Metinlerarasılık bağlamında eskatoloji mitleri ve dini literatürde kıyamet tasvirleri
Eschatology myths in the context of intertextuality and doomsday descriptions in religious literature
Yazar: YAVUZ GÖZEN
Danışman: PROF. DR. ÖZKUL ÇOBANOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Halk Bilimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore
Dizin: Din = Religion ; Dini metinler = Religious texts ; Eskatoloji = Eschatology ; Kıyamet = Doomsday ; Metinlerarasılık = Intertextuality ; Mitler = Myths ; Mitoloji = Mitology ; Tasvir = Description ; Tufan = Catastrophe

Özet:
Mitolojiye dair anlatılar ve dini metinler, yeryüzünün tüm uygarlıkları için önemli olmuştur. İnsan topluluklarının manevi ihtiyaçlarından teşekkül eden mit ve din pek çok toplumca kutsal sayılmış ve kutsal olanın özünü anlatmışlardır. Evrenin, yeryüzünün ve varlıkların nasıl var olduğu ve varlıkların yok olmasının nasıl gerçekleşeceği dini anlatıların ve mitlerin önemli bir alanını oluşturur. Mitolojiler ve dinler sadece evrenin nasıl ortaya çıktığı sorusunun cevabını vermemişler, bunun yanı sıra insanların bilmedikleri birçok konuya ışık tutmuşlardır. Cevabı bilinmeyen konulardan biri de insanların ve evrenin sonunun nasıl olacağıdır. Din bu konuya net cevaplar verir. Tıpkı din gibi eskatoloji denilen mitoloji türü de evrenin ve insanların sonunun nasıl olacağı sorunsalına yanıtlar verir. Tam da bu noktada eskatolojiye dair anlatıların birçoğu dini anlatılarla uyum içerisinde görülür. Tezimizin konusu da dini anlatılarla eskatolojik anlatıların kesiştiği noktaları tespit etmektir. Dünya üzerinde yaşamış ve yaşamakta olan tüm medeniyetlerde, mitoloji ve onun özelinde eskatoloji ile ilgili inanışlar, diğer bütün inançlar arasında önemli etki alanına sahiptir. Yaşayan tüm kültürler için kutsal kabul edilen mitler, insan toplumlarının genel ihtiyaçlarından sonra ortaya çıkmıştır. Mitolojik ve özellikle eskatolojik inanç ve anlatılar, yeryüzünün hemen tüm uygarlıklarında en az diğer inançlar kadar önemli etkiye sahiptir. Dini gelenekler söz konusu olduğunda dogmatik bir inanç sistemi olarak kabul ediliyor olsa da bu çalışmada mitler ve özellikle eskatoloji mitleri ve dini anlatılar arasındaki benzerlik ve farklılıkları ayrıntılı bir şekilde inceleme fırsatı yakalanacaktır. Böylece insanlık tarihine farklı bir bakış açısı da kazanmak mümkün olacaktır. Belki de mitik anlatıların ve dinin kökenlerine inmek mümkün olacaktır. Din ve mitolojinin kesişim noktaları da tespit edilebilecektir.

Abstract:
Mythological narratives and religious stories have been important position to all civilizations of the earth. Myth and religion, which are formed from the spiritual needs of human communities, have been considered sacred by many societies and have explained the essence of the sacred. How the universe, earth and beings came into existence and how the extinction of beings will occur constitute an important area of religious narratives and myths. Myths and religions have not only answered the question of how the universe came into being, but also shed light on many issues that people do not know. One of the unanswered issues is what will be the end of humans and the universe. Religion gives clear answers to this issue. Just like religion, the type of mythology called eschatology answers the question of how the universe and people will end. At this point, many of the eschatological narratives are seen in harmony with religious narratives. The subject of our thesis is to determine the intersections of religious narratives and eschatological narratives. In all civilizations that have lived and now living on earth, mythology and beliefs related to eschatology in particular have an important area of influence among all other beliefs. Myths, which are considered sacred for all living cultures, emerged after the general needs of human societies. Mythological and especially eschatological beliefs and narratives have an important impact on almost all civilizations of the world at least as much as other beliefs. Although it is considered a dogmatic belief system when it comes to religious traditions; in this study, we will have the opportunity to examine in detail the similarities and differences between myths and especially eschatology myths and religious narratives. Thus, it will be possible to gain a different perspective on human history. Perhaps it will be possible to go back to the origins of mythical narratives and religion. The intersection points of religion and mythology can also be determined.