Mûzikâ-yı Hümâyun
Mûzikâ-yı Hümâyun
Yazar: MURAT CAN DİLBER
Danışman: PROF. DR. AYŞE BAŞAK İLHAN HARMANCI
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / Türk Din Musikisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Müzik = Music
Dizin: Askeri müzik = Military music ; Bando = Band ; Musika-ı Hümayun = Musika-ı Hümayun ; Müzik tarihi = Music history ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Türk dini musikisi = Turkish religious music ; Türk müziği = Turkish music

Özet:
Osmanlı Devletinde 19. yüzyıl itibariyle başlayan dönüşüm hareketleri ve Tanzimat Fermanı'nın (1839) ilan edilmesiyle saray ve toplumda hissedilen Batılılaşma akımı, sosyo-kültürel değişimleri de beraberinde getirmiştir. Bu yüzyılda resimden mimariye, edebiyattan mûsikîye birçok alanda değişim rüzgârları şiddetini arttırmıştır. Bu doğrultuda kâr, kârçe, beste, ağır semâî ve yürük semâî gibi Türk mûsikîsinin klasik formlarına karşılık, daha yalın olan şarkı formu tercih edilmeye başlanmıştır.
Bu değişim eğilimi müzik eğitimi kurumlarında da radikal bir dönüşümü kaçılmaz kılmıştır. Türk askerî müziğinin en köklü temsilcisi olan Mehterhâne-i Hümâyun yerine Batı müziği eğitiminin amaçlandığı Mûzikâ-yı Hümâyun isimli kurum geçmiştir. Başta askerî bando olarak yapılanması gerçekleşen Mûzikâ-yı Hümâyun, ilerleyen zamanlarda saray konservatuvarı misyonunu üstlenmiş ve Avrupa'dan getirilen müzisyenler aracılığıyla Avrupa müziği, Osmanlı sarayında resmî olarak öğretilmeye başlanmıştır. Bu çalışmada Mûzikâ-yı Hümâyun'un kuruluşundan Cumhuriyetin ilanına kadar yaşadığı tarihsel ve kurumsal gelişmeler ele alınmıştır.
Giriş bölümünde III. Selim dönemine kadar Osmanlı sarayında gerçekleşen Batı müziği faaliyetleri ele alınmış, ardından Türk askerî müzik tarihinde yaşanan gelişmeleri ifade etmek amacıyla Mehterhâne-i Hümâyun'un lağv edilmesine kadar yaşanan tarihsel süreç değerlendirilmiştir. Kurumsal olarak Mehterhâne-i Hümâyun'un ele alındığı bu bölümde, mehter mûsikîsinin özellikleri ve mehterde kullanılan müzik aletleri aktarılmıştır.
Çalışmamızın temel kaynaklarını arşiv belgeleri oluşturduğu için "Arşiv Belgeleriyle Mûzikâ-yı Hümâyun" adlı ikinci bölümde, döneme ait vesikalar, gazete haberleri, nota arşivleri ve yazma eserlerden yararlanılmıştır. Bu bölümde Mûzikâ-yı Hümâyun'un kurumsal yapısı tüm yönleriyle incelenmiştir.
Son olarak, Mûzikâ-yı Hümâyun'daki icrâ faaliyetleri tahlil edilmiştir. Arşiv vesikalarında gerçekleşen araştırma neticesinde Mûzikâ-yı Hümâyun'un son dönemine ait repertuarını gösteren yüzlerce evrak tespit edilmiş, vesikalar tasnif edildikten sonra Mûzikâ-yı Hümâyun'da icrâ edilen Türk müziği ve Batı müziği repertuarı oluşturulmuş ve çalışmaya dâhil edilmiştir.

Abstract:
The transformation movements that started in the 19th century in the Ottoman State and the Westernization movement felt in the palace and society with the declaration of the Tanzimat Edict (1839) brought socio-cultural changes with it. In this century, the winds of change increased in many fields from painting to architecture, from literature to music. In this direction, the simpler song form began to be preferred over the classical forms of Turkish music such as kar, karçe, beste, ağır semai and yürük semai.
This trend of change has made a radical transformation inevitable in music education institutions. Mehterhâne-i Hümâyun, the most rooted representative of Turkish military music, was replaced by Mûzikâ-yı Hümâyun, where Western music education was aimed. Mûzikâ-yı Hümâyun, which was initially organized as a military band, later assumed the mission of the palace conservatory, and European music began to be taught officially in the Ottoman palace through musicians brought from Europe. In this study, the historical and institutional developments of Mûzikâ-yı Hümâyun from its foundation to the proclamation of the Republic are discussed.
In the introduction part III. Selim The Western music activities that took place in the Ottoman palace until the period were discussed, and then the historical process until the abolition of the Mehterhâne-i Hümâyun was evaluated in order to express the developments in the history of Turkish military music. In this section, in which Mehterhâne-i Hümâyun is handled institutionally, the characteristics of mehter music and the musical instruments used in mehter are explained.
Since archival documents constitute the main sources of our study, in the second part called "Mûzikâ-yı Hümâyun with Archive Documents", documents from the period, newspaper news, archives of musical notes and manuscripts were used. In this section, the institutional structure of Mûzikâ-yı Hümâyun has been examined in all its aspects.
Finally, the performance activities in Mûzikâ-yı Hümâyun were analyzed. As a result of the research carried out in the archive documents, hundreds of documents showing the repertoire of the last period of Mûzikâ-yı Hümâyun were identified, and after the documents were classified, the Turkish music and Western music repertoire performed in Mûzikâ-yı Hümâyun was created and included in the study.