Zaman temelli faaliyete dayalı maliyet sisteminin, kalite uygunsuzluk maliyetlerinin tespitinde ve müşteri kârlılık analizinde kullanılması: Siparişe dayalı üretim yapan tekstil işletmesinde bir uygulama
Usage of time-driven activity-based costing system in finding non-conformance costs and customer profitability analysis: An application in a customer order-based textile company
Yazar: İRFAN FARUK TANIŞ
Danışman: PROF. DR. TURGUT ÇÜRÜK
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Aktiviteye dayalı bütçeleme = Activity based budgeting ; Aktiviteye dayalı muhasebe = Activity based costing ; Karlılık = Profitability ; Maliyet = Cost ; Müşteri tutumu = Customer attitude ; Müşteriler = Customers ; Sipariş üzerine üretim = Make-to-order production ; Tekstil işletmeleri = Textile enterprises ; Zaman-maliyet analizi = Time-cost analysis ; Üretim = Production

Özet:
İşletmeler açısından üretim maliyeti bilgileri, yoğun rekabet sebebiyle
geçen yüzyıldan bu güne, giderek önemli hale gelmiştir. Zaman Temelli
Faaliyete Dayalı Maliyet (ZTFDM) sistemi, işletmelere maliyet ve üretim
süreçleri hakkında bilgi sağlayan, modern maliyet ve yönetim muhasebesi
sistemlerinden biridir. Bu kapsamda sistem, üretim sürecinin her bir aşamasının
süresini tespit ederek, birim ürün üretim süresine ulaşabilmektedir. Böylece
zaman temelli maliyet taşıyıcısı kullanarak, üretim maliyetlerini ürünlere hak
ettikleri ölçüde yükleyebilmektedir.
Bu doktora tezinde Adana'daki bir tekstil üretim işletmesinde üretilen
'Dijital Forma ve Dijital Şort' ürünlerinde, ZTFDM sistemi ile Kalite Uygunsuzluk
Maliyetlerinin tespiti ve Müşteri Kârlılık Analizi uygulaması gerçekleştirilmiştir.
Olay çalışması yönteminin kullanıldığı bu araştırmada, ZTFDM sisteminin yanı
sıra Kalite Uygunsuzluk Maliyetleri ve Müşteri Kârlılık Analizi konuları da yer
almaktadır. Böylece bir yandan üretilen ürünlerin maliyetleri tespit edilmiş, diğer
yandan meydana gelen uygunsuzluğun işletmeye maliyeti de ortaya
koyulmuştur. Son olarak, elde edilen maliyet verileriyle müşteri kârlılık analizi
yapılıp, müşterilerin kârlılık seviyeleri belirlenmiştir. Bunun sonucunda işletme
yönetimi hangi müşteriye daha çok önem vermesi gerektiğini tespit
edebilecektir.

Abstract:
Manufacturing cost information for companies has become more
important because of intense competition since the last century. Time-driven
activity-based costing (TDABC) is one of the modern cost and management
accounting systems that provides managers with information about
manufacturing costs and processes. The system, in this context, determines the
duration for each production process so that it will identify unit manufacturing
time. Therefore, an accounting system that employs time-driven cost drivers is
able to allocate production costs to products to the extent they deserve.
This PhD. thesis investigates a textile company located in Adana and
calculates cost of two products namely digitally printed jersey and match short
using TDABC system. It also employs these cost data to find non-conformance
costs and analyse customer profitability. This research uses theoretical subjects
such as TDABC system, quality conformance cost and customer profitability
analysis subjects, when performing the case study,to collect information from
the company. By doing so, on the one hand unit production cost can be
identified, on the other this information is used to find non-corformance costs
incurred for the company. Finally, customer profitability analysis has been
performed using the above cost data to understand customer's profitability
levels. As a result, company manager will decide which customers to be
considered important.