Ortaöğretim okullarındaki öğrencilerin gençlik liderlik özelliklerinin öğrenci algıları ve görüşlerine göre incelenmesi
Examining the youth leadership characteristics of students in secondary schools according to student perceptions and opinions
Yazar: ZERRİN KANDEMİR
Danışman: PROF. DR. SONER DOĞAN
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmanın amacı, Sivas ilinde Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı resmi ortaöğretim okullarında öğrenim gören öğrencilerin algılarına göre liderlik becerilerini, mücadele isteği ve hedef koyma becerilerini, iletişim kurabilme becerilerini, grup becerilerini, güven duyma ve güvenilir olma becerilerini, karar verme becerilerini, problem çözme becerilerini ve sorumluluk becerilerini inceleyerek, Sivas örnekleminden yola çıkılarak, tüm ortaöğretim düzeyindeki gençlerin göstermiş olduğu liderlik özellikleri konusunda literatüre katkı sağlamaktır. Becerilerin öğrencilerin cinsiyet, okul türü, ebeveyn eğitim durumu gibi faktörlere göre farklılık gösterip göstermediğin, tespit etmek; öğrencilerin gençlik liderlik özelliklerinin incelenmesine ilişkin görüşlerini nitel veriler aracılığıyla analiz etmek ve elde edilen nicel ve nitel verileri bir arada değerlendirmektir. Karma yöntem kullanılan bu çalışma zenginleştirici desen ile yapılandırılmış, nicel ve nitel veriler birlikte değerlendirilerek elde edilen bulgular derinlemesine analiz edilmiştir. Araştırmanın nicel bölümünde ortaöğretim okullarındaki öğrencilerin gençlik liderlik özelliklerine ilişkin algılarının belirlenmesinde, tarama yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın nitel bölümünde ise okul ortamında öğrencilerin gösterdiği gençlik liderlik özellikleri bir olgu olarak kabul edilmiş ve fenomenoloji deseni kullanılmıştır.
Araştırmanın nicel ve nitel çalışma grubu, kolay ulaşılabilir örnekleme yöntemi kullanılarak 2023-2024 eğitim öğretim yılında Sivas il merkezinde bulunan ortaöğretim kurumlarında öğrenim gören 330 öğrenciden oluşturulmuştur. Çalışma grubu, katılımcıların kolay ulaşılabilir ve gönüllü olması bağlamında oluşturulmuştur. Nicel ve nitel verilerin toplanacağı anket formları katılımcılara dağıtılarak kendilerinden formları doldurmaları istenmiştir. Katılımcılardan dönen anket formları incelendiğinde, nicel ve nitel kısımdaki sorulara tam ve eksiksiz cevap veren 330 öğrenci ölçeği ve form değerlendirmeye alınmıştır. Nicel veriler, toplam 7 alt boyuttan (Mücadele İsteği ve Hedef Koyma, İletişim Kurabilmek, Grup Becerileri, Güven Duyma ve Güvenilir Olma, Karar Verme Becerileri, Problem Çözme Becerileri ve Sorumluluk boyutlarında) ve 40 maddeden oluşan "Genç Liderlik Ölçeği" aracılığıyla; nitel veriler ise nicel bölümde kullanılan ölçek boyutlarına paralel olarak hazırlanan 8 adet açık uçlu sorudan oluşan yarı yapılandırılmış görüşme formu ile toplanmıştır. Elde edilen nicel veriler SPSS 23.0 paket programı yardımıyla analiz edilmiştir. Nitel veriler ise içerik analizi yöntemi kullanılarak incelenmiştir.
