Şizofreni tanılı bireylerde transteoretik modele temellendirilen psikoeğitimin sağlıklı yaşam biçimi davranışlarına etkisi
The effect of psychoeducation based on transtheoretic model onhealthy lifestyle behaviors in people with schizophrenia
Yazar: SERCAN MANSUROĞLU
Danışman: PROF. DR. FATMA YASEMİN KUTLU
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Ruh Sağlığı ve Psikiyatri Hemşireliği Ana Bilim Dalı / Ruh Sağlığı ve Psikiyatri Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Psikiyatri = Psychiatry ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Davranış değişiklikleri = Behavioral changes ; Fiziksel sağlık = Physical health ; Psikiyatrik hemşirelik = Psychiatric nursing ; Psikolojik sağlık = Psychological health ; Sağlıklı yaşam = Healthy life ; Toplum ruh sağlığı hizmetleri = Community mental health services ; Toplum ruh sağlığı merkezleri = Community mental health centers ; Transteoretik model = Transtheoretical model ; Şizofreni = Schizophrenia

Özet:
Şizofreni tanılı bireylerde sağlıklı yaşam biçimi davranışlarının kazanılması yaşam
kalitesini arttırarak iyilik halinin sürdürülmesine katkı sağlamaktadır. Transteroretik
model temelli gerçekleştirilen psikoeğitim ile katılımcıların sağlıklı yaşam biçimi
davranışlarını edinmeleri yolunda onların davranış değişikliklerine yönelik farkındalık
kazanmaları, sahip oldukları potansiyelleri ve iç/dış destek kaynaklarının olumlu
yönlerini davranışlarına yansıtmaları ve bu davranışlarını sürdürmeleri beklenmektedir.
Bu çalışmanın amacı, şizofreni tanılı bireylerde transteoretik modele temellendirilen
psikoeğitimin sağlıklı yaşam biçimi davranışlarına etkisini belirlemektir.
Araştırma, deneysel araştırma desenlerinden ön test – son test randomize kontrollü
araştırma tipinde gerçekleştirildi. Çalışmanın verileri, 41 girişim 41 kontrol olmak üzere
toplam 82 katılımcıdan oluşturuldu. Veriler, kişisel bilgi formu, davranış değişim aşaması
tanılama formu ve sağlıklı yaşam biçimi davranışları ölçeği II ile toplandı.
Katılımcılardan girişim grubuna atananlara toplum ruh sağlığı merkezinde uygulanmakta
olan rutin faaliyetlerin haricinde 6 modülden oluşan transteoretik modele temellendirilen
psikoeğitim uygulandı. Kontrol grubuna ise herhangi bir girişimde bulunulmadı ve
katılımcılar kurumun rutin uygulamalarına devam etti. Her iki gruba uygulamanın öncesi
ve bitiminde davranış değişim aşaması tanılama formu ve sağlıklı yaşam biçimi
davranışları ölçeği II uygulandı.
Girişim ve kontrol grubunun sağlıklı yaşam biçimi davranışları ölçeği II ve alt boyutları
ANCOVA analizine göre düzenlenmiş son test puanları karşılaştırıldığında; ön testler ve
diğer ortak (kovaryant) değişkenlerin kontrol altına alınması ile son test ortalama puanları
gruplar arasında girişim grubu lehine anlamlı farklılık gösterdi. Girişim grubunun
davranış değişimi aşaması durumları ön-test son-test sonuçları McNamer testi ile
değerlendirildiğinde; davranış değişim aşamalarından beslenme, fiziksel egzersiz,
manevi gelişim ve stres yönetimi arasında anlamlı farklılık saptandı.
Sonuç olarak; çalışmada ön testler ve ortak değişkenlerin (kovaryant) etkisi
çıkarıldığında, Transteoretik modele temellendirilen sağlıklı yaşam biçimi davranışları
psikoeğitim programının şizofreni tanılı bireylerde, fiziksel egzersiz, manevi gelişim ve
kişilerarası ilişkiler alt boyutlarında orta düzeyde olacak şekilde, sağlık sorumluluğu,
beslenme, stres yönetimi alt boyutları ve sağlıklı yaşam biçimi davranışları toplamında
ise büyük etki gösterdiği belirlendi ve davranış değişim aşamalarında ilerleme görüldü.
Anahtar Kelimeler: Şizofreni, Transteoretik Model, Sağlıklı Yaşam Biçimi, Davranış
Değişikliği, Ruh Sağlığı ve Psikiyatri Hemşiresi.

Abstract:
Acquisition of healthy lifestyle behaviors in individuals diagnosed with schizophrenia
increases the quality of life and contributes to the maintenance of well-being. With the
psychoeducation based on the transteroretic model, it is expected that the participants gain
awareness of their behavioral changes in order to acquire healthy lifestyle behaviors, reflect
their potentials and the positive aspects of internal / external support sources to their behaviors
and continue these behaviors. The aim of this study is to determine the effect of
psychoeducation based on the transtheoretic model on healthy lifestyle behaviors in
individuals diagnosed with schizophrenia.
The research was conducted in the pretest - posttest randomized controlled research type
among the experimental research designs. The data of the study were composed of 82
participants, 41 interventions and 41 controls. Data were collected using a personal
information form, behavior change stage diagnosis form, and healthy lifestyle behaviors scale
II. In addition to the routine activities applied in the community mental health center,
psychoeducation based on the transtheoretic model consisting of 6 modules was applied to
the participants who were assigned to the intervention group. No attempt was made to the
control group and the participants continued the routine practices of the institution. Behavior
change stage diagnosis form and healthy lifestyle behaviors scale II were applied to both
groups before and after the application.
When the healthy lifestyle behaviors scale II and its sub-dimensions of the intervention and
control groups were compared via ANCOVA analysis; By controlling the pretests and other
common variables (covariant), the posttest mean scores showed a significant difference
between the groups in favor of the intervention group. When the pre-test post-test results of
the intervention group's behavior change stage were evaluated with the McNamer test; There
was a significant difference between the stages of behavior change; nutrition, physical
exercise, spiritual development and stress management.
As a result, When the effects of pre-tests and covariates (covariant) were excluded in the
study, it was observed that the healthy lifestyle behaviors psychoeducation program based on
the transtheoretic model had a moderate effect on the sub-dimensions of physical exercise,
spiritual development and interpersonal relationships and a great effect was detected on health
responsibility, nutrition, stress management sub-dimensions and healthy lifestyle behaviors
total and progress was observed in behavior change stages in individuals diagnosed with
schizophrenia.
Keywords: Schizophrenia, Transtheoretic Model, Healthy Lifestyle, Behavior Change,
Mental Health and Psychiatric Nurse.