Ambalajlı besinlerin besin ögeleri örüntüsünün ve toplumun sağlıklı beslenme hedeflerine uygunluğunun belirlenmesi.
Nutrient profiling of labelled foods and evaluation according to population intake goals
Yazar: DERYA DİKMEN
Danışman: PROF. DR. GÜLDEN PEKCAN
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Besin değeri = Nutritive value ; Besin etiketi = Food label ; Besin saklanması = Food preservation ; Besinler = Foods ; Gıda teknolojisi = Food technology ; Sağlıklı beslenme = Healthy nutrition

Özet:
Besin ögesi örüntü profili besinleri besin ögesi içeriğine göre sınıflandıran bir bilim olarak tanımlanmaktadır. Besin ögesi profili besin etiketleme, sağlık beyanları veya beslenme eğitimi; tüketicinin sağlıklı ve amaca uygun besin seçimine yardımcı olma, gibi birçok alanda kullanılmaktadır. Besin ögesi örüntü profil modellerinin geliştirilmesi ve uygulanması bilimsel ilkeler, skorlar (puanlar) veya eşik değerler temeline dayalıdır. Bu araştırma, Ankara ilinde iki hipermarkette satışa sunulan ambalajlı besinlerin, besin ögesi örüntü profillerinin ve toplumda sağlıklı beslenme hedeflerine uygunluğunun diyette ve menülerde beslenme yeterliliğini sağlaması yönünden değerlendirilmesi amacıyla yapılmıştır. Çalışmada beş farklı besin ögesi örüntü profil modeli uygulanmıştır. Bunlar; İngiltere Besin Standartları Acentası FSA-Ofcom WXY Modeli (UK Food Standards Agency, FSA-Ofcom WXY), Besin Ögesinden Yoğun Besin NRF9.3 Modeli (Nutrient Rich Foods, NRF9.3), Hollanda Beslenme Merkezi Tripartite Modeli (Netherlands Nutrient Centre Tripartite Model), Amerika Besin ve İlaç Dairesi Sağlık Beyanları Modeli (Food and Drug Administration, FDA), Uluslararası Sağlıklı Seçimler (International Healthy Choices) Modeli'dir. Çalışmada 38 besin grubu, 500 farklı marka ve toplam 3184 besinin etiket bilgileri değerlendirilmiştir. Ambalajlı besin ve içeceklerin %13'ünün hiç bir etiket verisinin olmadığı, etiketi bulunanlarda ise %13'ünün enerji ve protein, %14'ünün yağ ve %15'inin karbonhidrat değerinin yer almadığı saptanmıştır. İncelenen ve beslenme etiket bilgisi olanların tümünün (%100) ise ambalajın arka yüzünde yer aldığı gözlenmiştir. Besin tüketim kayıtlarının ve menülerin değerlendirilmesinde en uygun modellerin Besin Ögesinden Yoğun Besin NRF9.3 ile Uluslararası Sağlıklı Seçimler Modeli'nin olduğu saptanmıştır. Sonuç olarak, Türkiye için geliştirilecek bir besin ögesi örüntü profilinin besinlerin 100 kkal içeriğini temel alan, tümünü kapsayan bir model olmasının uygun olacağı düşünülmektedir. Geliştirilen besin ögesi örüntü profilinin, sağlıklı bir diyetin tanımlanmasında, tüketilen yemeğin örüntüsünün belirlenmesinde, menülerin değerlendirmesinde, daha da önemlisi yasal düzenlemelerde, yeni ürün geliştirilmesi ve eski ürünün yeniden formülasyonunda kullanılması yarar sağlayacak bir yaklaşım olacaktır.

Abstract:
Nutrient profiling can be defined as ?the science of categorising foods according to their nutritional composition? and used as the scientific basis of nutritional labelling, health claims, or nutritional education by helping the consumers to make healthy and reasoned food choices, etc. Nutrient profiling models are based on sets of scientific rules, scores or thresholds applied to the nutritional composition of foods. The objectives of this study were to evaluate the nutrient profiling of labelled foods, which are marketed in top two hypermarkets, using five international nutrient profiling schemes, and also to evaluate the labelled foods according to the population intake goals for to identify the nutritional adequacy of the diets. In the study five profiling schemes; Food Standards Agency (FSA) FSA-Ofcom WXY, Nutrient Rich Food Index 9.3 (Nutrient Rich Food, NRF 9.3), Netherlands Tripartite Classification Model, Food and Drug Administration (FDA) USA Health Claims Model and International Healthy Choices Models were selected and tested. Totally, 3184 labelled food and beverages from 38 food categories and 500 different brands were audited. It was found that 13% of the products had no nutrition labels on the package. The majority of the ones with a label did not contain information on energy and protein (13%), fat (14%), and carbohydrates (15%). It was observed that all of the audited nutritional labels of the products (100%) were located on the back of pack. Nutrient Rich Food NRF9.3 Index and International Healthy Choices Model were identified as the most appropriate methodology to evaluate nutrient profiles of dietary intakes and daily menus. It was recommended that appropriate nutrient profiling scheme for Turkey could be an across the board scoring model and based on 100 kcal of foods. Finally, developing a nutrient profiling scheme for Turkey would be a useful approach for determining the healthy diet and the meal pattern served in food service systems, further it would be useful for ensuring legal regulations and for the improvement and reformulations of foods in food industry.