Eşlerin hukuksal işlemleri
The legal transactions of spouses
Yazar: ŞAFAK PARLAK
Danışman: PROF.DR. AHMET KILIÇOĞLU
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı / Medeni Hukuk Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Aile = Family ; Aile içi ilişkiler = Family relations

Özet:
1 Ocak 2002 tarihinde yürürlüge giren 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'ndaözellikle aile hukuku alanında önemli degisikliklere yer verilmistir.Gerek anayasaldüzenlemeler, gerek basta CEDAW olmak üzere taraf oldugumuz uluslararasısözlesmeler karsısında iç hukukumuzda kadın erkek esitliginin saglanması geregi,dogal olarak bu yöndeki düzenlemelerin aile hukuku alanında yer alması sonucunuberaberinde getirmistir.TMK. eslerin birbirleriyle veya üçüncü kisilerle olan hukuksal islemlerindesözlesme özgürlügü ilkesini kabul etmistir.lkenin özünde, günümüzde kadınların daerkekler kadar kendi haklarını ve ekonomik geleceklerini düsünerek hareketedebildikleri kabul edilerek, sırf evlenmis olmaları nedeniyle insanları hukuksalislemleri bakımından sınırlamalara tabi tutmamak gerektigi düsüncesi yatar. TMKmd.193'de eslerden her birinin kendi malvarlıgı üzerinde serbestçe tasarrufedebilecegi, her türlü hukuksal islemi kendi iradesiyle gerçeklestirebilecegidüzenlenmistir. Esas olan eslerin hukuksal islem özgürlügü olmakla beraber?kanunda? bu özgürlüge sınırlama getiren düzenlemeler olabilecegi anlasılmaktadır.Bu anlamda Anayasamızın 48.maddesinde ifade edilen sözlesme özgürlügü ve13.maddesinde öngörülen temel hak ve özgürlüklerin ancak kanunla sınırlanabilecegiilkesi geregince kanun dısındaki bir düzenleme ile sınırlama getirilmesi mümkünolmayacaktır.Yasakoyucu eslerden birinin yapacagı islemi digerinin rızasına baglı kılarakeslerin birlikte karar vermelerini zorunlu kılan islem kategorilerine yer vermistir. Budüzenlemelerle amaçlanan evlilik birligini ve esleri birbirlerine karsı korumaktır.Eslerin birlikte karar vermelerini zorunlu kılan islem kategorileri arasındauygulamada en çok karsımıza çıkan ?Aile Konutu? üzerindeki hukuksal islemlerdir.Aile konutu kısaca eslerin aile yasamlarının merkezi durumuna getirdikleri, konutolarak kullanılmaya elverisli tasınır veya tasınmaz yerlerdir.Evlilikte sorunlar basgösterdiginde, o zamana kadar hak sahipliginin kime aitoldugu önemsenmeyen malvarlıkları üzerinde tartısmalar çıkar.ste böyle zamanlardatelafisi güç olası magduriyetleri bertaraf etmek üzere koruyucu düzenlemelere yerverme geregi duyulmustur.Barınma hakkını koruma amacı esas alınarak ailekonutuna iliskin islemlerde eslere kural olarak ortak karar alma yükümlülügügetirilmistir.Bu anlamda aile konutunun fiilen kullanılmasına engel teskil edebilecekveya kullanımını zorlastıracak islemlerin diger esin rızasına baglanmasıamaçlanmıstır.Aile konutu üzerinde hak sahibi olan es bu hakkına dayanarak aile konutunukaybetme tehlikesi doguran islemleri diger esin rızası olmaksızın geçerli sekildeyapamayacaktır. Bu islemler 194.md'de genel olarak kira sözlesmesinin feshi,mülkiyeti devri ve aile konutu üzerindeki hakları sınırlayan diger hukuksal islemlerolarak belirtilmistir.Hükmün koruma amacı gözönünde tutulursa, konutun isleviniyerine getirmesini engelleyecek nitelikteki baska islemlerin de hükmün kapsamındadegerlendirilmesi yerinde olmustur. Diger esin isleme rızasının aranıparanmayacagını somut olayın niteligine göre tespit etmek gerekir.Hak sahibi esin aile konutuna iliskin hukuksal isleminin borçlandırıcı islemsafhasında diger esin rızasına tabi olup olmadıgına iliskin gerek sviçre gerekse Türkögretisinde farklı görüsler mevcuttur. Biz diger esin rızası gerekliliginin tasarrufyetkisine getirilen bir sınırlama oldugu düsüncesini paylastıgımız için, tasarrufislemleri için diger esin rızası gerekmekle birlikte, borçlandırıcı islemleri yaparkenböyle bir zorunlulugun olmadıgı düsüncesindeyiz. Bu anlamda esinin rızasınıalmadan aile konutu üzerinde islem yapmaya kalkan esin önü tasarruf asamasındatıkanacak, diger tarafın muhtemel zararını gidermek zorunda kalabilecektir.Diger esin rızasına iliskin