Samsun'da mikro ulaşım araçları e-scooterlar
Micro transportation vehicles e-scooters in Samsun
Yazar: MELİHA İÇEL
Danışman: DOÇ. DR. MURAT ŞAHİN
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Sürdürülebilir ulaşım = Sustainable transport

Özet:
Kentlerde hızlı nüfus artışıyla birlikte artan ulaşım ihtiyacı ve dolayısıyla artan araç kullanımı, kentsel mekânda trafiği sorunlu bir hale getirirken çevre üzerinde olumsuz etkilere sebep olmuştur. Kent içi ulaşım hizmetleri ve bu sorunlu trafiğe çözümler, geçmişten günümüze ağırlıklı olarak fosil yakıt kullanan, motorlu taşıtlar üzerinden şekillene gelmiştir. Geçtiğimiz son on yıl içerisinde dünyanın dört bir tarafında kentler, hava kirliliğini azaltmak,  toplu taşıma ağlarını daha erişilebilir kılmak, daha rahat ve daha verimli bir hareketlilik seçeneği sunmak amacıyla mikro mobilite hizmetlerine kent içi ulaşımda yer vermektedir. Paylaşım ekonomisi modeli ve mikro mobilite araçlarının birlikteliğiyle yeni bir ulaşım biçimi ve bir sektör olarak paylaşımlı e-scooter sistemleri çoğunlukla özel şirketler ve kamu işbirliğinde, ilk olarak 2017 yılında ABD'de; Türkiye'de ise 2019 yılında İstanbul'da hizmete sunulmuştur. Sürdürülebilir kentsel hareketlilik planlamaları çerçevesinde hem yerel yönetimler hem de bu araçları hizmete sunan özel şirketler tarafından trafik sıkışıklıkları ve çevre kirliliğinin çözümü noktasında büyük umut vaat ettiği düşünülen bu araçların toplumsal etkilerine dair çalışmalar literatürde henüz çok yenidir. Teknolojik altyapılı olması, Türkiye'de hizmet verilen kentlerde bu araçların etkili kullanımına elverişli altyapının bulunmaması, kiralama bedellerinin özel şirketler tarafından belirlenmesi gibi birçok faktör bu araçların kimler tarafından hangi nedenlerle kullanılıyor olduğu, mikro mobilite hizmetlerinin tüm nüfusa erişilebilir olup olmadığı ve bunlar arasında eşit bir şekilde dağıtılıp dağıtılamadığı konusunda merak uyandırmaktadır. Türkiye'de hareketlilik tartışmalarında henüz az yer verilen sürdürülebilirliğin sosyal bağlamı bu tez çalışmasında paylaşımlı mikro mobilite sistemleri üzerinden ortaya konmaya çalışılmış; düşük gelirli, toplu taşımaya bağımlı bireyler gibi dezavantajlı grupların e-scooter hizmetlerine erişilebilirliği araştırılmış ve paylaşımlı e-scooter sistemlerinin sürdürülebilirliği tekrar tartışmaya açılmıştır.

Abstract:
With the rapid population growth in cities, the increasing need for transportation and therefore increased vehicle use has made traffic in urban areas problematic and caused negative effects on the environment. Urban transportation services and solutions to this problematic traffic have, from past to present, been shaped mainly by motor vehicles that use fossil fuels. Over the past decade, cities all over the world have included micromobility services in urban transportation in order to reduce air pollution, make public transportation networks more accessible, and offer a more comfortable and more efficient mobility option. With the combination of the sharing economy model and micro-mobility vehicles, shared e-scooter systems as a new form of transportation and a sector, mostly in cooperation with private companies and public, first in the USA in 2017; In Turkey, it was put into service in Istanbul in 2019. Studies on the social impacts of these vehicles, which are thought to be very promising in solving traffic congestion and environmental pollution by both local governments and private companies that offer these vehicles within the framework of sustainable urban mobility planning, are still very new in the literature. Many factors such as technological infrastructure, lack of infrastructure suitable for the effective use of these vehicles in the cities served in Turkey, determination of rental prices by private companies, who use these vehicles and for what reasons, whether micro-mobility services are accessible to the entire population and whether they are provided equally among them. It raises curiosity as to whether it can be distributed or not. In this thesis study, the social context of sustainability, which has been given little attention in mobility discussions in Turkey, has been tried to be revealed through shared micro-mobility systems; The accessibility of e-scooter services for disadvantaged groups such as low-income individuals and individuals dependent on public transportation has been investigated and the sustainability of shared e-scooter systems has been brought up for discussion again.