Okul öncesi dönem çocuklarının  okula uyum süreci ile ebeveynlerinin çocuk yetiştirme tutumları  arasındaki ilişki
The relationship between school adjustment of preschool children and parenting style attitude
Yazar: VAKKAS YALÇIN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ÖZLEM MELEK ERBİL KAYA
Anadolu Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı / Okul Öncesi Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ana-baba tutumu = Parents attitude ; Erken çocuk eğitimi = Early child education ; Karma yöntemler = Mixed methods ; Okul öncesi dönem = Preschool period ; Okul öncesi eğitim = Preschool education ; Okul öncesi çocuklar = Preschool childrens ; Uyum = Adjustment ; Uyum süreci = Adaptation process ; Çocuk yetiştirme = Child rearing

Özet:
Araştırmanın amacı okul öncesi dönem çocuklarının okula uyum süreci ile 
ebeveynlerinin çocuk yetiştirme tutumları arasındaki ilişkiyi incelemektir. Araştırma 
karma yöntem desenlerinden, açımlayıcı sıralı karma yöntem deseni ile yapılmıştır. 
Araştırmanın evrenini 2014-2015 eğitim öğretim yılında Eskişehir il merkezindeki Milli 
Eğitim Bakanlığı'na bağlı anasınıflarında eğitim gören çocuklar, çocukların öğretmenleri 
ve aileleri oluşturmuştur. Araştırmanın örneklemini belirlerken, olasılığa dayalı 
örnekleme yaklaşımlarından sistematik örneklemeden yararlanılmıştır. Araştırmanın 
nicel kısmında örneklem grubunu, 380 çocuk, çocukların aileleri ve öğretmenleri 
oluştururken, nitel kısmının katılımcılarını ise okula uyum problemi yaşadığı belirlenen 
9 çocuk,9 aile ve 9 öğretmen oluşturmuştur. 
Araştırmada veri toplama aracı olarak "Okula Uyum Öğretmen Değerlendirme
Ölçeği", "Ebeveyn Tutum Ölçeği", "Yarı-Yapılandırılmış Öğretmen Görüşme Formu" 
ve "Yarı-Yapılandırılmış Ebeveyn Görüşme Formu" kullanılmıştır. Öncelikle 
öğretmenlerden sınıflarındaki her bir çocuk için Okula Uyum Öğretmen Değerlendirme 
Ölçeğini, ailelerden de Ebeveyn Tutum Ölçeğini doldurmaları istenmiştir. Daha sonra 
Okula Uyum Öğretmen Değerlendirme Ölçeği puanlarına göre en düşük puana sahip 9
çocuk belirlenmiş ve bu çocukların aile ve öğretmenleri ile görüşmeler 
gerçekleştirilmiştir.
Araştırmanın nicel bölümünde, annelerin çalışma durumları ve çocukların cinsiyeti 
ile çocuk yetiştirme tutumları arasında bir fark olup olmadığına bağımsız örneklemler 
için t testi ile bakılmıştır. Ayrıca, annelerin çalışma durumları ile çocukların cinsiyeti ve 
okula uyumları arasında bir fark olup olmadığını bulmak için t testi yapılmıştır. 
Anne ve babaları ile yaşayan çocuklar ile diğer ailelerde (dağılmış aile vb.) yaşayan 
çocukların okula uyumları arasındaki farka bakmak için Mann-Whitney U Testi 
kullanılmıştır. Araştırmanın nitel verilerinin çözümlenmesinde betimlemenin daha ön 
planda tutulduğu betimsel analiz yöntemi kullanılmıştır. 
Araştırma sonucunda çalışmaya katılan ebeveynlerin demokratik ve aşırı koruyucu 
tutum puan ortalamalarının yüksek, otoriter ve izin verici ebeveyn tutum puanlarının ise 
düşük olduğu belirlenmiştir. Aynı zamanda araştırmaya katılan çocukların okula uyum 
puanlarına göre 24 (%6,31)'ünün okula uyum problemi yaşadığı, 356 (%93,69)'sının ise 
okula uyum sağladığı sonucuna ulaşılmıştır.