Genç Liderlik Ölçeği ve alt boyutları, seçeneklere göre kodlaması yapılmış olan puan aralığı (SKPA) göz önünde bulundurularak incelendiğinde; çalışma grubunda yer alan katılımcıların Mücadele İsteği ve Hedef Koyma boyutunda "Sıklıkla", İletişim Kurabilmek "Ara Sıra", Grup Becerileri boyutunda "Sıklıkla", Güven Duyma ve Güvenilir Olma boyutunda "Sıklıkla", Karar Verme Becerileri düzeyinde boyutunda "Sıklıkla", Problem Çözme Becerileri boyutunda "Sıklıkla" ve Sorumluluk boyutunda "Sıklıkla", değerlendirme yaptıkları görülmüştür. Ortaöğretim okullarındaki öğrencilerin gençlik liderlik özelliklerine ilişkin algılarında cinsiyet değişkeninde; iletişim kurabilme becerisi ile  güven duyma ve güvenilir olma ve sorumluluk boyutları arasında; okul türü değişkeninde katılımcıların okul türleri ile mücadele isteği ve hedef koyma, grup becerileri ve sorumluluk boyutları arasında; baba eğitim durumları ile mücadele isteği ve hedef koyma boyutu arasında; aile gelir durumları ile karar verme becerileri ve sorumluluk boyutları arasında anlamlı bir farklılık olduğu, okul yöneticilerinin liderlik düzeyleri ile problem çözme becerileri ve sorumluluk boyutları arasında; öğretmenlerin liderlik düzeyleri ile grup becerileri boyutu arasında anlamlı bir farklılık olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Nitel bölümdeki analizler sonucunda elde edilen veriler, gençlik liderliği konusunda öğrencilerin liderlik kavramını nasıl tanımladıklarına dair görüşleri, genç liderlerde mücadele isteği ve hedef koyma becerilerinin neden önemli olduğuna dair görüşleri, genç liderlerde iletişim kurabilme becerilerinin neden önemli olduğuna dair görüşleri, genç liderlerde grup becerilerinin neden önemli olduğuna dair görüşleri, genç liderlerde güven duyma ve güvenilir olmanın neden önemli olduğuna dair görüşleri, genç liderlerde karar verme becerilerinin neden önemli olduğuna dair görüşleri, genç liderlerde problem çözme becerilerinin neden önemli olduğuna dair görüşleri ve genç liderlerde sorumluluk becerisinin neden önemli olduğuna dair görüşleri olmak üzere 8 tema altında incelenmiştir. Nitel verilerin incelenmesi sonucunda öğrencilerin ağırlıklı olarak genç liderlerden; öncülük etme, takım kurma ve yönetme, hitabet becerisi, sözü geçme ve saygın olma, sorumluluk alma ve karar verme ve problem çözme gibi beklentilerinin olduğu görülmektedir.
Nicel ve nitel veriler birlikte incelendiğinde, araştırmaya katılan öğrencilerin algılarına ve görüşlerine göre genç liderlerin genellikle gençlik liderlik özellikleri sergiledikleri ve öğrencilerin, liderlerin grupları için etkili konuşma ve ifade yeteneği, dinleyicileri etkileyebilme ve onları motive edebilme yeteneği, iyi hitabet becerisi, empati becerileri, sorumluluk alma, kararlarının sonuçlarını üstlenme ve hesap verebilir olma, sürekli öğrenme ve kendini yenileme isteği, ekiplerini belirlenen hedeflere yönlendirme ve motive etme becerisi, dürüstlük ve güvenilirlik, karşılıklı saygı gibi temel etik değerler, anlaşmazlıkları çözme ve uzlaşma yetenekleri, kriz anlarında hızlı, yaratıcı ve etkili çözümler üretebilme kavramlarına yönelik beklentilerinin görüşlerinde sıklıkla yer bulduğu tespit edilmiştir. 
