Türk eğitim sisteminde insan ve özgürlük problemi: Köy Enstitüleri ve İmam-hatip okulları örneği
Human and freedom problem in the Turkish education system: Village Institutes and Imam-hatip schools sample
Yazar: AHMET ATEŞ
Danışman: PROF. DR. ZEKERİYYA ULUDAĞ
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitimin Felsefi, Sosyal ve Tarihi Temelleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Din eğitimi = Religious education ; Eğitim felsefesi = Education philosophy ; Eğitim özgürlüğü = Education freedom ; Köy enstitüleri = Village institutions ; Türk eğitim sistemi = Turkish education system ; Türk eğitim tarihi = Turkish education history ; Özgürlük = Freedom ; İmam hatipler = İmam hatips ; İnsan = Human ; İnsan yetiştirme = Human education

Özet:
Bu çalışma, Türk Eğitim sisteminde insan ve özgürlük problemini Köy Enstitüleri ve İmam-Hatip Okulları bağlamında tespit etmeyi amaçlamaktadır. Köy Enstitüleri ve İmam-Hatip Okulları temelinde insan ve özgürlük problemine yüklenen anlamların ne olduğu sorusu çalışmanın problematiğini oluşturmaktadır. Çalışmada, insan ve özgürlük kavramlarının analizi yapılmış, sonrasında ise ilgili okulların düşünsel temellerine kaynaklık eden İlk Çağ ve Yeni Çağ düşüncesi ile İslam düşünce geleneğinde bu problemlere ilişkin ortaya konan çeşitli görüşler incelenmiştir. Köy Enstitüleri ve İmam-Hatip Okullarının ortaya çıkarmak istediği insan modeli ve özgürlük anlayışları, Türk Modernleşmesi, yasal dayanaklar ve müfredat programları ile birlikte analiz edilmiştir. Araştırma konusuyla ilgili cevaplandırılması gereken sorulara eleştirel ve yorumlayıcı görüşlerle birlikte yer verilmiştir. Çalışma, Cumhuriyet dönemi eğitim sisteminde genel amaçlar itibariyle aynı bütünlüğe hizmet eden Köy Enstitüleri ve İmam-Hatip Okullarının özel amaçlar ve ders içerikleriyle nasıl farklılaştığını insan ve özgürlük anlayışlarıyla birlikte ortaya koymaktadır.
Köy Enstitüleri, düşünce mimarı olan Tonguç'un eklektik eğitim-öğretim anlayışıyla birlikte incelenmiştir. Köy Enstitülerinde dünyevî amaçlar doğrultusunda şekillenen bir eğitim-öğretim modeli vardır. Köy Enstitüleri yoluyla hem insanların el ve kafa maharetleri hem de ekonomi güçlendirilmeye çalışılmıştır. Çalışmada iş okulu etkisindeki Köy Enstitülerinde, tek tip insan yetiştirmeye dayalı kitlesel eğitim-öğretim sistemiyle ideolojik insan yetiştirdiği sonucuna ulaşılmıştır.
İmam-Hatip Okulları çağdaş bilim anlayışıyla aklı ve dini birleştiren okullar olmuştur. İmam-Hatip Okullarında hem pozitif bilimlerin hem de dinî bilimlerin bir arada olduğu bir eğitim-öğretim modeli vardır. İmam-Hatip Okulu programları için insan ve özgürlük kavramları kanunlar ve İslamî prensipler çerçevesindedir. Çalışmada İmam-Hatip Okullarının dünyevî ve uhrevî amaçlar doğrultusunda şekillenen bütüncül bir insan modeli ve özgürlük anlayışı olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Bu çalışma Köy Enstitülerinin ve İmam-Hatip Okullarının felsefi, sosyal ve tarihi temellerini genel olarak Türk eğitim sisteminin temelleri insan ve özgürlük problemi ile bağlantılı değerlendirmesi bakımından dikkat çekicidir.

Abstract:
This study aims to identify the human and freedom problem in the Turkish Education system in the context of Village Institutes and Imam-Hatip Schools. The question of what the meanings attributed to the human and freedom problem on the basis of Village Institutes and Imam-Hatip Schools constitutes the problematic of the study. In the study, the concepts of human and freedom were analyzed, and afterwards, the First Age and New Age thought, which were the source of the intellectual foundations of the relevant schools, and the various views on these problems in the Islamic thought tradition were examined. The human model and the understandings of freedom, which Village Institutes and Imam-Hatip Schools want to reveal, Turkish Modernization, legal bases and curriculum programs were analyzed. The questions that need to be answered about the research subject are included with critical and interpretive opinions. The study reveals how Village Institutes and Imam-Hatip Schools, which serve the same integrity as of general-purposes in the education system of the Republican era, differ with their special purposes and course contents, together with their understanding of human and freedom.
Village Institutes have been studied with the eclectic education approach of Tonguç, the architect of thought. Village Institutes have an education model shaped in line with worldly aims. Through the Village Institutes, efforts were made to strengthen both the skills of hand and head of the people and the economy. In the study, it was concluded that in Village Institutes under the influence of business schools, raised ideological people with a mass education system based on training a single type of people.
Imam-Hatip Schools have become schools that combine mind and religion with a modern understanding of science. In Imam-Hatip Schools, there is an education model in which both positive sciences and religious sciences are together. For Imam-Hatip School programs, the concepts of human and freedom are within the framework of laws and Islamic principles. In the study, it was concluded that Imam-Hatip Schools are a holistic human model and an understanding of freedom, shaped in line with worldly and otherworldly purposes.
This study is remarkable in terms of evaluating the philosophical, social and historical foundations of Village Institutes and Imam-Hatip Schools in relation to the foundations of the Turkish education system in general, the human and freedom problem.