İdeolojinin mekan üzerinden inşası: Memur evlerinden ticaret merkezine Saraçoğlu mahallesi
The construction of ideology through space: Saraçoğlu neighbourhood from public housing to commercial centre
Yazar: CANSU ÇİÇEK
Danışman: PROF. DR. ZEYNEP ŞİRİN ENLİL
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Ankara-Saraçoğlu Mahallesi = Ankara-Saraçoğlu neighbourhood ; Cumhuriyet ideolojisi = Republic ideology ; Kentsel dönüşüm = Urban transformation ; Kentsel politika = Urban policy

Özet:
Her ideoloji kendi mekanını yaratır. Dünya'da ve Türkiye'de son yıllarda etkin olan neoliberal ideoloji ekseninde kentsel mekanın metalaştırarak üzerinden kar elde edilmesi amaçlanmaktadır. Neoliberalizmin temel felsefesi her ne kadar devletin serbest piyasaya müdahalesinin önüne geçmek olsa da devletler gerekli hukuki alt yapıyı, serbest piyasanın hareketini kolaylaştırma yönünde kullanmaktadır. Ankara, Cumhuriyet ideolojisi ekseninde modern bir başkent olarak kamucu politikalarla tasarlanmıştır. Saraçoğlu Mahallesi ise 1944 – 1946 arasında başkent Ankara'nın kent merkezinde dönemin devlet memurlarının yaşayacağı bir lojman alanı olarak Cumhuriyet ideolojisinin kamuculuk anlayışıyla mülkiyeti kamuda olarak üretilmiştir. Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk toplu konut alanlarından biri olan mahalle taşıdığı mimari değerler, şehir planlama ilkeleri ve ayrıca Erken Cumhuriyet Dönemi'nin yaşam biçimini yansıtması nedeniyle 1979'da kentsel sit alanı ilan edilmiştir. Saraçoğlu Mahallesi 2013'e kadar lojman alanı olarak kullanılmıştır. Bu tarihten itibaren mahallenin dönüştürülmesi için birçok müdahale gerçekleştirilmiştir. Günümüzde mahallenin konut işlevi terk edilerek bir ticaret alanına dönüştürülmektedir. Bu kapsamda çalışmanın problem tanımı kamu kaynaklarıyla üretilen Saraçoğlu Mahallesi'nin yalnızca belirli bir sosyal-ekonomik sınıfın kullanımının hedeflendiği bir ticaret alanına dönüştürülmesidir. Bu çalışmanın amacı Saraçoğlu Mahallesi'nde yaşanan mekânsal dönüşüm sürecini iktidarların değişen ideolojilerinin kentsel mekanın biçimlenmesine etkisinin ortaya konmasıdır. Kalitatif bir araştırmanın yürütüldüğü çalışmada haritalar, fotoğraflar, videolar, gazeteler, haber metinleri, yasal metinler ve yargı kararları başta olmak üzere belge analizi yöntemi kullanılmış ayrıca mülakat gerçekleştirilmiştir. Araştırma sonucunda Saraçoğlu Mahallesi'nde gerçekleştirilen dönüşüm sürecinde mahallenin kamusal değerinin plan değişiklikleri ile ticarileştirilerek ve ortadan kaldırıldığı görülmüştür. Literatürde Saraçoğlu Mahallesi'nin mimari değerleri üzerine araştırmalar bulunuyor olsa da şehir planlama disiplininde yapılmış kapsamlı bir araştırma bulunmamaktadır. Bu kapsamda Saraçoğlu Mahallesi'ni politik bir mekan olarak ele alan bu araştırma ile mahallenin üretimi ve günümüzdeki fonksiyonel dönüşümünü hukuki süreçler ve gerçekleştirilen müdahaleler üzerinden incelenerek literatüre katkıda bulunulması hedeflenmiştir.

Abstract:
Each ideology creates its own space. Within the neoliberal ideology, which has been active in the world and in Türkiye in recent years, it is aimed to commodify urban space and make profit from it. Although the basic philosophy of neoliberalism is to prevent the intervention of the state in the free market, states use the necessary legal infrastructure to enable the movement of the free market. Ankara was designed with publicist policies as a modern capital city on the axis of the Republican ideology. Saraçoğlu Neighbourhood, on the other hand, was produced in the city centre of the capital Ankara between 1944 and 1946, as a public housing area for civil servants of the period, with the public ownership of the Republican ideology. The neighbourhood, which is one of the first mass housing areas of the Republic of Türkiye, was registered as urban conservation area in 1979 due to its architectural values, urban planning principles and reflecting the lifestyle of the early republican period. Saraçoğlu Neighbourhood was used as public housing area until 2013. Since then, many interventions have been carried out to transform the neighbourhood. Today, the residential function of the neighbourhood is abandoned and transformed into a commercial area. In this context, the problem definition of the research is the transformation of the Saraçoğlu Neighbourhood, which was produced with public resources, into a commercial area where the use of only a certain social-economic class is targeted. The aim of this research is to reveal the effect of the changing ideologies of the governments on the shaping of the urban space in the spatial transformation process experienced in the Saraçoğlu Neighbourhood. In the research in which qualitative research was carried out, document analysis method was used, including maps, photographs, videos, newspapers, news texts, legal texts and judicial decisions, and an interview was conducted. As a result of the research, it was seen that the public value of the neighbourhood was removed by commercialization with plan changes during the transformation process carried out in the Saraçoğlu Neighbourhood. Although there are studies on the architectural values of the Saraçoğlu Neighbourhood in the literature, there is no comprehensive research on urban planning discipline. In this context, with this research, which considers the Saraçoğlu Neighbourhood as a political space, it is aimed to contribute to the literature by examining the production and current functional transformation of the neighbourhood through legal processes and interventions.