Öğrencilerin matematik dersi ve matematik öğretmeni kavramlarına ilişkin metaforik algılarının farklı değişkenlere göre karşılaştırılması
Comparison of students' metaphorical perceptions about the concepts of mathematics course and mathematics teacher according to different variables
Yazar: GAMZE ÇELİK ÖZKURT
Danışman: PROF. DR. KAMİL ARI
Selçuk Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmanın amacı, öğrencilerin matematik dersi ve matematik öğretmeni kavramlarına ilişkin algılarını cinsiyet ve sınıf değişkenine göre metaforlar aracılığıyla incelemektir. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden olgu bilim (fenemoloji) deseni kullanılmıştır. Araştırmaya 2023-2024 eğitim-öğretim yılında İstanbul'da öğrenim gören bir ilkokul, ortaokul ve lise öğrencilerinden oluşan toplam 300 öğrenci katılmıştır. Öğrencilere "Matematik dersi …… gibidir. Çünkü ……." ve "Matematik öğretmeni …….. gibidir. Çünkü …….." şeklinde bir form verilerek cümlelerini tamamlamaları istenmiştir. Elde edilen veriler içerik analizine göre değerlendirilmiş ve öğrencilerin matematik öğretmeni kavramı için geliştirdiği 171 metafor 7 kategori altında, matematik dersi kavramı için geliştirdikleri 200 adet geçerli metafor da 8 kategori altında toplanmıştır. Araştırmanın sonunda ilkokul öğrencileri matematik dersini zevkli ve eğlenceli olarak bulurken, ortaokul ve lise öğrencileri matematik dersine yönelik olumsuz yargılar geliştirmişlerdir. Sonuç olarak öğrencilerin eğitim kademesi arttıkça matematik dersine yönelik olumsuz metaforlar ürettikleri görülmüştür.  Yine araştırma sonunda ilkokul, ortaokul ve lise öğrencileri matematik öğretmenini, matematik öğretmeninin bilgi sağlayıcı rolü ve matematik öğretmenine yönelik olumlu yargılar kategorileriyle ifade ederken ortaokul ve lise öğrencileri aynı zamanda matematik öğretmeninin bireysel gelişimi destekleyici rolü kategorisiyle de ifade etmişlerdir. Genel olarak öğrencilerin matematik öğretmeni kavramına yönelik üretmiş oldukları metaforların öğrencilerin öğrenim seviyelerine göre çok farklı olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmadan elde edilen diğer bir sonuç ise kız ve erkek öğrencilerin matematik dersi kavramı için matematik dersine yönelik olumsuz yargılar ve matematik dersinin ihtiyaç yönü kategorilerinde yaklaşık aynı düzeyde metafor geliştirirken kız öğrenciler matematik dersinin geniş ve kapsayıcı yönünde, erkek öğrenciler ise matematik dersinin çaba gerektiren yönünde birbirlerine oranla daha fazla metafor geliştirerek farklılaşmışlardır. Buradan kız öğrenciler matematik dersini daha çok geniş ve kapsayıcı olarak ifade ederken, erkek öğrenciler matematik dersini daha çok çaba gerektiren bir ders olarak gördükleri sonucuna ulaşılmıştır. Kız ve erkek öğrencilerin matematik öğretmeni kavramı için matematik öğretmenine yönelik olumlu yargılar, matematik öğretmenin bilgi sağlayıcı rolü ve matematik öğretmenin bireysel gelişimini destekleyici rolü kategorileri altında benzer düzeyde metafor geliştirdikleri sonucuna ulaşılmıştır. Yani öğrencilerin matematik öğretmeni kavramı için geliştirdikleri metaforlar arasında cinsiyet açısından farklılık bulunamamıştır. Araştırmadan elde edilen diğer bir sonuç ise kız öğrencilerin erkek öğrencilere oranla daha fazla metafor geliştirdiği sonucudur. Ayrıca araştırmaya göre öğrenciler matematik dersine yönelik ne kadar olumsuz yargılar kullansalar da matematik öğretmenlerine yönelik olumlu yargılar kullandıkları görülmüştür. Buradan öğrencilerin matematik dersine yönelik başarısızlıkları öğretmenlerden değil, matematik dersinin genel yapısından kaynaklandığı elde dilen diğer bir sonuç olmuştur.

Abstract:
The aim of this study is to examine students' perceptions of the concepts of mathematics course and mathematics teacher through metaphors according to gender and grade variables. The study used the phenomenology design, one of the qualitative research methods. A total of 300 students from a primary, secondary and high school studying in Istanbul in the 2023-2024 academic year participated in the study. The students were given a form such as "Mathematics course is like ……. Because ……." and "Mathematics teacher is like …….. Because …….." and were asked to complete their sentences. The obtained data were evaluated according to content analysis, and 171 metaphors developed by the students for the concept of mathematics teacher were collected under 7 categories and 200 valid metaphors developed by the students for the concept of mathematics course were collected under 8 categories. At the end of the study, while primary school students found mathematics course enjoyable and fun, middle school and high school students developed negative judgments about mathematics course.  As a result, it was seen that students produced negative metaphors about mathematics course as their education level increased. Again, at the end of the research, primary, secondary and high school students expressed the mathematics teacher with the categories of the information-providing role of the mathematics teacher and the positive judgments towards the mathematics teacher, while the secondary and high school students also expressed the mathematics teacher's role supporting individual development category. In general, the metaphors produced by the students for the concept of mathematics teacher were not sıgnıfıcantly different according to the students' learning levels. Another result obtained from the research is that while the female and male students developed approximately the same level of metaphors for the concept of mathematics lesson in the categories of negative judgments towards the mathematics lesson and the need aspect of the mathematics lesson, the female students differentiated by developing more metaphors for the broad and inclusive aspect of the mathematics lesson, while the male students differentiated by developing more metaphors for the effort-requiring aspect of the mathematics lesson. From this, it was concluded that the female students expressed the mathematics lesson as more broad and inclusive, while the male students saw it as a course requiring more effort. It was concluded that the female and male students developed similar levels of metaphors for the concept of mathematics teacher under the categories of positive judgments towards the mathematics teacher, the information-providing role of the mathematics teacher, and the individual development-supporting role of the mathematics teacher. In other words, no gender difference was found between the metaphors developed by the students for the concept of mathematics teacher. Another result of the research is that female students develop more metaphors than male students. In addition, according to the research, it was seen that although students use negative judgments about the mathematics course, they use positive judgments about the mathematics teachers. Another result obtained from this is that the students' failure in the mathematics course is not due to the teachers, but to the general structure of the mathematics course.