Yüzey sulama sistemlerinde sulama işletmeciliği model yaklaşımı
Operational model approach for surface irrigation systems
Yazar: MURAT TEKİNER
Danışman: PROF. DR. MEVLÜT BEYRİBEY
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarımsal Yapılar ve Sulama Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışmada, 2003 yılı sulama sezonu boyunca Salihli Sağ Sahil Sulama Birliği alanında Birliğe üye olan çiftçilerin sulama konusundaki bilgi ve deneyimlerinin belirlenmesi, Birlik yönetiminin mevcut su dağıtım çalışmalarının koşullara ve bilimsel esaslara uygun olan su dağıtım planı ile karşılaştırılarak önerilerde bulunulması amaçlanmıştır. Alanda seçilen 22 parselde sulama programı IRSIS paket programı ile yapılmış ve çiftçinin yaptığı sulama ile karşılaştırılmıştır. Alandaki bütün çiftçilerin plansız ve kontrolsüz sulama yaptığı belirlenmiştir. Birliğin kullandığı 6 yedek ve 113 tersiyer incelenmiştir. Tersiyer kanalların kapasitelerinin yeterliliğinin belirlenmesinde CROPWAT paket programı kullanılmış ve sahadaki 18 tersiyerin kapasitelerinin yetersiz olduğu saptanmıştır. Sulama Birliği yönetim etkinliğini belirlemek amacıyla da su kullanım etkinliği, tarımsal etkinlik ve çevresel etkinlik göstergeleri hesaplanmıştır. Su kullanım etkinliği için Y2T37 tersiyerinin net su temini oranı 3.50, toplam su temini oranı ise 1.29 olarak bulunmuştur. Bütün yedeklerde net su temini oranının 2.5'den büyük, toplam su temini oranının ise 1'den büyük olduğu, proje alanına gerekenden fazla su saptırıldığı, bunun da proje sulama randımanını (%28.3) olumsuz yönde etkilediği ortaya çıkmıştır. Tarımsal etkinliği belirlemek için sulama oranı belirlenmiştir. Kanalların %6.1 ile %100 arasında değişen sulama oranı, ana kanalı göz önüne aldığımızda %94.3 olarak gerçekleşmiştir. Çevresel etkinlik ise tabansuyu seviyesi ve sulama suyu kalitesi verileri ile saptanmıştır. Alandaki sağlıklı veri alınan 35 kuyuda yapılan ölçümler sonunda tabansuyu seviyesinin mevsim sonunda ortalama 53 cm arttığı, mevsim boyunca sulama ile toprağa verilen suyun (91.1 cm) %58.7'sinin taban suyunu beslediği sonucu ortaya çıkmıştır. Ayers ve Westcot sulama suyu sınıflama rehberine göre de ana kanaldaki suyun sulama için uygun olduğu, ana drenaj kanalındaki suyun ise şiddetli sorun oluşturmayacağı belirlenmiştir.

Abstract:
In this study, it was aimed to determine the knowledge and experiences of member farmers of Salihli Right Bank Irrigation Association during the irrigation season of the year 2003, to compare the current water allocation and distribution practices of Association Board with the prevailing conditions and scientific approaches and to provide recommendations for proper irrigation operation. Irrigation program was performed for 22 selected parcels by using IRSIS software and the program was compared with the current practices of the farmers. It was determined that all the farmers in study area have been carrying out un-planned and uncontrolled irrigation. Experiments were conducted over 6 secondary and 113 tertiary canals. Capacities of tertiary canals were determined by using CROPWAT software and capacity of 18 of them were found to be insufficient. Water use efficiency, agricultural efficiency and environmental efficiency indicators were calculated to determined the management efficiency of the irrigation association. For water use efficiency, net water supply rate of tertiary Y2T37 was found to be 3.50 and total water supply rate was 1.29. Net water supply rates of all tertiary canals were higher than 2.5, total water supply rates were higher than 1. Therefore it was determined that excessive water was diverted to project site and that has affected the project irrigation efficiency negatively (28.3%). Rate of irrigation was determined to find out the agricultural efficiency. Irrigation rates of canals varied between 6.1-100% and the rate for main canal was 94.3%. Environmental efficiency was determined by groundwater table and irrigation water quality data. As a result of measurements carried out in 35 wells, it was determined that ground water table raised 53 cm at the end of irrigation season and 58.7% of applied water (91.1 cm) recharged into ground water during the irrigation season. Irrigation water in main canal was found to be suitable for irrigation according to Ayers and Westcot irrigation water classification chart and it was also decided that water in main drainage canal would not create serious problems.