Hipotiroidili hastalarda doğru ilaç kullanımı, ilaç uyumu ve tedavide aile hekimliğinin rolü
Correct medication use in patients with hypothyroidism, medication complience and the role of family medicine in treatment
Yazar: AYŞENUR İLHAN
Danışman: PROF. DR. ESRA MELTEM KOÇ
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç: İzmir Katip Çelebi Üniversitesi bünyesindeki eğitim aile sağlığı 
merkezlerinde takipli hipotiroidi hastalarında ilacın doğru kullanımı hakkında bilgi 
düzeyini ölçmek, hastaların ilaç uyumunu değerlendirmek ve bu ölçütlerde aile 
hekimlerinin hipotiroidi tedavisindeki rolünü değerlendirmektir.
Yöntem: Veri toplamak amacıyla çalışma anketinin ilk bölümü araştırmacılar 
tarafından literatür taranarak oluşturulan bağımsız değişkenleri temsil eden bireylerin 
yaşı, cinsiyeti, medeni durumu, öğrenim durumu, mesleği, gelir düzeyi, kronik 
hastalık öyküsüne dair bilgilerden oluşan 7 soruluk sosyodemografik veri anketinden 
oluşmaktadır.
İkinci bölüm ise araştırmacılar tarafından literatür taranarak oluşturulan
katılımcıların doğru ilaç kullanımı hakkında bilgi düzeylerini değerlendiren 13 
soruluk anket, hipotiroidi tedavisindeki aile hekimliğinin rolünü değerlendiren 6 
soruluk anket ve 4 soruluk Morisky Green Levine İlaç Uyum Ölçeği'nden 
oluşmaktadır.
İstatistiksel değerlendirme SPSS (Statistical Packet for The Social Science) 
25.0 paket programında yapıldı. Bulgular yorumlanırken frekans tabloları ve 
tanımlayıcı istatistiklere yer verildi. Çalışmada kullanılan tanımlayıcı analizler 
sayısal değişkenler için ortalama, ortanca, standart sapma, 1.çeyreklik ve 3.çeyreklik; 
kategorik değişkenler için sayı, oran, yüzde kullanıldı. Bulguların normal dağılım 
gösterip göstermediği Kolmogorov-Smirnov testi kullanılarak saptandı. Normal 
dağılım varsayımını karşılamayan sayısal değişkenler için gruplar arası farklılık 
Mann-Whitney U Analizi ve Kruskal-Wallis Analizi ile değerlendirildi. Gruplar 
arasında sıklıklar bakımından fark bulunup bulunmadığı yerine göre Ki- kare ya da 
Fisher Freeman Halton Exact testleri (hücrelerde gözlenen değerlerin Ki-kare testi 
varsayımlarını sağlamadığı durumda) kullanılarak karşılaştırıldı. Ki kare testinde 
vii
ilişki bulunması durumunda kategorilerde gruplar arası farklılık Bonferroni 
düzeltmeli iki oran z testi kullanılarak değerlendirildi. İstatistiksel anlamlılık için 
toplam tip-1 hata düzeyi %5 olarak kullanıldı. İstatistiksel anlamlılık düzeyi (p) ilgili 
testlerle birlikte gösterildi ve p<0,05 değeri anlamlı kabul edildi.
Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 56,3±14,8 saptanmış olup, %88,7'sini 
(n=344) kadınlar, %11,3'ünü (n=44) ise erkekler oluşturdu. Çalışmaya katılan 
bireylerin büyük çoğunluğunun orta düzeyde ilaç uyumu gösterdiği saptandı. 
Sosyodemografik değişkenler ile ilaç uyumu düzeyi arasındaki ilişkiler incelendiğinde; 
emeklilik durumu, ek hastalık varlığı ve levotiroksin kullanım süresinin beş yıl ve üzeri 
olması, yüksek uyum düzeyi ile istatistiksel olarak anlamlı şekilde ilişkili bulunmuştur
(p<0,05). Ayrıca, yüksek uyum düzeyi grubunda olan bireylerin yaş ortalamasının daha 
yüksek olduğu saptandı (p<0,05). Buna karşılık, cinsiyet ve gelir düzeyi ile ilaç uyumu 
arasında anlamlı bir ilişki saptanmadı (p>0,05). Çalışmamızda tiroid ilacı ile birlikte 
ilaç kullanma durumuna evet cevabını veren kişilerin %43,4'ü PPİ'ı, %7,5'i demir 
preperatını, %6,2'si kalsiyum preperatını ve %4,1'i magnezyum preperatını LT4 ile 
aynı anda kullanıyordu. Hastaların LT4 ilacının doğru kullanımıyla ilgili temel 
bilgilerinin eksik olduğu, tedavisinde ortaya çıkabilecek doz yetersizliği ve yüksek doz 
kullanımına ilişkin semptomlar konusunda sınırlı bilgiye sahip oldukları görüldü.
Eğitim durumu ortaokul ve altı olanların kahve ve C vitamini ile LT4 etkileşiminin 
sorgulandığı sorulara doğru yanıt verme sıklığı lise ve üniversite mezunlarına göre daha 
düşük saptanmıştır (p<0,05). LT4 kullanım şeklinin öğrenildiği hekim branş farklılığı 
ile ilaç uyumu arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmadı (p>0,05). 
