Covid-19 pandemisi döneminde Türk bankacılık sektöründe finansal türev ürünlerin rolü üzerine ampirik bir inceleme
An empirical examination on the role of financial derivatives in the Turkish banking sector during the Covid-19 pandemic period
Yazar: YETER AYDIN
Danışman: DOÇ. DR. MERVE TUNCAY
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Muhasebe, Finans ve Bankacılık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Bankacılık = Banking ; İşletme = Business Administration
Dizin: Bankacılık sektörü = Banking sector ; COVID 19 = COVID 19 ; Pandemiler = Pandemics ; Türk bankacılık sektörü = Turkish banking sector ; Vadeli işlem piyasaları = Futures markets

Özet:
Çalışmanın amacı; 2020 yılından itibaren tüm dünyayı saran ve hâlâ devam eden, küresel bir salgın olan Covid-19 pandemisi döneminde Türk bankacılık sektöründe finansal türev ürün kullanımının etkinliğini ortaya koymaktır. Bu doğrultuda, özel ve yabancı sermayeli banka gruplarının 2016-2021 yıllarına ait çeyrek dönemlik mali tablolarından elde edilen finansal türev ürün kullanımları Mann-Whitney U testi ile incelenmiştir. 
Bu çalışmada mevduat bankalarının türev ürün kullanım verileri, banka büyüklüğü ve aktif kârlılığı değişken olarak kullanılmıştır. Çalışmada pandemi öncesine kıyasla pandemi dönemi gruplandırılarak karşılaştırılmıştır. Analiz sonucunda, pandemi öncesi ve sonrası dönemlerde bankaların aktiflerinde anlamlı bir artış olduğu, forward-aktif oranı dışındaki türev ürün oranlarının ve aktif kârlılığının düştüğü gözlemlenmiş ancak aktif kârlılığındaki azalışların istatistiksel olarak anlamlı olmadığı görülmüştür. Bu durum grafiksel incelemelerde de açıkça görülmektedir. Özel sermayeli bankalarda türev ürünler içerisinde forward ürün kullanımı artarken, diğer türev ürün kullanımları azaldığı gözlemlenmiştir. Yabancı sermayeli bankalarda ise özel sermayeli bankalardan farklı olarak, pandemi sonrası dönemde forward kullanım düzeyi ile beraber swap kullanım düzeyi de az olsa da artış göstermiştir Ancak bu artış istatistiksel olarak anlamlı değildir.  Yani çalışma sonucuna göre özel ve yabancı mevduat banklarının aktif büyüklüğü anlamlı olarak artış gösterirken futures ürünleri hariç diğer türev ürün kullanımlarının düştüğü gözlemlenmiştir. Bankların riskten korunmak için türev ürün kullanımında etkin olmadığı düşünülmektedir. Bu çalışmanın, bankalarda türev ürünlerin kullanım düzeylerini ve gelişimini göstermesi ve konuyu Pandeminin etkileri açısından ele alması bakımından literatüre anlamlı bir katkı yapması beklenmektedir.

Anahtar kelimeler, Türk bankacılık sektörü, finansal türev ürünler, Covid-19 pandemisi

Abstract:
The aim of this study is to demonstrate the effectiveness of the use of financial derivatives in the Turkish banking sector during the Covid-19 pandemic, which is a global epidemic and has been continuing since 2020. In accordance, the use of financial derivatives obtained from the quarterly financial statements of private and foreign owned bank groups for the years of 2016-2021 was analyzedby the Mann-Whitney U test.  The reason why public deposit banks were not included in the study is that the use of derivative products by public banks was found to be low in the literature.
When we look at the structure of the Turkish banking sector, it is seen to be grouped as deposit banks, investment and development banks, and participation banks. Investment and development banks and participation banks were not included in the research due to the difference in their field of activity/purpose.
 In this study, the data regarding use of derivatives, bank size and return on assets of deposit banks were used as variables. In the study, the data before the pandemic and during the pandemic period were grouped and compared with each other. According to the findings of the analysis, it was observed that there is anincrease in the assets of the banksduring the pandemic period, mostly decrease in the use of derivative products but forward to assets ratio and the return on assets ratio. However it was found that the decrease in the return on assets ratio is not statistically significant. This is clearly seen in the graphical examinations as well. For the private banks, while the use of forward among derivatives increased, the use of other derivatives decreased. On the other hand, in foreign banks, unlike private banks, despite it is not much, the level of swap usage increased, besides the level of forward usage during the pandemic period. However, this increase is not found to be statistically significant.
Derivative products, whose price is derived from the price of an underlying asset, are used for hedging, speculation and arbitrage. Derivatives are mostly used for trading purposes in the Turkish banking sector. This situation can clearly be seen in the graphs and the tables given as well.

Key Words: Turkish banking sector, financial derivatives, Covid-19 pandemi