21. yüzyıl sahne tasarımında hareket olgusu üzerine bir inceleme
A study on the phenomenon of movement in 21st century stage design
Yazar: TUĞÇE SARIDEDE SATI
Danışman: PROF. LEBRİZ RONA
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Sanat Dalı / Temel Sanat ve Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
Bu çalışmada, 21. yüzyılda izleyiciyi gösterinin içine çeken ve tasarımın temel ilkelerinden biri olan hareket olgusu sahne tasarımı bağlamında ele alınmaktadır. Öncelikle hareket kavramı ve hareketin tarihsel süreci ile insanın evreni anlama noktasındaki başlıca rolüne değinilmiştir. Evrende gözlemlenen hareketin tanımlanmasıyla gelişen anlam arayışı sonucunda; mitlerin, sanatın ve felsefenin ortaya çıkma süreçleri kaynaklara dayandırılarak açıklanmıştır. Evrendeki hareket sistemi ve sonuçları irdelenirken, hareketin insan bedenindeki önemine değinilmiştir. Bedeni gelişen ve iki ayağı üzerinde yürümeye başlayan insan artık keşfetmeye hatta çevresindeki her oluşumu taklit etmeye yönelir. Yaratıcı eylemlerde görülen dinamizm hareketin gelişim süreciyle şekillenir.
Sanatın üretim biçimleri kendi tarihi içinde farklılıklar göstermiştir. Bu değişimin en önemli etkenlerinden biri, Sanayi Devrimi olmuştur. Sanayi Devrimi sonrası modern sanat akımlarıyla birlikte özgürleşen sanat ortamının, yeni gelişmelere açık hale gelmesi, sanat üretimlerinin birbirlerinden beslenmesine imkân sağlamıştır. Bu durum tiyatro ve plastik sanatlar arasındaki bağı kuvvetlendirerek Performans Sanatı gibi melez yaratım alanlarının oluşmasına zemin hazırlamıştır. Bu bağlamda sanat dinamiklerini değiştiren ve hareketi odağına alan gösterileriyle dönemin öncü akımı Fütürizm başta olmak üzere, Kinetik Sanat ve Optik Sanat'ın konuyla ilgili belli başlı çalışmalarına yer verilmiştir. Bunların yanında sahne tasarımına yön veren, Bauhaus ve Konstrüktivizm gibi modern sanat hareketleri; izleyiciyi yapıtın içinde hareket etmeye çağıran Performans Sanatı ve Yerleştirme Sanatı ele alınmıştır. Bu anlamda günümüz sahne tasarımında kullanılan ve harekete kaynaklık eden unsurlar araştırılmıştır. 
Fütürizm ve sonrasında değişen izleyici yapıt ilişkisinde, harekete geçen izleyicinin yeni konumu zamanla daha önemli hale gelmiştir. Gelişen teknolojiyle şekillenen sahne tasarımı uygulamaları artık izleyiciyi odağına alan bir bakış açısıyla oluşturulmaktadır. Bu bağlamda Gropius'un hareketli sahne önerisi olan Total Tiyatro projesinden, Piscator'un ve Brecht'in sahne tasarımlarına dahil ettiği projeksiyon kullanımından, savaş sonrası sahne tasarımında indirgemeye giden, seyirciyle yakınlaşan Deneysel Tiyatro toplulukları ile 20. yüzyılın ikinci yarısından günümüze hala geçerli olan teknolojilerden bahsedilmiştir. 21. yüzyılda gösterimde olan, günümüzün seçilen örnek oyunlarının sahne tasarımları; hareket, yenilik ve işlevsellik çerçevesinde incelenmiştir. Bununla birlikte sahne sanatları alanında çalışan tasarımcı ve yönetmenlerin konu ile ilgili görüşleri alınmış ve hareket olgusu, sahne tasarımını meydana getiren temel bir unsur olarak izleyici odağında incelenmiştir.

Abstract:
This consists of incorporating the phenomenon of movement into stage design, which is one of the basic principles of design and the inclusion of it in 21st century representation. First of all, the appearance of movement, the normal process of movement, and the range of human understanding of the universe and its general role are mentioned. As the movement observed in the universe continues, deficiency results from the search for meaning; It is told based on extensive sources revealed by myths, art and philosophy. While the movement system in the universe and its results are examined, the importance of movement in humans is mentioned. The human being, who begins to break his body and become stronger on two legs, is now shaped by the development process of the dynamism movement seen in creative actions aimed at discovery and even shaping disintegration.
The production forms of art have varied throughout its history. One of the most important factors of this change was the Industrial Revolution. The art environment, which became liberated with modern art movements after the Industrial Revolution, became open to new developments, allowing art productions to feed on each other. This situation strengthened the bond between theater and plastic arts and paved the way for the formation of hybrid creation fields such as Performance Art. In this context, the main works of Kinetic Art and Optical Art, especially Futurism, the leading movement of the period with its shows that changed the dynamics of art and focused on movement, are included. In addition, modern art movements such as Bauhaus and Constructivism that shape stage design; Performance Art and Installation Art, which invite the viewer to move within the work, are discussed. In this sense, the elements used in today's stage design and the sources of movement were investigated.
In the changing relationship between audience and work after Futurism and its aftermath, the new position of the audience taking action has become more important over time. Stage design applications shaped by developing technology are now created with a perspective that focuses on the audience. In this context, the Total Theater project, which is Gropius's moving stage proposal, the use of projection that Piscator and Brecht included in their stage designs, the Experimental Theater groups that reduced post-war stage design and got closer to the audience, and the technologies that are still valid from the second half of the 20th century to the present day. has been mentioned. Stage designs of today's selected sample plays performed in the 21st century; movement was examined within the framework of innovation and functionality. In addition, the opinions of designers and directors working in the field of performing arts were taken on the subject and the phenomenon of movement was examined with the focus on the audience as a basic element that creates stage design.