Turizmin ekonomik etkilerinin ölçülmesinde kullanılan yöntemler ve Türkiye`nin aktif dış turizm gelirlerinin ölçümü için bir model önerisi
Methods used to measure the economic impacts of tpurism and a model to measure the outbound tourism income of Turkey
Yazar: KAMİL UNUR
Danışman: PROF. DR. ORHAN İÇÖZ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2002
Konu: Turizm = Tourism ; İşletme = Business Administration
Dizin: Ekonomik etki = Economic effect ; Turizm = Tourism ; Turizm gelirleri = Tourism incomes ; Türk turizmi = Turkish tourism ; Uluslararası turizm = International tourism ; Ölçüm yöntemleri = Measurement methods

Özet:
Özellikle son çeyrek yüzyılda dünya ekeonomisi için önemli bir sektör durumuna gelen turizme karşı olan ilgi de önemli oranda artmıştır. Bu ilginin nedenlerinden biri gelir, istihdam vb. gibi turizmin yarattığı olumlu ekonomik etkilerdir. Ancak, artan bu ilgiye karşın, hetorejen yapısı turizmin tanımlanlanmasını ve ölçülmesini güçleştirmektedir. Bu güçlükler nedeniyle turizmin yarattığı ekonomik etkilerin ölçümü için bir çok yöntem geliştirilmiştir. Geliştirilen yöntemlerden turist harcamalarının gözlemlenmesi, alan araştırmaları, banka kayıt, artık gelirler, mevsimsel fark, harcama oran, maliyet faktör, çarpan, girdi-çıktı ve uydu hesaplama yöntemleri bu çalışmada incelenmektedir. Çalışmada en son olarak incelen yöntem olan uydu turizmin ekonomik etkilerinin ölçümünde uluslararası kabul edilebilir standartlar oluşturmak için Dünya Turizm örgütü, Birleşmiş Milletler, Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü vb. gibi çeşitli uluslararası kuruluşlar tarafından geliştirilmiştir. Geliştirilen bu yöntem Türkiye'nin de içinde bulunduğu bir çok ülke tarafından kullanılmaktadır. Ancak, Yöntem Türkiye'de doğru olarak uygulanamamaktadır. Bu çalışmada UHY, uygulamadaki yanlışlıkların giderilmesi koşuluyla Türkiye için turizmin ekonomik etkilerinin ölçümünde kullanılabilecek en iyi yöntem olarak önerilmektedir. Çalışma sonucunda, Türkiye'nin aktif dış turizm gelirlerini ölçmek için kullandığı uydu hesaplama yönteminin uygulanmasında kimi eksiklikler ve yanlışlıklar olduğu tespit edilmiştir. Bu eksiklik ve yanlışlıklan yerleşik olmayan ziyaretçilerin günübirlikçi ve turist olarak ayrılmaması gibi örneklem hatalarından, anketörlere az ücret ödenmesi gibi uygulama hatalarına kadar geniş bir yelpazeyi kapsamaktadır. Tespit edilen eksik ve yanlışlıkların Türkiye'nin dış turizm gelirlerinin olduğundan daha fazla çıkmasına neden olduğu anlaşılmıştır. Çalışmada DİE tarafından Türkiye'nin aktif dış turizm gelirlerini ölçmek için kullanılan yöntemde tespit edilen eksik ve yanlışlıklan gideren bir model oluşturulmaktadır. Ayrıca, uygulamaya ilişkin çeşitli öneriler geliştirilmektedir. Bu çalışmada geliştirilen modelin doğru bir şekilde uygulanması ile dış turizm gelirleri daha doğru olarak ölçülebilecektir. Böylelikle, aktif dış turizme ilişkin tutarlı ve istikrarlı veriler elde edilecektir. VI

Abstract:
Interest in tourism has grown substantially over the last quarter of 20th century as the tourism has become a significant economic phenomenon for the world economy. One of the reasons for this increasing interest is positive economic impacts of tourism such as; income, employment etc. However, tourism industry remains difficult to define and measure due to its heterogenous nature. Because of these difficulties many different impact assesment methods are used. In this research direct observation, sample surveys, bank returns, residual receipts, seasonal difference, expenditure ratio, cost factor, multiplier, input-output methods and tourism satellite accounts have been examined. Tourism satellite account (the last method studied in this research) has been developed by international organizations such as World Tourism Organization, United Nations and Organization for Economic Co-operations and Development to form a standard and internationally acceptable economic impact assesment method. Tourism satellite account is used to measure the economic impacts of tourism in many nations and Turkey. However, this method has not been implemented correctly in Turkey. In this study tourism satellite account has been offered as a best method to measure the economic impacts of tourism for Turkey by correcting the implementation mistakes. This study has found out that there are some defects and inefficiencies of Turkey's implementation of tourism satellite accounts to measure the inbound tourism income. These defects and inefficiencies variy from sampling the international visitors as tourists and excursionists to payment made to person conducting the questionnaire. It has been realized that these mistakes cause inbound tourism income figures of Turkey to be exaggerated. As a result, in this study, a model has been offered to measure Turkey's inbound tourism income figures more correctly than the method used by theTurkish State Institute of Statistics. This model, based on tourism satellite account, has been claimed to correct the mistakes of the model used by the Turkish State Instutute of Statistics. vu