Akkaraman, Bafra ve Bafra x Akkaraman F1 koyunlarda süt verimi, bazı kalite özellikleri ile LPL ve LCAT gen ekspresyonlarının araştırılması
Milk Yield, some milk quality traits and LPL and LCAT gene expressions of Akkaraman, Bafra and Bafra x Akkaraman F1 sheep
Yazar: MÜCAHİT KAHRAMAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BANU YÜCEER ÖZKUL
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Zootekni Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine
Dizin: Akkaraman koyunları = Akkaraman sheep ; Akkaraman koyunları = Akkaraman sheep ; Gen ifadesi = Gene expression ; Kalite = Quality ; Koyunlar = Sheep ; Samsun-Bafra = Samsun-Bafra ; Süt kalitesi = Milk quality

Özet:
Bu araştırma Akkaraman, Bafra ve Bafra x Akkaraman F1 koyunlarda süt verimi ve sütte bazı kalite özellikleri ile bu özellikleri etkileyen LCAT ve LPL gen ekspresyonlarının belirlenmesi amacıyla yapılmıştır.
Araştırma Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü'ne (TİGEM) bağlı Gözlü Tarım İşletmesi'nde yürütülmüştür. Araştırmanın hayvan materyalini 2 ve 3 yaşlı 75 baş Akkaraman, Bafra ve Bafra x Akkaraman F1 genotipi koyun oluşturmuştur. Koyunların bakım ve beslenmesi mera ve iklim şartları göz önünde bulundurularak, işletmenin rutin uyguladığı şekilde yapılmıştır. İşletmede sütten kesim haziran ayı başlancında yapılmıştır. Süt kontrollerine ilk doğan kuzu 25 günlük olunca başlanmış, 30 günde bir olmak üzere koyunların günlük süt verimi 50 ml' ye düşene kadar devam edilmiştir. Sütte kalite parametrelerinin belirlenmesi amacıyla, araştırma materyali olarak kullanılan koyunlardan, laktasyonun başlangıç (55. gün), orta (85. gün) ve son (115. gün) dönemlerinde sabah ve akşam sağımlarında örnek alınmıştır.
Laktasyon boyunca günlük ortalama süt verimi Akkaraman, Bafra ve Bafra x Akkaraman F1 koyunlarda sırasıyla 683,61±30,08; 849,76±55,63 ve 753,17±54,90 g olarak belirlenmiştir (P>0,05). Araştırmada incelenen tüm gruplarda en yüksek süt verimi, laktasyonun 45. gününde tespit edilmiştir. Laktasyon süt verimi sırasıyla 99,57±3,87; 126,40±8,22 ve 112,52±7,99 kg olarak (P<0,05) belirlenmiştir. Laktasyon süresi 133,12±1,00; 135,84±1,53 ve 133,80±1,56 gün olarak tespit edilmiştir (P>0,05). 
Laktasyon ait genel ortalama yağ oranı Akkaraman, Bafra ve melez genotipte sırasıyla %5,85±0,18; 5,44±0,19 ve 5,67±0,18 (P>0,05); protein oranları %5,09±0,05; 5,02±0,05 ve 5,03±0,07 (P>0,05); laktoz oranı %4,89±0,05; 5,04±0,05 ve 5,02±0,06 (P>0,05); kuru madde oranı %16,81±0,20; 16,42±0,22 ve 16,67±0,19; somatik hücre sayısı 275,46±37,43; 216,48±33,46 ve 258,86±37,86 x103/ml (P>0,05); pH değeri 6,69±0,01; 6,69±0,01 ve 6,69±0,02 (P>0,05) olarak belirlenmiştir. Genel ortalama yağ ve kuru madde oranına sağım zamanının etkisi tüm genotip gruplarında çeşitli düzeylerde (P<0,05 ve P<0,01) önemli bulunurken, genel ortalama pH değerine sağım zamanının etkisi Akkaraman (P<0,001) ve Bafra (P<0,05) genotiplerinde önemli olarak tespit edilmiştir.
Laktasyon boyunca genel ortalama L* değeri Akkaraman, Bafra ve Bafra x Akkaraman F1 genotiplerinde sırasıyla 89,98±0,23; 90,11±0,20 ve 89,94±0,29; a* değeri -4,46±0,09; -4,47±0,09 ve -4,46±0,11; b* değeri ise 6,41±0,14; 6,13±0,20 ve 6,31±0,16 olarak belirlenmiştir.
