Erzurum ve Kerkükte sağlık kaderciliği ve etkileyen etmenlerin karşılaştırılması
Comparison of health fatalism and i̇nfluencing factors in Erzurum and Kirkuk
Yazar: ASHRAF FAREEQ
Danışman: PROF. DR. CANTÜRK ÇAPIK
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Amaç: Bu çalışmanın amacı Erzurum ve Kerkük'te Sağlık Kaderciliği ve Etkileyen Etmenlerin Karşılaştırılmasıdır. Bu amaçla öncelikle Sağlık Kaderciliği Skalası Arapçaya çevrilerek geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmış, sonrasında Erzurum ve Kerkük'te görevli sağlık çalışanlarından örneklem seçilerek Sağlık Kaderciliği Skalası uygulanmış, elde edilen verilerle sağlık kaderciliğini etkileyen etmenlerin karşılaştırılması hedeflenmiştir.
Materyal ve Metot: Çalışmanın birinci aşaması metodolojik ikinci aşaması tanımlayıcı türde yürütülmüştür. Çalışmanın 1. aşaması, Irak'ın Kerkük ilinde bulunan Kerkük Aile Sağlık Merkezi\1 kurumunda gerçekleştirilmiştir. İkinci aşaması ise hem Türkiye'de hem Irak'ta yürütülmüştür. Türkiye'de yürütülen çalışma, Erzurum ilinde bulunan Adnan Menderes Aile Sağlığı Merkezi'nde gerçekleştirilmiştir. Irak'ta ise Kerkük Aile Sağlık Merkezi /1 kurumunda yapılmıştır.  Çalışma, Aralık 2023 - Mayıs 2024 tarihleri arasında tamamlanmıştır. Birinci bölümün örneklemi 320, ikinci bölümün örneklemi 400 kişi olup, çalışmada iki demografik form ve dört skala kullanılmıştır. Veriler, SPSS 17 paket programı ile analiz edilmiştir. Verilerin analizinde yüzdelikler, ortalama ve standart sapmaların yanı sıra, faktör analizi Cronbach α katsayısı ve madde toplam korelasyon analizleri kullanılmıştır.
Bulgular: Çalışmanın birinci aşamasında skalanın Arapça geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmış netice olarak geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğu belirlenmiştir. Arapça versiyonda açıklanan varyansın %52.44 olduğu ve Cronbach α katsayısının 0.94 olduğu belirlenmiştir. Çalışmada Erzurum ve Kerkük'te yaşayan bireylerin Sağlık Kaderciliği Skalası toplam puan ortalamaları arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0.05). Çalışmada Irak'ta yaşayan bireylerin Sağlık Kaderciliği Skalası puanı ortalaması daha yüksek bulunmuştur. Türkiye'de yaşayan bireylerin ise eğitim durumu, aile yapısı, medeni, aylık gelir, çalışma durumu, yaşadığı yer, kronik hastalık durumu, sigara/alkol kullanma durumu ve düzenli egzersiz yapma durumları ile Sağlık Kaderciliği Skalası toplam puan ortalamaları farkı anlamlıdır(p<0.05), Irak'ta yaşayan bireylerin alkol kullanma durumu ile Sağlık Kaderciliği Skalası toplam puan ortalamaları farkı anlamlıdır (p<0.05). Alkol kullanmayanların puan ortalamaları kullanan bireylere nazaran daha yüksektir.
Sonuç: Sağlık Kaderciliği Skalası Arapça versiyonu geçerli ve güvenilirdir. Kerkük'te yaşayan bireylerin Sağlık Kaderciliği Skalası puanları daha yüksektir. Erzurum'da okuryazar olmayan, geniş ailede yaşayan, evli, geliri giderinden az olan, çalışmayan, sigara/alkol kullanmayan ve düzenli egzersiz yapmayanların puan ortalamaları daha yüksektir. Kerkük'te alkol kullanmayanların puan ortalamaları daha yüksektir. 

Anahtar Kelimeler: Kader algısı, kader, sağlık kaderciliği, sağlık

Abstract:
Aim: The aim of this study is to compare Health Fatalism and influencing factors in Erzurum and Kirkuk. To achieve this goal, a validity and reliability study was conducted for the Turkish Health Fatalism Scale, translated into the Arabic language. Subsequently, Afterwards, a sample of health workers working in Erzurum and Kirkuk was selected and the Health Fatalism Scale was applied. It was aimed to compare the factors affecting health fatalism with the data obtained.
Material and method: The first stage of the study was conducted in a methodological, and the second stage was descriptive manner. The first stage took place at the Kerkuk Family Health Center/1 institution in the Kerkuk Province of Iraq. The second stage was conducted both in Turkey and Iraq. In Turkey, the study was carried out at the Adnan Menderes Family Health Center in the Erzurum Province. In Iraq, it was conducted at the Kerkuk Family Health Center/1 institution. The study commenced in December 2023 and concluded in May 2024. The sample size for the first part was 320, while the second part had a sample size of 400 individuals. Two demographic forms and four scales were used in the study. Data were analyzed using the SPSS 17 software package. In addition to numerical values, percentages, means, and standard deviations, factor analysis, Cronbach's α coefficient, and item-total correlation analyses were performed for data analysis.
Results:  In the first stage of the study, validity and reliability studies of the scale in Arabic were carried out and as a result, it was determined that it is a valid and reliable measurement scale . It was determined that the variance explained in the Arabic version was 52.44% and the Cronbach α coefficient was 0.94.
In the study, the difference between the Health Fatalism Scale total score averages of individuals living in Erzurum and Kirkuk was found to be statistically significant (p <0.05). In the study, the average Health Fatalism Scale score of individuals living in Iraq was found to be higher. As for the individuals living in Turkey, the difference between their educational status, family structure, marital status, monthly income, employment status, place of residence, chronic disease status, smoking/alcohol use and regular exercise status and the Health Fatalism Scale total score average is significant (p<0.05). The difference between the alcohol use status of individuals living in Iraq and the Health Fatalism Scale total score averages is significant (p<0.05). The average score of those who do not drink alcohol is higher than those who do.
Conclusion: The Arabic version of the Health Fatalism Scale is valid and reliable. Individuals living in Kirkuk have higher Health Fatalism Scale scores. In Erzurum, the mean scores of those who are illiterate, live in a large family, are married, have less than their income, do not work, do not smoke/alcohol and do not exercise regularly are higher. The average score of those who do not consume alcohol in Kirkuk is higher.

Key Words: Destiny, health fatalism, health, perception of destiny