Milletlerarası tahkimde tahkim anlaşmasının ayrılabilirliği ve "Kompetenz-Kompetenz" ilkesi
Separability of arbitration agreement and the principle of "Kompetenz-Kompetenz" in international arbitration
Yazar: AHMET ONUR ÇATAKLI
Danışman: DOÇ. DR. BANU ŞİT KÖŞGEROĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Anlaşmalar = Agreements ; Ayrılabilirlik prensibi = Separability principle ; Kompetenz-Kompetenz = Kompetenz-Kompetenz ; Milletlerarası Tahkim Kanunu = International Arbitiation Law ; Tahkim = Arbitration ; Uluslararası Hukuk = International Law

Özet:
Tahkim anlaşması; farklı hukukî niteliği ve etkileri ile, maddî hukuka ait olan ve etkileri maddî hukuk sahasında görülen asıl sözleşmeden farklılaşan bir anlaşmadır. Tahkim anlaşmasının asıl sözleşme içerisinde bir tahkim kaydı şeklinde düzenlenmesi de bu hukukî realiteyi değiştirmemektedir. İki sözleşme arasındaki bu farklılaşma; asıl sözleşmenin geçersiz olması veya sona ermesine rağmen tahkim anlaşmasının ayakta kalmasını sağlayan, tahkim anlaşmasının ayrılabilirliği prensibinin ortaya çıkmasına yol açmıştır. Tahkim anlaşmasının ayrılabilirliği prensibi; genel ve evrensel bir prensip hâline gelmiş olup, milletlerarası tahkim yargılaması açısından önemli işlevlere ve sonuçlara sahiptir. Ancak tahkim anlaşmasının ayrılabilirliği prensibi, hakemlerin kendi yetkileri hakkında karar verebilmelerine olanak tanıyan "Kompetenz-Kompetenz" ilkesine dayanak oluşturmaz. Başka bir deyişle, bu iki ilke, milletlerarası tahkimde birbirinden farklı ilkeler olarak görülmelidir. Bu çalışmanın ilk bölümünde, tahkim anlaşması irdelenmiştir. İkinci bölümde, tahkim anlaşmasının ayrılabilirliği prensibi incelenmiş ve ayrılabilirlik prensibinin anlamı, işlevleri ve hukukî niteliği ortaya konmuştur. Üçüncü bölümde ise, tahkim anlaşmasının ayrılabilirliğinin kapsamı etraflıca açıklandıktan sonra, "Kompetenz-Kompetenz" ilkesinin, ayrılabilirlik prensibinin kapsamı içerisinde mütalaa edilip edilemeyeceği meselesi değerlendirilmiştir.


Anahtar Kelimeler:
Ayrılabilirlik Prensibi, Kompetenz-Kompetenz, Milletlerarası Tahkim, Tahkim Anlaşması.

Abstract:
With its legal character and its legal effects, arbitration agreement distincts from main (or underlying) contract which belongs to substantive law and whose effects are seen in substantive law area. The situation where arbitration agreement is formed as an arbitration clause in a main contract does not change this legal reality. This distinction between these two contracts leads to separability of arbitration agreement which enables arbitration agreement to survive even though main contract is invalid or terminated. The separability principle has become a general and universal principle and has essential functions and consequences for international arbitration. Nevertheless, separability principle does not constitute a legal basis of "Kompetenz-Kompetenz" rule which enables arbitratiors to decide on their own jurisdiction. In other words, these two principles should be regarded as distinct from each other in international arbitration. In this study's first part, arbitration agreement is scrutinized. In the second part, separability of arbitration agreement is examined and meaning, functions and legal character of separability principle are explained. In the third part, the issue whether "Kompetenz-Kompetenz" rule can be considered within the scope of separability principle is analyzed after the scope of separability of arbitration agreement is explained thoroughly.


Keynotes:
Separability Principle, Kompetenz-Kompetenz, International Arbitration, Arbitration Agreement