Bazı pamuk (Gossypium hirsutum L.) tohumlarına farklı dozlarda gama (Cobalt 60) ışını uygulanması sonucu elde edilen M1 generasyonunda verim, verim unsurları ve lif teknolojik özelliklerinin belirlenmesi
Determination of yield, yield elements and fiber technological properties i̇n M1 generation obtai̇ned by gama (Cobalt 60) beam application at different doses to some cotton (Gossypium hirsutum L.) seeds
Yazar: MEHMET ŞİRİN ABA
Danışman: PROF. DR. AHMET YILMAZ ; DOÇ. DR. CEVHER İLHAN CEVHERİ
Harran Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Genetik = Genetics ; Ziraat = Agriculture
Dizin: Bitki ıslahı = Plant breeding ; Endüstriyel bitkiler = Industrial plants ; Kültür bitkileri = Crop plants ; Mutasyon ıslahı = Mutation breeding

Özet:
Bu araştırma; 2 Mayıs 2018 tarihinde Harran Üniversitesi Ziraat Fakültesi Eyyübiye Kampüsü araştırma alanında, tesadüf blokları deneme desenine göre, üç tekerrürlü olarak yürütülmüştür. Denemede ekim sıklıkları; sıra arası 70 cm, sıra üzeri 20 cm ekim derinliği 3-4 cm şeklinde gerçekleşmiştir. Denemede her bir parsel 12 m boyunda 4 sıradan oluşmuştur. Bu çalışmada pamuk bitkisinde mutasyon oluşturarak, verim ve verim ögelerinde mevcut çeşitlerden daha üstün tiplerin geliştirilmesi amaçlanmıştır. Bunun için mutagen olarak Cobalt 60 (gama ışınlaması)'ın 4 farklı dozunun (200, 250, 300, 350 Gray) pamuğun M1 generasyonunda bazı tarımsal özellikler üzerine etkileri belirlenmiştir. Çalışmada; Bomba-1409 (Erkenci), Candia (Orta-Gec), STV-468 (orta erkenci), pamuk çeşitlerine ait tohumlar Türkiye Atom Enerjisi Kurumunda 200, 250, 300, 350 Gray dozlarında ışınlamaya tabi tutulmuştur. Çalışmada; Cobalt 60 ışınlamasının pamuğun M1 generasyonunda ortaya çıkan kütlü verimi, bitki boyu, odun ve meyve dalı sayısı, koza sayısı, koza kütlü pamuk verimi, çırçır randımanı, 100 tohum ağırlığı ve lif teknolojik özellikleri gibi önemli tarımsal ve teknolojik karakterler üzerindeki değişimler saptanmıştır. Elde edilen sonuçlara göre Cobalt 60 uygulaması sonucunda düşük doz oranlarının verim ve lif kalite özellikleri bakımından en iyi sonuçlar vermiştir. En uygun dozun 200 gray ve en uygun yetiştirme materyalinin Candia çeşidi olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
This research was conducted on May 2, 2018 in the research area of Harran University, Faculty of Agriculture, Eyyübiye Campus, according to the coincidence blocks experimental design with three replications. In the experiment, planting density was realized as 70 cm between rows, 20 cm above rows and 3-4 cm sowing depth. Each plot consisted of 4 rows of 12 m length. In this study, it was aimed to develop types superior to the existing varieties in yield and yield elements by creating mutations in cotton plants. For this purpose, the effects of 4 different doses (200, 250, 300, 350 Gray) of Cobalt 60 (gamma irradiation) as a mutagen on some agricultural traits in M1 generation of cotton were determined. In the study, seeds of Bomba-1409 (early), Candia (medium-early), STV-468 (medium-early) cotton varieties were irradiated with 200, 250, 300, 350 Gray doses at Turkish Atomic Energy Institution. In the study, the changes of Cobalt 60 irradiation on important agronomic and technological characters such as stump yield, plant height, number of wood and fruit branches, number of bolls, cotton boll yield, ginning yield, 100 seed weight and fiber technological properties of cotton in M1 generation were determined. According to the results obtained, Cobalt 60 application gave the best results in terms of yield and fiber quality characteristics at low dose rates. It was determined that the most suitable dose was 200 gray and the most suitable growing material was Candia variety.