İspir Deri Panayırı'nın tarihi ve kültürü üzerine bir çalışma
A study on the history and culture or İspir Deri Panayırı
Yazar: ELA YİĞİT
Danışman: PROF. DR. AHMET ÖZGÜR GÜVENÇ
Atatürk Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore

Özet:
Ekonomik, sosyal, kültürel açıdan oldukça zengin olan, birçok kişiyi bir araya toplayan panayır, şenlik, festival vb. organizasyonlar adet, gelenek ve göreneklerin günümüze kadar taşınmasında önemli bir yere sahiptir. Panayırlar, her ne kadar ekonomik faaliyetler olsalar da bünyelerinde barındırdığı kültürel çeşitlilikle, halk edebiyatına dair unsurlarıyla, halkın yaşayış tarzını yansıtmasıyla halkbiliminin kapsamına girmektedir. Bu yüzden panayırların halkbilimi açısından değerlendirilmesi bir mecburiyettir. Bu çalışmada Erzurum ilinin İspir ilçesinde kurulan, geçmişi çok eski dönemlere dayanan, ticari bir faaliyet olan Deri Panayırı'nın tarihi süreç içerisindeki gelişimi ve halkbilimi kadroları bakımından incelenmesi, barındırdığı kültürel öğelerin gelecek kuşaklara aktarılmasına katkı sağlanması ve sahip olunan kültürel zenginliğin kaybolmadan kayıt altına alınması hedeflenmektedir.  Çalışmanın verileri görüşme ve gözlem yöntemleri ile elde edilmiştir. Derleme sonucunda İspir Deri Panayırı'nda halk mutfağı, halk eğlencesi, âşık edebiyatı, anonim halk edebiyatı, geleneksel tiyatro gibi folklor ile ilgili birçok veriye ulaşılmıştır. Teknolojik yenilikler, değişen eğlence ve alışveriş anlayışı doğrultusunda bir takım değişim ve dönüşümler yaşanmış olsa da çalışma sonunda İspir Deri Panayırı'nın birçok kültürel özelliğini korumayı başardığı tespit edilmiştir. Elde edilen verilerden hareketle; ulaşım, konaklama imkânlarının geliştirilmesi, yörenin turizm açısından cazibe merkezi haline getirilmesi, panayırda gerçekleştirilen sportif ve kültürel etkinliklerin arttırılması gibi önerilerde bulunulmuştur.
Anahtar Kelimeler: İspir, Deri Panayırı, tarihi gelişim, halkbilimi

Abstract:
Fairs, festivities, festivals and similor organizations which are very rich in economi, social and cultural terms and gather many people together have an important plane in the transfer of customs, traditions to the presant day. Although fairs are economics activities, they are with in the scaoe of folklore with their cultural diversity, elements of folk literatüre, and reflecting the lifestyle of the people. There fore, it is a necessity to evaluate the fairs in terms of folklore. In this study, it is aimed to examine the leather fair, which was estabished in İspir district of Erzurum, which is a commercial activity with a very old history in terms of its development in the historical process and folklore staff, to contribute to the transfer of the cultural elements in contains to future generation. The data or study werw obtained by interview and observation methods. As a result of the compilation, many data related to folklore such as folk cuisine, folk entertainment, minstrel literature, anonymous folk literature, traditional folk theater were reached in İspir Leather Fair. Although there have been some changes and transformations in line with technological innovations and changing entertainment understanding,at the end of the  study it has been determined that İspir Leather Fair has managed to preserve many cultural features. Based on the data obtained; Suggestions were made such as improvingtransportation, accommodation opportunities, making the region a center of attraction in terms of tourism, and increasing the sportive and cultural activities held at the fair.
Keywords: İspir, Leather Fair, historical development, folklore