Nâşid Divanı'nda tarih manzumeleri
History poems in the Nâşid Divan
Yazar: BİRSEN YILDIZBAŞ
Danışman: PROF. DR. RECEP DEMİR
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
18. yüzyıl sosyal, siyasi ve ekonomik anlamda bir gerileme süreci olmakla
birlikte bu yüzyılda klasik edebiyat şair kadrosu ve şiir bakımından en verimli çağını
yaşamıştır. Zengin şair kadrosuna sahip bu yüzyılda hemen her nazım şekliyle şiirler
yazılmış ve sanatlar icra edilmiştir. Bu gelenekte ve bilhassa 18. yüzyılda önemli bir
yer işgal etmiş olan sanatlardan biri de "tarih düşürme"dir. Tarih düşürme, ebced
tablosundaki ilgili harflerin karşısındaki sayı değerinin hesaplanmasıyla verilmek
istenen olay veya durumun bulunduğu yılı işaret eder.
Tarih düşürme ilk olarak sadece vaka, durum ve önemli tarihlerin
unutulmaması maksadıyla yazılmış daha sonra şairlerin şiir sanatını da icra ettiği
tarih manzumelerine dönüşmüştür. Bu manzumeler; doğum, ölüm, tayin,
padişahların tahta çıkışları, cülus dağıtımı, cirit, nişan atışı gibi yaptıkları çeşitli
etkinlikler, düğünler, sakal bırakma, kılıç kuşanma, öldürülenler, şehit edilenler,
yangın, sel, hastalık, fetih, mimari yapıların inşası ve tamiri gibi alanlarda
yazılmıştır. Bu bakımdan tarih manzumeleri yazıldığı dönemin sosyal, kültürel, dini
ve iktisadi özellikleri bakımından önemli bir yere sahiptir.
Tarih manzumelerinde verimli bir asır olan 18. yüzyıla bu anlamda damgasını
vurmuş olan şair Sürûrî'dir ve Sürûrî'nin açtığı bu çığırda birçok sanatçı maharetini
göstermiştir. Bu şairlerden biri de aynı zamanda çalışmamızın konusu olan Nâşid ve
onun tarih manzumeleridir. Nâşid, babası şair Ahmet Ratıp Paşa ve bulunduğu muhit
itibariyle iyi bir edebi disiplinle yetişmiş; III. Mustafa, I. Abdülhamit ve bilhassa III.
Selim Dönemlerinde saraydaki görevleri sayesinde padişahların tahta çıkışı, cülus,
kılıç kuşanma ve sakal bırakma törenleri, şehzadelerin doğumu, devlet adamlarının
mevkiye gelişi, vefat, kasr inşası, padişahın ve devlet erkânının nişan atışları gibi
durumlara yakından tanıklık etmiş; bu durumu da tarih manzumelerine yansıtmıştır.
Bu çalışmada Nâşid'in 49 tarih manzumesinin içerik, kişiler, mekân, eşya ve
şekil bakımından incelenmesi amaçlanmaktadır. Bu manzumeler yaşanılan döneme ışık tutması ve dönemin sosyal, kültürel, ekonomik ve dini hayatını yansıtması
açısından önemlidir.

Abstract:
Although the 18 th century was a period of social, political and economic
decline, classical literature experienced its most productive period in terms of poet
staff and poetry. In this century, which has a rich poet staff, poems were written and
arts were performed in almost every form of verse. One of the arts that occupied an
important place in this tradition and especially in the 18 th century is chronogram or
time-writing. Ebced indicate the year of the event or situation that is desired to be
given is calculated by calculating the number value opposite the relevant letters in
the date reduction ebced table.
Chronogram (time-writing) was first written for the purpose of not forgetting
only the case, situation and important dates and then turned into historical poems in
which the poets also performed the art of poetry. These poems; birth, death,
appointment, enthronement of sultans, distribution of cülus, javelin shooting,
engagement etc. various events such as weddings, growing a beard, wielding a
sword, those killed, martyred, fire, flood, disease, conquest, construction and repair
of architectural structures etc. written in fields such as. In this respect, historical
poems have an important place in terms of the social, cultural, religious and
economic characteristics of the period in which they were written.
In this sense, the poet who left her mark on the 18 th century which was a
productive century in historical poems, is Sururi and and many artists showed their
skills in this era opened by Sururi. One of these poets is Naşid which is the subject of
our study. Naşid was brought up with a good iterary discipline due to his father
Ahmet Ratıp Paşa and his neighborhood, thanks to his duties in the palaca during the
III. Mustafa, I. Abdülhamid and especially the III. Selim periods the sultans
enthronement, cülus, sword-wielding and beard growth, their ceremonies the birth of
the princes the arrival of the statesmen the death the construction of the pavilion etc.
He closely witnessed situations such as the engagement shots of the sultan and the
state officials and reflected this situation in his historical poems. In thisstudy, ıt is aimed to examine the 49 date poems of Naşid in terms of content, persons, place,
belongings and form. These poems are important in terms of shedding light on the
period and reflecting the social, cultural, economic and religious life of the period.