Şirketler kesiminin ekonomik konjonktüre uygun stratejik tepki üretme kapasitesinin analizi: Türkiye örneği
Strategical response capacity of real sector in harmony with the economic conjuncture: Empirical evidence from Turkey
Yazar: İNANÇ ASIM SÖZER
Danışman: PROF. DR. NAZIM EKREN
İstanbul Ticaret Üniversitesi / Finans Enstitüsü / Finans Ana Bilim Dalı / Finansal İktisat Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Ekonomik konjonktür = Economic conjuncture ; Finansal performans = Financial performance ; Konjonktür = Conjuncture ; Konjonktür dalgalanmaları = Business cycles ; Performans = Performance ; Reel sektör = Real sector ; Risk yönetimi = Risk management ; Stratejik analiz = Strategic analysis ; İşletme stratejisi = Business strategies

Özet:
İktisadi literatüre göre, ekonomik döngülerde volatiliteyi artıran önemli unsurlar arasında şirketlerin konjonktürel evreleri önceden okuyamama ve içinde bulunulan evreye uygun yönetim kapasitesinin yoksunluğu gösterilmektedir. Gelişen dünyada küreselleşmenin bir sonucu olarak işletmelerin her geçen gün artan rekabet ortamında karar alma, planlama ve denetim işlevlerini hem sağlıklı hem de etkin yürütebilmek için düzenli aralıklarla finansal performanslarını ölçmeleri gerekmektedir. Söz konusu ölçümlerin yapılmasını sağlayacak kurumsal altyapının yoksunluğu, ekonomilerin genişleme ve büyüme dönemlerinde hissedilmese de kriz döneminde çok ağır bir bedelle ederini göstermektedir. 
Türkiye'de finansal kesime dair çeşitli analizler yer alsa da reel sektöre yönelik çalışmalar genellikle daha az çalışılması tercih edilen alanlardan biridir. Bu durumun ana nedenleri; Türkiye'de eğitimli insan kaynağının büyük ölçüde finansal sektörde toplanmış olması, daha regüle bir piyasa olması nedeniyle veri çeşitliliğinin fazla olması ve finansal kesimin aksine reel sektörde daha geniş gruplarla sınıflandırma gerekliliği olarak değerlendirilmektedir. Türkiye özelinde reel sektörün stratejileri ve performansının konjonktüre göre pozisyonu ampirik çalışmalarla incelenerek Türkiye ekonomisinde daralan konjonktürde daha güçlü reel sektöre sahip olunabilmesi ve ekonomik tahribatın hafifletilebilmesi için reel sektör açısından ihtiyaç duyulan reformların uluslararası örnekler ışığında incelenmesi amaçlanmaktadır.
Konjonktürlerin oluşumu, gelişimi, işleyişi ve reel sektörü nasıl etkiledikleri detaylı olarak incelendiğinde, özellikle önde gelen gelişmekte olan ekonomilerden biri olarak Türkiye'de, son on yılda yaşanan çeşitli konjonktürel evrelere rağmen reel sektörün en belirgin tahribata maruz kaldıkları gözlenmektedir. Krizde bankacılık sektörünün zayıflıklarının, genişleme dönemlerinde de yine bankacılık sektörünün görece yüksek kârlılıklarının öne çıkması esasen reel sektörün konjonktürel evreleri fark edemeyip kurumsal kapasite zayıflığının da etkisiyle gerekli risk yönetimi prensiplerini inceleyememesinden kaynaklanmaktadır.
Çalışmada, bu farkındalık ile reel sektör için Türkiye'de sektörel bazda incelemeler yaparak, tüm sektörler için kullanılabilecek bir model önerisinde bulunmaktadır. Bu bağlamda konjonktür evrelerinin reel sektörde faaliyet gösteren firmaların performansının etkisi incelenmiştir. Çalışmada, 2009-2019 dönemi için 25 sektöre ilişkin veriler kullanılarak öncelikle VIKOR yöntemi ile sektörlerin performansa göre sıralaması elde edilmiş, daha sonra finansal performansa konjonktür evrelerinin etkisi dinamik panel veri analizi ile belirlenmiştir.
Çalışma sonucunda sektörlerin aynı konjonktür evrelerinde farklı performans sonuçları elde ettikleri ve finansal performans üzerinde konjonktür evrelerinin etkisi olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
In the economic literature, it is shown that an important factor that increases volatility in business cycles is the inability of companies to read the cyclical phases in advance and the lack of management capacity suitable for the existing phase. As a result of globalization in the developing world, business world needs to measure their financial performance at regular intervals to be able to carry out their decision-making, planning and auditing functions in an increasingly competitive environment. Although the lack of institutional infrastructure that will enable these measurements to be made is not felt during the expansion and growth periods of the economies, it shows at a huge impact during the crisis period.
Although there are various analyzes on the financial sector in Turkey, studies are remained limited for the real sector area. The main reasons for this; experienced in Turkey, well-educated human resources with a clear and historical information set largely be majored on financial sector. In order to alleviate the economic damage by real sector oriented issues in specifically in Turkey, it is important to focus how the real sector has strategies and performances to fight contraction period, and hence to summarize the reform list in terms of international best studies.
When the formation, development and styles of a business cycle to be analyzed, especially in Turkey -as one of the major emerging economy-, it is conspicuously shows that real sector is the worst affected part during the whole of the various cyclical phases in the last decade. The fact that the weaknesses of the banking sector during the crisis and the relatively high profitability of the banking sector during the expansion times are mainly comes from the fact that the real sector cannot predict the business cycles and cannot taken the necessary risk management principles on the back of the weakness of institutional capacity. 
In this study, by examining in a sectoral basis in Turkey with this awareness, there are suggestions that can be used in a model for all sectors. In this context, the impact of business cycles on the performance of firms operating in the real sector has been analyzed. In the study, the ranking of the sectors according to performance was obtained first by using the VIKOR method, after that the effect of the cyclical phases on financial performance was determined by dynamic panel data analysis for 25 sectors between 2009 to 2019.
As a result of the study, it has been determined that the sectors get different performance results in the same cyclical phases and that the cyclical phases have an effect on financial performance.