Türk sinemasında Alevilik algısı (1990-2020)
The perception of Alevism in Turkish cinema (1990-2020)
Yazar: SEVCAN KURNUÇ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ İLGAR BAHARLU
Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi / Hacı Bektaş Veli Araştırma ve Uygulama Enstitüsü / Alevi Bektaşi Kültürü Ana Bilim Dalı / Alevi Bektaşi Kültürü Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion

Özet:
Güzel sanatların yedincisi kabul edilen sinema farklı yöntemler ile incelenebilecek 
karmaşık, katmanlı ve geniş bir alandır. Yapılacak çalışmalarda estetik unsurlar 
incelenebileceği gibi filmlerin anlatısal ve görsel ögelerinden yararlanarak kültürel 
incemeler de yapmak mümkündür. Bilindiği üzere insanların izledikleri görüntüler, 
olayları ve olguları nasıl algıladıkları hususunda belirleyici olabilmektedir. Sinemanın 
olayları ve olguların anlamlandırılmasındaki etkisi, televizyon yayıncılığının akabinde 
de dijital platform yayıncılığının başlamasıyla artmıştır. Bu minvalde sinema tüm 
toplum kesimlerini olduğu gibi Alevileri de etkilemiş ve bu etki sinemada Aleviliğin 
konu edilmesi ile daha da derinleşmiştir.
Bu çalışmada; "Sinemanın Alevilik algısı nedir ve Alevilik, izleyiciye tarihî ve itikadi
yapıya sadık kalınarak mı anlatılmıştır?" soruları yanıtlanmaya çalışılmıştır. Sinema, 
televizyon ve dijital platformlarda filmlerin izlenebilmesinin yanı sıra bir filmin 
dizisinin yapılması yahut bir dizinin filminin de yapılabiliyor olması çalışmanın daha 
kapsamlı ve geniş ele alınması sonucunu doğurmuştur. Bu anlamda sinemada 
gösterilen filmlerin ele alınması konunun anlaşılması için yeterli olamayacağından 
çalışmada sinema filmlerinin yanı sıra televizyon ve dijital platform dizilerinden 
örneklem seçilmiştir. Yapılan incelemeler neticesinde sinemada Alevilik söz konusu 
olduğunda Alevi, Bektaşi, Kızılbaş, ocak kavramı ve dedelik kurumu, Cem ibadeti ve 
semah olmak üzere altı kavramın ağırlıklı olarak kullanıldığı tespit edilmiştir. 
Filmlerde ve dizilerde Aleviliğe ilişkin bu kavramların genel hatları ile itikadi yapıya 
sadık kalınarak ele alındığı ve Alevilik algısının şekillenmesinde bu hususa dikkat 
edildiği söylenebilir.
Örneklemde yer alan filmler ve dizilere ilişkin değinilmesi gerek bir diğer husus ise 
filmlerde Alevilikle ilgili itikadi unsurlardan ziyade sosyolojik unsurların ele 
alınmasıdır. Ayrıca örneklemde yer alan popüler filmlerde Alevilik başat öge olarak 
yer almazken bağımsız filmlerde gerçeğe yakın bir Alevilik algısı başat ögedir. 
Dizilere bakıldığında ise filmlerin aksine bir durum söz konusudur. Dizilerde 
sosyolojik unsurlardan ziyade itikadi unsurlar yer almaktadır. Bu kapsamda izleyicinin 
dikkatini çeken Muhteşem Yüzyıl ve Alef dizileri tarihsel seyirden uzaklaşılmadan 
seyirciye Aleviliğe ve itikadi yapıya ilişkin ögeleri aktarmıştır. Yunus Emre Aşkın 
Yolculuğu dizisinde ise Yunus Emre ile Taptuk Emre'nin itikadi özellikleri tarihsel 
gerçeklikten bağımsız, Sünni İslam öğretisi paralelinde ele alınmıştır.
Anahtar Kelimeler: Alevi, Bektaşi, Kızılbaş, Film, Dizi

Abstract:
Cinema, which is accepted as the seventh of fine arts, is a complex, layered and wide 
field that can be examined with different methods. In the studies to be conducted, it is 
possible to examine aesthetic elements as well as cultural analyses by making use of 
the narrative and visual elements of films. As it is known, the images people watch 
can be decisive in how they perceive events and phenomena. The influence of cinema 
in making sense of events and phenomena has increased with the introduction of 
television broadcasting and then digital platform broadcasting. In this respect, cinema 
has affected Alevis as well as all segments of society, and this effect has deepened 
with the subject of Alevism in cinema. 
In this study, "What is the perception of Alevism in cinema and is Alevism explained 
to the audience by remaining faithful to the historical and religious structure?" 
questions were tried to be answered. The fact that films can be watched in cinema, 
television and digital platforms, as well as the fact that a film can be made into a TV 
series or a TV series can be made into a film, has led to a more comprehensive and 
broad approach to the study. In this sense, since it would not be sufficient to deal with 
the films shown in the cinema in order to understand the subject, a sample of television 
and digital platform series was selected in addition to cinema films. As a result of the 
analyses, it has been determined that six concepts, namely Alevi, Bektashi, Kızılbash 
(Redhead), the concept of Ocak (lineage of the dede) and the "dedelik Institution" 
(Community and religious leaders), Cem worship and semah, are predominantly used 
when it comes to Alevism in cinema. It can be said that these concepts related to 
Alevism in films and TV series are generally handled in a faithful manner and attention 
is paid to this issue in shaping the perception of Alevism.
Another issue that needs to be mentioned about the films and TV series in the sample 
is that the films deal with sociological elements rather than religious elements related 
to Alevism. In addition, while Alevism is not the dominant element in the popular 
films in the sample, a realistic perception of Alevism is the dominant element in 
independent films. When we look at the TV series, there is a situation contrary to the 
films. In the series, there are religious elements rather than sociological elements. In 
this context, the Magnificent Century and Alef series, which attracted the attention of 
the audience, conveyed elements related to Alevism and the religious structure to the 
audience without moving away from the historical course. In the Yunus Emre Aşkın 
Yolculuğu (Journey of Love) series, the religious characteristics of Yunus Emre and 
Taptuk Emre were handled in parallel with the Sunni Islam doctrine, independent of 
historical reality. 
Key Words: Alevi, Bektashi, Redhead, Film, Series