Hemşirelere verilen hemovijilans modül eğitimlerinin etkinliğinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effectiveness of hemovigilance module training given to nurses
Yazar: FERDAĞ BÖLÜKBAŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞEGÜL KOÇ
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Hemovijilans = Hemovigilance ; Hemşireler = Nurses ; Hemşirelik = Nursing ; Hemşirelik araştırmaları = Nursing research ; Hemşirelik eğitimi = Education-nursing ; Kan = Blood ; Kan bileşenleri transfüzyonu = Blood component transfusion ; Kan transfüzyonu = Blood transfusion

Özet:
Bu araştırma, hemovijilans modül eğitimlerinin; hemşirelerin kan ve kan bileşenleri transfüzyonu ve hemovijilans bilgi düzeyine etkisini değerlendirmek amacıyla ön test-son test randomize kontrollü çalışma olarak yapılmıştır
Araştırma; Nisan-Temmuz 2022 tarihleri arasında, Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi (GEAH) ve Ankara Atatürk Sanatoryum Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde (AASEAH) kan transfüzyonu yapılan klinik ve yoğun bakımlarda görev yapan 125 hemşire (62 kontrol, 63 müdahale) araştırmaya dahil edilmiştir. Araştırmada kullanılan modül eğitimler ve veri toplama araçları literatür ve uzman görüşleri doğrultusunda hazırlanmıştır. Müdahale grubundaki hemşirelere 4 saat süren hemovijilansla ilgili beş modül eğitim interaktif yöntemler kullanılarak verilmiştir. Kontrol grubundaki hemşirelere herhangi bir müdahalede bulunulmamıştır. Müdahale ve kontrol grubundaki hemşirelere ilişkin veriler sosyodemografik, kan transfüzyonu ve hemovijilans sistemi ile ilgili veri toplama formu aracılığı ile toplanmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde sayı, yüzdelik, t testi, varyans analizi, Least Significant Difference (LSD) testi, Ki-Kare analizi, Mc-Nemar testi kullanılmıştır. 
Araştırmada hemşirelere verilen hemovijilans modül eğitimlerinin ön test ve son test bulguları değerlendirildiğinde hemşirelerin bilgi düzeylerinde artış gösterdiği sonucuna ulaşılmıştır. Kontrol grubundaki hemşirelerin ise ön test ve son test aşamalarındaki bilgi düzeylerinde anlamlı bir fark yoktur. Müdahale grubundaki hemşirelerin ön test aşamasında n=4 kişi yeterli bilgi düzeyine sahipken son test aşamasında n= 58 kişi yeterli bilgi düzeyine ve 4 hafta sonra yapılan izlem testinde ise n= 43 kişi yeterli bilgi düzeyine sahip olduğu belirlenmiştir (p<0.05). Bunun dışında cinsiyet, bölümde çalışma yılı ve toplam çalışma yılı ile bilgi puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmamıştır.
Sonuç olarak bu araştırmada hemşirelere verilen modül eğitimlerin hemşirelerin kan transfüzyonu ve hemovijilans bilgilerini artırmada etkili olduğu bulunmuştur (p=0,001). Eğitimlerin düzenli aralıklarla verilmesi yapılan transfüzyon hatalarının en aza indirgenmesi, hemşirelerin hemovijilansa dair farkındalıklarını artırılması ve bilgi düzeylerinin olumlu yönde artış göstermesi bakımından etkili olacağı düşünülmektedir.
Anahtar Kelimeler: Hemovijilans, modül eğitim, kan transfüzyonu, kan ve kan bileşenleri, hemşire.

Abstract:
In this study, hemovigilance module trainings; It was conducted as a pre-test-post-test randomized controlled study to evaluate the effect of nurses on blood and blood components transfusion and hemovigilance knowledge level.
Study; Between April and July 2022, 125 nurses (62 controls, 63 interventions) working in the clinic and intensive care units where blood transfusion was performed at Gülhane Training and Research Hospital (GEAH) and Ankara Atatürk Sanatorium Training and Research Hospital (AASEAH) were included in the study. The module trainings and data collection tools used in the study were prepared in line with the literature and expert opinions. The nurses in the intervention group were given four-hour, five-module training on hemovigilance using interactive methods. No intervention was given to the nurses in the control group. Data on nurses in the intervention and control groups were collected through a data collection form on sociodemographic, blood transfusion and hemovigilance system. Number, percentile, t test, analysis of variance, Least Significant Difference (LSD) test, Chi-Square analysis, Mc-Nemar test were used to evaluate the data.
When the pretest and posttest findings of the hemovigilance module training given to the nurses in the study were evaluated, it was concluded that the knowledge levels of the nurses increased. There is no significant difference in the knowledge levels of the nurses in the control group in the pre-test and post-test stages. It was determined that while n=4 of the nurses in the intervention group had sufficient knowledge in the pre-test stage, n= 58 people had sufficient knowledge in the post-test stage and n= 43 people had sufficient knowledge in the follow-up test performed after 4 weeks (p<0.05). Apart from this, no statistically significant relationship was found between gender, years of work in the department and total years of work, and knowledge score averages.
As a result, in this study, it was found that the module trainings given to nurses were effective in increasing the nurses' knowledge of blood transfusion and hemovigilance (p=0.001). It is suggested that regular training will be effective in minimizing transfusion errors, increasing the awareness of nurses about hemovigilance and increasing their knowledge levels positively.
Keywords: Hemovigilance, module training, blood transfusion, blood and blood components, nursing.