Kamu sağlık harcamalarının sağlık kriziyle mücadele kapasitesini ve stratejileri bakımından önemi: OECD ülkeleri analizi
The importance of public health expenditures in terms of the capacity and strategies to fight the health crisis: Analysis of OECD countries
Yazar: ARZU ERDOĞAN
Danışman: PROF. DR. GÜLAY AKGÜL YILMAZ
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı / Maliye Teorisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Maliye = Finance

Özet:
COVID-19 virüsünün neden olduğu son yüzyılın en büyük salgını sağlık harcamalarındaki gelişmelerin önemini bir kez daha göstermiştir. Ayrıca bu salgın, ülkelerin kamu sağlık harcamalarının pandemi karşısındaki mücadele kapasitesini de sorgulamıştır. Ülkelerin önceliği hastalığın yayılımını önlemek olduğu için alınan kamusal tedbirlerin sıkı bir şekilde uygulanmasına önem verilmiştir. Ülkelerin sergilemiş olduğu performans gelişmiş ya da gelişmekte olan ülke ayrımına bakmadan farklı sonuçlarla kendini göstermiştir. 
Bu araştırmanın amacı 38 OECD ülkesinin COVID-19 virüsüne bağlı meydana gelen salgın hastalık ile mücadele etme performansını yansıtacak değişkenler üzerinden sınıflandırarak ülkelerin pandemiye karşı performanslarının analiz edilmesidir. Kısaca söz konusu ülkelerin kamu sağlık harcamaları ve sosyo-ekonomik göstergelerinden hareketle sağlık krizi ile mücadele etme potansiyeline sahip olup olmadıklarını ve farklı potansiyeldeki ülkelerin de bu krizi yönetmek için izledikleri stratejileri belirlemek amacıyla kümeleme analizi kullanılmıştır. 
Çalışmada beş farklı endeks verileri ve kamu sağlık harcamalarına ilişkin değişkenlerin hiyerarşik kümeleme analizi ile küme sayısının belirlenmesinden sonra, hiyerarşik olmayan kümeleme analizi yöntemlerinden k-ortalama tekniği ile analiz edilmiştir. Hiyerarşik kümeleme yönteminin Ward tekniği ile 38 OECD ülkesi optimum dört küme grubuna ayrılmıştır. K-ortalama tekniğinin kullanılma nedeni analizde kullanılan değişkenlerin çalışma için anlamlılık durumlarının görülebilmesidir. Kullanılan değişkenlerin çalışma için anlamlı olduğu görülmüştür. Analiz sonuçlarına göre: birinci küme kamu sağlık harcamalarının sağlık krizi ile mücadelede kapasitesinin iyi,  salgın stratejileri açısından da en iyi performansa sahip ülke grubu olduğu görülmüştür.  İkinci küme ise kamu sağlık harcamalarının sağlık krizi ile mücadelede kapasitesinin çok iyi olmadığı ancak salgın stratejileri açısından da iyi bir performans düzeyine sahip ülke grubu olduğu görülmüştür.  Üçüncü kümede ise kamu sağlık harcamalarının sağlık krizi ile mücadelede kapasitesinin iyi olduğu ancak salgın stratejileri açısından da orta düzeyde bir performansa sahip ülke grubu olduğu görülmüştür. Dördüncü küme ise hem kamu sağlık harcamalarının sağlık krizi ile mücadelede kapasitesinin hem de salgın stratejileri açısından en düşük düzeyde bir performansa sahip ülke grubu olduğu sonucu elde edilmiştir.

Abstract:
The COVID-19 pandemic, the most significant outbreak of the last century, has once again underscored the importance of advancements in health expenditures. Furthermore, this pandemic has prompted scrutiny of countries' capacities to combat such crises through public health expenditures. Given that the primary goal of nations was to prevent the spread of the disease, strict enforcement of public measures was emphasized. The performance exhibited by countries, regardless of whether they were developed or developing, manifested in varied outcomes.
The aim of this research is to analyze the performance of 38 OECD countries in combating the pandemic caused by the COVID-19 virus by classifying them based on variables that reflect their response. Specifically, using public health expenditures and socio-economic indicators, cluster analysis was employed to determine whether these countries had the potential to cope with the health crisis and to identify the strategies pursued by countries with different levels of potential.
In the study, after determining the number of clusters through hierarchical cluster analysis using five different index data and variables related to public health expenditures, the analysis was conducted using the k-means technique, one of the non-hierarchical clustering methods. Using Ward's method within the hierarchical clustering approach, 38 OECD countries were optimally divided into four cluster groups. The reason for employing the k-means technique was to observe the significance of the variables used in the analysis for the study. It was found that the variables used were significant for the study. According to the analysis results: the first cluster comprised countries with good public health expenditure capacities and the best performance in pandemic strategies. The second cluster included countries whose public health expenditure capacities were not very strong but had good performance levels in pandemic strategies. The third cluster consisted of countries with good public health expenditure capacities but moderate performance levels in pandemic strategies. The fourth cluster represented countries with the lowest performance levels in both public health expenditure capacities and pandemic strategies.