Laktasyon boyunca Akkaraman, Bafra ve Bafra x Akkaraman F1 genotipi koyunlarda belirlenen genel ortalama toplam doymuş yağ asidi (DYA) oranı sırasıyla %64,66±0,40; 60,61±0,97 ve 58,23±0,81; toplam doymamış yağ asidi oranı(DŞYA) %35,06±0,40; 38,97±1,00 ve 41,29±0,78; oranı 4,16±0,16; 4,44±0,17 ve 4,36±0,26; Besleyici Değer (BD) 1,43±0,03; 1,44±0,05 ve 1,38±0,04; Aterojenik Indeks (AI) değeri 1,69±0,04; 1,41±0,08 ve 1,25±0,04; Trombojenik Indeks (TI) değeri ise 1,50±0,02; 1,33±0,09 ve 1,13±0,04 olarak tespit edilmiştir.
Bu araştırmada koyun sütlerinde laktasyonun orta döneminde LCAT ve LPL genlerinin düşük seviyede ifade edildiği belirlenmiş ve genotip grupları arasında önemli bir farklılık olmadığı tespit edilmiştir.
Sonuç olarak sunulan bu araştırmada, Bafra x Akkaraman F1 melezi koyunlarda melezleme çalışması süt verimi bakımından olumlu sonuç vermiş, melez genotipte süt veriminin iyi düzeyde olduğu ve süt kalitesinin de koyun sütü için bildirilen değerlere uygun olduğu belirlenmiştir.

Abstract:
The aim of this study was to investigate milk yield, some milk quality traits, LCAT and LPL gene expressions of Akkaraman, Bafra and Bafra x Akkaraman F1 sheep which effects the milk quality traits.
The research was carried out at Gözlü State Farm. A total 75 head Akkaraman, Bafra ve Bafra x Akkaraman F1 cross sheep have been used as a animal material in the study. The care and feeding of the ewes were made in a way that the Gözlü State Farm routinely applied, considering the pasture and climatic conditions. The lamb sucked their mothers until the beginning of June. In the research, milk control data was collected monthly period from first born lamb 25 days old to milk yield falling down to 50 ml. In order to detect the quality parameters of sheep milk, samples were taken morning and evening milking at the beginning (55th day), middle (85th day) and last (115th day) stages of the lactation period from all genotypes. 
The general means in sheep from Akkaraman, Bafra ve Bafra x Akkaraman F1 were detected as 683,61±30,08; 849,76±55,63 and 753,17±54,90 g for daily milk yield; 99,57±3,87; 126,40±8,22 and 112,52±7,99 kg for milk yield; 133,12±1,00; 135,84±1,53 and 133,80±1,56 day for lactation duration respectively. The highest daily milk yields was assesed on 45th day of lactation period. 
The overall means in sheep from Akkaraman, Bafra ve Bafra x Akkaraman F1 were found as %5,85±0,18; 5,44±0,19 and 5,67±0,18 (P>0,05) for fat rate; %5,09±0,05; 5,02±0,05 and 5,03±0,07 (P>0,05) for protein rate; %4,89±0,05; 5,04±0,05 and 5,02±0,06 (P>0,05) for lactose rate; %16,81±0,20; 16,42±0,22 and 16,67±0,19 for dry matter rate; 275,46±37,43; 216,48±33,46 and 258,86±37,86 x103/ml (P>0,05) for somatic cell count; 6,69±0,01; 6,69±0,01 and 6,69±0,02 (P>0,05) for pH value, respectively. The effect of milking time on overall mean fat and dry matter ratio was found statistically significant at various levels (P<0.05 and P<0.01) in all genotype groups, while effect of milking time on average pH value was found significant only in Akkaraman (P<0.001) and Bafra (P <0.05) genotypes.
The general means values in ewes from Akkaraman, Bafra ve Bafra x Akkaraman F1 were detected as 89,98±0,23; 90,11±0,20 and 89,94±0,29 for L*; -4,46±0,09; -4,47±0,09 and -4,46±0,11 for a*; 6,41±0,14; 6,13±0,20 and 6,31±0,16 for b* respectively.
The overall means in sheep from Akkaraman, Bafra ve Bafra x Akkaraman F1 were found as %64,66±0,40; 60,61±0,97 and 58,23±0,81 for total saturated fatty acids rate (SFA); %35,06±0,40; 38,97±1,00 and 41,29±0,78 for total unsaturated fatty acids rate (UFA); 4,16±0,16; 4,44±0,17 and 4,36±0,26 for rate; 1,43±0,03; 1,44±0,05 and 1,38±0,04 for Nutritive Value; 1,69±0,04; 1,41±0,08 and 1,25±0,04 for Atherogenic Index (AI); 1,50±0,02; 1,33±0,09 and 1,13±0,04 for Thrombogenic Index (TI), respectively.
In this study, it was determined that LCAT and LPL genes were expressed low level in the middle period of lactation in sheep milk and there was no significant difference between genotype groups.
As a result, it was determined that the crossing study of Bafra x Akkaraman F1 genotype sheep showed positive results in terms of milk yield. Milk yield traits of cross genotype was good level and its milk quality was appropriate to the values reported for sheep milk.