Mizancı Mehmed Murad'ın hayatı, eserleri ve Muhtasar Tarih-i Umûmî adlı eserinin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi
The life and works of Mizanci Mehmed Murad and the transcription and evaluation of the works of Muhtasar Tarih-i Umûmî
Yazar: NAZİME AKDENİZ
Danışman: DOÇ. DR. OKTAY BOZAN
Dicle Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Tarih = History
Dizin: Mizancı Murad = Mizancı Murad ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; İslam tarihi = Islamic history

Özet:
Rusya'dan İstanbul'a göç eden Osmanlı Devletine ve İslâm dinine büyük hizmetlerde bulunan önemli fikir ve düşünce aydınlarından olan Mizancı Mehmed Murad'ın hayatını ve eserlerini ele aldık. Ayrıca tezimizin ana konusu olan "Muhtasar Tarih-i Umumi" adlı eserinin transkribini ve değerlendirmesini yapmaya çalıştık.
Muhtasar Tarih-i Umûmî İnsanlık tarihinin başlangıcı olan Hz. Âdem'in yaratılışından başlayarak, bütün güçleri ellerinde bulunduran, büyük devletlerin oluşumlarına kadar olan konuları sırasıyla İlk Çağ, Orta Çağ ve Yeni Çağ şeklinde üç ana başlık altında değerlendirmiştir. Genel dünya tarihini özet bir şekilde anlatan ve Osmanlıca olarak yazılan eser, Mülkiye Mekteplerinde ders kitabı olarak okutulmuştur. Eser toplumların yaşadıkları önemli gelişmeleri öğretici ve sorgulayıcı bakış açısıyla ele almıştır. Böylece Mülkiye Mekteplerinde okuyan öğrencilerin ayrıntılı bir şekilde dünya tarihi ile ilgili bilgi ve kültüre sahip olmaları için yazılmıştır. Yazar, eseri çok sade ve açık bir üslupla kaleme almıştır.
Mizancı Mehmed Murad, "Muhtasar Tarih-i Umumi" adlı eserinde yaşanan olayların özet şekilde anlatım örneklerine yer vererek, olayları silsile halinde doğrudan doğruya aktararak paylaşmıştır. Tarihi olayları paylaşırken de olayların yaşandığı şehirlerin coğrafi bilgilerine yer vererek, birçok yerde objektifliğinin yanında duygusal anlatım tarzı ile farklı bir yöntem ortaya koymuştur. Yazar özellikle dini, toplumu bir arada tutan, devleti var eden unsurlardan bir unsur olarak görmüştür.

Abstract:
In this study, we have discussed the life and works of Mizancı Mehmed Murad, who migrated from Russia to Istanbul, served greatly to the Ottoman Empire and Islam, and was an important intellectual idea and thought.  In addition, we tried to transcribe and evaluated the "Muhtasar Tarih-i Umumi" which main subject of our thesis. 
Muhtasar Tarih-i Umûmî evaluated the topics starting from the creation of Prophet Adam, the beginning of human history, to the formation of the great states that hold all powers, under three main titles as First Age, Medieval Age and New Age respectively. The work, which briefly describes the general world history and was written in Ottoman, was taught as a textbook in Mülkiye Schools. The work dealt with the important developments that societies experienced from an instructive and questioning point of view. Thus, this work was written so that students studying in Mülkiye Schools have a detailed knowledge and culture about world history. The author has written the work in a very simple and clear style.
In his work titled "Muhtasar Tarih-i Umumi", Mizancı Mehmed Murad shared the events by giving a brief description of them and transferring them directly in a sequence. While sharing the historical events, by presenting the geographical information of the cities where the events took place, he has put forward a different method with his emotional expression style in many places besides his objectivity. The author especially saw religion as one of the elements that hold the society together and make the state.