Tüketicilerin organik gıdalara bakış açılarının değerlendirilmesi
Evaluation of the considerators'vi̇ew of organic foods
Yazar: SİBEL ÖZKAN
Danışman: DOÇ. DR. ZUHAL AYDAN SAĞLAM
İstanbul Bilgi Üniversitesi / Lisansüstü Programlar Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Algı = Perception ; Beslenme alışkanlıkları = Nutritional habits ; Gıda tüketimi = Food consumption ; Gıda üretimi = Food production ; Organik gıda = Organic food ; Tutumlar = Attitudes ; Tüketici davranışı = Consumer behavior ; Tüketiciler = Consumers

Özet:
Organik gıdalar günümüzde bilimsel araştırmaların odak noktası haline gelen konuların ilk sıralarında yer almaktadır. Dünyada gün geçtikçe artan nüfus kadar gıda tüketimi de artış göstermektedir. Bu durum mevcut gıda sistemlerinin en önemli zorluklarından biridir. Çünkü büyüyen bir nüfusun beslenme gereksinimlerini karşılamak oldukça zordur. Tüketicilerin artışı ile sanayileşmede gelişim göstermektedir. Bu gelişim dünyada birçok olumsuz etkenlere zemin hazırlamıştır. Tehlikeli ve riskli olan olumsuzluklara karşı çevre bilinci, çevrecilik, doğaya saygı gibi akımların oluşması bireylerin tüketim davranışlarını etkilemektedir. Bu akımların sonucunda yeni bir üretim sistemi olarak gelişen organik tarım sistemi ortaya çıkmıştır. Bu tarım sisteminin gelişmesi ile birlikte yetiştirilen organik gıdanın tüketicide uyandırdığı algı, gıda seçimini etkileyen olumlu veya olumsuz faktörler, tüketicilerin organik gıda konusunda bilgi ve bilinç düzeyleri gibi birçok durum değerlendirilmeye açık hale gelmektedir. Bu araştırmanın amacı; tüketicilerin organik gıdalara bakış açılarının değerlendirilmesidir.  
Araştırma; İstanbul ili Kadıköy ilçesi Kozyatağı, Erenköy, Caddebostan, Fikirtepe, Göztepe ve Koşuyolu semtlerinde halk pazarları ve marketlere gelen 18 yaş ve üzeri 225 kadın ve 145 erkek birey üzerinde yapılmış, %32.4' ü ise 25-34 yaş aralığında olup diğer yaş gruplarına göre çalışmaya en çok katılım sağlayan bireylerdir. Katılımcılara sosyo-demografik özelliklerden oluşan soru formu, organik gıdalar hakkında bilgilerini, tüketim sıklığını, tercih etme/etmeme durumunu, satın alma sıklığı gibi özellikleri içeren soru formu bireylere, anket şeklinde yüz yüze görüşme ile uygulanmıştır. Araştırmada kişilerin %88.8'i organik gıdaların sağlığa olumlu etkisi olduğunu belirtmiştir.  Ayrıca bireylerin %48.9'u organik gıda hakkında bilgi sahibidir. Bireyler için gıda alışverişinde önemli olan faktörün büyük çoğunluğu kalite, fiyat ve çeşitliliğinin önemli olduğunu söylemiştir. Araştırmada bireylerin çoğu organik gıdayı ''doğal ürün'' olarak tanımlıyor. 
Ayrıca bireylere organik gıdaları tüketme nedenleri sorulduğunda, besin değerinin yüksek olmasından dolayı tercih ettikleri sonucuna ulaşılmıştır (%26.9). Bunun aksine organik gıdaları tüketmeyen bireylere nedenleri sorulduğunda %47'si organik gıdaları pahalı bulduğu için ve %22.2'si güvenmedikleri için tercih etmemektedir. 

Bu çalışmada kadınlar ve erkekler organik gıdanın sağlığa etkisinin olumlu olduğunu düşünmektedir. Ancak araştırmada kişilerin organik gıdayı ne sıklıkla aldıkları ile cinsiyetleri arasında anlamlı bir farklılık vardır. (p<0.05). Kadınlar organik gıdayı ayda bir almayı tercih ederken, erkekler organik gıdayı haftada birden fazla tercih etmektedir.  Araştırmadaki kişilerin organik gıda tüketmelerinin en önemli sebepleri ile aylık gelirleri arasındaki ilişki değerlendirildiğinde anlamlı bir farklılık vardır (p<0.05). 5000 TL'nin altında aylık gelire sahip olan bireyler pahalı olduğu için organik gıda tüketmediklerini ifade erken, 5000 TL ve üzeri aylık gelire sahip kişiler organik gıdalar güvenli gelmediği için tüketmediklerini belirtmişlerdir. Araştırmada bireylere hangi özelliğinden dolayı organik gıda satın alırsınız sorusu ile eğitim durumları arasındaki ilişki değerlendirildiğinde, anlamlı bir farklılık bulunmuştur (p<0.05). Okuryazar olmayan katılımcılar belirttikleri diğer sebeplerden dolayı (kalite, güven, çeşitlilik vb.) ürünü satın alabileceklerini ifade ettiler. Diğer eğitim seviyesine sahip katılımcılar ürünün fiyatı uygun olursa satın alabileceklerini belirtmiştir. Araştırmada kişilerin organik gıda logosunun ne anlama geldiğini bilip bilmemeleri durumu ile eğitim durumları arasında anlamlı bir farklılık yoktur. (p>0.05). Her eğitim grubundan katılımcı, organik gıda logosunun ne anlama geldiğini bilmemektedirler.

