Çaylak Tevfik'in "Bu Âdem" latifeleri (İnceleme-çeviri yazı metin-tıpkıbasım)
Çaylak Tevfik's "Bu Âdem" waggeries (Examination-transcriptions text-facsimile)
Yazar: DERYA BAHADIR
Danışman: DOÇ. DR. NESLİHAN KOÇ KESKİN
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Latife = Latife ; Letaifname = Letaifname ; Mehmed Tevfik Efendi = Mehmed Tevfik Efendi

Özet:
Latife, "güldürecek tuhaf ve güzel söz, şaka, sözle ifade edilmesi güç, ince anlamlar taşıyan kısa hikâyeler" anlamlarına gelir. Latifelerin bir araya toplandığı eserlere letâif ya da letâifname adı verilir. Bir edebî tür olarak 16. yüzyıldan itibaren klasik edebiyatımızda yer alan latifelerin 19. yüzyıldaki önemli temsilcilerinden biri de Çaylak Tevfik'tir. Çaylak Tevfik, 19. yüzyılda derlediği latifeleri ile latifecilik geleneğinin temsilcileri içinde yerini almıştır. Letâ'if-i İnşâ, Letâ'if-i Hikâyât ve Garâ'ib-i Rivâyât, Letâ'if-i Nasreddîn, Bu Âdem ve Hazîne-i Letâ'if, Çaylak Tevfik'e ait letâifnâmelerdir. Tezimizin konusu Çaylak Tevfik adıyla da bilinen Mehmed Tevfik'in Bu Âdem adlı latifeleridir. Hepsi "Bu Âdem" ifadesiyle başlayan 224 latifenin yer aldığı bu derleme eserin üç baskısı yapılmıştır. İlk ve ikinci baskılar 1882 ve 1884 yılında İstanbul'da yapılmıştır. Üçüncü baskı ise Leningrad Elsine-i Şarkiyye Medresesi müderrislerinden N. Dimitriev tarafından 1928 yılında Arap harfli olarak Leningrad'da yapılmıştır. Eserin 1911'de Berlin'de Almanca çevirisi de yayımlanmıştır. Bu baskılardan 1882, 1884 ve 1928 yıllarında basılan matbu nüshalar incelenmiş, tezimizde ise dil özellikleri açısından modernize edilmemiş N. Dimitriev neşri esas kabul edilmiştir. 1882 İstanbul baskısında farklı olarak bulunan "Bu Âdem'in Sergüzeşti" adlı bölüm ise çalışmamıza eklenmiştir. Tezimizde Bu Âdem adlı eser; "Çaylak Tevfik ve eserleri, latîfe ve letâ'if-nâme, inceleme, çeviriyazı ve tıpkıbasım" başlıkları altında üç bölümde incelenmiştir. Daha önce üzerinde çalışılmamış olan bu eserin, tezimizle edebiyat dünyasına tanıtılması amaçlanmıştır.

Abstract:
Waggeries are difficult words to express and short stories with subtle meanings that means strange and beautiful words and jokes that make you laugh. The collection of waggeries are called letaif or letaifname. One of the significant representatives of the 19th century in the classical literature from the 16th century onwards is the Çaylak Tevfik. Çaylak Tevfik was involved in the representatives of the tradition of waggery with his writings compiled in the 19th century. Leta'if-i İnşâ, Leta'if-i Hikayat and Gara'ib Rivayat, Leta'if-i Nasreddin, Bu Adem and Hazine-i leta'if, are the letaifnames belonging to Çaylak tevfik. The theme of my thesis is the waggeries named 'Bu Adem' of Mehmed Tevfik, also known as the Çaylak Tevfik. The first edition of this work was published in 1882 and the second edition was made in Istanbul in 1884, all of which were published in 224 articles starting with the expression "Bu Adem". It was published in 1928 in arabic language in leningrad by one of the teachers of leningrad elsine-i şarkiyye madrasah, N. Dmitriev. The work was published in 1911 in berlin with a German translation. The copies printed in 1882, 1884 and 1928 have been examined. In our thesis, in terms of language characteristics, not modernized N.Dimitriev is considered to be basis. The section entitled "Bu Adem'in Sergüzeşti", which was different in the printing of 1882 lstanbul, added to my work.'Bu adem' has been worked in three parts under the heading 'Çaylak Tevfik and his works, Latife and Letaifname, Exam, Translation and Original Text'. This work, which has not been studied before, is intended to be introduced to the world of literature through this thesis.