Kiraz yetiştiriciliğinde iyi tarım uygulamalarının benimsenmesini etkileyen faktörlerin analizi
The analysis of the factors that affect the adoption of the cherry growing in good agricultural practices
Yazar: MEHMET HASDEMİR
Danışman: PROF. DR. CEMAL TALUĞ
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Kiraz = Cherry ; Lojistik regresyon analizi = Logistic regression analysis

Özet:
Yürütülen bu araştırma ile Afyonkarahisar ilindeki kiraz üreticilerinin bireysel ve işletme özellikleri incelenerek, iyi tarım uygulamalarını (İTU) benimsemede etkili olan faktörler belirlenmeye çalışılmıştır. Bunun yanında, GLOBALGAP (EUREPGAP) sistemini uygulamak suretiyle İTU'ya başlayan üreticilerin yaptığı yeni uygulamalar ve uyumda zorlandıkları kriterler ile İTU'ya başlama nedenleri ekonomik, çevre ve insan sağlığı açısından ele alınmıştır.İTU'yu benimsemede etkili olan faktörlerin tespiti için Afyonkarahisar ilinde kiraz üretimi yapan üreticiler arasından, tabakalı örnekleme yöntemi ile belirlenen 136 üreticiye anket çalışması yapılmak suretiyle elde edilen veriler analiz edilmiştir. Bu analizlerde, İTU yapan ve yapmayan gruplar için belirlenen sürekli ancak normal dağılım göstermeyen veriler (yaş, işletme büyüklüğü, verim vb.) Mann-Whitney testine tabi tutularak, kesikli veriler (cinsiyet, eğitim, sulama tipi, makine varlığı vb.) ise Ki-kare testine tabi tutularak gruplar arasında farklılık olup olmadığı incelenmiştir. Mann-Whitney ve Ki-kare testleri sonucunda İTU yapan ve yapmayan gruplar arasında farklılığı anlamlı bulunan bağımsız değişkenler, lojistik regresyon analizine dahil edilmiş ve İTU yapma kararına olan etkileri oransal olarak belirlenmiştir. Lojistik regresyon çözümlemeleri sonuçlarına göre açıklayıcılığı en yüksek olan lojistik regresyon modeli oluşturulmaya çalışılmıştır.Lojistik regresyon analizi sonucunda oluşturulan 5 değişkenli modele göre; toplam geliri içerisinde kiraz gelirinin payı %50'den fazla olanların İTU yapma olasılığı %50'den daha az kiraz gelirine sahip olanlara göre 5,21 kat, işletme binası olanların İTU yapma olasılığı olmayanlara göre 6,06 kat, ihracatçılar aracılığıyla haberdar olanların İTU yapma olasılığı olmayanlara göre 5,71 kat, gübreleme bilgi kaynağı olarak formal bilgi kaynağını seçenlerin ise informal bilgi kaynağını seçenlere göre İTU yapma olasılığı 2,09 kat daha fazladır. Ayrıca çiftçilerin tarımsal amaçlı katıldıkları her kurs, İTU yapma olasılığını 2,91 kat artırmaktadır.Ankete katılan üreticilerin İTU'yu baştan reddetme nedenleri ise değişkenlik arz etmektedir. Ancak en yaygın neden (%54,41) işletmelerin küçük ölçekli olmasıdır. Bunun yanında üreticilerin %47,06'sı bilmediklerinden, %44,12'si sertifika maliyetlerinin yüksekliğinden İTU'ya başlayamadıklarını ifade etmişlerdir. İTU'ya başladıktan sonra da uyumda zorluk çekilen kriterler bulunmakta olup, üreticilerin %47,06'sı gübre, ilaç deposu ve tuvalet gibi sabit tesisler başlığı altındaki kritelere uyumda zorlandıklarını belirtmişlerdir. Uyumdaki bu zorluklara paralel olarak ankete katılan üreticilerin %90'dan fazlasının İTU'ya başladıktan sonra tuvalet ve uyarı levhaları yaptıkları, kayıt tutmaya başladıkları, topraklarını ve ürünlerini analiz ettirdikleri görülmüştür. Bunun yanında %60'dan fazlasının ilaç deposu, gübre deposu ve işçiler için sosyal tesisler gibi fiziki yatırımlar yaptığı belirlenmiştir. Ayrıca %57,35'inin tarımsal danışmanlık hizmeti almaya başladığı tespit edilmiştir.Anahtar Kelimeler: Kiraz, iyi tarım uygulamaları, GLOBALGAP, benimseme, lojistik regresyon.

Abstract:
With this study conducted, it has been tried to determine the factors that are effective in adopting good agricultural practices (GAP) by examining individual and business characteristics of cherry producers in the province of Afyonkarahisar. Besides, new practices that are carried out by producers who has just started GAP, criteria with which they experience difficulty in adaptation and reasons for starting GAP have been dealt with in terms of economic, environmental and human health factors, by means of performing GLOBALGAP (EUREPGAP) system.The data collected by means of carrying out a survey study on 136 subjects who were chosen with stratified sampling method from between cherry producers in Afyonkarahisar Province in order to determine the factors that are effective in adopting the GAP were analyzed. In these analyses, whether there is a difference between the groups was investigated by subjecting the data which are constant but which do not represent normal distribution (age, business size, yield etc.) to Mann-Whitney test, and categorical data (gender, education, irrigation type etc.) to Chi Square test. As the result of Mann-Whitney and Chi Square tests, independent variables whose difference was found significant between the groups who perform or do not perform GAP were subjected to logistic regression analysis and their effects over adopting the decision of GAP performance were determined proportionally. Afterwards, logistic regression model which has the highest explanatory was tried to be formed.According to model with 5 variables created as a result of the logistic regression analysis, probability of performing GAP for the ones whose share of cherry production is higher than %50 of their total income is 5,21 fold more than the ones whose share is less than %50; for the ones who have business building is 6,06 fold more than the ones who do not have; for the ones who are informed by means of exporters is 5,71 fold more than who are not informed; for the ones who choose formal information source as a fertilization information source is 2,09 fold more than the ones who do not choose.The reasons why subjects who participated in the questionnaire refuse GAP from the beginning show variations. However, the most common reason is that the businesses are small scaled. In addition, %46,06 of the subjects asserted that they could not start GAP due to not having information about it, and %44,12 due to high certificate costs. There exist criteria with which difficulties are experienced in adaptation even after starting the GAP, and %47,06 of the subjects asserted that they experienced difficulty in adaptation with the criteria found under the topics of permanent plants such as fertilization and pesticide store rooms and toilets. In parallel with these difficulties in adaptations, it was observed that more than %90 of the subjects participated in the questionnaire erected toilet and warning signs, started keeping records and had their soil and products analyzed. Besides, it was detected that more than %60 of them made physical investments such as pesticide storages, fertilizer store rooms and social facilities for workers. Moreover, it was detected that %57,35 of them started to take agricultural advisory service.Key Words: Cherry, good agricultural practices, GLOBALGAP, adoption, logistic regression.