Vardiyalı ve sabit düzende çalışan hemşirelerde uyku kalitesi, iş stres düzeyi ve beslenme durumu arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Investigation of the relationship between sleep quality, work stress level and nutritional status in nurses working in shifts and fixed order
Yazar: ŞEVVAL GÜLER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SEMA ÇALAPKORUR
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Bu çalışma vardiyalı ve sabit düzende çalışan hemşireler arasında uyku kalitesi, iş stres düzeyi ve beslenme durumu arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırma, Nisan-Haziran 2023 tarihleri arasında Elâzığ Fırat Üniversitesi Hastanesinde çalışan hemşireler ile yürütülmüştür. Genel bilgiler, beslenme alışkanlıkları, Pitsburgh Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ), İş Stres Ölçeği, Üç Faktörlü Beslenme Anketi (TFEQ) ve 24 saatlik geriye dönük besin tüketim kaydı yüz yüze görüşmelerde anket formu kullanılarak belirlenmiştir. Araştırmaya katılan bireylerin antropometrik ölçümleri tekniğe uygun şekilde alınmıştır. Çalışmaya 208 vardiyalı 193 sabit düzende çalışan 401 hemşire dâhil edilmiştir. Çalışmaya katılan hemşirelerin %22,9'u erkek, %77,1'i kadın ve yaş ortalamaları 29,14±7,06 'dır. Vardiyalı çalışan hemşirelerin %80,8'inin öğün saatleri düzenli değildir. Buna karşılık sabit düzende çalışan hemşirelerin ise %56,5'inin öğün saatleri düzensizdir (p<0,05). Vardiyalı çalışan hemşirelerin %33,7'si "3-5 bardak", sabit düzendeki hemşirelerin ise %28'i "9-10 bardak" su tükettiğini belirtmiştir (p<0,05). Vardiyalı çalışan hemşirelerin (%77,4) uyku kalitelerinin sabit düzende (%66,8) çalışanlara göre daha kötü olduğu tespit edilmiştir (p<0,05). Vardiyalı çalışan hemşirelerde iş yükü ve iş stres puanının daha yüksek ve sosyal destek puanının ise daha az olduğu saptanmıştır (p<0,05). Besin tüketim kayıtları değerlendirildiğinde ise vardiyalı çalışan hemşirelerin karbonhidrat, toplam posa ve çözünebilir posa, C ve D vitamini ve sodyum alımları daha fazladır (p<0,05). Hemşirelerin kontrolsüz yeme davranış puanları ile enerji, karbonhidrat, protein, yağ, kolesterol, folat, E, K, B1 ve B2 vitaminleri, potasyum, magnezyum ve demir alımları arasında pozitif yönlü ilişki saptanmıştır (p<0,05). Duygusal yeme davranışının, yağ alım yüzdesi ile arasında pozitif bir ilişki bulunurken; karbonhidrat ve D vitamini alımı ile arasında negatif ilişki bulunmuştur (p<0,05). Hemşirelerin kısıtlayıcı yeme davranış puanları ile enerji, karbonhidrat, protein, B1 ve B2 vitamini, sodyum, potasyum, magnezyum ve demir alımları arasında negatif yönlü ilişki tespit edilmiştir (p<0,05). Hemşirelerin Beden Kütle İndeksi ve bel çevresi ölçümleri ile kontrolsüz, duygusal ve kısıtlayıcı yeme davranış puanları arasında pozitif anlamlı ilişki saptanmıştır (p<0,05). Kontrolsüz yeme davranışı ile bel/kalça oranı arasında da pozitif yönlü ilişki bulunmuştur (p<0,05). Araştırmamızın sonuçları hemşirelerde çalışma şeklinin uyku kalitesini, iş stres düzeyini ve beslenme durumunu etkilediğini göstermiştir. Bununla birlikte yeme davranışları ile enerji ve besin öğeleri tüketimi ve antropometrik ölçümler arasında da ilişkiler olduğunu ortaya koymuştur. 
Anahtar Kelimeler: Beslenme Davranışı; Beslenme Durumu; İş Stresi; Uyku Kalitesi; Vardiyalı Çalışma

Abstract:
This study was conducted to evaluate the relationship between sleep quality, work stress level and nutritional status among nurses working in shifts and fixed schedules. The research was conducted with 401 nurses working at Elâzığ Fırat University Hospital between April and June 2023. General information, eating habits, Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI), Work Stress Scale, Three-Factor Nutrition Questionnaire (TFEQ) and 24-hour retrospective food consumption record were determined using a survey form in face-to-face interviews. Anthropometric measurements of the individuals participating in the research were taken in accordance with the technique. 401 nurses working in 208 shifts and 193 fixed positions were included in the study. Of the nurses participating in the study, 22.9% were male, 77.1% were female, and their average age was 29.14±7.06. 80.8% of nurses working in shifts do not have regular meal times. On the other hand, 56.5% of nurses working on a fixed schedule have irregular meal times (p<0.05). 33.7% of nurses working in shifts stated that they consumed "3-5 glasses" of water, and 28% of nurses working in fixed positions consumed "9-10 glasses" of water (p<0.05). It was determined that the sleep quality of nurses working in shifts (77.4%) was worse than those working in fixed hours (66.8%) (p <0.05). It was found that the workload and job stress scores were higher and the social support score was lower in nurses working in shifts (p<0.05). In the evaluation of food consumption records, nurses working in shifts had higher carbohydrate, total fiber and soluble fiber, vitamin C and D and sodium intakes (p<0.05). A positive relationship was found between nurses' uncontrolled eating behavior scores and their intake of energy, carbohydrates, protein, fat, cholesterol, folate, vitamins E, K, B1 and B2, potassium, magnesium and iron (p<0.05). While there is a positive relationship between emotional eating behavior and fat intake percentage; A negative relationship was found between carbohydrate and vitamin D intake (p<0.05). A negative relationship was detected between nurses' restrictive eating behavior scores and their energy, carbohydrate, protein, vitamin B1 and B2, sodium, potassium, magnesium and iron intakes (p<0.05). A positive significant relationship was found between nurses' body mass index and waist circumference measurements and their uncontrolled, emotional and restrictive eating behavior scores (p<0.05). A positive relationship was also found between uncontrolled eating behavior and waist/hip ratio (p<0.05). The results of our research showed that the way nurses work affects their sleep quality, work stress level and nutritional status. In addition, it has also revealed that there are relationships between eating behaviors, energy and nutrient consumption, and anthropometric measurements.
Keywords: Nutritional Behavior; Nutritional Status; Sleep Quality; Work Stress; Shift Work.