Telefon uygulaması destekli beslenme eğitiminin ağırlık kaybına etkisi
The effect of phone application supported nutrition education on weight loss
Yazar: DOĞA PEKSEVER
Danışman: DOÇ. DR. RECİ MESERİ DALAK
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Kronik Hastalıklar Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics ; Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları = Endocrinology and Metabolic Diseases
Dizin: Akıllı telefonlar = Smartphones ; Beslenme = Nutrition ; Beslenme eğitimi = Nutrition education ; Beslenme incelemeleri = Nutrition surveys ; Kilo verme = Weight loss ; Obezite = Obesity ; Telefon = Telephone

Özet:
İnternet bazlı uygulamalar ulaşılabilirlik ve geniş erişim imkanı sebebiyle ağırlık kaybı programlarında bireyler için potansiyel destekleyicilerdir. Bu uygulamalarla bireylerin yaşam tarzı değişikliği hedef alınmaktadır.
Bu tez çalışması; telefon uygulaması destekli beslenme eğitiminin standart eğitime göre ağırlık kaybına etkisini değerlendirmeyi amaçlayan randomize kontrollü bir çalışmadır. Telefon uygulamasının kişilerin diyete uyumunu ve motivasyonu artıracağı varsayılmıştır. Kişilerin antropometrik ölçümleri ile beslenme özellikleri, Vücut Ağırlığı Öz Yeterlilik Yaşam Tarzı (WEL test), Yaşam Kalitesi Ölçeği SF-36, Rosenberg Benlik Saygısı, Obezlere Özgü Yaşam Kalitesi Ölçeği (OÖYKÖ), Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği-II (SYBDÖ) ve Sağlıklı Yeme İndeksi (SYİ) puan düzeylerindeki değişimler ara değişkenler olarak sorgulanmıştır. Mart-Eylül 2018 tarihleri arasında Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Endokrin ve Metabolizma Hastalıkları Polikliniği'nde diyetisyene başvurarak rutin beslenme eğitimi alan, BKİ'si 25 ve üzeri olan, 18-64 yaş arası 79 birey çalışmaya alınmıştır. İlk görüşmede tüm bireyler veri toplama formu doldurulmuş ve araştırmacı tarafından tüm bireylerin antropometrik ölçümleri yapılmıştır. Tüm bireyler poliklinik diyetisyeni tarafından toplu olarak klasik beslenme eğitimi aldıktan sonra kişisel zayıflama diyetleri yazılmıştır. Sonrasında ise kontrol grubuna sadece 3 ay sonrası için kontrol randevusu verilmiştir. Olgu grubuna ise araştırmacı tarafından çalışma için tasarlanmış Motive isimli telefon uygulaması üzerinden 3 ay boyunca metin, görsel ve videolar ile eğitim verilmiş ve ilk görüşmeden 3 ay sonrasına kontrol randevusu verilmiştir.
İlk testte olgu grubuna 39, kontrol grubuna ile 40 kişi alınmıştır. Olgu grubundan 20, kontrol grubundan ise 18 kişi son teste kadar çalışmayı tamamlamıştır. Bu nedenle çözümleme 38 kişi üzerinden yapılmıştır. Olgu grubunun ağırlık, BKİ ve beden yağ oranı ortalaması sırasıyla 91.4±18.0 kg, 33.8±6.0 kg/m2, % 39.5±5.2 iken son testte sırasıyla 88.5±17.1 kg, 32.8±5.8 kg/m2, % 39.3±6.0'ya düşmüştür (sırasıyla p=0.001, 0.001, 0.489). Kontrol grubunun ağırlık, BKİ ve beden yağ oranı ortalaması sırasıyla 89.4±24.7 kg, 33.3±5.0 kg/m2, % 39.1±4.6 iken son testte 86.4±16.9 kg, 32.2±4.7 kg/m2, % 38.7±4.9'a düşmüştür (sırasıyla p= 0.006, 0.006, 0.556). Olgu grubunun bel ve boyun çevresi sırasıyla 108.2±15.1, 37.3±3.5 cm iken son testte sırasıyla 106.1±15.1 cm, 36.4±3.3 cm'e düşmüştür (sırasıyla p=0.029, 0.001). Kontrol grubunun ise bel ve boyun çevresi sırasıyla 108.3±12.7, 38.3±4.1 cm iken son testte 105.5±12.4 cm, 37.5±4.3 cm'e düşmüştür (sırasıyla p=0.060, 0.028). Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeği sonucuna göre sadece olgu grubunda benlik saygısında anlamlı artış saptanmıştır (p=0.035). SYBDÖ ana ölçeği ve SYBDÖ alt ölçeklerinden beslenme puanı ve stres yönetimi puanı, SYİ ve Yaşam Kalitesi SF-36 alt ölçeğinin ruh sağlığı puanında ilk teste göre sadece olgu grubunda anlamlı bir artış saptanmıştır (sırasıyla p=0.021, 0.001, 0.036, 0.007, 0.048). OÖYKÖ ve WEL testte her 2 grupta da anlamlı bir fark saptanamamıştır (p>0.050).
