Tıkayıcı uyku apne sendromu tanılı hastalarda cerrahi ve sürekli havayolu pozitif basıncı tedavilerinin koku fonksiyonları üzerindeki etkisinin araştırılması
Investigation of the continous positive airway pressure and surgical treatment effects on olfactory functions in patients diagnosed with obtructive sleep apnea
Yazar: MUSTAFA DALGIÇ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ERGİN BİLGİN
Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Kulak Burun Boğaz Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Kulak Burun ve Boğaz = Otorhinolaryngology (Ear-Nose-Throat)

Özet:
Giriş ve amaç: Tıkayıcı uyku apnesi (OSA), uykuda sıklıkla horlama ve tekrarlayan apne ve/veya hipopne  ile ilişkili olarak görülen 10 saniyeden uzun süreli olan solunum kesintisidir. Bu solunum kesintisi üst hava yollarının tam veya kısmı tıkanıklığına bağlı olarak görülmektedir. Tıkayıcı uyku apne sendromu, gün boyunca uyku hali, ruh hali bozuklukları, bilişsel fonksiyonlarda zayıflama, hayat kalitesinde azalma ve kardiyometabolik bozukluklara yol açabilmektedir. Tıkayıcı uyku apne sendromuna bağlı olarak ayrıca koku fonksiyonlarında bozulma da görülebilmektedir ve bu durum hastaların yaşam kalitesini belirgin bir şekilde düşürebilmektedir. Çalışmamızda OSA hastalarında CPAP veya cerrahi tedavinin koku fonksiyonları üzerine olan etkisi araştırılmıştır. Koku fonksiyonlarının değerlendirilmesinde Sniffin' Sticks koku testi kullanılmıştır. Sniffin' Sticks koku testi (Burghardt®, Wedel, Almanya) üç ayrı alt test içermektedir. Bu üç ayrı testten ise dört ayrı skor elde edilmektedir. T skoru koku alma eşik skorunu, D skoru ayırt etme skorunu, I skoru tanımlama testi skorunu, TDI değeri ise toplam skoru ifade etmektedir. Bu test ile koku fonksiyonları detaylı şekilde değerlendirilebilmektedir.
Çalışmanın türü ve yeri: Prospektif çalışma, 3. basamak sağlık merkezi.
Gereç ve Yöntem: Çalışmamız Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi Kulak Burun Boğaz Hastalıkları Baş ve Boyun Cerrahisi kliniğimize başvuran ve OSAS nedeniyle cerrahi veya CPAP tedavisi önerilen 21 cerrahi ve 21 CPAP grubu olmak üzere 42 hastada yürütülmüştür. Çalışmamızda OSA şiddeti AHI skoruna göre; AHI: 5 – 15 arası hafif OSA, AHI: 15-30 arası orta OSA, AHI: 30 üstü şiddetli OSA olarak tanımlanmıştır. OSA tanısı alan ve cerrahi tedavi önerilen hastalara, tedavi öncesinde koku testi uygulanmıştır. Hastalara yapılan cerrahi müdahaleden üç ay sonrasında ise kontrol koku testi uygulanmıştır. OSA tanısı alan ve CPAP tedavisi önerilen hastalara, tedavi öncesinde Sniffin' Sticks koku testi uygulanmıştır. Hastaların üç ay süre ile CPAP cihazı kullanmasından sonrasında ise kontrol koku testi uygulanmıştır. Bu iki grubun test sonuçları kayıt altına alınmış ve kıyaslamalar yapılmıştır. Bu testten elde edilen TDI skorlarına göre; TDI skoru 16.5 in altındaysa anosmi, TDI skoru 16.5 - 30.5 arasındaysa hiposmi  ve TDI skoru 30.5 in üzerindeyse normosmi olarak kabul edilmiştir.
