Proton pompa inhibitörü kullanan hastaların ilaç kullanım özelliklerinin ve olası yan etki bilgi düzeylerinin belirlenmesi
Determination of drug usage characteristics and possible side effect knowledge levels of patients using proton pump inhibitor
Yazar: AHMET KESKİN
Danışman: UZMAN ZEYNEP AŞIK
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi​ / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Bilgi düzeyi = Level of knowledge ; Dispepsi = Dyspepsia ; Proton pompası inhibitörleri = Proton pump inhibitors ; İlaç kullanımı = Drug utilization ; İlaç yan etkileri ve istenmeyen reaksiyonlar = Drug-related side effects and adverse reactions

Özet:
Giriş: Proton pompa inhibitörleri (PPİ), 30 yılı aşkın süredir kullanımda olan, tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de en sık reçete edilen ilaç gruplarının başında gelmektedir. Genel olarak iyi tolere edilmekle birlikte her ilaç grubunda olduğu gibi erken dönemde ve uzun dönem kullanıma bağlı istenmeyen etkiler bildirilmektedir. Mide asit salınım bozukluklarında en çok reçete edilen ilaç grubu olması, hastaların bu ilaç grubuna reçetesiz ulaşabiliyor olması gibi nedenler proton pompa inhibitörlerinin uygunsuz endikasyonlarla ve uygunsuz uzun süreli kullanımına zemin hazırlamaktadır. Bu araştırmanın amacı hastaların proton pompa inhibitörleri hakkındaki bilgi düzeylerini ölçmek, bilgi düzeylerini sosyodemografik verilerle karşılaştırmak, koruyucu hekimliğin geliştirilmesine katkıda bulunmaktır. Ayrıca farkındalığı artırarak uygunsuz kullanıma bağlı oluşabilecek sağlık sorunlarını ve ekonomik kayıpları önleyebilmektir.
Yöntem: 1 Eylül 2021-1 Şubat 2022 tarihleri arasında Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi, İç Hastalıkları ve Aile Hekimliği polikliniklerine herhangi bir sebeple başvurmuş, PPİ kullanmakta olan veya en az iki hafta PPİ kullanmış olan ve gönüllü olmayı kabul eden 370 hasta araştırmaya dahil edilmiştir. İç Hastalıkları ve Aile Hekimliği polikliniklerine başvuran, çalışmaya dahil edilme kriterlerini karşılayan hastalara araştırma hakkında kapsamlı bilgi verilmiştir. Çalışmaya katılmayı kabul eden hastalardan Bilgilendirilmiş Gönüllü Onam Formu imzalatılarak yazılı ve sözlü onam alınmıştır. Katılımcılara yüz yüze görüşme yöntemiyle anket soruları sorulmuştur.
Bulgular: Çalışmaya dahil edilen 370 hastanın yaş ortalaması 54,47±14,01 yıl, en küçük yaş 21 ve en büyük yaş 94 olarak belirlenmiştir. Hastaların %57,3'ünün kadın, %75,1'inin evli ve %46,7'sinin ilkokul mezunu olduğu görülmüştür. İki yüz elli sekiz hastada (%69,7) kronik hastalık olduğu görülürken, hastalarda en sık hipertansiyon (HT) (%32,2) ve diyabetes mellitüs (DM) (%27,6) mevcut olduğu tespit edilmiştir. Hastalarda medyan PPİ (proton pompa inhibitörü) kullanım süresi 36 (min-maks: 0,5-480) ay olarak belirlenmiştir. Hastalara hekim tarafından önerilen medyan tedavi süresinin bir (min-maks: 0,25-12) ay olduğu tespit edilmiştir. Seksen bir hasta (%22) hekim tarafından tedavi süresi ve kullanım şekli hakkında kendisine bilgi verildiğini belirtmiştir. Hastaların %78'inin ilaç prospektüsünü okumadığı görülmüştür. On beş hastada (%4,1) ilaç yan etkisi mevcutken, en sık kabızlık (%2,4) yan etkisi yaşandığı saptanmıştır. Hastaların %61,4'üne daha önce endoskopi önerildiği ve %41,4'üne endoskopi yapıldığı görülmüştür. Endoskopi önerilmesi ile ilacı bıraktıktan sonra şikayetlerin tekrar başlaması arasında anlamlı bir ilişki saptanmamıştır (p=0,163). İlacı bırakmayı deneyenlerin oranı yaşam tarzı değişikliği önerilenlerde %79,3 ve önerilmeyenlerde %59,2 olup, yaşam tarzı değişikliği önerilenlerde ilacı bırakmayı deneme oranı istatistiksel olarak daha yüksek olduğu belirmiştir (p<0,001). Yaş ile PPİ kullanım süresi arasında istatistiksel olarak anlamlı, pozitif yönde ve orta düzeyde bir korelasyona rastlanmıştır (r=0,509; p<0,001). Okuryazar olmayanlarda PPİ kullanım süresi daha uzun ve lise ve üniversite mezunlarında ise PPİ kullanım süresi daha kısa olarak tespit edilmiştir (p<0,001). Üniversite mezunlarında ilaç prospektüsü okuma oranı (%55,1) okuryazar olmayanlara (%0) ve ilkokul mezunlarına (%23,1) göre anlamlı daha yüksek olarak bulunmuştur (p<0,001). Kullanılan mide koruyucu ilacın yan etkisi olabileceğini düşünenlerin oranı en yüksek üniversite mezunlarında (%46,9) ve en düşük okuryazar olmayan (%10,7), ilkokul (%23,7) ve ortaokul mezunlarında (%24,4) gözlenmiştir (p=0,005). 
