Erişkin travma hastalarında ISS, AIS skorlarının ve kalsiyum, trombosit değerlerinin morbidite ve mortalite ile ilişkisinin retrospektif değerlendirilmesi
ISS, AIS scores in adult trauma patients, retrospective evaluation of the relationship between platelet and calcium values and morbidity and mortality
Yazar: DERYA ELRİ DURUR
Danışman: PROF. DR. AHMET KEMALETTİN KOLTKA
İstanbul Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Anesteziyoloji ve Reanimasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Anestezi ve Reanimasyon = Anesthesiology and Reanimation

Özet:
Amaç: Travma, çocuklar ve 45 yaş altındaki erişkinler için önde gelen morbidite ve mortalite nedenidir. Travma sonrası değerlendirilen bir hastanın erken dönemde tanımlanması ve uygun tıbbi müdahalelerde bulunulması, belirlenmiş travma merkezlerine ulaştırılmaları ile morbidite ve mortalite oranları daha düşük olmaktadır. Travma skorları; yaralanmanın ciddiyetini, triyaj ile travma merkezlerine olan ihtiyacı ve prognozu değerlendirmek üzere geliştirilmiştir. Ayrıca epidemiyolojik özelliklerin belirlenmesi, sağlık hizmet kalitesinin arttırılmasını da hedeflemektedir. Travma hastalarında kontrolsüz kanama ve koagülopati önlenebilir ölüm nedenidir. Bu çalışmada erişkin travma hastalarında iyonize kalsiyum ve trombosit değerleri kullanılarak ve travma skorlamalarında Kısaltılmış Yaralanma Ölçeği (Abbreviated Injury Scale= AIS) ve Yaralanma Şiddeti Skoru (Injury Severity Score= ISS) hesaplanarak morbidite ve mortaliteyi öngörmedeki başarılarını değerlendirmek hedeflenmiştir. 
Gereç ve Yöntem: Bu çalışmaya Ocak 2018 ile Aralık 2023 tarihleri arasında İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi'nin acil cerrahi ve travmatoloji bölümüne travma nedeniyle başvuran ve hastaneye yatışı yapılan 18 yaş ve üzerindeki erişkin hastalar dahil edilmiştir. Geriye dönük olarak hastaların tıbbi kayıtları incelenmiş ve travma nedeniyle acil servise başvuran hastaların klinik, laboratuvar ve radyolojik bulguları analiz edilmiştir. 
Bulgular: Çalışmaya yaş ortalaması 44,86±21,17,4 (aralık:18-94) yıl, %82'si erkek olan 886 hasta dahil edildi. 326 hasta yoğun bakımda 560 hasta serviste takip edilmiştir. 35 hasta hayatını kaybetmiş, 35 hasta trakeostomize bakım hastası olarak taburcu edilmiştir. Hastaların %68'i künt travma ile başvurmuş olup en sık travma şekli düşmedir. Hastaların %52,6'sının ISS değeri 16'nın üzerinde hesaplanmıştır ve ISS değeri arttıkça mortalitede anlamlı bir artış saptanmıştır (p<0,001). ISS değerleri yüksek olan hastaların iyonize kalsiyum ve trombosit değerleri daha düşük ve mortalite oranları daha yüksek bulunmuştur. ISS değeri> 16 olan hastalarda mortaliteyi tahminde AUC=0,878, 150.000 altında trombosit değerinin olmasının mortaliteyi tahminde AUC=0,707, 1,15 mm/L altında iyonize kalsiyum değerinin olmasının ise mortaliteyi tahminde AUC=0,725 saptanmıştır.  
Sonuç: Erişkin travma hastalarında iyonize kalsiyum ve trombosit düzeyleri ile yüksek AIS ve ISS değerleri morbidite ve mortaliteyi öngörmede güçlü prediktif değerlere sahiptir. Skorlamaların tek ya da kombine kullanımı ve laboratuvar parametrelerinden faydalanılarak prognoz değerlendirilebilir. 
Anahtar Kelimeler: travma skorları, AIS skoru, ISS skoru, travmada kalsiyum, travmada trombosit, mortalite

Abstract:
ABSTRACT 
 
Objective: Trauma is a leading cause of morbidity and mortality for children and adults under 45 years of age. Early identification of a patient evaluated after trauma, appropriate medical interventions, and transportation to designated trauma centers reduce morbidity and mortality rates. Trauma scores were developed to assess the severity of injury, the need for triage and trauma centers, and prognosis. In addition, determining epidemiological characteristics also aims to increase the quality of healthcare services. Uncontrolled bleeding and coagulopathy are preventable causes of death in trauma patients. This study aimed to evaluate the success of predicting morbidity and mortality by using ionized calcium and platelet values in adult trauma patients and calculating the Abbreviated Injury Scale (AIS) and Injury Severity Score (ISS) in trauma scoring.  
Materials and Methods: Adult patients aged 18 years and over who were admitted to the Emergency Surgery and Traumatology Department of Istanbul University, Istanbul Faculty of Medicine due to trauma and hospitalized between January 2018 and December 2023 were included in this study. Medical records of the patients were reviewed retrospectively and clinical, laboratory and radiological findings of patients who were admitted to the emergency department due to trauma were analyzed.  
Results: 886 patients, 82% of whom were male, with a mean age of 44.86±21.17.4 (range: 1894) years were included in the study. 326 patients were followed up in the intensive care unit and 560 patients were followed up in the ward. 35 patients died and 35 patients were discharged as tracheostomized care patients. 68% of the patients presented with blunt trauma and the most common type of trauma was falling. ISS value of 52.6% of the patients was calculated to be over 16 and a significant increase in mortality was detected as the ISS value increased (p<0.001). Patients with high ISS values had lower ionized calcium and platelet values and higher mortality rates. In patients with ISS values > 16, AUC=0.878 was found to predict mortality, AUC=0.707 was found to predict mortality for platelet values below 150,000, and AUC=0.725 was found to predict mortality for ionized calcium values below 1.15 mm/L. 
Conclusion: In adult trauma patients, ionized calcium and platelet levels and high AIS and ISS values have strong predictive values in predicting morbidity and mortality. Prognosis can be evaluated by using the scores alone or in combination and by using laboratory parameters. Keywords: trauma scores, AIS score, ISS score, calcium in trauma, platelet in trauma, mortality