Urfa'da Mevlevîlik ve Mevlevîler
Mevlevi and Mevlevîs in Urfa
Yazar: İBRAHİM HALİL GÜVENÇ
Danışman: PROF. DR. ABDULVAHAP YILDIZ
Harran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tasavvuf Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Mevlevihaneler = Hous of Mevlevis ; Mevlevilik = Mawlawiyya ; Tarikatlar = Religious orders ; Tasavvuf = Mystic ; Türk dini musikisi = Turkish religious music ; Türk tasavvuf musikisi = Turkish mysticism music ; Zikir = Mention ; Şanlıurfa = Şanlıurfa

Özet:
Mevlânâ Celâleddîn Rûmî ile bilinen Mevleviyye tarîkatı, Anadolu Selçuklu Devleti döneminde Konya şehrinde ortaya çıkmış ve kısa sürede Anadolu'da ve dünyanın birçok yerine yayılmıştır. Bu tarîkatın, diğer tarîkatlara nazaran bu şekilde yayılmasında sahip olduğu disiplinli sistem ile tarîkat içerisinde icrâ edilen mûsikînin katkıları azımsanmayacak kadar fazladır. Çok zengin bir eğitim ve teşkilat yapısına sahiptir. Bu tarîkat bir müessese olarak ele alındığında icrâ ettiği faaliyetler İslam içtimaî hayatı, kültürleri ve ekonomik hayatını göstererek devam etmiştir. 
Konya'da neşv û nemâ bulan bu tarîkat; gönül coğrafyası içinde kıymetli ilim, sanat, zanaat ve siyaset erbabı yetiştiren devasa bir tasavvuf kurumudur. Bunların içinde birçok sultan, devlet adamı, ilim adamı, sanatkâr ve müzisyen bulunmuştur. Bulunduğu topluluklarda yöneticiler ve halk ile hemhâl olan bu tarîkat, Hak âşıklarını cezbeden bir yol olmuştur. Bu tasavvufî akımın bir mevlevîhânesi de Urfa'dadır. 
Bu çalışmamızda disiplini, eğitim modeli ve semâ zikriyle kendini diğer tarîkatlardan ayıran Mevleviyye tarîkatının Urfa'ya nasıl ve ne zamanda geldiğini, Urfa Mevlevîhânesi'ni, bu mevlevîhânenin şeyhlerini, dervîşlerini, vakfiyelerini, şeyhlerinin halk ile olan ilişkilerini ve aslen Urfa'lı olup başka diyarlarda şeyhlik yapan Mevlevî şeyhleri arşiv, yazılı kaynak araştırması ve röportajlarla tanıtmaya çalıştık. 
Anahtar kelime: Zikir, Tarîkat, Semâ, Şeyh, Mürîd, Tarîkat Pîri, Makâm, Mevlevî, Mûsikî, Sûfi, Postnîşin, Dervîş.

Abstract:
Mevlevîyye order is an intercontinental order with a 700-year history and is associated with Mevlânâ Celaleddin Rumi. It was founded in Konya, the center of the Anatolian Seljuk Empire and aimed to invite the people to the path of Allah. It has a very rich educational and organizational structure. When considered as an institution, all of the activities of this order in the regions where it is located, continued in the path of Turkish/Islamic social life, culture, traditions and customs. This order went beyond the Anatolian territories and left so many impressions on different regions. When compared to other orders, in the process of popularization of this order, the contribution of a well-disciplined system and the music which performed in the order can not be underestimated.
This order, which was founded in Konya raised so important pioneers in science, art, handicraft and politics in Islamic geography. There were too many sultans, national leaders, scientists, artists, and musicians among these pioneers. This order, which integrated with leaders and the public on its geography became an attractive way for god lovers. One of the Mevlevi lodges of this order is in Urfa.
In this study, in the light of literature, written source review and interviews.
 We aimed to examine; how and when the Mevlevîyye order which distinguishes itself from other orders in terms of discipline, education model and Sema Dhikr came to Urfa; the Mevlevi lodge which located in Urfa; the sheiks, the dervishes and foundational structure of this Mevlevi lodge, the relations between the sheiks and the people; the sheiks who were born in Urfa and served in other cities.
Keywords: Dhikr, Order, Sema, Sheik, Disciple, Cult leader, Maqam, Mevlevi, Music, Sufi, Postniche, Dervish.