Menopoz dönemindeki kadınların fitoöstrojen içerikli beslenme durumunun osteoporoz riski ve yaşam kalitesi üzerindeki etkisinin incelenmesi
Investigation of the effect of phytoestrogen-containing nutritional status on osteoporosis risk and quality of life of women at the period of menopause
Yazar: ASLIHAN KADE
Danışman: PROF. DR. MEHTAP AKÇİL OK
Başkent Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı / Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Beslenme durumu = Nutritional status ; Fitoöstrojen = Phytoestrogen ; Kadınlar = Women ; Menopoz = Menopause ; Osteoporoz = Osteoporosis ; Osteoporoz-postmenopozal = Osteoporosis-postmenopausal ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
Bu çalışma menopoz dönemindeki kadınların fitoöstrojen içerikli bazı besinleri tüketme 
durumuna göre osteoporoz riskleri ve yaşam kaliteleri arasındaki ilişkiyi incelemek için 
yapılmıştır. Çalışma Aralık 2021-Şubat 2022 tarihleri arasında, sosyal medya üzerinden 
çalışmaya katılmaya gönüllü olan 40-60 yaş arası osteoporoz tanısı almamış 116 kadın ile 
yürütülmüştür. Bireylere, demografik özellikleri, sağlık durumları ve beslenme 
alışkanlıkları ve menopozal özellikleri ile ilgili sorular, çevrimiçi anket yöntemiyle 
uygulanmıştır. Bireylerin 20 fitoöstrojen içerikli besin için besin tüketim sıklığı ve aylık 
tüketim miktarları alınmıştır. Fitoöstrojen besinler literatürdeki sınıflandırmaya göre 
fitoöstrojen alt besin gruplarına ayrılmıştır. Bireylerin osteoporoz riski BBORS (Birinci 
Basamakta Osteoporoz Risk Skalası), yaşam kaliteleri (Menopoza Özgü Yaşam Kalitesi 
Ölçeği) ve Depresyon Stres Anksiyete (DASS-21) ölçeği ile değerlendirilmiştir. 
Katılımcıların yaş ortalaması 52.53±4.86 yıl, menopoz yaşı ortalaması 46.66±4.7 yıldır. 
Bireylerin BKİ ortalaması 25.93±4.35 kg/m² 'dir. Bireylerin BBORS Risk puanı 
20.89±4.31 ile hafif risk sınıfındadır. Bireylerin en sık ve fazla miktarda tükettikleri 
fitoöstrojen içerikli besinler; domates, çay ve elmadır (sırasıyla 103.22±70.51 gr/gün, 
82.59±24.11 ml/gün, 63.23±39.57 gr/gün). Bu çalışmada bireylerin fitoöstrojen içerikli 
besinlerden lahana tüketiminin MÖYKÖ vazomotor alt alan puanı ile, keten tohumu 
tüketiminin, cinsel alt alan puanı ile, yeşil fasulye ve üzüm suyu tüketiminin fiziksel alt 
alan puanı ile pozitif yönde istatistiksel olarak anlamlı bir ilişkisi olduğu bulunmuştur (r= 
0.263, r = 0.215, r= 0.242, r= 0.200) (p<0.05). Bireylerin günlük brüksel lahanası tüketim 
miktarı ile osteoporoz riski arasında istatistiksel olarak anlamlı negatif yönde bir ilişki 
belirlenmiştir (r=-0.278) (p<0.05). Bezelye tüketim miktarı ile DASS-21 ölçeği alt boyut 
puanlarından olan anksiyete arasında istatistiksel olarak anlamlı pozitif yönde bir ilişki 
bulunmuştur (r=0.2018) (p<0.05). Bireylerin MÖYKÖ alt boyut puanlarından olan, 
vazomotor alan puanı ile lignan içerikli besinlerin tüketim miktarları arasında istatistiksel 
olarak anlamlı düşük düzeyde pozitif yönlü bir ilişki saptanmıştır (r=0.275) (p<0.05). 
