Bazı sebze türlerinin tohumlarındaki virüslerin belirlenmesi ve tohumlardaki viral enfeksiyonların inaktifleştirilmesi üzerinde araştırmalar
The investigations on the detection of the agents of viral diseases in seeds of certain vegetables and their inactivation ways
Yazar: İSMAİL CAN PAYLAN
Danışman: PROF. DR. SEMİH ERKAN
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışmada ülkemizde taze tüketim ve tohumluk üretimi için öneme sahip olan bazı sebze türlerinin tohumlarındaki viral hastalık etmenlerinin bulunma durumlarını belirlemek, enfekteli olan tohumlardaki virüsleri elimine etmek ve bu etmenler için bir savaşım programı geliştirmek amaçlanmıştır. Araştırmada toplam 325 adet tohum örneği kullanılmış ve bu örneklerdeki viral etmenlerin tanılanmasında biyolojik, serolojik ve moleküler yöntemler kullanılmıştır. Domates çeşitlerine ait 102 tohum örneğinin %18'inin TMV, %16'sının ToMV ve %14'ünün CMV ile enfekteli olduğu görülmüştür. Değişik virüslere karşı testlenen biber çeşitlerine ait 32 tohum örneğinin 12'sinde CMV, 8'inde TMV ve 5'inde ToMV enfeksiyonu olduğu saptanmıştır. 30 karpuz örneğinin %17'sinde CMV, 32 kavun örneğinin %38'inde CMV ve %6'sında SqMV, 30 hıyar örneğinin %13'ünde CMV, 15 kabak örneğinin %27'sinde CMV ve %20'sinde ZYMV aldı etmenlerin bulunduğu görülmüştür. Yapılan testler sonucunda; 12 fasulye tohum örneğinin 3'ünde SMV, 2'sinde CMV, 10 börülce tohum örneğinin 1'inde CMV ve 10 marul tohumu örneğinin 2'sinin de LMV ile enfekteli olduğu belirlenirken, bakla, ıspanak ve patlıcan tohumlarına ait tohum örneklerinde herhangi bir viral etmenin bulunmadığı saptanmıştır. Araştırma kapsamında test edilen bazı tohum örneklerinde karışık enfeksiyonlar olduğu belirlenmiştir. Araştırmada kullanılan farklı sebze türlerine ait tohum örneklerindeki viral etmenlerin bulunma durumu genel olarak %0-69 arasında değişmektedir.Araştırmanın diğer aşamasında enfekteli 8 sebze tohum örneğine 10 farklı inaktifleştirme uygulaması gerçekleştirilmiş ve bu uygulamaların sebze tohumlarındaki çimlenme değerleri üzerine olan etkilerini araştırılmıştır. Bu çalışmalar sonucunda, viral etmenlerin konsantrasyonlarını azaltması açısından en etkili yöntemlerin HCL (%51), sıcak su (%42) ve Ozon (%32) uygulamaları olduğu görülmüştür. HCL ve Ozon uygulamalarının tohumların çimlenme değerleri üzerinde olumsuz etkileri olmazken, sıcak su uygulamaları çimlenme değerlerini önemli derecede olumsuz etkilemiş ve tohumların çimlenme güçlerini ortalama olarak %94'ten %31'e düşürdüğü tespit edilmiştir.

Abstract:
The present study was conducted to detect the agents of viral diseases in seeds of some vegetables which are important for fresh consumption and seed production in Turkey. Also, the elimination of the viral agents determined in seeds and to develop an effective management program against these viral agents were another target of this study. For the present study; total 325 seed samples were collected from the growers and seed companies. Biological, serological and molecular methods were applied to seed samples to detect the viral agents. The data from the experiments showed that the tomato seed samples were infected with TMV, ToMV and CMV at the rates of %18, %16 and %14, respectively. It was found that 12 of 32 pepper seed samples were infected with CMV, 8 with TMV and 5 with ToMV. It was seen that both melon, cucumber, watermelon and zucchini samples were infected with CMV at the levels of %38, %13, %17 and %27, respectively. ZYMV was detected in zucchini samples in the ratio of %20 while SqMV was found in melon samples at the rate of %6. It was found that 3 of 12 bean seed samples were infected with SMV and 2 with CMV. Cowpea seed samples were infected with CMV at the level of %10 while LMV was found in lettuce seed samples in the ratio of %20. According to the results of applied tests, there were no viral infections in the seed samples of faba bean, spinach and eggplant. Also, mixed infections were detected in certain seed samples. It was seen that the incidence of viral agents in vegetable seed samples in our work changed between 0 and 69% in general.In the further stage of the study, 10 different types of inactivation treatments were applied to 8 selected vegetable seeds which were infected with some viral agents. In addition, germination tests were applied to observe the effects of inactivation treatments on seed germination. As a result of these studies, the most effective treatments which reduced the concentration of viruses in seeds were; HCl (%51), hot water (%42) and Ozone (%32). It was seen that HCl and Ozone treatments had no negative effects on germination rates despite that hot water treatment reduced germination rate from 94% to 31%.