Fenb bilimleri 5, 6, 7 ve 8. sınıf ders kitaplarının gösterim türleri ve gösterimler arası geçişler açısından incelenmesi
Examination of 5, 6, 7 ve 8 grade level science textbooks in terms of display types and transitions between displays
Yazar: KADER GÜNAY
Danışman: DR. FUNDA HASANÇEBİ
Giresun Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Fen Bilgisi Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Araştırmanın amacı, ortaokul Fen Bilimleri ders kitaplarındaki gösterim türleri,
gösterim türleri arası geçişler ve gösterim türlerinin kullanım amaçları doğrultusunda
incelemektir. Bu araştırmada doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. Araştırmada
kullanılan dokümanlar Milli Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye Kurulu kararı ile
2020-2021 yılından itibaren 5(beş) yıl süreyle okutulan 5, 6, 7 ve 8. sınıf fen
bilimleri ders kitapları oluşturmaktadır. Veriler söz konusu fen bilimleri ders
kitaplarından elde edilmiştir. Verilerin analizinde içerik analizi yöntemi
kullanılmıştır. Ders kitapları dört bölüme ayrılmış (hazırlık, konu anlatımı, etkinlik
ve ölçme) ve her bir gösterim türü için kodlar oluşturulmuştur. Araştırma sonucunda,
fen bilimleri ders kitaplarında kullanılan gösterim türlerinin kullanımında, daha çok
resim ve fotoğraftan yararlanıldığı belirlenmiştir. Gösterim türleri arası geçişler
incelendiğinde fen bilimleri ders kitaplarında çoğunlukla açık ve yarı açık geçiş
kullanıldığı, örtük geçişe ise çok az yer verildiği görülmüştür. Gösterim türlerinin
kullanım amaçları incelendiğinde örnek gösterme ve soru sorma amaçlı kullanıldığı,
diğer (özetleme, verileri kaydetmek, sıralama, sınıflama, ilişkilendirme, vb.)
kullanım amaçlarının daha az kullanıldığı belirlenmiştir. Bu bağlamda ileri de
yapılacak araştırmalar için bir örnek olmuştur. Bu bağlamda ders kitabı inceleme
komisyonun inceleme yapması ve ders kitaplarında farklı gösterimlere yer vermeleri
gibi öneriler de bulunulmuştur.

Abstract:
The aim of the research is to examine the types of representation in the secondary
school science textbooks, the quality of the transition between the representation
types and the purposes of the usage representation types. In this study, document
analysis method was used. The documents used in the research consist of 5th, 6th,
7th and 8th grade science textbooks, which have been taught for 5 (five) years from
2020-2021 with the decision of the Ministry of National Education Board of
Education and Discipline. The data were obtained from the mentioned science
textbooks. Content analysis method was used in the analysis of the data. Textbooks
are divided into four sections (preparation, lecture, activity and measurement) and
codes are created for each display type. As a result of the research, it has been
determined that mostly pictures and photographs are used in the use of notation types
used in science textbooks. When the transitions between the notation types are
examined, it is seen that the open and semi-open transitions are mostly used in
science textbooks, and the implicit transition is given very little place. When the
usage purposes of the display types are examined, it has been determined that they
are used for showing examples and asking questions, and other usage purposes
(summarizing, recording data, sorting, classification, association, etc.) are used less
frequently. In this context, it has become an example for future research. In this
context, suggestions were made such as the course book review commission to
examine and the teachers to include different representations in the lessons.