Lise öğrencilerinin yaşadıkları yerdeki değişimi algılamadacoğrafya dersinin etkilerine yönelik görüşleri
Opinions of high school students on the effects of geography course on perceiving the change in the place they live
Yazar: SEVDA ÖZDEMİR
Danışman: PROF. DR. SALİH ŞAHİN
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Coğrafya = Geography ; Coğrafya dersi = Geography lesson ; Coğrafya eğitimi = Geography education ; Coğrafya öğretimi = Geography teaching ; Lise öğrencileri = High schools students

Özet:
İnsan doğa etkileşimi insanlığın ilk dönemlerinden beri devam eden bir süreçtir. Ancak bu 
bilgi iletişim teknolojilerindeki gelişme ve değişimler olmak üzere, diğer pek çok etkene 
bağlı olarak bu süreç son yıllarda oldukça farklı bir boyut kazanmıştır. Coğrafya eğitimi, 
öğrencilere çevreleriyle olan etkileşimlerini ve mekânsal değişimleri anlamaları için temel 
bilgiler sağlar. Lise düzeyinde coğrafya dersleri, öğrencilere hem yerel hem de küresel çapta 
mekânsal yapıları ve bu yapıların nasıl ve neden değiştiğini anlamalarına yardımcı olur. Bu 
süreçte, öğrenciler çevrelerindeki fiziksel ve beşerî ögeleri gözlemlemeye, aralarındaki 
ilişkileri keşfetmeye ve değişimleri sorgulamaya teşvik edilir. Coğrafya eğitimi lise 
öğrencilerinin çevrelerindeki mekânsal değişimleri anlama konusunda önemli bir rol oynar. 
Bu ders, öğrencilere çevrelerinde gözlemledikleri değişiklikleri daha bilinçli ve sistemli bir 
şekilde değerlendirme yeteneği kazandırır. Coğrafya dersleri, iklim değişiklikleri, kentsel 
dönüşüm, nüfus hareketleri gibi çeşitli konularda bilgi vererek öğrencilerin çevrelerinde 
meydana gelen değişimlerin altında yatan nedenleri daha iyi anlamalarını sağlar. Bu bilgiler, 
öğrencilerin günlük yaşamda karşılaştıkları değişimleri analiz etme ve yorumlama 
becerilerini geliştirir. Ayrıca, coğrafya dersi öğrencilere eleştirel düşünme becerileri 
kazandırarak, çevresel sorunlara karşı daha bilinçli ve duyarlı hale gelmelerini sağlar. 
Öğrenciler bu ders aracılığıyla sürdürülebilirlik ve çevresel adalet konularında farkındalık
kazanır ve aktif vatandaşlık rollerini yerine getirme konusunda motive olurlar. Günümüzde, 
insan doğa arasındaki etkileşimin boyutu coğrafya derslerinin önemini daha da artırmıştır. 
