Hemşirelerde yararsız tedavi tutumunun ahlaki sıkıntı ve işten ayrılma niyeti ile ilişkisinin incelenmesi
Examination of relationship between futile care attitudes in nurses and moral distress and intention to leave job
Yazar: DİLARA SERT
Danışman: DOÇ. DR. FAHRİYE OFLAZ
Koç Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Ahlak = Morality ; Ahlaki sıkıntı = Moral distress ; Hemşireler = Nurses ; Hemşirelik = Nursing ; Hemşirelik araştırmaları = Nursing research ; Tedavi = Treatment ; Tutumlar = Attitudes ; İşten ayrılma niyeti = Turnover intention

Özet:
Bu çalışma hemşirelerin yararsız tedaviye karşı tutumlarının değerlendirilmesi ve
yararsız bakım uygulamalarının hemşirelerde ahlaki sıkıntı yaşama durumu ve işten ayrılma
niyeti ile ilişkisini ortaya koymak amacıyla yapılmıştır.

Tanımlayıcı ve ilişki arayıcı olarak yapılan bu araştırma, Nisan-Mayıs 2021 tarihleri
arasında, İstanbul ilinde çalışan hemşirelerde çevrimiçi (online) olarak yürütülmüştür.
Araştırmanın örneklemini İstanbul ilinde çalışmakta olan 478 hemşire oluşturmaktadır. Eksik
veri girişi olan 53 giriş değerlendirme dışı bırakılmış olup, genel olarak değerlendirme
yapmayı sağlayacak olan 425 hemşirenin yanıtları değerlendirmeye alınmıştır. Veri toplama
aracı olarak Bireysel Tanımlayıcı Özellikler Formu, Hemşirelerde Yararsız Tedaviye Karşı
Tutum Ölçeği, Ahlaki Sıkıntı Ölçeği ve İşten Ayrılma Niyeti Ölçeği kullanılmıştır. Veriler
SPSS 25 programı ile analiz edilmiştir. Verilerin değerlendirilmesinde Kruskal Wallis testi,
bağımsız gruplarda t testi ve tek yönlü varyans analizi yapılmıştır.
Çalışmaya katılan hemşirelerin çoğunluğunun kadın (%74,4) olduğu; yaş ortalamasının
29,13 yıl olduğu; yarısından fazlasının evli (%55,8) olduğu görülmüştür. Çoğunluğun lisans
(%48,0) ve lisansüstü (%24,7) mezunu olduğu, mesleki deneyimin ortalama 5 yıl olduğu
görülmüştür.
Araştırmaya katılan hemşirelerin yarısından fazlası (%51,4) yararsız tedavi kavramını
duymadıklarını, büyük çoğunluğu (%76,4) ise bu kavramı daha önce servislerinde
kullanmadıklarını ifade etmişlerdir. Literatürde de yararsız tedavi kavramı hakkındaki
araştırmaların az olması göz önüne alındığında; kavramın ülkemizde yeni yaygınlaşmaya
başladığını ve ülkemizdeki hemşirelerin yararsız tedavilerin tanımı ve kapsamı hakkında
yeterli bilgiye sahip olmadıklarını göstermektedir.
Araştırma sonuçları incelendiğinde hemşirelerin büyük çoğunluğu (%94,5) çalıştıkları
kurumlarda yararsız tedaviye ilişkin bir protokol olmadığını ve daha önce hiç tedaviyi
esirgeme/sonlandırma kararına (%76,9) katılmadıklarını belirtmişlerdir.

Araştırmada cinsiyet, eğitim durumu, mesleki deneyim ve çalıştıkları birim
değişkenlerinin, tüm ölçek puanlarını etkilediği görülmüştür. Ölçeklerin arasındaki ilişki
incelendiğinde, Yararsız tedavi tutumu ile ahlaki sıkıntı arasında pozitif yönde düşük
düzeyde; yararsız tedavi tutumu ile işten ayrılma eğilimi arasında negatif yönde orta derecede
ilişki bulunmuştur. Ayrıca ahlaki sıkıntı düzeyi ile işten ayrılma eğilimi arasında negatif
yönde düşük düzeyde ilişki olduğu tespit edilmiştir. Araştırma sonucunda beklenin aksine
yararsız tedaviye karşı tutum ölçek puanı arttıkça, ahlaki sıkıntı artmakta fakat işten ayrılma
eğilimi azalmaktadır. Hemşirelere yönelik eğitimlerin, destekleyici çalışmaların arttırılması ve
yaşam sonu tedaviler hakkında yasal bir düzenleme oluşturulması önerilmektedir.

Abstract:
This study planned to evaluate nurses' attitude towards futile care and to show
relationship between futile care practices and nurses' moral distress level and intention to
leave job.
This descriptive and relational study carried out in online survey between April-May
2021 in Istanbul. The population of research consists 478 nurses which work in Istanbul. The
study conducted with 425 nurses who fulfilled the research criteria and completed entire data.
The data were collected from Personal Descriptive Feature Form, The Nurses' Attitudes
Towards Futile Treatment Scale, Moral Distress Scale, Intention to Leave Scale. The data
were analyzed with Kruskal Wallis test, Independent Samples t test and One Way between
Subject Analysis of Varience (ANOVA) by using SPSS 25 package program.
In this study, majority of participated nurses (%74,4) were female, more than half of
nurses (%55,8) were married and the mean age of the nurses was 29,13. It is seen that
majority of nurses have bachelor's degree (%48) or master's degree (%24,7) and the average
of job experience is 5 years.
More than half of nurses (%51,4) stated that they have never heard of the "futile care"
concept and majority of the majority of them stated that (%76,4) they have never used " futile
care" concept in their working area. Considering, the fact that there are limited researches in
Turkey about futile care, we can say that "futile care" is a new concept to our country and
nurses in Turkey haven't got enough information about it.

According to research results almost all of the nurses (%94,5) stated that they have no
protocol in their hospital also more than half of nurses (%76,9) stated that they have never
participate the end of life decisions.

In this research, it has been seen that gender, education status, job experience and
working area variables effect all the scale points. When the scale points examined, The
Nurses' Attitudes Towards Futile Treatment Scale had weak positive correlation with Moral
Distress Scale and The Nurses' Attitudes Towards Futile Treatment Scale had negative
moderate correlation with Intention to Leave Scale. Also Moral Distress Scale had negative
weak correlation with Intention to Leave Scale. Result of the research, contrary to expectation
when score of The Nurses' Attitudes Towards Futile Treatment Scale has been increased,
moral distress was increased but intention to leave job was decreased. It's suggested that the
education and supporting studies given to nurses should be increased and new procedures
about end of life treatments should be regulated.