For the interviewed female ney artists, the
necessity of being a member and working currently or having worked as a quest
performer in the old organizations of Ministry of Culture or Turkish Radio and
Television Corporation has been looked for. The study has been started by
informing about the problem of this research, and then its aim and importance, its
assumptions and coverings including the limitations of this study, and lastly the
methodology of the study. In the first section; the information about the history of
ney, its etymology and its mystic story, also the specifications features as an
instrument and the role in the Sufi music have been given. In the second part; the 
perception of 'female identity' and music by Islamic religion, and by the Sufism
have been analyzed. In the third section, the knowledge about gender, gender
identity roles and gender codification in music production by the conventional
judgements have been given respectively. And in the fourth part, the results of the
data obtained after the interviews with the female ney artists have been analyzed
and commented.

Key Words: Religious music, ney, woman neyzen, gender.