Gazâlî'de pratik ahlak
Practical ethics in Gazali
Yazar: AHSEN BOZABA
Danışman: DOÇ. DR. ZİYAEDDİN KIRBOĞA
Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Felsefe = Philosophy

Özet:
Gazâlî'ye göre ahlak, nefsin içinde varlığını sürdüren ve orada yetişen bir şekil ve heyetten ibarettir. Gazâlî, pratiğe dökülmüş iyi-kötü, doğru-yanlış olan ahlaki düşüncelerin, hiçbir zorlama ve baskı söz konusu olmadan kolaylıkla özgür bir şekilde yapılabilmesi gerektiğini ifade eder. Haliyle ahlakın bu tanımından hareketle baskı ve zorlamanın mevcut olduğu her durumda yapılan eylemler güzel ahlak sınıfı içerisine dahil edilemezler. Ona göre eylemler, içerisinde iyilik ve güzellik barındırıyorsa güzel ahlak, kötülük ve yanlışlık barındırıyorsa kötü ahlak olarak kendini gösterir (Gazâlî, 1993: III/125-126). Söz konusu bu ahlaki eylemler, toplumsal yaşam içerisinde insanlarda davranış haline geldiklerinde pratik ahlak ismini almaktadır.
Bu çalışmanın amacı büyük İslam bilgini Gazâlî'nin pratik ahlak hakkındaki görüşlerini ortaya koyup açıklamaya çalışmaktır. Gazâlî'nin pratik ahlak ile ilgili görüşlerini tespit ederken, öncelikle İhyâü Ulûmi'd-Dîn kitabını temel alarak araştırmada bulunulmuş, daha sonra bu çalışmanın yanında Kimyâ-yı Sa'âdet, Mîzânü'l-Ahlâk, Mükâşefetü'l- Kulûb, el-Erba'în Fî Usuli'd-dîn ve Mîzânü'l-Amel gibi yapıtlarından da faydalanılmıştır. Dolayısıyla Gazâlî'nin bu eserlerde ortaya koyduğu güzel ahlak ve kötü ahlak eylemleri, pratik ahlak çerçevesinde anlatılmaya çalışılmıştır. Pratik ahlak üzerinden anlatılan güzel eylemlerin insanlara kazandırdığı, kötü eylemlerin ise insanlara kaybettirdiği şeylerin ne olduğu üzerinde de durulmuştur. Ayrıca insanlara kayıpları yaşatan bu kötü ahlaki eylemlerin de tedavi yolları belirtilmiştir.

Anahtar kelimeler: Gazâlî, Pratik Ahlak, İfrat, Tefrit, İtidal.

Abstract:
According to Al-Ghazali, morality is a shape and a habit that exists and flourishes in the soul. Al-Ghazali states that moral thoughts put into practice, which are good or bad and right or wrong, should be made readily and freely without coercion or pressure. Indeed, based on this description of morality, actions performed in any situation involving pressure and coercion do not fall under the category of morality. He says that actions exhibit good morals if they contain goodness and beauty and bad morals if they contain evil and wrong (Gazâlî, 1993: III/125-126). When these moral actions become behaviors in people's social lives, they are called practical morality.
This study aims to reveal and explain the views of the great Islamic scholar Ghazali on practical morality. The research was initially conducted based on Al-Ghazali's book Ihyaü Ulûmi'd-Dîn to determine his opinions on practical morality. Later, in addition, his works such as Kimyâ-yı Sa'âdet, Mîzânü'l-Ahlâk, Mükâşefetü'l-Kulûb, el-Erba'în Fî Usuli'd-dîn, and Mîzânü'l-Amel were utilized. Therefore, the actions of good and evil morals described by Ghazali in these pieces are intended to be explained within the context of practical morality. The gains that good actions provide and the losses that evil actions bring to people, as explained through practical morality, are also emphasized. Additionally, treatment methods for these evil moral acts that cause losses to people are also stated.

Keywords: Ghazali, Practical Morality, Ifrat, Tefrit, Moderation