Plantago major'un hiperkolesterolemik diyetle ateroskleroz oluşturulan tavşanlarda ateroskleroz ve aterosklerotik risk faktörleri üzerine etkileri
The effects of plantago major on atherosclerosis and atherosclerotic risk factors in rabbits fed with hypercholesterolemic diet to induce atherosclerosis
Yazar: ÖZKAN ÖZER
Danışman: PROF. DR. HASAN SERDAR ÖZTÜRK
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Tıbbi Biyokimya Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2014
Konu: Biyokimya = Biochemistry
Dizin: ADMA = ADMA ; Antioksidanlar = Antioxidants ; Ateroskleroz = Atherosclerosis ; Hiperlipidemiler = Hyperlipidemias ; Oksidatif stres = Oxidative stress ; Plantago major = Plantago major ; Risk faktörleri = Risk factors ; Serbest radikaller = Free radicals ; Tavşanlar = Rabbits

Özet:
Amaç: Bu çalışmada, Plantago major ekstresinin hiperkolesterolemik diyetle ateroskleroz oluşturulan tavşanlarda ateroskleroz, aterosklerotik risk faktörleri ve oksidan/antioksidan sistem üzerindeki etkilerinin incelenmesi amaçlandı. 
Gereç ve Yöntem: 26 adet Yeni Zelanda ırkı albino erkek tavşan beş gruba ayrıldı. Birinci grup kontrol grubu, ikinci grup kolesterol grubu ve diğer üç grup ise Plantago major ekstresi (PME) grupları olarak belirlendi. Kontrol grubuna serum fizyolojik verilirken, kolesterol grubuna 1 g/kg/gün dozunda kolesterol verildi. PME gruplarına, 1 g/kg/gün dozunda kolesterole ek olarak sırasıyla 0,1 (düşük);  0,5 (orta) ve 1,0 (yüksek) g/kg/gün dozunda PME verildi. Gruplara belirlenen miktarlardaki serum fizyolojik, kolesterol ve PME oral yoldan, 12 hafta boyunca uygulandı. Tavşanların serumlarında homosistein, CRP, total kolesterol, LDL kolesterol, HDL kolesterol, trigliserid (TG), AST, ALT, BUN ve kreatinin düzeylerine bakıldı. Nitrik oksit sentaz (NOS), glutatyon peroksidaz (GPO), katalaz (KAT), süperoksit dismutaz (SOD) (yalnızca aort dokusunda) ve ksantin oksidaz (KO) enzim aktiviteleri ile asimetrik dimetil arjinin (ADMA), nitrik oksit (NO) ve malondialdehid (MDA) düzeyleri ise hem serum hem de aort doku örneklerinde çalışıldı. Ayrıca, çıkarılan aort dokularının histopatolojik değerlendirmeleri yapıldı.
Bulgular: Total kolesterol seviyesinin PME gruplarında kolesterol grubuna göre yüksek olduğu, ancak PME gruplarında ekstrenin dozu arttıkça seviyesinin azaldığı gözlendi (kolesterol grubu 1277 mg/dL, düşük doz PME grubu 2089 mg/dL, orta doz PME grubu 1896 mg/dL ve yüksek doz PME grubu 1334 mg/dL). LDL ve TG değerlerinin kontrol grubu hariç, yüksek doz PME grubunda en düşük olduğu gözlendi (LDL değerleri: kolesterol grubu 629 mg/dL, yüksek doz PME grubu 577 mg/dL; trigliserid değerleri: kolesterol grubu 701,40 mg/dL, yüksek doz PME grubu 552,20 mg/dL,). Serum ADMA seviyesinin orta doz PME grubunda en düşük değere sahip olduğu gözlendi (kolesterol grubu: 75,59 pg/mL, orta doz PME grubu: 61,32 pg/mL). Aort dokusu ADMA değerlerinin ise yüksek doz PME grubunda en düşük değere sahip olduğu gözlendi (kolesterol grubu: 193,34 pg/mL, yüksek doz PME grubu: 116,27 pg/mL). Serum NO ve NOS değerlerinin ikisinin de orta doz PME grubunda en yüksek değerlere sahip olduğu gözlendi (NO değerleri: kolesterol grubu 26,75 mM, orta doz PME grubu 204 mM, p<0,05 ve NOS aktiviteleri: kolesterol grubu 25,05 IU/ml, orta doz PME grubu 48,94 IU/ml). Aort dokusunda KO enzim aktivitesi ve MDA seviyesinin, istatistiksel olarak anlamlı olmamakla birlikte, yüksek doz PME grubunda en düşük değere sahip olduğu gözlendi (MDA değerleri: kolesterol grubu 1,036 nmol/mg, yüksek doz PME grubu 0,555 nmol/mg; KO aktiviteleri: kolesterol grubu 0,033 mIU/mg, yüksek doz PME grubu 0,013 mIU/mg). Antioksidan enzimler (GPO, KAT, SOD) ile ilgili olarak ise gerek serum, gerekse de aort dokusundaki aktiviteleri açısından gruplar arasında anlamlı bir fark bulunamadı. 
Sonuçlar: PME, ateroskleroz risk faktörü olarak değerlendirebileceğimiz ADMA'nın seviyesini hem serumda hem de aort dokusunda düşürmüş, buna mukabil antiaterosklerotik faktörler olarak değerlendirebileceğimiz NO seviyesini ve NOS aktivitesini artırmıştır. Ayrıca, LDL kolesterol ve TG seviyelerini yüksek doz PME verilen hayvanlarda en düşük seviyeye indirdiği gözlenmiştir. Bunların dışında, PME'nin aort dokusunu oksidasyona maruz kalmaktan doza bağlı olarak koruduğu gözlenmiştir (KO aktivitesinde ve MDA seviyesinde düşüş). Bu sonuçların, P. major'un ateroskleroz gelişimine etkileri ile ilgili daha ileri çalışmaların yapılması yönünde teşvik edici olduğu ve konu hakkında çalışma yapmak isteyeceklere katkılar sağlayacağı değerlendirildi.

