Diş hekimlerinin oral hijyen eğitimi ve hasta motivasyonundaki tutum ve uygulamalarının değerlendirilmesi
Evaluation of attitudes and applications of dentists on oral hygiene instructions and patient motivation
Yazar: ENES KAYAN
Danışman: PROF. DR. BANU ARZU ALKAN
Bezm-i Alem Vakıf Üniversitesi / Diş Hekimliği Fakültesi / Periodontoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Diş Hekimliği Uzmanlık, 2020
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry

Özet:
Dental plak biyofilmi (DPB); periodontal hastalıklar, diş çürükleri, pulpal hastalıklar, apikal periodontitisler ve periimplant hastalıkların etiyolojisinde majör rol oynamaktadır. Hastanın kendisi tarafından plağın mekanik olarak uzaklaştırılmasıyla bu hastalıklar engellenebilmektedir. Bu hastalıkların önlenmesinde oral hijyen alışkanlığı zaruri olup, optimum dental sağlık durumunun sağlanabilmesi için önemli bir faktördür. Bu sebeple, hastalara oral hijyen eğitimi (OHE) verilip; hastaların bu eğitimi pratiğe dökülebilmesi amacıyla motivasyonel görüşmeler aracılığıyla hasta motivasyonu (HM) sağlanmalıdır. Ülkemizdeki sağlık sistemi gereği OHE verme ve HM sağlama görevi öncelikli olarak diş hekimlerine düşmektedir. Bu durumda, hekimin hasta ile olan iletişim becerisi, bu işlem için ayırması gereken zaman gibi faktörler önem kazanmaktadır. Araştırmamızın amacı, ülkemizdeki diş hekimlerinin OHE ve HM konusundaki tutum ve uygulamalarını değerlendirmektir.
Çalışmamızın "çevrimiçi ve mobil anket" uygulanma biçimine elverişli olarak hazırlanan anket içeriğinde toplam 32 adet olmak üzere, demografik özellikleri belirleyen 9 soru, OHE ile ilgili 16 adet ve HM ile ilgili 7 adet soru yer almıştır. Çalışma sonuçları, 651 diş hekiminin sorulara verdikleri yanıtlarının sosyodemografik özelliklere ve uzmanlık dallarına göre karşılaştırılmasıyla değerlendirilmiştir.
"Hastalarınıza oral hijyen eğitimi veriyor musunuz?" sorusuna "Evet" cevabını veren özel sektörde çalışan katılımcı yüzdesi, üniversite veya devlet kurumlarında çalışan katılımcılardan anlamlı bir şekilde daha fazladır(p<0,05). "Oral hijyen eğitimini (fırçalama/arayüz temizliği) genellikle nasıl veriyorsunuz?" sorusuna "Model üzerinde" cevabını veren uzmanlık öğrencisi yüzdesi, genel diş hekimi yüzdesinden anlamlı bir şekilde daha fazladır(p<0,05). "Ağız içinde uygulamalı" veya "Video" cevabını veren uzman yüzdesi, uzmanlık öğrencisi veya genel diş hekimi yüzdesinden anlamlı bir şekilde fazladır(p<0,05). "Arayüz temizliği eğitimini hangi durumlarda veriyorsunuz?" sorusuna "Her hastaya" veya "Uygulayabileceğini düşündüğüm hastalara" cevabını veren uzman veya uzmanlık öğrencisi yüzdesi, genel diş hekimi yüzdesinden anlamlı bir şekilde daha fazladır(p<0,05). "Oral hijyen eğitiminin kim tarafından verilmesinin en uygun olacağını düşünüyorsunuz?" sorusuna "Hekime yardımcı personel" veya "Ağız ve Diş Sağlığı ön lisans programı mezunu" cevabını veren >10 yıl deneyimli katılımcı yüzdesi, <5 yıl deneyimli katılımcı yüzdesinden anlamlı