Türkiye'de sağlık insangücü planlaması ve Sağlık Bakanlığı'nda bir uygulama /
Yazar: SALİH HALUK ÖZSARI
Danışman: PROF.DR. MEHMET TOKAT
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sağlık Kurumları Yöneticiliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1994
Konu: Hastaneler = Hospitals ; Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Sağlık Bakanlığı = Ministry of Health ; Sağlık insangücü = Health manpower ; Sağlık kuruluşları = Health institutions

Özet:
Toplumların sağlıklı insanlardan oluşmasını sağlama amacına yönelik olarak son yıllarda, sağlık göstergeleri ülkelerin kalkınmışlık düzeylerinin belirlenmesinde önemli bir yer tutar hale gelmiştir. Sağlığın korunması ve sürdürülebilmesi için, sağlık hizmetlerinin toplumun ihtiyaç duyan her kesimine ulaştırılması gereğinden hareketle, hakkaniyet ilkesine uygun bir biçimde herkesden gücü oranında katkı ile herkese ihtiyacı oranında sağlık hizmeti sunma prensibi evrenselleşmiştir. Ancak sağlık hizmetlerinin, arzı pahalı talep esnekliği katı bir sürece sahip olma özelliği hizmetin üretim ve sunumunda sınırlılıklara neden olmaktadır. Bu sınırlılıklar kaynak tahsisinde mevcut durumun ve gelecekteki hedeflerin iyi planlanması zorunluluğunu da beraberinde getirir. Sağlık hizmetlerinin planlanması ve sunulmasında; sektörün kaynaklarından biri ve temel üretim faktörü olan insagücünün planlanması önemli bir yer tutmaktadır. Sağlık gibi emek-yoğun olarak tanımlanan bir sektörde, insangücüne yönelik nitelik ve nicelik çalışmalarının, politika belirleyici ve karar verici düzeydeki yönetim organlarında, bilimsel yöntemler kullanılarak yapılması ve makro hedefler gözönüne alınarak sürekli izlenmesi gereklidir. Bu Tez Çalışması'nda amaçlanan; ülkemizdeki sağlık insangücü planlamasının bugünkü ve 2000 yılma kadarki durumunu, özellikle birinci basamak sağlık hizmetlerinin sunumu açısından inceleyerek, bilimsel insangücü planlaması metodlarmdan nasıl yararlanılabileceğini ortaya koymaktır. Bu amaçla,sağlık insangücü planlamasının ülkemizdeki geçmişi ile sektör yönetiminde söz sahibi olan kurum ve kuruluşların çalışmaları örneklenmiş, konuyla ilgili olarak Sağlık Reformları Tasarım Çalışmasından seçilmiş üç bölgede, kırsal ve kentsel yerleşim birimlerinde, birinci basamak sağlık hizmetlerinde çalışan pratisyen hekim-hemşire-ebe-sağlık memurunu kapsayan, kuruma dayalı genişleme modeli temel alınarak, 1993-2000 yıllan arasında, insangücü planlaması projeksiyonu yapılmıştır. Araştırma ile Sağlık Bakanlığı'nın halen yürürlükte olan 1979 yılı kadro nonnlanmn birinci basamak sağlık hizmetleri sunumu ve temel sağlık hizmetleri önceliği ile uyumlu bir insangücü planlaması yöntemi olup olmadığı irdelenmiştir. Araştırma'da; Sağlık Bakanhğı'mn yürürlükteki sağlık insangücü politikasıyla, birinci basamak sağlık hizmetleri sunumunda, mevcut ve ihtiyaç duyduğu personel sayısı arasındaki ilişkinin, başta pratisyen hekimler olmak üzere sağlık insangücü aranda bir istihdam fazlalığına yol açtığı, sağlık kurumlarının fonksiyonları ile sağlık personelinin dağılımı arasında bir uyumun olmadığı, hizmet ettiği nüfusun taleplerini karşılayabildi, ihtiyaçlarına ve işyüküne dayalı bir insangücü planlamasının bulunmadığı, sağlık personeli dağılım dengesizliğini devam ettirdiği ortaya çıkmıştır. Sağlık insangücü planlamasına yönelik sorunları diğer sağlık sorunlarından soyutlamak mümkün görülmemektedir. Sorunun temelinde; organizasyon, planlama, bütçeleme, yönetim şekli ve benzeri problemler yatmaktadır. Doğru sayıda-yeterli bilgi ve beceri ile donanmış-uygun yerde ve zamanda-gerekli motivasyon tutum ve davranışa sahip personel yetiştirmeye, geliştirmeye ve sürekliliğine yönelik sağlık insangücü planlamasının yapılarak, hizmette kaliteyi-etkilediği-verimliliği-harcanana değer olmayı sağlayacak programlarla bütünleştirmek için, bu sürecin bilimsel yöntemler çerçevesinde yapılması ve uygulanması gerektiği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
The Health Indicators are being used as one of the factors in determining the development level of a country in the recent years, as a part of the objective to get societies cosisting of healty people. Obtaining health care to everyone based on their ability, and providing health care to everyone based on their needs has been universal principle, in accordance with the equity principle in health; which is driven from the requirement of providing accesibility for every group of the society that needs health care, for achieving, maintaining and. continuation of healthy status. But, nevertheless, the nature of health services which is expensive to supply and which has an inelastic substitution process causes limitations for producing the service and for provision of the health service. The limitations make it a necessity to employ good plannig for the resource allocation both for the current situation and for the future targets. The human resources planning plays a major role as it is a prime production factor and one of the resources of the sector in terms of planniğg and providing health care. In such a sector like health, which is defined as a labor intesive sector, the qualitative an quanutive studies on human resources made at decision making and policy-making managarial leves and organs, has to be made by utilising scientific methods through consideration of macro-objectives; and it is necessary to follow-up these continuously. The objective of this Master Thesis is to determine the situation of the Health Man Power Plannig as it is currently and until the year 2000, through analyzing it from the aspect of Primary Health Care Provision; and to determine how it can be possible to make use of scintific methods for Health Man Power Planning. In order to achieve this goal, the recent history and the studies of the institutions which have a say in the management of the sector have been defined in examples; and a Health Man Power Planning Projection for the period between 1993-2000 has been made based on the Facilitiy Extention Model which contains urban and rural primary health care personnel as general practitioners, nurses, midwives and health technicians in three regions sampled in the Health Reforms Design Study. The Resources Planning activity which gives emphasis to Primary Health Care Provision. As a result of the research, it has been established that there is over starring in the Ministry of Health created through health man power supply especially for general practitioner doctors, and especially for primary health care level from the point of the relationship between the functions of the Health Institutions and the distribution of Health Personnel; that here exists no health man power planning based on work loads, meeting the demands of the target population, and the needs of the service; and that the unbalanced distribution of health pesonnel is being configured. It does not seem possible to abstract the problems related to health man power planning in health from other problems in the health sector. At the foundations of the problem, there lies issues like organization, planning, budgeting, management style and like. It has been concluded that in order to be able to make a human man power planning for developing health personnel to provide correct numbers of personnel with adequate knowledge and talents, at appropriate locations and time, with necessary motivation, attitude and behaviour and sustaining these; as well as integrating it with those programs that will ensure the quality, efficacy, efficiency and value for money in the provision of health care, this process has to be undertaken and implemented through scientific framework and methods.