Azize Caferzade'nin "Vatana Gayıt" adlı romanı üzerine bir araştırma (Aktarma-metin-folklor bakımından inceleme)
A review on the roman titled "Vatana Gayit" of Azize Caferzade (Review in terms of transfer-text-folklore)
Yazar: GÜLSEMİN KOTANCI
Danışman: DOÇ. DR. ADEM BALKAYA
Kafkas Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çağdaş Türk Lehçeleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Karşılaştırmalı Edebiyat = Comparative Literature ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Azeri edebiyatı = Azerbaijan literature ; Caferzade, Azize = Caferzade, Azize ; Halk bilimi = Folklore ; Roman = Novel ; Türk edebiyatı = Turkish literature

Özet:
Roman, yaşanmış veya yaşanması muhtemel olayların edebi bir dille anlatımıyla meydana gelen ve uzunluğu ile diğer edebi türlerden ayrılan yazın türüdür. İçerik olarak hayatın olağan akışı içerisinde kendisine yer bulabilmiş hemen her a(la)na dair romanlar yazılmaktadır. Bu romanlar aynı zamanda oluşturuldukları toplumların sosyal, siyasal, ekonomik ve kültürel alt yapıları ile mevcut durumları hakkında bilgi veren metinledir. Bu nedenle bir edebi tür olmak dışında somut bir takım gerçekliklerin aktarılmasını sağlayan metinlerdir.
Romanlar da diğer edebi türlerde olduğu gibi belli başlı bir takım unsurlar etrafında şekillenirler. Bunlar zaman, mekân ve olay örgüsüdür. Bu unsurlar romanın türünü belirleyen faktörlerdir. Zira romanın tarihi veya çağdaş bir roman olup olmaması, aynı zamanda ele alınan olay örgüsü bakımından sosyal, psikolojik veya gerçek olayların kurgusuna dayanan bir roman olup olmadığı da bu unsurlar etrafında şekillenir. 
Romanlar, özellikle de tarihi romanlar anlatılan dönem hakkında önemli sosyal ve kültürel kodlar barındıran metinlerdir. Azerbaycan gibi bağımsızlığını geç kazanan ülkelerde kaleme alınan tarihi romanlar ise bağımsızlığın kültür ve edebiyatta ki yansımalarını gözlemleyebilmek açısından önem taşımaktadırlar. İncelenecek eserin konu bakımından on sekizinci yüzyılı anlatıyor olması ve Azerbaycan'ın henüz bağımsızlığını elde etmediği yıllarda kaleme alınarak yayınlanması, eseri incelenmeye değer kılan en önemli faktörlerden biridir.
Çalışmada Azize Caferzade'nin Şirvan Trijolosi'ne dâhil olan aynı zamanda üçlemenin ilk eseri olan Vatana Gayıt eserinin folklorik açıdan incelemesi yapılacaktır. Bu nedenle yazarın hayatı ve eserleri hakkında bilgi verildikten sonra çalışmaya konu olan eser ilk önce Kiril alfabesi ile Azerbaycan Türkçesinde yazıldığı orijinal halinden Latin alfabesi ile Türkiye Türkçesine aktarılmıştır. Çeviri esnasında anlam kaybı olmaması için eserin tamamı anlam bakımından da çevrilmiş olup, yalnızca karşılığı bulunamayan on iki kelime okunuşlarıyla verilmiştir. Devamında anlam bakımından çevirisi yapılan romanın, barındırdığı folklor unsurları incelenmiş ve önemli olduğu düşünülen ifadelere sırasıyla yer verilmiştir. Son kısımda ise karşılaştırma yapılmasına imkân verebilmek açısından metnin Kiril alfabesi ile Azerbaycan dilinde yazılmış olan orijinal haline yer verilmiştir. İnceleme kısmında verilen örneklerin sonunda yer alan numaralar, örneğin çeviri kısmında hangi sayfada olduğunu göstermektedir.

Abstract:
The novel is a literary genre which differs from other literary genres by its length and which consists of narration of the events that already took place or are likely to take place, using a literary language. In terms of content, novels are written on almost all topics and moments that have found their way in the flow of life. These novels are also texts which give information about the social, political, economic and cultural infrastructures, as well as current status of societies they are formed in. Because of that, they can be considered as texts that convey some certain cold facts, apart from being solely a literary genre. 
Novels, just like the other literary genres, are shaped around particular elements. These are time, space and plot. These elements are the factors that determine the genre of the novel. Likewise, the characteristic of the novel being historical or contemporary, as well as being social, psychological or fictions of real events in terms of the plot, are all shaped around these elements. 
Novels, especially the historical novels, are texts that contain significant social and cultural codes about the era that is being narrated. In particular, the historical novels that are written in countries like Azerbaijan which acquired independence at a late period, have significance in terms of giving the chance to observe the reflections of independence on culture and literature. One of the other significant factors that make the piece worth analysis is the depiction of the 18th century and the fact that it is written and published during the era which Azerbaijan had not acquired independence yet.
In this study, folkloric analysis of the work named "Vatana Gayıt", which is the first novel of the Shirvan Trilogy of Azize Caferzade, will be made. Corcordantly, after giving information about the life and works of the author, the novel in this study has been initially translated from original version written in Turkish of Azerbaijan using Cyrillic alphabet to Turkish of Turkey, using the Latin alphabet. To avoid a semantic loss during the translation, the entire work has been translated as of meaning, with the exception of 12 words which have been written exactly as they are read. Later on, folkloric elements in the novel are examined and the expressions which are considered significant are specified. In the last section, the original text written in Azerbaijani language with Cyrillic alphabet is included in the text, for the purpose of allowing comparison. The numbers located at the end of the analysis section indicate the page consisting of the related example.