Kentsel risklerin belirlenmesi kapsamında afetlerde güvenli şehir değerlendirme ölçütlerinin tespiti
Determination of "safe city assessment in disasters" criteria for with in scope of urban risks
Yazar: MELİKŞAH TURAN
Danışman: PROF. DR. EKREM CENGİZ
Gümüşhane Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Afet Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Afet hazırlığı = Disaster preparation ; Afet yönetimi = Disaster management ; Afetler = Disasters ; Dirençlilik = Resistance ; Kent güvenlik yönetim sistemleri = Urban safety management systems ; Kentler = Cities ; Puan kart = Score card ; Risk değerlendirmesi = Risk assesment

Özet:
Afetler insanların ve toplulukların güvenlik ve refahlarının zarar görmesine
neden olabilirler. Afetin etki derecesi yapılı çevremiz ve toplumdaki çeşitli faktörler ile
doğrudan ilişkilidir. Afetlerin olumsuz etkilerinin önlenmesinde veya azaltılmasında,
ayrıca risk altındaki toplulukların olumsuz etkilere tepkisini güçlendirmede temel olarak
mevcut durumun iyi anlaşılması gerekmektedir. Afet riski, genellikle ölçülmesi zor olan
farklı potansiyel zarar türlerini içerir. Literatür incelendiğinde kent planlaması ve
kentsel riskler arasındaki ilişkiyi inceleyen akademik alanda henüz tanımlanmamış bir
boşluk olduğu ve planlama, risk bileşeninden bağımsız olarak ele alındığı
görülmektedir.
Bu çalışma ile güvenli kent kavramının bileşenlerini ortaya koyarak tanımlamak
ve gösterge değeri oluşturarak afet planlaması sürecinde bu kavramın yerinin ve
öneminin belirlenmesi amaçlanmaktadır. Bu kapsamda çalışmada toplum
direncini geliştirme faaliyetlerine rehberlik etmek için kentleri de dikkate alarak
afetlerde güvenli bir ortamın belirlenmesinde temel alınacak göstergeler ile şehirlerin
afetlere hazırlığı kapsamında (ŞAH) Afetlerde Güvenli Şehir Değerlendirme Puan Kartı
geliştirilmiştir.
Bu çalışmada 10 faktör, 33 alt faktör ve 100 gösterge değeri ile oluşturulmuş
puan kartı değerlendirmesi sağlanmıştır. Puan kartı, toplam 100 puan olacak şekilde 10
farklı faktörün eşit puan dağılımından oluşturulmuştur. Her faktör kendi arasında eşit
puanlama yapılarak şehirlerin afetlere hazırlığı kapsamında dirençlilik puanı elde
edilmiş ve seviyelendirilmiştir. Her soruda, şehrin dirençlilik seviyesini ölçmek için
nesnel kriterler oluşturulmuş olup ek olarak normalize edilmiş bir puan elde edilip pu
puanlar seviyelendirilerek değerlendirilmiştir.
Çalışma kapsamında performans ölçüm sistemlerinin modern yöntemi olarak
niteliksel ve niceliksel bir çözüm sunulmaya çalışılmıştır. Kentsel riskler dâhilinde
afetlerde şehir güvenliği değerlendirme ölçütleri irdelenerek dirençlilik eylemleri tespit
edilmeye çalışılmıştır. Çalışmanın veri setinin oluşturulmasında paylaşılmış ikincil
verilerden yararlanılmıştır. Puan kartı ile verileri paylaşılmış büyükşehir statüsündeki
iki şehir değerlendirilerek öneriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Afet Yönetimi, Dirençlilik, Güvenli Şehir, Kentsel Risk,
Puan Kart

Abstract:
Disasters can damage the safety and well-being of people and communities. The
degree of impact of the disaster is directly related to our built environment and various
factors in society. A good understanding of the current situation is essential in
preventing or mitigating the negative effects of disasters, as well as strengthening the
response of at-risk communities to adverse impacts. Disaster risk includes different
types of potential harm that are often difficult to measure. When the literature is
examined, it is seen that there is an undefined gap in the academic field that examines
the relationship between urban planning and urban risks, and planning is handled
independently of the risk component.
With this study, it is aimed to define the components of the concept of safe city
by revealing it and to determine the place and importance of this concept in the disaster
planning process by creating an indicator value. In this context, the indicators that will
be taken as the basis for determining a safe environment in disasters and the Safe City
Assessment Scorecard in Disasters (SAH) were developed in order to guide the
activities of developing community resilience.
In this study, a scorecard evaluation formed with 10 factors, 33 sub-factors and
100 indicator values was provided. The scorecard was created from an equal
distribution of scores of 10 different factors, with a total score of 100. Each factor was
scored equally among themselves, and the resilience score was obtained and leveled
within the scope of the disaster preparedness of the cities. In each question, objective
criteria were established to measure the resilience level of the city, in addition, a
normalized score was obtained and the scores were evaluated by leveling.
Within the scope of the study, a qualitative and quantitative solution has been
tried to be presented as a modern method of performance measurement systems. Within
the scope of urban risks, resilience actions have been tried to be determined by
examining the city safety evaluation criteria in disasters. Shared secondary data were
used to create the data set of the study. The data were shared with the scorecard and two
cities with metropolitan status were evaluated and suggestions were made.

Keywords: Disaster Management, Resilience, Safe City, Urban Risk, Score
Card