Türkiye'de hazine tasınmazlarının kamu özel işbirliği ile değerlendirilmesi: Hastane, liman ve gümrük kapıları uygulamaları örneği
Evaluation of public private partnership in public real estates in Turkey: The case of hospitals, ports, customs gates implementations
Yazar: İBRAHİM KARA
Danışman: PROF. DR. HARUN TANRIVERMİŞ
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Gayrimenkul Geliştirme ve Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration

Özet:
Kamu yatırımlarında finansman türünün belirlenmesi, projenin sürdürülebilirliği ve başarısı açısından kritik öneme sahiptir. Doğru finansman türü, proje maliyetinin optimize edilmesini, risklerin dengelenmesini ve kaynakların daha bir şekilde etkin kullanımını sağlamaktadır. Ayrıca, finansman modeli, projenin uzun vadeli ekonomik etkilerini ve kamuya olan mali yükünü de doğrudan etkilemektedir. Bu nedenle, finansman türünün dikkatli bir şekilde seçilmesi hem kamu maliyesi, hem de proje başarısı açısından hayati bir rol oynamaktadır. Bu araştırmada, kamu hizmeti teorilerinden başlayarak, kamu özel işbirliği (KÖİ) modellerinin ortaya çıkış nedenleri, idarelerin bu modelleri bütçelerinden karşılama yerine neden tercih ettikleri, planlama, ihale, değerleme şekilleri, hızlılık, erken işletmeye geçme, yatırım süresini kısaltıp kısaltmama, hesap verilebilirlik, şeffaflık, ulusal ve uluslararası muhasebe ilkelerinin uygulanması, yatırım maliyetine karşılık işletme/kiralama süresinin nasıl dengelendiği, modele ilişkin sorunlar ve çözüm önerileri irdelenmektedir. Hazine taşınmazları üzerinde uygulamaya konulan şehir hastanesi, liman ve gümrük kapıları projeleri, KÖİ modelinin ülke ve dünya uygulamalarının gelişim süreci, gerekçesi, türleri, riskleri, olumlu ve olumsuz yönleri, muhasebeleştirilmeleri ve mali istatistiklere yansıtılma şekilleri, yasal düzenlemeleri, imtiyaz süresi teorileri ve belirlenme esasları kapsamında ele alınmaktadır. Önceki çalışmalardan faydalanılarak, yapısal sorunlar ve risk faktörlerine yönelik Beşli Likert Ölçeği'nde anket soruları hazırlanmış ve araştırma konusunun paydaşlarına uygulanmıştır. Paydaşlara gönderilen anketten 114 cevap alınmış ve ilgili istatistik program kullanılarak değerlendirilmiştir. 
Araştırma sonuçlarına göre ekonomik istikrar, KÖİ'lerle ilgili genel yasal bir düzenleme bulunmaması, nitelikli personel bulunmaması ve bilgi birikiminin paylaşılmaması önemli yapısal sorunlar olarak görülmektedir. Döviz kurlarındaki dalgalanma riski, enflasyon oranı oynaklığı riski ve finansman riski de ilk üç sırada yer alan risk faktörleridir. Anket sonuçları PESTEL ve SWOT analizi ile değerlendirilmiştir. Analiz sonuçlarına göre KÖİ üst birimi kurulması, personeli ve görev tanımının yapılması, şartname geliştirilmesi, teşvik ve desteklerde seçicilik ve GSYİH'nin belli bir oranını aşmama, mücbir sebep ve olağanüstü durumlar için fon bulundurma, kamu hukuku-özel hukuk çelişkisi sorunları, küresel krizlere karşı ek önlemler ve toplum talebinin dikkate alınması ve projelerin ulusal para biriminden yapılabilmesi hususları ön plana çıkmaktadır. Seçilmiş ülke KÖİ üst birimlerinin incelenmesi ile Türkiye için bir merkezi KÖİ birimi modeli önerilmiştir. Hazine arazilerinin KÖİ modeli kapsamında tahsis edilmesi, kaynak maliyetlerini düşürmekte ve modelin riskleri üzerinde olumlu bir etki oluşturmaktadır.

Abstract:
Determining the type of financing for public investments is critical for the sustainability and success of the project. The right type of financing considers the cost while the risk is lowest and resources are efficiently used. The fact that, the financing model directly affects the long-term economic impact of the project and its financing imposes burdens on the public sector makes it crucial. Therefore, careful selection of the type of financing plays a vital role in both public finances and project success. Thus research investigates the factors driving public-private partnership (PPP) models in public service delivery. This research explores why governments prefer PPPs over traditional budget financing, analyzing aspects such as planning, tendering, valuation methods, implementation speed, and accountability/transparency. The study also examines ways to implement accounting standards and balance operating/leasing periods with investment costs. Potential issues with PPP implementation are addressed, and solutions are proposed to overcome these problems. The study specifically focuses on constructing city hospitals, ports, and customs gates on public land, simultaneously discussing the development process, reasons, risks, benefits, financial reporting, legal rules, and principles used to determine the concession period under the PPP model. Using academic literature and survey questions, regarding structural problems and risk factors were prepared on a Five-Point Likert Scale and directed to stakeholders. Based on previous studies, survey questions regarding structural issues and risk factors were prepared using a Five-Point Likert Scale and administered to the stakeholders of the research topic114 responses were received from the survey sent to the stakeholders and were evaluated using the relevant statistical program.

The analysis revealed several structural issues, including the lack of a general legal framework in the PPP approach, a shortage of qualified personnel, and inadequate knowledge sharing. The top three risk factors identified were the volatility of exchange rates, instability of inflation rates, and financing risks. Recommendations were made based on PESTEL and SWOT analyses, including creating a PPP unit, developing staff and job descriptions, establishing contingency funds, resolving conflicts between public and private laws, and ensuring projects are carried out in the national currency. Selective incentives and support not exceeding a certain proportion of GDP should also be considered, along with additional measures against global crises and public demand. A centralized PPP unit model for Turkey is proposed by examining selected country PPP super-units. The allocation of Treasury lands under the PPP model reduces resource costs and has a positive impact on the risks of the model.