Ambalajlı et ve süt ürünlerı̇ ı̇le etlı̇ ve sütlü ürünlerı̇n beslenme bı̇ldı̇rı̇mı̇nı̇n  değerlendı̇rı̇lmesı̇
Evaluation of nutrient declaration of packaged meat and dairy products
Yazar: HİLAL KONAK
Danışman: PROF. DR. SEVİL BAŞOĞLU
İstanbul Bilgi Üniversitesi / Lisansüstü Programlar Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Ambalajlama = Packaging ; Beslenme = Nutrition ; Beslenme davranışı = Feeding behavior ; Beslenme değerlendirmesi = Nutrition assessment ; Et = Meat ; Et sektörü = Meat sector ; Et ürünleri = Meat products ; Hastalık bildirimi = Disease notification ; Obezite = Obesity ; Süt ürünleri = Milk products

Özet:
Dünya'da obezite ve beslenmeye bağlı kronik hastalıklar endişe verici bir oranda artış göstermektedir. Bu artışın önlenmesi için besin etiketlerinde doğru, yeterli ve anlaşılır beslenme bilgisi sağlanması yoluyla tüketicileri sağlıklı besin seçimine teşvik etmek önemli bir halk sağlığı hedefi olarak görülmektedir. Bu çalışmada, ambalajlı et ve süt ürünleri ile etli ve sütlü ürünlerin 'Beslenme Bildiriminin' değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Değerlendirme kapsamında 26 Ocak 2017 tarihli 29960 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 'Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği'nde, 6. bölümde yer alan 'Beslenme Bildirimi' kuralları referans alınmıştır. İstanbul ilinde faaliyet gösteren zincir marketlerde satışa sunulan, 70 farklı markanın toplam 362 ambalajlı et ve süt ürünleri ile etli ve sütlü ürünlerinin besin etiket bilgileri Ocak ve Mart 2018 tarihleri arasında toplanmıştır. Veri toplama işlemi, sözlü olarak izin alınan marketler ziyaret edilerek ve ambalajlı gıdaların fotoğrafları çekilip kaydedilerek tamamlanmıştır. Elde edilen besin etiketlerinin %20,4'ünü et ürünleri ile etli ürünler, %75,4'ünü süt ürünleri ve sütlü ürünler, %4,2'sini et veya süt içeren hazır yemekler oluşturmaktadır. Ambalajlı gıdaların besin etiketinde beslenme bildirimi bulunma durumuna bakıldığında, gıdaların %94,2'sinde beslenme bildiriminin bulunduğu saptanmıştır. Gıdaların çoğunda beslenme bildiriminin ambalajın arka yüzünde (BOP) yer aldığı (%75,1) ve sadece Türkçe olarak bildirildiği (%88,3) saptanmıştır. Zorunlu beslenme bildirimi kapsamında yer alan besin öğelerinin varlığı değerlendirildiğinde, enerji değeri (%93,5), yağ (%93,3), karbonhidrat (%93,5) ve protein (%93,5) bildirim oranlarının yüksek olduğu, ancak doymuş yağ (%30,5), şekerler (%27,6) ve tuz (25,2) bildirim oranlarının düşük olduğu belirlenmiştir. Zorunlu beslenme bildirimini destekleyebilecek besin öğelerinin bildirim kapsamında yer alma durumu değerlendirildiğinde, zorunlu bildirime ilave olarak en fazla vitamin veya mineral miktarlarının bildirimde yer aldığı belirlenmiştir (%40,8). Besin ambalajında 100 g veya 100 mL üzerinden beslenme bildirimi yapılma oranının, bir porsiyon veya tüketim birimi üzerinden beslenme bildirimi yapılma oranına göre yüksek olduğu saptanmıştır (sırasıyla %93,3, %36,7). Ambalajlı gıdalarda, birim ağırlık (100 g/ 100 mL) üzerinden bildirimi zorunlu olan enerji ve besin öğesi bildirimlerinin tamamının bulunma oranının düşük olduğu belirlenmiştir (%28,2). Beslenme bildirimine sahip olan gıdaların %29,6'sında enerji değeri ve besin öğesi miktarlarının referans alım (RA) oranı bildiriminin yer aldığı saptanmıştır. Çalışma kapsamındaki ambalajlı et ve süt ürünleri ile etli ve sütlü ürünlerin ambalajında yer alan beslenme bildirimlerinin, ambalajlı gıdaların sadece %5,6'sında 'Beslenme Bildirimi' için yönetmelikte belirtilen zorunlu bilgilerin (zorunlu beslenme bildiriminin içeriği, beslenme bildiriminin gösterim biçimi, porsiyon büyüklüğü/porsiyon adedi bildirimi) tamamına uygunluk gösterdiği, %94,4'ünün ise uygunluk kriterlerinin tamamını karşılamadığı bulunmuştur. Bu nedenle, Türkiye'de besin etiketlerinin tüketicileri sağlıklı besin seçimine yönlendirebilecek şekilde yeniden düzenlenmesi, toplum sağlığının korunması ve geliştirilmesi için büyük önem taşımaktadır.
Anahtar Kelimeler: Ambalajlı gıda, besin etiketi, beslenme bildirimi, etiketleme yönetmeliği, et ve süt ürünleri

Abstract:
Obesity and nutrition-related diseases, have increased at a worrying rate across the globe during the last years. In order to prevent this increase, it is seen as an important public health objective to encourage consumers to choose a healthy food by providing accurate, adequate and clear nutritional information in the food labels of the packaged products. The aim of this study was to evaluate the nutrient declaration of packaged meat and dairy products. Within the scope of the evaluation, the Turkish Food Codex, Food Labeling and Consumers Information Regulation dated 26 January 2017 is taken as a reference for the 'nutrition declaration' rules in chapter 6. Food labels of 362 packaged meat and dairy products of 70 different brands, which were offered for sale in market chains in İstanbul, were collected between the January - March of 2018. The data collection process was completed by visiting the markets, which were verbally approved, and taking photos of the packaged products. 20.4% of the collected food labels are meat and meat products, 75.4% are dairy products, 4.2% are convenience foods (meat or milk containing). When the nutrition declaration presence status on the food label of packaged products is examined, it was found that 94.2% of the products had nutrient notifications. In most of the products, nutrition declaration was found on the back of the packaging (BOP) (75,1%) and it was only reported in Turkish (88.3%). When the presence of nutrients within the scope of mandatory nutrition declaration is evaluated, rate of energy value (93.5%), fat (93.3%), carbohydrates (93.5%), protein (93.5%) declarations were found high, but rate of saturated fat (30.5%), sugars (27.6%) and salt (25.2%) declarations were found low. When the presence of nutrients that can support the mandatory nutrition statement is evaluated, it has been determined that the highest amount of vitamin or mineral quantity declaration is made in addition to the mandatory notification (40.8%). Nutrient declaration rate of per 100 g or 100 mL on the packages was found to be higher than the rate of nutrient declaration per portion or per package (93.3%, 36.7%, respectively). In packaged foods, it has been determined that the total rate of energy value and nutrient that are required to be reported on unit weight (100 g / 100 mL) was low (28.2%). It was determined that 29.6% of packaged foods with nutritional declaration had energy value and nutrient content reference intake (RA) ratio. It has been found that only 5.6% of the packaged foods in the study comply with the all of mandatory information specified in the regulation for 'Nutrition Declaration'. Therefore, in Turkey, the reorganization of nutrition labels to encourage consumers to choose healthy foods, is of great importance for the protection and improvement of public health.
Key Words: Packaged foods, food label, nutrient declaration, food labelling regulation, meat and dairy products