Sanal gerçeklik destekli ve destekli olmayan video temelliçevre eğitiminin hemşirelerin empati düzeylerine ve çevre etiği yaklaşımlarına etkisi
The effect of virtual reality and non-virtual reality videobased environmental education on nurses' empathy levels and environmental ethicsapproaches
Yazar: SERHAT DÜZENCİ
Danışman: DOÇ. DR. BAHANUR MALAK AKGÜN
Ardahan Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Çevre Sağlığı Ana Bilim Dalı / Çevre Sağlığı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sağlık Eğitimi = Health Education

Özet:
Çalışmada sanal gerçeklik destekli ve destekli olmayan video temelli çevre
eğitiminin hemşirelerin çevre etiği yaklaşımlarına ve empati düzeylerine etkisinin
incelenmesi amaçlanmıştır. Randomize kontrollü üç kollu deneysel bir çalışma olarak
gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın örneklemini 01.10.2022-30.04.2023 tarihlerinde Doğu
Anadolu Bölgesi'ndeki bir ilde yer alan Devlet Hastanesi'nde çalışan ve örnekleme
alınma kriterlerine uyan 91 hemşire [sanal gerçeklik destekli çevre eğitimi alanlar (deney
1 grubu) (n=30), sanal gerçeklik destekli olmayan çevre eğitimi alanlar (deney 2 grubu)
(n=30) ve çevre eğitimi almayanlar (kontrol grubu) (n=31)] oluşturmuştur. Çalışma
verileri "Hemşire Tanıtıcı Formu", "Empati Düzeyi Belirleme Ölçeğ i" ve "Çevre Etiği
Yaklaşımları Ölçeği" kullanılarak toplanmıştır. Deney 1 grubundaki hemşirelere çevre
koruma, geri dönüşüm ve iklim değişikliği konularında Çevre Vakfı, Doğa ve Çevre
Vakfı, Çevre Koruma ve Ambalaj Atıkları Değerlendirme Vakfı ve Türkiye Erozyonla
Mücadele, Ağaçlandırma ve Doğal Varlıkları Koruma Vakfı tarafından hazırlanan
haftada bir gün eğitim olacak şekilde iki hafta boyunca toplamda iki kere çevre eğitimi
videoları ders içeriği olarak sanal gerçeklik gözlükleri ile izletilmiştir. Deney 2
grubundaki hemşirelere ise bu çevre eğitim videoları iki hafta boyunca toplamda iki kere
cep telefonu ile izletilmiştir. Her bir eğitim uygulaması yaklaşık 45 dakika kadar
sürmüştür. Kontrol grubundaki hemşirelere herhangi bir girişimde bulunulmamıştır.
Girişim öncesi ve sonrası tüm gruplardaki hemşirelere veri toplama formları
uygulanmıştır. Niceliksel veriler için üç ve üzeri grupların karşılaştırmasında KruskallWallis H testi; iki grup karşılaştırmasında Mann-Whitney U Testi kullanılmıştır. Ön test
ve son test ölçek puanlarının karşılaştırmalarında ise Wilcoxon işaretli sıralar testi
kullanılmıştır. Nitel veriler arasındaki ilişkiyi belirlemek amacıyla Chi-square analizi
kullanılmıştır. Ölçek puanları arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi için Spearman
korelasyon analizi kullanılmıştır. Sonuçlar % 95'lik güven aralığında, anlamlılık p< .05
düzeylerinde değerlendirilmiştir. Çalışmaya katılan hemşirelerin yaş ortalama değeri
vii
29.52±6.35 olup, % 68.1'i kadındır. Çevre Etiği Yaklaşımları Ölçeği alt boyutu
biyosentrik yaklaşım ile Empati Düzeyi Belirleme Ölçeği toplam puanı ve alt
boyutlarından bilişsel empati, sosyal beceriler arasında olumlu yönde birer ilişki
bulunmaktadır. Çevre Etiği Yaklaşımları Ölçeği alt boyutları ekosentrik ve antroposentrik
yaklaşımlar ile Empati Düzeyi Belirleme Ölçeği toplam puanı ve alt boyutları (bilişsel
empati, duygusal tepki ve sosyal beceriler) arasında istatistiksel olarak anlamlı birer ilişki
bulunmamaktadır. Deney 1 grubunun biyosentrik değeri sanal gerçeklik destekli çevre
eğitimi sonrası düşmüş, Empati Düzeyi Belirleme Ölçeği toplam puanı değeri ve bilişsel
empati değeri yükselmiştir. Deney 2 grubunun Çevre Etiği Yaklaşımları ve Empati
Düzeyi Belirleme Ölçekleri değerleri sanal gerçeklik destekli olmayan çevre eğitimi
sonrası istatistiksel olarak anlamlı farklılık göstermemiştir. Kontrol grubunda ise Empati
Düzeyi Belirleme Ölçeği toplam puanı değeri ve bilişsel empati, sosyal beceriler değerleri
önteste göre sontest sonrası yükselmiş fakat bu değerlerin gruplar arası karşılaştırmada
istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar göstermediği anlaşılmıştır. Çevre eğitimi sonrası
deney 1 grubunun biyosentrik değerinin, deney 2 ve kontrol gruplarının biyosentrik
değerlerinden daha düşük olduğu saptanmıştır. Çalışmada hemşirelere sanal gerçeklik
destekli çevre eğitimi verilmesinin biyosentrik değeri azalttığı; empati değerini ve
özellikle bilişsel empati değerini arttırdığı görülmüştür. Sanal gerçeklik destekli çevre
eğitiminin, sanal gerçeklik destekli olmayan çevre eğitimine göre biyosentrik değeri
düşürmede daha avantajlı olduğu anlaşılmıştır. Bir çevre eğitimi yöntemi olarak sanal
gerçeklik destekli çevre eğitimi; hemşirelerde biyosentrik yaklaşımı azaltmak ve empati
düzeyini artırmak için kullanılabilir.
