Kelâm ilminde terâdüf /
Yazar: ŞABAN ÖZTÜRK
Danışman: PROF. DR. ÖMER AYDIN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kelam Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Ahiret = Hereafter ; Arapça = Arabic ; Furuk = Furuq ; Hadis = Hadith ; Kelam = Islamic theology ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Peygamberlik = Prophethood ; Teradüf = Taraduf ; Uluhiyet = Divinity ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bu çalışmada esasen bir dil problemi olan terâdüf konusu kelâm ilmi açısından ele alınmıştır. Kelâm alanında bu konuda herhangi bir çalışmanın yapılmamış olması, böyle bir araştırmayı gerekli kıldığı açıktır. Konuyu temellendirmek ve tarihsel boyutunu görmek için Arap dilcileri tarafından meseleye nasıl yaklaşıldığını ortaya koymak önemlidir. Bu nedenle araştırmada terâdüf kavramının lügavi ve terim anlamları, tarihte ortaya çıkışı ve gelişmesi, terâdüf konusunda dilciler arasında yapılan tartışmalar, terâdüfü kabul veya reddeden dilbilimcilerin görüşleri ve ileri sürdükleri deliller ele alınmıştır. Hem konuya yaklaşımlarını görmek hem de kelâm ilminin temel kavramlarını aldığı Kur'ân'da müterâdif olup olmadığı hususunda müfessirlerin yaklaşımları ele alınmış, konuyla ilgili örnek kavramlara ve izahlarına yer verilmiştir. Yine kelâmda temel kaynaklardan kabul edilen hadislerde terâdüf konusuna değinilmiştir. Kelâmda terâdüf konusunda öncelikle kelâmcıların kavramı dilbilimsel açısından ele almadıkları, konuyla ilgili hangi tabir ve ifadeleri kullandıkları ortaya konulmuştur. Kelâmcıların terâdüfe yaklaşımları iki açıdan ortaya konulmuştur. Birincisi, önemli kelâm âlimleri kronolojik sırayla tek tek ele alınarak müterâdif kabul ettikleri veya etmedikleri kavramlar tespit edilmeye çalışılmış ve bunlarla ilgili yaptıkları açıklamalara yer verilmiştir. İkinci olarak, ulûhiyyet, nübüvvet, âhiret, esmâ ve ahkâm, varlık ve bilgi gibi temel kelâm konularında müterâdif oldukları iddia edilen kavramlar ele alınarak aralarında farklar ortaya konulmaya çalışılmıştır. Burada her kavramla ilgili kök anlam zikredilerek, iki kavram arasındaki farkın görülmesine yardımcı olunmaya çalışılmıştır. Böylece iki ayrı kavramı bir anlamda kabul etmenin anlam kaybına yol açıp açmadığı gösterilmeye çalışılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Kelâm, Terâdüf, Furûk, Ulûhiyyet, Nübüvvet, Âhiret.

Abstract:
In this study, the subject of taraduf, which is essentially a language problem, has been discussed from the perspective of the kalam field. As there has been no study on this subject in the field of kalam, the subject was seen as necessary. In order to describe the issue and see its historical dimension, it is important to reveal how the Arabic linguists approached the issue. For this reason, the lexical and term meanings of the concept of taraduf, its emergence and development in history, the debates among linguists about taraduf, and the views of linguists who accept or reject taraduf and the evidence they put forward are discussed. The previous studies of the researchers have been studied and presented with related term examples and explanations to understand their approaches to this topic and also to see whether there is a synonym in the Qur'an, where the basic concepts of the science of kalam are taken. Then, the subject of taraduf is mentioned for the fundamental hadiths accepted in kalam. In the subject of taraduf in kalam, it has been revealed that the theologians did not deal with the concept linguistically. However, for the way they had dealt with the topic, the terms and expressions are presented. The kalam theologians' approaches to taraduf have been discussed in two different ways. First, the leading kalam scholars' studies are investigated in chronological order for determining the terms they accept or reject as synonyms. Also, their explanations about these terms are presented. Secondly, the terms from kalam studies claimed to be synonyms, such as divinity, prophecy, the hereafter, names and judgments, and existence and knowledge, have been discussed to reveal their differences. Then, the root meaning of each term for both study areas is mentioned to point out the differences between the way terms are used. Finally, whether using the synonym terms causes meaning loses for different study areas is presented.
Keywords: Kalam, Taraduf, Synonym, Divinity, Prophecy, Hereafter