Kanser hastalarında finansal toksisite düzeyi ve sağlık sistemine güven arasındaki ilişkinin incelenmesi
Examining the relationship between financial toxicity level and trust in the health system among cancer patients
Yazar: ZELAL ÖZYILDIZ
Danışman: PROF. DR. AFSUN EZEL ESATOĞLU
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sağlık Yönetimi = Healthcare Management
Dizin: Sağlık yönetimi = Health management

Özet:
Çalışmanın amacı, akciğer, meme ve kolon kanseri tanısı almış bireylerde finansal toksisite düzeyini belirlemek, bu bireylerin kanser teşhis ve tedavi sürecinde karşılaştıkları finansal yükün sağlık hizmetleri sistemine duydukları güven ile ilişkisini incelemektir. Çalışmanın alt amacı, hasta ve ailesine ilişkin sosyo-demografik özelliklerin finansal toksisite için risk faktörü oluşturma durumunu değerlendirmektir. Çalışma evrenini 10.03.2023-10.06.2023 tarihleri arasında Ankara'da bir vakıf üniversitesi hastanesinde yatarak tedavi gören 18 yaş üstü, en az 3 aydır kemoterapi alan, Türkçe okuyup yazabilen ve çalışmaya katılmayı kabul eden akciğer, meme ve kolon kanseri tanısı almış hastalar oluşturmuştur. Çalışmada örneklem seçilmeyerek ilgili tarihler arasında çalışmaya katılma kriterlerini sağlayan tüm hastalara ulaşılması amaçlanmıştır. Araştırma kapsamında 105 hastadan veri toplanmıştır. Araştırmada üç bölümden oluşan veri toplama aracı kullanılmıştır. Formun ilk bölümünde "Demografik Özellikler Formu", ikinci bölümünde de Souza vd. (2014) tarafından geliştirilen "Finansal Toksisite Ölçeği (Comprehensive Score for Financial Toxicity (COST))", üçüncü bölümünde ise Egede ve Ellis (2008) tarafından geliştirilen "Sağlık Hizmetleri Sistemi Çok Boyutlu Güven Ölçeği" kullanılmıştır. Katılımcıların COST ölçeği finansal toksisite medyan değeri 17, genel ortalamaları 18,81±9,38 olarak bulunmuştur. Katılımcıların düşük skoru, yüksek düzeyde finansal toksisite yaşadıklarını göstermektedir. Katılımcıların finansal toksisite düzeyleri ile ilişkili risk faktörlerini tespit etmek amacıyla yapılan analizler sonucunda, finansal toksisite ile cinsiyet, öğrenim durumu, özel sigorta durumu, hane içerisindeki finansal rol, aylık hanehalkı geliri, finansal durumda yaşanan değişiklikler, tanı konduktan sonra bir kurumdan destek alma ve aile üyelerinden birinin işi bırakıp refakat etme durumu ve cepten harcama yapma durumu arasında istatistiksel olarak anlamlı fark çıkmıştır (p<0,05). Katılımcıların sağlık hizmetleri sistemi çok boyutlu güven ölçeği toplam puan ortalaması 61,66±7,56, sağlık hizmetini sunan profesyonellere duyulan güven alt boyutu puan ortalaması 41,85±5,45, sağlık hizmetlerinin maliyetini karşılayan kişi /kurumlara duyulan güven alt boyutu puan ortalaması 10,22±3,95 ve sağlık hizmetini veren kurum /kuruluşlara duyulan güven alt boyutu puan ortalaması 9,58±1,87 olarak bulunmuştur. Katılımcıların sağlık hizmetleri sistemine güven düzeyinin yüksek olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Çalışmada sağlık hizmetleri sistemine güven ve alt boyutları ile cinsiyet, öğrenim durumu, özel sigorta durumu, hane içerisindeki finansal rol, kanser evresi, teşhisten bu yana geçen süre, finansal durumda yaşanan değişiklikler, tanı konduktan sonra bir kurumdan destek alma durumu, aile üyelerinden birinin işi bırakıp refakat etme durumu, cepten harcama yapma durumu, hastanenin sağlık hizmetlerinden daha önce faydalanma durumu ve alınan sağlık hizmetinden memnuniyet durumu ile arasında istatistiksel olarak anlamlı fark çıktığı sonucuna ulaşılmıştır (p<0,05). Çalışmada finansal toksisite ve sağlık hizmetlerinin maliyetlerini karşılayan kişi/kurumlara güven alt boyutu (r=782) arasında yüksek düzeyde pozitif yönlü anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Finansal toksisite ve sağlık hizmeti veren kurum/kuruluşlara güven alt boyutu (r=258) arasında çok zayıf düzeyde pozitif yönlü anlamlı ilişki bulunmuştur. Finansal toksisite ve sağlık hizmetleri sistemine çok boyutlu güven ölçeği toplam puanı (r=504) arasında ise orta düzeyde pozitif yönlü anlamlı ilişki tespit edilmiştir. Finansal toksisite ile ilişkili risk faktörlerini belirlemek amacıyla ikili lojistik regresyon analizi kullanılarak model geliştirilmiştir. Sosyo-demografik özellikler, ekonomik özellikler, hastalıkla ilgili özellikler ve güven ile oluşturulan modelde bağımsız değişkenlerin finansal toksisitedeki değişimin yaklaşık %67,3'ünü açıklayabildiği ve değişkenlerin doğru sınıflandırma olasılığının %84,8 olduğu belirlenmiştir. Öğrenim durumu en fazla lise olanların en az üniversite olanlara göre (OR=2,758), finansal durumunda 3 ve daha fazla şekilde değişiklik olanların en fazla 2 değişiklik olanlara göre (OR=4,868), maliyeti karşılayan kuruma güven düzeyi düşük olanların yüksek olanlara göre (OR=1,578) yüksek finansal toksisite grubunda yer alma riski daha fazladır (p<0.05). Sonuç olarak katılımcıların sağlık hizmetleri sistemine güven düzeyleri arttıkça finansal toksisite düzeylerinin düştüğü saptanmıştır.
