Yönetimde kuantum yaklaşımı, organizasyonel enerjinin ölçümü için bir model
Quantum approach to management, a model for measuring organizational energy
Yazar: ABDULLAH ŞENYILMAZ
Danışman: PROF. DR. HALUK ERKUT
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Endüstri Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering
Dizin: Bilgi = Information ; Kuantum = Quantum ; Schrödinger denklemi = Schrödinger equation ; Yönetim = Management

Özet:
Bohr kuantum teorisi hakkında ?Kuantum Teorisi karşısında şaşkınlığa uğramayanlar bu teoriyi anlamamış demektir" dediğinde aslında ne kadar haklı olduğu bu çalışma sırasında, kuantum teorisini araştırırken defalarca kanıtlamıştır. Kuantum teorisi, tam olarak anlayabilmek, yorumlayabilmek ve yönetim bilimine analoji ile bile olsa uygulayabilmek için son derece karmaşık, zor ama bir o kadar da heyecan ve potansiyel taşıyan bir teoridir. Bu çalışma için de, yönetim teorisindeki geleneksel yaklaşımlara alternatif olabilecek, analojik de olsa heyecan ve potansiyel katacak bir yaklaşıma ilham veren teori olmuştur.Kuantum teorisi, 1900'lerin ilk başında maddenin temelini anlamak için teorik fiziğin bir dalı olarak gelişmiştir. İlk çalışmalar madde ile ışıma arası ilişkiyi incelemiştir. Klasik mekanik, parçacık fikri üzerine kuruludur. Parçanın konum ve hızı her bir durumda hesaplanabilirdir. Kuantum teorisi ise atom altı mikro dünya ile ilgilenmektedir. Ancak son dönemde kuantum teorisinin matematiksel uygulamaları makro dünya ile finans, ekonomi ve felsefe gibi sosyal bilimleri etkilemeye başlamıştır.Kuantum teorisinin yönetim bilimine uygulaması henüz metafor ve hayal aşamasındadır. Teori geleneksel bilimsel yaklaşımlara karşı paradokslar ve eleştiriler sunması, somut ve çoğu zamanda soyut çözümleri, bizlere bir kuantum mantık kurmamızda rehberlik etmekte ve günlük hayatımız ile birlikte yönetim hayatımızda da bu çözümleri uygulama fırsatı sunmaktadır.Günümüz iş hayatının en belirgin trendlerinden biri artan rekabettir. Günümüzde firmaların sadece üretim, satış, pazarlama gibi konularda gelişme ve büyüme göstermesi, çevresel değişime ayak uydurması için yeterli değildir. İş dünyası, daha hızlı değişen fikirlerden, daha yavaş değişen maddesel faktörlerden etkilendiğinden daha fazla etkilenir duruma gelmiştir. Sonuç olarak fikirlerin dinamizmini anlamak daha önemli bir hal almıştır Fikirler artık daha hızlı geliştirilmekte, daha hızlı uygulamaya konulmaktadır. Dolayısı ile yeni fikirlerin etkin bir şekilde geliştirilmesi ve uygulamaya konması artık iş tasarımlarının odak noktası olmuştur. Çevresel koşullar artık son derece teknoloji ve bilgi temelli olarak değişmekte ve her geçen gün yeni bileşenler firmaların iş yapışlarını etkiler hale gelmektedir. Bilginin organizasyonlar içinde serbest şekilde akması organizasyonlara değişim içinde cesaret vermektedir. Ancak hala çoğu firma bilginin bu potansiyelinin ve değerinin farkında değildir.Rekabetin giderek açık hale gelmesi, yeniliklerin giderek artması, teknolojinin çok hızlı gelişimi ve sürekli değişimi, bilginin çok çabuk tüketilmesini zorunluluk haline getirmiştir. Bu nedenle, bilginin yönetimi her zamankinden daha kritiktir. Artık, firmaların bilgiyi analiz edecek, organizasyon yapısı ile bütünleşik sistemsel omurgalara ve analiz yöntemlerine ihtiyaçları vardır. Bu çalışma bilginin, şirket performansına olan etkisini göstermek ve bilançoda görünmeyen değerleri ortaya koyabilmek için proje üretimi süreci üzerinden, bilgi temelli firma performansını ölçme potansiyeli olan alternatif bir yaklaşım sunmaktadır.Sosyal bilimler Newton tarafından geliştirilen mekanik dünya görüşü ile şekillenmişlerdir. Bu dünya görüşü, aynı şekilde ekonomi ve yönetim bilimini de etkilemiştir. Dolayısı ile organizasyonlar ve ekonomiler, sosyoekonomik ve yönetim olguları