Kırsal alanlardaki yapılaşmaların görsel kalite değerlendirmesi açısından irdelenmesi: İstanbul Belgrad Ormanı örneği
Evaluation of constructions in rural areas in terms of visual quality assessment: Istanbul Belgrade Forest example
Yazar: AHU KOÇAK
Danışman: YRD. DOÇ. DR. İ. MÜGE ÖZGÜÇ ERDÖNMEZ
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı / Peyzaj Mimarlığı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture

Özet:
Bu çalışmada, görsel peyzaj kalitesi ölçüm yöntemlerinden öznel ve karma model yerine,
uzman değerlendirme yöntemlerini dikkate alan bir yöntem kullanılmıştır. Estetik değeri
fotoğraf üzerinden anlaşılamayan kırsal alanların, sabit bir ölçekle, belirli yıllara ait hava
fotoğrafları üzerinden, seçilmiş parametre ve kıstaslarla incelenerek, görsel peyzaj kalite
puanlama ve değerlendirmesi yapılmıştır. Böylece, görsel peyzaj kalite puanına diğer
yöntemlerden(fotoğraf çekimi, anket vs.) çok daha kısa bir sürede ulaşılması hedeflenmiştir.
Büyük ölçekli alanlar olan kırsal alanlara ait kapsamlı planlama ve tasarım aşamalarına
başlamadan önce hava fotoğraflarının kullanılması; bizlere, ilgili kırsal alana ait görsel peyzaj
kalitesi hakkında çok belirgin ipuçları vermektedir. Bu bilgiler öncülüğünde yapılacak
planlama ve tasarım çalışmaları, bizleri hem gereksiz bilgi yükü ile zaman kayıplarından ve
maddi kayıplardan kurtaracak, hem de yapılacak ekoloji odaklı kent planlama ve tasarım
çalışmalarının her aşamasında, özellikle nihai süreçlerinde bizlere çeşitli fikir ve çözüm
önerileri sunabilecektir.
Çalışmada, Belgrad Ormanları'nın dış çeperlerinin seçilmesinin nedeni, yıllara göre meydana
gelen yapısal ya da doğal değişimlerin, hava fotoğrafları üzerinden daha kolay okunabilir
olduğunu göstermektir. Bu değişimler tespit edildiğinde; kentsel, bölgesel, ülkesel ve
uluslararası boyutta korunması gereken doğal alanlar bağlamında, hiç kuşkusuz çok büyük
önem arz eden Belgrad Ormanları'nın, dış çeperlerinin maruz kaldığı tüm değişimler, bu
yöntemle daha belirgin olarak ön plana çıkmaktadır.
Çalışmada, görsel peyzaj kalitesi hesaplanırken, Belgrad Ormanlarının dış çeperlerinin bir
bölümünü oluşturan çalışma alanı konusu kırsal alanların, 2006-2013-2015 yıllarına ait hava
fotoğrafları, 1/5.000 ölçekli, 6 adet pafta(1/1000 ölçekli, 6 x 16 = 96 adet pafta) ile, yine 1/1000
ölçekli, 4 adet pafta da ilave olacak şekilde; toplam 1/1000 ölçekli, 100 adet pafta halinde
incelenmiştir. 
Görsel peyzaj kalite puanlama ve değerlendirmesi şu şekilde hesaplanmıştır: İnsan eliyle
oluşturulan değişiklikler olumsuz olarak nitelendirilen yapısal kriterlerdir(konut + ticaret, yol,
sanayi, maden, diğer) ve görsel kalite puanı, hava fotoğrafı üzerinde kapladığı alanın metrajına
göre oranlanarak, 0 ila -1 arasında, yüzde(%) değerler olarak ifade edilmiştir. İnsan eliyle
oluşturulan yapay peyzaj alanları ile doğal olan değişimler ise, olumlu olarak nitelendirilen
bitkisel kriterlerdir(açık + yeşil alanlar, ormanlık alanlar, sulak alanlar, yapay peyzaj alanları,
diğer) ve görsel kalite puanı ise, yine hava fotoğrafı üzerinde kapladığı alanın metrajına göre,
bu defa 0 ila +1 arasında, yüzde(%) değerler olarak hesaplanmıştır. Ayrıca, aynı yıllara ait
puanlar, kendi içerisinde toplandığında; her 3 yıla ait, yüzde(%) değer üzerinden, 3 farklı görsel
peyzaj kalite puanına ulaşılmaktadır. Çalışmanın sonuç bölümünde ise, yıllara göre değişkenlik
gösteren bu puanlar, birbirleriyle kıyas edilerek yorumlanmıştır.
Bu çalışmadakine benzer örneklemeler zenginleştirilerek çoğaltılabilir; bu yöntem, özellikle
üniversitelerin "Görsel Peyzaj Kalitesi Değerlendirme Yöntemleri" ve "Kırsal Peyzaj
Planlama" ders müfredatlarına destek mahiyetinde uyarlanabilir. Çalışma, ileride yapılacak
planlama ve tasarım çalışmalarına katkı sağlamayı amaçlamaktadır.

