Alâeddin Ali B. Yahyâ es-Semerkandî'nin Bahrü'l-Ulûm isimli tefsirinin Kehf Sûresi tahkîki ve incelemesi
Tahkîki and analysis of the Surah al-Kahf of Alâeddin Ali B. Yahyâ al-Samarqandî's tafsir named Bahr al-Ulûm
Yazar: YAVUZ ALBAYRAK
Danışman: DOÇ. DR. BURHAN ÇONKOR
Çankırı Karatekin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Çalışmamızda Alâeddin Ali b. Yahyâ es-Semerkandî'nin Bahrü'l-ulûm isimli tefsirinin Kehf Sûresi tahkîki ve incelemesi yapılmıştır. Araştırmamızın amacı; kaynaklarda üç farklı isme nispet edilen ve müellife nispeti konusundaki karışıklıktan dolayı yeterince tanınamayan Bahrü'l-ulûm adlı eserin Alâeddin es-Semerkandî'ye aidiyetini delilleriyle ortaya koymak ve Alâeddin es-Semerkandî'nin daha önce akademik tahkik çalışmalarına konu edilmeyen bu tefsirinin mezkur bölümünün tahkikini yaparak eser hususunda yapılacak akademik tahkik çalışmalarına öncülük etmektir. Bu tez çalışması; giriş, müfessirin ve eserlerinin anlatıldığı iki bölüm ve Kehf sûresi tahkikinin ele alındığı bir bölüm olmak üzere toplam dört bölümden oluşmaktadır. Gerekli görülen izahlar, yapılan başlıklandırmalarda ve dipnotlarda verilmektedir. El yazması olan eserin kütüphanelerde bulunan nüshaları tespit edilip içerisinde Kehf sûresi bulunan üç nüsha ele alınmıştır. El yazması günümüz Arapçasına çevrilmiş ve nüshalar karşılaştırılarak bu tahkik çalışması yapılmıştır. Yapılan tahkîk ve inceleme çalışmasında; eserin klasik bir tefsir metoduyla ele alındığı, müfessirin şerh ve hâşiye çalışmalarının öncülerinden olduğu, felsefe ve tasavvufî konulara yüzeysel olarak değinirken hadis rivayeti, fıkıh, kelam konularında daha geniş izahlar yaptığı, en geniş izahların sarf, nahiv, belâğat gibi dilbilimi ve kıraat konularında olduğu, fıkhî konularda Ebu Hanife, Ebû Yusuf ve Serahsî'nin görüşlerini asıl alarak yansıttığını yani Hanefî ekolünü takip etmekte olduğu, itikâdî meselelerde ise Mâtürîdî görüşü benimsediği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
In our study, Alaeddin Ali b. Yahyâ as-Samarkandî's commentary named Bahrü'l-ulûm was analyzed and examined in Surah al-Kahf. The aim of our research; to reveal the belonging of the work named Bahrü'l-ulûm, which is compared to three different names in the sources and cannot be recognized sufficiently due to the confusion about the author's ratio, to Alaeddin es-Samarkandî with evidence and to lead the academic investigation studies to be carried out on the work by examining the aforementioned part of this commentary of Alaeddin es-Samarkandî, which has not been the subject of academic analysis studies before. This thesis; It consists of a total of four chapters, including the introduction, two chapters in which the commentator and his works are described, and a chapter in which the analysis of Surah al-Kahf is discussed. Explanations deemed necessary are given in the headings and footnotes. The copies of the manuscript work in the libraries were identified and three copies containing the Surah al-Kahf were discussed. The manuscript was translated into today's Arabic and this analysis was carried out by comparing the copies. In the investigation and examination work; that the work is handled with a classical method of tafsir, that the commentator is one of the pioneers of commentary and hashiyah studies, that while he touches on philosophy and Sufi issues superficially, he makes broader explanations on hadith narration, fiqh and kalam issues, that the widest explanations are on linguistics and recitation such as sarf, nahiv, and eloquence, that he reflects the views of Abu Hanifa, Abu Yusuf and Serahsî on fiqh issues, that is, he follows the Hanafi school,  In matters of faith, it has been concluded that he adopted the Maturidi view.