Kompakt kent kavramının mahalle ölçeğinde incelenmesi: Trabzon kenti üzerinden bir model önerisi
An examination of the compact city concept on the scale of the neighborhood: A model proposal on the city of Trabzon
Yazar: SAİDE SELİN ERAY
Danışman: PROF. DR. AHMET MELİH ÖKSÜZ
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Günümüzde kent planlama pratiğinde sürdürebilir kent modelleri daha fazla ön plana çıkmaktadır. Kentsel yayılım kentlere ekonomik, fiziksel ve sosyal olarak büyük dezavantajlar yüklediği için, yayılımın olumsuz etkilerini önlemek adına "kompakt kent" kavramı önemli bir sürdürebilir kent modeli olarak kent tartışmalarında yer almaktadır. Bu kent modelini uygun bir çerçeveye oturtabilmek adına uygulanabilir bir ölçüm yöntemi geliştirmek bu kent modelinin gelecekteki plan kararlarına yansımasında kritik öneme sahiptir. Bu doğrultuda, mevcut çalışma kenti oluşturan önemli birim olan mahalle ölçeğinde kentsel kompaktlığı ölçmek için yöntem geliştirmeyi hedeflemektedir. Bu anlamda, Trabzon Ortahisar'da 20 mahalle seçilerek kompakt kent kavramının temel göstergelerinden "yoğunluk" ve "merkeze olan mesafe" kriterlerine göre sınıflandırılmıştır. Mahalle için beş temel kentsel donatı ve bu donatılara önerilen yürüme erişim mesafe önerileri kaynaklara dayanarak belirlenmiştir. Daha sonra, seçilen 20 mahallede belirlenen beş tür donatıdan kaç adet bulunduğu tespit edilerek ArcGIS program yardımıyla donatıların yürüme mesafesinde hizmet alanları donatıyı çevreleyen yollara göre çizilmiştir. Mahalle düzeyinde uygun mesafelerde alternatif erişilebilecek kentsel donatı alanlarının sayısının fazlalığı ve donatıların hizmet ettiği alanların çakışmasındaki fazlalık yerleşmenin kompaktlığının bir göstergesi olduğu varsayılmıştır. Çalışmalar sonucunda Trabzon Ortahisar mahalleleri üzerinden kompaktlık eşikleri tespit edilmiştir. Ayrıca, "donatı hizmet alanlarının toplamının mahalle alanına oranından" elde edilen veriler ile "yoğunluk" faktörü arasındaki ilişki korelasyon analizi sonucunda ortaya çıkarılmıştır.

Abstract:
Nowadays Sustainable city models are more prominent in urban planning practice. Since urban sprawl causes great economic, physical and social disadvantages to cities, the concept of "compact city" has come to agenda in order to prevent the problems of urban sprawl. Developing an applicable measurement method in order to put this city model in an appropriate framework is critical in the reflection of this city model on future plan decisions. This study aims to develop a method to measure urban compactness at the neighborhood scale as the major unit constituting the city. For this purpose, 20 neighborhoods in Trabzon Ortahisar were selected and classified according to the criteria of "density" and "distance to the center". Then, five basic urban facilities and their walking distance recommendations for the neighborhood scale were determined based on the literature. Afterwards, the number of these five urban facilities in the selected 20 neighborhoods was determined and their service areas were drawn within walking distance with the help of the ArcGIS program. It is assumed that the number of accessible urban facilities at the neighborhood scale and the excess in the overlapping of the service areas of these urban facilities can be an indicator of the compactness of the settlement. As a result of the study, compactness thresholds were determined over Trabzon Ortahisar neighborhoods. In addition, the relationship between the data obtained from the "ratio of the urban facilities service areas to the neighborhood area" and the "density" factor was revealed as a result of the correlation analysis.