Çeşitli bitki büyüme düzenleyicilerinin şeftali (Prunus persica (L.) Batsch) anacının in vitro çoğaltımı üzerine etkileri
Effects of different plant growth regulators on in vitro propagation of peach (Prunus persica (L.) Batsch) rootstocks
Yazar: YEŞİM MURAT
Danışman: DOÇ. DR. NAZMİ GÜR
Fırat Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyomühendislik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Biyomühendislik = Bioengineering

Özet:
Şeftali (Prunus persica L. ( Batsch) ), hem meyve hem de süs bitkisi olarak yetiştiriciliği yapılan bir bitki çeşididir. Şeftali bitkisinin geleneksel vejetatif çoğaltma yöntemleri, zaman alıcıdır ve mevsimsel olarak düşük çoğalma hızına sahiptir. Bu değerli bitki materyallerinin sınırlı kullanımına neden olur. Son yıllarda meyve fidan yetiştiriciliği "in vitro" kültür yöntemlerini kapsayan yüksek miktarlarda verim ve hastalıksız bitki üretimine olanak tanıyan "biyoteknolojik" yöntemlerle yapılmaktadır. Bu çalışmada şeftali bitkisinin mikroçoğaltımı için bir protokol geliştirmek amacıyla, nodal eksplantları kullanılarak sterilizasyon, sürgün oluşturma, köklendirme ve aklimatizasyon çalışmaları yapılmıştır. Nodal eksplantlar ilk olarak yüzey sterilizasyonu yapılıp; ticari NaOCl  (% 5 NaOCl içeren-ACE) içerisinde farklı sürelerde ve farklı konsantrasyonlarda tutulmuştur. Sürgün oluşumu için bitki büyüme düzenleyicisi olarak (BBD); 0.5 ve 1 mg/ L Benzilaminopürin (BAP) ile beraber 0.25, 0.5, 1 mg/ L'lik 3 farklı konsantrasyondaki 5 tip oksin [Indol-3 Asetik asit (IAA), Indol-3 bütirikasit (IBA), Naftalin asetik asit (NAA), Pikloram (P), 2,4-Diklorofenoksiasetikasit (2,4-D)] kullanılmıştır. Besiyeri ortamı olarak MS (Murashige Skoog, 4.4 g/L) kullanılmış, 30 g/L sükroz, 8 g/ L agar ilave edilmiş ve pH'sı 5.75-5.80 aralığında tamponlanarak 121◦C'de 15 dakika otoklavlaşmıştır. Steril eksplantlar kültüre alınarak 24±2 ◦C'de 16 saat aydınlık /8 saat karanlık olan periyotlardaki kültür odasına alınmıştır. Belirli aralıklarla sürgün oluşumu gözlemlenmiş olup sürgün, yaprak sayısı ve uzunluğu kaydedilmiştir. Veriler varyans analizine (ANOVA) tabi tutulmuştur. En iyi sterilizasyon, seyreltilmemiş ticari NaOCl' ün 13 dakika muamele edildiği çalışmada elde edilmiştir. Sürgün oluşumu, en iyi 1 mg/L BAP+1 mg/L NAA içeren besiyerinde gözlemlenmiştir. "P" içeren besi yerlerinde sürgün yerine sadece kallus oluşumları gözlemlenmiştir.  En az sürgün oluşumu ise, 2,4-D içeren besi yerlerinde kaydedilmiştir. Köklendirme aşamasında; 6 farklı şekilde hazırlanan MS+ Sükroz ve 0.25 0.5, 1, 2 mg/ L'lik IBA, NAA, 2,4- D, IAA kullanılmıştır. En fazla köklenme ¼ MS+ ¼ sükroz içeren 1 mg/ L NAA'lı besiyerinde kaydedilmiştir. IAA içeren besiyerlerinde hiçbir köklenmeye rastlanmamıştır. Son aşama olarak da gelişmesini tamamlamış köklü bitkicikler aklimatizasyon ortamlarına alınmış ve hayatta kalma oranları hesaplanmıştır.

Anahtar Kelimeler: Prunus persica (L.) Batsch; mikroçoğaltım; in vitro; şeftali

Abstract:
Peach (Prunus persica L. (Batsch)) is a plant cultivated as a fruit and ornamental plant. Conventional vegetative propagation methods of peach are often time consuming and have a low growth rate depending on the season. This allows for limited use of valuable plant materials. In recent years, it is being cultivated of fruit seedlings out by using biotechnological methods, which include in vitro culture methods and allows for high yields and disease-free plant production. In this study, sterilization, shooting, rooting and acclimatization studies had performed using nodal explants to develop a protocol for micropropagation of peach plant. Nodal explants had first subjected to surface sterilization; In commercial NaOCl, they had kept in different concentrations and at different times. As plant growth regulator for shoot formation (BBD); 0.5 and 1 mg / L 6-Benzylaminopurine (6-BAP) together with 0.25, 0.5, 1 mg / L of 3 different concentrations of 5 types of auxin [Indol-3 Acetic acid (IAA), Indol-3 butyric acid (IBA), Naphthalene acetic acid (NAA), Picloram (P), 2,4-Dichlorophenoxy acetic acid (2,4-D)]  had used. MS (Murashige Skoog, 4.4 g / L) had used as the medium, 30 g / L sucrose, 8 g / L agar had added and the pH had buffered in the range 5.75-5.80 and had autoclaved for 15 minutes at 121 ° C. It had taken to the culture room at photoperiods of 16 hours light / 8 hours dark at 24 ± 2 ◦C. Observed shoot at certain intervals, shoot, the number of leaves and length had recorded. Data had subjected to analysis of variance (ANOVA). The best sterilization, had obtained in the study in which the undiluted commercial NaOCl had treated for 13 minutes. The ability to form shoots had observed on the medium containing the best 1 mg / L BAP + 1 mg / L NAA. Only callus formations had observed instead of shoot in medium containing "P". The minimum shoot formation had recorded on media containing 2,4-D. Rooting stage; MS + Sucrose and 0.25 0.5, 1, 2 mg / L IBA, NAA, 2,4-D, IAA had used in 6 different protocols. The highest rooting had recorded on 1 mg / L NAA medium containing ¼ MS + ¼ sucrose. No rooting had not been  on medium containing IAA. In the last stage, rooted plantlets which have completed their development were taken into acclimatization environments and survival rates were calculated.

Key Words: Prunus persica (L.) Batsch; micropropagation; in vitro; peach