Karşılaştırmalı çözümleme yönteminin Özbek öğrencilerini dilbilgisel yeterliliklerinin geliştirilmesindeki etkisi
The effect of contrastive analysis method in developing Uzbek students' Turkish grammatical competence
Yazar: SURAYYOKHON OMONULLAEVA
Danışman: PROF. DR. FATMA AÇIK
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Öğrenciyi eğitimin amaçlarına en çabuk ve en güvenilir olarak ulaştırmada yöntem başat 
unsurlardan biridir. Dil öğretiminde kullanılagelen yöntemler, kullanılmakta olan bir 
yöntemin eksikliklerini veya yetersiz kaldığı noktalara odaklanılması sonucunda ortaya 
çıkmıştır. Dolayısıyla odaklanılan hususlarla ilgili değerlendirmeler dil öğretimine katkı 
sağladığı gibi, bu alana alternatif yöntemler de kazandırmıştır. Dil öğretiminde var olan 
yöntemlerin çeşitliliği, hangi yöntemin daha etkili olduğu meselesini de beraberinde getirir. 
Söz konusu yöntemleri öğretim sürecinde etkin bir biçimde uygulayabilmek için 
yöntemlerin temel prensiplerini, sınırlarını, özelliklerini ve eksik yönlerini bilmek 
önemlidir. Bu tezin odaklandığı husus olan "Karşılaştırmalı Çözümleme 
Yaklaşımı/Yöntemi" hakkında çok az kaynak ve uygulama mevcuttur. Bu tezde söz konusu 
yöntemin aynı dil ailesinin farklı lehçelerini öğrenmede etkisi, benzerlikler ve farklılıklar 
üzerinden inşa edilecek öğretim tasarımının olumlu- olumsuz yönlerini ortaya koymak 
amaçlanmıştır. Karşılaştırmalı çözümleme yöntemi temelinde Özbek öğrencilerin Türkçe dil 

bilgisel yeterliliklerini geliştirmede uygulanacak etkinliklerin hedeflenen amaca, yöntemin 
doğasına ve ilkeler ile stratejilere uygun olarak geliştirilmesi önemlidir. Bu araştırmada 
planlanmış etkinlikler yabancı dil olarak Türkçenin öğretiminde karşılaştırmalı çözümleme 
yönteminin Özbek öğrencilerini dil bilgisel yeterliliğini geliştirmede etkisini tespit etmek 
için ön test- son test kontrol gruplu yarı deneysel model kullanılmıştır. Türk soylu 
öğrencilerin kaynak lehçe etkisiyle Türkçenin dil bilgisi yapılarında lehçeler arası üretimsel 
hataları dikkate alınarak; aynı zamanda Türkiye Türkçesi ve Özbek Türkçesi arasındaki 
yalancı eş değer sözcüklerin büyük oranda tam yalancı eş değer sözcüklerden oluştuğu 
tespitinden yola çıkılarak etkinlikler hazırlanmıştır. Etkinlikler fiilimsilerin öğretimi üzerine 
tasarlanmıştır. Özbek öğrencilerin Türkçe dil bilgisi düzeylerinin tespiti amacıyla 
araştırmacı tarafından geliştirilen başarı testi uygulanmıştır. Başarı testi üç alan ölçme 
değerlendirme uzmanının görüşleri alındıktan ve gerekli düzeltmeler yapıldıktan sonra pilot 
uygulaması Gazi Üniversitesi Türkçe Öğretim Merkezi, Ankara Yıldırım Beyazıt 
Üniversitesi Dil Öğretim Merkezi, Hacettepe Üniversitesi Türkçe Öğretim Merkezi ve 
Başkent Üniversitesi Türkçe Eğitimi Uygulama ve Araştırma Merkezi'nde yapılmış ve 
gerekli düzeltmelerle uygulanabilir hale getirilmiştir. Tezin çalışma grubunu 2021-2022 
eğitim öğretim yılı bahar döneminde Toshkent Davlot Sharqshinoslik Universitesi 
Turkshinoslik Bölümünde B2 düzeyinde Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenen 15 deney ve 
12 kontrol grubu olmak üzere toplam 27 Özbek öğrenci oluşturmaktadır. İki gruba 
uygulanan ön test sonrasında deney grubu öğrencilerine 8 hafta süreyle araştırmacı tarfından 
hazırlanmış etkinlikler uygulanmış, kontrol grubundaki öğrencilerle dersler geleneksel 
biçimde işlenmiştir. Uygulama sonrasında ise deney ve kontrol grubu öğrencilerine son test 
yapılmış ve sonuçlar karşılaştırılmıştır. Araştırmaya yönelik bulgular incelendiğinde deney 
ve kontrol gruplarının deney öncesi dil bilgisi başarı düzeylerinin benzer nitelikte olduğunu 
göstermiştir. Uygulama sonrasında ise lehçeler arasındaki benzerlikler ve farklılıkların 
karşılaştırmalı öğretimi B2 düzeyindeki temelinde karşılaştırmalı çözümleme yönteminin 
Özbek öğrencilerin dil bilgisel doğrulukla ilgili yeterliliklerini geliştirmede etkili olduğu 
sonuca ulaşılmıştır. Ayrıca deney ve kontrol gruplarının dil bilgisi başarı düzeyleri 
arasındaki farkın istatistiksel olarak anlamlı düzeyde gelişmiş olduğu tespit edilmiştir. 
