Küresel kamu malı bağlamında çevre koruma harcamalarının yapay sinir ağı ve alternatif yöntemlerle öngörü modellemesi: Türkiye'deki büyükşehir belediyeleri için bir uygulama
Forecast modeling of environmental protection expenditures in the context of global public goods with artificial neural network and alternative methods: An application for metropolitan municipalities in Turkey
Yazar: SELMA AYDOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. CEYDA KÜKRER MUTLU ; PROF. DR. MURAT ÇUHADAR
Afyon Kocatepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı / Maliye Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Maliye = Finance

Özet:
Bu çalışmanın amacı Türkiye'deki büyükşehir belediyelerinin 2022: 4-2024: 3 dönemi için çevre koruma harcamalarının tahmin edilmesidir. Bu tahmin ile birlikte politika yapıcılara özellikle de yerel yönetimlere çevre koruma hizmetleri için bütçede gelecek dönemlerde ne kadar pay ayrılacağını önceden öngörmeleri konusunda ve çevre korumaya yönelik gerçekleştirilecek eylem planlarında ihtiyaç duyulan finansman kaynağının planlanmasında kolaylık sağlanması amaçlanmıştır.
Bu çalışmada büyükşehir belediyelerinin 2007: 1 – 2022: 3 döneminde gerçekleşen çevre koruma harcamaları zaman serilerinde kullanılan "Holt-Winters'ın Mevsimsel Üstel Düzleştirme", "Çarpımsal–Mevsimsel Box-Jenkins" ve "Yapay Sinir Ağları" yöntemlerine göre modellenmiştir. Gerçekleşen harcamalar ve modellerin ürettiği sonuçlar karşılaştırıldığında ortalama mutlak yüzde hatanın en az olduğu yöntemin yapay sinir ağı olduğu belirlenmiştir. Çok sayıda yapılan deneme sonucunda yapay sinir ağı yöntemi kullanılarak oluşturulan 11 gecikmeli 12 nöronlu NAR (Nonlinear Autoregressive) modelinin gerçek değerler için en yüksek tahmin doğruluğu sağladığı görülmüştür. Geliştirilen model yardımı ile 2022: 4 - 2024: 3 dönemi için büyükşehir belediyelerinin çevre koruma harcama tahmini gerçekleştirilmiştir.
Bu çalışmanın sonucuna göre Türkiye'deki büyükşehir belediyelerinin gelecek sekiz döneme ilişkin çevre koruma harcamalarının genel anlamda artış eğilimi içerisinde olacağı ve 2024 yılının üçüncü çeyreği itibari ile 5,17 Milyar TL olarak gerçekleşeceği öngörülmektedir. Merkezi yönetimden büyükşehir belediyelerine aktarılacak olan genel bütçe vergi gelirlerindeki paylarda bu tutarın dikkate alınması ve büyükşehir belediyelerinin çevre koruma hizmetleri için ayrı bir çevre finansman stratejisinin geliştirilmesi ilerde yaşanabilecek mali dengesizlikleri önleyerek çevre politikalarının başarısını arttırabilecektir.

Abstract:
The aim of this study is to forecast the environmental protection expenditures of the metropolitan municipalities in Turkey for the period 2022: 4-2024: 3. With this forecasting, it is aimed to facilitate policy makers, especially local governments, in predicting how much share will be allocated in the budget for environmental protection services in the future, and about the funding source needed for action plans to be made for environmental protection.
In this study, the environmental protection expenditures of metropolitan municipalities in the period 2007: 1 – 2022: 3 were modeled according to the "Holt-Winters' Seasonal Exponential Smoothing", " Multiplicative-Seasonal Box-Jenkins " and "Artificial Neural Networks" methods used in the time series. When the actual expenditures and the results produced by the models were compared, it has been determined that the artificial neural network is the method with the least of the mean absolute percentage error. As a result of many trials, it has been seen that the 11-delayed 12-neuron NAR (Nonlinear Autoregressive) model, created using the artificial neural network method, provides the highest estimation accuracy for real values. With the help of the developed model, the environmental protection expenditures were forecasted of the metropolitan municipalities was realized for the period 2022: 4 - 2024: 3.
According to the results of the study, it is forecasted that the environmental protection expenditures of the metropolitan municipalities in Turkey for the next eight periods will be in an increasing trend in general and will be 5.17 Billion TL as of the third quarter of 2024. Taking this amount into account in the shares in the general budget tax revenues to be transferred from the central government to the metropolitan municipalities and developing a separate environmental financing strategy for the environmental protection services of the metropolitan municipalities will prevent future financial imbalances and increase the success of environmental policies.