Ardahan ilindeki kaz yetiştiriciliğinin genel yapısı ve sorunları
General structure and problems of goose breeding in Adahan province
Yazar: MUHTEŞEM MEHMET TURŞUCU
Danışman: DOÇ. DR. MURAT GENÇ
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Zootekni (Veterinerlik) Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine

Özet:
Amaç: Bu çalışma Ardahan ilindeki kaz yetiştiriciliğinin durumunu değerlendirmek ve bu ildeki yetiştiricilerin sorunlarını tespit etmek amacıyla yürütülmüştür.
Materyal ve Metot: Çalışmanın ana materyalini Ardahan ilinin merkezi, ilçeleri ve köylerinde kaz yetiştiriciliği faaliyeti gösteren 100 adet aile işletmesi ile 6 bölümden oluşan anket yoluyla toplanan veriler oluşturmaktadır. 
Bulgular: Yetiştiricilerin büyük bir çoğunluğunun en az lise mezunu olduğu tespit edilmiştir. Hane halkı sayısı bakımından 1-3, 4-6 ve >7 birey barındıran ailelerin oranı sırasıyla %25, %62 ve %13 olarak belirlenmiştir. Bölgedeki kaz yetiştiriciliğinin büyük oranda diğer hayvancılık faaliyetlerine ek olarak yapıldığı sonucuna ulaşılmıştır. Kaz yetiştiriciliğinde bakım-besleme gibi uygulamaları %21 oranında erkeklerin, %27 oranında kadınların ve %48 oranında bütün aile bireylerinin yaptığı gözlemlenmiştir. Kazlarda cinsiyet belirlemenin büyük oranda (%72) dış görünüşe göre yapıldığı belirlenmiştir. İşletmelerin büyük bir kısmında (%81) yerli ırk kazlarla yetiştiricilik yapıldığı ve %47'sinin bu sektörde en fazla 5 yıldır faaliyet gösterdikleri belirlenmiştir. Yetiştirdiği kazları canlı olarak satanların oranı oldukça düşük (%4) bulunmuş, %68'lik kesimin karışık (canlı ve/veya kesilmiş) olarak satış yaptığı saptanmıştır. Dişi damızlıkların elde tutulma süresi ortalama 3.68 yıl, erkek damızlıkların 3.44 yıl, kesilen kazların ortalama karkas ağırlığı 3.21 kg olarak tespit edilmiştir. Kaz yetiştirilen barınakların ortalama büyüklüğü 42.74 m2 olarak hesaplanmıştır. Barınaklarda altlık malzemesi olarak genellikle saman ve talaş kullanıldığı belirlenmiştir. Kazların içerde iken daha çok tahıllarla (buğday, arpa ve mısır) beslendiği belirlenmiştir. İşletmelerde kaz yetiştiriciliğinde karşılaşılan önemli en büyük problemlerin yüksek yem fiyatları (%69), yeterli destek ve teşvik verilmemesi (%59) ve hastalık nedeniyle görülen kayıplar (%56) olduğu tespit edilmiştir.
Sonuç: Bölgedeki kaz yetiştiricilerinin büyük bir kısmının kendi ihtiyaçlarını karşılayacak sayıda kaz yetiştirdiği, geleneksel yöntemlerle sürdürülen ve ticari bir niteliği bulunmayan bu faaliyetin ekonomiye katkısının gizli kaldığı belirlenmiştir. Kaz yetiştiriciliğini sürdürülebilir bir üretim modeli haline getirmek için geleneksel üretimden sıyrılması ve belirlenen güncel sorunlara yönelik çözüm önerilerinin oluşturulması gerekmektedir.
Anahtar Kelimeler: Anket, Ardahan, çözüm, kaz, problem

Abstract:
Aim: This study was carried out to evaluate the situation of goose breeding in Ardahan province and to reveal the problems of the breeders in this province.
Material and method: The main material of the study consists of data collected through a survey consisting of 6 sections from 100 family businesses that intensively engage in goose breeding in the center, districts and villages of Ardahan province.
Results: It has been determined that the majority of the breeders are at least high school graduates. In terms of household number, the proportion of families with 1-3, 4-6 and >7 individuals were found to be 25%, 62% and 13%, respectively. It has been concluded that goose breeding in the region is largely carried out in addition to other livestock activities. It has been observed that in goose breeding, practices such as care and feeding are carried out by 21% of men, 27% by women and 48% by all family members. It has been determined that gender determination in geese is largely made (72%) by external appearance. It was determined that the most of the enterprises (81%) were breeding local breed geese and 47% of them had been operating in this sector for at most 5 years. The rate of those who sell the geese they raise live was found to be quite low (4%), and it was determined that 68% of them sell them as mixed (live and/or slaughtered). The average holding period of female breeders was 3.68 years, male breeders 3.44 years, and the average carcass weight of slaughtered geese was 3.21 kg. The average shelter size was calculated as 42.74 m2. It has been determined that straw and sawdust are frequently used as bedding material in shelters. It has been determined that geese feed mostly on grains (wheat, barley and corn) while they are indoors. It has been determined that the biggest problems encountered in goose breeding in enterprises are high feed prices (69%), lack of sufficient support and incentives (59%) and losses due to disease (56%).
Conclusion: It has been determined that the majority of goose breeders in the region raise geese in numbers that meet their own needs, and that the contribution of this activity, which is carried out using traditional methods and has no commercial nature, to the economy remains hidden. In order to make goose breeding a sustainable production model, it is necessary to break away from traditional production and create solution proposals for the current problems identified.
Key Words: Ardahan, goose, problem, solution, survey