Sosyal bilgiler dersinde bağlam temelli öğretim süreçleri
Context-based teaching processes in social studies course
Yazar: ÜMİT YEL
Danışman: PROF. DR. TURHAN ÇETİN
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bağlam temelli yaklaşım = Context based approach ; Sosyal bilgiler = Social studies ; Sosyal bilgiler dersi = Social studies course ; Sosyal bilgiler eğitimi = Social studies education ; Öğretim yöntemleri = Teaching methods

Özet:
Değişen dünya koşulları her alanda olduğu gibi eğitim alanında da yeniliklere ve yeni
beklentilerin oluşmasına neden olmuştur. Yaşadığımız çağda toplum; düşünen, sorgulayan,
araştıran ve geliştiren bireylere ihtiyaç duymaktadır. Geleneksel sistemler incelendiğinde
bireyin bilgiye hakim olduğu ancak bu bilgiyi nerede ve nasıl kullanacağını bilmediği
görülmektedir. Yenilikçi eğitim sistemleri ise yeni bilgiyi eski bilgiyle ilişkilendiren,
bilgiyi nerede ve nasıl kullanacağını bilen bireyler yetiştirmeyi hedeflemektedir. Ayrıca
günümüz eğitim anlayışının kısa geçmişine bakıldığında öğrenciler tarafından elde edilen
bilgilere gereken önemin verilmemesi ve aktarılan bilgiler ile hayat pratikleri arasında
ilişki kurulamaması gibi sorunların süregeldiği görülmektedir. Öğrencilerin, derse gereken
önemi vermesi ve bilgiler ile hayat arasında ilişki kurması için ilk olarak, derste aktarılan
konunun kendisine ne gibi fayda sağlayacağı ve neden öğrenmesi gerektiği belirtilmelidir.
Nitekim öğrenciler, dersleri öğrenirken ''niçin bunu bilmek zorundayım?'' ya da "bu
öğrendiklerimi başka nerede kullanacağım?" gibi soruları sıklıkla dile getirirler. Bağlam
temelli öğrenme yaklaşımı öğrencilerin yeni öğrendikleri bilgileri nerede ve nasıl
kullanacaklarını anlamalarına odaklanmaktadır. Bu araştırma, 6. sınıf sosyal bilgiler dersi
''Üretim, Dağıtım ve Tüketim'' öğrenme alanında bağlam temelli öğrenme yaklaşımının
nasıl uygulanacağını, süreçte ortaya çıkabilecek sorunları ve sorunların nasıl
giderilebileceği hakkında detaylı bilgiler vermek amacıyla yapılmıştır. Araştırma, nitel
araştırma yaklaşımlarından biri olan eylem araştırması modelinde gerçekleştirilmiştir.
Araştırmanın çalışma grubunu, 2020- 2021 eğitim öğretim yılında Malatya'nın Darende
ilçesi Milli Eğitim Bakanlığına bağlı bir köy okulunda 6. sınıfta öğrenim gören 24 öğrenci oluşturmuştur. Çalışma grubu amaçsal örnekleme yöntemlerinden olan kolay ulaşılabilir
örnekleme yöntemi ile belirlenmiştir. Araştırmada veri çeşitliliğini sağlamak amacıyla
farklı nitel veri toplama araçları bir arada kullanılmıştır. Bu veri toplama araçları; kişisel
bilgi formu, öğrenci ve araştırmacı günlükleri, öğrenci ürünleri, gözlem, görüşme, video ve
fotoğraf kayıtlarıdır. Elde edilen verilerin çözümlenmesinde içerik analizi ve betimsel
analiz kullanılmıştır. Araştırmanın veri analizi basamağı hem süreç içi hem de süreç
tamamlandıktan sonra yapılmıştır. Araştırmada ulaşılan sonuçlarda; bağlam temelli
öğrenme yaklaşımı ile uygulanan sosyal bilgiler dersinde öğrencilerin dersi eğlenceli ve
ilgi çekici buldukları ortaya çıkmıştır. Ayrıca bağlam temelli öğrenme yaklaşımının kolay
öğrenmeyi, konunun nerede işe yarayacağını anlamayı, somutlaştırmayı ve kalıcı
öğrenmeyi sağladığı belirlenmiştir. Araştırma sonucunda genel olarak olumlu görüşler elde
edilmiştir. Bunun yanında zaman alıcı olması, uygun bağlamlar bulma ve uygulama
zorluğu gibi bazı sorunlar tespit edilmiştir. Elde edilen sonuçlara dayalı olarak
uygulayıcılara ve araştırmacılara yönelik gerekli öneriler sunulmuştur.

Abstract:
Changing world conditions have led to innovations and new expectations in every field
including education. Today's society needs individuals who think, question, search and
improve. In traditional systems, individuals have information but do not know where and
how to use this information. Innovative education systems, on the other hand, aim to train
individuals who associate new information with previous information and know where and
how to use it. Looking at the recent history of today's education understanding, there are
some ongoing problems such as students' ignorance of information and failure to connect
knowledge and life practices. Students should first be informed about the possible benefits
of school subjects and the rationale for learning these subjects so that they can give due
attention and importance to subjects and connect learning with life. In fact, students often
raise questions such as "Why do I have to know this?" or "Where else will I use what I
have learned?", while learning subjects. Context-based learning focuses on students'
understanding of where and how to use newly learned information. This research was
carried out to give detailed information about how to apply the context-based learning
approach in the sixth-grade social studies unit "Production, Distribution and Consumption"
and how to overcome potential problems that may arise throughout the process. To this
end, the research used an action research approach, which is a type of qualitative research.
The sample consisted of 24 sixth-grade students attending a village school in the 2020-
2021 academic year, which is affiliated with the Ministry of National Education and
located in the Darende District of Malatya. The sample was selected using convenience
sampling, which is a purposive sampling method. Different qualitative data collection tools
were used together to ensure the diversity of data. They include a personal information
form, student and researcher diaries, student products, observation, interviews, video recording, and photographs. The data were analysed using content and descriptive analysis.
The data analysis was carried out both within and after the process. The results of the
research showed that students considered social studies classes taught using a contextbased learning approach to be fun and interesting. It was also found that the context-based
learning approach facilitates learning, concretisation, and knowledge retention and helps
students understand where to use information. At the end of the research, generally
positive opinions were obtained. Some problems were also identified, such as the timeconsuming nature of the approach, difficulty in finding suitable contexts, and challenges in implementation. In line with the results, suggestions are offered for practitioners and researchers.