Sonuç: Proton pompa inhibitörleri hastalar tarafından hekimlerin önerdiğinden çok daha uzun süreler kullanılmaktadır. Hastaların büyük kısmı ilaç kullanmaya başlamadan önce ilaç prospektüsünü okumamaktadır. Hastalar asit-peptik hastalıkların tedavisinde yaşam tarzı değişikliğine yeterince dikkat etmemektedir. Ülkemizde yüksek oranda uygunsuz PPİ kullanımı göz önüne alındığında, bu konuda yapılacak daha geniş çaplı çalışmalara ihtiyaç vardır. İçerdiği veriler dolayısıyla çalışmamız ileride yapılacak olan çalışmalara ışık tutacaktır.

Abstract:
Introduction: Proton pump inhibitors (PPIs) are one of the most frequently prescribed drug groups in our country as well as all over the world, which have been in use for more than 30 years. Although it is generally well tolerated, undesirable effects due to early and long-term use have been reported as in every drug group. The reasons such as being the most prescribed drug group in gastric acid secretion disorders and the fact that patients can access this drug group without a prescription pave the way for the inappropriate long-term use of proton pump inhibitors with inappropriate indications. The aim of this study is to measure the knowledge level of patients about proton pump inhibitors, to compare their knowledge levels with sociodemographic data, and to contribute to the development of preventive medicine. In addition, it is to prevent health problems and economic losses that may occur due to inappropriate use by raising awareness.
Methods: Between 1 September 2021 and 1 February 2022, 370 patients who applied to Antalya Training and Research Hospital, Internal Medicine and Family Medicine outpatient clinics for any reason, were using PPI or had used PPI for at least two weeks and agreed to volunteer, were included in the study. Patients who applied to the internal medicine and family medicine outpatient clinics and met the inclusion criteria were given detailed information about the study. Written and verbal consent was obtained from the patients who agreed to participate in the study by signing the Informed Voluntary Consent Form. Survey questions were asked to the participants by face-to-face interview method.
Results: The mean age of 370 patients included in the study was 54.47±14.01 years, the youngest age was 21 and the oldest was 94 years. 57.3% of the patients were women, 75.1% were married and 46.7% were primary school graduates. While chronic disease was observed in 258 patients (69.7%), the most common patients had HT (32.2%) and DM (27.6%). The median duration of PPI (gastro-protective) use in the patients was 36 (min-max: 0.5-480) months. It was determined that the median duration of treatment recommended by the physician to the patients was 1 (min-max: 0.25-12) month. 81 patients (22%) stated that they were informed about the duration of treatment and the way of use by the physician. It was observed that 78% of the patients did not read the drug prospectus. While drug side effects were present in 15 (4.1%) patients, constipation (2.4%) was the most common side effect. It was seen that 61.4% of the patients had been recommended endoscopy previosly and 41.4% of them had endoscopy. No significant correlation was found between the recommendation of endoscopy and the resumption of complaints after discontinuation of the drug (p=0.163). The rate of those who tried to quit the drug was 79.3% for those who were recommended to change their lifestyle and 59.2% for those who were not, and the rate of trying to quit the drug was statistically higher in those who were recommended to change their lifestyle (p<0.001). A statistically significant, positive and moderate correlation was found between age and duration of PPI use (r=0.509; p<0.001). The duration of PPI use was longer in illiterate subjects and shorter duration of PPI use in high school and university graduates (p<0.001). The rate of reading the drug prospectus in university graduates (55.1%) was significantly higher than in illiterate (0%) and primary school graduates (23.1%) (p<0.001). The rate of those who think that the PPİ drug used may have side effects was observed in university graduates (46.9%) the highest and illiterate (10.7%), primary school (23.7%) and secondary school graduates (24.4%) the lowest (p=0.005).
Conclusion: Proton pump inhibitors are used by patients for much longer periods than the physicians recommend. Most of the patients do not read the drug leaflet before starting to use the drug. Patients do not pay enough attention to lifestyle changes in the treatment of acid-peptic diseases. Considering the high rate of inappropriate use of PPIs in our country, there is a need for more extensive studies on this subject. Due to the data it contains, our study will shed light on future studies.