Köy-Koop Kırklareli Birliği'nin ekonomik analizi ve yöneticilerin kooperatif işletmelerinin başarısına etkilerinin değerlendirilmesi
An economic analysis of the Köy-Koop Kırkareli cooperative union and the impacts of administrators on the success of the cooperative business
Yazar: HAŞİM ÖZÜDOĞRU
Danışman: PROF.DR. AHMET ERKUŞ
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2004
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bireyler topluluk halinde yaşamaya başlamalarının ardından bir çok ekonomik ve sosyal işleri beraber yapmak suretiyle elde edecekleri faydalan artırmayı amaçlamışlar ve böylece kooperatifleri kurmuşlardır. Kooperatif, işlerin daha düşük maliyetle yapılması için bireylerin ekonomik güçlerini bir araya getirmelerinden oluşur. Türkiye'de çok amaçlı kooperatiflerden olan Köy-Kalkınma Kooperatifleri ilk olarak 1 965 yılında kurulmaya başlamış, hızla kooperatif ve ortak sayısı artmıştır. Çalışmada incelenen Köy-Koop Kırklareli Birliği ise, 1976 yılında ekonomik faaliyetine başlamıştır. Birliğe bağlı 108 birim kooperatif bulunmakta, bunlardan 69'u faal olarak çalışmaktadır. Birliğin 2001 yılı işlem hacmi 25 trilyon TL ve net kârı 15 Milyar TL'dir. Birlik ortakların sütünü pazarlamakta, ayrıca ortaklara yem, gıda maddesi, akaryakıt temin etmekte ve veterinerlik hizmeti sağlamaktadır. Kooperatif ortağı işletmelerde ortalama nüfus 3,56 kişi olup, işgücü varlığı işletmeler ortalamasında 2,79 EİB'dir. Bu işletmelerde ortalama işletme arazisi 164,78 da, aktif sermaye 26.876.996.000 TL'dir. İncelenen işletmelerde GSÜD ortalama 5.855.830.000 TL olup, bunun; %59,33'ü süt gelirinden, %8,20'si gübre gelirinden, %32,47'si prodüktif demirbaş kıymet artışı (PDKA)'dan oluşmaktadır. Kooperatif ortağı işletmelerde net kâr ortalama 2.656.013 TL'dir. Büyükbaş hayvan birimi başına (BBHB) düşen net kâr ise işletmeler ortalamasında ise 592.860.000 TL'dir. İncelenen işletmelerin işletmeler ortalamasında ekonomik rantabilite %13,9I ve mali rantabilite %10,66 olarak tespit edilmiştir. Mali ve ekonomik rantabilite oranlan incelendiğinde işletmelerin sağladıkları rantabilitenin piyasa reel faiz oranlan göz önüne alındığında tatminkar bir düzeyde olduğu söylenebilir. İşletmeler ortalamasında üretilen sütün; %7,43'ü ailede tüketilmekte, %0,73'ü işçi, akraba ve buzağıya verilmekte, %91,83'ü ise çiğ süt olarak pazara arz edilmektedir. Kooperatife ortak olan işletmecilerin %97,46'sı sütünü kooperatife teslim etmektedir. Kooperatife teslim edilen süt miktarı üretilen toplam sütün %96'sını teşkil etmektedir. Kooperatif ortağı olup da, yönetimle anlaşamama ve kooperatifin fiyatını beğenmeme gibi sebeplerle kooperatife süt teslim etmeyenlerin oranı ise %2,54'dür. Birlikte, aktif sermaye devir hızı oranı ortalama olarak 1 civarında gerçekleşmiştir. Yani yılda bir aktif sermaye devretmektedir. Süt ürünleri sanayinde ise bu oran 1,86 olarak gerçekleşmiş olup, yılda iki kez devretmektedir. Bunun nedeni net satışlara göre dönen varlıklarının daha az olmasından kaynaklanmaktadır. Köy-Koop Kırklareli Birliği ortakların %97,46'sının sütünü pazarlamakta, %4'ünün ürününü işlemekte, %22'sine kredi temin etmekte, %15,25'ine teknik bilgi sağlamakta, %100,00'üne temel tüketim maddeleri sağlamakta, %33,90'ma tohum, %42,37'sine gübre, %29,66'sma zirai ilaç ve %92,37'sine akaryakıt temin etmektedir. Ayrıca ortakların %21,19'u kooperatiflerden yem sağlamaktadır. Köy-Koop Kırklareli Birliği muhasebe sisteminin, uluslararası standartlara uygun olması ve temel muhasebeye ilişkin; tahakkuk, süreklilik ve muhafazakarlık ilkelerini tam olarak kapsaması sağlanmalıdır. Birlik ve birim kooperatiflerin muhasebe sisteminin daha çok yasal sorumluluktan yapıldığı görülmektedir. Bu nedenle muhasebe kayıtlarından pratik olarak yararlanmak oldukça güçtür. Kooperatifin muhasebe sisteminin, tek düzen muhasebe sistemi ve sektörün özellikleri de göz önünde tutularak yeniden düzenlenmesi sağlanmalıdır. 2004,221 Sayfa ANAHTAR KELİMELER: Kooperatif, Tarımsal Kalkınma Kooperatifi, Üst Örgütlenme, Kooperatif İşletmeciliği, Ortak-Kooperatif İlişkisi, Yönetim Başarısı

