Entegre kentsel su yönetimi ve arazi kullanım planlaması ilişkisi: Edremit körfezi örneği
Integrated urban water management and land use planning relationship: The case of Edremit bay
Yazar: ELİF NAGİHAN AYHAN
Danışman: DOÇ. DR. TANSEL ERBİL
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehircilik Ana Bilim Dalı / Kentsel Planlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Arazi kullanımı = Land use ; Su = Water

Özet:
Su döngüsü, suyun atmosferdeki hareketini ifade eden farklı süreçleri içeren bir 
sistemdir. Bu süreçler, suyun buharlaşarak su buharına dönüşmesi, yoğunlaşarak 
bulutları oluşturması, yağışlarla tekrar yeryüzüne dönmesi şeklinde 
gerçekleşmektedir. Döngü boyunca su, yüzeysel akışlar ile toprağa sızarak yeraltı 
sularını beslemektedir. Yeraltı suları yağış değişkenliğine karşı tampon rolü 
üstlenirken, sulak alanları ve biyolojik çeşitliliği desteklemekte, nehirlere su temini ve 
taban akışı sağlamakta, rekreasyonel hizmetler sunmakta ve taşkınların kontrolüne 
yardımcı olmaktadır. Sabit yağış miktarı, toprak, biyoçeşitlilik ve yeraltı sularına fayda 
sağlamakatdır. Ancak kısa süre içinde oluşan ani ve aşırı yağışlar yerel su baskınlarına 
ve yoğun yüzey akışlarına neden olmaktadır. Bu tür akışlar, özellikle yüksek 
geçirimsiz alanlara sahip kentlerde toprak emilimin düşük olması nedeniyle kuraklığı 
artırmaktadır. 
1950'lerden itibaren aşırı sıcaklar daha sık ve daha yoğun hale gelirken, aşırı soğuklar 
daha az sıklıkta ve daha az şiddetli hale gelmiştir. Bu durumun ana sebebi, insan 
kaynaklı iklim değişikliğidir. İnsan faaliyetleri kaynaklı iklim değişikliği, sıcak hava 
dalgaları, yoğun yağışlar, kuraklıklar gibi birçok aşırı hava ve iklim olaylarına sebep 
olmaktadır. Bu faaliyetlerden en önemlisi arazi kullanım kararlarıdır. Günümüzde, 
toprak yapısı ve arazi kullanım arasındaki ilişki neredeyse tamamen yok olmuştur. 
Geçirimsiz yüzeylerdeki artış nedeniyle toprağın infiltrasyon oranının düşmesi kentsel 
su döngüsünü olumsuz şekilde etkilemekle birlikte, enerji ihtiyaç ve kullanım 
alışkanlıklarını değiştirmekte, aynı zamanda çevredeki geçirimli alanlarda da baskı 
oluşturarak biyoçeşitliliği de etkilemektedir. Su ve toprak yapısından bağımsız arazi 
kullanım kararlarının getirilmesi, kentsel havzalarda suyun korunması ve yeniden 
kullanılması yerine yalnızca su arzını artırmaya yönelik alınan başka havzalardan veya 
kaynaklardan boru hatlarıyla su taşınması gibi kısa vadeli önlemler geleneksel su 
yönetimi yaklaşımlarının sonucudur. 
Dünyayı çevreleyen en önemli bölümler arasında yer alan kıyı alanları, yerel çapta 
ekonomik, sosyal, politik, iklim ve çevre faktörlerinin birbiriyle etkileşimlerinden 
kaynaklı sebeplerle değişime uğramaktadır. Bu durum, kıyının hassasiyetini 
artırmaktadır. Deniz seviyesindeki yükselme, kıyı erozyonu, tuzlu su baskınları ve 
deniz suyunun içme suyu kaynaklarına karışması gibi sorunlar, kıyı bölgelerinde 
yaşayan insanlar için ciddi tehlikeler oluşturmaktadır. Kıyı hassasiyetinin yanı sıra, 
küresel ısınma ve iklim değişikliği nedeniyle yaşanan hava olayları ve deniz 
seviyesinin yükselmesi gibi faktörler, kıyı hattı boyunca sedimentlerin oluşmasına 
neden olan, akarsuların akışını etkileyen birçok birbirine bağlı değişkene sebep 
olmaktadır. Entegre Kentsel Su Yönetimi (EKSY), havza temelli planlama 
yaklaşımları üretmek öncelikli hedefi ile, özellikle kıyılar gibi kentsel alanlarda bu tür 
olumsuz etkileri azaltmak amacıyla arazi kullanım kararları ile kentsel su sistemini 
entegre ederek, yeraltı ve yer üstü sularının ilişkisinin ve yağış rejiminin anlaşılmasına 
katkı sağlamaktadır. Ayrıca, EKSY, su ve sanitasyon altyapısı ve hizmetlerine erişimi 
sağlamak, yağmur suyu, atık su, yağmur suyu drenajı ve yüzeysel akış kirliliğini 
yönetmek, su kaynaklı hastalıkları ve salgınları kontrol etmek ve taşkın, kuraklık ve 
toprak kayması gibi suyla ilgili tehlikelerin riskini azaltmaktadır. 
x
EKSY araçlarından biri olan ve kontrolsüz kentsel yayılma eğilimi ile ortaya çıkan 
yeşil altyapı kavramı, "yerli türleri destekleyen, doğal ekolojik süreçleri sürdüren, 
hava ve su kaynaklarını koruyan, sağlık ve yaşam kalitesine katkıda bulunan" her türlü 
yeşil alanın birbirine bağlı ağlarını ifade etmektedir. Yeşil altyapının amacı, temiz su 
sağlamak, yüzeysel akışlara müdahale etmek, su kalitesini iyileştirmek ve erozyonu 
kontrol etmektir. Yeşil altyapı stratejilerinden biri olan Düşük Etkili Gelişim (DEG) 
ise, su kalitesini ve su habitatını korumak için doğanın taklidini esas alan sistem ve 
uygulamaları ifade etmektedir. Hidroloji ve su kalitesi üzerindeki kentleşme etkilerini 
telafi etmek için kirlilik önleme ve azaltma tedbirleri içeren hidrolojik ve alternatif bir 
arazi kullanım yaklaşımı ve tasarımıdır. 
