Ambalajlı hububat ve fırıncılık ürünlerin beslenme bildiriminin değerlendirilmesi
Evaluation of nutrient declaration of packaged cereal and bakery products
Yazar: BİRGÜL NİZİPLİOĞLU
Danışman: PROF. DR. SEVİL BAŞOĞLU
İstanbul Bilgi Üniversitesi / Lisansüstü Programlar Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Ambalaj materyalleri = Packaging materials ; Ambalajlama = Packaging ; Beslenme = Nutrition ; Beslenme bilgisi = Nutrition knowledge ; Beslenme değerlendirmesi = Nutrition assessment ; Fırıncılık = Bakery ; Tahıl ürünleri = Cereal products ; Tahıllar = Cereals ; Unlu mamuller = Bakery products

Özet:
Obezite ve beslenmeye bağlı kronik hastalıkların yarattığı sorunları çözmek için
geliştirilen politikalar, sağlıklı beslenmeyi teşvik etmek için besin etiketlemesinin
önemini ortaya çıkartmıştır. Besin etiketlerinde yer alan beslenme bildirimi
tüketicilerin üst düzeyde korunmasını, doğru besin seçimi yapabilmelerini
sağlamak amacıyla 100 g/100 mL/porsiyon üzerinden ambalajlı gıdanın enerji
değerini, besin öğelerini ve miktarlarını gösteren bir araçtır. Tüketicilerin zaman
kazandıran ambalajlanmış gıda ürünlerini (örneğin dondurulmuş, tüketime hazır
gıdalar vb.) tercih etmesi son on yılda artış göstermiştir. Enerjinin
karbonhidratlardan sağlanan oranına katkı sağlayan ambalajlı fırın ve pastane
ürünlerinin ülkemizde sıklıkla tüketildiği bildirilmiştir. Bu çalışmada bazı
marketlerdeki ambalajlı hububat ve fırıncılık ürünlerinin etiketinde bulunan
beslenme bildiriminin Resmi Gazete'de yayımlanan 26 Ocak 2017 tarihli 29960
sayılı 'Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme
Yönetmeliği'nin altıncı bölümünde yer alan 'Beslenme Bildirimi'ne uygunluğu
değerlendirilmiştir. İstanbul ilinde bulunan zincir marketlerde, 101 farklı
markadan oluşan 562 ambalajlı gıdanın etiket bilgileri Ocak- Mart 2018 tarihleri
arasında toplanmıştır. Elde edilen besin etiketlerinin %50,5'i fırın ürünleri,
%36,1'i tahıl ürünleri ve %13,3'ü tahıl içeren hazır yemekler oluşturmaktadır.
Çalışma kapsamına alınan tüm ürünlerin %95,9'unun ambalajı üzerinde beslenme
yönünden etiketlemenin/beslenme bildiriminin yer aldığı görülmüştür. Beslenme
bildirimi, tüm ürünlerin %92,3'ünde ambalaj arka yüz (BOP), %1,5'inde ambalaj
ön yüz (FOP) ve %6,2'sinde BOP ve FOP etiketlemesinde yer almaktadır.
Zorunlu beslenme bildirimi kapsamında olan doymuş yağ, şeker, tuz veya sodyum
miktarı bildiriminin etiket üzerinde yer almama oranının tüm ürünlerde sırasıyla
%30, %35,5 ve %28,3 olduğu saptanmıştır. Ayrıca çalışma kapsamındaki
ürünlerin %69'unda trans yağ bildiriminin yer almadığı görülmüştür. Zorunlu
bildirimi destekleyici bildirimler arasında, tüm ürünlerde en yüksek oranda
(%74,1) yer alan bildirimin lif miktarı olduğu saptanmıştır. Yönetmelikte
bildirildiği şekilde zorunlu beslenme bildirimini 100 g veya 100 mL üzerinden
veren ürünlerin oranı %62,7 dir. Ürünlerin %69,8'inin etiketinde gıdanın bir
porsiyonu veya tüketim birimi üzerinden beslenme bildiriminin olmadığı
saptanmıştır. Beslenme bildiriminin yönetmelikte bildirilen gösterim biçimine
uygunluğu değerlendirildiğinde, ürünlerin %20,1'inin gösterim biçiminde yer alan
sıralamaya göre yapılmadığı saptanmıştır. Beslenme bildirimine sahip olan
ürünlerin %26,3'ünde referans alım (RA) oranı bildirimi varlığı saptanmıştır.
