Döviz kurunun dış ticaret üzerindeki etkisi: BRICS-T ülkeleri için panel veri analizi
Effect of exchange rate on foreign trade: Panel data analysis for BRICS-T countries
Yazar: GÜLİSTAN CAN
Danışman: DOÇ. DR. CÜNEYT KILIÇ
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: BRICS-T = BRICS-T ; Döviz kuru = Exchange rate ; Dış ticaret dengesi = Foreign trade balance ; Panel veri modelleri = Panel data models ; Uluslararası ticaret = International trade

Özet:
Dünyada 1973 yılında Bretton Woods sisteminin çökmesi ile başlayan ve Türkiye'de 24 Ocak 1980 itibariyle etkisini gösteren serbestleşme süreci neticesinde küreselleşme hız kazanmıştır. Küreselleşme beraberinde ülkelerin birbiri ile dış ticaret faaliyetlerini arttırmalarını getirmiştir. Ülke ekonomileri içinde önemli yer tutan dış ticaret faaliyetlerinin temel belirleyicileri arasında döviz kuru yer almaktadır.  Bu çalışmanın amacı, döviz kurunun Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin, Güney Afrika ve Türkiye'den oluşan BRICS-T olarak adlandırılan ülke grubunun dış ticareti üzerindeki etkisini teorik ve ampirik çerçevede ele almaktır. Çalışmada, ilk olarak döviz kuru ve dış ticaret kavramsal ve teorik olarak açıklanmış, sonrasında BRICS-T ülkelerinin döviz kuru ve dış ticaretinin gelişim sürecine yer verilmiştir. Son olarak ise, döviz kuru ve dış ticaret ilişkisi ekonometrik analiz ile incelenmiştir. Çalışmanın ekonometrik analiz kısmında, [1996-2018] dönemine ait yıllık veriler kullanılarak Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin, Güney Afrika ve Türkiye'de dış ticaret dengesinin GSYİH içindeki payının belirleyicileri Panel Veri Analizi yöntemiyle test edilmiştir. Bu doğrultuda, ekonometrik analizde bağımlı değişken olarak dış ticaret dengesinin GSYİH içindeki payı kullanılırken, bağımsız değişken olarak ise enflasyon oranı, kişi başına düşen gelirin büyüme oranı ve döviz kuru kullanılmıştır. Modelde, kişi başına düşen gelir ve döviz kurunun doğal logaritması alınarak analize dahil edilmiştir. İlk olarak kullanılan Breusch ve Pagan'ın yatay kesit bağımlılığı testi sonuçlarına göre, enflasyon dışındaki diğer değişkenler için yatay kesit bağımsızlığını belirten sıfır hipotezi 0.01 anlamlılık seviyesinde istatistiki olarak anlamlı şekilde reddedilmiştir. Sonrasında, ikinci kuşak birim kök testlerinden Hadri ve Kurozumi (2012)'nin testi kullanılmıştır. Bu test sonuçlarına göre, tüm değişkenler için hesaplanan test değerlerinin olasılık değerleri istatistiki olarak anlamlı ve seriler düzeylerinde durağan oldukları sonucuna ulaşılmıştır. Son olarak, Panel En Küçük Kareler Tahmin Yöntemi ile enflasyon, kişi başı gelirdeki büyüme ve döviz kurunun bağımlı değişken olan ticaret dengesi üzerinde istatistiki olarak anlamlı ve pozitif yönlü bir etkiye sahip olduğu ortaya çıkmıştır.
Anahtar Kelimeler: Dış Ticaret, Döviz Kuru, Panel Veri Analizi

Abstract:
Liberalization in the world began in 1973 with the collapse of the Bretton Woods system. It has been effective in Turkey as of 24 January 1980. Globalization has brought countries to increase their foreign trade activities with each other. Among the main determinants of foreign trade activities, which have an important place in the economies of the country, is the exchange rate. The aim of this study is to examine the impact of the exchange rate on foreign trade of the so-called BRICS-T group of countries consisting of Brazil, Russia, India, China, South Africa, and Turkey in a theoretical and empirical framework. In the study, firstly, the exchange rate and foreign trade were explained conceptually and theoretically, then the development process of the exchange rate and foreign trade of the BRICS-T countries was given place. Finally, the relationship between the exchange rate and foreign trade is examined with econometric analysis. The Econometric Analysis part of the study, the determinants of the share of the foreign trade balance in GDP in Brazil, Russia, India, China, South Africa, and Turkey tested by Panel Data Analysis using annual data for [1996: 2018] period. Accordingly, in econometric analysis, while the share of foreign trade balance in GDP was used as the dependent variable, the inflation rate, the growth rate of income per capita, and the exchange rate were used as the independent variable. In the model, the natural logarithm of per capita income and the exchange rate are included in the analysis. According to the results of the horizontal section dependency test of Breusch and Pagan, which were first used, it was found that the zero hypotheses, which indicates the horizontal section independence for other variables other than inflation, was statistically rejected at the level of 0.01 significance. Then, the test of Hadri and Kurozumi (2012), one of the second generation unit root tests, was used. According to the results of this test, the probability values of the test values calculated for all variables were statistically significant and stable at the series levels. Finally, the least-squares estimation with Panel Data Analysis found that the method has a statistically significant and positive directional effect on the trade balance, which is variable due to inflation, growth in per capita income, and exchange rate.
Keywords: Foreign Trade, Exchange Rates, Panel Data Analysis