24 saatlik idrarda sodyum atılımı ile insülin direnci ve metabolik sendrom ilişkisi
Relationship between 24-hour urine sodium excretion and insulin resistance and metabolic syndrome
Yazar: ALEV GÜL BAYLAN
Danışman: PROF. DR. TÜLİN AKAGÜN
Sağlık Bakanlığı / Giresun Eğitim ve Araştırma Hastanesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Nefroloji = Nephrology ; İç Hastalıkları = Internal diseases
Dizin: Böbrek yetmezliği-kronik = Kidney failure-chronic ; Metabolik sendrom = Metabolic syndrome ; Sodyum = Sodium

Özet:
Giriş ve Amaç: Kronik böbrek hastalarında yaygın olarak görülen metabolik
sendrom, patogenezinde insülin direncinin etkili olduğu kardiyovasküler risk
faktörlerini içeren bir hastalık kümesidir. İdrarda sodyum atılımı ile insülin direnci
ve metabolik sendrom arasındaki ilişkiye dair literatürdeki veriler sınırlıdır. Bu
çalışma, evre 1-4 kronik böbrek hastalığına sahip bireylerde 24 saatlik idrarda
sodyum atılımı ile insülin direnci ve metabolik sendrom arasındaki ilişkiyi
incelemeyi amaçlamaktadır.

Gereç ve Yöntem: Çalışmaya Haziran 2023 - Ocak 2024 tarihleri arasında
Giresun Eğitim ve Araştırma Hastanesi Nefroloji Kliniği'ne başvuran ve evre 1-4
kronik böbrek hastalığı (KBH) tanısı alan 219 kişi dahil edildi. KBH tanısı, KDIGO
(Kidney Disease: Improving Global Outcomes) rehberine göre konuldu. Hastaların
demografik bilgileri kaydedildi ve kan basıncı, hematolojik ve biyokimyasal
parametreler ölçüldü. Metabolik sendrom tanısı konulurken Uluslararası Diyabet

Federasyonu'nun tanı kriterleri kullanıldı. İnsülin direncini belirlemek için HOMA-
IR hesaplandı. İdrarda sodyum analizi 24 saatlik idrar örnekleri üzerinden yapıldı.

Bulgular: Çalışmamızda, metabolik sendromu olan ve olmayan kronik
böbrek hastaları arasında 24 saatlik idrarda sodyum atılımı açısından anlamlı bir fark
saptanmamıştır. Toplamda 219 katılımcının değerlendirildiği korelasyon analizinde,
24 saatlik idrarda sodyum atılımı ile potasyum düzeyi, bel çevresi, ağırlık, 24 saatlik
idrarda protein, kreatinin, kreatinin klirensi ve albumin arasında pozitif yönde
anlamlı ilişki tespit edilmiştir. Diabetes mellitusu olmayan 109 hastada, 24 saatlik
idrarda sodyum atılımı ile 24 saatlik idrarda albumin, 24 saatlik idrarda protein ve
HbA1c arasında pozitif yönde ilişki saptanmıştır. Diabetes mellitusu olmayan
hastalar insülin direncine göre iki gruba ayrılmıştır. Gruplar arasında sodyum
atılımında istatistiksel açıdan anlamlı fark saptanmamıştır. HOMA <2.7'nin altında
olan grupta, 24 saatlik idrarda sodyum atılımı ile hemoglobin, ağırlık, 24 saatlik
idrarda kreatinin ve 24 saatlik idrarda kreatinin klirensi arasında pozitif yönde
ilişkiler tespit edilmiştir. HOMA >2.7 olan grupta ise 24 saatlik idrarda sodyum

v
atılımı ile potasyum, 24 saatlik idrarda kreatinin, 24 saatlik idrarda protein ve 24
saatlik idrarda albumin atılımı arasında pozitif yönde ilişki saptanmıştır.

