I. Göktürk ve Doğu Göktürk Dönemi kağanlık mücadelelerinde ittifak arayışları
The search for alliance in the struggle of khanate in the I. Gokturk and Eastern Gokturk period
Yazar: SELMA UMURHAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NURCAN TÜRKER
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Doğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı / Çin Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Tarih = History
Dizin: Göktürkler = Kök Turks ; Kağan = Khan ; Siyasi ilişkiler = Political relations ; Sosyal ilişkiler = Social relations ; Sui-T'ang Hanedanlığı = Sui-T'ang Dynasty ; Türk-Çin ilişkileri = Turkish-China relations ; Çin = China ; İttifak = Alliance

Özet:
Bu çalışmada Sui ve Tang Hanedanlığı Dönemine denk gelen I. Göktürk Devleti'nin kuruluş (552), yükseliş (555-581) ayrıca doğu ve batı olarak ikiye ayrılış (582) sürecindekiGöktürk-Çin ilişkileri incelenmiştir. Yükseliş döneminde Tuóbō Kağan'ın（佗钵可汗 Tuğobo Kığhan）ölümüyle iktidar mücadeleleri içinde yaşanan fikir ayrılıkları, Çin'in ilgisini çekerek I. Göktürk Devleti'ne müdahale etmesine sebep olmuş; ardından ittifak arayışları ortaya çıkmıştır. Bu sırada devletin doğu tarafını tanımayan Diànjué （玷厥 Dyencüe）, bu fırsatı değerlendiren Çin'in gönderdiği kurt başlı sancağı kabul etmiştir ve devletin doğu ve batı olarak ikiye ayrılmasına zemin hazırlamıştır. Shǐbōluó（始波罗 Şıboluğo）döneminde rekafatçı ZhǎngSūn Shèng（长孙晟 Canğ Sun Şınğ）ile uyguladığı Çin'in etkili politikası,Çin imparatorunun Doğu Göktürklerin içten parçalanışını kullanmasına neden olmuştur. Çalışmada söz konusu ittifakların ortaya çıkış süreci ve siyasi sonuçları Çin kaynaklarından faydalanılarakele alınmıştır.
Çin,iktidar mücadelesi içinde olan I. Göktürk Devleti ile ilişkisinde güçlü olan tarafı desteklemek yerine muhalefeti güçlendirme çabası içinde olmuştur.Taht mücadelesi yaşayan kağanların fikir ayrılıklarının kimi zaman kağan oğulları arasında ayrılığa, kimi zaman da muhalif tarafın Çin ile ittifakına sebep olduğu görülmüştür. Çalışmada Doğu Göktürk kağanlarının birbirinden uzaklaşmasının temel nedeninin iktidar mücadelesi olduğu ve Çin ile yapılan ittifakların devleti olumsuz yönde etkilediği sonucuna varılmıştır. Suilere muhalif Lǐ Yuān'in（李渊Li Yüen） Doğu Göktürk kağanı Shǐbì kağan（始毕可汗Şıbi Kığhan） ile ittifakı, Tang Hanedanlığının kurulmasıyla daha güçlü bir Çin'in varlığına sebep olurken, Göktürklerde devletten ayrılan tarafın Çin ile ittifakının devlete zarar verdiği görülmüştür.I. Göktürk Devleti'nin ikiye ayrılması ve batının doğuyu tanımaması Göktürkler için hazin bir sona zemin hazırlamıştır. Çalışmada Orta Asya'da tüm bu ittifak ve iktidar mücadelelerinin devletlerarası sosyal ve siyasi ilişkileri nasıl etkilediği hususunda bir sonuca varılmaya çalışılmıştır.

Abstract:
In this study, the Göktürk-China relations at the period of the First Göktürk State's from establishing (552) to rising (555-581) and also separation of bothside east and west 582 ( which were in the same period with Sui and Tang Dynasties ) has been examined. The period of rising, with death of Tuobo Kagan, their disagreements in power struggles took China's attention and caused it to be interfered to the firstGokturk State, then their need of alliance broke out. Meanwhile, Dianjue who did not except the existence of eastern side, accepted wolf-headed sanjak was sent from China and this gave opportunity for dividing thestate two parts as east and west. During the period of Shiboluo, the effective policy of China that implemented by attendant Zhang Sun Sheng caused the emperor of China to use internal division of the East Gokturks. In the research, the process of the unity seeking and its political results have been handled by using Chinese resources.
China tried to strengthen opposite instead of supporting the strong side in relation with the First Gokturk State that is in struggle for power. It has been seen that the disagreements of kagans who live the throne strugglesometimes cause to separation among the sons of kagans, and also sometimes opposition side make alliance with China. In the study, it has concluded that the main reason of the Eastern Gokturk kagans diverge from each otherwas struggle for power and the alliances with China affected state adversely. It has been seen that although the alliance of Li Yüan who is opposite to Sui with Shibi Kagan cause stronger China by means of foundation of Tang Dynasty, the alliance of side who left from state with China damaged to state in Gokturks. The separation of the First Gokturk State as east and west and west side do not obey to east caused a sad end to Gokturks. In the study it has tried to reach to conclusion how all these alliances and struggle for power in Central Asia affect social and political relations between states.