Altınova akiferinin (Antalya) kirliliğe duyarlılığının değerlendirmesi
Assessment of vulnerability to contamination in Altinova aquifer (Antalya)
Yazar: AYŞENUR AMİL
Danışman: PROF. DR. NACİYE NUR ÖZYURT ; DR. PINAR AVCI
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
Antropojenik etkiler ile yeraltısularının kirlenmesi ve bu kirliliğin önlenmesi, sürdürülebilir yeraltısuyu yönetimi açısında oldukça önemlidir. Tarımsal faaliyetlerinin yoğun olduğu alanlarda bilinçsiz kullanılan tarım ilaçları ve gübreler yetiştirilen üründe, bölgedeki toprak ve sularda çeşitli kirleticilerin birikmesine neden olmaktadır. Bu kirleticilerin kimyasal derişimleri ulusal ve uluslararası organizasyonlar tarafından önerilen limit değerleri aştığında, insan sağlığı açısından önemli tehdit oluşturmaktadır. Kirleticilerin yeraltısuyundaki bulunurlukları ve bollukları topoğrafik, jeolojik, hidrojeolojik, hidrolojik ve pedolojik olarak çok sayıda parametreye bağlıdır. Bu parametrelerin kirletici taşınımı üzerindeki etkilerinin değerlendirildiği yöntemler yeraltısuyunun belirlenen kirleticiye karşı duyarlılığının belirlenmesi için kullanılmaktadır. Duyarlılık haritalama yaklaşımlarında genellikle değerlendirilmeyen arazi kullanımı, yeraltısuyu beslenim süreçlerini etkilediğinden önemli bir değişken olarak ortaya çıkmaktadır.
Antalya Traverten Platosu'nda yer alan Altınova Bölgesinde örtü altı yetiştiriciliğin devamlılığı için yeraltısuyu dışında herhangi bir tatlısu kaynağı bulunmamaktadır. Travertenden oluşan yüksek iletkenlikli akiferde, yoğun tarımsal faaliyet nedeni ile yeraltısuyu kirlenmeye oldukça açıktır. Bu koşullar altında akifere ait özellikleri dikkate alan kirlilik duyarlılık haritalarının oluşturulması ve elde edilen duyarlılık yayılımının gelecek arazi kullanımı ve tarım uygulamalarının planlanmasında temel bilgi olarak kullanılması gerekmektedir. Bu çalışma kapsamında DRASTIC, SINTACS, EPIK, COP ve PI yöntemleri kullanılarak Altınova akiferinin yeraltısuyu duyarlılık haritaları oluşturulmuş ve tarımsal kökenli kirleticilerin yeraltısuyuna etkisi incelenmiştir. Çalışma kapsamında değerlendirmeye eklenen arazi kullanımının (örtü altı yetiştiricilik yapılan alanlar) duyarlılık haritalarında büyük farklılıklar oluşturduğu gözlenmiştir.
Bu çalışmada yeraltısuyu duyarlılığının belirlenmesi için kullanılan yöntemler ve yöntemlerin doğrulanması için kullanılan iyon ve element derişimleri birlikte değerlendirildiğinde; SINTACS, COP ve EPIK yöntemlerinin akifer duyarlılığının belirlenmesinde daha doğru sonuçlar ürettiği belirlenmiştir. DRASTIC yönteminin karst akiferleri için özelleştirilmiş versiyonu olan SINTACS yöntemi, Altınova akiferinin yeraltısuyu duyarlılığının belirlenmesinde kullanabilecek bir yöntem olarak öne çıkmaktadır.

Abstract:
Pollution by anthropogenic impacts and its prevention are very important in sustainable groundwater management. Unconscious use of agrochemicals like pesticides and fertilizers particularly in areas where agricultural production is concentrated, results in accumulation of various pollutants in soil and water. When chemical concentrations of these pollutants exceed the guideline limits recommended by national and international organizations, they pose a significant threat to human health. Presence and abundance of contaminants in groundwater depends on a large number of topographical, geological, hydrogeological, hydrological and pedological parameters. Methods for assessing the effects of these parameters on contaminant transport are used to determine the vulnerability of the groundwater to pollution. Land use, which is not generally evaluated in vulnerability mapping approaches, appears to be an important factor in groundwater pollution.
In the Altınova region of Antalya Travertine Plateau, there is no water resource other than the groundwater for the sustainability of greenhouse farming. The travertine aquifer possessing high hydraulic conductivity is very vulnerable to groundwater pollution due to percolation of irrigation return water and flushing of soil by recharge from surface. Under these conditions, it is necessary to establish pollution vulnerability maps which take into account the characteristics of the aquifer and to use the obtained sensitivity distribution as a basis in planning future land use and agricultural practices. In this study, Altınova aquifer vulnerability maps are developed using the methods of DRASTIC, SINTACS, EPIK, COP and PI and the effect of agricultural origin pollutants on groundwater are evaluated. It was observed that the inclusion of land use particularly, the greenhouse cultivation areas, results in significant differences in vulnerability maps. 
In this study, the methods used to determine the groundwater vulnerability and the ion and element concentrations used to verify the methods are evaluated together. It has been determined that SINTACS, COP and EPIK methods produce accurate results in determining the vulnerability of the aquifer.The SINTACS method which is a customized version of the DRASTIC method for karst aquifers, emerges as a method that can be used to determine the groundwater vulnerability of the Altinova aquifer.