Biyoloji öğretmen adaylarının biyoçeşitliliğin kültürel değerlerine ilişkin görüşleri
Views of biology teacher candidates on the cultural values of biodiversity
Yazar: HİCLAL UÇ
Danışman: PROF. DR. ALİ GÜL
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Biyoloji Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Biyoloji = Biology ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Biyoloji dersi = Biology lesson ; Biyoloji eğitimi = Biology education ; Biyoçeşitlilik = Biodiversity ; Kültürel değerler = Cultural values ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Toplumların hayatında önemli bir yere sahip olan sözlü anlatım türlerinden mit, destan ve 
efsanelerin kültürler arası etkileşimde ve üretildiği bölgenin geçmişine ait bilgileri gelecek 
nesillere aktarmasının önemi bilinmektedir. Mitoloji ve biyoloji arasındaki anlamlı ilişkinin 
varlığı yaşamın doğasını anlama, algılama ve anlamlandırma çabalarına önemli katkı 
sağlamaktadır. Bu çalışmada biyoloji öğretmen adaylarının bazı tarihsel metinlere, mitlere 
ve efsanelere göre biyoçeşitliliğin kültürel değerlerine ilişkin görüşleri açısından 
değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması 
yöntemi kullanılmıştır. Veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından oluşturulan 
"Biyoçeşitliliğin Kültürel Değerlerine İlişkin Değerlendirme Formu" ve "Yarı 
yapılandırılmış görüşme formu" kullanılmıştır. Çalışma, 2020-2021 eğitim-öğretim yılında 
Ankara'da bulunan bir üniversitenin eğitim fakültesinin 1., 2., 3. ve 4. sınıfında öğrenim 
görmekte olan 46 biyoloji öğretmen adayı ile yürütülmüştür. Tarihsel metinlerde, mitlerde 
ve efsanelerde biyoçeşitliliğin kültürel değerlerine ilişkin biyoloji öğretmeni adaylarının 
görüşleri alınmış ve değerlendirilmiştir. Bu çalışmada kullanılan mitlerden öğretmen 
adayları tarafından en çok bilinenin "Şanlıurfa Balıklı Göl" (%54,34), en az bilinenin ise 
"Cibilli Dede Türbesi" (%4,35) olduğu görülmüştür. Katılımcılar, kutsal özellik yüklenen
canlıların korunduğuna dair çıkarımlarda bulunmuşlardır. Öğretmen adayları, içerisinde 
canlılık unsurları bulunduran efsane, mit, destan gibi anlatıların biyoçeşitliliğin korunmasında etkili olabileceği ve farkındalık oluşturarak bireylerde koruma içgüdüsü 
oluşturacağına ilişkin değerlendirmeler yapmışlardır. Farklı bölgelerde ve kültürlerde 
kullanılan bazı anlatıların canlı türlerinin korunabilmesinde önemli katkılar sağladığı ifade 
edilmiştir. Katılımcılar, anlatılarda ön plana çıkan ve halk tarafından sevilen ve saygı 
duyulan kişilerin canlılara karşı davranışlarının toplum tarafından örnek alınacağı ve bunun
canlıların korunması konusunda etkili olabileceğini belirtilmişlerdir. Halk tarafından 
canlılara yüklenen değerlerin ve anlamların da o canlıların korunması konusunda etkili 
olabileceği ve nesilden nesle aktarılarak devamlılığının sağlanmış olabileceği sonucuna 
ulaşılmıştır. İçinde canlılara yönelik bir anlatım mevcut olan bu tarz anlatılar sayesinde 
toplumda çevre ve doğaya karşı bir koruma içgüdüsü oluşabileceği sonucu elde edilmiştir. 
Ayrıca bu anlatıların da etkisiyle toplumun bilinçli ya da bilinçsiz bir şekilde biyoçeşitliliğe 
karşı farkındalıklarında bir artış meydana gelebileceği anlaşılmıştır. Bu çalışmadan elde 
edilen sonuçlar göz önüne alınarak, öğretmenler tarafından içinde canlıların bulunduğu 
mitolojik anlatıların biyoloji bilgileri dâhilinde ders işleme süreçlerinde tercih edilmesinin, 
MEB kitaplarında bu tarz anlatıların yer almasının önemi ve gerekliliği önerilmektedir.

Abstract:
It is known that myths, epics and legends, which have an important place in the lives of 
societies, are important in intercultural interaction and in transmitting the information about 
the past of the region where they were produced to future generations. The existence of a 
meaningful relationship between mythology and biology makes a significant contribution to 
the efforts to understand, perceive and make sense of the nature of life. In this study, it is
aimed to evaluate pre-service biology teachers in terms of their views on the cultural values 
of biodiversity according to some historical texts, myths and legends. The case study 
method, one of the qualitative research approaches, was used in the study. "Assessment Form 
on Cultural Values of Biodiversity" and "Semi-structured interview form" created by the 
researcher were used as data collection tools. The study was conducted with 46 biology 
teacher candidates studying in the 1st, 2nd, 3rd and 4th grades of the education faculty of a 
university in Ankara in the 2020-2021 academic year. Among the myths used in this study, 
it was seen that the most known one by the teacher candidates was "Şanlıurfa Balıklı Göl" 
(54.34%), and the least known one was the "Cibilli Dede Türbesi" (4.35%). The participants 
made inferences that the living things that are loaded with sacred characteristics are 
protected. Preservice teachers made evaluations that narratives such as legends, myths and 
epics, which contain vitality elements, can be effective in the protection of biodiversity and that they will create a protection instinct in individuals by creating awareness. It has been 
stated that some narratives used in different regions and cultures make important 
contributions to the preservation of living species. The participants stated that the behavior 
of the people who are prominent in the narratives and who are loved and respected by the 
public, towards living things will be taken as an example by the society and this can be 
effective in the protection of living things. It has been concluded that the values and 
meanings attributed to living things by the public can also be effective in the protection of 
those living things and their continuity can be ensured by transferring them from generation 
to generation. Thanks to such narratives, in which there is a narrative about living things, it 
has been concluded that a protection instinct can be formed in the society against the 
environment and nature. In addition, it has been understood that with the effect of these 
narratives, an increase in the awareness of the society towards biodiversity, consciously or 
unconsciously, may occur. Considering the results obtained from this study, it is suggested 
that it is important and necessary for teachers to prefer mythological narratives containing 
living things in teaching processes within the context of biology knowledge, and to include 
such narratives in Ministry of Education books.