Sık üst solunum yolu enfeksiyonu geçirme şikâyeti olan çocuklarda serum çinko ve demir düzeyleri
Serum zi̇nc and iron levels i̇n children with reccurent upper respi̇ratory tract infecti̇on
Yazar: DERUN TORLAK
Danışman: PROF. DR. FATMA OĞUZ
İstanbul Üniversitesi / Çocuk Sağlığı Enstitüsü / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2014
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Anemi = Anemia ; Beslenme = Nutrition ; Beslenme durumu = Nutritional status ; Demir = Iron ; Farenjit = Pharyngitis ; Palatin tonsil = Palatine tonsil ; Solunum yolları enfeksiyonları = Respiratory tract infections ; Çinko = Zinc ; Çocuk hastalıkları = Child diseases ; Çocuklar = Children

Özet:
Amaç: Sık üst solunum yolu enfeksiyonu geçirme öyküsü veren ve Paradise kriterlerine göre
tanısı kesinleşen çocukların prospektif olarak çinko ve demir eksikliği açısından incelenmesi
amaçlandı.
Gereç ve Yöntemler: İstanbul Üniversitesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Genel
Pediatri Bilim Dalı Polikliniğine sık üst solunum yolu enfeksiyonu geçirme şikâyetiyle
başvuran 2-18 yaş arası hastalar çalışmaya alındı. Sık üst solunum yolu enfeksiyonu geçiren
çocuk tanımı olarak Paradise kriterleri doğrultusunda yılda 7 veya daha fazla tonsillofarenjit
enfeksiyonu geçirilmesi veya geçen son 2 yıl içerisinde her yıl en az 5 tonsillofarenjit
enfeksiyonu geçirilmesi veya geçen 3 yıl içerisinde her yıl en az 3 tonsillofarenjit enfeksiyonu
geçirilmesi olarak kabul edildi. Hastalar sık üst solunum yolu enfeksiyonu geçirenler ve kontrol
grubu olmak üzere ikiye ayrıldı. Ayrıca sık üst solunum yolu enfeksiyonu geçiren grup, hastalık
geçirme sıklıklarına göre 3 alt gruba daha ayrılarak çalışma yürütüldü. 1. grup; yılda ≥7 ÜSYE
geçiren çocuklar, 2. grup; 2 yılda ≥5 ÜSYE/yıl geçiren çocuklar, 3. grup; 3 yılda ≥3 ÜSYE/yıl
geçiren çocuklar olarak tanımlandı. Yaş, boy, tartı değerleri ve persantilleri saptandı. Günlük
diyet öyküleri çinko ve demir içeriği açısından sorgulanarak diyet analizi Beslenme Bilgi
Sistemi 6 (BEBİS6) programı kullanılarak yapıldı. Hastalara enfeksiyonsuz dönemlerinde
gelmeleri söylenerek, semptomsuz ve ilaç tedavisi almadıkları dönemlerde hastaların ve benzer
yaş ve risk faktörlerini içeren kontrol grubunun tam kan sayımı, serum demir düzeyi, total demir
bağlama kapasitesi, serum ferritin düzeyleri ve serum çinko düzeyleri araştırıldı. Çalışma
sırasında, ek başka bir hastalığı tespit edilenler çalışmadan çıkarıldı. Tam kan sayımı İ.Ü. İTF
Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Biyokimya Laboratuvarında Abbottt Cell-Dyn 3700 adlı cihazla
MAPPS lazer ölçüm sistemiyle, serum demir düzeyi ve total demir bağlama kapasitesi ölçümü
İ.Ü. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Biyokimya Laboratuvarında Roche Cobas Integra 800
cihazında spektrofotometrik (Guanidine/FerroZine) yöntemiyle, serum ferrritin düzeyi İ.Ü.
