AMATEM'de tedavi gören bireylerin ebeveynlerinin psiko-sosyal deneyimlerinin sosyal hizmet açısından değerlendirilmesi
Evaluation of psycho-social experiences of parents of individuals treated in AMATEM in terms of social services
Yazar: SAADET ESRA YELEN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NAVIDREZA HOSSEINZADEH ASL
İstanbul Aydın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı / Sosyal Hizmet Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sosyal Hizmet = Social Work

Özet:
Bu çalışma, madde bağımlılığıyla mücadelede genellikle göz ardı edilen bir perspektife odaklanarak, bağımlı bireylerin ebeveynlerinin yaşadığı psiko-sosyal deneyimleri ve ihtiyaç duydukları sosyal hizmet uygulamalarını ele almaktadır. Ebeveynlerin etkili bir şekilde desteklenmesi, sadece aile yaşam kalitesini ve işlevselliğini artırmakla kalmayacak, aynı zamanda bağımlı bireyin tedavi sürecine daha etkili bir katkı sağlayarak genel toplumsal sağlığı iyileştirebilecektir. Bu çalışma, bağımlılıkla mücadele sürecinde ebeveynlerin karşılaştığı zorlukları anlama ve bu ailelere yönelik etkili sosyal hizmet uygulamalarını belirleme amacıyla gerçekleştirilmiştir.
Çalışma öznelerini gönüllülük esasına uygun olarak çalışmaya katılmayı kabul eden Ankara AMATEM'de tedavi görmekte olan, madde bağımlısı bireylerin ebeveynleri oluşturmuştur. Çalışmaya 20 gönüllü ebeveyn katılmıştır. Ebeveynler ile yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Görüşmelerde katılımcıların izinleri alınarak ses kayıtları alınmış, ses kayıtlarının daha sonra transkripsiyonu oluşturulmuştur. Tüm görüşmeler tematik analiz tekniği ile incelenmiştir. 
Madde bağımlısı çocuğa sahip ebeveynlerin bu süreç boyunca karşılaştıkları deneyimler göz önüne alındığında, ebeveynlerin genellikle çocuklarının bağımlılık sorununu öğrenmelerinin, çocukların itirafları sonucu gerçekleştiği gözlemlenmiştir. Ebeveynlerin bu haberi aldıktan sonra sergiledikleri tepkiler incelendiğinde, birçoğunun duygusal destek ve tedavi seçenekleri üzerine araştırma yaptığı tespit edilmiştir. Diğer taraftan, bazı ebeveynlerin ise çocuklarına karşı tepkisiz kaldığı gözlemlenmiştir.
Ebeveynlerin, çocuklarının madde bağımlılığını ilk öğrendiklerinde yaşadıkları duygusal deneyimleri incelediğimizde, neredeyse tüm ebeveynlerin bu süreçte üzüntü yaşadığı belirtilmiştir. Bunun yanı sıra, birçok ebeveynin hayal kırıklığına uğradığı ve çaresizlik ile suçluluk hissi yaşadığı gözlemlenmiştir. 
Ebeveynlerin düşünceleri incelendiğinde, çoğunluğunun "Bize bunu nasıl yapar?" şeklinde ifade kullandığı belirlenmiş, ayrıca durumu çevrelerinden gizlemeye çalışan ve "Aman kimse duymasın" diyen ebeveynlerin de bulunduğu gözlemlenmiştir. Bu süreçte, birçok ebeveynin çeşitli psikolojik ve sosyal güçlüklerle karşılaştığı gözlemlenmiştir. 
Sosyal destek ağlarını incelediğimizde, ebeveynlerin çoğunlukla eşlerinin en büyük destekçileri olduğu görülmüştür. Ancak, çocuklarının madde bağımlılığı nedeniyle bu durumu çevreleriyle paylaşmamaları, sosyal destek kaynaklarını sınırlamıştır.
Ebeveynlerin, çocuklarının madde bağımlılığını öğrenmelerinin ardından yaşadıkları psiko-sosyal zorluklarla baş etme stratejileri incelendiğinde, literatürden farklı olarak, ebeveynlerin dinî yöntemlere başvurdukları gözlemlenmiştir.
Zorluklarla baş etme konusundaki sosyal hizmet ihtiyaçlarını incelediğimizde, çoğunluğunun çocuklarının iş bulması ve meslek edinmesi konularında destek beklediği görülmüştür. Ayrıca, birçok ebeveyn psikolojik destek almaya duydukları ihtiyacı belirtmişlerdir.
Ebeveynlerin bu süreçte ihtiyaç duydukları baş etme stratejileri geliştirmelerinin sağlanması sosyal hizmet uygulamalarının karşılanması aile sistemini daha işlevsel hale getirebileceği ve madde bağımlılığı olan bireyin tedavi sürecini olumlu yönde etkileyebileceği düşünülmektedir. Bu çalışmanın, madde bağımlılığı alanındaki literatüre katkıda bulunacağı değerlendirilmektedir.

Abstract:
Focusing on a perspective that is often overlooked in the fight against substance abuse, this study addresses the psycho-social experiences of parents of addicted individuals and the social work practices they need. Effective support of parents will not only improve the quality of family life and functioning, but also contribute more effectively to the treatment process of the addicted individual, thereby improving overall social health. This study was conducted with the aim of understanding the difficulties faced by parents in the process of struggling with addiction and identifying effective social work practices for these families.
The subjects of the study were the parents of substance addicted individuals being treated in Ankara AMATEM who agreed to participate in the study on a voluntary basis. Twenty volunteer parents participated in the study. In-depth interviews were conducted with the parents using a semi-structured interview form. Audio recordings were taken by obtaining the permission of the participants in the interviews, and the audio recordings were then transcribed. All interviews were analyzed using thematic analysis technique.
Considering the experiences of parents with substance-addicted children during this process, it was observed that parents usually learned about their children's addiction problem as a result of their children's confessions. When the reactions of the parents after receiving this news were analyzed, it was found that most of them did research on emotional support and treatment options. On the other hand, some parents remained unresponsive to their children.
When we examined the emotional experiences of parents when they first learned about their children's substance abuse, it was reported that almost all parents experienced sadness during this process. In addition, it was observed that many parents were disappointed and experienced feelings of helplessness and guilt.
When the thoughts of the parents were analyzed, it was determined that the majority of them used the expression "How could he do this to us?", and it was also observed that there were parents who tried to hide the situation from their environment and said "No one should hear about it". In this process, it was observed that many parents faced various psychological and social difficulties.
When we analyzed the social support networks, it was observed that parents were mostly their spouses biggest supporters. However, the fact that they did not share this situation with their environment due to their children's substance addiction limited their sources of social support.
When the parents strategies for coping with the psycho-social difficulties they experienced after learning about their children's substance abuse were examined, it was observed that, unlike the literature, parents resorted to religious methods.
When we analyzed the social service needs for coping with difficulties, it was observed that the majority of them expected support for their children to find a job and acquire a profession. In addition, many parents expressed the need for psychological support.
It is thought that ensuring that parents develop coping strategies they need in this process and meeting social service practices can make the family system more functional and positively affect the treatment process of the individual with substance addiction. This study is considered to contribute to the literature in the field of substance addiction.