Türk Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru kararları bağlamında adil yargılanma hakkının niteliği
The nature of the right to a fair trial in the context of the individual application decisions of the Turkish Constitutional Court
Yazar: ESRA BAHAR
Danışman: PROF. DR. HASAN TAHSİN FENDOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Adil yargılanma = Fair trial ; Anayasa = Constitution ; Anayasa Mahkemesi = Constitutional Court ; Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi = European Convontion on Human Rights ; Bireysel başvuru = Individual application ; Türk Anayasası = Turkish Constitution

Özet:
Bireylere hak ve hürriyetlerin tanınması ile bahse konu hak ve hürriyetlerin korunması devletin temel görevleri arasında önemli bir yere sahiptir. Mezkur koruma görevi; dilekçe hakkı, bilgi edinme hakkı, ombudsmanlık, bireysel başvuru gibi birçok farklı yöntemlerle sağlanmaktadır. Bu yöntemlerden çalışmanın temelini oluşturan bireysel başvuru hakkı, hukuk devleti ilkesi bağlamında bireyin haklarının ihlal edilmesini önlemek amacıyla kabul edilmiş bir müessesedir. Bu kapsamda, bireyler bir hak ihlaline uğradıkları iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurmak suretiyle hak ve hürriyetlerinin korunmasını sağlamış olacaklardır. 

Diğer taraftan, adil yargılanma hakkı da Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru kararları bağlamında ihlale uğranıldığı ifade edilen hak ve hürriyetler arasında önemli bir yer tutmaktadır. Adil yargılanma hakkı, 1982 Anayasası'nda 2001 yılında gerçekleşen Anayasa değişikliği kapsamında otuz altıncı maddede, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinde ise altıncı maddede hüküm altına alınmıştır. Anılan hakkın, Türk hukuk sistemi içerisinde, gerek Anayasa'da ve gerekse kanunlarda yapılan değişikliklerle revize edilmek suretiyle tam olarak korunmasına özen gösterilmektedir. Hukuk devletinin gereği olarak, bireylere anayasal güvence sağlayan en temel unsur olan adil yargılanma hakkı, hukuk kuralları tarafından sınırları belirlenen ve herkes için gerekli olan bir işlev taşımaktadır.

Çalışmada, bireysel başvuru müessesesi incelenmek suretiyle adil yargılanma hakkı ile hakkın alt unsurlarına ilişkin olarak Anayasa Mahkemesinin vermiş olduğu bireysel başvuru kararları irdelenmiştir. Ayrıca Yüksek Mahkemenin oluşturduğu içtihatlar çerçevesinde, hem bireysel başvuru müessesesine hem de hakkın uygulanmasına ilişkin olarak eksiklikler tespit edilmeye çalışılarak bir değerlendirme yapılmıştır.

Abstract:
The recognition of rights and freedoms to individuals and the protection of these rights and freedoms have an important place among the basic duties of the state. The duty of protection; The right to petition, the right to information, ombudsman, individual application is provided by many different methods. Among these methods, the right to individual application, which forms the basis of our study, is an institution accepted in order to prevent the violation of the rights of the individual in the context of the rule of law. In this context, individuals will ensure that their rights and freedoms are protected by applying to the Constitutional Court with the allegation that they have been violated. 

On the other hand, the right to a fair trial has an important place among the rights and freedoms that are stated to be violated in the context of individual application decisions of the Constitutional Court. The right to a fair trial is enshrined in the thirty-sixth article of the 1982 Constitution, which regulates the right to seek rights within the scope of the constitutional amendment in 2001, and in the sixth article of the European Convention on Human Rights. Care is taken to fully protect the aforementioned right within the Turkish legal system by revising it with the amendments made in both the Constitution and the laws. As a requirement of the rule of law, the right to a fair trial, which is the most basic element that provides constitutional guarantees to individuals, carries a function that is necessary for everyone and whose boundaries are determined by the rules of law.

In our study, the individual application decisions of the Constitutional Court regarding the right to a fair trial and the sub-elements of the right were examined by examining the institution of individual application. In addition, within the framework of the case-law formed by the Supreme Court, an evaluation was made by trying to determine the deficiencies in both the individual application institution and the implementation of the right.