Ferîdüddîn-i Attâr'ın Tamâmî-i Esâmî adlı eserinin Türkçe tercümeleri (İnceleme-metin-sözlük-dizin)
Turkish translations of Ferîdüddîn-i Attâr's Tamâmî-i Esâmî (Review-text-dictionary-index)
Yazar: ÖMER FARUK BİLGİN
Danışman: PROF. DR. MEHMET KORKUT ÇEÇEN
İnönü Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Tasavvufi duyuşu ifade eden rumuzlar divan şiirini ve şairini besleyen temel kaynaklardandır. Divan şairi sıklıkla başvurduğu ve bir motif olarak şiirinde yer verdiği tasavvufi mefhumları Farisi üstatların şiirlerini okuyarak öğrenmiş ve bu remizleri kullanırken o şairlere öykünmüştür. Divan şiirinin filizlenmeye başladığı XII-XIV. asırlarda hatırı sayılır bir edebi birikimi haiz olmayan Türkler güçlü bir edebiyat birikimine sahip olan Farisilerden ilham almış ve Farsça muteber eserleri Türkçeye kazandırmaya gayret etmişlerdir. Bunun tabii bir neticesi olarak Farsça eserlerin Türkçe tercümelerinden zaman içinde geniş bir literatür meydana gelmiş ve bu, divan şairinin asırlar boyunca beslendiği mühim bir kaynağı teşkil etmiştir.
     Giriş ve üç ana bölümden müteşekkil olan "Ferîdüddîn-i Attâr'ın Tamâmî-i Esâmî Adlı Eserinin Türkçe Tercümeleri (İnceleme-Metin-Sözlük-Dizin) adlı çalışmamızın giriş bölümünde tez hakkında bazı umumi bilgiler aktarıldıktan sonra klasik dönem Türk edebiyatında Attâr tercümeleriyle alakalı genel bilgiler verilmiş; birinci bölümde Tamâmî-i Esâmî adlı eser tanıtılmış ve içerik bakımından Türkçe tercümeleriyle mukayese edilmiş; ikinci bölümde Tamâmî-i Esâmî'nin "Reşâdü'l-Meâd, Miftâhu'l-Ebrâr u Misbâhu'l-Envâr, Istılâhât-ı Mesnevî, Miftâhu'l-Esrâr u Misbâhu'l-Envâr" gibi farklı adları olan Türkçe tercümeleri incelenmiş; üçüncü bölümde tercümelerin nüsha tavsifi yapılmış ve tenkitli metni verilmiş; son olarak da eserde şerh edilen tasavvufi kavramların Tamâmî-i Esâmî'de yer alan kelime şerhlerinden hareketle lügatı hazırlanmış ve bu kavramları kapsayan bir dizin eklenmiştir.

Abstract:
The rhyming symbols that express the Sufi sensibility are among the main sources that nourish divan poetry and its poet. The Divan poet learned the Sufi notions that he frequently used and included in his poetry as a motif by reading the poetry of Persian masters and emulated those poets in his use of these motifs. In the XII-XIVth centuries, when Divan poetry began to flourish, the Turks, who did not have a considerable literary background, were inspired by the Persians, who had a strong literary background, and endeavored to translate Persian works into Turkish. As a natural consequence of this, a vast literature of Turkish translations of Persian works emerged over time, and this constituted an important source of nourishment for the divan poets for centuries.
     In the introduction part of our study titled "Turkish Translations of Ferîdüddîn-i Attâr's Tamâmî-i Esâmî (Review-Text-Dictionary-Index)", which consists of an introduction and three main chapters, after giving some general information about the thesis, general information about Attâr translations in classical period Turkish literature is given; In the first chapter, Tamâmî-i Esâmî is introduced and compared with its Turkish translations in terms of content; In the second part, the Turkish translations of Tamāmī al-Asāmī with different titles such as "Rashād al-Meād, Miftāḥ al-Abrār u Misbāḥ al-Anwār, Istılâhāt al-Masnawī, Miftāḥ al-Asrār u Misbāḥ al-Anwār" are analyzed; In the third part, the translations are described and their critical text is given; finally, a glossary of the Sufi concepts annotated in the work is prepared based on the word annotations in Tamāmī-i Esāmī and an index covering these concepts is added.