Güneydoğu Anadolu bölgesi geleneksel hamam tipolojisi ve buna bağlı koruma ölçütlerinin oluşturulması
The traditional bath typology of south Eastern Anatolian region and formation of preservation criterion about this
Yazar: EMİNE DAĞTEKİN
Danışman: DOÇ. DR. GEDİZ URAK
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Hamamlar = Baths ; Restorasyon = Restoration ; Tipoloji = Typology

Özet:
Anadolu'nun her köşesinde, yok olmaya yüz tutmuş geleneksel hamamların bulunması, bunların doğru tespiti, analizi, belgelenmesi, değerlendirilmesi ve korunabilmesi sorunlarını da beraberinde getirmiştir. Tez kapsamında incelenen Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde (G.A.B.) bulunan ve farklı tipolojik özellikler barındıran geleneksel hamamlar, bölgenin kültür çeşitliliğini de büyük ölçüde yansıtmaktadır. Ancak modern hayatla beraber yıkanma işlevinin konut iç mekanına girmesi ile hamamların işlevsel özelliklerini yitirdikleri, buna bağlı olarak da işlevsel ve fiziksel değişim ve bozulmalara maruz kaldıkları tespit edilmiştir.Tezde öncelikle, tipolojinin koruma ölçütlerinin oluşmasında bir araç olduğu, mimaride tipoloji ? değer ilişkisi ile sorgulanmaya başlanmış ve tipolojik özelliklerin, koruma ölçütlerinin oluşması ile müdahale aşamalarındaki etkileri araştırılmıştır. Bu araştırma sonucunda G.A.B. Hamamlarının barındığı değerlerin korunması ve sorunlarının çözülmesine yönelik koruma ölçütlerinin oluşturulması amacıyla; belgeleme, analiz, değerlendirme ve sentez aşamalarını kapsayan çalışma yöntemi izlenmiştir.Tezde, G.A.B. hamamları için oluşturulmuş olan koruma yönteminin, diğer hamamlar için de uygulanabilir olması hedeflenmiştir. Bu hedefvdoğrultusunda tezde kullanılan yöntem; G.A.B. için aynen, Anadolu'nun diğer bölgeleri için ise yerleşim ve yapıların özgün koşulları değerlendirilerek kullanılabilir bir nitelik taşımaktadır. Ayrıca ülke genelinde varolan koruma sorunlarına bağlı olarak, yasal ? kültürel eğitsel ve ekonomik sorunların çözülmesi gereği vurgulanarak, öneriler oluşturulmuştur.G.A.B. geleneksel hamam tipolojisi ve buna bağlı koruma ölçütlerinin oluşturulduğu bu tez yedi bölümden oluşmaktadır. 1. Bölümde problemin tanımı yapılmış, amaç, kapsam ve yöntem sunulmuştur. 2. Bölümde tezin kuramsal çerçevesi oluşturulmuştur. 3. Bölümde, hamamlar ile ilgili genel bilgiler verilmiş, 4. Bölümde, G.A.B. Hamamları'nın mekansal ve mimari elemanlarının özellikleri detaylı bir biçimde incelenmiş ve tipolojileri oluşturulmuş, 5. Bölümde, hamamlarda görülen değişim ve bozulmalar tespit edilerek çözümleme tablolarına aktarılmıştır. 6. Bölümde G.A.B.'nde geleneksel hamamlarla ilgili yapılan değerlendirme çalışmalarının sonuçları tartışılmıştır. Sonuç ve Öneriler bölümü olan 7. Bölümde ise tipolojik verilere bağlı olarak, restorasyon/koruma teorilerine göre yapıların korunması için geleceğe yönelik koruma ölçütleri oluşturulmuştur.Anahtar Kelimeler : Güneydoğu Anadolu Bölgesi, Hamam, Tipoloji,Restorasyon, Koruma

Abstract:
After finding traditional obsolescent baths in whole Anatolia, the problem about correct determination, analysis and documentation and preservation of them exists. The baths having different typological characteristics in Southeastern Anatolian Region (G.A.B.) investigated in the scope of this thesis, shows cultural diversity of the region. But, it was determined that baths lost its functional characteristic after bathing function coming into houses with modern life and so they were subject to functional and physical changes and corruptions.Before all else, in the thesis, it is begun to investigate that if typology is a tool to create preservation criteria, typology ? value association in architecture and the effects of typological characteristics on creating and intervention stages of preservation criteria were investigated. After this investigation, in order to create the preservation criteria about solving problems and preservation of the values where G.A.B. baths house; the study method enclosing documentation, analysis, determination and synthesis stages was followed.In the thesis, it was aimed that the preservation method created for G.A.B. baths will be applicable for other Anatolia baths. The method used in the thesis on the basis of this aim, can be apply for G.A.B. exactly but for otherviiregions of Anatolia it can be apply after evaluation of specific conditions of layouts and structures. Also, on the basis of preservation problems in whole country, offers was created by stressing that legal ? cultural educational and economic problems must be solved.This thesis where G.A.B. traditional baths typology and preservation criteria about this were created has seven parts. In the first chapter, definition of the problem was made; aim, scope and method were presented. In the second chapter, theoretical borders of thesis were determined. In the third chapter, general information about baths was given. In the fourth chapter, characteristics of localitical and architectural elements of G.A.B. baths were investigated in details and typologies of them were created. In the fifth chapter, the changes and corruptions seen in the baths were determined and transferred to analysis tables. In the sixth chapter, the results of evaluation studies performed about traditional baths in G.A.B. were discussed. In the seventh chapter, results and offers part, forward looking preservation criteria to preservation the structures in compliance with restoration / preservation theories on the basis of typological data were created.Key Words : South-eastern Anatolia Region, Bath, Typology,Restoration, Preservation