COVID-19 pandemi sürecinde yaşlıların yaşadıkları sağlık anksiyetesi durumunun hastalık algısı ve tedavi uyumuna etkisi
Effects of health anxiety status by elderly people during the COVID-19 pandemic process on di̇sease perception and treatment compliance
Yazar: ÜMRAN VARLI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NAİLE ALANKAYA
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: COVID 19 = COVID 19 ; Hastalık algısı = Illness perception ; Hemşireler = Nurses ; Korona virüs enfeksiyonları = Coronavirus enfections ; Korona virüsler = Coronaviridae ; Pandemiler = Pandemics ; Sağlık = Health ; Tedavi = Treatment ; Tedaviye bağlılık ve uyum = Treatment adherence and compliance ; Yaşlılar = Aged

Özet:
Giriş: İnsanlık tarihinde çok önemli etkileri olduğu bilinen bulaşıcı hastalıklar günümüzde bilim ve teknolojideki gelişmelere rağmen bugün de önemini sürdürmektedir. Bütün dünyayı etkisi altına alan Koronavirüs Hastalığı (COVID-19) insanlarda soğuk algınlığına benzer semptomlar gösteren bir RNA virüs ailesi olarak bilinse de aynı aileden olan SARS-CoV ve MERS-CoV, bu virüsün daha ciddi hastalıklara neden olabildiğini bildirmiştir. İçinde bulunduğumuz pandemi sürecinde yaşlı bireylerin sağlık anksiyete düzeyinin kontrol edilmesi, hastalık algısı ve tedaviye uyumu ülke çapında uygulanan kontrol önlemlerinin alınması açısından gereklidir.
Amaç: Bu çalışma, COVID-19 pandemi sürecinde yaşlı bireylerin yaşadıkları sağlık anksiyetesi durumunun hastalık algısı ve tedavi uyumuna etkisinin belirlenmesi amacıyla yapılmıştır.
 Material ve Yöntem: Tanımlayıcı-Kesitsel tipteki bu araştırma Eylül 2020- Mayıs 2021 tarihleri arasında yapılmıştır. Araştırmanın evrenini Türkiye'de yaşayan 65 yaş üstü bireyler, örneklemi ise güç analizi yöntemi kullanılarak (örneklem büyüklüğü %5 hata payı ve %95 güven aralığı) hesaplanan, araştırma kriterlerine uygun 401 yaşlı birey oluşturmuştur. Verilerin toplanmasında araştırmacı tarafından hazırlanan Hasta Tanılama Formu (Ek-1), Sağlık Anksiyetesi Ölçeği (Ek-2), Kısa Form Hastalık Algısı Ölçeği (Ek-3), Türkçe Modifiye Morisky Ölçeği (Ek-4) kullanılmıştır. Veriler değerlendirilirken tanımlayıcı istatistiksel metotları (sayı, yüzde, min-max değerleri, medyan, ortalama ve standart sapma) kullanılmıştır. Ölçek puanlarının normal dağılım varsayımını sağlamadığı tespit edilmiştir.  Bu durumda niceliksel verilerin karşılaştırılması için iki grup karşılaştırılması için Mann Whitney U testi, ikiden fazla grup karşılaştırılmasında Kruskal Wallis H testi; fark olan gruplarda farklılığın hangi gruptan kaynaklandığını tespit etmek için düzeltilmiş Bonferroni testi uygulanmıştır. Sürekli değişkenler arasındaki ilişki Spearman korelasyon analizi ile incelenmiştir.
 Bulgular: Katılımcıların %63,1'inin 65-69 yaş aralığında, %54,6'sının kadın, %57,6'sının evli, %63,1'inin okur-yazar, %82,5'inin emekli olduğu bulunmuştur. Yaşlıların %14,7'sinin COVİD-19 tanısı aldığı, %78,6'sının yakınlarından COVİD-19 tanısı alan olduğu, %36,9'unun COVİD-19 nedeniyle oldukça etkilendiği, %43,6'sının ölüm/kayıp korkusu yaşadığı, %72,6'sının salgından dolayı kendi sağlığı ve sevdiklerinin sağlığı ile ilgili kaygı yaşadığı saptanmıştır. Araştırmada sağlık anksiyetesi ölçek puanı ile hastalık algısı ölçek puanı arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki bulunmazken, sağlık anksiyetesi ölçek puanı ile tedaviye uyum ölçeği bilgi düzeyi alt boyut puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı, pozitif yönlü bir ilişki bulunmaktadır (r:0,123; p<0,05).  
Sonuç: Çalışmanın sonucunda, yaşlıların sağlık anksiyetesi düzeyinin tedaviye uyumu etkilediği (p<0.005), hastalık algısını etkilemediği saptanmıştır.

Anahtar Kelimeler: Yaşlı, Koronavirüs Hastalığı (COVID-19), Hastalık algısı, Sağlık anksiyetesi, Tedaviye uyum, Hemşirelik

Abstract:
Introduction: Infectious diseases, which are known to have very important effects in the history of humanity, continue to be important today despite the developments in science and technology. Although the Coronavirus Disease (COVID-19), which affects the whole world, is known as a family of RNA viruses that show symptoms similar to the common cold in humans, SARS-CoV and MERS-CoV, which are from the same family, have reported that this virus can cause more serious diseases. In the current pandemic process, controlling the health anxiety level of elderly individuals, their perception of illness and adherence to treatment is necessary in terms of taking control measures implemented throughout the country. 
Purpose: This study was conducted to determine the effect of the health anxiety of elderly individuals on the perception of illness and treatment compliance during the COVID-19 pandemic. 
Material and Method: This descriptive-cross-sectional study was conducted between September 2020 and May 2021. The universe of the study consisted of individuals over the age of 65 living in Turkey, and the sample consisted of 401 elderly individuals who met the research criteria and were calculated using the power analysis method (sample size was calculated with a 5% margin of error and 95% confidence interval). Patient Identification Form (Annex-1), Health Anxiety Scale (Annex-2), Short Form Patient Perception Scale (Annex-3), Turkish Modified Morisky Scale (Annex-4), prepared by the researcher, were used to collect the data. While evaluating the data, descriptive statistical methods (number, percentage, min-max values, median, mean and standard deviation) were used. It was determined that the scale scores did not satisfy the assumption of normal distribution. In this case, for comparison of quantitative data, Mann Whitney U test for comparison of two groups, Kruskal Wallis H test for comparison of more than two groups; The corrected Bonferroni test was applied in order to determine which group the difference originated from. The relationship between continuous variables was examined by Spearman correlation analysis.
 Results: It was found that 63.1% of the participants were in the 65-69 age range, 54.6% were female, 57.6% were married, 63.1% were literate, 82.5% were retired. 14.7% of the elderly were diagnosed with COVID-19, 78.6% of them were diagnosed with COVID-19 from their relatives, 36.9% were highly affected by COVID-19, 43.6% were afraid of death/loss It was determined that 72.6% of them had anxiety about their own health and the health of their loved ones due to the epidemic. While there was no statistically significant relationship between health anxiety scale score and illness perception scale score in the study, there was a statistically significant and positive relationship between health anxiety scale score and treatment compliance scale knowledge sub-dimension scores (r:0.123; p<0.05). 
Conclusion: As a result of the study, it was determined that the health anxiety level of the elderly affected adherence to treatment (p<0.005), but did not affect the perception of illness. 
Keywords: Elderly, Coronavirus Disease (COVID-19), İllness Perception, Health Anxiety, Adherence to Treatment, Nursing.