Havacılıkta güvenlik kültürü: Türk havacılık sektörü üzerine bir uygulama
Aviation security culture: An application on Turkish aviation industry
Yazar: HASAN BUĞRA IŞILAR
Danışman: PROF. DR. FERHAN ŞENGÜR
Eskişehir Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Havacılık Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Sivil Havacılık = Civil Aviation ; İşletme = Business Administration
Dizin: Güvenlik = Security ; Güvenlik kültürü = Safety culture ; Havacılık = Aviation ; Havacılık sektörü = Aviation sector ; Türkiye = Türkiye ; Yapısal eşitlik modeli = Structural equation model

Özet:
Havacılık sektörü ilk yıllarından bugüne çeşitli yönlerden gelişim ve değişim göstermiştir. Havacılıkta son yıllarda ortaya çıkan en önemli değişim unsuru ise insandır. Örgüt
kültürünün ve güvenlik kültürünün bir parçası olarak insan unsuru havacılıkta operasyonel
süreçlerin bütün aşamalarında etkili olabilmektedir. İnsan, kültürü ve normları yaşadığı
çevreden edinmekte, bulunduğu çevreyi de aynı şekilde etkilemektedir. Güvenliğe olan bakış
açısı, güvenlik bilinci ve olumlu güvenlik kültürü bu unsurlarından etkilenebilmektedir.
Araştırmada bu amaçla Schein'ın Örgütsel Kültür Modeli ile Türk havacılık endüstrisinde yer
alan güvenlik kültürü üzerinde bir değerlendirme gerçekleştirilmiştir. Araştırma kapsamında
anket aracılığı ile toplanan veriler Yapısal Eşitlik Modeli ile kurama dayalı üç ana faktör olan
"Yönetim Sistemi, Lider Davranışları, Çalışan Davranışları" olmak üzere bölümlendirilmiştir.
Anket, Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu tarafından geliştirilen ölçeğin Türkçe'ye ve
havacılık sektörüne uyarlanması ile elde edilmiştir. 5'li Likert tipi ölçek kullanılarak çevrim içi
ve fiziksel anket yöntemiyle veriler toplanmıştır. Oluşturulan model ile gerçekleştirilen analiz
neticesinde, modelin uyum değerleri içerisinde kaldığı görülmüş, nihai unsur olan güvenlik
kültürünü söz konusu üç ana faktörün anlamlı düzeyde açıkladığı tespit edilmiştir. Farklı
düzeylerde faktör yüklenimleri elde edildiğinden, güvenlik kültürü bu faktörler tarafından farklı
düzeylerde açıklanmaktadır. Bu düzeyler büyükten küçüğe Lider Davranışları, Yönetim
Sistemi ve Çalışan Davranışları şeklindedir. Elde edilen sonuç sadece güvenlik kültürüne olan
faktör yüklenimlerini ve güvenlik kültürünü oluşturmadaki katkı düzeylerini ifade etmektedir.
Bu bakımdan araştırma Türk havacılık endüstrisinde güvenlik kültürünü oluşturan faktörlerin,
eksikliklerinin ve hangilerinin geliştirilmesi gerektiğinin ortaya konulması, güvenlik kültürünü
oluşturan faktörlerin uygulamada geçerli olup olmadığının belirlenmesi ve açıklama
düzeylerinin tespit edilmesi ile kullanılan ölçeğin Türkçe 'ye ve havacılığa uyarlanması
açısından önemlidir.

Anahtar Sözcükler: Havacılık Endüstrisi, Havacılık Güvenliği, Güvenlik Kültürü, Havacılıkta
Güvenlik Kültürü

Abstract:
The aviation industry has developed and changed in various aspects since its early years.
The most important change element that has emerged in recent years is human. As a part of the
security culture, human element can be effective at all stages of operational processes. For this
purpose, an evaluation was made on Schein's Organizational Culture Model and the security
culture in the Turkish aviation industry. Data collected through the questionnaire for research
were divided into three main factors based on the theory, "Management System, Leader
Behaviours, and Employee Behaviours", with Structural Equation Modelling. The
questionnaire was obtained by adapting the scale developed by the IAEA into Turkish and
aviation industry. Data were collected by using a 5-point Likert-type scale, online and physical
survey method. In conclusion, with the analysis of established model, it was observed that the
model remained within fit values and determined that three main factors predicted final element,
security culture, at a significant level. Since different levels of factor loadings are obtained,
security culture is explained by these factors at different levels. Result obtained only expresses
factor loadings to the security culture and contribution levels in creating security culture. In this respect, the research is important in terms of revealing the factors that constitute security culture in the Turkish aviation industry, its deficiencies and which ones need to be developed,
determining whether the factors that form the security culture are valid in practice and
determining explanation levels, and adapting the scale used to Turkish and aviation.

Keywords: Aviation Industry, Aviation Security, Security Culture, Aviation Security Culture