Morchella sp. ve pleurotus sp. kültüründe kullanılan atık mantar kompostunun antioksidan, antimikrobiyal ve enzimatik aktivitesinin belirlenmesi
Determination of Antioxidant, Antimicrobial and Enzymatic Activities of Spent Mushroom Compost of Morchella sp. and Pleurotus sp. Cultivation
Yazar: SERAP KÖKCÜ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NERMİN SARIGÜL
Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Biyoloji = Biology
Dizin: Atık mantar kompostu = Spent mushroom compost

Özet:
Şapkalı mantar yetiştiriciliği yiyecek olarak tercih edilen bir ürün olması nedeni ile her geçen gün artmaktadır.  Mantar yetiştiriciliği gıda üretiminin yanında lignoselülozik atık maddelerin biyoteknolojik geri dönüşümünün yapıldığı proseslerden biridir. Bu proses sonucunda kalan kompost atığı farklı şekillerde değerlendirilmektedir. Bu çalışmanın amacı; Morchella esculenta ve Pleurotus ostreatus kültürü sonrasında kalan atık kompostun antioksidan, antimikrobiyal ve enzimatik etkilerinin varlığı yönünden değerlendirilmesidir. 
Antioksidan kapasitesinin belirlenmesinde spektrofotometrik DPPH (2,2-difenil-1-pikrilhidrazil) yöntemi kullanılmıştır. Karşılaştırmalı çalışmalar sonucunda Pleurotus ostreatus atık kompostunun n-hekzan ekstraktlarının metanol ekstraktlarından daha yüksek antioksidan kapasitesine sahip olduğu belirlenmiştir. 
Antimikrobiyal aktivite, ekstraktların dilüe edilen konsantrasyonlarının Bacillus cereus ( NRRL-B-3711), Enterococcus feacalis (ATCC 29212), Escherichia coli (ATCC 35150), Pseudomonas aeruginosa (ATCC 15442), Staphylococcus aureus (ATCC 25923) ve Candida albicans (ATCC 64548) test mikroorganizmaları üzerine etkileri ile belirlenmiştir. Elde ettiğimiz sonuçlara göre antimikrobiyal aktivite profili kültüre edilen mantar türüne, kompost tipine ve kullanılan ekstraksiyon solventine göre değişmektedir. 
Enzimatik aktivitenin belirlenmesinde DNS (Dinitrosalisilik asit) (amilaz ve selülaz), ABTS 2,2'Azinobis (3-etil-bezotiazolin 6 sülfonat (lakkaz) ve kuyu difüzyon yöntemi (proteaz) kullanılmıştır. Test edilen çoğu Pleurotus ve Morchella ekstraktı iyi amilaz ve lakkaz aktivitesi gösterse de, proteaz ve selülaz aktivitesi saptanmamıştır. 
Çalışmamızda elde ettiğimiz sonuçlar mantar atık kompostlarının biyoaktif molekül kaynakları olarak kullanılabileceğini göstermektedir.

Abstract:
The production and culture of mushrooms is increasing as a desirable addition to the cuisine since ancient times. Mushroom culture is a biotechnological process that recycles ligninocellulosic wastes, since mushrooms are food for human consumption and the spent substrate can be used in different ways. The aim of this study was to assess the antioxidant, antimicrobial and enzymatic effects of post-harvest compost extract from Morchella esculenta and Pleurotus ostreatus culture. 
The spectrophotometric method with DPPH was applied to antioxidant capacity determination in spent mushroom compost extracts. A comparative study determined that  n-hexane extracts of spent compost of Pleurotus ostreatus culture showed higher antioxidant potential than methanol extracts.
Antimicrobial activities of extracts against Bacillus cereus ( NRRL-B-3711), Enterococcus feacalis (ATCC 29212), Escherichia coli (ATCC 35150), Pseudomonas aeruginosa (ATCC 15442), Staphylococcus aureus (ATCC 25923) and Candida albicans (ATCC 64548)  were determined by dilütion of extracts. According to our results, antimicrobial activity profile shows differences depend on cultivated mushroom species, compost type and extraction solvent. 
DNS (amylase and cellulase) , ABTS (laccase) and well diffusion method (protease) were used for determination of enyzmatic acitivies. Although most of the tested Pleurotus and Morchella extract demonstrated very good amylase and laccase activities, no cellulase and protease activity was detected. 
The results indicate that spent mushroom extracts can be used as cost-effective source for bioactive biomolecules.