Yakınçağ dönemi Osmanlı Devleti'nde bimarhaneler ve tedavi yöntemleri
Bimarhanes and treatment methods in the Ottoman Empire during the Modern Era
Yazar: MİNEL TUĞÇE YONAR
Danışman: PROF. DR. MAHİR AYDIN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History
Dizin: Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Toplumsal tarih =

Özet:
Bu çalışmada, Yakınçağ dönemi ile birlikte değişen ihtiyaçlar çerçevesinde Osmanlı 
bimarhaneleri incelenmiştir. Yakınçağ Osmanlı bimarhanelerinde uygulanan tedavi 
yöntemlerinde, Klasik dönemde tanımlanan hastalıkların tedavi yöntemleri ile modernleşen tıp 
uygulamalarının birlikte ele alındığı görülmektedir. Bu dönemde hastalara yaklaşımda daha 
insani yöntemlerin kullanılmaya başlandığı, zincirlerin çıkarılıp yerine deli gömleklerinin 
giydirildiği bir değişim dönemi yaşanmıştır. Bu değişim dönemi, yeni hukuki düzenlemeler,
hastaneler ve eğitim yöntemleri ihtiyacını doğurmuştur. Bu ihtiyaçlar doğrultusunda bimarhane 
nizamnamesi yazılmış; idari ve fiziki bir standart oluşturulmaya çalışılmıştır. Ancak maddi 
yetersizliklerden dolayı hem İstanbul'daki hem Anadolu'daki bimarhaneler bu 
standardizasyonu sağlayamamış, yeni bimarhane projeleri de gerçekleştirilememiştir.
Yakınçağ dönemi, psikiyatri uzmanlığının doğduğu ve Avrupa'dan gelen ekollerin 
Osmanlı hekimlerini etkisi altına aldığı bir dönüşümü beraberinde getirmiştir. Devlet maddi 
olarak sıkıntı içinde olmasına rağmen, hekimler kendi eğitimleri çerçevesinde hastalara imkân 
sunmak için çaba göstermiştir. Bu dönemde psikiyatrinin dünya genelinde yeni gelişen bir alan 
olmasından kaynaklı, hastalıkların sınıflandırılmasında ve tedavi yöntemlerinde henüz bir 
standart oluşmamıştır. Bu yüzden Osmanlı hekimleri de bir gelişim sürecindedir. Adli psikiyatri 
ve travma sonrası stres bozukluğu vakaları gibi özel örneklerde bu gelişim süreci açıkça 
görülmektedir.
Bu çalışma, Osmanlı arşivlerindeki belgeler ışığında adli psikiyatri ve travma sonrası 
stres bozukluğu vakalarını değerlendirmiştir. Yakınçağ döneminde Osmanlı bimarhanelerinin 
gelişimi, hem klasik dönemden devam eden uygulamalar hem de Avrupa'daki tıbbi gelişmelerin 
etkisiyle incelenmiştir. Sonuç olarak: Osmanlı hekimlerinin ve bimarhanelerinin Yakınçağ 
döneminde, bilimsel bilgi rehberliğinde yaşadığı değişim ve dönüşüm incelenmiştir.

Abstract:
In this study, Ottoman bimarhanes (asylums) were examined within the framework of 
changing needs during the Modern Era. It is observed that the treatment methods applied in 
Ottoman bimarhanes of the Modern Era combined the treatment methods defined in the 
Classical Period with the modernizing medical practices. During this period, a transition to 
more humane approaches in patient care occurred, where chains were replaced by straitjackets. 
This period of change brought about the need for new legal regulations, hospitals, and 
educational methods. In line with these needs, a bimarhane regulation was written, aiming to 
establish administrative and physical standards. However, due to financial insufficiencies, both 
in Istanbul and Anatolia, these bimarhanes could not achieve standardization, and new 
bimarhane projects could not be realized.
The Modern Era marked the birth of psychiatry specialization and a transformation 
influenced by European schools of thought on Ottoman physicians. Despite the financial 
difficulties of the state, physicians made efforts to provide care to patients within the scope of 
their education. Since psychiatry was a newly developing field worldwide during this period, 
there was no established standard in the classification of diseases and treatment methods. 
Therefore, Ottoman physicians were also in a process of development. This developmental 
process is clearly seen in special cases such as forensic psychiatry and post-traumatic stress 
disorder (PTSD) cases.
This study evaluated forensic psychiatry and PTSD cases in light of documents from the 
Ottoman archives. The development of Ottoman bimarhanes during the Modern Era was 
examined both through the continuation of Classical Period practices and the influence of 
medical advancements in Europe. As a result, the transformation and development experienced 
by Ottoman physicians and bimarhanes during the Modern Era, guided by scientific knowledge, 
were analyzed.