Arkeolojik miras alanlarının algısal erişilebilirlik bağlamında irdelenmesi: Metropolis Antik Kenti örneği
Examination of the concept of perceptual accessibility archaeological heritage sites: Metropolis Ancient City example
Yazar: AYŞEN ÇAĞLAR
Danışman: PROF. DR. MİNE TANAÇ ZEREN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Mimarlık = Architecture

Özet:
Birden çok bileşeni içinde barındıran arkeolojik miras alanlarının benimsenmesi ve
toplumsal bilincin oluşturulması bu alanların korunarak gelecek kuşaklara aktarılması 
açısından oldukça önemlidir. Arkeolojik miras alanlarına dair koruma bilincinin 
oluşturulmasındaki ilk adımı, alanların tüm bireyler tarafından eşit ve kolay şekilde 
erişilebilir olması oluşturmaktadır. Alanların bütüncül bir şekilde ele alınıp
erişilebilirliklerinin sağlanması ile alanı ziyaret eden tüm kullanıcılar tarafından 
algılanıp anlamlandırılması mümkün olacaktır. Bu bağlamda günümüzde pek çok 
farklı disiplin tarafından araştırma konusu haline getirilmiş olan erişilebilirlik 
kavramının mimarlık ve arkeoloji alanında da önemli bir yere sahip olduğu 
görülmektedir. Gerçekleştirilen literatür araştırmaları sonucunda erişilebilirlik en fazla 
fiziksel boyutu ile karşımıza çıksa da içerisinde algısal ve kültürel boyutları da 
barındıran çok yönlü bir kavramdır. Bu nedenle bir arkeolojik alanın tüm kullanıcılar 
tarafından deneyimlenmesinde ve bütüncül bir şekilde anlamlandırılmasında 
erişilebilirliğin algısal boyutunun sağlanması oldukça önemlidir. 
Bu çalışma kapsamında erişilebilirlik kavramı detaylandırılarak tarihsel süreç 
içerisindeki gelişimi incelenmiş, arkeolojik miras alanlarında erişilebilirliğin algısal 
boyutu bakımından araştırılması yapılarak günümüzde bu bağlamda kullanılan 
yöntemler aktarılmıştır. Çalışma alanı olarak belirlenen İzmir ili Torbalı ilçesindeki 
Metropolis Antik Kenti algısal erişilebilirlik başlığı altında analiz edilerek daha 
yüksek seviyede erişilebilirliğin sağlanması adına mevcut duruma öneri olarak 
geliştirilebilecek projeler saptanmaya çalışılmıştır. Geliştirilen önerilerin ve mimari 
uygulamaların diğer arkelojik alanlara örnek teşkil etmesi hedeflenmektedir.

Abstract:
Adopting archaeological heritage sites that contain multiple components and 
creating social awareness are very important in terms of preserving these areas and 
transferring them to future generations. The first step in creating conservation 
awareness about archaeological heritage sites is to make the sites equally and easily 
accessible to all individuals. By handling the areas in a holistic manner and ensuring 
their accessibility, it will be possible for them to be perceived and given meaning by 
all users visiting the area. In this context, it is seen that the concept of accessibility, 
which has become a research topic by many different disciplines, also has an important 
place in the field of architecture and archaeology. As a result of the literature research, 
although accessibility appears mostly with its physical dimension, it is a multifaceted 
concept that also includes perceptual and cultural dimensions. For this reason, it is 
very important to ensure the perceptual dimension of accessibility in experiencing an 
archaeological site by all users and making sense of it in a holistic way.
Within the scope of this study, the concept of accessibility was detailed and its 
development in the historical process was examined, accessibility in archaeological 
heritage sites was investigated in terms of its perceptual dimension, and the methods 
used today in this context were explained. The Ancient City of Metropolis in Torbalı 
district of Izmir province, which was determined as the study area, was evaluated 
under the title of perceptual accessibility and its current situation and projects that 
could be suggested to this current situation in order to ensure a higher level of 
accessibility were tried to be determined.