Afgan sinemasında 'Sıddıq Barmak ve Atiq Rahimi filmleri ışığında toplumsal ve kültürel belleğin izleri'
Traces of social and cultural memory in afghan cinema in the light of the films 'Siddiq Barmak and Ati̇q Rahi̇mi'
Yazar: GÜLBİN AYDIN
Danışman: DOÇ. DR. DİLEK TUNALI
Dokuz Eylül Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Film Tasarımı Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Afgan sineması = Afghan cinema ; Kültürel bellek = Cultural memory ; Toplumsal bellek = Social memory

Özet:
ÖZET
Ülke olarak sınırlarının belirlenip, bugünkü adıyla 1747 yılında dünya tarihinde bir imparatorluk olarak varlığını gösteren Afganistan; coğrafi konumunun öneminden dolayı yaşadığı işgaller, iç savaşlarla anılmış ve bu durum günümüze kadar süregelmiştir. Son yıllarda Taliban yönetimi altında baskı ve engeller gibi her türlü zorlu koşula rağmen sanatçılar özellikle de sinemacılar, yaşadıkları coğrafyadan dünyaya ve toplumlarına bir pencere açmaya, seslerini bütün dünyaya duyurmaya gayret etmişlerdir. Bunun için de dönem dönem sinema adına çeşitli örnekler vermişlerdir. 
Savaşın ve iç karışıklıkların Afgan halkı üzerindeki izlerine ve yaratılmaya çalışılan kültürel yıkıma bir karşı duruş olarak; gerçeğin hafızasını, yaş ve cinsiyet ayrımı yapmadan yaşadıkları topluma, kendilerine ve dünyaya anlatmaya çalışan Afgan sinemacılarından Atiq Rahimi ve Siddiq Barmak'ın filmlerindeki anlatı dilinden yola çıkarak yapılan bu çalışmada; sosyo-kültürel bağlamda, toplumsal ve ideolojik ayrımlar çerçevesinde, betimsel analiz yöntemi kullanılmıştır. 
Çalışmanın amacı Afgan sinemasının toplumsal ve kültürel yapısındaki inanç, din, aile ve cinsiyet ilişkilerinin işleniş biçimini bellek kavramıyla eşleştirerek incelemektir. Atiq Rahimi'nin "Earth and Ashes" (Toprak ve Küller- 2004) "The Stone of Patience" (Sabır Taşı- 2012) filmleri ile Siddiq Barmak'ın "Osama" (Osama- 2003) filmlerinin analiz edildiği çalışmada, devlet tarafından dayatılan İslam inancına, Taliban yönetimine, Batı'nın seyirci kaldığı ve zemin hazırladığı ülkelerindeki iç savaşın kendi halkları üzerinde oluşturduğu sosyo-kültürel yıkıma karşı eleştirel bir yaklaşım sergilendiği görülmektedir. Yönetmenler, Tanrı, iyilik, kötülük, ilahi adalet, mutlu son gibi kavramları filmlerinde çürütürler, bunu da kolektif ve bireysel inanç belleği üzerinden yaparlar.

Abstract:
ABSTRACT 
Afghanistan, which entered world history as an empire in 1747 when its borders were established as a country, has been associated with invasions and civil wars due to its geographical location, and this situation continues to this day. In recent years, despite all kinds of difficult conditions, such as pressures and obstacles under Taliban rule, artists, especially filmmakers, have tried to open a window to the world and their societies from the geography they live in, and to make their voices heard around the world. In the name of cinema, they have provided various examples from time to time. 
In this study, which is based on the narrative language in the films of Atiq Rahimi and Siddiq Barmak, Afghan filmmakers who try to tell the memory of the truth to the society they live in, to themselves and to the world, without discrimination of age and gender, as a counter stance to the traces of war and internal turmoil on the Afghan people and the cultural destruction they have tried to create; in the socio-cultural context, within the framework of social and ideological distinctions, the descriptive method of analysis has been used. 
The aim of the study is to examine the way in which faith, religion, family and gender relations are dealt with in the social and cultural structure of Afghan cinema by comparing it with the concept of memory. The analysis of Atiq Rahimi's 'Earth and Ashes' (2004), 'The Stone Of Patience' (2012) and Siddiq Barmak's 'Osama' (2003) reveals a critical approach to the Islamic faith imposed by the state administration, the Taliban rule and the socio-cultural destruction wrought on their own people by the civil war in their country, which the West watched and prepared for. In their films, the directors refute concepts such as God, good, evil, divine justice, happy endings, and they do so through collective and individual memory of faith.