Çerçeve hikâye külliyatlarında metinlerarasılık: Hayvan hikâyeleri (inceleme)
Intertextuality in frame tale collections: Animal stories (review)
Yazar: BATUHAN YILMAZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SİBEL KOCAER
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Hayvanlar = Animals ; Hikaye = Story ; Hint edebiyatı = Indian literature ; Karakter = Character ; Metinlerarasılık = Intertextuality ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Çeviri = Translation

Özet:
Bu tez, oluşumu milattan öncelere dayanan çerçeve hikâye tekniğiyle farklı
yüzyıllarda meydana getirilmiş Hint edebiyatına ait çerçeve hikâyeler ve Klasik Türk
edebiyatında Farsçadan Türkçeye tercüme edilmiş mensur çerçeve hikâye
külliyatlarının birbirleriyle olan etkileşimleri kapsamında, içerdikleri hayvan
hikâyelerinin tespitini ve benzer hayvan hikâyelerinin sağladığı metinlerarasılığın
incelenmesini konu almaktadır. Çerçeve hikâye, birçok farklı hikâyeyi ortak anlam
içerisinde planlı bir şekilde bünyesinde barındıran ve o hikâyeleri konu bütünlüğüyle
kapsayan ana hikâye olarak tanımlanmaktadır.
Çerçeve hikâye türünde yazılmış olan eserler, yazılış şekilleri ve amaçları
itibariyle yalnızca Doğu edebiyatı mütercimleri değil Klasik Dönem Türk edebiyatı
mütercimleri tarafından da ilgi görmüş, defalarca tercüme edilmiştir. Bu durumun yanı
sıra çerçeve hikâye türü ve hayvan hikâyelerinin bilinen en eski örneklerinin Hint
edebî coğrafyasında ortaya çıkması ve Farsçadan Türkçeye tercüme edilen çerçeve
hikâye türü mensur eserlerin çoğunun Hint kökenli olması; iki ekol arasındaki hayvan
hikâyeleri ve hikâyelerde bulunan hayvanların temsil ettiği karakter özelliklerinin bir
benzerlik gösterip göstermeyeceği fikrini ortaya çıkarmıştır.
Konu dâhilinde, Hint edebî çerçeve hikâyelerinden Pança Tantra, Şukasaptati,
Kathâsaritsâgara ve Hitopadeşa; Klasik Dönem Farsçadan tercüme mensur çerçeve
hikâye külliyatlarından da Kelîle ve Dimne, Düstûr-ı Şâhî, Tûtî-nâme, Sindbâd-nâme
ve İlâhînâme taranmış ve içerilerinde toplam iki yüz kırk sekiz adet hayvan hikâyesi
tespit edilmiştir. Hayvan hikâyeleri arasındaki benzerliklerin, olay örgüsü ve karakter
benzerliği ile motif benzerliği şeklinde iki yönde geliştiği saptanmıştır. Hayvanların
temsil ettiği karakter özellikleri noktasında ise Hint edebiyatına ait çerçeve hikâyelerin
kendi içlerinde ve Hint kökenli Farsçadan tercümeler arasında benzer özellikler
taşıdığı; Fars kökenli Farsçadan tercümelerin farklı özellikleri olduğu anlaşılmıştır.
Bu tezle birlikte, Klasik Dönem Türkçe mensur eserleri üzerine yapılan
çalışmalarda eksik olduğu düşünülen çerçeve hikâye ve hayvan hikâyesi türlerine katkı
sağlamak amaçlanmıştır. Klasik Türk edebiyatı araştırmacılarının dikkatlerini bu türe
ait eserler üzerine vererek karşılaştırmalı çalışmalarda bulunması, çerçeve hikâye
türünün daha iyi anlaşılmasına ve yorumlanmasına olanak sağlayacaktır.

Abstract:
This thesis focuses on the Indian frame stories created in different centuries
with the frame story technique the formation of which dates back to BC and the prose
frame story corpus translated from Persian to Turkish in Classical Turkish literature
within the scope of interactions with each other; identify the animal stories they
contain and examines the intertextuality provided by similar animal stories. The frame
story is defined as the main story that includes many different stories in a collective
meaning in a planned way and covers those stories with the integrity of the subject.
The works written in the frame story type in terms of their writing style and
purpose have attracted attention not only by the translators of Eastern literature but
also by translators of Classical Period Turkish literature and have been translating
many times. In addition to this situation, the earliest known examples of the frame
story genre and animal stories emerged in Indian literary geography with most of the
frame story type prose works translated from Persian into Turkish are of Indian origin,
revealed that idea whether: Are there any similarities the animal stories between the
two schools and the character traits represented by the animals in the stories?
Within the scope of the subject, when were scanned Pança Tantra, Şukasaptati,
Kathâsaritsâgara and Hitopadeşa from Indian literary frame stories; Kelîle ve Dimne,
Düstûr-ı Şâhî, Tûtî-nâme, Sindbâd-nâme and İlâhînâme from the Classical Period the
prose frame story corpus translated from Persian, a total of two hundred and fortyeight animal stories identified. It was determined that the similarities between the
animal stories developed in two directions as plot and character similarity and motif
similarity. In terms of character traits represented by animals, Indian frame stories have
similar characteristics within themselves and between translations from Persian of
Indian origin; it has understood that the translations from Persian of Persian origin
have different features.
With this thesis, it is aimed to contribute to the frame story and animal story
genres, which are thoughted to be missing in the studies on Classical Period Turkish
prose works. The fact that Classical Turkish literature researchers focus their attention
on the research of this genre and conduct comparative studies will allow a better
understanding and interpretation of the frame story genre.
Key words: Frame story, animal story, Classical Turkish literature, translation, Indian
literature, intertextuality, character representation.