Nitröz oksit/oksijen kombinasyonu uygulamasının kognitif fonksiyonlar üzerine etkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effects of nitrous oxide/oxygen combination on cognitive functions
Yazar: SARA SAMUR ERGÜVEN
Danışman: PROF. DR. ERTAN ALİ DELİLBAŞI ; DOÇ. DR. BERRİN IŞIK
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Ağız, Diş, Çene Hastalıkları ve Cerrahisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry
Dizin: Belirti ve semptomlar = Signs and symptoms ; Bilinçli sedasyon = Conscious sedation ; Biliş = Cognition ; Bilişsel işlevler = Cognitive functions ; Nitröz oksit = Nitrous oxide ; Oksijen = Oxygen

Özet:
Nitröz oksidin diş hekimliği işlemleri esnasında bilinçli sedasyon amacıyla kullanımı yaygın bir yaklaşım olmasına rağmen, kognitif fonksiyonlar üzerine etkileri yeterince aydınlatılmamıştır. Bu araştırma nitröz oksit/oksijen kombinasyonu uygulamasının kognitif fonksiyonlar üzerine olan etkisinin değerlendirilmesini amaçlamaktadır.
Bu araştırma, Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Klinik Araştırmalar Değerlendirme Kurulu'ndan ve T.C. Sağlık Bakanlığı İlaç ve Eczacılık Genel Müdürlüğü'nden onay alınmasını takiben gerçekleştirilmiştir. Araştırmaya diş tedavisine yönelik minimal düzeyde kaygı duyan, 22-31 yaş aralığında, ASA I. sınıf 40 olgu yazılı onay alınmasını takiben dahil edilmiştir.
Olgularda %40 nitröz oksit/oksijen kombinasyonu inhalasyonu aracılığıyla (Relaxodent AMS, İskitler, Ankara, Türkiye) bilinçli sedasyon gerçekleştirilmiştir. Kognitif fonksiyonların değerlendirilmesi amacıyla Sayı Dizisi, Simge Kodlama, Nelson El Tepki ve Parmak Vurma psikometrik testleri sedasyon uygulaması öncesi, sedasyon esnasında ve derlenme dönemi sonrasında olmak üzere üç kez uygulanmıştır. Tüm uygulamalar süresince klinik monitörizasyona ek olarak; nabız oksimetresi (Fingertip Pulse Oximeter, Digipox) ile elektromekanik monitörizasyon yapılmıştır.
Sedasyon uygulamaları hiç bir olguda ciddi bir komplikasyon ile karşılaşılmadan başarıyla tamamlanmıştır. Bu çalışmanın sonuçları; %40 nitröz oksit/oksijen kombinasyonu uygulaması sırasında kognitif fonksiyonların etkilendiğini; ancak kognitif fonksiyonların büyük bir kısmına ilişkin derlenmenin uygulama sonrası 15.dk.'da gerçekleştiğini göstermektedir. Bununla birlikte Simge Kodlama Testindeki şekillerin bozuk ve anlamda kaymayı içerecek şekilde kodlanmasına ilişkin motor kayıp değerlerinin uygulamadan 15 dk. sonraki dönemde, uygulama öncesi döneme göre daha fazla motor kayıpla ilişkili şekilde ifade edilmesi, ince motor fonksiyonlara yönelik yetilerin tam olarak düzelmediğini göstermektedir. Yan etkilerden hipnotik etkiler ve izolasyon hissi bulgularının da uygulama sonrası 15.dk.'da izlenmesi ince motor becerilerdeki yeti kaybının devam ettiğini destekleyen bir bulgudur. Bu sonuç hastalara dikkat gerektiren işlerden kaçınmaları konusunda bilgi verilmesi açısından önemlidir. Kognitif fonksiyonların ve ince motor faaliyetlerin ölçüldüğü duyarlılığı ve seçiciliği yüksek testlerle derlenme sonrası daha uzun periyodu içeren çalışmaların yapılması faydalı olabilir.

Abstract:
Utilization of nitrous oxide for conscious sedation during dental interventions is a widespread approach; however, nitrous oxide's cognitive effects are not completely understood. This present study aims to evaluate the effects of a nitrous oxide/oxygen combination on cognitive functions.
This scientific study had been approved by the Ankara University Faculty of Medicine, Board of Assessment of Clinical Studies and the Ministry of Health, General Directorate of Pharmaceuticals and Pharmacy. This study includes 40 adults aged between 22 to 31, who referred to our clinic. All are classified as ASA I patients, and have minimal anxiety towards dental treatment. The patients were enrolled in the study after obtaining their written consent.
Subjects received a 40% nitrous oxide/oxygen combination inhalation for conscious sedation (Relaxodent, AMS, İskitler, Ankara, Turkey). Psychometric tests that include Digit Span, Symbol Coding, Nelson Hand Reaction and Finger Tapping were applied three times before sedation, during sedation and at the end of the recovery for assessing cognitive functions. Clinical monitoring was sustained during all applications and additionally electromechanical monitoring was conducted with the aid of a pulse oximeter (Fingertip Pulse Oximeter, Digipox).
Sedation procedures were accomplished in all cases without encountering any serious complications. The results of this study showed that, a 40% nitrous oxide/oxygen combination impaired cognitive functions during conscious sedation; however, recovery of most of the cognitive functions occurred 15 minutes after sedation.  In the meantime, motor loss value was indicated by coding symbols improperly and meaningless in the Symbol Coding Test; the result of this value showed more cognitive impairment 15 minutes after sedation than before the sedation period. Thus the ability to execute fine motor skills was not totally recovered at this time. Side effects, including hypnotic effects and isolation instinct continue 15 minutes after sedation and supporting the findings of loss of ability to perform fine motor skills. The result of this study could be crucial for giving information to the patients about avoiding attentive activities. Studies which include tests with high sensitivity and selectivity that assess cognitive functions and fine motor skills in a longer period after recovery time would be beneficial.