Farklı sosyo-ekonomik gruplarda fiziksel ve fizyolojik streslerin vücut oranlarına etkisi
The effect of physical and physiological stress on body proportions in different socio-economic groups
Yazar: GAMZE SÖNMEZ
Danışman: PROF. DR. YILMAZ SELİM ERDAL
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Antropoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Antropoloji = Anthropology
Dizin: Antropometri = Anthropometry ; Büyüme = Growth ; Gelişme = Development ; Sosyoekonomik faktörler = Socio-economic factors ; Sosyoekonomik farklılıklar = Socio-economic differences ; Stres = Stress ; Stres faktörleri = Stress factors ; Vücut oranları = Body proportions ; Çalışma koşulları = Working conditions

Özet:
Büyüme sırasında sahip olunan sosyo-ekonomik koşullar insan vücudunun şekillenmesinde etkilidir. Yapılan çalışmalarda avantajlı grupların her zaman daha büyük boyutlara, dezavantajlı grupların ise daha küçük boyutlara sahip olduğu belirlenmiştir. Ancak farklı stresler karşısında vücut oranlarının, üyelerinin ve üyelerin alt bölümlerinin nasıl farklılık gösterdiği, bunun nihai boyutlara nasıl yansıdığı tam olarak bilinmemektedir. Aynı zamanda bu streslerin vücudun simetrisini nasıl etkilediği de yeterince tartışılmamıştır.Bu çalışmanın amacı çocuklukta farklı fizyolojik ve fiziksel baskılar altında büyüyen bireylerin vücut boyut, oran ve simetrik yapısının nasıl farklılaştığını belirlemektedir. Bu amaçla Samsun'da yaşayan 20-45 yaş arası kadın ve erkek 623 kişi üzerinde antropometrik saha araştırması yapılmıştır. Çalışmanın örneklemi üst sosyo-ekonomik vr alt sosyo-ekonomik olmak üzere iki ana gruba, alt sosyo-ekonomik grup ise hafif ve ağır çalışan olmak üzere iki alt gruba ayrılmıştır. Saptanan sonuçlara göre insan vücudunda sosyo-ekonomik faktörlerin etkileri belirgindir. Bu istatistiksel olarak anlamlıdır (p<0,05).Üst sosyo-ekonomik grup antropometrik boyut, oran ve asimetri bulgularıyla alt sosyo-ekonomik her iki gruptan anlamlı derece farklıdır. Vücudun kısım ve oranlarında alt üyeler, üst üyelere göre daha fazla dış faktörlerden etkilenmiştir. Oransal olarak üst sosyo-ekonomik grup daha uzun bacaklarla, alt sosyo-ekonomik grup daha uzun kollara sahiptir. Alt sosyo-ekonomik ağır çalışan grubun kolları ise oransal olarak daha uzundur. Üyelerde gözlenen bu fark, üyelerin distal alt bölümlerindeki farklılıktan kaynaklamaktadır. Uzunluk ölçülerinin aksine genişlik ölçüler alt sosyo-ekonomik grupta daha yüksek değerdedir. Oransal olarak da omuz genişliği, ağır çalışan grupta daha geniştir. Vücudun simetrik yapısı üst sosyo-ekonomik grupta sapma göstermezken, alt sosyo-ekonomik grupta üst üye uzunluk ve genişliklerinde asimetrik sapma düzeyi yüksektir. Bu bulgular cinsiyetler arasında değişmekte ve erkeklerin dış etkenlerden daha fazla etkilendiği görülmektedir.Sonuç olarak büyüme sırasında beslenme, sağlık, hastalık vb. fizyolojik streslerin yanında fiziksel baskıların da büyüme örüntülerini önemli ölçüde etkilediği gözlenmiştir. Böylece fiziksel baskıların da büyümeyi sekteye uğrattığı, bunun yetişkinlik döneminde de gözlemlenir olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
Socio-economic conditions in the early stages of life shape body size and proportions. Studies have shown that individuals in advantaged groups are always larger, while those in disadvantaged groups are smaller. However, it is not known exactly how body proportions, limbs, and subdivisions of limbs differ under different stresses and how this is reflected in the final dimensions. At the same time, how these stresses affect the symmetry of the body has not been adequately discussed.The aim of this study was to determine how the body size, proportion and symmetrical structure of individuals who grow up under different physiological and physical pressures in childhood differ. For this purpose, an anthropometric study was conducted on 623 males and females living in Samsun who were between the ages of 20 and 45. The study sample was divided into two main groups of high and low socio-economic levels, and the low socioeconomic group was divided into two subgroups of heavy-workers and nonheavy-workers. The results showed that the effects of socio-economic factors on the human body were statistically significant (p<0.05). The upper socio-economic group was significantly different from both lower socio-economic groups in terms of body size, proportion, and asymmetry findings. The lower limbs were more affected by external factors than the upper limbs. The upper socio-economic group had longer legs, while the lower socio-economic group had longer arms, and the arms of the lower socio-economic heavy working group were proportionally longer. The relative differences observed can be said to derive from the distal limbs. Contrary to the length measurements, width measurement values were higher in the lower socio-economic group. The shoulder width was proportionally wider in the heavy-worker group. While the structure of the body was consistently symmetrical in the upper socio-economic group, the level of asymmetric deviation in the lengths and widths of the upper limbs was high in the lower socio-economic group.These findings also varied between the sexes, and it was seen that males were more affected by external factors. As a result, it was concluded that physical pressures also significantly affect human growth patterns, in addition to physiological stresses such as nutrition, health, and disease during growth. Thus, it was determined that physical pressures hinder growth, the results of which are also significantly observed in adulthood.