Akreditasyonun performansa etkisi: Kızılay Kan Merkezi JCI Akreditasyonu örneği
Accreditation impact on performance: Accreditation sample of Turkish Red Crescent Blood Center JCI
Yazar: YASEMİN AKTAŞ
Danışman: DOÇ. DR. MENDERES TARCAN
Türk Hava Kurumu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management ; İşletme = Business Administration
Dizin: Akreditasyon = Accreditation ; Kalite = Quality ; Kalite standartları = Quality standards ; Kan bağışı = Blood donation ; Kızılay = Kızılay ; Laboratuvarlar = Laboratories ; Performans = Performance ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Sağlık kuruluşları = Health institutions ; Uluslararası Birleşik Komisyon Belgesi = Joint Commission International

Özet:
Sağlık kurumlarında verilen hizmetin belli standartlara sahip olması gereği sağlık örgütleri tarafından uzun süre önce gündeme getirilmiştir. Bu konudaki gelişmenin günümüzde ulaştığı nokta, hasta odaklı bir kavram olan kalite güvencesidir. Klinik laboratuvarlar için kalite güvencesi, laboratuvar testlerinin güvenilirliğinin, verimliliğinin ve klinik kullanımının sürekli olarak geliştirilmesini ifade etmektedir. Bu amaçla bağımsız kurumlar tarafından laboratuvar işleyişi denetlenmekte ve kalite belgelendirilmektedir. Akreditasyon, yeterliliğin belgelenmesidir. Kurumun, belgeyi veren kurum tarafından belirlenmiş standartlara uygun olup olmadığı denetlenmektedir. Günümüzde ülkemizde Türk Akreditasyon Kurumu (TÜRKAK) ve farklı ülkelerde "Joint Commission International (JCI), College of American Pat Hologists (CAP), Health Quality Services (HQS)" gibi akreditasyon kurumları gönüllü üyelik temelinde faaliyetlerini sürdürmektedir. Sağlık kurumlarında ve bu kurumların önemli bir parçası olan laboratuvarlarda kalitenin güvence altına alınması hem yasal, hem de etik bir zorunluluktur. 
Hizmet sektörünün en önemlisi olan ve kan bankacılığı faaliyetleri yürüten Kan Merkezleri, Toplam Kalite Yönetimi felsefesini benimsemiş ve bu doğrultuda sağlık kalitesini güvence altına alabilecek çalışmalara hız kazanmışlardır. Kan bankacılığında sunulan hizmetin kalitesinin yanı sıra sağlık hizmeti talep eden yararlanıcının güvenliğini de sağlayan sistemler geliştirilmektedir. JCI Akreditasyonunun son yıllarda uluslararası alanda en çok kabul görmüş değerlendirme modeli olarak karşımıza çıkması, tıbbi laboratuvar standardı çerçevesinde kan bağışının alınmasından, kan ürünlerinin üretilmesi ve dağıtımına kadar olan süreçlerin tamamında standartlar belirlemiş olması nedeniyle önemlidir. 
Sağlık hizmeti sunucuları, son yıllarda sundukları hizmetin kalitesinin yanı sıra sağlık hizmeti talep eden vatandaşların güvenliğini de kapsayan sistemler geliştirmek durumundadır. "Uluslararası alanda JCI Akreditasyonu/denkliği"de bu noktada son on yılda en çok kabul görmüş olan değerlendirme modelidir. JCI Akreditasyonu ile ilgili laboratuvarların hizmet süreçleri bilimsel ve yasal kurallara dayandırılarak kan bağışından bileşenlerin dağıtımına kadar olan tüm süreçlerin hem klinik, hem de organizasyon idaresine yönelik standartları belirlenmiş ve sürekli gelişimi hedeflenmiştir. Türk Kızılayı Kan Hizmetleri Genel Müdürlüğü'nce yasal mevzuat dâhilinde yürütülen kan bankacılığı faaliyetleri; modern kan bankacılığı, kalite ve akreditasyon alanlarında ülkemiz ve dünya daki gelişmeler takip edilerek, ulusal ve uluslararası platformlarda akredite olarak yürütülmesi amaçlanmış; bu amaca yönelik olarak kan bankacılığı faaliyetleri kapsamında üç bölge kan merkezi için Joint Commission International (JCI) tıbbı laboratuvarı akreditasyonu alınmıştır. 
Bu araştırmada Joint Commission International (JCI) akreditasyonunun, Kızılay Bölge Kan Merkezlerinin kan bankacılığı faaliyetlerindeki performansına etkilerini ortaya koymak amaçlanmış, araştırma JCI tıbbi laboratuvar standardına sahip olan Orta Anadolu Bölge Kan Merkezi (Ankara), Kuzey Marmara Bölge Kan Merkezi (İstanbul) ve Ege Bölge Kan Merkezi (İzmir) müdürlükleri üzerinde yapılmış, ilgili müdürlüklerin sertifika öncesi ve sonrası faaliyet göstergeleri incelenmiştir. 
JCI Akreditasyonunun düzenli kan bağışçısı sayısı; kan bağışçılarının yaş, cinsiyet ve eğitim durumu dağılımındaki değişim göstergeleri; yıllık kan bağışı sayısı, yıllık kan bağışı sayısının ne kadarının düzenli kan bağışçısından sağlandığı, düzenli kan bağışçılarının bölgesel dağılımı ve bölgesel dağılım arasındaki farklılıklar; arz-talep göstergeleri; ret edilen kişi sayısı ve toplam başvurudaki yüzde değerleri; test pozitiflikleri gibi faaliyet göstergeleri üzerinde olumlu veya olumsuz anlamlı bir etkiye rastlanmamış, üretim laboratuvarı işlem göstergelerinde ise anlamlı etkiler saptanmıştır. 

