Sporcularda farklı zihinsel yorgunluk görevlerinin koşu performansı üzerine etkileri
Effects of different mental fatigue tasks on running performance in athletes
Yazar: DİLAN FUTSİ
Danışman: DOÇ. DR. HİKMET GÜMÜŞ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı / Hareket ve Antrenman Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Biyofizik = Biophysics ; Fizyoloji = Physiology ; Spor = Sports
Dizin: Neurobilişsel işlevler = Neurocognitive functions

Özet:
Zihinsel yorgunluk kişilerin verilen bir görevi uzun süre boyunca devam ettirmesinin ardından ortaya çıkan psikobiyolojik bir süreçtir. Özellikle literatür çalışmalarına bakıldığında N-geri, Stroop, AX-CPT gibi bilişsel testler kullanılarak zihinsel yorgunluk koşulu oluşturulmakta ve ardından kişilerin fiziksel-zihinsel performansları değerlendirilmektedir.  Ancak hangi testin kişilerde aralıklı egzersiz modellerini negatif yönde etkilediği halen merak konusudur. Bu sebepten dolayı mevcut çalışmanın amacı 2-geri ve stroop (yol kaydı: koşulu) ile oluşturulmuş 30 dakikalık zihinsel yorgunluk koşulunun 30-15 aralıklı fitness testi koşu performansı üzerine etkilerini incelemektir. Çalışmaya 12 (22.83±2.58) erkek antrenmanlı aktif sporcu dahil edilmiştir. Üç ana deney oturumunda planlanmış çalışmada, katılımcılar randomize bir şekilde 30 dakika zihinsel iş yüklerine ya da kontrol koşuluna maruz kaldıktan sonra 30-15 aralıklı fitness testini gerçekleştirmişlerdir. Katılımcıların zihinsel yorgunluk koşulu ve 30-15 testi öncesi-sonrası zihinsel ve fiziksel yorgunluk durumlarının değerlendirilmesi amacıyla VAS ve BORG skalaları, ruh hali değişimlerinin belirlenmesi için ise BRUMS skalası kullanılmıştır. Ek olarak, 30-15 aralıklı fitness testi öncesi-sonrası kalp atım hızı ölçümleri, zirve koşu hızları ve toplam kat edilen mesafe kayıt altına alınmıştır. Bulgular değerlendirildiğinde zihinsel yorgunluk koşulu en fazla oluşturan bilişsel test 2-geri olarak belirlenmiştir. Bu durum VAS skalasının zihinsel bölümünde görülmektedir (p=0.002). Fiziksel yorgunluk artışı ise VAS ve BORG skalalarında görülen (p=0.002 ve p=<0.001) elde edilmiştir. Ruh hali değişimlerinde en çok canlılık ve atiklik alt değerleri etkilenmiş olup, sayısal olarak düşüş göstermektedirler. Kalp atım hızı değerleri ise egzersiz sonrasında artış sergilemiştir. Fakat tüm zihinsel yorgunluk koşulları değerlendirildiğinde katılımcıların 30-15 aralıklı fitness testi zirve koşu hızları ve toplam koşu mesafelerinde bir değişim görülmemektedir. Sonuç olarak zihinsel yorgunluk koşulunda en göze çarpan etkinin 30 dakikalık 2-geri testi ile elde edildiği görülmektedir. Bu durum katılımcıların ruh hallerinde bir enerji düşüklüğü oluşturmuştur. Ancak egzersiz testi koşu performansında bir bozulma görülmemektedir.

Abstract:
Mental fatigue is a psychobiological process that occurs when people continue to perform a given task for a long period of time. Especially when we look at the literature studies, mental fatigue is created by using cognitive tests such as N-back, Stroop, and AX-CPT, and then the physical and mental performances of individuals are evaluated. However, it remains to be seen which test negatively affects intermittent exercise patterns in individuals. Therefore, the aim of the present study was to examine the effects of a 30-minute mental fatigue condition with 2-back and stroop (road recording: condition) on running performance in the 30-minute interval fitness test. Twelve (22.83±2.58) male trained active athletes were included in the study. In the study, which was planned in three main experimental sessions, participants randomly performed a 30-15 intermittent fitness test after 30 minutes of exposure to their mental workload or a control condition. The VAS and BORG scales were used to assess the participants mental and physical fatigue before and after the 30–15 test, and the BRUMS scale was used to determine mood changes. In addition, heart rate measurements, peak running speeds, and total distance traveled were recorded before and after the 30-minute interval fitness test. When the findings were evaluated, the cognitive test that constituted the mental fatigue condition the most was determined as 2-back. This was observed in the mental section of the VAS scale (p=0.002). This was observed in the mental section of the VAS scale (p=0.002). Increased physical fatigue was observed on the VAS and BORG scales (p=0.002 and p=<0.001). The vitality and agility sub-values were most affected by mood changes, and they show a numerical decrease. Heart rate values increased after exercise. However, when all mental fatigue conditions were evaluated, there was no change in the participants' 30–15 interval fitness test peak running speeds or total running distances. As a result, it is seen that the most noticeable effect on the mental fatigue condition is obtained with the 30-minute 2-back test. This situation created low energy in the participants' moods. However, there was no deterioration in exercise test running performance.