Yabancı/ikinci dil olarak Türkçe öğretiminde kültürlerarası iletişim ve kültürlerarası duyarlılığın görünümleri
Intercultural communication and the aspects of intercultural sensitivity in teaching Turkish as a foreign/second language
Yazar: DAMLA ELİF KINAY
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA DURMUŞ
Hacettepe Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı / Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Dil-kültür = Language-culture ; Çok kültürlülük = Multiculturalism

Özet:
Bireyin kendi kültüründe doğal olarak karşılaştığı sözler ile sözel veya sözel olmayan davranışlar, başka kültürlerde farklı anlamlar taşıyabilir; farklı algılanabilir, yanlış yorumlanabilir ya da karşılığı olmayan bir kavram veya durum olarak belirebilir. Bu durum, kültürlerarası iletişimin temel dayanağıdır. Bireylerin etkin bir kültürlerarası etkileşime sahip olabilmesi için de gelişmiş kültürlerarası duyarlılığa sahip olması gerekmektedir. Bu bağlamda yabancı/ikinci dil öğretiminde öğrenicilerin ve öğreticilerin, kültürlerarası duyarlılığa sahip olması gerekmektedir. Bunun yanı sıra temel öğretim kaynaklarından ders kitapları, içerik olarak öğrenicilere kültürel farklılıkları gösterici olmalı, öğrenicilerin farklı kültürel değer ve yargıları yabancılamayan, farklılıklara açık ve hoşgörülü olmalarını sağlamalıdır. Bu da dil öğretim sınıflarında kültürlerarası duyarlılık kazanımı ile olasıdır. Bu çalışmanın amacı, Türkçenin yabancı/ikinci dil olarak öğretiminde kullanılan ders kitaplarının ve uygulamaların içeriklerini kültürlerarası duyarlılık görünümleri açısından incelemek, öğrenicilerin ve öğreticilerin kültürlerarası duyarlılık ile etnikmerkezcilik düzeylerini etkileyen etmenleri saptamak ve sonuçları değerlendirerek önerilerde bulunmaktır. 
Bu amaç doğrultusunda araştırma çoklu durum çalışması olarak planlanmıştır. Araştırmada Çukurova Üniversitesi Türkçe Öğretimi Uygulama ve Araştırma merkezinde 2019-2020 ve 2021-2022 akademik yıllarında Türkçe öğrenim gören öğrenicilerin ve uluslararası öğrenicilere Türkçe dersi veren öğreticilerin kültürlerarası duyarlık ve etnikmerkezcilik düzeylerini etkileyen etmenler incelenmiştir. Ayrıca dil öğretiminde öğreniciler için uzun bir süre yoğun bir şekilde takip edecekleri ders materyallerinin kitaplar olduğu düşüncesinden hareketle dil öğretim merkezleri ve kurumlarında yabancı ve ikinci dil olarak Türkçe öğretimi amacıyla kullanılan "Yedi İklim Türkçe" ve "Yeni İstanbul Uluslararası Öğrenciler için Türkçe Eğitim Seti"ndeki "kültürlerarası duyarlılık" görünümleri incelenmiştir. Araştırmada nicel ve nitel veri toplama araçları olarak "Kültürlerarası Duyarlılık Ölçeği", "Etnikmerkezcilik Ölçeği", görüşme formları, "Yabancı/İkinci Dil Olarak Türkçe Ders Kitabı Kültürlerarası Duyarlılık İnceleme Ölçütleri" kullanılmıştır. Öğrenicilere ve öğreticilere uygulanan ölçeklerden elde edilen nicel veriler SPSS aracılığı ile analiz edilmiştir. Yabancı/İkinci dil olarak Türkçe ders kitapları ise tümevarım yöntemiyle geliştirilen ölçütler doğrultusunda doküman incelemesi yöntemi ile incelenmiştir.  Araştırmanın sonucunda öğrenicilerin ve öğreticilerin kültürlerarası duyarlılık ve etnikmerkezcilik düzeylerini etkileyen etmenler tespit edilmiştir. Bunun yanı sıra araştırma bulguları, incelenen ders kitaplarında; öğrenicilerin hoşgörülü olmalarını, empati kurmalarını sağlayacak ve merak uyandıracak etkinlikler ile kültürel içerikler konularında öne çıkan olumlu özelliklerin yanı sıra geliştirilmesi önerilen eksikliklerin de olduğunu göstermiştir. Araştırma sonucunda elde edilen bulgulardan öğrenici ve öğreticilerin kültürlerarası duyarlılıklarının geliştirilmesine ve ders kitaplarında kültürlerarası duyarlılık görünümlerine ilişkin önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
What an individual thinks or perceives as normal or natural in his own culture may have different meanings in other cultures; it may be perceived differently and misinterpreted by individuals in different cultures, or it may coincide with a concept that has no meaning. This is the principal foundation of intercultural communication. In order for individuals to have effective intercultural interaction, they must have developed intercultural sensitivity. In this sense, learners and instructors must have intercultural sensitivity. Besides, textbooks, which are basic teaching resources, must show cultural differences to learners in terms of content and ensure that learners do not alienate different cultural values and judgments, and are open and tolerant to differences in foreign/second language teaching. This is possible with the acquisition of intercultural sensitivity in language teaching classes. The aim of this study is to analyze the contents of textbooks and practices used in teaching Turkish as a foreign/second language in terms of intercultural sensitivity aspects, to identify the factors affecting the intercultural sensitivity and ethnocentrism levels of learners and instructors, and to make suggestions by evaluating the results. 
For this purpose, in this research, which was planned as a multiple case study, the factors affecting the intercultural sensitivity and ethnocentrism levels of the learners who studied Turkish at Cukurova University Turkish Teaching, Application and Research Center in the 2019-2020 and 2021-2022 academic years and the instructors who teach Turkish to international learners were examined. For this purpose, in this research, which was planned as a multiple case study, it was examined which factors affected the intercultural sensitivity and ethnocentrism levels of the students who studied Turkish at Cukurova University Turkish Teaching, Application and Research Center in the 2019-2020 and 2021-2022 academic years and the instructors who teach Turkish to international learners.  In addition, "intercultural sensitivity" aspects in "Yedi İklim Türkçe" and "New Istanbul Turkish for International Students Couse Book" were examined, based on the grounds that students will extensively use books as course materials for a long time during their language education, and that the abovementioned textbooks are the ones used by language centers and institutions fort he purpose of teaching Turkish as a foreign and second language. In the research, "Intercultural Sensitivity Scale", "Ethnocentrism Scale", interview forms,  "Criteria for Examining Intercultural Sensitivity Aspects in Turkish as a Foreign/Second Language Textbooks" were used as quantitative and qualitative data collection tools. Quantitative data obtained from the scales applied to learners and instructors were analyzed via SPSS. Turkish as a foreign/second language textbooks were examined with the document analysis method in line with the criteria developed by the inductive method. As a result of this research, it was determined which factors are affecting the intercultural sensitivity and ethnocentrism levels of learners and instructors. In additon, research findings have shown that there are positive features in the textbooks, such as activities and cultural content that will enable learners to be tolerant, empathize and arouse curiosity, but there are also deficiencies that are recommended to be improved. Analysing the data received, suggestions have been put forward to regard the development of intercultural sensitivity of learners and instructors and the appearance of intercultural sensitivity in textbooks.