Ak Parti dönemi Türkiye'nin değişen Ortadoğu politikası
Turkey's Ak Party period changing Middle East policy
Yazar: ORHAN YENİGÜL
Danışman: DOÇ. DR. MURAT ALAKEL
Yalova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Adalet ve Kalkınma Partisi = Adalet ve Kalkınma Party ; Orta Doğu = Middle East ; Orta Doğu politikası = Middle East policy ; Siyasi parti programları = Polical party manifests ; Siyasi partiler = Political parties ; Türk dış politikası = Turkish foreign policy ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası politika = International policy

Özet:
2002 yılında Ak Parti hükümetinin iktidara gelmesi Türk dış politikası için önemli bir milat olmuştur. Kuruluşundan itibaren Batı eksenli geleneksel bir politika izleyen Türkiye Ak Parti iktidarı döneminde merkez ülke olarak görülmüş ve dış politikada özellikle Orta Doğu politikası konusunda daha aktif politikalar izlenmiştir.

Ortadoğu gerek yeraltı kaynakları gerekse jeostratejik konumu bakımından tüm dünyanın dikkatinin yöneldiği coğrafyalardan biridir. Bu coğrafyanın jeostratejik, jeoekonomik ve jeokültürel konumundan dolayı bu bölge sürekli gündemde kalmış ve egemen güçlerin mücadele sahası olmuştur. Orta Doğu bölgesi dünya siyasetinde önemli bir konuma sahiptir. Dünyadaki enerji kaynağının büyük bir bölümü bu bölgedeki petrolden sağlanmaktadır. Aynı zamanda bölge su ve tarım ürünlerinin sınırlı olması ve büyük bir nüfus potansiyeline sahip olması nedeniyle önemli pazar konumundadır. Dolayısıyla bölgeye egemen olmak isteyen uluslararası güçler bölgede büyük bir mücadele ve çatışma içerisinde olmuşlardır.

Tarih boyunca farklı medeniyetlere ev sahipliği yapan Orta Doğu Petrolün keşfedilmesiyle birlikte uluslararası aktörlerin hegemonya kurmak istedikleri bir mücadele sahasına dönüşmüştür. Bölgenin sahip olduğu Süveyş Kanalı, Aden Körfezi ve Hürmüz Boğazı ise petrol ve doğal gaz taşımacılığı bölgenin jeo-stratejik önemini daha da arttırmıştır.

Kuruluş felsefesinde çağdaş medeniyetler seviyesini kendine hedef koyan Türkiye ulusal güvenliğin reel politik ve jeo-politik zorluluklardan dolayı Ortadoğu'ya yönelik, bölgesel ve küresel güçlerle uyumlu ve örtüşen güvenlik eksenli bir dış politika stratejisi izlemiştir. Ancak 1980'lerden itibaren bu tutumundan vazgeçen Türkiye daha aktif bir dış politika izlemeye başlamıştır. Körfez Savaşında Türkiye'nin ABD'den yana tavır takınması ekonomik anlamda büyük kayıplara neden oldu.11 Eylül sonrasında ise bölgede oluşan boşluk Türkiye'nin bu bölgeye yönelik aktif bir politika izlemesine neden oldu. Ak Parti döneminde izlenen aktif dış politika ve pro-aktif diplomasi ile ekonomik, siyasi ve güvenlik çıkarlarını Türkiye, Bölgesel Güç olma söylemiyle bölgesel ve küresel güçlerle örtüşen ve çelişen çıkarlarını dengelemek istemektedir. Bu hegemonik güçlerin çıkarları işbirliği, diplomasi ve barışçıl şekilde uzlaşıyla çözüme kavuştuğunda bölgeye barış, istikrar ve düzen geleceğini öngörebiliriz. Bu coğrafyada sürekli yaşanan gerilimler Ortadoğu'nun devamlı dünya gündeminde kalan bir bölge olmasını hazırlamıştır. Bu sorunlardan en bilinenleri kronik hale gelen İsrail-Filistin çatışmasıdır. Bu yönüyle bölge insanlarının iyi yönetişim taleplerinin hak, özgürlük, değişim, adalet arayışları bağlamında güç, çıkar, baskı altında kalan evrensel demokratik çözümlerin iç ve dış nüfuzsal etkiler altında kaldığı görülmektedir.

