Hipertansiyon tanılı hastaların ilaç uyumunun değerlendirilmesi
Evaluation of medication adherence of patients with hypertension
Yazar: EDA PINAR KAYA
Danışman: YRD. DOÇ. DR. AHMET KESKİN
Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2016
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Antihipertansif ajanlar = Antihypertensive agents ; Hasta uyumu = Patient compliance ; Hipertansiyon = Hypertension ; Kan basıncı = Blood pressure ; İlaç kullanımı = Drug utilization ; İlaçlar = Drugs

Özet:
Hipertansiyon, ciddi bir hastalık olmasına ve kan basıncını kontrol altına alacak
etkili ilaçların bulunmasına rağmen, dünyada hipertansiyon hastalarının durumlarının
farkında olması ve hastalığı ile ilgili ilaç kullanmaya uyum ve kan basıncının kontrol
altında olması konularında büyük problemler vardır.
Araştırmanın amacı Ankara Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile
Hekimliği Kliniği semt polikliniklerine başvuran altı aydan daha uzun süredir
antihipertansif tedavi alan hastaların ilaç uyum düzeylerini belirlemektir.
Gereç ve yöntem:
Araştırmaya Ankara Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği
Polikliniklerine (Çukurambar Semt Polikliniği, İçişleri Bakanlığı Semt Polikliniği,
TEDAŞ Semt Polikliniği, Danıştay Semt Polikliniği) 01.05.2016 ile 01.06.2016 tarihleri
arasında başvuran, en az 6 aydır hipertansiyon nedeniyle medikal tedavi alan, gönüllü
149 hasta dâhil edilmiştir. Çalışmanın amacına uygun veri toplamak üzere oluşturulan ve
katılımcılara bizzat çalışmayı gerçekleştiren uzmanlık öğrencisi tarafından yüz yüze
görüşülerek uygulanan anket formu iki bölümden oluşmaktaydı. Birinci bölüm çalışmaya
katılan kişilerin sosyodemografik özelliklerini, yaşam tarzı alışkanlıklarını sorgulayan 7
soru içermekteydi, ikinci bölümde ise hastaların ilaca uyumlarını belirlemek için Morisky-8
Maddeli İlaca Uyum Anketi yer almaktaydı.
İstatistiksel analiz için SPSS 20.0 programı kullanıldı. Gruplar arasındaki
niteliksel verilerin karşılaştırılmasında Ki kare testi kullanıldı, veriler sayı ve yüzde
olarak sunuldu. Verilerin normal dağılım uygunlukları görsel (histogram ve olasılık
grafikleri) ve analitik yöntemlerle ( Kolmogorov-smirnov/ shapiro-wilk testleri)
kullanılarak incelendi. Parametrik koşulları taşıyan iki gruptaki karşılaştırmalar student
t testi, üç ve daha fazla sayıdaki gruplardaki karşılaştırmalar ise One Way Anova testi
ile yapıldı. Veriler aritmetik ortalama ± standart sapma, en küçük ve en büyük değer
olarak sunuldu. Parametrik koşulları taşımayan iki gruptaki karşılaştırmalar Mann
Withney-U testi ile; üç ve daha fazla sayıdaki gruplardaki karşılaştırmalar ise Kruskal -
Wallis testi ile yapıldı. Sayısal veriler ortanca olarak sunuldu. Her iki değişkende
normal dağıldığında korelasyon analizleri için Pearson korelasyon analizi, parametrik 
koşulları taşımayan gruplardaki korelasyon analizleri için Spearman korelasyon analiz
testi kullanıldı. İstatistiksel anlamlılık için tip-1 hata düzeyi 0,05 olarak belirlendi.
Bulgular:
Çalışmaya katılan 149 kişinin, yaş ortalaması 52,9 ± 11,9 ( en küçük 18 yaş – en
büyük 79 yaş ) idi. Katılımcıların 81'i (%54,4) kadın, 68' i (%45,6) erkekti. 149
katılımcının Morisky toplam skor ortalaması 6,88 ± 1,10 olup, en düşük puan 3, en
yüksek puan 8 idi. Cinsiyet (P=0,510), eğitim (p=0,768), meslek (p=0,505), tedavi şekli
ve dozları (p=0,943), kontrol sıklığı ( p=0,480) gruplarının kendi içinde Morisky skor
farklılığının anlamlı olmadığını saptadık. Yaş arttıkça ilaç uyumunun azaldığı ancak
anlamlı olmadığı saptandı. Katılımcılarımızın yaklaşık %80'inin ilaca orta ve yüksek
uyum gösterdiğini tespit ettik.
