Anadolu`nun bir taşra ilçesindeki insanların dindarlık boyutları üzerine sosyolojik bir araştırma (İskilip örneği)
A Sociological research on dimensions of religiosity among people in a town of Anatolia (The case of İskilip)
Yazar: MUSTAFA ARSLAN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ERKAN PERŞEMBE
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1997
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Dini hayat = Religious life ; Çorum-İskilip = Çorum-İskilip

Özet:
ANADOLU'NUN BİR TAŞRA İLÇESİNDEKİ İNSANLARIN DİNDARLIK BOYUTLARI ÜZERİNE SOSYOLOJİK BİR ARAŞTIRMA Mustafa ARSLAN Arş. Gör. İnönü Ün. İlahiyat Fakültesi. Darende. ÖZET İslam dini, Türk insanının hayatında derinden etki etmiştir. Bu araştırma ile şunlar amaçlanmıştır: 1) Anolu'daki İslami dindarlığın boyutlarını tespit etmek; 2) Ana dolu'da taşrada yaşayan Müslüman Türk insanıyla alakalı bazı değişkenlerin bu dindarlık boyutlarıyla ve özellikle bu dindarlığın ikinci boyutunu teşkil eden popüler dindarlıkla olan ilişkisini açıklamak. Bu araştırmada, Anadolu'nun Çorum İline bağlı İskilip İlçesinde halktan 430 kişiye, resmi din görevlilerinden ise 69 kişiye bir anket formu yöneltilmiştir. Toplanılan veriler önce, rotasyon uygulanmadan "temel bileşenler faktör analizi"ne tabi tutulmuş, ve halkın dindarlığının temel olarak iki boyutta ifade edilebileceği sonucuna varılmıştır: Po püler dindarlık (popüler İslam) ve normatif dindarlık (normatif İslam). Burada biz "popüler"den, aynı dini sistemin resmi/normatif formuyla çeliştiği zaman bahsedebiliyoruz. Bu anlamda bizim popüler din tanımımız, geleneksel folk- dinlerinin (halk dinleri: evrensel dinlere karşıt olarak kabile ya da ulusal dinler) anlamın dan büyük farklılıklar arz etmektedir. Normatif İslam ise İslâm'ın, naslar (Kur' an ve Sünnet) tarafından belirlenen ve insanın hayatı, eylem ve düşüncelerine nihai normlar koyan kuralcı yönünü ve onun insanlar tarafından uygulanışını ifade eder. İslamın bu iki boyutunun Müslüman Türk insanının hayatındaki işlevlerini açıklamak için bu boyutlarla, bazı değişkenler arasındaki ilişkiyi araştırdık. Varyans ana lizi ve Multiple range (Scheffe ve t) testleri gösterdi ki, Türk insanının popüler dindarlığı, normatif dindarlıklarından oldukça güçlüdür. Bu sonuca göre popüler dindarlık (popüler İslam) Müslüman Türk insanının hayatında oldukça derin köklere sahiptir.

Abstract:
A SOCIOLOGICAL RESEARCH ON DIMENSIONS OF RELIGIOSITY AMONG PEOPLE IN A TOWN OF ANATOLIA Mustafa ARSLAN Arş. Gör. İnönü Ün. İlahiyat Fakültesi, Darende. SUMMARY Islam is deeply ingrained in Turkish life. The purposes of this research were: 1 ) to determine the dimensionality of Muslim religiosity in Anatolia; 2) to clarify the relation ship between this dimensions and some variables of Muslim Turkish people in Anatolia. A questionnaire was administered to 430 people (laymen) and 69 "religious (imam)" in a town called İskilip in Anatolia. A principal components factor analysis of data, without varimax rotation, identified main two dimensions of Turkish religiosity: Popular religiosity (or popular Islam) and normative religiosity (or normative/high Islam) Here, we speak about "popular" when contrasting in to the official/normative form of the same religious system. In this sense our definition of popular religion differ greatly from the traditional sense of "volk- religions": tribal or national religions as opposed to universal religions. As for normative Islam, if one of its characteristics is the constant search for clear norms for human life on the basis of a well-defined revelation, 'normative Islam' is that form of Islam through which man has access to these ultimate norms for life, action and thought. At once the polarity between 'normative' and 'popular' Islam, as the Islam which is in fact there, becomes evident. To clarify the functions this two dimensions of Islam in Muslim Turkish life we investigated the relationship between this dimensions and some variables of Muslim Turkish people in Anatolia. A variance Analysis (ANOVA) and Multiple range tests (Scheffe and t- Test) results confirmed that the Turkish popular religiosity substantially more powerful than their normative religiosity dimension. The findings suggest that popular religiosity (popular Islam) is deeply ingrained in Muslim Turkish life.