İlkokul 3. ve 4. sınıf fen bilimleri ders kitaplarının çoklu zeka kuramı açısından incelenmesi
Examining the  primary school 3rd and 4th grade science textbooks in terms of multiple intelligence theory
Yazar: ERCAN GÜN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ALPER MURAT ÖZDEMİR
Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Çoklu zeka = Multiple intelligence

Özet:
Bu çalışmada ilkokul 3. ve 4. sınıf Fen Bilimleri ders kitapları Gardner'ın Çoklu Zeka Kuramı ile ortaya koyduğu zeka alanları göz önüne alınarak incelenmiş, ders kitaplarında hangi zeka alanına ne düzeyde yer verildiğini belirlemek amaçlamıştır. Bu amaç doğrultusunda Milli Eğitim Bakanlığı tarafından hazırlanarak 2021-2022 Eğitim-Öğretim yılında okullarda okutulan ilkokul 3. ve 4. sınıf Fen Bilimleri ders kitapları Gardner'ın çoklu zeka kuramı doğrultusunda incelenmiştir. Yapılan incelemede nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Veriler toplanırken Gardner'ın belirlediği zeka alanları ve bu zeka alanlarına sahip kapasiteler göz önünde bulundurulmuştur. Araştırma başlangıcında öncelikle konu ile ilgili kaynaklar taranarak her bir zeka alanına yönelik birer beceri listesi oluşturulmuştur. Ardından ders kitaplarındaki konu anlatımı, etkinlik ve değerlendirme kısımları incelenerek ilgili kısımlarda çoklu zeka alanlarına ne sıklıkla yer verildiğini belirlemek amacıyla kontrol listeleri hazırlanmıştır. Her bir ünitenin konu başlıkları, etkinlikleri ve değerlendirme bölümleri, oluşturulan beceri listelerine göre değerlendirilmiş ve ulaşılan sonuçlar çizelgeye kaydedilmiştir. Çizelgede yer alan veriler betimsel analiz yöntemiyle analiz edilmiş, veriler üzerinden ders kitaplarında Gardner'ın çoklu zeka kuramında yer alan bilişsel boyuta sahip zeka alanlarının (sözel-dilsel, mantıksal-matematiksel, görsel-uzamsal, sosyal-kişilerarası, bedensel-kinestetik, müzikal-ritmik ve doğacı) ne sıklıkla yer aldığına dair çıkarımlarda bulunulmuştur. Araştırma sonunda her iki ders kitabı için de benzer sonuçlara ulaşılmıştır. İki ders kitabında da en çok yer verilen zeka alanları görsel-uzamsal, mantıksal-matematiksel ve sözel-dilsel zekadır. Bu üç zeka alanı, çoklu zeka ile ilişkili toplam tespit edilen davranışların yaklaşık üçte ikisinde yer almaktadır. Kitaplarda müzikal-ritmik, sosyal-kişilerarası, doğacı ve bedensel-kinestetik zeka alanlarına ise daha az yer verilmiştir. Farklı ders kitaplarını, farklı araştırma yöntemlerini ve farklı zeka kuramlarını konu edinerek yapılacak benzer araştırmaların alana katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Abstract:
In this study, primary school 3rd and 4th grade science textbooks were examined considering the intelligence areas revealed by Gardner's Multiple Intelligence Theory, and it was aimed to determine which intelligence area was included in the textbooks and at what level. For this purpose, primary school 3rd and 4th grade science textbooks prepared by the Ministry of National Education and taught in schools in the 2021-2022 Academic Year were examined in line with Gardner's multiple intelligence theory. In the examination, the document review method, one of the qualitative research methods, was used. While collecting data, the intelligence areas determined by Gardner and the capacities with these intelligence areas were taken into consideration. At the beginning of the research, firstly, resources related to the subject were scanned and a skill list was created for each intelligence area. Then, the subject explanation, activity and evaluation sections in the textbooks were examined and checklists were prepared to determine how often multiple intelligence areas were included in the relevant sections. The subject headings, activities and evaluation sections of each unit were evaluated according to the skill lists created and the results obtained were recorded in the table. The data in the table was analyzed using the descriptive analysis method, and inferences were made about how often the cognitive intelligence areas (verbal-linguistic, logical-mathematical, visual-spatial, social-interpersonal, bodily-kinesthetic, musical-rhythmic, and naturalistic) included in Gardner's theory of multiple intelligences were included in the textbooks. At the end of the research, similar results were reached for both textbooks. The intelligence areas most included in both textbooks are visual-spatial, logical-mathematical, and verbal-linguistic intelligence. These three intelligence areas are included in approximately two-thirds of the total behaviors identified related to multiple intelligence. Musical-rhythmic, social-interpersonal, naturalistic, and bodily-kinesthetic intelligence areas are included less in the books. It is thought that similar studies to be carried out using different textbooks, different research methods and different theories of intelligence will contribute to the field.