Erzurum il merkezinde yaşayan yetişkin bireylerde beslenme okuryazarlığı düzeyleri ve ilişkili faktörlerin değerlendirilmesi
Evaluation of nutrition literacy levels and related factors in adults living in Erzurum city center
Yazar: KÜBRA KOÇ YILDIZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SİNAN YILMAZ
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics ; Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Beslenme alışkanlıkları = Nutritional habits ; Beslenme değerlendirmesi = Nutrition assessment ; Sağlıklı beslenme = Healthy nutrition

Özet:
Amaç: Yaşam boyu sağlığın iyileştirilmesi, korunması ve yaşam kalitesinin yükseltilmesi adına tüm insanların dengeli ve yeterli beslenmeyle birlikte düzenli fiziksel aktiviteyi de içeren sağlıklı yaşam koşullarını benimsemesi önemli ve gereklidir. Günümüzde kişilerin beslenme durumuna etki gösteren en önemli faktörlerden biri de beslenme okuryazarlığı düzeyleridir. Bu çalışmanın amacı yetişkin bireylerin beslenme okuryazarlık düzeylerinin ve buna etki eden faktörlerin belirlenmesidir.

Materyal ve Metot: Bu çalışma, Erzurum il merkezinde ikamet eden 18-64 yaş arası farklı sosyo-demografik özelliklere sahip 768 yetişkin birey üzerinde yürütüldü. Araştırmada veri toplama aracı olarak kullanılan anket formu sosyodemografik özellikler, beslenme alışkanlıkları, uluslararası fiziksel aktivite ölçeği ve yetişkinlerde beslenme okuryazarlığı ölçeğini içeriyordu. Araştırmada toplanan veriler "SPSS for Windows 22.0" programıyla analiz edildi. 

Bulgular: Katılımcıların %50.7'si kadın, %45.1'i evli, %28.4'ü yüksekokul/üniversite mezunu ve %33.6'sı bir işte çalışıyordu. Beslenme okuryazarlığı düzeyi; kadın katılımcıların erkeklerden, evli katılımcıların bekarlardan, çalışmayan katılımcıların çalışanlardan, sağlıklı beslenme konusunda yeterli bilgiye sahip olanların olmayanlardan daha yüksekti (p<0.05). Bununla beraber toplam katılımcıların %68.2'si yeterli beslenme okuryazarlığına sahipti.

Sonuç: Katılımcıların yarısından fazlasının beslenme okuryazarlığı düzeyinin yeterli olduğu tespit edildi. Beslenme okuryazarlığını yaş, cinsiyet, eğitim düzeyi, meslek, çalışma durumu, sağlık güvencesi, ana öğün tüketme durumu, fast food tüketimi, hazır gıda tüketimi, etiket okuma gibi değişkenlerden etkilendiği sonucuna varıldı. Beslenme okuryazarlığı yetersiz bulunan bireyler için eğitim programları düzenlemek bu yetersizliği azaltmada faydalı olabilir.

Anahtar Kelimeler: Beslenme alışkanlıkları, beslenme okuryazarlığı, Erzurum, fiziksel aktivite, sağlık okuryazarlığı, yetişkinler

Abstract:
Aim: In order to improve and protect lifelong health and increase the quality of life, it is important and necessary for all people to adopt healthy living conditions that include regular physical activity along with balanced and adequate nutrition. Today, one of the most important factors affecting people's nutritional status is their nutritional literacy level. The aim of this study is to determine the nutritional literacy levels of adult individuals and the factors affecting this.

Material and Method: This study was conducted on 768 adult individuals with different socio-demographic characteristics, aged 18-64, residing in Erzurum city center. The questionnaire form used as a data collection tool in the study included sociodemographic characteristics, nutritional habits, international physical activity scale and nutritional literacy scale in adults. The data collected in the study were analyzed with "SPSS for Windows 22.0" program.

Results: Of the participants, 50.7% were female, 45.1% were married, 28.4% were college/university graduates, and 33.6% were employed. The level of nutritional literacy was higher among female participants than male participants, married participants than single participants, unemployed participants than employed participants, and those with sufficient knowledge about healthy nutrition than those without (p<0.05). At the same time  68.2% of the total participants had sufficient nutritional literacy.

Conclusion: It was determined that more than half of the participants had sufficient nutritional literacy. It was concluded that nutritional literacy was affected by variables such as age, gender, education level, occupation, employment status, health insurance, main meal consumption status, fast food consumption, ready-made food consumption, and label reading. Organizing educational programs for individuals with inadequate nutritional literacy may be useful in reducing this inadequacy.

Key Words: Adults, Erzurum, health literacy, nutrition literacy, physical activity, socio-demographic characteristics