Elazığ'da tatlı su balıkçılığı ve gelişimi
Freshwater fishing and its development in Elaziğ
Yazar: HACER SOLMAZ PAKER
Danışman: YRD. DOÇ. DR. M. ZEKİ BOYRAZ
Fırat Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı / Bölgesel Coğrafya Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Balıkçılık = Fisheries ; Elazığ = Elazığ ; Hazar Gölü = Caspian Lake ; Hazar Gölü havzası = Caspian Lake basin ; Su ürünleri = Aquatic products ; Tatlı su = Fresh water ; Tatlı su balıkçılığı = Freshwater fisheries

Özet:
İnceleme alanımız olan Elazığ İli Doğu Anadolu Bölgesinin güneybatısında, Yukarı Fırat Bölümünde yer almaktadır. Yüzölçümü 8.455 Km2 si kara, 826 Km2 si baraj ve doğal göl alanları olmak üzere toplam 9.281 Km2 dir. Denizden yüksekliği 1.067 metre olan Elazığ, yeryüzü şekilleri açısından topraklarını dağlık alanlar, platolar ve ovalar oluşturmaktadır. Türkiye topraklarının % 0,12'sini meydana getiren il sahası, 40° 21' ile 38° 30' doğu boylamları, 38° 17' ile 39° 11' kuzey enlemleri arasında kalmaktadır. Bu çerçeve içinde şekil olarak kabaca bir dikdörtgene benzeyen Elazığ ili topraklarının D-B doğrultusundaki uzunluğu yaklaşık 150 km. K-G yönündeki genişliği ise yaklaşık 65 km. civarındadır.İl Sınırları içindeki en önemli akarsu Fırat ve kollarıdır. 86 Km2 yüzölçümü olan Hazar Gölü, İl merkezine 30 Km. mesafededir. Ayrıca Elazığ; Keban, Karakaya, Kralkızı ve Özlüce gibi önemli baraj gölleri ile çevrilidir.Elazığ ilinde su ürünleri avcılığı, Hazar Gölü, Murat ve Karasu Nehirleri ile bunların birleşiminden oluşan Fırat Nehri dolayısıyla çok eski bir geçmişe sahiptir. Fakat Su ürünleri avcılığı beklenilen gelişmeyi sağlayamamıştır.Elazığ ilinde su ürünleri avcılığının yanında yetiştiricilikte önemli bir paya sahiptir. Özellikle ilin üç tarafının sularla çevrili olması kültür balıkçılığında ilerlemede temel etken olmuştur. İlin etrafını saran Keban Baraj Gölü balık yetiştiricileri için çok uygun bir alana karşılık gelmektedir. Diğer taraftan Sivrice ilçesinde bulunan tektonik bir çukurluğa karşılık gelen Hazar Gölü de yetiştiricilik için önemli bir sahaya karşılık gelmektedir.Avcılık yolu ile elde edilen balık miktarını çok fazla artırmak mümkün değildir. Giderek fazlalaşan nüfusumuzun protein açığını beyaz etten karşılamanın en sağlıklı ve akılcı yolu balık yetiştiriciliğini planlı ve programlı bir şekilde artırmaktır.Balık üretiminde artış isteniyorsa, yetiştiriciliğe daha çok eğilip yeni tesis kurmak, mevcut işletmelerin kapasiteleri artırmak ve verimli bir şekilde kullanmak gerekir.Elazığ ilinde yetiştiricilik yolu ile elde edilen su ürünleri miktarı düzenli olarak artmaktadır. Son bir yıl içerisindeki kapasite artışı, bir önceki yıl kapasitesinin yarısından fazladır. Elazığ ilinin var olan potansiyeline göre, gelecek yıllarda bu artışın devam edeceği bilinmekte olup, buna bağlı sanayinin kurulması beklenmektedir.Elazığ ilinde kişi başına düşen yıllık balıketi tüketim rakamları Türkiye ve dünya ortalamasının çok altındadır. Dünya ortalaması 7,6 kg/yıl iken, Türkiye'de kişi başına balıketi tüketimi 8 kg/yıl olarak belirlenmiştir. AB ülkelerinde ve ABD'nde kişi başına balıketi tüketimi sırasıyla 19 kg kişi/yıl ve 28 kg kişi/ yıl olurken, bu miktar Japonya gibi gelişmiş ülkelerde 65,2 kg kişi/yıl, gelişmekte olan ülkelerde (ör: Meksika, Arjantin) ise 13,8 kg kişi/yıl'dır. Bununla birlikte, bu ortalamaların çok üstünde olan ülkeler de bulunmaktadır. Kişi başına balıketi tüketimi Japonya'da 70,6 kg/yıl, İzlanda'da ise 91 kg/yıl olarak tespit edilmiştir. Bu tüketim rakamlarıyla karşılaştırıldığında Elazığ'da kişi başına düşen yıllık balıketi tüketiminin yok denecek kadar az olduğu ortaya çıkmaktadır.Elazığ'da tatlı su balıkçılığını araştırdığımız bu yüksek lisan tezi çalışmasında; Elazığ ilinde avcılık ve yetiştiricilikle elde edilen üretim miktarını, bu faaliyetlerin zaman içerisindeki gelişimini, ayrıca günümüz şartlarıyla varolan potansiyele nasıl ulaşılabileceğini, halkın balıketine ilgisini ve mevcut durum hakkında verilere ulaşmaya çalıştık ve bu verileri değerlendirdik. Çalışmamızın sonunda mevcut durumu daha iyiye ulaştırmak için bazı önerilerde bulunduk.

