Bizans-Selçuklu uc coğrafyasında egemenlik alanlarının değişimi: Ankara ve yakın çevresi örneği
The change of sovereignty areas in the Byzantine-Seljuk tertiary geography: Ankara and its environs
Yazar: İLKNUR ŞATIROĞLU
Danışman: DOÇ. DR. VAHİT MACİT TEKİNALP
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Sanat Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Çalışmamızın ana hedefini, 1071 Malazgirt Savaşı sonrasında Anadolu'ya gelen Türk grupların hareketleri ve Bizans-Selçuklu uç coğrafyasında egemenlik alanlarının değişiminin, Ankara ve çevresi örneği üzerinden incelemek oluşturmuştur. Bu amaç doğrultusunda, 1071 sonrası Anadolu'da Türk hareketinin kademeli genişlemesini anlamak için merkezi hükümetin birleştirici güçlerinin yerini yarı bağımsız bölgesel güçlerin ve yerli unsurlar ile Türkler arasındaki koalisyonların aldığı mekanizma ve davranış kalıpları hem Bizans hem de Türk kaynakları üzerinden değerlendirilmiş ve tarihi olayların kapsamlı bir analizi yapılmıştır. Bu analiz, tarihsel olayların daha objektif bir şekilde anlaşılmasına katkı sağlamaktadır. Erken dönem araştırmalarında sıklıkla gözden kaçan veya yeterince tartışılmayan çelişkili durumlar tezimizin merkezinde yer almıştır. Özellikle Ankara'nın 1073 yılında Türkler tarafından alınması ve Danişmendname'de anlatılan fetihlerin farklı tarihsel anlatımları, tarih yazımında önemli çelişkiler yaratmaktadır. Tezimiz, bu çelişkileri ele alarak, tarihsel gerçekliğe daha yakın bir anlatım sunmaktadır. Bizans-Müslüman sınırı ve Türk akınları arasındaki süreç, Arap akınlarından Türk akınlarına kadar olan dört yüzyıllık hareketlilik, yayınlar ve tarihi veriler ışığında Ankara örneği üzerinden geniş kapsamlı bir tarihçeyle ele alınmıştır. Bölgesel metropol kentlerin Türkler tarafından alınmasıyla ilgili tarihsel bilgiler doğrultusunda Anadolu'daki sınır bölgesi sürekli değişen dinamikleriyle incelenmiştir. Ankara ve çevresinde 11-13. yüzyıla tarihlenen Bizans ve Türk yapıları ve yerleşimleri belirlenmeye çalışılmış ve bu yapılar üzerinden Ankara'nın Türk hâkimiyetine geçiş süreci analiz edilmiştir. Tezimizin kapsamında, Ankara çevresinde bulunan Türk/Türkmen grupların hareketleri, İmparatorluğun diğer Anadolu kentlerindeki durumuyla karşılaştırılmış ve bu bağlamda Bizans İmparatorluğunun geri çekilmesinin ardından kırsalda ortaya çıkan yeni sosyo-politik yapılar üzerine önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
The main objective of our study has been to examine the movements of Turkish groups who arrived in Anatolia after the Battle of Manzikert in 1071 and the changing domains of influence in the Byzantine-Seljuk frontier region, focusing on the example of Ankara and its surroundings. In line with this aim, to understand the gradual expansion of Turkish movements in Anatolia after 1071, the mechanisms and behavioral patterns of semi-independent regional powers and coalitions between local elements and Turks, which replaced the central government's unifying forces, were evaluated through an unbiased perspective using both Byzantine and Turkish sources and a more objective analysis of historical events was conducted. This analysis contributes to a more objective understanding of historical events. Contradictory situations that were often overlooked or inadequately discussed in early research are at the center of our thesis. In particular, the conquest of Ankara by the Turks in 1073 and the different historical narratives of the conquests described in the Danishmendname create significant contradictions in historiography. By addressing these contradictions, our thesis offers an expression closer to historical reality. The process between the Byzantine-Muslim border and the Turkish raids, encompassing four centuries of movement from Arab incursions to Turkish raids, was comprehensively discussed through the lens of publications and historical data, with Ankara serving as a prominent example. According to historical information about the conquest of regional metropolitan cities by the Turks, the border region in Anatolia was examined with its constantly changing dynamics. Efforts were made to identify Byzantine and Turkish buildings and settlements dating from the 11th to the 13th centuries in Ankara and its surroundings, aiming to analyze the process of Ankara's transition to Turkish sovereignty based on these constructions. Within the scope of our thesis, the movements of the Turkish/Turkmen groups around Ankara were compared with the situation in other Anatolian cities of the Empire, and in this context, suggestions were made on the new socio-political structures that emerged in the countryside after the withdrawal of the Byzantine Empire.