Diyarbakır kent merkezinde ideolojik mekân temsilleri üretimi
Production of ideological space representations in Diyarbakır
Yazar: RAMAZAN ÇINAR
Danışman: PROF. DR. BESİME ŞEN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Şehircilik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Sosyoloji = Sociology ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Diyarbakır = Diyarbakır ; Kürtçülük = Kurdish ; Lefebvre, Henri = Lefebvre, Henri ; Mekan = Space ; Mekan temsilleri = Representations of space ; İktidar = Government

Özet:
Bu araştırma, mekânın ideolojik temsiller yoluyla üretimini ve bu temsillerin siyasal iktidarın doğrudan müdahalesiyle bir mücadele alanına dönüşüp dönüşmediğini Diyarbakır kenti üzerinden tartışmaktadır. Mekânın, bedenden hareketle toplumsal bir form kazanma, toplumsal ve kültürel olarak üretilme ve iktidarın elinde ideolojik bir araç haline gelme süreçlerinde uğradığı değişim/dönüşümlere, Lefebvre'nin mekân analizinde sunduğu mekânsal üçlü kavramsallaştırma perspektifinden bakılmaktadır. Çalışma, Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP) ile Kürt Siyasal Hareketi'nin (KSH) Diyarbakır'daki ideolojik mekân temsilleri üretiminde oynadıkları rolleri 1999-2020 yılları arası dönemle sınırlayarak incelemeyi amaçlamış ve bu amaç çerçevesinde Cumhuriyetin ilk dönemlerinden günümüze gelen süreçte Diyarbakır'daki siyasal ve mekânsal gelişmeleri dönemsellikleri içinde ele alarak tartışmanın asıl konusuna tarihsel bir zemin hazırlamıştır. Bu tarihsel inceleme için Cumhuriyetin, ilk dönemlerinden günümüze gelen süreçte, Diyarbakır'daki ideolojik mekân üretim politikasının izleri üzerinden hareket edilmiştir. Çalışmada AKP ve KSH'nin, kendine özgü argümanlarla mekânı karşılıklı bir rekabet içinde üreten pratiklerine odaklanılmasının yanı sıra Cumhuriyetin ilk dönemlerindeki mekân inşa pratikleri ile olan benzerlikleri ve farklılıkları da keşfedilmeye çalışılmıştır. AKP ve KSH arasında kayyım atamaları ile yerel düzeyde nasıl bir gerilim ve politik ilişki geliştiği ve bu süreçte yaşanılan sosyo-mekânsal gelişmelerin mekân üretim pratikleri üzerindeki etkileri çalışmanın kapsamına alınmıştır. Bu dönüşümlerin mekânların kullanıcılarında "muhafazakâr-seküler" ayrımı temelinde bir bölünme yaratıp yaratmadığı konusu da tartışılmaya çalışılmıştır.

Abstract:
This research examines the production of space through ideological representations in the city of Diyarbakir, Turkey. It investigates how political power transforms these representations into a field of struggle over space. Lefebvre (2014)'s "triad of space" framework guides this research explaining the processes of change during which space is socially and culturally produced, used as a technology of power, and gains social meaning through embodied action. This study explores the roles of the Justice and Development Party (AKP) and the Kurdish Political Movement (KSH) in producing ideological space between 1999-2020. It situates political and spatial developments in Diyarbakir in a historical continuim since the early years of modern Turkey. In this historical overview, the early Republic period had a remarkable impact on the urban policies of ideological space production in Diyarbakir.
This study compares the competition between AKP's and KSH's spatial agendas and shows the differences and similarities of the early Republican practices on space production. It considers the effects of the tension that central trustee appointments created between the AKP and the KSH on socio-spatial developments and techniques of space production. It further discusses these transformations in relation to dividing the users along the "conservative-secular" axis.