Gebelerin ilaç kullanım nedenleri ve etkileyen faktörler
Drug use reasons in pregnancy and factors affecting
Yazar: NAZAN TAYAR
Danışman: DOÇ. DR. KIYMET YEŞİLÇİÇEK ÇALIK
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Doğum, Kadın Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Farmasötikler = Pharmaceuticals ; Gebelik = Pregnancy ; Trabzon = Trabzon ; İlaç kullanımı = Drug utilization ; İlaç kullanımını değerlendirme = Drug utilization review

Özet:
Bu çalışma Trabzon Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) Farabi Hastanesi'nde 20 Ekim 2020 ile 15 Nisan 2021 tarihleri arasında kadın doğum polikliniğine başvuran 750 gebe ile ilaç kullanım nedenleri ve etkileyen faktörleri tespit etmek amacıyla tanımlayıcı olarak yapılmıştır. Veriler "Tanıtıcı Bilgi Formu", "Gebelikte Kullanılan İlaçlar ve Nedenleri Tespit Formu" ve "Akılcı İlaç Kullanım Ölçeği" kullanılarak toplanmıştır. Verilerin istatistiksel analizinde; sayı, yüzde, medyan, minimum, maksimum değerleri ve Lojistik Regresyon Analizi yapılmıştır. Gebelerin %93.7'sinin gebelik süresince ilaç kullandığı ve kullanılan ilaçların %91.6'sının reçeteli, %2.1'inin reçetesiz olduğu ayrıca %63.1'inin birden fazla ilaç (28.3'ü bir ilaç, %30.5'i iki ilaç, %26'sı üç ilaç, %6.8'i dört ilaç) kullandığı saptanmıştır. Gebelerin en çok kullandığı ilaçların sırasıyla %86 oranında vitamin (folik asit, D vitamini, multivitamin), %33 oranında antikoagülan (ecopirin, oksapar), %30.2 oranında demir ilaçları (vegaferon, maltofer, ferrosanol) olduğu belirlenmiştir. Gebelerin %76.4'ünün vitamin / vitamin eksikliği, %30.4'ünün antikoagülan, %23.3'ünün demir eksikliği / anemi nedeniyle ilaç kullandıkları tespit edilmiştir. Bununla birlikte gebelerin %68.4'ünün ilaçları akılcı şekilde kullandığı saptanmıştır. Gebelerin akılcı ilaç kullanımını etkileyen faktörlerin belirlenmesi için yapılan regresyon analizinde ise lise ve üstü eğitim seviyesinde olma, sağlık sigortasına sahip olma, sigara kullanmama, ev ile sağlık kuruluşu arasındaki mesafenin 1 km'den az olması, hastalık durumunda ilk aile sağlığı merkezine başvurma, gebelik takiplerine düzenli gitme, evde yedek ilaç bulundurmama, doktor tarafından ilaçlarla ilgili bilgilendirilme ve doktorların gebelere ayırdığı zamanın az olmasının reçete edilen ilaç sayısını etkilemediğini düşünme durumunun gebelerin akılcı ilaç kullanımını etkilediği tespit edilmiştir (p<0.05). Sonuç olarak gebelerin çoğunluğunun reçeteli ilaç kullandığı, ilaç kullanım nedenlerini bildiği, ilaç kullanımını birden fazla faktörün etkilediği ve ilaçları akılcı şekilde kullanıldığı tespit edilmiştir. Gebeler gebelik takiplerinde kullanması gereken temel ilaçlar hakkında, reçete edilen ilaçların etkileri, ilaç kullanırken dikkat edilmesi gereken noktalar ve ilaç kullanımı sonucu hastaneye başvurması gereken durumlar konusunda bilgilendirilmelidir.

Abstract:
This study was performed as a descriptive research with 750 pregnant women referred to Trabzon Karadeniz Technical University (KTU) Farabi Hospital obstetrics outpatient clinic of between 20 October 2020 and 15 April 2021 to determine the reasons for drug use and the factors affecting it. The data were collected using the "Descriptive Information Form", "Drugs Used in Pregnancy and Causes Determination Form" and "Rational Drug Use Scale". In the statistical analysis of the data; number, percentage, median, minimum, maximum values and Logistic Regression Analysis were calculated. It was determined that 93.7% of the pregnant women used drugs during pregnancy and 91.6% of the drugs used were prescription, 2.1% were over-the-counter, and 63.1% (28.3% one drug, 30.5% two drugs, 26% three drugs, 6.8% four drugs) used more than one drug. The most commonly used drugs by pregnant women were 86% vitamins (folic acid, vitamin D, multivitamin), 33% anticoagulant (ecopirin, oxapar), and 30.2% iron drugs (vegaferon, maltofer, ferrosanol). It was determined that 76.4% of the pregnant women used drugs for vitamin / vitamin deficiency, 30.4% for anticoagulants, 23.3% for iron deficiency / anemia. However, it was determined that 68.4% of the pregnant women used the drugs rationally. Furthermore, in the regression analysis performed, having a high school or higher education, having health insurance, not smoking, being less than 1 km away from the home and the health institution, applying to the first family health center in case of illness, not having spare drugs at home, being informed about drugs by the doctor, going to pregnancy follow-ups, and thinking that the lack of time that doctors spare for pregnant women did not affect the number of drugs prescribed were the factors affecting rational drug use (p<0.05). As a result, it has been determined that the majority of pregnant women use prescription drugs, know the reasons for drug use, multiple factors affect drug use, and use drugs rationally. Pregnant women should be informed about the essential drugs to be used in pregnancy follow-ups, the effects of prescribed drugs, the points to be considered while using drugs and the situations that require admission to the hospital as a result of drug use.