Yozgat batoliti Yozgat güneyi kesiminin petrolojisi
Petrology of the Yozgat batholith in the southern Yozgat town
Yazar: TANER EKİCİ
Danışman: DOÇ. DR. DURMUŞ BOZTUĞ
Cumhuriyet Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1997
Konu: Jeofizik Mühendisliği = Geophysics Engineering

Özet:
Yozgat batoliri, Orta Anadolu' da, Yozgat ilinin güneyinde, D-B
doğrultusunda yaklaşık 2000 km2'lik bir alan kaplamakradır. Yozgat batolitinin,
Yozgat ili hemen güneyindeki kesiminde yürütülen bu çalışmada, yaşlıdan gence
doğru, Sanhacılı lökograniti, Lökköy K-feldispat megakristalli monzograniti,
Büyüklök monzograniti ve Başnayayla diyorit / gabrosu gibi haritalanabilir
i
birimler tanımlanmıştır. Bu birimlerin tamanu Alt-Orta Eosen yaşlı ve
volkanosedimanter karakterli Topçu formasyonu tarafından uyumsuzlukla
örtülmektedir. Sarıhacılı lökograniti başlıca iki mikalı granitlerden; Lökköy Kfeldispat
megakristalli monzograniti ise kuvars, ortoklaz ve plajiyoklaz türü felsİk
bileşenlerin yanısıra homblend + biyotit ± klinopiroksen'den oluşan mafik
mineraller içeren monzogranitlerden oluşmaktadır. Başnayayla diyorit / gabrosu
ise genellikle Plajiyoklaz (Anortit < 50) + homblend ± klinopiroksen mineral
topluluğundan oluşan diyorit1erden meydana gelmekle birlikte yer yer de
Plajiyoklaz (Anortit > 50) + klinopiroksen + tremolit / aktinolit minerallerinden
oluşan ve hatta uralit gabro olarak isimlendirilebilecek gabro türü kayaçlan
içermektedir.
Sarıhacılı lökograniti ana ve eser element jeokimyası verilerine göre
alümino (ALUM), nomıatif korund içeren, S-tipi ve çarpışmayla eşzamanlı (Syn-
IV
COLG) karakterli iki mikalı granitlerden oluşmaktadır. Lökköy K-feldispat
megakristalli monzograniti ile Büyüklök monzograniti ise kafemik (CAFEM),
normatif diyopsit içeren, 1- tipi ve çarpışma sonrası (post-COLG)-kalkalkalin
(CALK) karakterli kayaçlardan oluşmaktadır. Başnayayla diyorit / gabrosu yine
kafemik, düşük K'lu toleyitik (THOL) ve M-tipi kayaçlardan oluşmaktadır.
Lökköy ve Büyüklök birimlerinde mafik ve felsik magmaların heterojen kanşımı
(magma mingling) sonucu mafik magmatik enklavlar (MME) meydana gelmiştir.
Heterojen kanşım (mingling) şeklinde gözlenen bu magma kanşması olayının, aynı
zamanda, mikroskop ik bazı özel dokulann varlığı (süngerimsi hücreli plajiyoklaz
oluşumu, plajiyoklazlardaki çivi başlanna benzer yamalar, iri plajiyoklaz
içerisinde lata biçimli küçük plajiyoklazlarui bulunması, antirapakivi dokusu,
plajiyoklazlardaki erime-çözüııme yapısı) ve eser element jeokimyası verileriyle
homojen kanşım (magma mixing) şeklinde de geliştiği gözlenmiştir. Başnayayla
diyorit / gabrosu ise kıtasal kabuk malzemesiyle kirlenmeye uğramıştır. Yozgat ili
hemen güney kesiminde elde edilen bu veriler Yozgat batolitinde S-tipi ve synCOLG,
I-tipi ve post-CO LG kalkalkalin ve aynca M-tipi, post-COLG toleyitik
mafik magma kaynaklannın birlikteliğini sunmaktadır. Bu birlikteliğin oluşumu
için şöyle bir evrim modeli ileri sürülebilmektedir. Neo-Tetisin kuzey kolu, Üst
Kretase'de Pontidlerin altına ve kuzeye doğru dalarak yok olmuştur. Anatolidler,
bu daIma-batına sisteniinin pasif kenannı oluşturmaktadır. Bu daIma-batına zonu
boyunca Ankara-Erzincan kenet kuşağı olarak tammlanan çarpışma zonu meydana
gelmiştir. Bu çarpışma zonunda, çarpışmayla eş zamanlı olarak Anatolidlerin taban
kesimindeki kısmi ergimeyle üst kabuktan itibaren Sanhacılı lökograniti türemiştir.