Bu çalışmadan elde edilen sonuçlara göre hafif şişman ve şişman bireylerde telefon uygulaması destekli beslenme eğitiminin antropometrik ölçüm, benlik saygısı, sağlıklı yaşam biçimi davranışları, yaşam kalitesi ve sağlıklı yeme alışkanlıklarında olumlu gelişmeler sağlayabileceği düşünülmektedir.

Abstract:
Internet-based applications are potential supporters for individuals in weight loss programs due to their accessibility and wide access. These applications are aimed at changing the lifestyle of individuals.
This study is a randomized controlled study aiming to evaluate the effect of phone application supported nutrition education on weight loss according to standard education. It has been assumed that the telephone application would increase the adaptation and motivation of the people on diet. Anthropometric measurements and nutritional features of individuals, Weight Efficacy Lifestyle (WEL test), Quality of Life SF-36, Rosenberg Self-Esteem, Obese Individuals Specific Quality of Life, Healthy Life Style Behaviour Scale-II and Healthy Eating Index score changes questioned as intermediate variables. Between March and September 2018, 79 people aged between 18-64 years, whose BMI was 25 and more, who were admitted to the dietitian at Ege University Faculty of Medicine Hospital Endocrine and Metabolic Diseases Clinic and received routine nutrition education were included in the study. In the first interview, the data collection form of all individuals was filled out and anthropometric measurements of all individuals were made by the researcher. All individuals received a classic nutrition education by the clinical dietitian and then written personal weight loss diets. Afterwards, only a control appointment for 3 months later was given to the control group. Phone application named Motive designed by the researcher uploaded to only case group's phone. With the telephone application text, visual and video notifications were sent to case group for 3 months. 
In the first test, 39 subjects were included in the case group and 40 in the control group. Twenty subjects from the case group and 18 from the control group participated in the final test. Therefore, the analysis was made on 38 people.In the final test mean weight, BMI and body fat ratio of the case group respectively decreased from 91.4±18.0 kg, 33.8±6.0 kg/m2, % 39.5±5.2 to 88.5±17.1 kg, 32.8±5.8 kg/m2, % 39.3±6.0 (respectively p=0.001, 0.001, 0.489). In the control group mean weight, BMI and body fat ratio respectively decreased from 89.4±24.7 kg, 33.3±5.0 kg/m2, % 39.1±4.6 to 86.4±16.9 kg, 32.2±4.7 kg/m2, % 38.7±4.9 (respectively p= 0.006, 0.006, 0.556). Waist and neck circumference of case group respectively decreased from 108.2±15.1, 37.3±3.5 cm to 106.1±15.1 cm, 36.4±3.3 cm (respectively p=0.029, 0.001). Waist and neck circumference of control group respectively decreased from 108.3±12.7, 38.3±4.1 cm to 105.5±12.4 cm, 37.5±4.3 cm (respectively p=0.060, 0.028). According to the results of the Rosenberg Self-Esteem Scale, there was a significant increase in self-esteem in the case group (p = 0.035). Healthy Life Style Behaviour Scale score and it's subscales nutrition and stress management scores, Healthy Eating Index and Quality of Life SF-36's subscale mental health score increased significantly only in case group (respectively p=0.021, 0.001, 0.036, 0.007, 0.048). There was no significant difference in the WEL test and Obese Individuals Specific Quality of Life scores for both groups (p>0.050).
According to the results obtained from this study, it is thought that nutrition education supported by phone application in overweight and obese individuals may provide positive effects in anthropometric measurement, self-esteem, healthy lifestyle behaviors, quality of life and healthy eating habits.