Tunç Çağlarından Hellenistik Döneme kadar Girit tarihi
History of Crete from the Bronze Age to the Hellenstic Period
Yazar: DENİZ ECE KAHVECİ
Danışman: PROF. DR. MUZAFFER DEMİR
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Bu tez çalışması, Akdeniz'in üçüncü büyük adası olan ve günümüzde Yunanistan sınırları içerisinde olan Girit Adası'nın MÖ 800 ile MÖ 168 yılları arasındaki dönemini kapsamaktadır. Bu çalışmanın amacı, Girit Adası'nın siyasi tarihi ağırlıklı olmak üzere, Arkaik ve Klasik süreç içerisindeki iç ve dış dinamiklerini ekonomik ve kültürel yönleriyle, antik kaynaklar, arkeolojik materyaller ve Modern literatür ışığında ortaya çıkartmaktır. Coğrafı konumu ve yer şekillerinin yarattığı koşullar Ada'da farklı sıcaklıkların yaşanmasına ve farklı bitki örtülerinin varlığına olanak sağlamıştır. Buna bağlı olarak Ada, araştırmacılarca tam olarak ne bir Akdeniz Adası ne de bir Ege Adası olarak tanımlanabilmiştir.
Girit, Tunç Çağı Ege çalışmalarına çok sayıda kaynak sağlayan Minos Uygarlığı'na ev sahipliği yapmıştır. Tunç Çağı'nda Ege Dünyası'nda baskın kültür haline gelen Minos Uygarlığı, Ada'nın nesillerce anlatılacak efsanelere de konu olmasını sağlamıştır. Ada'nın konumu sayesinde belirli bir ekonomik refaha sahip olması ve Rodos, Mısır, Kıbrıs ve Kiklad Adaları ile ticari ilişkilerinin Tunç Çağı sonrasında da devamlılığını koruması, "çöküş" tezlerine alternatif bir yaklaşımı karşımıza çıkarmaktadır.
Girit, çöküşün ardından Erken Demir Çağı olarak adlandırılan 300 yıllık süreçte Hellen dünyasının geri kalanından oldukça farklı bir gelişim evresi geçirmiştir. Buna bağlı olarak, Ada üzerindeki Arkaik Dönem'in başlangıç tarihi, Hellen Anakarası'ndakinden farklıdır. Ada üzerinde (yak. MÖ 630/525) yazınsal kanun metinlerine bağlı polis yapıları ile başlatılan Arkaik Dönem'de belirli bölgelerde Tunç Çağı geleneğinin devamlığı dikkat çekicidir. Bu dönemde Girit'te Dor lehçesi konuşan göçmenler ile birlikte hem yeni kültürlerin varlığı hem de yerel kimliklerin korunduğu görülmektedir. Ada'da ele geçen, Dreros Yazıtı (MÖ 630 dolaylarında) ve Gortyn Kanunu (MÖ 450 dolayları) gibi ünlü hukuk metinlerinde Arkaik Dönem'de temelleri atılan yönetim şekilleri anlatılmaktadır. Bu metinler, hem yazıldığı dönemlerdeki toplumsal ve siyasi durumu yansıtmakta hem de "Polis yasaları" olarak tanımlanabilecek Klasik Dönem siyaseti yasalarının temellerinin anlaşılması adına örnek teşkil etmektedir.
Girit, Klasik Dönem (MÖ 490-MÖ 323) edebi metinlerinde Atina ve Sparta arasında yaşanan 27 yıllık Peloponnesos Savaşları sırasında tarafsız kalmış gibi görünse de konumu ve askeri gücü bu savaşlara dolaylı yoldan dahil olmalarına neden olmuştur. Ada üzerinde Arkaik Dönem'de gelişen bölgesel etkili siyasi oluşumlar, Klasik Dönem'de gelişmiş ve liderlik için birbirleri ile çatışmalara başlamışlardır. Lyktos ve Knossos arasındaki liderlik mücadelesi Ada dışındaki siyasi güçlerin etkileri ile sonuçlanmıştır. MÖ IV.yy.'ın ortalarında, Girit'in, stratejik konumu ve siyasi ittifaklardaki farkındalığı ortaya çıktıkça merkez sahnede yeniden rol almaya başlamıştır.

Abstract:
This thesis examines the period between 800 BC and 168 BC on the island of Crete, the third-largest island in the Mediterranean, which is currently within the borders of Greece. The purpose of this study is to uncover the internal and external dynamics, primarily the political history, of Crete during the Archaic and Classical periods in terms of its economic and cultural aspects, using ancient sources, archaeological materials, and research works. İt is geographical location and varied temperatures due to its terrain have allowed for diverse vegetation. As a result, researchers have been unable to definitively classify it as either a Mediterranean Island or an Aegean Island.
Crete was home to the Minoan civilization, which provided numerous sources for Bronze Age Aegean studies. The Minoan civilization, which became the dominant culture in the Aegean World during the Bronze Age, also contributed to the island's legendary status. The economic prosperity afforded by its location enabled Crete to maintain commercial relations with Rhodes, Egypt, Cyprus, and the Cyclades Islands even after the Bronze Age, presenting an alternative perspective to the "collapse" theses.
Following the collapse, Crete experienced a significantly different developmental phase from the rest of the Hellenic World during the 300 year of period known as the Early Iron Age. Consequently, The Date of the Beginnig of the Archaic Period on the island differs from that in Attica. The Archaic period on the island (circa 530/525 BC) is marked by the establishment of polis structures associated with written law texts, with a notable continuity of Bronze Age traditions in certain areas. During this period, migrants speaking the Dorian dialect settled on Crete, introducing new cultures while preserving local identities. Legal texts from the Archaic period, such as the Dreros Inscription (circa 630 BC) and the Gortyn Code (circa 450 BC), reflect the social and political conditions of their times and provide insights into the foundations of Classical Period politics as "Polis Laws."
During the Classical Period (490-323 BC), although literary texts suggest that Crete remained neutral during the 27 year of Peloponnesian War between Athens and Sparta, its strategic location and military power indirectly involved it in these conflicts. The regional political formations that developed during the Archaic period evolved during the Classical period, leading to conflicts for leadership. The leadership struggle between Lyktos and Knossos was influenced by external political powers. By the mid 4th century BC, Crete began to play a central role once again, due to its strategic location and usefulness in political alliances.