Neuman'ın sistemler modeline temellenmiş hemşirelik yaklaşımının intrauterin inseminasyon tedavisi alan kadınlarda stres ve baş etmeye etkisi
Effect of neuman systems model based nursing approach on stress and coping with stress for women received intrauterin insemination treatment
Yazar: MENEKŞE NAZLI AKER
Danışman: DOÇ. DR. FUNDA ÖZDEMİR
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Dölleme = Insemination ; Dölleme-yapay = Insemination-artificial ; Hemşireler = Nurses ; Hemşirelik = Nursing ; Hemşirelik araştırmaları = Nursing research ; Kadınlar = Women ; Stres = Stress ; Stres yönetimi = Stress management ; İnfertilite =

Özet:
Bu çalışmada Neuman Sistemler Modeli (NSM)'ne temellenmiş hemşirelik yaklaşımının intrauterin inseminasyon (IUI) tedavisi alan kadınlarda stres ve baş etme üzerine etkisinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırma, ön test-son test düzeninde, tek körlü, randomize kontrollü deneysel bir çalışma olarak yürütülmüştür.  Araştırmanın örneklemi, Ankara Üniversitesi Üreme Sağlığı Teşhis, Tedavi, Eğitim, Araştırma ve Uygulama Merkezi'nde IUI tedavisi alan kadınlardan seçilmiştir. Araştırmanın örneklemini 31 girişim ve 31 kontrol olmak üzere 62 kadın oluşturmuştur. Verilerin toplanmasında, Kişisel Bilgi Formu, İnfertilite Stresi Ölçeği ve İnfertilite Stresi ile Başa Çıkma Ölçeği kullanılmıştır. Çalışma kapsamında girişim grubundaki kadınlarla IUI tedavisi süresince dört kez görüşme yapılarak NSM doğrultusunda hemşirelik yaklaşımı (hasta eğitimi, nefes egzersizi, yönlendirilmiş imgeleme yöntemi ile gevşeme egzersizi ve hızlı, derin gevşeme egzersizi) uygulanmış, kontrol grubuna ise kliniğin rutin hemşirelik yaklaşımı uygulanmıştır. İstatistiksel analizler için SPSS 22.0 paket programı kullanılmıştır. Tanımlayıcı istatistikler; n(%), ortalama±standart sapma ve medyan (min-maks) değerleri ile sunulmuştur. Çalışma gruplarının ölçek puanları arasındaki farkın analizinde normal dağılıma uymadığı durumda Mann-Whitney U testi, uyduğu durumda ise Student's t testi kullanılmıştır. Bireylerin ön test ve son test puanları arasındaki farkın analizinde normal dağılım varsayımı sağlandığında Paired Samples t test ve sağlanmadığında Wilcoxon Signed Rank test yapılmıştır. p değerlerinin 0.05'ten küçük olması durumunda istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. Çalışmaya dahil edilen katılımcıların sosyodemografik ve infertilite öyküsüne ilişkin özellikleri, çalışma başlangıcında infertilite stresi düzeyleri ve kullandıkları baş etme yöntemleri karşılaştırıldığında çalışma grupları arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık olmadığı görülmüştür (p>0,05). Çalışma sonucunda girişim grubu kişisel alanda stres (p=0,001) ve evlilik alanında stres (p=0,013) son test puanlarının kontrol grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha düşük olduğu, sosyal alanda stres puanlarının ise benzer olduğu (p=0,063) görülmüştür. Girişim grubundaki bireylerin aktif yok sayma başa çıkma yöntemi son test puan ortalamalarının kontrol grubuna göre daha düşük olduğu bulunmuştur (p=0,020). Girişim grubundaki bireylerin anlam bulma temelli başa çıkma yöntemi son test puan ortalamalarının kontrol grubuna göre daha yüksek olduğu saptanmıştır (p=0,002). Girişim grubundaki bireylerin aktif mücadele etme başa çıkma yöntemi (p=0,142) ve pasif yok sayma başa çıkma yöntemi (p=0,187) son test puan ortalamaları, kontrol grubunun puan ortalamaları ile istatistiksel olarak benzer bulunmuştur. Çalışmada uygulanan NSM temelli hemşirelik yaklaşımının kadınların kişisel ve evlilik alanında stres düzeyinin azalmasında yararlı olduğu, stresle baş etmelerini olumlu yönde etkilediği belirlenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Hemşirelik, İnfertilite, Neuman Sistemler Modeli, Stres, Stresle Baş Etme

Abstract:
In this study, it is aimed to determine the effect of Neuman Systems Model (NSM) based nursing approach on stress and coping in women receiving intrauterine insemination (IUI) treatment. The research was conducted, in a pretest-posttest order, as a single blind, randomized controlled experimental study. The study sample was selected from the women who have been receiving IUI treatment in Ankara University Fertility Diagnosis, Treatment, Research and Application Center. The study sample consists of 62 women, 31 interventions and 31 controls. The data were collected by using Personal Information Form, COMPI Fertility Problem Stress Scale and COMPI Coping Strategy Scale. Within the study scope, the nursing approach (patient education, breathing exercises, relaxation exercises with guided imagery technique and fast, deep relaxation exercise) was applied in line with NSM by having four interviews during the IUI treatment with the women in the intervention group and the routine nursing approach of the clinic was applied to the control group. SPSS 22.0 package program was used for statistical analysis. Descriptive statistics were presented with n(%), mean ± standard deviation and median (min-max) values. In the analysis of the difference between the scale scores of the study groups, the Mann-Whitney U test was used when it do not comply with the normal distribution, and Student's t test was used when it comply with. In the analysis of the difference between the pretest and posttest scores of the individuals, Paired Samples t test was used when the assumption of normal distribution was provided, and Wilcoxon Signed Rank test was used when it was not provided. Where the p values were less than 0.05, it was considered statistically significant. In terms of sociodemographic and infertility history related features of the participants, infertility stress level and their coping methods at the beginning of the study, there was no statistically significant difference between the study groups (p>0,05). As a result of the study, it was observed that the posttest scores of the intervention group on the stress in the personal domain (p=0,001) and in the marital domain (p=0,013) were statistically significantly lower; however, the stress in the social domain was statistically similar (p=0,063). The active avoidance coping method posttest score averages of the individuals in the intervention group were found to be lower than the control group (p=0.020). Posttest score averages of meaning-based coping method of the individuals in the intervention group were found to be higher than the control group (p=0.002). Posttest score averages of the active confronting coping method (p=0,142) and the passive avoidance coping method (p=0.187) of the intervention group were found to be similar with that of control group. It was determined that the NSM based nursing approach applied in the study was helpful in reducing the stress of women in the personal and marital domain and positively affected their coping mechanism.
Keywords: Coping with Stress, Nursing, Infertility, Neuman Systems Model, Stress