Afyonkarahisar Alevilerinde dini ve sosyal hayat
Religious and social life in Afyonkarahisar Alevis
Yazar: CEVDET AKKAYA
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN KOÇAK
Afyon Kocatepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Sosyoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Afyonkarahisar = Afyonkarahisar ; Aleviler = Alawis ; Alevilik = Alawiism ; Bektaşilik = Bektashism ; Dini hayat = Religious life ; Dini yapı = Religious structure ; Kurumsal yapı = Corporate structure ; İnançlar = Beliefs

Özet:
Alevilik, Türklerin İslamiyet'i kabul etme sürecinde ortaya çıkmış dini ve sosyal bir olgudur. Alevilik bu topraklarda İslam'ın daha çok mistik yorumunu esas alıp, eski kültür ve inanışlarını da İslami renge büründürerek devam ettirmektedir. Aleviliğin geleneksel anlayışında var olan dini, sosyal ve kültürel unsurlar modern zamanlarda büyük bir değişim göstermektedir. Aleviler, kapalı toplum yapısıyla kırsalda kendi kendine yeterken, kentleşme ve göç olgusuyla birlikte geleneksel, sosyal, dini ve kültürel anlayışlarını sürdürmekte güçlük çekmektedirler. Bu çalışma kapsamında Afyonkarahisardaki bütün Alevi yerleşim yerleri ziyaret edilmiş, tamamında anket uygulanmış, görüşme yapılmış, dini ve sosyal etkinliklerine katılım sağlanmıştır. Elde edilen verilere göre Afyonkarahsar Alevi ve Bektaşi gruplarının inanç, ibadet, ahlak anlayışları hakkında bilgiler verilmiştir. Afyonkarahisardaki Alevilerin dini ve sosyal hayatları, geleneksel özelliklerini belirli oranda korumakla beraber, büyük bir değişim göstermektedir. Geleneksel Aleviliğin temel kurumları olan dedelik, müsahiplik ve düşkünlük işlevini hala belirli oranda sürdürmektedir. Bununla birlikte işlevlerinin azaldığı hatta işlevlerinin sembolik kalmaya başladığı gözlemlenmektedir. Afyonkarahisar Alevileri, Aleviliğin nasıl anlaşılması gerektiğine dair tartışmalarda kendilerini tereddütsüz İslam'ın içinde görmektedir. Afyonkarahisar'da Aleviler ve Sünniler arasındaki ilişkiler çok iyi düzeydedir. Afyonkarahisar Alevileri Aleviliğinin siyasete alet edilmesinden rahatsızlık duymaktadırlar. Onlara göre, her şeyden önce Alevilik, genel İslami çerçeve içerisinde değerlendirilip ortaya konmalıdır. Bugün daha çok bir kimlik olarak görülen Alevilik, ülkenin birçok yerinde olduğu gibi Afyonkarahisardaki belli yerleşimlerinde varlığını sürdürmekte; toplumsal hayatı düzenlemede en önemli etkenlerden biri olarak görülmektedir.

Anahtar Kelimeler: Afyonkarahisar, Alevilik, Bektaşilik, inanç, ibadet

Abstract:
Alevism is a religious and social phenomenon that emerged in the process of Turks' acceptance of Islam. Alevism continues in these lands by accepting the mystical interpretation of Islam as its basis, and by putting its old culture and beliefs in an Islamic color. The religious, social and cultural elements that exist in the traditional understanding of Alevism show a great change in modern times. While Alevis are self-sufficient in the countryside with their closed society structure, they have difficulty in maintaining their traditional, social, religious and cultural understanding with the phenomenon of urbanization and migration. Within the scope of this study, all Alevi settlements in Afyonkarahisar were visited, a questionnaire was applied to all of them, interviews were made, and participation in religious and social activities was ensured. According to the data obtained, information is given about the belief, worship and moral understanding of Afyonkarahisar Alevi and Bektashi groups. The religious and social life of the Alevis in Afyonkarahisar, while preserving the traditional features to a certain extent, shows a great change. Dede, companionship and hostility units, which are the basic institutions of traditional Alevism, still continue to a certain extent. However, it is observed that the reduction of observations is not obtained from the line. Afyonkarahisar sees Alevis in Islam, which does not see people in discussions about how Alevism is taken. The narratives between Alevis and Sunnis in Afyonkarahisar are at a very good level. Afyonkarahisar Alevis are uncomfortable with their Alavism being used in politics. According to them, first of all, Alevism should be evaluated and revealed within the general Islamic framework. Alevism, which is seen more as an identity today, continues its existence in certain settlements of Afyonkarahisar province as in many parts of the country; It is seen as one of the most important observations in organizing social life.

Keywords: Afyonkarahisar, Alevism, Bektashism, belief, worship.