İfade özgürlüğünde caydırıcı etki
The chilling effect on freedom of expression
Yazar: DİDEM TOMBUL
Danışman: DOÇ. DR. ÖZEN ÜLGEN ADADAĞ
Galatasaray Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Basın özgürlüğü = Press freedom ; Caydırıcılık = Deterrence ; Oto-sansür = Auto-censorship ; İfade özgürlüğü = Expressive  freedom

Özet:
İfade özgürlüğünü korumak üzere geliştirilen ve özgürlüğün hayata
geçirilebilmesi sürecinin tamamına odaklanan caydırıcı etki doktrini, ifade
özgürlüğüne yönelen müdahalelerin, anayasa ile korunan hak alanına olan etkilerini
mercek altına alan, hakkın gerçekten hayata geçirilip geçirilemediğini gözlemleme
imkânı sunan bir yaklaşımdır. Mahkeme içtihatlarında ortaya atıldığı 1950'li yıllardan
beri gelişen ve ifade özgürlüğüne ilişkin pek çok konuda uygulanmaya başlanan
doktrin, ifade özgürlüğü alanında mevcut tartışmalara katkı sağlayabilecek, gelecekte
ortaya çıkabilecek sorunlara ışık tutabilecektir. Caydırıcı etki, devletin anayasa ile
korunan haklar alanında oluşturduğu, kişileri haklarını kullanmak konusunda endişeye
düşürebilecek etkilerin, ifade ve toplanma özgürlükleri başta olmak üzere, belirli
haklar üzerinde neden olabileceği sonuçların mahkemeler tarafından tespit edilmesine
yarayan son derece önemli bir doktrindir.
Caydırıcı etki, en temelde, hak ve özgürlükler üzerinde yaratılan tahakkümün
tespit edilmesine yarayan bir araçtır. Caydırıcı etki doktrinin temel savı, başta ifade
özgürlüğü olmak üzere, hayata geçirilebilmesi için nefes alacak alana ihtiyacı olan
haklara bu alanın tanınmamasının olumsuz sonuçlar doğurabileceğidir. Haklar
üzerindeki baskı, kişileri ve toplumu sessizleştirecek, yaptırımdan kaçınmak için
sessiz kalmanın yaygınlaşması, demokratik toplumda gelişmesi beklenen kamusal
tartışma ortamına zarar verecektir. Müdahalenin sonuçlarına odaklanan bir doktrin
olan caydırıcı etkinin, mahkeme içtihatlarından doğan bir doktrin olması anlamlıdır.
Caydırıcı etki doktrini, tezimizde iki ana bölümde incelenecektir. Tezimizin ilk
ana başlığının, "Caydırıcı Etki Kavramının Anlamı, Doğuşu ve İlgili Diğer
Kavramlarla İlişkisi" isimli ilk kısmında, caydırıcı etki doktrininin ağırlıklı uygulama
alanını oluşturan ifade özgürlüğünün günümüz demokrasilerindeki anlamı birey,
devlet ve toplum yönünden açıklanacaktır. Kişilerin hangi fiilleri nedeniyle hangi
müdahaleye uğrayacağını bilemediği, keyfiliğin ve keyfi müdahalelerin hüküm
sürdüğü bir ortam, ifade özgürlüğü bakımından da bir tahakküm zemininin oluşmasına
sebebiyet verecektir. Kişilerin sessizliğe itildiği bir ülkede demokrasinin geleceği
tehlikeye girecektir. İfade özgürlüğü üzerinde yaratılan caydırıcılık devlet, birey ve
toplum bakımından ciddi sonuçlar doğuracaktır.
Tezimizin yine bu kısmında caydırıcı etki kavramı ele alınacak, kavramın anlamı
örnekler üzerinden açıklanacak ve bu etkinin, günlük hayatta, yaptırım tehlikesini
hatırlatmak amacıyla kullandığımız kimi ifadelerin temelini oluşturduğu izah
edilecektir. Caydırıcı etki kavramının Türkçe'ye kazandırılmasına dair sorunlar bir
diğer başlığı oluşturmaktadır. Ortaya çıktığı yıllarda etkinin, bir metafor kullanılarak
isimlendirilmesi, kullanımlarında çeşitli kelime oyunlarına yer verilmesi ve caydırıcı
etkinin diğer başka kelimelerle eş anlamlı şekilde ifade edilmesi, kavramı bir başka
dile çevirmeyi zorlaştıran etkenler arasındadır.
Caydırıcı etki doktrininin, ilgili diğer kavramlarla ilişkisi üç alt başlıkta ele
alınacaktır. Bu başlıklarda kavramın, kişinin, kendisini ifade etmesinin yaratabileceği riskten kaçınmak için konuşmamayı "tercih etmesi" anlamına gelen otosansür
kavramıyla ilişkisi incelenecek; madalyonun diğer yüzünü oluşturan ceza hukukunda
caydırıcılık kavramıyla farklarına değinilecek ve kamunun tartışmasına açık bir
konuda eleştirilerin bastırılması amacını taşıyan davaları ifade eden SLAPP
kavramıyla ilgisi örnekler üzerinden açıklanacaktır.
