Erken Cumhuriyet döneminden günümüze Klasik Türk Müziği icracılığının toplumsal rol bağlamında değerlendirilmesi
Evaluating the social role of Turkish Classical Music performer from the era after the Republic to today
Yazar: SÜLEYMAN BARIŞ DEMİRDİREK
Danışman: DOÇ. DR. VASFİ HATİPOĞLU
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Müziği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Müzik = Music
Dizin: Cumhuriyet Dönemi = Republican Period ; Erken Cumhuriyet Dönemi = Early Republican Period ; Klasik Türk müziği = Classical Turkish music ; Modernleşme = Modernization ; Müzik = Music ; Müzik sanatı = Music art ; Sosyal etki = Social affect ; Türk müziği = Turkish music

Özet:
Klasik Türk Müziği'nin içerisinde var olduğu, geliştiği Osmanlı medeniyeti özellikle 19. yüzyılın başlarından itibaren hızlı bir modernleşme sürecinin içerisine girmiş, bu modernleşme süreci Osmanlı Devleti'nin yıkılmasının ardından Türkiye Cumhuriyeti ile de devam etmiştir. Yaşanan bu süreç elbette toplumsal değişimlerin de yaşanmasına yol açmıştır. Toplum, 20. Yüzyılda küreselleşme, teknolojik faktörler etkisiyle ve dünyayla uyum sağlama sürecinde mevcut geleneklerini değiştirirken, toplumun kültürel alışkanlıkları da bu süreçle birlikte değişimlere uğramıştır. Türk toplumunun bu değişimleriyle birlikte değişime uğrayan en önemli kültürel alışkanlıklardan birisi de bu coğrafyada yüzyıllar boyunca varlığını sürdüren Klasik Türk Müziği olmuştur. Klasik Türk Müziği'nin toplumla olan ilişkisinin değişimi çerçevesinde Klasik Türk Müziği icracısının da toplumdaki eylem yükümlülükleri değişime uğramıştır. Mevcut bu çalışmada, mezkur değişimler çerçevesinde, Klasik Türk Müziği icracısının eylem yükümlülüklerinin yekünü olan toplumsal rolü erken Cumhuriyet sonrası dönemden günümüze değerlendirilmiştir. Bu doğrultuda, Klasik Türk Müziği icracılarının edindikleri roller, rol çatışmaları ve bu çerçevede icracının eylemi olan icrasının normlarının süreç içerisindeki değişiminin çalışmada ortaya koyulması amaçlanmıştır. Çalışma, 20. yüzyıldaki modernleşme süreci içerisinde Klasik Türk icrası ve icracısını farklı bir perspektifle ele alması, icra özelliklerini ve farklarını ortaya koyması bakımından önem arz etmektedir. Çalışmada nitel araştırma yöntemi ve tarama modeli kullanılmış, doküman incelemesi, literatür taraması ve arşiv taraması veri toplama tekniklerinden faydalanılmıştır. Çalışmanın evrenini erken Cumhuriyet sonrası dönemden günümüze Klasik Türk Müziği icracılığı oluşturmaktadır. Çalışmada, Klasik Türk Müziği icracısının çeşitlenen rol kümesi içerisinde değişim gösteren rolünün eyleme, yani icrasına yansımalarını en iyi ifade edilebileceği düşünülerek, aynı icracının yıllar içerisinde yapmış olduğu aynı eserin farklı yorumlarına ulaşılabilmesi hedeflenmiştir. Bu amaçla örneklem olarak da seçkisi olmayan örnekleme türlerinden amaçlı örnekleme kullanılarak çalışmanın ikinci alt probleminde kullanılacak örnekler belirlenmiştir. Klasik Türk Müziği icracısının rol kümesinin Osmanlı Devleti'nin son döneminde başlayan ve 20. yüzyılla devam eden süreç içerisinde modernleşme etkileriyle çeşitlendiği, mevcut rollerinin bu modernleşme etkileriyle geleneksel düzenin dışına çıkarak değişimler gösterdiği ve bu değişimlerin özellikle icra pratiklerinde çeşitlilikler oluşturduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
Ottoman civilization, Classical Turkish Music existed and developed in it, especially had entered a rapid modernization process at the beginning of 19. century and this modernization process continued with the Turkish Republic after the destruction of the Ottoman. Certainly, this process has also led to social changes. In the 20th. century, when society was changing its habits, with the influence of globalization and technological developments in the process of integration with the world, its cultural habits have also changed with this process. One of the habits that changed with society is Turkish Classical Music which existed in this geography for centuries. Within the framework of changing Turkish Classical Music's relationship with society, the action obligations of Classical Turkish Music's performers have changed. In this research, within the framework of the aforementioned changes, the social role of Classical Turkish Music performers, being a total of action obligations, was evaluated from the era after the early republic to today. In this direction, in this study, it is aimed to reveal Turkish Classical Music performers' roles acquired, role conflicts, and within this framework, changes in their norms being the action of performing in the process. This work is important in terms of revealing performing specialties and differences Turkish Classical Music performers and performances and handling Turkish Classical Music performers from a different perspective. In this research, qualitative research method and general survey model, document review, literature search, and archive search data collection techniques were used. Classical Turkish Music Performer from the era after the early republic to today early constitutes the population of this study. In the work, it was aimed to reach different interpretations of the same works from the same performer, because it is thought that this sample could express practices best, in other words, the diversified performs, of Classical Turkish Music's performer's diversified role set changed in time. With this purpose, as a sample, purposeful sampling as one of the sampling types without selection was used and samples used in the second sub-problem were determined. It was concluded that the Turkish Classical Music performer's role cluster has changed under the influence of modernization, its existing roles have changed under the influence of this modernization and these changes especially have made variations in performance practices.