Atıksu iletim ve deşarj hatlarının imalatında çevre yönetim sistemindeki risk değerlendirmesi
Risk assessment for environmental management systems in the manufacturing of wastewater transmission and discharge lines
Yazar: AHMET BURAK AKKOYUNLU
Danışman: YRD. DOÇ. DR. SÜLEYMAN ŞAKAR
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Çevre Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Sanayileşme ve kentleşme ile birlikte doğal olarak su tüketimi de artmaktadır.  Su kullanımının artması kullanılmış suların uzaklaştırılması sorununu da ortaya çıkarmaktadır. Herhangi bir arıtma işlemi olmadan endüstri tesisleri ve yerleşim yerleri atık sularının gelişi güzel doğaya vermeleri önemli bir çevre kirlenmesine neden olmaktadır. Bilhassa deniz ortamına yapılan atıksu deşarjları deniz kirliliğine neden olmaktadır. Atıksu iletim ve deşarj hatları sayesinde olumsuz çevresel etkilerin önüne geçilebilmektedir. Son yıllarda hem atıksu toplayıcı hatların artış göstermesi hem de arıtılmış atıksuların denizlere mevzuat çerçevesinde deşarj edilmesinde önemli bir artış görülmektedir. Bununla birlikte insanlarda çevre konusunda yapılacak yatırımların fuzuli olduğu düşüncesi hala yerini korusa da,  özellikle ülkemizde çevre adına birçok yatırım yapılmaktadır. Arıtma tesislerinin sayısı artmakta, atıksu iletim ve deşarj hatları genişlemekte ve kontrolsüz deşarjların  (baca gazlarının deşarj limitlerini sağlamadan atmosfere salınması, atıksuların kaçak deşarj edilmesi, katı atıkların çevreye dökülmesi) önlenmesi konusunda çalışmalar devam etmektedir. 
Atıksu hatlarının yapımı çeşitli boru tipi ve imalat yöntemleri ile gerçekleştirilmektedir. Boru tipleri; beton boru, cam takviyeli plastik boru, polietilen borular, spiral kaynaklı çelik borular ve düktil demir borular olmak üzere 5'e ayrılmaktadır. İmalat yöntemleri ise açık kazı yöntemi, yönlendirilmiş yatay delgi yöntemi ve boru itme yöntemi olarak 3'e ayrılmaktadır. Yatay delgi metotlarında genel olarak spiral kaynaklı çelik borular, açık kazılar da beton borular tercih edilmektedir. Atıksuların denize deşarjlarını sağlayan derin deniz deşarj hatları da spiral kaynaklı çelik borular ile yapılmaktadır. Atıksu derin deniz deşarjlarında imalat ve işletme hatalarından kaynaklı deniz kirlenmesi karşılaşılan önemli bir sorunların başında gelmektedir. Bu kirlenmeden dolayı deniz ekosisteminin uzun ve kısa vadede etkilenmesi söz konudur. Bu tezde atıksuların kaçak deşarj edilmesini önlemede atıksu arıtma yöntemlerinden biri olan derin deniz deşarjındaki ve atıksu iletim hatlarının imalat yöntemlerindeki avantaj ve dezavantajları, imalat ve işletme aşamasında karşılaşılan problemlere çözüm önerileri çevre yönetim sistemi çerçevesinde araştırılmıştır. Bu kapsamda derin deniz deşarj işlemi sonrası atık suyun optimum bir şekilde arıtılabilmesi için ve atıksu iletim hatlarının sorunsuz imal edilebilmesi için çözüm önerileri sunulmuştur.  
