Nöroloji kliniğine başvuran yaşlı hastalarda uygunsuz ilaç kullanımının stopp kriterleri ile tıme-to-stop kriterleriaçısından karşılaştırılması
Comparison of inappropriate medication use in the elderly admitted to the neurology clinic in terms of stopp criteria and time-to-stop criteria
Yazar: TÜLİN BALÇIK
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA REŞAT DABAK ; DOÇ. DR. BİRGÜL BAŞTAN TÜZÜN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı / Aile Hekimliği Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine ; Nöroloji = Neurology

Özet:
Amaç: Bir ilacın endikasyon dışı veya yan etki açısından yüksek riskli olduğu halde kullanımına uygunsuz ilaç kullanımı (UİK) adı verilmektedir. Yaşlı bireyler UİK ve istenmeyen ilaç yan etkileri açısından genel popülasyona nazaran daha fazla risk altındadır. UİK yaşlı nüfusta oldukça yaygın bir problem olup, işlevsel bozulmalara hatta ölüme sebebiyet verebilmektedir. UİK'nın engellenmesine yönelik dünyada pek çok tarama aracı mevcut olup 2019 yılında Türkiye'ye özgü yaşlılarda UİK'yı saptayan TIME kriterleri geliştirilmiştir. Çalışmamızın amacı Nöroloji servisinde yatış öyküsü bulunan yaşlı hastaların yatış öncesi kullanmakta olduğu ilaçları UİK açısından STOPP ve TIME-to-STOP kriterleriyle değerlendirerek iki kriter setini karşılaştırmaktır.

Gereç ve Yöntem: Çalışmamıza Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi Nöroloji Kliniği'ne ait serviste yatan hasta olarak takip edilmiş, 65 yaş ve üzerindeki 172 hasta dahil edilmiştir. Hastaların Hastane Bilgi Yönetim Sistemi üzerinden yatış epikrizleri incelenerek yaş, cinsiyet, tıbbi öyküleri, yatış öncesi kullanmakta oldukları ilaçların sayısı ve etken maddeleri, servise yatış ön tanıları ve yatış öncesi laboratuvar parametreleri hakkında veriler kaydedilmiş ve hastaların kullandıkları ilaçlar TIME-to-STOP ve STOPP kriterleri ile ayrı ayrı gözden geçirilerek uygunsuz ilaç kullanımı açısından değerlendirilmiştir; sonrasında iki kriter seti birbiriyle karşılaştırılmıştır.

Bulgular: Olguların yaş ortalaması 74,58±6,82 yıldır. %52,3'ü (n=90) erkek, 47,7'si (n=82) kadındır. Olguların önemli bir kısmı Nöroloji servisine inme tanısıyla interne edilmiştir (%88,3). Hastaların kronik hastalık öykülerinde en sık hipertansiyon (%77,9), diyabet mellitus (%43) ve koroner arter hastalıkları (%35,5) ile karşılaşılmıştır. Hastaların %57,6'sı 4 ya da daha fazla ilaç kullanmaktadır (polifarmasi). Çalışmamızda olguların %27,3'ünde TIME-to-STOP kriterlerine göre, %18'inde STOPP kriterlerine göre UİK tespit edilmiştir. TIME-to-STOP kriterlerine göre en sık tespit edilen UİK sırasıyla "Aspirin (ASA), klopidogrel, non-steroid anti inflamatuar ilaçlar (NSAİİ) veya steroidlerin; ülser öyküsü olan hastalarda, ek antiplatelet tedavi alan hastalarda, eş zamanlı antikoagülan alan hastalarda, steroid kullanan hastalarda,  dispepsi- gastroözofageal reflü semptomları olan hastalarda proton pompa inhibitörleri (PPI) verilmeden kullanımı", "ASA ve klopidogrelin birlikte kullanımı için endikasyon olmadan sekonder inme profilaksisinde birlikte kullanımı" ve "ASA, klopidogrel, dipiridamol ve oral antikoagülanların (OAK) eşlik eden yüksek kanama riski varlığında kullanımı" idi.  STOPP kriterlerine göre ise "NSAİİ'lerin PPI profilaksisi olmadan antiplatelet ajanlarla aynı anda kullanımı", "aspirin ve klopidogrelin hastanın son 12 ayda takılmış koroner arter stenti, akut koroner sendromu veya yüksek derecede semptomatik karotid arter stenozu olmadıkça ikincil inmeyi önlemede kullanımı" ve "aspirinin uzun süreli olarak 160 mg/gün dozdan fazla kullanımı" idi. STOPP kriterlerinin UİK tanı oranı TIME-to-STOP kriterlerine göre anlamlı düşüktür (p<0,001). Polifarmasi olan ve olmayan hasta grubunun uygunsuz ilaç kullanım oranlarında her iki kriter setinde de anlamlı fark saptanmıştır (p<0,001 p=0,002).

