Kentsel yenileme ve sosyal sürdürülebilirlik: Trabzon Ortahisar örneği
Urban rehabilitation and social sustainability: In case of Ortahisar, Trabzon
Yazar: ELİF BERNA VAR
Danışman: DOÇ. DR. YASİN ÇAĞATAY SEÇKİN
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kentsel Tasarım Ana Bilim Dalı / Kentsel Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Mimarlık = Architecture ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Zaman içinde yaşanan sosyal, fiziksel, ekonomik ya da siyasal değişimlerle köhneme ya da çöküş sürecine giren kentsel doku ya da dokuların, işlevlerini yeniden yerine getirebilmesi için kentsel yenileme çalışmaları uygulanmaktadır. Batı ülkelerinde özellikle II.Dünya Savaşı'ndan sonra önem kazanan bu uygulamaların Türkiye'de en yoğun yaşanmaya başladığı dönem 1980'li yıllara denk gelmektedir. Önceleri daha çok ekonomik ve çevresel konulara odaklanan kentsel yenileme çalışmaları sonucunda toplumsal dokuda yaşanan sosyal içerikli problemler, bu çalışmalarda sosyal boyutun da göz önünde bulundurulması gerektiği sonucunu doğurmuştur. Bu nedenle, özellikle son yıllarda batı ülkelerinde uygulanan kentsel yenileme uygulamaları için sosyal, fiziksel ve ekonomik konuları içeren kapsamlı çalışmalar yapılmakta, sosyal sürdürülebilir toplum ve kentsel yenileme ilişkileri tartışılmaktadır.
Türkiye'de deneyimlenen kentsel yenileme çalışmalarında ise henüz bu boyut gerektiği gibi sürece dahil edilmemekte, yapılan yenileme uygulamalarıyla bölgedeki yerel halk ya yerinden edilmekte ya da kendiliğinden alanı terk etmektedir. Bu da yenileme alanı ilân bölgelerin zamanla kentsel kimliklerinin kaybolmasına yol açmaktadır. Kentsel yenileme çalışmalarına alanda yaşayan halkın entegrasyonu, hem alandaki sosyal sürdürülebilirliğin ve kültürel mirasın devamlılığında, hem de uygulanan projenin başarıya ulaştırılmasında son derece önemlidir. Bu nedenle Türkiye'de her geçen gün bir yenisi tasarlanan ve mevcut sosyal dokuyu çoğu zaman gözardı eden kentsel yenileme çalışmalarının sosyal boyutu, projenin en başından beri detaylı olarak ele alınmalı; yerel halkın yenileme çalışmaları sonrasında da alanda ikamet etmelerini sağlamak için gerekli olan düzenlemeler yapılmalıdır.
Bu çalışma, kentsel yenileme çalışmalarında sosyal sürdürülebilirliğinin öneminin vurgulanması, sosyal sürdürülebilir kentsel yenileme kriterlerinin belirlenmesi ve Türkiye'de gerçekleştirilen kentsel yenileme uygulamalarının sosyal sürdürülebilirliğini Trabzon örneği özelinde sorgulamayı amaçlamaktadır. Bu amaçla Trabzon ili Ortahisar Kentsel Yenileme Proje Alanı, örnek çalışma alanı olarak seçilmiştir. Burada uygulanması planlanan yenileme projesi yerinde yapılan yapılandırılmış görüşmelerle halkın projeye yaklaşımı ve beklentileri açısından değerlendirilmiş ve proje sonrasında alandaki sosyal sürdürülebilirliğin sağlanıp sağlanamayacağı araştırılmıştır. Bu çalışma sonrasında, sosyal açıdan daha sürdürülebilir bir proje için alana entegre edilmesi gereken faktörler uzman ve halkın görüşleri alınarak tespit edilmeye çalışılmıştır.

Abstract:
As being living organism, cities can be influenced by social, physical, economic or politic changes occured in urban areas in time. If those changes affect the city in a negative way, urban patterns are not able to fulfill its previous  functions and gradually it might result in decaying period.
In order to solve this urban problem, urban rehabilitation projects have been used for years. This concept has been widely studied especially in European countries after the II.World War whereas it has gained importance in Turkey after 1980s. At first, urban rehabilitation projects were dealt with economic and physical concerns. However, after confronting the negative outcomes in social structure, it is understood that those projects should also be prepared regarding to social concerns. Thus, European countries have started to use an integrative approach for urban rehabilitation projects by combining social, physical, and economic aspects and to investigate the relationship between socially sustainable societies and urban rehabilitation practices.
However, the social concerns of urban rehabilitation projects are not fully considered in Turkey. During the projects, local inhabitants of the area might be forced to leave the rehabilitation are which resulted in the loss of urban identity in time. Urban rehabilitation projects have significant impacts on protecting both historical environments and cultural heritages. In addition to that, strategically organised rehabilitation projects can help to create more sustainable environments not only for current public use, but also for the next generations. For this reason, this study aims to highlight the importance of urban rehabilitation processes especially in historical cities which helps to promote the sustainable urban redevelopment in the longer term. 
This study investigates a sustainable approach to urban renewal projects in Turkey specificly in terms of social sustainability. In order to emphasize the importance of social sustainability of urban rehabilitation projects, this research deals with a case study area of Ortahisar neighbourhood, Trabzon. Through this case study, it is questioned how social sustainability of an urban renewal area can be achieved. It is suggested that social sustainability can be provided by some critical sustainability indicators and tools. After implementing on-site analyses, observations and surveys in Ortahisar neighbourhood, suggestions for more socially sustainable urban renewal project is made for the case study area. It is believed that this study will be helpful for succeeding urban renewal projects which aims to conserve historical heritage sites and to satisfy people's needs.