Orman yangınlarında helikopter bambi (Su kovası) operasyonlarında yangın baskılama ve geciktirme için kullanılan mayilerin etkilerinin incelenmesi
Investigation of the effects of liquids used for fire suppression and delay in helicopter bambi (Water bucket) operations in forest fires
Yazar: ŞABAN YILMAZ
Danışman: DOÇ. DR. GÖKHAN COŞKUN
Sakarya Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Yangın ve Yangın Güvenliği Anabilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Kimya = Chemistry ; Makine Mühendisliği = Mechanical Engineering ; Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering
Dizin: Havacılık = Aviation ; Helikopter = Helicopter ; Köpük = Foam ; Orman koruma = Forest protection ; Orman yangınları = Forest fires ; Uçaklar = Airplanes ; Yangın güvenliği = Fire safety ; Yangın söndürme = Fire extinguishing ; Yangın söndürme ekipleri = Fire extinguishing teams ; Yangın söndürme uçağı = Fire aircraft

Özet:
Orman yangınları; sıcaklığın mevsim normallerinin üzerine çıkmasıyla, doğal 
sebeplerle ya da kötü amaçlı kişilerce bilinçli şekilde meydana gelebilen olaylardır. 
Orman yangınları kuraklık, yüksek sıcaklıklar, rüzgâr ve insan faktörlerinin 
birleşmesiyle oluşur. Bu yangınlar, flora ve fauna kaybına, ekosistemlerin zarar 
görmesine, ekonomik kayıplara ve insanların hayatlarını tehdit eden durumlara sebep 
olabilir. Dahası orman yangınları sebebiyle hem ağaçlar hem de ormanda yaşayan bin 
bir türlü canlı yok olmaktadır. 
Dünya genelinde orman yangınları, iklim değişikliği, kuraklık, insan etkinlikleri ve 
yangın yönetimi eksiklikleri gibi birçok faktörden etkilenmektedir. Özellikle 
Avustralya, Amerika Birleşik Devletleri, Brezilya, İspanya ve Portekiz gibi ülkelerde 
orman yangınlarının sıklığı ve şiddeti artmaktadır. Bu yangınlar, geniş alanlara 
yayılarak doğal yaşamı ve ekosistemleri ciddi şekilde etkilemektedir. 
Orman yangınları, dünya genelinde doğal afetler arasında en ciddi tehditlerden biri 
olarak kabul edilir. Son yıllarda, çeşitli bölgelerde meydana gelen büyük orman 
yangınları, doğal yaşamı, ekosistemleri ve insan yerleşimlerini ciddi şekilde 
etkilemiştir. 2023 yılına kadar dünyada meydana gelen en büyük orman yangınlarına 
ilişkin; 
Avustralya'da 2019 ve 2020 yıllarında meydana gelen orman yangınları, dünya 
genelinde en dikkat çeken yangın olaylarından biridir. Bu yangınlar, Avustralya'nın 
çeşitli eyaletlerinde şiddetli şekilde etkili olmuş ve milyonlarca hektarlık alanın 
yanmasına yol açmıştır. 
Amerika Birleşik Devletleri, her yıl çeşitli bölgelerinde yangınlarla mücadele 
etmektedir. 2020 yılında, Batı Kıyısı boyunca meydana gelen şiddetli orman 
yangınları ülkenin birçok eyaletini etkilemiştir. Özellikle Kaliforniya, Oregon ve 
Washington eyaletlerindeki yangınlar büyük dikkat çekmiştir. 
Sibirya, geniş ormanlık alanlarıyla ünlüdür ve sık sık orman yangınlarına maruz 
kalmaktadır. 2019 ve 2020 yıllarında, Sibirya'da meydana gelen yangınlar, bölgenin 
tarihindeki en büyük yangın olaylarından biri olarak kaydedilmiştir. Bu yangınlar, 
milyonlarca hektarlık alanın yanmasına ve büyük ölçekli ekosistem tahribatına neden 
olmuştur. 
