Diyarbakır, Şanlıurfa ve Mardin illerinde kenger bitkisinde (Gundelia spp.) zararlı böcek türleri ve doğal düşmanlarının belirlenmesi
Determination of pest insect species and natural enemies of kenger plant (Gundelia spp.) in Diyarbakır, Şanlıurfa and Mardi̇n provinces
Yazar: HAKAN ÇELİK
Danışman: PROF. DR. HALİL BOLU
Dicle Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Bilim ve Teknoloji = Science and Technology

Özet:
Kenger (Gundelia spp.) bitkisi Diyarbakır, Şanlıurfa ve Mardin illerinde doğal olarak 
yetişmektedir. Bu yörelerde yaşayan köylülerin sadece iş gücü harcayarak topladıkları 
başka bir girdisi olmayan bir üründür. Bu nedenle kenger bitkisinde verimliliğini 
etkileyen ürün kaybına neden olan zararlı böcek türlerinin belirlenmesi önem arz 
etmektedir. Bu çalışma 2021 yılında Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde yer alan; 
Diyarbakır (Bağlar, Çınar, Ergani ilçeleri), Şanlıurfa (Siverek, Viranşehir ilçeleri) ve 
Mardin (Derik ilçesi) illerini kapsayacak şekilde yürütülmüştür. Çalışma, doğa ve 
laboratuvar çalışmaları olarak gerçekleştirilmiştir. Arazi çalışmaları mart ayı 
ortalarında başlayarak haftalık periyodlar şeklinde temmuz ayının ilk haftasına kadar 
devam etmiştir. Laboratuvar çalışması ise toplanan örneklerin kültüre alınması ve 
teşhisi hazırlanması şeklinde olmuştur. Arazi ve laboratuvar çalışmaları sonucunda 
elde edilen türlerin teşhisi için örnekler konu uzmanlarına gönderilerek tür teşhisleri 
yapılmıştır. Diyarbakır, Mardin ve Şanlıurfa illerinin kesiştiği Karacadağ bölgesi 2021 
yılında yapılan bu çalışma sonucunda farklı böcek takım ve familyalarına ait 17 zararlı 
(3 cins ve 2 familya düzeyinde), 6 avcı ve 2 parazitoit (1 cins düzeyinde) olmak üzere 
25 tür belirlenmiştir. Bu türlerin familyalara göre dağılımı; 3 tür Aphididae, 4 tür 
Pentatomidae, 1 tür Scutelleridae 2 tür Anthocoridae, 2 tür Cynipidae, 1 tür 
Buprestidae, 3 tür Scarabaeidae, 1 tür Pseudococcidae, 6 tür Coccinellidae ve 2 tür 
Torymidae olarak belirlenmiştir. Bu böcek türlerinin biyolojisi ve zararlı-konukçu 
ilişkileri doğal ortamları ve laboratuvar ortamında incelenmiştir. Bununla beraber 
zararlı böcek türlerinin kenger bitkisi üzerinde nasıl zarar yaptığı tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Gundelia spp, Böcek, Aphididae, Pentatomidae, Anthocoridae, Cynipidae, Buprestidae, Scarabaeidae, Pseudococcidae, Coccinellidae, Torymidae, Diyarbakır, Mardin, Şanlıurfa

Abstract:
Kenger (Gundelia spp.) plant grows naturally in Diyarbakır, Şanlıurfa and Mardin 
provinces. It is a product that villagers living in these regions collect only by spending 
labour power and has no other input. For this reason, it is important to determine the 
pest species that cause product loss that affect the productivity of the kenger plant. 
This study was carried out in 2021 in the Southeastern Anatolia Region, covering the 
provinces of Diyarbakır (Bağlar, Çınar, Ergani districts), Şanlıurfa (Siverek, 
Viranşehir districts) and Mardin (Derik district). The study was carried out as nature 
and laboratory studies. Field studies started in mid-March and continued weekly until 
the first week of July. Laboratory studies were carried out by culturing the collected 
specimens and preparing the identification. For the identification of the species 
obtained as a result of field and laboratory studies, the samples were sent to the experts 
and species identifications were made. As a result of this study conducted in 2021 in 
the Karacadağ region, where Diyarbakır, Mardin and Şanlıurfa provinces intersect, 25 
species were identified, including 17 pests (3 genera and 2 family level), 6 predators 
and 2 parasitoids (1 genus level) belonging to different insect orders and families. The 
distribution of these species according to families was determined as; 3 species 
Aphididae, 4 species Pentatomidae, 1 species Scutelleridae, 2 species Anthocoridae, 2 
species Cynipidae, 1 species Buprestidae, 3 species Scarabaeidae, 1 species 
Pseudocococcidae, 6 species Coccinellidae and 2 species Torymidae. The biology and 
pest-host relationships of these insect species were analysed in their natural habitat and 
laboratory environment. In addition, it was determined how the harmful insect species 
damage the kenger plan

Keywords: Gundelia spp, Insect, Aphididae, Pentatomidae, Anthocoridae, Cynipidae, Buprestidae, Scarabaeidae, Pseudococcidae, Coccinellidae, Torymidae, Diyarbakır, Mardin, Şanlıurfa