Mekansal tasarımda göstergebilim ve tasarım stüdyosundaki potansiyelleri
Semiotics in spatial design and its potentials in the design studio
Yazar: BEGÜM ESER
Danışman: PROF. DR. TURGAY KEREM KORAMAZ
İstanbul Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Kentsel Tasarım Ana Bilim Dalı / Kentsel Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Tez çalışmasının oluşumunda, bireysel merakların ve buradan çıkan soruların dönüştüğü akademik motivasyonlar belirleyici olmuştur. Bir meydan veya bir yapı gibi mekansal tasarım ürünleriyle ya da bir film, bir resim gibi sanat ürünleriyle karşılaştığımda bu ürünlerin tasarımcısının iletmek istediği mesajı hep merak etmişimdir. Bu ürünlerin ardındaki niyetler yani, tasarımcı tarafından iletilmek istenen mesajlar deşifre edilebilir miydi? Bu merak doğrultusunda başlanan çalışmada, göstergebilimsel bakış açısının tezin niyetiyle aynı doğrultuda olduğu görülmüştür. Bu nedenle, göstergebilim teorisi incelenip tezin bu teori içinde konumlandığı alan bulunmaya çalışılmıştır. 

Tez çalışmasının düşünsel arka planının konumlandığı model, Eco'nun doğrusal mesaj gönderme teorisi üzerinden oluşturulmuştur. Bu model, tezin merakıyla örtüşen ve anlaşılabilir yalın bir teori olduğu için seçilmiştir. Eco'ya göre (1976), mimar/kentsel tasarımcı, tasarladığı mekansal ürün yoluyla kullanıcıya mesaj göndermekte ve bu iletim süreci doğrusal olarak çalışmaktadır. Tez kapsamında oluşturulan modelin ana öğeleri: mesaj, gönderici, kodlayıcı, kanal, kod çözücü, alıcı, gönderilen yer'dir. Bu model üzerinden tez çalışmasına bakıldığında, tezin merakının modelin başlangıç noktası olan tasarımcının mesajı oluşturma ve alıcının mesajı alma adımlarında yoğunlaştığı görülmüştür. Bu kapsamda, mesajın oluşma sürecinde tasarımcı niyetinin ve alıcıların bu mesajın kullanıcı/izleyicilerde karşılığının deşifre edilmesi için iki farklı durum çalışması kurgulanmıştır.

İlk araştırmada, seçilen bir mekansal tasarım ürünüyle bir sinema ürünün eş zamanlı incelenmesi yapılmıştır. Burada mekansal tasarım ürünü olarak Holokost Anıtı (2005), sinema ürünü olarak ise Dogville filmi (2003) seçilmiştir. Tasarımcı ve yönetmen tarafından oluşturulan ürünle kullanıcı/izleyiciye verilmek istenen mesajın deşifresi yapılmaya çalışılmıştır. Bu deşifre sürecinde, eleştirmenlerin ve kuramcıların ürünler hakkındaki değerlendirmeler incelenerek iki farklı veri setinden gelen bulgular karşılaştırılmıştır. Tez çalışmasının ilk olarak incelemek istediği yer mesajın deşifresidir. Ardından bu mesajların alıcılar tarafından nasıl alındığını incelemek üzere tasarımcının/yönetmenin iletmek istediği mesajlar anket sorularına dönüştürülmüştür. 

İkinci araştırmada, tez süreciyle eş zamanlı ilerleyen stüdyo yürütücülüğü deneyimi tezin kurgusunda etkili olmuştur. Tez çalışmasının bir önceki bölümleriyle birlikte incelenmek üzere stüdyo bir deney ortamı olarak düşünülmüştür. İTÜ Mimarlık Fakültesi birinci sınıf tasarım stüdyosu kapsamında hareketli görüntünün mekana dair bilgiyi araştırma ve temsil araçlarından biri olarak potansiyelini tartışmak üzere bir stüdyo deneyi kurgulanmıştır. Mekansal tasarımı ürünü ve sinema filmi örneğini birlikte incelemek üzere kullanılan yöntem stüdyo sürecine uyarlanmıştır. Stüdyo kapsamında öğrencilere iletilen tasarım probleminin kavramsal yapısı ile uyumlu olan üç öğrenci projesi seçilmiş ve projeyi üreten öğrenciler ile görüşmeler yapılmıştır. Bu projelerin seçimlerinde göstergebilimsel çerçevenin analizlerdeki uygulanabilirliği etkili olmuştur. Bu kısım bir önceki bölümde tasarımcı/yönetmenin kendi söylemlerini görmek amacıyla röportajlarının incelenmesiyle denk düşmektedir. Burada amaç göndericinin mesajı oluşturma sürecindeki niyetin deşifre edilmesidir. Seçilen proje sahiplerine sorulan sorular ve görüşmelerde gelen cevaplar çerçevesinde yine bir önceki bölümün inceleme sürecine benzer şekilde geniş katılımlı bir anket yapılmıştır. Burada, sinematografik araçların kullanıldığı projelerde tasarımcının iletmek istediği mesajların anket katılımcılarındaki karşılığı aranmıştır. 