Anahtar Sözcükler:
Hemşire, Çevre Eğitimi, Çevre Etiği, Çevre Etiği Yaklaşımları, Sanal Gerçeklik, Empati

Abstract:
The aim of the study was to examine the effect of virtual reality and non-virtual
reality video based environmental education on nurses' empathy levels and environmental
ethics approaches. The research was conducted as a randomized controlled three-arm
experimental study. The sample of the study consisted of 91 nurses working at a State
Hospital in a province in the Eastern Anatolia Region between 01.10.2022 and
30.04.2023, who met the sampling criteria [those who received virtual reality-supported
environmental education (experimental group 1) (n=30), those who received virtual
reality unsupported environmental education (experimental group 2) (n=30), and those
who did not receive environmental education (control group) (n=31)]. Data of the study
were collected using "Nurse Introduction Form", "Empathy Level Determination Scale",
and "Environmental Ethics Approaches Scale". Nurses in experimental group 1 were
shown environmental education videos with virtual reality goggles as the lesson content
twice a week for two weeks, prepared by Environment Foundation, Nature and
Environment Foundation, Environmental Protection and Packaging Waste Evaluation
Foundation, and Turkey Erosion Control, Afforestation and Natural Assets Conservation
Foundation, on topics such as environmental protection, recycling, and climate change.
Nurses in experimental group 2 were shown these environmental education videos twice
a week for two weeks via mobile phone. Each training session lasted approximately 45
minutes. Nurses in the control group did not receive any intervention. Data collection
forms were applied to all groups of nurses before and after the intervention. KruskalWallis H test was used for comparisons of three or more groups for quantitative data;
Mann-Whitney U Test was used for comparisons of two groups. Wilcoxon signed-rank
test was used for comparisons of pre-test and post-test scale scores. Chi square analysis
was used to determine the relationship between qualitative data. Spearman correlation
analysis was used to evaluate the relationship between scale scores. Results were
evaluated at a significance level of p< .05 with a 95 % confidence interval. The mean age
ix
of the nurses participating in the study was 29.52±6.35, and 68.1 % of them were female.
There is a positive relationship between the sub dimension of Biocentric Approach of the
Environmental Ethics Approaches Scale and the total score and sub-dimensions of the
Empathy Level Determination Scale, including cognitive empathy and social skills. There
is no statistically significant relationship between the sub-dimensions of Environmental
Ethics Approaches Scale, including ecocentric and anthropocentric approaches, and the
totalscore and sub-dimensions (cognitive empathy, emotional response, and social skills)
of the Empathy Level Determination Scale. The biocentric value of experimental group
1 decreased after virtual reality supported environmental education, while the total score
value and cognitive empathy value of the Empathy Level Determination Scale increased.
The values of the Environmental Ethics Approaches Scale and Empathy Level
Determination Scale of experimental group 2 did not show a statistically significant
difference after virtualreality unsupported environmental education. In the control group,
the total score value of the Empathy Level Determination Scale and the values of
cognitive empathy and social skills increased compared to the pre test, but it was
understood that these values did not show statistically significant differences in intergroup comparisons. After environmental education, the biocentric value of experimental
group 1 was found to be lower than the biocentric values of experimental group 2 and the
control group. It has been observed that providing nurses with virtual reality-supported
environmental education reducesthe biocentric value while increasing the empathy value,
especially cognitive empathy. Virtual reality-supported environmental education is found
to be more advantageous in reducing biocentric values compared to virtual reality
unsupported environmental education. Virtual reality-supported environmental education
can be used to reduce biocentric approach and increase empathy level in nurses as an
environmental education method.
Keywords:
Nurse, Environmental Education, Environmental Ethics, Environmental Ethics
Approaches, Virtual Reality, Empathy