İlk ana başlığın ikinci kısmı ise caydırıcı etki doktrinin doğuşuna ve ilk
uygulamalarına ayrılmıştır. Günümüzdeki ifade özgürlüğü sorunlarına ışık
tutabileceğini düşündüğümüzden, caydırıcı etkinin içtihatlarda yer almasına kadarki
süreç, tarihsel olarak geriden alınarak açıklanmıştır. Amerika'da bir tehlike olarak
görülen komünizme tepki olarak başlayıp, her muhalif fikri devlet hainliğiyle eş
görmeye varan yaklaşım ve alınan sert önlemler, ifade özgürlüğünü oldukça
yıpratmıştır. İfade özgürlüğü ile devleti koruma refleksi arasında kalan Amerikan
Federal Yüksek Mahkemesi, ilerleyen dönemde caydırıcı etki doktrinini geliştirerek
ifade özgürlüğü tarafında yer almış, caydırıcı etkiye sebep olan uygulamaların ve
yasaların en aza indirilmesi için adımlar atmaya başlamıştır.
Tezimizin "Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Türk Anayasa Mahkemesi
Kararlarında Caydırıcı Etki Doktrini" isimli ikinci ana başlığı, caydırıcı etki doktrinin
günümüz mahkeme kararlarında uygulamasına ilişkindir. İkinci ana başlığın ilk
kısmında, Amerikan hukuk sisteminden sonra Common Law ve Kıta Avrupası hukuk
sistemlerinde de uygulanmaya başlanan doktrinin, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi
ve Türk Anayasa Mahkemesi içtihatlarındaki kapsamı incelenecektir. Yine bu başlıkta
somut norm denetimi yapan bir iç hukuk mahkemesinin geliştirdiği bir doktrin olan
caydırıcı etkinin, uluslararası bir mahkeme olan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi
sisteminde nasıl uygulandığına, bu uygulamada ortaya çıkan farklılıklara ve
tutarsızlıklara değinilecektir.
Mahkeme kararlarında caydırıcı etki doktrininin hangi haklar bakımından
uygulandığına ilişkin açıklamalar yine bu başlık kapsamında irdelenecektir. Mutlak
olmayan haklar hakkında uygulanabilir bir doktrin olan caydırıcı etki, ifade ve toplu
eylem özgürlükleri dışında, özel hayata saygı hakkı, mahkemeye başvuru hakkı, din
ve vicdan özgürlüğü ve bu haklara getirilen kısıtlamaların sınırlanmasına ilişkin haklar
bakımından uygulanmaktadır.
İncelenecek bir diğer konu, yasalardan kaynaklanan caydırıcı etkinin norm
denetimi kararlarında tespit edilmesine ilişkin sorunlardır. Özellikle belirsizlik yaratan
yasaların neden olduğu caydırıcı etki, doktrinin ortaya atıldığı yıllarda da sıklıkla
tartışılmıştır. İç hukuk mahkemesi olan anayasa mahkemeleri, caydırıcı etki doktrinini
uluslararası bir mahkeme olan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihatlarından
öğrenmiş ve uygulamıştır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin uygulamalarının
takip edilmesi, anayasa mahkemelerinin bireysel başvuru içtihatlarını zenginleştirse de
bu kapsamın dışına çıkılmaması, norm denetimi kararlarında caydırıcı etki doktrininin
uygulanması pratiğini yetersiz bırakmıştır. Bu sebeple hak ve özgürlüklerin
uygulanmasında caydırıcı etki yaratan müdahalelerin değerlendirilmesi -sınırlı da
olsa- mümkün olabiliyorken, caydırıcı etki yaratan yasaların anayasaya uygunluğunun
denetimi mümkün olamamaktadır.
Caydırıcı etki doktrinin kabul edilebilirlik kriterlerinde uygulanması yine bu
başlıkta incelenecektir. Caydırıcı etki, bazı durumlarda, hakkın kullanılmasına karşı -
teknik olarak müdahale oluşturmayan- kimi eylem ve işlemlerin de kişilerin hakları üzerinde bir etki oluşturabileceğini öne sürdüğünden, mahkemeler kabul edilebilirlik
kriterlerinin esnek yorumlanmasında caydırıcı etki doktrinine başvurabilmektedir.
Örneğin; yazdığı bir yazı ya da yaptığı haber nedeniyle kişi hakkında soruşturma/dava
açılması teknik olarak ifade özgürlüğüne müdahale teşkil etmemektedir. Fakat
gazetecilik yapan bir kişi hakkında en az beş yıl süren yedi ceza davası sürecinin
başlatılması, yargılamalar sonucunda beraat kararına hükmedilse dahi- kişinin ifade
özgürlüğünü kullanmak konusundaki iradesini kırabilecek potansiyeldedir. Yine aynı
şekilde, kişinin akademik olarak üzerinde çalıştığı konu gereği -ceza kanunlarının lafzı
ve/veya uygulanma şekli dolayısıyla- hakkında sürekli soruşturma açılabilir durumda
olması, kişinin araştırmalarına devam etme istekliliği üzerinde bir caydırıcı etki
yaratabilecektir. Bu sebeplerle, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi sisteminde hem
mağdurluk statüsü bakımından hem de önemli zarar kriteri bakımından caydırıcı etki
temelinde sapmaya izin verilmektedir. Caydırıcı etki doktrininin önemli zarar kriteri
bakımından uygulamasına ilişkin konu, hakka yönelen herhangi bir müdahale
olmadığı halde, hakkın kullanımı üzerinde yaratılan caydırıcı etkinin önemli bir zarar
olarak nitelenip nitelenemeyeceğidir.
