Roma Dönemi'nden günümüze kült alanı olarak Ankara akropolisi (Hacı Bayram Veli tepesi)
Ankara acropolis (Haci Bayram Veli hill) as a cult area from the roman period to the present
Yazar: HAYRİYE BABAYİĞİT
Danışman: DOÇ. DR. TÜLİN CENGİZ
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Eskiçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Ankara kentinin ilk merkez yerleşimi, geçmişten günümüze kadar değişmeyen, kutsal olarak kabul edilen Hacı Bayram Veli Tepesi'dir. Arkeolojik buluntulara göre bu yerleşim ilk kez Frigler tarafından iskân edilmiştir. Tepenin kült alanı Tanrıça Kybele ve Tanrı Men'e adanmış tapınak ve çevresidir. Kült alanı, Galatya'nın Roma'ya bağlılığını göstermek amacıyla imparator adına Augustus Tapınağının aynı noktaya inşa ettirilmesiyle varlığını devam ettirebilmiştir. Ardından bu tapınak Hristiyanlık döneminde kiliseye dönüştürülmüştür. İslamiyet döneminde de Hacı Bayram Veli Tekkesinin tapınağın hemen yanına kurulduğu görülmüştür. Nitekim Selçuklu ve Osmanlı dönemine tarihlendirilen camilerin neredeyse tamamı da bu bölgede ya da yakınında kurulmuştur. Kısacası bölgenin siyasi ve etnik yapısı değişse de kült alanı olma özelliği istikrarlı şekilde devam etmiştir. Bu sürekliliğin ana nedeni Ankara kentinin su kaynağı bakımından elverişli hem de korunaklı volkanik bir tepede yer almasıdır. Burada ilginç olan bir uygarlık tarafından kutsal kabul edilen ve işaretlenen bir noktanın farklı inanç sistemlerine sahip uygarlıklar tarafından da kabul görerek kutsallığının devam ettirilmiş olması durumudur ki Ankara Akropolü bu duruma gösterilebilecek en güzel örneklerden biridir.  Bununla beraber kenti iskân eden uygarlıkların inanç sistemlerinde yer alan dağ/taş kültü de alanın kültürel sürekliliğini besleyen unsurlardandır. Bu çalışma, Ankara akropolünün kutsal alanı üzerinden "kültürel süreklilik" olgusunu ele almak amacıyla kaleme alınmış; çalışmada veri toplama tekniği olarak literatür çalışması ve saha çalışması kullanılmış; veriler harita üzerine işlenmiştir.

Abstract:
The first central settlement of the city of Ankara is the Hacı Bayram Veli Hill, which has not changed from the past to the present and is considered sacred. According to archaeological findings, this settlement was first inhabited by the Phrygians. The cult area of the hill is the temple and its surroundings dedicated to the Goddess Kybele and the God Men. The cult area continued its existence when the Augustus Temple was built on the same spot in the name of the emperor in order to show Galatia's loyalty to Rome. Then, this temple was converted into a church during the Christian period. It was also seen that the Hacı Bayram Veli lodge was built right next to the temple during the Islamic period. In fact, almost all of the mosques dating back to the Seljuk and Ottoman periods were built in this region or nearby. In short, although the political and ethnic structure of the region changed, its feature of being a cult area continued steadily. The main reason for this continuity is that the city of Ankara is located on a volcanic hill that is both suitable in terms of water resources and sheltered. What is interesting here is that a point that is considered sacred and marked by a civilization is also accepted by civilizations with different belief systems and its sacredness is maintained; the Ankara Acropolis is one of the best examples of this situation. In addition, the mountain/stone cult in the belief systems of the civilizations that settled the city is also one of the elements that feed the cultural continuity of the area. This study was written to address the phenomenon of "cultural continuity" through the sacred area of the Ankara Acropolis; literature study and field study were used as data collection techniques in the study; the data were plotted on the map.