Çevresel sürdürülebilirliğe yönelik paydaş baskılarının pozitif örgütsel çıktılara dönüştürülme sürecinde yeşil işletmecilik uygulamalarının aracı rolü
The mediating role of green business practices in the process of transforming stakeholder pressures towards environmental sustainability into positive organizational outcomes
Yazar: MUSTAFA ÖZGÜN ATALAY
Danışman: PROF. DR. TANER ACUNER
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Yönetim stratejileri = Management strategies ; Çevresel sürdürülebilirlik = Sustainable environment ; Çok paydaşlılık = Multi-stakeholderism ; Örgüt stratejileri = Organizational strategies ; İtibar yönetimi = Reputation management ; İşletme stratejisi = Business strategies ; İşletme yönetimi = Business management

Özet:
Son yüzyılda çevresel bozulmalar ve iklim değişikliklerinin olumsuz etkileri önemli ölçüde hissedilmeye başlanmıştır. Bu gelişmeler, çevre ile ilgili konularda paydaşların bilinç düzeylerini ve duyarlılıklarını artırmıştır. Artan bu bilinç ve duyarlılık sonucunda paydaşlar, çevresel sorunların üstesinden gelmeleri amacıyla işletmeler üzerinde baskılar oluşturmaktadırlar. Çünkü paydaşlar nezdinde işletmeler hem çevresel sorunların kaynağı olarak görülmekte, hem de bu sorunların çözümünde önemli roller üstlenebilecekleri düşünülmektedir. Bu doğrultuda, paydaşlar, işletmelerden çevre sorunlarına yönelik etkili çözümler geliştirmelerini, özellikle yeşil işletmecilik uygulamalarını hayata geçirmelerini talep etmektedir. Çalışmada; paydaş kuramı, doğal kaynak tabanlı kuram, üst kademe kuramı ve sinyal kuramı kuramsal çerçeve olarak ele alınmıştır. Bu bağlamda, çalışmada öncelikle, paydaşların çevresel sürdürülebilirliğe yönelik baskılarının işletmelerin yeşil işletmecilik uygulamalarını hayata geçirmeleri üzerindeki etkisi incelenmiştir. Ardından, çevresel sürdürülebilirliğe yönelik paydaş baskılarının kurumsal itibar ve çevresel performans çıktılarına dönüştürülmesinde yeşil işletmecilik uygulamalarının aracılık rolü irdelenmiştir.

Çalışmanın örneklemini Borsa İstanbul Sürdürülebilirlik Endeksi'nde yer alan işletmelerin üretim, pazarlama, tedarik-lojistik ve insan kaynakları departmanları oluşturmaktadır. Çalışmaya her departmandan 160 kişi, toplamda 640 kişi katılmıştır. Çalışma kapsamında ulaşılan işletme sayısı 40'tır ve çalışmanın analiz düzeyi işletme düzeyidir. Anket yöntemiyle toplanan veriler SPSS 26 programı ile işlenmiş ve SmartPLS 4 programı aracılığıyla yapısal eşitlik modellemesi kullanılarak analiz edilmiştir. Çalışmanın bulguları, paydaş baskısının yeşil işletmecilik uygulamalarını pozitif yönde etkilediğini ve bu uygulamaların kurumsal itibar ve çevresel performansı iyileştirme yolunda aracı bir rol oynadığını göstermektedir. Çalışma, işletmelerin çevresel sürdürülebilirlik alanındaki hedeflerine ulaşma noktasında paydaş baskılarını nasıl yönetebileceklerine ilişkin içgörüler sunmaktadır.

Abstract:
In recent decades, environmental degradation and climate change have begun to be significantly felt, increasing stakeholder awareness and sensitivity towards environmental issues. This heightened awareness and sensitivity have led stakeholders to exert pressure on businesses to overcome environmental challenges. Stakeholders view businesses as both sources of environmental problems and as entities capable of playing a significant role in their resolution. Consequently, stakeholders are demanding that businesses develop effective solutions to environmental problems, particularly by implementing green business practices. This study frames its theoretical foundation on stakeholder theory, natural resource-based theory, upper echelons theory and signal theory. It firstly examines the effect of stakeholder pressure for environmental sustainability on the implementation of green business practices by companies. Subsequently, it investigates the mediating role of green business practices in transforming stakeholder pressures for environmental sustainability into outcomes of corporate reputation and environmental performance.

The sample of the study consist of the production, marketing, supply-logistics, and human resources departments of companies listed on the Borsa Istanbul Sustainability Index. A total of 640 individuals participated in the study, with 160 individuals from each department. The number of companies reached within the scope of the study is 40, and the analysis of the study is at the firm level. Data collected through online surveys were processed using SPSS 26 software and analyzed using structural equation modeling with SmartPLS 4 software. The findings of the study indicate that stakeholder pressure positively influences green business practices and that these practices play a mediating role in improving corporate reputation and environmental performance. The study offers insights into how businesses can manage stakeholder pressures to achieve their environmental sustainability goals.