Nallıhan Kuş Cenneti'nde koloni halinde üreyen su kuşları üzerine biyo-ekolojik araştırmalar
Bio-ecological studies on colonial breeding waterbirds in Nallıhan Bird Sanctuary
Yazar: HAYDAR METİN
Danışman: DOÇ. DR. ZAFER AYAŞ
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Biyoloji = Biology ; Zooloji = Zoology
Dizin: Coğrafi bilgi sistemleri = Geographical information systems

Özet:
Bu çalışmada, Nallıhan Kuş Cenneti'nde (Nallıhan/Ankara), Mart 2011-Aralık 2013 döneminde koloni halinde üreyen su kuşu türlerinin alanda bulundukları dönemler, populasyon büyüklükleri ve üreme özellikleri araştırılmıştır. Ayrıca, bu su kuşlarının, karışık koloni halinde ürediği alanların habitat dinamizmi, üreme kolonisinin yapısı-işlevi, kolonideki türlerin yuva yeri tercihleri ve üreme kolonisini etkileyen faktörler ile ilgili çalışmalar yapılmıştır.
Elde edilen sonuçlara göre; Nallıhan Kuş Cenneti'nde, 4 farklı su kuşu türünün (karabatak: Phalacrocorax carbo, gri balıkçıl: Ardea cinerea, küçük ak balıkçıl: Egretta garzetta ve gece balıkçılı: Nycticorax nycticorax), her yıl düzenli olarak Mart-Ağustos aylarında karışık koloni halinde (bir arada), kavak (Populus spp) ve söğüt (Salix spp) ağaçlarında üredikleri belirlenmiştir. Üreme alanına, en erken karabatak ve gri balıkçılların (Mart başı), daha sonra ise küçük ak balıkçıl ve gece balıkçıllarının (Mart sonu-Nisan başı) geldikleri belirlenmiştir. Bu 4 türün de üreme aktivitelerini tamamladıktan sonra Ağustos ayı sonlarında, üreme alanlarını terk ettikleri gözlemlenmiştir.
En fazla bireyle temsil edilen tür karabatak (2063 birey, Mayıs 2013) olup, bunu sırasıyla gri balıkçıl (1004 birey, Nisan, 2013), küçük ak balıkçıl (511 birey, Mayıs 2013) ve gece balıkçılı (357 birey, Mayıs 2013) türleri izlemektedir. Aynı zamanda, vücut büyüklüğü ve birey sayılarına göre, yuva yeri olarak gri balıkçılların ağaçların tepelerini tercih ettikleri diğer türlerin ise ağaçların daha çok üst ve yanlarındaki uygun alanları yuva yeri olarak tercih ettikleri gözlenmiştir
Üreme alanının geçici sulak olması nedeni ile üreme öncesi, üreme ve üreme sonrası dönemlere ait habitat dinamizmi, su rejimi ve vejetasyon değişimi belirlenmiştir. Yuva yapılan ağaçlarda, yuva yeri tercihi konusunda oldukça yoğun türler arası ve tür içi rekabet gözlenmiştir. Alan ve çevresi besin açısından zengin olduğu için koloni besin rekabeti olmadığı değerlendirilmiştir. Ancak, üreme alanı antropojenik etkilere oldukça açık durumdadır. Alanın sular altında kaldığı dönemlerde yuvalı ağaçların kuruyarak devrilmesi, kaçak avcılık ve doğal predatörlerin bu türlerin üreme başarısına doğrudan ve/veya dolaylı olarak olumsuz yönde etki ettiği değerlendirilmiştir.
Sonuç olarak, ekolojik açıdan, oldukça dar bir alanda ve tüm olumsuz antropojenik etkilere rağmen, bir karabatak ve üç farklı balıkçıl türünden oluşan bu karışık üreme kolonisinin günümüzde mevcut olması ve üreme başarısı göstermesi, Nallıhan Kuş Cenneti'nin doğal dengesinin, sağlığının ve devamlılığının bir göstergesi olduğu fikrini vermektedir.

Abstract:
In this study, inhabitancy periods (arrival and departure times), population sizes and growth characteristics (nest, egg, clutch size, hatching and feathering success) of waterbird species breeding as colonies in Nallıhan Bird Sanctuary were investigated between March 2011 and December 2013. Additionally, these waterbirds habitat dynamics (water regime and vegetation) of mixed colonial breeding areas, structure and function of breeding colony, the nest site preferences of the species in the colonies and the factors that influence (inter and intra specific competition, predation, anthropogenic effects) breeding colonies were studied.
According to the results, 4 different species; (cormorant: Phalacrocorax carbo, grey heron: Ardea cinera, little egret: Egrette garzetta ve night heron: Nycticorax nycticorax) of waterbird breed in colonies regularly ever year in poplar (Populus spp) and willow (Salix spp) trees in March-August period. Cormorants and grey herons arrived in the breeding area initially (early March) than little egrets and night herons arrived (late March and early April) and all of the 4 species departed from the breeding area after completing their reproductive activities in late August.
Before the breeding activity, cormorants had the most abundancy in number of individuals (2063, May 2013), followed by grey heron (1004, April 2013), little egret (511, May 2013) and night heron (357, May 2013) respectively. The habitat dynamism, water regime and vegetation changes were determined as before breeding, during breeding and after breeding periods. An intensive inter/intraspecific competition was observed also in nest location preferences in trees. Breeding area and near site with an abundant fish stock and a competition for food was not observed. However, there are anthropogenic impacts (agriculture, hunting, eco-tourism) the breeding area. Loss of trees during the flood periods, illegal hunting and natural predators (crows, hawks, coyotes), directly or indirectly have negative impacts on the reproduction success of the species.
As a result, existence and reproduction success of the mixed breeding colony of one cormorant and three different heron species with all negative anthropogenic effects and ecologically limited area, give an idea as an indication of natural balance, health and sustainability of Nallıhan Bird Sanctuary.