Anahtar Kelime: 
Akreditasyon, Joint Commission International (JCI), Kalite, Tıbbi Laboratuvar Akreditasyonu

Abstract:
Requirement for service given in health institutions to have certain standards has been taken into agenda by health organizations for a long time ago. The point that the development on this subject has reached is "quality assurance" that is a patient-focused concept. Quality assurance for clinic laboratories describes developing confidence, efficiency and clinical use of laboratory tests for clinical laboratories. For this purpose, operation of laboratories is inspected and quality is documented by independent institutions. Accreditation is certification of competence. It is inspected if institution complies standards determined by certifying institution. Today, accreditation institutions such as Turkish Institution of Accreditation (TÜRKAK) in our country and "Joint Commission International (JCI), College of American Pat Hologists (CAP), Health Quality Services (HQS)" in different countries execute their activities based on voluntary membership. Taking quality under assurance in health institutions and laboratories that are important part of them is both legal and ethical obligation. 
Blood Centers, which is the most important one of service sector and which executes blood banking activities, have adopted philosophy of Total Quality Management and have given acceleration to studies that can take health quality under assurance in line with it. Systems providing safety of user demanding health service are developed as well as quality of service presented in blood banking. Meeting JCI accreditation as mostly accepted evaluation model in international area during recent years is important for the fact that standards have been determined in w Hole of processes from collection of blood donation to production of blood products and their distribution within the frame of medical laboratory standard. 
Health service providers have to develop systems covering safety of citizens demanding health service as wall as quality of service they provided during recent years. "JCI Accreditation/equivalence in international area" is mostly accepted evaluation model during last ten years at this point. Service processes of laboratories related to JCI accreditation have been based on scientific and legal rules, and their standards towards both clinical and organizational management of all processes from blood donation to distribution of components, and their continuous development has been aimed. Blood banking activities executed within legal regulations by General Directorate of Blood Services of Türk Kızılay (Turkish Red Crescent); are aimed to be performed under accreditation at national and international platforms by following developments in our country and the world on fields of quality and accreditation; medical laboratory accreditation of Joint Commission International (JCI) has been obtained for three regional blood centers within the context of blood banking activities towards this aim. 
It has been aimed to exhibit influences of accreditation of Joint Commission International (JCI) on performance of blood banking activities by Kızılay Regional Blood Centers in this research, and the research has been conducted on directorates of Central Anatolia Regional Blood Center (Ankara), Northern Marmara Regional Blood Center (İstanbul) and Aegean Regional Blood Center (İzmir) which have JCI medical laboratory standard, and activity indicators of related directorates have been examined before and after certification. 
Any significantly positive or negative effect of JCI accreditation hasn't been seen on variables such as number of regular blood donors; variable indicators on distribution of age, sex and education status of blood donors; number of annual blood donations,  How much of annual blood donations were obtained from regular blood donors, regional distribution of blood donors and differences among regional distributions; supply-demand indicators; number of rejected persons and total percent values at application; test positivity, and significant effects have been determined on procedure indicators of production laboratory. 

Keywords: 
Accreditation, Joint Commission International (JCI), Quality, Medical Laboratory Accreditation