Sonuç: TIME-to-STOP kriterleri, STOPP kriterlerine göre UİK saptamada daha üstün bulunmuştur. Ülkemizde TIME kriterlerinin kullanımının artmasıyla yaşlılarda UİK prevalansının ve ilaca bağlı istenmeyen yan etkilerin azalacağı görüşündeyiz.

Anahtar Kelimeler: Uygunsuz ilaç kullanımı, Polifarmasi, TIME-to-STOP kriterleri, STOPP, Yaşlı hastalar

Abstract:
Aim: The use of a medication out of the indication or despite high risk of adverse effects is called inappropriate medication use (IMU). Elderly individuals have higher risk than the general population in terms of IMU and the adverse drug effects. IMU is a very common problem in the elderly population, and it can cause functional impairments or even death. There are many screening tools worldwide aiming the prevention of IMU, and in 2019, TIME criteria were developed to detect IMU in the elderly population specific to Turkey. The aim of our study is to evaluate the medications used by the elderly patients that have a history of hospitalization in the Neurology inpatient clinic, before their admission, in terms of IMU with the STOPP and TIME-to-STOP criteria and to compare these two criteria sets.

Material and Methods: 172 patients aged 65 and over, who were followed up as inpatients in the Neurology clinic of Haseki Training and Research Hospital are included in our study. The admission reports of the patients were examined via the Hospital Information Management System; the data about the age, gender, medical history, the number and active ingredients of medications they were using before the admission, diagnosis of hospitalization and the laboratory parameters before the admission were recorded and the medications are evaluated in terms of IMU by reviewing the TIME-to-STOP and STOPP criteria separately.  Two criteria sets were compared to each other afterwards.

Results: The mean age of the cases is 74.58±6.82 years. 52.3% (n=90) are male and 47.7% (n=82) are female. A significant portion of the cases were admitted to the Neurology clinic with a diagnosis of stroke (88.3%). The most common chronic diseases of the patients were hypertension (77.9%), diabetes mellitus (43%) and coronary artery diseases (35.5%). 57.6% of patients use 4 or more drugs (polypharmacy). In our study, IMU was detected in 27.3% of the cases according to the TIME-to-STOP criteria, and in 18% according to the STOPP criteria. The most detected IMUs were, respectively, "the usage of aspirin (ASA), klopidogrel, non-steroid anti inflammatory drugs (NSAID) or steroids, by the patients with a history of ulcers, receiving additional antiplatelet treatment, receiving concomitant anticoagulants, using steroids or having dyspepsia – gastroesophageal reflux symptoms without administration of proton pump inhibitors (PPI)", "use of aspirin and clopidogrel in the prophylaxis of secondary stroke without an indication for concomitant use" and "use of ASA, clopidogrel, dipyridamole, and oral anticoagulants (OAC) in the presence of an accompanying high risk of bleeding" according to TIME-to-STOP criteria; for STOPP criteria they were "concomitant use of NSAIDs with antiplatelet agents without PPI prophylaxis", "Use of ASA and clopidogrel in the prevention of secondary stroke, unless the patient has a coronary artery stent inserted in the last 12 months, acute coronary syndrome or highly symptomatic carotid artery stenosis" and "long term use of aspirin more than 160 mg/day". The IMU diagnosis rate of the STOPP criteria was significantly lower than the TIME-to-STOP criteria (p<0.001). A significant difference was found in the IMU rates between the patient groups with and without polypharmacy in both criteria sets (p<0.001 p=0.002). 

Conclusion: TIME-to-STOP criteria are found to be superior to STOPP criteria in terms of detecting IMU. We believe that the prevalence of IMU and the adverse drug-related effects in the elderly will decrease, with the increase in the use of TIME criteria in our country.

Keywords: Polypharmacy, Inappropriate medication use, TIME-to-STOPP criteria, STOPP, Elderly patients