Türkiye'deki Suriyeli yetişkinlerin katıldıkları eğitim uygulamalarına ilişkin deneyim ve görüşleri
Experiences and opinions of Syrian adults in turkey on the education practices they participated in
Yazar: SAYİM FİKRET BULUT
Danışman: PROF. DR. MERAL UYSAL
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Yaşam Boyu Öğrenme ve Yetişkin Eğitimi Ana Bilim Dalı / Yetişkin Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Halk eğitim merkezleri = Public education centres ; Sosyal uyum = Social adjustment ; Yetişkin eğitimi = Adult education ; Zorunlu göç = Forced emigration

Özet:
Türkiye'de yaşayan geçici koruma kapsamındaki Suriyeli yetişkinlerin katıldıkları eğitim uygulamalarına ilişkin deneyim ve görüşlerine odaklanan bu çalışma, fenomenolojik desende hazırlanmış nitel bir çalışmadır. Suriyeli göçü sonrasında yabancılara yönelik mevzuatların güncellenmesine, MEB ve diğer kurumlar tarafından Suriyelilere sunulan hizmetlere, Suriyeli yetişkinlerin katıldıkları yetişkin eğitimi programlarına ve katılım nicel verilerine değinilmiştir. Araştırma kapsamında, yirmi sekiz kadın ve yirmi sekiz erkek olmak üzere toplam elli altı Suriyeli yetişkin ile yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmış, görüşmecilerin katıldıkları yetişkin eğitimi uygulamalarına ilişkin deneyim ve görüşlerine yer verilmiştir. Görüşme verileri araştırma alt amaçları doğrultusunda tematik analiz yoluyla analiz edilmiştir. Araştırmada ortaya çıkan temalar ''Temel Haklar Konusunda Farkındalık Durumları, Eğitim Hakkı Konusunda Farkındalık Durumları, Katıldıkları Eğitim Programlarının Kendilerine Yararlarına İlişkin Görüşleri, Temel Kamu Hizmetlerine Erişim, Suriyeli Sığınmacılara Hizmet Sunan Kurumlara Yönelik Görüşleri, Yetişkin Eğitimine Katılım Nedenleri, Yetişkin Eğitimine Katılım Engelleri, Yetişkin Eğitimi Programlarından Haberdar Olma Biçimleri, Katıldıkları Yetişkin Eğitim Programlarına İlişkin Değerlendirmeleri, Eğitim Programlarının Sosyal İlişkilerine Katkılarına İlişkin Görüşler ve Ayrımcılık Pratikleri, Eğitim Programlarının Beklentilerini Karşılama Durumu ve Suriye'deki Öğrenme Deneyimlerinin Yeni Eğitim Sürecine Katkısına İlişkin Görüşler şeklinde sıralanmıştır.
Araştırmayla, göç sonrası eğitim-öğretime yönelik MEB mevzuatları başta olmak üzere idari tedbirlerin alınmış olduğu fakat uygulamada sorunlar yaşandığı, öncelik sıralamasında yetişkinlere yönelik eğitimlerin örgün eğitim hizmetlerinin gerisinde kaldığı sonuçlarına ulaşılmıştır. 2014-2020 yılları arasında MEB yetişkin eğitimi programlarına katılan Suriyeli yetişkin sayısının toplam 807.195 kişi iken bunun 489.434'ünün yetişkin eğitimi kurslarını bitiremediği (% 60,63'ü) ve sertifika alamadığı sonucuna ulaşılmıştır. Okuma-yazma ve Türkçe dil eğitimlerine katılan yetişkin Suriyeli toplam sayısının 322.931 kişi iken 192.196 kişinin başarılı olup sertifika almaya hak kazandığı, Suriyeli yetişkin bireylere yönelik kurslara katılımın istenilen düzeyde olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Temalar bağlamında; katılımcıların büyük çoğunluğunun temel hak denince yüzeysel biçimde eğitim ve sağlık hakkını bildikleri, eğitim hakkı denince örgün eğitimi anladıkları, katılımcıların tamamının temel hizmetlere erişim denince kamusal sağlık hizmetlerine erişimi anladığı, hizmetlere erişimde dil sorunundan dolayı iletişim kuramadıkları, ev sahibi toplum üyeleri tarafından ayrımcılığa ve dışlanma pratiklerine maruz kaldıkları, kadın katılımcıların ötekileştirici muamelelere daha çok maruz kaldığı sonuçlarına ulaşılmıştır. Yetişkin eğitimlerine çoğunlukla Türkçe öğrenmek amaçlı başvuran görüşmecilerin, diğer katılım amaçları da iletişim/iş ve mesleki nedenler/çocukların eğitimi başlıkları altında sıralanmıştır. Yetişkin eğitimine katılım engelleri de iş/ekonomik durum/sağlık ve çocuk bakımı-aile ilgili engel başlıkları altında ifade edilmiştir. Suriyeli yetişkin sığınmacılar tarafından önceki öğrenme deneyimlerinin Türkiye'de işlerine yaramadığı, MEB tarafından önceki öğrenme deneyimlerinin tanınması ve belgelendirilmesi sürecine dâhil edilmelerinin sosyal uyum ve işgücü piyasasına katılmalarında etkili olacağı vurgulanmıştır. Sosyal uyum sürecinin MEB tarafından daha koordineli yürütülmesi, yetişkin eğitimi programlarının yaygınlaştırılması, sosyal uyumun önündeki en büyük engellerden biri olan Türkçe dil eğitimlerine ağırlık verilerek yetişkin eğitim programlarının daha nitelikli yürütülebilmesi, kurs katılım oranlarının yükseltilmesi için yeni stratejiler geliştirilmesi gerektiği sonuçlarına ulaşılmıştır.

