Plum pox virus (PPV) T ırkının bazı biyolojik özelliklerinin belirlenmesi ve melez kayısı bitkilerinde PPV'ye dayanıklılığın moleküler markörlerle araştırılması
Determination of some biological properties of Plum pox virus (PPV) T strain and investigation on resistance of apricot crossing progenies against ppv through molecular markers
Yazar: SONGÜL YALÇIN
Danışman: DOÇ. DR. MONA GAZEL
Mustafa Kemal Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Bitki virüsleri = Plant viruses ; Hastalık vektörleri = Disease vectors ; Odunsu bitkiler = Wood plants ; Pamuk yaprak biti = Cotton aphis ; Yeşil şeftali yaprak biti = Green peach aphid ; İndikatör bitki = Indicator plant

Özet:
Plum pox virus (PPV), sert çekirdekli meyve ağaçlarına zarar veren en önemli virüs etmenidir. Bu virüsün ırkları arasında yer alan PPV-T, Türkiye'ye özgü bir ırktır. Bu çalışmada, PPV-T'nin vektörlerle deneysel taşınma durumunu araştırmak amacıyla, Aphis gossypii, Hyalopterus pruni ve Myzus persicae ile otsu konukçulardan Pisum sativum 'Colmo' ve 'Siena', Cucumis sativus, Nicotiana benthamiana'ya ve odunsu konukçulardan ise Myrobalan 29C (Prunus cerasifera)'ye taşıma çalışmaları yapılmıştır. Ayrıca, Malatya İnönü Üniversitesi Kayısı Araştırma Parseli'nde PPV'ye dayanıklılık kazandırılmak üzere açık arazide Stark Early Orange (SEO) ile yerli kayısı çeşitlerinin (Hacıhaliloğlu, Adilcevaz 5, Çöloğlu, Şekerpare, Çataloğlu) melezlenmesi sonucu elde edilen 134 adet melezin PPV dayanıklılık allellerini taşıyıp taşımadığı araştırılmıştır.
 PPV-T'nin 'kontrollü beslenme yöntemi' (KBY) kullanılarak yürütülen deneysel taşıma denemelerinde 60 adet P. sativum 'Colmo' bezelye ve 57 adet N. benthamiana tütün kullanılmış, yapılan DAS-ELISA ve real-time RT-PCR analizlerinde M. persicae'nin PPV'yi bezelye ve tütün bitkilerine sırasıyla % 21.60 ve % 25.40 oranınında taşıdığı tespit edilmiştir. 
A. gossypii ile KBY'ye göre yürütülen PPV-T taşıma denemesinde toplam 20 adet tütün, 50 adet bezelye  ('Colmo' ve 'Siena') ve 20 adet hıyar bitkisi kullanılmış ve A. gossypii'nin PPV'yi tütüne %15 oranında taşıdığı, ancak bezelye ve hıyar bitkilerine taşımadığı saptanmıştır.
H. pruni ile KBY'ye göre yürütülen PPV-T deneysel taşıma denemesinde, 6 adet Myrobalan 29C bitkisi kullanılmıştır. Denemede, 2 yıl süresince yapılan tüm DAS-ELISA ve real-time RT-PCR analizlerinde Myrobalan 29C bitkilerinin tamamı PPV bakımından negatif bulunmuştur. 
PPV-T'nin 'serbest beslenme yöntemi' (SBY) kullanılarak M. persicae ve A. gossypii yaprak bitleri ile N. benthamiana'ya yapılan taşıma denemelerinde, M. persicae yaprak bitinin PPV'yi % 16.79 oranında taşıdığı tespit edilmiştir.
Melez kayısı bitkilerinin PPV'ye dayanıklılık durumunu belirlemek amacıyla yürütülen moleküler markörlerle tarama çalışmasında, SEO ile yerli kayısı çeşitlerinin melezlenmesi sonucu elde edilen 134 adet melezin 47 tanesinin PPV'ye dayanıklılık allelini taşıdığı saptanmıştır. 
Bu çalışma, PPV-T'nin yaprak bitleri ile deneysel taşınma etkinliğinin araştırılması konusunda ülkemizde yapılan ilk çalışma olup dayanıklılık çalışmaları sonucu elde edilen melezlerin moleküler markörler kullanılarak PPV'ye dayanıklılık alleli taşıyıp taşımadığının hızlı bir şekilde belirlenebileceğini ortaya koymuştur.

Abstract:
Plum pox virus (PPV) is the most important virus which is damaging stone fruit trees. Among the other strains, PPV-T is a uniqe strain for Turkey. In this study, PPV-T was experimentally transmitted to herbaceous hosts of Pisum sativum 'Colmo' and 'Siena', Cucumis sativus, Nicotiana benthamiana and woody host, Myrobalan 29C (Prunus cerasifera) by using Aphis gossypii, Hyalopterus pruni and Myzus persicae. It was also investigated if 134 progenies, obtained by crossing Stark Early Orange (SEO) and local apricot varieties (Hacihaliloglu, Adilcevaz 5, Çöloglu, Sekerpare, Çataloglu) in order to provide PPV resistance in open field of Apricot Investigation Center belong to Malatya Inönü University, have resistance alleles.
Experimental transmission trials of PPV-T by using 'controlled acquasition access period' (CAAP) method showed that when PPV was transmitted to 57 tobacco and 60 pea (P. sativum 'Colmo') by using M. persicae and tested by DAS-ELISA and real-time RT-PCR analysis, infection rates were found as 21.60 % and 25.40 %, respectively.
In the experimental trials by using CAAP method, when PPV-T inoculated A. gossypii were fed on 20 cucumber, 50 pea ('Colmo' and 'Siena') and 50 tobacco plants, PPV wasn't transmitted to cucumber and pea, but it was transmitted to tobacco plants at the rate of 15 %.
PPV-T was experimentally transmitted by H. pruni to 6 Myrobalan 29C plants according to CAAP method. All plants gave negative results for PPV in DAS-ELISA and real-time RT- PCR assays for 2 years.
It was found that PPV-T was transmitted to tobacco plants at the rate of 16.79 % by using M. persicae in the experimental transmission trials with 'unrestricted probing method' (UPM).
In the PPV resistance studies, screening of apricot progenies by using molecular markers, out of 134 progenies, which was obtained by crossing SEO and local varieties, 47 was found including resistant allels for PPV.
This study is the first report on experimental transmission efficiency of PPV-T using by different aphid species. It was also demonstrated that progenies, which were obtained from resistance studies, could be quickly determined by using molecular markers whether they have resistant allels to PPV.