Akut böbrek hasarı gelişen covid-19 tanılı hastaların böbrek sağ kalım takibi
Kidney outcomes and follow-up of patients who develops covid-19 related acute kidney injury
Yazar: HAYRİ YİĞİTCAN ÇOĞ
Danışman: DOÇ. DR. MAHMUT GÖK
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Sultan Abdülhamid Eğt. ve Arş. Hast. / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases

Özet:
Amaç: Covid-19'un akciğer tutulumunun yanı sıra böbrek tutulumunun da
(hematüri, proteinüri, akut böbrek hasarı, glomerüler tutulum gibi) oldukça sık
görüldüğü gözlenmiştir. ABH gelişen Covid-19 hastalarının uzun dönemde böbrek
üzerine kronik etkileri henüz tam olarak netleştirilememektedir.
Covid-19 ilişkili ABH gelişen hastaların taburculuk sonrası böbrek sağ kalım
takipleri açısından halen Türkiye'de yeterince çalışma yapılmamış olması nedeniyle
bu araştırmayı gerçekleştirdik.
Gereç ve Yöntem: Sağlık Bilimleri Üniversitesi Sultan 2.Abdülhamid Han
Eğitim ve Araştırma Hastanesi kliniklerinde 20 Ocak 2020 ile 22 Haziran 2020
tarihleri arasında Akut Böbrek Hasarı (ICD Kodu: N17). gelişen ve bu tanıyla takip
edilen 3560 hasta tarandı. Hastane yatışlarındaki süre boyunca KDIGO kriterlerine
göre ABH gelişen hastalar dahil edildi.
3560 hasta içerisinde 2180 Covid-19 ilişkili ABH ve 1380 Covid-19-dışı
ABH nedenli hasta bulundu. İncelenen Covid-19 ilişkili ABH gelişen gruptaki
hastalardan 1904'ü bazal kreatinin değerlerine ulaşılamaması ve 186'sının Son
Dönem Böbrek Yetmezliği bulunması sebebiyle araştırmadan çıkarıldı. Kontrol
grubunda da 1380 Covid-19-dışı ABH hastasının 1217'si bazal kreatinin değerlerine
ulaşılamaması ve 73'ü Son Dönem Böbrek Yetmezliği bulunması sebebiyle çalışma
dışı bırakıldı. Çalışmamıza 90 adet Covid-19 ilişkili ABH ve 90 adet Covid-19-dışı
nedenlerden gelişen ABH hastası dahil edildi.
Bulgular: Hastaların eGFR değerlerindeki değişim miktarını bağımsız olarak
etkileyen faktörler yapılan analiz sonucunda, yatışta diyaliz ihtiyacı (β=0,181;
p=0,020)., artan yatış lökosit değerleri (β=0,182; p=0,038). ve Covid-19 varlığının
(β=0,184; p=0,007). eGFR değişim miktarı olarak görüldü. KBH progresyonu
açısından ise takiplerimizde eGFR düşüşü açısından takiplerimizde istatiksel olarak
anlamlı fark göremedik iki grup arasında. Takip bulgularında non-Covid-19 ABH
grubu ile Covid-19 ilişkili ABH grubu arasında 3-9 aylık takiplerde mortalite
açısından anlamlı farklılık görülmedi.
Sonuç: Bizim çalışmamızda ABH yapan Covid-19 dışı sebeplerin de Covid-
19 ilişkili ABH'a benzer böbrek sağkalım etkilerinin olduğunu gözlemledik. Bu

6

nedenle ABH'ın nedeninden bağımsız olarak hastaların böbrek sağ kalım takipleri
açısından akut dönem sonrası yakın gözleme ihtiyaç bulunmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Covid-19, Akut Böbrek Hasarı, Kronik Böbrek Hasarı

Abstract:
Aim: In addition to lung involvement, kidney involvement (such as
hematuria, proteinuria, acute kidney injury, glomerular involvement) has been
observed quite frequently in Covid-19. The long-term chronic effects on the kidneys
of Covid-19 patients who develop AKI have not yet been fully clarified.
Materials and Methods: Between 20 January 2020 and 22 June 2020, 3560
patients who developed Acute Kidney Injury (ICD Code: N17). were followed in
Sultan 2.Abdülhamid Han Eğitim ve Araştırma Hastanesi. Patients who developed
AKI according to the KDIGO criteria during their hospitalization were included.
Among the 3560 patients, 2180 patients with Covid-19-related AKI and 1380
patients with non-Covid-19-related AKI were found. 1904 of the patients in the
group that developed Covid-19-related AKI were excluded from the study because
their basal creatinine values ​​could not be reached and 186 of them had End Stage
Kidney Disease in the control group, 1217 of 1380 non-Covid-19 AKI patients were
excluded because basal creatinine values ​​could not be reached and 73 were found to
have End Stage Kidney Disease. AKI patients were included. Our study included 90
Covid-19-related AKI and 90 non-Covid-19-related AKI patients.
Results: As a result of the analysis, the factors that independently affect the
amount of change in patients' eGFR values ​​were found to be the need for dialysis at
admission (β=0.181; p=0.020)., increased hospitalization leukocyte values ​​(β=0.182;
p=0.038)., and the presence of Covid-19 (β=0.184; p). =0.007). was seen as the
amount of eGFR change. In terms of CKD progression, we did not find a statistically
significant difference between the two groups in terms of eGFR decrease in our
follow-ups. In the follow-up findings, there was no significant difference in mortality
between the non-Covid-19 AKI group and the Covid-19-related AKI group in 3-9
months follow-up
Conclusion: In our study, we observed that non-Covid-19 causes that cause
AKI also have kidney survival effects similar to Covid-19-related AKI. Therefore,
regardless of the cause of AKI, close monitoring is needed after the acute period in
terms of renal survival follow-up of the patients.