Çekingen kişilik bozukluğu özellikleri ile benlik algısı, öz saygı, bağlanma stilleri ve sosyal sorun çözme becerisi arasındaki ilişkinin örtük ve açık ölçüm yöntemleriyle incelenmesi
Investigation of the relationship between avoidant personality disorder traits and self-image, self-esteem, attachment styles and social problem solving skills using implicit and explicit measurement methods
Yazar: ELİF ERGİN
Danışman: PROF. DR. ÖZDEN YALÇINKAYA ALKAR
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Klinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Tüm kişilik bozukluklarında olduğu gibi, ÇKB de bireyin hayatının tamamını etkileyebilen güçlüklere sebep olmaktadır. Buna rağmen ÇKB'nin sessiz ve içe dönük doğası fark edilmesini zorlaştırmaktadır. ÇKB'si olan bireylere sağlanabilecek desteğin ÇKB'yi daha iyi anlamaktan geçtiği düşünülmekte; ancak alanyazının ÇKB konusunda eksik olduğu görülmektedir. Bu nedenle bu çalışmanın amacı ÇKB özellikleri ile ÇKB-uyumlu benlik algısı, öz saygı, bağlanma stilleri ve sosyal sorun çözme becerisi arasındaki ilişkinin, açık ve örtük ölçüm araçları kullanılarak incelenmesidir. Ayrıca ÇKB-uyumlu benlik algısını örtük olarak ölçmek amacıyla Çekingen Kişilik Örtük Çağrışım Testi'nin geliştirilmesi ve kullanılabilirliğinin test edilmesi amaçlanmıştır.  Araştırmaya Türkiye'nin farklı illerinden 18 yaş ve üstü toplam 374 kişi gönüllü olarak katılmış, dışlama kriterlerine göre yapılan eleme sonucunda 365 kişinin verisi araştırmaya dahil edilmiştir. Araştırmada açık ölçüm olarak katılımcıların yaş, cinsiyet, eğitim durumu gibi bilgilerini edinmek için demografik bilgi formu, C kümesi kişilik bozuklukları özelliklerini ölçmek amacıyla CATI+TR KF C kümesi alt ölçekleri, bağlanma stillerini ölçmek amacıyla İlişki Anketi, öz saygıyı ölçmek amacıyla Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeği, sosyal sorun çözme becerisini ölçmek amacıyla ise Sosyal Problem Çözme Envanteri-Kısa Formu kullanılmıştır. Örtük ölçüm olarak ÖÇT'nin araştırma kapsamında ÇKB-uyumlu benlik algısını ölçmek amacıyla uyarlanan versiyonu Çekingen Kişilik ÖÇT kullanılmıştır. Öncelikle Çekingen Kişilik ÖÇT geliştirilmiş, daha sonra çevrim içi olarak veri toplama aşamasına geçilmiştir. Bu aşamadan sonra ilk olarak sosyal sorun çözme becerisi, öz saygı, güvenli bağlanma, korkulu bağlanma ve çekingen kişilik özellikleri ölçümlerinin cinsiyete göre anlamlı şekilde değişip değişmediği MANOVA yapılarak incelenmiştir. Bu analize göre erkeklerin kadınlardan öz saygı ve güvenli bağlanma değişkenlerinde anlamlı derecede daha yüksek puan aldıkları görülmüştür. Sosyal sorun çözme becerisi, öz saygı, güvenli ve korkulu bağlanmanın çekingen kişilik seviyelerine göre anlamlı şekilde farklılaşıp farklılaşmadığını incelemek için ikinci bir MANOVA yapılmıştır. Bu analize göre çekingen kişilik özellikleri gruplarında dahil edilen tüm değişkenler açısından anlamlı bir farklılaşma olduğu; yüksek çekingen kişilik seviyesi grubunun daha düşük seviyede öz saygıya, sosyal sorun çözme becerisine ve güvenli bağlanmaya, bunun yanında daha yüksek seviyede korkulu bağlanmaya sahip olduğu görülmüştür. Daha sonra ANOVA ile çekingen kişilik seviye gruplarının ÇKB-uyumlu benlik algısını gösteren D-skor açısından farklılaşmaları incelenmiştir. Bu analize göre yüksek seviye çekingen kişilik özellikleri gösteren bireylerin orta ve düşük seviyelerdekilere göre daha yüksek D-skora sahip oldukları görülmüştür. Yapılan diğer ANOVA, bağlanma stillerine göre gruplandırılan bireylerin çekingen kişilik özellikleri seviyeleri açısından farklılaşıp farklılaşmadıklarını incelemek için gerçekleştirilmiştir. Analiz sonucunda korkulu ve saplantılı bağlanan bireylerin güvenli ve kayıtsız bağlananlara göre daha fazla çekingen kişilik özellikleri gösterdikleri bulunmuştur. Son olarak sosyal sorun çözme becerisi alt ölçeklerinin, ÇKB-uyumlu benlik algısını gösteren D-skorun ve ayrıca güvenli bağlanmaya kıyasla güvensiz bağlanma stillerinin çekingen kişilik özelliklerini yordayıcılığı çoklu regresyon analizi ile test edilmiştir. Analiz sonuçları incelendiğinde çekingen kişilik özelliklerini sosyal sorun çözme becerisi alt ölçeklerinden RPCPOY'un negatif yönde; POSY ve ÇKB-uyumlu benlik algısını gösteren D-skorun ise pozitif yönde anlamlı şekilde yordadığı görülmüştür. Dolayısıyla RPCPOY seviyesi yüksek olan bireylerin daha az çekingen kişilik özelliklerine sahip olduğu; POSY ve D-skorları daha yüksek bireylerin ise daha fazla çekingen kişilik özellikleri gösterdikleri anlaşılmaktadır. Öte yandan dikkatsiz/dürtüsel tarz için de negatif yönde bir hipotez olmasına rağmen anlamlı sonuç bulunmadığı görülmüştür. Ayrıca yapılan bu çoklu regresyon analizi sonucunda korkulu ve saplantılı bağlanan bireylerin güvenli bağlanan bireylere göre ortalama olarak daha fazla çekingen kişilik özelliklerine sahip olduğu bulunmuştur. Çekingen Kişilik ÖÇT'den elde edilen D-skor ile yapılan ANOVA ve çoklu regresyon analizi bulgularının beklendiği gibi anlamlı çıkması sonucunda ölçüm aracının amaçlandığı gibi ÇKB-uyumlu benlik algısını ölçmek için kullanılabileceği sonucuna varılmıştır. Elde edilen bulgular ilgili alanyazın çerçevesinde tartışılmıştır. Sonuç olarak araştırma bulgularının ÇKB'nin anlaşılmasına katkı sağladığı ve bu sayede ÇKB'ye müdahale hakkında fikir verebileceği düşünülmektedir. Aynı zamanda Çekingen Kişilik ÖÇT'nin geliştirilmesi ile daha önce kullanılmamış bir alanda ÖÇT kullanımı gerçekleştirilmiş ve gelecek çalışmalar için yol gösterici olabilecek öneriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Bağlanma, benlik algısı, çekingen kişilik bozukluğu, çekingen kişilik özellikleri, örtük çağrışım testi, öz saygı, sosyal sorun çözme becerisi.

