Enerji üretim tesislerinde tehlike ve risk analizinde yeni interaktif bir yöntem ve uygulaması
New interactive method and implementation in danger and risk analysis of energy production facilities
Yazar: AHMET COŞKUN DÜNDAR
Danışman: DOÇ. DR. HASAN HÜSEYİN ERDEM
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Makine Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Enerji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Makine Mühendisliği = Mechanical Engineering

Özet:
Bugün tehlike ve risk analizi, hemen her sektörde uygulanmaya başlanmıştır. Sigorta şirketleri sadece, kaza ve hasar riski gibi hususlarda riskleri belirleyip, buna göre müşteriden pirim tahsilatı yapmaktadır. Oysa bugün, ülkelerin oluşturduğu birlikler (AB gibi), her türlü tehlike ve bu tehlikelerden doğacak risklere karşı önlemler almaya çalışmaktadır.
Bu doktora tezinde ise, dünyanın gündeminden hiç düşmeyecek olan Enerji konusunda, tehlike ve risk analizi ile ilgili, yeni bir yöntem geliştirilmiş ve enerji üretim tesislerinde model bir uygulama yapılmıştır.
Geliştirilen yöntem tehlike ve risk analizleri sonuçlarının etkin birşekilde uygulanabilir olmasını sağlayarak bu alandaki çalışmalara yeni bir boyut kazandırmayı amaçlamaktadır.
Geliştirilen Yöntemde; iş sağlığı ve iş güvenliği, enerjinin arz güvenliği ve ikame edilmesi, enerji maliyetinin yönetilebilmesi ile ilgili tehlike ve risklerinin yanısıra, enerji üretim tesislerinden kaynaklanan çevresel tehlike ve riskler de ele alınmıştır.
Özellikle iş sağlığı ve güvenliği konusunda literatürde bilinen yöntemleri de kapsayan, detaylı bir yöntem geliştirilmiştir.
Geliştirilen yeni yöntemdeki yenilikler aşağıdaki gibi özetlenebilir. 4x10'luk skalanın yanı sıra, iş kolunun bulunduğu tehlike gurubu, çalışma ve sosyal güvenlik bakanlığı; iş kazası istatistik sonuçlarının dikkate alınması ve bu kaza sonuçlarının tehlike guruplarına göre sınıflanmasını müteakip, bu istatistiklerin sonuca olası etkileri, ayrıca tesissin bulunduğu yerde olası kaza sonucu etkilenecek; insan ve çevre unsurlarına ilave olarak, muhtemel kazalar sonucu doğacak finansal ve ekonomik tehlike ve riskler de gözönüne alınmaktadır.
Şayet veri tabanına ulaşılabilinirse, bina, makine ekipman yaşı ve bakım durumu, iş yerinde yönetim sistemlerinin uygulanıp uygulanmadığı ve etkinliği, (çevre, iş sağlığı, kalite) fabrika ve tesisler için, deprem, topoğrafik harita ve meteorolojik rasat sonuçları, terör ve sabotaja karşı korunma durumu, acil durum tatbikatları, tesiste çalışanların toplamı ve kişi başı ortalama iş deneyimleri gibi veriler analize katılıp, entegre bir risk analiz yöntemi oluşturulmuştur.
Sonuç olarak bu yeni yöntem, enerji üretim tesislerine uygulanmıştır.		Yeni yöntem ile sadece; iş sağlığı ve iş güvenliği ile çevre güvenliği değil; bunların yanı sıra, bu tehlikelerin ortaya çıkmasını müteakip meydana gelecek, ekonomik–finansal etkiler ile bunların ikame edilebilme ve kayıp etkileride dikkate alınmıştır. Tesislerin kaza dolayısı ile çalışmaması sonucu doğacak finansal-ekonomik kayıplar, ya da ceza ödemelerinden kaynaklanan benzer kayıplar söz konusu olacaktır. Ayrıca tesislerin üreteceği enerjinin de, kazalar dolayısı ile üretilememesi sonucu doğacak finansal kayıpların nasıl ikame edileceği de hesaba katılmaktadır.
