Sıralı ve sıralı olmayan kesikli tercih modellerinin karşılaştırılması: Türkiye'de hanehalklarının yakıt türü tercihleri üzerine bir uygulama
A comparison of ordered and unordered discrete choice models: An application on households' fuel type choices in Turkey
Yazar: ALİ KEMAL ÇELİK
Danışman: PROF. DR. ERKAN OKTAY
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ekonometri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Ekonometri = Econometrics ; İstatistik = Statistics
Dizin: Enerji kaynakları = Energy resources ; Enerji tüketimi = Energy consumption ; Hanehalkı = Household ; Hanehalkı tüketimi = Household consumption ; Kesikli seçim modelleri = Discrete choice models ; Tercih = Preference ; Tüketici tercihleri = Consumer preferences ; Yakıt kullanımı = Fuel usage ; Yakıt tüketimi = Fuel consumption ; Yakıtlar = Fuels

Özet:
Sıralı ve sıralı olmayan kesikli tercih modellerinin birtakım kısıtlayıcı varsayımlarının ihlal edildiği durumlarda alternatif modellerin geliştirilmesi, araştırmacılara model karşılaştırması yaparak araştırmanın amacına en uygun modelin tespit edilmesi imkânı sunmaktadır. Hanehalklarının birincil enerji kaynaklarından çevre dostu gelişmiş enerji kaynaklarına kalıcı geçişlerinin sağlanması, karbondioksit ve sera gazı salınımının azaltılması ve daha etkin enerji politikalarının hayata geçirilmesi adına önem arz etmektedir. Bu bağlamda, bu çalışmada 2003 – 2011 yılları arasındaki Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) Hanehalkı Bütçe Araştırmaları meta veri setleri kullanılarak hanehalklarının mesken ısınma amacıyla yakıt türü tercihlerini etkileyen faktörlerin sıralı ve sıralı olmayan kesikli tercih modelleri ile tespiti amaçlanmaktadır. Bu çalışmanın sonuçlarına göre; hanehalkı yakıt türü tercihi ile hanehalkı reisinin cinsiyeti, meslek grubu, hanehalkı geliri, hanehalkı büyüklüğü, konut tipi, ısıtma sistemi türü, konut büyüklüğü, konutun oda sayısı, yerleşim yeri ve bölge değişkenleri arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişkiler tespit edilmiştir.


Anahtar Kelimeler: Kategorik Veri Analizi, Kesikli Tercih Modelleri, Sıralı,Sıralı Olmayan, Hanehalkı

Abstract:
When certain restrictive assumptions of ordered and unordered discrete choice models are violated, developing alternative models that enable researchers to determine the most appropriate model for the purpose of the study by comparing models. The procurement of households' permanent fuel switching from primitive to advanced energy sources is crucial in terms of decreasing carbon dioxide and greenhouse gas emissions and developing more efficient energy policies. In this sense, the main objective of this study is to determine factors affecting households' fuel choices for space heating using both ordered and unordered discrete choice models by utilizing the data of Turkish Statistical Institute (TurkStat) Household Budget Surveys between 2003 and 2011. Results have revealed that there exists a statistically significant strong relationship between households' fuel choices for space heating and household head's gender, occupation group, household income, household size, type of dwelling, type of space heating system, dwelling size, number of rooms in the dwelling, settlement, and region.


Keywords: Categorical Data Analysis, Discrete Choice Models, Ordered,Unordered, Household