Yaş Türkistan dergisine göre 1933 Doğu Türkistan İslam Cumhuriyeti'nin kuruluşu ve çöküşü /
Yazar: FEDAİ KÜPOĞLU
Danışman: PROF. DR. ABDULVAHAP KARA
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ortaçağ Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Tarih = History
Dizin: Dergiler = Magazines ; Doğu Türkistan = East Turkhistan ; Kuruluş = Foundation ; Makale = Article ; Orta Çağ = Middle Ages ; Türk tarihi = Turkish history ; Yaş Türkistan dergisi = Yaş Türkistan journal ; Çokay, Mustafa = Çokay, Mustafa

Özet:
Doğu Türkistan meselesi günümüzde hala sıcaklığını korumaktadır. Günümüzde Çin Halk Cumhuriyeti idaresi altında Şing Cang Özerk Bölgesi olarak varlığını sürdüren Doğu Türkistan'daki olaylar ülkemizin ve dünya kamuoyunun gündemini meşgul etmektedir. Çin yönetimine karşı Doğu Türkistan halkının çeşitli dönemlerde çıkarttığı ayaklanmalar tarihte derin izler bırakmış ve çeşitli dönemlerde bağımsızlıklar kazanılsa da bunlar kısa süreli olmuştur.

Doğu Türkistan ile ilgili pek çok çalışma yapılmıştır. Tüm bu çalışmalar ele aldıkları dönemler ve konuları itibariyle büyük öneme haizdir. Bizim bu çalışmamız ise 1931 yılında Kumul'da Doğu Türkistan inkılâbının başlaması üzerine, Türkistan Milli Birliği tarafından Doğu Türkistan'a gönderilen ve birliğin yayın organı olan "Yaş Türkistan" dergisinin muhabirliğini yapan Mecdeddin Delil'in bölgede cereyan eden olaylar ile ilgili "Yaş Türkistan" dergisinde yayınlanan makalelerini içermesi bakımından ayrı bir öneme sahiptir.

Mecdeddin Delil'in bölgeye intikalini, burada karşılaştığı siyasi durumu, inkılâba dâhil oluşunu, devletin zirvesindeki kişilerle gerçekleştirdiği görüşmeleri ve bu hareketin sonuçlarını ve Doğu Türkistan'ın içine yuvarlandığı acı sonun nedenlerini sıraladığı makaleleri, 1933 Kumul inkılâbı ve Doğu Türkistan İslam Cumhuriyeti ile ilgili en önemli çalışmalar olarak göze çarpmakta ve bu makaleler çalışmamızda hem transripsiyon hali hem de tercüme hali olarak yer almaktadır.

Çalışmamızda özellikle "Yaş Türkistan" dergisinin 42. sayısından 117. sayısına kadar 53 ayrı sayıda yayınlanmış olan, Doğu Türkistan'ın siyasî tarihine, istiklâl mücadelelerine, hürriyet mücadelesine, bu mücadelenin Türk dünyası için önemine, neden ve sonuçlarına kadar pek çok meseleye dair 109 adet yazının, Latin alfabesine transkripsiyonu ve günümüz Türkçesine çevirisi yerini almıştır.

Ayrıca çalışmamızda 1933 Doğu Türkistan İslam Cumhuriyeti ile ilgili çeşitli kaynaklarda yer alan bilgiler incelenerek hem kendi aralarında hem de "Yaş Türkistan" dergisi makaleleri ile karşılaştırılarak konunun analizi yapılarak bu meseleye dair bilgilerin pekiştirilmesine çalışılmıştır.

Abstract:
The issue of East Turkestan still maintains its warmth today. Today, the events in East Turkestan, which is continuing its existence as the Shing Cang Autonomous Region under the administration of the People's Republic of China, are occupying the agenda of our country and the world public opinion. The uprisings of the people of East Turkestan against the Chinese government during various periods have left deep traces in history and even though independence at various periods has been gained, they have been short-lived.

There have been many studies on East Turkestan. All these studies have great propositions as regards the periods and subjects they deal with. Our work is based on the fact that Mecdeddin Delil, who was the correspondent of the "Yash Turkistan"magazine, which was sent to East Turkestan by the Turkistan National Union and published in the Union, on the beginning of the East Turkistan Revolution in Kumul in 1931, has a separate prescription for its inclusion in its published articles.

The political situation we encountered here, including the revolutionary, the negotiations with the government's summit people and the results of this movement and the reasons for the painful end rounded into East Turkestan are the most important of the Kumul revolution and the East Turkestan Islamic Republic These works are both transcriptional and translational.

In our work, 109 pieces were published on 53 issues from 42nd to 117th issue of "Yash Turkistan", on the political history of East Turkestan, the struggle for independence, the freedom struggle, the importance of this struggle for the Turkish world, transcription to the Latin alphabet, and translation into contemporary Turkish.

In addition, our study examined the information in various sources related to the Islamic Republic of East Turkestan in 1933 and tried to consolidate the information about this issue by analyzing the subject and comparing it with the articles of "Yash Turkistan" magazine.