Doğal afetlerden sonra çocuklarda görülen uyku yoksunluğu, sosyal medya bağımlılığı ve ilişkili faktörler
Sleep deprivation in children after natural disasters, social media addiction and associated factors
Yazar: ŞUHEDA DEMİRCİ
Danışman: PROF. DR. SİBEL ERGÜN
Balıkesir Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Afetler = Disasters ; Bağımlılık = Dependency ; Uyku yoksunluğu = Sleep deprivation ; İnternet bağımlılığı = Internet addiction

Özet:
Doğal afetler öngörülemeyen, büyük can ve mal kayıplarına yol açan doğa 
olaylarıdır. Dünya genelinde ve Türkiye'de her yıl farklı doğal afetler yaşanmakta ve 
bu afetlerin sonuçları toplumları etkilemektedir. Çocuklar afetlere maruz kalan ve 
afetlerden etkilenen en hassas ve savunmasız bireylerdir. Her yıl milyonlarca çocuk 
doğal afetlere doğrudan veya dolaylı olarak maruz kalmakta ve çeşitli şekillerde 
etkilenmektedir. 
Bu çalışma, doğal afetlere doğrudan veya dolaylı olarak maruz kalan 
çocukların uyku yoksunluğu ve sosyal medya bağımlılığını incelemeyi 
amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda çocukların yaşları, günlük uyku süreleri, 
uyku öncesi aktiviteleri gibi çeşitli sosyodemografik özellikleri, afetlerle ilgili bilgi 
edinme, okulda düzenlenen afet eğitimleri ve tatbikatlarına katılımı, acil durum ve afet 
çantası hazırlama bilgileri belirlenerek, bu unsurların çocukların uyku yoksunluğu ve 
sosyal medya bağımlılığı ile ilişkisi incelenmiştir.
Araştırma,11.09.2023-11.12.2023 tarihleri arasında, Balıkesir ili Karesi 
ilçesindeki iki devlet okulunda öğrenim gören 369 öğrenci ile gerçekleştirildi. Veriler
"Anket Formu", "Çocuklar ve Ergenler İçin Uyku Yoksunluğu Ölçeği ve "Ergenler 
İçin Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği" kullanılarak, sınıf rehber öğretmenleri 
eşliğinde, yüz yüze görüşme yöntemiyle toplandı. Veriler sayı, yüzde, ortalama, t testi,
ANOVA, pearson korelasyon katsayısı ve lineer regresyon analizi ile değerlendirildi.
Katılımcı öğrencilerin yaş ortalaması 14.16±1.99 olup, Çocuklar ve Ergenler 
İçin Uyku Yoksunluğu ortalama puanı 32.81±10.67, Ergenler İçin Sosyal Medya 
Bağımlılığı Ölçeği ortalama puanı 18.28±7.87 olarak bulundu.
Lineer regresyon analizi sonucunda Çocuk ve Ergenler İçin Uyku Yoksunluğu 
puanı, yaş arttıkça (β:1.432; %95 GA 0.871, 1.993), yatma saati geç olan (β:1.810;
%95 GA 0.522, 3.097), uykuya geçme süresi uzun olan (β:3.371; %95 GA 1.457, 
5.284), kendine ait kişisel sosyal medya hesabı bulunan (β: 2.264; %95 GA 0.750, 
3.777), doğal afetlerle ilgili bilgi edinmek için sosyal medyayı kullananlarda (β: 2.301;
%95 GA 0.182, 4.420) anlamlı olarak arttı (Adjusted R2 =0.349, F= 20.593, p<0.001).
Ergenler İçin Sosyal Medya Bağımlılığı puanı ise yatma saati geç olan (β: 
1.440; %95 GA 0.477, 2.402), uykuya geçme süresi uzun olan (β: 2.389; %95 GA 
1.044, 3.734), uyku öncesi sosyal medyayı kullanan (β:1.810; %95 GA 0.942, 2.679)
ve kişisel sosyal medya hesabı olan çocuklarda (β: 1.908; %95 GA 0.724, 3.092),
anlamlı olarak arttı (Adjusted R2 = 0.165; F= 9.946; p< 0.001).
Çalışmaya katılan öğrencilerin uyku yoksunluğu ve sosyal medya bağımlılığı 
arasında da pozitif ve anlamlı bir ilişki olduğu tespit edildi. Doğal afetlerin çocukların
uyku sağlığı ve sosyal medya kullanım alışkanlıkları üzerine etkilerini anlamak için 
afet planlamalarında gelişim dönemlerinin göz önünde bulundurulması 
önerilmektedir.
Anahtar kelimeler: Çocuk sağlığı, doğal afetler, uyku yoksunluğu, sosyal medya

Abstract:
Natural disasters are unpredictable events that cause significant loss of life and 
property.Every year,various natural disasters occur worldwide and in Turkey, 
impacting societies broadly.Children, being among the most vulnerable and sensitive 
individuals affected by these disasters,experience direct or indirect exposure 
annually,leading to diverse impacts on their lives.
This study aims to examine the effects of direct or indirect exposure to natural 
disasters on children's sleep deprivation and social media addiction. To achieve this, 
various sociodemographic characteristics of children were assessed, including their 
ages,daily sleep durations, pre-sleep activities,knowledge about disasters, participation 
in disaster education and drills at school, and awareness of emergency preparedness. 
The relationships between these factors and children's sleep deprivation and social 
media addiction were investigated.
The research was conducted from September 11, 2023, to December 11, 2023, 
with 369 students from two public schools in the Karesi district of Balıkesir. Data were 
collected using a "Questionnaire," the "Sleep Deprivation Scale for Children and 
Adolescents," and the "Social Media Addiction Scale for Adolescents" through faceto-face interviews facilitated by class guidance teachers. The data were analyzed using 
descriptive statistics, t-tests, ANOVA, Pearson correlation coefficients, and linear 
regression analysis.
The average age of the participants was 14.16 ± 1.99 years. The mean score on 
the Sleep Deprivation Scale for Children and Adolescents was 32.81 ± 10.67, while 
the mean score on the Social Media Addiction Scale for Adolescents was 18.28 ± 7.87.
Linear regression analysis revealed that sleep deprivation scores significantly 
increased with age (β: 1.432; 95% CI 0.871, 1.993), later bedtimes (β: 1.810; 95% CI 
0.522, 3.097), longer sleep onset times (β: 3.371; 95% CI 1.457, 5.284), ownership of 
a personal social media account (β: 2.264; 95% CI 0.750, 3.777), and use of social 
media to obtain information about natural disasters (β: 2.301; 95% CI 0.182, 4.420) 
(Adjusted R²= 0.349, F= 20.593, p< 0.001).
Social media addiction scores were significantly higher among those with later 
bedtimes(β:1.440; 95% CI 0.477, 2.402), longer sleep onset times(β:2.389; 95% CI 
1.044, 3.734), pre-sleep social media use (β:1.810; 95% CI 0.942, 2.679), and 
ownership of a personal social media account (β:1.908; 95% CI 0.724, 3.092) 
(Adjusted R²= 0.165; F= 9.946; p< 0.001).
A positive and significant relationship between sleep deprivation and social 
media addiction was also found.The study suggests that disaster planning should 
consider developmental stages to better understand the effects of natural disasters on 
children's sleep health and social media use.
Key words: Child health, natural disasters, sleep deprivation, social media.