Serahsî'de hadis, sünnet ve metin tenkidi
Sarakhsi's understanding of hadith, sunnah and textual criticism
Yazar: AİZADA TASHTANOVA
Danışman: PROF. DR. ENBİYA YILDIRIM
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Hadis Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Din = Religion
Dizin: Arz = Supply ; Hadis = Hadith ; Hanefiler = Hanifies ; Rivayetler = Rumours ; Serahsi = Serahsi ; Sünnet = Sunna ; Tenkidli metin = Critical text ; İslamiyet = Islam

Özet:
Hanefî mezhebinin hadislere yaklaşımı Ebû Hanîfe'nin döneminden beri tartışma konusu olmuştur. Hadisçilerin yöntemlerinden birçok açıdan farklılık arz eden Hanefî usûlcülerin yöntemleri, onlar tarafına dönem dönem ağır suçlamaların gelmesine de neden olmuştur. Hanefî usûlcülerinin haber-i vâhidin kabulünde getirdikleri bir takım şartlar, özellikle hadisin muhtevasıyla ilgili olan mânevî inkıta şartı, hadisçilerin yönteminden ayrılan bazı hususlardandır. Hadisçiler tenkid faaliyetini daha çok hadisin senedi üzerinden yürütürken, Ehl-i rey olarak da tanınan Hanefî âlimleri, hadisin senediyle beraber içeriği üzerinde yoğunlaşmışlar ve dinin temel kaynaklarına uyumluluğuna dikkat etmişlerdir. Onların bu yaklaşımı daha sonra arz yöntemi olarak adlandırılmış ve Hanefîleri Ehl-i Hadisin yaklaşımından ayıran en önemli özellik olmuştur.
Serahsî, Mebsût'ta çok sayıda haber-i vâhidin kendisinden daha kuvvetli bir delile muarız olduğu durumları işlemiştir. Yaptığımız inceleme sonucunda metin tenkidine tabi tuttuğu bu tür hadislerin sayısı 200 den fazla olduğu görülmüştür. Bu kadar hadisi değerlendirmek gücümüzü aşacağından her konuda 5 er örnek vererek toplam 40 hadisi inceledik. Ancak bazı konularda elimizde bulunan veri nispetinde bir, iki veya üçer örnek verdiğimiz de olmuştur.

Abstract:
The Hanafi school's approach to hadith has been the subject of controversy since the time of Abu Hanifa. The methods of Hanafi scholars, which differ from the methods of Hadith scholars in many respects, have also caused serious accusations to come to their side from time to time. Some of the conditions brought by Hanafi scholars in the acceptance of khabar-i wahid, especially the spiritual discontinuity condition, which is related to the content of the hadith, are some of the things that differ from the method of hadith scholars. While hadith scholars conduct their criticism activities mostly on the isnad of the hadith, Hanafi scholars, also known as Ahl-i rey, have focused not only to the hadith's isnad but also to the text of the hadith and have paid attention to its compatibility with the basic sources of the religion. This approach was later called the method of supply and became the most basic feature that distinguishes Hanafits from the approach of Ahl al-Hadith.
	In Mabsût, Serahsi dealt with the cases in which many khabar-i wahids are opposed to stronger evidence than themselves. As a result of our research, it has been seen that the number of such hadiths subjected to textual criticism is more than 200. Since it would be beyond our power to evaluate so many hadiths, we examined a total of 40 hadiths by giving 5 examples on each subject. However, we have also given one, two or three examples in proportion to the material we have on some subjects