Aile hekimlerinin sağlam çocuk izlemleri konusundaki bilgi düzey ve tutumlarının değerlendirilmesi
Evaluation of the knowledge level and attitudes of family physicians on follow-up of healthy children
Yazar: BÜŞRA KARABEKİROĞLU
Danışman: YRD. DOÇ. DR. CELAL KUŞ
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Bilgi düzeyi = Level of knowledge ; Doktorlar = Physicians ; Doktorlar-aile = Physicians-family ; Hasta takibi = Follow up studies ; Tutumlar = Attitudes ; Çocuklar = Children

Özet:
Amaç: Sağlam çocuk izlemleri birinci basamak koruyucu sağlık hizmetlerinin en önemli parçalarından birisidir. Sağlıklı bir toplum yetişebilmesi için sağlam çocuk izlemlerinin eksiksiz bir şekilde uygulanması hayati bir öneme sahiptir. Yaptığımız bu çalışma ile aile hekimlerinin bilgi düzeylerini, tutumlarını ve bunların sosyodemografik özellikleri ile ilişkisini saptamayı amaçladık.

Gereç ve Yöntemler: Tanımlayıcı ve kesitsel tipteki bu çalışmanın evrenini Türkiye'deki 28.835 aile hekimi oluşturmaktadır. Örneklem büyüklüğü prevalansın bilinmediği durumlar için %50 sıklık baz alınarak hesaplandığında; %5 hata payı ve %95 güven aralığı ile 380 olarak hesaplanmıştır. Çeşitli nedenlerle olabilecek veri kaybı (%10) göz önüne alınarak 418 kişiye ulaşılması hedeflenmiştir. Anketlere eksik veya geçersiz cevap verme gibi durumlar sebebiyle araştırmaya toplam 402 hekim dahil edilmiştir. Literatür taranarak oluşturulmuş, araştırmacı tarafından geliştirilen aile hekimlerinin sağlam çocuk izlemleri hakkındaki bilgi düzey ve tutumlarını değerlendirmeyi amaçlayan 65 soruluk anket, gönüllü hekimlere yüz yüze ya da internet aracılığıyla uygulanmıştır. Verilerin istatistiksel analizi SPSS 21.0 programı ile yapılmıştır. Ölçüm ile elde edilen değişkenlerin normal dağılıma uygunluğu için Kolmogorov Smirnov ve Shapiro Wilk testleri uygulanmıştır. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler kullanılmıştır. Tanımlayıcı istatistikler ortalama (±) standart sapma, ortanca (min-maks), frekans dağılımı ve yüzde olarak sunulmuştur. Parametrik test koşullarının sağlandığı durumlar için; sürekli değişkenlerin analizinde 2 grup karşılaştırmalarında Student T testi, 2'den fazla grup karşılaştırmalarında Oneway ANOVA testi kullanılmıştır.  Parametrik test koşullarının sağlanamadığı durumlarda ise sürekli değişkenlerin analizinde 2 grup karşılaştırmalarında Mann-Whitney U testi, 2'den fazla grup karşılaştırmalarında Kruskal-Wallis testi kullanılmıştır. Üç ve daha fazla bağımsız grup arasında saptanan anlamlı farkların kaynağını saptamaya yönelik Post-hoc çoklu karşılaştırmalarda grupların varyanslarının homojenliğine göre Tukey veya Tamhane's T2 test sonuçları kullanılmıştır. Kategorik değişkenlerin karşılaştırılmasında Pearson ki-kare ve Fisher testleri kullanılmıştır. Çalışmamızda geçerlilik analizi olarak faktör analizleri, güvenilirlik analizi olarak Cronbach alfa, madde-toplam analizi yapılmıştır.

Bulgular: Çalışmamıza %58,0'i kadın olmak üzere 402 aile hekimi katılmıştır. Hekimlerin yaş ortalaması 34,75±9,5'tir. Katılımcıların %75,4'ü evli olup %43,0'ı çocuk sahibi değildir. Katılımcıların %46,5'i aile hekimi, %35,3'ü aile hekimliği araştırma görevlisi ve %18,2'si aile hekimliği uzmanı olarak karşımıza çıkmakta ve meslekteki hizmet süresi ortalama 9,90±9,56 yıldır.  Çalışmanın bilgi düzeyi bölümünde hekimlerin sağlam çocuk izlemleri konusundaki toplam bilgi puanları min-maks:2-64 olup ortalama puan 28,09±12,75'tir. Cinsiyet, çalışılan kurum, izlemler sırasında her bir hastaya ayrılan süre, sağlam çocuk izlemleri konusunda eğitim alma durumu, sağlam çocuk izlemleri yaparken bir algoritma/rehberden yararlanma durumları ile bilgi düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmıştır.  Çalışmanın tutum sorularına ait bölümünde, genel tutum puanı 20 ve 59 arasında değişmekte olup ortalama puan 46,96±4,40'tır. Çalışmamızın tutum sorularına ait anketin Cronbach alfa değeri 0,663 olarak bulunmuştur.

