Edebiyata felsefeyle bakmak
Looking at literature with philosophy
Yazar: OĞUZHAN AYDIN
Danışman: PROF. DR. YAVUZ KILIÇ
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Dil = Language ; Edebiyat = Literature ; Edebiyat felsefesi = Philosophy of literature ; Felsefe = Philosophy ; Hayal gücü = Imagination ; Kurgu = Fiction ; Kurmaca = Fictional ; Yazı = Writing

Özet:
Felsefe ve edebiyatın ilişkisi birçok filozofun araştırma alanı olmuştur. Bu ilişkinin çok yönlü olması, kimi zaman bu alanların birbirinden kolaylıkla ayırt edilemeyecek bir hale gelmesine de neden olmaktadır. Bu ilişkiyi irdeleyebilmek için edebiyatın ne olduğu sorusunun bir felsefe problemi olarak görülmesi gerekmektedir. Edebiyata felsefeyle bakıldığında, onun doğasına ilişkin temel kavramların öne çıktığı görülmektedir. Bu kavramlar "bilgi", "kurmaca", "gerçeklik" ve "dil" olarak edebiyatın ne olduğu sorusunda belirleyici olmaktadır. Edebiyatın ne olduğunu felsefeyle ilişkisinde ele almayı amaçlayan bu tez, edebiyatın doğası ve işleyişine yönelik öne çıkan görüşleri de araştırarak bu soruya cevap aramıştır.
   Bu amaca ulaşmak için; Tezin birinci bölümünde edebiyat kavramının kökenine gidilerek bu kavramın ne anlama geldiği, nasıl anlaşıldığı ve ona yönelik yapılan tanım ve açıklamalar incelenmiştir. Edebiyatın hayal ürünü eserler ya da yazılı eserler olarak açıklanışının yetersiz olduğu görülmektedir. Sözlü edebiyat dönemlerinin yazıyla olan uzak ilişkisi bu durumu desteklemekte ve söz konusu tanımlamada yazılı eser görüşünün eksikliğini öne çıkarmaktadır. Edebiyatın yalnızca hayal gücüyle sınırlı olduğu görüşü ise edebiyatın bilgi vermeyen bir alan olarak konumlanışına sebep olmaktadır. Edebiyat hayal gücüyle olan ilişkisinde ele alındığında, edebiyatın bir şeyler öne sürdüğü ve bunların da başka türden bir bilgi olabileceği söylenebilir.
   Tezin ikinci bölümünde edebiyata yönelik tanımlardan biri olan kurgu ya da kurmaca ve gerçeklik kavramı ele alınmaktadır. Kurmaca kavramının hayal gücüyle ele alınmasının sonuçlarından biri, kurmacanın gerçekliğin karşıtı olarak görülmesidir. Bu nedenle edebiyatta kurmaca ve gerçeklik kavramlarının konumu ve bu iki kavramın birbiriyle ilişkisi ele alınıp değerlendirilmiştir. Bu değerlendirme sonucunda gerçekliğe yönelik tanımlamaların problemli yanları ve gerçekliğin hayal gücüyle ilişkisinin olabileceği ortaya çıkmaktadır.
   Tezin üçüncü bölümünde ise edebiyatın en temel unsurlarından biri olan dil kavramına bakılmakta ve edebiyatta dilin işlevi ve işleyişinin nasıl olduğu soruları, felsefede yer alan dile ilşkin görüşler eşliğinde irdelenmektedir. Bu irdelemede, dilin edebiyattaki işlevi ve işleyişi, felsefedeki dile yönelik görüşlerle temellendirilebilir olduğu öne çıkmakta ve bunun örnekleri görülmektedir.
   Tezin dördüncü ve son bölümünde felsefe ve edebiyatın ilişkisi araştırılmaktadır. Felsefenin edebiyatla benzer ve farklı yönleri belirtilerek iki alanın ilişkisinin nedenleri irdelenmektedir. Bunların yanı sıra, edebiyatın felsefe eşliğinde ve felsefe görüşlerinden hareketle ne olduğu değerlendirilmiş ve edebiyata felsefeyle bakmanın olanağı ve sonucu araştırılmıştır. Yapılan bu incelemelerin sonucunda edebiyatın felsefe aracılığıyla temel problemlerine cevap bulabileceği ortaya çıkmaktadır.

Abstract:
The relationship between philosophy and literature has been the research area of many philosophers. Due to the multifaceted nature of this relationship, these areas cannot be easily distinguished from each other. In order to examine this relationship, the question of what literature is must be seen as a philosophical problem. When literature is viewed with philosophy, it is seen that the basic concepts related to its nature come to the fore. These concepts are decisive in the question of what literature is as "knowledge", "fiction", "reality" and "language". This thesis, which aims to discuss what literature is in its relationship with philosophy, has sought an answer to this question by researching prominent views on the nature and functioning of literature. 
   To achieve this aim; In the first part of the thesis, the origin of the concept of literature is examined, what this concept means, how it is understood and the definitions and explanations made for it. It is seen that it is insufficient to explain literature as fiction or written works. It is seen that the explanation of literature as fictional works or written works is insufficient. The distant relationship of oral literature periods with writing shows this deficiency. The view that literature is limited only by imagination causes literature to be positioned as a field that does not give information. When literature is considered in its relation to imagination, it can be said that literature suggests something and these can be another kind of knowledge.
In the second part of the thesis, the concept of fiction and reality, which is one of the definitions for literature, is discussed. One of the consequences of handling the concept of fiction with imagination is that fiction is seen as the opposite of reality. For this reason, the position of the concepts of fiction and reality in literature and the relationship between these two concepts are discussed and evaluated. As a result of this evaluation, it is revealed that there are problematic aspects of definitions of reality and that reality may have a relationship with imagination.
   In the third part of the thesis, the concept of language, which is one of the most basic elements of literature, is examined and the questions about the function and functioning of language in literature are examined in conjunction with the views on language in philosophy. In this examination, the function and functioning of language in literature can be based on the views on language in philosophy, and examples of this are seen.
   In the fourth and last part of the thesis, the relationship between philosophy and literature is investigated. The reasons for the relationship between the two fields are examined by specifying the similar and different aspects of philosophy with literature. In addition to these, it was evaluated what literature is in company with philosophy and based on philosophical views, and the possibility and result of looking at literature with philosophy were investigated. As a result of these examinations, it is revealed that literature can find answers to its basic problems through philosophy.