Geleneksel Divriği evlerinin biçim grameri ile incelenmesi
Examination of traditional Divrigi houses with the shape grammar
Yazar: MERVE HIZAR
Danışman: PROF. DR. MİNE BARAN
Dicle Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Bu tez çalışması kapsamında geleneksel Türk konut mimarisi içerisinde önemli bir değere sahip olan, Sivas'ın Divriği ilçesinde bulunan on üç Divriği Evi ele alınmıştır. Çalışmada Divriği geleneksel konut mimarisine dair bilimsel boyutta tanımlayıcı veriler elde edebilmek için Sivas Divriği evlerini biçim grameri metoduyla analiz etmek, evlerin mimari dilini belirli kurallarla ortaya koymak, düzenli bir şekilde yeniden yorumlamak ve bu mimari dilden türeyen yeni plan şemaları üretmek amaçlanmıştır. Yapılan tez çalışmasında bu geleneksel konutların plan şemaları biçim grameri metoduyla analiz edilerek, Divriği evlerinden türeyen yeni plan şemaları üretilmiştir.
Çalışma altı bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde; çalışmanın problemi, amacı ve önemi, çalışmanın kapsamı açıklanmıştır. İkinci bölümde; tez konusuyla ilgili daha önce yapılan çalışmalara yer verilmiştir. Üçüncü bölümde; çalışmanın materyal ve metoduna yer verilmiştir. Bu kapsamda çalışmanın materyalini oluşturan Divriği kenti ve Divriği evleri ele alınmıştır. Divriği kentinin fiziki, sosyal, tarihi yapısı, Divriği evlerinin genel özellikleri ve plan kurgusu ile ilgili literatür verileri sunulmuştur. Yine bu bölümde çalışmanın metodolojisini oluşturan biçim grameri ele alınarak; biçim gramerinin tanımı ve biçim grameri türleri ile ilgili literatür bilgileri verilmiştir. Ayrıca biçim grameri ile ilgili yapılmış örnek çalışmalara yer verilmiştir. Dördüncü bölümde; Gülen Çağdaş (1996) tarafından Geleneksel Türk Evleri için geliştirilen biçim grameri çalışmasından yola çıkılarak, Divriği evleri için geliştirilen biçim grameri anlatılmıştır. Gülen Çağdaş (1996) tarafından geliştirilen bu biçim grameri kural setlerinin revize edilmesiyle oluşturulan kural setleri ve Divriği evlerindeki özel durumlar için yeni üretilen kural setleri tanımlanmıştır. Daha sonra Divriği evlerinin ana yaşam kat planları bu biçim grameriyle analiz edilerek, elde edilen veriler tablolar halinde sunulmuştur. Divriği evlerinden türeyen yeni plan şeması üretimi de bu bölümde gerçekleştirilmiştir.
Çalışmanın beşinci bölümünde; geleneksel mimarinin sahip olduğu dilin, biçim grameri yardımıyla kolayca tanımlanabileceği ve bu dilden türeyen yeni evlerin üretilebileceği sonucuna ulaşılmıştır. Böylece geleneksel bir yöreye ait mevcut mimari dil gelecek kuşaklara aktarılabilecektir. Biçim grameri çalışmalarıyla elde edilen verilerin bilgisayar ortamına aktarılmasıyla, yeni üretim gerçekleştiren profesyonel sistemler geliştirmek mümkün olabilecektir. Bu profesyonel sistemlerin hem mimarlık öğrencileri hem de mimarlar tarafından gerçekleştirilecek tasarım ve çalışmalara bir altlık oluşturabileceği düşünülmektedir. Ayrıca geliştirilen bu uzman sistem sayesinde tasarım öncesinde, tasarımda ortaya çıkabilecek sorunların önlenerek, daha iyi tasarımlar yapılabileceği belirtilmiştir.
Çalışmanın altıncı ve son bölümünde ise çalışma kapsamında kullanılan bütün kaynaklara yer verilmiştir.

Abstract:
Thirteen Divrigi Houses where is located in Divrigi district of Sivas, which has an important value in traditional Turkish housing acrhitecture, are discussed in this thesis. In this study, it is aimed to analyze Sivas Divrigi Houses with shape grammar, to reveal the architectural language of the houses with certain rules, to reinterpret them regularly and to produce new plan schemes derived from this architectural language in order to obtain descriptive data on Divrigi traditional residental architecture. The plan schemes of these traditional houses by being analyzed with method of shape grammar, new plan schemes were proposed.
The study, which has done, consists of six chapters. In the first part, the problem, aim and importance of the study and the scope of the study are explained. The previous studies that related to the thesis topic are given in the second part. The material and method of the study are given in the third part. In this context, the town of Divrigi and the Houses of Divrigi, which constitute the material of the study are approached. Literature datas are presented about plan fiction, general characteristics of Divrigi Houses and the physcial, social, historical structure of the town of Divrigi. Also, in this section, by being handled the shape grammar constituting the methodology of the study, the definition of shape grammar and literature informations about shape grammar types are given. In addition, samples related to shape grammar are included. In the fourth section, shape grammar developed for Divriği Houses is explained on the basis of the study of shape grammar developed for traditional Turkish houses by Gülen Cagdas (1996). Rule sets that is consitituted by being revised the shape grammar rule sets which was developed by Gulen Cagdas (1996) and newly created rule sets for special cases in Divrigi houses are defined. Then, achieved informations are presented in tables by being analyzed the main living floor plans of Divrigi Houses with this shape grammar. Also, the new plan sheme production, which is reproduced from Divrigi Houses is carried out, in this section, too. 
It is concluded that the language of the traditional architecture can be defined easily with the help the shape grammar and that new houses derived from this language can be produced in the fifth part of study.Thus,the existing architectural language, which belongs to a traditional region  will be translated to future generations. It will be possible to develop professional  systems that achieve new production by transferring the data obtained from the shape grammar studies to the computer environment. It is thought that these professional systems can serve as a basis for the design and works to be realized by both architecture students and architects. Also, thanks to this expert system, it is stated that better designs can be made before design, by preventing problems that may arise during design.
In the sixth and the last part of the study, all sources used in the study are included.