Sistemik skleroz hastalarında fosfodiesteraz-5 inhibitörü ve endotelin reseptör antagonisti kullanımının mikrovasküler komplikasyonlar, solunumsal parametreler ve pulmoner arter basıncına etkisi /
Yazar: YAĞMUR KARAMAN
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA ENDER TERZİOĞLU
Akdeniz Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases
Dizin: Akciğer hastalıkları = Lung diseases ; Akciğer hastalıkları-interstisyel = Lung diseases-interstitial ; Bosentan = Bosentan ; Hipertansiyon = Hypertension ; Hipertansiyon-pulmoner = Hypertension-pulmonary ; Raynaud hastalığı = Raynaud disease ; Retrospektif çalışmalar = Retrospective studies ; Sildenafil = Sildenafil ; Skleroderma-sistemik = Scleroderma-systemic

Özet:
Giriş: Sistemik skleroz (SSk), vasküler disfonksiyon sonucunda derinin ve iç organların fibrozisi ile karakterize, klinik belirtileri heterojen olan kronik ve ilerleyici, önemli morbidite ve mortalite sebebi olan nadir görülen multisistemik bir bağ doku hastalığıdır. 
Amaç: Bu çalışmanın amacı, SSk hastalarında bosentan, sildenafil ve bu ilaçların kombinasyon tedavisinin RF, dijital ülser atak sayısı, solunumsal parametreler (FVC ve DLCO) ve PAB'a olan etkisini retrospektif olarak araştırmaktır. 
Gereç ve Yöntem: 103 SSk tanılı hasta retrospektif olarak değerlendirildi ve aldıkları tedaviye göre sadece bosentan kullananlar (grup 1), sadece sildenafil kullananlar (grup 2), her iki tedaviyi de alanlar (grup 3) ve her iki tedaviyi de almayanlar (grup 4) olarak dört gruba ayrıldı. Gruplar demografik ve temel klinik özellikler açısından benzerdi. RCS ilk üç grupta tedavi başlanmadan önce, başlandıktan sonra 6. ve 12. ayda değerlendirildi. Dijital ülser atak sayısı ilk üç grupta tedavi öncesinde ve sonrasında değerlendirildi. Solunumsal parametreler ve PAB değeri için, herhangi bir tedavi alan hastalarda tedavi öncesi ve tedavi sonrası 1. yıldaki değerler kullanılırken, tedavi almayan gruptaki hastaların tanı anı ve son kontroldeki değerleri kullanıldı. 
Bulgular: Grup 1, 2 ve 3'teki hastalarda RCS'de başlangıç, 6. ay ve 12. ay arasında düzelme görüldü. Grup 1 ve grup 3'teki iyileşme istatistiksel olarak anlamlı bulunurken, grup 2'deki iyileşme istatistiksel olarak anlamlı bulunmadı (p değerleri sırası ile 0,005, 0,004, 0,066). Grup 1, 2 ve 3'teki hastalarda dijital ülser atak sayısında azalma görüldü ancak istatistiksel olarak anlamlı bulunmadı (p değerleri sırası ile 0,334, 0,588, 0,172). Grup 1'deki hastaların PAB değerinde tedavi öncesi ve sonrası istatistiksel anlamlı değişim görülmedi, PAB değerinin sabit seyrettiği görüldü (p=0,254).  Grup 2 ve 3'teki hastalarda PAB değerinde tedavi sonrasında düşüş görüldü ancak istatistiksel olarak anlamlı bulunmadı (p değerleri sırası ile 0,892 ve 0,16). Grup 4'teki hastalarda PAB değerinde artış görüldü ve istatistiksel olarak anlamlı bulundu (p=0,017). Grup 1 ve 2'deki hastalarda FVC değerinde artış görüldü ancak istatistiksel olarak anlamlı bulunmadı (p değeri sırası ile 0,125 ve 0,157). Grup 3 ve grup 4'teki hastalarda FVC değerinde düşüş görüldü ancak istatistiksel olarak anlamlı bulunmadı (p değeri sırası ile 0,051 ve 0,465). Tüm gruplarda DLCO değerinde düşüş görülürken grup 1 ve 2'deki düşüş istatistiksel olarak anlamlı bulunmadı (p değeri sırası ile 0,173 ve 0,23). Grup 3 ve 4'teki düşüş istatistiksel olarak anlamlı bulundu (p değeri sırası ile 0,027 ve 0,00). 
