İnsülin kullanan tip 2 diyabetli bireylerde diyabet belirtileri, öz yönetim ve bakım bağımlılığını etkileyen değişkenler
Determining the variables that predict diabetes symptoms, self-management, and care dependency in individuals with type 2 diabetes using insulin,
Yazar: DAMLA NUR BOZKAYA
Danışman: DOÇ. DR. ZEHRA GÖK METİN
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Bağımlılık = Dependency ; Belirti ve semptomlar = Signs and symptoms ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus-tip 2 = Diabetes mellitus-type 2 ; Hasta bakımı = Patient care ; Kendi kendine yönetim = Self management ; Çoklu doğrusal regresyon = Multiple linear regression ; İnsülin = Insulin

Özet:
Bu tanımlayıcı araştırmanın amacı, Tip 2 diyabetli bireylerde diyabet belirtileri, öz yönetim ve bakım bağımlılığı düzeyleri ile bu durumları etkileyen değişkenlerin belirlenmesidir. Araştırma, Hacettepe Üniversitesi Hastaneleri Erişkin Hastanesi dahiliye klinikleri ve polikliniklerinde 6 Nisan 2021 ve 15 Ağustos 2021 tarihleri arasında yürütülmüştür. Araştırma örneklemini Tip 2 diyabetli (n=245) hasta oluşturmuştur. Katılımcılara, "Hasta Tanıtıcı Bilgi Formu", "Diyabet Belirtileri Kontrol Listesi Ölçeği", "Diyabet Öz Yönetim Ölçeği" ve "Bakım Bağımlılığı Ölçeği" yüz-yüze görüşme tekniğiyle uygulanmıştır. Verilerin analizinde ortanca, çeyrekler arası dağılım aralığı, minimum ve maksimum, Mann-Whitney U testi, Kruskal Wallis testi ve çoklu doğrusal regresyon (stepwise) analizi kullanılmıştır. Katılımcıların %53,5'i kadın olup, yaş ortancası 58 yıldır. Araştırmada hastaların en sık genel bitkinlik/tükenmişlik hissi, duygusal değişimler, halsizlik, uyku hali/sersemlik, ağız kuruluğu, sabah uykudan kalkınca bitkinlik hissi, ayaklarda uyuşma, gün içinde bitkinlikte artma, aşırı susama ve yemekten önce sinirlilik hali belirtilerini yaşadıkları, Diyabet Kontrol Listesi Ölçeği ortanca puanlarının 100 (63-172) olduğu ve Diyabet Kontrol Listesi Ölçek puanındaki değişimin %20'sinin komorbidite, hipertansiyon ve sosyal destek alma durumu bağımsız değişkenleri tarafından açıklandığı belirlenmiştir (R2=0,208). Hastaların Diyabet Öz Yönetim Ölçeği puanlarındaki toplam değişimin %21'inin katılımcıların komorbidite, eğitim durumu, KBH ve hastalıkla ilgili eğitim alma durumu değişkenleri tarafından açıklandığı belirlenmiştir (R2=0,214). Bakım Bağımlılığı Ölçeği ortanca puanı 67 (17-85) olarak belirlenmiştir. Bakım bağımlılığı düzeyindeki toplam değişimin %39'unun komorbidite, yaş, kronik böbrek hastalığı, hiperlipidemi ve koroner arter hastalığı bağımsız değişkenleri tarafından açıklandığı belirlenmiştir. (R2=0,393). Bu çalışmada, yaş, komorbid hastalıklar, eğitim durumu, diyabet ile ilgili eğitim alma durumu, sosyal destek durumu değişkenleri diyabet belirtileri, öz yönetim ve bakım bağımlılığını anlamlı olarak etkilemiştir (p<0,05). Ayrıca, diyabet belirtileri arttıkça öz yönetimin azaldığı ve bakım bağımlılığının arttığı bulunmuştur. Hemşirelerin Tip 2 diyabette diyabet belirtileri ve öz yönetim düzeylerini izlemeleri ve bakım bağımlılığı açısından hastaları değerlendirmeleri önerilmektedir.

Abstract:
The purpose of this descriptive study was to investigate the diabetes symptoms, self-management and care dependency levels and the variables that predict these conditions in individuals with Type 2 diabetes. The study was carried out in internal medicine and outpatient clinics of Hacettepe University Adult Hospital between April 6, 2021, and August 15, 2021. The study sample consisted of patients with Type 2 diabetes (n=245). The Patient Information Form, Diabetes Symptoms Checklist Scale, Diabetes Self-Management Scale and Care Dependence Scale were applied to the participants by face-to-face interview. Data were analyzed by median, interquartile range, minimum and maximum, Mann-Whitney U test, Kruskal Wallis test, multiple linear regression (stepwise) analysis. 53.5% of the participants were female, with a median age of 56 years. The mostly experienced diabetes symptoms were reported as general fatigue/burnout, emotional changes, weakness, drowsiness, xerostomia, fatigue when waking up in the morning, numbness in the feet, increased fatigue during the day, excessive thirst, and irritability before eating. In addition, the median scores of the Diabetes Checklist Scale were 100 (63-172), and 20% of the change in the Diabetes Checklist Scale was explained by the variables of comorbid diseases, hypertension, and social support status (R2=0,208). The median scores of Diabetes Self-Management Scale were found to be 91 (45-121), 21% of the change in the scale scores were found to be explained by the variables of comorbid diseases, educations status, chronic kidney disease, and education about diabetes (R2=0,214). The median scores of Care Dependency Scale were determined as 67 (17-85). 39% of the change in the care dependency scores was explained by the variables of age, chronic kidney disease, hyperlipidemia, coronary artery disease (R2=0,393). Age, comorbid diseases, educations status, education on diabetes and social support status significantly predicted diabetes symptoms, self-management, and care dependency in this study (p<0.05). Besides, as diabetes symptoms increased, self-management decreased, and care dependency improved in this study. Nurses should monitor the diabetes symptoms and self-management in Type 2 diabetes and evaluate the patients in terms of care dependency.