Türkiye'nin çok taraflı sözleşme sonrası vergi anlaşmalarında işyeri hükmüne bakışı
Turkey's perspective on workplace provision in post-multilateral tax agreements
Yazar: DİLA ÇEÇEN
Danışman: PROF. DR. LEYLA  ATEŞ
Altınbaş Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Uluslararası Vergilendirme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Maliye = Finance

Özet:
Dünya, 1900'lerden günümüze artan küreselleşmenin etkisiyle Çok Uluslu Şirketlerin (CUŞ) pazarı haline gelmiştir. Ülkelerin bu pazarda kazançlarını büyütme arzusu, vergilendirme yetkisi çatışmalarının artmasına neden olmuştur. Bu çatışmayı önlemek üzereyse uluslararası vergi anlaşmaları yaygın olarak kullanılmaya başlamıştır. Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı'nın (OECD) yayınladığı bir model etrafında şekillenen çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları, ticari kazançta vergilendirme yetkisinin paylaşımından işyeri ölçütünü esas almıştır. Buna göre, ticari kazançlarda vergilendirme yetkisi kural olarak mukim devlete ait olmakla birlikte, kaynak devleti söz konusu mukimin kendi ülkesinde bulunan işyeri aracılığıyla elde ettiği ticari kazançları vergilendirme yetkisine sahiptir. 
İşyeri kavramının mukim olmayan yani dar mükelleflerin vergilendirmesinde oynadığı hayati rolü dikkate alan ÇUŞ'ler zamanla mevcut işyeri tanımını dolanmak üzere belli vergiden kaçınma stratejileri geliştirdiler. Bu stratejilerin yaygınlaşması sebebiyle matrahları aşınan ülkeler işyeri tanımının gözden geçirilmesini talep etti. Söz konusu talepler, OECD tarafından uluslararası vergi kayıp ve kaçağını azaltmak için 2012 yılında başlatılan Matrah Aşındırma ve Kar Kaydırma (BEPS) Projesinin bir parçası olarak ele alındı.
Mevcut vergi kurallarının tadili çağrısıyla 2015 yılında tamamlanan BEPS projesinin Eylem 7: Daimî İşyeri Statüsü ile Eylem 15: Çok Taraflı Anlaşma (MLI) ayakları işyeri oluşumu açısından önem taşımaktadır. 7. Eylem Planı ile işyeri tanımına getirilen değişiklikler, BEPS önlemlerinin vergi anlaşmalarına eş zamanlı ve hızlı şekilde bir Çok Taraflı Sözleşme ile aktarılması için tasarlanan 15. Eylem Planı ile hayat bulacaktır. Türkiye, Çok Taraflı Sözleşmeyi 2017 yılında imzalamış ve bu anlaşmaya ilişkin geçici pozisyonlarını OECD'ye bildirmiştir. Ancak, Türkiye hâlâ bu sözleşmeyi onaylamamıştır. 
Bu bağlamda çalışmanın amacı, Türkiye'nin 15. Eylem Planı kapsamında OECD'ye bildirimde bulunduğu geçici pozisyonlarına bakarak, 2017 sonrası imzaladığı çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmalarında işyeri kavramına karşı bu pozisyonunu değiştirip değiştirmediği ele almaktadır. 

Anahtar Kelimeler: İşyeri, Vergi, Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmaları, Matrah Aşındırma ve Kâr Kaydırma, Çok Taraflı Anlaşma

Abstract:
Due to the increasing impact of globalization from the 1900s to the present, the world has become a market for Multinational Corporations (MNCs). The desire of countries to increase their profits in this market has led to an increase in conflicts over taxation power. To prevent these conflicts, international tax treaties have become widely used. Double taxation treaties, shaped around a model published by the Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD), are based on the sharing of taxing rights over business profits with a focus on the concept of a permanent establishment. According to this principle, the taxing right over business profits generally belongs to the resident state; however, the source state has the right to tax the business profits that the resident earns through a permanent establishment located in its own country.
Considering the vital role of the concept of a permanent establishment in the taxation of non-residents, MNCs have gradually developed specific tax avoidance strategies to circumvent the existing definition of a permanent establishment. Due to the widespread adoption of these strategies, countries with eroded tax bases have demanded a review of the definition of a permanent establishment. These demands have been addressed as part of the OECD's Base Erosion and Profit Shifting (BEPS) Project, which was initiated in 2012 to reduce international tax evasion and avoidance.
The BEPS project, completed in 2015, called for amendments to existing tax rules, with Action 7: Permanent Establishment Status and Action 15: Multilateral Instrument (MLI) being particularly significant regarding the establishment of permanent establishments. The changes to the definition of a permanent establishment introduced by Action 7 are designed to be implemented quickly and simultaneously in tax treaties through the Multilateral Instrument outlined in Action 15. Turkey signed the Multilateral Instrument in 2017 and communicated its provisional list regarding this agreement to the OECD. However, Turkey has not yet ratified this treaty.
In this context, the aim of this study is to examine whether Turkey has changed its position regarding the concept of permanent establishment in the double taxation treaties it signed after 2017, by looking at the provisional list it communicated to the OECD under Action 15.

Keywords: Permanent Establishment, Tax, Avoidance of Double Taxation Agreements, Base Erosion and Profit Shifting, Multilateral Instrument