Öğretim elemanlarının profesyonelliklerinin ve bilinçli farkındalıklarının örgütsel çıktılara etkisi
The effect of mindful awareness and professionalism tothe organizational outcomes
Yazar: DERYA EKER KABA
Danışman: PROF. DR. AYHAN AYDIN
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilinçli farkındalık = Mindfulness ; Profesyonellik = Professionalism ; Örgütsel bağlılık = Organizational commitment ; Örgütsel çıktılar = Organizational outcomes ; Öğretim elemanları = Instructors ; İş doyumu = Job satisfaction

Özet:
Bu araştırmanın amacı üniversitelerde görev yapan öğretim elemanlarının bilinçli farkındalık, profesyonellik, iş doyumu ve örgütsel bağlılık algıları arasındaki yapısal ilişkileri gösteren teorik modelleri sınamaktır. Bu amaçla bilinçli farkındalık, profesyonellik, iş doyumu ve örgütsel bağlılık ile ilgili alanyazından yararlanılarak oluşturulan üç model sınanmıştır. Araştırma evrenini, 2018-2019 eğitim-öğretim yılında Eskişehir Büyük-şehir Belediyesi sınırları içindeki devlet üniversitelerinde görev yapan öğretim elemanları oluşturmaktadır. Araştırmanın çalışma grubu, oransız küme örnekleme yöntemiyle seçilmiş, 3 farklı üniversitede görev yapan 899 öğretim elemanından oluşmaktadır. Araştırmanın verileri Bilinçli Farkındalık Ölçeği, bu çalışma içinde araştırmacı tarafından geliştirilen Akademisyenler için Profesyonellik Ölçeği, İş Doyumu Ölçeği ve Örgütsel Bağlılık Ölçeği ile toplanmıştır. Verileri çözümlemek için korelasyon, ölçeklerin yapı geçerliklerini belirlemek için açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi ve oluşturulan yapısal eşitlik modellerinin test edilmesi amacıyla yol analizinden faydalanılmıştır. Üniversitelerde görev yapan öğretim elemanlarının profesyonelliklerinin ve bilinçli farkındalıklarının öğretim elemanlarının iş doyumlarını; iş doyumunun da öğretim elemanlarının örgütsel bağlılıklarını etkilediği varsayımıyla oluşturulan birinci modelin uyum iyiliği değerleri bu modelin kabul edilebilir bir model olduğunu göstermediğinden dolayı birinci modelde oluşturulan yapıdan vazgeçilmiştir. Öğretim elemanlarının bilinçli farkındalıklarının profesyonelliği; profesyonelliğin ise iş doyumunu ve örgütsel bağlılığı etkilediği düşüncesiyle oluşturulan ikinci yapısal modelin de uyum iyiliği değerlerinin kabul edilemez oluşu sebebiyle ikinci modelde oluşturulan yapıdan da vazgeçilmiştir. Öğretim elemanlarının bilinçli farkındalıklarının profesyonelliği; profesyonelliğin ise iş doyumunu, iş doyumunun da örgütsel bağlılığı etkilediğini ifade eden üçüncü yapısal modelin doğrulanması sonucunda öğretim elemanlarının bilinçli farkındalık algılarının profesyonellik algılarını olumlu yönde etkilediği, profesyonellik algılarının iş doyumu algılarını olumlu yönde etkilediği, iş doyumu algılarının da örgütsel bağlılık algılarını olumlu yönde etkilediği sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca öğretim elemanlarının bilinçli farkındalık algılarının, profesyonellik algıları üzerinden iş doyumu algılarını ve örgütsel bağlılık algılarını olumlu yönde etkilediği görülmüştür. Araştırma sonucunda öğretim elemanlarının bilinçli farkındalık sahibi olmalarının profesyonellik düzeyleri üzerinde olumlu anlamda etkili olarak iş doyumu ve örgütsel bağlılık düzeylerine katkı sağladığı görülmüştür. Öğretim elemanlarının bilinçli farkındalıklarının olumlu etkileri profesyonellik düzeylerini de yükselterek iş doyumları ve örgütsel bağlılıkları üzerinde etkili hale gelmektedir. Bu bağlamda, öğretim elemanlarının bilinçli farkındalıkları ve profesyonellikleri eğitimin kalitesinin de yüksek olabilmesi adına önem taşımaktadır. Öğretim elemanlarının bilinçli farkındalık ve profesyonellik alanlarında bilinçlendirilmeleri ve bu süreçte kurumsal olarak mesleki gelişimlerinin desteklenmesi gereklidir. Pozitif örgütsel davranış alanında değer kazanan bilinçli farkındalık ve profesyonellik kavramlarının farklı düzeydeki eğitim kurumlarındaki durumunun incelenmesine ve bu kavramların diğer örgütsel çıktılarla ilişkilerinin değerlendirilmesine yönelik nitel ve nicel çalışmalar yapılabilir.

Abstract:
The aim of this research is to test the theoretical models formed to explain structural relations between the perceptions of academicians of mindful awareness, professionalism, job satisfaction and organizational commitment. For this purpose, three models, which include mindful awareness, professionalism, job satisfaction and organizational commitment, were formed based on the literature review and tested. The population of the research involves the academicians who were working in the public universities within the frontiers of Eskisehir city during 2018-2019 academic years. The study group consists of 899 academicians who were employed in 3 different universities, selected by disproportionate cluster sampling method. The research data were collected through Mindful Awareness Scale, Academicians' Professionalism Scale, which was developed by the researcher within this study, Job Satisfaction Scale and Organizational Commitment Scale. Correlation analysis was held to analyze the data, explanatory and confirmatory factor analysis were carried out to determine the structural validity of the scales, and Path analysis was used to test the structural equation models. The goodness of fit indices of the first model, which had been formed by assuming that academicians' mindful awareness and professionalism perceptions affect academicians' job satisfaction perceptions; academicians' job satisfaction perceptions affect academicians' organizational commitment perceptions, showed that the model was not acceptable. The goodness of fit indices of the second model, which had been structured by thinking that academicians' mindful awareness perceptions affect their professionalism perceptions; the academicians' professionalism perceptions affect their job satisfaction and organizational commitment perceptions, showed that the model was not acceptable, either. Therefore, the first and the second models of the study were aborted. As a result of the fact that the third model of the study, which had been structured assuming that academicians' mindful awareness perceptions affect their professionalism percep-tions; academicians' professionalism perceptions affect their job satisfaction perceptions and academicians' job satisfaction perceptions affect their organizational commitment perceptions, was validated and it was observed that academicians' mindful awareness perceptions affect their professionalism perceptions positively, academicians' profes-sionalism perceptions affect their job satisfaction perceptions positively and also academicians' job satisfaction  perceptions affect their organizational commitment perceptions positively. Furthermore, it was observed that academicians' mindful awareness perceptions affect their job satisfaction and organizational commitment perceptions via their professionalism perceptions. As a result of the research, it has been observed that the mindful awareness of the academicians contributes to the levels of their job satisfaction and organizational commitment by having a positive effect on the level of professionalism. The positive effects of the mindful awareness of academicians increase their professionalism levels and become effective on their job satisfaction and organizational commitment. In this context, the mindful awareness and professionalism of academicians are important for the quality of education. It is necessary to raise the awareness of academic staff in the fields of conscious awareness and professionalism and to support their professional development institutionally in this process. Qualitative and quantitative studies can be conducted to examine the status of conscious awareness and professionalism, which gain value in the field of positive organizational behavior, in different educational institutions, and to evaluate the relationship of these concepts with other organizational outcomes.