1990-2019 dönemi Türkiye-Almanya dış ticaret ilişkisi üzerine ekonometrik bir analiz
An econometric analysis on the Turkey-Germany foreign trade relationship in the 1990-2019 period
Yazar: AYŞE NUR DEMİR
Danışman: PROF. DR. HATİCE ERKEKOĞLU
Kayseri Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Uluslararası Ticaret ve Lojistik Ana Bilim Dalı / Uluslararası Ticaret ve Lojistik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Bu çalışmada, Batı ve Doğu Almanya'nın birleşmesinden sonra Türkiye ve 
Almanya arasındaki dış ticaret ve ekonomik büyüme ilişkisi incelenmiştir. Türkiye ve 
Almanya ilişkileri uzun bir geçmişe dayanmaktadır. Fakat 1961 yılında Almanya'nın 
Türkiye'den misafir işçi alması ile beraber iki ülke arasındaki ilişkilerde yeni gelişmelerin 
yaşandığı bir dönem başlamıştır. Bu çalışma Türkiye'nin Almanya'ya ve Almanya'nın 
Türkiye'ye, ihracatı, ithalatı ve ekonomik büyüme arasındaki ilişkiyi, iki farklı boyutta 
incelemesi bakımından diğer çalışmalardan farklıdır. Çalışma 1990-2019 dönemini 
kapsamaktadır. Çalışmada ihracat, ithalat ve Gayri Safi Yurt İçi Hasıla (GSYH)
(ekonomik büyüme) arasındaki ilişki, VAR analizi yöntemi ile EViews ve GAUSS 
programları kullanılarak araştırılmıştır.
Türkiye'nin Almanya'ya ve Almanya'nın Türkiye'ye ihracatı, ithalatı ve 
ekonomik büyüme ilişkisi ekonometrik olarak incelenmiştir. Değişkenlerin durağanlığı
Augmented Dickey Fuller (ADF), Phillips-Perron (PP), Zivot-Andrews (ZA) ve LeeStrazicich birim kök testleri ile incelenmiştir. ADF ve PP birim kök testlerinde ve ZA tek 
yapısal kırılmalı, Lee-Strazicich tek kırılmalı ve iki kırılmalı birim kök testlerinde 
değişkenlerin birinci farklarında durağan olduğu belirlenmiştir. Modelin gecikme 
uzunluğu bulunduktan sonra otokorelasyon, değişen varyans ve normal dağılım sorunu 
olup olmadığını incelemek için Lagrange Multiplier (LM) test, White test ve Normallik 
testi yapılmıştır. Bu testlerin sonucunda modelde otokorelasyon ve değişen varyans 
sorunu olmadığı ve normal dağılım gösterdiği sonucuna ulaşılmıştır.
Türkiye'nin Almanya'ya ihracat, ithalat ve ekonomik büyüme ilişkisi analizinde
Maki ve Gregory-Hansen eşbütünleşme testi yapılmış, Gregory-Hansen testi sonucunda 
değişkenler arasında eşbütünleşme ilişkisi olmadığı, Maki eşbütünleşme testi sonucunda
ise değişkenler arasında eşbütünleşme ilişkisi bulunduğu sonucuna ulaşılmıştır. TodaYamamoto nedensellik analizi sonucuna göre ihracattan ekonomik büyümeye doğru ve
ihracattan ithalata doğru tek yönlü nedensellik ilişkisi bulunmuştur. Etki-tepki fonksiyonu
grafikleri sonuçları, varyans ayrıştırma sonuçlarını desteklemiştir. Varyans ayrıştırması 
sonucuna göre GSYH'deki değişimlerin açıklanmasında ithalatın etkisinin ihracattan 
daha fazla olduğu görülmüştür. Ardından modelde belirlenen kırılma noktaları ile kukla
değişkeni oluşturulmuş ve kukla değişkenleri eklenerek FMOLS analizi yapılmıştır. 
FMOLS analizi sonucuna göre ve Türkiye'nin Almanya'dan yaptığı ithalatın,
Almanya'ya yaptığı ihracata göre ekonomisini daha fazla ve her ikisi de pozitif yönlü 
etkilediği sonucuna ulaşılmıştır.
