Nükleer tıpta kullanılan radyofarmasötiklerden EDTMP ile fenil türevinin ve bazı imin bileşiklerinin hazırlanması, Tc-99m ve Sm-153 radyoizotopları ile etiketlenmesi
Preparation of EDTMP and its phenyl derivative, and some imine compounds as the radiopharmaceuticals used in nuclear medicine and their labelling with Tc-99m and Sm-153
Yazar: FİKRET BÜYÜKKAYA
Danışman: PROF. DR. ŞENİZ KABAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı / Organik Kimya Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Kimya = Chemistry ; Radyoloji ve Nükleer Tıp = Radiology and Nuclear Medicine
Dizin: Etiketleme = Labelling ; Nükleer tıp = Nuclear medicine ; Radyofarmasötikler = Radiopharmaceuticals ; Radyoizotoplar = Radioisotopes ; Schiff bazları = Schiff bases ; Teknesyum Tc-99m = Technetium Tc-99m

Özet:
Radyofarmasötikler, Nükleer Tıp alanında hastalıkların teşhis ve tedavisinde kullanılan, yapılarında radyonüklid (radyoaktif kısım) içeren farmasötik dozaj şekilleri olarak bilinmektedirler. Radyofarmasötiklerin yapıları incelendiğinde, genel olarak fosfor, azot, kükürt ya da karboksilik asid gruplarını içerdiği görülmektedir.Gerek teşhis ve gerekse tedavi amacıyla, iskelet sisteminde lokalize olabilen radyofarmasötiklerin geliştirilmesi ve üretilmesi önem arz etmektedir. Diğer taraftan, antihistaminik, antikanser, antimikrobiyal, antibakteriyel, antifungal ve antitümör gibi aktivitelerinden dolayı sağlık alanlarında yararlanılmakta olan Schiff bazlarının da, bir radyoizotopla etiketlenerek nükleer tıbbın kullanımına kazandırılmasına yönelik çalışmaların son yıllarda ilgi çekmeğe başladığı gözlenmektedir.Bu nedenle, yapılan literatür araştırmalarının ışığında, bu tür bileşikler sınıfına katkıda bulunabilmek amacıyla başlatılan çalışmada; polifosfonat grubu içeren bileşiklerin yanı sıra yapısında heteroatom bulunduran Schiff bazlarının sentezlenmesi ve etiketlenmesi amaçlanmıştır.Çalışma başlıca üç aşamadan oluşmaktadır. Birinci aşamada EDTMP ve PhDTMP bileşikleri sentezlenmiştir. İkinci aşamada piridil- ve tiyenil-substitue Schiff bazları hazırlanmıştır. Üçüncü aşamada ise tüm bu bileşiklerin Tc-99m ve Sm-153 radyonüklidleriyle etiketlenmeleri yüksek verimlerle (>%90) gerçekleştirilmiştir.Sentezlenen tüm bileşiklerin yapıları ultraviyole (UV), infrared (IR), nükleer magnetik rezonans (NMR) ve kütle spektral (MS) verilerinden yararlanılarak belirlenmiştir. Etiketleme verimleri ise kromatografik yöntemler kullanılarak (TLC, HPLC) hesaplanmış ve oluşturulan kromatogramlar TLC görüntüleme ve gama sayıcı cihazları yardımıyla değerlendirilmiştir.

Abstract:
Radiopharmaceuticals are known as pharmaceutical dosages that include a radionuclide (radioactive moiety) in their structure and they are used in nuclear medicine for diagnosis and treatment of diseases. When the structures of radiopharmaceuticals are investigated, it is seen that they may generally have phosphor, nitrogen, sulphur atoms or carbocyclic acid groups.It is quite important to develop and produce radiopharmaceuticals for the purpose of both diagnosis and treatment which have the ability of localising in skeleton system. On the other hand, it is also observed that labelling studies of some Schiff bases, which are used in health area because of their antihistaminic, anticancer, antimicrobial, antibacterial, antifungal activities, with a radioisotope is gaining interest to supply them to nuclear medicine in recent years.Therefore, in the light of literature researches, this study has been started by the aim of giving some remarkable contributions to the class of that kind of compounds by synthesizing the molecules including polyphosphonate group and Schiff bases having heteroatom in their structure, and then by labelling of them.The research consists of three steps. In the first step, EDTMP and PhDTMP compounds have been synthesized. At the second step, pyridyl- and thienyl-substituted Schiff bases have been prepared. At the third step, labelling of all of these compounds with Tc-99m and Sm-153 radionuclides have been accomplished in high yields.Structures of all the synthesized compounds have been determined by using the data obtained from ultraviolet (UV), infrared (IR), nuclear magnetic resonance (NMR) and mass (MS) spectral results. Labelling yields have been calculated by using chromatographic methods (TLC, HPLC); and obtained chromatograms have been evaluated by TLC scintigraphy system and gamma counters.