	İş Sağlığı ve İş Güvenliği tüm dünyanın gündeminde olan bir konudur. Genelde iş güvenliğinde en önemli husus tehlike ve risklerin doğru analiz edilmesidir. Analizin doğru yapılaması sonucu, gerekli önlemlerde alınmış olacaktır.
	Bu nedenle doğru bir risk değerlendirme yöntemi olmalıdır ki, risklerde doğru analiz edilsin. Aksi halde yanlış risk analizi en azından; ya yanlış kişisel koruyucu donanım seçtirecek, ya da hiç gerekli olmadığı halde kişisel koruyucu aldırmak durumuna getirecektir. Bu da; işverene gereksiz kaynak harcatılması demektir.
	Diğer perspektiften baktığımızda ise; doğru yöntem, kaynağın doğru noktada ayrılmasını sağlayacak ve kaynak israfı önlenecek, işveren finansmanı yeni yatırım ve istihdam sağlamaya ayıracaktır.
	Geliştirilen yöntem, 4 boyutlu skalası ile literatürdeki mevcut yöntemlere ciddi bir fark sağlamlamaktadır. Harf ve sayıların ya da ikisinin birlikte kullanıldığı yöntemlerin yerine, burada olasılık parametresi 3 bileşene ayrılmış ve olayın farkedilebilirlik olasılığı ile olayın frekans olasılığı genel olasılık içinden ayrıştırılmıştır. Böylece sadece mevcuttaki olasılık kavramı içinde, bu iki parametreyi içermeyen olasılıklar kalmış ve daha anlaşılır ve yalın hale getirilmiştir.
	Yine; 4 boyutlu skalada gerek kantitatif, gerek kalittif gerekse yarı kantitatif kalitatif skalalar kullanılmıştır.
	Yöntemlerin SWOT analizleri yapılarak, kullanıcıların işyerlere en uygun iki tekniği seçerek, bu iki teknik ile risk değerlendirmelerini yapmaları önerilmiştir. Böylece biryöntemin zayıf yönü diğerinin güçlü yönü ile desteklenecek ve iki yöntem ile risk açıklığı minimize edilmeye çalışılacaktır.

Abstract:
Today hazard and risk analysis to be applied in almost every sector, identify risks in issues such as accident and injury risk, according today to make the premium collection from customers, associations consisting of countries (such as the EU), any danger, and from these dangers take precautions against risks that may arise is working.
In fact, the unity of the country is made to counteract the more dangers and risks together.
In this dissertation, the world's agenda on energy, which will not fall at all, about the hazard and risk analysis models, a new method has been developed and is made of a power plant applications.
The method adds a new dimension to the hazard and risk analysis.
Management, occupational health and safety, security of supply of energy and substitution, as well as the dangers and risks related to the management of energy costs, environmental hazards and risks arising from energy production facilities are also discussed.
In particular occupational health and go far beyond the methods known in the literature regarding the safety, developed a complicated method.
4x10 hood as well as the scale method, where the danger group of business, labor and social security ministry; occupational accident statistics take into account the results, according to the dangers group classification and statistics of the results of the possible effects, as well as plants are found in the place to be affected by a possible accident, as well as human and environmental elements that may arise as a result of accidents occurring financial and economic hazards and risks are also taken into account.
If the data base is being accessed, buildings, machinery, equipment age and maintenance status, whether they are implemented in the workplace management system and activity (environment, occupational health, quality) for factories and plants, earthquake, topographic maps and meteorological observation results, protection against terrorism and sabotage state of emergency drills, the total of employees on site and analyzes data such as the average per person to attend the work experience, has created an integrated risk analysis method. Consequently, this new method has been applied to energy plants. As a result; this method has been developed and made of a power plant applications
Therefore, there should be a method of accurate risk assessment to made correctly. But incorrectly risk analysis, at least, or incorrect personal protective equipment to be elected, or no heed personal protective though it is not necessary. If we look from the other perspective; the right method to ensure the separation at the right point source and a waste of resources to prevention, the employer will allocate funding to provide new investment and employment.