Sosyal bilgiler ile vatandaşlık ve demokrasi eğitimi derslerinde küresel vatandaşlık eğitimi
Global citizenship education in social studies and citizenship and democracy education courses
Yazar: KEREM ÇOLAK
Danışman: PROF. DR. CEMİL ÖZTÜRK ; PROF. DR. YÜCEL KABAPINAR
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Demokrasi = Democracy ; Demokrasi eğitimi = Education of democracy ; Küresel vatandaşlık = Global citizenship ; Sosyal bilgiler = Social studies ; Sosyal bilgiler dersi = Social studies course ; Vatandaşlık = Citizenship ; Vatandaşlık eğitimi = Citizenship education

Özet:
Bu çalışmanın amacı, Türkiye‟de Sosyal Bilgiler (4.-5. ve 6.-7.) dersleri ile Vatandaşlık
ve Demokrasi Eğitimi dersi kapsamında küresel vatandaşlık eğitiminin nasıl
gerçekleştirildiğini ortaya çıkarmaktır. Bu amaç doğrultusunda öğretim programlarının
yanısıra öğrenci ve öğretmen görüşlerinde küresel vatandaşlık kavramının ve küresel
vatandaşlık eğitiminin yeri tespit edilmeye çalışılmıştır. Karma yöntemle
gerçekleştirilen bu araştırmada yakınsayan paralel karma desen kullanılmıştır.
Çalışmanın nicel kısmında tarama araştırmasından, nitel kısmında ise temel nitel
araştırmadan faydalanılmıştır. Çalışma grubu karma yönteme uygun olarak iç içe
geçmiş örneklemle belirlenmiştir. Bu nedenle nicel bölümün gerçekleştirilmesi için
İstanbul ilinin Kadıköy ilçesindeki 30 okuldan rastgele örnekleme ile 1054 sekizinci
sınıf öğrencisi ve 54 okuldan 100 öğretmen seçilmiştir. Ardından nitel bölümün
gerçekleştirilmesi için bu grupların içerisinden 105 öğrenci ve 15 öğretmen ise amaçlı
rastgele örnekleme ile seçilmiştir. Sosyal Bilgiler 4.-5. ve 6.-7. sınıf öğretim
programları ile Vatandaşlık ve Demokrasi Eğitimi Öğretim Programı ise araştırmanın
veri kaynağı olarak kullanılmıştır.
Çalışmada veri toplamak amacıyla öğretim programları üzerinden doküman incelemesi
yapmak üzere Sosyal Bilgiler ile Vatandaşlık ve Demokrasi Eğitimi öğretim
programları analiz formundan yararlanılmıştır. Bunun yanında katılımcılarla ilgili
olarak; öğrenciler için küresel vatandaşlık hakkında öğrenci görüşleri anket formu ve
küresel vatandaşlık hakkında öğrenci görüşleri açık uçlu anket formu kullanılırken,
öğretmenler için de küresel vatandaşlık hakkında öğretmen görüşleri anket formu ve
küresel vatandaşlık hakkında öğretmen görüşleri yarı yapılandırılmış mülakat formu
kullanılmıştır. Bu araçlarla elde edilen nitel verilerin çözümlenmesinde içerik analizi
tekniğinden faydalanılırken nicel veriler ise betimsel istatistik çerçevesinde tanımlayıcı
istatistikler kullanılarak „SPSS 15‟ programıyla analiz edilmiştir.
Araştırmanın neticesinde Sosyal Bilgiler ile Vatandaşlık ve Demokrasi Eğitimi öğretim
programlarının; „küresel vatandaş‟, „küresel vatandaşlık‟, „küresel vatandaşlık eğitimi‟
kavramlarını doğrudan içermemesi ve bu yöndeki eğitime dolaylı yoldan yer vermesi
gibi sebeplerle küresel vatandaşlık eğitimi hususunda yetersiz durumda olduğu tespit
edilmiştir. Ayrıca öğrencilerin ve öğretmenlerin küresel vatandaş veya küresel 
vatandaşlık kavramları hakkında genel olarak olumlu görüşe sahip olmalarının yanında
bu kavramlar hakkında yeterli düzeyde bilgi sahibi olmadıkları sonucuna ulaşılmıştır.
Bununla birlikte öğrencilerin ve öğretmenlerin Sosyal Bilgiler ile Vatandaşlık ve
Demokrasi Eğitimi derslerini küresel vatandaşlık eğitimi noktasında yetersiz bulduğu
tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: 
Sosyal Bilgiler, Vatandaşlık ve Demokrasi Eğitimi, Küresel
Vatandaşlık Eğitimi, Vatandaşlık Eğitimi

Abstract:
This study strives to reveal how global citizenship education is realized within the
context of the Citizenship and Democracy Education and Social Studies lessons (4th
and 5th graders and 6th and 7th graders) in Turkey. In accordance with this overall
purpose, it is also strived to determine the role of global citizenship phenomenon and
the global citizenship education in terms of students‟ and teachers‟ opinions, as well as
the curriculum. The study conducted using mixed method utilizes the convergent
parallel design. In the quantitative portion of the study was utilized survey method and
the basic qualitative research was used in the qualitative part. The study group was
determined by the concurrent mixed method sampling technique. Therefore, in order to
carry out the quantitative part, 1054 students in the eighth grades in 30 schools and 100
teachers from 54 schools in Kadikoy district of the Istanbul province were selected by
random sampling. Next, in order to carry out the qualitative section of the research were
selected 105 students and 15 teachers in these groups by the purposes random sampling
method. Social Studies curriculum for the 4th-5th and 6th-7th classes and the
Citizenship and Democracy Education curriculum were utilized as a source of research
data.
To collect data in the research, an analysis form regarding the Citizenship and
Democracy Education and Social Studies curricula was used for document analysis of
the curricula. Besides, with respect to participants, there were used a questionnaire form
regarding their 'opinions about global citizenship and an open-ended questionnaire form
regarding their opinions about global citizenship for student participants while a
questionnaire form regarding teachers‟ opinions about global citizenship and a semistructured
interview form regarding teachers‟ opinions about global citizenship were
utilized for teacher participants. In analyzing qualitative data obtained by these
instruments, content analysis technique was used while the quantitative data were
analyzed by using descriptive statistics by SPSS v.15 software within the framework of
descriptive statistics.
As a result of the research, the Citizenship and Democracy Education and Social
Studies curricula were found to be „inadequate‟ owing to some reasons such as "„global
citizen‟, „global citizenship‟ and „global citizenship education‟ concepts have directly 
included in the curricula" and "The curricula include such education only indirectly." It
was also revealed that students and teachers do not have adequate knowledge about
global citizens or global citizenship although they have a favorable opinion about these
concepts. However; findings also indicate that students and teachers think that the
Citizenship and Democracy Education and Social Studies courses are insufficient in
terms of global citizenship education.

Keywords: 
Social Studies, Citizenship and Democracy Education, Global Citizenship
Education, Citizenship Education