Tezimizin ikinci ana başlığının ikinci kısmı ise caydırıcı etkinin Türk
hukukundaki görünümüne odaklanmaktadır. Türk Anayasa Mahkemesi kararlarında,
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin ayrımı izlenerek caydırıcı etki doktrininin,
çoğunlukla, ifade özgürlüğünün ve toplu eylem özgürlüklerinin belirli alt başlıkları
için uygulanması söz konusudur. Tez planında da konu, bu ayrım takip edilerek
incelenecektir.
Tezimizin bu başlığının, "Türk Hukukunda Caydırıcı Etki Doktrininin Genel
Görünümü" başlığını taşıyan kısmında, ifade özgürlüğünde ve toplu eylem
özgürlüklerinde caydırıcı etkinin görünümü ve mahkemeler tarafından caydırıcı etki
doktrininin uygulanması ele alınacaktır. Bu ana başlığın ilk bölümünü oluşturan "İfade
Özgürlüğünde Caydırıcı Etki" başlığında basın özgürlüğüne, akademik ifade
özgürlüğüne ve yargılama öznelerinin ifade özgürlüğüne ilişkin genel görünüm ortaya
konularak bu hakları konu alan davalarda caydırıcı etki doktrininin nasıl uygulandığı
incelenecektir.
Basın özgürlüğünü konu alan ilk alt başlıkta, özgür basının demokratik bir
toplumdaki öneminden bahsedilerek, kamusal tartışmanın, yönetimde şeffaflığın ve
ülke yönetimine etkin katılmanın sağlanması için önemi tartışmasız olan basın
özgürlüğünün, Türkiye'deki mevcut durumu basın özgürlüğü raporları ve insan hakları
raporları baz alınarak ortaya konmuştur. Gazetecilere yönelen hukuka aykırı
müdahalelerin etkileri, mahkeme içtihatları üzerinden irdelenmiştir.
İkinci alt başlık akademik ifade özgürlüğüne ilişkindir. Bir öğretim kurumunun
üniversite olabilmesi için vazgeçilmez olan akademik özgürlüklerin Türkiye'deki
mevcut durumu, insan hakları raporları üzerinden ortaya konulmuştur. Özellikle -
kamuoyunda Barış İçin Akademisyenler ismiyle anılan- akademisyenler üzerinde
ciddi yaptırımlar uygulanmasının bu kişiler üzerindeki ve bu kişilerle aynı mesleği
yürütenler üzerindeki caydırıcı etkisine mahkeme kararlarıyla birlikte yer verilmiştir.
İfade özgürlüğü bahsinde üçüncü ve son alt başlık avukat, hâkim ve savcıların
ifade özgürlüklerinin korunmasının ele alınmasına ayrılmıştır. Bu başlığın ilk
kısmında avukatların ifade özgürlüklerinin genel durumuna değinilmiş, Türkiye'de
son yıllarda avukatların ifade özgürlüğü üzerindeki baskıların arttığına dikkat çekilmiştir. Avukatların ifade özgürlüğü üzerindeki caydırıcılık bakımından öne çıkan
iki husus olan avukatların mesleki faaliyetleri nedeniyle yaptırıma maruz kalması ve
duruşmadaki ifadeleri nedeniyle cezalandırılması sorunları mahkeme kararları
üzerinden incelenmiştir. Bu başlığın ikinci kısmı hâkim ve savcıların ifade
özgürlüklerine ilişkindir. Hâkim ve savcıların ifade özgürlükleri üzerinde yaratılan
caydırıcı etki sorunu çoğunlukla, hakimlik ve savcılık görevini yerine getiren kişilerin
ülkedeki yargı sistemini eleştirmeleri üzerine yaptırımla karşılaşmaları bağlamında
tartışılmaktadır.
Tezimizin ikinci ana başlığının son kısmını toplu eylem özgürlükleri üzerinde
yaratılan caydırıcı etkinin incelenmesi oluşturmaktadır. Kazanılan hakların bireysel ve
kolektif anlamda korunması ve ilerletilmesi için elzem olan toplu hak talebinde
bulunabilme hakkı, baskı grupları oluşturarak yönetime katılma hakkı toplumsallığın
ve demokratik düzenin devam edebilmesi için hayati öneme sahiptir. Bu başlığın ilk
kısmında ele alınacak toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkının Türkiye'deki genel
görünümü insan hakları raporları üzerinden ele alınacaktır. Toplanma ve gösteri
yürüyüşü üzerinde toplanma öncesindeki, toplanma sırasındaki ve sonrasındaki
müdahalelerin caydırıcı etkisi mahkeme kararları üzerinden irdelenecektir. Caydırıcı
etki tartışmaları bakımından önem arz eden, kişinin katıldığı toplantının suçluluğa delil
olarak gösterilmesi konusu ele alınacak ve verilen genel yasaklama kararlarının hakkın
kullanımı üzerindeki etkisine değinilecektir.