Bu sonuçlara göre genç liderlerin gençlik liderlik özellikleri sergilemesinin örgüt atmosferi üzerinde olumlu etkileri olduğu görülmektedir. Bunun yanı sıra, öğrencilerin liderlik kavramı ile ilgili farkındalıklarının yüksek olmasıyla birlikte gençlik liderlik özelliklerinin öğretim programlarına adapte edilmesi, benimsenmesi ve uygulanması noktasında okullarda; gençlik liderlik özelliklerinin kazandırılması amacıyla mevcut müfredatlara liderlik ve kişisel gelişim modüllerinin eklenmesi, okullarda mevcut olan veya yeni kurulacak öğrenci kulüplerinin liderlik becerilerini geliştirme amacıyla daha fazla desteklenmesi ve bu kulüplerin etkinliklerinin çeşitlendirilmesi, öğrencilerin, başarılı liderlerle bir araya gelerek deneyimlerinden faydalanmalarını sağlayacak mentorluk programlarının oluşturulması, öğretmen ve idarecilerin, gençlik liderlik özelliklerinin önemini kavrayabilmeleri ve bu özellikleri öğrencilerine aşılayabilmeleri için düzenli olarak liderlik eğitimleri ve seminerlere katılımlarının sağlanması önerilmektedir. Ayrıca öğretmen ve idarecilerin, öğrencilere rol model olabilecek şekilde liderlik davranışları sergilemelerinin teşvik edilmesi, öğrenci meclisleri ve temsilcilikleri gibi yapılarla, öğrencilerin karar alma süreçlerinde aktif rol almalarına olanak sağlayacak mekanizmaların geliştirilmesi, gençlik liderlik özellikleri üzerine yerel ve ulusal düzeyde daha fazla araştırma yapılması ve bu araştırma sonuçlarının eğitim politikalarına entegre edilmesi, öğrencilerin, yerel topluluklarla işbirliği yaparak liderlik becerilerini geliştirebilecekleri toplum temelli projelerin teşvik edilmesi, gençlerin liderlik becerilerini geliştirmelerine yönelik olarak düzenlenen ulusal ve uluslararası gençlik konferansları ve çalıştaylarına katılımın teşvik edilmesi, öğrencilerin liderlik becerilerini uygulamalı olarak geliştirebilecekleri gönüllülük faaliyetlerinin teşvik edilmesi uygun görülmektedir. Araştırmada 've iyi bir lider olma' gibi ifadeler katılımcılar tarafından sıklıkla kullanılmıştır. Bu bağlamda gençlik liderlik özelliklerinin bir yaklaşım haline getirilmesi; eğitim kurumlarında gençlik liderliği, öğrencilerde liderlik gibi konuların öğretim programlarına entegre edilmesi önerilmektedir.
 
Anahtar Kelimeler: Liderlik, Gençlik Liderliği, Öğrencilerde Liderlik

Abstract:
The purpose of this study is to examine the leadership skills, willingness to struggle and goal-setting skills, communication skills, group skills, trusting and being trustworthy skills, decision-making skills, problem-solving skills, and responsibility skills of students studying in official secondary schools affiliated with the Ministry of National Education in Sivas province, based on the perceptions of the students. By taking the Sivas sample as a starting point, the study aims to contribute to the literature on the leadership characteristics demonstrated by all secondary-level youth. The study seeks to determine whether these skills differ according to factors such as gender, school type, and parents' educational status; to analyze students' views on the examination of youth leadership characteristics through qualitative data; and to evaluate the obtained quantitative and qualitative data together. This study, which uses a mixed-methods approach, is structured with an enriching design, and the findings obtained by evaluating quantitative and qualitative data together are analyzed in depth. In the quantitative part of the research, the survey method was used to determine the perceptions of secondary school students regarding youth leadership characteristics. In the qualitative part of the research, youth leadership characteristics displayed by students in the school environment were considered as a phenomenon, and the phenomenology design was used.
The quantitative and qualitative study group of the research was formed from 330 students studying in secondary education institutions in the city center of Sivas in the 2023-2024 academic year using the easily accessible sampling method. The working group was formed in the context of the participants being easily accessible and voluntary. Questionnaire forms in which quantitative and qualitative data will be collected were distributed to the participants and they were asked to fill out the forms. When the questionnaires returned from the participants were examined, 330 student scales and forms that answered the questions in the quantitative and qualitative sections were evaluated. Quantitative data were obtained through the "Young Leadership Scale" consisting of a total of 7 sub-dimensions (Willingness to Challenge and Goal Setting, Communicating, Group Skills, Confidence and Being Reliable, Decision Making Skills, Problem Solving Skills and Responsibility) and 40 items; Qualitative data were collected with a semi-structured interview form consisting of 8 open-ended questions prepared in parallel with the scale dimensions used in the quantitative section. The obtained quantitative data were analyzed with the help of SPSS 23.0 package program. Qualitative data were examined using the content analysis method.
