Bir 16. yüzyıl kıraat risalesi olarak Zahîretü'l-kârî fî hıfzi nazmi kelâmi'l-bârî'nin tahkiki
The investigation of dhakhirat al-qari fi hifz nazm kalam al-bari as a 16th century Qur'anic recitation treatise
Yazar: ZEKERİYA AKPINARLI
Danışman: DOÇ. DR. İSKENDER ŞAHİN
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Osmanlı Devleti'nde Kur'ân eğitim ve öğretimi kapsamında tecvid ve kıraat ilmine büyük önem verilmiştir. Bu doğrultuda dârü'l-kurrâ ve dârü'l-huffâz gibi çeşitli kurumlar oluşturulmuş, camiler ve mescitlerin yanı sıra tekke, zaviye, türbe ve evlerde de ilmî faaliyetler titizlikle devam ettirilmiştir. Bununla birlikte kıraat ilmine yönelik çok sayıda eser telif edilmiştir.
Osmanlı'da tecvid ve kıraat ilmine dair önemli eserlerden biri de Zahîretü'l-kârî fî hıfzi nazmi kelâmi'l-bârî adlı risâledir. Bu tez çalışmasında ilk olarak söz konusu eserin telif süreci, müellifi, mevcut nüshaları, bölümleri ve içeriği detaylı bir şekilde incelenmiş, ardından metin tahkiki/edisyon kritiği yapılmıştır. Veritabanları ve katalog taramaları sonucunda altı adet mahtût nüshaya ulaşılmış, herhangi bir matbu nüshaya ise rastlanılmamıştır. Ayrıca risâlenin Şeyh Burhâneddin'e değil, ismi belirsiz bir talebesine ait olduğu sonucuna ulaşılmıştır. 
Söz konusu risâle on altıncı yüzyılda tecvid ve kıraat ilmi ile ilgili yazılmış mensur bir eserdir. Önce Arapça olarak kaleme alınmış, daha sonra Osmanlı Türkçesiyle yeniden yazılmıştır. Tecvid konuları tümdengelim yöntemiyle kısa ve öz bir şekilde ele alınmış, bol örneklerle anlatılmıştır. Bu risâlenin, kıraat ilmini giriş seviyesinde öğrenenler ve bu alanda araştırma yapacak olanlara faydalı olacağı düşünülmektedir.

Abstract:
In the Ottoman Empire, great importance was placed on Qur'anic education, particularly on the sciences of Tajwid (Qur'anic recitation rules) and Qira'at (different methods of reciting the Qur'an). Accordingly, various institutions such as schools for Qur'an recitation and schools for Qur'an memorization) were established. Academic activities were meticulously conducted not only in mosques and prayer rooms but also in tekkes (lodges), zawiyas (religious schools), tombs, and houses. Additionally, numerous works were authored on the science of Qira'at.
One of the significant works on Tajwid and Qira'at in the Ottoman Empire is the treatise titled Dhakhīrat al-Qārī fī Ḥifẓ Naẓm Kalām al-Bārī. This thesis examines the process of its composition, its author, existing manuscripts, sections, and content in detail, followed by a critical edition. Through database and catalog searches, six manuscript copies of the text were discovered, but no printed editions were found. It was also concluded that the treatise does not belong to Sheikh Burhanuddin but to an unnamed disciple of his.
The treatise itself, written in the 16th century, is a prose work on Tajwid and Qira'at. Initially penned in Arabic, it was later rewritten in Ottoman Turkish. It extensively covers Tajwid topics with numerous examples, explained using inductive reasoning. Each topic is presented concisely and clearly. It is believed that this treatise would be beneficial for beginners studying Qira'at and researchers in this field.