Klinik Biyokimya Laboratuvarında Roche Cobas Modular Analytics E170 cihazında
elektrokemilüminesans immünolojik test yöntemiyle ve serum çinko düzeyi İ.Ü. Çocuk Kliniği
Eser Element Laboratuvarında Varian marka atomik absorbsiyon spektrofotometresi ile
ölçüldü. Bunun için sekiz saatlik açlığı takiben tam kan sayımı için bir adet 2 cc K3 EDTA'lı
tüpe, serum demir düzeyi ve total demir bağlama kapasitesi için bir adet 2 cc Na Sitrat'lı tüpe
ve serum çinko düzeyi içinde yine bir adet 2 cc eser element analizine uygun Becton-Dickinson XIV
tüpüne venöz kan örnekleri alındı. Ayrıca sık ÜSYE veya diğer nedenlerle önceden bakılan
immünglobulin düzeyleri de değerlendirildi. Elde edilen veriler SPSS 21,0 programı yardımıyla
incelendi. İstatistiksel olarak p<0.05 anlamlı olarak kabul edildi.
Bulgular: Çalışmaya 100 hasta ve 100 kontrol ile başlandı. Çalışma ve kontrol
gruplarından birer hasta β-talasemi minör ön tanısıyla, kontrol grubundan da 1 hasta AAA, 1
hasta hafif IgA eksikliği ön tanısıyla, 9 hasta da venöz kan örneklerinde hemoliz olması
nedeniyle çalışma dışı kaldılar. Sık ÜSYE geçiren grupta 99, kontrol grubunda 88 çocuk yer
aldı. Alt gruplardan 1.grupta 57, 2. grupta 25 ve 3. grupta 17 kişi vardı.
Sık ÜSYE grubunun yaş ortalaması (5,35±2,14 yıl) kontrol grubuna (6,55±2,92 yıl) göre
daha düşük saptandı. Buna bağlı olarak da sık ÜSYE grubunun ortalama boy ve kilo değerleri
de daha düşük bulundu. Alt gruplardan 1. grubun 3. ve kontrol grubuna göre yaş, boy ve kilo
değerleri düşüktü. Sık ÜSYE ve kontrol grubu arasında ve alt grupların karşılaştırılmasında
gomez, relatif tartı ve yaşa göre boy değerleri arasında fark saptanmadı. En küçük yaş 1.
gruptaydı (4,8±1,91 yıl). Düşük yaşlarda daha fazla enfeksiyon geçirme şikayetinin olduğu
görüldü.
Prematürite (p=0,029) ve aynı yatak odasını paylaşan kişi sayısı (p=0,035) sık ÜSYE
açısından risk faktörü olarak tespit edildi. Alt gruplar arasında farklılık saptanmadı. Anne sütü
ile beslenmede hedeflenen 6 ay sadece anne sütü verilmesi ve 2 yaşına kadar anne sütüne devam
edilmesi hedeflerine ulaşılmadığı, gruplar arasında fark olmamakla beraber sadece anne sütü
verilmesi süresinin yaklaşık 4,5 ay, toplam anne sütü ile beslenme süresinin ortalama 15,5 ay
civarlarında olduğu görüldü.
Beslenme analizlerine bakıldığında sık ÜSYE geçiren çocukların kontrol grubuna
oranla daha az çinko (5,64±1,86mg ve 6,8±2,13 mg), protein (%74,23±23,1 ve %82,06±21,55)
ve yağ (%76,94±28,81 ve %98,58±81,53) tükettikleri görüldü (p=0,001, 0,018 ve 0,014). Alt
gruplardan 1. ve 2. grubun çinko tüketim miktarları (5,4±1,67 ve 5,51±1,64 mg) ile kontrol
grubu (6,8±2,13mg) arasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptandı (p=0,0001 ve 0,022).
Ayrıca 1. grubun protein tüketim yüzdesi (%70,05±20,01) kontrol grubundan (%82,06±21,55)
ve 3. gruptan (%88,28±26,2) istatistiksel olarak anlamlı derece düşüktü (p=0,008 ve 0,016).
İştahsızlık (%71 p=0,0001), solukluk (%33 p=0,002), angüler çeliyit (%24 p=0,023) ve
ishal (%11 p=0,005) oranları sık ÜSYE geçiren grupta kontrol grubuna göre (sırasıyla %23,XV
%14,%11 ve %1) daha yüksekti. Alt gruplara bakıldığında her dört bulgunun görülme oranları
1. grupta kontrol grubuna göre daha yüksekti (%77, %42, %30 ve %14)(p<0.05). Ayrıca
iştahsızlık 2. (%64) ve 3. grupta (%59) da kontrol grubuna göre daha yüksek oranda saptandı.
