Tarihi yarımada siluetinin kent kimliğine etkilerinin Salacak-Harem-Haydarpaşa bölgesinde irdelenmesi
Examining the effects of historical peninsula silhouette on the urban identity in Salacak-Harem-Haydarpaşa area
Yazar: TUNAY AKARSU
Danışman: YRD. DOÇ. DR. NİLGÜN ERKAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Algı = Perception ; Kimlik = Identity ; Siluet = Silhouette ; Tarihi yarımada = Historical peninsula

Özet:
Bu çalışmanın ana amacı Tarihi Yarımada ve siluetinin etkilerinin İstanbul kent kimliğindeki önemine vurgu yapmak, Tarihi Yarımada siluetinin izlenmesi, algılanması ve anlamlandırılmasında konum, ölçek, uzaklık, karşı kıyı olma gibi potansiyellere sahip Salacak- Harem- Haydarpaşa'nın bir kamusal aks olduğunu ortaya koymaktır. Yeniden düzenlenme potansiyelinin olması ve kıyı alanında zamana bağlı süreçlerin en iyi izlendiği ve anlamlandırıldığı yüzey olması bu aksın Tarihi Yarımada silueti ve İstanbul kent kimliğinin siluetten algılanmasında karşı kıyı, kıyı kültürünün yaşatılması için önemlidir.Bu amaca ulaşmakta temel yöntem olarak Tarihi Yarımada siluetinin algılama kavramı, algılama kuramlarından Gestalt ilkelerinin, kentsel tasarım eleman ve niteliklerinin incelenmesi üzerinden bir değerlendirme yapılmış, kent kimliğinin vurgulanmasında önemli bir bölge olan Tarihi Yarımada silueti fotoğraflama yöntemiyle incelenmiştir.Kent kimliğinde etkili siluet olgusunun izlenme yüzeyi olarak Salacak- Harem- Haydarpaşa aksının çalışılmasında; bugüne kadar değerlendirilmeye alınmamış olması ve siluetin algılanmasında uygun değer ve ölçütleri yakalayan potansiyel bir aks olması, yakın çevresi ve dokunduğu kamusal nitelikteki alanlarla kamusal alan tanımının önemli olmuştur.Beş bölümden oluşan çalışmanın Giriş Bölümünde bir su kenti olan İstanbul'un siluetinin izlenmesinde ve kent kimliğine dair ipuçlarının yakalanmasında karşı kıyı kavramının önemi ve algılamada bakan ve bakılan, izleyen ve izlenen ilişkilerine değinilmiştir.Kavramsal çerçeve olarak tanımlanan ikinci bölüm beş alt başlıktan oluşmaktadır. Bunlardan birincisi algılama kavramıdır. İkinci başlık ise algılama kavramı ile ilişkilendirilecek ölçek kavramıdır. Üçüncü başlık kıyı kavramı olup, kıyıdan algılama; algılama yüzeyleri bağlamında kara ve su yüzeyinin etkileşimi, kıyı kültürü ve kent kimliğinin oluşumundaki yeri irdelenmiştir. Siluet kavramı dördüncü alt başlığı oluşturmaktadır. Siluete etki eden coğrafi faktörler ele alınarak zamana, konuma ve uzaklığa bağlı siluet kavramının değişimi incelenmiştir. Kent kimliğinin oluşumunda siluet kavramının etkisine değinilmiştir. Son alt başlık olan beşinci başlık algılama ölçek kıyı ve siluet kavramının etkileşimlerini ve birbirleri ile olan ilişkilerinin ele alındığı değerlendirme bölümüdür.Üçüncü bölümdeki çalışmada beş alt başlık bulunmaktadır. Birinci alt başlıkta İstanbul Tarihi Yarımada siluetinin kent kimliğindeki yeri ve önemi vurgulanmıştır. İkinci alt başlıkta siluetin algılanması ve anlamlandırılmasında tarihten günümüze kırılma noktaları incelenmiştir. Üçüncü alt başlık akademik ortamda yer alan bir çalışmanın değerlendirilmesidir; siluette çeşitlilik kavramı ve Tarihi Yarımada siluetinin algılanması üzerinedir.dördüncü alt başlık Tarihi Yarımada siluetinin kavramsal çerçevede analiz edilmesini kapsamaktadır. Bakan ve bakılan yüzey tarifleri üzerinden bir değerlendirilme yapılmıştır.İstanbul kent kimliğinde etkili anıtsal ve simgesel yapıların zamana ve mekana bağlı değişimleri analiz edilmiştir. Gestalt ilkeleri ve kentsel tasarım elemanları ve ilkeleri bağlamında incelenerek kentin siluet etkisi ortaya çıkarılmıştır. Son bölüm olan beşinci alt başlık değerlendirmedir.Çalışmanın dördüncü bölümünde kıyı kültürü ve kent kimliği bağlamında Salacak ? Harem ? Haydarpaşa aksının Tarihi Yarımada siluetinin izlenmesindeki önemi ele alınmıştır. Dört alt başlıktan oluşan bu bölümde Salacak ? Harem ? Haydarpaşa aksının karşı kıyı olma durumuna ve konumuna değinilmiştir. Ikinci alt başlık bu aksın izlenen- izleyen ilişkisinde taşıdığı potansiyelleri içermektedir. Üçüncü başlık geçmişte bu aks ile ilgili gerçekleştirilmiş yarışma projeleri ve günümüzde iki karşılıklı kıyının etkileneceği projeleri değerlendirmek üzerinedir. Bu bölümün son alt başlığı Salacak ? Harem - Haydarpaşa aksının yeniden düzenlenmesi bağlamında gözönüne alınması gerekli hususları ve Tarihi Yarımada ve siluetini gözardı etmeyecek tasarım ölçütlerini belirlemek üzere yapılan bir değerlendirmeyi içermektedir.Çalışmanın beşinci ve son bölümü sonuç bölümüdür. Çalışmada yer alan kavramların tez amacı kapsamında değerlendirmesini içermektedir.

