İki darbe arası demokrasi bilinci ve yapılan genel seçimler (27 Mayıs 1960 – 12 Eylül 1980)
Awareness of democracy between two coups and general elections (27 May 1960 - 12 September 1980)
Yazar: GÖKHAN KORKMAZ
Danışman: DOÇ. DR. ŞERİF DEMİR
Siirt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Tarih = History
Dizin: 1960 sonrası = After 1960 ; 1980 öncesi = Before 1980 ; Askeri müdahale = Military intervention ; Demokrasi = Democracy ; Genel seçimler = General elections ; Seçim kampanyaları = Election campaigns ; Seçimler = Elections ; Siyasi partiler = Political parties

Özet:
Türkiye Cumhuriyeti'nde 27 Mayıs 1960 darbesiyle başlayan, 12 Eylül 1980
darbesiyle biten dönem; kaosun, istikrarsızlığın, koalisyonların ve daha birçok darbe
girişiminin yaşanmış olduğu uzun ve karmaşık bir dönemdir. Bu dönemde ülke; sağ ve
sol kutuplaşması ile karşı karşıya kalmış, anarşi çatışmaları artmış ve büyük ekonomik
krizler yaşamıştır.
27 Mayıs darbesinde Demokrat Parti tasfiye edilmiş ve ülkenin yönetimi
askerlerden oluşan Milli Birlik Komitesi'ne (MBK) geçmiştir. MBK kendi içinde askeri
vesayetten yana olan ve olmayanlar olarak ikiye ayrılmıştır. Askeri vesayeti savunan
grup MBK'nin içinden uzaklaştırılmış ve böylece seçimlere giden yol açılmıştır. MBK
bu süre zarfında bilim heyetini toplamış ve heyetin hazırladığı 1961 Anayasası halk
oyuna sunularak kabul edilmiştir. Yeni partiler kurulmuş ve sonrasında yapılan ilk genel
seçimlerde tek başına iktidara gelebilecek oyu hiçbir parti alamamıştır. Bunun üzerine
koalisyon hükümetleri kurulmuştur. 1965 seçimlerine gelindiğinde Adalet Partisi tek
başına iktidara gelebilecek oy almıştır. Böylece 12 Mart 1971 muhtırasına kadar ülkeyi AP yönetmiştir. Muhtıradan sonra ilk genel seçimler 1973 yılında gerçekleşmiştir.
Burada ön plana çıkan CHP, iyi bir oy oranı almış olsa da seçim sisteminin getirmiş
olduğu durumdan dolayı tek başına iktidar olamamıştır. Böylece Milliyetçi Cephe
hükümeti kurulmuştur fakat bu MC hükümeti de ülkedeki sağ - sol çatışmalarını, artan
öğrenci olaylarını ve kaos ortamını yok edememiştir. 1977 seçimlerinde de CHP yine
tek başına iktidara gelebilecek bir oy almış, fakat seçim sisteminden dolayı yine iktidar
olamamıştır. İki güçlü parti CHP ve AP'nin uzlaşma yolu bulup koalisyon kuramaması
neticesinde tekrardan MC hükümeti kurulmuş ve bu süreç 12 Eylül 1980 darbesine
giden yolu açmıştır.
Çalışmamızda kaynak çeşitliliğine dikkat edilmiş ve yardımcı bilim dallarından
yararlanılarak farklı bakış açıları geliştirilmiştir. Döneme ait gazeteler ve arşiv belgeleri
de taranarak çok yönlü bir araştırma esas alınmıştır.
Çalışma giriş ve altı bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın giriş bölümünde
demokrasi kavramının tarihsel gelişimi ve Osmanlı'dan Türkiye Cumhuriyet'ine
yenileşme hareketleri ile seçimler ele alınmıştır. Birinci bölümde genel olarak seçim
sistemleri üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde; 1961 seçimlerine giden süreçte
yaşanan olaylar, seçim kampanyaları, seçim sistemi ve seçim sonuçları, üçüncü
bölümde; 1965 seçimlerine giden süreçte yaşanan olaylar, seçim kampanyaları, seçim
sistemi ve seçim sonuçları, dördüncü bölümde; 1969 seçimlerine giden süreçte yaşanan
olaylar, seçim kampanyaları, seçim sistemi ve seçim sonuçları, beşinci bölümde; 1973
seçimlerine giden süreçte yaşanan olaylar, seçim kampanyaları, seçim sistemi ve seçim
sonuçları, altıncı bölümde; 1977 seçimlerine giden süreçte yaşanan olaylar, seçim
kampanyaları, seçim sistemi ve seçim sonuçları ele alınmıştır.

Anahtar Sözcükler
Osmanlı, Türkiye, Seçim, Hükümet, Koalisyon, MBK, Kaos, Anarşi, Sağ ve Sol
çatışmaları, Ekonomik kriz, Muhtıra, Darbe, Anayasa

Abstract:
In the history of Turkish Republic, the period starting with military coup onMay
27, 1960 and ending with the coup on September 12, 1980 is a long and complicated
period full of chaos, instability , political coalitions and a lot more coup attempts. In
this period the country faced with the political polarizationof the right and left, anarchy
conflicts in the country escalated and people experienced major economic crises.
On the 27 May coup, the Democratic party was dissolved and the management
of the country was transferred to the National Unity Committee consisting of soldiers.
MBK is divided into two as those who favor military tutelage and those who do not.
The group that advocates military tutelage was removed from the MBK, thus opening
the way to elections. During this period, MBK gathered the scientific committee and the
1961 constitution prepared by the committee was accepted by the public. New parties
were established and in the first general elections held afterwards, no party could get the
vote that could come to power alone. Thereupon, coalition governments were formed.
When it came to the 1965 elections, the Adalet party received votes that could come to power alone. Thus, the EP ruled the country until the 12 March 1971 memorandum. The
first general elections after the memorandum took place in 1973. The CHP, which
stands out here, could not come to power alone due to the situation brought by the
election system, even though it got a good vote rate. Thus, the Nationalist Front
government was established. But this MC government has not been able to eradicate the
left-right conflicts, increasing student incidents and chaos in the country. In the 1977
elections, the CHP again received a vote that could come to power alone, but could not
come to power again due to the election system. As a result of the two powerful parties,
CHP and AP, unable to find a way to compromise and form a coalition, the MC
government was established again, and this process paved the way for the 12 September
1980 coup.
In our study,a wide range of source types and multidisciplinary databases was
used so that the study was enriched by different perspectives.Newspapers and archive
documents belonging to the period were also scanned and a versatile research was taken
as a basis.
The study consists of introduction part and six other parts. In the introduction to
the study of the historical development of the concept of democracy and the Ottoman
Empire, the Republic of Turkey have dealt with elections reform movements. In the first
part, general electoral systems are emphasized. In the second part; The events leading
up to the 1961 elections, election campaigns, election system and election results. In the
third part; The events leading up to the 1965 elections, election campaigns, election
system and election results. In the fourth part; The events leading up to the 1969
elections, election campaigns, election system and election results. In the fifth chapter;
The events leading up to the 1973 elections, election campaigns, election system and
election results. In the sixth chapter; The events leading to the 1977 elections, election
campaigns, election system and election results were discussed.

Key words
Ottoman, Turkey, Election, Government Coalition, MBK(National Unity
Committee), Chaos, Anarchy, Right and Left conflicts, economic crises, the
Memorandum, Impact, Constitution