Sık ÜSYE geçirenlerde en sık şikâyetin iştahsızlık (%71) olduğu görüldü.
Serum çinko (72±8 ve 84±9 µg/dL, p=0,0001), serum demir (70,52±28,18 ve
85,35±35,15 µg/dL,p=0,002), hemoglobin (11,98±0,78 ve 12,38±0,69 g/dL, p=0,0001),
hematokrit (%35,52±2,26 ve 36,87±2,01, p=0,0001), MCV (78,37±3,83 ve 80,27±4,34 fL,
p=0,002), MCH (26,39±1,45 ve 27,03±1,65 pg, p=0,005), MCHC (33,04±1,50 ve 34,08±2,02
g/dL, p=0,006) ve IgG (926,99±214,5 ve 1035,54±217,96 mg/dL, p=0,001) ortalama
değerlerinin sık ÜSYE grubunda kontrol grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı derecede
düşük olduğu görüldü. Sık ÜSYE alt gruplarından 1. ve 2. grubun (69±7 ve 75±8 µg/dL)
kontrol grubuna ( p=0,0001) ayrıca 1. grubun 2. ve 3. gruba (79±6 µg/dL ) göre de anlamlı
şekilde çinko düzeyleri düşük saptandı (p=0,011 ve 0,0001). Demir ortalama değerleri içinse
yalnızca 1. grupta (69,19±30,11 µg/dL) kontrol grubuna göre anlamlı düzeyde demir düşüklüğü
saptandı (p=0,017). Aynı şekilde yalnızca 1. grupta kontrol grubuna göre hemoglobin
(11,86±0,88 g/dL), hematokrit (%35,3±2,52), MCV (78,19±4,36 fL), MCH (26,27±1,59g/dL),
MCHC (32,79±1,48 g/dL) ve IgG (895,08±214,17 mg/dL) ortalamaları (normal sınırlar içinde
olmasına karşın) anlamlı olarak düşüktü (p<0.05). 1. grupta eksiklikler en belirgindi. Sık
ÜSYE ile kontrol grubu arasında anlamlı farklılık çıkmasının esas sorumlu görüldüğü grup 1.
grup olarak belirlendi.
Toplamda çinko eksikliği %18,2 olarak tespit edildi. Tüm gruplarda günlük tüketilen
çinko ihtiyacı karşılama yüzdesinin %100'ün üstünde olmasına rağmen çocuklarda saptanan
çinko eksikliği sıklığı, diyetlerdeki çinko kaynağının hayvansal veya bitkisel olmasının, çinko
biyoyararlanımının ve diyet analizlerinin ülkemiz şartlarına göre daha dikkatli yapılmasının
önemini gösterdi. Çinko eksikliği oranları sık ÜSYE grubunda (%33,3), kontrol grubuna (%1,1)
göre belirgin daha yüksekti (p=0,0001). Alt gruplara bakıldığında 1. grupta (%49,1) çok daha
belirgin olmak üzere 1. ve 2. grupta (%16) çinko eksikliği görülme oranı, kontrol grubuna göre
anlamlı şekilde yüksekti (p=0,0001 ve 0,001). Ayrıca 1. grupta çinko eksikliği görülme oranı,
2. ve 3. gruplara (%5,9) göre de anlamlı şekilde yüksekti (p=0,0046 ve 0,0013). 1. grupta hem
kontrol hem de 2. ve 3. gruplara göre, 2. grupta ise kontrol grubuna göre daha sık çinko eksikliği
saptandı.XVI
Toplamda anemi görülme oranı %16 olarak tesbit edildi. Sık ÜSYE grubunda anemi
varlığı (%21,2), kontrol grubundan (%10,2) yüksek bulunsa da istatistiksel olarak anlamlı
değildi. (p=0,065). Alt gruplara bakıldığında 1. grupta anemi (%29,8) görülme oranı 2. ve
kontrol grubuna göre (%8 ve 11,8) yüksekti (p =0,003 ve 0,031). Diğer gruplar arasında
istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmadı (p>0,05).
Toplamda demir eksikliği %9,1 olarak tespit edildi. Demir eksikliği açısından sık ÜSYE
grubu (% 7,1) ile kontrol grubu (%11,4) arasında ve alt gruplar (1. grup %5,3, 2. grup %12 ve
3. grup %5,8) arasında fark saptanmadı (p>0,05). Demir eksikliği olanlar içinde çinko eksikliği
birlikteliği saptanmadı.
