Kemal Tahir romanlarında bir siyasal geleneğin anatomisi: Türkiye'de devlet, siyaset ve bürokrasi
Anatomy of a political tradition in Kemal Tahir novels: State, politics and bureaucracy in Turkey
Yazar: MİNE ÇAHA ETİL
Danışman: PROF. DR. ERTAN AYDIN
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Asya tipi üretim tarzı = Asiatic mode of production ; Bürokrasi = Bureaucracy ; Devlet = State ; Kemal Tahir = Kemal Tahir ; Roman = Novel ; Siyaset = Politics ; Türk romanı = Turkish novel

Özet:
Bu tez, Kemal Tahir'in Asya Tipi Üretim Tarzı kavramı ekseninde geliştirdiği "Kerim
Devlet" kavramlaştırmasından yola çıkarak "Türkiye'de devlet, siyaset ve bürokrasi"
okumasına ışık tutmayı amaçlamaktadır. Çalışmada Kemal Tahir'in şehir romanları
kapsamındaki eserleri, Türkiye'de siyaset tarzı ve bürokratik kadrolar meselesi
bağlamında analiz edilmiştir. Tezin teorik çerçevesi Kemal Tahir'in doğu toplumları
kavrayışında belirleyici olan Karl Marx'ın "Asya Tipi Üretim Tarzı" kavramına
referansla oluşturulmuştur. Buradan hareketle Doğu ve Batı toplumları arasında kategorik
bir ayrıma giden Tahir'in öncelikle devlet, siyaset ve toplum ilişkileri konusundaki
yaklaşımları değerlendirilmiş; akabinde Doğu toplumlarının tarihsel gerçeklikleri
olduğunu düşündüğü "devletin topluma ontolojik önceliği" ekseninde romanları tahlil
edilmiştir.
Modern burjuva toplumlarında birey öne çıkmakta iken Asyai doğu toplumlarında siyasal
elitler tarihin aktörleri olarak görülmektedir. Bu tezin sorunsalı, tarihin öznesini Kemal
Tahir bakış açısıyla sorgulamaktır. Bu bağlamda çıkarılan sonuç, Türkiye'de devletin
toplum karşısındaki üstünlüğünün bürokrat elitleri zorunlu olarak tarihin öznesi statüsüne
götürdüğüdür. Doğu toplumlarında sınıfsal dinamiklere yaslanan toplumsal hareket
kavrayışı yerine bürokratik kadroların siyasal hareketlerinin, tarihin akışını değiştirdikleri
vurgulanmaktadır. Bu itibarla Kemal Tahir'in de burjuva bireyine karşılık bürokratik
kadroların siyasal yaşamlarını romanlaştırdığı gözlemlenmiştir. Romanlarında nesnel
sınıf konumlarından (işçi, burjuva, aristokrat, köylü vb.) ziyade devletlü tipolojilerin,
devletin kuruluş ve çöküş süreçleri içindeki eylemleri anlatılmaktadır. Kemal Tahir
romanlarında sınıf çatışmasını değil, tezde savunulduğu gibi "devlet tedavülünü"
resmetmiştir. Bu açıdan onun romanları Osmanlı'dan Türkiye Cumhuriyeti'ne uzanan
zaman diliminde canlılığını koruyan siyasal geleneğin edebi bir anatomisini
yansımaktadır. 

Anahtar Kelimeler: Kemal Tahir, Marxizm, Asya Tipi Üretim Tarzı, Kerim
Devlet, Türkiye'de siyaset tarzı.

Abstract:
The thesis, aims to search about "State, politics and bureaucracy in Turkey" based on the
concept of "Kerim State" which Kemal Tahir has developed. In the study, novelist and also
philosopher Tahir's "urban novels" works were analyzed within the context of politics and bureaucratic staffs in Turkey.
The theoretical framework of the thesis was created with reference to Karl Marx's
concept of "Asiatic Mode of Production", which has decisive influence on Kemal Tahir's
understanding of eastern societies. In this respect, Tahir's approach that makes a
categorical distinction between Eastern and Western societies is evaluated primarily in
terms of state, politics and society relations. Secondly, his novels were examined, in the
axis of his argument that the key point of Eastern societies was "the ontological priority
of the state to society".
The rule of the state over society necessarily makes the bureaucratic political elite the
subject of history. In Eastern societies, the political movement of bureaucratic staffs is
essential rather than social movement understanding based on class dynamics. While the
individual stands out in modern bourgeois societies, political elites are seen as the actors
of history in Asian eastern societies. In this context, Kemal Tahir romanized the political
life of the bureaucratic staff against the bourgeois individual. Kemal Tahir portrayed not
the class conflict in his novels, but the "state circulation" as defended in the thesis. This
perspective is reflected in his novels a literary tradition that protects the viability of the
political anatomy of the Republic of Turkey, extending the time period of the Ottoman
Empire.
Keywords: Kemal Tahir, Marxism, Asiatic Mode of Production, AMP, Kerim State,
method of Turkish politics.