Palyatif bakım sürecinde yaşlı hastalar, hekimler ve bakım verenlerin yaşadığı sorunlar ve çözüm önerileri
Problems experienced by elderly patients, physicians, and caregivers in palliative care and solution suggestions
Yazar: AYŞE GÜLAY ŞAHAN
Danışman: DOÇ. DR. ASLI KILAVUZ
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases
Dizin: Palyatif bakım = Palliative care

Özet:
Günümüzde yaşlanan dünya ile yaşlı bireylerin bakımı daha da önem kazanmıştır.
Bireyin yaşamının son günlerini belli bir kalite ve huzur içerisinde geçirmeye hakkı
olduğundan palyatif bakım, günümüzde insan hakları değerleri arasında
sayılmaktadır. Türkiye'deki palyatif bakım süreçleri incelendiğinde bu sürecin ön
plana çıkan paydaşlarının; hastalık ve tedavi sürecini yaşayan yaşlı hasta, tedaviyi
planlayan ve uygulayan hekim, tedavinin uygulanması ve yaşlı hastaların temel
gereksinimlerinin karşılanmasından sorumlu olan bakım verenler olduğu
görülmektedir. Bu araştırmada, yaşlı hastalar, hekimler ve bakım verenlerin
görüşlerine göre palyatif bakım sürecinde yaşanan sorunlar ve çözüm önerilerinin
belirlenmesi amaçlanmıştır.
Nitel araştırma yöntemi ile gerçekleştirilen bu çalışmada durum çalışması deseni ve
durum çalışması desenlerinden de bütüncül çoklu durum deseni kullanılmıştır.
Araştırmanın çalışma grubu nitel araştırma paradigmasına uygun olarak maksimum
çeşitlilik, kolay ulaşılabilirlik ve ölçüt örnekleme yöntemlerinden yararlanılarak
belirlenmiştir. Balıkesir ilindeki resmî ve özel sağlık kurumlarında bulunan yaşlı
hastalar, hekimler ve bakım verenler ile gerçekleştirilen bu araştırmada yaşlı hastalar
için 65 yaş ve üzeri olma, demans tanısı almamış ve mekanik ventilasyon ihtiyacı
olmama; hekimler için palyatif bakım hizmeti veren birimde çalışıyor olma; bakım
verenler için ise soruları anlama ve makul yanıtlar verme gibi belli zihinsel ve
konuşma yetilere sahip olma ölçütleri dikkate alınmıştır. Araştırmanın çalışma grubu
dahil edilme kriterlerine uygun ve çalışmaya gönüllü olarak katılan 16 yaşlı hasta, 16
hekim ve 16 bakım verenden oluşan toplam 48 kişidir. Araştırmanın verileri kişisel
bilgi formu, Katz Günlük Yaşam Aktiviteleri Ölçeği ve nitel görüşme formu
kullanılarak elde edilmiştir. Araştırmada yaşlı hastalar, hekimler ve bakım verenlerin
kişisel bilgileri ile yaşlı hastaların günlük yaşam aktivitelerine ilişkin veriler frekans
ve yüzde değerleri kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırmada katılımcıların palyatif
bakım sürecinde yaşanan sorunlara ve çözüm önerilerine ilişkin görüşlerinin
analizinde ise betimsel analiz ve içerik analizi yöntemleri birlikte kullanılmıştır. Nitel
verilerin analizi sonucunda 13 tema elde edilmiş, her bir tema kapsamındaki sorun ve
çözümlere ilişkin kodlar ile kodlara ilişkin frekans değerleri tablolarda

6
görselleştirilmiş, bulguların doğrudan alıntılarla desteklenmesi amacıyla katılımcı
ifadelerine yer verilmiştir.
Araştırma sonucunda palyatif bakım sürecinde en yoğun sorun ve en fazla çözüm
önerisinin ifade edildiği temanın nöropsikiyatri teması olduğu, bu temayı sorun
yoğunluğu açısından beslenme ve kronik hastalıklar temaları takip ederken, çözüm
önerileri yoğunluğu açısından da kronik hastalıklar ve ağrı temaları izlemektedir.
Araştırmada elde edilen sonuçlar palyatif bakım sürecinde yaşanan sorun ve
çözümlere ilişkin görüşlerin, hastanın bireysel özelliklerine göre değişiklik
göstermekle birlikte bütünsel ve birbiriyle bağlantılı olduğunu, aynı zamanda
katılımcıların bulunduğu ortam özellikleri ile kişisel bakış açıları ve deneyimlerinden
de etkilendiklerini ortaya koymuştur.

Abstract:
Today, with the aging world population, the care of the elderly people has become
more important. Since the individual has the right to spend the last days in a certain
quality and peace, palliative care is considered among the values of human rights.
When the palliative care processes in Turkey are examined, it is seen that the
prominent stakeholders of this process are the elderly patient experiencing the
disease and treatment process, the physician who plans and implements the
treatment, and the caregivers who are responsible for the implementation of the
treatment and meeting the basic needs of elderly patients. In this study, it was aimed
to determine the problems and solution suggestions in the palliative care process
according to the views of elderly patients, physicians, and caregivers.
In this study, which was conducted with the qualitative tradition, the multiple holistic
case study design, one of the case study designs, was used. The study group was
determined by utilizing maximum diversity, convenience, and criterion sampling
methods in accordance with the qualitative research paradigm. In this study, which
was conducted with elderly patients, physicians, and caregivers in public and private
health institutions in Balıkesir, the inclusion criteria were being 65 years of age or
older, not diagnosed with dementia, and not in need of mechanical ventilation for
elderly patients; working in a unit providing palliative care services for physicians;
and having certain mental and speech abilities such as understanding questions and
giving reasonable answers for caregivers. The study group consisted of a total of 48
people, including 16 elderly patients, 16 physicians and 16 caregivers who met the
inclusion criteria and voluntarily participated in the study. The data were obtained
using a personal information form, Katz Activities of Daily Living Scale, and a
qualitative interview form. In the study, personal information of elderly patients,
physicians, and caregivers and data on activities of daily living of elderly patients
were analyzed using frequency and percentage values. In the study, descriptive
analysis and content analysis methods were used together to analyze the opinions of
the participants regarding the problems experienced in the palliative care process and
solution suggestions. As a result of the analysis of qualitative data, 13 themes were
obtained, the codes related to the problems and solutions within the scope of each

8
theme and the frequency values related to the codes were visualized in the tables, and
participant statements were included to support the findings with direct quotations.
As a result of the research, neuropsychiatry was the theme with the most intense
problem and the most solution suggestions in the palliative care process, followed by
nutrition and chronic diseases in terms of problem intensity, and chronic diseases and
pain in terms of solution suggestions. The results of this study revealed that the views
on the problems and solutions experienced in the palliative care process are holistic
and interconnected, although they vary according to the individual characteristics of
the patient, and are also influenced by the characteristics of the environment,
personal perspectives and experiences of the participants.