Farklı enginar çeşit ve genotiplerinin agro-morfolojik özelliklerinin belirlenmesi
Determination of agro-morphological characteristics of different artichoke varieties and genotypes
Yazar: TURGUT YAVAŞLAR
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM DUMAN
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı / Bahçe Bitkileri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Enginar üretimi ülkemizde iyi bilinmemekte ve kaliteli, dayanıklı, verimli ürün yetiştirilmesi konusu; üretici, sanayici ve tüketici beklentilerini karşılamamaktadır. Bu çalışma üreticinin birim alandan daha fazla ürün alabileceği, hastalıklara dayanıklı ve tüketici-sanayici beklentilerine uygun enginar çeşitlerinin geliştirilebilmesine ve üretilmesine olanak sağlayacak genetik materyalin toplanıp sınıflandırılarak standart ve hibrit enginar çeşitlerinin elde edilmesine ön ayak olabilmek amacıyla yapılan bir araştırma projesidir. Hazırladığımız çalışmada enginarın 9 farklı ticari çeşidi ve 21 farklı genotipi üç tekerrürlü olarak, her bir parsel sekiz bitkiden oluşacak şekilde denemeye alınmış ve UPOV kriterlerinde gösterilen şekilde agro-morfolojik özellikleri kıyaslanmıştır. Çalışma sonucunda ana-yan baş ağırlığı, çapı, uzunluğu ile ana gövde uzunluğu ve çapı açısından çeşit ve genotipler arasındaki fark önemli bulunmuştur. Dekara, bitkiye ve ağırlığa göre baş adedi bulunarak verim değerleri belirlenmiş, bitki başına belirlenen ana baş adedi bakımından Opal F1 çeşidi, 7,17 adet/bitki değeri ile en yüksek verim değerini göstermiştir. 600-23 çeşidi ve Vural-Torbalı-2 genotipi sırası ile 88 adet/bitki ve 5.71 adet/bitki verim değerleri ile Opal F1 çeşidini izlemişlerdir. Kol baş veriminde 600-23 çeşidinden en yüksek verimin alındığı saptanmıştır. Sonuç olarak Opal F1 ve 600-23 çeşidi ile Vural Torbalı-2 genotipinden verim değeri yüksek yeni çeşitlerin geliştirilmesinde ıslah materyali olarak; diğer çeşit ve genotiplerden de UPOV kriterlerine göre elde edilen morfolojik özelliklere bakılarak üretici, tüketici ve sanayici beklentileri doğrultusunda yararlanılabileceği belirlenmiştir.

Abstract:
Artichoke production is not well known in our country and the issue of growing quality, durable and productive products; It does not meet the expectations of producers, industrialists and consumers. This study is a research project aimed at obtaining standard and hybrid artichoke varieties by collecting and classifying genetic material that will enable the producer to produce more products per unit area, develop and produce disease-resistant artichoke varieties that meet the expectations of consumers and the industry. In our study, 9 different commercial varieties and 21 different genotypes of artichoke were tested in three replications, each plot consisting of eight plants, and their agro-morphological characteristics were compared as discribed in the UPOV criteria. As a result of the study, the difference between varieties and genotypes in terms of main and lateral head weight, diameter and length, and main stem length and diameter was found to be significant. Yield values were determined by finding the number of heads per decare, plant and weight. In terms of the number of heads determined per plant, Opal F1 variety showed the highest yield value with 7.17 units/plant. The 600-23 variety and the Vural-Torbalı-2 genotype followed the Opal F1 variety with yield values of 88 heads per plants and 5.71 heads per plants respectively. It was determined that the highest yield in branch head yield was obtained from the 600-23 variety. As a result, Opal F1 and 600-23 varieties and Vural Torbalı-2 genotypes are used as breeding materials in the development of new varieties with high yield values; It has been determined that other varieties and genotypes can be used in line with the expectations of producers, consumers and industrialists by looking at the morphological characteristics obtained according to UPOV criteria.