içinde ki neden sonuç ilişkileri ile tanımlanmışlardır. Öngörülebilirlik, ekonomi biliminde enflasyon-deflasyon gibi ya da yönetim biliminde yönetici-çalışan gibi ikili durumların tanımlanmasına neden oldu. Ara durumlar tanımlamak durumunda hiç kalınmadı. Ancak kuantum ve kaos teorilerinin mekanistik görüşün temel kavramlarına meydan okumaları nedeniyle bu ikili durumları ve onun yönetim ve ekonomi bilimine etkilerine de tesir etmektedir.Bu çalışmada, kuantum teorisinin dinamiklik, belirsizlik, bütüncüllük, öngörülemezlik, subjektiflik, kendi kendini organize edebilme, nedenselliğin olmaması, çok boyutlu ağ etkileşimine dayanması, karmaşıklık ve süreksizlik özelliklerinin modern yönetim ilkeleri ile örtüştüğü tespit edilmiştir. Bu nedenle kuantum teorisinin, yönetim bilimi içinde analojik olarak da olsa organizasyonu ve içerisinde üretilen bilgiyi analiz etmek için alternatif yaklaşımlardan biri olabileceği iddia edilmiştir. Bu açıdan çalışma, yönetim teorisi içinde yeni bir soluk getirme potansiyeli taşımaktadır. Kuantum yaklaşımı kullanıldığı için de tüm analojiler atom dünyası ile yapılmıştır. Günümüz firmalara proje ve bilgi üretimini kıymetini, bu üretilen bilgilerin şirket performansına etkisini göstermede önemli bir model ve araç olma potansiyeli bulunmaktadır.Maalesef günümüzün yüksek seviye bilişsel süreçleri tanımlamada yeterli olabilecek matematiksel modellere sahip değiliz. Bu noktada bilişsel ve kuantum süreçlerin bir arada kullanılarak bazı analojiler çıkartmak, yönetim teorisine katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Kuantum mekaniğindeki Schrödinger'in dalga denklemi, yönetim bilimine analojik yorumlar getirmeye imkan sağlayabilecek potansiyele sahiptir. Çalışma boyunca bu potansiyel ortaya konulmaya da çalışılmıştır. Çalışma sonunda da geliştirilen model ile organizasyonel enerji olarak adlandırılan bir metrik hesaplanmış ve organizasyon açısından önemi vurgulanmıştır.Richard Feynman, ?eğer kuantum teorisini anladığınızı sanıyorsanız, kuantum teorisini anlamamışsınızdır demektir? diyor. Bu nedenle, bu çalışma ile de kuantum teorisinin doğru ve tam anlaşıldığı, yönetim bilimine doğru yansıtıldığını savunmak gibi ciddi bir meydan okuma içinde asla olunmadığı açıkça belirtilmelidir.Ayrıca bu çalışmanın temelini oluşturan varsayımlar ve formüller üzerinde bilim dünyasının kesin konsensüsü olmadığı bilinerek çalışılmıştır. Bilimsel açıdan şu an ?kaygan zemin? olsa da her geçen gün bilim dünyasında yaşanan gelişmeler, yapılan deneyler kuantum teorisini destekler şekilde ilerlemektedir.Çalışmanın ilk bölümünde, çalışmanın amacı açıklanmıştır. Amaç içinde organizasyon için kuantum yaklaşımının geleneksel yöntemlerden neden farklı bir yaklaşım olduğu kısaca bahsedilerek bazı ipuçları verilmiştir.Çalışmanın ikinci bölümünde, kuantum teorisini net olarak anlayabilmek için gerekli tarihsel gelişim, önerme ve postülalara yer verilmiştir.Çalışmanın üçüncü bölümünde, atom teorisi ile birlikte çalışmanın uygulama aşamasının temelini oluşturan bilgi yönetimi konusu detaylandırılarak, fikir ile bilgi arasında ki ilişki detaylandırılmıştır.Çalışmanın dördüncü bölümünde, kuantum yaklaşımını sosyal ve yönetim bilimlerinde kullanan literatür araştırması sunulmuştur. Literatür çalışması içinde bu teze ilham veren çalışmalardan biri örnek çalışma olarak detaylıca anlatılmıştır.Çalışmanın beşinci bölümünde, bu çalışmanın yönetim teorisine katabileceği katkılardan ve çalışmanın özgünlüğünden bahsedilmiştir.Çalışmanın altıncı bölümünde, geliştirilen model, analojiler, kabuller ve gözlemler anlatılmıştır.Çalışmanın yedinci bölümünde, uygulama detaylarından bahsedilmiştir.Çalışmanın son bölümü olan sekizinci bölümde ise sonuçlar, sonuçların yorumları, çalışma sırasında karşılaşılan ve kabul edilen çalışma limitleri bulunmaktadır.

