Resimli kitaplara dayalı çevre eğitim programının okul öncesi dönem çocuklarının çevresel tutumlarına ve görüşlerine etkisi
A the effect of the environmental education program based on picture books on the environmental attitudes and opinions of pre-school children
Yazar: PINAR POLAT
Danışman: DOÇ. DR. EBRU DERETARLA GÜL
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Okul Öncesi Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Antroposentrik = Anthropocentric ; Ekosentrik = Ecocentric ; Okul öncesi eğitim = Preschool education ; Okul öncesi çocuklar = Preschool children ; Resimli kitaplar = Illustrated books ; Tutum ölçekleri = Attitude scales ; Çevre = Environment ; Çevre etiği = Environmental ethic ; Çevre eğitimi = Environmental education ; Ölçekler = Scales

Özet:
Bu araştırma Resimli Kitaplara Dayalı Çevre Eğitim Programının okul öncesi dönem çocuklarının çevresel tutumlarına ve görüşlerine etkisini incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırma karma yöntem desenlerinden açıklayıcı sıralı desene göre tasarlanmıştır. Araştırmada hem nicel hem de nitel veri toplanmıştır. Nicel veriler Çocukların Çevreye Karşı Tutumları Ölçeği- Okul Öncesi Versiyonu (CATES-PV) ile toplanırken,  nitel veriler görüşme soruları aracılığıyla toplanmıştır. Araştırmanın nicel bölümünde tek gruplu ön test-son test deneysel desen, nitel bölümünde ise durum çalışması deseni kullanılmıştır. Araştırmanın nicel veri analizleri için Mann Whitney-U Testi, Kruskal Wallis-H Testi, Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi, nitel veri analizleri için ise içerik analizi kullanılmıştır.
 Araştırmanın çalışma grubunu Mardin ili Midyat ilçesinde bulunan Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı bir okul öncesi eğitim kurumuna devam eden 60-72 aylık 16 çocuk oluşturmaktadır. Araştrımacı tarafından geliştirilen Resimli Kitaplara Dayalı Çevre Eğitimi Programı 20 oturumdan oluşmaktadır. Program araştırmacı tarafından uygulanmıştır.
Nicel araştırma sonuçlarına göre okul öncesi dönem çocuklarının çevresel tutumları cinsiyet, yaş, daha önce okul öncesi eğitim alma, anne öğrenim düzeyi, baba öğrenim düzeyi değişkenleri açısından anlamlı bir farklılık göstermemiştir. Yapılan ön test ve son test sonuçlarına göre çocukların çevresel tutum puanları arasında anlamlı bir fark olduğu ve bu farkın son test lehine olduğu belirlenmiştir. Nitel araştırma sonuçlarına göre Resimli Kitaplara Dayalı Çevre Eğitim Programının ardından çocukların tüketim alışkanlıkları, çevre koruma, geri dönüşüm- yeniden kullanma ve yaşam alışkanlıklarına yönelik çevresel görüşlerinde ekosentrik çevresel görüş açısından değişim belirlenmiştir. Genel olarak Resimli Kitaplara Dayalı Çevre Eğitim Programının çocukların çevresel tutumları ve çevresel görüşleri üzerinde etkili olduğu tespit edilmiştir. Araştırma sonuçları doğrultusunda, okul öncesi öğretmenlerine ve araştırmacılara yönelik öneriler sunulmuştur.

Anahtar kelimeler: Okul öncesi eğitim, çevre eğitimi, çevre etiği, çevresel tutum, ekosentrik (çevre merkezli) çevresel görüş, antroposentrik (insan merkezli) çevresel görüş.

Abstract:
This research was carried out to examine the effect of the Picture Book-Based Environmental Education Program on the environmental attitudes and views of preschool children. The research was designed according to the explanatory sequential design, one of the mixed method designs. Both quantitative and qualitative data were collected in the study. While quantitative data were collected with the Children's Attitudes towards Environment Scale-Preschool Version (CATES-PV), qualitative data were collected through interview questions. In the quantitative part of the study, a single-group pre-test-post-test experimental design was used, and in the qualitative part, a case study design was used. Mann Whitney-U Test, Kruskal Wallis-H Test, Wilcoxon Signed Rank Test was used for quantitative data analysis of the research, and content analysis was used for qualitative data analysis.
The study group of the research consists of 16 children aged 60-72 months who attend a pre-school education institution affiliated to the Ministry of National Education in the Midyat district of Mardin province. The Environmental Education Program Based on Picture Books, developed by the researcher, consists of 20 sessions. The program was implemented by the researcher.
According to the results of the quantitative research, environmental attitudes of preschool children did not show a significant difference in terms of gender, age, previous pre-school education, mother's education level, father's education level. According to the pretest and posttest results, it was determined that there was a significant difference between the environmental attitude scores of the children and this difference was in favor of the posttest. According to the qualitative research results, after the Picture Book-Based Environmental Education Program, a change was determined in children's environmental views on consumption habits, environmental protection, recycling-reuse and living habits in terms of ecocentric environmental perspective. In general, it has been determined that the Environmental Education Program Based on Picture Books is effective on children's environmental attitudes and environmental views. In line with the results of the research, suggestions for preschool teachers and researchers were presented.

Keywords: Preschool education, environmental education, environmental ethics, environmental attitude, ecocentric (environmentally centered) environmental view, anthropocentric (human centered) environmental view.