İstanbul ili Gaziosmanpaşa ilçesinde doğum öncesi bakım hizmetlerinin değerlendirilmesi /
Yazar: GÜVEN ERBAŞ
Danışman: PROF. DR. BEDİA ÖZYILDIRIM
İstanbul Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2016
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Anneler = Mothers ; Doğum = Delivery ; Kalite = Quality ; Prenatal bakım = Prenatal care ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Sağlık hizmetleri araştırmaları = Health services research ; Sağlık kuruluşları = Health institutions ; Çocuk sağlığı = Child health ; İstanbul-Gaziosmanpaşa = İstanbul-Gaziosmanpaşa

Özet:
Anne ve çocuk sağlığının korunması için belirlenen stratejilerden biri olan doğum öncesi bakım (DÖB), annenin eğitimli sağlık personeli tarafından gebelik boyunca düzenli aralıklarla, gerekli muayene ve öneriler yapılarak izlenmesidir. DÖB güvenli annelik programları içerisinde yer alan önemli bir üreme sağlığı hizmeti olup sayısı kadar içeriğinin kalitesi üzerinde de durulması gerekmektedir. Kesitsel tipte olan bu araştırmada İstanbul ili Gaziosmanpaşa ilçesinde DÖB hizmetlerinin içerik yönünden değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Araştırma tarihinde aile hekimliği bilgi sisteminde kayıtlı olan gebelerden sistematik örnekleme yöntemiyle 149 gebe seçilmiştir. Seçilen gebelerle soru formu aracılığıyla telefonda veya yüz yüze görüşülmüştür. Gebeler ulusal rehberde belirtilen izlem haftalarına göre dört gruba ayrılmış ve hatırlama faktörüne dayalı yan tutmanın engellenebilmesi için gebelere aldıkları en son izlem sorulmuştur. Ana bağımlı değişken DÖB hizmetlerinin içerik yönünden kalitesidir. Diğer bağımlı değişkenler ise ulusal rehberde bakım esnasında yapılması istenen iletişim, danışmanlık, fizik muayene, test ve laboratuvar ölçümleri ile ilaç desteği ve bağışıklama düzeyidir. DÖB kalitesini etkilediği düşünülen bağımsız değişkenler ise yaş, öğrenim durumu, çalışma durumu, akraba evliliği, gebelik sırası, ilk gebelik yaşı ve bakımın verildiği sağlık kuruluşudur. 
Araştırma neticesinde Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği ve istediği şekilde gebelerin %99,3'ünün ilk üç ay içinde tespit edilerek ilk bakımlarının yapılmış olduğu; ancak içerik açısından izlemlerde iletişim ve bilgi paylaşımının ikinci ve üçüncü basamak kamu kurumlarında yeterli düzeyde olmadığı saptanmıştır. 
Lise ve üzeri öğrenime sahip olmak ile izlemini aile sağlığı merkezinde veya özel sağlık kurumlarında yaptırmak DÖB içerik kalitesini arttırmaktadır. Tüm kurumlarda fizik muayenede göğüs ve kalp oskültasyonu, ödem muayenesi ve karnın dışardan elle muayenesinin ve idrar ile kan tahlilinin yeterli oranda yapılmadığı; genel olarak izlemlerin yalnızca beşte birinin içerik yönünden yeterli kalitede olduğu bulunmuştur. Bu nedenle DÖB sağlayıcısı sağlık personelinin duyarlılık ve farkındalığını arttırmaya yönelik hizmet içi eğitimler planlanmalıdır.
Anahtar Kelimeler: Doğum öncesi bakım, sağlık hizmet kalitesi, sağlık kurumu, anne sağlığı, çocuk sağlığı

Abstract:
Antenatal care (ANC), which is one of the strategies identified for the protection of mother and infant health, is monitoring of mother during pregnancy at regular intervals by doing proper examinations and giving necessary recommendations. ANC, as an important reproductive health service listed under the safe motherhood programs, also needs to be focused on the quality of its content as much as the quantity of care. In this cross-sectional study, it was aimed to evaluate ANC services in terms of content in Gaziosmanpaşa District of Istanbul. 
On the starting date of research 149 pregnant women, who were registered in the information system of family physicians, were selected by using systematic sampling method. The selected women were interviewed on the phone or by face-to-face method through questionnaire. The women were divided into four groups according to follow-up period specified in the national guideline and were asked only about their last visit in order to eliminate the biased recall. The main dependent variable was the quality of antenatal care services in terms of content. Independent variables, which were considered to affect the quality of ANC, were current age, educational level, employment status, existence of consanguineous marriage, pregnancy order, age at first pregnancy and the care-giving health institution. 
As a result, in the study it was found that 99.3% of the pregnant women were detected and provided their first care in the first three months, according to the principles recommended and requested by Turkish Ministry of Health. However, it was detected that there was not enough communication and sufficient information-sharing in terms of content of ANC visits with the secondary and tertiary governmental health institutions. 
Either having an educational level of high school/higher or receiving ANC from family health center/private health institution improves the quality of ANC content. It was found that some parts of physical examinations such as heart and lung auscultation, examination of pretibial edema, abdominal palpation, and blood and urine tests were not sufficient. Generally, only one fifth of ANC visits in terms of content were found to be adequate in all types of health institutions. Therefore, planning of in-service education and training of health care staff seems to be essential to raise awareness and sensibility about this issue.                                          
Keywords: Prenatal care, quality of health care, health institution, maternal health, infant health