Bireylerin fitoöstrojen besin grupları ile DASS-21 ve BBORS ölçekleri arasında 
istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmamıştır (p>0.05). Bireylerin, BKİ, yaş, ara ve 
ana öğün sayıları ile BBORS puanı arasında istatistiksel olarak anlamlı negatif yönlü bir 
ilişki tespit edilmiştir (p<0.05). Bu çalışmada katılımcıların, MÖYKÖ ve DASS-21 
ölçekleri arasında anksiyete ve cinsel alan puanı hariç anlamlı pozitif yönde bir ilişki 
bulunmuştur (p<0.05). Sonuç olarak fitoöstrojen içerikli besinlerin tüketim durumunun, 
menopoza özgü yaşam kalitesi ve osteoporoz riski üzerinde anlamlı bir etkisinin olmadığı 
sonucuna varılmıştır. Fitoöstrojen içerikli besin sayısının fazlalığı, fitoöstrojenlerin 
menopoz, osteoporoz ve diğer hastalıklarla ilişkileri hakkında sonuçların tutarsız olması 
sebebiyle bu konuda daha fazla çalışmaya ihtiyaç vardır.

Abstract:
This study was conducted to examine the relationship between osteoporosis risks and 
quality of life in menopausal women according to their consumption of some 
phytoestrogen-containing foods. The study was conducted with 116 women aged 40-60 
years who were not diagnosed with osteoporosis and volunteered to participate in the study 
via social media between December 2021 and February 2022. Questions about 
demographic characteristics, health status and nutritional habits and menopausal 
characteristics were applied to individuals by online questionnaire method. Food 
consumption frequency and monthly consumption amounts were taken for 20 
phytoestrogen-containing foods of individuals. Phytoestrogen foods are divided into 
phytoestrogen sub-food groups according to the classification in the literature. Individuals' 
risk of osteoporosis was evaluated with BBORS (Osteoporosis Risk Scale in Primary 
Care), quality of life (Menopause-Specific Quality of Life Scale) and Depression Stress 
Anxiety (DASS-21) scale. The mean age of the participants was 52.53±4.86 years, and the 
mean age of menopause was 46.66±4.7 years. The mean BMI of the individuals 
participating in the study was 25.93±4.35 kg/m². Participants' BBORS Risk score of 
20.89±4.31 is in the mild risk class. Phytoestrogen-containing foods that the participants 
consume most frequently and in large amounts; tomatoes, tea, and apples (103.22±70.51 
g/day, 82.59±24.11 ml/day, 63.23±39.57 g/day). In this study, it was found that the 
consumption of cabbage, which is a phytoestrogen-containing food, was positively 
correlated with the vasomotor sub-area of the MENQOL, the consumption of flaxseed with 
the sexual sub-area score, and the consumption of green beans and grape juice with the 
physical sub-area score (r= 0.263, r = 0.215, r= 0.242, r= 0.200) (p<0.05). A statistically 
significant negative correlation was found between the daily consumption of brussels 
sprouts and the BBORS scale of the individuals participating in the study (r=-0.278) 
(p<0.05). A statistically significant positive correlation was found between the amount of 
pea consumption of the participants and the anxiety, which is one of the sub-dimension 
scores of the DASS-21 (r= 0.2018) (p<0.05). Statistically significant between the 
participants' vasomotor area scores, which are the sub-dimension scores of MENQOL, and 
the amount of containing lignan nutrients consumption. A low level of positive correlation 
was found (r=0.275) (p<0.05). There was no statistically significant relationship between 
the phytoestrogen food groups of the participants and the DASS-21 and BBORS scales 
(p>0.05). When the relationship between the number of main meal and snacks and the 
BBORS score was examined, a statistically significant negative relationship was found 
between BMI, age, the number of main meals and the number of snacks (p<0.05). A 
significant positive correlation was found except for the sexual area score (p<0.05). As a 
result, the phytoestrogen conten.t It was concluded that the consumption of foods with high 
nutritional value did not have a significant effect on the menopause-specific quality of life 
and osteoporosis risk. More studies are needed on this subject due to the high number of 
phytoestrogen-containing foods and the inconsistent results about the relationship of 
phytoestrogens with menopause, osteoporosis, and other diseases.