Göbek bakımında kullanılan farklı dezenfektanların kolonizasyon, enfeksiyon ve göbek düşme süresi üzerine etkileri
Impact of different antiseptics on umbilical cord care: Does it make any difference?
Yazar: HÜLYA ÖZDEMİR
Danışman: PROF. DR. EREN ÖZEK
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Yan Dal Uzmanlık, 2011
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Bebek-yenidoğmuş = Infant-newborn ; Bebekler = Infant ; Dezenfeksiyon = Disinfection ; Dezenfektanlar = Disinfectants ; Enfeksiyon = Infection ; Umbilikal kord = Umbilical cord

Özet:
Amaç: Omfalit, geliĢmekte olan ülkelerde önemli bir sorun olarak devam 
etmektedir. Omfalitin önlenmesinde ideal göbek bakımının ne olduğu 
konusunda, literatürde halen kesin bir fikir birliği yoktur. Göbek bakımında 
önerilen değiĢik uygulamaların ülkemiz Ģartlarında geçerliliği ve etkinliği 
yeterince bilinmemektedir. ÇalıĢmamızın amacı, günümüzde yaygın olarak 
uygulanmakta olan altı farklı göbek bakım stratejisinin göbek düĢme zamanı, 
kolonizasyon ve enfeksiyon oranı üzerine olan etkisini araĢtırmaktır.
Gereç ve Yöntem: AraĢtırmaya Aralık 2008-Haziran 2010 yılları arasında 
Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum kliniğinde 
doğan, 37. gebelik haftasından büyük ve 2500 gram üzerinde olan sağlıklı 
term yenidoğanlar alındı. Bebekler randomize olarak önceden belirlenen altı
farklı göbek bakımı uygulamasından birine dahil edildi (birinci grup; kuru 
bakım, 2., 3. ve 4. gruplar sırasıyla; doğumhanede tek doz % 70 alkol, % 4 
klorheksidin ve %10 povidon-iyodin, 5. ve 6. gruplar sırasıyla doğumhanede 
ve anne yanında taburcu olana kadar % 70 alkol, % 4 klorheksidin). Göbek 
bağına antiseptik solüsyon kullanılmaması, kuru göbek bakımı olarak 
adlandırılmıĢtır. Göbek; akıntı, kızarıklık ve ĢiĢlik yönünden doğumda, 1., 2. 
günde, 5-7. günlerde aynı doktor tarafından değerlendirildi. Göbekleri 7. 
günde düĢmeyen bebeklerin aileleri, takip eden haftalarda telefonla aranarak 
göbek düĢme zamanları kaydedildi. Bebek hastaneden taburcu olmadan (2-
4. günde) ve sonrasında (5-7. günde) göbek bağından sürüntü örnekleri 
alındı. Olgulara omfalit tanısı CDC (Centers for Disease Control) kriterlerine 5
göre konuldu. ÇalıĢmaya uyum göstermeyen olgular kötü senaryo testi ile 
değerlendirildi. AraĢtırmanın istatistiksel analizinde SPSS 17.0 kullanıldı.
Bulgular: AraĢtırma dönemi süresince hastanemizde doğan 829 canlı
bebekten çalıĢma kriterlerine uyan 581 bebek, randomize edilerek çalıĢmaya 
alındı. AltmıĢ yedi bebek farklı nedenlerle yenidoğan yoğun bakım ünitesine 
yatırılması nedeniyle çalıĢma dıĢı bırakılırken, 514 (261 kız, 253 erkek) olgu 
takibe alındı. Dörtyüz yirmibir olgu çalıĢmaya tam uyum gösterirken 93 olgu 
verilen bakıma uyum göstermedi veya takipten çıktı. Grupların demografik 
özellikleri karĢılaĢtırıldığında, doğum Ģekli dıĢında belirgin bir fark bulunmadı. 
Doğumda tek doz % 70 alkol uygulanan grupta (grup 2) sezaryen doğum 
oranı anlamlı olarak yüksek saptandı (p=0.049). Göbek düĢme zamanı 
bakımından tüm grupları karĢılaĢtırdığımızda, kuru göbek bakımında bu süre 
(6.40 ± 1.36 gün) anlamlı olarak kısa bulundu (p<0,001). Alınan ilk göbek 
sürüntü kültürlerinde normal deri florası ve toplam erken bakteriyel 
kolonizasyon, % 4 klorheksidin uygulanan gruplarda (grup 3 ve 6) istatistiksel 
olarak anlamlı oranda düĢük bulundu (p<0.001). Doğumda tek doz % 4 
klorheksidin uygulanan grupta (grup 3) gram pozitif bakterilerle erken 
kolonizasyon yine diğer gruplardan anlamlı olarak düĢük saptandı (p=0.017). 
Geç bakteriyel kolonizasyon açısından gruplar arasında anlamlı bir fark 
bulunmadı (p>0.05). Omfalit, sekiz hastada (% 1.9) saptandı. Uygulanan 
göbek bakımları arasında omfalit açısından anlamlı farklılık saptanmadı 
(p=0.375). Randomize edildikten sonra verilen bakıma uyum sağlamayan 
veya takipten çıkarak ulaĢılamayan olgulara omfalit geliĢimi açısından kötü 
senaryo testi uygulandığında, gruplara göre omfalitin dağılımında yine 
istatistiksel açıdan anlamlı farklılık saptanmadı (p=0.958). Gruplar 
kolonizasyon ve omfalit geliĢimi arasındaki birliktelik açısından 
değerlendirildiğinde istatistiksel olarak anlamlı bir iliĢki bulunmadı (p>0.05). 
Olgu grubuna çoklu regresyon analizi uygulandığında, doğum Ģekli ve anne 
eğitimi ile göbek düĢme zamanı, kolonizasyon ve omfalit geliĢimi arasında 
istatistiksel olarak anlamlı iliĢki saptanmadı (p>0.05).6
Sonuç: ÇalıĢmamızda, kuru göbek bakımı uygulanan grupta göbek düĢme 
zamanının en kısa olduğu saptanmıĢtır. Göbek bağını en geç düĢüren, 
klorheksidin ile bakım uygulanan gruplar olmuĢtur. ÇalıĢmaya alınan 421 
olgunun sekiz tanesine (% 1,9) omfalit tanısı konulmuĢtur. Omfalitli olguların,
farklı göbek bakım gruplarındaki dağılımına bakıldığında istatistiksel açıdan 
anlamlı bir fark saptanmamıĢtır. Uyum sağlamayan veya takipten çıkarak 
ulaĢılamayan olgulara kötü senaryo testi uygulandığında, omfalitin gruplara 
göre dağılımında yine istatistiksel anlamlı farklılık saptanmadı.
Sonuç olarak, Dünya Sağlık Örgütünün önerdiği kuru göbek bakımının lokal 
hijyenik kurallara uyulduğunda rutin pratiğimizde güvenle uygulanabileceğini 
düĢünmekteyiz. 

