Şemsüddin Semerkandî'de ontoloji ve epistemoloji bağlamında kelam-felsefe etkileşimi
In the context of ontology and epistemology in Ahams al-dīn al-Samarqandī theology-philosophy interaction
Yazar: TARIK TANRIBİLİR
Danışman: PROF. DR. İSMAİL ŞIK
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kelam Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Epistemoloji = Epistemology ; Felsefe = Philosophy ; Hanefiler = Hanifies ; Kelam = Islamic theology ; Maturidi = Maturidi ; Ontoloji = Ontology ; Varlık felsefesi = Existence philosophy ; İslam felsefesi = Islamic philosophy ; İslamiyet = Islam ; Şemsu'd-Din Muhammed b. Eşref es-Semerkandi = Şemsu'd-Din Muhammed b. Eşref es-Semerkandi

Özet:
Şemsüddin Semerkandî, Hanefî-Mâtürîdî kelam geleneğinde felsefî kelam yöntemini benimseyen ilk âlimdir. O, Semerkand'da doğmuş, muhtelif alanlarda birçok eser vermiş ve hicri 722 yılında vefat etmiştir. 
Semerkandî örnekleminde ontoloji ve epistemoloji bağlamında kelam-felsefe ilişkisini incelediğimiz bu çalışma giriş, sonuç ve üç bölümden oluşmaktadır:
Giriş bölümünde araştırmanın konusu, önemi, amacı, yöntemi ve kaynaklarının yanı sıra Semerkandî'nin hayatı ve ilmî kişiliği, kelam-felsefe ilişkisi, kelam ontolojisi ve kelam epistemolojisi konularında bilgi verilmiştir. 
Birinci bölümde Semerkandî perspektifinde varlık, mâhiyet, mevcûd ve bu kavramlara ilişkin problemler hakkında genel ontolojik kavramlar ve kuramlar incelenmiştir.
İkinci bölümde arazlar başlığı altında Semerkandî'nin epistemoloji, teorik fizik, ahlak ve mantıksal kategoriler hakkındaki görüşleri analiz edilmiştir.
Üçüncü bölümde Semerkandî'nin cismânî ve rûhânî cevherler, cevher-i ferd ve psikoloji hakkındaki görüşleri değerlendirilmiştir. 
Sonuç bölümünde ise Semerkandî'de ontoloji ve epistemoloji bağlamında kelam-felsefe ilişkisi ortaya koyulmuştur.

Abstract:
Shams al-dīn al-Samarqandī is the first scholar to adopt the method of philosophical theology in the Hanafi-Mâturîdî kalam tradition. He was born in Samarkand, produced many works in various fields and died in 722 h. 
This study, in which we examine the relationship between theology and philosophy in the context of ontology and epistemology in the sample of Samarqandī, consists of introduction, conclusion and three chapters:
In the introduction part, besides the subject, importance, purpose, method and sources of the research, information is given on the life and scientific personality of Samarqandī, the relationship between theology and philosophy, the ontology of theology and the epistemology of theology.
In the first chapter, general ontological concepts and theories about existence, essence, available and problems related to these concepts are examined in the perspective of Samarqandī.
In the second chapter, under the title of symptom, Samarkandī's views on epistemology, theoretical physics, morality and logical categories are analyzed.
In the third chapter, the views of Samarkandī on physical and spiritual substances, al-jawhar al-fard and psychology were evaluated.
In the conclusion chapter, the relation between theology and philosophy in the context of ontology and epistemology in Samarkandī is revealed.