Otizm spektrum bozukluğu olan çocuklar ve tipik gelişim gösteren çocukların karşılıklı konuşma sırasında sergiledikleri ortak dikkat davranışları
Joint attention behaviors in typically developing children and children with autism during conversation
Yazar: ZEHRA CEVHER
Danışman: PROF. DR. ONUR KURT
Anadolu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı / Zihinsel Engelliler Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmada otizmli ve tipik gelişim gösteren bireylerin karşılıklı konuşma sırasında sergiledikleri ortak dikkat davranışları ve bu davranışların yaş, zekâ puanı, dil puanı ve otizmden etkilenme düzeyine göre farklılaşıp farklılaşmadığı incelenmiştir. Araştırma betimsel ve bağıntısal bir araştırmadır. Araştırmaya 4-18 yaş arasında otizm spektrum bozukluğu olan 50 ve tipik gelişim gösteren 50 olmak üzere toplam 100 birey katılmıştır.  Tüm katılımcılarla ortamda bir nesne yokken ve varken iki farklı karşılıklı konuşma oturumu düzenlenmiştir. Araştırmanın verileri giyilebilir göz izleme sistemiyle toplanmıştır. Araştırmada nicel veri toplama ve analiz yöntemleri kullanılmıştır. Karşılıklı konuşma sırasında otizmli çocukların çalışmada incelenen ortak dikkat davranışları olan göz kontağı kurma, bakış kaydırma ve bağlam dâhilinde konuşma davranışlarını tipik gelişim gösteren akranlarına kıyasla daha az sergilediklerini göstermektedir. Araştırmada otizmli çocukların ortamda bir nesne varken partnerle kurulan göz kontağı süresi ile yaş arasında pozitif yönlü, toplam bakış kaydırma sayısı ile otizmden etkilenme düzeyi arasında negatif yönlü ilişki görülmüştür. Tipik gelişim gösteren çocukların ortamda bir nesne varken göz kontağı sayısı ile yaş, toplam dil puanı ve alıcı dil puanı arasında, toplam bakış kaydırma sayısı ile yaş ve alıcı dil puanı arasında pozitif yönlü anlamlı ilişki gözlenmiştir. Bulgular uygulamacı ve araştırmacılara karşılıklı konuşma sırasında sergilenen ortak dikkat davranışlarının otizmli bireylere öğretimine ilişkin ölçülebilir ve gözlenebilir hedef davranış tanımı yapma ve başarı ölçütü belirleme için rehberlik edebilmek amacıyla tartışılmış ve önerilerde bulunulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Otizm spektrum bozukluğu, Tipik gelişim, Ortak dikkat, Karşılıklı konuşma, Göz izleme.

Abstract:
In this study, the joint attention behaviors exhibited by individuals with autism and typically developing individuals during conversation and whether these behaviors differed according to age, intelligence score, language score and level of being affected by autism were examined. The study is a descriptive and correlational research. A total of 100 individuals between the ages of 4-18, 50 with autism spectrum disorder and 50 with typical development, participated in the study.  Two different conversational sessions were organized with all participants in the absence and presence of an object in the environment. Data were collected using a wearable eye-tracking system. Quantitative data collection and analysis methods were used in the study. The results of the study show that children with autism exhibited less eye contact, gaze shifting, and speaking in context, which are the joint attention behaviors examined in the study, than their typically developing peers. In the study, there was a positive correlation between the duration of eye contact with the partner when there was an object in the environment and age; and a negative correlation between the total number of gaze shifts and the level of being affected by autism in children with autism. In typically developing children, a significant positive correlation was observed between the number of eye contacts in case of presence of an object in the environment and age, total language score and receptive language score; between the total number of gaze shifts and age and receptive language score. The findings were discussed and recommendations were made in order to guide practitioners and researchers to define measurable and observable target behaviors and to determine success criteria for teaching joint attention behaviors exhibited during conversation to individuals with autism.
Keywords: Autism spectrum disorder, Typical development, Joint attention, Conversation, Eye tracking.