İç Toros okyanusu sorunu
The Inner Tauride ocean issue
Yazar: RAHMİ MELİH ÇÖRTÜK
Danışman: PROF. DR. ÖMER FARUK ÇELİK
Kocaeli Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
Orta Anadolu Kristalen Karmaşığı ile Anatolid-Toridler arasında yer alan İç Toros Okyanusu'nun varlığı ya da yokluğu günümüzde birçok araştırmacı tarafından tartışılmaktadır. Söz konusu okyanusal alanın var olduğunu öne süren bilim insanları bu okyanusu temsil ettiği düşünülen İç Toros Kenet zonu boyunca yüzeyleyen ofiyolitlerin ve yığışım karmaşıklarının İç Toros okyanusundan türediğini düşünmektedir. Diğer bir yandan bu okyanusal kolun var olmadığını düşünen bilim insanları ise tüm ofiyolitlerin ve okyanus içinde oluşan metamorfik kayaçların İzmir-Ankara-Erzincan okyanusal alanından türediğini öne sürmektedir. Bu doktora tezi kapsamında Doğu Toroslar ile Orta Anadolu Kristalen Karmaşığı arasında yer alan çalışma sahasındaki ofiyolitik ve metamorfik kayaçların oluşum/başkalaşım zamanları ve oluşum koşullarını belirlemek için petrojenetik çalışmalar gerçekleştirilmiştir. Çalışma sahası içerisinde yer alan Korumaz ve Hınzır Dağ bölgesindeki metamorfik kayaçlardan elde edilen 40Ar-39Ar yaş verileri ve basınç sıcaklık koşulları bu kayaçların Tavşanlı ve Afyon Zonlarının Orta Anadolu Kristalen Karmaşığı doğusuna kadar devam ettiğini ortaya çıkarmıştır. Pınarbaşı ve Hınzır Dağı civarındaki ofiyolitik kayaçlardan elde edilen yeni U-Pb zirkon yaş verileri bu kayaçların Orta Anadolu Ofiyolitlerinden yaklaşık 10 My daha erken dönemde oluşmaya başladıklarını göstermektedir. Orta Anadolu Kristalen Karmaşığı içerisinde yer alan ofiyolitik, metamorfik ve sokulum kayaçlardan yapılan jeokronolojik çalışmalar bu kayaçların evrimsel süreçlerinin Orta Anadolu Kristalen Karmaşığı'nın güneyinde yer alan ofiyolitik kayaçların oluşum ve yerleşme zamanlarından farklı olabileceğini düşündürmüştür. Orta Anadolu Kristalen karmaşığı ile Toros Kuşağı arasında yer alan çalışma sahasındaki ofiyolitik ve metamorfik kayaçlardan elde edilen yeni saha ve analitik verilerle İç Toros Okyanusu'nun var olduğu sonucuna varılmıştır.

Abstract:
The presence or absence of the Inner Tauride Ocean, which is assumed to be between the Central Anatolian Crystalline Complex and Anatolide-Taurides, is discussed by many researchers for a long time. Some of the scientists which are for the presence of this oceanic domain argue that the ophiolites cropped out along this suture belt were derived from the inner Tauride Ocean. On the other hand, some of the scientists which are opposite to the presence of this oceanic branch argue that the ophiolites and the metamorphic rocks were derived from the İzmir-Ankara-Erzincan oceanic domain further north. Petrogenetic studies were carried out to determine the timing as well as the physical conditions of the formation and metamorphism of the ophiolitic and the metamorphic rocks from the study area, which are located between the Eastern Taurides and the Central Anatolian Crystalline Complex. 40Ar-39Ar ages and pressure/temperature data obtained from the metamorphic rocks of the Hınzır and Korumaz mountains have revealed that the Tavşanlı and Afyon Zones extend towards the eastern part of the Central Anatolian Crystalline Complex. New U-Pb zircon age data obtained from ophiolitic rocks of the Pınarbaşı area and Hınzır Mountain show that these ophiolitic rocks have occurred approximately 10 Ma earlier than the Central Anatolian Ophiolites. Geochronological studies on the ophiolitic, metamorphic, and intrusive rocks of the Central Anatolian Crystalline Complex suggest that the evolution of these rocks are inconsistent with those of the ophiolites from south of the Central Anatolian Crystalline Complex. Finally, the field and analytical data, which are currently obtained from the ophiolitic and metamorphic rocks in this study, inferred the existence of the inner Tauride Ocean.