Karahanlılar döneminde Hoten (1026-1218)
Hoten in the period of the Karahanlis (1026-1218)
Yazar: ABDULBASİT HEBİBOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. MUHAMMED İBRAHİM YILDIRIM
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Hoten, Türk coğrafyasının önemli kentlerinden biri olmasına rağmen, Karahanlılar 
dönemi tarihiyle ilgili çalışmaların sayısı azdır. Bu çalışma, bölgenin tarihî süreç 
içerisinde geçirdiği evreleri temel alarak, mümkün mertebe birincil yerel kaynaklara 
müracaat etmek suretiyle, Karahanlı dönemindeki iktisadî, dinî, kültürel ve mimarî
etkileşimlerini ve gelişimlerini tespit etmektir. Bu dönem, Hoten'in tarihsel süreçteki 
en köklü değişim ve dönüşümüne sahne olmuştur. Bölgenin Karahanlı hâkimiyetine 
girmesiyle, 1000 yılı aşkın süredir benimsenen Budizm'in terk edilerek İslâmiyet'in 
kabul edilmesi, konuyla ilgili dikkat çeken hususlardan biridir. Diğeri ise, verimli 
toprakları ve İpek Yolu ile göç yolları üzerindeki konumu nedeniyle ilk çağlardan beri 
önemli bir yerleşim yeri olmuştur.
XI. yüzyılda Çin ile Batı dünyası arasında kurulacak ilişkilerde köprü rolü oynayan 
İpek Yolu'nun tekrar işlevsellik kazanması ve Hoten'in bu yolun bir güzergahı olması, 
şehrin önemini daha da arttırmıştır. Ayrıca Hoten, tarih boyunca Hunlar, Göktürkler, 
Uygurlar ve Çin sınırları içerisinde kurulmuş çeşitli hanedanların hâkimiyeti altına 
girmiştir.
VII. yüzyılda İslâm'ın yayılmasıyla Türkistan bölgesi, 751'deki Talas Savaşı'ndan sonra 
tedricen İslâmiyet'i kabul etmeye başlamıştır. 920 yılında Karahanlılar, İslâm'ı resmi 
din olarak ilan eden ilk Türk devletlerinden biri olmuştur. Ancak Hoten, diğer adıyla 
Udun Hanlığı, Karahanlılar'a karşı çok direnmiş ve uzun süren mücadeleler sonucunda 
X. yüzyılın ilk başlarına doğru tamamen bir İslâm beldesi hâline gelmiştir. Savaşlar 
nedeniyle büyük tahribata uğrayan Hoten, İslâm'ın kabulüyle birlikte ekonomik, 
kültürel ve mimarî alanlarda gelişme gösterdiği görülmektedir.

Anahtar Kelimeler: Hoten, Uygurlar, Karahanlılar, Udun Hanedanlığı, Budizm

Abstract:
Although Hotan is one of the most important cities of the Turkish geography, there are 
few studies on the history of the Qarakhanid period. This study aims to explore the 
economic, religious, cultural and architectural interactions and developments during the 
Qarakhanid period, using primary local sources as much as possible, based on the 
phases the region went through in the historical process. This period witnessed the most 
radical change and transformation of Hotan in the historical process. The abandonment 
of Buddhism, which had been practiced for more than 1,000 years, and the adoption of 
Islam after the region came under Qarakhanid rule is one of the most noteworthy 
aspects of this period. The other is that it has been an important settlement since ancient 
times due to its fertile lands and its location on the Silk Road and migration routes.
In the 11th century, the Silk Road, which played a bridge role in the relations between 
China and the Western world, regained its functionality and Hotan became a route of 
this road, which further increased the importance of the city. In addition, Hotan has 
been under the rule of the Huns, Turks, Uighurs and various dynasties established 
within the borders of China throughout history.
With the spread of Islam in the 7th century, the Turkestan region gradually began to 
accept Islam after the Battle of Talas in 751. In 920, the Qarakhanids became one of 
the first Turkic states to declare Islam as the official religion. However, Hotan, also 
known as Udun Khanate, resisted against the Qarakhanids and became a completely 
Islamic town towards the beginning of the X. century as a result of protracted struggles. 
Hotan, which had suffered great destruction due to the wars, seems to have developed
in economic, cultural and architectural fields after accepting Islam.

Keywords: Hoten, Uyghurs, Qarakhanids, Udun Dynasty, Buddhism