Havayolu firmalarının kurumsal halkla ilişkiler faaliyetlerinin tüketici bilinci gelişimi üzerindeki rolü: Bir karma yöntem çalışması
The role of airlines corporate public relations activities on consumer awareness development: A mixed method study
Yazar: KAMİL ÖNDER NERGİZ
Danışman: PROF. DR. FÜSUN TOPSÜMER
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Halkla İlişkiler ve Tanıtım Ana Bilim Dalı / İletişim Araştırmaları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Halkla İlişkiler = Public Relations
Dizin: Bilinçli tüketim = Conscious consumption ; Halkla ilişkiler = Public relations ; Tüketici hakları = Consumer rights

Özet:
Kurum ve kuruluşların hedef kitleleri ile uzun vadeli ve karşılıklı bir ilişki içerisinde yürüttüğü süreklilik arz eden bir iletişim süreci olarak değerlendirilen halkla ilişkiler faaliyetleri sürecinde güven, karşılıklı fayda, bağlılık, memnuniyet gibi bazı faktörler ise kurum ile hedef kitlesi arasındaki bağı güçlendiren boyutlar olarak öne çıkmaktadır. Halkla ilişkilerin kitleler üzerindeki karşılıklı yarar sağlayan ve sürekli olan bu ilişkisinin ise kişilerin davranışları üzerinde anlamlı etkileri bulunmaktadır.
Günümüz tüketim toplumunda bilinçli tüketim davranışının önemi giderek artmaktadır. Kamu ve sivil toplum kuruluşlarına nazaran özel sektör kurumlarının da halkı bilgilendirme, bilinçlendirme ve hakları konusunda farkındalık oluşturma anlamında sorumlulukları bulunmaktadır. Havacılık gibi kurumsal imaj, emniyet, dakiklik gibi kavramların oldukça önemli olduğu bir sektörde de yüksek bilince sahip yolcular bu anlamda havayolu operasyonlarının sağlıklı bir şekilde yürütülmesine artı değer katacaktır.
Çalışmanın nicel kısmında havayolu ile seyahat eden yolcuların tutum ve davranışlarının bilinçli tüketici boyutu kapsamında değerlendirilmesi sağlanmış ve havayolları halkla ilişkiler uygulamalarının bu süreçteki rolü Hon ve Grunig (1999) tarafından geliştirilen ilişkisel yaklaşım bağlamında değerlendirilmiştir. Akabinde havayollarının uyguladığı kurumsal halkla ilişkiler faaliyetlerinde yolcularının tüketim bilinci ve tüketici hakları bilgi düzeyi anlamında farkındalıklarının arttırılabilmesi için yapabilecekler, havayollarını deneyimleyen müşteriler ile derinlemesine görüşmeler yapılarak incelenmiştir. Bulgular havayollarının kurumsal ilişkiler faaliyetlerinin tüketici bilinci üzerine etkisini ve tüketici hakları bilgi düzeyinin bu süreçteki aracılık rolünü ortaya koymuştur. 
Çalışma sonucunda havayollarının uyguladığı kurumsal halkla ilişkiler faaliyetlerinde tüketici bilincinin arttırılmasına katkı sağlaması kapsamında önem vermesi gereken başlıklar ise ortaya çıkan temalar bağlamında öneriler halinde sunulmuştur.

Abstract:
Public relations activities, considered as a continuous communication process conducted by institutions and organizations with their target audiences in a long-term and mutually beneficial relationship, highlight factors such as trust, mutual benefit, loyalty, and satisfaction as facilities which strengthen the connection between the institution and its target audience. In addition, relationship of the public relations which is constant and mutually beneficial for the masses has meaningful impacts on individuals' behaviors. 
The significance of conscious consumer behavior is progressively increasing in contemporary consumer society. Private sector institutions also have responsibilities in informing the public, raising awareness, and creating awareness about their rights, in comparison to government and civil society organizations. In an industry where concepts such as corporate image, safety, and punctuality are rather significant and passengers who are quite aware of the whole process will contribute to conduct smooth airline operations in this regard.
In the quantitative aspect of the study, the attitudes and behaviors of passengers traveling by air have been evaluated within the scope of conscious consumer perspective, and the role of airline public relations practices in this process has been assessed within the context of the relational approach developed by Hon and Grunig (1999). Subsequently, to explore ways in which airlines can enhance awareness among their passengers regarding consumer consciousness and knowledge of consumer rights through corporate public relations activities and in-depth interviews were conducted with customers who have experienced these airlines. The findings have revealed the influence of airlines' corporate relations activities on consumer awareness and highlighted the mediating role of consumer rights knowledge in this process.
As a result of the study, recommendations have been presented in the form of themes that airlines should prioritize in their corporate public relations activities to contribute to increase consumer awareness.