Yeni Uygur atasözleri üzerine bir inceleme
An investigation on New Uyghur proverbs
Yazar: ÖZGE EMİROĞLU
Danışman: DOÇ. DR. ÖZGÜR AY
Uşak Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Türk atasözleri = Turkish proverbs

Özet:
Milletlerin ortak geçmişleri, ortak değerleri, kültürel gelenekleri, düşünceleri, inançları, hayata bakış açıları en güzel şekli ile atasözlerinde ifadesini bulur. Milli hazinenin en değerli mücevherlerinden biri olan Türk atasözleri, sözlü kültürün en önemli ürünlerinden birisidir. Türk atalarının engin tecrübe ve düşüncelerinin sağlam bir mantık süzgecinden geçirildikten sonra, söze dönüştürülmesi ile meydana gelmişler ve milletin elinde işlene işlene değerini daha da artırmışlardır.
Bu tez, Doğu Türkistan'da ve Türkiye'de dağınık halde bulunan Yeni Uygur atasözlerini derleyip tasnif etmek amacı ile Türkiye'de değişik zamanlarda yayımlanmış kitaplar, makaleler ve tezler incelenerek hazırlanmıştır. Toplamda 3832 atasözü derlenmiştir. Çalışma giriş, inceleme ve sonuç bölümlerinden oluşmaktadır. İnceleme bölümü beş ana başlıkta ele alınmıştır. İlk bölümde, Yeni Uygur atasözleri bir bütün halinde tasnif edilmiş ve 48 ana başlığa ayrılmıştır. İkinci bölümde, "söyleyen" ve "söylenen" durumlarına göre tasnif yapılmıştır. Burada atasözleri "birine söylenen", "birinin ağzından söylenen" ve "biri ya da bir şey hakkında söylenen" olmak üzere üç başlık altında incelenmiştir. Üçüncü bölümde, kelime sıklığına göre tasnif yapılmıştır. Atasözlerinde geçen kelimeler sıklık yönünden incelenmiş ve en sık geçen 100 kelime tespit edilmiştir. Dördüncü bölümde, Türkiye Türkçesi ile ortak olanlar; beşinci bölümde ise Türkiye Türkçesinde ortak olmayanlar tespit edilmeye çalışılmıştır.
Sonuç bölümünde, genel bir sonuç değerlendirmesi yapılarak tasnif edilen ve Türkiye Türkçesi ile ortak olan Yeni Uygur atasözleri ile ilgili veriler tablo ve grafikler üzerinde gösterilmiştir. Bu çalışma ile Yeni Uygur Türkçesinin söz varlığı çalışmalarına katkı sağlamak amaçlanmıştır.

Abstract:
The common pasts, common values, cultural traditions, thoughts, beliefs and perspectives of nations find their expression in proverbs in the best way possible. Turkish proverbs, one of the most precious jewels of the national treasure, are one of the most important products of our oral culture. They came into being by turning the vast experiences and thoughts of Turkish ancestors into words after they were filtered through a solid logic filter, and they further increased the value of the work in the hands of the nation.
This thesis has been prepared by examining books, articles and theses published at different times in Turkey in order to compile and classify New Uyghur proverbs scattered in East Turkistan and Turkey. In total, 3832 proverbs have been compiled. The study consists of introduction, examination and conclusion sections. The review section is covered under five main headings. In the first part, New Uyghur proverbs are classified as a whole and divided into 48 main titles. In the second part, the classification is made according to the "who said" and "said". Here, proverbs are examined under three headings: "spoken to someone", "spoken by someone's mouth" and "spoken about someone or something". In the third part, classification is made according to word frequency. The words in the proverbs were examined in terms of frequency and the 100 most frequently mentioned words were determined. In the fourth chapter, which is common in Turkey with Turkish; In the fifth chapter is not common in Turkey Turkish tried to determine.
In conclusion, the data related to the New Uygur proverbs have in common with an overall evaluation of the results is made and Turkey Turkish classification are shown on tables and graphs. With this study, it is aimed to contribute to vocabulary studies of New Uygur Turkish.