Erzurum yöresinde benzer iklim ve topoğrafik koşullar altında farklı ana materyallerden oluşan toprakların bazı fiziksel, kimyasal ve morfolojik özelliklerinin karşılaştırılması /
Yazar: MÜDAHİR ÖZGÜL
Danışman: PROF. DR. GÜLAĞA ŞİMŞEK
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1996
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Erzurum = Erzurum ; Fiziksel özellikler = Physical properties ; Kimyasal özellikler = Chemical properties ; Morfolojik özellikler = Morphological properties ; Toprak = Soil

Özet:
Erzurum yöresinde, benzer iklim ve topografik koşullar altında, farklı anamateryallerden oluşan iki toprak, bazı fiziksel, kimyasal ve morfolojik özellikler bakımından karşılaştuılmıştır. Çalışmaya konu olan model profillerden birincisi, Erzurum-Kandilli karayolu üzerinde yer almakta ve kireçli ana materyalden oluşmaktadır. İkincisi ise Erzurum-Pasinler karayolunun güneyinde (yola 2 km) bulunup ana materyali aglomeratik tüf tür. Çalışma bölgesinde yıllık yağış 446.2 mm, yıllık buharlaşma 1059.0 mm, yıllık ortalama sıcaklık 5.9 °C, 50 cm derinlikteki ortalama toprak sıcaklığı 8.0 °C ve yıllık ortalama nispi nem % 63 'tür. Topraklara ait profil tanımlamaları yapılmış, profillerden alınan toprak örneklerinde yapılan analiz sonuçlarına göre topraklar, orta bünyeli topraklar sınıfına sokulmuştur. Topraklarda belirlenen kütle yoğunlukları profil I için; 1.08-1.31 g/cm3, profil II için; 0.78-0.84 g/cm3 arasında değişmektedir. Baz doygunluk yüzdesi profil I ile temsil edilen toprağın bütün horizonlarında % 100, profil II ile temsil edilen toprakta ise; % 62.58- 84.43 arasında değişmiştir. Profillerden alınan toprakların ECxl03 değerleri, profil I ve profil II için sırasıyla 0.15-0.60, 0.40-0.53 mmhos/cm arasında bulunmuştur. Toprakların pH değerleri profil I'de derinlikle hafif alkalinden alkaline doğru değişmektedir. Profil H'de ise hafif asittir. Benzer olarak profil I'de kireç içeriği derinliğe bağlı olarak % 3. 7 'den % 84.9'a artmış buna karşılık profil II ile temsil edilen toprakta kireç saptanamamıştır. Organik madde her iki profilde de yüzeyden aşağılara doğru bir azalma göstermektedir. Toprakların katyon değişim kapasitesi değerleri birbirlerine yakın olmakla beraber profil I'de kireç miktarının çok fazla olduğu horizonlarda ani bir düşüş gözlenebilmektedir. Bu iki toprağın yukarıda sıralanan ve arazide belirlenen özellikleri gözönünde bulundurulduğu zaman profil I'in temsil ettiği toprak marn üzerinde oluşmuş, derin profilli, orta bünyeli, oluşumu çeşitli faktörler tarafından yavaşlatılmış ve Mollisollar sırasına sokulabilecek bir topraktır. Profil II ise, aglomeratik tüf üzerinde oluşmuş, ortaderin profilli, orta bünyeli, ana materyalin parçalanma ayrışmaya karşı dayanıklı olması nedeniyle geç oluşan kütle yoğunluğu düşük ve Andisollar sırasına sokulabilecek bir topraktır.

Abstract:
Some physical, chemical and morphological properties of soils formed on different parent material under similar climatical and topographical conditions in Erzurum were compared. One of two soil profiles chosen for this study formed on a lime parent material near Erzurum-Kandilli road. The second profile formed on an aglomeratic parent material located on 2 km. south of Erzurum-Pasinler road. In the region including the study area, annual rainfall, evaporation and temperature were 446.2 mm, 1059 mm and 5.9 °C, respectively. Average soil temperature at 50 cm depth is 8 oC and annual average humidity is 63 %. After profile descriptions have been done, a soil sample from each horizon was collected and analyzed. Results showed that soils studied had medium texture. The bulk density values, varied from 1.08-1.31 gr/cm3 for soil of the profile * I and from 0.78-0.84 gr/cm3 for soil of the profile * II. Base saturation was 100 % in all horizons of the profile *I, and it was 62.6, 64.5 and 84.4 % for the profile * II, respectively. Electrical conductivity in saturation extraction varied 0.15 to 0.60 mmhos/cm for profile * I and 0.40 to 0.53 mmhos/cm for profile * n. In the profile * I, the pH varied from sligtly alkaline to alkaline with depth and it was slightly asidic throughout the profile * II. Similarly, lime content increased from 3.7 % to 84.9 % with dept in the profile * I. However, no lime was detected in profile * II. In both profile, organic matter content decreased with depth. Soil profiles had similar CEC (cation exchange capacity), but it was low in horizons rich in lime. In conclusion the profile * I formed on marn parent material, deep, medium textured, and classified as Mollisols. On the Other hand, profile * U formed an aglomeratik ash parent material, medium-deep, medium textured, low bulk density and classified as Andisols.