İlkokul 4. sınıf öğrencilerinin çevre okuryazarlığı becerilerinin geliştirilmesine yönelik bir eylem araştırması
An action research on gaining environmental literacy skills in primary school 4th grade science lesson
Yazar: MÜMİNE GÜHER ÖZERCAN
Danışman: DOÇ. DR. HİLAL KAZU
Fırat Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eylem araştırması = Action research ; Kaynak kullanımı = Resource usage ; Çevre okuryazarlığı = Environmental literacy ; İklim değişikliği = Climate change

Özet:
Çevre eğitimi, günümüzde giderek artan çevresel sorunlarla mücadele etmek ve sürdürülebilir bir gelecek inşa etmek için hayati öneme sahiptir. Bu eğitim, insanları çevre bilincine sahip olmaya teşvik eder, doğal kaynakların sürdürülebilir kullanımını öğretir ve çevresel sorunlara karşı bilinçli ve etkili bir şekilde hareket etmeyi teşvik eder. Çevre eğitimi, insanların çevreye duyarlılık kazanmalarını ve doğal çevreyi koruma sorumluluğunu anlamalarını sağlar. Aynı zamanda, insanları çevresel tehditlere karşı bilinçlendirir ve bu tehditlerle başa çıkma stratejileri geliştirmelerine yardımcı olur. Bu sayede, insanlar çevresel sorunlara karşı etkin bir şekilde hareket edebilir ve çözümler üretebilirler. Çevre okuryazarlığı ise, çevre eğitiminin bir parçası olarak değerlendirilebilir. Çevre okuryazarlığı, bireylerin çevreyle ilgili bilgi sahibi olmalarını ve bu bilgiyi günlük hayatlarında uygulamalarını sağlar. Doğal kaynakların kullanımı, atık yönetimi, enerji tasarrufu gibi konularda bilinçli kararlar alabilmelerini ve çevresel etkileri en aza indirebilmelerini sağlar. Çevre eğitimi ve çevre okuryazarlığı, sürdürülebilir bir gelecek için önemli araçlardır. Bu eğitimler, insanların çevresel bilinçlerini artırır, doğal kaynakların sürdürülebilir kullanımını teşvik eder ve çevresel sorunlara karşı etkili bir şekilde mücadele etmelerini sağlar. Bu araştırmada 4. sınıf öğrencilerinin fen bilimleri dersi kapsamında çevre okuryazarlığı becerisinin geliştirilmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın katılımcılarını 19 ilkokul 4. sınıf öğrencisi oluşturmaktadır. 12 hafta süren eylem planı sonunda öğrencilerden toplanan nitel ve nicel verilerin tamamı öğrencilerin çevre okuryazarlığı becerilerinin geliştiğini göstermiştir. Yalnızca bir ünite, bir tema veya bir modelin denenmediği çalışmada, farklı çevre konuları odağında eyleme en uygun olabilecek yöntem kullanılmaya çalışılmıştır. Yapılan eylemler öğrencilerin çevreye olan duyarlılıklarını artırırken, çevre ile ilgili sorumlu karar verme becerilerini de desteklemiştir. Araştırma süreci ve elde edilen sonuçlar doğrultusunda araştırmacıların ve öğretmenlerin eylemleri uygularken karşılaşabilecekleri sorunlara yönelik önerilerde bulunulmuştur. Araştırmacılar tarafından farklı yaş gruplarında çevre okuryazarlığı becerisinin geliştirilmesine yönelik eylem araştırmaları yürütülebilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler: Çevre okuryazarlığı, Eylem araştırması, İlkokul

Abstract:
Environmental education is of vital importance today in combating the increasingly prevalent environmental issues and constructing a sustainable future. This education encourages people to be environmentally conscious, teaches sustainable use of natural resources, and promotes conscientious and effective action against environmental issues. Environmental education enables individuals to gain sensitivity towards the environment and understand their responsibility in preserving the natural environment. At the same time, environmental education raises awareness among people about environmental threats and helps them develop strategies to cope with these threats. As a result, people can effectively address environmental issues and generate solutions. Environmental literacy, on the other hand, can be considered as a part of environmental education. Environmental literacy enables individuals to acquire knowledge about the environment and apply this knowledge in their daily lives. It allows them to make informed decisions on topics such as natural resource utilization, waste management, energy conservation, and minimize environmental impacts. Environmental education and environmental literacy are important tools for a sustainable future. These educations enhance people's environmental awareness, promote sustainable use of natural resources, and enable them to effectively combat environmental issues. The aim of this research is to enhance environmental literacy skills among 4th-grade students within the scope of science education. The participants of the study consist of 19 fourth-grade elementary school students. At the end of the 12-week action plan, both qualitative and quantitative data collected from the students indicated that their environmental literacy skills had improved. In the study, various environmental topics were explored, and methods deemed most suitable for action were attempted, without limiting the investigation to just one unit, theme, or model. The actions taken increased students' sensitivity to the environment and also supported their ability to make responsible decisions regarding environmental matters. Based on the research process and the obtained results, recommendations have been made to address potential challenges that researchers and teachers may encounter while implementing actions. It is recommended that researchers conduct action research to improve environmental literacy skills in different age groups.

Key Words: Environmental Literacy, Action Research, Primary School