Diyanet İşleri Başkanlığı dini yüksek ihtisas eğitiminin müftü-vaiz yeterlikleri açısından değerlendirilmesi
Evaluation of religious high specialization education in terms of mufti-preacher competencies
Yazar: İBRAHİM KURT
Danışman: PROF. DR. ZEKİ SALİH ZENGİN
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Din = Religion ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Dini Yüksek İhtisas Merkezi = Religious Centers of Specialization ; Diyanet İşleri Başkanlığı = Presidency of Religious Affairs ; Program değerlendirme = Program evaluation

Özet:
Araştırmanın genel amacı, İhtisas eğitim programını Stufflebeam'ın CIPP değerlendirme modelinin bağlam, girdi, süreç ve ürün boyutlarıyla değerlendirmek ve DİB müftü ve vaiz yeterliklerini Dini Yüksek İhtisas eğitimi çerçevesinde incelemektir. Bu açıdan araştırma, İhtisas eğitimi, programı, vaiz ve müftü yeterliklerini konu almaktadır. Çalışmada İEP, CIPP ile değerlendirilmiş ve İhtisas eğitiminin vaiz ve müftü kadroları için belirlenen yeterlikleri teorik ve pratik açıdan karşılama durumları araştırılmıştır. 
Karma yönteme göre yapılandırılan çalışmanın program değerlendirme araştırmasında mezun durumundaki kursiyerlerle programa ilişkin bir anket çalışması yapılmıştır. Çalışmanın yeterlik araştırmasında ise vaiz ve müftü kadrolarında görev yapanlarla ilgili yeterliklere ilişkin öz algı anket çalışması yapılmıştır. Çalışmanın nicel boyutu yanında verilerin neden ve sonuçlarının değerlendirilmesi, teklif ve önerilerin ifade edilebilmesi amacıyla da çalışma gruplarıyla görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın teorik yapısını program değerlendirme, pratik yapısını da yeterlik değerlendirme boyutu oluşturmaktadır. Bu sayede İhtisas eğitimi özelinde elde edilen veriler geniş çerçevede sistematik tarzda ifade edilmiş, bütüncül bir bakış açısıyla program, yeterlik ve kazanımlar ayrıntılı şekilde incelenmiştir.
İhtisas eğitim programının birden çok amaca matuf şekilde yapılandırıldığı, programın Arapça ve Temel İslamî ilimlerde başarılı olduğu, bunun yanında İslam Düşüncesi ve Din Hizmetleri alanlarında aynı başarıyı gösteremediği, bitirme tezi ve kursiyer-rehber eğitim görevlisi uygulamasının etkin, aktif ve amacına uygun şekilde yürütülemediği, yeterliklerin belirlenmesinde katılımcı bir yaklaşımın benimsenmediği, vaiz ve müftülerin önemli ölçüde iş doyum ve mesleki memnuniyet düzeyine sahip bulunduğu, müftü ve vaizlerin kendilerini temel yeterlikler açısından önemli oranda yeterli gördükleri ve programın bu yeterlikleri karşılayabildiği, özel yeterliklerin ise çoğunlukla eğitim programıyla ilişkili olmadığı araştırma sonuçlarından bazılarıdır.
Çalışmanın İhtisas eğitiminin verimliliği ve yeterliklerin değerlendirilmesine önemli katkılarının bulunacağı umulmaktadır. Çünkü felsefe ve din bilimleri alanında kullanılan yöntem, teknik ve bir model ışığında değerlendirme yapılmış bir çalışmaya tarafımızca rastlanılmamıştır. Ayrıca araştırmanın İhtisas eğitimi özelinde yapılan tüm çalışmaları kapsayıcı ve hepsinin üzerinde genel bir çerçeveyi ifade ettiği söylenebilir.

Abstract:
The general aim of our research is to evaluate the Specialization Training Program using Stufflebeam's CIPP evaluation model in terms of context, input, process, and product dimensions, and to examine the qualifications of the Directorate of Religious Affairs (DİB) muftis and preachers within the framework of Religious Higher Specialization education. This research focuses on evaluating the Religious Higher Specialization education in terms of program and the qualifications of preachers and muftis. The IEP has been evaluated using the CIPP evaluation model, which is a system-based program evaluation model. Additionally, the study investigates the extent to which the determined competencies for preachers and muftis in the Specialization training program are met in both theoretical and practical aspects. Furthermore, both the program and the competencies have been evaluated within the framework of educational sciences.
The study, which was structured according to the mixed-method approach, conducted a survey on graduate participants in the program evaluation research. In the competence investigation of the study, a self-perception survey related to the competences of preachers and muftis was conducted. In addition to the quantitative aspect of the study, interviews were conducted with experts from universities and the Presidency of Religious Affairs, as well as preachers, muftis, and participants in the graduation phase, in order to evaluate the reasons and consequences of the data, and to express suggestions and recommendations. The theoretical structure of the research comprises the dimension of program evaluation, while the practical aspect is formed by the dimension of competence evaluation. It is expected that our study will make significant contributions to the evaluation of the effectiveness and competencies of specialization education. This is because we have not come across a study that evaluates using the methods, techniques, and models used in the fields of philosophy and religious sciences. Furthermore, it can be said that the research encompasses all studies conducted specifically on specialization education and represents a general framework that surpasses them all.