Kentsel mekan tasarımında merdivenli sokaklar üzerine tipolojik bir yaklaşım
A typological approach on stairways in urban space design
Yazar: CİHAN ŞEHLA
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ALİ KILIÇ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Günümüz kentlerinde artan taşıt trafiği karşısında, yayalar ve taşıtlar arasındaki dengenin sağlanması gerekliliği önemli bir sorun haline gelmiştir. Özellikle dokusu tarihi bir kimlikle şekillenmiş kentlerde ve kent merkezlerinde bu dengenin sağlanması büyük bir ihtiyaçtır.Bu çalışma kapsamında sokaklar ve yayalar konusu genel hatlarıyla ele alınarak, yaya ulaştırma ağı üzerine tatbik edilmiş ikinci bir doku teşkil eden ve farklı kotlardaki alanlara erişimi sağlayan ve üstü örtülü olmayan merdivenli sokaklar kentsel mekan tasarımı ve kentsel yaşama hareket katmaları yönünden incelenmiştir. Bu inceleme sonunda merdivenli sokakların mekansal algılanması, çevre ve tipolojisi ile ilişkisi üzerine mekansal bir çözümleme yaklaşımının ortaya koyulması amaçlanmıştır.Çalışma, tamamen yaya kullanımına ait olan ve bir yayalaştırma uygulaması gerektirmeyen merdivenli sokakların, fiziksel özellikleri nedeniyle her türlü dış eyleme imkan veren mekanlar olmamakla beraber, kullanıcılar için düşey sirkülasyon elemanı olması dışında iletişim, sosyal ve kültürel eylemleri barındırdığına da dikkat çekmektedir. Çalışma ayrıca, motorlu taşıt yollarından ayrılmış yaya mekanlarının yeniden oluşturma fikrini desteklemekte ve bu yönde merdivenli sokakların etkin bir rolde, tipolojik özelliklerine göre, yayada hareket isteğini destekleyen, çevresel kaliteyi arttıran, diğer kentsel alanlar ve yapılarla ilişkilendirilmiş, özgün biçim ve formlarda tasarlanması gerektiğini ve kullanıcı tipinin, mekansal tipolojiyi belirlemedeki en önemli etken olduğunu savunmaktadır.Bu doğrultuda birinci bölümde çalışmanın amacı, kapsamı ve yöntemi ele alınmaktadır. İkinci bölümde farklı ölçeklerde mekan kavramı tanımlanmış, kentsel doku ve sokak ilişkisi araştırılarak kentsel mekan içindeki yayalaştırma olgusu üzerinde durulmuştur.Üçüncü bölümde ise merdivenli mekan ve merdivenli sokak kavramları tanımlanmış, tarihsel süreç içinde bu mekanların ortaya çıkışı ile kent yaşamındaki rolleri araştırılmıştır. Dördüncü bölümde merdivenli sokakların kullanımı ve tasarımına ilişkin mekansal standartlar ve tasarım ilkeleri ile tasarımı yönlendiren temel etkenler ele alınmıştır.Beşinci bölümde ise mekansal algılama ve çevre ilişkisi yönünden merdivenli sokak tipolojisi üzerine mekansal bir çözümleme yapılmıştır. Bu mekansal çözümleme yaklaşımı çerçevesinde Beyoğlu ve Üsküdar'da bir örneklem çalışması yapılmış ve tipoloji ile kullanıcı ilişkisi ortaya koyulmuştur. Böylece tipoloji, kullanıcı ve çevre üçlemesinin tasarımdaki rolüne varılmıştır.Altıncı ve son bölüm olan sonuç bölümünde ise çalışma doğrultusunda merdivenli sokak tipolojisi ve yaya mekanı kavramları üzerinde genel bir değerlendirme yapılarak tasarıma ve yayalaştırma olgusuna yönelik öneriler yapılmıştır.Anahtar kelimeler; kentsel mekan, kentsel doku, sokak, yaya, yayalaştırma, merdiven, basamak, sosyal yaşam, çevresel imaj.

Abstract:
In the face of increased vehicle traffic in the city today, with the right balance between pedestrians and vehicles need to be has become a major problem. Especially with an identity shaped texture on cities and urban centers to provide this balance is a major need.Within the scope of this study regarding the pedestrian streets and the general line taken by the pedestrian transportation network have been applied to a second tissue represents a different level in the area and providing access to the staircase streets design urban space and urban life in terms of movement of the layer examined. Spatial perception of street stairs (stairway) at the end of this review, the environment, and typologies of the relationship on a theoretical approach aimed to reveal.The study entirely on foot to use as a pedestrian and update does not require application of stepped streets (stairway), because of physical properties than any action which enables location although not for users of vertical circulation elements except in communication, social and cultural actions that the host has drawn attention. The study also motor vehicle road separated from the pedestrian space of the re-creation support the idea and in this direction stair streets an active role, the typological characteristics, according to pedestrian movement in the demand that supports the environmental quality that increase, other urban areas and structures associated with the original form and in form should have been designed and that the user type of spatial typology is the most important factor in determining advocates.In line with this objective in the first chapter of the study, scope and method are discussed. In the second part of the concept of interest defined in different scales, investigate the relationship between urban fabric and street within the urban space for pedestrians update cases are emphasized.In the third section of the stair-defined concept of space and stair street (stairway), the historical process of emergence of interest in this role in urban life were investigated. In the fourth chapter the use of stairway and stepped into the design standards and design principles with the spatial design of the basic factors that lead has been taken.In the fifth section, and environmental relationships in terms of spatial perception on the stairway typology has been a theoretical approach. This theoretical work within the framework of a sample made in Beyoğlu and Üsküdar, and the user associated with the typology has been revealed. Thus, typology, user and environmental role in the design of the trilogy has been reached.The sixth and final chapter in the results section, the work place in accordance with the concept of stairs on the pedestrian street typology and a general evaluation made recommendations for the design and pedestrians have been made to update cases.Key words; urban space, urban fabric (or urban texture), street, pedestrian, pedestrian fusion, stairs, steps, social life, environmental image.