Rhus coriaria L. bitkisinin diyabet ve obezite üzerindeki etkisinin araştırılması
Investigation of the effect of rhus coriaria L. on diabetes and obesity
Yazar: HASYA NAZLI EKİN
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA ASLAN
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakognozi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Amilazlar = Amylases ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Enzim inhibitörleri = Enzyme inhibitors ; Farmakognozi = Pharmacognosy ; Glükozidaz = Glucosidase ; Kromatografi-yüksek basınçlı-sıvı = Chromatography-high pressure-liquid ; Lipaz = Lipase ; Obezite = Obesity ; Rhus coriaria L. = Rhus coriaria L. ; Sumak = Sumach

Özet:
Rhus coriaria L. bitkisi Anadolu'da genellikle "sumak" adıyla bilinmektedir. Bitkinin farklı kısımları çeşitli hastalıkların tedavisi amacıyla ve baharat olarak uzun yıllardır halk arasında kullanılmaktadır. Sumak halk arasında şeker hastalığı, böbrek taşları, diyare, hipertansiyon, dizanteri, peptik ülser, hemoroit, yara, yanık, döküntü, ezik ve ödem tedavisinde kullanılmaktadır. Bitki ayrıca böcek ısırıklarında, arı sokmalarında ve abseleri olgunlaştırmada da kullanılmaktadır. Çalışmamızda, R. coriaria yaprak ve meyvelerinin karbonhidrat metabolizması üzerindeki etkisi α-amilaz ve α-glukozidaz üzerinde inhibitör aktivite ölçülerek araştırılmıştır. Bitkinin lipit metabolizması üzerindeki etkisi, pankreatik lipaz enzimi üzerindeki inhibitör aktivitesinin ölçülmesiyle değerlendirilmiştir.Yaprak ve meyvelerden ayrı ayrı %80 etanol ile hazırlanmış olan ekstreler 2 mg/mL stok konsantrasyonda her üç enzime karşı etkili bulunmuştur (p<0,0001). Daha düşük konsantrasyonlara inildikçe yaprak ekstresinde pankreatik lipaz etkisinin devam ettiği, meyve ektresinde ise etkinin kaybolduğu gözlenmiştir. Yaprak ekstresinin etkili madde/madde gruplarını saptamak amacıyla bilhassa en yüksek etkinin görüldüğü α-glukozidaz enzim inhibisyonu yöntemiyle biyolojik aktivite yönlendirmeli fraksiyonlama tekniği uygulanmıştır. Yüksek etkiye sahip etil asetat alt ekstresinden Amentoflavon, Agatisflavon,  Metil gallat ve 1,2,3,4,6-penta-O-galloil-β-glukopiranoz izole edilmiştir.  Amentoflavon, Agatisflavon ve 1,2,3,4,6-penta-O-galloil-β-glukopiranoz maddelerinin etkiden sorumlu bileşenler olduğu belirlenmiştir. Yüksek Performans Sıvı Kromatografisi kullanılarak valide edilmiş yöntemler ile etkiden sorumlu maddelerin ana ve alt ekstrelerdeki miktarı da tespit edilmiştir.


Anahtar Kelimeler : Farmakognozi, Rhus coriaria, diyabet, obezite, α-amilaz, αglukozidaz, pankreatik lipaz, enzim inhibisyonu, HPLC

Abstract:
Rhus coriaria L. is generally known as "sumak" in Anatolia. Different parts of the plant have been used for the treatment of various diseases and as a spice for many years. Sumac is used ethnobotanically in the treatment of diabetes, kidney stones, diarrhea, hypertension, dysentery, peptic ulcer, hemorrhoids, wounds, burns, rash, edema and bruise. Moreover,  it is also used for insect bites, bee stings and maturation of abscess. In our study, the effect of  leaf and fruits of R. coriaria on carbohydrate metabolism was investigated by measuring  inhibitory activity on α-amylase and α-glucosidase. The effect of plant on  lipid metabolism was evaluated by measuring of its inhibitory activity on pancreatic lipase enzyme. Extracts prepared from leaves and fruits with 80% ethanol were found to be effective against all of the enzymes at the stock concentration of 2 mg/mL (p<0,0001). At the lower doses, the leaf extract was observed to continue pancreatic lipase activity, but the effect of fruit extract was disappeared. In order to detect the active substance/substance groups of the leaf extract, the biological guided fractionation technique was carried out by the α-glucosidase enzyme inhibition method, Amentoflavone, Agathisflavone, Methyl gallate and 1,2,3,4,6-penta-O-galloyl-β-glucopyranose were isolated from the high-potency ethyl acetate extract. It was found that amentoflavone, agathisflavone, and 1,2,3,4,6-penta-O-galloyl-β-glucopyranose as the components responsible for the effects. The amounts of the effective substances were determined by validated methods using High Performance Liquid Chromatography as well.


Key Words : Pharmacognosy, Rhus coriaria, Diabetes, Obesity, α-amylase, αglucosidase, pancreatic lipase, enzyme inhibition, HPLC