Türkiye'deki Akdeniz tipi yel değirmenlerinin endüstriyel miras bağlamında korunması ve yeniden değerlendirilmesi
Preservation and revaluation of Mediterranean-type windmills in Turkey as a cultural heritage
Yazar: MERVE ÇEKİRDEK
Danışman: YRD. DOÇ. DR. BİNNUR KIRAÇ
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Restorasyon Ana Bilim Dalı / Restorasyon-Tarihi Çevre Değerlendirilmesi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Tarih boyunca insanlığın temel gıda maddelerinden biri olan tahılın işlendiği (öğütüldüğü) geleneksel üretim yapıları olan değirmenler, üretim kültür tarihimizde önemli bir yere sahiptir. Elle yapılan üretim, enerji-güç kaynaklarındaki değişime bağlı olarak su ve rüzgâr gücüyle çalışan mekanizmalara devredilmiş ve bunun sonucunda değirmen yapıları biçimlenmiştir. Özellikle yel değirmenleri mimari biçimlenişindeki estetik sebebiyle oldukça dikkat çekmektedirler. Bu yapılar kırsal yerleşmelerin sembolü olarak görülmekte ve bulundukları yörelerin üretim kültür mirasını oluşturmaktadırlar.
Yel değirmenlerinin gelişimi incelendiğinde farklı tip yapıların varlığı tespit edilmiştir. Bunlardan Akdeniz Tipi yel değirmenleri Türkiye'nin Ege Bölgesi'nde yaygın olarak görülmektedir. Günümüzde bu yapılar, hızlı bir biçimde işlev kaybına uğramakta ve bunun sonucunda yok olma riski altına girmektedirler. Bu yapılar; değerinin bilinmemesi, yeni teknolojilere uyum sağlayamamaları, endüstriyel miras olarak algılanma sorunu, ekonomik yetersizlikler, işletme zorluğu vb. gibi nedenlerden işlevsel ve yapısal değişikliklere uğrarlar. 
Endüstri yapısı olan yel değirmenlerinin doğru tanımlanarak değerlendirilebilmeleri ve miras olarak algılanabilmeleri için; çevresel, mimari ve kültürel analizleri yapılmıştır. Analizin amacı; yel değirmenlerinin tüm yönleriyle tanıtılması ve değerlerinin ortaya konmasıdır. Yurtiçi ve yurtdışındaki yel değirmeni örnekleri incelenerek mevcut koruma yaklaşımları değerlendirilmiş ve öneri koruma yaklaşımı geliştirilmiştir.

Abstract:
The mills that are traditional production structures by which corns -one of the basic food products of the humankind throughout the history- are processed (grinded) has had an important place in our production culture history. The manual production has been replaced by the mechanisms operated by water and wind power as a result of the changes in energy-power sources and therefore the mill structures have been reshaped. Especially, the windmills have attracted great attention due to their aesthetic architectural form. These structures are seen as a symbol of the rural settlement and they constitute a production cultural heritage of the locations where they are.
Considering development of these windmills, existence of different types of structures has been determined. The Mediterranean-Type windmills are commonly seen in the Aegean Region of Turkey. Today, these structures are increasingly loss functionality thereby being in danger of extinction. These structures undergo functional and structural changes such as unrecognizing, incompatibility with the new technologies, a problem in perceiving them as an industrial heritage, economical deficiencies, operational difficulty etc.

Environmental, architectural and cultural analyses of the windmills which are industrial structures have been performed in order that they could be defined and assessed correctly, and that they can be recognized as a heritage. The purpose of this analysis is to introduce the windmills in all its parts and present their values. Sample windmills in abroad have been examined and current preservation approaches have been assessed and suggestion preservation approach has been developed.