Teknoloji şirketlerinde çevresel sürdürülebilirlik stratejilerinin değerlendirilmesi için hibrit bir çok kriterli karar verme metodolojisi
A hybrid multi-criteria decision-making methodology for evaluating environmental sustainability strategies in technology companies
Yazar: HAKAN KAVAK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZGE NALAN BİLİŞİK
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Enerji Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Enerji Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering

Özet:
Teknolojinin günümüzde hemen hemen her alanda kullanılması ve kullanımının
giderek artması aynı zamanda teknolojik ürün çeşitliliğinin bir hayli fazla olması 
insanlara çeşitli konularda kolaylık ve rahatlık sağlamaktadır. Bu durum şirketler 
arasında ise yoğun bir rekabet ortamı yaratmaktadır. Bu rekabet ortamında 
şirketler genelde ekonomik çıkarlara daha çok önem vermektedirler. Ancak bu 
şirketlerin faaliyetleri sonucu çevre de etkilenmektedir. Diğer yandan doğal 
kaynakların gün geçtikçe azalması sonraki kuşaklar için bir tehdit 
oluşturmaktadır. Sürdürülebilirlik kavramının giderek popüler hale gelmeye 
başlaması ve doğal kaynakların mümkün olduğu kadar bozulmadan gelecek 
kuşaklara aktarılması fikri dikkate alındığında çevresel sürdürülebilirlik önemli 
bir konu haline gelmektedir. Dolayısıyla şirketler faaliyetlerini geçekleştirirken 
ekonomik çıkarları gözetmelerinin yanında etkili bir karar verme süreciyle 
çevreyi de gözeten stratejiler benimsemeleri önem arz etmektedir. Bu çalışmada 
teknoloji şirketlerinin ürün ağının farklılığı ve faaliyetlerinin 
çevresel etkileri dikkate alınarak çevresel sürdürülebilirlik boyutu incelenmiştir.
Bu çalışmada amaç, teknoloji şirketlerinin çevresel sürdürülebilirlik kriterlerini 
belirleyerek çevresel sürdürülebilirliği gözeten stratejik amaçlarda 
önceliklendirme yapmaktadır. Öncelikle teknoloji şirketlerinin sürdürülebilirlik 
raporlarından çevresel sürdürülebilirlik kriterleri derlenmiş ve bir çok kriterli 
karar verme (ÇKKV) yöntemiyle bu kriterleri ağırlıklandırılmıştr. Sonrasında elde 
edilen edilen ağırlıklar şirketler için alternatif olarak geliştirilen en uygun çevresel 
sürdürülebilirlik stratejisini ağırlıklandırmada kullanılmıştır. Çalışmada kriterleri 
ağırlıklandırmak için ÇKKV yaklaşımlarından biri olan Ranking Comparison 
(RANCOM) yöntemi kullanılmıştır. Teknoloji şirketleri için TOWS (Threats, 
Oppurtunuties, Weaknesses, Strengths) analizi yapılarak alternatif stratejiler 
belirlenmiştir. Bu alternatif stratejiler çok kriterli karar verme yöntemlerinden bir 
diğeri olan Weighted Integrated Sum Product (WISP) yöntemi ile aralık değerli 
sezgisel bulanık sayılar ve RANCOM yöntemi sonucu bulunan kriter ağırlıkları 
kullanılarak sıralanmıştır. Uygulama sonucunda çevresel sürdürülebilirliği 
sağlamada enerji ve enerjiye bağlı kriterlerin daha yüksek ağırlığa sahip olduğu 
görülmüştür. Alternatif stratejilerin sıralanması sonucunda öncelikli stratejinin iç 
güçlü yönlerin kullanılarak dış fırsatlardan yararlanmak için geliştirilen strateji 
olduğu bulunmuştur.

Abstract:
The fact that technology is used in almost every field today and its use is 
increasing, and the variety of technological products is quite large, provides 
people with ease and comfort in various subjects. This situation creates an intense 
competitive environment among companies. In this competitive environment, 
companies generally give more importance to economic interests. However, the 
environment is also affected as a result of the activities of these companies. On 
the other hand, the daily depletion of natural resources poses a threat to future 
generations. Considering the increasing popularity of the concept of sustainability 
and the idea of transferring natural resources to future generations without 
deteriorating as much as possible, environmental sustainability becomes an 
important issue. Therefore, it is important for companies to adopt strategies that 
consider the environment with an effective decision-making process in addition to 
considering economic interests while carrying out their activities.In this study, 
the environmental sustainability dimension was examined by 
considering the diversity of the product network of technology companies and the 
environmental impacts of their activities. The aim of this study is to determine the 
environmental sustainability criteria of technology companies and to prioritize 
strategic goals that consider environmental sustainability. First, environmental 
sustainability criteria were compiled from the sustainability reports of technology 
companies and these criteria were weighted with a multi-criteria decision-making 
(MCDM) method. The weights obtained were then used to weight the most 
appropriate environmental sustainability strategy developed as an alternative for 
the companies. In the study, the Ranking Comparison (RANCOM) method, one of 
the MCDM approaches, was used to weight the criteria. Alternative strategies 
were determined by performing TOWS (Threats, Opportunities, Weaknesses, 
Strengths) analysis for technology companies. These alternative strategies were 
ranked using the Weighted Integrated Sum Product (WISP) method, another 
multi-criteria decision-making method, using interval-valued intuitionistic fuzzy 
numbers and the RANCOM method criteria weights. As a result of the 
application, it was observed that energy and energy-related criteria had higher 
weights in ensuring environmental sustainability. As a result of the ranking of 
alternative strategies, it was found that the priority strategy was the strategy 
developed to benefit from external opportunities by using internal strengths.