Felsefi bir problem olarak Ahmed Yesevî'de insan
Human in Ahmed Yesevî as a philosophical problem
Yazar: SALİH AÇIKGÖZ
Danışman: PROF. DR. MUSA KAZIM ARICAN
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Ahlak = Morality ; Ahmed Yesevi = Ahmed Yesevi ; Aşk = Love ; Medeniyet = Civilization ; Tasavvuf = Mystic ; Türk-İslam felsefesi = Turkish-Islamic philosophy ; İnsan = Human ; İnsan felsefesi = Human philosophy ; İslam felsefesi = Islamic philosophy

Özet:
Bu çalışma başta insan felsefesi olmak üzere, ahlâk, tasavvuf ve aşk felsefesi 
konularını kapsamaktadır. İnsan felsefesi deyince doğal olarak varlık alanında özel bir yeri 
bulunan insandan ve insanın gerçekliği hakkındaki bütünü kavrama, anlama ve yorumlama 
faaliyeti anlaşılmaktadır. Ayrıca ilahi aşk ve insan sevgisi temelinde insanın diğer 
insanlarla birlikteliği ahlâkla, Allah'a imanı ise tasavvuf ile yakından ilişkilidir. İşte bu 
ilişkiyi, Türk-İslam medeniyetinin yapı taşı özelliği taşıyan Ahmed Yesevî'nin fikirleri 
ışığında, felsefi bir insan problematiği şeklinde incelemek amaçlanmıştır. Amaç 
doğrultusunda Yesevî'de insanın ideal insan olabilmesi önündeki engeller, ruh-beden 
ilişkisi, insan sevgisi, ahlâk anlayışı ve çeşitli insan tipleri irdelenerek, insan merkezli 
felsefesi bir nebzede olsa anlaşılmaya çalışılmıştır. 
Ahmed Yesevî, insanın öncelikle kendini bilip, ardından evreni ve Allah'ı 
bilebileceğini ifade eder. Bilen insanı, bilge insana çeviren '' ölmeden önce ölmek '' fikri 
neticesinde, insan-ı kâmil olarak ilahi aşka tutulan insan, kendi benliğini yok ederek Bir ve 
bizatihi Var olana ulaşır. Yesevî fikirleriyle, insanın varoluş hedefini net ve açık dile 
getirerek, günümüz dünyasında milli ve manevi özünden uzaklaşan, modern dünyanın 
bunalımı içerisinde kaybolmak üzere olan insana kurtuluş olacağı düşünülmektedir. 
Neticede bu çalışma Ahmed Yesevî'nin felsefi değerinin anlaşılmasına katkı sağlayarak, 
felsefenin ana teması olan insana, Yesevî'nin bakış açısından bakabilme gayretiyle 
hazırlanmıştır.
Anahtar Kelimeler: Ahlâk, Aşk, İnsan, Medeniyet, Tasavvuf

Abstract:
This study mainly covers human philosophy, ethics, mysticism and philosophy of 
love. Naturally, human philosophy means the activity of comprehending, understanding 
and interpreting the whole about the reality of the human being and the person who has a 
special place in the field of being. In addition, on the basis of divine love and human love, 
the association of man with other people is closely related to morality, and his faith in 
Allah is closely related to Sufism. It is aimed to examine this relationship as a 
philosophical human problematic in the light of the ideas of Ahmed Yesevî, who is the 
building block of Turkish-Islamic civilization. In line with this aim, the obstacles for 
human being to be an ideal human being, the soul-body relationship, human love, moral 
understanding, and various human types were examined and human-centered philosophy 
was tried to be understood.
Ahmed Yesevî states that man can know himself first and then know the universe 
and Allah. As a result of the idea of "dying before death", which turns the knowing person 
into a wise person, the person who falls in divine love as a perfect person reaches the One 
and the Existence by destroying his own self. It is believed that salvation will be given to 
the human being who is about to be lost in the crisis of the modern world by moving away 
from the national and spiritual essence in today's world by expressing the goal of human 
existence clearly and clearly with its green ideas. As a result, this study has been prepared 
with the effort to look at the main theme of the human being from Yesevî's point of view 
by contributing to the understanding of Ahmed Yesevî's philosophical value.
Keywords: Civilization, Human, Love, Morality, Sufism.