Türkiye'de obezite vergisinin kabul edilebilirliğine ilişkin bir alan araştırması
A field study related acceptability of fat tax in Turkey
Yazar: ULVİ SANDALCI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜNER TUNCER
Dumlupınar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Maliye = Finance
Dizin: Gıdalar = Foods ; Obezite = Obesity ; Vergiler = Taxes ; Yapısal Eşitlik Modeli = Structural Equation Model

Özet:
Obezite toplum sağlığını tehdit eden ve dünya genelinde oldukça yaygın olan
küresel ölçekli bir sağlık sorunudur. Devletler bu sağlık sorunuyla mücadele etmek için
mali ve mali olmayan birçok araç kullanmaktadır. Obezite ile mücadelede kullanılan mali
araçların başında obezite vergisi gelmektedir. Sağlıksız gıdalar üzerinden ek bir mali
yükümlülük olarak alınan obezite vergisi günümüzde birçok devlet tarafından
kullanılmaktadır.
Bu çalışmada Türkiye'de yaşayan halkın obezite vergisinin kabul edilebilirlik
düzeyini ölçmek ve bu düzeyi etkileyen faktörleri belirlemek amaçlanmıştır. Bu
doğrultuda, tabakalı rassal örnekleme yoluyla İİBS Düzey 1 bölgesinde ikamet eden 1683
bireye anket uygulanmış ve veriler SPSS 22 ve LISREL 8.51 programı kullanılarak analiz
edilmiştir. Analiz sonucunda obezite vergisinin kabul edilebilirlik düzeyi üzerinde
ekonomik, siyasi, sosyo-psikolojik ve sağlık faktörlerinin etkili olduğuna ulaşılmıştır.
Çalışmanın sonucuna göre, halkın obezite vergisi kabul edilebilirlik düzeyleri düşük
çıkmıştır. Kabul edilebilirlik düzeyi en yüksek cinsiyet kadın, medeni durum bekâr iken
meslek grubu kamuda çalışanlardır. Yaş, eğitim, aylık ortalama gelir, aylık gıda harcama
miktarı ile obezite vergisinin kabul edilebilirlik düzeyi arasında doğru yönlü bir ilişki
vardır. Buna karşılık Beden Kitle İndeksi ile kabul edilebilirlik arasında ters yönlü bir
ilişki ortaya çıkmıştır. Kurulan yapısal eşitlik modellemesi sonuçlarına göre ise kabul
edilebilirlik düzeyini etkileyen ekonomik, sosyo-psikolojik, sağlık ve siyasi faktörlerin
birbirleri ile ilişkili olduğuna ulaşılmıştır. Obezite vergisinin kabul edilebilirlik düzeyi
üzerinde en fazla etkili faktör sağlık, ikinci ekonomi, üçüncü sosyo-psikolojik iken
sonuncu sırada siyasi faktör yer almaktadır. Ekonomik faktör ile siyasi faktör kabul
edilebilirliği negatif etkilerken sağlık ve sosyo-psikolojik faktörler pozitif yönde
etkilemektedir.

Abstract:
Obesity is a global health problem that threatens public health and is widespread
throughout the world. States use many financial and non-financial instruments to fight
this health problem. Fat tax is one of the financial instruments that used in the fight against
obesity. Obesity tax, which is taken as an additional financial obligation through
unhealthy foods, is used by many states today.
In this study, it has been aimed to measure the fat tax admissibility of the people
that live in Turkey and to determine the factors affecting this acceptability. In this
direction, 1683 individuals residing in NUTS Level 1 region were surveyed by stratified
random sampling and the data were analyzed by using SPSS 22 and LISREL 8.51
program. As a result of the analysis, it was found that economic, political, sociopsychological and health factors were effective on the fat tax acceptability level.
According to the results of the study, fat tax acceptability levels of peoples were low.
While the highest level of admissibility is female and the marital status is single, the
occupational group is public employees. There is a direct relationship between age,
education, monthly average income, monthly food expenditure and the fat tax
acceptability level. On the contrary, there has been an inverse relationship between body
mass index and acceptability. According to the results of structural equation modeling,
economic, socio-psychological, health and political factors affecting the level of
acceptability has been found to be related with each other. The most effective factor on
the fat tax acceptability level is health, second economy, third socio-psychological and
last one is the political factor. While the economic factor and political factor negatively
affect acceptability, health and socio-psychological factors positively affect.