Müzikte doğaçlama kültürü
Improvisation in music culture
Yazar: AHMET ERDOĞDULAR
Danışman: DOÇ. DR. UBEYDULLAH SEZİKLİ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Müzik = Music ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Doğaçlama = Improvisation ; Hint müziği = Indian music ; Klasik Türk müziği = Classical Turkish music ; Meşk = Meşk ; Müzik = Music ; Müzik eğitimi = Music education ; Müzik kültürü = Music culture ; Taksim = Partitition ; İran = Iran

Özet:
Doğaçlama, başlangıcından itibaren tüm biçimlerde ve dillerde müziğin bir parçası olmuştur. Müzik, siyasi ve kültürel sınırların ötesinde gelişmiş ve yüzyıllar boyunca kültürel ve bilimsel alışverişin içinde yer almıştır. Bu nedenle analizlerim siyasi ve bölgesel sınırlarla kısıtlı değildir. Tezimde İran, Hint, Arap, Türk ve Avrupa kültürlerindeki makaleler, tezler ve kitaplara ek olarak, çeşitli doğaçlama yöntemlerini ve performans sırasında kullanılan temel kuralları ortaya koyan yirminci yüzyılın başlarında kayıtlı materyalleri karşılaştırmalı olarak inceledim. Klasik Türk müziğindeki enstrümantal ve vokal doğaçlamaların karşılaştırmalı analizine odaklandım. Doğaçlama, bir yetenek meselesi olmasının yanı sıra, uzun yıllar süren bir çalışma ve eğitimin ürünü olan bir formdur. Müzik eğitimi, incelenen tüm kültürlerde on dokuzuncu yüzyılın sonuna kadar müzik nota sistemleri kullanılıyor olmasına rağmen, öğretmen-öğrenci eğitim aktarımı olan meşk aracılığıyla yapılmıştır. Ezbere dayalı bu sistemlerde öğrenci, farklı melodilerin kişisel bir önbelleğini sağlayan zengin bir repertuvar kazanır ve bu da icracıların icra sırasında müzikal aralığını ve özgürlüğünü tesis eder. Doğaçlama becerisi, doğaçlamada repertuvar, teori ve edebiyat üzerine uzun yıllar süren bu çalışmaların sonunda elde edilen özgürlükle ortaya çıkar. Müzikte doğaçlama, hemen hemen tüm dinlerde ibadet ve kutlamalarda gerçekleştirilen dinî formlarda da bulunur. Bu tezde, eğitim sistemlerindeki değişimin makam müzik geleneğinin doğaçlama üzerindeki etkilerine odaklandım. Yirminci yüzyılda müzik sistemlerinin ve eğitimin standartlaşması, özellikle Avrupa müzik modellerinin ve notasyonun bu sisteme uymayan müzik geleneklerini tanımlamak için kullanılması, müziğin korunması ve devamı üzerinde zararlı bir etkiye sebep olmuştur. Karmaşık müzik kavramlarını basitleştirilmiş notasyon sistemlerine sığdırmak, klasik Türk müziğinin makam sistemlerini tanımlayıcı özelliklerinden arındırarak doğaçlama performansını azaltmıştır.

Abstract:
Improvisation has been part of music since its inception in all forms and languages. Music developed across political and cultural borders and was embedded in the cultural and scientific exchange for centuries. For this reason, my analysis is not limited within political and regional borders.  I comparatively examine improvisation in Iranian, Indian, Arab, Turkish and European cultures. In addition to articles, theses, and books I examined the early twentieth century recorded materials that reveal various methods of improvisation and essential rules used during the performance. My focus is on the comparative analysis of instrumental and vocal improvisations in Turkish classical music. In addition to being a matter of ability, improvisation is also a form that is the product of many years of study and education. Music education was done through meşk, a teacher-student educational transmission, although musical notation systems were in use until the end of the nineteenth century in all cultures studied. In these systems based on rote, the student gained a rich repertoire which provided a personal cache of distinct melodies, which in turn established the performers' musical range and freedom during the performance. The skill of improvisation emerges with the freedom obtained at the end of these long years of work on repertoire, theory, and literature in improvisation. Improvisation in music is also found in religious forms performed in worship and celebrations in almost all religions. In this dissertation I focus on the effects that the change in the systems of education had on the makam (modal) musical tradition with a particular focus on improvisation. Standardization of musical systems and education in the twentieth century, particularly the use of European musical models and notation to describe unrelated musical traditions had a detrimental effect on the preservation and continuation of music. Fitting complex musical concepts into a simplified notation systems stripped Turkish classical music's modal systems of their defining characteristics which in turn diminished the improvisational performance.