Endemik Gypsophıla pılulıfera boıss. & heldr. (Caryophyllaceae)'nın biyo-ekolojisi ve koruma biyolojisi üzerine bir çalışma
Endemic Gypsophila pilulifera boiss. & heldr.a study on the bio-ecology and conservation biology of (Caryophyllaceae)
Yazar: HATİCE ÜSTÜNER
Danışman: PROF. DR. RAMAZAN SÜLEYMAN GÖKTÜRK
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Biyoloji = Biology
Dizin: Biyolojik koruma = Biological preservation ; Endemikler = Endemics

Özet:
Bu çalışma ile Türkiye'ye endemik, Doğu Akdeniz elementi olan ve sadece C3 karesinde (Antalya) yayılış gösteren Gypsophila pilulifera Boiss. & Heldr. türünün biyolojik, ekolojik, moleküler özellikleri araştırılarak, populasyon yapılarının ve genişliklerinin saptanması, tehlike kategorisinin kesinleştirilmesi, çoğaltım olanaklarının araştırılarak doğadaki devamlılığını sağlama parametrelerinin belirlenmesi ve yetiştiriciliğinin teşvik edilmesi amaçlanmıştır. Türün yayılış gösterdiği iki lokasyon biyotoplara ayrılarak bireylerin morfolojik özellikleri istatistiksel olarak karşılaştırılmıştır. In vivo ve in vitro kültür ortamlarında çoğaltım için G. pilulifera'nın tohumları ve uç sürgünlerden alınan çelikleri kullanılmıştır. In vivo kültür uygulaması için GA3'ün 250, 500, 1000, 2000 ppm'lik dozları ve kontrol grubu olarak saf su; termal skarifikasyon uygulaması için ise, 50oC ve 60oC sıcak su kullanılmıştır. Çeliklerin köklendirilmesi için, 100, 250, 500, 1000, 2000, 2500, 3000 ppm ve kontrol grubu olmak üzere 8 farklı IBA dozu kullanılmıştır. In vitro kültür uygulamasında petrilerde çimlendirmek için eski (2019) ve yeni (2020) tohumlar oda sıcaklığında ve buzdolabında bekletilerek aydınlık (18/6 saat) ve karanlık ortamlarda GA3'ün 1ppm, 5 ppm ve 10 ppm dozları ile kontrol grupları kullanılarak 15°C, 20°C ve 25°C olmak üzere farklı üç sıcaklıkta denemeler yapılmıştır. Türün in vitro koşullarda üretimi için, tohum ve meristem eksplantları  farklı konsantrasyonlarda BAP, IAA ve NAA içeren MS ortamında kültüre alınmıştır. Türün yayılış gösterdiği iki lokasyondaki bireyler arasında morfolojik özellikleri bakımından bazı farklılıklar tespit edilmiş olmasına rağmen moleküler çalışmalar neticesinde iki lokasyondaki bireyler arasında tür, alttür veya varyete düzeyinde bir farklılık tespit edilmemiştir. Diskriminant analizi neticesinde biyotoplar arasında bariz benzerlik/farklılıklar tespit edilmiştir. In vivo kültür ortamında en yüksek çimlenme oranının (86.6), 50oC uygulamasında olduğu ve çimlenme indeksi (5.06), çimlenme enerjisi (57.69) ile paralellik gösterdiği bulunmuştur. Fakat hayatta kalma süresi ve gelişim parameterleri GA3'ün 500 ppm konsantrasyonunda en yüksektir. Çeliklerin köklenmesi,1000 ppm IBA ön uygulamasında her iki lokasyonda en yüksektir. In vitro kültür ortamında petrilerde en yüksek çimlenme oranı, 2020 yılında toplanan (yeni) ve oda sıcaklığında bekletilen tohumlarının aydınlık/karanlık (18/6 saat) ortamda, 5 ppm GA3 ön uygulamasında gerçekleşmiştir. In vitro kültür ortamında MS besiyerinde hormon konsantrasyonları ile çimlendirilen tohumların çimlenme oranlarının ve çıkan fidelerin gelişimlerinin hormonsuz besiyerine göre daha düşük olduğu tespit edilmiştir. 2 BAP+ 2 IAA hormon konsantrasyonunda çeliklerin kök sayısı ve sürgün sayısı ortalamaları en yüksektir. Gypsophila pilulifera'nın ex situ korumasının in vivo ve in vitro çalışmalarla sağlanabileceği bu çalışma ile tespit edilmiştir. Antropojenik etkiye açık bir alanda yayılış gösteren ve nesli tükenme tehlikesi altında olan türün gelecek nesillere taşınması ve gen kaynaklarımızın korunması açısından bu çalışma önem arz etmektedir.

Abstract:
In this study, it is aimed to determine the population structures and with, define the danger category, examine the possibilities of its reproduction to assess the continuation of the specie in nature, and encourage growing it; by researching the biological, ecologic, molecular features of Gypsophila pilulifera Boiss. & Heldr. which is an Eastern Mediterranean element endemic to Turkey and is only grown in the C3 square (Antalya). The morphological features of the individuals were compared statistically by separating the two locations into biotopes where the species was distributed. G.pilulifera's seeds and cuttings taken from end shoots were used for multiplication of in vivo and in vitro in their cultural environment. For in vivo culture application, GA3's 250, 500, 1000, 2000 ppm dosages and as control group, pure water; for thermal scarification application, 50oC and 60oC hot water was used. For the rooting of the cuttings, 8 different IBA doses were used as 100, 250, 500, 1000, 2000, 2500, 3000 ppm and control group. In order to germinate in petri dishes in in vitro culture application, old (2019) and new (2020) seeds were kept at room temperature and refrigerator, in light (18/6 hours) and dark environments using 1ppm, 5 ppm and 10 ppm doses of GA3 and control groups, trials were carried out at three different temperatures, 15°C ,20°C and 25°C. For the production of the species in vitro, seed and meristem explants were cultured in MS medium containing different concentrations of BAP, IAA and NAA. Although some differences were spotted in terms of morphological characteristics between individuals in the two locations, where the species was distributed, as a result of molecular studies, there was no difference spotted in species, subspecies or variety level between individuals in the two locations. As an outcome of the discriminant analysis, obvious similarities/differences were detected between the biotopes. It was found that the highest germination rate in in vivo culture medium was (86.6), in the 50°C application and the germination index (5.06) was in parallel with the germination energy (57.69). However, the survival time and growth parameters are highest at 500 ppm concentration of GA3. Rooting of cuttings is highest in both locations with 1000 ppm IBA pre-practice. The highest germination rate in petri dishes in in vitro culture medium was carried out in pre-practice of 5 ppm GA3 with the seeds collected in 2020 (new) and kept at room temperature in light/dark (18/6 hours). It was detected that the germination rate of seeds and the development of seedlings germinated with hormone concentrations in MS medium in in vitro culture medium, were lower than those of non-hormonal medium. Root and shoot number averages are of cuttings are highest at 2 BAP+ 2 IAA hormone concentration. It has been determined with this study that ex situ protection of Gypsophila pilulifera can be achieved by in vivo and in vitro studies. This study presents value in terms of transferring the species, which is spreading in an area open to anthropogenic impacts and is in danger of extinction, to future generations and protecting our genetic resources.