Finansal krizlerde erken uyarı sistemi: Türkiye örneği /
Yazar: FURKAN YILMAZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HAKKI KUTAY BOLKOL
İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ekonomi Finans Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Ekonomik kriz = Economic crisis ; Erken uyarı sistemleri = Early warning systems ; Finansal kriz = Financial crisis ; Kriz = Crisis ; Türkiye = Türkiye ; Öncü göstergeler = Leading indicators

Özet:
Finansal krizler sadece yerel değil küresel bakımdan da büyük iktisadi sorunlara yol
açmıştır. Bu sebeple küresel çapta değişikliklere neden olan toplantılar
gerçekleştirilmiştir. Bu tezde özellikle Bretton Woods toplantısı öncesi ve sonrası krizlere
yer verilmiştir. Akabinde ünlü ekonomist Paul Robin Krugman'ın modelleri hakkında
bilgi verilmiştir. Çalışmamızın da ana felsefesi olan erken uyarı sistemleri üzerine hem
metodolojik olarak hem de konu bakımından araştırma yapılmıştır. Daha sonra Türkiye
örneği için yapılmış çalışmalar kontrol edilerek gerekli veri seti oluşturulmuştur.
Çalışmamızda Türkiye ekonomisi için öncü göstergelerin daha önceki yıllardaki
hareketleri incelenerek "Krizler daha önceden tahmin edilebilir mi?" sorusuna yanıt
aranmıştır. Bu nedenle literatüre uygun muhtelif makroekonomik göstergeler kullanılarak
daha önceki krizlerin öncü indikatörleri belirlenmiştir. Bu indikatörlerin kriz için
ehemmiyeti kontrol edilmiş kriz öncesi ve sonrası oluşan farklılıklar tetkik edilmiştir.
Belirlenen indikatörler için öncelikle tanımlamalar yapılarak faktör analizi uygulanmıştır.
Faktör analizinin tanımı ve daha önceleri faktör analizi ile yapılan çalışmalar
incelendikten sonra kriz adı altında kukla değişken oluşturulmuş ve model kurulmuştur.
Model kriz değişkenimiz ile bağlantısı olan değişkenlerden oluşturulmuş ve modelin
anlamlılığı test edilmiştir. Analiz sonucumuza göre kriz değişkeninin hangi indikatörlerle
ilişkisi olduğu sonucu ortaya çıkmıştır. Bulunan değişkenlerin de hangi değişken ile en
fazla etkileşim halinde olduğu sonucuna varılmıştır. Sonucunda modelimizin bağımlı
değişkeni olarak döviz kuru indikatörü belirlenmiştir. Bağımlı değişken ile en yüksek
düzeyde korele çıkan değişkenler de bağımsız değişken olarak modele dahil edilmiştir.
Bunlar da cari açık, ödemeler dengesi ve portföy yatırımları değişkenleri olmuştur. Bu
tez kapsamında saptanan değişkenlerin krizleri önceden tahmin etme konusunda olumlu
etkilerinin olabileceği ortaya konmuştur.

Abstract:
Financial crises have caused not only local but also global economic problems. For this
reason, meetings that caused changes on a global scale were held. In this thesis, especially
the crises before and after the Bretton Woods meeting are included. Afterwards,
information was given about the models of the famous economist Paul Robin Krugman.
Research was conducted on early warning systems, which is also the main philosophy of
our study, both methodologically and in terms of subject. Then, the necessary data set
was created by investigating the studies on Turkey. In our study, by examining the
movements of the leading indicators for the Turkish economy in previous years, we try
to find the answer of "Can crises be predicted earlier?". For this reason, the leading
indicators of previous crises were determined by using various macroeconomic indicators
in accordance with the literature. The significance of these indicators for the crisis was
checked, and the differences before and after the crisis were examined. First of all,
definitions were made for the determined indicators and factor analysis was applied. After
the definition of factor analysis and previous studies with factor analysis were examined,
a dummy variable was created under the name of crisis and the model was constructed.
According to the results of our analysis, the result of which indicators are associated with
the crisis variable has emerged. It was concluded that the variables found were in
interaction with which variable the most. As a result, the exchange rate indicator was
determined as the dependent variable of our model. The variables with the highest
correlation with the dependent variable were also included in the model as independent
variables. These were the variables of current account deficit, balance of payments and
portfolio investments. It has been revealed that the variables determined within the scope
of this thesis may have positive effects on predicting crises.