Jeotermal su kaynaklarının tarımın sürdürülebilirliğine ve seracılığın gelişimine etkilerinin analizi: Aydın ili örneği
Analysis of the effects of geothermal water resources on the sustainability of agriculture and the development of greenhouse production: The case of Aydın province
Yazar: NURÇİN ÇINAR
Danışman: PROF. DR. SAİT ENGİNDENİZ
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı / Tarım İşletmeciliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Araştırmanın ana amacı, Aydın ilinin Germencik ilçesinde bulunan jeotermal su kaynaklarının yörenin sürdürülebilir tarımsal üretimine ve jeotermal seracılığın gelişimine etkilerini ortaya koymaktır. Araştırma verileri Aydın ilinde jeotermal yer altı su kaynakları bakımından zengin olan Germencik ilçesindeki üreticiler ile yüz yüze yapılan anketlerden oluşmaktadır. Araştırma verileri oransal örnekleme ile 159 üreticiden yüzyüze anket yöntemiyle derlenmiştir. Araştırma anketleri Mart-Eylül 2022'de yapılmıştır. Aydın ili Germencik ilçesine bağlı 36 mahalleden sera kurulumuna uygun altyapı özelliklerine sahip 14 mahalle seçilmiştir. Germencik ilçesinde faaliyette bulunan 8 sera üreticiside örneklem içerisine dahil edilmiştir. Araştırmada üreticiler arazi büyüklüklerine göre üç gruba ayrılmıştır. Birinci grupta 20 dekar ve altında tarımsal üretim alanına sahip üreticiler (51 üretici), ikinci grupta 21 ile 49 dekar arasında tarımsal üretim alanına sahip üreticiler (55 üretici), üçüncü grupta ise 50 dekar ve üzerinde tarımsal üretim alanına sahip üreticiler (53 üretici) yer almaktadır. 
Araştırmada ilk olarak üreticilerin çeşitli sosyo-ekonomik özellikleri analiz edilmiştir. Üreticilerin yöredeki jeotermal enerji kaynaklarına karşı görüş ve tutumlarını belirlemek için beşli likert ölçeğinden yararlanılmıştır. Üreticilerin jeotermal enerji kaynaklarının kullanımından doğabilecek çevresel risk algılarını ve meydana gelen çevresel risklerin önem düzeyini belirlemek için bulanık eşli karşılaştırma (BEK) yönteminden faydalanılmıştır. Yörede bulunan jeotermal enerji kaynakları kullanımının Germencik bölgesinde nasıl yaygınlaşmasını istediklerini alternatif değerlendirme yöntemi tercihleri CRITIC yöntemi (Criteria Importance Through Intercritera Correlation) ile belirlenmiştir. Ayrıca bölgede bulunan jeotermal kaynaklarının kullanımından doğan çevresel sorunlara çözüm önerileri sunulmuştur. Araştırmada üreticilerin bölgede jeotermal seracılığa karşı tutumları belirlenmiştir. Jeotermal seracılık yapmak istememe nedenlerini önem sırası belirlenmiştir. Ayrıca bölgedeki mevcut seracılık faaliyetleri ortaya konulmuştur.  
Araştırma bulgularına göre üreticiler jeotermal kaynaklardan çıkan akışkanın sadece elektrik üretimi için değil farklı alternatif tesislerde de kullanılabileceği bilgisine sahiptir. Üreticilere göre jeotermal kaynakların çevreye olan etkisinde en önemli kriterler sırasıyla toprak kirliliği, hava kirliliği riski, bitki örtüsü zararı riski, su kirliliği riski, arazi kullanımı riski, doğal yaşamın bozulması riski, arazi çökmesi riski, görüntü kirliliği riski, sismik hareketlilik riski, gürültü kirliliği riski ve son olarak sismik hareketlilik riski olduğu görülmektedir. Araştırmanın bir başka en önemli sonucu jeotermal enerjinin seralarda kullanımı için üreticilerin devlet tarafından desteklenmesi ve teşviklerin arttırılması gerekliliğidir. Jeotermal seraların sayısının artması tarımsal üretimde artışı ve bölgede istihdamın artasını destekleyecektir. Ayrıca ülke ekonomisine ve kırsal kalkınmaya katkı sağlayacaktır.

Abstract:
The main purpose of the research is to reveal the effects of geothermal water resources in the Germencik district of Aydın province on the sustainable agricultural production of the region and the development of geothermal greenhouse cultivation. The research data consists of face-to-face surveys conducted with producers in Germencik district, which is rich in geothermal underground water resources in Aydın province. Research data was compiled by face-to-face survey method from 159 producers with proportional sampling. Research surveys were conducted in March-September 2022. From 36 neighborhoods in Germencik district of Aydın province, 14 neighborhoods with infrastructure features suitable for greenhouse installation were selected. 8 greenhouse producers operating in Germencik district were also included in the sample. In the research, producers were divided into three groups according to their land size. The first group includes producers with an agricultural production area of 20 decares or less (51 producers), the second group includes producers with an agricultural production area between 21 and 49 decares (55 producers), and the third group includes producers with an agricultural production area of 50 decares and above (53 producers).
In the research, firstly, various socio-economic characteristics of the producers were analyzed. In the research, a five-point Likert scale was used to determine the attitudes and knowledge levels of producers towards geothermal energy resources in the region. Fuzzy paired comparison (FEC) method was used to determine producers' perceptions of environmental risks that may arise from the use of geothermal energy resources and the importance level of environmental risks. Their alternative evaluation method preferences for how they wanted the use of geothermal energy resources in the region to become widespread in the Germencik region were determined by the CRITIC method (Criteria Importance Through Intercritera Correlation). Additionally, solutions to environmental problems arising from the use of geothermal resources in the region are presented. In the research, the attitudes of producers towards geothermal greenhouse cultivation in the region were determined. The order of importance of the reasons for not wanting to do geothermal greenhouse cultivation has been determined. In addition, current greenhouse activities in the region are revealed.
According to research findings, producers know that the fluid from geothermal resources can be used not only for electricity production but also in different alternative facilities. According to the producers, the most important criteria in the impact of geothermal resources on the environment are soil pollution, air pollution risk, vegetation damage risk, water pollution risk, land use risk, risk of natural life degradation, land collapse risk, image pollution risk, seismic activity risk, noise pollution. It seems that there is a risk of seismic activity.  Another most important result of the research is that producers should be supported by the state and incentives should be increased for the use of geothermal energy in greenhouses. Increasing the number of geothermal greenhouses will support an increase in agricultural production and increased employment in the region. It will also contribute to the country's economy and rural development.