Bazı aspir (Carthamus tinctorius L.) çeşitlerinde farklı sıra arası mesafelerin verim ve verim özelliklerine etkisi
Effects of different row spacings on the yield and yield componets of some safflower (Carthamus tinctorius L.) cultivars
Yazar: MUHAMMET ÖZEN
Danışman: PROF. DR. ÖZDEN ÖZTÜRK
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bazı aspir çeşitlerinde farklı sıra arası mesafelerin verim, verim unsurları ve bazı kalite özelliklerine etkisini belirlemek amacıyla yürütülen bu araştırma, Konya Büyükşehir Belediyesi Çomaklı Tarımsal Üretim Sahası'nda, 2022 yılı aspir vejetasyon döneminde (Mart-Ağustos) kuru koşullarda gerçekleştirilmiştir. Tesadüf bloklarında bölünmüş parseller deneme desenine göre üç tekerrürlü olarak kurulan çalışmada materyal olarak, dört çeşit (Askon 42, Olein, Koç42, Göktürk) kullanılmış ve üç farklı sıra arası mesafe (14 cm, 28 cm ve 42 cm) ele alınmıştır. Araştırmada; bitki boyu (cm), ilk dal yüksekliği (cm), bitki başına yan dal sayısı (adet), bitki başına tabla sayısı (adet), tablada tohum sayısı (adet), bin tohum ağırlığı (g), tohum verimi (kg/da), ham yağ oranı (%), ham protein oranı (%), ham yağ verimi (kg/da) ve ham protein verimi (kg/da) ele alınmıştır. 
Araştırmada; bitki boyu 42.16-57.57 cm (Göktürkx14cm-Oleinx42cm), ilk dal yüksekliği 19.28-34.25 cm (Göktürkx42cm-Koç42x14cm), bitki başına yan dal sayısı 3.63-8.97 adet (Askon 42x14cm-Göktürkx42cm), bitki başına tabla sayısı 4.48-12.60 adet (Koç42x14cm-Askon 42x42cm), tablada tohum sayısı 24.98-34.59 adet (Göktürkx14cm-Askon 42x42cm), bin tohum ağırlığı 42.33-51.78 g (Oleinx14cm-Göktürkx28cm), tohum verimi 87.6-217.5 kg/da (Askon 42x14cm-Göktürkx28cm), ham yağ oranı %28.45-35.41 (Oleinx14cm-Koç42x28cm), ham protein oranı %15.71-18.28 (Askon 42x14cm-Koç42x28cm), ham yağ verimi 25.49-71.20 kg/da (Askon 42x14cm-Göktürkx28cm) ve ham protein verimi 13.76-36.37 kg/da (Askon 42x14cm-Göktürkx28cm) arasında değişmiştir.
Sonuç olarak; Konya kuru koşullarında yürütülen bu araştırmada kullanılan aspir çeşitleri arasında bölge koşullarında en yüksek tohum ve ham yağ verimine sahip çeşit Göktürk olmuştur. Sıra arası mesafelerin hem tohum verimi hem de ham yağ verimine etkisinin önemli bulunduğu araştırmada, en uygun sıra arası 28 cm ve 42 cm olarak belirlenmiştir. Bununla birlikte, bu çalışmanın tek yıllık olması sebebiyle, araştırma sonuçlarına göre bölge ve benzer koşullar için yapılacak tavsiyelerin daha güvenilir olabilmesi açısından bu ve bunun gibi araştırmaların devam etmesi önem taşımaktadır.

Abstract:
This research, which was carried out to determine the effect of different row spacings on yield, yield components and some quality characteristics of some safflower varieties, was conducted under dry conditions in Çomaklı Agricultural Production Area of Konya Metropolitan Municipality during the safflower growing season (March-August) of 2022. 
The study was designed as a "randomized complete block with split plots" with three replications. Four safflower varieties (Askon 42, Olein, Koç42, Göktürk) were used as material and three different row spacings (14, 28, 42 cm) were considered. In the research; plant height (cm), first branch height (cm), number of lateral branches per plant (pcs), number of heads per plant (pcs), number of seeds per head (pcs), thousand seed weight (g), seed yield (kg ha-1), crude oil ratio (%), crude protein ratio (%), crude oil yield (kg ha-1) and crude protein yield (kg ha-1) are investigated. 
In the study; plant height 42.16-57.57 cm (Göktürkx14cm-Oleinx42cm), first branch height 19.28-34.25 cm (Göktürkx42cm-Koç42x14cm), number of lateral branches per plant 3.63-8.97 pieces (Askon 42x14cm-Göktürkx42cm), number of heads per plant 4.48-12.60 pieces (Koç42x14cm -Askon 42x42cm), number of seeds per head 24.98-34.97 pieces (Göktürkx14cm-Askon 42x42cm), thousand seed weight 42.33-51.78 g (Oleinx14cm-Göktürkx28cm), seed yield 876.0-2175.0 kg ha-1 (Askon 42x14cm-Göktürkx28cm), crude oil ratio 28.45-35.41% (Oleinx14cm-Koç42x28cm), crude protein ratio 15.71-18.28% (Askon 42x14cm-Koç42x28cm), crude oil yield 254.9-712.0 kg ha-1 (Askon 42x14cm-Göktürkx28cm) and crude protein yield  were found to vary between of 137.6-363.7 kg ha-1(Askon 42x14cm-Göktürkx28cm). 
As a result; in this study, which was carried out in Konya dry conditions, the varieties with the highest seed and oil yield were determined as Göktürk among the safflower varieties used in the region. In the study, in which the effect of row spacing on both seed yield and oil yield was significant, the most appropriate row spacing was determined as 28 cm and 42 cm. However, since this research is a one-year study, it is important that this and similar studies continue, so that the recommendations to be made for the region and similar conditions can be more specific and reliable.