Roma Dönemi konut mimarisinde avlu kullanımı ve kültürel kimlik ilişkisi_ Ephesos, Priene, Aphrodisias, Kremna, Sia, Zeugma örnekleri ışığında
The relationship between courtyard and cultural identity in roman domestic architecture: In the light of Ephesus, Priene, Aphrodisias, Kremna, Sia, Zeugma
Yazar: NADİRE ASLAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NAZLI ÇINARDALI
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Avlu = Courtyard ; Ephesos = Ephesos ; Konut = Dwelling house ; Konut mimarisi = Housing architecture ; Kültürel kimlik = Cultural identity ; Roma Dönemi = Roman Period ; Roma evleri = Roman houses ; Roma İmparatorluğu = Roman Empire ; Romanizasyon = Romanization ; Zeugma = Zeugmas

Özet:
Toplumu oluşturan bireylerin aidiyet gösterdiği etnik kimlik o toplumun kültürünü
oluşturan temel öğelerden biridir. Toplumların gelişimini ve kültürel yönelimlerini anlamak
için epigrafik ve arkeolojik verilerin bir arada değerlendirilmesi gerekmektedir. Son dönem
araştırmaları göstermiştir ki mimari kalıntılar bir toplumun kültürü hakkında epigrafik
veriler ve antik kaynakların anlatımları kadar işlevsel veriler sunmaktadır. Mimari yapıların
kültür materyali olarak değerlendirilmesine yönelik yaklaşımlar konut mimarisinin bu
anlamda özel bir yere konumlandırılmasını sağlamıştır. Bu bağlamda önceki çalışmalarda
sosyal olarak sadece aile ve günlük yaşantıyı yansıttığı düşünülen konut mimarisinin
aslında toplumsal kültür kavramı ile yakından bağlantılı olduğu görülmüştür.
Yeni dönem arkeolojik yaklaşımlar kültürel kimlik ve bunun dayandığı temelleri
araştırırken önceden kabul görmüş terminolojik tanımları yeniden değerlendirmeye
yönelmiştir. Bunun sonucunda, Roma İmparatorluğu ve imparatorluğun farklı
coğrafyalarda kurduğu sosyo-politik yapılanmanın tek yönlü bir kültür emperyalizminden
öte, hükmeden ve hükmedilen arasında karşılıklı bir kültür etkileşimine neden olduğuna
dair görüş kabul görmeye başlamıştır.
Bu çalışmada Roma İmparatorluğu'nun yerel kültüre etkisi ve yerel kültüre ait
toplumsal kimlik kavramının Roma etkisinde nasıl şekillendiği Anadolu'daki Geç
Cumhuriyet ve Erken İmparatorluk Dönemi konut örnekleri temel alınarak irdelenmiştir.
Roma'ya özgü olan yapıların anlaşılması için önce İtalya'daki konut örnekleri
incelenmiştir. Bu incelemede üst sınıfa ait konut örnekleri ele alınarak "Romalılık"
kavramının konut mimarisine yansımaları anlaşılmaya çalışılmış, konutun bir kültür ifadesi
olarak ne gibi veriler sunabileceği değerlendirilmiştir. Bu çalışma Roma İmparatorluğu'nda
yer alan Batı Anadolu'dan Aphrodisias, Ephesos, Priene kentleri, Anadolu'nun güneyinden
Kremna ve Sia kentleri ve Güneydoğu Anadolu'dan bir sınır yerleşkesi olan Zeugma kenti
seçilerek, bu kentlerdeki konut mimarisi üzerinden incelemeler yapılmıştır. Bu kentlerde
yer alan farklı konut mimarisi özellikleri gösteren Roma etkisine yoğun bir şekilde maruz
kalmış Aphrodisias, Ephesos, Kremna, Zeugma kentleri ve Roma kültüründen daha az etkilendiği düşünülen Sia ve Priene kentleri, soyut olan kültürel kimlik, kültürel etkileşim
gibi kavramların somut örneklerini göstermek amacıyla incelenmiştir.

Abstract:
Individuals who constitute the society and the ethnic identity to which they feel a
sense of belonging are the fundamental elements of that society's culture. In order to be
able to understand the development and cultural orientation of a past society, all epigraphic
and archeological data should be considered. Recent studies demonstrate that architectural
evidence has the potential to contribute to the understanding of the culture of a society as
much as the epigraphic data and ancient resources. The approach that views architectural
remains as cultural material puts domestic architecture in a particular position. In this
context, domestic architecture, which previously has been considered to be reflecting only
the family and daily life, is now perceived to be closely related to the concept of societal
culture.
Recent approaches in archeology tend to reconsider the preconceived terminology
while researching cultural identity and the foundations of it. As a result of this, the Roman
Empire and the socio-politic structure it established in different geographies came to be
seen as a mutual cultural interaction between the ruler and the ruled, rather than a one-way
cultural imperialism.
In this study, the influence of the Roman Empire on the local culture and how the
concept of social identity of the local culture was shaped under the influence of Rome is
examined on the basis of Late Republic and Early Imperial Period domestic examples in
Anatolia. For this study, Italian domestic examples have been reviewed in order to
understand the Roman domestic architecture. Residences of upper classes are evaluated as
an expression of 'Romanness' and how housing could provide insights as an expression of
culture. In this respect, the cities of Aphrodisias, Ephesos and Priene in Western Anatolia,
the cities of Kremna and Sia in the south of Anatolia and the city of Zeugma which is a
border settlement in the Southeast are selected as examples of the regions under the
influence of the Roman Empire. Cities of Aphrodisias, Ephesos Cremna, and Zeugma
which were subject to Roman influence quite intensely, Priene and Sia which were
relatively less affected have been evaluated to point out concrete examples of abstract
concepts such as cultural identity and cultural interaction.