Reaktifliği birbirinden farklı olan reaktif boyarmaddelerin optimum fiksaj sıcaklığı ve süresinin saptanması /
Yazar: MELİHA OKTAV
Danışman: PROF. DR. IŞIK TARAKÇIOĞLU
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tekstil Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1991
Konu: Tekstil ve Tekstil Mühendisliği = Textile and Textile Engineering
Dizin: Baskı teknikleri = Printing techniques ; Fiksaj sıcaklığı = Fixing temperature ; Kumaşlar = Fabrics ; Reaktif boyar maddeler = Reactive dyestuffs

Özet:
Bu araştırmada, reaktifliği ve molekül ağırlığı birbirinden farklı altı reaktif boyarmadde alınarak; kumaşın gördüğü ön işlem fiksaj yöntem ve koşullarının ve baskı reçetesindeki üre miktarının boyarmadde verimine etkisi incelenmiştir. Bunun için sözü edilen herbir boyarmadde ile 0-200 gr/kg üre içeren baskı patları kullanılarak yapılan baskılarda aktarılan baskı patı miktarı ölçülmüştür. Kurutulan baskıların fiksesi buharlama ve termofiksaj yöntemlerine göre yapılmıştır. Ön işlem farklılığının boyarmadde verimine etkisini incelemek için tüm deneyler merserizeli ve merserizesiz kumaş için tekrarlanmıştır. Baskıların yıkama, sürtme ve tutum özellikleri incelenmiştir. Buna göre; Farklı özellik gösteren herbir reaktif boyarmadde de fiksaj buharlama yöntemine göre yapılıyorsa üre kullanımının zorunlu olmadığı görülmüştür. Monoklortriazin esaslı reaktif boyarmaddelerde buharlama yerine termofiksaj yöntemi uygulandığında boyarmadde verimi büyük ölçüde artış göstermektedir. Vinilsülfon esaslı reaktif boyarmaddelerde fiksajın buharlama yöntemine göre yapılması daha uygundur. Diklortriazin esaslı reaktif boyarmaddelerde fiksaj sıcaklığına dikkat etmek koşuluyla buharlama yerine termofiksaj yöntemi kullanılabilir. Görüldüğü gibi boyarmaddenin reaktif 1 iğine uygun olarak termofiksaj yöntemi buharlama yerine kullanılabilmektedir. Böylece buharlayıcıdaki darboğaz önlenebilecektir. Buharlama yöntemi yerine termofiksaj uygulanacaksa, fiksaj sıcaklığının 140 °C'de olması boyarmadde verimini arttırmaktadır. Boyarmaddenin özelliği ve fiksaj yönteminden bağımsız olarak, reaktif boyarmadde ile basılacak kumaşlar mutlaka merserize işlemi görmelidir. Daha önce de belirtildiği gibi baskı patında kullanılan üre miktarı ; boyarmaddenin reaktifligi, suda çözünürlüğü ve kullanılan fiksaj yöntemine bağlı olarak değişmektedir. Uygulamada; bu faktörler dikkate alınarak, kullanılan üre miktarı en aza indirilmeye çalışılmalıdır. Hattâ buharlama yönteminde kullanılmayabilir. Bu yüzden baskı patına üre konulmadığı için maliyet ve işçilik giderleri azalacak, baskı makinaları ve buharlayıcının kullanım süreleri artacaktır.-94- Çünkü üre kullanımı sonucu bu makinaların temizlenme sorunları ortadan kalkmaktadır. Yukarıda açıklanan noktalara uyulduğu taktirde fiksaj verimi yüksek bir baskı elde edilecektir. Bu? boyarmadde verimi maliyet enerji ve işçilik; işlemin kısalması ve atık su yüklenmesinin azaltılması açısından büyük bir öneme sahiptir. Amaç» optimum baskı işlemini yaparak özellikle çevre kirliliğinin minimuma indirilmesi ise» bu araştırma bu konuda tüm baskıcılara yardımcı olacak bazı bulguları sistematik olarak inceleyip ortaya koymuştur.

Abstract:
In this research, it is studied on the effect of the fixing techniques and their conditions, the pretreament of the fabric and urea quantities in printing recipes upon the dyestuff profit by choosing six different dyestuffs whose reactivity and molecular weight are different from each other. The quantity of printing pastes applied to the fabrics were measured. These printing pastes included 0-200 gr/kg urea for every dyestuff. The fixing of prints dried were done by the steaming and the baking process. In order to study the effect of different pretreaments of fabric upon dyestuff profit, all the experiments were repeated upon mercerized and unmercerized cotton fabric. Then bending strength, rubbing, and washing fastness of prints were examined. According to these experiments, if the fixing was done by the steaming process, it was not necessary to add urea in the printing recipe for every reactive dyestuff. The dyestuff profit was increased very much while the fixing was done by baking process instead of the steaming process for monochlorotriazine class of dyes. It was more suitable to make the fixing by the steaming process for vinylsulphone class of dyess. By paying attention the fixing temperatures, the baking process could be used for the dichlorotriazine class of dyess. As it was seen,in practice, the baking process could be used instead of the steaming process according to reactivity of dyess, so bottle-neck could be prevented in steamer. If the fixing was done by the baking process, the fixing temperature at 140 °C increased dyestuff profit. The fabric would be printed with reactive dyestuff must be mercerized as to be indepented from the properties of the reactive dyestuffs and the fixing process. The change of the quantities of urea in printing paste depended on the reactivity, solubility of dyes and the fixing process as it was explained above. In practice, by taking these points into account the quantity of urea used was decreased at least. Even it couldn't be used in the steaming process. Thus the expenditure of cost prices and-96- workers was decreased and the usage period of the printing machines and the steamer was increased because the urea wasn't used in the printing paste. Since the cleaning problems of these machines was eliminated. If the points explained above was considered, the prints had the highest dyestuff profit. It had vital importance in points of the expenditure of cost prices, workers, energy, the shortest process and decreasing of waste water. If the aim was to do optimum printing process and to decrease the pollution of the enviroment, the printers should apply the most suitable printing recipe and printing process. As a result of these, I think this research will attrackt the attention of the printers.