Eğitimde cinsiyetçi söylemler: Lise öğretmenleri üzerine bir araştırma
Sexist discourses in education: A research on high school teachers
Yazar: EBRU GÜVEN DOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. GÜLGÜN MEŞE
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kadın Çalışmaları Ana Bilim Dalı / Kadın Çalışmaları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Cinsiyet = Gender ; Cinsiyetçilik = Sexism ; Dil = Language ; Eğitim = Education ; Toplumsal cinsiyet = Gender ; Öğretmen tutumu = Teacher attitude

Özet:
Cinsiyet doğuştan getirdiğimiz biyolojik özellikleri ifade ederken; toplumsal cinsiyet toplumun dayattığı kadınlık ve erkeklik rollerine ilişkin kurgusal kalıp yargıları ifade eder. Geleneksel toplumsal cinsiyet rolleri erkek egemenliğini yüceltmekte, kadınsı değerleri ise ikincilleştirmektedir. Toplumsal cinsiyet rolleri, erkekliği akıl ve güç ile ilişkilendirirken kadınlığı duygusallık ve güçsüzlükle ilişkilendirir.  Bu yönüyle, toplumsal hayatta erkek iktidarının çıkarları doğrultusunda bir ilişkiler hiyerarşisi oluşur. Eğitim ise ideal vatandaş özneler yetiştirme görevini üstlenen bir mikro iktidar alanıdır ve toplumsal cinsiyet rollerinin yeniden üretimini sağlamaktadır. 
Bireyler arasında çeşitli pratik ve söylemlerle cinsiyetlerinden dolayı ayrımcılık yapılması cinsiyetçilik olarak adlandırılır. Eğitimde cinsiyetçilik, müfredat ve ders kitapları, gizli müfredat ve öğretmenlerin tutum, davranış ve söylemleri aracılığıyla gerçekleşir. Eğitimdeki cinsiyetçi uygulamalar ve özellikle eğitimin baş aktörü olan öğretmenlerin cinsiyetçi söylemleri, geleceğin yetişkinleri olan öğrencileri önemli ölçüde etkilemektedir. Çünkü, öğretmenlerin toplumsal cinsiyet rollerine uygun tutum ve davranışları ile kullandıkları cinsiyetçi dil ataerkil toplumsal yapıyı meşrulaştırmaktadır. Eğitim, dil ve kültür arasında sıkı bir ilişki vardır. Dil düşünceyi ve düşünce kültürü etkiler. Cinsiyetçi bir dil, cinsiyetçi bir düşünce yapısı oluşturarak toplumsal cinsiyet kalıp yargılarının devamına yol açar. Okullarda öğrencilere geleneksel toplumsal cinsiyet rollerine göre görevler verilmesi, kız ve erkek öğrencilere cinsiyetlerinden dolayı farklı davranılması ve cinsiyetçi bir dil kullanılması eğitimde toplumsal cinsiyet eşitsizliğine yol açar. Eğitim ortamlarındaki ataerkil cinsiyetçi kodlar, öğrencilerin zihninde buna uygun şemalar oluşturur. Bu yolla kız öğrenciler annelik ve eşlik rollerine hazırlanırken; erkek öğrencilerin toplumdaki avantajlı konumu yüceltilir. Toplumsal cinsiyet rollerinin aşılanmasında aileden sonraki en önemli faktör eğitimdir. Bu nedenle, toplumsal hayatta eşit ilişkiler oluşturmak açısından eğitimin dönüştürücü gücünü kullanmak büyük önem taşımaktadır.
Bu araştırmada, liselerde çalışan çeşitli branşlardaki 15 kadın ve 15 erkek toplamda 30 öğretmene kartopu yöntemiyle zincirleme olarak ulaşılmış ve yüz yüze yapılan görüşmelerle bir anket uygulanmıştır. Anket soruları, öğretmenlerin toplumsal cinsiyet rollerine yönelik algı ve tutumlarının ve kullandıkları dilin cinsiyetçi olup olmadığını belirlemeye yönelik oluşturulmuştur. Araştırma bulgularına göre, öğretmenlerin toplumsal cinsiyet rollerine uygun davrandıkları açığa çıkmış ve kullandıkları dilin cinsiyetçi olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Toplumsal cinsiyet kalıp yargıları, erkek egemen toplum yapısı ve cinsiyetçi dil hem kadınlara hem cinsel yönelimi norm dışı olan bireylere yönelik şiddet, taciz, tecavüz ve cinayetlerin sorumlusudur. Bu nedenle, eğitim ortamlarında eğitimin aktörlerinin tutum ve davranışlarının eşitlikçi olması, cinsiyetçi dillerinin ise eşitlikçe dile dönüştürülmesi toplumsal cinsiyet eşitliğinin geleceğin yetişkinleri olan öğrencilere benimsetilmesi açısından oldukça önemlidir. Çalışmanın sonucunda, eğitimdeki cinsiyetçi pratiklerin ve dilin dönüştürülmesinin önemi tartışılmış ve bu konuda neler yapılabileceği ile ilgili belli başlı önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Cinsiyet, cinsiyetçilik, dil, eğitim, öğretmen tutumu, toplumsal cinsiyet.

Abstract:
While sex refers to the biological characteristics we are born with; gender refers to fictional stereotypes about the roles of femininity and masculinity imposed by society. Traditional gender roles glorify male dominance and subordinate feminine values. Gender roles associate men with intellect and power, while associating women with sensuality and weakness.  In this respect, a hierarchy of relations is formed in social life in line with the interests of male power. Education, on the other hand, is a micro-power field that undertakes the task of raising ideal citizen subjects and provides the reproduction of gender roles.  
Discrimination between individuals due to their gender through various practices and discourses is called sexism. Sexism in education occurs through curricula and textbooks, hidden curricula, and teachers' attitudes, behaviors, and discourses. Sexist practices in education and especially the sexist discourses of teachers, who are the main actors of education, significantly affect students, who are the adults of the future. Because the attitudes and behaviors of teachers in accordance with gender roles and the sexist language they use legitimize the patriarchal social structure. There is a close relationship between education, language and culture. Language influences thought and thought influences culture. A sexist language creates a sexist mindset and leads to the perpetuation of gender stereotypes. Assigning tasks to students according to traditional gender roles in schools, treating male and female students differently because of their gender, and using sexist language lead to gender inequality in education. Patriarchal sexist codes in educational environments create patriarchal schemas in the minds of students. In this way, while female students are prepared for motherhood and wife roles; The advantageous position of male students in society is glorified. Education is the most important factor after the family in instilling gender roles. For this reason, it is of great importance to use the transformative power of education in order to create equal relations in social life.
In this research, a total of 30 teachers, 15 women and 15 men, working in various branches in high schools, were reached by snowball method and a questionnaire was applied through face-to-face interviews. The survey questions were created to determine teachers' perceptions and attitudes towards gender roles and whether the language they use is sexist or not. According to the findings of the research, it was revealed that teachers behaved in accordance with gender roles and it was concluded that the language they used was sexist. Gender stereotypes, male-dominated social structure and sexist language are responsible for violence, harassment, rape and murder against both women and individuals whose sexual orientation is outside the norm. For this reason, the attitudes and behaviors of the actors of education in educational environments should be egalitarian and transforming teachers' sexist language into egalitarian language is very important in terms of adopting gender equality to students, who are the adults of the future. As a result of the study, the importance of transforming gendered practices and language in education was discussed and certain suggestions were made about what can be done in this regard. 

Keywords: Sex, sexism, language, education,  teacher's attitude,  gender.