Akdeniz bölgesinde görülen yılan ısırığı vakalarının 10 yıllık geriye dönük analizi
A 10-year retrospective analysis of snakebite cases in the mediterranean region
Yazar: EMRE BİÇEN
Danışman: PROF. DR. AYÇA AÇIKALIN AKPINAR
Çukurova Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Acil Tıp Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Acil Tıp = Emergency Medicine

Özet:
Amaç: Çalışmamızın amacı, bölgemizde bulunan yılan türlerinin yarattığı zehirlenme kliniğinin şiddeti, kullanılan antivenomun etkinliği ve dozu, hastaların hastanede kalış süresini etkileyen faktörler, kalıcı sekel gelişim oranlarının değerlendirilmesi gibi değerli verileri literatüre kazandırmaktır. 
	Materyal ve metot: Çalışmamız 1 Ocak 2014 - 31 Aralık 2023 (10 yıl) tarihleri arasında Çukurova Üniversitesi Erişkin Acil Servisine yılan ısırması sebebiyle başvuran hastalarda gerçekleştirildi. Hastaların, hastaneye başvuru anındaki demografik (yaş, cinsiyet) verileri, özgeçmiş bilgileri, başvuru şekli, vital parametreleri, zehirlenme evresi, kan değerleri, uygulanan tedaviler, antivenom verilme şekli ve süresi, komplikasyonlar, yatış süreleri, sonlanım şekilleri ve sekel durumları değerlendirildi. 
	Bulgular: Çalışmamıza alınan hastaların % 67,1'i erkek olup yaş ortalaması 49,8±16,7 yıldır. Hastalarımızın acil servise başvuru anında, % 26,8'inin Evre 0, % 33,9'unun Evre 1, % 28,9'unun Evre 2 ve % 10,4'ünün ise Evre 3 zehirlenme tablosuna sahip olduğu tespit edildi. Çalışmamızda hastaların % 68,1'ine antivenom uygulandığı, toplam antivenom uygulanma dozu ortalamasının 3,4±1,8 vial olduğu saptandı. Tüm hastalarda antivenom uygulama süresinin 30-60 dk olduğu görüldü.  Çalışmamızda hastaların % 8,4'ünde antivenoma bağlı alerji geliştiği belirlendi. Alerjik reaksiyon gelişimi olan hastalarda yatış süresi daha uzun ve TDP uygulama sıklığı daha yüksek saptandı (p<0,05). Çalışmamızdaki hastaların hastanede yatış süresinin ortalama 2,0±1,5 gün olduğu tespit edildi. Dış merkezden sevk ile gelen hastaların, geliş zehirlenme evresinin, aldığı antivenom dozunun ve hastanede yatış süresinin istatistiksel olarak anlamlı yüksek olduğu görüldü. Isırılma yeri değerlendirildiğinde ise üst ekstremite ve parmak ısırıklarının evresinin daha yüksek olduğu tespit edildi.(p<0,05). Çalışmamızda hastaların hastanede kalış süresinin WBC, PTZ, INR, glukoz, BUN ve d-dimer değerleri ile pozitif; platelet değeri ile negatif korelasyon verdiği saptandı. Hastaların kalıcı sekel durumuna bakıldığında ise, 3 hastada minimal eklem hareketlerinde kısıtlılık, 1 hastada parmak ampütasyonu, 1 hastada kalıcı nörolojik sekel olduğu görüldü.
	Sonuç: Halen yılan ısırıkları ülkemizde kırsal kesimde oldukça önemli bir sağlık problemidir. Antivenom tedaviye erişim hayat kurtarıcıdır. Sevk ile gelen hastaların yatış süresinin daha uzun, evrelerinin daha yüksek olması erken antivenom tedavi almanın önemini göstermektedir. Üst ekstremite ve parmak ısırıklarının evrelerinin daha yüksek olması nedeniyle bu bölge ısırıkları özellikle kompartman açısından daha ciddi takip gerektirir. Bölgemizde ortalama 4 vial antivenom kullanımının, uygulama süresinin 30-60 dk olmasının, çoğu hastada etkin iyileşme sağladığı, mortalite yokluğu ve sekel oranlarının oldukça düşük olması nedeniyle söylenebilir. Bölgemizde erken etkin tedavi, dinamik takip süreci ile hastaların tamamına yakınının iyileştiği, hayatı tehdit eden antivenom alerjisi sıklığının düşük olduğu, çok nadiren komplike vakalarda plazmaferezin bir tedavi alternatifi olduğu söylenebilir.  

Anahtar kelimeler: Yılan ısırmaları, acil servis, antivenom

Abstract:
Objective: The aim of our study is to contribute valuable data to the literature on the severity of poisoning caused by snake species in our region, including the effectiveness and dosage of antivenom used, factors affecting the length of hospital stay, and the rate of development of permanent sequelae.
	Materials and Methods: Our study was conducted on patients who presented to the Adult Emergency Department of Çukurova University between January 1, 2014, and December 31, 2023 (10 years), due to snakebites. The patients' demographic data (age, gender), medical history, type of presentation, vital signs, stage of poisoning, results of blood tests, treatments given, method and duration of antivenom administration, complications, length of stay, outcomes, and sequelae status were evaluated.
	Results: In our study, 67.1 %  of the patients were male and the mean age of 49.8±16.7 years. It was found that 26.8 %  of the patients were in Stage 0, 33.9 %  in Stage 1, 28.9% in Stage 2, and 10.4 %  in Stage 3. Antivenom was administered to 68.1 %  of the patients, with an average total dose of 3.4 ± 1.8 vials. The duration of antivenom administration was 30-60 minutes in all patients. An antivenom-related allergy developed in 8.4 %  of the patients. Patients who developed an allergic reaction had a longer hospital stay and a higher frequency of TDP (Therapeutic Drug Plan) administration (p<0.05). The average hospital stay was 2.0 ± 1.5 days. It was found that patients transferred from external centers had a statistically significant higher stage at presentation, received higher doses of antivenom, and had a longer hospital stay. When evaluating the site of the bite, bites on the upper extremities and fingers were found to have a higher stage (p<0.05). A positive correlation was found between the length of hospital stay and WBC, PTZ, INR, glucose, BUN, and D-dimer values, and a negative correlation with platelet value. Regarding the permanent sequelae status, 3 patients had minimal joint movement limitations, 1 patient had a finger amputation, and 1 patient had a permanent neurological sequela.
	Conclusion: Snakebites remain a significant health issue in rural areas of our country. Access to antivenom treatment is life-saving. The longer hospital stays and higher stages of patients transferred from other centers highlight the importance of early antivenom treatment. Due to the higher stages of bites on the upper extremities and fingers, these areas require more serious monitoring, especially in terms of compartment syndrome. It can be stated that the use of an average of 4 vials of antivenom, with an administration duration of 30-60 minutes, provided effective recovery in most patients, with no mortality and very low rates of sequelae. In our region, it can be said that early effective treatment and dynamic monitoring processes result in the recovery of nearly all patients, with low incidence of life-threatening antivenom allergies, and that plasmapheresis is a treatment alternative in very rare complicated cases.

Keywords: Snakebites, emergency department, antivenom.