Tıbbi cihaza bağlı basınç yarası risk değerlendirme ölçeğinin geliştirilmesi
Developing a medical device-related pressure wound risk assessment scale
Yazar: HANDAN AYDIN KAHRAMAN
Danışman: PROF. DR. GÜLAY İPEK ÇOBAN
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Esasları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Amaç: Araştırma tıbbi cihaz uygulanan hastaların tıbbi cihaza bağlı basınç yarası
riskini değerlendirmek için geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı geliştirmek amacıyla
yapılmıştır.
Materyal ve Metot: Metodolojik olarak gerçekleştirilen bu araştırma tıbbi cihaza
bağlı olan hastaların bakım ve tedavisinin yapıldığı; yoğun bakım üniteleri, palyatif
bakım kliniği, evde bakım birimi, cerrahi ve dahili kliniklerde gerçekleştirilmiştir. Tıbbi
Cihaza Bağlı Basınç Yarası Risk Değerlendirme Ölçeğinin geçerlik-güvenirlik çalışması
200 tıbbi cihaza bağlı hasta ile yapılmıştır. Araştırmanın verilerinin toplanmasında,
"Hasta Tanıtıcı Özellikler Formu", taslak "Tıbbi Cihaza Bağlı Basınç Yarası Risk
Değerlendirme Ölçeği (TCBYRÖ)" ve "Braden Risk Değerlendirme Ölçeği"
kullanılmıştır. Veriler; güvenirlik ve geçerlik analizleri kapsamında, Açıklayıcı ve
Doğrulayıcı Faktör Analizi, Cronbach's Alpha, Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon
analizi ile değerlendirilmiştir. Ayrıca, veri değerlendirilmelerinde yüzdelik, ortalama,
bağımsız gruplarda t testi ve ileri analizler de kullanılmıştır.
Bulgular: Tıbbi Cihaza Bağlı Basınç Yarası Risk Değerlendirme Ölçeğinin
Cronbach's alpha güvenilirlik değeri 0,73 olarak belirlenmiştir. Kaiser-Meyer Olkin
değeri 0,72 ve Barlett test x2=553,236 (p<0.05)'dır. Bununla birlikte ölçeğin örneklem
büyüklüğünün faktör analizi için uygun olduğu saptanmıştır. Ölçek maddeleri 2 faktör
altında toplanarak, açıklayıcı katsayısı %47,063 olarak bulunmuştur. TCBYRÖ'nün 2
faktörlü yapısını oluşturan bileşenler incelenerek uygun olacak şekilde 1. Faktör
"Hastanın Genel Durumu" ve 2. Faktör "Tıbbi Cihazın Temas Bölgesine Etki Durumu"
olarak isimlendirilmiştir. Doğrulayıcı faktör analizinde kullanılmakta olan uyum indeksi
x2/sd: 2,091 şeklinde hesaplanmıştır. Son haliyle 8 madde olarak belirlenen taslak ölçeğin
sorun teşkil eden bir maddesinin olmadığı tespit edilmiştir.
Sonuç: Yapılan analizler sonucunda 8 madde ve 2 faktör olarak belirlenen
TCBYRÖ'nün güvenilir ve geçerli bir ölçme aracı olduğu saptanmıştır. Ölçekten
alınabilecek en yüksek puan 27 ve en düşük 8 puan olarak belirlenmiştir. Ölçeğin toplam
puanında 8-11 puan yüksek risk düzeyini, 13-20 puan orta risk düzeyini, 22-27 puan
düşük risk düzeyini ifade ettiği tespit edilmiştir. Geliştirilen bu ölçek, tıbbi cihaz
uygulanan hastaların TCBY riskinin değerlendirilmesinde kullanılabilir.
Anahtar Kelimeler: Basınç yarası, hemşirelik, ölçek, risk değerlendirme ölçeği,
tıbbi cihaz

Abstract:
Aim: The study was conducted to develop a valid and reliable measurement tool
to evaluate the risk of pressure ınjury happening because of medical devices in patients
who use medical devices.
Materials and Methods: This methodological study was conducted in intensive
care units, palliative care clinics, home care units, and surgical and internal diseases
clinics where care and treatment of patients using medical devices were provided. The
validity-reliability study of the Medical Device-Induced Pressure Injury Risk Assessment
Scale was conducted with 200 patients who were using medical devices. The "Patients'
Descriptive Characteristics Form", "Medical Device-Induced Pressure Injury Risk
Assessment Scale draft (MDPIRS)", and "Braden Risk Assessment Scale" were used to
collect the data for the study. The data were analyzed with the Exploratory and
Confirmatory Factor Analysis, Cronbach's Alpha, and Pearson Product Moments
Correlation analysis within the scope of reliability and validity analyses. Also,
percentages, mean values, independent groups t-tests, and further analyzes were used in
the evaluation of the study data.
Results: The Cronbach's Alpha Reliability Value of the Medical Device-Induced
Pressure Ingury Risk Assessment Scale draft was determined as 0.73. The Kaiser-Meyer
Olkin Value was 0.72, and Bartlett's Test was found to be x2=553.236 (p<0.05). The
sample size of the scale was found to be suitable for factor analysis. The scale items were
gathered under 2 factors, and the explanatory coefficient was found to be %47,063. The
components that constituted the 2-factor structure of the MDPIRS were examined and
named "General Condition of the Patient" (Factor 1) and "Impact of the Medical Device
on the Contact Area" (Factor 2). The Fit Index used in the Confirmatory Factor Analysis
was calculated to be x2/sd: 2.091. It was determined that the draft scale, which had a 8-
item structure in its final form, did not have any problematic items.
Conclusion: As a result of the analyses, it was found that determined as 8 items
and 2 factors, was a reliable and valid measurement tool. The highest score that can be
obtained from the scale is determined as 27 and the lowest score is 8. In the total score of
the scale, it was determined that 8-11 points expressed a high-risk level, 13-20 points
expressed a medium-risk level, and 22-27 points expressed a low-risk level. This
developed scale can be used to evaluate the risk of MDPIRS in patients undergoing
medical devices.
Keywords: Medical device, nursing, pressure ınjury, risk assessment, scale