Diazadioksokaliks[2]aren[2]triazin ve tetraazasiklofan bazlı yeni kiral katalizörlerin sentezi ve stereoselektif reaksiyonlarda kullanımı
Synthesis of diazadioxocalix[2]aren[2]triazine and tetraazacyclophane based new chiral catalysts and their use in stereoselective reactions
Yazar: ÜMMÜ ÖZGÜN
Danışman: PROF. DR. ABDULKADİR SIRIT
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Kimya = Chemistry
Dizin: Asimetrik sentez = Asymetric synthesis ; Diazadioksa makrohalkalar = Diazadioxa macrocycles ; Enantiyomerler = Enantiomers ; Organokatalizör = Organocatalysis

Özet:
Asimetrik sentez kiral bileşiklerin seçimli olarak oluşmasını sağlayan sentez şeklidir. Organik kimyada oldukça önemli olan asimetrik sentez, ilaç ve gıda sanayisinde yaygın olarak kullanılmaktadır. Çünkü organik bir molekülün enantiyomerlerinin veya diastereomerlerinin genellikle farklı biyolojik aktivite gösterdikleri bilinmektedir.
Bu çalışmada, diazadioksokaliks[2]aren[2]triazin ve tetraazasiklofan bazlı yeni kiral katalizörler tasarlanmış, R/S-feniletil aminin diazadioksokaliks[2]aren[2]triazin ve tetraazasiklofan ile reaksiyonundan yeni organokatalizörler sentezlenmiştir. Sentezlenen yeni diazadioksokaliks[2]aren[2]triazin bazlı organokatalizörler, enantiyoselektif Michael katılması olan asetilasetonun çeşitli aromatik trans‐β‐nitrostirenlere katılmasında kullanılmıştır. Michael ürünleri yüksek verimlerle ve enantiyoseçiciliklerle elde edilmiştir (%96'ya varan verim ve %98 ee). Yine benzer şekilde sentezlenen yeni tetraazasiklofan bazlı organokatalizörler, enantiyoselektif Aldol katılması olan asetonun çeşitli aromatik benzaldehitlere katılmasında kullanılmıştır. Aldol ürünleri yüksek verimlerle ve enantiyoseçiciliklerle elde edilmiştir (%95'ya varan verim ve %97 ee). Sentezlenen bileşiklerin yapıları FT-IR, NMR, elementel analiz, optik çevirme açısı ölçümü gibi farklı metotlarla aydınlatılmıştır. Elde edilen Michael ve Aldol ürünlerinin enantiyomerik fazlalıkları HPLC yöntemi kullanılarak belirlenmiştir.

Abstract:
Asymmetric synthesis is a form of synthesis that allows the formation of chiral compounds selectively. Asymmetric synthesis is very important in organic chemistry, and this form of synthesis is widely used in the pharmaceutical and food industries. Because enantiomers or diastereomers of an organic molecule generally show different biological activities. 
In this study, novel efficient chiral diazadioxocalix[2]arene[2]triazine and tetraazacyclophane based organocatalysts have been designed and synthesized from the reaction of R/S-phenylethylamine with diazadioxocalix[2]arene[2]triazine and tetraazacyclophane. The synthesized novel diazadioxocalix[2]arene[2]triazine-based organocatalysts, were used in the addition to various aromatic trans‐β‐nitrostyrenes of acetylacetone, which is the enantioselective Michael reaction. As a result of the reactions, Michael products were obtained with high yields and enantioselectivites (up to 96% yield and 98% ee). In similarly, the synthesized novel tetraazacyclophane-based organocatalysts, were used in the addition to various aromatic benzaldehydes of acetone, which is the enantioselective Aldol reaction. As a result of the reactions, Aldol products were obtained with high yields and enantioselectivites (up to 95% yield and 97% ee). The structures of the synthesized compounds were identified by methods such as FT-IR, NMR, elemental analysis and optical rotation angle measurements. The enantiomeric excesses of the obtained Michael and Aldol products were determined by HPLC method.