Demir tedavisi alan kadınlarda tedavi planlarının değiştirilmesine neden olan yan etkilerin incelenmesi
Investigation of the side effects that cause the change of treatment plans in women receiving iron treatment
Yazar: ZÜBEYDE ALTUN BOZKURT
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NURAY YILMAZ ÇAKMAK ; DOÇ. DR. BASRİ FURKAN DAĞCIOĞLU
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı / Aile Hekimliği Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Kadınlar demir eksikliği anemisine yatkın durumdadırlar. Gebelerde ise artan ihtiyaç nedeniyle demir eksikliği anemisi sık görüldüğünden profilaktik demir preparatları başlanmaktadır. Kullanılan preparatların biyoyararlanımları farklıdır ve çeşitli yan etkileri görülmektedir. Demir tedavileri iv, damla, tablet, oral süspansiyon gibi çeşitli şekillerde verilmektedir. Bu tedaviler demir karboksimaltoz, ferro furamat, demir sülfat, demir (II) glisin-sülfat kompleksi, demir (III) hidroksit polimaltoz, demir (III) izomaltoz gibi çeşitli etken madde içermektedirler. Biz bu çalışmada tedavide kullanılan demir preparatlarını karşılaştırarak en çok görülen yan etkileri ve hastada tedavi devamında hangi yan etkilere bağlı olarak ilaç değişikliğine gidildiği araştırmayı amaçladık. Bu araştırma 1 ekim 2023 ve 30 kasım 2023 tarihleri arasında Ankara Bilkent Şehir Hastanesinde bulunan Kadın hastalıkları ve doğum hastanesi gebe polikliniği ve Genel hastane genel dahiliye polikliniğine başvuran 270 kadın hastayı dahil etmektedir. Çalışmamız kesitsel-tanımlayıcı bir anket çalışmasıdır. Hastalara araştırmacılar tarafından yapılan anket formu yüz yüze görüşülerek uygulanmıştır. 20 sorudan oluşan bir anket formu kullanıldı. Anket formunda, katılımcıların sosyodemografik özellikleri, ilaç kullanım nedenleri, süreleri, alışkanlıkları; ilacın formu, yan etkileri, ilaç bırakma sebepleri, ilaç değişiklikleri içeren sorular bulunmaktaydı. Bu bilgiler araştırmacı tarafından geliştirilen görüşme formu kullanılarak elde edilmiştir. Verilerin analizi IBM-SPSS (Versiyon 24.0) programı ile gerçekleştirilmiş olup istatistiksel anlamlılık p<0.05 olarak alınmıştır.  Araştırmaya 270 demir replasman tedavisi alan hasta dahil edilmiştir. Katılımcılar %27,4 ile en çok demir (III) hidroksit polimaltoz kompleksi kullanıyordu. Katılımcılar en fazla %35,9 ile bulantıdan şikayetçiydi. Hastaların %34,8'i mevcut demir tedavilerini değiştirdiklerini, %37'si bir sebeple demir ilacını bıraktığını belirtmişti. İkisine de en sık sebep olarak sırasıyla (%73,4, %84) bulantı yanıtı verilmişti. İlaç değişikliğine gidilen hastalarda, önceki kullandıkları ilaçta yan etki yaşama oranı istatistiksel anlamlı olarak yüksek bulunmuştur (p<0.05).  Demir (III)  polimaltoz kompleksi kullananların ilaç bırakma ve değiştirme oranları (%88,9, %88,9) istatistiksel anlamlı ve yüksek bulunmuştur (p<0.05). Kullanılan ilaca göre görülen yan etkilerin dağılımı incelendiğinde, demir 3 polimaltoz kompleksi kullanan hastaların dispeptik yakınma yan etkisini görme oranı (%55,6), diğer ilaçlarda bu yan etkinin görülme oranlarına göre anlamlı yüksek bulunmuştur. Demir (III) polimaltoz kompleksi kullananların bulantı nedeniyle ilaç bırakma oranları (%88,9) diğer ilaçlara oranla istatistiksel anlamlı olarak yüksek bulunmuştur (p<0.05). Demir (III) polimaltoz kompleksi (%22,2) kullanan hastaların mide yanması şikâyeti ile ilaç bırakma oranları Ferro fumarat ve Demir (III) hidroksit polimaltoz kompleksi kullananlara göre istatistiksel anlamlı olarak yüksek bulunmuştur (p<0.05). Demir preparatı kullanan hastalarda özellikle gastrointestinal yan etkilere bağlı olarak hastada ya ilaç değişikliğine gidildiği ya da hastanın tedavisini yarım bıraktığı istatiksel olarak anlamlıdır. Kullanıcının tedavisinde ilaç değişikliği, tedavi sonlandırılması gibi sonuçları en çok etkileyen semptom sırasıyla %73,4, %84 ile bulantı olmuştur. Yan etkilere baktığımızda ise sadece bulantı gebe olmayan grupta istatistiksel olarak daha fazla gözlenmiştir(p<0.005). Hastaların en çok %74 ile demir (III) hidroksit polimaltoz kompleksi kullandığı görülmüştür. Hastalarda tedavi değişikliği sonrası da yan etki görülmüş olup %60 ile en çok bulantı olmuştur. Demir eksikliğinde kullanılabilen preparatların seçimi hastanın ilacı tolere edebilmesi ve komorbiditeleri göz önüne alınarak yapılmalı ve her hastanın tedavisi bu doğrultuda, bireyselleştirilmelidir. Hastaya tedavisini alırken tolere edemeyeceği bir durum olduğundan hekimine tekrar başvurarak tedavi değişikliğine gidebileceği hatırlatılmalıdır.

