Güneydoğu Anadolu Bölgesi yerel ve ıslah edilmiş bazı buğday çeşitlerinde verim ve kalite özelliklerinin belirlenmesi
Determination of yield and quality traits of some wheat landraces and breeding cultivars at South-East Aanatolia Region
Yazar: ERHAN TAŞ
Danışman: DOÇ. DR. AYDIN ALP
Dicle Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Durum buğdayı =   ; Ekmeklik buğday = Bread wheat ; Emmer buğdayı =   ; Kışlık buğday = Bread wheat ; Makarnalık buğday = Durum wheat

Özet:
Son yıllarda ekmek ve makarna sanayisinde ıslah edilmiş çeşitler yerine eski yerel çeşitlerin kullanımı gittikçe artmaktadır. Eski yerel çeşitler verim yönünden düşük olmalarına rağmen kalite yönünden ıslah çeşitlerine göre üstün değerler gösteren çeşitlerdir. Yerel popülasyonlar proteince zengin, vitamin ve enzimler yönünden insan beslenmesinde üstün özellikler göstermektedir. Yetiştiği bölgenin iklim ve topoğrafik özelliklerine dayanıklı ve yöredeki bitki hastalık ve zararlılarına karşı tolerans gösteren çeşitlerdir. Fakat tarımsal alanlarda üretimi çok fazla yapılan çeşitler olmayıp nesilleri gittikçe yok olmaya başlayan çeşitlerdir.
	Araştırmada materyal olarak 4 yerel ve 4 buğday ıslah çeşidi kullanılarak açık sera koşullarında saksı denemesi olarak yetiştirilen buğday bitkilerinde verim ve verim unsurları ile kalite analizleri çalışması yürütülmüştür. Denemede bitki boyu, başak uzunluğu, başakta tane sayısı, başakta tane ağırlığı, bitki tane verimi, bin tane ağırlığı, hektolitre ağırlığı gibi tarımsal karakterler ve protein oranı, glüten oranı gibi kalite karakterleri incelenmiştir.
Verim ve verim unsurları yönünden yerel çeşitlerin bitki tane verimi ortalaması 2,41 g/bitki iken ıslah çeşitlerinin 2,77 g/bitki düzeyinde olduğu gözlenmiştir. Başakta tane verimi yönünden yerel çeşitlerin 1,17 g/başak iken ıslah çeşitlerinin başak verimi ortalaması 1,37 g düzeyindedir. Bitki boyu ortalaması yerel çeşitlerde 82,73 cm, ıslah çeşitlerinde 74,45 cm civarında ölçülmüştür. Yerel çeşitlerin bitki boyu uzunlukları fazla fakat tane verimlerinin ıslah çeşitlerinin gerisinde kaldığı gözlenmiştir. 
Kalite unsurları yönünden yerel çeşitlerin protein içeriklerinin %14,3, ıslah çeşitlerinin ise % 11,8 düzeyinde oldukları saptanmıştır. Yine yerel çeşitlerin yaş glüten oranlarının da (% 29,65) ıslah çeşitlerine göre (% 26,85) belirgin üstünlükler gösterdikleri sonucuna varılmıştır.

Abstract:
In recent years, the use of old local varieties has been increasing in the bread and pasta industry rather than the cultivated varieties. Although the old local varieties are low in yield, they are superior in quality compared to breeding varieties. Local populations are rich in protein, vitamins and enzymes in terms of human nutrition shows superior features. They are resistant to climate and topographic characteristics of the region they grow and tolerant to plant diseases and pests in the region. However, there are not many varieties produced in agricultural areas, but their varieties are becoming increasingly extinct.
In this research, yield and yield components and quality analyzes of wheat plants that will be grown as pots in open greenhouse conditions by using 4 local and 4 wheat breeding varieties as material were carried out with some biotechnological methods. In the experiment, agricultural characteristics such as plant height, spike length, grain number per spike, grain weight per spike, plant grain yield, thousand grain weight, hectolitre weight and quality characteristics such as protein ratio, gluten ratio, starch ratio and sedimentation value were examined. 
In terms of yield and yield components, the average grain yield of local varieties was 2.41 g/plant, while breeding varieties were observed to be 2.77 g/plant. In terms of grain yield per spike, 1.17 g/spike of local varieties, while the average spike yield of breeding varieties is 1.37 g. The average plant height was 82.73 cm in local varieties and 74.45 cm in breeding varieties. Plant lengths of local varieties were higher but grain yields were lower than breeding varieties.  
In terms of quality components, it was found that the protein contents of local varieties were 14.3% and breeding varieties were 11.8%. Again, it was concluded that the age gluten rates of local varieties (29.65%) showed significant advantages over breeding varieties (26.85%).