Kazakistan (Aral havzası) toprak örneklerinin bazı özelliklerinin incelenmesi
The study of some aspects of Kazakhstan (Aral basin) soil samples
Yazar: SALAMAT TURMANOVA
Danışman: PROF.DR. A. CEMAL SAYDAM
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Bu çalışmada Kazakistan'ın Kızıl Orda Aral Gölü bölgesinden ve komşu olanşehirlerden toplamış olan yüzey toprak örneklerinin, atmosferik toz bütçesine katkıyapma olasılığı olan, belirli alt fraksiyonunun bulut içerisindeki olası davranışlarıincelenmiştir. Kazakistan'ın Aral gölü ve çevresi son yıllarda yanlış tarımsalfaaliyetler sonucunda büyük çevre felaketleri yaşamıştır. Daha önceleri pamuküretiminde kullanılan verimli araziler artık rüzgâr erozyonu nedeni ile toz kaynağıhaline gelmiş bulunmakta olup bu taşınım uydu verileri ile takip edilmektedir. Sonyıllarda bu özelliği nedeni ile bölgede araştırmalar yoğunlaşmış bulunmaktadır.Bölümümüzde `Çöl Kökenli Tozlar ve Tabiat Etkileşimi' projesi kapsamında çölkökenli tozların bulut içerisinde su ile temas etmesi sonucunda ortaya çıkardıklarıkatyonlar ve metal içerdikleri de incelenmektedir. Daha önceleri verimli arazi olanKazakistan topraklarının bulut içerisinde ışığa bağımlı olarak katyon üretmekapasiteleri incelenmiştir. Örnekler yüzey ve belirli derinliklerden toplanmış veelde edilen sonuçlar Sahra çöl toprağı sonuçları ile karşılaştırılmıştır. Sonuçolarak Kazakistan (Aral Baseni) toprak örneklerinin bulut içerisinde kullanılabilirdemir üretme açısından Sahra örnekleri gibi davranmadığı saptanmıştır.Anahtar kelimeler: Aral Havzası; toz üretimi; toprak tabakası; Amu Derya deltası;Sır Derya deltası, Aral Gölün kurumuş yatağı

Abstract:
In this study, the surface soil samples collected from Kazakhstan?s Qyzylorda-Aralregion and the neighboring cities have been examined in terms of the possiblebehavior of the definitive sub-fraction in the cloud, which is a factor that cancontribute to the atmospheric dust budget.Aral Sea and its surroundings in Kazakhstan have experienced significantenvironmental catastrophes in recent years as a result of wrong agriculturalactivities. As a consequence, the fertile lands, used for cotton production fields inthe past, have become dust sources due to wind erosion. This transport can beobserved through satellite data. In recent years, researches in this region haveconcentrated because of this situation. In our department, within the scope of?Interaction of Desert-originated Dusts and Nature? Project, the specific cationsand metal content resulting from the contact of desert-originated dusts with thecloud water were examined. With similar approach, the in cloud light inducedcation production capacities of the soil samples gathered from previously fertileplaces of Kazakhstan were determined. Samples were collected from surface andsub surface levels and the results were compared with the Saharan desert soilsamples. As a result it has been shown that in cloud, reduced iron productioncapabilities of Kazakhstan soil samples does not resemble Saharan desert soilsamples.Keywords: Aral Sea Basin; dust generation; soil crusts; Amu Darya delta; SırDarya delta, desiccated Aral Sea bed