Teknolojik ürün yeniliklerinin benimsenmesinde rol oynayan faktörler: Akıllı robot süpürgeler üzerine bir araştırma
Factors influencing the adoption of technological product innovations: A study on smart robot vacuum cleaners
Yazar: MUHAMMED İKBAL DESTEBAŞI
Danışman: DOÇ. DR. TUĞBA KILIÇER
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Üretim Yönetimi ve Pazarlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Bu araştırmanın amacı tüketicilerin akıllı robot süpürge tercihlerini ve robot süpürgeleri benimseme eğilimlerini belirlemektir. Çalışmada nicel araştırma yönteminden yararlanılarak kurgulanmıştır. Çalışmada tanımlayıcı araştırma modelinden faydalanılmıştır. Araştırmanın evreni 18 yaş üzeri akıllı robot süpürge sahibi tüketicilerden oluşmaktadır. Araştırmada kolayda örnekleme yöntemiyle seçilen 287 katılımcıdan çevrimiçi anket yoluyla veri toplanmıştır. Verilerin analizinde açıklayıcı faktör analizi, Cronbach Alpha katsayısı hesaplaması, bağımsız örneklem t-testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ve betimsel istatistiklerden yararlanılmıştır.
Katılımcıların akıllı robot süpürge tercihleri incelendiğinde yarısının 1 ila 3 yıldır robot süpürge sahibi olduğu görülmektedir. Katılımcılar evlerini daha az yorularak temizlemek için bu ürünü tercih etmektedir. Xiaomi ve Roborock en çok tercih edilen markalardır. Marka seçiminde tanıdıkların tavsiyesi ve marka bilinirliği etkilidir. Katılımcıların yarısından fazlası ürünü haftada birkaç kez kullanmaktadır. Katılımcıların yarısından fazlası robot süpürgelerine bir isim vermektedir. "Katia" en çok tercih edilen isimdir.
Açıklayıcı faktör analizi sonuçları akıllı robot süpürgelerin benimsenmesinde rol oynayan yapıların (yenilik özellikleri, ürün nitelikleri, algılanan mahremiyet, algılanan risk, güven ve müşteri memnuniyeti) geçerli olduğunu göstermektedir. Analiz sonuçlarına göre yenilik özellikleri yapısı algılanan yarar, uyumluluk, kullanım kolaylığı, görünürlük, sosyal çevre ile paylaşma ve deneme fırsatı olmak üzere altı faktörlü bir yapı sergilemektedir. Ürün nitelikleri yapısı, bağımsız hareket etme ve ürün fonksiyonları olmak üzere iki faktörlü bir yapıya sahiptir. Algılanan mahremiyet,
algılanan risk, güven ve müşteri memnuniyeti yapıları ise tek faktörlü yapılardır.
Katılımcıların benimseme eğilimlerine ilişkin eğilimler incelendiğinde algılanan yararın ve kullanım kolaylığının katılımcıların en beğendikleri yenilik özellikleri olduğu görülmektedir. Ürünün performansını deneme özelliği ise diğer özelliklere göre katılımcıların daha kararsız oldukları bir özelliktir. Akıllı robot süpürgeler ürün nitelikleri açısından değerlendirildiğinde katılımcıların ürünün sahip olduğu silme ve süpürme fonksiyonlarını yüksek düzeyde başarılı buldukları görülmektedir. Ürünün bağımsız hareket etme niteliği ise orta düzeyde başarılı algılanmaktadır. Katılımcıların akıllı robot süpürgelerin performansıyla ilgili risk algıları yüksek düzeydedir. Akıllı robot süpürgelerin mahremiyet konusunda neden olacağı durumlarla ilgili düşük risk algısına sahiptirler. Katılımcılar akıllı robot süpürgelere yüksek düzeyde güven duymaktadırlar ve performansından memnundurlar.
Araştırma bulguları katılımcıların robot süpürgelerin yenilik özelliklerine ilişkin eğilimlerinin cinsiyet, medeni durum, yaş, gelir açısından farklılaştığını göstermektedir. Katılımcıların ürün niteliklerine ilişkin eğilimleri de yaş, gelir ve eğitim özellikleri bakımından farklılaşmaktadır. Katılımcıların ürünün kullanım kolaylığı ile ilgili eğilimlerinin kullanım sıklığına göre farklılaştığı görülmektedir.

Abstract:
The aim of this research is to determine consumers' smart robot vacuum cleaner preferences and their tendencies to adopt robot vacuum cleaners. The study was designed using the quantitative research method. The descriptive research model was used in the study. The population of the research consists of consumers who have smart robot vacuum cleaners over the age of 18. Data was collected from 287 participants selected by convenience sampling method through an online survey. Explanatory factor analysis, Cronbach Alpha coefficient calculation, independent sample t-test, one-way analysis of variance (ANOVA), and descriptive statistics were used in the analysis of the data.
When the smart robot vacuum cleaner preferences of the participants are examined, it is seen that half of them have owned robot vacuum cleaners for 1 to 3 years. Participants prefer this product to clean their homes with less fatigue. Xiaomi and Roborock are the most preferred brands. Recommendations from acquaintances and brand awareness are effective in brand selection. More than half of the participants use the product several times a week. More than half of the participants give a name to their robot vacuum cleaners. "Katia" is the most preferred name.
The results of the explanatory factor analysis show that the constructs that play a role in the adoption of smart robot vacuum cleaners (innovation characteristics, product attributes, perceived privacy, perceived risk, trust and customer satisfaction) are valid. According to the analysis results, the innovation characteristics construct exhibits a six-factor structure, namely perceived benefit, compatibility, ease of use, visibility, sharing with the social environment and trialability. The product attributes construct has a two factor structure, namely being autonomous and product functions. The perceived privacy, perceived risk, trust and customer satisfaction constructs are single-factor constructs. When the tendencies regarding the adoption of the participants are examined, it is seen that perceived benefit and ease of use are the innovation characteristics that the participants like the most. The trialability of the product is a characteristic that the participants are more indecisive about compared to other characteristics. When smart robot vacuum cleaners are evaluated in terms of product attributes, it is seen that the participants find the mopping and sweeping functions of the product to be highly successful. The product's autonomous ability is perceived to be moderately successful. The participants' risk perception regarding the performance of smart robot vacuum cleaners is high. They have a low-risk perception regarding the situations that smart robot vacuum cleaners will cause regarding privacy. Participants have high levels of trust in smart robot vacuum cleaners and are satisfied with their performance. The research findings show that participants' tendencies regarding the innovation characteristics of robot vacuum cleaners differ in terms of gender, marital status, age, and income. Participants' tendencies regarding product attributes also differ in terms of age, income, and education. Participants' tendencies regarding the ease of use of the product differ according to the frequency of use.