Tip2 diyabetli hastalarda hastalık öz yönetimlerinin değerlendirilmesi
Evaluation of disease self-management in patients with type2 diabetes
Yazar: SÜMEYRA KURTARAN
Danışman: PROF. DR. ACLAN ÖZDER
Bezm-i Alem Vakıf Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Diabetes mellitus-tip 2 = Diabetes mellitus-type 2

Özet:
Amaç: Diyabet, insülin salınımındaki, insülin hedef hücre tesirinde ya da her ikisinde yer alan problemlerin neden olduğu hiperglisemi ile meydana gelen bir metabolik hastalıktır. Diyabet yönetimi, diyabete ilişkin sorunların çözülmesinde önem arz eder. Diyabet yönetiminin amacı, kan şekeri kontrolü sağlanıp akut ve kronik komplikasyon gelişiminin önlenmesidir. Kan şekeri kontrolünde yaşanan sorunların önlenmesi konusunda yapılan çalışmalar diyabet öz yönetimi tavsiye etmektedir. Özyönetim; bireylerin hastalıklarına ilişkin bulguları, tedavileri ve yaşam biçimlerini içeren bir hastalık yönetim biçimidir. Diyabet öz yönetimi, kan şekeri kontrolünü ve uzun dönem komplikasyon riskini en aza indirmeyi hedefler. Doğru şekilde uygulanan glisemik ve metabolik kontrol için vazgeçilmez unsurlardan biri diyabetli kişilerin hastalık öz yönetimlerini etkin bir biçimde uygulamasıdır. Bu sebeple bireylerin Sağlık Bakanlığı'nın hazırlamış olduğu rehberlerle uyumlu bir biçimde tedavileri ve takiplerini uygulayıp uygulamadıklarının tespiti gerekir. Çalışmamızda İstanbul Esenler'de bir Aile Sağlığı Merkezi'ne kayıtlı, tip 2 diyabet hastalığı olan bireylerde hastalığın öz yönetimi incelenmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Çalışmamız 18 yaş üzeri, tip 2 diyabet tanılı, aile sağlığı merkezine kayıtlı hastalarla yürütülmüştür. Araştırmanın verisi için "Tip 2 Diyabet Tanısı Konmuş Kişilerde Hastalık Öz Yönetiminin Değerlendirilmesi ve Tip 2 Diyabet Öz Yönetimi Ölçeği" anket formu kullanılmıştır. Anket 2 bölüm ve 49 sorudan oluşmaktadır. Anketin birinci bölümü 30 sorudan oluşmakta ve çalışmaya katılanların sosyodemografik ve diyabete ilişkin özellikleriyle ilgili sorular içermektedir. Anketin ikinci bölümünde diyabet öz yönetimi ile ilgili 19 adet beşli likert tipi soru bulunmaktadır.  
Bulgular: Çalışmamıza ankete katılanların sayısı toplamda 200 kişi olurken, bunların %58'i kadın %42'si erkek, bireylerin yaş ortalaması da 59.84 ± 10,56 olarak hesaplanmıştır. Okuryazar olmayanların oranı %27,5 iken, okuryazar durumunda olanlar %5,5, ilkokul, ortaokul, lise ve yüksekokul-üniversite mezunu olanların oranları sırasıyla %60, %0,5, %6 ve %0,5 şeklindedir. Ölçek oluşturulurken toplamda 3 faktör kullanılmış ve bunların soru dağılımları ilki 11, ikinci faktör 4 ve son faktör de 4 olacak şekilde belirlendi.  Birinci faktörde yer alan 11 soru "Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları", 4 soruluk ikinci faktör "Kan Şekeri Yönetimi" ve 4 soruluk üçüncü faktör de "Sağlık Hizmetleri Kullanımı" olarak tanımlanmıştır. Yüksek öz yönetim puanı öz yönetimin başarıyla yapıldığını, düşük puan ise başarısız öz yönetimi belirtmektedir. Ölçekte alınan puanlar ile medeni hal (p=0.02), eğitim (p=0.002), yaş grubu (p=0.03), VKİ (p=0.005), fiziksel aktivite (p<0.001), ek kronik hastalık (p=0.03) arasında istatistiki olarak önemli bir fark bulunmuştur.
