Mekana bağlı strüktür analizi: Osmanlı dini mimarisinde örnekleme (15-17. YY.)
A structural analysis in connection with space: A case study on Ottoman architecture (15-17th centuries)
Yazar: ÖMER İSKENDER TULUK
Danışman: PROF. DR. ZAFER ERTÜRK
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1999
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Dini mimari = Religious architecture ; Mekan tasarımı = Space design ; Osmanlı mimarisi = Ottoman architecture ; Strüktür = Structure

Özet:
ÖZET Bu çalışma, Osmanlı dini yapılarının mekansal gelişimi yanında, mekam belirleyen ve birlikte düşünülmesi gereken, strüktürel kurgunun ayakta kalmasını sağlayan strüktür elemanlarının analizini gerçekleştirmek amacıyla bir metodoloji geliştirmeye yöneliktir. Bu yapılarda yer alan strüktür elemanlarının birbirleriyle ve yapının strüktürel kurgusuyla ilişkisi, statik anlamda çıkış nedenleri, kullanım yerleri, kullanım biçimleri, iç mekana ve dış kitleye görsel etkileri, biçimsel ve kronolojik değişim ve gelişimleri çalışma kapsamında incelenmesi gereken ana başlıklar olarak belirlenmiştir. Çalışma beş bölümden oluşmaktadır: Çalışmanın temelini oluşturan birinci bölümde, strüktür ve geleneksel strüktür sistemleri açıklanarak, Osmanlı camilerinde kubbeli mekan gelişimi ve geleneksel yapım teknikleri ve malzeme kullanımı hakkında genel bilgiler verilmiştir. İkinci bölüm, yukarıda sayılan amaçlar doğrultusunda kullanılan ve önerilen yöntemin amacı ve tanımlanmasına yöneliktir. Üçüncü bölüm, kullanılan yöntemin, seçilmiş 26 yapı üzerinde uygulanıp strüktür analizlerinin görsel bir düzen içinde ortaya konduğu bölümdür. Dördüncü bölümde, her yapı için ayrı ayrı yapılan strüktür analizlerinde, saptanan mekansal gelişim çizgisi içinde, değişen ve gelişen strüktür elemanlarının mantığı üzerinde irdeleme ve değerlendirmeler yapılmıştır. Çalışmanın beşinci bölümünü oluşturan sonuç kısmında ise, Osmanlı cami mimarisinin strüktürel sözlüğünü oluşturan strüktür elemanlarının keyfiyetten uzak, strüktürel mantığın biçimsel ve fonksiyonel amaçlarla birleştirilerek oluşturulduğu sonucuna varılmıştır. Anahtar Kelimeler: Strüktür, Mekan, Strüktürel Analiz, Kubbeli Çardak, Osmanlı Dini Mimarisi VI

Abstract:
SUMMARY A Structural Analysis in connection with space: A Case Study on Ottoman Architecture (15th -17th Centuries) The basic aim of the proposed study is to analyse structural systems in connection with space. Ottoman Religious Architecture (15th -17th Centuries) is taken for field study. Spatial development in Ottoman Religious Architecture should be taken into consideration with structural system, which is also composed, of different architectural elements. The structural elements will be introduced in detail. As a theoretical framework; the relationship among structural elements, the way and form of their applications, their effects on space and mass organisations, and their role in the composition will be put forward, using visual materials. The report is introduced in five chapters. In the first chapter; structure and structural elements, construction techniques and the materials is examined. In the second chapter; proposed method is explained in the detail. In the third chapter; suggested methodology is applied on 26 samples, using visual presentations materials. In the fourth chapter; structural analyses in connection with space development are made for each sample, spatial development process is determined, and also development of structural elements is criticised. The results and outlook is put forward and discussed in the last part of the report. Key Words: Structure, Space, Structural Analysis, Domed Alcove, Ottoman Religious Architecture vn