Neden ve sonuçları açısından tarikat yapılanmalarında gönüllü itaat kültürü: Menzil Tarikatı örneği
The culture of voluntary obedience in religious orders in terms of reasons and consequences: The Menzil Order example
Yazar: DERYA ASLAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞE AYDIN
İstanbul Gelişim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sosyoloji = Sociology

Özet:
İnsanların birlikte yaşama iradesi ve ihtiyacı insanlığın var oluşundan itibaren
ortaya çıkan bir ihtiyaçtır. Bilinen tarih boyunca insanlar her mecrada var olma
mücadelesi vermişlerdir. Yakın tarihe kadar eğitim görme hakkından mahrum olan,
seçme ve seçilme hakkı olmayan, işçilik ya da çiftçilik arasına sıkıştırılmış insanların
günümüzde tüm özgürlüklerine kavuşma imkânı olduğu düşünülürse bu özgürlük ve
bağımsızlık fikrinin modern dünyanın cazibeleriyle yüzlerce yıl otorite altında ezilmiş
ve baskılanmış insanları tüm dış caydırıcılarıyla birlikte cezbetmesi beklenir. Bu
beklentinin sonucunda özgürlüğünü eline alabilen insanın bir daha asla tahakküm
altına girmeyeceğini düşünür ve buna inanırız. Ama tüm bu özgürlük fikrinin
karşısında kendisini dini bir gruba adayan, şeyhinin sözünden çıkmayan ve itaat eden
insanlar gördüğümüzde toplumun ya da ailelerinin baskısıyla istemedikleri bir yaşama
mahkûm edilmiş insanlar olabilecekleri fikri aklımızda yer eder. İşte tam da bu noktada
çalışmanın amacı ve hedef kitlesi ortaya çıkmıştır. Tezin amacı otorite ve itaat
kavramlarını sosyolojik bağlamda inceleyerek kişilerin dini gruplara karşı itaat
davranışı göstermelerinin altında yatan sebepleri araştırmaktır. Araştırma, nitel
yöntemle, Menzil Tarikatına mensup Ankara ili Keçiören ilçesinde yaşayan 21 kadın
katılımcıyla; gönüllü itaat, aidiyet ve gündelik yaşam sosyolojisi üzerine hazırlanmış
21 sorudan oluşan yarı yapılandırılmış soru formu kullanılarak görüşme yapılmıştır.
Çalışmanın bu grupla yapılmasının sebebi, gönüllü itaat kavramının araştırılabileceği
en belirgin örneklerden birinin tarikat yapılanması olduğunun düşünülmesidir. Bu
bağlamda insanların inançları ekseninde itaatlerinin sınırlılıklarının boyutu, hangi
durumlarda otoritenin sorgulanacağı ya da sorgulanabilir olup olmadığı üzerinde
durulmuştur. Görüşmelerden alınan yanıtlar altı temada incelenerek anlamacı ve
yorumlamacı bir bakış açısıyla analiz edilmiştir. Literatürde incelenen konularla
bağlantı kurularak gönüllü itaati inşa eden dinamiklerin nedenleri ve sonuçları ile ilgili
elde edilen bulgular değerlendirilmiş ve sonuç bölümünde verilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Gönüllü itaat, otorite, aidiyet, tarikat, cemaat.

Abstract:
People's will and need to live together is a need that has emerged since the
existence of humanity. Throughout known history, people have struggled to exist in
every medium. Considering that people who were deprived of the right to education
until recently, who did not have the right to vote and be elected, and who were stuck
between labor or farming have the opportunity to gain all their freedom today, this idea
of freedom and independence attracts people who have been oppressed and oppressed
under authority for hundreds of years with the attractions of the modern world, with
all its external deterrents. is expected. As a result of this expectation, we think and
believe that the person who can take his freedom will never be dominated again. But
when we see people who dedicate themselves to a religious group, who follow the
words of their sheikh, and who obey, in the face of all this idea of freedom, the idea
that they may be people who are condemned to a life they do not want due to the
pressure of society or their families remains in our minds. It is at this point that the
purpose and target audience of the study emerged. The aim of the thesis is to examine
the concepts of authority and obedience in a sociological context and to investigate the
underlying reasons why people show obedience towards religious groups. The
research was conducted with a qualitative method, with 21 female participants living
in Keçiören district of Ankara, who are members of the Menzil Sect; The interview
was conducted using a semi-structured questionnaire consisting of 21 questions
prepared on voluntary obedience, belonging and the sociology of daily life. The reason
for conducting the study with this group is that it is thought that one of the most
prominent examples in which the concept of voluntary obedience can be investigated
is the sect structure. In this context, the extent of the limitations of people's obedience
in terms of their beliefs, in which situations the authority can be questioned or whether
it can be questioned is emphasized. The answers received from the interviews were
examined under six themes and analyzed from a comprehension and interpretive
perspective. By making connections with the subjects examined in the literature, the
findings regarding the causes and consequences of the dynamics that build voluntary
obedience were evaluated and given in the conclusion section.
Key Words: Voluntary obedience, authority, belonging, sect, community.