Ortaokul Türkçe ders kitaplarında sözcük türü ile ilgili etkinliklerin incelenmesi
Analysis of activities related to word types in secondary school Turkish textbooks
Yazar: FATİH ÇAMCI
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA YILDIZ
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Dil öğretim sistematiği temel dil becerilerinin kazandırılması/geliştirilmesi ve buna ek olarak hedef dilin dil bilgisi ve söz varlığının öğretimi esasına dayanır. Buna göre dil öğretiminde; okuma, dinleme, yazma ve konuşma becerileri, söz varlığı ve dil bilgisi öğrenme alanları olarak ortaya çıkmaktadır. Bu öğrenme alanları içinde dil bilgisi öğretimi, öğrencilerin ses, şekil, cümle ve anlam bakımından dili tanımaları hedeflerini içerir. Öğrencilerin dilin yapısını, sınırlarını tanıdıkları ve böylelikle dil farkındalığını keşfettikleri alan dil bilgisi alanıdır. Bu alan içinde de sözcük ve sözcük türü öğretimi anlama ve anlatım boyutuyla öğrencilerin dil kullanım güçlerini belirleyici bir özelliğe sahiptir. Türkçe eğitiminde sözcük türü öğretimi; bireyin hayata açılan kapısı olan dilini yetkin bir biçimde kullanabilmesi amacıyla yürütülür. Ders kitapları öğretim süreci içinde ana materyal olması bakımından belirleyici bir özelliğe sahiptir. Öğretim programına uyumlu ve öğretim programının amaçlarına paralel hazırlanan ders kitaplarının dil öğretim sistematiği içindeki alanlar ve bu alanlar içinde özel konular bakımından incelenmesi daha verimli ders materyalleri oluşturulması bakımından yönlendirici olacaktır. Bu doğrultuda bu çalışma sözcük türü öğretiminin ortaokul Türkçe ders kitaplarında hangi etkinliklerle yürütüldüğünü incelemek ve alana katkı sağlamak amacıyla yürütülmüştür. 
Ortaokul Türkçe ders kitaplarında sözcük türü öğretimi ile ilgili etkinliklerin sınıf düzeylerine, sözcük türüne, temel dil becerilerine göre dağılımını ve Türkçe Dersi Öğretim Programındaki kazanımlara göre durumunu belirlemeye yönelik bu çalışma nitel araştırma yönteminde betimsel bir araştırmadır. Araştırma kapsamında, çalışmanın amacında belirtilen temalar doğrultusunda Türkçe ders kitaplarındaki etkinlikler doküman incelemesi yöntemiyle incelenerek değerlendirilmiştir. Araştırma sonucunda, ortaokul Türkçe ders kitaplarında sözcük türü öğretimi ile ilgili etkinliklerin sınıf düzeylerine göre dengeli olmadığı, en çok karşılaşılan sözcük türü öğretimi etkinliğinin fiillerle ilgili olduğu, etkinliklerin büyük bir çoğunluğunun yazma becerisine yönelik olduğu, Türkçe Dersi Öğretim Programında sözcük türlerinin öğretimiyle ilişkilendirilebilecek toplam 21 adet kazanım olduğu ve bu kazanımların sözcük türüne ve beceri alanlarına göre dengeli dağılmadığı tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Ders Kitapları, Sözcük Öğretimi, Etkinlikler.

Abstract:
Language teaching systematics is based on the acquisition/development of basic language skills and the teaching of grammar and vocabulary of the target language. Accordingly, in language teaching; reading, listening, writing and speaking skills, vocabulary and grammar emerge as learning areas. Within these learning areas, grammar teaching includes the objectives to define language in terms of sound, form, sentence and meaning. Grammar is the area where students discover language awareness due to recognising the structure and limits of language. Within this area, teaching vocabulary and vocabulary types is significant with the dimension of comprehension and expression for power of students' language usage. In Turkish language education, teaching vocabulary is carried out in order to the individual to use his/her language, which is the gateway to life, competently. Textbooks have a determining feature in terms of being the main material in teaching processes. Examining the textbooks, which are prepared in accordance with the curriculum and the aims of it, in terms of the fields within the language teaching systematics and special subjects within these fields will be a guide to create more efficient course materials. For this reason, this study was carried out to examine which activities are used for teaching vocabulary types in secondary school Turkish textbooks and to contribute to the field.
This study, which aims to determine the distribution of activities related to teaching vocabulary in secondary school Turkish textbooks according to grade levels, vocabulary types, basic language skills and the status according to the achievements in the Turkish Language Teaching Programme, is a descriptive research in qualitative research method. Within the scope of the research, the activities in Turkish textbooks were analysed and evaluated by document analysis method in line with the themes specified in the purpose of the study. As a result of the research, it was determined that the activities related to teaching vocabulary in secondary school Turkish textbooks are not balanced according to grade levels, the most common vocabulary teaching activity is related to verbs, the majority of the activities are related to writing skills, there are a total of 21 objectives that can be associated with the teaching of vocabulary types in the Turkish Lesson Teaching Programme and these objectives are not distributed evenly according to word types and skill areas.

Keywords: Textbooks, Teaching vocabulary, Activities.