Erken çocukluk döneminde mekânsal davranışın gelişim psikolojisi üzerinden okunması
Reading spatial behavior in early childhood through developmental psychology
Yazar: SÜMEYYE YAŞAR
Danışman: DOÇ. DR. ZEYNEP YAZICIOĞLU HALU
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık ve Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Bu çalışmanın amacı, erken çocukluk döneminde mekânla kurulan ilişkinin dinamiklerini ve mekânsal davranışı etkileyen parametreleri gelişim psikolojisi ekseninde, SAÜ Vakfı Koleji Kampüs Anaokulu'nda dört yaş grubu öğrencileri ile gerçekleştirilen alan çalışmasıyla araştırmaktır.
Birinci bölümde, tez konusunun ve kapsamının belirlenmesinde yol gösteren literatür araştırmasıyla birlikte tezin amaç, kapsam ve yöntemine yer verilmiştir. İkinci bölümde, çocuk ve gelişimine detaylı bir bakış sunulmuştur. İlk olarak çocuk kavramıyla ilgili tanımlara yer verilmiş ve gelişimin tanımı yapılarak temel ilkeleri belirtilmiştir. Ardından çocuk gelişimi, gelişim psikolojisinin yaygın sınıflandırmasıyla fiziksel-motor gelişim, algısal-bilişsel gelişim ve sosyal-duygusal gelişim başlıklarıyla açıklanmıştır. Algısal-bilişsel gelişim başlığı altında Piaget'nin Bilişsel Gelişim Kuramı, Vygotsky'nin Sosyokültürel Kuramı ve Bruner'in Bilişsel Gelişim Kuramı ele alınmıştır. Sosyal-duygusal gelişim ise Freud'un Psikoseksüel Gelişim Kuramı, Erikson'un Psikososyal Gelişim Kuramı ve Maslow'un İhtiyaçlar Hiyerarşisi Kuramı ile incelenmiştir. Bölüm sonucunda, incelenen gelişim kuramlarından hareketle erken çocukluk dönemi gelişimsel özellikleri derlenmiştir.
Tezin üçüncü bölümünde, çevre ve davranış bilimlerinde çocuk ve mekân ilişkisine odaklanılmıştır. Bu kapsamda ilk olarak çevre-davranış bilimleri, çevre psikolojisi ve davranışın gelişimi başlıklarıyla aktarılmıştır. Mekân konusunda çalışmalar yürüten araştırmacıların mekânla ilgili tanımlarına ve söylemlerine yer verildikten sonra algı kavramı üzerinde durulmuştur. Algı kuramlarına genel bir bakış sunulduktan sonra Piaget'nin Kuramı, Gestalt Kuramı ve Bilgi-İşlem Kuramı açıklanmıştır. Ardından mekânın algılanması konusundaki fikirlere yer verilerek çocukta mekân algısının gelişimi Piaget ve Inhelder'in kuramı üzerinden incelenmiştir. Kuramın temelini oluşturan topolojik mekân, projektif mekân ve metrik mekân özellikleri alt başlıklar halinde detaylandırılmıştır.
Dördüncü bölümde, alan çalışmasının amacı ve kapsamı açıklandıktan sonra çalışmanın gerçekleştirildiği mekâna ait özellikler tanıtılmıştır. Alan çalışmasında kullanılan resim çalışması, sistematik gözlem ve davranış haritaları yöntemlerinin detayları anlatılmıştır. Çocukların mekânsal algı düzeylerini ölçmek için resim çalışması, mekânla kurdukları ilişkiyi ve mekânsal davranış kalıplarını belirlemek için sistematik gözlem ve davranış haritaları yöntemlerinden yararlanılmıştır. Alan çalışmasının bulguları, kullanılan yöntemlerin verileriyle oluşturulan harita ve görseller ile dört başlık altında değerlendirilmiştir. Bu başlıklar resim çalışması, seyyar donatı hareket diyagramları, yoğunluk haritaları ve fiziksel davranış haritalarıdır. Bölüm sonucunda ise alan çalışmasında kullanılan tüm yöntemlerin bulguları karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Beşinci bölümde, tez kapsamında sunulan kuramsal çerçeve ve alan çalışmasının bulgularına dair tüm değerlendirmeler sunularak çalışma sonlandırılmıştır.

Abstract:
The aim of this study is to investigate the dynamics of the relationship established with space and the parameters that affect spatial behavior in early childhood, on the axis of developmental psychology, with a field study conducted with four-year-old students at SAU Foundation College Campus Kindergarten.
In the first chapter, the aim, scope and method of the thesis are given along with the literature research that guides the determination of subject and scope of the study. In the second part, a detailed view of the child and development is presented. First of all, definitions related to the concept of child were given and the definition of development was made and its basic principles were stated. Then, child development is explained by the common classification of developmental psychology, with the titles of physical-motor development, perceptual-cognitive development and social-emotional development. Under the title of perceptual-cognitive development, Piaget's Cognitive Developmental Theory, Vygotsky's Sociocultural Theory and Bruner's Cognitive Developmental Theory are discussed. Social-emotional development was examined with Freud's Psychosexual Developmental Theory, Erikson's Psychosocial Developmental Theory and Maslow's Hierarchy of Needs Theory. At the end of the chapter,the developmental characteristics of early childhood have been compiled based on the development theories examined.
The third part of the thesis focuses on the relationship between child and space on the basis of environment and behavior studies. In this context firstly, environment-behavior studies was conveyed under the headings of environmental psychology and development of behavior. After giving place to the definitions and discourses of the researchers working on space, the concept of perception is emphasized. Subsequently, an overview on the theories of perception is presented and Piaget's Theory, Gestalt Theory and Information Processing Theory are explained. Then, the development of spatial perception in children was examined through Piaget and Inhelder's theory by giving place to ideas about the perception of space. Topological space, projective space and metric space features, which form the basis of the theory, are detailed in sub-titles.
In the fourth chapter, after explaining the purpose and scope of the field study, the features of the place where the study was carried out were introduced. The details of the methods used in the fieldwork including cognitive mapping, systematic observation and behavioral mapping are explained. In order to measure the spatial perception levels of children, drawing method is used. Systematic observation and behavioral mapping methods were used to determine the relationship which children establish with the space and their spatial behavior patterns. The findings of the field study were evaluated under four titles, with maps and charts created by the data of the methods used. These titles are drawing study, mobile equipment motion diagrams, density maps and physical behavior maps. At the end of the chapter, the findings of all the methods used in the field study were evaluated comparatively. In the fifth chapter, the study was concluded by presenting all the evaluations about the theoretical framework presented in the thesis and the findings of the field study.