19. ve 20. yy Osmanlı toplumunda konut içi dokumacılık üretiminin mekâna yansıması: Geleneksel Isparta konutları
Reflection of inhouse textile production to space in 19th and 20th century ottoman society:  Traditional Isparta houses
Yazar: KEVSER ÇELTİK ŞAHLAN
Danışman: PROF. DR. BEHİYE IŞIK AKSULU
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Restorasyon-Tarihi Çevre Değerlendirilmesi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Geleneksel Anadolu konutunun mekânsal şeması oluşumunun en önemli unsuru yaşam biçimidir. Bu yaşam biçimine ait eylemlere bakıldığında, barınma, yeme içme, uyku, dinlenme, yıkanma, sosyal yaşam gibi eylemlerin yanında bir takım üretim faaliyetlerinin de yer aldığı görülmektedir. Bu faaliyetler evin ihtiyacının karşılanmasına yönelik olduğu gibi ekonomik getirisi olan ticari amaçlı üretimler de olabilmektedir. Bu üretim faaliyetleri genellikle o yörenin doğal ürünlerine ve ekonomik geçim kaynaklarına bağlı olarak gerçekleşmektedir. Bunun sonucu olarak da geçim kaynaklarının farklılaştığı kırsal yerleşimdeki üretim faaliyetleri ile kentlerdeki konut içi üretim faaliyetleri birbirinden farklılaşmaktadır. Evin ihtiyacına yönelik olarak yapılan üretim faaliyetleri kırsal ve kent yerlerşiminde ortak olmakla birlikte yoğunluğun ve ölçeğinin değiştiği görülmektedir.  Geleneksel konutlardaki üretim faaliyetlerinin büyük çoğunluğunun da kadınlar tarafından yürütüldüğü anlaşılmaktadır. Bu üretim faaliyetleri, üretimin türüne ve gerekliliğine göre geleneksel konutlarda plan şemalarına özellikle de zemin kat kullanımlarına, mekâna ve mimari öğelere yansımaktadır. Bu tezde Anadolu'da evlerde yaygın bir ticari faaliyet olan halıcılık konusu Isparta geleneksel konutları üzerinden araştırılmıştır. Buna göre Isparta merkezde kentleşme sürecinde yaşam tarzının, geçim kaynaklarının ve üretim türlerinin değişmesiyle geleneksel konutların da değiştiği görülmüştür. İçinde tarımsal faaliyetlere imkân veren büyük avlulu dış sofalı konutlardan bitişik nizamlı iç sofalı küçük bahçeli konutlara geçilmiştir. Evin ihtiyacına yönelik kışlık yiyecek üretimleri ve ticari olarak halı dokumacılığı evlerin zemin kat plan şemasını etkilemiştir.

Abstract:
Life style is the major element that shapes the interior plan of traditional Anatolian house. When activities of this life style like shelter, feeding, sleeping, resting, washing, socializing are examined, it is observed that in addition to these some production activities are also carried out inside the house. These production activities not only satisfies the requirements of the household but also brings out economic products for trade. These production activities generally depends on the natural products of the region and economic resources. As a result of this, production activities in houses differs between rural areas and cities. Although the production activities for the requirements of the households are common in the cities and rural areas, their scale and intensity differs. It can be understood that in the traditional houses most of these activities are done by woman. These production activities, based on the type and necessity of production, shapes the plans, especially utilization, space and architectural elements in ground floors in traditional houses. In this thesis, carpet production which is an extensive trade activity in Anatolian houses is researched over traditional houses in Isparta. As a result, during the urbanization of Isparta city center, as the life style, production types and livelihood differs, plans of traditional houses also changes. They are transformed from houses with wide courtyards and external sofas that allows agricultural activities to adjacent houses with internal sofas and small gardens. Food production for winter consumption for the household and carpet production for trade effected the ground floor plans of traditional houses.