Türkiye`de planlı dönemde bütçe açıklarının bütçeleme sistemleri açısından ekonomik etki ve sonuçlarının değerlendirilmesi
The Planned period of the budget deficitis due to budgetary of economic effects and result evaluation
Yazar: HALUK EGELİ
Danışman: PROF.DR. AYTAÇ EKER
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1997
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Bütçe açıkları = Budget deficits ; Finans = Finance ; Kamu açıkları = Public deficits ; Konsolide bütçe harcamaları = Disburses of the conididated budget

Özet:
ÖZET Klasik devlet anlayışındaki değişmelere paralel olarak, devletin makro ekonomik fonksiyonlarını da gerçekleştirmesi zorunluluğu, kamu hizmetlerinin miktar ve çeşit olarak artmasına ve kamu harcamalarının hızla büyümesine neden olmuştur. Dünya ekonomik krizi ile birlikte Keynesyen İktisat politikalarının pek çok gelişmiş ve gelişmekte olan ülke ekonomilerinde geçerlilik kazanması, sadece bütçe dengesinin değil, ekonomik dengenin de önem kazanmasına yol açmıştır. Açık finansmana dayalı bu politikalar sonucu, kamu harcamalarındaki artışlara karşılayacak gelir kaynaklarının yetersizliği, bütçe açıklarının önemli bir sorun olarak ortaya çıkmasında etkili olmuş tur. Genellikle, gelişmekte olan ülkelerde ekonominin yapısal koşullarına bağlı olarak kronik bir hale gelen bütçe açıklan, Türkiye' de planlı dönemden itibaren makro dengeleri bozarak, ekonomik istikrarsızlığın yaşanmasına neden olmuştur. Bu nedenle hükümetler bütçe açıklarının finansmanında borçlanma ve emisyon ağırlıklı politikalara ağırlık vermiş ve bu finansman yöntemleri bütçe açıklarının büyüklüğünü ve gelişimini olumsuz yönde etkilemiştir. Klasik ve program bütçe sistemlerinin birleşimin den oluşan Türk Bütçe Sistemi' nde ortaya çıkan sorunlar bütçe politikalarının başarısını olumsuz yönde etkilemektedir. Ayrıca, mevcut bütçe sistemlerinin sadece bütçenin harcama yönünü ele alıp, gelirler açısından herhangi bir yenilik getirememesi de bütçe açıklarının süreklilik kazanmasına neden olmaktadır. Ülkemizde bütçe açıklarını azaltmak için öncelikle mevcut bütçe sisteminde re form niteliğinde düzenlemelerin yapılması gerekmektedir. Hatta, gelecek yılların bütçeleri de düşünülerek, aşırı harcama artışlarının önüne geçmek ve bütçe açıklarını azaltmak amacıyla hedef bütçeleme sistemi olan sıfır esaslı bütçelemeye geçiş yönünde uzun vadeli çalışmaların başlatılması yararlı olacaktır. Bütçe açıklarının finansmanına bağlı olarak ortaya çıkan ekonomik istikrarsızlıkları önlemenin başlıca yolu, başta vergiler olmak üzere bütçe gelirlerinin artırılmasıdır. Bu amaçla ciddi bir vergi reformuna da ihtiyaç duyulmaktadır. Ayrıca, kamu harcamalarının sınırlandırılması, düşük faizle borçlanma, Merkez Bankası kaynaklarına sınırlı ölçülerde başvurulması ve özelleştirme uygulamalarının hızlandırılması da gerekmektedir. Bu tür önlemlere baş vurulduğu taktirde, ekonomide yapısal sorunlara yol açan bütçe açıklarını kontrol etmek ve ekonomik istikran sağlamak kolaylaşacaktır.

Abstract:
ABSTRACT The obligation of government to execute the macroeconomic functions, causes partly and variously increase on the public services and public expenditures, with the changes on the understanding of classic government. The ap'plications of Keynesian economics have widely carried out in many of developed and developing countries, after the worldwide economic crises in 1929, and the economic balance had been considered important as well as budget balance. These deficit financing policies and the insufficiency of revenues in reply to public expenditures, have been effective on the budget deficits whic is an important problem. Generally, in developing countries and Türkiye, the budget deficits which are originated from the economic structure have became chronic. These deficits have destroyed the macroeconomic balances and caused economic unstablity, after the planning terms in Türkiye. Governments have generally used borrowing and minting policies on the financing of budget deficits, and these financing technics have affected the budget deficits negatively. The Turkish Budgetary System is combined classic and program budgetary systems, and this system has many problems which affect the budgetary policies negatively too. Also, the present budget system has taken up the expenditure side of budget and has nothing new for the revenue side. So, the deficits have gone on. Some reforms have to be put in order in the present Turkish Budgetary System to reduce the deficits. It is also useful to begin long-term works on zero-based budgetary system as soon as possible, in order to prevent excessive expenditures and to reduce extreme deficits, by taking into account the budges of next years. The main way of preventing the economic unstabilities which originate from the financing policies of budget deficits, is to increase budget incomes and especially tax revenues. So, there is serious necessity for a tax reform. In this setting, to constraint the public expenditures, to do borrowing from less rates of interest, to limit the minting application of Central Bank and privatization policies are being accelerated. After taking these measures, it will be so easy to control deficits and to prevent the economic unstabilities, which originate from economic structure. VI