Obstrüktif uyku apne riskinin KOAH popülasyonunda KOAH şiddeti ve klinik parametreler ile ilişkisi
The relationship of obstructive sleep apnea risk with COPD severity and clinical parameters in COPD population
Yazar: ALİ ONUR KELEŞ
Danışman: DOÇ. DR. SELMA FIRAT ; YRD. DOÇ. DR. FUNDA AKSU
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Atatürk Göğüs Has. ve Göğ. Cerr.Eğt. ve Arş. Hast. / Göğüs Hastalıkları ve Tüberküloz Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Göğüs Hastalıkları = Chest Diseases
Dizin: Akciğer hastalıkları = Lung diseases ; Akciğer hastalıkları-obstrüktif = Lung diseases-obstructive ; Hastalık şiddeti indeksi = Severity of illness index ; Uyku apne sendromları = Sleep apnea syndromes ; Ölçekler = Scales

Özet:
Giriş: Kronik obstrüktif akciğer hastalığında (KOAH) prognoza etki eden birçok komorbidite olduğu bilinmektedir. Sık görülen komorbiditelerden biri olan obstrüktif uyku apne sendromu (OSAS), KOAH ile ilişkili çeşitli klinik ve patofizyolojik faktörlerden etkilenmektedir. Bu çalışmada obstrüktif uyku apne (OSA) riski varlığının KOAH'ın şiddeti ile ilişkisinin belirlenmesi ve KOAH populasyonunda OSA riski düşük olanların demografik, klinik özellikler ve antropometrik ölçümleri açısından OSA riski orta ve yüksek olanlarla karşılaştırılması amaçlanmıştır.
Metod: Bu çalışmada; Eylül 2019 – Kasım 2019 tarihleri arasında T.C. Sağlık Bakanlığı Ankara 2. Bölge Kamu Hastaneleri Birliği Sağlık Bilimleri Üniversitesi Ankara Atatürk Göğüs Hastalıkları ve Göğüs Cerrahisi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi Göğüs Hastalıkları polikliniklerine KOAH tanısı ile başvuran 40-75 yaş arası 181 hasta kesitsel olarak incelendi. KOAH tanısı ile takip edilen olguların demografik özellikleri (yaş, cinsiyet), antropometrik ölçümleri, ek hastalıkları, sigara kullanım durumları, modifiye medical research council (mMRC) dispne skalası ile dispne düzeyleri, son bir yıldaki atak sıklıkları ve solunum fonksiyonları değerlendirildi. Havayolu obstrüksiyonunun şiddeti birinci saniyedeki zorlu ekspiratuar volüm (FEV1) düzeyine göre, KOAH hastalığının evrelemesi ise GOLD (Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease) 2019 rehberine göre yapıldı. Tüm hastalara gündüz aşırı uyku halini (GAUH) belirlemek amacı ile epworth uykululuk ölçeği (ESS), OSA riskini sorgulamaya yönelik STOP-Bang anketi uygulandı. Bulgular: OSA riski orta/yüksek seviyede olan hastalarda, OSA riski düşük seviyede olan hastalara kıyasla diyabet oranı (sırasıyla; %14,3 ve %3,6; p=0,040), ortanca ESS skoru (sırasıyla; 7 ve 2; p<0,001) ve GAUH oranı (sırasıyla; %42,1 ve %3,6; p<0,001) yüksek saptandı. Ek olarak, bu KOAH populasyonunda bel çevresi ve kalça çevresi ölçümleri de OSA riski orta/yüksek olan grupta istatistiksel açıdan önemli derecede yüksek bulundu (p<0,001). Çok değişkenli regresyon modelinde; azalan oksijen saturasyon yüzdesi (OR:0,83; p=0,007) ve ESS skoru (OR=1,28; p<0,001)
OSA riskinin orta/yüksek seviyede olmasını etkileyen bağımsız risk faktörleri olarak saptandı. GAUH saptanan grupta (ESS skoru ≥10) GAUH saptanmayan gruba kıyasla, STOP-Bang anketi risk puanı ve orta/yüksek seviyede OSA riski saptanma yüzdesinin daha yüksek olduğu belirlendi. Ayrıca GAUH saptanan grubun ortalama yaşı, GAUH saptanmayan gruba göre istatistiksel açıdan anlamlı olarak daha düşük bulundu (sırasıyla; 60 ve 63; p=0,037). Azalan yaş (OR:0,94; p=0,003) ve artan STOP-Bang anketi risk puanı (OR=1,92; p<0,001) gündüz uykululuk halini etkileyen bağımsız risk faktörleri olarak saptandı.
