Sağlık çalışanlarının çocukluk çağı aşılamaları hakkında tutum ve davranışları
The attitudes and practices of health professionals towards childhood vaccines
Yazar: PINAR ODALI ÇAVUŞOĞLU
Danışman: PROF. DR. EMİNE GÜLBİN GÖKÇAY
İstanbul Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Aşılama = Vaccination ; Aşılar = Vaccines ; Bakteri aşıları = Bacterial vaccines ; Davranış = Behavior ; Sağlık personeli = Health personnel ; Tutumlar = Attitudes ; Viral aşılar = Viral vaccines ; Çocukluk dönemi = Childhood

Özet:
Giriş ve Amaç: Sağlık çalışanlarının aşılar konusundaki tutum ve davranışlarının,
kendilerinin ve ailelerinin aşılanma durumunun toplumun bu konuya yaklaşımında doğrudan
etkili olabileceği düşünülmektedir. Bu çalışma ile sağlık çalışanlarının çocukluk çağı
aşılamaları hakkındaki tutumlarının ve davranışlarının değerlendirilmesi, bunu etkileyen
faktörlerin araştırılması amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Çalışma, İ.Ü. İstanbul Tıp Fakültesi'nde aktif görev yapmakta olan sağlık
çalışanlarının aşılar hakkındaki bilgi, tutum ve uygulamalarını inceleyen tanımlayıcı, kesitsel
bir araştırmadır. Sağlık çalışanları ile yapılan görüşmelerde anket uygulanarak veriler
kaydedildi. Anket formu üç bölümden ve toplam 41 sorudan oluşturuldu. İlk bölümde sağlık
çalışanlarının sosyodemografik bilgileri hakkında sorular yer almaktaydı. İkinci bölüm
katılımcıların aşılama kabulünü etkileyen faktörlerin değerlendirilmesi amacıyla 4'lü Likert
tipi derecelendirmeli sorulardan oluşturuldu (katılıyorum, genellikle katılıyorum, kısmen
katılıyorum, katılmıyorum). Üçüncü bölümde sağlık çalışanlarının hepatit B, hepatit A,
kızamık, kızamıkçık, kabakulak, suçiçeği ve tetanos aşılanma durumları sorgulandı. Likert
tipi derecelendirmeli soru grubu aşı değerlendirme ölçeği olarak kullanıldı ve puanlama
yapıldı, her katılımcı için aşı kabul skoru hesaplandı.
Bulgular: Araştırmaya katılan 859 sağlık çalışanının; yaş ortalaması 31,3±6,6 yıl, hizmet yılı
ortalama 7,8±7 yıl olarak bulundu. Katılımcıların %22,8'i uzman doktor, %42,3'ü asistan
doktor, %35,9'u hemşireydi. Asistan ve uzman doktorların aşı kabul skoru hemşirelere göre
yüksek saptandı. Katılımcıların %26,8'i çocuk dahili/cerrahi birimlerde, %73,2'si erişkin
dahili/cerrahi ve temel birimlerde çalışıyordu. Çocuk dahili/cerrahi birimlerde çalışanların aşı
kabul skoru anlamlı olarak yüksek bulundu.327 katılımcının çocuğu vardı. Katılımcıların
%97,5'i çocuğunun rutin aşılarını yaptırdığını veya yaptıracağını, %85'i rutin aşılama
takviminde olmayan özel aşıları yaptırdığını veya yaptıracağını, %15'i aşıların maliyetinin
yaptırma kararını etkilediğini ifade etti. Kendine mevsimsel grip aşısı yaptıranların oranı
%23,7 idi. Mevsimsel grip aşısı yaptıranların aşı kabul skoru yaptırmayanlara göre anlamlı
olarak yüksek bulundu. Katılımcıların %85,3'ü enfeksiyon hastalıklarından korunmak için
aşıların gerekli olduğunu, %88,4'ü ulusal aşılama takvimindeki aşıların zorunlu olarak
uygulanması gerektiğini düşündüklerini ifade ettiler. Katılımcıların %48,2'si çocukluk çağı
aşıları konusunda yeterli bilgiye sahip olduklarını belirttiler. Bilgi düzeyi düşük olanlar aşılar konusundaki olumsuz haberlerden daha fazla etkileniyorlardı. Fakültede aşılar konusunda
aldığı eğitimin yeterli olduğunu düşünenlerin oranı %42,4 idi. Sağlık çalışanları içinde
aşıların yan etkileri olabileceğinden endişe edenlerin oranı %7, aşı üreten firmaların
yönlendirmeleri konusunda endişe edenlerin oranı %6,6 saptandı.
Sonuç: Sağlık çalışanlarının çocuklarını aşılatma oranları yüksektir ancak kendilerinin
mevsimsel grip aşısı yaptırma oranları düşüktür. Aşıların güvenliği ve yan etkileri konusunda
bazı endişeler dile getirdikleri belirlenmiştir. Aşılar konusunda bilgilerinin yeterli olmadığını
belirtenlerin oranı yüksektir. Sağlık çalışanlarının aşılar konusunda bilgileri arttırılarak bu
konudaki endişeleri giderilmelidir.
Anahtar Kelimeler: Aşılar, sağlık çalışanları, bilgi, tutum

