Hicri ilk üç asırda yazılan akîde risâleleri ve bu risâlelerde ele alınan temel meseleler
The traditions of act wrought in the first three centuries of the hijri and the fundamental issues contained in these trails
Yazar: BEYZANUR YAYA
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA SİNANOĞLU
İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kelam Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Akaid risalesi = Akait brochure ; Hadis = Hadith ; Risale = Pamphlet ; Semiyyat = Semiyyat ; Tasavvuf = Mystic ; Tefsir = Commentary ; İbadet = Worship ; İlahiyat = Theology ; İman = Faith ; İslamiyet = Islam

Özet:
Akâid risâleleri İslâmî ilimlerin inanç esasları konusunda kaleme alınmış önemli klasiklerdendir. Çeşitli inanç ve fikir akımlarına karşı savunma hattını belirleyen tezler akâid risâlelerinde işlenmiştir. Akâid risâlelerinin yalnızca yabancı inançlara karşı savunma amaçlı olmadığı, İslâm'ın inanç esaslarını ortaya koyma gayesiyle te'lif edildikleri çeşitli tabakat kitaplarında ve İbnü'n-Nedîm'in Fihrist'inde ilk dönem müelliflerine nisbet edilen eserlerde görülmektedir. Özellikle ilk üç asırda yazılan bu risâleler, İslâmî fikriyatın teşekkülünde oldukça önemli bir yere sahiptir. 
"Hicri İlk Üç Asırda Yazılan Akîde Risâleleri ve Bu Risâlelerde Ele Alınan Temel Meseleler" adlı tez çalışmasında evvelâ inanca dair yazılan ancak günümüze ulaşmayan metinler çeşitli tesbit edilmiş ve zikredilmiştir. Daha sonra hicrî ilk üç asırda yazılmış risâlelerden günümüze ulaşanlar tespit edilerek te'lif/tasnif türlerine ve mezhebî oluşuma göre sınıflandırılmıştır. Hicri ilk üç asırda kaleme alınmış risâlelerde işlenen konular bâtıl inanç ve fırkalara karşı yazılan reddiyeler, Kitâbü'l-Îmân, Kitâbü's-Sünne türü eserler, Kitâbü't-Tevhîd, Fıkh-ı Ekber Risâleleri, Mu'tezilî, Mürciî, Şiî, Hâricî akâid risâleleri, hadis, tefsir ve tasavvuf literatüründe akâide açılan bölümler çerçevesinde incelenmiştir. Tespit edilen risâlelerin öncelikle yazarının hayatından kısaca bahsedilmiş, ardından eserin kendi dönemindeki yeri ve ele aldığı meselelerin tematik değerlendirilmesi yapılmıştır. İkinci bölümde ise söz konusu metinlerde ele alınan kelâmî meseleler izah edilmiştir. Meseleler, günümüz perspektifinden yaklaşılarak ulûhiyyet, nübüvvet, sem'iyyât, insan fiilleri, imâmet ve iman başlıkları altında ele alınmıştır. Bilhassa dönemlere göre risâlelerde meydana gelen çerçeve genişlemesi ve bunun arka planı çalışmamızın mihenk taşı mahiyetindedir.

Anahtar Kelimeler: Hicri ilk üç asır, akâid, risâle, literatür, tefsir, hadis, tasavvuf, ilahiyyat, nübüvvet, sem'iyyât, insan fiilleri, iman, imâmet

Abstract:
Treatises of Akaid are important classics written on the principles of belief in Islamic sciences. Theses, which determine the line of defense against various beliefs and currents of ideas, are processed in the creeds of creed. It is seen in the works attributed to the early period authors in the various strata books and in the Index of Ibn al-Nedim that the Akaid treatises were not only for defense against foreign beliefs, but were copyrighted with the aim of revealing the belief principles of Islam. These treatises, especially written in the first three centuries, have a very important place in the formation of Islamic thought.
In the thesis titled "Aqîde Treatises Written in the First Three Centuries of Hijri and the Basic Issues Addressed in These Treatises", various texts that were written about faith but did not reach today were identified and mentioned. Afterwards, the epistles written in the first three centuries of Hijri were identified and classified according to the types of copyright/classification and sectarian formation. The subjects covered in the treatises written in the first three centuries of the Hijra, the refutations written against superstitious beliefs and sects, Kitâbü'l-İmân, Kitâbü's-Sunna type works, Kitâbü't-Tevhîd, Fiqh-ı Ekber Treatises, Mu'tazilî, Murciî, Shiite, Kharicî treatises on creed, hadith, tafsir and mysticism literature were examined within the framework of the chapters opened to creed. First of all, the life of the author of the identified treatises was briefly mentioned, then the place of the work in its own period and the thematic evaluation of the issues it dealt with were made. In the second part, theological issues discussed in the mentioned texts are explained. The issues are discussed from the perspective of today, under the titles of divinity, prophethood, sem'iyyat, human actions, imamate and belief. In particular, the enlargement of the framework in the treatises according to the periods and its background are the cornerstones of our study.

Keywords: The first three centuries of Hijri, creed, treatise, literature, tafsir, hadith, mysticism, theology, prophecy, sem'iyyat, human actions, faith, imamate