Metin yapısı farkındalığının ana düşünceyi belirlemeye etkisi
The effect of text structure awareness on determining the main idea
Yazar: SEVDA KEDEK
Danışman: DOÇ. DR. BAŞAK ÜMİT BOZKURT
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ana fikir = Main idea ; Bilgilendirici metin = Informational text

Özet:
Metin yapısı farkındalığının okuduğunu anlama için ön koşul olduğu varsayımından hareketle açıklayıcı metin yapısı farkındalığının ana düşünceyi belirleme becerisine etkisini ortaya koymayı amaçlayan bu çalışma, ilişkisel araştırma tasarımıyla yürütülmüştür. 10-12 yaş grubundaki 361 katılımcının açıklayıcı metin yapısı farkındalığı düzeyi ile ana düşünceyi belirleme becerisi arasındaki ilişki araştırmacı tarafından geliştirilen ölçme araçlarıyla belirlenerek regresyon analizi ile çözümlenmiştir. Buna göre metin yapısı farkındalığı ana düşünceyi belirleme becerisinin anlamlı bir yordayıcısıdır. Açıklayıcı metin yapısı farkındalığı ile ana düşünceyi belirleme becerisi arasında olumlu yönde ve orta düzeyli bir ilişki vardır. Ayrıca metin yapısı farkındalığının alt boyutlarının her biri (tanımlama, sıralama, neden-sonuç, sorun-çözüm, karşıtlık-karşılaştırma) ile ana düşünceyi belirleme becerisi arasında olumlu yönde, orta düzeyli ilişki olduğu saptanmıştır. Metin yapısı farkındalığının okuduğunu anlama, çıkarımda bulunma ve ana düşünceyi belirleme becerisi için gerekli ön bilgilerden biri olduğu sonucuna varılmıştır. Ayrıca kız öğrencilerin açıklayıcı metin yapısı farkındalığı ve ana düşünceyi belirleme becerisi erkek öğrencilerden daha yüksektir. Yaş değişkenine göre açıklayıcı metin yapısı farkındalığında anlamlı bir ayrışma saptanmazken sınıf düzeyine göre 6. sınıf öğrencileri lehine bir ayrım gözlenmiştir. Ana düşünceyi belirleme becerisinde 12 yaş grubu, 10 yaş grubuna göre; 6. sınıf öğrencileri, 5. sınıf öğrencilerine göre daha yüksek başarı göstermiştir. Öğrencilerin ana düşünceyi belirleme becerisi beklenen düzeyin altındadır. Son olarak güçlük düzeylerinden elde edilen sonuçlara göre metin yapılarının kolaydan zora doğru sıralaması şöyledir: tanımlama, sorun-çözüm, sıralama, karşıtlık-karşılaştırma ve neden-sonuç. Metin yapılarının öğretiminde bu sıranın izlenmesi önerilmektedir.

Abstract:
Based on the assumption that text structure awareness is a prerequisite for reading comprehension, this study, which aims to reveal the effect of explanatory text structure awareness on the ability to identify the main idea, was conducted with a relational research design. The relationship between the level of explanatory text structure awareness and the ability to identify the main idea of 361 participants in the 10-12 age group was determined with the measurement tools developed by the researcher and analyzed with the regression analysis. Accordingly, text structure awareness is a significant predictor of the ability to identify main idea. There is a positive and moderate relationship between expository text structure awareness and the ability to identify the main idea. In addition, each of the sub-dimensions of text structure awareness (description, sequence, cause-effect, problem-solution, compare-contrast) was found to be positively and moderately correlated with the ability to identify the main idea. It was concluded that text structure awareness is one of the necessary preliminary types of knowledge for reading comprehension, inference making and main idea determination skills. Also, female students' awareness of expository text structure and main idea determination skills are higher than male students. While no significant difference was found in the awareness of expository text structure according to age variable, a difference in favor of 6th grade students was observed according to grade level. In the skill of finding the main idea, the age group of 12 years showed higher success than the age group of 10 years, and the 6th grade students showed higher success in the skill of finding the main idea than the 5th grade students. Students' ability to identify the main idea is below the expected level. Finally, according to the results obtained from the difficulty indexes, the order of text structures from easiest to most difficult is as follows: description, problem-solution, sequence, compare-contrast, and cause-effect. It is recommended to follow this order when teaching text structures.