Güneydoğu Anadolu'da kültürel değişim: Günyüzü örneği
The cultural change in Southeastern Anatolia: The case of Günyüzü
Yazar: ABDURRAHMAN YILMAZ
Danışman: PROF. DR. AKİLE GÜRSOY
Yeditepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Antropoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Antropoloji = Anthropology ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Değişim = Change ; Güneydoğu Anadolu bölgesi = Southeastern Anatolia region ; Kültür = Culture ; Sosyal değişme = Social change ; Şırnak-Beytüşşebap-Günyüzü = Şırnak-Beytüşşebap-Günyüzü

Özet:
Antropolojiyi özgün kılan niteliklerin başında, sorunlu olduğu kabul edilse de çok yaygın olarak kullanılan kültür kavramı ve onun kültüre atfettiği mana yatmaktadır. Kültürü topluma ait olan maddi ve manevi birikimlerin tamamı olarak tanımlayan antropoloji bu birikimler arasındaki farkları ve bunların nedenlerini anlamaya çalışır. Farklılığın toplumlar arası boyutu kadar verili bir toplumun zaman boyutunda neden, ne kadar ve nasıl değiştiği de antropolojinin temel araştırma alanlarındandır. Kültürel değişim de denen bu süreç kültürleme, kültürel yayılma, kültürleşme, kültürlenme, kültür şoku, zorla kültürleme, kültürel özümseme gibi farklı şekillerde kavramlaştırılmıştır.Araştırmamda kültürel değişim konusunu, Türkiye'nin doğusunda bir sınır kasabası olan ?Günyüzü? örneğinde ele aldım. ?Günyüzü?nün son yüzyılından başlayarak ve ağırlıklı olarak son 25-30 yılda (1980 sonrasında) yaşadıklarından yola çıkarak, değişim sürecindeki köşe taşlarını Antropolojik bakış açısının en temel ayırt edici özelliği olan ?bütüncül yaklaşım? çerçevesinde ortaya koymaya çalıştım. Araştırmada ilki Aralık 2006'da, sonuncusu da Temmuz 2008'de olmak üzere biri kadın toplam 14 kişiyle yüz yüze görüşmeler yaptım. Görüştüğüm kişilerin farklı kesimlerden olmasına özen gösterdim. Bu anlamda görüşme yapılan kişiler arasında siyasetçi, köylü, ağa yakını, işçi, memur, doktor, din görevlisi, esnaf da bulunmaktadır. Görüşmelerin yanı sıra, ?Günyüzü?nde geçirdiğim iki yıl boyunca tuttuğum antropolojik not ve günlüklerden de faydalandım. Günlük ve notlarımda topladığım gündelik olaylar ve edindiğim izlenimleri etik kurallar çerçevesinde teze yansıtmaya çalıştım.?Günyüzü?ndeki değişimi dört ayrı dönemde ele almanın doğru olacağı kanaatindeyim. Birinci dönem ilçenin şu anki nüfus yapısının oluşması yönünde temellerin atıldığı Nasturi ayaklanmasının ardından Nasturilerin bölgeyi terk etmesi ile başlar. 1964 yılında ?Günyüzü?-?Gündoğdu? yolunun yapılması ile başlayan ikinci dönemde il merkezi ile daha fazla etkileşim yaşanmaya başlanır. 1980'den itibaren sınır güvenliğinin artırılmasıyla başlayan üçüncü dönemde (1980-1990) üretim-tüketim ilişkilerinin ağırlığı zorunlu olarak ülke içine kaymaya başlar. Dördüncü dönem 1990'ların başına rastlar. Diğer dönemlerdeki görünür belirleyici unsur üretim tüketim ilişkilerinin yönü iken bu dönemdeki esas belirleyici unsur terördür. Güvenlik endişeleri nedeniyle köylerden ilçe merkezine ve ilçe dışına doğru göçün yaşanması üretim-tüketim alışkanlıkları kadar aşiret, ağalık ve akrabalık sisteminde de derin yaralar açar.

Abstract:
Anthropology?s attribution of meaning to culture makes it peculiar. As it defines the culture as that complex which includes knowledge, belief, art, law, morals, custom and any other capabilities and habits acquired by man as a member of society, anthropology tries to find out the differences between the societies and the reason of those differences. As well as the differences between societies the issue of how and why a society changed is also a research topic for the anthropology. The process which is also called ?cultural change? can occur in various forms such as enculturation, diffusion, acculturation, culturation, culture shock, trans-culturation, assimilation.In my research, I discussed the ?cultural change? in the example of ?Günyüzü? which is a border town in the east of the country. Starting with the beginning of the 20th century, but mostly the last 25-30 years (post-1980 period), I tried to find out the milestones in the process of change by using the ?holistic approach? which is the very basic distinguishing feature of the Anthropological view. In the research; I conduct 14 interviews the first of which was in December 2006 and the final of which was in July 2008, one of whom is a woman. I especially paid attention that the people interviewed were from different sectors. In that sense, among the people interviewed were politicians, villagers, landlord relatives, blue collars, white collars, doctors, religious officials, merchants, too. Besides the interviews, I also made use of the diaries which I kept during two years which I spent in ?Günyüzü?. I transferred the daily events and impression that I acquired to the diary and passed them onto the thesis following ethical rules.I think it is going to be proper to discuss the process of changing in ?Günyüzü? through four different periods. The first period starts with Nestorian rebellion and the Nestorians? leaving the area through which the foundations of the present population structure of the borough were laid. The construction of the road between ?Günyüzü? and ?Gündoğdu? in 1964 which starts the second period also increases the relations between them. After 1980?s border security measures are increased and in the third period (1980-1990), production-consumption relations mostly starts to move into the country compulsorily. The last period coincides with the beginning of 1990s. While the main determining element is the direction of production-consumption relations in the previous periods, the principal one in this period is the terror. That emigrations from villages to borough centers and to out of boroughs because of security concerns injures production and consumption habits as well as aşiret (tribe, chieftaincy), ağalık (chieftainship) and kinship systems deeply.