Gazzâlî öncesi tasavvuf klasiklerinde hâller
Conditions in the sufi classics before Ghazali
Yazar: SENA ÇELEBİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET TABAKOĞLU
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tasavvuf Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion
Dizin: Duygu = Emotion ; Gazzali = Gazali ; Hal türleri = Situation types ; Heyecan = Excitement ; Klasikler = Classics ; Tasavvuf = Mystic

Özet:
Tasavvufta hâl düşünme, çalışma ve gayret olmaksızın kalbe gelen sevinç, üzüntü, keder, mutluluk, şevk gibi durumlara verilen addır. Yaptığı her işi Allah rızası için yapan, kalp hayatı zengin, ahlakı yüce olan saliklere de ehl-i hâl denilmiştir. Hâller ve makamlar konusu tasavvuf ilminin en temel meseleleri olarak kabul görür. Nitekim tedvin dönemi müelliflerinin kaleme aldığı klasik eserlerde de hâl bahsinin tasavvuf ilmi açısından ne denli önemli olduğu görülmektedir. Sûfiler her ne kadar hâllerle ilgili bazı farklı görüşler ileri sürseler de, neyin hâl neyin makam olduğu konusunda ve hâllerin devamlı olup olmadığı gibi konularda kimi zaman ihtilaf yaşasalar da ortak bir zeminde buluşmuşlardır. O da hâllerin ehline mahsus Allah vergisi birer hibe oluşu ve hâllere takılıp kalmamak gerektiği; maksadın Allah rızasına ulaşmak olduğu hakikatidir. Hâller bir sufinin yaşadığı içsel tecrübeler olmanın yanı sıra, ahlaki terakki ve dönüşümün de işaretleri olarak telakki edilmiştir. Hâllerle ilgili terminoloji tasavvufun tedvin döneminde gelişmekle beraber hâl konusu tasavvufun da İslami ilimlerden biri olma hususunda en temel meselesi olarak kabul edilmiştir. Tasavvufta riyazet ve mücahede ile seyr-i sülûk adı verilen ahlaken arınma, manevi olarak yükselme ve nihai gaye olan tevhide ulaşma yolunda sufilerin bazı hâller yaşadığı bilinmektedir. Nitekim sûfiler yaşadıkları bu tecrübeleri işaret ve remizli ifadelerle anlatmaya çalışmışlar ve böylelikle zengin bir terminoloji ortaya çıkmıştır. Bu çalışmada teşekkül dönemi klasik eserlerinde hâl konusu, hâllerle ilgili farklı ve ortak görüşler, tartışmalar, tasavvufi hâllerle mistik hâllerin başlıca farkları ele alınmıştır.

Abstract:
In sufism, conditions is the name given to situations such as joy, sadness, sorrow, happiness and enthusiasm that come to the heart without thinking and effort. Those who do everythig they do for the sake of Allah, whose heart life is rich and whose morality is great, are called the righteous state. The issue of states and authorities is accepted as the most fundamental issues of Sufi science. As a matter of fact, in the classical works written by the authors of the tedvin period, it is seen how important the state of affairs is in terms of sufi science. Although hte sufis have some different views on the states, they have sometimes disagreed about what is a state and what is an office and whether the states are continuous or not, but they have come together on a common ground. That is, the fact that conditions are God-given, God-given grants and that one should not get stuck in situations and that the aim is to reach Allah's approval. In addition to being the inner experiences of a sufi, states are considered as signs of moral progress and transformation. Although the terminology related to the states developed during the period of tasawwuf, the subject of the states was accepted as the most fundamental issue of sufism as one of the Islamic sciences. Is the known that sufis experienced some conditions in sufis on the way to morally purification, spiritual ascension and reaching the ultimate goal, tawheed, which is called leech with riyazet and mujaheda. As a matter of fact, the sufis tried to explain these experiences with signs and exppressions and thus a rich literature emerged. In this  study, the subject of states, discussions, the main differences between mystical states and tasawwuf states in the classical works of the formation period are discussed.