Sosyal politika oluşturmada referans gösterge olarak bölgesel gelişmişlik endeksleri: Temsil gücü sorunları ve alternatif endeks önerileri
Regional development indexes as a reference indicator in forming social policy: problems of representativeness and alternative index suggestions
Yazar: MURAT ÇİFTÇİ
Danışman: PROF. DR. SEDAT MURAT
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı / Çalışma Ekonomisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Ekonomi = Economics ; Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations
Dizin: Birleşmiş Milletler = United Nations ; Bölgesel dengesizlik = Regional imbalance ; Bölgesel kalkınma = Regional development ; Bölgesel planlama = Regional planning ; Devlet Planlama Teşkilatı = State Planning Organization ; Endeks = Index ; Kalkınmada öncelikli yöreler = Prioritised areas on development ; Siyaset = Politics ; Sosyal politika = Social policy ; Sosyoekonomik gelişmeler = Socio-economic developments ; Sosyoekonomik gelişmişlik endeksi = Socioeconomic development indeks ; Çok değişkenli istatistik = Multivariate statistic ; İnsani gelişmişlik endeksi = Human development index ; İstatistiksel analiz = Statistical analysis

Özet:
Sosyal politika, gelişme ekonomisi ve bölgesel iktisat disiplinlerinin ilgi alanları, günümüzde pek çok konuda kesişmektedir. Kesişen konulardan birisi de bölgesel gelişmişlik tespitinde yaygın olarak kullanılan bölgesel gelişmişlik endeksleridir. Bölgesel gelişmişlik endeksleri, özellikle son yıllarda ciddi popülarite kazanmıştır. Dolayısıyla da üç disiplinin kesiştiği önemli bir çalışma konusu haline dönüşmüştür.Bölgesel gelişmişlik endekslerinin bir fikir olarak doğması, 2. dünya savaşı yıllarına kadar gitmektedir. Ancak yaygınlık kazanması, 1970'lerden itibaren gerçekleşmiştir. Özellikle Amartya Sen'in gelişmişlik için parasal değer olarak gelirin yetersizliği konusundaki eleştirileri ile yapabilirlik kavramını geliştirmesinin katkısı büyük olmuştur. Sen'in eleştiri ve önerileri zamanla popülaritenin de ötesine geçerek ulusal ve uluslarüstü kuruluşlar nezdinde genel kabule dönüşmüştür. Bu çerçevede Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) nezdinde 1990 yılından itibaren her yıl düzenli olarak İnsani Gelişmişlik Raporu yayınlanmaya başlanmıştır. Söz konusu raporlarda ülkeler için insani gelişmişlik endeksleri hesaplanmaktadır. Küresel raporun yanı sıra ülkeler için de düzensiz aralıklarla yüzlerce ülke raporu hazırlanmıştır. Ülke raporlarında, vilayetler düzeyine kadar endeksleme çalışmaları gerçekleştirilmektedir. Ülkemizde ise bu konudaki resmi çalışmalar, DPT tarafından başlatılmıştır. 1970'lerde başlayan çalışmalar, il ve ilçe düzeylerinde bölgesel gelişmişlik mukayeselerinin yapıldığı sosyo-ekonomik gelişmişlik endeksi ?SEGE? çalışmaları olarak güncellenmiştir. Sosyo-ekonomik gelişmişlik endeksleri, kalkınmada öncelikli bölgelerin tespitinde de referans gösterge olarak kullanılmaktadır.Bu çalışmada, bölgesel gelişmişlik mukayeselerinde kullanılan iki endeksin teorik ve istatistiksel sorunlarına odaklanılarak, alternatif endeks tasarımları gerçekleştirilmiştir. Alternatif endeks tasarımlarında faktör analizi kullanılmıştır. Gruplamada ise %20'lik dilimleme tercih edilmiştir. Elde edilen alternatif endeks sonuçlarıyla mevcut endeksler arasında ciddi farklılıkların olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
The areas of interest of social policy, development economy and regional economics intersect on many subjects recently. One of the intersecting points is the regional development index that is widely used in the identification of regional development. Regional development index has gained popularity especially in the recent years. Therefore, it has turned into an important subject of study where the three disciplines intersect.The emergence of regional indexes as an idea dates back to the Second World War. However, its expansion was realized starting from 1970?s onwards. In particular, the criticisms raised by Amartya Sen about the inadequacy of income as a monetary value for development and his formation of the capability approach largely contributed to the field. Sen?s criticism and proposals beyond popularity and accepted as a rule in national and supranational institutions. Within this framework, a regular report has begun to be published annually in 1990 on Human Development Index by the United Nations Development Program (UNDP). In the above mentioned reports, human development indexes are calculated for each country. Besides the global report, hundreds of country reports are prepared in irregular intervals. In the country reports, indexation studies are conducted down to the province levels. In our country, official research is initiated by the State Planning Organization (SPO). The studies that began in 1970?s were updated as socio-economic development index (SEDI) where comparisons of regional development were made in province and district levels. Socio-economic development indexes are used as a reference indicator in pinpointing priority areas for development.In this study, the theoretical and statistical problems on the two indexes used for regional development comparisons are focused and alternative index designs are developed. In the development of alternative indexes factor analysis is utilized. Moreover, in the groupings, %20 dissection is preferred. Serious differences are observed between the results of alternative and the current indexes.