Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) olan çocuklarda "çocuk aktivite öz değerlendirme ölçeği'nin (COSA)" Türkçe uyarlamasının geçerlilik ve güvenilirliğinin incelenmesi
Investigation of the validity and reliability of the turkish adaptation of "child activity self assessment scale" (COSA) in children with attention deficiency and hyperactivity disorder
Yazar: DAMLA ECE IRMAK
Danışman: PROF. DR. GONCA BUMİN
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Ergoterapi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Bilişsel işlev = Cognitive function ; Günlük yaşam aktiviteleri = Activities of daily living ; Güvenilirlik ve geçerlilik = Reproducibility of results ; Hiperaktiviteli dikkat eksikliği bozukluğu = Attention deficit disorder with hyperactivity ; Türkçe uyarlama = Turkish adaptation ; Yapısal geçerlik = Construct validty ; Çocuk hastalıkları = Child diseases ; Çocuk psikiyatrisi = Child psychiatry ; Çocuklar = Children ; Ölçekler = Scales

Özet:
Bu çalışma, çocukların günlük yaşam okupasyonlarındaki algılanan yeterlilik ve önemlilik düzeylerini değerlendiren "Çocuk Aktivite Öz Değerlendirme Ölçeği'nin (COSA)" Türkçe'ye uyarlanması, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan çocuklarda geçerlilik ve güvenilirliğinin incelemesi amacıyla planlandı. Çalışmaya    7-11 yaş ara-sında 101 dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan çocuk dahil edildi. Bea-ton'ın tanımladığı çeviri prosedürü uygulanarak çevirililer yapıldı. Ölçek Türkçe'ye çevrildikten sonra, anadili İngilizce olan uzman ekip tarafından İngilizceye çevrildi. Kültürel adaptasyon için ölçekte değişiklik yapılmadı. ÇAÖDÖ'nün geçerliliği, ana bileşen analizi (principal component analysis) ve kriter geçerliliği yöntemi ile; güveni-lirliği ise iç tutarlık için kısmı kredili Rasch (partial credit Rasch) analizi, Cronbach alfa değeri ve madde analizi yöntemleri kullanılarak incelendi. ÇAÖDÖ'nün referans değerlendirmesi olan Kısa Çocuk Aktivite Performans Profili   ( KÇAPP) ile ilişkisine Pearson analizi ile bakıldığında, ÇAÖDÖ ile KÇAPP arasında orta derecede pozitif bir ilişki bulundu (p=0,00, r=0,675). ÇAÖDÖ'ye ait yapı geçerliliği analizi için ana bileşen analizi yapılarak ölçek 7 boyuta indirgendi. 7 boyutun açıkladığı toplam varyans oranı, değerleri açıklama açısından yüksek bulundu (%70,175). Kısmi kredili Rasch analizi sonrasında ağırlıklı olabilirlik tahminine ilişkin güvenilirlik değeri öne-rildiği gibi 0.70'in üzerinde bulundu (0,86). Ayrıca kişi öğe haritası ve madde karakteristik eğrileri kullanarak yapılan görselleştirmelerde kişilerin becerileri ile öğe zorluklarının örtüştüğü görüldü.  ÇAÖDÖ için iç tutarlılık algılanan yeterlilik düzeyi ve önemlilik düzeyi için oldukça güvenilir bulundu (Cronbach's α= 0,86 ve 0,77). Sonuç olarak, ÇAÖDÖ'nün Türkçe uyarlaması dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan çocukların günlük okupasyonları gerçekleştirme konusundaki yeterlilik algı düzeylerini ve bu okupasyonların önemlilik düzeyini ölçmek için geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olarak bulundu.

Abstract:
This study was planned in order to adapt the "Child Activity Self-Assessment Scale (COSA)" into Turkish, which evaluates the perceived competence and significance levels of children in daily life occupations, and to examine the validity and reliability of children with attention deficit and hyperactivity disorder. 101 children with attention deficit and hyperactivity disorder between 7 and 11 years of age were included in the study. Translations were made by applying the translation procedure defined by Beaton. After the scale was translated into Turkish, it was translated into English by a specialist team whose native language is English. No change in scale was made for cultural adaptation. The validity of the COSA is de-termined by the principal component analysis and criterion validity method; Its relia-bility was analyzed for internal consistency using partial credit Rasch analysis, Cronbach alpha value and item analysis methods. When the relationship of the CO-SA and SCOPE, which is the reference evaluation, was examined by Pearson analy-sis, a moderately positive correlation was found between the COSA and SCOPE (p = 0.00, r = 0.675). After the partial credit Rasch analysis, the reliability value for the weighted likelihood estimation was found over 0.70 as suggested (0.86). The scale was reduced to 7 dimensions by performing the main component analysis for the construct validity analysis of the principal component analysis. The total variance ratio explained by 7 dimensions was found to be high in terms of explaining the values (%70.17). In addition, in the visualizations made using the person-item map and item characteristic curves, it was observed that the skills of the people and the item difficulties coincided. Internal consistency was found to be quite reliable for the COSA, perceived competence level and significance level (Cronbach's α = 0.86 and 0.77). As a result, the Turkish version of the COSA was found to be a valid and reliable measurement tool for measuring the proficiency perception levels of children with attention deficit and hyperactivity disorder in performing daily occupations and the significance level of these occupations.