İlkokul 4. sınıf fen bilimleri ders kitabının görsel-metin ilişkisi açısından incelenmesi
Analyzing the visual-text relationship in the 4th grade elementary school science textbook
Yazar: MELİKE ENGİN
Danışman: PROF. DR. ERKAN DİNÇ
Anadolu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Sınıf Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu çalışmada, ilkokul 4. sınıf Fen Bilimleri ders kitabının görsel-metin ilişkisi açısından
incelenmesi amaçlanmıştır. Bu araştırma, Marsh ve White'ın (2003) "A Taxonomy of
Relationships Between Images and Text" adlı çalışmasında belirlenen taksonomi
çerçevesinde yapılmıştır. 4. sınıf Fen Bilimleri ders kitabında, 238 tanesi fotoğraf, 114
tanesi resim/çizim, 20 tanesi diğer görseller, 1 tanesi sembol ve 1 tanesi grafik olmak
üzere toplamda 374 adet görsel bulunmaktadır. Genellikle her bir görsel bir veya birden
fazla kategoriyle ilişkilendirilmiştir. Fen Bilimleri ders kitabındaki birçok görsel,
somutlaştırma işlevine hizmet etmektedir. Somutlaştırma, metinle yakın ilişki gösteren
işlevlerden biridir. Ancak, diğer işlevlerin, özellikle de duygu çıkarma, kontrol,
düzenleme ve açıklama gibi işlevlerin bu ders materyalinde daha az temsil edildiği
görülmektedir. Özellikle dikkat çekme, motivasyon, yerleştirme, perspektif oluşturma,
karşılaştırma ve paralellik gibi işlevlerin eksikliği, ders kitaplarının öğrencilerin dikkatini
çekme ve kavramsal anlayışlarını derinleştirme potansiyelini sınırlayabilir. Elde edilen
sonuçlardan yola çıkılarak şu öneriler sunulmuştur: Ders kitaplarında yer alan görsel-metin ilişkisinin çeşitliliği artırılabilir. Görseller, metinlerle uyumlu bir şekilde
yerleştirilebilir ve metnin anlamını desteklemek amacıyla kullanılabilir. Görsel-metin
ilişkisinin daha etkili hale getirilebilmesi için interaktif görseller çoğaltılabilir.

Abstract:
This study examines the relationships between visual images and texts in the 4th-grade
Science textbooks. This research was conducted following the taxonomy identified by
Marsh and White (2003) in their work "A Taxonomy of Relationships Between Images
and Text". 374 visual images, consisting of 238 photographs, 114 drawings/illustrations,
20 other visuals, 1 symbol, and 1 graph were found in the 4th-grade science textbooks.
Another finding indicated that each visual is often associated with two or more categories.
Many visuals in the Science textbooks serve the function of concretization.
Concretization is one of the functions closely related to text. However, it is observed that
other functions, especially emotion extraction, control, organization, and explanation, are
less represented in this teaching material. The lack of functions such as attentiongrabbing, motivation, placement, perspective creation, comparison, and parallelism,
especially, can limit the potential of textbooks to attract students' attention and deepen
their conceptual understanding. The study findings led to the following suggestions: the
diversity of visual-text relationships in textbooks can be increased. Visuals should be
placed in harmony with the text and support the meaning of the text. Interactive visuals
can be expanded to make the relationships between the visual images and texts more
effective.