Türkçe eylemlerin geçişliliğe bağlı edilgenleştirme süreçleri: Öz ilerlemeli okuma incelemesi
The passivization process of Turkish verbs depend on the transitivity: A study of self-pased reading
Yazar: SENEM KUZU
Danışman: PROF. DR. HÜRRİYET GÖKDAYI ; DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET AYGÜNEŞ
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Dilbilgisi = Grammar ; Dilbilgisi-eylem = Grammar-verb ; Edilgenlik = Passivity ; Geçişlilik = Transitivity ; Okuma = Reading ; Türkçe = Turkish

Özet:
Bu tez çalışmasında Perlmutter'in (1978) Geçişsizlik Hipotezindeki "Nesneli geçişsiz eylemlerin özneleri nesne konumunda üretilir ve özne konumuna taşınır." ve "Nesneli geçişsiz eylemler edilgenleştirilemez, özneli geçişsiz eylemler edilgenleştirilebilir." iddialarının gerçeklikleri Öz İlerlemeli Okuma yöntemi kullanılarak araştırılmıştır. Buna ek olarak, nesneli geçişsiz eylemlerde öznenin canlılık özelliğinin bilişsel işlemlemede fark yaratıp yaratmadığı araştırılmıştır. Çalışmanın sonuçlarına göre nesneli geçişsiz, özneli geçişsiz ve geçişli eylem tipleri içerisinde nesneli geçişsiz eylemler en güç işlemlenen eylem tipleri olmuşlardır. Özneli geçişsiz ve geçişli eylemler benzer sürelerde işlemlenmişlerdir. Nesneli geçişsiz, özneli geçişsiz ve geçişli eylemlerin edilgenleşme süreçleri incelendiğinde nesneli geçişsiz eylemlerin edilgen biçimlerini işlemlemek özneli geçişsiz ve geçişli eylemlere kıyasla daha güç olmuş, yani beyin bu yapıları daha az kabul edilebilir bulmuştur. Nesneli geçişsiz eylemlerin öznelerinin canlılığının işlemlemede fark yaratıp yaratmaması ile ilgili olarak yapılan analizlerde anlamlı bir farklılık görülmemiştir. Başka bir ifade ile Türkçede nesneli geçişsiz eylemlerde öznenin canlılığı işlemlemede fark yaratmamıştır. Bu sonuçlar Nesneli geçişsiz eylemlerin öznelerinin sözdizimsel taşıma ile nesne konumundan özne konumuna ilerlediğini ve edilgenleşmediğini iddia eden Geçişsizlik Hipotezini desteklemektedir.

Abstract:
In this thesis, Perlmutter's (1978) claims about the Unaccusative Hypothesis, which are "The subjects of unaccusative verb are produced at the object position and moved to the subject position." and "Unaccusative verb cannot be passive, unergative can be passive", were investigated using the Self-Progressed Reading method. In addition, it has been investigated whether the feature of subject's vitality in unaccusative verbs makes a difference in cognitive processing. According to the results of the study, unergative verbs, unaccusative verbs and unaccusative-transitive verbs were the most difficult verb types in terms of cognitive procesing. Unergative verbs and transitive verbs have been processed at similar times. When the passive processes of unaccusative verbs, unergative verbs and transitive verbs were examined, it was more difficult to process passive forms of unaccusative verbs than unergative and transitive verbs, that is, the brain found these structures to be less acceptable.  No significant difference was observed in the analyses regarding whether the viability of the subjects of unaccusative verbs made a difference in the processing. In other words, it did not make any difference in processing the vitality of the subject in unaccusative verbs in Turkish. These results support the Unaccusative Hypothesis, which claims that the subjects of unaccusative verbs with syntactic displacement, move from object to subject position and not passive.