Farklı ekim sıklıklarında yetiştirilen yazlık ve kışlık mercimek çeşitlerinin tarımsal ve kalite özelliklerinin belirlenmesi
Determination of agricultural and quality characteristics of summer and winter type lentil cultivars grown under different sowing norms
Yazar: ÖZGE DOĞANAY ERBAŞ KÖSE
Danışman: PROF. DR. HATİCE BOZOĞLU
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma, Yozgat koşullarında 4 farklı ekim sıklığında (150-225-300-375 tohum/m2) ekilen 5 yazlık, 5 kışlık  tescilli ve  4 yerel yeşil mercimek çeşitinin agro-morfolojik ve tane kalite özelliklerini belirlemek amacıyla 2 yıl süre ile yürütülmüştür. Çeşitlerin farklılığı nedeniyle denemeler yazlık ve kışlık olmak üzere iki ayrı deneme halinde ve bölünmüş parseller deneme desenine göre 3 tekrarlamalı olarak kurulmuştur.
Sonuçlara göre; her iki zamanda kurulan denemelerde planlanan sıklıkların hasat döneminde ortalama % 58.0-84.7'sinin gerçekleştiği tespit edilmiştir. Yazlık denemede yatma hassasiyeti, ilk bakla yüksekliği, bitkide bakla sayısı, bitkide boş bakla sayısı, bitkide tane sayısı ve tane verimi; kışlık denemede % 50 olgunlaşma gün sayısı, yatma hassasiyeti, bitkide bakla sayısı, bitkide boş bakla sayısı, bitkide tane sayısı, tane verimi, 1000 tane ağırlığı, hektolitre ağırlığı, tanede kül oranı ve pişme süresi ekim sıklıklarından istatistiki olarak önemli düzeyde etkilenmiştir. En yüksek tane verimi, yazlık çeşitlerde 200.9 kg da-1 ve kışlık çeşitlerde 200.6 kg da-1 ile m²'de 375 tohum ekim sıklığında elde edilmiş, fakat her iki denemede de m2'de 300 ve 375 ekim sıklığı istatistiki olarak aynı grupta yer almıştır. Hem fazla tohum kullanmamak hem de yatma riskini artırmamak için sıklığın m2'de 300 bitkinin üzerine çıkmaması gerektiği sonucuna varılmıştır.   
Yazlık ekimlerde Gümrah, Bozok ve Yerel-3 çeşitleri m2'de 300 ekim sıklığında en yüksek tane verimine sahip olurken, kışlık ekimlerde Ceren çeşidi m2'de 300 ekim sıklığında Pul 11, Ankara Yeşili ve Yusufhan çeşitleri ise m2'de 375 ekim sıklığında en yüksek tane verimine sahip olmuştur. Yerel çeşitlerden özellikle Yerel-3 çeşidi uzun boylu, yüksek bakla bağlayan, tane verimi yüksek, yatmaya dirençli ve kalite özellikleri bakımından öne çıkan çeşit olmuştur.

Abstract:
This study was carried out to detrmine agronomical and seed quality charectesistics of fourteen lentil cultivars (five summer, five winter cultivars and, four landraces)  under different owing norms (150-225-300-375 seed m-²) for two years. Because of the variability of the varieties, the experiments were conducted in two separate trials, summer and winter, according to the split plots design with three replications.
        According to the results; it has been determined that the planned sowing norms in the establishment at both times are  happen on average 58.0-84.7% at the harvest. In the winter experiment; susceptibility to lodging, height of the first pod, number of pods per plant, number of empty pods per plant, number of seeds per plant, seed yield, and, in  summer experiment; number of days of 50% maturation, susceptibility to lodging, number of pods per plant, number of empty pods per plant, number of seeds per plant, seed yield,ash content in seed, cooking time  were significantly affected from sowing norms. The highest seed yield was obtained from 375 seed m-²both in summer (200.9 kg da-1) and winter (200.6 kg da-1) experiments, however, sowing norms of 300 and 375 seed m-²were statistically in same group in both experiment.  it has been concluded that the frequency should not exceed 300 seed m-²in order to prevent the seed wasting and reduce the risk of lodging.
       While the highest seed yield was obtained from Gumrah, Bozok varieties and Local-3 at 300 seed m-² in the summer experiment it was determined in Ceren variety (at 300 seed m-²), Pul 11, Ankara Yesili and Yusufhan varieties (at 375 seed m-²) in the winter experiment. Especially the local variety "Local-3" was superior with high plant height, pod number, seed yield, lodging resistance and quality characteristics.