Aile hekimlerinin levotiroksin tedavisine ilişkin potansiyel yan etkiler konusunda 
hastaları bilgilendirme sıklığı ile ilaç uyumu düzeyleri arasında istatistiksel olarak 
anlamlı bir ilişki saptandı. İlaca başlama döneminde bilgilendirildiğini belirten 
katılımcıların orta uyum düzeyinde olma sıklığı diğer yanıt gruplarına göre daha 
yüksek bulundu (p<0,05). Aile hekiminin kontrol sıklığı ile ilaç uyumu açısından 
istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmadı (p>0,05). Aile hekiminin takibinden 
genel olarak memnun olduğunu belirten bireylerin yüksek ilaç uyum düzeyine sahip 
olma sıklığı, diğer yanıt gruplarına kıyasla anlamlı derecede daha yüksek bulundu 
(p<0,05).
Sonuçlar: Bu çalışma, hipotiroidili hastalarda ilaç uyumunu etkileyen 
sosyodemografik faktörleri ve aile hekimlerinin rolünü incelemiş, emeklilik, ek hastalık 
varlığı, uzun süreli LT4 kullanımı ve ileri yaşın yüksek uyumla ilişkili olduğunu 
viii
saptamıştır. Katılımcıların ilaç kullanımı ve etkileşimleri konusundaki bilgi eksiklikleri 
dikkat çekmiş olup, aile hekimlerinin bireyselleştirilmiş takip ve bilgilendirme çabalarının 
ilaç uyumunu olumlu etkileyebileceği sonucuna varılmıştır. Hasta-hekim iletişiminin 
güçlendirilmesi ve teknolojik desteklerle ilaç uyumunun artırılabileceği önerilmektedir.
Anahtar Kelimeler: Hipotiroidi, ilaç uyumu, aile hekimliği, levotiroksin,

Abstract:
Aim: The aim of this study was to measure the level of knowledge about the correct 
use of medication in hypothyroidism patients followed up in family health centres 
within Izmir Katip Çelebi University, to evaluate the medication compliance of 
patients and to evaluate the role of family physicians in the treatment of 
hypothyroidism in these criteria.
Methods: In order to collect data, the first part of the study questionnaire consists of a 
7-question sociodemographic data questionnaire consisting of information on the age, 
gender, marital status, marital status, educational status, occupation, income level, and 
chronic disease history of the individuals representing the independent variables 
created by the researchers by reviewing the literature.
The second part consisted of a 13-question questionnaire evaluating the level of 
knowledge of the participants about correct drug use, a 6-question questionnaire 
evaluating the role of family medicine in the treatment of hypothyroidism, and a 4-
question Morisky Green Levine Drug Compliance Scale.
Statistical evaluation was performed using SPSS (Statistical Packet for The Social 
Science) 25.0 package programme. Frequency tables and descriptive statistics were 
used to interpret the findings. The descriptive analyses used in the study included 
mean, median, standard deviation, 1st quartile and 3rd quartile for numerical 
variables; number, ratio and percentage for categorical variables. Whether the findings 
showed normal distribution was determined using the Kolmogorov-Smirnov test. For 
numerical variables that did not meet the assumption of normal distribution, the 
difference between groups was evaluated by Mann-Whitney U Analysis and KruskalWallis Analysis. Whether there was a difference between the groups in terms of 
frequencies was determined by using Chi-square or Fisher Freeman Halton Exact tests 
(when the values observed in the cells did not fulfil the assumptions of the Chi-square 
test).
x
Results: The mean age of the participants was determined to be 56.3 ± 14.8 years, 
with 88.7% (n=344) being female and 11.3% (n=44) being male. The majority of the 
individuals participating in the study exhibited moderate medication adherence. 
Upon examination of the relationships between sociodemographic variables and the 
level of medication adherence, retirement status, the presence of comorbidities, and a 
levothyroxine usage duration of five years or more were found to be statistically 
significantly associated with a high level of adherence (p<0.05). Furthermore, the 
mean age of individuals in the high adherence group was observed to be significantly 
higher (p<0.05). Conversely, no significant association was found between gender 
and income level with medication adherence (p>0.05). In our study, among 
individuals who reported using other medications concurrently with thyroid 
medication, 43.4% were using proton pump inhibitors (PPIs), 7.5% were using iron 
preparations, 6.2% were using calcium preparations, and 4.1% were using 
magnesium preparations simultaneously with LT4. Patients were observed to have 
deficiencies in their basic knowledge regarding the correct usage of LT4 medication 
and limited knowledge about the symptoms of potential dose inadequacy and 
excessive dosage during their treatment. The frequency of correct responses to 
questions regarding the interaction of coffee and vitamin C with LT4 was found to be 
lower among those with an education level of middle school and below compared to 
high school and university graduates (p<0.05). No statistically significant 
relationship was found between the physician specialty from whom LT4 usage was 
learned and medication adherence (p>0.05). A statistically significant relationship 
was found between the frequency with which family physicians informed patients 
about the potential side effects of levothyroxine treatment and the levels of 
medication adherence. Participants who stated that they were informed at the 
beginning of their medication period had a higher frequency of being in the moderate 
adherence level compared to other response groups (p<0.05). No statistically 
significant relationship was found between the frequency of family physician followup and medication adherence (p>0.05). Individuals who stated that they were 
generally satisfied with the follow-up by their family physician had a significantly 
higher frequency of having a high level of medication adherence compared to other 
response groups (p<0.05).
Conclusion: This study investigated the sociodemographic factors influencing 
xi
medication adherence in hypothyroid patients and the role of family physicians, 
identifying retirement, the presence of comorbidities, long-term LT4 use, and 
advanced age as associated with higher adherence. Notable knowledge deficits 
regarding medication use and interactions among participants were observed, leading 
to the conclusion that individualized follow-up and informational efforts by family 
physicians can positively impact medication adherence. Enhancing patient-physician 
communication and leveraging technological support are proposed as potential 
strategies to improve medication adherence.
Keywords: Hypothyroidism, Medication Adherence, Family Practice, Levothyroxine,