Trabzon il merkezinde 2015 - 2021 dönemi için hava kirliliği ile meteorolojik parametreler arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigation of the relationship between air pollution and meteorological parameters in Trabzon city center for the period 2015 - 2021
Yazar: KADİR GÖKTUĞ UÇAR
Danışman: PROF. DR. BURHAN ÇUHADAROĞLU
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering
Dizin: Atmosferik kirleticiler = Atmospheric pollution ; Doğrusal regresyon = Linear regression ; Hava kirleticiler = Air pollutants ; Çevre kirleticiler = Environmental pollutants

Özet:
Bu çalışmada; hava kirleticiler ile Trabzon kent merkezinin belirli meteorolojik parametreler ile arasındaki ilişkiler istatistiksel olarak analizi yapılmış ve hâkim rüzgâr yönü ve bu yöne bağlı hızın kirleticilerin hareketlerine etkisi gözlemlenmiştir. EXCEL paket programından faydalanılan bu analizlerde Kasım 2015-Nisan 2021 arasındaki süreç altı ayrı ısınma sezonuna bölünmüştür. Bu altı ayrı ısıtma sezonu Kasım 2015-Nisan 2016, Kasım 2016-Nisan 2017, Kasım 2017-Nisan 2018, Kasım 2018-Nisan2019, Kasım 2019-Nisan 2020, Kasım 2020-Nisan 2021 arasındaki altı aylık dönemlerdir. Bu altı aylık dönemlerde hem kirletici verileri hem de meteorolojik parametreler günlük olarak çalışılmış olup regresyon analizine tabi tutulmuş ve sonuçlar her dönem kendi içerisinde değerlendirilmiştir.
İkinci aşamada ise tekrar EXCEL paket programı yardımıyla rüzgâr gülü modeli çalışılmıştır. Kirleticilerin, hâkim rüzgâr yönü ve bu yöne bağlı hızları ile ilişkileri incelenmiştir. Kirletici konsantrasyonlarını azaltıcı yönde esen rüzgâr yönü sayısı Trabzon kent merkezinde az sayıda olmakla beraber radar grafikleri incelendiğinde görülmektedir ki partikül madde için ENE yönünden esen nispeten kuvvetli rüzgâr bir nebze kirlilik azaltmıştır. W yönünden esen kuvvetli rüzgârın ise partikül maddenin yayılımı konusunda etkisi olmamıştır. Aynı şekilde SO2 için incelendiğinde WNW yönünden esen kuvvetli rüzgâr konsantrasyonun azalımı konusunda başarılı olamazken zıt yön olan ESE yönünden esen rüzgâr ise SO2 üzerinde bir nebze azaltıcı etki göstermiştir.

Abstract:
In this study; the relationship between air polluant and certain meteorological prameters of Trabzon city center was statistically analyzed and the effect of the prevailing wind direction and the speed depending on this direction on the movements of the polluants was observed. In these analyzes using EXCEL package program, the period between November 2015 and April 2021 was divided into six separate heating seasons. These six separate warm-up seasons are the six-month periods between November 2015-April 2016, November 2016-April 27, November 2017-Apri 2018, November 28-April 2016, November 2019-April 2020, November 2020-April 2021. During these six-month periods, both polunt data and meteorological parameters were studied daily an subjected to regression analysis and the results were evaluated within each period.
In the second stage, the wind ose model was studied with the help of the EXCEL package program. The relationship of the polluants with the prevailing wind direction and their velocities were investigated. Although the number of wind directions that reduce polluant concentrations is low in Trabzon city center, when radar graphics are examined, it can be seen that the relatively strong wind blowing from the ENE direction for particulate matter has reduced the pollution to some extent. The strong wing blowing from the the W direction had no effect on the dispersion of PM. Likewise, when analyzed for SO2, the strong wind blowing from the WNW direction was not successful in reducing the concentration, while the wind blowing from the opposite direction, ESE, had a somewhat reducing effect on SO2.