Almanya'nın Türkiye'ye ihracatı, ithalatı ve ekonomik büyüme ilişkisi analizinde
Maki eşbütünleşme testi ve Gregory-Hansen eşbütünleşme testi yapılmıştır. Maki testi 
sonucunda eşbütünleşme ilişkisi bulunmadığı sonucuna ulaşılırken, Gregory-Hansen 
testine göre değişkenler arasında eşbütünleşme ilişkisi bulunduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Toda- Yamamoto nedensellik analizi sonucuna göre değişkenler arasında nedensellik 
ilişkisi bulunamamıştır. Etki-tepki fonksiyonu grafiklerinin sonuçları, varyans 
ayrıştırması sonuçlarını desteklemiştir. Varyans ayrıştırması sonucuna göre, Almanya
GSYH'si ve ihracatındaki değişimler büyük oranda değişkenlerin kendileri tarafından 
açıklanırken, ithalatındaki değişimler ise GSYH tarafından açıklanmaktadır. Modelde 
belirlenen kırılma noktaları ile kukla değişkeni oluşturulmuş ve kukla değişkenleri 
eklenerek FMOLS analizi yapılmıştır. FMOLS analizi sonuçlarına göre Almanya'nın 
Türkiye'den yaptığı ithalatın, Türkiye'ye yaptığı ihracata göre ekonomisini daha fazla ve 
her ikisi de pozitif yönlü etkilediği sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
In this study, the relationship between foreign trade and economic growth between 
Turkey and Germany after the unification of West and East Germany was examined. The 
relationship between Turkey and Germany are based on a long history. However, with 
the recruitment of guest workers from Turkey by Germany in 1961, a period of new 
developments in the relations between the two countries began. This study differs from 
other studies in that it examines the relationship between Turkey's exports to Germany 
and Germany's exports to Turkey and economic growth in two different dimensions. The 
study covers the period 1990-2019. In the study, the relationship between exports, imports 
and Gross Domestic Product (GDP) (economic growth) was investigated using the VAR 
analysis method and EViews and GAUSS programs.
The relationship between Turkey's exports to Germany and Germany's to Turkey 
its imports and economic growth has been analyzed econometrically. The stationarity of 
the variables was examined with Augmented Dickey Fuller (ADF), Phillips-Perron (PP), 
Zivot-Andrews (ZA) and Lee-Strazicich unit root tests. In the ADF and PP unit root tests 
and in the ZA single structural break, Lee-Strazicich single break and two break unit root 
tests, the variables were found to be stationary at their first difference. After the lag length 
of the model was found, Lagrange Multiplier (LM) test, White test and Normality test 
were performed to examine whether there were problems with autocorrelation, varying 
variance and normal distribution. As a result of these tests, it was concluded that there 
was no autocorrelation and varying variance problem in the model and that it was 
normally distributed. 
Maki and Gregory-Hansen cointegration test was performed in the analysis of 
Turkey's export, import and economic growth relationship to Germany, it was concluded 
that there was no cointegration relationship between the variables as a result of the 
Gregory-Hansen test, and that there was a cointegration relationship between the 
variables as a result of the Maki cointegration test. According to the results of the TodaYamamoto causality analysis, a one-way causality relationship was found exports to 
economic growth and from exports to imports. The results of the impulse-response graphs 
supported the variance decomposition results. According to the variance decomposition 
result, it was seen that the effect of imports is more than exports in explaining the changes 
in GDP. Then, a dummy variable was created with the breakpoints determined in the 
model and FMOLS analysis was performed by adding the dummy variables. According 
to the FMOLS analysis result, it has been concluded that Turkey's imports from Germany 
affect its economy more than its exports to Germany and both have a positive effect.
Maki cointegration test and Gregory-Hansen cointegration test were performed in 
the analysis of the relationship between Germany's exports, imports to Turkey and 
economic growth. While it was concluded that there was no cointegration relationship as 
a result of the Maki test, it was concluded that there was a cointegration relationship 
between the variables according to the Gregory-Hansen test. According to the results of
the Toda-Yamamoto causality analysis, no causal relationship was found between the 
variables. The results of the impulse-response graphs supported the variance 
decomposition results. According to the variance decomposition result, changes in 
German GDP and exports are largely explained by the variables themselves, while 
changes in imports are explained by GDP. A dummy variable was created with 
breakpoints determined in the model and FMOLS analysis was performed by adding 
dummy variables. According to results of the FMOLS analysis, it was concluded that 
Germany's imports from Turkey affected its economy more than its exports to Turkey
and both had a positive effect.