Bir stres türü olarak kronik ağrı ve sağlık sonuçları arasındaki ilişkide ağrıyla başetme stratejilerinin aracı rolü: Özetkinlik inançlarının rolü
The mediating role of pain coping strategies of relationship between chronic pain as a stress and health outcomes: The roles of self efficacy
Yazar: AYLA HOCAOĞLU UZUNKAYA
Danışman: DOÇ. DR. HANİFE ÖZLEM BERK
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Ağrıyla başa çıkma = Pain coping ; Başa çıkma = Coping ; Kişisel çaba = Self effort ; Kronik ağrı = Chronic pain ; Stres = Stress ; Stres bozuklukları = Stress disorder ; Öz yeterlilik = Self-efficacy ; İnançlar = Beliefs

Özet:
Bu çalışmada bir stres türü olarak kavramsallaştırılan kronik ağrı yaşantısı üç farklı yöntemle ölçülmüştür: ağrı şiddeti, çok boyutlu ağrı şiddeti, ağrı sıklığı x rahatsızlık düzeyi. Katılımcılara Bilgilendirilmiş Onam Formu, Sosyodemografik Özellikler ve Ağrı Bilgi Formu, Ağrıyla Başetme Envanteri, Genel Özyeterlilik Ölçeği, Ağrı Özetkinlik Ölçeği-2, Görsel Analog Skalası, West Haven Yale Çok Boyutlu Ağrı Envanteri ve Yaşam Değişimleri Anketi verilmiştir. Çalışmanın sonuçlarında ağrıya bağlı engellilik düzeyi ile en güçlü ilişkiyi ağrı stresi ölçümlerinden çok boyutlu ağrı şiddeti gösterirken; aktivite düzeyi ile ağrı stresi ölçümleri içinde ağrı sıklığı x rahatsızlık düzeyi göstermiştir. Ağrıya bağlı engellilik düzeyindeki değişimi, çok boyutlu ağrı şiddeti ve pasif başetme açıklamaktadır. Çok boyutlu ağrı şiddeti ile ağrıya bağlı engellilik düzeyi arasındaki ilişkide pasif başetmenin kısmi aracı rolü gözlenmiştir. Özetkinlik, ağrı stresinden bağımsız bir değişken olarak ağrıya bağlı engellilik düzeyini etkilemektedir. Ağrıya özgü özetkinlik hem doğrudan hem de pasif başetme aracılığıyla dolaylı olarak ağrıya bağlı engellilik düzeyini etkilemektedir. Diğer yandan aktivite düzeyini ağrı sıklığı x rahatsızlık düzeyi, aktif başetme ve genel özetkinlik bir arada açıklamaktadır. Aktivite düzeyindeki değişimin en güçlü yordayıcısının aktif başetme olduğu görülmüştür. Ağrıya özgü özetkinlik ise aktivite düzeyini hem doğrudan hem de aktif başetme aracılığıyla dolaylı olarak etkilemektedir. Çalışmanın sonuçları, kronik ağrı hastalarında multidisipliner tedavilerin önemine işaret etmektedir. Ağrıya bağlı engellilik düzeyini hedef alan müdahalelerin ağrı stresine ve pasif başetmeye odaklanmaları önerilirken; aktivite düzeyini hedef alan müdahalelerin ise özellikle ağrıya özgü özetkinlik ve aktif başetme yöntemlerine odaklanmaları önerilmektedir.

Anahtar kelimeler: kronik ağrı, stres ve başetme, özetkinlik, ağrıya bağlı engellilik, aktivite

Abstract:
In this study chronic pain experience conceptualized as a type of stress was measured by three different methods: pain intensity, multidimentional pain intensity, pain frequency x disturbance level. Informed Consent Form, Sociodemographic Features and Pain Information Form, Pain Coping Inventory, General Self-Efficacy, Pain Self-Efficacy Questionnaire-2, Visual Analog Scale, The West Haven Yale Multidimensional Pain Inventory and Life Experince Survey were applied to the participants. Results showed that the strongest relationship was observed between pain disability and multidimentional pain intensity which is one of the pain stress measure; activity level and pain frequency x disturbance level which is another one of the pain stress measure. It was found that multidimentional pain intensity and passive coping predicted changes of pain-related disability level. The partial mediation role of passive coping was observed in the relationship between multidimentional pain intensity and pain-related disability. Independently from pain stress, it was observed that self efficacy predicted pain-related disability. Pain self efficacy predicted pain-related disability both directly and indirectly through passive coping. On the other side, pain frequency x disturbance level, active coping and general self efficacy predicted activity level in together. The strongest variable was active coping to explain activity level. Pain self efficacy predicted activity level both directly and indirectly through active coping. The results of study points out the importance of multidisciplinary treatments with chronic pain patients. Interventions targeting pain related disability should focus on passive coping and multidimentional pain intensity. And the interventions aimed at increasing activity level should focus especially on pain self efficacy and active coping.

Key words: chronic pain, stress and coping, self efficacy, pain disability, activity