Dış ticarette teslim ve ödeme şekillerinde eğitim gereklerinin belirlenmesi
Determination needs of education in terms of payment and delivery in foreign trade
Yazar: YADIGARJON GAYİPOV
Danışman: PROF. DR. İZZET GÜMÜŞ
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Günümüzde kişilerin ve devletlerin sürekli olarak çeşitli ekonomik 
ilişkiler içinde bulunması, uluslararası ticarete yeni boyutlar kazandırmıştır. 
Alıcı açısından ithalat, satıcı açısından ise ihracat olarak gerçekleştirilen dış 
ticaret, kıtaları birbirine bağlamakta, çok uzak mesafedeki alıcı ve satıcıyı 
aynı platformda karşı karşıya getirmektedir.
Mal ve hizmet alımı ve satımına konu olan dış ticaret, yapılan 
ödemeler ve kurum ve kuruluşlar açısından iç ticaretten farklılık göstermekte, 
dış ticarette karşılaşılan sorunlar ve bu sorunların çözümü de daha karmaşık 
bir yapı oluşturmaktadır. Sosyal ve ekonomik ihtiyaçlar ile kalkınma ve 
büyüme ihtiyaçları ülkeleri dış pazarlara yönlendirmiştir. Dış ticaret kısaca 
ülkeler arasındaki mal ve hizmet ticaretinin tümü olarak tanımlanabilir. Dış 
ticaret işlemleri ithalat işlemleri ve ihracat işlemleri olmak üzere iki bölümden 
oluşmaktadır. Dış ticarette kullanılan teslim şekilleri tarafların sorumluluklarını 
açıkça belirtmektedir. Dış ticarete konu olan taraflar çeşitli faktörleri göz 
önünde bulundurarak en uygun teslim şeklini ve ödeme şeklini seçmektedir.
Dış ticarette kullanılan ödeme yöntemlerinin seçimi; mal ve sektör 
bazında yerleşik gelenekler, alıcı ve satıcı arasındaki güven derecesi, alıcının 
ödeme gücü, tarafların yaşadığı ülkelerin ekonomik politikaları gibi pek çok 
faktöre bağlıdır. Alıcı ve satıcı kendilerine sağladığı çok yönlü güvenceler 
nedeniyle diğer ödeme yöntemlerine oranla akreditif yöntemini daha çok 
kullanma eğilimindedir. Karmaşık yapısı gereği akreditif sistemin de 
uygulanmasında çok çeşitli sorunlarla karşılaşılmaktadır. 
Bu çalışmanın amacı, genel olarak dış ticarette önemli bir yere sahip 
olan teslim ve ödeme yöntemlerinden bahsederek çeşitli açılardan ele almak 
ve bu doğrultuda Türkmen şirketlere dış ticaret konusunda temel bilgi 
vermek, dış ticaret eğitiminin önemi ve gereğini vurgulamaktır. Ayrıca ben 
Türkmenistan vatandaşıyım ve tekrar oraya dönmeyi planlıyorum. Bu çalışma 
sayesinde dış ticaret hususunda edindiğim bilgi birikimini ülkemin yararına ii
olacak şekilde kullanmak niyetindeyim ve Türkiye ile Türkmenistan 
arasındaki ticari ilişkilerin nasıl geliştirilebileceği probleminin de üzerinde 
durmaktayım. Bilindiği üzere Türkmenistan çok önemli petrol ve gaz 
kaynaklarına sahiptir ve Türkmenistan'ın ihracat gelirlerinin de büyük 
bölümünü oluşturmaktadır.Türkmenistan, Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından 27 Ekim 
1991 tarihinde bağımsızlığını kazanmış ve "Türkmenbaşı" olarak anılan 
Saparmurat Niyazov, Devlet Başkanlığını üstlenmiştir. Bağımsızlığının ilk 
yıllarında yaşanan en önemli gelişmelerden biri, 12 Aralık 1995 tarihinde BM 
Genel Kurulunda alınan bir kararla Türkmenistan'a "Daimi Tarafsız Ülke" 
statüsünün tanınması olmuştur. Türkmenistan'da tarafsızlık, devletin en 
önemli ilkelerinden biri olarak kabul edilmekte, dış politika bu statü temelinde 
belirlenmektedir. Bu nedenle Türkmenistan, güvenlik ve askeri nitelikli 
ittifaklara katılmamakta, topraklarında yabancı askeri üstler kurulmasına veya 
topraklarının yabancı askeri güçler tarafından kullanılmasına izin 
vermemekte, tarafsızlık statüsünü zedeleyeceğini düşündüğü politikalardan 
kaçınmaktadır.1 Bağımsızlığın kazanılması sonrasında Türkmenistan'ın dış 
politikası doğal gaz ve petrol ihracatı için pazar ve transfer yollarının sağlama 
alınması, doğal gaz ve petrol çıkarımı ve rafine edilmesi endüstrilerinin 
geliştirilmesi üzerine kurulmuştur.2 Bu arada 1990'larda devletin ekonomiye 
yoğun müdahalesi ve devlete ait şirketlerin ekonomide önemli bir yer tutması 
özel sektörün gelişmesini olumsuz etkilemiştir. 
