Adil yargılanma hakkının bir unsuru olarak yargılamaların makul sürede bitirilmesi
The right to be tried within a reasonable time as a compound of the right to fair trial
Yazar: HASAN HENDEK
Danışman: PROF. DR. NUSRET İLKER ÇOLAK
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Adil yargılama = Fair hearing ; Adil yargılanma = Fair trial ; Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi = European Court Human Rights ; Kamu Hukuku = Public Law ; Makul süre = Reasonable time ; Yargılanma hakkı = Right of fair

Özet:
Adil yargılanma hakkının en önemli unsurlarından biri yargılamaların makul sürede sona ermesi gerekliliğidir. Ancak bir yargılama sürecinin, ne zaman makul sayılacağı konusunda üzerinde uzlaşılmış zaman sınırları oluşturulamamıştır ve aslında baştan makul sayılacak süreler belirlenmesi fiilen mümkün de değilidir. Çünkü her bir dava dosyasının kendisine mahsus özellikleri vardır.  Bu gerçekten hareketle, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), kendisine bu yönde yapılan başvurulara rağmen, yargılama süreçlerinde makul sayılacak sürelerin ne olduğu konusunda baştan bir belirleme yapmaktan kaçınmıştır. Mahkeme bunun yerine, bir dava süresini değerlendirirken geliştirdiği kriterleri dikkate sunarak,  her bir müstakil davanın ne zaman makul sayılacağına veya aşırı bir şekilde uzun hale geleceğine dair kullanıcılara yol göstermiştir. Buna göre AİHM bir davanın makul sürede sonuçlandırılıp sonuçlandırılmadığını belirlerken "davanın karmaşıklığı",  "yetkili otoritelerin dava sürecindeki davranışları",  "başvurucunun davranışları" ve nihayetinde "davanın konusunun başvurucu için önemi" olmak üzere 4 ölçütü dikkate almaktadır. Mahkeme, uzun yargılama şikâyetleriyle kendisine yapılan başvuruları incelerken sıklıkla vurguladığı unsurlardan biri "bir devletin yargı sistemini adil sürede yargılama hakkını, özellikle de makul sürede yargılanma hakkını, gerçekleştirecek şekilde düzenleme yükümlülüğü altında olduğudur." Bu zorunluluk, üye ülkelere davaların makul sürede neticelenmesi için gerekli tedbirleri almak ve her nasılsa dava uzun sürmüşse bu hak ihlalini iç hukukta telafi etme görevini yükler. Buna göre üye devletler makul sürede yargılanma adına yargı sistemlerinin altyapılarını güçlü hale getirmenin yanında gerçekleşen ihlalleri de iç hukukta etkin bir şekilde telafi etmek zorundadırlar. Bu etkin telafi yolları, mağdura tazminat ödenmesi ya da uzun süren davasını hızlandırmak şeklinde olacaktır.

Abstract:
One of the most important requirements of the right to fair trial is to finish the trials within a reasonable time. However agreed time limits over the question of when the length of a proceeding is reasonable could not be set up and, in fact, practically the determination of reasonable time for judicial proceedings in advance is impossible. Because each case file has its own feature. Therefore, The European Court of Human Rights has avoided an advance determination of reasonable time limits for judicial proceedings despite many applications from member states to do so. Instead, the Court has guided the users in respect of when the length of a specific case is reasonable or becomes excessively long, by presenting the criteria, which The Court has created. Accordingly, when the ECrHR specifies whether the judicial proceedings are finished within a reasonable time, it has taken 4 criteria into consideration, those are "the complexity of the case", "the attitudes of authorities over the course of the judicial process", "the behaviours of the applicant" and "the merit of the case and its importance for the applicant". One of the compounds, which the Court often underlines when it examines the applications of unreasonable delays, is that "A State is obliged to design its judicial system to secure the right to fair trail, in particular the right to be tried within a reasonable time". This requirement compels member states to take necessary actions to finish cases within a reasonable time and, if somehow a case has become excessively long, to remedy that vialotion within the domestic legal system. Accordingly as well as the member states have to make sure that the infrastructure of their judicial systems is strength enough to secure the right to be tried within a reasonable time, they also have to remedy violations effectively within the domestic legal system. These effective remedies would be to compensate the victims or to accelerate the case.