Diyabet riski olan erişkinlere yönelik geliştirilen mobil uygulama kullanımının akdeniz tipi beslenme, fiziksel aktivite ve metabolik parametrelere etkisi: Randomize kontrollü çalışma
The effect of the use of a mobile application developed for adults at risk of diabetes on mediterranean-style nutrition, physical activity and metabolic parameters: A randomized controlled trial
Yazar: İBRAHİM TOPUZ
Danışman: PROF. DR. SEBAHAT GÖZÜM
Akdeniz Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Hemşirelik = Nursing ; İç Hastalıkları = Internal diseases
Dizin: Akdeniz diyeti = Mediterranean diet ; Erişkinler =   ; Fiziksel aktivite = Physical activity ; Kan basıncı = Blood pressure ; Kan şekeri =   ; Kilo değişimi = Weight change ; Mobil uygulama = Mobile application ; Orta yaş = Middle age ; Risk = Risk ; Şeker hastalığı =

Özet:
Amaç: Diyabet riski olan erişkinlere yönelik geliştirilen mobil uygulama kullanımının Akdeniz tipi beslenme, fiziksel aktivite ve metabolik parametrelere etkisini incelemektir.

Yöntem: İki aşamalı çalışmada ilk aşamada prediyabetli bireylere yönelik mobil uygulama geliştirilmiştir. İkinci aşama ise randomize kontrollü klinik çalışmadır. Dahil edilme kriterlerine uyan 33 kişi girişim 28 kişi kontrol grubuna tabakalı blok randomizasyon ile atanmıştır. Girişim grubu altı ay araştırmacı tarafından  geliştirilmiş olan mobil uygulamayı (PREDIABE-TR) kullanmıştır. Kontrol grubuna ise Sağlık Bakanlığı'nın Diyabet Kontrol Listeleri Mobil Uygulaması ile Türkiye Beslenme Rehberi Mobil Uygulaması sunulmuştur.
 
Bulgular: PREDIABE-TR uygulamasının içeriği (KGİ: 0.98) ve kullanılabilirliği (KGİ: 0.91) yüksek bulunmuştur. Akdeniz tipi beslenme davranışı girişim grubundaki bireylerde değişmezken kontrol grubunda anlamlı artış göstermiştir. Her iki grubun fiziksel aktivite düzeyinde anlamlı azalma saptanırken bu değişim gruplar arasında farklı bulunmamıştır. Her iki grupta da 3 ve 6. aylarda kan glukoz değeri normal olanların oranı yükselmiştir.  Başlangıca göre izlemde ve son testlerde kan glukoz değeri normal ve diyabetli olanların oranındaki değişim gruplar arasında anlamlı farklılık göstermemiştir. Kontrol grubunun sistolik kan basıncında artma, girişim grubunun diyastolik kan basıncı ve BKİ değerinde anlamlı azalma saptanmıştır (p<0.05).

Sonuç: Geliştirilen PREDIABE-TR mobil uygulamasının kapsamı ve kullanılabilirliği yüksek bulunmuştur. Geliştirilen PREDIABE-TR mobil uygulaması bireylerin Akdeniz tipi beslenme, fiziksel aktivite düzeylerini iyileştirmezken, metabolik parametrelerde kan basıncı, kan glukozu ve BKİ değerlerinde umut verici bir değişim yaratmıştır.

Anahtar Kelimeler: Prediyabet, erişkin, mobil uygulama, Akdeniz tipi beslenme, fiziksel aktivite, hemşirelik

Abstract:
Objective: To examine the effect of the use of a mobile application developed for adults with diabetes risk on Mediterranean-type nutrition, physical activity and metabolic parameters.

Method: In the two-stage study, the first stage is of the methodological type. At this stage, a mobile application was developed for individuals with prediabetes. The second phase is a randomized controlled clinical trial. 33 people who met the inclusion criteria were assigned to the experimental group and 28 people to the control group by stratified block randomization. The experimental group used the mobile application (PREDIABE-TR) developed by the researcher. The Ministry of Health's Diabetes Checklists Mobile Application and Türkiye Nutrition Guide Mobile Application were presented to the control group. 

Results: The content (CVI: 0.98) and usability of (CVI: 0.91) the PREDIABE-TR application were found to be high. While Mediterranean-type dietary behavior did not change in the intervention group, it increased significantly in the control group. There was a significant decrease in the physical activity level of both groups, but this change was not found to be different. In both groups, the proportion of normal blood glucose values increased. The change in the proportion of individuals with normal blood glucose levels and diabetes at baseline, follow-up and post-test did not differ significantly between the groups.  There was an increase in systolic blood pressure in the control group and a significant decrease in diastolic blood pressure and BMI in the intervention group (p<0.05).

Conclusion: The scope and usability of the developed PREDIABE-TR mobile application were found to be high. The developed PREDIABE-TR mobile application did not improve the Mediterranean-type diet and physical activity levels of individuals, but it created a promising change in blood pressure, blood glucose and BMI values in metabolic parameters.

Key words: Prediabetes, adult, mobile app, mediterranean diet, physical activity, nursing