Şanlıurfa ili suruç ovası sulamalarının sosyo-ekonomik analizi: Bitkisel üretim örneği
Socio-economic analysis of suruç plain irrigation in şanliurfa province: A case of plant production
Yazar: GÜLİSTAN VURGUN
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA HAKKI AYDOĞDU ; DR. HATİCE PARLAKÇI DOĞAN
Harran Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Tarım ekonomisi = Agricultural economy

Özet:
Tüm canlılar yaşamlarını devam ettirebilmek için besin alma ihtiyacı duyarlar. Avcılık ve toplayıcılıkla başlayan besin karşılama ihtiyacı daha sonraları tarımsal üretim ile devam etmiştir. Doğada bulunan kıt kaynaklarla giderek artan insan ihtiyaçlarını karşılamak tarımın en önemli görevidir. Tarımsal faaliyetler ile karşılanmaya çalışılan besin ihtiyaçları birçok faktörden etkilenmekte olup, en önemlileri toprak ve sudur. Vatandaşların güvenli ve yeterli gıda ihtiyacını karşılamak devletlerin en başta gelen görevlerindendir. Ülkemizde su ve toprağın etkin ve tasarruflu kullanımı için bugüne kadar yapılan en büyük proje Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP)'dir. GAP kapsamında; barajlar, hidroelektrik santralleri, sulama sistemleri, tarımsal altyapı hizmetleri gibi birçok proje bulunmaktadır. Bu kapsamda, Suruç Ovası'nda dünyanın beşinci, Türkiye'nin ise en uzun sulama tüneli yapılmış ve 2015 yılında faaliyete geçmiştir. Suruç Ovası'nda sulamayla birlikte bitki deseninde önemli değişiklikler meydana gelmiştir. Bu tez çalışmasında çiftçilerin sulamayla birlikte ürün desenlerindeki değişiklikler, çiftçilerin tarımsal üretime bakışlarını etkileyen faktörler ve sulama yöntemlerinin verime ve su tasarrufuna yönelik tutum ve davranışları araştırılmıştır.  Bu çalışma Şanlıurfa İli Suruç İlçesi'ne bağlı olan 95 köyün 66'sında yüz yüze anket uygulanarak hazırlanmıştır. Bunlar araştırmanın birincil verilerini oluşturmaktadır. Örneklem %95 güven aralığında %5 hata payıyla hesaplanarak, 383 anket yapılmıştır. Ayrıca ürün desenin belirlenmesi için Şanlıurfa Tarım ve Orman Müdürlüğü Çiftçi Kayıt Sisteminden alınan veriler kullanılmıştır. Bunlarda araştırmanın ikincil verilerini oluşturmaktadır. Analizlerde Mann-Whitney U ve Kruskal-Wallis Varyans testleri kullanılmıştır. Sonuçlara göre katılımcıların ortalama arazi büyüklükleri 71.38 dekar (da), tarımsal faaliyetlerden elde edilen ortalama gelir 1 780.72 TL/da ve toplam ortalama gelirleri ise 2 031.30 TL/da olarak hesaplanmıştır.  Çiftçilerin tarımsal üretime bakışlarını etkileyen faktörlerin analizinde kooperatif, bilgi alınılan kaynaklar, arazi varlığı değişkenlerinde anlamlı bir sonuç elde edilmemiştir. Eğitim, kredi, ürün sigortası, yaş, gelir değişkenlerinde anlamlı değişiklikler elde edilmiştir. Çiftçilerin sulama yöntemlerinin verime ve su tasarrufuna etkisinin olduğuna yönelik tutumları analizinde sulama yöntemlerinin verime ve su tasarrufuna etkisinin olduğunu düşünen katılımcıların basınçlı sulama yöntemleri, drenaj suyu, taban suyu, alternatif ürün tercihleri için anlamlı sonuçlar elde edilmiş, diğer ifadelerde ise anlamlı sonuçlar elde edilmemiştir. İkincil veriler kullanılarak elde edilen ürün deseni sonuçlarına göre ise 2015 ten 2023 yılına kadar olan süreçte Suruç Ovası bitki deseninde pamuk, ikinci ürün olarak mısır, yonca, sebze ve meyve üretim alanlarında artışlar, kuru koşullarda yetiştirilen arpa, mercimek ve nohut gibi ürünlerin alanlarında ise azalmalar olduğu tespit edilmiştir. Araştırmada girdi maliyetleri ve iklim sorunlarının çiftçiler üzerinde etkili faktörler olduğu tespit edilmiştir. Araştırma sahasında etkili yayım çalışmaları, örgütlenme ve su tasarrufu sağlayan ikame ürünlere ürün deseninde daha fazla yer verilmesi önerilmektedir.

Abstract:
All living things need food to survive. The need for food, which started with hunting and gathering, continued with agricultural production. Meeting the ever-increasing human needs with the scarce resources found in nature is the most important task of agriculture. The nutritional needs that are tried to be met through agricultural activities are affected by many factors, the most important of which are soil and water. Meeting the safe and sufficient food needs of citizens is one of the primary duties of the states. The largest project carried out to date for the effective and economical use of water and land in our country is the Southeastern Anatolia Project (GAP). Within the scope of GAP; there are many projects such as dams, hydroelectric power plants, irrigation systems, agricultural infrastructure services. In this context, the world's fifth and Turkey's longest irrigation tunnel was built in the Suruç Plain and became operational in 2015. Significant changes have occurred in the plant pattern with irrigation in the Suruç Plain. In this thesis study, changes in farmers' crop patterns with irrigation, factors affecting farmers' views on agricultural production, and attitudes and behaviors of irrigation methods towards efficiency and water saving were investigated. This study was prepared by applying a face-to-face survey in 66 of 95 villages in Suruç District of Şanlıurfa Province. These constitute the primary data of the research. The sample was calculated with a 95% confidence interval and a 5% margin of error, and 383 surveys were conducted. In addition, data obtained from Şanlıurfa Agriculture and Forestry Directorate Farmer Registration System was used to determine the crop pattern. These constitute the secondary data of the research. Mann-Whitney U and Kruskal-Wallis Variance tests were used in the analysis. According to the results, the average land size of the participants was calculated as 71.38 decares (da), the average income from agricultural activities was calculated as 1 780.72 TL/da, and the total average income was calculated as 2 031.30 TL/da. In the analysis of the factors affecting farmers' views on agricultural production, no significant results were obtained for the variables of cooperative, sources of information, and land availability. Significant changes were obtained in education, credit, crop insurance, and age and income variables. In the analysis of farmers' attitudes towards the effect of irrigation methods on yield and water saving, significant results were obtained for pressure irrigation methods, drainage water, ground water and alternative product preferences of the participants who thought that irrigation methods had an effect on yield and water saving, but no significant results were obtained in other expressions. According to the crop pattern results obtained using secondary data, in the Suruç Plain plant pattern between 2015 and 2023, there were increases in the areas of second product corn, cotton, alfalfa, vegetable and fruit production, and decreases in the areas of products such as barley, lentils and chickpeas grown in dry conditions has been detected. In the research, it was determined that input costs and climate problems were effective factors on farmers. It is recommended that effective publication efforts, organization and water-saving substitute products should be included more in the product design in the research field.