Aile hekimlerinin yazdığı reçetelerin akılcı ilaç kullanımı açısından incelenmesi
The examination of family physicians' prescriptions in terms of rational use of medicine
Yazar: ÖMER ATAÇ
Danışman: PROF. DR. SELMA KARABEY
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı / Halk Sağlığı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine ; Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology ; Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Akılcı ilaç kullanımı = Rational drug use ; Akılcı ilaç kullanımı = Rational drug use ; Antibiyotikler = Antibiotics ; Doktorlar-aile = Physicians-family ; Reçeteler = Prescriptions ; Tedavi kılavuzları = Practice guideline ; İlaç kullanımı = Drug utilization ; İlaç kullanımını değerlendirme = Drug utilization review ; İlaç reçeteleri = Drug prescriptions

Özet:
Bu çalışmanın amacı İstanbul ilinde görev yapan aile hekimlerinin yazdığı reçetelerin DSÖ'nün
göstergeleri doğrultusunda AİK açısından incelenmesidir.
Kesitsel türde olan bu çalışmada, İstanbul ilinde görev yapan ve sistematik örneklemeyle seçilen
1431 aile hekiminin 2016 yılında yazmış olduğu 5.936.852 adet reçete incelendi. Ayrıca hekimler reçete başına düşen ilaç sayısı, maliyet ve antibiyotik ilaç sayısına göre sıralandı. Üç kriterin ikisinde üst çeyrekte yer alan hekimler (ÜÇH) ile alt çeyrekte yer alan hekimlerin (AÇH) reçeteleme performansları karşılaştırıldı.
Çalışmanın bulgularına göre reçete başına düşen tanı sayısı 1,94±1,70, kalem sayısı 2,79±1,94,
kutu sayısı 6,04±4,48 ve maliyet ise 107,62±327,50 (ÇA: 18,54-105,33) TL'dir. En çok reçete
yazılan grup 18-64 yaş kadınlardır. Reçetelerin %49,6'sını tek tanılı reçeteler oluşturmaktadır.
Hipertansiyon hem tüm reçetelerde hem de tek tanılı reçetelerde ilk sırada yer almaktadır
(sırasıyla %9,8 ve %9,5). ''Soğuk algınlığı ilaçları'' her iki grupta da en sık yazılan ilaçlardır
(sırasıyla %7,1 ve %11,3).
Çalışmada detaylı incelenen enfeksiyon hastalığı tanılarında reçetelere yazılan antibiyotik
yüzdesi akut sinüzitte %83,1, tonsillofarenjitte %70,4 ve diş çürüklerinde ise %90,3'tür.
Hipertansiyon tedavisinde birlikte yazılması kontrendike olan ADEi ve ARB ilaçları reçetelerin
%0,3'ünde birlikte yazılmıştır. Reçetelerin %1,7'sini oluşturan ve bir hastalık tanısı olmayan
''Genel Muayene'' tanılı reçetelerin toplam maliyeti 6.675.796,43 TL'dir. Reçeteleme performanslarının karşılaştırıldığı tüm tanılarda alt çeyrekte yer alan hekimler tedavi rehberlerine uygunluk açısından diğer gruba göre daha başarılıdır ve sistit hariç diğer tüm tanılarda aradaki fark önemlidir (p<0,001). AİK kriterlerine göre yapılan karşılaştırmalarda da AÇH daha iyi performans göstermiştir (p<0,001).
Reçete içeriği daha az olan aile hekimlerin AİK göstergeleri ve tedavi rehberlerine uyumu daha
iyi durumda olmasına rağmen, hekimlerin genelinde akılcı olmayan antibiyotik kullanımı yüksektir.

Abstract:
The aim of this study is to examine prescriptions that is written by family physicians in Istanbul
through WHO indicators in terms of rational use of medicine.
As a cross-sectional study, 5.936.852 prescriptions which are written in 2016 by 1431 family
physicians in Istanbul, who are selected through systematic sampling, were analyzed in this
research. Furthermore, physicians are were listed according to the number of medicine, cost of
medicine, and the number of antibiotics per prescription. The prescribing performances of
physician groups who ranked in the 1st and 4th quarter in two of those three criteria, were
compared.
The findings of this research demonstrates that the number of diagnosis per prescription is
1,94±1,70 and the numbers of medicine and box per prescription are 2,79±1,94 and 6,04±4,48
respectively. The cost per prescription is 107,62±327,50 (IQR: 18,54-105,33). Women between
18-64 age appears as the group for which prescriptions are written at most. Single-diagnosis
prescriptions comprise 49.6% of all prescriptions. Hypertension is ranked first in both all and
single-diagnosis prescriptions (9.8% and 9.5% respectively). ''Common cold medications'' are
most commonly written medicines in both groups of prescriptions (7.1% and 11.3% respectively).
The percentage of antibiotic which was written in the prescriptions of infectious disease is
83.1% in acute sinusitis, 70.4% in tonsillopharyngitis and 90.3% in dental cavities. ACEi and
ARB medicines, in which contraindication occurs if they are written together, are found to be
written together in 0.3% of all prescriptions. The total cost for ''General Examination''
prescriptions without any diagnosed disease, which consist 1.7% of all prescriptions, is
6.675.796,43 TL. When diagnoses are compared in terms of their prescribing performance, good prescribers are more succesful in all diagnoses than the other group in accordance with their treatment guidance and except cystitis all differences are significant (p<0,001). When the comparison was conducted in terms of the ROM criteria, good prescribers had better performance as well (p<0,001).

Family physicians who have less content in their prescriptions tend to be better based on ROM
indicators and the consistent with their treatment guidance. However, the rate for the irrational
use of antibiotics is higher for physicians in general.