Bazı kayısı (Prunus armeniaca L.) çeşitlerinin katlama süreleri ile anaçlık özelliklerinin tesbiti üzerinde bir araştırma
A study on the determination of stratification period and rootstock properties of some apricot (Prunus armeniaca L.)cultivars
Yazar: SEZAİ ERCİŞLİ
Danışman: PROF.DR. MUHARREM GÜLERYÜZ
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1992
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Bahçe bitkileri = Horticultural crops ; Katlama süresi = Stratification period ; Kayısı =   ; Kayısı = Apricot

Özet:
Bu araştırma, 1991-1992 yıllarında Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümüne ait serada yürütülmüştür. Denemede, materyal olarak ülkemiz kayısı yetiştiriciliğinde önemli bir yere sahip olan, Hacı Haliloğlu, Hasanbey, Çöloglu, Şekerpare, Salak, ve Tebereze kayısı çeşitleri kullanılmıştır. Bu araştırma, farklı kayısı çeşitlerinin katlama süreleri ile bazı anaçlık özelliklerini belirlemek amacıyla yürütülmüştür. Katlamadan önce tohumlarda canlılık testi yapılmıştır. Denemede 0, 21, 42 ve 63 günlük katlama süreleri ile sert kabuklu, testalı (tohum kabuklu) ve testasız çekirdekler kullanılmıştır. Farklı katlama süreleri sonunda sert kabuklu, testalı ve testasız çekirdekler serada siyah plastik torbalara ekilerek çeşitlerin çimlenme oranları belirlenmiştir. Çekirdeklerin ekiminden yaklaşık 3 ay sonra çöğürlerde boy ve çap ölçüleri alınmıştır. Boy ve çap ölçüleri üze rinden hareket edilerek, çeşitlerin boy ve çap uniformiteleri (CV değerleri) tespit edilmiştir. Denemeden elde edilen veriler varyans analizine tabi tutulmuşlardır. F testi önemli bulunan uygulamalar da, Duncan çoklu karşılaştırma testi yapılmıştır. Bu araştırmadan elde edilen sonuçlar şu şekilde özetlenebilir. 1. Farklı katlama sürelerinin çimlenme oranlarına etkisi incelendiğinde, katlama süresinin artmasına paralel olarak çeşitlerin çimlenme oranları da önemli ölçüde artmıştır. Kayısı çeşitleri için 63 günlük katlama süresinin daha uygun olduğu belirlenmiştir. 2. Farklı katlama süreleri ile farklı çekirdek tiplerinin çeşitlerin boy ve çap ölçülerine etkisi incelendiğinde, deneme sonunda çeşitlerin boyları 37.20 cm (Çöloğlu) ile 41.42 cm (Tebereze), çap değerleri ise 3.54 mm (Hacı Haliloğlu) ile 3.91 mm (Tebereze) arasında değişmiştir. Katlama süresinin artmasına paralel olarak çeşitlerin sahip olduğu boy ve çap değerleride artış göstermiştir. 3. Farklı çekirdek tipleri içerisinde genellikle en yük sek boy değeri testasız olarak katlanan materyalden elde edilmiş olup, bunu sırasıyla testalı ve sert kabuklu olarak katlanan materyal izlemiştir. 4. Farklı çekirdek tipleri içerisinde genellikle en yük sek çap değeri testalı olarak katlanan materyalden elde edilmiş olup, bunu sırasıyla sert kabuklu ve testasız çalarak katlanan materyal izlemiştir. 5. Farklı katlama süreleri ile çekirdek tiplerinin çeşitlerin boy ve çap uniformitelerine etkisi incelendiğinde, deneme sonunda çeşitlerin boylarına ait CV değerleri 10.70 (Tebereze) ile 18.93. (Çöloğlu) arasında değişmiştir. Genellikle katlama süresinin artmasına paralel olarak çöğürler daha uniform bir yapı kazanmışlar dır. 6. Deneme sonunda çeşitlerin çap CV değerleri 9.43 (Tebereze) ile 16.33 (Çöloğlu) arasında değişmiştir. Yine boy uniformitesinde olduğu gibi katlama süresinin artmasına paralel olarak çöğürler çap bakımından daha uniform bir yapı kazanmışlardır. 7. Farklı çekirdek tipleri içerisinde ise en iyi boy uniformitesi sert kabuklu olarak katlanan materyalden elde edilmiş olup bunu testalı ve testasız olarak katlanan materyal izlemiştir. 8. Deneme sonunda en iyi çap uniformitesi genellikle sert kabuklu olarak katlanan materyalden elde edilmiştir.Bunu testalı ve testasız olarak katlanan materyal ill izlemiştir. 9. Deneme sonunda çöğürler boy ve çap uniformiteleri bakımından karşılaştırıldığında, boya göre çap bakımından daha uniform oldukları tespit edilmiştir. 10. Farklı katlama süreleri ile çekirdek tiplerinin çeşitlerin aldıkları toplam tartılı puanlara etkisi incelendiğinde, genellikle katlama süresinin artmasına paralel olarak çeşitlerin aldıkları puanlar da artmıştır. Deneme sonunda en yüksek puana Şekerpare ve Tebereze çeşitleri sahip olmuştur. 11. Farklı çekirdek tipleri içerisinde ise genellikle en yüksek puana testasız olarak katlanan materyal sahip olmuştur. Bunu testalı ve sert kabuklu olarak katlanan materyal izlemiştir. 12. Deneme sonunda Tebereze ve Şekerpare çeşitleri bir çok özellikleri itibarıyla kayısı anacı olarak uygun bulunmuş 1 ardır.