Etkinliklerin, dilsel benzerlikler ve farkların öğrencilerin öğrenme süreçlerine entegre 
edilmesi, öğrenme sonuçlarını olumlu yönde etkileyen bir strateji olarak 
değerlendirilmektedir. Karşılaştırmalı çözümleme yönteminin kullanıldığı deney grubu, ders 
dışında Türkçe kitap ve dergi okuma, Türkçe film ve dizi seyretme, Türkçe şiir yazma, 

günlük ve kompozisyon yazma ve Türkçe faaliyetlere katılma durumlarında kontrol grubuna 
göre daha az olmasına rağmen, karşılaştırmalı çözümleme yönteminin kullanıldığı deney 
grubu deney sonrasında daha başarılı olmuştur. Bu durum, Özbek öğrencilerin Türkçe dil 
yapılarını öğrenme sürecinde lehçeler arası dilsel ve sosyal mesafenin olumlu bir etkisi 
olduğunu göstermektedir. Bu nedenle, karşılaştırmalı çözümleme yönteminin temel 
varsayımı, ana dili ve hedef dil yapılarının karşılaştırılması yoluyla oluşturulan dil 
materyallerinin dil öğretiminde kullanılması gerektiğidir.

Abstract:
The method is one of the main elements in helping the student reach the goals of education 
in the quickest and most reliable way. Traditional methods used in language teaching 
emerged as a result of addressing the deficiencies or inadequacies of methods in use. 
Therefore, evaluations regarding these issues not only contribute to language teaching but 
also introduce alternative methods to this field. The diversity of methods available in 
language teaching raises the question of which method is more effective. To effectively 
apply these methods in the teaching process, it is crucial to understand their basic principles, 
limits, features, and shortcomings. There are very few resources and applications about the 
"Comparative Analysis Approach Method," which is the focus of this thesis. This thesis aims 
to reveal the effect of this method on learning different dialects of the same language family 
and to explore the positive and negative aspects of instructional design based on similarities 
and differences. Specifically, it examines the Turkish language skills of Uzbek students 
through the comparative analysis method.
The activities for developing informational competencies should be tailored according to the 
targeted purpose and method. It is crucial to design these activities in alignment with their 
inherent principles and strategies. This study aims to conduct a comparative analysis of 
planned activities in teaching Turkish as a foreign language to determine the effect of the 
method on improving the grammatical proficiency of Uzbek students. For this purpose, a 
pre-test post-test control group experimental model was used. Considering the inter-dialectal 
generative changes in the grammatical structures of Turkish influenced by the students' 
native dialects, as well as the pseudo-equivalent words between Turkish and Uzbek Turkish, 
activities were prepared based on these findings. These activities focused on teaching 
grammatical structures effectively. To assess the Turkish grammar levels of Uzbek students, 
an achievement test developed by the researcher was applied. The test, which measures three 
areas, was refined based on feedback from evaluation experts and piloted at various Turkish 
teaching centers, including Gazi University Turkish Teaching Center, Ankara Yıldırım 
Beyazıt University Language Teaching Center, Hacettepe University Turkish Teaching 
Center, and Başkent University Turkish Education Application and Research Center.The 
study group comprised 27 Uzbek students from the Department of Turkic Sciences at 
Tashkent State University of Oriental Studies, learning Turkish at the B2 level during the 
spring semester of the 2021-2022 academic year. Fifteen students were in the experimental 
group, and twelve were in the control group. After the pre-test, the experimental group 
participated in activities prepared by the researcher for eight weeks, while the control group 
received traditional instruction. A post-test was administered to both groups, and the results 
were compared. The findings indicated that the experimental and control groups had similar 
grammar achievement levels before the experiment. After the application, the comparative 
analysis method, which focuses on comparative teaching at the B2 level, was found to be 
effective in improving the grammatical accuracy proficiency of Uzbek students. 
