Bipolar bozuklukta sosyal biliş performansıyla sosyal bilişle ilişkili gen polimorfizmlerinin ilişkisinin araştırılması
Investigation of the relationship between social cognition performance and social cognition-associated gene polymorphisms in bipolar disorder
Yazar: IŞIK BATUHAN ÇAKMAK
Danışman: PROF. DR. BORA BASKAK
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Disiplinlerarası Sinir Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Genetik = Genetics ; Psikiyatri = Psychiatry

Özet:
Bipolar bozukluk (BB) tekrarlayan depresif ve manik dönemlerle karakterize, sosyal ve mesleki işlevselliği ciddi şekilde bozan kronik bir hastalıktır. Genetik etiyoloji üzerine yapılan çalışmalar, COMT ve SLC6A4 genlerinin BB ile ilişkili olduğunu göstermiştir. Sosyal biliş (SB), sosyal etkileşime hizmet eden bilişsel süreçlerdir ve BB'nin her evresinde sosyal biliş performansında eksiklikler görülmektedir. Bu tez çalışması, BB olgularında sosyal bilişin farklı alanlarındaki performansın COMT ve SLC6A4 genlerindeki tek nükleotid polimorfizmleriyle (SNP'lerle) ilişkili olup olmadığını araştırmayı amaçlamaktadır. Ayrıca, BB'de işlevsellik derecesini yordamada genetik farklılıkların, nörobilişsel ve sosyal bilişsel performansın etkisini de incelemeyi amaçlamaktadır. Vaka grubu 112 BB hastasından, kontrol grubu ise 125 sağlıklı katılımcıdan oluşmaktadır. Her katılımcıya klinik ve sosyodemografik bilgilerin toplanması için Sosyodemografik Veri Formu, Klinik Global İzlenimler Ölçeği (KGİÖ), Hamilton Depresyon Derecelendirme Ölçeği (HAM-D), Young Mani Değerlendirme Ölçeği (YMDÖ), Bireysel ve Sosyal Performans Ölçeği (BSPÖ) uygulanmıştır. Nörobiliş performansı Wisconsin Kart Eşleme Testi (WKET), Sözel Akıcılık Testi (SAT), İz Sürme Testi (İST) ve Öktem Sözel Bellek Süreçleri Testi (Öktem-SBST) ile değerlendirilmiştir. Sosyal biliş performansı da Dokuz Eylül Zihin Teorisi Ölçeği (DEZTÖ), Gözlerden Zihin Okuma Testi (GZOT) ve İçsel, Kişisel ve Durumsal Atıflar Ölçeği (İKDAÖ) ile değerlendirilmiştir. Katılımcılardan toplanan biyolojik materyal Polimeraz Zincir Reaksiyonu Restriksiyon parça uzunluk polimorfizmi (RPUP) analizi ile değerlendirilmiştir. COMT geninde met/met, val/met ve val/val genotipleri arasında nörobilişsel performans açısından fark bulunmamış, ancak SLC6A4 geninde L taşıyıcılarının daha iyi bellek performansı sergilediği belirlenmiştir. Sosyal biliş testlerinde COMT met taşıyıcılarının daha yüksek dışsallaştırma yanlılığı ve negatif içsel atıflar gösterdiği, SLC6A4 geninde L taşıyıcılarının ise sosyal biliş testlerinde ve bellek performansında avantaj sağladığı bulunmuştur. BB'de gündelik işlevsellik derecesinin SB, NB performansları ve genetik polimorfizmlerden oluşan bir modelce yordanabilir olduğu sonucuna ulaşılan ilk çalışmadır.

Abstract:
Bipolar disorder (BD) is a chronic illness characterized by recurrent depressive and manic episodes, severely impairing social and occupational functioning. Studies on genetic etiology have shown that the COMT and SLC6A4 genes are associated with BD. Social cognition (SC) refers to cognitive processes that facilitate social interaction, and deficits in social cognition are observed in all phases of BD. This thesis aims to investigate whether the performance in different domains of social cognition in BD cases is associated with single nucleotide polymorphisms (SNPs) in the COMT and SLC6A4 genes. The study also examines the impact of genetic differences on neurocognitive and social cognitive performance in predicting the level of functionality in BD. The study group consists of 112 BD patients, while the control group includes 125 healthy participants. Each participant was administered the Sociodemographic Data Form, Clinical Global Impressions Scale (CGI), Hamilton Depression Rating Scale (HAM-D), Young Mania Rating Scale (YMRS), and Personal and Social Performance Scale (PSPS) for collecting clinical and sociodemographic data. Neurocognitive performance was assessed using the Wisconsin Card Sorting Test (WCST), Verbal Fluency Test (VFT), Trail Making Test (TMT), and Öktem Verbal Memory Processes Test (Öktem-VMPT). Social cognitive performance was evaluated with the Dokuz Eylul Theory of Mind Scale (DEToMS), Reading the Mind in the Eyes Test (RMET), and Internal, Personal, and Situational Attributions Questionnaire (IPSAQ). Biological materials collected from participants were analyzed using Polymerase Chain Reaction-Restriction Fragment Length Polymorphism (PCR-RFLP). No significant difference was found in neurocognitive performance between the met/met, val/met, and val/val genotypes of the COMT gene; however, carriers of the L allele in the SLC6A4 gene demonstrated better memory performance. Social cognition tests revealed that COMT met carriers exhibited higher externalizing bias and more negative internal attributions, whereas SLC6A4 L carriers showed advantages in social cognition tests and memory performance. The study concludes that the degree of daily functionality in BD can be predicted by a model comprising SC, NB performance, and genetic polymorphisms.