Kars ili ve ilçelerindeki Türk Dönemi mimari eserleri
Turkish period architectural works in Kars and its towns
Yazar: MURAT DELEN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ALİ BORAN
Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2005
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
152 6. ÖZET Zengin bir tarihi ve kültürel geçmişe sahip olan Kars, Kafkasya ile Anadolu arasında coğrafi bakımdan bir köprü vazifesi üstlenmektedir. Bu konumuyla, çeşitli uygarlıkların gelip geçtikleri, geçerken de silinemeyecek tarihi ve kültürel izler bıraktığı bir alan olmuştur. Şehir, bu stratejik özelliği nedeniyle sürekli saldırılara ve yıkımlara maruz kalmış ve bir çok kez yeniden imar edilmiştir. Kars şehri, tarihin akışı içerisinde sürekli Osmanlı-İran çekişmesine sahne olmuş, XIX. yy. başlarından itibaren bu kez Osmanlı-Rus savaşları başlamıştır. Nihayet 1878 yılında meydana gelen Osmanlı-Rus Savaşı sonucunda Rus işgaline uğramıştır. Bu tarihe kadar kalesi, sarayı, camileri, türbeleri, hamamları, köprüleri ve evleriyle tipik bir Osmanlı kenti iken, bu tarihten sonra yaklaşık kırk yıl sürecek olan, Rus işgali ve Ermenilerin şehri ateşe vermesi sonucu kent mimarisi birkaç örnek dışında onarımı güç bir enkaz yığını haline gelmiştir. Rus işgali sırasında şehirdeki Türk dönemine ait yapıların büyük bir bölümü yıkılmak ya da terkine zorlamak suretiyle yok edilmeye çalışılmıştır. Günümüze ulaşan az sayıdaki mimari eserlerin bir bölümü çeşitli zamanlarda tamir görerek günümüze ulaşmış, bazıları ise bakımsızlık nedeniyle yıkılma tehlikesi ile baş başa kalmıştır. Yapılan bu çalışmada bütün bu olumsuz koşullara rağmen Kars ili ve ilçelerinde varlığını sürdüren Türk dönemi mimari eserleri incelenmeye, bu eserlerin Sanat Tarihi içerisindeki yeri ve önemi tespit edilmeye çalışılmıştır. "Kars İli ve İlçelerindeki Türk Dönemi Mimari Eserleri"ni konu alan Yüksek Lisans Tez çalışmamızda Kars ili ve ilçelerinde bulunan toplam 32 eser incelenmiştir. Bu eserlerin dağılımı; 14 cami, 6 türbe, 5 hamam, 1 saray, 1 köprü, 1 kale(cephanelik, süvari ahin, asker koğuşu) ve 1 ev şeklindedir. Çalışmamızın metin bölümünde; önce kentin coğrafi konumu ve tarihçesi hakkında kısaca bilgi verilmiştir. Ardından katalog bölümünde yapılar türlerine göre ayrılarak çeşitli başlıklar altında ayrıntılı olarak tanıtılmıştır. Değerlendirme bölümünde yapılar eldeki veriler ışığında kendi aralarında benzerleri ile ve bölgedeki diğer benzer yapılar ile karşılaştırılmıştır. Sonuç bölümünde yapıların genel bir tarifi ve özelliklerinden bahsedildikten sonra kentin Türk Sanatındaki yeri ve önemi belirtilmiş, bu eserlerin çok acele koruma altına alınarak geçmişin izlerini geleceğe taşımanın önemi vurgulanmıştır. Tezimiz; Özet, Summary, Kaynakça, Çizim Listesi, Resim Listesi ve Levhalar, bölümüyle son bulmaktadır.

Abstract:
153 6.1. SUMMARY Kars which has a rich historical and cultural background has a duty of bridge between Caucasia and Anatolia from the geographical point of view. With its this position, it became an area that some civilizations passed and while passing had indelible historical and cultural traces.The city was usually attacted and ruined because of its this feature and was reconstructed many times. Kars always witnessed Ottoman-Iran disputes during history and from the early XIX. century, this time, Ottoman-Russian wars started.Finally, it had been occupied by Russians as a result of Ottoman-Russian war in 1878.Up to this date while it was a typical city of Ottoman with its castle, palaces, mosques, tombes, Turkish bathes, bridges and houses; after this date which would continue approximately forty years, as a result of Russian occupation and set on fire by Armenians, the city architecture became ruin that is difficult to repair except some examples.During Russian occupation, most of the structures in the city that belong to Turkish period were tried to be annihilated with the aim of being destroyed or forcing to leave. The ones, which arrived today, arrived today having some restoration in different times and some others were in danger of being annihilated because of neglect. In this study, despite all these negative conditions, it is tried to be examined Turkish period architectural works in the towns and center of Kars and to be determined the place and the importance of these works in Art History. In our mastering thesis work named Turkish Period Architectural Works in Kars and its towns, it is studied 32 works in total which are in Kars and its towns. The distribution of these works: 14 mosques, 6 tombes, 5 Turkish bathes, 1 palace, 1 bridge, 1 castle (ammunition, cavalryman barn, soldier dormitory) and 1 house. In text chapter of our study, firstly a short knowledge was given about the geographical position and the history of the city.And then, in catalogue section, structures were looked over in detail as parts according to their kinds.In evaluation chapter, structures were compared with themselves and near urban structure in the light of datums on hand.In the last chapter, after a general description and features were shortly given, the place and the importance of the city in Turkish art was pointed out, the importance of carrying tracks of the past to the future by being taken under protection immediately was stressed. Our thesis is lasted with Summary, Bibliography, Drawing List, Picture List and Signs section.