Anahtar Sözcükler: Suriyeli sığınmacılar, göç, yetişkin eğitimi, sosyal uyum, halk eğitimi merkezi.

Abstract:
Focusing on the experiences and opinions of Syrian adults under temporary protection living in Turkey regarding the educational practices they participate in, this study is a qualitative study with a phenomenological design. The update of the legislation on foreigners after the Syrian migration, the services provided to Syrians by MoNE and other institutions, the adult education programs attended by Syrian adults, and the quantitative data on their participation were discussed. Within the scope of the research, semi-structured interviews were conducted with a total of fifty-six Syrian adults, twenty-eight women and twenty-eight men, and the experiences and opinions of the interviewees regarding the adult education programs they participated in were included. Interview data were analyzed through thematic analysis in line with the research sub-objectives. The themes that emerged in the research are ''Awareness of Fundamental Rights, Awareness of the Right to Education, Opinions on the Benefits of the Training Programs they attended, Access to Basic Public Services, Opinions on Institutions Providing Services to Syrian Refugees, Reasons for Participation in Adult Education, Barriers to Participation in Adult Education, The following are listed: How They Became Aware of Adult Education Programs, Their Evaluations of the Adult Education Programs They Participated in, Opinions on the Contribution of Education Programs to Their Social Relationships and Discrimination Practices, How the Education Programs Met Their Expectations, and Opinions on the Contribution of Learning Experiences in Syria to the New Education Process.
The study concluded that administrative measures, especially MoNE legislation, have been taken for post-migration education, but there are problems in implementation, and that education for adults lags behind formal education services in terms of priority. It was concluded that while the total number of Syrian adults who participated in MoNE adult education programs between 2014-2020 was 807.195, 489.434 of them did not complete the adult education courses (60.63%) and did not receive certificates. While the total number of Syrian adults who participated in literacy and Turkish language trainings was 322.931 people, 192.196 people were successful and entitled to receive certificates, and it was concluded that participation in courses for Syrian adults is not at the desired level. In the context of the themes, it has been concluded that the majority of the participants superficially know the right to education and health when it comes to fundamental rights, they understand formal education when it comes to the right to education, all of the participants understand access to public health services when it comes to access to basic services, they cannot communicate due to language problems in accessing services, they are exposed to discrimination and exclusion practices by members of the host community, and female participants are more exposed to marginalizing treatments. The interviewees, who mostly applied to adult education programs to learn Turkish, listed their other purposes of participation under the headings of communication/work and professional reasons/children's education. Barriers to participation in adult education were also mentioned under the headings of work/economic situation/health and childcare-family-related barriers. Syrian adult asylum-seekers emphasized that their previous learning experiences were not useful for them in Turkey and that being included in the process of recognition and certification of their previous learning experiences by MoNE would be effective in their social cohesion and participation in the labor market. It was concluded that MoNE should carry out the social cohesion process in a more coordinated manner, adult education programs should be made more widespread, new strategies should be developed to carry out adult education programs more qualitatively by focusing on Turkish language training, which is one of the biggest obstacles to social cohesion, and to increase course participation rates.

Keywords: Syrian refugees, migration, adult education, social cohesion, public education center.