HIV enfeksiyonlarında görülen oral lezyonların tedavisi için girişimsel olmayan ilaç taşıyıcı sistemlerin geliştirilmesi
Development of non-invasive delivery systems for treatment of HIV infection related oral lesions
Yazar: Z. GÜLŞEN ÖNER
Danışman: PROF. DR. SEVDA ŞENEL
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmasötik Teknoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: AIDS = AIDS ; Ağız mukozası = Mouth mucosa ; HIV = HIV ; HIV enfeksiyonları = HIV infections ; Kitosan = Chitosan ; Lezyonlar = Lesions ; Oral hijyen = Oral hygiene ; Triamsinolon asetonit = Triamcinolone acetonide

Özet:
Oral mukozal lezyonlar (OML) HIV enfeksiyonunun ilk ve en önemli göstergelerindendir. HIV enfeksiyonunda sık görülen oral lezyonlar kandidiyazis, tüylü lökoplaki, kaposi sarkomu, linear gingival eritem, nekrotizan ülseratif gingivit, nekrotizan ülseratif periodontit ve non-Hodgkin lenfomadır. Oral lezyonların varlığı hastaların yaşam kalitesini önemli ölçüde etkilemektedir. Genellikle oral lezyonların tedavisinde kullanılan topikal ilaçlarla uygulama bölgesinde istenen etkinlikte tedavi sağlanamamaktadır. Bunun başlıca nedeni dozaj şeklinin dolayısıyla ilacın uygulama sırasında tükrük salgısı, dil ve ağız hareketi, yutma nedeniyle ortamdan uzaklaştırılmasıdır. Bu sorunları ortadan kaldırarak ilacın etkinliğini arttırabilmek için biyoadezif formülasyonlar kullanılmaktadır. Non-toksik, non-alerjenik olmasının yanı sıra, biyouyumlu, biyoparçalanabilir ve biyoadezif olması nedeniyle kitosanın oral mukozal ilaç uygulamasında yaygın kullanımı bulunmaktadır. Ayrıca antimikrobiyal, hemostatik, yara iyileştirici, doku rejenerasyonu sağlayıcı gibi çok sayıda biyolojik aktivite de göstermektedir. Bu çalışmada, HIV enfeksiyonlarında görülen oral lezyonların tedavisinde kullanılan güçlü antiinflamatuar etkili bir glukokortikoid olan triamsinolon asetonitin (TAC) uygulanması amacıyla, farklı tip ve özelliklere (elde edildiği kaynak, molekül ağırlığı ve çözünürlük) sahip kitosanlar kullanılarak jel formülasyonları hazırlanmıştır. TAC % 0.1 a/h konsantrasyonda formülasyonlara ilave edilmiştir. Geliştirilen jel formülasyonların viskoziteleri, in vitro salım özellikleri ve mukoadezyon özellikleri incelenmiştir. Ayrıca bu formülasyonların tek başlarına periodontal/mukozal lezyonlara sebep olabilen bakterilerden olan Porphyromonas gingivalis (P. gingivalis), Aggregatibacter actinomycetemcomitans (A. actinomycetemcomitans); bir maya benzeri mantar türü olan ve mukozalarda fungal lezyonlara sebep olabilen Candida albicans (C. albicans) üzerine antimikrobiyal etkinlikleri incelenmiştir. Kitosanın molekül ağırlığının artmasıyla viskozitenin de arttığı gözlenmiştir. TAC ilavesi formülasyonların viskozitesini etkilemiştir. Bütün formülasyonlar benzer uzatılmış salım göstermiştir. Suda çözünen protasan klorür formülasyonuyla sırasıyla 2 ve 4 saat sonunda % 4.9 ve % 14.8, baz kitosan formülasyonuyla (S 01) ise % 5.5 ve % 16.6 salım elde edilmiştir. Formülasyonların mukoadezif özellikleri incelendiğinde farklı özellikteki kitosanların (molekül ağırlığı, çözünürlük, elde edildiği kaynak) farklı mukoadezyon gösterdiği bulunmuştur. Hazırlanan kitosan jellerin seçilen tüm mikroorganizmalar üzerine antimikrobiyal etkisinin olduğu gösterilmiştir. Sonuç olarak, hem mukoadezif özelliği nedeniyle uygulanan ilacın ortamdan uzaklaşmasını engelleyecek hem de kendisinin antimikrobiyal etkisi sayesinde HIV enfeksiyonlarında görülen OML'nin tedavisi için uygun bir formülasyon geliştirilmiştir.

Abstract:
Oral mucosal lesions (OML) are the earliest and the most important indicators of the HIV infection. Most of the common lesions associated with HIV are candidiasis, hairy leukoplakia, Kaposi sarcoma, linear gingival erythema, necrotizing ulcerative gingivitis and periodontitis, non-Hodgkin lymphoma. The presence of oral lesions can have a significant impact on health-related quality of life. Topical steroids are the most widely used treatment of OML, however the desired action is still not fully obtained with the current local drug treatment. Salivation and resulting swallowing effectively removes the drug from the preferred action site. Novel bioadhesive formulations are being explored for better delivery which enables the drug remain on the application site longer hence increasing the availability. Being a non-toxic, non-allergenic, biocompatible, biodegradable and bioadhesive polymer, chitosan has been widely studied for oral mucosal delivery. Furthermore, its biological activities such as antimicrobial, hemostatic, wound healing, tissue regeneration make chitosan favorable for the treatment of lesions in the oral cavity. In this study, gel formulations for delivery of triamcinolone acetonide (TAC), which is a long-acting synthetic glucocorticoid, and the most preferred drug for the treatment of HIV-related oral mucosal lesions, were developed using chitosan with different source and properties such as molecular weight and solubility. TAC was incorporated into the gels at 0.1 % w/v concentration. The formulations were investigated in vitro in regard to viscosity and release properties as well as bioadhesive properties. In addition, antimicrobial activity of the formulations was evaluated against Porphyromonas gingivalis (P. gingivalis), Aggregatibacter actinomycetemcomitans (A. actinomycetemcomitans) as bacterial strains which causes periodontal/mucosal lesions and a yeast-like fungi Candida albicans (C. albicans) which causes mucosal fungal lesions. Viscosity was found to increase with increasing molecular weight of chitosan. Incorporation of TAC was found to affect the viscosity of the formulations. With all formulations similar prolonged release profiles were obtained. The percent released with water soluble chitosan in 2h and 4h was 4.9 % and 14.8 %, respectively, and for base chitosan was 5.5 % in 2h and 16.6 % in 4h. Mucoadhesion was found to be affected by different properties of chitosan such as molecular weight, solubility, and source. Chitosan gels were shown to be effective on all of the investigated microorganisms. In conclusion, formulations which avoid removal of the drug from the application site due to their mucoadhesive properties and which are suitable for the treatment of oral mucosal lesions caused by HIV infections due to their own antimicrobial activities were developed.