Sonuç: Sonuç olarak, çalışmamızda kronik böbrek hastalarında sodyum
atılımı ile insülin direnci ve metabolik sendrom arasında doğrudan bir ilişki
saptanmamıştır. Ancak, detaylı korelasyon analizimiz, sodyum atılımının bel çevresi,
ağırlık, 24 saatlik idrarda protein, kreatinin, kreatinin klirensi ve albumin gibi önemli
parametrelerle pozitif yönde anlamlı ilişkiler içinde olduğunu göstermektedir. İnsülin
direnci olmayan grupta sodyum atılımı ile idrarda proteinüri ve albuminüri arasında
anlamlı bir ilişki belirlenmemiştir. Ancak, insülin direnci olan grupta yapılan
korelasyon analizinde, sodyum atılımı ile bu iki parametre arasında belirgin bir ilişki
gözlemlenmiştir. Bu durum, insülin direncinin sodyum atılımının idrarda protein ve
albumin düzeylerini etkileyebilecek bir faktör olarak öne çıkabileceğini
düşündürmektedir. Bu bulgular, sodyum atılımının kompleks bir şekilde metabolik
faktörlerle ilişkili olduğunu ve insülin direncinin bu ilişkide belirleyici olabileceğini
göstermektedir.

Anahtar Kelimeler: Kronik böbrek hastalığı, sodyum atılımı, metabolik
sendrom insülin direnci

Abstract:
Introduction and Aim: Metabolic syndrome, commonly observed in
chronic kidney disease (CKD) patients, is a cluster of diseases involving
cardiovascular risk factors influenced by insulin resistance in its pathogenesis.
Literature on the relationship between urinary sodium excretion, insulin resistance,
and metabolic syndrome is limited. This study aims to investigate the correlation
between 24-hour urinary sodium excretion, insulin resistance, and metabolic
syndrome in individuals with stage 1-4 CKD.

Materials and Methods: A total of 219 individuals diagnosed with stage 1-4
CKD who applied to the Nephrology Clinic of Giresun Training and Research
Hospital between June 2023 and January 2024 were included in the study. The CKD
diagnosis was established according to the Kidney Disease: Improving Global
Outcomes (KDIGO) guidelines. Demographic information of patients was recorded,
and blood pressure, hematologic, and biochemical parameters were measured. The
International Diabetes Federation criteria were used to diagnose metabolic syndrome.
Homeostatic Model Assessment of Insulin Resistance (HOMA-IR) was calculated to
determine insulin resistance. Urinary sodium analysis was performed on 24-hour
urine samples.

Results: No significant difference was found in 24-hour urinary sodium
excretion between CKD patients with and without metabolic syndrome. Correlation
analysis of 219 participants revealed a positive correlation between 24-hour urinary
sodium excretion and potassium levels, waist circumference, weight, 24-hour urinary
protein, creatinine, creatinine clearance, and albumin. Among 109 patients without
diabetes mellitus, a positive correlation was observed between 24-hour urinary
sodium excretion and 24-hour urinary albumin, 24-hour urinary protein, and HbA1c.
Non-diabetic patients were divided into two groups based on insulin resistance, and
no statistically significant difference was found in urinary sodium excretion between
the groups. In the group with HOMA <2.7, positive correlations were detected
between 24-hour urinary sodium excretion and hemoglobin, weight, 24-hour urinary

vii
creatinine, and 24-hour urinary creatinine clearance. In the group with HOMA >2.7,
positive correlations were observed between 24-hour urinary sodium excretion and
potassium, 24-hour urinary creatinine, 24-hour urinary protein, and 24-hour urinary
albumin excretion.

Conclusion: In our study, a direct relationship between urinary sodium
excretion, insulin resistance, and metabolic syndrome was not observed in CKD
patients. However, detailed correlation analysis indicated significant positive
correlations between urinary sodium excretion and important parameters such as
waist circumference, weight, 24-hour urinary protein, creatinine, creatinine
clearance, and albumin. No significant relationship was identified between urinary
sodium excretion and urinary proteinuria and albuminuria in the insulin-resistant
group. Nevertheless, significant correlations were observed between urinary sodium
excretion and these two parameters in the insulin-resistant group. This suggests that
insulin resistance may emerge as a factor influencing urinary protein and albumin
levels affected by sodium excretion. These findings demonstrate the complex
relationship between sodium excretion and metabolic factors, with insulin resistance
potentially playing a decisive role.

Keywords: Chronic kidney disease, sodium excretion, metabolic syndrome,
insulin resistance