Hizan halk mimarisi
Hizan folk architecture
Yazar: İLAMETTİN ÇETİN
Danışman: DOÇ. DR. METİN EREN
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Sanat Tarihi = Art History ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Bitlis-Hizan = Bitlis-Hizan ; Evler = Houses ; Geleneksel konut = Traditional dwelling ; Geleneksel yapı = Traditional structure ; Halk kültürü = Folk culture ; Halk mimarisi = Public architecture ; Taş eserler = Stone works ; Taş yapılar = Stone structures

Özet:
Hizan halk mimarisi, halkın yaşayış ve kültürünü öne çıkaran kendine ait halk
kültürüne sahiptir. Bu mimarinin taş malzemeyle yapılan evleri; iklimin ve coğrafi
koşulların belirleyiciliğinde ve tipolojisinde olduğu kadar halkın kültürünü
yansıtmasıyla da dikkat çekmektedir. Son yıllarda basına ve sosyal medyaya da
yansıyan Hizan taş evleri ilgi odağı haline gelmiştir. Bu çalışmada halk mimarisi
bağlamında, Bitlis'in Hizan ilçesinin mimarisinde halkın kültürü, gelenekleri,
görenekleri, yaşam tarzı ve aile içi ilişkileri ile sosyal, ekonomik özellikleri
incelenecektir. Bunun ile geçmişte sıkça kullanılan ve halen de kullanılan Hizan
mimari tarzın; halkın yaşam tarzı, geleneği, göreneği, geçimi, inancı ve ilişkileri
üzerindeki etkisi verilmek istenmiştir. Alan yazın taraması ve saha çalışması bu
incelemenin temel bilgi edinme çerçevesini oluşturacaktır. Analizle ve estetik
modellemeyle bu anlamda değişmeye yüz tutan üç köy ve Hizan ilçe merkezi
değerlendirmeye alınmıştır. İlçe merkezindeki ve bu köylerdeki yapılar seçilirken
mimarisinin belirleyici olmasına ve farklı özellikteki yapıların ele alınmasına dikkat
edilmiştir. Çalışmada sadece ev esas alınmayıp cami, çeşme, su bendi, ark, tandır,
değirmen, ayla gibi mimariler de incelenmiştir. Çalışmaya yararı bulunacağı
düşüncesiyle bazı yapıların ve yapı bölümlerinin fotoğrafları eklenmiştir. Hizan'ın
mimarisinin büyük oranda halkın yaşam tarzını, geçmişini, kültürünü yansıttığı
sonucuna ulaşılmıştır. Bu çalışma, halk mimarisinde halk kültürünü, sosyal ve
ekonomik özelliklerini göstermesi ile halkbilim çalışmalarına katkı sunacaktır.

Abstract:
Hizan folk architecture has a unique folk culture that stands out folk's way of life and
its culture with its folk architecture features. Houses of this architecture made of stone
materials; it attracts attention with its reflection of the culture of the people as much as
its determination and typology of climate and geographical conditions. Hizan stone
houses, which were also reflected in the press and social media recently, have been the
center of attention. In this study, in the context of folk architecture, the culture,
traditions, customs, lifestyle, family relations and social and economic characteristics
of the people in the architecture of Hizan district of Bitlis will be analyzed. With this,
the Hizan architectural style, which was frequently used in the past and still used;
literature review and fieldwork will form the basic information acquisition framework
of this review. Three villages and Hizan centre which are about to change were
evaluated in this sense by analysis and aesthetic modeling. In this study, while
choosing these structure of villages, not only the house was taken as the basis, but also
architectures such as mosque, fountain, water dam, creek, tandoor, mill, and halo were
examined. Photographs of some buildings and parts of the building were added with
the thought that they would be useful for the study. It has been concluded that the
architecture of Hizan mostly reflects the life style, past and culture of the people. This
study can be a source for folklore studies by showing the folk culture, social and
economic characteristics in folk architecture.