Hakîm Senâî'nin "Akılnâme" adlı eseri
Hakim Sanai's work named "Aqlnâme"
Yazar: AHMET OĞUZ ILDIR
Danışman: DOÇ. DR. HAMİDE ULUPINAR
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion ; Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Akılname = Aqlname ; Hakim Senai = Hakim Senai ; Mesnevi = Mathnawi ; Tasavvuf = Mystic

Özet:
Bu çalışma hicri V/VI asırları arasında yaşamış olan sûfi şair Hakîm Senâî'nin hayatını, eserlerini, etkilerini ve Akılnâme adlı eserindeki tasavvufî kavramların tespitini ve bunların Tasavvuf Tarihi açısından değerlendirilmesini içermektedir.
Gazneliler devrinde yaşamış olan Hakîm Senâî, tasavvuf açısından son derece önemli bir şahsiyettir. Zira o, tasavvufî mesnevinin kurucusu sayılmış, didaktik şiiri, tasavvufî içerikle ilk defa o birleştirmiş ve şiirde kalenderiyyât tarzını ilk defa o kullanmıştır. Böylelikle başta Ferîdüddin Attâr ile Mevlânâ olmak üzere Sa'dî-i Şirâzî ve Hâfız gibi birçok sûfi şaire hem şairlik hem de tasavvufî yönüyle tesir etmiş ve ilham kaynağı olmuştur. Hatta Mevlânâ eserlerini yazdırırken, sohbet ve vaaz ederken Senâî'nin eserlerinden sıklıkla yararlanmıştır. Mesnevî'nin yazılmasında da Senâî'nin büyük bir payı vardır.
464/1072 yılında Gazne'de doğan Senâî ömrünün bir kısmını Mevlânâ'nın doğum yeri olan Belh'te geçirmiştir. Methiye şairi olarak şiir söylemeye başlayan ancak bir süre eğlence içinde yaşamını geçirdikten sonra takva ve fazilet yolunu seçen Senâî, tasavvufî mesnevî geleneğinin güçlü bir temsilcisi olmuştur. 525/1131 yılında yine Gazne'de vefat etmiştir.
O, tasavvufî görüşlerinin bulunduğu küçük bir mesnevisi olan Akılnâme adlı eserinde aşkı, akla üstün tutmuş, aşkı hayatın anlamı olarak görmüştür. Ancak o, aklın önemini ihmal etmemiştir. Şeyh olmadan sülûkun bir öneminin olmadığını vurgulamış, tarikatın ve sâliklerin özelliklerinden bahsetmiştir.

Anahtar Kelimeler: Tasavvuf, Hakîm Senâî, Mesnevi, Akılnâme, Senâî Âbâd

Abstract:
This study aims to examine the life, works, and effects of the Sufi poet Hakim Sanai, who lived during the fifth and sixth centuries Hijri, and the mystical concepts in his work known as Aqlnâme and to evaluate them in terms of the history of Sufism.
Hakim Sanai, who lived in the period of the Ghaznavids, is an extremely important person in mysticism. Considered the founder of mystical masnavi, he combined didactic poetry with mystical content for the first time and used the kalenderiyyât style in poetry for the first time. Thus, many Sufi poets such as Attar, Rumi, Saadi Shirazi and Hafez, were influenced and inspired by both his poetry and mystical methods.  In fact, while writing, conversing and preaching, Mevlana often used Sanai's works. Sanai made a great contribution to the writing of the Masnavi.
Born in Ghazni in 464/1072, Sanai spent part of his life in Belh, the birthplace of Rumi. Sanai started to sing as a poet of praise, but after spending part of his life in entertainment, he chose the path of taqwa and virtue and became a strong representative of the mystical masnavi tradition.  He died in 525/1131, again in Ghazni.
In his work Aqlnâme, which is a small masnavi with mystical views, he prioritized love over reason and saw it as the meaning of life. However, he did not overlook the importance of reason. He emphasized the idea that the mystical path is not important without a sheikh, and talked about the characteristics of the sect and saliks.

Keywords: Sufism, Hakim Sanai, Masnavi, Aqlnâme, Sanai Abad