Doğanşehir (Malatya) yöresi incir (Ficus carica L.) gen kaynaklarının bazı meyve ve ağaç özelliklerinin belirlenmesi
Determination of some fruit and tree characteristics of fig (Ficus carica L.) genetic resources in Dogansehir (Malatya) region
Yazar: SELÇUK İSTANBULLUGİL
Danışman: PROF. DR. FERİT ÇELİK
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı / Fen Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma, 2022 ve 2023 yıllarında Malatya iline bağlı Doğanşehir ilçesinde yer alan Dedeyazı, Topraktepe, Bıçakcı, Örencik, Kapıdere mahallelerinde doğal olarak yetişen incir genotiplerinin (Ficus carica L.) meyve ve ağaç özelliklerinin belirlenmesi amacı ile yürütülmüştür.  Çalışmada toplam 50 incir genotipi seçilmiş ve her bir genotipe ait lokasyon GPS yardımıyla işaretlenmiştir. Belirlenen incir genotiplerinin fenolojik, morfolojik, bazı pomolojik ve kimyasal analizleri gerçekleştirilmiştir. Yürütülen çalışmada, ilk yapraklanma tarihinin 3 Mayıs'ta başladığı ve meyve doğuşunun mayıs ayı içinde gerçekleştiği gözlenmiştir. Meyvelerin olgunlaşmaya 23 Temmuz'da başladığı ve tam olgunluğa ulaştığı dönemin ağustos ayı sonu olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, genotiplere ait yaprak ve sapların bazı özellikleri de belirlenmiştir. Olgun meyve özellikleri incelenere meyve ağırlıkların en düşük 44 DŞR 08 genotipinde (2.00 g). En yüksek 44 DŞR 26 genoipinde (16.27 g). Meyve Şekil İndeksi en düşük 44 DŞR 08 ve 44 DŞR 27 genotipinde (0.85mm). En yüksek değerin 44 DŞR 16 genotipinde (1.73 mm) olarak belirlenmiştir. Meyve boyun uzunluğu en düşük 7 genotipte görülürken (0.01 mm ), en yüksek değerin 44 DŞR 46 genotipinde (4.52 mm) olduğu belirlenmiştir. Ostiol açıklığının en düşük 44 DŞR 46 genotipinde (1.23 mm), en yüksek değeri 44 DŞR 24 genotipinde (8.66 mm) olduğu saptanmıştır. En düşük SÇKM miktarı 44 DŞR 18 genotipinde  (%8.20), en yüksek değerin 44 DŞR 13 genotipinde (%28.90) olarak belirlenmiştir. Ümitvar olarak seçilen genotiplerin Kabukta Çatlama durumu 'Yok' olarak belirlenmiş olup Kabuğun Soyulma Durumu 'Kolay' ve Ostiolum açıklığının 'Küçük' olduğu belirlenmiştir.   2022 ve 2023 yıllarında uygulanan tartılı derecelendirme yöntemi ile istatistiksel analiz sonuçlarına göre 44 DŞR 12, 44 DŞR 27, 44 DŞR 37 ve 44 DŞR 38 kodlu genotipler, ümitvar genotipler olarak belirlenmiştir.
Belirlenen incir genotipleri, bilimsel çalışma yapacak araştırıcılar için önemli bir kaynak niteliği taşımaktadır.
Anahtar kelimeler: Doğanşehir, Ficus carica L., Genetik kaynaklar, Ostiolum, Pomoloji, SÇKM

Abstract:
This study aims to identify the fig-growing areas naturally occurring in the villages of Dedeyazı, Topraktepe, Bıçakcı, Örencik, and Kapıdere in Dogansehir district of Malatya Province. These areas were regularly monitored in the years 2022-2023. Fig genotypes were determined in the study. A total of 50 different fig genotypes were selected and marked with the help of GPS. Phenological, morphological, some pomological, and chemical analyses of the identified fig genotypes were conducted. Thirty fruit samples were taken from each genotype, placed in plastic crates, preserved at +4°C, and then transported to the laboratory. It was observed that the first foliation started on 3rd May, and fruit initiation occurred in May. Fruit ripening began on 23rd July, reaching full maturity by the end of August. Additionally, some characteristics of leaves and stems of genotypes were determined. After examining the characteristics of mature fruits, the lowest fruit weight was found in type 44 DŞR 08 (2.00 g), while the highest was in type 44 DŞR 26 (16.27 g). The lowest Fruit Shape Index was observed in types 44 DŞR 08 and 44 DŞR 27 (0.85 mm), while the highest value was determined in type 44 DŞR 16 (1.73 mm). Fruit neck length was observed in 7 types with the lowest value (0.01 mm), while the highest value was found in type 44 DŞR 46 (4.52 mm). The lowest ostiolum aperture was found in type 44 DŞR 46 (1.23 mm), while the highest value was in type 44 DŞR 24 (8.66 mm). The lowest soluble dry matter content in the fruit juice was in type 44 DŞR 18 (8.20%), while the highest was in type 44 DŞR 13 (28.90%). The selected promising types were determined to have 'No' skin cracking condition, 'Easy' peeling of the skin, and 'Small' ostiolum aperture. The statistical analysis results identified genotypes with code numbers 44 DŞR 12, 44 DŞR 27, 44 DŞR 37, and 44 DŞR 38 as promising genotypes. 
The identified fig genotypes serve as valuable resources for researchers conducting scientific studies.
Keywords: Doğanşehir, Ficus carica L., Genetic resources, Ostiolum, Pomology, SSC