Dünya ekonomisinde bütünleşme ve çok uluslu şirketler ilişkisinin ekonomik coğrafya açısından değerlendirilmesi
Evalution of relation between integration in the world economy and multinational companies in terms of economic geography
Yazar: SELİM ÇAKMAKLI
Danışman: PROF. DR. ERHAN YILDIRIM
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Bütünleşme = Integration ; Coğrafya = Geography ; Ekonomi = Economy ; Ekonomik bütünleşme = Economic integration ; Ekonomik coğrafya = Economic geography ; Uluslararası ekonomi = International economy ; Uluslararası işletmeler = International enterprises ; Yabancı sermaye yatırımları = Foreign capital investments ; Yatırımlar = Investments

Özet:
1980 sonrasında yaşanan bütünleşme sürecine rağmen, dünya genelinde iktisadi faaliyetlerin giderek daha fazla belirli merkezlerde toplandığı görülmektedir. Dünya ekonomisi merkez ve çevre biçiminde bir yapı sergilemekte ve iktisadi faaliyetler dünya çapında eşit dağılmamaktadır. İktisadi faaliyetlerin belirli bölgelerde yığılması olgusu iktisadi araştırmalarda ekonomik coğrafyayı göz önüne almayı gerekli kılmaktadır. Ekonomik coğrafya temel olarak iktisadi faaliyetin mekânsal dağılımının ne olduğu sorusuyla ilgilenmektedir. Son yıllarda mekânsal konulara artan ilginin temel kaynağı ise Yeni Ekonomik Coğrafya olarak adlandırılan araştırma programıdır. Yeni Ekonomik Coğrafya yaklaşımıyla birlikte mekânsal konular üzerinde kapsamlı çalışmalar yürütülmektedir. Bunun yanında, ana akım dışında kalan heteredoks coğrafya yaklaşımları da mevcuttur.Bu çalışmanın temel amacı dünya ekonomisinde yaşanan bütünleşme sürecinin mekânsal yansımalarını, süreç içerisinde çokuluslu şirketlerin rolünü ve şirketlerin yerleşim yeri tercihlerini etkileyen faktörleri ekonomik coğrafya yaklaşımlarıyla araştırmaktır. Çalışmamız iki ana bölümden meydana gelmiştir. Dünya ekonomisinde yaşanan bütünleşme süreçlerinin mekânsal yansımalarını ve çokuluslu şirketlerin son dönemlerde artan rolü ilk bölümün konusunu oluşturmuştur. Çalışmanın ikinci bölümünde, iktisadi faaliyetlerin eşitsiz coğrafi dağılımının nedenleri ve çokuluslu şirketlerin yerleşim yeri tercihlerindeki rolü hem teorik hem de deneysel olarak incelenmiştir. Deneysel analizden elde edilen sonuçlar genel olarak Yeni Ekonomik Coğrafya modelinin çıkarsamalarıyla uyumluluk göstermiştir. Ancak, deneysel tahminlerin farklı bir teorik perspektiften de sorgulanmıştır. Sonuç olarak, bu çalışmada kapitalist dünya ekonomisinin her döneminde neyin nasıl üretileceğinin kararının sermayenin birikmek ve yeniden birikmek için gerekli kâr arayışları doğrultusunda gerçekleştiği, 1970 sonrası dönemde ise sermayenin çokuluslu şirketler olarak somutlaştığı ve küreselleşen dünya pazarında üretim kararlarının çokuluslu şirketlerin kâr maksimizasyonu hesapları ve buna yönelik stratejileri çerçevesinde belirlenmekte olduğu görülmüştür.Anahtar Kelimeler: Yeni Ekonomik Coğrafya, Yerel Piyasa Etkisi, Doğrudan Yabancı Sermaye Yatırımları, Çokuluslu Şirketler, Mekânsal Düzenleme

Abstract:
It is evident that economic activities around the world, despite the processes of integration aftermath of 1980, are gathering further in certain centers. Economic activities are not distributed worldwide equally and the world economy exhibits a center and periphery structure. The phenomenon of agglomerations of economic activity in certain areas necessiates accounting the economic geography in research. Economic geography mainly concerns with the question of what the spatial distribution of economic activity is. The main reason of the growing interest in spatial issues in recent years is the research program named the New Economic Geography. Extensive studies on the spatial issues are being carried out using this new approach. In addition to The New Economic Geography approach, heterodox approaches to geography, other than the mainstream approach are also available.The fundamental objectives of this study are to research the spatial reflection of the integration process occuring in the world economy, the role of multinational companies in the process, and the factors that affecting the locational preferences of the companies, by The Economic Geography approach. Our study consists of two main parts. The Spatial reflections of integration processes in the world economy and the increasing role of multinational companies recently are the subjects of the first chapter. In the second part of the study, causes of the uneven geographical distribution of economic activities and the role of multinational corporations' location preferences are studied, both theoretically and experimentally. The results of the experimental analysis are, in general, compatibility with the New Economic Geography model. However, I also questions the experimental results from a different theoretical perspective. In conclusion, this study shows that in every period of the capitalist world economy, decisions of what to produce and how to produce depend on the capital?s profit seeking behaviour for accumulation and re-accumulation. In particular, with the capital embodied as multinational companies in the post-1970 period and in globalized world markets, production decisions are determined within the framework of strategies and evaluations of profit maximization of multinational companies.Keywords: New Economic Geography, Home Market Effects, Foreign Direct Investment, Multinational Corporations, Spatial Arrangement