Rifaiyye meşayihinden Sanamerli Seyyid Hacı Ahmed Baba ve Bayburt Halifesi Hacı Şaban Efendi
Haji Ahmed Baba from Sanamer and Caliph of Bayburt Hacı Şaban Efendi from Rifaiyye maşayih
Yazar: AHMET ERTAÇ
Danışman: DOÇ. DR. AHMET ÖZKAN
Bayburt Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tasavvuf Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion
Dizin: Ahmed Baba = Ahmed Baba ; Doğu Anadolu = Eastern Anatolia ; Hacı Şaban Efendi = Hacı Şaban Efendi ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Rifai tarikatı = Rifai religious order ; Sanamerli Seyyid Hacı Ahmed Baba = Sanamerli Seyyid Hacı Ahmed Baba ; Tarikatlar = Religious orders ; Tasavvuf = Mystic ; İslamiyet = Islam

Özet:
Rifâî tarikatının Doğu Anadolu'ya yayılmasına vesile olan Sanamerli Seyyid Hacı Ahmed Baba
Van'ın Hoşab (Güzelsu) beldesinde 1792 (H. 1144) senesinde dünyaya gelmiş, Van'dan 
Erzurum Aşağı Pasinlere manevi görevle tayin edilmiş Anadolu'nun çeşitli yerlerinde 36 yıl 
gezdikten sonra o dönem Aşağı Pasin'in Sanamer köyüne yerleşmiştir. Burada dergâh açarak 
irşâd faaliyetlerine başlamıştır. Aynı zamanda 72 halife ile birlikte binlerce mürid yetiştiren 
Seyyid Hacı Ahmed Baba, 1912 (H: 1330) yılında 120 yaşında Sanamer'de vefat etmiştir.
İlk tahsil ve tasavvuf terbiyesini babasının dergahında alan Sanamerli, yine babasının 
nezaretinde kemale ermiştir. Sanamerli, irşad göreviyle Anadolu'yu gezmiş sonra İstanbul'a 
geçmiş, oradan Hac farizasını ifa etmek için Hicaza gitmiştir. Hicaz dönüşü Pir Muhammed
Küfrevi dergâhına iki yıllık bir eğitiminden sonra, 36 yaşlarında babasından almış olduğu 
manevi bir işaret üzerine, kardeşi ile birlikte Erzurum'un Pasinler yöresine gelmiştir. Bu iki 
kardeş Aşağı Pasin'in alt sınırında olan ve Pasinlerle birlikte Narman kazasını da kuş bakışı 
seyreden şimdiki adıyla Hacı Ahmed Baba (Sanamer) köyüne yerleşmiştir. Sevgi ve merhamet 
eksenli bir tasavvuf anlayışını benimseyen Sanamerli yaşadığı çağda insanları irşad etmiş, 
insanların zihinlerinde ve gönüllerinde iz bırakmıştır.
Rifâîliğin Bayburt'taki mürşidi Hacı Şaban Efendi, 1901 senesinde Bayburt'ta doğmuş ve 
ömrünü hep bu yörede geçiren ve yöre halkının kıymet verdiği önemli bir mutasavvıftır.
1938 yılında Rifâî meşayihlerinden Kaleardılı Hacı Ahmed Baba ile tanışmış, ona bağlanarak 
Rifâî tarikatında seyr-i sülûkunu tamamlamıştır. Ahmed Baba hayattayken onu tam bir icazetle, 
şahitlerin içerisinde halife olarak tâyin etmiştir. Merhameti ve yardımseverliğiyle insanların 
kalbine dokunan Hacı Şaban Efendi, döneminin insanı üzerinde iz bırakmış Bayburt'un önemli 
şahsiyetlerindendir.
Bu çalışmada Rifâî Şeyhlerinden Sanemleri Hacı Ahmed Baba ve Hacı Şaban Efendi'nin
hayatları, ilmi, edebi şahsiyetleri ile tasavvufi yaşantıları ve görüşleri ortaya konulmaya 
çalışılmıştır.

Abstract:
Sayyid Hacı Ahmed Baba from Sanamer, who was instrumental in the settlement of the Rifaî
sect in Eastern Anatolia, was born in the town of Hoşab (Guzelsu) in Van in 1792, and was 
appointed to the Lower Pasins of Erzurum from Van with a spiritual mission. He settled in the 
village of Sanamer. Seyyid Hacı Ahmed Baba, who started the activities of guidance by opening 
a dervish lodge here, trained 72 caliphs and thousands of disciples, is an important mystic who 
died here in 1912 at the age of 120.
He received his first education and mysticism training in the convent of his father, and he 
attained perfection under his supervision. Hacı Ahmed Baba traveled to Anatolia on the mission 
of guidance, then went to Istanbul, and from there he went to the Hijaz to perform the Hajj 
pilgrimage. Returning from Hijaz, after a two-year education in Pir Muhammet Küfrevi 
convent, he came to the Pasinler region of Erzurum with his brother, upon a spiritual sign he 
received from his father at the age of 36. These two brothers settled in the village of Hacı Ahmed 
Baba (Sanamer), which is on the lower border of Asagi Pasin and has a bird's eye view of the 
Narman district along with Pasin. Sayyid Haji Ahmed Baba from Sanamer, who adopted a Sufi 
understanding based on love and compassion, guided people in his age and left a mark on 
people's minds and hearts.
Hacı Şaban Efendi, the master of Rifaîsm in Bayburt, was born in 1901 in Bayburt and spent 
all her life in this region, and is a Sufi that the local people care about.
In 1938, he met Hacı Ahmed Baba from Kaleardı, one of the sheikhs of Rifaî, and joined him 
and completed his course in the Rifaî Sect. When Ahmed Baba was alive, he appointed him as 
the caliph among the witnesses with full approval. Hacı Şaban Efendi, who touched the hearts 
of people with his compassion and benevolence, is one of the important personalities of 
Bayburt, who left a mark on the people of his time.
In this study, the lives, scientific, literary figures, mystical lives and views of the Rifaî sheiks, 
Hacı Ahmed Baba and Hacı Şaban Efendi from Sanamer, were tried to be revealed.