İşçilerin yaptırıma maruz kalma, işini kaybetme korkusuyla sendikal haklarını
kullanmaktan caydırılması, yine bu başlıkta ele alınacak bir sorundur. Konuya ilişkin
kararlarda sendikanın çağırısı ile sendikal haklarını kullanmak, birlikte taleplerini
iletmek üzere bir araya gelen kişilerin idari para cezaları ile ve disiplin cezaları le
cezalandırılmalarının sonuçları üzerinde durulmaktadır.
Sivil toplum örgütlerinin faaliyetleri üzerindeki caydırıcı etki tezimizin son
başlığını oluşturmaktadır. Toplumda pek çok alanda faaliyet gösteren sivil toplum
kuruluşlarının faaliyetlerinin suç fiiliymiş gibi ceza yaptırımlarına konu olması, insan
hakları savunucularına yönelik saldırıların cezasız kalması konuları, insan hakları
raporlarına da yansıyan önemli sorunlardır. Bu başlıkta Türkiye'de sivil toplumun
genel durumu insan hakları raporları üzerinden ortaya konulacak, sivil toplum örgütü
üyelerine yönelen ve yargısal taciz boyutuna ulaşan yaptırımlar incelenecek ve sivil
toplum örgütlerinde önemli roller üstlenen kişilerin cezalandırılmasının neden olduğu
sorunlar mahkeme içtihatları üzerinden açıklanacaktır.

Abstract:
The chilling effect doctrine, which was developed to protect freedom of
expression and focuses on the entire process of realizing freedom, is an approach that
focuses on the effects of interventions to freedom of expression on the field of rights
protected by the constitution and offers the opportunity to observe whether the right is
implemented or not. The doctrine, which had developed since the 1950s, when it was
put forward in the jurisprudence of the court and started to be implemented in many
issues related to freedom of expression, will contribute to the current debates in the
field of freedom of expression and shed light on the problems that may arise in the
future. The chilling effect is an essential doctrine that helps the courts to determine the
effects that the state creates in the field of rights protected by the constitution, which
may cause people to be worried about exercising their rights, and the consequences on
certain rights, especially the freedoms of expression and assembly.
The chilling effect is a tool for detecting domination, which is forced on rights
and freedoms. The main argument of the doctrine of the chilling effect is the idea that
unlawful interference with the rights that need breathing space for their
implementation, especially freedom of expression, will silence individuals and society,
and the widespread use of silence to avoid sanctions will harm the public discussion
environment that is expected to develop in a democratic society. It is significant that
the chilling effect, a doctrine that focuses on the consequences of unlawful
interference, is a doctrine derived from court case law.
This thesis will examine the chilling effect doctrine in two main parts. In the first
part of the first main title of our thesis named "The Meaning, Birth and First
Applications of the Doctrine of the Chilling Effect" the meaning of freedom of
expression, which is the main application area of the doctrine of the chilling effect, in
today's democracies will be explained in terms of individual, state, and society. An
environment in which people do not know what kind of intervention they will receive
due to their actions, where arbitrariness and arbitrary interventions prevail, will lead
to a ground of domination in terms of freedom of expression. The future of democracy
will be endangered in a country where people are pushed into silence. The deterrence
created on freedom of expression will have severe consequences for the state, the
individual, and society.
Likewise, in this part of this thesis, the concept of the chilling effect will be
discussed, the meaning of the concept will be explained through examples, and it will
be explained that this effect forms the basis of some expressions we use to remind
ourselves and others the danger of sanctions in daily life. Problems related to the
introduction of the concept of chilling effect into Turkish constitute another topic. The
naming of the effect using a metaphor in the years it emerged, the use of word games
in its various uses, and the synonymous expression of the chilling effect with other
words are among the factors that make it challenging to translate the concept into
another language.
The relationship between the chilling effect doctrine and other related concepts
will be discussed in three sub-titles. In these titles, the relationship of the concept with the concept of self-censorship, which means "preferring" not to speak, not to write, or
not to produce works, will be examined in order to avoid the risk of self-expression;
The difference between the concept of deterrence in criminal law, which is the other
side of the coin, and the concept of deterrence will be discussed, and its relevance to
the concept of SLAPP, which refers to cases that aim to suppress criticisms and
political debates, will be explained through examples.
The second part of the first main title is devoted to the emergence and first
applications of the chilling effect doctrine. Since it can shed light on the problems of
freedom of expression today, the process until the chilling effect is included in the
jurisprudence is explained by taking it from behind historically. The spread of red fear
and abusive practices, which started as a reaction to communism, which is seen as a
danger in America, turned into sanctions against people who hold this idea, and which
equates every dissenting idea with treason, has significantly eroded freedom of
expression. The American Federal Supreme Court, caught between freedom of
expression and the reflex to protect the state, took the side of freedom of expression
by developing the doctrine of chilling effect in the following period and started to take
steps to minimize the practices and laws that cause the chilling effect.
