Tokat il merkezindeki beş yaş altı çocukların ebeveynlerinde aşı tereddüdü reddi ve ilişkili faktörler
Vaccination hesitancy, refusal and related factors in parents of children under five in the city center of Tokat
Yazar: GONCA SOYSAL
Danışman: PROF. DR. RECEP AKDUR
Başkent Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Ana-baba = Parents ; Aşı reddi = Vaccination refusal ; Aşı tereddüdü = Vaccine hesitation ; Aşılama = Vaccination ; Aşılar = Vaccines ; Halk sağlığı = Public health ; Tokat = Tokat ; Çocuklar = Children

Özet:
Tanımlayıcı kesitsel nitelikte olan bu araştırma; Tokat il merkezinde yaşayan beş yaş altı çocukların ebeveynlerinde aşı tereddüt ve aşı reddinin sıklıkları ile bunlarla ilişkili faktörleri saptamak için yapılmıştır. Araştırma sahada beş yaş altı çocuğu olan ebeveynlerle DSÖ SAGE ''Aşı Tereddüt Anket Formu'' ve ''Aşı Tereddüt Ölçeği'' kullanılarak yapılmış ilk çalışmadır.  Araştırma sahada beş yaş altı çocuğa sahip 402 ebeveynle gerçekleştirilmiştir. Veri toplama aracı olarak; ebeveynlere ve çocuklara ilişkin tanımlayıcı sorular içeren anket formu ile DSÖ SAGE Aşı Tereddüdü Çalışma Grubu tarafından geliştirilen ''Aşı Tereddüt Anket Formu'' ve ''Aşı Tereddüt Ölçeği'' kullanılmıştır. Aşı Tereddüt Ölçeği'nin geçerlilik ve güvenilirlik analizi için çalışma örneklemine ek olarak, beş yaşından küçük çocuğu olan 200 ebeveynle de görüşülmüştür. Doğrulayıcı Faktör Analizi sonucunda ölçek yedi maddeden oluşan tek faktörlü yapıya sahiptir ve Cronbach α=0,83'dür.  
Ebeveynlerin %19,7'si çocukluk çağı aşıları konusunda aşı tereddüdü yaşamaktadır. Önerilen aşılardan (özel veya ücretsiz aşılar) en az birinin ret oranı %18,2'dir. Sağlık Bakanlığı tarafından ücretsiz sunulan aşıların tamamını ret edenlerin oranı ise %0,7'dir. Ebeveynlerden baba olmak, ileri ebeveyn yaşı, ekonomik durumun iyi olması, lisans ve üstü eğitime sahip olmak aşı tereddüdü ile istatistiki anlamlılık düzeyinde ilişkilidir. Aşı reddi ile ebeveyn öğrenim durumunun lisans ve üstünde olması arasında istatistiki anlamlılık düzeyinde ilişki vardır. Katılımcıların çocuklarında aşı sonrası yan etki gelişme durumundaki her birimlik artış aşı tereddüdü yaşama olasılığını 1,9 kat artırmaktadır. Aşıların çocukları ciddi hastalıklardan koruyacağına inanmayanlarda inananlara göre 4,6 kat daha fazla aşı tereddüdü görülmektedir. Aşılar hakkında olumsuz bilgi duymak veya okumak aşı tereddüdü yaşama olasılığını 13,5 kat artırmaktadır. Ebeveynlerin Aşı Tereddüt Ölçeği puan ortalaması 1,86±0,53'dür. Buna göre katılımcıların aşı tereddüt düzeyi düşüktür. 
Araştırmanın sonuçlarına göre aşı tereddüt ve reddi karmaşık birçok faktörden etkilenen yapıya sahiptir.  Bu sebeple DSÖ SAGE Aşı Tereddüdü Çalışma Grubu tarafından geliştirilen ''Aşı Tereddüt Anket Formu'' ve ''Aşı Tereddüt Ölçeği'' kullanılarak bu araştırmada tespit edilen faktörler de göz önünde bulundurularak daha kapsamlı çalışmalar yapılmalıdır. Aşı tereddüt ve reddi ile mücadele için bilimsel veriler ışığında topluma uygun stratejiler belirlenmelidir.

Abstract:
This research which is of descriptive cross-sectional research; It was  determined the frequency of vaccine hesitation and vaccine rejection and related factors in parents of children under the age of five living in the city center of Tokat. The study is the first to be conducted parents with children under the age of five using the WHO SAGE "Vaccine Hesitation Questionnaire" and "Vaccine Hesitation Scale". The study was conducted with 402 parents with children under the age of five. As a data collection tool; the "Vaccine Hesitation Questionnaire" and "Vaccine Hesitation Scale" developed by who SAGE Vaccine Hesitation Working Group was used with the questionnaire form containing descriptive questions about parents and children. Additional of the study sample for validity and reliability analysis of the Vaccine Hesitation Scale also interviewed 200 parents with children under five. As a result of Validator Factor Analysis, the scale has a single-factor structure consisting of seven substances and is Cronbach α=0.83.
19.7% of parents have hesitations about childhood vaccines. The rejection rate for recommended vaccines (special or free vaccines) is 18.2%. The rate of those who refuse all the vaccines offered free of charge by the Ministry of Health is 0.7%. Being a father from parents, advanced parental age, good economic situation, having a bachelor's and above education are associated with vaccine hesitation at the level of statistical significance. There is a statistically significant relationship between vaccine refusal and parental education level of being undergraduate or higher. Each unit increase in the post-vaccine side effects in the children of the participants increases the probability of having hesitations about vaccination 1.9 times. Those who do not believe that vaccines will protect children from serious diseases are 4.6 times more likely to be vaccinated than those who believe. Hearing or reading negative information about vaccines increases the likelihood of vaccine hesitancy by 13.5 times. Parents' Vaccine Hesitation Scale score is 1.86±0.53. Accordingly, the vaccine hesitation level of the participants is low. 
According to the results of the research, vaccine hesitancy and rejection have a complex structure affected by many factors. For this reason, more comprehensive studies should be conducted by using the "Vaccine Hesitation Questionnaire" and "Vaccination Hesitation Scale" developed by the WHO SAGE Vaccine Hesitancy Working Group, taking into account the factors identified in this study. To overcome vaccine hesitation and rejection, appropriate strategies should be determined in the light of scientific data.