Kâtip ʿAlāʾuddîn Yūsuf'un Zübde Mine'l-Hisāb adlı eseri (Giriş – inceleme – metin – Türkiye Türkçesine aktarım – terim sözlüğü – dizin – tıpkıbasım)
Clerk ʿAlāʾuddîn Yūsuf's Work Called 'Zübde Mine'l-Hisāb' (Introduction – textual analysis – text – translation – glossary of terminology – index – facsimile)
Yazar: YASİN KAYA
Danışman: DOÇ. DR. ŞERMİN KALAFAT
İstanbul Medeniyet Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Matematik = Mathematics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: 16. yüzyıl = 16. century ; Alauddin Yusuf = Alauddin Yusuf ; Eski Türk edebiyatı = Old Turkish literature ; Türk edebiyatı = Turkish literature

Özet:
16. yüzyıl; sınırları üç kıtaya birden yayılarak imparatorluk hâline gelmiş olan Osmanlı
Devletinde matematik bilimindeki gelişmelerin üst seviyede olduğu verimli ve parlak bir
dönemdir. Özgün ve çeviri eser yazımının zirvede olduğu bu dönemde telif ve tercüme
edilmiş muhasebe metinlerinin sayısı da oldukça fazladır. Divan kâtipleri tarafından
devlet muhasebe sisteminde matematiksel konuların ele alındığı eserler kaleme alınmış
veya İslam dünyasının seçkin matematik eserlerinden ilham alınarak çeviri yapılmıştır.
Bu eserler Türkçenin matematik dilindeki gelişmeleri görebilmemiz açısından son
derece dikkate değerdir. Kâtip ʿAlāʾuddín Yūsuf'un
Zübde mine'l-Ģisāb adlı eseri de
muhasebe konusunda temel işlem ve problemlere yer verilen, dönemin muhasebe
matematiğinin işlenişine ışık tutan, özgün matematik terimlerinin bulunduğu önemli bir
dil yadigârıdır. Bu tez çalışmasının ana amacı söz konusu eserin gün yüzüne çıkmasını
sağlayarak eserdeki dili incelemek, matematik terimlerini tespit ederek bilim tarihi
terminolojisine ve matematik konulu tarihî metin çalışmalarına Türk dili alanyazını
perspektifinden katkı sunabilmektir. Böylece eserin tarihî metin çalışmaları ve dil
araştırmaları başta olmak üzere bilim tarihi ve terminolojisi, matematik eğitimi ve
matematik tarihi gibi alanlar için önemli bir kaynak konumunda olacağı umulur.
Anahtar Kelimeler: 16. yüzyıl, Kâtip ʿAlāʾuddín Yūsuf
, Zübde mine'l-Ģisāb, Matematik,
Türk Dili, Tarihî Metin Çalışmaları.

Abstract:
16th century; it is a productive and bright period in which the developments in the
science of mathematics were at a high level in the Ottoman State, which became an
empire whose borders spread over three continents. During this period, when the writing
of original and translated works was at its peak, the number of copyrighted and
translated accounting texts is also quite high. Works dealing with mathematical issues in
the state accounting system were written by the court clerks or translated after being
inspired by the distinguished mathematical works of the Islamic world. These works are
extremely remarkable in that we can see the developments in the mathematical language
of Turkish. Clerk ʿAlāʾuddín Yūsuf's work
Zübde mine'l-Ģisāb is an important language
commemorative that sheds light on the processing of accounting mathematics of the
period by addressing basic operations and problems in accounting and includes original
mathematical terms. The main purpose of this thesis study is to examine the language in
the work by bringing the work to light, to be able to contribute to the history of science
terminology and historical text studies on mathematics from the perspective of Turkish
language literature by identifying mathematical terms. Thus, it is hoped that the work
will be an important resource for fields such as history of science and terminology,
mathematics education and history of mathematics, especially historical text studies and
language studies.
Keywords: 16th century, Clerk ʿAlāʾuddín Yūsuf
, Zübde mine'l-Ģisāb, Turkish
Language, Historical Text Studies.