Abstract:
Bohr stated, ?Anyone who is not shocked by Quantum Theory has understood it?, and actually it?s proved several times during the thesis. Quantum Theory is not only extremely complex to understand, to interpret, and to apply into management science even by analogical ways, but also exciting and having potential for the social applications. For the thesis, the theorem inspired to a dramatically new approach that possibly creates an alternative for traditional management approaches and carries relatively high potentials.Quantum Theory evolved as a new branch of theoretical physics during the first few decades of 1900s to deal with the fundamentals of matter. It began with the study of the interactions of matter and radiation. Classical mechanics was built on the idea of point particles. A point particle is supposed to have at each instant a well-defined location and a well-defined velocity. So the history of each particle is represented by a well-defined ?trajectory? in space-time as indicated here. Originally, the mathematical formalism of Quantum Theory was developed to serve physical theory of processes in the micro world. However, recently there has been a lot of interest in applications of this mathematical formalism to macroscopic systems and even outside of physics, e.g., in finances, economics, and psychology.The application of Quantum Theory to management science is yet uniquely metaphorical and absolutely imaginary. Quantum theory provides acceptable paradoxes and criticisms of traditional scientific approaches, and its tangible and (mostly) intangible solutions give a guidance and inspiration to us to construct quantum logic and apply it to both our everyday and administrative lives.One of the obvious trends in business today is increased competition. It?s not enough for todays? companies to expand their business and keep pace with outer rivalry and conditions by just dealing with production, sales and marketing issues. Businesses today are being driven more by rapidly changing ideas than by slowly changing material factors. Consequently, understanding of the dynamics of ideas becomes essential. Ideas can develop rapidly, and be deployed rapidly. Hence the efficient development and deployment of pertinent new ideas are now focal points of business design. Outer conditions are depending highly on technological and informative bases anymore. Free flow of information through organization gives courage to change. However, many companies still are not aware of this potential and its value for their organizations.Open wide competition, exponentially boomed innovations, sustainable and challenging technological improvements make the information a necessity to be consumed fast by todays? organizations. Thus, information management becomes one of the more important issues in current management phenomena. Companies needs alternative information management methods and approaches which integrated to enterprise backbones systematically. The thesis offers an alternative way to measure corporate performance over project management process to show up financial importance of information on corporate balance sheet.Social sciences have been structured by a ?mechanistic worldview? inherited from Newton and his opus magnum ?Principia.? This worldview has also a profound impact on economics and management sciences. That is to say, organizations and economies have been defined in terms of their strict relationships with cause and effect nature of socioeconomic and managerial phenomena. Predictability ?or, determinism- has created a unique understanding for economics and management sciences where binary categories were used to define objects like inflation-deflation in economics, or supervisor-subordinate in management, what may be named as ?bivalent science?. However, two major developments ?quantum theory and chaos theory-challenge the basic concepts of mechanistic, bivalent science and its reflections on economics and management sciencesThe thesis has pointed out that many features of quantum theory such as dynamism, uncertainty, holism, indeterminism, subjectivity, self-organizing, multi-dimensional network interaction, complexness, discontinuity truly match up with the modern management principles. Hence, it?s claimed that quantum theory could be an alternative approach in analogical way to describe organizations and to analyze information created in. Thus, the thesis has a potential to bring a new perspective and impulse into the management theory. Because of using quantum approach, all analogies are inspired from atomic issues. The thesis has also another potential to be important model and manner to show the effect of project and information generation to organization performance of today?s companies.Unfortunately, we have not high-level mathematical models to describe today?s high-level cognitive processes yet. Hence, it?s thought that building analogies by using cognitive and quantum processes together can be helpful to the management theory. Schrodinger wave equation in quantum mechanism has a potential to make analogical interpretations to management science. Through the thesis, this potential is tried to be revealed. Lastly, by building a model, a metric, named organizational energy, is developed and calculated, and emphasized its importance for the organization theory.Richard Feynman said, ?If you think you understand quantum mechanics, you don?t understand mechanics?. Truly, the paper doesn?t haveany claim to fully apply quantum theory into management science. To understand the theory and apply it in any social matter is highly complex. Thus, the thesis doesn?t purse such a challenging goal.The theory still hasn?t totally and consensually formulas and equations among all scientists. Thus, the thesis is on slick base, but current developments support and reinforce quantum equations.The relation between Quantum Theory and management science has been analyzed since second half of 90s intensely. In last decade, number of related papers in literature is increased. However, there is still a lack of enough theoretical literature about influence of the theory into management science. This is one of real constraint for the thesis.The model is applied on a classical hierarchical organization, so the model is needed to be stressed on modern and postmodern organization.The thesis also has great potentials to expand the model in various ways. Applying the model modern and postmodern organizations in different industries, considering tacit information with explicit information is one of important expansion opportunities.In the 1st section, the aim of the thesis is explained. The section has briefly some clues how the quantum approach is a different from the conventional ones for an organization.In the 2nd section, historical development, axioms, postulates of the quantum theory are explained to make the theory understandable clearly.In the 3rd section, information management issue, which will be a base with atomic theory in application phase of the thesis, is explained. In addition, relationship between idea and information is detailed.In the 4th section, the literature research about the applications of quantum theory in social science is presented. Also a scientific study, which gave an inspiration to this thesis, is explained in detail.In the 5th section, the scientific contributions and originality of this thesis for management theory is explained.In the 6th section, the model, analogies, assumptions, and potential findings are detailed.In the 7th section, the application is explained.In the last and 8th section, the results, comments, and limits encountered during the thesis are specified.