Doğrudan yabancı sermaye yatırımlarına sistemsel yaklaşım: Seçili ülkelerde iş yapma kolaylığı üzerine bir uygulama
Systemic approach to foreign direct investments: An application on ease of doing business in selected countries
Yazar: LEVENT YÜLEK
Danışman: DOÇ. DR. HAKKI ÇİFTÇİ
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Sermaye akımları, özellikle doğrudan yabancı sermaye yatırımları (DYSY), küreselleşmenin ve gelişmekte olan ekonomilerin uluslararası entegrasyonunun temel bileşenlerinden biridir. Uluslararası ticaretin yıllar itibariyle katlanarak artma eğilimi ülkeleri uluslararası rekabet ortamında önemli adımlar atmaya yöneltmiştir. Yabancı kaynaklı girişlerin evriminden kaynaklanan bu eğilim, onları çeken ana faktörlerin neler olduğu ve DYSY'nın ekonomik performans üzerinde beklenen faydalarının neler olduğu konusundaki tartışmaları artırmıştır. Teoride DYSY, yerli sermaye stokunu artırmanın yanı sıra, teknoloji ve yönetimsel uzmanlık becerilerinin transferleri yoluyla üretkenlik artışı üzerinde olumlu bir etkiye sahip olduğundan, diğer finansal akış türlerinden daha fazla fayda sağlıyor gibi görünmektedir. Bu nedenle ülkeler tarafından alıncak birtakım önlemlerle hem DYSY'nın ülkeye girişi teşvik edilmeye çalışılmış hem de uluslararası rekabet ortamında avantaj sağlanması amaçlanmıştır. DYSY'nı teşvik edici bu önlemlerin bir sistematik çerçeveye uyarlanması olguya daha kapsamlı bir bakış açısı sunmakla birlikte faktörler arasındaki dinamiğin anlaşılması ve gereken önlemlerin daha etkin bir biçimde alınmasını sağlayabilmektedir. Bu nedenle çalışmada DYSY'nın teşviki için alınacak önlemlerin bir sistem çerçevesinde incelenmesi amaçlanmış ve bu bağlamda son yıllarda önem kazanan ülkelerdeki iş yapma kolaylıklarının DYSY girişleri üzerindeki etkileri araştırılmıştır.
Çalışmada DYSY'nın ülkeye girişini teşvik ettiği düşünülen ülkelerdeki iş yapma kolaylığı göstergelerinden bazıları ile ampirik lüteratürde çokça yer alan DYSY'nın temel belirleyicilerinden seçili olanlar ele alınarak dört ekonometrik model oluşturulmuştur. Her modelde ayrı bir iş yapma kolaylığı göstergesi ve seçilen bu temel belirleyicilerin DYSY üzerindeki etkileri analiz edilmiştir. 2006-2020 yılı arası gözlemleri kapsayan çalışmada yapılan analizler sonucunda iş yapma kolaylığı göstergelerindeki (iş kurma kapasitesi, vergi ödeme kapasitesi, sınır ötesi ticaret kapasitesi ve iflasın çözümlenebilme kapasitesi) artışların doğrudan yabancı sermaye yatırımlarını artırıcı etkileri olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Çalışmada elde edilen bulgular doğrultusunda, gelişen piyasa ekonomileri ile gelişme ihtimali olan ekonomilerin DYSY girişlerini artırmak için alacakları önlemlerle bürokratik engelleri azaltma ve daha güvenilir ve etkin bir yatırım ortamı oluşturma zorunlulukları ortaya çıkmaktadır.

Abstract:
Capital flows, in particular foreign direct investment (FDI), are one of the main components of globalization and is very important for international integration of emerging and frontier markets. The trend of international trade to increase exponentially over the years has led countries to take important steps in the international competitive environment. This trend, driven by the evolution of foreign inflows, has fueled debate over what main factors attract them and what are the expected benefits of FDI on economic performance. In theory, FDI appears deliver more benefit than other types of financial flows, as it has a positive impact on productivity growth through transfers of technology and managerial expertise, as well as increasing the domestic capital stock. Therefore with a number of measures to be taken by countries, it has been tried to promote the inward FDI to the country and to gain an advantage in the international competitive environment. Adapting these FDI-promoting measures to a systematic framework provides a more comprehensive perspective on the phenomenon and it can also help to understand the dynamics between factors and to take the necessary precautions more effectively. Accordingly in this study, it is aimed to examine the measures to be taken for the promotion of FDI within the framework of a system, and in this context, the effects of the ease of doing business in countries that have gained importance in recent years on FDI inflows were analyzed.
In this study, four econometric models were created by considering some of the indicators of ease of doing business in countries that are thought to encourage the entry of FDI into the country and selected main determinants of FDI that are widely covered in the empirical literature. In each model, the effects of  an indicator of ease of doing business and the selected key determinants of FDI were analyzed. Covering the observations between 2006-2020, it was concluded that the increase in indicators of ease of doing business (starting a business, paying taxes, trade across borders and resolving insolvency) have positive effects on inward foreign direct investment investments.
In line with the results gathered in the study, in order to increase inward FDI, the nessecity of mesaures to be taken by the emerging and frontier markets to reduce the breaucratic barriers and creating a more reliable and effective investment environment emerges.