Çocuk refahı alanında çalışan sosyal hizmet uzmanlarının savunuculuk uygulamaları: Bir niteliksel araştırma
The advocacy practices of social workers working in the field of child welfare: A qualitative research
Yazar: HALE MERİÇ KARABEKİR
Danışman: PROF. DR. SUNAY İL
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Sosyal Hizmetler = Social Services
Dizin: Savunuculuk = Advocacy ; Sosyal hizmet uzmanları = Social workers ; Sosyal hizmetler = Social services ; Çocukların korunması = Child protection

Özet:
Birey ve grupların kendilerini etkileyen karar süreçlerine katılması, ihtiyaçlarını karşılamayan kararlar karşısında görüşlerini ifade edebilmesi ve bunların dikkate alınması 'birlikte yaşayabilme kültürü'nün en önemli niteliklerindendir. Ancak toplumların şimdiye kadar yarattığı yapı ve kurumlar bunun gerçekleşmesini her zaman mümkün kılmamaktadır. Bazı insanlar haklara ve ihtiyaçlara kayıtsız kalan sistemler karşısında çeşitli nedenlerle güçsüz durumda kalabilmekte ve savunuculuk desteğine ihtiyaç duyabilmektedirler. Çocukların bu tür bir desteğe daha da çok ihtiyacı vardır. Savunuculuk çocuk haklarının gerçekleşmesinin desteklenmesi için önemli araçlardan biridir. Hem mesleki değerler ve meslek etik kuralları, hem de yasal yükümlülükleri gereği savunuculuk desteğini vermeyi üstlenen mesleklerden biri sosyal hizmettir. Sosyal hizmet uzmanlarının savunuculuk uygulamaları müracaatçıların karar süreçlerine katılmalarına, kendilerini ifade etmelerine destek vermelerini, gerekli durumlarda sözcülüklerini ya da temsilciliklerini yapmalarını; bir müracaatçı grubu etkileyen adil olmayan düzenlemelerin ve uygulamaların değişmesi için çalışmalarını içermektedir. Mesleğin bu kadar temelinde olan bir uygulama olmasına rağmen, Türkiye'de sosyal hizmet uzmanlarının savunuculuk desteğini nasıl gördüklerine ve uyguladıklarına ilişkin bilgi eksikliği olduğu görülmektedir. Savunuculuk uygulamalarının geliştirilmesi için, mevcut durumun görülmesine ve uygulama bilgisinden yararlanmaya ihtiyaç vardır. Bu bakış açısıyla bu araştırmanın amacı; sosyal hizmet uzmanlarının savunuculuk anlayışlarına ve uygulamalarına ilişkin bilgi edinmek, etkili uygulamaların görünürlüğüne ve konuya ilişkin bilgi birikimine katkı sunmaktır. Araştırmada niteliksel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Çocuklarla çalışmış ya da çalışmakta olan ve savunuculuk uygulaması yaptığı düşünülen 26 sosyal hizmet uzmanıyla derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. 

Araştırmanın sonucuna göre; sosyal hizmet uzmanlarının çalıştıkları toplulukların savunuculuğa ihtiyacı olduğu ve bu desteği vermenin yasal yükümlülükleri, mesleki ve insani sorumlulukları olduğu görüşünde oldukları görülmüştür. Bununla birlikte genelde uzmanlar hem niceliksel, hem niteliksel olarak yeteri kadar savunuculuk uygulaması yapmadıklarını, yapamadıklarını düşünmektedirler. Uygulamalara bakıldığında, sosyal hizmet uzmanlarının birçok savunuculuk modeli yanında, ağırlıklı olarak müracaatçı savunuculuğu modelini kullanmakta olduğu görülmektedir. Uzmanların savunuculuk uygulamalarını destekleyen etkenlerin; karar vericilerin bazı tutumları, çalıştıkları kuruluşların özellikleri, destek ve işbirlikleri, bilgi ve beceri donanımı ve kişisel özellikler olduğu anlaşılmaktadır. Savunuculuk uygulamasını zorlaştıran etkenler açısından ise, kamu kuruluşlarıyla sivil toplum örgütlerinde çalışan uzmanlar açısından farklılık görülmektedir. Araştırma; sivil toplum örgütlerinde çalışan uzmanlarla karşılaştırıldığında, kamu kurumlarında çalışan uzmanların çeşitli boyutlarda destekleyici olmayan çalışma ortamlarının savunuculuk uygulamalarını olumsuz etkilediğini ortaya koymaktadır. Araştırmada katılımcılar uygulamada eksikliğini gördükleri donanım ihtiyaçlarını ve savunuculuk uygulamasının gelişebilmesi için yapılması gerekenlere ilişkin önerilerini paylaşmışlardır. Sosyal hizmet uzmanlarının etkili ve yaygın savunuculuk uygulaması yapmalarının desteklenmesi için, mesleğin savunuculuk rolünün derinliğine tartışılması, sosyal hizmet eğitim kurumlarının ve meslek örgütünün destekleyici eğitimler, programlar ve sistemler geliştirmesi gerekmektedir.

Abstract:
For individuals and groups to participate in decision making processes that affect their lives, voicing their views about the decisions that do not meet their needs and being taken into account are the most essential elements of a culture that fosters "being-able-to-live-together". However the structures and institutions that societies' have created do not always make this possible. People may become powerless for various reasons when facing systems that are unresponsive to their rights and needs. They may benefit from advocacy support. Children need such support even more. Advocacy is one of the main instruments for supporting the realization of children's rights. With its commitment to professional values, ethical codes and legal obligations, social work is one of the professions that undertake the responsibility to provide this advocacy support. Social work advocacy requires social workers to support clients when participating in decision making processes so that they can voice their needs and views, and when necessary to be their spokesperson or representative to work towards amending unjust regulations and practices. Although advocacy is one of the fundamental practices for the profession, there is insufficient knowledge in Turkey on how social workers view advocacy support and how they practice it.  In order to improve advocacy practice in Turkey, the current situation needs to be explored and benefit should be drawn from the wisdom of practice. From this stand point, the purpose of this research was to collect information about social workers' understanding and practices relating to advocacy, to contribute to the knowledge base about the topic and to enhance the visibility of successful practices.  A qualitative research model was used. In depth interviews were held with 26 social workers who worked or were working with children and were considered to be doing advocacy work. 

Results of the research show that social workers think that the groups that they work with needs advocacy support and that providing this support is their legal obligation, as well as their professional and ethical responsibility. However they also think that they are delivering less than sufficient advocacy support, both in quantity and in quality. Analysis of the practices used reveal that while different advocacy models are implemented, the most commonly practiced was client advocacy. Factors that were shown to support social workers' advocacy practice were certain attitudes of decision makers, conditions at the institutions they work in, various supports and alliances, and their knowledge and skills base and personal characteristics. As for the factors that hinder practices, differences were noted between social workers working in state institutions and those in nongovernmental organizations. Compared to the environment of social workers employed in NGOS, the unsupportive working conditions of social workers in state institutions affected their advocacy efforts negatively. In the research the participants also shared the knowledge and skills needs that they experienced during their practice, as well as their suggestions for necessary steps in order to improve advocacy practice in Turkey. In order to support social workers in their efforts to practice advocacy effectively and extensively, the advocacy role of profession needs to be discussed in depth and social work schools and their professional organization need to develop supportive trainings, programs and systems.