Çokuluslu şirketlerde kurumsal sosyal sorumluluk aracı olarak davranış kodları: Türk hazır giyim sektöründe bir alan araştırması
Codes of conduct as a corporate social responsibility tool in multinational companies: A field study in the Turkish apparel industry
Yazar: ABDÜSSAMED KETEN
Danışman: PROF. DR. ZEKİ PARLAK
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations

Özet:
Uluslararası ticaretin genişlemesi ve çokuluslu şirketlerin faaliyetlerinin artması, küreselleşme sürecini hızlandırmış ve ulusal ekonomiler arasındaki bağımlılığı artırmıştır. 1960'lı yıllara kadar pazar ve hammadde arayışında olan çokuluslu şirket (ÇUŞ) yatırımları, bu dönemde ucuz iş gücünü hedef alarak önemli bir değişim geçirmiştir. 1980'lerden sonra ise küreselleşen üretim süreçleri, emek yoğun sektörlerin düşük maliyetli iş gücü sunan gelişen ülkelere kaymasına yol açmıştır. Bu gelişmeler, işçi hakları, çalışma koşulları ve çevresel sürdürülebilirlik gibi konularda çeşitli sorunları da beraberinde getirmiştir. Bu bağlamda, kurumsal sosyal sorumluluk (KSS) kavramı, ÇUŞ'ların itibarlarını koruma ve sosyal sorumluluklarını yerine getirme çabalarının bir ürünü olarak ortaya çıkmıştır.

ÇUŞ'lar, KSS politikalarını tedarik zincirlerinde etik ve sosyal standartları korumayı amaçlayan davranış kodları aracılığıyla uygulamaktadır. Bu kodlar, işçi hakları, çalışma koşulları, çevresel sürdürülebilirlik ve adil ticaret gibi alanlarda rehberlik etmektedir. Ancak gerek uluslararası gerekse ulusal hazır giyim sektöründe, düşük ücretler, çocuk işçiliği ve kötü çalışma koşulları gibi yaygın sorunlar bulunmaktadır. Türk hazır giyim sektörü, bu bağlamda KSS politikalarının etkilerinin incelenmesi için önemli bir alan oluşturmaktadır. Çalışmanın temel problematiği çokuluslu şirketlerin kurumsal sosyal sorumluluk politika aracı olarak davranış kodlarının, Türk hazır giyim sektörü tedarik zinciri işyerlerindeki çalışma koşullarına etkisini incelemektir. Bu amaçla çalışmada 28 farklı hazır giyim tedarikçi işyeri üzerinden 28 katılımcıyla derinlemesine görüşme gerçekleştirilerek nitel bir analiz ortaya konulmuştur. Bulgular, KSS kodlarının sendikalı işyerlerinde olumlu etkiler yaratırken, sendikasız işyerlerinde etkisiz kaldığını göstermektedir.

Abstract:
The expansion of international trade and the increase in the activities of multinational companies have accelerated the globalization process and increased the interdependence between national economies. Multinational company (MNC) investments, which were in search of markets and raw materials until the 1960s, underwent a significant change in this period by targeting cheap labor. After the 1980s, globalized production processes led to a shift of labor-intensive sectors to developing countries offering low-cost labor. These developments have brought along various issues such as labor rights, working conditions and environmental sustainability. In this context, the concept of corporate social responsibility (CSR) has emerged as a product of MNCs' efforts to protect their reputation and fulfill their social responsibilities.
MNCs implement CSR policies through codes of conduct that aim to maintain ethical and social standards in their supply chains. These codes provide guidance in areas such as labor rights, working conditions, environmental sustainability and fair trade. However, there are widespread problems such as low wages, child labor and poor working conditions in both the international and national apparel industry. In this context, the Turkish apparel industry constitutes an important area for examining the effects of CSR policies. The main problematic of the study is to examine the impact of multinational corporations' codes of conduct as a corporate social responsibility policy tool on working conditions in Turkish apparel industry supply chain workplaces. For this purpose, a qualitative analysis was conducted by conducting in-depth interviews with 28 participants from 28 different garment supplier workplaces. The findings show that while CSR codes have positive effects in unionized workplaces, they are ineffective in non-unionized workplaces.