İdeolojiler bağlamında eğitim ve okul sorunu
The problem of education and school in the context of ideologies
Yazar: RUHAN ATAR
Danışman: PROF. DR. MUHAMMET HANİFİ MACİT
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Alternatif eğitim = Alternative education ; Eğitim = Education ; Eğitim felsefesi = Education philosophy ; Eğitim sorunları = Education problems ; Modern eğitim = Modern education ; Okullar = Schools ; Özgürlük = Freedom ; İdeoloji = Ideology

Özet:
Yeni fikirlere açık olmak yaratıcı olmak, var olan yeteneklerimizi geliştirmek mi, yoksa sorgulamadan, var olanı olduğu gibi kabul edip alışılagelmişin dışına çıkmamak mı gerekir? Geleneksel bir eğitim anlayışından yana mı olunmalıdır yoksa modern eğitim anlayışı ile öğrenci merkezli bir eğitim anlayışı mı ön plana çıkarılmalıdır? Sosyal meselelerin özünü oluşturan bu sorular eğitime nasıl yaklaşılması gerektiğinin birer göstergesidir.  Eğitim, istendik yönde davranış değiştirme, biçimlendirme sürecidir. Eğitim ile ilgili yapılan bu tanım şu soruları cevaba muhtaç hale getirmiştir. Neden bir davranış değişikliğine ihtiyaç duyulur? Davranış değişiklikleri, öğrenciyi, eleştirel düşünceden uzaklaştırır mı? Geleneksel eğitim anlayışında eğitim de tek yanlı bir dayatma söz konusudur. Öğretmen merkez de bir özne, öğrenci ise aktarılanları olduğu gibi kabul eden bir nesne konumundadır. Otoriter bir yapıya sahip olan geleneksel toplumlar benimsedikleri ideolojiler kapsamında eğitimi bir baskı aracı olarak kullanırlar. Modernleşme sonrası geleneksel eğitimin yerini alan modern eğitim sistemlerinde ise merkezde öğrenci olduğundan tahakküm söz konusu değildir. Modern eğitimde, eğitim, bireyin özgürleşmesine hizmet eden bir araçtır. 
İdeolojiler bağlamında şekillenen eğitimin, tarih içindeki gelişim süreci incelendiğinde, toplumlar arasındaki kültürel etkileşim sonucunda ama daha çok toplumsal ihtiyaçlar doğrultusunda eğitimde reforma ihtiyaç duyulur. Eksiklikler, aksaklıkların yaşanmasına, aksaklıklar toplumda yaşayan bireylerin var olan ideolojiler bağlamında şekillenen devletin hakim ideoloji aktarım aracı konumunda olan eğitim ve ögelerini sorgulamasına zemin hazırlar. Eğitimde yaşanan gelişmeler sonrasında, bireyin ya otoriteye bağlı, iyi bir vatandaş olmasında ya da otoriteyi reddeden özgür bir birey olmasında etkili olan yeni eğitim modelleri ortaya çıkar.
Bu tez çalışmasında, toplumların şekillenmesinde önemli bir yere sahip olan ideoloji kavramının gelişim süreci ele alındı. Toplumsal yapı içinde devletin aygıtlarından biri olan eğitimin tarihsel süreç içindeki gelişimine değinilerek, siyasi ideolojilerin eğitime bakan yönü sorunsallaştırıldı. Modernitenin bir sonucu olarak oluşturulan alternatif eğitim anlayışlarının neliği ve varlığının gerekliliği sorgulandı.

Abstract:
Is it necessary to be open to new ideas, to be creative, to improve our existing abilities, or to accept the existing as it is without questioning and not go out of the ordinary? Should a traditional education approach be favored or should a student-centered education approach be brought to the fore with a modern education approach? These questions, which constitute the essence of social issues, are indicators of how education should be approached. Education is the process of changing and shaping behavior in the desired direction. This definition of education has made the following questions in need of answers. Why is a behavior change needed? Do behavioral changes distract the student from critical thinking? In the traditional understanding of education, there is a one-sided imposition on education. The teacher is a subject in the center, and the student is an object that accepts what is conveyed as it is. Traditional societies, which have an authoritarian structure, use education as a pressure tool within the scope of the ideologies they adopt. In modern education systems that have replaced traditional education after modernization, there is no domination because there is a student in the center. In modern education, education is a tool that serves the liberation of the individual.
When the development process of education, which is shaped in the context of ideologies, is examined in history, a reform in education is needed as a result of cultural interaction between societies, but more in line with social needs. Deficiencies pave the way for disruptions, and for individuals living in the society to question education and its elements, which are the dominant ideology transmission tool of the state, which is shaped in the context of existing ideologies. After the developments in education, new educational models emerge that are effective in the individual's being either a good citizen dependent on authority or a free individual who rejects authority.
In this thesis, the development process of the concept of ideology, which has an important place in the shaping of societies, is discussed. The development of education, which is one of the state's instruments in the social structure, in the historical process has been mentioned and the educational aspect of political ideologies has been problematized. The nature and necessity of the existence of alternative education approaches created as a result of modernity were questioned.