Profilaktik veya kanadıkça tedavi alan hemofili tanılı çocuklarda eklem sağlığının ve inhibitör gelişiminin değerlendirilmesi
The assessment of joint health and inhibitor development in children diagnosed with hemophilia on prophylactic or on-demand treatment
Yazar: BUSE GÜNYEL
Danışman: PROF. DR. AYŞEGÜL ÜNÜVAR
İstanbul Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Giriş: Hemofili hastalığında tedavinin ana prensibi; özellikle ağır kanama fenotipine sahip hastalarda düzenli faktör replasmanı ile kanamaların önüne geçerek eklem hasarını önlemektir. Hastaların takiplerinin iki ana noktasını; hemofilik artropati gelişimi açısından düzenli değerlendirme ve faktör replasmanının majör komplikasyonlarından olan inhibitör gelişimi açısından takip oluşturur.
Amaç: Çalışmamızda amaçlarımız; kliniğimizde konjenital hemofili tanısı ile takip ve tedavi edilen çocuklardaki demografik verileri değerlendirmek, eklem sağlıklarını fizik muayene, görüntüleme ve skorlama sistemleri ile araştırmak, subklinik artropati bulgularını ve profilaktik ya da kanadıkça tedavi uygulanan hastalardaki farklılıkları saptamak, inhibitör gelişme oranını ve inhibitör gelişimine etki eden faktörleri belirlemektir.
Yöntem: Tek merkezli, kesitsel ve retrospektif olan çalışmamızda hemofili tanısı olan 94 hastadan düzenli olarak takiplerine gelen 60 hastanın dosyaları başlıca demografik ve klinik özellikler, kanama fenotipleri, tedavileri ve inhibitör gelişimi açısından değerlendirildi. Ayrıca, 60 hastadan onam alınabilen 39 hastaya klinik takiplerinde rutin olarak kullanılan ve hemofilik artropati gelişimini erken dönemde saptamaya yönelik "Hemofili Eklem Sağlığı Skorlaması (HJHS)" ve "Hemofilide Artropatinin Erken Dönemde Ultrasonografi ile Saptanması (HEAD-US)" incelemeleri ile eş zamanlı sağlık ilişkili yaşam kalitesi ölçekleri (EQ-5D-3L, EQ-VAS, Haemo-QoL/Haem-A-QoL) de yapıldı ve bu grup "Erken Artropati Çalışma Grubu" olarak adlandırıldı.
Bulgular: Toplam 60 hastanın dördünde (%6.7) inhibitör geliştiği gözlendi. Hemofilik artropati açısından yapılan değerlendirmede, hastaların hayat boyu kanama ve yıllık eklem kanaması sayıları HEAD-US skoru ile korele bulundu. Ancak, HJHS ve HEAD-US skorları hasta düzeyinde korele bulunamadı. Eklem düzeyinde ise ihmal edilebilir bir pozitif korelasyon saptandı. HEAD-US skorları hemofili ağırlığı ile değişmekte idi. Ağır hemofili hastalarının HEAD-US skoru hafif hemofililerden daha yüksek saptandı. Sağlık ilişkili yaşam kalitesi ölçekleri ise hemofili ağırlığı ile değişmemekte idi, HEAD-US ve HJHS ile korelasyonu da saptanamadı.
Sonuç: Çalışmamızda inhibitör gelişme oranı literatür verilerine göre oldukça düşük bulunmuştur. Hemofilik artropati açısından HEAD-US ve HJHS skorlarının korelasyonu zayıf olduğundan birlikte değerlendirilmesi önem taşımaktadır. Çocukluk çağında hemofilik artropati gelişimi açısından en fazla yoğunlaşılması gereken grubu ağır hemofili hastaları oluşturmaktadır. Çalışmamızda hafif hemofili hastalarında subklinik artropati dahi saptanmadı; ancak sağlık ilişkili yaşam kalitesi ölçekleri açısından hafif, orta ve ağır hemofililer arasında fark bulunamadı. Bu nedenle, hastaların hemofili ağırlığı ile eklem skorları değişkenlik gösterebilse de sağlık bir bütün olarak değerlendirildiğinde hafif ve orta hemofililer de göz ardı edilmemelidir.
Anahtar kelimeler: artropati, HEAD-US, hemofili, HJHS, inhibitör, sağlık ilişkili yaşam kalitesi

Abstract:
Introduction: The main principle of treatment in hemophilia is to prevent joint damage by preventing bleeding with regular factor replacement, especially in patients with heavy bleeding phenotype. The two main points of the follow-up is regular evaluation for the development of hemophilic arthropathy and follow-up for the development of inhibitor, which is one of the major complications of factor replacement.
Objectives: Our aims in our study; to evaluate the demographic data in children with congenital hemophilia who were followed-up and treated in our clinic, to investigate joint health with physical examination, radiological imaging and scoring systems, to determine subclinical arthropathy findings and differences in patients who received prophylactic or on-demand treatment, to determine the rate of inhibitor development and the factors affecting inhibitör development.
Methods: In our single-center, cross-sectional and retrospective study; the files of 60 children of 94 patients with hemophilia who were followed up regularly in our center were evaluated in terms of demographic and clinical characteristics, bleeding phenotypes, treatments, and inhibitor development. In addition, concurrent joint health assessments with "Hemophilia Joint Health Score (HJHS)" and "Hemophilia Early Arthropathy Detection with Ultrasound (HEAD-US)", which are routinely used in the clinical follow-up of patients with hemophilia to evaluate the development of hemophilic arthropathy at an early stage and simultaneous health-related quality of life scales (EQ-5D-3L, EQ-VAS, Haemo-QoL/ Haem-A-QoL) were also done in 39 patients whose consent can be obtained from 60 patients, and this group was named as "Early Arthropathy Study Group".
Results: Inhibitor development was observed in four of 60 patients (6.7%). In the evaluation made in terms of hemophilic arthropathy, the lifetime bleeding and annual joint bleeding rates of the patients were correlated with the HEAD-US score. But, HJHS and HEAD-US scores were not correlated at the patient level whereas negligible positive correlation was found at the joint level. HEAD-US scores varied with the severity of hemophilia. The HEAD-US score of patients with severe hemophilia was found to be higher than those with mild hemophilia. Health-related quality of life scales did not change with the severity of hemophilia, nor was it correlated with HEAD-US and HJHS.
Conclusion: In our study, the rate of inhibitor development was found to be quite low compared to the reported rate in the literature. In terms of hemophilic arthropathy, it is important to evaluate the HEAD-US and HJHS scores together, since the correlation is weak. In terms of the development of hemophilic arthropathy in childhood, the group that needs to be focused the most is patients with severe hemophilia. In our study, even subclinical arthropathy was not detected in patients with mild hemophilia; however, no difference was found between mild, moderate and severe hemophilias in terms of health-related quality of life scales. Therefore, although the severity of hemophilia and joint scores of patients may vary, mild and moderate hemophilia should not be ignored when the health is evaluated as a whole.
Key words: arthropathy, HEAD-US, hemophilia, health-related quality of life, HJHS, inhibitor