Konut üretiminde yerel yönetimlerin rolü: Karatay Belediyesi öncülüğünde kurulan yapı kooperatiflerinin incelenmesi
The role of local governments in housing production: An investigation of building cooperatives established under the leadership of Karatay Municipality
Yazar: HİKMET METİN
Danışman: DOÇ. DR. SİNAN LEVEND
Konya Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Konut insanoğlunun en temel gereksinimlerinden biri olan barınma ihtiyacını karşıladığı mekândır. Tarih boyunca insanlar barınma ve güvenlik gereksiniminden dolayı bireysel veya topluluk olarak farklı nitelikte yerleşim yerleri oluşturmuşlardır. Dünya genelinde son iki yüzyıldır nüfus artışına paralel olarak kentleşme sürecinde yaşanan hızlı değişim, insanların en temel yaşam haklarından biri olan barınma alanı ihtiyacını da arttırmıştır. Kentlerdeki nüfus artışı halen devam etmekte olup, Birleşmiş Milletlerin değerlendirmesine göre 2030 yılına gelindiğinde 5 milyar insanın kentlerde yaşayacağı ön görülmektedir. Türkiye'de de 1950 sonrasında toplumsal, ekonomik, sosyal ve politik nedenlerle kırsal alanlardan kentlere doğru yaşanan yoğun göç hareketi, kentsel alanlardaki nüfusun artışına ve kentlerin büyümesine neden olmuştur. Kentlerde yaşanan bu hızlı nüfus değişimi sebebiyle ortaya çıkan konut ihtiyacı, sosyal devlet anlayışının benimsendiği gelişmiş devletlerde sistemli bir yapı içerisinde karşılanmaya çalışılmıştır. Ancak az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler vatandaşlarına nitelikli konut sunamadığı için konuta ihtiyaç duyan insanlar gecekondu ve baraka gibi farklı yöntemlerle kendi çözümlerini üretmiştir. Yaşanan bu süreç kentlerin bütüncül olarak planlı gelişimini ve nitelikli yapılı çevrelerin oluşumunu olumsuz etkilemiştir. Bu doğrultuda devletler vatandaşlarına yaşanabilir yapılı çevre oluşturmak ve nitelikli konut sunmak için farklı dönemlerde farklı konut sunum politikaları geliştirmiştir. Türkiye'de de merkezi yönetim ve yerel yönetimler farklı politika ve yöntemlerle konut üretim sürecinde önemli rol oynamaktadır. Karatay Belediyesi, Türkiye'de yerel yönetim düzeyinde konut üretiminde önemli aktörden biridir. Karatay Belediyesinin öncülük ettiği yapı kooperatifleri 1993 yılından günümüze kadar yaklaşık 18725 adet konut üretmiştir. Bu çerçevede çalışmanın amacı Türkiye'de konut üretiminde yerel yönetimlerin rolünü ortaya koymak ve konut sorununun çözümüne yönelik politika önerilerinde bulunmaktır. Bu amaç doğrultusunda Karatay Belediyesi Öncülüğünde Kurulan Yapı Kooperatiflerinin konut üretim süreci incelenmiştir. Karatay Belediyesi Öncülüğünde Kurulan Yapı Kooperatiflerinin konut üretim süreci, süreçte yer alan aktörlerin görüşleri doğrultusunda analiz edilerek, söz konusu konut üretim biçiminin konut sorununun çözümüne, kamu yararına ve yapılı çevrenin oluşumuna yönelik etkisi ortaya konmuştur.

Abstract:
Housing is where one of the most basic needs of human beings, the need for shelter, is met. Throughout history, people have created different settlements, individually or as a community, to meet the need for shelter and security. The population growth and rapid urbanization in the last two centuries have increased the need for shelter, which is considered one of the people's fundamental rights to life. Population growth in cities continues, and according to the United Nations assessment, 5 billion people are predicted to live in cities by 2030. In Turkey, the intense migration movement from rural areas to cities for social, economic, social and political reasons after 1950 caused an increase in the population in urban areas and the growth of cities. The housing need arising from this rapid population change in cities has been met within a systematic structure in developed states where the social state approach has been adopted. In contrast, underdeveloped and developing countries have struggled to offer quality housing and people in need of housing have produced solutions through informal settlements like slums and shacks. This has negatively affected the planned development of cities and the creation of qualified built environments. In this regard, states have developed different housing provision policies in various periods to create a livable built environment for their citizens and offer quality housing. In Turkey, central and local governments play an essential role in housing production through different policies and methods. Karatay Municipality is a crucial actor in housing production at the local government level in Turkey. Building cooperatives led by Karatay Municipality have produced approximately 18725 houses since 1993. In this context, the study aims to reveal the role of local governments in housing production in Turkey and to make policy recommendations for the solution to the housing problem. To achieve this, the housing production process of the Building Cooperatives Established under the Leadership of Karatay Municipality was examined. The housing production process was analyzed based on the opinions of the actors involved and the impact of this method on solving the housing problem, public benefit, and the formation of the built environment.