16. Yüzyıl Divanlarında şehir
The city in The Divans of the 16th century
Yazar: SÜMEYYE YILDIZ YILDIRIM
Danışman: DOÇ. DR. NURGÜL ÖZCAN
Fatih Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: 16. yüzyıl = 16. century ; Türk edebiyat tarihi = Turkish literature history ; Türkçe divan = Turkish divan

Özet:
Klasik Türk şiiri, kaynakları bakımından zengin olmakla beraber, muhteva bakımından da zenginlik ve genişlik arz eder. Şiir, sadece mecazî ve hayalî anlatımların ürünü değildir. Aynı zamanda şairler, sanıldığı gibi, halktan kopuk, çevrede olup bitenlere karşı duyarsız değillerdir. Yüzyıllar boyu sayısız eser veren şairler, kendini saraya kapatma ve burada halkın anlayamadığı bir sanat icra etme töhmeti ile karşı karşıya kalmışlardır. Bu tezin amacı, şairlerin en önemli mirası olan "divan"lardan yola çıkarak onların şehir hayatına, yaşadıkları, gidip gördükleri veya hiç gitmeseler de anlatma ihtiyacı duydukları mekânlara, çevrelere ışık tutmaktır. Bu amaçla, öncelikle şehir kelimesi, anlamı ve teorisi hakkında bilgi verilmiş; daha sonra şehrengiz başta olmak üzere şehir hakkında yazılmış türlerden kısaca bahsedilmiştir. Çalışmamızın ana bölümünü oluşturmak için 16. yüzyılda yaşayan 108 klasik Türk şairinin Türkçe divanı okunmuş, buralarda geçen şehirlerle alakalı tüm bilgiler ve beyitler toplanmaya ve tek tek işlenmeye çalışılmıştır. Beyitlerdeki anlam dünyasından yola çıkılarak söz konusu dönem şehirlerinin siyasî, coğrafî, fizikî ve tarihî özellikleri ortaya konmaya çalışılmıştır. Her şehrin girişinde o şehirle alakalı gerekli bilgiler verilmiştir. Ancak burada beldeye ait tüm özellikleri aktarmak yerine; yalnızca divanlarda geçen hususlar hakkında bilgi verilmiş; böylece gereksiz bilgi vermekten kaçınılmıştır. Tezin kapsamı ve çerçevesini sınırlama açısından, adı geçen şehirler hakkında yayımlanmış olan tüm kaynaklara değil; yalnızca gerekli olanlara başvurulmuştur. Ayrıca özellikle Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları İslam Ansiklopedisi; Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları İslam Ansiklopedisi gibi kaynakçası geniş maddelerden yararlanılarak en kapsamlı ve gerçekçi bilgilere ulaşılmaya çalışılmıştır.

Abstract:
Classical Turkish Poetry is rich on both its resources and contents. Poetry is not only metaphoric and imaginary phrase. Also, poets are not far away from and insensitive to public as thought in Classical Turkish Literature. Poets that has written numerous poems accused of being confined in palace by isolated from the public and writing inchorent poems. The aim of this thesis is sheding light on places, environment and cities that poets live, visit or not live but want to write something about, by looking at the most important heritage of them called Diwan. According to this aim, information was given about generally what the city is?, meaning of city as word and theory of city. Then verses related to city especially Shehrengizes (poems about a certain city) were briefly mentioned. In order to comprise main part of this study, 108 Turkish Diwan of Classical Turkish Poet that lived in 16th century has been read, couplets and information about cities have been collected and analysed. It has tried to present political, geographical, physical and historical characteristics of cities that took place in Diwans within the scope of semantic world of couplets. At the begining of each city title, general information about that city has been restricted by information compile from read Diwans so it has been avoided to give unnecessary information about cities. On the purpose of restrict content and framework of this thesis, it is prefered to use rich-bibliography source as encyclopedia of islam published by TDVY (Turkish religious foundation publications) and encyclopedia of islam MEBY (ministry of national education publications).