Vergi Anayasası kapsamında vergilendirme ilkeleri ve ülke uygulamaları
Taxation principles and country practices under the tax Constitution
Yazar: SERDAR SEMİH ÖZARSLAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ABDULLAH ÖMERCİOĞLU
Kırıkkale Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Anayasa = Constitution ; Anayasa hukuku = Constitutional law ; Anayasal iktisat okulu = Constitutional school of economics ; Anayasal vergi politikası = Constitutional tax policy ; Vergi Anayasası = Tax Constitution ; Vergilendirme = Taxation ; Vergilendirme yetkisi = Taxation authority ; Vergiler = Taxes

Özet:
Devletlerin en büyük ve en güçlü mali kaynağı olan vergi, ilk devlet organizasyonların- dan itibaren belirli ihtiyaçların finansmanı için toplanmıştır. Ancak zamanla vergilendirmenin boyutu noktasında belirsizlikler ortaya çıkmış ve keyfi uygulamalar başlamıştır. Bu sınırsız ve keyfi uygulamalara karşı tarihin çeşitli dönemlerinde demokrasi mücadelelerine girişilmiş ve sonucunda birtakım kazanımlar elde edilmiştir. Klasik iktisat doktrini düşünürleri, demokrasi mücadelelerinin yüklendiği amaç doğrultusunda elde edilen kazanımları belirli kurallar bütünü haline getirerek vergilendirme ilkelerinin temelini atmışlardır. Modern çağ dünya devletlerinin oluşumuna kadar çeşitli ekonomik krizler, savaşlar ve bilimsel gelişmeler yaşanmıştır. Yaşanan her gelişmeyle birlikte ülkelerin ekonomik düzenleri bozulmuş, bozulan ekonomik düzenleri için iktisat bilim insanları zamanın gereklerine uygun şekilde farklı fikirler geliştirerek farklı iktisat teorileri oluşturmuşlardır. İktisat bilimciler, devletin ekonomiye olan müdahalesine ve ekonomi alanındaki hak ve yetkilerine yönelik anayasal sınırlamalar getirmeyi amaçlayan anayasal iktisat teorisini oluşturmuşlardır. Devletin ekonomi alanındaki en önemli yetkilerinden birisi olan vergilendirmeye yönelik sınırlamaların vergi anayasasında düzenlenmesi gerektiği düşünülmüştür. Vergi anayasasının prosedürel sınırları kapsamında oluşan anayasal vergilendirme ilkeleri; verginin kanuniliği, verginin karşılılığı, verginin genelliği, verginin mali güç kıstasına göre alınması, mali bölüşüm, vergide adalet ve eşitlik olarak tespit edilmiştir. Tespit edilen ilkelerin, 1982 Anayasası özelinde kavramsal içeriğinin açıklanmasıyla birlikte Türk Hukuk sistemindeki uygulaması detaylı bir şekilde aktarılmıştır. Ancak şu bir gerçek ki vergilendirme yetkisini etkileyen başka genel ilkelerin olduğu unutulmamalı ve bunların da varlığı saptanmalıdır. Tespit edilen bu ilkelere ülke anayasaları yer verdiği ölçüde bireyler lehine vergilendirme yetkisini sınırlandırmış olacak ve temel hak ve özgürlüklerine koymuş olduğu sınırlamalar kadar riayet etmiş olacaktır.
Bu çalışmada farklı hukuk sistemleri ile devlet ve hükümet sistemleri göz önüne alınarak belirlenen Türkiye, Almanya, İspanya, Portekiz, ABD, Brezilya ve İran anayasalarındaki vergilendirme yetkisini sınırlayan vergilendirme ilkeleri incelenmeye çalışılmıştır. Çalışmanın amacı, temel vergilendirme ilkelerinin incelenen ülke anayasalarında ne kadar yer aldığını ortaya koymaktır. Yapılan araştırma, literatür taraması ve incelemeler neticesinde, evrensel bir vergilendirme ilkesi olarak yalnızca verginin kanuniliği ilkesi tespit edilmiş olup, diğer ilkelerin ise ülke özellerinde farklılaştığı sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
Tax, which is the largest and most powerful financial resource of the states, has been collected for the financing of certain needs since the first state organizations. However, over time, uncertainties have emerged in terms of the size of taxation and arbitrary practices have started. Against these unlimited and arbitrary practices, struggles for democracy were undertaken in various periods of history and some gains were achieved as a result. Classical economic doctrine thinkers laid the foundations of taxation principles by making the gains obtained in line with the purpose of democracy struggles as a set of certain rules. Various economic crises, wars and scientific developments have been experienced until the formation of modern age world states. With every development experienced, the economic order of the countries deteriorated, and for the deteriorating economic order, economic scientists developed different ideas in accordance with the requirements of the time and formed different economic theories. Economists have created the theory of constitutional economics, which aims to impose constitutional restrictions on the state's intervention in the economy and its rights and powers in the field of economy. It was thought that the limitations on taxation, which is one of the most important powers of the state in the field of economy, should be regulated in the tax constitution. Constitutional principles of taxation formed within the scope of the procedural limits of the tax constitution; The legality of the tax, the reciprocity of the tax, the generality of the tax, the taxation according to the financial power criterion, the financial distribution, the justice and equality in the tax. The application of the determined principles in the Turkish legal system is explained in detail, with the explanation of the conceptual content of the 1982 Constitution. However, it is a fact that it should not be forgotten that there are other general principles affecting the taxation authority and their existence should be determined. To the extent that these principles are included in the country's constitutions, it will limit the taxation authority in favor of individuals and will abide by the limitations it has placed on their fundamental rights and freedoms.
In this study, the taxation principles that limit the taxation authority in the constitutions of Turkey, Germany, Spain, Portugal, USA, Brazil and Iran, which are determined by considering different legal systems and state and government systems, have been tried to be examined. The aim of the study is to reveal how much the basic taxation principles take place in the constitutions of the countries examined. As a result of the research, literature review and examinations, only the principle of legality of tax has been determined as a universal taxation principle, and it has been concluded that other principles differ in country specifics.