2005 ve 2017 sosyal bilgiler öğretim programlarına göre yayınlanmış 5.sınıf sosyal bilgiler ders kitaplarının karşılaştırmalı olarak incelenmesi
Comparative review of the 5th grade social studies course books published in accordance with the 2005 and 2017 social studies curriculum
Yazar: MEHTAP POLAT
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ TUĞBA CEVRİYE ÖZKARAL
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ders kitapları = Textbooks ; Karşılaştırmalı eğitim = Comparative  education ; Ortaokullar = Secondary schools ; Sosyal bilgiler dersi = Social studies course ; Sosyal bilgiler eğitimi = Social studies education ; Sosyal bilgiler öğretimi = Social studies teaching ; Öğretim programları = Teaching curriculums

Özet:
Bu çalışmanın amacı; 2005 yılı Sosyal Bilgiler Öğretim Programı'na göre oluşturulan 2014 yılı 5. sınıf Sosyal Bilgiler ders kitabı ile 2017 yılında yenilenen Sosyal Bilgiler Öğretim Programı'na göre oluşturulan 5. sınıf Sosyal Bilgiler ders kitaplarını, biçimsel özellikler, görsel kaynaklar, ölçme-değerlendirme gibi inceleme kriterlerine göre karşılaştırarak bahsedilen bu ders kitaplarında zamana ve koşullara göre yaşanan değişimler, yenilikler, farklılıklar ve varsa eksiklikler ortaya konmaya çalışılmıştır. Ayrıca ülkemizde uygulanmakta olan Sosyal Bilgiler kapsamındaki ders kitaplarına ilişkin birtakım yeni fikirlerin oluşması ve uygulanması da amaç edinilmiştir.

Çalışma nitel bir araştırmadır. Araştırmanın kaynak ve materyallerini 2005 yılı Sosyal Bilgiler Öğretim Programı'na göre oluşturulan 2014 yılı 5. sınıf Sosyal Bilgiler ders kitabı ve 2017 yılında yenilenen Sosyal Bilgiler öğretim programına göre oluşturulan 2017 yılı 5. sınıf Sosyal Bilgiler ders kitabı oluşturmaktadır. MEB yayınlarına ait ders kitaplarından elde edilen bilgiler "Doküman İncelemesi" yöntemiyle elde edilmiştir. Verilerin analizinde, betimsel analiz tekniği kullanılmıştır.

Sonuç olarak araştırmada ele alınan ders kitaplarının biçimsel özellikler, görsel kaynaklar ve ölçme değerlendirme boyutları bakımından farklı özelliklerinin olduğu ancak bazı benzerlikler de içerdiği saptanmıştır. Özellikle 2017 yılı 5. sınıf Sosyal Bilgiler ders kitabına yansıyan birtakım olumlu gelişmeler mevcuttur. Nitekim ilgili ders kitabının kuşe kâğıt baskıya sahip olması, kavram bilgisini destekleyen metni tamamlayıcı fotoğraf kullanımının sayısal artışı, tarih konularının anlatımını destekleyici tarih haritasının kullanımı, öğrencilerin mizah yönünü geliştirici karikatür kullanımının sayısal artışı, ünite sonlarında yer alan kendimi değerlendiriyorum bölümlerinin her birinde kullanılan soru sayısının sayısal artışı, açık uçlu soru sayısının ders kitabı genelinde sayısal artışı tespit edilen olumlu özelliklerin başında gelmektedir. Her iki ders kitabının incelenmesi sonucu tespit edilen farklılıklara dayanarak, MEB tarafından yayınlanacak olan 5. sınıf Sosyal Bilgiler ders kitaplarına yönelik şu öneriler getirilmiştir:

