Dünyada ve Türkiye'de kamu hizmetlerinin dijital dönüşümü: Yapay zeka uygulamaları
Digital transformation of public services in the world and in Turkey: Artificial intelligence applications
Yazar: ELİF BÜŞRA AŞKIN
Danışman: DOÇ. DR. SERKAN CURA
Manisa Celal Bayar Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı / Maliye Teorisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Maliye = Finance

Özet:
Devletin varlık nedeni ve hizmet alanlarının sorgulanmasına yönelik öne sürülen; Geleneksel Kamu Yönetimi, Yeni Kamu Yönetimi, Yeni Kamu Hizmeti Yaklaşımı mevcut geleneksel, aşılagelmiş devlet yönetimi ve hizmet alanında değişimler yaratmıştır. Nitekim söz konusu bu anlayışlar ile devletin varlık nedeni, faaliyet alanları sürekli değişim gösterirken süre gelen teknolojik gelişmeler ve icatlar mevcut geleneksel devletin idari ve hizmet yapısı üzerinde dönüşüm etkisi yaratmıştır. Bu bağlamda süregelen Sanayi 1.0, Sanayi 2.0, Sanayi 3.0 devrimleri ile  elektriğin, telefonun, telgrafın, buhar gücü ile çalışan makinelerin keşfi, tren yolu ve denizyolu taşımacılığının uygulanmaya başlaması mevcut ekonominin işleyişini değiştirerek, devletin idari ve yönetim yapısını da teknolojik buluşlara duyarlı modernizasyon altında şekillendirilmesini zorunlu kılmış nitekim yaşanan ekonomik krizler ile sorgulanan devlet yönetim ve hizmet yapısı ile süregelen ileri teknolojik buluşların 4. sanayi devrimi ile başta bilgisayar olmak üzere bilgi ve iletişim teknolojileri gelişiminin hız kazanması ve uygulama alanlarının yaygınlaşması günümüz dijital çağın temellerini atmıştır.
         Bilgi ve iletişim teknolojilerinde yaşanan gelişim, vatandaşların da kamu hizmet sunumuna yönelik beklentileri üzerinde çeşitlilik yaratmış, devlet mevcut geleneksel yönetim ve hizmet yapısı ile çeşitlenen talebi karşılanmasının mümkün olmamasının anlaşılması ile çağın gerekliliğini oluşturan dijital devlet modeline geçiş sağlarken hizmet yararlanıcısı vatandaş da dijital vatandaş modeline evrilmiştir. Tarihsel süreçte yaşanan sanayi devrimlerinin ekonomik konjonktürel dalgalanmalara duyarlı bir çıkış yolu arayışı sonucu süregelmesi, mevcut ekonomik model de dijitalleşmeyi zorunlu kılarak, ekonomiyi oluşturan üretim sürecinde dijital teknolojilerin kullanımı da dijital ekonomi kavramının ortaya çıkarmış, modern üretim sürecinin sağlanması ile de üretime ilişkin maliyet oluşturan her bir unsur üzerinde olumlu etki yaratarak, elde edilen gelir miktarını da arttırmıştır. Bu bağlamda dijital ekonomi teknolojileri arasında öncül sırada olan yapay zekanın üretim sürecinde tam otomasyon dönüşümüne imkan veren çok fonksiyonlu donanıma sahip olması, teknolojinin kullanımına duyulan istekliliği arttırmakta iken geliştirilmesine yönelik çalışmaların da küresel düzeyde süregelmesine neden olmaktadır. Bu bağlamda insani yeteneği taklit etme gücünü barındıran yapay zeka teknolojisinin ekonomi üzerinde ki üretim maliyetlerini baş döndürücü boyutta azaltabilmesini mümkün kılan yetenek hacmi, söz konusu kullanımına olan istekliliğin temel sebebini oluşturmaktadır. Nitekim üretimde akıllı robotların kullanımı ile seri üretim kapasitesinin geliştirilmesi, insani hataların en aza indirilerek ürün standartizasyonun sağlanması, enerji miktarına ilişkin kaynak israfının önüne geçilmesi, üretim sürecinde oluşacak herhangi bir aksaklık, hata ve benzeri olumsuz durumların anlık tespitinin yapılarak, gerçek zamanlı veri paylaşım uyarısına imkan sağlaması ve benzeri bir çok unsur yapay zekanın işlerliğinin sağlandığı verimli alanları oluşturmaktadır. Nitekim yapay zekanın günümüzde dünyada ve Türkiye'de uygulama alanlarının yaygınlaştırılmasına ilişkin çalışmalar küresel çapta hız kesmeden devam etmekte, günümüz uluslararası rekabet ortamının da temelini oluşturmaktadır. Nitekim küresel çapta ülkelerin ulusal yapay zeka stratejilerini yayınlaması söz konusu teknolojinin küresel ivme kazandığının en önemli delili olarak gösterilebilmektedir. 
Söz konusu bu çalışmanın amacı; günümüz dijital çağın tarihsel süreçte geleneksel devlet yönetim ve hizmet modelinde yaşattığı değişimin ve dönüşümün açıklanarak, ileri gelen bilgi ve iletişim teknolojileri ile günümüz dijital ekonomi işlerliğinde küresel bir ivme kazanan yapay zekanın kamu yönetim ve hizmet alanlarında kullanımının avantaj ve dezanvantajları üzerinde durularak, ulusal rekabet ortamının yapay zeka strateji planlamalarına ilişkin eksikliklerinin, geliştirilmesi gereken yönlerini açıklamak ve söz konusu teknolojinin taşıdığı olası riskler ile uluslararası gündemden düşmeyen endişelerin gelişimine taban hazırlayan unsurları tespit ederek genel bir persfektife dayanan yorumsal önerilerde bulunmaktır. 
