Şizofreni ve metabolik sendrom: İzlem çalışması
Schizophrenia and metabolic syndrome: Follow-up study
Yazar: GÖKHAN YOCA
Danışman: PROF. DR. MÜMİN KAZIM YAZICI
Hacettepe Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2015
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Hasta takibi = Follow up studies ; Metabolik sendrom = Metabolic syndrome ; Prevalans = Prevalence ; Sağkalım = Survival ; Şizofreni = Schizophrenia ; Şizofreni = Schizophrenia

Özet:
Şizofreni hastalarının sağ kalım sürelerinin genel nüfusa göre daha kısa olmasında Metabolik Sendrom (MetS) rol oynamaktadır.  Ülkemizde ve dünyada şizofreni hastalarındaki MetS yaygınlığı giderek artmaktadır. Şizofreni hastalarındaki yüksek MetS yaygınlığı antipsikotik ilaçlar, genetik, hastalığın kendisi ve yaşam tarzı ile ilişkilendirilmektedir. Bölümümüzde 2004-2007 yılları arasında yapılan bir çalışmada şizofreni hastalarında MetS yaygınlığı araştırılmış ve 10 yıllık kardiyovasküler hastalık (KVH) risk değerlendirmesi yapılmıştır. Bu çalışmada sözü geçen çalışmaya ait örneklemde MetS yaygınlığının kesitsel olarak incelenmesi, MetS yaygınlığındaki değişim, bununla ilişkili yordayıcıların değerlendirilmesi,  ilk çalışmadaki KVH risk oranlarının şimdiki durumla karşılaştırılması amaçlanmıştır. Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Polikliniği'nde ilk çalışmaya katılan, şizofreni tanısı konulmuş 319 hasta bu araştırmanın kapsamına alınmıştır. Sosyodemografik ve klinik bilgiler toplanmıştır. Bedensel ölçümleri ile birlikte metabolik değişkenleri içeren laboratuvar tetkikleri yapılmıştır. Hastalar Pozitif ve Negatif Sendrom Ölçeği (PANSS), Klinik Araştırmalar Komitesi Yan Etki Değerlendirme Ölçeği (UKU), Uluslararası Fiziksel Aktivite Anketi (International Physical Activity Questionnaire: IPAQ), 24 Saatlik Besin Tüketim Yöntemi ve Beslenme Bilgi Sistemleri Paket Programı (BEBİS, versiyon 6.1) ile değerlendirilmiştir. Gruplar arasındaki farklılık ki kare testi ve Mann Whitney U testi ile incelenmiştir. İkiden fazla bağımsız grubun karşılaştırılmasında tek yönlü varyans analizi ya da Kruskal Wallis testi kullanılmıştır. Metabolik Sendrom varlığındaki değişimin anlamlı olup olmadığı McNemar testi ile gösterilmiştir. İlk çalışmadaki 149 hasta çalışma kapsamında değerlendirilmiş, 18 hastanın öldüğü öğrenilmiş, 19 hasta çalışmaya katılmayı kabul etmemiştir. Yüz otuz üç hastaya ulaşılamamıştır. Kesitsel incelemede MetS yaygınlıkları ATPIII, ATPIIIA ve IDF için sırasıyla %44,3, %53, %55,7 bulunmuştur. Metabolik Sendrom saptanan hastaların psikiyatrik yatış süresinin kısa, UKU toplam yan etki puanlarının yüksek; günlük şeker, kolesterol, çoklu doymamış yağ asidi (ÇDYA) ve omega-3 yağ asidi alımının yüksek olduğu saptanmıştır. Sekiz yıllık izlem bulgularına göre ATPIII, IIIA ve IDF ölçütlerine göre MetS yaygınlıklarında sırasıyla %35,6'a karşılık %44,3; %38,9'a karşılık %53 ve %43,6'a karşılık %55,7 şeklinde artış bulunmuştur. Yeni MetS tanısı konan hastalarda günlük şeker ve ÇDYA alımının yüksek olduğu saptanmıştır. Ölüm oranları incelendiğinde izlemde ölüm oranının %9,67 olduğu, bu ölümlerin %33,33'ünün doğrudan kardiyovasküler nedenlere bağlı olduğu, bu orana nedeni bilinmeyen ölümler eklendiğinde %72,22'nin olası kardiyovasküler nedenlere bağlı olduğu görülmüştür. Sonuç olarak şizofreni hastalarında MetS yaygınlığı artmaktadır. Çalışmamızda bu artışın sosyodemografik ve klinik özellikler, psikopatoloji şiddeti, antipsikotik tedavi özellikleri ile ilişkilisi gösterilememiştir. Beslenme özellikleri gibi klinik ya da psikiyatrik tedavi dışı nedenlerin bu artışta rol oynayabileceği düşünülmüştür. Ölüm oranlarına bakıldığında da KVH nedenli ölümlerin çoğunluğu oluşturduğu görülmüştür. 