When the Youth Leadership Scale and its sub-dimensions were examined considering the Score Range by Options (SKPA) coded according to the options, it was observed that the participants in the study group evaluated the Desire to Struggle and Goal Setting dimension as "Frequently," Communication Skills as "Sometimes," Group Skills as "Frequently," Trust and Reliability as "Frequently," Decision-Making Skills as "Frequently," Problem-Solving Skills as "Frequently," and Responsibility as "Frequently." In the perceptions of secondary school students regarding youth leadership characteristics, there was a significant difference in the gender variable between communication skills and trust and reliability and responsibility dimensions; in the school type variable, a significant difference was found between the participants' school types and the dimensions of desire to struggle and goal setting, group skills, and responsibility; a significant difference was found between fathers' education levels and the desire to struggle and goal setting dimension; a significant difference was found between family income levels and the decision-making skills and responsibility dimensions; a significant difference was found between school administrators' leadership levels and the problem-solving skills and responsibility dimensions; and a significant difference was found between teachers' leadership levels and the group skills dimension.
As a result of the analyses conducted in the qualitative section, the data obtained were examined under 8 themes: students' views on how they define the concept of leadership in youth leadership, views on why the desire to struggle and goal-setting skills are important in young leaders, views on why communication skills are important in young leaders, views on why group skills are important in young leaders, views on why trust and reliability are important in young leaders, views on why decision-making skills are important in young leaders, views on why problem-solving skills are important in young leaders, and views on why responsibility skills are important in young leaders. The examination of the qualitative data revealed that students predominantly expect young leaders to exhibit qualities such as leading, forming and managing teams, oratory skills, having influence and being respected, taking responsibility, decision-making, and problem-solving.
When the quantitative and qualitative data are examined together, it is found that according to the perceptions and opinions of the students participating in the research, young leaders generally exhibit youth leadership characteristics. The students frequently mentioned their expectations for leaders to have effective speaking and expression skills for their groups, the ability to influence and motivate listeners, good oratory skills, empathy skills, taking responsibility, being accountable for their decisions and their consequences, the desire for continuous learning and self-renewal, the ability to guide and motivate their teams towards set goals, honesty and reliability, fundamental ethical values such as mutual respect, conflict resolution and reconciliation skills, and the ability to produce quick, creative, and effective solutions in times of crisis.
Based on these results, it is observed that young leaders exhibiting youth leadership characteristics have positive effects on the organizational atmosphere. Additionally, with students' high awareness of the concept of leadership, it is recommended to integrate, adopt, and implement youth leadership characteristics into educational programs. This can be achieved by adding leadership and personal development modules to existing curricula, supporting existing or newly established student clubs more to develop leadership skills, and diversifying the activities of these clubs. It is also suggested to create mentorship programs that allow students to meet successful leaders and benefit from their experiences, and to ensure that teachers and administrators regularly participate in leadership training and seminars to understand the importance of youth leadership characteristics and instill these qualities in their students. Furthermore, encouraging teachers and administrators to exhibit leadership behaviors that can serve as role models for students, developing mechanisms like student councils and representatives to allow students to play active roles in decision-making processes, conducting more research on youth leadership characteristics at local and national levels, and integrating the results of these studies into educational policies are recommended. Additionally, it is deemed appropriate to promote community-based projects where students can develop their leadership skills in collaboration with local communities, encourage participation in national and international youth conferences and workshops aimed at developing youth leadership skills, and support volunteer activities where students can practically develop their leadership skills. The study frequently mentions terms like 'and being a good leader' used by participants. In this context, it is suggested to make youth leadership characteristics a comprehensive approach and to integrate topics such as youth leadership in educational institutions and student leadership into educational programs.

  Keywords: Leadership, Youth Leadership, Student Leadership