Darüşşafaka'nın doğa tarihi koleksiyonunun bilim tarihi açısından değerlendirilmesi
The natural history collection of the Darüşşafaka: An evaluation from the perspective of the history of science
Yazar: ÖZGE HAZAR
Danışman: PROF. DR. FEZA GÜNERGUN ; DR. GÖNENÇ GÖÇMENGİL
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Bilim Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Bilim ve Teknoloji = Science and Technology
Dizin: Bilim tarihi = History of science ; Darüşşafaka = Darüşşafaka ; Koleksiyon = Collection ; Müzeler = Museums ; Tabiat tarihi müzesi = Natural historie museum

Özet:
Cemiyet-i Tedrisiye-i İslamiye tarafından, yoksul ve yetim çocukların eğitimine destek olmak amacıyla kurulan ve 1873 yılında öğretime başlayan Darüşşafaka, fen bilimleri eğitimine özel önem vermesi sebebiyle, 19. yüzyıl Türkiyesi'nin önde gelen öğretim kurumlarından biri olmuştur. 1880'lerde kurulmuş olan doğa tarihi müzesi içindeki koleksiyon, Darüşşafaka'nın fen bilimleri eğitimine verdiği önemin bir göstergesidir. Kaynaklarda adı 'Tarih-i Tabii Müzesi' olarak geçen bu koleksiyon, zooloji, botanik, mineraloji ve jeoloji derslerini desteklemek amacıyla okul hocalarından Miralay Dr. Hüseyin Remzi Bey'in (1839-1896) öncülüğünde oluşturulmuştur. Koleksiyondan günümüze gelen örnekler, hâlen Darüşşafaka Eğitim Kurumları'nın İstanbul'daki Maslak Kampüsü'nde bulunan müzede sergilenmektedir. Koleksiyonda çok sayıda mineral, fosil, memeli iskeleti, kimyasal sıvı içinde saklanan hayvan örnekleri ve samanla doldurulmuş kuş ve memeli hayvanlar bulunmaktadır. Bu tezin amacı, Darüşşafaka Müzesi'nde korunan doğa tarihi koleksiyonunu bilim tarihi açısından değerlendirmek, 19. yüzyılda, eğitimde modernleşme akımı çerçevesinde açılan Türk eğitim kurumlarında doğa tarihi koleksiyonlarının bulunduğunu ortaya koymak ve bu koleksiyonun eğitime katkısını belirlemektir. Bu doğrultuda, malzemenin önce bir envanteri çıkarılmış, koleksiyonun nasıl, ne zaman ve kimler tarafından oluşturulduğu belirlenmiş ve söz konusu malzeme incelenerek bu az bilinen koleksiyonun doğa bilimleri eğitimindeki yeri ortaya konmuştur. Bu tez ayrıca, Avrupa'da 16. yüzyılda ilk örnekleri görülen doğa tarihi koleksiyonlarının 19. yüzyılda modernleşme çabaları çerçevesinde Osmanlı eğitim kurumlarına girişini, Darüşşafaka örneği ile göstermektedir.

Abstract:
Darüşşafaka, founded by the Cemiyet-i Tedrisiye-i İslamiye to educate the orphans was one of the leading educational institutions in 19th century Turkey, due to the special emphasis it gave to science education. Its natural history museum established in 1880s witnesses this emphasis. The collection was created by Colonel Dr. Hüseyin Remzi (1839-1896), in order to improve the zoology, botany, mineralogy and geology education. Collection samples are presently exhibited in the Darüşşafaka Museum, located at its campus at Maslak, Istanbul. The collection includes minerals, fossils, mammal skeletons, animal specimens in chemicals, and taxidermized birds and mammals. This thesis aims to evaluate the collection from the perspective of the history of science, and to reveal the relationship between the natural history collections in Turkish schools and the modernisation movement in education of the 19th century. The collection was first classified, then inventorized, and research started to find out in which circumstances the collection was created. An examination of the material was conducted to reveal the impact of collection on education. This thesis also showed - in the example of Darüşşafaka - how natural history collections that emerged in Europe in the 16th century, were introduced into the Ottoman educational institutions in the 19th century.