Petrol fiyatının Türkiye'nin dış ticareti üzerindeki asimetrik etkisi
Asymmetric effect of oil price on Türkiye's foreign trade
Yazar: ZEHRA DEMİR
Danışman: DOÇ. DR. KADİR KARAGÖZ
Manisa Celal Bayar Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Ekonometri Ana Bilim Dalı / Ekonometri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonometri = Econometrics

Özet:
II. Dünya Savaşını izleyen yıllarda uluslararası ticaret büyük bir gelişme gösterirken
içe dönük ithal ikameci kalkınma politikası izleyen Türkiye 1980‟lerden itibaren ekonomik
liberalleşme anlayışını benimsemiştir. Bu tarihten itibaren dış ticaret hacmi hızla artarken
sermaye hareketleri de serbestleşmiştir. Aradan geçen 45 yıllık sürede Türkiye uluslararası
ticarette önemli bir aktör haline gelirken ihracat yoluyla ekonomik büyüme ve kalkınma
yolunda çok önemli kazanımlar elde etmiştir. Bununla birlikte, ülkenin petrol ve doğalgaz
bakımından dışarıya bağımlı olması bir yandan ekonomiyi petrol şokları karşısında kırılgan
hale getirip sık sık istikrarsızlığa sevk ederken diğer yandan dış ticaret dengesini
bozulmasına neden olmaktadır. Türkiye ekonomisinin bir başka zayıf yanı ise genel olarak
üretim ve ihracatın ithal girdi bağımlılığının yüksek olmasıdır. Petrol ile birlikte yüksek ithal
girdi bağımlılığı ekonomik kırılganlığı daha da artırmaktadır. Bu noktada petrol fiyatlarının
birçok ekonomik gösterge yanında dış ticaret üzerindeki etkilerini de belirlemek ekonominin
zayıf yönleri hakkında daha sağlam bilgi edinmek ve uygun politikalar geliştirmek açısından
önem arz etmektedir. Bu çalışmada da bu amaçla ekonometrik bir analiz yürütülmüştür.
Ancak konuyla ilgili önceki araştırmalardan farklı olarak petrol fiyatının dış ticaret
üzerindeki asimetrik etkisinin varlığı ve doğası üzerine odaklanılmıştır.
Ekonometrik analizden elde edilen bulgular Türkiye‟nin dış ticaretinin hem ihracat
hem ithalat açısından genel olarak petrol fiyatındaki artışlardan pozitif yönde etkilendiğini
ortaya koymaktadır. Asimetrik etkileşim dikkate alındığında ise ihracat açısından toptan-
perakende ticaret ile imalat sanayiinde, ithalat bakımından ise tarım dışında diğer sektörlerde
uzun vadeli asimetrinin varlığına dair kanıtlar elde edilmiştir. Asimetrik ilişkiyi araştıran
modellerde de petrol fiyatının dış ticarete pozitif etkisi genel olarak doğrulanmıştır.
Anahtar Kelimeler: Petrol fiyatı, ihracat, ithalat, ARDL modeli.

Abstract:
While international trade showed great development in the years following World
War II, Turkey, which followed an inward-looking import substitution development policy,
adopted the concept of economic liberalization since the 1980s. Since this date, foreign trade
volume has increased rapidly, and capital movements have also been liberalized. Over the
past 45 years, Turkey has become an important actor in international trade and has achieved
significant gains in economic growth and development through exports. However, the
country's dependence on foreign oil and natural gas, on the one hand, makes the economy
vulnerable to oil shocks and frequently leads to instability, and on the other hand, causes the
foreign trade balance to deteriorate. Another weakness of the Turkish economy is the
generally high dependence of production and exports on imported inputs. High import input
dependence along with oil further increases economic fragility. At this point, it is important
to determine the effects of oil prices on foreign trade, as well as many economic indicators,
in order to obtain more solid information about the weaknesses of the economy and to
develop appropriate policies. In this study, an econometric analysis was conducted for this
purpose. However, unlike previous studies on the subject, it focused on the existence and
nature of the asymmetric effect of the oil price on foreign trade.
The findings obtained from the econometric analysis reveal that Turkey's foreign
trade is generally positively affected by the increases in oil prices in terms of both exports
and imports. Considering the asymmetric interaction, evidence was obtained for the
existence of long-term asymmetry in wholesale-retail trade and manufacturing industry in
terms of exports, and in other sectors except agriculture in terms of imports. The positive
effect of the oil price on foreign trade has been generally confirmed in the models
investigating the asymmetric relationship.
Key Words: Oil price, export, import, ARDL model.