Timurî Dönem TSMK R. 1023 numaralı ve TSMK R. 1022 numaralı Kelile ile Dimne el yazmalarının tasvir sanatı açısından incelenmesi
A studied on the manuscirtp of Timurid Period that named as Kelile wa-Dimne TSMK R. 1023 nr. and TSMK R. 1022 nr. in contex of miniature art
Yazar: ÇAĞLAYAN BAYRAKTAR
Danışman: PROF. DR. OSMAN ERAVŞAR
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Bilimler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: El Sanatları = Crafts ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Kelile ve Dimne = Kelile and Dimne ; Tasvir sanatı = Depicting art ; Timur Dönemi = Timur Period ; Timurlular = Timurids ; Yazma eserler = Manuscripts

Özet:
Timurîler'in siyasi yapılanmalarının ilk dönemlerinden itibaren Celâirliler yanında Karakoyunlu ve Akkoyunlu Türkmenleri'yle yakın ilişki kurduğu muhakkaktır. Genel olarak İran ve çevresinde sanat hareketlerinin de başlıca yaratıcıları olarak kültür ortamlarına birlikte yön vermişlerdir. Klasik Timurî üslubun en büyük hazırlayıcısı olarak kabul edilen Celâirlli sanatkâr ve hükümdarlar ile sanat koruyucusu Türkmen hükümdarlar bu oluşumda önemli bir yere sahiptirler.
Timurî tasvir sanatının oluşum evresinin tarihine göz atıldığında: İslâm tasvir sanatının yeni üslubunun ilkeleri XIV. yüzyılın sonlarında oluşmaya başlamasıyla birlikte Timurî üslubunun klasik örneklerini vermesi bu süreci kendi bünyesinde eritmesiyle başlayacaktır. Emir Timur; (1370)'de Semerkand'ı, (1381)'de Kertler'den Herat'ı, (1386)'da Celâirliler'den Tebriz'i, (1393)'te Bağdad'ı, yine (1393)'te Muzafferîler'den Isfahan ve Şiraz'ı alarak bölgeye geldiğinde XIV. yüzyılın nakkaşhaneleri muhtemelen aralarında belli bir koordinasyon ağı bulunmayan, dağınık ve bağımsız atölyeler şeklinde faaliyet gösteriyorlardı. Timurîler, böyle bir ortamda henüz sistemleştirilmemiş geniş yelpazeli bir mirası devraldıkları söylenebilir.
Emir Timur, fethettiği ülkelerden topladığı yetenekli sanatçıları beraberinde Semerkand'a götürerek burada büyük bir kültür ve sanat merkezi oluşturduğu bilinmesine karşılık kendi döneminden tasvirli bir el yazması günümüze kadar gelememiştir. Elimizdeki kaynaklardan anlaşıldığına göre XV. yüzyılda Timurî üslubun, XIV. yüzyıldaki nakkaşhanelerle bağlantılı olarak Şiraz ve Herat'da geliştiği ortaya çıkmaktadır.
Çalışma konusu olan TSMK R. 1023 No. lu Şiraz ekolü Kelile ile Dimne el yazması ile TSMK R. 1022 No. lu Herat ekolü Kelile ile Dimne el yazmalarında canlandırılan sahneler arasında çok fark olduğu saptanmaktadır. TSMK R. 1022 No. lu Herat ekolü Kelile ile Dimne el yazmasının üslup özelliklerine bakıldığında eserin klasik olduğunu ve nakkaşın da dönemin baş nakkaşı olabileceğini ya da önemli bir nakkaş olabileceği düşünülmektedir. TSMK R. 1023 No. lu Şiraz ekolü Kelile ile Dimne el yazmasının üslup özelliklerine bakıldığında ise genel tasarım olarak arkaik kaldığı için Herat'a gönderilmeye gerek duyulmayan yerel bir nakkaş olabileceği düşünülmektedir.
Anahtar Kelimeler: Emir Timur, Timur Dönemi Tasvir Sanatı, Şiraz Ekolü, Herat Ekolü.

Abstract:
Undoubtedly the main principles of miniature manuscripts prepared in the Islamic period which were described as classical were laid by the Timurids. It is certain that the Timurids had a close relationship with the Karakoyunlu and Akkoyunlu Turkmens as well as the Celalids from the early periods of their political structuring. In general as the main creators of art movements in and around Iran they have directed cultural environments. Celalids craftsmen and rulers who are regarded as the greatest preparers of the classical Timurian style and Turkmen rulers who are the protector of art have an important place in this formation.
When I look at the history of the formation phase of Timurids miniature art: Principles of the new style of Islamic miniature art 14th century with the beginning to form at the end of the century. The Timurids style will begin to melt this process within itself giving classical examples. Timurid 14th century took Samarkand in (1370), (1381)'de Kerds in Herat, Tabriz (1386) and Bagdad in from the Celalids (1393), Isfahan and Shiraz from the Muzafferids in (1393), the miniatures of the century probably operated in the form of scattered and independent workshops, with no specific coordination network between them. I would say that the Timurids have inherited a wide-ranging legacy that has not yet been systemized in such an environment.
Although it is known that Timurid created a great cultural and art center here by taking the talented artists he gathered from the conquered countries to Samarkand a miniature writing from his own period has not survived to the present day. I understand from our sources that the 15th century Timurids style 14th century I understand that it developed in Shiraz and Herad in connection with the painting workshops of the century.
Shiraz school TSMK R. 1023 Nr. of Kelile wa-Dimne writing by Herad school TSMK R. 1022 Nr. of Kelile wa-Dimne manuscripts will see a lot of difference between the scenes portrayed as Herat school TSMK R. 1022 Nr. of Kelile wa-Dimne when I look at the stylistic features of the manuscript: I think that the work is classical and that the miniaturist may also be the chief miniaturist of the period or an important miniaturist. Shiraz school TSMK R. 1023 Nr. of Kelile wa-Dimne when I look at the stylistic features writing I think that it may have been a local miniaturist who did not need to be sent to Herad because the overall design remained archaic.
Keywords: Timurid, Timurid Period Miniature Art, Shiraz School, Herad School.