Hilmi Ziya Ülken'de şeytan ve kötülük
Devil and evil in Hilmi Ziya Ülken
Yazar: SELDA ÖZPEK
Danışman: PROF. DR. OSMAN DEMİR
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
İnsanlık tarihinin kadim sorunlarından biri olan, ilahi kitaplarda bahsi geçen ve tarih boyunca insana düşmanlığı ile bilinen şeytan, her zaman kötülüğün kaynağı ve kişileştirilmiş hali olarak ifade edilmiştir. Tarih boyunca, farklı şekillerde yorumlanan, anlamlandırılmaya çalışılan şeytan ve kötülük, konu itibariyle geçmişten günümüze insan zihnini sürekli meşgul etmiş ve çözülmesi gereken bir problem olarak gündem olmaya devam etmiştir. Düşünsel dünyayı meşgul etmeye devam eden şeytan, insanın kadim düşmanı olma sıfatıyla, kötülüğün sembolü olarak tanımlanan ve hakkında sürekli araştırmalar yapılan spesifik bir konudur. Konuyla alakalı günümüze değin birçok eser kaleme alınmış ve bu eserlerde şeytan farklı vizyonlarla tasvir edilmiştir. Bu çalışmalardan biri de Hilmi Ziya Ülken'in (ö.1974) Şeytanla Konuşmalar adlı hiciv özelliğiyle öne çıkan yapıtıdır. Eserde insan-şeytan-kötülük mücadelesini net çizgilerle ifade eden Ülken, çağını anlamaya ve anlamlandırmaya çalışan, Cumhuriyet döneminin ilk düşünürleri arasında yerini almış, Türkiye'nin önde gelen sosyolog ve filozoflarındandır. Düşünür, yazım hayatına çok erken yaşlarda başlamış, çok yönlülüğü ve bilim insanı kimliğiyle hem Türk-İslam düşüncesinin araştırılmasında hem de bunun ulusal ve evrensel düzeyde tanıtımına önemli katkılar sunmuştur. Bu çalışmada Ülken'in mezkûr eseri referans alınarak onun şeytan ve kötülük konusuyla ilgili görüşleri tahlil edildi. Yazarın Şeytanla Konuşmalar adlı eseri ana kaynak olmak üzere konuyla alakalı diğer eserlerinde geçen şeytan tasvirleri, mahiyeti ve şeytanın insan hayatında nasıl bir etkiye sahip olduğu incelendi. Ayrıca Ülken'in hayatı, düşünce dünyası, konuya bakışı ve dönemin konuyla alakalı eserleri irdelenerek, düşünürün, kötülük ile ilgili görüşlerine yön veren felsefî ve İslam düşüncesine dair fikir hareketleri, kötülük düşüncesi ve bu düşünceyi oluşturan unsurlar detaylı bir şekilde ele alındı. Bu çalışma, konunun farklı disiplinlerle olan bağlantısı açısından önemli olmakla birlikte kötülük ve şeytan konusunun kelam inancı çerçevesinde ele alınması, bireysel ve toplumsal açıdan değerlendirilmesi ileride yapılacak olan akademik çalışmalara özellikle sosyolojisi ve psikolojisi alanlarına katkı sağlayacaktır.

Abstract:
The devil, one of the ancient problems of human history, mentioned in the divine books and known throughout history for his enmity to humanity, has always been expressed as the source and personification of evil. Throughout history, the devil and evil, which have been interpreted and interpreted in different ways, have always occupied human mind from past to present and have continued to be on the agenda as a problem that needs to be solved. The devil, which continues to occupy the intellectual world, is a specific subject that is defined as the symbol of evil, as the ancient enemy of man, and about which continuous research has been conducted. Many works have been written on the subject until today and in these works, the devil has been depicted with different visions. One of these works is Hilmi Ziya Ülken's (d.1974) Satanic Conversations, which stands out with its satirical characteristic. Ülken, who expresses the human-devil-evil struggle with clear lines in the work, is one of Turkey's leading sociologists and philosophers who tried to understand and make sense of his era and who took his place among the first thinkers of the Republican era. Ülken began his writing career at a very early age, and with his versatility and scholarly identity, he made significant contributions to both the research of Turkish-Islamic thought and its promotion at the national and universal level. In this study, Ülken's views on the devil and evil were analyzed with reference to the aforementioned work. The author's work "Conversations with the Devil" was analyzed as the main source, as well as the depictions of the devil in his other works on the subject, its nature, and how the devil has an effect on human life. In addition, Ülken's life, his world of thought, his perspective on the subject and the works of the period on the subject were analyzed, and the philosophical and Islamic thought movements that shaped the philosopher's views on evil, the idea of evil and the elements that constitute this idea were discussed in detail. Although this study is important in terms of its connection with different disciplines, the study of the subject of evil and devil within the framework of theological beliefs and its evaluation from an individual and social perspective will contribute to future academic studies, especially in the fields of sociology and psychology.