Sendikalarda toplumsal cinsiyet ayrımcılığı; Eğitim-Sen örneği
Gender discrimination in the trade unions; sample of Eğitim-Sen-
Yazar: AYİŞE SAVAŞÇI
Danışman: DOÇ. DR. HAVVA NEŞE ÖZGEN
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kadın Çalışmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2003
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations
Dizin: Ayrımcılık = Discrimination ; Cinsel ayrımcılık = Gender discrimination ; Cinsel kimlik = Gender identity ; Cinsiyet farkları = Gender differences ; Eğitim-Sen = Eğitim-Sen ; Kadınlar = Women ; Patriarkal ideoloji = Patriarchal ideology ; Sendikalar = Unions ; Çalışan kadınlar = Working women

Özet:
Bu çalışmanın amacı, siyasal yelpazenin solunda yer alan, muhalif kimliğiyle bilinen Eğitim-Sen'de; toplumsal cinsiyet ayrımcılığını üreten mekanizmaları ve bu mekanizmaların kapitalist sistemden ve patriarkal ideolojiden etkilenme biçimlerini incelemektir. Kapitalizm öncesi toplumlarda da var olan patriarkal ideoloji, günümüzde kapitalist sistemin ihtiyaçlarına göre şekillenmekte ve devam etmektedir. Patriarkal ideoloji; Louis Althusser'in devletin ideolojik aygıtları olarak tanımladığı din, hukuk, eğitim, aile, siyasal partiler, sendikalar, vb. kurumlarda sürekli olarak yeniden üretilmektedir. Kadınların işgücü piyasasındaki, aile içerisindeki ve sendikadaki konumlan birbirine benzemektedir. Kadınların işgücü piyasasındaki ikincil konumlan ve aile içerisindeki patriarkal işbölümü, sendikal katıîımlanm olumsuz yönde etkilemektedir. Aynca sendikalann işleyiş tarzından ve yapısından kaynaklı nedenler kadmlan sendikalardan uzaklaştırmaktadır. Eğitim-Sen'in yönetim mekanizmalannda yer almış veya halen yer almakta olan kişilerle yapılan görüşmeler ve sendikal dökümanlann incelenmesi sonucunda şu bulgulara ulaşılmıştır: Eğitim-Sen'in kuruluş aşamasında karşılaştığı baskılar, erkekler tarafından yüceltilmekte ve erkeklerin sendikayı daha çok sahiplenmesinin gerekçesi olarak kullanılmaktadır. Erkeklerin çoğu kadmlan sendikal mekanlann ve faaliyetlerin asli unsuru olarak görmemekte ve sendikal faaliyetleri "erkek işi" olarak algılamaktadırlar. Kadın komisyonlan ve kadın sekreterlikleri erkeklerin çoğu tarafından içselleştirilmiş organlar değildir. Sendika içerisinde kadın sorunu sadece kadmlann sorunu olarak görülmekte ve bu sorun kadın sekreterliklerine veya kadın komisyonlanna havale 182edilmektedir. Sendikal politikalar erkekler tarafından ve erkeklere göre belirlenmektedir. Toplumsal cinsiyet ayrımcılığını geriletmeyi hedefleyen talepler, sendikanın genel talepleri arasında yer almamaktadır. 2001 yılında çıkarılan 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları Kanunu'nu; sendikanın kurumsallaşmasına, daha bürokratik ve hiyerarşik bir yapıya kavuşmasına neden olacağından, bu durum kadınların katılımını olumsuz yönde etkileyebilecektir. Eğitim-Sen'de yapılan kadın çalışmalarının ve oluşturulan kadın sekreterliklerinin değişimin ve dönüşümün dinamiklerini içinde barındırmakla birlikte, cinsiyet sorununun çözümünde yeterli olmayacağı düşünülmektedir. Patriarkal ideoloji devletin ideolojik aygıtlarının tümünde üretildiği sürece, sadece Eğitim-Sen'de yapılacak kadm çalışmalarıyla bu sorunun çözülemeyeceği ve Eğitim-Sen'in toplumsal cinsiyet ayrımcılığını sürekli olarak yeniden üretmeye devam edeceği düşünülmektedir.

Abstract:
The aim of this work is to analyse the mechanisms which reproduce gender discrimination and how these mechanisms are effected by the capitalist system and patriarchal ideology in Eğitim-Sen. Patriarchal ideology which existed also in precapitalist societies is being and is continuing according to the necessities of the capitalist system at present. Patriarchal ideology is reproduced in institutions such as religion, law, education, family, political parties, etc. which were described by Louis Althusser as ideological instruments of the state. The situation of the women in the family, labor market and trade union are similar. The secondary situation of the women in the labor market and patriarchal division of labor in the family negatively effect the participation of the women to the trade unions. On the other hand, the reasons which originate from the structure and working type of the trade unions give rise to alienation of the women from these institutions. Interviews were made with several persons who have been working or are still working in the management mechanisms of Eğitim-Sen and the documents of this trade union were reviewed in this study. Consequently, the results which are described below are found: The pressures, which Eğitim-Sen confronted during its establishment, are exalted by male members and are shown as the reason of why males own the trade union. Manv of the males do not accent the women as main elements of the activities in the trade union, because they perceive these activities as a "masculine matter." Problems of the women are accepted just as women specific problems within the trade union and thus these problems are conducted directly to the women secretarial or 184women commission. Policies are defined by males and for males in the trade union. Women requests do not take place among the general requests of the trade union. The law number is 4688, which is about the trade unions of civil servants passed through the parliament in 2001. This law will make the trade union more bureaucratic and hierarchic, so that will affect negatively women participation in the trade union. Women secretarial which were organized and women studies which were performed in Eğitim-Sen, contain the dynamics of the change and transformation, however, those will not be sufficient in dissolving the gender discrimination. It is thought out from the results of this work that, this problem will not be dissolved only with the women studies which were performed in Eğitim-Sen and this trade union will continue to reproduce gender discrimination, as long as patriarchal ideology is produced in all ideological instruments of the state.