Veronica cuneifolia D. Don subsp. cuneifolia ve Veronica cymbalaria Bodard üzerinde farmakognozik araştırmalar
Pharmacognostical investigations on Veronica cuneifolia D. Don subsp. cuneifolia and Veronica cymbalaria Bodard
Yazar: F. HANDAN ÖZTUNCA
Danışman: DOÇ. DR. Ü. ŞEBNEM HARPUT HÜDAVERDİ ; PROF. DR. İCLAL SARAÇOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakognozi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology

Özet:
Bazı Veronica türleri Anadolu'da halk arasında diüretik, yara iyileştirici olarak ve romatizma ağrılarına karşı kullanılmaktadır. Bu çalışmada, Veronica (Scrophulariaceae) cinsinin 2 farklı alt grubuna ait V. cuneifolia subsp. cuneifolia [Chamaedrys] ve V. cymbalaria [Alsinebe], cins için kemotaksonomik anahtar olarak kabul edilen iridoit glukozitleri yönünden incelenmiştir. V. cuneifolia subsp. cuneifolia ekstresinin iridoit fraksiyonlarındaki bileşikler izole edilip, yapıları tayin edildikten sonra YBSK'da standart olarak kullanılmış ve V. cymbalaria' nın iridoit fraksiyonlarında da bulunup bulunmadıkları araştırılmıştır. Ayrıca, her iki bitkiye ait sulu ekstrelerin, DPPH radikali kullanılarak serbest radikal süpürücü (antioksidan) özellikleri incelenmiş ve kuvvetli DPPH radikali süpürücü etkiye sahip oldukları bulunmuştur. Benzer şekilde, insan ve fare kaynaklı kanser (Hep-2, RD, L-20B) ve normal (VERO) hücre kültürlerinde sitotoksik aktiviteleri araştırılmış ve her iki bitkiye ait sulu ekstrelerin de; kullanılan kanser hücrelerine karşı doza bağlı sitotoksik aktivite gösterirken, kanserli olmayan normal hücreye karşı daha düşük sitotoksisite gösterdikleri belirlenmiştir. V. cuneifolia subsp. cuneifolia' nın gölgede kurutulmuş toprak üstü kısımları toz edildikten sonra MeOH ile 40 ? C' de ekstre edilmiş, ekstre düşük ısı ve alçak basınçta yoğunlaştırılmıştır. Yoğun ekstre lipofilik bileşiklerinden kurtarıldıktan sonra, taşıdığı fenolik ve fenolik olmayan bileşiklerin ayrılması amacıyla, poliamit kolon kromatografisi ile bir ön ayırım işlemine tabi tutulmuş, toplanan fraksiyonlar üzerinde çeşitli kromatografik çalışmalar [klasik açık kolon kromatografisi (silika jel ve sefadeks jel filtrasyonu]) ve vakumlu sıvı kromatografisi] ile 6 iridoit glukoziti izole edilmiştir. V. cymbalaria'da ise 8 iridoit glukoziti tespit edilmiş ve ilk bitkide bulunmadığı anlaşılan 2 bileşiğin daha izolasyonu gerçekleştirilmiştir. İzole edilen iridoit glukozitlerinin yapıları spektroskopik yöntemler [UV, IR, 1D NMR, 2D NMR (COSY, HMQC, HMBC), FAB-kütle ve HR ESI-kütle spektroskopisi] kullanılarak aydınlatılmış, bir bileşik ise, her iki bitki ekstresinde de sadece HPLC'de standart madde ile karşılaştırılmak suretiyle tespit edilmiştir. Çalışmamızın sonuçları, Türkiye bitki örtüsünde yetişen Veronica türleri üzerinde yapılmış olan diğer çalışmaların sonuçları ile karşılaştırılarak, Veronica cinsi üzerinde devam eden kemotaksonomik araştırmalara katkıda bulunmaya çalışılmıştır.

Abstract:
Some of the Veronica species are used as diuretic, for wound healing and against rheumatic pain in Anatolia. In this study, V. cuneifolia subsp. cuneifolia [Chamaedrys] and V. cymbalaria [Alsinebe], from different subgenus, are studied from the view point of iridoid glucosides which are known as chemotaxonomic marker for this genus. The compouds, isolated from the iridoid fractions of V. cuneifolia subsp. cuneifolia were used as authentic compounds for HPLC studies after determination of their structures, and investigated for their presence in the iridoid fractions of V. cymbalaria. In addition, DPPH radical scavenging activity were tested and strong radical scavenging activity was determined for both extracts. Similarly, cytotoxic activities of both extracts were tested against cancer (Hep-2, RD, L-20B) and noncancerous (VERO) cell lines originating from human and animal sources. While both of the extracts showed cytotoxicity against tested cancer cell lines dose dependently, higher activity was found for the cancer cell lines than non-cancerous one. Air-dried aerial parts of V. cuneifolia subsp. cuneifolia were extracted with MeOH at 40 ? C and concentrated under pressure in low temperature. After removal of lypophilic compounds, the extract was subjected to polyamide column chromatography for the separation of phenolic and nonphenolic compounds and 6 iridoid glucosides were isolated from the iridoid fraction using different chromatographic methods [Open column chromatography (silica gel and sephadex gel filtration) and vacuum liquid chromatography]. 8 iridoid glucosides were found to be in V. cymbalaria and 2 of them were isolated which were not determined from V. cuneifolia subsp. cuneifolia. Structures of the isolated compounds were identified using different spectroscopic methods [UV, IR, 1D NMR, 2D NMR (COSY, HMQC, HMBC), FAB-MS and HR ESI-MS] and one compound were determined only with the comparison of standard compounds using HPLC in both extracts. Comparison of the results of this study with the previous researches performed on Veronica species growing in Turkey, has been provided a contribution for the chemotaxonomic researches on the genus Veronica.