Düzeltici rinolojik müdahelelerin rinojenik baş ağrısı üzerine etkileri
The impact of corrective rhinologic surgery on rhinogenic headache
Yazar: NAGİHAN BİLAL
Danışman: DOÇ. DR. AYŞE ADİN SELÇUK
Sağlık Bakanlığı / Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Kulak Burun Boğaz Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2009
Konu: Kulak Burun ve Boğaz = Otorhinolaryngology (Ear-Nose-Throat)

Özet:
1
1. GiRİŞ VE AMAÇ
Bas ağrısı, çok genis bir etiyoloji yelpazesine sahip olduğu için birçok
kliniğin ilgi alanına girmektedir. Altta yatan birçok lokal ya da sistemik hastalığın
belirtisi olabilmektedir. Kronik tekrarlayan bas ağrısı, çoğu zaman, hastanın hekime
basvurmasının tek sebebidir1. Kanada'da yapılan bir çalısmada toplumun % 59'unun
hayatının bir döneminde bas ağrısından sikayetçi olduğu gösterilmistir2. Bas ağrısı
dünyanın her yerinde insanlığın yasamıs olduğu bir deneyimdir. Ömür boyunca bas
ağrı insidansı en az %90 olarak tanımlanmıstır. Amerikada yapılan çalısmada bir yıl
içinde en az bir kez siddetli bas ağrısı oranı %50 olarak saptanmıstır. 3. KBB
polikliniğine basvuran hastaların %56'sında, esas basvuru sikayeti olarak bas ağrısı
saptanmıstır4.
Bas ağrısı sikayeti, kulak burun boğaz polikliniklerine sıklıkla basvuru sebebi
olmaktadır5. Kulak burun boğaz kliniğine konsülte eden hekimler ve hastalar
tarafından etiyolojide sinonazal patolojilerin büyük oranda bulunduğuna
inanılmaktadır. Sanıldığının aksine bas ağrılarının ancak %8–10 oranında sinonazal
kaynaklı olduğu bilinmektedir6. Bu hastaların değerlendirilmesinde esas zorluk,
primer sikayeti bas ağrısı olan ancak bas ağrısına yol açacak sinüs hastalığı veya
baska bir neden tespit edilemeyen hastalarda ortaya çıkmaktadır. Bu tür hastalarda,
mevcut anatomik varyasyonların ağrıya neden olabileceği hatırlanmalıdır7,8.
Hipocrat'dan beri kronik bas ağrısında, sinonazal trakt hastalıkları ve
anormalliklerinin potansiyel tetik noktaları olusturduğu düsünülmektedir.
Endoskopik ve radyolojik görüntüleme yöntemlerinin gelismesi ile önceden
tanımlanamayan potansiyel tetik noktaları değerlendirilmistir. Septal deviasyon,
septal supur, konka hipertrofisi, nazal kavitenin kontakt noktaları, konka bülloza, dev
etmoid bulla, pnömatize süperior konka, özellikle posterior sinüs grubunun izole
enfeksiyonu, düsünülen tetik noktalarıdır9.
Rinojenik bas ağrısı için multidisipliner yaklasım gereklidir. Bas ağrısı ile
basvuran ve paranazal sinüste inflamatuar bulgu olmayan hasta nörolog, oftalmolog,
dis hekimi ve diğer ilgili branslara bas ağrısının diğer sebepleri için danısılmalıdır.
2
Diğer patolojik bulgular varlığında intranazal mukozal temas noktaları
değerlendirilmelidir10.
Bu çalısmadaki amacımız; kronik bas ağrısı bulunan hastalarda, ağrının
lokalizasyonunu, mukozal temas noktalarını, sinonazal bölgedeki anatomik
varyasyonları, mukozal patolojinin insidansını belirlemek ve yapılan düzeltici
operasyonun bas ağrısının siddeti ve görüldüğü lokalizasyondaki azalma oranı
üzerine etkileri arastırmaktır. Ayrıca hasta seçimi, tedavi endikasyonları, uygulanan
girisimler ve tedavi sonuçları değerlendirmek amaçlar arasındadır.

Abstract:
Objective: In this study, the localization of the headache, mucosal
contact points, sinonasal anatomic variations and the incidence of
mucosal abnormalities were determined in patients with rhinogenic
headache, and the efficacy of the corrective surgery on the severity of
the headache and the rate of improvement on that localization were
investigated.
Study Design: Conducted in a prospective manner.
Level of Evidence: Level 2b.
Methods: Sixty-five patients who were admitted with sinonasal
symptoms and headache and had septoplasty, endoscopic sinus
surgery, or surgical procedures involving the nasal turbinates were
included in this study. The quality and the severity of the headache
were investigated preoperatively as well as in the 3rd and 12th
postoperative months.
Results: Headache was most frequently localized the frontal region.
The mucosal contact points were most frequently localized between
the nasal septum and the middle or inferior turbinates. Differences
between preoperative headache and headache in postoperative 3rd
month and postoperative 12th month were statistically significant
(P G 0.05). Improvement in headache after surgery was statistically
significant in cases with Haller cell and paradoxical middle turbinate
and in patients with contact points between the nasal septum and the
middle or inferior turbinates (P G 0.05).
Conclusions: We have shown the importance of surgery in the
treatment of rhinogenic headache.We have also shown the reliability
of the decongestion test for determining the indication for surgery.
We suggest that the rhinologic surgery may have a great contribution
to the treatment of headache.