Abstract:
Our research area Elazığ is in Upper Euphrates part of the southwest of Eastern Anatolia Region. Its total surface area is 9.281 square kilometres in which 8.455 square kilometres is land and 826 square kilometres of its surface ares is dam and natural lake area. Altitude of Elazığ is 1.067 meter and its land form consists mountainous , plateau and plains. Provincial court of Elazığ constitutes 0.12 % of Turkey?s land and it was located between 40° 21' and 38° 30' East longitutes and 38° 17' ile 39° 11' north latitues. Elazığ which roughly looks like a rectangle in terms of its shape, has about 150 km length in E-W direction and about 65 km width in N-S direction.The most important river within the boundaries of city is Euphrates and its tributaries. Hazar Lake which is 86 square kilometres is 30 kilometres away from city centre. Moreover , Elazığ is is surrounded with significant dam lakes such as Keban, Karakaya, Kralkızı and Özlüce.Water products fishing has a long history because of the Hazar lake and Euphrates River which is formed by the combination of Murat and Karasu Rivers. However , water products fishing has not provided the expected improvement.In Elazığ , besides water products fishing , aquaculture has significant share as well. Especially having been surrounded by water on three sides is the main factor in the improvement of culture fishery. Keban dam lake which surrounds the city is a highly appropriate area for fish growers. On the other hand , Hazar lake in Sivrice county which is equavalent to a tectonic depression is also another important area for fish farming.It is not possible to increase the amount of fish by means of fishing. Expanding the fish farming with planned and programmed ways is the healtiest and the most rational way to satify protein deficit of increasingly growing population from white meat.If an increase in fish production is neeeded then new facilities must be established , capacity of present enterprises must be increased and utilised effectively.In Elazığ amount of water productions that are obtained by farming is regularly increasing. In the last one year , increase in capacity is more than half of the last year?s capacity. According to the present potential in Elazığ , it is known that this increase will go on in the forthcoming years and industry related to this has been expected.Figures for annual per capita fish consumption in the province of Elazığ are far below Turkey and world averages. While world average is 7,6 kg/year in Turkey per capita fish consumption is 8 kg/year. While in EU countries and in USA per capita fish consumption respectively 19 kg person/year and 28 kg person/year , this amount is 65.2 kg person/year in developed countries such as Japan however in developing countries ( e.g. Mexico and Argentina) 13,8 kg person/year. Moreover there are some countries which are far above this average. Per capita fish consumption in Japan is 70.6 kg/year , in Iceland it is estimated as 91 kg/year. When compared with those figures it is seen that fish consumption in Elazığ appears to be very little or no.In this postgraduate thesis that researches freshwater fishery in Elazığ , our aim is to reach production rates that are obtained through fishing and farming , improvement of these facilities in the course of time , how to reach existing potential in present situation, public awareness about fish meat and other information about present situation. We have evaluated these data. At the end of the research we make some suggestions to upgrade present situation.