Nöroestetik perspektifinden sanat eseri algısı ve görsel işlem süreçleri
Perception of artwork and visual processing processes from the neuroaesthetic perspective
Yazar: SERAY KANTARCIOĞLU
Danışman: DR. ENVER GÜNER
Akdeniz Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Sanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı
Derece: Sanatta Yeterlik, 2024
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
Günümüzde araştırmacılar, insan beyninde estetik bir görüntüye verilen nöral tepkilerin
gözlemlenebilmesi ile izleyicilerin sanat nesnesi karşısında verdiği fizyolojik tepkileri
inceleyebiliyorlar. Nöroestetik, bu tepkilerin incelenerek sanatın oluşturulması ve
değerlendirilmesinin evrimsel geçmişini karakterize eden, psikoloji, sanat, nörobilim ve
felsefenin kesiştiği noktada ortaya çıkan yeni bir çalışma alanıdır.
Bu araştırmada, nöroestetik perspektifinden sanat eserlerinin algılanması sırasında beyinde
gerçekleşen görsel işlem süreçleri ele alınmaktadır. Deneysel çalışmalardan elde edilen verilere
göre, görsel korteksin bilgiyi nasıl işlediği ve estetik yargıya nasıl ulaştığı üzerine odaklanan
ilk bölümde, görsel uzaysal süreçler, renk algısı, sinestezi, beyin hasarının sanatçılar üzerindeki
etkileri ve nöroestetikte son bilimsel tartışmalar ele alınmıştır.
İkinci bölüm; beynin evrimi ve sanatsal yaratıcılığın ortaya çıkışına tarihsel bir bakış
sunmaktadır. Sinirbilimciler tarafından sanatçıların beynin görsel alanlarını harekete geçirmek
için yapıtlarında bulundurduğunu önerdiği evrimsel estetik ilkeler, farklı sanat yapıtları
üzerinden incelenmiştir. Ayrıca, görsel hareket algısı ve kavramsal sanat eserlerinin algılanması
hakkında son bilimsel verilere yer verilmiştir.
Araştırmanın amacı, sanat algısı hakkındaki sinirbilim verilerini, yapıtlar üzerinden
göstergebilimsel analiz yöntemiyle incelemektir. Göstergelerin yorumlanması, üretilmesi veya
anlaşılma süreçlerini içeren bütün etmenlerin dizgesel bir biçimde incelenmesine dayanan
göstergebilimin yöntem olarak seçilmesinin sebebi; kültürel kodlar, gelenekler ve-veya
anlam-bilgi işleme süreçlerine göre düzenlenmiş ve algısal olarak anlamlı diye nitelenen
iletişimsel öğelerin tamamının semiyotiğin inceleme alanına girmesidir. Bu bağlamda
nörobilimcilerin öne sürdüğü bilişsel anlamda izleyiciyi uyaran göstergelerin sanat yapıtlarında
izleyici ve sanatçı arasında bir iletişimsel öğe görevi gördüğü açıktır.
Çalışmada algı süreçleri, estetik tercihler, beyin hasarının sanatçılar üzerindeki etkileri gibi
estetik deneyimin oluşmasını sağlayan yada estetik deneyime etki eden pek çok farklı bileşeni
bir bütün olarak anlamak için deneysel verilerden elde edilen sayısal (nicel) bilgiler de bazı
bölümlerde kullanılmıştır.

Abstract:
Today, researchers can observe the neural responses to an aesthetic image in the human brain
and examine the physiological reactions of viewers to an art object. Neuroaesthetics is a new
field of study that emerges at the intersection of psychology, art, neuroscience and philosophy,
characterizing the evolutionary history of the creation and evaluation of art by examining these
reactions.
In this research, the visual processing processes that occur in the brain during the perception of
works of art are discussed from the perspective of neuroaesthetics. In the first part, which
focuses on how the visual cortex processes information and reaches aesthetic judgment
according to the data obtained from experimental studies, visual spatial processes, color
perception, synesthesia, the effects of brain damage on artists and scientific approaches to the
brain's perception of beauty are discussed.
Second part; It offers a historical overview of the evolution of the brain and the emergence of
artistic creativity. The laws of evolutionary aesthetics, suggested by neuroscientists to be
present in their works consciously or unconsciously by artists to activate the visual areas of the
brain, have been examined through different works of art. These principles are laws that artists
apply to create visually pleasing images that are intended to pleasure the visual cortex of the
brain in a much more appropriate way than would be possible using realistic images or real
objects. Finally, information about visual motion perception and perception of conceptual
works of art is included.
The aim of this research is to examine neuroscience data about the visual processing processes
that occur in the brain during the perception of works of art, through semiotic analysis
methods, through artworks. The reason why semiotics, which is based on a systematic
examination of all factors that involve the interpretation, production or understanding processes
of signs, was chosen as a method is that all communicative elements arranged according to
cultural codes, traditions and/or meaning processes and described as perceptually meaningful
fall within the scope of semiotics. In this context, it is clear that the indicators that stimulate the
viewer in the cognitive context suggested by neuroscientists serve as a communicative element
between the viewer and the artist in works of art.
In the study, numerical (quantitative) information obtained from experimental data was also
used in some sections in order to understand as a whole many different components that
provide aesthetic experience, such as perception processes, aesthetic preferences, and the
effects of brain damage on artists.