İmparatorluk iktidarının sınırında Osmanlı Mısırı: Mehmet Ali Paşa döneminden hıdivliğe
Ottoman Egypt at the frontier of imperial power: From reign of Mehmet Ali Pasha to the khediviate
Yazar: ÖZGE ÖZKOÇ
Danışman: PROF. DR. MELEK FIRAT
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Tarih = History ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: 19. yüzyıl = 19. century ; Mehmed Ali Paşa = Mehmed Ali Pasha ; Merkez-taşra ilişkileri = Core-periphery relations ; Modernleşme = Modernization ; Mısır = Egypt ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Özerklik = Autonomy

Özet:
Bu tez, Mısır'ın 19. yüzyıldaki özerkleşme sürecini ve Osmanlı İmparatorluğu'nun taşra örgütlenmesi içerisinde dönemsel olarak değişen statüsünü, İstanbul ve Kahire merkezli iki benzer modernleşme deneyimi ile merkez-çevre ilişkileri bağlamında ele almaktadır. Osmanlı İmparatorluğu'nun 19. yüzyılda merkezileşmeye çalıştığı bir dönemde, İmparatorluk iktidarının diğer Arap eyaletlerinden farklı olarak Mısır'a tam anlamıyla nüfuz edemeyişinin temel nedeninin, Mısır'da görece erken bir tarihte başlatılan modernleşme hamlesi olduğu iddia edilmektedir. Hem İmparatorluk başkentine coğrafi uzaklığı, hem de Osmanlı modernleşmesinin mikro alandaki benzerinin Mısır'da ortaya çıkması, eyaletin Osmanlı iktidarının sınırında yer almasına yol açmıştır. 
Mısır'ın Osmanlı İmparatorluğu'nun idari taksimatı içerisinde değişen konumuna ilişkin üç temel kırılma noktası tespit edilmiştir. 1841 yılında Mısır'a eyalet-i mümtaze statüsünün verilmesiyle, Mısır'ın Osmanlı idari sistemi içerisindeki yeri önemli bir değişim geçirmiş, 1867'de "Hıdiviyet-i Mısır"ın kurulmasıyla içişlerinde özerklik elde edilmiş, 1882'deki İngiliz işgalinin ardından ise Osmanlı İmparatorluğu'na bağlı hıdivlik kurumunun korunarak "örtülü İngiliz himayesi" nin oluşturulduğu melez bir yönetim yapısı ortaya çıkmıştır. Mısır, 19. yüzyıldaki özerkleşme deneyimine rağmen, Osmanlı emperyal sınırları içerisindeki varlığını devam ettirmiştir. Geleneksel Osmanlı ve Mısır eyaleti tarih yazımının birbirilerini ötekileştiren anlayışlarının aksine, bu tezde 19. yüzyıl Mısır tarihinin bizatihi "Osmanlı dünyası" içerisinde şekillendiği iddia edilmektedir.

Abstract:
This present thesis discusses Egypt's changing status within the Ottoman provincial system in the 19th century by focusing on two similar modernisation experiences that were centred in İstanbul and Cairo within the context of center-periphery relations. In this context, it is argued that the early push for modernization in Egypt could be seen as the main reason for the non-influence of Ottoman centralization efforts in Egypt in the 19th century which was not the case for other Arab provinces. Combined with its geographical distance from the imperial capital, the emergence of an early quasi-Ottoman modernisation made it possible for Egypt to stay at the edge of the Ottoman power.
In the present thesis, three milestones are identified in the changing status of Egypt within the Ottoman provincial system. First, Egypt's status within the Ottoman Empire underwent a tremendous change in 1841 by gaining "privileged province" (eyalet-i mümtaze) status. Second, Egypt attained autonomy in domestic affairs in 1867 with the foundation of "the Khediviate of Egypt" (Hıdiviyet-i Mısır). Third, after the British occupation in 1882, a hybrid governing structure emerged in Egypt, in which the Khedival system was maintained but a "veiled protectorate" was established at the same time. Despite its autonomy throughout the 19th century, Egypt remained within the Ottoman imperial borders. In contrast to the mutual "othering" approaches of the traditional Ottoman and Egyptian historiography, this thesis argues that the history of Egypt in the 19th century was shaped within the "Ottoman world".