Öğretmenlerin okullarındaki yaşam kalitesine ve öğrenci direnç davranışlarına ilişkin algılarının incelenmesi
Investigations  of teachers' perceptions of the quality of life and student resistance behavior in their schools
Yazar: EMRE CANOĞULLARI
Danışman: DOÇ. DR. MEDİHA SARI
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Okul yaşam kalitesi = Quality of school life ; Ortaokul öğretmenleri = Secondary school teachers ; Ölçekler = Scales ; Öğrenci davranışı = Behavior of student ; Öğrenci direnci = Student resistance ; Öğretmen algısı = Teacher perception ; Öğretmenler = Teachers ; İstenmeyen öğrenci davranışı = Unwanted student behavior

Özet:
Okullar, geleceğimize yön veren kurumlardır. Mutlu ve huzurlu bir atmosfer, bir insanı nasıl pozitif yönde etkiliyorsa, mutlu bir okul ortamı da öğrencileri ve öğretmenleri aynı doğrultuda etkileyecektir. Direnç davranışı olarak adlandırılan, öğrencilerin sergilediği olumsuz türdeki haraketler bu pozitif ortamı bozabilir. Bu noktadan hareketle bu araştırmada, Adana ili merkez ilçelerindeki ortaokullarda görev yapan öğretmenlerin okullarındaki yaşamın kalitesine ve öğrencilerin direnç davranışlarına ilişkin algılarının incelenmesi amaçlanmıştır.
Araştırma, tarama modelinde, nicel veri toplama yöntemlerinin kullanıldığı betimsel bir çalışmadır. Araştırmanın evrenini Adana'nın merkez ilçelerinde görev yapan ortaokul öğretmenleri oluşturmaktadır. Örneklemde, 2017-2018 eğitim-öğretim yılında Adana ili merkez ilçelerinde bulunan, farklı sosyo-ekonomik düzeylere (alt-orta-üst) sahip 18 devlet ortaokulunda görev yapan 510 öğretmen yer almaktadır. Araştırmada, Sarı (2007) tarafından geliştirilen "Okul yaşam Kalitesi Ölçeği" (OYKÖ) ve Sarı (2018) tarafından geliştirilen "Öğrenci Direnç Davranışları Ölçeği" (ÖDDÖ) kullanılmıştır. Veriler "SPSS 25" paket programıyla analiz edilmiştir. Analiz sonucunda veriler normal dağılım göstermediği için non - parametrik testler kullanılmıştır. Verilerin analizinde betimsel istatistikler ile birlikle Mann Whitney-U testi, Kruskal Wallis-H testi ve regresyon analizi kullanılmıştır.
Araştırma sonucunda Adana'da bulunan ortaokul öğretmenlerinin okul yaşam kalitesini orta düzeyde olumlu algıladığı; okullarında az sıklıkta öğrenci direnç davranışları ile karşılaştıkları tespit edilmiştir. Öğretmenlerin okul yaşam kalitesi algıları arasında cinsiyete, branşa ve mezun olunan okul türüne göre anlamlı fark bulunmamıştır. Mesleki kıdeme göre yapılan incelemede 10 yıl üstü kıdeme sahip öğretmenlerin okul yaşam kalitesini daha olumlu algıladığı; sosyo-ekonomik düzeye göre yapılan incelemede ise okulun sosyo-ekonomik düzeyi yükseldikçe öğretmenlerin okul yaşam kalitesini daha olumlu algıladığı sonucuna ulaşılmıştır. Öğretmenlerin algılarına göre öğrenci direnç davranışları ile karşılaşma sıklığı, branşa ve mezun olunan okul türüne göre farklılaşmamaktadır. Direnç davranışlarıyla karşılaşma sıklığı öğretmenin cinsiyetine göre anlamlı fark göstermemesine karşın, erkek öğretmenlerin tüm boyutlarda daha yüksek ortalamalara sahip olduğu, dolayısıyla direnç davranışları ile daha sık karşılaştıkları belirlenmiştir. Ayrıca mesleki kıdeme göre 10 yıl altı kıdeme sahip öğretmenlerin direnç davranışları ile daha sık karşılaştıkları; sosyo-ekonomik düzeye göre ise alt sosyo-ekonomik düzeydeki okullarda görev yapan öğretmenlerin algılarına göre öğrenci direnç davranışlarının sık görüldüğü belirlenmiştir.
Öğretmenlerin okul yaşam kalitesi algıları ile öğrenci direnç davranış algıları arasında yapılan kolerasyon analizi sonucunda negatif yönlü anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Ayrıca yapılan regresyon analizi sonucunda ÖDDÖ "Öğretmen Otoritesine Direnç" ve "Sürekli Öfkeli Olma" boyutlarının öğretmenlerin okul yaşam kalitesi algılarının anlamlı yordayıcıları olduğu belirlenmiştir. Bunun yanısıra, ÖDDÖ "Öğretmen Otoritesine Direnç" ve "Sürekli Öfkeli Olma" boyutlarının, OYKÖ puanlarındaki varyansın yüzde 31.8'ini  anlamlı bir şekilde açıkladığı ortaya çıkmıştır.

