İstanbul'da polisiklik aromatik hidrokarbonların atmosferik birikiminin ve konsantrasyon dağılımının belirlenmesi ve değerlendirilmesi
Determination and evaluation of atmospheric concentration and deposition of polycyclic aromatic hydrocarbons in Istanbul
Yazar: ASUDE HANEDAR
Danışman: PROF. DR. KADİR ALP
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Çevre Bilimleri ve Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering
Dizin: Hava kalitesi = Air quality ; Modelleme = Modelling ; Polisiklik aromatik hidrokarbonlar = Policyclic aromatic hydrocarbons

Özet:
Bu çalışmada, İstanbul'da ikisi şehir atmosferini ve biri kırsal alanı yansıtan üç örnekleme noktasından, dört mevsimi kapsayacak şekilde, Eylül 2006-Aralık 2007 tarihleri arasında seçilmiş örnekleme peryodunda, alınan 326 adet atmosferik konsantrasyon ve 23 adet toplam çökelme numunesinde EPA tarafından öncelikli kirleticiler listesinde bulunan 16 tür PAH ve TSP analizi yapılmıştır. Elde edilen konsantrasyon değerlerinin zamana ve mekana ve meteorolojik faktörlere bağlı değişimleri incelenmiş ve konsantrasyonlarda anlamlı değişimler elde edilmiştir. Sınır değer ve literatür değerleri ile karşılaştırma yapılmış ve şehir atmosferinde yüksek konsantrasyonda PAH bulunduğu ve bazı peryodlarda önemli ölçüde PAH türlerinden BaP için belirlenen hedef değerin aşıldığı gözlenmiştir. Bulunan sonuçların toksizite eşdeğerliği iki farklı yöntemle hesaplanarak bileşiklerin solunum yoluyla karsinojenik aktivitesi hesaplanmış, insan sağlığına toksizitesi yüksek bileşikler ve zamana bağlı olarak risk altındaki yaş grupları ortaya konmuştur. Konsantrasyon değerlerine kaynak tanımlama katsayıları uygulanarak hangi kaynak grubunun ağırlıkta olduğu ile ilgili ön bilgi elde edilmiş ve ardından kaynak tanımlamaya yönelik PMF ve CMB olmak üzere iki farklı modelleme tekniği kullanılarak PAH konsantrasyonunun kaynakları araştırılmıştır. Her iki model için elde edilen sonuçlar ayrıntılı olarak değerlendirilmiş ve birbiri ile kıyaslaması yapılmıştır. Kaynak belirleme yöntemlerinin tümünde özellikle şehir atmosferini yansıtan örnekleme noktalarında PAH konsantrasyonuna en önemli katkı yapan grubun araç emisyonları olduğu belirlenmiştir.

Abstract:
In this study, 16 EPA`s PAHs and TSP (Total Suspended Solids) concentration were performed in three sampling stations for four seasons in the period of September 2006- December 2007 in Istanbul with appropriate sampling and analytical methodology. Number of 326 atmospheric concentration and 23 bulk samples were collected in the period. Spatial and temporal profiles of concentration values were investigated in detail with meteorological data and strong seasonality were obtained. Comparing limit and literature values to PAH concentration, it is observed that concentration values were high and target values for BaP were exceeded significantly in some period in urban atmosphere. Toxic equivalency of PAHs was determined with two different methods. Carcinogenic activity and inhalation cancer risk of PAH species were calculated in the risk assessment study. Some diagnostic ratios were applied to PAHs in order to have advance information about dominant source groups of PAHs. Two modeling techniques were also applied to the concentration results in order to determine source apportionment of PAHs. Results of the models were evaluated and compared with each other. In the entire source apportionment techniques it is determined that vehicle emissions were dominant source group in urban atmosphere.