Baş ağrısı olan çocuklarda ekran maruziyetinin değerlendirilmesi
Evaluation of screen exposure in children with headache
Yazar: NADİRE ŞAHİN ÖZÇELİK
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN ÇAKSEN
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Meram Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Baş ağrısı = Headache ; Baş ağrısı bozuklukları = Headache disorders ; Ekran maruziyeti = Screen exposure ; Migren hastalıkları = Migraine disorders ; Stres = Stress ; Çocuklar = Children

Özet:
Çalışmamız Temmuz 2018 ve Mart 2019 tarihleri arasında Necmettin Erbakan Üniversitesi Meram Tıp Fakültesi çocuk nöroloji polikliniğinde baş ağrısı şikayeti ile başvuran çocuklarda ekran maruziyetinin baş ağrısı şikayeti üzerine etkisini değerlendirmek amacı ile gerçekleştirilmiştir. 
Çalışmamıza 6-18 yaş 69 (%51,8) hasta grubu çocuk ve 7-18 yaş arası 64 (%48,2) kontrol grubu çocuk dahil edilmiştir. Hasta grubundaki çocukların primer baş ağrısı tanıları mevcut olup bu tanılar UBAS-III tanı kriterleri temel alınarak konulmuştur. Hasta grubundaki çocukların 43'ü (%62,32) migren tipi baş ağrısı ve 26'sı (%37,68) gerilim tipi baş ağrısı tanısı almıştır. Hasta grubundaki çocukların 27'si (%39,13) erkek ve 42'si (%60,87) kızdı. Kontrol grubundaki çocukların 32'si (%50,00) erkek ve 32'si (%50,00) kızdı. Hasta grubundaki çocukların yaş ortalaması 12,39±0,37 ve kontrol grubundaki çocukların yaş ortalaması 11,37±0,39 idi. Hasta grubu ile kontrol grubu çocuklar arasında cinsiyet, yaş, kardeş sayısı, evde yaşayan fert sayısı, ikamet yeri ve gelir düzeyi bakımından istatistiksel olarak anlamlı fark (p>0,05) saptanmamıştır. 
Hasta ve kontrol grubundaki çocuklar ekran temelli aktiviteler açısından anket ile değerlendirilmişlerdir. Bu ekran temelli aktiviteler televizyon izleme, kulaklıkla müzik dinleme, akıllı telefon/tablet kullanma ve bilgisayar kullanma olarak belirlenmiştir. Maruziyet süreleri de 0-1 saat, 1-3 saat, 3-6 saat ve 6 saat ve üzeri olarak gruplandırılmıştır. Hasta ve kontrol grubu çocuklar arasında ekran temelli aktivitelerden sadece akıllı telefon/tablet kullanımı bakımından hasta grubu lehine istatistiksel olarak anlamlı fark (p<0,05) saptanmıştır. Hasta grubundaki çocukların akıllı telefon/tablet kullanma alışkanlıklarının kontrol grubuna kıyasla 3 saat ve üzerinde olduğu görülmüştür. 
Hasta ve kontrol grubundaki çocukların ekran temelli aktiviteleri arasında cinsiyet bakımından anlamlı istatistiksel fark (p>0,05) saptanmadı. Ancak iki grup arasında ekran temelli aktivitelerde televizyon izleme alışkanlığının düşük-orta gelir grubu lehine yüksek gelirli gruba göre istatistiksel olarak anlamlı farklı (p<0,05) olduğu saptanmıştır. 
Hasta grubunda primer baş ağrısı tipi ile herhangi bir ekran temelli aktivite alışkanlığı arasında istatistiksel olarak anlamlı fark (p>0,05) bulunmadı. Hasta grubundaki çocuklar ekran temelli aktivitenin tipi ve yaş bakımından karşılaştırıldığında hasta yaşı ile televizyon izleme süresi arasında ters korelasyon (p<0,05) ve hasta yaşı akıllı telefon/tablet kullanma süresi arasında pozitif korelasyon (p<0,05) saptandı. Hasta grubunda ekran temelli aktivite tipi ile baş ağrısı sıklığı ilişkisi değerlendirildi. Televizyon izleme ve akıllı telefon/tablet kullanma süreleri altı saatin üzerinde olanlarda baş ağrısı sıklığının istatistiksel olarak anlamlı farklı (p<0,05) olduğu saptandı. 
