Özel yetenekli olarak tanılanmış ve tanılanmamış ergenlerin kişilik özellikleri ve kültürel yönelimlerinin karşılaştırılması
A comparison of personality traits and cultural orientations in adolescents identified versus unidentified as gifted
Yazar: MEHMET BIÇAKÇI
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA BALOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı / Özel Yetenekliler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Allosentrizm = Allocentrism ; Beş faktör kişilik modeli = Five factor personality model ; Kişilik özellikleri = Personality traits ; Lise öğrencileri = High schools students ; Psikososyal özellikler = Psychosocial features ; Sosyal yönelme = Social orientation ; Ölçekler = Scales ; Üstün yetenek = Gifted ; Üstün yetenekli çocuklar = Gifted children ; İdiosentrizm = Idiocentrism

Özet:
Bu çalışmanın amacı Türkiye'de yaşayan özel yetenekli olarak tanılanmış ve tanılanmamış (lise öğrencisi) ergenlerin kişilik özellikleri ve kültürel yönelimlerini bazı değişkenler açısından karşılaştırmaktır. Çalışmaya, çok düzeyli uygun örnekleme seçilen, Türkiye'nin yedi bölgesindeki 14 farklı şehirde yaşayan ve yaşları 13 ile 19 arasında değişen toplam 688 ergen katılmıştır (tanılanmamış = 345 ve tanılanmış = 343). Veri toplama amacıyla Beş Faktör Kişilik Envanteri, INDCOL Ölçeği ve Kişisel Bilgi Formu uygulanmıştır. Araştırma sonucunda, özel yetenekli olarak tanılanmış ergenlerin akranlarına kıyasla, beş faktör arasından dışa dönüklük ortalamalarının yüksek, nevrotiklik ortalamalarının ise anlamlı olarak düşük olduğu bulunmuştur. Nevrotiklik ortalamalarında kızlar lehine daha yüksek ortalamalar olduğu, tanı durumu kontrol edildiğinde de görülmüştür. Kültürel yönelim bağlamında ise, tanılanmış öğrencilerin anlamlı olarak daha düşük allosentrisizm ortalaması bulunmuştur. Tanılanmış öğrencilerin idiyosentrisizm ortalamaları ise, akranlarına kıyasla daha yüksek olmasına karşın bu farkta istatistiksel anlamlılık bulunmamıştır. Kültürel yönelimde cinsiyet farklılığı bulunmamıştır. Özel yetenekli olarak olarak tanılanma ile gelir düzeyi, anne ve baba eğitim düzeyi, ikamet edilen ve yaşamın çoğunun geçirildiği şehir statüsü arasında ilişki olup olmadığının incelenmesinde, Türkiye'deki tanılama sisteminde sosyo-ekonomik durumun yanlılığı bulunmuştur. Güncel özel yetenekliler eğitimi kuramları ve politikaları bağlamında elde edilen bulgular tartıştılmıştır. Özel yetenekliler  eğitiminin paydaşlarına önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
The aim of this study is to compare the personality traits and cultural orientations of the adolescents (high school students), who were identified and non-identified as gifted, living in Turkey, in terms of demographical variables. A total of 688 adolescents, selected by multistage convenient sampling, aged between 13 and 19, who lived in 14 different cities in seven regions of Turkey participated in this study (non-identified = 345, identified = 343). Five Factor Personality Inventory, INDCOL Scale, and Demographic Information Form are applied in this study for collecting data. The results showed that adolescents who are identified as gifted are high on extraversion and low on neuroticism compared to their peers. In terms of neuroticism, girls have significantly higher mean scores than boys. In terms of allocentrism, gifted students' means are found to be significantly lower than non-identified. Although the idiocentrism means are higher in favor of gifted students, it is not statistically significant when compared to their peers. Gender differences are not found in the cultural orientation variable. In the investigation of the relationship between identification and income level, parents' educational level, residence, settlement status where most of life is spent, socioeconomically biased identification was found in Turkey's system. Results are discussed in the context of contemporary gifted education theories and policies. Suggestions are made for gifted education stakeholders.