Radyo ve televizyon yayın hizmetlerinde denetim
Control in radio and television broadcast services
Yazar: SENA COŞKUN
Danışman: PROF. DR. AHMET ÇİFTCİ
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı / Radyo-Televizyon ve Sinema Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Radyo-Televizyon = Radio and Television ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Denetim = Control ; Radyo = Radio ; Radyo yayınları = Radio broadcasts ; Televizyon = Television ; Televizyon yayınları = Television broadcasts

Özet:
Radyo ve televizyon yayın hizmetlerinin denetimi, radyo ve televizyon yayıncılığının ilk yıllarından itibaren tartışılan ve gündemde olan bir konudur. Türkiye'de radyo ve TV yayınları, 01/05/1964'te yürürlüğe giren 359 sayılı Türkiye Radyo-Televizyon Kurumu Kanunu'ndan itibaren denetim altına alınmaya başlamıştır. 359 sayılı Kanunu ilga eden, 11/11/1983 tarih ve 2954 sayılı Türkiye Radyo ve Televizyon Kanunuyla birlikte 1994 yılına kadar geçen sürede yayınları izlemek, denetlemek ve değerlendirmek üzere Radyo ve Televizyon Yüksek Kurulu (RTYK) oluşturulmuştur. RTYK'nın gerek hükümete bağlı olacak bir yapıda oluşması, gerekse yaptırım yetkilerinin çok kısıtlı oluşu, yayıncılık üzerinde etkin bir denetim kurmasını engellemiştir. 1980'li yıllarda dünya ekonomisinde, politikalarda ve iletişim teknolojilerinde yaşanan değişim ve teknolojik gelişmelerle başlayan dışa açılma ve deregülâsyon politikaları neticesinde Ülkemizde de Devlet tekeli ve denetimi fiilen kırılmaya başlamıştır. 1982 Anayasasının 133. maddesinde yapılan değişiklikle radyo ve TV yayıncılığında Devlet tekeli hukuken kaldırılmış; 20/04/1994 tarih ve 3984 sayılı Kanunun yürürlüğe girmesiyle birlikte de Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) kurulmuştur. 1990'lı yılların sonundan itibaren Avrupa Birliği'yle (AB) tesis edilen yakın ilişkiler sonucunda, Türkiye'ye 10-11 Aralık 1999 Helsinki Zirvesi'nde "aday ülke" statüsü verilmiş; 2004 Brüksel Zirvesi'nde ise Türkiye'yle müzakerelere başlanma kararı alınmış ve nihayet, müzakereler 2005 yılında başlamıştır. Bu tez çalışmasının konusunu oluşturan 6112 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun da AB'ye uyum sürecinde 15/2/2011 tarihinde kabul edilmiş ve 03/03/2011 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bu Kanun, "denetim" ve "toplumsal sorumluluk" kavramları çerçevesinde etraflıca incelenmiş olup, Türkiye'deki önceki düzenlemelerle ve AB'nin çeşitli ülkeleri ile Amerika Birleşik Devletleri (ABD), Japonya, Rusya gibi ülkelerdeki düzenlemelerle mukayese edilmiştir. Tüm bu araştırmalar sonucunda, 6112 sayılı Kanunun Türkiye'de bu alanda çıkarılan görece en liberal düzenleme olduğu kanaatine ve uygulamada da "yayın öncesi denetim", diğer bir deyişle, "sansür" anlayışının önemli ölçüde terk edildiği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
The audit of radio and television (TV) broadcasting services has been discussed as an issue and has been on the agenda from the very early years of radio-TV broadcasting. The radio and TV broadcasting in Turkey began to be brought under state control with TRT Act numbered 359 which entered into force on 1 May, 1964. The Radio and Television Supreme Council (so-called RTYK) was established to monitor, audit and assess broadcasting during the period up to 1994 with the Turkish Radio and Television Act numbered 2954 and dated 11/11/1983, which led to abrogation of TRT Act numbered 359. RTYK is in a nature connected to the Government, and its power of enforcement has been very limited and also it has prevented the Institution from the effective control over broadcasting. Due to the changes experienced in the world economy, policy and communication technology during the 1980s and expansion of trade started by technological developments and deregulation policies, state monopoly and control on broadcasting began to disperse. By the amendment made in Article 133 of the 1982 Constitution, the state monopoly on radio and TV broadcasting Act was abolished; The Radio and Television Supreme Council (so-called RTÜK) has been established by the Act numbered 3984 which entered into force on 20/04/1994. Since the end of 1990s, as a result of close relationships with the European Union (EU), Turkey was given the status of "candidate country" in Helsinki Summit on 10-11 December, 1999. At the Brussels Summit in 2004, it was decided to start negotiations with Turkey. Then the negotiations began in 2005. The Act on Radio and Television Enterprises and Broadcast Services numbered 6112 that entered into force 03/03/2011, constitutes the subject of thesis and it has been adopted on 15/02/2011 during the EU harmonization process. In this thesis, this new Act has been examined in detail in the framework of "control" and "social responsibility" concepts. The previous regulations in Turkey were compared with the arrangements in various countries of the EU and with the USA, Japan and Russia. As a result of these investigations, it was concluded that the Act numbered 6112 can be regarded as a nearly liberal regulation issued in this field in Turkey and in practice "pre-broadcast control" in other words "censorship" understanding was substantially abandoned.