Bu çalışmada, öncelikle Edremit Havzası'nda yer alan ilçelerin demografik özellikleri, 
doğal yapısı, teknik altyapısı, çevresel sorunları ve riskli alanları incelenmiştir. 
Bölgenin mevcut durumu belirlendikten sonra, arazi kullanım değişimleri ve eğilimi 
geçmişten günümüze incelenmiştir. Analitik Hiyerarşi Proses (AHP) yöntemi 
kullanılarak Corine arazi kullanım sınıflandırmasına göre yapılaşmış alanlar, tarımsal 
alanlar ve orman alanları için EKSY'ye yönelik seçilen parametrelere göre uygun 
alanlar belirlenmiştir. Bu yönteme göre belirlenen arazi kullanım ile kentsel su 
döngüsünü doğal su döngüsüne yakınsayan bir arazi kullanım modeli oluşturulması 
hedeflenmiştir. Bu çalışma, iklim değişikliğinin kentsel su döngüsü üzerindeki 
etkilerini azaltmaya ve arazi kullanım planlaması ile su yönetimi planlarının entegre 
edilmesine yönelik yapılacak çalışmalara katkıda bulunmayı amaçlamaktadır.

Abstract:
The water cycle is a system that includes different processes that express the behavior 
of water in the atmosphere. These processes can be summarized as water evaporating 
into water vapor, condensing to form clouds, and returning to the earth through 
precipitation. Throughout the cycle, water infiltrates into the soil through surface 
runoff and supplies groundwater. In addition to providing a buffer against rainfall 
variability, groundwater supports wetlands and biodiversity, provides water supply 
and base flow to rivers, provides recreational services and helps control floods. While 
steady rainfall benefits soils, biodiversity and groundwater, sudden and excessive 
rainfall over a short period of time can cause localized flooding and intense runoff. 
Such runoff exacerbates drought due to low soil absorption, especially in cities with 
highly impermeable areas. 
Since the 1950s, extreme heat has become more frequent and intense, while extreme 
cold has become less frequent and less severe, and the main reason for this has been 
observed to be anthropogenic climate change. Climate change caused by human 
activities causes many extreme weather and climate events such as heat waves, heavy 
rainfall, droughts. The most important of these activities is land use decisions. Today, 
the relationship between soil structure and land use has almost completely disappeared. 
The decrease in soil infiltration rate due to the increase in impervious surfaces 
negatively affects the urban water cycle, changes energy needs and usage habits, and 
also affects biodiversity by creating pressure on the surrounding permeable areas. 
Short-term measures such as the introduction of land use decisions disconnected from 
water and soil structure, piping water from other basins or sources to increase water 
supply instead of water conservation and reuse in urban basins are the result of 
traditional water management approaches. 
Coastal areas, which are among the most important parts of the world, are facing 
changes due to the interaction of local economic, social, political, climate and 
environmental factors. This situation increases the sensitivity of the coast. In addition 
to coastal sensitivity, factors such as weather events and sea level rise due to global 
warming and climate change cause multiple interdependent variables that lead to the 
formation of sediments along the coastline and affect the flow of rivers. Integrated 
Urban Water Management (IUWM), whose primary objective is to produce basinbased planning approaches, integrates land use decisions with the urban water system 
to mitigate such negative impacts in urban areas, especially on the coasts, and 
contributes to the understanding of the relationship between groundwater and surface 
water and precipitation regime. It also helps access water and sanitation infrastructure, 
manage wastewater, stormwater, drainage and runoff pollution, control water-borne 
diseases, and reduce the risk of water-related risks such as floods, droughts and 
landslides. 
The concept of green infrastructure, one of the tools of IUWM, which emerged with 
the trend of uncontrolled urban sprawl, refers to interconnected links of all types of 
green spaces that "support native species, sustain natural ecological processes, protect 
air and water resources, and contribute to health and quality of life". The objective of 
green infrastructure is to provide clean water, moderate runoff, improve water quality 
xiii
and control erosion. Low Impact Development, a green infrastructure strategy, refers 
to systems and practices that mimic nature to protect water quality and aquatic habitat. 
It is a hydrological and alternative land use approach and design that includes pollution 
prevention and mitigation measures to compensate for urbanization impacts on 
hydrology and water quality. 
In this study, firstly, demographic characteristics, natural structure, technical 
infrastructure, environmental problems and hazardous areas of the districts in the 
Edremit Basin were analyzed. After determining the current situation of the region, 
land use changes and trends from past to present are analyzed. With the Analytic 
Hierarchy Process method, which is one of the Multi-Criteria Decision Making 
Methods, suitable areas were determined according to the parameters selected for 
IUWM for artificial areas, agricultural areas, forest and semi-natural areas according 
to Corine land use classification. This study, which reveals how a land use model that 
converges the urban water cycle to the natural water cycle with the land use determined 
according to this method, targets to contribute to the studies to be carried out to reduce 
the effects of climate change on the urban water cycle and to integrate land use 
planning with water management plans.