Sonuç: Çalışmada fiziksel inaktive ve yüksek vücut kitle indeksi, eğitim düzeyi düşüklüğü, kötü öz yönetim ile ilişkilendirilmiştir. Diyabetli hastaların çoğunun obez olması, farkındalık düzeyi düşüklüğü, hastalık ile ilgili duyarsızlık, eğitim eksikliği ile ilişkilidir. Hastalara verilecek yaşam tarzı değişikliği eğitimi, global sorun haline gelen diyabet yükünü oldukça azaltacaktır. Çalışmamızda diyete uyum sağlayan hasta oranı ne yazık ki oldukça düşüktür. Hastaları beslenme uzmanına yönlendirmek, sağlıklı beslenme ile ilgili kişiye ve eğitim durumuna göre gerekli materyalleri hazırlamak, immünizasyonun önemini vizitlerde vurgulamak koruyucu sağlık hizmetleri kapsamında yapılacak oldukça önemli bir adımdır. İyi diyabet öz yönetimi ile hastalarda diyabete oluşabilecek komplikasyonları önlemek mümkündür.
Anahtar Kelimeler: tip 2 diyabet, öz yönetim, diyabet yönetimi

Abstract:
Objective: Diabetes is a metabolic disease that occurs with hyperglycemia caused by problems in insulin secretion, insulin target cell action, or both. Diabetes management is important in solving problems related to diabetes. The aim of diabetes management is to provide blood sugar control and to prevent the development of acute and chronic complications. Studies on the prevention of problems in blood sugar control recommend diabetes self-management. Self management; It is a form of disease management that includes the findings, treatments and lifestyles of individuals' diseases. Diabetes self-management aims to control blood sugar and minimize the risk of long-term complications. One of the indispensable elements for properly applied glycemic and metabolic control is the effective implementation of disease self-management by people with diabetes. For this reason, it is necessary to determine whether individuals apply their treatments and follow-ups in accordance with the guidelines prepared by the Ministry of Health. In our study, it was aimed to examine the self-management of the disease in individuals with type 2 diabetes who were registered in a Family Health Center in Esenler, Istanbul.
Materials and Methods: Our study was carried out with patients over 18 years of age, diagnosed with type 2 diabetes, and registered in a family health center. The questionnaire form "Evaluation of Disease Self-Management in Persons Diagnosed with Type 2 Diabetes and Type 2 Diabetes Self-Management Scale" was used for the data of the study. The questionnaire consists of 2 parts and 49 questions. The first part of the questionnaire consists of 30 questions and includes questions about the sociodemographic and diabetes-related characteristics of the participants. In the second part of the questionnaire, there are 19 five-point Likert-type questions about diabetes self-management. 
Results: While the total number of respondents to our study was 200, 58% of them were female and 42% male, and the average age of the individuals was calculated as 59.84 ± 10.56. While the rate of illiterate people is 27.5%, those who are literate are 5.5%, the rates of primary, secondary, high school and college-university graduates are 60%, 0.5%, 6% and 0.5%, respectively. While creating the scale, 3 factors were used in total and their question distribution was determined as 11 for the first, 4 for the second factor and 4 for the last factor. The 11 questions in the first factor were defined as "Healthy Lifestyle Behaviors", the second factor with 4 questions was defined as "Blood Sugar Management" and the third factor with 4 questions was defined as "Health Services Use". A high self-management score indicates successful self-management, while a low score indicates unsuccessful self-management. With the scores obtained in the scale, marital status (p=0.02), education (p=0.002), age group (p=0.03), BMI (p=0.005), physical activity (p<0.001), additional chronic disease (p=0.03) A statistically significant difference was found between
Conclusion: In the study, physical inactivity and high body mass index were associated with low education level and poor self-management. The fact that most patients with diabetes are obese is associated with low awareness, insensitivity to the disease, and lack of education. Lifestyle change education to be given to patients will greatly reduce the burden of diabetes, which has become a global problem. Unfortunately, the rate of patients who comply with the diet in our study is quite low. Directing the patients to a nutritionist, preparing the necessary materials according to the person and education level related to healthy nutrition, and emphasizing the importance of immunization during the visits are very important steps to be taken within the scope of preventive health services. With good diabetes self-management, it is possible to prevent complications that may occur in patients with diabetes.
Keywords: type 2 diabetes, self-management, diabetes management