İstihdam edilmiş olan engelli bireylerin iş ile ilgili deneyimlerinin ve işe bakış açılarının incelenmesi
Investigating work-related experiences and perspectives on work of individuals with disabilities who were employed
Yazar: EGE TEMİZKAN
Danışman: PROF. DR. HÜLYA KAYIHAN
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Ergoterapi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Fizyoterapi ve Rehabilitasyon = Physiotherapy and Rehabilitation
Dizin: Benlik kavramı = Self concept ; Deneyim = Experience ; Engelli istihdamı = Disability employment ; Engelli kişiler = Disabled persons ; Katmerli ayrımcılık = Multi-layered discrimination ; Kendini damgalama = Self stigmatization ; Mesleki benlik algısı = Vocational self perception ; Rehabilitasyon-mesleki = Rehabilitation-vocational ; Uğraş tedavisi = Occupational therapy ; İş değerlemesi = Job evaluation

Özet:
Bu çalışma, Türkiye'de engelli bireylerin çalışma deneyimleri ve çalışmaya bakış açılarının, ayrımcılığa dayanan veya ayrımcılığa dayalı olmayan eşitsizlik teorileri dikkate alınarak incelenmesi amacıyla planlandı. Çalışmaya toplam 300 birey dahil edildi. Bireylere, çalışma hayatında yaşadıkları eşitsizliklerin sorgulandığı İşe Ait Özellikler Anketi, İşin Özelliklerine Yönelik Tercihler Anketi, Yönetim Tutumları Endeksi ve Çalışan Tutumları Endeksi uygulandı ve değerlendirme skorları arasındaki farklar test edilerek katılımcıların yaşadıkları eşitsizliklerin ayrımcılık temelli olup olmadığı hakkında incelemeler yapıldı. Engelli bireylerin hem genel anlamda yönetim tutumları açısından hem de esnek çalışma saatleri, kararlara katılım, gelişmelerden haberdar olma, kişi iş uyumu, kişisel gelişim olanakları ve hizmet içi eğitim ile donanımını geliştirme fırsatları açısından karşılaştıkları eşitsizliklerin baskın olarak ayrımcılık temelli olduğu (p<0,05) fakat ayrımcılığa dayalı olmayan teorinin de özellikle iş güvencesi, terfi fırsatları, iş yerinde yardımlaşma ve maaş alanlarında eşitsizliklerin ortaya çıkmasında rol sahibi olduğu (p>0,05) tespit edildi. Çoklu ve Görme engellerine sahip bireylerde daha baskın olarak ayrımcılığa dayalı olmayan faktörlerden etkiliydi, zihinsel ve ruhsal engele sahip bireylerde ayrımcılığa dayalı faktörler daha baskın gelmekte ve ortopedik/fiziksel engele ve süreğen hastalığa sahip bireylerde her iki faktörün birleşimi söz konusuydu. Bulgulara göre, çalışma hayatındaki eşitsizlikler yalnızca ayrımcılık ile açıklanamamaktadır. Çevresel bir faktör olan ayrımcılığın yanı sıra, ayrımcılığa dayalı olmayan, yani kişisel faktörlerinde de rehabilitasyon ve yasa yapımı süreçlerinde incelenmesi amacı ile kişi-çevre-aktivite ilişkisi hakkında teorik ve pratik donanıma sahip Ergoterapistlerin bu süreçlere dahil olması önerilmiştir.



Anahtar Kelimeler: İstihdam, Engelli Kişiler, Sosyal Stigma, Benlik Kavramı, Mesleki
Rehabilitasyon

Abstract:
This study was planned to investigate the work-related experiences and perspectives on work of individuals with disabilities in Turkey with a special focus on discrimination and non-discrimination-based inequality theories. A total of 300 individual were included. The participants were subjected to Work Qualities Questionnaire, Preferences on Work Qualities Questionnaire, Management Behaviors Index and Employee Behaviors Index all of which collects data about the inequalities in workplace. The difference between assessment scores were calculated and used to determine if the inequalities were discrimination based or non-discrimination based. It was found that; individuals with disabilities were experiencing discrimination-based inequalities (p<0.05) about; overall management behaviors, flexible hours, participation in decision-making, being informed about developments, person-job fit, self-development and on-the-job training opportunities, however, non-discrimination-based factors found to have a dominant role on inequalities (p>0.05) about; work security, promotion opportunities, on-work-cooperation and salary. Non-discrimination based factors were effective in individuals with Visual and Multiple disabilities, discrimination-based factors were effective in individuals with Cognitive and Emotional disabilities. For individuals with Orthopedic/Physical disabilities and chronic diseases, a mix of both factors was effective. It was concluded that the inequalities at work cannot be explained only with discrimination. Therefore, it was proposed to integrate Occupational Therapists who are well-equipped both theoretically and practically about person-environment-activity relationship into the rehabilitation and law-making processes in order to take personal factors, namely non-discrimination elements into consideration as well as the discrimination elements such as environmental factors within said processes.

Keywords: Employment, Disabled Persons, Social Stigma, Self-Concept, Vocational
Rehabilitation