Korunan doğal alanların rekreasyon potansiyelinin belirlenmesi: Bolu örneği
Investigation of potentials of recreation activities of national protected areas: Case of Bolu
Yazar: NURDAN GÜNEŞ OLĞUN
Danışman: PROF. DR. ZEKİYE YENEN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Kentsel Mekan Organizasyonu ve Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Bu çalışma, Bolu ili genelinde yer alan korunan alanlardaki, rekreasyon
potansiyellerinin belirlenmesini kapsamaktadır.
Korunan alanlar; güvenilir, denetim altında, sürdürülebilirliği sağlama amacı
olan, rekreasyon altyapısı olan alanlardır. Tabiat alanlarını korunan alan olma
statüsüne ulaştıran faktörler (jeolojik yapısı, bitki türleri, yaban hayatı,
topoğrafik yapısı, manzara vb.), aynı zamanda rekreasyon kaynağı olarak
görülmektedir. Bu amaçla çalışma kapsamında, korunan alanlar üzerinde
durulmuştur.
Araştırma alanı olarak, İstanbul ve Ankara gibi iki metropoliten şehrin tam
ortasında yer alması, birçok tabiat güzelliği ile ön plana çıkan korunan alanları
bünyesinde bulundurması gibi nedenlerle, rekreasyonel faaliyetlere elverişli olan
Bolu ili seçilmiştir. Araştırma alanı seçimindeki diğer bir neden, Bolu ili
genelindeki korunan alanlarda yapılan rekreasyonel faaliyetler için, alan
potansiyelini kapsayan bir çalışma olmamasıdır.
Konumu ve tabiat güzellikleri ile önemli bir noktada bulunan Bolu ilinin,
rekreasyon merkezi olabilmesi için gerekli verilerin toplanarak potansiyellerinin
ortaya çıkarılması ve alanlarda yapılan rekreatif faaliyetlere ek olarak getirilen
iyileştirme önerileri ile rekreasyonel çeşitliliğin sağlanarak rekreasyon
potansiyelinin yükseltilmesi çalışmanın amacını ifade etmektedir.
Rekreasyon potansiyelinin belirlenmesi için Gülez'in (1990) "Orman İçi
Rekreasyon Potansiyeli Değerlendirme Yöntemi" kullanılmıştır. Bu yöntemin
uygulanması için Gülez'in hazırlamış olduğu "Orman İçi Rekreasyon
Değerlendirme Formu" alanlara uygulanmıştır. Potansiyelin hesaplanabilmesi
için yönteme göre alanın peyzaj değeri, iklim değeri, ulaşılabilirliği, rekreasyon
kolaylığı ve olumsuz etkenler formda yer alan puanlama sistemine göre
değerlendirilmiştir. Tüm kriterler puanlandığında en yüksek değer 100 puan
olacağı için, değerlendirme sonucu yüzde cinsinden bir sonuç elde edilmiştir.
Bölüm 2 kapsamında, "korunan alan" ve "rekreasyon" kavramları ele alınmıştır.
Tabiat içinde, ender doğa güzelliklerini barındıran, farklı jeolojik yapılara sahip
olan alanların "korunan alan" olarak tanımlandığına yer verilmiştir. Geçmişten
bugüne kadar korunan alanların gelişim süreçleri ifade edilmiş, ulusal ve
uluslararası sınıflandırmalara yer verilmiştir. Korunan alanların yasal
durumlarından bahsedilerek 2873 sayılı "Milli Parklar Kanunu" kapsamı
içerisinde yer alan korunan alanların (tabiat parkları, tabiatı koruma alanları,
tabiat anıtları ve milli parklar) tanımlarına ve sahip oldukları kriterlere yer
verilmiştir. Rekreasyon ise; bireylerin boş zamanlarında sürekli bulundukları
ortamlardan uzaklaşarak, fiziksel ve psikolojik olarak rahatlayabilecekleri
faaliyette bulunmaları gibi çeşitli tanımlarla ifade edilmiştir. Rekreasyon
özelliklerinden, sınıflandırılmasından ve doğada gerçekleştirilen rekreasyon
çeşitlerinin bazılarından bahsedilmiştir. Rekreasyon taşıma kapasitesinin önemi
anlatılırken koruma-kullanma ilişkisi de değerlendirilmiştir. Korunan alanlarda
rekreasyon faaliyetinde bulunabilmek için alanın rekreasyon potansiyelinin
belirlenmesi ve planlarının yapılmış olması gerektiği ifade edilmiştir.
Bölüm 3 kapsamında, Bolu ilinde yer alan 2873 sayılı kanun kapsamına dahil
olan tabiat parkları ve milli parkın rekreasyon faaliyetleri incelenmiş ve
rekreasyon potansiyelleri belirlenmiştir.
Sonuç bölümünde ise rekreasyon potansiyelleri belirlenen korunan doğal
alanlara iyileştirme ve rekreasyon çeşitlilik önerileri getirilerek bu öneriler
sonucunda alanların geliştirilmiş potansiyel değerlerinin hesaplanması ile
çalışma sonlandırılmıştır.

Abstract:
This study, include determination of recreation potentials in protected areas
throughout Bolu province.
Protected areas are the areas that are under control, reliable and have
infrastructure and ensure sustainability of the environmental quality. Factors
(geological structure, plant species, wildlife, topographic structure, landscape)
leading to the status of protected areas are also the source of recreation. For this
reason, protected areas are chosen as the subject matter of the thesis.
Bolu province which is located between two metropolitan cities, namely Istanbul
and Ankara, and having quite number of protected areas of nature which are
suitable for recreational activities has been selected as the research area.
Another reason for choosing the research area is the lack of academic works both
in landscape architecture and urban design related to the protected areas of
nature in Bolu province.
The aim of the research is, by collecting the necessary data to reveal the
potential of the protected areas of nature in Bolu Province, to evaluate
suggestions for the improvement of those areas as recreational centres.
To determine the potential of recreational areas Gülez's 'Assessment Method in
Forest Recreation Potential' (1990) is used. For the application of this method,
the form for the 'Evaluation of Recreation in the Forest', again prepared by
Gülez, is applied to the protected areas of nature. According to this method, the
landscape value, climate value, availability of transportation infrastructure, ease
of recreation and negative factors of the area are evaluated according to the
scoring system in the form. The results of the evaluation are in percentage by the
acceptance of the highest value will be 100 points.
The concepts of 'protected area' and 'recreation' are discussed in chapter two of
the thesis. 'Protected area' is defined as the areas having rare natural beauty
with different geological structures in nature. The development process of
protected areas and national and international classifications are explained.
Mentioning the legal status ('National Parks Law') of protected areas in Turkey,
the definitions of 'natural park', 'natural conservation area', 'natural monument'
and 'national park' and related criteria are included. Recreation is a leisure time
activity, away from the environment obtained by the people constantly, for the
sake of physical and psychological rest. Features of recreation, classification and
some types of recreation in nature and the relation between 'protection and use'
while describing the importance of carrying capacity are mentioned. It is stated
that recreational potential of the area should be determined through the
planning process.
In chapter three, the recreational activities are examined in the natural parks
and national parks in the province of Bolu and the potentials of those areas are
determined.
In the last chapter, the capacity of potentials of the protected areas of nature in
the province of Bolu are calculated and suggestions for those areas are
evaluated.