Antakya kent dokusu ve mimari özellikleri üzerine bir araştırma
A research on Antakya urban pattern and architectural features
Yazar: MEHMET EMRE YÜZER
Danışman: PROF. DR. NURAN PILEHVARIAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Tarihi ve Kuramı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
İnsanlığın ilk yerleşim yerlerinden biri olan Antakya, birçok uygarlığa ev sahipliği yapmış, stratejik öneminden dolayı sürekli kavimlerin ilgi alanı olmuş, el değiştirmiş, istilalar ve depremlerle yıkılmış ve yeniden yapılanmış bir kenttir. Tarihi geçmişi, doğal yapı bileşenleri, çok kültürlü sosyal yapısı Antakya'nın mekânsal ve mimari biçimlenmesini önemli ölçüde etkilemiştir. Konumu, idari yapısındaki değişimler ve gelişmeleri, bünyesinde barındırdığı sosyo-ekonomik aktiviteleri ve mekânsal gelişmeleri ile Antakya, kurulduğu dönemden bugüne tarih boyunca dünyanın önemli ve eşsiz kentleri arasında yer almıştır. Antakya ile ilgili olarak yapılan araştırmalarda kentin tarihi, mekansal özellikleri, idari yapılanmasındaki gelişmeleri çoğunlukla münferit bakış açısıyla irdelenmiştir. Bu tezin amacı, tarihin farklı dönemlerindeki birçok büyük medeniyete tanıklık etmiş Antakya'nın genel yapısını, tarihini, mekansal gelişimini, geleneksel kent dokusunu ve mimari özelliklerini mimarlık tarihi bakış açısıyla bütüncül olarak irdelemek, kentin kimliğini oluşturan öğeler arasında tarihi sokakları ve geleneksel avlulu evlerinin mimari özelliklerini örnekler üzerinden genel prensipleriyle değerlendirmektir. Bu yaklaşımda araştırma dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, Giriş sonrası, Literatür Özeti, Tezin Amacı ve Kapsamı, Araştırma Sorusu/Araştırmanın Önemi/Özgün Değeri yer almaktadır. İkinci bölümde, Literatür çalışmaları ile
Antakya'nın konumu, coğrafi özellikleri ve tarihi gelişimi kuramsal olarak kurulduğu Selevkos Döneminden başlayarak Türkiye Cumhuriyeti Dönemine kadar geçirdiği süreçler irdelenmiştir. Tezin üçüncü bölümünde kentin mekansal gelişimi, geleneksel kent dokusu ve mimari biçimlenişini oluşturan öğeler, sokak geçkileri ve yapı ilişkileri, avlulu evlerin plan tipleri ve kullanım biçimleri açıklanarak, restorasyonları tamamlanmış 3 Antakya geleneksel konut örneği özelinde incelenmiş ve çıkarımlar yapılmıştır. Sonuç ve Önerilerin yer aldığı dördüncü bölümde ise kentin geçmişten bugüne gelen tarihi ve mekansal yapılanmasının kısa değerlendirmesi yapılmış, kültürel mirasın geleceğe taşınması konusunda öneriler geliştirilmiştir.

Abstract:
Antakya, one of the first settlements of humanity, is a city that has hosted many civilizations, has always been the interest of tribes due to its strategic importance, changed hands, and was destroyed and reconstructed by invasions and earthquakes. Its historical background, natural structure components, and multicultural social
structure have significantly affected the spatial and architectural shaping of Antakya. With its location, changes and developments in its administrative structure, socio-economic activities and spatial developments, Antakya has been among the important and unique cities of the world since its establishment. In the researches carried about Antakya, the history, spatial features and developments in the administrative structure of the city were mostly examined from an individual perspective. The aim of this thesis is to examine the general structure, history, spatial development, traditional urban texture and architectural features of Antakya, which has witnessed many great civilizations in different periods of history, from an architectural historical perspective, and to evaluate the historical streets and architectural features of traditional courtyard houses, among the elements that
make up the city's identity, through examples. In this approach, the research consists of four parts. In the first part, after the introduction, the literature summary, the purpose and scope of the thesis, the research question / the importance of the research / the original value are included. In the second part, with literature studies Antioch's location, geographic characteristics and historical development, starting from Selevcos Period (300-64
BC) to the Republic of Turkey are examined theoretically. In the third part of the thesis, the spatial development of the city, the traditional urban texture and the elements forming architectural formation, the street passages and building relations, the plan types and usage styles of the houses with courtyards are explained, and 3 Antakya traditional houses, whose restorations have been completed, are examined and deductions are made. In the fourth part, which includes evaluations and results, a short evaluation of historical and spatial structure of the city, which has come from the past to the present, has been made, and suggestions have been developed on the transfer of cultural heritage to the future.