Öznel bellek yakınması olan ve olmayan sağlıklı ileri yetişkinlerde inhibisyonun incelenmesi: Stroop, iz sürme ve yönlendirilmiş unutma performanslarının karşılaştırılması
Investigation of inhibition in healthy older adults with and without subjective memory complaint: Comparison of stroop, trail making, and, directed forgetting performances
Yazar: FURKAN DUMAN
Danışman: PROF. DR. HANDAN CAN
Bursa Uludağ Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Deneysel Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Mevcut çalışmanın amacı, öznel bellek yakınması (ÖBY) olan ve olmayan ileri
yetişkinlerde, tepki inhibisyonu ve inhibisyonun bellek üzerindeki etkisini kodlama
düzeyi, ipucu ve geri getirme türü açısından incelemektir. Araştırmanın örneklemi,
ÖBY'si olan (ÖBY grubu) 30 ile ÖBY'si olmayan (kontrol grubu) 30 sağlıklı ileri
yetişkinin oluşturduğu iki gruptan oluşmaktadır. Gruplar yaş, cinsiyet, eğitim düzeyi
ve el tercihi bakımından eşleştirilmiştir. Araştırmada katılımcıların genel sağlık
durumu, fizyolojik ve sosyodemografik özellikleri hakkında bilgi edinmek amacıyla
bilgi toplama formu, depresyon düzeylerini belirlemek amacıyla Geriatrik Depresyon
Ölçeği Kısa Formu kullanılmıştır. İşlevsel Faaliyetler Anketi, Global Bozulma Ölçeği,
Öznel Bellek Yakınmaları Anketi ve Montreal Bilişsel Değerlendirme Ölçeği ile
sağlıklı ileri yetişkinlerde ÖBY'nin tespiti yapılmış hem de hafif bilişsel bozukluk
(HBB) ve demansı olan bireyler tespit edilerek araştırmadan dışlanmıştır. Tepki
inhibisyonu becerisi Stroop Testi TBAG Formu ve İz Sürme Testi'nden (İST) elde
edilen tamamlama süreleri ile değerlendirilmiştir. İnhibisyonun bellek üzerindeki
etkisini incelemek için ise Yönlendirilmiş Unutma Görevi (YUG) kullanılmıştır.
Grupların YUG görevinde hatırladıkları kelime miktarı 2 (grup) X 2 (kodlama düzeyi)
X 2 (ipucu türü) X 2 (geri getirme türü) karma ANCOVA ile karşılaştırılmıştır. Stroop
Testi TBAG Formu ve İST'den elde edilen sonuçlar, ÖBY'de tepki inhibisyonunun
korunduğunu; ancak işlem hızının bozulduğunu göstermiştir. YUG'den elde edilen
sonuçlar incelendiğinde ise işlem hızından bağımsız olarak ÖBY grubunun derin
kodlamanın serbest hatırlama koşulunda unut ipucuyla sunulan kelimelerin kontrol
grubuna göre daha fazla hatırlandığı tespit edilmiştir. Buna göre, ÖBY'de inhibisyonun
bellek üzerinde etkisinin bozulduğu görülmüştür. Ayrıca mevcut çalışmanın sonuçları,
İnhibisyon Bozukluğu Teorisi çerçevesinde değerlendirilmiş; alan yazındaki HBB ve
Alzheimer tipi demansa ilişkin çalışmalar bağlamında da tartışılmıştır.
Anahtar kelimeler: Bilişsel yaşlanma, öznel bellek yakınması, inhibisyon,
yönlendirilmiş unutma

Abstract:
The purpose of this study was to compare response inhibition and the effect of
inhibition in memory in older adults with and without subjective memory complaints
(SMC) in terms of encoding condition, memory cue, and retrieval condition. The
sample consisted of 30 healthy older adults with SMC (SMC group) and 30 healthy
older adults without SMC (control group). The groups were matched in terms of age,
gender, level of education, and hand dominance. Information collection form was used
to gather information about the sociodemographic characteristics of the participants,
and the Geriatric Depression Scale-15 was used to determine their levels of depression.
The Functional Activities Questionnaire, Global Deterioration Scale, Subjective
Memory Complaints Questionnaire, and Montreal Cognitive Assessment were used to
both identify of SMC in healthy older adults and exclude individuals with mild
cognitive impairment and dementia from the study. Response inhibition was evaluated
using completion times from the Stroop Test TBAG Form and Trail Making Test
(TMT). The Directed Forgetting Task (DFT) was used to evaluate the effect of
inhibition in memory. The number of words recalled by the groups in the Directed
Forgetting Task (DFT) was compared using a 2 (group)x2 (encoding condition)x2
(memory cue)x2 (retrieval condition) mixed ANCOVA. Results from the Stroop
TBAG Form and the TMT indicated that response inhibition was intacted in the SMC
group, but processing speed was impaired. Results from the DFT revealed that,
regardless of processing speed, the SMC group retrieved more words presented with
the "forget" cue under the deep encoding free recall condition compared to the control
group. Accordingly, it was observed that the effect of inhibition in memory was
impaired in the SMC. In addition, the results of the current study were evaluated within
the framework of the Inhibitory Deficit Theory and discussed in the context of studies
on MCI and Alzheimer's disease in the literature.
Keywords: Cognitive aging, subjective memory complaint, inhibition, directed
forgetting