İlkokul sosyal bilgiler dersinde öğrenci başlatımları ve öğrenme fırsatları: Bir konuşma çözümlemesi çalışması
Learner initiatives and learning opportunities in primary school social studies course: A conversation analytic study
Yazar: NERGİZ KARDAŞ İŞLER
Danışman: PROF. DR. ALİ EKBER ŞAHİN ; DR. ÖĞR. ÜYESİ UFUK BALAMAN
Hacettepe Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Sosyal bilgiler = Social studies ; Sosyal bilgiler dersi = Social studies course ; Sınıf içi etkileşim = In-class interaction ; Sınıf içi çalışmalar = In-class works ; Öğrenci başlatımı = Learner initiative ; Öğrenci katılımı = Student participation ; Öğrenme = Learning ; Öğrenme yöntemleri = Learning methods ; İlkokul öğrencileri = Primary school students ; İlkokullar = Primary schools

Özet:
Araştırma yöntemi olarak konuşma çözümlemesinin kullanıldığı bu çalışma, ilkokuldaki sosyal bilgiler derslerinde sınıf içi etkileşimde ve sınıf içi etkileşim yoluyla ortaya çıkan öğrenci başlatımlarını ve öğrenme fırsatlarını betimlemektedir. Sosyal Bilgiler dersleri, öğrencilerin mantıklı kararlar alma, sorumlu bireyler olma, sosyal gelişmelere katkıda bulunma ve geçmişle geleceği daha iyi tanıma becerilerini geliştirerek demokratik bir sistemde etkili vatandaş olmalarına yardımcı olur. Bu yalnızca, öğretmenlerin öğrenci katılımını arttırmaya ve öğrenci başlatımlarını etkin bir şekilde yöneterek öğrenim fırsatları sağlamaya yönelik çeşitli etkileşimli kaynakları kullanmasıyla mümkündür. Bu çalışma ile 2015-2016 eğitim-öğretim yılı güz döneminde ilkokul dördüncü sınıfta 17 saatlik sosyal bilgiler sınıf etkileşimi incelenmiştir. Veri toplama sürecinde, üç video kamera kullanılmış ve elde edilen verilerde herhangi bir eleme yapılmadan bütün veriler ayrıntılı bir şekilde çeviri yazı simgeleri kullanılarak yazıya dökülmüştür. Çalışmanın bulguları; ilkokul sosyal bilgiler dersinde öğrencilerin gerçekleştirdiği başlatımların çoğu zaman yeni bir konuşma dizisi başlattığını ve devam eden konuşma dizilerine katılım olarak gerçekleştiğini göstermektedir. Öğretmenin bu başlatımlara yönelimi, öğrenciler için önemli öğrenme fırsatları yaratmıştır. Bunların yanı sıra öğretmenin; eksik tasarlanmış sözce, vurgulu olumlu değerlendirme, öğretmen-öğrenci ses yansıması ve öğretmen-öğretmen ses yansıması, geçmişte yaşanmış olaylara, geçmiş öğrenme olaylarına ve geçmişte birlikte yapılmış olaylara gönderme, bekleme süresi, sözel olmayan davranış gibi çeşitli etkileşimsel kaynakları kullandığı görülmektedir. Ayrıca öğretmen, öğrenci başlatımlarını teşvik etmek ve öğrenci katılımına fırsatlar yaratmak için bir dizi sınıf yönetimi becerisinden yararlanmıştır. Çalışma, sağlam bir araştırma yöntemi ile yürütülerek, öğretmenlerin ve öğretmen adaylarının pedagoji eğitiminin, ders programlarının geliştirilmesi ve çok sayıda uygulamaya dönük etkileşimsel kaynakları sunması açısından zengin sonuçlar sağlayarak, temel eğitim alanına katkıda bulunmaktadır.

Abstract:
Using conversation analysis as research methodology, this study examines social studies courses in a primary school and describes learner initiatives and learning opportunities that occur in and through classroom interaction. Social Studies courses help students become effective citizens within a democratic system by improving abilities to make logical decisions, act as responsible individuals, contribute to social developments, and better recognize the past and the future. This is only possible with the teachers' use of diverse interactional resources oriented to increasing student participation and to providing learning opportunities by effectively managing learner initiatives. With this in mind, this study investigates 17 hours of social studies classroom interaction in the fourth grade primary school classrooms during the fall semester of 2015-2016 academic year. In the data collection process, three video cameras were used and the entire dataset was transcribed in minute detail following transcription conventions. The findings of the study show that learner initiatives mostly emerge in the form of sequence initiation and participation to the ongoing sequences. The teacher's orientations to these initiatives create significant learning opportunities for the learners. In addition, the teacher deploys various interactional resources such as designedly incomplete utterance, explicit positive assessment, teacher-learner echo and teacher-teacher echo, reference to past action, reference to a past learning event, reference to a shared past event, wait time, and non-verbal conduct. She also draws on a set of classroom management skills to better promote learner initiatives and to create opportunities for student participation. The study contributes to the field of primary education by employing a robust research methodology and providing rich implications for in-service and pre-service teachers in terms of the development of research informed pedagogy and syllabi and a great number of practical interactional resources that can be used to create opportunities for increasing student participation.