Görgü tanığına verilen yanıltıcı bilginin bellek üzerine etkisi
Effect of misleading information given to eyewitness on memory
Yazar: İREM ZEYNEP GÜLTEKİN
Danışman: DOÇ. DR. AYLİN YALÇIN SARIBEY
Üsküdar Üniversitesi / Bağımlılık ve Adli Bilimler Enstitüsü / Adli Bilimler Ana Bilim Dalı / Adli Bilimler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Adli Tıp = Forensic Medicine ; Psikoloji = Psychology

Özet:
Bu araştırmada, olay sonrası yanlış bilginin görgü tanığı belleğinde meydana gelen bellek hataları üzerindeki etkisi incelenmesi hedeflenmiştir. Ülkemizde yapılan çalışmalarda, olay sonrası yanlış bilgi ve görgü tanığı bellek hataları arasındaki ilişkiyi inceleyen çalışmalar sınırlıdır. Bu amaçla, adli vaka çözümlerde önemli bir rol oynayan görgü tanığı ifadelerinde olası bellek hatalarına vurgu yapmak ve konunun öneminin bir kez daha altını çizmek için bu çalışma yapılmıştır.
Araştırmaya 18-65 yaş arası sağlıklı yetişkinlerden oluşan 38 kadın 47 erkek olmak üzere toplam 85 kişi katılmıştır. Çalışmadaki veri toplama araçları; cinsiyet, yaş, eğitim durumu gibi demografik özelliklerin sorulduğu Demografik Bilgi Formu, çalışmacı tarafından hazırlanan olay videosu, olay sonrası yanlış bilgiye maruz kalınan ve kalınmayan durumlardaki bellek performanslarını ölçmek amacı ile araştırmacı tarafından hazırlanan olay videosuna ait sorular bulunmaktadır. Toplanan verilerin analizi SPSS 28 versiyonu ile yapılmıştır. Verilerdeki kategorik değişkenler sayı ve yüzde biçimde hesaplanmıştır. Analiz edilmek istenen soru grupları çok yanıt çapraz tablosu altında incelenmiştir. Yapılan çalışma sonucunda, katılımcıların olay sonrası yanlış bilgiye maruz kaldıkları durumlarda kalmadıkları durumlara göre daha çok bellek hatası yaptıkları görülmüştür. Kadın ve erkeklerin olay sonrası yanlış bilgiye maruz kalınan ve kalınmayan durumlarda bellek hata oranları arasında farklılık olduğu, kadınların erkeklere göre daha az hata yaptığı gözlemlenmiştir. Yaş ve eğitim durumu faktörlerinin olay sonrası yanlış bilgiye maruz kalınan durumlardaki bellek hataları üzerindeki etkisinin doğrusal olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Olay sonrası yanlış bilgi, yanıltıcı bilgi, görgü tanıklığı, bellek hataları

Abstract:
In this study, it was aimed to examine the effect of post-event misinformation on memory errors in the eyewitness memory. In studies conducted in our country, studies examining the relationship between post-event misinformation and eyewitness memory errors are limited. For this purpose, this study was conducted to emphasize possible memory errors in eyewitness statements, which play an important role in forensic case solutions, and to underline the importance of the subject once again.
A total of 85 people, 38 women and 47 men, consisting of healthy adults between the ages of 18-65, participated in the study. Data collection tools in the study; There are Demographic Information Form in which demographic characteristics such as gender, age, education level are asked, the event video prepared by the researcher, and the questions about the event video prepared by the researcher to measure memory performances in situations where post-event misinformation is exposed or not. The analysis of the collected data was done with SPSS version 28. Categorical variables in the data were calculated as numbers and percentages. The question groups to be analyzed were examined under the multi-answer crosstab. As a result of the study, it was observed that the participants made more memory errors when they were exposed to post-event misinformation than when they were not. It has been observed that there is a difference between the memory error rates of women and men in cases where they are exposed to post-event false information and when they are not, and women make fewer mistakes than men. It was concluded that the effects of age and educational status factors on memory errors in post-event false information were not linear.
Keywords: Post-event misinformation, misleading information, eyewitnesses, false memory