MAD 21880 numaralı Ahkâm Defterinin transkripsiyon ve değerlendirmesi
Transcription and evaluation of the Judgment Book MAD 21880
Yazar: SEVDE EKŞİ
Danışman: PROF. DR. ÖZER KÜPELİ
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Tarih = History
Dizin: 17. yüzyıl = 17. century ; Ahkam Defterleri = Records of Provosions ; Defterler = Registers ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history

Özet:
Ahkâm defterleri 17. yüzyılda yaygınlaşmaya başlamıştır. Bu defterler genellikle
mali meseleleri içermekte olup üzerinde çalıştığımız MAD 21880 Numaralı Ahkâm
Defteri ise Hicri 1082-1104 (1671-1693) yıllarını kapsamaktadır. Özelde İzmir ve Batı
Anadolu bölgesinin genelde ise Osmanlı İmparatorluğu'nun iktisadi ve sosyal durumu
hakkında bilgi vermektedir. Defterdeki hükümlerin kaydedildiği süre IV. Mehmed, II.
Süleyman ve II. Ahmed'in saltanat dönemlerini kapsamaktadır.
Defterin içerdiği hükümler, bu dönem boyunca vuku bulan siyasi ve askeri
gelişmelerin, devletin merkezi düzeninin ve ekonomik sisteminin nasıl etkilendiği
hususunda fikir sahibi olmamızı sağlamaktadır. Hükümlerin kaydedildiği dönem (1671-
1693), Osmanlı Devleti'nin sürekli savaş halinde olduğu bir dönemdir. Lehistan ve
Avusturya ile olan savaşlar Osmanlı Devleti'nin Orta Avrupa'da güç kaybetmesine
sebep olurken özellikle Venedik ile 24 yıl süren Girit Savaşı, Osmanlı Devleti'ni hem
askeri hem ekonomik açıdan bir hayli yıpratmıştır.
Çalışmamıza konu olan ahkâm defteri, Batılı devletlerin Batı Anadolu'daki ticari
faaliyetler hakkında da bilgi vermektedir. Ayrıca, gümrüklerde ticari faaliyette bulunan
tüccarlar ve karşılaştıkları sorunlar, ithalat ve ihracatı yapılan ürünler ve 17. yüzyılda
yıldızı parlayan İzmir gümrüğünün faal konumu hakkında da bilgi sahibi olmamızı
sağlamaktadır. Defter; Osmanlı Devleti'nin, askeri ve siyasi çatışma içinde bulunduğu
devletlerin tebaası ile ticari faaliyetlerin devam ettirilmesi için harcadığı çabayı net bir
şekilde göstermesi bakımından da kayda değer bilgiler ihtiva etmektedir. Defterdeki
hükümler, Osmanlı Devleti'nin ve özellikle de İzmir'in Avrupalı devletler açısından
ticari önemini net bir şekilde göstermektedir.
Anahtar Kelimeler: Ahkâm defteri, Gümrük, Gümrük vergisi, İzmir, Cizye, Tüccar.

Abstract:
Edict book became common in 17th century and generally included financial
matters. Number MAD 21880 Edict Book being in progress includes the Hijri 1082-
1104 (m.1671-1693) years. It gives information about financial and social conditions of
İzmir and East Anatolia in private and Ottoman Empire in general. Within the period
the book has been recorded, IV. Mehmed, II. Süleyman ve II. Ahmed reigned in their
times.
Taken records give us an idea about how the state was influenced in terms of
central order and economy by the negative political and military developments which
occured in this period. When the time of the book considered (1671-1693) it was the
period that Ottoman Empire was in a war with powerful states and lost its power. While
wars with Poland and Austria was bringing about loosing its power, especially war with
Venice lasting for 24 years wore out the Ottoman Empire much in terms of both
military and economic.
Edict book being talked about shows which states Ottoman Empire was engaged
in commercial activities. It includes information about traders at customs and imported
and exported products, at the same time it provides information about active location in
trade of customs of İzmir breakout star of the 17th century. Moreover the book provides
very important information in terms of showing ongoing commercial activities without
being interrupted with states in political and military conflict. In this case, it shows very
clearly commercially importance of Ottoman Empire and especially İzmir for the
European states.
Key words: Ahkam registers, Customs, Customs duty, İzmir, Poll tax (jizva), Trader.