Elkas Mirza İsyanı
The Rebellion of Elkas Mirza
Yazar: UMUT MUHAMMED ŞEFKAT
Danışman: PROF. DR. TUFAN GÜNDÜZ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History
Dizin: 16. yüzyıl = 16. century ; Elkas Mirza = Elkas Mirza ; Orta Çağ = Middle Ages ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Safeviler = Safavids ; İsyanlar = Rebellions ; Şah Tahmasb = Şah Tahmasb ; Şah İsmail Safevi = Şah İsmail Safevi

Özet:
Şah İsmail'in oğlu Elkas Mirza'nın Safevi Devleti'ne ve ağabeyine karşı başlattığı isyan hareketi kısa bir süre içerisinde büyük bir coğrafyaya yayıldı. Elkas Mirza'nın isyanı aynı zamanda Safevi Devleti'nin bağlı olduğu dini temellere de bir başkaldırıydı. Çünkü devletin merkezi şahtı ve şahın sahip olduğu en yüce makamlardan birisi Mürşid-i Kâmil idi. Bundan dolayı şaha yani Mürşid-i Kâmil'e karşı gelmek dini değerlere de karşı gelmek demekti. Bu hareket ise büyük bir günah sayılmaktaydı. Elkas Mirza'nın tüm bunları göze alarak isyan etmesi ve Osmanlı Devleti'ne sığınması iki devlet arasında savaşa sebep olmuştu. Osmanlı Devleti'nin yıllardır mücadele ettiği Safevi Devleti'ne karşı Elkas Mirza gibi bir fırsata sahip olması Osmanlıların sefer isteğini arttırmaktaydı.  Aynı zamanda Elkas Mirza'nın tüm Safevi beylerinin ona tabi olacağı yönündeki vaatleri, başarı ihtimalini arttırdığından sefer kaçınılmaz bir hal almaktaydı. Ancak Elkas Mirza'nın vaatlerinin boşa çıkması ve bunun doğurduğu sonuçlar, onun Osmanlı Devleti'nden kopma sürecini başlatmıştır. Bunun yanında, Elkas Mirza'nın isyan etmesine ve Kızılbaşlardan destek göreceğini ummasına rağmen onların Şah Tahmasb'a duydukları sadakatten ve bağlılıktan vazgeçmemeleri, Şah Tahmasb'ın ülkedeki mutlak konumunu göstermektedir. Ayrıca, Şah Tahmasb'ın kardeşlerine karşı nasıl bir tutum içerisinde olduğu da isyanın yeniden sorgulanmasını gerektirmektedir. Şah Tahmasb'ın kardeşlerine ve yakın çevresine karşı beslediği sevgi ve korumacı tavrına karşılık Elkas Mirza'nın isyan etmesi olayın bir başka boyutunu oluşturmaktadır. Böylece, Safevi Hanedanının yaşamış olduğu bu ilk çok boyutlu ve geniş isyan Elkas Mirza'nın ölümüyle sonuçlanmış oluyordu.

Abstract:
The rebellion movement initiated by Shah Ismail's son, Elkas Mirza, against the Safavid State and his elder brother, spread to a large geography in a short time. The rebellion of Elkas Mirza was also a rebellion against the religious foundations of the Safavid State. Because the central shah of the state and one of the highest positions held by the shah was Murshid-i Kamil. Therefore, to oppose the shah, that is, the Murshid-i Kamil, was also to oppose religious values. This act was considered a great sin. Elkas Mirza's rebellion by taking all these into consideration and taking refuge in the Ottoman Empire caused a war between the two states. The fact that the Ottoman Empire had an opportunity like Elkas Mirza against the Safavid Empire, which it had been fighting for years, increased the Ottomans' desire for a campaign. At the same time, the expedition was becoming inevitable as the promises of Elkas Mirza that all Safavid lords would be subordinate to him increased the probability of success. However, the failure of Elkas Mirza's promises and the consequences of this started the process of breaking away from the Ottoman Empire. Besides, although Elkas Mirza rebelled and hoped to be supported by the Qizilbash, the fact that they did not give up their loyalty and devotion to Shah Tahmasb shows the absolute position of Shah Tahmasb in the country. In addition, the attitude of Shah Tahmasb towards his brothers requires re-examination of the rebellion. The rebellion of Elkas Mirza in response to Shah Tahmasb's loving and protective attitude towards his brothers and close circles constitutes another dimension of the event. Thus, this first multidimensional and wide revolt of the Safavid Dynasty resulted in the death of Elkas Mirza.