Kanser tanısı almış bireylerde aromaterapi uygulamasının uyku kalitesi ve anksiyete düzeylerine etkisi
The effect of aromatherapy application on sleep quality and anxiety levels in individuals diagnosed with cancer
Yazar: HACER ASLAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FİLİZ ERSÖĞÜTÇÜ
Fırat Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Hemşirelik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Bu araştırma kanser tanısı almış bireylerde aromaterapi uygulamasının uyku kalitesi ve anksiyete düzeylerine etkisinin incelenmesi amacıyla yapıldı.
Araştırma yarı deneysel bir desende yapıldı. Araştırmanın örneklemini 2 Ocak 2022 - 1 Temmuz 2022 tarihleri arasında Fırat Üniversitesi Hastanesi onkoloji servisinde yatarak tedavi gören araştırmaya alınma kriterleri taşıyan ve araştırmaya katılmayı kabul eden 20 kontrol grubu ve 20 deney grubu kanser tanılı hastalar oluşturdu. Verilerin toplanmasında araştırmacılar tarafından hazırlanan ve katılımcıların demografik özelliklerinin yer aldığı Kişisel Bilgi Formu, Beck Anksiyete Ölçeği (BAÖ) ve Pittsburg Uyku Kalitesi İndeksinden (PUKİ) oluşan anket formları kullanıldı. Verilerin değerlendirilmesi aşamasında ortanca değerler, standart sapma, aritmetik ortalama, minimum ve maksimum değerler, Shapiro Wilk, Kolmogorov Smirnov, t testi, Mann Whitney U testi, Anova testi, Friedman testi, Bonferroni testi, Dunn testi kullanılmıştır.
Araştırmanın bulguları ön test ortalamaları "BAÖ" kontrol grubu için 11.00±6.77, deney grubu için 14.30±5.96,  "PUKİ" ortalaması kontrol grubu için 18.25±5.30, deney grubu için 20.25±4.79 olarak bulundu. Deney grubu müdahale sonrası testinde "PUKİ" alt boyutları ve toplam puan ortalamaları arasındaki farkın kontrol grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı olduğu bulundu (p <0.05). "BAÖ"  grup içi puan ortalamaları istatiksel olarak anlamlı bulundu (p<0.05), ancak gruplar arası puan ortalamaları istatistiksel olarak anlamlı bulunmadı (p>0.05).
Araştırma sonuçları doğrultusunda müdahale öncesi kanser tanılı bireylerde uyku kalitesinin kötü olduğu, aromaterapi uygulamasının uyku kalitesini olumlu etkilediği belirlendi. Aromaterapinin hemşirelik uygulamalarında bütüncül bakım planına eklenmesi önerilir.

Abstract:
This study was conducted to examine the effect of aromatherapy application on sleep quality and anxiety levels in individuals diagnosed with cancer.
The research was conducted in a quasi-experimental design. The sample of the study consisted of 20 control group and 20 experimental group cancer patients who were hospitalized in the oncology service of Fırat University Hospital between January 2, 2022 and July 1, 2022, meeting the inclusion criteria and accepted to participate in the study. Personal Information Form, Beck Anxiety Inventory (BAI) and Pittsburg Sleep Quality Index (PUKI) questionnaire forms were used to collect the data. During the evaluation of the data, median values, standard deviation, arithmetic mean, minimum and maximum values, Shapiro Wilk, Kolmogorov Smirnov, t test, Mann Whitney U test, Anova test, Friedman test, Bonferroni test, Dunn test were used.
The findings of the study were found to be 11.00±6.77 for the "BAI" control group, 14.30±5.96 for the experimental group, and 18.25±5.30 for the "PSQI" group, 20.25±4.79 for the experimental group. In the post-intervention test of the experimental group, the difference between the sub-dimensions of "PUKI" and the total score averages was found to be statistically significant compared to the control group (p <0.05). "BAI" mean scores within groups were found to be statistically significant (p<0.05), but mean scores between groups were not statistically significant (p>0.05).
In line with the results of the research, it was determined that the sleep quality was poor in individuals diagnosed with cancer before the intervention, and the application of aromatherapy positively affected the sleep quality. It is recommended that aromatherapy be added to the holistic care plan in nursing practices.