Zinav gölü ve havzasının su kalitesinin ve ekolojik risklerinin CBS ve UA ile değerlendirilmesi
Evaluation of water quality and ecological ri̇sks of zi̇nav lake and basin by GIS and RS
Yazar: SALİHA DİRİM BUHAN
Danışman: PROF. DR. NİHAL BEKTAŞ
Gebze Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Zinav Gölü Orta Karadeniz Bölgesinde Kelkit Havzasının en önemli doğal heyelan gölüdür. Göl ve çevresi peyzaj değerleri ile öne çıkan önemli bir mesire alanıdır. Bunun yanında, turizm bölgesi ve tabiat parkı statüsü taşımaktadır. Göl alanı 0.315 km2 iken gölün yağış havzası 205 km2'dir. Yağış havzasının göl alanına oranla çok geniş olması, yüksek antropolojik baskılar oluşturmaktadır.
Göl ve havzasında 2012-2016 yılları arasında gölün ötrofikasyon düzeyi ve kaynaklarını tespit etmek üzere bir çalışma yapılmıştır. Bu çalışmada trofik durum indeks, azot fosfor oranı ve Vollenweider göl modeli, gölün fosfor ve azotu hazmetme kapasitesi, kritik ve tehlikeli yüklenme hesaplamaları yapılmıştır. Göl ve havzasının doğal (erozyon ve kuraklık) ve antropolojik (ötrofikasyon, arazi kullanımı, yayılı ve noktasal yükler) riskleri belirlenmiş ve CBS ve UA teknikleri kullanılarak modellenmiştir.
Çalışma sonuçları ulusal ve uluslararası kriterlerle karşılaştırıldığında göl havzasındaki su kalitesinin iyi düzeyde olduğu ancak kendi referans noktası göz önüne alındığında baskı altında ve kötü düzeyde olduğu belirlenmiştir. Ötrofikasyon değerlendirme sonuçlarına göre gölün hipertrofiğe kayan ötrofik bir yapıda olduğu, göl ekolojisinin ve çevresinin ötrofikasyona dayalı riskler taşıdığı ortaya konmuştur. Havzanın en büyük riskinin büyükbaş hayvan yetiştiriciliği ve yerleşim atık sularından gelen azot ve fosfor yüküne bağlı ötrofikasyon sorunu olduğu ortaya konmuştur. Bu nedenle de ötrofikasyon ve çevresel yönetim gerekliliği vurgulanmıştır. Gölün içsel ve dışsal yönetimi sayesinde ötrofikasyon düzeyinin azaltılabileceği iki senaryo geliştirilmiştir. Göl havzası için en iyi yönetim uygulamalarına gidilmesi; gölde biyomaniplasyon ve göl dibi tarama faaliyetleri yapılması ile gölün ötrofikasyon seviyesinin kabul edilebilir sınırlara çekilebileceği öngörülmüştür.

Abstract:
Zinav Lake is the most important natural landslide lake of Kelkit Basin in the Central Black Sea Region. The lake and its surrounding area is an important recreation area with its landscape values. Besides, it has the status of tourism zone and Nature Park. The area of the lake is 0.315 km2 while the precipitation basin of the lake is 205 km2. The fact that the precipitation basin is very large compared to the lake area creates high anthropological pressures.
A study was conducted in the lake and basin to determine the eutrophication level and sources of the lake between the years 2012 and 2016. In this study; trophic index, nitrogen phosphorus ratio and Vollenweider lake model, phosphorus and nitrogen absorption capacity of lake, critical and dangerous load calculations were made. Natural (erosion and drought) and anthropological (eutrophication, land use, non-point and point loads) risks of the lake and its basin were determined and modelled using GIS and RS techniques.
When the results of the study were compared with the national and international criteria, it was found that the water quality of the lake basin was good but it was under pressure and bad considering its own reference point. According to the results of the eutrophication assessment, the lake is a eutrophic structure shifting to hypertrophic; lake ecology and its environment have been shown to carry risks based on eutrophication. The major risk of the basin has been shown to be the eutrophication problem due to nitrogen and phosphorus load from cattle breeding and settlement wastewater, and therefore the necessity of eutrophication and environmental management is emphasized. Two scenarios have been developed to reduce the level of eutrophication through internal and external management of the lake. It is envisaged that the best management practices for the lake basin; bio-manipulation and dredging of the lake will bring the eutrophication level of the lake to acceptable limits.