Nazofarinks kanserli hastalarda radyoterapi sonrası MRG'de klivustaki medüller intensite değişiklikleri
Cli̇val meduller i̇ntensi̇ty changes after radi̇otherapy in nasopharyngeal carci̇noma
Yazar: ŞAFAK PARLAK
Danışman: DOÇ. DR. BURÇE ÖZGEN MOCAN
Hacettepe Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Radyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2014
Konu: Radyoloji ve Nükleer Tıp = Radiology and Nuclear Medicine
Dizin: Kraniyal fossa-posteriyor = Cranial fossa-posterior ; Manyetik rezonans görüntüleme = Magnetic resonance imaging ; Nazofarengeal neoplazmlar = Nasopharyngeal neoplasms ; Nazofarenks = Nasopharynx ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Radyoterapi = Radiotherapy

Özet:
Nazofarinks kanseri klivusa sıklıkla invazyon gösterir ve manyetik rezonans görüntülemede (MRG) klivusta medüller intensite değişiklikleri mukozal yumuşak doku kitlesi kaybolsa bile radyoterapi sonrası persistan kalabilir. Ayrıca kemik iliği görünümü radyasyona bağlı değişiklikler de gösterir. Bu nedenle RT tedavisi sonrası kafa tabanında rezidü benign intensite değişikliğinin rezidü neoplastik süreç-rekürren lezyondan ayırmak zordur ve bu konuda uzun dönem takibi içeren çalışma bulunmamaktadır.
Bu çalışmada nazofarinks kanserli hastalarda radyoterapi tedavisi sonrası klivusta medüller intensite değişikliklerinin beklenen zamansal değişimini belirlemeye yönelik olarak, radyoterapi tedavisi gören 68 nazofarinks kanserli hastanın tedavi öncesi ve tedavi sonrası kontrol MRG tetkikleri retrospektif olarak incelendi. Klivus tutulum derecesi (anterior-posterior eksende 4 gruba ayrılarak), kemik iliği intensite değişikliği ve kontrastlanma durumu her hasta için radyoterapiden önceki tetkikte ve ortalama 4,3 (min. 2; max. 7) kontrol tetkikte değerlendirildi. Persistan kemik iliği intensitedeğişiklikleri belirlendi ve klivus tutulum derecesi,radyoterapi dozu, primer tümör volümü ile karşılaştırıldı. Başlangıç tetkikinde klivus tutulumu olan 46 hastada ortalama 46 ay (max.100ay) takip ile, klivus medüller intensite değişikliklerinin 31 ay (max. 99 ay) ve kontrast tutulumunun 17,5 ay (max. 99 ay) sebat ettiği izlendi. Radyoterapi sonrası klivusta medüller intensite değişikliği ya da kontrastlanma izlenen hastalarda takip süresince intensite değişikliği %23,5 ve kontrastlanma %68,2 oranında rezolüsyon gösterdi. 6 hastada (%8,8) takipte rekürrens izlendi. Radyoterapi öncesi tetkikte klivus tutulum varlığı ile medüller intensite değişikliği ve kontrastlanma rezolüsyon süreleri arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulundu (p=0,000), ancak klivus tutulumu olan hastalarda tutulum derecesine göre farklılık saptanmadı. İntensite değişikliği ve kontrastlanma rezolüsyon süreleri ile radyoterapi dozu arasında istatistiksel korelasyon saptanmadı (p=0,310/ 0,307). Çalışma sonuçlarına göre nazofarinks kanserinde radyoterapi tedavisi sonrası klivusta izlenen medüller intensite değişiklikleri hastaların büyük kısmında remisyondan yıllar sonra bile görülebilen rezidü intensite değişikliği ve kontrastlanma şeklinde geniş bir spektrum gösterir.

Anahtar Kelimeler: Nazofarinks kanseri, radyoterapi, klivus, manyetik rezonans görüntüleme

Abstract:
Clivus is commonly involved in nasopharyngeal carcinoma (NPC) and the intensity changes in the bone marrow can persist after the radiation therapy (RT) even after the disappearance of the mucosal soft tissue mass. Furthermore the appearance of the bone marrow (BM) can also show radiation-related changes. The differentiation of residual benign signal change from a recurrent/persistent lesion may be challenging. We wanted to investigate the signal changes of the clivus in patients with nasopharyngeal carcinoma receiving RT in order to define an expected temporal evolution. Baseline and follow up MR imaging of 68 NPC patients that had undergone RT were retrospectively examined. The degree of the clival involvement (graded into 4 groups regarding its anterior-posterior extension), the BM signal changes and contrast enhancement were evaluated on baseline and 4.3 follow up studies (min/max: 2/7) per patient. The persistence of BM intensity changes were noted and correlated with the grade of initial clival involvement, the RT dose, the size of the initial mass. 46 patients who had involvement of the clivus in baseline imaging were evaluated with a mean follow up period of 46 months (max 100 months). Signal changes persisted for 31 months (max: 99 months) and clival enhancement persisted for 17.5 months (max: 99 months) for a mean period time. The signal intensity changes completely disappeared for 23.5% and enhancement of the BM completely disappeared for 68.2% patients who had clival signal changes/enhancement on first follow up MRI. 6 patients (8.8%) had recurrence in the follow up. There were correlation between the baseline clivus involvement and the resolution of signal changes (p=0.000) as well as resolution of the enhancement (p=0.000) on follow up MR studies. The resolution of the signal intensity changes/enhancement represented no correlation with the radiation therapy dose (p=0.310/0.307). In conclusion signal intensity changes and enhancement of the clivus after RT showed a large spectrum with residual signal changes even after years of remission in the majority of the patients.

Key Words: Nasopharyngeal carcinoma, clivus, magnetic resonance imaging, radiotherapy