Tedaviye dirençli şizofrenili hastalarda Klozapin ve Klozapin+EKT tedavilerinin etkinliği ve HPA, nitrerjik sistemler üzerine etkinleri
Efficacy of treatments with Clozapine or Clozapine and electroconvulsive therapy in patients with treatment-resistant schizophrenia and effects of these treatments on Hypothalamo-Pituitary-Adrenal axis and nitric oxide systems.
Yazar: SALİM GÖRKEM MEŞE
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA BAŞTÜRK
Erciyes Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Psikiyatri Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2011
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Elektrokonvülsif tedavi = Electroconvulsive therapy ; Hipotalamo hipofizeal sistem = Hypothalamo hypophyseal system ; Klozapin = Clozapine ; Nitrik oksit = Nitric oxide ; Psikiyatrik hastalar = Psychiatric patients ; Şizofreni = Schizophrenia

Özet:
Amaç: Bu çalışmada tedaviye dirençli şizofrenili hastalarda, klozapin ve klozapinle birlikte EKT tedavisinin etkinliğinin, yan etki profillerinin ve tedavinin nitrik oksit (NO) sistemi ve hipotalamus-hipofiz-adrenal (HPA) ekseni üzerinde meydana getirdiği değişikliklerin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.Materyal ve metod: Bu çalışmaya, psikiyatri kliniğinde yatarak tedavi gören Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal El Kitabı, Dördüncü Baskı, Yeniden Gözden Geçirilmiş Tam Metin (DSM-IV-TR-Diagnostic and Statistical Manuel of Mental Disorders, Fourth Edition, Text Revision) teşhis kriterlerine göre şizofreni tanısı alan, kronik ve tedaviye dirençli toplam 26 (14 erkek, 12 kadın) hasta alınmıştır. Hastaların 13'ü klozapin, diğer 13'ü ise klozapinle+EKT tedavisi almıştır. Kontrol grubunu oluşturmak üzere gönüllü 21 (10 erkek, 11 kadın) sağlıklı kişi alınmıştır. Hastalarda sadece nitrik oksit değerleri kontrol grubuyla karşılaştırılmıştır. Hastalar; psikiyatri kliniğine yatırılarak takip edildi, yatış sırasına göre klozapin ve klozapin+EKT tedavi gruplarına sırayla alındı. Her iki gruptaki hastalara 7 günlük wash-out döneminden sonra psikometrik ve adrenokortikotropik hormon (ACTH) uyarım testleri yapıldı, nitrik oksit ölçümü için kan örneği alındı. Her iki hasta grubunda klozapin dozu uygun protokole göre 450 mg/gün'e kadar yülseltildi. Klozapin+EKT grubuna klozapin dozu 450 mg/gün'e ulaşıldıktan sonra haftada 3 kez olmak üzere 12 seans EKT uygulandı. Kontrollerde nitrik oksit seviyeleri ölçüldü. Klozapin+EKT grubunda, son EKT'den sonra; klozapin grubunda, etkin doza ulaştıktan 4 hafta sonra, psikometrik ölçeklerin değerlendirilmesi, NO ölçümü ve ACTH uyarım testleri tekrar uygulandı.Bulgular: Klozapin, klozapin+EKT ve kontrol grupları arasında cinsiyet, yaş ve beden kitle indeksi (BKİ) yönünden istatiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamıştır. Klozapin ve klozapin+EKT grublarında tedaviden sonra psikometrik ölçeklerde (BPRS, SANS, SAPS, Calgary Şizofrenide Depresyon Ölçeği, CGİ ve ESRS) tedavi öncesine göre istatiksel olarak anlamlı bir azalma vardı. Klozapin grubunda tedavi öncesi nitrik oksit değerleri ile kontrol grubu arasında istatiksel olarak anlamlı bir farklılık yok iken; tedaviden sonra nitrik oksit değerlerinde istatiksel olarak anlamlı bir artış vardı. Klozapin+EKT grubunda tedavi sonrası bazal ve pik kortizol değerleri, tedavi öncesine göre istatiksel olarak anlamlı bir artış gösterdi. EKT uygulanan grupta tedavi sonrasında kortizol değerlerinde artış bulunmakla birlikte klozapin grubundaki tedavi sonrası kortizol değerlerinden yüksek bulunmuştur. Klozapin+EKT grubunda tedavi öncesi NO değerleri ile kontrol grubu arasında istatiksel olarak anlamlı bir farklılık yok iken; tedaviden sonra NO değerlerinde istatiksel olarak anlamlı bir