Kavram karikatürleriyle zenginleştirilmiş etkileşimli kısa tarihsel hikâyelerin bilimin doğası öğretiminde kullanımı üzerine bir öz-inceleme
A self-study of the use of interactive historical vignettes enhanced with concept cartoons in teaching of the nature of science
Yazar: MANOLYA YÜCEL DAĞ
Danışman: PROF. DR. MEHMET FATİH TAŞAR
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilimin doğası = Nature of science ; Fen bilgisi eğitimi = Science education ; Hikaye anlatma = Story telling ; Hikaye haritası yöntemi = Story mapping ; Kavram karikatürleri = Concept cartoons ; Kısa hikayeler = Short stories ; Öğretim = Teaching ; Öğretim yöntemleri = Teaching methods

Özet:
Bilimin doğasına yönelik derinlemesine bir anlayış geliştirmek fen okuryazarlığının ayrılmaz bir parçasıdır. Fakat araştırma sonuçları öğrencilerin bilimin doğasıyla ilgili anlayışlarında eksiklikler olduğunu göstermektedir. Bu da bilimin doğasının fen eğitimine dâhil edilmesinin bir ihtiyaç olduğunu ortaya çıkarmaktadır. Bu araştırmayı, ortaokul 5. sınıf öğrencilerinin bilimin doğasına yönelik anlayışlarını geliştirmek için kavram karikatürleriyle zenginleştirilmiş etkileşimli kısa tarihsel hikâyelerin (EKTH) sınıf uygulamalarını konu alacak tarzda tasarladım. EKTH'lere yönelik sınıf uygulamalarının nasıl gerçekleştiği üzerine odakladığım araştırmayı öz-inceleme yoluyla gerçekleştirdim. Öz-incelemede araştırmacının uygulama sürecini; deneyimleriyle, sahip olduğu değer ve inançlarıyla anlamlandırması amaçlanmaktadır. Öz-incelemenin araştırma yöntemi olarak ilk kez kullanılmasıyla ülkemizde yapılacak diğer araştırmalara öncü konumunda olması, bilimin doğası öğretiminde etkili bir teknik olan EKTH'lerin kavram karikatürleriyle zenginleştirilmesi ve ortaokul 5. sınıf öğrencilerine uygulanması araştırmanın önemini ortaya koymaktadır. Çalışmamı, araştırmacı olarak kendim ile birlikte iki fen bilimleri öğretmeni ve onların ortaokul 5. sınıfında okuyan toplam 77 öğrencisi ile gerçekleştirdim. Verileri EKTH dokümanları, video kaydı, görüşme, günlük ve e-postaların yanı sıra öz-inceleme araştırmasının gereği olarak yaşam öyküleri, arkadaş görüşleri ve fotoğraflardan elde ettim. Topladığım verileri anlatı tekniği ile çözümledim. Bulgular, bilimin doğası öğretiminde kullanılan EKTH'lere yönelik sınıf uygulamalarında araştırmacının rolünün önemini ortaya koymaktadır. Bu çalışmada araştırmacı olarak deneyimlerimin, sahip olduğum değer ve inançlarımın sınıf ortamına yansıdığını, öğrencilerimle iletişimimi etkilediğini gördüm. Öz-inceleme ile kendimi daha iyi tanıma fırsatı buldum ve bu keşif sürecine bağlı olarak tespit ettiğim bazı özelliklerimi değiştirmeye zorladım. Araştırmacı olarak kendi dünyamı araladığım bu öz-inceleme çalışmam, diğer öğretmenlerin de kendini keşfetmesi yolunda bir adım olarak görülebilir. Ayrıca öğretmenlerin kendi sınıf uygulamalarını anlamalarına yönelik bir araştırma yöntemi olan öz-incelemenin bilimin doğası öğretimine yeni bir ışık tutacağı ve bu yöntemin fen eğitimi araştırmalarına farklı bir boyut kazandıracağı düşünülmektedir.

Abstract:
A deeper understanding of the conceptions of the nature of science (NOS) is considered to be an integral part of scientific literacy. However, research findings consistently report that students do not embrace an adequate understanding of the NOS, resulting in a need for inclusion of the NOS in science courses. I designed this research involves the classroom applications of interactive historical vignettes (IHV) enhanced with concept cartoons to develop middle school 5th grade students' understanding of the NOS. I carried out the research which I focused on how classroom applications of IHV are conducted through self-study method. In self-study, the aim is to make sense of the application process by the researcher through her/his experiences, values and beliefs. The significance of this research isthat it is the first example in our country employing self-study method, so that it can provide some insights for future research, as IHV, which is an effective technique in teaching NOS is enhanced with concept cartoons and is conducted with middle school 5th grade students. The research was conducted with my own participation as a researcher, two science teachers and their 77 5th grade students. I gathered the data through IHV documents, video recordings, questionnaires, journals, e-mails together with life stories, peer reviews and photographs that are the requirements of self-study research. I analyzed my collected data through narrative technique. The findings revealed the importance of the researcher in classroom applications of IHV in teaching of the nature of science. I observed that my experiences, values and beliefs found reflections in classroom environment and affected my communication with the students. Through this self-study, I found an opportunity to get to know myself better and was urged to change some of my characteristics as a result of the discovery process. This self-study shedding light on my personal life can be seen as a step towards other teachers' self-discovery. Moreover, it is believed that self-study aiming to help teachers achieve a better understanding of their own classroom applications will shed a new light on teaching of the nature of science and this method will add a new dimension to science education research.