Nâyî Osman Dede'nin Mi'râciyyesi'nin metni, bestesi ve günümüzdeki durumu
The text, composition and current situation of Nâyî Osman Dede's Mi'râciyye
Yazar: ALEYNA NUR ERNEK
Danışman: PROF. DR. METİN AKAR
İstanbul Aydın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Geçmişten 19. yüzyıla kadar süregelen ve zaman zaman Yeni Türk Edebiyatı içinde de hayat bulan Klâsik Türk Edebiyatı, temelinde İslâmî kültür ve yaşayış tarzını barındıran, bu kültürden beslenen bir edebiyattır. Türklerin İslâm dinini kabul etmesi ve yaygınlaşmasıyla birlikte dönemin şair ve yazarları, bu dinin etkilerini eserlerinde işlemişlerdir. Günümüzde de o dönemdeki inançlar, ilimler ve yaşam tarzı edebiyata yansımıştır. Bütün İslâmî edebiyatların baş tacı olarak kabul edilen son peygamber Hz. Muhammed'in hayatı, ahlâki yönleri, sıfatları, savaşları ve muʻcizeleri de bu edebiyatın konusunu oluşturmuştur. Birçok edebî türde manzum ve mensur olmak üzere sayısız kitaplar meydana getirilmiştir. Bununla birlikte hem müstakil olarak hem de eserlerin belli bölümlerinde Hz. Muhammed'in muʻcizelerine değinilmiştir. Bu çalışmada da Mevlevî kimliğine sahip Nâyî Osman Dede'nin Miʻrâciyye adındaki eseri, Hz. Muhammed'in muʻcizelerini anlatan mesnevi nazım biçiminde yazılmış güzide bir eserdir. Günümüzde yaşayan ve bestesi notaya alınabilen tek eser olan Miʻrâciyye'yi incelemekteki amacımız, Hz. Muhammed'in üstünlüğünü vurgulayabilmek, halka hitaben yazılan bu eseri mûsikî doğrultusunda bugünkü durumunu Türkiye ve Türkoloji alanıyla ilişkili ülkelere tanıtabilmek, çeşitli yönleri ile tanınan Osman Dede'nin hayatına, eserlerine ve edebî şahsiyetine yer vermektir.
Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın giriş bölümünde, Nâyî Osman Dede'nin hayatı, eserleri ve edebî şahsiyetine değinilmiştir. Çalışmanın ana konusunu oluşturan ikinci bölüm, mi'râc mucizesi ve Nâyî Osman Dede'nin Mi'râciyyesi hakkındaki bilgiler çerçevesinde olup orijinal metnin bestesi ve günümüzdeki durumunu kapsamaktadır. Sonuç bölümündeyse Nâyî Osman Dede'ye ait bu şaheserin bestesi ve günümüzdeki durumu hakkındaki tespitlerin ve eksiklerin değerlendirilmesi yapılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Nâyî Osman Dede, Miʻrâciyye, mûsikî.

Abstract:
Classical Turkish Literature, which continued from the past to the 19th century and sometimes came to life in New Turkish Literature, is a literature that has Islamic culture and lifestyle as its basis and is nourished by this culture. With the Turks accepting the religion of Islam and its spread, the poets and writers of the period processed the effects of this religion in their works. Today, the beliefs, sciences and lifestyle of that period are reflected in literature. The last prophet, who is considered the crown jewel of all Islamic literature. Muhammad's life, moral aspects, attributes, wars and miracles constitute the subject of this literature. Numerous books have been produced in many literary genres, both in verse and prose. However, both individually and in certain parts of the works, Hz. The miracles of Muhammad are mentioned. In this study, the work of Nâyî Osman Dede, who has a Mevlevi identity, called Miʻrâciyye, Hz. Masnavi, which describes the miracles of Muhammad, is an outstanding work written in verse form. Our purpose in examining Miʻrâciyye, which is the only work that is alive today and whose composition can be notated, is Hz. The aim is to emphasize the superiority of Muhammad, to introduce this work, written for the public, to Turkey and the countries related to the field of Turcology, its current situation in terms of music, and to include the life, works and literary personality of Osman Dede, who is known for his various aspects.
The study consists of three parts. In the introduction part of the study, Nâyî Osman Dede's life, works and literary personality are mentioned. The second part, which constitutes the main subject of the study, is within the framework of information about the mi'râc miracle and Nâyî Osman Dede's Mi'râciyye, and covers the composition of the original text and its current situation. In the conclusion section, the findings and deficiencies about the composition and current situation of this masterpiece by Nâyî Osman Dede were evaluated.
Keywords: Nâyî Osman Dede, Mi'râciyye, music.