sınırlamanın niteligi ögretide farklı görüsleriberaberinde getirmistir. Bizim paylastıgımız görüs, TMK md. 194 de yer alansınırlamanın bir tasarruf yetkisi sınırlaması oldugu yönündedir.TMK'nın evliligingenel hükümlerine iliskin düzenlemeleri bir bütün olarak gözönüne alındıgında budüsünce agır basmaktadır.TMK'nın 223/II fıkrası ile evlilik birligindeki özel durum dikkate alınmak veeslerin menfaatleri gözetilmek suretiyle eslerin paylı mülkiyetindeki mallara iliskintasarruf islemleri için, her bir esin payı üzerindeki tasarrufları diger esin rızasınabaglı kılınmak suretiyle özel bir hüküm kabul edilmistir.Bu düzenleme ile eslerinçogunlukla birlikte begenip karar vererek, ortak kazançlarıyla edindikleri paylımülkiyet konusu bir malda bir esin digerine sormaksızın payını baskasına devrederekaile birligine zarar vermesi ve diger esi belki de hiç istemedigi 3.bir kisiyle paydashaline getirmesi önlenmek istenmistir.EMKR.de 229.madde hükmü ile ise, bir esin digerinin katılma alacagına zararverici hukuksal islemler yapmasının önüne geçilmek istenmistir. Bu anlamdaeslerden birinin mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diger esin rızasıolmadan olagan hediyeler dısında yaptıgı karsılıksız kazandırmaların tasfiyede aktifolarak hesaba katılacagı belirtilmistir. Bu düzenlemede öbür esin rızasına baglanmısdiger hukuksal islemlerden farklı olarak, rızanın alınmamıs olması hali islemigeçersiz kılmamaktadır; rızanın alınmamıs olması rızaya yetkili esin karsılıksızkazandırma konusu degerde alacak hakkına yol açar.Velayetle ilgili düzenlemelerde eslerden birinin 3.kisilerle çocuklarınıtemsilen gerçeklestirdigi islemlere digerinin rızası bakımından, uygulamada islemgüvenligi açısından rahatlama yaratacak isabetli bir düzenleme getirmis, buislemlerde diger esin rızasının varlıgına iliskin bir karineye yer verilmistir. Velayetinkullanılmasında eslerin birlikte (342/ I)hareket etmesinden anlasılması gereken isleme anne ve babanın mutlakaeszamanlı katılması ve islemi birlikte gerçeklestirmesi degildir.TMK.md.342/II debelirtildigi üzere, ana babadan herbiri esinin açık-örtülü rızası çerçevesinde hareketederek islemi gerçeklestirebilecektir.Evlat edinmeyle ilgili düzenlemelerde evli bir kisinin ancak esinin rızasıylaevlat edinebilecegi belirtilmistir. Evlat edinme iliskisi evlatlıgın esi ile evlat edinenarasında soybagı iliskisi kurmasa da, yasakoyucu evlat edinilenin esinin ve evlilikbirliginin bu durumdan etkilenecegini öngörerek bu iliskinin kurulmasında esinrızasını aramıstır. ÖR: evlat edinilenin evlat edinme esnasında evlat edineninsoyadını almayı tercih etmesi halinde, esin ve çocukların da soyadı degisebilecekveya es evlat edinenle aynı evi paylasmak zorunda kalabilecektir.Son olarak 199.md ile eslerden birinin hukuksal islemlerine yönelik ?yargıkararıyla? sınırlama getiren bir düzenleme öngörülmektedir. Diger düzenlemelerdenfarklı olarak, burada talep üzerine ve yargı kararıyla etkinlik kazanabilen birsınırlama öngörülmektedir.Hükümle esas olarak ailenin ekonomik varlıgının eslerdenbiri tarafından tüketilmesinin önüne geçme, eslerin özellikle birligin giderlerineiliskin borçlarını yerine getirmelerini saglama, bosanma sürecinde sırf diger esenafaka/ tazminat ödememek için yapılacak muhtemel muvazaalı temlikleri engellemeamacı güdülmektedir. Eslerden birinin malvarlıgını düsüncesizce tüketmesi, mevcutisletmelerin gerekçesiz kapatılması, eldeki malvarlıgı degerlerinin düsük bedelledevredilmesi gibi haller hakimden bu yönde talepte bulunmayı gerektirir.199.maddedeki sınırlama, aile konutuna iliskin 194.md.den farklı olaraktasarruf yetkisinin sınırlanmasına yönelik bir ?mahkeme kararı?ilegerçeklesmektedir.TMK.199/II torba hükmü ile ise, bu kararla birlikte alınabilecekek önlemler konusunda hakime takdir hakkı tanınmıstır.Eslerin hak ve yükümlükleriyle hukuksal islemlerine getirilen busınırlamalarla bir taraftan eslerin esitligi ilkesi getirilmeye çalısılırken; diger taraftanevlilik birliginin ve aile olgusunun korunması amaçlanmıs; bu iki amaç arasındadenge saglamaya çalısılmıstır.