Amazon Ormanları, dünyanın en büyük tropikal yağmur ormanlarından biridir ve 
birçok biyolojik çeşitliliğe ev sahipliği yapar. Ancak, 2019 yılında Amazon'da 
meydana gelen yangınlar, bölgenin tarihindeki en büyük yangın dalgası olarak 
kaydedilmiştir. 
Türkiye, özellikle yaz aylarında sıcak ve kuru iklim koşullarına sahip olduğundan, 
orman yangınlarının sıkça yaşandığı bir ülkedir. Son yıllarda, özellikle Ege, Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu bölgelerindeki orman yangınları artmıştır. Bu yangınlar, 
çoğunlukla insan etkinlikleri, dikkatsizlik, tarım faaliyetleri ve yangın önleme 
eksiklikleri gibi nedenlerden kaynaklanmaktadır. Orman yangınları, çevresel, 
ekonomik ve sosyal açıdan birçok zarara neden olur. Bunlar arasında; 
Doğal yaşamın tahribi: Orman yangınları, bitki örtüsünün ve habitatların yok 
olmasına, hayvanların yaşam alanlarının kaybolmasına ve biyoçeşitliliğin azalmasına 
neden olur. 
Ekonomik kayıplar: Yangınlar, tarım arazilerinin, ormanların ve tarım ürünlerinin 
zarar görmesine, yerleşim birimlerinin zarar görmesine ve turizm sektöründe kayıplara 
yol açar. 
İnsan kayıpları ve sağlık sorunları: Yangınlar, insanların yaşamını ve sağlığını tehdit 
eder, hava kirliliğine ve solunum yolu hastalıklarına neden olabilir. 
Toplumsal etkiler: Yangınlar, yerinden edilmiş insanlar, psikolojik etkiler, sosyal 
huzursuzluklar ve göç hareketleri gibi toplumsal sorunlara yol açabilir. 
Türkiye, çeşitli iklim ve coğrafi özelliklere sahip bir ülke olarak orman yangınlarıyla 
sık sık karşı karşıya kalmaktadır. Son yıllarda, Türkiye'de meydana gelen orman 
yangınları, doğal yaşamı, ekosistemleri ve insan yerleşimlerini ciddi şekilde 
etkilemiştir. Yanan bölgelere baktığımızda; Antalya'nın Manavgat ilçesinde 2020 
yılında çıkan orman yangını,. Muğla'nın Marmaris ilçesinde 2021 yılında başlayan 
orman yangını, Aydın'ın Karpuzlu ilçesinde 2022 yılında çıkan orman yangını, 
Muğla'nın Milas ilçesinde 2023 yılında çıkan orman yangını, Türkiye'nin en büyük 
yangınları olarak kaydedilmiştir. 
Yangın, sıcak hava ve rüzgarın etkisiyle hızla yayılarak binlerce hektarlık ormanlık 
alanı etkisi altına almıştır. Yangında, birçok ev ve iş yeri zarar görmüş, hayvanların 
yaşam alanları yok olmuş ve binlerce kişi evlerini terk etmek zorunda kalmıştır. Dünya 
genelinde yaşanan büyük orman yangınları, doğal yaşamı, ekolojiyi ve insan yaşamını 
ciddi şekilde etkilemektedir. Bu yangınlar, iklim değişikliği, kuraklık, dikkatsizlik, 
tarım faaliyetleri ve yangın yönetimi eksiklikleri gibi birçok faktörden 
etkilenmektedir. 
Orman yangınlarında erken, hızlı ve etkili müdahale ile yangınların yayılmasını 
önlemek ve söndürmek ana hedeftir. Karadan söndürmenin yanında havadan acil 
müdahaleler önem arz etmektedir. Orman yangınlarının kontrol altına alınması ve 
söndürülmesi için birçok yöntem ve araç kullanılmaktadır. Günlük hayatta yolcu veya 
yük uçağı, helikopteri olarak kullanılan bir hava aracı pratik bir dönüşümle yangınla 
mücadele konseptine çevrilebilir. Bu şekilde azalan maliyetler ve artan aidiyet 
duygusuyla, yangınla mücadele azminin bir üst seviyeye çıkarılabilir olduğu 
düşünülmektedir. Ülkeler, kendi imkânları nispetinde, gerek yangın filoları gerekse, 
Devlet Hava Araçları (DHA) ile yangın seferberliği başlatabilir. Orman yangınının; 
henüz başlamadan tespit edebilme, ortaya çıktığında ani müdahale ve sonrasında 
yeniden yeşertme süreçleri, orman hayatı için elzem hususlardır. Bu mihmalde çalışma 
yapan hava destek unsurları, olarak uçaklar ve helikopterlerle havadan söndürme 
çalışmaları yapılmaktadır. 