Anahtar kelimeler: Okul yaşam kalitesi, direnç davranışı, istenmeyen davranış, ortaokul öğretmenleri

Abstract:
Schools are institutions that guide our future. If a happy and peaceful atmosphere affects a person in a positive way, a happy school environment will also affect students and teachers in the same way. Negative types of movements, which are called resistance behaviors and are exhibited by students, can disrupt this positive environment. From this point of view, it was aimed to investigate the perceptions of teachers working in secondary schools in central districts of Adana province about the quality of life in schools and the resistance behaviors of students. 
The research is a descriptive study using quantitative data collection methods in the survey model. The universe of the research is secondary school teachers working in the central districts of Adana. In the sample, 510 teachers working in 18 state secondary schools with different socio-economic levels (lower-middle-upper) in the central districts of Adana province during the academic year 2017-2018 are included. The "Quality of School Life Scale" developed by Sarı (2007) and "Student Resistance Behavior Scale" developed by Sarı (2018) were used in the research. The data were analyzed with the "SPSS 25" package program. Non - parametric tests were used because of the normal distribution of the data. In the analysis of the data, Mann Whitney-U test, Kruskal Wallis-H test and regression analysis were used together with descriptive statistics.
As a result of the research, it is seen that the secondary school teachers in Adana perceive the school life quality moderately positively and they encounter student resistance behaviors in schools at a lower frequency. Teachers' perceptions of quality of school  life were not significantly different according to gender, age, and graduated school type. In the examination made according to professional seniority, it was concluded that teachers who have a seniority of 10 years perceive school life quality more positively. In the analysis made at socio-economic level, it was found that the higher the socio-economic level of the school, the more the teachers perceive the quality of school life more positively. According to the teachers' perceptions, the frequency of encountering student resistance behaviors does not differ according to the branch and graduated school. While the frequency of encountering resistance behaviors did not show a significant difference according to the gender of the teacher, it was determined that male teachers had higher average in all dimensions and therefore they met with resistance behaviors more frequently. In addition, teachers with less than 10 years of seniority according to occupation seniority are more likely to encounter resistance behaviors; and as for socioeconomic level, it was determined that student resistance behaviors were frequent according to the perceptions of the teachers working at the lower socio-economic level.
Negative significant correlations were found between teachers 'perceptions of quality of school  life and students' resistance behavior perceptions. Furthermore, as a result of the regression analysis, it was determined that ÖDDÖ "Resistance to Teacher Authority" and "Constant Angry" dimensions were significant predictors of teachers' perceptions of quality of school  life. In addition, it was seen that ÖDDÖ "Resistance to Teacher's Authority" and "Continuously Angered" dimensions account for 31.8% of the variance in OYKÖ scores significantly.

Keywords: Quality of school life, resistance behaviors, undesirable behaviours, secondary school teachers.