Çocuk yoğun bakım hastalarında hipofosfatemi ve ilişkili risk faktörleri
Hypophosphatemia and associated risk factors on the pediatric intensive care Unit
Yazar: EMİNE SİBEL ŞAN
Danışman: PROF. DR. MEHMET BOŞNAK
Gaziantep Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2015
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Fosfatlar = Phosphates ; Hipofosfatemi-familyal = Hypophosphatemia-familial ; Risk faktörleri = Risk factors ; Yoğun bakım üniteleri-pediyatrik = Intensive care units-pediatric ; Çocuklar = Children

Özet:
Hipofosfatemi sıklığı hastaneye yatışta % 1-5 oranında iken, yoğun bakımda
izlenen hastalarda % 80'lere varmaktadır. Bunun nedeni, yoğun bakımda
hipofosfatemi gelişimine eğilim oluşturan risk faktörlerinin fazlalığıdır. Hipofosfatemi
sık görülmesine karşın, klinik bulgular genellikle ciddi hipofosfatemide (< 1 mg/dl)
ortaya çıktığı için tanı konulamayabilir. Klinik bulgular, hücreiçi adenozin trifosfat ve
2,3 difosfogliserat düzeyinin azalmasına bağlıdır. Akut solunum yetersizliği,
kardiyomiyopati, osteomalazi, rabdomiyoliz, hemoliz gibi bulgulara yol açabilir.
Diyafragma kasılmasında yetersizlik sonucu, mekanik ventilasyondan ayrılmayı
güçleştirebilir. Çalışmamız Gaziantep Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve
Hastalıkları Anabilim Dalı Çocuk Yoğun Bakım Ünitesi'nde (ÇYBÜ) Aralık 2013-
Haziran 2014 tarihleri arasında yatmış olan 57 hastanın bilgilerinin prospektif
değerlendirilmesi ile yapıldı. Hastaların yatışta ve takipteki 10 günlük süreçteki fosfor
düzeyleri; PRISM (pediatrik mortalite risk skoru), P-MODS (pediatrik çoklu organ
disfonksiyon skoru), PELOD (pediatrik organ disfonksiyon skoru) skorları; hastanede,
yoğun bakım ünitesinde ve mekanik ventilasyonda kalış süreleri, yaşa uyan tartı Z
skorları, risk faktörleri, total parenteral nutrisyonla (TPN) ya da oral beslenmeleri kayıt
edildi. Gelişte olguların %28,1'inde hipofosfatemi görülürken, 3.gün sonunda
olguların %66,7'sinde hipofosfatemi görülmekteydi. 7 gün boyunca izlenebilen olgular
içerisinde ise %89,5'inde hipofosfatemi görülmekteydi. İzlem aralığı boyunca 57
olgunun 46'sında (%80,7) hipofosfatemi saptanmıştı. Yatışta hipofosfatemisi olan ve
olmayan hastalarla; ve takipte hipofosfatemi gelişen ve takip boyunca hiç
hipofosfatemi gelişmeyen hastalar arasında yaş, tartı Z skoru, PRISM, P- MODS ve
PELOD skoru, risk faktörleri, mekanik ventilatöre bağlanma oranları ve mekanik
ventilatörde kalış süreleri arasında istatiksel açıdan anlamlı ilişki bulunmadı. Yatışta,
v
3. veya 7. güne kadar, serum fosfor düzeylerinden herhangi birinde hipofosfatemi
bulunması ile yoğun bakımda kalış süresi arasında istatiksel açıdan pozitif bir
korelasyon vardı. Yatışta malign solid tümöre sahip olan hastalarda daha sık
hipofosfatemi görüldü. Kızlarda hem yatışta hem takipte erkeklerden daha fazla
hipofosfatemi görüldü. TPN alan hastalarda hipofosfateminin daha sık oluştuğu
görüldü. Başlangıçta fibrinojen düzeyi yüksek olan hastalarda daha fazla
hipofosfatemi oluştuğu görüldü. Sonuç olarak hipofosfatemi malign solid tümörlü
hastalarda, kız çocuklarında daha sık görülmektedir ve yoğun bakımda kalış süresini
uzatmaktadır. Pediyatrik yoğun bakım ünitelerinde hipofosfatemi ve bununla ilişkili
faktörlerin değerlendirilmesi için prospektif ve daha geniş çaplı araştırmaların
yapılması gerekmektedir.

Abstract:
The rate of hypophosphatemia during hospitalization is 1-5%, while it is by
80% for patients being monitored in intensive care units. The higher incidence rate in
intensive care units is due to many risk factors that predispose to development of
hypophosphatemia in these patients. Although hypophosphatemia is seen frequently,
its diagnosis may not always be obvious because clinical signs are usually occured in
severe hypophosphatemia (< 1 mg/dl). Clinical symptoms are associated with the
decrease in the level of intracellular concentrations of adenosine triphosphate and 2,3
diphosphoglycerate which leads to acute respiratory failure, cardiomyopathy,
osteomalacia, rhabdomyolysis, and hemolysis. Inadequate contraction of diaphragm
may impede successful weaning from mechanical ventilation. This study was carried
out prospectively on the patients who were hospitalized on the pediatric intensive care
unit of Gaziantep University between december 2013 to june 2014.The phosphorus
levels were recorded on the first day of hospitalization and for ten days of follow up.
PRISM (pediatric risk of mortality), P-MODS (pediatric multiple organ dysfunction
score), PELOD (pediatric logistic organ dysfunction) scores were recorded for every
patient.; The duration of mechanic ventilation and hospitalization on intensive care,
staying time on hospital and mechanical ventilation receiving, weight z scores,risk
factors, feeding with TPN or enteral nutririon were recorded. The frequency of
hypophosphatemia was found as 28.1% during admission, 66,7 % at day 3.
hypophosphataemia was seen %89,7 of the patients who can be observed for 7 days.
For all following periods hypophosphatemia was seen on 46 of 57 patients (%80,7).
İn the comparison of the patients who were hypophosphatemic and non
hypophosphtemic on admission and following period; there was no statistically
difference on ages, weight z scores, PELOD, MODS and PRİSM scores, mechanical
ventilation receiving rate and mechanical ventilation time. There was a positive
correlation between the presence of hypophhosphatemia and time of intensive care
vii
duration. Hypophosphatemia seen higher on the patients who had malignant solid
tumors on admission. Both on admission and following period hypophosphatemia seen
more in girls than boys. Hypophosphatemia seen more on the patient who took TPN.
Hypophosphatemia seen more on the patients who had higher fibrinogen levels on
admission. As a result, hypophosphatemia is more commonly seen in patients with
malignant solid tumors and girls and prolongs the length of stay in intensive care.
Evaluation of hypophosphatemia and associated factors in pediatric intensive care
units in larger prospective studies is required.