Tip 2 diyabet hastalarında sağlık okuryazarlığı düzeyine göre sağlık inanç modeline dayalı verilen eğitim ve danışmanlığın glisemik kontrole etkisi
The effect of health belief model and health literacy level based education and counseling on glycemic control in TYPE 2 diabetes patients
Yazar: HATİCE AĞRALI
Danışman: DOÇ. DR. İMATULLAH AKYAR
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Danışmanlık = Consulting ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus-tip 2 = Diabetes mellitus-type 2 ; Glisemik indeks = Glycemic index ; Hasta eğitimi = Patient education ; Sağlık inanç modeli = Health belief model ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy ; Öz yeterlilik = Self-efficacy

Özet:
Ön test-son test düzende randomize kontrollü (paralel grup) deneysel tasarıma sahip bu araştırmanın amacı, tip 2 diyabet hastalarında sağlık okuryazarlığı düzeyine göre sağlık inanç modeline dayalı verilen eğitim ve danışmanlığın glisemik kontrole etkisini belirlemektir. Araştırma, 17 Haziran 2019- 02 Mart 2020 tarihleri arasında Isparta Davraz Aile Sağlığı Merkezi'nde yürütülmüştür. Araştırma örneklemini basit randomizasyon yöntemiyle seçilmiş 60 müdahale ve 60 kontrol olmak üzere toplam 120 tip 2 diyabet tanısı ile izlenen birey oluşturmuştur. Müdahale ve kontrol grupları sağlık okuryazarlık düzeylerine göre gruplandırılmıştır. Müdahale grubuna aile sağlığı merkezinde 6 hafta boyunca her hafta 10-12-13 kişilik gruplar ile sağlık inanç modeline dayalı eğitim verilmiş, izleyen 6 haftada telefonla danışmanlık ve 12 haftada izlem yapılmıştır. Kontrol grubundaki bireyler ilk görüşme ve son görüşmede değerlendirilmiş, araştırma süresince rutin sağlık bakımı almış, herhangi bir girişim uygulanmamıştır. Araştırma verileri "Tanıtıcı Bilgiler Formu", "Diyabet Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği", "Diyabet Hastalarında Sağlık İnanç Modeli Ölçeği" ve "Tip 2 Diyabet Öz Etkililik Ölçeği" ile araştırmanın ilk günü ve 24. haftada toplanmıştır. Araştırma sonucunda müdahale grubunun sağlık inanç ve öz etkililik düzeyleri istatistiksel olarak anlamlı düzeyde artmış, HbA1c düzeyleri ise düşmüştür. Ayrıca müdahale grubunda yer alan sağlık okuryazarlığı yüksek ve düşük bireylerin müdahale sonrasında sağlık inanç ve öz etkililik düzeyleri anlamlı düzeyde artmış, HbA1c düzeyleri de düşmüştür. Bu sonuçlara göre, tip 2 diyabetli bireylere sağlık okuryazarlığı düzeyine göre sağlık inanç modeli doğrultusunda verilen eğitim ve danışmanlığın hastalık algısı ve glisemik kontrolü değiştirmede kullanılması önerilmektedir.

Abstract:
This pre-post-test randomized controlled (parallel group) experimental design study aimed to determine the effect of education based on health belief model and health literacy level of patients with type 2 diabetes on disease management. Study was carried out in Isparta Davraz Family Health Centre between June 17, 2019 and March 02, 2020.  Sample consisted of 120 patients with type 2 diabetes, selected by simple randomization method, including 60 patients for the intervention group and 60 patients for the control group. Patients in intervention and control were also sub-grouped according to their health literacy level. The intervention group was given training based on the health belief model with groups of 10-12-13 people every week for 6 weeks in the Family Health Center, followed by telephone counseling in the following 6 weeks and follow-up for 12 weeks. Patients in the control group were assessed at the first interview and the last interview, received routine health care, and no intervention was performed during the research. "Patient Data Form", "Health Literacy Scale Among Diabetes Patients", "Health Belief Model Scale in Diabetes Patients" and "Type 2 Diabetes Self-Efficacy Scale" used for data collection. Data were collected both on the first day of the study and in the 24th week. As a result of the study, significant increase was found health belief and self-efficacy levels of the patients in the intervention group, and a decrease in HbA1c. Health belief and self-efficacy levels increased significantly, and HbA1c levels decreased after the intervention of individuals with high and low health literacy. According to these results, education and counseling for individuals with type 2 diabetes based on health belief model based on the level of health literacy can be used in managing disease perception and glycemic control.