Farklı yüzeylere sahip hedeflerin konumlarının belirlenmesinde reflektörsüz ölçmelerin doğruluk analizi
Accuracy analysis of reflectorless measurements in determining the positions of targets with different surfaces
Yazar: NURULLAH ŞEN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SERVET YAPRAK
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeodezi Ana Bilim Dalı / Jeodezi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mühendislik Bilimleri = Engineering Sciences
Dizin: Doğruluk denetleyicileri = Factcheckers ; Mesafe ölçme = Distance measurement ; Total station = Total station

Özet:
Bu çalışmada; farklı yüzeylere sahip materyallere total station aletleri ile reflektörsüz ölçüler yapılarak, doğruluk analizlerinin incelenmesi amacıyla bir çalışma gerçekleştirildi. Hedeflerin reflektörsüz ölçmelerinin yapılabilmesi için öncelikle bölgedeki etkin yapı stoku ve yaygın olarak kullanılan materyallerin cinsi ve renkleri değerlendirildi. Böylece ilgili bölgelerde (sivil yerleşim ve sanayi bölgeleri, tarihi ya da eski binaların ağırlıklı olduğu alanlar, vb.) saha çalışmaları yapılarak uygun materyaller belirlendi. Saha çalışmaları ile belirlenmiş olan bu veriler kapsamında 18 çeşit materyal (beyaz boyalı ahşap, gri boyalı ahşap, sarı boyalı ahşap, kırmızı boyalı ahşap, mavi boyalı ahşap, pürüzsüz ahşap, pürüzlü ahşap, kahverengi plastik, beyaz plastik, granit, beyaz mermer, gri, mermer, tuğla, beyaz beton, turuncu beton, sarı boyalı metal, gri boyalı metal, metal) kullanıldı. Reflektörsüz ölçü özelliğine sahip total stationlar (LEICA TS16, Spectra Focus 8) ile ilk olarak, belirlenen yaklaşık mesafelerde(50,100,200,400m) reflektör ile ölçüler yapılarak referans mesafeler belirlendi. Ardından aletler, daha önceden özel olarak tasarlanmış tutturma aparatı yardımıyla hedef yüzeylere yönlendirilerek reflektörsüz mesafe ölçüleri yapıldı. Reflektör kullanılarak gerçekleştirilen referans mesafe ölçüleri ile reflektör kullanmadan gerçekleştirilen mesafe ölçüleri arasındaki karesel ortalama hata değerleri hesaplanarak karşılaştırıldı. Çalışma kapsamında hedef yüzeylerin malzeme türü, rengi, yüzey dokusu, boyalı olup olmaması, hedef yüzeye lazer ışınının geliş açısı gibi etkenler ölçü değerlerini etkilediği gözlenmiş olup, bu etkilerin her biri için ölçü değerleri ve değerlendirmeleri yazılı ve görsel olarak hazırlandı. Ayrıca ölçüyü etkileyecek dış etkenler (sıcaklık, basınç, nem, güneş ışının gelişi açısı vs.) ölçü süreci boyunca incelendi ve veriler kayıt altına alındı. Son olarak istatistik programı olan STATA programında ele alınarak tüm ölçü değerlerinin birbirlerine göre lineer doğruluk analizleri gerçekleştirildi. Çalışma sonunda; farklı renk yüzeylerine sahip hedeflerin mesafe ölçüleri üzerinde önemli etkiye sahip olduğu ortaya çıktığı, hedef yüzeye gelen ışının geliş açısı değiştikçe karesel ortalama hatanın değiştiği, ölçü mesafesi arttığında (200m sonrası) hatanın arttığı, farklı yüzey dokusuna sahip hedeflerin hata oranlarında farklılıklar olduğu, hedef yüzeyin boyalı olup olmaması ölçü sonuçlarını etkilediği ve iki ölçü aletinin mesafe ölçüleri ile hesaplanan karesel ortalama hataları arasında farklılıkların olduğu gözlenmiştir.

Abstract:
In this study, an experiment was conducted to study accuracy analysis by taking reflectorless measurements with total station tools to materials with different surfaces. To make reflectorless measurements of the targets, the active structure stock in the region and the type and colors of commonly used materials were first evaluated. In this way, in the relevant areas (civilian residential and industrial areas, historical or predominantly old buildings, etc.) field work has been carried out and appropriate materials have been identified. 18 types of materials (white painted wood, gray painted wood, yellow painted wood, red painted wood, blue painted wood, smooth wood, rough wood, brown plastic, white plastic, granite, white marble, gray, marble, brick, white concrete, orange concrete, yellow painted metal, gray painted metal, metal) used. With total stations (LEICA TS16, Spectra Focus 8) with reflectorless measurement, the reference distances were first determined by taking measurements with the reflector at approximately previously determined distances (50.100.200.400m). Then, the tools were directed to the target surfaces using a previously specially designed a special supporting base, taking measurements of the reflectorless distance. Compared with the calculation of the root mean square error values between reference distance measurements using the reflector and distance measurements taken without reflectors. In the scope of the study, factors such as material type, color, surface type, paint type, angle of laser beam to target surface were observed to affect measurement values and measurements and assessments were written and visually prepared for each of these effects. External factors(temperature, pressure, humidity, angle of solar heat coming, etc.)  that will also affect the measurement reviewed and recorded data throughout the measurement process. The data that was recorded was last performed linear accuracy analysis of the measurement values in the statistical program (STATA) relative to each other. At the end of the experiment, targets with different color surfaces have a significant impact on distance measurements, where the mean square error changes as incidence angle coming to the target surface changes, when the measurement distance increases (more than 200m), there are differences in the error rates of targets with different surface type, whether the target surface is painted has an effect on the measurement results and differences between distance measurements and the calculated the root mean square error for both measuring instruments have been observed.