Arsuz ovası topraklarında değişebilir sodyum oranı (ESR) ile sodyum adsorpsiyon oranı (SAR) arasındaki ilişkilerin belirlenmesi
Determinatoin of relationships between exchangeable sodium (ESR) and sodium adsorption ratio (SAR) of arsuz plain soils
Yazar: AHMET BENİCE
Danışman: PROF. DR. NECAT AĞCA
Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışmanın amacı Arsuz Ovası topraklarında değişebilir sodyum oranı (ESR) ile sodyum adsorpsiyon oranı (SAR) arasındaki ilişkilerin belirlenmesidir. Çalışmada Arsuz ovası topraklarının 0-30 cm derinliğinden 37 adet toprak örneği alınmıştır. Toprak örneklerinde; pH, elektriksel iletkenlik (EC), değişebilir sodyum ve potasyum, katyon değişim kapasitesi (KDK), eriyebilir katyon ve anyon analizleri yapılmıştır. Tüm analizler yaygın olarak kullanılan yöntemlere göre yapılmıştır. Değişebilir sodyum (Nad) ve katyon değişim kapasitesi değerleri kullanılarak değişebilir sodyum oranı (ESR) ile değişebilir sodyum yüzdesi (ESP)  değerleri, eriyebilir Na, Ca ve Mg değerleri kullanılarak ise SAR değerleri hesaplanmıştır. Ayrıca, değişebilir sodyum oranı (ESR) ve değişebilir sodyum yüzdesi (ESP) ile sodyum adsorpsiyon oranı (SAR) arasındaki ilişkiler doğrusal regresyon analizleri ile araştırılmıştır. Ayrıca bu özellikler ile diğer toprak özellikleri arasındaki ilişkiler ise korelasyon analizleri ile belirlenmiştir.
Toprakların pH değerleri 7.51 ile 8.19 EC değerleri 500– 3156 µS cm-1 arasında değişmiştir.  Toprakların kireç içerikleri % 1.01 ile % 23.02 KDK değerleri 15.15– 38.17 me /100g, değişebilir sodyum (Nad) içerikleri 0.15 ile 4.60 me/100g ve K içerikleri 0.19 ile 1.74 me/100g,  Ca+ Mg içerikleri 14.68 ile 37.09 me/100 g,  ESP değerleri % 0.50 ile 18.03 ve ESR değerleri ise 0.005 ile 0.220 arasında değişmiştir. Toprakların ortalama kil, kum ve silt içerikleri sırasıyla % 42.6, 24.7, 32.6 olarak belirlenmiştir.
Toprakların ESR ile SAR değerleri arasında (r2= 0.677) ve ESP ile SAR değerleri arasında (r2= 0.702) istatistiksel açıdan 0.01 düzeyinde önemli düzeyde pozitif korelasyonlar belirlenmiştir. Topraklardaki ESR-SAR ilişkisinin Gapon katsayısı  (Kg) 0.01457 olarak belirlenmiştir.

Abstract:
In this research, relationships between exchangeable sodium ration (ESR) and sodium adsorption ratio (SAR) were determined. A total of 37 soil samples were taken from Arsuz plain soil at 0-30 cm depth. Soil samples were analyzed for pH, electrical conductivity, exchangeable sodium, cation exchange capacity (CEC), soluble anions and cations. Then, exchangeable sodium ration (ESR) and sodium adsorption ratio (SAR) values were calculated by using exchangeable sodium, CEC and soluble sodium, calcium and magnesium. In addition, relationships between exchangeable sodium ratio (ESR) and sodium adsorption ratio (SAR) will be determined using linear regression analysis. 

The pH values of the soils ranged from 7.51 to 8.19, EC values between 500– 3156 µS m-1. Lime content of soils 1.01% to 23.02%, cation exchange capacity (CEC) values 15.15--38.17 me / 100g, exchangeable sodium (Nad) contents 0.15 to 4.60 me / 100g and K contents 0.19 to 1.74 me / 100g, Ca + Mg contents 14.68 to 37.09 me / 100 g, ESP values ranged from 0.50 to 18.03 % and ESR values ranged from 0.005 to 0.220. The average clay, sand and silt contents of soils were determined as 42.6 %, 24.7 % and 32.6 %, respectively. Significant positive correlations at a statistically level of 0.01 were determined between the ESR and SAR values of the soils (r2 = 0.677) and between the ESP and SAR values (r2 = 0.702). The Gapon coefficient (Kg) of the ESR-SAR relationship in soils was determined as 0.01457.