Belirsizlik kavramı ile soyut sanat ilişkisi üzerine görsel çözümlemeler
Visual decodings on the notion of uncertainty and its relationship with abstract art
Yazar: BARIŞ YILMAZ
Danışman: PROF. İSMAİL ATEŞ
Hacettepe Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Resim Ana Sanat Dalı
Derece: Sanatta Yeterlik, 2014
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Belirsizlik = Uncertainty ; Doğruluk = Accuracy ; Gerçeklik = Reality ; Mutlak = Absolute ; Soyut sanat = Abstract art

Özet:
Belirsizlik' insanın varlık adına sorduğu her sorusunda ortaya çıkandır. Her şeyde o hakimdir. Kendini ve çevresini keşfetmek için soran, sorgulayan insan değişen dünya olayları ve çelişkilerle kaplı yaşam karşısında büyük bir sorunla baş başadır. Bu sorun kendisini koca bir belirsizlikle çevrelenmiş hissetmesidir. Kesinlikten uzak, şüpheli bir gerçeklik içinde yaşamaya mahkum olması huzursuzluğunun baş sebebidir. Çözüm için sorgulanan her sorun, aralanan her kapı kesinliğe ve cevaba götürmez onu. Öyle ki var olmanın özü ve buna bağlı olan yapıdaki müphemlik giderilmediği müddetçe, içinde yaşadığımız gerçeklikte şüphe içinde kalmaya devam edecektir.
Yaşam, aslında bir olayın kendisinden sonraki olayları tahmin edilebilir kılmıyor. Kesin saptamalar ve çıkarımlardan uzaktır. Bilginin ve gerçekliğin göreceli olduğu tek bir gerçekliğin olmayabileceği, gerçekliğin kişiye- gözlemciye göre değişebileceği bir tespite götürüyor bizi. Doğruluk ve gerçeklik arayışı içinde "belirsizlik" bu kavramlara ulaşmada bir yetersizlik olarak değil, sistemin bu kavram üzerine inşa edildiği bir olgu olarak karşımıza çıkar. Bilim ve felsefede sonuca ulaşmada ya da sistemi açıklamada bazı metotlar, kuramlar ve kanunlar sunulmuştur. Bunlar "kesinliğin" mümkün olmadığını, tek bir gerçekliğin olamayacağını açıklarken, düzenin göreceliği sonucuna götürür. Felsefe ve bilimde bunun teori ve kuramlara şekil vermiş halini görebiliriz. Entropi Kanunu'nda evrenin kendisini düzensizliğe çekmek istemesi ve her şeyin bozulma eğiliminde olması, Görelilik Kuramındaki gibi uzay ve zamanın mutlak olmadığı düşüncesi bize belirsizliği tanımlatır. Yine Heisenberg'in Belirsizlik Kuramı da maddenin en küçük parçacığının konum ve hızının hiçbir zaman istenilen kesinlikte belirlenemeyeceğini bildirir. İnsan için ise bu belirsizlik oldukça korkutucu ve tehditkar olmuştur. Değişken dış dünya olayları onu güvensizliğe ve korkuya itmiştir. Yetersiz bilişi ve bu yolda belirsizi ortaya çıkarma ve belirginleştirme gayreti onu pek çok kez hayal kırıklığına uğratmıştır. Bu belirsizlik onu iç huzursuzluğa ve korkuya götürmüştür. Korkusunu ve iç huzursuzluğunu ancak değişkenler içinde mutlağı ve gerçeği arama yoluna başvurarak yenme ile sağlayabilmiştir. İnsan mutlak olanı sanatta soyut sanat ile aramıştır. Bunu Wilhelm Worringer soyutlama içtepisi ile açıklamıştır. Soyutlamanın insanın dış dünya olayları karşısında duyduğu iç huzursuzluğu yenmek ve nesneleri görünüşler dünyasının keyfiliği ve tesadüfiliğinden kurtararak onları soyut biçimlere yaklaştırarak ve görünüşler dünyasının karmaşıklığından, belirsizliğinden çıkararak bir huzur noktası aramıştır. Soyut sanat, öz arayışı ile evrendeki nesnelerin yalnızca dış görünüşlerini değil, değişmeyen, mutlak niteliklerini de yakalayabilmek gerektiğini savunmuştur. Soyut sanat ile her şeye hakim olan belirsizlik ve bundan duyulan huzursuzluk ile korku giderilmeye çalışılmıştır. Belirsizin mutlak olana yanaşması sağlanmaya çalışılmıştır. Bu konuda soyutu çalışmalarında farklı biçimlerde ele alan sanatçılar referans gösterilerek, oluşturulan çalışmalar ile "belirsizlik" kavramı ile soyut sanat ilişkisi üzerine açıklamalar getirilmiştir.





Anahtar Kelimeler : Belirsizlik, Doğruluk, Gerçeklik, Mutlak, Soyut

Abstract:
Uncertainty" is what humans encounter in response to any question asked with regards to existence. It is dominant in everything. The human who asks questions to discover oneself as well as his/her environment, faces a major problem in this changing world that is surrounded by contradictions. That problem is the feeling of being surrounded by a major uncertainty. The reason of one's conviction to living in a dubious reality that is away from certainty is the very reason of one's feeling of restlessness. Not all questions that are asked for reaching an answer or opening a door take that person to certainty and answer. Hence, unless the ambiguity in the essence of life and its structure is quenched, so will the reality we live in remain ambiguous. 
Life, in fact, does not make the following events of a particular accurance predictable. It is away from precise deductions and inferences. It takes us to the inference that knowledge and reality are relative to the subject, that there might be more than one single reality, and that reality may differ from person to person or from observer to observer. In the quest for truth and reality, "uncertainty" does not appear inadequate in reaching these notions, but rather as a notion upon which the system is built. In science and philosophy, a number of methods, theories and laws have been introduced so as to reach results or to explain a particular system. These explain that "certainty" is not possible, that there might be more than one single reality, and hence, that the system is relative. In philosophy and science, we can see hypothetical and theoretical reflections of this understanding. The tendency of the universe towards disorder and the tendency of everything for deterioration, as explained in the Law of Entropy; the position that time and space are not absolute, as explained in the Theory of Relativity both remind us of uncertainty. Similarly, Heisenberg's Uncertainty Principle state that the location and speed of the smallest particle of matter cannot be determined.For humans, on the other hand, this notion of uncertainty has always been highly scary and threatening. The changing worldly events has pushed one to disbelief and fear. One's lack of knowledge and effort to expose the uncertain and make it explicit, have caused disappointments many times. This uncertainty has led to a feeling of uneasiness and fear. The only way to overcome this uneasiness and fear has been to seek the absolute reality among all the variants. 
Humans have sought the absolute via art. Wilhelm Worringer has explained this by using the impulse of abstraction. Abstraction has been a way to help one to overcome the inner uneasiness felt against the occurances of the outer world by saving objects from the arbitrariness, fortuitousness, complexity and uncertainty of the world of appearances, and approximating them to abstract forms. Abstract art, via the quest for oneself, has advocated that one should catch not only the appearance of the objects in the universe, but their unchanging and absolute features as well. Via abstract art, one has attempted to overcome the uncertainty evident in all things along with the consequent feelings of uneasiness and fear. With abstract art, the uncertain has been pushed to approximate to the absolute. Referring to the artists who use abstract in different forms in their works, decodings of the notion of "uncertainty" and its relationship to abstract art have been provided in the given works.




Key Words: Uncertainty, Truth, Reality, Absolute, Abstract