Lisanslı sporcu adolesanlarda kalpteki yapısal ve elektriksel değişikliklerin değerlendirilmesi
Evaluation of electrical and structural changes in adolescent athlete's heart
Yazar: DENİZ ÖZBAY ÖNER
Danışman: PROF. DR. AYGÜN DİNDAR
İstanbul Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Kardiyoloji = Cardiology ; Spor = Sports ; Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Ekokardiyografi = Echocardiography ; Elektrokardiyografi = Electrocardiography ; Ergenler = Adolescents ; Kalp = Heart ; Kalp fonksiyon testleri = Heart function tests ; Kalp hastalıkları = Heart diseases ; Spor = Sports ; Sporcular = Sportsmen

Özet:
Giriş: Spor kalpte yapısal ve elektriksel değişikliklere neden olur. Kimi zaman bu değişiklikler
ani kardiyak ölüme neden olan hastalıkların bulgularıyla karışabilmektedir. Bu nedenle
sporcularda; spora bağlı değişikliklerle spordan bağımsız patolojik değişiklikleri ayırabilmek
büyük önem taşır. Erişkin sporcuların kardiyak bulgularına eğilen çalışmalar olsa da büyüyen
ve olgunlaşan çocuk sporcu kalbinin sporla etkileşimi yeterince araştırılmış bir konu değildir.
Amaç: Çalışmamızda farklı spor dallarından çocuk ve adolesan sporcuların kalbindeki
elektriksel ve yapısal farklılıkları ve bunların sıklıklarını kaydetmeyi, yaş ve antrenman
süresinin bu değişiklikler üzerindeki etkikilerini araştırmayı amaçladık.
Araç ve Yöntemler: Çalışmamıza 10-18 yaş aralığında en az 2 yıldır haftada 5 saatin üzerinde
antrenman yapan su topu, yüzme, futbol ve triatlon branşlarından 93 sporcu çocuk dahil edildi.
Bu grupla yaş ortalaması ve antropometrik ölçümler açısından eşleşen ve haftada 2 saatin
altında fiziksel aktiviteye katılan 10-18 yaş aralığında 41 sağlıklı çocuktan oluşan bir kontrol
grubu seçildi. Oluşturulan standart form kılavuzluğunda tüm katılımcıların kardiyovasküler
anamnez ve fizik muayenesi tamamlandı. Fizik muayenenin ardından hastanın
elektrokardiyografisi çekildi. Bununla birlikte 27 sporcunun ekokardiyografik değerlendirmesi
yapıldı.
Bulgular: Sporcu grubunda kontrol grubuna kıyasla; kalp atım hızı 14 atım/dakika daha düşük
(p<0,000) ve QTc mesafesi daha uzundu (407,4± 19,0 msn'ye 398,8± 22,2 msn, p<0,03). Sinüs
bradikardisi, kısmi sağ dal bloğu, erken repolarizasyon görülme sıklığı sporcularda daha
fazlaydı (sırasıyla %16'ya 0, p<0.000; %50,5'e %22, p<0,02; %60,2'ye %22, p<0,00).
Sokolow-Lyon sol ventrikül hipertrofi, Peguero-Lo Presti sol ventrikül hipertrofi, Sokolow-
Lyon sağ ventrikül hipertrofi kriterlerinin karşılanma oranı sporcu grubunda daha
fazlaydı(sırasıyla 42'ye %19,5 p<0,012; %61'e %27 p<0,001;%26'ya %5). Sporculardan ≥14
yaş olanlarda kalp hızı daha düşük, PR mesafesi daha uzun, sinüs bradikardisi ve erken
repolarizasyon daha sık saptandı. Sporcular ve kontroller arasında T dalga negatifliği görülme
sıklığı benzer bulunurken sporcu grubu içinde T dalga negatifliği ve V1-V2'de T dalga
negatifliği 14 yaşın altındakilerde daha sık bulundu. Sporcu grubunda iki katılımcıda erken ventriküler atımlar saptandı. Bunun dışında hiçbir katılımcıda patolojik EKG bulgusu
izlenmedi. Su topu oyuncularının ekokardiyografik değerlendirmesinde; IVSd Z-skoru 3±1,5;
IVSs Z-skoru 2,9±0,8 bulundu. Diğer ekokardiyografik ölçümler normal referans aralıkları
dahilindeydi. 14 yaşında ve daha büyük su topu oyuncularında IVSd, IVSs, IVSd Z-skoru, IVSs
Z-skoru ve IVS/LVPW artmış olarak bulundu (p<0,05). Beş yıl ve daha uzun süredir
antrenman yapan sporcularda IVSs, IVSs Z-skoru ve IVS/LVPW daha yüksekti (p<0,05).
