Isparta büklümünün kabuk yapısının üç boyutlu tomografi ile incelenmesi
Investigation of the Isparta angle by the three-dimensional tomography
Yazar: JÜLİDE PARLAK
Danışman: PROF. DR. ŞAKİR ŞAHİN
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeofizik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Jeofizik Mühendisliği = Geophysics Engineering
Dizin: Dalga hızı = Wave velocity ; Dalma = Diving ; Deprem = Earthquake ; Isparta = Isparta ; Kabuk yapılar = Shell structure ; Tomografi = Tomography

Özet:
Isparta Büklümü (IB), Yunanistan ve Kıbrıs yaylarının Doğu Akdeniz bölgesinde ters V şeklinde kesiştiği Türkiye'nin güneybatısındaki Antalya Körfezi'nin kuzeyinde yer alır. Batı kanadı KD yönlü Beydağları karbonat ekseni ve doğu kanadı GD yönlü Anamas-Akseki karbonat ekseni, Isparta Büklümü olarak adlandırılan Kuzeyi gösteren bir tepe noktası oluşturur. Anadolu ve Afrika levhaları arasındaki yaklaşan levha sınırları, Ege ve Kıbrıs olmak üzere iki ayrı yaydan oluşur ve bu yaylar Doğu Akdeniz bölgesinde tekrar Kuzeyi işaret eden bir tepe noktası oluşturarak kesişir. Erken Paleosen'den Erken Pliyosen'e kadar olan bir zaman diliminde nap yerleşimleri ve buna bağlı olarak saat yönünde ve saat yönünün tersine dönmeler nedeniyle, Türkiye'nin neotektonik döneminde Anadolu levhasının batıya doğru kbüklümşı ve levha geri çekilme süreçleri hem Isparta Büklümü hem de doğu Akdeniz bölgesindeki yayların evrimin ana faktörleridir.
Bu çalışmada, IB'nın dalma-batma geometrisini belirlemek için üç boyutlu tomografik yöntemi uygulanarak belirlenmiştir. Kıbrıs adasının batı-kuzeybatı yakasındaki levha etkileşimleri, esas olarak dalma-batma veya burkma sistemleri üzerinde yoğunlaşan bir tartışma konusudur. Bu çalışmanın sonuçları, çalışma alanındaki tektonik oluşum hakkında somut kanıtlar göstermektedir. P dalgasının çok sayıda varış zamanı verisini kullanarak üç boyutlu tomografik görüntüleri elde edilmiş ve P dalgası hız yapısı tektonik modeller ile karşılaştırılmıştır. Tomografik sonuçlar, Ege ve Kıbrıs yaylarıyla ilgili ana dalma- batma yapısını ortaya koymuştur. Fethiye-Burdur Fayı dalan levhanın Fethiye Körfezindeki yırtılma zonundan geçmektedir. P-dalgası hız değerleri doğuda Antalya Körfezi'nin altında kuzeydoğuya eğimli Isparta Büklümü'nde dalma-batma zonlarının varlığını göstermektedir. Sismik aktivite, bu bölgedeki dalma- batma zonu boyunca yoğun olduğu ve Deprem odak derinlikleri ve tomografik sonuçlara göre, Gökova Körfezi'ndeki dalışın ~ 150 km'ye kadar devam ettiği, Antalya Körfezi'ndeki dalımın ise ~ 120 km derinliğe kadar devam ettiği belirlenmiştir.

Abstract:
The Isparta Angle (IA) is located to the north of Antalya Bay in south-western Turkey, where the Aegean and Cyprian arcs intersect as reverse V shaped in the Eastern Mediterranean region. The western NE-trending Beydağları carbonate axis and the eastern SE-trending Anamas-Akseki carbonate axis form a North pointing cusp, so-called the Isparta Angle. The convergent plate bounderies between the Anatolian and African plates comprise two separate arcs, the Aegean and the Cyprean, and these arcs intersect in the eastern Mediterranean area, forming again a North pointing cusp. Due to the nappe emplacements and related clockwise and anti-clockwise rotations in a period of time from the Early Paleocene to Early Pliocene, westward extrusion of the Anatolian plate during the neotectonic period of Turkey, and slab retreat processes are the main factors on the evolution of both the Isparta Angle and the arcs in the eastern Mediterranean region. There are also some works about the presence of a subduction zone in the study area, but there is not any concrete evidence. Therefore, plate interactions in the western-northwestern side of the island of Cyprus is a matter of debate concentrating mainly on subduction or wrench systems.
In this study we applied the 3-D tomographic method to determine subduction geometry of the IA. The results of this study show the concrete evidence about the tectonic formation in studying area. We obtained the 3-D tomographic images by using a large number of arrival time data of P wave. P-wave velocity structure has been compared with the tectonical pattern. Our tomographic results confirmed the major subduction slabs related to Aegean and Cyprian arcs. Fethiye-Burdur Fault crosses along to tear zone among the two slabs. The results of P-wave distribution suggests the presence of subduction zones in the Isparta Angle inclined to the northeast beneath the Antalya Bay in the eastern side. The seismic activity is intense along highly heterogeneous zones along the subduction zone in this region. Based on the earthquake focal depths and tomographic results, it was determined that the dive in the Gulf of Gökova continued up to ~ 150 km, and the dive in the Gulf of Antalya continued to a depth of ~ 120 km.