Obezitede insülin rezistansı ve endotel disfonksiyonu ilişkisinin değerlendirilmesi
The evaluation of the relationship between insulin resistance and endothelial dysfunction in obesity
Yazar: ŞEVİN DEMİR
Danışman: DR. KADRİYE AYDIN TEZCAN
Sağlık Bakanlığı / Dr. Lütfi Kırdar Kartal Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2015
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Obezitenin, kardiyovasküler risk ve insülin rezistansı ile birlikteliği uzun süredir 
bilinmektedir. İnsulin rezistansı da endotel disfonksiyonu için predispozan bir faktördür. 
Ancak obez hastalarda endotel fonksiyonu ve insülin rezistansının ilişkili olup olmadığı 
bilinmemektedir. Bu nedenle bu çalışmanın amacı obez hastalarda insülin direnci ve endotel 
fonksiyonu arasındaki muhtemel ilişkinin aydınlatılmasıdır.
Çalışma Kartal Dr. Lütfi Kırdar Eğitim ve Araştırma Hastanesi obezite ve 
endokrinoloji polikliniklerinde yürütüldü. Bilinen hiçbir hastalığı olmayan 18 ve 65 yaş 
arasında, vücut kitle indeksi (VKİ) 30 ile 40 kg/m2 arasında olan, ve polikliniklerimize ardışık 
olarak başvuran 251 olgu çalışmaya alındı. Olgular HOMA-IR 2.7 baz alınarak insülin direnci 
olan 118 ve insülin direnci olmayan 133 olgu olmak üzere iki gruba ayrılarak değerlendirildi. 
Koroner arter hastalığı, hipertansiyon, diabetes mellitus, ailesinde erken koroner arter 
hastalığı öyküsü ya da karotid arter hastalığı gibi aterosklerozun herhangi bir klinik bulgusu, 
kronik böbrek hastalığı, malignensi, kronik karaciğer hastalığı saptananlar çalışmaya 
alınmadı. Çalışma grubu standart 75 gram oral glukoz tolerans testine (OGTT) tabi tutuldu. 
İnsülin direnci, homeostatik model değerlendirilmesi (HOMA-IR) ve insülin sensitivite 
indeksi(ISOGTT) ile endotel disfonksiyonu ise akıma bağlı dilatasyon (FMD) yöntemiyle 
değerlendirildi. Vücut yağ dağılımı biyoimpedans analizi ile ölçüldü.
İnsülin direnci düzeylerine göre ayrılan, yaş ve VKİ arasında anlamlı fark olmayan iki grubun 
bakılan parametrelerden bel çevresi, sistolik kan basıncı, vücut yağ yüzdesi, gövde yağ kitlesi, 
gövde yağsız kitlesi, gövde yağ yüzdesi, FMD, TSH, vitamin D, PTH, total kolesterol, LDL, 
CRP değerleri arasında istatistiki olarak anlamlı fark bulunmadı. Bel kalça oran ortalaması ve 
diastolik tansiyon insülin direnci olan grupta, diğer gruba göre anlamlı düzeyde farklı saptandı
(sırasıyla p=0.09 ve p=0.01). Açlık glukozu ve açlık insülin değerleri, 75 gram glukoz ile 
yapılan OGTT sonuçlarından elde edilen grafiklerde glukoz ve insülin değerlerinin eğri altı 
alanları olan AUCglukoz ve AUCinsülin düzeyleri, iki grup arasında HOMA-IR ile hesaplanan 
insülin dirençlerini destekler nitelikte farklı saptandı (p<0.001). ISOGTT değerleri beklenildiği 
üzere insülin direnci olan grupta 2.61, olmayan grupta 5.82 ortalamayla anlamlı düzeyde saptanmıştır
(P<0.001). Vücut yağ dağılımları karşılaştırıldığında, insülin direnci olan grupta gövde yağ 
kitle ortalaması, insülin direnci olmayan gruba göre daha yüksekti (p=0.01). İnsülin direnci 
55
olan ve olmayan obez grupların FMD değerleri karşılaştırıldığında anlamlı fark saptanmadı 
(p=0.34). İnsülin direnci olan grubun HDL-K düzeyi, diğer grubun HDL-K düzeyinden 
anlamlı olarak daha düşük saptandı (p=0.005). TG düzeyleri, İR+ grupta anlamlı olarak daha 
yüksekti (p=0.001). Ürik asit düzeyleri insülin direnci olan grupta, olmayan gruba göre 
anlamlı olarak daha yüksek bulundu(p=0.004). Yapılan korelasyon testinde insülin direnci 
olan grupta ve tüm hastalarda, FMD ile gövde yağsız yumuşak doku arasında negatif ilişki 
saptandı( sırasıyla p=0.039 ve p=0.030). Endotel fonksiyonu ve çalışma parametrelerinin 
ilişkisini saptamak için, yaş, cinsiyet, VKİ, bel çevresi, HDL-K, TG, TSH, ürik asit, gövde 
yağsız kitlesi, vücut yağ yüzdesi ve HOMA-İR kullanılarak bir model oluşturuldu ve lineer 
regresyon analizi yapıldı. Oluşturulan modelde, alınan parametrelerden hicbirisi endotel 
fonksiyonu için bağımsız bir risk faktörü olarak tespit edilmedi. Endotel fonksiyonu ve glukoz 
metabolizması parametreleri arasındaki ilişkinin metabolik sendromun diğer 
parametrelerinden bağımsız olduğunu göstermek için, FMD ile ISOGTT, HOMA-İR, AUCglukoz, 
AUCinsülin arasında, TG, HDL-K, bel çevresi, sistolik KB, diastolik KB gibi metabolik 
sendromun ana bileşenleri kontrol edilerek, parsiyel korelasyon analizi yapıldı. Ancak anlamlı 
bir korelasyon saptanmadı.
