Duygu ve strese bağlı yeme değerlendirme anket formunun türkçe uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması
Turkish adaptation of the eating and appraisal due to emotions and stress questionnaire: Validity and reliability study
Yazar: YEŞİM SENEM YILMAZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NEGIN ALMASI
İstanbul Bilgi Üniversitesi / Lisansüstü Programlar Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Bilişsel duygu düzenleme = Cognitive emotion regulation ; Rol stresörleri = Role stressors ; Yapısal geçerlik = Construct validty

Özet:
Bu çalışma, stres ve duygularla başa çıkmak için başvurulan yeme davranışını ölçmek amacıyla hazırlanan Duygu ve Strese Bağlı Yeme Değerlendirme Anketi'nin (EADES) Türk toplumuna uyarlanması ve anketin geçerlilik ve güvenirliğinin değerlendirilmesi amacıyla planlanmıştır. Çalışma, Aralık 2023 - Mart 2024 tarihleri arasında, yaşları 18 ile 60 arasında olan 518 Türk katılımcının katılımıyla gerçekleştirilmiştir.  Katılımcılara sosyal medya platformları aracılığıyla EADES anketi yapılmıştır. Araştırma sonucunda, 49 maddeden oluşan anketin faktör yükleri analiz edilmiştir. Güvenirlik açısından, faktör yükleri 0,40'tan düşük olan maddeler çıkarılmış olup, geriye kalan 37 madde üzerinde yapılan analizler istatiksel olarak anlamlı bulunarak modelin genel uyumu iyi olarak değerlendirilmiştir (p<0,001) (CMIN/DF (1921,831/621)=3,095, GFI=0,829, IFI=0,873, TLI=0,863, CFI=0,872, RMSEA=0,064 ve SRMR=0,069). Tukey's toplanabilirlik testine göre ölçeğin toplanabilir olup olmadığı incelenmiş ve test sonucunda ölçeğin toplam puan analizi için yeterli olmayacağı anlaşılmıştır. (F=918,405; p<0,001). Bu sebeple her üç faktör için ayrı puan hesaplaması yapılmıştır. Demografik veriler ile ilişkisi incelendiğinde cinsiyet, medeni durum, BKİ ve gelir düzeyi gibi değişkenlerin duygu ve strese bağlı yeme faktörlerini etkileyebileceği sonucuna varılmıştır (p<0,001). Bu bağlamda, EADES'in Türkçe versiyonu 18 – 60 yaş yetişkin bireyler arasında geçerli ve güvenilir bir ölçek olarak kabul edilebileceği sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
This study was designed to adapt the The Eating and Appraisal Due to Emotions and Stress (EADES) to the Turkish population and evaluate its validity and reliability in measuring eating behaviors used to cope with stress and emotions. The study was conducted between December 2023 and March 2024 with 518 Turkish participants aged 18 to 60. Participants completed the EADES questionnaire through social media platforms. As a result of the research, the factor loadings of the 49-item questionnaire were analyzed. For reliability, items with factor loadings below 0.40 were removed, and analyses on the remaining 37 items were found to be statistically significant, with the overall model fit evaluated as good (p<0.001) (CMIN/DF (1921.831/621)=3.095, GFI=0.829, IFI=0.873, TLI=0.863, CFI=0.872, RMSEA=0.064, and SRMR=0.069). According to Tukey's test of additivity, it was examined whether the scale was additive, and the test result indicated that the scale was not sufficient for total score analysis (F=918.405; p<0.001). Therefore, separate scores were calculated for each of the three factors. When examining the relationship with demographic data, it was concluded that variables such as gender, marital status, BMI, and income level could affect the emotional and stress-related eating factors (p<0.001). In this context, it was concluded that the Turkish version of EADES is a valid and reliable scale for adults aged 18-60.