Hematopoetik kök hücre nakli yapılan çocuk hastalarda böbrek fonksiyonlarının değerlendirilmesi
Evaluation of kidney functions in patients with hematopoetic STEM cell transplantation
Yazar: FATMA ÖZBEK TEZCAN
Danışman: PROF. DR. İSMAİL DURSUN
Erciyes Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Akut böbrek hasarı = Acute kidney injury ; Böbrek fonksiyon testleri = Kidney function tests ; Böbrek hastalıkları = Kidney diseases ; Böbrek yetmezliği-kronik = Kidney failure-chronic ; Hematopoetik kök hücre transplantasyonu = Hematopoietic stem cell transplantation ; Hipertansiyon = Hypertension ; Çocuklar = Children

Özet:
Giriş ve Amaç: Hematopoietik Kök Hücre Transplantasyonu (HCT), malign ve malign olmayan pek çok hastalığın tedavisinde kullanılmaktadır. Bu hastalar, mobidite ve mortaliteye neden olabilen akut böbrek hasarı (ABH), hipertansiyon(HT) ve kronik böbrek hasarı (KBH) açısından risk altındadır. HCT yapılmış çocuklarda böbrek hasarı ve HT için risk faktörlerinin belirlenmesi, engellenmesi için gerekli önemlerin alınması ve erken teşhisi HCT sonrası sonuçları iyileştirmek ve hastaların yaşam kalitesini arttırmak açısından son derece önemlidir. Kemik İliği Transplantasyon Kliniği'nde takip edilen ve HCT yapılan çocuk hastalarda böbrek hasarının (akut ve kronik) ve HT insidans ve risk faktörlerinin belirlenmesi amaçlandı.
Gereç ve Yöntemler: Çalışma, Nisan 2021 ve Haziran 2022 tarihleri arasında Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Mustafa Erarslan ve Fevzi Mercan Çocuk Hastanesi Kemik İliği Transplantasyon Kliniği'nde nakil sonrası en az 3 ay süre takip edilen, yaşları 0-18 olan 110 hasta ile hem retrospektif hem de prospektif olarak yapıldı. Demografik özellikleri, primer hastalıkları, nakil türü ve nakil rejimleri, kan basıncı ölçümleri, transplantasyon hazırlığı ve sırasında kullanılan ajanlar, transplantasyon sonrası meydana gelen komplikasyonlar ve toplam izlem süreleri kaydedildi. Hastaların HCT öncesi kreatinin değerlerine göre nakilden sonraki üç ay içinde KDIGO 2012 ölçütlerine göre ABH sürecinden geçip geçmediklerine bakıldı. Hastalardan HCT yapıldıktan en az 90 gün sonra alınan böbrek fonksiyon testleri, serum elektrolitleri, idrar elektrolitleri, idrar mikroproetin ve albümin değerlerine bakıldı. Tübüler fonksiyon testleri hesaplandı. Hastaların son değerlendirmeleri esnasında KDIGO 2012 ölçütlerine göre KBH'da olup olmadıkları ve kan basınçları ölçülerek HT açısından değerlendirildi.  
Bulgular: Allojenik HCT yapılan 91 ve otolog HCT yapılan 19 çocuk hasta değerlendirildi. Primer hastalık %49,1 hastada malign ve %50,9 hastada malign olmayan hastalıktı. HCT sonrası ilk 3 ayda 26 hastada (%23,6) ABH gelişti. Vankomisin, amfoterisin B, kolistin, levofloksasin ve sidefovir kullanımı ile ABH ilişkili bulundu. HCT sonrası 49 hastada (%44,5) hastada KBH gelişti. Piperasilin-tazobaktam kullanımı ile KBH ilişkili bulundu. HCT yapıldıktan en az 90 gün kan basıncı ölçümü yapılabilen 103 hastanın 26'sında  (%25,2) hastada HT saptandı. Siklofosfamid kullanımı ile HT'nin ilişkili olduğu görüldü. 42 hastada (%38,2) proteinüri, 20 hastada (%21,7) mikroalbuminüri saptandı. En sık hipermagnezüri (%79.1) olmak üzere hastalarda tubülopati saptandı. İlk 3 ayda HT geçirme ile mikroalbuminüri gelişimi ilişkili bulundu. 
Sonuç: HCT yapılan çocuk olgular hem akut hem de kronik böbrek hasarı açısından risk grubunda yer almaktadır. Hipertansiyon sıklığı normal popülasyona göre yüksektir. Nefrotoksik ajanların kullanımı ile böbrek hasarı riskinin arttığı görülmüştür.
Anahtar Kelimeler: Hematopoetik kök hücre transplantasyonu, akut böbrek hasarı, kronik böbrek hastalığı, hipertansiyon, tübülopati

Abstract:
Introduction and Aim: Hematopoietic Stem Cell Transplantation (HCT) is used in the treatment of many malignant and non-malignant diseases. These patients are at risk for acute kidney injury (AKI), hypertension (HT) and chronic kidney damage (CKD), which can cause morbidity and mortality. Determining the risk factors for kidney damage and HT in children who have undergone HCT, taking the necessary precautions to prevent it, and early diagnosis are extremely important in terms of improving the results after HCT and increasing the quality of life of the patients. In this study, we aimed to determine the incidence and risk factors of kidney damage (acute and chronic) and HT in pediatric patients followed in the Bone Marrow Transplantation Clinic and undergoing HCT.
Materials and Methods: The study was conducted both retrospectively and prospectively with 110 patients aged 0-18 years, who were followed up for at least 3 months after transplantation in Erciyes University Faculty of Medicine Mustafa Erarslan and Fevzi Mercan Children's Hospital Bone Marrow Transplantation Clinic between April 2021 and June 2022. Demographic characteristics, primary diseases, type of transplantation and transplantation regimens, blood pressure measurements, agents used during transplantation preparation, complications after transplantation and total follow-up periods were recorded. According to the pre-HCT creatinine values of the patients, it was checked whether they went through the AKI process according to the KDIGO 2012 criteria within three months after transplantation. Kidney function tests, serum electrolytes, urinary electrolytes, urine microproetine and albumin values taken at least 90 days after the HCT were taken from the patients. Tubular function tests were calculated. During the final evaluation of the patients, whether they were in CKD according to the KDIGO 2012 criteria and their blood pressure were measured for HT.
Results: 91 pediatric patients who underwent allogeneic HCT and 19 children who underwent autologous HCT were evaluated. The primary disease was malignant in 49.1% of patients and non-malignant in 50.9% of patients. AKI developed in 26 patients (23.6%) in the first 3 months after HCT. AKI was associated with the use of vancomycin, amphotericin B, colistin, levofloxacin, and sidefovir. CKD developed in 49 (44.5%) patients after HCT. Piperacillin-tazobactam use was associated with CKD. HT was detected in 26 (25.2%) of 103 patients whose blood pressure could be measured for at least 90 days after HCT. It was observed that the use of cyclophosphamide was associated with HT. Proteinuria was found in 42 patients (38.2%), and microalbuminuria was found in 20 patients (21.7%). Tubulopathy was detected in the patients, the most common being hypermagnesuria (79.1%). HT in the first 3 months was found to be associated with the development of microalbuminuria.
Conclusion: Children who underwent HCT are in the risk group for both acute and chronic kidney damage. The prevalence of hypertension is higher than in the normal population. It has been observed that the risk of kidney damage increases with the use of nephrotoxic agents.
Keywords: Hematopoietic stem cell transplantation, acute kidney injury, chronic kidney disease, hypertension, tubulopathy