Edirne tarihi kent merkezinin yaya konforu açısından irdelenmesi
Examination of Edirne historical city center in terms of pedestrian comfort
Yazar: ECEM PAŞALI
Danışman: DOÇ. DR. RUKİYE DUYGU ÇAY
Trakya Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Edirne = Edirne ; Tarihi kent merkezi = Historical city centre ; Yaya bölgeleri = Pedestrian zones ; Yayalar = Pedestrians ; Yayalaştırma = Pedestrianization

Özet:
Yaya ulaşımı, dünya üzerinde en yaygın ve eski devirlere dayanan bir ulaşım şeklidir. Diğer ulaşım şekilleri ile kıyaslandığında daha çok hareket imkanı sağlar, daha az alana gereksinim duyar, daha az maliyetlidir, sosyalleşmeye olanak tanır, çevreye daha az zarar verir ve psikolojik açıdan olumlu etkilere sahiptir. 
Ancak günümüzde artan motorlu taşıt trafiği yaya hareketleri, yaya bölgelerine ulaşım ve bu alanların kullanımını olumsuz olarak etkilemesi sebebiyle yaya konfor düzeyini önemli ölçüde azaltmaktadır. 
Yaya konforunu etkileyen etmenlerin belirlenerek konfor düzeyini arttırmaya yönelik öneriler geliştirmenin amaçlandığı tez çalışması Edirne ili tarihi kent merkezinde gerçekleştirilmiştir. Çalışma kapsamında yapılan gözlemler sonucunda bölge içerisindeki erişilebilirlik, kentsel donatı elemanlarının sayısı ve işlevselliği, bitkisel peyzajın estetik değeri, bölgenin temizliği, aydınlatma, bölgenin güvenliği ve bölgeye ulaşım gibi konfor düzeyine etki eden unsurlar tespit edilmiştir. Bununla birlikte bu alanı kullanan yayalara anket uygulanarak bölgenin mevcut yaya konforu düzeyi sorgulanmıştır. Ortaya çıkan tüm veriler analiz edilmiş ve bölgeye özgü öneriler geliştirilmiştir.
Tez çalışması sekiz bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde; araştırma problemi, çalışmanın amacı, önemi, yöntemi, kapsamı ve sınırlılıkları açıklanmaktadır.
İkinci bölümde; araştırma ile ilgili genel bilgiler verilmiştir. Yaya yolu, yayalaştırma, yaya dostu kent ve yürünebilirlik ile ilgili literatür taraması yapılarak yayalar ile ilgili genel kavramlar aktarılmıştır. 
Üçüncü bölümde; yaya bölgelerinin, yerleşik hayata geçilmesinden günümüze kadar gelen süre içerisinde oluşan ihtiyaç ve istekler doğrultusunda göstermiş olduğu gelişimler kronolojik olarak ifade edilmiştir.
Dördüncü bölümde; kentsel planlama ve kentsel planlama kapsamında yer alan yaya bölgelerinin planlama ilkeleri ve aşamaları, yaya bölgelerinin tasarımına ilişkin olarak tasarım nitelikleri, tasarım ilkeleri, bölge içerisinde yer alan kentsel donatı elemanları, yaya yolu tasarlama ilkeleri ve Woonerf tasarım yönteminden söz edilerek ideal yaya bölgelerinin planlama ve tasarım aşamalarında hangi unsurlara dikkat edilmesi ve hangi unsurların yer alması gerektiği ile ilgili bilgiler aktarılmış olup Edirne tarihi kent merkezinde gerçekleştirilen çalışmada bu doğrultuda ele alınan faktörlerin açıklaması gerçekleştirilmiştir.
Beşinci bölümde; kentsel konfor kavramı ergonomi, kentsel konfor bileşenleri ve kamusal mekanların kalite kriterleri olarak başlıklara ayrılarak yayaların bulundukları bölgede daha konforlu hissetmeleri ile ilgili dikkat edilmesi gereken unsurlar ifade edilmiştir. 
Altıncı bölümde; uygulaması başarılı bir şekilde gerçekleştirilmiş ve yapısal, ulaşım, fonksiyonellik konularında benzerlik gösteren Neuhauser Strasse/Kaufingerstrasse, Stroget, Las Ramblas, Pearl Street Mall, Downtown Mall, Sergels Torg, İstiklal Caddesi ve Bahariye Caddesi yaya bölgeleri ulaşılabilirlik, kullanım, tasarım ve konfor bakımından irdelenmiştir.