Toplamda demir eksikliği anemisi %7 olarak saptandı. Sık ÜSYE grubu (%9,1) ile
kontrol grubu (%4,5) arasında demir eksikliği anemisi görülme oranları arasında istatistiksel
olarak anlamlı farklılık bulunmadı (p>0,05). Alt gruplara bakıldığında sık ÜSYE grubundaki
tüm demir eksikliği anemisi saptanan hastaların 1. grupta yer aldığı ve dolayısıyla 1. grupta
demir eksikliği anemisi (%15,8) görülme oranının 2., 3. (%0,0) ve kontrol grubuna göre
istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha fazla olduğu görüldü (p=0,035, 0,001 ve 0,020).
Demir eksikliği anemisi olup çinko eksikliği de olan 5 hastanın tümü sık ÜSYE
grubundaydı. Sık ÜSYE grubunda demir eksikliği anemisi olanlar içinde çinko eksikliği
görülme oranı (%5,1), kontrol grubundan (%0,0) daha yüksek saptanmasına karşın bu farklılık
istatistiksel olarak anlamlı bulunmadı. (p>0,05). Ancak alt gruplar açısından bakıldığında bu 5
hastanın tümünün 1. grupta yer aldıkları görüldü. Bundan dolayı demir eksikliği anemisi olup
çinko eksikliği de görülmesi durumu 1. grupta (%8,8) kontrol grubuna (%0,0) göre istatistiksel
olarak anlamlı derecede yüksek saptandı (p=0,0046).
Tüm gruplar içinde toplamda demir eksikliği veya demir eksikliği anemisi görülmesi
%16 olarak tespit edildi. Sık ÜSYE ve kontrol grupları arasında demir eksikliği veya demir
eksikliği anemisi görülme oranları (%16,2 ve 15,9) arasında istatistiksel olarak anlamlı fark
saptanmadı (p>0,05). Demir eksikliği veya demir eksikliği anemisi olup çinko düzeyi normal
veya düşük saptananlar açısından da sık ÜSYE grubu ile kontrol grubu arasında istatistiksel
olarak anlamlı farklılık saptanmadı (p>0,05). Alt gruplara bakıldığında demir eksikliği veya
demir eksikliği anemisi görülmesi açısından istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmadı.
(p>0,05) Demir eksikliği veya demir eksikliği anemisi ile birlikte çinko eksikliği görülmesi XVII
durumları 1. grupta (%8,8) kontrol grubuna (%0,0) göre istatistiksel olarak anlamlı derecede
yüksek bulundu (p=0,08). En sık enfeksiyonun görüldüğü 1. grupta DE/DEA ile çinko
eksikliğinin birlikte görülmesinden dolayı DE/DEA ve çinko eksikliği birlikteliğinin
enfeksiyon sıklığını artırdığı görüldü.
Sık ÜSYE grubunda çinko eksikliği görülme riskinin kontrol grubuna göre 43,5 kat
fazla olduğu saptandı (p=0,002; %95 Cl: 5,80-326,28). Demir eksikliği veya DE/DEA ile çinko
eksikliği birlikte görülmesi sık ÜSYE grubunda 10,3 kat fazla bulunsa da (p=0,1162; %95 Cl:
0,56-189,03) çinko eksikliği olmayan DE/DEA görülmesi durumunda herhangi bir risk
artışından söz etmenin mümkün olmaması nedeniyle, esas etkenin çinko eksikliği olduğu
düşünüldü.
ÜSYE sıklığına çinko eksikliği, anemi, demir eksikliği ve demir eksikliği anemisinin
etkisini değerlendirdiğimizde, çinko eksikliğinin tek başına ÜSYE sıklığını 40,4 kat arttırıcı
etkisi olduğu görüldü. Anemi, demir eksikliği ve demir eksikliği anemisinin modele etkisi
istatistiksel olarak anlamlı saptanmaması (p>0,05) yukardaki düşüncemizi destekler nitelikte
esas faktörün çinko eksikliği olduğunu düşündürdü.