Anahtar Sözcükler: ADMA, ateroskleroz, hiperkolesterolemi, plantago major, tavşan.

Abstract:
Aim: The aim of this study was to investigate the effects of plantago major extract on atherosclerosis, atherosclerotic risk factors and oxidant/antioxidant system in rabbits fed with hypercholesterolemic diet to induce atherosclerosis.
Materials and Methods: Twenty-six male albino New Zealand rabbits were divided into five groups: The first group was assigned as Control group (n=6), the second group as Cholesterol group (n=5) and the remaining three groups as Plantago Major extract (PME) groups (n=5 in each). Saline to the animals in Control group and cholesterol (1 g/kg/day) to the animals in Cholesterol group were administered. In addition to cholesterol (1 g/kg/day), PME was also administered to the animals in three PME groups at the doses of 0,1 (low); 0,5 (medium) and 1,0 (high) g/kg/day. Saline, cholesterol and PME were administered orally for 12 weeks. Nitric oxide synthase (NOS), glutathione peroxidase (GPO), catalase (CAT), superoxide dismutase (SOD) (in aort tissue only), xanthine oxidase (XO) enzyme activities and asymmetric dimethylarginine (ADMA), nitric oxide (NO) and malondialdehyde (MDA) levels were measured in both serum samples and aort tissue samples of the animals. Serum homocystein, CRP, total cholesterol, LDL cholesterol, HDL cholesterol, triglyceride, ALT, AST, BUN and creatinine levels were also determined. Additionally, histopathological examination of aort tissues in each group was done.
Results: Serum total cholesterol levels in three PME groups were found to be higher than cholesterol group. However, the levels of serum total cholesterol were found to be gradually decreased in PME groups, as the dose of the extract increases (cholesterol group: 1277 mg/dL; low dose PME group: 2089 mg/dL; medium dose PME group: 1896 mg/dL; high dose PME group: 1334 mg/dL). Serum LDL cholesterol and triglyceride levels were found to be the lowest in the high dose (1,0 g/kg/day) PME group compared to the groups other than Control group (LDL cholesterol: cholesterol group 629 mg/dL, high dose PME group 577 mg/dl; Triglyceride: cholesterol group 701,40 mg/dL, high dose PME group 552,20 mg/dL). Serum ADMA level was found to be the lowest in the medium dose PME group (cholesterol group: 75,59 pg/mL; medium dose PME group: 61,32 pg/ml) and aort tissue ADMA level in high dose PME group (cholesterol group: 193,34 pg/mL; high dose PME group: 116,27 pg/ml) compared to all other groups. Serum NO and NOS values both were found to be the highest in medium dose PME group compared to the other four groups (NO value: cholesterol group 26,75 mM, medium dose PME group 204 mM, p<0,05; NOS activity: cholesterol group 25,05 IU/ml, medium dose PME group 48,94 IU/ml). Aort tissue XO activity and MDA level were found to be the lowest in high dose PME group compared to other PME groups (MDA values: cholesterol group 1,036 nmol/mg, high dose PME group 0,555 nmol/mg; XO activities: cholesterol group 0,033 mIU/mg, high dose PME group 0,013 mIU/mg). As to the serum and aort tissue antioxidant enzyme activities (GPO, CAT, SOD) there were no remarkable differences between the groups.

Conclusions: Administration of PME was reduced the level of ADMA (which we may evaluate as an atherosclerosis risk factor) and on the contrary, increased the NO level and NOS activity (both of which may be evaluated as antiatherosclerotic factors) in both serum and aort tissue. PME ingestion decreased the levels of LDL cholesterol and TG (to the lowest level in high dose PME). Additionally, PME administration was observed to have a preventive effect from oxidation in a dose dependant manner in aort tissue (decrease of XO activity and MDA level). The results of this study are evaluated as encouraging for carrying out further studies on the effects of Plantago major on atherosclerosis. The results of this study could also be beneficial for the researchers who are planning to study on the subject.

Key Words: ADMA, atherosclerosis, hypercholesterolemia, plantago major, rabbit.