Dinamik yeteneklerin rekabet avantajı ve çevresel türbülans üzerine etkisi: Ayakkabıcılık sektörü örneği
The effect of dynamic capabilities on competitive advantage and environmental turbulance: An example of the footwear sector
Yazar: MEHMET KAPLAN
Danışman: PROF. DR. ADNAN ÇELİK
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Yönetim ve Organizasyon Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Ayakkabı sektörü = Shoe sector ; Dinamik yetenekler = Dynamic capabilities ; Konya = Konya ; Rekabet = Competition ; Rekabetçi avantaj = Competitive advantage ; Yetenek = Ability ; Çevresel türbülans = Environmental turbulence

Özet:
İş/İşletmecilik dünyasında giderek artan baskın yapı ve hiper ortamda rekabeti şekillendiren ve katalizörleştiren anlayış ve hamleler daha bilinçli hale gelmektedir. Bu ortamlarda başarılı olmak ve kalıcılaşmak için her zamankinden daha fazla düşünmeye, daha fazla anlamaya ve daha fazla farklı açılar bulmaya ihtiyaç vardır. Rekabetin ardışık olması, mevcutlarla ilişkilendirilememesi ve yeni enerjiler arayışı işletmeleri her zamankinden daha fazla zorlamakta ve uyuma ya da uyum yaratmaya yönelik bir derin anlayışa itmektedir. Bu noktada işletmelerin içsel bir uzvu olarak anlam bulan ve gelecekte başarılı olmalarını sağlayan başat konu olan dinamik yeteneklere ihtiyaç her zamankinden çok olmaktadır. Dinamik yetenekler rekabetçi ortamda avantaj üreten ve çevresel türbülansta yön çizen bir anlayış olarak tanımlanabilir. Dolayısıyla konu tanımlanma şeklinde olduğu gibi rekabetçi avantaj yaratır mı ve çevresel türbülansta yön çizer mi sorularına bağlı olarak bir araştırma fikrini ya da yapısını yeşertmiştir. Bu araştırmada işletme yöneticilerine ait dinamik yeteneklerin rekabet avantajı ve çevresel türbülans üzerine etkisi incelenmiştir.

Çalışmanın birinci bölümünde tezin tanıtımı ve literatür taraması yapılmaktadır. Tezin tanıtımında teze yönelik amaç, temel çıkış noktası, kuramsal inşası ve yöntemi çerçevesinde bir tanıtım yapılmakta ve literatür taraması ile son bulmaktadır. Çalışmanın ikinci bölümünde, dinamik yetenekler kavramı ortaya çıkışını açıklamaya yönelik teorik bir arka plan ortaya konmakta, kavramsal bir açılım yapılmakta, tanımlar, ilişkili olduğu kavramlar ve boyutlar değerlendirilmektedir. Çalışmanın üçüncü bölümünde rekabet avantajı kavramı; anlamı, gerekliliği ve önemi, işlevleri ile son olarak temel, tamamlayıcı ve kuşatıcı bileşenleri ile ortaya konmaktadır. Dördüncü bölümde ise çevresel türbülans kavramı açıklanmakta ve çevre ile ilgili eko-sistem ortaya konulduktan sonra pazar, teknolojik ve rakip türbülansına değinilmektedir. Çalışmanın beşinci bölümünde araştırma metodolojisine bağlı olarak öncelikle çalışmanın gerçekleştiği ayakkabıcılık sektörü ortaya konmakta ve araştırma bölümü yer almaktadır. Çalışma dinamik yetenekleri rekabet avantajı ve çevresel türbülans üzerindeki etkisini araştırmaktadır.

Araştırmanın evrenini Konya ilinde faaliyet gösteren ayakkabıcılık sektörü işletmelerinin yöneticileri oluşturmaktadır. Anket bu işletmelerdeki yöneticiler üzerinde gerçekleştirilmiştir. Araştırmada 346 geçerli ankete sahip yöneticiye ulaşılmıştır ve geçerli anketlere bağlı olarak veri analizleri gerçekleştirilmiştir. Veri analizleri; tanımlayıcı istatistik, güvenilirlik ve geçerlilik analizleri, açıklayıcı faktör analizi, doğrulayıcı faktör analizi ve yapısal eşitlik modeli kullanılarak gerçekleştirilmiştir.

Araştırmada dinamik yetenekleri boyutlarının rekabet avantajı boyutları ve çevresel türbülans boyutları üzerinde anlamlı düzeyde etkisinin olduğu belirlenmiştir. İşletmelerin bu etkiyi bilmeleri ve önemsemeler durumunda başarılı sonuçlar üretecekleri sonucu ortaya çıkmıştır.

Anahtar Kelimeler: Dinamik Yetenekler, Rekabet Avantajı, Çevresel Türbülans, Konya, Ayakkabıcılık Sektörü

Abstract:
Increasingly dominant structure in the business / business world and the understanding and moves that shape and catalyze competition in hyper environment become more conscious. In order to be successful and permanent in these environments, more thinking, more understanding and more different angles are needed than ever before. The increasing competition, the inability to relate to the existing ones and the search for new energies force businesses more than ever and push them to a deep understanding of harmony or to harmony. At this point, the need for dynamic capabilities, which is the dominant issue that enables businesses to find meaning as an internal limb and succeed in the future, is more than ever. Dynamic capabilities can be defined as an understanding that generates advantages in a competitive environment and which directs environmental turbulence. Therefore, the subject has developed a research idea or structure depending on the question whether it creates competitive advantage as it is in the form of definition and does it lead to environmental turbulence. In this study, the effects of dynamic capabilities of business managers on competitive advantage and environmental turbulence were investigated.

In the first part of the study, the thesis is introduced and the literature is searched. In the introduction of the thesis, an introduction is made within the framework of the aim, basic starting point, theoretical construction and method of the thesis and it ends with the literature review. In the second part of the study, a theoretical background is introduced to explain the emergence of the concept of dynamic abilities, a conceptual opening is being made, definitions, related concepts and dimensions are evaluated. In the third part of the study, the concept of competitive advantage; meaning, necessity and importance, functions and finally, with basic, complementary and encapsulating components. In the fourth chapter, the concept of environmental turbulence is explained and after the introduction of the environment-related ecosystem, market, technological and competitor turbulence are explained. In the fifth part of the study, firstly the footwear sector in which the study takes place is presented depending on the research methodology and the research section takes place. The study explores the dynamic capabilities of competitive advantage and its impact on environmental turbulence.

The universe of the research consists of the managers of the footwear sector companies operating in Konya. The survey was conducted on the managers in these enterprises. 346 valid surveys were reached in the study and data analyzes were performed based on valid questionnaires. Data analysis; descriptive statistics, reliability and validity analyzes, explanatory factor analysis, confirmatory factor analysis and structural equation modeling were used.

In the study, it was determined that dynamic abilities dimensions had a significant effect on competitive advantage dimensions and environmental turbulence dimensions. It is concluded that if the companies know this effect and care about it, they will produce successful results.

Keywords: Dynamic Capabilities, Competitive Advantage, Environmental Turbulence, Konya, Footwear Sector