Spermophilus xanthoprymnus'ta hibernasyonun davranış ve biyokimyasal açıdan değerlendirilmesi
The investigation of hibernation on Spermophilus xanthoprymnus from behavioral and biochemical points of view
Yazar: HATİCE MUTLU KART
Danışman: PROF.DR. ALİ DEMİRSOY
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2000
Konu: Biyoloji = Biology
Dizin: Ankara-Bezirhane = Ankara-Bezirhane ; Hibernasyon = Hibernation ; Sincaplar = Squirrels ; Spermophilus xanthoprymnus = Spermophilus xanthoprymnus

Özet:
m ÖZET Ankara İli Bezirhane Beldesi'nde 1999-2000 yıllan arasında gerçekleştirilen alan çalışmaları sırasında, hibernasyondan çıkış zamanındaki eşeysel farklılık, hibernasyona giriş ve hibernasyondan çıkış ağırlığı, hibernasyona giriş zamanı ve Küçük Asya yer sincabı tarafından tüketilen bazı bitki türleri değerlendirilmiştir. Ergin bireylerin, juvenillerden daha önce hibernasyona girdiği, tüm erkek ve dişilerin Mart ayı içerisinde hibernasyondan çıktığı ve toprak üzerinde ilk görülen bireyin erkek olduğu tespit edilmiştir. Ortalama çıkış tarihinin erkeklerde 15 Mart ± 3 gün, dişilerde 23 Mart ± 4 gün olduğu ve erkeklerin dişilere göre 8 gün önce hibernasyondan çıktığı saptanmıştır. Bunun yanı sıra hibernasyondan çıkışta ergin erkeklerin, ergin dişilerden, bir yaşındaki dişi ve erkeklerden daha ağır olduğu ancak son üç grup arasında ağırlık açısından bir farklılık bulunmadığı tespit edilmiştir. Kontrolsüz laboratuvar koşullarında gerçekleştirilen çalışmalar sırasında, heterotermal dönemden çıkış zamanındaki eşeysel farklılık, torpor ve ara uyanışlar sırasındaki vücut sıcaklığı, heterotermal dönem uzunluğu, torpor uzunluğu, en uzun kesintisiz torpor süresi ve heterotermal dönem boyunca ağırlık kaybı değerlendirilmiş bunun yam sıra torpor ve aktif döneme ait bazı serum değişkenleri karşılaştınlmıştır. Dişilerin heterotermal dönem uzunluğunun erkeUerinkine göre daha fazla olduğu, ancak heterotermal dönem içerisinde yüzde olarak torporda geçirilen süreler açısından eşeyler arasında anlamlı bir farklılık olmadığı saptanmıştır. Laboratuvar sıcaklığındaki düşüşe paralel olarak, her iki eşey grubunda da aylara göre yüzde olarak torporda geçirilen sürenin düzenli olarak arttığı saptanmıştır. Ayrıca en uzun kesintisiz torpor süresinin erkeklerde dişilere göre daha kısa olduğu tespit edilmiştir. Aktif dönemle karşılaştınldığmda, torpor sırasında serum kolesterol, trigliserit, amilaz, ürik asit, üre azotu, sodyum ve klor seviyelerinin azaldığı, potasyum, TSH, T4, ve FT4 seviyelerinin değişmediği, kreatinin, total kalsiyum, inorganik fosfat, T3 ve FT3 seviyelerinin arttığı bulunmuştur. Anahtar kelimeler: Hibernasyon, Küçük Asya yer sincabı, Spermophilus xanthoprymrms, Bezirhane Beldesi, torpor, heterotermal dönem.

Abstract:
IV ABSTRACT In this study, data were gathered on sexual difference in timing of emergence from hibernation, emergence weight, time of immergence to hibernation, immergence weight and some plant species consumed by Asia Minor ground squirrels (S. xanthoprymnus) during 1999-2000 in Bezirhane Town in Ankara province. It was determined that all males and females emerged from hibernation in March and males were the first animals to appear above ground. Mean dates of emergence were 15 March ± 3 days and 23 March ± 4 days for 9 males and 18 females respectively. Adult males emerged 8 days earlier than did conspecific females. At emergence, older males were heavier than yearling males, older females and yearling females but no differences in the weight of the latter three groups were found. In the uncontrolled laboratory conditions, data were gathered on sexual difference in timing of ending of heterothermal period, body temperature during torpor and arousals, duration of heterothermal period, duration of torpor bout, the longest torpor bout, and weight loss during heterothermal period. It was determined that the heterothermal period of females was longer than that of males. In contrast, no differences in the torpor bout duration (as per cent of heterothermal period) between males and females were found. While laboratory temperature decreases, it was found that torpor bout duration (as per cent of heterothermal period) increases gradually in each sex groups. In addition, it was found that the longest torpor bout duration in females was longer than that of males. Some serum parameters was compared between torpor and active period, and it was found that during torpor, serum cholesterol, triglyceride, amylase, uric acid, üre N, sodium and chloride levels decreased, potasium, TSH, T4 and FT4 levels did not change, and creatinine, total calcium, inorganic phosphate, T3 and FT3 levels increased. Key Words: Hibernation, Asia Minor ground squirrel, Spermophilus xanthoprymnus, Bezirhane Town, torpor, heterothermal period.