Atık geri dönüşümü bağlamında atık getirme merkezlerinin işlevselliği ve halkın farkındalığı: Ankara örneği
Functionality and public awareness of waste drop-off centres in the context of waste recycling: The case of Ankara
Yazar: ABDURRAHMAN ULUIRMAK
Danışman: PROF. DR. MERYEM BULUT
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Çevre Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science

Özet:
Sanayileşme, teknoloji, nüfus artışı plansız kentleşme, kapitalist üretim tarzı ve neoliberal politikalar sonucunda küreselleşen tüketim toplumu ile birlikte tüm dünyada olduğu gibi Türkiye'de de katı atık miktar ve çeşitlilik bakımından artmaya devem etmektedir. Oluşan atıkların bertaraf edilmesi için başvurulan depolama ve yakma gibi yöntemler, beraberinde hava, su ve toprak kirliliğine yol açmaktadır.
Bu bakımdan, geri dönüştürülebilir atıkların depolama sahalarına gitmesini önlemenin yanında, bu tür atıkların kaynağında ayrı toplanıp üretim sürecine dâhil edilerek hammadde ve enerji kullanımının azaltılmasının sağlanması büyük önem arz etmektedir. Türkiye'de bu yöndeki bütün çabalara rağmen, geri dönüşüm oranı istenilen seviyede değildir. Ankara'da geri dönüşüm oranı %57 olmasına karşın, Türkiye genelinde bu oran %13 gibi oldukça düşüktür.
Öte yandan, yasal olarak atık getirme merkezi kurmaları gereken ilçe belediyeleri, AVM'ler, üniversiteler, OSB'ler ve marketler yükümlülüklerini yerine getirmekten oldukça uzaktırlar. Örneğin, 124 mahallesi olan Çankaya Belediyesi'nin kurduğu taşınabilir atık getirme merkezi sayısı 9 iken, benzer şekilde 51 mahalleye sahip Keçiören Belediyesi sadece 8 adet taşınabilir AGM kurmuştur.
Atık getirme merkezleri konusunda halkın farkındalığına ilişkin araştırma sonucuna göre, Ankara'da halkın geri dönüşüm konusunda bilinçli olduğu ve bu tür atıkları evlerinde ayrı biriktirip geri dönüşüm kutularına götürmek istediği anlaşılmaktadır. Ancak, yakınlarında atık getirme merkezleri bulunmadığından geri dönüştürülebilir atıkları evlerinde karışık olarak biriktirmektedirler. Öte yandan, belediye, market ve AVM'lerden AGM kurmaları konusunda yeterince talepte bulunmadıkları görülmektedir.
Anahtar Kelimeler: Atık, Geri Dönüşüm, Ankara'da Atık Getirme Merkezleri, Geri Dönüşümde Halkın Farkındalığı

Abstract:
As a result of industrialisation, technology, population growth, unplanned urbanisation, capitalist production pattern and neoliberal policies, and together with globalized consumer society solid waste has been increasing in both quantitatively and qualitatively not only in the world but also in Turkey. Methods such as landfilling and incineration used to dispose of wastes generated lead to pollution in air, water and soil.
In this regard, besides preventing the recyclable wastes sending to the landfilling sites, it has a great importance to reduce the use of raw materials and energy by collecting these types of wastes separately at the source and incorporating them into the production process. Despite all efforts in Turkey, the recycling rate is not at the desired level. Although the recycling rate in Ankara is 57%, it is quite low as 13% in Turkey.
On the other hand, district municipalities, shopping malls, universities, organized industrial zones and markets which are legally required to establish waste drop-off centres, are quite far away from meeting their requirements. For example, while the number of mobile waste drop-off centres established by Çankaya Municipality which has 124 neighbourhoods was 9, the Municipality of Keçiören which has 51 neighbourhoods, similarly established only 8 mobile waste drop-off centres.
According to the result of the survey of the public awareness of the waste drop-off centres, it is understood that the people in Ankara are aware of recycling and want to collect these types of wastes separately at their homes and take them to the recycling bins. However, since there are no waste drop-off centers close to them, they collect recyclable wastes in a mixed way at their homes. On the other hand, it appears that they do not make enough demands from municipalities, groceries and shopping malls to establish waste drop-off centers.
Key Words: Waste, Recycling, Waste Drop-off Centres in Ankara, Public Awareness in Recycling