Hatıranın lânetlenmesi (Ortaçağ İslâm toplumlarında itibarın ve aidiyetin hedef alınması)
Damnation of the name (Targeting reputation and belonging in the Medieval Islamic world)
Yazar: SEÇKİN AKSEL
Danışman: DOÇ. DR. MERYEM GÜRBÜZ
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Damnatio memoriae (hatıranın lânetlenmesi) tabiri, anıların tahribat yolu ile silinmesini hedefleyen bir dizi yaptırımları tanımlamada kullanılmaktadır. En meşhur örneklerini Roma Uygarlığında görme imkânı edindiğimiz bu yaptırımların, İslâm dünyasında da suçlu görülen kişilere karşı hayata geçirildiği bilinmektedir. Bir aile mensubiyeti, dinî bir grubun parçası olmak ya da her türlü fikrî savunu, bireylerin hem öldürülmelerine hem de öldürüldükten sonra aşağılanmaya devam etmelerine neden olmuştur. Hatırası lânetlenmek istenilen kişilerin ibret olması nedeni ile işkence yöntemleriyle öldürülüp teşhir edilmesi; kesilen başların şehirlerde dolaştırılması, defnedilmiş bir cenazenin açığa çıkartılarak kemiklerin yakılması, maddî ve mânevî açıdan yok edilmek istenilen bireylerin başına gelebilecek durumlardan bazılarıydı. Hıristiyanların, Müslümanların ibadet mekânlarını; Müslümanların ise kiliseleri, havraları hedef alan saldırıları; eylemleri nedeniyle onaylanmayan insanlara, gruplara ve devletlere ait saray, ev, bayrak, para, kutsal nesneler gibi simgelerin yok edilmesi maddî unsurların hem kişi özelinde hem de ait olduğu geniş kitlelerin anımsattıkları nedeni ile hedef alınabileceğini gözler önüne sermektedir. Aidiyetler ve fikrî savunular karşıt grupların her zaman hedefinde olmuştur. Müslüman ya da Hıristiyan olmak, Sünnî veya Şîa mensubiyetinde bulunmak hedef olmaya mâni bir durum değildi. İslâm devletlerinin dışarıda Haçlılar, Bizans'la, Moğollarla olan mücadelelerinde; içeride ise hânedan değişimlerinde yaşanan kargaşa ile mezhepsel ayrılıklarda düştükleri tarafgir tutumlarda karşılıklı olarak birbirlerine hem fiziken hem de söylem yolu ile zarar vermişlerdir. İnsanların birbirlerini minberlerde dahi lânet, beddua ve küfür ile anmalarında siyaset etkin bir rol oynamış, bu nedenle sosyal huzursuzluk ortamları pek çok kez yaşanmıştır. Kaynaklarda görme imkânı edindiğimiz bu durumlar karşısında olayları aktaran kişiler Haçlı Seferleri'ne katılan gruplara, Moğollara, helâk olmuş kavimlere, dinin emirlerine aykırı işler yapanlara ve Müslümanlara eziyet çektirenlere lânet etmişler, adlarını kötülükle eş değer tutmuşlardır.

Abstract:
The term damnatio memoriae is used to describe a series of sanctions aimed at erasing memories through destruction. It is known that these sanctions, which we have the opportunity to see the most famous examples in the Roman Civilization, have been brought to life against those who are seen as criminals in the Islamic world. Being a family member, being a part of a religious group, or any kind of intellectual defense has caused individuals to be both killed and humiliated after they are killed. Prisoners are killed and exposed through torture methods because they set an example; Circulating severed heads in cities, uncovering a buried body and burning the bones were some of the situations that could happen to individuals who were wanted to be destroyed materially and spiritually. Christians attacked Muslim places of worship, and Muslims attacked churches and synagogues. Palaces, houses, flags, money and sacred objects belonging to people, groups and states whose actions were not appreciated were destroyed. This situation reveals that material elements can be targeted both individually and because of what the masses they belong to remind them of. Relation and beliefs have always been the target of opposing groups. Being Muslim or Christian, Sunni or Shia does not prevent being a target. In the struggles of Islamic states with the Crusaders, Byzantium and Mongols abroad; Internally, they harmed each other both physically and verbally due to the turmoil experienced during dynastic changes, sectarian differences and partisan attitudes. Politics played an active role in people cursing each other even in pulpits. For this reason, environments of social unrest have been experienced many times. In the face of these situations that we had the opportunity to see in the sources, the people who narrated the events cursed the groups that participated in the Crusades, the Mongols, the destroyed tribes, those who did things against the orders of religion, and those who tormented Muslims. They equated their names with evil.