Modern Türk kimliğinin inşasında (1930-1939) âdâb-ı muâşeret kitapları ve dinselliğin dönüşümü
Books of good manners and the transformation of religiosity in the construction of modern Turkish identity (1930-1939)
Yazar: NAZİFE HANDE YILMAZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HİCRET KİRAZ TOPRAK
Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi / İslami Araştırmalar Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Adab = Morals

Özet:
Gündelik hayatın dönüşümü konusu, yakın bir tarihi zaman içerisinde bilimsel araştırmaların odak noktası haline gelmiştir. Genellikle sosyoloji camiası tarafından ilgilenilen bu konu gazete, dergi, haber, roman, anı gibi çeşitli araçlar vasıtası ile çalışılmıştır. Bu vasıtalardan biri de hem değişen hayatın bir sonucu hem de yaşanacak dönüşümün itici güçlerinden biri olan âdâb-ı muâşeret eserlerdir. Bu eserler değişimin ideal formlarının gözlenmesi ve farklılaşan hayatta değişen ve değiştirilmek istenen değerleri göstermesi açısından önemlidir. Bu bağlamda değişen tarihi süreçte, birey ve toplumların din ile girmiş olduğu ilişki adab eserleri üzerinden okunabilmektedir. Osmanlı modernleşmesi bağlamında ortaya çıkan ilk adab literatürü din ve örf eksenli klasik adab anlayışından göreceli olarak uzaklaşmıştır. Cumhuriyet devrinde devletin reformlarla toplumsal hayatı dönüştürme çabasıyla birlikte adab yazarları daha seküler bir yaklaşım benimsemişlerdir. Bu durum dinin; dönemin adab eserlerindeki yerinin, işlevlerinin ve konumunun değişmesi ile sonuçlanmıştır. Araştırmamız bu bağlama yoğunlaşmış ve Türk modernleşmesi bağlamında modern ve medeni kimliğin oluşum sürecinde dinselliğin dönüşümünü, âdâb-ı muâşeret kitapları çerçevesinde sosyolojik bir okumaya tabi tutmayı kendine problem edinmiştir. Bu problemi incelenerek; âdâb-ı muâşeret kitapları aracılığı ile modern ve medeni Türk kimliğinin inşası döneminde dinin; toplum ve birey nezdindeki rol, konum ve ağırlığının değişimini ve oluşturulmak istenen yeni insan prototipindeki yerini ortaya koymak araştırmamızın temel amacıdır. Bu amacın gerçekleşmesi adına nitel araştırma yöntemi ve doküman analizi tekniği tercih edilmiştir. Araştırma sonucunda dönem yazarlarının dine yaklaşım tipolojisi ortaya konulmuş ve âdâb literatüründe dine bakış açısının yazarların zihniyet dünyasına göre değiştiği ancak asrilik ekseninde bir yaklaşım benimsendiği görülmüştür.

Abstract:
The subject of the transformation of everyday life has become the focus of scientific research in a recent historical time. This subject, which is generally dealt with by the sociology community, has been studied through various tools such as newspapers, magazines, news, novels and memoirs. One of these means is etiquette works, which are both a result of the changing life and one of the driving forces of the transformation to be experienced. These works are important in terms of observing the ideal forms of change and showing the changing and desired values ​​in a changing life. In this context, in the changing historical process, the relationship of individuals and societies with religion can be read through the works of etiquette. The first adab literature that emerged in the context of Ottoman modernization has relatively moved away from the classical understanding of etiquette based on religion and custom. In the Republican era, adab writers adopted a more secular approach with the state's effort to transform social life with reforms. This is religion; It has resulted in the change of its place, functions and position in the adab works of the period. Our research has focused on this context and has taken it as a problem to subject the transformation of religiosity in the formation process of modern and civil identity in the context of Turkish modernization to a sociological reading within the framework of etiquette books. By examining this problem; In the period of the construction of the modern and civilized Turkish identity through the books of etiquette; The main purpose of our research is to reveal the change in the role, position and weight of society and the individual and to reveal its place in the new human prototype that is desired to be created. In order to realize this aim, qualitative research method and document analysis technique were preferred. As a result of the research, the typology of the approach to religion of the writers of the period was revealed and it was seen that the perspective on religion in the adab literature changed according to the mentality of the authors, but an approach was adopted on the axis of modernity.