Endoskopi sırasında kullanılan sanal gerçeklik uygulamasının ağrı, anksiyete ve yaşam bulguları üzerine etkisi: Bir karma yöntem çalışması
The effect of virtual reality application used during endoscopy on pain, anxiety and vital signs: A mixed methods study
Yazar: İBRAHİM NAS
Danışman: PROF. DR. GÜLAY İPEK ÇOBAN
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Esasları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Amaç: Bu araştırma, endoskopi sırasında kullanılan sanal gerçeklik uygulamasının ağrı, anksiyete ve yaşam bulguları üzerine etkisini belirlemek amacıyla karma yöntem (mixed metod) olarak yapılmıştır. 
Materyal ve Metot: Araştırma, Kasım 2022 – Mart 2023 tarihleri arasında Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Dursun Odabaş Tıp Merkezi Endoskopi Ünitesinde gerçekleştirilmiştir. Açımlayıcı sıralı karma desenin kullanıldığı bu araştırma, iki aşamadan oluşmaktadır. Araştırmada, ön test – son test tasarımlı, randomize kontrollü, deneysel yöntemin kullanıldığı nicel aşama 75 hasta ile, olgubilim/fenomenolojik desenin kullanıldığı nitel aşama ise 19 hasta ile tamamlanmıştır. Verilerin toplanmasında hasta tanıtım formu, durumluluk kaygı ölçeği, görsel kıyaslama ölçeği, hasta izlem formu ve yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Verilerin analizinde IBM SPSS V23 programı (nicel) ile tümevarımcı niteliksel içerik analizi (nitel) kullanılmıştır. 
Bulgular: Araştırmanın nicel bölümünde hastalar yaş guruplarına göre benzer dağılım göstermiştir. Hastaların, %52'si kadın, %56'sı ilköğretim mezunu, %69.3'ü kronik hastalığı olmayanlar, %58.7'si ise ilk defa endoskopi yaptıranlardan oluşmaktadır. Hastalar, hem hastaneye hem de endoskopiye en çok ağrı şikâyetiyle başvurmuştur. Araştırmada, deney grubunda yaşam bulgularından sadece sistolik kan basıncı ve diastolik kan basıncı son test ortanca değerleri istatistiksel olarak kontrol grubundan daha düşük bulunmuştur (p<0.05). Nabız, solunum, vücut sıcaklığı, SpO2 değerleri ise gruplar arasında benzer çıkmıştır (p>0.05). Deney grubunda son test ağrı skoru ortanca değerleri istatistiksel olarak kontrol grubundan daha düşük bulunmuştur (p<0.001). Ayrıca gruplar arası hem ön test (p<0.05) hem de son test (p<0.001) durumluk kaygı skoru ortalama değerleri istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Bununla birlikte, gruplar arasında tespit edilen bu farkların son test ortalama değerleri açısından daha yüksek düzeyde anlamlı olduğu belirlenmiştir (p<0.001). Araştırmanın nitel aşamasında ise 4 tema ve 23 kod elde edilmiştir. Araştırmaya katılan hastaların ifadelerinden elde edilen bulgulara göre, sanal gerçeklik uygulamasının ağrı ve kaygıyı azaltmada olumlu etkisi bulunmuştur. Hastaların çoğunluğu, endokopi işlemini tanı ve tedavi için gerekli ve etkili bir işlem olarak tanımlamıştır. Bununla birlikte, sanal gerçeklik uygulamasının güzel, hoş ve faydalı bir uygulama olduğu, rahatlatıcı, sakinleştirici ve dikkat dağıtıcı etkileri olduğu belirtilmiştir. Araştırmada, hem nicel hem de nitel sonuçların birbirine benzer ve destekler nitelikte olduğu ortaya çıkmıştır.
Sonuç: Karma yöntem olarak gerçekleştirilen bu araştırmada, endoskopi sırasında kullanılan sanal gerçeklik uygulamasının ağrı ve anksiyeteyi azaltmada, sistolik ve diastolik kan basınını ise stabilize etmede etkili olduğu belirlenmiştir. Ancak, daha güçlü kanıtların elde edilebilmesi amacıyla farklı örneklem ve araştırma teknikleri ile endoskopi sırasında kullanılan sanal gerçeklik uygulamasının ağrı, anksiyete ve yaşam bulgularına etkisinin irdelendiği kanıt temelli çalışmaların yapılması önerilebilir.

Abstract:
Aim: This research was conducted as a mixed method to determine the effect of the virtual reality application used during endoscopy on pain, anxiety and vital signs. 
Materials and Methods: The research was carried out at Van Yüzüncü Yıl University Dursun Odabaş Medical Center Endoscopy Unit between November 2022 and March 2023. This research, in which an explanatory sequential mixed design was used, consists of two stages. In the research, the quantitative phase, in which a pretest-posttest design, randomized controlled, experimental method was used, was completed with 75 patients, and the qualitative phase, in which the phenomenological/phenomenological design was used, was completed with 19 patients. Patient introduction form, state anxiety scale, visual comparison scale, patient follow-up form and semi-structured interview form were used to collect data. IBM SPSS V23 program (quantitative) and inductive qualitative content analysis (qualitative) were used to analyze the data. 
Results: In the quantitative part of the study, patients showed a similar distribution according to age groups. Of the patients, 52% were women, 56% were primary school graduates, 69.3% were without chronic diseases, and 58.7% were those who had endoscopy for the first time. Patients applied to both the hospital and endoscopy mostly with complaints of pain. In the study, only the post-test median values of systolic blood pressure and diastolic blood pressure in the experimental group were found to be statistically lower than the control group (p<0.05). Pulse, respiration, body temperature and SpO2 values were similar between the groups (p>0.05). Posttest pain score median values in the experimental group were found to be statistically lower than the control group (p<0.001). In addition, the mean values of the state anxiety score between the groups in both pretest (p<0.05) and posttest (p<0.001) were found to be statistically significant. However, these differences between the groups were determined to be more significant in terms of post-test mean values (p<0.001). In the qualitative phase of the research, 4 themes and 23 codes were obtained. According to the findings obtained from the statements of the patients participating in the research, virtual reality application was found to have a positive effect on reducing pain and anxiety. The majority of patients described endoscopy as a necessary and effective procedure for diagnosis and treatment. However, it has been stated that virtual reality application is a beautiful, pleasant and useful application, and that it has relaxing, calming and distracting effects. In the research, it was revealed that both quantitative and qualitative results were similar and supportive of each other.
Conclusion: In this mixed method study, it was determined that the virtual reality application used during endoscopy was effective in reducing pain and anxiety and stabilizing systolic and diastolic blood pressure. However, in order to obtain stronger evidence, it may be recommended to conduct evidence-based studies examining the effects of virtual reality application used during endoscopy on pain, anxiety and vital signs with different sampling and research techniques.