Nişasta bazlı şeker ile ilgili tüketicilerin bilgi, tutum ve tüketim davranışları: Ondokuz Mayıs Üniversitesi Ziraat Fakültesi öğrencileri örneği
Consumers' knowledge, attitude and consumption behavior regarding starch-based sugar: Case of Ondokuz Mayis University Faculty of Agriculture students
Yazar: BERKAY ÇEVİK
Danışman: PROF. DR. KÜRŞAT DEMİRYÜREK
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı / Tarım Politikası ve Yayım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics ; Ziraat = Agriculture ; İstatistik = Statistics
Dizin: Besin etiketi = Food label ; Gıda katkı maddeleri = Food additives ; Gıda tüketimi = Food consumption ; Hazır gıda tüketimi = Ready food consumption ; Temel gıda ürünleri = Basic food products ; Yapay tatlandırıcılar = Artificial sweeteners ; Üniversite öğrencileri = University students ; Şeker şurubları = Sugar syrups

Özet:
Araştırmanın temel amacı, tüketicilerin nişasta bazlı şeker (NBŞ) hakkındaki bilgi düzeylerini, tutumlarını ve tüketim davranışlarını tespit etmektir. Bu doğrultuda, Ondokuz Mayıs Üniversitesi Ziraat Fakültesi'nde öğrenim gören 238 son sınıf öğrencisi, tam sayım yöntemiyle araştırmanın hedef kitlesi olarak belirlenmiştir. Katılımcıların NBŞ'ye ilişkin tüketim alışkanlıkları, bilgi seviyeleri ve tutumları incelenmiş olup çevrim içi anketlerle toplanan veriler, SPSS programı ile analiz edilmiştir. Frekans dağılımları ve yüzdelerle desteklenen analizler, temel istatistiksel testlerin yanı sıra ki-kare testiyle de güçlendirilmiştir.
Sonuçlara göre, öğrencilerin %52'si NBŞ kavramını hiç duymadığını, %48'i ise duyduğunu ifade etmiştir. Ayrıca, %48.3'ü NBŞ'nin doğru tanımını bilirken, %51.7'si bu tanımı yanlış bulmuştur. Katılımcıların %58.4'ü NBŞ içeren bir ürünü satın alma konusunda kararsızken, %18.5'i bu tür ürünleri almaya istekli olduğunu belirtmiştir. Öğrencilerin %46.6'sı NBŞ'nin insan sağlığına zararlı olduğuna inanmakta, %49.2'si ise bu konuda herhangi bir bilgiye sahip olmadığını dile getirmektedir. Öğrenciler, NBŞ içeren ürünleri en çok içerik bilgisi (%58) ve tat farklılıkları (%54.6) ile ayırt ettiklerini belirtmişlerdir. Araştırmada, öğrencilerin en çok (her gün) ekmek (%86.1), peynir (%67.6), yumurta (%58.8), sebze (%62.6), meyve (%55), çay (87.8) ve yoğurt (%51.3) gibi temel gıdaları tükettikleri, fast food (%64.7), simit (%60.5) ve gazlı içecekler (%54.2) gibi işlenmiş gıdaları da yaygın (ayda bir) tükettikleri tespit edilmiştir. Ancak; kırmızı et, tavuk eti ve balık gibi protein ağırlıklı gıdaların tüketim sıklığı oldukça düşük seviyede kalmıştır. Bu bulgular, öğrencilerin NBŞ'nin etkilerine ilişkin farkındalığının düşük olduğunu ve yeterli bilgilendirmenin yapılmadığını göstermektedir. Bu durumu iyileştirmek için, üniversitelerde ve kamu kurumlarında NBŞ'nin etkileri hakkında bilgilendirme ve eğitim programlarının hayata geçirilmesi gerekmektedir. Ayrıca, tüketicilerin bilinçli seçimler yapabilmesi adına gıda etiketlerinde NBŞ gibi katkı maddelerinin net ve anlaşılır şekilde belirtilmesi önemlidir. Böylece, öğrenciler ve tüketiciler, bu katkı maddelerine karşı daha bilinçli ve dikkatli tercihler yapabileceklerdir. Aynı zamanda, sağlıklı beslenme bilincinin artırılması, üniversitelerde daha sağlıklı yiyecek alternatiflerinin sunulması ve uygun fiyatlı, sağlıklı gıdalara erişimin kolaylaştırılması, öğrencilerin dengeli ve sağlıklı beslenme alışkanlıkları geliştirmesine önemli katkı sağlayacaktır.

Abstract:
The primary aim of the research is to determine consumers' knowledge levels, attitudes, and consumption behaviors regarding high fructose corn syrup (HFCS). In this context, 238 senior students studying at Ondokuz Mayıs University's Faculty of Agriculture were identified as the target population through the full enumeration method. The participants' consumption habits, knowledge levels, and attitudes towards HFCS were examined, and the data collected via online surveys were analyzed using the SPSS program. The analysis, supported by frequency distributions and percentages, was further strengthened with basic statistical tests as well as the chi-square test.
According to the results, 52% of the students had never heard of the concept of HFCS, while 48% stated that they had. Additionally, 48.3% correctly identified the definition of HFCS, whereas 51.7% provided an incorrect definition. While 58.4% of the participants were undecided about purchasing a product containing HFCS, 18.5% expressed a willingness to buy such products. Moreover, 46.6% of the students believed that HFCS is harmful to human health, while 49.2% reported that they had no knowledge on the subject. Students indicated that they most commonly distinguished HFCS-containing products by examining the ingredients (58%) and noticing taste differences (54.6%). The research also found that students most frequently consumed staple foods such as bread (86.1% daily), cheese (67.6% daily), eggs (58.8% daily), vegetables (62.6% daily), fruit (55% daily), tea (87.8% daily), and yogurt (51.3% daily). Furthermore, processed foods such as fast food (64.7% monthly), simit (60.5% monthly), and carbonated drinks (54.2% monthly) were commonly consumed. However, the consumption frequency of protein-rich foods such as red meat, chicken, and fish was found to be quite low. These findings indicate that students have low awareness of the effects of HFCS and that sufficient information has not been provided. To improve this situation, informative and educational programs on the effects of HFCS should be implemented in universities and public institutions. Additionally, it is crucial that food labels clearly and understandably indicate the presence of additives like HFCS to enable consumers to make informed choices. By doing so, students and consumers can make more conscious and cautious decisions regarding these additives. Furthermore, raising awareness of healthy eating, providing healthier food alternatives in universities, and increasing access to affordable, nutritious foods will significantly contribute to the development of balanced and healthy eating habits among students.