Bir toplumsal hareketlilik stratejisi olarak eğitim ve mesleki hayat: Genç profesyoneller üzerine bir inceleme
Educational process as a strategy for social mobility and the occupational life: The case of young professionals
Yazar: ONUR AYDIN
Danışman: DOÇ. DR. ABDULKERİM SÖNMEZ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Sosyal tabakalaşma = Social stratification ; Toplumsal hareketlilik = Social mobility ; İş hayatı = Work life

Özet:
Bu araştırma, profesyonel meslek gruplarına mensup gençlerin bir toplumsal hareketlilik stratejisi olarak yükseköğretim aracılığıyla meslek edinme süreçleri, meslek tercihleri ve çalışma hayatına girişleri sonrasında meslekleri ve toplumsal konumları hakkındaki öznel değerlendirmeleri hakkındadır. Araştırma verileri profesyonel meslek erbabı ve çalışma yaşamlarının erken dönemlerinde bulunan 40 kişi ile gerçekleştirilen derinlemesine mülakatlar yoluyla derlenmiştir. Araştırma, toplumsal hareketlilik sürecinde eğitim ve çalışma yaşamı arasındaki olası bağlantıları analiz etmekte ve bireysel yaşam hikayeleri üzerinden bir sonucu üretmekte etkin olan ilişkilerin ve mekanizmaların neler olduklarını ve nasıl bir etki ortaya çıkardıklarını değerlendirmeyi amaçlanmaktadır. Araştırma bulgularına göre eğitim süreçleri içerisindeki arzu ve beklentiler temel eğitim döneminde geleceğe yönelik tahayyüller biçiminde oluşmakta, süreç içerisinde aile ve bireysel düzeyde elde bulunan imkân ve kaynaklar ile elde edilebilecek mükafatların değerlendirilmesi yoluyla gelişmekte ve biçimlenmektedir. Mesleğe yönelik tercih ve kararlar ise aile imkânları, üniversiteler, öğrenim alanları ve eğitim alınacak şehir etkenlerine dayalı olarak merkezi sınavlardan alınan sonuçlar bağlamında biçimlenmektedir. Meslek ile ilgili değerlendirmeler temel olarak yükseköğretimde kazanılan emek vasfının istihdam piyasası içerisindeki durumu, mezun olunan üniversitenin itibarı ve ailenin sahip olduğu kaynaklara bağlı olarak farklılaşmakta ve bu etkenlere bağlı olarak kamu, özel sektör ve kendi hesabına çalışmak arasında bir yol izlenmektedir. Mesleği icra etmek suretiyle elde edilen mükafatlara yönelik değerlendirmelerin gelir-kazanç boyutunda beklentinin altında bir gelir elde edildiği öne çıkmakta ve bu durum Türkiye'nin mevcut iktisadi durumuyla ilişkili olarak değerlendirilmektedir. Mesleğin icrası yoluyla arzu ve beklentilerin karşılanma düzeyleri ise durumu yeniden gözden geçirmeye bağlı olarak değişmekte, farklı hususlar ön plana çıkabilmekte ya da beklentiler karşılanmasa bile mesleğe yönelik değerlendirme olumlu olabilmektedir. Bu bulgulara dayanarak çalışmanın sonuç kısmında toplumsal hareketliliğin dinamik bir süreç olarak değerlendirilmesi ve değişkenler biçiminde ifade edilmiş belirli neden ve sonuçların analizi yerine daha kompleks bir olgu olarak ele alınması gerektiği ifade edilmektedir.

Abstract:
This study examines the acquisition of occupations by young people from professional occupational groups through higher education as a strategy for social mobility. The research data have been obtained through in-depth interviews with 40 individuals in professional occupational groups and the early stages of their working lives. The study analyses the possible links between education and working life in the process of social mobility and aims to evaluate the relationships and mechanisms that are effective in producing specific outcomes as expressed in the life histories of the individuals. Research data indicate that aspirations and expectations are formed first as imaginations for the future in the early stages of educational life and then given a more concrete form in the later stages, and the evaluation of opportunities and resources available at the disposal of family and individual influence occupational choices. Preferences and choices of occupation are formed based on factors such as family resources, educational and other university facilities, opportunities for employment after graduation, and the social and cultural facilities available in the city where the university is located. The valuation of occupations varies according to the status of an obtained degree in the labour market, the university's reputation, and the family's resources. The amount of material rewards obtained through the exercise of the profession is a significant issue when evaluating a profession, and most of the participants think that the amount of income they earn is below their expectations. However, other factors are also considered by the participants essential when making evaluations, and these factors may even lead to positive evaluations even if the material rewards are considered unsatisfactory. The findings suggest that social mobility should be seen as a dynamic process and treated as a more complex phenomenon rather than analysing specific causes and consequences.