Tescilli haşhaş (Papaver somniferum L.) çeşitlerinin tarımsal değerlerinin karşılaştırılması
The comparison of cultural characteristics of certified poppy (Papaver somniferum L.) cultivars
Yazar: AMIR REZAEI OSALOU
Danışman: PROF. DR. CELAL ER
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Botanik = Botany
Dizin: Haşhaş = Poppy ; Papaver somniferum = Papaver somniferum ; Tarımsal özellikler = Agricultural properties ; Verim ögeleri = Yield components

Özet:
Bu çalışma   2008-09 ve 2009-10 yıllarında Türkiye'de tescilli olan    17 farklı   haşhaş (Papaver somniferum L.) çeşitlerini  karşılaştırmak amacıyla    Tesadüf Parselleri deneme desenine göre dört tekerrürlü olarak kurulmuştur.  Vejetasyon   süresi birinci ve ikinci yılda sırayla 295 ve 270 gün olarak kaydedilmiştir. Haşhaş çeşitlerine ait çiçek renkleri beyaz ve mor, tohumların rengi ise açık kahve, beyazımsı krem, koyu kahve, koyu gri ve açık gri olarak gözlenmiştir. İki yılın sonunda bitkilerin boyu 90.3-112.5 cm, bitki başına kapsül sayısı 1.47-3.17 adet, bitki başına kapsül verimi 5.4-7.4 (g), dekara kapsül verimi 62.99-114.5 kg, morfin oranı %0.434-0.990, bitki başına morfin verimi 0.025-0.056 g, dekara morfin verimi 0.440-0.861 kg, bitki başına tohum verimi 5.68-8.86 g, dekara tohum verimi 73.22-142.1 kg, bitki başına tohumlu kapsül verimi 11.11-15.30 g, dekara tohumlu kapsül verimi 152.5-254.8 kg, tohumlarda yağ oranı %40.85-44.89, bitki başına yağ verimi 2.41-3.83 g, dekara yağ verimi 31.04-60.03 kg, protein oranı %17.05-18.93, bitki başına protein verimi 0.66-1.90 g, dekara protein verimi 12.86-26.40 kg, bitki başına kapsül/tohumlu kapsül oranı %42-51, dekara kapsül/tohum oranı 0.71-1.42, kapsül indeksi 0.87-1.11 ve kapsüllerdeki ışın sayısı 10.54-12.91 (adet) arasında kaydedilmiştir. Morfin oranı açısından, Ofis-8 en iyi çeşit iken, bitki başına morfin verimi bakımından Ofis-3, Ofis-8 ve TMO-2 çeşitleri en iyi çeşitler olarak kaydedilmiştir. Sonuç olarak dekara morfin verimi söz konusu olduğunda Ofis-8 ve TMO-1 en iyi çeşitler olarak tespit edilmiştir. Bitki başına tohum verimi açısından Kocatepe-96 çeşidi, dekara tohum verimi açısından ise, hem Kocatepe-96 hem de TMO-1 en iyi çeşitler olarak saptanmıştır. Kocatepe-96, TMO-1 ve Ankara-94 çeşitleri dekara yağ verimi bakımından, Ankara-94 ve Kocatepe-96 çeşitleri ise protein verimi bakımından en iyi çeşitler olarak kaydedilmişlerdir. Morfin oranı ve dekara morfin verimi karakterleri arasında önemli (P<=0.01) düzeyde pozitif bir korelasyon tespit edilmiştier. Bitki boyu ve morfin oranı karakterleri arasında ise önemli düzeyde (P<=0.01) negatif bir korelasyon saptanmıştır.

Abstract:
The experiment was carried out using a randomized block design with 4 replications during October 2008 and 2009 to compare cultural charachteristics of 17 cetified poppy (Papaver somniferum L.) cultivars. Vegetation period  spanned  295 and 270 days during  first and second year respectively. The colors of poppy flowers were white and violet; whereas, the colors of seeds were white, yellow and dark blue. After two years   average plant height ranged 90.3-112.5 cm, number of capsules per plant 1.47-3.17, capsule yield per plant 5.4-7.4 g, capsule yield 62.99-114.5 kg/da, morphine content %0.434-0.990, morphine yield per plant 0.025-0.056 g, morphine yield 0.440-0.861 kg/da, seed yield per plant 5.68-8.86 g, seed yield 73.22-142.1 kg/da, capsule and seed yield per plant 11.11-15.30 g, capsule and seed yield 152.5-254.8 kg/da, oil content oil yield per plant 2.41-3.83 g, oil yield 31.04-60.03 kg/da, protein content %17.05-18.93, protein yield per plant 0.66-1.90 g, protein yield 12.86-26.40 kg/da, capsule/capsule+seed rate per plant %42-51, capsule/seed rate 0.71-1.42, capsule index 0.87-1.11 and stigma number per capsule 10.54-12.91. In terms of morphine content, Ofis-8 was the best cultivar while Ofis-3, Ofis-8 and TMO-2 were the best cultivars in terms of morphine yield per plant. Finally Ofis-8 and TMO-1 were the best cultivars in terms of morphine yield. Kocatepe-96 was the best cultivar in terms of seed yield per plant while both Kocatepe-96 and TMO-1 were the best cultivars in seed yield. Kocatepe-96, TMO-1 and Ankara-94 were the best cultivars in oil yield. Ankara-94 and Kocatepe-96 were the best cultivars in terms of protein yield. A positive correlation (P<=0.01) was determined between morphine content and morphine yield. Also a negative correlation (P<=0.01) was determined between morphine content and plant height.