Bir mimari miras olarak Haliç İskeleleri ve 19.yüzyıldaHaliç Vadisi'nin sanayileşmesindeki rolleri
Golden Horn piers as an architectural heritage and inthe 19th century roles in the industrialization of thegolden Horn Valley
Yazar: ECE KAYA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ JÜLİDE ERDİNÇ
Haliç Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
BİR MİMARİ MİRAS OLARAK HALİÇ İSKELELERİ VE 19.YÜZYILDA
HALİÇ VADİSİ'NİN SANAYİLEŞMESİNDEKİ ROLLERİ
15. yüzyıldan 21. yüzyıla kadar geçen sürede Haliç kıyıları sayfiye yeri 
olarak kullanılıyordu. Halkın sandal sefası yaptığı ve mesire alanı olarak kullandığı 
bu mekân sanayileşme sürecinde (19. yüzyılda) bu işlevini yitirirken doğal yapısı 
da bozulmuştur. Gravür ve yazma eserlere baktığımızda Haliç'in saraylar, yalılarla 
süslü olduğu, bu yalı ve sarayların arka cephelerinde bahçeler bulunduğu 
görülmektedir. Pek çok yerli ve yabancı seyyahlar ve bilim adamları bölgede 
görkemli bağ ve bahçelerin olduğunu eserlerinde anlatmaktadır. Ayrıca resimlerde 
kıyı şeridinin de denize girintiler yaparak uzandığı görülmektedir. Günümüzde 
doldurularak düzleştirilen haliç kıyılarını yeni düzenlemelerle halkın kullanımına 
açan bazı çalışmalar yapılmışsa da çok başarılı olmamıştır. Geçmişte oldukça 
ihtişamlı olan ve çok rağbet edilen, dilden dile anlatılan, üstüne şiirler yazılan o 
Haliç denizi ve kıyı alanları ile günümüzde, kullanım yönünden, maalesef, 
rekreasyonel ihtiyaçlara tam anlamıyla cevap verememektedir. İstanbul'un en eski 
yerleşimlerinden biri olan Haliç bölgesinin; doğal yapısı, taşıdığı tarihi, sosyal ve 
kültürel değerler ayrıca kıyı şeridindeki açık alanlarda meydana gelen değişimler 
nedeni ile her zaman ilgi odağı olması bu alanın tez çalışmasında örnek alan olarak 
seçilmesinde etkili olmuştur. Haliç Bölgesi'nin kıyı gerisinde yer alan tarihi 
mekânlar ile uygulanan projelerin bütüncül olarak ele alınmaması birbirinden 
kopuk sonuçlar doğurmuştur. Bu tezin amacı; Bir mimari miras olarak Haliç 
iskeleleri ve 19.yüzyılda Haliç Vadisi'nin sanayileşmesindeki rollerinin 
incelenmesidir.
Anahtar Kelimeler: Haliç, İskele, Kültürel Miras, Mimari, Osmanlı

Abstract:
GOLDEN HORN PİERS AS AN ARCHİTECTURAL HERİTAGE AND İN 
THE 19TH CENTURY ROLES IN THE INDUSTRIALIZATION OF THE 
GOLDEN HORN VALLEY
From the 15th century to the 21st century, the shores of the Golden Horn 
were used as a summer resort. This place, where people enjoy boating and use as a 
recreation area, lost this function during the industrialization process (in the 19th 
century), while its natural structure was deteriorated. When we look at the 
engravings and manuscripts, it is seen that the Golden Horn is decorated with 
palaces and mansions, and there are gardens on the back facades of these mansions 
and palaces. Many local and foreign travelers and scientists describe in their works 
that there are magnificent vineyards and gardens in the region. In addition, it is seen 
in the pictures that the coastline extends by making recesses into the sea. Although 
some studies have been carried out to open the estuary shores, which have been 
filled and flattened today, to the use of the public with new regulations, they have 
not been very successful. Today, with the Golden Horn sea and coastal areas, which 
were quite magnificent and very popular in the past, told by language and poems 
on which were written, unfortunately, in terms of use, they cannot fully meet the 
recreational needs. In the Golden Horn region, one of the oldest settlements in 
Istanbul; The fact that it is always the center of attention due to its natural structure, 
historical, social and cultural values and changes in the open areas on the coastline 
has been effective in the selection of this area as a sample area in the thesis study. 
The fact that the historical places located behind the coast of the Golden Horn 
Region and the projects implemented are not handled holistically has resulted in 
disjointed results. The aim of this thesis; It is an examination of the piers of the 
Golden Horn in terms of architectural and cultural heritage from the Ottoman period 
to the present.
Keywords: Golden Horn, Pier, Cultural Heritage, Architecture, Ottoman