Annelerin çalışma durumları ile çocuk yetiştirme tutumları arasındaki farka 
bakıldığında annelerin çalışma durumları ile aşırı koruyucu ebeveyn tutumları arasında 
istatistiksel olarak anlamlı bir fark olduğu ve çalışmayan annelerin, çalışan annelere göre 
daha koruyucu bir ebeveyn tutumu sergiledikleri sonucuna ulaşılmıştır. Annelerin 
çalışma durumları ile çocukların okula uyumları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir 
fark görülmemiştir. Ayrıca, çocukların cinsiyeti ile ebeveynlerin çocuk yetiştirme 
tutumları arasında da istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamıştır. Anne babaları 
ile yaşayan çocuklar ile diğer ailelerde yaşayan çocukların okula uyumları arasında 
istatistiksel olarak anlamlı bir fark olmamasına rağmen, testin anlamlılık değeri ve sıra 
ortalamasına bakıldığında anne babasıyla birlikte yaşayan çocukların farklı yerlerde 
yaşayan çocuklara göre okula daha uyumlu oldukları sonucuna ulaşılmıştır.
Öğretmenlerle yapılan görüşmeler sonucunda, öğretmenlerin okula uyumu 
tanımlarken daha çok uyumlu çocukların özelliklerinden söz ettikleri görülmüştür. 
Ayrıca, çocukların okula uyumlarını sağlamak için bir takım çalışmalar yaptıklarını ve 
bu süreçte ailevi bazı problemlerle karşılaştıklarını dile getirmişlerdir.
Öğretmenler çocukların okula uyumunu kolaylaştırmak için okulun ilk günlerinde 
genellikle basit etkinlikler yaptıklarını, çocuklarla sohbet ettiklerini ve okula uyum 
çalışmaları yaptıklarını belirtmişlerdir. Bununla birlikte kendisiyle görüşme yapılan 
öğretmenlerden bir bölümü sınıfında okulu sevmeme, okula gelmek istememe davranışını 
gösteren çocuklar olduğunu ailevi sorunlar, anneye aşırı bağımlı olma ve okula 
devamsızlık yapma gibi nedenlerden kaynaklanan sorunlar yaşadıklarını ifade 
etmişlerdir. Öğretmenlerin çocuklarla okulda veya evde yaşadıkları hakkında sohbet 
ettiklerini, okuldan şikâyet eden çocukları olmadığını ancak okul saatleri içerisinde "eve 
gitmeye ne kadar zaman kaldı?" gibi sorular soran ya da herhangi bir neden belirterek etkinliği bırakmak veya sınıftan çıkmak isteyen çocuklar olduğunu belirtmişlerdir. 
Öğretmenlerin tamamı çocukların okul ya da çalışanlarla ilgili herhangi bir sorun 
yaşamadıklarını belirtirken bazı çocukların sınıfta arkadaşları ile sorunlar yaşadıklarını 
dile getirmişlerdir. Öğretmenler ebeveynlerle çoğunlukla çocukları okula bırakırken ve 
daha az oranda veli toplantıları aracılığı ile iletişim kurduklarını bununla birlikte 
genellikle her gün görüştüklerini belirtmişlerdir. 
Ebeveynlerle yapılan görüşmeler sonucunda, ebeveynler çocukların kendileri 
tarafından okul saatleri içerisinde bırakılıp-alındığını belirtmişlerdir. Bununla birlikte, 
ebeveynlerin bir bölümü çocuklarının evde oyuna dalma, uyku problemi (sabahları 
uyanamama), gitmemek için bahaneler üretme gibi nedenlerden okula gitmek 
istemediklerini dile getirmişlerdir.
Çocukların yıl içerisinde okul değişikliği yapmadıklarını belirten ebeveynler 
çocukları ile eve geldikten sonra sohbet etmeye çalıştıklarını ancak çocukların okulda 
yaptıkları hakkında çok fazla konuşmak istemediklerini dile getirmişlerdir.
Ebeveynlerin tümü çocuklarının okulu, öğretmenini ve arkadaşlarını sevdiğini okul 
ve çalışanlar ile ilgili herhangi bir sorun yaşamadığını belirtmişlerdir. Ancak 
ebeveynlerin küçük bir bölümü çocuklarının arkadaşları ile sorun yaşadığını 
belirtmişlerdir. Ebeveynlerden bir bölümü öğretmenlerle her gün, bir bölümü ise işi 
oldukça veya çocukla ilgili bir şey olduğunda ya da veli toplantılarında görüştüklerini 
söylemişlerdir. Ebeveynlerin tümü öğretmenlerin kendileri ile olan iletişiminden 
memnun olduklarını belirtmişlerdir. 
Araştırmanın bulguları doğrultusunda ailelere, eğitimcilere, araştırmacılara ve 
eğitim politikacılarına yönelik önerilerde bulunulmuştur.
