Sigara içen erişkinlerde dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu ihtimali ve nikotin bağımlılığı
The probability of attention deficit hyperactivity disorder and nicotine addiction in adults who smoke
Yazar: SENA BEYAZ
Danışman: DOÇ. DR. MURAT ALTUNTAŞ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Bağcılar Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç: Bu çalışmada sigara içen erişkinlerde dikkati eksikliği ve hiperaktivite bozukluğun(DEHB) ile nikotin bağımlılığı arasındaki olası ilişkinin gösterilmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Gözlemsel, kesitsel tipte yapılmış olan çalışmamıza Sağlık Bilimleri Üniversitesi İstanbul Bağcılar Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi Aile Hekimliği kliniğine bağlı Orhangazi Eğitim Aile Sağlığı Merkezi'nde kayıtlı sigara içen 324 yetişkin kişi dahil edilmiştir. Çalışmada, "Sosyodemografik Bilgi Formu", "Erişkin DEHB Kendi Bildirim Ölçeği (ASRS)" ve "Fagerstrom Nikotin Bağımlılık Testi (FBNT)" kullanıldı. Elde ettiğimiz verilerin analizi SPSS 27 programı ile yapıldı.
Bulgular: Çalışmamıza 18 yaş ve üzeri 324 kişi katılmış olup çalışmamıza katılan kişilerin %53,7'si (n=174) erkek, %46,3'ü (n=150) kadındır. Olguların yaşları 18 ile 76 arasında değişmekte olup; ortalaması 38,61±12,50'dir. Çalışmamızda DEHB sınıflamasına göre DEHB olmayan % 65,1 (n=211) olgu saptanırken; olasılıkla DEHB olan %27,5 (n=89) olgu ve yüksek olasılıkla DEHB olan % 7,4 (n=24) olgu saptanmıştır. Katılımcıların Fagerstrom Nikotin Bağımlılık Testinden aldıkları puanlara göre sınıflamaları incelendiğinde; %33,6'sı (n=109) çok hafif bağımlı, %18,2'si (n=59) hafif bağımlı, %9,6'sı (n=31) orta derece bağımlı, %24,7'si (n=80) ileri derece bağımlı, %13,9'u (n=45) çok ileri derece bağımlı olduğu görülmüştür. Erişkin DEHB Kendi Bildirim ölçeği dikkat eksikliği alt boyutundan alınan puanlar ile cinsiyet ve eğitim düzeyi arasında anlamlı bir ilişki kurulmuş olup (p<0,05) kadınlarda erkeklere göre, yüksek lisans mezunlarında ilköğretim mezunlarına göre daha yüksek bulunmuştur.  Ölçekten alınan toplam puanlar ve her iki alt boyuttan alınan puanlar ile medeni durum, gelir düzeyi, günlük tüketilen sigara miktarı, ailede DEHB varlığı durumu ve alkol kullanım miktarı arasında anlamlı bir ilişki kurulamamıştır (p >0,05). Ölçeğin hiperaktivite/dürtüsellik alt boyutundan ve ölçeğin toplamından alınan puanlar ile bilinen psikiyatrik hastalık durumu ve alkol kullanım durumu arasında anlamlı ilişki saptanmış olup (p <0,05) bilinen psikiyatrik hastalık varlığı durumunda ve alkol kullanım durumunda alınan puanlar artmış olarak bulunmuştur. Ölçekten alınan toplam puanlar ve her iki alt boyuttan alınan puanlar ile yaş arasında negatif yönlü anlamlı bir ilişki kurulmuş (p<0,05) olup yaş arttıkça alınan puanlar azalmaktadır. Ölçekten alınan toplam puanlar ve her iki alt boyuttan alınan puanlar ile meslek arasında anlamlı bir ilişki kurulmuş (p<0,05) olup öğrencilerde işçilere göre alınan puanlar daha yüksektir. Ölçeğin dikkat eksikliği alt boyutundan ve ölçeğin toplamından alınan puanlar ile sigara içme süresi arasında negatif yönlü istatiksel olarak kayda değer (p<0,05) bir ilişki saptanmıştır. Çalışmamızda Fagerstrom Nikotin Bağımlılık Testi ile cinsiyet, medeni durum, gelir düzeyi, ailede DEHB öyküsü, alkol kullanım durumu ve miktarı arasında anlamlı bir ilişki saptanmamıştır (p >0,05). Yaş, sigara miktarı ve içme süresi arasında pozitif yönlü anlamlı ilişki saptanmıştır (p<0,05). Eğitim düzeyi, meslek ve bilinen psikiyatrik hastalık öyküsü ile Fagerstrom Nikotin Bağımlılık Testinden alınan puanlar arasında anlamlı bir ilişki kurulmuş olup (p<0,05) lisans mezunu olanlar okuryazar veya ilköğretim mezunlarına oranla, serbest meslekle uğraşanlar öğrencilere oranla, pskiyatrik hastalığı olanlar olmayanlara oranla daha yüksek puanlar almışlardır. Erişkin DEHB Kendi Bildirim ölçeği hiperaktivite/dürtüsellik alt boyutundan alınan puanlar ile Fagerstrom Nikotin Bağımlılık Testinden alınan puanlar arasında pozitif yönlü anlamlı bir ilişki bulunmuştur (p<0,05). DEHB sınıflamasına göre nikotin bağımlılığı arasında da istatiksel olarak anlamlı ilişki saptanmış olup yüksek olasılıkla DEHB olanlarda çok ileri derecede bağımlı olma oranı da yüksek olduğu gösterilmiştir.
