Yem bezelyesi (Pisum arvense L.) ıslahında kullanılacak bazı genotiplerin morfolojik ve moleküler karakterizasyon ile belirlenmesi
Determination of some genotypes to be used in field pea (Pisum arvense L.) breeding by morphological and molecular characterization
Yazar: SALİHA MUTLU
Danışman: PROF. DR. AHMET TAMKOÇ
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Islahı ve Genetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Akrabalık ilişkileri = Relative relationship ; Basit dizi tekrarları (SSR) = Simple sequence repeats (SSR) ; Islah = Improvement ; Moleküler karakterizasyon = Molecular Characterisation ; Yem bezelyesi = Forage pea

Özet:
Bu çalışma, protein oranı yüksek, hayvan sindirimi için kolay ve ülkemiz için kaba yem açığının kapatılmasında önemli yer alan yem bezelyesi (Pisum arvense L.) ıslahını geliştirmek için doğadan toplanan genotiplerle elimizde bulunan saflaşmış hatların melezlemesi için oluşturulacak kombinasyonları belirlemek amacıyla yapılmıştır. 
Çalışma 2018-2019 yetiştirme döneminde Selçuk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri bölümüne ait deneme tarlasında sulu şartlarda yürütülmüştür. Hat ve çeşitlerin her birinden en az beş tohum, 50 cm sıra aralığında ve 10 cm sıra üzeri sıklığında olmak üzere 5 cm derinliğe ekilmiştir. Hat ve çeşitlerin her birinden gözleme dayalı olarak bir bitki seçilmiş ve tüm veriler bu bitkilerden alınmıştır. 
Çalışmada, hasat sonrasında UPOV'a göre tanımlanmasında kullanılan morfolojik özelliklerden bakla rengi, bakla şekli, bakla yüzeyi, tohum şekli, tohum kabuğu yüzeyi, hilum rengi, tohum deseni özellikleri incelenmiş ve bitki boyu, ana dal sayısı, toplam bakla sayısı, baklada tohum sayısı, toplam tohum sayısı, bakla boyu, bakla eni, bakla yüksekliği ölçümleri alınarak morfolojik kümeleme (cluster) analizi yapılmıştır. Moleküler cluster analizini yapmak için ise 10 ader ISSR primeri kullanılarak NYTSY programı ile moleküler akrabalık ilişkileri belirlenmiştir.
Çalışmanın sonucunda elimizde bulunan 53 adet (7 adet ticari çeşit, 28 adet saf hat ve 18 adet popülasyon) genotipin morfolojik ve moleküler akrabalık ilişkileri karşılaştırılmış iki akrabalık ilişkisinde de genotiplerin 2 ana grupta kümelendiği görülüştür. Kümelenme sonucunda gruplardan birinin büyük çoğunluğunun popülasyonlardan oluştuğu, diğerinin ise saf hatlardan oluştuştuğu gözlemlenmiştir.

Abstract:
This study was carried out to determine the combinations to be created for crosssbreeding the purified lines we have with genotypes collected from nature in order to improve the breeding of field pea (Pisum arvense L.), which has a high protein content, is easy for animal digestion and plays an important role in closing the roughage deficit for our country.
The study was carried out under irrigated conditions in the experimental field of the Department of Field Crops, Faculty of Agriculture, Selcuk University, in the 2018-2019 growing season. At least five seeds from each of the lines and varieties were sown at a depth of 5 cm, with 50 cm row spacing and 10 cm row spacing. A plant was selected from each of the lines and cultivars based on observation and all data were taken from these plants.
In the study, pod color, pod shape, pod surface, seed shape, seed coat surface, hilum color, seed pattern characteristics, which are morphological features used in the post-harvest definition according to UPOV, were examined and plant height, number of main branches, total number of pods, number of seeds per pod were examined. Morphological cluster analysis was performed by taking total seed number, pod length, pod width, pod height measurements. In order to perform the molecular cluster analysis, molecular kinship relations were determined with the NYTSY program by using 10 ISSR primers.
As a result of the study, the morphological and molecular kinship relationships of 53 (7 commercial varieties, 28 pure lines and 18 populations) genotypes were compared and it was seen that the genotypes were clustered in 2 main groups in the two kinship relationships. As a result of the clustering, it was observed that the majority of one of the groups consisted of populations and the other consisted of pure lines.