İmkân ve sınırlılıkları açısından İlahiyat Fakültelerinde öğretmen yetiştirme
In the context of possibilities and limitations: Teacher training in Theology Faculties
Yazar: ARİFE GÜMÜŞ SARI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ZARİFE ŞEYMA ALTIN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Din = Religion ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmada İlahiyat Fakültelerinin öğretmen yetiştirme uygulamalarının imkân ve sınırlılıklarının tespit edilip değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla, araştırma nitel araştırma metotlarından gömülü teori yaklaşımıyla yapılandırılmıştır. İlahiyat fakültelerinde öğretmen yetiştirme uygulamalarının anlaşılması için beş temel soru çerçevesinde yarı yapılandırılmış mülakat formlarıyla derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Görüşmeler İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi ve Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi'nden farklı disiplinlerden 15 akademisyen, aynı üniversitelerde öğrenim gören 7 son sınıf öğrencisi ve İstanbul'da farklı kademelerde DKAB-Meslek dersi öğretmenliği yapan 16 öğretmen ile gerçekleştirilmiştir. Görüşme formu, İlahiyat Fakültelerinde yetiştirilen öğretmenlerin hangi özelliklere sahip olması beklendiği, bu öğretmenlerin nasıl bir uygulama ile yetiştirildiği, öğretmen yetiştirme uygulamalarının nasıl bir eğitim ortamında gerçekleştiği, bu eğitim ortamının insan kaynağının özelliklerinin neler olduğu ve son olarak da istihdam alanlarına yönelik bakış açısının ne olduğunun anlaşılmasına yönelik sorulardan oluşturulmuştur. Deşifre edilen mülakat verilerinin gömülü teorinin veri çözümleme aşamalarının takip edilerek işlenmesi amacıyla CİTAVİ programından yararlanılmıştır. 
Çalışma neticesinde, İlahiyat Fakültelerinin gerek siyasi konjonktür gerekse modern yükseköğretim yapılanmasının bilim ve bilim üretme anlayışı çerçevesinde önemli tartışma alanlarına sahip olduğu görülmüştür. Geleneğin taşıyıcısı olan medrese ile moderniteyi temsil eden üniversitenin siyasi ve kültürel olarak yaşadığı uyuşmazlığın İlahiyat Fakültelerini kendini konumlandırma ve hedeflerini belirlemede önemli bir çıkmaza taşıdığı anlaşılmıştır. Gerek DKAB-Meslek dersi öğretmeninin sahip olması beklenen özellikler gerek fakültenin eğitim ortamı ve akademik yapılanması gerekse çıktılara ilişkin amaç ve değerlendirmeler fakültenin teorik olarak geleneğe yaslanan ancak pratikte modern bilim üretme anlayış ve aşamalarını takip eden bir yapıda olduğunu göstermiştir.
Bugün yükseköğretim için başka bir meydan okuma olan akademik araştırma yapılanması ile mesleğe yönelik eğitim yapılanması arasındaki gerilimin öğretmen yetiştirme uygulamaları çerçevesinde İlahiyat Fakülteleri için de önemli açmazlara neden olduğu anlaşılmıştır. Mevcut fakülte yapılanmasının istihdam alanlarının ilgi ve ihtiyaçlarını dikkate almadığı görülürken İlahiyat Fakültelerinin bir bilim olarak organizasyonu, üniversite içinde yapılanması, amaç ve hedefleri doğrultusunda örgütlenmesi ve metodolojik olarak yaşadığı çıkmazların öğretmen yetiştirme uygulamalarında önemli sınırlılık alanları olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
In this study, it is aimed to identify and evaluate the opportunities and limitations of teacher training practices of the Faculties of Theology. For this purpose, the research was structured with the grounded theory approach from qualitative research methods. In order to understand the teacher training practices in the faculties of theology, in-depth interviews were conducted with semi-structured interview forms within the framework of five basic questions. The interviews were conducted with 15 academicians from different disciplines from Istanbul University Faculty of Theology and Marmara University Faculty of Theology, 7 senior students studying at the same universities, and 16 teachers teaching Religious Education and Vocational Education courses at different levels in Istanbul. The interview form consisted of questions aimed at understanding what characteristics teachers trained in the Faculties of Theology are expected to have, how these teachers are trained, what kind of an educational environment teacher training practices take place in, what the characteristics of the human resources of this educational environment are, and finally, what the perspective on employment areas is. The CITAVI program was used to process the transcribed interview data by following the data analysis stages of the grounded theory. 
As a result of the study, it has been seen that the faculties of theology have important areas of discussion within the framework of both the political conjuncture and the understanding of science and science production of the modern higher education structure. It is understood that the political and cultural incompatibility between the madrasah, which is an important representative of tradition, and the university, which represents modernity, has brought the faculties of theology to an important deadlock in positioning itself and determining its goals. Both the characteristics expected to be possessed by the religious education teacher- imam hatip vocational course teacher, the educational environment and academic structure of the faculty, and the aims and evaluations regarding the outputs have shown that the faculty is theoretically based on tradition, but in practice it follows the understanding and stages of producing modern science.
It is understood that the tension between the academic research structure and the structure of vocational education, which is another challenge for higher education today, causes significant dilemmas for the faculties of theology within the framework of teacher training practices. While it is seen that the current faculty structure does not consider the interests and needs of the employment areas, it has been determined that the organization of the faculties of theology as a science, its structuring within the university, its organization in line with its aims and objectives, and its methodological dilemmas are important areas of limitation in teacher training practices.