Stanley Kubrick ve mimarlık eleştirisi: Otomatik Portakal
Stanley Kubrick and his critique of architecture: A Clockwork Orange
Yazar: GÜLÇE SÖZEN
Danışman: PROF. DR. ESİN BOYACIOĞLU
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Stanley Kubrick filmlerinde kentsel ve mimari mekânlara ağırlıklı olarak yer verir. İngiliz kült filmleri arasında olan Kubrick'in Otomatik Portakal'ı, 1960ların ve 1970lerin İngiliz mimarisini ve İngiliz Modernizm algısını yansıtmadaki başarısından dolayı değerli bir inceleme nesnesidir. Filmde; İngiliz Modernizmi, mimari ve sosyo kültürel konularda ıssız çevreler yaratan, benimsenilmemiş mekânlar olarak sunulur.  II. Dünya Savaşı sonrası 1960'ların ve 1970'lerin İngiliz mimarlık ortamını etkileyen MARS Grup, Team 10, Archigram, Team 4 gibi mimari gruplar veya topluluklar ile CIAM Kongreleri, ütopist yaklaşımlar ve son olarak Brutalizm, sosyal, politik ve kültürel bağlamları ile birlikte İngiliz mimarisinin durumunu ve özellikle Britanya'nın toplu konut kavramını ortaya koyar. Filmde ortaya konan Brutalizm- Yeni Brutalizm-'in yarattığı çevrelerin seçimi, baskınlığı; izleyiciye bireysel, sosyal ve mimari ilişkiler açısından filmin alt metinlerini sorgulatır. Bu ilişkiler, Brutalizm'in etimolojik kavramlarıyla da ele alınır: 'Brutal', 'Art Brut' ve 'Beton Brut'gibi. Dış çekimlerin gerçekleştiği 'gerçek mekânların' tersine filmdeki özelleşmiş iç mekânlar, Kubrick'in yeniden yarattığı mimari mekânlardır ve Burgess'in kitabından uyarlanan bu film; kitabın mekânsal betimlemeleri ile karşılaştırıldığında da, Kubrick'in mimarlığı ve yarattığı mekânları bir eleştiri nesnesi olarak kullandığı açıkça görülür. Olayların yer aldığı mekânlar incelendiğinde Kubrick, mimarlığı toplumun geleneksel formlarına zarar vermek ve sosyal düzeni bozmaktan sorumlu tutar. İç ve dış mekânlarda ortaya konan bilinçli farklılık, dönemin mimari özelliklerini yansıtmayı hedeflerken bireysel ve toplu anlamda konut kavramının incelenmesiyle de kentsel mekânların sorgulanmasına neden olur. Bu çalışma, Kubrick'in perspektifiyle görselleşen mimari mekânlara odaklanarak Otomatik Portakal filmini yeniden değerlendirmiştir.

Abstract:
Stanley Kubrick focuses predominantly on urban and architectural spaces in his films. A Clockwork Orange, the British cult film, is selected here because of its success in reflecting the British architecture of the 1960s and 1970s and also its perception of British Modernism. British Modernism is reflected in the film as a "destructive tool" within both architectural and socio-cultural contexts. Architectural developments of the 1960s and 1970s, such as CIAM, the MARS Group, Team 10, Archigram, Team 4, utopic approaches and lastly Brutalism within the social, politic and cultural conditions following the Second World War, can reveal the British architectural context and particularly the public housing situation in Britain. The predominance of Brutalism- New Brutalism in the film leads the audience to question the film's subtexts, especially in terms of individual, social and architectural relationships. These issues can be examined through the etymological concepts of Brutalism: 'Brutal', 'Art Brut' and 'Beton Brut'. Contrary to 'real spaces' where exterior shootings were done, the special interior spaces of the film show Kubrick's architectural re-creations. When spatial descriptions from Burgess' book and Kubrick's film are compared, it is clearly seen that the director uses architecture and his architectual re-creations as an object of criticism. In other words, Kubrick blames architecture for destroying the traditional forms provided by the community and subverting the social order. The conscious differentiation between interior and exterior spaces aims to reflect the architectural features of the period as well as question the urban spaces, such as by analysing the relationships between individual dwellings and neighbourhoods. This paper aims to reread A Clockwork Orange by focusing on its architectural spaces as visualized by Kubrick.