Muğla ve Çanakkale illerinde 2000?2008 döneminde gerçekleşen büyük orman yangınlarının klimatolojik ve meteorolojik analizi
Climatological and meteorological analysis of great forest fires occurred in Muğla and Çanakkale provinces during the period of 2000-2008
Yazar: GÖKHAN ALTAN
Danışman: PROF. DR. MURAT TÜRKEŞ
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Klimatoloji = Climatology ; Klimatolojik faktörler = Climatological factor ; Meteoroloji = Meteorology ; Meteorolojik faktörler = Meteorological factors ; Muğla = Muğla ; Orman yangınları = Forest fires ; Yangın = Fire ; Çanakkale = Çanakkale ; İklim değişikliği = Climate change

Özet:
Çalışmada Türkiye'nin önemli orman alanlarına sahip olan Çanakkale ve Muğla orman bölge müdürlükleri sınırları içerisinde 2000?2008 döneminde oluşan orman yangınlarının çeşitli indisler, iklim sınıflandırmaları ve yöntemler kullanılarak klimatolojik ve meteorolojik açıdan analiz edilmesi ve sonuçların bir fiziki coğrafya bireşiminin yapılması amaçlanmıştır. Çanakkale ve Muğla orman bölge müdürlüklerinin Akdeniz iklim kuşağı içerisinde yer alması, yaz aylarında yüksek hava sıcaklıklarına ve şiddetli yaz kuraklıklarına neden olur. Bu durum yaz döneminde büyük ve geniş alanları etkileyen orman yangınlarını oluşturarak geniş orman alanlarının zarar görmesine can, mal ve rekreasyonel değer kayıplarına neden olur. Çalışmada elde edilen sonuçlar aşağıdaki gibi özetlenebilir:(i) Çanakkale'de 2000-2008 döneminde oluşan orman yangınları genellikle KBDI'ın oldukça yüksek düzeyde yangın tehlikesi gösterdiği Haziran-Eylül döneminde görülür. Muğla'da ise yangınların yoğunlaştığı dönem Mayıs ayı sonundan başlayarak Ekim ayı sonuna kadar ulaşır ve Çanakkale'den daha uzun sürer. Muğla'da orman yangınları genellikle yangın olasılığının ?kesin yangın olur? düzeyinde gerçekleşir. (ii) KBDI, yangın yakalama oranlarında da, Muğla'da Çanakkale'ye oranla daha fazla orman yangınını ?kesin yangın olur? seviyesinde yakalamıştır.(iii) Çanakkale ve Muğla aylık toplam yağış verilerine uygulanan rasgelelik-türdeşlik ve eğilim sınamaları sonuçlarına göre; Çanakkale'de yaz, Muğla'da sonbahar toplam yağışları istatistik açıdan anlamlı sonuçlara sahiptir ve türdeş değildir. (iv) Maksimum sıcaklıklarda ise, Çanakkale'de ve Muğla'da yıllık ve yaz mevsimi 0.01 anlamlılık düzeyinde istatistik açıdan anlamlı sonuçlara sahip olduğundan türdeş değildir.(v) Eğilim sınamalarına göre; Çanakkale yıllık ve mevsimlik toplam yağışların hiçbirinde anlamlı eğilim görülmezken Muğla kış toplam yağışlarında anlamlı azalma eğilimi egemendir. (vi) Çanakkale'de yaz maksimum sıcaklıklarında 0.05 anlamlılık düzeyinde artış eğilimi görülürken, Muğla'da yıllık, ilkbahar ve yaz maksimum sıcaklıkları istatistik açıdan anlamlı artış eğilimleri gösterir. Bu sınama sonuçları, Türkiye ve çevresi için bölgesel olarak yapılan çeşitli çalışmaların sonuçlarıyla uyumludur. Bu sonuçların orman yangın sayısı ile yangınların etki alanında genişleme oluşturması beklenmektedir.

Abstract:
This study aims at climatological and meteorological investigation and interpretation on forest fires occurred between the years of 2000 and 2008 at Çanakkale and Muğla forest regional directorates, both of which have important forest areas of Turkey, by using different indices, climate classifications and methods. The results of the study will be evaluated in terms of a physical geographical synthesis. Çanakkale and Muğla forest regional directorates are located in the Mediterranean climate zone that causes high air temperature and severe summer dryness during summer months. This situation creates forest fires that affect large areas, and forest fires damage the large amount of forest areas along with causing loss of life, property and recreational value during summer periods. The results of the study can be summarized as follows:(i) Forest fires occurred in Çanakkale between the years of 2000 and 2008 took place in June and September, in which the KBDI reaches its very high probability of fire values. However, in Muğla, forest fires period is longer than Çanakkale, and it starts in the late May and reaches until end of the October. Forest fires occur generally in ?fire is definite? level of fire probability in Muğla. (ii) KBDI, the rate of fire, caught more forest fires in ?fire is definite? level in Muğla than Çanakkale.(iii) According to homogeneity and trend tests applied to monthly total precipitation of the Çanakkale and Muğla stations, Çanakkale winter and Muğla autumn precipitation totals indicate statistically significant results and inhomogeneity. (iv) Annual and summer maximum air temperatures have statistically significant results at the 0.01 significance level, and therefore inhomogeneity in Çanakkale and Muğla.(v) According to the Mann-Kendall test, significant trend is not seen in annual and seasonal precipitation totals of Çanakkale, whereas a significant decreasing trend is dominant in Muğla for winter total precipitation. (vi) While increasing trend is seen in summer maximum temperatures of Çanakkale, annual, spring and summer maximum temperatures of Muğla show statistically significant increasing trends at the 0.05 significance level. These test results are compatible with results of the various regional studies performed for Turkey and its close vicinity. These results are also expected to raise the amount of forest fires and widen the effect on fire domain.