Anahtar Sözcükler: Finansal toksisite, kanser, maliyet, sağlık hizmetleri sistemine güven

Abstract:
The aim of the study is to determine the level of financial toxicity in individuals diagnosed with lung, breast and colon cancer and to examine the relationship between the financial burden these individuals face during the cancer diagnosis and treatment process and their trust in the health care system. The sub-aim of the study is to evaluate whether the socio-demographic characteristics of the patient and his family constitute a risk factor for financial toxicity. The study population consisted of patients diagnosed with lung, breast and colon cancer who were over the age of 18, received inpatient treatment at a foundation university hospital in Ankara between 10.03.2023 and 10.06.2023, received chemotherapy for at least 3 months, could read and write Turkish and agreed to participate in the study. By not selecting a sample in the study, it was aimed to reach all patients who met the study participation criteria between the relevant dates. Within the scope of the research, data were collected from 105 patients. A data collection tool consisting of three parts was used in the research. In the first part of the form, "Demographic Characteristics Form", in the second part, "Comprehensive Score for Financial Toxicity (COST)" developed by Souza et al. (2014) and the "Multidimensional Trust in Health-Care Systems Scale" developed by Egede and Ellis (2008) were used in the third part. The participants' COST scale financial toxicity median value was found to be 17, and their overall average was 18.81±9.38. Participants' low score indicates that they are experiencing high levels of financial toxicity. As a result of the analyses conducted to determine the risk factors related to the participants' financial toxicity levels, a statistically significant difference was found among financial toxicity and gender, education status, private insurance status, financial role in the household, monthly household income, changes in financial situation, receiving support from an institution after diagnosis, and the status of one of the family members quitting his job and accompanying and out-of-pocket expenses (p <0,05). The average total score of the participants' health services system multidimensional trust scale was found to be 61.66±7.56, the average score of the trust sub-dimension for professionals providing health services was 41.85±5.45, the average score of the trust sub-dimension for individuals /institutions covering the cost of health services was 10.22±3.95, and the average score of the trust sub-dimension for institutions / organizations providing health services was 9.58±1.87. It was concluded that the participants had a high level of trust in the health care system. In the study, it was concluded that there was a statistically significant difference between trust in the health services system and its sub-dimensions, among gender, educational status, private insurance status, financial role in the household, cancer stage, time since diagnosis, changes in financial situation, the status of receiving support from an institution after diagnosis, the status of one of the family members quitting work, accompanying out-of-pocket expenses, previous use of hospital health services and satisfaction with the health service received (p<0,05). In the study, a highly positive and significant relationship was found between financial toxicity and the sub-dimension of trust in people/institutions that cover the costs of health services (r=782). A very weak positive significant relationship was found between financial toxicity and the sub-dimension of trust in healthcare institutions/organizations (r=258). A moderate positive significant relationship was detected between financial toxicity and the total score of the multidimensional trust scale in the health care system (r=504). The model was developed using binary logistic regression analysis to identify risk factors associated with financial toxicity. In the model created with socio-demographic characteristics, economic characteristics, disease-related characteristics and trust, it was determined that the independent variables could explain approximately 67.3% of the variation in financial toxicity and the probability of correct classification of the variables was 84.8%. Those with at most high school education compared to those with at least university education (OR=2.758), those with 3 or more changes in their financial situation than those with at most 2 changes (OR=4.868), and those with low level of trust in the institution covering the cost than those with high level of trust in the institution covering the cost (OR=1.578) has a higher risk of being in the high financial toxicity group (p<0,05). As a result, it was determined that as the participants' level of trust in the health care system increased, their financial toxicity levels decreased.
Keywords: Cancer, cost, financial toxicity, trust in the healthcare system