Güneydoğu Anadolu Bölgesinin kalkındırılmasında sanayinin rolü ve sorunları
The role of industry on the development of Southeast Anatolia Region and its problems
Yazar: CUMALİ ÖGEL
Danışman: PROF. DR. SEDAT AVCI
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Beşeri coğrafya = Human geography ; Bölgesel coğrafya = Regional geography ; Ekonomik coğrafya = Economic geography ; Endüstri coğrafyası = Industrial geography ; Türkiye coğrafyası = Turkiye geography ; İktisadi coğrafya =

Özet:
1980'li yıllardan itibaren küreselleşme süreci hızlanmış ekonomik liberalizm tüm dünya ülkelerinde yayılmıştır. Bu durum, ülkelerde dengeli bir şekilde gerçekleşmemiş bazı bölgelerde arzulanan ekonomik duruma ulaşılamamıştır. Türkiye'de ise Güneydoğu Anadolu Bölgesi çeşitli projelerle desteklenmesine rağmen geri kalmış bölgeler arasındadır.
Dünyada sanayinin gelişimi ise son yirmi yılda bilgiye dayalı bir yapıya doğru evrilmiştir. Türkiye'de bilgi ve teknolojiye dayalı sanayi üzerinde yeni politikalar gerçekleştirilmektedir. Bu çalışmanın amacı Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin bu yeni politikalardan nasıl etkilendiğini ortaya koymaktır. Ayrıca imalat sanayinin bölgede sektörel bazda nasıl dağıldığını tespit edip sorunlarını ortaya koymaktır. Çalışma iki yönden var olan literatüre katkıda bulunmaktadır. Birincisi, incelenen dönem yoğunlaşma çerçevesi içinde daha önceki çalışmalar tarafından analiz edilmemiştir. Bu bağlamda Güneydoğu Anadolu Bölgesi imalat sanayinin yoğunlaşma örüntüsüne 2010 sonrası dönem için ışık tutmaktadır. İkincil olarak da imalat sanayinde yoğunlaşma durumunu ölçmek için mikro veri kullanarak LQ endeksi ilk kez bölgesel olarak hesaplama girişiminde bulunulmuştur. Çalışma yöntem olarak dört aşamadan oluşmaktadır. Birinci aşamada literatür taraması gerçekleştirilmiştir. İkinci aşamada bölgede sanayi tesisleri tespit edilmiş ve sektör bazında ayrılarak haritalandırılmıştır. Üçüncü aşamada sanayi tesislerinin karşılaştığı problemlerin belirlenmesi amacıyla anket ve mülakat çalışması uygulanmıştır. Dördüncü aşamada ise bölgede yoğunlaşan sanayiler yoğunlaşma katsayısı yöntemi ile sektörel olarak tespit edilerek sanayinin etkileri ve sorunları üzerine tartışılmıştır.
Sonuç olarak sanayi faaliyetlerinin coğrafi yoğunlaşmasının incelendiği çalışmada bölgede faaliyette bulunan firmaların mekânsal dağılış kalıpları Türkiye ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi bağlamında ortaya konmuştur. Bölgede Gaziantep diğer illere oranla yüksek bir yoğunlaşma derecesine sahiptir. Sektörel bazda incelendiğinde bölgedeki tüm illerde gıda, tekstil ve giyim ürünleri üzerine faaliyette bulunan firmalar yoğunluktadır. Ayrıca Gaziantep'te kimyasal ürünler, kâğıt ürünleri, plastik ve deri ürünleri sektörlerinde yoğunlaşma ve uzmanlaşma düzeylerinin yüksek oluğu tespit edilmiştir.

Abstract:
The globalization process has accelerated, and economic liberalism has spread all over the world since the 1980s. This growth did not occur in a balanced way in countries and the desired economic condition could not be reached in some regions. Although the Southeastern Anatolia region is supported by various projects, but it is still among the underdeveloped regions in Turkey.
Countries have been focusing on knowledge-based industry in the last 20 years. Turkey is implementing new policies on knowledge-based and technology-related industry. The aim of this study is to reveal how the Southeastern Anatolia Region is affected by these new policies and how the manufacturing industry sectors are spread in the region and to reveal the problems of regional industry. The study consists of four stages. In the first stage, literature review was conducted. In the second stage, industrial facilities were determined, and the sectoral situation of manufacturing companies mapped in the region. In the third stage, a survey was conducted to determine the problems faced by industrial companies. In the fourth stage, industries concentrated in the region were determined by the location quotient method and effects and problems of the sectors are discussed.
As a result, the spatial distribution patterns of the companies operating in the region were revealed in the Turkey and Southeastern Anatolia in the study in which the geographical concentration of industrial activities was examined. Gaziantep has a higher degree of concentration compared to other provinces in the region. Companies operating on manufacture of food products and manufacture of textiles are concentrated in all provinces in the region. In addition, it has been determined that the concentration and specialization levels are high in the manufacture of chemical products, manufacture of paper products, manufacture of leather and plastic products in Gaziantep.