Alman oryantalizmi bağlamında Max Freiherr Von Oppenheim'ın hayatı, faaliyetleri ve fikirleri
Life, activities and ideas of Max Freiherr Von Oppenheim in the context of German orientalism
Yazar: MUSTAFA EROĞLU
Danışman: PROF. DR. İSMAİL SAFA ÜSTÜN
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Oryantalizm, bir düşünce sistemi ve ihtisas alanı olarak Avrupa ve Asya kıtaları arasında tarihsel, kültürel, sanatsal ve dinî ilişkiyi düzenleyen disiplin olarak tanınmaktadır. Özellikle XIX. yüzyılın ilk dönemlerinden itibaren kurumsallaşmasıyla Doğu toplumlarını, dillerini, kültürlerini, tarihlerini, coğrafyalarını, ideoloji ve inançlarını araştırmayı kendine gaye edinmiştir. Alman oryantalizmi ise Alman İmparatorluğunun Doğu siyasetinde etkili rol almasını sağlamıştır. Bu siyasetin güdülme sebebi ise Alman İmparatorluğunun İngiltere'nin sömürge politikasının karşısında geride kalması ve Doğu politikalarının yeniden şekillenmesine duyulan ihtiyaçtır. Bu politika, özellikle Osmanlı Devleti ve İslam ile ilgili çalışmaları artırmış, ideolojik ve siyasi bir boyut kazandırmıştır. Almanya'nın Doğu'ya olan ilgisi neticesinde özellikle seyyahlar, diplomatlar ve arkeologlar Osmanlı Devleti'ni ve Doğu topraklarını gezmiş, keşif yapmış, Doğu ve Osmanlı ile ilgili bilgileri raporlaştırıp Alman İmparatorluğu'nun istifadesine sunmuştur. Bu tez, Alman oryantalizmi bağlamında Max Freiherr von Oppenheim'ın hayatı, faaliyetleri ve fikirleri hakkındadır. Yahudi asıllı Alman diplomat, seyyah, arkeolog ve oryantalist olan Max Freiherr von Oppenheim 19. yüzyılın sonları ve 20. yüzyılın ilk çeyreğinde Doğu'ya seyahat etmiş, buradaki toplumlar ve İslam dini ile ilgili araştırmalarda bulunmuştur. Gençlik yıllarında Alman oryantalistlerden etkilenerek kendini bu alana adayan Oppenheim, Birinci Dünya Savaşı'nda Osmanlı ve Almanların müttefik olmasında etkili olmuştur. Osmanlı ve Doğu topraklarında bulunduğu zaman içerisinde Almanya Hariciye Bakanlığı bünyesinde bulunan Doğu İstihbarat Birimi'nin kurulmasına öncülük etmiş, Birinci Dünya Savaşı sırasında Cihad-ı Ekber ilanı ve Panislamizm siyaseti hususunda Osmanlı Devleti ve Almanya'ya danışmanlık yapmıştır. Müslüman esir kamplarında Osmanlı lehine propaganda yayınları neşrederek Osmanlı Devleti'nin Almanya ile müttefik olması için çalışmalarda bulunmuştur. Alman Kayzerine sunduğu memorandum ve raporlarda Doğu politikası ve İslam'la ilgili fikirlerini beyan etmiş ve Alman İmparatorluğunun Doğu siyasetinde ve dönemin İslam dünyasında Müslümanların Almanya ile olan ittifakının olumlu karşılamasını sağlamıştır. Oppenheim sadece siyasal faaliyetlerde bulunmayıp, dönemin Osmanlı sınırlarında bulunan Tel Halef kazasında yaptığı arkeolojik kazılar neticesinde çıkardığı tarihî eserleri Berlin'e taşıyabilmiş ve müzesinde sergilemiştir. Bu bağlamda onun fikirleri, faaliyetleri, Alman oryantalizminin 19. ve 20. yüzyılları Almanya'nın İslam stratejisi açısından önem arz etmektedir.

Anahtar Kelimeler: Oryantalizm, Alman Oryantalizmi, Max Freiherr von Oppenheim, Panislamizm, Doğu İstihbarat Birimi, Tel Halef

Abstract:
Orientalism is recognized as a discipline that regulates the historical, cultural, artistic and religious relations between the continents of Europe and Asia, as a system of thought and a field of specialization. Especially in the XIX. With its institutionalization since the first periods of the 20th century, it has aimed to research the Eastern societies, languages, cultures, histories, geographies, ideologies and beliefs. German orientalism enabled the German Empire to take an effective role in Eastern politics. The reason for this policy is the German Empire's lagging behind the British colonial policy and the need to reshape the Eastern policies. This policy increased the studies on the Ottoman Empire and Islam, and added an ideological and political dimension. As a result of Germany's interest in the East, especially travelers, diplomats and archaeologists visited the Ottoman Empire and the Eastern lands, made discoveries, reported the information about the East and the Ottoman Empire and presented it to the benefit of the German Empire. This thesis is about the life, activities and ideas of Max Freiherr von Oppenheim in the context of German orientalism. Max Freiherr von Oppenheim, a Jewish-born German diplomat, traveler, archaeologist, and orientalist, traveled to the East in the late 19th century and the first quarter of the 20th century, and conducted research on the societies there and the religion of Islam. Oppenheim, who devoted himself to this field by being influenced by German orientalists in his youth, was influential in the alliance of the Ottomans and the Germans in the First World War. During his time in the Ottoman and Eastern lands, he pioneered the establishment of the Eastern Intelligence Unit, which was under the German Ministry of Foreign Affairs, and advised the Ottoman Empire and Germany on the declaration of Jihad-ı Akbar and the policy of Pan-Islamism during the First World War. By publishing propaganda publications in favor of the Ottoman Empire in Muslim prison camps, he worked for the Ottoman Empire to become an ally with Germany. In the memorandums and reports he presented to the German Kaiser, he expressed his views on Eastern policy and Islam, and ensured the positive reception of the Muslims' alliance with Germany in the Eastern politics of the German Empire and in the Islamic world of the time. Oppenheim was not only involved in political activities, but he was able to transport the historical artifacts he had unearthed as a result of the archaeological excavations in Tel Halef, which was within the Ottoman borders, to Berlin and exhibited them in his museum. In this context, his ideas, activities, 19th and 20th centuries of German orientalism are important for Germany's Islamic strategy.

Keywords: Orientalism, german orientalism, Max Freiherr von Oppenheim, panislamism, intelligence bureau for the orient, tel halef