Fiziksel ve duygusal istismarın önlenmesi sürecinde öğrenci odaklı çok düzeyli müdahale uygulamalarının geliştirilmesi
Development of student-focused multi-level intervention practices in the process of preventing physical and emotional abuse
Yazar: HATİCE ÖZGEN
Danışman: PROF. DR. İSMAİL SEÇER
Atatürk Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Duygusal istismar = Emotional abuse ; Fiziksel istismar = Physical abuse ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Psiko-eğitim programı = Psycho-educational program ; Çocuk istismarı = Child abuse ; Önleyici müdahale = Preventive intervention

Özet:
Amaç: Bu araştırmada ortaokul öğrencilerine yönelik duygusal ve fiziksel istismar boyutunda önleyici, koruyucu ve rehabilite edici uygulamaların yer aldığı çok düzeyli müdahale uygulamalarının geliştirilmesi amaçlanmıştır.
Yöntem: Araştırma, çoklu araştırma yöntemleri ile yürütülmüş ve bu kapsamda sırasıyla nitel araştırma desenlerinden biri olan durum çalışması ve sistematik derleme kullanılmıştır. Amaçlı örnekleme yöntemi kullanılarak ulaşılan 19 alan uzmanı ile görüşmeler yapılmış ve nitel veriler yarı yapılandırılmış görüşme formu ile toplanmıştır. Sistematik derleme kapsamında, Web of Science veri tabanında "emotional child abuse", "physical child abuse", "sexual child abuse", "psychological child abuse", "child abuse prevention" ve "child abuse intervention" anahtar kelimeleri kullanılarak 2013-2022 yılları arasında yayınlanan makaleler taranmış ve 91 araştırma makalesi sistematik derlemeye dâhil edilmiştir. Elde edilen verilerin analizinde Maxqda 2022 programı kullanılmıştır. Veriler tematik analiz yöntemiyle analiz edilerek kodlara ilişkin temalara ulaşılmıştır.
Bulgular: Araştırmada, görüşmelerden ve sistematik derleme kapsamında incelenen çalışmalardan elde edilen bulgular iki ayrı başlık altında verilmiştir. Görüşmelere ilişkin temalar istismarın tanımlanması, risk faktörleri, istismarın göstergeleri, önleme ve çok düzeyli uygulamaların odak noktası olarak belirlenmiştir. İncelenen yayınlarda ise ele aldıkları istismar türüne göre fiziksel istismar, duygusal istismar, cinsel istismar ile önleme ve iyileştirme temalarına ulaşılmıştır. Araştırmada, istismarın çocuklarda şiddet eğiliminin artmasına, değersizlik ve suçluluk duygularının gelişmesine, benlik saygısının azalmasına ve yıkıcı davranışların açığa çıkmasına yol açtığı bulunmuştur. Bu bulgular doğrultusunda, çocuklarda farkındalık oluşturma, kendini koruma, iletişim becerilerini geliştirme, duygu ve düşüncelerini ifade edebilme, yardım arama ve başa çıkma becerilerini geliştirmeye yönelik uygulamalara dayalı bir müdahale programı geliştirilmiştir.
Sonuçlar: Görüşmelerden ve sistematik derlemeden elde edilen bulgular genel olarak,   çocuklarda istismar farkındalığı kazandırmaya, kendini koruma ve etkili başa çıkma becerilerini geliştirmeye yönelik geliştirilen okul temelli çok düzeyli uygulamaların fiziksel ve duygusal istismarı önlemede etkili olduğunu göstermektedir. 
Anahtar Kelimeler:   fiziksel istismar, duygusal istismar, okul temelli önleme, çok düzeyli müdahale uygulamaları

Abstract:
Purpose: This research aims to develop multi-level intervention practices for secondary school students, including preventive, protective and rehabilitation practices in the level of emotional and physical abuse.
Method: The research was conducted through "multiple research methods" and in this context, case study and systematic compilation, one of the qualitative research patterns, respectively, was used. Discussions were conducted with 19 domain experts, accessed using the purpose sampling method, and qualitative data was collected with semi-structured interview form. Under systematic compilation, articles published between 2013-2022 were scanned and 91 research articles were included in the Web of Science database using the keywords "emotional child abuse", "physical child abuse", "sexual child abuse", "psychological child abuse prevention", "child abuse intervention" and "child abuse intervention". The analysis of the data obtained uses the Maxqda 2022 program. The themes for the codes have been analyzed by thematic analysis method.
Findings: The findings from the research, the discussions and the studies examined under systematic compilation are given under two separate topics. The themes related to the discussions were identified as the focus of abuse identification, risk factors, indicators of abuse, prevention and multi-level practices. In the published publications, the themes of physical abuse, emotional abuse, sexual abuse and prevention and improvement have been reached, according to the type of abuse they are dealing with. In the study, abuse has led to increased violence in children, improved invalence and guilt, reduced self-esteem and uncovered destructive behavior.  According to findings, an intervention program has been developed based on practiceses for developing awareness, self-preservation, developing communication skills, expressing feelings and thoughts, seeking help and developing coping skills in children.
Conclusions: The findings from the interviews with experts and gains of systematic compilation generally show that school-based multi-level practices developed to raise awareness of the phenomenon of abuse in children and to improve self-preservation and effective coping skills are effective in preventing physical and emotional abuse.
Keywords: physical abuse, emotional abuse, school-based prevention, multi-level intervention practices