İnternet haberlerinde sakatlık temsili
Representation of disability on online news
Yazar: HASAN OZAN ATİKASLAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÇİĞDEM YASEMİN ÜNLÜ
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İletişim Çalışmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Gazetecilik = Journalism ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Engellilik = Disability ; Habercilik = Journalism ; Haberler = News ; Medya = Media ; Söylem = Discourse ; Temsil = Representation ; İnternet = Internet

Özet:
Bu tez çalışmasının konusunu geçtiğimiz on yıllık zaman sürecinde internet haberciliğinde sakatlık temsilinin ne yönde değiştiğinin, geleneksel medya olarak da adlandırılan ana akım medya ile eleştirel medyanın haber dilinin karşılaştırılmasıyla incelenmesi oluşturmaktadır. Araştırma kapsamında belirlenen örneklemlere göre toplanan haber metinleri Teun A. van Dijk'ın eleştirel söylem çözümlemesi yöntemiyle incelenmiştir.
Çözümlenen haber metinleri ile medyada oluşturulan sakatlık temsillerinin hangi hâkim toplumsal söylemleri ve ideolojileri yeniden ürettiği ve meşrulaştırdığı, sakatlığa sosyal ve hak odaklı bakış çerçevesinde yorumlanmıştır.
Araştırma sonucunda geçen yıllar içerisinde ana akım medyanın haber dilinde kimi düzelme çabaları olduğu söylenebilse de genel olarak incelenen haberlerde sağlamcı yaklaşımların sergilendiği, sakatlığın kimi zaman merhamet, acıma ve çeşitli olumsuzluklarla anıldığı kimi zaman ise sakat bireylerin başarılarının abartılarak kahramanlaştırıldıkları görülmüştür. Bunun yanı sıra incelenen sakatlık temalı haberlerin büyük çoğunluğunda ise sakat bireylere ve sakat hareketi yerine güçlülerin diline yer verilerek görünürlük sağlanmadığı da ortaya çıkmaktadır. Ana akım medya bu noktada hâkim toplumsal söylemleri ve ideolojileri yeniden üreterek dolaşıma sokmaktadır.
Eleştirel medya ise kimi noktalarda mesleki pratikler nedeniyle ana akımla benzerlikler taşısa da genel olarak sakatlığı konu edinen haberlerin dilinin hak odaklı olduğu ve ana akımın hâkim söylemine karşıtlıklar gösterdiği görülmektedir. Bunun yanı sıra eleştirel medyada sakat bireyler hakları olan aktif özneler olarak yansıtılırken, haberlerde anlatılan sorunlar toplumsallaştırılmakta ve erişilebilirlik, kapsayıcılık ve hak temelli söylemler için de öneriler getirilmektedir.
Anahtar kelimeler: Medya, internet haberleri, sakatlık/engellilik, temsil, söylem

Abstract:
The subject of this thesis is to examine how the disability representation in online journalism has changed over the past decade by comparing the news language of mainstream media and critical media. The news texts collected according to the samples determined within the scope of the research were analyzed by the critical discourse analysis method of Teun A. van Dijk.
Through analyzed news texts, disability representations are created to interpret which main social discourses and ideologies are justified within the framework of a social and rights-oriented view of disability.
As the research results demonstrate, although it is possible to see that mainstream media has attempted to improve its news language, the general examination of news still exhibits the ableist approaches through sometimes referring disability by mercy, pity or other negativites or within the exaggeration of the success to heroize disabled people. In the vast majority of disability-themed news, it is revealed that visibility of disabled people is not provided by including them or disabled movement instead of people in power. At this point, mainstream media reproduces dominant social discourses and ideologies.
On the other hand, although critical media have similarities with the mainstream in some points due to professional practices, it is seen that the language of their news about disability is right-oriented and shows opposition to the mainstream's dominant discourse. In addition, while disabled people are reflected as active subjects with rights, the problems described in the news are socialized and suggestions are made for accessibility, inclusiveness and rights-based discourses.
Keywords: Media, online news, disability, representation, discourse