Fırçalama, kuraklık stresi ve paklobutrazol uygulamalarının domates, hıyar ve kıvırcık yapraklı baş salatada fide gelişmesi ve kalitesine etkisi
The effects of brushing, drought stress andpaclobutrazol applications on seedling growth andquality in tomato, cucumber and crisp lettuce
Yazar: ELİF YELLİ
Danışman: PROF. DR. NAİF GEBOLOĞLU
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Domates, hıyar ve kıvırcık yapraklı baş salata yetiştiriciliği büyük oranda ticari fide
kullanılarak yapılmaktadır. Bu türlerin fidelerinin ticari üretiminde fidede boyunun
kontrolünü sağlamak ve kaliteyi artırmak için bitki büyüme düzenleyici olarak
paklobutrazol (PBZ) kullanılmaktadır. PBZ sentetik bir kimyasal olup, insan ve çevre
sağlığı açısından önemli riskler taşımaktadır. Fide yetiştiriciliğinde çevre dostu alternatif
uygulamalara ihtiyaç duyulmaktadır. Bu çalışmada, domates, hıyar ve kıvırcık yapraklı baş
salata fidelerinin yetiştiriciliğinde PBZ yerine kuraklık stresi ve fırçalama uygulamasının
kullanılıp kullanılamayacağı araştırılmıştır. Çalışmada Atakan Fı sırık domates çeşidi, Olay
Fı sera hıyar çeşidi ve Maritima Fı kıvırcık yapraklı baş salata çeşidi kullanılmıştır. Sentetik
bitki büyüme durdurucusu olarak PBZ (Cultar 250 g/l PBZ, %23 w/w), fide yetiştirme
ortamı olarak torf+perlit karışımı (%70 torf ve %30 perlit) kullanılmıştır. Domates fideleri
216 gözlü, hıyar fideleri 150 gözlü, kıvırcık yapraklı baş salata fideleri 384 gözlü viyollerde
yetiştirilmiştir. Fırçalamada 140 cm teleskopik uzatılabilir mikrofiber yumuşak başlıklı gri
toz alma fırçası kullanılmıştır. Fırçalama uygulaması ilk gerçek yapraklar tam oluştuğunda
başlamıştır. Fırçalama sabah saat 08:00 ile akşam 18:00 saatleri arasında ve 2, 5 ve 10 saat
arayla 3 uygulama şeklinde, 2 dakika süreyle ve 30 devir/dakika hızda uygulanmıştır.
Kuraklık stresi ilk gerçek yapraklar oluştuğunda başlatılmıştır. Bitkilerde solma belirtileri
görüldükten 2 ve 4 saat sonra sulama yapılmıştır. Solma belirtisi görsel olarak
belirlenmiştir. Fırçalama ve kuraklık stresi uygulamaları 15 gün sürdürülmüştür. Kontrol
bitkilerinde ve PBZ uygulanan bitkilerde herhangi bir su kısıtlaması yapılmamıştır.
Ekiminden sonra günde iki kez bitkiler boom sulama sitemiyle gübre kullanılmadan
sulanmıştır. Çimlenmeden 7 gün sonra sulama, besin çözeltisi ile yapılmıştır. Besin çözeltisi
ilk 1 hafta 10:52:10:10:10 (N:P:K:Ca:Mg), 1 haftadan sonra 20:10:20:10:10 (N:P:K:Ca:Mg)
şeklinde hazırlanmıştır. Sulama suyu konsantrasyonu ilk 15 gün EC 1.4 mmhos/cm,
sonraki 1 hafta 1.8 mmhos/cm ve bundan sonra 2.0 mmhos/cm olacak şekilde ayarlanmıştır.
Çalışmada fide boyu, hipokotil boyu, yaprak sayısı, gövde çapı, kök uzunluğu, % kuru
ağırlık, biomass, klorofil içeriği ve renk ölçümleri yapılmıştır. Deneme sonucunda fide
kalite parametreleri dikkate alınarak yapılan değerlendirmelerde hıyar ve domateste 2 saat
arayla fırçalama uygulaması, kıvırcık yapraklı baş salatada ise 2 saat kuraklık stresi
uygulaması fide kalitesi ve yöntemin uygulanabilirliği açısından en etkili uygulamalar
olarak belirlenmiştir. Sonuç olarak, fide yetiştiriciliğinde kuraklık stresi ve fırçalama PBZ
yerine geçebilecek etkili yöntemler olmuştur.

Abstract:
Tomato, cucumber and lettuce cultivation is mostly done using commercial seedlings.
In commercial seedling production, paclobutrazol (PBZ) is used as a plant growth
regulator to control the seedling height and improve quality. PBZ is a synthetic
chemical and carries significant risks for human and environmental health. There is a
need for environmentally friendly alternative practices in seedling cultivation. In this
study, it was investigated whether drought stress and brushing can be used instead of
PBZ in the cultivation of tomato, cucumber and lettuce seedlings. In the study, Atakan
Fı indeterminate tomato variety, Olay Fı greenhouse cucumber variety and Maritima Fı
lettuce variety were used. PBZ (Cultar 250 g/l PBZ, 23% w/w) was used as synthetic
plant growth inhibitor, and peat+perlite mixture (70% peat and 30% perlite) was used as
seedling growing medium. Tomato seedlings were grown in 216 celled plug-trays,
cucumber seedlings with 150 celled plug-trays, and lettuce seedlings were grown in 384
celled plug-trays. 140 cm telescopic extendable microfiber soft head gray dusting brush
was used for brushing. Brushing began when the first true leaves were fully formed.
Brushing was applied between 08:00 in the morning and 18:00 in the evening, as 3
applications at intervals of 2, 5 and 10 hours, for 2 minutes and at a speed of 30 rpm.
Drought stress was initiated when the first true leaves were formed. Irrigation was done
2 and 4 hours after wilting symptoms were seen in the plants. The wilting was
determined visually. Brushing and drought stress treatments were continued for 15 days.
No water restrictions were applied to control plants and PBZ-treated plants. After
sowing, the plants were irrigated twice a day with a boom irrigation system without
using fertilizers. Irrigation was done with nutrient solution 7 days after germination. The
nutrient solution has been prepared 10:52:10:10:10 (N:P:K:Ca:Mg) for the first week,
20:10:20:10:10 (N:P:K:Ca:Mg) after 1 week. The irrigation water concentration was
adjusted to be EC 1.4 mmhos/cm for the first 15 days, 1.8 mmhos/cm for the next 1
week, and 2.0 mmhos/cm thereafter. In the study, seedling height, hypocotyl height,
number of leaves, stem diameter, root length, % dry weight, biomass, chlorophyll
content and color measurements were made. As a result of the experiment, in the
evaluations made by considering the seedling quality parameters, brushing application
with 2 hours intervals in cucumber and tomato, and drought stress application for 2
hours in curly leaf head salad were determined as the most effective applications in
terms of seedling quality and applicability of the method. As a result, drought stress and
brushing have been effective methods to replace PBZ in seedling cultivation.