Radyoaktif iyot tedavisi alan hastalarda erken görülen semptomlar, semptom yönetimi ve anksiyete düzeyi arasındaki ilişki
The relationship between early symptoms, symptom management and anxiety level in patients requesting radioactive iodine treatment
Yazar: İBRAHİM YILDIZ
Danışman: PROF. DR. SİBEL ERKAL İLHAN
Haliç Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Hemşirelik Esasları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Anksiyete = Anxiety ; Belirti ve semptomlar = Signs and symptoms ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Radyoaktif iyot = Radioactive iodine ; Tiroid hastalıkları = Thyroid diseases ; Tiroid neoplazmları = Thyroid neoplasms

Özet:
Kansere yakalanan kişi sayısı günümüz dünyasında hem gelişmiş hemde gelişmekte olan ülkelerde hızlıca artmaktadır. Tiroid kanseri de bu artan kişi sayısı arasında önemli bir çoğunlıktadır. Cerrahi tedavi ile tiroidektomisi yapılan hastaya  tamamlayıcı tedavisini almak için radyoaktif iyot tedavisi verilir. Planlanan bu çalışma radyoaktif iyot 131 tedavisi alan hastalarda semptom şiddeti, başetme düzeyi ve anksiyete düzeylerini ele aldığından literatürde önemli bir eksikliği gidermesi amaçlanmıştır.
Çalışmada örneklem yapılmamış olup tam sayım yöntemi ile Yüzüncü Yıl Üniversitesi Dursun Odabaş Tıp Merkezi Nükleer Tıp Ünitesi'ne başvuran 60 hasta üzerinden 17.01.2022-31.05.2022 tarihleri arasında yapıldı. Çalışmanın evrenini bu tarihler arasında başvuru yapan ve çalışmaya dahil etme kriterini taşıyan tüm hastalar çalışmaya dahil edildi. Çalışmada 'hasta tanıtım formu', 'I-131 tedavi sonrası görülen semptomlar formu', 'I-131 uygulama sonrası ilk 48 saatte semptomla baş edebilme durumu' ve 'durumluk ve sürekli anksiyete ölçeği' kullanıldı. Hastalarda yüksek doz radyoaktif iyot bulunulduğu göz önüne alınarak dahili telefon ile görüşme yapıldı. Verilerin analizi SPSS 21.0 programı ile yapıldı. Araştırmanın verilerinin istatiksel analizinde: hastanın sosyo-demografik özelliklerinin değerlendirilmesi, frekans ve yüzde, ortalama ve standart sapma, medyan, minimum ve maksimum değerlendirme kullanıldı. Ölçek puanlarının değerlendirilmesinde aritmetik ortalama, standart sapma, medyan, minimum ve maksimum değerlendirme, normallik durumlarını değerlendirmeye yönelik istatistik analizler, ölçeklerin puanları arasındaki ilişkiyi değerlendirmede corelasyon testleri, ölçeklerin güvenirliği analizinde güvenirlik testleri (Cronbach Alfa Katsayı) kullanıldı. Ölçeğin sosyo-demografik özelliklerine göre karşılaştırmasında varyans analiz testleri; normal dağılımda, ikili karşılaştırmada, bağımsız t testi, üçlü karşılatırmada One Way ANOVA testi ve post hoc testler, normal olmayan dağılımda ikili karşılaştırmada, Mann Whitney U testi, üçlü karşılatırmada, Kruskal Wallis testi, etkileyen faktörleri belirlemede regresyon analizi testleri kullanıldı. Fark ve ilişkilerde anlamlılık düzeyi p<0.05 kabul edildi. Çalışmaya katılan hastaların %76,7'si kadın, %23,3'ü erkek hastalardan, %68,3'ü ev hanımı, % 31,7'sinin farklı meslek gruplarında çalıştığı, %78,3'inin Van ilinde ve %21,7'sinin Van ili dışında ikamet ettiği saptandı.
Araştırmada çıkan bulgulara göre ağız kuruluğunun ikinci 24 saatte arttığı boyun derialti dokularinda yaygın ağrısiz ödemin de ikinci 24 saatte hafif arttığı gözlemlendi. Kusma, uyku bozukluğu, alopesi-saç dökülmesi, boyunda ağrı ve  
 

