İbn Rüşd'ün bilgi teorisi
Averroes on knowledge
Yazar: HATİCE GÖKTAŞ
Danışman: DOÇ. DR. SALİH YALIN
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy

Özet:
Bu çalışmada İbn Rüşd'ün (1126-1198) bilgi felsefesi araştırılmıştır. İbn Rüşd'ün bilgiyi analizi ve nasıl bir bilgi teorisi inşa ettiği tezin temel araştırma problemidir. Bu problemin seçilmesindeki amaç; gerek batı coğrafyasını dini ve felsefi açıdan derinden etkileyen gerekse önemli bir Aristoteles yorumcusu olan İbn Rüşd'ün bilgiye bakış açısının daha iyi anlaşılmayı gerektirmesidir. Çalışmada bir taraftan İbn Rüşd'ün bilgi hakkındaki görüşlerinin ortaya konulmaya çalışıldığı deskriptif yöntemi; diğer taraftan bilgi felsefesinin temel problemlerine İbn Rüşd'ün cevaplarının araştırıldığı analitik yöntemi kullandım. İbn Rüşd psikoloji açısından akli bir varlık olarak ele aldığı bilgiyi birtakım zihinsel aşamalar sonucunda elde edilen, maddeden tam anlamıyla soyutlanmış form olarak açıklamaktadır. Psikolojinin yanı sıra bilgiyi epistemoloji açısından da değerlendiren İbn Rüşd'e göre bir şeyi gerçek anlamda bilmek, tıpkı Aristoteles'te olduğu gibi o şeyi nedenleri ile bilmek demektir. İbn Rüşd'ün gerçek anlamda bilgi ile kastı kesin, zorunlu, değişmez ve tümel bilgi iken, bir şeyin nedenleri ile kastı dış dünyadaki varlıklar için dört neden, tanım için cins ve ayrım, kıyasta sonuç için öncüllerdir. İbn Rüşd'e göre insanın elde ettiği her türlü bilginin temel dayanağı dış dünyadaki tekil varlıklardır. Bilginin oluşumu duyumsama ile başlar, duyumsanan formun akılda tümel hale gelmesiyle son bulur. Soyutlamanın her bir aşamasında bir idrak türü ve bu idrakin kaynaklık ettiği bir önerme türü karşımıza çıkmaktadır. Soyutlamanın son aşaması olan akli idrakin bilgiye kaynak olması, formun maddeden soyutlanmasında araçsal bir rol üstlenmesi ve aynı zamanda kendisiyle ilk öncüllerin kavranması şeklindedir.
Anahtar Kelimeler: İslam Felsefesi, İbn Rüşd, Bilgi, Epistemoloji, Akıl.

Abstract:
In this study, I examined Averroes' philosophy of knowledge. Averroes' analysis of knowledge and how he built a theory of knowledge are the main research problems of the thesis. The purpose of choosing this topic is that Averroes' perspective on knowledge, an essential interpreter of Aristotle with a tremendous intellectual influence in the East and West, requires a better understanding. In my study, on the one hand, I used the descriptive method in which I tried to reveal Averroes' views on knowledge. On the other hand, I used the analytical method to investigate Averroes' answers to the fundamental problems of the philosophy of knowledge. Averroes, from the perspective of the philosophy of mind, describes knowledge as an intellectual entity obtained through certain mental stages, fully abstracted from matter. According to Averroes, who evaluates knowledge in terms of epistemology and philosophy of mind, knowing something truly means knowing that thing with its reasons. While what Averroes means by knowledge in the real sense is definitive, necessary, unchangeable, and universal knowledge, by reasons are something are the premises that cause the result in both the four causes and the syllogism. According to Averroes, the basis of knowledge is singular entities in the external world. Knowledge formation begins with sensation and ends with the sensed form becoming universal in the intellect. At each stage of abstraction, a type of information emerges. The intellect acquires knowledge not only by abstracting form from matter but also by grasping the first premises.
Keywords: Islamic Philosophy, Averroes, Knowledge, Epistemology, Intellect.