Kilisli Zihnî Dîvânı sözlüğü (Bağlamlı dizin ve işlevsel sözlük)
Kilisli Zihnî's Diwan glossary [Concordance and functional glossary]
Yazar: ZÜLFÜYE GÜLNAR
Danışman: DOÇ. DR. HASAN ŞENER
Fırat Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: 19. yüzyıl = 19. century ; Divan edebiyatı = Divan literature ; Divanlar = Divans ; Eski Türk edebiyatı = Old Turkish literature ; Mehmed Zihni Efendi = Mehmed Zihni Efendi ; Sözlük = Dictionary ; Sözlükbilim = Lexicology ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Şairler = Poets

Özet:
19. yüzyılın İstanbul dışında yetişmiş en güçlü şairlerinden biri olarak anılan Zihnî, kayda değer şiirleri olmasına rağmen günümüzde yeteri kadar tanınmamaktadır. Zihnî, divân edebiyatının etkisini yavaş yavaş yitirmeye başladığı bir dönemde yaşamasına rağmen güçlü kalemiyle oldukça hacimli bir eser ortaya koymuştur. Konu olarak Zihnî Dîvânı'nı seçmemizin amacı, Zihnî'nin tanınmasına ve anlaşılmasına katkıda bulunmak ve şair hakkında yapılan çalışmaları bir ileri seviyeye götürerek şairin şiirlerindeki söz varlığını ortaya çıkarmaktır.
Zihnî, şiirlerinde bazen 18. yüzyılda Nedim'le başlayan mahallileşme akımının etkisiyle günlük konuşma dilinden söylemlere yer verirken bazen de özellikle bağlı olduğu Nakşibendilik tarikatının da etkisiyle tasavvufî konulara yönelmiştir. Şair, şiirlerinde çok az atasözü kullanmasına rağmen deyimlere oldukça fazla yer vermiştir. Şairin çok fazla deyim kullanması dile olan hâkimiyetini göstermesi açısından son derece önemlidir. Zihnî'nin gerek atasözü ve deyimleri gerekse kullandığı âyet ve hadîsleri şiirlerine büyük bir itinayla anlamına uygun bir şekilde yerleştirdiğini, yaptığımız çalışma ile gördük.
Kilisli Zihnî Dîvânı Sözlüğü'nün (Bağlamlı Dizin ve İşlevsel Sözlük) yalnız edebiyat çalışmaları için değil tarih araştırmaları açısından da önemli bir kaynak olacağı düşünülmektedir. Zira eser Kilis'in kültürel özelliklerine ve tarihine de ışık tutmaktadır. Yapılan bu çalışmalar, şairin bağlam dünyasını ve yetiştiği, eserlerini neşrettiği dönemin dil özelliklerini yansıtması bakımından büyük bir öneme sahip olduğu gibi klasik edebiyatımızın mana dünyasını aydınlatması adına da son derece faydalı olacaktır.

Abstract:
Zihnî, who is known as one of the most powerful poets of the 19th century, grew up outside of Istanbul. Though he lived in a period when poetry literature started to lose its effect gradually, Zihnî produced a very voluminous work with his powerful pen. The purpose of our selection of the Mental Divinity as a subject is to contribute to the recognition and understanding of the Mental and to reveal the vocabulary of the poet by taking the studies about the poet to an advanced level.
In his poems, Zihnî sometimes included discourses in daily language with the effect of the localization movement that started with Nedim in the 18th century, and sometimes he focused on Sufism issues with the influence of the Naqshbandi-tariqat sect. Although the poet used very few proverbs in his poems, he gave much space to idioms. The use of too many idioms by the poet is extremely important in terms of showing his command of the language. We saw that Zihnî placed proverbs and idioms as well as verses and hadiths that he used in his poems with great care in accordance with its meaning.
It is thought that Kilisli Zihnî Dîvânı (Contextual Index and Functional Dictionary) will be an important source not only for literature studies but also for historical researches. Because the work sheds light on the cultural features and history of Kilis. These studies are of great importance in terms of reflecting the language characteristics and context world of the period in which the poet was raised and published his works, and would also be very useful for enlightening the mana world of classical literature.