Anonim şirket yönetim kurulu üyelerinin işlemlerinin hukuka uygunluk denetiminde yeni bir kriter: Business judgment rule (Yöneticinin hukuka uygunluk kuralı)
A new criterion in review of legality of corporation board members' acts: Business judgment rule
Yazar: ALİ BENGİ
Danışman: PROF. DR. İSMAİL KIRCA
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk (Ticaret Hukuku) Ana Bilim Dalı / Ticaret Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Anonim şirketler = Joint stock companies ; Hukuka uygunluk = Compliance with laws ; Yönetim kurulu = Board directors ; Yönetim kurulu üyeleri = Members of the board directors ; Şirket yönetimi = Company management

Özet:
Anonim şirketler hukuku alanında, geçen asrın sonlarında Amerika'da başlayıp, Avrupa'da yayılan reform tartışmaları ülkemizi de etkilemiştir. Bu süreçte öne çıkan değişiklikler ise iyi yönetim ve etkin denetim kavramlarına karşılık gelmektedir.İyi bir yönetim ile âdil bir denetimin, hukukî veya cezaî müeyyideler yerine, şeffaflık ilkesi ve önceden bir takım yol gösterici kuralları belirleme yöntemi ile sağlanması, küreselleşmiş modern ticaret hayatının gereksinimlerine daha da uygun olacaktır. Bu nedenledir ki, kanun maddelerine oranla daha kolay değiştirilebilme üstünlüğüne sahip olan bu tür davranış kuralları ile alternatif bir yönetim ve denetim sistemi geliştirilmeye çalışılmaktadır. Dolayısıyla, dikkatler artık, anonim şirketler ?en iyi nasıl yönetilir?e odaklanmıştır. Böylece anonim şirketin yönetiminde yeni bir hedef ortaya çıkmaktadır: Anonim şirketin, pay sahiplerinin menfaati veya pay senetlerinin değeri ölçütleri ile yetinmeksizin ve başta alacaklılar olmak üzere anonim şirketlerle ilgili tüm çevrelerin menfaatleri bağdaştırılarak, özenli, hukuka uygun ve en verimli şekilde nasıl yönetileceği irdelenmektedir.Yöneticinin hukuka uygunluk kuralı (bjr), esasen, menfaat çatışmaları sonucu açılan tazminat davaları için geliştirilmiş olan ve özenli davranışa dayanan bir sorumsuzluk karinesidir. Ancak, özellikle business judgment doctrin'in etkisiyle, yönetim kurulu kararları aleyhine açılacak iptal davalarına da uygulanarak, ek bir denetim yoluna daha gidilebilecektir. Böylece, sorumluluk sebebi olabilecek kararlar için daha zarar doğmadan, hukuka uygun hale getirme imkânı sağlanmış olacaktır. Bu ise, tüm menfaat sahipleri yanında, uzun süreli ve külfetli sorumluluk davalarına engel olmakla, mahkemelerin de yararına sonuçlar doğuracaktır. Ayrıca, şirket yönetimine yabancı olan pay sahipleri, alacaklılar ve icra yetkisi olmayan yönetim kurulu üyeleri bakımından da, sadece karinenin çürütülmesiyle yetinilecek bir ispat külfeti getirilerek usul hukukuna bir katkı sağlanmış olunmaktadır.Bjr ile sorumluluğa esas alınacak bir kriter geliştirildiğinden, sorumluluk hukuku bakımından da bir takım faydalar elde edilmiş olacaktır. Bunların başında, yönetim kurulu üyelerinin özen yükümlülüğünün somutlaştırılması gelmektedir.

Abstract:
The reform movements of the last century in the Joint-Stock Companies area that was started in US and spread over to Europe have inevitable impacted on our country as well. The changes that surface in this process coincide with management and effective supervision.Replacing the old traditional civil and criminal penalties with transparent and pre-determined guiding principles to achieve good management and fair auditing system would be in more alliance with the requirements of the modern global trade life. This is the reason why management and supervision approach has been favored over the traditional statutory regulations. It is more difficult to amend/repeal statutory provisions than to amend these administrative and supervisory regulations. Therefore, now the question is - what is the most effective way in managing Joint ? Stock Companies? Thus, there is a new goal. Not only the company?s, shareholders? interests but now, we have to consider the interests of the creditors of the company and see how company can be managed in due care, in accordance with law, and effectively.Bjr is a mechanism that was developed to protect the decisions taken in due care against the lawsuits brought in conflict of interest situations to obtain monetary relief. It also should be noted that, especially with the effect of the bjr, by applying it to the board of directors? decisions there will be an additional control mechanism in place.This will enable to make those decisions in accordance with law before it causes any damages. This will also reduce the load of the courts and backlog and eliminate long standing, never ending trials. In addition to the above mentioned benefits, bjr will help the civil law develop by imposing a burden of proof on the plaintiff.