Havayolu işletmeleri için uçak seçim stratejisinde SWARA tabanlı EDAS ve COPRAS yöntemlerinin kullanımı
Use of SWARA-based EDAS and COPRAS methods in aircraft selection strategy for airlines
Yazar: MURAT KARTAL
Danışman: DOÇ. DR. BUĞRA BAĞCI
Hitit Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Sivil Havacılık = Civil Aviation ; İşletme = Business Administration
Dizin: COPRAS yöntemleri = COPRAS methods ; EDAS = EDAS ; Hava yolları = Airlines ; Hava yolu işletmeleri = Airline companies ; SWARA yöntemleri = SWARA methods ; Uçak seçimi = Aircraft selection ; Uçaklar = Airplanes ; İşletmeler = Businesses

Özet:
Havayolu işletmeleri için uçak satın alımı yüksek maliyetlerden dolayı stratejik öneme sahiptir. Bu sebeple işletmeler için belirli kriterleri dikkate alarak doğru uçağı seçmek oldukça önemlidir. Uçak seçimi gibi stratejik konularda çok kriterli karar verme yöntemleri kullanılabilmektedir. Bu yöntemler; stratejik yönetim, yöneylem araştırmaları, lojistik ve ekonomi gibi alanlarda seçim, sıralama ve sınıflama problemleri için kullanılmaktadır. Bu çalışmada havayolu işletmeleri için uçak seçiminde çok kriterli karar verme yöntemlerinden SWARA tabanlı EDAS ve COPRAS yöntemleri kullanılarak örnek bir model uygulanması amaçlanmıştır. Çalışmada geleneksel iş modelini ve topla-dağıt ağ yapısını uygulayan işletmelerin tercih ettikleri hem dar gövde hem de geniş gövde yolcu uçakları için değerlendirme yapılmıştır. Satın alma maliyeti, yakıt kapasitesi, maksimum koltuk kapasitesi, menzil, maksimum kalkış ağırlığı ve kargo kapasitesi olmak üzere 6 kriter belirlenmiştir. Dar gövde için 7 tane yolcu uçağı alternatifi, geniş gövde için de 9 tane yolcu uçağı alternatifi değerlendirmeye alınmıştır. Çalışmada öncelikle havacılık sektör tecrübesine sahip akademisyenlerden oluşan 10 uzmana SWARA anket formu uygulanmıştır. Uzmanlardan kriterleri kendi önceliklerine göre sıralamaları ve daha sonra da elde ettikleri sıralamaya göre kriterlerin göreli önem değerlerini belirlemeleri istenmiştir. Her bir uzman için elde edilen verilere SWARA yöntemi uygulanarak kriter ağırlıkları belirlenmiştir. Daha sonra 10 uzman için belirlenmiş olan kriter ağırlıklarının ortalamaları alınarak her bir kriter için nihai ağırlıklar elde edilmiştir. Kriter ağırlıkları belirlendikten sonra hem dar gövde hem de geniş gövde yolcu uçakları için EDAS ve COPRAS yöntemleri uygulanarak sıralamalar elde edilmiştir. Dar gövde yolcu uçakları için hem EDAS hem de COPRAS yöntemlerinde A321neo uçağı, geniş gövde yolcu uçaklarında ise A350-1000 uçağı en iyi alternatif olarak çalışmanın sonucunda ortaya çıkmıştır.

Abstract:
Aircraft purchase is of strategic importance for airline companies due to high costs. For this reason, it is very important for businesses to choose the right aircraft by considering certain criteria. Multi-criteria decision-making methods can be used in strategic issues such as aircraft selection. These methods are used for selection, ranking and classification problems in areas such as strategic management, operations research, logistics and economics. In this study, it is aimed to apply an exemplary model by using SWARA-based EDAS and COPRAS methods, which are multi-criteria decision-making methods in aircraft selection for airline companies. In the study, an evaluation was made for both narrow-body and wide-body passenger aircraft, which are preferred by businesses that implement the traditional business model and hub & spoke network structure. 6 criteria have been determined, including cost of purchase, fuel capacity, maximum seat capacity, range, maximum take-off weight and cargo capacity. 7 passenger aircraft alternatives for narrow body and 9 passenger aircraft alternatives for wide body were taken into consideration. In the study, a SWARA survey was applied to 10 experts consisting of academicians with aviation industry experience. Experts were asked to rank the criteria according to their own priorities and then determine the relative importance values of the criteria according to the order they obtained. The criteria weights were determined by applying the SWARA method to the data obtained for each expert. Then, the averages of the criteria weights determined for 10 experts were taken and the final weights were obtained for each criterion. After the criterion weights were determined, rankings were obtained by applying EDAS and COPRAS methods for both narrow body and wide body passenger aircraft. For narrow body aircraft, A321neo aircraft for both EDAS and COPRAS methods, and for wide body passenger aircraft, A350-1000 aircraft have emerged as the best alternative.