ICF Temelli İletişim Tarama Ölçeği (İTÖ)'nin geliştirilmesi
Development of ICF-based communication screening scale
Yazar: ESMA NUR YELEK
Danışman: PROF. DR. MAVİŞ EMEL KULAK KAYIKCI
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Dil ve Konuşma Terapisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Kulak Burun ve Boğaz = Otorhinolaryngology (Ear-Nose-Throat)
Dizin: Dil ve konuşma terapisi = Speech therapy ; Güvenilirlik ve geçerlilik = Reproducibility of results ; Çocuk-okul öncesi =

Özet:
Dil ve/veya konuşma bozuklukları, her yaştan çocuğu etkileyen ve çocuklarda en sık görülen gelişimsel problemler arasındadır. Okul öncesi dönemde erken tanı ve müdahale kritik bir öneme sahip olduğu için tarama araçları ve programlarının kullanılması, erken tanı ve müdahale için fırsat yaratmaktadır. İşlevsellik, Yetiyitimi ve Sağlık Uluslararası Sınıflandırması (ICF), dil konuşma ve iletişim bozukluklarının araştırılmasına çok boyutlu bir yaklaşım sağlamaktadır. Çalışmanın amacı, ICF temelli ebeveyn görüşüne dayalı bir tarama ölçeğinin geliştirilmesidir. Araştırmacılar tarafından tarama ölçeğinin amaç ve kapsamına uygun 54 farklı ikinci basamak ICF kodu belirlenmiştir. Belirlenen ICF kodları 4 uzman tarafından değerlendirilmiştir. Yapılan değerlendirmeler ve incelenen üçüncü ve dördüncü basamak kodlarının sonucunda belirlenen 26 ICF kodu temel alınarak 46 maddelik madde havuzu oluşturulmuştur. Beş uzmanın görüşü alınarak kapsam geçerliği incelenmiş, 3 madde çıkarılmış ve kapsam geçerlik indeksi 0,88 bulunmuştur. Elde edilen maddelere yönelik pilot uygulama yapılarak 2 madde çıkarılmıştır. 41 maddelik form ile 105 dil ve/veya konuşma bozukluğu olan çocuk, 105 tipik gelişen akranları ve birer ebeveynleri çalışmaya dahil edilerek veri toplanmıştır. Elde edilen verilere göre, yapı geçerliği için uygulanan açımlayıcı faktör analizi sonuçlarına göre 4 alt faktör (dil becerileri, iletişim, konuşma anlaşılırlığı, dikkat) ve 23 maddeden oluşan nihai ölçek formu elde edilmiştir. Bilinen grup geçerliğinde "dikkat" alt faktörü dışında çalışma ve kontrol grubunu ayırt edebildiği tespit edilmiştir. Veri toplama sürecinde ebeveynlerden doldurmaları istenen FOCUS-34-TR'nin alt ölçekleri ile ölçüt geçerliği incelenmiş ve -0,282 ile -0,717 değerleri arasında negatif korelasyon gösterdiği tespit edilmiştir. Ölçek alt faktörlerinin güvenirlik düzeyleri 0,730-0,933 arasında bulunmuştur. Elde edilen sonuçlara göre geliştirilen ölçekten elden edilen puanlar, geçerli ve güvenilirdir. Gelecek çalışmalarda ölçeğin kullanılabileceği tarama programlarının geliştirilmesi amaçlanmaktadır.

Abstract:
Speech and/or language disorders are among the most common developmental problems affecting children of all ages. Since early diagnosis and intervention are of critical importance in the preschool period, the use of screening tools and programmes creates opportunities for early diagnosis and intervention. The International Classification of Functioning, Disability and Health (ICF) provides a multidimensional approach to the study of speech, language and communication disorders. The aim of the study was to develop a screening scale based on ICF-based parental opinion. The researchers identified 54 different second-line ICF codes appropriate for the purpose and scope of the screening scale. The determined ICF codes were evaluated by 4 experts. An item pool of 46 items was created based on the 26 ICF codes determined as a result of the evaluations made, the third and fourth step codes examined. The content validity was examined by taking the opinions of 5 experts, 3 items were removed and the content validity index was found to be 0.88. A pilot study was conducted for the items obtained and 2 items were removed. The data were collected with 41-item form, 105 children who do have, 105 children who do not language and/or speech disorders and one of their parents. According to the results of the exploratory factor analysis applied for construct validity, a final scale form consisting of 4 sub-factors (language skills, communication, speech intelligibility, attention) and 23 items was obtained. In the known group validity, it was determined that it was able to distinguish between the study and control groups except for the "attention" sub-factor. The criterion validity of the FOCUS-34-TR, which parents were asked to fill out during the data collection process, was examined with its subscales and found to have a negative correlation between -0.282 and -0.717 values. The reliability levels of the scale's sub-factors were found to be between 0.730-0.933. According to the results obtained, the scores obtained from the developed scale are valid and reliable. In future studies, it is aimed to develop screening programmes in which the scale can be used.