Arkeolojik veriler ışığında Doğu Anadolu Geç Demir Çağı (M.Ö. 6. -4. yy.) çanak çömleği
Pottery of Eastern Anatolia in Late Iron Age (B. C. 6-4. ) in the light of archaeological datas
Yazar: DAVUT YİĞİTPAŞA
Danışman: PROF. DR. MEHMET KARAOSMANOĞLU
Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Arkeolojik kazılar = Archaeological excavations ; Boyama işlemleri = Dyeing process ; Doğu Anadolu bölgesi = Eastern Anatolia region ; Figür = Figure ; Geç Demir Çağı = Late Iron Age ; Seramikler = Ceramics ; Süslemeler = Ornamentations ; Çanak = Pottery ; Çömlek = Pot ; Üçgen = Triangle

Özet:
Tezimizin konusunu, Urartu çanak çömleğinin sonu ile Geç Demir Çağı çanak çömleğini inceleyerek, yayılım aşaması ve sonuna değin olan gelişim süreci ve bu süreçteki etken olan faktör ve dinamikler konusunda bilgi edinerek, DAB'ne komşu bölgelerle etkileşimini belirlemeye çalıştık. Bu amaçla; DAB'nde yapılan kazı ve yüzey araştırmalarını içeren yayınlar ve Prof. Dr. Mehmet Karaosmanoğlu'nun Saztepe/Cimintepe II yüzey araştırmasında toplananlar ve satın alma yoluyla bölge müzelerine gelen çanak çömlekler üzerinde incelemeler yapılmıştır.Kuzey Pakistan, Azerbaycan, Nahçıvan, İran ile Doğu Anadolu'da boya bezemeli Akhamenid seramikleri ele geçirilmiştir. Seramiklerin Pers satraplık merkezlerinde yoğunlaştığını görmekteyiz.Çalışma alanımızı oluşturan DAB'nin coğrafi özellikleri ve sınırlarına değinilmiş ve ayrıca bölgede daha önce yapılan araştırmaların tarihçesi verilmiştir. 61 merkezde GDÇ seramiği ele geçirilmiş ve kataloğu oluşturulmuştur. Seramikler mal gruplarına ayrılarak, tipolojileri yapılmış ve diğer merkezlerdeki benzerleri bulunmuştur. Değerlendirmelerimiz sonucunda, Doğu Anadolu GDÇ seramiği, biçim olarak çok da hareketli sayılamayacak, monoton bir çömlekçiliğe sahip olmasına rağmen görünüm olarak tek, iki ve üç renkli boyama bezemelerle bu tek düzelik kırılmaya çalışılmıştır. Süsleme konusunda çömlekçi ustaları geometrik, bitkisel ve insan figürleri gibi çok farklı konuları işlemiş, bazıları son derece özenli ve düzgün işçilik gösterirken, bazıları ise özensiz ve gelişigüzel yapmışlardır. Tez malzememiz, yapım tekniği, form tipolojisi ve bezeme motiflerine göre ?Klasik Olmayan/Batı Üçgen Bezeli Seramik? grubuna girmektedir.

Abstract:
We have tried to form the theme of our thesis by examining ceramics of Late Iron Age and ceramics of late period of Urartu, obtaning knowledge about periods of development and active factors and dinamics through this period, determining its interactions with other contemporary culture exist in Asia Minor. With this aim, studies are done on editions contain excavations and surface researches in East Anatolia and ceramic samples collected thorough the II. Saztepe/Cimintepe surface research by professor Mehmet Karaosmanoğlu and other samples in region museums collected by buying.Paint ornamental Achaemenid ceramics are found in East Anatolia, Iran, Nakhichevan, Azerbaijan and North Pakistan. We are that potteries are mostly found in the centers of Persian satrapies.Borders and geographical features of our subject, East Antolia are mentioned and histories of studies about the region are given. Ceramics of Late Iron Age are collected in 61 centers antd their cataloques of them are prepared. Typologies of ceramics are done by seperating goods categories and similar ones in other centers are determined. Consequently, East Anatolian ceramic in Late Iron Age tries to break away its dryness with one, double or tri-coloured paint ornaments although it has a uniform style can be evaluated as not sophisticated. Ceramic craftsmen have practised many different subjects such as plantial, geometric and human figures and while some of them are very qualified but some others have worked very inelaborate on their works. Material of our thesis is in the group of ?Non-classic/Western Triangle Ware? considering ornaments motives, form typhology and building technique .