1980'den günümüze Türkiye'deki toplumsal değişimler açısından Türk dili ve edebiyatı öğretimi
Teaching Turkish language and literature in terms of social changes in Turkey from 1980 to the present
Yazar: HÜLYA KÜBRA GÜRSOY
Danışman: PROF. DR. AYŞE YÜCEL ÇETİN
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Sosyoloji = Sociology ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Belirli anlam, değer ve kurallar çerçevesinde bir araya gelen bireyler tarafından oluşturulan toplum; zamana ve mekâna bağlı olarak çeşitli değişimlerden geçmektedir. Değişimler kaynağına göre bazen hızlı, bazen yavaş biçimde gerçekleşmektedir. 1980'li yıllar, dünyada ve Türkiye'de toplumsal değişimlerin hızının arttığı dönemlerden olmuştur. Toplumsal değişimlerin izleri, yaşamın birçok alanında görülmektedir. Bilgi toplumuna geçiş süreci, küreselleşme ve postmodernizmle hız kazanan toplumsal değişimlerin; toplumla yakından ilişkili olan dil, edebiyat ve eğitim alanlarında yansımalarının bulunması kaçınılmazdır. Araştırmanın amacı 1980 yılından günümüze Türkiye'de yaşanan toplumsal değişimlerin Türk dili ve edebiyatı öğretimi üzerindeki yansımalarını incelemektir. Çalışmanın kavramsal çerçevesinde; toplumsal değişme, toplumsal değişme ile eğitim ilişkisi, eğitime tesir eden ulusal, uluslararası kurumlar ve düzenlemeler ile Türk dili ve edebiyatı öğretimi üzerinde durulmuştur. Nitel desenli bir araştırma olan bu çalışmada veriler, yazılı doküman incelemesi yoluyla elde edilmiştir. Çalışmanın veri kaynağını ortaöğretim Türk dili ve edebiyatı dersi öğretim programları ve ders kitapları oluşturmuştur. Elde edilen veriler; betimsel yöntemle tematik bir çerçeve doğrultusunda, olay ve olgular arasında ilişki kurulması suretiyle analiz edilmiştir. 1980'den günümüze Türkiye'nin toplumsal değişimlerinde etkili olan olay ve olgular 1980 Askerî Darbesi, neoliberal politikalar, bilgi toplumu sürecine geçiş, Soğuk Savaş'ın sona ermesi, küreselleşme, kadın hareketleri, Avrupa Birliği süreci, postmodernizm, göçler, bilgi iletişim teknolojilerindeki gelişmeler, Covid-19 salgını, uzaktan eğitim ve iklim değişiklikleri olmuştur. Söz konusu değişimlerin eğitim alanındaki somut yansımaları yaklaşımlar üzerinde olmuş; yapılandırmacılık, tam öğrenme, çoklu zekâ, beyin temelli öğrenme gibi anlayışlar ortaya çıkmıştır. Tüm bu değişme ve gelişmeler ışığında Türk dili ve edebiyatı öğretim programları ile ders kitapları incelenmiş; elde edilen bulgular neticesinde değerlendirmeler yapılmıştır. Araştırmanın sonucunda öğretim programlarının amaç, içerik, öğrenme-öğretme süreci, ölçme ve değerlendirme anlayışı bakımından; Türk dili ve edebiyatı ders kitaplarının fiziki özellikler, bölümler, metin seçimi, sorular ve alıştırmalar açısından değişimler geçirdiği ortaya konulmuştur.

Abstract:
The society, which is formed by individuals coming together within the framework of certain meanings, values, and rules, undergoes various changes depending on time and place. Changes might be sometimes fast or slow depending on their source. The 1980s has been one of the periods in which the speed of social changes increased in the world and in Turkey. Traces of social changes have been seen in many areas of life. The transition process to the information society, social changes accelerated by the currents of globalization and postmodernism will inevitably reflect in the fields of language, literature, and education, which are tightly related to the society. The relevant study aims to examine the reflections of the social changes experienced in Turkey since 1980 on the teaching of Turkish language and literature. Social change, the relationship between social change and education, national and international institutions and regulations affecting education, and teaching Turkish language and literature are emphasized in the conceptual framework of the study. In this qualitative research, the data were obtained through written document analysis. The documents consisted of secondary education Turkish language and literature course curricula and textbooks. The data was analyzed by descriptive method within a thematic framework through establishing a relationship between the events and facts. 1980 Military Coup, neoliberal policies, the transition to the information society process, the end of the Cold War, globalization, women's movements, the European Union process, postmodernism, migrations, developments in information and communication technologies, Covid-19 pandemic, distance education and climate changes are revealed as the events and facts that have been influential in Turkey's social changes since 1980.The concrete reflections of these changes in the field of education have been on approaches and concepts such as constructivism, multiple intelligences, mastery learning, brain-based learning have emerged. In the light of all these changes and developments, Turkish language and literature course curricula and textbooks were examined, and evaluations were made in relevance with the findings. According to the results, the mentality of the curricula has changed regarding the purpose, content, learning-teaching process and, measurement and evaluation dimensions. Furthermore, it is revealed that Turkish language and literature textbooks have undergone changes in terms of physical features, chapters, text selection, questions and exercises.