Farklı branşlarda öğrenim gören öğretmen adaylarının coğrafya okuryazarlık düzeylerinin belirlenmesi
Determining the geographical literacy level of teacher candidates who have study in different branches
Yazar: ÖZCAN ÇEVİK
Danışman: DOÇ. DR. MURAT YILMAZ
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Coğrafi beceri = Geographical skill ; Coğrafi bilgi = Geographical knowledge ; Coğrafya dersi = Geography lesson ; Coğrafya okuryazarlığı = Geography literacy ; Öğrenci tutumu = Student attitude

Özet:
Bu çalışmada farklı branşlarda öğrenim gören öğretmen adaylarının
coğrafya okuryazarlık düzeyleri belirlenmiş ve bu düzeyin farklı değişkenlerle ilgisi
incelenmiştir. Çalışmada problem durumunu belirlemek adına geçmişte veya halen
olan bir durumu gerçekte var olduğu gibi inceleyen tarama modeli uygulanmıştır.
Araştırmaya 2018-2019 Eğitim ve Öğretim yılı, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi
Eğitim Fakültesi'nde 7 farklı branşta öğrenim gören 260 öğretmen adayı
katılmıştır. Katılımcıların branşları Sosyal Bilgiler, Türkçe, Sınıf, Ortaöğretim
Matematik, Tarih, Fen Bilgisi ve Türk Dili ve Edebiyatı öğretmenliğidir. Çalışmada
veri toplama aracı olarak Ebru Gençtürk tarafından geliştirilen "Coğrafya
Okuryazarlık Ölçeği" kullanılmıştır. Çalışmada verilerin analizinde ise betimsel
analiz, ilişkisiz örneklemler için t- testi, Pearson Korelasyon analizi, tek yönlü ve
çift yönlü varyans analizi (anova) kullanılmıştır. Çalışma sonucunda, öğretmen
adaylarının coğrafya okuryazarlık seviyelerinin belirlenen yeterlilik ölçütünün
altında kaldığı ve coğrafya okuryazarlıklarının düşük seviyede olduğu ortaya
konulmuştur. Bunun yanında coğrafi bilgi ve beceriler açısından erkeklerin
kadınlara göre daha yeterli olduğu, Sosyal Bilgiler ve Türkçe bölümünde öğrenim
gören öğretmen adaylarının coğrafya okuryazarlık düzeylerinin Sınıf, Fen Bilgisi,
Matematik ve Edebiyat öğretmeliği bölümlerinde bulunan öğretmen adaylarından
daha yüksek olduğu, coğrafi bilgi ve beceriler açısından sınıf değişkeninin bir etkisi
olmadığı belirlenmiştir. Coğrafya okuryazarı olmada mezun olunan okul türünün
belirleyici bir etkisinin olmadığı, yaş değişkenine göre anlamlı bir farklılık
gösterdiği, seyahat edilen il ve ülke sayısına göre anlamlı bir farklılık göstermediği
belirlenmiştir. Coğrafi bilgi ve beceriler açısından coğrafya dersine yönelik olumlu
tutum sergileyen öğretmen adaylarının olumsuz tutum sergileyenlere göre daha
yeterli olduğu şeklinde birçok bulgu elde edilmiştir.

ANAHTAR SÖZCÜKLER
Coğrafya Okuryazarlık, Öğretmen Adayları, Okuryazarlık, Farklı Branşlar

Abstract:
In this study, the geography literacy levels of prospective teachers studying
in different branches were determined and the relationship of this level with
different variables was examined. In the study, a scanning model that examines a
past or current situation as it actually exists was applied to determine the problem
situation. 260 pre-service teachers from 1st and 2nd grade levels studying in 7
different branches at Van Yüzüncü Yıl University Faculty of Education in the 2018-
2019 academic year participated in the study. The branches of the participants are
Social Studies, Turkish Language, Classroom, Secondary Education Mathematics,
History, Science and Turkish Language-Literature Teaching. The "Geography
Literacy Scale" which developed by Ebru Gençtürk was used as a data collection
tool in the study. Descriptive analysis, t-test for unrelated samples, Pearson
Correlation analysis and one-way analysis of variance (ANOVA) were used in the
analysis of the data in the study. As a result of the study, it was revealed that the
geography literacy levels of the teacher candidates were below the determined
proficiency criteria and their geography literacy levels were low. In addition, it is an
effect of the class variable in terms of geographical knowledge and skills that men
are more qualified than women in terms of geographical knowledge and skills, that
the geography literacy levels of the teacher candidates in the Social Studies and
Turkish departments are higher than the teacher candidates in the Primary School
Teaching, Science, Mathematics and Literature departments. It was determined
that the class variable has no effect in terms of geographical knowledge and skills.
It has been determined that the type of school graduated from does not have a
determining effect on being geographically literate, it shows a significant difference
according to the age variable, and does not differ significantly according to the
number of cities and countries traveled. Many findings were obtained that the
teacher candidates who displayed a positive attitude towards the geography
lesson in terms of geographical knowledge and skills were more sufficient than
those who displayed negative attitudes.

KEY WORDS
Geography Literacy, Teacher Candidates, Literacy, Different Branches