 Diyet ile alınan günlük çinko miktarı ve alınan proteinin günlük ihtiyacı karşılama
yüzdesi ile serum çinko düzeyi arasında istatistiksel olarak anlamlı pozitif korelasyon saptandı
(p=0,0001 ve 0,0001; r=0,351 ve 0,295). Ferritin ile günlük alınan demir miktarı ve alınan
demirin günlük ihtiyacı karşılama yüzdesi arasında anlamlı pozitif korelasyon saptandı
(p=0,003 ve 0,001; r=0,213 ve 0,233). Hemoglobin ve hematokrit düzeyleri ile beslenme ile
alınan demir (p=0,04 ve 0,01; r=0,212 ve 0,231), çinko (p=0,01 ve 0,0001; r=0,251 ve 0,303),
karbonhidrat yüzdesi (p=0,0001ve 0,0001; r=0,270 ve 0,271), ve protein yüzdesi (p=0,03 ve
0,0001; r=0,212 ve 0,273) arasında ayrıca hematokrit ile demir yüzdesi arasında (p=0,006
r=0,201) anlamlı pozitif korelasyon saptandı. MCV ile alınan çinko ve demir miktarları
arasında anlamlı pozitif korelasyon görülse de (p=0,001 ve 0,02; r=0,241 ve 0,162) anlamlılık
çinko düzeyi ile MCV arasında daha belirgindi. Ayrıca IgG düzeyi ile diyetteki demir miktarı
(p=0,001 r=0,261),çinko miktarı (p=0,0001 r=0,345), protein yüzdesi (p=0,0001 r=0,301),
yağ ( p=0,003 r=0,233)ve karbonhidrat (p=0,0001 r=0,330) alım yüzdeleri arasında da anlamlı
pozitif korelasyon saptandı. Buna ek olarak günlük alınan çinko miktarı ile IgA arasında da
anlamlı pozitif korelasyon olduğu görüldü (p=0,002 r=0,239).XVIII
Sonuç: Çinko eksikliği çocukluk çağında ciddi bir eser element eksikliğidir. Çinko eksikliği üst
solunum yolu enfeksiyonlarına yatkınlığı artırmaktadır. Ülkemiz, demir eksikliği anemisinden
daha yüksek oranda çinko eksikliği açısından risk altındadır ve demir eksikliği olan çocuklar
çinko eksikliği açısından da mutlaka araştırılmalıdır. Sık ÜSYE geçiren çocuklarda çinko ve
demir düzeylerinin normal toplumdan düşük olduğu (çinko daha belirgin olmak üzere), çinko
ve demir düzeylerinin özellikle enfeksiyon sıklığının en çok olduğu grupta, belirgin olarak daha
düşük olduğu görülmüştür. Demir ve özellikle çinko eksikliği iştahsızlığa neden olmakta bu da
çocuğu beslenme açısında bir kısır döngü içerisine sokarak, eksikliklerin daha da artmasına yol
açmaktadır. Beslenmenin bağışıklık sistemi üzerine önemli etkileri bulunmaktadır. Sık ÜSYE
geçiren hastalar, gereksiz testlere tabi tutulmadan önce çinko başta olmak üzere eser element
ve protein-enerji eksiklikleri açısından değerlendirilmelidir.

Anahtar kelimeler: Sık üst solunum yolu enfeksiyonu, tonsillofarenjit, çinko, demir, beslenme

Abstract:
Objectives: Prospective examination of zinc and iron deficiency in patients with a history of
recurrent upper respiratory tract infection (RURTI) confirmed in accordance with the Paradise
criteria.
