Gaziantep barakları ağzı söz varlığı
The vocabulary of barak dialects in Gaziantep
Yazar: ASENA YALNIZ
Danışman: DOÇ. DR. SİBEL MURAD
Amasya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Dilbilim = Linguistics
Dizin: Anadolu ağızları = Anatolia dialects ; Barak = Barak ; Diyalekt =   ; Diyalektik = Dialectic ; Gaziantep-Karkamış = Gaziantep-Karkamış ; Gaziantep-Nizip = Gaziantep-Nizip ; Gaziantep-Oğuzeli = Gaziantep-Oğuzeli ; Söz varlığı = Vocabulary ; Türkmen ağzı = Turkmen dialect ; İt Baraklar = İt Baraks

Özet:
Mensup olduğu dilden fonetik ve morfolojik olarak farklılıklar gösteren ve yalnızca belli bir yörede kullanılagelen konuşma diline ağız adı verilir. Ağız araştırmaları, dil çalışmalarının önemli bir bölümünü oluşturmaktadır. Ağız araştırmalarına bağlı olarak ortaya çıkarılan söz varlığı araştırmaları da aynı ölçüde önemlidir. Bu çalışma, Gaziantep ilinin Oğuzeli, Nizip ve Karkamış ilçelerinde yaşayan Barak Türkmenlerinin söz varlığı unsurlarını içermektedir. Üç ilçenin merkezlerinde ve köylerinde ikamet eden Barak Türkmenlerinden derlemeler yapılarak gerekli kayıtlar alınmıştır. Bu kayıtlardan, söz varlığı özelliği taşıyan unsurlar yazıya geçirilmiştir. Çalışma, giriş, sonuç ve dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm, Gaziantep ili ve Barakların tarihçesi ile bunların üzerine yapılan çalışmaları kapsamaktadır. İkinci bölümde, ilk olarak söz varlığının tanımı ve kapsamı hakkında bilgi verilmiştir. Ardından Gaziantep Barakları ağzı söz varlığının tasnifi sunulmuştur. Söz varlığının tespiti için yapılan derlemelerde kaynak kişilere yöneltilen sorular ve kaynak kişilerle derleme yapılan yerleşim birimlerinin bilgileri de bu bölümde bulunmaktadır. Üçüncü bölüm, derleme metoduyla tespiti yapılan söz varlığı unsurlarını kapsamaktadır. Dördüncü bölümde ise söz varlığı unsurlarının maddelerine bağlı kalınarak hazırlanılan, bölge ağzının karakteristik özelliklerini taşıyan kavramların karşılıklarının bulunduğu sözlük yer almaktadır. Bu çalışmanın amacı, zaman içerisinde birtakım sebeplere bağlı olarak kaybolma veya unutulma ihtimali olan ağızlardan Gaziantep Barakları ağzı söz varlığını yazıya geçirerek muhafaza edilmesine sağlamaktır. Derleme usulü ile kaydedilen söz varlığı unsurlarının, net bir biçimde meydana çıkarılabilmesi için kaynak kişilere önceden hazırlanılan soru havuzundan sorular yöneltilmiştir. Soruların, kaynak kişiye uygun olmasına dikkat edilmiştir. Çalışmanın sonuç bölümünde, derlenen Gaziantep Barakları ağzı söz varlığının içerdiği unsurların kullanım sıklığı ve dağılım grafikleri detaylı bir biçimde gösterilmiştir.

Abstract:
The speech language that shows phonetic and morphological differences from the language it belongs to and can only be used in a certain region is called a dialect. Dialect research constitutes an important part of language studies. Vocabulary studies revealed as a result of dialect research are equally important. This study includes the vocabulary elements of the Barak Turkmen people living in the districts of Oğuzeli, Nizip, and Karkamış in the Gaziantep province. From Barak Turkmens residing in the centers and villages of the three districts, and records were taken. From these recordings, elements carrying vocabulary characteristics have been transcribed into writing. The study consists of an introduction, conclusion, and four sections. The first section covers the history of the Gaziantep province and the Baraks, as well as the studies conducted on them. In the second section, first, information is provided about the definition and scope of vocabulary. Then, the classification of the vocabulary of the Gaziantep Barak dialect is presented. The questions directed to the source individuals and the information about the settlements where the compilations were made to determine the vocabulary are also included in this section. The third section covers the vocabulary elements identified through the compilation method. In the fourth section, there is a dictionary containing the equivalents of the concepts that carry the characteristic features of the regional dialect, prepared based on the vocabulary elements. The aim of this study is to facilitate the preservation of the Gaziantep Barak dialect vocabulary by documenting it in writing, as there is a possibility of disappearance or oblivion due to various reasons over time. In order to clearly reveal the vocabulary elements recorded through the compilation method, questions were directed to the source individuals from a prepared pool of questions. Care was taken to ensure that the questions were appropriate for the source person. In the conclusion section of the study, detailed frequency of use and distribution graphs of the elements contained in the compiled Gaziantep Barak dialect vocabulary are shown.