Mega kentlerde arazi kullanımı ve park yeri ilişkisi: İstanbul örneği
The relationship between land use and parking in megacities: The case of İstanbul
Yazar: SELAMİ BALCI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA KURT
İstanbul Okan Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Geomatik Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Geomatik Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Jeodezi ve Fotogrametri = Geodesy and Photogrammetry

Özet:
Yerel yönetimlerce yürütülen yatırım yönetiminde ulaşım ve otopark talebini karşılamak adına yapılan yatırımlar eş zamanlı olarak gerçekleşemediği için kent hayatı olumsuz etkilenmektedir. Ulaşım yatırımları; mekansal, ekonomik ve teknik eksiklikler nedeniyle talebi karşılamakta genellikle yetersiz kalmaktadır. Talep, kentleşme hızına paralel olarak artmaktadır, ancak yatırımlar sınırlıdır. Özellikle mega şehirlerimizde, üretim,ticaret ve yerleşim alanlarının iç içe geçmiş olması, yeni yaşam alanları oluşturacak arazilerin kent merkezlerinde yetersizliğinden dolayı şehir merkezlerinden uzak tesis edilen yeni yerleşim yerlerinde yaşayan vatandaşların istihdam amaçlı ulaşım altyapısına erişimin kısıtlı olması, kentsel ulaşım performansının kademeli olarak düşmesine neden olmaktadır.
Bu sorunun çözümü ulaşım talebi tahminlerinin doğruluk oranını arttırmak ve bu doğrultuda etkili bir ulaşım planlaması yapmaktır. Ulaşım özelliklerini etkileyen ulaşım araçları veya çok yüksek çekim özelliklerine sahip araziler gibi değişkenleri  planlamada uygun yerlere koyarak doğruluk oranı artırılmalıdır. Bu çalışmada, arazi yönetimi kapsamında megakent İstanbul'da tüm ilçelerde park yerlerini parklanma izin belgesi, otopark kira sertifikası ve otopark tapusu sınıflandırmaları yapılarak; parkyeri, araç ve bağımsız bölüm  ilişkisi araştırılarak, erişebilirlik ile ilgili ölçütleri tasarlanmış, İstanbul Otopark Yönetim için bir model geliştirilmiş ve uygulamalar ile test edilmiştir. 
Erişebilirlik ve arazi kullanım kararlarının ulaşım ve otopark planlaması ile ilişkisi ve bu kararların süreç içerisinde ne kadar anlamlı oldukları incelenen modelde gözlemlenmiştir. Arazi yönetimi kapsamında otopark alanlarının sürdürülebilir yönetilmesi amacıyla planlama, yatırım finansmanı, belgeleme/tapu, otopark yönetimi bilgi sistemi, trafik tescil, işletme ve denetimi de kapsayan yedi aşamadan oluşan İstanbul için otopark yönetimi modeli geliştirilmiş, mahalle bazlı uygulamalar ile test edilmiştir. Geliştirilen araç park alanları yönetim sistemi modeli test alanı olarak Fatih İlçesi Akşemsettin ve İskender Paşa mahalleri seçilmiştir. Uygulama neticesinde günümüzdeki otopark ihtiyacının %73'lük kısmının karşılanabileceği gözlenmiştir. Elde edilen ihtiyaç karşılama oranı göz önünde bulundurulduğunda geliştirilen otopark yönetim modelinin İstanbul genelinde uygulanması önerilmektedir.

Abstract:
In the investment management carried out by local governments, urban life is negatively affected as the investments made to meet the demand for transportation and parking cannot be realized simultaneously. Transportation investments are generally insufficient to meet the demand due to spatial, economic and technical deficiencies. Demand is increasing in parallel with the rate of urbanization, but investments are limited. Especially in our mega cities, the fact that production, trade and settlement areas are intertwined, the limited access to transportation infrastructure for employment purposes for citizens living in new settlements established far from the city centers due to the insufficiency of land in the city centers to create new living spaces, causes a gradual decline in urban transportation performance.
The solution to this problem is to increase the accuracy of transportation demand forecasts and to make effective transportation planning accordingly. The accuracy rate should be increased by placing variables that affect transportation characteristics, such as transportation vehicles or lands with very high gravity characteristics, in appropriate places in planning. In this study, within the scope of land management, parking spaces in all districts of the megacity Istanbul are classified by parking permit, parking lease certificate and parking deed; the relationship between parking spaces, vehicles and independent sections is investigated, accessibility criteria are designed, a model for Istanbul Parking Management is developed and tested with applications. 
The relationship of accessibility and land use decisions with transportation and parking planning and how meaningful these decisions are in the process are observed in the model. In order to manage parking areas sustainably within the scope of land management, a parking management model for Istanbul, consisting of seven stages including planning, investment financing, documentation/registration, parking management information system, traffic registration, operation and supervision, was developed and tested with neighborhood-based applications. Akşemsettin and İskender Paşa neighborhoods of Fatih District were selected as the test area for the developed car parking management system model. As a result of the application, it was observed that 73% of the current parking lot need can be met. Considering the obtained need fulfillment rate, it is recommended that the developed parking lot management model be implemented throughout Istanbul.