Yedinci bölümde; Edirne tarihi kent merkezinin yaya konforu açısından incelemesi yapılmıştır.  Edirne tarihi kent merkezinde, literatür taramasından elde edilen konfor ölçütleri göz önünde bulundurularak gözlemler gerçekleştirilmiştir.  Yapılan gözlemler ve konfor ölçütleri doğrultusunda bölge kullanıcılarına sorulacak anket soruları hazırlanmıştır. Edirne merkez ilçesinin nüfusu, %95 güven düzeyi ve (∝=0,05) +5.6 sapma payı göz önünde bulundurularak sayısı belirlenen 306 katılımcıya bölgenin fiziksel özellikleri, bakımı, ulaşımı, içinde bulunan kentsel donatı elemanları ve güvenliği ile ilgili soruların yer aldığı anket çalışması gerçekleştirilmiştir. Anket çalışmasının ardından katılımcıların vermiş olduğu cevaplar analiz edilerek katılımcıların alanı kullanım sıklığı bakımından cinsiyeti arasında, kullanım sıklığı bakımından yaş grupları arasında ve kullandığı saat aralığı ile bölgeye ulaşım şekilleri arasında anlamlı farklılıklar olduğu tespit edilmiştir.
Sekizinci bölümde; anket analizlerinden elde edilen sonuçlar ifade edilerek yaya konforu esasına dayanan yaya mekanına ilişkin öneriler geliştirilmiştir. Analiz sonuçlarında; bölgenin kadın-erkek ve farklı yaş gruplarının kullanımlarına eşit derecede olanak tanıyan alanların tesis edilmesi,  çalışma alanının çevresindeki otoparkların sayısı ve kapasitesinin arttırılması, bölge içerisindeki bina giriş güzergahlarının yaşlı ve fiziksel engelli bireyler için yeniden düzenlenmesi gerektiği vurgulanmıştır.

Abstract:
Pedestrian transportation is the most common form of transportation in the world and is based on ancient times. Compared to other modes of transportation, it provides more mobility, requires less space, is less costly, allows socialization, is less harmful to the environment and has positive psychological effects.
However, when we look at the present day, the developing technology and the increasing motor vehicle traffic accordingly reduce the pedestrian comfort level significantly, as it has negative effects on the transportation to and use of pedestrian areas.
The thesis study, which aims to develop suggestions for increasing the comfort level by determining the factors affecting pedestrian comfort, was carried out in the historical city center of Edirne province. As a result of the observations made within the scope of the study, the factors affecting the comfort level such as accessibility in the region, the number and functionality of urban equipment, the aesthetic value of the herbal landscape, the cleanliness of the region, the lighting, the safety of the region and the transportation to the region have been determined. In addition, the current pedestrian comfort level of the area was questioned by applying a survey to the pedestrians using this area. All the resulting data were analyzed and region-specific recommendations were developed. 
The thesis work consists of eight chapters. In the first part; the research problem, the purpose, importance, method, scope and limitations of the study are explained.
In the second part; general information about the research is given. A literature review on pedestrian ways, pedestrianization, pedestrian-friendly city and walkability has been made and general concepts related to pedestrians have been conveyed. 
In the third part; the developments that the pedestrian zones have shown in line with the needs and wishes that have arisen from the transition to the settled life to the present are expressed chronologically.
In the fourth chapter; planning principles and stages of pedestrian zones within the scope of urban planning and urban planning, design qualities of pedestrian zones, design principles, urban equipment elements in the zone, pedestrian road design principles and Woonerf design method are mentioned. Information about which elements to pay attention to and which elements should be included in the stages of the study was conveyed, and the factors discussed in this direction were explained in the study carried out in the historical city center of Edirne.
In the fifth section; the concept of urban comfort is divided into titles as ergonomics, urban comfort components and quality criteria of public spaces, and the factors that need attention are expressed about making pedestrians feel more comfortable in their area.
In the sixth section; the application was carried out successfully and the pedestrian areas of Neuhauser Strasse/Kaufingerstrasse, Stroget, Las Ramblas, Pearl Street Mall, Downtown Mall, Sergels Torg, Istiklal Street and Bahariye Street are examined in terms of accessibility, use, design and comfort.
In the seventh chapter; the historical city center of Edirne has been examined in terms of pedestrian comfort. Observations were made in the historical city center of Edirne, taking into account the comfort criteria obtained from the literature review. In line with the observations and comfort criteria, survey questions to be asked to the users of the region were prepared. A survey was conducted with 306 participants, the number of which was determined considering the 95% confidence level and (∝=0.05) +5.6 deviation margin, including questions about the physical characteristics of the region, its maintenance, transportation, urban equipment and security. After the survey, the answers given by the participants were analyzed and it was determined that there were significant differences between the gender of the participants in terms of frequency of use of the area, between age groups in terms of frequency of use. 
In the eighth chapter; by expressing the results obtained from the survey analysis, suggestions for pedestrian space based on pedestrian comfort were developed. In the analysis results; establishing areas that allow the use of women, men and different age groups equally in the region, it was emphasized that the number and capacity of the car parks around the study area should be increased, and the building entrance routes within the region should be rearranged for elderly and physically disabled individuals.