Abstract:
The main aim of this study is to emphasize the effects of the historical Peninsula and the importance of its silhouette on the urban identity of Istanbul and to reveal that because of their positions, scales, distances and being the opposite coastal, Salacak-Harem-Haydarpaşa provide a very important public axis for monitoring, perceiving and explaining the historical Peninsula. Because of its potential for rearrangement and since it is the best place to monitor and provide an understanding on the processes related with time on the coastal area, it is important to keep the culture of coast-opposite coast in perceiving the historical Peninsula silhouette and the urban identity of Istanbul through this axis.As a basic method to achieve this aim, an evaluation has been performed through examining the perception concept of the historical Peninsula silhouette, Gestalt principles which is the one of the perception theories, metropolitan design elements and qualifications; and the silhouette of the historical Peninsula which is an important area in emphasizing the metropolitan identity has been examined by photography method.Being the monitoring surface of the silhouette phenomenon in regards to the metropolitan identity, by studying Salacak-Harem-Haydarpaşa axis it has been important, because this axis has not been evaluated so far, it is potential for the silhouette perception which has been achieved essential values and standard, also it?s been important for definition of institutional areas, its relations with institutional qualified area and vicinity.The study consists of five sections. Introduction deals opposite coast concept?s importance incase of capturing clues about the urban and monitoring silhouette of Istanbul as an aqua city. Also mentioned about relationship between on looking and looked at, observer and observed in perception.The second section which is issued conceptual framework consists of five subtitles. The first is perception concept. Second subtitle is scale concept which will be associated with perception concept. The third subtitle is coastal concept, in this section perception from coast, land and water surface interactions in the context of the perception, coast culture and position for coast identity forming has been examined. Silhouette concept is under the fourth subtitle. Position and time related silhouette concept has been analyzed by evaluating geographical factors which effect silhouette. Effect of silhouette concept on urban identity formation has been analyzed. The fifth subtitle is the evaluation subtitle which includes perception, scale, cost and silhouette concept interactions and relationship with each other.Third section of the study has five subtitles. In the first subtitle, position and importance of Istanbul Historical Peninsula on the urban identity has been highlighted.. In the second subtitle, breaking points for perception and explanation the meaning of silhouette from past until today has been examined. In the third section a study in the academic platform has been evaluated which is about silhouette variety concept and perception of Historical Peninsula silhouette. Fourth subtitle covers conceptual side of Historical peninsula silhouette?s analysis Surface definitions in the context of on looking and looked at have been evaluated. Monumental and symbolic structures? time and place related modifications which are influences on Istanbul urban identity have been analyzed. Urban silhouette effect has been revealed in the context of Gestalt principles and urban design elements-principles examination. Last and the fifth subtitle is evaluation part.In the fourth section of the study, in the context of the coast culture and urban identity, importance of the Salacak-Harem-Haydarpasa axis for Historical Peninsula?s monitoring. This section has six subtitles. In this section as an opposite coast, situation and positioning of the Salacak-Harem-Haydarpasa axis has been evaluated. Second subtitle covers observer and observant relationship potentials of this axis. Third subtitle includes realized contest projects about this axis which have been carried out in the past and evaluation of influencing projects about two mutual coasts in the present time. At the end of this section there is a subtitle which includes evaluation about in the context of the Salacak-Harem-Haydarpaşa axis rearranging, issues must be consider and to determine Historical Peninsula and its silhouette?s design criteria.The last section is the sixth and the conclusion section of the study. Last section includes assessments of the concepts in the study within the scope of the dissertation.