Pozitif bireysel faktörlerin Covid-19 kaygısı ile olan ilişkisinin obsesif kompulsif bozukluk ve yaygın kaygı bozukluğu belirtileri kapsamında incelenmesi: Belirsizliğe tahammülsüzlük ve COVİD-19 kaygısının aracı rolü
Investigating the relationship between positive individual factors and Covid-19 anxiety in the scope of obsessive-compulsive disorder and generalized anxiety disorder symptomatology: The mediating role of intolerance of uncertainity and COVİD-19 anxiety
Yazar: EDA UMUTLU AYDIN
Danışman: PROF. DR. MÜJGAN İNÖZÜ MERMERKAYA
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Belirsizlik = Uncertainty ; Belirsizliğe tahammülsüzlük = Intolerance of uncertainty ; Bilişsel esneklik = Cognitive flexibility ; COVID 19 = COVID 19 ; Kaygı = Anxiety ; Obsessif davranış = Obsessive behavior ; Obsessif kompülsif bozukluk = Obsessive compulsive disorder ; Pandemiler = Pandemics ; Yaygın kaygı bozukluğu = Generalized anxiety disorder

Özet:
Salgın hastalıkların kişilerin ruh sağlığı üzerinde çeşitli etkileri olduğu bilinmektedir. Bu
çalışmada COVID-19 ile ilişkili psikolojik zorlanma, obsesif-kompulsif bozukluk, yaygın
kaygı bozukluğu düzeylerinin cinsiyet, COVID-19 tanısı alma, COVID-19 nedeniyle
yakınını kaybetme, kronik fiziksel rahatsızlığın olması, 60 yaş üstü bir birey ya da bir
çocukla birlikte yaşama ve sağlık çalışanı olma gibi demografik değişkenlere göre
farklılaşıp farklılaşmadığı incelenmektedir. Araştırmanın bir diğer amacı ise COVID-19
pandemisi döneminde bilişsel kontrol ve bilişsel esneklik ile obsesif-kompulsif bozukluk ve
yaygın kaygı bozukluğu belirtileri arasındaki ilişkide belirsizliğe tahammülsüzlüğün ve
COVID-19 ile ilişkili psikolojik zorlanmanın aracı rolünün incelenmesidir. Araştırmanın
örneklemi 18-64 yaş arasındaki 478 yetişkinden oluşmaktadır. Araştırmada veri toplama
araçları olarak COVID-19 Sıkıntısı Ölçeği, Obsesif-Kompulsif Envanteri-Revize, Yaygın
Kaygı Bozukluğu-7 Testi, Belirsizliğe Tahammülsüzlük Ölçeği ile Bilişsel Kontrol ve
Esneklik Ölçeği uygulanmıştır. Gruplar arası tek yönlü çok faktörlü varyans analizi
(MANOVA) sonuçlarına göre kadınların erkeklere göre, COVID-19 nedeniyle yakınını
kaybetmeyenlerin kaybedenlere göre, evde çocuğu ile birlikte yaşayanların yaşamayanlara
göre, sağlık çalışanı olanların olmayanlara göre daha düşük düzeyde obsesif-kompulsif
bozukluk belirtisi gösterdiği bulunmuştur. Ayrıca COVID-19 pandemisi döneminde bilişsel
kontrol ve bilişsel esneklik ile obsesif-kompulsif bozukluk ve yaygın kaygı bozukluğu
arasındaki ilişkide belirsizliğe tahammülsüzlüğün ve COVID-19 ile ilişkili psikolojik
zorlanmanın aracı rol oynadığı görülmüştür.

Anahtar Sözcükler
COVID-19 sıkıntısı, obsesif-kompulsif bozukluk, yaygın kaygı bozukluğu, bilişsel kontrol
ve bilişsel esneklik, belirsizliğe tahammülsüzlük

Abstract:
Epidemics affect mental health as well as physical health. The present study investigated
whether the severity of COVID-19 related distress, obsessive-compulsive disorder
symptoms and generalized anxiety disorders symptoms differed according to sociodemographic variables such as gender, being diagnosed with COVID-19, losing a relative
due to COVID-19, having a chronic physical illness, living with an individual over 60 or a
child, and being a healthcare worker. In addition, the mediating roles of intolerance of
uncertainty and psychological distress related to COVID-19 in the relationship of cognitive
control and cognitive flexibility to obsessive-compulsive disorder and generalized anxiety
disorder during the COVID-19 pandemic were examined. The sample of the study
consisted of 478 adults between the ages of 18-64. Participants were asked to complete the
Obsessive-Compulsive Inventory-Revised, the Generalized Anxiety Disorder-7 Scale, the
COVID-19 Distress Scale, the Intolerance of Uncertainty Scale, and the Cognitive Control
and Flexibility Questionnaire. The results of the one-way Multivariate Analysis of Variance
(MANOVA) indicated that females compared to males, individuals who did not lose their
relatives due to COVID-19 compared to those who lost, individuals who shared their
household with their children compared to those who did not, health-care workers
compared to those who are not reported lower obsessive-compulsive symptom levels.
Moreover, intolerance to uncertainty and psychological distress related to COVID-19
mediated the relationship of cognitive control and cognitive flexibility to obsessivecompulsive symptoms and generalized anxiety disorder symptoms during the COVID-19 pandemic.

Keywords
COVID-19 related distress, obsessive–compulsive disorder, generalized anxiety disorder,
cognitive control and cognitive flexibility, intolerance of uncertainty