Farklı basınç değerlerinde uygulanan hiperbarik oksijen tedavisinin plazma ve eritrosit düzeyinde oksidatif stres ve antioksidan status üzerine etkileri /
Yazar: ŞEFİKA KÖRPINAR
Danışman: PROF. DR. MAİDE ÇİMŞİT
İstanbul Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Sualtı Hekimliği ve Hiperbarik Tıp Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2004
Konu: Deniz ve Sualtı Hekimliği = Marine and Underwater Medicine

Özet:
Aerobik canlıların yaşamlarını sürdürmeleri için mutlak gerekli bir element olan oksijenin metabolik faaliyetler sırasında ortaya çıkan ve serbest radikaller genel adı ile anılan toksik ürünlerinin de olması çelişkisi, organizmanm, serbest radikalleri zararlı etkilerini ortaya koyamadan etkisizleştiren güçlü savunma sistemleriyle karşılanır. Hiperoksik koşulların hücre ve dokulardaki toksik etkilerinin nedenleri yıllardır pekçok araştırma ve tartışmaya konu olmuştur. Hiperoksinin radikal oluşturma kapasitesi bilinmekte, ancak mekanizmaları hakkında henüz yeterli düzeyde bilgi bulunmamaktadır. HBOT' nin klinik uygulamalarda yararlanılan birçok etkisinin ve yine bu uygulamalar sırasında karşılaşılan toksisitesinin reaktif oksijen metabolitleri ile olan direkt ilgisi, bu çalışmanın gerçekleştirilmesinde çıkış noktası olmuştur. Çalışmamızda HBOT' nin başlatıldığı ve 2 ve 2,4 ATA' lık basınç değerlerinde yoğun olarak uygulandığı (24 saatte 3 seans) VI ve VII. gruplarda plazma MDA düzeylerinde ilk yirmidört saatin sonunda kontrol grubuna göre belirlenen istatistiksel olarak anlamlı düzeylerdeki artış, HBO' nun oksidatif stres etkisini ortaya koymuş, ancak ilk yirmidört saatte aynı tedavinin uygulandığı, ikinci, üçüncü ve dördüncü gün 2 seans ve kalan günlerde günde 1 seans şeklinde belirlenen protokolde 10 gün boyunca tedavinin sürdürüldüğü Grup-III ve Grup-IV' te böyle bir artış saptanmamıştır. Yani 10 günlük tedavi protokolünün sonunda ilk 24 saatte ortaya çıkan oksidatif hasarın izleri ortadan kalkmaktadır. Bu sonuçlar, HBO' nun organizmada ilk 24 saatte lipid peroksidasyonu ile sonuçlanan bir oksidatif strese neden olduğu, ancak bu stresin devam eden tedavi seyrinde 10. günün sonunda ortadan kalktığım göstermektedir. Çalışmamızda, Grup-VI (2 ATA' lık basmç değerinde 24 saatte 3 seans HBO uygulanan grup)' da ve Grup- VII (2,4 ATA' lık basmç değerinde 24 saatte 3 seans HBO uygulanan grup)' de plazma SOD akü vitesi düzeyi uygulanan tedavi sonrasında istatistiksel olarak anlamlı düzeyde azalmıştı. 93Grup-DI (2 ATA' lık basınç değerinde belirlenen protokolde 10 gün boyunca HBO uygulanan grup) ile Grup- VI (2 ATA' lık basınç değerinde 24 saatte 3 seans HBO uygulanan grup) arasında ve Grup-IV (2,4 ATA' lık basınç değerinde belirlenen protokolde 10 gün boyunca HBO uygulanan grup) ile Grup- VII (2,4 ATA' lık basınç değerinde 24 saatte 3 seans HBO uygulanan grup) arasında plazma SOD değerleri grup-IH ve grup IV için istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek bulundu. Bir başka deyişle, plazma SOD değerlerinde izlenen değişiklikler de MDA değerleri ile paralellik gösterdi. Bu durum, HBO tedavisi sırasında ilk 24 saatte artan serbest oksijen radikallerine bağlı oksidatif stresin enzimatik düzeyde antioksidan statüsü olumsuz yönde etkilediği şeklinde değerlendirildi. Ancak tedavinin ilerleyen günlerinde enzimatik düzeyde belirgin aktivite artışı izleniyor, oksidatif stresin bir göstergesi olan lipid peroksidasyon ürünleri de bu süreçte giderek azalıyordu. Lipid peroksidasyonunun araştırılmasında ilk 24 saatlik periyotta oksidatif strese işaret eden MDA yülcseMiğinin 10. günün sonunda kontrol grubu ile anlamlı bir fark oluşturmayacak düzeylere inişi de bu görüşü destekledi. Basmç altındaki oksijenin hem terapötik, hem de toksik etkilere sahip bir farmasötik ajan olması gerçeği, HBOT' nin tıpkı diğer medikal ilaçlar gibi terapötik marj ayarlaması gerektirdiğine işaret etmektedir. Serbest radikal biyolojisi, son yıllarda pekçok hastalığın patogenezine ışık tutması nedeniyle dikkatleri üzerine yoğunlaştırmaktadır. Bu alanda kaydedilen ilerlemeler oksijenin hücre ortamında gerçekleştirdiği reaksiyonların ve terapötik-toksik etkilerinin mekanizmalarının anlaşılmasında da önemli bir rol oynayacak gibi görünmektedir. 94

Abstract: