Malatya Müzesi'nde bulunan Osmanlı Dönemi sikkeleri (18. - 20. yy.)
Ottoman Period coins in Malatya Museum (18th - 20th century)
Yazar: ÖMER ARSLAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ERCAN ÇALIŞ
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Sanat Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Malatya = Malatya ; Malatya Müzesi = Malatya Museum ; Motifler = Motifs ; Müzeler = Museums ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Sikke = Coin ; Süslemeler = Ornamentations

Özet:
Malatya, Doğu Anadolu Bölgesi'nde ve Fırat Havzası'nın yukarı Fırat bölümünde yer almaktadır. İç Anadolu ve Akdeniz Bölgeleri ile Doğu Anadolu arasında bir köprü görevi gören Malaya, birçok medeniyete ev sahipliği yapmıştır. Yapılan pek çok arkeolojik çalışmalarda Malatya'nın çok eski bir yerleşim yeri olduğu anlaşılmaktadır. Pek çok medeniyete ev sahipliği yapmış Malatya, tarihi ile Paleolitik çağa kadar gitmektedir. Değirmentepe, Cafer höyük, İmamoğlu, Pirot ve Köserbaba Höyükleri Battalgazi (Eski Malatya) yakınındaki Arslan Tepe'de yapılan kazılarda ve yapılan araştırmalarda bu bölgede insanların mağaralardan çıkıp yerleşik köy hayatına başladığı anlaşılmıştır. Malatya tarih boyunca konumunun da öneminden dolayı çok sayıda medeniye ev sahipliği yapmıştır. Kuşarra Krallığı, Hititler, Asurlar, Persler, Bizanslar ve Osmanlılar bunlar arasında en önemlilerini oluşturmaktadır. Bölge İslam hâkimiyetine geçtikten sonra, sınır şehri olmasının da etkisiyle Arap ve Bizanslar için bir savaş alanı haline gelmiştir. Tüm bu ve benzer olumsuz gelişmelere rağmen Malatya her defasında toparlanmayı bilmiş ve önemini koruyabilmiştir. İnsanlar arasında değiş - tokuş usulüne son vererek, özellikle ekonomi ve ticarette yeni bir dönemi başlatan sikkelerin, ilk olarak Lidyalılar tarafından icat edildiği kabul edilir. Ait oldukları dönemin, hükümdarın maddi ve kültürel sembolü olan sikkeler üzerinde yer alan yazılar, saylar, semboller, figürler, geometrik ve bitkisel motifler ile dikkati üzerine çeken birer küçük sanat eseri olmayı başarmışlardır. Sikkeler üzerinde yer alan yazılar, motifler darp edildikleri dönemin sanat anlayışını ve kültürünü yansıtmada önemli rol oynamaktadır. Sanat Tarihi biliminin yanı sıra diğer bilimlere de önemli katkılar sağlayan sikkeler, bu özelliği ile de birer belge niteliği taşımaktadır.  
Malatya Müzesi'nde bulunan Osmanlı Dönemi Sikkeleri (18. -  20. yy.) ilk defa bu çalışmada ele alınmıştır. Sikkeler seçilirken birbirinden farklı olmasına dikkat edilmiş, bu farklar, üretildikleri maden ve üzerinde bulunan bezemeler dikkate alınarak yapılmıştır. Düzenli bir kronolojik sıraya tabi tutularak incelenen bu sikkelerin katalog bölümü oluşturulmuş, bu kapsamda sikkelerin ölçümleri yapılmış, malzeme ve süsleme özellikleri, detaylı bir şekilde analiz edilerek ait oldukları dönemin ekonomik durumu ve sanatsal üslup özellikleri ortaya çıkarılarak incelenmeye çalışılmıştır. İncelemeler sonucunda elde edilen veriler ışığında, sikkelerin ait oldukları dönem, darp tarihi, darp yeri, malzemesi, yazıları, tuğraları ve süsleme özellikleri kapsamında sikkelerin değerlendirmesi yapılmıştır. Bu bağlamda yapılan çalışmanın Osmanlı Dönemine ait sikke çalışmalarına önemli katkılar sunacağı öngörülmüştür.

Abstract:
Malatya is located in the Eastern Anatolia Region and in the upper Euphrates part of the Euphrates Basin. Malaya, which acts as a bridge between Central Anatolia and Mediterranean Regions and Eastern Anatolia, has hosted many civilizations. In many archaeological studies, it is understood that Malatya is a very old settlement. Malatya, which is on the road of tribes, goes back to the Paleolithic age. In the excavations and researches carried out in Arslan Hill, Degirmentepe, Cafer Mound, İmamoğlu, Pirot and Köserbaba Mounds Battalgazi (Old Malatya), it was understood that these people left the caves and started their village life. Malatya has hosted many civilizations throughout history due to the importance of its location. The Kingdom of Kuşarra, Hittites, Assyrians, Persians, Byzantines and Ottomans are among the most important. After the region came under Islamic rule, it became a battleground for Arabs and Byzantines with the effect of being a border city. Despite all these and similar negative developments, Malatya has always been able to recover and maintain its importance. It is accepted that the coins, which started a new era, especially in the economy and trade, by ending the method of exchange between people, were first invented by the Lydians. The writings, numbers, symbols, figures, geometric and floral motifs on the coins, which are the material and cultural symbols of the ruler of the period they belong to, have succeeded in becoming a remarkable small work of art. The inscriptions and motifs on the coins play an important role in reflecting the artistic understanding and culture of the period in which they were minted. Coins, which make important contributions to other sciences as well as the science of Art History, are also documents with this feature.
Ottoman Period coins belonging to the 18th and 20th centuries in the Malatya museum are discussed for the first time in this study. While choosing the coins, attention will be paid to the differences from each other, these differences are made by taking into account the metal they are produced and the decorations on them. The catalog section of these coins, which are examined in a regular chronological order, will be created, within this scope, the measurements of the coins are made, their material and ornamental features are analyzed in detail, and the economic situation and artistic style features of the period they belong to have been revealed and tried to be examined. In the light of the data obtained as a result of the investigations, the coins were evaluated within the scope of the period to which the coins belong, the date of the minting, the place of the minting, the material, the inscriptions, the monograms and their decoration features. In this context, it is predicted that the study will contribute to the coin studies of the Ottoman Period.