Kentsel arkeolojik alanların kültürel peyzaj içinde değerlendirilmesi: İstanbul Kara Surları örneği
Evaluation of urban archaeological sites within the cultural landscape: The case of İstanbul Land Walls
Yazar: MERVE ÇELİK
Danışman: DOÇ. DR. BERNA DİKÇINAR SEL
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Kentsel Koruma ve Planlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Kentler, zaman içerisinde gelişen ve alan kullanımıyla farklılaşarak evrilen yapılara sahiptir. Mekansal gelişim ve değişimle beraber, tarihi ve kültürel yapıların kentler içerisinde nasıl korunacağına yönelik çalışmalar yapılmıştır. Yapılan koruma çalışmaları anıt ölçeğinde başlamış zaman içerisinde hem fiziksel mekanı hem de kültürel ve toplumsal değerlerin fiziksel mekanla birlikte ele alındığı peyzaj odaklı koruma yaklaşımlarına doğru evrilmiştir. Kent içerisinde bütünleşen tarihi yapıların yanı sıra kent merkezinde veya yakın çevresinde terk edilmiş izlenimi oluşturan kentsel arkeolojik alanların korunmasına ilişkin sorunlar "kültürel peyzaj" bağlamıyla ele alınabilir.  Kültürel peyzaj ile kentsel arkeolojik alanları değerlendirerek, çevresinde yaşayan toplumun bu mekanlarla bütünlüğünü kurmak gerekir. Kentsel arkeolojik alanlar içerisinde bulunan yapıların mimari özellikleri dışında, çevresinde bulunan somut ve somut olmayan kültürel miras ögeleri bir bütün olarak kültürel peyzaj alanını oluşturmaktadır.
Bu çalışma kapsamında, kenti koruma amacıyla yapılan fakat zamanla işlevini yitiren İstanbul Kara Surları ele alınmıştır. Geçmişten günümüze farklı kültürleri bir arada tutabilmiş İstanbul Kara Surları, kültürel peyzaj ve kentsel arkeoloji kavramları arasında ilişkinin kurulacağı alan olarak belirlenmiştir. Sur çevresinde yer alan mahallelerin tarihsel süreç içerisinde geçirdiği mekansal ve kültürel değişim incelenmiştir. 
Bu çalışmada kentsel arkeolojik değeri olan Kara Surları ve çevresinde yer alan mahalleler, içerisinde barındırdığı özgün nitelikleriyle sur-kent-kentli ilişkisinin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Sur çevresindeki mahallelerde gerçekleşen mekansal değişimin yanı sıra kullanıcı değişimleri ve bunun peyzaj bütününde oluşturduğu etki araştırılmıştır.

Abstract:
Cities are dynamic structures that evolve over time and diversify through spatial development and changes in land use. With the growth and transformation of urban spaces, efforts have been made to determine how historical and cultural structures should be preserved within cities. Conservation efforts initially began at the scale of monuments and have gradually shifted toward landscape-oriented approaches that consider not only the physical space but also the cultural and social values intertwined with it. The challenges surrounding the conservation of urban archaeological sites, which often appear abandoned despite their location within or near city centers, can be addressed within the framework of "cultural landscape." Evaluating urban archaeological sites through the lens of cultural landscape emphasizes the need to establish a connection between these spaces and the surrounding communities.
Beyond the architectural features of the structures within urban archaeological sites, the tangible and intangible cultural heritage elements in their surroundings collectively constitute the cultural landscape. This study examines the Istanbul Land Walls, a historically significant feature of the city that was initially protected for conservation purposes but has since lost much of its functionality.
The Istanbul Land Walls, which have managed to preserve traces of diverse cultures throughout history, were selected as a focal point for establishing a relationship between the concepts of cultural landscape and urban archaeology. The study investigates the spatial and cultural transformations experienced by neighborhoods around the walls over time.
The primary aim of this study is to explore the relationship between the Land Walls, recognized as an urban archaeological asset, and the surrounding neighborhoods, identifying the unique characteristics that define the wall-city-community connection. Additionally, the study examines the spatial transformations in the neighborhoods surrounding the walls, as well as changes in their user base, and evaluates the impact of these shifts on the integrity of the landscape.