Siyasi coğrafya perspektifinden Orta ve Doğu Avrupa bölgesi
Central and Eastern Europe from the perspective of political geography
Yazar: TARIK DEMİR
Danışman: PROF. DR. MEHMET BAYARTAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Coğrafya = Geography

Özet:
Türkçe literatüre bakıldığında tarihsel olarak yakın bağlarımızın olduğu Orta ve Doğu Avrupa bölgesinin hakkında yeterli sayıda çalışma yapılmamış olduğu görülmektedir. Bu çerçevede çalışmanın ilk amacı zikredilen bu eksikliği bir nebze de olsa gidermektir. Çalışmanın bir diğer amacı ise bölgenin siyasi coğrafyası üzerinden tarih, coğrafya, uluslararası ilişkiler ve güvenlik bilimleri vb. sosyal bilimlerin farklı disiplinlerine ait kavram, bilgi ve bulguları arasında ilişkisellik kurarak bir sentez oluşturmaktır. Niteliksel araştırma yöntemleri uygulanmak suretiyle hazırlanan bu çalışma giriş hariç dört bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın kuramsal çerçevesini teşkil eden ilk bölümde çalışma konusu için işlevsel olduğu düşünülen kavram ve kuramlara; ikinci bölümde bölge sınırlarının tayini ve isimlendirme sorunsalına; üçüncü bölümde hem genel olarak bölge coğrafyasına hem de çalışmaya konu olan altı bölge ülkesinin siyasi tarihleri ile beşerî ve fiziki coğrafya özellikleri üzerinden siyasi coğrafyalarına ve son bölümde ise uygulamalı siyasi coğrafya olarak da adlandırılan jeopolitik konusu çerçevesinde hem genel olarak bölge jeopolitiğine hem de çalışmaya konu olan her bir ülkenin jeopolitiğine temas edilmiştir. Çalışmanın ana hipotezini ise Orta ve Doğu Avrupa olarak adlandırılan bölgenin bir eksen bölge olduğu fikri teşkil etmektedir. Çalışmanın ana hipotezi i) Orta ve Doğu Avrupa bölgesinin mekânsal sınırları neresidir? ii) Tarih boyunca Orta ve Doğu Avrupa bölgesi nasıl isimlendirilmiştir? iii) Bölgenin diğer belli başlı dünya bölgeleri ile olan ilişkisi ne mahiyettedir? iv) Orta ve Doğu Avrupa bölgesinin siyasi coğrafyası hangi parametreler ışığında incelenebilir? v) Orta ve Doğu Avrupa bölgesinde bulunan eksen ülkeler hangileridir ve bu ülkelerin eksen ülke olarak değerlendirilmesinin sebepleri nelerdir? vi) Değişen güç dengeleri ve güç merkezleri göz önünde bulundurulduğunda Orta ve Doğu Avrupa bölgesinin jeopolitik ve jeostratejik önemi nedir? şeklindeki sorular üzerinden sınanmaya çalışılmıştır.

Abstract:
When the Turkish literature is considered, it is seen that there are not enough studies on the Central and Eastern Europe region, with which we have historically close ties. In this framework, the first aim of this study is to overcome this deficiency to some extent. Another aim of the study is to create a synthesis by establishing a relationship between the concepts, knowledge and findings of different disciplines of social sciences such as history, geography, international relations and security sciences through the political geography of the region. This study, which was prepared by applying qualitative research methods, consists of four chapters, excluding the introduction. In the first part, which constitutes the theoretical framework of the study, the concepts and theories that are considered to be functional for the subject of the study; in the second part, the problematic of determining and naming the borders of the region; in the third part, both the geography of the region in general and the political geography of the six regional countries subject to the study through their political history and human and physical geography characteristics; and in the last part, both the geopolitics of the region in general and the geopolitics of each country subject to the study within the framework of geopolitics, which is also called applied political geography. The main hypothesis of the study is that the so-called Central and Eastern Europe is a pivot region. The main hypothesis of the study is i) What are the spatial boundaries of the Central and Eastern Europe region? ii) How has the Central and Eastern Europe region been named throughout history? iii) What is its relationship with other major world regions? iv) What parameters can be used to analyze the political geography of the Central and Eastern Europe region? v) Which are the pivot countries in the Central and Eastern Europe region and what are the reasons for considering these countries as pivot countries? vi) What is the geopolitical and geostrategic importance of the Central and Eastern Europe region considering the changing balance of power and power centers?