Diyarbakır Müzesi'ndeki cam kaplar
Glass vessels in Diyarbakır Museum
Yazar: ELİF HANAR
Danışman: PROF. DR. NURETTİN ÖZTÜRK
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Cam kaplar = Glass container ; Cam sanatı = Glass art ; Diyarbakır = Diyarbakır ; Diyarbakır Müzesi = Diyarbakır Museum ; Müzeler = Museums

Özet:
Diyarbakır Müzesi cam eser koleksiyonunda bulunan cam kapları içeren bu çalışmamda, 583 adet cam kap değerlendirilmiştir. Oldukça farklı ve zengin bir form çeşitliliğine sahip olan bu cam kapların neredeyse tamamı iyi korunmuş ve tüm durumdadır. Bu çalışmadaki cam kaplar iç kalıp tekniği, çubuk kalıp tekniği, serbest üfleme tekniği, kalıba üfleme tekniği ile üretilip tüy bezeme, çökertme tekniği ve çimdikleme tekniği gibi farklı süsleme teknikleri ile bezenmiştir. Tek tek ele alınıp değerlendirilen cam kaplar form olarak oinochoe, aryballos, alabastron, amphoriskos, unguanterium, şişe, kase, tabak, bardak, kandil, serpici, kavanoz, kadeh, amulet başlıkları altında sınıflandırılmıştır. Diyarbakır Müzesi cam eser koleksiyonunda yer alan cam kapların genel olarak M.Ö. 6. yüzyıl ile M.S. 14. yüzyıllar arasında üretilmiş oldukları, incelenen bilimsel kaynakların rehberliğinde saptanmıştır. 
     Bu çalışmam sırasında tüm cam kaplar, teker teker fotoğraflanıp dijital ortamda çizimleri yapıldıktan sonra kayıt altına alınmıştır. İncelenen bilimsel kaynaklarda, bu cam kaplar ile benzer olan örnekler saptanıp tarihlendirme yapılmıştır. Önce üretildikleri zaman aralığına göre ardından formlarına göre gruplandırılan cam kaplar, kendi içinde de erken olan
örnekten geç olan örneğe doğru sıralanarak tiplere ayrılıp sınıflandırılmıştır. Oldukça zengin bir
form çeşitliliğine sahip olan bu cam kapların bölgede mevcut olan bir üretim merkezinin ürünleri olup olmadığı, üretim varsa hangi bölgelerin bu üretim merkezini etkilediği araştırılmıştır. Buna ek olarak, antik dönemin ticaret yollarının kesiştiği bir noktada yer alan Diyarbakır kentinin cam ticareti hakkında yeni verilere ulaşmak amaçlanmıştır.

    Anahtar Kelimeler: Diyarbakır, Cam, Sanat, Üretim.

Abstract:
In my study which contains glass vessels from Diyarbakır's Museum Glass Vessels Collection, 583 glass vessels were evaluated. Nearly all of these glass vessels which have a great variety of forms are in good conditions and have been well preserved so far. The glass vessels in this study were produced with core formed technique, rod formed technique, free blowing technique and mould blowing technique and were decorated with different decoration techniques such as feather, upsetting and pinching. The vessels were classified under the headings of oinochoe, aryballos, alabastron, amphoriskos, unguanteria, bottles, bowls, plates, cups, candles, spreaders, jar, glass and amulets and were evaluated individually. According to the scientific researches, it was found out that the glass vessels in Diyarbakir Museum's glass collection were generally produced between 6th century B.C and 13th century A.D.

    During this study, all glass vessels were photographed, drawn in digital form and then registered one by one. In the scientific sources examined, samples similar to these glass vessels
were identified and dated with regard to their similarities. After being classified according to
their production time intervals, the vessels were separated and classified according to the types
from their early ones to their late ones. It was investigated whether the glass vessels having rich
forms of diversity were the production of a centre in the region and incase of the existence of
such a centre, it was investigated by which production centres it was affected. In addition, it was
aimed to find new information about glass trade of Diyarbakır province located in the
crossroads of trade routes of antique period.

    Key words: Diyarbakir, Glass, Art, Production.