Yangın helikopterleri, yangınla mücadele ekiplerine yangın söndürme 
operasyonlarında keşif, gözetleme, yük - yolcu taşıma ve söndürme çalışmasıyla 
destek sağlar. Helikopter vasıtasıyla en uygun yerden ve yükseklikten, yanan bölgeye 
su/geciktirici, bırakmak şeklinde olan bu yöntemde gerekli olan su, en yakın göl/deniz 
vb. su kaynağından temin edilmektedir. Bu operasyonlar, yangınla mücadele ekiplerine zor ulaşılabilir bölgelere sutaşıma ve yangınları kontrol altına alma yeteneği 
sağlar. Gövde altına sabitlenen tanklar (Helitak), su alma hortumu ucuna bağlı birkaç 
metrelik bir su emiş pompası ile doldurulurlar. Gövde altı yük taşıma kancasına 
bağlanan halat vasıtasıyla Helikopter Su Kovaları(HSK) ile yapılacak havadan yangın 
söndürme operasyonları, yangının yayılmasını kontrol altına almak ve yangın 
alanındaki ekiplere destek olmak için hayati öneme sahip havadan söndürme 
cihazlarıdır. Orman yangınlarını havadan söndürmede kullanılan yaygın yöntemlerden 
biri "Bambi" (Helikopter Su Kovası) ile müdahaledir. Helikopter Su Kovaları(HSK), 
yangın geciktirici maddeler veya diğer yangın söndürme ekipmanlarıyla donatılmış 
olabilirler. Helikopter kaldırma yeteneği nispetinde, farklı görünüm ve ölçülerde, 
HSK'lar bulunmaktadır. Yaygın kullanılan HSK'larıyla birlikte, HSK operasyon 
aşamasındaki kronik arızalar ve arızaların getireceği olumsuzluklarda 
değerlendirilmelidir. Başlı başına disiplinler süreçler olan havacılık ve yangın 
konuları, havadan yangın söndürme noktasında ciddiye alınması gereken disiplinler 
üstü bir kavram olarak düşünülmelidir. HSK operasyonlarında yapılan sorti 
sayılarından ziyade etkin söndürme yapmak gerekir. Bu sebeple suyun tesirini 
artıracak katkılar kullanılır. Bu katkılar, yangın geciktiriciler olarak adlandırılır ve 
yangınların kontrol altına alınması, söndürülmesi tekrar etmemesi aşamaları için 
kullanılan kimyasal maddelerdir. Köpükler, tozlar veya sıvılar şeklinde olabilirler ve
yangının yayılmasını kontrol altına alabilirler. Orman yangınları söndürme 
kapsamında etkili birçok ürün olduğu bilinmesine karşın, yangın sonrasında yeniden 
yeşerme, tabiatın kendini yenilemesi hususları da önem arz eden durumlardır. 
Kullanılan ürünlerin doğa dostu ürünler olmasının, orman ve dolayısıyla insan 
geleceğinin sürdürülebilirliği ve akıbeti bakımından önemli olduğu hatırlanmalıdır. 
