Bezmara Topluluğu çalışmaları örneğinde 17. ve 18. yüzyıl Osmanlı dönemi Türk müziğinin incelenmesi
An examination of 17th and 18th century Ottoman period Turkish music through the works of the Bezmara Ensemble
Yazar: MEHMET SALİH BABACAN
Danışman: PROF. DR. MEHMET SAFA YEPREM
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / Türk Din Musikisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Müzik = Music
Dizin: Osmanlı müziği = Ottoman music ; Surnameler = Surnames ; Çeng = Chang

Özet:
Tez Osmanlı Dönemi müziği üzerine çalışmalar yapan Bezmara Topluluğu'nun faaliyetlerine odaklanmaktadır. Topluluk Türk Müziğinde önceki yüzyıllarda yer alan ancak günümüze ulaşmamış enstrümanları çeşitli kaynakları tarayarak tekrar imal etmiştir.
Tez, topluluğun dayandığı fikri zeminden başlayarak hangi aşamalardan geçerek hayat bulduğunu ortaya koymayı amaçlamaktadır. Topluluk mensupları ve saz yapımcıları başta olmak üzere sürece katkı veren kişiler ile yapılan görüşmeler neticesinde ortaya çıkan sonuçlar tezde işlenecektir. Topluluğun icra hususunda takip ettiği ilkeler ve tercihleri de izah edilecektir. Kullanılan sazların teknik özellikleri ve icra hususundaki imkân ve zafiyetleri ortaya konacaktır.
Bezmara Topluluğu özellikle 16. ve 17. yüzyıllarda yer alan ancak günümüze ulaşmamış çeşitli enstrümanları eldeki veriler ışığında yeniden canlandırarak icra ediyor. Çeng, şahrud, mıskal, metal telli kanun, Türk santuru ve İstanbul kopuzu sazları görsel ve yazılı kaynaklar incelenerek imal edilmiştir. Bu süreçte eldeki organoloji bilgileri ve icracıların tecrübeleri belirleyici olmuştur. Topluluğun esas aldığı kaynakların başında 14. yüzyıla tarihlenen Farsça musiki risalesi Kenzü't-Tuhâf gelmektedir. Bu eser mevzubahis sazlar hakkında çeşitli veriler sunmaktadır. Repertuvar açısından Ali Ufki Bey'in Mecmûa-i Sâz ü Söz, Kantemiroğlu'nun Kitâbü İlmi'l-mûsikî alâ vechi'l-hurûfât adlı eserleri ve Kevserî Mecmuası esas alınmıştır. Bu eserler yalnızca müzik parçalarının notasyonunu içermeyip nazariyat, icra özellikleri ve sanat hayatına dair de bilgiler ihtiva etmektedir.
Bu çalışma ile tarihin bir döneminde yer alan müzik hayatının tespit edilebilen yönleri ifade edilerek günümüze gelen süreçte nelerin değişti incelenecektir. Meselenin Türk Müziği nazariyatındaki yeri, Osmanlı Dönemi sanat hayatındaki yansımaları ve tarihi kaynaklar tezin köşe taşlarını oluşturmaktadır. Bu topluluk ve hakkındaki araştırmanın Türk Müziğinde saklı kalmış kaynakların keşfine, yeni ve orijinal fikirlerin hayata geçmesine bir katkı sağlaması hedeflenmektedir.

Abstract:
The thesis focuses on the activities of the Bezmara Ensemble, which conducts studies on Ottoman Period music. The ensemble has reproduced instruments that were used in previous centuries of Turkish music but did not survive to the present, by examining various sources. 
The thesis aims to reveal the stages through which the ensemble's work came to fruition, starting from the intellectual foundation on which it is based. The findings, derived from interviews with individuals who contributed to the process—primarily members of the ensemble and instrument makers—will be discussed in the thesis. Additionally, the principles and preferences the ensemble follows in performance will be explained. The technical features of the instruments used, along with their strengths and limitations in performance, will also be addressed.
The Bezmara Ensemble revives and performs various instruments from the 16th and 17th centuries that have not survived to the present day, based on available data. Instruments such as the çeng, shahrud, and miskal have been recreated by luthiers through the examination of visual and written sources. In this process, organological knowledge and the experiences of performers have played a decisive role. One of the primary sources the ensemble relies on is the Kanz al-Tuhaf, a 14th-century Persian music treatise, which provides valuable information about these instruments. In terms of repertoire, Ali Ufki Bey's (Wojciech Bobowski) Majmūʻa e Saz o Soz, Dimitrie Cantemir's Kitāb ʻilm al-mūsīqá ʻalá wajh al-hurufāt, and the Kawsarī Majmūʻa are key references. These works not only contain the notation of musical pieces but also include information on theory, performance practices, and the artistic life of the time.
This study aims to examine the identifiable aspects of musical life from a specific historical period and investigate what has changed over time leading to the present. The role of this subject in Turkish music theory, its reflections on the artistic life of the Ottoman period, and historical sources form the cornerstones of the thesis. It is hoped that this ensemble and the research conducted on it will contribute to the discovery of hidden sources in Turkish music and the realization of new and original ideas.