Dîvânu Gülzâr Li-Hâfız Sa'di adlı eserin  bağlamlı dizin ve işlevsel sözlüğü
Contextual index and functional dictionary of the work named Dîvânu Gülzâr Li-Hâfız Sa'di
Yazar: MELTEM DOĞRU
Danışman: PROF. DR. YAKUP POYRAZ
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Her bir sözcüğün metin içerisinde farklı anlamları ve görevleri vardır. Sözcükler cümle içerisinde kendi anlamları dışında mecaz bir anlam da kazanabilirler. Dil, gelişen bir sistem olup bulunduğu coğrafyanın özelliklerini bünyesinde barındırır. Sözcükler zaman içerisinde yeni anlamlar kazanabilir. Bu sebepten dolayı sözcükleri metin içerisinde bulunduğu yere ve işlevine göre anlamlandırmak önemlidir. Bu konuda 2015 yılında Gazi Üniversitesinin öncülüğünde oluşturulan bir veri tabanı mevcuttur. Bu proje Tarih ve Edebiyat Metinleri Bağlamlı Dizin ve İşlevsel Sözlüğü (Tebdiz) adını taşımaktadır. Bu proje sayesinde herhangi tarihi bir metin içerisindeki dil kullanımı, folklorik unsurlar, kelimelerin anlam ve bağlam arasındaki ilişkisi dijital ortamda saklanmakta ve veri öbekleri oluşturulmaktadır. Sözcükler, sistem üzerinde ayrı ayrı ele alınarak anlamlandırılmıştır. Metin içerisinde yer alan atasözleri, deyimler, tamlamalar, ayet ve hadisler geçtiği yer bilgisiyle birlikte ayrı ayrı tespit edilmiştir. Çalışmamız kapsamında Doç. Dr. Fettah Kuzu tarafından yayın hayatına kazandırılmış olan Dîvânu Gülzâr Li-Hâfız Sa'dî adlı dîvân çalışması öncelikle elektronik ortamda veri tabanına aktarılmıştır. Daha sonra metinde geçen tüm sözcüklere anlam verilmiş, kelime yapısı belirlenerek Tebdiz eloktronik sistemine işlenmiştir. Son olarak işlenmiş veri sistemden çekilerek tezimizin ana omurgası oluşturulmuştur.                      
Anahtar Kelimeler: Dîvânu Gülzâr, Hâfız Sa'dî, Tebdiz, dîvân, veritabanı.

Abstract:
Each word in a text has different meanings and functions. Words can gain metaphorical meanings in addition to their literal meanings within sentences. Language is a developing system that incorporates the characteristics of its geographic region. Over time, words can acquire new meanings. Therefore, it is important to interpret words based on their position and function in the text. A database established in 2015 under the leadership of Gazi University is dedicated to this purpose. This project is called the Contextual Index and Functional Dictionary of Historical and Literary Texts (TEBDİZ). Through this project, the usage of language, folkloric elements, and the relationship between the meanings and contexts of words within texts can be easily examined. Words are analyzed individually within the system and their meanings are determined. Proverbs, idioms, phrases, verses, and hadiths in the text are easily identified. Within the scope of this project, Assoc. Prof. Dr. Fettah Kuzu's work "Dîvânu Gülzâr Li-Hâfız Sa'di" has been evaluated using the database. The meanings of the words in the text have been interpreted, their structures have been determined, and they have been recorded in Tebdiz.
Keywords: Divanu Gülzar, Hafız Sadi, Tebdiz, divan, database.