TOPSIS yöntemiyle Türk Devletleri ile Asya ülkelerinin ekonomik kırılganlık haritasının oluşturulması
Creating an economic vulnerability map of Turkish States and Asian countries with the TOPSIS method
Yazar: HAMİT ÖZMAN
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA MUTLUER
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal, Ekonomi ve Siyasal İlişkiler Ana Bilim Dalı / Türk Dünyası Sosyal, Ekonomik ve Siyasal İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Asya ülkeleri son yıllarda ABD ve Avrupa ile iktisadi anlamda büyük bir rekabet içinde olup başta Çin, Japonya, Güney Kore olmak üzere birçok Asya ülkesi, dünya ticaretinde ve finansal piyasalarda önemli pazar payları elde etmiştir. Fakat 1990'lı yıllarda Japonya'da ve Güneydoğu Asya ülkelerinde yaşanan ekonomik krizler, ülkelerin iktisadi kırılganlıklarını göstermesi açısından önem teşkil etmektedir. Her ne kadar gelişmekte olan ülkelerde kırılganlıklar daha sık görülse de 2008'de ABD'de başlayan Küresel Finans Krizi ve 2010'daki Avrupa Borç Krizi, ekonomik dalgalanmaların tıpkı 1929-30 Büyük Buhran'da olduğu gibi, gelişmiş ülkelerde de görülebileceğini göstermiştir. Dolayısıyla tüm ülkeler, iktisadi kırılganlıklarını yakından takip etmelidir.
Tezde, ülkelerin kırılganlık düzeyini belirlemek üzere borçluluk seviyesi, enflasyon, cari açık, işsizlik ve yatırım oranının da yer aldığı on dört kriter dikkate alınarak analiz gerçekleştirilmiştir. TOPSIS yöntemiyle yapılan analiz sonucunda, seçili on iki ülke arasında Çin, ekonomik dayanıklılığı en yüksek ülke olmuştur. Bu ülkeyi sırasıyla Azerbaycan ve Türkmenistan takip etmiştir. Hindistan 4., Rusya 5., Güney Kore 6., Kazakistan ise 7. sırada yer almıştır. İran, 8. sırada yer almakta olup bu ülkeyi Özbekistan takip etmektedir. Seçili ülkeler arasında iktisadi kırılganlığı, en yüksek olan ülke Kırgızistan olup bu ülkeyi sırasıyla Türkiye ve Japonya izlemektedir.
Söz konusu kırılganlıkların azaltılması, orta-uzun vadeli sürdürülebilir bir büyüme ile üst gelir grubu ülkeler kategorisine yükselebilmeleri ve aynı zamanda enerji dışı sektörlerdeki dönüşümü gerçekleştirmeleri için Türk Devletleri'nin inovasyon, beşerî sermaye, kurumsal ve teknik altyapı konusunda daha fazla dinamizm kazanmaya ihtiyaçları bulunmaktadır. Orta vadede söz konusu hedeflerin gerçekleşebilmesi için tez kapsamında, devlet destekli sanayi politikası, ihracat teşvikleri, eğitim reformu, nitelikli işgücü, verimlilik artışı, düzenli ar-ge harcaması, kayıtdışı sektörün azaltılması, stratejik sektörlere yönelik mali teşvikler/vergi sübvansiyonları, bölgesel ticari iş birlikleri, yabancı doğrudan yatırımları ve girişimciliği özendirici politikalar ile kaliteli bir yönetişim önerilmektedir.

Abstract:
In recent years, Asian countries have been in a great economic competition with the USA and Europe. Many Asian countries, particularly China, Japan and South Korea, have gained significant market shares in world trade and financial markets. However, the economic crises in Japan and Southeast Asian countries in the 1990s are important in terms of showing the economic fragility of the countries. Although vulnerabilities are more common in developing countries, the Global Financial Crisis that started in the US in 2008 and the European Debt Crisis in 2010 have shown that economic fluctuations can also occur in developed countries, just like the Great Depression of 1929-30. Therefore, all countries should closely monitor their economic vulnerabilities.
In the thesis, fourteen criteria, including the level of indebtedness, inflation, current account deficit, unemployment and investment rate, were analysed to determine the fragility level of countries. As a result of the TOPSIS analysis, China has the highest economic resilience among the twelve selected countries. This country was followed by Azerbaijan and Turkmenistan, respectively. India ranked 4th, Russia 5th, South Korea 6th and Kazakhstan 7th. Iran ranks 8th, followed by Uzbekistan. Among the selected countries, Kyrgyzstan has the highest economic fragility, followed by Turkey and Japan.
The Turkic States need more dynamism in terms of innovation, human capital, institutional and technical infrastructure in order to reduce these vulnerabilities, to rise to the category of upper income group countries with a medium-long term sustainable growth and to realise the transformation in non-energy sectors. In order to achieve these targets in the medium term, the thesis proposes a state-supported industrial policy, export incentives, education reform, qualified labour force, productivity improvement, regular R&D spending, reduction of the informal sector, fiscal incentives/tax subsidies for strategic sectors, regional trade cooperation, policies to encourage foreign direct investments and entrepreneurship, and quality governance.