Ticari ana arı üretim işletmelerinde yetiştirilen ana arıların morfometrik analizi
Morphometric analysis of queen honey bees reared in commercial queen rearing stations
Yazar: VEYSEL SERKAN GÜNBEY
Danışman: PROF. DR. HALİT VASFİ GENCER
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Zootekni Ana Bilim Dalı / Hayvan Yetiştirme Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu araştırmanın amacı; (1) klasik ve geometrik morfometrinin ana arıların ırksal ayırımında 
kullanımının başarısını çok sayıda örnek ana arı ile test etmek ve (2) ticari ana arı üretim 
işletmelerinden örneklenmiş ana arıların klasik ve geometrik morfometri analizi ile ırksal 
dağılımlarını belirlemektir. Araştırma materyali olarak 2021 yılında Tarım ve Orman 
Bakanlığı'ndan ana arı üretim izni almış 143 işletmenin 46'sında çeşitli yerli ve yabancı ırk 
ve ekotiplerden yetiştirilmiş 814 ana arı örneklenmiştir. Ana arıların vücut parçalarının dijital 
görüntüleri üzerinden 55 klasik morfolojik özelliği ölçülmüş, sağ ve sol ön kanatlarında 20 
nirengi noktasının procrustes koordinatlarından oluşan kanat geometrik morfometri verisi elde 
edilmiştir. İstatistik analizler için ana arılar işletme farkı gözetilmeksizin ırk ve ekotip (17 
grup: Kafkas, Posof, Camili, Karniyol, Kirchain, Sklenar, İtalyan, Buckfast, Karpat, Anadolu, 
Yığılca, Muğla, Efe, Giresun, Sakarya, Çorum, Orta Anadolu), ırk (6 grup; Kafkas, Karniyol, 
Anadolu, İtalyan, Karpat ve Buckfast) ve kökenlerine (3 grup; Kafkas, Anadolu, Yabancı) 
göre gruplandırılmışlardır. Ana arıların önce klasik morfolojik özellikleri verisisine, ardından 
kanat geometrik morfometri verisine, son olarak da birleştirilmiş verisine (klasik ve geometrik 
morfometri) diskriminant analizi uygulanmıştır.
Klasik morfolojik özelliklerine göre ana arıların ırk ve ekotiplerine (17 grup), ırklarına (6 grup) 
ve kökenlerine (3 grup) doğru sınıflandırılma oranları sırasıyla % 51.4, % 52.1 ve % 63.4
saptanmıştır. Kanat geometrik morfometrisinin ana arıları ırk ve ekotiplere, ırklara ve 
kökenlere doğru ayırma oranı artarak sırayla % 57.4, % 59.7 ve % 67.7'ye ulaşmıştır. 
Birleştirilmiş verinin (klasik morfometri ve kanat geometrik morfometrisi) diskriminant 
analizi ana arıları ırk ve ekotiplerine % 74.6, ırklarına % 69.1 ve kökenlerine % 74.6 
doğrulukla ayırmayı başarmıştır. Kafkas ırkının Camili ekotipinden, Karniyol arısının 
Kirchain ekotipinden ve Anadolu arısının Çorum ekotipinden ana arıların tamamı (% 100) 
özgün gruplarında yer almışlardır. Bu sonuçlar gerek klasik morfometrinin gerekse kanat 
geometrik morfometrisinin ırksal ayırımda başarılı olduğunu göstermiştir. Genel olarak analiz 
edilmiş her 4 ana arıdan 1'i (% 25) başka bir ekotip ya da ırkın içinde yer almıştır. Bu sonuç 
ya işletmecinin yanlış beyanından ya da bu işletmelerde damızlık olarak kullanılan ana arıların 
melez olmalarından kaynaklanmıştır.

Abstract:
The aim of this research is (1) to test the success of using the classical and geometric 
morphometry in the racial discrimination of queen honey bees with a large number of samples 
and (2) to determine the racial distributions of queens sampled from commercial queen rearing 
farms by classical and geometric morphometry analysis. As research material, 814 queens 
raised from various native and foreign races and their ecotypes were sampled in 46 of the 143
commercial farms that received the permission of queen production from the Ministry of 
Agriculture and Forestry in 2021. After the digital images of the body parts of queens were 
captured, the 55 morphological characters were measured on the images of body parts. The 
wing geometric morphometry data were obtained from the procrustes coordinates of 20 
landmarks on the right and left fore wings of queens. The queens were grouped according to 
the race and ecotype (17 groups: Caucasian, Posof, Camili, Karniyol, Kirchain, Sklenar, 
Italian, Buckfast, Carpathian, Anatolian, Yığılca, Muğla, Efe, Giresun, Sakarya, Çorum, 
Central Anatolian), the race (6 groups: Caucasian, Carniolan, Anatolian, Italian, Carpathian, 
and Buckfast) and the origin (3 groups: Caucasian, Anatolian, Foreing) regardless of farm 
differences for statistical analysis. The discriminant analyses were applied to the data of 
classical morphological characters, geometric morphometry data and combined data of 
queens, respectively.
According to the classical morphological characters of the queens, the correct classification 
rates of the queens into their original race and ecotypes (17 groups), races (6 groups) and 
origins (3 groups) were determined as 51.4 %, 52.1 % and 63.4 %, respectively. The correct 
classification rates of wing geometric morphometry allocating queens into preassigned races 
and ecotypes, races and origins reached 57.4 %, 59.7 % and 67.7 %, respectively. Discriminant 
analysis of combined data reallocated 74.6 %, 69.1 % and 74.6 % of queens into their races 
and ecotypes, races and origins, respectively. All queens (100 %) from Camili ecotype of the 
Caucasian race, Kirchain ecotype of the Carniolan race, and the Çorum ecotype of the 
Anatolian race were allocated into their original groups. These results showed that both 
classical morphometry and wing geometric morphometry were successful in racial 
discrimination of queens. Overall, one in every 4 analysed queens (25 %) were allocated into 
other races or ecotypes. This result was either due to the misrepresentation of the farm owners 
or to the fact that the queens used as breeders in these farms were hybrids.