Oktay Arayıcı`nın oyunlarında İroni çeşitlemesi
Kinds of İrony in Oktay Arayıcı`s plays
Yazar: REFİKA ALTIKULAÇ
Danışman: PROF. DR. TALAT SAİT HALMAN
İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi / Ekonomi ve Sosyal Bilimler Enstitüsü  / Türk Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2003
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Arayıcı, Oktay = Arayıcı, Oktay ; Tiyatro = Theatre ; Tiyatro oyunları = Theater plays ; Yadırgatma = Regarded ; İroni = Irony

Özet:
ÖZET Türk Tiyatrosunun önemli oyun yazarlarından biri olan Oktay Arayıcı, oyunlarında, Epik tiyatro ve Geleneksel tiyatrodaki yadırgatma yönteminden yararlanmıştır. Arayıcı'nın Bir Ölümün Toplumsal Anatomisi, Seferi Ramazan Bey'in Nafile Dünyası, Rumuz Goncagül ve Tanilli Dosyası (Geçit) adlı oyunlarında yadırgatma yönteminin nasıl kullanıldığı, Epik ve Geleneksel tiyatronun özelliklerinden nasıl yararlandığı incelendiğinde yazarın, mesaja dikkat çekmek için Epik tiyatrodan, anlatıma tat katmak içinse Geleneksel tiyatronun anlatım özelliklerinden yararlandığı görülebilir. Oktay Arayıcı'nın kendine özgü bir ironik bakış açısının olduğunu söyleyebiliriz. Yazarın oyuna yaklaşımında, oyuncunun rolüne yaklaşımında ve seyircinin oyuna yaklaşımında, ironinin ortaya çıktığını görebiliriz. Oktay Arayıcı, oyunlarında ciddi ve kesin mesajlar vermekle birlikte, yaklaşımı hoşgörülü ve insanidir. Oyunlardaki eleştiri, yaşam koşullarına yöneliktir. Oyun kişilerinin bilmeden hatalar yapmaları ise hoşgörülebilir insani zaaflar olarak verilmektedir. Bu nedenle yazarın, hoşgörülü ve sakalı bir ironi anlayışının olduğunu söyleyebiliriz. Oyuncular, Epik tiyatro anlayışına göre seyirciye kesin mesajlar iletmekle birlikte, Geleneksel tiyatronun alaycı, şakacı ve oyunsu tavrı ile rollerine yaklaştıklarından ironinin ortaya çıkmasına neden olmaktadırlar. Oktay Arayıcı'nın oyunlarında seyirci, bilme ile bilememe, farkında olma ile olamama arasında ironik bir konumda bırakılır. Seyirci, mesajı alır belki de alamaz ve ikircikli kalır ya da oyun olarak algılamakla yetinir. Bu durum her oyunda farklı bir ironik durumun ortaya çıkmasına neden olur. Oktay Arayıcı'nın, yazarı, seyirciyi ve oyuncuyu içine alan ve her oyununda farklı biçimlerde ortaya çıkan bir ironi anlayışının olduğunu söyleyebiliriz. Bunun yanı sıra Epik tiyatrodan ve Geleneksel tiyatrodan yararlanma biçiminin çağdaşları ile benzer özellikler taşıdığını da söyleyebiliriz. Anahtar sözcükler: Epik Tiyatro, Geleneksel Tiyatro, İroni, Yadırgatma. 111

Abstract:
ABSTRACT Oktay Arayıcı, who is one of the important playwrights of the Turkish Theatre, makes use of the defamiliarism method of Epic theatre and Traditional theatre in his pjays. If we study the use of this method of defamiliarism in his plays entitled Bir Ölümün Toplumsal Anatomisi, Seferi Ramazan Bey'in Nafile Dünyası, Rumuz Goncagül and Tanilli Dosyası (Geçit), we find out that he utilizes Epic Theatre's characteristics to attract attention to his message and he employs Traditional theatre's characteristics to enrich his narration. We can say that Oktay Arayıcı has his own ironic point of view. The playwright's approach to the play, the actors' approach to their roles and the audience's approach to the play create a sort of irony. Oktay Arayıcı conveys serious and clear messages in his plays. In addition, his approach is tolerant and humane. In his plays, his criticism is relevant to social problems. The heroes of the plays can be tolerant and we may think that it is the humane weakness. Therefore, we can assert that the author has an understanding of irony that is humorous and tolerant. In Epic theatre the message is taken very seriously. The players convey a message that is serious and clear. On the other hand, Traditional theatre approaches life humorously and players create the irony. In Oktay Arayıcı's plays, the audiences are usually in an ironic position in which they are neither fully aware nor fully unaware of what is happening. They might receive the message or not. They may hesitate or content theirselves with perceiving the play. This situation causes a different ironic situation in each of his plays. Oktay Arayıcı has a different understanding of irony in his plays. In addition he has some characteristics similar to his contemporaries in terms of his a different use of Epic and Traditional theatre. Keywords: Epic theatre, Traditional theatre, Irony, Defamiliarism IV