COVID-19 tanısı nedeniyle yatırılan hastalarda anksiyete ve depresyon ile ilişkili faktörlerin ve ruh sağlığı hizmetlerinden yararlanma düzeylerinin belirlenmesi
Determination of the factors related to anxiety and depression and the levels of benefit from mental health services in patients hospitalized due to COVID-19 diagnosis
Yazar: FURKAN ÖZEL
Danışman: PROF. DR. AHMET TOPUZOĞLU
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Anksiyete = Anxiety ; Depresyon = Depression ; Ruh sağlığı = Mental health ; Ruh sağlığı hizmetleri = Mental health services ; Toplum ruh sağlığı hizmetleri = Community mental health services

Özet:
Giriş ve Amaç: Covid-19 pandemisi, diğer epidemi ve pandemiler gibi hem enfeksiyonun doğrudan etkileri hem de psikososyal ve ekonomik etkileri sebebiyle fizyolojik sağlığın yanında mental sağlığı da tehdit etmektedir. Yapılan çalışmalar, bilinmeyen bir enfeksiyon kaynağının ortaya çıkardığı korku ve belirsizlik ikliminin ve bu sebeple alınan olağanüstü önlemlerin bireylerin yaşam tarzlarına ve ruh sağlıklarına etki ettiğini göstermiştir. Bu çalışmada, COVID-19 tanılı, yatarak tedavi alan yetişkin bireylerin anksiyete ve depresyon düzeylerini tespit etmek, psikososyal ve ekonomik çeşitli faktörlerle ilişkisini ortaya çıkarmak ve ihtiyaçları olması durumunda çevrimiçi/telefon tabanlı ruh sağlığı hizmetlerinden yararlanma sıklıklarını ve bilgi düzeylerini belirlemektir.
Gereç ve Yöntem: Kesitsel tipteki araştırmanın evrenini Sağlık Bakanlığı Marmara Üniversitesi Prof. Dr. Asaf Ataseven Hastanesi'nde servislerde yatan COVID-19 hastaları oluşturmaktadır. Veri toplama işlemleri, Haziran-Kasım 2021 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir. Minimum örneklem büyüklüğü, tahmini depresyon prevalansı %21, güç %80, hata payı %5 ve desen etkisi 1 olarak kabul edilerek 255 kişi olarak hesaplanmıştır. Servislerde yatan hastaların sistematik örneklemesi yapılamadığı için, gelişigüzel örnekleme yöntemi kullanılmıştır ve hesaplanan örneklem mevcudundan daha fazla kişiye ulaşmak hedeflenmiştir. Çalışmaya katılmayı kabul eden ve dahil edilme kriterlerini sağlayan 305 katılımcı ile araştırma tamamlanmıştır. Hastaların anksiyete ve depresyon riskleri Hastane Anksiyete ve Depresyon Ölçeği (HAD) kullanılarak değerlendirilmiştir. Veriler, öncelikle oda oda gezilerek yüz yüze bilgilendirme yapıldıktan sonra çalışmaya katılmayı kabul eden hastalara, soru formu servis telefonları vasıtasıyla katılımcılara yöneltilerek uygulandı. Verilerin analizinde Pearson Ki-kare testi, Fischer's Exact test ve Spearman korelasyon testi kullanılmıştır. İleri analiz yöntemi olarak binary lojistik regresyon testi kullanılmıştır. Araştırma için Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Klinik Araştırmalar Etik Kurulu izni, Dekanlık kurum izni, Pendik Eğitim ve Araştırma Hastanesi başhekimlik kurum izni ve Sağlık Bakanlığı Bilimsel Araştırma Platformu izni alınmıştır. 
Bulgular: Çalışmaya toplamda 305 hasta katılmış ve hastaların %16,1'i anksiyete açısından yüksek riskli grubu oluştururken, %34,8'i ise depresyon açısından yüksek riskli grubu oluşturmuştur. Katılımcıların yaş ortalaması 48,7±12,3'dür. Katılımcıların %42,6'sı kadınlar, %57,4'ü erkektir. Lojistik regresyon analizi sonuçlarına göre; ev geçiminin kendisi dışında sağlanması 3,009 kat (%95 GA 1,147-7,896), geçmişte psikiyatrik hastalık tanısı olmak 4,138 kat (%95 GA 1,902-9,003) ve pandemi sürecinde psikiyatrik destek ihtiyacı olmak 3,054 kat (%95 GA 1,529-6,099) anksiyete düzeyi açısından yüksek riskli bulunurken, ev geçiminin kendisi dışında sağlanması 2,021 kat (%95 GA 1,221-3,344) ve pandemi sürecinde psikiyatrik destek ihtiyacı olmak 2,247 kat (%95 GA 1,351-3,736) depresyon düzeyi açısından yüksek riskli bulunmuştur.
Sonuç: COVID-19, kişilerde fizyolojik sağlığa olumsuz etkilerinin yanında ruh sağlığı bozukluklarına da sebep olabilmektedir. Mental bozukluk riski hem evde hem de hastane sonrası taburculuk sürecinde de dikkatle takip edilmesi gereken bir durumdur. Teknolojinin gelişmesiyle, KORDEP gibi toplum ruh sağlığı hizmetlerinin çoğaltılması, kamu spotları, afişler, posterler veya broşürler vasıtasıyla toplum tarafından bilinirliğinin arttırılması ve etkin uygulanarak risk faktörleri olan kişiler belirlenerek düzenli takipleri yapılmalıdır. 