The second main title of our thesis, "Chilling Doctrine in the Decisions of the
European Court of Human Rights and the Turkish Constitutional Court" is about
applying the doctrine of chilling effect in court decisions. In the first part of the second
main title, the scope of the doctrine, which started to be applied in the Common Law
and Continental European legal systems after the American legal system, in the case
law of the European Court of Human Rights and the Turkish Constitutional Court will
be examined. Again, in this title, how the chilling effect, which is a doctrine developed
by a domestic court that controls concrete norms, is applied in the European Human
Rights system, which is an international court, and the differences and inconsistencies
that arise in this practice will be discussed.
The scope of this title will also examine the explanations regarding which rights
the doctrine of the chilling effect is applied in court decisions. The chilling effect,
which is an applicable doctrine about non-absolute rights, is applied in court case-laws
in terms of the right to respect for private life, the right to apply to a court, freedom of
religion and conscience, and restriction of restrictions on rights, apart from freedoms
of expression and collective action.
Another issue to be examined is the problems related to the determination of the
chilling effect arising from laws in judicial review. In particular, the chilling effect
caused by the laws that create uncertainty was frequently discussed in the years when
the doctrine of chilling effect was introduced. The constitutional courts, which are
domestic courts, learned and applied the doctrine of chilling effect from the case law
of the European Court of Human Rights, which is an international court. Although
following the practices of the European Court of Human Rights enriches the individual
application case law of the constitutional courts, not going beyond this scope has left
the practice of the doctrine of chilling effect in judicial review inadequate. For this
reason, while it is possible to evaluate the interventions that create a chilling effect in
the implementation of rights and freedoms, albeit limited, it is not possible to control
the constitutionality of laws that create a chilling effect.
In the second part of the second main title of our thesis, the application of the
chilling effect doctrine in the acceptability criteria will be discussed. Since the chilling
effect is an approach that suggests that, in some cases, some actions and actions that
do not technically interfere with the exercise of the right may also constitute an
intervention in the rights of individuals, the courts may apply to the doctrine of chilling
effect in the flexible interpretation of the admissibility criteria. For example,
technically, it does not constitute an interference with the freedom of expression to be
prosecuted or prosecuted because of an article he wrote or the news he made. However,
the initiation of seven criminal proceedings, lasting at least five years, against a
journalist has the potential to break the will of the person to use his freedom of
expression, even if she/he is acquitted as a result of the trials. Likewise, the fact that a
person can be constantly investigated due to the subject he is working on academically
- due to the wording and the way the penal laws are applied - may have a chilling effect
on the willingness of the person to continue his research. For these reasons, deviations
in the European Court of Human Rights system are allowed based on the chilling
effect, both in terms of "victim status" and the criterion of "significant disadvantage".
The issue regarding the application of the chilling effect doctrine in terms of the
"significant disadvantage" is whether the chilling effect created on the use of the right
can be qualified as a significant disadvantage, even though there is no interference
with the right.
The second part of the second main title of our thesis focuses on the appearance
of the chilling effect in Turkish law. In the Turkish Constitutional Court's decisions,
following the European Court of Human Rights distinction, the doctrine of the chilling
effect is mainly applied to specific sub-headings of freedom of expression and
collective action. The subject will be examined by following this distinction in the
thesis plan.
In the second part of the first main title of our thesis, "Overview of the Chilling
Effect Doctrine in Turkish Law", the appearance of the chilling effect in the freedom
of expression and collective action and the application of the chilling effect doctrine
by the courts will be discussed. In the title of "The Chilling Effect on Freedom of
Expression", which forms the first part of this main title, an overview of freedom of
the press, academic freedom, and freedom of expression of trial subjects will be
presented, and how the doctrine of the chilling effect is applied in cases dealing with
these rights will be examined.
In this first chapter on freedom of the press, the importance of a free press in a
democratic society is mentioned. It is explained that public discussion, transparency
in the administration, and effective participation in the country's administration are
only possible in a society informed by the press. The current situation of press freedom
in Turkey is presented based on press freedom reports and human rights reports. The
effects of unlawful interventions against journalists have been examined through the
court's jurisprudence.
The second sub-title is about academic freedom of expression. The current
situation of academic freedoms in Turkey, which are indispensable for an educational
institution to become a university, has been revealed through human rights reports,
especially court decisions on the chilling effect of the imposition of severe sanctions
on academics - known as Academics for Peace - on these people and those who carry
out the same profession with them.
The third and last sub-title of freedom of expression is devoted to the protection
of freedom of expression of lawyers, judges, and prosecutors. In the first part of this
title, the general situation of the freedom of expression of lawyers was mentioned, and
it was pointed out that the pressure on the freedom of expression of lawyers in Turkey
has increased in recent years. The two issues that stand out in terms of deterrence on
freedom of expression, the fact that lawyers are sanctioned for their professional
activities and punished for their statements at the court hearings, have been examined
through court decisions. The second part of this title is about the freedom of expression
of judges and prosecutors. The problem of the chilling effect created on the freedom
of expression of judges and prosecutors is mostly discussed in the context of the people
who perform their duties as judges and prosecutors in the context of being sanctioned
after they criticize the judicial system in the country.
