19. yüzyıl Osmanlı İmparatorluğu'nda ekonomik yapı ve dış ticaret
Economic structure and foreign trade in the Ottoman Empire during 19th century
Yazar: NEVİN MEMİŞ
Danışman: DOÇ. DR. ALAATTİN KIZILTAN
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İkt. Gelişme ve Uluslararası İkt. Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: 19. yüzyıl = 19. century ; Ekonomik durum = Economic situation ; Ekonomik yapı = Economic structure ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Uluslararası ticaret = International trade ; İhracat = Export ; İthalat = Import

Özet:
Batı toplumlarında 16. yüzyıldan 19. yüzyılın başlarına kadar varlığını ve etkisinisürdüren merkantilizm, uluslararası ticaretin gelişmesini ve ticaret sermayesinin güçkazanmasını sağlamıştır. 19. yüzyılda ise batıda merkantilist politikalar yerini, serbestticaret ilkesi olan ?laisser faire?e bırakmıştır. Liberal düzenlemeler gündeme oturmuştur.Osmanlı İmparatorluğu'nda ise Devletin piyasa mekanizmaları üzerinde oldukçasıkı bir denetim yetkisi vardı. Bu gibi uygulamalar, Osmanlı toplumunda, yoğun sermayebirikimini engellemiş, dolayısıyla da kapitalizmin gerektirdiği sınıflar arası mücadelebilinci ve dolayısıyla burjuvazi hiç oluşamamış, özel mülkiyet engellenmiştir. Sermayebirikimi, özel mülkiyet ve burjuva sınıfı da sanayileşmenin lokomotifi olduğu için,İmparatorluk, sanayileşme sürecine girememiştir.Bu çalışmada, 19. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu'nda ekonomik yapı ve dışticaret incelenmiştir. Bu kapsamda, öncelikle 19. yüzyıl öncesi yapı irdelenmiş, dahasonra da sırasıyla 19. yüzyıldaki sosyal yapı, ekonomik yapı ve dış ticaret ele alınmıştır.Çalışma sonucunda, 19. yüzyıl sonlarına doğru Osmanlı Devleti'nin sanayileşmesürecini tamamlayamadığı; ancak tamamlamış ülkelerin yarı sömürgesi halini aldığıgözlenmiştir. Yabancı sermaye, Osmanlı'da üretimi arttırmak/teşvik etmekten ziyadealtyapı yatırımlarına yönelmiştir. Dönemin sonuna doğru iyice artan dış borçların ise maliyapıyı iyice zayıflatmış olduğu ve dış ticaret alanında da İmparatorluğun hammaddeihracatçısı ve mamul madde ithalatçısı konumuna düştüğü gözlenmiştir.

Abstract:
Mercantilism, which had maintain its existence and impact from the 16th Centuryto the beginning of the 19th century, had been ensured the development of internationaltrade and made commercial capital stronger in the Western World. With the coming of19th century, mercantilist policies were replaced by ?laisser faire?s free trade principle.During these periods, within the Ottoman Empire state had been holding a strictcontrol over market mechanism. Such practices had prevented intensive capitalaccumulation, and so rise of the class conflict consciousness required by capitalism,development of bourgeoisie class in Ottoman Empire. Since capital accumulation, privateproperty and bourgeoisie class are the locomotive forces of industrialization, OttomanEmpire was not be able to enter to the industrialization phase; due to the lack offundamental elements.In this study, Ottoman Empire?s economic structure and foreign trade is beinganalyzed. In this context, at the first chapters Ottoman Society?s pre-19th century structureis elaborated, an then Ottoman Empire?s political structure, social structure, economicalstructure and foreign trade is analyzed step by step.At the end of the study, it is concluded that, Ottoman Empire could not completeits industrialization towards to the last decades of 19th century and became a semi-colonyof completely industrialized countries. Foreign capital flowed into Ottoman Empireinclined toward to infrastructure investments rather than investments that would increaseand encourage production. It is also detected that, towards to the end of this period highlyincreased foreign dept of the Empire weakened financial structure and in the realm offoreign trade the Empire became a manufactured goods importer and raw materialexporter.