Zolmitriptanın iyon çifti ekstraksiyonu ile spektrofotometrik miktar tayini
Spectrophotometric determination of zolmitriptan with ion pair extraction
Yazar: İPEK İNANLI
Danışman: DOÇ.DR. ZEYNEP AYDOĞMUŞ
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Analitik Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology ; Kimya = Chemistry

Özet:
ÖZETİnanlı İ. Zolmitriptanın İyon Çifti Ekstraksiyonu ile Spektrofotometrik Miktar Tayini. İstanbulÜniveritesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Analitik Kimya Anabilim Dalı. Yüksek Lisans Tezi.İstanbul. 2006.Migren tedavisinde kullanılan 5-HT1B/1D reseptör agonisti olan zolmitriptanıntabletlerde tayini için sadece bir kiral yüksek performanslı sıvı kromatografisi yöntemibulunmaktadır. Bu nedenle, çalışmada iki vizibl-spektrofotometrik yöntem geliştirildi.Yöntemlerde zolmitriptan çözeltisi, tropaeolin 00 (TP 00) ile pH= 4,0 ve bromtimol mavisi(BTM) ile pH= 6,0 sitrat-fosfat tamponunda muamele edildi. Oluşan iyon çiftleridikolorometan ile ekstre edildikten sonra organik fazların absorbansları ölçüldü. AbsorbanslarTP 00 ve BTM için sırasıyla maksimum dalga boyu 411,5 nm ve 410 nm'de aynı şartlardahazırlanan boş denemelere karşı ölçüldü. Reaksiyonun tamamlanması için TP 00 için 8, BTMiçin 5 kat belirteç fazlasının yeterli olduğu görüldü. Job'un Sürekli Değişim Yöntemiyle,zolmitriptanın her iki belirteç ile 1:1 mol oranında iyon çifti oluşturduğu gözlendi. Oluşaniyon çiftlerinin karanlıkta ve oda sıcaklığında 6 saat sabit kaldığı saptandı. Absorbans ilezolmitriptan konsantrasyonları arasındaki ilişkinin TP 00 yönteminde 2-20 Âµg/ml ve BTMyönteminde ise 1,5-17 Âµg/ml konsantrasyon aralığında doğrusal olduğu bulundu. Ölçüeğrilerine ait regresyon denklemleri TP 00 için A= 0,0491 C + 0,0057 (r= 0,9998) ve BTMiçin A= 0,0517 C + 0,0426 (r= 0,9999) olarak hesaplandı. Geliştirilen yöntemler,zolmitriptanın normal ve rapimelt tablet çeşitlerine uygulandı. Kıyas olarak alınan HPLCyönteminde ham madde analizi yapılmış olduğundan bu çalışmada yöntem önce tabletlereuyarlandı ve elde edilen sonuçlarla, geliştirilen yöntemlerden elde edilen sonuçlar t- ve F-testleri uygulanarak istatistiksel olarak kıyaslandı, % 95 olasılık düzeyinde ortalamalar vestandart sapmalar yönünden anlamlı bir fark olmadığı görüldü. Sonuç olarak, geliştirilenyöntemler kolay, hassas ve tekrarlanabilir olup zolmitriptanın rutin analizlerindekullanılabilir.Anahtar Kelimeler: zolmitriptan, tropaeolin 00, bromtimol mavisi, iyon çifti,spektrofotometri.Bu çalışma İstanbul Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Birimi tarafından T-751/19092005 nolu proje olarak desteklenmiştir.

Abstract:
ABSTRACTInanli I. Spectrophotometric Determination of Zolmitriptan with Ion Pair Extraction.Istanbul University, Institute of Health Science, Department of Analytical Chemistry. MasterThesis. İstanbul. 2006.Zolmitriptan is a 5-HT1B/1D receptor agonist used in the treatment of migraine and onlyone chiral liquid chromatographic method has been described for its determination in tablets.Therefore, two visible-spectrophotometric methods were developed in this work. In thesemethods, the zolmitriptan solution was treated with tropaeolin 00 (TP 00) at pH 4.0 and withbromthymol blue (BTB) at pH 6.0 citrate-phosphate buffer. The absorbances of organicphases were measured after ion pairs formed, had been extracted with dichloromethane.Absorbances were measured at wavelengths of 411.5 and 410 nm for TP 00 and BTBrespectively against the blank solutions which were prepared similarly. For TP 00 8 and forBTB 5 fold excess of the reagents were found to be sufficient to complete the reactions.Application of Job?s Continous Difference Method showed that zolmitriptan formed ion pairswith both reagents in 1:1 mole ratio. The ion pairs were stable for 6 hours at roomtemperature in the dark. The relation between absorbance and zolmitriptan concentration wasfound to be linear at 2-20 Âµg/ml concentration range for TP 00 method and 1.5-17 Âµg/mlconcentration range for BTB method. The regression equations belong to calibration graphswere calculated as A= 0.0491 C + 0.0057 (r= 0.9998) for TP 00 and A= 0.0517 C + 0.0426(r= 0.9999) for BTB methods. The developed methods were applied to zolmitriptan?s film andrapimelt tablets form. Since, the HPLC method, had only been applied to the bulk form, thismethod firstly adapted to the tablet forms in this study and obtained results were statisticallycompared with the those obtained results of developed methods using t- and F- tests and nosignificant difference was found in terms of the mean values and standard deviations at 95 %confidence level.In conclusion, the developed methods being simple, sensitive, replicable, can be usedfor the routine analysis of zolmitriptan.Key Words: zolmitriptan, tropaeolin 00, bromtymol blue, ion pair, spectrophotometry.This study was supported by The Research Support Unit of Istanbul University as theproject no T-751/13092005.