Türkiye'de iklim değişikliği bağlamında temiz teknoloji edinimi: Metalik olmayan mineral ürünler sektöründe bir uygulama
Clean technology adoption in the context of climate change: An application in non-metallic mineral products industry
Yazar: TUĞBA DİNÇBAŞ
Danışman: PROF. DR. HAKAN YİĞİTBAŞIOĞLU
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Çevre Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Bilim ve Teknoloji = Science and Technology ; Kamu Yönetimi = Public Administration ; İşletme = Business Administration
Dizin: Endüstriyel üretim = Industrial production ; Küresel ısınma = Global warming ; Teknoloji adaptasyonu = Technical adoption ; Teknoloji yayılımı = Technology spillover ; Temiz üretim = Cleaner production ; Çevre duyarlılığı = Environmental sensitivity ; Çevre teknolojisi = Environmental technology ; Çevreye uyum = Environmental adaptation ; İklim değişikliği = Climate change

Özet:
Günümüzde insanın karşı karşıya olduğu tehditlerden biri olan iklim değişikliği ile mücadelede medeniyetin bu aşamaya gelmesinde en önemli rolü oynayan teknoloji merkeze konumlandırılmaktadır. Temiz teknolojilerin geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması ile iklim değişikliği ile mücadele için gereken emisyon azaltım miktarına önemli oranda ulaşılabileceği öngörülmektedir. Bu bağlamda imalat sanayinde temiz teknolojilerin edinimi hem iklim değişikliği faaliyetlerine katkı sağlaması açısından hem de sanayinin teknolojik dönüşümünün desteklenmesi açısından son derece önemlidir. 

Ne var ki yapılan çalışmalar temiz teknolojilerin beklenen ve gereken oranda yayılmadığını göstermektedir. Bu bağlamda teknoloji ediniminin nasıl ve neden gerçekleştiğinin ve bu sürecinin belirleyicilerinin tespit edilmesi ve öneminin anlaşılması küresel iklim değişikliği hedefine ulaşmada ve edinimi daha etkili hale getirmede yüksek öneme sahiptir. Bu çalışmada Türkiye'de sanayi kaynaklı emisyonlarda en yüksek paya sahip olan metalik olmayan mineral ürünler sektöründe temiz teknoloji edinim süreci, geliştirilen Teknoloji, Organizasyon ve Çevre Modeli temelli bir model ile tespit edilmeye çalışılmıştır.

Çalışma sonuçları temiz teknoloji edinim sürecinin teknolojinin kendisine ilişkin değişkenler ve organizasyonel faktörlerden önemli oranda etkilendiğini ortaya koymuştur. Bu faktörler arasında teknolojinin karmaşıklık seviyesi, teknolojinin göreceli avantajı ve firmaya uygunluğu, firmanın insan kaynağı ve öngörüsü ön plana çıkan alt faktörler olmuştur. 

Çimento, seramik, cam ve kireç sektörlerinde yürütülen bu çalışmada firmaların Ar-Ge yapma durumunun temiz teknoloji edinimini etkilediği ve özellikle kireç sektörünün temiz teknoloji edinim sürecinde diğer sektörlere oranla hem teknik hem de finansal bazda daha fazla desteklenmesi gerekliliği ortaya çıkmıştır.

Abstract:
Technology as having the biggest role in reaching the current civilization level, is seen as a vitally important tool to address climate change, one of the main threats that humanity faces. With the development, adoption and diffusion of clean technologies, it is foreseen that it is possible to reach required amount of emission reduction to address climate change. 

However, effective diffusion of clean technologies and implications could not be realized as it is expected and required. In this regard, determining how and why clean technology adoption occurs, identifying the variables and understanding the importance of the process will help achieving global climate change goal and increasing efficiency of adoption process.  The aim of this study is to determine clean technology adoption process through a new model based on Technology-Organization-Environment Framework (TOE).

The results of this study has revealed that the clean technology adoption process is considerably affected by technological and organizational factors. Among these factors, complexity, relative advantage and compatibility of the technology and human resources and vision of the company are listed as the key sub factors. 

As a result of this study conducted on cement, ceramics, glass and lime sectors, clean technology adoption is affected by the level of R&D activities of the company. Another significant output of the study among the others is lime sector needs to be supported financially and technically more than the other sectors during clean technology adoption.