İşlevsel ömrünü bitirmiş sanayi alanları ve yapılarının yeniden işlevlendirme yaklaşımlarının irdelenmesi
Analysis of re-functionalization methods of functionally inactive industrial structures and regions
Yazar: NUR BANU ÖZBALTA
Danışman: DOÇ. DR. İBRAHİM BAŞAK DAĞGÜLÜ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Sanayileşme, el işçiliğinin terk edilip buharlı makinelerle seri üretimin yaygınlaşmaya başladığı 1800'lü yılların ortalarında hızlanmaya başlamış ve bu durumun her alanda getirdiği köklü değişimler öncelikle Batı Avrupa'da görülmüştür. Buradan Avrupa geneline ve sonrasında dünyaya yayılan değişimler üretim yapılarının da günün şartlarına uygun olacak biçimde yenilenmesini gerektirmiştir.

Sanayileşmenin güçlenmesiyle organize ve kapsamlı hale gelen üretim yapıları, kurulduktan sonra çoğu zaman oldukları gibi kalmamakta, bulundukları ülkenin ekonomilerindeki değişimlere ve ürettikleri ürünlerin değişim süreçlerine bağlı olarak güncellenmektedirler. Ancak üretim yapılarının işlevsel ömrünün, fiziksel ömrüne göre daha hızlı biçimde tamamlanması sonucu bu yapıların atıl kalmaya başlaması ve bölge genelinde çöküntü alanların oluşması gibi sorunlar ortaya çıkarmaktadır. Bu nedenle fiziksel ömrünü devam ettirebilecek nitelikli (ve genelde kültürel-tarihi değeri olan) sanayi yapılarının atıl kalması yerine bölge halkına ve yapının kendisine fayda sağlayacak biçimde yeniden işlev yüklenebilir. Farklı amaçlarla kullanıma devam etmesi planlanan bu yapılar, birkaç yöntemle yeniden işlevlendirilmeye tabi tutulmaktadır. Bunlar peyzaj planlamasıyla yapılan işlev değişiklikleri, eklemelerle yapılan işlevlendirmeler, iç mekan planlamasıyla oluşturulan müdahaleler, yapıyı olduğu gibi koruyarak yapılan işlevlendirmeler olarak sınıflandırılmıştır. İlk yöntem, sanayi sahalarının peyzaj planlaması sayesinde onarılması ve programlanmasını kapsamaktayken ikinci yöntem olan eklemelerle yapılan işlevlendirme, yapı kütlesine hacimlerin yerleştirilmesiyle ele alınmaktadır. İç mekan planlamasıyla yapılan yeniden işlevlendirme yöntemi ise yapının kabuğunu olduğu gibi tutarak iç mekanlarda yeni işleve uygun olacak biçimde değişikliklerin yapıldığı bir yöntemi oluşturmaktadır. Dördüncü yöntem olan korumayla yeniden işlevlendirmeden bir adım daha esnektir. Korumayla yapılan yeniden işlevlendirme yapıların hem iç hem dış mekanların olduğu gibi korunmasını savunmakta ve yeni işlevi bu durum üzerinden devam ettirmektedir.

Çoğu zaman kamusal fayda sağlamak adına gerçekleştirilen bu yöntemler, binaların işlevsiz ve niteliksiz yapılar haline gelmesinin önüne geçer. Bu yapıların varlığının sürdürmesi ile kamusal fayda oluşumunun yanı sıra bulundukları ülkelerin sanayi süreçlerine dair verilerin korunması da söz konusu olacaktır. Sanayi tesislerinin bu şekilde dönüşümleri alan ve yapılar için olumlu katkılar sağlamasına rağmen kimi zaman sosyal, fiziki, ekonomik vs. kimliğin beklenenden hızlı biçimde değişmesine neden olmaktadırlar. Bu nedenle yeniden işlev verilecek sanayi yapılarının içinde bulunduğu mevcut durum ve yapılacak olan yeni planlamanın bölgeyi ne denli etkileyebileceği planlanarak dönüşümde kullanılacak yöntemin ya da yöntemlerin çok dikkatli seçilmesi gerekmektedir.

Abstract:
The mechanization, which has become widespread with the strengthening of the industrialization and brought the radical changes in every sector, has been firstly seen in Europe's west side and has become global in time. The industrial plants which are become more organized and complex with mechanization, are the building type in where raw material is being formed by administration and workmanship. However, after the construction, industrial structures do not remain as they are, and they vary according to the fluidity of their country's economies and technologies. The large-scale industrial structures remain idle, which is the last part of this variation, cause many problems such as the formation of brown field throughout the region. For this reason, it is recommended to reorganize the buildings in order to benefit the people of the region and the structure itself, instead of demolishing the qualified (and generally historical) industrial structures that can sustain their physical life. These structures, which are planned to continue to use for different purposes, are subject to re-functionalization by several methods. These are functional changes made with landscape planning, re-functionalization with additions, interventions created by interior space planning and maintain the building as itself. The first method involves the rehabilitation and programming of industrial sites by landscape planning, while the second method, the re-functionalization with additions, is handled by the placement of volumes in the building mass. The interventions created by interior space planning is a method of keeping the whole facade as it is and making changes in only interior space for the new function. It is more flexible than last method. The last one lines up with the preservation of structures, as well as internal and external spaces, and modernizes the function lightly. These methods, which are often carried out to provide public benefit, prevent buildings from being dysfunctional and unqualified stocks and provide data on the industrial processes of the countries in which they are located, as well as serving the public. Although such transformations of industrial facilities make positive contributions to the areas and structures, sometimes social, physical, economic identities cn change rapidly and uncontrollably, so that the people of the region cannot adapt to this situation. Therefore, the connection with the region must be examined at the highest level to select, design and apply the most suitable method that will provide adequate service to the public and the structure.