Sosyal onay ihtiyacı ve sorumlu tüketim davranışının restoran seçiminde düzenleyici rolünün belirlenmesi
Determining the moderating role of need for social approval and responsible consumption behavior in restaurant selection
Yazar: FATMA KOÇ
Danışman: PROF. DR. İRFAN YAZICIOĞLU
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Gastronomi ve Mutfak Sanatları Ana Bilim Dalı / Gastronomi ve Mutfak Sanatları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Gastronomi ve Mutfak Sanatları = Gastronomy and Culinary Arts
Dizin: Gastronomi = Gastronomy ; Restoranlar = Restaurants ; Sorumlu tüketim = Responsible consumption ; Tüketim davranışları = Consumption behaviours

Özet:
Bu çalışmanın amacı, bireylerin sosyal onay alma ihtiyacının, çevresel ve etik sorumluluk çerçevesindeki tüketim davranışları ile restoran tercihleri üzerindeki etkilerini araştırmaktır. Amaç doğrultusunda çalışmanın evrenini Ankara Yenimahalle, Altındağ ve Çankaya ilçelerindeki restoranlar oluştururken, örneklem bu restoranların müşterileri arasından kolayda örneklem yöntemi kullanılarak seçilmiştir. Ağustos-Eylül 2023 tarihleri arasında örneklemi oluşturan ilçelerde 1163 gönüllü katılımcıya anket uygulanmış ve toplanan veriler istatistik paket programları kullanılarak analiz edilmiştir. Çalışmanın amacına ulaşmak için gerekli olan veriler nicel araştırma yöntemlerinden biri olan anket tekniği kullanılarak elde edilmiştir. Araştırmada veri toplama aracı olarak, sorumlu tüketim davranışı ölçeği, sosyal onay ihtiyacı ölçeği ve restoran seçimi anketi kullanılarak veri toplanmıştır. Verilerin ve hipotezlerin değerlendirilmesinde tanımlayıcı istatistikler, t testi, ANOVA, DFA (Doğrulayıcı Faktör Analizi) analizleri kullanılmıştır. Ölçeklerin güvenirlik analizi Cronbach's Alpha katsayısıyla, yapısal geçerliliği ise DFA ile incelenmiştir. Analizler sonucunda sosyal onay ihtiyacı ile katılımcıların yaş, gelir durumu ve eğitim durumları değişkenleri arasında bir farklılık bulunmuştur (p<0.005). Sorumlu tüketim davranışına ilişkin yapılan analizler sonucunda sorumlu tüketim davranışı ile katılımcıların yaş, gelir durumu, eğitim durumu, medeni durumu ve dışarıda yemek yeme sıklığı değişkenleri arasında bir farklılık bulunmuştur (p<0.005). Restoran seçimine ilişkin yapılan analizler sonucunda restoran seçimi ile katılımcıların cinsiyet, yaş, gelir durumu, eğitim durumu, medeni durumu ve dışarıda yemek yeme sıklığı değişkenleri arasında bir farklılık bulunmuştur (p<0.005). Sosyal onay ihtiyacı ve sorumlu tüketim davranışının restoran seçiminde düzenleyici rolüne ilişkin yapılan analizlerde ise sosyal onay ihtiyacı, sorumlu tüketim davranışı ve restoran seçimi arasında pozitif yönlü bir ilişkinin olduğu bulunmuştur. Sosyal onay ihtiyacı ve sorumlu tüketim davranışının restoran seçiminde düzenleyici rolünün olduğu; sosyal onay ihtiyacı ve restoran seçiminde sorumlu tüketim davranışının düzenleyici rolünün olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
The aim of this study is to investigate the effects of individuals' need for social approval on their environmentally and ethically responsible consumption behaviors and restaurant preferences. For the purpose, the population of the study was the restaurants in Ankara Yenimahalle, Altındağ and Çankaya districts, and the sample was selected from among the customers of these restaurants using the convenience sampling method. A survey was administered to 1163 volunteer participants in the districts forming the sample between August and September 2023, and the collected data was analyzed using statistical package programs. The data necessary to achieve the purpose of the study was obtained using the survey technique, one of the quantitative research methods. In the study, data was collected using the responsible consumption behavior scale, the need for social approval scale and the restaurant choice survey as data collection tools. Descriptive statistics, t test, ANOVA, CFA analyzes were used to evaluate the data and hypotheses. The reliability analysis of the scales was examined with Cronbach's Alpha coefficient, and the structural validity was examined with CFA. As a result of the analysis, a difference was found between the need for social approval and the variables of the participants' age, income level and education level (p<0.005). As a result of the analyzes regarding responsible consumption behavior, a difference was found between responsible consumption behavior and the participants' age, income level, education level, marital status and frequency of eating out (p<0.005). As a result of the analysis regarding restaurant selection, a difference was found between restaurant selection and the participants' gender, age, income level, education status, marital status and frequency of eating out (p<0.005). In the analysis regarding the regulatory role of the need for social approval and responsible consumption behavior in restaurant choice, it was found that there is a positive relationship between the need for social approval, responsible consumption behavior and restaurant choice. The need for social approval and responsible consumption behavior have a regulatory role in restaurant selection; It has been determined that the need for social approval and responsible consumption behavior have a regulatory role in restaurant selection.