İstihbaratın demokratik gözetimi
Democratic surveillance of intelligence
Yazar: NEVİN ÇİFCİ
Danışman: DOÇ. DR. FATİH KIRIŞIK
Kütahya Dumlupınar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Denetim = Control ; Gözetim = Surveillance ; Kamu Denetçiliği Kurumu = Ombudsman Institution ; Kamu denetimi = Public inspection ; Kamu gözetim kurumları = Public auditing bodies ; Kamu yönetimi = Public administration ; Sivil gözetim = Civilian oversight ; Siyasi ilişkiler = Political relations ; İdari yargı = Administrative justice ; İstihbarat = Intelligence

Özet:
Günümüz dünyasında güvenlik stratejileri sadece askeri alanda yoğunlaşmalarla sınırlı kalmamış olup ekonomik, insani, ekolojik, ticari, hukuki gibi alanlarda da güvenlik boyutlarını içerir bir evrilmeye doğru başlamıştır. İstihbaratın önem ve değerinin her geçen gün daha da artması ile ulusal ve uluslararası alanda değer olarak daha mühim ölçüde karşılık bulması istihbaratın yelpazesinin genişlemesine yol açarken beraberinde gözetimi sorununu da gündeme getirmiştir.

İstihbarat alanında değişimin elzem hale gelmesi elbette teknolojide yaşanan atılım, gelişim ve değişimlerin yaşanmasıdır. Özellikle internet ve bilgisayar temelli gelişim ve değişimler baş döndürücü bir hızla istihbarat faaliyetlerine de yansımıştır. Verilerin elde edilmesi, depolanması, tasnif edilmesi ve değerlendirilmesi için bilgi teknolojileri çok önemli bir araç olarak değerlendirilmektedir. Gerçekleştirilen istihbarat faaliyetlerinin etkinliği, gizliliğinin korunması meşru olarak gerçekleştirilmesine bağlıdır. Bu bağlamda meşruiyet ise istihbarat kurum ve kuruluşlarına hangi hâllerde istihbarat yapacağına dair kanuni düzenlemelere dayanmaktadır.

Sosyoloji, iletişim ve antropoloji başta gelmek üzere sosyal bilimlerde birçok çalışmada yer alan ve disiplinler arası niteliğe sahip gözetim kavramı tarihsel süreç ve dinler tarihi içerisinde bireyler arasında meydana gelen bir eylem olmakla birlikte otoriteyi sağlamak ve korumak gayesi ile de devletler açısından ehemmiyet arz etmektedir. İnsanoğlunun varlığından bu yana birey ya da grup menfaatleri noktasında gerçekleştirilen gözetlemede öncelikle birey istihbaratı ile başlanmış, askeri disiplin-istihbarat, devlet idaresi-nüfus sayımı, işyeri izleme-denetleme, polis faaliyetleri-suçla mücadele, gibi alanlarla günümüze değin gelişerek devam etmiştir.

Demokratik gözetimden bahsetmek için elde bir takım kullanılmaya elverişli ve elbette kullanımı meşru bir takım mekanizmaların olması olağan bir sonuçtur. Gerçekte bir yönüyle de bunu yapacak ya da yapması yönünde destekleyici olan "sivil aktörleri", "medyayı", "parlamentoyu", "yargı" ve "ombudsmanı" tanımlamayı ve güçlendirmeyi de harekete geçirmek gerekmektedir. Bu durum güvenlik kuruluşlarından ayrı olarak değerlendirildiğinde ve gerekli görülen hallerde seçilmiş olsalar dahi devletin kuruluşlarından hesap soran, şeffaflık beklentisi ile özgürlükler ve hakların korunarak kullanılmasını da isteyen sivil aktörlerin varlığı demokratik bir var olmayı toplumun en küçük hücresine kadar yayan bir anlayışın da ilk koşulu olarak kabul edilmelidir.

Bu çalışma ile istihbarat, gözetim ve istihbarat ile gözetim bağlamında istihbaratın demokratik gözetimine bakış ve istihbaratın demokratik gözetiminin hangi aktörlerle hangi yollar kullanılarak nasıl sağlanabileceği ve modern devlet anlayışında bahse konu gözetimin yapılmasının gerekliliğine yer verilmiştir.

Anahtar Kelimeler: İstihbarat, Gözetim, Güvenlik, Parlamento, Medya, Yargı, Sivil Toplum Kuruluşları, Kamu Denetçisi (Ombudsman)

Abstract:
In today's world, security strategies are not only confined to military concentration, but they have begun to evolve to include security aspects in economic, human, ecological, commercial and legal fields. As the importance and value of intelligence increased day by day, the value of national and international values led to the expansion of the room of the searchable intelligence in more important situations and the issue of surveillance was brought to the agenda.

The necessity of change in the field of intelligence is of course the breakthrough, development and changes experienced in technology. Especially internet and computer based development and changes have been reflected to the intelligence activities at a dizzying speed. Information technology is considered as a very important tool for the acquisition, storage, classification and evaluation of data. The effectiveness of the intelligence activities carried out depends on the legitimate realization of the protection of confidentiality. In this context, legitimacy is based on the legal regulations on how to make intelligence to the intelligence institutions and organizations.

Although the concept of surveillance, which has many interdisciplinary qualities in sociology, communication and anthropology, is an action that occurs between individuals in the history of religions and historical process, it is important for states to provide and maintain authority. Since the existence of mankind, individual or group interests in the surveillance of the point has been started primarily with the intelligence of the individual, military discipline-intelligence, state administration-census, workplace monitoring-control, police activities-fight against crime, has continued to develop until today.

It is commonplace that there are a number of mechanisms that are feasible to use and are legitimate to use to talk about democratic oversight. In fact, it is also necessary to activate and define "civil actors", "media", "parliament", "judiciary" and "ombudsman olan who will do this or support it. When this situation is evaluated separately from the security institutions and when deemed necessary, the presence of civil actors asking for accountability from the state institutions and demanding the protection of freedoms and rights with the expectation of transparency should be accepted as the first condition of an understanding that spreads a democratic existence to the smallest cell of the society.

In this study, the view of the democratic surveillance of intelligence in the context of intelligence, surveillance and intelligence and surveillance, and the ways in which the democratic surveillance of intelligence can be provided by which actors and in what ways and the necessity of the surveillance in the modern state understanding are mentioned.

Keywords: Intelligence, Survelliance, Security, Parliament, Media, Judiciary, NobGovernmental Organization, ombudsman