Kazak ve Kırgız sahası destanlarında kahraman eğitimi
The education of the hero in the epics from Kazakh and Kyrgyz regions
Yazar: GÜVEN KESKİN
Danışman: PROF. DR. İSMET ÇETİN
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Destanlar = Epics ; Değer aktarımı = Value transfer ; Değerler = Values ; Değerler eğitimi = Values education ; Kahramanlar = Heroes ; Kazak edebiyatı = Kazakh literature ; Kırgız edebiyatı = Kyrgyz literature ; Sözlü edebiyat = Oral literature ; Türk destanları = Turkish legends

Özet:
Toplumlar, kültürel kodlarını anlatılarda yaşatırlar. Kolektif yaratılardan mit, masal, destan, hikâye gibi anlatılar toplumsal belleğin saklandığı kültür unsurlarıdır. Uluslar, asırlar boyu hafızasından silinmeyecek önemde gördüğü olayları bu anlatılarla yaşatırlar. Anlatılar içinde destanlar, bir taraftan o toplumun evren tasavvurunun izlerini taşırken bir taraftan da tarihî hatıralarının izlerini korurlar. Toplum adına ortaya çıkan ve toplumun bütün meziyetlerini temsil kudretine sahip destan kahramanları, toplumun lideridir. Toplum bu tipi idealize ederek gelecek kuşaklara da rol model göstermek üzere seçmiştir. Dolayısıyla destan kahramanının içinden yetiştiği kültürü temsil etme yetkisi vardır. Çalışmamızın problem durumu kahramanın, kültürünü temsil yetkisini elinde bulundurmasının sebeplerinin araştırılmasıdır. Toplumun, bireylerin davranışlarını değerlendirirken kullandığı ölçüt değerlerdir. Bu değerler aynı zamanda kültürün eylem ve söylemlerde kendini gösteren yapıtaşlarıdır. Çalışmamızın konusunu oluşturan durum destan kahramanının toplumsal değerleri en iyi şekilde üzerinde taşıması ve bu yolla kültürü temsil yetkisini elinde bulundurmasıdır. Bu şahıs kahraman olduğu için değerleri yansıtmaz, toplumsal değerleri en iyi şekilde yansıtabildiği için destan kahramanı olmuştur. Zira Türk destan kahramanlarının kut sahibi olmaları da bunu gerektirir. O, Tanrı tarafından kutlu kılındığı için zaferler elde eder ve bu yüzden toplumun izinden gittiği bir lider olur. O halde kahraman için toplumun, değerlerine uygunluğu yönünden seçtiği kişi dememiz gerekir. Çalışma evreni olarak Türk Dil Kurumu Yayınları tarafından Türk Dünyası Destanlarının Tespiti, Türkiye Türkçesine Aktarılması ve Yayımlanması Projesi kapsamında metinleri verilen Kazak Destan dairesinden Akböpe – Savıtbek, Barak Batır, Alpamıs, Kambar Batır, Dürligüv, Karaşaş Kız, Makpal – Segiz; Kırgız Destan dairesinden ise Kurmanbek, Seyitbek, Canış Bayış destanları belirlenmiş ve ilgili destanlar eğitim, değerler ve değerler aktarımı yönlerinden incelenmiş, toplumun değerleri birer ölçüt olarak kullanarak bireyleri nasıl incelediği ve kahramanı nasıl seçtiği anlaşılmaya çalışılmıştır.

Abstract:
Cultural codes of a society live in narratives. Narratives from collective creations such as myths, tales, epics, stories are the cultural elements hidden in communal memories. Nations keep the events, which seem important enough to be remembered for centuries, alive through these narratives. Among these narratives, epics preserve the traces of historic memories while also carrying the traces of the universal description of that society. Epic heroes who come forward to be the voice of their society and who also have the representative power of the society's every virtue, are the leaders of society. And the society chooses to idealize such a chracter in order to have a role model for future generations. Therefore, the epic heroes also have the power to represent the society in which they have been raised. The aim of this study is to research the reasons why the hero has the power to represent their culture. The standard used by society when evaluating the behaviour of individuals is their values. These values are also the building stones of the culture, which can be seen in actions and narrations. The subject of this study is that the hero of the epic carries the social values as perfectly as possible, and therefore has the power to represent the culture. This individual does not carry these values because he/she is the hero, but is the hero of the epic because he/she has these values and reflects them in the best possible way. As it is necessary for the Turkish epic heroes to have kut  (blessing). The hero is victorious because he/she is blessed by God, and that's why the sociesty accepts him/her as their leader. That's why the hero should be described as the person chosen by society for their conformity and relevance to society's values. The target population is chosen from the texts provided within the scope of Ascertaining the Epics of the Turkish Word by Turkish Language Association Publications, Application and Publication of Turkish Language; Akböpe -Savıtbek, Barak Batır, Alpamıs, Kambar Batır, Dürligüv, Karaşaş Kız, Makpal- Segiz from the Kazakh Epic Department and Kurmanbek, Seyitbek, Canış Bayış from the Kyrgyz Epic Department, and these epics have been analyzed from the point of education, values and value transfer, using the public values as a measure, the research focused on how they study the individuals and choose the hero.