Demiryolu çalışanlarında denetim odağı ve iş güvenliği algısı
Locus of control and perception of occupational safety i̇nrailway staff
Yazar: CEVHER SARIYILDIZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MÜGE ENSARİ ÖZAY
Üsküdar Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İş Sağlığı ve Güvenliği Ana Bilim Dalı / İş Sağlığı ve Güvenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering
Dizin: Algı = Perception ; Demir yolları = Railways ; Demir yolu işletmeleri = Railway businesses ; Denetim odağı = Locus of control ; Kazalar = Accidents ; Personel = Personnel ; Risk analizi = Risk analysis ; İş güvenliği = Work safety ; İş kazaları = Occupational accidents ; İş sağlığı = Occupational health

Özet:
Bu tezin konusu demiryolu çalışanlarının iş güvenliği algısı ve denetim odağı
özellikleri arasındaki ilişkinin araştırılmasıdır. Tezin amacı demiryolu çalışanlarının
demografik özellikleri ve geçirmiş oldukları iş kazalarının iş güvenliği algısı ve denetim
odağı üzerinde ne tür bir etki oluşturduğunu ortaya çıkarmak ve denetim odağı özelliğinin
(çalışanların iç kontrol odaklı ya da dış kontrol odaklı olmaları) iş güvenliği algısıyla bir
ilişkisinin olup olmadığını belirlemektir.
 Bu araştırmada çalışma evreni olarak TCDD Taşımacılık A.Ş. (Türkiye Cumhuriyeti
Devlet Demiryolları Taşımacılık A.Ş.) İstanbul Bölgesinde çalışan 624 memur, 438
makinist ve 87 tren teşkil görevlisi olmak üzere 1149 personel belirlenmiştir. Bu çalışma
uzayında memurlardan 53, makinistlerden 51 ve tren teşkil görevlilerinden 38 kişi rasgele
seçilerek toplam 142 kişi örnekleme kümesine alınmıştır. Bu örnekleme kümesine rasgele
seçilen kişilerle yüz yüze görüşülerek iş güvenliği algısı, denetim odağı ölçeği ve
demografik özellikler anketleri uygulanmıştır. Anketler aracılığıyla toplanan verilerin
istatistik değerlendirmeleri SPSS programı ile yapılmıştır.
 Çalışmanın sonucunda beş önemli bulgu elde edilmiştir: İlk olarak, tren teşkil
görevlisi personelin iş güvenliği algısı, memur personelin iş güvenliği algısından daha
yüksek olduğu tespit edilmiştir. İkinci bulgu olarak, bekâr çalışanların iş güvenliği
algılarının evli çalışanların iş güvenliği algılarından daha yüksek olduğu belirlenmiştir.
Üçüncü bulgu, iş kazası yaşamamış olan makinistlerin iş güvenliği algılarının iş kazası
yaşamış olan makinistlere göre daha yüksek olmasıdır. Dördüncü bulgu, tren teşkil
görevlisi olarak çalışan personelin iç kontrol odağına ilişkin puanları memur personele
göre daha yüksek olmasıdır. Beşinci ve son önemli bulgu ise erkek çalışanların kadın
çalışanlara göre daha fazla iç kontrol odaklı olmalarıdır.
Anahtar Kelimeler: Denetim Odağı, Dış Kontrol Odağı, İç Kontrol Odağı, İş Güvenliği
Algısı, İş Sağlığı ve Güvenliği, İş Kazası, Risk Analizi, Risk Değerlendirme.

Abstract:
The subject of this thesis is to determine the relationship between occupational safety
perception and locus of control for railway staff. The aim of the study is to detect how
demographic features and occupational accidents affect the occupational safety
perception and locus of control, additionally is to determine the relation between
occupational safety perception and locus of control.
 The universe of this research is 1149 personnel consisting of 624 officers, 438
machinists and 87 train marshalling employee working at the Istanbul Region in Republic
of Turkey State Railways Transportation Co. The sample set of this study consists of a
total of randomly selected 142 people, including 53 officers, 51 machinists and 38 train
staff. Occupational safety perception questionnaire, locus of control scale and
demographic features questions have applied by face to face interview. The data collected
by surveys have been assessed with SPSS (Statistical Package for Social Science)
program.
 At the end of the study, five important results have been detected: The first one is
that the train marshalling staff has a bigger occupational safety perception than the
officers. The second finding is that single staff has a bigger occupational safety perception
than married. As the third point, machinists that has not been experienced any industrial
accident has a bigger occupational safety perception than machinists who experienced
accident. As the fourth finding, train marshalling workers has a bigger internal locus of
control than officers. Finally, male staff has bigger internal locus of control than female
staff.
 Keywords: Locus of Control, External Locus of Control, Internal Locus of Control,
Occupational Safety Perception, Occupational Safety and Health.