Samsun ili yenidoğan gaucher taraması deneyimi
Samsun province newborn gaucher screening experience
Yazar: TURAL MAMMADALIYEV
Danışman: DOÇ. DR. IŞIL ÖZER
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Bebek-yenidoğmuş = Infant-newborn ; Bebekler = Infant ; Gaucher hastalığı = Gaucher disease ; Samsun = Samsun

Özet:
Gaucher hastalığı sfingolipid metabolizmasıyla ilişkili olarak glukoserebrosidaz enzim eksikliği sonucu glukoserebrosid maddesinin retiküloendotelyal hücrelerde ve bazı organlarda biriktiği ve buna bağlı klinik bulguların geliştiği, lizozomal depo hastalıkları (LSD) arasında en sık gözlenen genetik bir hastalıktır. Otozomal resesif geçişli bu hastalığın 3 alt tipi belirlenmiştir: Tip I (kronik non-nöronopatik), Tip II (infantil tip) ve Tip III (juvenil veya kronik nöronopatik tip). Hastalığın tanımlanması 1900'lü yılların başına dayansa da hastalığa neden olan enzim ve genetiğinin belirlenmesi 1970'lere tesadüf etmektedir. Prenatal ve postnatal tanısal testler ise 2000' li yıllarda başlatılmış, fakat rutin yenidoğan taraması olarak kullanılmamakta, sadece ABD'nin bazı eyaletleri ve bazı kuzey Avrupa ülkelerinde yapılmaktadır. 
İnsidansı 75.000-100.000 canlı doğumda bir olmakla beraber, özellikle Aşkanazi toplumunda daha sık görülmektedir. Türkiye'de akraba evliliklerinin fazla olmasından dolayı Gaucher hastalığı gibi otozomal resesif hastalıkların görülme olasılığı belirgin fazladır. Yapılan lokal çalışmalarda ülkemizde görülme sıklığı 2.3/1.000.000 olarak tespit edilmiştir.
Bu çalışmada, Ondokuz Mayıs Üniversitesi Tıp Fakültesi, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana bilim dalı, Çocuk Metabolizma Bilim Dalı koordinatörlüğünde ve Yenidoğan Yoğunbakım ünitesinde yatmakta olan bebeklerde doğum haftası ve cinsiyetten bağımsız, rastlantısal ve prospektif olarak GBA enzim taraması yapılması, Gaucher hastalığının sıklığının belirtilmesi hedeflenmiştir. Çalışma sürecinde toplam 107 yenidoğan taranmış, enzim aktivitesinde düşüklük saptanan bireyler için ileri moleküler inceleme yapılmıştır. Bu süreçde hastanemiz bünyesinde yapmış olduğumuz çalışma sonucunda toplam beş (5) lizozomal depo hastalığı saptanmış olup, bunlardan 3 hastada Gaucher açısından anlamlı heterozigot mutasyon görülmüştür.  Mutasyon saptanan bebeklerin aile bireylerine de benzer uygulama aşamaları ile tetkikler yapılmış, mutasyon pozitifliği saptanan fertler çocuk metabolizma polikliniğinde takibe alınmıştır. Diğer lizozomal depo hastalığı açısından mutasyon pozitifliği saptanan ikiz kardeşler ve 1 gaucher açısından mutasyon saptanan bebek ve ailesi ise ileri çalışma ve takibi kabul etmemiştir. Çalışma dünya genelinde yapılan LSD'lere karşılaştırılmıştır. Çalışma sonrası sonuç görüşümüz, özellikle yapmış olduğumuz çalışmada bulduğumuz 5/107 insidansının kısa süreli, lokal bir çalışma olması nedeniyle Türkiye Cumhuriyeti genelini yansıtamayacağı; ancak, şaşırtıcı yüksek oran nedeniyle, başta çalışma yapılan Karadeniz bölgesi olmak üzere, Türkiye genelinde tarama çalışması yapılması gerekliliği açısından uyarıcı olduğu yönündedir.
Anahtar Kelimeler: Gaucher hastalığı, Yenidoğan, Yenidoğan taraması

Abstract:
Gaucher's disease is the most common genetic disease among lysosomal storage diseases (LSD), in which glucocerebroside accumulates in reticuloendothelial cells and some organs as a result of glucocerebrosidase enzyme deficiency related to sphingolipid metabolism and clinical findings develop due to this. 3 subtypes of this autosomal recessive disease have been identified: Type I (chronic non-neuropathic), Type II (infantile type) and Type III (juvenile or chronic neuronopathic type). Although the definition of the disease dates back to the early 1900s, the determination of the enzyme and genetics that cause the disease coincides with the 1970s. Prenatal and postnatal diagnostic tests were started in the 2000s, but they are not used as routine newborn screening, they are only performed in some states of the USA and some northern European countries.
Although its incidence is one in 75,000-100,000 live births, it is more common especially in the Ashkanazi population. Due to the high rate of consanguineous marriages in Turkey, the probability of autosomal recessive diseases such as Gaucher disease is significantly higher. In local studies, the incidence in our country was determined as 2.3/1,000,000.
In this study, it was aimed to perform regardless of birth week and gender, random and prospective GBA enzyme screening and to determine the frequency of Gaucher disease in infants hospitalized in Ondokuz Mayıs University Faculty of Medicine, Department of Pediatrics, Department of Pediatric Metabolism and in the Neonatal Intensive Care Unit.  During the study period, a total of 107 newborns were scanned, and further molecular examination was performed for individuals with low enzyme activity. In this process, as a result of the study we carried out in our hospital, a total of 5 lysosomal storage diseases were detected, and a significant heterozygous mutation for Gaucher was observed in 3 patients. Family members of babies with mutations were also tested with similar application steps, and individuals with mutation positivity were followed up in the pediatric metabolism polyclinic. The twin siblings with mutation positivity in terms of other lysosomal storage disease and the infant and family with a mutation in 1 gaucher did not accept further study and follow-up. The study was compared to LSDs made around the world. In particular, the incidence of 5/107, which we found in our study, cannot reflect the correct rate, and it is that this metabolic disease group can be seen at a higher rate in Samsun or the general Turkish Republic due to increasing consanguineous marriages.
Keywords: Gaucher Disease, Newborn, Newborn Screening