Değişken rasyon formülasyonlarının büyük baş karma yemlerinde bazı fiziksel ve kimyasal kalite özellikleri üzerine etkileri
Effects of variable ration formulations on some physical and chemical quality properties in cattle compound feeds
Yazar: MURAT BEZCİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FİRDEVS KORKMAZ TURGUD
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Zootekni Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Hayvancılık sektöründe süt ve besi üretim maliyetleri içerisinde en büyük payı yem maliyetleri almaktadır.  Yüksek verim kapasiteli hayvanlar yaşama ve verim payı ihtiyaçlarını karşılayabilmek için kaliteli yemlere gereksinim duyarlar. Karma yemler yapısı garanti edilmiş ürünler olması sayesinde hayvanlara farklı besin maddelerine sahip hammaddelerden en yüksek seviyede yararlanma imkânı sağlarlar. Hayvanlar tarafından istekle tüketilmeyen hammaddeler diğer ürünler ile karma yem haline getirilerek tüketilmeleri garanti altına alınabilir. Karma yem bileşimlerine giren hammaddelerin birden fazla olması, hassas ölçüler dâhilinde kullanılması ve homojen bir şekilde hazırlanması için teorik bilginin yanında; yemlerin hazırlanmasında gerekli olan çeşitli alet, makine ve malzemenin yetiştiriciler tarafından temininin güçlüğü, Yem Sanayi'nin kurulması zorunluluğunu doğurmuştur. 
Kaliteli pelet yemler hammaddelerin birbirleriyle olan etkileşimi, alet ekipmanlarının kalitesine ve prosese bağlıdır. Yapılan bu çalışmada değişken rasyon formülasyonlarının büyükbaş karma yemlerinde bazı fiziksel kalite özellikleri üzerine etkileri tespit edilmiştir. Seçilen özel karma yem fabrikasının depolarında günlük olarak bulunan hammaddelerin çeşit ve miktarındaki değişimlerinden dolayı farklı rasyon formülasyonları ile sabit protein ve enerji içeriğine sahip büyükbaş besi ve sığır süt yemleri üretilmiştir. Üretilen yemler; Besi Geliştirme, Besi Bitirme, Besi Tahılmiks, Süt 18, Süt 19 ve Süt 21 yemleri olarak adlandırılarak piyasada satışa sunulmuştur. Üretilen karma yemlerde yapılmış olan fiziksel analizler ile karma yemlerin pelet dayanıklılık indeksi (PDİ), hektolitre ve nem üzerine olan etkilerini tespit edilmiştir. Ayrıca araştırmada üretilmiş olan karma yemlerin pelet kalite faktörü (PKF) değerleri Payne ve ark. (2001)'nın bildirdiği değerlerden yararlanılarak hesaplanmıştır. Rasyonların pelet kalite faktörü ile pelet dayanıklılığı arasındaki korelasyona ek olarak besin madde içerikleri ile pelet kalitesinin ve pelet dayanıklılığı arasındaki korelasyon da bu incelemenin konusunu oluşturmuştur. 
Çalışma sonucunda elde edilen verilere göre rasyon gruplarının besin madde, pelet dayanıklılık indeksi ve pelet kalite faktörü verilerinin ortalamaları ve gruplar arasındaki farkların istatistiki açıdan önemli olduğu tespit edilmiştir. Bu yemler arasındaki besin madde kompozisyonları farkı yemlerin üretiliş amaçları doğrultusunda beklenen bir sonuçtur.  Yapılan istatistik analiz sonucunda en yüksek PDİ değeri Süt 18 ve Besi Tahılmiks yemlerinde (89.02 ve 89.04) tespit edilmiştir.  Lignin ham selülozu oluşturan besin maddelerinden bir tanesidir ve pelet bağlamada olumlu yönde etki gösterdiği düşünülmektedir.  Dolayısıyla ham selüloz içeriğinin en yüksek değer gösterdiği bu iki yemde PDİ değerlerine de yansımıştır. Grupların pelet kalite faktörü değerleri arasındaki fark istatistiki açıdan önemli bulunmuştur. En yüksek değer Süt 19 yeminde (6.05) en düşük değer ise Süt 21 yeminde tespit edilmiştir. Rasyonların farklı hammadde içeriklerinden dolayı bu farklılığın oluştuğu düşünülmektedir. Özellikle besi tahılmiks süt 18 ve süt 19 yemlerinde yer alan kepeğin bu faktörün yüksek çıkmasında etkili olduğu görülmüştür.
Yapılan deneme sonucunda farklı rasyonlar ile hazırlanmış pelet yemlerin kaliteleri incelenmiş ve nişasta içeriği ile lignin içeriği yüksek olan rasyonların pelet kalitelerinin diğer gruplara göre daha yüksek olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
Feed costs take the biggest share in milk and fattening production costs in the livestock sector.  Animals with high yield capacity need quality feeds in order to meet their survival and yield share needs. Mixed feeds provide animals with the opportunity to benefit from raw materials with different nutrients at the highest level thanks to their guaranteed structure. Raw materials that are not willingly consumed by animals can be guaranteed to be consumed by making mixed feed with other products. In addition to the theoretical knowledge, the difficulty of procurement of various tools, machinery and materials required for the preparation of feeds by breeders has led to the necessity of establishing the Feed Industry. 
Quality pellet feeds depend on the interaction of raw materials with each other, the quality of the equipment and the process. In this study, the effects of variable ration formulations on some physical quality characteristics of cattle compound feeds were determined. Cattle fattening and cattle dairy feeds with constant protein and energy content were produced with different ration formulations due to the changes in the variety and amount of raw materials available daily in the warehouses of the selected special compound feed factory. The produced feeds were named as Fattening Development, Fattening Finishing, Fattening Grainmix, Milk 18, Milk 19 and Milk 21 feeds and offered for sale in the market. The effects of mixed feeds on pellet durability index (PDİ), hectolitre and moisture were determined by physical analyses of the produced mixed feeds. In addition, the pellet quality factor (PQF) values of the compound feeds produced in the study were calculated using the values reported by Payne et al. (2001). In addition to the correlation between pellet quality factor and pellet durability, the correlation between nutrient contents and pellet quality and pellet durability was also the subject of this study. 
According to the data obtained as a result of the study, the averages of the nutrient, pellet durability index and pellet quality factor data of the ration groups and the differences between the groups were found to be statistically significant. The difference in nutrient compositions between these feeds is an expected result in line with the production purposes of the feeds.  As a result of the statistical analysis, the highest PDİ value was determined in Milk 18 and Fattening grainmix feeds (89.02 and 89.04).  Lignin is one of the nutrients forming crude cellulose and it is thought to have a positive effect on pellet binding.  Therefore, in these two feeds where the crude cellulose content showed the highest value, it was reflected in the PDİ values. The difference between the pellet quality factor values of the groups was found to be statistically significant. The highest value was found in Milk 19 feed (6.05) and the lowest value was found in Milk 21 feed. It is thought that this difference occurred due to the different raw material contents of the rations. It was observed that especially the bran in the fattening grain-mixed milk 18 and milk 19 feeds was effective in the high value of this factor.
As a result of the experiment, the quality of the pellet feeds prepared with different rations was analysed and it was found that the pellet quality of the rations with high starch and lignin content was higher than the other groups.