Sığınmacı krizi ve barınma sorununun mekan üretim örnekleri üzerinden değerlendirilmesi
Evaluating the refugee crisis and the housing issue through the space production examples
Yazar: DİLARA KARA
Danışman: YRD. DOÇ. DR. İFFET HÜLYA ARI
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Suriyeli sığınmacı krizi mekân üretim kararlarını etkilemiş midir? Sosyal yardımlaşmanın dışında, bu tip kriz ortamlarında mimarlığın rolü nedir? Mimarlık, kentlerin bu tip krizlere hazırlanmasına nasıl yardımcı olur? Kriz ortamlarında oluşan mimarlık pratikleri nelerdir? Tez sürecine bu sorulara cevap aranarak başlanmış, mimarlık pratiğinin kriz anındaki tutumu ve sığınmacı mekânlarının üretim aktörleri deşifre edilerek devam edilmiştir.
Tezin birinci bölümde tezin girişi, amacı ve yöntemi açıklanmıştır.
İkinci kısmında, yaşanan göç çağında karşılaşılan insani krizlerin farklılaşma nedenleri üzerinde durulmuştur. Geleneksel tanımından kopan ve yeni anlamlar yüklenen bir göç çağında, dünya genelinde yaşanan insan hareketliliği çoğu zaman devletlerin beklenmedik durumlarla karşılaşmasını sağlamaktadır. Yoğun olarak Orta Doğu ve Afrika merkezli göç hareketlerinin yaşandığı bir dönemde, Suriye İç Savaşı'nın da etkisiyle, yaşanan zorunlu göçler özellikle Suriye'nin komşu ülkeleri başta olmak üzere dünya genelinde sığınmacı krizlerinin yaşanmasına sebep olmuştur.
Suriye'den başlayan göçlerin rotalarına bakıldığında Avrupa ülkelerine yönelik bir hareketlenme çizildiği görülmektedir. Bu rotanın başlıca geçiş ülkelerinden biri de Türkiye'dir. Türkiye hem Suriyeli sığınmacılar özelinde yaptığı yasal iyileştirmeler, hem de kıta Avrupa'sına ve Suriye'ye olan coğrafi yakınlığı nedeniyle en çok Suriyeli sığınmacının barındığı ülke konumundadır. Türkiye'deki nüfusa oranla sayıları yüzde dörde varan Suriyeli sığınmacıların başlıca ihtiyaçlarını karşılamak adına devletçe yasal iyileştirilmelere gidilmişse de bu durum devlet için de toplum için de yeniliğini sürdürmektedir. 
Sığınmacıların durumlarının kalıcılık-geçicilik bağlamında netleştirilmemesi de yapılan iyileştirmelerin yetersiz kalmasına sebep olmaktadır. Bu tip belirsizliklerin arasında yaşanan kriz hali, sadece devlet organlarını değil meslek gruplarını da konuyla ilgili harekete geçmeye çağırmıştır. Mimarlık mesleği de, temelde sığınmacıların barınma ihtiyacına yönelik çözümler geliştirmek hedefiyle konuya dahil olmuştur. Tezin üçüncü bölümü bu konu üzerine yoğunlaşır.
Tez çalışması, içinden geçilen kriz ortamında, mimarlık meslek pratiğindeki değişim-dönüşümlere ve yapılan mekânsal üretimlere dair bir kayıt niteliği taşımayı hedeflemiştir. Bu doğrultuda, Avrupa'daki Suriyeli sığınmacı krizi ve toplumsal ve insani mimarlık kavramları hakkındaki literatür araştırması ve örnek incelemeleri yapılmış; göç sebebiyle ivmelenen, kentlerdeki yapı ihtiyacına yönelik ortaya konan çözümler ve bu çözümlerde kullanıcı, kapital ve mimarlık üçgeninde mimarlık pratiğinin pozisyonu değerlendirilmiştir.
Suriyeli sığınmacı krizinin devam ettiği bir süreçte mimarlık mesleği de kendi içinde bir kırılma noktası yaşamaktadır. Yıldız mimarlık anlayışının benimsendiği bir dönemde, toplumsal kaygılar güden mimarlık çalışmaları yeniden önem kazanmıştır. Bu noktada tezde, toplumsal mimarlık anlayışının doğuşu ve günümüze kadar gelen süreçte yaşadığı değişimler tartışılmış, insani mimarlık kavramı ise üretildiği ortamlar üzerinden açıklanmaya çalışılmıştır. 
Sığınmacıların yaşadığı en büyük mekânsal sıkıntılar, sınırı aştıkları bölgelerde ve ülke içindeki esas varış noktaları olan kentlerde görünmektedir. Tezin dördüncü ve son bölümünde sığınmacıların göç ettikleri yerlerde nasıl ve ne şartlarda barındıklarına dair üç temel şekil; uydu kentler, mülteci kampları ve kent içi mülteci yerleşkeleri başlıkları altında incelenmiş, üretilen mekânlar kalıcılık-geçicilik ve aidiyet kavramları üzerinden tartışılmıştır.
Bu bölümde ayrıca İstanbul örneği üzerinden kent içi sığınmacılar için geçici barınak sağlamayı hedefleyen bir proje önerisi tez yazarı tarafından tasarlanmıştır. Projenin esas hedefi kente gelen göçmenlerin, kente varışlarıyla beraber başlayan acil barınak ihtiyaçlarına dair mevcut yapı stoğunun kullanılmasıyla, geçici süreyle çözüm önerebilmektir. Aynı zamanda sığınmacıların kentin geneline yayılmasına ve toplumsal uyum süreçlerinin hızlanmasına yardım edebilecek bir çözüm arayışına gidilmiştir.
Sonuç olarak, Suriyeli sığınmacı akının yarattığı kriz ortamında mimarlık pratiği içinde bir dönüşüm yaşandığı aşikârdır. Topluma, kullanıcıya ve/veya ihtiyaç sahibine olan bu dönüşüm, kentlerin şekillenmesinde aktif rol alacak olan aktörleri de etkiler haldedir. Mimarları bu tip kriz anlarında pratikteki işleri dışında oluşturdukları mekânlar vasıtasıyla yaratacakları algı da önem taşır. Bu doğrultuda mimarlara, kentin yeni aktörleri olan sığınmacılar ve devlet erkleri arasında aktif bir rol düşmektedir.

