Nesnelerin interneti teknolojisinin kullanımı için tüketici davranış niyetlerinin genişletilmiş teknoloji kabul modeli kapsamında incelenmesi
Investigation of consumer behavioral intentions within the scope of the extended technology acceptance model for the use of internet of things technology
Yazar: İLKER TİRYAKİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ LEYLA GÖDEKMERDAN ÖNDER
Ufuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Akıllı tekstil = Smart textile ; Akıllı üretim = Smart production ; Giyilebilir teknoloji = Wearable technology ; Nesnelerin interneti = Internet of things ; Teknoloji kabul ve kullanım modeli = Acceptance and use of technology model ; Tüketici davranışı = Consumer behavior ; İnternet kullanımı = Internet use

Özet:
Nesnelerin interneti (Internet of Things - IoT),  sahip oldukları çeşitli sensörler sayesinde internet ağı üzerinden birbirleri ile bağlantı kurabilen ve belirli işlerlik kurallarına göre hareket eden, akıllı ara yüzlere sahip nesneler tarafından oluşturulan dinamik ilişki ağı şeklinde tanımlanabilmektedir. Nesnelerin interneti teknolojisi günümüzde üretim, lojistik, sağlık, eğitim, enerji ve çevre sistemleri gibi pek çok önemli işlevin yönetiminin yanı sıra tüketiciler nezdinde de günlük kişisel aktivitelerin yerine getirilmesi ve takibi maksadıyla her geçen gün artan kullanım oranıyla gelişimini devam ettirmektedir. Bu kapsamda, çalışmanın konusunu oluşturan akıllı giyilebilir nesneler ise sistemlerinde bulunan algılayıcılar sayesinde diğer akıllı nesnelere veri aktarabilen ürünler olarak adlandırılmaktadır. Akıllı giyilebilir nesneler teknolojisine yapılan çeşitli ar-ge yatırımları ile gelişim süreci devam etmektedir. Ancak, bu yeni teknoloji kullanımının tüketicilere sağladığı faydalarının yanında henüz çözülememiş çeşitli (kişisel verilere ait gizlilik ihlalleri, batarya ömrü, büyük miktardaki verinin işlenmesi güçlüğü vb.) sistemsel sorunları da bulunmaktadır. 

Günümüzde tüketicilerin kullanımına sunulmuş tüm akıllı giyilebilir nesnelere ait ürün gamı araştırma alanına dâhil edilmiştir. Çünkü yapılan literatür incelemesinde ülkemizde yapılan çalışmalarda genellikle akıllı giyilebilir nesne ürün gamı içerisinde yer alan sadece bir ürüne yönelik değerlendirmelerde bulunulmuş, az sayıda çalışmada ise akıllı giyilebilir nesne ürün gamı genel olarak ele alınmıştır. Bu bağlamda, literatüre katkı sağlaması bakımından tez çalışmasının önem arz ettiği ifade edilebilir.

Araştırmanın amacı, nesnelerin interneti teknolojisi ile çalışan akıllı giyilebilir nesnelerin kullanımı için tüketicilerin davranış niyetleri üzerinde hangi değişkenlerin etkisi olduğunun genişletilmiş teknoloji kabul modeli kapsamında incelenmesidir. Araştırmanın amacına yönelik olarak 10 değişken (bilgi teknolojileri bilgisi, sosyal etki, gizlilik ve güvenlik, algılanan kullanım kolaylığı, maliyet, güven, algılanan fayda, uyumluluk, kullanıma yönelik tutum ve kullanım için davranış niyeti) ile araştırma modeli oluşturulmuş ve teknoloji kabul modeli genişletilmiştir.

Araştırmada verilerin toplanmasında yüz yüze anket tekniği ve kolayda örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Verilerin analizinde SPSS ve AMOS istatistik paket programlarından yararlanılmıştır.

Araştırmaya Ankara ilinde yaşayan 18 yaş ve üstü olan 451 tüketici dâhil edilmiştir. Bu nedenle, ulaşılan sonuçlar Türkiye'ye genellenemez. Araştırmada nesnelerin interneti teknolojisinin kullanım alanları kapsamında sadece akıllı giyilebilir nesneler incelenmiştir.

Bu kapsamda üç bölümden oluşan çalışmanın birinci bölümünde, nesnelerin interneti teknolojisi, ikinci bölümünde genişletilmiş teknoloji kabul modeli ve üçüncü bölümünde ise akıllı giyilebilir nesnelerin kullanımı için tüketici davranış niyetleri genişletilmiş teknoloji kabul modeli kapsamında değerlendirilmiştir. 

Yapılan analizler sonucunda akıllı giyilebilir nesnelerin kullanımı için tüketicilerin davranış niyetleri üzerinde etkisi olduğu değerlendirilen bilgi teknolojileri bilgisi, algılanan kullanım kolaylığı ve algılanan fayda bağımsız değişkenlerinin kullanıma yönelik tutum bağımlı değişkeni üzerinde pozitif ve anlamlı etkisi olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, kullanıma yönelik tutum bağımlı değişkeninin kullanım için davranış niyeti bağımlı değişkeni üzerinde pozitif ve anlamlı etkisi olduğu belirlenmiştir.

Abstract:
The Internet of Things (IoT) can be defined as a dynamic relationship network created by objects with intelligent interfaces that can connect with each other over the internet network thanks to their various sensors and act according to certain functionality rules. Internet of things technology continues to develop with an ever-increasing usage rate for the purpose of the management of many important functions such as production, logistics, health, education, energy and environmental systems, as well as the fulfillment and follow-up of daily personal activities in the eyes of consumers. In this context, smart wearable objects, which are the subject of the study, are called products that can transfer data to other smart objects thanks to the sensors in their systems. The development process continues with various R&D investments made in smart wearable objects technology. However, besides the benefits of using this new technology for consumers, there are various systemic problems that have not yet been resolved (privacy violations of personal data, battery life, difficulty in processing large amounts of data, etc.).

The product range of all smart wearable objects offered to consumers today has been included in the research area. Because in the literature review conducted in our country, evaluations were made for only one product in the smart wearable object product range, and in a few studies, the product range of smart wearable objects was discussed in general. In this context, it can be stated that the thesis study is important in terms of contributing to the literature.

The aim of the research is to examine which variables have an effect on the behavioral intentions of consumers for the use of smart wearable objects working with internet of things technology within the scope of the expanded technology acceptance model. For the purpose of the research, a research model was created with 10 variables (information technology knowledge, social impact, privacy and security, perceived ease of use, cost, trust, perceived usefulness, compatibility, attitude towards use and behavioral intention to use) and technology acceptance model was expanded.
	Face-to-face survey technique and convenience sampling method were used to collect data in the study. SPSS and AMOS statistical package programs were used in the analysis of the data.

451 consumers aged 18 and over living in Ankara were included in the study. Therefore, the results achieved cannot be generalized to Turkey. In the research, only smart wearable products were examined within the scope of usage areas of internet of things technology.

In this context, in the first part of the study, which consists of three parts, the internet of things technology, the expanded technology acceptance model in the second part and consumer behavior intentions for the use of smart wearable objects are evaluated within the scope of the expanded technology acceptance model in the third part.

As a result of the analysis, it has been determined that the independent variables of information technology knowledge, perceived ease of use and perceived usefulness, which are evaluated to have an effect on the behavioral intentions of consumers for the use of smart wearables, have a positive and significant effect on the dependent variable of attitude towards use. In addition, it was determined that dependent variable of attitude towards use had a positive and significant effect on the dependent variable of behavioral intention to use.