Konut bahçesi tasarımında kullanıcı isteklerinin belirlenmesine yönelik iki ayrı kişilik kuramının uygunluğunun değerlendirilmesi
Evaluation of the suitability of two separate personality theories for determining user preferences in residential garden design
Yazar: NİDA DENİZ TOSUN
Danışman: DOÇ. AHMET BENLİAY
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture

Özet:
Peyzaj tasarımı, dış mekân alanlarını görsel, işlevsel ve duyusal açıdan zenginleştirmeyi hedefleyen çok yönlü bir disiplindir. Konut bahçeleri, bireylerin kişisel tercihleri doğrultusunda düzenlenen özel dış mekân alanlarıdır ve çeşitli kullanım alanlarını içermektedir. Konut bahçesi peyzaj kullanım tercihlerinde kullanıcı istek ve ihtiyaçları önem arz etmektedir. Bu bağlamda, kişilik özellikleri ile peyzaj kullanım tercihleri arasındaki ilişki, bireysel ve işlevsel alanların oluşturulmasına dair önemli bir araştırma alanını temsil etmektedir. Kişilik temelli tasarımlar, bireylerin yaşam alanlarını kendi benlikleriyle ifade etmelerine ve dış mekânları daha etkili bir şekilde kullanmalarına olanak tanımaktadır. Psikoloji, sosyoloji ve ilgili alanlardaki araştırmalar, kişilik özelliklerinin nasıl şekillendiğini ve bireyin yaşamında nasıl etkili olduğunu anlamaya yöneliktir. Kişilik temelli tasarımlarda kişilik analizi büyük önem taşımaktadır. Bu çalışma kapsamında, tasarım disiplini açısından kişilik ve peyzaj kullanım tercihleri arasındaki bağlantıyı irdelemek ve kişilik analizinin yapılabilmesi için en çok tercih edilebilecek iki farklı kişilik kuramı üzerinde durulmuştur.
Bu çalışmada yapay sinir ağları yardımı ile iki ayrı kişilik kuramı olan Büyük Beşli Kişilik Kuramı ve A Tipi ve B Tipi Kişilik Kuramı yardımıyla oluşturulan bir algoritma ortaya konulmuştur. Çalışma kapsamında çeşitli cinsiyet, yaş, meslek gruplarından oluşan katılımcılara anket çalışması gerçekleştirilmiştir. Katılımcılara demografik özellikler, kişilik testleri ve kullanıcı tercihleri bölümlerinden oluşan sorular yöneltilmiştir. Anket katılımcılarının cevapları algoritma altlık ve kontrol verisi olarak değerlendirilmeye alınmıştır. Çalışma sonucunda A tipi ve B tipi kişilik kuramımın Büyük Beşli Kişilik Kuramına göre daha verimli sonuçlar verdiği görülmüştür. 
Çalışmanın hipotezi olan daha az veriyle algoritma oluşturmanın mümkün olup olmadığı, test edilmiş ve 100, 200 ve 400 kişilik veri setleriyle oluşturulan algoritmalar arasında en yüksek başarı oranlarına 400 kişilik veri setlerinin sahip olduğu gözlemlenmiştir. Çalışmanın diğer sonucu olan kullanım tercihlerinin kişilik kuramları bazında değerlendirildiğinde "Eğitim durumu", "Yaş" ve "Meslek" girdilerinin tasarım tercihleri ile yüksek korelasyon değerine sahip olduğu görülmektedir. 
Bu tez çalışması, kişilik temeline oturmuş bir tasarım yaklaşımı için öncü bir çalışma olarak değerlendirilebilir. Çalışma kapsamında geliştirilen algoritmaların başarısı ve başarısızlığı, gelecekteki peyzaj tasarım çalışmaları için önemli bir referans oluşturacak niteliktedir.

Abstract:
Landscape design is a versatile discipline that aims to enrich outdoor spaces visually, functionally and sensory-wise. Residential gardens are special outdoor areas arranged in line with individuals' personal preferences and include various usage areas. User requests and needs are important in residential garden landscaping usage preferences. In this context, the relationship between personality traits and landscape use preferences represents an important research area regarding the creation of individual and functional spaces. Research in psychology, sociology and related fields aims to understand how personality traits are shaped and how they affect an individual's life. Personality analysis is of great importance in personality-based designs. Within the scope of this study, two different personality theories that can be preferred most in order to examine the connection between personality and landscape use preferences in terms of design discipline and to conduct personality analysis are emphasized.
In this study, an algorithm created with the help of artificial neural networks and two separate personality theories, the Big Five Personality Theory and Type A and Type B Personality Theory, has been presented. Within the scope of the study, a survey was conducted with participants of various gender, age and professional groups. Questions consisting of demographic characteristics, personality tests and user preferences were asked to the participants. The answers of the survey participants were evaluated as algorithm base and control data. As a result of the study, it was seen that my Type A and Type B personality theory gave more efficient results than the Big Five Personality Theory.
The hypothesis of the study, whether it is possible to create an algorithm with less data, has been tested and it has been observed that among the algorithms created with data sets of 100, 200 and 400 people, the data sets of 400 people have the highest success rates. 
This thesis can be considered as a pioneering work for a design approach based on personality.The success and failure of the algorithms developed within the scope of the study will constitute an important reference for future landscape design studies.