Türkmenistan hükümeti yatırım ortamının iyileştirilmesi için 
çalışmalarda bulunmaktadır. Ancak bu çalışmalar uygulamada halen yetersiz 
kalmakta ve planlı ekonomiden piyasa ekonomisine geçiş süreci yavaş 
işlemektedir. Şu anda ülkedeki ekonomik faaliyetlerin yüzde 50'si devlet 
tarafından yönetilmektedir. Bu durum ülkede yatırım yapan Türk firmalarını 
da olumsuz yönde etkilemektedir.3 Dolayısıyla serbest piyasa ekonomisine 
geçişte çok sınırlı bir ilerleme kat edilmiştir. Planlı ekonomiden, serbest 
piyasa ekonomisine geçiş sürecinde, özel mülkiyet hakkının tanınması ve 
özel hukuk alanının oluşturulması hayati önem taşımaktadır. Türkmenistan
özel mülkiyetin tanınması konusunda ilk adımı 1992 yılında "Özelleştirme ve 
Demonopolizasyon Kanunu"'nu kabul etmesiyle atmıştır.4
Türkmenbaşı döneminde daha çok içe dönük bir dış politika izlenmiş ve Sovyet dönemi 
yapıları bozulmadan korunmuştur. Türkmenbaşı büyük çaplı ekonomik ve 
siyasi reformlar gerçekleştirmekten kaçınmıştır. Bunun sonucunda Batılı 
devletler de Türkmenistan ile ilişkilerini geliştirme konusunda çekimser 
kalmışlardır.5 Türkmenbaşı'nın 21 Aralık 2006 tarihinde hayatını kaybetmesinin 
ardından, dönemin en kıdemli Bakanlar Kurulu Başkan Yardımcısı 
Gurbangulu Berdimuhamedov, 11 Şubat 2007 tarihinde yapılan seçimlerle 
Türkmenistan'ın ikinci Devlet Başkanı seçilmiştir. Türkmenistan'da son 
seçimler ise 12 Şubat 2012 tarihinde düzenlenmiştir. Berdimuhamedov 
yönetiminde, Türkmenistan'da çok sayıda reformlar gerçekleştirilmiş, "aktif 
tarafsızlık" ve "açık kapılar" politikaları doğrultusunda, Türkmenistan'ın dış 
ülkelerle ilişkileri geliştirilmiş, bölgesel ve uluslararası işbirliğinin artırılmasına 
yönelik girişimler başlatılmıştır.6 Türkmenistan'ın enerji kaynakları üzerine 
rekabet son yıllarda artmıştır. Türkmenistan petrolünü en çok ithal eden 
ülkelerden Rusya ve Ukrayna, günümüzde bu kaynakların kullanımı 
hususunda Çin ve Körfez ülkeleri ile mücadele etmek zorundadır. Bu arada 
Türkmenistan da teknolojik ve ulaşım ile ilgili ekipmanın büyük kısmını ve
hammadde ihtiyacını Rusya'dan karşılamaktadır. Bunun yanında Ukrayna ve 
Çin de Türkmenistan'a teknolojik ekipman sağlayan ülkelerdendir. Türkiye ise 
özellikle inşaat alanında öncü konuma sahiptir. Amerika ve Belarus'tan ise 
tarıma yönelik makine alımı yapılmaktadır.7 Diğer taraftan hükümet enerji
sektöründeki yabancı yatırımları teşvik etmesine rağmen bu alandaki katı 
kontrolleri de devam ettirmektedir. Bu da yolsuzlukların artmasına ve piyasa 
ekonomisine geçişte hükümetin karının azalmasına neden olmaktadır.8
Günümüzde yatırım, ticaret, dış ticaret, ithalat ve ihracat gibi 
kavramların önemi daha da artmıştır ve ekonomik gelişmenin sadece devlet
tekeliyle gerçekleşemeyeceği, özel sektörün de desteklenmesi gerektiği 
ortadadır. Fakat Türkmenistan çoğunlukla küçük ve orta ölçekli işletmeleri 
desteklerken büyük çaplı işletmeleri desteklemekten kaçınmaktadır. Bu 
Türkmenistan için bir risk faktörü gibi görünse de etkin bir mali denetim 
sistemi ve sağlam bir kurumsal yapının oluşturulması ile halledilebilecek bir 
mevzudur. Bu durum da Türkmenistan'daki ekonomi ve dış ticaret alanındaki 
yetersizliği gözler önüne sermektedir. Yapmış olduğum çalışma ile kısmen de 
olsa dış ticarette eğitimin ne kadar gerekli olduğuna vurgu yaparak küçük de 
olsa bir adım atılmasına katkı sağlamak gayesindeyim. Bunun yanı sıra 
Türkmenistan, Orta Asya'da Özbekistan'dan sonra ikinci önemli pamuk 
üreticisidir. Dünyanın en kaliteli pamuklarını Türkmenistan üretmektedir. Öyle 
ki dünya sıralamasında on dördüncü büyük pamuk üreticisidir. Ekonomik 
yapısı, doğal gaz, petrol ürünleri, pamuk ve tekstil sanayi, gıda ve hafif 
