Ergenlerin aile ilişkileri ile  madde bağımlılığından korunmaya yönelik öz yeterlik durumları arasındaki ilişkinin incelenmesi
Examining the relationship between adolescents' family relationships and their self-efficacy for protection from substance abuse
Yazar: NURŞİN DÜNDAR
Danışman: DOÇ. DR. VEYSEL KAPLAN
Harran Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Bu çalışma ergenlik çağındaki liseli öğrencilerin aile ilişkileri ile madde bağımlılığından korunmaya yönelik öz yeterlikleri arasındaki ilişkiyi incelemek amacıyla yapılmıştır. Çalışma tanımlayıcı tiptedir ve Mart 2023 – Haziran 2023 tarihleri arasında, Şanlıurfa'daki bir Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi öğrencileri ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın örneklemini çalışmaya katılmayı kabul eden lisedeki 477 kız ve erkek öğrenciden oluşmaktadır. Araştırma verileri; Birey Tanılama Formu, Madde Bağımlılığından Korunma Öz Yeterlik Ölçeği ve Ergen Ebeveyn İlişkileri Ölçeği kullanılarak analiz edilmiştir. Katılımcıların madde bağımlılığından korunma öz yeterlik ölçeği toplam puan ortalaması 101,96±14,78 ve ergen ebeveyn ilişkileri ölçeği toplam puan ortalaması 103,45±21,47 olarak tespit edilmiştir. Madde bağımlılığından korunma öz yeterlik ölçeğinin alt boyut puan ortalamaları ise uyuşturucu/uyarıcı maddelerden uzak durma alt boyut puan ortalamaları 55,22(±7,97), baskı altındayken uyuşturucu/uyarıcı maddeden uzak durma alt boyut ortalama toplam puanları 18,74(±2,79), uyuşturucu/uyarıcı maddeler konusunda yardım arama alt boyut puan ortalamaları 16,14(±4,29), uyuşturucu /uyarıcı madde konusunda arkadaşına destek olma alt boyut ortalama puanları da 11,85(±3,34) olarak belirlenmiştir.  Analizler sonucunda ergenlerin kendilerini genellikle olumlu özelliklerle tanımladıkları, ekonomik durumularının orta düzeyde olduğu belirlenmiştir.  Anne ve babasının ilişkisini iyi değerlendirmesi, anne ,baba ve arkadaşlarıyla iyi ilişkilerinin olması,  ders başarılarının iyi olması ve kız cinsiyetinde olmanın madde bağımlılığından korunma öz yeterliği  arasında anlamlı bir ilişki  içinde olduğu tespit edilmiştir(p˂0,05).Ayrıca öğrencilerden kendilerini olumlu özelliklerle tanımlayanlar, anne ve babası arasındaki ilişkisi  iyi olanlar, ders başarısı iyi olanlar  ve daha çok 9.sınıfların  ergen ebeveyn ilişkileri arasında anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir (p˂0,05). Madde bağımlılığından korunma öz yeterlik ölçeği ve ergen ebeveyn ilişkileri ölçeği arasında yapılan Pearson Korelasyon analiz sonuçlarına göre istatistiksel olarak pozitif yönde etkilemiştir (p<0,05). Sonuç olarak ergenin ebeveynleriyle kuracağı ilişkilerinde aileden alacağı destek, aile ile olan paylaşımı, yakınlığı ve ailenin bu süreci izlemesi ile bu durum ergen üzerinde madde bağımlılığından korunmak için öz yeterlik düzeyini yükseltmekte, bireyin baskı altındayken bile maddeden uzak durmasına, madde konusunda yardım aramasına ve arkadaşına destek olmasıyla ilişkili pozitif yönde yordayıcı bir ilişki tespit edilmiştir.

Abstract:
This study was conducted to examine the relationship between family relationships and self-efficacy for substance abuse prevention among adolescent high school students. The study is descriptive and was conducted between March 2023 and June 2023 with the students of a Vocational and Technical Anatolian High School in Şanlıurfa. The sample of the study consisted of 477 male and female high school students who agreed to participate in the study. The data were analyzed using the Individual Identification Form, the Self-Efficacy Scale for Substance Abuse Prevention, and the Adolescent Parental Relationship Scale. The mean total score of the participants' self-efficacy scale for substance abuse prevention was 101.96±14.78 and the mean total score of the adolescent parental relationships scale was 103.45±21.47. The mean scores of the sub-dimension of the self-efficacy scale for protection from substance abuse were determined as 55.22 (±7.97) for the sub-dimension of abstaining from drugs/stimulants, 18.74 (±2.79) for the sub-dimension of abstaining from drugs/stimulants under pressure, 16.14 (±4.29) for the sub-dimension of seeking help about drugs/stimulants, and 11.85 (±3.34) for the sub-dimension of supporting friends about drugs/stimulants.  It was determined that having a good relationship with their parents, having good relationships with their parents and friends, having good academic achievement, and being in the female gender had a significant relationship between self-efficacy for protection from substance abuse (p˂0,05).In addition, a significant relationship was found between those who defined themselves with positive characteristics, those who had a good relationship with their parents, those who had good academic achievement, and mostly 9th graders' adolescent parental relationships (p˂0,05).  According to the results of the Pearson Correlation analysis between the self-efficacy scale for protection from substance abuse and the scale of adolescent parental relationships, it had a statistically positive effect (p<0,05). As a result, the support that the adolescent will receive from the family in the relationships that the adolescent will establish with his/her parents, the sharing with the family, the closeness and the family's monitoring of this process, this situation increases the level of self-efficacy to protect the adolescent from substance addiction, and a positive predictive relationship was found to be positively related to the individual's staying away from the substance even under pressure, seeking help about the substance and supporting his/her friends.