Havalimanlarında yapısal ve finansal etkinliği belirleyen faktörler: Türk havalimanları üzerine ampirik bir çalışma
Factors determining structural and financial efficiency in airports: An empirical study on Turkish airports
Yazar: FERHAT İNCE
Danışman: PROF. DR. FERHAN ŞENGÜR
Eskişehir Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Havacılık Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Sivil Havacılık = Civil Aviation
Dizin: Finansal etkinlik = Financial efficiency ; Hava alanları = Airports ; Teknik etkinlik = Technical efficiency

Özet:
Bu çalışmanın amacı, Türk havalimanlarının yapısal ve finansal etkinlik düzeylerinin belirlenmesi, etkinlik düzeyine etki eden faktörlerin belirlenmesi ve COVID-19 küresel krizinin etkilerinin incelenmesidir. Havalimanlarının yapısal ve finansal etkinlik seviyeleri Veri Zarflama Analizi ile değerlendirilmiş ve etkinlik seviyelerine göre Süper Etkinlik modeli kullanılarak sıralanmıştır. Etkinlik düzeyi üzerinde istatistiksel olarak anlamlı etkilere sahip olan faktörler Tobit Regresyon Analizi ile tahmin edilmiştir. Yapısal etkinlik modelinin sonuçları, 2019 yılından bu yana etkin olarak işletilen havalimanı sayısının azaldığını, 2021 yılında ortalama etkinlik düzeyinin yükseldiğini ve havalimanlarının ortalama %61 seviyesinde yapısal olarak etkin olarak işletildiğini göstermektedir. Finansal etkinlik modelinin sonuçları, 2019 yılından itibaren ortalama etkinlik düzeyinin artış gösterdiğini, 2021 yılında finansal anlamda etkin olarak işletilen havalimanı sayısında bir yükseliş olduğunu ve havalimanlarının ortalama %60 seviyesinde finansal olarak etkin bir şekilde işletildiğini ifade etmektedir. Yapısal etkinlik modeline uygulanan Tobit Regresyon Analizinin sonuçları, tüm analiz yıllarında uçak trafiği faktörünün etkinlik düzeyleri üzerinde anlamlı ve pozitif bir etkisi olduğunu, yolcu sayısı faktörünün ise anlamlı ve negatif bir etkisinin olduğunu ifade etmektedir. Finansal etkinlik modeline uygulanan Tobit Regresyon Analizinin sonuçları, 2014 yılı hariç her dönemde nüfus faktörünün etkinlik düzeyleri üzerinde anlamlı ve negatif bir etkisinin olduğunu ifade etmektedir. İşletim türü faktörünün hiçbir dönemde Türk havalimanlarının etkinlik düzeyi üzerinde anlamlı olarak pozitif veya negatif bir etkisinin olmadığı tespit edilmiştir.

Abstract:
The aim of this study is to determine the structural and financial efficiency levels of Turkish airports, to determine the factors affecting the efficiency level and to examine the impacts of the COVID-19 global crisis. The structural and financial efficiency levels of the airports are evaluated by Data Envelopment Analysis and ranked according to their efficiency levels using the Super Efficiency model. The factors having statistically significant effects on the efficiency level are estimated by Tobit Regression Analysis. The results of the structural efficiency model show that the number of efficiently operated airports has decreased since 2019, the average efficiency level has increased in 2021, and the airports are run structurally efficiently at an average of 61%. The results of the financial efficiency model indicate that the average efficiency level has increased since 2019, there has been an upsurge in the number of airports operated as financially efficient in 2021, and airports are run financially efficiently at an average of 60%. The results of the Tobit Regression Analysis applied to the structural efficiency model demonstrate that the aircraft traffic factor has a significant and positive effect on the efficiency levels in all analysis years, yet the passenger number factor has a significant and negative impact. The results of the Tobit Regression Analysis applied to the financial efficiency model suggest that the population factor has a significant and negative effect on the efficiency levels in every period except the year 2014. It is found that the operating type factor does not have a significant positive or negative impact on the efficiency level of Turkish airports in any period.