İbnü Mühennâ Lügati (Kitâb Hilyetü'l-İnsân ve Helbetü'l-Lisân)(Metin-dil özellikleri-dizin)
İbnü Muhanna's dictionary (Kitâb Hilyetü'l-İnsan ve Helbetü'l Lisan)(Text-language features-i̇ndex)
Yazar: SAWASH MUSLIHEDIN ABDULMAJEED AL JASIMI
Danışman: PROF. DR. ZEKİ KAYMAZ
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Lehçeleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Cemalüddin İbni Mühenna = Cemalüddin İbni Mühenna ; Dil özellikleri = Language features ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching ; İbni Mühenna Lügati = İbni Mühenna Lügati

Özet:
Doktora tezi olarak hazırlanan bu çalışma, Cemalüddin İbnü Mühennâ
tarafından kaleme alınan Kitâb Hilyetü'l-İnsan ve Helbetü'l-Lisân veya Türk
dünyasında İbni Mühennâ Lügati adıyla bilinen kitap üzerine yapılmıştır. Eser,
tahminen XIII. yüzyılın ikinci yarısında, Irak bölgesinde yazılmıştır. Araplara yabancı
dil öğretmek için hazırlanmıştır. Eserin dili Arapçadır ve üç bölümden oluşmaktadır.
Birinci bölüm Farsça, ikinci bölüm Türkçe ve üçüncü bölüm Moğolca ile ilgili olup bu
dillerin grameri hakkında kısa bilgiler ve çeşitli konulara göre kelime listeleri
içermektedir. Eserin, günümüze kadar 6 nüshası bulunmuştur. 5'i Avrupa'da, 1'i de
İstanbul Arkeoloji Müzeleri Kütüphanesi'nde yer almaktadır. Tezimizde, İstanbul
nüshası esas alınmıştır. İstinsah tarihi belli olmayan bu nüsha, yaklaşık 6300 kelime
içermektedir. Farsça kısmında 2535, Türkçe kısmında 2680 ve Moğolca kısmında 1085
kelime civarında bulunmaktadır. Çalışmada, eser ve yazarı hakkında bilgiler verilecek,
Arap-Türk ilişkilerinin tarihi zeminine ışık tutulacak, Araplara Türkçe öğretim metotları
ve söz konusu amaçla yazılmış eserlerin tanıtımı yapılacak, eserin tamamı Türkiye
Türkçesinde aktarılacak, Türkçe bölümünün dil özellikleri incelenecek ve eserin üç
bölümünü kapsayan dizin bölümü yer alacaktır.


Anahtar Sözcükler: İbni Mühennâ Lügati, Kitâb Hilyetü'l-İnsan ve Helbetü'l-Lisân,
Cemalüddin İbni Mühennâ.

Abstract:
This study based on the book named Kitâb Hilyetü'l-İnsan ve Helbetü'l-Lisân
which is well known in Turkish world as İbnü Mühennâ Lügati. The book authored by
Cemalüddin İbnü Mühennâ estimate around the second half of XII century in Iraq. The
main purpose of the stated book was to learn a foreign language for the Arabic speaking
people. the manuscripts were written in Arabic language and it consisted three chapters.
These three chapters were covers Persian, Turkish and Mongolian languages
respectively. Each chapter provides briefly grammar and numerous word lists divided
according to various subjects. Nowadays, only 6 copies of the manuscripts are available.
Five in Europe and one in the library of İstanbul Archaeological Museums. The
Istanbul's copy is considered as a reference of this thesis. This copy consisted of 6300
words, 2535 words in Persian chapter and in Turkish and Mongolian chapters were
2680 and 1085 words respectively. In addition, this work will provide information about
this manuscript and its author. Furthermore, the Arab-Turk relationship will explore
based on historical background. In addition, the historical scripts that willingly prepared
to illustrate Turkish language teaching methods to Arab will introduce. The pointed out
book will be completely translated to the Turkish language. Additionally, the features of
the Turkish section of the work will be analysed and will be included in the index
covering the three sections of the manuscripts.


Key Words: İbni Mühennâ Lügati, Kitâb Hilyetü'l-İnsan ve Helbetü'l-Lisân,
Cemalüddin İbni Mühennâ.