Uluçay Havzası'nın (Alaçam-Samsun) jeomorfolojisi
Geomorphology of Uluçay Basin (Alaçam-Samsun)
Yazar: İRFAN ÇİÇEK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ TAMER ÖZLÜ
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Coğrafi bilgi sistemleri = Geographical information systems ; Coğrafi özellikler = Geographical properties ; Jeomorfoloji = Geomorphology ; Jeomorfolojik özellikler = Geomorphological properties ; Karadeniz bölgesi = Black Sea region ; Samsun-Alaçam = Samsun-Alaçam ; Uluçay havzası = Uluçay basin

Özet:
Bu çalışmada, Uluçay Havzası'nın jeomorfolojik özellikleri incelenmiştir. Araştırma sahası, Karadeniz Bölgesi'nin Orta Karadeniz Bölümü'nde Samsun İli Alaçam İlçesi sınırları içerisinde yer alır. Araştırma sahasının alanı 130 km2'dir. Uluçay'ın toplam uzunluğu 27 km'dir. Çalışma alanı Uluçay'ın su bölüm çizgileriyle sınırlandırılmıştır.
Çalışmada Uluçay Havzası'nın başlıca jeomorfolojik özelliklerinin incelenmesi ve jeomorfolojiden kaynaklanan problemlerin araştırılması amaçlanmıştır. Bu amaçla Coğrafi Bilgi Sisteminden yararlanılmış ve arazi-gözlem yöntemi uygulanmıştır. CBS ile araziye ait haritalar üretilmiş ve profiller çıkarılmıştır. Uluçay Havzası'nın fiziki özellikleri coğrafi bakış açısıyla değerlendirilmiştir.
Araştırma sahasında ortalama sıcaklık 14,6 0C ve yıllık toplam yağış miktarı 708.49 mm'dir. En fazla yağış aralık ayında, en az yağış ise ağustos ayında görülür. Yaz mevsiminde yağışların az olması Uluçay'daki akım değerlerine de yansımıştır. En az akım değeri eylül ayında, en fazla akım değeri mart ayında ölçülmüştür. Akarsuyun rejimi basit ve düzensizdir. Sahada en yaygın toprak türü gri-kahverengi orman topraklarıdır. Sahanın hakim bitki örtüsü ormandır. Ormanlar dağlık alanlar ve vadi tabanlarında yaygın olarak bulunur. Doğu kayını (Fagus orientalis), meşe (quercus), adi gürgen (Carpinus betulus), akasya (Acacia sp.), göknar (Abies nordmanniana) gibi türler yaygındır.
Havzada genellikle orta şiddetli erozyon görülmektedir. Erozyonu artıran temel faktör orman tahribi ve yanlış tarım uygulamalarıdır. Havzada belirli bölgelerde yol yapımı nedeniyle yamaç dengesinin bozuması ve eğimin fazla olması gibi nedenlerle heyelanlar meydana gelmektedir.
Araştırma sahasındaki en yaygın vadi tipi "V" profilli çentik vadilerdir. Bazı yerlerde asimetrik ve alüvyal tabanlı vadiler de bulunmaktadır. Eğim kırıklıklarına bağlı olarak şelale ve dev kazanı oluşumları bulunmaktadır. Uluçay'ın denize döküldüğü kıyı kesiminde Kızılırmak deltasının batısını oluşturan alüvyal ova yer alır.

Abstract:
In this study, the geomorphological features of the Uluçay Basin were examined. The research area is located in the Central Black Sea Region of the Black Sea Region, within the borders of the Samsun Province Alaçam District. The area of the research region is 130 km2. The total length of Uluçay is 27 km. The research area is limited by Uluçay's water part lines.
The aim of the study is to examine the main geomorphological features of the Uluçay Basin and to investigate the problems arising from geomorphology. For this purpose, the Geographical Information System was used and the field-observation method was applied. The maps and profiles of the land were produced with GIS (Geographical Information System). Physical characteristics of the Uluçay Basin were evaluated from a geographical perspective.
The average temperature in the research area is 14.6 °C and the total annual precipitation is 708.49 mm. The most precipitation is in December, and the least precipitation is in August. The low amount of precipitation in summer is also reflected in the current values in Uluçay. The minimum current value was measured in September, and the maximum flow value was measured in March. The regime of the stream is simple and irregular. The most common soil type in the field is gray-brown forest soils. The dominant vegetation of the field is forest. Forests are common in mountainous areas and valley floors. Species such as beech (Fagus orientalis), oak (quercus), common hornbeam (Carpinus betulus), acacia (Acacia sp.), Fir (Abies nordmanniana) are popular.
Moderate erosion is generally observed in the basin. The main factor that increases erosion is forest destruction and improper farming practices. Landslides occur in certain regions of the basin due to the deterioration of the slope balance and the excessive slope due to road construction.
"V" profile notch valleys are the most common valley type in the research area. There are also asymmetrical and alluvial bottom valleys in some places. There are waterfall and giant boiler formations depending on the slope fractures. The alluvial plain that forms the west of the Kızılırmak delta is located on the coastal part of Uluçay where it flows into the sea.