Türkiye'de il halk kütüphanelerinde sürdürülebilirlik olgusu ve kurumsal sürdürülebilirlik izleği önerisi
Sustainability phenomenon and institutional sustainability theme principles in provincial public libraries in Turkey
Yazar: ZARİFE YILDIRIM MERCAN
Danışman: PROF. DR. MEHMET ALİ AKKAYA
Çankırı Karatekin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Bilgi ve Belge Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Bilgi ve Belge Yönetimi = Information and Records Management
Dizin: Halk kütüphaneleri = Public libraries ; Kurumsal sürdürülebilirlik = Corporate sustainability ; Sosyal sürdürülebilirlik = Social sustainability ; Sürdürülebilir kalkınma = Sustainable development ; Yeşil kütüphaneler = Green libraries ; Çevresel sürdürülebilirlik = Sustainable environment

Özet:
Kütüphane türleri arasında, hizmet verdiği kullanıcı kitlesinin genişliği ve hizmet
çeşitlilikleri kadar yenilikçi uygulamalara öncülük eden kimliği ile de ön plana çıkan
halk kütüphaneleri, diğer unsurların yanı sıra, sürdürülebilirlik bağlamında da ilk elde
ele alınması gereken kütüphane türüdür. Kütüphanecilik dünyası ile sürdürülebilirlik
arasındaki bağlantının son dönemde literatürde kendine yer bulmaya başlaması,
sürdürülebilirlik konusunun kütüphaneler için önemini vurgulama sorumluluğunu
doğurmuştur. Bu bağlamda özellikle halk kütüphaneleri için sürdürülebilirlik ölçütleri
belirlenerek bu konuda kurumsal rehberlik yapacak Türkçe literatürün henüz
olmaması, konunun ve bu çalışmanın önemini artırmaktadır.
Çalışmanın nihai amacı Türkiye'deki il halk kütüphanelerinin kurumsal
sürdürülebilirlik açısından sahip oldukları yapısal unsurlar bağlamında (bina, personel,
kullanıcı, bütçe, derme, yönetici yaklaşımı, uygulamalar ve hizmetler) ne durumda
olduklarını tespit edip, elde edilen veriler ışığında halk kütüphanelerinde kurumsal
sürdürülebilirlik için bir izlek geliştirmektir. Buna göre araştırmanın kapsamı,
araştırmanın sonuçlarının tüm Türkiye'deki durumu yansıtabilmesi için 81 il halk
kütüphanesi olarak belirlenmiştir.
Araştırmanın amacı doğrultusunda betimleme yöntemi, anket ve yarı yapılandırılmış
görüşme teknikleri kullanılmıştır. Öncelikle Türkiye'deki il halk kütüphaneleri
yöneticilerine uygulanan anket formu sonucunda elde edilen veriler kapsamında anketi
yanıtlayan kütüphaneler arasından basit rastgele örnekleme yöntemi ile yedi coğrafi
bölgeden seçilen kütüphane yöneticileri ile görüşmeler yapılmıştır.
Çalışmada elde edilen sonuçlara göre literatürde henüz çok yeni bir kavram olan
"sürdürülebilirlik" kavramına ilişkin il halk kütüphanesi yöneticileri, personeli ve
kullanıcıları tarafından farkındalık ve bilgi eksikliği söz konusudur. Bu eksikliğin
giderilmesinde yol gösterici olması amacıyla Türkiye'de il halk kütüphanelerinin
kurumsal sürdürülebilirliği sağlayabilmek için sahip olması gereken temel özellikleri
içeren bir izlek oluşturulmuştur. Bu izlek, başta il halk kütüphaneleri olmak üzere diğer
kütüphane türleri için de bir örnek niteliğindedir. Söz konusu izleğin kütüphanelere,
kütüphanelerin tüm paydaşlarına, bilgibilim alan yazınına önemli katkısı olacaktır.
Ayrıca bu çalışma ve sonucunda ortaya çıkan izlek bu alanda yapılacak sonraki
çalışmalar için de temel oluşturacağı düşünülmektedir.

Abstract:
Among library types, public libraries, which stand out with their identity as pioneers
of innovative practices as well as the breadth of the user base they serve and service
diversity, are the type of libraries that should be considered first in the context of
sustainability, among other factors. The connection between the world of librarianship
and sustainability has recently begun to find its place in the literature, giving rise to
the responsibility of emphasizing the importance of sustainability for libraries. In this
context, the fact that there is no Turkish literature that will provide institutional
guidance on this issue by determining sustainability criteria especially for public
libraries increases the importance of the subject and this study.
The ultimate aim of the study is to determine the situation of the provincial public
libraries in Turkey in terms of institutional sustainability in the context of their
structural elements (building, staff, user, budget, collection, managerial approach,
applications and services) and to determine the institutional sustainability to develop
a guide in public libraries in the light of the data obtained. Accordingly, the scope of
the research was determined as 81 Provincial Public Libraries in order to ensure that
the results of the research reflect the situation in all of Turkey.
In line with the purpose of the research, description method, survey and semistructured interview techniques were used. First of all, within the scope of the data
obtained as a result of the survey form applied to the managers of provincial public
libraries in Turkey, interviews were held with library managers selected from seven
geographical regions by simple random sampling method among the libraries that
responded to the survey.
According to the results obtained in the study, there is a lack of consciousness and
awareness among provincial public library managers, staff, and users regarding the
concept of "sustainability", which is a very new concept in the literature. As a result
of the study, a guideline was created that includes the basic features that provincial
public libraries in Turkey should have in order to ensure institutional sustainability.
This guideline is an example for other types of libraries, especially provincial public
libraries. The guide in question will make a significant contribution to libraries, all
stakeholders of libraries, and the information science literature. In addition, this study
and the resulting guideline form the basis for future studies in this field.