Eskişehir koşullarında farklı azot dozlarında buğdayın verim ve kalite özellikleri ile azot alım ve kullanım etkinliğinin belirlenmesi
Determination of different nitrogen doses on yield and quality traits and nitrogen uptake / use efficiency under Eskisehir climatic conditions
Yazar: NAZİFE GÖZDE AYTER ARPACIOĞLU
Danışman: PROF. DR. MURAT OLGUN
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü araştırma ve uygulama arazisinde, 2011-2012 ve 2012-2013 üretim sezonlarında yürütülmüştür. Çalışmada Eskişehir sulu koşulları için önerilen ekmeklik buğday çeşit/hatlarında (ES09-SE7, ES09-SE9, ES10-KE2, Çetinel 2000, Alpu-01, Nacibey, Bezostaja-1, Harmankaya 99) farklı azot dozlarının (0-5-10-15-20 kg N/da) verim, verim öğeleri, kalite ile azot etkinlikleri araştırılmıştır. 
Ekmeklik buğday çeşitlerinde incelenen parametrelerde meydana gelen farklılıklar, genotipler arası performans farklılıkları ve genotiplerin yıllar arasında meydana gelen farklılıklara bağlı olarak azot dozlarına gösterdikleri farklılıklardan kaynaklanmıştır. Artan azot dozları ile birlikte başaklanma ve olgunlaşma süreleri, metrekarede başak sayısı, bayrak yaprak alanı, bayrak yaprak klorofil içeriği, başakta tane sayısı ve ağırlığı, hektolitre ağırlığı, gluten (yaş öz)miktarı, SDS sedimantasyon analizi ve protein oranında artış meydana gelmiştir. Ayrıca bitki boyu, başak uzunluğu, tane verimi, bin tane ağırlığı, gluten indeksi ve azot alım etkinliği yaklaşık 15 kg /da azot uygulamasına kadar artmış, bu dozdan sonra ise azalmıştır. Tane veriminde en fazla birim alan verimi 15 kg/da azot dozu uygulamasından elde edilmişken, yapılan ekonomik analizde bu değerin 15,30 kg N/da olarak tespit edilmiştir. Diğer taraftan bitki örtüsü (kanopi) sıcaklığı, hasat indeksi, düşme sayısı, azot kullanım etkinliği ve azottan yararlanma etkinliği parametreleri artan azot dozu ile beraber azalma göstermiştir. Sulu koşullarda yüksek verimli ve kaliteli çeşitlerin üretiminde 15 kg/da azot dozu uygulaması ekmeklik buğday üretiminin arttırılmasında önemli katkıda bulunacaktır. Ayrıca Harmankaya ve Bezostaja çeşitleri yüksek verimli ve kaliteli çeşitler olarak tavsiye edilebilir.

Abstract:
This study was carried out in the research and application area of Eskisehir Osmangazi University Faculty of Agriculture Field Crops Department during crop growing season at 2011-2012 and 2012-2013. In the study, different nitrogen doses (0-5-10-15-20 kg/da) were used in the bread wheat cultivar/lines (ES09-SE7, ES09-SE9, ES10-KE2, Çetinel 2000, Alpu-01, Nacibey, Bezostaja-1, Harmankaya 99) recommended for the Eskişehir irrigated conditions yield, yield components, quality and nitrogen efficient were investigated.
Differences among genotypes for parameters, examined were sourced from differences between years and responses to different N doses. Increases accured in flowing and maturing days, spike number per m2, flag leaf area, chlorophyll content flag leaf, seed number and weight per spike, test weight, gluten content, SDS sedimentation and protein content with increasing nitrogen doses. Besides plant height, spike length, seed yield, thousant seed weight, gluten index and nitrogen uptake efficiency increased until 15 kg / da than they started to decrease. While the maximum yield of grain yield was obtained from 15 kg/da nitrogen dosing application, economic optimum N dose was found as  15,30 kg N / da in economic analysis. Besides, canopy temperature, harvest index, falling number, nitrogen use efficient and nitrogen utilization efficient parameters decreased with increased nitrogen intake. 15 kg/da nitrogen dose application in the production of high quality and high quality varieties in the irrigated conditions will make an important contribution to increase the production of bread wheat. Also Harmankaya and Bezostaja varieties could be recommended as high-yielding and high quality genotypes.