Öz bakım yetersizliği bakım modeli ve mobil uygulama destekliverilen bakımın gastrointestinal kanserli hastaların semptomları ve yaşam kalitesiüzerine etkisi
The Effect of Self-Care Deficiency Care Model and MobileApplication Supported Care on Symptoms and Quality of Life of Patients WithGastrointestinal Cancer
Yazar: YASEMİN ÇIRACI YAŞAR
Danışman: PROF. DR. MEHTAP TAN
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Onkoloji = Oncology
Dizin: Kritik bakım = Critical care ; Onkolojik hemşirelik = Oncologic nursing

Özet:
Amaç: Bu araştırmanın amacı; öz bakım yetersizliği bakım modeli ve mobil
uygulama destekli verilen bakımın gastrointestinal kanserli hastaların semptomları ve
yaşam kalitesi üzerine etkisi değerlendirmektir.
Materyal ve Metot: Araştırma, Mayıs 2021-Mayıs 2023 tarihleri arasında
yapıldı. Veri toplama sürecinde araştırmanın evrenini, Aralık 2021- Ocak 2023
tarihlerinde Erzurum Atatürk Üniversitesi Araştırma Hastanesi Medikal Onkoloji
Kliniği'nde yatmakta olan gastrointestinal kanserli hastalar oluşturdu. 27 müdahale ve
29 kontrol olmak üzere toplam 56 gastrointestinal kanserli hasta örneklem grubuna
alındı. Müdahale grubundaki hastaların bakımı, öz bakım yetersizliği kuramına uygun
olarak klinikte ve mobil uygulama desteği ile evde olmak üzere 6 hafta yapıldı. Kontrol
grubuna rutin hemşirelik bakımı dışında herhangi bir müdahalede bulunulmadı.
Araştırma verileri hastalar ile ilk karşılaşmada ve 6. haftanın sonunda Hasta Tanıtım
Formu, Edmonton Semptom Tanılama Ölçeği (ESTÖ), Yaşam Kalitesi Ölçeği (EORTC
QLQ-C30) ve Öz Bakım Gücü Ölçeği (ÖBGÖ), müdahale grubu için ayrıca TürkçeBilgisayar Sistemi Kullanılabilirlik Anketi Kısa Versiyon (T-CSUQ- SV) kullanılarak
toplandı.
Bulgular: Müdahale ve kontrol grupları arasında EORTC QLQ-C30 Semptom
alt boyutu ve ÖBGÖ son testte puan ortalamaları arasındaki farkın istatistiksel olarak
ileri düzeyde anlamlı olduğu saptandı (p<0.01). Son testte, müdahale grubunda ESTÖ
ve EORTC QLQ-C30 İşlevsel alt boyutu puan ortalamaları azaldığı, kontrol grubunda
ise arttığı ve gruplar arasındaki farkın istatistiksel olarak ileri düzeyde anlamlı olduğu
tespit edildi (p<0.01). Son testte, kontrol grubunda EORTC QLQ-C30 Genel İyilik Hali
alt boyutu puan ortalaması azaldığı, müdahale grubunda ise arttığı ve gruplar arasındaki
farkın istatistiksel olarak ileri düzeyde anlamlı olduğu tespit edildi (p<0.01). Mobil
uygulamanın kullanılabilirliğine ilişkin sonuçlar uygulamaya yönelik genel memnuniyet
düzeyinin yüksek olduğunu göstermektedir.
Sonuç: Araştırma sonucunda Öz bakım yetersizliği bakım modeli ve mobil
uygulama destekli verilen bakımın gastrointestinal kanserli hastaların yaşadıkları
semptomları azalttığı, öz bakım gücünü ve hastalıkla ilişkili yaşam kalitesini artırdığı
belirlendi. Bu sonuçtan hareketle, kuram temelli bakımın teknolojik gelişim ile entegre
edilerek klinik süreçlere dahil edilmesi önerilmektedir.
Anahtar Kelimeler: Gastrointestinal kanser, hasta bakımı, hemşirelik, mobil
uygulama, öz bakım gücü, öz bakım yetersizliği kuramı, semptom yönetimi, yaşam
kalitesi

Abstract:
Aim: The aim of this study is to evaluate the effects of self-care deficiency care
model and mobile application-supported care on the symptoms and quality of life of
patients with gastrointestinal cancer.
Material and Method: The research was conducted between May 2021 and
May 2023. During the data collection process, the population of the study conducted
between December 2021 and January 2023 was the patients with gastrointestinal cancer
in Erzurum Atatürk University Research Hospital Medical Oncology Clinic. A total of
56 patients with gastrointestinal cancer, including 27 experimental and 29 control, were
included in the sample group. The care of the patients in the experimental group was
carried out for 6 weeks in the clinic in accordance with the theory of self-care
deficiency, and at home with the support of mobile application. There was no
intervention in the control group other than routine nursing care. The data of the study
were collected at the first encounter with the patients and at the end of the 6th week by
using the Patient Identification Form, Edmonton Symptom Assesment Scale (ESAS),
Quality of Life Scale (EORTC QLQ-C30) and Self-Care Agency Scale (SCAS), also by
using the Turkish-Computer System Usability Questionnaire Short Version (T-CSUQSV) for the experimental group.
Results: It was found out that there was statistically highly significant difference
between the post test mean scores of EORTC QLQ-C30 Symptom sub-dimension and
SCAS of experimental and control groups (p<0.01). It was found out that the post test
mean scores of ESTÖ and EORTC QLQ-C30 Functional sub-dimension decreased in
the experimental group while the mean scores in the control group increased, and the
difference between the groups was statistically significant (p<0.01). It was found out
that the post test mean scores of EORTC QLQ-C30 Overall Well-Being sub-dimension
increased in the experimental group while the mean scores in the control group
decreased, and the difference between the groups was statistically significant (p<0.01).
The results regarding the usability of the mobile application indicate that the overall
satisfaction level for the application is high.
Conclusion: As a conclusion of the study, it was revealed that the self-care
deficiency care model and the care given with the support of mobile application
decreased the symptoms experienced by the patients with gastrointestinal cancer,
increased the self-care power and the quality of life regarding the disease. Based on this
result, it is suggested that theory-based care should be integrated with technological
development and included in clinical processes.
Key Words: Gastrointestinal cancer, mobile application, nursing, patient care,
quality of life, self-care ability, self-care deficiency theory, symptom management