Organize sanayi bölgelerinde kümelenme eğilimi ve işletme performansı üzerine etkileri: TR32 bölgesinde bir uygulama
Clustering trends in organized industrial zones and its effects on business performance: An application in the TR32 region
Yazar: ZEKİYE ÇAMLICA
Danışman: DOÇ. DR. HÜSEYİN ŞENKAYAS
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Bölgesel kalkınma = Regional development ; Endüstriyel işletmeler = Industrial organizations ; Firma performansı = Firm performance ; Firma performansı = Firm performance ; Kümeleme = Clustering ; Kümeleme yöntemi = Cluster method ; Organize endüstri bölgesi = Organized industrial area ; Shift-share analizi = Shift-share analysis ; Sosyal ağ analizi = Social network analysis ; Yerel üretim ağları = Local production networks

Özet:
Kümelenme, önemli bölgesel kalkınma araçlarından biridir. Ülkemizdeki son dönem kalkınma politikalarının Organize Sanayi Bölgeleri içinde kümelenmenin teşvik edilmesine vurgu yapmasından hareketle TR32 bölgesi için durumun irdelenmesi bu tez çalışmasının çıkış noktası olmuştur. Kümelenmenin işletmelerin performansı üzerinde olumlu etki yaptığı bilinmektedir. TR32 Bölgesi OSB'lerinde kümelenme eğiliminin ve işletmelerin performansı üzerine etkisinin saptanması araştırmanın temel amacı olarak belirlenmiştir.
Öncelikle Aydın, Denizli ve Muğla illerini kapsayan bölgede Location Quotient ve Shift Share analizleriyle sektörel yoğunlaşmalar ve rekabet gücü yüksek sektörler belirlenmiş, teknoloji düzeyi de dikkate alınarak Aydın ili ASTİM OSB'ndeki Makine ve Ekipman İmalatı sektörü ile Denizli ili Denizli OSB'ndeki Tekstil Ürünleri İmalatı sektöründe faaliyet gösteren firmalar uygulanacak anketle araştırmanın derinleştirileceği sahalar olarak seçilmiştir. 
Anketle toplanan veriler Excel, SPSS ve UCINET programlarında düzenlenmiş, özetlenmiş ve analiz edilmiştir. Araştırmaya katılan firmaların genel profili çıkartılmış, ağ haritaları hazırlanmıştır. Kümelenme düzeyi, kümelenmenin temel unsurlarından rekabet, inovasyon ve iş birliği ile işletme performansı değişkenlerine Sosyal Ağ Analizindeki QAP ve MRQAP prosedürleri uygulanarak farklı coğrafi seviyelerde kümelenme düzeyinin işletme performansına etkisi araştırılmıştır. Rekabet, inovasyon ve iş birliği değişkenlerinin alt değişkenleri arasındaki ilişkiler QAP korelasyonu ile ortaya konmuştur.
Yeni bir model önerisi sunan araştırmanın bulguları ışığında uygulamanın yapıldığı OSB ve sektörler potansiyel kümeler olarak nitelendirilmiş, küme geliştirme faaliyetleri için önerilmiştir. Kümelenme düzeyinin işletme performansını düşük düzeyde etkilediği ve Ar-Ge, İhracat, Kalite, İş Birliği alt değişkenleri arasında önemli ilişkiler bulunduğu saptanmıştır.

ANAHTAR SÖZCÜKLER: İşletme Performansı, Kümelenme, Sosyal Ağ Analizi, TR32 Bölgesi.

Abstract:
Clustering is one of the important regional development tools. Since the recent development policies in our country emphasize the promotion of clustering within the Organized Industrial Zones (OIZ), examining the situation for TR32 region has been the starting point of this thesis study. It is known that clustering has a positive effect on the performance of enterprises. The main aim of the study was to determine the effect of clustering tendency in OIZs on the performance of enterprises in TR32 Region.
First of all, sectoral concentrations and sectors with high competitiveness were determined with Location Quotient and Shift Share analyzes in TR32 region covering Aydın, Denizli and Muğla provinces. Then, taking into consideration the technology level, the companies operating in the Machinery and Equipment Manufacturing sector in Aydın, ASTİM OIZ and the Textile Products Manufacturing Industry in Denizli OIZ in Denizli province were selected as areas to deepen the research with the questionnaire to be applied.
The data collected by the questionnaire were arranged, summarized and analyzed in Excel, SPSS and UCINET programs. A general profile of the firms participating in the study was drawn up and network maps were prepared. The effect of clustering level on business performance at different geographical levels was investigated implementing QAP and MRQAP procedures in Social Network Analysis on the level of clustering, competition, innovation and cooperation and key performance factors. The relationships between the sub-variables of competition, innovation and cooperation variables were determined by QAP correlation.
In the light of the findings of the research offering a new model proposal, OIZs and sectors where the application is made are considered as potential clusters and proposed for cluster development activities. It was found that clustering level had a low level of operational performance and important relationships between R & D, Export, Quality and Collaboration sub-variables.

KEYWORDS: Business Performance, Clustering, Social Network Analysis, TR32 Region.