Beşeri sermaye olarak sağlığın ekonomik büyüme üzerindeki etkisi: Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler örneği
The impact of health as human capital on economic growth: Case of developed and developing countries
Yazar: ŞENAY HİÇYILMAZ
Danışman: PROF. DR. EYYUP ECEVİT
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Sağlık sermayesinin ekonomik büyüme üzerindeki etkileri, ekonomik büyüme teorilerinin beşeri sermayeyi büyüme modellerine dahil ettiğinden günümüze kadar tartışılmaktadır. Beşeri sermaye kavramı ortaya çıktığında, beşeri sermaye yalnızca eğitim ile ilişkilendiriliyordu. Ancak bireylerin eğitim ve doğuştan gelen yeteneklerini üretim sürecine dahil edebilmeleri sağlıklı olmaları koşuluna bağlıdır. Dolayısıyla sağlık, beşeri sermayenin itici gücüdür. O halde sağlık hem fiziksel sermayenin hem de eğitim yoluyla kazanılan beşeri sermayenin önünde duran birincil sermaye türüdür. Grossman'a göre sağlık iktisadi maldır ve sağlığın talep modeli oluşturulabilir.  Birey için gelir elde etme yeteneği, sağlıklı olmanın bir fonksiyonudur.  Bu kapsamda tezimizde sürdürülebilir kalkınma hedefleri de göz önünde bulundurularak beşeri sermayenin bir unsuru olan sağlığın yüksek ve üst-orta gelirli ülke grupları üzerinde ekonomik büyümeye etkisi incelenmiştir. İki ülke grubu ile 2000-2019 yılları bağlamında panel veri analizi yapılmıştır. FE-MMQR tahminine göre yüksek ve üst-orta gelirli ülkelerde sağlık harcamaları, CO2 emisyonu ve işgücü katılım oranının tüm kantillerde ekonomik büyüme üzerinde olumlu etkileri olduğu bulunmuştur. Kişi başına düşen GSYH miktarı arttıkça, CO2 emisyonun ekonomik büyüme üzerinde artan etkisi vardır. Sağlık harcamaları ve işgücünün ekonomik büyüme üzerindeki etkisinin kişi başına geliri düşük olan ülkelerde daha büyük olduğu görülmüştür. Doğuşta yaşam beklentisinin ekonomik büyüme üzerindeki etkisi ise iki ülke grubunda farklıdır. Yüksek gelirli ülkeler içerisinde doğuşta yaşam beklentisinin ekonomik büyüme üzerindeki etkisi yüksek kantillerde daha büyüktür. Üst-orta gelirli ülkelerde yaşam beklentisinin ekonomik büyüme üzerindeki etkisi anlamsız bulunmuştur.
Anahtar Kelimeler: Sağlık, beşeri sermaye, ekonomik büyüme, FE-MMQR.

Abstract:
The effects of health capital on economic growth have been discussed since human capital was incorporated into growth models of economic theories. When the concept of human capital emerged, it was initially associated only with education. However, individuals' ability to participate in the production process by leveraging their education and innate abilities is contingent on being healthy. Therefore, health serves as the driving force behind human capital. Thus, health is a primary form of capital that stands ahead of both physical capital and human capital acquired through education. According to Grossman, health is an economic goods, and a demand model for health can be formulated. The ability to generate income for an individual is a function of being healthy. In this context, in our thesis, taking into consideration the sustainable development goals, the impact of health as an element of human capital on economic growth was examined for high-income and upper-middle-income country groups. Panel data analysis was conducted for the two country groups for the period of 2000-2019. According to the FE-MMQR estimation, health expenditures, CO2 emissions, and labor force participation rate have positive effects on economic growth at all quantiles in high-income and upper-middle-income countries. As per capita GDP increases, the impact of  CO2 emissions on economic growth also increases. It is observed that the effect of health expenditures and labor force on economic growth is more significant in countries with lower per capita income. The impact of life expectancy at birth on economic growth differs between the two country groups. Within high-income countries, the impact of life expectancy at birth on economic growth is more significant at higher quantiles. In upper-middle-income countries, the impact of life expectancy on economic growth was found to be insignificant.
 Keywords: Health, human capital, economic growth, FE-MMQR.