Frontal fibrozan alopesi hastalarında tetikleyici çevresel faktörler ve hastalığın yaşam kalitesine etkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of trigger environmental factors and the effect of the disease on the quality of life in patients with frontal fibrosing alopeci̇a
Yazar: CEREN MEMİŞ İRİCAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ASLI BİLGİÇ
Akdeniz Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Deri ve Zührevi Hast. Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Dermatoloji = Dermatology
Dizin: Alopesi = Alopecia ; Anksiyete = Anxiety ; Damgalama = Stigmatization ; Depresyon = Depression ; Kendini damgalama = Self stigmatization ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Çevresel etki = Environmental impact

Özet:
1994'te ilk tanımlandığından bu yana, frontal fibrozan alopesi (FFA), etiyolojide çevresel faktörlerin rol oynadığını düşündürecek şekilde giderek daha yaygın hale gelmektedir.
Bu çalışmanın temel amacı FFA'da olası nedensel çevresel faktörleri araştırmaktı. Ayrıca hastaların klinik ve sosyodemografik özelliklerinin tanımlanması, psikososyal durumlarının ve içselleştirilmiş damgalanma düzeylerinin belirlenmesi çalışmanın diğer amaçlarıdır.
Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Deri ve Zührevi Hastalıkları Anabilim Dalı'na başvuran 56 FFA hastası, yaş ve cinsiyet uyumlu 56 kontrol hastası çalışmaya dahil edilmiştir. Hastaların sosyodemografik özellikleri (yaş, cinsiyet, aile öyküsü, sigara ve alkol kullanımı, menopoz yaşı, FFA başlangıç yaşı), komorbiditeler, klinik bulgular (FFAŞİ, yüz papülleri, vücut kılları tutulumu, kaş ve kirpik tutulumu), saç ve yüz dermoskopi bulguları (perifoliküler eritem, perifoliküler hiperkeratoz, vellus kılı tutulumu, demodikoz), klinik semptomlar (hiperhidroz, trikodini, kaşıntı) kaydedildi. Aynı zamanda Hastane Anksiyete ve Depresyon Ölçeği (HADÖ), İçselleştirilmiş Damgalama Ölçeği (İDÖ), çeşitli yaşam tarzı, sosyal ve tıbbi faktörlere maruz kalmayı sorgulayan FFA Etiyolojik Faktörler Anketi uygulandı. 
FFA hastalarının ortalama yaşı 59,59 ± 11,07, ortalama FFA başlangıç yaşı 53,75 ± 10,19 idi ve hastaların % 85,7'si postmenopozal kadındı. FFA hastalarında histerektomi (%18,2), ooferektomi (%16,4) prevelansı açısından kontrol grubu ile anlamlı fark saptanmadı. Erken menopoz (40-45 yaş) (%29) ve HRT (%28,6) FFA grubunda daha yüksek prevelansta olmakla birlikte istatistiksel olarak anlamlı değildi. Yüz bölgesine güneşten koruyucu krem kullanımı (p=0,001) nemlendirici kullanımı (p=0,007), tonik kullanımı (p=0,03), şampuan kullanımı (p=0,001) ve bakım yağlarının kullanımı (p=0,003), renk açıcı kullanımı (p=0,007) ve botoks uygulaması (p=0,014) FFA hastalarında kontrollere göre istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksekti. Saçlara sabun kullanımı (p=0,01) ve türban kullanımı kontrol grubunda FFA grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksekti (p=0,02). Hastaların % 75'inde kaş tutulumu saptanırken, pigmente maküller (% 64,3) en sık görülen yüz lezyonuydu. Hipotiroidi, hipertansiyon FFA hastalarında kontrollere göre anlamlı derecede daha yüksekti. Tam kaş dökülmesi, kol, bacak ve koltuk altı kılları tutulumu, perifoliküler hiperkeratoz, perifoliküler eritem ve FFAŞİ puanları arasında anlamlı bir ilişki bulundu. FFA hastalarında toplam ortalama İDÖ puanı 56,98 ± 9,2, HADÖ puanı 12,8 ± 8,4 (depresyon 5,6 ± 4,3, anksiyete 7,2 ± 4,1) idi ve kaş kaybı ile HADÖ arasında anlamlı bir ilişki bulundu.
Bulgularımız, FFA hastalarında hipotiroidizm, hipertansiyon gibi sistemik hastalıklar,  güneşten koruyucu kremler ve nemlendiriciler başta olmak üzere, tonik, şampuan ve bakım yağlarının, renk açıcı işlemler ve botoks uygulaması gibi kozmetik işlemlerin hastalığın etyolojisinde rol oynayabileceklerini göstermektedir. Diğer yandan, uv den koruduğu için türban kullanımı ve sabun kullanımı FFA'dan koruyucu bir rol oynuyor olabilir. FFA hastalığının sadece saç hastalığı olarak değil, vücut kılları tutulumu ve eşlik eden yüz lezyonları ve eşlik edebilen komorbiditeleri ile birlikte değerlendirilmesi gerekmektedir. En sık eşlik eden tiroid hastalığı için FFA hastalarının ilk başvurularında tetkiklerinin yapılması gerektiğini düşünüyoruz. Ayrıca çalışmamız, hastalığın psikolojik ve sosyal etkilerine, hastaların içselleştirilmiş damgalanma düzeylerine ve bunları etkileyen faktörlere dikkat çekmektedir. FFA hastalarının yüksek odüzeyde içselleştirilmiş damgalanma yaşadıkları gösterilmiştir.


