Türk tiyatrosunda Reşit Asım Baran (Hayatı, sanatı)
Reşit Asım Baran in the Turkish theatre (His life and art)
Yazar: ENGİN KEFLİOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. DİDEM ARDALI BÜYÜKARMAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Baran, Reşit Asım = Baran, Reşit Asım ; Darülbedayi = Darülbedayi ; Komedi = Comedy ; Tiyatro = Theatre ; Tiyatro oyunları = Theater plays ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Türk tiyatrosu = Turkish theatre ; Yeni Türk edebiyatı = New Turkish literature ; İstanbul Büyükşehir Belediyesi Şehir Tiyatroları = İstanbul Metropolitan Municipality City Theatre

Özet:
Reşit Asım Baran, 1910 yılında doğmuş, 1963 yılında vefat etmiştir. Elli üç yıl süren kısa yaşam serüveninde Baran, Türk Tiyatro tarihine adını yazdırmayı başarmıştır. İstanbul Şehir Tiyatrolarının komedi kısmının emektar aktörlerinden olan Baran, Türk tiyatrosuna oyuncu, uyarlama ve çeviri eser müellifi, rejisör ve suflör olarak; Türk tiyatro matbuatına da genel yayın yönetmeni ve yazar olarak hizmet etmiştir. Erken yaşta vefatı sonrası adı unutulmuştur. İstanbul Şehir Tiyatrolarına girdiği 1935 yılından vefat ettiği 1963 yılına kadar Baran 132 piyeste rol almış, İŞT'de altı eseri temsil olunmuş, sekiz eseri de değişik tiyatro topluluklarında temsil edilmiştir. Türk tiyatrosunu ilgilendiren konularda makaleler kaleme almıştır. Türk Tiyatrosu dergisinin Mayıs-1953, Ekim-1954, Kasım-1954 tarihli sayılarında Yazı İşleri Müdürlüğü görevinde bulunmuştur. Ayrıca Baran, üç roman çevirisi yapmış, 12 sinema filminde rol almış, TRT İstanbul Radyosuna skeç yazarlığı ve radyo oyunculuğu alanlarında da hizmet etmiştir. Türk tiyatrosuna kazandırdığı Madam Agavni ve Arap Bacı tiplemeleri ile ününü daha da pekiştirmiş, İstanbul radyosunda dizi olarak başlayan Uğurlugiller Ailesi'nin yıllar sonra 1990'da TRT'de dizi film olarak çekilmesinin unutulan değeri olmuştur. Çalışmamızın ana gayesini Türk temaşa sanatının unutulan bu değerinin hatırlatılması ve yaptıklarının gün ışığına çıkarılması oluşturmuştur. Bu bağlamda modern Türk tiyatromuzun da tarihine değinilmesi çalışmamızın bölümlerinden birini oluşturmuştur. Böylelikle tezimizin Türk Tiyatrosunun önemli şahsiyetlerinden biri olan Baran'ın ve eserlerinin tanıtılmasının yanında Baran'ın aile terekesinden elde ettiğimiz Türk tiyatrosuna ait bilgi ve belgeleri ortaya çıkarmamızla da bu alanda çalışacak olan araştırmacılara katkımız olabileceğini düşünmekteyiz. Tez bu perspektifle hazırlanmıştır.

Abstract:
Reşit Asım Baran was born in 1910 and died in 1963. In his short life adventure that lasted for fifty-three years, Baran successfully managed to write his name in the history of Turkish theatre. As one of the veteran actors of the comedy section of the Istanbul City Theatre, Baran has acted as an actor, adaptation, and translation author, director, and prompter for the Turkish theater; he also served as the editor-in-chief and writer for the Turkish theater press. His name was forgotten after his death at an early age. From 1935, when he entered the Istanbul City Theatre, to 1963, when he passed away, Baran took part in 132 plays; six of his works were represented at İŞT, and eight of his works were represented in different theater groups. He has written articles on subjects related to Turkish theater. He served as the Editor-in-Chief of the Turkish Theater magazine, dated May-1953, October-1954, and November-1954. In addition, Baran translated three novels, acted in 12 feature films, and served TRT Istanbul Radio in the fields of sketch writing and radio acting. He further consolidated his reputation with the typages of Madam Agavni and Arap Bacı, which he brought to the Turkish theater, and became the forgotten value of the shooting of the Uğurlugiller Family, which started as a TV series on Istanbul radio, years later in 1990, as a TV series on TRT. The primary purpose of our work is to remind people of this forgotten value of Turkish performing art and to bring to light what he has done. In this way, we think that our thesis can contribute to the researchers who will work in this field by introducing the information and documents about the Turkish theater that we obtained from Baran's family inheritance, as well as introducing Baran, one of the important figures of the Turkish theater, and his works. The thesis was prepared with this perspective.