Bu çalışmanın ilk bölümünde Orta Doğu kavramı ele alınacak ve bölge tarihsel olarak incelenip bölgenin dünya ve Türkiye için ne derece hayati öneme sahip olduğu ele alınacaktır. Çalışmanın ikinci bölümünde ise Türkiye'nin kuruluşundan günümüze kadar ki Orta Doğu politikaları tarihsel olarak ele alınıp genel bir değerlendirme yapılacaktır. Çalışmanın son bölümünde ise küresel güçlerin bölgeyle olan ilişkileri ve Türkiye'nin bu küresel güçler arasındaki dengeleme politikası karşılaştırmalı analizler çerçevesinde ele alınıp değerlendirilecektir. Ayrıca BOP ve Arap Baharının perde arkası sorgulanacak ve ne amaçla ortaya çıktığı, nasıl sonuçlar doğurduğu ele alınacaktır.

Türkiye Cumhuriyetleri Hükümetleri döneminde bölgeye yönelik yürütülen politikaların incelendiği bu çalışma yakın gelecekte Türkiye'nin bölgede üstlenmesi gereken role ışık tutma hedefi taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler: Türkiye, Ortadoğu, Küresel Güçler, Dış Politika , BOP, Arap Baharı

Abstract:
The fact that the Ak Party goverment came to power in 2002 was an important milestone for Turkish foreign policy. West axis from the following organizations traditionally has been seen as a policy of Turkey during the country's central goverment and the Ak Party foreign policy especially in the Middle East policy has followed more active policies.

The Middle East's underground resources and geostrategic position are one of the most remarkable geographies of the whole world.Due to the most geostrategic geoeconomic and geocultural position of this geography this region has always been on the area of struggle of the sovereign Powers.

The Middle East region has an important position in the world politics.Most of the energy source in the world is provided by petrol in this region. Therefore the international forces those wanted to dominate the region were in a great struggle in the region.

The Middle East which has hosted differant civilizations during the history has been transformed into a field of struggle for the international actors with the discovery of petrol. The Suez Canal the Gulf of Ade, and the Hürmüz Strait have increased the geostrategic importance of the region.

Which sets the level of contemporary civilization and its founding philosophy of Turkey's national security goals in the Middle East because of realpolitik and geo-political stringency, consistent with regional and global powers and overlapping security-oriented foreign policy has followed a strategy. But turn away from this attitude of Turkey since the 1980s began to pursue a more active foreign policy. The assumption in favor of Turkey in the United States in the Gulf War caused great economic losses. In the aftermath of September 11 cavities formed in the region it has caused Turkey to actively pursue a policy towards this region. AK Party period, followed by active foreign policy and pro-active diplomacy, economic, political and security interests of Turkey, seeks to balance regional and global power and conflicting interests that overlap with the regional power is not rhetoric. When the interests of these hegemonic powers are resolved through cooperation diplomacy and peaceful reconciliation, we can predict peace, stability and order in the region. The constant tensions in this geography have prepared the Middle East to be a region that is constantly on the world agenda. The most well-known of these problems is the Israeli-Palestinian conflict, which has become chronic. In this respect, it is seen that the universal democratic solutions that are under power, interest and pressure in the context of the search for rights, freedom, change and justice of the people of the region for good governance are under the influence of internal and external influence.

This concept will be discussed in the first part of the study of the Middle East and for the world of historically scrutinized and Turkey will be discussed as having vital importance to what extent. In the second part of the study in today's Middle East policy so that an overall assessment of Turkey's institutions will be taken as historical. In the last part of the study of global power relations within the region and Turkey's balancing policy between global powers will be evaluated in the framework of comparative analysis. In addition, the big middle east project and the Arab Spring behind the scenes will be questioned and it will be discussed for what purpose it has emerged and how it has produced results.

This study which examined the policies carried pout fort he Goverment of the Republic of Turkey period sheds light on the role which should take in the region of Turkey.

Keywords: Turkish ,Foreign Policy,Middle East, Global Forces, Foreign Policy, The Great Middle East Project, The Arab Spring