Karaciğer transplantasyonu yapılan hastalarda sağlık okuryazarlığının immünsupresif ilaç uyumuna etkisinin incelenmesi
Investigation of the effect of health literacy on immunosuppressive drug adherence in patients with liver transplantation
Yazar: GİZAY POLGA KOÇ
Danışman: DOÇ. DR. FATMA VURAL
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Karaciğer hastalıkları = Liver diseases ; Karaciğer nakli = Liver transplantation ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy ; Tedaviye bağlılık ve uyum = Treatment adherence and compliance ; İmmünosupresif ajanlar = Immunosuppressive agents ; İmmünosüpresyon = Immunosuppression

Özet:
Bu çalışma karaciğer transplantasyonu yapılan hastalarda sağlık
okuryazarlığının immünsupresif ilaç uyumuna etkisinin incelenmesi amacıyla
yapılmıştır. Araştırma İzmir ilinde bulunan bir üniversite hastanesinde dahil edilme
kriterlerine uygun çalışmaya katılmayı kabul eden 150 gönüllü hasta ile yapılmıştır.
Çalışmada Hasta Tanıtıcı Özellikler Formu, Sağlık Okuryazarlık Ölçeği,
İmmünsupresif İlaç Kullanımına Uyum Ölçeği (İİKUÖ) kullanılmıştır. Veriler SPSS
25.0 (Statistical Package for Socical Sciences) kullanılarak analiz edilmiştir.
Çalışmaya dahil edilen 150 hastanın yaş ortalaması 55,62±13,55 yıl, nakilden sonra
geçen süre 103,84±79,52 ay, %70,7'si erkek, %61,4'ünün eğitim durumu ilk-ortaokul,
%70,7'i primer karaciğer hastalığı kronik karaciğer yetmezliği, %79,3'ü
immünsupresif ilaç konusunda eğitim almış, %74,7'si ilaç kullanımına destek yöntemi
kullanmıyor, Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği puan ortalaması 112±12,29, İİKUÖ puan
ortalaması 48,22±5,02'dir. Eğitim durumu lise olan hastaların sağlık okuryazarlık
düzeylerinin yüksek olduğu saptanmıştır. İmmünsupresif ilaç konusunda eğitim alma
durumu ile Sağlık Okuryazarlık Ölçeği toplam puanı ve Bilgiye Erişim ve Bilgileri
Anlama alt boyut puan ortalamaları arasında anlamlı bir ilişki olduğu görülmüştür.
İİKUÖ puan ortalaması ile Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği Uygulama/Kullanma alt
boyutu puan ortalaması arasında anlamlı pozitif yönde zayıf bir ilişki bulunmuştur.
İİKUÖ puanı 50-55 olan hastaların Sağlık Okuryazarlık Ölçeği Uygulama/Kullanma
alt boyutu puan ortalamasının diğer gruplara göre daha yüksek olduğu saptanmıştır.
Çalışma sonucunda karaciğer nakli olan hastaların sağlık okuryazarlığının ve
immünsüpresif ilaç uyumunun yüksek olduğu, Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği
Uygulama/Kullanma alt boyutu puan ortalaması ile İİKUÖ puan ortalaması arasında
anlamlı pozitif yönde zayıf bir ilişki olduğu ve immünsupresif ilaç konusunda eğitim
alanların sağlık okuryazarlık seviyelerinin daha yüksek olduğu görülmüştür.
Anahtar Sözcükler: hemşirelik; immünsupresif ilaç; karaciğer nakli; sağlık
okuryazarlık; uyum

Abstract:
This study was conducted to examine the effect of health literacy on
immunosuppressive drug compliance in patients who underwent liver transplantation.
The research was conducted with 150 patients who agreed to participate in a university
hospital in the province of Izmir, which was not included. In the study, the Patient
Descriptive Characteristics Form, the Health Literacy Scale, and the Scale of
Adjustment to Immunosuppressive Medication Use (SAIMU) are used. Data were
analyzed with SPSS 25.0 (Statistics Package for Social Sciences).
Mean age of 150 patients included in the study was 55.62±13.55 years, time after
transplantation was 103.84±79.52 months, %70.7 were male, %61.4 had primarysecondary education, % 70.7 of them had primary liver disease chronic liver failure,
%79.3 of them were educated about immunosuppressive drugs, %74.7 of them do not
use medication support method, Health Literacy Scale mean score is 112±12.29, mean
SAIMU score It is 48.22±5.02. It has been determined that the health literacy levels of
the patients whose education level is high school are high. It has been observed that
there is a significant relationship between the status of being educated about
immunosuppressive drugs and the Health Literacy Scale total score and the mean
scores of Access to Information and Understanding Information sub-dimensions. A
significant, positive and weak correlation was found between the mean score of
SAIMU and the mean score of the Health Literacy Scale Practice/Using subdimension. It was determined that the mean score of the Health Literacy Scale
Practice/Using sub-dimension of the patients with a SAIMU score of 50-55 was higher
than the other groups.
As a result of the study, it was seen that the health literacy and
immunosuppressive drug compliance of the patients with liver transplantation were
high, there was a significant positive weak correlation between the Health Literacy
Scale Practice/Using sub-dimension score and the SAIMU score average, and the
health literacy levels of those who received training on immunosuppressive drugs were
higher.
Keywords: adherence; health literacy; immunosuppressive drug; liver transplantation;
nursing