Hatırlanabilir gastronomik deneyimde katılım, duygular ve motivasyonun rolü: Yemek kursları örneği
The role of participation, emotions, and motivation on memorability of gastronomic experience: The case of cooking classes
Yazar: EDA ALPHAN
Danışman: PROF. DR. İRFAN YAZICIOĞLU
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Gastronomi ve Mutfak Sanatları Ana Bilim Dalı / Gastronomi ve Mutfak Sanatları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Gastronomi ve Mutfak Sanatları = Gastronomy and Culinary Arts
Dizin: Gastronomi = Gastronomy ; Gastronomi eğitimi = Gastronomy education ; Kurslar = Courses ; Motivasyon = Motivation ; Yemek kültürü = Food culture ; Yemek pişirme = Cooking

Özet:
Mevcut araştırma yemek kurslarına dahil olan bireylerin katılım davranışları, duyguları ve motivasyonları ile deneyimin hatırlanabilirliği arasındaki ilişkileri incelemeyi amaçlamaktadır. Bu doğrultuda, ilk olarak katılım ve duygu değişkenlerinin hatırlanabilirlik üzerindeki etkisi incelenmektedir. Ardından, duyguların katılım ile hatırlanabilirlik ilişkisinde aracılık rolü test edilmektedir. Son olarak, motivasyonun katılım ile hatırlanabilirlik ilişkisinde düzenleyici rolü olup olmadığına bakılmaktadır. Bu kapsamda araştırmanın gerçekleştirildiği dönem olan son iki yıl içerisinde yemek kursları/workshoplar ya da atölye gibi etkinliklere hobi amacıyla çevrimiçi veya yüz yüze katılım sağlayan bireyler araştırmanın örneklemini oluşturmaktadır. Belirlenen örneklemde yer alan bireylere ulaşmak için, amaçlı ve kolayda örnekleme yöntemleri kullanılmıştır. Araştırma 2021 yılının Nisan ayında katılımcılara çevrimiçi şekilde uygulanan anketler aracılığıyla gerçekleştirilmiştir. Uç değerler ve örneklem ölçütlerine uygun olmayan anketler çıkarıldıktan sonra, kullanılabilir olan 470 anket formu üzerinden analizler gerçekleştirilmiştir. Araştırma modelinde yer alan hipotezleri test etmek amacıyla 'Yapısal Eşitlik Modellemesi' uygulamaları kullanılmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgulara göre, katılımın hatırlanabilirlik üzerinde pozitif yönde bir etkisinin olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca katılımın olumlu duygular üzerindeki etkisinin de pozitif olduğu görülmüştür. Ancak katılımın olumsuz duygular üzerinde anlamlı bir etkisinin olmadığı belirlenmiştir. Olumlu ve olumsuz duyguların hatırlanabilirlik üzerinde pozitif bir etkisinin olduğu araştırmadan elde edilen bulgulardandır. Bununla birlikte olumlu duyguların katılım ve hatırlanabilirlik arasındaki ilişkide 'bütünleyici aracılık' rolünü üstlendiği tespit edilmiştir. Son olarak motivasyonun katılım ve hatırlanabilirlik ilişkisinde düzenleyici rolünün olduğu saptanmıştır. Bu araştırma gastronomik deneyimi öncesi, esnası ve sonrası olmak üzere üç aşamadan oluşan bir süreç olarak ele alması ve yemek kurslarını da bir gastronomik deneyim olarak incelemesi açısından önem taşımaktadır. Bu doğrultuda araştırma kapsamında hatırlanabilirlik deneyimin bütün süreçlerinde yer alan bileşenlerden etkilenen bir olgu olarak değerlendirilmektedir. Yemek kursları ise ilgili literatürden farklı olarak, turizm bağlamı dışında da yaşanabilecek etkinlik temelli birer gastronomik deneyim türü olarak görülmektedir. Ayrıca katılım değişkeninin mevcut turizm araştırmalarında aktivite çeşitliliği üzerinden değerlendirilmesinin aksine, bu çalışma kapsamında pazarlama literatüründeki eş-yaratım kavramı esas alınarak, aktif ya da pasif katılım açısından ve yemek kurslarının yapısına uygun şekilde tanımlanması ve ölçülmesinden ötürü, teorik anlamda literatüre çeşitli yönlerden katkılar sunmaktadır. Tez çalışmasından elde edilen bulgular, yemek kursu yöneticileri ve planlayıcıları açısından da bir yemek kursunun yapısının anlaşılması ve karar alma aşamasında kaynak oluşturması bakımından uygulamacılara yönelik katkı sağlamaktadır.

Abstract:
The purpose of the current study is to examine the relationships between the participation behaviors, emotions, and motivations of individuals involved in cooking classes and the memorability of the experience. Accordingly, the impact of participation and emotions were examined initially. Secondly, the mediating effect of emotions on the relationships between participation and memorability was tested. Finally, it is examined whether motivation has a moderator effect on the relationships between participation and memorability. In this context, the sample of the current research consists of individuals who participated in activities such as cooking classes/workshops, etc. for hobby purposes by means online or face-to-face in the last two years. Purposive and convenience sampling methods were used to reach the aforementioned individuals in the determined sample. The research was carried out through online surveys applied to the participants in April 2021. After removing the questionnaires that include inappropriate data for the sampling criteria and outliers, analyzes were performed on 470 available questionnaires. The hypotheses in the research model were tested using structural equation modeling.  The findings of the structural model indicate that cooking class participation has a positive effect on memorability. Furthermore, while participation has a positive impact on positive emotions, its effect on negative emotions is not statistically significant at 0.05 level. The findings of the research also revealed that both positive and negative emotions have a positive effect on the memorability of the cooking class experience. On the other hand, the results indicate that positive emotions mediate the relationship between participation and memorability. In this context, positive emotions represent a 'complementary mediation' role in the relationship between participation and memorability. According to the last finding obtained from the research, it was determined that motivation has a moderator role in the relationship between participation and memorability. This study makes significant contributions both theoretically and practically. This research makes an important contribution to the existent literature because the gastronomic experience is considered as a process consisting of three stages as before, during, and after, and also cooking classes are evaluated as a gastronomic experience. In this context, within the scope of the research, memorability is evaluated as a phenomenon affected by the components in all stages of experience. Furthermore, in this study, cooking classes are seen as an activity-based gastronomic experience that can be experienced out of the context of tourism, unlike the relevant literature. In addition, contrary to the evaluation of the participation variable through the diversity of activities in current tourism research, this study is based on the concept of co-creation in the marketing literatüre, and it contributes theoretically to literature from various aspects because of the definition and measurement of the cooking classes in terms of active or passive participation. Finally, the findings obtained from this study contribute to the practitioners in terms of understanding the structure of cooking classes and creating a resource in the decision-making process in terms of cooking classes managers and planners.