Batı Afrikada Maliki Mezhebinde din eğitiminin gelişimi
Religious education development in The Maliki Sect in West Africa
Yazar: MAHAMADOU KAMISSOKO
Danışman: PROF. DR. CEMAL TOSUN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Aile = Family ; Batı Afrika = West African ; Camiler = Mosques ; Din eğitimi = Religious education ; Din eğitimi kurumları = Theological schools ; Maliki = Maliki ; Medreseler = Madrasahs ; Mescitler = Masjids ; Mezhepler = Sects ; İslamiyet = Islam

Özet:
Genel olarak Afrika ve özel olarak Batı Afrika'da İslam kültür ve medeniyeti yüksek seviyede bu coğrafyada güçlü köklere sahip olduğunu bilinmektedir. Eski dönemlerde Gana İmparatorluğu (300-1100), Mali İmparatorluğu (1235-1670) ve Songay İmparatorluğu (1464-1591) dönemlerinde geniş sosyo-kültürel hareketler başlamış, bu bağlamda özelikle Mâliki mezhebi fıkıh eğitimi ve öğretimini ve altın ve tuz ticaret faaliyetleri artmıştır. Bilhassa Tinbüktü, Ceney, Gao bölgelerindeki eğitim ve ticaret merkezleri, sübyan mektepleri, camiler, mescitler, medreseler ve diğer eğitim kurumları kurulmuştur. Bu eğitim kurumlarında, eğitim - öğretim faaliyetlerinin neticesinde Batı Afrika'da çok büyük ve ünlü âlimler yetişmiştir. Bu âlimler ve dönemin kralları sayesinde din eğitimi, özellikle de Mâliki mezhebi din eğitimi Afrika'nın her bölgesine yayılmıştır. Bunun diğer sebebi de Batı Afrika, Kuzey Afrika, Mağrip, Mısır ve Tunus'ta âlimler ve sultanların arasındaki bilimsel ve siyasi ilişkilerin gelişmiş olması ve Batı Afrika ve Mağrip'te Mâlikî medreselerinin verdiği eğitimdir. Batı Afrika'da hicri beşinci asırdan itibaren, ilmi ilişkiler sonucunda Mâlikî mezhebi bölgeye hakim olmuştur; bu bölgedeki krallıklar için Mense Musa Askiya Muhammed ve Askiya Davut gibi hükümdarlar özel bir sembol haline gelmiştir. Mâlikî mezhebinin yayılmasında özellikle Gana, Mali, Songay, Kanem hükümdarları ve âlimleri büyük rol oynamıştır. Mâlikî fıkıh ilimleri medreselerde, mescitlerde ve özel mekânlarda mezhebi öğretilmiş, uygulamalarını da şeri hüküm ve fetvalarına vermişler. Bu bölgede halk âlimlere karşı saygı göstermeye önem verilmiştir; âlimler, toplum içinde önemli bir yere sahip olmuş, ayrıca da onlara konumları dikkate alınarak, devlette yüksek rütbeler verilmiştir. Bu şekilde Mâlikî mezhebi, öne çıkmış hükümdarların da uymuş olduğu resmi bir mezhep haline gelmiştir. Hatta o mezhebe mensup olduklarından dolayı övünmüşlerdir ve kendileri için bir onur ve şeref olarak görmüşlerdir. Bu eğitim faliyetleri, kurulan ilişkiler ve meydana gelen etkiler sayesinde Mâlikî mezhebi Batı Afrika'nın her yerinde öne plana çıkmış, hem hükümdar ve sultanlar hem de halk tarafından günümüze kadar en çok tercih edilen mezhep haline gelmiştir.

Abstract:
Islamic culture and civilization in Africa particularly in West Africa are well developed along with strong roots in this geography. During Ghana Empire (300-1100), Mali Empire (1235-1670), and Songay Empire (1464-1591) an extensive socio-cultural revolution had begun. As a result, Fiqh education and training grew swiftly, followed by the Maliki madhhab, as well as gold and salt commercial enterprises increased. Especially training centers in Timbuktu, Djenne, Gao regions; it was full of Quranic schools, primary schools, mosques, madrasas and other educational institutions. As a result of the educational activities in these educational institutions, great and famous scholars have grown up in West Africa. During the period of these scholars and the kings Mense Musa, Askiya Muhammed and Askiya Daoud, religious education has spread throughout Africa, especially the Maliki sect. The scientific and political relations between scholars and kings in West Africa, North Africa, Maroc, Egypt and Tunisia is another reason for these development. The Maliki sect in West Africa is considered like the result of the madrasa of the Maliki sect in Magrib. The view of the Maliki sect prevailed as a result of scientific relations in the West African country since the fifth century of the Islamic calendar in West African. It has become a special symbol for the kingdoms and empires in West Africa. The rulers and scholars of Ghana, Mali, Songay, and Kanem played a big role in this. They taught the education of Maliki fiqh sciences to apply the provisions of the Qur'anic madrasas, mosques, Shari decrees and fatwas. In addition, it was important to respect the scholars, they were given high ranks in the state because they gave fatwa and judgment training. Apart from that, they have also been an important position of the scholar in African society. The Maliki sect became an official sect to which the rulers also obeyed. In fact, they were proud of belonging to that sect and saw it as an honor and honor for themselves. Thanks to these educational activities, the relations established and the effects, the Maliki sect has come to the fore all over West Africa and has become the most preferred sect by both the rulers and sultans and the people and has continued until today.