Türkiye'de kentsel rantın oluşumu ve bölüşümü: Devlet mülkiyetinden özel mülkiyete geçiş süreci
The emergence and distributionurban rent in Turkey: The transformation process from public owned lands to private owned lands
Yazar: ABDULMENAF TURAN
Danışman: PROF. DR. AYŞEGÜL MENGİ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Kent ve Çevre Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; Siyasal Bilimler = Political Science ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Kamu malları = Public goods ; Kentsel arazi = Urban land ; Kentsel politika = Urban policy ; Kentsel rant = Urban rent ; Özel mülkiyet = Private property

Özet:
19. Yüzyıl Britanyası'nda, tarımdaki kapitalist ilişkileri analiz etmek üzere geliştirilen rant kavramı, o tarihten bu yana güncelliğini korumaktadır. Farklı kuramsal yaklaşımlarca farklı biçimlerde yorumlanan bu kavram, 20. Yüzyılın başlarında kentsel topraklara uyarlandığında, kentsel torağın konumu ve verimliğini esas alan yaklaşımlar tercih edilmiştir. Dünyada 1970'li yıllarda yaşanan ekonomik krizin kentsel alanları ve özellikle de konut piyasası ile şirketlerin yer seçim kararlarını da etkilemesi, Marksist kuramcıları kentsel rant olgusuna yöneltmiştir. Bu alanlardaki çelişkilerin kentsel toplumsal hareketlere ve sınıf mücadelesine dönüşme potansiyeline sahip olup olamayacağı bu dönemde yapılan çalışmaların odağında yer almıştır. Topraktaki özel mülkiyet olgusunun kentsel rantın oluşumu ve bölüşümü süreci üzerindeki etkisi kimi kuramcılar tarafından ele alınmışsa da yeterince üzerinde durulmamıştır. Kentsel topraktaki özel mülkiyet olgusunu mutlak rant kategorisiyle açıklayan bu çok sınırlı çalışmalardan yola çıkılarak, Türkiye'deki kentsel rantın oluşum ve bölüşüm süreçlerinin analiz edilebileceği anlaşılmıştır. Bu amaçla, Türkiye'de devlete ait olan toprakların özel mülkiyete konu olması, bunun araçları ve aktörleri çalışmada ele alınmıştır. Tarihsel süreç içerisinde, yoğunlukla, ?ormanlar, meralar ve tarım topraklarının?, ?kıyıların?, ?özelleştirilen kamu kurum ve kuruluşlarına ait toprakların?, ?belediyelere ait toprakların? ve ?gecekondu alanlarının? devlet mülkiyetinden özel mülkiyete geçtiği saptanmıştır. Her alana ilişkin birer örnek-olay seçilerek rant oluşumu ve bölüşümü sürecinin nasıl gerçekleştirildiği belirlenmiştir. Sonuç olarak bu çalışma ile Türkiye'de devlete ait olan toprakların özel mülkiyete geçişinin kentleşme süreci üzerindeki etkileri ortaya konmak istenmiştir.

Abstract:
The term of rent which is developed to analyze capitalistic relations in the agricultural system are still discussed in the literature. Although there are so many approaches about rent theory, an analysis based on location of rent and productivity of land is taken into account in this study. The economic crisis the world during 70?s has dramatically changed the housing market as well as the land location criteria, leading the Marxist theorists to look more into the urban rent theory. The studies of the period mainly focused on whether the conflicts in this particular area would lead to on urban social movements and class struggle or not. Although there are researches on the effects of private ownership in land due to the emergence of rent and distribution process, they are not quite adequate. This study focuses and analysis the emergence of urban rent and distribution process in Turkey, explaining private ownership by absolute rent. In this regard the instruments and actors that took place during transformation of the public land to private land are defined. In time, mostly ?forests, agricultural lands?, ?coasts?, as well as ?public, municipal, gecekondus lands? became private owned lands. Cases from each area of public land have been chosen to explain how the transformation and distribution took place. As a conclusion, this study states the effects of transformation of public land to private land to the stages of the urbanization process of Turkey.