Küresel tedarik yapısının kurulmasını destekleyen faktörlerin belirlenmesi için ölçek geliştirme çalışması
Scale development study to determine the factors supporting the establishment of a global sourcing structure
Yazar: TUĞÇE DOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. EBRU BEYZA BAYARÇELİK
Maltepe Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Uluslararası Ticaret ve Lojistik Ana Bilim Dalı / Lojistik ve Tedarik Zinciri Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ulaşım = Transportation ; Uluslararası Ticaret = International Trade

Özet:
Küresel değer zincirlerinin büyümesi ve genişlemesi ile firmalar tedarik ve üretim
aşamalarını ülkeler arasında bölerek, ana uzmanlıklarına odaklanabilmekte, verimliliği
ve kaliteyi arttırabilmekte, maliyeti azaltabilmekte, rekabet edilebilir düzeye gelmekte
ve de sürdürülebilir bir büyüme sağlayabilmektedir. Küresel değer zincirlerinde firmalar
yeni ve teknolojik malzemeler tedarik ederek, yeni hizmetler sağlayarak ve de bunları
karlı hale getirmek adına faaliyetlerini sürdürerek değer yaratmaktadırlar. Dünya'daki
sınırların yavaş yavaş kaldırıldığı ve ticaret hacminin, KDZ'lerin giderek genişlediği
düşünüldüğünde, KDZ'deki en önemli aşamalardan birinin de küresel tedarik diğer bir
deyişle küresel kaynak kullanımı olduğu görülmektedir. Küresel tedarik yapısının
sağlam ve doğru bir şekilde kurulması firmalara temel olarak maliyet, yenilik, kalite ve
rekabet edilebilirlik avantajı sağlamaktadır. Maliyet ve kalite gibi konularda olumlu
etkilerine bakıldığında dolaylı olarak firmaların pazar paylarının büyümesine ve müşteri
memnuniyetinin artmasına katkıda bulunmaktadır. Aynı zamanda küresel değer zinciri
içerisinde küresel tedarik sürecinin yürütülmesi firmaların daha inovatif ürünler elde
edebilmesine, teknolojik ürünler sağlayabilmesine, sürekli gelişme ve öğrenme
konularına da katkı sağlamaktadır. Küresel tedarik yapısının doğru ve esnek olması da
bir faydadır. Özellikle olağanüstü durumlarda, Covid-19 pandemisi, Rusya-Ukrayna
savaşı, İsrail – Gazze savaşı sebebiyle Kızıldeniz krizi gibi, öngörülebilir politikalarla
oluşturulmuş ve riski minimize edecek şekilde tasarlanmış ya da her zaman alternatif bir
planı bulunan küresel tedarik süreci günümüzde gerekli ve kritik olan bir süreç
olmuştur.

Çalışma KDZ ve küresel tedarik yapısının kurulmasını destekleyen etken faktörlerin
ortaya konması bakımından önemli bir çalışmadır. Ayrıca literatürde konu üzerine bu
denli kapsamlı bir saha çalışması olmaması, elde edilen veriler ve sonuçlar açısından
çalışmaya daha fazla önem kazandırmaktadır. Çalışmanın literatüre sağlayacağı katkının
yanı sıra, küresel tedarik yapısı kuracak firmalara ya da mevcut yapısını tekrar
değerlendirip inceleyecek firmalara yol gösterici olması, KDZ'de özellikle geriye doğru
katılıma da olumlu katkı sağlaması hedeflenmektedir. Çalışma iki kısım olarak
hazırlanmıştır. İlk kısımda lojistik, küresel tedarik, değer zinciri ve küresel değer zinciri
ve bunlarla ilişkili konular ile literatür çalışması yapılmıştır. İkinci kısımda ise çalışma
keşfedici karma metotlu bir saha araştırması olarak uygulanmıştır. Derinlemesine
mülakatlar ile konuya ilişkin nitel veriler elde edilerek ve literatüre dayandırılan madde
havuzu oluşturulmuş ve bir ölçme aracı geliştirilmiştir. Ölçeğin geçerlilik ve
güvenilirlik analizleri test edilerek kabul edilmiştir. KDZ yapısına uygun firma yönetici
ve çalışanları ile yapılan mülakat ve anket yöntemi ile veriler elde edilmiş, sunulmuş ve
değerlendirilmiştir. Geliştirilen ölçeğin küresel değer zinciri literatürüne daha önce
çalışılmaması nedeniyle alan yazına önemli katkı sağlaması beklenmektedir. Aynı
zamanda KDZ açısından ölçeğin, tüm değer zincirinde bulunan firmaların KDZ
tasarlarken doğru stratejiler belirlemelerine yardımcı olması beklenmektedir.

Abstract:
With the growth and expansion of Global Value Chains (GVCs), companies can focus
on their core competencies, increase efficiency and quality, reduce costs, become
competitive, and achieve sustainable growth by dividing their supply and production
stages between countries. In GVCs, companies create value by sourcing new and
technological materials, providing new services, and maintaining their activities to
make them profitable. Considering that the borders in the world are gradually removed
and the trade volume and GVCs are gradually expanding, it can be seen that one of the
most important stages in GVCs is global sourcing, in other words, Global Resource
Utilization. Establishing a robust and accurate global sourcing structure provides
advantages in terms of cost, innovation, quality and competitiveness to companies.
When considering the positive effects on issues such as cost and quality, it indirectly
contributes to the growth of companies' market shares and increased customer
satisfaction. Furthermore, the execution of the global sourcing process within the global
value chain also contributes to companies to obtain more innovative products, provide
technological products, and continuous improvement and learning. The accurate and
flexible structure of global sourcing is also a benefit. Especially in extraordinary
situations such as the Covid-19 pandemic, the Russia-Ukraine war, the Red Sea crisis
because of the Israel-Gaza war, global sourcing process which is created with
predictable policies and designed to minimize the risks or always has an alternative plan
has become a necessary and critical process today.

This study is an important in terms of identifying the factors that support the
establishment of GVCs and global sourcing structures. Furthermore, the lack of such a
field study in the literature enhances the importance of the study in terms of the data and
results obtained. In addition to the contribution of the study to the literature, it is aimed
to guide companies that will establish a global sourcing structure or reevaluate and
examine their current structure, and to provide a positive contribution especially to
backward participation in GVC. The study has been prepared in two parts. In the first
part, a literature review was conducted on logistics, global sourcing, value chain, global
value chain, and related other topics. In the second part, the study was implemented as
an exploratory mixed-method field research. In-depth interviews were conducted to
obtain qualitative data related to the subject, and a item pool based on the literature was
created, and a measurement tool was developed. The validity and reliability analyses of
the scale have been tested and accepted. Data were obtained, presented, and evaluated
through interviews and surveys with companies' managers and employees suitable for
the GVC structure. It is expected that the developed scale will make a significant
contribution to the literature of global value chains, as it has not been previously
studied. Additionally, it is expected that the scale, in terms of GVCs, will assist all firms
involved in the value chain in determining the correct strategies when designing GVCs.