Çok değişkenli uyarlamalı regresyon eğrileri ve konik programlama ile zaman serilerinin modellenmesi
Time series modelling using multivariate adaptive regression splines and conic quadratic programming
Yazar: SEÇİL TOPRAK
Danışman: DOÇ. DR. PAKİZE TAYLAN
Dicle Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Matematik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Ekonometri = Econometrics ; Matematik = Mathematics ; İstatistik = Statistics
Dizin: Zaman serileri = Time series ; Zaman serileri analizi = Time series analysis

Özet:
Bu çalışmada Stevens' ın (1991), Friedman (1991) tarafından geliştirilen çok değişkenli uyarlamalı regresyon eğrileri (MARS) algoritmasını kullanarak geliştirdiği uyarlanabilir eğri eşik değerli otoregresyon (ASTAR) modeli ve ikinci dereceden konik karesel programlama (CQP) kullanılarak elde ettiğimiz konik ASTAR (C-ASTAR) modeli ele alınmaktadır.İstatistiksel öğrenmede modern bir yöntem olan MARS, hem sınıflandırma hem de regresyonda çok büyük bir öneme sahiptir. Çok boyutlu problemlerin çözümünde oldukça elverişli olan MARS, doğrusal olmayan çok değişkenli fonksiyonlara uygunluk bakımından da büyük bir olanak sağlamaktadır. MARS tekniği, bağımsız değişkenlerle bağımlı değişkenler arasında belirli bir ilişki biçimi öngörmez. Bir başka deyişle, bağımlı değişkeni tanımlamak için bağımsız değişkenlerin eklemeli ve etkileşimsel katkılarına yer vermektedir. Bu ise MARS' ın önemli bir avantajı olan, temel fonksiyonların katkısını tahmin etme yeteneğini ortaya koymaktadır.MARS algoritmasında bağımsız değişkenlerin yerine zaman serisi sisteminin önceki değerleri yerleştirildiğinde Tong (1983) tarafından geliştirilen eşik değerli otoregresyon (TAR) modelinin bir uzantısı olan ASTAR modeli elde edilmektedir. Model fonksiyonunu tahmin etmek için ASTAR algoritması da MARS algoritması gibi, modelde yer alacak temel fonksiyonları belirleme ve en iyi modelin elde edilmesini sağlayan iki aşamalı bir algoritmadan oluşur.Çalışmada ASTAR algoritmasının ikinci aşaması için Taylan ve ark. (2010) tarafından geliştirilen yeni bir yaklaşım uygulanmıştır. Bu yaklaşım ile Tikhonov düzenlemesi şeklini alan ASTAR modeli ikinci dereceden konik karesel programlama (CQP) problemine dönüştürülmüştür. Bu optimizasyon problemindeki sınırların çok amaçlı optimizasyon yaklaşımı kullanarak belirlenmesiyle çok sayıda seçenek çözüm elde edilebilmektedir. Böylece kullanıcının amacına en uygun çözüme ulaşması hedeflenmektedir.Çalışmada ayrıca bağımsız değişken değerleri arasındaki iç ilişki giderilerek (People Emich 2010) zaman serisine doğrusal regresyon modeli uygulanmıştır.Sonuç olarak, iki ayrı veri kümesine doğrusal regresyon modeli, ASTAR algoritması ve Konik ASTAR (C-ASTAR) algoritması uygulanarak, üç yaklaşımın başarımları çeşitli ölçüler kullanılarak karşılaştırılmıştır.Anahtar Kelimeler: Zaman serileri, Çok değişkenli uyarlamalı regresyon eğrileri (MARS), Uyarlanabilir eğri eşik değerli otoregresyon (ASTAR), Tikhonov düzenlemesi, Çok amaçlı optimizasyon, Konik karesel programlama (CQP)

Abstract:
This dissertation investigates the use of adaptive spline treshold autoregression (ASTAR), due to Stevens (1991), which was developed using multivariate adaptive regression splines (MARS), due to Friedman (1991), and use of conic ASTAR (C-ASTAR) which was obtained using conic quadratic programming (CQP).MARS, a modern technology in statistical learning, has importance in regression and classification. MARS is very useful for high dimensional problems and shows a great promise for fitting nonlinear multivariate functions. MARS technique does not impose any particular class of relationship between the predictor variables and outcome variable of interest. In other words, a special advantage of MARS lies in its ability to estimate the contribution of the basis functions so that both the additive and interaction effects of the predictors are allowed to determine the response variable.By letting the predictor variables in the MARS algorithm be lagged values of a time series system, one obtains a univariate ASTAR model for nonlinear autoregressive threshold modeling and analysis of time series, thereby extending the threshold autoregression (TAR) time series methodology developed by Tong. ASTAR consists of two complementary algorithms as MARS. To estimate the model function, as MARS algorithm, ASTAR has two stepwise algorithms which provide to determinate basis functions stand in the model and to get best appropriate model. Because the model obtained with forward stepwise algorithm used in the first step has very complex structure in the second step using backward stepwise algorithm basis functions remove in turn to reach optimum model.In this study a new approach developed by Taylan ve ark. (2010) was applied for the second stepwise algorithm of ASTAR. With this approach ASTAR model turned to Tikhonov regularization problem was transformed to CQP problem. When bounds of this optimization problem are determined using multiobjective optimization approach, too many solutions can be obtained. Thus, it is aimed to attain optimum solution.Moreover, in this study, regression model for time series is emphasized and is supplied to apply time series by deleting deficiencies of it (People Emich 2010).In conclusion, regression model, ASTAR algorithm and C-ASTAR algorithm were applied to two different data sets and these three approaches performances were compared by using different measures.Key Words: Time series, Multivariate adaptive regression splines (MARS), Adaptive splines treshold autoregression (ASTAR), Tikhonov regularization, Multiobjective optimization, Conic quadratic programming (CQP).