İran - Hoy'daki mimari eserler
Architectural monuments in İran- Khoy
Yazar: RESUL YELEN
Danışman: PROF. DR. ABDÜLHAMİT TÜFEKÇİOĞLU
Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Mimari eserler = Architectural works ; Mimari yapı = Architectural structure ; Mimari özellikler = Architectural characteristics ; Süslemeler = Ornamentations ; İran-Hoy = Iran-Khoy

Özet:
Bu çalışmamızda, İran'ın Batı Azerbaycan Eyaleti'nde yer alan Urmiye'den sonra
ikinci büyük kenti olan Hoy'daki günümüze ulaşabilmiş eserler incelenmiştir.
Hoy, tarih boyunca ve günümüzde siyasi ve sosyal anlamda önemini
korumuştur. Şehir bir çok devletin egemenliği altında bulunmuştur. Urartu, Büyük
Selçuklu, İlhanlı Safevi, Osmanlı, Zend, Kaçar ve Ruslar Hoy'da hakimiyet kuran
devletlerdendir.
İpek Yolu'nun üzerinde olması ve verimli tarım alanlarının bulunması bölgenin
önemini ve cazibesini artıran etkenlerdendir.
İran-Hoy'daki Mimari Eserler isimli bu tez çalışmasında Hoy civarında bulunan
camiler, kiliseler, ticaret yapıları, sivil yapılar, savunma yapıları, su yapıları ve
minareler incelenmiştir. İncelediğimiz bu eserler, plan ve mekan anlayışı, mimari
elemanlar, yapı elemanları, malzeme-teknik ve süsleme başlıkları altında hem kendi
içinde hem de yakın bölgelerle karşılaştırılıp değerlendirilmiştir.
Hoy'daki camilerde tercih edilen plan tipi İran bölgesinde geçmiş zamandan beri
kullanılan formlardandır.
Ermeni Kiliselerinde ise Hıristiyan dini mimarisinde gördüğümüz planlar
uygulansa da farklı denemelerini Hoy'daki kiliselerde görmekteyiz.
İran genelinde çarşılar inşa edildiği günden bu yana eklemelerle günümüze
kadar gelmiştir. İran'daki çarşılarda olduğu gibi Hoy'daki çarşıda da sadece ticari yaşam
değil içtimai ve dini hayatında yaşandığı alanları da bünyesinde barındırmıştır.
Sivil yapılarda gördüğümüz mimari özellikler İran'ın siyasi hayatının
değişmesiyle birlikte sanat anlayışının da değiştiğinin bir göstergesidir. Özellikle
süslemede alçı ve kalemişi süslemelerde natüralist biçimin ortaya çıktığı görülmektedir.
Hoy'daki yapılarda figürlü süsleme yoğun olarak kullanılmıştır. Başta aslan olmak
üzere, kuş, ceylan ve mitolojik yaratıklar kompozisyonda yerlerini almıştır.
Tuğla bu coğrafyanın belleğinde yer edinen, vazgeçilmez inşa ve süsleme
malzemesidir. Bu durum Hoy'daki yapılarda da kendini göstermektedir. Ayrıca
yapılarda kesme taş ve kabayonu taşın da kullanıldığı tespit edilmiştir.

Abstract:
In this study of ours, the monument which come up today located in Khoy,
where is the second biggest town in Iran's West Azerbaijan State after Urmiye, were
studied.
Khoy, has protected its political and social importance throughout history and in
our day. The city has been under the rule of many polities. Urartu, Great Seljuk, Ilhanid,
Safavid, Ottoman, Zend, Qaçar and Russians are the polities which established
dominance in Khoy.
Being on the silk road and having productive agriculture areas are the factors
that increase importance and attraction of the region.
In this thesis named ''Architectural Monuments in Iran- Khoy''; mosques,
churches, trading buildings, civilian buildings, water buildings and minarets near Khoy
are studied. These monuments studied by us, are compared and evaluated in theirselves
and with near regions under the titles: plan, site mentality, architectural components,
building components, material-technique and decoration.
The preferred plan types in mosques in Khoy is one of the forms used in Iran
region since past times.
Despite the plans seen in Christian regional architecture were applied in
Armenian churchs, we see different trials in churches in Khoy too.
The bazaars across Iran have come up today with extensions added since they
were built . As the bazaars in Iran do , the bazaar in Khoy not only contains trading life
but also social and regional life places.
Architectural specialities seen on civilian buildings signs that with changing of
Iran political life understanding of art is changed too. It is seen that naturalist shape
came out especially on plaster and decoration ornament. Fıgured decorations are used
heavily in the buildings in Khoy. Primarily lions, birds, gazelle and mythological
creatures have taken their places in the composition.
Brick is the indispensable building and decorating component that takes places
in this region's memory. This situation shows itself in the buildings in Khoy too. Also,
it is realised that in the buildings cutstone and rough-cut stone are used too.