Sonuç olarak; kamu yönetim ve hizmetlerinde dijitalleşmeye yönelik çalışmaların olgunluk kazanması ancak işbirliği altında şekillenecek bir stratejik planlama politikasının hazırlanarak hayata geçirilmesi ve sürekliliğinin sağlanması ile mümkün olacaktır. Nitekim yapay zeka teknolojisine ilişkin günümüz çalışmaların hızla süregelmesi söz konusu teknolojiye duyulan endişenin artmasına neden olmakta, bu bağlamda ulusal stratejik planlamaların etki düzeyini de aşan donanımı yapay zekanın kontrolü, kullanım alanlarının ve şeklinin yasal çerçevesine ilişkin düzenlemeler, tıpkı dijital çağın etki alanını oluşturan uluslararası dijital persfektifi burada da etkin kılmak önem arz etmektedir. Nitekim dijitalleşme küresel etki düzeyine sahip bir olgu iken ulusal stratejik planlamalar yalnızca ülke içi aktörler üzerinde etki yaratarak uluslararası persfektifin dışında kalacak ve genel geçer bir sürecin etki düzeyi de süre gelen zamanda nötr kalacaktır.

Abstract:
Proposed to question the reason for the existence of the state and its service areas; Traditional Public Administration, New Public Management, New Public Service Approach have created changes in the existing traditional, traditional state administration and service field. As a matter of fact, with these understandings, the reason for the existence of the state and its areas of activity are constantly changing, while ongoing technological developments and inventions have created a transformation effect on the administrative and service structure of the existing traditional state. In this context, with the ongoing Industry 1.0, Industry 2.0 and Industry 3.0 revolutions, the discovery of electricity, telephone, telegraph, steam-powered machines and the introduction of railway and maritime transportation have changed the functioning of the existing economy and shaped the administrative and management structure of the state under modernization sensitive to technological inventions. As a matter of fact, the state management and service structure that has been questioned with the economic crises, the ongoing advanced technological inventions, the 4th industrial revolution, the acceleration of the development of information and communication technologies, especially computers, and the widespread use of application areas have laid the foundations of today's digital age.
The development in information and communication technologies has created diversity in the expectations of citizens regarding public service delivery, and while the state has transitioned to the digital state model, which constitutes the necessity of the age, with the understanding that it is not possible to meet the diversified demand with the existing traditional management and service structure, the service beneficiary citizen has also evolved into the digital citizen model. The continuation of industrial revolutions in the historical process as a result of the search for a way out that is sensitive to economic cyclical fluctuations, the current economic model necessitates digitalization, and the use of digital technologies in the production process that creates the economy has revealed the concept of digital economy, and with the provision of a modern production process, every single production cost that creates production costs has been created. It also increased the amount of income generated by creating a positive impact on the factor. In this context, the fact that artificial intelligence, which is a pioneer among digital economy technologies, has multifunctional equipment that allows full automation transformation in the production process, increases the willingness to use the technology and causes studies for its development to continue at a global level. In this context, the volume of talent that enables artificial intelligence technology, which has the power to imitate human abilities, to reduce production costs on the economy to a dizzying extent, constitutes the main reason for the willingness to use it. As a matter of fact, the use of smart robots in production improves mass production capacity, ensures product standardization by minimizing human errors, prevents waste of resources related to the amount of energy, enables real-time data sharing warning by instantly detecting any disruptions, errors and similar negative situations that may occur in the production process. and many similar elements constitute productive areas where artificial intelligence is operational. As a matter of fact, studies on the dissemination of application areas of artificial intelligence in the world and in Turkey continue unabated on a global scale and form the basis of today's international competitive environment. As a matter of fact, the publication of national artificial intelligence strategies by countries globally can be shown as the most important evidence that the technology in question is gaining global momentum.
The purpose of this study is; By explaining the change and transformation that today's digital age has brought about in the traditional state management and service model in the historical process, by emphasizing the advantages and disadvantages of the use of artificial intelligence, which has gained global momentum in today's digital economy with advanced information and communication technologies, in public administration and service areas, the artificial intelligence of the national competitive environment is emphasized. The aim is to explain the deficiencies in intelligence strategy planning and the aspects that need to be improved, and to make interpretive suggestions based on a general perspective by identifying the possible risks carried by the technology in question and the elements that lay the groundwork for the development of concerns that remain on the international agenda.
In conclusion; Maturity of studies on digitalization in public administration and services will only be possible by preparing, implementing and ensuring the continuity of a strategic planning policy that will be shaped under cooperation. As a matter of fact, the rapid progress of today's studies on artificial intelligence technology causes an increase in concern about the technology in question, and in this context, the control of hardware artificial intelligence, which exceeds the impact level of national strategic planning, and the regulations regarding the legal framework of its usage areas and form, just like the international digital perspective, which constitutes the domain of the digital age. It is important to make it effective here too. As a matter of fact, while digitalization is a phenomenon with a global impact, national strategic planning will only have an impact on domestic actors and will remain outside the international perspective, and the impact level of a general process will remain neutral over time.