Çocuk edebiyatında ölüm teması (Okur merkezli bir araştırma)
Death theme in children's literature (A reader oriented research)
Yazar: HÜSEYİN ÖZTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. LOKMAN TURAN
Atatürk Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Sosyal Bilimler ve Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Edebiyat = Literature ; Okur merkezli kuram = Reader response approach ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Türkçe = Turkish ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Çocuk edebiyatı = Children’s literature ; Ölüm = Death ; Ölüm teması = Death theme

Özet:
Bu araştırma, beşinci sınıf öğrencilerinin ölüm temalı çocuk edebiyatı eserleri karşısındaki tepkilerini tespit etmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Söz konusu öğrencilerin okudukları eserlerde karşı karşıya geldikleri ölüm olgusuna dair tecrübelerini, algılarını ve bu olguya yükledikleri anlamı ortaya çıkarmaya çalıştığı için araştırma, nitel desenlerden olgu bilim (fenomenoloji) ile yapılandırılmıştır. Artvin Merkez Atatürk Ortaokulu beşinci sınıflarından 17 kişilik bir şube, araştırmanın çalışma grubunu oluşturmaktadır. Ölüm olgusunun biçimlerine göre farklı kategorilerde yer alan ölüm temalı beş çocuk edebiyatı eseri, sınıf ortamında çalışma grubuyla birlikte bir dönem boyunca okunmuş ve çeşitli yollarla katılımcıların eser karşısındaki tepkileri belirlenmiştir. Eserler hastalık, kaza, sebepsiz öldürme, amaç uğruna ölüm ve zorunlu öldürme kategorilerine ayrılmış; öğrencilerin her bir eser karşısındaki tepkileri gözlem, görüşme ve yazılı anlatımlardan hareketle anlamlandırılmaya çalışılmıştır. Bu anlamlandırma faaliyetini gerçekleştirmek üzere veriler içerik analizine tâbi tutularak sınıflandırılmıştır.  Okur otobiyografileri, kütüphane kayıtları ve Türkçe öğretmeni tarafından yazılmış okur biyografileri de verileri güçlendirmek ve çeşitlendirmek; bu yolla geçerlilik ve güvenirliği artırmak için kullanılmıştır. Sonrasında tepkileri ortaya çıkaran etkenleri tespit etmek üzere her bir eserle ilgili elde edilen sonuçlar, katılımcıların okuma alışkanlığı düzeyleri, ölümle ilgili yakın zamanlı yaşantıları ve cinsiyetleriyle ilişkisi bakımından incelenmiştir. Okuma faaliyetlerinden bir dönem sonra eserlerdeki ölüm olgusunun öğrencilerde bıraktığı izleri görebilmek maksadıyla hatırlama görüşmeleri gerçekleştirilmiş ve buradan elde edilen veriler de yukarıda sayılan değişkenlerle ilişkisi bakımından incelenmiştir. Sonuç olarak katılımcıların ölüm karşısındaki tepkileri duygusal kaçış, mantıksal kaçış, doğrudan kaçış, dolaylı kaçış, kabullenme, değiştirme gibi kategoriler meydana getirmiştir. Bu tepkilerin okuma alışkanlığı düzeyi, cinsiyet ve ölümle ilgili yakın zamanlı tecrübelere göre farklılaştığı belirlenmiştir. Bir başka sonuç da tepkileri ortaya çıkaran dinamiklerin, eserlerde yer alan ölüm biçimlerine göre değişkenlik gösterdiğidir. Çalışmanın sonunda bütün sonuçlardan hareketle araştırmacılara, öğretmenlere, ebeveynlere ve çocuk edebiyatı yazarlarına önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
This research was conducted to determine the responses of fifth-graders to the death-themed works of children's literature. Qualitative research has been carried out to understand how they perceive the death they encounter in children's literature. Phenomenology was used in the research. This pattern is preferred because it is the most suitable qualitative pattern for the determination of experience and perceptions. The working group consists of 17 individuals. Research has been done with Atatürk School Fifth grade students in Artvin city center. According to the forms of death, the five death-themed works of art in different categories were read together with the working group in the classroom for a period and the children's responses to the work were determined in various ways. The works are divided into sickness, accident, no-killing, death for purpose and forced killing; the students' reaction against each piece was tried to be understood by observing, interviewing and writing expressions of the students. Then the content was analyzed by content analysis technique. In order to increase the validity and reliability, literacy autobiographies, library records and literacy biographies written by Turkish teachers were used. In order to identify the factors that elicited the reactions afterwards, the results obtained for each subject were examined in relation to participants' reading habits, recent experiences related to death and gender. Remembrance talks were held after a period of readings. These interviews aim to determine how students remember the works. The study found the following conclusions: participants' reaction to death led to categories such as emotional escape, logical escape, direct escape, indirect escape, acceptance, change. It has been determined that these responses differ according to the level of reading habits, gender, and recent experience with death.