Kronik hastalıklarda psikolojik büyüme ve uzamış yas için bir yol haritası: Bilişsel, duygusal ve varoluşsal faktörler
A roadmap for psychological growth and prolonged grief in chronic illnesses: Cognitive, emotional, and existential factors
Yazar: MERVE CESUR ATİNTAŞ
Danışman: PROF. DR. AYŞEGÜL DURAK BATIGÜN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Duygu düzenleme güçlüğü = Emotion dysregulation ; Hastalık = Disease ; Klinik psikoloji = Clinical psychology ; Kronik hastalık = Chronic disease ; Olay merkeziyeti = Event centrality ; Psikolojik bozukluklar = Psychological disorders ; Psikolojik gelişme = Psychological development ; Travma sonrası büyüme = Post-traumatic growth ; Uzamış yas bozukluğu = Prolonged grief disorder ; Yaşamın anlamı = Life meaning

Özet:
Mevcut çalışmada, kronik fiziksel hastalığı olan yetişkin bireylerde bilişsel (ruminasyonlar, hastalığın merkeziyeti), duygusal (tanıya ilişkin stres ve korku, duygu düzenleme güçlüğü) ve varoluşsal (yaşamda anlamın varlığı) değişkenlerin psikolojik büyümede ve uzamış yasta izledikleri yol incelenmiştir. Örneklem, kronik fiziksel hastalığı olan 425 yetişkin bireyden oluşsa da yol analizleri hastalıklarına bağlı ilaç kullanan 350 kişinin verisi üzerinden yürütülmüştür. Travma Sonrası Büyüme Ölçeği, Uzamış Yas Bozukluğu Ölçeği-Hasta Formu, Olayların Merkeziliği Ölçeği, Olay İlişkili Ruminasyon Envanteri, Duygu Düzenleme Güçlüğü Ölçeği-Kısa Form ve Yaşamın Anlamı Anketi uygulanmıştır. Bu kapsamda iki ayrı araştırma modeli yol analizi ile test edilmiş, sonuçlar modelin veri ile uyumlu olduğunu göstermiştir. Yol modellerindeki doğrudan ve dolaylı etkiler incelendiğinde, tanı sonrasında yaşanan stres ve korku ile psikolojik büyüme ilişkisine girici ve amaçlı ruminasyonların ve hastalığın merkeziyetinin aracılık ettiği görülmektedir. Uzamış yas modelinde ise, girici ruminasyon ile uzamış yas ilişkisine amaçlı ruminasyon, hastalığın merkeziyeti ve tanıya ilişkin şu anki stres ve korku aracılık ederken; duygu düzenleme güçlüğü ile uzamış yas ilişkisine anlamın varlığı ve tanıya ilişkin şu anki stres ve korku aracılık etmektedir. Kronik hastalıklarda büyümeye götüren gidişat ile uzamış yasa götüren gidişatta bilişsel faktörlerin ortak olduğu, uzamış yasta ek olarak duygu düzenlemede yaşanan zorlukların, yaşamı anlamlandırmada azalmanın ve hastalık tanısına dair süren stres ve korkunun varlığı dikkat çekmektedir. Çalışma bulgularının klinik psikoloji ve sağlık psikolojisi alanyazınına ve uygulamalarına özgün ve önemli katkıları olduğu düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Psikolojik büyüme, uzamış yas, kronik hastalıklar, ruminasyon, hastalığın merkeziyeti, duygu düzenleme, yaşamda anlam

Abstract:
In the current study the pathways of cognitive (ruminations, centrality of the disease), emotional (diagnostic stress and fear, difficulties in emotion regulation) and existential (presence of meaning in life) variables in psychological growth and prolonged grief were examined for adults with chronic physical illness. The sample consisted of 425 individuals; path analyzes were carried out on the data of 350 individuals who used drugs due to their illnesses. Posttraumatic Growth Inventory, Prolonged Grief Disorder Scale-Patient Form, Centrality of Event Scale, Event Related Rumination Inventory, Difficulties in Emotion Regulation Scale and Meaning in Life Questionnaire were applied. Two different research models were tested with path analysis. Results showed that models had fit to the data. The relationship between after diagnosis-related stress and fear and psychological growth is mediated by intrusive and deliberate rumination and illness centrality. In the prolonged grieving model, the relationship between intrusive rumination and prolonged grief was mediated by deliberate rumination, illness centrality, and the current diagnosis-related stress and fear. Also, presence of meaning and the current diagnosis-related stress and fear mediate the relationship between emotional dysregulation and prolonged grief. In chronic diseases, cognitive factors are common in the course leading to growth and prolonged grief, but also in prolonged grief difficulties in emotion regulation, decrease in making sense of life, and the existence of ongoing stress and fear about the diagnosis. It is thought that the findings of the study have important and unique contributions to the clinical and health psychology literature and practices. Keywords: Psychological growth, prolonged grief, chronic illness, rumination, event centrality, emotion regulation, meaning in life.