Bilgiyi görselleştirme stratejisinin Türkçe ders kitaplarında kullanımı
The usage of the information visualization strategy in Turkish course books
Yazar: CANSU ERSOY KIZILTEPE
Danışman: DOÇ. DR. ZEYNEP ÇETİNKAYA EDİZER
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilgi = Information ; Bilişüstü okuma stratejileri = Metacognitive reading strategies ; Ders kitapları = Textbooks ; Grafik düzenleyiciler = Graphic organizers ; Görselleştirme = Visualization ; Ortaokullar = Secondary schools ; Resimler = Pictures ; Türkçe dersi = Turkish lesson ; Veri görselleştirme = Data visualization

Özet:
Bu çalışmanın amacı bilginin yapılandırılma sürecinde zihni etkin kılan, öğrenmenin anlamlı ve kalıcı olmasını sağlayan bilgiyi görselleştirme stratejisinin Türkçe ders kitaplarındaki durumunu analiz etmektir. Bu amaca bağlı olarak Türkçe ders kitaplarında kullanılan bilgi ve görsel arasındaki ilişkilerin durumu belirlenmiştir. Nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizinin kullanıldığı çalışmada; araştırma nesnesi olarak 5.sınıf Türkçe ders kitabı (Anıttepe Yayıncılık), 6.sınıf Türkçe ders kitabı (Ata Yayıncılık), 7.sınıf Türkçe ders kitabı (Özgün Yayınları) ve 8.sınıf Türkçe ders kitabı (MEB Yayınları) seçilmiştir. Alanyazın taraması sonucu bilgiyi görselleştirme biçimleri ve bilgi - görsel arasındaki ilişkinin yer aldığı başlıklar tablolaştırılmıştır. Uzman görüşleri doğrultusunda inceleme formu düzenlenerek başlıklar son şeklini almıştır. Verilerin çözümlenmesinde ise betimsel analiz kullanılmıştır. Çözümleme sonucunda bilgiyi görselleştirme stratejileri çerçevesinde grafik düzenleyicilerin 219, resimlerin 78 olmak olmak üzere toplam 297 kez kullanıldığı belirlenmiştir. İncelenen kitaplarda 15 çeşit grafik düzenleyiciden en çok bilgi haritaları ve tabloların, iki çeşit resimden de görüntüsel resimlerin kullanıldığı bulgulanmıştır. Zihin haritaları, olay zinciri kavram haritası, balık kılçığı kavram haritası, insan etkileşimi ana hattı, problem çözüm ana hattı ve döngü haritalarının ise hiç kullanılmadığı görülmüştür. Bilgi ve görsel arasındaki 22 çeşit ilişkiden çözümleme, açıklama, eşleştirme, tahmin etme ve sınıflandırmanın çoğunlukla kullanıldığı; sıralama, özelden genele gitme, döngüsel gelişim ve dönüşümün ise hiç kullanılmadığı belirlenmiştir. Bu bulgulara bağlı olarak incelenen Türkçe ders kitaplarında bilgiyi görselleştirme stratejilerinin hem sınırlı hem de çeşitlilik açısından asgari düzeyde olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
The aim of this study is to analyze the status of the information visualization strategy in Turkish textbooks, which enables the mind to be active in the process of structuring knowledge and makes learning meaningful and permanent. Depending on this purpose, the status of the relationships between information and visuals used in Turkish textbooks was determined. In the study in which document analysis, one of the qualitative research methods, was used; 5th grade Turkish textbook (Anıttepe Publishing), 6th grade Turkish textbook (Ata Publishing), 7th grade Turkish textbook (Özgün Publishing) and 8th grade Turkish textbook (MEB Publishing) were selected as the research object. As a result of the literature review, the titles including information visualization styles and the relationship between information and visuals were tabulated. The headings were finalized by editing the review form in line with expert opinions. Descriptive analysis was used to analyze the data. As a result of the analysis, it was determined that graphic organizers were used 219 times and pictures 78 times, for a total of 297 times within the framework of information visualization strategies. It was found that information maps and tables were used the most out of 15 types of graphic organizers and visual pictures were used the most out of two types of pictures. Mind maps, event chain concept map, fishbone concept map, human interaction outline, problem solution outline and cycle maps were not used at all. Of the 22 types of relationships between information and visuals, analyzing, explaining, matching, predicting and classifying were mostly used, while sorting, going from specific to general, cyclical development and transformation were not used at all. Based on these findings, it was concluded that information visualization strategies in the Turkish textbooks examined were both limited and minimal in terms of diversity.