Derviş Zaim Sineması'nda anlam yaratmada kurgu
Editing in creating meaning within the context of Dervis Zaim's Cinema
Yazar: MEHMET YAVUZ ERDEM
Danışman: DOÇ. DR. AYŞE NESRİN AKÖREN
Maltepe Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Güzel Sanatlar Ana Bilim Dalı / Sanat Politikaları ve İşletmeciliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts

Özet:
Sanat kavramı yeryüzünde insanla beraber ortaya çıkmıştır. Tarih boyunca sanat
insanların kendilerini çevreleyen doğaya yaklaşım biçimi olmuş, mimari, müzik, resim
ve heykel gibi sanatlar insanın doğa ile etkileşiminin bir sonucu olarak ortaya çıkmıştır.
İnsan çevresinden ilham alarak ortaya çıkardığı sanat eserlerine şekil vererek doğayı
dönüştürürken, aynı zamanda kendi tarihini de yazmıştır. 7. Sanat olan sinema da bir
çırpıda ortaya çıkmamış, insanın görme ve keşfetme macerasının bir ürünü olarak
yüzyılların süzgecinden geçerek bugünkü şeklini almıştır. İlk icat edildiği yıllarda bir
eğlence olarak kabul edilen sinema içinde doğup gelişmiş olduğu 20. yüzyılın zorlu
koşullarıyla paralel ve insanlık mirasının ona kattığı değerlerle dolu olarak geleceğe
yürümüştür. Teknolojik ilerlemelerle zenginleşen sinema, bir eğlence aracından
çağımızın en güçlü iletişim aracına dönüşmüştür. Bunda dış gerçekliği güçlü bir şekilde
kopyalayabilmesinin büyük payı vardır. Ancak onu kendisi yapan ve diğer sanatlardan
ayıran en önemli özelliği kurgudur. Kurgu aracılığı ile dış gerçeklik yoğunlaştırılmış bir
şekilde verilerek seyircilerin duygu ve düşüncelerine yön verilebilmektedir. Başlangıçta
sessiz olan sinema, sesin eklenmesiyle birlikte bambaşka bir boyut kazanmıştır.
Özellikle yüzyılın ikinci yarısında savaşların getirdiği yıkımlar sonrası ortaya çıkan yeni
gerçekçilik akımları sinemayı derinden etkileyerek onu gerçekliği estetik olarak ifade
edebilen evrensel bir sanat eseri haline getirmiştir. Bu ise, kurgu tekniklerini
filmlerinde ilk defa kullanarak kurumsallaştıran Amerikalı Griffith ve O'ndan aldıkları
teknikleri geliştirerek filmlerin bir sanat olarak değerlendirilmesinin önünü açan Sovyet
sinema sanatçıları sayesinde mümkün olabilmiştir. Ülkemizde ise, bu akım etkisini
1960'lı yıllardan itibaren göstererek auteur yönetmenlerin ortaya çıkmasını sağlamıştır.
Ancak yine de bu bağımsız yapımlar ana akım Yeşilçam sinemasının gölgesinde
kalmışlardır. Sonrasında askeri darbeler yaşayarak düşüşe geçen ulus sineması 90'lı
yıllara gelindiğinde yeni bir ivme yakalamış, bağımsız yapımlar tekrar kendini
göstermeye başlamıştır. Sinema sanatçıları bu tarihlerde klasik Yeşilçam sineması
mantığından sapan filmlere imza atmışlardır. Yönetmen Derviş Zaim, bu akımın
kendine has ve öncü yönetmenlerinden birisi olarak göze çarpar. Zaim, geleneksel
kültürümüze ait unsurları filmlerinin bir parçası haline getirerek kendine özgü
disiplinler arası bir anlatım tarzı yakalamayı başarmıştır. Zaim, bu unsurları kurgunun
bir bileşeni olarak kullanarak yeni ve denenmemiş bir yola girmiştir.
Tez çalışmasında, sinemanın sessiz ve sonrasında gelen sesli dönemindeki kurgu
anlayışı incelenerek tarihsel süreçte nasıl geliştiği irdelenecek ve sonrasında kurgunun
film yapımındaki rolü ele alınacaktır. Tezin son bölümünde ise, yönetmen sinemasının
ülkemizdeki en önemli temsilcilerinden Derviş Zaim'in filmleri Devir (2012), Balık
(2014) ve Rüya (2016) filmleri kurgu yönünden ele alınacaktır.

Anahtar kelimeler: Sinema, kurgu, sessiz sinema, sesli sinema, yönetmen sineması, Derviş Zaim Sineması.

Abstract:
Art could reveal itself only through the presence of humanity. During the course of
history, art was always a mean to deal with the environment for human beings. Art
forms like architecture, music, painting and sculpture emerged as a result of human -
nature interaction. Human beings in fact, wrote their own history and transformed the
nature at the same time while making art works with the inspiration coming from
nature. Cinema as the 7. Art form didn't show up as a coincidence. It could realize itself
as a result of the experiences of decades and as a consequence of the adventure of
human beings to see and to innovate. Regarded merely as a medium of entertainment in
the early years of its invention, cinema made its way towards the future parallel not only
with the hardships of 20. Century in which it emerged but also loading with the cultural
values it inherited from the past. Introduced with a great deal of novelties along the way
it continued to develop itself and became one of the most influential communication
means of the century instead of a medium of entertainment. It was particularly it's
strong impression of reality which helped to fulfil that. However, the most significant
element which distinguishes cinema from other art forms is the 'art of editing'. Moving
pictures can manipulate emotions and thoughts in a visual and unique way by the use of
editing. Having no voice at the beginning, cinema gained a further dimension with the
integration of voice. In the second half of the century, destruction of war led to new
realist movements. Movements of social realism deeply influenced cinema and made it
an art and expression form which represents thoughts. This is due to the efforts of
Griffith who found and utilised editing techniques in his films in order to create
meaning and also with the Soviet cinema artists who adopted the techniques of Griffith
and developed them even further so that cinema would be acknowledged as an art form.
This wave became particularly efficient in our country since 1960's and auteur directors
began to rise. But still, independent productions were ignored within the monopoly of
Yeşilçam Cinema. After experiencing a few military interventions, national cinema has
gained a new acceleration especially in the 90's and independent works returned.
Young cinema artists put their signature under the films which marked a deviation from
the main stream Yeşilçam Cinema. Derviş Zaim, as a renowned cinema director is one
of the specific and pioneering figures of this period. By utilising elements of our
traditional culture into his films in a unique way he grasps an original interdisciplinary
film style. By using antique elements in his films as an editing component he dares to
enter a new and untried path. Within the scope of the thesis, the comprehension of
editing notion during the silent and sound periods will be examined and then the role
of editing in film making will be described. In the last part of the thesis, Auteur director
Derviş Zaim's films subsequently 'Cycle' (2012), 'Fish' (2014) and 'Dream' (2016)
will be analysed in terms of their editing styles which create meaning.

Key words: Cinema, editing, silent cinema, sound cinema, auteur cinema.