Türkiye'de biberon kullanımındaki değişimler ve ilişkili faktörler: TNSA 1993-2018 verilerinin ikincil analizi
Trends and associated factors of bottle-feeding in Turkey: Secondary analysis of TDHS 1993-2018 data
Yazar: MERYEM ERAT NERGİZ
Danışman: PROF. DR. SIDDİKA SONGÜL YALÇIN
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sosyal Pediatri Ana Bilim Dalı / Sosyal Pediatri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Bebek beslenmesi = Infant nutrition ; Bebek dostu = Baby-friendly ; Bebek mamaları = Infant food ; Bebekler = Infant ; Biberon = Bottle-feeding ; Emzirme = Breast feeding ; Hastaneler = Hospitals

Özet:
Biberon kullanımının çocuk sağlığı ve emzirme üzerine birçok olumsuz etkisi
bulunmaktadır. Çalışmamızda Türkiye'de biberon kullanımındaki değişimleri ve
biberon kullanımı ile ilişkili faktörleri belirlemeyi amaçladık. Türkiye Nüfus Sağlık
Araştırmaları 1993, 1998, 2003, 2008, 2013 ve 2018 verileri çalışmaya alındı.
Çalışmanın örneklemini biberon kullanım bilgisi olan, üç yaş altı son tekil çocuklar
ve anneleri oluşturdu. Çalışmaya 11205 (ağırlıklandırılmış 10596) anne-çocuk çifti
dahil edildi. Biberon kullanımının eğilimlerini ve ilişkili faktörleri analiz etmek için
karmaşık örneklem analizi kullanıldı. 1993 ve 2018 yılı verileri iki ayrı model
şeklinde çok değişkenli lojistik regresyon yöntemi kullanılarak analiz edildi. Biberon
kullanımının 1993-2013 yılları arasında arttığı 2018'de ise azaldığı görüldü (sırasıyla
%33,0, %44,9, %47,2, %49,6, %51,5 ve %47,9, p<0,001). Biberon kullanımı en çok
doğu bölgesinde, Kürtlerde, düşük refah endeksine sahip olanlarda, anne eğitim
seviyesi düşük olanlarda, yetersiz doğum öncesi bakım alanlarda ve 6 ay üzerindeki
bebeklerde arttığı saptandı. 2018 yılı verilerinde eğitimli annelerde ve 8 ve üzerinde
doğum öncesi bakım alanlarda görülen düşme bulundu. 2018 yılı verilerinin lojistik
regresyon analizi biberon kullanımının güncel belirleyicilerinin genç anneye yaşı,
düşük doğum ağırlığı olması ve 6 ayın üzerinde çocuk yaşı olduğunu gösterdi.
Çalışmanın sonuçlarına göre biberon kullanımı en çok düşük sosyoekonomik
düzeyde ve 6 ay üzeri çocuklarda artmıştır. Üç yıla kadar uzanan biberon kullanımı
çok yaygınlaşmıştır. Biberon kullanımını azaltmak için risk gruplarına yönelik yeni
programlar geliştirilmeli ve var olan programlar yaygınlaştırılmalıdır.

Abstract:
Bottle-feeding (BoF) has many negative effects on child health and
breastfeeding. In this study, we aimed to examine the trends and associated factors of
bottle-feeding in Turkey. We used 1993, 1998, 2003, 2008, 2013, and 2018 Turkey
Demographic Health Surveys data and the study sample consisted of the last
singleton-born children under the age of three with knowledge of bottle-feeding and
their mothers. 11205 (weighted 10596) mother-child pairs were included in the
study. Complex sample analysis was used to analyze trends and associated factors of
bottle-feeding. The 1993 and 2018 data were analyzed using the binary logistic
regression method as two separate models. Bottle-feeding has been in an increasing
trend from 1993 to 2013 and decreased slightly in 2018 (33.0%, 44.9%, 47.2%,
49.6%, 51.5%, and 47.9% respectively). The most significant increasing trends were
in the eastern region, among the Kurds, those with a low welfare index, those with
low maternal education, those with inadequate antenatal care, and infants over 6
months of age. The decrease of bottle use in educated mothers and 8 or more prenatal
care recipients in 2018 is remarkable. As a result of the logistic regression analysis of
the 2018 data, it was determined that the current determinants of bottle-feeding are
the age of the young mother, low birth weight and the age of the child over 6 months.
According to the results of the study, bottle-feeding increased the most in people
with low socioeconomic status and in children over 6 months old. Prolonged bottle-
feeding for up to three years has become very common. In order to reduce bottle-
feeding, new programs for risk groups should be developed and existing programs
should be expanded.