Klozapin monoterapisi ile diğer atipik antipsikotikleri kombine kullanan şizofreni tanısıyla takipli hastaların psikotik bulgular, depresyon, intihar davranışları düşünceleri, agresyon ve ilaç yan etkisi açısından karşılaştırılması
Comparison of psycotic symptoms, depression, suicidal ideation/behaviours, aggresion and side effects between schizophrenia patients using clozapine monotherapy and schizophrenia patients using combination of other atypical antipsychotics
Yazar: ÖZGÜR ÖNDER
Danışman: DOÇ. DR. GÜLİZ ÖZGEN ; DR. NEŞE ÜSTÜN GÜVENEROĞLU
Sağlık Bakanlığı / İstanbul Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Has. Eğt. ve Arş. Hastanesi / Psikiyatri Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2012
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Depresyon = Depression ; Klozapin = Clozapine ; Saldırganlık = Aggressiveness ; Trankilizan ajanlar = Tranquilizing agents ; İlaç kombinasyonları = Drug combinations ; İntihar = Suicide ; Şizofreni = Schizophrenia

Özet:
AMAÇ: İlk atipik antipsikotik olan klozapin, genel olarak en etkin antipsikotik ilaç olarak kabul edilmektedir. Klozapin tedavisinin şizofreni hastalarındaki depresif bulgular, intihar düşüncesi/davranışı ve agresyonda iyileşme sağladığı bilinmektedir. Son 10 yıldır kullanımları giderek artan klozapin dışı atipik antipsikotiklerin kombine kullanımları da klinik pratikte daha yaygın görülmeye başlamıştır.Çalışmaya BRSHH Psikotik Bozukluklar Merkezinde ve Ayaktan Tedavi Ünitesinde en az 3 aydır antipsikotik tedavileri değiştirilmemiş olan şizofreni hastaları dahil edilmiştir. Antipsikotik olarak klozapin monoterapisi ve klozapin dışı atipik antipsikotik kombinasyonu kullanan şizofreni hastalarının; sosyodemografik verilerinin, hastalık sürelerinin, yatış sayılarının, intihar fikirlerinin ve girişimlerinin, psikotik bulgularının, depresif bulgularının, agresyon düzeylerinin karşılaştırılarak incelenmesi amaçlanmıştır.GEREÇ ve YÖNTEM: Çalışmaya BRSHH Psikotik Bozukluklar Merkezinde ve Ayaktan Tedavi Ünitesinde ayaktan klinik izlemi yapılan, DSM-IV tanı ölçütlerine göre şizofreni tanısı konmuş 86 hasta dahil edilmiştir. Çalışmaya alınan hastalar için yaş aralığı 18-65 olarak belirlenmiş, çalışma sırasında özbildirim ölçekleri uygulanacağından okur yazar olma şartı aranmıştır. Hastalar; sosyodemografik veri formu, Pozitif ve Negatif Sendrom Ölçeği(PANSS), Calgary Şizofrenide Depresyon Ölçeği(CŞDÖ), Agresyon ölçeği, UKU yan etki değerlendirme ölçeği ve intihar düşüncesi değerlendirme ölçeği ile değerlendirilmişlerdir.BULGULAR: Çalışmaya alınan hastaların %53,48'sı klozapin, %46,52'sı ise klozapin dışı atipik antipsikotik kombinasyonu kullanmaktaydı. Hastalık sürelerinin klozapin kullanan olgularda 2-29 yıl arasında dağılım gösterdiği ve ortalama hastalık süresinin 12,67 ± 6,73 yıl, kombinasyon grubunda ise hastalık süresinin 2-28 yıl arasında dağılım gösterdiği ve ortalama hastalık süresinin 13,55 ± 8,29 yıl olduğu bulunmuştur. Olgulardan birinci grupta olanların hastane yatış sayısı 0-10 arasında dağılım gösterdiği ve ortalama hastane yatış sayısının 2,83 ± 2,18 olduğu, ikinci grupta ise dağılımın 0-15 arasında olduğu ve ortalama yatış sayısının da 3,08 ± 3,37 olduğu saptanmıştır. Klozapin kullanan hastaların %26,08'inin, atipik antipsikotik kombinasyonu kullanan gruptakilerin ise %37,50'sinin daha önce intihar girişimi olduğu öğrenilmiştir. PANSS skorları değerlendirildiğinde klozapin tedavisi kullanan gruptaki hastaların PANSS'ın tüm alt itemlerinde daha düşük ortalama skorları olduğu görümekle birlikte iki grup arasında sadece PANSS pozitif ortalama skorlarında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmıştır. Klozapin grubu PANSS pozitif skor ortalaması: 8,19 ± 2,23, kombinasyon grubunda ise bu ortalama değer 8,87 ± 2,12 bulunmuştur ve bu fark istatistiksel olarak anlamlıdır (p<0.05). Klozapin kullanan grupta intihar düşüncesi puanları 0 ile 10 arasında değişmekte olup ortalama 3,58 ± 2,95; kombinasyon kullanan grupta ise 0 ile 13 arasında değişmektedir ve ortalama 5,85 ± 3,64 olarak bulunmuştur. İki tedavi grubu arasında intihar düşüncesi ölçeği ortalamalarındaki bu fark anlamlıdır (p<0.05). Agresyon ölçeği ortalamalarında iki grup arasında anlamlı ilişki görülmemiştir (p?0.05). Depresif semptomları taramak için uygulanan Calgary Şizofrenide Depresyon Ölçeğinin ortalama puanları klozapin grubunda 2,69 ± 2,12 kombinasyon grubunda 5,87 ± 3,69 bulunmuştur ve bu fark istatistiksel olarak anlamlıdır (p<0.05). Çalışmaya alınan olgulara uygulanan UKU yan etki ölçeğinin puan dağılımı incelendiğinde iki grup arasında ruhsal, nörolojik ve diğer yan etki alt başlıklarında anlamlı fark görülmemiştir (p>0,05). Otonomik yan etki ortalama puanları ise klozapin kullananlarda 3,13 ± 2,61, kombinasyon kullananlarda 1,32 ± 1,50 bulunmuştur. Otonomik yan etkiler açısından iki grup arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlıdır (p<0.05).SONUÇ: Klozapin monoterapisi kullanan ve klozapin dışı atipik antipsikotik kombinasyonu kullanan hastalar karşılaştırıldığında klozapin monoterapisinin kombinasyon tedavisine göre pozitif psikotik belirtilerin şiddetini, depresif semptomları ve intihar düşüncesini azaltmakta daha etkin olduğu, klozapin kullanan hastalarda otonomik yan etkilerin klozapin dışı atipik antipsikotik kombinasyonu kullanan hastalara göre daha çok görüldüğü öne sürülebilir.

