Sükuti hayatı, sanatı ve divanı
Sükuti, his life, his art, his works of arts and comparative text of his divan
Yazar: NURGÜL ÖZCAN
Danışman: DOÇ.DR. FİLİZ KILIÇ
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2001
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Divan edebiyatı = Divan literature ; Divan edebiyatı = Divan literature ; Divan şiiri = Court poem ; Murtaza Sükuti = Murtaza Sükuti ; Tasavvuf = Mystic

Özet:
370 ÖZET Murtaza Sükûtî, günümüzde Makedonya sınırları içinde bulunan Köprülü Kasabası'nda Hicrî 1241 (M. 1825) yılında doğmuş, hayatının büyük bölümünü burada sürdürmüştür. Hicrî 1312 (M.1894) yılında Köprülü'de vefat etmiştir. Selanik vilâyeti celîlesi dahilinde vâkî Köprülü Kasabası'nda medfûn tarîkat-ı Aliyye-i Sa'diyye'den Kutbu'l-Ârifîn Eş-Şeyh Muhammed Harâbâtî Baba Hazretleri'nin dergâh-ı şerifinde vekâleten postnişinlik yapmıştır. Sükûtî'nin bilinen tek eseri dîvânıdır. Yaptığımız araştırma sonucu Türkiye'deki kütüphanelerde böyle bir dîvâna ve müellifi hakkında bilgiye rastlayamadık. Üzerinde çalışma yaptığımız dîvânın faksimilesi elimizdedir. Eserin aslı Almanya'da Tübinger Depot der Staatsbibliothek"tedir. Murtazâ Sükûtî mutasavvıf bir şairdir. Şiirlerinde "Sükûtî" mahlasını kullanmıştır. Dîvânındaki şiirlerinin tamamı Türkçe'dir. Sade bir dil ve kolay anlaşılır bir üslup kullanmıştır. Tasavvûfî terim ve mecazlarla yüklü anlatımında içtenlik ve samimiyet öne çıkar. Çalışmamız üç bölümden meydana gelmektedir. Birinci bölümde; Sükûtî'nin hayatı, edebî kişiliği, sosyo-kültürel çevresi ve mensup bulunduğu tarîkat olan Sa'diyye tarîkatı hakkında hakkında bilgi vermeye çalıştık. Pek çok kaynağa başvurmamıza rağmen hayatı hakkında ayrıntılı bilgi edemedik. 370371 İkinci bölümde Sükûtî Divânı'nın incelenmesine geçildi. Bu bölüm dîvânın şekil, muhteva,dil ve üslup özellikleri olmak üzere üç kısımdan oluştu. Birinci kısımda divândaki nazım şekilleri, kullanılan vezinlerle ilgili tespitler yapıldı, orijinal şekillere dîvândan örnekler verildi. İkinci kısımda divânın muhteva özellikleri üzerinde duruldu. Bu kısım d"inî- tasavvufî şahıslar, rindlik, derviş- abdal, halk söyleyişleri, atasözleri ve deyimler adlı başlıklardan oluştu. Bu kavramları dîvândan tespit ettiğimiz şiirlerle değerlendirmeye çalıştık. Üçüncü kısımda divânın dil ve üslup özelliklerine ait tespitler şiirlerden aldığımız örneklerle ele alındı. Üçüncü bölümde 121 varaktan oluşan Sükuti Divânı'nı klasik transkribe işaretlerini uygulayarak günümüz harflerine aktardık. Divânda yer alan ayet, hadis ve Arapça ibarelerin Türkçelerini ve kaynaklarını dipnotlarda gösterdik. Divânın orijinalindeki silik ve yıpranmış bölümlerden dolayı bazı şiirlerdeki sözcükler transkribe edilemedi. Bu durumla ilgili problemleri de yine dipnotlarda gösterdik. Çalışmamızla Murtaza Sükûtî'nin hayatı anlatılmış, dîvânı incelenerek sanatı hakkında bilgi verilmiştir. Çalışmanın sonunda divânı günümüz harflerine aktarılmıştır. 371

Abstract:
372 ABSTRACT Murtaza Sükûtî was born in 1241 A.H. (1825 AD) in Köprülü town of contemporary Macedonia, where he led most of his life. He died in Köprülü in 1312 A.H. (1894AD). He undertook the position of deputy head of the order in the exalted dergah (dervish convent) of Kutbu'1-Ârifîn (Leader of Arifs) Eş-Şeyh Muhammed Harâbâtî Baba Hazretleri, who was one of the followers of Exalted Order Sa'diyye, and who was buried in Köprülü town of Salonica province. The sole work of art by Sükûtî is his dîvân (collected poems). Our research in the libraries in Turkey produced no information about this divan and its author. We currently have the facsimile copy of the divan under study. The original copy of this book is in Tübinger Depot der Staatsbibliothek"1 in Germany. Murtazâ Sükûtî is a mutasavvıf (Sufi, mystic) poet. He used the pseudonym "Sükûtî" in his poems. All of the poems in his dîvân are in Turkish. Our study has three chapters. Chapter 1 provides information about the life of Sükûtî, his literary personality, his social and cultural environment and Sa'diyye, the order of which he was a member. Chapter 2 provides the in-dept study of Sükûtî's Divân. This chapter has three sections which respectively dealt with the form, content and style of the dîvân. First section comments about the poetic forms and meters employed in the dîvân, and exemplifies the original forms from the dîvân. Second section focuses on the content features of the divân. This section contains such headings as religious & Sufi personalities, rindlik (unconventionality), dervish & abdal (wandering dervish), popular sayings, proverbs and idioms. Finally, third section deals with stylistic 1 Franz Steinen VERLAG:a.g.e.,s.335 «rtTWDlfl373 characteristics of, and language use in, the divân providing examples from the poems. Chapter 3 transliterates Sükûti's Divân, having 121 pages. Turkish translations and references of the verses, hadiths and Arabic statements in the divân are given in the footnotes. In this study, Murtaza Sükûtî is made known the Turkish cultural and literary world.