Manas Destanı'nın İslam itikadı açısından incelenmesi ve değerlendirilmesi(Sagımbay Orozbak Uulu'nun varyantı)
Analyzation and evaluation of Manas Epic in terms of Is-lamic heology (Sagymbai Orozbak Uulu's version)
Yazar: USON MAMATTURSUN UULU
Danışman: DOÇ. DR. MURAT SERDAR
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kelam Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Din = Religion ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Ahiret = Hereafter ; Destanlar = Epics ; Kelam = Islamic theology ; Kırgız edebiyatı = Kyrgyz literature ; Manas Destanı = Manas Epic ; Peygamberlik = Prophethood ; İnançlar = Beliefs ; İslamiyet = Islam

Özet:
Orta Asya'da ve Güney Sibirya'da yaşayan ırkların içinde eski tarihten beri adı geçen ezeli halklardan birisi de Kırgızlardır. Bu tezde, Kırgız halkının sözlü değeri olan Manas Destanı, İslam itikadı açısından icelenip değerlendirilmiştir. Günümüzde Manas Destanı'nın on beş versiyonu vardır. Bu çalışmada Manas Destanı'nın versiyonlarından birisi olan Sagımbay Orozbakoğlu'nun versiyonu ele alınmıştır. Manas Destanı'nın Sagımbay Orozbakoğlu tarafından anlatılan varyantı, kendi içerisinde eski Türk boy-larının insanî değerlere ve dünyaya bakış açılarına göre söylenen ata sözlerini, deyim-lerini, günlük hayatla ilgili nasihatlerini, örf adetlerini ve gelenek görenekleri barındırdığı gibi en çok inanç ile ilgili görüşleri de barındırmaktadır. Dolaysıyla bu tezde Manas Destanı'ndaki inançla ilgili konular Kelam ilminin usulüne uygun olarak ulûhiyet, nübüvvet ve ahiret bölümlerine ayrılarak üç bölüm içerisinde işlenmiştir. 
Yine bu tezin birinci bölümünde ulûhiyet konuları Allah'ı tanımanın yolları, Al-lah'ın isim ve sıfatları, Kader inancı başlıkları altında işlendiği gibi ikinci bölümünde: Melek inancı, Kitap inancı, Peygamber inancı; üçüncü bölümünde ise Ahiret konuları olan ecel ve ölüm, kıyamet, ba's ve mahşer, mizan, cennet ve cehennem konuları ele alınarak İslam itikadına göre karşılaştırılmış ve değerlendirilmiştir. Bu çalışmada Manas Destanı'ndaki inançla ilgili konular ele alınmadan önce o konuyla ilgili Kelam ilminin genel görüşleri verilerek Destan'daki görüşler analiz edilmiştir.

Abstract:
The Kyrgyzs are one of the ethnic groups that are known to have existed for a very long time among the races that live in Central Asia and South Siberia. This thesis analyzed the Kyrgyz's oral narration called Manas Destanı (Manas Epic) from Islamic perceptive. Although there are fifteen versions of Manas Epic today, this work looked into the version of Sagimbay Orozbakoglu. Manas Epic as narrated by Sagimbay Orozbakoglu contains proverbs, idioms, daily adages, norms and customs according to values and perspective on life of the Old Turkic tribes. Above all these, the epic contains mostly views on beliefs. Consequently, in this thesis, belief related topics in Manas Epic were divided and discussed under the three chapters which are according to the fundamentals of theology knowledge; Uluhiyyah, Prophet-hood and Hereafter. Fur-thermore, the first chapter discussed Uluhiyyah related topics under sub-topics such as ways of knowing Allah, Allah's names and attributes as well as Predestination. The second chapter features belief in Angels, belief in Divine Books and belief in Prophet-hood. The third chapter features topics related to the hereafter such as death, judgment, resurrection, paradise and hellfire. The topics were discussed by comparing and evaluat-ing them according to Islamic belief. Additionally, before these topics were analyzed in the context of Manas Epic, the theological perspectives on these issues were discussed.