Hikâye anlatımı olarak mekân yapımı
(hi)storytelling through space-making
Yazar: SAMET MOR
Danışman: PROF. DR. NURBİN PAKER KAHVECİOĞLU
İstanbul Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Anfitiyatrolar = Amphitheatres ; Bellek mekanları = Place of memory ; Dans tiyatrosu = Dance theatre ; Dini edebiyat = Religious literature ; Mimari mekan = Architectural space ; Mimarlık = Architecture ; Tasarım tarihi = Design history ; Yunan tarihi = Greek history ; Yunan tiyatrosu = Greek theatre

Özet:
Tarih boyunca birçok düşünür, mimar ve teorisyen tarafından mimarlık disiplinine muhtelif tanımlar getirilmiş, ayrışık 0 (sıfır) noktaları işaret edilmiş ve dolayısıyla çeşitli 'ilk mimar' figürleri ortaya çıkmıştır. Farklı toplumların içinde farklı mitlere farklı kültürel ve politik bakış açılarıyla yapılan bu açılımların tümü kendi ölçeğinde oldukça tutarlıdır. Ekseriyetle mitler ve efsaneler gibi anlatılardan yararlanılarak yapılan bu betimlemeler, doğaları gereği bir başkahraman bulmaya ve herşeyi onun etrafında örmeye odaklanırlar. Bütün bu çabalar esnasında mimarlık tarihçileri birbirirlerinin hikâyelerini çürütmekle ve kendisinin en doğru 0 (sıfır) noktasını bulduğunu kanıtlamakla o kadar meşguldür ki, aslında tek yaptıklarının (ölü) mimarlar Pantheon'una bir figür daha eklemek olduğunun farkına var(a)maz. Tez, her ne kadar bu tavrı eleştirse de içinde Ariadne, Daedelus, Imhotep, Leon Battista Alberti gibi figürlerin yer aldığı bu Pantheon'a yeni ve bir o kadar da tanıdık bir isim daha eklemekten geri durmaz. Ancak asli amacı aslında çok farklıdır. 
O, öncüllerinde pek de değinilmeyen bir noktaya eğilerek mimarlık ve mekân-yapma pratiklerini birbirinden ayırmaya ve mimarlığa yeni bir tanım getirmeye odaklanır. Bunun için de mimarlığın öncülü olduğunu iddia ettiği mekân-yapma pratiğini mimarlık ile karşılaştırmaya ve bu iki yapma biçiminin hangi yönlerden birbiri ile ayrıştığını göstermeye uğraşır. Kısacası, tez 'mimarlık' kelimesine sözlüklerde yer verilemeyecek kadar uzun, fakat bir o kadar da basit bir tanım getirmeye uğraşır. Bunun için de iltisaklı olduğu diğer yapma biçimlerinden çeşitli yardımlar alarak, kapsamını kimi zaman hatrı sayılır şekilde genişletirken, kimi zaman da bir sözcük üzerine düşünecek kadar daraltır. Bunlar içinde en büyük yardımı aldığı poetik biçim ise mekân-yapımı ile bir zamanlar tek ve bir olduğunu iddia ettiği 'hikâye-anlatımı'dır.

Abstract:
Throughout history, a multitude of thinkers, architects, and theorists have contributed various definitions to the field of architecture, each marking a unique starting point and giving rise to different 'first architects.' These interpretations, shaped by diverse myths, cultural perspectives, and political contexts, share a consistent thematic coherence within their respective spheres. Primarily drawn from narratives such as myths and legends, these descriptions inherently center around the quest for a central protagonist. However, amidst this discourse, architectural historians often engage in a contentious pursuit of validating their own interpretations as the definitive 'zero' point, inadvertently perpetuating the cycle of adding new figures to the existing Pantheon of (dead) architects.

While the thesis critiques this tendency, it nonetheless introduces additional names to this Pantheon, including familiar figures like Ariadne, Daedalus, Imhotep, and Leon Battista Alberti. Nevertheless, its primary objective deviates from mere inclusion. It aims to address a previously neglected aspect by distinguishing between architecture and space-making practices, offering a novel definition of architecture in the process. By comparing these practices and elucidating their distinctions, the thesis endeavours to provide a comprehensive yet succinct definition of 'architecture.' To achieve its goal, the thesis utilizes various sources and methods, sometimes broadening its focus and other times honing in on specific words or concepts. Notably, the poetic form, '(hi)storytelling,' serves as a crucial tool in facilitating the investigation of space-making.