Cumhuriyet dönemi'nde Eskişehir'de kırâat ilmine yapılan katkılar
Contributions to ilmu'l-qiraah in Eskisehir during the Republican period
Yazar: FATİH AKKAYA
Danışman: DOÇ. DR. ÖMER MÜFTÜOĞLU
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Kırâat ilminin doğuşundaki en büyük etkenin "yedi harf" ruhsatının verilmesi olduğu bilinir. "Yedi harf" ruhsatı ise ilk dönem muhatapların bir kısmı arasında Kur'an-ı Kerim'i anlama ve telaffuza dayalı zorluklar yaşanmasından dolayı verilmiştir. Kırâat farklılıklarının öğretilmesi faaliyetleri Hz. Peygamber'in vefatından sonraki süreçte başlamış ve bugüne kadar kesintisiz devam etmiştir. Bugüne kadar kırâat konusunda çeşitli eserler yazılmış, kırâat farklılıklarının sistemli ve kolay bir şekilde öğretilmesi için bazı metotlar geliştirilmiştir. Kırâat eğitimi faaliyetlerine talebin artması sonucunda medeniyetimizde bu işe özel mekânlar (dâru'l-Kurrâ) da tahsis edilmiştir. Tezin birinci bölümünde Kırâat ilminin doğuşu ve gelişimi anlatılmıştır. Kırâat eğitimi Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk kırkbeş yılında Osmanlı İmparatorluğu Dönemi'ndeki canlılığını kaybederek durma noktasına gelmiştir. Ülkemizde 1968 yılında resmî olarak kırâat eğitimine tekrar başlanmıştır. Eskişehir'deki ilk kırâat eğitim halkası ise 1970'te oluşturulmuştur. 1997 yılına kadar iki dönem altışar kişi Mehmet Sarıcaoğlu riyâsetinde eğitimlerini tamamlayıp icâzet almışlardır. Onun vefatından sonra talebesi Yaşar Tekeli kıraat eğitimini Eskişehir'de sürdürmüş ve sekiz dönemde toplam yetmiş yedi kişiye icâzet vermiştir. Zor şartlar altında büyük bir özveri ile kesintiye uğratılmayan kırâat faaliyetleri Eskişehir'de Kur'an ve kırâat kültürünün ihyasına çok önemli katkı sunmuştur. Başta Sarıcaoğlu ve Tekeli olmak üzere kırâat eğitimi faaliyetlerine maddi-manevi destek olanların katkılarıyla Eskişehir Türkiye'de bu alanında öne çıkan şehirlerden birisi olmuştur. Tezin ikinci bölümünde Eskişehir özelinde kırâat eğitimi faaliyetleri incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise Eeskişehir'de kırâat eğitimine katkılar araştırılmıştır. Bu çalışmayla Eskişehir'de yarım asırdan fazla süredir devam ettirilen kırâat eğitimi faaliyetleri ve bu alandaki çeşitli veriler ilk defa akademik bir titizlikle kayıt altına alınmıştır. Bu bakımdan gelecekte kırâat konusuyla ilgili Eskişehir ölçekli yapılacak başka çalışmalara kaynaklık etmesi beklenmektedir. Eskişehir'de bir kırâat eğitimi müzesinin kurulabileceği düşünülmektedir. Bu müzeyle birlikte Eskişehir'e Yaşar Tekeli'nin isminin yaşatılacağı klasik Osmanlı mimarisine uygun yapılacak hususi bir Kırâat Eğitim Merkezi kazandırılması da önerilmektedir.

Abstract:
It is known that the greatest factor in the birth of the science of Qiraat was the granting of the license of "seven letters". The authorization of "seven letters" was given due to the difficulties in understanding and pronunciation of the Qur'an among some of the first period interlocutors. The activities of teaching the differences of Qiraat started in the period after the Prophet's death and have continued uninterruptedly until today. To date, various works have been written on the subject of qiraat, and some methods have been developed to teach qiraat differences in a systematic and easy way. As a result of the increasing demand for Qiraat education activities, special places (dāru al-Kurrā) were also allocated for this purpose in our civilization. In the first part of the thesis, the birth and development of the science of Qiraat is explained. In the first forty-five years of the Republic of Turkey, Qiraat education lost the vitality of the Ottoman Empire and came to a standstill. In our country, formal Qiraat education was resumed in 1968. The first qiraat education circle in Eskişehir was established in 1970. Until 1997, six people each completed their training under the leadership of Mehmet Sarıcaoğlu in two terms andreceived icâzet. After his death, his student Yaşar Tekeli continued his Qiraat education in Eskişehir and gave ijâzet to seventy-seven people in eight periods. The Qiraat activities, which were not interrupted with great devotion under difficult conditions, made a very important contribution to the revival of the Qur'an and Qiraat culture in Eskişehir. Eskisehir has become one of the prominent cities in this field in Turkey thanks to the contributions of those who supported the activities of Qiraat education financially and spiritually, especially Sarıcaoğlu and Tekeli. In the second part of the thesis, Qiraat education activities in Eskişehir were analyzed. In the third part, contributions to Qiraat education in Eeskişehir were investigated. With this study, the activities of Qiraat education in Eskişehir for more than half a century and various data in this field have been recorded for the first time with academic rigor. In this respect, it is expected to be a source for other studies to be conducted in Eskişehir in the future on the subject of qiraat. It is thought that a museum of Qiraat education could be established in Eskişehir. Along with this museum, it is also suggested that a special Kırâat Education Center to be built in accordance with the classical Ottoman architecture, where Yaşar Tekeli's name will be kept alive, be brought to Eskişehir.