Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi çocuk sağlığı ve hastalıkları genel polikliniğine başvuran hastaların obezite prevalansı ve modifiye edilebilir risk faktörleri
Obesity prevalance and modifiable risk factors of children applying to who the pediatric primary care clinic of Ankara University Faculty of Medicine, department of child health and diseases
Yazar: MEHMET MUSTAFA YILMAZ
Danışman: PROF. DR. PELİN BİLİR
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2018
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Ankara = Ankara ; Anne sütü = Milk-human ; Beslenme alışkanlıkları = Nutritional habits ; Fiziksel aktivite = Physical activity ; Obezite = Obesity ; Prevalans = Prevalence ; Risk faktörleri = Risk factors ; Uyku = Sleep ; Çocuklar = Children

Özet:
Arka Plan: Çocukluk dönemindeki obezite gelişmiş ülkelerde ve gelişmekte olan ülkelerde, bulaşıcı olmayan kronik hastalıkların yükünü arttırarak önemli bir halk sağlığı sorunu yaratmaktadır. Çocukluk ve ergenlik dönemi obezitesi erişkin obezitesi ile sonuçlanır. Obezitenin süresi daha uzun olacağından, yetişkinlikte başlayan obezite ile karşılaştırıldığında morbidite ve mortalite oranı daha fazladır. Obezite ile ilişkili komorbiditelerin prevelansı, çocukluk yaş grubundaki obezitenin yaygınlığının artmasına paralel olarak artmaktadır. Çocukluk çağı obezitesi acilen çözülmesi gereken ciddi bir konudur. Obezite tedavisinde amaç, obeziteye ilişkin morbidite ve mortalite risklerini azaltmak, bireye yeterli ve dengeli beslenme alışkanlığı kazandırmak ve yaşam kalitesini yükseltmektir. Obezitenin oluşumunu önlemek, obezite ortaya çıktıktan sonra yapılacak müdahaleden daha kolaydır. Çocukluk çağı obezitesinin tedavi edilmesi, çocuğun fiziksel, sosyal ve psikolojik sağlığını olumlu yönde etkileyeceği gibi, yetişkin döneme yansıyan etkileri nedeni ile de halk sağlığı açısından önemlidir. Obez çocuk ve adölesanları yetişkin dönemde bekleyen sağlık sorunları düşünüldüğünde, sorunun çocukluk çağından başlayarak önlenmesi zorunluluk kazanmıştır. Dünyada olduğu gibi ülkemizde de obezite ve fazla kilolu çocuk ve erişkinlerin oranları artmaktadır. Türk çocuklarının obezite eğilimlerini araştıran ulusal çapta bir sistematik çalışma bulunmamasına rağmen yapılmış olan bölgesel çalişmalarda ülkemizde obezite sıklığının giderek arttığı görülmektedir. Bu rakamların önümüzdeki yıllarda daha da artacağı öngörülmektedir.
Amaç: Bu çalışmamızda toplumumuzda giderek daha sık görülen bir sağlık sorunu olan obezitenin prevalansını ve modifiye edilebilecek risk faktörlerini tespit etmeyi amaçladık.  Çocuklarda obezite prevalansını, cinsiyete göre dağılımını, aile öyküsünün, doğum tartısının, doğum haftasının ve anne sütü kullanım süresinin obezite ile ilişkisini saptamayı hedefledik. Özellikle obezite için risk faktörü oluşturan beslenme alışkanlığı, ekran başında geçirilen zamanın ve fiziksel aktivitenin obezite ile korelasyonunu inceledik. Uyku saatinin ve uyumadan önce yemek yemenin obezite ile ilişkisini saptamayı hedefledik. Bu nedenle çalışmamız Temmuz 2017 ile Kasım 2017 tarihleri arasında Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi (AÜTF) Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Genel Polikliniği'ne başvuran 6-18 yaş arasındaki çocuklar alınarak prospektif olarak yapıldı.