Abstract:
As with all personality disorders, APD causes difficulties that can affect an individual's entire life. However, its silent and withdrawn nature makes it difficult to be noticed. It is thought that the support that can be provided to individuals with APD requires a better understanding of APD; but it is seen that the literature is lacking in the subject of APD. Therefore, the aim of this study is to examine the relationship between APD traits and APD-congruent self-image, self-esteem, attachment styles, and social problem-solving skills, using explicit and implicit measurement tools. In addition, it was aimed to develop and test the usability of the Avoidant Personality Implicit Association Test in order to implicitly measure APD-congruent self-image. A total of 374 people aged 18 and over from different provinces of Turkey voluntarily participated in the research, and as a result of the elimination made according to the exclusion criteria, the data of 365 people were included in the research. In the research, as explicit measures, demographic information form to obtain information such as age, gender, education level of the participants, CATI+TR KF C cluster subscales to measure C cluster personality disorders traits, the Relationship Questionnaire to measure attachment styles, the Rosenberg Self-Esteem Scale to measure self-esteem, and the Social Problem Solving Inventory-Short Form to measure social problem-solving skills were used. As an implicit measure, version of the IAT that was adapted within the scope of this research, called as the Avoidant Personality IAT, was used to measure APD-congruent self-image. First of all, the Avoidant Personality IAT was developed, then the online data collection was started. After this stage, MANOVA was conducted to determine whether the measures of social problem solving skills, self-esteem, secure attachment, fearful attachment and avoidant personality traits changed significantly by gender. According to this analysis, it was seen that males significantly scored higher than females in the variables of self-esteem and secure attachment. A second MANOVA was conducted to examine whether social problem solving skill, self-esteem, secure and fearful attachment differed significantly according to avoidant personality levels. According to this analysis, it was seen that there is a significant difference in terms of all variables included within the avoidant personality traits groups and the high avoidant personality group had lower self-esteem, social problem-solving skills, and secure attachment, as well as higher levels of fearful attachment. Then, with ANOVA, the differences of the avoidant personality level groups in terms of D-score, which indicates the APD-congruent self-image, were examined. According to this analysis, individuals with high-level avoidant personality traits were found to have higher D-scores than those with medium and low-level APD personality traits. Another ANOVA was conducted to examine whether the individuals grouped according to their attachment styles differ in terms of their avoidant personality traits. As a result of the analysis, it was found that individuals with fearful and preoccupied attachment showed more avoidant personality traits than those with secure and dismissive attachments. Finally, the subscales of social problem-solving skills, the D-score that indicates APD-congruent self-image, and insecure attachment styles compared to secure attachment style were tested to measure their predicting of avoidant personality traits with multiple regression analysis. When the results of the regression analysis are examined, it was seen that rational problem solving – positive problem orientation, which is one of the subscales of social problem-solving skills significantly predicts avoidant personality traits in the negative direciton; negative problem orientation and D-score, which indicates APD-congruent self-image positively and significantly predict avoidant personality traits. Therefore, it is understood that individuals with high rational problem solving – positive problem orientation levels have less avoidant personality traits; individuals with higher negative problem orientation and D-scores show more avoidant  personality traits. On the other hand, although there was a hypothesis in the negative direction for the impulsive/careless style, it was seen that there was no significant result. In addition, as a result of this multiple regression analysis, it was found that individuals with fearful and preoccupied attachment had more avoidant personality traits on average than individuals with secure attachment. Owing to expectedly significant results of the ANOVA and multiple regression analyzes made with the D-score obtained from the Avoidant Personality IAT, it was concluded that the measurement tool could be used to measure the APD-congruent self-image as intended. The findings were discussed within the framework of the relevant literature. As a result, it is thought that the research findings contribute to the understanding of APD and thus give an idea about the intervention to APD. At the same time, with the development of the Avoidant Personality IAT, IAT was used in an area that had not been used before, and suggestions that could guide future studies were presented.
Keywords: Attachment, avoidant personality disorder, avoidant personality traits, implicit association test, self-esteem, self-image, social problem-solving skill.