20. yüzyıl Azerbaycan ve Türk senfonik müzik eserlerinde kullanılan Muğam-makam ezgileri
Mugham-makam melodies used in 20th century symphonic music works of Azerbaijan and Turkey
Yazar: HUSEYNALI HUSEYNALIYEV
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ İLKER DENİZ BAŞUĞUR
ANKARA MÜZİK VE GÜZEL SANATLAR ÜNİVERSİTESİ / Müzik ve Güzel Sanatlar Enstitüsü / Müzik Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Müzik = Music
Dizin: Akses, Necil Kazım = Akses, Necil Kazım ; Amirov, Fikret = Amirov, Fikret ; Azerbaycan = Azerbaijan ; Erkin, Ulvi Cemal = Erkin, Ulvi Cemal ; Makamlar = Modes ; Muğam = Mugham ; Müzik eserleri = Music works ; Senfonik müzik = Symphonic music ; Tagizade, Niyazi = Tagizade, Niyazi ; Türk müziği = Turkish music

Özet:
Müzik tarihi süresince müzikal öz arayışı neredeyse tüm besteciler için karakteristik bir özellik olmuştur. Bu bestecilerden birçoğu Klasik, Barok, Romantik ve diğer dönemdeki üstat bestecilerin eserlerini inceleyerek, onların teknik ve stillerini öğrenmeye çalışarak kendilerine belirli bir yol çizmişlerdir. Buna karşın bazı besteciler de kendi halk müziklerinden beslenmeyi ve yerel ezgileri eserlerinde kullanmayı tercih etmiştir. Özellikle Ulusalcılık akımının 20. yy. Çağdaş Müzik Akımları arasında yer almasıyla birlikte milli ruhun ön plana çıktığı eserler üretmek birçok Avrupalı besteci için karakteristik özellik olmaya başlamıştır. Avrupa müziğindeki bu tercihin, diğer kültürlerde de karşılık bulduğu, modalitenin daha yoğun görüldüğü Orta Doğu müzik kültürlerinde de benimsendiği görülmektedir. Bu çalışmada, yerel müzikler konusunda oldukça zengin birikime sahip iki ülke olan, Azerbaycan ve Türkiye örnekleri ele alınmış, her iki ülkenin makam ve muğam ezgilerinin Avrupa Müziği teknikleriyle işlenişi üzerinde durulmuştur. Türkiye ve Azerbaycan'ın örnek olarak alınmasının temel gerekçesi, tarihi geçmişlerinin ortaklığı ve bundan hareketle kültürel üretimlerinin de benzerlikleridir. Makam ve muğam geleneği de bu benzerliklerin en önemlilerinden biridir. 20. yüzyılın başlarından itibaren her iki ülkenin bestecilerinin de Avrupa Müziği tekniklerine yönelmesiyle birlikte, halk ezgilerini merkeze alan bir sentez arayışına girdikleri görülmektedir. Özellikle "Batı" dinleyicisi için yeni ve farklı olan bu ezgilerle oluşturulan eserler, ilgi ve beğeni ile karşılanmıştır. Tez çalışmasında bu özelliklere sahip dört esere odaklanılmıştır: Bu kapsamda; Necil Kazım Akses'in "Itrî'nin Neva Kâr'ı üzerine Scherzo", Fikret Amirov'un "Şur Senfonik Muğamı", Ulvi Cemal Erkin'in "Köçekçe" ve Niyazi Tagizade'nin "Rast" isimli eserleri içeriklerinde kullanılan makam ve muğam ezgileri kapsamında incelenecektir.

Abstract:
During music history, seeking the musical essence has always been a common characteristic for almost every composer. Many of them find their way with researching and learning the techniques that were specified by composers from Classical, Baroque, Romantic Era and other periods. However, some composers preferred feeding from their own folk music and using them in their own works. Especially with the Nationalism movement to be among the 20th Century Contemporary Music Movements, producing works in which the national spirit comes to the fore became a characteristic feature for many European composers. As the Eastern folk music is known for its richness and multifarious layers, this tradition can be encountered also in some works of Eastern composers.
In this study, it is investigated two countries quite versed in traditional music- which are Turkey and Azerbaijan in terms of using folkloric elements such as makams and mughams in Western Music techniques. The basic reasons for selecting these two countries are common historical background and similarities of cultural productivity.
Makam and mugham experience is one of the most important similarities. Starting from the beginning of the XX. century due to the warm approach towards Western Music techniques of composers from both countries, make them think about synthesis of folk music with these techniques. The works that were created with new and different melodies especially for "Western" audiences have been appreciated by many. In this study it is focused on 4 works that have these kinds of features. In this scope; the pieces called Scherzo after "Itrî's Neva Kâr" by Necil Kazim Akses, Shur Symphonic Mugham by Fikret Amirov, Köçekçe by Ulvi Cemal Erkin and Rast by Niyazi Tagizade are investigated it terms of using makam and mugham elements.