Uluslararası çevre uyuşmazlıklarının çözümünde tahkim
Arbitration in the resolution of international environmental disputes
Yazar: UTKU ÜTÜK
Danışman: PROF. DR. KEMAL GÖRMEZ
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Amme İdaresi Ana Bilim Dalı / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Hukuk = Law ; Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Milletlerarası Tahkim Kanunu = International Arbitiation Law ; Tahkim = Arbitration ; Uluslararası hukuk = International law ; Uluslararası ticaret = International trade ; Uluslararası uyuşmazlıklar = International disputes ; Çevre hukuku = Environmental law ; Çevre koruma = Environmental protection

Özet:
1980'lerin ikinci yarısı ve 1990'lar itibariyle, dünya, bir yandan artan ticari ilişkiler ve yatırım diğer yandan da yoğunlaşan çevresel bozulmaya sahne olmuştur. Bu tabloda, çevre ve ticaret çatışması derinleşmektedir. Çevre ve ticaret alanında çatışan çıkarlar, uluslararası uyuşmazlıklara neden olmakta, çevre-ticaret çatışmasını içeren uyuşmazlıklar gerek uluslararası çevre hukuku gerekse uluslararası ticaret hukuku alanlarında ortaya çıkmaktadır. Uluslararası uyuşmazlıkların yargısal çözüm yolları; mahkeme yargılaması ve tahkimdir. Tahkim, uluslararası ticarette öteden beri önemli bir uyuşmazlık çözüm aracı olmuştur. Küresel ticaretteki gelişmeler ile uluslararası tahkim giderek daha fazla itibar kazanmıştır ve buna bağlı olarak çevresel ve ticari çıkarlar arasındaki çatışmaya karşın uluslararası çevre hukukunda da öne çıkan bir hukuksal araç olarak kabul edilmektedir. Hem uluslararası çevre hukuku hem de uluslararası ticaret hukuku bakımından ortak bir araç olması nedeniyle, uluslararası tahkimin, çevresel ve ticari çıkarların çatıştığı uyuşmazlıklarda önceliğinin çevre mi ticaret mi olduğu merak uyandırmış ve bu nedenle çalışmanın konusu, küreselleşen dünyada uluslararası tahkimin uluslararası çevre uyuşmazlıkları örneğinde incelenmesi olarak belirlenmiştir. Çalışma ile temel olarak; ticaretin geliştirilmesi için etkin bir hukuksal araç olarak görülen uluslararası tahkimin, küreselleşme sürecinde, çevresel ve ticari çıkarların çatıştığı uyuşmazlıklarda önceliğinin çevre mi ticaret mi olduğunun ortaya konulması amaçlanmaktadır. Çalışma kuramsaldır. Uluslararası tahkime, bu çalışmada, çevresel ve ticari çıkarların çatıştığı uluslararası uyuşmazlıklardaki rolü bakımından eleştirel yaklaşılmakta ve bu süreçte baskın ideolojinin neoliberalizm olduğunun farkında olarak uluslararası tahkim sorgulanmaktadır. Çalışmada ulaşılan bulgularla, 1980'lerin sonu ve 1990'ların başından günümüze uzanan süreçte, uluslarararası tahkimin, çevrenin korunması ve kirliliğin önlenmesi bakımından etkili bir hukuksal araç olamadığı ortaya konmuştur.

Abstract:
By the second half of the 1980s and starting from the 1990s, the world has witnessed increased trade relations and investment on the one hand and intensified environmental degradation on the other. In this scene, the conflict between environment and trade has deepened. Conflict of interest in the field of environment and trade causes international disputes, and disputes arising from environment-trade conflict emerge both in the fields of international environmental law and international trade law. The methods of judicial resolution of international disputes are court proceedings and arbitration. Arbitration has long been a significant dispute resolution tool in the international trade. With the developments in global trade, international arbitration has won more prestige, and thus, is acknowledged as a prominent legal tool in the international environmental law, regardless of the conflict between environmental and trade interests. Since international arbitration constitutes a common instrument in terms of both international environmental law and international trade law, it has been wondered whether its priority is environment or trade in disputes with conflicting environmental and trade interests. Therefore, the topic of this study is the analysis of international arbitration in the globalizing world with specific focus on the cases of international environmental disputes. This study aims to reveal whether international arbitration, which is accepted as an effective legal tool for the development of trade, prioritizes environment or trade in disputes with conflicting environmental and trade interests under globalization process. This study is theoretical. It addresses and questions international arbitration with a critical approach in terms of its role in international disputes with conflicting environmental and trade interests, having regard to the fact that the dominant ideology in this process is neoliberalism. In light of the findings of the study, it has been revealed that international arbitration has not been an effective legal tool in terms of protecting the environment and preventing pollution in the period from the late 1980s and early 1990s to the present.