XVIII. yüzyılda Kastamonu sancağında malikâne sistemi uygulaması
In the XVIII. century in Kastamonu sanjak application of malikâne system
Yazar: DUYGU KOL
Danışman: PROF. DR. FARUK SÖYLEMEZ
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
XVIII. yüzyılda Kastamonu sancağında malikâne uygulamasının incelendiği bu
çalışma ile; ilgili yüzyılda özellikle mali olarak hazinenin içinde bulunduğu darlığa
çözüm adına uygulamaya konulan malikâne sisteminin ülkenin gerek idari gerekse mali
yapısında yol açtığı değişim ve dönüşümün boyutlarının taşra olarak nitelendirilen bir
bölgedeki yansımalarının ortaya konulması amaçlanmaktadır.
XVIII. yüzyıl Osmanlı Devleti'nde klasik dönem olarak kabul edilen XVI.
yüzyıla nazaran idari, mali ve askeri alanda farklılıkların gözlemlendiği bir yüzyıldır.
Özellikle hazineye nakit akışının artması için uygulamaya konulan malikâne sistemi;
mali olarak bir dönüşümü beraberinde getirmekle birlikte idari olarak da bir takım
değişikliklere neden olmuştur. Yaşanan bu değişim ve dönüşümün ülkenin farklı
bölgelerinde nasıl cereyan ettiği önemli bir soru olarak görülmektedir. Bu noktadan
hareketle çalışmada, malikâne sistemi ile birlikte ülke genelinde mali ve idari alanda
meydana gelen değişim ve dönüşüm olgusunun Kastamonu sancağında nasıl
anlamlandırıldığı sorusu üzerinde yoğunlaşılmıştır. Söz konusu sorunun cevaplanması
çalışmanın iki temel üzerine inşaa edilmesine neden olmuştur. Bu temellerden ilki
sancağın idari ikincisi ise mali olarak incelenmesidir. Çalışmada ilk olarak malikâne
sistemi ile birlikte Kastamonu sancağı özelinde idari alanda yaşanan dönüşüm üzerinde
durulmuştur. İdari yönetimde meydana gelen yeni oluşumlar ve bu eksende
malikânecilerin kimlik ve statüleri belirlenmiştir. Devamında ise malikâne idarecileri ile
mukataa halklarının hak ve sorumlulukları ve malikâne kapsamında yöneticiler,
yönetilenler ve devlet arasındaki ilişki, yaşanan sorunlar, bu sorunların muhteviyatı ve
çözüm yolları üzerinde durulmuştur. Çalışmanın ikinci temelinin izahında ise yine
yaşanan dönüşümün mali olarak hazine üzerindeki etkileri tespit edilmiştir. Bu amaca
matuf olarak; Kastamonu'nun ekonomik durumu, malikâne sistemine dâhil edilen
mukataaları ve devletin söz konusu sistem ile bu mukataalardan ne ölçüde fayda
sağladığının belirlenmesine çalışılmıştır.
Çalışmanın bulguları, malikâne sistemi ile devletin amaçladığı mali ve idari
hedeflerin Kastamonu sancağı özelinde aslında çözüm olacağı düşünülen sorunlara
hangi ölçüde cevap verebildiğinin görülmesi açısından önem arz etmektedir. Bundan
başka olarak Kastamonu'nun, bölgesel olarak incelemesi yapılan diğer bölgeler ile
karşılaştırılmasından elde edilen bulgular ise özellikle malikâne piyasasına hâkim sınıf
konusunda bölgesel farklılıkların olduğu ve bunda sosyo-ekonomik faaliyetlerin yanı
sıra bölgenin coğrafi ve stratejik konumunun da büyük etkisi olduğunun görülmesi
açısından önem arz etmektedir.
Anahtar Kelimeler: Osmanlı Devleti, Kastamonu sancağı, malikâne, maliye, idare

Abstract:
This study analyses the practice of malikâne in Kastamonu in the eighteenth
century; it is aimed to reveal the reflections of the dimensions of the change and
transformation caused by the malikâne system, which was put into practice in order to
provide a solution to the financial shortage of the treasury in the relevant century, in a
region characterised as a province.
The XVIIIth century was a century in which differences were observed in the
administrative, financial and military fields compared to the XVIth century, which is
accepted as the classical period in the Ottoman Empire. In particular, the malikâne
system, which was introduced to increase the cash flow to the treasury, brought about a
financial transformation as well as some administrative changes. How this change and
transformation took place in different regions of the country is an important question.
From this point of view, this study focuses on the question of how the phenomenon of
change and transformation that occurred in the financial and administrative fields
throughout the country with the malikâne system was interpreted in the sanjak of
Kastamonu. Answering this question led the study to be built on two foundations. The
first of these bases is the administrative and the second is the financial analysis of the
sanjak. The study first focuses on the transformation in the administrative sphere in the
sanjak of Kastamonu with the malikâne system. The new formations in the
administrative administration and the identity and status of malikâne administrators in
this axis are determined. Subsequently, the rights and responsibilities of the malikâne
administrators and the people of the mukataa, the relationship between the
administrators, the governed and the state within the scope of the malikâne, the
problems experienced, the content and solutions of these problems are emphasised. In
the explanation of the second basis of the study, the financial effects of the
transformation on the treasury were determined. For this purpose, the economic
situation of Kastamonu, the mukatas included in the malikâne system and the extent to
which the state benefited from these mukatas with the system in question are
emphasised.
The findings of the study are important in terms of showing the extent to which
the financial and administrative objectives aimed by the state with the malikâne system
could actually respond to the problems that were thought to be solved in Kastamonu
sanjak. Furthermore, the findings obtained from the comparison of Kastamonu with the
other regions examined regionally are important in terms of showing that there are
regional differences especially in terms of the class dominating the malikâne market and
that the geographical and strategic location of the region has a great impact on this, as
well as socio-economic activities.
Keywords: Ottoman Empire, Kastamonu sanjak, malikâne, finance, administration