Bu araştırma sonucunda, çalışmaya katılan bireylerde organik gıdalar hakkında bilgi, bilinç düzeylerinin değerlendirilmesi sonucunda sadece organik gıdayı tüketen bireylerin gelir seviyesinin, eğitim düzeyinin ve bunun gibi etkileyici faktörlerin yüksek olmadığının, bunun aksine organik gıda tüketim tercihi ve bilgi sahibi olan bireylerin eğitim seviyesi ve gelir seviyesi karşılaştırılan düzeye göre düşük olduğu çalışmanın sonucunda bulunmuştur.  
Anahtar Kelimeler: Organik gıda, tüketici davranışı, alışkanlık, tutum, sağlık.

Abstract:
Organic foods are being placed near the top of the subjects that has become the focus of the scientific researches of today. Food consumption is rising as well as the day by day rising population of the World. This situation is one of the most important difficulties of the existing food systems because it is really hard to fulfill the nourishment needs of a rising population. With the increasing number of the consumers, industrialization is improving as well. The formation of environmental awareness, environmentalism, respect for nature against dangerous and risky adversities affect the consumption behaviors of individuals. As a result of these trends, organic agriculture system has emerged as a new production system. With the development of this agricultural system, many situations such as the perception of the organic food grown in the consumer, the positive or negative factors affecting the choice of food, the level of knowledge and awareness of the consumers about organic food become open to evaluation. The purpose of this research is to evaluate the consumers' perceptions of organic foods.
The research is performed on more than 225 women and 145 men who are over 18 and coming to the public-markets and shopping centers at the Istanbul province, Kadıköy district, Kozyatağı, Erenköy, Caddebostan, Fikirtepe, Göztepe and Koşuyolu;  32.4% of the participants were between 25-34 years of age and they were the ones who mostly participated in the study compared with the other age groups. Questionnaire consisting of socio-demographic characteristics, information about organic foods, frequency of consumption, preference/non-preference, and frequency of purchase were applied to the participants through a face-to-face interview. In the research, 88.8% of the people had stated that organic foods have positive affect on health. Also, 48.9% of the participants have knowledge about organic food.
The majority of participants reports that the important factors at shopping food are quality, price and variety for the people. In the research most of the people are defining the organic food as "natural products". The majority of individuals reports that that the important factor in food exchange is quality, price and variety of the products.
In addition, when the reasons for consuming organic foods were asked to the participants it is concluded they prefered because of the high nutritional value (26.9%). Contrarily, when asked, 47% of the nonconsumers reported that they didn't prefer organic food because they found them expensive and the 22.2% of them didn't prefer because they didn't trust. 
In this study women and men think that organic food has positive on health, however there is significant difference between genders regarding how often they consume organic food. (p<0.05) While women prefer consuming organic food once a month, men do more than once a week.
There is a significant relationship between the most important reasons for not preferring organic food and the monthly income of the people in the research (p<0.05). While the people who have a monthly income of under 5000 TL state that they do not consume organic food because they are expensive, the people who have a monthly income of 5000 TL and over state that they do not consume because they do not trust organic food. When the relationship between educational level and the answers for the question for which feature of organic food they prefer  is evaluated, a significant difference is found. (p<0.05). The attendants that are not literate stated that they could buy the product because of the other reasons they stated (quality, trust, variety etc.). Attendants that have the other educational level stated that if the price of the product would be affordable, they could buy it. There is not any meaningful difference between the situation whether if the people in the research know the meaning of the organic food logo or not. (p>0.05). Attendants from every educational level do not know the meaning of the organic food logo.
As a result of this research, knowledge and awareness about organic foods were evaluated in the individuals who participated in the study; As a result of this study, it was found that the income level, education level and such influential factors of individuals consuming only organic food were not high. In contrast, education and income levels of individuals with organic food consumption preference and knowledge were found to be lower than the comparable level.
Key Words: Organic food, consumer behavior, habit, attitude, health.