Gazalî'de irade özgürlüğü
Free will in Gazalî
Yazar: HÜSNÜ ÖZTÜRK
Danışman: DOÇ.DR. OSMAN BİLEN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Özgürlük = Freedom ; İrade = Will

Özet:
rade özgürlügü yasamımızı kendi irademizle biçimlendirme özgürlügümüzfelsefenin en derin problemlerinden biridir. Felsefî açıdan iradeyle ilgili temel sorun;doganın bir parçası olarak insanın eylemlerinde ne kadar özgür oldugu problemidir.Kelamî açıdan irade özgürlügünü ele aldıgımızda ise doga Tanrı'nın yarattıgı bir varlıkolarak kabul edilirken insan eylemlerinin bunun dısında bir istisna olup olmadıgıproblematigi ile karsılasmaktayız.Kelamî açıdan iradeyle ilgili temel problem, insan iradesine zorunlu tabiatta biristisna tanınıp tanınmadıgı sorunudur.Gazâlî bu felsefî ve kelamî problemi bir arada ele almaktadır. Gazâlî bir taraftaninsanı sorumlu tutmaktan vazgeçmez. Diger taraftan Tanrı'nın sonsuz kudretinisınırlayacak baska bir fail tanımaz. Gazâlî ikisinin arasında bir iliski kurmayaçalısmaktadır. nsan iradesine istisna tanınmadıgı takdirde insan güç ve tercihyetenekleri olmayan bir varlık haline gelir. Tanrı ise.keyfî bir varlık olarak anlasılabilir.nsan aciz bir yaratık olarak görülür. Bu baglamda Gazâlî'nin amacı, insanınsorumlulugunu insanla iliskilendirmektir. Eger insan iradesi islevsel degilse insanısorumlu tutmanın bir anlamı kalmaz.Fizik alanında bagımlılıgımız olmakla birlikte asıl olan insanın kendisinigelistirebilmesi için fiziksel sınırları zorlayabilecek bir özgürlügünün bulunmasıdır. Herne kadar sınırlı olsa da insanların yapageldiklerinden hareketle, insan iradesinin özgüroldugu, istedigini yapabilecegine dair bir izlenim vardır. Bu çalısmada irade kavramı,insan iradesinin özgürlük alanı ve Gazâlî'de irade özgürlügü ele alınmıs, çalısmayayardımcı olacak metinlere analiz edilerek atıfta bulunulmustur. Çalısmanın ana amacıGazâlî'nin irade özgürlügü alanındaki mantıgını ortaya koymaktır.Son çözümlemede Tanrı'nın bilgisi, iradesi, kudreti ve yaratmasıyla birliktedüsünüldügünde Gazalî'ye göre insan iradesinin özgür oldugunu düsünmek imkansızhale gelmektedir. Diger taraftan ahlakî ve hukukî açıdan insanların eylemlerindensorumlu tutulacagı ve huyların degisebilecegine inandıgından dolayı Gazalî'nin iradeözgürlügünü kabul ettigini görüyoruz.

Abstract:
Free will, freedom of shaping our life by our own will, is one of the most profoundproblems of philosophy. It is philosophically fundamental question about free will thatto which extent man, as a part of the nature, might and should be free in his actions.When free will is considered from theological standpoint, we are faced with a problemthat whether human actions, while nature is the creature of God, is free from it, i.e.whether human actions are created by God and thus they are subject to naturaldeterminism.It is essential problem about will in theological respect that whether human will isexempted or independent from natural necessity or determinism.Gazali takes up this philosophical and theological problem together. Gazali, onthe one hand, consents not to give up the idea of making man responsible for his actions,on the other, rejects any other agent but God in universe without delimiting his power,absoluteness of his might. He tries to bridge between them. When human will is acceptednot as an exempt, this means that man?s freedom of will become an illusion. Moreover, ifacknowledged so, God remains to be an arbitrary being and also human being is seen asan impotent creature. Gazali?s aim, in this context, is to associate human actions withman and render men responsible agents of their actions. If human will is not functional,then it is nonsense to regard man as liable.As a matter of fact that we are of dependent nature in physical realm, yet it israther crucial and essential that someone has a freedom transcending the physical realmin order to improve his personality. We have an impression from human making anddoings that men are free, though not limitless, in his actions to a certain extent, humanwill is free, and they are of freedom to do whatever they want.In this study, we have discussed the concept of will, the domain of freedom ofhuman will and the free will in Gazali and in additon, analized and referred to the textsand works which can contribute to our study. The main object of the study is to showGazali?s conception of free will.In the final analyses, according to Gazalî, metaphysically it seems impossible tosaying about free will, when taken account God?s knowledge, His will, His mighty andHis creation. However, he accept human?s free will on the ethical and judicial realm,because he finds it necessary to takes human being are responsible for their actions.