Sonuç: Aile hekimlerinin sağlam çocuk izlemleri konusundaki bilgi düzeyleri hala istenilen seviyelerde değildir ancak bu konudaki tutumlarının olumlu olması umut vericidir. Bununla beraber hekimler sağlam çocuk izlemlerinin negatif performans ile değerlendirilmesini faydalı bulmamakta ve iş yükünü artırdığını düşünmektedir. Hekimlerin aile hekimi, aile hekimliği araştırma görevlisi, aile hekimliği uzmanı olma durumları ile bilgi düzeyleri ve tutumları arasında anlamlı bir fark saptanmamıştır. Sağlam çocuk izlemlerinden her çocuğun eksiksiz bir şekilde yararlanabilmesi için hekimleri teşvik edici politikalar geliştirilmeli, hekimlerin standardize edilmiş rehberler ve eğitimler eşliğinde bilgi eksikliklerini kapatması sağlanmalıdır. 

Anahtar Kelimeler: Sağlam çocuk izlemi; çocuk sağlığı; aile hekimliği; koruyucu hekimlik

Abstract:
Aim: Our study aims to evaluate the level of knowledge and attitudes of family physicians about healthy child follow-up, which is one of the most important parts of primary care preventive health services, and their relationship with their sociodemographic characteristics.

Material and Methods: This descriptive and cross-sectional study population consists of 3000 family physicians working as family physicians in Turkey. When the sample size is calculated based on 50% frequency for cases where the prevalence is not known; It was calculated as 380, with a 5% margin of error and 95% confidence interval, and a frequency of 0.50 for cases where the prevalence is unknown. Considering data loss (10%) due to various reasons, it was aimed to reach 418 people. Four hundred eight family physicians participated in our study. Four hundred two family physicians were included in the study. A 65-question questionnaire, which was created by scanning the literature and developed by the researcher, aiming to evaluate the knowledge and attitudes of family physicians about healthy child follow-up, was administered to volunteer physicians either face-to-face or via the internet. Statistical analysis of the data was done with the SPSS 21.0 program. Kolmogorov Smirnov and Shapiro Wilk tests were applied to conform the variables obtained with the measurement to the normal distribution. Descriptive statistics were used in the analysis of the data. Descriptive statistics are presented as mean (±) standard deviation, median (min-max), frequency distribution, and percentage. For cases where parametric test conditions are met; In the analysis of continuous variables, Student's T test was used in comparisons of 2 groups, and Oneway ANOVA test was used in comparisons of more than 2 groups. In cases where parametric test conditions could not be met, the Mann-Whitney U test was used in the analysis of continuous variables in comparisons of 2 groups, and the Kruskal-Wallis test in comparisons of more than 2 groups. Tukey or Tamhane's T2 test results were used according to the homogeneity of the variances of the groups in post-hoc multiple comparisons to determine the source of the significant differences between three or more independent groups. Pearson chi-square and Fisher tests were used to comparing categorical variables. In our study, factor analyses as validity analysis, Cronbach alpha, item-total correlation analysis were performed as reliability analyses.

Result: Four hundred two family physicians, 42.0% male, and 58.0% female, participated in our study. The mean age of the physicians was 34.75±9.5. 75.4% of the participants are married, 24.6% are single, and 43.0% have no children. 46.5% of the participants are family physicians, 35.3% are family medicine research assistants, and 18.2% are family medicine specialists, and the average length of service in the profession is 9.90±9.56. In the knowledge level part of the study, the physicians' total knowledge scores on healthy child follow-up ranged between 2 and 64, and the mean score was 28.09±12.75. In addition, a statistically significant difference was found between gender, the institution of employment, the time allocated to each patient during the follow-ups, the status of being educated about healthy child follow-ups, the use of an algorithm/guide while performing healthy child follow-ups, and their knowledge levels. In the part of the study related to the attitude questions, the general attitude score ranges between 20 and 59, with the average score being 46.96±4.40. The Cronbach alpha value of the questionnaire for the attitude questions of our study was found to be 0.663.

Conclusion: The level of knowledge of family physicians on healthy child follow-up is still not at the desired level, but, hopefully, their attitudes on this issue are positive. However, physicians do not find it helpful to evaluate healthy child follow-ups with negative performance and think that it increases their workload. No significant difference was found between the physicians' status as family physicians, family medicine research assistants, and specialists and their knowledge levels and attitudes. For every child to fully benefit from healthy child follow-ups, policies should be developed to encourage physicians, and physicians should be provided with standardized guides and training to cover their knowledge gaps.

Key words: Well child follow-up; child health; family practise; preventive health services