Bitlis-Tatvan ilçesindeki bazı okullarda radon konsantrasyonunun belirlenmesi
Determination of radon concentration in some schools in Bitlis-Tatvan district
Yazar: BURCU BOZOVA AYDIN
Danışman: DOÇ. DR. NERGİZ YILDIZ YORGUN
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Fizik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Fizik ve Fizik Mühendisliği = Physics and Physics Engineering

Özet:
Radon, uranyum ailesinden radyoaktif bir soy gazdır. Renksiz, kokusuz, tatsız ve havadan 7 kat daha ağırdır. Duyu organlarıyla tespit edilemez. Radon, kanıtlanmış kanserojendir. Akciğer kanseri sebepleri arasında ikinci sıradadır. İç mekân radon konsantrasyonunu belirlemek ve gerekli önlemleri almak sağlık açısından önemlidir.
Bu tez çalışmasında, Bitlis ili Tatvan ilçesindeki bazı okullarda radon konsantrasyonlarının belirlenmesi amaçlandı. Çalışmada LR-115 katı hal iz kazıma dedektörler kullanıldı. Dedektörler yardımıyla 3'er aylık iki periyotta ölçümler alındı. İlk ölçümler mart, nisan, mayıs aylarını kapsayacak şekilde bahar döneminde, ikinci ölçümler eylül, ekim, kasım aylarını kapsayacak şekilde güz döneminde alındı. Ayrıca iç mekânda kat farkı ile radon konsantrasyonu ilişkisini görebilmek için dedektörler farklı katlara yerleştirildi. Radon konsantrasyonu aritmetik ortalaması bahar dönemi için 86.82 Bq/𝑚3, güz dönemi için 137.28 Bq/𝑚3, yıllık ortalaması ise 105.57 Bq/𝑚3olarak ölçüldü. Okulların zemin ve bodrum katlarının radon konsantrasyonu aritmetik ortalaması 122.89 Bq/m3, üst katların ise 99.38 Bq/m3 olarak ölçüldü. Okulda bulunan öğretmen ve öğrencilerin radon gazından dolayı maruz kaldıkları yıllık etkin doz hesaplandı. Yıllık etkin doz değerinin aritmetik ortalaması 0.61 mSv𝑦−1 olarak hesaplandı. Ölçüm sonuçları TAEK ve uluslararası ajanslarla karşılaştırıldı.
Çalışma sonucuna göre Bitlis ili Tatvan ilçesindeki 20 okul için radyolojik risk oldukça düşüktür.

Abstract:
Radon is a radioactive noble gas from the uranium family. It is colorless, odorless, tasteless and about 7 times heavier than air. It cannot be detected by the senses. Radon is a proven carcinogen. It ranks second among the causes of lung cancer. It is important for health to determine indoor radon concentrations and take necessary precautions.
This thesis aimed to determine the radon concentrations in some schools in the Tatvan district of Bitlis province. LR-115 solid state nuclear track detectors were used in the study. Measurements were taken in two quarterly periods with detectors. The first measurements were taken in the spring period covering the months of March, April, and May, while the second measurements were taken in the autumn period covering the months of September, October, and November. Additionally, detectors were placed on different floors to observe the relationship between indoor floor levels and radon concentrations. The arithmetic mean radon concentration was measured as 86.82 Bq/𝑚3 for the spring period, 137.28 Bq/𝑚3 for the autumn period and 105.57 Bq/𝑚3 for the annual average. The arithmetic mean radon concentration in the ground and basement floors of the schools was measured as 122.89 Bq/𝑚3, while it was 99.38 Bq/𝑚3 for the upper floors. The annual effective dose to which teachers and students in the school were expose to due to radon gas was calculated. The arithmetic mean of the annual effective dose was calculated as 0.61 mSv𝑦−1. Measurement results were compared with those of the TAEK and international agencies.
According to the study results, the radiological risk for the 20 schools in the Tatvan district of Bitlis province is quite low.