Yulaf (Avena sativa L.)'ta farklı ekim sıklıkları ve azotlu gübre dozlarının verim ve verim ögelerine etkisi
Effects of different sowing densities and nitrogen rates on yield and yield components on oat (Avena sativa L.)
Yazar: FEVZİ ALTUNER
Danışman: PROF. DR. MEHMET ÜLKER
Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma, 2009-2010 ve 2014-2015 yılları vejetasyon döneminde Van ekolojik koşullarında, Yulaf (Avena sativa L) çeşitlerinde (Checota, Seydişehir ve Faikbey) farklı ekim sıklıkları (350, 450 ve 550 tohum/m²) ve azot dozlarının (0, 4, 8 ve 12  kg N/ da) verim ve bazı verim öğelerine etkisinin belirlenmesi amacıyla yürütülmüştür. Araştırma, tesadüf bloklarında bölünen bölünmüş parseller deneme desenine göre üç tekrarlamalı olarak yürütülmüştür. 
Bu çalışma ile kışlık ekimin avantajından yararlanmak ve aynı zamanda yulafın kıştan zarar görmesini engellemek için ekimler her iki sezonda da gömme olarak Aralık ayında yapılmıştır. 
Araştırmada, ekim sıklıkları ve azot dozlarının üç yulaf çeşidinde, m²'deki salkım sayısı (MSS), bin tane ağırlığı (BTA), salkımda başakçık sayısı (SBS), salkımda tane sayısı (STS), salkım uzunluğu (SU), salkım çıkarma gün süresi (SÇGS), bitki boyu (BB), hasat indeksi (Hİ), salkım erme süresi (SES), tane verimi (V), toplam verim (TV) ve ham protein oranı (PO) üzerine etkileri incelenmiştir. İki yıl süre ile yapılan bu çalışmada, incelenen karakterler yönünden yıllar arasında farklılık tespit edilmiştir. Bu nedenle yıllar ayrı ayrı değerlendirilmiştir. 
Sonuç itibariyle; N dozları, incelenen özelliklerden metrekarede salkım sayılarını birinci sezonda, salkım uzunluklarını her iki sezonda, tane verimlerini ise ikinci sezonda çok önemli düzeyde (P˂0.01) etkilemiştir. Tane verimleri en yüksek N8 ile N12 dozlarında sırasıyla 267.8 ve 270.8 kg/da gerçekleşmiş ve en düşük N0 dozunda 219.4 kg/da alınmıştır.
Bitki sıklıkları, incelenen özelliklerden birinci sezonda salkım uzunluklarını önemli (P˂0.05), bitki boylarını ise çok önemli (P˂ 0.01) düzeyde etkilemiş ve bitki boyları en yüksek S2- S3, en düşük S1 sıklıklarında (sırasıyla 118.1-116.3, 111.8 cm) meydana gelmiştir.
Çeşitler, incelenen özelliklerden bin tane ağırlıklarını birinci sezonda önemli (P˂0.05) düzeyde, salkımdaki tane sayılarını her iki sezonda, salkım uzunluklarını, salkım çıkarma gün sayılarını, bitki boylarını ve salkım erme sürelerini ise birinci sezonda çok önemli (P˂ 0.01) düzeyde etkilemiş, yüksek ve düşük değerler sırasıyla BDA: Faikbey 34.7- Checota 32.8 g, STS (2009-10): Faikbey 91.8- Seydişehir 78.2 adet, STS (2014-15): Checota 91.7-Seydişehir 85.1 adet, SU: Faikbey 26.0- Checota 22.9 cm, SÇGS (2009-10 P˂0.01): Faikbey 86.3-Checota 81.9 gün, SÇGS (2014-15 P˂0.05): Faikbey 87.0-Checota 85.3 gün, BB: Seydişehir 118.8-Checota-109.3 cm, SES: Checota 37.3-Seydişehir 35.1 gün şeklinde oluşmuştur.
Artan azot dozları ve ekim sıklıkları bir dereceye kadar bazı verim unsurlarının artışında etkili olmuştur. 
	
Anahtar kelimeler: Azot dozları, Ekim sıklıkları, Verim, Verim öğeleri Yulaf.

Abstract:
This study was carried out to investigate the effects of different sowing densities (350, 450 and 550 seeds / m²) and nitrogen rates (0, 4, 8 and 12 kg/da) on oat (Avena sativa L) varieties (Checota, Seydisehir and Faikbey) to determine the effect on some yield components in Van ecological conditions during the 2009-2010 and 2014-2015 vegetation period. The study was utilized a randomized block, split-split plot design with three replications. 
In order to benefit from the advantage of winter sowing with this study and at the same time to prevent the oat from being damaged by the winter, planting was carried out in December in both years.
In the study, sowing densities and nitrogen rates were determined in three different oat varieties, number of head per square meter (NHS), 1000 grain weight (1000 GW), number of spikelet per head (NS), days to heading  (DTH), number of grains per head (NGH), head length (HL), plant height (PH), harvest index (HI), period of cluster growth (PCG), grain yield (Y), total yield (TY) and crude protein ratio (PR) were investigated. Years have been evaluated separately because the differences between the years studied are significant. As a result;
N rates significantly affected  the number of head per square meters at the first season, head lengths at both seasons, grain yields at the second season (P˂0.01), and grain yields were 267.8 and 270.8 kg/da at the highest respectively N8 and N12 rate and 219.4 kg/da at the lowest N0 rate.
Plant density affected  the head lengths at the first season at an important level (P˂0.05), plant height at a very important level (P˂ 0.01), and plant height happened  highest S2- S3, lowest S1 (118.1-116.3, 111.8 cm).
The varieties affected 1000 grain weight at the first season  at an important level (P˂0.05), number of grain per cluster at both seasons, head length,  days to heading, plant lengths and period of head growth at very important level (P˂0.01) in the first season, high and low values were respectively 1000 GW: Faikbey 34.7-Checota 32.8 g, NGH (2009-10): Faikbey 91.8- Seydisehir 78.2 units, NGH (2014-15): Checota 91.7-Seydisehir 85.1 units, HL: Faikbey 26.0-Checota 22.9 cm, DTH (2009-10 P˂0.01): Faikbey 86.3-Checota 81.9 days, DTH (2014-15 P˂0.05): Faikbey 87.0-Checota 85.3 days, PH: Seydisehir 118.8-Checota 109.3 cm, PCG: Checota 37.3- Seydisehir 35.1 days.
Increased nitrogen rates and sowing densites have been effective in increasing some of the yield components to some extent.

Key words : Avena, Nitrogen rates, Sowing densities, Yield, Yield components.