Döviz cinsinden borçlanma ve türev ürün kullanımının ihracatçı firmaların değeri üzerine etkisi
The effect of foreign currency borrowing and derivatives usage on the value of the exporter firms
Yazar: EMRE GÜLŞEN
Danışman: PROF. DR. EMİNE EBRU AKSOY
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe Finansman Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Borçlanma = Borrowing ; Borçlanma yönetimi = Debt management ; Borçlanma yöntemi = Debt method ; Döviz = Foreign exchange ; Döviz kuru oynaklığı = Exchange rate volatility ; Döviz kuru riski = Exchange rate risk ; Hisse senetleri = Stocks ; Türevler = Derivatives ; İhracat = Export ; İhracat işletmeleri = Exporting firms

Özet:
Döviz kurundaki beklenmeyen hareketlerden kaynaklanan riskler, günümüzde firmalar için önemli bir belirsizlik kaynağı oluşturmaya devam etmektedir. Bu çalışmanın amacı Borsa İstanbul'da işlem gören ihracatçı firmaların döviz kuru riskinden korunmak amacıyla kullandıkları ve firma dışı korunma yöntemleri olarak ifade edilen döviz cinsinden borçlanma ile türev ürün kullanımının firma değeri üzerine olan etkisinin araştırılmasıdır. Bu bağlamda 2013-2020 yılları arasındaki dönemi kapsayan yıllık veriler dengeli panel veri yöntemleri kullanılarak test edilmiştir. Firma değerini ölçmek amacıyla Tobin Q bağımlı değişkeni kullanılmış ve elde edilen sonuçların sağlamlığı başka bir firma değer ölçütü olan piyasa değeri/defter değeri bağımlı değişkeni ile de karşılaştırılmıştır. Modeller türev araç kullanan firmalar için tekrar edilerek sonuçlar değerlendirilmiştir. Çalışmada bağımsız değişken olarak; döviz cinsinden finansal yükümlülüklerin satışlara oranı ve döviz türev konrat değerlerinin satışlara oranı, kontrol değişkenleri olarak; firma büyüklüğü, finansal kaldıraç oranı, büyüme olanakları, finansman olanakları, coğrafi farklılaştırma, açık pozisyonun aktiflere oranı ve likidite oranı kullanılmıştır.
Driscoll ve Kraay dirençli (robust) tahmincisi sonuçlarına göre ihracatçı firmalar için döviz cinsinden borçlanmanın toplam satışlara oranı ve döviz kontrat değerinin toplam satışlara oranının Tobin Q cinsinden ifade edilen firma değeri üzerindeki etkisi negatif ve istatistiksel olarak anlamlıdır. Tobin Q için elde edilen anlamlı sonuçlar, piyasa değeri - defter değeri bağımlı değişkeni için anlamsız çıkmıştır. Türev araç kullanan firmalar için yapılan Driscoll ve Kraay dirençli (robust) tahmincisi sonuçlarına göre döviz cinsinden borçlanmanın toplam satışlara oranının Tobin Q üzerindeki etkisi negatif ve istatistiksel olarak anlamlı iken döviz kontrat değerinin toplam satışlara oranının firma değeri üzerindeki etkisi negatif ancak anlamlı değildir. Bu modelde elde edilen anlamlı sonuç piyasa değeri - defter değeri bağımlı değişkeni için anlamsız çıkmıştır. Borsa İstanbul'da faaliyet gösteren ihracatçı firmalar tarafından gerçekleştirilen firma dışı korunma faaliyetlerinin firma değeri üzerinde negatif etki gösterdiği görülmüştür.

Abstract:
The risks arising from unexpected movements in the exchange rate continue to be an important source of uncertainty for companies. The aim of this study is to investigate the effect of foreign currency borrowing and the use of foreign currency derivatives on firm value, which are expressed as external hedging methods, used by exporting companies traded in Borsa Istanbul to hedge exchange rate risk. In this context, annual data covering the period between 2013 and 2020 were tested using balanced panel data methods. The Tobin Q dependent variable is used to measure the firm value and the robustness of the results are tested with the market value/book value dependent variable, which is another firm value criterion. The models are repeated for companies using derivative instruments and the results are evaluated. In the study, independent variables are the ratio of foreign currency financial liabilities to sales and the ratio of foreign currency derivative contract values to sales and control variables are firm size, financial leverage ratio, growth opportunities, financing opportunities, geographical differentiation, ratio of open position to assets and liquidity ratio.
According to the results of the Driscoll and Kraay robust estimator, the effect of the ratio of foreign currency borrowing to total sales and the ratio of foreign currency contract value to total sales on the firm value expressed in Tobin Q is negative and statistically significant. The results significant for Tobin Q were insignificant for the market value book value dependent variable. According to the results of the Driscoll and Kraay robust estimator for companies using derivative instruments, the effect of the ratio of foreign currency borrowing to total sales on Tobin Q is negative and statistically significant, while the effect of the ratio of foreign currency contract value to total sales on firm value is negative but not significant. The significant result obtained in this model was insignificant for the dependent variable of the market value book value. It is observed that external hedging activities carried out by exporting companies in Borsa Istanbul have a negative effect on the value of the firm.