İsmâil b. Sinân es-Sivâsî'nin Ferâidu Mülteka'l-Ebhur isimli eserinin tahkik ve tahlili (Kitâbu'l-İ'tâk-Kitâbu'l-Mükâteb arası)
Edition critique and evaluation of İsmail b. Sinan al-Sivasi's work named Feraidu Multaqa'l-Ebhur (Between Kitâbu'l-İ'tâk-Kitâbu'l-Mükâteb)
Yazar: HASAN HUSSEIN ABDULLAH AL-SHAMI
Danışman: DOÇ. DR. DAVUT İLTAŞ
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
İbrahim el-Halebî (ö. 956/1549) tarafından kaleme alınan Mülteka'l-Ebhur isimli eser, Osmanlı coğrafyasında en yaygın Hanefî fıkıh metni olma özelliğine sahiptir. Mültekâ kendinden önce Hanefî fıkhına dair yazılan ve "mutun-ı erbaa" olarak adlandırılan dört temel metnin yanısıra Kudurî'nin el-Muhtasar ve Merğinânî'nin el-Hidaye'si gibi meşhur fıkıh metinlerindeki meseleleri daha sistematik olarak içeren bir eserdir. Bunun yanısıra Halebî'nin yaptığı tercihlerle ön plana çıkan bu eser, zaman içerisinde medreselerde okutulan temel bir metin haline gelmiş, fetvâ ve kazâ alanında başvurulan temel bir kaynak hüviyetini kazanmıştır. Bu eser üzerine 50'yi aşkın şerh ve haşiye yazılmıştır. Bu şerhlerden bazıları da yaygınlık kazanmış ve ilim ehlinin müracaat ettiği kaynak eserler haline gelmiştir. Bu şerhlerden biri de İsmail b. Sinan es-Sivasî (ö. 1047/1637) tarafından yazılan Ferâidu Mülteka'l-Ebhur isimli şerhtir. Sivâsi, kendi değerlendirmeleri ve tercihleriyle birlikte klasik Hanefi fıkıh birikimini bu şerhe yansıtmış ve Mültekâ'yı daha istifade edilir bir eser haline getirmiştir. Bu çalışmada önce metnin müellifi Halebî ve eseri Mültekâ üzerinde durulmuş ardında Sivasî ve Ferâid isimli eseri tanıtılmaya çalışılmıştır. Hacimli bir şerh olması sebebiyle eserin üçte birlik kısmını oluşturan Kitâbu'l-İ'tâktan başlayan ve Kitâbu'l-Mükâteb'in sonuna kadar olan kısım biri müellif nüshası olmak üzere toplam beş nüsha esas alınarak tahkik edilmiştir. Tahkik, İSAM (İslami Araştırmalar Merkezi) tarafından hazırlanan tahkik kurallarına uygun bir şekilde hazırlanmıştır.

Anahtar Kelimeler: Fıkıh, Halebî, Mültekâ, Sivasî, Ferâid.

Abstract:
The work titled Multeqa'l-Ebhur, penned by İbrahim al-Halabî (d. 956/1549) is distinguished as the most widespread Hanafi jurisprudence text in the Ottoman geography. In addition to the four fundamental texts known as 'mutun-ı erbaa' written before it on Hanafi jurisprudence, Mültekâ also systematically incorporates issues from famous jurisprudence texts such as Kudurî's al-Mukhtasar and Merğinânî's al-Hidâye. Furthermore, with the preferences made by Halebî, this work has become a primary text taught in madrasahs over time, and a fundamental source in the fields of fatwa and judiciary. Over 50  commentaries and annotations have been written on this work. Some of these commentaries have gained popularity and have become reference works for scholars. One such commentary is Ferâidu Multeqa al-Abhur, written by İsmail b. Sinan es-Sivasî (d. 1047/1637). Sivâsi has reflected the classical Hanafi jurisprudence accumulation in this commentary along with his own evaluations and preferences, making Mültekâ a more beneficial work. In this study, firstly the author of the text, Halebî, and his work Mültekâ are discussed, and then Sivasî and his work Farâid are introduced. Due to being a voluminous commentary, the part starting from Kitâbu'l-İ'tâk and ending at Kitâbu'l-Mükâteb, which constitutes a third of the work, has been edited based on a total of four manuscripts, including one author's copy. The editing has been prepared in accordance with the editing rules set by ISAM (Islamic Research Center).

Keywords: Fiqh, al-Halabî, Multeqâ, al-Sivasî, Farâid.