Awazê Tawus: Aşk ve Yas-Batman Ezidilerinin sözlü kültürü üzerine etnografik yaklaşımlar
Awazê tawus: Love and Lament- ethnographic approaches on verbal culture of Ezidis in Batman
Yazar: BERİVAN CAN EMMEZ
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA MUHTAR KUTLU
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Halk Bilimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Antropoloji = Anthropology ; Halk Bilimi (Folklor) = Folklore
Dizin: Aşk = Love ; Batman = Batman ; Din-kültür ilişkileri = Religious-culture relations ; Etnografya = Ethnography ; Evlilik = Marriage ; Halk kültürü = Folk culture ; Sözlü kültür = Verbal culture ; Yas = Mourning ; Yezidiler = Yazidies ; Yezidilik = Yezidism

Özet:
Sözlü kültürün düşünme ve aktarma biçimlerinden biri olan simgeler, analoji yoluyla kendinden başka bir şeyi temsil ederek birer bilgi aktarma aracı işlevi görür böylelikle insan pratiklerini düzenlerler. Toplumlar kendi simgelerini hatırlama kültürü ile kuşaktan kuşağa iletirler. Ezidi toplumu, özellikle kimliğin şekillendirilmesinde belirleyici olan simgelerin aktarımında hala sözlü kültürün önemli ölçüde egemen olduğu bir toplumdur. Bu açıdan, Ezidi sözlü kültürünün içerdiği kolektif bilincin simgesel bileşenlerini tanımak, bu toplumun kendini nasıl yapılandırdığını ve ne şekilde yeniden üretmeye devam ettiğini anlamak açısından önem taşımaktadır. 

Bu çalışma, inancın merkezinden ve diasporada yaşayan sayıca daha kalabalık Ezidi cemaatinden kısmen ayrı düşmüş, anavatanları olarak kabul ettikleri toprakların Türkiye sınırları içerisinde kalan bölümündeki diğer Ezidi topluluklarından uzakta, Batman'ın köylerinde yaşayan Ezidiler arasında yapılan bir etnografik alan araştırmasına dayanmaktadır. Bir simgeler dizgesi olarak ele alınan Ezidi sözlü kültürünün, Ezidi inancı çerçevesinde nasıl şekillendiği ve Batman Ezidilerinin toplumsal yaşantısına ne ölçüde yön vermeye devam ettiği incelenmektedir. Analiz edilen simgelerin Ezidi toplumsal hayatının iki önemli aşaması olan evlilik ve ölümde nasıl yer buldukları, nasıl sürdürüldükleri, sözlü kültür ürünleri olan aşk ve yas temalı ilahiler ve şarkılar yoluyla da aktarılan bu simgelerin gündelik hayatı ne şekilde biçimlendirdiği gözler önüne serilmeye çalışılmıştır.

Abstract:
One of the forms of verbal cultural thought and transmission is symbols which represent analogically something else except itself and which function as an information system to organize human practices. Societies transmit their own symbols between generations via cultural memory. Ezidi society has a culture in which orality is still dominant in the transfer of the symbols, which are especially important in shaping the identity. In this respect, to recognize the symbolic components of the collective consciousness contained in the Ezidi oral culture is important to understand how this society has structured and reproduced itself.

This study is based on an ethnographic fieldwork among the Ezidis living in Batman, who are partly separated from the center of the faith as well as the more crowded Ezidi community in Diaspora. It is examined how the Ezidi verbal culture, which is regarded as a symbolic system, is shaped in the context of Ezidi belief and continue to affect the social life of Ezidis in Batman. It has been analyzed how the symbols which are transmitted through oral forms like hymns and epic songs about love and lament, shape everyday life and reconstruct two important stages of Ezidis' social life: marriage and death.