Başkanlık sisteminin uygulandığı devletlerde başkanın görev süresi ve dönem sınırlamaları
Term limit provisions and executive tenure in presidential systems
Yazar: AHMET MELİHŞAH ÇEVLİK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ VOLKAN ASLAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hukuk = Law ; Siyasal Bilimler = Political Science

Özet:
Temelleri klasik cumhuriyetçi düşünceye dayanan ve antik çağ uygarlıklarında dahi örnekleri olduğu bilinen görevde rotasyon ilkesi, seçimle veya atamayla gelinen makamlara ilişkin demokratik bir gerekliliği ifade etmektedir. Bu gereklilik, meşruiyetini doğrudan halktan alan ve önemli yetkilerle donatılmış bulunan kamusal makamlar bakımından çok daha belirgindir. Bu itibarla fevkalade yetkileri haiz bir başkanın halk tarafından seçildiği başkanlık sistemlerinde başkanın görev süresi ve yeniden seçilme imkânı ile buna yönelik sınırlamalar anayasa mühendisliğinin temel ilgi alanlarından birini oluşturmaktadır. Çalışmada başkanlık sistemlerinde anayasal görev süresi düzenlemelerine ilişkin teorik hususlar yanında, başkanlık sistemlerinin uygulandığı devletlerde görev süresi kurallarının anayasalarda ne şekilde düzenlendiği karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Bunun yanı sıra, başkanın görev süresine ilişkin anayasa kurallarının uygulamada gösterdiği özellikler görev süresi manipülasyonları ve bu amaçla kullanılan hukuk-içi stratejiler çerçevesinde değerlendirilmiştir. Yapılan inceleme neticesinde anayasa hükümleri ile anayasal pratiğin birbirine uygun olmadığı; otoriter eğilimleri olan güçlü liderlerin görev süresi sınırlamalarının üstesinden gelmek üzere çeşitli stratejiler geliştirdiği; anayasal demokrasiye yönelik tehditler karşısında etkili olması beklenen mekanizmaların ise çoğu durumda kendilerinden beklenen fonksiyonu yerine getiremedikleri tespit edilmiştir. Çalışma kapsamında Türkiye'de Cumhurbaşkanı'nın görev süresine ilişkin düzenlemelerin tarihsel değişimi ile anayasa değişikliklerinin görevdeki Cumhurbaşkanlarına etkisine ilişkin uygulamada ortaya çıkan anayasal sorunlar da incelenmiştir.

Abstract:
The principle of rotation, rooted in the classical republican theory and practiced even in ancient civilizations, refers to a democratic necessity regarding elected or appointed offices. The necessity of this principle is more apparent for such public authorities who hold significant powers and have their legitimacy directly from the public. In this respect, the tenure and re-election opportunity under the term limitations in such presidential systems where the executive voted popularly and the president holds extensive power constitutes one of the preliminary fields of constitutional engineering. In this thesis, theoretical issues bearing upon the constitutional term limits in presidential systems and how these limitations are framed in the constitutions of states ruled by the presidential system have been examined comparatively. Furthermore, the practical variations concerning term limits of the president as framed in the constitutions have been evaluated with a particular emphasis on term limit manipulations and legal-based strategies employed for this purpose. The detailed evaluations reveal no strict alignment between constitutional provisions and current practices; strong leaders with authoritarian dispositions have devised various strategies to circumvent term limits, and mechanisms intended to safeguard constitutional democracy are often ineffective in preventing potential threats. Within the scope of the study, the executive term limit provisions in Turkish constitutional history and the constitutional issues regarding the tenure and term limits of presidents in Turkey, concerning the impact of constitutional amendments, are also addressed.