Edxrf spektrometre ile bazı elementlerin k tabakası ve LIII alttabakası soğurma sıçrama faktörlerinin doğrudan uyarma ve geçiş geometrileriyle ve bazı Ce, Sm ve Gd bileşiklerinin soğurma parametrelerinin belirlenmesi
Determination of k shell and liii subshell absorption jump factors with direct excitation and transition geometry of some elements with edxrf spectrometer and absorption parameters some compounds of Ce, Sm and Gd
Yazar: FERDİ AKMAN
Danışman: PROF. DR. RIDVAN DURAK
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Fizik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Fizik ve Fizik Mühendisliği = Physics and Physics Engineering

Özet:
Bu tezde, bazı elementlerin K tabakası ve LIII alttabakası soğurma sıçrama oranları, sıçrama faktörleri ve bazı Ce, Sm ve Gd bileşiklerinin soğurma parametreleri belirlenmiştir.  Bu tez iki kısımdan oluşmaktadır. İlk kısımda, direkt uyarma geometrisi ile atom numarası 56?Z?68 arasında olan bazı elementlerin K tabakası soğurma sıçrama faktörleri ve atom numarası 70?Z?92 arasında olan bazı elementlerin LIII alttabakası soğurma sıçrama faktörü ve sıçrama oranı deneysel değerleri belirlenmiştir. Ölçümler, uyarma geometrisinde Am-241 halka kaynağından yayımlanan 59,54 keV foton enerjisi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. 
Geçiş geometrisi kullanılarak La2O3, Ce, Pr, Nd2O3, Sm ve Gd numunelerinin K tabakası soğurma sıçrama oranı ve sıçrama faktörü değerleri belirlenmiştir. Ölçümler, geçiş geometrisinde birincil kaynak olarak Am-241 halka kaynağından yayımlanan 59,54 keV foton enerjisi ve ikincil kaynak olarak bazı elementlerin K?2, K?1, Kß1 ve Kß2 karakteristik X-ışınları kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Bu yöntemin, direkt uyarma geometrisine göre daha güvenilir bir yöntem olduğu gözlemlenmiştir. Ancak, direkt uyarma geometrisine göre daha zaman alıcı ve daha maliyetli olduğu belirlenmiştir.
İkinci kısımda, Ce, Sm ve Gd elementlerinin bazı bileşiklerinin K soğurma kıyıları yakınlarındaki enerjilerde toplam kütle soğurma katsayıları, moleküler, atomik ve elektronik tesir kesitleri ve bu parametrelere ait soğurma sıçrama faktörleri belirlenmiştir. Ayrıca, aynı enerjilerde etkin atom numaraları ve etkin elektron yoğunlukları belirlenmiştir. Ölçümler, geçiş geometrisinde, birincil kaynak olarak Am-241 halka kaynağından yayımlanan 59,54 keV foton enerjisi ve ikincil kaynak olarak bazı elementlerin K?2, K?1, Kß1 ve Kß2 karakteristik X-ışınları kullanılarak gerçekleştirilmiştir.

Abstract:
In this thesis, the K shell and the LIII subshell absorption jump ratio and jump factor of some elements and the absorption parameters of some compounds of Ce, Sm and Gd have been determined. This thesis consists of two parts. In the first section, K shell absorption jump factors of some elements in the between 56?Z?68 and LIII subshell absorption jump factor and jump ratio experimental values of some elements in the 70?Z?92 have been determined with direct excitation geometry. Measurements have been carried out using 59,54 keV photon energy which emitted from Am-241 annular source at the excitation geometry. 
K shell absorption jump ratio and jump factor values of La2O3, Ce, Pr, Nd2O3, Sm and Gd samples have been determined utilizing transition geometry. Measurements have been carried out using as the primary source 59,54 keV photon energy which emitted from Am-241 annular source and using as the secondary source K?2, K?1, Kß1 and Kß2 characteristic X-rays some elements. It has been observed that transition geometry values are more reliable than direct excitation geometry values. However, it has been determined that transition geometry method is more costly and more time consuming than direct excitation method.
In the second section, total mass attenuation coefficients, molecular, atomic and electronic cross sections and absorption jump factors for these parameters have been determined some compounds of Ce, Sm and Gd at the around K shell absorption edge energies. Also, effective atomic numbers and effective electron densities have been determined at the same energies. Measurements have been carried out using as the primary source 59,54 keV photon energy which emitted from Am-241 annular source and using as the secondary source K?2, K?1, Kß1 and Kß2 characteristic some elements.