El-Haydırî'nin (894/1489) "Kitâbü'l-Ğarâm bi Edilleti'l-Ahkâm" adlı yazma eserinin edisyon kritiği ve İbn Hacer'in "Bülûğu'l-Merâm min Edilleti'l-Ahkâm"ı ile mukâyesesi
The critical edition of "Kitab al-Gharam bi Adillat al-Ahkam" of al-Khaidiri (894/1489) and its comparison with "Bulugh al-Maram min Adillat al-Ahkam" of Ibn Hajar
Yazar: HASNA MOHAMMED H K ALWALI
Danışman: YRD. DOÇ. DR. AHMET TAHİR DAYHAN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Din = Religion
Dizin: Hadis = Hadith ; Kutbüddin el-Haydıri = Kutbüddin el-Haydıri ; İbn Hacer el-Askalani = İbn Hacer el-Askalani ; İslamiyet = Islam

Özet:
Hâfız Kutbüddîn el-Haydırî (894/1489), el-Ğarâm bi edilleti'l-ahkâm adlı eserini, fukahânın metoduyla ve Şâfiî mezhebine uygun şekilde te'lif etmiştir. Eserine bir mukaddime ile başlamış, orada yöntemini ve kitabında kullandığı kaynaklarını anlatmış; ardından İslâm kavâidinin esası olduğu ifade edilen hadîsleri verdiği bir bâb ile giriş yapmıştır. Eserde 2136 hadîs içeren 28 fikhî bölüm (kitâb) zikretmiş ve bir sonuç (hâtime) bölümü ile tamamlamıştır. Hâtime'de, mükerrer hadîslerin seçiminde, onlara hüküm verilmesinde ve mânalarının açıklanmasındaki yöntemini izah etmiş, sonrasında da Câmiu'l-mehâsin adını verdiği ve güzel edeblerden bahseden hadîsleri zikrettiği bir bâb ile kitabını bitirmiştir. Müellif eserini, konuyla ilgili hacimli eserlere müracaat etmekten, temel birçok meseleyi araştırmaktan talebeyi müstağni kılacak şekilde muhtasar tutmuş ve böylece istifâde kolaylığını temine çalışmıştır.
Müellif Kutbüddîn el-Haydırî, Şeyhu'l-İslâm Hâfız İbn Hacer el-Askalânî (852/1448)'nin yakın talebelerindendir. Bizzat hocası onu "Hâfız" diye vasfetmiştir. Hatta el-Haydırî, İbn Hacer'in kendilerine özel nasihatlerde bulunduğu on kişiden birisidir. Müellif kitabını, hocasının kitabı olan Bülûğu'l-merâm'ın tarzı üzere yazmıştır. Ondan hem istifâde etmiş hem de bazı önemli ilavelerde bulunmuştur. Bununla birlikte hocasının bir takım hatalarına notlar (istidrâk) düşmüştür ki biz de iki kitap arasında mukâyese yaptığımız bölümde bunlara dikkat çektik.
Müellif el-Haydırî, eserine aldığı ahkâm hadîslerinin mânalarını ve garîb kelimelerini açıklamış, münekkit muhaddislerin sözlerinden istifâde ederek isnâdlardaki illetler ve râvîler hakkında değerlendirmelerde bulunmuş, çoğu yerde onların hadîsler hakkındaki hükümlerini tahkîk etmiş ve hadîslerin tahrîcinde bir takım önemli ve yararlı malumâta (letâif-fevâid) dikkat çekmiştir. Böylece tahrîc, ilel, cerh-ta'dîl ve hadîslerin mânalarını izah hususunda ilmî yöntemin gereğini hakkıyla ifa etmiştir. Bütün bunlar, el-Haydırî'nin eserine, aynı alandaki diğer çalışmaların çoğundan daha üstün bir özellik kazandırmıştır.
el-Ğarâm bi edilleti'l-ahkâm üzerine yaptığımız bu çalışma, iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde; müellifin hayatı, en önemli eserleri ve üstlendiği vazifeler ele alınmış, hem bu eser hem de ilgili önceki eserler ile nüshalar tanıtılmış, arkasından el-Ğarâm ile Bülûğu'l-merâm'ın "muhtevâ, kitablar, bâblar ve tahrîc" bakımından mukâyesesi yapılmıştır.
İkinci bölüm ise, kitabın iki farklı yazma nüshaya dayanan tahkîkli neşrini içermektedir ki bu yazmalardan biri müellifin hattıyla, diğeri ise kendisi hayatta iken kaleme alınmıştır. Yaptığımız tahrîc çalışması, isnâdlar hakkındaki hükümleri, el-Ğarâm'daki hadîsler ile Bülûğu'l-merâm'daki hadîslerin mukâyesesini içermektedir. Bizi bu çalışmayı tamamlamaya muvaffak kılan Allah'a hamd ederiz.

Abstract:
Al-Hafiz Qutbud-din al-Khaidiri (894/1489) has written a book named as al-Gharam bi adillat al-ahkam on the way of jurists (Fuqaha) according to the school of Imam al-Shaafi'. He started his book with a preface. In preface he described his method and his sources. After that he brought the first chapter named: "The chapter of those narrations in regard of which it is said that the laws of Islam depend on them". He mentioned 28 legal/fiqhi chapters (kitab) that contain 2136 hadiths. He ended his book with a conclusion (hatimah) in which he again illustrated his method of being careful and selecting ahadith. He also discussed the carefulness regarding the determination of order on ahadith and their meanings. After that he wrote a subchapter (bâb) in the end of the book and named it as "A comprehensive chapter of the virtues" (Jāmi'ul-Mahāsin). He made his book a short book so that the students of this book could get rid of the search in long books and of reading the main sources and so that it could be beneficial for its readers and easy for its seekers.
As we know that al-Khaidiri was one of the important students  of Sheikhul-Islam Ibn Hajar al-Asqalani (852/1448) not only this but also he titled him as "Hafiz" and he was one of the ten testified students of Ibn Hajar. Khaidiri has written this book on the way of his teacher's book Bulugh al-Maram min Adillat al-Ahkam. Thus he utilized it and came with an additional information.
He also amended (istidrak) the fancies (awham) of his teacher. We have determined those places while comparing both books. He has elaborated the meanings of the hadiths and untied its riddled (gharib) words. He also has given a touch to the weaknesses (ilal) of its chain (sanad) and narrators (ruwat). For this he acquired the quotations of the profound scholars of this field. Mostly he followed their verdicts (ahkam) on the ahadiths. He also indicates towards the niceness (lataif) and benefits (fawaid) of hadith while its references. Thus he benefited and done a good work in the references of hadith (tahrij) and in justification and falsification (jarh-ta'dil), and in the explanation of the meaning of the ahadith that made a clear importance for this book which made it superior than rest of the book written in this field.
For the purpose to fulfill these benefits, we have divided the work on al-Gharam bi Adillat al-Ahkam into two parts. The first part is specified for the introduction of the author, his important writings, works, the study of the book written before it, description of its scripts, after that we presented a comparison between the book al-Gharam and the book of his teacher named Bulugh al-Maram in the context of their content and subject, chapters and their subchapters and lastly on the references of the hadiths (tahrij).
As far as the second part is concerned, it contains the investigation depending on two of the hand scriptures. One of them is written by the author himself another one was written by someone else in his life. This part also includes the reference of hadiths and the order of their chain (asanid) in addition to the comparison with ahadith those of Bulugh al-Maram.