Uluslararası alanda vergi idareleri arası bilgi değişimi
International exchange of information among tax authorities
Yazar: CİHAT ÖNER
Danışman: PROF. DR. AHMET KUMRULU
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / Vergi Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Hukuk = Law ; Maliye = Finance
Dizin: Bilgi aktarımı = Information transfer ; Bilgi edinme = Obtain information ; Bilgi iletimi = Information transmission ; Uluslararası çifte vergilendirme = International double taxation ; Vergi hukuku = Tax law ; Vergi idaresi = Tax administration ; Vergi mahremiyeti = Tax confidence ; Vergiler = Taxes

Özet:
Günümüzde belli bir devlete ait vergi mevzuatının mükelleflerin vergiye uyumu bakımından tek başına yeterli olmadığı gerçektir. İlk bakışta sorun, 1970'lerde başlayan ve süre gelen finansal aktivitelerin gün geçtikçe daha fazla küreselleşmesi ve serbestleşmesine dayandırılabilir. Gerek OECD gerekse AB üyesi devletlerce yürütülen, yabancı yatırımların, sermayenin ve kişilerin serbest dolaşımı önündeki sınırlama ve engellerin kaldırılması yönündeki çalışmalar da bu sürece etki etmektedir. Ekonomik ve finansal bakımından yaşanan bu uluslararasılaşma, vergilendirme konusunu da içine alan bir dizi sorunsalı beraberinde getirmektedir. Son yirmi yılda bu konudaki genel eğilim, vergi kayıp ve kaçakları karşısında standart bazı önlemlerin alınması yönünde olmuştur. OECD'nin yürüttüğü transfer fiyatlandırması, örtülü sermaye ve örtülü kazanç dağıtımı gibi hususlarda alınan ortak önlemler, bu konudaki başlıca adımladır. Ancak vergi sistemleri, mükelleflerin bu önlem ve kurallara uyumunu sağlayabilmek amacıyla bilgiye ihtiyaç duymaktadır. Başka bir ifade ile tüm bu önlemler aynı zamanda vergisel konulara ilişkin bilgi eksikliği ve buna duyulan ihtiyacı ortaya koymaktadır. OECD tarafından vergisel bilgilere ilişkin duyulan ihtiyacı karşılamak üzere çeşitli araçlar geliştirilmiştir. Bu araçların en başında OECD Model Konvansiyon gelmektedir. Türkiye 1974 yılından itibaren bilgi değişimi konusunda OECD'nin yaklaşımına paralel bir çizgide hareket etmekte ve 69 farklı ülke ile imzaladığı vergi anlaşmasında vergisel konularda bilgi değişimi uygulamaktadır. Bu doğrultuda tezde genel olarak bilgi değişiminin hukukî temelleri, bilgi değişimi modelleri, bilgi değişimine yönelik sınırlamalar ele alındıktan sonra, mükelleflerin sahip olduğu haklar ve korunması konusu incelenmektedir. Bilgi değişiminin, hizmet ettiği amaca uygun bir standarda kavuşturulması gereklidir. Bu konu çeşitli açılardan tartışılarak sürece ilişkin eksiklikler ortaya konulmuştur. Çalışma esas olarak Türk hukuku merkezinde, başta Türk vergi anlaşmalarının konuya yaklaşımını segilemekte ve Türk vergi anlaşmaları bakımından geçerli olan standartları analitik bir bakış açısıyla incelemektedir. Sonuç olarak bilgi değişimi, mükelleflerin denetlenmesine yönelik vergi güvenlik önlemlerinden sadece birisidir. Tezde olması gerekene ilişkin olarak ise, süreçte mükellef haklarının tanınması suretiyle ancak bilgi değişiminin daha katılımcı, daha hukukî ve daha adil olabileceği ifade edilmektedir.

Abstract:
At the present day, only the domestic law of a state is not sufficient for the compliance of taxpayers in actuality. At the first sight, the problem could be based on the globalisation and the liberalisation of the financial activities day by day, which was stared in 1970s. The initiative conducted not only by OECD but also by EU to remove the borders against the free movement of foreign investments and persons has also been affecting this process. The liberalisation in economy and finance area brings out a series of problems. In the last two decades the general tendency in this area has been to take some standard measures against the tax losses and frauds. The standard measures taken by OECD concerning transfer pricing, disguised capital and distribution of disguised capital are the main preventions. However, the tax systems of states need information to provide the taxpayers to comply with these measures. In other words, all these measures bring into the reality of the lack of information about tax matters and the need for it. Several instruments have been developed by OECD to meet the need with regard to the information on tax matters. The most important instrument in this area is the OECD Model Convention. From 1974 to up until now Turkey has followed a paralel and a consistent approach to the OECD?s policy. Exchange of information is covered in all of the Turkish tax treaties, signed with 69 different counties. In this direction, first the legal bases, the methods and the limits of exchange of information is dealt with and then, the rights of taxpayers and the protection of taxpayers in the process is examined in the thesis. The exchange of information has to reach a standard in accordance with the aims it serves generally. This problem has been discussed and the negations in the process are also stated. The work essentially, based on the Turkish tax treaties, describes the Turkish approach to the exchange of information in tax matters, and secondly examines the standards viable for the Turkish treaties in an analytic way. As a result, exchange of information is only a way in inspecting taxpayers. For this reason it is expressed that, by respecting the rights of taxpayers and by supporting their participation in the process will make the exchange of information to demand on a legal ground and to render it fairer.