Kapalı sistemde tuz stresi şartlarında arbüsküler mikoriza uygulamalarının ıspanakta (Spinacia oleracea L.) bitki gelişim ve hasat sonrası parametreleri üzerine etkileri
Effects of arbuscular mycorrhizal applications on plant development and post-harvest quality of spinach (Spinacia oleracea L.) under salt stress in closed systems
Yazar: AYŞE ÇELEBİ
Danışman: PROF. DR. REZZAN KASIM
Kocaeli Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Yetiştirme ve Islahı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışmada kapalı sistemde konrollü şartlar altında tuz stresi şartlarında yetiştirilen 
'Matador' ıspanak bitkisinin, bitki gelişim parametreleri üzerine arbusküler mikoriza 
(AMF) uygulamasının etkilerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Buna göre ıspanak 
bitkilerine 0 mM NaCl, 0 mM NaCl + AMF, 50 mM NaCl, 50 mM NaCl + AMF, 100 
mM NaCl, 100 mM NaCl + AMF olmak üzere altı farklı uygulama yapılmıştır. AMF 
uygulaması tohum çimlenmesi ve kotiledon yaprakların çıkışının ardından, yeterli kök 
gelişiminin sağlandığı aşamada bitki kök bölgesine sulu çözelti olarak uygulanmıştır. 
Bitki gelişimi süresince bitkilerde, toplam yaprak boyu (cm), yaprak ayası boyu (cm), 
yaprak sayısı (adet), yaprak genişliği (cm), nispi klorofil (SPAD) miktarı, renk ölçümü 
(L*, a*, b*, ho), prolin miktarı; hasatton sonra ise ağırlık kaybı (%), suda çözünür toplam 
kurumadde miktarı (SÇKM; %), renk ölçümü (L*, a*, b*, ho), nispi klorofil (SPAD) 
miktarı, yaprak elastikliği (N), elektrolit sızıntısı (%), ölçüm ve analizleri yapılmıştır. 
Hasat öncesi dönemde 100 mM NaCl uygulaması toplam yaprak boyu, yaprak ayası boyu, 
yaprak genişliği ve yaprak sayısını azaltmıştır. AMF uygulaması, tuz içermeyen şartlarda 
yaprak sayısını arttırırken, her iki tuz stresi şartlarında azaltmıştır. Buna karşılık tuz 
içermeyen ve 50 mM NaCl içeren şartlar nispi klorofil (SPAD) miktarını iyileştirmiştir. 
Yaprağın renk değerleri üzerine AMF'nin olumlu etkileri olmuş 100 mM NaCl 
şartlarında L* değerini arttırmış, a* değerlerini yükseltmiş ve b* değerlerini azaltmıştır. 
Ek olarak hue renk değerlerini de arttırmıştır. Ispanak bitkileri prolin miktarları yapılan 
uygulamalardan etkilenmemiştir.  
Hasat sonrası dönemde ise, 100 mM NaCl veya 100 mM NaCl+AMF ile kombinasyonu 
ağırlık kaybını kontrole göre önemli oranda azaltmıştır. Buna karşılık SÇKM miktarı 
artan tuz konsantrasyonlarına paralel olarak artmıştır. Her iki tuz konsantrasyonundaki 
ıspanakların L* değerleri kontrole göre daha düşük olmuş, 50 mM NaCl uygulaması 
yapılan ıspanakların yaprak rengi 100 mM NaCl+AMF uygulanan yapraklardan daha 
yeşil kalmıştır. 100 mM NaCl tuz şartlarında AMF uygulaması yapraklarının yaprakların 
daha fazla sararmasına neden olmuştur. En yüksek ho renk açısı değeri 123,86 ile E 
uygulamasında, en düşük ho renk açısı değeri ise YM (Yüz Mm tuz+mikoriza) 
uygulamasında bulunmuştur. 50 mM tuz şartlarında AMF uygulaması ve tek başına 100 
mM NaCl uygulaması yaprağın klorofil SPAD miktarını arttırmış, hem 50 hem de 100 
mM NaCl uygulaması yaprakların daha elastik olmasını sağlamıştır. Artan tuz 
konsantrasyonları yaprakların elektrolit sızıntısını arttırmıştır. Bu da yaprakların tuz 
stresinden etkilendiğini göstermiş, bu etki 50 mM NaCl şartlarında daha az iken 100 mM 
NaCl +AMF uygulamasında daha yüksek olmuştur.  

Anahtar Kelimeler: AMF, Elektrolit Sızıntısı, Ispanak, Prolin, Tuz Stresi

Abstract:
This study investigated the impact of arbuscular mycorrhizal (AMF) inoculation on the 
growth parameters of 'Matador' spinach plants subjected to varying levels of salt stress in 
a controlled environment. Plants were treated with six different combinations: 0 mM 
NaCl, 0 mM NaCl + AMF, 50 mM NaCl, 50 mM NaCl + AMF, 100 mM NaCl, and 100 
mM NaCl + AMF. AMF was introduced to the root zone after seed germination and 
sufficient root development. Plant growth parameters measured included total leaf length, 
leaf blade length, leaf number, leaf width, chlorophyll content (SPAD), color coordinates 
(L*, a*, b*, h°), and proline content. Post-harvest analysis included weight loss, total 
soluble dry matter (TSDM), color coordinates, chlorophyll content, leaf elasticity, and 
electrolyte leakage. 
Results showed that 100 mM NaCl significantly reduced total leaf length, leaf blade 
length, leaf width, and leaf number. AMF increased leaf number under non-saline 
conditions but decreased it under both salt stress levels. Conversely, AMF improved 
chlorophyll content under both non-saline and 50 mM NaCl conditions. AMF positively 
influenced leaf color, increasing L* values and hue angle while decreasing b* values 
under 100 mM NaCl. Proline content was unaffected by treatments. 
Post-harvest, 100 mM NaCl or its combination with AMF significantly reduced weight 
loss. TSDM increased with increasing salt concentration. Leaves from 100 mM NaCl 
treatments exhibited lower L* values, and 50 mM NaCl leaves remained greener 
compared to 100 mM NaCl + AMF leaves. AMF under 100 mM NaCl led to increased 
leaf yellowing. 
Both 50 mM NaCl and 100 mM NaCl treatments increased leaf elasticity. Elevated salt 
concentrations augmented electrolyte leakage, indicating salt stress, which was more 
pronounced in 100 mM NaCl + AMF treatments. 

Keywords: AMF, Electrolyte Leakage, Spinach, Proline, Salt Stress