Materials and Methods: The study covers patients between the ages of 2 to 18 that applied
to the Istanbul University Istanbul Faculty of Medicine Department of Pediatrics for General
Pediatrics with the complaint of recurrent upper respiratory tract infections. The diagnosis of
RURTI in these children was defined in accordance with the Paradise criteria as having at least
7 or more tonsillopharyngitis infections per year, having at least 5 tonsillopharyngitis infections
per year in the last 2 years or having at least 3 or more tonsillopharyngitis infections per year
in the last 3 years. The patients were first categorized into two groups, those having recurrent
upper respiratory tract infections and the control group. Second, the group having recurrent
upper respiratory tract infections was separated into three sub-groups corresponding to the
frequency of infections. Groups were defined as; first group ≥7 upper respiratory tract
infections (URTI) per year, second group ≥5 URTI per year and the 3 rd group ≥3 URTI per
year. Age, height, weight and percantiles were determined. Patterns of daily diet of the patients
were questioned from the perspective of zinc and iron content and diet analyses was carried out
using the Diet Information System 6 (BEBİS6) software. The patients were asked to return for
a consultation during an infection free period, thus making it possible to to examine the
complete blood count, serum iron level, total iron binding capacity, serum ferritine levels and
serum zinc levels during this disease and treatment free period of both the patients and the
control group having the similar age and risk factors. Patients diagnosed with additional
infections were excluded from the study. Complete blood count was carried out at the Istanbul
University Istanbul Faculty of Medicine, Biochemical Laboratory of Pediatrics with the Abbott
Cell-Dyn 3700 device using the MAPSS laser measurement system, serum iron level and total
iron binding capacity were measured at the Istanbul University Istanbul Faculty of Medicine
Biochemical Laboratory of Pediatrics with the Roche Cobas Integra 800 device using the
spectrophotometric (Guanidine/FerroZine) method, serum ferritine level was measured at the
Istanbul University Istanbul Faculty of Medicine Clinical Biochemistry Laboratory using the
Roche Cobas Modular Analytics E170 device with the electroluminescent immunological test
method and the serum zinc level was measured at the Istanbul University Istanbul Faculty of XX
Medicine Pediatric Clinic Trace Element Laboratory with the Varian device using the method
of atomic absorption spectrophotometer. For these measurements venous blood samples were
taken following an eight hours fasting period and placed in; one 2 cc K3 tube with EDTA for
the complete blood count, one 2 cc tube with Na Citrate for the serum iron level and total iron
binding capacity, and again one 2 cc with Becton-Dickinson tube which is befitting for trace
element analysis for the serum zinc level. Previously viewed immunglobulin levels for RURTI
or other reasons were also evaluated. The data collected was examined through the SPSS 21.0
software and was found to be statistically significant at p<0.05.
Results: This study was initiated with 100 patients in the study group and 100 children in the
control group. One child in both groups had β-talasemia minor and were excluded from the
study. Additionally 1 patient with FMF, 1 patient with IgA deficiency and a total of 9 venous
blood samples that were hemolized in the control group were all excluded from the study. The
final count included 99 patients in the group having RURTI and 88 patients in the control group.
In the second stage of the study the subgroups were divided as 57 patients in the 1st group, 25
patients in the 2nd group, and 17 patients in the 3rd group.
The RURTI groups' mean avarage of age (5.35±2.14 year) was slightly lower than the
control groups (6.55±2.92 year) thus resulting in a lower mean average of both height and
weight. Among the subgroups the first groups mean age, height and weight were lower than
those of third group and the control group. Even than the gomez score, relative score and lenght
for age scores were indifferent. The lowest mean age was in the first group (4.8±1.91 year).
The number of episodes for infections tended to be higher among younger ages.
Prematurity (p=0.029) and the number of people sharing the same bedroom (p=0.035)
are determined as risk factors from the perspective of having RURTI. No difference was found
between subgroups. In total the goal for breastfeeding exclusively for six months and
breastfeeding for at least 2 years were not accomplished, and an average of 4.5 months was
achieved for breastfeeding exclusively and an average of 15.5 months was achieved for total
months of breastfeeding.
Dietary analyses revealed that children with RURTI consume less zinc (5.64±1.86mg
and 6.8±2.13 mg), protein (74.23%±23.1 and 82.06%±21.55) and fat (76.94%±28.81 and
98,58%±81.53) in comparison to the control group (p=0.001, 0.018 ve 0.014). StatisticallyXXI
significant differences were found fort he zinc intake in the first and second groups (5.4±1.67
and 5.51±1.64 mg) in comparison to the controls (6.8±2.13mg) (p=0.0001 and 0.022). The first
groups protein intake percentage (70.05%±20.01) was statistically lower than the control group
(82.06%±21.55) and the third group (88.28%±26.2) (p=0.008 ve 0.016).
