Ödül ve bedel bölüşümüne ilişkin haklılık algılarında katkı türü ve iç-grup üyeliğinin etkisi
The effects of effort/ability based contributions and in-group membership on the perceived fairness of positive and negative outcomes
Yazar: SUZAN CEYLAN
Danışman: PROF. DR. DENİZ ŞAHİN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Sosyal Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Bölüşüm teorisi = Distribution theory ; Bölüşümsel adalet = Distributive justice ; Eşitlik = Equality ; Eşitlik ilkesi = Equality principle ; Kaynak dağılımı = Resource allocation ; İç grup yanlılığı = In-group bias

Özet:
Bu araştırma ödül ve bedel bölüşümüne ilişkin haklılık algılarında katkı türü ve iç-grup üyeliğinin etkisini incelemek amacıyla yürütülmüştür. Çalışmada veri toplama aracı olarak yetenek/çaba, ödül/bedel, iç-grup/dış-grup değişkenlerinin değişimlenmeleriyle oluşturulan deneysel koşulları temsil eden sekiz öykü kullanılmıştır. Öykülerde, yarışmaya katılmak üzere ortak proje yürüten iki kişiden biri iç-grup, diğeri dış-grup üyesi olup, yeteneği ya da çabasıyla sonuca daha az ya da daha fazla katkıda bulunmaktadır.İlk olarak, üniversite öğrencisi 160 katılımcıya, başarı koşulunda ödülü, başarısızlık koşulunda bedeli nasıl paylaştıracakları sorulmuştur. Ayrıca kendilerine sunulan bir ödül ya da bedel paylaştırma önerisini ne ölçüde adil bulduklarını 5 basamaklı ölçek üzerinde değerlendirmeleri istenmiştir. Daha sonra katılımcılardan çaba ya da yeteneğe bağlı olarak daha fazla ya da az katkıda bulunan öyküdeki kişilerin eşit ya da katkıya göre dağıtım yapılmasını ne derece haklı gördüklerini, memnuniyet ve öfke duygularını ne derece yaşadıklarını 5 basamaklı ölçek üzerinde belirtmeleri istenmiştir.Verilere uygulanan 2x2x2x2 faktörlü, son faktörde tekrar ölçümlü ANOVA sonuçları, çaba söz konusu olduğunda, ödül ve bedelin iç-grup dış-grup ayrımı yapılmadan katkıya göre dağıtıldığını göstermiştir. Yetenek söz konusu olduğunda ise bedelin her iki gruba da eşit dağıtıldığı gözlenmiştir. Ancak katılımcılar, daha çok yetenekli olan iç-grup üyesi olduğunda ödülün katkıya göre dağıtılmasını, dış-grup üyesi olduğunda ise eşit dağıtmışlardır. Katılımcılar, eşit pay dağıtımını, bedelin söz konusu olduğu durumda ödüle; yetenek söz konusu olduğunda çabaya; daha çok katkı gösteren dış-grup üyesi olduğunda iç-grup üyesine kıyasla daha adil algılamışlardır. Katılımcılara göre daha çok katkıda bulunan iç-grup üyesi olduğunda, bu kişi katkıya göre pay dağıtımını daha adil bulmakta, kendine düşen paya memnun olmakta ve pek öfke hissetmemektedir. Daha çok katkıda bulunan kişi dış-grup üyesi olduğunda ise katkıya göre pay dağıtımını pek adil bulmamakta, bu durumdan pek memnun olmamakta ve kendine düşen paya daha çok öfke duymaktadır. Bulgular, kaynakların bölüşülmesinde haklılık algısı ile duygular arasında bir paralelliğin olduğuna işaret etmektedir.

Abstract:
The present study was designed to examine the effect of effort/ability based contributions and in-group membership on the perceived fairness of positive and negative outcomes. Participants read a vignette about two target persons (one of them being an in-group member and the other an out-group member) working on a joint project. These co-workers? inputs were manipulated in such a way that one of them contributed more with either a higher ability or more effort to the accomplishment of the project. Their outputs were also manipulated to have either positive (reward) or negative (cost) outcomes.Firstly, participants (160 university students) were asked to allocate reward in the positive outcome condition and cost in the negative outcome condition between co-workers in the vignette. Then, they were asked to rate the degree of fairness of the distribution of equal outcomes. Additionally, the participants? conceptions of feelings as well as the outcome fairness from the points of views of the high-contributed and low-contributed target persons were also explored in the same vignette paradigm.The results revealed that when the contribution type was effort, participants allocated both the rewards and the costs according to equity norm. When the contribution type was ability, participants allocated costs equally. However, when the target person who contributed more with a higher ability was in-group member, the reward was distributed proportionally; while the person was out-group member, the reward was distributed even-handedly. The equal distribution was judged to be fairer by the participants when the contribution type was ability rather than effort; when the outcome was cost rather than reward; and when the person who contributed more was out-group member rather than in-group member. The participants also reported that the in-group member who had put more effort or ability and got proportional share of the outcome would be happier, less angry, and would perceive her/his share as fairer. Participants, on the other hand, stated that when the out-group member exerted more effort and ability, in-group member would be less happy, more angry and would perceive the share as less fairer, when the share was allocated equitably. Hence, the results suggest that the feelings seem to be in accord with the judgments of outcome fairness.