Sonuç: Çalışmamız sonucunda grup 1 ve 3'teki hastalarda tedavi sonrası RCS'de anlamlı iyileşme görüldü. Grup 1,2 ve 3'teki hastaların hepsinde dijital ülser atak sayısında azalma görülürken, bu düşüş istatistiksel olarak anlamlı değildi. Çalışmamızda monoterapi olarak sildenafil veya bosentan sildenafil kombinasyon tedavisi kullanan gruplarda PAB değerinde düşüş görülmüştür fakat bu düşüş istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır. Çalışmamızda tüm gruplarda DLCO'nun zaman içinde düştüğü görülmüştür, bu düşüş grup 3 ve 4'teki hastalarda istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Tedavi alan gruplarda FVC değeri ya artmış ya da sabit kalmış olup, tedavi almayan grupta FVC'de düşüş görülmüştür. Bu değişimler istatistiksel anlamlı bulunmasa da tedavi alan grupta progresyonun olmaması klinik olarak anlamlı olabilir. Sonuç olarak RF, dijital ülser ve PAB üzerinde benzer olumlu etkileri görüldüğünden bosentan ve sildenafilin tekli veya kombinasyon tedavileri, SSk başlangıç ve komplikasyon tedavisinde iyi bir seçenek olarak düşünülebilir.

Abstract:
Introduction: Systemic sclerosis (SSc) is a rare multisystemic connective tissue disease, characterized by fibrosis of the skin and internal organs as a result of vascular dysfunction, with heterogeneous clinical manifestations, chronic and progressive, leading to significant morbidity and mortality.
Objective: The aim of this study was to retrospectively investigate the effects of bosentan, sildenafil and combination therapy of these drugs on RF, number of digital ulcer attacks, respiratory parameters (FVC and DLCO) and PAP in patients with SSc.
Matherial and Method: 103 patients with a diagnosis of SSc were evaluated retrospectively and according to the treatment they received, there were four groups: those who used only bosentan (group 1), those who used only sildenafil (group 2), those who received both treatments (group 3), and those who did not receive both treatments (group 4). separated into the group. The groups were similar in terms of demographic and baseline clinical features. RCS was evaluated in the first three groups before initiation of treatment, and at 6 and 12 months after treatment. The number of digital ulcer attacks was evaluated before and after treatment in the first three groups. For respiratory parameters and PAP value, the values at the time of diagnosis and at the last control were used for the patients in the group who did not receive any treatment, while the values at the time of diagnosis and at the 1st year after treatment were used.
Results: Patients in Groups 1, 2, and 3 showed improvement in RCS between baseline, 6 months, and 12 months. While the improvement in group 1 and group 3 was statistically significant, the improvement in group 2 was not statistically significant (p values 0.005, 0.004, 0.066, respectively). There was a decrease in the number of digital ulcer attacks in patients in groups 1, 2 and 3, but it was not statistically significant (p values 0.334, 0.588, 0.172, respectively). There was no statistically significant change in the PAP values of the patients in Group 1 before and after the treatment, and the PAP value remained constant (p=0.254). Patients in Group 2 and 3 showed a decrease in PAP value after treatment, but it was not statistically significant (p values 0.892 and 0.16, respectively). An increase in PAP value was observed in the patients in group 4 and it was found to be statistically significant (p=0.017). FVC values were increased in patients in groups 1 and 2, but it was not statistically significant (p value 0.125 and 0.157, respectively). FVC values decreased in patients in group 3 and group 4, but it was not statistically significant (p value 0.051 and 0.465, respectively). While there was a decrease in DLCO value in all groups, the decrease in groups 1 and 2 was not statistically significant (p value 0.173 and 0.23, respectively). The decrease in groups 3 and 4 was statistically significant (p value 0.027 and 0.00, respectively).
Conclusion: As a result of our study, there was a significant improvement in RCS after treatment in patients in groups 1 and 3. While a decrease in the number of digital ulcer attacks was observed in all patients in Groups 1,2 and 3, this decrease was not statistically significant. In our study, a decrease in PAP value was observed in the groups using sildenafil or bosentan sildenafil combination therapy as monotherapy, but this decrease was not statistically significant. In our study, it was observed that DLCO decreased over time in all groups, and this decrease was statistically significant in patients in groups 3 and 4. The FVC value increased or remained constant in the treated groups, while a decrease in FVC was observed in the untreated group. Although these changes were not statistically significant, the absence of progression in the treated group may be clinically significant. As a result, single or combination treatments of bosentan and sildenafil can be considered as a good option in the initial and complication treatment of SSc, since similar positive effects are seen on RF, digital ulcer and PAP.