Cezaevlerinde hükümlü yaşama hacimlerinin iç mekan düzenlemesi
Interior space design for the prisoners living spaces in prisons
Yazar: AYÇA YALÇIN
Danışman: PROF. DR. AYHAN AZZEM AYDINÖZ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2003
Konu: İç Mimari ve Dekorasyon = Interior Design and Decoration
Dizin: Ceza infaz kurumları = Prisons ; Hükümlü yaşama hacimleri = Prisorers living spaces ; Mekan tasarımı = Space design ; İç mekan tasarımı = Interior design

Özet:
Ceza tarihi içinde, insanlık onurunu kıran bedensel uygulamaların yerini alan hürriyeti bağlayıcı cezalardan hapis cezası, tarihsel açıdan yeni sayılacak bir yaptırımdır. Cezaevleri önceleri, cezanın amacına uygun olarak suçluya azap çektirmek, onun suç işleyerek yaptığı kötülüğü, kötülükle karşılamak için kullanılırken, günümüzde suçlunun ıslahını sağlayacak bir mekan olarak kabul edilmektedir. Hürriyeti bağlayıcı cezaların infaz sistemleri değiştikçe, cezaevlerinin yapısı, tipleri ve işleyişi de değişmiştir. Bu nedenle, cezaevleri konusu son yüzyıllarda önem kazanmış ve ceza infaz sistemlerindeki değişimlere paralel olarak cezaevleriyle ilgili gelişmeler olmuştur. Hükümlülerin de birtakım haklarının olduğu fikrinin ortaya çıkmasından sonra, onların ihtiyaçlarını en iyi şekilde karşılayabilecek yeni hükümlü yaşama iç mekan modelleri denenmeye başlanmıştır. Günümüzde de konunun insan hayatı ile yakından ilgili olmasından kaynaklanan önemi nedeniyle, sorunlara çözüm bulmak amacıyla çalışmalar sürmektedir. Bu çalışmanın amacı; geçmiş ve günümüzdeki cezaevleri hükümlü yaşama iç hacimlerini, kullanıcı ve işleticinin istek ve gereksinimlerini göz önünde bulundurarak incelemek ve çağdaş anlamda hükümlü yaşama iç mekanını düzenlemektir. Çalışma, daha önce bu anlamda herhangi bir araştırma olmaması nedeniyle kaynak eser niteliğinde düşünülmüştür. Araştırmacılara farklı mesajlar vermemek için, ilk bölümler, genellikle bütün hükümlüleri kapsayacak şekilde araştırılmış ve ortaya konmuştur. Tezin gelişme bölümünde ise, dünyada ve ülkemizde sayısal yönden fazla olması nedeniyle, sadece yetişkin erkek hükümlüler için oluşturulacak iç mekanlar değerlendirilmiştir. Bu çalışma dört bölümden oluşmaktadır: Birinci bölümde, dünyada ve ülkemizde, toplumsal, siyasal, düşünsel, teknolojik vb. gelişmelerin ve değişimlerin, günümüze kadar olan süreç içinde, cezaevleri iç mekanlarına olan etkisi incelenmiştir.Ill ikinci bölümde, günümüzde ülkemizde ve dünyada bulunan cezaevleri incelenmiştir. Bu kapsamda, hükümlü yaşama iç mekanları, cezaevi içindeki yerleri, biçimlenmeleri ve iç mekan donatılarının özellikleri bakımından ele alınmış, ayrılıkları ile benzerlikleri belirlenmiştir. Üçüncü bölümde, bir cezaevi bünyesinde, hükümlü yaşama hacimlerinin konumu ve diğer mekanlarla olan ilişkileri ile bu mekanlar içerisinde yaşamlarının bir kısmını geçirmek durumunda olan hükümlünün iç mekan gereksinimleri ile özel gereksinimleri analiz edilmiştir. Bu anlamda, hükümlü iç mekan biçimlenmesinin ihtiyaçlara yanıt verip vermediği incelenmiştir. Dördüncü bölümde, diğer bölümlerde elde edilen verilerin, yasaların ve uluslar arası standartların ışığında, ideal anlamdaki çağdaş hükümlü yaşama iç mekanları ele alınmıştır. Mekansal boyutlandırmalarda hükümlüye ve kişi sayısına göre optimum büyüklükler belirlenerek, boyutsal, biçimsel, ölçüsel oluşumlar ortaya konulmuş, hükümlü yaşama mekanlarının servis ve komşu hacimlerle etkileşimi işlev, akustik, teknik, güvenlik vb gibi konular bakımından ele alınmış, duvar, tavan ve döşeme yapı elemanları yapım yöntemleri ve malzeme, renk ve doku bakımından değerlendirilmiştir. Hükümlü yaşama hacimlerinde bulunması gereken havalandırma ve tesisat düzeni hakkında bilgi verilmiştir. Bunun yanı sıra iç mekan donatıları ile pencere ve kapılar; malzeme seçimleri ve güvenlik bakımından ele alınmıştır. Ayrıca yasal ve insani bir ortamın yaratılması ve gerekli konfor rahatlığının sağlanması için saptamalarda bulunulmuştur. Tüm değerlendirmeler yapılırken hükümlü yaşama mekanlarındaki görevli gözetimi ile bakım ve onarımla ilgili hususlar göz önünde bulundurulmuştur. Bununla birlikte, cezaevinin kullanım amacı değiştiğinde bile hükümlü yaşama hacimlerinin yeni amaca uygun, esnek ve değiştirilebilir kullanımını sağlamak amacıyla, yapıya dinamizm katarak, farklı şekillerde değerlendirmenin yolları hakkında iç mekan önerilerinde bulunulmuştur.

