Üretim işçisi evli kadınların iş ve sosyal yaşamlarının toplumsal cinsiyet eşitliği bakış açısıyla incelenmesi
Examining the work and social life of married women working as production workers from the perspective of gender equality
Yazar: GÜLER DOYMAZ AYDIN
Danışman: PROF. DR. KASIM KARATAŞ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Sosyal Hizmet = Social Work
Dizin: Evli kadınlar = Married women ; Kadın işçiler = Women workers ; Sosyal hayat = Social life ; Sosyal hizmetler = Social services ; Toplumsal cinsiyet = Gender ; Çalışan kadınlar = Working women ; İş hayatı = Work life

Özet:
İş yaşamı hem yaşamsal sorunların ortaya çıktığı hem de kendine has problemleri içinde barındıran bir alandır. Bu sorunlara ek olarak çalışma yaşamı işçi kadınlar için toplumsal cinsiyet eşitsizliği temelinde yani sadece kadın oldukları için karşılaşabilecekleri sorunların da ortaya çıkabileceği bir alan olabilmektedir. İş yaşamı ve aile yaşamının etkileşimi ile birlikte de kadınların sorunları yapısallaşmaktadır. Bu sorunların çözülebilmesi için mevcut durumun ortaya konması önemlidir. Bu çerçevede araştırmanın problemi; üretim alanında çalışan işçi kadınların toplumsal cinsiyet rollerini nasıl deneyimlediklerini, toplumsal cinsiyet deneyimlerinin iş ve aile yaşamına etkilerini ve iş-aile yaşamı etkileşiminden doğan kadına özgü deneyimleri belirleme ihtiyacıdır. Bu araştırmanın amacı üretim işçisi olarak çalışan evli kadınların iş ve sosyal yaşam deneyimleri ile, bu deneyimlerin toplumsal cinsiyet rollerinden nasıl etkilediğine dair derin bir anlayış kazanılmasını sağlamaktır. Niteliksel araştırma yöntemiyle yürütülen bu araştırmada fenomenolojik yaklaşım kullanılmıştır. Araştırmanın katılımcıları benzeşik durum örneklemesi ve amaçlı örnekleme yöntemi ile belirlenmiştir. Araştırma, Manisa Organize Sanayi Bölgesi'nde faaliyet gösteren fabrikalarda işçi olarak çalışan, evli, 18-65 yaş aralığında kadınlar ile yürütülmüştür. Araştırmada, araştırmacı tarafından hazırlanan yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla veri toplanmış, elde edilen veriler deşifre edilerek MAXQDA Plus 2020 paket programı ile analiz edilmiştir. Tümevarımsal tematik analiz tekniği kullanılmıştır. Araştırma bulguları; "Özel Alanda Kadın İşçi Deneyimleri", "Üretim İlişkileri Temelinde Çalışma Yaşamı" ve "Çalışma Yaşamında Karşılaşılan Eşitsizliklere Çözüm: Hak Koruyucu Olarak Sosyal Hizmet ve Sendika" olarak 3 ana tema altında toplanmıştır. Katılımcıların, iş ve sosyal yaşamlarını eşitsiz cinsiyet ilişkileri temelinde sürdürdüğü anlaşılmıştır. Toplumsal cinsiyet rollerin özel alandaki yaşam pratiklerinde ücretsiz ev içi emek, bakım emeğinin kadının rolü olarak benimsenmesine karşın erkeğin aile bütçesini yönetme görevi öne çıkmaktadır. İş yaşamındaki cinsiyet eşitsizliklerinin ise işe giriş sürecinde, terfi ve yükselmede, zam miktarının belirlenmesinde etkili olduğu ortaya konmuştur.

Abstract:
Work life is an area where both vital problems arise and has its own problems. In addition to these problems, working life can be an area where problems may arise for worker women on the basis of gender inequality, that is, just because they are women. Along with the interaction of work life and family life, the problems of women become structural. In order to solve these problems, it is important to reveal the current situation. 
In this context, the problem of the research is; It is the need to determine how women working in the field of production experience gender roles, the effects of gender experiences on work and family life, and women-specific experiences arising from work-family life interaction. The aim of this research is to provide a deep understanding of the work and social life experiences of married women working as production workers and how these experiences affect their gender roles. The phenomenological approach was used in this research, which was carried out with the qualitative research method. The participants of the study were determined by simultaneous case sampling and purposive sampling method. The research was conducted with married women between the ages of 18-65 working as workers in factories operating in Manisa Organized Industrial Zone. In the research, data was collected through semi-structured interviews prepared by the researcher, the obtained data were deciphered and analyzed with the MAXQDA Plus 2020 package program. Inductive thematic analysis technique was used. Research findings; It has been gathered under 3 main themes as "Experiences of Women Workers in Private Field", "Working Life on the Basis of Changing Production Relations" and "Solution to Inequalities Encountered in Working Life: Social Work and Trade Union as Rights Protector". It has been understood that the participants maintain their work and social lives on the basis of unequal gender relations. Despite the adoption of unpaid domestic labor and care work as the role of women in the private life practices of gender roles, the man's duty to manage the family budget comes to the fore. It has been revealed that gender inequalities in business life are effective in the recruitment process, promotion and promotion, and determining the amount of raise.