artış vardı. Bu iki hasta grublarının tedavi sonrasında NO değerleri arasında anlamlı bir farklılık bulunmamıştır.Sonuç: Bu çalışmada, tedaviye dirençli şizofreni hastalarının tedavisinde klozapin ve EKT'nin etkili olduğu her iki hasta grubu arasında tedavi sonrasında anlamlı bir farklılık tesbit edilmediği tesbit edilmiştir. Klozapin tedavisiyle HPA ekseninde bir değişikliğe neden olmamıştır. EKT uygulanan grupta tedavi sonrasında kortizol değerlerinde artış bulunmakla birlikte klozapin grubundaki tedavi sonrası kortizol değerlerinden yüksek bulunmuştur. Nitekim EKT, HPA ekseninde artış sağladığı tesbit edilmiştir. Klozapin ve klozapin+EKT gruplarında tedaviden sonra NO değerlerinde artış görülmüştür. Tedaviye dirençli şizofrenide klozapin ve gerekirse EKT'nin eklenmesi çok önemli bir seçenek olarak ortaya çıkmaktadır.Anahtar kelimeler: Tedaviye dirençli şizofreni, klozapin, elektrokonvulsif terapi, hipotalamo hipofizer adrenal eksen, nitrik oksit.

Abstract:
Aim: In this study, it is aimed to compare the efficacy and side effect profiles of treatments with clozapine or clozapine and electroconvulsive therapy in patients with treatment resistant schizophrenia, and the effects of these treatments on hypothalamopituitaryadrenal axis and nitric oxide systems.Material and method: Twenty six treatment-resistant chronic schizophrenic patients and 21 healthy controls were enrolled for the study. Schizophrenia was diagnosed according to the DSM-IV-TR criteria. Patients were divided into two groups. Group-1 received clozapin treatment, and group-2 received both clozapine and electroconvulsive therapy. Each group consisted of 13 patients. Patients were hospitalized in a university hospital, and each in turn was included to two groups. Patients consisted of 14 males and 12 females with mean age XX years. Controls consisted of 10 males and 11 females with mean age 36 years. Controls were not hospitalized and did not receive any treatment. Blood samples were taken for only NO levels from controls. After a 7-day wash-out period, psychometric evaluations and ACTH stimulation test were administered, and blood samples were taken for NO levels in the patient groups. Then, group-1 received clozapine treatment, and group-2 received both clozapine and 12 sessions of electroconvulsive therapy. Clozapine dosage was increased gradually to 450 mg/day in both groups. After the treatment with 450 mg/day for a 4-week period in group-1 and the last electroconvulsive therapy session in group-2, pre-treatment procedures were carried out in the patient groups. Data were analyzed with appropriate statistical methods.Results: Gender, age and body mass index were not statistically different in the patient groups and controls. After the treatment psychometric measures (BPRS, SANS and SAPS, Calgary depression scale, CGI and ESRS) were statistically significantly improved in the patient groups. Pre-treatment NO levels were not different but post-treatment NO levels were statistically significantly different between the patient groups and controls. NO levels increased in the patient groups after the treatments. In group-2, basal and peak cortisol levels were significantly increased after the treatment compared to the pre-treatment levels.Conclusion: In this study, it was found that clozapine and electroconvulsive therapy are effective treatments in the treatment-resistant schizophrenia patients. Although clozapine treatment did not cause any changes on the hypothalamopituitaryadrenal axis, clozapine and electroconvulsive therapy together caused in the cortisol levels.Key words: Treatment resistant schizophrenia, clozapine, electroconvulsive therapy, hypothalamo-pituitary-adrenal axis, nitric oxide.