Antalya körfezinde yaşayan köpek balıklarının (Galeus melastomus, Squalus blainvillei, Etmopterus spinax ve Centrophorus granulosus) popülasyon dinamiği
Population dynamics of demersal shark species (Galeus melastomus, Squalus blainvillei, Etmopterus spinax and Centrophorus granulosus) in the gulf of Antalya
Yazar: M. TUNCA OLGUNER
Danışman: PROF. DR. MEHMET CENGİZ DEVAL
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Su Ürünleri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Balıkçılık Teknolojisi = Fisheries Technology ; Deniz Bilimleri = Marine Science ; Su Ürünleri = Aquatic Products

Özet:
Yapılan bu doktora tezinde Antalya Körfezinde dağılım gösteren dört köpek balığı türünün; üreme, yaş – gelişim, alansal ve zamansal dağılımları incelenmiştir. Bu çalışma söz konusu türlerin balıkçılık, yaşam öyküsü, dağılım özellikleri, üreme biyolojileri ve popülasyon dinamiklerinin bilinmesine odaklanmıştır. Veriler, 2016 ve 2019 tarihlerinde aylık olarak yapılan derin su trol çekimleriyle toplanmıştır. Çalışma sonuçları, türlerin tüm Antalya Körfezine, 300 m ile 1000 m derinlikleri aralığında dağıldıklarını göstermektedir. G. melastomus türünden 1821 birey, S. blainvillie türünden 236 birey E. spinax türünden 995 birey ve C. granulosus türünden 74 birey örneklenmiştir. Dört türde de uzunluk frekans dağılımları arasında fark bulunmamıştır. Sadece E. spinax türünde ortalama uzunluklar arasında cinsiyetlere göre bir fark bulunmuştur. G. melastomus ve E. spinax türlerinde olgun bireylerin özellikle 500 m stratumundan daha derinlerde bulunduğu, S. blainvillei türünün ise 600 m stratumundan daha derinlerde bulunmadığı görülmüştür. Derinlik arttıkça türlerin toplam uzunluklarının (TU) arttığı tespit edilmiştir. Diğer türlerin aksine, G. melastomus türünün yıl boyunca olgun bireylerinin olduğu tespit edildi. Ayrıca uzun üreme periyodu, yavaş büyümeyle beraber erkek bireylerin dişilere göre erken olgunlaşması gibi stratejiler sergilendiği görülmüştür. S. blainvillei türünün dorsal ışınından yapılan yaş incelemesinde uzun bir yaşam döngüsüne sahip olduğu (~26 yaş) ve dişi bireylerinin daha büyük toplam uzunluklara (~73 cm) erişebildiği ve geç olgunluk döngüsü ile avcılık faaliyetlerine karşı da çok hassas olduğu tespit edildi. Bu türler içerisinde sadece G. melastomus türünün dişi ve erkek bireylerinin negatif allometrik gelişim gösterdiği belirlendi. En az örneklenen C. granulosus türünün körfezin Batı – Doğu alanlarına ve 400 – 900 m stratumlarına dağıldığı belirlendi. En küçük olgun birey (~ 75 cm) olarak belirlenmiş olup, geç olgunluk, yavaş büyüme (K ~ 0.1) kaynaklı yeterli olgun birey örneklenemedi. Mide içeriği incelemelerinde C. granulosus'un en yüksek oranda kemikli balıklar (%36.2 IRI) ile beslendiği, diğer üç türün ise kafadanbacaklılarla (cephalapoda) beslendiği belirlenmiştir.
Bölgede uygulanan balıkçılık düzenlemeleri içerisinde özellikle avcılık sezonu sınırlaması ve yasal av sahası (kıyıdan 3 mil açık) derin su köpek balığı türlerinin lehine bir durum gibi görülmekte fakat uzun ömre ve düşük üreme yeteneklerine sahip oldukları ve yasal av sahası kuralı uygulansa dahi av aracı – tür etkileşimi kesintisiz gerçekleştiği için etkili olamamaktadır.

Abstract:
The present thesis study focused on the fisheries, life history traits, spatial and temporal distribution patterns, reproductive biology, age-growth and population dynamics of the four shark species distributed in Antalya Bay. Data were collected by monthly deep-water trawling hauls in 2016 and in 2019. The results of the study shows that the species are distributed in the entire Antalya Bay in the range of 300 m to 1000 m. A total of 1821 individuals from G. melastomus, 236 individuals from S. blainvilliei, 995 individuals from E. spinax and 74 individuals from C. granulosus were sampled. There was no difference between the length frequency distributions in all four species. Only in E. spinax species, a difference was found between the sexes and the mean lengths. It has been determined that mature individuals in G. melastomus and E. spinax species are especially found at depths of more than 500 m whereas S. blainvillei were not found deeper than 600 m stratum. It was determined the total length (TU) of the species increases as the depth increase. Only G. melastomus has mature individuals throughout the year. In addition, strategies such as a long maturity period, slow growth, early maturation of males compared to females were observed. Age examination of the dorsal spines of S. blainvillei revealed that it has a long life cycle (~26 years) and females can reach greater overall lengths (~73 cm) and are very sensitive to fishing activities with a late maturity cycle. Among these species, only the individuals of G. melastomus species showed negative allometric development. It was determined that the least sampled C. granulosus species were distributed in the West - East areas of the bay and in the stratums of 400 - 900 m. The smallest mature individual (~ 75 cm) was determined, and due to late maturity, slow growth (K ~ 0.1) not enough mature individuals could be sampled. In the stomach content examinations, it was determined that C. granulosus fed on bony fish (36.2%IRI) at the highest rate, while the other three species fed mostly on cephalapoda.
Among the fishing regulations applied in the region, the limitation of the fishing season and the legal fishing zone (3 miles away from the shore) seem to be in favor of deep water shark species, but they have a long lifespan and low reproductive abilities and even if the legal fishing zone is applied, it is not effective because the fishing gear - species interaction occurs uninterruptedly.