Romatoid artritli kadın hastalarda medikal tedavinin seksüel fonksiyonlar üzerine olan etkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effect of medical treatment on sexual functions in female patients with rheumatoid arthritis
Yazar: HİDAYET KAVALCI ŞATIROĞLU
Danışman: PROF. DR. FUNDA LEVENDOĞLU
Selçuk Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2017
Konu: Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon = Physical Medicine and Rehabilitation
Dizin: Artrit-romatoid = Arthritis-rheumatoid ; Cinsel işlev bozuklukları-psikolojik = Sexual dysfunctions-psychological ; Cinsel işlev bozukluğu-fizyolojik = Sexual dysfunction-physiological ; Cinsellik = Sexuality ; Kadınlar = Women ; Tedavi = Treatment ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
Romatoid artrit içerisinde seksüel fonksiyonlar da olan tüm yaşam alanlarını etkileyebilmektedir. Romatoid artrit (RA) hastalarında ihmal edilen bir yaşam kalitesi alanı olan seksüel fonksiyonlar, hekimler ve sağlık çalışanları tarafından rutin olarak değerlendirilmemektedir. Aynı zamanda, yaşam kalitesi ve fiziksel fonksiyonları değerlendirmek için rutin pratikte kullanılan sorgulamaların bir parçası değildir. Ancak, RA hastalarında seksüel disfonksiyon sıklığının yüksek olduğu bildirilmiştir. RA'nın seksüel fonksiyonlar üzerindeki etkisine ağrı, hastalık aktivitesi ve fonksiyonel sınırlılıklar aracılık etmektedir. Ancak, RA tedavisinde kullanılan tedavilerin seksüel fonksiyonlar üzerindeki etkisi daha önce değerlendirilmemiştir. Bu çalışmada RA tedavisinde kullanılan medikal tedavilerin seksüel fonksiyonlar üzerindeki etkisi değerlendirilmiştir. 
Çalışmaya 57 RA hastası ve yaşa göre eşleştirilmiş 19 sağlıklı kontrol dahil edildi. Hastaların yaşam kalitesi Short Form 36 ile (SF-36), depresyon düzeyleri Beck Depresyon Envanteri (BDE) ile, seksüel fonksiyonları Kadın Cinsel İstek Ölçeği (KCİÖ) ile değerlendirildi. hastalık aktivitesi DAS-28 ile analiz edildi. Total KCİÖ skoru ≤ 26 seksüel disfonksiyon şeklinde tanımlandı. Hastaların kullandıkları medikal tedaviler kaydedildi. 
Hastaların %80.7'si konvansiyonel DMARD, %19.3'ü biyolojik DMARD kullanmaktaydı. Konvansiyonel DMARD kullanan hastaların %67.9'u metotreksat (MTX) ile, %57.9'u sülfasalazin (SLZ) ile, %50.9'u hidroksiklorokin (HCQ) ile, %17.5'i leflunamid (LFN) ile tedavi edilmekteydi. Hastaların total KCİÖ skoru  23.8 ± 5.9, kontrol grubunun ise 25.1 ± 5.1'di (p=0.374). Hastaların %66.7'sinde, kontrol grubunun %52.6'sında seksüel disfonksiyon vardı. Ancak sadece KCİÖ'nün lubrikasyon alt ölçeği RA hastalarında kontrollere kıyasla daha düşüktü (4.0 & 4.8, p=0.014). Biyolojik ve konvansiyonel DMARD kullanan hastaların tüm KCİÖ alt ölçekleri benzerdi. SF-36 ile değerlendirilen fiziksel fonksiyon, emosyonel sınırlılık, enerji/vitalite ve ruh sağlığı alt skorlarıyla total KCÖİ skoru pozitif yönde koreleydi. DAS-28 ile değerlendirilen hastalık aktivitesi KCİÖ'nün sadece uyarılma alt ölçeğiyle negatif yönde koreleydi (p=0.008).  MTX, SLZ veya HCQ ile tedavi seksüel fonksiyonlar üzerinde etkili değildi. Ancak LFN kullanan hastaların uyarılma (p=0.004), cinsel istek (p=0.001) ve total KCİÖ skorları (p=0.022) kullanmayan hastalardan daha düşüktü.
Çalışmamızda RA'nın kadın seksüel fonksiyonlar üzerinde, özellikle de lubrikasyon alanında önemli etkisi olduğu gösterilmiştir. Ancak, RA'da sadece leflunamid tedavisinin seksüel fonksiyonlar üzerinde etkisi olduğu görülmüştür. Depresif semptomların varlığı RA hastalarında seksüel disfonksiyonu arttırmaktadır. Ek olarak, seksüel disfonksiyon yaşam kalitesiyle yakından ilişkili bulunmuştur. Bu nedenle RA hastalarında, seksüel disfonksiyona neden olan faktörler yaşam kalitesini arttırmak amacıyla ortadan kaldırılmalıdır.

Abstract:
RA may affect all aspects of life including sexual functioning. Sexual functioning is a neglected area of quality of life in patients with RA that is not routinely addressed by physicians or health professionals. Sexual functioning is also not a part of questionnaires frequently used to assess physical function or quality of life. However, it has been reported that the frequency of sexual dysfunction is high in RA patients. The effect of RA on sexual function is mediated by pain, disease activity and functional limitations. However, the effect of drugs used in RA treatment on sexual functions has not been evaluated before. This study aimed to evaluate the effect of medical treatments used in RA treatment on sexual functions. 
Fifty-seven patients with RA and nineteen age-matched healthy controls were included in the study. The quality of life, depression levels and sexual functions of all participants were evaluated by the 36-Item Short Form Survey (SF-36), Beck Depression Inventory (BDI) and Female Sexual Function Index (FSFI), respectively. The disease activity was assessed with DAS-28. Total FSFI score ≤ 26 was defined as sexual dysfunction. The medical treatment of the patients were recorded.
80.7% were treated with conventional DMARD, 19.3% with biological DMARD. Among patients using conventional DMARD, 67.9% were treated methotrexate (MTX), 57.9% with sulfasalazine (SLZ), 50.9% with hydroxychloroquine (HCQ), 17.5% with leflunomide (LFN). The mean of the total FSFI scores was 23.8 ± 5.9 in patients, 25.1 ± 5.1 in controls (p=0.374).  66.7% of patients and 52.6% of controls reported sexual dysfunction. However, only lubrication domain of FSFI were lower in RA (4.0 vs 4.8) than healty controls (p=0.014). All domain of FSFI were similar between patients using biologic and using conventional DMARD. Total FSFI scores positively correlated with physical functioning, emotional limitations, energy/vitality and mental health subscores assessed with SF-36. The disease activity measured by DAS-28 was negatively correlated only sensation domain of FSFI (p=0.008).  Treatment with MTX, SLZ or HCQ did not affect the sexual functions. But, patients treated with LFN had lower scores in sensation (p=0.004), desire (p=0.001) domain and total FSFI scores (p=0.022) compared to patient not treated with LFN. Total BDI scores negatively correlated with total FSFI scores (p<0.001). The mean BDI scores for the patients with RA were similar with the control group (P = 0.894). The mean BDI scores in patients with sexual dysfunction were greater than patients without sexual dysfunction (p = 0.016). 
In conclusion, our study demonstrated that RA has a significant negative impact on female sexual function, especially in lubrication domain. But, only leflunamide therapy correlated with sexual functions in RA. Presence of depressive symptoms in RA increase the degree of sexual dysfunction. Moreover, sexual dysfunction is closely related to quality of life. Therefore, factors leading to sexual dysfunction should be improved in order to increase the quality of life in patients with RA.