Afet lojistiğinde beş seviyeli, çok dönemli ve çok ürünlü tamsayılı bir model önerisi ve vaka çalışması
A five-level, multi-period and multi-product integer model proposal and a case study in disaster logistics
Yazar: HÜSEYİN SOYÖZ
Danışman: DOÇ. DR. BAHAR ÖZYÖRÜK
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Harekat Araştırması Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering

Özet:
Deprem gibi doğal afetler binlerce insanın hayatını kaybetmesine ve büyük maddi kayıplara neden olabilmektedir. Dünyada afet nedeniyle insanların bir kısmı afet esnasında bir kısmı ise afet sonrasındaki yetersizlikler sebebiyle hayatını kaybetmektedir. Bu sebeple, afet öncesinde yapılan ve sonrasında yapılacak faaliyetler ile ilgili gerekli maddi kaynakların önceden planlanması stratejik açısından önemli bir konu haline gelmiştir. Bu konu ile ilgili olarak araştırmacılar son yıllarda afet lojistiği üzerinde çeşitli çalışmalar yapmışlardır. Çünkü deprem sonrası kurtarma operasyonlarında yardım malzemelerinin etkin dağıtımı önemli bir rol oynamaktadır. Bu çalışmada, stratejik, taktiksel ve operasyonel planlamaların yapılabilmesi maksadıyla; yardım malzemelerinin tedarikçilerden depolara, depolardan dağıtım merkezleri aracılığıyla barınaklara ve sağlık merkezlerine gönderilmesini sağlayan beş seviyeli yardım zincirinde, çeşitli kapasite seviyelerine sahip dağıtım merkezleri, depolar, sağlık merkezleri ve barınma alanların konumlandırılmasını sağlayan tamsayılı, çok dönemli ve çok ürünlü bir matematiksel model önerilmiştir. Model kapsamında hem afetzedelerin barınak ve sağlık merkezlerine atanması hemde yardım malzemelerinin dağıtımına yönelik maliyet minimizasyonu sağlanmaya çalışılmıştır. Ayrıca, modelde dikkate alınan özelliklere ek olarak barınma alanlarının ve sağlık merkezlerinin birden fazla dağıtım merkezinden hizmet alması mümkün olup; problemde bölünmüş teslimat varsayımı dikkate alınmış, ceza maliyeti uygulanarak her afetzedenin ihtiyacının karşılanması çalışılmış ve farklı tip dağıtım merkezi, depo ve tedarikçi kullanılarak farklı bir model sunulmuştur. Burada matematiksel modelin doğruluğu ve önerilen algoritmaların verimliliği sayısal örneklerle değerlendirilmiştir. Bu matematiksel model Ankara ilinde meydana gelebilecek deprem senaryoları için uygulanarak sonuçları paylaşılmıştır. Böylece elde edilen sonuçlar ve model, ileriki dönemlerde kurumların yapacağı deprem ile ilgili stratejik, taktiksel ve operasyonel planlamalara katkı sağlayacaktır.

Abstract:
Natural disasters such as earthquakes can cause thousands of people to lose their lives and cause great financial losses. Due to disasters in the world, some people lose their lives during the disaster and some due to inadequacies after the disaster. For this reason, planning the activities before and after the disaster and the necessary financial resources related to them has become an important strategic issue. Regarding this issue, researchers have conducted various studies on disaster logistics in recent years because effective distribution of relief materials plays an important role in post-earthquake rescue operations. In this study, in order to make strategic, tactical and operational planning, an integer, multi-period and multi-product mathematical model is proposed for the positioning of distribution centers, warehouses, health centers and shelter areas with various capacity levels in the five-level aid chain that ensures aid materials sent from suppliers to warehouses, from warehouses to shelters and health centers through distribution centers. Within the scope of the model, cost minimization was tried to be achieved both for the assignment of disaster victims to shelters and health centers and for the distribution of relief materials. In addition to the features taken into account in this model, it is possible for shelter areas and health centers to receive service from more than one distribution center; To solve the problem, the split distribution assumption was taken into account, the needs of each disaster victim were tried to be met by applying the penalty cost, and a different model was presented by using different types of distribution centers, warehouses and suppliers. Here, the accuracy of the mathematical model and the efficiency of the proposed algorithms are evaluated with numerical examples. This mathematical model was applied to earthquake scenarios that may occur in Ankara and the results were shared. Thus, the results and model obtained will contribute to the strategic, tactical and operational planning of institutions regarding earthquakes in the future.