Türkçenin hikemî yönü: Türkiye Türkçesinin felsefî söz varlığının incelenmesi
The wisdom aspect of Turkish: Examination of the philosophical vocabulary of Turkey Turkish
Yazar: MUHAMMET VOLKAN ÖZKAN
Danışman: DOÇ. DR. MEHDİ GENCELİ
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Felsefe = Philosophy ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Dil felsefesi = Philosophy of language ; Edebiyat felsefesi = Philosophy of literature ; Türk dili ve edebiyatı = Turkish language and literature ; Türk felsefesi = Turkish philosophy

Özet:
Dil, düşüncenin taşıyıcısı ve aktarıcısıdır. Bir milletin dili, o toplumda üretilen düşünceyi betimler. Türk milletinin dili olan Türkçede üretilen düşüncelerin, Türkçenin hikemî yönü ve felsefî söz varlığı bağlamında incelenmesi araştırmanın konusunu teşkil etmektedir. Türk düşünce tarihinde pek çok düşünür, Türkçeyi işleyerek onu bir hikmet ve irfan dili haline getirmeye çalışmış, tefekküre imkân vermesi için emek sarf etmiştir. Bu bağlamda araştırmanın amacı Türkiye Türkçesinin anlam bilimsel açıdan felsefî bir söylem dili oluşturarak hikmet ve irfan dili olabilirliğini sorgulamaktır. Anadolu'da Türkçe yazan ve söyleyen ediplerin söylemlerinde Türkçenin ifade gücünün, hikmet dili olmasının, tefekküre imkân tanımasının ontik zeminin ne olduğu ve bunun bugüne yansımaları araştırılmıştır. Ayrıca, Türkçenin felsefî bir söylem dili oluşturup oluşturamadığı, felsefî bir dilin oluşabilmesi için gerekli olan asgarî şartların ne olduğu, Türkçede düşünce üretiminin ne ile mümkün olduğu problematikleri araştırılmıştır. Dilin düşünce ile olan ilişkisi, felsefenin dil ile olan münâsebeti, Türkçenin felsefîleşmesi ve düşünce üreten bir dil oluşturabilme meselesi incelenmiştir. Çalışmada Türkiye Türkçesinin felsefî söylem dili ve imkân temelleri irdelenmiş, Türkçenin bir ilim ve hikmet dili olabilirliği ele alınmıştır. Bütüncül bir değerlendirme yapabilmek için felsefenin rehberliğine başvurulmuş ve böylelikle disiplinler arası bir inceleme yapılmıştır. Yüksek lisans veya doktora düzeyinde bu kapsamda bir araştırmaya rastlanmamıştır. Tezin, Türkçenin düşünce zenginliğine, Türkçe ve felsefe alanında yapılacak bağlantılı çalışmalara ışık tutması beklenmektedir. Tezde literatür taramasına dayalı betimsel araştırma modeli kullanılmıştır. Araştırma, beş bölümden oluşmaktadır. İlk bölüm, araştırmanın giriş kısmıdır. Burada araştırmanın; problemi, amacı, önemi, sınırlılıkları, varsayımları açıklanmıştır. İkinci bölüm, tezin kavramsal çerçevesinin ve ilgili araştırmaların ifade edildiği bölümdür. Üçüncü bölüm, araştırmanın yönteminin açıklandığı kısımdır. Burada araştırma modeli, veri toplama araçları, verilerin toplanması ve analizine ilişkin bilgiler verilmiştir. Dördüncü bölüm, araştırmanın bulgularının ve yorumlarının olduğu kısımdır. Burada; Türk felsefesi ve Türkçe felsefenin imkânı meselesi, Türkiye Türkçesinin felsefî söz varlığı, Türkçenin kökleri ve önemi, bir düşünce dili olarak Türkçenin felsefe ve edebiyat etkileşimi, Türkçe felsefe dilinin gelişimi incelenmiştir. Beşinci bölüm ise araştırmanın sonuç kısmıdır. Bu bölümde, araştırma neticesinde ulaşılan sonuçlara dair bilgi verilmiş ve ilgili öneriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Anlam, Dil, Düşünce, Edebiyat, Felsefe, Söz varlığı, Türkçe.

Abstract:
Language is the carrier and transmitter of thought. The language of a nation describes the thought produced in that society. Analyzing the thoughts produced in Turkish, the language of the Turkish nation, in the context of the wisdom aspect of Turkish and its philosophical vocabulary constitutes the subject of this study. In the history of Turkish thought, many thinkers have tried to turn Turkish into a language of wisdom and lore by processing it, and have made efforts to make it possible for contemplation. In this context, the aim of this study is to question whether Turkish can be a language of wisdom and lore by creating a philosophical discourse language in terms of semantics. The ontic grounds of Turkish's expressive power, being a language of wisdom and enabling contemplation in the discourses of those who write and speak Turkish in Anatolia and its reflections on today have been investigated. In addition, the problematics of whether Turkish can form a philosophical discourse language, what are the minimum conditions necessary for the formation of a philosophical language, and what is possible for the production of thought in Turkish have been investigated. The relationship between language and thought, the relationship between philosophy and language, the philosophization of Turkish and the issue of creating a language that produces thought are examined. In the study, the philosophical discourse language of Turkey Turkish and its possibility foundations are analyzed, and the possibility of Turkish as a language of science and wisdom is discussed. In order to make a holistic evaluation, the guidance of philosophy was applied and thus an interdisciplinary examination was made. No research of this scope has been encountered at the master's or doctoral level. The thesis is expected to shed light on the richness of Turkish thought and related studies in the field of Turkish and philosophy. A descriptive research model based on literature review was used in the thesis. The research consists of five chapters. The first chapter is the introduction of the research. Here, the problem, purpose, importance, limitations and assumptions of the research are explained. The second chapter is the section where the conceptual framework of the thesis and related researches are expressed. The third chapter is the part where the method of the research is explained. Here, information about the research model, data collection tools, data collection and analysis are given. The fourth chapter is the part where the findings and interpretations of the research are presented. Here; the issue of Turkish philosophy and the possibility of Turkish philosophy, the philosophical vocabulary of Turkey Turkish, the roots and importance of Turkish, the interaction of Turkish as a language of thought with philosophy and literature, the development of Turkish philosophical language are analyzed. The fifth chapter is the conclusion part of the research. In this section, the results of the research are given and relevant suggestions are presented.

Keywords: Meaning, Language, Thought, Literature, Philosophy, Vocabulary, Turkish.