Bir tıp fakültesinde tıpta uzmanlık araştırma görevlisi hekimlerin bel ağrısı durumu, ilişkili faktörler ve bazı ergonomik özelliklerin değerlendirilmesi
Assessment of low back pain, related factors and certain ergonomic features among research assistant physicians in a medical school
Yazar: ENES ÇAKMAKKAYA
Danışman: PROF. DR. MİNE ESİN OCAKTAN
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Araştırma görevlileri = Research assistants ; Bel ağrısı = Back pain ; Doktorlar = Physicians ; Ergonomi = Ergonomics ; Oturma = Settlemet ; Sağlık personeli = Health personnel ; Tıp eğitimi = Education-medical ; İntörnlük ve asistanlık = Internship and residency ; İş güvenliği = Work safety ; İş sağlığı = Occupational health

Özet:
Amaç: Bu araştırma, bir tıp fakültesindeki tıpta uzmanlık öğrencilerinin bel ağrısı sıklığını, bel ağrısı sorununun günlük hayatı yürütme yeteneğine etkilerini ve bel ağrısı ile ilişkili olabilecek bazı etmenleri değerlendirme amacıyla yapılmış kesitsel bir araştırmadır.

Gereç ve Yöntem: Araştırma, Temmuz - Ekim 2018 tarihleri arasında yürütülmüştür. Araştırmanın evrenini tıp fakültesinde tıpta uzmanlık eğitimlerine devam eden 636 tıpta uzmanlık öğrencisi oluşturmaktadır. Tüm evrene ulaşabilmek amacıyla tüm tıp fakültesi birimlerine ziyaret yapılmış ve yaşları 24-42 arasında değişen (Ortalama: 28,290±2,678) 430 kişiye ulaşılmıştır.

Veriler, 53 sorudan oluşan bir veri toplama formunun kişiler tarafından doldurularak ve 13 maddeden oluşan ofis masa ve sandalyesi kontrol listesindeki değişkenlerin araştırmacı tarafından ölçülerek forma işlenmesi ile toplanmıştır. Fiziksel aktivite düzeyi Uluslararası Fiziksel Aktivite Anketi'nin (IPAQ) kısa formunun Türkçe sürümü kullanılarak değerlendirilmiştir.

Verilerin analizinde SPSS (Statistical Package for the Social Sciences) sürüm 22.0 paket programı kullanılmıştır. Bireylere ait tanımlayıcı özellikleri incelemek amacıyla yüzdelik dağılımlar, ortalama ± standart sapma (SS), ortanca ve çeyrekler arası aralık (ÇAA) kullanılmıştır. İstatistik analizde Kikare, Fisher, Mann Whitney U, Student-t testi ve lojistik modelleme kullanılmıştır.

Bulgular: Araştırmaya katılan tıpta uzmanlık öğrencilerinin bel ağrısına ait nokta, dört hafta ve yıllık prevalans hızları sırasıyla %22,0 , %54,7 ve %71,2 bulunmuştur. Non-spesifik bel ağrısı için bu hızlar sırasıyla %18,9 , %52,6 ve %69,5'tir. Aktivite kısıtlayıcı bel ağrısı için dört haftalık prevalans hızı %9,6 iken, yıllık %19,2'dir.

Son dört haftada aktivite kısıtlayıcı bel ağrısı varlığında hekimlerin tamamı; son bir yılda aktivite kısıtlayıcı bel ağrısı varlığında hekimlerin %93,9'u işe gelmeye devam etmiştir.

İki değişkenli analizlerde kadın cinsiyet, profesyonel anlamda psikolojik desteğe ihtiyaç duyup destek almama, kişinin kendisine rahatsız gelen bir sandalyede oturması, eğilip bükülme/aşırı uzanma hareketleri yapma, kişinin kendisine ağır gelen yük kaldırması, tutulan nöbet sırasında dinlenme odalarının kullanım süresi tek başlarına bel ağrısı ile istatistiksel olarak ilişkili bulunmuştur. Medeni durum, çocuğu olma, ekonomik durum, Beden Kütle İndeksi, sigara ve alkol kullanımı, fiziksel aktivite, tıpta uzmanlık alanı, gündüz mesaide masabaşı geçirilen süre, aylık nöbet sayısı, pozisyon değiştirmeden uzun süre oturma, esneme yapmadan uzun süre oturma ve oturma tasarımı uygunluk oranı değişkenlerinin bel ağrısı yaşama durumuna göre değerlendirildiklerinde aradaki farklar istatistiksel öneme sahip değildir.

