Okul öncesi dönem çocuklarının dijital medya ve güvenli internet kullanımının ebeveyn görüşlerine göre incelenmesi
Investigation of preschool children's use of digital media and safe internet according to parents' views
Yazar: GİZEM İLERİ AKSOY
Danışman: DOÇ. DR. VEDAT BAYRAKTAR
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Okul Öncesi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu çalışmada okul öncesi dönem çocuklarının dijital medya ve güvenli internet kullanım durumlarının ebeveyn görüşleri doğrultusunda tasvirinin yapılması ve ebeveyn, çocuk ihtiyaçlarının belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın amacı doğrultusunda çalışmada bilimsel araştırma yöntemleri arasında yer alan betimsel (tarama) araştırma modeli kullanılmış, kolay ulaşılabilir örneklem yöntemi tercih edilmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu Ankara ilinde, 2023-2024 eğitim-öğretim yılında Milli Eğitim Bakanlığına bağlı resmi anasınıfı ve anaokullarına devam etmekte olan 36-72 aylık okul öncesi dönem çocuklarının ebeveynleri (n=449) oluşturmuştur. Veriler araştırmacılar tarafından geliştirilen "Kişisel Bilgi Formu", "Dijital Medya Kullanım Durumu Anketi" ve "Güvenli İnternet Kullanım Durumu Anketi" ile toplanmıştır. Anket uygulanarak elde edilen veriler SPSS programında, kategorik verilerde gözlenen ve beklenen frekanslar arasındaki farkın anlamlılığını ölçen istatistiksel bir araç olan ki-kare testi kullanılarak analiz edilmiş, yüzde ve frekans dağılımlarından faydalanılmıştır. Çocukların dijital medya tanışma zamanı ile çocuğun cinsiyeti arasında anlamlı bir fark bulunmazken; anne ve baba öğrenim düzeyi arasında anlamlı ilişki bulunmuştur. Çocuğun kullanabileceği dijital medya araçlarının bulunma durumu ile anne öğrenim düzeyi arasında anlamlı bir fark bulunmazken, baba öğrenim düzeyi arasında anlamlı bir fark bulunmuştur. Dijital medya eğitimine katılma durumu ile çocuğa ait dijital medya aracının olma durumu, çocukların dijital medya araçlarını gün içinde kullanım süreleri, çocuğun dijital medya araçlarında en çok kullandığı uygulamalar arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Cinsiyet değişkeni ile çocuğunu dijital medya araçlarından en çok kulandığı uygulamalar arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Çocuğun kullanması için dijital medya araçlarından birine uygulama yükleme durumu ile anne ve baba öğrenim düzeyleri arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Çocuğun dijital medya araçlarını en çok kullandığı yer ile anne öğrenim düzeyi arasında anlamlı bir ilişki bulunmazken; baba öğrenim düzeyi arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Çocuğun internet ortamında vakit geçirmesiyle ilgili ebeveyn görüşleri ile anne ve baba öğrenim düzeyleri arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Dijital medyanın çocuğun gelişimini olumsuz yönde etkilediğini düşünme ile cinsiyet değişkeni arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Dijital medyanın çocuğun gelişimini olumsuz yönde etkilediğini düşünme ile anne öğrenim düzeyi arasında anlamlı bir ilişki bulunmazken baba öğrenim düzeyi ile arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Dijital medyanın çocuğun gelişimini olumsuz etkileme yönleri ile cinsiyet değişkeni arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Çocuğun dijital medya kullanımına yönelik koyulan kurallar ile anne ve baba öğrenim düzeyi ve dijital medya kullanımı eğitimine katılma durumu arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Çocuğun dijital medya kullanımına yönelik kural koyma türü ile anne öğrenim düzeyi arasında anlamlı bir ilişki bulunurken, baba öğrenim düzeyi arasında anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. Çocukların dijital medya araçlarını gün içinde kullanım süreleri ile güvenli internet eğitimine katılma durumu arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Çocuğun internet ortamında vakit geçirirken bir yetişkinin eşlik etme durumu ile dijital medya kullanım eğitimine katılım durumu arasında; çocuğu dijital medyada kullanacağı içerik açısından yönlendirilme durumu ile ebeveynin dijital medya kullanım eğitimine katılma durumu arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Ebeveynlerin çocuğu internet ortamında bekleyen risklerden haberdar olma durumu ile cinsiyet değişkeni arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Çocuğun yönlendirilen dijital medya içeriklerini kullanma durumu ile anne öğrenim düzeyi arasında anlamlı bir ilişki bulunmazken; baba öğrenim düzeyi arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Çocuğun dijital medya içerikleri açısından yönlendirilme durumu ile güvenli internet kullanımı eğitimi alma durumu arasında; çocuğun yönlendirilen dijital medya içeriklerini kullanma durumu ile güvenli internet kullanımı eğitimi alma durumu arasında; istenmeyen durumlara karşı önlem alma durumu ile güvenli internet kullanımı eğitimi alma durumu arasında; çocuğun şimdiye kadar çevrimiçi dijital medya kullanımı sırasında sorun yaşama durumu ile cinsiyet değişkeni arasında; çocuğun internet ortamında istenmeyen durumlarla karşılaşmaması için ebeveynlerin kullandığı çözüm yolları ile cinsiyet değişkeni arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur.

