Osmanlı İmparatorluğu ve Japonya'nın Orta Asya politikaları
Central Asian policy of Ottoman Empire and Japan
Yazar: ALİ MERTHAN DÜNDAR
Danışman: PROF.DR. ÖZKAN İZGİ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2006
Konu: Tarih = History

Özet:
Osmanlı İmparatorluğu ve Orta Asya Türk Hanlıkları arasındaki siyasî ve askerî ilişkilerin şekillenmesinde İran ve Rusya önemli bir yer tutar. Osmanlı yöneticileri bu iki devletle olan mücadelelerinde, Orta Asya'mn Türk soylu Müslüman halklarını doğal müttefik olarak görmüş ve savaş zamanında ortak hareket etmeye çalışmışlardır. 19. yüzyılın sonuna gelindiğinde Asya'daki Müslüman Türk halklarının topraklan tamamen Rusya ve Çin tarafından işgal edilmiş, Osmanlı İmparatorluğu da Batılı Hristiyan Devletlerin saldırılarına maruz kalarak, toprak kaybetmeye başlamıştır. Hristiyanlann Müslüman topraklarım ele geçirmeleri karşısında bir tepki olarak ortaya çıkan İslâm Birliği fikri, II. Abdülhamid zamanından itibaren Osmanlı İmparatorluğu'nun Orta Asya'ya yönelik olarak uygulamaya çalıştığı politikaların temeli olmuştur. I. Dünya Savaşımn başlamasıyla Müslümanların potansiyel gücü, Türk propagandacılar tarafından harekete geçirilmeye çalışılmış ve bu yönde Orta Asya'da da Tatar-Türklerinin de katkılarıyla propaganda çalışmaları yapılmıştır. Müslümanları kendi yanma çekmeye çalışan Batılılar da, kendi politikaları doğrultusunda Orta Asya Müslümanlarma yönelik olarak benzer faaliyetlerde bulunmuşlardır. Bu durum İslâm Dünyasında ve Orta Asya'da fikrî bir alt yapının doğmasına sebep olmuştur. Bu ideolojik miras, I. Dünya Savaşından başlayarak II. Dünya Savaşı'mn sonuna kadar olan dönem de, Emperyalist bir İmparatorluk haline gelen Japonya tarafından da kullanılmaya çalışılmış ve tüm Asya'yı Japonya'nın liderliğinde birleştirme ülküsü olarak tarif edilen Büyük Asya'cılık idealinin önemli bir unsuru olmuştur. Bu bağlamda Orta Asya'mn Türk soylu halkları, potansiyel bir müttefik olarak görülmüş ve Japonya'nın propaganda hedefi haline gelmiştir. Japon görevliler, 1920 Terden başlayarak Osmanlı istihbarat elemanlarının oluşturduğu propaganda ağını kullanmışlar, Türk-Tatar grupları Orta Asya Müslümanları ile Japonya arasında köprü vazifesi görmüşlerdir. Japonya, 1938'e kadar Orta Asya'ya yönelik olarak uyguladığı politikayı, Osmanlı İmparatorluğu zamanında atılan temellere dayandırmış, böylece Orta Asya, Türk tarihi ve Japon tarihi arasında ortak paydayı oluşturmuştur.Anahtar Sözcükler Osmanlı İmparatorluğu, Orta Asya, Doğu Türkistan, Mekteb-i İslâmiye, Japonya, Türk-Tatar, İdil-Ural, Şehzade Abdülkerim.

Abstract:
Iran and Russia these two countries have an important place in the formation of the military and political relations between the Ottoman Empire and the Turkic Khanates Of Central Asia. Ottoman governors saw these Khanetes as a natural ally against Russia and Iran and at the war time tried to act together. At the end of 19th century, the lands of the Moslem Turks of Asia was occupied by Russia and China. At the same time Ottoman Empire began to loose her lands because of the attacs of the Western Cristian states. The idea of Union of Islam which was born against the capturing of the Moslem lands by Cristians, became a basic point of the Ottoman policy which she tried to carry out over Central Asia, beginning with the period of Abdulhamid II rule. By the beginning of World War I, the potential power of the Moslems had been tried to activate by Turkish propagandists and for this, propaganda works was performed with the help of Turko-Tatars. For their own policies, western powers also made smillar organisations at the Central Asia in order to take the Moslems into their side. These works caused borning of an idelogic base in the islamic world and Central Asia. This ideologic inheritance was tried to use by Japan, which was became an Emperyalistle country at that time, beginning from the World War I to end of the World War II. and this ideology became an important element of the Pan Asianism (Greater Asianism) idea which can be explain as the union of Asia under the Japanase rule. At this point the Turkic people of Central Asia seen as a ally and became a propaganda target of Japan. Starting 1920, Japanese officials tried to use the network which was formed by the Ottoman intelligence elements in order to influence the region and the Turco Tatar groups act as a bridge between the Moslems of Central Asia and Japan. Japan was formed her policy against the Central Asia on the basics of Ottoman Central Asia policy and Central Asia became a shared denominator between the Turkish history and Japanese history. Key Words Ottoman Empire, Central Asia, East Turkestan, Mekteb-i Islamiye, Japan, Turco-Tatar, Idel- Ural, Prince Abdulkerim.