Sonuç: Çalışmamızda dikkat eksikliği ile hiperaktivite/dürtüsellikten alınan puanlara göre yapılan DEHB sınıflaması ile Fagerstrom Nikotin Bağımlılık Testi arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki kurulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Birinci basamak, dikkati eksikliğin ve hiperaktivite bozukluğu, nikotin bağımlılığı

Abstract:
Aim: This study aimed to examine the potential relationship between attention deficit hyperactivity disorder (ADHD) and nicotine dependence among adult smokers.
Materials and Methods: This observational, cross-sectional study included 324 adult smokers registered at Orhangazi Training Family Health Center, affiliated with the Family Medicine Clinic of the University of Health Sciences Istanbul Bağcılar Training and Research Hospital. The "Sociodemographic Information Form," the "Adult ADHD Self-Report Scale (ASRS)," and the "Fagerstrom Test for Nicotine Dependence (FTND)" were used for data collection. Data analysis was performed using SPSS 27.
Results: A total of 324 participants aged 18 years and older were included, of which 53.7% (n=174) were male and 46.3% (n=150) were female. The participants' ages ranged from 18 to 76 years, with a mean age of 38.61±12.50. Based on the ADHD classification, 65.1% (n=211) of the participants were found to have no ADHD, 27.5% (n=89) were possibly ADHD, and 7.4% (n=24) were highly likely to have ADHD.
Regarding nicotine dependence as measured by FTND scores, 33.6% (n=109) were classified as very mild dependence, 18.2% (n=59) as mild dependence, 9.6% (n=31) as moderate dependence, 24.7% (n=80) as severe dependence, and 13.9% (n=45) as very severe dependence. A significant relationship was found between the scores from the attention deficit subscale of the Adult ADHD Self-Report Scale and gender and education level (p<0.05), with higher scores in females compared to males and in postgraduate participants compared to primary school graduates. No significant relationship was found between the total scores, subscale scores, and marital status, income level, daily cigarette consumption, family history of ADHD, or alcohol consumption amount (p>0.05).
A significant relationship was found between scores from the hyperactivity/impulsivity subscale and total scale scores and psychiatric disorder history and alcohol use (p<0.05), with higher scores observed in individuals with known psychiatric disorders or alcohol consumption. A negative significant relationship was found between total scores, subscale scores, and age (p<0.05), indicating that scores decreased with increasing age. A significant relationship was also observed between total and subscale scores and occupation (p<0.05), with students scoring higher than workers. A statistically significant negative relationship was found between the attention deficit subscale and total scores and smoking duration (p<0.05).
No significant relationship was found between the Fagerström Test for Nicotine Dependence scores and gender, marital status, income level, family history of ADHD, or alcohol use status and quantity (p>0.05). However, a positive significant relationship was observed between age, cigarette quantity, and smoking duration (p<0.05). A significant relationship was found between education level, occupation, and known psychiatric disorder history and FTND scores (p<0.05), with higher scores in university graduates compared to literate or primary school graduates, freelancers compared to students, and those with psychiatric disorders compared to those without.
A positive significant relationship was observed between scores from the hyperactivity/impulsivity subscale of the Adult ADHD Self-Report Scale and FTND scores (p<0.05). Additionally, a statistically significant relationship was found between nicotine dependence and ADHD classification, showing that individuals highly likely to have ADHD had higher rates of very severe nicotine dependence.
Conclusion: A positive significant relationship was found between ADHD classification based on attention deficit and hyperactivity/impulsivity scores and nicotine dependence as measured by the Fagerström Test for Nicotine Dependence.
Keywords: Attention deficit hyperactivity disorder, nicotine dependence, primary care