The last part of the second main title of this thesis consists of examining the
chilling effect on collective action freedoms. The right to claim collective rights, which
is essential for the individual and collective protection and advancement of rights and
the right to participate in the administration by forming pressure groups are vital for
the continuation of the social and democratic system. The general view of the right to
assembly and demonstration in Turkey, which will be discussed in the first part of this
title, will be addressed through human rights reports. The chilling effect of the
interventions on the assembly and demonstration march before, during, and after the
assembly will be examined through court decisions. The issue of showing the meeting
attended by the person who is essential in terms of chilling effect discussions as
evidence of guilt will be discussed, and the effect of the general prohibition decisions
on the use of the right will be discussed.
The deterrence of workers from exercising their union rights for fear of being
subject to sanctions and losing their jobs is another issue to be addressed in this
chapter. In the resolutions on the subject, the consequences of punishment with
administrative fines and disciplinary penalties are focused on the people who come
together to exercise their union rights and convey their demands with the union's call.
Our thesis's last title is the chilling effect on non-governmental organizations'
activities. The fact that the activities of non-governmental organizations operating in
many areas of society are subject to criminal sanctions as if they are criminal acts and
the impunity for attacks against human rights defenders are fundamental problems that
are also reflected in human rights reports. In this title, the general situation of civil
society in Turkey will be revealed through human rights reports, the sanctions that
have reached the level of judicial harassment against the members of nongovernmental organizations will be examined, and the problems caused by the punishment of people who play essential roles in non-governmental organizations will be explained through court case-laws.










La doctrine de l'effet dissuasif, qui a été élaborée pour protéger la liberté
d'expression et se concentre sur l'ensemble du processus de réalisation de la liberté, est
une approche qui se concentre sur les effets des interventions sur la liberté d'expression
dans le domaine des droits protégés par la constitution et offre la possibilité pour
observer si le droit est effectivement mis en œuvre ou non. La doctrine, qui s'est
développée depuis les années 1950, lorsqu'elle a été mise en avant dans la
jurisprudence de la Cour et a commencé à être mise en œuvre dans de nombreuses
questions liées à la liberté d'expression, contribuera aux débats actuels dans le domaine
de la liberté d'expression et apportera lumière sur les problèmes qui pourraient survenir
à l'avenir. L'effet dissuasif est une doctrine essentielle qui aide les tribunaux à
déterminer les effets que l'État crée dans le domaine des droits protégés par la
constitution, qui peuvent inquiéter les citoyens quant à l'exercice de leurs droits, et les
conséquences sur certains droits, notamment la libertés d'expression et de réunion.
L'effet dissuasif est un outil de détection de la domination imposée aux droits et
libertés. L'argument principal de la doctrine de l'effet dissuasif est l'idée que
l'ingérence illégale dans les droits qui ont besoin d'un répit pour leur mise en œuvre,
en particulier la liberté d'expression, les individus et la société, et l'utilisation
généralisée du silence pour éviter le silence nuira au public environnement de
discussion qui devrait se développer dans une société démocratique. Il est significatif
que l'effet dissuasif, une doctrine qui se concentre sur les conséquences de
l'intervention illicite, soit une doctrine dérivée de la jurisprudence des tribunaux.
Cette thèse examinera la doctrine de l'effet dissuasif en deux parties principales.
Dans la première partie du premier titre principal de notre thèse nommé «Le sens, la
naissance et les premières applications de la doctrine de l'effet dissuasif» le sens de la
liberté d'expression, qui est le domaine d'application principal de la doctrine de l'effet
dissuasif, dans les démocraties d'aujourd'hui s'expliquera en termes d'individu, d'État
et de société. Un environnement dans lequel les gens ne savent pas quel type
d'intervention ils recevront en raison de leurs actions, où l'arbitraire et les interventions
arbitraires prévaudront, conduira à un terrain de domination en matière de liberté
d'expression. L'avenir de la démocratie sera en danger dans un pays où les gens sont
réduits au silence. La dissuasion créée sur la liberté d'expression aura de graves
conséquences pour l'État, l'individu et la société.
De même, dans cette partie de cette thèse, le concept de l'effet dissuasif sera
discuté, la signification du concept sera expliquée à travers des exemples, et il sera
expliqué que cet effet constitue la base de certaines expressions que nous utilisons pour
nous rappeler et d'autres le danger des sanctions dans la vie quotidienne. Les problèmes
liés à l'introduction du concept d'effet dissuasif en turc constituent un autre sujet. La
dénomination de l'effet à l'aide d'une métaphore dans les années où il a émergé,
l'utilisation de jeux de mots dans ses diverses utilisations et l'expression synonyme de
l'effet dissuasif avec d'autres mots sont parmi les facteurs qui rendent difficile la
traduction du concept dans une autre langue.
La relation entre la doctrine de l'effet dissuasif et d'autres concepts connexes sera
abordée dans trois sous-titres. Dans ces titres, la relation du concept avec le concept d'autocensure, qui signifie « préférer » ne pas parler, ne pas écrire, ou ne pas produire
d'œuvres, sera examinée afin d'éviter le risque d'expression de soi ; La différence entre
le concept de dissuasion en droit pénal, qui est le revers de la médaille, et le concept
de dissuasion sera discutée, et sa pertinence par rapport au concept de SLAPP, qui fait
référence aux affaires qui visent à réprimer les critiques et les débats politiques , sera
expliqué par des exemples.
