Biyolojik sıvılarda imatinib ve metabolitlerinin analizi
Measurement of imatinib and metabolites in biological fluids
Yazar: DUYGU ERYAVUZ
Danışman: PROF. DR. ALİ ÜNLÜ
Selçuk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Tıbbi Biyokimya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Biyokimya = Biochemistry
Dizin: ErbB reseptörleri = ErbB receptors ; Lösemi-miyeloid-kronik-BCR-ABL pozitif = Leukemia-myelogenous-chronic-BCR-ABL positive ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Terapötik yöntemler = Therapeutics ; Tirozin = Tyrosine ; İlaçlar = Drugs ; İmatinib mesilat = Imatinib mesilat

Özet:
İmatinib mesilat (Gleevec) 2001 yılında Kronik Myeloid Lösemi (KML) tedavisinde kullanılmak üzere FDA (Food and Drug Administration) tarafından onaylanmış ilk tirozin kinaz inhibitörüdür (Wu ve ark 2015). Etki mekanizması BCR-ABL kinazın ATP bağlanma bölgesine bağlanmak için ATP ile yarışarak onkoprotein kinazlar aracılı fosforilasyonu dolayısıyla bu onkoproteinlerin dâhil olduğu lökomogenik yolakları inhibe etmesine dayanmaktadır (Hochhaus ve ark 2017). 
İmatinibin klinik onkolojiye girmesiyle birlikte KML tedavisinde bir devrim yaşanmıştır (Wu ve ark 2015). İmatinib KML hastalığının ilk basamak tedavisinde yaygın olarak kullanılmakta olup hastalar tarafından genellikle iyi tolere edilmektedir. Bununla birlikte trombositopeni, nötropeni gibi ciddi yan etkilere neden olabilmekte ve zaman içerisinde imatinibe karşı rezistans gelişimi sonucunda tedaviden alınan yanıt azalabilmektedir (Lee ve O'brien 2010).
Yapılan araştırmalarda imatinib tedavisine karşı etkin bir terapötik cevabın alınabilmesi için plazma kan düzeyinin 1000 ng/mL, nötropeni gibi ciddi toksik etkilerin önlenmesi için 3000 ng/mL altında olması gerektiği belirtilmiştir (Miura 2015). İmatinib kan düzeylerinin ölçülerek takip edilmesinin pratik bir şekilde doz ayarlamasını sağlamak açısından önemli olabileceği düşünülmekte olup LC-MS/MS, HPLC, ELİSA, kapiller elektroforez gibi yöntemlerle imatinib düzeyleri ölçülebilmektedir (Herviou ve ark 2016).
Bizde çalışmamızda bu bulgulardan hareketle terapötik ilaç düzeyi takibinde bir referans metot olarak kabul edilen LC-MS/MS cihazında ölçüm yöntemi geliştirmeyi ve metot validasyonu çalışmalarını yapmayı amaçladık. 
Çalışmamız sonucunda imatinib için lineer aralığın 12,2-12 500 ng/mL konsantrasyon aralığı olduğunu tespit ettik. Tespit limitini 49 ng/mL, tayin limitini ise 98 ng/mL olarak hesapladık. Tekrarlanabilirlik çalışmamızda ise %CV değerlerinin kabul edilebilir düzeyde olduğunu gördük. İnterferans çalışmamızda bilirubinin önemli ölçüde interferansa neden olduğunu gözlemledik. Geri kazanım çalışmasında ise geri kazanım oranlarının %98'in üzerinde olduğunu tespit ettik. Sonuç olarak geliştirdiğimiz yöntemin imatinib düzeylerinin ölçümü için son derece yeterli, pratik ve güvenilir bir yöntem olduğunu düşünmekteyiz.

Abstract:
Imatinib mesylate (Gleevec) is the first tyrosine kinase inhibitor approved by the Food and Drug Administration (FDA) for use in the treatment of Chronic Myeloid Leukemia (CML) in 2001 (Wu et al 2015). The mechanism of action is based on the inhibition of leukomogenic pathways including these oncoproteins, due to the oncoprotein kinases mediated phosphorylation by competing with ATP to bind to the ATP binding site of the BCR-ABL kinase (Hochhaus et al 2017).
With the introduction of imatinib into clinical oncology, a revolution has been experienced in the treatment of CML (Wu et al 2015). Imatinib is widely used in the first-line treatment of CML and is generally well tolerated by patients. However, thrombocytopenia may cause serious adverse effects such as neutropenia and the response to treatment may decrease as a result of resistance development against imatinib over time (Lee and O ,brien 2010).
In order to obtain an effective therapeutic response to imatinib treatment, plasma blood level should be below 1000 ng / mL and 3000 ng / mL to prevent serious adverse effects such as neutropenia (Miura 2015). Imatinib blood levels are thought to be important in terms of dose optimization and it is possible to measure imatinib levels by methods such as LC-MS / MS, HPLC, ELISA, capillary electrophoresis (Herviou et al 2016).
In our study, we aimed to develop measurement method and performed method validation studies in LC-MS / MS device which is accepted as a reference method in the follow up of therapeutic drug level.
Therefore, we determined that the linear range for imatinib is 12,2-12 500 ng / mL concentration range. We determined the limit of detection as 49 ng / mL and the limit of quantitation as 98 ng / mL. In our reproducibility study, we found that % CV values were acceptable. In the interference study, we observed that bilirubin caused significant interference. In the recovery study, we found that recovery rates were over 98%. As a result, we believe that the method we have developed is a highly adequate, practical and reliable method for the measurement of imatinib levels.