Daha küçük ölçeklerde gösterilecek hidrografya nesnelerinin SYM'lerden türetilecek drenaj ağları yardımıyla seçilmesi
Selection of hydrography objects to be represented at smaller scales with the help of drainage networks derived from DEMs
Yazar: KARIM MIRZAYEV
Danışman: PROF. DR. TÜRKAY GÖKGÖZ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Harita Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Uzaktan Algılama ve Coğrafi Bilgi Sistemleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Hidrografi = Hydrography ; Hidrolojik analiz = Hydrological analysis ; Kartografi = Cartography ; Sayısal yükseklik modelleri = Digital elevation models

Özet:
Bu çalışmada; Gökgöz ve Hacar (2019a, 2019b) tarafından, "Hedef haritalarda gösterilecek hidrografya nesneleri, geleneksel olarak, daha büyük ölçekli kaynak haritalarda gösterilen hidrografya nesneleri arasından seçilmektedir" ve "Sayısal yükseklik modellerinden, akış birikinti eşik değerlerine göre, drenaj ağları türetilmektedir" olgularına dayalı olarak ileri sürülen, "Hedef haritalarda gösterilecek hidrografya nesneleri, sayısal yükseklik modellerinden türetilecek drenaj ağları yardımıyla, daha büyük ölçekli kaynak haritalarda gösterilen hidrografya nesneleri arasından seçilebilir" hipotezi kapsamında, "Akış birikinti eşik değerleri ve seçilen nesne sayılarına göre belirlenecek eğilimler test ve analiz edilerek, Töpfer formülüyle hesaplanan hedef nesne sayısına göre akış birikinti eşik değerini hesaplamada kullanılacak bir formül elde edilebilir" hipotezi ileri sürülmüştür. Bu hipotezin yoklanması için; 1) hedef haritalarda gösterilecek hidrografya nesnelerinin, sayısal yükseklik modellerinden türetilecek drenaj ağları yardımıyla, daha büyük ölçekli kaynak haritalarda gösterilen hidrografya nesneleri arasından seçilmesi amacı doğrultusunda Gökgöz ve Hacar (2019a, 2019b) tarafından geliştirilen dört yöntem test edilmiş ve elde edilen sonuçların doğruluk analizleri yapılmış, 2) dört yönteme göre belirlenen akış birikinti eşik değerleri ve seçilen nesne sayılarına göre eğilimler (doğrusal, üstel, logaritmik, polinom ve güç) belirlenmiş, 3) belirlenen eğilimler test edilmiş ve elde edilen sonuçların doğruluk analizleri yapılmış, 4) eğilimlerin test ve doğruluk analizi sonuçlarına göre, Töpfer formülüyle hesaplanan hedef nesne sayısına göre akış birikinti eşik değerini hesaplamada kullanılabilecek bir formül belirlenmiştir. Dört yöntemin testinde, Amerika Birleşik Devletleri'nin Western Virginia eyaletindeki South Branch Potomac Havzası'nın üç alt havzası (Big Run, Seneca ve Strait) ve Missouri eyaletindeki Pomme de Terre Havzası'nın bir alt havzasına (Lindley) ait hidrografya verileri ve sayısal yükseklik modelleri, beş eğilimin testinde ise Pomme de Terre Havzası'nın bir başka alt havzasına (Piper) ait hidrografya verileri ve sayısal yükseklik modeli kullanılmıştır. Sonuç olarak; bu çalışmada ileri sürülen hipotez doğrulanmıştır; ancak, eğilimlerin test ve analiz sonuçlarına göre beş eğilim formülü arasından seçilen bu formül yardımıyla da eksiksiz ve/veya fazlasız sonuçlar elde edilememiştir; bununla birlikte, genelleştirmenin öznel bir işlem olması göz önüne alınarak, bu formül yardımıyla elde edilecek sonuçların kartografa yol gösterici nitelikte olacağı söylenebilir.

Abstract:
In this study; Based on the facts "Hydrography objects to be shown on target maps are traditionally chosen from among hydrography objects shown on larger-scale source maps" and "Drainage networks are derived from digital elevation models according to threshold values" by Gökgöz and Hacar (2019a, 2019b)  and within the scope of the hypothesis, "Hydrographic objects to be shown on target maps can be selected from among hydrography objects shown on larger-scale source maps with the help of drainage networks to be derived from digital elevation models", "Töpfer reports that by testing and analyzing the trendlines to be determined according to threshold values and the number of selected objects which are calculated with the Töpfer Law, a formula to be used to calculate the threshold value can be obtained" hypothesis has been put forward. To test this hypothesis; 1) Four methods developed by Gökgöz and Hacar (2019a, 2019b) were tested and selected for the purpose of selecting the hydrography objects to be displayed on the target maps among the hydrography objects shown on the larger-scale source maps with the help of drainage networks to be derived from digital elevation models and the results obtained were analyzed for accuracy, 2) the stream threshold values determined according to four methods and the number of hydrographic objects selected according to trendlines (linear, exponential, logarithmic, polynomial and power), 3) the determined trends were tested and the results obtained were analyzed for accuracy, 4) according to the testing and accuracy analysis of the trendline results and the number target objects calculated with the Topfer Law, a formula that can be used to calculate the stream threshold value has been determined. Hydrography data and digital elevation model of three sub-basins (Big Run, Seneca, and Strait) of the South Branch Potomac Basin in Western Virginia (United States) and a sub-basin (Lindley) of the Pomme de Terre Basin in Missouri (United States) were used in order to test four methods and the hydrography data of another sub-basin (Piper) of the Pomme de Terre Basin and the digital elevation model of the same sub-basin  were used to test the five trendlines. As a result; The hypothesis put forward in this study was confirmed; however, complete results could not be obtained with the help of this formula, which was chosen among the five trendlines' formulas which were the results of the test and analysis of the said trendlines; however, considering that generalization is a subjective process, it can be said that the results obtained with the help of this formula will guide the cartographer.