Jean-Paul Sartre'da "benlik"in kuruluşu ve özne olmanın olanağı olarak başkaları problemi
The establishment of the "self" in Jean-Paul Sartre and the problem of others as the possibility of being a subject
Yazar: MEHTAP KILIÇ
Danışman: PROF. DR. NEDİM YILDIZ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Benlik inşası = Construction of self ; Etik = Ethics ; Kendilik = Self ; Sartre, Jean Paul = Sartre, Jean Paul ; Sorumluluk = Responsibility ; Özgürlük = Freedom ; Özne = Subject

Özet:
Benlik, insanlık tarihi boyunca süregelen en temel sorunlardan biri olmuştur.  İnsan için kendi varoluşunu kavramak ve açıklamak, en derin problemlerden biridir. Bu bağlamda 'ben'e ve insan olmanın anlamına ilişkin çok fazla düşünce ve görüş öne sürülmüştür.
Sartre'ın felsefi yaklaşımı varoluşçudur. Varoluşçu yaklaşımda insan önce var olur ve sonrasında yaşam içerisinde seçimleriyle benliğini kurar. Çünkü varoluşçu felsefede insanın doğuştan sahip olduğu bir öz olmadığından, insan kendi seçimleriyle özünü yaratır. Bu nedenle de insan var olduğu sürece seçimlerinden sorumludur ve seçimleri o insanı şekillendirir. Ancak insanın özne olarak var olması için, 'başkası'na da ihtiyaç vardır. Sartre'a göre özne olmak aynı zamanda kendini nesne olarak görebilmek, başkalarını da başka benlikler, başka özneler olarak görebilmek demektir. İnsanın yalnızca kendi benliğini bilmeye yönelmesi yetmez, Sartre'da insanın aynı zamanda başkalarının varlığını keşfetmesi kendi beninin inceliklerini de keşfetmesine imkan verir. İşte bu durum onu insan, başka bir deyişle özne yapar. Çünkü özne bilen, eyleyen, fail halde olan ve aynı zamanda başkaları ile birlikte tarihsel, kültürel ve etik bir sistem içerisinde yer alandır.
Giriş ve üç ana bölümden oluşan bu çalışmanın ilk bölümünde Sartre'ın ontolojisi fenomenolojik yaklaşımı ile birlikte ele alındı. Varlık anlayışının araştırılması sonucunda kendisi için varlık olan insanın, kendini hiçlik ile diğer varlıklardan yalıtma imkanı, insanın bilinçli bir varlık olarak özgür olmasına işaret eder. Bilinçli varlık olan insan, özgürlüğü sayesinde kendisini ne ise o olmaktan kurtarabilir. Böylece daima bir aşma ile kendinin ötesine geçerek var oluşuna dair sınırsız imkan yaratır. O artık kendisini nasıl yaparsa öyle olacaktır.
	Çalışmanın ikinci bölümünde Sartre'ın insanı tarihsellik ve evrensellik kavramları ile birlikte nasıl konumlandırdığı açıklandı. Tarihsellik kavramı ile Sartre, insanın ve öznelliğine ve onun sürekli olarak özgürce yeniden yaratmasına işaret ederken, insanın ve varoluşun anlamı mutlak bir temelle değil tarihsellikle açıklanır. Evrensellik fikri ile ise, soyut bir insan evrenselliği fikrini reddederek somut bir evrensel nosyonunu geliştirmek ister. Sartre'a göre tümel insan düşüncesi merkezli evrensel etik anlayışları absürttür. Somut evrensel bir anlayış ise, ancak insanın yapıp etmelerini kendi isteği ile evrenselleştirmesi ve öznel eylemi ile tüm insanlar için aynı şeyi dilemesi ile mümkün olacaktır. Ancak bu isteme bir görev yükümlülüğü ile değil, kişinin kendi arzusundan gerçekleşmelidir.
Çalışmanın üçüncü bölümünde insanın sosyal varoluş içerisindeki ontolojik yaklaşımları ele alındı. Sartre'da özne olmanın imkânı olarak bir özgürlük ve eylem etiği sunulur, ancak Sartre evrensellik nosyonuna karşın etik bir sistem veremez. Ancak öznenin etik planda özne olabileceğini öne sürerek tarih içerisindeki insanın somut durumları üzerinden hareket eden Sartre, bireyin hangi çağda olursa olsun, özgürlüğün ve sorumluluklarının bilincinde olabildiği takdirde, evrensel normlara ve hakikat sistemlerine ihtiyaç duymadan, kendi evrenselini inşa edebileceğini varsayar. Bu anlamda Sartre bir ahlak anlayışı veremese de, somut ve pratik alanda birçok çözüm sunar.

Abstract:
The 'self' has been one of the most fundamental problems throughout human history. Understanding and explaining one's own existence is one of the deepest problems for human beings. In this context, many thoughts and opinions have been put forward regarding 'I' and the meaning of being human.
Sartre's philosophical approach is existentialism. In the existentialist approach, a person first exists and then establishes himself with his choices in life. Because in existentialist philosophy, since there is no innate essence of man, man creates his essence by his own choices. Therefore, as long as a person exists, he is responsible for his choices and his choices shape that person. However, in order for man to exist as a subject, the 'other' is also needed. According to Sartre, being a subject also means seeing oneself as an object and seeing others as other selves and other subjects. It is not only the orientation of a person to know his own self, but also to discover the existence of others in Sartre, allowing him to discover the subtleties of his own self. This situation makes him a human, in other words a subject. Because the subject is the knowing, acting and at the same time taking place in a historical, cultural and ethical system with others.
In the first part of this study, which consists of introduction and three main chapters, Sartre's ontology was discussed together with his phenomenological approach. As a result of the study of the understanding of existence, the possibility of the human being to isolate herself/himself from nothingness and other beings indicates that the human being is free as a conscious being. Being a conscious being, human beings can save themselves from being what they are, thanks to their freedom. Thus, it always creates limitless possibilities for its existence by going beyond itself with a transcendence. Now he will be the way he does himself.
In the second part of the study, it was explained how Sartre positions human beings together with the concepts of historicity and universality. With the concept of historicity, Sartre points to the subjectivity of man and his continuous free re-creation, while the meaning of man and existence is explained not by an absolute basis but by historicity. With the idea of universality, he wants to develop a concrete notion of universal by rejecting an abstract idea of human universality. According to Sartre, universal understanding of ethics centered on universal human thought is absurd. A concrete universal understanding will only be possible if a person universalizes his actions by his own will and wishes the same thing for all people with his subjective action. However, this request should be fulfilled not by a duty, but from one's own desire.
In the third part of the study, ontological approaches of human in social existence were discussed. In Sartre, an ethic of freedom and action is presented as the possibility of being a subject, but Sartre cannot give an ethical system despite the notion of universality. However, Sartre argues that the subject can be subject in the ethical plan. Considering the concrete situations of man in history, Sartre assumes that if the individual is aware of his freedom and responsibilities at any age, he can build his own universal without the need for universal norms and truth systems. In this sense, although Sartre cannot give a moral understanding, he offers many solutions in concrete and practical areas.