Sonuçlar: Çalışmamız çocuk ve adolesan sporcularda düzenli ve uzun süreli antrenmanın,
EKG'de bradikardi, sinüs aritmisi, kısmi sağ dal bloğu, repolarizasyon değişiklikleri ve
ventriküler hipertrofisi ile ilişkili olduğunu doğrulamaktadır. Bu tür değişikliklerin bir
bölümünün sıklığı ve dağılımı kronolojik yaştan ve antrenman süresinden etkilendiği
görülmüştür. Çalışmamızda ayrıca yine düzenli ve uzun süreli antrenman yapan su topu
oyuncularında ekokardiyografide hem sistol hem diyastolde interventriküler septum
kalınlığının kabul edilen referans aralığının üst sınırından daha fazla olduğunu ve sol ventrikül
arka duvarına oranla kalınlığının arttığını gösterdik.
Anahtar kelimeler: Sporcu kalbi, elektrokardiyografi, ekokardiyografi

Abstract:
Evaluation of Electrical and Structural Changes in Adolescent Athlete's Heart
Introduction: Training causes electrical and structural adaptations in the heart. At times these
adaptations may be confused with findings of diseases that cause sudden cardiac death.
Therefore, it is of great importance to distinguish between training related changes and
pathological changes. Although there are studies focusing on the cardiac findings of adult
athletes, the interaction of the growing and maturing heart of child athlete with sports is not a
subject that has been studied sufficiently.
Aim: We planned to record the electrical and structural differences in the hearts of adolescent
athletes' from different sports branches and to investigate the effects of age and training period
on these changes.
Materials and Method: A total of 93 athletes between the ages of 10-18, from the branches of
water polo, swimming, football and triathlon who have been training more than 5 hours a week
for at least 2 years, were included in our study. A control group of 41 healthy children between
the ages of 10-18 who were matched to athletes in terms of mean age and anthropometric
measurements and engaged in physical activity for less than 2 hours per week was formed for
comparisons. Cardiovascular anamnesis and physical examination of all participants were
completed according to a standard form. Following the physical examination, the patient's
electrocardiography was taken. In addition, echocardiographic evaluation of 27 athletes was
done.
Results: In the athlete group the heart rate was slower by 14 beats / minute (p<0.000) and QTc
distance was longer (407.4 ± 19.0 msec vs 398.8 ± 22.2 msec, p<0.03) compared to control
group. The incidence of sinus bradycardia, partial right bundle branch block, early
repolarization was higher in athletes (16% vs. 0, p<0.000; 50.5% vs. 22%, p:<0.02; 60.2% vs.
22%, respectively, p<0.00). More athletes meet with Sokolow-Lyon left ventricular
hypertrophy criteria, Pegueri-Lo Presti left ventricular hypertrophy criteria, and Sokolow-Lyon
right ventricular hypertrophy criteria than controls (42% vs 19,5% p <0,012; 61% vs 27%
p<0.001 and 26% vs %5, p<0,000 respectively). Heart rate was lower, PR interval was longer,
sinus bradycardia and early repolarization were more common in athletes older than 14 years old. While the frequency of negative T waves was found to be similar between athletes and
controls, negative T waves and negative T waves in V1-V2 were more common in those under
14 within the athlete group. Premature ventricular contractions were detected in two
participants in the athlete group. Apart from this, no pathological ECG findings were observed
in any participant.
In the echocardiographic evaluation of water polo players; IVSd Z-score was 3 ± 1.5
and IVSs Z-score was 2.9 ± 0.8. Other echocardiographic measurements were within normal
reference ranges. IVSd, IVSs, IVSd Z-score, IVSs Z-score and IVS / LVPW were found to be
increased in water polo players aged 14 and older (p <0.05). IVSs, IVSs Z-score and IVS /
LVPW were higher in athletes training for five years or more (p <0.05).
Conclusion: Our study confirms that regular and long-term training is associated with
bradycardia, sinus arrhythmia, partial right bundle branch block, repolarization changes and
ventricular hypertrophy in children and adolescent athletes. It is observed that the frequency
and distribution of some of these changes are affected by chronological age and duration of
training. In our study, we also showed that the thickness of the interventricular septum in
echocardiography was greater than the upper limit of the accepted reference range and that its
thickness increased compared to the posterior wall of the left ventricle in water polo players
who trained regularly and for a long time.
Keywords: Adolescent athlete's heart, electrocardiography, echocardiography