Billur Köşk masalları
Crystal Manor folk tales
Yazar: AYŞE ARZU ERTİZMAN
Danışman: PROF. DR. ABDULKADİR EMEKSİZ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Billur Köşk = Crystal Manor ; Epik kurallar = Epic rules ; Masal kitapları = Tale books ; Masallar = Tales ; Olrik, Axel = Olrik, Axel ; Türk halk edebiyatı = Turkish public literature ; Türk masalları = Turkish tales

Özet:
Orijinal adı "Hikâye-i Billur Köşk ve Elmas Sefine" olan ve Türk masal
sahasında müstesna bir yeri bulunan Billur Köşk kitabı, yüz yılı aşkın bir süreden beri
İstanbul'da pek çok kez yayımlanmıştır. Billur Köşk, bu meşhur derlemeye adını veren
masal da dâhil olmak üzere 14 masal metninden oluşan bir masal koleksiyonudur.
Kitabın (H.) 1332 (M.) 1916 tarihli Arap harfli basma nüshası okunarak Latin
harflerine aktarılmış, ardından metin Tarihi-Coğrafi Fin Ekolü mensuplarından biri
olan Axel Olrik'in geliştirdiği "Halk Anlatılarının Epik Kuralları" metodu kullanılarak
tahlil edilmiştir.
Bu çalışmadaki başlıca gayemiz, Billur Köşk masallarının bağlama ait
unsurları barındırmamasına rağmen halk anlatılarının epik kurallarıyla uyumunu
göstermek ve bu sayede bu koleksiyonun sözlü kültür ortamı halk yaratması verimler
olduğunu ortaya koymaktır.
Giriş bölümünde çalışmanın konusu, amacı, kapsamı ve yöntemi hakkında
bilgi verilmiştir. Çalışmanın birinci bölümünde masal türü üzerinde durulmuş,
ardından gelen ikinci bölümde Billur Köşk masal kitabı ve ondan söz eden yerli ve
yabancı araştırmacılar tanıtılmıştır. Üçüncü bölüm uyguladığımız metodun kurucusu
Axel Olrik'e ayrılmıştır. Hayatı, akademik yaşamı, ilmi çalışmaları ve eserleri
hakkında bilgi verildikten sonra, "Halk Anlatılarının Epik Kuralları" isimli halk
yaratması sözlü kültür ürünlerinin ayırt edici özelliklerini belirleyen metodu on beş
başlık altında ayrıntılarıyla aktarılmıştır. Dördüncü ve son bölümde Billur Köşk masal
kitabında yer alan masalların AaTh ve EB tip kataloglarındaki numaraları, bunun
yanında temleri ve epizotları verilmiş ve Axel Olrik'in metodu söz konusu 14 masala
uygulanmıştır. "Sonuç"ta yapılan çalışma özetlenmiş ve yapılan çözümlemenin
neticesinde "epik kurallar"ın irdelenen 14 masalın 13'ünün yapısında bulunuyor
olması bu masalların XIX. Yüzyılın sözlü kültür ortamından derlendiği kanaatini
oluşturmuştur.
Kuşkusuz bu anlatıların sözlü kültür ortamından derlendiğini gösteren sadece
Axel Olrik'in maddeleştirdiği ortak kurallara uygunlukları değildir. Anlatım
kompozisyonu, üslubu, günlük konuşma dili şeklindeki ifade biçimleri ve bazı klişe
sözlerin kullanımı gibi özellikler de Billur Köşk masallarının dil vasıtasıyla
kurgulanmış, dinleme yoluyla gerçekleşen sözel mahiyetteki anlatım biçimlerinden
kaynaklandığını gösterir. Ayrıca, olay örgüsünün ve kahramanların çoğunun
kendinden önce veya sonra derlenmiş masal metinlerindekilerle benzer özelliklere
sahip olması yahut aynen görülmesi ve barındırdıkları motifler de bu kanaati
göstermektedir.
Çalışmamız sırasıyla "Bibliyografya", "Ek Bibliyografya", "Metinler",
"Sözlük" ve "Orijinal Metin" kısımlarıyla son bulmaktadır.

Abstract:
Billur Köşk (Crystal Manor), whose original name is "Hikâye-i Billur Köşk
and Elmas Sefine", and has an exceptional place in the Turkish folk tale field, is a
collection of 14 tales and has been published many times in Istanbul for over a hundred
years. The printed copy of the book in Arabic letters dated Hijri 1332 (1916) was read
and narrated in Latin letters, and then the text was analyzed using Axel Olrik's "Epic
Rules of Folk Narratives" method, who is one of the members of the Historical-
Geographical Finnish School.
Although Billur Köşk tales do not contain the contextual elements, our primary
goal in this study is to show their compatibility with the epic rules of folk literature
and reveal that this complete work of oral culture environment is a product of folk
narratives.
In the introduction part, information is given about the subject, purpose, scope,
and study method. In the first part of the study, the type of folk tales is emphasized,
and in the second part, the book of Billur Köşk, and the local and foreign researchers
who mentioned it are introduced. The third chapter is dedicated to Axel Olrik, the
founder of the method we applied. After giving information about his life, academic
life, systematic studies, and works, his way of determining the distinctive features of
oral culture products of folk creation called "Epic Rules of Folk Narratives" was
explained in detail. In the fourth and final chapter, the numbers of the folk tales in the
book of Billur Köşk are given in Aath, EB type catalogs, as well as the themes and
episodes; and Axel Olrik's method was applied to the 14 folk tales of the Billur Köşk
tale book. In the analysis made in "Conclusion," as the "epic rules" were found in the
structure of 13 of 14 examined folk tales, the opinion that they were compiled from
the oral cultural environment in XIX. Century was formed.
Undoubtedly, it is not just their compliance with Axel Olrik's method that
shows that these narratives are compiled from the oral culture environment. Features
such as narrative composition, style, expressions in the form of daily spoken language,
and the use of some clichés show that the Billur Köşk tales stem from verbal
expressions that are constructed through language and realized through listening. Also,
the plot and most of the heroes have similar characteristics to those in the folk tale
texts compiled before or after them, or that they are seen precisely, and the motifs they
contain also show this opinion.
"Bibliography", "Supplemental Bibliography", "Texts", "Dictionary", and
"Original Text" were added to the final part, respectively.