Milletin ölümsüzlük stratejileri: Kutsal ve kurbanın modern biçimi olarak şehitlik
Immortality strategies of the nation: Martyrdom as the modern form of sacred and sacrifice
Yazar: FERDA ÖNEN CEMRİ
Danışman: PROF. DR. BÜLENT BİLMEZ
İstanbul Bilgi Üniversitesi / Lisansüstü Programlar Enstitüsü / Kültürel İncelemeler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Antropoloji = Anthropology ; Siyasal Bilimler = Political Science ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Kurban = Sacrifice ; Kutsallık = Holiness ; Militarizm = Militarism ; Milliyetçilik = Nationalism ; Şehitler = Martyrs

Özet:
Arkaik insanın kurbanlık sistemine dayanan şehitlik olgusu, önce dinsel sonra da milliyetçi bağlamda, uzun bir tarihsel sürecin sonunda günümüzdeki anlamına ulaştı. Modern çağda, egemen ideolojinin anlamlandırma mücadelesine konu olan şehitlik, bir söylemsel stratejiye dayanır ve siyasi iktidarların ihtiyaçlarına göre değişim gösterir. Bu nedenle şehitlik söylemi, özellikle iç ve dış savaş geriliminin yoğun yaşandığı ülkelerde sürekli güncellenir. Kuşkusuz şehitlik, zaman içerisinde egemen devlet dışında farklı birçok muhalif hareketin başvurduğu, çatışmalardaki sivil ölümler veya maden kazası gibi ulusal kayıplarda siviller için de kullanılan bir kavram haline geldi. Ancak şehitlik olgusunun bu muğlak ve çok yönlü kullanımına rağmen, savaşlarla geçen modernite sonrası dönemde, halâ egemen devletin vatandaşlarından istediği fedakârlık boyutu merkezinde yer alır. Çünkü, milliyetçiliğin militarizmle beraber, devlet şiddetini ve savaş politikalarını sürdürmesini sağlayan, her türlü ekonomik, sosyal ve kültürel eşitsizliği önemsiz kılan "dost" ve "düşman" ikiliği ancak böyle bir söylem üzerinden etkili olur. Bu nedenle, yaşadığımız çağda şehitlik olgusunun milliyetçilik ve militarizm tarafından kendini nasıl yeniden ürettiği bu çalışmanın temel sorunsalını teşkil eder. Diğer yandan, şehitliğin günümüzdeki biçimi ve sürekliliğine, ölüm korkusu karşısında ölümsüzlük arayışına, arkaik toplumdaki kutsal ve kurban mekanizmasına ve simgesel, ritüel ve mitlerden oluşan geniş bir pratikler ağına ilave olarak, kolektif hafızanın bunların kuşaklar boyu taşınmasını sağlayan rolüne bakılmadan temel soru cevaplanamazdı. Sonuç olarak, bu çalışmayla, milliyetçilik ve militarizmden başlayarak, kökenlere dair bahsedilen başlıkları da içeren genişlikte bir literatür taraması yapılarak şehitlik kavramının eleştirel analizi amaçlanmıştır.

Abstract:
The martyrdom phenomenon grounding on archaic human's sacred system, has at last reached the daily meaning in the end of a long historical process, first in religious then in nationalist context. In the contemporary age the martyrdom subject to the signification struggle of hegemonic ideology is a discursive formation and changes according to the needs of political power. Thus, martyrdom discourse is continuously updated especially in the countries in which there is an intensive civil or cross border war tension. Definitely, in time martyrdom began to be a concept used not only by sovereign states but also by opponent movements; for civil deaths in armed conflicts or for civil deaths such as mine accidents in national territory. However, martyrdom notion is still at the core of the sacrifice the sovereign state expects from its citizens despite the complicated and sophisticated usage of the term after the modernism period which was full of war. Since the nationalist discourse together with militarism can only be forceful by the help of "ally" and "enemy" dualism which makes all kind of economic, social and cultural inequalities unimportant, ensures the continuity of state violence and war politics. Thus, the main research question of this study is how the martyrdom notion is re-producing itself by the help of nationalism and militarism in this age. On the other hand, the main question cannot be answered without looking at; the form and continuity of martyrdom today; the search for immortality in face of fear of death; the sacred and sacrifice mechanism in the archaic societies; the role of collective memory which carries the extensive practices consisted of symbols, rituals and myths for ages. Thus, the main aim is to make a critical analyze of martyrdom notion by reviewing the literature which includes the topics about the origins of the notion along with nationalism and militarism.