Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu tanılı çocuk ve ergenlerin kardeşlerinde dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu belirtileri, duygusal davranışsal sorunlar ve psikopatoloji
Attention deficit hyperactivity disorder symptoms, emotional, behavioral problems and psychopatology in siblings of children diagnosed with attention deficit hyperactivity disorder
Yazar: SEBLA GÖKÇE İMREN
Danışman: DOÇ. AYŞE ARMAN
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı / Çocuk Psikiyatrisi Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2010
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Hiperaktiviteli dikkat eksikliği bozukluğu = Attention deficit disorder with hyperactivity

Özet:
Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) çocuk psikiyatrisi alanında sıklıkla
görülen ve yüksek oranda kalıtsallık gösteren bir bozukluktur. DEHB tanılı çocukların
kardeşleri, taşıdıkları kalıtsal riskin yanı sıra, bu kronik bozukluğun aile bütünü
üzerindeki olumsuz etkileri sebebi ile psikopatoloji gelişimi açısından risk
altındadırlar.
Bu çalışmada, DEHB tanılı çocukların kardeşlerinde psikiyatrik tanıların, dikkat
eksikliği hiperaktivite bozukluğu belirtilerinin, duygusal ve davranışsal sorun
düzeylerinin, herhangi bir psikiyatrik tanı almayan çocukların kardeşleri ile
karşılaştırılması amaçlanmıştır.
Çalışmaya Marmara Üniversitesi Hastanesi Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi
polikliniğinde DEHB tanısı alan, rastgele örnekleme ile seçilmiş çocukların 8-17
yaşları arasında kardeşleri dahil edildi (n:50). Sonuçlar kontrol grubu olarak seçilen,
Marmara üniversitesi hastanesi çocuk hasta polikliniğine üst solunum yolu
enfeksiyonu sebebi ile başvurmuş herhangi bir psikiyatrik tanı almayan çocukların
yaş ve cinsiyet açısından eşleştirilmiş kardeşleri (KONT-KARD) ile karşılaştırıldı
(n:48).
Katılımcıların sosyodemografik özellikleri ayrıntılı bir formla; klinik
değerlendirmeleri, Okul Çağı Çocukları için Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni
Görüşme Çizelgesi- Şimdi ve Yaşam Boyu Şekli ile; DEHB belirtileri, ebeveyn ve
öğretmen bildirimine dayalı DSM IV DEHB belirti listesi, Conners Anababa
değerlendirme ölçeği, Conners Öğretmen formu ile; duygusal ve davranışsal problem
düzeyleri, ebeveyn bildirimine dayalı 4-18 yaş çocuk ve gençlerde davranış
değerlendirme ölçeği (ÇDDÖ), Kaygı Bozuklukları Ölçeğİ (KAY-BÖ) anne-baba
formu, özbildirime dayalı çocukluk çağı depresyon ölçeği (ÇDÖ), Kaygı Bozuklukları
Ölçeği (KAY-BÖ) çocuk formu ile; olumsuz yaşam olayları ayrıntılı bir listeyle
değerlendirilmiştir.
Bu çalışmada, DEHB tanılı çocukların kardeşlerinin (DEHB-KARD) okul
başarıları, KONT-KARD grubuna göre daha düşük bulunmuştur. DEHB, enüresis ve
anksiyete bozukluğu tanıları daha fazla, DEHB belirtileri ve duygusal davranışsal
problem düzeyleri daha yüksek bulunmuştur. DEHB-KARD grubunda DEHB tanısı
VI
almayanların DEHB belirtileri ve duygusal davranışsal problem düzeyleri de KONTKARD
grubuna göre daha fazla bulunmuştur. DEHB-KARD grubunda; DEHB tanısı
ve diğer psikiyatrik tanı alanların çoğunluğunun daha önce hiç psikiyatrik başvurusu
bulunmamaktadır. DEHB-KARD grubunda psikiyatrik tanı varlığı, annenin eğitim
düzeyinden etkilenmekte iken, babanın eğitim düzeyi, kardeşin cinsiyeti, DEHB tanılı
kardeşten büyük ya da küçük olma durumu, DEHB tanılı kardeşin bozukluk ciddiyeti,
DEHB tanılı kardeşte eş tanı varlığı gibi faktörlerden etkilenmemektedir. Ebeveyn
bildirimli ölçeklere göre, DEHB-KARD grubunun DEHB belirtileri ve duygusal
davranışsal problem düzeyleri; DEHB tanısı almış olan kardeşlerinin DEHB belirtileri
ve duygusal davranışsal problem düzeyleri ile ilişkili bulunmuştur.
 DEHB tanılı çocukların kardeşlerinin psikopatoloji ve duygusal davranışsal
sorun risklerinin artmış olması ve bu çocukların sorunlarının aileleri tarafından
atlanabilmesi sebebi ile daha yakından izlenmeleri durumunda, erken tanı ve
müdahalelerinin yapılabilmesini mümkün olabilecektir.

Abstract:
Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD), is the most common and highly
heritable disorder in the field of child psychiatry. Beside the genetic background, the
siblings of ADHD children are at increased risk for developing psychopathology
because of the negative effects of this chronic disorder on the family unit.
 In this study, it was aimed to compare psychopathology, the symptoms of
ADHD, and emotional-behavioral difficulties in siblings of ADHD (ADHD-sibs)
children with siblings of children without any psychiatric diagnosis.
The siblings aged between 8-17 of randomly selected ADHD children at
Marmara University Hospital Child and Adolescent Psychiatry outpatient clinic were
included in the study (n:50). The results were compared with control siblings (CONTsibs)
who matched with ADHD-sibs in terms of age and gender (n:48). The control
siblings are the siblings of children who were admitted to Marmara University
Hospital Pediatric outpatient clinic because of upper respiratory tract infection and
have no psychiatric diagnosis.
The participated siblings' sociodemographic characteristics were measured
with a detailed form; clinical assesments were made with Kiddie Schedule for
Affective Disorders and Schizophrenia Present and Lifetime Version; ADHD
symptoms were measured with Diagnostic and Statistical Manual of Mental
Disorders(4thed)(DSM-IV) ADHD Symptom Checklist based on parent and teacher
report, Conners' Parent Rating Scale, and Conners' Teacher Rating Scale; emotional
and behavioral problems were measured with Child Behavior Checklist for 4-18 years
(CBCL), The Screen for Child Anxiety Related Emotional Disorders (SCARED) with
both parent and child report, and childhood depression scale based on self-report;
adverse life events were assessed with a detailed list.
According to the findings, ADHD-sibs were found out to have less academic
success; the diagnosis of ADHD, enuresis and Anxiety disorder were more common
and they had more ADHD symptoms, emotional and behavioral problems compared
to CONT-sibs. Most of the ADHD-sibs who were found out to have the diagnosis of
ADHD or any psychiatric disorder had never admitted to child psychiatry clinic before.
Maternal education level was related with the presence of psychiatric disorder in 
VIII
ADHD-sibs. However, paternal education level, gender of sibling, birth order, severity
of ADHD, and presence of comorbidity had no effect. According to parental reports,
ADHD symptoms and emotional-behavioral problems of ADHD-sibs were correlated
with ADHD children.
ADHD-sibs should be evaluated closely for early diagnosis and possible
interventions because they have increased risk of psychopathology and emotional
behavioral problems whose symptoms may not be recognized by parents.