Kastamonu Şehri Nasrullah Camisi, Yılanlı Camisi, Yakupağa Camisi, Ahmed Dede Camisi hazirelerindeki mezar taşları
The gravestones of Nasrullah Mosque, Yilanli Mosque, Yakupaga Mosque, Ahmed Dede Mosque in Kastamonu City
Yazar: GÖKHAN GÜMÜŞDAĞ
Danışman: PROF.DR. HALİT ÇAL
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Bu hazirelerde 84 mezar tespit edilmiştir. Bu 84 mezarda 163 mezar taşımevcut olup, bunların 43 tanesi erkek baş taşı, 27 tanesi kadın baş taşı, 51tanesi ayak taşıdır. 38 tanesi yakın tarihte bir şekilde tahrip olan mezartaşlarının yerine yapılmıştır. 4 tane taşın da kimliği belirlenememiştir. Biz debu durumu göz önüne alarak daha sağlıklı bir inceleme yapmak adına mezartaşlarını kadın baş taşları, erkek baş taşları ve ayak taşları olmak üzere üçgruba ayırdık. Hazirede yer alan bu mezar taşları daha çok 19.yy'a aittir.Tipolojisi yapılan bu mezar taşlarının ayrıca form özelliklerine göre detipolojisi yapılmıştır. Erkek mezar taşları, form tiplerine göre dört grubaayrılmıştır. Kendi içinde kitabesine göre de iki gruba ayrılmıştır. Erkek mezartaşlarında başlık kısımlarını ayrı bir başlık altında değerlendirmeyi dahauygun bulduk. Buna göre yapılan tipoloji de beş ayrı tip başlık kullanıldığıgörülmüştür. 8 tane kavuk, 15 tane sarık, 5 tane fes ve 4 tane de taç, erkekmezar taşlarında başlık olarak kullanılmıştır. Kadın mezar taşlarının tipolojisiyapılırken, erkek mezar taşlarından farklı olarak başlıkları esas alınarak birayrım yapılmıştır. Buna göre de 5 ayrı tip tespit edilmiştir. Ayak taşlarınabaktığımızda da 5 gruba ayrıldığı görülmüştür.Tüm bu mezar taşlarına baktığımızda en çok süslemenin görüldüğüayak taşlarıdır. Bitkisel, geometrik ve nesneli süslemeler görülmektedir.3 örnekte gül, 1 örnekte lale, 2 örnekte mine, 4 örnekte kır çiçeği, 6örnekte hurma, 4 örnekte servi, 2 örnekte asma, 9 örnekte kıvrık dal, 13250örnekte akantus yaprakları, 3 örnekte gül dalı, 1 örnekte tuba ağacı, 9örnekte soyut yapraklar, bitkisel süsleme olarak kullanılmıştır.Geometrik süsleme olarak 4 örnekte baklava motifi, 1 örnekte dairemotifi kullanılmıştır.Nesneli motif olarak 3 örnekte vazo, 2 örnekte ay motifi, 4 örnektegüneş motifi, 2 örnekte istiridye kabuğu motifi, 3 örnekte de kurdele motifikullanılmıştır.Toplam 163 tane mezar taşından 15 örnekte mermer kullanımıgörülürken geri kalan örnekler de taş kullanılmıştır. Mezar taşlarında oymatekniği kullanılmıştır.İncelediğimiz Hazirelerde talik, sülüs ve celi sülüs olmak üzere 3 farklıyazı tipi görülmüştür. 6 örnekte sülüs, 2 örnekte celi sülüs ve bunların dışındakalan 55 örnekte de talik hatla kitabeler yazılmıştır.Sonuç olarak Kastamonu Şehri Nasrullah Camisi, Yılanlı Camisi, AhmetDede (Tekke) Camisi ve Yakup Ağa Camisi Hazirelerinde yer alan mezartaşları'nda, İstanbul'da görülen işçilik ve üslup burada daha yöresel özelliklerkazanarak yapılmıştır. Bu mezar taşlarını daha basit işçilik eserleri olarakdeğerlendirmemiz mümkündür. Osmanlı mezar taşlarında 18.yy'dan itibarenbatı etkileri ile birlikte görülen süsleme kompozisyonları ve değişimler,İstanbul'daki kadar olmasa da Kastamonu'da da kendini göstermektedir.

Abstract:
İn the tomb that we have analysed, 84 gravestones have been found.When we seperate the numbers of stones in the tomb as head and footstone, when we make the typology, 163 gravestones have arisen 43 of theseare male head stones and 27 of these are female stones and 51 of them arefoot stones 38 of these 163 grave stones are newly built head stones, 4 ofthem have not been identified . By considering this situation in order to makemore healthy research, we have grouped the grave stones in to 3 groups asfemale head stones, male head stones and foot stones. The grave stones inthe tomb mostly beleng to the 19th century.The grave stones whose the typology has been done, also have beenmade the typology according to the form characteristics. The male gravestones are grouped in to 4 according to form types. İn itself, it is grouped into 2 according to the epigraph. We deemed more suitable to mention thehead sections on male head a stoneds in another heading. According totypology that has been made of five different headings have been observed.8 kavuk, 15 sarık, 5 fes, 4 corollas, were used as heading on male headings.When the typology of female grave stones were made, differently from themale grave stones there is a differentiation based on headings. When look atthe foot stones, we face with 5 typed gremping.When we analyse these grave stones, most of the decorations are onfoot stones. Plantal, geometric and object drawn decorations are seen.İn 3 examples rose, in 1 example tulip, in 2 examples mine, in 4examples wild flower, in 6 examples bud, in 4 examples conuoluted branch,252in 13 examples acantus leaves, in 3 examples rose branch, in 1 example treeof tuba, in 9 examples abstract leaves were used as plantal decoration. As ageometrical decoration in 4 examples baklava motives was used. As amotive with objects in 3 examples vase in 4 examples sun motive and in 2examples ostrea shell motives were used. Also, in 3 examples ribbon wasused as an architectural decoration.From 163 total grave stones, 15 examples of them were made of marblesand the others were from stone. On grave stones the oyma technique wasused.İn the Nasrullah Camisi, Yılanlı Camisi, Ahmet Dede (Tekke) Camisi veYakup Ağa Camisi Hazirelerinde Yer Alan Mezar Taşları, we face with 3different types of writing as talik, sülüs and celi sülüs . İn 6 examples sülüs, in2 examples celi sülüs, in 55 examples the epigraph with talik hat were used.As a result, on the grave stones that are in Kastamonu Şehri NasrullahCamisi, Yılanlı Camisi, Ahmet Dede (Tekke) Camisi ve Yakup Ağa CamisiHazirelerinde Yer Alan Mezar Taşları, we see more localised version fromthe workmanship and style that can be seen in İstanbul. We can evalmatethese grave stones as more simple workmanship Works. The decorationcompositions and alterations with western effect from eighteenth century onwards, though not as much as in İstanbul, also shows itself in Kastamonu.