Anahtar Kelimeler: Yenidoğan, göbek bakımı, kolonizasyon, omfalit

Abstract:
Introduction: There is still no consensus about the ideal umbilical cord care 
globally. The aim of our study is to investigate the effect of six different 
umbilical cord care practice on the rate of omphalitis, colonization, and cord 
separation time.
Method and Material: Our study involved 514 term neonates out of 829 
neonates born between December 2008 and June 2010 at Marmara 
University Hospital. Babies are randomized in one of the six different 
umbilical cord care groups, group 1:dry care, groups 2, 3 and 4: a single 
application of 70 % alcohol, 4 % chlorhexidine or povidone-iodine in the 
delivery room, groups 5 and 6: a single application of 70 % alcohol or 4 % 
chlorhexidine in the delivery room that was continued until discharge. The dry 
cord care was defined as natural drying of the umbilical cord without applying 
any antiseptic solution. Umbilical cord was examined at the 2nd day and 
between 5th to 7
th days of life for the signs of omphalitis and swab cultures 
were taken on the same days from all cases. Umbilical cord separation time 
was recorded. Omphalitis and colonization were diagnosed according to the 
criteria of the Centers for Disease Control (CDC). Worst scenario test was 
performed at the noncompliant group. SPSS 17,0 was used for statistical 
analysis.
Results: The demographic characteristics were not significantly different 
between six groups except mode of delivery. Cord separation time was the 8
shortest for group one (6.40 ±1.36 day) and the longest for group 3 and 
group 6 (9.57 ± 3.12 day and 9.58 ± 4.07 day, respectively) (p<0.001). Cord 
colonization in the first swab cultures was significantly lower in the third and 
sixth groups (p< 0.001), while there was no significant difference for the 
second swab cultures between the groups. The first swab cultures showed 
that gram positive bacterial colonization was significantly lower in the 4% 
chlorhexidine group that was performed in the delivery room. Omphalitis was 
detected in eight patients (1.9 %) and there was no significant difference 
between the groups (p=0.375). During the follow up 93 babies were excluded 
due to lost follow up or noncompliance to the assigned study group. These 
infants were changed to alcohol or povidon-iodine by the parents or doctors. 
The distribution of the noncompliant group among the study groups were not 
significantly different. Worst scenario test was performed at the noncompliant 
group. Omphalitis was still not significantly different among the study groups 
(p=0.958). Multiple regression analysis showed no significant in effect of 
mode of delivery or maternal education on the time to umbilical cord 
separation, bacterial colonization and incidence of umbilical cord infection 
(p>0.05). 
Conclusion: In this study, the mean time of cord separation was significantly 
shorter (6.40±1.36 days) in dry cord care in comparison to other treatment 
groups. Hovewer the cord separation time was relatively longer in the 
chlorhexidine application groups. In our study, early bacterial colonization 
was lower in the chlorhexidine groups. The first swab cultures showed that 
gram positive bacterial colonization was significantly lower in the 4% 
chlorhexidine group that was performed in the delivery room. Eight patients 
developed omphalitis (1.9 %). The rate of omphalitis was not significantly 
different in the six cord care group. We conclude that dry cord care can be 
used safely in our practice.

Key words: Newborn, cord care, colonization, omphalitis