1974 Kıbrıs Barış Harekâtı ve Şırnaklı Kıbrıs gazileri
1974 Cyprus Peace Operation and Cypriot Veterans from Şırnak
Yazar: MEVLAN GÖZLEK
Danışman: DOÇ. DR. ERDAL ÇİFTÇİ
Mardin Artuklu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Kıbrıs Adası, jeopolitik konumu sebebiyle her daim stratejik bir öneme haizdir. Bu yüzden
tarih boyunca egemenlik yarışına sahne olmuştur. 1571'den 1878 yılına kadar Osmanlı
hâkimiyetinde kalan adanın idaresi, 1878'de geçici olarak İngiltere'ye bırakılmıştır. İngilizlerin
patronajlığında Rumlar ada yönetiminde etkin hale gelmişlerdir. Bunu tarihi fırsat olarak gören
Rumlar, Enosis düşüncesiyle kurdukları EOKA gibi örgütlerin öncülüğünde adadaki Türklere
baskı ve katliamlar yaptılar. Baskılara karşı Türkler de meşru savunma şuuruyla Türk Mukavemet
Teşkilatı gibi örgütler kurdu. Adadaki İngiliz yönetimi 1960'da Türkiye, Yunanistan ve
İngiltere'nin öncülüğünde Kıbrıs Cumhuriyeti'nin kurulmasıyla sona ermiştir. Ancak bu yeni
cumhuriyetin ömrü, Rumların tavırlarından ötürü kısa olmuştur. 1963-1967 yılları arasında;
Tahtakale, Kanlı Noel, Boğaziçi ve Geçitkale olaylarıyla Türklere saldırıların yoğun olduğu bir
süreç olmuştur. Kıbrıs'ta 15 Temmuz 1974 tarihinde Yunanistan destekli ve Enosis'in
gerçekleşmesi için büyük adım olarak yorumlanan darbe yaşandı. Türkiye, Garanti Antlaşması
ile elde ettiği müdahale yetkisine dayanarak Kıbrıs Adası'na 20 Temmuz 1974'te Türk Silahlı
Kuvvetleri öncülüğünde Barış Harekâtı düzenlemiştir. Çalışmada, Kıbrıs Barış Harekâtı'na giden
süreç ve harekâtta yer alan 22 Şırnaklı gazinin anlatımlarına yer verilmiştir. Gazilerin vermiş
oldukları bilgiler ışığında harekâtı yeniden değerlendirmek, gazilerin yaşadığı deneyimler,
tanıklıkları aracılığı ile harekâtın bilinmeyen yönleri aydınlatılmaktadır. Sözlü tarih metodunun
kullanıldığı bu çalışma ile harekâtın ayrıntıları, psikolojik etkileri ve adada yaşanan gelişmelere
değinilecektir. Belge analiz tekniği yöntemi ile olay bizzat tanıkların gözüyle tartışılmıştır. Bu
amaçla çalışma hazırlanırken akademik kaynaklar, İslam ansiklopedisi, meclis tutanakları, arşiv
belgeleri, yerel ve ulusal gazetelerden istifade edilmiştir.

Abstract:
The Island of Cyprus, has always had a strategic importance with its geopolitical location.
That's why, it has competed for dominance throughout history. The island which remained under
the dominance of Ottoman Empire from 1571 to 1878, was left temporarily to the willpower of
England in 1878. Under the British patronage, Greeks have become active in the management of
the island. Greeks, under the leadership of organizations such as EOKA, which they founded with
the idea of ENOSIS, has seen this as an historical opportunity, oppressed and massacred the Turks
on the island. Against the oppression, the Turks has established organizations such as the Turkish
Resistance Organization with the awareness of legitimate defense. The British rule in the island
ended in 1960 with the establishment of the Republic of Cyprus under the leadership of Türkiye,
Greece and England. However, the life of this Republic, was short due to the attitudes of the
Greeks. Between the years 1963-1967; it was a period in which attacks on Turks were intense
with the Tahtakale, Kanlı Noel, Boğaziçi and Geçitkale incidents. There was a coup in Cyprus on
July 15, 1974, which was supported by Greece and was interpreted as a big step towards the
realization of ENOSIS. Based on the intervention authority which was obtained by the Treaty of
Guarantee, Türkiye organized a Peace Operation on the island of Cyprus on July 20, 1974, under
the leadership of the Turkish Armed Forces. In the study, the narratives of 22 veterans from Şırnak
who went to the Cyprus Peace Operation and took part in the process and the operation were
included. Re-evaluating the operation in the light of the information provided by the veterans, and
the unknown aspects of the operation are illuminated through the experiences and testimonies of
the veterans. In this study, using the oral history method, the details of the operation, its
psychological effects and the developments on the island will be mentioned. The incident will be
discussed through the eyes of the witnesses using the document analysis technique. For this
purpose, academic resources, Encyclopedia of Islam, parliamentary munites, archive documents,
local and national newspapers were used while preparing the study.