Kronik hastalığı ve çoklu ilaç kullanımı olan bireylerde uyku kalitesinin değerlendirilmesi
Evaluation of sleep quality in individuals with chronic disease and multiple drug use
Yazar: BUKET BAYSAL
Danışman: DOÇ. DR. MELAHAT AKDENİZ
Akdeniz Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Kronik hastalık = Chronic disease ; Polifarmasi = Polypharmacy ; Uyku kalitesi = Quality of sleep ; Ölçekler = Scales ; İlaç kullanımı = Drug utilization

Özet:
Amaç: Kronik hastalıklar günümüzde yaşam kalitesini etkileyen, sağlık düzeyini belirleyen ve hastaların birinci basamak sağlık hizmetlerine başvurmasını sağlayan en önemli etkenlerdendir. Çoklu ilaç kullanımı ise kronik hastalıkların düzenlenmesinden dolayı ortaya çıkan bir durumdur. Sağlık düzeyinde belirleyici faktörlerden bir diğeri de uyku kalitesidir. Bu araştırmada kronik hastalığı ve çoklu ilaç kullanımı olan bireylerde uyku kalitesini değerlendirmeyi amaçladık.
Yöntem: Tanımlayıcı ve kesitsel olarak tasarlanan araştırmamız, anket yoluyla yüz yüze görüşülerek yapılmıştır. Hazırlanan ankette çalışmaya katılan bireylerin sosyo-demografik özellikleri, alışkanlıkları, kronik hastalıkları, kullandıkları ilaç sayısı değerlendirildi ve Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi soruları yöneltildi. Araştırma sonucu elde edilen veriler bilgisayar ortamına aktarılarak SPSS (Statistical Package for Social Sciences) 27.0 paket programı ile analiz edildi. Normal dağılan sayısal verilerin iki grupta karşılaştırılmasında indepent-t testi, ikiden fazla grubun karşılaştırılmasında One-Way ANOVA testi kullanıldı. Sayısal değişkenler arasındaki ilişki Pearson Korelasyon analizi ile değerlendirildi. İstatistiksel olarak p<0,05 olan durumlar anlamlı kabul edildi.
Bulgular: Çalışmaya Akdeniz Üniversitesi Aile Hekimliği Polikliniğine başvuran 18 yaş üstü en az bir kronik hastalığı bulunan ve düzenli ilaç kullanımı olan hastalar dâhil edildi. Toplam 365 kişinin katıldığı araştırmada yaş ortalaması 54,70±14,64 (min:18,00-max:91,00) olup, katılımcıların %61,4'ü (n=224) kadın, %75,6'sı (n=276) evliydi ve %86,3'ünün (n=315) en az bir çocuğu vardı. Katılımcıların %25,2'si (n=92) sigara kullandığını, %12,3'ü (n=45) alkol kullandığını belirtti. Hastalıklar açısından değerlendirildiğinde, katılımcıların %26,3'ü (n=96) son bir ayda akut bir hastalık geçirmiş, %55,3'ünde birden fazla kronik hastalığı var iken %35,3'ü günde dört ve üzeri ilaç kullanımı bildirdi. 
Çalışmaya dâhil edilen katılımcıların uyku kalite indeksi puan ortalaması 6,19±3,45 (min:0,00-max:18,00) olarak bulundu. Bu puanlara göre katılımcılardan %39,2'sinin (n=143) iyi uyku kalitesi (<5 puan), %60,8'i (n=222) kötü uyku kalitesi (≥5 puan) vardı. Katılımcılarda kalp damar hastalığı bulunup bulunmaması ile uyku kalite indeksi puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak fark vardı (p=0,008).
Sonuç: Kötü uyku kalitesi ile anlamlı ilişkili olarak kalp damar hastalıkları belirlenmiş olup, kronik hastalığı ve çoklu ilaç kullanımı olan bireylerde uyku kalitesinde bozulmalar görülmüştür. Kronik hastalıkları ve çoklu ilaç kullanımı olan bireylerin en sık kullanıldığı sağlık basamağı olan aile hekimlerinin uyku, uyku bozuklukları ve uyku kalitesini değerlendirmede etkin kılınması için gerekli bilgilendirmelerin, eğitimlerin arttırılması önerilmektedir. Sağlık düzeyinde etkisi ile uyku kalitesinin takibi ve iyileştirilmesi yönünde ilk temas noktası olan birinci basamak hekimlerine büyük görev düşmektedir.
Anahtar Kelimler: Kronik hastalıklar, Çoklu ilaç kullanımı, Uyku kalitesi, Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi

Abstract:
Aim: Chronic diseases are one of the most important factors affecting the quality of life, determining the level of health and enabling patients to apply to primary health care services. The use of multiple drugs is a situation that arises due to the regulation of chronic diseases. Another factor determining health level is sleep quality. In this study, we aimed to evaluate sleep quality in individuals with chronic disease and multiple drug use.
Methods: Our research, which was designed as descriptive and cross-sectional, was conducted through face-to-face interviews through a questionnaire. In the prepared questionnaire, the socio-demographic characteristics, habits, chronic diseases, number of drugs used by the individuals participating in the study were evaluated and the Pittsburgh Sleep Quality Index questions were asked. The data obtained as a result of the research were transferred to the computer environment and analyzed with the SPSS (Statistical Package for Social Sciences) 27.0 package program. The indepentdent-t test was used to compare normally distributed numerical data in two groups, and the One-Way ANOVA test was used to compare more than two groups. The relationship between numerical variables was evaluated with Pearson Correlation analysis. Statistically p<0.05 was considered significant.
Results: Patients over the age of 18 who applied to Akdeniz University Family Medicine Polyclinic, had at least one chronic disease and had regular drug use were included in the study. In the study, in which a total of 365 people participated, the mean age was 54.70±14.64 (min: 18.00-max: 91.00), 61.4% (n=224) of the participants were female, 75.6% ( n=276) were married and 86.3% (n=315) had at least one child. 25.2% (n=92) of the participants stated that they smoked and 12.3% (n=45) stated that they used alcohol. When evaluated in terms of diseases,26.3% (n=96) of the participants had an acute illness in the last month, 55.3% had more than one chronic disease, while 35.3% reported four or more drug use per day.
The sleep quality index mean score of the participants included who were included to the study was found to be 6.19±3.45 (min:0.00-max:18.00). According to these scores, 39.2% (n=143) of the participants had good sleep quality (<5 points), 60.8% (n=222) had poor sleep quality (≥5 points). There was a statistical difference between the presence of cardiovascular disease and the sleep quality index mean scores of the participants (p=0.008).
Conclusion: Cardiovascular diseases were found to be significantly associated with poor sleep quality, and sleep quality deterioration was observed among individuals with chronic diseases and multiple drug use. It is recommended to increase necessary information and training in make family physicians, who are the health care level most frequently used by individuals with chronic diseases and multiple drug use, effective in evaluating sleep, sleep disorders and sleep quality. Primary care physicians, who are the first point of contact for monitoring and improving sleep quality with its impact on health, have a great responsibility.
Keywords: Chronic diseases, Multiple drug use, Sleep quality, Pittsburgh Sleep Quality Index