İslam eğitim düşüncesinde öğretmenlik mesleğine bakış: İbn Sahnûn örneği
The perspective of the profession of teaching in Islamic educational thought: The case of Ibn Sahnûn
Yazar: VOLKAN DEMİRBAĞ
Danışman: DOÇ. DR. YUSUF BAHRİ GÜNDOĞDU
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitimin Felsefi, Sosyal ve Tarihi Temelleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eğitim = Education ; Eğitim düşüncesi = Education thought ; Eğitim felsefesi = Education philosophy ; Öğretmenlik = Teaching ; İbn Sahnun = Ibn Sahnun ; İslamiyet = Islam

Özet:
İnsanlık kadar eski olan öğretmenlik, geçirdiği değişim ve dönüşümle günümüzdeki konumuna ulaşmıştır. İslam medeniyetinin de bu mesleğin gelişimine büyük katkısı olmuştur. Bu nedenle İslam medeniyetinin öğretmenliğe nasıl baktığını, ona nasıl görev ve sorumluluklar yüklediğini bilmek gerekir. Bunun için de İslam eğitim düşüncesinde öğretmenlik mesleğinin özel bir alan olarak ele alındığı çalışmalara ihtiyaç bulunmaktadır. Bu noktada 9. asrın önde gelen fakih ve eğitimcilerinden İbn Sahnûn ile onun eğitim ve öğretmenlik alanındaki eseri Âdâbu'l-muallimîn'i yakından tanımak büyük bir önemi haizdir. Bu çalışma, İslam eğitim düşüncesinde öğretmenliğe bakışı İbn Sahnûn örneği üzerinden göstermeyi amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda doküman analizine dayalı nitel bir araştırma olarak hazırlanan bu çalışmada önce tarihsel süreç içerisinde öğretmenlik mesleğinin ortaya çıkışı, gelişimi ve günümüzde geldiği nokta ortaya konulmuştur. Akabinde bu çalışmanın ana materyali olan Âdâbu'l-muallimîn'den hareketle öğretmenliğe ilişkin incelikler üzerinde durulmuştur. Bu kapsamda öğretmenliğe dair usul ve esasların neler olduğu, öğretmenlerin öğrenci, veli, toplum ve dine karşı görev ve sorumluluklarının yanında hizmetin gereği olarak mali, sosyal ve üçüncü kişilere karşı korunma haklarının bulunduğu tespit edilmiştir. Ayrıca eserde zorunlu ve seçmeli derslerden oluşan bir müfredatın takip edildiği, ders planı ve çalışma takvimi niteliğinde bir planlamanın izlendiği, sınıf yönetimine dair önemli bilgiler verildiği anlaşılmıştır. Eserde öğretim ilkelerinin gözetildiği, ismen olmasa da fonksiyonları yönüyle benzeyen öğretim strateji, yöntem ve tekniklerin kullanıldığı, ders araç-gereçleri ve kullanım usullerinin belirtildiği görülmüştür. Öte yandan, eserde öğretmenlikle ilgili uygulamaların yakından tanınmasına imkân verildiği ve karşılaşılan meselelere yönelik çözümlerin fıkhî (hukuki) ve pedagojik bağlamda ele alındığı görülmüştür. Bu itibarla eserin konuya ilişkin hukuki metinlerin alt yapısının oluşumuna katkı sağlayacak nitelikte olduğu söylenebilir. Bunun yanı sıra eser öğretmenlerin kişisel ve mesleki yönden bir bütün olarak gelişimini desteklemiş, öğretmen yeterliklerinin belirlenmesinde belli kriter ve standartların oluşumuna katkı sağlamıştır.

Abstract:
Teaching, which is as old as humanity, has reached its current position with the change and transformation it has undergone. Islamic civilization has also made a great contribution to the development of this profession. For this reason, it is necessary to know how the Islamic civilization views teaching and what duties and responsibilities it imposes on it. For this purpose, there is a need for studies in which the teaching profession is considered as a special field in Islamic educational thought. At this point, it is of great importance to get to know Ibn Sahnun, one of the leading faqih and educators of the 9th century, and his work in the field of education and teaching, Âdâbü'l-muallimîn, closely. This study aims to show the view of teaching in Islamic educational thought through the example of Ibn Sahnun. In this study, prepared as qualitative research in line with this purpose, the emergence of the teaching profession in the historical process, its development and the point it has reached today have been revealed first. The findings were analysed with the content analysis technique. Then, based on the main material of this study, Âdâbü'l-muallimîn, the subtleties related to teaching were focused on. In this context, it has been determined what the procedures and principles of teaching are, the duties and responsibilities of teachers towards students, parents, society and religion, as well as the rights to protection against financial, social and third parties as a requirement of the service. In addition, it was understood that a curriculum consisting of compulsory and elective courses was followed in the work, a lesson plan and work schedule planning was followed, important information about classroom management was given. It has been seen that the principles of teaching are observed in the work, teaching strategies, methods and techniques are used, which are similar in terms of their functions, if not in name, and course tools and usage procedures are indicated. On the other hand, it has been seen that the practices related to teaching are allowed to be recognized closely in the work and the solutions to the problems encountered are considered in a fiqh (legal) and pedagogical context. In this respect, it can be said that the work is of a nature that will contribute to the formation of the infrastructure of legal texts related to the subject. In addition, the work supported the development of teachers as a whole from a personal and professional point of view, and helped to establish certain criteria and standards in determining teacher competencies. He also made important contributions to the process of becoming a profession of teaching.