Anahtar Kelimeler: Toplum Ruh Sağlığı Hizmetleri, COVID-19, Depresyon, Anksiyete

Abstract:
Introduction and Aim: The Covid-19 pandemic threatens mental health as well as physiological health due to both the direct effects of the infection and its psychosocial and economic effects like other epidemics and pandemics. Studies have shown that the fear and uncertainty created by an unknown source of infection and the extraordinary measures taken for this reason affect the lifestyles and mental health of individuals. The aim of this study is to determine the anxiety and depression levels of adults diagnosed with COVID-19 and receiving inpatient treatment, to reveal their relationship with various psychosocial and economic factors, and to determine the frequency and knowledge level of using online/phone-based mental health services if they need it.
Materials and Methods: The population of the cross-sectional study was determined by the Ministry of Health Marmara University Prof. Dr. Asaf Ataseven Hospital consists of inpatients in the COVID-19 services. Data collection was carried out between June and November 2021. The minimum sample size was calculated as 255 individuals, with an estimated prevalence of depression of 21%, a power of 80%, a margin of error of 5%, and a design effect of 1. Since systematic sampling of the patients in the wards could not be made, the haphazard sampling method was used and it was aimed to reach more people than the calculated sample size. The study was completed with 305 participants who accepted to participate in the study and met the inclusion criteria. Anxiety and depression risks of the patients were evaluated using the Hospital Anxiety and Depression Scale (HADS). Before the data were collected, face-to-face information was provided in patient's rooms. The questionnaire was applied to the patients who accepted to participate in the study via phone calls carried out in hospital's room. Pearson Chi-square test, Fischer's Exact test and Spearman correlation test were used in the analysis of the data. Binary logistic regression test was used as the forward analysis method. The permission of the Marmara University Faculty of Medicine Clinical Research Ethics Committee and the Dean's Office, the approval of the chief physician of Pendik Training and Research Hospital, and the permission of the Ministry of Health Scientific Research Platform were obtained for the research..
Results: A total of 305 patients participated in the study, and 16.1% of the patients constituted the high-risk group in terms of anxiety and 34.8% constituted the high-risk group in terms of depression. The mean age of the participants was 48.7±12.3 and 42.6% of the participants were women whereas 57.4% were men. Participants who didn't have own income had 3.009 times (95% CI 1.147-7.896), participants who had psychiatric illness had 4.138 times (95% CI 1.902-9.003) and psychiatric support needing participants had 3.054 times (95% CI 1.529-6.099) higher risk for anxiety. Participants who didn't have own income had 2,021 times (95% CI 1.221-3.344) higher risk for depression. Participants who had need for psychiatric support during pandemic had period 2.247 times (95% CI 1.351-3.736) higher risk for depression.
Conclusion: COVID-19 can cause mental health disorders as well as negative effects on physiological health of people. The risk of mental disorder is a condition that should be followed carefully both at home and during the post-hospital discharge process. With the development of technology, community mental health services such as KORDEP should be increased, awareness of the community should be increased through public service announcements, posters or brochures, and people with risk factors should be determined and followed-up regularly.

Keywords: Community Mental Health Services, COVID-19, Depression, Anxiety