Karadağ dilinde Türkçe unsurlar
Turkishism in Montenegrin language
Yazar: TOLGA ORHANLI
Danışman: PROF. DR. NEVZAT ÖZKAN
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Balkanlar = Balkans ; Dil etkileşimi = Language interaction ; Dil özellikleri = Language features ; Dil-kültür = Language-culture ; Karadağlıca = Montenegrin ; Türkçe = Turkish

Özet:
Balkan coğrafyası, tarihsel süreçte çok farklı dinlere, etnik kimliklere ev sahipliği yapmıştır ve günümüzde de bu özelliğini devam ettirmektedir. Osmanlı Türklerinin 14. yüzyıldan itibaren Balkanlar'a yerleşmesiyle bu coğrafyada dil ve kültür etkileşimleri hızlanmış; genelde Balkan dillerine özelde de Güney Slav dillerine yavaş yavaş Türk dili ve kültürüne ait unsurlar geçmiştir. Sonraki yüzyıllarda Osmanlı İmparatorluğu'nun üst kültür özelliği taşıması ve Balkan coğrafyasında yaşayan halkın yaşamına müdahale etmemesi, bu sürecin Türkçe lehine olmasını hızlandırmıştır. Adriyatik Denizi'nin kıyısında bulunan Karadağ, önce Latin ve Slav kültürünün etkisi altında şekillenmiş, daha sonra Hıristiyanlık ve İslâmlık unsurlarının bir arada yaşadığı bir coğrafya hâline gelmiştir. Çalışmanın amacı, Türk dili ve kültürünün Balkanlar'daki etkisinden hareketle Karadağ dilinde yaşayan Türkçe unsurların tarihsel süreç içindeki ses, yapı, anlam özelliklerini incelemek ve Türkizmlerin Karadağ dilindeki işlekliğini ortaya koymaktır.
Çalışmanın birinci bölümünde Türkçe-Balkan Dilleri, Türkçe-Güney Slav Dilleri, Türkçe-Karadağ Dili İlişkileri, Karadağ Adı, Karadağ'ın Tarihi, Karadağ'ın Yapısı ve Özellikleri, Karadağ Dilinin Tarihsel Gelişimi ve Özellikleri, Karadağ Dilindeki Türkçe Unsurların Sınıflandırılması, Türkçe ve Karadağ Dilinde Ortak Kullanılan Batı Kökenli Sözcükler bölümleri yer almaktadır. İkinci bölümde ise Karadağ'daki saha araştırmaları ve literatür taramaları sonucunda Karadağ dilinde bulunan Türkçe unsurların tespitine dayalı Ses Bilgisi ve Şekil Bilgisi başlıklı gramer çalışması bulunmaktadır. Ayrıca Karadağ dilindeki Türkçe unsurlar, kazandığı farklı anlamlar da belirtilerek çalışmanın Sözlük bölmünde yer almaktadır. Sonuç olarak Karadağ Dilinde Türkçe Unsurlar adlı çalışma, Türkçenin Adriyatik kıyılarında da varlığını sürdürdüğünü göstermesi açısından önem taşımaktadır.

Anahtar Sözcükler: Balkanlar, Karadağ, Güney Slav Dilleri, Karadağ Dili, Karadağca, Karadağlıca, Türkçe, Türkizm

Abstract:
The Balkan geography has hosted many different religions and ethnic identities in the historical process and continues this feature today. With the Ottoman Turks settling in the Balkans since the 14th century, language and culture interactions have accelerated in this geography; Words of the Turkish language and culture have gradually passed to the Balkan languages in general and to the South Slavic languages in particular. In the following centuries, the Ottoman Empire's being of a high culture and not interfering with the lives of the people living in the Balkan geography accelerated this process in favor of Turkish. Montenegro, located on the coast of the Adriatic Sea, was first shaped under the influence of Latin and Slavic culture, and later became a geography where Christianity and Islam elements co-exist. The aim of the study is to examine the sound, structure and meaning features of Turkishisms living in the Montenegrin language in the historical process, and to reveal the functionality of Turkishism in the Montenegrin language, based on the influence of the Turkish language and culture in the Balkans.
In the first part of the study, Turkish-Balkan Languages, Turkish-South Slavic Languages, Turkish-Montenegrin Relations, Name of Montenegro, History of Montenegro, Structure and Characteristics of Montenegro, Historical Development and Features of the Montenegrin Language, Classification of Turkish Elements in the Montenegrin Language, Turkish and There are Western-Origin Words Commonly Used in Montenegro. In the second part, there is a grammar study titled Phonology and Morphology based on the determination of Turkishism in the language of Montenegro as a result of field research and literature reviews in Montenegro. In addition, Turkish words in the Montenegrin language are included in the Dictionary section of the study, indicating the different meanings they gain. In conclusion, the study titled Turkishism in Montenegrin Language is important in terms of showing that Turkish continues to exist in the Adriatic coasts.

Key words: Balkans, Montenegro, Southern Slavic Languages, Montenegrin Language, Montenegrin, Turkish, Turkishism