Sosyal kontrol ve din
Social control and religion
Yazar: ELNUR AZIMLI
Danışman: PROF. DR. ALİ COŞKUN
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Sosyolojisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Cemaatler = Communities ; Din = Religion ; Din sosyolojisi = Religious sociology ; Dindarlık = Religiousness ; Sosyal kontrol = Social control ; Tarikatlar = Religious orders

Özet:
Sosyal Kontrol ve Din isimli çalışmamızda sosyal kontrolün dinle ilişkisi ve bir sosyal kontrol aracı olarak dinin nasıl işlev gördüğü araştırılmıştır. Çalışma kapsamında hayatlarında dinin kontrolünü ölçme amacıyla dini cemaatlere bağlı dindar kişilerle mülakatlar yapılmıştır. Araştırmada sosyolojik yaklaşım olarak anlayıcı-yorumlayıcı yaklaşım, araştırma deseni olarak fenomenoloji (olgubilim) deseni kullanılarak nitel araştırma yapılmıştır. Tezimiz giriş, teorik ve uygulamalı olarak iki ana bölüm ve sonuç kısmından oluşmaktadır. 
Tezin giriş kısmında araştırmanın konusu, amacı ve önemi, metodolojisi, kapsam ve sınırlılıkları konusunda bilgi verilmiştir. Araştırmanın teorik olarak ele aldığımız ilk bölümünde sosyal kontrolün ne olduğu, geliştirilmiş olan önemli teorileri, çeşitleri, araçları vs. irdelenmiş, sosyal kontrolü daha iyi anlamak için onun sosyal düzen, sapma ve norm gibi kavramlarla benzer ve farklı tarafları ortaya konulmuştur. Daha sonra ise dinin sosyal kontrole nasıl katkı sağladığı, teorik olarak gösterilmeye çalışılmıştır. Bildiğimiz gibi sosyal kontrolün en önemli hedefi toplumda mevcut düzeni sürdürmek, sapma ve suç gibi istenmedik davranışları engellemektir. Din de muhafazakarlık ve meşrulaştırma özellikleri ile dıştan, bireyin vicdanına ve ahlakına etki etmekle veya bireye dini ahlak kazandırmakla içten büyük ölçüde bu faaliyete katkı sağlamaktadır. 
Tezin ikinci kısmında, toplumda geleneksel olarak kabul edilen tarikat forumundaki dini cemaatlere bağlı dindar kişilerle mülakatlar yapılmıştır. Toplamda 4 farklı cemaatten (Menzil, İsmailağa, Erenköy, İskenderpaşa) toplam 40 kişi ile mülakatlar yapılmış ve elde edilen veriler sosyolojik olarak analiz edilmiş ve yorumlanmıştır. Yorumlamalar genel olarak ilgili araştırmaların sonuçlarıyla karşılaştırmalar yapılarak sunulmuştur. Sonuç olarak dindar insanların hayatlarının birçok alanında dinin çok önemli bir etken olduğunu ve dindar  insanların hayatında dinin önemli bir kontrol gücü olduğunu söyleyebiliriz.
Anahtar kelimeler: sosyal kontrol, din, dindar, dini cemaatler

Abstract:
In our study, called social control and religion, relations of social control with the religion and how religion functions as being social control agent are researched. Within the scope of the study, interviews were made with religious people those are affiliated to religious communities, in order to measure control of religion in their lives. In this thesis, qualitative research has been done by using interpretative percpective as sociological approach, and phenomenological design as research design. The study consists of introduction, two main chapter, theoretical and applied, and conclusion.
In the introduction, information was given about the subject, purpose and importance, methodology, scope and limitations of the research. In the first chapter of the research, which we discussed theoretically, it was examined what social control is, its important theories, types, agents etc. and for understanding social control better, its similarities and differences with concepts such as social order, deviation and norm are presented. Then it is tried to show theoretically, how religion contributes to social control. As we know, the main purpose of social control is to maintain the existing order in society and to prevent unwanted actions such as deviance and crime. Religion considerably contributes to this activity, with its conservatism and legitimizing features externally and by influencing the conscience and morality of the individual or by providing religious morality to the individual internally.
In the second chapter of the thesis, interviews are made with the religious people affiliated to traditional sufistic religious communities in the Turkish society. A total of 40 people from 4 different religious communities (Menzil, İsmailağa, Erenköy, İskenderpaşa) were interviewed and the data obtained were sociologically analyzed and interpreted. Interpretations are generally presented by making comparisons with the results of relevant studies. In conclusion, we can say that religion is a very important factor in many areas of religious people's lives and religion is an important controlling power in the lives of religious people.
Keywords: social control, religion, religious person, religious communities