Anadolu'nun tarihi coğrafyasının İbn Haldun'un Mukaddime adlı eseri üzerinden değerlendirilmesi
Evaluation of the historical geography of Anatolia through Ibn Khaldun's work called Muqaddimiah
Yazar: CEMİLE KOÇAK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ TALAT KOÇAK
Afyon Kocatepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Fas, Cezayir, Mısır‟da geçmiştir. Eğitim ve öğretimini o dönemin ilim ve kültür merkezi
olan Tunus‟ta tamamlamıştır. Vezirlik, kadılık, kâtiplik, elçilik gibi görevlerde
bulunmuştur. ibn Haldun‟un yaşadığı dönemde fikirleri çok ilgi görmemiştir. Ancak
yazar ünlü eseri Mukkaddime ile çığır açarak dikkatleri üzerine çekmiştir.
Mukaddime, el iber kitabının giriş kısmını oluşturmaktadır. Eser dünya tarihine giriş
kitabıdır. Mukaddime ilk kez Osmanlı Türkçesiyle 1730 yılında Pirizâde Mehmet Said
Efendi tarafından çevrilmiştir. Zâkir Kâdirî Ugan, ise eseri, Türkçeye çevirmiştir. Bu
eser toplumsal hayatın içinde yer alan ekonomi, siyaset, iktisat, ticaret, yaşam biçimleri
ve ibn Haldun‟un kurduğu Umran ilmini konu edinmiştir. Umran, toplumsal hayatla
ilgili her durumu ifade etmektedir. Haldun toplumu bedevi ve hadari olarak ikiye
bölmüştür. Bu iki toplumu da birbirinden ayıran temel özellik asabiyedir. Asabiye,
birbirine kan bağı ile bağlı grupların muhaliflere karşı her türlü yardımlaşmasını ifade
etmektedir Bu bağlamda, bedevi toplumlarda asabiye daha güçlüdür. Bedevi toplumlar,
kırsal kesimde yaşayan geçimini daha çok hayvancılık ve ziraat ile sağlayan kesimdir.
Hadari toplumlar ise yerleşik hayata geçmiş şehirde yaşayan kesimi ifade etmektedirler.
Hadariler geçimlerini daha çok el sanatları ve ticaret ile sağlamaktadırlar.
Tarih boyunca birçok kentler inşa edilmiştir. Kentler insanlığın en güzel mirasıdır. İlk
Sümer döneminden itibaren süreç hep bu şekilde devam etmiştir. İlk kentler Doğu‟da
ortaya çıkmış ve Batı‟ya doğru gelişme göstermiştir. Mukaddime adlı eserde Anadolu
coğrafyasında yer alan kentler değerlendirilmiş olup bu bağlamda İbn Haldun‟un yedi
iklim teorisinde geçen Anadolu‟da bulunan antik kentlerin siyasi tarihi ve toplumların
özellikleri aktarılmıştır. Çalışmada bu kentlerin hangi kuşakta yer aldığı tespit edilerek
değerlendirilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Anadolu, Antik Kent, Mukaddime, Yedi iklim Teorisi, İbn
Haldun.

Abstract:
Ibn Khaldun was born in Tunisia in 1332 BC. His life was spent in Tunisia, Morocco,
Algeria and Egypt. He completed his education and training in Tunis, the centre of
science and culture of that period. He served as vizier, qadi, clerk and ambassador. Ibn
Khaldun's ideas did not attract much attention in his time. The author made a
breakthrough with his famous work Muqaddimiah and attracted attention.
The Muqaddimiah constitutes the introductory part of the book al iber. The work is an
introduction to world history. Muqaddimiah was first translated into Ottoman Turkish in
1730 by Pirizâde Mehmet Said Efendi. Zâkir Kâdirî Ugan translated the work into
Turkish. This work deals with the economy, politics, economics, trade, life styles and
the science of Umran founded by Ibn Khaldun. Umran refers to every situation related
to social life. Khaldun divided the society into two as bedouin and hadari. The main
feature that distinguishes these two societies from each other is asabiyya. In this
context, asabiyyah is stronger in Bedouin societies. Bedouin societies are those who live
in rural areas and earn their living mostly by animal husbandry and agriculture. Hadari
societies, on the other hand, refer to the people living in the city who have settled down.
Hadaris make their living mostly through handicrafts and trade.
Many cities have been built throughout history. Cities are the most beautiful heritage of
humanity. Since the first Sumerian period, the process has always continued in this way.
The first cities emerged in the East and developed towards the West. In this context, the
political history of the ancient cities in Anatolia mentioned in Ibn Khaldun's theory of
seven climates and the characteristics of the societies were conveyed. In the study, it
was determined and evaluated in which belt these cities were located.
Keywords: Anatolia, Ancient City, Muqaddimiah, Seven Climate Theory, Ibn Khaldun.