Coğrafi bilgi sistemleri teknolojileri kullanılarak gelevera deresi taşkın tehlike alanlarının belirlenmesi
Determination of flood hazard areas of gelevera creek by using geographic information system technologies
Yazar: MELTEM ARAZ YILMAZ
Danışman: DOÇ. DR. HÜSNİYE EBRU ÇOLAK
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Harita Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Jeodezi ve Fotogrametri = Geodesy and Photogrammetry

Özet:
Akarsu taşkınları ülkemizde sıklıkla görülen doğal afetlerden biridir. Türkiye'de doğal afetler arasında oluşturduğu zarar açısından depremlerden sonra gelen su taşkınları, hem can kayıpları hem de ekonomik kayıplara neden olması açısından önem oluşturmaktadır. Taşkınlar sadece iklim ve topografyaya bağlı olmayıp, insanoğlunun doğaya yaptığı müdahalelerden de etkilenmektedir. Özellikle dere yataklarına yapılan müdahaleler ve havza sınırları içerisinde yapılan çalışmalarda gerekli hassasiyetin gösterilmemesi taşkın risklerini arttırmaktadır. Taşkınların önceden modellenebilir olması ve etki alanlarının tanımlanması yoluyla can ve mal kaybı en aza indirilerek taşkının olumsuzluklarının önüne geçilmesi planlanmaktadır. Bu kapsamda akarsular için taşkın tehlike modellerinin ve haritalandırma çalışmalarının gerçekleştirilme ihtiyacı bulunmaktadır. Bu çalışmada akarsu taşkınlarının modellenmesi yoluyla olası taşkınların etki alanı içerisinde kalan kısımlarda meydana gelebilecek zararın tahmin edilmesi amaçlanmaktadır. Çalışma alanı olarak Giresun ili Espiye ilçesi Gelevera Deresi seçilmiştir. Bu bölgenin seçilmesinin sebebi istatistiklere göre yağmur yağış oranının fazla olması ve bölgenin çok eğimli olmasıdır. Öncelikle Gelevera Deresi'nde taşkına etki eden faktörler belirlenmiş, bu faktörlere ait konumsal veriler toparlanarak bir coğrafi veri tabanında bütünleştirilmiştir. Bu çalışmada risk alanlarının önceden belirlenebilmesi için Coğrafi Bilgi Sistemleri(CBS) aracılığıyla sayısal yükseklik modeli oluşturulmuş HEC-RAS yazılımıyla da Gelevera Deresinin rejim analizleri ile bölgenin hangi alanlarının taşkın riski altında olduğu tespit edilmiştir. CBS teknolojisi aracılığıyla Gelevera Deresi boyunca olabilecek bir taşkının etki alanının konumsal olarak modellenmesi gerçekleştirilerek, olası bir taşkın durumunda bölgenin nasıl etkileneceği hususunda konumsal analizler ile tahmini zararlar tespit edilmeye çalışılmıştır.

Abstract:
River floods are one of the natural disasters frequently seen in our country. Floods constitute a significant importance in Turkey, as they are ranked second among all natural disasters, after the earthquakes, in terms of the damage, casualties and the economic losses. Floods are not only connected to climate and topography, but are also influenced by human interventions to the nature. Especially, the interventions on the creek beds and the lack of the necessary sensitivity in construction works conducted within the basin boundaries increase the risks of floods. Because of the property of floods to be pre-modelled and having their impact areas be defined, it is aimed to prevent the negative impact of floods such as minimizing the loss of life and property. In this context, flood hazard models and mapping studies are needed for rivers. In this study, it is aimed to estimate the damages that may occur in the areas which are remained in the possible effect regions of floods by modeling the river floods. The Gelevera Creek in the province of Giresun, Espiye, was selected as the study region. The reason for choosing this region is that the rainfall rate is statistically very high and the region is very inclined. First of all, the factors causing the floods were determined in Gelevera Stream and the spatial data of these factors were collected and integrated in a geographical database. In this study, to be able to predict the risky regions, first a digital elevation model is developed using Geographical Information Systems (GIS) and by using the HEC-RAS software, the regime analysis of Gelevera Creek and the regions with high risk of flooding are determined. By using GIS technology, the possible effect region of a potential flood that may be along the Gelevera Stream, has been tried to be determined with the estimated damages through spatial modeling and the positional analysis.