Akut lösemi tanısı ve hematolojik hastalığı olan hastalarda kemik iliği hücrelerinin yeni nesil otomatik kan sayım cihazında değerlendirilmesi
Evaluation of bone marrow cells with the new generation automated hematology analyzer among patients with acute leukemia and other hematological diseases
Yazar: SELİN SİNEM KADIOĞLU TERZİ
Danışman: PROF. DR. ZÜHRE KAYA
Gazi Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Giriş: Akut lösemili hastaların tanı ve tedavi izleminde kemik iliğinin mikroskopik incelemesi hala altın standart yöntemdir. Kemik iliği morfolojisinin maliyeti düşük olmasına karşın zaman alıcı olması ve çok sayıda hücre değerlendirilmesi gerekmesi en büyük dezavantajıdır.  Otomatik kan sayım cihazlarının ise periferik kan hücrelerini hızlıca ölçmesi büyük avantajdır. Son yıllarda yapılan çalışmalar kan sayım cihazında periferik kanda görülmesi beklenmeyen normoblast, immatur granulosit gibi immatur hücrelerin yanında Hematopoetik Progenitor Cell (HPC) olarak adlandırılan yeni bir parametrenin eklenmesiyle kemik iliği hücrelerinin de kan sayım cihazlarında ölçülebildiğini göstermiştir. Özellikle periferik kök hücre nakli yapılacak alıcılarda nakil öncesi bakılan CD34+ kök hücre sayısı ile HPC arasında güçlü korelasyon bulunması kök hücre nakli planlanan hastaların optimal kök hücre toplama zamanını belirlemede CD34+ ölçümü yerine HPC'nin kullanılabileceğini göstermiştir. Bu çalışmada kliniğimizde akut lösemi tanısı alan hastaların otomatik kan sayım cihazında çalışılan kemik iliği örneklerinde HPC parametresinin akut lösemi tanı, izlem ve relapsı öngörmedeki rolünü araştırdık. 
Yöntem: Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Hematoloji kliniğine 2017-2021 yılları arasında kabul edilen 1-18 yaş arası toplam 72 çocuk, n=29 Akut Lösemi (n=24 Akut Lenfoblastik Lösemi, n=5 Akut Myeloblastik Lösemi), n=32 reaktif kemik iliği bulguları olan hasta, n=11 sağlıklı kök hücre vericisi çocuklar çalışmaya alındı. Sysmex-XN20® otomatik kan sayım cihazında hastaların ve sağlıklı kontrollerin kemik iliği örnekleri çalışıldı. Lösemi hastalarında ilk tanıda, 15. gün, 33. gün ve 78.günkü kemik iliği örneklerinde HPC, monosit sayı ve yüzdeleri ile eş zamanlı kemik iliği blast yüzdeleri ve 15. Gün minimal residual disease (MRD) değerleri kaydedildi. Reaktif kemik iliği bulguları olan hastaların ve sağlıklı kontrollerin ilk kemik iliği örneklerindeki HPC, monosit sayı ve yüzdeleri kaydedildi. Tüm veriler SPSS 25.0 programında analiz edildi.
Bulgular: Lösemi hastalarında tanı anında HPC yüzde, monosit sayı ve yüzde değerleri, reaktif kemik iliği bulguları olan hastalara göre anlamlı yüksek bulunmuştur(p<0.05). Lösemi hastaları ile sağlıklı kök hücre vericileri arasında ilk kemik iliği değerlendirmesinde Monosit sayı ve yüzde değerleri anlamlı yüksek bulunmuştur(p<0.05). Lösemi hastaları ile sağlıklı kök hücre vericileri arasında HPC yüzde ve sayısında anlamlı fark saptanmamıştır(p>0.05). ALL ve AML grupları arasında anlamlı fark saptanmamıştır(p>0.05). ALL hastalarında tedavi günlerine göre yapılan değerlendirmede en yüksek HPC ve monosit değerleri tanı anında bulunurken en düşük değerler 15. günde bulunmuştur. HPC ve monosit değerleri arasında 33. ve 78. günde güçlü korelasyon (r33=0.886, r78=0.945), tanı anı ve 15.günde orta düzeyde korelasyon (r0=0.482, r15=0.680) bulunmuştur. Relaps hastalarda tedavinin 15. gününde yüksek HPC% ve MRD değerleri relaps olmayan hastalara göre anlamlı yüksek bulunmuştur. 
Sonuç: Bulgularımız ALL'li çocuklarda akut lösemi tanı, izlem ve relaps durumunda HPC parametresinin yararlı olabileceğine işaret etmektedir

Abstract:
Introduction: Microscopic examination of bone marrow is still the gold standard method in the diagnosis and treatment monitoring of patients with acute leukemia. Although the cost of bone marrow morphology is low, it is time-consuming and requires the evaluation of a large number of cells, which is its major disadvantage.  On the other hand, automated blood counters have the advantage of rapidly measuring peripheral blood cells. Recent studies have shown that with the addition of a new parameter called Hematopoietic Progenitor Cell (HPC) immature cells of bone marrow such as normoblasts and immature granulocytes which are not expected to be seen in peripheral blood can also be measured in blood counters. Especially in peripheral stem cell transplant recipients, the strong correlation between HPC and CD34+ stem cell count before transplantation has shown that HPC can be used instead of CD34+ measurement to determine the optimal stem cell collection time in patients who are planned for stem cell transplantation. In this study, we investigated the role of HPC parameter in the diagnosis, follow-up and prediction of relapse in bone marrow samples of patients diagnosed with acute leukemia in our clinic. 
Method: A total of 72 children aged 1-18 years, n=29 patients with acute leukemia(n=24 Acute Lenfoblastik Leukemia, n=5 Acute Myeloblastic Leukemia), n=32 patients with reactive bone marrow findings, and n=11 healthy bone marrow donor children admitted to the Pediatric Hematology Clinic of Gazi University Faculty of Medicine between 2017 and 2021 were included in the study. Bone marrow samples of the patients and healthy controls were analyzed by Sysmex-XN20® automatic blood counting device. HPC, monocyte counts and percentages, simultaneous bone marrow blast percentages and Day 15 minimal residual disease (MRD) values were recorded in bone marrow samples of leukemia patients at initial diagnosis, Day 15, Day 33 and Day 78. HPC, monocyte counts and percentages in the first bone marrow samples of patients with reactive bone marrow findings and healthy controls were recorded. All data were analyzed in SPSS 25.0 program.
Results: The count and percentage values of HPC and monocyte at the time of diagnosis were significantly higher in leukemia patients than in patients with reactive bone marrow findings (p<0.05). Monocyte counts and percentages were significantly higher between leukemia patients and healthy stem cell donors at the first bone marrow evaluation (p<0.05). There was no significant difference in percentage and count values of HPCs between leukemia patients and healthy stem cell donors (p>0.05). There was no significant difference between ALL and AML groups (p>0.05). In ALL patients, the highest HPC and monocyte levels were found at the time of diagnosis, while the lowest levels were found at day 15. A strong correlation was found between HPC and monocyte levels at days 33 and 78 (r33=0.886, r78=0.945) and a moderate correlation at diagnosis and day 15 (r0=0.482, r15=0.680). High HPC% and MRD values on day 15 of treatment were significantly higher in relapsed patients than in non-relapsed patients.  
Conclusion: Our findings suggest that the HPC parameter may be useful in the diagnosis, follow-up and relapse of acute leukemia in children with ALL.