Tarihsel süreç içinde bezeme sanatında peyzaj elemanları
In the history the items of landscape for ornamentation of arts
Yazar: GÜLÇİN AYDOĞMUŞ DEMİRBAŞ
Danışman: PROF. DR. SEMRA ATABAY
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Mimarlık = Architecture ; Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Arastırma dört ana bölümden olusmakta olup, birinci bölümde arastırmanın amacı, kapsamı,kullanılan materyal ve yöntemi belirtilmistir.kinci bölümde bezeme ve bezeme sanatı kavramı, bezeme sanatını etkileyen akım veuygarlıklar ile Türk medeniyetinde bezeme sanatına yer verilmistir. Bezeme sanatını etkileyenakım ve uygarlıklar kapsamında tarih öncesi (Prehistorya devri), M.Ö. dönemde uygarlıklarMısır, Mezopotamya, Eski ran, Anadolu uygarlıkları (Hitit, Likya, Lidya, Frig, Urartu),Yunan, Roma, Hint, Çin ve Türk uygarlıklarında ve M.S. dönemde Bizans, Arap, Roman,Gotik, Rönesans, Barok, Rokoko, Arts and Crafts, Art Nouveau ve Modern Sanat akımlarınayer verilmistir. Uygarlıkların kendine özgü motiflerinin degisimi ve gelisimi, birbirleri ileiliskilerine deginilmistir. Türk uygarlıklarında bezeme sanatında ise slamiyet' ten önce (Hun,Uygur, Göktürk sanatına), slamiyet' ten sonra (Karahanlı, Gazneli, Anadolu Selçuklu veBeylikler, Osmanlı sanatına) yer verilmistir. Kapsamlı olarak bakıldıgında Türk bezemesanatında Anadolu Selçuklu ve Osmanlı Dönemindeki bitkisel motiflere (Çiçekler {Çiçekmotifleri, Hatai, dogaya yakın olarak stilize edilmis çiçekler, minyatür çiçekler ve yapraklar,agaçlar, meyveler, Rumiler ve Selçuklu münhanilerine) yer verilmistir. Bölüm sonunda özelbir degerlendirme yapılmıstır.Üçüncü bölümde, Tarihsel süreç içinde Türk bezeme sanatında Anadolu Selçuklu ve Osmanlıdöneminde bitkisel motifler kullanım yerlerine göre incelenmis, genis ölçüde örnekleredeginilmistir. nceleme kapsamında kitap bezemeleri{tezhip ve el yazması kitaplarda, kitapciltlerinde, ebru sanatında}, minyatür bezeme sanatı, çini sanatında bezeme{duvarçiniciliginde, çini esyada bezeme}, kalem isi-duvar resimlerinde bezeme, madeniislemeciliginde {madeni esya, silah ve birlikte kullanılan teçhizat islemeciligi, kapıtokmakları ve kapı halkaları, kuyumculuk, fındık sikkelerinde, dökme demirde}, tasislemeciliginde {kabartmalı mimari taslarda, mezar taslarında, çesmelerde ve sebillerde},ahsapta {ahsap esyada oyma ve kalem isinde, ahsap cephe-tavan-pervaz, ahsap kapılardakalem isi ve oyma}, cam{cam esya ve vitrayda}, dokuma ve kumas{halı ve kilim, giysiler, elislemeleri, yazmalar, diger kullanım esyaları, mefrusat} sanatında bezeme, olarak dokuz altbaslıkta incelenmistir. Bölüm sonunda özel bir degerlendirme yapılmıstır.Dördüncü son bölümde ise, ilk üç bölümden çıkarılan sonuçlar dogrultusunda genel birdegerlendirme yapılmıs, Türk sanatında bitkisel motiflerin kullanım yerlerine göre ve bazıdönemlere göre üslup degisimleri, motif sekilleri, renkleri, birbirleri ile olan iliskileri ortayaçıkarılmıstır.Anahtar Kelimeler: Bezeme, Bezeme Sanatı, Uygarlıklarda Bitkisel Motifler, Türk BezemeSanatı, Bitkisel Motifler.

Abstract:
This research is composed of four main chapters. In the first chapter, objective, content,method and the materials used in this study are described.As for in the second chapter; embellishments, the concept of the art of embellishments and themovements and the civilizations which have an effect on the art of embellishments and alsoplace and importance of the art of embellishments in Turkish civilization are mentioned.Within the frame of the civilizations and movements which have an impact on the art ofembellishments are Egyptian, Mesopotamian, Ancient Persian, Anatolian (such as Hittites,Lycians, Lydians, Phrygians, Urartians), Hellenic, Arabians, Roman, Indian, Chinese andTurkish Civilizations during the pre-historic era and BC and Byzantine, Roman civilizationsand styles such as Gothic, Renaissance, Baroque, Rococo, Arts and Crafts, Art Nouveau andModern Arts during A.D. era mentioned.Evolution and the improvements of authentic motifs peculiar to each civilization and the corelationsamong them are also touched upon.The art of embellishments in the course of Turkish civilization is examined in two successiveperiods as before and after Islam was accepted. Art of embellishments during Great HunEmpire, Uyghur Empire, Gokturks eras before Islam and art of embellishments during Karakhanids, Ghaznavids, Anatolian Seljuks and Beylicates and Ottoman Empire eras after Islamare separately examined in this research.When we look into the history of arts of embellishment in detail, it can clearly be seen thatfloral motifs (plant motifs, Hatai, flowers which are stylized in exact shape as they are innature, miniature flowers, leaves, trees and fruits, Rumis and Seljuk Munhanis) are used aslandscape ornaments in Turkish Culture (Anatolian Seljuks and Beylicates and OttomanEmpire). A special evaluation about this issue is included at the end of the chapter.In chapter III, floral motifs are examined according to the areas in which they were usedwithin the context of art of Turkish (Anatolian Seljuks and Beylicates and Ottoman Empire)embellishments from the point of its historical evolution. A vast range of examples are alsoprovided.In this research, the art of embellishments is examined under 9 different sub-titles includingbook embellishments (in illuminated, gilded hand-written books, binding cover and inmarbled art), the art of miniature embellishments, embellishments in glazed tiles(embellishments in wall tiling and tile-work and goods), in wall engraving and metalengraving (Metal tools, equipments engraving used together with weapons, door knobs, doorbangles, goldsmithery, round coins, cast iron), in stone work ( in architectural engraving,sarcophagus, fountains and public fountains), in wood work (in wood carving, illumination,gilding, facade-ceiling-architrave engraving and gilding in the wooden structures ), in glasswork ( in glass articles and stained glass) in woven work and fabrics (in carpets and rugs,clothes, embroideries, hand-painted and printed clothes, other articles and fabrics). A specialevaluation about this issue is included at the end of the chapter.In the fourth and the last chapter, a general evaluation resulting from the findings mentionedin first three chapters is made. Which include the motifs of floral elements in Turkishembellishment art are well identified according to where they are used, the styles which differfrom one to another in accordance with the period in which they were made. The colours andmotifs and their some co-relations are also researched and brought to light herewith thisdocument.Key Words: Decoration, Ornamentation, Embellishments, Civilizations Floral Motifs,Turkish Embellishment, Floral Motifs