Sikke ve arkeolojik buluntular ışığında Dicle Vadisinde Parth-Sassani-Roma varlığı (MÖ 3. yüzyıldan Roma'nın Mezopotamya'dan çekildiği tarihe kadar) cilt I
Parthia-Sassani-Rome presence in the Tigris Valley in the light of coins and archaeological antiques (From the third century BC until the date of Rome withdrawal from Mesopotamia)
Yazar: DEVRİM HASAN MENTEŞE
Danışman: DOÇ. DR. MAHMUT AYDIN
Batman Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Arkeoloji = Archeology

Özet:
Yapılan bu çalışma ile, sikkeler öncelikli olmak üzere birtakım arkeolojik malzemeler ışığında, Dicle Vadisi hinterlandı içerisinde yer alan Pers (Parth-Sassani) Roma yerleşimleri araştırılmıştır. Çalışmada; konu sınırları içerisinde yapılmış ve yapılmakta olan kazı çalışmaları referans alınmış, bunun yanı sıra bölgede yapılmakta olan bir takım yüzey araştırmalarına dâhil olunarak çalışma konusu içerisinde yer alan malzemeler incelenmiştir. Bu kapsamda Dicle Vadisinin en önemli bölümünü oluşturan Tur Abdin Bölgesi'nde yapılmış olan kazı çalışmalarının yanı sıra yüzey araştırmaları sonucunda elde edilen sikkeler, seramikler alınabilen izinler ölçüsünde incelenmiş; Pers (Parth-Sassani), Roma lokalizasyonları tespit edilmeye çalışılmıştır. Bölgede yapılan kazı çalışmaları ve son yıllarda yapılmakta olan yüzey araştırmaları sonucunda incelemelerde bulunulan 75 yerleşim birimi; yüzyıllar boyunca süren Pers-Roma mücadeleleri, bu mücadelelerin hangi hatlar ve rotalar üzerinde yapıldığı hakkında önemli bilgiler vermektedir. Çalışmaya 1183 adet sikke dâhil edilmiştir. Bu sikkelerin büyük bir çoğunluğu bölgede yapılan kazılardan elde edilen sikkelerden oluşmaktadır. Sikkelerin bir miktarı ise yüzey araştırmaları sonucunda, çalışmayı yapan ekip üyelerinin bulmuş oldukları yüzey buluntularından oluşmaktadır. Yapılan çalışmalar sonucunda elde edilen sikkeler ve konunun anlaşılmasına önemli katkılar sunan en önemli yardımcı malzemeler içerisinde yer alan seramikler vasıtasıyla Parth-Sassani ve Roma lokalizasyonlarının sınırları ve devletler arasında gerçekleşen sınır değişikliklerine cevap aranmıştır.

Abstract:
In this study, Persian (Parth-Sassani) Roman settlements located in the hinterland of the Tigris Valley were investigated in the light of some archaeological materials, primarily coins.  In the study;  Excavations carried out and ongoing within the boundaries of the subject were taken as reference, and the materials within the subject of the study were examined by participating in some surface surveys being carried out in the region.  In this context, the coins and ceramics obtained as a result of the surface surveys as well as the excavations carried out in the Tur Abdin Region, which constitutes the most important part of the Tigris Valley, were examined within the scope of the permissions obtained;  Persian (Parth-Sassani) and Roman localizations have been attempted to be determined.  As a result of the excavations carried out in the region and the surface surveys carried out in recent years, 75 settlements were examined;  The Persian-Roman struggles that lasted for centuries provide important information about the lines and routes on which these struggles took place.  1183 coins were included in the study.  The majority of these coins consist of coins obtained from excavations in the region.  Some of the coins consist of surface finds found by the team members as a result of surface research.  Answers were sought to the borders of the Parthian-Sassani and Roman localizations and the border changes between the states through the coins obtained as a result of the studies and the ceramics, which are among the most important auxiliary materials that make significant contributions to the understanding of the subject.