Beslenme bildirimi yapılan ürünlerin %25,1'inde porsiyon büyüklüğü/adedi
olarak miktarlar bildirilmiş olup bildirilen porsiyon büyüklüğü için verilen miktar
bildiriminin %23,1'inin yönetmelik ekinde yer alan gıdaların porsiyon
büyüklükleri için verilen miktarlarla uyumlu olmadığı saptanmıştır. Çalışma
kapsamındaki tüm ambalajlı hububat ve fırıncılık ürünlerinin besin
etiketlemesinde yer alan beslenme bildiriminin, ürünlerin sadece %10,7'sinde
yönetmeliğe uygunluk kriterlerinin (zorunlu beslenme bildiriminin içeriği,
beslenme bildiriminin gösterim biçimi, porsiyon büyüklüğü/porsiyon adedi
bildirimi) tamamının karşılandığı saptanmıştır. Sonuç olarak ambalajlı hububat ve
fırıncılık ürünlerinin tüketimini tercih eden tüketicilerin sağlıklı besin seçimi
yapabilmesinde beslenme bildiriminin önemli yeri vardır. 'TGK Gıda Etiketleme
ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği'nde 'Uyum Zorunluluğu' başlığı
altında 31/12/2019 tarihine kadar tüm ürünlerde beslenme bildiriminin
yönetmeliğe uygun şekilde tamamlanmış olması gerektiği ifade edilmiştir. Verilen
bu süre dolduktan sonra gıdaların ambalajında yer alan beslenme bildirimi
oranları değişiminin gözlenmesi için çalışmaların daha geniş kapsamlı olarak
tekrarlanmasının faydalı olacağı düşünülmektedir.

Abstract:
The development of policies to solve the problems created by obesity and dietrelated
chronic diseases, nutrition labelling has revealed its importance to
encourage healthy diets. A 'nutrient declaration' on food labels is a tool on which
energy value and the amount of nutrients per 100 g or 100 ml or per portion about
a food product is displayed, in order to ensure that the consumers are protected at
the highest level and make the right choice of food. Consumers prefer time-saving
packaged food products (for example frozen, ready-to-eat foods, etc.) have
increased in the last decade. It has been reported that pre-packaged bakery and
pastry products that contribute to the ratio of energy to carbohydrates are
frequently consumed in our country. In this study, the nutrition declaration on the
label of pre-packaged cereals and bakery food in some markets is evaluated in
accordance with the 'Turkish Food Codex, Food Labeling and Consumers
Information Regulation' published in Official Newspaper dated 26 January 2017
is taken reference for the 'nutrition declaration' rules in chapter 6. The labeling
information of 562 pre-packaged foods consist of 101 different brands in chain
markets in İstanbul were collected between the January-March of 2018. %50,5 of
the food labels obtained are bakery products, %36,1 are cereal products and
%13,3 are ready-to-eat foods containing cereal. It was observed that %95,9 of the
products were contain the nutritional labelling/nutrition declaration on the
package. The nutrition declaration was found that %92,3 of the product had on the
back of the packaging (BOP), %1,5 of the product had on the front of the
packaging (FOP) and %6,2 of the product had on the BOP and FOP labelling. The
declaration of the amount of saturated fat, sugar, salt or sodium within the scope
of mandatory nutrition declaration isn't located on the label was %30, %35,5 and
%28,3, respectively. İn addition, %69 of the products within the scope of this
study not contained the declaration of trans fat asit. Among the supportive
declaration the mandatory nutrition declaration, it has been determined that the
highest ratio was fibre declaration (%74,1). İt was found that %69,8 of the
products did not nutrient declaration per portion or per package. When the
relevance of nutrient declaration according to presentation of format in regulation
is examined, %20,1 of the products were found not to according to ranking on the
presentation of format. %26,3 of the products with nutrient declaration have been
determined that the presence of reference intake declaration. %25,1 of the product
with nutrient declaration have been determined that the amount of portion size and
%23,1 of the declaration amount of the portion size wasn't compliance with the
amounts given for portion size of products in the annex of the regulation. A
nutrient declaration on food labelling of prepackaged cereals and bakery products
within the scope of this study was determined that only %10,7 of the products
were found to meet all of the criteria (content of mandatory nutrient declaration,
presentation format of nutrient declaration, portion size/number of portion
declaration) for compliance in the regulation. As a result, nutrient declaration has
an important role of choose healthy food for consumers who prefer consumption
of prepackaged cereals and bakery products. İn the chapter of 'compliance
essantialty' contained with the 'Turkish Food Codex, Food Labeling and
Consumers Information Regulation' has been expressed that nutrient declaration
should be completed in accordance with the regulation, until 31/12/2019. It is
considered that it would be beneficial to repeat the studies more extensively in
order to observe the change in the nutrient declaration rates in the prepackaged
foods after this period has expired.