bir şekilde fazladır(p<0,05). "Hastalarınıza fırça veya yardımcı araç önerirken öncelikle neye dikkat edersiniz?" sorusuna "Özelliklerine" cevabı veren kadın katılımcı yüzdesi, erkek katılımcı yüzdesinden anlamlı bir şekilde daha fazladır(p<0,05). "Hastalarınıza ağız duşu öneriyor musunuz?" sorusuna "Evet" cevabını veren ağız, diş ve çene cerrahisi veya protetik diş tedavisi branşındaki katılımcı yüzdeleri, ortodonti dışında diğer braşlardaki katılımcı yüzdelerinden ve genel diş hekimi yüzdesinden anlamlı bir şekilde daha fazladır(p<0,05). "Hastalarınızı, periodontal sağlık durumları hakkında ne zaman bilgilendirirsiniz?" sorusuna "Her randevuda" cevabını veren uzmanlık öğrencisi veya uzman yüzdesi, genel diş hekimi yüzdesinden; üniversite veya özel sektörde çalışan katılımcı yüzdesi, devlet kurumlarında çalışan katılımcı yüzdesinden anlamlı bir şekilde daha fazladır(p<0,05). "Oral hijyen eğitiminde verdiğiniz önerileri yerine getirmemiş olduğunu söyleyen hastalarınıza tutumunuz genellikle nasıldır?" sorusuna "Dikkate almam" cevabını veren özel sektörde çalışan katılımcı yüzdesi, üniversite veya devlet kurumlarında çalışan katılımcı yüzdesinden anlamlı bir şekilde daha fazladır(p<0,05); devlet kurumlarında çalışan katılımcı yüzdesi, üniversitede çalışan katılımcı yüzdesinden anlamlı bir şekilde daha fazladır(p<0,05). "Tedaviyi sonlandırırım" cevabını veren devlet kurumlarında çalışan katılımcı yüzdesi, üniversite veya özel sektörde çalışan katılımcılardan anlamlı bir şekilde daha fazladır(p<0,05). "Hastaları oral hijyen açısından motive etmek için harcanan çaba ile, elde edilen sonuçların ne kadar uyumlu olduğunu düşünüyorsunuz?" sorusuna "Uyumsuz" cevabını veren devlet kurumlarında çalışan katılımcı yüzdesi, üniversite veya özel sektörde çalışan katılımcı yüzdesinden anlamlı bir şekilde daha fazladır(p<0,05). "Oldukça uyumlu" cevabını veren >10 yıl deneyimli katılımcı yüzdesi, <5 yıl deneyimli katılımcı yüzdesinden anlamlı bir şekilde fazladır(p<0,05). "Hastaların oral hijyen düzeyinde etkili olan en önemli faktörün ne olduğunu düşünüyorsunuz?" sorusuna "Diş hekimleri" cevabını veren >10 yıl deneyimli katılımcı yüzdesi, <5 yıl deneyimli katılımcı yüzdesinden anlamlı bir şekilde daha fazladır(p<0,05).
Çalışmamızın sonuçları, Türkiye'de çalışan diş hekimleri tarafından OHE vermenin ve HM sağlamanın önemli olduğunu, ama uygulamanın yeterince etkin bir şekilde gerçekleştirilemediğini göstermiştir. Ağız içi uygulamalı eğitimin öne çıkarılması, plak boyayıcı ajanların kullanımının teşvik edilmesi, motivasyonel görüşmelerin artırılması yönünde diş hekimlerinin cesaretlendirilmesi gerekmektedir. Diş hekimlerinin OHE ve HM'deki tutum ve uygulamaları yalnızca hekimlerin bilgi düzeylerine ve bu konudaki bakış açılarına değil; çalışma şartlarına, görev yapılan kurumdaki hizmet sistemine, bir alanda uzmanlaşmaya, farklı uzmanlık alanlarındaki tedavilerin içeriklerine ve tedavi hizmeti verilen yaş gruplarına bağlı olarak farklılık gösterebilmektedir.

