Alkol kullanım sorunları nedeniyle ayaktan tedavi gören bireylerin ego savunma biçimleri ve tedavi motivasyonu arasındaki ilişkide öz yeterliğin ve değişime hazır olmanın aracı rolünün incelenmesi
Investigation of mediator role of self-efficacy and readiness to change in the relationship between ego defense styles and treatment motivation of individuals receiving outpatient treatment for alcohol use problems
Yazar: FATMATÜZ ZEHRA PEHLİVAN
Danışman: DOÇ. DR. SAİT ULUÇ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Psikoloji = Psychology ; Uyuşturucu Alışkanlığı ve Alkolizm = Drug Addiction and Alcoholism
Dizin: Alkol bağımlılığı = Alcohol dependents ; Alkol içme = Alcohol drinking ; Ayaktan tedavi = Ambulatory care ; Benlik = Ego ; Değişime açıklık = Openness to change ; Motivasyon = Motivation ; Tedavi = Treatment ; Ölçekler = Scales ; Öz yeterlilik = Self-efficacy

Özet:
Çalışmada, alkol kullanım sorunları nedeniyle ayaktan tedavi gören bireylerin savunma
biçimleri ile tedavi motivasyonu arasındaki ilişkide öz yeterlik ile değişime hazır olmanın
aracı rolünün araştırılması amaçlanmıştır. Çalışmanın örneklemini Sağlık Bilimleri
Üniversitesi Dr. Abdurrahman Yurtaslan Ankara Onkoloji Eğitim ve Araştırma Hastanesi
Alkol ve Madde Bağımlılığı Tedavi Merkezi'nde (AMATEM) alkol kullanım sorunları
nedeniyle ayaktan tedavi görmekte olan 83 erkek oluşturmuştur. Araştırma verileri,
Demografik Bilgi Formu, Savunma Biçimleri Testi, Değişime Hazır Olma ve Tedavi İsteği Ölçeği,
Genel Özyeterlilik Ölçeği ve Tedavi Motivasyonu Anketi kullanılarak toplanmıştır.
Savunma biçimleri, öz yeterlik, değişime hazır olma ve tedavi motivasyonu değişkenleri
arasındaki ilişkileri değerlendirmek için yapılan Korelasyon Analizi sonucunda
değişkenler arasındaki ilişkiler istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Savunma
biçimleri, öz yeterlik, değişime hazır olma ve tedavi motivasyonu değişkenleri
demografik değişkenler açısından karşılaştırılmıştır. Çok Değişkenli Varyans Analizi
(MANOVA) sonucuna göre katılımcıların immatür savunmaları kullanma düzeyi, baba
alkol kullanımı açısından anlamlı bir farklılık gösterirken; Bağımsız Örneklemler için t
Testi sonucunda katılımcıların immatür savunmaları kullanma, değişime hazır olma ve
tedavi motivasyonu düzeyleri, baba alkol kullanımı açısından istatistiksel olarak anlamlı
bir farklılık göstermiştir. Korelasyon Analizi sonucuna göre, ilk alkol kullanım yaşı ile
nevrotik ve immatür savunmalar arasında olumsuz yönde anlamlı bir ilişki bulunurken
olgun savunmaları kullanma, öz yeterlik, değişime hazır olma ve tedavi motivasyonu
düzeyleri arasında olumlu yönde anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Savunma biçimleri ile
tedavi motivasyonu arasındaki ilişkide, öz yeterlik ve değişime hazır olmanın aracı
rolünün değerlendirilmesi için savunma biçimleri (olgun, nevrotik ve immatür) için ayrı
olarak Seri Çoklu Aracı Değişken Analizleri yapılmıştır. Analiz sonuçlarına göre, katılımcılarda olgun ve nevrotik savunma biçimleri ile tedavi motivasyonu arasındaki
ilişkide öz yeterlik ve değişime hazır olmanın aracı rolü bulunmuştur. Savunma
biçimlerinin tedavi motivasyonu üzerindeki dolaylı etkileri incelendiğinde, olgun ve
nevrotik savunma biçimleri ile yapılan analizde öz yeterlik aracılığıyla, değişime hazır
olma aracılığıyla ve öz yeterlik ile değişime hazır olmanın seri aracılığıyla olmak üzere
toplam üç dolaylı etki de istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Son olarak, çalışmanın
klinik doğurguları ve sınırlılıkları açıklanarak gelecek çalışmalar için çeşitli önerilerde
bulunulmuştur.

Anahtar Sözcükler
Alkol kullanım bozukluğu, ego savunma mekanizmaları, tedavi, motivasyon, değişime
hazır olma, öz yeterlik

Abstract:
The aim of the study is to investigate the mediator role of self-efficacy and readiness to
change between ego defense styles and treatment motivation of individuals receiving
outpatient treatment for alcohol use problems. The sample of the study consists of 83
male participants who are outpatient at University of Health Sciences, Dr. Abdurrahman
Yurtaslan Ankara Oncology Training and Research Hospital, Treatment Center for
Alcohol and Substance Addiction. Data were collected using Demographic Information
Form, Defense Style Questionnaire, General Self-Efficacy Scale, Stages of Change
Readiness and Treatment Eagerness Scale (SOCRATES) and Treatment Motivation
Questionnaire.
As a result of the correlation analysis conducted to evaluate the relationships between the
variables of defense styles, self-efficacy, readiness to change and treatment motivation,
the relationships between the variables were found to be statistically significant. Defense
styles, self-efficacy, readiness to change and treatment motivation variables were also
compared in terms of demographic variables. According to the results of the Multivariate
Analysis of Variance (MANOVA), while the participants' level of using immature
defenses showed a significant difference in terms of father's alcohol use; as a result of
the Independent Samples t Test, the participants' levels of using immature defenses,
readiness to change and treatment motivation showed a statistically significant difference
in terms of father's alcohol use. According to the Correlation Analysis result, there was a
significant negative relationship between the age at drinking onset and both neurotic and
immature defenses while positive significant relationships were found between the age of
first alcohol use and use of mature defenses, self-efficacy, readiness for change, and
treatment motivation.. Serial Multiple Mediator Analyzes were performed separately for
the defense styles (mature, neurotic and immature) to investigate the mediating role of self-efficacy and readiness to change in the relationship between defense styles and
treatment motivation. According to the results, there is a mediator role of self-efficacy
and readiness to change in the relationship of mature and neurotic defenses with treatment
motivation. When the indirect effects of defense styles on treatment motivation were
assessed, three indirect effects through the mediation of self-efficacy, through the
mediation of readiness to change and through the serial mediation of self-efficacy and
readiness to change were found to be statistically significant at analyses done with mature
and neurotic defenses. Finally, clinical implications and limitations of the study were
explained, and recommendations were made for future research.

Keywords
Alcohol use disorder, ego defense mechanisms, treatment, motivation, readiness to
change, self-efficacy