Mücbir sebebin sözleşmelere etkisi
Impact of force majeure on contracts
Yazar: SERDAR CENGİZ
Danışman: DOÇ. DR. ASLI MAKARACI BAŞAK
Bahçeşehir Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Borçlar Kanunu = Code of Obligations ; Geçici ifa imkansızlığı = Temporary impossibility of performance ; Mücbir sebepler = Force majeure ; Sözleşmeler = Contracts ; Türk Borçlar Kanunu = Turkish Code of Obligations ; İfa = Carrying out

Özet:
Mücbir sebep, Roma Hukuku'ndan günümüze kadar ulaşmış çok eski bir kavramdır. 

Mücbir sebep, sözleşmesel sorumluluk açısından önemli bir kavram olmasına karşın 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu'nda mücbir sebebin tanımına yer verilmemiştir. Öğretide genel olarak kabul edilen tanıma göre mücbir sebep, öngörülemeyen, kaçınılamayan, borcun ihlâline sebebiyet veren harici bir olaydır.

Mücbir sebebin sonuçları da Kanun'da düzenlenmemiştir. Öğreti tarafından kabul edildiği üzere mücbir sebep, TBK madde 136 uyarınca borcun ifasının objektif ve sürekli olarak imkânsızlaşmasına, TBK madde 137 uyarınca kısmî olarak imkânsızlaşmasına, borcun geçici olarak imkânsızlaşmasına, TBK madde 138 uyarınca aşırı ifa güçlüğüne ve gereği gibi ifa etmemeye sebebiyet verebilir.

TBK madde 136 hükmü uygulandığında, kural itibariyle, borç tamamen; TBK madde 137 hükmü uygulandığında ise, yine kural itibariyle, kısmen sona erer. Geçici imkânsızlık durumunda borç imkânsızlık hali ortadan kalkıncaya kadar ertelenir, bu durumda borç gecikmeyle yerine getirilir. TBK madde 138 hükmü uygulandığında ise sözleşmenin yeni koşullara uyarlanmasını söz konusu olur. Gereği gibi ifa etmeme halinde ise borçlunun, borcunu mücbir sebepten ötürü gereği gibi ifa edemediğini ispatlaması durumunda tazminat ödeme yükümlülüğü söz konusu olmaz.

Abstract:
Force majeure is a very old concept that has reached the present day from Roman Law.

Although force majeure is an important concept in terms of contractual responsibility, the definition of force majeure is not included in the Turkish Code of Obligations No. 6098. According to the definition generally accepted in the doctrine, force majeure is an external event that can not be foreseen, cannot be avoided and causes the breach of debt.

The consequences of the force majeure are also not regulated in the Law. As acknowledged by the doctrine, force majeure may cause the fulfillment of the debt objectively and permanently in accordance with article 136 of the TCO, the partial impossibility of the debt pursuant to article 137 of the TCO, the temporary impossibility of the debt, the difficulty in performing the debt in accordance with article 138 of the TCO, and failure to perform properly.

When the provision of TCO article 136 is applied, as a rule, the debt is totally; When the article 137 of the TCO is applied, it partially ends, again as a rule. In case of temporary impossibility, the debt is postponed until the impossibility is eliminated, in this case the debt is fulfilled with delay. When the clause 138 of the TCO is applied, the contract will be adapted to the new conditions. If the debtor proves that he cannot fulfill his debt properly due to force majeure, there is no obligation to pay compensation.