Abstract:
This research was carried out in the greenhouse of Agricultural Collage at Atatürk University, in 1991-92. In this trial, cultivars of Hacı Haliloglu, Hasanbey, Çöloğlu, Şekerpare, Şalak and Tebereze were used as materials of Apricot originated from Turkey. The objoctive of this research was to determine the stratification periods and some characteristics of rootstocks of these Apricot cultivars. It was applied vitality test on the seeds before stratification. In this trial, the seeds with and without endocarp and embriyo were treated with 0, 21, 42 and 63 days as stratification periods. The seeds obtained at the end of different stratification periods, were sown into black plastic bags and their germination rates were determined. It were measured height and diameter values of the seedlings, 3 months later than when the seeds were sown. The height and diameter uniformities of the cultivars were determinied based on the height and diameter values The daha obtained in this research have suitably been analysed to the experimental design and the means have been compared with Duncans Test. The results obtained from this research can be summarized as' fol lows; 1. The ratios of germinaton increased with increasing of stratication periods. The period of 63 days was the most suitable stratification period for all the cultivars used in this study.2. The heights of cultivars vaved from 37. 20(Çöloglu) to 41.42 cm (Tebereze), and diameter values was founded between 3.54 (H. Haliloglu) and 3.91mm (Tebereze). The height and diameter values have increased with increasing of the periods of stratification. 3. In general the highest height value obtained from the seeds stratif iscied as embriyos. The embriyo material was followed by without and with endocarp materials, respectively. 4. Usually, the highest diameter value was obtained from the stratif icated material with without endocarp and followed by one of endocarp and embriyo respectively. 5. When examnied the effect of different types of seeds and the period of stratification on the height and diameter- uniformities was examnied CV values regarding to the height of cultivars vaved from 10.70 (Tebereze) to 18.93 (Çöloglu) and the increase of the period of stratification has increased the uniformity of seedlings of the cultivars. 6. Diameter values of CV ranged from 9.43 (Tebereze) to 16.33 (Çöloglu), and also an increase on the period of stratification has increased the uniformity of the diameter. 7. The best uniformity of the height was obtained from the stratif icated material with the endocarp and followed by ones without endocarp or embriyo. 8. The best uniformity of the diameter was also obtained from the stratif icated material with the endocarp, and followed by ones without endocarp or embriyo. 9. Compared with rootstocks in concen with the uniformities of the height and diameter. When,the rootstocks obtained at the and of the research, were VI compared according to the uniformities of the heights and diameters, they were found to be more uniform in regard to the diameter. 10. The Increase in the period of stratification has usually increased the weighed scores of the cultivars, The highest score was determined on the cultivars of Şekerpare and Tebereze. 11. Among the different types of seed the highest score was found on the strati ficated material with embriyo and followed by ones without endocarp and with endocarp. 12. According to the results of this research, Tebereze and Şekerpare were found to be the most suitable cultivars, in respect of their many characteristics as rootstocks for Apricot.