Döviz piyasasında etkin piyasalar hipotezinin davranışsal finans açısından tespiti
Determination of efficient market hypothesis in exchange market in terms of behavioral finance
Yazar: YASEMİN BAŞARIR
Danışman: PROF. DR. ALPASLAN SEREL
Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Davranışsal finans = Behavioral finance ; Döviz kuru = Exchange rate ; Döviz piyasası = Currency market ; En küçük kareler yöntemi = Least squares method ; Etkin piyasa teorisi = Efficient market theory ; Tam değiştirilmiş en küçük kareler = Fully modified least squares

Özet:
Etkin piyasalar hipotezine göre rasyonel bireyler ulaşılabildikleri tüm bilgileri kullanarak bilginin hepsinin fiyatlara yansımasını sağlamakta ve piyasada sistematik hata söz konusu olmamaktadır. Bu hipotezin geçerli olması bireylerin rasyonel davranması ve piyasada arbitraj imkanının bulunması varsayımlarını içermektedir. Ancak yıllar boyunca yapılan gözlem ve uygulama çalışmalarında, bu varsayımların aksine sonuçların meydana geldiği gözlemlenmiştir. Bireylerin davranışlarının klasik iktisat modelinde varsayılan bu davranışlardan ne ölçüde farklılaştığının belirlenmesi davranışsal iktisatın konusu içerisindedir. Davranışsal iktisat, genel olarak, bazı ekonomik birimlerin rasyonel olmadığı durumlarda ekonomik modellerin daha iyi açıklandığını ileri süren bir yaklaşım olarak ifade edilebilir. Başka bir deyişle, davranışsal ekonomi, rasyonalitenin iki unsurundan birinin ya da her ikisinin de geçersiz olduğu durumlarda bireylerin davranışını inceler. Davranışsal finans modelleri, bireylerin karar alma sürecinde irrasyonel davranışlar gösterebildiğini ve tekrarlanan hatalar yapabildiğini söylemektedir.
Bu çalışmada TL'nin Euro ve Dolara karşı günlük spot ve forward döviz kurları kullanılarak Türkiye'de döviz piyasasının zayıf formda ve yarı güçlü formda etkinliği test edilecektir. Öncelikle zayıf formda etkinliğin test edilmesi için zaman serilerinin birim kök içerip içermedikleri geleneksel birim kök testlerinden Genişletilmiş Dickey Fuller (ADF) ve Philips Perron (PP) birim kök testleri ile birlikte yapısal kırılmayı dikkate alan Zivot Andrews yapısal kırılmalı birim kök testi yardımıyla sınanmıştır. Bu aşamada zaman serilerinde yapısal kırılmanın bulunduğu tespit edilmiştir. İkinci olarak Dolar spot kuru ile Dolar forward kuru ve Euro spot kuru ile Euro forward kuru arasındaki uzun dönemli ilişki (eşbütünleşme ilişkisi) olup olmadığı Engle-Granger eşbütünleşme yöntemiyle test edilmiştir. Ardından eşbütünleşme katsayıları EKK (En Küçük Kareler) ve FMOLS (Tam Değiştirilmiş En Küçük Kareler) yöntemleriyle tahmin edilerek bulgular değerlendirilmiştir.

Abstract:
According to the efficient market hypothesis, rational individuals take account of all the available information and ensure that all information is reflected in prices, and there is no systematic error in the market. The validity of this hypothesis requires the assumptions that individuals behave rationally, and arbitrage opportunities exist in the market. However, results contrary to these assumptions have been detected in observation and application studies conducted over the years. Determining the extent to which individuals' behavior differs from these behaviors assumed in the traditional economic model is within the subject of behavioral economics. In general, behavioral economics can be defined as an approach that suggests that economic models are better explained when some economic units are not rational. In other words, behavioral economics examines the behavior of individuals when one or both assumptions of rationality are invalid. Behavioral finance models state that individuals can show irrational behaviors and make repeated mistakes in the decision-making process.
In this study, the efficiency of Turkish foreign exchange market in a weak form and semi-strong form is tested using daily spot and forward exchange rates of Euro and US Dollar. Firstly, in order to test the efficiency in weak form, the Augmented Dickey Fuller (ADF) and Philips Perron (PP) unit root tests and Zivot Andrews structural break unit root test are used. At this point, it is determined that there is a structural break in the time series. Secondly, the Engle-Granger cointegration method is used to test whether there is a long-term relationship (cointegration relationship) between the dollar spot rate and the dollar forward rate and the Euro spot rate and the Euro forward rate. Then, the findings are evaluated by estimating the cointegration coefficients with the LSC (Least Squares) and FMOLS (Fully Modified Least Squares) methods.