Besin seçimi ve belirleyicileri: Lise öğrencilerinde nitel bir çalışma
Food choice and determinants: A qualitative study in high school students
Yazar: SİBEL TOSYALI
Danışman: PROF. DR. NAZAN AKTAŞ
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Ana Bilim Dalı / Beslenme Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Besin tercihleri = Food preferences ; Besinler = Foods ; Beslenme = Nutrition ; Ergenler = Adolescents ; Gıda tüketimi = Food consumption ; Lise öğrencileri = High schools students

Özet:
Bu çalışmada lise öğrenimine devam eden ergenlerin besin seçimi ve belirleyicilerine ilişkin algı, bakış açısı, anlam, görüş ve deneyimlerinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda nitel araştırma yöntem ve teknikleri kullanılmıştır. Araştırmanın özneleri, Konya merkez ilçelerindeki liselere devam eden, yaşları 14-18 arasında değişen 27 ergenden oluşmaktadır. Alan araştırması sonunda oluşturulan verilerin tematik analizinde MAXQDA Analytichs Pro 2018 programı kullanılmıştır. 
Araştırma sonuçlarına göre, katılımcıların besin seçimlerinde bireysel, çevresel, makrosistemler, yeme alışkanlıkları ve farkındalık belirleyicilerinin rol aldığı ortaya çıkmıştır. Katılımcılar bu kategoriler içerisinde fiyat ve lezzetin besin seçimindeki önemli belirleyiciler olduğunu ifade etmişlerdir. Bütçe kontrolü için evden okula yiyecek getirip, dışarıda da ucuz besinleri; lezzetli bulduklarından ve erişim kolaylığından dolayı karbonhidrat ve yağ ağırlıklı besinleri seçtiklerine vurgu yapmışlardır. Kızlar regli döneminde çikolata başta olmak üzere tatlı ve karbonhidratlı besinlere yönelimlerinin arttığına dikkat çekmişlerdir. Erkekler spor, kızlar vücut ağırlığı kontrolü yaptıkları dönemde besin seçimlerinde değişikliğe gittiklerini; bu dönemde erkekler protein ağırlıklı beslendiklerini, kızlar da karbonhidrat ve şeker alımını azalttıklarını ifade etmişlerdir. Paketli gıdalardan, katkı maddeli, GDO'lu ürünlerden, gramajına göre fiyatların yüksek, sebzelerin hormonlu olmasından, tavuğa üretim aşamasında verilen ilaçlardan dolayı endişeli olduklarına ve bu durumun besin seçimlerine yansıdığına değinmişlerdir. Katılımcılar, ev ortamında besin seçimlerinin kolaylaştığını, daha fazla yiyecek içecek seçeneği olduğunu, okul ortamında ise seçeneklerinin az olmasından dolayı zorlandıklarına vurgu yapmışlardır.
Bu çalışmada ergenlerin besin seçimlerinde çeşitli faktörlerin etkisi olduğu sonucuna ulaşılmışır. Ergenlerde sağlıklı besin seçimlerinin geliştirilmesi için besin seçiminin çok faktörlü yapısı dikkate alınmalıdır. Bu bağlamda biyolojik, psikolojik, ebeveyn, okul, medya ve gıda sistemi, ilgili politikalar gibi birçok belirleyicinin etkisi göz önünde bulundurulmalıdır.

Abstract:
The aim of this study is to reveal the perceptions, perspectives, meaning, views and experiences of high school students about food choices and determinants. In accordance with this purpose, qualitative research methods and techniques were used. Subjects of the study consist of 27 adolescents aged between 14-18 years who are attending to high schools in the districts of Konya Province. The thematic analysis of the data generated at the end of the field research was carried out by using MAXQDA Analytichs Pro 2018 program.
According to the results of the research, individual, environmental, macrosystems, eating habits and awareness determinants play a role in the food choices of the participants. The participants stated that price and flavor are important determinants in food selection in these categories. They brought food from home to school for budget control and bought cheap food outside, and they emphasized that they chose carbohydrate and fat based foods, since they found them delicious and easy to reach. Girls pointed out that their tendency towards sweet and carbohydrate foods, especially chocolate, increased in the menstrual period. While boys doing sport, and girls doing weight control, they changed their food choices, and in this period, they stated that boys fed protein mainly and girls reduced consuming of carbohydrate and sugar. They stated that they were worried about packaged foods, additives, GMO products, high prices compared to their weights, vegetables being hormonal, and the drugs given to chicken during the production process. The participants emphasized that the food choices in the home environment got easier, there were more food and beverage options, however, they had difficulties in food choices because of the lack of options in the school environment.
In this study, it is concluded that various factors have an effect on the food choices of adolescents. In order to improve adolescents' healthy food choices, multi-factor structure of food choices should be considered. In this context, the effects of many determinants such as biological and psychological, parent, school, media, food system and related policies should be considered.