Multipl skleroz hastalarında bilişsel işlevin değerlendirilmesi
Assessment of cognitive functions in multiple sclerosis patients
Yazar: DİLA BAŞCI
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ZELİHA TÜLEK
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Biliş = Cognition ; Biliş bozuklukları = Cognition disorders ; Hemşirelik = Nursing ; Multipl skleroz = Multiple sclerosis ; Prospektif çalışmalar = Prospective studies ; Testler = Tests ; Ölçekler = Scales

Özet:
Bu araştırma multipl sklerozlu hastalarda bilişsel işlevi değerlendirmek amacıyla yapıldı. Çalışma Ocak-Temmuz 2015 tarihleri arasında Medeniyet Üniversitesi Göztepe Eğitim ve Araştırma Hastanesi Multipl Skleroz Polikliniği'nde yüz yüze görüşme ile gerçekleştirildi. Prospektif vaka-kontrol tipinde olan bu çalışmada örneklem grubunu kesin multipl skleroz tanısı konulmuş, son 2 aydır atak geçirmemiş olan, son 3 aydır steroid tedavisi almayan,  yaşı 18 yaş üstü, 60 yaş altı olan hastalar ile yaş, cinsiyet, eğitim bakımından eşleştirilmiş olan sağlıklı bireyler olmak üzere toplam 120 kişi oluşturdu. Örneklem grubuna Hasta Bilgi Formu, Addenbrooke Kognitif Değerlendirme Bataryası (ACE-R), Multipl Skleroz Nöropsikolojik Tarama Testi (MSNQ), Genişletilmiş Yetiyitimi Durum Ölçeği (EDSS), HADÖ (Hastane Anksiyete ve Depresyon Ölçeği), Yorgunluk Etki Ölçeği (YEÖ), Yorgunluk Şiddet Ölçeği (YŞÖ) uygulandı. Aynı ölçeklerin bir kısmı sağlıklı gruba da uygulandı. Hastaların yaş ortalaması 38.8, ortalama tanı süresi 9 yıl idi. MS tipi büyük oranda ataklı (relapsing remitting) idi. Bilişsel işlevi etkileyebilecek sosyodemografik değişkenler (yaş, cinsiyet, eğitim yılı) açısından eşleştirilmiş olan hasta ve sağlıklı grubun bilişsel işlev test puan ortalamalarının birbirlerinden anlamlı derecede farklı oldukları bulundu. Multipl sklerozlu hastaların sağlıklı kontrol grubuna göre ACE-R toplam puanı ve tüm alt boyut puanları düşük bulundu. Multipl skleroz grubunun bilişsel işlev puanları sosyodemografik ve klinik özelliklere göre değerlendirildiğinde alt gruplar arasında anlamlı farklar bulundu. Bu çalışma ile multipl skleroz olan hastalarda bilişsel işlevin bozulduğu ortaya konmuştur. Kısa süreli, kullanımı kolay ve özel bir eğitim gerektirmeyen bilişsel testler ile multipl sklerozlu hastaların polikliniklerde değerlendirilmeleri önerilebilir.

Anahtar Kelimeler: Multipl skleroz, bilişsel işlev, ACE-R, hemşirelik

Abstract:
This research was conducted to assess cognitive functions in multiple sclerosis (MS) patients. The study was carried out between January and July 2015 at Istanbul Goztepe Medeniyet Hospital Multiple Sclerosis outpatient clinic by face to face interview technique. The sample group of this prospective case-control study consisted of 120 individuals including the healthy individuals who was matched in regard to age, gender and education and the patients who had a diagnosis of definite multiple sclerosis, had not have attack or had not have steroid treatment in previous 3 months, older than 18 and younger than 60. The sample group was applied the Patient Information Form, Addenbrooke Cognitive Assessment Battery (ACE-R), Multiple Sclerosis Neuropysychologic Screening Questionnaire (MSNQ), Expanded Disability Status Scale (EDSS), Hospital Anxiety and Depression Scale (HADS), Fatigue Impact Scale and Fatigue Severity Scale. Age average of the patients was 38.8 and time since  diagnosis was 9 years. Majority of the patients had relapsing remitting MS. The cognitive function test scores of the patients and matched controls (in regard to the sociodemographic factors that might affect the cognitive functions such as age, gender, education year) were found significantly different. The patient group got lower scores from all sub-dimensions and total score of ACE-R. Significant differences were found when the multiple sclerosis patients' cognitive function scores evaluated according to the sociodemographic and clinical features.This study revealed that cognitive functions are impaired in multiple sclerosis patients. Assesstment of multiple sclerosis patients at outpatient clinics with a cognitive function test which is practical and does not require special training can be suggested. 

Key Words: Multiple Sclerosis, Cognitive Function, ACE-R, Nursing