Gumârî ve Bideʽu't-Tefâsir isimli eseri
Gumarı and his work named Bide'u't-Tafâsir
Yazar: BÜNYAMİN KÖZEN
Danışman: PROF. DR. OSMAN KARA
Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion

Özet:
Tefsirde bid'at kavramı, Kur'ân'ın yorumunda dikkat edilmesi gereken usûl kurallarına riayet etmeden yapılan yorumları ifade etmektedir. Ancak bu usûl kurallarının bir kısmının subjektif esaslar olmasından sebebiyle yapılan bid'at nitelemeleri de kişinin kendi görüşünü ve din anlayışını yansıtması sebebiyle subjektif bir iddia mahiyetindedir. Bu kavramın tefsir ilmine girişi ise Hz. Osman dönemindeki fitne olayları ve daha sonrasında gerçekleşen Cemel ve Sıffin savaşları neticesinde ortaya çıkan sorunların etrafında oluşan kelam mezheplerinin eliyle olmuştur. Zira bu dönemde oluşan ve daha sonra kurumsallaşan bu mezhepler kendi görüşlerini desteklemek için birtakım ayetleri kendi görüşlerine dayanak oluşturmak için mezhep ilkeleri doğrultusunda yorumlama faaliyetine girişmişlerdir. Diğer taraftan gerek dahili gerek harici sebepler ile tefsir kitaplarına giren ehl-i kitaptan alınma bazı haberler de tefsirde bid'at olarak nitelenen yorumların kaynağını oluşturmaktadır. Gumârî de gerek mezhep taassubu gerek İsrâiliyyât denilen haberlerin nakledilmesi gerekse bunların dışındaki diğer usûl kurallarına riayet etmeden yapılan bu görüşleri bid'at olarak nitelemekte ve tefsirlerin bu hatalardan arındırılması gerektiğini düşünmektedir. Ancak bazı noktalarda Gumârî de bid'at nitelemelerinde bazı usûl kaidelerini ihmal etmiştir.
Anahtar kelimeler: Tefsir, Bid'at, Gumârî, Zemahşerî, Şerif Murtazâ, Mezhep.

Abstract:
The concept of bid'at in exegesis refers to interpretations made without observing the rules of procedure that should be considered in the interpretation of the Qur'an. However, since some of these procedural rules are subjective principles, the characterization of bid'at is a subjective claim since it reflects one's own opinion and understanding of religion. The entry of this concept into the science of tafsir was through the theological sects that were formed around the problems that emerged as a result of the fitna events in the period of Hazrat Uthman and the subsequent battles of Jamal and Saffin. Because these sects, which were formed in this period and later institutionalized, engaged in the activity of interpreting certain verses in line with the principles of the sect in order to support their views. On the other hand, some news from the Ahl al-Bayt, which entered the books of tafsir for both internal and external reasons, also constitute the source of the interpretations that are considered bid'at in tafsir. Gumārī also characterizes these interpretations as bid'ah, which are made without following the rules of the methodology, whether due to sectarian prejudice, the transmission of news called İsrâiliyyât, or any other reason, and thinks that tafsīr should be purified from these mistakes. However, at some points, al-Gumārī also neglected some procedural rules in his characterizations of bid'ah.
Key words: Tafsir, Bid'at, Gumari, Zamakhshari, Sharif Murtazâ, Sect.