Döviz kuru oynaklığının değişken varyans modelleri ile tahmini: Türkiye örneği
Forecasting foreign exchange rate volatility with variabla variance models: Turkey evidence
Yazar: OSMAN NURİ BORAN
Danışman: DOÇ. DR. SİBEL FETTAHOĞLU
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe Finansman Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ekonomi = Economics ; Maliye = Finance ; İşletme = Business Administration
Dizin: Döviz = Foreign exchange ; Döviz kuru = Exchange rate ; Döviz kuru oynaklığı = Exchange rate volatility ; Oynaklık = Volatility ; Tahmin = Estimation ; Tahmin modelleri = Estimation models ; Türk ekonomisi = Turkish economy ; Varyans = Variance ; Varyans yöntemi = Variance method

Özet:
Döviz kurları, ülkelerin ekonomileri üzerinde büyük etkiye sahiptir. Yatırım, faiz oranı, enflasyon oranı, ihracat ve ithalat gibi birçok faktörden doğrudan etkilenen döviz kurları olası dalgalanmalardan dolayı ekonomik birimler ve ülke ekonomisi için büyük riskler taşımaktadır.

Ekonomik gelişmesi dış tasarrufa bağlı gelişmekte olan ülkelerin, yabancı yatırımcıları yatırım yapmaya teşvik etmesi için ülkelerinde istikrar ve güven ortamının oluşturulması gerekmektedir. İstikrar göstergelerinden biri de uygulanan politikalar ile kurun kontrol altında tutulabilmesidir. Bu sebepten dolayı döviz kurundaki oynaklıkların öngörülmesi ve ortaya çıkabilecek risklere karşı etkin ve sürdürülebilir önlemler alınması hayati önem taşımaktadır.

Bu çalışmada, 2003-2021 dönemi için günlük veriler kullanılarak, geçmiş döviz kuru, BIST 100 endeksi, faiz oranı, CDS endeksi, VIX endeksi ve ABD-10 yıllık faizleri getiri serisine yönelik volatilite modellemesi kurmak ve volatilite yayılımını tespit etmek amaçlanmıştır. Bu doğrultuda araştırmada öncelikle, geçmiş döviz kuru, BIST 100 endeksi, faiz oranı, CDS endeksi, VIX endeksi ve ABD-10 yıllık faizlerinin volatilite yapısı ARCH-GARCH yöntemiyle araştırılmıştır. Daha sonra ise aralarındaki yayılım Multi-GARCH yöntemiyle tespit edilmiştir.

Araştırma sonucunda Sepet kur ile diğer bütün değişkenler arasında bilgi ve volatilite yayılması tespit edilmiştir. Aynı zamanda, sepet kurun geçmiş bilgi kümesinin ve volatilitesinin sepet kurun oynaklığının modellenmesinde kullanılabileceği görülmüştür.
Çift taraflı varyans transferi en fazla döviz kuru ile VIX Endeksi arasında gerçekleşmiştir. Döviz kurunun oynaklığı üzerinde etkili olan diğer değişenler ise sırasıyla CDS primleri, ABD 10 yıllık faizleri, BIST100 ve Gösterge Faiz'de olmuştur.

Anahtar Kelimeler: Döviz kuru, Volatilite, ARCH-GARCH, M-GARCH, VECH

Abstract:
Exchange rates have a great impact on the economies of countries. Exchange rates, which are directly affected by many factors such as investment, interest rate, inflation rate, exports, and imports, carry great risks for economic units and the country's economy due to possible fluctuations.

In order for developing countries whose economic development depends on foreign savings to encourage foreign investors to invest, an environment of stability and trust should be created in their countries. One of the stability indicators is keeping the exchange rate under control with the implemented policies. For this reason, it is vital to anticipate the volatility in the exchange rate and to take effective and sustainable measures against the risks that may arise.

In this study, it is aimed to establish a volatility model for the historical exchange rate, BIST 100 index, interest rate, CDS index, VIX index and US-10 year interest return series and to determine the volatility spillover by using daily data for the 2003-2021 period. In this direction, firstly, the volatility structure of the past exchange rate, BIST 100 index, interest rate, CDS index, VIX index and US-10 annual interest rates was investigated by the ARCH-GARCH method. Then, the spread between them was determined by the Multi-GARCH method.

As a result of the research information and volatility spread was determined between the basket exchange rate and all other variables. At the same time, it has been seen that the historical information set, and volatility of the basket exchange rate can be used in modelling the volatility of the basket exchange rate.
 
The bilateral variance transfer with the exchange rate was highest between the VIX index. The other variables' effects on exchange rate volatility are in turn, CDS premiums, USA 10 years interest rate, BIST-100 and indicator interest rate.

Keywords: Exchange Rate, Volatility, ARCH-GARCH, M-GARCH, VECH