Mûnis Harezmî ve Rızâ Agehî Firdevsü'l-İkbâl [300b-380a] 
(Giriş, transkripsiyonlu metin, inceleme, dizin-sözlük, tıpkıbasım)
Mûnis Harezmî ve Rızâ Agehî Fi̇rdevsü'l-İkbâl [300b-380a] 
(Introduction, text with transcription, language-dictation features, index-vocabulary, facsimile)
Yazar: ALPER BAYINDIR
Danışman: PROF. DR. ADNAN RÜŞTÜ KARABEYOĞLU
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Agehi = Agehi ; Dil özellikleri = Language features ; Firdevsü`l-İkbal = Firdevsu`l-İkbal ; Harezmi = Harezmi ; Hive Hanlığı = Hive Khanate ; Çağatay edebiyatı = Chagatay literature ; Çağatayca = Chagatay language

Özet:
Bu tez, klasik Çağatay edebî dilinin son dönemine ait olan Firdevsü‟l-ikbâl adlı
eserin 300b-380a varaklarını kapsayan bir dil çalışmasıdır. Hive Hanlığı‟nın tarihini
anlatan eseri Şîr Muhammed Mûnis Mîrâb ve kendi yetiştirdiği yeğeni Muhammed Rıza
Âgehî kaleme almıştır. Metnin kuruluşunda, İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler
Kütüphanesi‟nde T82 numarada kayıtlı olup 523 varaktan oluşan nüsha esas alınmıştır.
Ayrıca bu nüsha, Yuri Bregel‟in Leningrad‟da bulunan C 571 ve E6-I nüshalarını
karşılaştırmak suretiyle oluşturduğu matbu neşir ve Taşkent‟teki 821/1 numaralı yazma
nüshayla karşılaştırılmıştır; farklılıklar dipnotta gösterilmiştir. İstanbul yazma nüshası İ,
Yuri Bregel‟in matbu neşri B, Taşkent yazma nüshası T olarak adlandırılmıştır.
Çalışma, beş bölümden oluşmaktadır: Giriş bölümünde Hive Hanlığı, Çağatay
Türkçesi ve Edebiyatı, Hive Hanlığı Döneminde tarih yazıcılığı konusunda bilgiler
verilmiştir. Yine bu bölümde Firdevsü‟l-ikbâl adlı eserin yazarları, eser ve nüshaları ile
eser üzerine yapılan çalışmalar ele alınmıştır. İkinci bölümde Firdevs‟ül-ikbâl‟ in
transkripsiyonlu metni verilmiştir. Üçüncü bölümde eserin yazım ve dil özellikleri
incelenmiş; metinde yer alan Oğuzca ve Kıpçakça unsurlar belirlenmiştir. Dördüncü
bölümde metnin sözlük ve gramer dizini yer almaktadır. Dizinin hazırlanmasında, Reşit
Rahmeti Arat‟ın Kutadgu Bilig adlı eserdeki dilbilgisi sıralaması esas alınmıştır.
Metindeki kişi ve yer adları, etnik adlar; âyet, hadis, dua vb. Arapça ibareler; Farsça
manzumeler ayrı başlıklar altında gösterilmiş, Arapça ve Farsça ibarelerin Türkçe
çevirileri de verilmiştir. Ayrıca metindeki manzum bölümlerde kullanılan vezin kalıpları
da gösterilmiştir. Beşinci bölümde metnin tıpkıbasımına yer verilmiştir. Ekler
bölümünde ise Hive Hanlığı‟na ait haritalar yer almaktadır.

Abstract:
This language study written as a PhD thesis contains the folios between 300b-
380a of the work named Firdevsü‟l-İkbâl, one of the products of Chagatay Turkish‟s
last period. The work, describing the history of Khiva Khanate, was penned by Şîr
Muhammed Mûnis Mîrâb and his nephew Muhammed Rıza Âgehî, who he himself
taught. The copy registered with the number T82 in the İstanbul University Library,
consists of 523 folios and was used as the base for the text. This copy has also been
compared with the handwritten and printed copies C 571 and E6-I, which belong to Yuri
Bregel in Leningrad, and the printed form with the number 821/1 in Taşkent;
differences have been pointed out in the footnotes. The written copy in İstanbul was
named İ and the printed copy of Yuri Bregel B and the written copy in Taşkent T.
The study consists of five parts. Background information on the Khiva Khanate,
Chagatay Turkish and Literature, and historical writing during the Khiva Period is
presented in the introductory section. The writers of the work Firdevsü‟l-ikbâl, the work
itself, copies and studies about the work are also being discussed in this section. The
second part is a transcribed text of Firdevsü‟ül-ikbâl. The third part analyzes the writing
and language features of the work; elements of the Oghuz and Kipchak languages have
been identified. The fourth part gives information about the vocabulary and grammar
directory of the text. The grammar directory was based on the order of the grammatical
structures in the work Kutadgu Bilig, which were identified by Reşit Rahmeti Arat. The
names of people, places and ethnic groups, verses, hadiths, prayers, etc., Arabian
expressions and Persian poems have been listed under separate headings and the
translations of Arabian and Persian expressions have been provided. Prosodic devices
used in verse sections of the text have also been shown. The fifth part contains
information about the facsimile of the text. Attached are the maps belonging to the
Khanate of Khiva.