Nakşı̇bendı̇lı̇ğı̇n tarı̇hsel gelı̇şı̇mı̇ ve sı̇yasetle ı̇lı̇şkı̇sı̇: Norşı̇n örneğı̇
Historical development of Naqshbendism and its relationship with politics: The Norshin example
Yazar: ORHAN ÖZKAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SAİT EBİNÇ
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Kamu Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Halidi tarikatı = Halidi religious order ; Nakşibendiyye tarikatı = Nakşibendiyye religious order ; Yerel siyaset = Local politics ; İslamcı siyaset =

Özet:
Bu çalışma; Hâlidî Nakşîbendîyye Tarikatının genelde Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesinde; özelde Norşin'de nasıl yayıldığını ve bu kolun günümüze kadar siyasetle ilişkisinin nasıl geliştiğini araştırmalar üzerinden ortaya koymayı amaç edinmiştir. Çalışma, nitel araştırma yöntemiyle birincil ve ikincil kaynakların yanı sıra doküman incelemesi üzerinden hazırlanmış, sözlü tarih metoduyla yarı yapılandırılmış kişisel görüşmelerle desteklendirilmiştir. Tekke ve medrese birlikteliği üzerinden yayılmacı bir politika izleyen Hâlidîlik, Doğu ve Güneydoğu' da kısa bir sürede yayılmıştır. İlk önce Nehiri Tekkesi üzerinden kabul gören Hâlidîliğin; Sıbgatullah Arvâsî üzerinden Bitlis'in Hizan ilçesinde, sonra da Arvâsî'den aldığı icazetle Abdurrahman-ı Tâğî'nin Norşin'de tekke açtığı görülmüştür. Nehiri Tekkesinden sonra Hâlidîliğin bölgedeki en etkili kolunun Norşin tekkesi ve medresesi olduğu kabul görmektedir. Bu da Abdurrahman-ı Tâğî'nin yetiştirdiği 19 halifeye ve bu halifelerin kendi bölgelerinde yaptığı irşat faaliyetlerine dayandırılmaktdır. Hâlidîliğin Norşin'e yerleşmesiyle Norşin Tekke ve Medresesinin sadece dini konularda değil toplumsal ve siyasal konularda da etkin olduğu görülmüştür. Çalışma dönemin siyasal olaylarına değinmiş ve Norşin Tekkesinin bu olaylar karşısındaki tutumunu incelemiştir. Bunun yanı sıra tek partili sistem sonrası dönemde Hâlidîliğin aktif siyaset içindeki pozisyonu 1990' ların sonuna değin işlenmeye çalışılmıştır. Bununla birlikte Hâlidî tekkelerinin Türkiye'nin Doğu ve Güneydoğu Bölgesi'nde yaşayan insanların oy kullanma yönelimleri üzerinde yarattığı etki gözlemlenmiştir. Sonuç olarak tekke ve medreselerin geçmişten günümüze siyasetle olan ilişkisinin dönemsel olarak farklılık gösterse de her zaman mevcut olduğu açığa çıkmaktadır.

Abstract:
This study; Hâlidî aims to reveal through research how the Naqshbandiyya Order spread in the Eastern and Southeastern Anatolia Region in general, and in Norşin in particular, and how the relationship of this branch with politics has developed until today. The study was prepared by qualitative research method, based on primary and secondary sources as well as document analysis, and supported by semi-structured personal interviews using the oral history method. Hâlidîsm, which followed an expansionist policy through the unity of lodges and madrasahs, spread in the East and Southeast in a short time. It was seen that Hâlidîsm, which was first accepted through Nehiri lodge, opened a lodge in the Hizan district of Bitlis through Sıbgatullah Arvâsî, and then, with the permission he received from Arvâsî, Abdurrahman-ı Tâğî opened a lodge in Norşin. After Nehiri lodge, it is accepted that the most influential branch of Hâlidîsm in the region is Norşin lodge and madrasah. This is based on the 19 caliphs raised by Abduraahman-ı Taghi and the guidance activities carried out by these caliphs in their own regions. With the settlement of Hâlidîsm in Norşin, it was seen that Norşin Lodge and Madrasa were active not only in religious matters but also in social and political issues. The study touched upon the political events of the period and examined the attitude of the norşin lodge towards these events. In addition, the position of Hâlidîsm in active politics in the post-one-party system period has been tried to be discussed until the end of the 1990s. As a result, the relationship between lodges and madrasahs and politics from past to present; although it varies periodically, it is revealed that it is always present.