Protestanlığın sosyo-kültürel arka planı
Socio-cultural background of Protestantism
Yazar: RECEP YILDIZ
Danışman: PROF. DR. ŞEVKET YAVUZ
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Din = Religion
Dizin: Avrupa = European ; Hristiyanlık = Christianity ; Luther, Martin = Luther, Martin ; Protestanlık = Protestantism ; Reform = Reform ; Sosyokültür = Socio-culture ; Yenileşmeler = Reformations

Özet:
İnsanlık tarihi boyunca din olgusu ve onun merkez fenomeni inançlar, farklı form ve ifadelerle daima var olmuş; insanların bilinç, düşünce ve yaşamlarının bir parçası olmuştur. Dinin bireysel ve kolektif açıdan içerik ve tezahürleri olan 6-İ (inanç, insan-toplum tasavvuru, ilkeler, ibadet ve ritüeller, ifade ve semboller ile imkân ve sınırlılıklar) hem hayatı hem de davranış kalıplarını belirler. Tezimizin ana konusu olan Hristiyanlık da Orta Çağ boyunca başta Avrupa olmak üzere tâbi olduğu insanların yaşamında, kültür ve medeniyet tasavvurlarında büyük etkiye sahip olmuştur. Protestan Reformasyon süreçlerinin sebepler ağını ören hususlar da, öyle görünüyor ki; dinî olanın diğer pek çok alanı kendi kodları ve tasavvurları ile kurma arayış ve çabalarında yatmaktadır. Dinî teori ve pratiklerin eko-politik ve sosyo-politik alanı -direkt veya endirekt- kuşatma eğilimleri tarihsel olarak "protesto" hareketlerinin doğmasını tetikleyen unsurlar olmuştur.
"Güç bozar, mutlak güç mutlaka bozar." hükmünce, şu iddiayı ifade etmek mümkündür: Kilise merkezli güç (eko-politik ve sosyo-kültürel) temerküzü teolojiyi konjonktürün ve çıkar ilişkilerinin ağına hapseder.  Çalışmamızın tezi de bu bağlamda şöyle ortaya konulabilir: Protestan Reformasyonu, kilisenin (Avrupa özelinde) insanlar ve toplumlar üzerinde kurmuş olduğu teo-politik ve eko-kültürel hegemonyaya karşı teolojik ve toplumsal bir meydan okuma hareketidir. Bu hareket, Katolik teolojisinin hayat ve insanlar üzerinde inşa ettiği demir kafesi, yeni şekil (reform) ve ruh ile kırma çabasının ifadesi olarak da okunabilir. 
Çalışma; pek çok yönü, sebebi ve süreci olan Protestan Reformasyonu'nun, en önemli boyutlarından olan sosyo-kültürel arka planı ve perspektifini öncelemektedir. Çalışmanın alt tezlerinden biri de bu bağlamda şöyle ifade edilebilir: Protestan Reformasyonu'nun üç mottosunun (Sola Fide, Sola Scriptura, Sola Gracia) hedef ve gaye kitlesi, şüphesiz toplum ve toplumu kuran kültürel alandır. 
Anahtar Kelimeler: Protestan, Reform, Reformasyon, Almanya, Avrupa, Martin Luther.

Abstract:
Throughout human history the phenomenon of religion and its central phenomenon beliefs have always existed in different forms and expressions, also, beliefs have been a part of people's consciousness, thoughts, and lives.  6-I (belief, human-society conception, principles, worship, and rituals, expression and symbols, possibilities and limitations), which are the individual and collective content and manifestations of religion, determine both life and behavior patterns. Christianity, which is the main subject of our thesis, has had a great impact on the life, culture, and civilization of the people it was subject to, especially in Europe, during the Middle Ages. The reasons behind the Protestant reformation process, it seems, are based on the religious' quest and efforts to establish many other areas with their codes and ideas. The tendency of religious theories and practices to encircle the eco-political and socio-political areas—directly or indirectly—has historically been the factors that have triggered the emergence of "protest" movements.
Based on the provision" power corrupts; absolute power necessarily corrupts", it is possible to express the following claim: Church-centered power (eco-political and socio-cultural) imprison theology in the web of conjuncture and interest relations.
The thesis of this work can be put in this context: The Protestant Reformation, which is a theological and social challenge movement against the teo-political and eco-cultural hegemony established by the Church (in European custom) on people and societies. This movement can also be read as an expression of the effort to break the "iron cage" that Catholic theology has built on life and people with "new shape [reform] and spirit."
Our work prioritizes the "socio-cultural" background and perspective, which is one of the most important dimensions of the Protestant Reformation, which has many aspects, causes, and processes. One of the sub-theses of the work can be stated in this context as follows: The objective and target mass of the three mottos of the Protestant Reformation (Sola Fide, Sola Scriptura, Sola Gracia) is undoubtedly society and the cultural space that established society 
Keywords: Protestant, Reform, Reformation, Germany, Europe, Martin Luther.