Zihin yetersizliği olan bireylere yönelik güvenlik becerileri öğretim programının etkililiğinin incelenmesi
Examining the effectiveness of safety skills instruction program towards the individuals with intellectual disabilities
Yazar: TUĞBA SİVRİKAYA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MÜZEYYEN ELDENİZ ÇETİN
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı / Zihin Engelliler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Beceri eğitimi = Skill training ; Beceri kazandırma = Skill acquiring ; Davranışsal beceri eğitimi = Behavioral skills training ; Emniyetli davranış = Safety behavior ; Güvenlik = Security ; Güvenlik becerileri = Safety skills ; Zihinsel engelliler = Mentally retardation ; Özel eğitim = Special education ; Öğretim programları = Teaching curriculums

Özet:
Bu araştırmanın amacı zihin yetersizliği olan bireylerin kazalar, ilkyardım, kişisel güvenlik ve acil numaralara ilişkin güvenlik becerilerinin değerlendirilmesinde geçerli ve güvenilir bir ölçme aracının geliştirilmesi, bu bireylere güvenlik becerilerinin öğretiminde Güvenlik Becerileri Öğretim Programının etkililiğinin incelenmesi, edinilen becerilerin öğretim sonrası korunum düzeyinin gözlem yoluyla belirlenmesi ve öğrenci ve ebeveynlerin güvenlik becerilerinin öğretimine ilişkin görüşlerinin belirlenmesidir. 
Bu araştırma karma araştırma yöntemlerinden açıklayıcı ardışık desen ile desenlenmiştir. Araştırmada Güvenlik Becerileri Ölçme Aracının geliştirilmesi sürecinde, yapı geçerliğinin madde güçlük ve ayırt edicilik parametreleri, açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri ve güvenirlik analizleri ile incelenmesi sonucunda ölçme aracının dört faktörlü bir yapıya sahip olduğu belirlenmiştir. Belirlenen faktörler Kazalar, İlkyardım, Kişisel Güvenlik ve Acil Numaralar olarak adlandırılmıştır.  
Müdahalenin uygulandığı aşamada deney ve kontrol grubunda yer alan öğrencilerin puanlarının karşılaştırılmasında Mann-Whitney U ve Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi kullanılmıştır. Öğretim Programına katılan ve katılmayan hafif zihin yetersizliği olan öğrencilerin güvenlik becerileri düzeyleri arasında anlamlı bir fark olduğu bulunmuştur. Sıra ortalamaları dikkate alındığında programa katılan hafif zihin yetersizliğine sahip öğrencilerin programa katılmayanlara göre güvenlik becerilerinin düzeylerinin daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi ile elde edilen fark puanlarının sıra ortalaması ve toplamları dikkate alındığında, gözlenen bu farkın pozitif sıralar, yani son test puanı lehine olduğu görülmüştür. Bir hafta sonra yapılan gözlem verilerine göre, öğrencilerin edindiği güvenlik becerilerinin %85,85 düzeyinde korunduğu bulunmuştur. 
Görüşme sonucunda yapılan betimsel analizin bulgularına göre öğrencilerin ve anne babaların uygulanan öğretimden memnuniyet duyduğu ve öğretilen becerilerin büyük oranda öğrenildiğini düşündükleri belirlenmiştir.

Abstract:
The purpose of this study is developing a valid and reliable assessment tool in assessment of safety skills of individuals with intellectual disabilities, examining the effectiveness of Safety Skills Instruction Program in teaching safety skills to these individuals, determining the preservation of skills after instruction by observation and determining the views of parents and students respecting teaching of safety skills.
This research is designed in explanatory sequential design, which is one of the mixed research methods. In the development process of Safety Skills Test, consequence of examination of construct validity by item difficulty and distinctiveness parameters, exploratory and confirmatory factor analyses, it is determined that the assessment tool has a structure of four factors. The factors are named as Accidents, First Aid, Personal Safety and Emergency Numbers.
Mann Whitney U and Wilcoxon signed-rank tests are used to comparing the scores of students in experimental and control groups in the stage of intervention. A significant difference was found in the safety skill levels of the students who have attended and who have not attended the intervention. It is determined that the level of safety skills of the students with mild intellectual disabilities who have attended the instruction is higher than the ones who have not attended according to mean ranks. When the mean ranks of difference scores and sums obtained by the Wilcoxon signed-rank test are considered, it is seen that the difference observed is in countenance of positive ranks, in other words the scores of the posttest. It is found that safety skills of students are preserved at the rate of 85,85% according the to the observation data gathered one week later. 
It is found that students and parents feel pleased about the instruction and think that the skills have been learnt to a large extent according to the result of interview data.