Kübik hücre oluşturma problemi için bir arı algoritması
A bee algorithm for cubic cell formation problem
Yazar: HAKAN GÖKDAŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FERİŞTAH ÖZÇELİK
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering

Özet:
Rekabet ortamının son yıllarda giderek artması ile ürünlerin ömürleri kısalırken, ürün çeşitliliği hızla artmaktadır. Böylesi bir rekabet ortamında işletmelerin ayakta kalabilmeleri kısa sürede yüksek çeşitlilik gösteren kaliteli ürünler üreterek bu ürünleri rekabetçi fiyatlarla satabilmeleri ile mümkündür. Hücresel üretim sistemleri, çeşitli ürünleri kısa sürede ve en düşük maliyetle üretmeye çalışırken, verimlilik artışını da hedefleyen bir yaklaşımdır. Hücresel imalat sistemlerinin tasarımının ilk ve en önemli problemi hücre oluşturma problemidir.
Bu alanda yapılan çalışmaların büyük çoğunluğu hücre oluşturma probleminin iki temel boyutu olan parça ve makinaya odaklanmaktadır. Diğer taraftan son yıllarda, makinelerde iş yapma konusundaki önemli rolleri nedeniyle işçiler üçüncü boyut olarak vurgulanmaya başlanmıştır. Gerçek bir fabrika ortamında, daha yüksek verimlilik için yalnızca makineleri ve parçaları gruplamak yeterli değildir, işçilerin de atanması üretim kaynaklarının kullanımında önemli bir role sahiptir. Üretkenliğin artırılmasının bir yolu uygun işçiye uygun makinelerle uygun parçaları yaptırmaktır. İşçiler, makinelerde iş yapmakta önemli rol oynamakta olduğundan, çalışanların hücrelere atanması hücresel üretimin tam olarak kullanılması için çok önemli bir faktör haline gelmektedir.
Bu çalışmada, üç boyutlu parça-makina-işçi temas matrisini dikkate alan kübik hücre oluşturma probleminin çözümünde arı algoritması ilk kez kullanılmıştır. Algoritma en iyi
hücre sayısını da belirleyebilmektedir. Geliştirilen algoritmanın performansı, literatürden alınan problemler kullanılarak test edilmiştir. Elde edilen sonuçlar, algoritmanın başarısını göstermiştir.

Abstract:
With increasing competition in recent years, lifespan of the products is shortened, the product variety is increased at the same time. The ability of businesses to survive in such a competitive environment is only possible if they can produce high quality products in a short time and sell them at competitive prices. While cellular production systems try to produce products with diversity in the shortest time and with the least cost, it is also an approach that targets productivity increase. The first and the most important problem in cellular manufacturing systems design is cell formation.
The vast majority of work done in this area is focused on the part and machine, which are the two basic dimensions of the cell formation problem. On the other hand, in recent years, workers have been emphasized as a third dimension because of their important role in their work on machines. In a real factory environment, the grouping of machines and parts for better efficiency is not sufficient and the assignment of workers has an important role in the use of production resources. The way to increase the productivity is to attain suitable parts and machines for the appropriate workmanship. Since workers play an important role in doing work on machines, the assignment of workers to cells is a very important factor to make use of cellular production.
In this study, bees algorithm is firstly used to solve the cubic cell formation problem based on a three dimensional machine-part-worker incidence matrix. The algorithm is also capable of determining the number of cells. The performance of the developed algorithm is tested by using problems from literature. The results showed the success of the algorithm.