Türk devletleri teşkilatı'nın sosyal inşacı teori çerçevesinde analizi
A social constructivist analysis of organization of Turkic states
Yazar: GİZEM COŞKUN
Danışman: PROF. DR. EMEL GÜLDEN OKTAY
Hacettepe Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı / Türkiyat Araştırmaları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Siyasi tarih = Political history ; Türk dış politikası = Turkish foreign policy ; Türk siyasi tarihi = Turkish political history

Özet:
Bu tez çalışmasında Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği (SSCB)'nin 1991'de dağılmasının ardından bağımsızlıklarını ilan eden Türk Cumhuriyetleri; Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Türkmenistan ve Özbekistan ile Türkiye arasında Türk kimliği etrafında geliştirilen ilişkiler ele alınmıştır. İsmail Gaspıralı'nın "Dilde, Fikirde, İşte Birlik" ülküsü ile fikirsel altyapısını oluşturduğu ve 2009 Nahçıvan Anlaşmasıyla kurumsallaşma sürecini tamamlayan Türk Devletleri Teşkilatı bu ilişkilerin doruk noktasıdır. Bu çalışmada Türk Birliği idealinin ve bu yönde harcanan çabaların ilerleyen süreçlerde de bölgesel ve küresel ölçekte uluslararası ilişkilerin şekillenmesinde önemli bir rol oynayacağı değerlendirilmektedir. Uluslararası ilişkilerin anarşik yapısından yola çıkarak, uluslararası sistemi sadece maddi yapılar üzerinden ele alan Neo-Realist kuramın aksine sosyal inşacı kuram, uluslararası ilişkilerde sosyal ve fikirsel yapıların en az maddi yapılar kadar etkili olduğunu savunmaktadır. Sosyal inşacı yaklaşıma göre sistemdeki aktörlerce paylaşılan fikir, inanç ve değerler sistemi yapısal bir özellik gösterir ve sosyal-siyasal eylemler üzerinde belirleyici bir etkiye sahiptir. Paylaşılan ortak kimlik, kültür, inanç ve değerler sayesinde bir araya gelen Türk Cumhuriyetlerinin, Türk Devletleri Teşkilatı bünyesinde zirveler süreciyle başlayan ve yeni kurumlarla desteklenen entegrasyon süreçleri olumlu bir yapıya evrilmektedir. Bilim, kültür, eğitim, ekonomi, diplomatik, siyasî, hukukî alanlarındaki ilişkiler ve iş birlikleri sosyal inşacı teorinin sadece maddi yapılar değil, fikirlerden ve ülkülerden doğan yapılar da uluslararası alanda egemen devletleri belli oluşumların içerisinde oynadıkları rol itibariyle ulusal çıkarlarını yeniden belirlemeye yönlendirebileceği iddiasını doğrulamaktadır. Bu tezin temel savı uluslararası ilişkilerde sosyal inşacı bakış açısından yola çıkarak, Türk Devletleri Teşkilatı'na üye olan Türk Devletleri'nin Teşkilat bünyesinde mevcut olan ve süreç içerisinde oluşturulacak iş birliği yapıları çerçevesinde uluslararası alanda ulusal çıkarlarını ortaklaşa belirleyebilecekleri bir aşamaya gelmelerinin mümkün olacağı yönündedir.

Abstract:
In this thesis, the relations between Turkey and the Turkic Republics, Azerbaijan, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Turkmenistan, and Uzbekistan, which declared their independence after the collapse of the Union of Soviet Socialist Republics (USSR) in 1991, are analyzed. The Organization of Turkic States, the ideological infrastructure of which was created with Ismail Gasprinsky's ideology of "Unity in Language, Opinion, and Work" and which completed the institutionalization process with the Nakhchivan Agreement of 2009, is the highest point of these relations. In this study, it is evaluated that the ideal of the Turkic Union and the efforts made in this direction will play an important role in shaping international relations on a regional and global scale in the future. In contrast to the Neo-Realist theory, which is based on the anarchic nature of international relations, analyses the international system only through material structures; Social Constructivist theory argues that social and ideational structures are at least as effective as material structures in International Relations. According to the Social Constructivist approach, the system of ideas, beliefs and values shared by the actors in the system has a structural characteristic and has a determinant effect on social-political actions. The Turkic Republics, leagued together by common identity, culture, beliefs and values, the integration processes within the Organization of Turkic States, which started with the summit process and supported by new institutions, are evolving into a positive structure. Relations and cooperation in the fields of science, culture, education, economy, and diplomatic, political and legal fields confirm the Social Constructivist Theory's claim that not only material structures but also structures arising from opinions and ideals can lead sovereign states in the international arena to redefine their national interests in terms of the role they play in certain formations. The main argument of this thesis is that based on the Social Constructivist perspective in International Relations, it will be possible for the Turkic States, which are members of the Organization of Turkic States, to reach a stage where they can jointly determine their national interests in the international arena within the framework of the cooperation structures that exist within the Organization and will be established in the process.