Kırgız yazar Cengiz Aytmatov'un "Deñiz Boyloy Cortqon Ala Döböt" adlı romanının dil incelemesi (Giriş-inceleme-metin)
A grammatical study on a Kırghız author Cengiz Aytmatov's novel named as "Deñiz Boyloy Cortqon Ala Döböt" (Introduction-analysis -text)
Yazar: HÜSNA TALU
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET ÖZEREN
Fırat Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Aytmatov, Cengiz = Aytmatov, Cengiz ; Biçimbilim = Morphology ; Dil özellikleri = Language features ; Kırgız edebiyatı = Kyrgyz literature ; Kırgızca = Kyrgyz language ; Roman = Novel ; Ses bilgisi = Phonetic

Özet:
Dil, bir milletin millî ve manevî varlığını koruyan en önemli unsurlardandır. Dili koruyan en etkili unsurlardan biri ise yazıdır. Dilde bütünlüğü sağlama ve dilin ana iskeletini koruma görevini yazı dili üstlenir. Yazı dilini geliştiren ve çağdaş uygarlık seviyesine taşıyan alan da şüphesiz edebiyattır. Edebiyat dilin olanaklarını zorlar, ifadeyi zenginleştirir ve barındığı dille birlikte kültürel değerleri de muhafaza ederek gelecek nesillere taşır.
Gerçek bir edebȋ eserin en önemli özelliği kalıcılığıdır. Cengiz Aytmatov bu anlamda dünü, bugünü ve yarını kapsayan eserleriyle sadece Kırgız edebiyatına değil dünya edebiyatına da adını altın harflerle yazdırmış bir Türk yazarıdır. Yaşadığı coğrafyadan yola çıkarak bütün dünyaya ışık tutacak eserler kaleme almıştır. Eserlerinde genel olarak aşk, ayrılık, dostluk, savaş dönemleri gibi konuları ele alır.
Cengiz Aytmatov'un ele alınan "Deniz Boyunca Koşan Ala Köpek" adlı romanı, Kırgız halkının sosyal hayatını gerçekçi bir bakış açısıyla ortaya koyar. Bu romanın dili Kırgız Türkçesinin genel özelliklerini ortaya koyacak niteliktedir. Bu sebeplerle çalışmamızda dil inceleme malzemesi olarak belirlediğimiz roman, ses bilgisi, şekil bilgisi ve kelime türleri açısından incelenmiştir.

Abstract:
Language is one of the most important things that preserve a nation's spiritual and national existence. Although the primary source is colloquial language despite many dialetcs, written language is the thing that undertakes the role of providing integrity in language and protecting the grammar which is the skeleton of a language. Though it is divided into particular fields, literature is a field that improves and puts the written language across to the contemporary civilization. Literature pushes language's potentials, enriches its expression and along with the language it gets along together, it preserves its cultural values and carries it to the next generation.
The most important feature of a true literary work is its premanence in this sense. Cengiz Aytmatov is a Turkish writer who has his name written in golden letters not only in Kyrgyz literature but also in world literature with his works covering yesterday, today, and tomorrow. Based on the geography he lived in, he wrote works that would shed light on the whole world. İn his works, he generally dealt with topics such as love, seporation, friendship, war periods.
Cengiz Aytmatov is novel "Deñiz Boyloy Cortqon Ala Döböt" reveals the socials life of the Kyrgyz people from a realistic point of view. The language study meterial has been studied in terms of phonetics, morphology and word types.