Farklı özgürlük anlayışları çerçevesinde ifade özgürlüğünün temellendirilmesi ve sınırlandırılması
Rationales for and the limits of freedom of expression within the framework of the different liberty conceptions
Yazar: KEMAL ŞAHİN
Danışman: PROF. DR. OKTAY UYGUN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Hukuk = Law ; Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Temel haklar = Fundamental rights ; Temel özgürlükler = Fundamental freedoms ; Özgürlük = Freedom ; İfade özgürlüğü = Expressive  freedom ; İnsan hakları = Human rights

Özet:
Her şeyden önce ifade özgürlüğü temel bir insan hakkıdır ve bu, ifade özgürlüğününhak boyutunu oluşturur. Bu anlamda ifade özgürlüğü hakkının deontolojik bir temelibulunur. Başka bir deyişle, ifade özgürlüğü deontolojik bir tezle haklılaştırılabilir.İfade özgürlüğünün diğer boyutunu ise özgürlük boyutu oluşturur. Özgürlüğünnegatif boyutu, kişinin özgürlüğüne devletin müdahalesine karşı bir güvenceyleilgiliyken; özgürlüğün pozitif boyutu, kişinin özgürlüğünü gerçekleştireceği uygunortamın oluşturulması için devletin yapması gereken (olumlu) müdahalelerle ilgili birkonudur. Bu, genellikle hak öznesinin söz konusu hak ve özgürlüklerigerçekleştirebilmesinin devletin olumlu edim yükümlülüğü kapsamında ele alınmasıanlamına gelir. Modern insan hakları hukukunun, özgürlüğünün her iki boyutunu dakuşatıcı bir karakter taşıdığı belirtilmekte ve genellikle bu durum, özgürlüğün üçüncübir boyutunun olması gerektiği biçimde yorumlanmaktadır. İfade özgürlüğününtemel bir insan hakkı olduğu düşünüldüğünde, özgürlüğün üçlü bir boyutta elealınmasının hakkın norm alanının belirlenmesi bakımından aynı biçimde önemliolduğu görülür. Bu bağlamda, ifade özgürlüğü hakkının negatif ve pozitif olmaküzere iki boyutunun hakkın norm alanıyla bağlantılı olduğu söylenebilir. Birincisi,ifade özgürlüğü hakkının norm alanının devletin pozitif edim yükümlülüğüçerçevesinde ortaya konulması gereğidir. İkincisi, hakkın norm alanının, devletinnegatif edim yükümlülüğü çerçevesinde tanımlanması sorunudur. Dolayısıyla dahakkın norm alanı sorunu, özgürlüğün pozitif ve negatif boyutlarının kesişimnoktalarının netleştirilmesiyle çözümlenebilecek bir konudur. Özgürlüğün üçlüboyutunun böylece ifade özgürlüğü hakkı üzerindeki yansıması, hakkın sınırlı pozitifözgürlük anlayışı çerçevesinde kavranması anlamına gelmektedir. Ancak böyle birtanımlama yapıldıktan sonra hakkın sınırları belirlenebilir. Sınırlamanın uygulamadanasıl gerçekleştireceği sorunu ise hakkı destekleyen tezlerin çözümlenmesinebağlıdır. Hakkı destekleyen tezler çözümlendikten sonra, her bir tezin desteklediğiifade kategorisine göre hakkın sınırları da belirlenecektir. Bu sınırlar ise, benimsenenözgürlük anlayışı ve dayanılan teze göre farklı çizilebilmektedir. Bu farklılıkları enaza indirgemek ve hakkın sınırlarını nesnel olarak belirleyebilmek için bütün tezlerinkümülatif etkisinin dikkate alınması gerekir.

Abstract:
First of all, freedom of expression is a fundamental human right, that is, the rightdimensionof the freedom of expression. Within this context, right to freedom ofexpression has a deontological basis. In another word, freedom of expression may bejustified within a deontological framework. The other dimension of freedom ofexpression is the liberty-dimension. While the negative dimension of liberty protectsthe person from unwarranted government intrusion into her/his liberty rights, positivedimension of liberty is attributed to the government obligation to create the properenvironment in which the liberty of person can be achieved. This is generally called`the positive obligation of the state? to ensure the realization of the rights andfreedoms by the agents. Thus, these two dimensions of liberty evolve into threedimensions of liberty when it comes to deal with each freedom and right to berealized by the agents at the concrete level. A general obligation stems from the threedimensions of liberty, and is imposed on state to respect the fundamental rights andfreedoms and to ensure them to all right-holders in their territory and subject to theirjurisdiction. To respect freedom of expression implies a negative obligation on thepart of the state whilst to ensure the right implies a positive obligation on the part ofthe state. The norm-right to freedom of expression, thus, governs the scope of bothpositive and negative aspects of the right, a framework from which the analysispredicates a limited positive liberty understanding of the right. The limits of the rightcannot be defined unless the scope of the norm is fixed with clarity within thecontext of three dimensions of liberty. The second task, after the definition of thelatitude of the norm, is to set the limits of the right. This task can only rightly beachieved by taking all the rationales for freedom of expression into a full account. Itmust also be kept in mind that the rationales for freedom of expression have acumulative function, in that each rationale must be considered both separately and inrelation to other rationales whenever the restriction of the right is deemed.