Kavalalı Mehmet Ali Paşa işgalinde Adana eyaleti (1832-1840)
Adana province under occupation of Kavalalı Mehmet Ali Pasha (1832-1840)
Yazar: MUSA ALPARGU
Danışman: PROF. DR. HALE ŞIVGIN
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yeniçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Tarih = History
Dizin: Adana = Adana ; Aşiretler = Tribes ; Kavalalı Mehmet Ali Paşa = Kavalalı Mehmet Ali Pasha ; Kent tarihi = Urban history ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; İsyanlar = Rebellions

Özet:
1769 yılında Kavala'da dünyaya gelen Mehmet Ali, genç yaşta Mısır'ın Fransız işgalinden kurtarılması için Kavala'dan gönderilen seçme birliklerin başında Kahire'ye gitmiştir. Kahire'de gösterdiği beceri, cesaret ve çalışkanlığı sayesinde hızla güçlenen Mehmet Ali, kısa bir süre içerisinde Mısır'ın halkını, askeri kuvvetini, politik durumunu kavramış ve tanımıştır. 9 Temmuz 1805 tarihinde Mısır Valiliğine atanan Mehmet Ali Paşa Mısır'da birçok başarılı çalışmaya imza atmıştır. Mısır'daki Kölemenleri saf dışı bırakan Mehmet Ali Paşa, Vahhabilerin çıkardıkları isyanları bastırmıştır. Askeri reformlarla ordusunu ve donanmasını güçlendirmiş, tarım reformlarıyla Mısır ekonomisini iyileştirmiştir. 1821 yılında Mora'daki ayaklanmaları bastıramayan Sultan II. Mahmut, Mısır'da büyük yararlılıklar gösteren valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa'yı yardıma çağırmıştır. Mora İsyanındaki yardımlarına karşılık Suriye Valiliğini isteyen Mehmet Ali Paşa istediğini elde edemeyince oğlu İbrahim Paşa komutasındaki bir orduyu Suriye üzerine göndermiştir. İbrahim Paşa Osmanlı ordularını mağlup ederek Kütahya'ya kadar ilerlemiştir. Mehmet Ali Paşa ile Sultan II. Mahmut arasında yapılan Kütahya Anlaşmasına göre Adana'nın vergilerini toplama hakkı İbrahim Paşa'ya bırakılmıştır. Böylece Adana Eyaleti de 8 yıl boyunca İbrahim Paşa'nın yönetimine girmiştir.  İbrahim Paşa, Adana'da birçok askeri, idari, ekonomik faaliyetler yürütmüştür. Çukurova topraklarında bulunan aşiretlerle ve ayan aileleri ile ilişkiler kurmuştur. Yapmış olduğu çalışmalarla Adana'da yaşamı yeniden örgütleyen İbrahim Paşa tarımsal üretimi arttırmıştır. 8 yıl Adana Eyaletini idare eden İbrahim Paşa, 1840 Londra Konferansı ile birlikte Mısır sorunu çözüme kavuşturulduktan sonra Adana ve diğer işgal ettiği yerleri terk ederek Mısır'a çekilmek zorunda kalmıştır.

Abstract:
Mehmet Ali who was born in Kavala at 1769, went to the Kahire with selected soldiers for rescuing Egypt from French occupation. While he was rising with showing his talent, courage and hardworking, Mehmet Ali recognizes and comprehends, Egypt's military power, political situation, and people in a short time. Mehmet Ali Pasha accomplished many success in Egypt when he was attended as a governor at Egypt in 9th July 1805. Mehmet Ali Pasha who eliminated Kölemens in Egypt, suppressed rebellions of Vahhabis. He strengthened his army and and navy with reforms and beside that with agri-cultrure reforms, he strengthed Egypt's economy. Sultan II Mahmut who couldn't suppress rebellion in Mora, called his governor Kavalalı Mehmet Ali Pasha who shows many benefits in Egypt. Mehmet Ali Pasha who request position of Syria governor, against his helps in rebellion at Mora, sent his son İbrahim Pasha and his army to the Syria when he couldn't take what he wants. İbrahim Pasha proceeded till the Kütahya with defeating Ottoman armies. The right of collecting taxes in Adana was given to the İbrahim Pasha with Kütahya Agreement which made between Mehmet Ali Pasha and Sultan II Mahmut. So Adana Province was given under the İbrahim Pasha's governance for 8 years. İbrahim Pasha pursued many activities of military, administrative and economic in Adana. He also maintained relationships with ayans and tribes which settled in the soils of Çukurova. İbrahim Pasha who rearranged his life in Adana, increased agri-cultural production with his studies. After the problem of Egypt has resolved with 1840 London Conference, İbrahim Pasha who managed Adana Province for 8 years, retreated to Egypt with abandoning Adana and the other occupied areas.