Milletlerarası Özel Hukukta istinabe
Letters of request in International Private Law
Yazar: ALİ GÜMRAH TOKER
Danışman: PROF. DR. IŞIL ÖZKAN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı / Özel Hukuk Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Hukuk = Law ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Hukuk = Law ; Türk hukuku = Turkish law ; Uluslararası özel hukuk = International private law ; Özel hukuk = Private law ; İstinabe = Rogatory

Özet:
Milletlerarası istinabe, yabancı unsur taşıyan davalarda söz konusu olur. Yabancı ülkede bulunan delillerin teminine ilişkin yöntemlerden en önemlisidir. Genel anlamıyla bir devletin adlî makamının başka bir devletin adlî makamından hukukî yardım talep etmesidir. Bu gibi hallerde istinabe talebinin gönderildiği devlet, kural olarak kendi usûl hukuku kuralları uyarınca delil temin işleminde bulunur. Bu durum milletlerarası hukukta kabul gören lex fori prensibinin bir sonucudur.Birbirlerinden farklı hukukî düzenlemelere tabi olan devletler arasında gerçekleşen delil temini taleplerinin yerine getirilmesi kolay değildir. Milletlerarası istinabe bakımından da durum aynıdır. Milletlerarası hukukta delil temin işlemlerinin kolaylaştırılması amacıyla yapılan uluslararası çalışmalar özellikle ikinci dünya savaşının bitimiyle hız kazanmıştır. Bu dönemde 1 Mart 1954 Tarihli Usûl Hukukuna Dair Lahey Sözleşmesi kabul edilmiştir. Milletlerarası istinabe, Sözleşmenin birinci kısmında 8. ve 16. maddeleri arasında düzenlenmiştir. Bu Sözleşme, Kara Avrupası hukuk sistemi uyarınca tasarlanmıştır. Bu konuda ikinci Sözleşme 1970 Tarihli Hukukî ve Ticarî Konularda Yabancı Ülkelerden Delil Teminine İlişkin Lahey Sözleşmesidir. Bu Sözleşme, Müşterek Hukuk ve Kara Avrupası Hukuk sistemleri arasındaki farklılıkları ortadan kaldırmak ve yabancı ülkeden delil temini konusundaki yöntemleri uyumlaştırmak ve bu konuda asgari kurallar koymak için tasarlanmıştır. Milletlerarası istinabe, Sözleşmenin birinci kısmında 1. ve 14. maddeleri arasında düzenlenmiştir. 1970 tarihli Sözleşmenin istinabeye ilişkin hükümleri, 1954 tarihli Sözleşmenin aynı konuya ilişkin 8-16 maddelerinin hükümlerinin yerini almıştır.Türk hukukunda milletlerarası istinabe yolu ile yabancı ülkede bulunan delillerin nasıl temin edileceğine ilişkin hükümler, Türkiye'nin taraf olduğu ikili anlaşmalarla ve çok taraflı sözleşmelerle belirlenir. Milletlerarası istinabeye ilişkin hükümler içeren Türkiye'nin taraf olduğu otuz beş adet ikili anlaşma bulunmaktadır. Bunun yanında Türkiye hem 1954 tarihli Lahey Sözleşmesine hem de 1970 tarihli Lahey Sözleşmesine taraftır. Yabancı devletle Türkiye arasında herhangi bir ikili anlaşma ve çok taraflı sözleşme bulunmaması halinde milletlerarası istinabe karşılıklılık esasları dahilinde milletlerarası nezaket kuralları çerçevesinde yerine getirilir.Anahtar Kelimeler: Milletlerarası İstinabe, yabancı ülkeden delil temini, 1954 Lahey Sözleşmesi, 1970 Lahey Sözleşmesi, milletlerarası nezaket kuralları, karşılıklılık esası.

Abstract:
International letter rogatory, exists in such cases involving a foreign element. It?s the principal method of obtaining evidence from foreign countries. International letter rogatory, generally means a judicial authority of state?s request the competent authority of another State to obtain evidence. In such circumstances, the state to whom a Letter of Request has been transmitted, as a rule, obtains evidence in accordance with the provisions of its own law. This is a result of the principle, recognized Lex Fori in international private law.It?s not easy to obtain evidence between States which are subject to different legal regulations. The same is true in terms of international letter rogatory. Especially after the end of Second World War, international efforts about establishing methods that can process more easily for obtaining evidence in international law gained momentum. During this period a multilateral treaty ?Hague Convention of 1 March 1954 on civil procedure? was accepted. Chapter I of the Convention describes the procedures about international letter rogatory between its articles 8-16. This Convention was designed in accordance with the civil law system. The second multilateral treaty about this subject is ?Hague Convention of 18 March 1970 on the Taking of Evidence Abroad in Civil or Commercial Matters?. This Convention is a multilateral treaty designed to bridge the differences between common and civil law systems establish minimum standards and procedures for obtaining evidence from foreign countries. Chapter I of the Convention describes the procedures about international letter rogatory between its articles 1-14. 1970 Hague Convention shall replace articles 8-16 of the earlier 1954 Hague Convention.Bilateral agreements or multilateral treaties determines the procedures for obtaining evidence from foreign countries through international letter rogatory in Turkish law system. There are thirtyfive bilateral agreements between Turkey and other countries containing provisions about international letter rogatory. Besides this agreements Turkey is party to the Hague multilateral conventions, 1954 and 1970 Hague Conventions. If there is no bilateral agreement and multilateral convention between Turkey and the other country concerned, international letter rogatory is governed by the international comity law in principle of reciprocity.Key Words: International letter rogatory, obtaining evidence from foreign countries, 1954 Hague Convention, 1970 Hague Convention, international comity law, principle of reciprocity.