Suçlunun cezalandırılmasına ilişkin adaletalgısında ve suçluya yönelik duygulardasuçlunun, mağdurun ve suçun niteliklerinin etkis
The impact of victim's and crime's characteristics on affectivereactions through the offender and fairness perceptions of proposed punishment
Yazar: YASEMİN ABAYHAN
Danışman: PROF. DR. DENİZ NAFİA ŞAHİN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Genel Psikoloji Ana Bilim Dalı / Genel Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Bu çalışma; suçlunun, mağdurun ve suçun niteliklerinin suçluya verilen bir cezanın adil
bulunma derecesini ve suçluya ilişkin duyguların yoğunluğunu belirlemede oynadıkları rolü
inceleme amacıyla düzenlenmiştir. Bu amaçla yürütülen iki araştırmadan ilkinde üniversite
öğrencisi 234 katılımcıya suçlunun pişmanlık ifadesi (pişman/pişman değil) ile milliyetinin
(Türk vatandaşı/yabancı), kurbanın (mağdurun) fiziksel durumunun (engelli/sağlam) ve
suçun tamamlanma düzeyinin (tamamlanmış/tamamlanmamış) değişimlendiği 16 öykü
verilerek suçluya verilmesi öngörülen bir cezayı ne ölçüde adil bulduklarını ve verilen
cezanın ve suçlunun kendilerini ne ölçüde öfkelendirdiğini 7 basamaklı ölçekler üzerinde
belirtmeleri istenmiştir. Verilere uygulanan 2 x 2 x 2 x 2 faktörlü, son faktörde tekrar
ölçümlü ANOVA sonuçları ile izleyen ortalamalar arası karşılaştırmalar katılımcıların
suçlunun Türk olduğu koşulda yabancı olduğu koşula, pişmanlık ifade ettiği koşulda ifade
etmediği koşula ve kurbanın engelli olmadığı koşulda engelli olduğu koşula göre verilen en
düşük cezayı daha adil bulduklarını göstermiştir. Ayrıca, katılımcılar pişmanlık ifade
edilmeyen koşulda pişmanlık ifade edilen koşula göre suçluya verilen en az cezaya daha
fazla öfke duymuşlardır. Birinci araştırmanın bulguları ışığında tasarlanan ikinci
araştırmada, üniversite öğrencisi 195 katılımcıya suçlunun pişmanlık ifadesinin,
milliyetinin, suçun tamamlanmışlık düzeyinin değişimlendiği 8 öykü verilerek suçluya
verilmesi önerilen en düşük cezayı ne kadar adil bulduklarını; bu cezanın kendilerinde ne
ölçüde öfke yarattığını 7 basamaklı ölçekler üzerinde belirtmeleri istenmiştir. Bunun yanı
sıra, birinci araştırmadan farklı olarak, katılımcılara biri bir dizi duygu (öfke, yakınlık,
merhamet, nefret, korku, sempati, v.b), diğeri bir dizi kişilik özelliği içeren (bencil, zeki,
dürüst, vicdansız, sevimli, yalancı v.b) iki ayrı liste verilerek suçlu ve kurbana ilişkin olarak
listede yer alan duyguları ne ölçüde yaşadıklarını ve suçlu ve kurbanın listede yer alan
kişilik özelliklerine ne ölçüde sahip olduklarını 7 basamaklı ölçek üzerinden belirtmeleri
istenmiştir. Verilere uygulanan ANOVA sonuçları, gerek suçluya verilen cezanın adilliğine
ilişkin algıların, gerekse suçlu ve kurbana karşı duyulan olumlu ve olumsuz duyguların ve yüklenen olumlu ve olumsuz kişilik özelliklerinin derecelerinin suçun tamamlanma düzeyi,
pişmanlık, suçlunun milliyeti ve cinsiyet değişkenlerini içeren değişik ortak etki
kombinasyonları tarafından belirlendiğini göstermiştir. Elde edilen bu bulgular Lerner'in
(1987) "Adil Dünya İnancı" kavramı, Tajfel ve Turner'ın (1979) "Sosyal Kimlik Kuramı"
ve Marquez ve Yzerbyt'in (1988) "Kara Koyun Etkisi" kavramı açısından tartışılmıştır.

Abstract:
The present study was designed to to examine the influence of a number of factors which
were hypothesized to influence the repondents' judgements regarding the fairness of the
punishment for a crime.. Respondent's affective reactions were also explored. In Study 1,
participants (n=235) read two out of 16 vignettes about a robbery in which offender's
expression of remorse (expressed /not expressed), completion of crime (completed/not
completed), nationality (ingroup/outgroup) and victim's situation (physically handicapped
or not) were manipulated. Offender's nationality was designed as the repeated variable.
Results revealed that the proposed punishment of minimum severity was perceived as more
fair for the offender who expressed remorse and who was from the ingroup. When the
participants considered characterisitics of the victim, results revealed an interaction effect
between offender's remorse expression and victim's characteristics both in perceived
fairness and affective reactions. When the victim was not handicapped, remorse expression
had a positive effect on perceived fairness but when the victim was handicapped remorse
did not influence the perception of fairness. When the victim was not handicapped, lack of
remorse expression lead to more anger and presence of remorse expression lead to less
anger. When the victim was handicapped, offender's remorse expression lead to more
anger. In Study 2, participants (n= 195) read vignettes about a robbery in which offender's
expression of remorse (expressed /not expressed), completion of crime (completed/not
completed), nationality (ingroup/outgroup) were manipulated. In addition to the dependent
variable used in Study 1, in Study 2 , participants were also asked to rate the offender's and
the victim's personality traits (selfish, intelligent, honest, unjust, cute, liar etc.) and their
affective reactions to the offender and the victim (anger, sympathy, fear, mercy etc.).
Results revealed that, offender's expression of remorse, completion of crime and
nationality affected both participants' affective reactions to the offender and the victim,
offender's and victim's perceived personality traits and the perceived fairness of the
punishment. Implications of these results were discussed in terms of Social Identity Theory (Tajfel and Turner, 1979); Black Sheep Effect (Marques and Yzerbyt, 1988) and Belief in a
Just World (Lerner, 1987).