Geç dönem Stoa felsefesinde Tanrı, evren ve insan ilişkisi
God, universe and human relations in late Stoa philosophy
Yazar: NAZIM CANBAZ
Danışman: PROF. DR. FATMA ZEHRA PATTABANOĞLU
Kastamonu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Felsefe = Philosophy

Özet:
Roma imparatorluğunun hâkim felsefesini oluşturan olan Stoa felsefesi, çağlar sonrasını dahi etkileyen bir felsefe sistemi olarak düşünce tarihinde nadir bir yere sahiptir. Felsefe tarihinin ilk dönemlerinden itibaren filozofların, devlet adamlarının, farklı kültürlerin ve dinlerin bakış açılarından beslenerek kendi düşüncelerini oluşturan Stoacılar ahlakı felsefenin merkezine yerleştirmişlerdir. Panteist yaklaşımlarının sonucu olarak da Tanrı, evren (doğa) ve insanı bir bütün içinde değerlendirmişlerdir. Stoacı felsefede Tanrı her şeyin tek nedenidir; kendisi de bir bedendir ve dünyanın tüm maddesine içkindir. Ayrıca O, dünyanın tüm gelişimini baştan sona planlayan ve bunu zorunlu kılan, son derece akıllı, iyi ve tedbirli bir varlıktır. Evren tanrının bedeni Tanrı'da evrenin aklıdır. İnsan bu akıldan pay almış ve ortak akla dahil olmuş bir varlık olarak doğaya uygun yaşamak zorundadır. İnsanın erdemli oluşu ve mutluluğu ancak bu şekilde gerçekleşecektir. Bu akıl yürütmeler Stoacı düşüncenin ana çerçevesini oluşturmaktadır. Ahlaklı olmak üzerinde önemle duran Stoacılar gerek metafizik ve gerekse mantık disiplinini, ahlaklı olabilmek için gerekli temellerin ne olduğunu ve kuramın nasıl kurulacağı bağlamında kullanmışlardır. Üç ana dönemde incelenen Stoacı felsefenin son dönemi İmparatorluk ya da geç dönem Stoa olarak anılmaktadır. Bu dönemde yaşayan Stoacılar içerisinde Cicero, Epiktetos, Seneca ve Marcus Aurelius bulunmaktadır. Roma İmparatorluğunun toplum ve siyaset başta olmak üzere tüm alanlarında etkin olan Stoacı felsefenin bu önemli isimlerinin Tanrı, evren ve insan ilişkilerine ilişkin görüşleri, mevcut çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. Yürütülen çalışma sonucunda son dönem Stoacılarının Tanrıya ilişkin görüşlerinin insan ve evrenle bağlantılı boyutta, ortak aklı dağıtan Tanrının öngördüğü kadere tam anlamıyla boyun eğen ve bu kapsamda doğal yaşama uyum sağlayan insanın mutlu olacağına dair tezleri savunduğu bulgusuna ulaşılmıştır.

Abstract:
Stoic philosophy, which constituted the dominant philosophy of the Roman Empire, has a rare place in the history of thought as a philosophical system that has influenced even the ages. Since the early periods of the history of philosophy, the Stoics have formed their own thoughts by feeding on the perspectives of philosophers, statesmen, different cultures and religions, and have placed morality at the center of philosophy. As a result of their pantheistic approach, they have evaluated God, the universe (nature) and humans as parts of a whole. In Stoic philosophy, God is the sole cause of everything; it is itself a body and is inherent in all the matter of the world. In addition, He is an extremely intelligent, good and cautious being who plans the entire development of the world from beginning to end and makes this necessary. The universe is God's body and God is the mind of the universe. Human beings have to live in accordance with nature as a being who has a share of this mind and is included in the common mind. Only in this way can human virtue and happiness be realized. These reasonings constitute the main framework of Stoic thought. The Stoics, who emphasized being moral, used both metaphysics and logic disciplines in the context of what the necessary foundations were for being moral and how to establish a theory. The last period of Stoic philosophy, which was examined in three main periods, is called Empire or the last period Stoa. Stoics living in this period include Cicero, Epictetus, Seneca and Marcus Aurelius. The views of these important names of Stoic philosophy, who were active in all areas of the Roman Empire, especially society and politics, regarding God, the universe and human relations, constitute the subject of the current study. As a result of the study, it was found that the views of the late Stoics on God were related to humans and the universe, and advocated thesis that people who fully submit to the fate foreseen by God, who disperses the common mind, and adapt to natural life in this context, will be happy.