Adana mani söyleme geleneği ve Adana'da söylenen maniler (Derleme
inceleme) / Adana mani tradition and mani's compiled in Adana
Yazar: MISRA UĞURLU
Danışman: DOÇ. DR. REFİYE ŞENESEN
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Adana = Adana ; Halk bilimi = Folklore ; Maniler = Manis

Özet:
Bu çalışmada Adana'da söylenen maniler ve Adana mani söyleme geleneği yedi ana bölüm ve bu bölümlere ait alt başlıklar dâhilinde incelenmiştir. Birinci bölüm olan "Giriş" bölümünde araştırmanın konusu, amacı, kapsam ve sınırları, yöntemi konusunda bilgi verilmiştir. Bölgenin tarihi, coğrafi, ekonomik ve sosyo-kültürel yapısı tanıtılmıştır. Araştırma konusuyla ilgili olarak daha önce yapılan çalışmalara ve tezde kullanılan bağlam merkezli kuramlardan "Performans Teori" ve "İşlevsel Halk Bilim Yöntemi" hakkında bilgiye de birinci bölüm içerisinde yer verilmiştir. İkinci bölüm "Mani Kavramı ve Türkiye Mani Söyleme Geleneğine Bir Bakış" başlığını taşımaktadır. Bu bölümde mani, kelime ve kavram olarak tanıtılmış; mani türünün kökeni, kaynakları ve oluşumu üzerinde durulmuş; mani türünün tarihi belgelerdeki yeri, diğer türlerle ilişkisi, işlevleri, Türk dünyasındaki yeri belirlenmeye çalışılmıştır. Bu bölümde maninin biçim, dil, üslup ve içerik açısından tanıtılmasının ardından maniler üzerine yapılmış olan tasniflere yer verilmiştir. Türkiye'de mani söyleme geleneği hakkında bilgi verilmiştir. "Bağlam Merkezli Halkbilim Kuramlarına Göre Adana Mani Söyleme Geleneği" başlıklı üçüncü bölüm Adana ilinde gerçekleştirdiğimiz alan araştırmaları sırasında mani icra ortamında elde edilen bağlama yönelik bilgilerin ve mani metinlerinin Performans Teori'ye ve İşlevsel Halkbilim Kuramı'na göre incelenmesi ile oluşturulmuştur. Adana'da derlenen manilerin icra özelliklerinin mani söyleyenler, dinleyiciler, zaman, mekân, müzik, karşılıklı icra ve icrayı etkileyen dış etkenler açısından ele alındığı ilk kısımda Adana mani söyleme geleneği üzerine değerlendirmede bulunulmuştur. İkinci kısımda ise Adana manileri halkbilimsel işlevleri dikkate alınarak incelemeye tabi tutulmuştur.  Dördüncü bölüm "Adana'da Söylenen Manilerin Biçim Açısından İncelenmesi" başlığını taşımaktadır. Derlenen maniler ölçü, durak, kafiye, dize sayısı ve nazım düzeni açısından incelenmiştir. Beşinci bölümün başlığı "Adana'da Söylenen Manilerin Dil ve Üslup Açısından İncelenmesi"dir. Bu bölümde Adana manileri semboller, klişeler, atasözleri, deyimler, alkış ve kargışlar, edebi sanatlar ve yerel dil özellikleri dikkate alınarak incelenmiştir. Altıncı bölüm Adana manilerinin içerik açısından incelenmesine ayrılmıştır ve "Adana'da Söylenen Manilerin İçerik Açısından İncelenmesi" başlığını taşımaktadır. Adana'da derlenen maniler içerik açısından incelenirken manilerdeki konu, tema, mekân, zaman, kişiler ve halkbilim unsurları üzerinde durulmuştur. İnceleme yapılan her bir bölümün sonunda o bölümün değerlendirmesi yer almaktadır. Çalışma yedinci bölüm olan "Sonuç", alfabetik sıraya göre verilen "Adana Mani Metinleri", "Sözlü Bilgi Kaynakları", "Kaynakça", "Genel Ağ Kaynakları", "Yerel Kelimeler Sözlüğü", "Fotoğraflar" ve "Özgeçmiş" ile sona ermiştir.

Abstract:
Manis are one of the oldest and most common products of the anonymous folk poetry tradition. They continue to exist as an important part of verbal tradition, for centuries. In the historical process, manis had a developement. This development, provided an important culturel herritage for the manis. For this reason, the manis present useful information for the tradition of verbal poetry and cultural environment of people. The purpose of this study is, analyzing the current situation of Adana manis and determining the impact of social structure on the verbal tradition, by using manis. In this study, the verbal tradition of manis and the manis that compiled in Adana are examined within six main sections. In the first section, "The Introduction", the information provided on the subject, purpose, scope, limits and the method of this research. Historical, geographical, economic and socio-cultural structure of the region are introduced. First section includes information about previous studies related to the research subject and context-centered theories used in the thesis. In the second section, mani is intruduced as a word and a concept. The origin, sources and formation of the mani is emphasized. It's place in the historical documants, the relations with the other species and functions are described. In the third section, manis compiled from Adana are analyzed according to performance theory. Mani-tellers are introduced by according to their general characteristics and their characteristics in the performance environment. In this section, the performing environment of the Adana manis has been examined in terms of time, space, music, mutual enforcement elements and external factors. In the third section, the compiled manis are examined in terms of measure, hyme, number of verses and verse arrangement. In the fifth section, the language style of Adana manis is studied. The sixth section of the study is devoted to examining the content of the Adana manis. The subjects of the manis, theme, place, time, people and folklore elements are emphasized while the Adana songs are examined in terms of content. There is an evaluation part at the end of each section. The study is concluded with the "Results" section, "Adana Mani Texts" given in alphabetical order, "Oral Resources",  "Written Sources", "Network Resources", "Custom Names Directory", "List of Local Words", "Photos", "Resume".