Türkiye'de ilköğretim sisteminin geliştirilmesi için gelecek senaryoları
Future scenarios for the improvement of Turkish primary education
Yazar: SERKAN KOŞAR
Danışman: PROF. DR. NEZAHAT GÜÇLÜ
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi ve Denetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eğitim kalitesi = Education quality ; Eğitim sistemi = Education system ; Nüfus = Population ; Senaryo analizi = Scenario analysis ; Sistem geliştirme = System development ; İlköğretim = Primary education

Özet:
Bu araştırmanın amacı Türkiye'de ilköğretimin mevcut durum analizini yaparak, çağ nüfusunun değişimi, gelecekteki sorun alanları, alternatif politika önerileri ve ilköğretimde kalitenin geliştirilmesi sürecinde olası gelecek senaryolarının belirlenmesidir. Çalışmada bu amaçlar doğrultusunda nitel araştırma yöntemi kullanılmış ve olgubilim (fenomenoloji) deseni benimsenmiştir. Katılımcıların belirlenmesinde amaçlı örnekleme yöntemi ve buna bağlı olarak maksimum çeşitlilik ve ölçüt örnekleme teknikleri kullanılmıştır. Araştırmanın verileri araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış bir görüşme formu ile toplanmıştır. Bu görüşme formunda açık uçlu ve sondalarla desteklenmiş toplam sekiz soru bulunmaktadır. Görüşmeler önceden alınan randevulara göre yapılmış ve her bir görüşme deşifre edilerek metin dosyası haline getirilmiştir. Elde edilen veriler temalara göre gruplandırılmış, verilerin analizinde betimsel analiz ve içerik analizi birlikte kullanılmıştır. Araştırmada elde edilen veriler nüfus ve kalite boyutlarında incelenmiştir. İlköğretim çağ nüfusundaki gelişmeler nicelik, nitelik, fırsat ve sorunlar bağlamında ele alınarak sağlıklı bir nüfus yapısının eğitim ve toplumsal kalkınma üzerindeki yansımaları da analiz edilmiştir. Araştırmanın sonuçları katılımcıların çoğunlukla Türkiye'de 2023-2050 döneminde ilköğretim çağ nüfusunun azalacağı yönünde görüş belirttiklerini göstermektedir. Okullarda öğrencilerin sayıca azalması ya da artması, dolaylı olarak öğretmen sayısı ve okulların fiziki kapasitesi gibi pek çok değişkeni de etkileyebilecek bir unsur olarak değerlendirilmektedir. İlköğretimde kalitenin geliştirilmesi sürecinde girdi boyutu fiziki kapasite, insan kaynakları veya öğretmen niteliği, öğrenci başına harcama ve bilgisayar sayısı; süreç boyutu öğrenme süresi, öğrenci izleme ve değerlendirme yöntemleri, eğitim sisteminin etkililiği ve ailelerin katılımı ve çıktı boyutu ise öğrencilerde kazandırılması beklenen değer, tutum değişiklikleri ve yaşam becerilerinin önemi, akademik başarının ölçülmesi ve sınavlar ile okul terki sorunu temel alanlarında yoğunlaşmıştır. Araştırmanın bulguları, gelecekte ilköğretimin niteliğini belirleyecek temel faktörün öğretmen niteliği olacağını göstermiştir. Araştırmada, MEB'in ilgili birimlerinin ciddi bir planlama yaparak eğitime ve eğitimin geleceğine ilişkin öngörüleri iyi yorumlaması gerektiği önerisinde bulunulmuştur. Nitelikli bir öğretmen yetiştirme sisteminin oluşturulması amacıyla YÖK ve MEB işbirliğinin geliştirilmesi gerekmektedir. Sonuç olarak, ilköğretimde kalitenin artırılmasına yönelik Türkiye'nin kendi özellik ve koşullarına odaklı özgün bir model tasarlaması gerektiği söylenebilir.Anahtar sözcükler: İlköğretim, nüfus, kalite, senaryo tekniği

Abstract:
The purpose of this study is to analyze the current situation in Turkish Primary Education and determine the possible future scenarios towards changes in age population, probable problem areas in the future, alternative policy suggestions, and process of improving the quality in education. Therefore, qualitative research method and phenomenology design were conducted in the study. Purposeful sampling method, maximum variation, and criterion sampling were applied to select the participants. A semi-structural interview form including eight questions with their details was developed by the researcher and used to gather data in the study. Conversations were done according to appointments and each conversation was formed in a text file after having been decoded. Data were grouped into themes, descriptive and content analyses were used together in analyzing data. Data of the study were examined in the dimensions of population and quality. In addition, the reflections of healthy population on educational and social progress were analyzed in the context of improvements, quantity, quality, opportunity, and problems in primary school age population. Study findings indicated that almost all the participants agreed on the fact that age population in primary schools would decrease in the period of 2023-2050. The increase or decrease in the age population of primary schools can be evaluated to be a factor that indirectly affects a number of variables such as the number of teachers employed and physical capacity of schools. In the process of improving the quality in primary schooling, input dimension focuses on physical capacity, human resources or teacher quality, expense on per student, and the number of computers; process dimension gives importance to time for learning, monitoring and evaluating student methods, the efficiency of education system, and the participation of parents; output dimension gives attention to values expected to be learned by students, changes in attitudes and life skills, measuring academic success, examinations, and dropout. The findings of the study demonstrated that the key factor in determining the success in primary schools was the quality of teachers. It was suggested in the study that relevant divisions in Ministry of National Education need serious plans to evaluate the possibilities on education and future of education. A skillful collaboration of the Council of Higher Education and Ministry of National Education is necessary in order to build a high quality of teacher training system. As a result, it can easily be said that Turkey needs to develop a model for improving quality in primary schools based on its own characteristics and conditions.Keywords: Primary education, population, quality, scenario technique