Abstract:
Imprisonment, one of the punishment types setting boundaries for freedom of a criminal instead of physical punishments contradictory to the honor and dignity of the mankind, is a historically newer approach. In the past, prisons were considered as places where a criminal was punished and tormented so as to pay his crime back, whereas today, it is accepted as a place where a criminal is rehabilitated. With this new ideology, as the execution systems for the punishments change; structures, types and functions of the prisons are becoming different. Thus, the issue of imprisonment and prisons has gained importance, and there have been experienced significant developments in parallel with those changes in the justice systems. Following the acceptance of the idea that prisoners also have some basic rights, new architectural models are developed and tested in order to fulfill the needs of prisoners. Today, as the issue itself is closely related to the quality of human life, research is in progress in order to solve related problems. The purpose of this study is to examine the interior spaces of prisoners in a timeline with respect to wishes and needs of its users and managers, and to develop modern interior spaces for them in the light of these observations accordingly. This Study has been considered as a source publication as there is no research on this topic available. The first chapters of the Study have been researched and revealed as a way to cover all prisoners, in order to avoid providing researchers with different meanings and perspectives. In the development chapter of the Study, however, the focus has been on the interior spaces to be designed for only adult male prisoners, since the number of those is much higher than the others, both in the country and in the world. This study is comprised of four chapters: The first chapter focuses on the effects of social, political, cultural and technological changes and developments in the world and in our country, along with the influences of these elements to the prison's interior spaces, in a time line ending today.In the second chapter, there is a special focus on contemporary prisons in the world and in our country. In this context, they are considered from the point of view of the prisoner's living spaces, location, and designs of these spaces. Accordingly, similarities and differences between interior space designs in the world and in our country are stressed out. The third chapter analyzes, a prisoner's living spaces locations, the relations of these areas with others and the needs of prisoners, who have to spend considerable portion of their lives in these living spaces, in terms of their living space needs and private needs. In this regard, current designs for the prisoners' living spaces are criticized by querying how well they match the needs of prisoners in this context. Finally, in the light of findings and results derived from these observations mentioned above, and considering the laws and the international standards, ideal prisoner living spaces are discussed in the fourth chapter. In this chapter, optimum dimensions of living spaces are determined in accordance with the number of prisoners; the dimensional, geometrical, and scale related formations are considered; and interactions of prisoner's living spaces with their neighbor and service spaces are discussed in terms of functionality, acoustics, techniques, security, etc. We also analyze ceiling, and floor structure techniques, color and pattern is also analyzed in this chapter. The ventilation system installation that must be present in the living spaces, is briefly explained in this chapter. Interior design components such as windows and doors are discussed in terms of materials and security. In addition to the security issue, the concept of creating a legitimate and a humanistic environment is also discussed and some facts arising out of this discussion are emphasized. While evaluating the above ideas and facts, the surveillance of the guards in prisoner's living spaces, the maintenance and the repairing issues are considered. Additionally, interior design suggestions have been made on utilizing the prisoner's living spaces in different ways to ensure the flexibility, and changeable use of these spaces, even in such cases where the main target for the use of prison has changed.