Bulgular: Çalışmamıza herhangi bir kronik hastalığı bulunmayan ve yaşları 6.0 ile 17.9 yıl arasında değişen, 1949 çocuk dahil edildi. 1949 çocuğun desimal yaşları 6.0-17.9 yıl arasında olup ortalama yaşı 11.1 ±3.8 yıl olarak saptandı. Olguların 1122'si kız (%57.6), 827'si erkekti (%42.4). Olgularımızı boya göre ağırlığa (rölatif ağırlık) göre değerlendirildiğimizde; %12.5'inin fazla kilolu, %17.9'unun ise obez olduğu saptandı. Erkeklerin %17.3'ü obez iken kızların %18.4'ü obezdi. Cinsiyete göre hastalar gruplandırıldığında obezite açısından anlamlı fark görülmedi (p:0,261). Hastalar doğum haftasına (preterm, term ve postterm) ve doğum tartısına göre (AGA, SGA ve LGA) gruplandırılıp obezite oranlarına bakıldığında anlamlı bir fark saptanmadı (sırasıyla p: 0.82, p:0.52). Anne sütü kullanım süreleri ile ortalama BGA arasında istatistiksel olarak anlamlı fark olduğu saptandı (p <0,05). Ailesinde obez birey olan hastaların obezite oranları ailesinde obez birey olmayanlarla karşılaştırıldığında anlamlı derece yüksek çıktı (p<0,05). Olgularımızın fiziksel aktivitesinin az olması, abur cubur yeme alışkanlığının olması ve ekran başında geçirilen sürenin fazla olması ile obezite arasında anlamlı ilişki saptandı (p <0,5). Uyumadan önce yemek yeme alışkanlığını değerlendirdik. Uyumadan önce yemek yemenin obezite için risk faktörü olduğunu saptadık (p:0,01). Gece 22:00'dan önce uyuyanlarla ,22:00'dan sonra uyuyanlar arasında obezite karşılaştırıldığında anlamlı bir sonuç saptamadık (p:0,82).
Sonuç: Tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de çocuklarda fazla kilolu ve obezite prevelansı artmaktadır. Çalışmamızda yaklaşık olarak her üç çocuktan birini fazla kilolu ya da obez olarak saptadık. Ailede obezite varlığı çocuklardaki obeziteyi artırdırdığından öncelikle aileyi bilinçlendirmek ve bununla mücadelede onları katmak gerektiği düşüncesindeyiz. Aile ortamından başlanarak fiziksel aktivitenin önemi vurgulanmalı, teşvik edilmelidir. Beslenme alışkanlığı düzenlenmeli ve evde abur-cubur bulunmamalıdır. Günümüzde çocukları bekleyen en büyük risklerden biri de sedanter yaşamın artmasıdır.  Ekran başında geçirilen zaman obezite için 2 kat risk faktörüdür. Bu nedenle çocukların ekran başında geçirdikleri süre kısıtlanmalıdır. Obezite için risk faktörü olduğunu saptadığımız diğer nedenlerden olması nedeniyle; çocukların uyku saatine dikkat edilmeli ve uyumadan önce yemek yenilmemelidir. Prematür doğum ve SGA doğum öyküsü olanların ileriki yaşantılarında obez olma riskinin daha fazla olduğu gösterdik. Teknolojinin ilerlemesiyle prematür doğanların hayatta kalma oranlarının arttığı göz önünde tutulacak olursa önümüzdeki yıllarda obezite riskine etkisi daha da önem kazanacaktır. Anne sütü kullanımının birçok kronik hastalıktan koruyucu etkisinin olduğunu bilindiği gibi obeziteyi de azalttığından emzirmenin önemi üzerinde durulmasının gerekli olduğu düşünüyoruz. Anne sütü kullanımı ile obezite arasındaki ilişki nedeniyle bebeklik döneminde anne sütü kullanımın ve kullanım süresinin arttırılması açısından ebveynlerin bilgilendirilmesinin çocukluk ve erişkin dönemde olaşabilecek obeziteye bağlı kronik hastalıkları önleme açısından önemi büyüktür.