Anahtar Sözcükler: Okul öncesi eğitim, Erken çocukluk eğitimi, Ebeveyn tutumu, 
Okula uyum, Karma yöntem.

Abstract:
The purpose of this study is to examine the relationship between preschool 
children's school adjustment and their parents' parental attitudes. Mixed-methods 
sequential explanatory design is employed in this study. The population of this study is 
children enrolled public preschools located in Eskişehir city center in 2014-2015 
academic year, their parents and teachers. The sample of the study is determined by the 
systematic sampling which is a probability-based sampling method. The first and 
quantitative part of the research was conducted in a sample of 380 preschool children, 
their parents and teachers. In the second and the qualitative part 9 children having 
adjustment problem, 9 parents and 9 preschool teacher were designated as participants. 
"Teacher's School Adjustment Evaluation Scale", "Parental Attitude Scale",
"Semi-structured Interview Form for Teachers" "Semi-structured Interview Form for 
Parents" were used as data gathering tools. At first, Teacher's School Adjustment 
Evaluation Scale were given teachers for each of the child and Parental Attitude Scale 
were given to parents. After getting responses 9 children having the lowest scores 
according to Teacher's School Adjustment Evaluation Scale were determined and semi￾structured interviews were done with parents and teachers of these children. 
In the quantitative part of the study independent samples t tests were used to test 
the difference between mothers' employment status (employed or unemployed) and 
parental attitudes, children's gender and parental attitudes. Also t tests were used to test 
the difference between mothers' employment status and children's school adjustment, 
children's gender and their school adjustment. vii
Mann-Whitney U Test was used to test the difference between the school 
adjustment of children living with their parents and school adjustment of children not 
living with their parents. Descriptive data analysis was used for qualitative data analysis. 
The results of the study revealed that parents participated in the study have high 
means on democratic parental attitude scores and overprotective attitude scores while 
they have low means on authoritarian and permissive parental attitudes scores. And also 
the results shows that 24 (6,31%) children participating the study have problems about 
school adjustment while 356 (93,69) do not. 
When the difference between mothers' employment status and parental attitudes 
is examined there is a statistically meaningful difference between mothers' employment 
status and overprotective parental attitudes. The results show that unemployment mothers 
demonstrate more overprotective parental attitudes than employed mothers. When the 
difference between mothers' employment status and children's school adjustment is 
examined there is not a statistically meaningful difference between two variables. Also 
there is not a statistically meaningful difference between children's gender and parental 
attitudes. Whereas the difference between school adjustment of children living with their 
parents and children not living with their parents is not statistically meaningful the 
significance level of the test and mean rank shows that children living with their parents 
are more adjusted to school than children not living with their parents. 
According to the results of interviews with teachers it is seen that teachers usually 
define school adjustment as the characteristics of children adjusted to school. Also, 
teachers mentioned about they take some action in order to facilitate children's school 
adjustment but they face with some problems with parents. Teachers told that in order to 
facilitate the children's school adjustment they plan simple activities, talk with children 
and do school adjustment activities. In addition to this a group of teacher interviewed 
expressed that they have some children in their classroom that do not love school and do 
not want to come to school and also they face with problems such as family related 
problems, over attachment to mother and absenteeism. Teachers stated that although there 
is not any children complaining about school during the conversations with children about 
school life and home life children ask questions like "how many hours left to go home?" 
, quit the activities or leave the classroom. All of the teachers expressed that children do 
not have problems with school or staff but some children have problems with their friends. viii
Teachers mentioned that they frequently meet and communicate with parents during the 
time they bring their children to school, less frequently during the parents' meeting, but 
they meet every day. 
According to the results of interviews with parents they expressed that parents are 
responsible for take children to school and home in time. In addition to this some parents 
mentioned that their children do not want to go to school as they wholly absorbed in play 
at home, have sleeping problems, and allege excuse. 
The parents stated that their children did not change their school during the year. 
Also they mentioned that they try to talk with their children about their day in school but 
their children do not want to talk. 
All the parents indicated that their children love his/her school, teacher and 
friends, they do not have any problems related to school and staff. However a small group 
of parents mentioned that their children have problems with their friends. Some of the 
parents said that they meet teacher every day, while some mentioned that they met teacher 
at parents' meeting or if they have something to do or something related to children. All 
of the parents are pleased with the communication between them and the teachers. 
Necessary suggestions for the parents, educators, researchers and politicians 
were made in accordance with the results of the study. 
Keywords: Preschol education, Early childhood education, Parental attitudes, School 
adjustment, Mixed method.