Orta ve ileri evre demans hastalarına uygulanan aromaterapinin ajitasyon ve bakım verenin yüküne etkisi
The effect of aromatherapy administered in patients with moderate and severe dementia on agitation and caregiver burden
Yazar: TUĞÇE TÜRTEN KAYMAZ
Danışman: DOÇ. DR. LEYLA ÖZDEMİR
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Geriatri = Geriatrics ; Hemşirelik = Nursing
Dizin: Aroma = Aroma ; Aromaterapi = Aromatherapy ; Demans = Dementia ; Hasta bakımı = Patient care ; Hasta bakımı-hastane sonrası = After care ; Hemşireler = Nurses ; Hemşirelik = Nursing ; Masaj = Massage

Özet:
Randomize kontrollü bu araştırmanın amacı, masaj ve inhalasyon yolu ile uygulanan aromaterapinin, orta ve ileri evre demans hastalarının ajitasyon düzeyleri ve hastalara bakım veren bireylerin bakım yükü üzerine olan etkisini incelemektir. Araştırma, Ankara Üniversitesi İbn-i Sina Hastanesi Geriatri Polikliniği ve Servisi ile Hacettepe Üniversitesi Erişkin Hastanesi Geriatri ve Nöroloji Polikliniği'nde 65 yaş üstü demans hastaları ile Haziran 2014-Ekim 2015 tarihleri arasında yürütülmüştür. Araştırma örneklemini, randomizasyonla atanan 14 müdahale ve 14 kontrol grubu olmak üzere toplam 28 demans hastası ve bakım verenleri oluşturmuştur. Çalışmada hastalar, demans evresi ve antipsikotik ilaç kullanma durumuna göre tabakalandırılmıştır. Müdahale grubundaki hastalara, araştırmacı tarafından, bir ay süresince haftada 3 gün limon çimeni esansiyel yağı ile aromaterapi el masajı ve hastanın bakım vereni tarafından haftanın her günü lavanta esansiyel yağı ile aromaterapi inhalasyonu uygulanmıştır. Kontrol grubuna, araştırma boyunca herhangi bir girişimde bulunulmamıştır. Ajitasyon düzeyi "Nöropsikiyatrik Envanter" (NPE) ve "Cohen-Mansfield Ajitasyon Envanteri" (CMAE) ile bakım veren yükü "Zarit Bakım Verme Yükü Ölçeği" (ZYBÖ) ile değerlendirilmiştir.  Aromaterapi grubunda, CMAE ve NPE skorları, araştırmanın başlangıcına göre ikinci ve dördüncü haftalarda azalmıştır (p<0,05). Aromaterapi sonunda, müdahale ve kontrol grupları ZBYÖ skoru arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0,05). Müdahale grubundaki kişilerin aromaterapi uygulama sonrasındaki bakım yükü, kontrol grubundaki kişilerden anlamlı derecede daha düşüktür (p<0,05). Bu çalışmada, aromaterapi el masajı ve inhalasyonu uygulamaları, demans hastalarının ajitasyonunu azaltmada ve bakım verenlerinin bakım yükünü azaltmada etkili bulunmuştur. Uygulama süresince müdahale grubunda yan etki gelişmemiştir. Aromaterapi, hemşireler ve hasta yakınları tarafından demans hastalarında psikiyatrik ve davranışsal semptomları yönetmek için güvenle kullanılması önerilebilir.

Abstract:
Aim of this randomized controlled study was to examine the effect of aromatherapy administered in patients with moderate and severe dementia through massaging and inhalation on agitation and caregiver burden. Study was carried out with patients with dementia aged above 65 hospitalized in Ankara University Ibn-i Sina Hospital Geriatric Inpatient and Outpatient Clinics and in Hacettepe University Adult Hospital Geriatrics and Neurology Outpatient Clinics between June 2014 and October 2015. Sample of the study was composed of a total of 28 patients with dementia and caregivers, 14 from the intervention group and 14 from the control group, selected randomizedly. Patients in the study were stratified by dementia stage and antipsychotic medication use. Patients in intervention group were given aromatherapy hand massage with lemongrass essential oil three days of a week by researcher for a month and aromatherapy inhalation with lavender essential oil every day by the caregiver for a month. The control group was not intervened during the study. Level of agitation was evaluated using "Neuropsychiatric Inventory" (NPI) and "Cohen-Mansfield Agitation Inventory" (CMAI) and caregiver burden was evaluated using "The Zarit Burden Interview" (ZBI). CMAI and NPI scores in the aromatherapy group decreased in second and fourth week compared to the beginning of the study (p<0,05). At the end of aromatherapy the difference in the ZBI scores of intervention and control groups were found to be statistically significantly (p<0,05). Care burden after aromatherapy in the intervention group were significantly lower compared to the caregiver in the control group (p<0,05). In this study, aromatherapy hand massage and inhalation practices were found to be effective in reducing agitation and caregiver burden. No side effects occurred in the intervention group during the study. Aromatherapy can be used by nurses and patient relatives safely to manage psychiatric and behavioural symptoms in patients with dementia.