Sosyal kimlik kuramı çerçevesinde Usûlî Divanı'nda Gülşenîlik
Gulsenism in Usûlî Diwan in the frame of social identity theory
Yazar: BEYZA GÜNEŞ
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET CELAL VARIŞOĞLU
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Sosyal Kimlik Kuramı 1970'li yıllardan sonra Henri Tajfel ve John Turner tarafından geliştirilmiştir. Uzun yıllar Fransa ve Almanya'daki esir kamplarında kalan Henri Tajfel burada elde ettiği tecrübelerle John Turner ile birlikte din, dil, ırk, cinsiyet farklılığı gösteren büyük örneklemli gruplar üzerinde çalışmalarını sürdürmüştür. Sosyal Kimlik Kuramı'nın amacı bireysel kimlikten sosyal kimliğe geçiş yapan bireyin duygularında, düşüncelerinde, algılarında ve yargılarında görülen değişilikleri ortaya koymaktır. Kuram araştırmacılar tarafından sosyal kimlik, sosyal karşılaştırma, sosyal sınıflandırma ve sosyal yapı gibi başlıklara ayrılarak incelenmiştir. Sosyal Kimlik Kuramı bu yönleriyle çalışmanın çerçevesini oluşturmaktadır. 
Klasik Türk edebiyatı şairlerinin bir kısmının mutasavvıf bir kimlik taşıdığı görülmektedir. Bu örneklerden biri de Usûlî'dir. 16. yüzyıl şairlerinden olan Usûlî Vardar Yenicesi'nde dünyaya gelmiştir. Vardar Yenicesi'ndeki tasavvufi ortam Usûlî'nin kişiliğinin şekillenmesinde büyük rol oynamıştır. Şair bir süre sonra Mısır'a giderek İbrahim Gülşenî'ye intisab etmiş ve uzun yıllar şeyhinin hizmetinde bulunmuştur. Şeyhinin vefatı üzerine memleketine geri dönmüş ve ömrünün geri kalanını yaşadığı bölgede Gülşenîliği yaymakla geçirmiştir. Usûlî'nin sosyal kimliğini meydana getiren Gülşenî tarikatı şiirlerine de tesir etmiştir. Divanında yer alan şiirlerde Gülşenîliğin izlerine rastlanmış ve bu izler detaylıca açıklanmaya çalışılmıştır. Şairin özellikle İbrahim Gülşenî'nin vefatı üzerine kaleme aldığı mersiye dikkat çekmektedir.
Çalışmanın amacı Sosyal Kimlik Kuramı çerçevesinde Gülşenîliğin Usûlî Divanı'na yansımalarını ortaya koymaktır. Çalışma Usûlî'nin Gülşenî kimliğinin aydınlatılması ve Gülşenîlik unsurlarının tüm divanda taranması açısından önemlidir. Çalışma sonucunda divanda Gülşenîliğe ve özellikle İbrahim Gülşenî'ye dair pek çok unsurun varlığı tespit edilmiştir. Çalışma süreci boyunca nitel araştırma yöntemine uyulmuştur.

Abstract:
Social identity theory was developed by Henry Tajfel and John Turner after 1970's. Henri Tajfel who stayed at prison camps in France and Germany for years maintained his studies on vital sample groups demonstrating the difference in religion, language, race and gender using his experiences he acquired at prison camps with John Turner. The purpose of Social Identity Theory is to discover the changes seen at the emotions, ideas, perceptions and attitudes of an individual who transitions from individual identity to social identity. The theory was studied by researchers under separate headings, such as social identity, social comparison, social classification, and social structure. Social Identity Theory shapes the frame of the study with these aspects.
It is seen that some of Classical Turkish literature poets have a sufî identity, one of which is Usûli. Usûlî, among the 16th century poets, was born in Giannitsa. The sufî atmosphere in Giannitsa had a great role in shaping the character of Usûlî. The poet went to Egypt after a while and affiliated with Ibrahim Gülşenî and served under his sheikh. After his sheikh passing away, he returned to his hometown and spent the rest of his life spreading Gulsenism in the region where he lived. Gulsenism generating the social identity of Usûlî was also reflected in his poems. In the poems included in his diwan, the traces of Gulsenism were found and these traces were attempted to be explained in detail. The poet's elegy that he wrote upon Ibrahim Gülşeni's death especially attracts attention. 
The aim of this work is to explore the reflection of Gulsenism in Usûlî Diwan in the frame of Social Identity Theory. The work is significant in the aspects of enlightening Usûlî's Gülşenî identity and examining Gulsenism factors in the whole diwan. In conclusion, a number of factors about Gulsenism and specifically about Ibrahim Gülşenî was identified in diwan. Qualitative research method was complied with throughout the process of the work.