Havayolu operasyonlarında ekip kaynak yönetimi tutumlarının risk algısı ve mental iş yükü açısından incelenmesi
Examining in terms of risk perception and mental workload of crew resource management attitudes  in airline operations
Yazar: EZGİ BERTE ERME
Danışman: PROF. DR. AHMET FERDA ÇAKMAK
Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Sivil Havacılık = Civil Aviation ; İşletme = Business Administration
Dizin: Ekip kaynak yönetimi = Crew resource management ; Mental iş yükü = Mental workload ; Risk algılaması = Risk Perception ; Uçuş emniyet kültürü = Flight safety culture

Özet:
Havacılıkta insan hatasından kaynaklanan kazaların oranı her geçen gün artmaktadır. Ekip kaynak yönetimi (EKY) eğitiminin temel amacı insan hatası nedeniyle gelişen tehlikelere karşı önlem almaktır. Mental iş yükü ve risk unsurlarının bu tehlikeler arasında olduğu bilinmektedir. İnsan hatasının önlem alınabilir olduğu düşünüldüğünde, ortaya çıkabilecek risk ve tehditleri yönetmek hem havayolu organizasyonlarının hem de uçuş ekibinin birincil görevidir. Bu amaçla ilgili çalışma, emniyetli ve güvenli uçuş operasyonları için pilotların mental iş yükü ve risk algılarının ekip kaynak yönetimi tutumları üzerindeki etkisini; mental iş yükü ve ekip kaynak yönetimi ilişkisinde EKY eğitimi almanın rolünü incelemektedir. Araştırma, anket veri toplama aracı kullanılarak 300 pilot katılımcıyla gerçekleştirilmiştir. Ölçeklere ilişkin yapı geçerlilikleri ve etki hipotezleri AMOS programı ile analiz edilmiş olup; düzenleyici etki analizi SPSS PROCESS MACRO eklentisi ile gerçekleştirilmiştir. Bulgular, mental iş yükünün ekip kaynak yönetimi üzerinde etkisi olduğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca eğitim alma demografik değişkeninin de bu etkide düzenleyici rolü bulunmaktadır. Mental iş yükünün ekip kaynak yönetimi tutumları üzerindeki etkisi, havayolu operasyonlarının başarısı üzerinde olumsuz sonuçlar doğurmaktadır. Mental iş yüküne ilişkin temel alt boyutlar arasında yer alan performansa dayalı iş yükü talepleri, duygusal iş yükü talepleri ve geçici iş yükü taleplerinin ekip kaynak yönetimi tutumları üzerindeki etkisi ispatlanmış olup; risk algısının boyutları açısından incelendiğinde ise genel uçuş riski alt boyutunun ekip kaynak yönetimi tutumları üzerinde anlamlı bir etkiye sahip olduğu bulunmuştur. Ekip kaynak yönetimi eğitimleri ile mental iş yükünün ekip kaynak yönetimi tutumları üzerindeki etkisi azaltılabilmektedir. Bu amaçla davranışsal unsurların yanı sıra, ekip kaynak yönetimi eğitimlerinin psikolojik unsurlar çerçevesinde geliştirilmesi, yaygınlaştırılması ve uygulanmasının önemli olduğu düşünülmektedir.

Abstract:
The rate of accidents caused by human error in aviation is increasing day by day. The main purpose of crew resource management (CRM) training has been take precautions against dangers that arise due to human error. It is known that mental workload and risk factors are among these dangers. Considering that human error can be prevented, managing the risks and threats that may arise is the primary duty of both airline organizations and flight crews. For this purpose, the study examines the effect of pilots' mental workload and risk perceptions on crew resource management attitudes for safe and secure flight operations. It examines the role of receiving CRM training in the relationship between mental workload and team resource management. The research was conducted with 300 pilot participants using the survey data collection tool. Construct validity and effect hypotheses regarding the scales were analyzed with the AMOS program; the moderator effect analysis was carried out with the SPSS PROCESS MACRO plugin. Findings reveal that mental workload has an impact on team resource management. In addition, the demographic variable of receiving education also has a moderating role in this effect. The effect of mental workload on crew resource management attitudes has negative consequences on the success of airline operations. The effects of performance-based workload demands, emotional workload demands and temporary workload demands, which are among the basic sub-dimensions of mental workload, on crew resource management attitudes have been proven: When examined in terms of the dimensions of risk perception, it was found that the general flight risk sub-dimension had a significant effect on crew resource management attitudes. With crew resource management training, the effect of mental workload on crew resource management attitudes can be reduced. For this purpose, it is considered important to develop, disseminate and implement crew resource management training within the framework of psychological elements, as well as behavioral elements.