Akut üst solunum yolu enfeksiyonu geçiren çocuklarda antibiyotik kullanımı ile ilgili annelerin bilgi ve davranışları
Knowledge and behaviors of mothers towards antibiotic use in children with acute upper respiratory tract infections
Yazar: ELİF NİHAN İMAMOĞLU
Danışman: PROF. MEHMET UNGAN
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2018
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Anneler = Mothers ; Antibiyotikler = Antibiotics ; Bilgi = Knowledge ; Solunum yolları enfeksiyonları = Respiratory tract infections ; Solunum yolları hastalıkları = Respiratory tract diseases ; Çocuk hastalıkları = Child diseases ; Çocuklar = Children ; İlaç kullanımı = Drug utilization

Özet:
Akut Üst Solunum Yolu Enfeksiyonu Geçiren Çocuklarda Antibiyotik Kullanımı İle İlgili Annelerin Bilgi ve Davranışları
Giriş ve Amaç: Anatomik, fizyolojik ve immünolojik özelliklerinden dolayı çocuklar solunum yolu enfeksiyonlarına duyarlıdır. Akut solunum yolu enfeksiyonları (SYE), özellikle gelişmekte olan ülkelerdeki küçük çocuklarda önemli bir morbidite nedenidir. Üst solunum yolu enfeksiyonlarının (ÜSYE) büyük bölümünün virüsler ile oluşması nedeniyle, viral-bakteriyel ayrımının iyi yapılması gereksiz antibiyotik kullanımının en aza indirgenmesi açısından son derece önemlidir. Bu çalışmanın amacı; Türkiye'de ve dünyada en sık rastlanan enfeksiyon türü olan üst solunum yolu enfeksiyonlarının tedavisinde önemli bir basamak olan antibiyotik kullanımının önemi hakkında hastanemize başvuran annelerin bilgi ve davranışlarının belirlenmesidir.
Gereç ve Yöntem: Tanımlayıcı tipte epidemiyolojik bir çalışma olarak planlanan bu araştırmaya A.Ü.T.F. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Genel Polikliniği'ne 01 Şubat 2018-15 Mart 2018 tarihleri arasında başvuran kronik hastalığı olmayan, 1-6 yaş arasında çocuğu olan 168 anne dahil edilmiştir. Katılımcılara mevcut literatürlerden yararlanılarak hazırlanan sosyodemografik özellikler, üst solunum yolu enfeksiyonları ve üst solunum yolu enfeksiyonunda antibiyotik kullanımı ile ilgili bilgi ve davranışlarını sorgulayan anket uygulanmıştır.
Bulgular: Annelerin son 1 yıl içinde çocuklarını ÜSYE nedeniyle doktora götürme sayısı ortalama 6 olup, medyan değeri 4 olarak bulunmuştur (maksimum:30, minimum:0). Son 3 ay içinde ÜSYE nedeniyle doktora başvuranların oranı %77,4 olarak tespit edilmiş olup, son başvuruların üçte ikisinde antibiyotik reçete edilmiştir. Antibiyotik kullanmaya başlamadan önce prospektüsü okuduklarını belirtenlerin oranı %70,2 olarak bulunmuştur. Katılımcıların öğrenim durumu ile prospektüs okuma durumu arasındaki ilişki istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p=0,03). Annelerin %92,9'u çocuğunda burun akıntısı olduğunda hiçbir zaman antibiyotik kullanma isteği duymadıklarını belirtmiştir. Kulak ağrısı olduğunda ise katılımcıların %35,7'si
doktoru uygun görmediği müddetçe antibiyotik kullanma arzusu olmayacağını belirtmiştir. Antibiyotiklerin virüslere etkisini bilmediğini belirten annelerin oranı %44,6, 'bakterileri öldürür' diyen annelerin oranı %51,2 olarak bulunmuştur. Annelerin %67,9'u üst solunum yolu enfeksiyonlarının antibiyotik almadan iyileşeceğini düşünmektedir. %83,3'ü ise üst solunum yolu enfeksiyonlarında çok fazla ve gereksiz yere antibiyotik kullanıldığını düşünmektedir. Ailelerin gelir düzeyi ile 'Üst solunum yolu enfeksiyonlarında çok fazla ve gereksiz yere antibiyotik kullanılmaktadır', 'ÜSYE'ler kendi kendine iyileşir' ve 'Vücudun kendi bağışıklığı için antibiyotik kullanılmamalıdır' cümlelerine verilen yanıtları karşılaştırıldığında anlamlı bir istatistiksel ilişki bulunmuştur (sırasıyla p=0,05, p=0,04 p=0,01).
