İstanbul'da aşçılık eğitimi alan öğrencilerin mesleğe yönelik tutumlarının kariyer niyetlerine etkisi
The effect of the professional attitudes of the students taking culinary education in İstanbul on career intentions
Yazar: METİN ÇİÇEK
Danışman: PROF. DR. ABDULCELİL ÇAKİCİ
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Gastronomi ve Mutfak Sanatları = Gastronomy and Culinary Arts ; Turizm = Tourism
Dizin: Aşçılık = Cooking ; Aşçılık eğitimi = Cookery education ; Kariyer = Career ; Kariyer niyetleri = Career intentions ; Mesleki tutum = Vocational attitude ; Ölçekler = Scales

Özet:
Tez çalışması, İstanbul'da aşçılık eğitimi alan lise öğrencilerinin aşçılık mesleğine yönelik tutumlarının kariyer niyetlerini nasıl etkilediğini ortaya koymak amacıyla yapılmıştır. Araştırmaya katılan öğrenciler ortaöğretim düzeyinde ve örgün eğitim kapsamındaki Yiyecek İçecek Hizmetleri Alanı, Aşçılık Dalı öğrencileridir. Araştırmada tutum kavramı üç bileşenli model (bilişsel, duygusal ve davranışsal) kapsamında ele alınmıştır. Bunun en önemli nedeni; hem staj yapıp eğitim aldığı mesleği ve kariyer yapacağı sektörü biraz daha yakından tanıma fırsatı bulan hem de henüz staj yapmamış ve dolayısıyla mesleğin sektördeki yerini ve sektör dinamiklerini yeterince tanıma fırsatı bulamamış olan, ancak aynı eğitim düzeyinde aşçılık eğitimi alan öğrencilerin mesleğe yönelik tutumlarının bir arada belirlenmek istenmesidir.
Araştırmada kariyer niyeti kavramı Ajzen'in (1991) planlı davranış teorisi kapsamında ele alınmıştır. Burada niyet, davranışın bir öncülü ve belirleyicisidir (Ajzen, 1991). Bu kapsamda öğrencilerin kariyer niyetlerinin belirlenmesinin ve eğitimin bir amacı olarak, onlarda istendik davranış meydana getirmek üzere alınacak karar ve tedbirlerde referans alınabilecek verilerin sağlanmasının önemli olduğu düşünülmektedir.
Araştırmada veri toplama aracı olarak anket kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma evreni, İstanbul'da örgün eğitim veren liselerde aşçılık eğitimi alan öğrencilerden oluşmaktadır. Bununla beraber sınırlı evren örnekleme formülünden yararlanılarak örnek büyüklüğü 334 öğrenci olarak hesaplanmıştır. Cinsiyet ve sınıf bazında kota belirlenirken Merkezi Limit teoreminin en az iki katı bireye ulaşılmasına karar verilmiştir. Veriler analiz edilirken öncelikle tanımlayıcı istatistiklerden yararlanılmıştır. Ardından ölçeklerin güvenirlikleri incelenmiştir. Ölçeklerdeki boyutlara doğrulayıcı faktör analizi (DFA) uygulanmıştır. Ardından hipotezlerin test edilmesi için çoklu regresyon analizinden yararlanılmıştır.
Araştırmaya 487 öğrenci katılmıştır. Bu öğrencilerin %69,6'sı kız, %30,4'ü erkek öğrencidir. Öğrencilerin %34,9'u 10. sınıfta, %28,7'si 11. sınıfta ve %36,3'ü 12. sınıftadır. Öğrencilerin %32,9'unun staj yaptığı, %67,1'inin ise henüz staj yapmadığı tespit edilmiştir. Öğrencilerin aşçılık mesleğine yönelik tutumunun kariyer niyetlerini %68,5 oranında açıkladığı tespit edilmiştir. Araştırma sonucunda, öğrencilerin aşçılık mesleğine yönelik tutumlarının olumlu olduğu ve bunların kariyer niyeti üzerinde olumlu etki yarattığı belirlenmiştir. 
Araştırma sonuçlarından hareketle, öğrencilerin tutumlarının geliştirilmesi için, sektör dinamikleri, yükseköğretim olanakları, kariyer alternatifleri gibi konularla ilgili bilgi akışlarının öğrencilere sürekli olarak sağlanması önerilmektedir. Ayrıca öğrencilerin davranış eğilimlerinin takip edilmesi, öğrenci özellikleri dikkate alınarak, okul içi ve okul dışı organizasyonlara katılımının teşvik edilmesi ve bunun için gerekli önlemlerin alınması ve kolaylıkların sağlanması önem arz etmektedir. Öğrencilerin meslek ya da kariyerle ilgili kaygı, korku, belirsizlik gibi duygular ile başa çıkması noktasında öncelikle sınıf rehber öğretmeni ve alan öğretmenleri, gerektiğinde de okulun psikolojik danışma ve rehberlik servisi aktif rol üstlenmelidir. Son olarak kız öğrencilerin staj yerlerinde karşılaştıkları cinsiyet ayırımcılığının önlenmesi için gerekli önlemler alınmalıdır.

Abstract:
The thesis study was carried out to reveal how the attitudes of high school students studying culinary education in Istanbul towards the culinary profession affect their career intentions. The students participating in the research are the students of the Food and Beverage Services Field, Culinary Branch at the secondary education level and within the scope of formal education. In the study, the concept of attitude was handled within the scope of the three-component model (cognitive, affective and behavioral). The most important reason for this is that; it is the desire to determine the attitudes of the students both who had the opportunity to get to know the profession in which they train and the sector in which they would make a career and who have not done an internship yet and therefore have not had the opportunity to get to know the place of the profession in the sector and the dynamics of the sector together.
In the study, the concept of career intention was discussed within the scope of Ajzen's (1991) theory of planned behavior. Here, intention is an antecedent and determinant of behavior (Ajzen, 1991). In this context, determining the career intentions of students and as an aim of education, to provide data that can be referenced in decisions and precations to be taken for bring about desired behavior in them is considered important.
Survey was used as a data collection tool in the research. The universe of the research consist of students receiving culinary education at formal high schools in Istanbul. In addition, the sample size was calculated as 334 students by using the Limited Universe Sampling formula. While determining the quota on the basis of gender and class, it was decided to reach at least twice as many individuals as the Central Limit theorem. When analyzing the data, descriptive statistics were used first. Then, the reliability of the scales was examined. Confirmatory factor analysis (CFA) was applied to the dimensions in the scales. Then, multiple regression analysis was used to test the hypotheses.
487 students participated in the study. 69.6% of these students are female, 30.4% are male students. 34.9% of the students are in the 10th grade, 28.7% are in the 11th grade and 36.3% are in the 12th grade. It was determined that 32.9% of the students had internships and 67.1% of them had not done any internship yet. It was found that the attitude of the students towards the culinary profession explained their career intentions by 68.5%. As a result of the research, it was determined that the attitudes of the students towards the culinary profession were positive and these had a positive effect on their career intention.
Based on the results of the research, it is recommended to provide students with information flows on topics such as sector dynamics, higher education opportunities, career alternatives, in order to improve students' attitudes. In addition, it is important to monitoring students' behavioral tendencies, to encourage participation in in-school and out-of-school organizations by considering student characteristics and to take the necessary precautions and provide facilities for this. At the point of coping with feelings such as anxiety, fear and uncertainty about the profession or career, first the class guidance teacher and branch teachers, when necessary, the school's psychological counseling and guidance service should take an active role. Finally, necessary precautions should be taken to prevent gender discrimination that female students face in internships.