Elektrokonvulsif tedavi sırasında kafa içi basıncının değerlendirilmesi
Evaluation of intracranial pressure during electroconvulsive therapy
Yazar: İREM AKSOY
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ DEMET LAFLI TUNAY
Çukurova Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Anesteziyoloji ve Reanimasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Anestezi ve Reanimasyon = Anesthesiology and Reanimation

Özet:
Amaç: Elektrokonvülsif terapi (EKT), psikiyatrik hastalıkların tedavisinde uzun yıllardır kullanılan etkili bir yöntemdir ve günümüzde genel anestezi altında uygulanmaktadır. Bu çalışmada ultrasonografi ile optik sinir kılıfı çapı (OSKÇ) ölçümü yapılarak EKT uygulamasının kafa içi basıncına olan etkileri değerlendirildi. Çalışmanın birincil hedefi, postiktal dönemde ölçülen OSKÇ değerinin başlangıç değerine göre değişimini belirlemekti. İkincil hedefleri arasında ise OSKÇ'yi etkileyen hastaya ve EKT işlemine ait faktörleri belirlemek yer alıyordu. 
Materyal ve Metod: Bu prospektif gözlemsel çalışmaya, 18 ile 65 yaş arası, çeşitli psikiyatrik bozukluklar nedeniyle genel anestezi altında EKT uygulanan toplam 39 hasta dahil edildi. Tüm hastaların anestezi öncesi, anestezi indüksiyonu sonrası, EKT sonrası (postiktal) ve derlenme ünitesinde olmak üzere toplamda dört kez OSKÇ'leri ultrason aracılığıyla ölçülerek kaydedildi. Beraberinde hastaların yaş, kilo, boy, psikiyatrik tanı ve komorbiditeleri, kan basıncı ve kalp hızı değerleri ile motor nöbet süreleri kaydedildi. Tüm hastalara standart bir teknikle anestezi uygulandı.  
Ultrasonografi ile OSKÇ ölçümü tek bir hekim tarafından 4-13 Mhz aralığındaki yüksek frekanslı lineer prob kullanılarak yapıldı. Hasta sırtüstü pozisyonda iken tek göz kapattırıldı, göz kapağı üzeri ultrason jeli ile kaplandı ve lineer prob ile göz küresine baskı oluşturmadan horizantal ve sagital ölçümler yapılarak ortalama değerler hesaplandı. 
Bulgular: Çalışmamıza dahil edilen 39 hastanın anestezi indüksiyonu öncesi yapılan OSKÇ ölçümleri bazal değer kabul edildi. Optik sinir kılıfı çapı ölçümlerinin zaman içerisindeki değişimi incelendiğinde Ölçüm 3 (postiktal) değeri; Ölçüm 1 (preindüksiyon), ölçüm 2 (postindüksiyon) ve ölçüm 4 (derlenme) OSKÇ değerlerine göre istatistiksel olarak anlamlı şekilde yüksek bulundu (p<0.001). 
Preindüksiyon OSKÇ ortalama değeri 4,89 ± 0,33 mm iken postiktal OSKÇ ortalama değeri 5,47 ± 0,40 mm olarak kaydedildi ve bu değerler doğrultusunda EKT'nin kafa içi basıncındanda değişikliğe yol açtığı belirlendi. Derlenme dönemi OSKÇ EKT'den yarım saat sonra ölçüldü ve ortalaması 4,96 ± 0,38 olarak tespit edildi. Bu ölçüm ile İKB'deki değişikliğin devam ettiği ancak bazal değere yaklaştığı görüldü.
Hastalarda bulunan ek hastalıklar ile OSKÇ değerleri arasındaki ilişki incelendiğinde tüm OSKÇ ölçüm değerleri hipertansiyonu olan hastalarda istatistiksel olarak anlamlı şekilde daha yüksek bulundu (p=0.001).
Sonuç: Ultrasonografi ile yaptığımız seri OSKÇ ölçümleri ile EKT işleminin kafa içi basıncında değişikliğe yol açtığı saptanmıştır. Ancak bu durum kısa süreli olup intrakraniyal basınç, derlenme döneminde tekrar bazal değerlere yaklaşmaktadır. Yanı sıra, EKT uygulanan hastalarda hipertansiyon hastalığı varlığı kafa içi basınç değişimi riskini artırmaktadır.  EKT işleminde OSKÇ ölçümünün, özellikle hipertansiyon, obezite gibi komorbidite varlığında serebral fizyolojide ve klinik sonuçlarda yarattığı etkiyi araştıran daha geniş kapsamlı, prospektif çalışmalara ihtiyaç olduğu görüşündeyiz.

Abstract:
Purpose: ECT is an effective method that has been used for many years in the treatment of psychiatric diseases and is currently applied under general anesthesia. In this study, the effects of ECT on intracranial pressure were evaluated by measuring the diameter of the optic nerve sheath (ONSD) by ultrasonography. It is aimed to determine the possible side effects of ECT and the points to be considered in its application and patient selection.
Material and Methods: In our prospective, observational study, 39 ASA I-II-III patients over the age of 18 who required ECT for various psychiatric problems were included. Patients were monitored with ECG, pulse oximetry, non-invasive blood pressure measurement and the values obtained were recorded. Age, gender, weight, height, psychiatric diagnosis and comorbidities were also recorded. All patients underwent standard general anesthesia required for ECT (3 mg/kg sodium thiopental for induction of anesthesia, followed by 0.5 mg/kg rocuronium for muscle relaxation, followed by 100% oxygen and ventilation with a face mask).
Measurement of ONSD by ultrasonography was performed by a single physician using a high frequency linear probe in the range of 4-13 MHz. With the patient in supine position, one eye was closed, the eyelid was covered with ultrasound gel and horizantal and sagittal measurements were made with a linear probe without pressure on the eyeball and mean values were calculated. Data on ONSD measurement and hemodynamic changes were recorded four times: before anesthesia, after induction of anesthesia, after ECT (postictal) and in the recovery unit, and the data obtained were statistically evaluated.
Results: In 39 patients included in our study, the ONSD measurements performed before induction of anesthesia were accepted as baseline values. When the change in optic nerve sheath diameter measurements over time was analyzed, the measurement 3 (postictal) value was found to be statistically significantly higher than the measurement 1 (preinduction), measurement 2 (postinduction) and measurement 4 (recovery) ONSD values (p<0.001).
The mean value of preinduction ONSD was 4.89 ± 0.33 mm and the mean value of postictal ONSD was 5.47 ± 0.40 mm and it was observed that ECT caused a change intracranial pressure. The mean ONSD in the recovery period was measured half an hour after ECT and was found to be 4.96 ± 0.38.  With this measurement, it was observed that the increase in ICP continued but approached the baseline value. 
When the relationship between comorbidities and ONSD values was analyzed, all ONSD measurement values were statistically significantly higher in patients with hypertension (p=0.001).
Conclusion: Ultrasonography measurements of the ONSD showed that ECT changed the intracranial pressure, but this was short-lived and the intracranial pressure returned to baseline values during the recovery period. We believe that there is a need for more comprehensive, prospective studies investigating the impact of ONSD measurement during ECT on cerebral physiology and clinical outcomes, especially in the presence of comorbidities such as hypertension and obesity.

Key Words: ECT, optic nerve sheath diameter, intracranial pressure, ultrasound