Mevlana'ya göre ibadetlerin manevi yorumları
Spiritual interpretations of worship according to Mevlana
Yazar: HASAN NACAR
Danışman: PROF. DR. AHMET CAHİD HAKSEVER
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tasavvuf Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Toplumların hayatında inancın büyük bir önemi vardır. Somut bir hüviyet taşımayan inancın görünür hale gelmesi ise çoğunlukla ibadetler/pratikler aracılığıyla mümkün olmaktadır. İslam dininin temel yapısını inanç, ibadet ve ahlâkın oluşturduğu kabul edilmektedir. Bu çerçeveden bakıldığında; Vahiy meleği Cebrâil'in, "Îman, İslam ve ihsan nedir?" sorularına Son Peygamberimiz Muhammed Mustafa'nın (s.a.v) verdiği cevaplar ve yaptığı tarifler, tam da bu dinin ana yapılarına dair bir işaret niteliğinde olduğu görülür. İbadetlerin bir görünen/zâhirî ve bir de görünmeyen/bâtınî yönleri vardır. Zâhirî yöndeki usûl ve değerlendirmeler daha çok Fıkıh ilminin sınırları içerisinde görülürken, bâtınî yöndeki âdap ve anlamlandırmalar ise çoğunlukla Tasavvuf ilminin hudutları içerisinde değerlendirilmiş ve gösterilmiştir. Tasavvuf tarihi içerisinde yer almış pekçok sûfi müellif eserlerinde ibadetlerin hikmetleri üzerinde durmuş ve buna dair çeşitli yorumlamarda bulunmuşlardır. Bunlar içerisinde Mevlânâ'nın ayrı bir yeri ve önemi vardır. Bu çalışmada ibadetlerin manevi yönlerine dair Mevlânâ'nın bakış açısı, gerek kendi eserleri ve gerekse yakınında bulunanların değerlendirmeleri bağlamında ele alınmaya ve yorumlanmaya çalışılmıştır. Bu çalışma esnasında hem bedenî ibadetlerin şeklî yönüne hem de bu ibadetlerin hikmetine yönelik anlam arayışına yoğunlaşılmıştır. Diğer taraftan yine bu araştırmada bir taraftan kalbin salih amelleri kapsamındaki bazı kalbî ibadetler ele alınırken, diğer taraftan da ibadetlerin boşa çıkmasına sebep olan kalbî hastalıklara da yer verilmiştir.

Abstract:
Belief has great importance in the life of societies. The visibility of belief, which does not have a concrete identity, is mostly possible through worships/practices. It is accepted that the basic structure of the Islamic religion is formed by belief, worship and morality. When viewed from this perspective; the answers given by Our Last Prophet Muhammed Musataf (peace be upon him) to the questions of the angel of revelation Cebrâil, "What is İman, İslam and İhsan?" and the definitions he made are exactly a sign of the main structures of this religion. Worships have a visible/outward and an invisible/inward aspect. While the methods and evaluations in the outward aspect are mostly seen within the boundaries of the science of Fiqh, the etiquettes and meanings in the inward aspect are mostly evaluated and shown within the boundaries of the science of Sufism. Many Sufi authors who have taken part in the history of Sufism have emphasized the wisdom of worships in their works and made various interpretations about them. Among these, Mevlana has a special place and importance. In this study, Mevlana's perspective on the spiritual aspects of worship has been tried to be addressed and interpreted in the context of both his own works and the evaluations of those close to him. During this study, the focus was on both the formal aspect of physical worship and the search for meaning regarding the wisdom of these worships. On the other hand, in this study, while some heart worships within the scope of the good deeds of the heart are addressed, heart diseases that cause worships to be in vain are also included.