İstanbul Resim ve Heykel Müzesi koleksiyonunda bulunan kadın sanatçılar, eserleri ve kadın sanatçıların sergilerdeki temsili
Female artist of the Istanbul Museum of Painting and Sculpture collection and representations of their works in exhibitions
Yazar: DERYA KUTSAL
Danışman: PROF. DR. BURCU PELVANOĞLU
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Müzecilik Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Müzecilik = Museology ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Kadın sanatçılar = Women artists ; Mimar Sinan Üniversitesi Resim ve Heykel Müzesi = Mimar Sinan University Art Gallery ; İstanbul Resim ve Heykel Müzesi = İstanbul Art Gallery

Özet:
İstanbul Resim ve Heykel Müzesi, 20 Eylül 1937 tarihinde Mustafa Kemal Atatürk'ün öncülüğünde Dolmabahçe Sarayı'nın Veliaht Dairesi'nde açılmıştır. Türkiye'nin ilk plastik sanatlar müzesi olan kurum, İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi'ne (günümüz Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi) bağlanmıştır. Bir üniversite müzesi olarak faaliyetlerini sürdüren kurumun koleksiyonunda resim, heykel, hat, seramik, ikon ve enstalasyon olmak üzere yaklaşık 12.000 adet eser bulunmaktadır. Müze'nin ilk koleksiyonu olan Elvah-ı Nakşiye Koleksiyonu'na ek olarak, Dolmabahçe Sarayı, Topkapı Sarayı Müzesi, 50 Yıllık Türk Resmi Sergisi'nden alınan eserlerle birlikte, dönemin bakanlıklarından ve devlet dairelerinden toplanan 300'e yakın eserden oluşmaktadır. İlk koleksiyonunun geliştirilmesi için yapılan satın alımlar ve bağışlar sayesinde Türk sanatının en seçkin örneklerinin bir arada bulunduğu mevcut koleksiyon oluşturulmuştur. Böylece bir havuz müze görevini de gören İstanbul Resim ve Heykel Müzesi, Anadolu'da sanatın yaygınlaştırılması ve sanat görgüsünün geliştirilmesi için açılan müze ve galerilere çokça eser göndermiştir.
Bu çalışmada, İstanbul Resim ve Heykel Müzesi'nin Türk sanat tarihindeki yerinin ve öneminin anlaşılabilmesi için Türkiye'de müzecilik alanındaki ilk faaliyetlerinden Müze-i Hümayûn'un kuruluş sürecine dek atılan adımlar incelenerek Müze'nin tarihçesi verilmiştir. Kadın sanatçılar özelinde yapılan bu araştırmada, kadınlara eğitim veren kurumlara değinilerek Müze envanteri incelenmiştir. Envanter kayıtları müze kurumunu besleyen birincil kaynaktır. Köklü bir müze kurumu olması sebebi ile erken tarihli bir envanter kayıt sistemine sahip olan Müze'nin envanter güncelleme çalışmaları eserlerin türüne göre yapılmıştır. Resim ve heykel türünde eser veren kadın sanatçıların ele alındığı bu çalışmada öncelikle envanter kayıtları taranmış ve kadın sanatçıların listesi çıkarılmıştır. Kadın sanatçılar listesi hazırlanırken envanter kayıtlarının sehven eksik yazılmış olması sebebi ile isim ve soy isim bilgileri doğrulanmıştır. Tespit edilen kadın sanatçıların biyografilerine ulaşılmış ve elde edilen bilgiler neticesinde güncel biyografilerine eklemeler yapılmıştır. Kadın sanatçıların gerçekçi biyografileri eşliğinde Müze koleksiyonunda bulunan eserleri ve eserlerin menşei doğrulanmıştır. Kadın sanatçılar, "Osmanlı Dönemi'nde Üretim Yapan Kadın Sanatçılar", "Erken Cumhuriyet Dönemi'nde Üretim Yapan Kadın Sanatçılar", "1950-1970 Dönemi Arasında Üretim Yapan Kadın Sanatçılar", "1970'ten Günümüze Üretim Yapan Kadın Sanatçılar" adıyla dört başlık altında, bulundukları döneme göre değerlendirilmiş, kadın sanatçıların bulundukları dönemde bir kamu müzesinde ne kadar yer alabildiği üzerinde durulmuştur. Yapılan araştırmaların ve tespit edilen bilgilerin Müze envanter kayıtlarının güncellenmesi sırasında yararlanılacak bir kaynak olması hedeflenmiştir.

Abstract:
Istanbul Museum of Painting and Sculpture was opened on 20 September 1937 in the Crown Office of Dolmabahçe Palace by the order of Mustafa Kemal Atatürk. As Turkey's first plastic arts museum, the institution was affiliated with the Istanbul State Academy of Fine Arts (today's Mimar Sinan Fine Arts University). Therefore, the museum is a state university museum and has approximately 12,000 works of art including; painting, calligraphy, ceramics, icons and one installation. The collection started with the Elvah-ı Nakşiye Collection and grew with the addition of nearly 300 works gathered from the ministries and government offices of the period, together with the works taken from the Dolmabahçe Palace, Topkapı Palace Museum, 50 Years of Turkish Painting Exhibition. Through the purchases and donations acquired over the years, the museum's current collection presently contains the most outstanding examples of Turkish art. Moreover, Istanbul Museum of Painting and Sculpture, which also serves as a major state museum, has sent many works to in the formation of new museums and galleries in Anatolia for the development of art appreciation in Turkey.
In this study, the history of the Museum is overviewed by examining the initial steps taken in the field of museology in Turkey through the process of the establishment of Müze-i Hümayûn in order to understand the importance as well as the place of the Istanbul Museum of Painting and Sculpture in the history of Turkish art. Since this research was carried out specifically for female artists at the museum's inventory, it has also examined the institutions that provided education to women. Inventory records are the core of any museum institution. As a long- established institution, the museum's inventory records have been early dated and were categorized according to the type of works. In this study, the focus is only on women artists who work in the genre of painting and sculpture. Initially, inventory records of the museum were scanned and a list of women artists was drawn up. While the list of female artists was being prepared the name and surname information had to be verified at the same time since the inventory records were inadvertently written and mostly incomplete. As a result of the information obtained, the biographies of the identified female artists were compiled and additions were made to their current biographies. Thus, the origins of the works in the museum's collection have been authenticated with the addition of accurate biographies of female artists. There are four genre of women artists analyzed in this work: "Women Artists Producing Art in the Ottoman Period", "Women Artists Producing Art in the Early Republican Period", "Women Artists Producing Art Between 1950-1970" and "Women Artists Producing Art from 1970 to Today". Under each chapter, evaluations were made according to their respective periods and their inclusion in state museums. Finally, with the information provided, this study aims to be used a guiding resource in updating the museum's inventory records.