Lojistik modellemede, kadın cinsiyet erkek cinsiyete göre 1,616 kat; psikolojik desteğe ihtiyaç duyulmasına rağmen almamak, ihtiyaç duymayan gruba göre 1,708 kat; uygun olmayan oturma biçimlerinden en az birini yapmak 2,418 kat; zorlayıcı hareketlerden en az birini yapmak 2,018 kat bel ağrısı görülme olasılığını artırdığı gösterilmiştir. Bununla birlikte, tüketilen miktara bakılmaksızın alkol kullanmak, kullanmamaya göre 1,678 kat bel ağrısı görülme olasılığını azaltıcı bulunmuştur.

Sonuç: Tıpta uzmanlık öğrencilerine bel ağrısı için yalnızca medikal tedavi değil, sıklıkla ihmal edilen psikolojik problemlere yönelik desteğin verilmesi, bel ağrısının etkin tedavisi için faydalı olabilir. Hastane içerisinde ergonomik olmayan aktivitelerin yapıldığı yerlerin belirlenip, iş sağlığı ve güvenliği hizmetleri kapsamında bu alanlara yönelik müdahaleler planlanması uygun olacaktır. Personel eksiğinin giderilmesi ve iş yükünü azaltacak yöntemlerin uygulanması nöbetler sırasındaki dinlenme koşullarının iyileştirilmesi açısından önerilmektedir.

Abstract:
Objective: This cross-sectional study is conducted in order to evaluate the frequency of low back pain, its effects on daily life performance and some factors that may be related to low back pain among research assistant physicians of a medical school.

Material and Method: The research was carried out between July and October 2018. The research population consists of 636 research assistants who continue their specialization in medicine at a medical school. In order to reach the whole universe, all medical faculty units were visited; we reached ultimately 430 people between the ages of 24-42 (mean: 28,290 ± 2,678).

The data were collected by a self-reported data collection form consisting of 53 questions and by office table and chair checklist consisting of 13 items which were measured by the researcher and processed into the form. The level of physical activity was assessed by using the Turkish version of the short form of the International Physical Activity Questionnaire (IPAQ).

In the analysis of the data, SPSS (Statistical Package for the Social Sciences) version 22.0 was used. Percentage distributions, mean ± standard deviation, median and interquartile range (IQR) were used to present descriptive statistics. In the statistical analysis, Chi-square, Fisher, Mann Whitney U, Student-t test and logistic modelling were used.

Results: The point, four-week and annual prevalence rates of low back pain were found as 22.0%, 54.7% and 71.2%, respectively. For non-specific low back pain, these rates were 18.9%, 52.6% and 69.5%, respectively. The four-week prevalence rate for activity-limiting low back pain was 9.6% while it was 19.2% per annum.
All physicians in the last four weeks and 93.9% of physicians in the last year; continued to work in the presence of activity-limiting low back pain.

In the bivariate analysis, female gender, professional need for psychological support while getting none, sitting on an uncomfortable perceived chair, bending / excessive reaching movements, lifting the self-perceived heavy load, using duration of the resting rooms during nightshifts were separately significantly associated with low back pain. No statistically significant difference was found between low back pain and each of these variables in bivariate analysis: marital status, childbearing, economic status, Body Mass Index, smoking, alcohol use, physical activity, medical specialization area, time spent at desk during daytime working hours, number of monthly nightshifts, sitting for long periods of time without changing position, sitting for long periods of time without stretching.

Odds Ratios (OR) for the low back pain in the logistic regression model were; female: 1.616, need for psychological support while getting none with respect to non-need group: 1.708, making at least one of the unsuitable sitting forms: 2.418, making at least one of the challenging movements: 2.018. However, the use of alcohol, without considering the amount of consumption, was found to reduce the risk 1.678 times than non-use.

Conclusion: Research assistants should not only be provided with medical treatment for back pain, but also be supported for often neglected psychological problems; it may be useful for effective treatment of low back pain. It will be appropriate to determine the places where non-ergonomic activities are performed within the hospital and to plan the interventions for these areas within the scope of occupational health and safety services. Compensating the shortage of personnel and the application of methods to reduce the workload are recommended for the improvement of resting conditions during nightshifts.