Üveys bin Hoca Osmân bin Emîr İlyâs bin Evliyâ'nın Amme Cüzü tefsiri üzerine dil incelemesi (Vr. 202b-268b)
Language analysis of tafseer of Juzz Amma of Üveys bin Hoca Osmân bin Emîr İlyâs bin Evliyâ (Vr. 202b-268b)
Yazar: KÜBRA YILDIRIM
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA ÖZKAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Morfoloji = Morphology ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: 15. yüzyıl = 15. century ; Amme Cüz`ü tefsiri = Amme Cüz`ü interpretation ; Dil çalışmaları = Language studies ; Morfoloji = Morphology ; Morfolojik incelemeler = Morphological inverstigations ; Sözlük = Dictionary ; Tefsir = Commentary ; Türk dili ve edebiyatı = Turkish language and literature ; Üslup = Stylistic ; Üveys bin Hoca Osman bin Emir İlyas bin Evliya = Üveys bin Hoca Osman bin Emir İlyas bin Evliya

Özet:
Yazılı metinler bize yazıldıkları dönemin dili konusunda bilgi verdikleri gibi yazan kişi ve yazılan metnin türü hakkında da bilgiler verir. Bu metinlerden biri de üzerinde çalıştığımız Üveys bin Hoca Osmân bin Emir İlyâs bin Evliyâ'ya ait Amme Cüzü tefsiridir. Bu çalışmada söz konusu metnin dil özellikleri, kelime kadrosu ve üslûp özelliklerinin ne olduğu sorusuna karşılık bulunmaya çalışılmıştır. Müfessirin tefsir türünün hangi imkânlarını kullanarak metnini zenginleştirdiği, bunu yaparken kullandığı yöntemler ve bu noktada dili nasıl kullandığına dair sorulara cevap aranmıştır.Eski Anadolu Türkçesi döneminde yaygın olarak sûre, Kur'an tercümeleri ve tefsirler yazılmıştır. Bu tefsirlerin esin kaynağı Ebu'l-Leys es-Semerkandî'nin tefsiri olarak görülmektedir. Üveys'e ait olan üzerinde çalıştığımız eserin de bu gelenekten etkilenmemiş olması mümkün değildir. ?Tüm tefsir tercümeleri ana iskelet açısından aynı gözükse de aralarında farklılıklar var mıdır, varsa da bu farklılıklar bize hangi konuda bilgi sunar?? sorusu bu tezde üzerinde durulan konulardan biri olmuştur.Bu sorularla yola çıkarak dönemin diğer tefsirlerine göz atıldığında Üveys'teki bazı farklılıklar göze çarpmaktadır. Yaptığımız dil incelemesi sonucunda Üveys'in üslûp özellikleri, tefsir anlatımına katkıları gösterilmeye çalışılmıştır. Bu bağlamda tefsir yazımındaki üslûba Kur'an dili dışında yazarın kişisel olarak neler katabildiği, bunu ne amaçla yapmış olabileceği irdelenmiştir.Şekil Bilgisi bölümünde esere morfolojik açıdan bakılarak Eski Anadolu Türkçesi dönemini yansıtan kısa bir gramer hazırlanmıştır. Sözlük bölümüyle birlikte kelimelerin eserde hangi anlamlarda geçtiği bilgisi örnek cümlelerle gösterilmiştir. Sıraladığımız bu çalışmalarla birlikte bir yazma eserin daha gün yüzüne çıkarılması ve ilim dünyasına kazandırılması amaçlanmıştır.

Abstract:
Written text gives us information about the period of language, which it was written in, as they give us information about the writer and the type of the text. One of these text is the tafseer of Juzz Amma written by Üveys bin Hoca Osmân bin Emir İlyâs bin Evliyâ, which we study on it. This study purposes to find the answers of the questions, which are ?what are the features of the language, framework of the words and style??. The answers of the questions, which are ?which possibilities were used to enrich the text which methods were used by doing it and how was the language used by the glossator??, were researched.Interpretations and tafseers of Quran and surahs were written commonly in Old Anatolian Period. Tafseer of Ebu?l-Leys es-Semerkandî is thought to inspire all those tafseers. It is not possible for the text we study on not to be inspired by this tradition. The questions, which are ?Even all interpretations of tafseers look the same in terms of main frame, are there any differences between them? If there is, about which subject do these differences provide us information??, are one of the emphasized subjects over this thesis.When these questions are considered and other tafseers are examined, the difference of Üveys is conspicuous. It is purposed to present the features of writing style of Üveys and the contribution to expression of tafseer. In this regard, personal contributions to writing style of tafseer except for Quran language and purpose of the writer are examined.