Sonuç olarak bu çalışmada insülin direnci olan ve olmayan obez hastalar arasında 
endotel fonksiyonu açısından fark saptanmamıştır. Hastalarda diyabet ve aşikar 
kardiyovasküler hastalıklar gelişmediği göz önüne alındığında, obez hastalarda sadece insülin 
direnci varlığının endotel disfonksiyonu için bir tetikleyici faktör olmadığı düşünülebilir. 
Genel olarak obezitenin kendisinin endotel disfonksiyonuna neden olduğu varsayıldığından, 
iki grup arasında fark saptanmadığı düşünülebilir. İnsülin direnci dışında diğer etkenlerin de 
endotel disfonksiyonu etiyolojisinde rol oynadığı öngörülmüştür

Abstract:
Obesity is associated with cardiovascular risk and insulin resistance. Insulin resistance
is a predisposing factor for endothelial dysfunction. However, it is not known whether the
endothelial function and insulin resistance are associated in obese patients. The purpose of
this study is to clarify the possible relationship between insulin resistance and endothelial 
function in obese patients.
The study was conducted in Obesity and Endocrinology Outpatient clinics of Kartal 
Dr. Lutfi Kirdar Training and Research Hospital. Patients between 18 and 65 years, without 
any known disease and body mass index (BMI) between 30 and 40 kg / m2
. A total of 251 patients were included (118 insulin resistant and 133 non-insulin resistant) in the study based 
on the homeostasis model assessment insulin resistance (HOMA-IR) level of 2.7. Patients
diagnosed with coronary artery disease, hypertension, diabetes mellitus, early coronary artery 
disease, family history or any clinical signs of atherosclerosis, such as carotid artery disease, 
chronic renal disease, malignancy, chronic liver disease were excluded. The study group was 
subjected to standard 75g oral glucose tolerance test (OGTT). Insulin resistance is assessed by 
HOMA-IR and insulin sensitivity index (ISOGTT), the endothelial dysfunction is assessed by 
flow-mediated dilation method (FMD).
Age, BMI, waist circumference, systolic blood pressure, body fat percentage, body fat 
mass, body fat free mass, body fat percentage, FMD, TSH, vitamin D, PTH, total cholesterol, 
LDL and CRP levels were not different between two groups. Waist to hip ratio and diastolic 
blood pressure was significantly more in insulin resistant group (p=0.09 and p=0.01, 
respectively). Fasting glucose and insulin levels, AUCglucose and AUCinsulin levels were 
significantly differ in two grups (p <0.001). The mean ISOGTT value in patients with insulin 
resistance was 2.61 and the other grup was 5.82 as expected (P <0.001). Compared to body fat 
distribution, insulin resistant group had higher average of body fat mass than the group 
without insulin resistance (p = 0.01). There was no significant difference in FMD between 
insulin resistant and non-insulin resistant groups (p = 0.34). HDL-C level was significantly 
lower and TG levels were significantly higher in Insulin resistance + group (p = 0.005 and p 
= 0.001). Uric acid levels in patients with insulin resistance, was significantly higher (p = 
0.004). Correlation test in all participants revaled that the body lean soft tissue was negatively 
57
correlated with FMD ( p=0.030). Regression analysis did not demonstarte any an independent 
risk factor for endothelial function in the model includin age, sex, BMI, waist circumference, 
HDL-C, TG, TSH, uric acid, lean body mass, body fat percentage and HOMA-IR.
As a result, there was no difference in terms of endothelial function in insulin resistant
and non-insulin resistant obese patients in this study. According to the study we can say that 
insulin resistance is not associated with endothelial dysfunction in obese patients without 
cardiovascular diseases or overt diabetes. Overall obesity itself is assumed to cause
endothelial dysfunction, there could be no difference in two obese groups. Other factors 
besides insulin resistance are assumed to play a role in the pathogenesis of endothelial
dysfunction in obesity.