Potasyum seviyelerinin farklı azot uygulamaları altında makarnalık buğdayda ürün, ürün bileşenleri ve kaliteye etkileri
Effects of different potassium levels under different nitrogen doses, on yield, yield compenent and quality on durum wheat
Yazar: BARKIN KÜLAHTAŞ
Danışman: PROF. DR. NEVİN ERYÜCE
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Çalışma 2011-2012 üretim döneminde azot ve potasyum uygulamalarının Ege-88 makarnalık buğday (Triticum durum L.) çeşidinde ürün, ürün bileşenleri ve kaliteye etkilerini incelemek amacıyla yürütülmüştür. Deneme tesadüf blokları desenine göre düzenlenmiş, dört azot (0- 7.5- 15.0- 22.5 kg N da-1), üç potasyum (0- 15.0- 22.5 kg K2O da-1) dozu dört yinelemeli uygulanmıştır. 
En yüksek tane verimi, saman verimi ve bin tane ağırlığı,  ham protein oranı N1.5K1.5 parselinde; 469 kg da-1, 450 kg da-1 ve 56.10 g, %14.40 değerlerini vermiştir. En uzun bitki boyu N1.0K0 uygulamasından 71.95 cm, en uzun başak boyu N1.5K0 uygulamasından 6.35 cm ile elde edilmiştir. En yüksek tane azot içeriği N1.5K1.5 parselinde %2.303 ile en yüksek saman azot içeriği N1.5K0 parselinde %0.581 ile kaydedilmiştir. En yüksek tane potasyum verileri %0.418 ile N0.5K1.5, N1.0K1.5, N1.5K1.0 uygulamalarından, saman potasyum verileri %0.923 ile N1.5K1.5 uygulamasından alınmıştır. Taneyle kaldırılan en yüksek azot miktarı 10.787 kg da-1 ile, N1.5K1.5 parselinde; samanla kaldırılan en yüksek azot miktarı 2.244 kg da-1 ile N1.5K1.5 parselinde bulunmuştur. Tane ve samanla kaldırılan en yüksek potasyum verileri N1.5K1.5 uygulamalarıyla 1.920 kg da-1 ve 4.229 kg da-1 olarak kaydedilmiştir.
Artan azot dozları, incelenen tüm parametreleri; artan potasyum dozları tane ve saman verimini, tane ile kaldırılan azot ve potasyumu istatistiksel açıdan anlamlı ve olumlu yönde arttırmıştır. Bin tane ağırlığı, potasyum uygulamaları altında artan azot dozlarına daha belirgin yanıtlar vermiştir. Tane ve samanla kaldırılan azot, potasyum miktarları azot ve potasyum elementleri arasındaki olumlu etkileşimi doğrular şekilde, en düşük N0K0, en yüksek N1.5K1.5 parselinden elde edilmiştir. 
Sonuçlar, beklenen ürün, ürün özellikleri ve ekonomik koşullar dikkate alınarak, azot ve potasyum dozlarının bölge için önerilen dozun üzerine çıkarılabileceğini göstermiştir.
Anahtar Kelimeler: Makarnalık buğday, Triticum durum L., azot,  potasyum, verim, kalite.

Abstract:
The research was conducted in 2011-2012 season with four levels of N (0-7.5-15-22.5 kg N da-1) and three doses of K (0- 15- 22.5 kg K2O da-1) on Ege-88 durum wheat variety (Triticum durum L.) to determine the effects of mentioned applications on yield, yield components and quality of durum wheat.  The research was designed as randomized blocks design with four replications. 
Results showed that, maximum grain and straw yields, thousand grain weight also crude protein content are recorded by N1.5K1.5 treatment with 469 kg da-1, 450 kg da-1, 56.10 g and 14.40% respectively. Highest plant height is observed by N1.0K0 treatment with 71.95 cm; highest spike height is observed by N1.5K0 treatment with 6.35 cm. Findings showed that, maximum grain N content obtained by N1.5K1.5 with 2.303%, also the maximum straw N content is found by N1.5K0 treatment with 0.581%. Maximum grain K content is observed by N0.5K1.5, N1.0K1.5, N1.5K1.0 treatments with 0.418% and maximum straw K content is observed by N1.5K1.5 treatment with 0.923%. Maximum amounts of N uptake by grain and straw are achieved by N1.5K1.5 treatment with 10.787 kg da-1 and 2.244 kg da-1 respectively.          Similarly; maximum K uptakes by grain and straw are recorded by N1.5K1.5 treatment with 1.920 kg da-1 and 4.229 kg da-1 respectively. 
Results showed that; there is a positive relation between increasing N nutrition and above mentioned parameters. Besides; there is a positive relation between increasing K nutrition and grain yield, straw yield also amounts of N and K uptake by grain. All the above mentioned parameters increased parallel with the increasing levels of N applications and the grain and straw yields, uptake amounts of N and K by grains increased with increasing K applications significantly. The responses of thousand grain weights were clearer to increasing levels of N applications under each K application. 
The lowest and the highest N and K uptakes by grain and straw observed N0K0 and N1.5K1.5 applications respectively which showed the synergistic relations between N and K.
In conclusion; results are indicating that N and K applications might be increased over the recommended doses for the particular region, considering the expected yield, yield components and economical conditions.
 

Keywords: Durum wheat, nitrogen, potassium, yield, quality