Yetişkinlerde gezegensel sağlık diyeti indeksi ile metabolik sendrom tanı kriterleri arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between planetary health diet index and metabolic syndrome diagnosis criteria in adults
Yazar: EDANUR USTA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ELİF GÜNER
İstinye Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı / Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Dengeli beslenme = Balanced nutrition ; Sağlıklı beslenme = Healthy nutrition ; Çevresel sürdürülebilirlik = Sustainable environment

Özet:
Gezegensel sağlık diyeti; içerdiği yüksek meyve, sebze, diyet lifi ve düşük kırmızı et ile anti-inflamatuar ve antioksidan etkiler göstererek metabolik sendrom tanı kriterleri üzerinde etkili olabilir. Bu çalışmanın amacı, yetişkinlerin gezegensel sağlık diyeti indeksi ile metabolik sendrom tanı kriterleri arasındaki ilişkiyi değerlendirmektir.
Kesitsel türdeki bu araştırma, İstinye Üniversite Hastanesi Liv Hospital Bahçeşehir check-up polikliniğine 1-15 Haziran 2024 tarihleri arasında başvuran, basit rastgele örnekleme yöntemi ile seçilen toplamda 158 (110 kadın, 48 erkek) yetişkin bireyin katılımıyla gerçekleştirilmiştir. Yüz yüze anket yolu ile uygulanan veri toplama formunun içeriğini demografik bilgiler, 24 saatlik geriye dönük hatırlatma formu, besin tüketim sıklığı anketi, antropometrik ölçümler ve biyokimyasal parametreler oluşturmaktadır. 
Çalışmanın sonuçlarına göre katılımcıların gezegensel sağlık diyeti indeksi puanı ile açlık insülini değeri arasında negatif yönde orta düzeyde (r:-0,314; p<0,05), yüksek yoğunluklu lipoprotein kolesterol değeri ile pozitif yönde düşük düzeyde (r:0,240; p<0,05), karaciğer yağlanması değeri ile negatif yönde düşük düzeyde (r:-0,209; p<0,05) ilişkiler saptanmıştır. Katılımcıların antropometrik ölçüm sonuçları ile gezegensel sağlık diyeti indeksi puanı arasında anlamlı bir ilişki saptanmamıştır. Metabolik sendrom tanısı olmayanlarda metabolik sendrom tanısı olanlara göre gezegensel sağlık diyeti indeksinin süt ürünleri ve bitkisel yağlar bileşen puanlarının daha düşük olduğu saptanmıştır.
Bu çalışma yetişkinlerde gezegensel sağlık diyetine uyum ile metabolik sendrom tanı kriterleri arasındaki ilişkinin değerlendirildiği bilinen ilk çalışmadır. Gezegensel sağlık diyeti protokolü yeni olduğundan farklı örneklem gruplarında daha geniş çalışmaların yapılmasına ihtiyaç vardır.

Abstract:
Planetary health diet may have an impact on metabolic syndrome diagnostic criteria by showing anti-inflammatory and antioxidant effects with its high content of fruits, vegetables, dietary fiber and low red meat. The aim of this study is to evaluate the relationship between adults' planetary health diet index and metabolic syndrome diagnostic criteria.
This cross-sectional study was conducted with the participation of a total of 158 (110 female, 48 male) adult individuals who applied to İstinye University Liv Hospital Bahçeşehir check-up polyclinic between 1-15 June 2024 and were selected by simple random sampling method. The content of the data collection form applied through a face-to-face survey consists of demographic information, 24-hour retrospective reminder form, food consumption frequency survey, anthropometric measurements and biochemical parameters.
According to the results of the study, there was a moderate negative level between the participants' planetary health diet index score and fasting insulin value (r: -0.314; p<0.05), and a positive low level between the high density lipoprotein cholesterol value and the fasting insulin value (r:0.240; p<0, 05), low negative correlations (r:-0.209; p<0.05) were detected with liver fatness value. No significant relationship was found between the participants' anthropometric measurement results and the planetary health diet index score. It was found that the dairy products and vegetable oils component scores of the planetary health diet index were lower in those without a diagnosis of metabolic syndrome than in those with a diagnosis of metabolic syndrome.
This is the first known study to evaluate the relationship between adherence to a planetary health diet and metabolic syndrome diagnostic criteria in adults. Since the planetary health diet protocol is new, larger studies are needed in different sample groups.