Sonuç:
Tedavinin en önemli ayağı olan uyum derecesinin tespit edilmesi ve uyumun
geliştirilmesi için daha büyük örnekleme sahip, multifaktöriyel etkenlerin sorgulandığı
çalışmalar yapılması gerektiğini düşünmekteyiz. Birinci basamak hekimleri, işleri
gereği hastalarla yakın ilişki içinde bulunmaktadır. Hastalarımızın ilaç uyumunu
yakından takip etmeli ve ilaç uyumsuzluğundan şüphelendiğimiz durumlarda, buna
neden olan etkenin tespiti ve ortadan kaldırılması konusunda, sebep sonuç ilişkisi
içinde, bütüncül yaklaşım ile hareket edilmelidir.
Anahtar kelimeler: Hipertansiyon, aile hekimliği, ilaç uyumu

Abstract:
Though it is not a debate that hypertension is a substantial diseases and even
though there are effective medicaments to control the diseases there are difficulties in
taking hypertension under control in the world, due to lack of awareness of
hypertension patients about the disease, and lack of adherence to the treatment.
The objective of our study was to determine medication adherence levels among
the patients admitted local outpatient clinics of Ankara Training and Education Hospital
Department of Family Medicine, and who have been treated for hypertension longer
than six months.
Materials and Methods
Data Collection, Sample and Design: The study was conducted on 149 volunteer
patients admitted to local outpatient clinics of Ankara Training and Education Hospital
Department of Family Medicine (Çukurambar, Ministry of Interior, TEDAŞ and State
Council district polyclinics) between May, 2016 and June, 2016, and who have been
treated for hypertension longer than six months. Inquiry was conducted by the
specialist, and face to face with the patients. The questionnaire form consisted of two
parts: the first part included 7 questions about sociodemographic characteristics, and
lifestyle habits of the patients, and the second part included 8-Item Morisky Medication
Adherence Scale.
Statistical Analyses: The SPSS 20.0 statistical package was used for analyses. Chisquare
test was used to compare qualitative data among the groups, data were presented
as numbers and percentages. Relevance of the data for normal distribution was
examined using visual (histogram and probability graphs) and analytical (Kolmogorovsmirnov/
shapiro-wilk tests) methods. To compare parametric data student t test was
used for two groups' comparison, and One Way Anova test was used for three or more
groups' comparisons. The data were presented as the arithmetic mean ± standard
deviation, minimum and maximum value. Mann-Whitney and Kruskal-Wallis tests were
conducted to evaluate the possible associations between non-parametric terms between
two groups, and three or more groups, respectively. Numerical data were presented as
median. Pearson correlation analysis was used for correlation analysis in the groups that 
vii
both variables were normal distribution, and Spearman correlation analysis test was
used for correlation analysis in the groups without parametric conditions. For statistical
significance, type-1 error level was determined as 0.05.
Results
The mean age of 149 patients participated in the study was 52.9 ± 11.9 years of
age (minimum 18 – maximum 79 years). Eighty (54.4%) of the participants were female
and 68 (45.6%) were male. The total Morisky score of 149 participants was 6.88 ± 1.1,
the lowest score was 3, and the highest score was 8. We found no significant difference
of Morisky score in gender (p=0.510), education (p=0,768), profession (p=0.505),
treatment methods and doses (p=0.943), and control frequency (p=0.480) groups. We
detected that medication adherence decreased as age increased, but not statistically
significant. We detected that approximately 80% of the participants represented
moderate and high medication adherence.
Conclusion
We propose that there is a need for further new studies with larger sampling to
determine multifactorial factors on medication adherence scale and in order to improve
the medication adherence in chronic disease. Primary care physicians are in close
contact with patients, as a part of their mission. They should follow-up medication
adherence of the patients closely, and in case of suspicion of mis-compliance,
physicians are expected to identify and remove the causative factor of mis-adherence
and treat the problem with a holistic approach.
Key words: Hypertension, family medicine, medication adherence