Çam balı üretiminde Nosema spp. sporlarının koloniden bala bulaşım sürecinin incelenmesi
The investigation of contamination process of Nosema spp. spores in pine honey production
Yazar: CEREN SARIBIYIK
Danışman: DOÇ. DR. ASLI ÖZKIRIM
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Biyoloji = Biology

Özet:
Bal arıları (Apis mellifera L.) bal, propolis, polen, arı sütü, arı zehri ve bal mumu gibi bir çok yararlı arı ürününün yanı sıra bitkilerin polinasyonunda önemli rol oynayan böceklerdir. Arıların önemi, hem sağlık hem ekonomi açısından oldukça büyük olduğundan, arı hastalıkları ve kayıplarının oluşturduğu tehlike her geçen gün artmaktadır.  
Nosemosis, arıların çoğunlukla sindirim sistemini etkileyen ergin bal arısı hastalığıdır. Hastalığın etkeni tek başına Nosema apis ya da Nosema ceranae olabilirken her iki etken birlikte de görülebilmektedir.   
Bu çalışmada, Nosemosisin bulaşım yolları ve bal üzerinde ne oranda etkili olduğunun araştırması amaçlanmış olup, ilkbahar ve sonbahar dönemlerinde Muğla ili ve ilçelerine düzenlenen arazi çalışmasında 51 adet arılıktan ilkbahar, 51 adet arılıktan sonbahar mevsimine ait arı örnekleri toplanmış ve bu araştırmaların yapıldığı arılıklardan bal hasadı sırasında toplanan 51 bal örneği incelemesi yapılmıştır. Hacettepe Üniversitesi Arı Sağlığı Laboratuvarında ergin arı ve bal örnekleri incelenmesi sonucunda ergin arı örneklerinin tamamında, bal örneklerinden ise 39 unda Nosema spp. saptanmıştır. 
Çalışma sonucunda elde edilen veriler ile Muğla ilindeki Nosemosisin genel tablosu, mevsimsel dağılımı ve baldaki varlığı ile korelasyonu ortaya çıkarılmıştır. İlkbaharda toplanan bal arısı örneklerinden elde edilen Nosema spp. nin bal örnekleri üzerinde daha fazla etkili olduğu düşünülmektedir. Balda saptanan Nosema spp. kovanda saptanan enfeksiyon ile doğrusal olarak gözlenmiştir. Ayrıca ergin arıda görülen nosema sporlarının bala geçme oranının %1,63 olduğu saptanarak, Nosemosis sebebiyle ergin arısı kalmamış kolonilerdeki enfeksiyon düzeyinin tahmin edilmesinde bu oranın kullanılması ile literatüre katkı sağlanmıştır.
Yine bu çalışma ile, Nosema spp. ile enfekte kolonilerden, elde edilecek balın kontaminasyon riskide hesaplanabilecektir.

Abstract:
Honey bees (Apis mellifera L.) are insects that have an important role in plant pollination as well as benefical products such as honey, propolis, pollen, royal jelly, bee venom and beeswax. The attention drawn for bee diseases and loss is increasing day by day as they have danger it creates both in health and economy.  
Nosemosis is an adult honey bee disease which effects its digestive system mostly. The reason can be solely Nosema apis or Nosema ceranae but these two can be seen together, too. 
Searching on transmission of Nosemosis and its effect on honey are aimed in this article. For this purpose, in the field survey of Muğla district 51 pieces from bee yards spring and 51 pieces from bee yards autumn samples are collected during spring and autumn periods and during honey harvest 51 honey samples from bee yards are examined. As a result of examining adult bee and honey samples in Hacettepe University Health of Bee Laboratory, in all of the adult bee samples and 39 of the honey samples Nosema spp. is seen. 
In this study, general terms of Nosemosis, its seasonal ranges and its correlation with honey have been found out in Muğla. It is thought that Nosema spp. which obtained from honey bee samples collected in the spring is more effective on honey samples. It observed that Nosema spp. was linearly relation with infection in the hive. It is thought that it is more effective on honey samples. It was determined that the percentage of nosema spores seen in adults is 1.63%. This result contributed to the literature by using this ratio in estimating the level of infection in the colonies without colonization due to nosemosis.
Again with this study, Nosema spp. the risk of contamination of honey from the infected colonies will be calculated.