Orman yangınlarında daha hızlı ve etkili söndürmeyi sağlayabilmek için yola çıkılan 
bu tez çalışmasında, Bambi HSK'nda kullanılan suya göre buharlaşma noktası ve ısı 
sığası daha yüksek bir karışımla müdahale etmek amaçlanmaktadır. Tez çalışması 
kapsamında uygun karışımın hazırlanması, söndürme deneylerinin yapılması, suya 
göre söndürme etkisinin ortaya konulması hedeflenmektedir. Çalışmada TS 862-7 EN 
3-7 + A1 standardına uygun prosedürle deneyler gerçekleştirilecek olup su ve mayii 
karışımı ile söndürme sonuçlarının yanı sıra yangın geciktiriciliği hususları da 
karşılaştırılacaktır. Deneylerde kullanılacak sarıçam odunları, standartlara uygun 
şekilde hazırlanmıştır. Sarıçam numuneleri belirli boyutlara sahip olmalı ve 
standartlarda belirtilen özellikleri sağlamalıdır. Söndürme testleri 5x5x50cm bir 
tabakada 5 adet olacak şekilde sarıçam bloklarıyla TS 862-7 5/A testi gereğince 
kullanılır. Yanmazlık testlerinde 2,5x2,5x15 cm sarıçam blokları, geciktirici mayi ile 
empreye edilmek suretiyle yakılmış ve neticeler karşılaştırılmıştır. Deneyler, kontrollü 
bir ortamda gerçekleştirilir. Çalışma orman yangını kapsamında olduğundan açık 
havada kontrollü bir deney icra edilmiştir. Yangın parametreleri, yanma, sönme, 
soğutma aşamaları, standartlara uygun olarak kontrol edilir. Sarıçam odununun yangın 
davranışı gözlemlenerek, yangın yayılımı, alevlerin durumu, duman ve gaz çıkışı gibi 
çıktılar elde edilir. Bu çıktılar ışığında değerlendirmeler yapılabilecektir. Yangın 
deneyi tamamlandıktan sonra, numunelerin yanma süresi, yanmamış kısımları ve diğer 
özellikleri değerlendirilir. Bu değerlendirmeler, sarıçam bloğunun yangın direnci 
hakkında önemli bilgiler içermektedir. Sonuçlar, standartlara uygun şekilde raporlanır 
ki bu raporlar, malzemenin yangına karşı davranışı ve yangınla mücadele de 
belirlenecek stratejiler için kullanılabilir. Ahşap yanmazlık deneyleri, malzemelerin 
yangına karşı direncini belirlemek için ve söndürücülük deneyleri de en makul 
söndürme seçeneğine ulaşabilmek maksadıyla yapılır. Bu deneyler, malzemelerin 
yangın sırasında nasıl davrandığını, yanma hızını ve yangınla mücadele stratejilerini belirlemeye yardımcı olur. Bu sayede yangın daha çabuk söndürüleceği gibi yangının 
tekrar etmemesinin de sağlanması planlanmaktadır. Bu süre içerisinde soğutma 
çalışmaları için söndürme ekibine zaman kazandırılmış da olunabilecektir. 
Orman yangınları, küresel bir sorun olup ciddi zararlara yol açmaktadır. Bu nedenle, 
yangın önleme ve kontrol stratejilerinin geliştirilmesi, yangınla mücadele 
kapasitesinin artırılması, yangın riskinin azaltılması ve kamuoyunun bilinçlendirilmesi 
önemlidir. Ayrıca, iklim değişikliğiyle mücadele, yangın riskini azaltmak için etkili 
bir önlemdir. Orman yangınlarının etkilerini azaltmak için yerel, ulusal ve uluslararası 
düzeyde işbirliği ve koordinasyon gerekmektedir. Bu şekilde, ormanlarımızı 
koruyabilir ve gelecek nesillere temiz bir çevre bırakabiliriz.

Abstract:
Forest fires; These are events that can occur consciously, due to natural causes or by 
malicious people, when the temperature rises above seasonal norms. Forest fires occur 
due to the combination of drought, high temperatures, wind and human factors. These
fires can cause loss of flora and fauna, damage to ecosystems, economic losses and 
situations that threaten people's lives. Moreover, due to forest fires, both trees and 
thousands of creatures living in the forest disappear. 
Wildfires around the world are affected by many factors, including climate change, 
drought, human activities and fire management deficiencies. The frequency and 
severity of forest fires are increasing, especially in countries such as Australia, the 
United States, Brazil, Spain and Portugal. These fires spread over large areas and 
seriously affect natural life and ecosystems. 