sanayi üzerine şekillendirilmiştir. Dördüncü büyük gaz rezervlerine sahiptir.9
Dört bölümden oluşan çalışmamızın birinci bölümünde konuya bir giriş 
yapılması ve konunun etraflıca anlaşılması açısından dış ticaret ve dış 
ticaretin önemli unsurlarından olan ihracat ve ithalat kavramları üzerinde 
durulacaktır. İkinci bölümde dış ticarette teslim şekillerinden bahsedilerek, 
ihracatçı ve ithalatçıya yüklediği sorumluluklara yer verilecektir. Üçüncü 
bölümde ise dış ticarette ödeme şekillerindeki taraflar ve sorumlulukları 
aktarılacak, ihracatçı ve ithalatçı açısından ödeme şekillerinin avantajları ve 
dezavantajları açıklanacaktır. Dördüncü ve son bölümde ise çalışmamızın bel 
kemiğini oluşturan dış ticarette eğitimin gerekliliği üzerinde durularak konu 
neticelendirilecektir.



Anahtar Sözcükler
1. Dış Ticaret
2. Teslim şekilleri
3. Ödeme şekilleri
4. Hizmet içi eğitim
5. Akreditif

Abstract:
The people and governments have a variety of continuous economic 
relations to the international trade which has brought new dimensions
nowadays, Imports from the buyer's perspective, if the seller in terms of the 
foreign trade as exports, connects the continents are very distant buyers and 
sellers on the same platform makes us face.
Goods and services purchases and sales that are subject to foreign 
trade, payments and institutions and organizations in terms of domestic trade 
differs from the foreign trade problems and solutions of these problems and 
more complex forms a structure. Social and economic needs and the needs 
of growth and development has led countries to foreign markets. Foreign 
trade of goods and services trade between countries all briefly defined. 
Foreign trade transactions, import and export transactions, including 
transactions consist of two parts. Delivery methods used in foreign trade 
clearly states the responsibilities of the parties. Tradable considering various 
factors which parties the most appropriate mode of delivery and payment 
method selects.
Used in foreign trade payment methods of selection; goods and in 
terms of industry built traditions, between buyers and sellers degree of 
confidence, the buyer's ability to pay, the parties inhabited countries'
economic policies as so many factors depend on. Buyers and sellers provide 
to them due to the multiple assurances compared to other payment methods 
tend to use more letters of credit method. Due to the complex nature of credit 
in the system implementation problems are encountered in a wide variety.
Purpose of this study, in general, foreign trade an important part in 
having delivery and payment methods mentioning the various aspects to 
consider and in this regard the Turkmen companies for foreign trade to give 
basic knowledge, foreign trade importance of education and the need to 
emphasize. Also I am a citizen of Turkmenistan and am planning to go there 
again. Through this work I gained knowledge in foreign trade issues that will 
benefit my country and I intend to use the trade relations between Turkey and 
Turkmenistan at the problem of how to improve I am standing on. As is 
known, Turkmenistan has a very important source of oil and gas and 
Turkmenistan's export revenues constitute the largest part.
Turkmenistan, after the collapse of the Soviet Union gained 
independence on 27 October 1991 and "Turkmenbashi referred to as"
Saparmurat Niyazov, has assumed the Presidency. Independence is one of 
the most important developments that occurred in the first year, the UN 
General Assembly on 12 December 1995 with a decision taken in 
Turkmenistan "permanent neutral country" status has been recognized. 
