Barla-Beşparmak-Kapı dağlarının kuzey yamaçlarındaki moloz oluşumunu etkileyen faktörlerin ve moloz akma koşullarının araştırılması
Investigation of the factors affecting generation of debris and conditions of debris flow at northern slopes of the arla-Beşparmak-Kapı mountains
Yazar: MEHMET CELAL TUNUSLUOĞLU
Danışman: DOÇ.DR. CANDAN GÖKÇEOĞLU ; PROF. DR. REŞAT ULUSAY
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering
Dizin: Coğrafi bilgi sistemleri = Geographical information systems ; Reoloji = Rheology

Özet:
Isparta ili Senirkent ilçesinde 13 Temmuz 1995 tarihinde yaşanan moloz akması felaketisonucunda can ve mal kayıpları meydana gelmiştir. Felaket sonrası Senirkent ve çevresindeyapılan incelemeler sonucunda moloz akması şeklindeki kütle hareketinin meydana gelmesininSenirkent ilçesi ile sınırlı olmadığı, Kapı Dağı ve Barla Dağı horstunun Uluborlu-Senirkent-Hoyrangrabenine bakan kuzey yamaçlarının da moloz akması şeklindeki kütle hareketlerinin gelişmesineuygun olduğu saptanmıştır. Bu durum dikkate alınarak bu çalışmada, Beşparmak Dağı'nı da içinealacak şekilde bu bölgede meydana gelebilecek moloz akması koşullarının ve moloz akmalarınıdenetleyen faktörlerin belirlenmesi, bölgenin olası moloz depolanma alanları haritasının yapılmasıamaçlanmıştır. Arazi çalışmaları ve hava fotoğrafları incelemeleri sonucunda Barla Dağ silsilesininkuzeye bakan yamaçlarındaki kireçtaşı mostralarının moloz malzemesi üretimi açısındanpotansiyel bölgeler olduğu belirlenmiştir. İnceleme alanındaki kireçtaşı tabakalarının genel olarakG-GD'ya doğru eğimli olması nedeniyle, Barla Dağ silsilesinin kuzey yamaçlarındaki kireçtaşımostralarının tabaka alınlarından moloz malzemesi türerken, güney yamaçlarda böyle biroluşumun söz konusu olmadığı belirlenmiştir. Arazi çalışmaları ve hava fotoğrafları incelenerekmoloz malzemesinin oluştuğu ve biriktiği yerler inceleme alanının 1/25.000'lik topoğrafik haritasınaişlenmiş ve bir coğrafi bilgi sistemi (CBS) programı ile sayısallaştırılarak, daha önce hazırlanmışolan inceleme alanının kabartı haritası ile de çakıştırılmıştır. İnceleme alanının morfolojikkarakteristliklerin değerlendirilebilmesi amacıyla, SAM türevleri (yamaç eğimi, yamaç yönelimi, planve profil eğrisellikleri, akarsu aşındırma indeksi ve sediman taşınma kapasitesi indeksi) kullanılaraksahanın morfometrik özellikleri değerlendirilmiştir. Moloz kaynak alan haritasının oluşturulmasındamantıksal regresyon tekniği uygulanmış ve moloz kaynak alanı haritası oluşturulmuştur. Ayrıca, birgörgül eşitlik kullanılarak moloz malzemesinin bu akma hatları boyunca katedeceği akma mesafesive depolanma alanının büyüklüğü hesaplanarak olası moloz depolanma alanları haritasıoluşturulmuştur. Son olarak moloz akmalarının zaman bağlı davranışı BING akma modelikullanılarak incelenmiş ve Herschel-Bulkley reolojik davranış modeli sonuçlarının diğer modelsonuçlarıyla karşılaştırıldığında en kısa akma mesafesini ve en az akma süresini veren reolojikmodel olduğu görülmüştür. Model deneyler ve arazi gözlemleri sonucu, moloz malzemesinin200'nin üstündeki yamaç eğimlerinde birikmediği belirlenmiş ve model deney sonuçlarına göreakma anındaki yamaç eğimine karşı çizilen su içeriği ve likit limitin daha iyi birer gösterge olduklarıda anlaşılmıştır. Moloz akma mesafelerinin belirlenmesinde potansiyel moloz malzemesininhacmini dikkate alan eşitliğin genel olarak daha uygun olduğu görülmüştür. Ayrıca, heyelanlarınhızlarına göre sınıflandırılmasında bütün akma hatları için hız sınıfı yedi olarak ve ayrıca molozakmalarının ulaşabileceği yerler belirlenmiştir.Anahtar Sözcükler: Moloz akması, Kütle hareketi, Coğrafi bilgi sistemleri, Reoloji, Senirkent(Isparta).

Abstract:
As a result of the debris flow of June 13, 1995 in Senirkent (Isparta), important economic lossesand loss of lives occurred. Following the disaster, field investigations, carried out in Senirkent andits vicinity, indicated that the northern slopes of the Kapı Mountain and Barla Mountain horst werealso susceptible to similar mass movements. The main purposes of this study are to determineconditions of debris flows and the factors affecting debris flows, to produce a map showing theprobable areas for debris depositions, for an area including Besparmak Mountain for mitigating afuture disaster. Field investigations and air-photo interpretation suggest that the limestones at thenorthern slopes of the Barla Mountain belt are the potential source areas for the production ofdebris material. Due to the fact that the bedding planes of the limestones in the study area dip tosouth ? southeast, while the debris material is produced from the questas of the limestonebeddings in the northern slopes of the Barla Mountain belts, no debris occurrence at the southernslopes of the belt is expected. The debris source and deposition areas were shown on the 1/25000scaled topographic map of the study area based on field investigations and air-photointerpretations, and digitized using a geographic information system (GIS) computer package, andfinally combined with the previously prepared shaded relief map. For the assessment ofmorphological features of the study area, DEM derivatives (slope angle, slope aspect, plan andprofile curvatures, slope power index, sedimet transport capacity index) were produced. In addition,the logistic regression technique was employed to produce a debris source map. The runoutdistances and the areas to be covered by possible debris flows were calculated using the empiricalrelations previously published in literature, and a map showing the probable areas for debrisdepositions for the study area was prepared. In the last stage, rheological behaviour of debris flowswas assessed using the BING flow model and based on comparison between the results from theHerschel-Bulkley rheological behaviour model and these from other models, it is concluded that theBING model yield the shortest flow distance and shortest flow duration. Model test and siteobservations suggest that the debris material does not accumulate along the slopes steeper than200 and the model test indicate that slope angle at the time of flow vs. water content and liquid limitgraphs seem to be better indicators. It is also noted that the equation, which considers the volumeof potential debris material for determination of flow distance, is generally more suitable. İnaddition, all flow zones fall into class seven and the locations, where debris flows may reach, arealso determined.Key words: Debris flow, Mass movement, Geographical information systems, Rheology, Senirkent(Isparta).