Bilimsel modellerin ontolojisi
The ontology of scientific models
Yazar: ONUR KABİL
Danışman: DOÇ. DR. F. BERNA YILDIRIM
Sakarya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı / Felsefe Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Bilim felsefesi = Science philosophy ; Bilimsel modeller = Scientific models ; Bilişsel modelleme = Cognitive modeling ; Kurmaca = Fictional ; Modelleme = Modelling ; Ontoloji = Ontology ; Yapıntıcılık = Artifactualism

Özet:
Günümüz bilim felsefecileri modellerin bilimsel etkinliğin vazgeçilmez araçları
oldukları konusunda hemfikirdirler. Çoğu bilim felsefecisinin uzlaştığı bir diğer
nokta daha varsa, o da modellerin temsiller olduklarıdır. Geleneksel görüş,
modellerin belli bir hedef sistemi doğrulukla temsil ettikleri için bize hedef sistem
hakkında bilgi verdikleri yönündedir. Başka bir deyişle modellerin epistemik değeri,
model ile hedef sistemin özellikleri arasındaki nesnel bir temsil ilişkisine dayanır. Öte
yandan bazılarının fark ettiği üzere model sistem ile hedef sistem arasında her zaman
doğrudan bir ilişkiden söz etmek mümkün değildir. Bilginler sıklıkla gerçek sistemler
üzerinde değil, hipotetik sistemler üzerinde çalışırlar. Bu durumda modellerin ne
türden varlıklar oldukları sorusu önemli bir problem olarak belirir. Modelleme
pratiğini anlamlandırma çabasında son on ya da en fazla on beş yıl içerisinde ortaya
çıkan bazı görüşler sanat eserleri ile bilimsel modeller arasında geçerli olan bazı
benzerliklere dikkat çekerler. Bunlar arasında en dikkat çekici olanı, modellerin,
sanat felsefecisi Kendall Walton'ın terime verdiği anlamda "kurgusal" olduklarıdır.
Bu çalışma da modeller ile edebi eserler arasında çeşitli benzerlikler kurulabileceğine
ilişkin bir düşüncenin ürünüdür. Ortaya konulan görüş temelde sanat felsefecisi ve
metafizikçi Amie Thomasson'ın görüşlerine dayanmakta ve bilimsel modellerin insan
yapımı nesneler, yapıntılar (artifact) olduklarını öne sürmektedir. Yapıntıcılık adını
alan bu görüşe göre modeller belli problemleri çözmede bilginler tarafından
kullanılan araçlardan ibarettir. Bu türden bir görüş, modelleri salt temsil amacıyla
kullanılan nesneler olarak görmek yerine, bilginlerin belli amaçları gerçekleştirmede
kullandıkları araçlar olarak kavrar. Böylelikle temsilci görüşleri ve hatta Waltoncı
bilimsel modelleme izahını da içine alan daha kapsayıcı bir çerçeve sunar.

Abstract:
All philosophers of science today agree that the models are indispensable part of the
scientific activity. If there is an additional point that unites at least most of the
philosophers of science, it is that models are representations. Traditional view says
that models give us knowledge about a certain target system due to their accurately
representing that system. In other words, the epistemic value of models is based on an
objective representational relationship between the properties of a model and its
target. But as some observe, it is always not the case that there is such a direct
relationship between the two. Scientists often work not on real systems but on
hypothetical systems. Thus arises the important question of what kind of entites
scientific models are. In an attempt to make sense of the modelling activity that
emerges over the last decade or fifteen years, some accounts draw attention to certain
similarities between scientific models and the works of art. The most notable among
them is the view that models are "fictional" in the sense Kendall Walton, a prominent
philosopher of art, has used it.
This work, also, is an outcome of a view in which it is claimed that there are various
similarities between models and literary works of art. But the work essentially takes
its support from the views of Amie Thomasson, a philosopher of art and a
metaphysician, and asserts that scientific models are human-made objects, that is,
artifacts. According to the account (artifactualism) that is presented here, models are
some kind of tools put into use by scientists to solve certain problems. This view
considers models as tools that are used in achieving a goal instead of solely seeing
them as representations of a target system. So, it comprises not only the
representational approach but even the Waltonian account of scientific modelling.