Devlet başkanlarının parlamentoları fesih yetkisi
The power of heads of state to dissolve parliaments
Yazar: CANSU BÜŞRA ÖLMEZ
Danışman: PROF. DR. FARUK BİLİR
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Anayasa hukuku = Constitutional law ; Başkanlık sistemi = Presidency system ; Devlet başkanı = President ; Fesih = Cancellation ; Fesih yetkisi = Dissolution power ; Hükümet sistemi = Government system ; Karşılaştırmalı hukuk = Comparative law ; Kuvvetler ayrılığı = Divivsion of powers ; Parlamenter sistem = Parliamentary system ; Parlamento = Parliament

Özet:
Parlamenter sistemlerde fesih mekanizması, yasama ve yürütme organları arasındaki ilişkiyi dengelemek üzere yürütme lehine tanınan önemli bir siyasi denge aracıdır. Fesih yetkisi, parlamento karşısında hükümetin siyasi sorumluluğunu açığa çıkaran güvenoyu mekanizması karşılığında yürütme organına tanınmıştır. Bu mekanizma, yasama ve yürütme organları arasında çıkabilecek olası bir krizi bertaraf etme potansiyeline sahiptir. Bu açıdan fesih yetkisinin hükümet sistemlerindeki yeri ve etkisi oldukça önemlidir. Bu çalışma, fesih mekanizmasının genel esaslarını ortaya koymakla birlikte, bu mekanizmanın farklı hükümet sistemlerindeki görünümünü ele almayı amaçlamaktadır. Parlamenter sistemin ortaya çıkışı ve gelişimiyle paralel bir değişim gösteren fesih mekanizması, kuvvetler ayrılığının sert bir biçimde uygulandığı başkanlık sistemiyle bağdaşmamaktadır. Saf başkanlık sisteminin bir örneği olan ABD'de, yasama ve yürütme organlarının birbirlerinin görevine son vermesi kabul edilmemektedir. Hatta parlamentoyu feshetme ya da başkanı görevden almaya (impeachment hariç) yönelik mekanizmaların varlığının başkanlık sisteminin dayandığı sert kuvvetler ayrılığı teorisine aykırılık teşkil edeceği ve bu tür mekanizmaların sistemden bir kopuşa neden olacağı ileri sürülmektedir. Buna karşılık başkanlık sisteminin iskelet yapısının korunduğu bazı Latin Amerika ve Afrika ülkelerinde fesih düzenlemelerine ve  örneklerine rastlamak mümkündür.

Abstract:
In parliamentary systems, the dissolution mechanism is an essential means of political balance vested in favor of the executive, in order to balance the relationship between legislative and executive branches. The power to dissolve was vested in the executive branch in exchange for a vote of confidence mechanism, which discloses the government's political responsibility before the parliament. This mechanism possesses the potential to avoid a possible crisis that might have emerged between the legislative and executive branches. In this respect, the place and effect of the dissolution authority in government systems is quite significant. This study, in addition to setting out the general principles of the dissolution mechanism, intends to examine the outlook of this mechanism in different governmental systems as well. Demonstrating a parallel change with the emergence and development of the parliamentary system, the dissolution mechanism is incompatible with the presidential system in which the separation of powers is strictly enforced. In the USA, which is an example of a pure presidential system, legislative and executive to terminate each other is not accepted. In fact, it has even been argued that the existence of mechanisms to dissolve the parliament or dismiss the president (except impeachment) would contradict the theory of the strict separation of powers on which the presidential system is based, and such mechanisms would cause a disengagement from the system. On the other hand, it is possible to find regulations on dissolution and implementation examples in some Latin American and African countries where the skeletal structure of the presidential system is preserved.