Entezit ilişkili artrit tanılı hastaların hastalık şiddetlerinin ve tedavi yanıtlarının değerlendirilmesi
Evaluation of disease severity and treatment responses in patients with enthesitis-related arthritis
Yazar: SEMA AYDIN
Danışman: PROF. DR. SEZA ÖZEN
Hacettepe Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı / Çocuk Romatoloji Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Entezit İlişkili Artrit (EİA), Juvenil İdiopatik Artrit (JİA) alt tiplerinden biridir ve çocukluk çağında görülen kronik romatizmal hastalıklar arasında önemli bir yer tutar. Özellikle 10-13 yaş arası erkek çocuklarda sık rastlanan bu hastalık, periferik artrit, entezit ve aksiyel tutulum gibi bulgularla kendini gösterir. EİA'nın etiyopatogenezinde genetik faktörler, özellikle insan lökosit antijeni (Human Leukocyte Antigen) [HLA])-B27 pozitifliği, bağırsak mikrobiyomundaki değişiklikler ve mekanik stresin etkili olduğu düşünülmektedir. Ancak, bu hasta grubunun erişkin hastalardan farklarını, hastalık aktivitesini değerlendiren ölçeklerin kullanımını ve tedavilerin etkinliğini araştıran çalışmaların azlığı, EİA yönetiminde önemli boşluklar yaratmaktadır. Bu çalışmada EİA hastalarının demografik, klinik ve laboratuvar verilerinin, hastalık aktivite ölçeklerinin (Juvenile Arthritis Disease Activity Score [JADAS], Bath Ankylosing Spondylitis Disease Activity Index [BASDAI] ve Juvenile Spondyloarthritis Disease Activity Index [JSpADA]), tedavilerin etkinliğinin değerlendirilmesi ve biyolojik ilaç kullanımı gerektiren durumların belirlenmesi amaçlanmıştır. EİA tanılı 133 hastanın klinik, laboratuvar ve görüntüleme verileri retrospektif olarak incelenmiş; JADAS, BASDAI ve JSpADA ölçekleriyle hastalık aktivitesi ve tedavi yanıtları ayrıca komorbiditeler, HLA-B27'nin hastalığa etkisi, biyolojik ilaç kullanımına ve değerlendirme vizitindeki aktif hastalığa etki eden faktörler değerlendirilmiştir. Çalışmamızda ortanca tanı yaşı ve hastalık süresi sırasıyla 13.2 (6-17.4) ve 7.1 (0.25-15.3) yıl bulunmuştur. Komorbidite varlığı ve HLA-B27 pozitifliği ile anlamlı ilişki gösteren bir özellik saptanmamıştır. Komorbidite varlığının (p=0.035), tanı anındaki aksiyel tutulumun (p=0.042), periferik artrit yokluğunun (p=0.047) ve manyetik rezonans görüntüleme (MRG)'de ilgili kemiklerde osteit olmasının (p=0.045) biyolojik ilaç kullanımını artırdığı bulunmuştur. Non-steroid antiinflamatuar ilaçlar (NSAİİ)'nin üçüncü ayında hastaların yaklaşık 1/3'ünde, sülfasalazin (SLZ)'nin ve metotreksat (MTX)'in üçüncü ayında hastaların yaklaşık yarısında, biyolojik ajanların üçüncü ayında ise %90 civarında inaktif hastalığa ulaşıldığı görülmüştür. MTX için inaktif hastalık oranları SLZ'ye kıyasla daha düşüktür. Hastalık aktivite ölçekleri arasında güçlü bir korelasyon gözlenmiştir. Değerlendirme vizitinde JADAS'a göre aktif hastalık olması, tanı yaşı (p=0.041) ve son vizitteki aksiyel tutulum varlığı (p=0.02) ile; BASDAI'ye göre aktif hastalık olması, son vizitteki yakınma (p<0.001), aksiyel tutulum (p<0.001) ve entezit (p=0.041) varlığı ile; JSpADA'ya göre aktif hastalık olması, son vizitteki yakınma (p<0.001), aksiyel tutulum (p<0.001) varlığı ve ESH yüksekliği (p=0.004) ile anlamlı ilişkili saptanmıştır. 
Bu sonuçlar doğrultusunda, hastalık aktivite ölçeklerinin birbiriyle güçlü korelasyon gösterdiği, NSAİİ, SLZ ve MTX tedavilerinin belirli bir oranda inaktif hastalık sağladığı ve komorbidite varlığı, tanı anındaki aksiyel tutulum ve MRG'de osteit görülmesinin, biyolojik ilaç kullanımını artıran faktörler olduğu belirlenmiştir.
Anahtar kelimeler: Entezit ilişkili artrit, BASDAI, JSpADA, NSAİİ, sülfasalazin, biyolojik ilaç

Abstract:
Enthesitis-Related Arthritis (ERA) is a subtype of Juvenile Idiopathic Arthritis (JIA) and holds a significant place among chronic rheumatic diseases in childhood. This disease, commonly seen in boys aged 10–13 years, is characterized by peripheral arthritis, enthesitis, and axial involvement. Genetic factors, particularly Human Leukocyte Antigen (HLA)-B27 positivity, alterations in gut microbiota, and mechanical stress are thought to play roles in the etiopathogenesis of ERA. However, the scarcity of studies investigating the differences between this group and adult patients, the use of disease activity indices, and the effectiveness of treatments creates significant gaps in ERA management. This study aimed to evaluate the demographic, clinical, and laboratory data of ERA patients, assess disease activity indices (Juvenile Arthritis Disease Activity Score [JADAS], Bath Ankylosing Spondylitis Disease Activity Index [BASDAI], and Juvenile Spondyloarthritis Disease Activity Index [JSpADA]), investigate treatment responses, and identify conditions requiring biological agents. In this retrospective study, clinical, laboratory, and imaging data of 133 ERA patients were analyzed. Disease activity and treatment responses were assessed using JADAS, BASDAI, and JSpADA, along with the impact of comorbidities, HLA-B27, and factors influencing biological drug use and active disease at follow-up visits. The median age at diagnosis was 13.2 years (range 6–17.4), and the median disease duration was 7.1 years (range 0.25–15.3). There was no significant association between comorbidities or HLA-B27 positivity and disease characteristics. However, comorbidities (p=0.035), axial involvement at diagnosis (p=0.042), absence of peripheral arthritis (p=0.047), and the presence of osteitis on magnetic resonance imaging (MRI) (p=0.045) were associated with increased use of biological drugs. After three months of treatment, approximately one-third of patients achieved inactive disease with non-steroidal anti-inflammatory drugs (NSAIDs), while around half achieved inactive disease with sulfasalazine (SLZ) or methotrexate (MTX). Inactive disease rates with MTX were lower compared to SLZ. Nearly 90% of patients receiving biological agents achieved inactive disease. Strong correlations were observed between JADAS, BASDAI, and JSpADA. At follow-up visits, active disease according to JADAS was associated with age at diagnosis (p=0.041) and the presence of axial involvement (p=0.02); active disease according to BASDAI was associated with current symptoms (p<0.001), axial involvement (p<0.001), and enthesitis (p=0.041); active disease according to JSpADA was associated with current symptoms (p<0.001), axial involvement (p<0.001), and elevated ESR (p=0.004). These findings indicate that disease activity indices strongly correlate with each other, NSAIDs, SLZ, and MTX provide some degree of inactive disease, and factors such as comorbidities, axial involvement at diagnosis, and osteitis on MRI are important determinants of biological drug use.
Keywords: Enthesitis-Related Arthritis, BASDAI, JSpADA, NSAIDs, sulfasalazine, biological agentS