Abstract:
Women are prone to iron deficiency anaemia. Since iron deficiency anaemia is common in pregnant women due to increased demand, prophylactic iron preparations are started. The bioavailability of the preparations used is different and various side effects are observed. Iron treatments are given in various forms such as iv, drip, tablet, oral suspension. These treatments contain various active substances such as iron carboxymaltose, ferro furamate, ferrous sulphate, iron (II) glycine-sulphate complex, iron (III) hydroxide polymaltose, iron (III) isomaltose. In this study, we aimed to investigate the most common side effects by comparing the iron preparations used in treatment and to investigate which side effects led to drug changes in the patient during the continuation of treatment. This study included 270 female patients who applied to the obstetrics and gynaecology hospital pregnancy outpatient clinic and general hospital general internal medicine outpatient clinic in Ankara Bilkent City Hospital between 1 October 2023 and 30 November 2023. Our study is a cross-sectional descriptive survey study. The questionnaire form made by the researchers was applied to the patients by face-to-face interview. A questionnaire form consisting of 20 questions was used. The questionnaire form included questions about the sociodemographic characteristics of the participants, reasons for drug use, duration, habits; the form of the drug, side effects, reasons for drug discontinuation, drug changes. This information was obtained by using the interview form developed by the researcher. Data were analysed with IBM-SPSS (Version 24.0) programme and statistical significance was taken as p<0.05.  The study included 270 patients receiving iron replacement therapy. Iron (III) hydroxide polymaltose complex was most commonly used by 27.4% of the participants. Nausea was the most common complaint with 35.9%. 34.8% of the patients reported that they had changed their current iron treatment, and 37% had stopped iron medication for some reason. The most common reason for both was nausea (73.4%, 84%), respectively. In patients who changed their medication, the rate of experiencing side effects with the previous medication was found to be statistically significantly higher (p<0.05).  The rates of discontinuation and change of medication in patients who used iron (III) polymaltose complex (88.9%, 88.9%) were statistically significant and high (p<0.05). When the distribution of side effects according to the drug used was analysed, the rate of dyspeptic complaints in patients using iron (III) polymaltose complex (55.6%) was found to be significantly higher than the rate of this side effect in other drugs. The rate of drug discontinuation due to nausea in iron (III) polymaltose complex users (88.9%) was found to be statistically significantly higher compared to other drugs (p<0.05). The rate of drug discontinuation due to heartburn in patients using iron (III) polymaltose complex (22.2%) was found to be statistically significantly higher than those using ferro fumarate and iron (III) hydroxide polymaltose complex (p<0.05). In patients using iron preparations, it was statistically significant that either the medication was changed or the patient discontinued the treatment due to gastrointestinal side effects. The most common symptom affecting the results such as drug change and discontinuation of treatment was nausea with 73.4% and 84%, respectively. When we look at the side effects, only nausea was statistically more common in the non-pregnant group (p<0.005). Iron (III) hydroxide polymaltose complex was the most commonly used treatment with 74% of the patients. Side effects were also observed after the change of treatment and the most common side effect was nausea with 60%. The choice of preparations that can be used in iron deficiency should be based on the patient's tolerability and comorbidities, and the treatment of each patient should be individualised accordingly. The patient should be reminded that she can change her treatment by contacting her physician again in case of a condition that she cannot tolerate.