Devletlerin deniz alanlarından yararlanmalarında hakkaniyet ilkesi
The principle of equity in the utilization of maritime areas by states
Yazar: MACİT AKMAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ LİDER BAL
Gaziantep Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Deniz hukuku = Law of the sea ; Devletler hukuku =   ; Milletlerarası hukuk =   ; Uluslararası hukuk = International law

Özet:
Deniz alanları tarih boyunca insanlık için hep bir cazibe merkezi olmuştur. Denizin bilinmezlikleri, sahip olduğu kaynaklar, ulaşım ve lojistik faaliyetleri bakımından işlevselliği, insanın denize olan ilgisinin başlıca sebepleridir. Başlangıçta hukuksal düzenlemelerin dışında bırakılan deniz alanları günümüzde ulusal ve uluslararası hukuk sistemlerinde önemli bir yer işgal etmektedir. Böylece devletlerin deniz alanlarından ne kadar ve nasıl yararlanabilecekleri belirli bir hukuksal düzene kavuşmuştur. Bu düzen, kimi durumlarda devletler arasında mutlak bir eşitliği öngörürken kimi durumlarda ise birtakım öncelikli yararlanma hallerini kabul etmektedir. Ayrıca deniz alanlarının insanlığın tamamını ilgilendirmesi, gelecek nesillerin de yararlanmanın muhatabı olmalarına vesile olmaktadır. Tüm bu yararlanma hallerinde uluslararası deniz hukukunun öngördüğü özel bir düzen bulunmaktadır. Mutlak eşitliğin tesis edilmesi ve sağlanması, öncelikli yararlanma hakkının korunması, gelecek nesillerin gözetilmesi gibi durumlar, bu düzen açısından örnek olarak kabul edilebilir. Deniz alanlarından yararlanmanın belirli bir düzende gerçekleştirilebilmesi elbette hukuk sisteminin en önemli işlevidir. Ancak kimi durumlarda hukuk sisteminin yalın biçimde bu düzeni tesis etmede yetersiz kalması söz konusudur. Böyle durumlarda adil bir yararlanmanın tesis edilebilmesi için gözetilmesi gereken hakkaniyet ilkesine gereksinim duyulmaktadır. Başlı başına bir disiplin olarak kabul edilen hakkaniyetin, hukuk ilkesi olarak uluslararası deniz hukukunda sahip olduğu konumun tespit edilmesi ve yararlanma hallerinde zikredilen dengelerdeki işlevselliğinin ortaya konulması çalışmanın konusunu oluşturmaktadır.

Abstract:
Maritime areas have always been a center of attraction for humanity throughout history. The unknowns of the sea, its resources, its functionality in terms of transportation and logistics activities are the main reasons for human interest in the sea. Maritime areas, which were initially excluded from legal regulations, now take up an important place in both national and international legal systems. Thus, how and to what extent states can utilize maritime areas has reached a certain legal order. While this legal order envisages absolute equality between states in some cases, it accepts certain priority cases of utilization in others. In addition, the fact that the marine areas concern the whole of humanity leads to the fact that future generations are also the addressees of utilization. In all these cases of utilization, there is a special order envisaged by the international law of the sea. Situations such as establishing and ensuring absolute equality, protecting the right to priority utilization, and protecting future generations can be considered as examples in terms of this order. It is, of course, the most important function of the legal system to ensure the utilization of maritime areas in a certain order. However, in some cases, the legal system may be insufficient to establish this order in a simple manner. In such cases, there is a need for the principle of equity to be observed in order to establish a fair utilization. The subject of this study is to determine the position of equity, which is considered as a discipline in its own right, as a legal principle in international law of sea and to reveal its functionality in the balances mentioned in cases of utilization.