Hastalık bilgeliği üzerine nitel bir araştırma
A qualitative research on disease wisdom
Yazar: SÜMEYYE GÜNGÖR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ELİF KAYA
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management ; Sağlık Yönetimi = Healtcare Management
Dizin: Bilgelik = Sagacity ; Hastalar = Patients ; Hastalık = Disease ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy

Özet:
Bazı hastaların ve özellikle engelli ya da ağır hastalığı olan eş/çocuğa sahip hasta yakınlarının, modern tıptan çare bulamadığı durumlarda kendi çabalarıyla hastalıklarına şifa buldukları zaman zaman şahit olunan bir durumdur. Bu hastalar/hasta yakınları kurumsallaşmış tıbbın imkanlarını aşarak, bazen çok basit bazense kompleks yöntemlerden veya ilaçlardan faydalanarak şifa bulmaktadır. Bu hasta ve hasta yakınlarının tıp kurumunun imkânlarını aşarak ulaştıkları şifa noktası dolayısıyla, kişilerde "sıradan" hasta ve hasta yakınlarından farklı bazı özellikler olduğu düşünülmektedir. Bu düşünce doğrultusunda hastalık bilgeliği kavramsallaştırması oluşturulmuş ve çalışma bu kavram üzerine kurgulanmıştır. Bilgelik; bilgiyi kullanabilme, muhakeme yeteneği, kendini bilme, erdemdir. Literatür incelendiğinde bilgelik kavramının daha çok felsefi konuların içerisinde yer aldığı görülmektedir. Ancak bu bireylere yönelik sağlık alanında yapılan çalışmalara rastlanmamıştır. Hastalık bilgeliği kavramının bu açıdan literatüre kazandırılmasının bir ihtiyaç olduğu düşünülmektedir. 
Araştırmada nitel araştırma desenlerinden olgubilim (fenomenoloji) kullanılmıştır. Araştırmanın katılımcılarını belirlemek için amaçlı örneklem yöntemlerinden ölçüt örnekleme ve kartopu örnekleme yöntemi birlikte kullanılmıştır. Bu çerçevede Ankara, Manisa, Aydın, İzmir, Ağrı ve Erzurum illerindeki 7 hasta ve 2 hasta yakınlarıyla görüşmeler yapılmıştır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden biri olan derinlemesine görüşme tekniği, bu kapsamda yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Görüşme formunda hasta/hasta yakınlarının hastalıktan önceki hayatı, hastalığı fark etme süreci, teşhis süreci, hekimin hastalığı nasıl haber verdiği, hastalıkla mücadele süreçleri, hastalıktan sonra hayatlarındaki değişimin sorgulandığı sorulara yer verilmektedir. Araştırmanın analiz sürecinde nVivo 12 Plus nitel araştırma programı kullanılmış ve yorumlayıcı fenomenolojik analize tabi tutulmuştur.
Araştırma sonucunda hastalık bilgeliğinin ortaya çıkmasında hasta/hasta yakınlarının modern tıptan çare bulamamasının ve hekimin kötü haberi verme tarzının etkili olduğu, bu durumun da hasta/hasta yakınlarını çare aramaya yönelttiği sonucuna ulaşılmıştır. Birçok arayışa giren hasta/hasta yakınlarının "kişisel çaba" ve "vazgeçmeme" gibi özellikler sergiledikleri görülmüştür. Hasta/hasta yakınlarının bu süreçte sosyal çevre, inanç, toplumsal fayda hedefi, tedavi umudu, mücadele ruhu, hayata tutunma ve hastalığı hayatın merkezine koymama gibi iyileşme motivatörlerini kullandıkları tespit edilmiştir. Aynı zamanda hasta/hasta yakınlarının vazgeçmeme, araştırma ve okuma merakı, muhakeme yeteneği, kendini sevme, umudunu kaybetmeme, özgüvenli olma, inanç ve değerleri gibi temel özelliklerinin hastalık bilgeliğine ulaşmalarına neden olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Anahtar Kelimeler: sağlık okuryazarlığı, hastalık süreci, hastalıklarla mücadele, bilgelik

Abstract:
Sometimes, patients or patients' relatives, especially relatives of patients with disabilities or severely ill children, have been able to find cure for their illnesses on their own if they cannot find a cure from modern medicine. These patients/patients' relatives are able to overcome the possibilities of institutionalized medicine, sometimes using very simple or complex methods or drugs. Because of the healing point that these patients and their relatives reach beyond the possibilities of the medical institutions, it is thought that there are some characteristics that makes them different from "ordinary" patients and their relatives. In line with this idea, the concept of disease wisdom was created and this study was built on this concept. Wisdom; the ability to use knowledge, reasoning, self-knowledge and  virtue. When examining the literature, it is seen that the concept of wisdom is mostly included in philosophical subjects. However, no studies have been conducted in the field of health particularly with patients and their relatives. The study has discovered that there is a need to introduce the concept of disease wisdom to the literature.
The study used one of the qualitative research designs namely, Phenomenology. In order to determine the participants of the study, criterion sampling and snowball sampling method, which are purposive sampling methods, were used. In this context, 7 patients and 2 patients' relatives were interviewed from Ankara, Manisa, Aydın, İzmir, Ağrı and Erzurum. In-depth interview technique which is one of the qualitative research methods and semi-structured interview form was used. The interview form included questions about the life of the patient / patient's family before the disease, the process of recognizing the disease, the diagnosis process, how the physician reports the disease, the processes of struggle with the disease, and the changes in their lives after the disease. A qualitative research program nVivo 12 Plus was used to analysis the results of the study and it was subjected to interpretive phenomenological analysis.
The results of the study, concluded that sometimes the patient/relatives could not find cure from the modern medicine and the physician's way of giving thembad news was found to be effective in the emergence of the wisdom of the disease, and this situation led the patients / relatives to seek cure. It has been observed that many of the patients /relatives who have been in search cure exhibit features such as "personal effort" and "not giving up ". In this process, it was determined that the patient /relatives used healing motivators such as social environment, belief, social benefit goal, hope of treatment, spirit of struggle, adherence to life and not putting the disease at the center of life. Similarly, it was concluded that the basic characteristics of patients/patients' relatives such as indispensability, research and reading curiosity, reasoning ability, self-love, not losing hope, self-confidence, beliefs and values led to disease wisdom.

Key Words: health literacy, disease process, fight against diseases, wisdom.