Mehmed Tâhir Lâlezârî'nin "el-Mîzânü'l mukîm fî ma'rifeti'l kıstâsü'l müstakîm" adlı Kıstâsü'l müstakîm şerhinin tahkik ve tahlili
An analysis and the critical edition (Taḥḳīḳ) of Meḥmed Tāhir Lālezārī's commentary of Kisṭāsu'l mustaḳīm entitled "al-mīzānu'l muḳīm fī maʿrifeti'l ḳisṭāsu'l mustaḳīm"
Yazar: ZEHRA YILDIRIM
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ABDULKADİR COŞKUN
Yalova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Felsefe ve Din Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy
Dizin: 18. yüzyıl = 18. century ; Felsefe = Philosophy ; Felsefe tarihi = Philosophy history ; Mantık = Logic ; Mehmed Tahir Lalezari = Mehmed Tahir Lalezari ; Türk-İslam felsefesi = Turkish-Islamic philosophy ; İslam felsefesi = Islamic philosophy ; İslamiyet = Islam

Özet:
Gazzâlî öncesi Aristoteles mantığının dini ilimler içerisinde kabul görmemiş olması ile Gazzâlî sonrası mantık ilminin hususen fıkıh ve kelam alanlarında kabul görmeye başlaması önemli bir ayrımdır. Bu anlamda Gazzâlî'nin bir yandan felsefeyi eleştirirken diğer yandan mantık ilmine sahip çıkıyor olmasının kendisinden sonra gelen islam âlimlerinin fikir dünyasının şekillenmesinde etkisi büyük olmuştur. 
Bu tezin konusu 18. yy. Osmanlı âlimi Mehmed Tâhir Lâlezârî'nin (ö. 1204/1789), Gazzâlî'nin Kıstâsü'l Müstakîm adlı eserine yazdığı şerhin tahkik ve tahlilidir. Bu şerh Osmanlı mantık yapısını anlamak açısından oldukça önemlidir. Çalışmamızın ilk bölümünde Lâlezârî'nin hayatı ve eserleri ve Kıstas şerhi hakkında bilgi verilmektedir. İkinci bölümde şerh edilen eserin anlaşılmasını kolaylaştırmak adına Gazzâlî'nin mantık anlayışı ve Batınîlikle mücadelesine değinilmiştir. Üçüncü bölümde ise El-Mîzânü'l Mukîm Fî Ma'rifeti'l Kıstasü'l Müstakîm'in Gazzâlî'nin Kıstas'ı ile karşılaştırmalı tahlili yapılmıştır. Son olarak tahkik edilen eserin nüshaları hakkında bilgi verilip, tahkikli metin eklenerek tez nihayete erdirilmiştir.

Abstract:
It is an important distinction that Aristotle logic before al-Ġazālī was not accepted in religious sciences and that the logic after al-Ġazālī was accepted in the fields of fiqh and kalam. In this sense, the fact that al-Ġazālī's criticism of philosophy on the one hand and the adoption of logic on the other hand has had a major impact on the shaping the point of views of the Islamic scholars living after him.
The subject of this thesis is an analysis and the critical edition (taḥḳīḳ) of the commentary of al-Ġazālī 's Ḳısṭāsu'l Mustaḳīm written by Meḥmed Ṭāhir Lālezārī (d. 1204/1789) who lived in the 18th century as an Ottoman scholar. This commentary is very important for understanding the Ottoman logic structure. In the first part of our study, the information is given about Lālezārī's life and works and the commentary of Ḳısṭās. In the second part, in order to facilitate to understand the work of commentary, al-Ġazālī's logic and his struggle against Bāṭıniyye are mentioned. In the third part, the comparative analysis of al-Mīzānu'l Muḳīm fī Maʿrifeti'l Ḳısṭāsu'l Mustaḳīm with al-Ġazālī 's Ḳısṭās was conducted. Finally, the thesis was finalized by adding information about the copies of the work and adding the inquired text.