Bulgular: OSA nedeniyle CPAP tedavisi uygulanan ve tedaviden üç ay sonra sniffin' sticks koku testi uygulanan hastalarda ayırt etme, tanımlama, eşik değer ve TDI skorlarında anlamlı derecede düzelme izlenmiştir. Ayrıca OSA nedeniyle cerrahi tedavi uygulanan ve sniffin' sticks koku testi ile tedavi öncesi ve tedaviden üç ay sonrasında koku testi yapılan hastalarda, eşik değer testinde anlamlı derecede düşüklük saptanmıştır. Ancak ayırt etme, tanımlama ve TDI skorlarında postoperatif ve preoperatif değerlerde anlamlı bir farklılık izlenmemiştir. CPAP ve cerrahi gruplarının tedavi öncesi ve sonrası skorlarındaki değişim oranları kıyaslandığında; ayırt etme skoru değişimi CPAP grubunda 1,0±1,9 iken, cerrahi grubunda -0,4±1,7 olarak saptanmıştır (p =0,007). Eşik değer skoru değişimi CPAP grubunda 1,2±1,1 iken, cerrahi grubunda -0,2±1,1 olarak saptanmıştır (p <0,001). Tanımlama testi skoru değişimi CPAP grubunda 1,3±1,9 iken, cerrahi grubunda -0,7±1,4 olarak saptanmıştır (p <0,001). Son olarak TDI skoru değişimi CPAP grubunda 3,2±2,9 iken, cerrahi grubunda -1,2±4,0 olarak saptanmıştır (p <0,001). Bu sonuçlara göre OSA hastalarında CPAP tedavisi koku fonksiyonlarının korunması ve düzeltilmesinde cerrahi tedaviye göre üstün bulunmuştur.
Sonuçlar: OSA hastalarında CPAP tedavisinin cerrahi tedaviye göre koku fonksiyonlarını koruma ve iyileşirmede daha etkili olduğu görülmüştür. OSA tanısı alan ve tedavi planlaması yapılacak olan hastalarda bu etken de göz önünde bulundurulmalıdır.

Abstract:
Introduction and Aim: Obstructive Sleep Apnea (OSA), is a disease which is related with snoring and recurrent apnea/hypopnea attacks in sleep and respiratory interruptions longer than 10 seconds. This respiratory intterruptions are related to the obstructions of the upper airway. Obstructive sleep apnea causes daylong sleepiness, emotional problems,  neurocognitive function disruptions, life quality disruptions and cardiometabolic disesases. Obstructive sleep apnea may cause deterioration in olfactory functions, which may significantly reduce the quality of life of the patients. In our study, the effect of CPAP or surgical treatment on olfactory functions in OSA patients was investigated. Sniffin' Sticks smell test (Burghardt®, Wedel, Germany) was used to evaluate olfactory functions in OSA patients. This test contains 3 subtests and provide the examiner 3 different scores to evaluate olfactory functions. T score substitutes for Threshold score, D score substitutes for Differentiation score, I score substitutes for Identification score and TDI score substitutes for the overall score. This test provides a comprehensive evaluation of olfactory functions.
Type and place of the study: Prospective study, tertiary health center.
Materials and Methods: In our study, we enrolled 21 patients treated with CPAP and 21 patients treated with surgery who are presented to our clinic Zonguldak Bulent Ecevit University Otolaryngology Head and Neck Surgery Department. We categorized the patients according to the AHI scores as: AHI: 5- 15 mild OSA, AHI: 15- 30 moderate OSA and AHI>30 severe OSA. We performed sniffin' sticks smell test to OSA patients before the surgical treatment and three months after the surgery. We also performed performed sniffin' sticks smell test to OSA patients before the surgical treatment and three months after the surgery. Results of the both tests were compered. TDI scores were categorized in three subunits. TDI < 16.5 is substitutes for anosmia, TDI 16.5 - 30.5 is subsitutes for hyposmia and TDI > 30.5 is substitutes for normosmia.
Results: CPAP treatment group was performed sniffin' sticks test before and 3 months after treatment. Significant improvement was noted on threshold, discrimination and differentiation scores individually as well as TDI scores. In surgical treatment group, there was no differentiation of discrimination, differentiation and TDI scores. Discrimination scores was significantly decreseased 3 months after surgical treatment. CPAP treatment group and Surgical treatment group was compered and differentiaton score difference was 1,0±1,9 in CPAP group and -0,4±1,7 was in surgical treatment group (p =0,007). Threshold test score difference was 1,2±1,1 in CPAP group and was -0,2±1,1 in surgical treatment group (p <0,001). Identification test score difference was 1,3±1,9 in CPAP group and was -0,7±1,4 in surgical treatment group (p <0,001). TDI score difference was 3,2±2,9 in CPAP group and was -1,2±4,0 in surgical treatment group (p <0,001). According to these results, CPAP treatment was superior to surgical treatment in preserving and improving olfactory functions.
Conclusions: CPAP threapy is superior than surgical therapy on preserving and improving olfactory functions in OSA patients. Effects on olfactory functions of the treatment options should be considered when planning treatment for OSA patients.