Özel gereksinimli çocuğa sahip ailelerin psikolojik dayanıklılık düzeyleri ve anne-baba tutumları arasındaki ilişkinin tipik gelişim gösteren çocuğa sahip aileler ile karşılaştırılması
Comparison of the relationship between psycholoical resilience levels and parental attitudes of families with children with special needs and families with typically developing children
Yazar: SERRANUR ŞENLİGİL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ TRİNGA SHPENDI ŞİRİN
İstanbul Aydın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Aile Danışmanlığı Ana Bilim Dalı / Aile Danışmanlığı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology ; Sosyoloji = Sociology

Özet:
Bu araştırma özel gereksinimli çocuğa sahip ailelerin psikolojik dayanıklılık düzeyleri ve anne baba tutumları arasındaki ilişkinin tipik gelişim gösteren çocuğa sahip aileler ile karşılaştırılmasını incelemek amacıyla yapılmıştır. Araştırma, İstanbul ili Ümraniye ilçesinde yaşayan  özel gereksinimli çocuğa sahip ve tipik gelişim gösteren çocuğa sahip  168 anne ve 49 baba olmak üzere toplam 217 anne ve babanın katılımı ile kolay ulaşılabilir örnekleme yöntemi kullanılarak yapılmıştır. Bu araştırmada anne ve babaların psikolojik dayanıklılık düzeylerini saptamak amacıyla Basım ve Çetin (2011) tarafından geliştirilen "Yetişkinler İçin Psikolojik Dayanıklılık Ölçeği"; anne ve babaların anne baba tutumlarını belirmek için de Gülay Ogelman ve Özyürek (2021), geliştirdikleri "Anne- Baba Tutum Ölçekleri (4-12 Yaş)" ve anne babaların demografik özelliklerine ilişkin veri elde etmek için araştırmacının oluşturduğu "Demografik Bilgi Formu" kullanılmıştır. Tüm veriler bilgisayarda SPSS (statistical package for social sciences) 26 programına kaydedilerek analiz edilmiştir. Elde edilen verilerin analizinde, "Kolmogorov-Smirnov Testi", "Independent Sample t-Testi", "Tek yönlü Varyans (Oneway ANOVA)", "Bonferroni Testi, "Tamhane's Testi" kullanılmıştır.
Araştırmadan elde edilen bulgulara göre, özel gereksinimli çocuğa sahip ailelerin psikolojik dayanıklılıklarının; cinsiyet, yaş, gelir durumu, çocuk sayısı ve çocukların tanıları değişkenlerine göre anlamlı farklılık göstermediği bulunmuştur. Özel gereksinimli çocuğa sahip ailelerin psikolojik dayanıklılıklarının; eğitim durumu, çalışma durumu, psikolojik destek alıp almama ve özel gereksinimli çocuğa sahip olma durumuna göre anlamlı farklılık gösterdiği bulunmuştur. Tipik gelişim gösteren çocuğa sahip ailelerin psikolojik dayanıklılığın; cinsiyet, yaş, eğitim durumu, gelir durumu, çocuk sayısı ve psikolojik  destek alıp almama değişkenlerine göre anlamlı farklılık göstermediği bulunmuştur. Tipik gelişim gösteren çocuğa sahip ailelerin psikolojik dayanıklılıklarının; çalışma durumlarına göre farklılık gösterdiği bulunmuştur.
Araştırmadan elde edilen bulgulara göre, özel gereksinimli çocuğa sahip ailelerin anne baba tutumlarının; cinsiyet, yaş, eğitim düzeyi, gelir durumu ve çocukların tanıları değişkenine göre anlamlı farklılık göstermediği bulunmuştur. Özel gereksinimli çocuğa sahip ailelerin anne baba tutumlarının; çalışma ve özel gereksinimli çocuğa sahip olma durumu değişkenine göre anlamlı farklılık gösterdiği bulunmuştur. Tipik gelişim gösteren çocuğa sahip ailelerin anne baba tutumlarının; yaş, eğitim durumları, çalışma durumları, gelir durumları ve çocuk sayısı değişkenine göre anlamlı farklılık göstermediği bulunmuştur. Tipik gelişim gösteren çocuğa sahip ailelerin anne baba tutumlarının; cinsiyet değişkenine göre anlamlı farklılık gösterdiği bulunmuştur.

Anahtar Kelimeler: Özel gereksinimli çocuk, anne baba tutumları, psikolojik dayanıklılık, tipik gelişim gösteren çocuk

Abstract:
This research was conducted to examine the relationship between the psychological resilience levels and parental attitudes of families with children with special needs and their comparison with families with typically developing children. The research was conducted using the random sample mmethod with the participation of a total of 217 mothers and fathers, 168 mothers and 49 fathers of children with special needs and children with typical development, living in the Ümraniye district of Istanbul. In this study, the "Psychological Resilience Scale for Adults" developed by Basım and Çetin (2011) in order to determine the psychological resilience levels of mothers and fathers; The "Parenting Attitude Scales (4-12 Ages)" developed by Gülay Ogelman and Özyürek (2021) were used to determine the parental attitudes of the mothers and fathers, and the "Demographic Information Form" created by the researcher was used to obtain data on the demographic characteristics of the parents. All data were recorded and analyzed in the SPSS (statistical package for social sciences) 26 program on the computer. In the analysis of the data obtained, "Kolmogorov-Smirnov Test", "Independent Sample t-Test", "One-way ANOVA", "Bonferroni Test, "Tamhane's Test" were used.
According to the findings of the research, the psychological resilience of families with children with special needs; It was found that there was no significant difference according to the variables of gender, age, income level, number of children and children's diagnoses. Psychological resilience of families with children with special needs; It was found that there was a significant difference according to education level, employment status, whether or not receiving psychological support and having a child with special needs.   
Psychological resilience of families with typically developing children; It was found that there was no significant difference according to the variables of gender, age, education level, income level, number of children and whether or not they received psychological support. Psychological resilience of families with typically developing children; It was found that it varies according to working conditions.
According to the findings of the research, parental attitudes of families with children with special needs; It was found that there was no significant difference according to gender, age, education level, income level and children's diagnoses. Parental attitudes of families with children with special needs; It was found that there was a significant difference according to the variables of employment and having a child with special needs. Parental attitudes of families with typically developing children; It was found that there was no significant difference according to age, education level, employment status, income level and number of children. Parental attitudes of families with typically developing children; It was found that there was a significant difference according to the gender variable.

Keywords: Child with special needs, parental attitudes, psychological resilience, typically developing child