Her iki araştırmada da ikili araştırma kurgusu aynı şekilde kullanılmıştır. Dolayısıyla, mekansal ve film sahnesi tasarımı ile stüdyo deneyiminde üretilen film ve enstalasyonu deneyinde aynı analiz yönteminin kullanabileceği görülmüştür. Son olarak, çalışmanın merakıyla birlikte bütün bulgular tekrar incelenmiş ve tez çalışmasında ortaya konan bakış açısının sonuç ve olanakları tartışılmıştır.

Abstract:
In the formation of the thesis, the academic motivations, which were transformed by individual curiosity and the questions arising from it, were decisive. When I encounter spatial design products such as a square or a building, or art pieces such as a film or a painting, I have always wondered about designer's message about these products intended to convey. Could the intentions behind these products, that is, the messages intended to be conveyed by the designer, be deciphered? In the study, which was started in line with this curiosity, it has been observed that the semiotic point of view is in line with the intention of the thesis. For this reason, the theory of semiotics has been examined and the area in which the thesis is located in this theory has been tried to be found.

The model in which the intellectual background of the thesis is placed has been determined as Umberto Eco's information theory. This model has been chosen because it is a simple and understandable theory that matches the curiosity of the thesis described in the introduction. According to Eco (1976), the architect/urban designer sends a message to the user through the spatial product she designed, and this transmission process works linearly. The model consists of message, sender, encoder, channel, decoder, receiver, and place of origin. When the thesis study is examined through this model, it is seen that the curiosity of the thesis is concentrated on the steps of the designer, who is the starting point of the model, to create the message and the receiver to receive the message. In this context, two different studies were designed to decipher the designer's intention intention and the response of the recipients of this message to the user/audience in the formation process of the message.

A data collection process including data collection and analysis processes, literature review, observation, record review, structured interview and questionnaire study methods related to the curiosity and questions of this research was carried out. In addition to these, the method of comparing the findings from different data sets such as observation, interview, published and declared evaluations was also used within the scope of the study.

The Holocaust Monument (2005), which makes us wonder about the intellectual world behind it with its abstract conceptual design, was asked to be examined within the framework of these questions in the thesis. It has been started to study on how to examine the intellectual world of this design. The state of conveying a message by design is not specific to place only. In this study, it was thought that examining a product belonging to another discipline together with a place related product would expand the potential and perspective of the study. This discipline has been chosen as cinema because it is a discipline that can be read with the place and conveys information through visual signs such as architecture. In this process, it is thought that there are similarities between the attitude of the architect or urban designer and the attitude of the director. 

"Directors, actors, screenwriters, all filmmakers want to say something with their works. The films they make are, so to speak, a letter, a statement delivered to the audience" (Lotman, 2012, p.15). Dogville (2003) was chosen as the cinematic product to be examined simultaneously with the Holocaust Memorial. In this way, a double formation was formed in the thesis and this double formation continued in the method as well as the formation of the thesis.

In the first research, an architectural product and a cinematic product were analyzed simultaneously. Here, the Holocaust Memorial (2005) was chosen as the architectural product, and the Dogville movie (2003), as the cinematic product. The designer intends to create the product imagined by the designer/director; that is, the message that is intended to be given to the user/viewer with the product was tried to be deciphered. In this deciphering process, the evaluations of the critics and theorists about the products were examined and the findings from two different data sets were compared. The first place that the thesis study wants to investigate is the deciphering of the message. Then, the messages that the designer/director intended to convey were transformed into survey questions in order to examine how these messages were received by the recipients.

In the second study, the studio executive experience, which progressed simultaneously with the thesis process, was influential in constructing the thesis. The studio was considered as an experimental environment to be examined together with the previous parts of the thesis. A studio experiment was designed within the scope of the first-class design studio of ITU Faculty of Architecture to discuss the potential of the moving image as one of the tools for researching and representing information about space. 

In this section, it is aimed to make a retrospective reading of the experimental project made in the first-year design studio. The model consisting of elements of message, sender, encoder, channel, decoder, receiver, destination, which constitutes the conceptual framework of the thesis work, wanted to be applied to the studio process. Within the framework of this study, there have been designers/students who have produced products with the concern of conveying a message. In addition, the recipients were the students who were measured whether the message coincides with the message understood by the other party. With this review, the conceptual framework of the study was adapted to another environment and its potential was better explored. In this context, the studio experiment was implemented as the second project in the 2020-21 spring semester program of Spacelyandgood group within the scope of ITU Architecture Faculty The Foundation Studio course.

The method used to examine the architectural and the cinematic product  was adapted to the studio process. Three projects, in which the semiotic framework can be applied and compatible with project's conceptual outline were selected and interviews were held with the project owners. This section coincides with the review of the designer/director's interviews to see his discourses in the previous section. The purpose here is to decipher the sender's intention in the process of creating the message. A survey with broad participation was conducted, similar to the review process of the previous section, within the framework of the questions asked to the selected project owners and the answers received during the interviews. Here, the correspondence of the messages that the designer wants to convey in the projects where cinematographic tools are used was sought in the survey participants.
The dual research setup was used in the same way in both studies. Therefore, it has been observed that the same research setup can be used in the experiment of spatial designand, movie scene and, the film and installation produced in the studio experience. Finally, with the curiosity of the study, all the findings were re-examined, and the results and possibilities of the perspective put forward in the thesis study were discussed.