Çevresel tasarımda tipografi kullanımı: İstiklal Caddesi örneği
The use of typography in environmental design: Example of Istiklal Street
Yazar: FATMA YURTKURAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYNUR KARAGÖL
İSTANBUL TOPKAPI ÜNİVERSİTESİ / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Grafik Tasarım Ana Bilim Dalı / Grafik Tasarımı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
Yazı, her alanda kendine yer bulan bir araçtır. Çeşitli yazı araçları ile bulunan her yüzey kullanılabilir. Yazı ile ilgili en önemli konulardan biri karakter tasarımıdır.  Böylece tasarım sürecinde, kullanılacak alan ve istenilen özelliklere göre tipografi değişime uğramaktadır. Özellikle de şehir kültürünü bir markaya dönüştürme sürecinde, tipografi tasarımının en önemli unsura dönüşmektedir. Tipografi, şehrin kendine ait kültürünü ve dokusunu doğru yazı karakteriyle sunmak, hafızalarda oluşan markanın kültürle bütünleşerek şehrin kimliğinde yansımasını sağlamaktadır. Tipografik olarak oluşturulan yazıların şehrin kültürünü kendi başına yansıtması imkânsızdır. Bu nedenle şehrin yansıttığı kültürü yazı karakterine aktarmak için gerekli araştırmalar ve incelemeler yapılarak oluşturulmalıdır. Araştırmada öncelikle literatür tarama ve saha analizi yapılarak bilgiler toplanmıştır. Çevre ve tipografi üzerine yapılmış yerel ve global örnekler incelenmiştir. Çalışmada bir çevresel tipografi inceleme alanı olarak İstanbul Beyoğlu İstiklal Caddesi seçilmiştir. Milyonlarca yerli ve yabancı ziyaretçisi olan caddenin potansiyeli görülmüştür. Yazı karakterleri bir şehrin kimliğini ön plana çıkarmada en etkili tanıtım yollarından birisidir. İstiklal Caddesi'nin kendine ait yazı karakteri olmaması, farklı yazıların yan yana olması mağaza tabelalarında karmaşaya neden olmaktadır. İstiklal Caddesi'nin tarihi binalarının, sanat ve kültür unsurlarının doğru tanıtımının yapılabilmesi için kendisine ait font tasarımı olması gerekmektedir. Böylece İstiklal Caddesi'nde 240 adet mağaza tabelasının yazı karakterlerinin biçimsel inceleme ile tipoloji analizi yapılmıştır. Yazı karakterlerinin biçimsel incelemesinde oluşturulan tipoloji tablosunda; Roman, Regular, İtalik, Condensed, Extendet, Bold, Light-Thin, Majiskül, Miniskül, Serif, Sans Serif, Script, Decorative Display yazı biçimleri kategorilere ayrılarak incelenmiştir. Yurt içi ve yurt dışından şehirlerin yazı karakterleri incelenmiş, uygulama projesinde Helvatica yazı karakteri referans alınarak başlayan tasarım süreci İstiklal Caddesi ve kültürüyle bütünleşen Pera yazı karakteri, taslaklar üzerinde yapılan denemelerden sonra ortaya çıkmıştır. İstiklal Caddesi yazı tasarımı için, kültürel değerlerin tarihini derinlemesine araştırırken yapıların mimari özelliklerine de dikkat edilmiştir. Özellikle Art Nouveau, yuvarlak hatlar, pencereler, kapılar, zarif ve estetik formlar Pera yazı karakterinde kendini göstermektedir. Tasarım sürecinde caddenin tüm özelliklerini yansıtacak sade ve güçlü Pera yazı karakteri oluşturularak İstiklal Caddesi'ndeki birkaç önemli bina üzerinde örnek tasarımlar sunulmaktadır. Tipografi genel kurallarına ve bina mimarisine uygun Pera yazı karakteri, görsel karmaşalara neden olmadan İstiklal Caddesi kültürünü sadeliğiyle ön plana çıkarmaktadır. Çevresel tipografinin bir örneğini sunmaktadır.

Abstract:
Writing is a tool that finds its place in every field. Any surface found with various writing tools can be used. One of the most important topics about writing is character design.  Thus, in the design process, typography is changed according to the area to be used and the desired characteristics. Especially in the process of transforming city culture into a brand, typography becomes the most important element of design. Typography, presenting the culture and texture of the city with the right font, enables the brand formed in the memories to be reflected in the identity of the city by integrating with the culture. It is impossible for typographically generated writings to reflect the culture of the city on their own. For this reason, it should be created by conducting the necessary researches and examinations in order to transfer the culture reflected by the city to the font. In the research, firstly, information was collected by conducting literature screening and field analysis. Local and global examples on environment and typography are examined. As an environmental typography examination area, Istanbul Beyoglu Istiklal Street was selected. The potential of the street, which has millions of local and foreign visitors, has been seen. Writing characters are one of the most effective ways to promote the identity of a city. The fact that Istiklal Street does not have its own writing character and that different articles are side by side causes confusion in store signs. The historical buildings of Istiklal Street must have their own font design in order to provide accurate promotion of art and culture elements. Thus, typology analysis was performed with formal examination of the font characters of 240 store signs on Istiklal Street. In the typology table created in the formal examination of writing characters; The novel, Regular, Italic, Condensed, Extendet, Bold, Light-Thin, Majiscules, Miniscules, Serif, Sans Serif, Scripts, Decorative Display are divided into categories. The writing characters of cities at home and abroad were examined, and the design process that started with reference to the Helvatica font in the application project was integrated with Istiklal Street and culture, Pera font emerged after the trials on the drafts. For the Istiklal Street writing design, attention was also paid to the architectural features of the structures while exploring the history of cultural values in depth. Especially Art Nouveau, round lines, windows, doors, elegant and aesthetic forms are manifested in the Pera font. In the design process, a simple and powerful Pera font is created to reflect all the features of the street and sample designs are offered on several important buildings on Istiklal Street. Pera font, which is suitable for typography general rules and building architecture, highlights the Istiklal Street culture with its simplicity without causing visual disturbances. It offers an example of environmental typography.