Epik tiyatronun Türk edebiyatına yansıması ve eserlerin incelenmesi
The reflection of the epic theater in Turkish literature and the examination of the works
Yazar: FATİH BAYRAM
Danışman: DOÇ. DR. ARİF YILMAZ
Uşak Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Brecht, Bertolt = Brecht, Bertolt ; Oyun içinde oyun tekniği = Play within play technique ; Türk tiyatrosu = Turkish theatre

Özet:
1960'lı yılların başından itibaren Türk tiyatrosunda belirgin bir şekilde ortaya çıkan Bertolt Brecht etkisi, birçok sanatçıyı epik oyunlar yazmaya yönlendirmiştir. Bu etkiyle yazılan eserlere dair son yıllarda yapılan araştırmalar artmış olsa da bu araştırmaların genellikle bir sanatçı veya eserden yola çıkılarak yapıldığı görülür. Konunun kapsamlı bir şekilde ele alındığı araştırma sayısının ise az olduğu dikkat çeker. Bu alanda sadece birer makale ve tez çalışması söz konusudur. O çalışmalar incelendiğinde de konuyla ilgili farklı tespitlerin ve çeşitli eksikliklerin bulunduğu görülür. İlk olarak hangi oyunların epik tiyatro olarak değerlendirileceği konusunda bir uzlaşmanın olmadığı fark edilir. Ayrıca oyunlar içerik ve yapı özellikleri ile ilgili olarak derinlemesine incelenmemiştir. Bu sebeplerden ötürü Türk tiyatrosunun geçmişinin ve eser niteliklerinin tespiti konusunda bazı aksaklıklar göze çarpar. Bu çalışma, söz konusu eksiklikleri gidermeyi amaçlamakta olup Türk oyun yazarlarından hangilerinin Brecht etkisiyle oyunlar yazdığını, hangi eserlerin epik olarak değerlendirilebileceğini, kullanılan tüm tekniklerin oyunlara nasıl yansıdığını ve oyunların metinsel olarak hangi yapı özelliklerine sahip olduğunu tespit etmeyi hedefler.
Belli bir dönemde, bazı sanatçıların epik tiyatroya ilgi gösterdiği görülür. Bu durum, özellikle 1960 sonrası yazılan oyunların incelenmesini zorunlu kılmıştır. Yapılan okuma ve araştırmalar sonucunda epik tiyatro biçiminde yazılmış yirmi dört eser tespit edilmiştir. İncelenen eserlerde kullanılan tekniklerin, ele alınan konuların, iletilen mesajların ve oyun anlayışlarının epik tiyatronun etkisi altında olduğu görülür. Bazı tekniklerin eksik veya hatalı kullanıldığı durumlar olsa da sanatçıların çoğu, genel olarak Brecht'in tiyatro anlayışına uygun oyunlar yazmışlardır. Ancak belirtilmesi gerekir ki oyun yazarları, geleneksel Türk tiyatrosuna ait bazı unsurları oyunlarına ekleyerek biçim benzerliğinden fazlasıyla faydalanmışlardır.
Tüm bu bulgular ışığında, 1960'lı yıllardan itibaren Türk tiyatrosunda epik tiyatro etkisinin hızla arttığı gözlemlenir. Özellikle toplumcu oyun yazarlarının bu tiyatro türüne yönelmeleri ve sanatçıların birçoğunun, epik tiyatroyu geleneksel tiyatroyla birleştirerek ulusal tiyatroyu oluşturma çabası içine girmeleri, Brecht tiyatrosunun hızla yaygınlaşmasını sağlamıştır.

Anahtar Kelimeler: Epik tiyatro, Türkiye'deki epik tiyatro, Yabancılaştırma, Diyalektik, Gestus, Tarihselleştirme

Abstract:
The Bertolt Brecht influence, which has been evident in Turkish theater since the early 1960s, has led many artists to write epic plays. Although research on the works written under this influence has increased in recent years, it is seen that these studies are generally based on an artist or a work. It is noteworthy that the number of studies that deal with the subject comprehensively is low. There are only one article and thesis in this field. When these studies are analyzed, it is seen that there are different determinations and various deficiencies on the subject. First of all, it is noticed that there is no consensus on which plays should be considered as epic theater. In addition, the plays have not been analyzed in depth in terms of their content and structure. For these reasons, there are some shortcomings in determining the history of Turkish theater and the qualities of the works. This study aims to overcome these deficiencies and aims to determine which of the Turkish playwrights wrote Brecht-influenced plays, which works can be considered as epic, how all the techniques used are reflected in the plays and which structural features the plays have textually.
In a certain period, some artists show interest in epic theater. This situation made it necessary to analyze the plays written especially after 1960. As a result of reading and research, twenty-four works written in the form of epic theater were identified. It is seen that the techniques used in the analyzed works, the subjects addressed, the messages conveyed and the understanding of the play are under the influence of epic theater. Although there are cases where some techniques are used incompletely or incorrectly, most of the artists have written plays in accordance with Brecht's understanding of theater in general. However, it should be noted that the playwrights benefited greatly from the similarity of form by adding some elements of traditional Turkish theater to their plays.
In the light of all these findings, it is observed that the influence of epic theater in Turkish theater has increased rapidly since the 1960s. Especially the socialist playwrights' orientation towards this theater genre and the efforts of many artists to create a national theater by combining epic theater with traditional theater enabled Brechtian theater to become widespread rapidly.

Key Words: Epic theater, Epic theater in Turkey, Alienation, Dialectical, Gestus, Historicization