Sivil toplum kuruluşlarının siyasal katılıma katkısı: Kadın dernekleri örneği /
Yazar: ASİME TUBA GÜLMEZ
Danışman: PROF. DR. MÜMTAZ`ER TÜRKÖNE
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Siyaset ve Sosyal Bilimler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2004
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Dernekler = Associations ; Kadın dernekleri = Women's associations ; Kadınlar = Women ; Sivil toplum = Civil society ; Sivil toplum örgütleri = Nongovernmental organizations ; Siyasal etki = Political clout ; Siyasal katılma = Political participation

Özet:
124 ÖZET Bu çalışma, kadınların sivil toplum alanındaki dernekler vasıtasıyla siyasal katılıma katkılarını konu edinmektedir. Kadınlar en az siyasette olduğu kadar, sivil toplum alanında da marjinalleştirilmiş, özel alanla sınırlı tutulmuştur. Bu durum özellikle sivil toplum ile siyasal toplumun ayrışmadığı Antikçağ ve Ortaçağ için geçerlidir. Sözleşmeci düşünürlerin sivil toplum teorilerinde ise kadın sivil toplumun olanaklarından yararlanma hakkını ancak kocası dolayısıyla elde edebilmektedir. Benzer şekilde Hegel de kadını tarihsel bir aşama olarak ifade ettiği "aile" içinde konumlandırırken, Marks ve Gramsci tamamen cinsiyet körü bir yaklaşım içine girmiştir. Günümüzde ise liberal sağın sivil toplum kuramları ile kadının eşit haklar talebi bir tarafta, solun katılımcı sivil toplum kuramı ve feminizmin farklılıkları öne çıkaran yaklaşımı diğer tarafta düşünülebilir. Araştırmada, yukarıda bahsedilen teorik tartışmaların ardından, dünya genelinde ve Türkiye'de kadın hareketi hakkında bilgi verilmiştir. Ayrıca, Türkiye'de iki farklı kesimi temsil ettiği düşünülen iki kadın derneği (Başkent Kadın Platformu Derneği ve Kadın Adayları Destekleme ve Eğitme Derneği) siyasal katılım açısından incelenmiştir. Bu iki STK'ya üye, toplam 100 kişiye uygulanan anketin bulguları şu başlıklar altında toplanabilir: Çalışmanın kapsamına giren STK üyelerinin çoğunluğu (% 75) orta yaş ve üzerindedir. Büyük çoğunluğu evli olan bu kadınların, ekseriyetle yüksek öğrenim görmüş olduğu tespit edilmiştir. Kadınların yarısından fazlası için STK'ya üyelik, sürekli bir süreç halini almıştır. Ayrıca derneklerin yeni üye akışı konusunda sorun yaşamadıkları kaydedilmelidir. Kadınların STK'lara üye olmasındaki en büyük etken arkadaş çevresi olarak belirlenmiştir. Diğer125 taraftan, kadın derneği üyelerinin gene yarısından fazlası başka STK'larla da ilişki içindedir. STK üyesi olmak, kadınların geneli üzerinde olumlu sayılabilecek etkiler yaratmaktadır. Zaten arkadaş çevresi doğrultusunda şekillenen üyelikler, STK sayesinde yeni bir boyutla sosyal çevre olgusunun genişlemesine ve kadınların kendilerine olan güveninin artmasına hizmet etmiştir. Fakat, söz konusu olan siyasal yaşam olunca, kadınların biraz daha çekimser bir tutum benimsedikleri söylenebilir. Buna rağmen, genel toplamdaki % 19 militan/aktif katılımcı grubu, STK'ların siyaset sahnesine katkısı olarak yorumlanabilir. Üyelerin siyasetle ilgilenmesinde birinci faktör eğitim yaşamı olarak belirirken, üye olunan STK ikinci sırada yer almaktadır. STK üyesi kadınlar, siyasetin erkek işi olarak algılanmasına karşı çıkmaktadır. Ayrıca genel toplamda kadınların % 74'ü başörtülü kadınların da özgürce kamusal alana girmesinden, eğitim ve çalışma haklarını elde etmesinden, hatta siyaset yapmasından yanadır. STK üyeleri büyük oranda, kadınların siyasete katılımının, iyi bir eş ya da anne olmayı engellemeyeceğini, fakat evliliğin siyaset yapmayı zorlaştırdığını düşünmektedirler. Neredeyse tamamı, medyanın siyasete katılım konusundaki tavrından memnun olmayan kadınların, seçimlerde kadın adaylara öncelik/ayrımcılık tanınması talebi, sivil toplum zemininde yapılan bu araştırmada % 79'u bulmaktadır. Ayrıca, STK içindeki başarılı kadınların siyasete teşvik edilmesi isteği de % 86 gibi net bir orandadır. İncelenen STK'ların üyeleri, genel olarak siyasete etkide bulundukları kanısını paylaşmaktadırlar. Varlık nedenlerini meşrulaştıran bu kanaat, kendi kendilerini teşvik edici tutum olarak değerlendirilmektedir. Son olarak, kadın derneklerinin taleplerinin "merkezî siyasef'in neresinde durduğunun ve onların merkezî siyaset tarafından nasıl görüldüğünün, "etkililik" algısının kendisini etkilediği tespit edilmiştir.

Abstract:
126 ABSTRACT This study examines "political participation of women through associations in civil society" from both theoretical and empirical point of views. Women are marginalized, confined to private sphere also in the domain of civil society at least as much as they are in the domain of politics. This is valid particularly for Ancient and Middle Age societies where civil societies did not separate from political societies. However, in the civil society theories of social contract, women can assume the right to benefit from the opportunities of civil society only through their husbands. In a similar way, Hegel positions woman in the family which is a specific historical phase for him, Marks and Gramsci on the other hand apply an approach that disregards gender differences completely. Whereas now, it can be presumed that there are, on the one hand, the Liberal right's demand for civil society and equal rights for women and, on the other hand, the left's concept of participative civil society, an Approach that underlines the differences in feminism. In this study, following the above-stated theoretical discussions, some further details on women movements both in Turkey and in the world are given. Furthermore, two women associations, namely the Association for Capital City Women's Platform and the Association for Support and Training of Woman Candidates, believed to represent the two different circles of women movement in Turkey have been examined from the point of view of political participation. The findings of the questionnaire, which has been applied to 100 members in total of the two non-governmental organisations, can be classified under the following headings:127 The majority of the members of the NGOs (75 %) surveyed in this research are middle aged and above (75 %), married and university graduates. For more than half of the women active in these NGOs membership is a continuing engagement. Moreover these NGOs do not have any difficulties in attracting new members. It has been understood that the most important factor for these women to get involve in the works of NGOs is the friendship network. More than half of the members maintain their contacts with other NGOs. It seems that membership in the NGOs has created positive impact for women by building their confidence and widening their social circles in which friendship networks develop. Although the women surveyed in this research display rather a reluctant and reserved attitude when it comes to political involvement it is still significant that 19 % regard themselves as political activists. This may be understood as the contribution of the NGOs to the process of political participation. Membership in the NGO and educational background seem to influence their political involvement. Members of women NGOs reject the perception prevalent in the society that politics is a male-career. They favor involvement of women in politics and public activities including education and work even for the women with headscarf (74%). The members of NGOs surveyed in this research hold the view that their activities influence political processes.