Öğretmenlerin kolektif sorumluluğunun oluşmasında okul yöneticilerinin proaktif davranışlarının rolünün incelenmesi
Examine the role of school administrators' proactive behaviors in the formation of teachers' collective responsibility
Yazar: ERHAN ALGAM
Danışman: DOÇ. DR. ESEN ALTUNAY
Ege Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi, Teftişi, Planlaması ve Ekonomisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Kolektif sorumluluk = Collective responsibility ; Kolektif yeterlik = Collective aficiency ; Okul yöneticileri = School administrators ; Proaktif işyeri davranışı = Proactive work behavior ; Proaktif kişilik = Proactive personality ; Sorumluluk = Responsibility ; Yöneticiler = Managers ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Araştırmanın amacı; öğretmenlerin kolektif sorumluluğunun oluşmasında okul yöneticilerinin proaktif davranışlarının rolünün incelenmesi ve bu kapsamda araştırmacılara ve uygulayıcılara dönük öneriler geliştirmektir. Araştırmanın deseni karma yöntem desenlerinden yakınsayan paralel desendir. Araştırmanın nicel aşaması ilişkisel tarama modelinde tasarlanmıştır. Araştırmanın nitel aşamasında ise olgubilim deseni kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma evrenini 2020-2021 ve 2021-2022 eğitim öğretim yıllarında Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı İzmir ve Manisa illerinde kamu ve özel okullar olmak üzere anaokulu, ilkokul, ortaokul ve liselerde görev yapmakta olan öğretmenler oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemini nicel aşamada bu evrenden seçilen toplam 466 öğretmen, nitel aşamada ise çalışma grubunu aynı örneklemden seçilen 23 öğretmenden oluşturmaktadır. Araştırmada seçkisiz örnekleme yöntemlerinden, basit seçkisiz örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Bu doğrultuda araştırmanın nicel aşamasında veri toplama aracı olarak okul yöneticilerinin davranışlarını ölçmek için Bayram (2020) tarafından geliştirilen "Proaktif Kişilik Alt Ölçeği" ile öğretmenlerin kolektif sorumluluğunu ölçmek için LoGerfo ve Goddard (2008) tarafından geliştirilen ve araştırmacı tarafından Türkçe'ye uyarlanan "Kolektif Sorumluluk Ölçeği" kullanılmıştır. Araştırmanın nitel aşamasında ise araştırmacı tarafından geliştirilen "Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu" kullanılmıştır.
Araştırmanın nicel bulguları, okul yöneticilerinin proaktif davranışları ile öğretmenlerin kolektif sorumluluk algıları arasında pozitif yönde ve düşük düzeyde istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki oluğunu göstermektedir. Araştırmanın nitel bulguları ve nicel bulguları yorumlanarak karşılaştırılmaya ve birleştirilmeye çalışılmıştır.  Bu bağlamda proaktif davranışlar sergileyen okul yöneticileri, örgütün ve öğretmenlerin tavır ve davranışlarını yönlendirerek paylaşımcı, destekleyici ve etkileşimci bir örgüt kültürü/iklimi yaratarak örgütün etkinliğini, verimliliğini ve kolektif sorumluluğunu sağlayabilir ve örgütte sinerji oluşturabilirler. Böylece okul yöneticileri öğretmenlerin değer, ihtiyaç ve özlemlerini kendi beklentilerinden çıkarıp kolektif hale dönüştürebilirler. Bu durumda okul yöneticilerinin okullarda öğretmenlerle sosyal bağlarını daha fazla güçlendirmeleri, sosyal etkinliklerde bütünleşmeleri ve karar süreçlerinde işbirliği içinde ortak hareket etmeleri önerilebilir.

Anahtar Kelimeler: Kolektif Sorumluluk, Öğretmen, Proaktif Davranış, Sorumluluk

Abstract:
The aim of the study is to examine the role of school administrators' proactive behaviors in the formation of teachers' collective responsibility. In this context, it is to develop suggestion for researchers and practitioners. The type of this research is conducted as concurrent triangulation design among mixed method designs. The quantitative stage of the research was designed in the correlational survey model. In the qualitative stage of the research, the phenomenology design was used. The study population of the research consists of teachers working in kindergartens, primary schools, secondary schools and high schools, including public and private schools in Izmir and Manisa provinces affiliated to the Ministry of National Education in the 2020-2021 and 2021-2022 academic years. The sample of the research is a total of 466 teachers selected from this population at the quantitative stage and the study group consists of 23 teachers selected from the same sample in the qualitative stage. In the study, simple random sampling method was used as one of the random sampling methods. In order to measure the behavior of school administrators as a data collection tool in the quantitative phase of the research using "Proactive Personality Sub-scale" developed by Bayram (2020),   in order to measure teachers' collective responsibility, the "collective responsibility scale" developed by LoGerfo and Goddard (2008) and adapted into Turkish by the researcher was used. In the qualitative phase of the research, a "semi-structured interview form" developed by the researcher was used.
The quantitative findings of the study show that there is a positive and low level statistically significant relationship between the proactive behaviors of school administrators and teachers' collective responsibility perceptions. The qualitative and quantitative findings of the study were interpreted and tried to be compared and combined. School administrators who exhibit proactive behaviors create a sharing, supportive and interactive organizational culture/climate by directing the attitudes and behaviors of the organization and teachers. Thus, school administrators can take the values, needs and aspirations of teachers out of their own expectations and transform them into a collective one. In this context, it can be suggested that school administrators further strengthen their social ties with teachers in schools, integrate in social activities and act in cooperation in decision processes.

Keywords: Collective Responsibility, Proactive Behavior, Responsibility, Teacher