Sorumluluk ve özgürlük temelli medya okuryazarlığı becerisinin karikatür kullanılarak kazandırılması
Gaining responsibility and freedom based media literacy talent with caricatures
Yazar: İLKNUR İREM ARAS
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ESRA MİNDİVANLİ AKDOĞAN
Atatürk Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmada 7. sınıf öğrencilerine sosyal bilgiler dersinde çizdikleri karikatürler yardımıyla sorumluluk ve özgürlük temelli medya okuryazarlığı becerisinin kazandırılması amaçlanmaktadır.
Bu amaç doğrultusunda karma araştırma yöntemlerinden yakınsayan paralel desen kullanılmıştır. Çalışmanın nicel boyutu yarı deneysel desen, nitel boyutu ise durum çalışması ile yürütülmüştür. Çalışmada nicel veriler daha önceden hazırlanan 36 maddeden oluşan Sorumluluk ve özgürlük temelli medya okuryazarlığı anketi, nitel veriler ise öğrencilere uygulanan yarı yapılandırılmış görüşmeler, yapılandırılmamış gözlem ve öğrencilere çizdirilen karikatürler vasıtasıyla toplanmıştır. Elde nicel veriler Wilcoxon işaretli sıralar testi ve Kruskal-Wallis testleri ile analiz edilirken, öğrencilerden elde edilen görüşme verileri ve karikatürler için içerik analizi, gözlem verileri için betimsel analiz yöntemi tercih edilmiştir. Nitel verilerin analizinde MAXQDA programı kullanılarak toplanan veriler, temalar ve kodlara ayrılmış ve kod haritaları oluşturulmuştur.
Araştırmada ön test ve son test olarak uygulanan anket verileri için yapılan analiz sonucunda anlamlı bir farklılık ortaya çıktığı görülmüştür. Yine öğrencilerin günlük TV izleme süreleri ile günlük internet kullanım sürelerinin sorumluluk ve özgürlük temelli medya okuryazarlığı üzerinde bir etkisinin olup olmadığını belirlemek amacıyla analizler yapılmış ancak bu analiz soncunda anlamlı bir farka ulaşılamamıştır. Araştırmada ön ve son görüşmelerde elde edilen verilere bakıldığında öğrencilerin son görüşmede dolaylı olarak özgürlük ve sorumluluk değerleri üzerinden medya okuryazarlığını açıkladıkları fark edilmiş ayrıca son görüşmede verilen cevaplarda medya okuryazarlığına ilişkin bilgilerinin arttığı görülmüştür. Ön görüşmelerde medya içeriği kavramı konusunda bilgi sahibi olmayan öğrencilerin son görüşmelerde medya içeriğine ilişkin fikir sahibi oldukları anlaşılmıştır. Yine son görüşme verilerinde öğrencilerin medya içeriklerini izlerken seçici davranmaya başladıkları görülmüştür. Medya aracılığıyla doğru bilgiye ulaşma konusunda da öğrencilerin uygulama sonunda yeni bilgiler edindikleri fark edilmiştir. Araştırma sonunda öğrencilerin çizdiği karikatürlerde öğrencilerin en fazla yalan haber ve eğlence amaçlı kullanım kategorilerinde çizimler yaptığı görülmüştür. Gözlemler sonucunda ise öğrencilerin derse katılım ve ilgilerinin arttığı, derste çekingen olan öğrencilerin arkadaşlarının karikatür çizim etkinliğine katıldığını görünce kendilerinin de karikatür çizdiği ve tahtaya çıkıp anlatmaya gönüllü oldukları fark edilmiştir.
Çalışma sonucunda ön-test ve son test şeklinde uygulanan anket verileri arasında anlamlı bir farklılık olduğu görülmüştür. Yani öğrencilere çizdirilen karikatürler öğrencilerin sorumluluk ve özgürlük temelli medya okuryazarlığı becerilerini olumlu yönde etkilemiştir. Öğrencilerin günlük TV izleme ve internet kullanma süreleri özgürlük temelli medya okuryazarlığı becerisini kazanma durumları üzerinde anlamlı bir fark oluşturmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmanın nitel verilerine göre öğrencilerin medya kavramı, medyayı anlamlandırma durumları, medya içeriği konularında son görüşmede daha zengin ve verilen eğitimle uyumlu cevaplar verdikleri görülmüştür. Çalışma sonunda öğrencilerin çizdiği karikatürlerin konularının en fazla yalan/aldatıcı/yönlendirici haber alanında yoğunlaştığı sonucuna ulaşılmıştır. Yapılan gözlemlere göre karikatürlerin derste kullanılmasıyla öğrencilerin derse ilgilerinin ve ders aktif katılımın arttığı görülmüştür.

Abstract:
In this study, the aim is to impart media literacy skills based on responsibility and freedom to 7th-grade students through the caricatures they draw in their social studies class.
In line with this objective, a convergent parallel design, one of the mixed research methods, was used. The quantitative part of the study was conducted through a semi-experimental design, while the qualitative part was carried out using a case study approach. In the study, quantitative data were collected through the Responsibility and Freedom-Based Media Literacy Survey, consisting of 36 items prepared in advance, while qualitative data were gathered through semi-structured interviews with students, unstructured observations, and caricatures drawn by students. Quantitative data were analyzed using the Wilcoxon signed-rank test and Kruskal-Wallis tests, while content analysis was used for interview data and caricatures obtained from students, and descriptive analysis was used for observation data.For the analysis of qualitative data, MAXQDA software was used to categorize the collected data into themes and codes, and code maps were created according to them.
The analysis of the pre-test and post-test survey data in the study revealed a significant difference. Additionally, analyses were conducted to determine whether student's daily TV viewing and daily internet usage had an impact on responsibility and freedom-based media literacy; however, no significant difference was found in this analysis. When examining the data obtained from pre and post-interviews in the study, it was observed that in the post-interviews, students indirectly explained media literacy based on the values of freedom and responsibility. Furthermore, it was noticed that student's knowledge about media literacy increased in their responses during the post-interviews. Students who did not have knowledge about the concept of media content in the pre-interviews were found to have developed ideas about media content in the post-interviews. Additionally, in the post-interview data, it was observed that students started to become more selective when consuming media content. It was also noticed that students acquired new information about accessing accurate information through the media after the implementation. At the end of the research, it was observed that in the caricatures drawn by students, they mostly depicted categories related to fake news and entertainment. Observations revealed that student's participation and interest in the class increased, and shy students who initially hesitated to participate in the caricature drawing activity became willing to draw and present on the board when they saw their peers participating. 
The study results indicate a significant difference between the pre-test and post-test survey data. In other words, the caricatures drawn by students had a positive impact on student's media literacy skills based on responsibility and freedom. However, student's daily TV viewing and internet usage durations did not significantly affect their acquisition of freedom-based media literacy skills. According to the qualitative data from the research, it was observed that students provided richer and more aligned responses in the post-interviews regarding their understanding of the concept of media, media interpretation, and media content. At the end of the study, it was found that the topics of the caricatures drawn by students were mainly related to the category of fake/deceptive/directive news. Observations revealed that the use of caricatures in the classroom increased student's interest in the subject and their active participation in the class.