Çok kriterli karar verme yöntemleri ile illerin yatırım ortamlarının karşılaştırılması: Türkiye'de bir uygulama
The comparison of the investment climate of provinces by multi-criteria decision making methods: A study in Turkey
Yazar: MUHAMMED ÇUBUK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ EMRE YAKUT
Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Ekonomi = Economics ; İşletme = Business Administration
Dizin: Karar verme = Decision making ; Karar verme yöntemleri = Decision making methods ; Yabancı sermaye yatırımları = Foreign capital investments ; Yatırım analizi = Investment analysis ; Yatırım iklimi = Investment climate ; Yatırımlar = Investments ; Çok kriterli karar verme = Multi criteria decision making ; Çok kriterli karar verme = Multi criteria decision making ; İller = Provinces

Özet:
Günümüzde ekonomik büyüme ve kalkınmanın en önemli araçları arasında yatırımlar yer almaktadır. Sosyal ve ekonomik sorunlara bir arada çözüm üretebilme yeteneğine sahip olan yatırımlar, bu özelliği sebebiyle ülkelerin ve hükümetlerin öncelikli çalışma konuları arasında yer almaktadır. Verimli şekilde işleyen bir yatırım ortamının oluşturulması atıl kapasitenin önüne geçilmesi ve kaynakların yerinde harekete geçirilmesi bakımından önem arz etmektedir.
Türkiye'de yatırımcıya yer seçiminde yol gösteren bir çalışmanın yapılmamış olması ve bu alanda yapılan çalışmaların sınırlılığı sebebiyle yapılan bu çalışmanın amacı, Türkiye'de yatırım yapmak isteyen yerli veya yabancı yatırımcılara, belirlenen kriter seti üzerinden illerin yatırım ortamlarının karşılaştırmasını sunmak ve belirli periyotlarda yatırım ortamını karşılaştırmaya imkan sağlayacak bir çalışmayı politika düzeyinde karar verici kurum/kuruluşların portföyüne kazandırmaktır. Çalışma aynı zamanda kalkınmanın ayrılmaz parçaları olan ekonomik ve sosyal kriterleri bir arada kullanarak ideal yatırım ortamı karşılaştırmasına ve yatırımların sürdürülebilirliğine yatırım öncesi dönemde katkı sunmaya odaklanmıştır.
Çalışmada Türkiye'de 81 ilin yatırım ortamı 48 kritere göre karşılaştırılmıştır. Kriterlerin ağırlıklandırılmasında Entropi yöntemi, illerin yatırım ortamlarının karşılaştırılmasında ise Promethee, Topsis, Vikor ve Moora teknikleri kullanılmıştır. Bu tekniklerden elde edilen sıralama sonuçları Copeland yöntemi ile birleştirilerek nihai sıralama sonucuna ulaşılmıştır. Kullanılan yöntemlerin arasındaki ilişkiyi test etmek amacıyla Spearman sıra korelasyon testi kullanılmış ve Copeland yöntemi ile elde edilen sıralama sonuçlarının illerin yatırım ortamlarının karşılaştırılması bakımından daha güvenilir olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar kelimeler: Yatırım, yatırım ortamı, çok kriterli karar verme, il

Abstract:
Today, one of the most important means of economic growth and development includes investments. Investments with the ability to create solutions for social and economic problems together are among the primary subjects of study for countries and governments thanks to this quality. Creating an investment climate that functions efficiently is of importance in terms of averting the passive capacity and in-situ activating the resources.
In Turkey, due to the lack of a study that guided the investors in choosing locations and the limitations of other studies conducted on this subject, this study aims to present a comparison of the investment climates of the cities through a set of specific criteria for foreign or domestic investors. Another aim of the study is to bring a study that enables the comparison of investment climate within certain periods to the portfolio of institutions/establishments that are decision-makers at politics level. The study also focuses on contributing to the comparison of ideal investment climate by using economic and social criteria, which are indispensable parts of development, and to the sustainability of investments in the pre-investment period.
In the study, the investment climates of 81 provinces in Turkey were compared according to 48 criteria. In the weighting of the criteria, the Entropy method was used while the Promethee, Topsis, Vikor, and Moora multi-criteria decision-making techniques were used in the comparisons of the investment climate of provinces. The results obtained from these techniques were combined by the Copeland method and the final results were obtained. To test the correlation between the methods in question, the Spearman Rank-Order correlation test was used. It was concluded that the results of the ranks obtained by the Copeland method were more reliable in terms of the comparisons of investment climates of the provinces.

Keywords: Investment, investment climate, multi-criteria decision-making, province