Avrupa Birliği ve Türk Hukukunda mücbir sebep
Force majeure in the European Union and Turkish Law
Yazar: ESRA DENİZ
Danışman: DOÇ. DR. AYŞE ÖZKAN DUVAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Avrupa Birliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Avrupa Birliği = European Union ; Avrupa Birliği hukuku = European Union law ; Hizmet kusuru = Service fault ; Mücbir sebepler = Force majeure ; Türk hukuku = Turkish law ; Yönerge = Directive

Özet:
İnsan iradesinden bağımsız, dış etkenlerden meydana gelen mücbir sebep, zarar
ve olay arasındaki nedensellik bağını ortadan kaldırarak borcun ihlaline sebep olur.
Tarafların önlem alma yükümlülüklerini aşan olağanüstü, sıra dışı bir doğaya sahip ve
planlansa dahi atılabilecek tüm adımlara rağmen gerçekleşmesi öngörülemeyen ve
engellenemeyen bir olgudur.
Kanunlarda mücbir sebep hallerinin neler olduğu belirtilerek bir takım
düzenlemeler yapılmışsa da kavram olarak tanımlanmamış ve unsurları üzerinden
tanımlanması yoluna gidilmiştir.
Günümüzde dünya genelinde yaşanan Covid 19 pandemisi, ülke genelinde
yaşanan yangınlar, sel baskınları ve en son Ukrayna-Rusya savaşı ile mücbir sebep
hallerine tanıklık ettiğimiz bu dönemde kavramın önemi ve etkileri de yaşanarak bizzat
görülmektedir.
Çalışmamızın ilk bölümünde, unsurları üzerinden mücbir sebep kavramının
tanımlanması yapılmış, ikinci bölümde mücbir sebep kavramının farklı hukuk
dallarında ele alınışı değerlendirilerek, teknolojik gelişmelerin mücbir sebep
kavramının unsurları üzerinde yarattığı etki ve bu etkinin idarenin hizmet kusuruna
yansımalarına yer verilmiştir.
Son bölümde, Yargıtay-Danıştay kararları ve Avrupa Birliği Adalet Divanı
kararları ile uygulamadan örneklerle mücbir sebep hallerinin neler olduğu, hukuki
sorumluluğa ve edimin ifasına etkileri, süreç içerisinde hangi hallerin mücbir sebep
olma niteliğini kaybettiği, yeni ortaya çıkan mücbir sebepler dava ve olay bazında
açıklanmaya çalışılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Mücbir Sebep, Mücbir Sebebin Unsurları, Hizmet
Kusuru, Avrupa Birliği Adalet Divanı, Birincil ve İkincil Normlar, Yönerge

Abstract:
Force majeure is caused by external factors, independent of human will, and it
eliminates the causal link between the damage and the event which results in the
removal of debt. It is a phenomenon that has an extraordinary, unusual and
unpredictable nature which exceeds the obligations of individuals to take measures, as
it cannot be prevented despite all the preparatory steps that can be taken regarding a
force majeure event.
Although some regulations have been introduced into the law that identifies the
force majeure conditions, force majeure has not been defined as a concept, instead, it
has been defined through its elements.
Nowadays, we can witness the importance and effects of force majeure through
real-life examples such as the Covid-19 pandemic, fire and flood incidents which took
place throughout the country and, most recently, the Ukraine-Russia war.
The first part of the study defines force majeure by referring to its elements,
the second part analyses force majeure in different branches of law, and further
explains the effect of technological developments on the elements of the concept of
force majeure and the way in which those developments influence administration's
service fault matters.
The last part of the study attempts to explain the elements of force majeure, its
effects on legal responsibility and payment of a debt, situations that lose their force
majeure nature in the process, and the newly emerged force majeure elements by
referring to cases and events in the decisions of the High Court of Appeal, Council of
State and the Court of Justice of the European Union.
Keywords: Force Majeure, Elements of Force Majeure, Fault of Service, European
Union Court of Justice, Primary and Secondary Norms, Directiv