Forest fires are considered one of the most serious threats among natural disasters 
worldwide. In recent years, large forest fires that have occurred in various regions have 
seriously affected natural life, ecosystems and human settlements. Regarding the 
largest forest fires in the world until 2023; 
The forest fires that occurred in Australia in 2019 and 2020 are one of the most notable 
fire events worldwide. These fires were severe in various states of Australia and caused 
the burning of millions of hectares of land. 
The United States struggles with fires in various regions every year. In 2020, severe 
wildfires along the West Coast affected many states of the country. Especially the fires 
in California, Oregon and Washington states have attracted great attention. 
Siberia is famous for its vast forest areas and is subject to frequent forest fires. In 2019 
and 2020, fires in Siberia were recorded as one of the largest fire events in the history 
of the region. These fires caused the burning of millions of hectares of land and large￾scale ecosystem destruction. 
The Amazon Forest is one of the largest tropical rainforests in the world and is home 
to a lot of biodiversity. However, the fires that occurred in the Amazon in 2019 were 
recorded as the largest fire wave in the history of the region. 

Turkey is a country where forest fires occur frequently, as it has hot and dry climate 
conditions, especially in the summer months. In recent years, forest fires have 
increased, especially in the Aegean, Mediterranean and Southeastern Anatolia regions. 
These fires are mostly caused by human activities, carelessness, agricultural activities 
and fire prevention deficiencies. Forest fires cause many environmental, economic and 
social damages. Among these; 
Destruction of natural life: Forest fires cause the destruction of vegetation and habitats, 
the loss of animal habitats and the decrease in biodiversity. 

Economic losses: Fires cause damage to agricultural lands, forests and agricultural 
products, damage to settlements and losses in the tourism sector. 

Human losses and health problems: Fires threaten people's lives and health and can 
cause air pollution and respiratory diseases. 
Social impacts: Fires can cause social problems such as displaced people, 
psychological effects, social unrest and migration movements. 

Türkiye, as a country with various climate and geographical characteristics, frequently 
faces forest fires. In recent years, forest fires in Turkey have seriously affected natural 
life, ecosystems and human settlements. When we look at the burning areas; The forest 
fire that broke out in Manavgat district of Antalya in 2020. The forest fire that started 
in 2021 in Muğla's Marmaris district, the forest fire in Aydın's Karpuzlu district in 
2022, and the forest fire in Muğla's Milas district in 2023 were recorded as the largest 
fires in Turkey. 
The fire spread rapidly under the influence of hot weather and wind and affected 
thousands of hectares of forest area. In the fire, many houses and workplaces were 
damaged, the habitats of animals were destroyed and thousands of people had to leave 
their homes. Large forest fires around the world seriously affect natural life, ecology 
and human life. These fires are affected by many factors such as climate change, 
drought, carelessness, agricultural activities and fire management deficiencies. 
The main goal in forest fires is to prevent and extinguish the spread of fires with early, 
rapid and effective intervention. 
In addition to extinguishing from land, emergency 
interventions from the air are important. Many methods and tools are used to control 
and extinguish forest fires. An aircraft used as a passenger or freight plane or helicopter 
in daily life can be converted into a firefighting concept with a practical 
transformation. It is thought that with such decreasing costs and increasing sense of 
belonging, firefighting determination can be taken to the next level. Countries can 
initiate fire mobilization with both fire fleets and State Aircraft (DHA) within their 
own means. Forest fire; Detection before it starts, immediate intervention when it 
occurs, and subsequent regrowth processes are essential for forest life. Air support 
elements working in this area are carrying out aerial extinguishing operations with 
airplanes and helicopters. 
Fire helicopters provide support to firefighting teams in fire extinguishing operations 
with reconnaissance, surveillance, cargo and passenger transportation and 
extinguishing work. In this method, which involves dropping water/retardant onto the 
burning area from the most suitable place and height via helicopter, the required water 
is transferred to the nearest lake/sea, etc. It is supplied from the water source. These 
operations provide firefighting teams with the ability to deliver water to hard-to-reach
 areas and control fires. The tanks (Helitak) fixed under the fuselage are filled with a 
water suction pump of several meters connected to the end of the water intake hose. 
