İsa b. Ebân'ın hadis-sünnet anlayışı
Isa b. Ebân's hadith-sunnah understandi̇ng
Yazar: YUNUS YAZICI
Danışman: PROF. DR. ENBİYA YILDIRIM
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Hadis Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Din = Religion
Dizin: Hadis = Hadith ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Sünnet = Sunna ; İsa bin Eban = İsa bin Eban ; İslamiyet = Islam

Özet:
İsâ b. Ebân h. II. asrın sonları ile III. asrın başlarında Bağdat'ta yaşamıştır. Ehl-i hadis taraftarı iken İmam Muhammed b. el-Hasan eş-Şeybânî ile tanışmasından sonra ehl-i rey ekolüne katıldı. Hanefî mezhebinin fıkıh usûlünün ortaya çıkmasında ve sistematik hale gelmesinde önemli ve öncü bir rol almıştır. Özellikle Hanefî mezhebinin haber teorisi onun görüşleri etrafında şekillenmiştir. Fikirleri, hem kendi mezhebinin fukahası hem de diğer mezheb âlimlerinin tartışma konusu olmuştur. Başta el-Cessâs olmak üzere, ed-Debûsî, es-Serahsî ve el-Pezdevî kendisinden pekçok nakilde bulunmuştur. İsâ b. Ebân, usûl anlayışı ile Hanefî mezhebine rengini veren önemli âlimlerden birisidir. Bu nedenle onun Hadis-Sünnet anlayışının araştırılmaya değer olduğunu düşünerek bu çalışmayı yaptık.
Çalışmamız bir giriş, üç bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Giriş bölümünde konunun önemi, kapsamı ve sınırları üzerinde duruldu. Birinci bölümde, İsâ b. Ebân'ın yaşadığı çevre ile dönemin siyasi, ictimai ve kültürel yapısından kısaca bahsedildikten sonra, ailesi ve eğitim hayatı hakkında bilgi verildi.
Çalışmanın ana bölümünü oluşturan ikinci bölümde ise İsâ b. Ebân'ın Hanefî fıkıh usûlünün oluşmasındaki etkisi ve bazı usûl konularındaki görüşlerine yer verildi. Özellikle haber ve haberin çeşitleri ile bunlarla ilgili hükümler ve amel etme şartları hakkında değerlendirmeler verildi.
Üçüncü bölümde ise İsâ b. Ebân'ın kendisinden sonraki âlimlerin düşüncelerine olan ektikleri verilen örneklerle ortaya konmaya çalışıldı. Ayrıca kendisine yapılan olumlu ve olumsuz eleştirilere yer verilerek ilmî ve fikrî etkisinin ortaya çıkarılmasına çılışıldı. Sonuç bölümde ise elde edilen bulguların genel bir özeti sunuldu.

Abstract:
İsa b. Eban lived in Baghdad around the end of the 2nd century and the beginning of the 3rd century (Hijrah Calender). He was belonged to the Ahl al-Hadith (school of Hadith) but then affiliated with Ahl ar-ra'y (school of thought) after he met with Imam (leader) Muhammed b. Hasan el-Şeybani. He played an important and pioneer role in the emergence and systematization of the Hanafi fiqh method. The khabar (narrative) theory of the Hanafi madhhab particularly was shaped by his arguments. His ideas were the object of the issues both the scholars of his madhhab and others. Mainly Cessas, Debusi, Serahsi and Pezdevi referred him in many narratives.
Isa b. Eban is an important scholar who affected the Hanafi madhhab with his methodology. For this reason, we have decided to conduct this study, considering that his understanding of Hadith/Sunnah is worth investigating.
Our study consists of an introduction, three chapters and a conclusion. The introduction focuses on the importance scope and limitations of the subject. In the first chapter, after briefly discussing the environment which Isa b. Eban lived in and the political, social, cultural aspects of his era, and then his family and education life is covered respectively.
In the second chapter that constitutes the main body of the study, Isa b. Eban's influence on the formation of the Hanafi madhhab and some of his arguments on the fiqh methodology were examined. Especially the khabar, types of the khabar and the related judgements and conditions of the amal (action) are evaluated. In the third chapter, the influence of Isa b. Eban's ideas on his successor scholars were attested to be established with the support of some examples. Furthermore, the positive and negative criticisms made to him are discussed the scientific and intellectual influence of his opinions is also tried to be explained. Finally, a general summary of the findings is presented in the conclusion section.