Şizofreni hastalarında klozapinin difüzyon tensor görüntüleme bulguları üzerine etkileri
The influence of clozapine on diffusion tensor imaging measures in patients with schizophrenia
Yazar: ELÇİN ÖZÇELİK EROĞLU
Danışman: PROF. DR. AYGÜN ERTUĞRUL
Hacettepe Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2012
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Beyaz cevher = White matter ; Difüzyon manyetik rezonans görüntüleme = Diffusion magnetic resonance imaging ; Klozapin = Clozapine ; Şizofreni = Schizophrenia

Özet:
Bu çalışmada şizofreni hastalarında oniki haftalık klozapin tedavisinin difüzyon tensor görüntüleme (DTG) bulguları üzerine etkilerinin değerlendirilmesi, tedavi öncesi ve sonrası bulguların sağlıklı kontroller ile karşılaştırılması amaçlanmıştır. Çalışmaya klozapin başlanması planlanan 16 hasta ve yaş, cinsiyet, eğitim düzeyi bakımından eşleştirilmiş 8 sağlıklı kontrol alınmıştır. Hastalara klozapin tedavisi öncesinde ve tedavi başlandıktan 12 hafta sonra Pozitif ve Negatif Sendrom Ölçeği (PANSS), nörobilişsel test bataryası ve DTG uygulanmıştır. Kontrol grubuna ise bir kez nörobilişsel test bataryası ve DTG uygulanmıştır. DTG analizleri voksel temelli bir analiz yöntemi olan Tract-Based Spatial Statistics (TBSS) yöntemiyle yapılmıştır. Klozapin tedavisi öncesinde hastaların fraksiyonel anizotropi (FA) değerlerinin bilateral superior longitudinal fasiküller, inferior frontooksipital fasiküller, singulat lifler, serebellum ve orta serebellar pedinküller, sol inferior longitudinal fasikül başta olmak üzere 16 koordinatta kontrollere göre düşük olduğu, sağ parahipokampus, sol anterior talamik radyasyon, sağ internal kapsül arka bacak dahil 5 koordinatta ise kontrollere göre yüksek olduğu saptanmıştır. Oniki haftalık izlem sonunda hasta grubunda sol superior longitudinal fasikül, sol inferior longitudinal fasikül, sol inferior frontooksipital fasikül, korpus kallozum splenium dahil 15 koordinatta FA kontrollere göre yüksek bulunmuştur. Hastaların tedavi öncesi ve sonrası FA değerleri karşılaştırıldığında korpus kallozum, bilateral inferior longitudinal fasiküller, unsinat fasiküller, bilateral talamus, sol parahipokampus, forniks, singulum, serebellum başta olmak üzere toplam 31 koordinatta FA artışı olduğu saptanmıştır. Sol internal kapsül ön bacak FA'sındaki artış ile PANSS toplam ve genel psikopatoloji puanlarında azalma, sol unsinat fasikül FA'sında artış ile PANSS genel psikopatoloji puanlarında azalma, sol inferior frontooksipital fasikül, sol singulum ve sol forniks FA artışı ile semantik akıcılıkta düzelme arasında ilişki saptanmıştır. Sol superior longitudinal fasikül ve sağ anterior talamik radyasyon FA değerleri ile gecikmiş görsel bellek, sol parahipokampus ve sol singulum FA değerleri ile sözel anlık bellek, sol eksternal kapsül FA değerleri ile sematik akıcılık arasında ise ters yönde ilişki saptanmıştır. Elde edilen bulgular şizofrenide çok sayıda beyin bölgesinde beyaz cevher bütünlüğünde bozulma olduğuna ve klozapinin frontotalamik, frontotemporal, kortikal-talamik-serebellar-kortikal bağlantılanmada rolü olan birçok bölgede ve korpus kallozumda beyaz cevher bütünlüğünü artırıcı etkisi olduğuna işaret etmektedir.Anahtar kelimeler: şizofreni, klozapin, difüzyon tensor görüntüleme, beyaz madde

Abstract:
The purpose of this study is to investigate the effect of 12 weeks of clozapine treatment on diffusion tensor imaging (DTI) measures in patients with schizophrenia, and to compare the results with healthy controls. Sixteen patients with schizophrenia who were planned to initiate clozapine and 8 healthy controls matched for age, sex and education were included in the study. Patients were assessed with Positive and Negative Syndrome Scale (PANSS), neurocognitive test battery and DTI at baseline and 12 weeks after the initiation of clozapine treatment. Controls were assessed once with neurocognitive test battery and DTI. Voxelwise analysis of DTI data was performed using the Tract-Based Spatial Statistics (TBSS). Compared to control group, patients showed lower fractional anisotropy (FA) in 16 coordinates including bilateral superior longitudinal fasciculi, inferior frontooccipital fasciculi, cingulate bundles, cerebellum, middle cerebellar pedincules and left inferior longitudinal fasciculus while they had higher FA at 5 coordinates including right parahippocampus, left anterior thalamic radiation and right posterior limb of internal capsule before clozapine treatment. After 12 weeks of clozapine treatment, FA was found to be higher in patients at 15 coordinates including left superior longitudinal fasciculus, left inferior longitudinal fasciculus, left inferior frontooccipital fasciculus and splenium of corpus callosum compared to controls. When DTI results before and after treatment were compared, FA were found to be increased at 31 coordinates including corpus callosum, bilateral inferior longitudinal fasciculi, uncinate fasciculi, bilateral thalamus, left parahippocampus, fornix, cingulate bundle and cerebellum. In addition, the increase in FA in anterior limb of internal capsule correlated with the decrease in the PANSS total and general psychopathology scores, the increase in FA in left uncinate fasciculus correlated with the decrease in PANSS general psychopathology scores and the increase in FA in left inferior frontooccipital fasciculus, left cingulate and left fornix correlated with the improvement in semantic fluency. On the other hand, FA in the left superior longitudinal fasciculus, right anterior thalamic radiation and delayed visual memory; FA in left parahippocampus, left cingulate and verbal immediate memory; FA in left external capsule and semantic fluency were inversely associated. The results of this study indicate that white matter integrity is disturbed in various brain regions in schizophrenia and clozapine increases the white matter integrity in corpus callosum and in the brain regions which have roles in frontothalamic, frontotemporal, cortical-thalamic-cerebellar-cortical connectivity.Key Words: schizophrenia, clozapine, diffusion tensor imaging, white matter