Manisa ilinde serbest eczacıların sağlık hizmetlerinde üstlendiği roller ve bunu  etkileyen değişkenler
The role of community pharmacists in health services in Manisa and the variables affecting it
Yazar: HÜLYA ERTEN
Danışman: PROF. DR. BEYHAN CENGİZ ÖZYURT
Manisa Celal Bayar Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı / Halk Sağlığı Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Eczacılar = Pharmacists ; Eczacılık = Pharmacy ; Eczaneler = Pharmacies ; Halk sağlığı = Public health ; Manisa = Manisa ; Sağlık = Health ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Sağlık hizmetleri araştırmaları = Health services research

Özet:
Amaç: Bu çalışmanın amacı; Manisa ilinde serbest eczacıların sağlık hizmetlerinde üstlendiği roller ve bunu  etkileyen değişkenleri belirlemektir.
Gereç ve Yöntem: Bu çalışma kesitsel türde analitik bir çalışmadır. Araştırmanın evrenini Manisa ilinde aktif olarak serbest eczacılık mesleğini yürüten 524 eczacı oluşturmaktadır. Örneklem hesaplanmadan araştırmacı tarafından tüm evrene Aralık 2021 ve Mayıs 2022 tarihleri arasında ulaşılmaya çalışılmıştır. Araştırmaya 190 serbest eczacı gönüllü olarak katılmıştır. Sosyodemografik bilgiler, verilen danışmanlık konuları, karşılaşılan problemleri belirlemeye yönelik  41 soru ve 52 soruluk SYBDÖ II ölçeğinden oluşan anket eczacılara online olarak uygulanmıştır. İstenen sürede online platformda yeterli veri toplanamadığı için araştırma sırasında yöntem değişikliğine gidilip merkez iki ilçedeki (n:151) tüm eczanelere gidilerek yüz yüze yöntemle anket formu uygulanmıştır. Veri toplamaya başlanması sürecinden itibaren merkez dışı ilçelerden gelen online veriler de veri setine dahil edilmiştir. Araştırmanın kapsayıcılığı merkez ilçeler için %76.2 (n:115), 17 ilçesi bulunan tüm Manisa için %36.3 (n:190)'dır. Araştırmanın bağımlı değişkenleri eczacıların halk sağlığı danışmanlığı hizmeti verme durumu ve danışmanlık hizmeti verenlerin verdikleri hizmeti değerlendirme durumudur. Tek değişkenli analizlerde Ki-kare testi, bağımsız gruplarda t testi, pearson korelasyon testi ve çok değişkenli analizlerde binary lojistik regresyon analizi kullanılmıştır.
Bulgular: Çalışmamıza katılan eczacıların yaş ortalaması  48.72±15.07 olup, % 65.3'ü kadındır. Eczacılara verdikleri halk sağlığı danışmanlık hizmeti konusu sorulduğunda  başta hipertansiyon %83.8, sağlıklı beslenme %79.4, acil hormonal doğum kontrolü %77.9, kilo kontrolü %77.2, Kovid-19 %77.2, diyabet %75.0 ve diğerleri olmak üzere sıralanmaktadır. En az verilen danışmanlık hizmeti konusu intihar riski (%9.6)'dir. Eczacılara eczaneye başvuran kişilerin kendilerinden danışmanlık hizmeti talep etmesinin önündeki engeller sorulduğunda sırasıyla %63.7'si başvuranın utanması, % 53.2'si başvuranın eğitim düzeyi, %49.5'i eczanenin kalabalık olması ve diğerleri şeklinde cevaplamıştır. Eczacılara kendilerinin bu hizmeti vermesinin önündeki engeller sorulduğunda sırasıyla %73.7'si eczacıların iş yükü fazlalığı, %67.4'ü eczacı tarafından çok fazla teknik iş yapılması, %53.7'si zaman yetersizliği, %50.5'i hastaların çoğunlukla bir acelesi olması ve bu tür uygulamalar için zamanı olmaması ve diğerleri şeklinde cevaplamıştır. Katılımcıların SYBDÖ II ortalaması 125.94±20.27''dir. Araştırmamızda Rehber Eczanem Programı'na katılan eczacıların oranı %16.3'tür. Çalışmamızda mesleki tecrübe yılı az olan eczacıların 1.03 (%95GA=1.01-1.05) kat, Rehber Eczanem Programı'na katılan eczacıların 5.15 (%95GA=2.06-12.83) kat,  kilolu/obez olan eczacıların 3.49 (%95GA=1.73-7.05) kat daha fazla danışmanlık hizmeti verdikleri saptanmıştır.
