Platon'un Devlet'indeki siyaset düşüncesi ile Şerhu'l-Mevâkıf'taki siyaset düşüncesinin karşılaştırılması
Comparison of political thought in Plato's Politeia and political thought in Şerhu'l-Mevakıf
Yazar: NURİ KOÇ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA YILDIZ
Karabük Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Platon = Platon ; Seyyid Şerif Cürcani = Seyyid Şerif Cürcani ; Siyaset = Politics ; Siyaset felsefesi = Political philosophy ; Siyasi görüşler = Political thoughts ; İslam felsefesi = Islamic philosophy ; İslamiyet = Islam ; Şerhu'l-Mevakıf = Şerhu'l-Mevakıf

Özet:
Bu çalışmada günümüz Batı Medeniyetinin düşünsel temellerini oluşturan Grek
Felsefesinin büyük filozofu Platon'un Devlet (Politeia) adlı eseri, kavramsal bir tahlile
tâbi tutularak Batı siyasi düşüncesinin alt yapısı ve İslâm öncesi siyasi yapılanmadan
hareketle, İslâm Kelâm Geleneği klasiklerinden, Seyyîd Şerif Cürcânî'nin Şerhû'l-Mevâkıf adlı eserinde bulunan İmamet bahsinin kavram tahlili yapılmıştır. Siyaset
düşüncesi bağlamında felsefî ve kelâmî tecrübelerin birbirleriyle ilişkisi ve ayrıldığı
noktalar tespit edilmeye çalışılmıştır.
Özellikle Batı merkezli bahis konusu siyasi temellendirme, kaynaklardaki
çizgisel tarih anlayışı esas alınarak vurgulanmış, toplumların gelişim ve değişimindeki
vahiy merkezli müdahaleler gibi etkilerle yinelenen köklü değer ve kurum değişimlerini
ifade eden döngüsel yaklaşımlara yer verilmemiştir.
Her iki yapıtın tarihi arka alanı üzerinde araştırma yapılarak siyasi karakteristiğin
kültürel kodlarla bağlantısı üzerinde durulmuştur. Böylece her iki medeniyetin siyaset
anlayışına etki eden, onları şekillendiren etmenlerin tespitine çalışılmıştır. Elde edilen
bulguların karşılaştırılması ile siyasi anlayışlar arasında bir takım benzerlik ve
farklılıklar özelinde araştırılan arka alanla ilişkisi tespit edilmeye gayret gösterilmiştir.
Her iki yapıttaki siyasi anlayışın dinle ilişkisi sadedinde yeni siyasal değerler sistemi
inşasına ulaşılmaya çalışılmıştır.
Bilindiği üzere Politeia sadece bir siyasal tavır ifade eden yapıt değildir. Yapıtın
ontolojik, epistemolojik ve etik tasarımlar sunumu, siyasal tavrın gölgesinde silik bir
sunum olarak karşımıza çıkmamaktadır. Platon bir siyasal bir sistem inşa ederken diğer
taraftan derin bir epistemoloji, ontoloji ve etik değerler sistemi de inşa etmektedir. Belki
de Politeia'yı bu kadar çekici kılan birçok bilim dalına hitap ediyor olmasıdır.
Dolayısıyla İslam siyaset geleneği ile derinlerde de olsa bağlamsal bir ilişki kurmak
mümkün görünmektedir.

Anahtar Kelimeler: Devlet; Halife; Hilâfet; Platon; Politeia; Siyaset; Şerhu'l-Mevâkıf.

Abstract:
In this study, the father of Greek Philosophy Plato's book Politeia, which forms
the intellectual foundations of today's Western Civilization, is subject to conceptual
analysis, and based on the infrastructure of Western Political thought and the pre-islamic
political structure, one of the classics of the Kalam tradition, Seyyid Serif Curcani's
work Serhul Mevakif's imamet has been studied on its conceptual analysis.
In particular, the Western-centered political grounding in question was
emphasized on the basis of the linear understanding of history in the sources, and
cyclical approaches that expressed recurring radical value and institutional changes with
effects such as revelation-centered interventions in the development and change of
societies were not included.
The historical background of both works has been researched and the connection
of political characteristics with cultural codes has been emphasized. Thus, it has been
tried to determine the factors that affect and shape the political understanding of both
civilizations. It has been tried to determine the relationship between the researched
background and some similarities and differences between the comparison of the
findings and political understandings. In both works, it has been tried to reach the
construction of a new system of political values based on the relationship between the
political understanding and religion.
As it is known, Politeia is not only a work that expresses a political attitude. The
presentation of the work's ontological, epistemological and ethical designs does not
appear as an obscure presentation in the shadow of the political attitude. While Plato
constructs a political system, he also constructs a deep system of epistemology, ontology
and ethical values. Perhaps what makes Politeia so attractive is that it appeals to many
disciplines. Therefore, it seems possible to establish a contextual relationship, albeit
deep, with the Islamic political tradition.

Keywords: State; Khalifa; Caliphate; Plato; Politeia; Politics; Şerhu'l-Mevakıf