Abstract:
Has the Syrian refugee crisis influenced the evaluation of production of space? Beyond social assistance, what is the role of architecture in this kind of crisis? How can architecture assist cities in order to prepare them for such a crisis? What types of architectural practices occur in this kind of crisis? This thesis process was initiated by seeking answers to these questions and proceeded by uncovering the manners of the architectural practice in these times of crisis and those who produce the refugee spaces. 
In the first chapter of study, the thesis scope and its methodology are defined.
The second chapter explores the various reasons for the humanitarian crises that face the current migration era. In a new migratory age, detaching from traditional definitions and increasingly gaining new types of meanings; human movement around the globe is causing governments to encounter unexpected situations. 
Migratory turbulences centred around Middle East and Africa; especially, with the increasing effects of the Syrian Civil War, a migration crisis has occurred all around the world. A closer look in the migratory routes departing from Syria reveals a movement towards the European Countries. One of the main passage ways of this route is Turkey. 
The definition of 'refugee' has been determined by the Geneva Convention (1951), signed by the European Countries and Turkey in order to define legal rights and positions of the incoming refugees as a result of the forced migrations. Some of the participant countries, such as Turkey, have signed the convention by adding exceptional clauses regarding the refugees' incoming routes. This approach causes different definitions of refugee, considering the exceptional causes by the countries and so gives rise to different legal statues to the refugees. At this point, Turkey, not only with legal uplifts in particular to the Syrian refugees but also with its own geographical nearness to European Countries, is the country that has been hosting and sheltering the most Syrian refugees from the very beginning of the civil war in Syria.
Even if the legal uplifts have been undertaken by Turkey, to provide a comfortable stay for the Syrian refugees who constitute four percent of the Turkish population; the situation bears huge significance for both the government and society. 
Without a clear agreement on the situation of refugees, in the context of permanence and temporariness, legal actions taken are not resolved. The crisis moment happening between these kinds of uncertainties requires action from not only by the government officials, but also from other kinds of disciplines and professions. Architecture has stepped in to provide sheltering solutions for the refugee population. The third chapter of this thesis investigates this topic.

While the crisis of immigration is shaking Europe, the profession of architecture has also a breaking point per se. Social concerns are being rendered visible in an era where "starchitect"s thrive. Therefore, in the fourth and the final chapter of the research, emergence and transformations of socially conscious architectural approaches is discussed and the concept of humanitarian architecture is explained on the basis of the media that it was produced.
This research aims to provide a record of both transformations-changes in the architectural profession, and architectural production happening in this moment of crisis. In this context, the research contain a literature review and examples on the topics of Syrian refugee crisis, and concepts of social and humanitarian architecture. 
The research aims to evaluate the solutions provided for the need for the raising housing demands in the cities where the migratory acts accelerate, in the infamous triad of user-architecture-capital. The selected examples have been discussed through Lefebvre, Karatani, Wigley and De Carteau's production of space discourses. 
It is discussed that, the "customer-architect" production relation -which was founded upon economic conditions in the first half of 21st century- had become questionable with "user-architect" relations and related experiments regarding the space-production. 
The greatest problems that refugees encounter is visible in the territories where they cross the border and their main destinations where there are large cities. In the research, three main forms of settlements they inhabit are investigated under the following headlines: satellite cities, refugee camps and refugee settlements within cities. The research discusses the produced spaces on the basis of permanance-temporariness relations and "sense of belonging".
The research ends with a project which aims to provide temporary shelter within city for the refugees is proposed and Istanbul has been suggested as an example city. The scope of project is to provide temporary solutions for the urgent shelter need of the refugees starting from their moment to their arrival in the cities.
The project intends to dissolve rigid boundaries surfaced between the city and the refugee camps; and as an extension of these boundaries, the disassociations between locals and refugees. In this respect, the thesis looks for a solution, which can help refugees to integrate in the whole city and fasten the social compatibility processes. 
In the proposal, in collaboration with local authorities, remodelling some structurally durable abandoned buildings and providing open-plan solutions in the interior, which are capable of changing according to the situation. Within the project, proposals about flexible space include modular furniture, storage spaces and panel-systems.
The proposal, beyond being a solution only for the housing crisis, also aims to provide architectural schemes to needs related to nourishing, wellbeing, and working. To create a dynamic relationship between the built environment and the chosen abandoned structure, common production and social spaces are defined as design principles.
In a possible collaboration between designers, locals, government and refugees, the project itself is applicable in EU and Turkey at varying scales. 

To conclude, it is obvious that the crisis created by overflows of Syrian refugees has altered the architectural practice. The alterations in the society, users and/or the people who are in the need effects those who are going to re-shape the cities. The common perception created is as important as architectural practices completed by the architects. As an extension of this, an important role is given to the architects, which is between refugees and government authorities.