Otizm spektrum bozukluğu olan öğrencilere yüz ifadelerini tanımanın öğretiminde ayrık denemelerle öğretim ile sanal gerçeklik gözlüğü ile öğretimin etkililiğinin karşılaştırılması
A comparison of discrete trial teaching and virtual reality glasses teaching effectiveness in teaching facial expressions to students with autism spectrum disorder
Yazar: ZEKERİYA ALPEREN SAĞDIÇ
Danışman: PROF. DR. BİNYAMİN BİRKAN
Biruni Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı / Özel Eğitim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ayrık denemelerle öğretim = Discrete trial teaching ; Gözlükler = Eyeglasses ; Otizm spektrum bozukluğu = Autism spectrum disorder ; Sanal gerçeklik = Virtual reality ; Sanal görüntü = Virtual image ; Yüz = Face ; Yüz ifadelerinden duyguları anlama = Emotion recognition ability ; Yüz ifadesi = Facial expressions ; Özel eğitime muhtaç çocuklar = Handicapped children who need special education ; Öğretim yöntemleri = Teaching methods

Özet:
Bu çalışmada otizm spektrum bozukluğu (OSB) olan öğrencilere yüz ifadelerini öğretmek
amacıyla Ayrık Denemelerle Öğretim (ADÖ) ve Sanal Gerçeklik Gözlüğü (SGG) ile
yapılan öğretimin sonuçlarının etkililik ve verimlilik açısından farklılaşıp farklılaşmadığı
araştırılmıştır. Bu amaçla araştırmamıza otizm tanılı, yüz ifadelerini tanımayan, 10 ve 13
yaşlarında iki öğrenci katılmıştır. Öğrencilere öğretimi yapılacak evrensel altı temel yüz
ifadesi olarak kabul edilen mutlu, üzgün, kızgın, şaşırmış, korkmuş ve iğrenmiş yüz
ifadeleri yansız atama ile iki gruba ayrılmıştır. ADÖ ile yapılacak yüz ifadeleri için
modellerin yüz ifadelerinin fotoğraf kartları kullanılırken, SGG ile yapılacak öğretimde
aynı modellerin üç boyutlu halleri kullanılmıştır. Araştırmada doğru tepki sayısını
kaydetmek amacıyla olay kaydı veri formu kullanılmıştır. Her öğretim oturumundan önce
öğretimde yer almayan modellerin fotoğrafları ile yoklama verileri alınmış, öğretim
sırasında öğretim verileri tutulmuştur. Her öğretim oturumunun sonunda ise farklı bir
materyal ile genelleme verisi alınmıştır. Öğretiminin sonlanmasından ardından 2., 4. ve
6. haftalarda ise kalıcılıklarına ilişkin izleme verileri alınmıştır. Araştırmanın öğretim,
yoklama ve genelleme oturumları grafiklerine göre hem ayrık denemelerle öğretim hem
de SGG ile yapılan öğretimin OSB'li çocukların yüz ifadelerini öğrenmelerinde etkili
bulunmuştur. Bununla birlikte SGG ile yapılan öğretimin ADÖ'ye göre daha az sayıda
öğretim oturumu ve öğretim süresi gerektirdiği, katılımcıların SGG ile gerçekleştirilen
oturumlarda daha az sayıda hata yaptıkları bulgularına ulaşılmıştır. Araştırmanın bu
bulguları SGG ile yapılan öğretimin daha verimli olduğunu göstermektedir. Öğretimin
ardından alınan izleme oturumlarında ise iki grup arasında bir farklılık bulunamamıştır.
Ayrıca bunların yanında öğretilen becerinin işlevi ve kullanılan öğretim tekniklerine
ilişkin görüşleri almak üzere öğrencilerin öğretmenleri ile sosyal geçerlik verisi
toplanılmıştır.

Abstract:
The aim of this study was to investigate the facial expressions of the students with autism
spectrum disorder (ASD) and to determine whether the results of the teaching with
Discrete Trial Teaching (DTT) and virtual reality glasses (VRG) differ in terms of
effectiveness and efficiency. For this purpose, two students aged 10 and 13 years who
were diagnosed with autism and did not recognize their facial expressions were included
in the study. Happy, sad, angry, confused, frightened and disgusted facial expressions,
which are accepted as the six basic facial expressions to be taught to the students, are
divided into two groups with neutral assignment. For facial expressions to be taught by
DTT, the facial expressions of the models were used, while in the teaching to be
performed by VRG, three dimensional forms of the same models were used. An event
record data form was used to record the number of correct responses in the study.
Attendance data were collected with the photographs of the models not included in the
teaching before each teaching session and the teaching data were kept during the teaching.
At the end of each teaching session, a different material and generalization data were
taken. Follow-up data were collected at 2, 4 and 6 weeks after the completion of the
teaching. According to the graphs of teaching, attendance and generalization sessions of
the study, both DTT and teaching with VRG were found to be effective in learning facial
expressions of children with ASD. However, it was found that teaching with VRG
required fewer teaching sessions and teaching time than DTT, and that participants made
fewer mistakes in sessions with VRG. These findings of the research show that teaching
with VRG is more efficient. In the follow-up sessions, no difference was found between
the two groups. In addition, social validity data were collected with the teachers of the
students in order to get the opinions about the function of the skill taught and the teaching
techniques used.