Abstract:
The aim of this study is to describe the digital media and safe internet usage behaviors of preschool children according to parents' perspectives and to identify the needs of both parents and children. In line with the study's objective, a descriptive (survey) research model, one of the scientific research methods, was employed, and the convenience sampling method was chosen. The study group consists of the parents (n=449) of preschool children aged 36-72 months who are attending official kindergartens and preschools affiliated with the Ministry of National Education in Ankara during the 2023-2024 academic year. Data were collected using a "Personal Information Form," "Digital Media Usage Questionnaire," and "Safe Internet Usage Questionnaire," developed by the researchers. The data obtained through the survey were analyzed using the chi-square test, a statistical tool used to measure the significance of differences between observed and expected frequencies in categorical data, in the SPSS program. Percentage and frequency distributions were also utilized.
No significant difference was found between the time children first encounter digital media and their gender, while a significant relationship was found between the educational level of mothers and fathers. No significant difference was observed between the availability of digital media devices for the child and the mother's educational level, while a significant difference was noted concerning the father's educational level. A significant relationship was found between participation in digital media education and the child's ownership of a digital media device, the time children spend using digital media devices during the day, and the applications children use most frequently on these devices. A significant relationship was also found between gender and the applications children use most frequently on digital media devices. A significant relationship was observed between installing applications on digital media devices solely for the child and the educational levels of both the mother and father. While no significant difference was found between the places where children most frequently use digital media and the mother's educational level, a significant difference was observed in relation to the father's educational level. A significant relationship was found between parents' opinions regarding the time children spend on the internet and the educational levels of both the mother and father. A significant relationship was found between the perception that digital media negatively affects a child's development and the gender variable. No significant relationship was found between the perception that digital media negatively affects the child's development and the mother's educational level, while a significant relationship was observed with the father's educational level. A significant relationship was found between the negative effects of digital media on child development and the gender variable. A significant relationship was observed between the rules set for children's digital media usage and the parents' educational levels, as well as participation in digital media education. A significant relationship was found between the type of rules set for children's digital media usage and the mother's educational level, while no significant relationship was observed with the father's educational level. A significant relationship was found between the time children spend using digital media devices during the day and participation in safe internet education. A significant relationship was found between the presence of an adult while the child is spending time online and participation in digital media education, as well as between parental guidance regarding the content the child will use on digital media and the parents' participation in digital media education. A significant relationship was observed between parents' awareness of the risks their child may encounter online and the gender variable. No significant difference was found between the child's use of directed digital media content and the mother's educational level, while a significant difference was noted with the father's educational level. A significant relationship was observed between guiding children on digital media content and participation in safe internet education; between children's use of directed digital media content and participation in safe internet education; between taking preventive measures against unwanted situations and participation in safe internet education; between the child's experience with problems during online digital media usage and the gender variable; and between the methods parents use to prevent children from encountering unwanted situations online and the gender variable.