Matrudiye göre zat sıfat ilişkisi
Relationship between individual-attribute according to Maturidi
Yazar: MUSTAFA KARCI
Danışman: YRD. DOÇ. DR. HARUN IŞIK
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kelam Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Din = Religion
Dizin: Allah = God ; Allah`ın sıfatları = Attributes of God ; Maturidi = Maturidi ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bu çalışmada, İslam kelâmının Mâturidîlik ekolünün kurucusu Ebu Mansur el- Mâturidî'nin, Hz. Muhammed'in hicretinden sonra ilk yüzyıl içinde başlayan ve İslam Kelâmtarihinde kadim bir tartışma konusu olan Allah'ın Zatı ve sıfatları ilişki problem ile ilgili bakış açısını göstermek amaçlanmıştır. Tanrının zat ve sıfatlarının duyularla algılanamaması, İslam alimlerini, tanrıyı tanıyabilmek için, Kur?an'da ona atfedilen kavramlardan hareket etmeye sevk etti. Bilgi kaynağının tekliğine rağmen, islam bilginleri, zat ve sıfat problemi ile ilgili farklı çıkarımlar yapmışlardır.Tartışmanın tarihsel arka planı, yani sıfat meselesinin çıkış kaynağı ve islam kelâmokullarının ortaya koyduğu düşünceler ile ilgili literatür incelendikten sonra, sıfat zat ilişkisi ile ilgili tartışmalar içinde Mâturidî'nin nerede durduğunu belirlemek için, iki temel eseri Kitâbü't-Tevhîd ve Te'vîlâtü'l-Kur?ân'dan faydalanılmıştır. Mâturidî?nin konuya yaklaşımına karşı yazılmış eleştirel bir metne rastlamamamız nedeni ile, çalışmamız bilgilendirmeye dayalı ve analitik bir yapıda sunulmuştur.Zat-sıfat ilişkisi ile Mâturidî?nin nihai görüşü şu şekilde formülleştirilebilir: ?Sıfatlar, Allah?ın zatının ne aynıdır ne de gayrıdır?. Allah?ın sıfatlarının ezelilik ya da mahlukiyet meselesi ile ilgili de, Mâturidî bütün sıfatların ezeli olduğunu iddia etmiştir. Ezeliyet-mahlukiyet açısından zati ve fiili sıfatlar arasında bir ayrım yapmamıştır. Bu noktada, fiili sıfatların ezeli olmadığını savunan Eşari?den ayrılmaktadır. Benzer bir şekilde, Mâturidî?nin tekvin sıfatı ile ilgili yorumu, her ne kadar Allah, ezeli olarak tekvin sıfatına sahip olsa da, yaratmanın gerçekleşmesi zaman içinde olmaktadır diyen Eşari?den farklıdır. Mâturidî bu konuda, Allah ezeli olarak hem yaratıcıdır hem de yaratmaktadır demiştir. Mâturidî, ilahi sıfatların ezeli olmadığını savunan Mutezileyi tamamen reddetmiştir. Ayrıca, Allah?ın sıfatlarını inkar ettikleri söylenen filozofların, hakikatte ilahi zatın bütün sıfatlarını inkar etmediklerini iddia etmiştir. İslam dini viiigeleneğinde, ilk kez fiili sıfatların ezeliliğini ortaya koyan Ebu Hanife?nin bakış açısını benimsemektedir. Kısacası, zat sıfat tartışmasında, Mâturidî?nin aşırı uçlar karşısında orta bir yol tuttuğu söylenebilir.

Abstract:
In this study, we aimed at demonstrating the perspective of Ab? Man??r al-M?tur?d?, founder of M?tur?diyya school of Islamic theological tradition (kal?m) on the problem of relationship between divine essence and divine attributes which had been a prennial subject of discussion in the history of Islamic theolology beginning within the first century after the pligrimage of Prophet Muhammed. Imperceptible character of God's essence and his attributes with human's sensory faculties led Islam scholars to begin with Quranic concepts attributed to god so as to be able to know him. Despite the sameness of the sourse of knowledge, however, Islamic theologians drew different conclusion concerning the problem of essence and attributes.Reviewing the literature on historical background of the discussion, that is, where the problem originated and what kind of arguments were raised by the schools of kalam, we drew on two of al-M?tur?d??s major works, Kitâbü't-Tevhîd ve Te'vîlâtü'l-Kur?ân so as to be able to determine his position in the discussions concerning the divine essence and attributes relationships. Since we did not come across any text criticizing alM?tur?d?'s approach to the issue, our work was presented in an informatory and analytical structure.Concerning the relationship between God's essence and his attributes, al-M?tur?d?'s ultimate conclusion is formulated as ?the attributes are neither identical to nor different from God?s essence?. Regarding the eternity or temporality of the attributes of God, alM?tur?d? asserts that all attributes of God are eternal. Al-M?tur?d? do not make a distinction between the attributes of action (al-?if?t al-fi`liyya) and attributes of essence (al-?if?t al-dh?tiyya) with respect to their eternity or temporality. At this point, he differs from al-Ash`ar? who claimed that the attributes of action are not eternal. xSimilarly, al-M?tur?d??s explanation for ?creating? (takw?n) differs from that of alAsh`ar? who argues that although God potentially possesses the attribute of creation since eternity, its actualization takes place in time. Al-M?tur?d?, however, asserts that God has possessed the attribute of takw?n since eternity, taht is, God is both the Creator and creating since eternity. Al-M?tur?d? completely rejected the Mu`tazil? who denied the eternity of the divine attributes. Morever, he claims that the philosophers who were said to reject God's attributes, do not deny all attributes of divine essence in actuality. He embraced the perspective of Abu Hanafi who claimed the eternity of action attributes for the first time in the Islamic theology. Briefly, we can say that in the case of divine essence and attributes discussion, Al-M?tur?d? took an intermediate position against the extreme understanding