Çandarlı Körfezi'nde deniz kirliliğinin kısa yarı ömürlü radyonüklitler kullanılarak kronolojik olarak değerlendirilmesi
Time evaluation of marine pollution in the Çandarlı Gulf via short-lived radioisotopes
Yazar: ŞENAY ŞAHİN
Danışman: PROF. DR. GÜNSELİ YAPRAK
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Nükleer Bilimler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Fizik ve Fizik Mühendisliği = Physics and Physics Engineering

Özet:
Çandarlı Körfezi'nde deniz kirliliği kısa yarı ömürlü radyonüklitler (210Pb ve 137Cs) kullanılarak kronolojik olarak değerlendirilmiştir. Çalışılan beş sediment korunda CRS ve CIC modelleri kullanılarak 210Pb metodu ile tarihleme yapılmış ve sedimantasyon hızları hesaplanmıştır. CRS modeline göre ortalama sedimantasyon hızları 0,127-0,413 cm y-1 aralığında değişmektedir. 210Pb metodu ile elde edilen sonuçların geçerliliğini doğrulamak için sediment korlarına 137Cs metodu ile tarihleme uygulanmıştır. Genel olarak incelenen sediment korlarında 210Pb ve 137Cs metotları ile elde edilen tarihleme sonuçlarının birbiri ile uyumlu olduğu gözlenmiştir. Çandarlı Körfezi'ndeki metal kirliliğinin belirlenmesi amacıyla K10 sediment korunda As, Cd, Cr, Cu, Hg, Ni, Pb ve Zn elementleri incelenmiştir. Bu elementlere ait konsantrasyonların Zn>Ni>Cr>Pb>Cu>As>Hg>Cd ppm olarak sıralandığı gözlenmiştir. K10 sediment korundaki antropojenik kirlilik, kurşun izotopik oranları, US EPA'nın sediment kalite kriterleri, jeoakümülasyon indeksi (Igeo) ve zenginleşme faktörleri (EF) kullanılarak değerlendirilmiştir. 206Pb/207Pb ve 208Pb/207Pb kurşun izotopik oranları incelendiğinde, sediment örneklerinde antropojenik kurşun katkısı olduğu görülmüştür. Genel olarak sediment kalite parametreleri değerlendirildiğinde,  Çandarlı Körfezi sedimentlerinin ağır metaller açısından Kirlenmemiş ile Orta Kirli Sınıfı arasında yer aldığı gözlenmiştir.

Abstract:
Marine pollution in the Çandarlı Gulf was evaluated chronologically using short half-life radionuclides (210Pb and 137Cs). In the 5 sediment cores studied, 210Pb dating was done and sedimentation rates were calculated by using CRS and CIC models. According to the CRS model, the mean sedimentation rates vary between 0.127-0.413 cm y-1. To confirm the validity of the results obtained from 210Pb dating, 137Cs dating method was used. In general, it was observed that the dating results obtained by 210Pb and 137Cs methods in the analyzed sediment cores were in accordance with each other. In order to determine the metal pollution in the Çandarlı Gulf, the elements of As, Cd, Cr, Cu, Hg, Ni, Pb and Zn in K10 were investigated. The concentrations of these elements are found to be ordered as Zn>Ni>Cr>Pb>Cu>As>Hg>Cd ppm. The anthropogenic pollution in the K10 sediment core was evaluated using the lead isotopic ratios, the sediment quality guidelines of US EPA, geoaccumulation index (Igeo) and enrichment factors (EF). When 206Pb / 207Pb and 208Pb / 207Pb isotopic lead ratios were examined, it was observed that there is an anthropogenic lead contribution in sediment samples. When the sediment quality parameters were evaluated in general, it was observed that the sediments of Çandarlı Gulf are in between Unpolluted and Moderately Polluted Class in terms of heavy metals.