Aerial fire extinguishing operations to be carried out with Helicopter Water Buckets 
(HSK) through the rope attached to the underbody load carrying hook are vital air 
extinguishing devices to control the spread of fire and support the teams in the fire 
area. One of the common methods used to extinguish forest fires from the air is 
intervention with "Bambi" (Helicopter Water Bucket). They may be equipped with 
Helicopter Water Buckets (HSK), fire retardant materials or other fire extinguishing equipment. HSKs are available in different appearances and sizes, depending on the 
helicopter lifting ability. Along with the commonly used HSKs, chronic malfunctions 
during the HSK operation phase and the negativities caused by the malfunctions should 
be evaluated. Aviation and fire issues, which are disciplinary processes in themselves, 
should be considered as a transdisciplinary concept that should be taken seriously in 
terms of aerial fire extinguishing. In HSK operations, effective extinguishing is 
necessary rather than the number of sorties made. For this reason, additives that will 
increase the effect of water are used. These additives are called fire retardants and are 
chemical substances used to control fires and prevent them from recurring. They can 
be in the form of foams, powders or liquids and can control the spread of fire. Although 
it is known that there are many products that are effective in extinguishing forest fires, 
the issues of regrowth and renewal of nature after a fire are also important. It should 
be remembered that the nature-friendly nature of the products used is important for the 
sustainability and fate of the forest and therefore the human future. 
In this thesis study, which was put forward in order to ensure faster and more effective 
extinguishing of forest fires, it was aimed to intervene with a mixture with a higher 
evaporation point and heat capacity than the water used in Bambi hsk. Within the scope 
of the thesis study, it is aimed to prepare the appropriate mixture, conduct quenching 
experiments and demonstrate the quenching effect according to water. In the study, 
experiments will be conducted according to the procedure in accordance with TS 862-
7 EN 3-7 + A1 standard and the results of extinguishing with a mixture of water and 
mayii and fire retardation problems will be compared. The yellow pine tree to be used 
in the experiments has been prepared in accordance with the standards. Yellow pine 
samples must have certain dimensions and meet the specifications specified in the 
standards. Extinguishing tests are performed with 5 pieces of 5x5x50cm yellow glass 
blocks in accordance with the TS 862-7 5/A test. In flammability tests, the results were 
compared by burning 2,5x2,5x15 cm yellowwood blocks impregnated with retardant 
yeast. The experiments are carried out in a controlled environment. Since the study 
was within the scope of forest fire, a controlled experiment was carried out outdoors. 
Fire parameters, combustion, extinguishing, cooling stages are controlled in 
accordance with the standards. By observing the fire behavior of the yellow pine tree, 
outputs such as the spread of the fire, the state of the flames, smoke and gas output are 
obtained. Evaluations can be made in the light of these outputs. After the fire 
experiment is completed, the combustion time, unburned parts and other 
characteristics of the samples are evaluated. These evaluations contain important 
information about the fire resistance of the yellow pine block. The results are reported 
in accordance with the standards that can be used in the behavior of the material against 
fire and the strategies to be determined in the fight against fire. Wood flammability 
tests are carried out to determine the fire resistance of materials, and extinguishing 
experiments are carried out to reach the most reasonable extinguishing option. These 
experiments help determine how materials behave during a fire, the rate of combustion, 
and firefighting strategies. Thanks to this, the fire will be extinguished faster and it is 
planned that the fire will not recur. During this time, it will also be possible for the 
extinguishing team to save time for cooling operations. 
Forest fires are a global problem and cause serious damage. For this reason, it is 
important to develop fire protection and control strategies, increase fire fighting 
capacity, reduce fire risk and raise public awareness. In addition, combating climate 
change is an effective measure to reduce the risk of fire. Cooperation and coordination 
at local, national and international levels are required to reduce the effects of forest fires. In this way, we can protect our forests and leave a clean environment for future 
generations.