Mekân ve yer kavramları bağlamında üçüncü yerlerin tüketim coğrafyası perspektifinden analizi
Analysis of third places in the context of space and place concepts from the perspective of consumption geography
Yazar: CEYDA KURTAR ANLI
Danışman: PROF. DR. NURİ YAVAN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı / Beşeri ve İktisadi Coğrafya Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Coğrafya = Geography ; Ekonomi = Economics
Dizin: Ekonomik coğrafya = Economic geography ; Mekan = Space ; Simit Sarayı = Simit Palace ; Starbucks Coffee = Starbucks Coffee ; Tüketim = Consumption ; Tüketim coğrafyası = Consumption geography ; Yer = Place ; Üçüncü mekanlar = Third places

Özet:
Bu çalışma ekonomik coğrafyanın ve perakende coğrafyasının alt dalı olan tüketim coğrafyası
temelinde ele alınmaktadır. Çalışma, tüketim coğrafyası perspektifinden mekân ve yer
kavramlarına yönelik işlemselleştirme olanağı sunmayı amaçlamaktadır. Bu ana amaçla ilişkili
olarak bu çalışma, tüketicinin gündelik yaşamda ilişki kurduğu üçüncü yerler temelinde ele
alınmaktadır. Üçüncü yerdeki tüketici-ürün-mekân/yer arasındaki ilişkiyi işlemselleştirebilmek
ve sorgulamak için üç teoriden yararlanılmıştır. Bunlar; üçüncü yer teorisi, ilişkisel üçüncü yer
teorisi ve küresel-yerel etkileşimidir. Bu üç teori ürün-mekân-birey üçlüsünü içerirken aynı
zamanda hem deneyimsel hem de ilişkisel bir ölçek anlayışını da içermektedirler. Bu teorilerin
sınanması için kullanılan tüketim mekanları ise Simit Sarayı ve Starbucks'tır. Bu üç teorinin
ampirik analizinde konuyu bütün ayrıntılarıyla ele almak için çeşitleme deseni kullanılmıştır. Bu
araştırma desenine uygun olarak nitel ve nicel yöntemlerle Türkiye ve Almanya'dan toplanan
veriler kullanılmıştır. Çalışmanın 4 temel argümanı ve bulgusu bulunmaktadır. Bunlardan ilki,
Simit Sarayı ve Starbucks'ın üçüncü yer kriterlerinin sorgulanmasına dayalıdır. Bu argüman
temelinde analiz edilen Simit Sarayı ve Starbucks'ın Oldenburg'un (1989) üçüncü yer kriterlerini
kısmen taşıdığı sonucuna ulaşılmıştır. İkinci argüman ise, Simit Sarayı ve Starbucks'ın yerin
hangi boyut/boyutlarını karşıladığını ilişkindir. Her iki mekân temelinde yapılan analizin
bulgularına göre ilişkisel üçüncü yerin belirttiği yer anlamlarını karşılamakla birlikte, çalışma yeri
ve bu çalışmanın bulgularında ortaya çıkan sembolik yer anlamlarına da sahip olduğu
görülmektedir. Çalışmanın üçüncü argümanı ise, simitin yerelliği temsil etmekte güçsüz bir ürün
konumunda olduğunu ve bu nedenle Simit Sarayı'nın küreselle kurduğu ilişki, ürün üzerinden
değil, mekân üzerinden olmasına ilişkindir. Bu argüman Almanya'daki Simit Sarayları üzerinden
analiz edilmiştir. Bu argümanla bağlantılı diğer amacı ise, Simit Sarayı ve Starbucks'ın küresel-
yerel etkileşiminde bir kimlik ve aidiyet mekânı oluşturmaları ile ilgilidir. Bu çalışmanın iki temel
teorik katkısı/önerisi bulunmaktadır. Bu katkılardan ilki ilişkisel üçüncü yer teorisine yeni bir yer
anlamı olarak sunulan "sembolik yer" kavramsallaştırmasıdır. İkincisi ise, tüketimin mikro
mekanlarının tanımlanmasına yönelik "mekanyer" kavramının geliştirilmesidir. Bu bağlamda
çalışma üçüncü yerlerin anlaşılmasında ve mekân ile yer kavramlarının işlemselleştirilmesinde
bu kavramlarında düşünülmesi gerektiğini önermektedir.

Anahtar Kelimeler: Tüketim, üçüncü yer, ilişkisel üçüncü yer, küresel-yerel etkileşimi, tüketim
coğrafyası, ekonomik coğrafya, perakende coğrafyası, mekân, yer, Simit Sarayı ve Starbucks.

Abstract:
This study is addressed on the basis of consumption geography, which is a sub-dicipline of
economic and retail geography. The study aims to present an operationalization the concepts of
space and place from the perspective of consumption geography. In relation to this main purpose,
this study is handled on the basis of third places that the consumer interacts with in daily life.
Three theories were used to operationalize and question the relationship between consumerproduct-space/place in the third place. These are three different theories containing and
supporting each other: third place, relational third place and global-local interaction. These three
theories include both the product-space-individual triad and an experiential and a relational
understanding of scale. The consumption places used to analyze these theories are Simit Sarayı
and Starbucks. In the empirical analysis of these three theories, the triangulation design, was used
to deal with the subject in all details. In accordance with this research design, data collected from
Turkey and Germany were used with qualitative and quantitative methods. The study has four
main arguments. The first one is based on questioning the third place criteria of Simit Sarayı and
Starbucks. On the basis of this argument, it was concluded that the analyzed Simit Sarayı and
Starbucks partially fulfilled Oldenburg's third place criteria. The second argument is about what
dimension(s) of the place Simit Sarayı and Starbucks include. According to the findings of the
analysis made on the basis of both spaces. While they meet the meanings of the place indicated
by the relational third place, also they seem to have the meanings of place as a work, and of place
as a symbolic revealed in the findings of this study. The third argument of the study is that the
simit is a weak product to represent the local, and therefore, the relationship that Simit Sarayı
establishes with the global is not through the product, but through the place. This argument has
been analyzed through Simit Sarayları in Germany. Another purpose related to this argument is
to create a place of identity and belonging in the global-local interaction of Simit Sarayı and
Starbucks. This study has two main theoretical contributions/suggestions. The first of these
contributions is the conceptualization of "symbolic place", which is presented as a new meaning
of place to the relational third place theory. The second is the development of the concept of
"spaceplace" for the definition of micro spaces of consumption.

Key words: Consumption, third place, relational third place, global-local interaction,
consumption geography, economic geography, retail geography, space, place, Simit Sarayı ve
Starbucks.