Mentorluk kavramı ve mentorluk sürecinin akademisyen ve öğretmen görüşleri açısından değerlendirilmesi
Evaluation of the concept of mentorship and the mentorship process from the perspectives of academics and teachers
Yazar: AFRA NUR ALTIN
Danışman: PROF. DR. AYŞE OĞUZ ÜNVER
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Mentorluk, planlı bir süreç içerisinde, mesleki ve kişisel gelişim açısından deneyimli ve 
alanında uzman bireylerin, daha az deneyime sahip bireylere rehberlik etme ve destek 
sağlayarak yönlendirilmesini ifade eder. Mentorluk, bireylerin gelişime açık yönlerini 
fark ettirir, olaylara farklı açılardan bakmalarını sağlar ve karşılaştıkları problem 
durumlarını çözmelerine yardımcı olarak mesleki ve kişisel hedeflerine ulaşmalarına 
destek olur. Bu noktada, mentorluk öğretmenlerin kariyerlerinde önemli bir role sahiptir. 
Buradan hareketle araştırmanın temel amacı, akademisyenlerin mentorluk kavramı
algılarını ve mentorluk sürecine yönelik çıkarımlarını ortaya koymaktır. Araştırmanın 
diğer bir amacı ise, araştırmada yer alan katılımcı öğretmenlerin mentorluk sürecinde 
faydalı ve geliştirilebilir buldukları yönler ile mesleki ve kişisel gelişimleri için geri 
bildirim beklentilerine yönelik önerilerin incelenmesidir.
Araştırma, TÜBİTAK 1001 programı ile desteklenen "Hizmet İçi Öğretmen Eğitiminde 
Bilimsel Sorgulama Destekli Çevrim İçi Mentorluk (E-Scaffolding) Modelinin 
Tasarlanması ve Etkinliğinin Değerlendirilmesi" başlıklı 220K080 sayılı proje 
kapsamında yürütülmüştür. Proje, fen bilimleri ve sınıf öğretmenlerine, çevrim içi ve yüz 
yüze geri bildirim sunulmasına dayalıdır. Öğretmenler, okullarda işledikleri dersleri 
video kaydına alarak kaydetmiş ve akademisyenler, her geri bildirim seviyesinde video 
kayıtlarına dönütler sağlamışlardır. Araştırma, akademisyenlerin mentorluk kavramı ve 
mentorluk süreci üzerine, öğretmenlerin ise geri bildirimler üzerine farklı yönlerden 
görüşlerini incelemek adına nitel araştırma tekniklerinin kullanıldığı durum çalışması 
modeline göre desenlenmiştir. Katılımcıların belirlenmesinde amaçlı örnekleme 
yöntemlerinden ölçüt örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Çalışma grubu, 2021-2022 
eğitim-öğretim yılında projede mentor olarak görev alan 6 akademisyen, öğrenen olarak 
yer alan 10 sınıf öğretmeni ve 10 fen bilimleri öğretmeninden oluşmaktadır. Bununla 
birlikte çevrim içi geri bildirim sunulan 10 öğretmen, yüz yüze geri bildirim sunulan 10 
öğretmen bulunmaktadır. Veriler, "Mentor Mülakat Formu" ve "Öğretmenlerin Geri 
Bildirim Değerlendirme Formu" kullanılarak elde edilmiştir. Ses kayıtları ve yarı 
yapılandırılmış görüşme formları, veri toplama aracı olarak kullanılmıştır. Verilerin 
analizinde içerik analiz yöntemi tercih edilmiştir.
Araştırma sonucunda, akademisyenlerin mentorluk kavramı ve mentorluk sürecine 
yönelik düşünceleri incelendiğinde, mentorların mentorluk kavramını genellikle destek 
olmak olarak ifade ettiği görülmüştür. Mentorların ve öğrenenlerin sahip olması gereken 
özellikler incelendiğinde her iki grubun da etkili iletişim becerilerine sahip olması 
gerektiği ortaya çıkmıştır. Akademisyenlerin karşılaştıkları zorluklarda, öğretmenlerin 
eleştiriye kapalı olması ve geri bildirimleri uygulamamalarıdır. Mentorluk ve öğretmenlik 
uygulama derslerinin benzerliklerinin olumlu davranışları nitelendirme, bireylerin 
gelişimlerinden bahsetme ve kaynaklara yönlendirme olduğu belirlenmiştir. Çevrim içi 
ve yüz yüze geri bildirimlerin etkililiğine ilişkin sonuç ise, farklı öğrenenler için farklı 
modellerin tercih edilebileceği üzerinedir. Yüz yüze geri bildirimlerde karşılıklı 
etkileşim, kendini ifade edebilme ve planlama yapmayı gerektirme boyutları ön plana 
çıkmaktadır. Çevrim içi mentorluğun tekrarlı inceleme, öğrenenin kendi davranışlarını 
gözlemleme ve bireylerin kendi hızında öğrenme durumlarına yer verildiği görülmüştür. 
