Tiyatroda gerçekçilik sorunu bağlamında Cumhuriyet Dönemi Türk tiyatrosunda gerçekçi dram yapısı üzerine eleştirel bir inceleme
A critical analysis of the realist drama structure of Turkish theatre during Republican era in the context of realism in theatre
Yazar: BANU ÇAKMAK DUMAN
Danışman: PROF. DR. ARZU MEHLİKA KUNT
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tiyatro Eleştirmenliği ve Dramaturji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Cumhuriyet Dönemi = Republican Period ; Dramatik tiyatro = Dramatic theatre ; Görsel sanatlar eğitimi = Visual arts education ; Modern drama = Modern drama ; Realizm = Realism ; Sanat eleştirisi = Art criticism ; Stanislavski Sistemi = Stanislavski System ; Tiyatro = Theatre ; Türk tiyatrosu = Turkish theatre

Özet:
Aristoteles'in Poetika'sına dayanan batı tiyatrosunda, 20. Yüzyıla dek gerçekçi biçim hakim olmuştur. Stanislavski'nin sistemiyle birlikte oyunculukta da gerçekçilik yöntemi benimsenmiştir. Ancak gerçekçilik, içinde bazı paradokslar barındırır. Bu paradokslar nedeniyle 20. Yüzyılda batı tiyatrosu gerçekçi anlayışı yavaş yavaş terk etmiştir. Doğu tiyatrosunda ise gerçekçilik hiçbir zaman benimsenmemiştir. Buna karşın Tanzimat'tan Cumhuriyet'e çağdaş Türk tiyatrosunda, yüzyıllar boyu yaşamını sürdürmüş olan, soyut, geleneksel tiyatromuza zıt bir şekilde gerçekçilik, metin ve sahneleme düzeyinde, hakim tek anlayış olmuştur. Çünkü Tanzimat'la birlikte, batılılaşmanın bir gereği olarak, batı tiyatrosunun yalnızca gerçekçi yüzü model alınmıştır. Ayrıca ülkemizde, gerçekçi model üzerine inşa edilen tiyatro kurumları ve tiyatro eğitim politikalarında, yaklaşık iki yüzyıldır bir değişiklik olmamıştır. Şu halde tiyatromuz tek yönlü, değişime kapalıdır, sorunlu ve terk edilmiş gerçekçi anlayışın hakimiyeti altındadır. Bu sorun çözülmeli, tiyatromuzun her alanında bir çeşitlenmeye gidilmesi gerektiği görülmeli ve bu konuda gereken adımlar atılmalıdır.


ANAHTAR KELİMELER Gerçekçilik, soyutlama, Aristocu dram, Stanislavski sistemi, repertuar politikaları, tiyatro eğitimi

Abstract:
Western theatre based on Aristotle's Poetics has been dominated by realistic form until 20th century. Realism has been the form adopted also in acting through the method of Stanislavsky. However, realism contains some paradoxes. Because of these paradoxes, Western theatre abandons the realistic approach gradually in 20th century. Realism has never been embraced by Eastern theatre. Nevertheless, realism has been the only perspective for text and staging at contemporary Turkish theatre during the period between the Reforms and the Republic, as opposed to our abstract, traditional theatre which has been sustained for centuries. Therefore, as a result of becoming Westernized with the Reforms, only realistic approach of Western theatre has been taken as a model. Moreover, in our country there has been no change for about two centuries at theatre establishments and policy of theatre education which were founded on realistic model. Consequently, our theatre is one-track and closed to change, and under pressure of the abandoned and problematical perspective of realism. This problem has to be solved through the consideration of diversification in each and every aspect of our theatre and new steps should be taken in order to attain this goal.


KEYWORDS Realism, abstraction, Aristotelian drama, method of Stanislavsky, policy of repertoire, education of theatre