Türkçe ders kitaplarındaki etkinliklerin bütüncül bir anlayışla incelenmesi
Examination of activities in Turkish textbooks with a holistic understanding
Yazar: UTKU ORYAŞIN
Danışman: PROF. DR. CANAN ASLAN
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitimin Kültürel Temelleri Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bloom taksonomisi = Bloom taxonomy ; Ders kitapları = Textbooks ; Dil duyarlılığı = Language sensitiveness ; Etkinlik = Efficiency ; Türkçe dersi = Turkish lesson ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching ; Öğretim programları = Teaching curriculums

Özet:
Türkçe derslerinde en çok kullanılan araçlardan biri Türkçe ders kitaplarıdır. Kitaba seçilen metinlerin, metinlerle ilgili görsellerin, örneklerin ve soruların yanı sıra etkinliklerin de öğretimin amacına uygun biçimde hazırlanması büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmanın genel amacı, öğrencilerin Türkçe ders kitaplarındaki etkinliklere ilişkin görüşlerini ortaya çıkarmak ve Türkçe ders kitaplarındaki etkinlikleri dersin amaçlarına uygunluğu bağlamında incelemektir. Çalışmada hem nicel hem de nitel verilerden yararlanıldığı için karma araştırma yöntemi kullanılmıştır. Çalışmanın birinci aşamasında Türkçe ders kitaplarındaki etkinliklere ilişkin görüşlerinin betimlenebilmesi amacıyla 297 öğrenciye araştırmacı tarafından hazırlanan ve uzman görüşleriyle son biçimi verilen bir sormaca uygulanmıştır. Sormacadan toplanan veriler bilgisayar ortamına aktarılmış ve SPSS 24 paket programı kullanılarak çözümlenmiştir. Çalışmanın ikinci aşamasında 2019-2020 eğitim-öğretim yılında kullanılmakta olan 1-8. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki etkinliklere ilişkin veriler, belge (doküman) incelemesi yöntemiyle toplanmıştır. Verilerin çözümlenmesinde içerik çözümlemesi yöntemi kullanılmıştır. 
Araştırmanın sonucunda öğrencilerin etkinlikleri genel olarak düzeylerine uygun ve eğlenceli bulmadıkları, etkinliklerin onları zorlamadığı görülmüştür. İncelenen Türkçe ders kitaplarındaki etkinliklerin temel dil becerilerine dağılımının dengeli olmadığı, sınıf düzeylerine göre becerilere ilişkin etkinlik sayılarının değişiklik gösterdiği; 2019 Türkçe Dersi Öğretim Programı'ndaki kazanımları büyük oranda karşılamasına karşın Türkçe ders kitaplarında kimi kazanımlara yönelik etkinlik örneklerine yer verilmediği belirlenmiştir. Ayrıca Yenilenen Bloom Sınıflandırması'na göre alt düzey becerileri karşılayan etkinliklere daha çok yer verildiği ve etkinliklerin Türkçe dil duyarlığı bağlamında yıllara göre gelişim göstermesine karşın istenilen düzeyde olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu çalışmanın sonuçlarından hareketle Türkçe ders kitaplarındaki etkinliklerin öğrencilerin ilgiyle yapmak isteyecekleri, onları düşünmeye ve beceri kazandırmaya yönlendirecek, onlarda dil sevgisi ve duyarlığı oluşturacak nitelikte hazırlanması gerektiği önerilmektedir.

Abstract:
Turkish textbooks are one of the most commonly used tools in Turkish courses. Alongside with texts chosen for books and visuals, examples and questions related to texts, it is of utmost importance that activities are prepared in accordance with objective of teaching. The general aim of this study is to reveal students' opinions on activities in Turkish textbooks, and to examine activities in Turkish textbooks in terms of their suitability for course objectives. A mixed research technique has been used as both qualitative and quantitative data are benefited from. In the beginning phase of the study, a questionnaire, which was prepared by a researcher and fully formed by expert opinion, was conducted to 297 students on the purpose of describing their views on activities in Turkish textbooks. After being gathered, the data from the questionnaire was transferred to computer environment and analysed by using SPSS 24 package program. In the second phase, the data on the activities in grades 1-8 Turkish textbooks being used in 2019-2020 academic year was gathered with document examination method. Content analysis method was used for analysing the data. 
In the conclusion of the study, it has been perceived that students find these activities unsuitable and unamusing for their levels; and that activities do not challenge them. It has been revealed that activities are unevenly distributed to basic language skills, the number of activities based on skills varies according to class levels, and although they largely meet the learning outcomes of 2019 Turkish Course Curriculum, examples of activities for some learning outcomes are not included in Turkish textbooks. Moreover, it has been concluded that according to Revised Bloom's Taxonomy, activities designed for low-level skills are given more place, and despite the change of activities in the context of Turkish language sensitiveness in years, they are not at the desired level. As inferred from the results of this study, it is suggested that activities in Turkish textbooks must be prepared with the qualities of being done by students with eagerness, of activating and leading students to think and to acquire skills; and of creating language love and sensitiveness.