1923 Nüfus Mübadelesi bağlamında Kuzey Yunanistan'da toplumsal bellek pratikleri
Collective memory practices in Northern Greece in the context of the 1923 Population Exchange
Yazar: RÜYA TELLİ
Danışman: PROF. DR. MEHMET ÖZNUR ALKAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Sosyoloji = Sociology

Özet:
1923 yılında Lozan Antlaşması'na ek olarak yapılan "Türk-Yunan Nüfus Mübadelesi'ne İlişkin Sözleşme ve Protokol" uyarınca Anadolu'da yaşayan Ortodoks Rumlar (İstanbul, Gökçeada ve Bozcaada hariç) ve Yunanistan'da yaşayan Müslümanlar (Batı Trakya hariç) zorunlu göçe tabi tutulur. Mübadeleye kimlerin dâhil edileceği hususunun dinsel kriterle belirlendiği sözleşme ile milyonlarca insan karşılıklı olarak yer değiştirir. Bu araştırma, mübadelede ataları Karadeniz'den Kuzey Yunanistan'a göç eden Türkçe konuşan Rum toplulukların ikinci ve üçüncü kuşağı üzerinden bellek pratiklerinin nasıl inşa edildiğini konu edinmektedir. 2017 yılında başlayan araştırma, aralıklı saha çalışmalarına ve Kasım 2021-Kasım 2022 tarihleri arasında yapılan bir yıllık etnografik alan çalışmasına dayanmaktadır. Araştırma kapsamında toplam 20 sözlü tarih görüşmesi yapılmıştır. Nüfus Mübadelesi, kimlik, Türkçe dili, mülteci köyleri, yemek, dans ve müzik kültürü topluluğun bellek çerçevelerini oluşturmaktadır. Hatırlama ve unutma eylemleri, mübadele sonrasındaki sosyal ve siyasi ortamın etkilerinin yanı sıra topluluğun bellek pratikleriyle şekillenmiştir. Bu bağlamda araştırma, Türkçe konuşan Karadeniz Rumlarının belleğinin hem ulusal anlatı hem de bölgesel Pontus anlatısı ile çelişkiler taşıdığına ve topluluğun belleğinin gri alanda konumlandığına işaret etmektedir. Anahtar Kelimeler: Nüfus Mübadelesi, Kuzey Yunanistan, Türkçe Konuşan Karadeniz Rumları, Sözlü Tarih, Toplumsal Bellek.

Abstract:
According to the "Convention and Protocol on the Turkish-Greek Population Exchange", which was made in addition to the Treaty of Lausanne in 1923, Orthodox Greeks living in Anatolia (except Istanbul, Gokceada and Bozcaada) and Muslims living in Greece (except Western Thrace) were subjected to forced migration. Millions of people were mutually displaced by the agreement, as the criteria for inclusion in the exchange were based on religious criteria. This research focuses on how memory practices are constructed through the second and third generations of Turkish-speaking Greek communities, whose ancestors migrated from the Black Sea to Northern Greece during the Exchange. The research, which started in 2017, is based on intermittent fieldwork and a one-year ethnographic field study conducted between November 2021 and November 2022. A total of 20 oral history interviews were conducted as part of this study. Population Exchange, identity, Turkish language, refugee villages, food, dance and music culture constitute the memory frames of the community. The process of remembering and forgetting have been shaped by the effects of the social and political environment following the Exchange, as well as the memory practices of the community. In this context, the research points out that the memory of Turkish-speaking Black Sea Greeks has contradictions with both the national narrative and the regional Pontic narrative, and the memory of the community is located in a gray area. Keywords: Population Exchange, Northern Greece, Turkish-speaking Black Sea Greeks, Oral History, Collective Memory.