Ladik (Samsun) ağzı
Ladik (Samsun) dialect
Yazar: ADALET GÜL ÖZGÜL
Danışman: PROF. DR. FUNDA TOPRAK
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Ağızlar = Dialects ; Biçimbilim = Morphology ; Samsun-Ladik = Samsun-Ladik ; Ses bilgisi = Phonetic ; Sözlük = Dictionary ; Türkiye Türkçesi = Turkey Turkish

Özet:
Dilbilimi alanında önemli bir yeri olan ağız çalışmalarına ülkemizde 1940'lı yıllardan itibaren başlamış ve tam olarak bitirilememiştir. Son dönemde yazılı ve görsel iletişim araçlarının en ücra köşelere kadar girmesi ve okur-yazarlık oranındaki artışlar sebebiyle ağız özellikleri giderek kaybolmaktadır. Bu bakımdan Anadolu ağızlarının en kısa zamanda derlenmesi ve dil özelliklerinin incelenmesi gerekmektedir. Bu çalışmaların tamamlanmasıyla birlikte, dilimizin tarihsel gelişimi, değişimi, değişim yönleri ve yayılma alanlarının belirlenmesinin yanı sıra sosyo-kültür, millî ve etnik gibi diğer birçok unsur da değerlendirilebilecektir. Bu değerlendirmelere katkı sağlayacak olan ve ağız araştırması sahalarından derlenmeyi bekleyen bölgelerden biri de Samsun ilinin Ladik ilçesinin ağzıdır. 
Daha önce dil verileri ve sözlüksel bağlamı yönüyle kapsamlı bir şekilde çalışılmamış olan Ladik, bu verileri ortaya çıkarmak için tez sahası seçilmiştir. Türkiye Türkçesi Ağız Gruplarından Batı Grubu Ağızlarının VI. Alt Grubunda yer alan Ladik ilçesinin, toplamda altmış yedi mahallesinden elli ikisine gidilmiş ve sahada ağız özelliklerine sahip insanların ses kayıtları alınarak derleme çalışmaları yapılmıştır. Elde edilen kayıtlar Ahmet Bican Ercilasun'un önerisiyle oluşturulan ve Türk Dil Kurumu'nun da benimsediği çeviriyazı işaretleri esas alınarak metinleştirilmiştir.
Çalışma dört bölümden oluşmaktadır. Birinci (giriş) bölümünde tezin konusu ve amacı, materyal ve yöntemine değinilerek Ladik bölgesinin coğrafi konumu, iklimi, bitki örtüsü, nüfus ve yerleşmesi, eğitim durumu, iktisadî yapısı, Ladik adının kaynağı ve önemi, gelenek ve görenekler ve bölgeyle ilgili daha önce yapılmış ağız araştırmaları hakkında bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde ses ve şekil bilgisi incelemesi yapılarak örneklerle desteklenmiştir. Tartışma ve sonuç kısmında Ladik ağzının ses ve şekil özelliklerine değinilmiştir. Üçüncü bölümde derlenen elli altı metin çeviriyazı işaretleriyle yazılmıştır. Son bölümde ise sözlük ve tez için yararlanılan kaynaklar yer almıştır.

Abstract:
Dialectology, which has an important place in linguistics, started in our country since the 1940s and has not been fully completed. Dialect features have been gradually disappearing due to the fact that written and visual communication tools have reached the farthest corners and the literacy rate has increased recently. In this context, Anatolian dialects should be compiled as soon as possible and their linguistic features should be examined. With the completion of these studies, besides determining the historical development, change, change directions and spreading areas of our language, many other factors such as socio-culture, national and ethnic can be evaluated. One of the regions that will contribute to these evaluations and waiting to be compiled from the dialectical research fields is the dialect of Ladik district of Samsun province.
Ladik, which has not been extensively studied in terms of linguistic data and lexical context, was chosen as a thesis field to reveal these data. Ladik district is in the 6th sub-group of the Western Dialect Group from the Turkey Turkish Dialects Group and has a total of sixty-seven neighborhoods. The data in this study were collected by taking audio recordings of people with dialect characteristics in fifty-two neighborhoods. The records obtained were transcribed and textualized based on the transcription symbols created by the suggestion of Ahmet Bican Ercilasun and adopted by the Turkish Language Association.
The study consists of four chapters. In the first (introduction) chapter, the subject and purpose of the thesis, the material and method, the geographical location of the Ladik region, its climate, vegetation, population and settlement, educational status, economic structure, the source and importance of the name of Ladik, traditions and customs and information about the previous dialectical researches about the region are given. In the second chapter, phonetic and morphologic properties are examined and supported with examples. In the discussion and conclusion, phonetic and morphologic properties of the Ladik dialect are mentioned. In the third chapter, the compiled fifty-six text is written with transcription symbols. In the last chapter, the resources used for the dictionary and thesis are included.