Türkiye'de para ikamesi: Doğrusal olmayan ekonometrik modelleme
Currency substitution in Turkey: Non-linear econometric modelling
Yazar: ERKAN AĞASLAN
Danışman: PROF. DR. ALPASLAN AKÇORAOĞLU
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ekonometri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Ekonometri = Econometrics
Dizin: Doğrusal olmayan modeller = Nonlinear models ; Ekonometri = Econometrics ; Ekonometrik modeller = Econometric models ; Para ikamesi = Currency substitution ; Para politikaları = Monetary policies

Özet:
Bu çalışmanın amacı Türkiye'de para ikamesi kavramının kalıcı bir sorun haline gelme sebeplerinin belirlenmesi ve bu durumu önlemek amacıyla alınması gereken tedbirlerin belirlenmesidir. Bu kapsamda, literatürdeki çalışmalardan farklı olarak, para ikamesini ölçmek için tek başına döviz tevdiat hesabı veya bu rakamın milli gelire oranı yerine,  döviz tevdiat hesabının geniş anlamdaki para arzına oranı kullanılmıştır. Bu oran ile toplam ulusal paranın ne kadarının yabancı para ile ikame edildiği belirlenmeye çalışılmıştır.  Çalışmada, para ikamesinin belirleyicilerini tespit etmek için doğrusal ve doğrusal olmayan ekonometrik modeller kullanılmıştır. Bu amaçla 1994 yılının son çeyreğinden başlamak üzere 2018 yılının sonuna kadar olan dönemi kapsayan para arzı, döviz tevdiat hesabı, enflasyon ve döviz kurları serileri üçer aylık veriler dikkate alınmıştır. Doğrusal model tahminleri sonucunda, para ikamesi bağımlı değişkenini en iyi açıklayan değişkenin kendi gecikmeli değerleri olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bunun yanı sıra değişken doğrusal bir yapı sergilemediği için para ikamesi değişkeni, doğrusal olmayan ekonometrik yöntemlerden biri olan TAR (Eşik Otoregresyon) modeli kullanılarak da tahmin edilmeye çalışılmıştır. Bu analiz sonucunda, toplam çalışma dönemi iki alt rejime ayrılmış ve buna göre tahminler yapılarak öngörülerde bulunulmuştur.

Abstract:
The aim of this study is to determine the causes of the concept of currency substitution becoming a permanent problem in Turkey and to suggest the measures to be taken in order to avoid this situation. In this context, unlike the studies in the literature, the ratio of the foreign exchange deposit account to the money supply is used to measure the currency substitution instead of the foreign currency deposit account alone or the ratio of this value to national income. With this ratio, it is tried to determine how much of the total national currency is replaced by foreign currency. In this study, linear and nonlinear econometric models were used to determine the determinants of currency substitution. For this purpose, money supply, foreign exchange deposit account, inflation and foreign exchange rate series starting from the last quarter of 1994 to the end of 2018 are taken into consideration. As a result of linear model estimations, it is concluded that the variable that best describes the currency substitution dependent variable is the lagged values of this variable. Besides, since the variable didn't show a linear structure, the variable of currency substitution is estimated by using TAR (Threshold Autoregression) model as a non-linear econometric method. As a result of this analysis, the total working period was divided into two sub-regimes and estimations are made accordingly.