Doğu Karadeniz bölgesinde kurulan Toros sediri (Cedrus libani A. Rich. ) orijin denemelerinin ilk sonuçları
Primary results of provenance trials established in Eastern Black Sea region on Taurus cedar (Cedrus libani A. Rich. )
Yazar: NEBİ BİLİR
Danışman: PROF.DR. ALİ DEMİRCİ
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2002
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering
Dizin: Bitki besin maddeleri = Plant nutrients ; Doğu Karadeniz bölgesi = Eastern Black Sea region ; Genetik varyasyon = Genetic variation ; Morfolojik özellikler = Morphological properties ; Sedir = Lebanon cedar

Özet:
ÖZET Bu çalışma, Doğu Karadeniz Bölgesi'nde yapılması muhtemel ağaçlandırma çalışmalarında kullanılabilecek uygun Toros Sediri tohum kaynaklarını belirlemek amacıyla 20 orijine (tohum meşceresi) ait fidanlar üzerinde gerçekleştirilmiştir. Çalışmada, Karadeniz Teknik Üniversitesi Orman Fidanlığında yetiştirilen 3+0 yaşlı fidanlar, Giresun, Trabzon ve Artvin yörelerinde belirlenen deneme alanlarına aktarılmış ve bu deneme alanlarından elde edilen ilk üç yıllık veriler kullanılmıştır. Çalışmada sırasıyla şu konular araştırılmıştır: (1) orijin ve deneme alanları itibari ile vejetasyon dönemlerine ait yaşama yüzdeleri, fidan boylan ve kök boğazı çaplan; (2) orijinlerin, dikim öncesi ve üçüncü vejetasyon dönemi sonunda, ibre, gövde ve köklerindeki bitki besin maddesi içerikleri; (3) araştırılan özellikler bakımından orijin ve deneme alanlarının karşılaştırılması ve gruplandırılması; (4) morfolojik özellikler bakımından orijin ve deneme alanları arasındaki mesafe değerlerinin hesaplanması; (5) araştırılan özellikler arasındaki karşılıklı ilişkilerin belirlenmesi; (6) populasyonlar arası genetik çeşitlilik; (7) bitki besin maddeleri için tekrarlanma derecesinin hesaplanması. Çalışma sonucunda yaşama yüzdesi, fidan boyu ve kök boğazı çapı bakımından orijinler ve deneme alanları arasında anlamlı {P^).05) farklar olduğu; yaşama yüzdesi, fidan boyu ve kök boğazı çapı için genotip x çevre (GxÇ) etkileşiminin, bitki besin maddesine ait etkileşimden daha önemli olduğu, özellikle fidan boyu ile kök boğazı çapı arasında orta düzeyde fenotipik (rO.308-0.768) ve genotipik (r=0.442-0.898) ilişkiler bulunduğu, deneme alanları içerisinde morfolojik özellikler bakımından populasyonlar arası genetik çeşitlilik değerinin 0.439 (FB3 için, T2 deneme alanı) - 0.961 (KBÇ3 için, Gı deneme alam) arasında değiştiği, tekrarlanma derecesinde kriter olarak özellikle K (0.487) ve P (0.471) elementlerinin kullanılması gerektiği ortaya çıkmıştır. Çalışmanın ilk 3 yıllık fidan boyu ve kök boğazı çapı sonuçlarına göre, yöredeki muhtemel ağaçlandırma çalışmaları için Isparta-Belceğizî (FB3=41.2 cm, KBÇ3=9.9 mm), Konya-Ermenek2 (FB3=41.0 cm, KBÇ3=9.3 mm) ve Antalya-Y.Alakır (FB3=38.6 cm, KBÇ3=9.1 mm) orijinlerinden fidan yetiştirilmesi ve ağaçlandırmalarda % 5-10 oranında kullanılması durumunda, bu türle yörede yapılacak muhtemel ağaçlandırma çalışmalarında başarının artacağı tahmin edilmektedir. Anahtar Kelimeler: Toros sediri, Orijin, Morfolojik özellik, Bitki besin maddesi, Fenotipik/Genotipik korelasyon, Genetik çeşitlilik, Tekrarlanma. V

Abstract:
SUMMARY Primary Results of Provenance Trials Established in Eastern Black Sea Region on Taurus Cedar (Cedrus libani A. Rich.) This study was conducted on Cedrus libani seedlings from twenty provenances (seed stands) to determine the optimal seed sources for Eastern Black Sea Region of Turkey. Three-year-old seedlings grown at the nursery of Black Sea Technical University were transplanted at six different geographical locations, and their morphological and nutritional properties were monitored for three years. Objectives of the study were: 1-to determine survival, height, root-collar diameter growth for vegetation periods in the field; 2-to determine root, stem and needle nutrient concentrations of the seedlings prior to transplanting and after 3rd year in the field; 3 -to compare and classify the provenances and experimental areas based on these observed characteristics; 4-to calculate distances among provenances and experimental areas for the morphological characteristics; 5-to examine the correlations between observed characteristics; 6-to investigate genetic diversity among populations; 7-to calculate the repeatability for nutrients. The results indicated that, there were significant differences (P^).05) among provenances and experimental areas for survival, height and root-collar diameter; genotype x environmental interaction (GxE) was more important for survival, height and root-collar diameter than nutritional properties; phenotypic (r=O.308-0.768) and genotypic (r=0.442- 0.898) correlations between height and root-collar diameters were significant; genetic diversity among populations for morphological properties in the experimental areas varied between 0.439 (for H3 in T2 experimental area) and 0.961 (for RCD3 in G\ experimental area); K and P were the best criterion for repeatability (0.487 and 0.471, respectively). Finally, results from the first three years result suggested that seedlings from Isparta-Belcegiz2 (H3=41.2 cm, RCD3=9.9 mm), Konya-Ermenek2 (H3=41.0 cm, RCD3=9.3 mm) and Antalya-Y.Alakir (H3=38.6 cm, RCD3=9.1 mm) provenances could be used in a 5-10 % mixture to improve the success of the afforestation in this region until further results are obtained. Key Words: Cedrus libani, Provenance (Origin), Morphological characteristics, Nutrient, Phenoytpic/Genotypic correlation, Genetic diversity, Repeatability. VI