Çocuk nöroloji polikliniğindeki ilk değerlendirme ve tanı sonrasında hasta grubundaki çocuklar ekran kısıtlaması yönünden eğitildi. Günlük ekran maruziyetinin bir saatin altına kısaltılması önerildi. Ekran maruziyeti kısıtlamasının bir ay devam edilmesi istendi. Bir ay sonra hastalar baş ağrısı sıklığındaki değişiklik temelinde ekran kısıtlamasına fayda durumu bakımında sözel olarak değerlendirildi. Ekran kısıtlamasına önerildiği şekilde uyum gösteren hastalar tam uyumlu, ekran maruziyeti süresini kısaltan fakat bir saatin altına indiremeyenler %50 uyumlu ve ekran kısıtlaması uymayanlar ya da ekran maruziyeti süresini arttıranlar uyumsuz olarak değerlendirildi. Ekran kısıtlamasına uyum ile baş ağrısı sıklığında anlamlı iyileşme (p<0,005) saptandı. 
Sonuç olarak, bu çalışma çocukluk çağında ekran maruziyetinin ve özellikle akıllı telefon/tablet kullanımının baş ağrısı etyolojisinde rolü olduğunu ve ekran maruziyet süresinin artması ile baş ağrısı sıklığının arttığını gösterdi. Ekran maruziyetinin kısıtlanması ile de baş ağrısı sıklığının azalmasının gösterdiği üzere çocukluk çağında ekran temelli aktivitelerin süre ve içeriğinin düzenlenmesinin çocuk sağlığı açısından önemi vurgulanmış oldu.

Abstract:
The aim of this study was to evaluate the effect of screen exposure to headache symptoms in children admitted to the pediatric neurology clinic of Necmettin Erbakan University, Meram Medical Faculty between July 2018 and March 2019.
The study group consisted of 69 (51.8%) patients aged 6-18 years of age and the control group consisted of 64 (48.2%) children between 7-18 years of age. In this way, 133 children included to the study. Children in the patient group were diagnosed with primary headache and these diagnoses were based on ICHD-III diagnostic criteria.Of the children in the patient group, 43 (62.32%) were diagnosed with migraine headache and 26 (37.68%) were diagnosed with tension - type headache. Of the children in the patient group, 27 (39.13%) were male and 42 (60.87%) were female. In the control group, 32 (50.0%) of the children were male and 32 (50.0%) were female. The mean age of the children in the patient group was 12.39 ± 0.37 and the mean age of the children in the control group was 11.37 ± 0.39. There was no statistically significant difference (p>0,05) between the patient group and the control group in terms of gender, age, number of siblings, number of people living at home, place of residence and income level.
Children in the patient and control groups were evaluated with a questionnaire for screen-based activities. These screen-based activities include watching TV, listening to music on headphones, using a smartphone / tablet, and using a computer. Exposure times were also grouped as 0-1 hours, 1-3 hours, 3-6 hours and 6 hours and more. There was a statistically significant difference (p <0,05) between screen-based activities between the patient and control groups in favor of the patient group in terms of smartphone / tablet use only. The smartphone / tablet habits of the children in the patient group were found to be 3 hours or more compared to the control group.
There was no statistically significant gender difference (p>0,05) between the screen-based activities of the children in the patient and control groups. However, it was found that television watching habit among screen-based activities was statistically significant (p <0,05) in favor of low-middle income group compared to high-income group.
There was no statistically significant difference (p>0,05) between primary headache type and any screen-based activity habits in the patient group. When the children in the patient group were compared in terms of type of screen-based activity and age, an inverse correlation was found between patient age and television watching time (p <0,05) and patient age was positively correlated with smartphone / tablet use time (p <0,05). The relationship between screen-based activity type and headache frequency was evaluated in the patient group. The frequency of headache was found to be statistically significant (p <0,05) in television and smartphone / tablet usage times over 6 hours. 
After initial evaluation and diagnosis at the pediatric neurology outpatient clinic, children in the patient group were trained for screen time restriction. It was recommended to shorten the daily screen exposure to less than one hour. Screen exposure restriction was requested to continue for one month. One month later, patients were evaluated verbally for the benefit of screen restriction based on the change in headache frequency. Patients who comply with the screen restriction as recommended were fully compliant, those who shortened the screen exposure time but could not reduce it to less than one hour were 50% compliant and those who did not comply with the screen restriction or those who increased the screen exposure time were considered incompatible. Significant improvement in headache frequency (p< 0,05) was observed with compliance to screen restriction.
In conclusion, this study showed that screen exposure, especially smartphone / tablet use, has a role in the etiology of headache in childhood and that the frequency of headache increases with increasing screen exposure time. The importance of regulating the duration and content of screen-based activities in childhood was emphasized in terms of pediatric health, as shown by the decrease in the frequency of headaches by limiting screen exposure.