Coğrafya dersleri, doğal kaynakların kullanımı, çevre kirliliği, iklim değişikliği ve arazilerin 
kullanım amaçları gibi konuları ele alarak öğrencilere bu konularda duyarlılık kazandırmaya 
yardımcı olur ve insan etkilerini vurgular. Öğrenciler coğrafya derslerinde edindikleri bilgi 
ve analitik becerileri kullanarak mekânsal algılarını bu bağlamda geliştirir. Araştırma 
yukarıda anlatılanlardan hareketle, lise öğrencilerinin, yaşadığı yerdeki fiziki (doğal) ve 
beşerî unsurların değişimini algılamada, coğrafya dersinin etkisini belirlemek hedeflenmiş, 
Coğrafya Dersi Öğretim Programını mekânsal etkileşim boyutuyla irdelemek ve bu konuda 
yapılacak çalışmalara temel oluşturması amacıyla yapılmıştır. Araştırmada nicel 
yöntemlerden tarama modeli olarak belirlenmiş, veri toplamak amacıyla araştırmacı 
tarafından geliştirilen, uzman görüşü alınarak bir anket formu geliştirilerek veriler elde 
edilmiştir. Araştırma örneklemi olarak 2023-2024 eğitim öğretim yılında, Millî Eğitim 
Bakanlığına bağlı, İzmit'te yer alan dört farklı lisede öğrenim gören öğrencilerden rast gele 
iki sınıf seçilerek gönüllü katılan 9.ve10.sınıftan toplam 208 öğrenciye uygulanmıştır. Elde 
edilen veriler sosyal bilimler için istatistik programı olan SPSS26 programı kullanılarak 
yüzde, frekans, aritmetik ortalama, standart sapma, karşılaştırmaların yapılmasında t-testi ve 
tek yönlü varyans (ANOVA) ile çözümlenmiştir. Araştırma sonucunda öğrencilerin, 
Coğrafya Dersi Öğretim Programları çerçevesinde gördükleri lise 9.ve 10. Sınıf Coğrafya 
dersleri amaç yönünden uygun geliştirildiği belirlenmiştir. Öğrencilerin yaşadıkları yerdeki 
doğal ve beşerî faktörlerin önemini öğrenmelerinde, yakın çevrelerini algılayıp yer ile insan 
arasındaki etkileşimi kavramalarında yüksek bir ilişki olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
Human-nature interaction is a process that has been going on since the earliest times of 
humanity. However, this process has gained a quite different dimension in recent years due 
to many factors, including the developments and changes in information and communication 
technologies. Geography education provides students with basic knowledge to understand 
their interactions with their environment and spatial changes. Geography courses at the high 
school level help students to understand spatial structures, both locally and globally, and 
how and why these structures change. In this process, students are encouraged to observe 
the physical and human elements in their environment, explore the relationships between 
them, and question changes. Geography education plays an important role in high school 
students' understanding of spatial changes in their environment. It provides students with the 
ability to more consciously and systematically evaluate the changes they observe in their 
environment. Geography courses provide information on various topics such as climate 
change, urban transformation, population movements, etc., enabling students to better 
understand the underlying causes of the changes occurring in their environment. This 
information develops students' ability to analyze and interpret the changes they encounter in 
daily life. In addition, the geography course provides students with critical thinking skills, 
making them more aware and sensitive to environmental issues. Through this course, 
students gain awareness of sustainability and environmental justice issues and are motivated 
to fulfill their role as active citizens. Today, the extent of human-nature interaction has 
increased the importance of geography courses. Geography courses help sensitize students 
to issues such as the use of natural resources, environmental pollution, climate change and 
land use and emphasize human impacts. Students develop their spatial perceptions in this 
context by using the knowledge and analytical skills they acquire in geography lessons. 
Based on the above-mentioned, the research aimed to determine the effect of geography 
course on high school students' perception of the change of physical (natural) and human 
elements in the place where they live, to examine the Geography Course Curriculum with 
the dimension of spatial interaction and to form the basis for future studies on this subject. 
In the research, it was determined as a survey model from quantitative methods, and data 
were obtained by developing a questionnaire form developed by the researcher by taking 
expert opinion in order to collect data. A total of 208 students from the 9th and 10th grades, 
who participated voluntarily, were selected randomly from two classes of students studying 
in four different high schools in Izmit, affiliated to the Ministry of National Education, in 
the 2023-2024 academic year. The data obtained were analyzed by using SPSS26, a 
statistical program for social sciences, using percentage, frequency, arithmetic mean, 
standard deviation, t-test and one-way variance (ANOVA) to make comparisons. As a result 
of the research, it was determined that the high school 9th and 10th grade Geography lessons 
that the students saw within the framework of the Geography Course Curriculum were 
developed appropriately in terms of purpose. It was concluded that there was a high 
correlation in students' learning the importance of natural and human factors, realizing their 
immediate surroundings and understanding the relationship between place and human.