Loss of appetite (71%, p=0.0001), pallor (33%, p=0.002), anguler cheilitis (24%,
p=0.023), diarrhea (11%, p=0.005) were much more common in the RURTI group than the
control group (23%, 14%,11% and 1% respectively). Among the subgroups all four symptoms
were much more common in the first group in comparison to the control group (77%, 42%,
30% ve 14%) (p<0.05). Loss of appetite was found more commonly in the second (64%) and
the third group (59%) in comparison to the control group. The most common complaint was
found to be loss of appetite (71%).
In the RURTI group serum zinc (72±8 µg/dL, p=0.0001), serum iron (70.52±28.18
µg/dL, p=0.002), hemoglobin (11.98±0.78 g/dL, p=0.0001), hematocrit (35,52%±2,26,
p=0.0001), MCV (78.37±3.83 fL, p=0.002) MCH (26.39±1.45 pg, p=0.005), MCHC
(33.04±1.50 g/dL, p=0.006) and IgG (926.99±214.5 mg/dL, p=0.001) averages were lower at
statistically significant levels from those of the control groups (84±9 µg/dL, 85.35±35.15 µg/dL,
12.38±0.69 g/dL, 36.87%±2.01%, 80.27±4.34 fL, 27.03±1.65 pg, 34.08±2.02 g/dL,
1035.54±217.96 mg/dL respectively). The first and second groups zinc levels (69±7 ve 75±8
µg/dL) were lower than control group ( p=0,0001). Zinc levels of the first group were also
lower than the second and third groups (79±6 µg/dL) (p=0,011 ve 0,0001). Only for the first
group the serum iron levels (69,19±30,11 µg/dL) were statistically lower than the control group
(p=0,017). Likewise only in the first group, the hemoglobin (11.86±0.88 g/dL), hematokrit
(35.3%±2.52% ), MCV (78.19±4.36 fL), MCH (26.27±1.59g/dL), MCHC (32.79±1.48 g/dL)
and IgG (895.08±214.17 mg/dL) (although it is within the normal range) were lower than the
controls at statistically significant levels (p<0.05). The lowest values were obtained from the
first group. First group was determined as being the foremost accountable for the observed
significant differences between the control group and RURTI group.
Total zinc deficiency was 18.2 %. The incidence of zinc deficiency among children was
high while in all of the groups the daily percentage of dietary zinc intake exceeded 100%, thus
emphasizing the importance of dietary source of zinc whether it be of vegetable or animal
origin, zinc bioavailability and careful analysis of the diet according to the conditions of our XXII
country. Zinc deficiency rates were higher in the RURTI group (33.3%) compared to the
control group (1.1%) at statistically significant levels (p = 0.0001). Regarding measurements
in the subgroups, the incidence of zinc deficiency for the first group (49,1%) and 2nd (%16)
was significantly higher than the control group, although much more pronounced in the first
group (p=0,0001 ve 0,001). In addition, the incidence of zinc deficiency in the first group was
higher than the second, and third groups (5.9%) (p=0,0046 ve 0,0013). Zinc deficiency was
detected more frequently in the first group compared to both the control and the other subgroups
and in the second group compared to the control group.
The prevalance of anemia was determined to be 16% in total. Although incidence of
anemia was higher in the URTI group (21.2%) compared to the control group (10.2%), it was
not statistically significant (p=0,065). In the subgroups, the incidence of anemia in the first
group (29.8%) was higher than the second (8%) and control groups (11.8%). No statistically
significant difference was found between the other groups (p>0,05).
The prevalance of iron deficiency (ID) was found to be 9.1% in total. No significant
difference was found between RURTI group (7.1%) and the control group (11.4%) and between
subgroups (First group 5.3%, second group 12% and third group 5.8%) in terms of incidence
of ID. (p>0,05). Concurrent zinc and iron deficiency was not found.
The prevalance of iron deficiency anemia (IDA) was 7%. No statistically significant
difference was found between the RURTI group (9.1%) and the control group (4.5%) in terms
of incidence of IDA whereas in the subgroups, all of the patients with IDA were seen in the
first group therefore the incidence was higher in the first group (15.8%) than the second, third
(0.0%) and the control group at statistically significant levels (p=0,035, 0,001 ve 0,020).
