Basra dil ekolünün oluşmasına etki eden ilk dilciler
The first linguists who affected the formation of the Basracian language school
Yazar: MİNE KARATUTLU
Danışman: PROF. DR. MEHMET AKİF ÖZDOĞAN
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Din = Religion ; Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature

Özet:
İslâmi fetihlerin artmasıyla birlikte İslâm dini de geniş topraklara yayılmaya başlamıştır.
Fethedilen birçok yerde ise Arap nüfusu oldukça azdı. Farklı kültüre ve dile mensup
olan insanların bir arada yaşamasıyla birlikte etkileşim kaçınılmaz olmuş ve yeni
müslüman olan insanların çoğunluğu da Arapça‟yı kurallarına uygun olmayan bir
biçimde öğrenmiştir. Bu durum zamanla lahn denilen dil hatalarının oluşmasına zemin
hazırlamıştır. Günlük hayatta kendini gösteren bu hatalar ilerleyen süreçte Kur‟ân-ı
Kerîm‟in okunuşuna da sirâyet etmeye başlamıştır. Günlük hayatta ve husûsiyetle
Kur‟ân‟ın okunuşunda karşılaşılan bu dil hataları, Arapça‟nın gramer kurallarının tespit
edilmesi gerekliğini de beraberinde getirmiştir. Bu amaç doğrultusunda ilk çalışmalar
Basra‟da, bundan yaklaşık bir asır sonra da Kûfe‟de yapılmıştır. Kur‟ân-ı Kerîm‟in
metninin noktalanması ve harekelenmesi ile başlayan bu çalışmalar nahiv kâidelerinin
tespiti ile devam etmiştir. Bu dönemde yoğun bir şekilde gerçekleştirilen bu çalışmaları
pek çok dil âlimi üstlenmiş olup bu hususta başı çeken ise Basralı dil âlimleri olmuştur.
İlerleyen dönemde bir ekol olarak şekillenen Basra dil ekolünün dile dair kuralların
tesisi hususunda büyük katkısı bulunmaktadır. Çalışmamızda Basra dil ekolünün
oluşumuna etki eden faktörlerin, bu ekolün temelini teşkil eden ilk dilcilerin
hayatlarının, görüşlerinin ve nahiv ilmine olan katkılarının ortaya konmasına gayret
gösterilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Basra Dil Ekolü, Nahiv, Lahn, Arap Dili, Kur‟ân-ı Kerîm

Abstract:
With the increase of Islamic conquests, the religion of Islam began to spread over wide
lands. In many conquered areas, the Arab population was very small. With people from
different cultures and languages living together, interaction became inevitable and the
majority of new Muslims learned Arabic in a way that did not comply with the rules.
This situation paved the way for the formation of language errors called lahn over time.
These errors, which manifest themselves in daily life, have begun to spread to the
reading of the Qur'an in the following process. These language errors encountered in
daily life and especially in the reading of the Qur'an brought along the necessity of
determining the grammatical rules of Arabic. For this purpose, the first studies were
carried out in Basra, and about a century later in Kûfe. These studies, which started with
the punctuation and movement of the text of the Qur'an, continued with the
determination of the syntax rules. Many linguists undertook these studies, which were
carried out intensively in this period, and the language scholars of Basra took the lead in
this regard. The Basra language school, which was shaped as a school in the following
period, made a great contribution to the establishment of the rules about language. In
our study, we tried to present the factors affecting the formation of the Basra language
school, the lives of the first linguists who formed the basis of this school, their views
and their contributions to the science of syntax.
Keywords: Basra Language School, Syntax, Lahn, Arabic Language, Qur'an.