Elektrokonvulsif tedavi uygulanan hastalar ve yakınlarının elektrokonvulsif tedaviye ilişkin tutumları
Patients' and their relatives' knowledge of,  experience with, attitude towards and satisfaction with electroconvulsive therapy
Yazar: ÖZLEM SARAN
Danışman: UZMAN SELİME ÇELİK
Sağlık Bakanlığı / İstanbul Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Has. Eğt. ve Arş. Hastanesi / Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2010
Konu: Psikiyatri = Psychiatry

Özet:
Bakırköy Ruh Sağlığı ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi yataklı tedavi birimlerinde Kasım 2009-Ocak 2010 tarihleri arasında yatan, 18 yaş üstü  değerlendirme ve klinik görüşmeleri kabul eden 64 hasta ve yakınları olmak üzere toplam 128 kişi çalışmaya alınmıştır. Hastaların tanıları DSM IV ölçütlerine göre takip edildikleri birimler tarafından konmuştur ve EKT uygulanması için karar yine takip edildikleri klinik tarafından verilmiştir. Tıbbi durum ve hastalığın tanısı nedeni ile doktor tarafından önerilen anestezili EKT yöntemi hastaya ve yasal vasisi/yasal vasisi konumundaki kişiye açıklanıp, uygulamanın bütün riskleri ve doğabilecek sonuçları anlatılıp yazılı onay alınmıştır. EKT endikasyonu olan ve ayırtetme yetisi olmayan, yasal vasisi/yasal vasisi konumundaki kişiye ulaşılamayan ve kendi ve/veya başkasının yaşamını tehdit eden hastalar için tıbbi zorunluluk oluştuğundan iki psikiyatri uzmanı tarafından yazılı onay verilmiştir. Hastaların yakınları ile yüz yüze  iletişim kurularak görüşülmüştür. EKT uygulanan hastaların son seans EKT uygulanmasından en az 1 hafta en fazla 1 ay sonra olmak üzere çalışmaya dahil edilmiştir. 
Tüm hasta ve yakınlarına sosyo-demografik ve EKT uygulama bilgilerini içeren klinik veri toplama formu, EKT uygulaması ile ilgili bilgi ve tutumu değerlendiren anket, hastalar için KGİ puanı, Kısa Akıl Muayenesi formu ve yan etkileri değerlendirmek için Columbia Yan Etki Değerlendirme Listesi uygulanmıştır. 
Çalışmaya alınan hastaların 21' i kadın, 43' ü erkekti. Hastaların yaş ortalaması 34,73±10,25' tir. Çalışma katılan hastaların çoğunluğu (%62.5) ilköğretim mezunuydu. Medeni durumlarına bakıldığında hastaların çoğunluğu (%57.8) bekardı. Hastaların %53.1' i çalışmıyordu. Hastalık süresi ortalaması 10,14±8,20 yıl, EKT seans sayıları ortalaması 8,5±1,85 seans idi. Hastaların KGİ puanı ortalaması 2,14±0,56, KAM puanı ortalaması ise 28,31±1,58' dir . Hastaların %46,9' unun  EKT bilgisine sahip oldukları ve bu bilgiyi  %86,7' sinin kişisel deneyim ile edindiği saptanmıştır. 
Hasta yakınlarının 34' ü kadın 30' u erkekti. Hasta yakınlarının yaş ortalaması 47,61±14,86' dır. Çalışmaya katılan hasta yakınlarının çoğunluğu (%60.9) ilköğretim mezunu olup sadece %31.3' ü halen çalışıyordu. Çoğunluğu (%70.3) evliydi. Hasta yakınlarının %30' u EKT ile ilgili bilgileri olduğunu ve bu bilgiyi de %40' ı doktordan edindiklerini ifade etmişlerdir. Medya haberleri bu çalışmada hastaların veya yakınlarının temel bilgi kaynağı değildi. 
Çalışmamızda hastaların %6.3' ü, yakınlarının ise %45.3' ü EKT öncesi sağlık çalışanlarından yeterli bilgi aldıklarını ifade etmiştir. Hastaların %96.9' u EKT'yi doktorunun önerdiğini, %82.8' i EKT'nin hastalığını iyileştireceğini, %64.1' i ise bu tedavinin kendisi için zorunlu olduğunu belirtmiştir. 