La deuxième partie du premier titre principal est consacrée à l'émergence et aux
premières applications de la doctrine de l'effet dissuasif. Puisqu'il peut éclairer les
problèmes de la liberté d'expression aujourd'hui, le processus jusqu'à ce que l'effet
dissuasif soit inclus dans la jurisprudence s'explique en le prenant par derrière
historiquement. La propagation de la peur rouge et des pratiques abusives, qui a
commencé en réaction au communisme, qui est considéré comme un danger en
Amérique, s'est transformée en sanctions contre les personnes qui soutiennent cette
idée, et qui assimile toute idée dissidente à une trahison, a considérablement érodé la
liberté de expression. La Cour suprême fédérale américaine, prise entre la liberté
d'expression et le réflexe de protection de l'État, a pris le parti de la liberté d'expression
en développant la doctrine de l'effet dissuasif dans la période suivante et a commencé
à prendre des mesures pour minimiser les pratiques et les lois qui l'effet de
refroidissement.
Le deuxième titre principal de notre thèse, "Doctrine dissuasife dans les
décisions de la Cour européenne des droits de l'homme et de la Cour constitutionnelle
turque", porte sur l'application de la doctrine de l'effet dissuasif dans les décisions de
justice. Dans la première partie du deuxième titre principal, la portée de la doctrine,
qui a commencé à être appliquée dans les systèmes juridiques de Common Law et
d'Europe continentale après le système juridique américain, dans la jurisprudence de
la Cour européenne des droits de l'homme et de la Cour constitutionnelle sera
examinée. Encore une fois, dans ce titre, comment l'effet dissuasif, qui est une doctrine
élaborée par un tribunal national qui contrôle des normes concrètes, est appliqué dans
le système européen des droits de l'homme, qui est un tribunal international, et les
différences et les incohérences qui surgissent dans cette pratique sera discuté.
La portée de ce titre examinera également les explications concernant les droits
auxquels la doctrine de l'effet dissuasif est appliquée dans les décisions de justice.
L'effet dissuasif, qui est une doctrine applicable aux droits non absolus, est appliqué
dans la jurisprudence des tribunaux en matière de droit au respect de la vie privée, de
droit de saisir un tribunal, de liberté de religion et de conscience et de restriction de
restrictions aux droits, en dehors des libertés d'expression et d'action collective.
Une autre question à examiner concerne les problèmes liés à la détermination de
l'effet dissuasif découlant des lois en matière de contrôle judiciaire. En particulier,
l'effet dissuasif causé par les lois qui créent l'incertitude a été fréquemment discuté
dans les années où la doctrine de l'effet dissuasif a été introduite. Les cours
constitutionnelles, qui sont des juridictions nationales, ont appris et appliqué la
doctrine de l'effet dissuasif de la jurisprudence de la Cour européenne des droits de
l'homme, qui est une juridiction internationale. Bien que suivre les pratiques de la Cour
européenne des droits de l'homme enrichit la jurisprudence d'application individuelle
des cours constitutionnelles, ne pas aller au-delà de ce champ a rendu inadéquate la
pratique de la doctrine de l'effet dissuasif dans le contrôle juridictionnel. Pour cette
raison, s'il est possible d'évaluer les interventions qui créent un effet dissuasif dans la mise en œuvre des droits et libertés, bien que limitées, il n'est pas possible de contrôler
la constitutionnalité des lois qui créent un effet dissuasif.
Dans la deuxième partie du deuxième titre principal de notre thèse, l'application
de la doctrine de l'effet dissuasif dans les critères d'acceptabilité sera discutée. Étant
donné que l'effet dissuasif est une approche qui laisse entendre que, dans certains cas,
certaines actions et actions qui n'interfèrent pas techniquement avec l'exercice du droit
peuvent également constituer une intervention dans les droits des individus, les
tribunaux peuvent appliquer la doctrine du refroidissement effet dans l'interprétation
souple des critères de recevabilité. Par exemple, techniquement, cela ne constitue pas
une ingérence dans la liberté d'expression d'être poursuivi ou poursuivi à cause d'un
article qu'il a écrit ou de l'actualité qu'il a faite. Cependant, l'ouverture de sept
procédures pénales, d'une durée d'au moins cinq ans, contre un journaliste a le potentiel
de briser la volonté de la personne d'user de sa liberté d'expression, même si elle est
acquittée à l'issue des procès. De même, le fait qu'une personne puisse être
constamment enquêtée en raison du sujet sur lequel elle travaille académiquement - en
raison de la formulation et de la manière dont les lois pénales sont appliquées - peut
avoir un effet dissuasif sur la volonté de la personne de poursuivre ses recherches. Pour
ces raisons, des écarts dans le système de la Cour européenne des droits de l'homme
sont autorisés sur la base de l'effet dissuasif, à la fois en termes de « statut de victime »
et de critère de « désavantage significatif ». La question concernant l'application de la
doctrine de l'effet dissuasif en termes de « désavantage important » est de savoir si
l'effet dissuasif créé sur l'utilisation du droit peut être qualifié d'inconvénient
important, même s'il n'y a pas d'interférence avec le droit.
