Mütenebbî ve şiirlerinde gazel unsurları
Al-Mutenabbî and ghazal elements in his poems
Yazar: MUHAMMED EMİN BAYIR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ YILMAZ ÖZDEMİR
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Arap Dili ve Belagatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature

Özet:
Abbâsîler dönemine denk gelen 4/10. asırda yaşayan Mütenebbî, Arap şiirinin önde gelen şairlerinden biri olarak kabul edilmektedir. Kültürel faaliyetlerin özellikle de şiirin çokça rağbet gördüğü bu asırda o, İslam coğrafyasının büyük kısmını gezmiş, dönemin ilmi çevresiyle yakın temasta olmuş ve devlet büyükleri için methiyeler kaleme almıştır. Ayrıca dönemin otoritesine karşı bir isyan denemesinde de bulunmuştur. Böylece dikkatleri üzerine çekmeyi başarmış ve şiirleri İslam coğrafyasının büyük bir kısmında şöhret bulmuştur. Yaşarken kazandığı bu şöhret vefatından sonra da yayılmaya devam etmiştir. Şiirleri hakkında birçok risale telif edilmiş ve Divân'ı üzerine sayısız şerh yazılmıştır. Bu eserler onun şiirlerini çeşitli açılardan inceleme gayreti içerisinde olmuştur. Bunlara ek olarak, modern döneme gelindiğinde Mütenebbî ismi tekrar gündeme gelmiş ve hem hayatı hem de şiirleri hakkında çok sayıda çalışma yapılmıştır. Onun şiirleri hakkında göze çarpan bir olgu ise gazel türü şiir yazmamasına rağmen gazele ait motif ve temaları çokça kullanmasıdır. Yalnızca şiirlerinin nesîb bölümünde gazele yer veren Mütenebbî, gazele ait motifleri diğer şiir türlerinin içine katarak kullanmayı tercih etmiştir. Onun hem gazel hem de methiye motiflerinin bir araya geldiği beyitleri kullanması sonucunda, şiirlerinde farklı bir atmosfer ve anlatım tarzı oluşmuştur. Bu araştırmada öncelikle Mütenebbî'nin yaşamındaki önemli olaylar aktarılmış ve yorumlanmıştır. Sonrasında onun şiirlerinde görülen gazele ait unsurların bir değerlendirmesi yapılmıştır.

Abstract:
al-Mutanabbī, who lived in the 4th/10th century during the Abbasid period, is considered one of the leading poets of Arabic poetry. In this era when cultural activities, especially poetry, were very popular, he traveled to most of the Islamic geography, was in close contact with the scientific environment of the period and wrote eulogies for the statesmen. He also attempted a rebellion against the authority of the period. Thus, he managed to attract attention and his poems became famous in a large part of the Islamic geography. This fame he gained while he was alive continued to spread after his death. Many treatises have been written about his poems and countless commentaries have been written on his Dīwān. These works attempted to examine his poems from various perspectives. In addition, in the modern period, al-Mutanabbī came to the fore again and many studies were conducted about both his life and his poems. A striking fact about his poems is that although he did not write ghazal type poetry, he used ghazal motifs and themes a lot. Mütenebbî, who included ghazals only in the nasîb section of his poems, preferred to use ghazal motifs by incorporating them into other types of poetry. As a result of his use of couplets that combine both ghazal and eulogy motifs, a different atmosphere and narrative style was created in his poems. In this research, first of all, important events in al-Mutanabbī's life were conveyed and interpreted. Afterwards, an evaluation was made of the ghazal elements seen in his poems.