Sonuç: Yapılan bu çalışmada annelerin çoğunun ÜSYE ve ÜSYE'de antibiyotik kullanımı ile ilgili konularda temel bilgilerinde eksiklikler olduğu görülmektedir. Bu konularda halkı bilinçlendirmeye yönelik yürütülen kampanyalar daha etkili programlar ile desteklenmeli ve hasta-hekim iletişiminin daha kaliteli olmasını sağlayacak iyileştirmeler yapılmalıdır.
Anahtar Kelimeler: Üst solunum yolu enfeksiyonları, antibiyotik kullanımı, aile hekimliği

Abstract:
Knowledge and Behaviors of Mothers Towards Antibiotic Use in Children with Acute Upper Respiratory Tract Infections
Introduction and Objective: Due to their anatomical, physiological and immunologic features, children are very sensitive to respiratory tract infections. Acute respiratory tract infections (ARI) are a significant cause of morbidity for young children, especially in developing countries. Since most of the upper respiratory tract infections (URTIs) consist of viral infections, the differentiation of viral and bacterial infection is quite important in order to minimalize unnecessary antibiotic use. The aim of the study is to determine the knowledge and behaviors of mothers who applied to our hospital on the impotance of antibiotic use, which is a significant step in the treatment of upper respiratory tract infections that is one of the most common infection types in Turkey and in the world.
Materials and Methods: The descriptive, epidemiologic study included 168 mothers of children aged between 1 and 6 years with no chronic diseases who applied to the Ankara University Medical Faculty, Department of Pediatrics General Policlinic between February 1st, 2018 and March 15th, 2018. A questionnaire prepared based on present literature questionning sociodemographic features, the knowledge and behaviors on upper respiratory tract infections antibiotic use in upper respiratory tract infections was administered to the participants.
Results: Mean number of applications to a physician of the children by their mothers due to URTI was 6 and the median value was 4 (max: 30, min: 0). In the recent three months, the rate of physician admissions due to URTI was 77.4% and antibiotics were prescribed in 2/3 of the last admissions. The rate of those who read the prospectus before antibiotic use was 70.2%. There was a statistically significant correlation between the educational status of the participants and prospectus reading status (p=0.03).
Of the mothers, 92.9% reported that they never had the propensity to use antibiotics when their child had nasal flow. When their child had ear-ache, 35.7% of the participants stated that there would never be a desire to use antibiotics unless the physician approved. While 44.6% of the mothers stated that they had no knowledge on the effect of antibiotics on viruses, 51.2% said, "it kills bacteria," 67.9% of the mothers thought that URTIs would recover without antibiotic use, and 83.3% thought that antibiotics were used unnecessarily and redundantly in URTIs. There was a statistically significant correlations between the economic status of the families and the responses to "antibiotics are used unnecessarily and redundantly in URTIs", "URTIs recover on their own" and "Antibiotic should not be used for the body's own immune system" (p=0.05, p=0.04, and p=0.01, respectively).
Conclusion: In the study, it can be seen that there are lacks in basic knowledge on URTIs and antibiotic use in URTIs in most of the mothers. In this regard, campaigns aiming to raise awareness of public should be supported more effectively and improvement should be made for higher quality patient-physician communication.
Key Words: Upper respiratory tract infections, antibiotic usage, family medicine