Kalecik karası ve narince üzüm çeşitlerinde (Vitis vinifera L.) çiçeklenme ve tane tutum performansına farklı anaçların etkisi üzerinde araştırmalar
Effect of different rootstocks on reproductive performance of kaleci̇k karasi and nari̇nce grape cultivars (Vitis vinifera L.)
Yazar: AYSUN ŞEHİT
Danışman: PROF. DR. BİRHAN KUNTER
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı / Bahçe Bitkileri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Vitis vinifera = Vitis vinifera

Özet:
Bu araştırmada, çeşide özgü irilikteki çekirdekli tane ile birlikte çekirdeksiz küçük (partenokarpik) taneler ve canlı-yeşil ovaryumların (LGO) aynı salkımda bulunarak boncuklanma (millerandage) hassasiyeti gösteren Kalecik Karası ve normal tane tutumu gösteren Narince üzüm çeşidi kullanılmıştır. Çeşitlerin generatif organların morfolojisi, çiçek tozu kalitesi, generatif performans, asma yaprak ve çiçek tozu mikrobesin element içeriği üç farklı anaç (5BB, 41B ve 1103P) düzeyinde incelenmiştir. Tane tutumu, ben düşme öncesi, ben düşme, ben düşme sonrası ve olgulaşma dönemi olmak üzere beş farklı fenolojik dönemde, Kalecik Karası çekirdekli ve çekirdeksiz tanelerde VvBOR1, VvBOR3 ve VvBOR4 bor taşınmasında görevli genlerin ifadesi belirlenmiştir. Kalecik Karası ve Narince çeşitlerinde çiçek tozu kalitesi, tane tutumu, boncuklanma ve salkım özellikleri bakımından 5BB>1103P>41B sıralaması ile en yüksek verim 5BB anaç/çeşit kombinasyonunda elde edilmiştir. Kalecik Karası/5BB %66,69, Kalecik Karası/41B %29,03 ve Kalecik Karası/1103P %41,32 tane tutumu oranı ile başarılı tane tutumu gerçekleştirmiştir. Boncuklanma indeksi Kalecik Karası/5BB 5,37, Kalecik Karası/41B 3,08 ve Kalecik Karası/1103P 3,77 elde edilmiştir. Boncuklanma oranı sırasıyla; %46,94, %29,69 ve %35,35 görülmesi ile Kalecik Karası üzüm çeşidinin boncuklanma karakteri nicelleştirilmiştir. Boncuklanma indeksi ve oranı Narince/5BB 0,48 – %4,49, Narince/41B 1,92 – %17,74 ve Narince/1103P 0,72 – %4,81 elde edilmiştir. Aynı bağ koşullarında bulunan iki çeşidin farklı oranlarda partenokarpik tane oluşturması, boncuklanmanın çeşit hassasiyeti olduğunu göstermiştir. Kalecik Karası ve Narince üzüm çeşitlerinde en yüksek yaprak bor düzeyi elde edilen 5BB anacında, çekirdekli tane, tane tutumu ve salkım özelliklerininde yüksek olması, anaçların besin element alımında ve tane tutumu üzerine etkili olduğununu göstermektedir. Kalecik Karası/41B anacının yaprak çinko düzeyi ve polen tüpünün 3 adet yumurtalığa ulaşma oranı (%3,33) diğer anaçlara göre yüksek elde edilmiştir. Bu durum çinko ile çekirdek oluşumunun ilişkisini göstermektedir. Anaçların molibden alımında farklılık görülmemiştir, ancak yaprak molibden düzeyinin düşük olması boncuklanma hassasiyeti olan Kalecik Karası için tetikleyici etmen olabilir. VvBOR1, VvBOR3 ve VvBOR4 genlerinin Kalecik Karası üzüm çeşidinde çekirdeksiz tanelerde baskılandığını, çekirdekli tanelerde çekirdeksiz tanelere oranla daha yüksek ifade edildiği belirlenmiştir. Farklı fenolojik dönemlerde ise yaprak bor içeriği ile VvBOR1 geninin paralellik gösterdiği ancak VvBOR3 ve VvBOR4 genlerinin ifade düzeyinin ters orantılı olduğu görülmüştür.

Abstract:
In this study, Kalecik Karası cultivar, which has millenandage shows by having small (parthenocarpic) seedless berry and live-green ovaries (LGO) in the same cluster, together with size seeded berry specific and Narince grape cultivar with normal seeded berry were used. At three different rootstock (5BB, 41B, and 1103P), the morphology of the reproductive organs, pollen quality, generative performance, grapevine leaves and pollen micronutrient content of the grape cultivars were assessed. 'Kalecik Karası'  the transcriptional analyses of VvBOR1, VvBOR3, and VvBOR4 boron transporters of seeded and seedless berries was examined in five different reproductive developmental stages fruitset, pre-veraison, veraison, post-veraison and maturity. The 'Kalecik Karası' and 'Narince' varieties pollen quality, fruitset, millerandage, and bunch features, the 5BB rootstock/variety combination with the orders of 5BB>1103P>41B produced the highest yield. The fruitset ratio was Kalecik Karası/5BB 66,69%, Kalecik Karası/41B 29,03% and Kalecik Karası/1103P 41,32% with good fruitset. The millerandage index Kalecik Karası/5BB 5,37, Kalecik Karası/41B 3.08 and Kalecik Karası/1103P 3.77 were obtained. The millerandage character of the Kalecik Karası grape variety was quantified, with millerandage rate respectively; 46.94 %, 29.69 %and 35.35 %. Poor fruitset was suggested by the Narince cultivar's fruitset rates of Narince/5BB (31,21%), Narince/41B (21,11%), and Narince/1103P (22,92%). The mllerandage index and ratio were determine from Narince/5BB 0.48 - 4.49%, Narince/41B 1.92 - 17.74% and Narince/1103P 0.72 - 4.81%. The formation of parthenocarpic berry in different proportions of two cultivars under the same vineyard conditions showed that millerandage was a variety sensitivity. The highest leaf boron level in 'Kalecik Karası' and 'Narince' grape varieties is obtained in 5BB rootstock that the high in this rootstock with seed berry, fruitset and bunch features shows that the rootstocks are effective in the uptake of nutrient and the fruitset. In comparison to other rootstocks, the Kalecik Karası/41B rootstock's leaf zinc level and pollen tube to ovary ratio (3.33%) were high found. This demonstrates the connection between zinc and seed development. Although there is no difference in the uptake of molybdenum by the rootstocks, the low level of molybdenum in the leaves may be a trigger for 'Kalecik Karası' with millerandage sensitivity. It was determined that the VvBOR1, VvBOR3 and VvBOR4 genes were silencing in the seedless berries in 'Kalecik Karası' grape variety and were expressed higher in seed berries than seedless berries. At different phenological stages, it was discovered that the VvBOR1 gene and leaf boron accumulation were similar, however the transcriptional activity of the VvBOR3 and VvBOR4 genes was inversely proportionate.