Anahtar kelimeler: Görsel peyzaj kalitesi, kırsal peyzaj planlama, hava fotoğrafları, Belgrad
Ormanı.

Abstract:
In this study, a method has been used which considering expert evaluation methods instead of
subjective and psychophysical(mixed) model of visual landscape quality. The esthetics value
of rural areas can't be understood on the photograph, thus, has been examinated by using scaled
air photos referred specific years, chosen parameters and cases. Then, visual landscape quality
has been scored and evaluated. It has been aimed to reach the visual landscape quality score at
a shorter time than other methods and ways such as taking photographs and making surveys
etc.
Before starting comprehensive planning and design studies of rural areas that mean large-scale
areas, using air photos gives us a distinct hint about the visual landscape quality of relevant
rural areas. Under the leadership of this information, planning and design studies will save us
from wasting of time, useless information and financial loss. In addition, at every stages of
ecological city planning and design studies, especially at final prosseses, it will offer us various
ideas and solutions.
The reason why has been chosen the outer boundaries of Belgrad forests in this study is to show
that the structural and natural changes more legible on air photos of specific years than the other
methods. After determining the changes, in the context of the natural areas which must be
protected at urban, regional, territorial and global scales, no wonder Belgrad forests have great
importance; the changes exposed of the outer boundaries of these forests has been more
specifically come into prominence by this method.
While calculating the visual landscape quality, there are 1/5000 scaled, 6 sheets(1/1000 scaled,
6 x 16 = 96 sheets) and add to this, 1/1000 scaled, 4 sheets have been used. The air photos of
the study area ise referred to the years 2006, 2013 and 2015. At total, 100 sheets have been
evaluated and interpreted.
Visual landscape quality scoring and evaluation of this methos is as below:
The changes which has made by human beings are negative changes called structural
criteria(housing + trade, road, industry, mine, others) and its visual quality score has been
proportioned according to the covering area on the air photo, has been scored between 0 and -
1 and stated as %(percentage) value. The changes of the natural and man-made landscape areas
are positive changes called vegetable criteria(open-green areas, forest areas, wetlands, manmade
landscape areas, others)and its visual quality score has been proportioned according to
the covering area on the air photo, has been scored between 0 and +1 and stated as
%(percentage) value too. Besides that, when we add the scores own between which referred to
the same years of air photos, we find 3 scores referred to each 3 different years' totals, stated
as %(percentage) value. At the conclusion, these scores changing according to the different
years, have been compared between themselves and interpreted.
The similar examples to this method can be enriched and duplicatable. Especially, this method
can be adaptable to "Visual Landscape Quality Assessment Methods" and "Rural Landscape
Planning" lessons of universities' relevant departments. So, this study aims to contribute to the
further designs and plannings.

Keywords: Visual landscape quality, rural landscape planning, air photos, Belgrad forest.