Hem hastalar hem de yakınları için EKT' nin teknik yönleri  (örneğin nöbet görülmesi ve kas gevşetici kullanılması gibi) ve endikasyonları belirsiz kalmaktadır. EKT' nin etki mekanizmasının bellek kaybı üzerinden olduğunu düşünen hasta yakınları çoğunluktaydı. Hastaların büyük çoğunluğu EKT seansı sırasında uyanık olmadıklarını, genel anestezi aldıklarını ve acı hissetmediklerini ifade etmiştir. Bu oranın yakınlarına göre daha fazla olması sebebini hastaların kişisel deneyimi (EKT uygulamasının direkt yaşanması) ve ailelerin bu konudaki yetersiz bilgisi ile açıklanabilir. Hastalar ve yakınlarının büyük çoğunluğu EKT uygulamasının davranış kontrolü sağlamak veya cezalandırmak amacı ile kullanılmadığını düşünmektedir.  
Önceki birçok çalışmada elde edilen bulgulara benzer şekilde, hastalar ve yakınlarının EKT ile ilgili tutumları olumludur. Hasta yakınlarının (%87.5) EKT'den hastalara (%76.6) göre daha memnun olduklarını saptadık. Bizim çalışmamızda diğer birçok çalışmaya benzer şekilde hastalar ve yakınları EKT' nin çağdışı, kanuna aykırı, insanlık dışı, zalimce ve  yasaklanacak  bir uygulama olmadığını düşünmüştür.
Hastaların en sık bildirdiği  yan etki durgunlaşma hissi olup ikinci sırada ise hafıza problemi yer almaktadır. Durgunlaşma hissi bir yan etkiden ziyade etkiyi de kapsayabilmektedir. EKT uygulanan hastaların dolayı tedaviyle yatışmasının bir göstergesi de olabilir.
Sonuç olarak, hastalara ve ailelere EKT' nin yararları, yan etkileri, uygulama süreci, iyileştirici etkileri ve güvenirliliği ve bunun yanı sıra da alternatif tedavi seçenekleri konusunda doğru bilgilerin verilmesine yönelik eğitim programlarının sağlanmasına duyulan ihtiyacı da göstermektedir. Ayrıca hastaların EKT uygulamasının bitiminden sonra da bilgilendirilmesi gerekmektedir. EKT ile ilgili tüm bu yapılandırmalar uygulama pratiğinin gelişmesine ve ideale yaklaşmasına yardım edecektir.

Abstract:
Objective: The aim of this study was to examine patients' experience of ECT and patients' and their relatives' knowledge of, attitude towards and satisfaction level with ECT. 
Method: A cross-sectional survey was conducted at the Bakirkoy State Hospital for Research and Training in Psychiatry and Neurology , between November  2009 and January 2010. Patients were recruited from inpatients aged over 18, treated with ECT and rated as mildly ill on the Clinical Global Impressions. All interviews were conducted face to face. Subjects were interviewed one week to one month after their last session of ECT. Patients were rated using the Clinic Global Impression (CGI) and Mini-Mental Status Examination after the treatment. Patients' and their families' experience with knowledge of attitude toward and satisfaction with ECT were assessed using a Turkish-language questionnaire. 
Results: The study showed that the majority of patients believed they had not received adequate information about ECT. The most commonly patients knowledge  about ECT  based upon  their on experience, wheras  their relatives'  get information from doctors. The media was not a major source of information for patients or relatives in the our study.  The most commonly reported side effect was the feeling of slowness. Patients and relatives had only limited knowledge of ECT, yet the majority of them were satisfied with the treatment and having found it beneficial, maintained a positive attitude towards its use. In our study, both patients' and families' knowledge of ECT was limited to the technical aspects of ECT, areas of indication, such as the presence of seizure and mechanism.  
Conclusion: The way information is provided to patients and relatives when obtaining consent for ECT needs improvement. Attention should be paid towards educating patients and their families about the ECT process, indications, risks, safety, and effects as well as informing them about their freedom of choice and right to refuse.