Abstract:
In the new Civil Code, which is put into effect in the beginning of 2002, somespecial amendments in the family law have been made. The basis of theseamendments is the ?principle of equality between man and woman? which isaccepted in constitutional regulations and by international contracts.The Turkish Civil Code accepted the principle of freedom of contract for theacts between spouses or between one of the spouses and a third party. Today womencan also act with the thought of their economical future.So the law must not districtpeople about their legal acts and transactions just because they get married. In theArticle 193 of Civil Code it is stated that each of the spouses can act freely on theirown property values. The general principle is the freedom of contract, but thelimitation of this principle by law is also possible in defined situations. Thusaccording to the article 48 and 13 of the Turkish Constitution, it is not possible tobring limitations except statutes.The lawmaker placed some act categories that makes spouses decide togetherby binding acts of one of the spouses to the decision of the other.The purpose is toprotect the marriage life and the spouses against each other.In these act categories the one that we mostly faced with is the legaltransactions related with the family home. Famiily home is the dwelling house whichthe spouses stated as the centre of the family life.When problems in marriage appear, discussions about property values alsooccur. Especially for these special situations the lawmaker needs to determine somerules in order to get rid of probable unjustices. Around the scope of protection ofshelter right of family members, kinds of acts that bring difficulty to the use offamily home are possible with the common decision of spouses.The spouse who is the owner of the right on family home can not make actswhich can cause losing of rights on the home without the consent of the other spouse.These types of acts are stated generally in the Article 194 of the new Civil Code, butcertainly it is apropriate to make a appreciation due to the concrete situation.There are different points of view in Swiss and Turkish doctrine about thesubject whether the validity of the act of the rightful spouse is binding to the otherspouse in the ?act of promise?. We think that the consent of the other spouse to theacts is a restriction to the dispose competency of the spouse who has right on thefamily home. Therefore we share the opinion that the consent of the other spouse isnot obligatory in the ?act of promise?.The spouse, who tries to make transactionswithout the consent of the other, will have difficulty in the period of ?act of disposal?and probably face with the demand of the compensation of the third party.When we consider the general provisions of marriage in Civil Code together,it is appropriate that the restriction in Art.194 is a dispose competency.As another restriction, the Art. 223/II states that the disposes of one spouse onhis share is also binding to the consent of the other for the property values in the coownershipof the spouses. The lawmaker wants to prevent probable damages inmarriage and the other spouse not to be shareholder with a third he has not known.In the regime of the participation to the acquired property ( Art.229 ), thelawmaker wanted to prevent the rightful spouse to act in a way that can cause to thedamage of the otherone about the adhesion credit.Differently from the other restrictionprovisions, the consent of the other spouse is not effective on the validity of the actbut it causes right of credit.In the provisions related with parental authority , a right provision about therepresentation of children is brought. Now there is a presumption about the consentof the other spouse for the acts related with the representation of children. As it isstated in Article 342/II, while using parental authority one of the spouses can act as ifthe consent of the other spouse to the act also exists.In the provisions related with adoption, it is determined that the marriedpeople can be adopted only with the consent of their spouses. The lawmaker thinksthe spouse of the adopted person can certainly be effected by the adoption results.For example, when the married man prefers to take the surname of the adopter, thesurname of his spouse and children can also be changed.Finally, in the article 199 of the Civil Code there is a provision which takeseffect by court decision. Differently from the other provisions, this restriction iseffective by court decision and with demand of a spouse. The main purpose of thisprovision is to prevent the spouses consume the economical values of family andprovide them to pay their own debts about the expenses of family. Using up theproperties unthinkingly, closing the enterprises without reason, transfer of propertieswith low prices are some situations which can make the other spouse demand fromthe judge to practice this article.With these restrictions about the acts and transactions of the spouses, thelawmaker tries to balance the main purposes by not only providing the equality ofman and woman in marriage, but also by protecting family life in general.