Tatar Türkçesi, Türkmen Türkçesi ve Özbek Türkçesinin şekil bilgisi bakımından karşılaştırılması
Comparison of Tatar Turkish, Turkmen Turkish and Uzbek Turkish in terms of morphology
Yazar: GÖKÇE BAYSAK
Danışman: PROF. DR. ERCAN ALKAYA
Fırat Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı / Çağdaş Türk Lehçeleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Karşılaştırmalı Edebiyat = Comparative Literature ; Morfoloji = Morphology

Özet:
Oğuz grubundan Türkmen Türkçesini, Karluk grubundan Özbek Türkçesini ve Kıpçak grubundan Tatar Türkçesini seçtiğmiz tez çalışmamızda bahsi geçen lehçelerin şekil bilgisel açıdan incelemesi yapılmıştır. "Türkmen Türkçesi, Özbek Türkçesi ve Tatar Türkçesi birbirleriyle ne kadar ilişkili?", "Şekil bilgisi bakımından gösterdikleri benzerlik ve farklılıklar nelerdir?", "Türkmen Türkçesi, Özbek Türkçesi ve Tatar Türkçesinin Eski Türkçe ile ilişkisi nedir?", "Bu lehçeler Eski Türkçedeki hangi şekil bilgisi özelliklerini barındırıyorlar?", "Değerlendirmeye alınan lehçelerin işlevsel açıdan benzerlikleri nelerdir?" gibi sorulara yanıt aranmıştır. İncelemeden hareketle de bazı önemli sonuçlara varılmıştır.
Çalışmamızda Türkmen, Özbek ve Tatar Türkçelerinin çekim ekleri, yapım ekleri ve kelime türleri açısından incelemesi yapılmıştır. Çalışmanın birinci bölümü olan giriş kısmında Özbek, Türkmen ve Tatar Türkçelerinin adı, edebiyatı, tarihi, coğrafyası ve Türk lehçelerinin sınıflandırılması ele alınmıştır. İkinci bölümde şekil bilgisine giriş yapılmış, isim, fiil, sıfat, zarf, zamir, edat, bağlaç ve ünlem başlıkları ile üç lehçenin karşılaştırması yapılmıştır. Son bölüm olan üçüncü bölümde ise yapım ekleri; isimden isim yapan ekler, isimden fiil yapan ekler, fiilden isim yapan ekler ve fiilden fiil yapan ekler başlıklarıyla üç lehçede incelenmiştir. Üçüncü bölümden sonra sonuç ve kaynakça bölümü de yer almaktadır.

Anahtar Kelimeler: Türkmen Türkçesi, Tatar Türkçesi, Özbek Türkçesi, Morfolojik Karşılaştırma, Şekil Bilgisi, Dil İncelemesi, Kelime Türleri, Çağdaş Türk Lehçeleri

Abstract:
In our thesis study, in which we chose Turkmen Turkish from the Oghuz group, Uzbek Turkish from the Karluk group and Tatar Turkish from the Kipchak group, the mentioned dialects were examined in terms of morphology. "How are Turkmen Turkish, Uzbek Turkish, Tatar Turkish related to each other?", "What are their similarities and differences in terms of morphology?", "What is the relationship between Turkmen Turkish, Uzbek Turkish, Tatar Turkish and Old Turkish?", "These dialects are similar to Old Turkish. What morphological features do they have?", "What are the functional similarities of the dialects evaluated?" Answers to questions such as these were sought. A conclusion was reached based on the questions.
In our study, Turkmen, Uzbek and Tatar Turkish languages were examined in terms of inflectional suffixes, derivational suffixes and word types. In the introduction, which is the first part of the study, the name, literature, history, geography of Uzbek, Turkmen and Tatar Turkish and the classification of Turkish dialects are discussed. In the second part, morphology was introduced and a comparison of three dialects was made with the titles of nouns, verbs, adjectives, adverbs, pronouns, prepositions, conjunctions and exclamations. In the third section, which is the last section, production annexes; It was examined in three dialects under the titles of suffixes that make nouns from nouns, suffixes that make verbs from nouns, suffixes that make nouns from verbs, and suffixes that make verbs from verbs. At the end of the third chapter, there is also a conclusion and bibliography section.

Key Words: Turkmen Turkish, Tatar Turkish, Uzbek Turkish, Morphological Comparison, Morphology, Language Analysis, word types, Contemporary Turkish Dialects