Bir planlama sorunsalı olarak kültür ve kent
As an urban planning problematic culture and city
Yazar: ERHAN KURTARIR
Danışman: PROF. DR. AYŞE NUR ÖKTEN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Aleviler = Alawis ; Bektaşiler = Bektashis ; Etnik azınlık = Ethnic minority ; Kamusal mekanlar = Public places ; Kent planlama = Urban planning ; Kentsel kültür = Urban culture ; Kutsal yerler = Sacred places ; Kültürel kimlik = Cultural identity ; İnanç coğrafyası = Belief geography ; Şehir politikası = Urban policy

Özet:
Mekan ve kültür ilişkisi ya da planlama ve kültür ilişkisi çok çeşitli açılardan farklı disiplinler tarafından değerlendirilmektedir. Fakat planlama, mekan ve kültür ilişkisi ise çok az sayıda eserde birlikte ele alınmıştır. Özellikle Türkiye'de inanç-mekân-planlama ilişkisini konu eden yazına rastlanamamaktadır. Bu tez çalışmasında değerlendirilen bir kültür bileşeni olarak inanç, bir kimlik sorunsalı olarak ele alınmıştır. Öte yandan mekân ve yer kavramlarının içerdiği siyasa sebebiyle konu kentsel siyaset açısından da tartışılmıştır. Kültür, inanç ve kimlik kavramları, mekân, siyaset ve insan hakları boyutlarıyla değerlendirilmiştir.Kültürel kimliğin devamlılığı açısından mekanın rolünü, inanç gruplarının mekan oluşturma ve anlam yükleme pratikleri üzerinden değerlendirmiştir. Çalışma, temel olarak kültür ve mekân ilişkisini inanç, kutsal mekan ve kavramsallaştırması içinde ele almaktadır.Bu aşamada da ?kültürel kimlik? olgusunun insan hakları bağlamındaki önemine ve sürdürülebilmesi için vazgeçilmez olan mekân ve örgütlenme bileşenlerinin neler olduğuna İstanbul'da ve İngiltere'de gerçekleştirilen saha çalışmaları ve tespitler üzerinden değinilmektedir. Saha çalışmalarında incelenen kültürel inanç grupları İstanbul'da Rum Ortodokslar, Ermeni Ortodokslar ve Alevilerdir. İngiltere'de incelenen gruplar ise Türkiye'den göç etmiş inanç grupları olan Aleviler ve Sünni cemaatlerdir. Derinlemesine mülakatlarla ve katılımcı gözlemlerle keşfedilmeye çalışılan iki farklı ülkedeki beş farklı inanç grubunun mekânsal düzenlemeleridir. Saha çalışmasında elde edilen kendi anlatımları ve söylemleri incelenerek yorumlayıcı bir bakışla kültürel sürdürülebilirlik açısından mekan oluşturma süreçleri ele alınmıştır. Tez çalışması, hedef inanç gruplarının coğrafyasının tespit edilmesi konusunda alanında öncü bir çalışmadır. Özellikle günümüz Alevi-Bektaşi kültürünün mekansallaşması konusunda, seçilmiş coğrafyalarda tespitlerde bulunan alanında ilk çalışmadır.Bu tez çalışması, açtığı tartışma ortamı ile meslek alanı dışında kalan disiplinlere de katkıda bulunmayı hedeflemektedir. Planlama mesleği kimlik çatışmaları, kültürel hak mücadeleleri, demokratik bir toplum kurulması süreçleri ve demokratik rejim özlemi gibi sosyal konularda etkin rol üstlenebilmelidir. Ayrıca mekân kültürel kimliğin vazgeçilemez bir parçasıdır. Bu sebeplerle bu tez çalışması planlama mesleğinin ve disiplininin edilgen rolünün dışına çıkabilmesine katkı sağlamaya çalışmaktadır.

Abstract:
Space and culture relation or planning and culture relation are being evaluated bydifferent disciplines from different perspectives. However, planning, space and culturerelation has been discussed by few studies. Especially, there are not any studies, whichdiscuss faith?place?planning relation, in Turkey. Faith, evaluated as a component ofculture, discussed as identity problematic. Additionally, because of their implicitpolitical characters, space and place concepts have been discussed by urban policyperspective. Culture, faith and identity concepts have been evaluated with space,policy and human rights dimensions.Role of place, in terms of sustaining cultural identity, has been discussed by faithgroup's "place making" and "meaning making" practises. It has been discussed, cultureand place relation, in the field of ?faith?, ?sacred place? and ?place of worship?concepts, in this study. The importance of cultural identity phenomenon in the contextof human rights and for the sustainability of cultural identity what are the inevitablespatial and organizational components have been evaluated by the fieldworks andobservations in İstanbul and United Kingdom. Focus groups are Armenian Orthodox,Greek Orthodox and Alevi?Bektashis in İstanbul and Turkey origin Sunni faith groupsand Alevis in UK. With the evaluation of in?depth interviews and participantobservations, these five different religious group?s place making practises tried to beexplored in two different countries. Spatial adjustments of these groups, in order tosustain their cultural identity, have been analysed within their narratives anddiscourses by interpretive approach. This dissertation is a pioneer study to explorefocused faith group?s geography, in its field. This study is the first study that haS identified geographical distribution of Alevi?Bektashi culture in the selectedgeographies.This study is targeting to contribute the other disciplines with open discussionplatform. Planning can take an active and positive role in social issues, like identityconflicts, cultural rights struggles, establishing democratic society processes andlonging for democratic regime issues. In addition, it should have understood that placeis the inevitable component for cultural identity. Because of these reasons, thisdissertation seeks to contribute to exit out of the passive role of planning disciplineand profession.