Çarpışmanın İleri evreleriııdeki kabuk kalınlaşması nedeniyle alt-orta kabuktan
itibaren Lökköy K -feldispat megakristalli monzograniti ve Büyüklök monzograniti
magması oluşmuştur. Kabuk kalınlaşmasından sonra gelişen gerilme rejimi altında
yükselen üst manto diliminin adiyabatik dekonıpresyon sonucu kısmi erimeye
uğramasıyla da Başnayayla diyorit /gabrosunu oluşturan magrna kaynağı
meydana gelmiştir.
ANAIITAR KELİMELER: Yozgat batoliti; Magma Tipleri; S- ,1- ,M-tipi
Granitoyidler; Çarpışmayla ilgili Granitoyidler, Petrojenetik-Jeodinamik Evrim.

Abstract:
Yozgat batholith covers an area of approximately 2.000 km2 with
an E-W direction in the Central Anatolia. Some mapable lithodem units ı
such as the Sanhacılı leucogranite, Lökköy K-feldspar megacrystalline
monzogranite, Büyüldök monzogranite and Başnayayla dioritelgabbro have
been identified in this study carried out in the southem Yozgat town of the
Yozgat batholith. All these units are unconformably overlain by the LowerMiddle
Eocene Topçu formatİon. Sanhacılı leucogranite consİsts of twomica
granites. Lökköy K-feldspar megacrystalline monzogranite and
Büyüklök monzogranite are composed of monzogranites who se major
components comprise quartz, orthoclase, plagioclase as felsic minerals, and
homblendt:*biotite:tclinopyroxene as mafic minerals. Başnayayla
dioritelgabbro is mainly comprised of dioritic rocks with a mineral
assemblage of plagioclase (An>50 %) + homblende ± clinopyrôxene,
however, it loca1ly consists of some gabbroic rocks which may also be 
VI
called uralitic gabbro because of having a mineralogical composition of
plagioclase (An > % 50) + clinopyroxene + tremolite/actinolite.
Sanhacılı leucogranite represents an aluminous (ALUM), normative
corundum, S-type and syn-collisional (syn-COLG) character on the basis of
mineralogical, major and trace element geochemical compositions. Lökköy
and Büyüklök units show the cafemic (CAFEM), normative diopside, 1-
type and post-collisional (post-COLG) - calcalkaline (CALK) features.
Başnayayla diorite/gabbro possesses the characters of cafemic, low-K
tholeiitic (THOL) and M-type chemistry. There are some microgranular
ma:fic magmatic enclaves (MME) indicating the mechanical interaction
between coeval felsic and mafic magmas called magma mingling. Such a
mechanical interaction between these magmas have alsa occurred as the
chemical interaction, called magma mixing, which is evidenced by some
particular microscopic textures and trace element variograms. These
microscopical textures are of spongy cellular plagioclase, spike zones in
plagioCıase, small lath-shaped plagioclase within large plagioclase,
antirapakivi texture, dissolution-melting textures in plagioclase. Başnayayla
dioritelgabbro alsa shows a crustal contarnination. These data reveal that
i
there are the co-existency of the S-type and syn-COLG, I-type and postCOLG,
M-type and post-COLG granitoids in the southem Yozgat town of
Yozgat bathoıith. This assocİation is suggested to be derived from such a
geodynarnic model: The northem branch of the Neo-Tethys has been
consumed with a nortward dipping subduction zone along which the
oceanic crust subducted beneath the Pontides. The Anatolides constitutes
the passiye margin of this convergence system. After the consumption of
the oceanic crust, the Ankara-Erzincan suture zone has been fonned as a
resu1t of the juxtaposition of Anatolides and Pontides. Sanhacılı
leucogranite has fonned from the syn-coIlisional magmatic stage in this
collision zone. Towards the mature stage of the crustal thickening, the
Lökköy and Büyüldök units were derived from the partial melting of the 
VII
middle and lower parts of crust. Başnayayla diorite/gabbro has been
solidified from a mafic magma source. This mafic magma is thought to be
derived from the partial melting of upwelled mantle under the adiabatic
decompression conditions due to tensional regime after the crustal
thickening.
KEYWORDS: Yozgat Batholith; Magma Types; S-, 1-, and M-type
granitoids; Collisional Granitoids; Petrogenetic-Geodynamic Evolution.