Erzurum ili hava kirliliğinin tarihi eserler üzerine ekkileri
The effects air pollution on historical buildings of Erzurum city
Yazar: SEÇİL SAĞOL
Danışman: YRD. DOÇ. DR. NUHİ DEMİRCİOĞLU
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering
Dizin: Hava kirleticiler = Air pollutants ; Hava kirliliği = Air pollution ; Meteorolojik faktörler = Meteorological factors ; Nitritler = Nitrites

Özet:
Bu çalısmada Erzurum'daki Kale Mescidi, Yakutiye Medresesi, Çifte Minare, Aziziye veMecidiye Tabyaları, Üç Kümbetler, Narmanlı Camii, Ahmediye Medresesi, GümüslüKümbet eserlerindeki bozunmus taslarda nitrat, nitrit ve sülfat tayini yapılmıstır. Tasörneklerinin analizinde çesitli yöntemler arasından spektrofotometrik metot kullanılmıstır.Analizlerde tas örnekleri HCl çözeltisinde bekletilerek sonuçlar okunmustur.Erzurum hava kirliliginin kirletici parametreler, meteorolojik veriler ve tarihi binalardaki tasbozunmaları arasındaki iliskisini incelemek amacıyla yürütülen çalısmada, Atatürk ÜniversitesiÇevre Sorunları Arastırma Merkezi tarafından yapılan son 10 yıllık hava kirliligi ölçümleri veMeteoroloji Genel Müdürlügünden alınan meteoroloji verileri kullanılmıstır. 1996-2005yıllarına ait toplam 898 meteorolojik veri ve 140 adet hava kirletici (PM ? SO2) verileri vebunların yıllara göre degisim grafikleri yorumlanmıstır. Hava kirliligi seviyeleri, rüzgar hızı,nispi nem, sıcaklık gibi faktörlerle yakından iliskilidir. Bu çalısmada hava kirleticikonsantrasyonları ile meteorolojik parametreler statistica 6.0 programı kullanılarakgrafiklestirilmis olup, arasındaki iliski yorumlanmıstır.Çalısma sonucunda nitrat, nitrit ve jips belirlemeleri yapılmıs ve tas bozunmasındaki etkileritartısılmıstır. Nitrat konsantrasyonunun nitrit konsantrasyonundan daha yüksek oldugubulunmustur. Yüzeyden alınan örneklerde en fazla nitrat degerleri (3.1; %3,05, 3.2; %3,86, 3.3;%3,97), nitrit degeri (3.1; %2,48) ve azot degerleri (3.1; %0,69, 3.2; 0,872, 3.3; %0,897) ilmerkezinde trafigin yogun oldugu bölgede Yakutiye Medresesi'ne aittir. Yine yüzeyden alınanörneklerde en fazla jips miktarı degeri (1.1; %69,55) ile sehirde plansız yerlesmenin olduguKale Mescidi'ne aittir. Çalısma sonucunda nitratın, nitritin, jipsin ve diger parametrelerin tasyapılar üzerindeki etkisi yapılan deneylerle ortaya konulmustur.Anahtar Kelimeler: Hava Kirliligi, Hava Kirleticiler, Meteorolojik Faktörler, TasBozunması, Nitrat, Nitrit, Jips

Abstract:
This study was analysed nitrate, nitrite and gypsum on decay stone of Castle Masjid, YakutiyeMadrasah, Double Minarets, Aziziye and Mecidiye Bastions, Three Tombs, Narmanlı Mosque,Ahmediye Madrasah, Silver Tomb in Erzurum city. That is propose a convenient method forthese determinations in the investigations of stone exracts, spectrophotometry is selected for useamong various possible techniques. In anaysis, results were accounted to wait stone extracts inHCI solution.This study was conducted to investigate relation among air pollution parameters, meteorologicaldatas and deterioration of stone on air pollution of Erzurum city that ıt is evatationedmeasuresments of air pollution by Atatürk University, Environmental Problems ResearchCenter and meteorological datas by Meteorology General Association at last 10 years. It wascommented that a total of 898 meteorological datas, 140 air pollution (SO2 ? PM) measurementsand graphics which is belong to 1996-2005 years. There is a close of relation between airpollution levels and wind, temperature, moisture. In this study, ıt was utilized to grapprogramme of statistica 6.0 to air pollution and meteorological measures.In the result of the study the presence of nitrate, nitrite and gypsum are determined and theireffects on the stone decay are dissucesed. Nitrate quantities were determined to be higher nitritequantities. In study, the greatest amounts of nitrate (3.1; %3,05, 3.2; %3,86, 3.3; %3,97), nitrite(3.1; %2,48), nitrogen (3.1; %0,69, 3.2; 0,872, 3.3; %0,897) on surface of history buildigsbelongs to the Yakutiye Madrasah where is the busiest area of traffic in city center. However thegreatest amounts of gysum (1.1; %69,55), sulfate concentration belongs to the Castle Masjidwhere ıt is an old-unplanning settlement area in city center. In result of this study is shown theeffect of nitrate, nitrite, sulfate and other parameters on the stones.Keywords: Air Pollution, Air Pollutants, Meteorological Factors, Decay of Historical buildings,Nitrate, Nitrite, Gypsum