Yapılan araştırmalar sonucunda kara hatlarının imalatlarında kullanılan yöntemlerdeki problemin; atıksu imalat yöntemlerinde kullanılan iş makinelerden, boru bağlantı noktalarının tam birleştirilememesinden, uygun boru tipi seçilmemesinden, hafriyat atıklarının kaçak olarak dökülmesinden, uygun dane çaplı malzeme ile dolgu yapılmamasından kaynaklı olumsuz çevresel etkilerin oluştuğu, derin deniz deşarj imalatlarındaki problemlerin ise; suların ön arıtıma tabi olmadan derin deniz deşarj uygulaması yapılmasından, imalat aşamasında kullanılan malzeme tiplerinin yanlış seçilmesinden, istasyon (suyun ilk deşarj noktası) noktasının yanlış konumlandırılmasından kaynaklandığı tespit edilmiştir. Atıksu derin deniz deşarj çevre yönetim sistemlerinin ulusal ve uluslararası mevzuata uygun bir şekilde izin verilen karakterdeki sular için uygulanması, imalat aşamasında kullanılan malzeme korozyona dayanıklı olması, istasyon noktası konumlandırılırken hat uzunluğuna ve derinliğine dikkat edilmesi gerekmektedir. Atıksu iletim hatlarının imalatında iş makinelerinin bakımlarının zamanında yapılması ve kullanılan yakıtların resmi akaryakıt firmalarından tedarik edilmesi, hafriyatların döküm izni olan tesislere nakledilmesi, inşaat alanının panellerle çevrilmesi, dolgu malzemesi olarak uygun dane çaplı kırmataşların kullanılması, boru tipinin ve imalat yönteminin doğru tercih edilmesi olumsuz çevre etkileri oluşturmak için önemlidir

Abstract:
Industrialization and urbanization are leading to an increase in water consumption. With higher water usage comes the challenge of removing used water. Wastewater from industrial facilities and residential areas getting indiscriminately dumped into nature without any treatment causes significant pollution in the environment. Especially, wastewater discharged into sea creates marine pollution. Wastewater transmission and discharge lines help prevent negative environmental effects. In recent years, the number of wastewater collection lines has increased, and there has been a significant rise in treated wastewater getting discharged to the sea in accordance with regulations. However, people still consider environmental investments to be superfluous. But, Turkey is investing a lot in environment. The number of treatment facilities are increasing, wastewater transmission and discharge lines are getting larger, and there are ongoing efforts to prevent uncontrolled discharges (chimney gases outside discharge limits released into atmosphere, illegal discharge of wastewater, solid waste dumped into environment). 
Wastewater lines are produced using various pipe types and manufacturing methods. There are 5 types of pipes: concrete pipes, glass reinforced plastic pipes, polyethylene pipes, spirally welded steel pipes, and ductile iron pipes. There are 3 manufacturing methods: open excavation, horizontal directional boring, and pipe jacking. Usually, spirally welded steel pipes are preferred for horizontal boring methods while steel pipes are used in open excavations. Deep sea discharge lines, enabling the discharge of wastewater into the sea, are built with spirally welded steel pipes. Marine pollution due to manufacturing and operational errors in the discharge of wastewater into deep sea is a major problem. This pollution has short and long-term impacts on the marine environment. This thesis studies, within the framework of environmental management systems, the advantages and disadvantages of deep sea discharge, a wastewater treatment method to prevent illegal discharging of wastewater, and the manufacturing methods of wastewater transmission lines, and also recommends solutions for problems encountered during manufacturing and operation. In this context, solution recommendations are presented for optimal treatment of wastewater after the deep sea discharge process and seamless production of wastewater transmission lines.
Research has shown that the problems in the manufacturing methods of land lines lie with the heavy equipment used in wastewater manufacturing methods, imperfectly connecting pipe joints, not choosing the right pipe type, illegal disposal of excavation waste, and the negative environmental effects due to using backfill materials with incorrect grain diameter; while the problems in the manufacturing for deep sea discharge lie with deep sea discharge applications for water that has not been pre-treated, picking the wrong materials in the manufacturing process, and improper placement of the station point (first discharge point for water). It is necessary to apply deep sea wastewater discharge environmental management systems for right types of water allowed by domestic and international regulations, use corrosion-resistant materials in the manufacturing process, and pay attention to line length and depth while positioning the station point. In order to avoid negative environmental impact, it is key to enable timely maintenance of the heavy equipment used in the manufacturing of wastewater transmission lines and use authorized fuel retailers, deliver the excavation waste to facilities with disposal permissions, put up boards around the construction site, use ballast with the right grain diameter for backfilling, and pick the right pipe type and manufacturing method.