6 x 6 yarım diallel makarnalık buğday melezlerinde heterosis ve uyum yeteneklerinin belirlenmesi
Determinatin of heterosis and combining abilities of 6 x 6 half diallel durum wheat hybrids
Yazar: VİLDAN ÇELİK
Danışman: YRD. DOÇ. ZİYA DUMLUPINAR
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarımsal Biyoteknoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Bitki ıslahı = Plant breeding ; Durum buğdayı =

Özet:
Bu çalışmada altı makarnalık buğday genotipi 2014-2015 ürün yılında 6x6 yarım diallel olarak melezlenmiş ve 15 F1 melezi elde edilmiştir. Melez kombinasyonları 2015-2016 ürün yılında tesadüf blokları deneme desenine göre üç tekerrürlü olarak ekilmiş ve bazı fenolojik (vejetatif periyod (VP), tane dolum periyodu (TDP) ve ekim olgunlaşma süresi (EOS)) ve tarımsal (bitki boyu (BB), başaktaki tane sayısı (BTS), başaktaki tane ağırlığı (BTA), bin tane ağırlığı (BinTA) ve tane verimi (TV)) özellikler incelenmiştir. Araştırmada incelenen bütün özellikler istatistiki olarak önemli olurken, genel uyum yeteneği (GUY) ve özel uyum yeteneği (ÖUY) bakımından BinTA hariç istatistiki olarak önemli bulunmuştur (P<0.01). Araştırmada incelenen özelliklerden BinTA hariç GUY/ÖUY oranı 1'den yüksek olduğu için eklemeli gen etkisinin hakim olduğu tespit edilmiştir.  
Tane verimi bakımından ebeveynlerin ortalaması 402.28 kg/da, F1 bireylerinin ortalaması 541.75 kg/da olurken, deneme ortalaması ise 501.90 kg/da olmuştur. Tane veriminde en yüksek heretoris değeri ve heterobeltiosis değerleri Zenit anacının kullanıldığı melez kombinasyonlarından elde edillirken, en düşük değerler ise B27 anacının kullanıldığı melez kombinasyonlarından elde edilmiştir. Tane verimi bakımından ortalama heterosis değeri % 34.29 olurken, heterobeltiosis değeri % 18.24 olmuştur. En yüksek heterosis ve heterobeltiosis değerleri Cesare x Zenit ve Ege-88 x Ecem melez kombinasyonlarından (sırasıyla, % 83.88 ve 71.56) elde edilmiştir. Tane verimi için GUY değeri en yüksek çeşit Cesare (66.643) olurken, en düşük genotip B27 (-114.945) olmuştur. ÖUY değeri en yüksek melez kombinasyonu Cesare x Zenit (274.033) olurken, en düşük B27 x Cesare melez kombinasyonu olmuştur.

Abstract:
In this study six durum wheat genotypes crossed as 6x6 half diallel in 2014-2015 cropping year and 15 F1 individuals were obtained. The hybrid combinations were planted in 2015-2016 cropping year and the experiment is arranged in a randomized complete block design with three replications and some phenological (vegetative period (VP), grain filling period (GFP) and days to maturity (DM)) and agronomical (plant height (PH), grain number per spike (GNS), grain weight per spike (GWS), thousand kernel weight (TWK) and grain yield (GY)) traits were investigated. All the traits were found statisticaly different for the phenogical and agronomical traits and general combining ability (GCA) and special combining ability (SCA) were also found important excep TKW (P<0.01). GCA/SCA ratios of the traits excep TKW was bigger than 1, therefore it is concluded that the additive gene effect controlled the traits.
According to the grain yield the average of parents was 402.28 kg/da, F1 hybrids was 541.75 kg/da, while the experiment average was 501.90 kg/da. The highest heterosis and heterobeltiosis values for GY were obtained from the hybrid combinations including Zenit cultivar, while the lowest values were obtained from the B27 combinations. The average heterosis and heterobelthiosis values of GY were 34.29 and 18.29%, respectively. The highest heterosis and heterobeltiosis values obtained from Cesare x Zenit and Ege-88 x Ecem hybrid combinations (83.88 ve 71.56%, respectively). The highest GCA value was obtaine from Cesare (66.643) cultivar for GY while, B27 (-114.945) was the lowest. The highest SCA value was obtained from Cesare x Zenit (274.033) hybrid combination, while B27 x Cesare hybrid combination was the lowest.