Faizsiz finansla ilgili fetva ve standartlardaki yaklaşımların fıkhî tahlili
A jurisprudential analysis of fatwas and standards in sharia-compliant finance
Yazar: HATİCE AKSOY KARAKAYA
Danışman: PROF. DR. ABDULLAH DURMUŞ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion ; Ekonomi = Economics

Özet:
Faizsiz finans sektörünün hızla gelişmesi, birçok kurumun sektöre katılımını teşvik etmiş ve bu kurumların İslâmî prensiplere riayet etmelerini sağlayan fıkıh kurullarının sayısında artışa neden olmuştur. Farklı fıkıh kurullarının aldıkları çeşitli kararlar, sektörde birden fazla uygulamayı doğurmuştur. Bu farklılaşma, fıkıh kurullarının kararlarını ve dayanaklarını fıkıh perspektifinden incelemeyi gerekli kılmıştır. Bu çalışma, farklı ülkelerden otuz kadar fıkıh kurulunun on spesifik meseleye ilişkin kararlarını analiz ederek, ilgili kararların gerekçelerini, kurulların usullerini, klasik fıkıh ilmiyle kurulan bağın mahiyetini ortaya koymayı hedeflemektedir. Çalışmada, öncelikle on spesifik problem özelinde kurulların görüşleri ve dayanakları ortaya konulmuştur. İkinci aşamada, bu dayanakların klasik füru fıkıh ile ilgisi, bağlamsal temeli ve uygunluğu incelenmiştir.   Son aşamada ise ikinci bölümde elde edilen veriler doğrultusunda, klasik fıkıh birikimiyle nasıl bir ilişki kurulduğu ve hangi usulün takip edildiği tespit edilmiştir. Fıkıh kurullarının genel olarak klasik fıkıh birikimiyle mezhep görüşlerini temel alarak bir ilişki kurduğu, ancak bu ilişkinin aksayan ve problemli yönlerinin olduğu gözlenmiştir.  Bu yönlerin, kurulların tercih ettiği yaklaşımlar ve usullerden kaynaklanabileceği gibi, yasal düzenlemeler, piyasa kabulleri ve mevcut ihtiyaçların da etkili olduğu görülmektedir.

Abstract:
The rapid development of the interest-free finance sector has encouraged many institutions to join the sector and has led to an increase in the number of fiqh councils ensuring that these institutions adhere to Islamic principles. The various decisions made by different fiqh councils have resulted in multiple practices within the sector. This diversity necessitates examining the decisions and bases of fiqh councils from a fiqh perspective. This study aims to analyze the decisions of approximately thirty fiqh councils from different countries on ten specific issues, revealing the justifications for these decisions, the councils' methodologies, and the nature of the connection established with classical fiqh knowledge. Initially, the study presents the views and bases of the councils on ten specific problems. In the second stage, the relevance, contextual basis, and appropriateness of these bases to classical fiqh jurisprudence are examined. In the final stage, based on the data obtained in the second section, the nature of the relationship established with classical fiqh knowledge, and the methodologies followed are determined. It was observed that fiqh councils generally establish their relationship with classical fiqh heritage based on the views of the madhabs; however, this relationship has certain shortcomings and problematic aspects. These issues appear to stem not only from the approaches and methodologies adopted by the councils but also from legal regulations, market conventions, and prevailing needs.