İstatistiksel deney tasarımı yöntemi ile plastik kompozit üretiminde reçete ve proses tasarımına dair bir uygulama
An application on recipe and process design in plastic composite production by statistical experimental design method
Yazar: ESRA YILDIZ HÜNDÜR
Danışman: PROF. DR. MEHMET AKSARAYLI
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Toplam Kalite Yönetimi Ana Bilim Dalı / Kalite Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Kimya = Chemistry ; İşletme = Business Administration
Dizin: Kompozit yapılar = Composite structures ; Kompozitler = Composites ; Plastik ürünler = Plastic products ; Reçeteler = Prescriptions ; Süreç tasarımı = Process design ; Taguchi deneyleri = Taguchi experiments ; Tasarım = Design ; Toplam kalite yönetimi = Total quality management ; İstatistiksel deney tasarımı = Statistical experimental design

Özet:
Plastik, alternatiflerine göre daha hafif olmasının yanında daha kolay işlenebilir bir malzemedir. Bu sebeple günümüzde en çok kullanılan malzemeler arasındadır. Türkiye 2019 yılı itibari ile plastik ürün imalatında avrupa ülkeleri arasında ikinci sırada yer almaktadır. Ancak bu konumunu sürdürebilmek için rekabetçi fiyatlar sunabilmeli ve devamlılığını sağlamalıdır. Hammaddesinin petrol olması sebebi ile sektörde rakabetçi fiyatlar sağlamak oldukça zordur. Bu anlamda ürün kalitesini etkileyebilecek proses parametreleri ile ürün reçetelerinin optimize edilmesi oldukça önem kazanmaktadır. 
Ürün prosesinin optimizasyonu ve reçetelerinin belirlenmesi çalışmalarında; klasik yöntemlerle oluşturulan deney tasarımı uygulamalarının parametre ve alt seviye değişken sayılarının fazla olması sebebi ile uzun bir süre ve maliyet gerektirdiği bilinmektedir. Ancak Taguchi uzun yıllar çalışarak geliştirdiği yöntem ile maliyet ve zaman gerekliliklerini minimize etmiştir. Daha az deneme gerektiren ve dolayısıyla daha az maliyetli ve daha az zaman gerektiren bu yöntem aynı zamanda klasik yöntemler kadar da doğru sonuç vermektedir. Taguchi deney tasarımı yönteminde tüm değişkenlerin eş zamanlı olarak değiştirildiği ortogonal dizilimler kullanılır.
 Yapılan çalışmada sektörde çok kullanılan bir kompozit olan cam elyaf takviyeli poliamid 6 ürününün ekstrüzyon prosesinde; tork, devir hızı, eriyik sıcaklık parametrelerinin ve reçete içeriğindeki geri dönüşüm poliamid 6 oranının ürün mekanik değerleri olan maksimum çekme dayanımı ve izod çentikli darbe dayanımı değerleri üzerinde yarattığı etkileşim irdelenmiştir. Çalışmada Taguchi deney tasarımı L9 ortogonal dizilim kullanılmıştır. 
Tez üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde kalite ve istatistiksel kontrol yöntemlerine yer verilmiştir. İkinci bölümde deney tasarımı kavramı, yöntemleri, adımları ve ilkeleri açıklanmıştır. Üçüncü bölümde malzeme ve metod hakkında bilgi verilmiştir. Daha sonra gerçekleştirilen deneyin adımları ile sonuç ve yorumu yer almaktadır.

Abstract:
Plastic is an easily procesable material and lighter than its alternatives. For this reason, it is among the most used materials today. Turkey is the second country that produces most plastic products among European countries by the year 2019. However, it should be able to provide consistently competitive prices in order to maintain this situation. It is very difficult to provide competitive prices in the sector since its raw material is petrol. In this sense, optimization of product recipes and process parameters, which may affect product quality, is very important.
It is known that experimental designs created with classical methods which have been quite time and costly due to the large number of parameters and level variables. For this reason, it has not been widely used. However, Taguchi has minimized the cost and time requirements with the method developed by working for many years. This method, which requires less experimentation and therefore less costly and requires less time, is as accurate as classical methods. The Taguchi experimental design method uses orthogonal sequences where all variables are changed simultaneously.
In this study, in the extrusion process of glass fiber reinforced polyamide 6 product which is a widely used composite in the sector; The interactions between torque, speed, melt temperature parameters and recycle polyamide 6 ratio on product mechanical values, maximum tensile strength and izod notched impact strength values were investigated. In this study, L9 orthogonal arrangement of Taguchi experiment design was used.
This thesis consists of three chapters. In the first part, quality and statistical control methods are given. In the second part, experimental design, experimental design methods, principles, experimental design steps and principles are explained. In the third part, information about the material and method is given. Then the steps of the experiment performed and the results and interpretation are given.