Erzurum İli Eğitim tipi Aile Sağlığı merkezlerine başvuran gebelerin gestasyonel diyabet taraması için yapılan oral glukoz tolerans testine yönelik tutum ve davranışlarının incelenmesi
Investigation of attitudes and behaviors of pregnant women applying to Erzurum education Family health centers regarding oral glucose tolerance test performed for gestational diabetes screening
Yazar: MUHAMMED FURKAN AKINCIOĞLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SUAT SİNCAN
Atatürk Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile sağlığı merkezi = Family health center ; Davranış = Behavior ; Diabet-gebelik sırasında = Diabetes-gestational ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Erzurum = Erzurum ; Gebelik = Pregnancy ; Glükoz tolerans testi = Glucose tolerance test ; Medya = Media ; Tutumlar = Attitudes

Özet:
Giriş ve Amaç: Gestasyonel diyabetes mellitus (GDM), daha çok gebeliğin 2. veya 3. trimesterinde ortaya çıkan ve ilk kez gebelikte tanısı konulan bir hiperglisemi durumudur. GDM gebelerin yaklaşık %2-5'ini etkilemektedir ve erken teşhis edilip tedaviye başlanılmadığı takdirde anne ve bebek için oldukça ciddi komplikasyonlara sebep olabilmektedir. Oral glukoz tolerans testi (OGTT) GDM teşhisinde güvenilirliği kanıtlanmış tek tanı yöntemidir. Ülkemizde Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği (TEMD) GDM tanısı için tüm gebelerin 24-28. haftalar arasında OGTT ile taranmasını önermektedir. Bu haftalardaki gebelerin OGTT için yönlendirilmesi aile hekimlerinin de birincil sorumlukları arasında yer almaktadır. Son yıllarda gebelerde OGTT'nin anne ve bebek için zararlı olduğuna dair bir inanış mevcuttur ve bu sebeple OGTT yaptırma oranları da her geçen gün düşmektedir. Özellikle görsel, yazılı ve sosyal medyada yer alan yanlış ve bilimsellikten uzak bilgilerin gebelerin OGTT hakkındaki bu inanışına sebep olduğu düşünülmektedir. Bu çalışmada Erzurum ilinde Eğitim Tipi Aile Sağlığı Merkezleri'ne başvuran gebelerin OGTT ve GDM ile ilgili bilgi düzeyleri, OGTT'yi yaptırıp-yaptırmama tercihleri ve bu tercihlerine etki eden faktörlerin sorgulanması amaçlanmıştır. Yöntem: Çalışmaya Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı'na bağlı hizmet vermekte olan beş adet Eğitim Tipi Aile Sağlığı Merkezi'ne Haziran 2019-Temmuz 2020 tarihleri arasında başvuran gebeler dahil edildi. Çalışma hakkında bilgilendirilen ve çalışmaya katılmayı kabul eden, çalışmaya katılma kriterlerini sağlayan 122 gebe çalışmanın örneklemini oluşturdu. Önceki literatür çalışmaları incelenerek hazırlanan anket gebelerle yüz yüze görüşülerek dolduruldu. Ankette içerisinde sosyodemografik özelliklerin de araştırıldığı, OGTT ve GDM ile ilgili sorular gebelere yöneltildi. Elde edilen verilerin analizinde IBM SPSS 22.0 programından yararlanıldı. P<0.05 istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi.
