Diabetes mellitus tanılı hastaların erişkin aşılama ile ilgili aşı farkındalıkları, aşılanma oranları ve etki eden faktörler
Vaccination awareness, rates and influencing factors related to adult immunization in patients diagnosed with diabetes mellitus
Yazar: MERVE ÇELİK
Danışman: DOÇ. DR. HACER HİCRAN MUTLU
İstanbul Medeniyet Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Diabetes mellitus, dünya genelinde ve ülkemizde hızla artan kronik bir hastalık olup, bağışıklık sistemi üzerindeki etkileri nedeniyle bazı enfeksiyonlar diyabetli bireylerde daha ciddi seyredebilir. Özellikle yüksek risk gruplarında enfeksiyon riskini azaltmak ve buna bağlı hastaneye yatış, ölüm ve sağlık harcamalarını düşürmek açısından aşılanma, en etkili koruyucu yöntemlerden biridir. Bu çalışmada hastanemiz Diyabet Obezite ve Aile Hekimliği polikliniğine başvuran diyabet hastalarının erişkin aşılarına yönelik farkındalık düzeyleri, aşılanma oranları ve bu davranışları etkileyen faktörlerin incelenmesi amaçlanmıştır.
Çalışmaya Göztepe Prof. Dr. Süleyman Yalçın Şehir Hastanesi Diyabet Obezite ve Aile Hekimliği polikliniğine başvuran 18 yaş ve üzeri, çalışmaya katılmayı kabul eden 210 diyabet hastası dahil edilmiştir. Çalışmaya dahil edilen hastalara demografik bilgiler, yaptırdıkları aşılar, bilgi düzeyleri ve aşılanmayı etkileyen faktörleri cevaplayabilecekleri 20 soruluk bir anket yüzyüze yapılmıştır. Verilerin analizi SPSS-30 yazılımı kullanılarak gerçekleştirilmiştir.
Katılımcıların %63,8'i (n:134) kadın, %36,2'si (n:76) erkekti; %15,3'ü Tip I, %55,7'i Tip II diyabet iken %29,0'ı ise diyabet türünü bilmediğini ifade etti. Katılımcıların yaşları 18 ve üzeri olup yaş ortalaması 55,8 ± 11,7 yıl idi. Yaş grubu dağılımı incelendiğinde, katılımcıların %77,6'sının 65 yaş altı, %22,4'ünün ise 65 yaş ve üzeri bireylerden oluştuğu görüldü. Hastaların %6,2'si okur-yazar değilken, %32,0'ı ilkokul, %13,3'ü ortaokul, %25,2'si lise, %23,3'ü yüksekokul mezunudur. En çok yaptırılan aşılar %88,6 ile COVID-19 aşısı, daha sonra sırasıyla %38,6 ile influenza aşısı ve %23,8 ile pnömokok aşısıydı. Çalışmamızda, katılımcıların diyabetlilerde aşı uygulamaları konusunda bilgi sahibi olma oranı %45,2 iken, bu konuda bilgi eksikliği yaşayanların oranı %54,8 idi. Aşı yaptırmama nedenleri incelendiğinde, katılımcıların %37,6'sının diyabet hastalarına önerilen pnömokok, influenza, hepatit B ve tetanoz-difteri aşılarını yaptırmaları gerektiğini bilmediğini ifade ettiği görüldü. Aşı yaptırma konusunda bilgilendiren doktor branşlarına göre yapılan incelemelerde, katılımcıların %57,0'ının bu bilgiyi aile hekiminden aldığı belirlendi. 65 yaş ve üstü hastalarda influenza ve pnömokok aşısı yaptırma oranı anlamlı olarak yüksek bulundu.
Çalışmamızda, diyabet hastalarının erişkin aşılama konusundaki farkındalık düzeylerinin düşük olduğu ve aşılanma oranlarının önerilen hedeflerin altında kaldığı belirlenmiştir. Sağlık profesyonellerinin önerilerinin aşılama davranışlarını şekillendirmede belirleyici bir role sahip olduğu görülmüştür. Bu sonuçlar, erişkin aşılama farkındalığını artırmaya yönelik stratejilerin geliştirilmesi ve sağlık profesyonellerinin danışmanlık hizmetlerinin yaygınlaştırılması gerektiğini ortaya koymaktadır.
Anahtar Kelimeler: Aşı Farkındalığı, Aşılanma Oranları, Bilgi Düzeyi, Diabetes Mellitus, Erişkin Aşılama

Abstract:
Diabetes mellitus is a rapidly increasing chronic disease both globally and in our country. Due to its effects on the immune system, certain infections tend to present more severely in individuals with diabetes. Particularly in high-risk groups, vaccination is one of the most effective preventive measures to reduce infection risks, associated hospitalizations, mortality, and healthcare costs. This study aimed to assess the level of awareness regarding adult immunizations, vaccination rates, and factors influencing these behaviors among diabetic patients attending the Diabetes-Obesity and Family Medicine outpatient clinics of our hospital.
The study included 210 diabetic patients aged 18 years and older who were admitted to Göztepe Prof. Dr. Süleyman Yalçın City Hospital's Diabetes-Obesity and Family Medicine outpatient clinics and agreed to participate in the study. A 20-item face-to-face questionnaire was conducted to collect demographic information, vaccination status, knowledge levels, and factors influencing vaccination behaviors. Data were analyzed using SPSS-30 software.
Of the participants, 63.8% (n=134) were women and 36.2% (n=76) were men; 15.3% had Type I diabetes, 55.7% had Type II diabetes, and 29.0% were unaware of their diabetes type. The participants' ages ranged from 18 years and above, with a mean age of 55.8 ± 11.7 years. Age group analysis showed that 77.6% of participants were under 65 years of age, while 22.4% were aged 65 or older. Regarding educational status, 6.2% were illiterate, 32.0% had completed primary school, 13.3% middle school, 25.2% high school, and 23.3% held a university degree. The most commonly received vaccine was the COVID-19 vaccine (88.6%), followed by the influenza vaccine (38.6%) and the pneumococcal vaccine (23.8%). In this study, 45.2% of participants were knowledgeable about vaccination practices in diabetic individuals, while 54.8% reported a lack of knowledge. Among the reasons for not receiving vaccinations, 37.6% of participants stated that they were unaware of the necessity of recommended vaccines, such as pneumococcal, influenza, hepatitis B, and tetanus- diphtheria vaccines. Additionally, family physicians were identified as the primary source of vaccination-related information for 57.0% of participants. Influenza and pneumococcal vaccination rates were significantly higher among participants aged 65 years and older.
Our study revealed that awareness levels regarding adult immunization among diabetic patients were low, and vaccination rates fell below recommended targets. Healthcare professionals' recommendations were found to play a crucial role in shaping vaccination behaviors. These findings underscore the necessity of developing strategies to enhance awareness of adult immunization and expanding the advisory roles of healthcare professionals.
Keywords: Adult Immunization, Diabetes Mellitus, Knowledge Level, Vaccination Awareness, Vaccination Rates