Esbâb-ı nüzûlde Ehl-i kitab
Ahl al-kitâb in asbâb al-nuzûl
Yazar: FARUK AKTAŞ
Danışman: DOÇ. DR. MAHMUT ÖZTÜRK
Harran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion

Özet:
Kur'an-ı Kerim, Yüce Allah'ın insanlara peyderpey indirmiş olduğu evrensel mesajlar içeren semâvî bir kitaptır. Bir hayat ve hidayet rehberi olan bu kitap, tüm insanları muhatap olarak kabul etmiştir. Bu özelliğiyle beraber Kur'an, belirli bir zaman ve mekânda nâzil olduğundan muayyen kişi ve grupları da muhatap almıştır. Öncelikli muhatabı Müslümanlar olsa da Kur'an nazil olduğu dönemde Müslümanların temasta bulunduğu gayr-ı müslimleri muhatap almıştır.  Bu bağlamda Mekke döneminde nâzil olan âyetlerin daha çok müşrikleri, Medine'de inen âyetlerin ise ekseriyetle Yahudi ve Hıristiyanları konu edindiği görülmektedir. 
Bu çalışmada, Kur'an'ın özellikle Medine döneminde muhatap edindiği Yahudi ve Hıristiyanlar ele alınmaktadır. Kitap ehlinden olduğu kabul edilen bu iki grupla ilgili âyetlerin nüzûl sebebi, bazı rivâyetler eşliğinde tespit edilmeye çalışılmıştır. Çalışmanın giriş kısmında Ehl-i Kitap ve sebeb-i nüzûl kavramları açıklanmış ve bunlarla ilgili değerlendirmeler yapılmıştır. Araştırmanın birinci bölümünde inanç açısından Kitap ehline eleştiriler yönelten âyetlerin nüzûl sebepleri üzerinde durulmaktadır. Kur'an'ın yönelttiği bu eleştiriler, Yahudi ve Hıristiyanların Allah tasavvuru, melek ve peygamber inancı, kutsal kitap anlayışı ve onların âhiret hayatı hakkındaki fikirlerinde yoğunlaşmaktadır. Yahudi ve Hıristiyanlarla ilgili olup ibadet bağlamında tasnif edilmesi mümkün olan âyetler, çalışmanın ikinci bölümünde ele alınmaktadır. Burada Kitap ehli din adamlarının menfi sıfatları, Yahudilerin kıble hakkındaki yorumları ve Hıristiyanların vaftiz ritüeli gibi ibadetle ilişkisi kurulan meseleler yer almaktadır. Kur'an, bu meselelere değinmekle beraber onların yanlışlığına da dikkat çekmektedir. Kur'ân-ı Kerîm'de Kitap ehliyle alakalı olarak nâzil olan âyetlerin bazısı, Yahudi ve Hıristiyanları ahlakî açıdan değerlendirmektedir. Üçüncü bölümde yapılan bu değerlendirmede onların bazı kötü ahlak ve seciyelere sahip olduğu ve içlerinden istikamet üzere bulunanların var olduğu ifade edilmektedir. Ayrıca bu bölümde Yahudi ve Hıristiyanların birbirleriyle mukayesesinden, Hıristiyanların Yahudilere nispetle Müslümanlara daha yakın oldukları anlaşılmaktadır. Dördüncü bölümde Yahudi ve Hıristiyanların ictimaî hayatta sergiledikleri bazı tavır ve davranışlarından bahsedilmektedir. Bu bağlamda Kur'an, Kitap ehlinin Müslümanlarla olan sosyal ilişkilerine değinerek aralarındaki sosyal ilişkilere bazı sınırlılıklar getirmektedir. Ayrıca bazı âyetlerde Yahudi ve Hıristiyanların, müşrik ve münafıklarla ittifak kurdukları ve dostane ilişkiler içerisinde oldukları belirtilmektedir. Bu ittifak ve ilişkinin temeli ise Kitap ehlinin Müslümanların aleyhinde faaliyette bulunmak istemelerine dayandırılmaktadır.

Abstract:
The Qurʾān is a heavenly book with universal messages that Almighty Allah gradually revealed to people. Being a guide for life and the true path, it is intended for all human beings. Besides its such properties, the Qurʾān also addresses specific people and groups as it was revealed at a certain time and place. Although Muslims are the primary audience of the Qurʾān, it was also intended for non-Muslims with whom Muslims were in contact at the time of its revelation.  Therefore, it is seen that the verses revealed in the Meccan period are mostly about the polytheists, while those revealed in Medina are predominantly about the Jews and Christians. 
This study focuses on the Jews and Christians, whom the Qurʾān addressed, particularly during the Medina period. It investigated, based on some narrations, the reasons for the revelation of the verses about these two groups, who are considered to be among the people of the Book (ahl al-kitāb). The introduction elaborates on the concepts of the people of the Book and causes of revelation (asbāb al-nuzūl) and makes evaluations about them. The first chapter discusses the reasons for the revelation of the verses that criticize the people of the Book due to their beliefs. These criticisms made by the Qurʾān particularly focus on the ideas of Jews and Christians about the conception of God, their beliefs of angels and prophets, along with their understanding of the holy book and the Afterlife. The second chapter addresses the verses about Jews and Christians, which can be classified with respect to worship. It includes such issues related with worship as the negative attributes of the people of the Book, the Jewish interpretations of the qibla, and the Christians' baptism ritual. While the Qurʾān addresses these issues, it also stresses that these attributes, ideas or practices are not right. Some of the verses revealed in the Qurʾān regarding the people of the Book evaluate Jews and Christians in terms of their morality. This evaluation presented in the third chapter shows that they have some bad morals and characteristics but at the same time stresses that there are people among them who are on the true path. Moreover, a comparison of Jews and Christians shows that Christians are closer to Muslims than Jews. The fourth chapter provides information about some attitudes and behaviour of Jews and Christians in social life. The Qurʾān refers to the social relations of the People of the Book with Muslims and imposes some limitations on these relations. Furthermore, some verses note that Jews and Christians formed alliances with polytheists and hypocrites and were involved in friendly relations. The basis of this alliance and relationship is the desire of these people to act against Muslims.