uyuşma hissinin hastalarda yüksek bir oranında ya hiç olmadığı yada çok az olduğu  görüldü. Genel vücut ağrısı, bulantı, boyunda ağrı, baş ağrısı, iştahsızlık, nefes darlığı tat bozukluğu ve tükenmişlik sendromlarının ise ikinci 24 saatte anlamlı bir artış olduğu gözlemlendi. Çalışmaya katılan hastaların çoğunluğunda ağız kuruluğu, boyun deri altı dokularda yaygın ağrısız ödem, kusma, uyku bozukluğu, saç dökülmesi-alopesi, burun kanaması, tükenmişlik, uyuşma hissi, iştahsızlık ve tat bozukluğu semptomlarına karşı başedebildiği gözlemlendi. Nefes darlığı semptomuna karşı başedenler yüksek olmasına rağmen başedenler ile kısmen başedenler arasındaki farkın az olduğu görüldü. Genel vücut ağrısı ile boyunda ağrı semptomların da hastaların çoğunda kısmen başedebildikleri gözlemlendi. Bulantı ve baş ağrısı semptomların da hastaların çoğunluğunun semptoma karşı başedemediği tespit edildi.
       Ağız kuruluğunun, tat bozukluğunun ve boyun derialtı dokularında  yaygın ağrısız ödemin durumluk ve sürekli kaygı ölçeklerine göre semptomun olup olmaması kaygıya herhangi bir etkisinin olmadığı görüldü. Uyku bozukluğu, iştahsızlık, nefes darlığı ve tükenmişlik semptomlarında durumluk kaygı ölçeğine göre bu semptomlar ile başedemeyen hastaların kaygı seviyelerinde yükseklik tespit edildi. Bu semptomların geliştiği hasta grubunda sürekli kaygı ölçeğine göre kaygılı olmadığının tespiti yapıldı. Genel vücut ağrısı, bulantı, uyuşma hissi, baş ağrısı ve boyunda ağrı semptomlarına karşı başedemeyen hasta gruplarında  durumluk ve sürekli kaygı ölçeklerine göre daha kaygılı oldukları gözlemlendi.

Anahtar Kelimeler : Radyoaktif Iyot, Semptom Yönetimi, Anksiyete.

Abstract:
The number of people diagnosed with cancer is increasing rapidly in today's world, both in developed and developing countries. Thyroid cancer is also a significant majority among this increasing number of people. Radioactive iodine therapy is given to the patient who has undergone thyroidectomy with surgical treatment to receive complementary treatment. Since this planned study deals with symptom severity, coping level and anxiety levels in patients receiving radioactive iodine 131 treatment, it is aimed to fill an important deficiency in the literature.
No sampling was made in the study, and it was performed between 17.01.2022 and 31.05.2022, out of 60 patients who applied to the Yüzüncü Yıl University Dursun Odabaş Medical Center Nuclear Medicine Unit with the full count method. All patients who applied to the study population between these dates and met the inclusion criteria were included in the study. In the study, 'patient identification form', 'symptoms form after I-131 treatment', 'symptom coping status in the first 48 hours after I-131 application' and 'state and trait anxiety scale' were used. Considering that the patients had a high dose of radioactive iodine, an internal telephone interview was made. Data analysis was done with SPSS 21.0 program. In the statistical analysis of the data of the study: evaluation of the socio-demographic characteristics of the patient, frequency and percentage, mean and standard deviation, median, minimum and maximum evaluation were used. Arithmetic mean, standard deviation, median, minimum and maximum evaluation, statistical analyzes to evaluate normality, correlation tests to evaluate the relationship between the scores of the scales, and reliability tests (Cronbach's Alpha Coefficient) were used to evaluate the scale scores. Analysis of variance tests in the comparison of the scale according to socio-demographic characteristics; Normal distribution, pairwise comparison, independent t test, triple comparison One Way ANOVA test and post hoc tests, non-normal distribution pairwise comparison, Mann Whitney U test, triple comparison, Kruskal Wallis test, regression analysis tests were used to determine the influencing factors. Significance level of difference and relationships was accepted as p<0.05. Of the patients participating in the study, 76.7% were female, 23.3% were male, 68.3% were housewives, 31.7% worked in different occupational groups, 78.3% were in Van, It was determined that 21.7 of them resided outside the province of Van.
            According to the findings of the study, it was observed that dry mouth increased in the second 24 hours, and Diffuse Painless Edema in the Subcutaneous Tissues of the Neck slightly increased in the second 24 hours. Vomiting, sleep  

disturbance, alopecia-hair loss, pain and numbness in the neck are seen in a high percentage of patients as absent or very little. It was observed that there was a significant increase in general body pain, nausea, neck pain, headache, loss of appetite, dyspnea, taste disorder and burnout syndromes in the second 24 hours. It was observed that most of the patients who participated in the study were able to cope with the symptoms of dry mouth, widespread painless edema in the subcutaneous tissues of the neck, vomiting, sleep disturbance, hair loss-alopecia, nose bleeding, burnout, numbness, loss of appetite and taste disturbance. Although those who coped with the symptom of dyspnea were high, the difference between those who coped and those who partially coped was low. It was observed that the symptoms of general body pain and pain in the neck could also be partially managed in most of the patients. It was determined that the majority of the patients could not cope with the symptoms of nausea and headache.
           It was observed that dry mouth, taste disorder and diffuse painless edema in the subcutaneous tissues of the neck did not have any effect on anxiety according to the state and trait anxiety scales. According to the state anxiety scale, in the symptoms of sleep disturbance, anorexia, shortness of breath and burnout, the anxiety levels of the patients who could not cope with these symptoms were found to be high. It was determined that the patient group in which these symptoms developed was not anxious according to the trait anxiety scale. It was observed that the patient groups who could not cope with the symptoms of general body pain, nausea, numbness, headache and neck pain were more anxious on the state and trait anxiety scales.
Keywords : Radioactive Iodine, Symptom Management, Anxiety.