Şerhu Muhtasari't-Tahâvî bağlamında İsbîcâbî'nin nikah ve ibadetler konusunda fıkhî görüşleri
In the context of Şerhu Muhtasar al-Tahavi İsbicabi's fiqual opinions on marriage and worship
Yazar: ABDULHALIK DEMİR
Danışman: DOÇ. DR. ÖMER KORKMAZ
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion
Dizin: Nikah = Marriage ; İbadet = Worship ; İsbicabi = İsbicabi ; İslam hukuku = Islamic law ; İslamiyet = Islam ; Şerhu Muhtasari't-Tahavi = Şerhu Muhtasari’t-Tahavi

Özet:
Bu çalışmada h. VI. yüzyılda yaşayan, Hanefî mezhebine mensup şeyhülislâm unvanı taşıyan altı fakihten biri olan Ebü'l Hasan Ali b. Muhammed el-İsbîcâbî'nin hayatı ve fıkhî görüşleri ele alınmıştır.
Bu çalışmanın amacı, Semerkand gibi önemli bir ilim merkezinde kadılık yapacak ve şeyhülislâm olarak anılacak kadar Hanefî ekolünde önemli bir yere sahip olan İsbîcâbî'nin ilmî hayatına, fıkıh anlayışına ve Hanefî fıkhına yaptığı katkıya ayna tutmaktır.
Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde İsbîcâbî'nin hayatı literatür araştırılması çerçevesinde incelenmiştir. İsbîcâbî'nin yetiştiği bölgede hüküm süren devletlerin siyasi hayatı, bu çerçevede meydana gelen gelişmeler ile bu devletlerin ilmî hayata verdikleri önem ele alınmıştır. İkinci bölümde İsbîcâbî'nin fıkıh anlayışı  ana hatlarıyla ele alınmıştır. Yazdığı Şerhu Muhtasari't-Tahâvî adlı eseri örnek olarak incelenmiş, bu eserinin yazım şekli, eserde kullandığı kaynaklar, kullandığı örnekler çerçevesinde nasıl bir eser olduğu ortaya konulmuştur. Üçüncü bölümde İsbîcâbî'nin fürû fıkıh alanında Hanefî fıkhına katkısı incelenmiştir. Kendisinden sonra gelen âlimlerin, fakihin görüşlerine başvurarak bu görüşleri kendi eserlerinde referans olarak kullanmaları ele alınmıştır. Çalışmanın kapsamını aşacağından her referansa değinme imkânı olmadığından -özellikle ibadetler konusunda- ele alınmıştır. Sonuç olarak bu çalışma ile İsbîcâbî'nin özgün kişiliği ve ilmî birikimi ortaya konulmaya çalışılmıştır.

Abstract:
In this study the life of Ebü'l Hasan Ali Muhammed el-Isbîcâbî, who lived in the 6th century according to Hijri calendar and who was one of the six jurists belonging to the Hanafi sect and bearing the title of Sheikh al-Islam and his fiqh views are discussed.
The aim of this study is to mirror Isbîcâbî's scientific life, his perception of fiqh and contribution to the Hanafi jurisprudence as a man of having an important place in the Hanafi school to become a judge in an important science centre like Samarkand and to be received the rank of shaikhalislâm.
This study consists of three parts. In the first part, Isbîcâbî's life was examined within the framework of literature research. The political life of the states that ruled in the region where Isbîcâbî grew up, the developments that took place in this context and the importance these states gave to the scientific life were discussed. In the second part, Isbîcâbî's perception of fiqh is discussed with the main lines. His work called Şerhu Muhtasari't-Tahâvî has been examined as an example and what kind of a work it is has been revealed within the framework of the writing style of this work and the sources and examples he used. In the third chapter, Isbîcâbî's contribution to Hanafi fiqh in the field of substantive fiqh was examined and the successor scholars' referring to the views of the Jurist and using these views as a reference source in their own work were discussed specifically at the point of worship. As a result, Isbîcâbî's genuine personality and scientific background were revealed with this study.