Tuhfetu'l-Enâm fi'l-Vakfi ale'l-Hemzi li Hamzate ve Hişâm" adlı eserin tanıtım ve tahkîki
An introduction and verification of a manuscript: Tuhfat al-Anām fi al-Vakfi ala al-Hamzi le Hamzata va Hishām"
Yazar: ALAADIN SALEH
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ALİ BULUT
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Din = Religion

Özet:
Bu çalışmanın amacı, hemze konusunu ön plana çıkaran ve Kur'ân-ı Kerîm'deki hemzeli bütün kelimeleri kapsayan "Tuhfetu'l-Enâm fi'l-Vakfi ale'l-Hemzi li Hamzate ve Hişâm" adlı eserin tahkîki ve tanıtımını yapmaktır. Tezde tahkîki yapılan eser, Hamza ve Hişâm'ın hemze ile ilgili mütevâtir kıraâtlerinin usûlünü detaylı bir şekilde ele alıp izah etmektedir. Böylelikle hemzenin lügat, yazı ve kıraatteki önemi ortaya konulacaktır.
Hemzeye kıraât âlimleri tarafından özel bir ilgi gösterilmiştir. Ayrıca, hemze ile ilgili "tahfif", "teshîl", "ibdâl", "nakil", "hazf", "beyne beyne" ve "iskât" gibi kavramlar gerek dil gerekse kıraât kitaplarında geniş bir şekilde anlatılmıştır. Hatta çalışmada görüleceği üzere Hamza ve Hişâm'ın hemze konusunda tespit ettikleri vakıf kurallarını açıklayan birçok kitap telif edilmiştir. Ancak tahkîki yapılan eserin bu konuda yarattığı fark, Kur'ân-ı Kerîm'deki hemzeli bütün kelimeleri ele alması ve gerek "el-Mushafu'l-İmâm"daki hemzenin asıl yazı şekli ile hemze üzerine vakıf vecihlerini ve gerekse de sahih niteliğini taşıyan vecihleri kapsamlı bir şekilde izah etmesidir.
Çalışmada üzerinde durulan bir diğer husus da, "el-Mushafu'l-İmâm"da hemzeye ilişkin takip edilen yazım metodudur. Söz konusu metot, hemzenin yazılış şeklini "hatt-ı kıyâsî" ve "hatt-ı ıstılâhî" olmak üzere ikiye ve buna bağlı olarak hemzenin okunuş şeklini "tahfîf-i kıyâsî" ve "tahfîf-i ıstılâhî" olarak ikiye ayırmaktadır.


Anahtar Kelimeler: Hemze, Hamza, Hişâm, Tahfîf-i Kıyâsî, Hatt-ı Kıyâsî,Tahfîf-i Istılâhî, Hatt-ı Istılâhî.

Abstract:
The aim of this study is to analyse the manuscript named Tuhfat al-Anām fi al-Vakfi ala al-Hamzi le Hamzata va Hishām which highlights the issue of hamzah and contains all the words with hamzah in Qur'ān. The manuscript of this research analysis hamzah comprehensively by handling the mutawātir method (usul) of Qur'ān recitation (qirā'ah) of İmam Hamza and İmam Hishām on hamzah. So this study explain the importance of hamzah in Arabic, writing ('ilm al-rasm) and recitation of Qur'ān ('ilm al-qirā'ah). 
The Islamic scholars of 'İlm al-Qirā'ah give a special importance to hamzah. Moreover, the concepts about hamzah such as "tahfif", "tashil", "ibdāl", "naql", "hazf", "bayna bayne" and "isqāt" are explained in detail both in the books on Arabic language and works about qira'ah. Thus, as it is also possible to see in this study, many books are written on the explanations of hamzah rules put by Hamza and Hishām. The difference of the manuscript analysed by this study however, is that; it contains and evaluates in detail all the words with hamzah in the Qur'an in every aspects such as the real writing style of hamzah according to "al-Mushafu'l Imām", all different styles of reciting (vucuh al-qirā'ah) about hamzah as well as the ones with valid quality.
In the thesis, the writing method of hamzah which is followed by "al-Mushafu al-Imām" is highlighted. This method divides the writing style of hamzah as "al-hatt al-qiyāsi" (regular writing) and "al-hatt al-istilāhi" (irregular writing) as a result of which it dives reciting style into "al-tahfîf al-qiyāsi" and "al-tahfîf al-istilahi".


Key Words: Hamzah, Hamza, Hishām, al-Tahfîf al-Qiyāsi, al-Hatt al-Qiyāsi, al-Tahfîf al-Istilāhî, al-Hatt al-Istilāhi.