Sonuç: Mesleki eğitim programlarına katılan serbest eczacılar katılmayanlara göre daha fazla halk sağlığı danışmanlık hizmeti vermektedir. Serbest eczacıların TEB'in Rehber Eczanem gibi eğitici programlarına katılımı düşüktür. Bu tür eğitim programları güçlendirilerek eczacıların katılımı arttırılmalıdır. Araştırma, birçok serbest eczacının halk sağlığı rolleri üstlendiğine ve bu rollerin uygun desteklerle geliştirilebileceğine işaret etmektedir. TEB ve Sağlık Bakanlığı, serbest eczacıların sağlık sistemine daha etkin entegrasyonu için danışmanlık rollerini ve meslek hakkını birlikte düzenleyerek yeni çerçeveler ve işbirliği planları oluşturabilir. 
Anahtar kelimeler: Eczacılar, Halk sağlığı, Türkiye.

Abstract:
Objective: The aim of this study is to determine the roles of community pharmacists in health services in Manisa and the variables that affect it.
Materials and Methods: This study is a cross-sectional analytical study. The population of the research consists of 524 pharmacists who are actively working as a community pharmacist in Manisa. Without calculating the sample, the researcher tried to reach the entire universe between December 2021 and May 2022. 190 community pharmacists participated in the study voluntarily. Sociodemographic information, counseling topics, 41 questions to determine the problems encountered and 52-item HLSB II scale was applied to pharmacists online. Since sufficient data could not be collected on the online platform in the required time, the method was changed during the research and all pharmacies in the central two districts (n: 151) were visited and a face-to-face survey form was applied. Since the beginning of data collection, online data from districts outside the center have also been included in the data set. The coverage of the research is %76.2 (n:115) for the central districts and %36.3 (n:190) for all of Manisa, which has 17 districts. The dependent variables of the research are the status of pharmacists to provide public health counseling services and status of evaluation of the services provided by the counseling providers. In univariate analyzes Chi-square test, independent groups t test, pearson correlation test and logistic regression analysis in multivariate analyzes were used.
Results: The mean age of the pharmacists participating in our study was 48.72±15.07, and %65.3 of them were women. When asked about the public health counseling services they provide to pharmacists, they are listed as hypertension %83.8, healthy nutrition %79.4, emergency contraception %77.9, weight control %77.2, Kovid-19 %77.2, diabetes %75.0 and others. The least subject of counseling service is the risk of suicide (%9.6). When pharmacists were asked about the obstacles that prevent people applying to a pharmacy from requesting counseling services, %63.7 of them answered as shame, %53.2 of the applicant's education level, %49.5 of the pharmacy being crowded and others, respectively. When asked about the obstacles preventing pharmacists from providing this service themselves, %73.7 of the pharmacists have excessive workload, %67.4 of them have too much technical work done by the pharmacist, %53.7 of them are insufficient in time, %50.5 answered that patients are mostly in a hurry and do not have time for such applications and others. The mean HLSB II of the participants was 125.94±20.27. In our research, the rate of pharmacists participating in the My Guide Pharmacy Program is %16.3. In our study, it was determined that pharmacists with less professional experience gave counseling services 1.03 times (%95CI=1.01-1.05), pharmacists participating in the My Guide Pharmacy Program 5.15 times (%95CI= 2.06-12.83), pharmacists with overweight/obese 3.49 (%95CI=      1.73-7.05) times more.
Conclusion: Community pharmacists who participate in vocational training programs provide more public health counseling services than those who do not. The participation of community pharmacists in educational programs such as TEB's My Guide pharmacy is low. The participation of pharmacists should be increased by strengthening such training programs. Research indicates that many community pharmacists take on public health roles and these roles can be enhanced with appropriate support. TEB and the Ministry of Health can create new frameworks and cooperation plans by arranging their counseling roles and professional rights together for more effective integration of community pharmacists into the health system.
Keywords: Pharmacists, Public health, Turkey.