Abstract:
Introduction and Objective: The attitudes and behaviors of health professionals towards
vaccines and the vaccination status of themselves and their relatives may directly affect the
public's approach to this issue. This study aims to evaluate health professionals' attitudes and
behaviors on the issue and investigate the factors affecting this.
Materials and Method: This study is a descriptive, cross-sectional study that examines the
knowledge, attitudes, and practices of healthcare professionals about vaccination. Data were
collected by applying a questionnaire to healthcare professionals who are actively working at
İstanbul University İstanbul Medical Faculty, through an interview. The questionnaire
consisted of 3 parts and 41 questions. The first part included questions about
sociodemographic information of participants. The second part included 4-point Likert Scale
questions (Agree, generally agree, partially agree, disagree) investigating the factors affecting
vaccine acceptance. The third part questioned hepatitis B, hepatitis A, rubella, chickenpox,
mumps, measles, tetanus vaccination status of participants. In the end, vaccine acceptance
score was calculated for each participant for the second part where the Likert scale was used
as a vaccine acceptance rating scale.
Results: Among the 859 health professionals who participated in the study, the average age
was 31.3±6.6 and the average time of service was 7.8±7 years. Of the participants 22.8% were
specialists, 42.3% were resident doctors and 35.9% were nurses. Vaccine acceptance scores of
specialists and residents were higher than nurses. Of the participants 26.8% were working in
pediatric internal/surgical departments, 73.2% were working in adult internal/surgical
departments. Vaccine acceptance scores of participants working in pediatric units were found
to be significantly higher. Among the participants, 327 had children. Of all participants 97.5%
stated their children already had or would have routine vaccinations, 85% stated their children
had or would have the additional vaccines not included in the routine vaccination schedule,
and 15% stated the cost of the vaccines would affect their decision. The rate of those who had
the seasonal flu vaccine was 23.7%. Vaccine acceptance scores of those who had seasonal
influenza vaccines were found to be significantly higher than those who did not. Of all
participants, 85.3% thought vaccines necessary for protection against infectious diseases and
88.4% thought vaccines included in the national vaccination schedule should be mandatory.
Also, 48.2% of the participants stated they had sufficient information about vaccines. The
participants who had less information were more likely to be affected by unfavorable news
about vaccines.  Among all the participants, 42.4% thought the education about vaccines they received in medical school was sufficient. Seven percent of the participants were worried
about the side effects of vaccines, and the proportion of participants who were worried about
the false guidance of vaccine producing companies was 6.6%.
Conclusion: Even though the rate of vaccination among children of health professionals is
high, the seasonal flu vaccination rates of themselves are low. They have been found to have
some concerns about the safety and side effects of vaccines. The ratio of those who state their
knowledge about vaccines is insufficient is high.   The health professionals' hesitations on
vaccines should be eliminated through education.

Key Words: Vaccines, health professionals, knowledge, attitude