İbn Acîbe'nin ed-Dürerü'n-nâsire fî tevcîhi'l kırââti'l mütevâtire adlı eserinin kıraat yönünden incelenmesi
An examination of ibn Acībe's work called ed-Dureru'n-nāsire fī tevcīhi'l-kirāāti'l-mutevātire in terms of recitation
Yazar: SELVİHAN ÇALYAKA
Danışman: DOÇ. DR. MURAT AKKUŞ
GAZİANTEP İSLAM BİLİM VE TEKNOLOJİ ÜNİVERSİTESİ / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kur’ân-ı Kerîm Okuma ve Kırâat İlmi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
İbn Acîbe (ö. 1224/1809) 18. yüzyılın sonlarında Fas bölgesinde yaşamış, tasavvuf ve tefsir başta olmak üzere İslâmi ilimlerin pek çok alanında temayüz etmiş önemli bir şahsiyettir. Şâzeliyye tarikatının üçüncü ismi olması ve işari tefsir alanında önemli bir telif olan el-Bahru'l-medîd'i yazması kendisinin öne çıkmasına vesile olmuştur. ed-Dürerü'n-nâsire fî tevcîhi'l-kırââti'l-mütevâtire adlı eseri ise kıraat alanında müstakil olarak kaleme alınmış, on kıraate dair tevcîh faaliyetini içeren güzide bir eserdir. Eserde izaha ihtiyacı duyulan kıraat ihtilafları; iʿrab, isnad ve mana gibi açılardan irdelenerek, tercihe konu olan gerekçeler ortaya konulmuş ve böylelikle bir tevcîh faaliyeti gerçekleştirilmiştir. Eserin üzerinde tez düzeyinde bir çalışmanın bulunmaması, müellifin kıraat yönünün ele alınmamış olması ve on kıraatin tevcîhlerine dair modern çalışmaların azlığı konuyla ilgili bir tez hazırlanmasına bizi sevketmiştir. Eserde tevcîh faaliyetinin yanı sıra kıraat ilmine dair, yedi harf, kırâât-i aşere, Kur'ân-ı Kerim'in faziletleri, Kur'ân talebesinin ve hocasının adabı gibi çeşitli konulara da temas edilerek zengin bir muhteva ortaya konulmakta ve kârîlerin ihtiyaç duyduğu pek çok bilgi sunulmaktadır. Aynı zamanda eser tarihi süreçte ele alınan müktesebâtı ve rivâyeti yansıtmasıyla 18. yüzyıla ait önemli bir örneği temsil etmektedir. Müellifin hayatında kıraat eğitiminin önemli bir yer tutması ve gerek rivâyet gerek dirâyet gerektiren tevcîh eylemine dair bir eserin kendisinden sadır olması İbn Acîbe'nin kıraat alanına dair yetkinliğini de gözler önüne sermektedir. Konuyla ilgili hazırladığımız çalışma bir giriş, iki bölüm ve sonuç kısmından oluşmaktadır. Giriş kısmında araştırmanın öneminden, amacından, kapsamından ve yönteminden söz edilmekte ve konuyla ilgili literatür değerlendirmesi yapılmaktadır. Birinci bölümde İbn Acîbe'nin hayatından, ilmî kişiliğinden ve vefatından söz edilmekte ve eserlerine yer verilmektedir. İkinci bölümde öncelikle kıraat ilmine ve kıraat ilmine dair birtakım konulara ve hususlara temas edilmektedir. Akabinde ed-Dürerü'n-nâsire'de işlenen konular ile kullanılan kaynaklar ele alınmakta, eserin yönteminden ve kıraat ihtilaflarının tevcîhinde kullanılan hüccetlerinden örneklere yer verilerek eserin muhtevası ortaya konulmaktadır. Sonuç kısmında ise ulaşılan neticelere yer verilerek, konunun genel değerlendirmesi yapılmaktadır. 
Anahtar Sözcükler: Kıraat, İbn Acîbe, ed-Dürerü'n-nâsire, tevcîh.

Abstract:
Ibn Acībe (1224/1809) was an important figure who lived in the region of Morocco in the late 18th century, excelling in various fields of Islamic sciences such as Sufism and exegesis (tafsir). Being the third name of the Shadhiliyya Sufi order and his significant work in the field of allegorical interpretation (tafsir al-ishari), particularly his work "el-Bahru'l-medīd", has made him prominent in these areas. His work "ed-Dureru'n-nāsire fī tevcīhi'l-kırāāti'l-mutevātire" is a distinguished piece focusing on the recitation (qira'at) field, specifically addressing the ten recitations (qira'at) and conducting a thorough analysis from various perspectives such as grammatical analysis (i'rab), transmission (isnad), and meaning (mana), thus providing reasons for preference in recitation. The absence of a thesis-level study on the work, the neglect of the author's recitation aspect, and the scarcity of modern studies on the recitations' variations prompted us to prepare a thesis on the subject. In addition to recitation variation activity, the work also delves into various topics related to the science of recitation, such as the seven modes (ahruf), the ten canonical readings (Qiraat-i Ashara), the virtues of the Qur'an, and the etiquette of a Qur'an student and their teacher, offering a rich content and providing much-needed information for reciters.  Therefore, further research on his works is essential to deepen the understanding of the science of recitation and to preserve and transmit the richness and diversity of Islamic scholar tradition to future generations. In this context, expanding the studies on the life and works of Ibn Acībe to include his contributions to the field of recitation and conducting a detailed analysis of the content and methodology of the work would contribute to a better understanding of the science of recitation. Our study on the subject consists of an introduction, two chapters, and a conclusion. The introduction discusses the significance, purpose, scope, and methodology of the research, along with a review of the relevant literature. The first chapter covers Ibn Acībe's life, scholar personality, and demise, along with a list of his works. The second chapter addresses the topics covered in "ed-Dureru'n-nāsire," the sources used, the methodology of the work, and examples of evidence used in the recitation variations, thus elucidating the content of the work. The conclusion presents the findings and offers a general assessment of the topic.
Keywords: Qiraat, Ibn Acībe, ed-Dureru'n-nāsire, tawjeeh,