Turkmenistan's neutrality, the state is considered as one of the most 
important principles of the foreign policy are determined on the basis of this 
status. Therefore, Turkmenistan, security and military are qualified to 
participate in alliances, foreign military bases on the territory of the 
establishment or soil does not allow to be used by foreign military forces , 
that this would undermine the status of neutrality policies are avoided. The 
independence of Turkmenistan's foreign policy after the oil and gas market 
and for export to be taken to provide the means of transfer of natural gas and 
oil extraction and refining industry was founded on the development. 
Meanwhile, the state's economy in the 1990s, intensive intervention and 
state-owned companies hold an important place in the economy has 
negatively affected the development of the private sector.
Turkmenistan government is working to improve the investment 
environment. However, these studies are still insufficient in practice and the 
process of transition from planned economy to a market economy is a slow 
process. Currently 50 per cent of economic activity in the country is governed 
by the state. Turkish firms investing in the country at this situation negatively 
affects. Therefore, the transition to a free market economy in very limited 
progress has been made. From planned economy, the transition to a free 
market economy, private property rights and the recognition of the creation of 
private law is vital. The first step in the recognition of private property 
Turkmenistan in 1992, "Privatization and the Law of Demonopolizastion" was 
not agreeing with the horse. Turkmenbashi era was more of an inward 
foreign policy and Soviet-era structures are preserved intact. Turkmenbashi 
perform large-scale economic and political reforms have been avoided. As a 
result, the Western states have remained reluctant to develop its relations 
with Turkmenistan.
Turkmenbashi on 21 December 2006 after the death of the life of the 
period, the most senior Vice President Gurbanguly Berdimuhamedov Council 
of Ministers of 11 February 2007 with the election of President of 
Turkmenistan was elected second. If the last elections in, Turkmenistan was 
held on 12 February 2012. Berdimuhamedov management, in Turkmenistan, 
many reforms have been carried out, "active neutrality" and "open doors" 
policy, in line with Turkmenistan's foreign relations with countries enhanced 
regional and international cooperation -raising initiatives have been launched. 
Turkmenistan in recent years has increased the competition over energy 
resources. Most of the countries that import oil from Turkmenistan, Russia 
and Ukraine, today, on the use of these resources has to contend with China 
and the Gulf countries. Meanwhile, Turkmenistan technological and 
transportation-related equipment and raw material needs of the majority are 
from Russia. Besides, Turkmenistan, Ukraine and China are among the 
countries providing technological equipment. Turkey has a leading position in 
the construction field, especially. America and the purchase of machinery 
from Belarus are scheduled for agriculture. On the other hand the 
government to encourage foreign investment in the energy sector, despite 
strict controls also continues in this area. This is also an increase in 
corruption and the government's transition to market economy has led to a 
decrease in profit.
Nowadays, investment , trade, foreign trade , import and export , and 
further increased the importance of such concepts as the only state with a 
monopoly of economic development cannot take place , it is evident that the 
private sector should be supported . But Turkmenistan mostly small and 
medium -sized enterprises while supporting large-scale enterprises are 
reluctant to support. Turkmenistan is a risk factor for this may seem like an 
effective and robust financial control system that can be solved with the 
creation of an institutional structure is a controversial issue. This situation in viii
Turkmenistan failure in the field of economy and foreign trade reveals. With 
the work I have done at least partly in foreign trade, with an emphasis on 
what education is needed so take a step, albeit small, to contribute to the aim 
of the study, In addition to this, Turkmenistan, Uzbekistan in Central Asia is 
the second most important producer of cotton. Turkmenistan produces the 
best quality cotton in the world. It is the fourteenth in the world is the biggest 
producer of cotton. Economic structure, natural gas, petroleum products, 
cotton and textile industry, food and light industry have been shaped over. It
has the fourth-largest gas reserves.
In the first part consists of four sections an introduction to the work 
done and thorough understanding of the subject in terms of the important 
aspects of foreign trade, foreign trade and the export and import concepts will 
be emphasized. In the second part of the mentioning of delivery in foreign 
trade, importers and exporters will be given to the responsibilities. In the third 
part payment in foreign trade will be transferred in the manner and 
responsibilities of the parties, exporter and importer of the advantages and 
disadvantages of the payment terms will be explained. In the fourth section, 
which is the backbone of our work with emphasis on the necessity of 
education in foreign trade matters will be finalized.



Key Words
1. Foreign trade
2. Delivery modes
3. Payment modes
4. In-service training
5. (Commercial) Letter of credit