Vinposetin ve potansiyel safsızlıkların bir arada analizi için çok değişkenli optimizasyon ile stabilite göstergeli HPLC yöntemi geliştirilmesi ve validasyonu
Development and validation of stability indicating HPLC method with multivariate optimization for combined analysis of vinpocetine and its potential impurities
Yazar: ÖZLEM KARAER
Danışman: PROF. DR. BÜRGE AŞÇI
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı / Analitik Kimya Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Kimya = Chemistry
Dizin: Deney tasarımı = Experimental design ; Safsızlık = Impurity ; Validasyon = Validation

Özet:
Bu çalışmada, vinposetin etken maddesi ve potansiyel safsızlıklarının bir arada analizi için stabilite göstergeli HPLC yöntemi geliştirildi. 4 faktör ve 3 seviyeli Box-Behnken tasarımı kullanılarak optimize edildi. Seçilen değişkenler pH, akış hızı, hareketli faz oranı ve trietil amin miktarı' dır. Ayırma gücü ve vinposetin alıkonma süresi yanıtları için regresyon analizi ve varyans analizi (ANOVA) yapıldı. 2 yanıtı aynı anda optimize etmek için Derringer çekicilik fonksiyonu kullanıldı. Optimum koşulun 1,7 mL/dk akış hızı, asetonitril/pH 6 fosfat tamponu (1 mL TEA içeren) (65/35) hareketli fazı olduğu tespit edildi. 
Optimize edilen yöntemin analitik yöntem validasyonu yapıldı. Doğrusallık, kesinlik, doğruluk, sağlamlık, çözelti stabilitesi, tanıma sınırı ve tayin sınırı parametreleri incelendi.
Tüm analitler için 0,999'dan büyük tayin katsayısı (R2)  elde edildi.
Yöntem kesinliği için aynı gün içinde yapılan analizlerde 0,18 ile 1,84, farklı günlerde yapılan analizlerde 0,55 ile 1,97 arasında değişen % RSD değerleri elde edildi.
Yöntem doğruluğu için Vinposetin için 95,28 ile 101,65 ve safsızlıkları için ise 97,75 ile 109,97 arasında değişen % geri kazanım elde edildi.
Tanıma sınırı 0,028 - 0,039 µg/mL arasında; tayin sınırı 0,094 - 0,129 µg/mL arasında bulundu. 
Çözeltilerin oda sıcaklığında 29 saat ve 5 Co'de 1 hafta dayanıklı olduğu görüldü. 
Yöntemin sağlamlığı 3 faktör ve 3 seviyede Box-Behnken tasarımı ile incelendi. Kromatografik koşullardaki değişikliklerin yöntem performansını etkilemediği görüldü. 
İlaç tableti için zorla bozundurma çalışmaları (asidik, bazik, oksidatif ve fotolitik) yapıldı. Her bir faktörün bozundurma yüzdesine etkisi 3 faktör ve 3 seviyeli Box-Behnken tasarımı ile incelendi. İncelenen faktörler konsantrasyon, sıcaklık ve zamandır. Konsantrasyonun bozundurmada en önemli faktör olduğu görüldü. 
Geliştirilen yöntem bozundurmaya uğramış ve uğramamış tablet analizinde kullanıldı. Vinposetin, bilinen ve bilinmeyen safsızlık miktarları hesaplandı. Kütle denklikleri yapılarak %91,74 -%101,45 arasında değişen verim elde edildi.

Anahtar Kelimeler: Safsızlık, deneysel tasarım, validasyon

Abstract:
Stability indicating HPLC method was developed for combined analysis of vinpocetine active ingredient and potential impurities. It was optimized using  4-factor and 3-level Box-Behnken design. The selected variables are pH, flow rate, mobile phase ratio and triethylamine amount. Regression analysis and ANOVA were performed for discriminatory power and vinpocetine retention time responses. Derringer desirability  function was used to optimize 2 responses simultaneously. The optimum condition was determined as 1.7 mL/min flow rate, acetonitrile/pH 6 phosphate buffer (1 mL TEA) (65/35) mobile phase.
Analytical method validation of the optimized method was performed.
A coefficient of determination (R2) greater than 0.999 was obtained for all analytes.
% RSD values between 0.18 to 1.84 on same day and between 0.55 and 1.97 on different days were obtained for method precision.
% recoveries of 95.28 to 101.65 for Vinpocetin and 97.75 to 109.97 for impurities were obtained for method accuracy,
Detection limit between 0.028 - 0.039 µg/mL; quantification limit between 0.094 and 0.129 µg/mL were ontained. 
It was observed that the solutions were stable for 29 hours at room temperature and 1 week at 5 °C. 
The robustness of the method was examined with 3 factor and 3 level Box-Behnken design. It was observed that the changes in chromatographic conditions did not affect the method performance. 
Forced degradation studies were performed for drug tablet. The effect of each factor on degradation percentage was examined with  3-factor and 3-level Box-Behnken design. The factors studied are concentration, temperature, and time. Concentration was the most important factor in degradation. 
The developed method was used in the analysis of decomposed and undegraded tablets. The amounts of vinpocetine, known and unknown impurities were calculated. Efficiency ranging from 91.74% to 101.45% was obtained by performing mass balances.

Key Words: Impurities, experimental design, validation