Anahtar Kelimeler: Şizofreni, Metabolik Sendrom, yaygınlık, izlem

Abstract:
Metabolic syndrome (MetS) plays a role in decreased survival rate of schizophrenia patients when compared to the general population. The prevalance of MetS in schizophrenia patients increases in Turkey and the world. High prevalence of MetS in the schizophrenic population is associated with antipsychotic drugs, genetic, psychotic process and lifestyle. The prevalence of MetS in schizophrenia patients was studied in our department between 2004 and 2007, and 10 year risk of coronary heart disease (CHD) was calculated. The aim of this study is to evaluate the current MetS prevalance, change in MetS prevalance and related prognostic factors in the original sample and to compare the current CHD prevalence with the previously estimated 10-year risk. The study was conducted at Hacettepe University Faculty of Medicine, Department of Psychiatry. Three hundred nineteen patients with schizophrenia or schizoaffective disorder who had been included in the first study were recruited. Physical measurements and laboratory tests indicative of metabolic parameters were performed. Patients were evaluated with Positive and Negative Syndrome Scale (PANSS), UKU side effects scale, International Physical Activity Questionnaire (IPAQ), 24 hour dietary recall method and Nutrition Information Systems Package Program (BEBIS, version 6.1). Difference between the groups were analysed with chi square and Mann Whitney U test. Univariate variance analysis and Kruskal Wallis test were used when comparing two or more independent groups. The significance of the change in MetS prevalances was investigated with McNemar test. One hundred and forty nine patients were evaluated, 19 patients refused to paticipate in the study, 18 patients were determined to be deceased, and remaining 133 patients could not be reached. According to ATPIII, ATPIIIA, and IDF criteria MetS prevalances of 44.3%, 53%, 55.7%, respectively, were determined cross-sectionally. Shorter period of psychiatric instutionalization, higher UKU total side effects score, higher daily consumption of sugar, cholesterol, and polyunsaturated fatty acids (PUFA) were found patients with MetS. According to the ATPIII, ATPIIIA, and IDF criteria MetS prevalences increased from 35.6% to 44.3%,  38.9% to 53%, 43.6% to 55.7%, respectively, through the 8 year follow-up. Higher daily consumption of sugar and PUFA were determined among recently diagnosed MetS patients. Overall mortality ratio was calculated as 9.67%. Coronary heart disease related mortality ratio was 33.33% and increased up to 72.22% when unknown cause of death ratio was added. In conclusion MetS prevalance was found to be increased among schizophrenia patients through the time. Our study implies no association between the increase in MetS prevalance and sociodemographic/clinical characteristics, severity of psycopathology, and antipsychotic therapy. It could be suggested that causal factors such as nutrition status which are unrelated to clinical features and psychiatric treatment play a role in this increased prevalance MetS. The majority of deaths in schizophrenia patients was found to be due to CHDs.

Key Words: Schizophrenia, Metabolic Syndrome, prevalance, follow-up