Abstract:
After starting living in the form of communities, individuals aimed to increase efficiency of some work by working collectively, and consequently, they formed cooperatives. Cooperatives can be defined as individuals' uniting their economic abilities to realize the jobs that can't be done alone and that are more beneficial when done collectively at low cost. Köy-Kalkınma Kooperatifleri (Rural Development Cooperatives), having various purposes, were first founded in 1 965 and soon after they started to increase the number of the cooperatives and participants. Köy-Koop Kırklareli Union, which has been examined in this study, started its economic activities in 1976. The Union has total 108 cooperative units 69 of which are still active. The turnover of The Union in 200 1 was 25 trillion TL and net profit was 1 5 billion TL. The Union markets the milk produced by the members and supplies the members with animal feed, food, fuel, and veterinary services. The average Gross Product Value (GPV) in the examines enterprises was 5.855.830.000 TL 59,33% of which is income of milk 8,20% of which is fertilizer income and 32,47%of which is the increase on the productive movable property (PDKA). The net average profit of cooperative partner enterprises was TL 2.656.013 The net profit of livestock unit (BBHB) was TL 592.860.000 on average enterprises basis. Economic and financial fruitfulness in the examined enterprises were determined respectively as 13,91%and as 10,66%. After studying the economic and financial effectiveness of the enterprises, we can conclude that the effectiveness the enterprises achieved can be said to be at a satisfactory level. When we take the average of the enterprises, we see that 7,43%of the milk produced is consumed in the family, 0,73%is given to the workers and relatives and that 91,83%is offered to the market raw. 97,46 %of the cooperative partner enterprises deliver their milk to the cooperative. The percentage of the partners who don't sell their milk through the cooperative because of the dispute with the cooperative administration and dissatisfaction with the price of the cooperative is 2,54%. The ratio of active capital revolving rate was realized approximately 1. It means the active capital revolves only once a year. This ratio is also 1,86 in dairy products and revolves twice a year. This was resulted from the fact that the revolving wealth was less when compared to net sales. Köy-Koop Kırklareli Birliği (Union) finds markets for milk production of 97,46 % of its members, processes the raw material of 4% of its members, and provides 22% of its members with credit, 1 5,25% of its members with knowledge, 1 00% of its members with fundamental consumers goods, 33,90 of its members with seeds, 42,37 of its members with fertilizers, 29,66 of its members with agricultural pesticides and 92,37 of its members with fuel. Moreover, 21,19% of its members get animal feed from the cooperative. The accounting system of the Köy-Koop Kırklareli Birliği (Union) must be adjusted to the international accounting system and be made to include basic accounting, basic principles, realization, continuity, and conservative principles. It was observed that the accounting system of the Union and the unit cooperatives were formed just because it was a legal obligation, so it is almost impossible to make usage of the account records practically. The accounting system of the cooperatives should be a common one and should be reorganized taking into consideration the latest state of the sector. 2004,221 Pages Key Words : Cooperative, Agricultural Development Cooperatives, Senior Union, Cooperative Administration, Member-Cooperative Relation, Management Success