Öz belirleme teorisi kapsamında birlikte yaratılan deneyimin ziyaretçilerin tatmin ve yeniden ziyaret niyetlerine etkisi
The effect of the co-creation experience on visitors' satisfaction and revisit intention from the perspective of self-determination theory
Yazar: EMRE ATİK
Danışman: PROF. DR. MİNE OYMAN
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı / Turizm İşletmeciliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Turizm = Tourism ; İşletme = Business Administration
Dizin: Bilim müzesi = Science museum ; Deneyimsel turizm = Experiential tourism ; Sanal tur = Virtual tour ; Sayısal müzeler = Digital museums ; Turizm pazarlaması = Tourism marketing ; Öz belirleme = Determination of essense ; Şehir turizmi = City tourism

Özet:
Bu araştırmada turistik bir merkezi doğrudan ve sanal olarak ziyaret eden kişilerin temel psikolojik ihtiyaçları, deneyimleri, birlikte yaratılan deneyimleri ve tatminlerinin yeniden ziyaret niyetlerine olan etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda, öncelikle, araştırmada kullanılan ölçekler İngilizce'den Türkçe'ye, Türkçe'den İngilizce'ye çevrilerek dil uyumu sağlanmış, sonrasında ölçekler uyarlanarak geçerlilik ve güvenilirlikleri sağlanmıştır. Araştırmanın örneklemini Eskişehir Bilim Deney Merkezi'ni doğrudan ziyaret eden 199 katılımcı ve Anadolu Üniversitesi Türk Dünyası Bilim Kültür ve Sanat Merkezi'nin sanal müzesini ziyaret eden 2454 katılımcı oluşturmaktadır. Ayrı zamanlarda iki farklı örneklemden yüz yüze ve çevrimiçi anket yoluyla toplanan veriler aynı model üzerinden ayrı ayrı analiz edilmiştir. Açıklayıcı faktör analizleri, doğrulayıcı faktör analizleri, yapısal modelin analizleri ve çoklu grup analizleri sonuçlarına göre önerilen modelin turistik bir merkeze yönelik yeniden ziyaret niyetini %70,5 oranında, sanal bir merkeze yönelik yeniden ziyaret niyetini ise %89,2 oranında açıkladığı belirlenmiştir. Ziyaretçilerin temel psikolojik ihtiyaçlarının deneyimlerine, deneyimlerinin birlikte yaratılan deneyimlerine ve tatminlerine, tatminlerinin ise yeniden ziyaret niyetlerine doğrudan ve pozitif yönde etki ettiği görülmüştür. Her iki araştırmada da katılımcıların yeniden ziyaret niyetlerine en fazla etki eden unsurun tatmin olduğu belirlenmiştir. Araştırmada farklı olarak, ziyaretçilerin sanal müze ziyaretlerinde temel psikolojik ihtiyaçları birlikte yaratılan deneyimlerine doğrudan ve pozitif yönde etki etmekteyken, turistik bir merkeze yönelik doğrudan ziyaretlerinde temel psikolojik ihtiyaçları deneyim aracılığıyla birlikte yaratılan deneyimlerine etki etmektedir. Çalışmadan elde edilen sonuçlar doğrultusunda, turizm pazarlaması alanındaki araştırmacılara ve turizm deneyimi sunan hizmet sağlayıcılara önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
In this dissertation, it is aimed to examine the effect of basic psychological needs, experiences, co-created experiences and satisfactions of people who visit a tourist center in person and virtually on their revisit intentions. For this purpose, firstly the scales used in this research were translated from English to Turkish and from Turkish to English for language compatibility then scales adapted and their validity and reliability were ensured. The sample of the research consisted of 199 participants visiting Eskişehir Bilim Deney Merkezi (Eskisehir Science Experiment Center) in person and 2454 participants visiting the virtual museum of Anadolu Üniversitesi Türk Dünyası Bilim Kültür ve Sanat Merkezi (Eskisehir Anadolu University Research Center for the Turkish World). The data collected face-to-face and via online questionnaires from two different samples at different times were analyzed separately through the same model. According to the results of explanatory factor analysis, confirmatory factor analysis, structural model analysis and multi-group analysis, it was determined that the proposed model explained 70.5% of the revisit intention towards a tourist center and 89.2% of the revisit intention towards a virtual center. It was observed that the basic psychological needs of the visitors had a direct and positive effect on their experiences, their co-creation experiences and their satisfaction, and also their satisfaction on their re-visit intentions. With these two surveys, it was determined that the most influential factor on revisit intentions of the participants was satisfaction. Unlike previous research, in this dissertation it was revealed that the basic psychological needs of the visitors directly and positively affect their co-created experiences during their virtual museum visits, while their basic psychological needs affect their co-created experiences through their in-person visits to a tourist center. In line with the results obtained from the study, suggestions were offered to tourism marketing researchers and service providers offering tourism experiences.