Otizm spektrum bozukluğu olan çocuklara soru sorarak iletişim başlatmanın kazandırılmasında temel tepki öğretiminin etkileri
The effects of pivotal response treatment in teaching question-asking initiations to children with autism spectrum disorder
Yazar: GÜLDEN BOZKUŞ GENÇ
Danışman: DOÇ. DR. ŞERİFE YÜCESOY ÖZKAN
Anadolu Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı / Zihinsel Engelliler Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Erken çocuk eğitimi = Early child education ; Otistik bozukluklar = Autistic disorder ; Soru sorma = Questioning ; Sosyal tepki davranışları = Socially expressive behaviors ; Sözel iletişim = Verbal communication ; Temel tepki öğretimi = Pivotal response teaching ; Özel eğitime muhtaç çocuklar = Handicapped children who need special education ; Öğretim yöntemleri = Teaching methods ; İfade edici dil = Expressive language ; İletişim = Communication

Özet:
Bu araştırmada, temel tepki öğretiminin otizm spektrum bozukluğu olan çocukların; (a) soru sorarak iletişim başlatmayı kazanmalarında ve öğretim sona erdikten sonra korumalarında etkili olup olmadığını, (b) soru sorarak iletişim başlatmayı farklı koşullara genellemelerinde etkili olup olmadığını, (c) dil gelişimi alanında ve farklı gelişim alanlarında değişikliğe neden olup olmadığını belirlemek amaçlanmıştır. Ayrıca OSB olan çocukların anne-babalarının araştırmanın amacının uygunluğuna, araştırmada kullanılan yöntemin kabul edilebilirliğine ve araştırma bulgularının anlamlılığına ilişkin görüşlerini ortaya koymak amaçlanmıştır. Araştırma, otizm spektrum bozukluğu tanısı olan dört çocuk ile yürütülmüştür. Araştırmada tek-denekli araştırma modellerinden denekler arası çoklu başlama düzeyi modeli kullanılmıştır.
Araştırma bulguları, temel tepki öğretiminin otizm spektrum bozukluğu olan çocukların; "Bu ne?", "Nerede?", "Bu kim?", "Ne oldu?" ve "Bu kimin?" sorularını sormayı kazanmalarında, öğretim sona erdikten sonra uzun süreli olarak korumalarında ve farklı kişi, ortam, araç-gereç ve zaman gibi koşullara genellemelerinde yüksek düzeyde etkili olduğunu göstermekte; temel tepki öğretiminin, otizm spektrum bozukluğu olan çocukların dil gelişimi alanında ve farklı gelişim alanlarında değişikliğe neden olduğunu ortaya koymaktadır. Araştırmaya katılan çocukların anne-babalarının araştırmanın sosyal geçerliğine ilişkin görüşleri oldukça olumludur. Araştırma bulguları alanyazına dayalı olarak tartışılmış, uygulamaya ve ileri araştırmalara yönelik önerilerde bulunulmuştur.


Anahtar Sözcükler: Otizm spektrum bozukluğu, Temel tepki öğretimi, İletişim başlatma, Soru sorarak iletişim başlatma.

Abstract:
In this study, it was aimed to determine whether pivotal response treatment (a) is effective in teaching and maintaining question-asking initiations to children with autism spectrum disorder, (b) is effective on generalization of question-asking initiations to different conditions, (c) leads to changes in language development and other developmental areas. In addition, the opinions of parents of children on the importance of the aim of the study, acceptability of the treatment used in the study, and significance of the findings of the study was investigated. The study was conducted with four children with autism spectrum disorder. In the study, a multiple baseline design across participants was used and replicated with five different questions. 
The findings of the study showed that pivotal response treatment (a) is highly effective on teaching and maintaining "What is this?", "Where is it?", "Who is this?", "What happened?", and "Whose is this?" question-asking initiations to children with autism spectrum disorder, (b) is effective on generalization of question-asking initiations to different persons, environments, materials, and times, (c) leads to changes in language development and other developmental areas in children with autism spectrum disorder. Moreover, the opinions of the parents of the children who participated in the study regarding the importance of the aim of the study, acceptability of the treatment used in the study, and significance of the findings of the study were highly positive. The findings of the study were discussed based on the literature, and recommendations were made towards implementation and further studies.