Additionally, the difference in grammar achievement levels between the experimental and 
control groups was statistically significant. The method is a crucial element in helping 
students achieve educational goals quickly and reliably. Traditional methods used in 
language teaching emerged from addressing the deficiencies or inadequacies of existing 
methods. Consequently, evaluations of these issues not only contribute to language teaching 
but also introduce alternative methods to the field. The diversity of available methods in 
language teaching raises the question of which method is most effective. To apply these 
methods effectively, it is essential to understand their basic principles, limits, features, and 
shortcomings. This thesis focuses on the "Comparative Analysis Approach Method," for 
which there are very few resources and applications. It aims to reveal the positive and 
negative aspects of instructional design based on similarities and differences, and to evaluate 
the effectiveness of this method in learning different dialects within the same language 
family. Specifically, it examines the improvement of grammatical competence in Turkish 
among Uzbek students through the comparative analysis method. The activities aimed at 
improving the grammatical competence of Uzbek students in Turkish should be developed 
according to the targeted purpose, the nature of the method, and its principles and strategies. 
This research uses a pre-test post-test control group semi-experimental model to determine 
the effect of the comparative analysis method in teaching Turkish as a foreign language to 
Uzbek students. Activities were designed considering the inter-dialectal errors in Turkish 
grammatical structures influenced by the students' native dialects and the pseudo-equivalent 
words between Turkey Turkish and Uzbek Turkish. To assess the Turkish grammar levels 
of Uzbek students, an achievement test developed by the researcher was administered. The 
activities and test were designed to enhance students' grammatical competence effectively.
After consulting with three field assessment and evaluation experts and making the 
necessary corrections, the achievement test was piloted at Gazi University Turkish Teaching 
Center, Ankara Yıldırım Beyazıt University Language Teaching Center, Hacettepe 
University Turkish Teaching Center, and Başkent University Turkish Education Application 
and Research Center. Following the pilot, necessary corrections were made to ensure the 
test's applicability. The working group of the study consisted of 27 Uzbek students from the 
Department of Turkic Sciences at Tashkent State University of Oriental Studies, during the 
spring semester of the 2021-2022 academic year. Fifteen students were in the experimental 
group, and twelve were in the control group, all learning Turkish as a foreign language at 
the B2 level. In the pre-test applied to both groups, activities prepared by the researcher were 
applied to the experimental group students for 8 weeks, while the control group received 
traditional instruction. After the application, a post-test was administered to both the 
experimental and control groups, and the results were compared. The findings indicated that 
the grammatical achievement levels of the experimental and control groups were similar 
before the experiment. After the application, a comparative analysis method focusing on the 
similarities and differences between the dialects was found to be effective in improving the 
grammatical accuracy and proficiency of Uzbek students. Additionally, it was shown that 
the grammatical success levels of the experimental and control groups improved 
significantly, with a statistically significant difference between them. Integrating activities 
that highlight linguistic similarities and differences into students' learning processes is 
considered a strategy that positively affects learning outcomes. Although the experimental 
group using the blended method spent less time on traditional activities such as reading 
textbooks and magazines, watching Turkish movies and series, writing Turkish poems, and 
composing diaries and essays, the group that employed the comparative analysis method 
was more successful in the experiment. This suggests that understanding dialectal variations 
and social distance positively impacts Uzbek students' learning of Turkish language 
structures. Therefore, the basic assumption is that language materials created by comparing 
the structures of the native language and the target language should be used in teaching.
Keywords:
Students, intermediate level, comparative analysis method, language materials, Uzbek