Diyabetes mellitus hastalarında kullanılan ilaç türlerinin yaşam kalitesi üzerine etkisi
Effect of types of drugs used in diabetes mellitus patients on the quality of life
Yazar: ESRA KAR
Danışman: PROF. DR. RAMAZAN GEN
Mersin Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases

Özet:
Bu araştırma, Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Endokrinoloji Bölümü'nde takipli Diyabetes Mellitus (DM) hastalarının sosyodemografik ve hastalık özelliklerini ortaya koymak, DM tedavisinde kullanılan ilaçlarını belirlemek ve bu ilaçların yaşam kalitesi üzerine etkisini incelemek amacıyla yapılmıştır.
Kesitsel tipteki bu çalışmanın örneklemini Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Endokrinoloji Bölümü'nde takipli 05/10/2023-31/12/2023 tarihleri arasında polikliniğe gelen 18 yaş ve üzeri DM tanılı 102 hasta oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak; sosyodemografik ve hastalık özelliklerine yönelik bilgi toplama formu ve DSÖ Yaşam Kalitesi Ölçeği Kısa Formu Türkçe Versiyonu (WHOQOL-BREF-TR) kullanıldı. Araştırma sonucu elde edilen veriler SPSS (Statistical Package for Social Sciences) 22.0 paket programı ile analiz edildi ve p<0,05 anlamlı olarak kabul edildi.
Hastaların %52,0'si (n=53) kadın, %48,0'i (n=49) erkek, %33,3'ü (n=34) Tip 1 DM, %66,7'si (n=68) Tip 2 DM tanılıydı. WHOQOL-BREF ölçeği genel yaşam kalitesi ortalama puanı 3,20±0,99, genel sağlık algısı ortalama puanı 2,73±1,07 olarak bulundu. WHOQOL-Bref ölçeği bedensel alan ortalama puanı 22,04±4,16, ruhsal alan ortalama puanı 20,43±4,06, sosyal alan ortalama puanı 9,74±2,89, çevresel alan ortalama puanı 31,08±5,39 ve ölçeğin toplam ortalama puanı 89,23±14,74 olarak bulundu. WHOQOL-BREF genel sağlık algısı puanı, 70 yaş üzerinde olanlarda, 50-60 yaş aralığında olanlara göre daha yüksek bulundu (p=0,036). WHOQOL-BREF ruhsal alan alt boyut puanı 18-40 yaş arasında olanlarda, 70 yaş üzerinde olanlara göre daha yüksek bulundu (p=0,043). WHOQOL-BREF toplam puanı hiç eğitim almamış olanlarda, lise veya eşdeğeri ve lisans ve üzeri eğitim seviyesine sahip olanlara göre istatistiksel anlamlı olarak daha düşük bulundu (sırasıyla; p=0,008, p=0,002). WHOQOL-BREF toplam puanı VKİ 40 ve üzeri olanlarda, VKİ 30-40 arası olanlara göre istatistiksel anlamlı olarak daha yüksek bulundu (p=0,046). WHOQOL-BREF ruhsal alan alt boyut puanı ek hastalığı olanlarda ek hastalığı olmayanlara göre istatistiksel anlamlı olarak daha düşük bulundu (p=0,009).
6
WHOQOL-BREF çevresel alt boyut puanı oral antidiyabetik (OAD) tedavi alanlarda insülin tedavisi alanlara göre istatistiksel anlamlı olarak daha yüksek bulundu (p=0,041). OAD alan hastalarda insülin veya OAD+insülin tedavisi alanlara göre yaşam kalitesi toplam puanı daha yüksek bulunsa da bu fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmadı (p>0,05). Diyabetli hastaların yaşam kalitesi ve sağlıklarına ilişkin algılarının ağırlıklı olarak ortalama düzeyde olduğu görüldü. İleri yaş, düşük eğitim düzeyi ve ek hastalık varlığı DM hastalarının yaşam kalitesini önemli ölçüde azaltmaktadır. Sonuçlar bize her ne kadar istatistiksel anlamlı fark bulunmasa da OAD+insülin kullanımı olan hastalarda OAD kullanan hastalara göre yaşam kalitelerinin daha düşük olduğunu göstermektedir. Diyabetli hastaların yaşam kalitesini düşüren alt faktörlerin tanımlanıp, uygun müdahalelerin uygulaması DM hastalığının yol açacağı olumsuzlukların önüne geçmekte faydalı olabilir.
Anahtar Kelimeler: Diyabetes mellitus, insülin, oral antidiyabetik, yaşam kalitesi, WHOQOL-BREF

Abstract:
Effect of Types of Drugs Used in Diabetes Mellitus Patients on the Quality of Life
This research was conducted to reveal the sociodemographic and disease characteristics of Diabetes Mellitus (DM) patients followed in the Endocrinology Department of Mersin University Faculty of Medicine Hospital, to determine the drugs used in DM treatment and to examine the effects of the drugs used on the quality of life.
The sample of this cross-sectional study consists of 102 patients diagnosed with DM, aged 18 years and over, who came to the outpatient clinic between 05/10/2023 and 31/12/2023 and were followed up at Mersin University Faculty of Medicine Hospital, Department of Endocrinology. As a data collection tool; An information collection form for sociodemographic and disease characteristics and the WHO Quality of Life Scale Short Form Turkish Version (WHOQOL-BREF-TR) were used. The data obtained as a result of the research were analyzed with the SPSS (Statistical Package for Social Sciences) 22.0 package program and p<0.05 was considered significant.
52.0% (n=53) of the patients were female and 48.0% (n=49) were male. 33.3% (n=34) of the patients were diagnosed with Type 1 DM and 66.7% (n=68) were diagnosed with Type 2 DM. The WHOQOL-BREF scale general quality of life mean score was 3.20±0.99, and the general health perception mean score was 2.73±1.07. WHOQOL-Bref scale physical domain average score was 22.04±4.16, spiritual domain mean score was 20.43±4.06, social domain mean score was 9.74±2.89, environmental domain mean score was 31.08±5, 39 and the total mean score of the scale was 89.23±14.74. WHOQOL-BREF general health perception score was found to be higher in those over 70 years of age than in those between 50-60 years of age (p=0.036). WHOQOL-BREF spiritual domain subscale score was found to be higher in those aged between 18-40 than in those over 70 years of age (p=0.043). WHOQOL-BREF total score was found to be statistically significantly lower in those with no education than in those with high school or equivalent education and undergraduate education or
8
above (p=0.008, p=0.002, respectively). WHOQOL-BREF total score was found to be statistically significantly higher in those with a BMI of 40 and above than in those with a BMI of 30-40 (p=0.046). WHOQOL-BREF mental domain subscale score was found to be statistically significantly lower in patients with comorbidities than in those without comorbidities (p=0.009). WHOQOL-BREF environmental subscale score was found to be statistically significantly higher in those receiving oral antidiabetic (OAD) treatment than in those receiving insulin treatment (p=0.041). Although the total quality of life score was found to be higher in patients receiving OAD than those receiving insulin or OAD + insulin therapy, this difference was not statistically significant (p>0.05).
It was observed that the perceptions of diabetic patients regarding their quality of life and health were predominantly at an average level. Advanced age, low education level and the presence of comorbidities significantly reduce the quality of life of DM patients. The results show that although there is no statistically significant difference, the quality of life in patients using OAD + insulin is lower than in patients using only OAD. Identification of sub-factors that reduce the quality of life of diabetic patients and implementation of appropriate interventions may be useful in preventing the negativities caused by DM disease.
Key Words: Diabetes mellitus, insulin, oral antidiabetic, quality of life, WHOQOL-BREF