Abstract:
Dental plaque biofilm (DPB) plays a major role in the etiology of periodontal diseases, dental caries, pulpal diseases, apical periodontitis and peri-implant diseases. These diseases can be prevented by removing plaque mechanically by the patient himself. Oral hygiene habits are essential for the prevention of these diseases and are important to provide optimum dental health. Therefore oral hygiene instructions (OHI) should be given to the patients and patient motivation (PM) should be improved through motivational interviews with them, so that the patients can apply these proceduredes constantly. Due to the health system in our country, giving OHI and improving PM are realized by dentists primarily. In this case, the factors such as the ability of the clinician to communicate with the patient and the time to be needed for the procedure are getting important. The purpose of our research is to evaluate the attitudes and applications of dentists in Turkey on OHI and PM.
The questionnaire, which was prepared as "online and mobile survey" for the study, included a total of 32 questions, 9 of which were demographic features, 16 of them were about OHI and 7 of them were about PM. The results of the study were evaluated by comparing the answers of 651 dentists to the questions according to their socio-demographic characteristics and fields of specialization. The question of "Do you give oral hygiene instructions to your patients?" answered as "Yes" by the percentage of participants working in private practice is significantly higher than participants working in universities or governmental institutions (p<0.05). The question of "How do you usually give oral hygiene instructions (like brushing or interdental cleaning)?" answered as "On a cast model" by the percentage of specialization students is significantly higher than the percentage of the general dental practicioners (p<0.05); "Applied in mouth" or "Via video" by the percentage of the specialists is significantly higher than the percentage of the specialization students or general dental practicioners (p<0.05). The questions of "When do you give instructions for the interdental cleaning to the patients?" answered as "To every patient" or "When I assume the patient will comply" by the percentage of specialists or specialization students is significantly higher than the percentage of general dental practicioners (p<0.05). The question of "Who do you think would be most appropriate to give oral hygiene instructions?" answered as "Dental assistant" or "Who has an undergraduate degree on Oral and Dental Health" by the percentage of paticipants with >10 years of experience is significantly higher than the percentage of participants with <5 years of experience (p<0.05). The question of "What do you primarily pay attention to when recommending a toothbrush or cleaning aids to your patients?" answered as "Features of it" by the percentage of female participants is significantly higher than the percentage of male participants (p<0.05). The question of "Do you advise the use of an oral irrigator to your patients?" answered as "Yes" by the percentage of participants in oral and maxillofacial surgery or prosthodontics is significantly higher than the percentage of participants in the other areas except orthodontics and the percentage of the general dental practicioners (p<0.05). The question of "When do you give patients information about their periodontal condition?" answered as "At each visit" by the percentage of specialists or specialization students is significantly higher than the percentage of general dental practicioners(p<0.05);  the percentage of participants working in universities or private practice is significantly higher than the percentage of participants working in governmental institutions (p<0.05). The question of "What if patients do not comply to your instructions?" answered as "I don't adress the issue" by the percentage of participants working in private practice is significantly higher than the percentage of participants working in universities or governmental institutions (p<0.05), the percentage of participants working in governmental institutions is significantly higher than the percentage of participants working in universities(p<0.05); "I end the treatment" by the percentage of paticipants working in governmental institutions is significantly higher than the percentage of the participants working in universities or private practice (p<0.05). The question of "How compatible do you think about your efforts to motivate patients with the booked results?" answered as "Incompatible" by the the percentage of participants working in governmental institutions is significantly higher than the percentage of participants working in the universities or private practice (p<0.05); "Highly compatible" by the percentage of participants with >10 years of experience is significantly higher than the percentage of participants with <5 years of experience (p<0.05). The question of "Factor contributing most to the oral hygiene level of the patient?" answered as "Dentists" by the percentage of participants with >10 years of experience is significantly higher than the percentage of participants with <5 years of experience (p<0.05).
According to our study, OHI and PM is important for the clinicians working in Turkey, but it appears not to be applied effectively enough. Dentists should be encouraged to give in-mouth instructions, use disclosing agents, and increase motivational interviews. Dentists' attitudes and applications on OHI and PM are not only based on their knowledge and perspective; it may differs depending on the working conditions, the service system in the institution worked in, specialization in a field, different age groups treated and the contents of the treatments in different fields.