Anahtar Kelimeler: Frontal fibrozan alopesi, çevresel faktörler, içselleştirilmiş damgalama, depresyon, anksiyete

Abstract:
Since its first description in 1994, frontal fibrosing alopecia (FFA) has become increasingly common, suggesting that environmental factors are involved in the aetiology.
The primary aim of this study was to investigate possible causative environmental factors in FFA. In addition, defining the clinical and sociodemographic characteristics of the patients and identifying the psychological factors and İnternalized stigma were other aims of the study. 
56 FFA patients and age and sex matched control subjects who applied to Akdeniz University, Faculty of Medicine, Dermatology and Venereology Department have been enrolled in this study. Sociodemographic characteristics of the patients (age, gender, family history, smoking and alcohol use, menopause age, FFA onset age), comorbidities, clinical findings (FFASI, facial papules, body hair involvement, eyebrow and eyelash involvement), hair and face dermoscopy findings (perifollicular erythema, perifollicular hyperkeratosis, vellus hair involvement, demodicosis), clinical symptoms (hyperhidrosis, trichodynia, pruritus) were recorded on the day of admission. At the same time, the Hospital Anxiety and Depression Scale (HADS), Internalized Stigma Scale (ISS), FFA Etiological Factors Questionnaire questioning exposure to a wide variety of lifestyle, social and medical factors were administered.
The mean age of FFA patients was 59,59 ± 11,07, the mean age of FFA onset was 53,75 ± 10,19, and 85,7% of the patients were postmenopausal women. Although early menopause (40-45 years) (%29) and HRT (%28,6) had a higher prevalence in the FFA group, it was not statistically significant. Use of sunscreen cream (p = 0,001), moisturizer (p = 0,007), facial cleansing tonic (p = 0,03), shampoo (p = 0,001) and hair care oils (p = 0,003), use of bleach ( p = 0,007) and botox administration (p = 0,014) were statistically significantly higher in FFA patients compared to controls. The use of soap for hair (p = 0,01) and the use of a turban were significantly higher in the control group than in the FFA group (p = 0,02). Eyebrow involvement was detected in 75% of the patients, while pigmented macules (%64,3) were the most common facial lesions. Hypothyroidism and hypertension were significantly higher in FFA patients than controls. A significant correlation was found between complete eyebrow loss, arm, leg and axillary hair involvement, perifollicular hyperkeratosis, perifollicular erythema and FFASI scores. In FFA patients, the total mean ISS score was 56,98 ± 9,2, HADS was 12,8 ± 8,4 (depression 5,6 ± 4,3, anxiety 7,2 ± 4,1) and a significant relationship was found between eyebrow loss and HADS.
Our findings show that in FFA patients, systemic diseases such as hypothyroidism, hypertension, sunscreen creams and moisturizers, especially cosmetic procedures such as tonic, shampoo and care oils, bleaching procedures and botox application can play a role in the etiology of the disease. On the other hand, the use of turban, which has a protective effect against UV, and the use of soap may play a protective role from FFA. FFA disease should be evaluated not only as a hair disease, but also with body hair involvement and accompanying facial lesions and accompanying comorbidities. For the most common accompanying thyroid disease, we think that FFA patients should be tested at their first admission. In addition, our study draws attention to the psychological and social effects of the disease, the internalized stigmatization levels of the patients and the factors affecting them.

Key Words: Frontal fibrosing alopecia, environmental factors, internalized stigma, depression, anxiety