Süleymaniye Kütüphanesi Şehzade Mehmed koleksiyonunda geometrik süslemeli ciltler
Geometric book binding in Şehzade Mehmed collection of Suleymaniye Library
Yazar: İDİL GAZİ ÖZYILDIZ
Danışman: PROF. DR. AHMET SACİT AÇIKGÖZOĞLU
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Geleneksel Türk Sanatları Ana Sanat Dalı / Cilt Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: El Sanatları = Crafts ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Cilt sanatı = Book binding ; Geometri = Geometry ; Geometrik motifler = Geometric motifs ; Süslemeler = Ornamentations ; Türk cilt sanatı = Turkish volume art ; Yazma eserler = Manuscripts

Özet:
Büyük Osmanlı İmparatorluğu kültürünün en önemli simgelerinden biri
haline gelmiş ve geleneksel külliye anlayışının öncülerinden biri olan Süleymaniye
Camii ve Külliyesi içinde yer alan Süleymaniye Yazma Eserler Kütüphanesi
koleksiyonlarından Şehzade Mehmed Kataloğundaki geometrik desenli kitap
kaplarını tezimin konusu olarak belirledik.
Ne yazık ki geometrik desenlerle alakalı araştırmalar ve kaynakların dünya
üzerinde de kısıtlı olması yine bir döneme ait daha detaylı inceleme ortaya
konulmaması sebebi ile bu sıkıntıları gidermeye çalıştık. Geometrik desenleri tarihsel
süreçte ele alıp mimariden kitap kaplarına olan geçişini ve benzer özellikteki
örneklerini göstermeye çalıştık. Çünkü mimaride; ahşap, taş, çini ve tuğla
malzemelere bir şekilde dikkat yoğunlaştırılmış ama kağıt ve deri örneklerde
geometrik desen pek ele alınmamıştır. Daha sağlıklı değerlendirmelerin
yapılabilmesi kütüphanelerin raflarında kalan ciltlerin incelenmesiyle sağlanacağı
için bizde konumuzun çerçevesini bu şekilde ele aldık.
Bu konu üzerinde çalışma fikrini verip, yol gösteren danışmanım Prof. Dr.
Ahmet Sacit Açıkgözoğlu'na, uygulama süreçlerinde her daim bana destek olan
hocam Öğr. Gör. Sayın Gürcan Mavili 'ye, maddi manevi desteğini benden
esirgememiş olan Sayın Öğr. Gör. Saadet Gazi hocama, kütüphanede eserler
üzerinde incelemeler yapmamız için bize kolaylıklar sağlayan Süleymaniye
Kütüphanesi Müdürü Menderes Velioğlu ve kütüphane personeline, ayrıca bu
çalışmamın katalog aşamasında hiçbir yardımı esirgemeyen Arş. Gör. Yasin Çakmak
ile bölüm arkadaşlarıma ve bu dönemde tüm sıkıntılarımı paylaşan aileme
gösterdikleri destekten dolayı teşekkür ederim.

Abstract:
The madrasas of Evvel and Sani (Introductory an Intermediate) are located at
the West of Suleymaniye complex, which was constructed by Architect Sinan during
1550-1557. The madrasa building is now under the service of Suleymaniye Library
of Manuscripts. 1
The present Library was named Suleymaniye not only because of the
complex, but also because of the Suleymaniye collection, which consisted the
nucleus of the existing library. Suleymaniye Library of Manuscripts is one of the
distinguished manuscript libraries of the World. It contained the manuscripts and
printed old Arabic boks, which are the basic sources of Turkish- Islamic culture. It
gives service to native and foreign researches at international level. There are 154
collections inside. The best samples of traditional arts such as binding,
embrodierement, calligraphy and miniature can be seen in the library. Some of them
are very old valuable manuscript books, or either author copy which were presented
to the Sultans.
There are 87132 manuscripts and 66231 printed boks at the Suleymaniye
library. Within our scope of study, geometrical designs are evaluated at the Prince
Mehmed Collection. 21 geometrical designed inside binding over 121 manuscripts
were dedected. Inner and outer cover fotographs were taken first. Then their designs
were drawn. At last, the topic, date, embrodierement and binding quality are listed.
One of the binding specifications of an manuscript is thoroughly evaluated. In
our dissertaion, totally 3 geometrical design are experienced, and applied.