Dönüştürücü ve korumacı güçler arasında yaşanan çatışmanın rejim kuramı bağlamında incelenmesi: İstanbul Boğaziçi alanı örneği
Investigation of the conflict between transformative and conservative forces according to regime theory: The case of Istanbul Bosphorus Area
Yazar: MEHMET HAKAN UZBEK
Danışman: DOÇ. DR. İCLAL DİNÇER
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Kent planlama = Urban planning ; Kent yönetimi = City management ; Kentsel koruma = Urban conservation ; Kentsel koruma alanları = Urban conservation areas ; Kentsel politika = Urban policy ; İstanbul-Boğaziçi = İstanbul-Boğaziçi

Özet:
Yoğun dönüşüm baskıları altında kalan birçok kentsel koruma alanı, sahip oldukları doğal ve kültürel değerleri yitirme tehlikesiyle karşı karşıyadır. Bu durum sürdürülebilirlik kavramını evrensel bir ilke olarak benimsemiş planlama disiplini açısından önemli bir sorun kaynağıdır. Bu tezin amacı, dönüştürücü ve korumacı güçler arasında yaşanan bir karşıtlık ve çatışma olarak nitelendirilebilecek olguyu siyasal bir bakış açısıyla ele almak ve İstanbul Boğaziçi Sit Alanı örneğinde kentsel siyaset çözümleme yaklaşımlarından Rejim Kuramı bağlamında incelemektir. Bu amaç doğrultusunda TMMOB Mimarlar Odası ile Şehir Plancıları Odası'nın 1988 ve sonrasında Boğaziçi'ne ilişkin olarak açmış oldukları davalar incelenmiş ve bulgular Kentsel Rejim Kuramı bağlamında yorumlanmıştır. Çalışmanın bulguları İstanbul Boğaziçi Sit Alanı'nın incelenen dönemde, koruma konusunda yeterli ölçüde duyarlılık taşımayan parçalı yapıdaki dönüştürücü bir rejim tarafından yönetildiğini ortaya çıkartmıştır. Yukarıda altı çizilen karşıtlık ve çatışma, söz konusu rejim ile bu rejim içinde yer almayan kesimlerden birisini oluşturan korumacı muhalefet arasında yaşanmaktadır. Genel bir soyutlama olarak rejimlerin parçası olmayan grupların, rejimler ile fizik mekan arasında, her karşıt grubun katmanlarından birini meydana getirdiği çok katmanlı bir karşıt direnç yarı geçirgeni oluşturduğunu düşünmek olanaklıdır. Rejimler fizik mekana yönelik tasarımlarını gerçekleştirebilmek için bu yarı geçirgenin direncini aşmak durumunda kalmakta ve amaçladıkları dönüşümün az ya da çok ancak bir bölümünü sağlayabilmektedirler. Bu durumda bir sit alanının yeterince korunabilmesinin iki koşula bağlı olduğu anlaşılmaktadır. Birinci koşul alanın korumacı bir rejim tarafından yönetilmesi, ikincisi ise, bunun olmadığı durumda, etkin bir korumacı muhalefetin ve geçirgenliği düşük bir karşıt direnç yarı geçirgeninin varlığıdır.

Abstract:
Under transformative pressures many urban conservation areas face the danger of losing their natural and cultural values. This situation constitutes a source of problem for the planning discipline which has accepted the concept of sustainability as a universal principle. The aim of this study is to handle the situation, which can be understood as a conflict between transformative and conservative forces, from a political perspective and to investigate it in the case of İstanbul Bosphorus Conservation Area according to the urban regime theory. For reaching this aim lawsuits brought by both the Chamber of Architects and the Chamber of City and Regional Planners on the case of the Bosphorus Conservation Area from the year of 1988 on have been investigated and the findings interpreted within the conceptualizations of the urban regime theory. The results of the research reveal that within the investigated period the conservation area has been ruled by a scattered and transformative regime which shows not much sensitivity for the natural and cultural values of the area. The conflict between the opposite forces pointed out above takes place between this regime and the conservative opposition. As a general abstraction there can be considered that groups which do not participate within a regime formation, constitute a layered filter of resistance between the regime and the physical space of which every layer is formed by one opposite group. Any regime that intends to cause any form of transformation in the physical environment will need to overcome the resistance of this filter where some intentions may be prevented from passing through and to be realized. Under these circumstances two conditions appear to be important for an effective conservation. Either a conservation area to be ruled by a conservative regime, or the existence of an effective conservative opposition and a tight filter of resistance.