Dolaysız yabancı sermaye yatırımları: Yatırım gelişme yolu yaklaşımı üzerine bir araştırma
Foreign direct invetsments: A research on the invetsment development path
Yazar: FERHAN AYDEMİR
Danışman: Y.DOÇ.DR. FERİT KULA
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Uluslararası sermaye hareketlerinin önemli bir bölümünü dolaysız yabancı sermayeyatırımları oluşturmaktadır. Dolaysız yabancı sermaye yatırımı bir firmanın üretimyapmak için yabancı bir ülkede üretim tesisi kurması, mevcut bir tesisi satın almasıveya bir şube açmasıdır. Dolaysız yabancı sermaye yatırımlarını açıklamaya çalışançeşitli teoriler vardır. Bunlardan ilki sermaye teorisidir. Sermaye teorisinin eleştirilmeyebaşlanmasıyla Hymer hipotezi, içselleştirme yaklaşımı, Aliber hipotezi, eklektik teorigibi yeni açıklamalar ortaya çıkmıştır. Ancak bunlar statik yaklaşımlardır.Dolaysız yabancı sermaye yatırımlarını açıklamaya çalışan tek dinamik yaklaşım,yatırım gelişme yolu yaklaşımıdır. Yatırım gelişme yolu yaklaşımı, ülkelerin ekonomikgelişme seviyeleri ile ülkelerin karşı karşıya olduğu dolaysız yabancı sermayeyatırımları arasında beş aşamalı bir ilişki öngörmektedir. Ayrıca yatırım gelişme yoluile dış ticaret arasında bir etkileşim olduğu yönünde bazı görüşler vardır. Buna göreekonomik gelişmeyle birlikte bir ülke yatırım gelişme yolunda ilerledikçe hem dışticarette hem dolaysız yabancı sermaye yatırımlarında yaratılmış varlık yoğun ürünlerinpayı artacak, ayrıca endüstri içi ticaret ve endüstri içi dolaysız yabancı sermayeyatırımlarında da artış meydana gelecektir.Bu araştırmada Türkiye'nin 1950-2004 dönemine ait net dış yatırım pozisyonunadayanarak Türkiye'nin yatırım gelişme yolu belirlenmeye çalışılmıştır. Kişi başına netdış yatırım stoku değerlerine göre çizilen grafik Türkiye'nin ikinci aşamada yer alan birülke olduğu fikrini uyandırırken, yukarı ve aşağı doğru dizilimler sınaması ile yapılananalizler kişi başına gayri safi yurt içi hasıla ile kişi başına net dış yatırım stoku arasındabir ilişki olmadığı sonucunu vermiştir. Ayrıca yapılan karşılaştırmalarda, Türkiye'dedolaysız yabancı sermaye yatırımları ile dış ticaret arasında bir uyumun olmadığısonucuna ulaşılmıştır.Anahtar Kelimeler: Dolaysız Yabancı Sermaye Yatırımları, Yatırım Gelişme Yolu,Dış Ticaret, Türkiye.

Abstract:
Foreign direct investments constitute an important portion of international capitalmovements. Foreign direct investment is the movement of capital across nationalboundaries to set up a new factory or a branch company or to buy a plant that is alreadyexistent in a foreign country. There are different theories which try to explain foreigndirect investments. The first one of these theories is the capital theory. The criticismsthat directed towards capital theory have caused to be put forward new explanationswhich called Hymer hypothesis, internalisation approach, Aliber hypothesis and eclectictheory. But all of these approaches have a static point of view.The unique approach that tries to explain foreign direct investments in a dynamiccontext is the investment development path. Investment development path suggests thatthere is a relation between economic development level and inward and outward foreigndirect investment which passes through five stages. Also someone claims that there issome interface between investment development path and foreign trade. According tothis suggestion as economic development proceeds the share of created asset intensiveproducts in both foreign direct investment and foreign trade will increase. Theproportion of intra-industry trade and intra-industry foreign direct investment to totaltrade and total foreign direct investment will also increase as an economy develops.In this research we try to define Turkey?s investment development path using netoutward investment position for the period 1950-2004. The graph that was drawn usingnet outward investment stock per capita reveals the idea that Turkey is a second stagecountry. But runs up and down test results show that there is no relation between grossdomestic product per capita and net outward investment stock per capita. Also we findno evidence that there is some interface between foreign trade and investmentdevelopment path in the case of Turkey.Key Words: Foreign Direct Investments, Investment Development Path, ForeignTrade, Turkey.