Stabilite göstergeli sıvı kromatografisi ile montelukast içeren ikili etken maddelerin farmasötik dozaj şekillerinden aynı anda analizi
A stabbility indicating liguid chromatographic method for simultaneous determination of montelukast binary mixtures in pharmaceutical dosage forms
Yazar: SELDA ZENGİN KURNALI
Danışman: PROF. DR. BENGİ USLU
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Analitik Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology ; Kimya = Chemistry
Dizin: Desloratadin = Desloratadine ; Doz-cevap ilişkisi-ilaç = Dose-response relationship-drug ; Kromatografi-sıvı = Chromatography-liquid ; Kromatografi-yüksek basınçlı-sıvı = Chromatography-high pressure-liquid ; Kütle spektrometri = Mass spectrometry ; Montelukast = Montelucast ; Safsızlık = Impurity ; İlaç değerlendirme = Drug evaluation

Özet:
Bu tezin amacı alerjik rinit tedavisinde yaygın kullanılan Desloratadin, Levosetirizin ve Montelukast etken maddelerinin ve safsızlıklarının iki farklı sistem kullanılarak aynı anda analizleri için yöntemi belirlemektir. Yöntem geliştirme aşamasında farklı hareketli faz bileşimi, farklı sıcaklık, akış hızının yöntem üzerindeki etkileri gibi deney şartları optimize edilmiştir. Optimizasyon çalışmaları sırasında tespit edilen bazik hidroliz ve oksidayon bozundurmaları ile oluşan safsızlıkların molekül ağırlığı SK-KS yöntemi ile belirlenmiştir. Yöntemlerin biri olan UPSK-FDD yöntemi ile analiz çalışmaları Zorbax SB-Phenyl, 50×4,6 mm, 1,8µm kolonda, sıcaklık 25°C ve 0,6 mL dk-1 akış hızı ile yapılmıştır. Hareketli faz içeriğinde; ACN (%0,15 trifloro asetik asit içeren) ve 5 mM amonyum asetat (trifloro asetik asit ile pH sı 3,2 ye ayarlandı) akış programı ile uygulanmıştır. UPSK-FDD yöntemi dalga boyu 238 nm ve enjeksiyon hacmi 10 µL olarak belirlenmiştir.   Geliştirilen bir diğer yöntem olan YPSK-FDD yöntemi ile çalışmalar Inertsil, Ph3 100×4,6 mm, 3µm kolonda, sıcaklık 25°C ve 1,2 mL dk-1 akış hızı ile yapılmıştır. Hareketli faz içeriğinde; ACN (%0,15 trifloro asetik asit içeren) ve 5 mM amonyum asetat (trifloro asetik asit ile pH sı 3,2 ye ayarlandı) akış programı ile uygulanmıştır.  YPSK-FDD yöntemi dalga boyu 238 nm ve enjeksiyon hacmi 20 µL olarak belirlenmiştir.  Montelukast ve Levosetirizini aynı anda analiz için alternatif bir YPSK-FDD yöntemi de geliştirilmiştir. Bu yöntem ile çalışmalar Kinetex C18 (150 mm x 4,6 mm, 5,0 µm) kolonda, sıcaklık 40°C, akış hızı 1,5 mL dk-1, dalga boyu 240 nm ve enjeksiyon hacmi 10 µL olarak belirlenmiştir. Hareketli faz içeriğinde; Metanol: Amonyum asetat (pH: 4)- 10 mM, 85:15 (h/h) ile uygulanmıştır.  

Geliştirilen yöntemler valide edilmiş; hızlı, seçici, hassas, güvenilir, çevreci yöntemlerdir. Önerilen UPSK-FDD ve YPSK-FDD yöntemleri farmasötik dozaj formlarında da başarı ile uygulanmıştır. Böylece analiz sonuçlarının yardımcı maddelerden etkilenmediği ve ilaç numunelerine uygulanabilirliği de gösterilmiştir. Ayrıca geliştirilen her iki yöntemin istatistiksel değerlendirmesi Student-t ve F testi ile yapılmış ve yöntemlerin birbirine eşdeğer oldukları gösterilmiştir.

Abstract:
The aim of this thesis is to develop a method for simultaneous analysis of the active ingredients and impurities of Desloratadine, Levocetrizine and Montelukast, which are widely used in the treatment of allergic rhinitis, using two different systems. For this reason, experimental conditions such as different mobile phase composition, different temperature, flow rate effects were optimized. The molecular weight of the impurities formed by the basic hydrolysis and oxidation decompositions detected during the optimization studies was determined by the SK-KS method. Analysis studies with UPSK-FDD method, which is one of the methods, were performed on Zorbax SB-Phenyl, 50×4,6 mm, 1,8µm column, temperature 25°C and flow rate of 0.6 mL min-1. In the mobile phase content; ACN (containing 0.15% trifluoroacetic acid) and 5 mM ammonium acetate (pH adjusted to 3.2 with trifluoroacetic acid) were applied by flow program. The wavelength was chosen as 238 nm and the injection volume was 10 µL. With the YPSK-FDD method, another developed method, studies were carried out in Inertsil, Ph3 100×4,6 mm, 3µm column, temperature 25°C and 1.2 mL min-1 flow rate. In the mobile phase content; ACN (containing 0.15% trifluoroacetic acid) and 5 mM ammonium acetate (pH adjusted to 3.2 with trifluoroacetic acid) were applied by flow program. The wavelength was chosen as 238 nm and the injection volume was 20 µL. An alternative YPSK-FDD method has also been developed for simultaneous analysis of Montelukast and Levocetrizine. With this method, studies were carried out on a Kinetex C18 (150 mm x 4.6 mm, 5.0 µm) column, temperature 40°C and flow rate of 1.5 mL min-1. In the mobile phase content; Methanol was applied with ammonium acetate (pH: 4)-10 mM, 85:15 (v/v). The wavelength was chosen as 240 nm and the injection volume was 10 µL.


The developed methods have been validated; These are fast, selective, sensitive, reliable and environmentally friendly methods. The proposed UPSK-FDD and YPSK-FDD methods have also been successfully applied in pharmaceutical dosage forms. Thus, it has been shown that the analysis results are not affected by the excipients and its applicability to drug samples. In addition, the statistical evaluation of both developed methods was made with Student-t and F tests and it was shown that the methods were equivalent to each other.