Açık kaynaklı yapı sürecinin irdelenmesi
A discussion on the process of open source building
Yazar: BERNA EREN
Danışman: DOÇ. DR. POLAT DARÇIN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Yapı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Niteliği sürekli değişen bir çevre içinde ve kullanıcılar için, standart duruma getirilmiş gereksinmelere dayanarak kurgulanan yapma çevre, önceden üretilmiş yapı ürünleri bir araya getirilerek var edilmekte ve durumun değişmesi, gereksinmelerin karşılanamaz hâle gelmesiyle, hammaddenin elde edilmesinden başlayan ve çoğunlukla yıkım atıklarıyla biten bu doğrusal işleyiş sonlandırılmakta, böylece yapılar çevreye verilen zararın önemli nedenlerinden birisi olmaktadır. İnsan ve ekosistemler arasında olumlu bir etkileşim sağlamak için öncelikle yapıyla ilgili tüm süreci doğru bir temel üzerinden yeniden kurgulayacak bir düşünce sistemi geliştirilmelidir. Bilgisayar teknolojisinde ortaya çıkan açık kaynak kavramının mîmarlıkta söz konusu dönüşümü gerçekleştirecek bir potansiyel taşıdığı, fakat düşüncenin ve yaklaşımların irdelenmesine ihtiyaç olduğu söylenebilir. Kaynak kodu adında bir dizi komut yazılarak oluşturulan bilgisayar programlarının işlevleri bu kodlara ulaşıldığı zaman değiştirilebilmektedir. Bu temel üzerinde, bir olgunun kaynağı olarak kabûl edilebilecek yapısal özelliklerinin gizlenmesi ve böylece insanların kuracağı ilişkilerin kısıtlanması yerine; insan eylemlerine katkısını artırmak amacıyla işleyişini ve bunun için de yapısal özelliklerini anlamalarını sağlamak düşüncesi, gereksinmenin farklılaşması hâlinde bu özellikleri değiştirerek kullanım etkinliğini sürdürmelerini temin etmek hedefi doğrultusunda yaygınlaşmıştır. Mîmarlık disiplini bağlamında açık kaynak kavramıyla üretilmiş düşünsel ve pratik girişimler incelendiğinde, kullanıcının etkin duruma gelebilmesini sağlamak amacının ön plana çıktığı, böylece bilgi ve deneyim paylaşımına, iş birlikleri kurulmasına ve uzman olmaksızın gerçekleştirilebilecek üretime yoğunlaşıldığı görülebilir, dolayısıyla düşüncenin potansiyeli sınırlandırılarak uygulandığını söylemek yanlış olmayacaktır. Çalışmada, literatürdeki diğer araştırmalardan farklı olarak, açık kaynak düşüncesi kullanım etkinliği üzerinden irdelenmiş; kullanıcının, özellikleri başkası tarafından belirlenmiş yapma çevreyi etkin bir şekilde, gerektiğinde farklılaştırarak kullanması için, yaşamını sürdürdüğü bu ortamı meydana getiren fiziksel nesnenin yaşam eylemlerindeki işleyişe nasıl katkı sağladığını ve kendisini var eden yapısal özelliklerini bilmesi gerektiği, dolayısıyla açılması ve paylaşılması îcâp edenin, nesnenin söz konusu katkıyı belirleyen özelliklerinin ne olduğu ve nasıl üretildiği, yâni tasarımda bunlara nasıl karar verildiği bilgisi olduğu düşünülmüştür. Açık kaynak kavramı mîmarlık disiplinindeki birden çoğa dağılan tek yönlü akışın kırılarak, yerine heterarşik bir örgütlenmenin geçmesini gerektirir. Böylece bilginin, deneyimin ve sorumlulukların uzmanlarından koparak ortak bir havuzda toplanması; eş düzeyli katılımcıların bu kaynaktan zamandan ve mekândan bağımsız olarak yararlanması mümkün olabilir. Söz konusu hedef için, mevcuttaki yapı olgusunun da tartışılarak, bu bütüne kalıcı, katı ve eksiksiz bir son ürün anlayışıyla değil, yaşam süreci içinde yorumlanabilir ve geliştirilebilir, birbiriyle ilişkili ve çevrelerindeki ortamlar arasında uygun etkileşimleri sağlayan alt düzey nesnelerin esnek kombinasyonları şeklinde yaklaşılması; ileride yapılacak çalışmalarda bu düşünce sisteminin farklı ögeler üzerinden irdelenmesi ve sürecin nasıl yürütülebileceğinin incelenmesi yarar sağlayacaktır.

Abstract:
A building is constructed by combining many standardized building products in a constantly changing environment to be used by different users. After a certain usage period, the linear process is mostly finalized because of varied requirements to start a new one which will eventually end up with demolition wastes and this vicious cycle becomes the main reason of environmental hazards caused by the buildings. Certain basic changes are needed to create a positive interaction between man and ecosystems. However, before changing the endeavors, it is necessary to constitute a well-developed thinking system which will have the ability to reorganize the whole process. Open-source notion, originated in computer technologies, bears a vast potential to trigger this transformation in the discipline of architecture. The main aim of this research can be specified as examining the principles of the concept and hereby to determine its possible benefits for creating a proper medium of interaction. Computer software, written as a series of commands, can be modified under the condition that these commands – a.k.a. source codes – are accessible and can be changed, by this way the function of the software can be improved. Based on this idea, instead of restricting the relationship of a certain phenomenon with users by withholding the information related to the structural characteristics which can be accepted as its source, a comprehension towards sharing the knowledge of how this phenomenon functions becomes prevalent with an aim of increasing its contribution to human activities and maintaining this efficiency by allowing them to change its properties in accordance with the changing needs. In the discipline of architecture, an aim to provide more efficiency become prominent and the efforts are mainly focused on sharing knowledge and experience, constituting collaborations and production without experts, therefore, it will not be wrong to assert that the open-source idea has been used in a restricted manner. In this research, different from other publications, the open-source notion has been examined through usage efficiency and it is thought that users need to understand how the physical presence of built environment contributes to their lives, for that, they need to know the properties of this phenomenon in order to use it effectively and modify it when necessary. Hence, properties of this entity and the information related to the design and production decisions, which determine the contribution in question, can be inferred as the source that needs to be opened. Open-source approach requires one-way top-to-bottom hierarchical progress in architecture is replaced with a heterarchical organization. By this way, information, experience, and responsibilities can become independent from their experts and collected to form an anonymous source so that equal participants can use this source without the limitations of time or space. To successfully operate this organization, the existing building notion needs to be discussed as well: instead of an everlasting, solid and complete final product, this entity can be comprehended as an interpretable and improvable unity formed by flexible combinations of interrelated sublevel objects, all of which are shaped to function for creating proper interactions between their indoor and outdoor environments. Examining the proposed thinking system over different elements, searching for proper ways to document the decisions and execute the process will be beneficial in future studies.