Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu eştanılı ve eştanısız sosyal anksiyete bozukluğu hastalarında sosyal bilişsel işlevlerin karşılaştırılması
Comparison of social cognitive functions in social anxiety disorder patients with and without comorbid attention defficit and hyperactivity disorder
Yazar: CAN UĞURPALA
Danışman: PROF. DR. MEHMET RAŞİT TÜKEL
İstanbul Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Psikiyatri Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2018
Konu: Psikiyatri = Psychiatry

Özet:
Amaç: Sosyal anksiyete bozukluğu (SAB) kişinin iş, okul, aile yaşamındaki işlevselliğine olumsuz etki eden bir hastalıktır. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) hastalarında ise SAB sıklıkla eştanı olarak ortaya çıkabilmektedir. Sosyal biliş ve onun bir parçası olan zihin kuramı (ZK), SAB hastalarında son yıllarda araştırılmaya başlanmıştır. Bu kişilerin başkalarının niyet ve düşüncelerini yanlış kavradıklarından dolayı günlük yaşamda güçlük yaşayabilecekleri düşünülmektedir. Bugüne kadar yapılan çalışmalarda DEHB'li ve DEHB'siz SAB hastalarının sosyal bilişle ilgili yetileri karşılaştırılmamıştır. Amacımız DEHB'li ve DEHB'siz SAB hastalarının sosyal biliş ve ZK yetilerini karşılaştırmak ve sosyal biliş ve ZK'nın hastalığın gidişatında nasıl bir etki açığa çıkarabileceğini saptamaktır.
Yöntem: Çalışmamıza DEHB eştanısız 30 SAB hastası, herhangi bir eştanısı olmayan 30 SAB hastası ve 30 sağlıklı kontrol (SK) alınmıştır. Hastalarla iki oturum halinde görüşme yapılmıştır. İlk görüşmede SCID-I/CV ve DIVA 2.0 ile hastaların tanıları kesinleştirilmiştir. İkinci görüşmede zihin kuramını değerlendiren Dokuz Eylül Zihin Teorisi Ölçeği (DEZİTÖ) ve Gözlerden Zihin Okuma Testi (GT) ile klinik değerlendirme ölçekleri uygulanmıştır.
Bulgular: Hasta ve sağlıklılar yaş, cinsiyet ve eğitim olarak birbirleri ile eşleşmiştir. Hasta gruplarının sosyal kaygı düzeyleri eşit saptanmıştır. Hasta ve sağlıklıların DEZİTÖ ve GT toplam ve alt ölçek puanları karşılaştırılmıştır. DEZİTÖ toplamda SK her iki hasta grubundan, SAB hastaları da eştanılı hastalardan yüksek puan almıştır. Birinci derece yanlış inanç alt ölçeğinden DEHB eştanılı hastalar, SK ve eştanısız SAB hastalarından daha düşük puan almıştır. Empatik anlayış alt ölçeğinde SK grubu eştanılı hastalardan yüksek puan almıştır. Metafor alt ölçeğinde SK, SAB grubundan yüksek puan almıştır. Faux pas'ta SK, hasta gruplarından daha yüksek puan almıştır. GT nötral alt ölçeğinde SK grubu eştanılı gruptan daha yüksek puan almıştır. Faux pas, GT negatif, empatik anlayış, birinci derece yanlış inanç alt ölçek skorlarındaki azalma ile ironi alt ölçeğinde artışın Liebowitz Sosyal Anksiyete Ölçeğindeki artış ile ilişkili olabileceği bulunmuştur.
Sonuç: SAB hastalarında ZK yetisi SK'ya kıyasla yetersizlikler taşımaktadır. DEHB eştanılı SAB hastalarında bu yetersizlikler daha belirgin bulunmuştur. ZK'nın alt bileşenleri sosyal kaygı üzerine farklı etki göstermektedir. Hasta gruplarının aynı kaygı düzeyini taşımasına karşın ZK yetilerinin farklı olması, SAB hastaları arasında DEHB eştanısı olanların
diğerlerine göre başka mekanizmalar üzerinden SAB geliştirmiş olabileceklerini düşündürmektedir.

Abstract:
OBJECTIVE: Social Anxiety Disorder (SAD) is a disorder that may affect a person's work, school, family life functioning adversely. Though SAD may often appear as a comorbid disorder in Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD) patients. In recent years, social cognition (SC) and one of its component's, Theory of Mind (ToM), are a matter of investigation for patients with SAD. It is thought that this people are facing with difficulties in daily life because of their miscomprehension of others' intentions and ideas. To date, social cognitive abilities of SAD patients with or without ADHD have not been investigated. Our objective is to compare SC and ToM abilities of SAD patients with or without ADHD comorbidity and to determine their effect on course of the disorder.
METHOD: 30 SAD patients with comorbid ADHD (SAD+ADHD), 30 SAD patients without any Axis-I comorbidity and 30 healthy controls (HC) admitted to study. Patients were assessed in two session. In the first session, patients were examined with SCID-I/CV and DIVA 2.0 for definitive diagnoses. In the second session, scales evaluating ToM such as Dokuz Eylül Theory of Mind Scale (DEZITO) and Reading Mind in the Eyes Test (RMET), and clinical assessment scales were applied.
RESULTS: Patients and HCs were matched in terms of age, gender and education. Total scores and subscales of DEZITO and RMET were compared among patients and HCs. Total score of DEZITO were higher in HCs than in both patient groups, and SAD patients without comorbidity scored higher than SAD+ADHD patients. In the first order false belief subscale, SAD+ADHDs scored lower than other groups. In emphatic comprehension HCs scored higher than SAD+ADHDs patients. In Faux pas subscale, HCs scored higher than both patient groups. In metaphor subscale, HCs scored higher than all patients with SAD irrespective of comorbidity. In RMET neutral subscale, HCs scored higher than patients with SAD+ADHD. It was found that decreases in Faux pas, RMET negative, emphatic comprehension, first order false belief and increase in irony may be associated with the severity of SAD.
CONCLUSIONS: Patients with SAD exhibit deficiencies in ToM when compared to healthy subjects. Moreover, these deficiencies are more prominent in SAD patients who have ADHD comorbidity. Subcomponents of ToM have differential effects on social anxiety. The fact that there are similar levels of social anxiety but different SC abilities in the two patient groups of SAD may also point out a difference in the mechanisms of how SAD developed in patients with comorbid ADHD.