Meta okuryazarlığı özyeterliliğinin karşılaşılan yalan haberindoğrulanmasındaki rolü
The role of metaliteracy self-efficiency in verifying fakenews encountered
Yazar: RESUL TAŞAN
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA ŞEKER
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Gazetecilik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Gazetecilik = Journalism
Dizin: Yalan haberler = False News

Özet:
Okuryazarlık becerileri günümüz dijital bilgi ekosisteminin temel
gereksinimlerindendir. Bu ortamın çok yönlü ve çok katmanlı doğası, bireylerin bazı
yetkinlikleri edinmesini gerekli kılmaktadır. Bu ekosistemde birçok alanda olduğu gibi doğru
bilgiye ya da güvenilir habere ulaşabilmek; yanı sıra edinilen bilginin/haberin doğruluğunu
sorgulayabilmek kimi durumlarda zorlu bir sürece işaret edebilmektedir. İhtiyaç duyulan
beceri ve edinimlerden yoksun bireyler, dolaşımda olan yanlış bilgilere karşı direnç
gösterememekte; bu durum da bireysel anlamda yanlış yönlendirilme ihtimalini
güçlendirmekte, toplumsal düüzeyde ise sağlıksız bir kamuoyunun gelişimine neden
olmaktadır. Bu bağlamda tez çalışmasında kapsayıcı ve çok yönlü bir okuryazarlık türü olan
meta okuryazarlığının, karşılaşılan yalan haberleri anlamlandırma ve sorgulama süreçleri
açısından bir rolünün olup olmadığı sorgulanmaktadır. Bunun ortaya çıkarılması için bir saha
araştırması gerçekleştirilmiş, Türkiye'nin yedi bölgesinin nüfus yoğunluğunu orantısal olarak
temsil edecek şekilde çevrimiçi anket yoluyla veriler toplanmış ve çıkan sonuçlar Jamovi
2.3.9. programı kullanılarak analiz edilmiştir. Anketin öncesinde literatürde bulunmayan Meta
Okuryazarlığı Özyeterliliği Ölçeği" bu tez çalışmasında geliştirilmiş ve sahaya bu anket
uygulanmıştır. Sonuç olarak ise meta okuryazarlığının karşılaşılan yalan haberlerin
algılanması ve sorgulanması anlamında bir etkisinin olduğu sonucuna ulaşılmış ve tezde
detaylandırılarak anlatılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Meta okuryazarlığı, yalan haber, doğrulama.

Abstract:
Literacy skills are one of the basic requirements of today's digital information
ecosystem. The multi-faceted and multi-layered nature of this environment requires
individuals to acquire certain competencies. In this ecosystem, as in many areas, to reach
accurate information or reliable news; In addition, being able to question the accuracy of the
information/news obtained may indicate a difficult process in some cases. Individuals who
lack the necessary skills and acquisitions are unable to resist the circulating false information;
this situation strengthens the possibility of misdirection in the individual sense and causes the
development of a healthy public opinion at the social level. In this context, in this thesis, it is
questioned whether meta-literacy, which is an inclusive and versatile type of literacy, has a
role in the processes of making sense of and questioning fake news. To reveal this, a field
survey was conducted, data were collected through an online survey to represent the
population density of seven regions of Turkey proportionally, and the results were obtained in
Jamovi 2.3.9. analyzed using the program. The Meta Literacy Self-Efficacy Scale, which was
not available in the literature before the survey, was developed in this thesis study and this
survey was applied to the field. As a result, it was concluded that meta-literacy has an effect
on the perception and questioning of the fake news encountered, and it is explained in detail
in the thesis.

Keywords: Meta literacy, fake news, verification.