Sosyal bilgiler 6. ve 7. sınıf ders kitaplarında kültürel miras öğrenme alanı kapsamında kadın karakterlerin incelenmesi
Investigation of female characters in social studies 6th and 7 th grade textbooks within the scope of cultural heritage learning area
Yazar: KEVSER ATEŞ
Danışman: PROF. DR. BÜLENT AKBABA
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ders kitapları = Textbooks ; Kadınlar = Women ; Kültürel miras = Cultural heritage ; Ortaokullar = Secondary schools ; Sosyal bilgiler dersi = Social studies course ; Sosyal bilgiler eğitimi = Social studies education ; Sosyal bilgiler öğretimi = Social studies teaching

Özet:
Araştırma ortaokul 6. ve 7. Sınıf MEB Sosyal Bilgiler ders kitaplarındaki "Kültür ve 
Miras" öğrenme alanında kadın kahramanların yerini incelemek amacıyla 
gerçekleştirilmiştir. Doküman incelemesi yönteminin kullanıldığı çalışmada veriler, 2020-
2021 eğitim-öğretim yılında kullanımda olan 6. ve 7. Sınıf MEB Sosyal Bilgiler ders 
kitaplarından elde edilmiştir. Elde edilen veriler beş farklı alt probleme göre 
değerlendirilmiştir. Buna göre kadın karakterlerin sıklık yönünden; hem 6. sınıf hem de 7. 
sınıf ders kitabında erkek karakterlere oranla daha düşük seviyede olduğu belirlenmiştir. 
İçerik ile kadın görsellerinin uyumu yönünden; 6. sınıflarda 2019 ve öncesi yayınlanan 
ders kitaplarında az da olsa kadın görsellerine yer verilirken, 2020 yılına ait ders kitabında 
hiçbir kadın görseline yer verilmediği; 7. sınıf ders kitabında ise sekiz adet kadın 
görselinin yer aldığı ve bu görsellerin ele alınan içerikle de uyumlu olduğu görülmüştür. 
Buna karşın erkek görselleri ile kıyaslandığında kadın görsel sayısı çok daha azdır. Kadın 
kahramanlara yüklenen misyon yönünden; 6. sınıf ders kitaplarında altı adet kadın 
kahraman yer alırken, bu kadın kahramanlara ev hanımı olmaları yönüyle evlenilen kadın 
misyonu, kız çocuklarına ise kıymetsiz evlat misyonunun yüklendiği; 7. sınıf ders 
kitaplarında ise dört kadın kahramana yer verilirken, bu kadın kahramanlara annelik, 
ülkeyi yöneten kadın, yöresel kıyafetli kadın ve araştırmacı-yazarlık misyonu yüklendiği
belirlenmiştir. Kadın kahramanların meslekleri yönünden 6. sınıf ders kitabında yer alan 
kadın kahramanların mesleklerinin tüccar olduğu belirtilen bir kahraman dışında net olarak 
verilmediği, 7. sınıf ders kitabında da yazar olduğu belirtilen bir kahraman dışında diğer 
kadın kahramanların mesleklerine açıkça yer verilmediği belirlenmiştir. Kadın 
kahramanlar aracılığı ile öğrencilere kazandırılmaya çalışılan değerler yönünden; 6. sınıf 
ders kitabında kendi milleti dışında biri ile evlenen Çinli prenses aracılığıyla özgürlük 
değeri, İslamiyet'in gelişi ile kız çocuklarına hak ettikleri değerin verilmesi yönüyle eşitlik 
değeri, ilk iman eden kişi olan Hatice karakteri ile sevgi, saygı, aile birliğine önem verme 
ve dayanışma değerleri, peygamber efendimizin annesi olan Amine kahramanı ile sevgi, 
aile birliğine önem verme değerleri, Hz. Ali'nin halifeliğine karşı çıkan Ayşe kahramanı 
ile eşitlik ve özgürlük değerleri verilirken; 7. sınıf ders kitabında; padişah ile soru cevap 
şeklindeki sohbet eden Sara Hatun kahramanı ile eşitlik değeri, görsel kıyafeti sergilenen 
Rum köylü kadın ve ev giysili Türk kadın kahraman ile estetik değerine vurgu yapıldığı 
görülmektedir.

Abstract:
The research was carried out to examine the place of female protagonists in the "Culture 
and Heritage" learning area in the 6th and 7th grade MEB Social Studies textbooks. In the 
study, in which the document review method was used, the data were obtained from the 
6th and 7th grade MEB Social Studies textbooks in use in the 2020-2021 academic year. 
The data obtained were evaluated according to five different sub-problems. Accordingly, 
in terms of the frequency of female characters; It has been determined that both the 6th and 
7th grade textbooks are at a lower level than the male characters. In terms of the harmony 
between the content and the images of women; While there are few images of women in 
the 6th grade textbooks published in 2019 and before, no female images are included in the 
textbooks for 2020; It was seen that there were eight images of women in the 7th grade 
textbook and these images were also compatible with the content discussed. On the other 
hand, the number of female images is much less when compared to male images. In terms 
of the mission imposed on the heroines; While there are six heroines in the 6th grade 
textbooks, these heroines are given the mission of being married as housewives, and the 
mission of worthless children to girls; While four heroines were included in the 7th grade 
textbooks, it was determined that these heroines were assigned the mission of motherhood,
the woman who ruled the country, the woman in local dress, and the researcher-authorship. 
In terms of the professions of the heroines, it has been determined that the professions of 
the heroines in the 6th grade textbook are not clearly given except for one hero who is 
stated to be a merchant, and the professions of other female heroes are not clearly included 
in the 7th grade textbook, except for one hero who is stated to be an author. In terms of the 
values that are tried to be gained to the students through the female heroes; In the 6th grade 
textbook, the value of freedom through a Chinese princess who married someone other 
than her own nation, the value of equality in terms of giving girls the value they deserve 
with the advent of Islam, love, respect, giving importance to family unity and solidarity 
with the character of Hatice, the first person to believe. values, love with the hero Amine, 
the mother of our prophet, values of giving importance to family unity, Hz. Ali. While the 
values of equality and freedom are given with the hero Ayşe, who opposes Ali's caliphate; 
In the 7th grade textbook; It is seen that the value of equality with the heroine Sara Hatun, 
who had a question-answer conversation with the sultan, the aesthetic value with the Greek 
peasant woman in her visual outfit and the Turkish heroine in a house dress, and the values 
of science.