Orta Asya Türk Tıbbı bağlamında humoral patoloji teorisinin farklı dönemler, kültürler ve bölgeler içindeki değişiminin incelenmesi
Examining the changes of humoral pathology theory in different periods, cultures and regions in the context of Central Asian Turkish medicine
Yazar: HAKAN VOLKAN ACAR
Danışman: PROF. DR. NÜKET ÖRNEK BÜKEN ; PROF. DR. EYÜP SARITAŞ
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Tıp Tarihi ve Etik Ana Bilim Dalı / Tıp Etiği ve Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Deontoloji ve Tıp Tarihi = Medical History and Ethics

Özet:
Orta Asya Türk tıbbı, yüzlerce yıllık bir süreç içinde
geniş bir coğrafyaya yayılmış Türk topluluklarının tıbbî uygulamalarını kapsar. Bu
alanda bugüne kadar yapılmış araştırmalar daha çok Uygur tıp metinleri üzerine
yoğunlaşmıştır. Bu tez çalışmasındaki amacımız, Orta Asya Türk topluluklarının
farklı dönemlerdeki tıbbî uygulamalarını inceleyerek, bunların humoral patoloji
teorisi temelinde bir karşılaştırmasını yapmaktır. Çalışmada Orta Asya sahasında
Türkçe yazılmış tıbbî ve tıp dışı metinler incelenerek, bu eserlerdeki humoral patoloji
teorisi temelinde yazılmış bilgiler bir araya getirilmiştir. Ardından bu bilgiler
arasındaki benzerlikler ve farklılıklar ortaya konularak, bu durumun olası nedenleri
ortaya konulmaya çalışılmıştır. Orta Asya'da yaşayan Türkler tarih boyunca tek bir
tıbbî geleneğe bağlı kalmamışlar, farklı tıbbî gelenekleri benimsemişlerdir. Humoral
patoloji teorisi temelli bu gelenekler Antik Yunan tıbbı, Hint tıbbı, Çin tıbbı ve İslam
tıbbıdır. Hristiyan Türklere ait tıbbî metinlerin Antik Yunan tıbbı, Budist Türklere ait
metinlerin Hint tıbbı ve Çin tıbbı, Müslüman Türklere ait metinlerin ise İslam tıbbı
anlayışı temelinde yazıldığı saptanmıştır. Bu tez çalışması kapsamında ortaya
konulan bilgilere göre, mensup oldukları dinler değiştikçe Orta Asya Türklerinin
tıbba bakış açılarının da değiştiği söylenebilir.
Anahtar Kelimeler: Tıp Tarihi; Asya, Orta; Kültürlerarası Karşılaştırma

Abstract:
Central Asian Turkish medicine covers the medical practices of Turkish
communities spread over a wide geography over a period of hundreds of years.
Research in this field to date has focused mostly on Uyghur medical texts. Our aim
in this thesis is to examine the medical practices of Central Asian Turkish
communities in different periods and to make a comparison on the basis of humoral
pathology theory. In the study, medical and non-medical texts written in Turkish in
the Central Asian region were examined and the information written on the basis of
humoral pathology theory in these works was brought together. Then, the similarities
and differences between this information were revealed and possible reasons for this
situation were tried to be revealed. Turks living in Central Asia have not adhered to a
single medical tradition throughout history, but have adopted different medical
traditions. These traditions based on humoral pathology theory are Ancient Greek
medicine, Indian medicine, Chinese medicine and Islamic medicine. It has been
determined that the medical texts of Christian Turks were written on the basis of
Ancient Greek medicine, the texts of Buddhist Turks were written on the basis of
Indian medicine and Chinese medicine, and the texts of Muslim Turks were written
on the basis of Islamic medicine. According to the information presented within the
scope of this thesis study, it can be said that as the religions they belong to change,
the perspective of Central Asian Turks on medicine also changes.
Keywords: History of Medicine; Asia, Central; Cross-cultural Comparison