Bilgi erişiminde tamlama temelli dizinleme
Phrase based indexing in information retrieval
Yazar: MEHMET KIVANÇ TÜRKEEŞ
Danışman: PROF.DR. EŞREF ADALI
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bilgisayar Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve Kontrol = Computer Engineering and Computer Science and Control

Özet:
Bu tez kapsamında, Türkçe için doğal dil isleme destekli bir bilgi erisim sistemi tasarımıyapılmıstır. Bu bilgi erisim sistemi, Türkçe'nin özelliklerini ve yapısını göz önüne alarak,bilgi erisimindeki basarımı arttırmayı amaçlamaktadır. Tasarlanmıs olan bu sistemdeTürkçenin biçimsel ve sözdizimsel farklılıkları ele alınmıs ve bu farklılıklarıngiderilmesinin bilgi erisimi üzerindeki etkileri irdelenmistir. Birimsel farklılıklarbiçimbirimsel çözümlemeye dayanan gövdeleme, sözdizimsel farklılıklar ise tamlamaanalizi ile giderilmeye çalısılmıstır. Tamlama analizinde hem istatistiksel hem dedilbilimsel yaklasımlar incelenmis ve dilbilimsel tamlama analizi gerçeklenmistir.?statistiksel yaklasımda, birbirini belirli sıklıklarla izleyen ve belge genelinde sıkçageçen sözcük öbekleri tamlama olarak kabul edilmis, dilbilimsel yaklasımda ise isim vesıfat tamlamaları bulunmaya çalısılmıstır. ?statistiksel yaklasımda sözcükler arasındakiyakınlık ve sıklık iliskileri üzerinde durulurken dilbilimsel yaklasımda biçimbirimselçözümleme de kullanılarak sözcük türleri ve sözcüklere gelen tamlama ekleri incelenipTürkçedeki isim ve sıfat tamlamaları sonlu durum makineleri ve düzenli ifadeler olaraktemsil edilmistir. Tamlama analizi ile bulunan tamlamalar tek sözcüklerle beraberbelgeleri temsil etmek için kullanılarak tamlama bazlı dizinleme gerçeklenmistir. Ayrıcasözcük bazlı dizinleme ile tamlama bazlı dizinleme karsılastırılarak bilgi erisimi vebasarımı üzerine etkileri arastırılmıstır.Anahtar Kelimeler: Bilgi Erisimi, Doğal Dil ?sleme, Tamlama Temelli Dizinleme

Abstract:
In this study, an Information Retrieval system supported by Natural LanguageProcessing for Turkish is designed. This IR system aims at increasing performance in IRby considering features and structure of Turkish language. Designed IR system dealswith morphological and syntactical variations of Turkish and studies of the effects onovercoming these variations on IR. Morphological variations are handled withstemming based on morphological analysis and syntactical variations with phraseanalysis. For phrase analysis, both statistical and linguistic approaches are studied andlinguistical phrase analysis is implemented. In statistical approach, words which followeach other and are frequently repeated in a document are considered as a phrase andterms of proximity and frequency for words are studied. In linguistic approach, nounand adjective phrases are analized. The type and suffix information for words arestudied to find noun and adjective phrases in Turkish. Finite state machines and regularexpressions are formed for the analysis of linguistic phrases. Phrases, which aredetermined by phrase analysis, are used for representing documents instead of singlewords. Phrase based indexing is implemented for this purpose. Comparison betweenphrase based indexing and term based indexing is done and their effect on IR arestudied.Keywords: Information Retrieval, Natural Language Processing, Phrase Based Indexing