Farklı bitki ekstraktları ve bitkilerden sentezlenen nanopartiküllerin keneler üzerine in vitro etkinliklerinin incelenmesi
Investigation of in vitro effects of different plant extracts and nanoparticles synthesized from plants on ticks
Yazar: ÖZGE MARANGOZ
Danışman: PROF. DR. DİLEK GÜVENÇ ; PROF. DR. OĞUZHAN YAVUZ
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Farmakoloji ve Toksikoloji (Veterinerlik) Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine

Özet:
Bu tez çalışmasının amacı Karadeniz bölgesinden toplanan lavanta (Lavandula
angustifolia), kekik (Satureja spicigera) ve ormangülü (Rhododendron ponticum)
bitkilerinden elde edilen ekstarktların ve bu ekstraktlar kullanılarak elde edilen gümüş
nanopartiküllerin, kene (Rhipicephalus sanguineus sensu lato) larvaları üzerinde
repellent ve larvasidal etkilerinin değerlendirilmesidir. Karanlık ve nemsiz ortamda
kurutulan bitkilerden maserasyon yöntemi ile bitki ekstraktları elde edilmiştir. Elde
edilen ekstraktlarının bileşenleri GC-MS cihazı ile tespit edilmiştir. Yeşil sentez
yöntemi ile sentezlenen gümüş (AgNP) nanopartiküllerin karakterizasyonu UV-vis
Spektroskopisi, STEM/EDS, FT-IR ve XRD ile gerçekleştirilmiştir. Bitki
ekstraktlarının ve gümüş nanopartiküllerinin kene larvaları üzerindeki öldürücü
etkinlikleri LIT yöntemi ile, repellent etkinlikleri LRAT yöntemi ile incelenmiştir.
Ekstraktların analizi sonucunda ana bileşen olarak lavantada Linalool, kekikte
Thymol, ormangülünde Clionasterol belirlenmiştir. Gümüş nanopartiküller UV-vis
Spektrometrede absorbans değerleri lavanta için 433 nm'de, kekik için 450 nm'de,
ormangülü için 435 nm'de doğrulanmıştır. Gümüş nanopartiküller STEM
görüntülerinde çapları ortalama olarak lavanta için 28.45 nm, kekik için 10.98 nm,
ormangülü için 25.62 nm ölçülmüştür. Gümüş nanopartiküllerin FT-IR analizinde -
OH, -NH ve -CH gibi grupların varlığı; XRD analizinde nanokristal yapıları
gözlenmiştir. Bitki ekstraktlarının ve gümüş nanopartiküllerinin 24 saat sonunda
larvalar üzerinde herhangi bir öldürücü etkinliği görülmemiştir. Lavanta, kekik ve
ormangülü bitkilerinden elde edilen AgNP'ler, farklı doz ve zamanlarda repellent etki
göstermiştir. Tüm ekstraktlar ile karşılaştırıldığında kekik bitkisinin ve AgNP'lerinin
repellent aktivitesi daha yüksek belirlenmiştir. Ayrıca lavanta ve kekik ekstraktları ve
AgNP'leri düşük konsantrasyonda tüm deney süresi boyunca DEET'ten daha yüksek
repellent etki göstermiştir. Bu tez çalışmasında ülkemizde yetişen lavanta, ormangülü
ve kekik bitkilerinin kimyasal kompozisyonları belirlenmiş ve yeşil sentez yöntemi ile
şekilde AgNP'ler sentezlenerek karakterizasyonları yapılmıştır. Sentezlenen
nanopartiküllerin ise bitki türüne ve uygulanan doza bağlı olarak etkinliğinin
değişebileceği saptanmıştır. Daha etkili nanopartikül temelli repellent ürünler elde
edilebilmesi için farklı konsantrasyonlarda nanopartiküllerin hazırlanmasının yararlı
olacağı düşünülmektedir. Haşerelerle sürdülebilir bir mücadele yöntemi için bu doğal
bileşenlerin etkilerinin daha kapsamlı araştırılması önerilmiştir. Bitkilerden elde edilen
doğal bileşenlerin, beşeri ve veteriner hekimlikte önemli bir sorun olan keneler ile
mücadelede alternatif bir kaynak olarak düşünülebileceği sonucuna varılmıştır

Abstract:
The aim of this study was to evaluate the repellent and larvicidal effects of
extracts and silver nanoparticles from lavender (Lavandula angustifolia), thymus
(Satureja spicigera) and rhododendron (Rhododendron ponticum) and plants collected
from the Black Sea region on R. sanguineus sensu lato larvae. Plant extracts were
obtained by maceration method from dried plants in a dark and moisture-free
environment. The components of the extracts were determined by GC-MS. The green
synthesized silver nanoparticles (AgNPs) were characterized by UV-vis spectroscopy,
STEM/EDS, FT-IR and XRD. The lethal efficacy of plant extracts and silver
nanoparticles on R. sanguineus sensu lato was determined by the LIT method, and
repellent efficacy was investigated by the LRAT method.As a result of the analysis of
the extracts, Linalool in lavender, Thymol in thyme and Clionasterol in rhododendron
were determined as the main components. The absorbance values of silver
nanoparticles in UV-vis spectrometry were confirmed at 433 nm for lavender, 450 nm
for thyme and 435 nm for rhododendron. The average diameter of silver nanoparticles
in STEM images was 28.45 nm for lavender, 10.98 nm for thyme and 25.62 nm for
rhododendron. FT-IR analysis of silver nanoparticles showed the presence of groups
such as -OH, -NH and -CH; XRD analysis showed nanocrystalline structures. No lethal
activity of plant extracts and AgNPs was observed on R. sanguineus sensu lato larvae
after 24 hours. AgNPs obtained from lavender, thyme and rhododendron plants
showed repellent effect at different doses and times. Compared to all extracts, the
repellent activity of thyme plant and AgNPs was higher. In addition, lavender and
thyme extracts and AgNPs showed higher repellent effect than DEET at low
concentrations throughout the entire experimental period. In this study, the chemical
compositions of lavender, rhododendron and thyme plants growing in our country
were determined and AgNPs were synthesized and characterized by green synthesis
method. It was determined that the effectiveness of the synthesized nanoparticles may
vary depending on the plant species and the dose applied. It is thought that it would be
useful to prepare nanoparticles at different concentrations in order to obtain more
effective nanoparticle-based repellent products. It is recommended to conduct more
comprehensive studies investigating the effects of these natural components for a
sustainable pest control method. It is concluded that natural components obtained from
plants can be considered as an alternative source in the control against ticks, which is
an important problem in human and veterinary medicine.