La deuxième partie du deuxième titre principal de notre thèse porte sur
l'apparition de l'effet dissuasif en droit turc. Dans les décisions de la Cour
constitutionnelle turque, conformément à la distinction de la Cour européenne des
droits de l'homme, la doctrine de l'effet dissuasif est principalement appliquée à des
sous-rubriques spécifiques de la liberté d'expression et d'action collective. Le sujet sera
examiné en suivant cette distinction dans le plan de thèse.
Dans la deuxième partie du premier titre principal de notre thèse, "Aperçu de la
doctrine de l'effet dissuasif en droit turc", l'apparition de l'effet dissuasif dans la liberté
d'expression et d'action collective et l'application de la doctrine de l'effet dissuasif par
les tribunaux sera discuté. Dans le titre de "L'effet dissuasif sur la liberté d'expression",
qui forme la première partie de ce titre principal, un aperçu de la liberté de la presse,
de la liberté académique et de la liberté d'expression des sujets d'essai sera présenté, et
comment la doctrine de l'effet dissuasif est appliqué dans les affaires portant sur ces
droits seront examinés.
Dans ce premier chapitre sur la liberté de la presse, l'importance d'une presse
libre dans une société démocratique est mentionnée. Il est expliqué que le débat public,
la transparence dans l'administration et la participation effective à l'administration du
pays ne sont possibles que dans une société informée par la presse. La situation actuelle
de la liberté de la presse en Turquie est présentée sur la base de rapports sur la liberté
de la presse et de rapports sur les droits de l'homme. Les effets des interventions
illégales contre les journalistes ont été examinés à travers la jurisprudence de la Cour.
Le deuxième sous-titre porte sur la liberté d'expression académique. La situation
actuelle des libertés académiques en Turquie, qui sont indispensables pour qu'un établissement d'enseignement devienne une université, a été révélée par des rapports
sur les droits de l'homme, en particulier des décisions de justice sur l'effet dissuasif de
l'imposition de sanctions sévères aux universitaires - connus sous le nom d'Academics
for Peace - sur ces personnes et celles qui exercent avec elles la même profession.
Le troisième et dernier sous-titre de la liberté d'expression est consacré à la
protection de la liberté d'expression des avocats, des juges et des procureurs. Dans la
première partie de ce titre, la situation générale de la liberté d'expression des avocats
a été mentionnée, et il a été souligné que la pression sur la liberté d'expression des
avocats en Turquie s'est accrue ces dernières années. Les deux questions qui ressortent
en termes de dissuasion sur la liberté d'expression, le fait que les avocats soient
sanctionnés pour leurs activités professionnelles et punis pour leurs déclarations lors
des audiences du tribunal, ont été examinées à travers des décisions de justice. La
deuxième partie de ce titre porte sur la liberté d'expression des juges et des procureurs.
Le problème de l'effet dissuasif créé sur la liberté d'expression des juges et des
procureurs est principalement abordé dans le contexte des personnes qui exercent leurs
fonctions de juges et de procureurs dans le contexte d'être sanctionnées après avoir
critiqué le système judiciaire du pays.
La dernière partie du deuxième titre principal de cette thèse consiste à examiner
l'effet dissuasif sur les libertés d'action collective. Le droit de revendiquer des droits
collectifs, indispensable à la protection et à l'avancement individuels et collectifs des
droits et le droit de participer à l'administration en formant des groupes de pression
sont indispensables à la pérennité du système social et démocratique. La vision
générale du droit de réunion et de manifestation en Turquie, qui sera abordée dans la
première partie de ce titre, sera abordée à travers des rapports sur les droits de l'homme.
L'effet dissuasif des interventions sur le rassemblement et la marche de démonstration
avant, pendant et après le rassemblement sera examiné par des décisions de justice. La
question de montrer la réunion à laquelle assiste la personne qui est essentielle en
termes de discussions à effet dissuasif comme preuve de culpabilité sera discutée, et
l'effet des décisions d'interdiction générale sur l'utilisation du droit sera discuté.
La dissuasion des travailleurs d'exercer leurs droits syndicaux de peur d'être
soumis à des sanctions et de perdre leur emploi est une autre question à aborder dans
ce chapitre. Dans les résolutions sur le sujet, les conséquences des sanctions avec
amendes administratives et sanctions disciplinaires sont focalisées sur les personnes
qui se regroupent pour exercer leurs droits syndicaux et faire valoir leurs
revendications à l'appel du syndicat.
Le dernier titre de notre thèse est l'effet dissuasif sur les activités des
organisations non gouvernementales. Le fait que les activités des organisations non
gouvernementales opérant dans de nombreux domaines de la société soient passibles
de sanctions pénales comme s'il s'agissait d'actes criminels et l'impunité pour les
attaques contre les défenseurs des droits de l'homme sont des problèmes fondamentaux
qui sont également reflétés dans les rapports sur les droits de l'homme. Dans ce titre,
la situation générale de la société civile en Turquie sera révélée à travers des rapports
sur les droits de l'homme, les sanctions qui ont atteint le niveau de harcèlement
judiciaire contre les membres d'organisations non gouvernementales seront
examinées, et les problèmes causés par la punition de les personnes qui jouent un rôle
essentiel dans les organisations non gouvernementales seront expliquées par la
jurisprudence des tribunaux.