Burhâneddin İbrâhim b. Ömer el-Ca'berî'nin Kitâbu'l-İhtidâ fi'l-Vakf ve'l-İbtidâ adlı eserinin tahkik ve değerlendirmesi
Verification and assesment of Kitâb'u Vasfu'l ihtidâ fi'l Vakf ve'l-Ibtidâ Of Burhâneddin İbrâhim b. Ömer el-Ca'berî
Yazar: ÖMER ŞİMŞEK
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA YILDIRIM
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Din = Religion
Dizin: Caberi = Caberi ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Kıraat = Reading ; Vakf = Wagfs ; İbtida = Commencement

Özet:
İslam dininin ortaya çıkmasıyla beraber insanların hayatlarında, yaşam tarzlarında, medeniyetlerinde gözle görülür farklılıklar meydana gelmiştir. Bütün bu gözle görülür değişikliklerle beraber İslam âleminin fikrî ve zihnî olarak değişikliği de paralel olarak gelişmiştir. İlk günden bugüne kadar İslam âlimleri düşünmeye, yazmaya, yeni çalışmalar ortaya çıkarmaya özen göstermişlerdir. Matbaanın veya teknolojik gelişmelerin olmadığı dönemlerde İslam âlimleri eserlerini elle yazarak ortaya çıkarmışlar ve bunları muhafaza etmişlerdir. Biz bu çalışmada Ebû İshâk İbrâhîm b. Ömer b. İbrâhîm b. Halîl el-Ca'berî'nin "Kitâb'u Vasfu'l-ihtidâ fi'l-Vakf ve'l-İbtidâ" adlı el yazması eserini gün yüzüne çıkarmayı düşündük.
El-Ca'berî birçok ilim dalında eserler vermiştir. Onun eserlerinin pek çoğuna şerh ve hâşiye yazılmış birçoğu da ders kitabı olarak asırlardan bu yana okutulmuştur. Fakat el-Ca'berî'nin kıraat alanındaki bu eseri diğer eserleri gibi gün yüzüne çıkmamıştır. Bu çalışmada el-Ca'berî'nin "vakf-ibtidâ" konusunu temellendirerek ayetler üzerinden örnekler verdiği eseri ele alınmıştır. Çalışmamızda müellifin bu eseri tahkîk edilerek kısmî olarak tercüme edilmiştir. Çalışmamız giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Girişte araştırmamızın konusu, önemi ve amacı ele alınmış, tahkikte kullandığımız metot, yöntem ve kaynakları dile getirilmiştir. Ayrıca nüshalarla ilgili genel bilgiler paylaşılmıştır.
 Birinci bölümde müellifimiz el-Ca'berî ile ilgili yaşadığı dönemin siyasî, dinî, eğitim ve sosyal hayatı incelenmiştir. el-Ca'berî'nin hocaları, talebeleri, çağdaşları olan ilim adamları ve eserleri kısa şekilde dile getirilmiştir.
İkinci bölümde nüshamızın 12 fasıl olan birinci babının tercümesini yaparak alana katkı sağlamasını düşündük. Bu bölümde müellif vakf ve ibtidâ ile ilgili genel kuralları belirlemiş ve Kur'an-ı Kerîm'den belli bir tertibe göre vermiş olduğu örnekleri (ayetleri) kıraat imamlarının okuyuş şekilleri ve rumuzlarını kullanarak eseri zenginleştirmiştir. Sonuç başlığı altında ise tahkîk ve tercümenin genel değerlendirilmesi yapılmıştır.
Üçüncü bölümde çalışmamızın ana gövdesini oluşturan; üzerinde çalıştığımız Trabzon nüshası ve İspanya/El-Curial nüshasının tahkîk bölümü bulunmaktadır.

Abstract:
With the emergence of Islam, there have been visible changes in people's lives, lifestyles and civilizations. Along with all these visible changes, the intellectual and mental changes in the Islamic world developed in parallel. From the first day until today, Islamic scholars have paid attention to thinking, writing and creating new works. In the absence of the printing press or technological developments, Islamic scholars wrote their works by hand and preserved them. In this study, we thought to bring to light the manuscript work of Abu Ishâq Ibrâhîm b. 'Umar b. Ibrâhîm b. Khalîl al-Ja'berî's "Kitâb al-Wasfu al-ihtidâ fi al-Wakf wa'l-Ibtidâ".
Al-Ja'berî wrote works in many branches of science. Many of his works have been annotated and commented on, and many of them have been taught as textbooks for centuries. However, this work of al-Ja'berî in the field of qiraat has not seen the light of day like his other works. In this study, al-Ja'berî's work in which he gives examples on the subject of "waqf-ibtidâ" based on verses is discussed. In our study, this work of the author has been analyzed and partially translated. Our study consists of an introduction and three chapters. In the introduction, the subject, importance, and purpose of our research are discussed, and the method, methodology, and sources we used in the analysis are mentioned. In addition, general information about the copies is shared.
In the first chapter, the political, religious, educational and social life of the period in which our author al-Ja'berî lived is examined. al-Ja'berî's teachers, students, scholars who were his contemporaries and their works are briefly mentioned.
In the second part, we thought that our copy would contribute to the field by translating the first chapter, which has 12 chapters. In this chapter, the author sets out the general rules of waqf and ibtidâ and enriches the work by using the examples (verses) from the Holy Qur'ân according to a certain order by using the recitations and rhymes of the imams of qiraât. The conclusion includes a general evaluation of the tahkîq and translation.
In the third part, the main body of our study, the Trabzon copy and the Spain/El-Curial copy, which we studied, are analyzed.