Biçim ve malzemenin ekolojik ürün kimliğine etkisi: Oturma elemanı tasarımları üzerinden bir değerlendirme
The influence of form and material on ecological product identity: Evaluation by seating design
Yazar: ONUR YİĞİT DEMİRÖZ
Danışman: DOÇ. DR. SANİYE MELTEM ŞEN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Endüstri Ürünleri Tasarımı Ana Bilim Dalı / Endüstri Ürünleri Tasarımı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Endüstri Ürünleri Tasarımı = Industrial Design

Özet:
Gelişen endüstri ile nüfusu artan dünyada, çevresel kirlilik ve riskler sonucu ekolojik ve sürdürülebilir tasarım yaklaşımlarının önemi çok artmıştır. Bu çalışmada ekolojik tasarım olarak değerlendirilme kriterleri belirlenerek; bu kriterler üzerinden biçim dili ve ürün kimliğinin oturma elemanlarında ortaya çıkışı incelenmiştir. Ekolojik ürün kimliğini oluşturan tasarım özelliklerinin ortaya çıkışında biçim ve malzeme özelliklerinin önemli ve öncelikli bir etkisi vardır. Malzeme seçiminin üretim teknikleri sonucu ortaya çıkan biçim ile birlikte değerlendirilmesi tez çalışmasında iki yönlü bir yaklaşım ile araştırılmıştır. Tasarımcı tarafında çevreci iddialar ve tasarım niyeti ile ekolojik tasarım kriterlerini gözeterek tasarlanan mobilya ürünlerinin, kullanıcılar tarafından ekolojik olarak algılanması ve değerlendirilmesi arasında uyuşmaların ve ayrışmaların tespit edilmesi hedeflenmiştir. 
Literatür araştırması ve ekolojik tasarım yöntemlerinin incelenmesi sonucu ekolojik ürün kimliğini ortaya çıkaran ekolojik tasarım kriterleri, ürün yaşam döngüsü süresince belirlenebilmiştir. Belirlenen sekiz tasarım kriteri, tez çalışması kapsamında bir değerlendirme tablosu (kontrol listesi) halinde düzenlenmiştir. Kontrol listesi üzerinde geçerli kriterlerin dikkate alınarak derecelendirilmesi ile mobilya tasarımlarının ekolojik kimlik açısından değerlendirilmesi ve karşılaştırılması bir yöntem aracı olarak önerilmektedir. 
Tez kapsamında gerçekleştirilen örneklem araştırmasının yöntemi, semantik diferansiyel yöntemin kullanıldığı ürün-kullanıcı ilişkisi araştırmaları referans alınarak belirlenmiştir. Literatürde bulunan mevcut kullanıcı araştırmalarından farklı olarak, biçimin ve malzeme deneyiminin ekolojik kimliğe olan etkisinin ölçülebilmesi için farklı etkileşim aşamalarından oluşan bir kullanıcı testi uygulaması önerilmiştir. Testin aşamalarında SD ölçeklerde verilen cevaplar, istatistiksel verilere çevrilerek görsel grafikler olarak düzenlenmiştir. Her aşamada ortaya çıkan farklı grafikler, katılımcılar tarafından değerlendirilen tasarım örnekleri arasında her fazda karşılaştırmalı bir analiz imkânı sunmaktadır. Ekolojik ürün kimliğinin görsel temsili olan grafikler, ürün tasarımlarının semantik profilleri olarak sunulabilir; farklı etkileşim aşamalarında kullanıcı algısının farklı fazları olarak yorumlanabilir. Örneklem araştırmasının bulguları ve sonuçları, daha önceki literatür araştırmasının bilgileri temel alınarak tartışılmıştır; katılımcılar tarafından ekolojik kimlik değerlendirmesinde önemsenen ve tercih edilen ekolojik tasarım özellikleri belirlenebilmiştir.

Abstract:
As the world population is growing with industrial development, the importance of ecological and sustainable design approaches have increased due to environmental pollution and risks. This study aims to determine the criteria for ecological design and investigates the form language and product identity through these criteria in seating design. Design features of a product's ecological identity were primarily and substantially bound to form and material features. Evaluation of material selection along with the form emerging as a result of production techniques has been examined by a two-sided approach: Identifying compliances and divergences between furniture intended by the designer considering ecological design criteria with environmental claims and the user's perception and evaluation of this ecological product. 
As the result of literature review and investigation of ecological design approaches, ecological design criteria that indicate the ecological product identity were determined during product life cycle. Eight criteria had been arranged in a table for evaluation as a checklist tool in the dissertation. Evaluation and comparison of furniture in terms of ecological identity is proposed by rating design samples on this table with regard to valid ecological criteria in the checklist.
In this dissertation, the method of user test was determined distinctively from other studies by examining product-user relationship studies which utilize semantic differential method in the literature. Thus, the proposition of user test comprises design samples that are presented to participants in different stages in order to measure the influence of form and material experience on ecological identity. At every stage of the study, responses to SD scales were converted into statistical data and then arranged as visual graphs for comparative analysis among design samples for the participants in each phase. Different graphs as visual representations of product identity can be presented as semantic profiles of product designs; they can be interpreted as different phases of user perception according to different results in different interaction levels. Findings and results of the sample survey were discussed based on the findings of the previous literature review; ecological design features that are given importance and preferred by the participants could be determined.