Küçük gruplarda meslek folkloru bağlamında ip-yular yapımcılığı: Ünye örneği
Rope halter production in small groups in the context of occupational folklore: The example of Ünye
Yazar: FERİDE KARAMAHMUTOĞLU
Danışman: PROF. DR. FATMA GÜLAY MİRZAOĞLU SIVACI
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Halk Bilimi Ana Bilim Dalı / Türk Halkbilimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore

Özet:
Bireysel ya da grup olarak icra edilebilen, eğitim, bilgi, beceri gerektiren, mal ve hizmet 
üreterek gelir elde edilmesini sağlayan olgu, meslek olarak adlandırılır. Kurallarının ait 
olduğu toplumca belirlenerek icra edilmesi açısından meslek, insanlar için oldukça 
önem arz etmektedir. Mesleki halk gruplarının bir etkinliği olarak görülen meslek
folkloru, halkbilimi çalışma alanlarından biri olarak öne çıkmaktadır. Bu bağlamda bu 
çalışmanın konusunu, Ordu ili Ünye ilçesinde küçük grup olarak tanımlanan ve
geleneksel yolla ip-yular yapımcılığını sürdüren ailelerin, icra ettikleri ip-yular
yapımcılığı mesleği, kendine özgü geleneksel ifadeleri, kültürel yaratma süreçleri, icra 
ortamları ve icracıları çerçevesinde mesleki halk hayatları içerisinde ortaya koydukları
folklorik unsurlarının incelenmesi oluşturmaktadır. Mesleğin ve icracılarının geçmişten
günümüze gelinen süreçte ne gibi değişim ve dönüşümler geçirdiği ve mesleğin
geleceği açısından nasıl bir konuma gireceği gibi meslek folkloruna etki eden öğelerin
tespit edilmesi için Ünye'de ikamet eden ve etmeyen meslekle ilgili kaynak kişilerle 
görüşülerek bilgiler derlenmeye çalışılmıştır. Çalışmada alan araştırmasına dayalı 
halkbilimi teori ve yöntemleri kullanılmıştır. Çalışmanın birinci bölümünde 
araştırmanın konusu, amacı, yöntemi ve önemi hakkında bilgi verilmiştir. İkinci 
bölümde Ünye ilçesinin tarihi, fiziki çevresi, kültürel yapısı ve ekonomik durumu 
anlatılmış ve çalışma alanı tanıtılmıştır. Üçüncü bölümde çalışmaya konu olan 
kavramlar, terimler ve tanımlar araştırmanın daha iyi anlaşılması amacıyla belirtilmiştir. 
Dördüncü bölümde, ip-yular üretiminde görülen geleneksel yöntemler, ip-yular 
yapımında kullanılan hammadde, araç gereçler ve yapım teknikleri ile ilgili bilgiler 
verilmiştir. Beşinci bölümde, kaynak kişilerden görüşme ve gözlem yoluyla derlenen,
mesleğin geleneksel icra ortamları, icracıları ve işlevleri ile ilgili bilgiler, geçmişten 
günümüze olacak şekilde ele alınmıştır. Sonuç bölümünde çalışma sahasından elde 
edilen bilgiler ışığında mesleğin ve icracıların halihazırdaki durumu değerlendirilmiş ve 
gelecekteki durumuna yönelik tavsiye ve önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
A profession can be performed individually or as a group, requires education, 
knowledge and skills, and provides income by producing goods or services. Professions 
are very important for people in terms of its rules being determined and practiced by the 
society it belongs to. Occupational folklore, which is seen as an activity of professional 
folk groups, stands out as one of the research areas of folklore. In this context, the 
subject of this study is the rope-halter making profession, which is defined as a small 
group in Ünye district of Ordu province. This study constitutes the examination of the 
folkloric elements that the families who continue to produce rope and halter in the 
traditional way include; within the framework of their unique traditional expressions, 
cultural creation processes, performance environments and performers, within their 
professional folk lives. In order to determine the elements that affect the folklore of the 
profession, such as what changes and transformations the profession and its 
practitioners have undergone from past to present and what position the profession will 
be in terms of its future, information has been compiled by interviewing resources about 
the profession who reside in Ünye and those who do not. In the study, folklore theories 
and methods based on field research were used. In the first part, information was given 
about the subject, purpose, method and importance of the research. In the second part 
the history, physical environment, cultural structure and economic situation of Ünye 
district are explained and the study area is introduced. In the third chapter, the concepts, 
terms and definitions that are the subject of the study are explained in order to better 
understand the research. In the fourth chapter, information about the traditional 
methods, the raw materials, tools and construction techniques used in rope-halter 
production is given. In the fifth chapter, information about the traditional performance 
environments, performers and functions of the profession, compiled from source people 
through interviews and observations, is discussed from past to present. In the conclusion 
section, the current situation of the profession and its practitioners was evaluated in the 
light of the information obtained from the study field and recommendations and 
suggestions were made for the future situation.