Sonuç: Bu çalışmada, KOAH'lı hastalarda vücut-kitle indeksi gibi yaygın kullanılan faktörler dışındaki hangi klinik bulguların orta/yüksek seviyedeki OSA riskini belirleyebileceği ortaya konmuştur. Sonuçlarımız düşük oksijen saturasyonu, eşlik eden diyabet varlığı, yüksek ESS skoru ve yüksek bel-kalça çevresini içeren faktörlerin OSA riski orta/yüksek seviyede olan hastaların ayırt edilmesinde yönlendirici olabileceğine işaret etmektedir. Ayrıca GOLD'a göre tüm KOAH evreleri arasında OSA riski yönünden fark saptanmamıştır. Bu nedenle, tüm KOAH hastalarının OSA riski yönünden evreden bağımsız olarak sorgulanmasını ve belirttiğimiz klinik özellikleri taşıyan hastaların polisomnografi için uyku
kliniklerine yönlendirilmesini öneriyoruz.
Anahtar kelimeler: Obstrüktif uyku apne sendromu (OSAS), Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı (KOAH), Epworth uykululuk ölçeği (ESS), STOP-Bang anketi

Abstract:
Introduction: It is known that chronic obstructive pulmonary disease (COPD) has many comorbidities affecting prognosis. Obstructive sleep apnea syndrome (OSAS), which is one of the common comorbidities, is affected by various clinical and pathophysiological factors associated with COPD. In this study, it was aimed to determine the relationship between the presence of obstructive sleep apnea (OSA) risk and the severity of COPD and to compare those with low OSA risk in the COPD population with those who have moderate and high OSA in terms of demographic, clinical features and anthropometric measurements.
Method: In this study; 181 patients aged between 40-75 years, who were admitted to the outpatient clinics of pulmonology between September 2019- November 2019,at TR Ministry of Health Ankara Second Department of Public Hospitals Health Sciences University Ankara Atatürk Chest Diseases and Chest Surgery Health Practice and Research Center, with the diagnosis of COPD, were analyzed crosssectionally. Demographic features (age, gender), anthropometric measurements, comorbidities, smoking status, and severity of dyspnea according to themodified medical research council (mMRC ) scale, exacerbation frequency and respiratory functions in the last year were evaluated. The severity of airway obstruction was based on the level of forced expiratory volume in one second (FEV1), the severity of COPD was staged according to the guideline of GOLD (Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease) published in 2019. All patients were questioned with the Epworth sleepiness scale (ESS)for detecting the excessive daytime sleepiness (EDS), and the STOP-Bang for determining the risk of OSA.
Results: The rate of diabetes (14.3% and 3.6%; p=0.040), median ESS score (7 and 2, respectively; p<0.001) and EDS ratio (42.1% and 3.6%, respectively; p=0.001) were found to be higher in patients with moderate/high OSA risk when compared to patients with low OSA risk. Besides, waist circumference and hip circumference measurements in this COPD population were also found to be statistically significantly higher in the group with moderate /high OSA risk (p<0.001). In the multivariate regression model; lower percentage of oxygensaturation (OR: 0.83; p=0.007) and higher ESS score (OR= 1.28; p<0.001) were determined as independent risk factors affecting the OSA risk to be moderate/high. Compared to the group without EDS, in the group with EDS (ESS score ≥10), the STOP-Bang questionnaire risk score and the percentage of the patients with medium/high OSA risk were higher. Additionally, the mean age of the group with EDS was statistically significantly lower than the group without EDS (60 and 63, respectively; p=0.037). Decreasing age (OR:0.94; p=0.003) and increased STOP-Bang questionnaire risk
score (OR=1.92; p<0.001) were determined as independent risk factors affecting daytime sleepiness.
Conclusion: In this study, it was revealed which clinical findings other than commonly used factors such as body-mass index can determine the moderate/high OSA risk in COPD patients. Our results showed that low oxygen saturation, accompanying diabetes, high ESS score and, high waist-hip circumference can be
useful factors in differentiating patients with moderate/high OSA risk in COPD
population. Furthermore, no difference in OSA risk was detected among all COPD stagesaccording to GOLD. We suggest that all COPD patients should be questioned regardless of the stage in terms of OSA risk and the patients with the aforementioned characteristics should be directed to sleep clinics for polysomnography.
Keywords: Obstructive sleep apnea syndrome (OSAS), Chronic Obstructive Pulmonary Disease (COPD), Epworth sleepiness scale (ESS), STOP-Bang survey