Uluslararası Çalışma Örgütü sözleşmelerinin Türk sosyal güvenlik hukukuna yansımaları
The impact of ILO conventions on the Turkish social law system
Yazar: MEHMET BAYKARA
Danışman: PROF. DR. COŞKUN SARAÇ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations
Dizin: Sosyal güvenlik = Social security ; Sosyal güvenlik hukuku = Social security law ; Sosyal güvenlik sistemleri = Social security systems ; Sosyal güvenlik sözleşmeleri = Social security conventions ; Sözleşmeler = Contracts ; Uluslararası sözleşmeler = International conventions ; Uluslararası Çalışma Örgütü = International Labour Organization

Özet:
Sosyal güvenlik, insanların sosyal risklerden korumak amacıyla ihtiyaç duyduğu temel bir kurumdur. Tarihin en eski çağlarından bu yana var olan bu ihtiyaç, kendi döneminin şartlarına göre farklı şekillerde uygulanmıştır. Sanayi devrimi sonrasında yaşanan makineleşme süreci ve köylerden kentlere yapılan göçler, sosyal güvenliğin temelini oluşturan sosyal risklerinde sayıca artmasına yol açmıştır. Oluşan risklere karşı öncelikle ulusal düzeyde başlayan çabalar daha sonra uluslararası boyuta taşınmış ve uluslararası kuruluşlarca yasal düzenlemeler yapılmıştır. Uluslararası çabayı önemli kılan en önemli husus ise; bir kişinin refahının tehlikeye düşmesi, toplumun tümünün refahının tehlikeye düşeceği düşüncesinde yatmaktadır. Bu düşünceden hareketle; Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), sosyal güvenlik ve sosyal koruma anlamında uluslararası düzeyde çalışmalar yürüten ilk kuruluştur. ILO, hükümet, işçi ve işveren sendikaları tarafından toplumsal barışı sağlamak ve sosyal adaleti sağlayarak daha iyi yaşam koşulları oluşturmak amacıyla kurulmuştur.
ILO, çalışma şartlarının iyileştirilmesi amacıyla birçok sözleşme kabul etmiştir. Gelişme yolundaki ülkelerin sözleşmeyi kabul edebilmeleri için esnek bir yol izlenmiş; bu kapsamda, bazı sigorta kollarının sonradan kabul edilebileceği veya bazı sigorta kollarına ilişkin hükümlere getirilen geçici muafiyetlerden yararlanabilecekleri istisnalar getirilmiştir. Sözleşmelerin içerdiği hükümler üye ülkelere zorunluluk getirmekle birlikte, sözleşmelerde yer alan hükümler, asgari normlar olarak değerlendirilmektedir. Ancak, bu hükümlerin bazı ülkelerce azami sağlanan haklar olarak da uygulandığı görülmektedir. Çalışmada, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşundan itibaren kabul edilen ILO sözleşmelerinin sosyal güvenlik hukukuna yansıyan ve yansımayan yönleri ele alınacaktır. Ayrıca ILO sözleşmelerinin 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'na etkilerine çözüm önerileriyle birlikte yanıt aramaya çalışılmaktadır.

Anahtar Kelimler: Uluslararası Çalışma Örgütü, ILO Sözleşmeleri, Türk Sosyal Güvenlik Hukuku.

Abstract:
Social security is a basic institution needed to protect people from social risks. This need, which has existed since the earliest ages of history, has been applied in different ways according to the conditions of its own period. The mechanization process that took place after the Industrial Revolution and the migration from the villages to the centres, forming the basis of social security, has led to an increase in the number of social risks. The efforts that started at the national level against the emerging risks were later moved to the international dimension and legal regulations were made by international organizations. The most important point that makes the international effort important is the endangerment of one's well-being lies in the idea that the well-being of the whole society is endangered. Based on this thought; The International Labour Organization(ILO) is the first organization to carry out studies at the international level in terms of social security and social protection. The International Labour Organization was formed by the union of government, worker, and employer unions in order to achieve social peace and to establish better living conditions by providing social justice.
The ILO has adopted many conventions to improve working conditions. A flexible path was followed for developing countries to accept the convention; In this context, exemptions have been introduced that some insurance branches may be accepted later or benefit from temporary exceptions for some provisions related to insurance branches. While the provisions contained in the contracts impose obligations on the member states, the provisions in the contracts are considered as minimum norms. However, it is seen that these provisions are also applied as the maximum rights provided by some countries. In this study, the aspects of the ILO conventions adopted since the establishment of the Republic of Turkey, which are reflected in the social security law, and which are not, will be discussed. In addition, it is tried to find solutions to the effects of the Social Insurance and General Health Insurance Law No. 5510 on the employees in terms of ILO contracts.

Keywords: International Labor Organization, ILO Convention, Turkish Social Security Law.