Risale der Keyfiyyet ve Kemiyyet-i Arazi-yi İrân ve Turân" adlı tarihi-coğrafi eseri
The prince of Bukhara Nasiriddin Bek bin Emir Shahmurad and his historical-geographical work named "risale der Keyfiyyet ve Kemiyyet-i Arazi-yi İran ve Turân"
Yazar: SHAKHİNA ISKANDAROVA
Danışman: PROF. DR. YUNUS KOÇ
Hacettepe Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History
Dizin: Buhara Hanlığı = Bukhara Dynasty ; Coğrafya = Geography ; Farsça = Persian ; Nasiriddin bin Emir Şahmurad = Nasiriddin bin Emir Şahmurad ; Tarihçilik = Historiography ; Türk tarihi = Turkish history ; Türkçe çeviri = Turkish translation ; Çeviri bilim = Science of translation ; İran = Iran

Özet:
İşbu tez XVIII–XIX. yüzyıllarda yaşamış olan Nasiriddin bin Emir Şahmurad tarafından Fars dilinde kaleme alınan "Risale der keyfiyyet ve kemiyyet-i arazi-yi İrân va Turân" ("İran ve Turan topraklarının niceliği ve niteliği") adlı eserinin değerlendirmesi, eser metni ve Türkçe tercümesinin hazırlanmasını kapsamaktadır. Nasiriddin, Buhara hükümdarı Emir Şahmurad'ın (1785-1800) oğluydu. Emir Şahmurad'ın yerine Buhara tahtına oturan Emir Haydar'ın (1800-1826) kardeşi Nasiriddin'le olan ilişkileri güven sorunu sebebiyle bozulmuş ve Nasiriddin, Merv'den kaçarak İran'a sığınmış, ardından da Osmanlı ülkesine geçmiştir. Osmanlı Payitahtına gelen Nasiriddin, Sultan Mahmut'un (1808-1839) tercümanı Mehmet Efendi Örfî'nin ricası üzerine söz konusu "Risale der keyfiyyet ve kemiyyet-i arazi-yi İrân va Turân" eserini kaleme almıştır.
Nasiriddin eserinde İran ve Turan topraklarını eyaletlere bölerek tasniflemiş ve her eyaletin sınırları, şehirleri, yöneticileri, devlet gelirleri, nüfusu, asker ve askerî mühimmat sayıları, ürettiği malları, doğal zenginlikleri gibi birçok önemli bilgileri aktarmıştır. 
Anahtar Sözcükler 
Nasiriddin Bek, Risale der keyfiyyet ve kemiyyet-i arazi-yi İrân va Turân, Coğrafya, Buhara Hanlığı, Orta Asya, İran, Osmanlı İmparatorluğu, Örfî Paşa.

Abstract:
This thesis covers the evaluation, preparation of the text and the Turkish translation of the work "Risale der keyfiyyet ve kemiyyet-i arazi-yi İrân va Turân" ("Quantity and quality of Iran and Turan lands") written in Persian language by Nasiriddin bin Emir Shahmurad, who lived in the XVIII–XIX century. Nasiriddin was the son of Emir Shahmurad (1785-1800), ruler of Bukhara. Emir Haydar (1800-1826), who ascended the throne of Bukhara instead of Emir Shahmurad, broke down his relations with his brother Nasiriddin due to the problem of trust, which forced Nasiriddin to escape from Merv, take refuge in Iran, from where he later went to the Ottoman country. Nasiriddin, who came to the Ottoman Capital, wrote the mentioned work "Risale der keyfiyyet ve kemiyyet-i arazi-yi İrân va Turân" upon the request of Mehmet Efendi Örfî, the translator of Sultan Mahmut (1808-1839).
In his work, Nasiriddin classified the Iranian and Turan lands by dividing them into provinces and conveyed many important information, such as the borders of each province, its cities, administrators, state revenues, population, number of soldiers, military ammunition, goods produced, and natural wealth.
Key Words
Nasiriddin Bek, Risale der keyfiyyet ve kemiyyet-i arazi-yi İrân va Turân, Geography, Bukhara Khanate, Central Asia, İran, Ottoman Empire, Örfî Paşa.