Bulgular: İstatistiksel sonuçlar analiz edildiğinde gebelerin %60,7'sinin GDM hakkında, %52,5'inin GDM'nin olası komplikasyonları hakkında, %57'sinin OGTT hakkında yeterli bilgiye sahip olduğunu düşündüğü, yine gebelerin %74'ünün OGTT yaptırmadığı, %63,9'unun OGTT yaptırmayı düşünmediği, %68,9'unun OGTT'nin yaptırılmaması gerektiğini düşündüğü tespit edildi. OGTT'nin yaptırılmaması gerektiğini düşünen gebelerin %60,7'sinin televizyondan zararlı olduğunu duyduğu için, %50'sinin çevresinden zararlı olduğunu duyduğu için, %35,7'sinin internet-sosyal medyadan öğrendiği için, %33,3'ünün doktoru önermediği için bu şekilde düşündüğü belirlendi. Aylık gelir durumu düşük olanların daha düşük oranda OGTT yaptırdığı tespit edildi. Gebeliğin erken haftalarındaki gebelerin daha yüksek oranda GDM ve OGTT hakkında yeterli bilgiye sahip olmadıklarını düşündükleri belirlendi. Eğitim seviyesi düşük gebelerin daha çok OGTT'nin faydası olmadığını düşündüğü için yaptırılmaması gerektiğini düşündükleri saptandı. Sonuç: Anne ve bebek için ciddi komplikasyonlara neden olabilen GDM en önemli halk sağlığı problemlerinden biridir ve görülme sıklığı giderek artmaktadır. Gebelerin büyük çoğunluğu GDM teşhisinde kullanılan OGTT'yi yaptırmak istememektedir. Çalışmamız sonucunda elde ettiğimiz veriler, medyada yer alan yanlış ve bilimsellikten uzak açıklamaların, çevreden edinilen doğruluğu olmayan bilgilerin, konu hakkında sağlık çalışanlarının yeterli bilgi sahibi olmamasının veya doğru bilgiyi uygun şekilde aktaramamasının OGTT yaptırmamada büyük etkiye sahip olduğunu gösterdi. OGTT hakkındaki olumsuz düşüncelerin önüne geçmek için görsel, yazılı ve sosyal medyanın ilgili kurumlarca denetlenmesi ve gerekirse yasal yaptırımların uygulanması, medya yöneticileri tarafından bu tarz konularda yayın yapılacaksa konuşmacıların birincil yetkili kişilerden seçilmesi, tüm gebelerin, üreme çağındaki kadınların ve sağlık çalışanlarının GDM ve OGTT hakkında yeterli ve uygun şekilde eğitilmeleri için politikalar oluşturulması gerekmektedir.

Abstract:
Introduction and Aim: Gestational diabetes mellitus (GDM) is a hyperglycemic condition that occurs mostly in the 2nd or 3rd trimester of pregnancy and is diagnosed primarily during pregnancy. GDM affects about 2-5% of pregnant women and can cause severe complications for the mother and the baby if not diagnosed early and treated appropriately. The oral glucose tolerance test (OGTT) is the only diagnostic method with proven reliability in the diagnosis of GDM. The Society of Endocrinology and Metabolism of Turkey (TEMD) recommends all pregnant women be screened with OGTT between the 24th-28th weeks of gestation to diagnose GDM. Guiding pregnant women in these weeks for OGTT is among the primary responsibilities of family physicians. In recent years, there is a belief that OGTT is harmful to the mother and the fetus. Therefore, the rate of ordering OGTT is decreasing day by day. It is thought that false and unscientific information on visual, written, and social media causes this belief about OGTT. This study aimed to survey pregnant women who applied to Erzurum Education Family Health Centers regarding OGTT and GDM knowledge, their preference for having OGTT, and the factors affecting these preferences. Methods: Pregnant women who applied to five Education Family Health Centers, which serve under Atatürk University Faculty of Medicine, Department of Family Medicine, between June 2019 and July 2020, were included in the study. Of the 122 pregnant women who were informed about the investigation, those who accepted to participate and met the inclusion criteria constituted the study. A questionnaire was prepared by examining the previous research and administered by face-to-face interviews. The questionnaire included questions about OGTT, GDM, and sociodemographic characteristics. The IBM SPSS 22.0 program was used to analyze the data. A p-value <0.05 was considered statistically significant.
Results: When the data were analyzed, 60.7% of the pregnant women thought that they had sufficient information about GDM, 52.5% thought they had adequate knowledge about possible complications of GDM, 57% thought they had enough information about OGTT, 74% did not have OGTT performed, 63.9% did not consider getting OGTT, and 68.9% believed that OGTT should not be done. The reasons expressed why OGTT should not be performed were as follows: they heard from television that it is harmful (60.7%), they heard from their surroundings that it is risky (50%), accepted the internet and social media comments (35.7%), and received no recommendation by their doctor (33.3%). It was determined that those with low monthly income had lower rates of OGTT. In the early weeks of pregnancy, pregnant women were prone to think that they did not have sufficient information about GDM and OGTT. It was determined that pregnant women with low education levels think that OGTT should not be done because it is not beneficial. Conclusion: GDM, which can cause serious complications for the mother and the baby, is one of the most essential public health problems, and its incidence is gradually increasing. The majority of pregnant women do not want to have OGTT. The data showed that incorrect and unscientific statements in the media, inaccurate information obtained from the environment, the healthcare professionals not having sufficient information about the subject, or not being able to convey the correct information appropriately have a significant effect on OGTT ordering rates. To prevent negative opinions about OGTT, visual, written, and social media should be audited by the relevant institutions, and, if necessary, legal sanctions should be applied. If media organizations broadcast on such issues, speakers should be selected from the primary authorized persons. Furthermore, policies need to be developed to ensure that all pregnant women, women of reproductive age, and healthcare professionals are adequately and sufficiently trained on GDM and OGTT.