Piranesi'nin Carceri serisi ve kaygı mekânları üzerinden güncel sanatta mekân ve bellek sorunsalı
The problem of space and memory in contemporary art over Piranesi's Carceri series and places of anxiety
Yazar: ŞULE NUR ALEV
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MURAT ÖZDEMİR
Dokuz Eylül Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Resim Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Bellek = Memory ; Bellek mekanları = Place of memory ; Güncel sanat = Contemporary art ; Kaygı mekanı = Anxiety places ; Mekan = Space ; Piranesi, Giovanni Battista = Piranesi, Giovanni Battista

Özet:
Kavram olarak 'Kaygı Mekânı'nından ilk kez söz eden kişi Antoine Picon'dur.
Picon'un tanımlaması olan Anxious Places'in, Anksiyete Mekânları ya da Endişe
Yerler'i olarak da dilimize çevrilmesi mümkündür. Picon'un savı; bulunduğumuz çağda
artık mekânların bir önemi kalmadığını ve işlev taşımadığını söyleyen Marc Auge'nin
Yok-yer teorisi ile benzerlikler taşır. Yaşadığımız mekânlar içerisinde olan bu değişim
ve çeşitli kaygıların getirdiği duygu halleri sanat üretimlerine de yansımaktadır.
Kaygıyı diğer sıkıntı veren durumlardan ayıran özellik nesnesiz bir korku hâli
olmasıdır, bu hâl içerdiği gizemli bilinmezlik nedeniyle Carceri başta olmak üzere pek
çok eserin yaratımına konu olmuştur. Piranesi'nin on altı plakalık Carceri Serisi;
barındırdığı karmaşa, labirentimsi nitelikler taşıyan yapısal özellikleri ve koyu kontrast
dengesine sahip oluşu gibi sebeplerle, anksiyeteyi izleyicisine iletmekte oldukça
başarılıdır. Pek çok edebi esere ilham kaynağı olan bu mekan, görsel sanatlarda da
birçok üretimin motivasyon kaynağıdır. Bunun en önemli sebebi Carceri'nin ilkel
dürtüleri canlandıran mizacıdır. Bu inceleme süresince Carceri'nin diğer kaygı
mekânlarının üretimine olan katkısı ve Piranesi'nin metafizik hapishanesi ile bu
mekânlar arasındaki iletişim konu edilmiştir.
Bu çalışmanın ilk bölümünde daha sonra gelecek konulara altyapı oluşturmak
amacıyla bazı kavramlar ele alınmıştır. Günlük hayatımızda mekânları beynimizde ne
için ve nasıl konumlandırdığımız, büyük düşünürlerin mekân algıları, Kaygı mekânı ve
Yok-yer teorisi incelenmiştir.
İkinci bölümde ise Carceri'nin mimarı Piranesi'nin hayatına dair anekdotlar ve
Carceri'nin biçimsel ve duyusal özelliklerinden bahsedilmektedir. Araştırma süresince
ele alınan Carceri d'Invenzione'nin öncüsü olan Carcere Oscura ile başlayan serüven
ve Carceri'nin ne çeşit bir kaygı mekânı olduğuna dair öneriler incelenmektedir.
Üçüncü bölümde yer alan yapıt örnekleri Carceri'den esinle yola çıkılarak
üretilmiş çeşitli eserlerdir. Sanatçı portföyü Gustave Dore'den günümüz sanatçılarına
kadar uzanan bir skalada ele alınmıştır. Sanatçıların üretimleri kaygı mekânı ve Carceri
ile olan ilişkileri bağlamında konu edilmiştir. Bu sanatçıların üretimlerine Carceri'nin
neden ilham olmuş olabileceği sorusuna cevap aranan bölümde sanatçılar dönemlerinin
getirileri ve şahsi pratikleri üzerinden değerlendirilmiştir.
Dördüncü bölümde ise sinema disiplininden Carceri ile örtüşen üç yapıt yer
almaktadır. Bu yapıtları üreten şahısları Carceri'nin görselliğini kullanmaya iten
öğelerin ne olduğu ve filmlerin senaryolarında yatan felsefik tartışmaların gravür serisi
ile nasıl bir özdeşlik kurduğu incelenmektedir. Aynı bölümde yer alan diğer bir konu ise
Carceri'nin günümüze varan etkisinin nedenleridir. Şu anın dünyasında yaşayan
bireyler için Carceri'nin ne anlama geldiği ve bu serinin niçin bu kadar üretime ilham
verdiği sorusu araştırmanın son konusudur.
Yok-yerler'den ve Kaygı mekânı kavramından yola çıkılarak başlayan bu
araştırma bütün olarak ele alındığında 18. yüzyılda üretilen bir yapıtın bugüne olan
etkisini ve giderek artan popülerliğinin sebeplerini kaygı mekânı kavramı üzerinden
aramaktadır. En temel duygularımızdan biri olan kaygının, tek yapıt örneği üzerinden,
diğer sanatçıların benzer mekân üretimlerine olan katkısı, tezin merkezini
oluşturmaktadır.

Abstract:
Antoine Picon is the first person to speak of the concept of 'Anxiety Places'. It is
also possible to translate Picon's term Anxious Places in Turkish with similar words.
Picon's argument; that the places are no longer important and do not have a function in
the age we are in, is similar to Marc Auge's Non-place theory. This change in the
spaces we live in and the feelings brought about by various concerns also affects the
production of artworks.
The feature that distinguishes anxiety from other distressing situations is an
objectless state of fear, which has been the subject of the creation of many works,
especially Carceri, because of the mysterious unknown site that it contains. Piranesi's
sixteen-plate Carceri Series; the complexity it hosts is very successful in conveying
anxiety to its audiences, such as its maze-like structural characteristics and dark contrast
balance. Inspiring many literary works, this place is also a motivator of many
productions in visual arts. The most important reason for this is the Carceri's ability to
revive primitive impulses. During this review, Carceri's contribution to the production
of other Anxiety Places and the communication between Piranesi's metaphysical prison
and these places were discussed.
In the first section of this study, some concepts were discussed to create an
infrastructure for incoming subjects later. In our daily life, what and how we position
the spaces in our brain, the place perceptions of the great thinkers, the Anxiety places
and the theory of Non-place are examined.
In the second section, anecdotes about the life of Carceri's architect Piranesi and
the formal and sensory features of Carceri are mentioned. The adventure that began
with Carcere Oscura, the pioneer of the Carceri d'Invenzione, which was discussed
during the research, and suggestions on what kind of anxiety in at Carceri is.
Examples of the works in the third section are various works produced based on
Carceri. The artist portfolio is handled on a scale from Gustave Dore to today's artists.
The productions of the artists have been discussed in the context of Anxiety Place and
their relationship with Carceri. In the section, which sought answers to the question of
why Carceri may have been inspired by the productions of these artists, the artists were
evaluated on the provisions of their periods and their practices.
In the fourth section, there are three works from the cinema discipline that
overlaps with Carceri. It is examined what elements that drive the people who produce
these works to use Carceri's visuality and how philosophical discussions lie in the
scripts of the films and how they establish an identification with the engraving series.
Another topic in the same section is the reasons for Carceri's current effect. For
individuals living in the world of the moment, the question of what Carceri means and
why this series inspires so much production is the latest topic of research.
This research, which began by starting from the Non-place and the concept of
Anxiety places were considered as a whole, it looks for the effect of a work produced in
the 18th century and the reasons for its increasing popularity over the concept of Anxiety
places. The contribution of anxiety, which is one of our most basic feelings, to other
artists' similar place productions, through a single work example, is the centre of the
thesis.