Sambucus ebulus L. bitkisi üzerinde farmakognozik araştırmalar
Pharmacognostic researches on sambucus ebulus L.
Yazar: ZEHRA İLKE MERİÇ
Danışman: DOÇ. DR. LEYLA BİTİŞ
Marmara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakognozi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Antienfektif ajanlar = Anti infective agents ; Antioksidanlar = Antioxidants ; Farmakognozi = Pharmacognosy ; Flavonoidler = Flavonoids ; Sambucus ebulus = Sambucus ebulus ; Tıbbi bitkiler = Plants-medicinal

Özet:
Bu çalışmada Sambucus ebulus L. (Caprifoliaceae) bitkisinin yaprakları hem biyolojik aktiviteleri hem de kimyasal aktiviteleri açısından incelenmiştir. Bitki 2009 yılının eylül ayında İstanbul Çatalca`dan toplanmıştır. Bitki örnekleri Marmara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Herbaryumu'nda MARE 11718 numarası ile kayıtlıdır. Çiçekli ve meyveli dönemde toplanmış olan bitkinin yaprak, çiçek ve meyveleri ayrılarak gölgede kurutulmuş ve toz edilen örnekler üzerinde antioksidan, antimikrobiyal, sitotoksik ve antikarsinojenik aktivite deneyleri yapılmış, toplam fenolik madde miktarına bakılmıştır. Alınan sonuçlara göre antioksidan aktivite bakımından en yüksek değerlere sahip ekstrenin yaprak ekstresi olduğu görülmüştür. Bu sebeple yaprak ekstresi üzerinde izolasyon çalışması yapılmasına karar verilmiştir. Toz edilen bu yapraklar üzerinde fitokimyasal ön denemeler ile kül ve su miktar tayinleri yapılmıştır. Ayrıca edilmiş materyalin Soxhlet yardımıyla petrol eteri ve etanol ekstreleri elde edilmiştir. Etanol ekstresinden sıvı-sıvı ekstraksiyon metoduyla sırasıyla toluen, kloroform, etil asetat ve sulu fraksiyonlar elde edilerek, tüm bu ekstreler üzerinde yapılan antioksidan, antimikrobiyal, antikarsinojenik aktivite yönünden etkin bulunan ve madde içeriği bakımından zengin flavonoidal bileşikler taşıdığı görülen etil asetat ekstresi üzerinde çalışılmasına karar verilmiştir. Ancak etil asetat ekstresi içerisindeki flavonoidal bileşiklerin polaritelerinin ve molekül ağırlıklarının birbirine yakın olması sebebiyle yeterli ayrım sağlanamamıştır. Kloroform ekstresinin de benzer flavonoidal yapılar içermesi sebebiyle bu ekstre de çalışılarak flavonoidal bir madde izole edilmiştir. Ekstrelerde bulunan maddeler sütun kromatografisi ve İTK yardımıyla saflaştırılmaya çalışılmıştır. Saflaştırma aşamasında Silikajel, Poliamid ve Sephadex LH-20 sabit fazları kullanılmıştır. Elde edilen bu flavonoidal bileşiğin yapısı UV (kaydırma reaktifleri yardımıyla), 1H-NMR, IR spektrumları ile aydınlatılarak Kersetin-3-O-galaktozit olduğu anlaşılmıştır. Ayrıca etil asetat ekstresinde Kersetin-3-O-galaktozit ile birlikte Kemferol-3-O-glikozit olduğu düşünülen bir madde saptanmıştır.

Abstract:
In this study, leaves of Sambucus ebulus L. were investigated both chemical activity and biological activity. The plant was collected from Çatalca İstanbul in September, 2009. Plant material was stored in MARE. Air dried and roughly powdered parts of plant, investigated for antioxidant acivity, antimicrobial acivity, sitotoxic and anti-carsinogenic activity and total phenolic content. According the results, leaves extract showed the highest activity of antioxidant activity. Therefore leaves were chosen for isolation research. In addition, toluene, chloroform, ethyl acetate and aqueous fractions were obtained from ethanol extract by means of liquid-liquid extraciton methods, respectively. Biological activity results showed that, ethyl acetate extract has highest activity and contains highest amount of phenolic compounds when compared to other extracts. Therefore; it has been decided to isolate compounds from ethyl acetate extract. But molecular weight and polarity of compounds was very close in ethyl acetat extract. Chloroform extract carried out similar flavonoidal compounds, for this reason chloroform extract was studied for isolation research. Compounds were purified by column chromatography, and commercial TLC plates. In the purification stage; silica gel, polyamid and sephadex LH-20 were used as stationary phase. A glycoside was isolated from chloroform extract. UV, NMR spectra and TLC comparisons with authentic samples were used for the structure elucidation of the purified compounds. Finally; flavonol glycoside in chloroform was determined as Kersetin-3-O-ß-galaktoside. On the other hand, a compound was isolated from ethyl acetate extract that was thought Kaempferol-3-O-glucoside. Structure elucidation of this compound is in progress.