Erken Cumhuriyet Dönemi'nde bir eğitim modeli yerleşkesi: Alata Teknik Bahçıvanlık Okulu'nun korunması
The campus of an educational model in Early Republican Era: Conservation of Alata Technical Horticulture School
Yazar: DERYA ERDAŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ TUBA AKAR
Mersin Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kültür Varlıklarını Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Mimarlık = Architecture ; Tarih = History
Dizin: Doğal miras = Natural heritage ; Eğitim kurumları = Education establishments ; Kültürel miras = Cultural heritage ; Mersin-Erdemli-Alata = Mersin-Erdemli-Alata ; Okullar = Schools ; Tarihi koruma = Historic preservation ; Tarımsal eğitim = Agricultural education

Özet:
Cumhuriyet döneminin en önemli kalkınma stratejisi tarım olmuştur. Bu amaçla gençlerin teknik ve mesleki tarımsal eğitimine önem verilmiş ve 1943 yılında 4486 nolu 'Teknik Ziraat ve Teknik Bahçıvanlık Okulları Kanunu' ile ortaokul düzeyinde, tarımsal eğitim veren okullar açılmıştır. Teknik Ziraat Okulları; Manisa-Beydere, Konya-Konuklar, Aksaray-Koçaş, Amasya-Gökhöyük'te açılırken, Teknik Bahçıvanlık Okulları ise; Kocaeli-Çayırova ve Mersin-Alata'da açılmıştır. Toplamda 6 adet açılan teknik ziraat ve teknik bahçıvanlık okulları hem uygulamanın yapıldığı hem de teorik eğitimin verildiği yerleşkeler olarak planlanmıştır.

Mersin-Alata Teknik Bahçıvanlık Okulu, Mersin ilinin Erdemli İlçesinde, Alata deresinin doğusunda, 4000 dekarlık alana sahip bir yerleşkedir. 1944 yılında açılan okulda; derslikler, işlik ve atölyeler, yatakhane, işçi-memur lojmanları, lokal, misafirhane, yemekhane, sinema gibi farklı işlevli yapılar ile çeşitli bitki ve meyvelerin yetiştirildiği bahçeler ve hayvancılığa yönelik ahır, kümes gibi alanlar mevcuttu. Süreç içerisinde değişimler yaşayan kurumla birlikte yerleşke de değişerek, kentsel baskılarla küçülerek, kimi bölgelerde âtıl duruma gelerek günümüze kadar ulaşmıştır. Günümüzde Alata yerleşkesi, ekosisteminin çeşitliliği, endemik bitki türü olan kum zambaklarını barındırması, caretta caretta ve yeşil deniz kaplumbağaları için yuvalama ve yumurtlama alanı olması gibi nedenlerle 2000 yılında I. Derece Doğal Sit alanı olarak ilan edilmiştir.

Türkiye'de 6 örnek gibi az sayıda açılan bu eğitim birimlerinin, dönemin politik sebepleri ile kısa hayatlarının olması, bu yerleşkelerin hafızalardan silinmesine yol açmıştır. Oysaki bu okullar Cumhuriyet döneminin kalkınma stratejisinin en önemli uygulama altyapıları olmuşlardır. Bu tez, Alata Teknik Bahçıvanlık Okulu'nun eğitim modeli, mekânsal örgütlenmesi, mimarisi ile birlikte Erdemli ve Mersin kentlerinin toplumsal ve kültürel hayatındaki yerini ortaya koymayı amaçlamıştır. Ayrıca, doğal ve kültürel miras olan Alata Teknik Bahçıvanlık Okulu yerleşkesi için koruma-planlama çalışmalarının alt yapısı oluşturulmaya çalışılmış, alanın korunmasına yönelik kriterler belirlenmiş ve işlevlendirme önerileri geliştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Alata, Tarımsal Eğitim, Erken Cumhuriyet Dönemi, Doğal ve Kültürel Miras, Koruma

Abstract:
The most important development strategy of the Republican period was agriculture. For this purpose, a priority was given to technical and vocational agricultural education of the young people in the country. In 1943, agricultural schools were opened with the law no 4486, by name "Technical Agriculture and Technical Horticulture Schools Law". Technical Agriculture Schools were opened in; Manisa-Beydere, Konya-Konuklar, Aksaray-Koçaş and Amasya-Gökhöyük, while Technical Horticulture Schools were opened in Kocaeli-Çayırova and Mersin-Alata. Applied training and theoretical education were both given in these six technical agricultural and technical horticultural schools which were also planned as campuses.

Mersin-Alata Technical Horticultural School is located in Erdemli district of Mersin province, in the east of Alata creek, in a land of 4000 decares. In the campus, which was opened in 1944, such buildings like; classrooms, workplaces and workshops, dormitories, worker-officer housing, tavern, guest house, dining hall, cinema and such gardens for various plants and fruits, and some spaces like barn, chickenhouse for animal breeding were all found within the school area. Along with the institutional changes in time, the campus was also changed and narrowed with some urban pressures. Nowadays, Alata campus was declared as 1st Degree Natural Site in 2000 considering its ecosystem diversity; its endemic plant species, sand lilies and nesting and spawning areas for green sea turtles and caretta carettas.

These educational and training units which were opened with a very limited number of six in all over the Turkey, were easily disappeared from the memory of the country due to their very short life span as a result of the political issues of the period. However, these schools are the most important witnesses of the development strategy of the Republican era. This thesis aims to present the educational model, spatial organization and architecture of Alata Technical Horticultural School together with its role in the social and cultural life of Erdemli and Mersin. Thus, the conserving attitudes for Alata Technical Horticultural School and its campus, which is a natural and cultural heritage site, will be tried to be established.

Keywords: Alata, Agricultural Education, Early Republician Period, Natural and Cultural Heritage, Consevation