Mehmet Fahri Kopuz'un ud icra üslubunun incelenmesi
Examination of Mehmet Fahri Kopuz's oud performance style
Yazar: EFE BİLGİN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SERKAN GÜNALÇİN
ANKARA MÜZİK VE GÜZEL SANATLAR ÜNİVERSİTESİ / Müzik ve Güzel Sanatlar Enstitüsü / Çalgı Eğitimi Ana Sanat Dalı / Çalgı Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Müzik = Music

Özet:
Bu tez çalışmasında, 20. y.y'ın en önemli Türk makam müziği sanatkarlarından biri 
olan Mehmet Fahri Kopuz'un, icra üslubu; 7 adet saz eserinin, 6 adet taksimin ve 5 
adet saz eserinin icrasının incelenmesiyle tanımlanmaya çalışılmıştır. Çalışmada 
öncelikle, Türk makam müziğinin tarihinden, meşk sisteminden ve üslup kavramından 
bahsedilmiştir. Daha sonra, taksim türü, ud ve Fahri Kopuz'un hayatı ile ilgili bilgiler 
verilmiştir. Fahri Kopuz tarafından icra edilen, Hicaz, Hicazkar, Hüseyni, Hüzzam, 
Kürdilihicazkar ve Suzidil makamlarındaki taksimlerin transkripsiyonları yapılmıştır. 
Ayrıca kendisinin bestelediği saz eseri türündeki, Ferahnak Saz Semai, Hicaz Oyun 
havası/Arab Raksı, Isfahan Saz Semai, Mahur Medhal, Nikriz Sirto, Nişaburek Peşrev, 
Suzidil Saz Semai ve kendisinin Darü't-talim-i Musiki Heyeti ile birlikte icra ettiği, 
Hicaz Oyun havası/Arab Raksı, Tatyos Efendi'nin bestelediği Hüseyni Saz Semaisi, 
Sebuh Efendi'nin bestelediği Kürdilihicazkar Longa, kendi bestesi Mahur Medhal ve 
Kevser Hanım'ın bestelediği Nihavend Longa kayıtlarında sergilediği icra  da, aynı 
yöntemle notaya alınmıştır. Transkripsiyonların nota yazımında Finale programı 
kullanılmıştır. 
Transkripsiyonlar ve kayıtların ışığında Kopuz'un, sağ el kullanımı ve tını analizi, sol 
el kullanımı, akort kullanımı, süsleme teknikleri, motif yapıları, ritmik ögeleri, saz 
eseri icralarının notaya kıyasla tartım farkları, taksimlerin ve saz eseri bestelerinin 
biçim ve makamsal incelemeleri ayrı ayrı incelenerek, Kopuz'un ud icra üslubunu 
ortaya çıkarmaya gayret gösterilmiştir. Makam incelemelerinde, 17, 18, 19 ve 20. 
yüzyılda yazılmış nazari kaynaklardan yararlanılmıştır. 
Bu bulgular dahilinde Fahri Kopuz'un, dinamik bir icrasının olduğu ve süsleme 
tekniklerinden değerini kendinden önceki notadan alan çarpma çeşidinin, icralarında 
en çok kullandığı süsleme tekniği olduğu dikkat çekmektedir. Ayrıca saz eseri 
icrasında, uzun süreli sesleri daha küçük ses sürelerine bölerek mızrap kullanımını 
arttırdığı da gözlemlenmiştir. 
Biçimsel incelemeler zemin, meyan ve karar çerçevesinde oluşturulmuştur. Kopuz'un 
makam anlayışının sıklıkla Ekrem Karadeniz'in tarifleriyle uyumluluk gösterdiği 
gözlemlenmiştir. Bu ilişkinin Kopuz'un Abdülkadir Töre ile olan usta-çırak ilişkisi ile 
ilgili olduğu kanaatine varılmıştır. 
İncelemeler doğrultusunda, Mehmet Fahri Kopuz'un ud icrasındaki yetkin üslubunun, 
kendisinin 20. yüzyılın Türk makam müziği sanatındaki önemini kanıtladığını 
söylemek mümkündür.

Abstract:
This thesis seeks to analyse six taksims, seven instrumental compositions, and five 
additional instrumental pieces performed by Mehmet Fahri Kopuz, a pivotal artist of 
the 20th century. Initially, the study explores the history of Turkish Makam Music, the 
meşk system, and the concept of stylistic expression. Following this, it examines the 
taksim genre, the oud instrument, and the life of Fahri Kopuz. Transcriptions of 
taksims in the makams Hicaz, Hicazkar, Hüseyni, Hüzzam, Kürdilihicazkar, and 
Suzidil, as performed by Kopuz, are included. 
Furthermore, transcriptions of his compositions, such as Ferahnak Saz Semai, Hicaz 
Oyun Havası/Arab Raksı, Isfahan Saz Semai, Mahur Medhal, Nikriz Sirto, Nişaburek 
Peşrev, and Suzidil Saz Semai, as well as performances with the Darü't-talim-i Musiki 
Heyeti, including Hicaz Oyun Havası/Arab Raksı composed by Fahri Kopuz, Hüseyni 
Saz Semai composed by Tatyos Efendi, Kürdilihicazkar Longa composed by Sebuh 
Efendi, Mahur Medhal composed by Fahri Kopuz, and Nihavend Longa composed by 
Kevser Hanım, are presented. These transcriptions were created using Finale notation 
software. 
The study also explores various aspects of Kopuz's oud technique, including right
hand articulation, tonal quality, left-hand technique, tuning, ornamentation methods, 
motif structures, rhythmic elements, and deviations in the scale of instrumental pieces 
compared to standard notations. Additionally, stylistic and makam analyses of the 
taksims and compositions offer insights into Kopuz's distinctive oud performance 
style, informed by transcriptions and recordings. Theoretical sources from the 17th to 
the 20th centuries are utilised to support makam studies. 
The findings highlight Kopuz's dynamic and agile playing style, notably his frequent 
use of the acciaccatura ornament, which draws its value from the preceding note. 
Observations also reveal his increased use of the plectrum in instrumental pieces, 
breaking longer notes into shorter intervals to add complexity to his performances.  
Formal analysis is structured around an introduction, development, and conclusion 
framework. The descriptive approach applied in makam studies aligns closely with 
that of Ekrem Karadeniz, likely reflecting Kopuz's association with Abdülkadir Töre. 
In conclusion, the study asserts that Mehmet Fahri Kopuz's mastery of the oud, both 
in performance and composition, affirms his influential role in 20th-century Turkish 
Makam Music.