Şizofreni ve duygudurum bozukluklu hastaların çocuklarında nörobilişsel endofenotipler
Neurocognitive endophenotypes in the children of patients with schizophrenia and bipolar affective disorder
Yazar: ERDEM DEVECİ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. EROL OZAN
Atatürk Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2010
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Şizofreni = Schizophrenia

Özet:
Yapılan genetik çalışmalarda şizofreni ve bipolar affektif bozukluk ile ilişkili olduğu gösterilmiş birçok aday gen ve kromozom bölgesi tanımlanmıştır. Ancak saptanan aday gen ve kromozom bölgeleri, çoklu genlerle kalıtılan ve çok etkenli hastalıklar olan şizofreni ve bipolar affektif bozukluğun etyopatogenezini açıklama yeterliliğinden yoksundur. Bunun nedeni güncel tanı sınıflandırma sistemleri ile yapılan fenotip tanımlamalarının, şizofreninin ve bipolar bozukluğun genetik mekanizmalarını ya da biyolojik etiyolojilerini değerlendirebilecek ölçümlere dayanmamasıdır.Bu çalışmada nörobilişsel fonksiyonların endofenotip olup olamayacağının belirlenmesi amacıyla, şizofreni ve bipolar bozukluklu ebeveynlerin çocuklarında dikkat, bellek, sözel akıcılık, yürütücü işlevler gibi bilişsel işlevler nörobilişsel testlerle değerlendirilmiş ve sağlıklı kontrol grubu çocukları ile karşılaştırılmıştır.Çalışmamıza DSM-IV-TR tanı ölçütlerine göre şizofreni ve bipolar I bozukluk tanısı konmuş otuzar hasta ebeveyn çocuğu ve sağlıklı ebeveynlerin otuz dokuz sağlıklı çocuğu katılmıştır. Yaş ve cinsiyetlerine göre eşleştirilmiş olan her üç gruba dikkat, bellek, sözel akıcılık ve yürütücü işlevleri değerlendirmek üzere hazırlanmış nöropsikolojik batarya ve IQ testi uygulanmıştır. Analizlerde her üç grup birbirleriyle sosyodemografik özellikler, zekâ ve nörobilişsel performans açısından karşılaştırılmıştır.Çalışmamızın sonucunda; şizofreni hastası ebeveynlerin çocuklarının bölünmüş dikkat, dikkatin yoğunlaştırılması, dikkat hızı, çalışma belleği (anlık bellek), yakın bellek, öğrenme, yürütücü işlevler ve sözel akıcılık açısından kontrol grubuna göre daha kötü performans sergiledikleri saptanmıştır. Bipolar affektif bozukluklu ebeveynlerin çocuklarında ise, dikkatin yoğunlaştırılmasının ve dikkatte seçiciliğin, çalışma belleği (anlık bellek), yakın bellek ve öğrenme işlevlerinin kontrol grubuna göre daha kötü performans ile ilişkili olduğu belirlenmiştir.Saptadığımız farklılıkların endofenotip olup olamayacaklarının tespiti için çocukların hastalık belirtilerinin ortaya çıktığı ortalama yaş olan 20 li yaşların sonuna kadar takip edilmesi ve bilişsel işlevlerde ortaya çıkabilecek değişimlerin monitorize edilmesi ayrıca mevcut bilişsel işlev bozuklukları ile ilişkili genotiplerin belirlenmesini amaçlayan çalışmaların yapılması gereklidir. Çalışmamız bu konuda yapılacak ileri araştırmalar için ışık tutucu niteliktedir.

Abstract:
In genetic studies, many candidate genetic and chromosomal loci associated with schizophrenia and bipolar affective disorder have been described. Nevertheless, the candidate genetic and chromosomal loci described are far away from detecting the mutations playing role in the etio-pathogenesis of schizophrenia and bipolar disorder which are multigenic and multifactorial disorders. The cause for this is that the phenotype definitions made with the contemporary diagnostic classification systems do not stem from the evaluations compotent for evaluating the genetic mechanisms or the biological etiologies of schizophrenia and bipolar disorder.In this study, the cognitive functions such as; attention, memory, verbal fluency and executive functions of the children of the patients with schizophrenia and bipolar disorder are evaluated by neuro-cognitive tests. These children were then compared with healthy control children in order to find out whether the neuro-cognitive functions might be considered as candidate endophenotypes or not.İn this study, thirty children of patients diagnosed with schizophrenia and thirty children of patients diagnosed with bipolar I disorder according to DSM-IV-TR criteria and thirtynine healthy control children were recruited. Neuropsychologic test battery suitable for evaluating attention, memory, verbal fluency and executive functions and IQ test were administered to all the three groups which were matched for age and gender. The groups were compared for socio-demographic features, IQ and neurocognitive performance.The result of our study showed that; in comparison with the healthy controls; the children of the patients with schizophrenia showed poor performance on the tasks about divided attention, focused attention, attention speed, working memory, short-time memory, learning, executive functions and verbal fluency. The children of the patients with bipolar I disorder showed poor performance on the tasks about focused attention, selective attention, working memory, short-time memory and learning.We suggest that; in order to find out whether these differences may be defined as candidate endophenotypes or not, the children of the patients should be followed up until the end of their twenties where the symtoms of schizophrenia and bipolar disorder are expected to occur. Also, the probable alterations in the cognitive functionality which may occur after the onset of the symptoms of the disorder constituting the diagnostic criteria should be monitorized and genetic studies aiming to determine the genotypes associated with the defined cognitive functional disturbances should be carried out. Our study lights the way for further investigations.