Öğretmen geri bildirimleri boyutunda ise öğretmenlerin büyük bir çoğunluğu, kendilerine 
sunulan geri bildirimlerin mesleki gelişimlerine fayda sağladığı görüşündedir. 
Öğretmenler, sunulan geri bildirimlerden memnuniyet duyduklarını ifade etmiştir. 
Araştırma sonuçları, genel olarak akademisyenlerin ve öğretmenlerin mesleki ve kişisel 
gelişim açısından mentorluğu önemli bir süreç olarak gördüklerini ortaya koymuştur. Bu 
sonuçlar, mentorluk sürecinin başarılı bir şekilde tasarlanması ve uygulanması için 
gerekli mentor ve öğrenen düşünce ve beklentilerini ortaya konulması açısından literatüre 
katkı sağlamaktadır.

Abstract:
Mentoring refers to the process where experienced and knowledgeable individuals guide 
and support individuals with less experience in both professional and personal 
development within a structured framework. Mentoring helps individuals recognize areas 
for growth, encourages them to view situations from different perspectives, and assists 
them in solving problems they encounter, thereby supporting them in reaching their 
professional and personal goals. In this regard, mentoring plays a significant role in the 
careers of educators. Therefore, the primary objective of the research is to explore how 
academics perceive the concept of mentoring and their insights into the mentoring 
process. Additionally, the research aims to investigate aspects of the mentoring process 
that teachers find useful and improvable, as well as their expectations for feedback 
concerning their professional and personal development.
The research was conducted within the scope of the project titled "Designing and 
Evaluating the Effectiveness of the Scientific Inquiry Supported Online Mentoring (EScaffolding) Model in In-Service Teacher Training in Science Education and Classroom 
Management," supported by TÜBİTAK 1001 program under project number 220K080. 
The project was based on providing online and face-to-face feedback to science and 
classroom teachers. Teachers recorded their classroom lessons and academics provided 
feedback at various levels. The research was designed using qualitative research 
techniques, employing a case study model to examine academics' perceptions of 
mentoring and the mentoring process, as well as teachers' perspectives on feedback from 
different point of views. Criterion sampling method was utilized for participant selection, 
involving 6 academics serving as mentors, 10 classroom teachers, and 10 science teachers 
who participated as learners during the 2021-2022 academic year. Additionally, among 
these participants, 10 teachers received online feedback, while 10 received face-to-face 
feedback. Data were collected using "Mentor Interview Form" and "Teachers' Feedback 
Evaluation Form," along with audio recordings and semi-structured interview forms, and 
analyzed using content analysis method.
The results of the research revealed that academics generally perceive mentoring as 
providing support. Effective communication skills were identified as essential for both 
mentors and learners. Challenges faced by academics included teachers being resistant to 
criticism and not implementing feedback. Similarities between mentoring and teaching 
practice sessions were observed in positive behaviors such as qualitative description, 
discussing individual development, and directing to resources. Regarding the 
effectiveness of online and face-to-face feedback, it was concluded that different models 
could be preferred for different learners. Face-to-face feedback emphasized aspects such 
as mutual interaction, self-expression, and requiring planning. Online mentoring was 
found to involve repeated review, allowing learners to observe their own behaviors and 
learn at their own pace. The teachers expressed their satisfaction with the feedback 
provided. Overall, the research results demonstrate that academics and teachers perceive 
mentoring as an important process for professional and personal development. These 
findings shed light on the necessary thoughts and expectations of mentors and learners 
for the successful design and implementation of a mentoring process in teacher education, 
contributing to the literature in this field.