Abstract:
Background: Childhood obesity increases the burden of noncommunicable chronic diseases in developing and developed countries, creating a significant public health problem. Childhood and adolescence obesity results in adult obesity. Since the duration of obesity will be longer, morbidity and mortality rates are higher compared to adult-onset obesity. The prevalence of obesity-related comorbidities is increasing parallel to the prevalence of obesity in childhood. Childhood obesity is a serious issue that must be resolved urgently. The aim of obesity treatment is to decrease obesity related morbidity and mortality risks, to provide adequate and balanced nutrition habits and to improve quality of life. Preventing the formation of obesity is easier than interventions to be done after obesity emerges. Treatment of childhood obesity affects the child positively in terms of biopsychosocial and it is important in terms of public health due to the complications that will emerge in adulthood. When it is considered that obese children and adolescents health problems waiting in adulthood, it has become imperative to prevent the problem starting from childhood. As in the world, the rates of obesity and overweight children and adults are also increasing in our country. Although there is no national systematic study to investigate obesity trends of Turkish children, it is observed in regional studies that the prevalence of obesity in our country is increasing. It is predicted that these figures will increase even more in the coming years. 
Objective: İn this study, we aimed to determine the prevalence and modifiable risk factors of obesity which is an increasingly common health problem in our society. We aimed to determine the prevalence of obesity and relationship between sex, family story, birth weight, birth week and duration of breastfeeding with obesity. We have examined especially the correlation between obesity and nutritional habits and physical activity, which are risk factors for obesity. We aimed to determine the relationship between obesity and sleeping time, eating before sleeping. For this reason, our study was prospectively conducted between July 2017 and November 2017 by taking children between the ages of 6 and 18 who were admitted to the General Policlinic of Children's Health and Diseases of the Ankara University Faculty of Medicine (AUTF). 
Results: 1949 children aged between 6.0 and 17.9 years and who did not have any chronic disease were included in our study. The age of 1949 children was between 6.0-17.9 years and the mean age was 11.1 ± 3.8 years. Of the cases, 1122 (57.6%) were female, 827 were male (42.4%). When we evaluate our cases according to relative body mass index (relative weight); 12.5% of them were overweight and 17.9% of them were obese. While 17.3% of males were obese, 18.4% of females were obese. There was no significant difference in terms of obesity when patients were grouped according to sex (p:0,261). Patients were grouped according to the birth week (preterm, term and postterm) and birth weights (AGA, SGA and LGA), and no significant difference was found between obesity rates (respectively p: 0.82, p: 0.52). There was a statistically significant difference between the duration of breastfeeding and relative body mass index (p <0,05). Children having obese individuals in their family had higher obesity ratio (p <0,05). Significant relationship was found between obesity and low physical activity, junk food eating habit and time on screen (p <0,05). We evaluated the habit of eating before sleeping. We found that eating before sleeping was a risk factor for obesity (p:0,01). We did not find any significant results in obesity ratio, when compared to sleeping before 22:00 and sleeping after 22:00 (p:0,82). 
Conclusion: As in the whole world, overweight and obesity prevalence in children is also increasing in our country. We found approximately one out of every three children in our study as overweight or obese. Since obesity in the family increases the obesity in children, we think that it is necessary to raise awareness of the family first and to add them to the fight with it. The importance of physical activity should be emphasized and promoted by starting from the family environment. Nutritional habits should be arranged and at home there should be no junk food. One of the greatest risks facing children today is the increase in sedentary life. Time spent on screen is a 2-fold risk factor for obesity. For this reason, the time that children spend at the screen should be restricted. Because of being the other reasons we have identified as a risk factor for obesity; attention should be paid to sleeping time of children and they should not eat before sleeping. We have shown that those with premature birth and SGA birth stories are more likely to be obese in their later life. Given the increased survival rate of prematurity due to the progress of the technology, the effect of obesity risk will become even more important in the coming years. We know that the use of breast milk is protective against many chronic diseases and we think that it is necessary to focus on breastfeeding as it reduces obesity. Due to the relationship between breastfeeding and obesity, informing the parents about the breastfeeding and the duration of use during infancy is important in preventing chronic diseases due to obesity in childhood and adulthood.