Türkçe ders kitaplarında toplumsal cinsiyetin farklı değişkenler açısından incelenmesi
Examination of social gender in terms of different variables in Turkish textbooks
Yazar: TUĞBA SAYDAM
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHTAP ÖZDEN
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Cinsel kimlik = Gender identity ; Cinsiyet = Gender ; Cinsiyet farkları = Gender differences ; Ders kitapları = Textbooks ; Kalıp yargılar = Stereotypes ; Kitaplar = Books ; Türkçe = Turkish ; Türkçe dersi = Turkish lesson ; Türkçe eğitimi = Turkish education

Özet:
Okul eğitiminin en önemli araçları arasında gösterilen öğrenci ders kitaplarının,
kişilerin çok sayıda toplumsal rollerinin yanında cinsiyet rollerini de elde etmelerinde önemli
bir yere sahip olduğu inkâr edilemez bir gerçektir. Gelecek adına toplumsal cinsiyet ayrımının
ortadan kaldırılmasının en kolay yolu ön yargısız veya çok az ön yargısı olan küçük yaştaki
öğrencilere bu konuda verilecek sağlıklı eğitimle sağlanabilmektedir. Okullarda okutulan
kitapların toplumsal cinsiyet ayrımı içermemesi bunun başarılmasında önemli bir katkı
sunmaktadır.
Bu çalışmada; ortaokullarda Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) Talim Terbiye Kurulunun
izniyle okutulan 2017-2018 eğitim öğretim yılında kullanılan 5., 6., 7. ve 8. sınıf Türkçe ders
kitaplarının, Türkçe öğrenci çalışma kitaplarının ve Türkçe öğretmen kılavuzlarının içeriğinin
ve görsellerinin toplumsal cinsiyet yönüyle araştırılmıştır.
Çalışmanın amacı, Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) Talim Terbiye Kurulunun izniyle
ortaokullarda okutulan Türkçe ders kitaplarının, Türkçe öğrenci çalışma kitaplarının ve
Türkçe öğretmen kılavuz kitaplarının içeriğinin ve görsellerinin toplumsal cinsiyet
göstergeleri açısından incelenmesidir.
Çalışmada tarama modeli esas alınmış ve bu kapsamda literatür incelemesi
yapılmış;2017/2018 eğitim-öğretim yılı ortaokul Türkçe ders kitaplarının taranması
gerçekleştirilmiştir. Tarama sonucunda bahsi geçen kaynaklardan sağlanan veriler betimsel
analiz yöntemi ile ele alınmıştır. Çalışmanın veri analiz kısmı betimsel analiz yöntemi ile
yapılmış, kitaplarda bulunan görseller ve metinler toplumsal cinsiyet açısından
değerlendirilmiştir.
Bu çalışma süresince elde edilen bulgulara göre, ders kitaplarının "toplumsal
cinsiyet"in öğrencilere, dolayısıyla topluma sunuluşu açısından oldukça önem arz ettiği
görülmüştür. Araştırmanın sonucunda, toplumsal cinsiyet kavramı açısından ele aldığımız
2017- 2018 eğitim-öğretim yılı ortaokul Türkçe ders kitaplarının içeriklerinin, toplumsal
cinsiyet rollerinin sunuluşu ve cinsiyet söylemlerinin kullanılış şekli açısından genel anlamda
duyarlı bir şekilde hazırlandığı fakat bu duyarlılık düzeyinin yeterli olmadığı sonucuna
ulaşılmıştır. Zira bazı örneklerde kitapların içeriklerindeki bazı söylemler ve görseller
toplumsal cinsiyet rollerinin sunuluşu açısından uygun görülmemiştir. İncelenen kitapların
görsel ve metin kısımlarında daha çok erkek cinsiyetinin yer aldığı ve görünür olduğu,
cinsiyete göre karakterlerin ise toplumsal cinsiyet kalıpyargılarına benzer şekilde olduğu
tespit edilmiştir. Bu tip problemlerin önüne geçmek adına ders kitaplarının hazırlık
aşamasında çok titiz davranılmalı; ders kitaplarını oluşturan komisyonlarda bu tür
hassasiyetlere sahip üniversitede kadın araştırmalarında çalışan hocalar görev almalıdır.
Bununla birlikte daha önceki yıllarda basımı yapılan kitaplarda yer aldığı tespit edilen
cinsiyetçi ayrım olan metinler ve görseller bu kitaplardan çıkarılmalıdır.

Anahtar Kelimeler: Ders kitabı, kalıpyargı, toplumsal cinsiyet.

Abstract:
It is indisputable that student textbooks, one of the most important tools of school
education, have an important place in gender roles as well as in many social roles. The easiest
way to remove gender discrimination in the name of the future is through a healthy education
that will be given to young students with little or no prejudice. The absence of gender
discrimination in books that are taught in schools is an important contribution to the
achievement of this.
In this study; the content and visuals of the 5th, 6th, 7th and 8th grade Turkish
textbooks, Turkish student workbooks and Turkish teacher manuals have been used in the
2017-2018 education year, which have been taught by the permission of the Ministry of
National Education Board.
The aim of this study is to examine the content and visuals of Turkish textbooks,
Turkish student workbooks and Turkish teacher's guide books, which are taught in secondary
schools with the permission of Ministry of National Education Board of Education, in terms
of gender indicators.
The study was based on the survey model and the literature review was conducted,
then 2017/2018 educational year secondary school Turkish textbooks were scanned. The data
obtained from the sources were analyzed by content analysis (content analysis) method. The
data analysis part of the study was made by content analysis method, and the visuals and texts
in the books were evaluated in terms of gender. 
According to the findings of our study, it was seen that textbooks were very important
for the presentation of gender to students and thus to the society. As a result of our research, it
was concluded that the contents of the Turkish textbooks of secondary school 2017- 2018
academic year are prepared in a sensitive manner in terms of the presentation of gender roles
and the use of gender discourses but this sensitivity level is not sufficient. In some cases,
some discourses and visuals in the contents of the books were not considered suitable for the
presentation of gender roles. In the visual and text parts of the books examined, it was found
that the male gender was more visible, while the characters according to gender were similar
to gender stereotypes. In order to avoid such problems, we should be very careful in the
preparation of the textbooks; In the commissions forming the textbooks, the teachers working
in women's researches should be employed at the university with such sensitivities. However,
the texts and visuals which are sexist distinctions that are found in the books published in
previous years should be removed from these books.

Keywords: Textbook, gender, stereotyping.