Türkiye ve seçilmiş OECD ülkelerinde tarımsal desteği etkileyen faktörlerin incelenmesi
An analysis of factors affecting agricultural support in Turkey and selected OECD countries
Yazar: BAHAR ÇOLAK
Danışman: DOÇ. DR. ALPER SÖNMEZ
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Gıda üretimi = Food production ; OECD ülkeleri = OECD countries ; Ortak tarım politikası = Common agricultural policy ; Tarım toprakları = Agricultural soils ; Tarımsal destekleme = Agricultural support ; Tarımsal destekleme politikaları = Agricultural support policies

Özet:
İnsanların ve diğer tüm canlıların var oluşundan beri hayatta kalmaları için en temel ihtiyaçlarından birisi olan beslenme ihtiyacına en çok hizmet eden etkinlik alanı tarım faaliyetleri olmuştur. Canlıların beslenme aktivitelerinin duraklaması mümkün olmadığından, tarım sektörü ülkelerin ekonomisinde kritik bir konumda yer almaktadır.
Bu tez çalışmasının ilk bölümünde, tarım sektörünün ekonomik, sosyal ve çevresel önemine vurgu yapılmakta, genel özellikleri ve tarım piyasalarının dinamikleri detaylandırılmaktadır. Tarım sektörünün küresel düzeydeki ekonomi politikası, dünya tarım üretimi, tarımsal ürün ticareti ve istihdam üzerindeki etkileri ele alınmıştır. Ayrıca, devlet müdahalesinin gerekliliği ve tarımsal destekleme politikalarının amaçları üzerinde durulmuştur. Destekleme politikalarının ekonomik, sosyal ve çevresel amaçları ayrıntılı olarak açıklanmış ve devletin doğrudan ve dolaylı destekleme araçları, vergi teşvikleri ve diğer destekleme yöntemleri detaylandırılmıştır. İkinci bölümde ise, Türkiye ve seçilmiş OECD ülkelerindeki (ABD, Birleşik Krallık, Hollanda, İtalya, İspanya, Kanada, Türkiye, Japonya, Belçika, Fransa) tarım politikaları karşılaştırılmıştır. Türkiye'nin tarım sektörünün ekonomideki rolü, OECD ülkeleri ile kıyaslanmış ve tarımsal desteklerin uluslararası düzeydeki uygulama farklılıkları analiz edilmiştir. Ekonometrik analiz bölümünde, tarımsal desteklerin çeşitli ekonomik faktörlerle ilişkisini değerlendiren modeller kurulmuştur. Tanımlayıcı istatistikler ve testler kullanılarak, sabit ve rassal etkiler modelleri karşılaştırılmış ve en uygun model olarak tek yönlü sabit etkiler modeli seçilmiştir. Bu model kullanılarak, tarımsal üretim, tarım arazisi ve kırsal nüfus oranlarının tarımsal destekler üzerindeki etkileri incelenmiştir. Çalışma bulguları tarımsal üretimdeki %1'lik artışın tarımsal desteklerde %0.42'lik bir artışa, tarım arazisinin %1'lik artışının ise %0.025'lik bir artışa yol açtığını göstermektedir. Ayrıca, kırsal nüfus oranındaki %1'lik artış, tarımsal destekleri %0.062 oranında artırmaktadır. Bu bulgular, kırsal nüfusun tarımsal destekler üzerindeki belirleyici rolünü ortaya koymakta ve tarımsal desteklerin etkili yönetimi için öneriler sunmaktadır. Genel olarak, çalışmanın amacı tarım politikalarının geliştirilmesine katkı sağlamak ve sektördeki ekonomik dinamiklerin anlaşılmasına yardımcı olmaktır.

Abstract:
Agriculture has been the field of activity that has served the most for the need for nutrition, which is one of the most basic needs of humans and all other living things for their survival since their existence. Since it is not possible for the nutritional activities of living things to pause, the agricultural sector occupies a critical position in the economy of countries.
The first part of this thesis emphasizes the economic, social and environmental importance of the agricultural sector and elaborates on its general characteristics and the dynamics of agricultural markets. The effects of the agricultural sector on global economic policy, world agricultural production, trade in agricultural products and employment are discussed. In addition, the necessity of state intervention and the objectives of agricultural support policies are emphasized. The economic, social and environmental objectives of support policies are explained in detail and the direct and indirect support instruments of the state, tax incentives and other support methods are detailed. In the second part, agricultural policies in Turkey and selected OECD countries (USA, United Kingdom, Netherlands, Italy, Spain, Canada, Turkey, Japan, Belgium, France) are compared. The role of Turkey's agricultural sector in the economy is compared with OECD countries and the differences in the implementation of agricultural subsidies at the international level are analyzed. In the econometric analysis section, models assessing the relationship between agricultural subsidies and various economic factors were constructed. Using descriptive statistics and tests, fixed and random effects models were compared and the one-way fixed effects model was selected as the most appropriate model. Using this model, the effects of agricultural production, agricultural land and rural population ratios on agricultural subsidies are analyzed. The findings of the study show that a 1% increase in agricultural production leads to a 0.42% increase in agricultural subsidies, while a 1% increase in agricultural land leads to a 0.025% increase. In addition, a 1% increase in the proportion of rural population increases agricultural subsidies by 0.062%. These findings reveal the determinant role of rural population on agricultural subsidies and provide recommendations for the effective management of agricultural subsidies. Overall, the study aims to contribute to the development of agricultural policies and to help understand the economic dynamics in the sector.