All five patients with concurrent zinc deficiency and iron deficiency anemia were in the
RURTI group. The incidence of concurrent zinc deficiency and iron deficiency anemia was
higher in the RURTI group (5,1%), compared to the control group (0,0%) however it was not
statistically significant (p>0,05) Considering subgroups all of these five patients were found
to be in the first group hence the incidence of concurrent iron deficiency anemia and zinc
deficiency was higher in the first group (8.8%) than the control group (p=0,0046).
Total prevalance of iron deficiency or iron deficiency anemia was found to be 16%. No
statistically significant difference between the RURTI group (16.2%) and the control group XXIII
(15.9%) was found in terms of incidence of ID/IDA. Similarly no statistical difference was
found between the RURTI and the control groups concerning the frequency of patients whom
either have concurrent zinc deficiency with ID/IDA or not (p>0,05). Incidence of ID/IDA was
not statistically different between the subgroups (p>0,05).Concurrent zinc deficiency with
ID/IDA was more frequent in the first group (8.8%) than the control group (0.0%) at statistically
significant levels (p=0.08). Zinc deficiency and ID/IDA coexisted solely in the first group
where the number of infections is most prevalent, concurrent ID/IDA and zinc deficiency has
been found to increase the frequency of infections.
The probability of zinc deficiency was 43.5 times higher in the RURTI group than the
control group (p=0.002; 95% Cl: 5.80-326.28). Even though concurrent ID or ID/IDA with
zinc deficiency was 10.3 times more in the RURTI group (p=0.1162; 95% Cl: 0.56-189.03),
there was no increase in the risk when ID/IDA occured without zinc deficiency therefore the
main factor seems to be zinc defiency alone.
Evaluation of the effect of zinc deficiency, anemia, ID and IDA on the frequency of
URTIs revealed that zinc deficiency exclusively increased the frequency 40.4 times. The lack
of increased susceptibility to infections due to anemia, ID and IDA at statistically significant
levels (p>0,05) supports the previous idea that the main factor is indeed the zinc deficiency.
Positive correlation was found between the amount of daily intake of zinc and the
percentage of adequate daily intake of protein with serum zinc levels (p=0.0001 and 0.0001;
r=0.351 and 0.295). Also positive correlation was found between ferritine levels with the
amount and the percentage of adequate daily dietary intake of iron (p=0.003 and 0.001;
r=0.213 and 0.233). Statistically significant positive correlations were found between
hemoglobin and hematocrit levels with the amount of daily intake of iron (p=0.04 and 0.01;
r=0.212 and 0.231) and zinc (p=0.01 and 0.0001; r=0.251 and 0.303), and with percentages
of adequate daily dietary intake of carbonhydrate (p=0.0001 and 0.0001; r=0.270 and 0.271),
and protein (p=0.03 and 0.0001; r=0.212 and 0.73). Positive correlation was also found
between hematocrit levels and the percentage of adequate daily intake for iron (p=0.006
r=0.201). Although positive correlations were both detected between MCV and the amount of
daily intake of zinc and iron (p=0.001 ve 0.02; r=0.241 ve 0.162) it was more significant in the
zinc intake. Statistically significant positive correlations were found between IgG levels with,
the amount of daily intake of iron (p=0.001 r=0.261), zinc (p=0.0001 r=0.345), the percentage XXIV
of adequate daily intake of protein (p=0.0001 r=0.301), fat (p=0.003 r=0.233) and
carbonhydrate (p=0.0001 r=0.330). Finally a statistically significant positive correlation was
found between the amount of daily intake of zinc and IgA levels (p=0.002 r=0.239).
Conclusion: Zinc deficiency is an important trace element deficiency during childhood. Zinc
deficiency increases susceptibility to upper respiratory tract infections. Turkey is at risk for zinc
deficiency more than it is for iron deficiency and therefore children with ID should be strictly
examined for zinc deficiency. Zinc and iron levels are found to be lower (more pronounced for
zinc levels) in children with RURTIs than the normal population. Zinc and iron levels were
distinctively low in the group with the most episodes of infection. Iron and in particular zinc
deficiency causes anorexia that turns into a vicious cycle in which the inadequate nutrition of
the child leads to a further increase of deficiencies. Nutrition has a significant effect on the
immune system. Patients who suffer from RURTI should be evaluated for trace element and
protein-energy deficiencies before being subjected to unnecessary testing.

Keywords: Recurrent upper respiratory tract infection, tonsillopharyngitis, zinc, iron, nutrition.