Abstract:
OBJECTIVE: Clozapine,the first atypical antipsychotic, is generally accepted as the most effective antipsychotic drug. Clozapine treatment elicits remission in depressive symptoms, suicidal ideation/behaviours and aggression in schizophrenia patients. Combined use of non-clozapine atypical antipsychotics has increased in clinical pratice in recent years.The present study included the schizophrenia patients who have been treated in BRSHH Psychotic Disorders Centre and outpatient treatment unit for at least 3 months with the same antipsychotic. In this study it is aimed to investigate schizophrenia patients, who use clozapine monotherapy and non-clozapine atypical antipsychotic combination, by comparing sociodemografic data, duration of illness, number of admissions, suicidal ideations and attempts, psychotic symptoms, depressive findings, aggression levels among them.MATERIAL and METHOD: The present study included 86 patients diagnosed with schizophrenia according to DSM-IV criteria who were followed up in outpatient clinic of Psychotic Disorders Centre and Outpatient Treatment Unit of Bakırköy Research and Training Hospital for Psychiatry, Neurology and Neurosurgery. The patient?s age ranged between 18 and 65 years. As we planned to apply several self-rated scales, illiteracy was one of the exclusion criteria. The patients were assessed by using a sociodemographic data form, Positive and Negative Syndrome Scale (PANSS), Calgary Depression Scale for Schizophrenia, aggression scale, UKU Side Effects Rating Scale and Scale of Suicide Ideation.RESULTS: %53,48 of included patients were using clozapine, %46,52 of them were using non-clozapine atypical antipsychotic combination. Duration of illness in patients treated with clozapine ranged between 2-29 years and average duration of illness was 12,67 ± 6,73, in combination group duration of illness ranged between 2-28 years and average duration of illness was 13,55 ± 8,29. In the first group, admissions ranged between 0-10 and average number of admission was 2,83 ± 2,18, in the second group admissions ranged between 0-15 and average number of admission was 3,08 ± 3,37. %26,08 of the patients using clozapine attempted suicide, %37,50 of the patients using atypical antipsychotic combination attempted suicide. Although the patients, using clozapine treatment, had lower average scores in all sub items of PANSS, there were statistically significant difference in only PANSS positive average scores between the two groups. The mean PANSS positive score in the clozapine group was 8,19 ± 2,23, the mean value in the combination group was 8,87 ± 2,12 and the difference between the two groups was statistically significant. Scores of suicidal ideation in the group using clozapine, ranged between 0-10 and 3,58 ± 2,95 in average; and in the group using combination, it ranged between 0-13 and 5,85 ± 3,64 in average. The difference in suicidal ideation scale averages was significant between the two treatment groups. There was no significant difference between aggression scale averages of two groups. The average scores in Calgary Depression Scale for Schizophrenia, that is used to scan depressive symptoms, were 2,69 ± 2,12 in the clozapine group and 5,87 ± 3,69 in the combination group and the difference between them was statistically significant. There was no significant difference between the two groups in psychologic, neurologic and the other side effect subscales of the UKU side effects scale. Autonomic side effect average scores were 3,13 ± 2,61 in clozapine users and 1,32 ± 1,50 in combination users. The difference in autonomic side effects between the two groups was statistically significant.CONCLUSION: When we compared the patients using clozapine monotherapy and the patients using non-clozapine atypical antipsychotic combination, clozapine monotherapy was more effective than combination treatment in decreasing severity of positive psychotic symptoms, depressive symptoms and suicidal ideation.Autonomic side effects were observed more in the patients using clozapine than the patients using non-clozapine atypical antipsychotic combination.