İdârî Yargılama Hukuku açısından tespit davasının uygulanabilirliği
Applicability of  declaratory action  for  Administrative Procedure Law
Yazar: AYŞE ALMILA PAZARCI
Danışman: PROF. DR. RAMAZAN YILDIRIM
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Tespit davası = Declaratory action ; Uyuşmazlık = Incompatibility ; İdare hukuku = Administrative law ; İdari yargı = Administrative justice

Özet:
Türk hukuk sisteminde idâre hukukundan doğan uyuşmazlıklar, Kara Avrupası hukuk sisteminde olduğu gibi ayrı örgütlenmiş idârî yargı organlarınca idârî yargıda görülür. İdârî yargı makamları bu uyuşmazlıkları, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nda düzenlenen iki dava türüne göre çözümler. İptal davasıyla, idârî makamlarca düzenlenen idârî işlemlerin hukuka aykırılığı iddiaları çözümlenir. İdârî yargıdaki diğer dava türü olan tam yargı davasıyla da idârece ihlal edilen bir hakkın yerine getirilmesi veya idârenin neden olduğu zararın giderilmesi sağlanır. 
Bu çalışma, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nda bir dava türü olarak düzenlenmemiş olan tespit davasını konu edinmektedir. Bu çerçevede; idârî yargıda yeni bir dava türüne ihtiyaç olup olmadığı incelenmiş ve tespit davası idârî yargı sistemindeki benzer usullerle karşılaştırılmıştır. Tespit davası, her ne kadar idârî yargı sisteminde yer almasa da adlî yargıda yer bulmuştur. Bu bağlamda, çalışmada medenî usul hukukunda tespit davası incelenmiştir. Aynı zamanda çalışmada, tespit davasına ilişkin ülke uygulamalarına da yer verilmiştir. 
Esasen çalışma; Türk idârî yargı sisteminde tespit davasının uygulanma imkânı olup olmadığının değerlendirilmesine ilişkindir. Konu, hem idârî yargılama sistemindeki mevzuat hem de mahkeme kararları bağlamında ele alınmıştır. Bu dava türü hakkında yürütülen tartışmalar bağlamında davanın idârî yargı sisteminde kabulünün mümkün olup olmadığına, mümkün ise şartlarına ilişkin değerlendirmelerde bulunulmuştur. 
Bütün bu değerlendirmeler sonucunda; idârî yargıda tespit davasının yer almasının gerekliliği sonucuna ulaşılmıştır. İptal davası ve tam yargı davası ile karşılanamayan talepleri karşılayabilecek olması, hak arama yollarını genişletecek olması, doğurabileceği muhtemel sakıncaların kanunî düzenlemelerle ve geliştirilecek içtihatlarla giderilebileceği düşünceleriyle tespit davasının idârî yargılama hukukunda kabul edilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Bu bağlamda; tespit davasının idârî yargıda yer alması için 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nda yapılması gereken değişikliğe ilişkin önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
Legal disputes arising from administrative law in Turkish law system are settled by single-organized administrative courts as in Civil Law. Administrative jurisdiction authorities settle these disputes within two types of lawsuits enacted in accordance with the Administrative Jurisdiction Procedures Law no. 2577. Contrariety to law claims of administrative acts regulated by administrative authorities are settled by means of action of nullity.  Fulfillment of rights violated by the administration and retrieving a loss caused by the administration are settled by full remedy action, another type of lawsuit in administrative jurisdiction. 
This study discuss declaratory action, which is not regulated in accordance with the Administrative Jurisdiction Procedures Law no. 2577. In this context, it is discussed whether a new type of lawsuit is needed or not and declaratory action is compared to similar procedures in administrative jurisdiction system. Although declaratory action does not take place in administrative jurisdiction system, it takes place in civil jurisdiction. Concordantly, declaratory action in law of civil procedure is discussed in this study. At the same time, comparative law related to declaratory action is involved in the study.
The study, fundamentally, is related to review of whether declaratory action is applicable in Turkish administrative jurisdiction system. The issue is discussed in the context of both positive law in administrative jurisdiction system and court decisions. Within the scope of discussions about this type of lawsuit, acceptability of declaratory action in administrative jurisdiction system and if it is acceptable, its terms are analyzed. 
As a result of all these reviews, it comes to a conclusion that declaratory action has to take place in administrative jurisdiction. With the thought that  declaratory action responds to demands which is not meet by action of nullity and full remedy action, extend legal remedies and possible disadvantages of declaratory action can be resolved by legal arrangements and developmental court practices, it comes to a conclusion that declaratory action has to be accepted in administrative jurisdiction law. In this context, it is recommended in relation to essential amendment has to be made in accordance with the Administrative Jurisdiction Procedures Law no. 2577 so that declaratory action has to take place in administrative jurisdiction.