Merkez bankalarının rezerv seviyesinin belirleyicileri ve Türkiye'de optimum rezerv seviyesinin belirlenmesi
The determinants of reserve level by the central banks and the determination of the optimum reserve level in Turkey
Yazar: DİLEK ÖZDEMİR
Danışman: PROF. DR. KEREM KARABULUT
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Ekonomi = Economy ; Ekonomi politikaları = Economic policies ; Merkez Bankası = Central Bank ; Para politikaları = Monetary policies ; Para politikası araçları = Monetary policy toolls ; Rezerv para = Reserve money ; Rezerv yönetimi = Reserve management

Özet:
Uluslararası rezervler, para politikası ve ülkelerin ekonomik istikrarında üstlendiği önemli roller nedeniyle politika yapımcıları için öncü göstergeler konumundadırlar. Buna karşılık politika yapıcıları için istikrar aracı fonksiyonu gören rezervlerin aynı zamanda atıl tutulmasından kaynaklanan fırsat maliyetlerinin olduğu da bilinmektedir. Dolayısıyla giderek artış eğilimi sergileyen rezervler ve buna paralel artan fırsat maliyetleri arasında seçim sorunu literatürde uzlaşmanın sağlanamadığı konulardandır. 
Çalışmada, 1994-2010 yılları arasında 25 gelişmiş 22 gelişmekte olan toplam 47 ülke ele alınarak rezerv belirleyicilerinin neler olduğu ve ülkelere göre farklılık gösterip göstermediği panel veri analiziyle ortaya konulmaya çalışılmıştır. Ayrıca Türkiye özelinde optimum rezerv seviyesinin hesaplaması da yapılmıştır. Rezerv oynaklığı, ülkenin dışa açıklık oranı, kişi başına düşen GDP, kur oynaklığı ve kısa vadeli dış borç düzeyinin uluslararası rezerv düzeyini belirlemede etkili değişkenler olduğu, fırsat maliyetinin ise rezerv düzeyini belirlemede etkili bir değişken olmadığı anlaşılmıştır. Kişi başına düşen GDP ve kur oynaklığı değişkenlerinin işaretlerinin ülke gruplarına göre farklılık gösterdiği de görülmüştür. 
Türkiye için optimal rezerv düzeyinin hesaplanmasında kullanılan model çerçevesinde tanımlanan parametreler, 2001 ve 2009 kriz yılları temel alınarak hesaplanmıştır. 2001 kriz yılının sonuçları temel alındığında, 2001-2011 yılları için Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının altın hariç tutulan uluslararası rezervlerinin, hesaplanan optimal rezerv seviyelerinin altında kaldığı görülmüştür. 2009 yılı baz alınarak elde edilen sonuçlarda ise, TCMBnin tuttuğu rezerv miktarının 2010 yılından itibaren optimal rezerv düzeyinin üstünde olduğu görülmüştür.

Abstract:
The international reserves due to their important roles in the monetary policies and countries economic stability are the pioneering indicators for policy makers. However, the international reserves having a stability tools function for policy makers are also known to have opportunity cost because of remaining inactive. Therefore, the issue of choice between the reserves which tend to gradually increase and increasing opportunity costs is one of the subjects that there is no consensus in literature. 
In this study, examining 25 developed and 22 developing countries, what the reserve determinants and if they show difference according to country by means of panel data analysis have been attempted to determine. Further, the optimum reserve level at Turkish context has been calculated. Reserve volatility, openness, GDP per capita, exchange volatility and short term foreign debt were found to be effective variables, on the other hand opportunity cost was found to be ineffective. It was also seen that GDP and exchange volatility indicators displayed differences according to country groups.
The parameters which were defined in the model to determine the optimal reserve level of Turkey, were calculated considering the crisis years of 2001 and 2009. Given the 2001 crisis, it was seen that the international reserves, except for gold, of Turkish Republic Central Bank were calculated less than optimal reserve levels for 2001-2011. As for the results of the year of 2009, the reserve amount of the central bank was seen to begin to be higher than optimal reserve level from 2010 on.