Atıl kapasite maliyetleri analizi ve TMS 2 Stoklar Standardına göre değerlendirilmesi
Analysis of idle capacity costs and evaluation according to IAS 2 Stocks Standard
Yazar: SENEM KARAÇAM
Danışman: PROF. DR. NEJAT BOZKURT
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe Denetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Atıl kapasite = Idle capacity ; Maliyet muhasebesi = Cost accounting ; Muhasebe standartları = Accounting standarts ; Standartlar = Standards ; Stok = Stock ; Stok kontrol = Stock control ; Türkiye Muhasebe Standartı 2 = Turkish Accounting Standarts 2 ; Uluslararası muhasebe = International accounting ; Üretim kapasitesi = Production capacity

Özet:
İşletmeler mamul dönüşüm sürecinde, üretimin aksamasına neden olabilecek birçok sorun ile karşılaşmaktadır. Bu durum, işletmelerin atıl kapasite ile çalışmasına neden olmaktadır. TMS 2 Stoklar Standardına göre normal maliyet yönteminde atıl kapasite kavramı dikkate alınarak; sabit genel üretim giderlerinin kapasite kullanım oranına göre mamul maliyetine yüklenilmesi, kullanılmayan kapasiteye ait kısmın dönem gideri olarak dikkate alınması öngörülmüştür. Vergi mevzuatımızda ise, tam maliyet yönteminin uygulanması öngörülmektedir. Tam maliyet yöntemine göre, işletmeler atıl kapasite ile çalışıyor olsa bile tam kapasite çalışıyor olarak kabul edilir ve üretim maliyet unsurlarının tamamı mamul maliyetine yüklenilir. Dolayısıyla, işletmelerin atıl kapasite ile çalışması durumunda üretim maliyet unsurlarının tamamının üretim maliyetine yüklenilmesi, birim üretim maliyetlerinde bir artış sağlayacak ve finansal tablolara etki edecektir. Bu durum işletmelerin üretim maliyetlerinin atıl kapasite kavramıyla nasıl ilişkilendirilmesi gerektiğini göz önüne getirmiştir.
Araştırmanın amacı atıl kapasite kavramının incelenerek, işletmelerin atıl kapasite ile çalışması durumunda uygulanan maliyet hesaplama yöntemlerinin finansal tablolara nasıl etki ettiğini tespit etmektir. Uygulama kapsamında atıl kapasite ile çalışan üretim işletmesine ait veriler incelenmiş ve maliyet hesaplamaları yapılmıştır. Hesaplamalar sonucunda, finansal tablolar TMS 2 Stoklar Standardı ve VUK'a göre karşılaştırılmıştır. Atıl kapasite kavramının üretim maliyetlerine nasıl etki ettiği, TMS 2 Stoklar Standardının atıl kapasite kavramını nasıl değerlendirdiği, vergi mevzuatımıza göre ne gibi farklılıklar olduğu açıklanmıştır.

Abstract:
Businesses may encounter many problems that may cause production disruption during the product transformation process. This situation causes businesses to work with idle capacity. In the normal cost method according to the IAS 2 Inventories Standard, taking into account the concept of idle capacity; It is foreseen that the fixed general production expenses will be charged to the product cost according to the capacity utilization rate, and that the part of the unused capacity will be taken into account as a period expense. In our tax legislation, the application of the full cost method is envisaged. According to the full cost method, even if the enterprises are working with idle capacity, they are considered to be working at full capacity and all of the production cost elements are loaded on the product cost. Therefore, in the event that the enterprises operate with idle capacity, attributing all of the production cost elements to the production cost will increase the unit production costs and affect the financial statements. This situation brought into consideration how the production costs of enterprises should be associated with the concept of idle capacity.
The aim of the research is to examine the concept of idle capacity and to determine how the cost calculation methods applied in the case of enterprises working with idle capacity affect the financial statements. Within the scope of the application, the data of the production company working with idle capacity were examined and the cost was calculated. As a result of the calculations, the financial statements were compared according to IAS 2 Stocks Standard and Turkey tax procedure. It has been explained how the concept of idle capacity affects production costs, how IAS 2 Stocks Standard evaluates the concept of idle capacity, what kind of differences there are according to our tax legislation.