Kurtuluşu ve helak edilmesi açısından Kur'an'a göre insan
Human being according to the Qur'an in terms of life and destruction
Yazar: BİRSEL BALCI
Danışman: PROF. DR. ÖMER FARUK YAVUZ
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion
Dizin: Felah = Falah ; Helak = Destruction ; Hümanizm = Humanism ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Kurtuluş = Independence ; Yaratılış = Creation ; İnsan = Human ; İslamiyet = Islam

Özet:
İnsan, en güzel surette yaratılan, kendisine akletme, seçme, beyan etme yeteneği, sayısız nimetler verilen, gökler ve yer emrine musahhar kılınan, yeryüzünün halifesi ve şeref sahibi bir varlıktır. Onun yaratılışı boşuna ve tesadüfi değildir. Âlemlerin Rabbi onu yeryüzünün halifesi olması, Rabbini tanıyıp O'na kulluk etmesi için yaratmış, bu muazzam görevi yerine getirmesi, direnç ve kararlılığının artması için de birtakım imtihanlara tabi tutmuştur. İnsan iki boyutlu bir varlık olup, onu değerli kılan, Allah'ın ruhundan üflemesiyle var ettiği manevi boyutudur. Tarih boyunca insan farklı din ve ideolojilerde hak ettiği değeri görememiş, onuru ayaklar altına alınmıştır. Ona hak ettiği değeri vermek söylemleriyle ortaya çıkan "hümanizm" ise insanı Rabbiyle bağını koparıp tüm manevi değerleri karşısına alarak tanrılaştırmıştır. İslam dininde insan, halife tayin edilmiş, Ruhlar âleminde melekler secde ettirilerek insanın şeref ve değeri tescillenmiştir. Ona irade, seçme serbestisi verilmesiyle, insan hem yeryüzünün halifesi hem de emanetçisi tayin edilmiştir. İnsan, özellikleri bakımından da çift yönlüdür. En güzel biçimde yaratılmış olması, yaratılmışların çoğundan üstün tutularak şan ve şeref sahibi olması, fıtrat üzere yaratılması, hür ve özgür olması, akıl sahibi olması, irade ve beyan kabiliyetinin verilmesi, göklerin ve yerin emrine musahhar kılınan bir varlık olması, onun olumlu özellikleridir. Ancak insanın fesada eğilimli olması, zalim olması, nankör olması, cahil olması, ebedileşme arzusu içinde olması, mala çok düşkün olması, cimri olması, aceleci olması, hırslı olması, unutkan olması, tartışmaya düşkün ve mücadeleci olması da zaaflarıdır. İnsan kendine verilen olumlu özelliklerini ortaya çıkarıp, iman ettiği, imanın gereği olan bir yaşantı sürdüğü yani salih amel işlediği, vahyin ve selim fıtratın gereği olan ahlaki ilkelerle donandığı zaman da kurtuluşa; felaha, mutluluğa, huzura, her türlü ödül ve mükâfata kavuşur. Bu mükâfat ve nimetler hem dünya için hemde ahiret için geçerlidir. Tarih boyunca insan, özünden ayrılıp, yaratılış gayesinden uzaklaşıp, kendilerine sorumluluklarını hatırlatıp Allah'a kul olup kendilerine itaat etmeye çağıran, ve bunu yaparken hiçbir karşılık istemeyen, bir çok ayetle te'yit edilen, peygamberleriyle mücadele ettiği, Allah'a karşı nankörlük edip şik koştuğu, zulmettiği, fıskı ve fesadı yaygınlştırıp, hertürlü aşırılığa düştüğü, istikbara kalkışıp halkı zayıflaştırdığı, azgınlaşıp tuğyana kalkıştığı, cahilce yaşayıp, ahireti inkâr edip, atalarına körü körüne bağlanıp taassuba düştüğünde kendi sonunu hazırlamıştır. Bütün bunların üzerine tevbe ve istiğfar etmeyip peygamberleri ve inananları yok etmeye kalkışıp bir de üstüne tehdit edildiği azabı istemekle helâkı hak etmiştir. İnsana Allah zulmedici değildir. Allah insanı; başka bir ifade ile toplumları uyarıcı göndermeden, kendilerini düzeltmeye yetecek kadar mühlet vermeden, içlerinde elçi varken ve inananları kurtarmadan helak etmez.
Anahtar Kelimeler: İnsan, Yaratılış, Akıl, Ruh, Halife, Emanet, Hümanizm, Helak, Felah (kurtuluş), İman, Salih Amel.

Abstract:
"Man" (human) lexically can be defined as the one who is in sight, gregarious, conversable, friendly, acquaintable, amiable, distant from hatred, accustomable, also a forgetful social being. Considering the verses regarding the purpose of the creation of man in the Qur'an, man can be defined as: "Man is a creature, who is created in order to be appointed as viceroys in the earth, commanded to serve his Lord and tried and tested for strengthening his resistance and determinedness." Man is a two-dimensional creature, Allah's breathe from His spirit creates man's spiritual dimension and this makes him valuable. Throughout the history man couldn't have gotten his deserved value in different religions and ideologies, and his honor has been disregarded. Humanism which was emerged with discourses claiming that it will give the deserved values of man, severed all ties with his Lord and opposed all of the spiritual values and apotheosized the man. With being appointed vicegerent, bowing down the angels for him in the realm of spirits, dignity and value of man has been registered in İslam. Enabling him with willpower and freedom of choice, man has been empowered both as a viceroy of the earth and as a custodian. Man is also two dimensional with regard to his characteristics. While being created in the best stature, honorableness, dignity, capacity of weathering out difficulties are man's good characteristics, weakness, quarreling, being disbeliever, ungrateful, haste, contentious, brutal, impatient, covetous and seeing himself independent are his frailties. Because of losing his soul, leaving out his purpose of creation, quarreling with the prophets calling him to straight path, arrogating and weakening people, transgressing, mischiefing and confusing on the earth, breaking the limits with sexual perversion, denying the Hereafter and following their fathers emulatively, man has been destroyed (by Allah) throughout the history. Solely, having faith, doing righteous good deeds, correcting, extending goodness and knowledge in their society, behaving with the truth, recommending one another to truth, being on the straight path and being patient and recommending one another to patience, man will prosper and reach salvation.
Keywords: Man (human), Creation, Viceroy, Trust, Humanism, Destroy, Faith, Righteous Good Deeds, Truth, Patience