Ülkeler arası sağlık eşitsizliklerinin karşılaştırmalı olarak incelenmesi
A comparative analysis of health inequalities between countries
Yazar: GÖKHAN ABA
Danışman: PROF. DR. METİN ATEŞ
Marmara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sağlık Kurumları Yöneticiliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management
Dizin: Anneler = Mothers ; Bebek ölümleri = Infant mortality ; Mortalite = Mortality ; Sağlık araştırmaları = Health surveys ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Sağlık hizmetleri araştırmaları = Health services research ; Sağlık sistemleri = Health systems ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
Bu çalışma, ülkeler arası sağlık eşitsizliklerinin boyutlarını, eşitsizliğe neden olan değişkenleri ve bu değişkenlerin etki derecelerini saptayabilmek amacıyla yapılmıştır. Geriye dönük tanımlayıcı nitelikteki bu çalışmada, 175 ülke araştırma örneklemini oluşturmuş ve eşitsizliklerin ortaya konabilmesi için 29 gösterge kullanılmıştır. Araştırmada öncelikle ülkelere ait her bir değişken en kötü göstergeden en iyi göstergeye doğru sıralanmış ve her ülkeye karşılık gelen sıra puanı (1-175) skor olarak atanmıştır. Bu puanlardan elde edilen ülke sıralamaları tablo ve dünya haritası üzerinde gösterilmiştir. Global sağlık göstergelerinin DSÖ bölgelerine ve gelir gruplarına göre dağılımı grafikler halinde gösterilmiştir. Çalışmada kullanılan değişkenlerin birbirleri ile ilişkisi ve bu değişkenlerin, toplumların sağlık düzeyinin üç önemli göstergesi (doğumda beklenen yaşam süresi, ana ölüm oranı, bebek ölüm oranı) üzerine etkisi araştırılmıştır. Ülkelerin global sağlık göstergelerinden aldıkları toplam puana göre, Afrika ülkelerinin en kötü puan ortalamalarına sahip olduğu, Avrupa ülkelerinin ise genel olarak en yüksek puan ortalamalarına sahip olduğu bulunmuştur. Bunun yanı sıra ülkelerin gelişmişlik düzeyi ile sağlık göstergeleri arasında çok güçlü ilişkinin olduğu ve ülkeler arası sağlık göstergelerinde büyük uçurum olduğu göze çarpan diğer önemli hususlardır. Sonuç olarak ülkeler arasındaki sağlık eşitsizlikleri düzeyi çok yüksektir. Başta Birleşmiş Milletler, DSÖ olmak üzere ilgili tüm uluslararası kuruluşların sağlık eşitsizliklerinin azaltılmasında daha etkin rol oynamaları ve daha somut adımlar atmaları gerektiği düşünülmektedir.

Abstract:
The purpose of this study is to look at the sizes of health inequalities between countries along with the variants that contribute to inequality and the extents to which they contribute. This retrospective descriptive study considers a research sample of 175 countries through 29 indicators to present health inequalities. Firstly, countries have been ranked for each variant from highest to lowest and the corresponding position (1 to 175) has been taken as that country's score for that variant. The scores have then been indicated on tables and world maps. The distribution of global health indicators per WHO region and income group has been indicated in graphs. The study also works on the interdependencies of the various variants used in the study and their relative impact on the 3 main indicators of societies' health: life expectancy at birth, maternal mortality and infant mortality. The ultimate scores that countries receive in global health indicators show us that African countries have the lowest average scores whereas European countries have the highest. Other significant observations include a strong correlation between the level of development in a country and its health indicators as well as a considerable gap between the various countries. Consequently, the level of inequality in health is very high between countries. All international organisations, specifically the UN and WHO can help alleviate the inequalities by playing a more active role and taking firm steps.