SARS-COV-2 virüsünün kadın üreme sistemi üzerinde olumsuz bir etkisi var mıdır?
Does SARS-COV-2 virus have a negative effect on the female reproductive system?
Yazar: NAZAN GÖRMÜŞER
Danışman: DOÇ. DR. AYŞE SEVAL ERDİNÇ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Bilkent Şehir Hastanesi / Kadın Hastalıkları ve Doğum Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Kadın Hastalıkları ve Doğum = Obstetrics and Gynecology
Dizin: Antimüllerian hormon = Antimullerian hormone ; COVID 19 = COVID 19 ; Kadınlar = Women ; Kısırlık = Infertility ; Kısırlık-kadın = Infertility-female ; Over rezervi = Ovarian reserve ; SARS virüsü = SARS virus ; Üreme sistemi = Reproductive system

Özet:
GİRİŞ VE AMAÇ
Sars-Cov2 hücre içine girişte temel olarak ACE2 ve TMPRSS2 reseptörlerini kullanmaktadır. Ovaryan dokuda ACE2 ve TMPRSS2 gen ekspresyonunun varlığı gösterilmiştir. Bu nedenle covid-19 enfeksiyonunun reprodüktif çağdaki kadınlarda overler üzerinde etkisi olabileceğini düşündürmektedir. Bu çalışmanın amacı covid-19 geçiren reprodüktif çağdaki kadınlarda covid-19 geçirmeden önceki AMH, FSH, LH, E2 değerlerini ve antral folikül sayılarını covid-19 geçirdikten sonraki AMH, FSH, LH, E2 değerleri ve antral folikül sayılarıyla karşılaştırarak covid-19 enfeksiyonunun kadınlarda over rezervi üzerine olan etkisini incelemektir. 
GEREÇ-YÖNTEM
Bu prospektif kohort türündeki araştırma Mart 2021-Eylül 2021 tarihleri arasında Ankara Şehir Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Hastanesinde yapıldı. Covid-19 geçiren 58 hasta çalışmaya dâhil edildi. Hastaların over rezervini değerlendirmek amacıyla covid -19 tanısı almadan bir yıl öncesine kadar olan AMH değerleri ya da covid-19 tanısı aldıkları sıradaki AMH değerleri bazal olarak kabul edilerek covid-19 enfeksiyonu geçirdikten 3-6 ay sonraki AMH değerleriyle karşılaştırıldı. Ayrıca hastaların demografik verileri, laboratuvar değerleri, klinik özellikleri, covid öncesi ve sonrası FSH, LH, E2, antral folikül sayıları kayıt altına alındı. İstatiksel analiz SPSS 23.0 programı yardımıyla yapıldı. Çalışmada p değerinin 0.05'ten küçük olması istatiksel olarak anlamlı kabul edildi.
BULGULAR
Çalışmamızda covid-19 enfeksiyonu öncesi AMH, FSH, LH, E2 değerleri ve antral folikül sayıları covid-19 enfeksiyonu sonrasıyla karşılaştırıldı. AMH değerleri arasında covid sonrası dönemde istatistiksel olarak anlamlı düşüş olduğu tespit edildi (p: 0.017). FSH, LH, E2 değerleri ve antral folikül sayıları arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptanmamıştır sırasıyla (p: 0,798 / 0.310 / 0.566/ 0.164). 
Hastalar Covid-19 enfeksiyonunu geçirme şiddetine göre asemptomatik, hafif ve orta şiddette olmak üzere 3 gruba ayrıldı. Her grup için covid öncesi ve sonrası dönemdeki AMH, FSH, LH, E2 değerleri, antral folikül sayısı (AFC) ve FSH/LH oranları arasındaki farklar karşılaştırıldı. Orta şiddette geçiren grupta FSH/LH oranları anlamlı derecede düşük çıktı (p: 0.035). AMH, FSH, LH, E2 değerleri ve antral folikül sayıları (AFC) arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptanmamıştır sırasıyla (p: 0,850 / 0.675 / 0.087/ 0.153/ 0.513). 
SONUÇ
Bu çalışmayla covid-19 enfeksiyonu geçirmiş olmanın over rezervini etkileyebileceği sonucuna varılmıştır. 

Anahtar Kelimeler: AMH; Covid-19; Kadın İnfertilitesi; Kadın Fertilitesi; Over Rezervi; SARS-CoV-2

Abstract:
INTRODUCTION AND PURPOSE
Sars-Cov2 mainly uses ACE2 and TMPRSS2 receptors for entry into cells. The presence of ACE2 and TMPRSS2 gene expression in ovarian tissue has been demonstrated. Therefore, it is suggested that covid-19 infection may have an effect on the females in the reproductive period. The aim of this study is to compare the AMH, FSH, LH, E2 values ​​and antral follicle counts before covid-19 infection with the AMH, FSH, LH, E2 values ​​and antral follicle counts after covid-19 infection in females in the reproductive period and to research its effect on ovarian reserve.
MATERIALS-METHODS
This prospective cohort study was conducted between March 2021 and September 2021 at Ankara City Hospital Gynecology and Obstetrics Hospital. 58 patients who had Covid-19 infection were included in the study. In order to evaluate the ovarian reserve of the patients, the AMH values ​​up to one year before the diagnosis of covid-19 or the AMH values ​​​​at the time of the diagnosis of covid-19 were accepted as the basel value. It was compared with AMH values 3-6 months after she had covid-19 infection. In addition, demographic data, laboratory values, clinical characteristics, pre and post covid FSH, LH, E2 values, antral follicle counts were recorded. Statistical analysis was done with the SPSS 23.0 program. A p value less than 0.05 was considered statistically significant in the study.
RESULTS
In our study, AMH, FSH, LH, E2 values ​​and antral follicle count were compared with before and after covid-19 infection. It was determined that there was a statistically significant decrease in AMH values ​​in the post-covid period (p: 0.017). No statistically significant difference was found between FSH, LH, E2 values ​​and antral follicle numbers (respectively p: 0.798 / 0.310/ 0.566/ 0.164). Patients were divided into 3 groups as asymptomatic, mild and moderate according to the severity of Covid-19 infection. The differences between AMH, FSH, LH, E2 values, antral follicle count (AFC) and FSH/LH ratios in the pre and post-covid period were compared for each group. FSH/LH ratios were significantly lower in the moderate group (p: 0.035). No statistically significant difference was found between AMH, FSH, LH, E2 values ​​and antral follicle counts (AFC) (respectively p: 0.850 / 0.675 / 0.087/ 0.153/ 0.513).
CONCLUSION
In this study, we found that having covid-19 infection may affect the ovarian reserve.

Keywords: AMH; Covid-19; Female Infertility; Female Fertility; Ovarian Reserve; SARS-CoV-2