Sermet Muhtar Alus'un "Onikiler" adlı romanının söz varlığı üzerine bir inceleme
Sermet Muhtar Alus's "The Twelve" an analysis on the vocabulary of the novel
Yazar: MURAT ÇAM
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MURAT PARLAKPINAR
Bitlis Eren Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Deyimler = Idioms

Özet:
Sözvarlığını oluşturan unsurlar sadece kelimelerle sınırlı değildir; aynı zamanda atasözleri, deyimler, kalıp sözler, terimler ve farklı anlatım kalıpları gibi öğelerin bir araya gelmesiyle oluşan bir bütündür.

Toplumun yaşam biçimi, dinî inançları, dünya görüşü hülasa maddi ve manevi kültürünün ortaya çıkarılması öncelikle o dilin sözvarlığının incelenmesiyle mümkün olmaktadır. Sözvarlığı incelemeleri, yazılı ve sözlü materyallerin dikkatle incelenmesi, kaydedilmesi ve değerlendirilmesi esasına dayanır.
Bu çalışmada 1935 yılında Sermet Muhtar ALUS tarafından yazılan "Onikiler" adlı eserin sözvarlığı ögeleri tespit edilmiştir. Yazarın "Onikiler" adlı romanı üzerinde yapılan inceleme, yazarın devrin yazarlarına göre zengin bir sözvarlığı hazinesine sahip olduğunu göstermektedir. İstanbul'un her sınıftan insanının -aydın, tüccar, bürokrat, işçi-  sosyoekonomik ve sosyokültürel seviyesini çok iyi bilen Sermet Muhtar ALUS,  onların yaşamına ait söz varlıklarını çok iyi bir şekilde eserinde yansıtmıştır.  Romanın baş kahramanı bir tulumbacı reisi olmakla beraber, devletin güvenlikten sorumlu yöneticileri, yosmalar ve esnaf sınıfından belli kişiler eserde malzeme olarak seçilmiştir. İstanbul'u çok iyi bilen yazar, bu kahramanların ağzıyla  deyimler, ikilemeler, argo sözler, lâkaplar, terimler, kullanarak zengin sözvarlığını ortaya koymuştur.
Bu çalışmayla Sermet Muhtar ALUS'un "Onikiler" eserinde kullanılan sözcük hazinesinin incelenerek, dönemin maddi ve manevi kültürüne dair ipuçları elde etme ve değeri henüz tam anlaşılmamış bir yazarın eserlerindeki sözvarlığını gün yüzüne çıkarma amaçlamaktadır. Aynı zamanda, Türkçenin sözvarlığına katkı sağlama hedeflemektedir.

Abstract:
The elements that make up the vocabulary are not limited to words; it is also a whole formed by the combination of elements such as proverbs, idioms, phrases, terms and different expression patterns.

The way of life, religious beliefs, world view, in other words, the material and spiritual culture of a society can be revealed primarily by analyzing the vocabulary of that language. Vocabulary studies are based on the careful examination, recording and evaluation of written and oral materials.
In this study, the vocabulary elements of the work titled "Onikiler" written by Sermet Muhtar ALUS in 1935 were determined. The analysis of the author's novel "The Twelve" shows that the author has a rich vocabulary treasure compared to the writers of the period. Sermet Muhtar ALUS, who knows very well the socioeconomic and socio-cultural level of all classes of people of Istanbul - intellectuals, merchants, bureaucrats, workers - has reflected the vocabulary of their lives in his work very well.  Although the protagonist of the novel is a tulumbacı chief, the administrators of the state responsible for security, prostitutes and certain people from the artisan class are selected as material in the work. The author, who knows Istanbul very well, has revealed his rich vocabulary by using idioms, doublings, slang words, nicknames, terms and idioms with the mouths of these heroes.

Translated with www.DeepL.com/Translator (free version)