Turizm işletmelerinde kayıtdışı istihdam ile mücadelede etkin denetim (iş etüdü yönteminin uygulanabilirliği) /
Yazar: MURAT ÇAKIR
Danışman: PROF. DR. EMİNE TUNCAY KAPLAN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations
Dizin: Asgari işçilik = Minimum workmanship ; Denetim = Control ; Etkinlik = Efficiency ; Kayıt dışı istihdam = Informal employment ; Konaklama işletmeleri = Occommodation enterprises ; Oteller = Hotels ; Turizm işletmeleri = Tourism businesses ; İş etüdü = Work study

Özet:
Kayıt dışı istihdam; büyüklüğü ve çeşitliliği nedeniyle akademik, sosyal ve siyasi çevrelerin kendisine olan ilgilerini sıcak tutmakta ve gündeme geldiği her zaman ?mücadele? kavramı ile birlikte anılmaktadır. Küresel bir gerçeklik haline gelmiş bu sorun, ülkemiz açısından tek bir kurumun sorumluluğuyla yada salt denetim gibi tekbir politikayla önlenebilecek bir sorun değildir. Bu nedenle sorunu belirleyici sosyal ve ekonomik problemler çözülmeli, toplumsal bilinç düzeyi yükseltilmelidir. Bununla birlikte mücadelede denetim önemli bir enstrümandır ve etkinliği tartışılan mevcut denetim sistemimiz yetersiz kalmaktadır. Etkin bir denetimden bahsedebilmek için; denetim stratejisi, yaptırımların caydırıcılığı ve hesap verilebilirlik konuları gözden geçirilmeli ve mücadele için sürdürülebilir bir yapı kurulmalıdır.Denetimlerin etkinliği, asgari işçilik incelemelerinin yoğunlaşmasıyla sağlanabilecektir. Bu inceleme türü salt bir denetim faaliyeti değildir, 5510 sayılı Kanunun yürürlüğe girmesiyle beraber getirilen rehberlik anlayışı ve uzlaşma müesseseleriyle birlikte bir sürece dönüşmüştür. Bu süreç içersinde gerçekleştirilen; bilgilendirme, risk analizi, denetim rehberleri ve denetimlerin risk oranı yüksek bölge ve faaliyet alanlarında yoğunlaşması uygulamaları, denetimlerden etkin sonuçlar alınmasına imkan tanıyacaktır.Denetimlerde; kayıt dışılığa yönelmeyi tespit etmekten daha önemlisi ise kayıt dışılığı ölçebilme sorunudur. Kayıt dışı istihdam, işin yürütümü için gerekli olan ve bildirilmesi gereken çalışma ile bildirilen çalışma arasındaki farktır ve ölçülmesi gerekli olduğu kadar zor olan bir aralığı ifade etmektedir. Bu noktada İnsan Kaynakları Yönetiminin optimal çalışan sayısının belirlenmesi amacıyla kullandığı iş etüdü çalışmalarının, işin yürütümü için yeterli asgari işçilik miktarının hesaplanması konusunda bir yöntem olarak kullanılabileceği kanaatindeyiz. Çünkü, iş etüdü çalışmalarında kullanılan teknikler; görev tabloları, iş sürelerinin hesaplanması ve çalışan sayısının belirlenmesi, işin yürütümü için yeterli asgari işçilik miktarının hesaplanması için duyulan ihtiyaçlara cevap vermektedir.Bu yöntemin kullanıldığı otel işletmeleri asgari işçilik incelemelerine ait tespitlerin değerlendirilmesi, çarpıcı sonuçlar ortaya çıkarmıştır. Bu çalışmada, kayıt dışı istihdam ile mücadelede tepkisel denetimler yerine denetimde öncelikli alanlarda yoğunlaşan denetimlerin gerekliliğine yer verilmiştir. Üstelik hem kayıt dışı istihdam farkı hesaplanabilmiş hem de denetimin yönlendirici etkisi görülebilmiştir.

Abstract:
Unregistered employment, on account of its magnitude and diversity, has always been a hot issue for academic, social and political spheres and when it is on the agenda it is collocated with the term ?combating?. The problem of unregistered employment which has become a global reality is not a kind of issue to be tackled solely by a policy of inspection only by a government institution given the overall responsibility. Social and economic problems leading to unregistered employment have to be dealt with and public awareness for the issue has to be raised. On the other hand, inspection is an important factor in the struggle against unregistered employment; however, current inspection system whose effectiveness is questionable has some shortcomings. In order to have an effective inspection, such matters as inspection strategy, dissuasiveness of sanctions, and accountability have to be reviewed and a sustainable system has to be established.Effective inspection can be achieved by intensifying the minimum work inspections. This kind of inspection is not merely an inspection action. This has turned into a process with the integration of reconciliation and counseling concepts after Act No. 5510 came into affect. Such applications within the process as information disclosure, risk analysis, inspection guides, and focusing on the regions and areas where the risks of inspections are high will enable us to achieve more positive results.A more important challenge in the inspection process is the question of the identification of the unregistered employees rather than identification of propensity scores trend towards unregistered employment. Unregistered employment is the discrepancy between the declared workforce and undeclared workforce and is difficult to discern though it is essential. Regarding this difficulty, it is believed that the work study programs used in Human Resources Management to identify the optimal number of employees can be used as a technique to assess the minimum number of workers as the tools and techniques used in work study programs such as task charts, calculation of work periods and identification of number of employees also works for the identification of minimum number of employees.The analysis on the minimum workforce in the hotel where this technique was employed revealed significant results. In combating unregistered employment the need for the kind of inspection focusing on the areas of urgency instead of follow-up inspection has been has been pointed out that in the study. Disparity of unregistered employment has been calculated and the guiding effect of inspection has been observed.