Ders kitaplarının basımevi ve adreslerinin eksiksiz olması, İndeks eklenmesi, belge (pul, mektup, minyatür, gravür vb.) kullanımının artırılması, ders kitaplarının etkileşimli hale getirilerek karekod kullanılması, sanal müze uygulamalarına yer verilmesi; 2014 yılı 5.sınıf sosyal bilgiler ders kitabında yer alan kavramlar bölümünün kullanılmaya devam edilmesi, kavram karikatürü kullanımının artırılması; ders kitaplarında kullanılan resim ve fotoğrafların süsleyici öğe olmaktan çıkartılarak öğrenciler için daha işlevsel hale getirilmesi, üst düzey düşünme becerilerinin gelişimine katkı sunacak olan yaratıcı, eleştirici resim türlerinin artırılması; ders kitaplarında kullanılacak haritaların, haritalarda bulunması gereken özellikler dikkate alınarak tasarlanması ve ders kitaplarının en arka bölümüne yerleştirilecek içe katlanabilir özellikte bir dünya siyasi haritasının yerleştirilmesi; tarihi belge niteliğindeki gazete haberi kullanımına önem verilmesi; ders kitaplarında internet haberi kullanım oranına dikkat edilmesi; sayısal verilerin görselleştirilmesinde grafik türlerinin kullanımına yer verilmesi; ders kitaplarının ünite ve öğrenme alanı sonlarında yer alan kendimi değerlendiriyorum bölümündeki soru sayısı oranlarına dikkat edilmesi ayrıca kullanılan soru türlerinin öğrencilerin yaratıcılıklarını ortaya çıkartacak, daha üst düzey düşünme becerilerine göre hazırlanması noktasında ders kitaplarının geliştirilmesi önerilebilir.

Anahtar Kelimeler: Öğretim Programları, Sosyal Bilgiler, Karşılaştırmalı Eğitim, Ders Kitabı

Abstract:
The purpose of this study is in 2014 5th grade Social Studies course book created in accordance with the 2005 Social studies curriculum and the 5th grade Social Studies course book that created according to the Social Studies curriculum renovated in 2017 changes, innovations, differences and deficiencies, if any, are tried to be revealed according to time and conditions by comparing them in terms of Formal Features, Visual Resources and Measurement Evaluations. In addition, it is aimed to form and implement some new ideas about the course books in the Social Studies that are being used in our country.					

The study is a qualitative research. Sources and materials of the research are the 2014 5th grade Social Studies course book that created according to the 2005 Social studies curriculum and the 5th grade Social Studies course book that created according to the Social Studies curriculum renovated in 2017. Data which is obtained from the books belong to MEB publications are acquired by "Document Review" technique. For data analysis descriptive analysis technique is used.
								
As a result it has been determined that there are different features of the course books reviewed in the research in terms of formal features, visual resources and assessment and evaluation dimensions but they also include some similarities. Especially there are some positive developments reflected in the 2017 5th grade Social Studies course book. As a matter of fact, the fact that the related course book has coated paper printing, numerical increase in the use of complementary photographs supporting the concept knowledge text, use of the history map supporting the narration of history subjects, numerical increase in the use of cartoons that improve students' sense of humour, numerical increase in the number of questions used in the I assess myself sections at the end of the unit, numerical increase of the number of open-ended questions throughout the course book are among the positive features identified. Based on the differences detected as a result of examining both of the course books the following suggestions were made for the 5th grade Social Studies course books to be published by MEB:

Course book publishers and addresses to be complete, adding index, increasing document (stamp, letter, miniature, engraving etc.) usage, using the QR code by making course books interactive, to include virtual museum applications; to continue using the concepts section in the 2014 5th grade Social Studies course book, increasing the se of concept cartoons; making pictures and photographs used in course books more functional for students by removing them from decorative elements, increasing creative and critical painting types that will contribute to the development of high level thinking skills; designing the maps to be used in course books by considering the features that should be included in the maps and placing a foldable world political map to be placed at the back of the course books; attaching importance of the use of newspaper articles as historical documents, making a point of the use of internet news in course book, giving a place to use of graph types in visualization of numerical data, including more use of documents in course books, giving attention to the ratio of the number of questions in the self-assessment section in the course books at the end of the unit and learning area in addition, developing course books to prepare the question types according to high level thinking skills that will reveal the creativity of students can be suggested.

Keywords: Curriculums, Social Studies, Comparative Education, Course Book