4-7 yaş arasındaki çocukların yaşadıkları kente ilişkin bilişsel haritaları ile mekânsal algıları arasındaki ilişkinin incelenmesi
An investigation of the relationship between the cognitive maps of the children between 4-7 years and their spatial perceptions of the city they live
Yazar: NUR BETÜL ÇALIŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ IŞIK KAMARAJ
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Okul Öncesi Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilişsel haritalar = Cognitive maps ; Kentler = Cities ; Mekan = Space ; Mekansal algı = Spatial perception ; Okul öncesi dönem = Preschool period ; Okul öncesi eğitim = Preschool education ; Okul öncesi çocuklar = Preschool childrens

Özet:
Araştırmada, 4-7 yaş arasındaki çocukların yaşadıkları kente ilişkin bilişsel haritaları ile mekânsal algıları arasındaki ilişkinin incelenmesinin yanı sıra 4-7 yaş arasındaki çocukların kente ilişkin bilişsel haritaları ve mekânsal algıları çeşitli değişkenler açısından incelenmesi üzerine çalışılmıştır.
Betimsel tarama modelinde yürütülen çalışma aynı zamanda kesitsel bir çalışmadır. Ordu ilinin Altınordu, Fatsa, Ünye, Ulubey, Çatalpınar ve Çamaş ilçelerine bağlı okullarda yer alan okul öncesi sınıflarında yürütülmüştür. Araştırmanın çalışma grubunu, 2019-2022 eğitim öğretim yılında resmi eğitim kurumlarında öğrenim görmekte olan tesadüfi örnekleme yöntemi kullanılarak seçilen 236 çocuk oluşturmaktadır.
Araştırmada veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından geliştirilen "Kişisel Bilgi Formu", tez danışmanı ve araştırmacı tarafından geliştirilen "Çocukların (4-7 Yaş Arası) Yaşadıkları Kente İlişkin Grafik Çizimlerinde Mekânsal ve Yapısal Ögeleri Değerlendirme Formu" ve Frostig (1961) tarafından geliştirilen, Türkçe'ye çevirisi ve uyarlaması Aral & Bütün Ayhan (2016) tarafından yapılmış olan "Frostig Görsel Algı Testi"nin Mekânda Konumun Algılanması Alt Boyutu kullanılmıştır.
Araştırma kapsamında toplanan verilerin analizi için çocukların mekânsal algıları ve yaşadıkları kente ilişkin bilişsel haritaları arasındaki ilişkiyi belirlemek için Spearman Testi yapılmıştır. Çocukların bilişsel haritalarını ve yaşadıkları kente ilişkin mekânsal algılarını demografik özellikler açısından incelemek amacıyla Mann-Whitney U Testi ve Kruskal-Wallis Tek Yönlü Varyans Analiz Tekniği kullanılarak fark analizi yapılmıştır.
Yapılan analizler sonucunda, çocukların bilişsel haritaları ile yaşadıkları kente ilişkin mekânsal algıları arasında anlamlı bir fark bulunamamıştır. Ayrıca yapılan analizler sonucunda çocukların mekânsal algılarının ve bilişsel haritalarının, sosyo-ekonomik gelişmişlik seviyesi yüksek olan ilçelerde daha gelişmiş olduğu sonucuna varılmıştır. Çocukların mekânsal algı düzeyleri ile cinsiyet değişkeni arasında anlamlı bir farklılık bulunamamıştır. Araştırmaya katılan 5 ve 6 yaş grubu çocuklarının bilişsel haritaları cinsiyete göre erkekler lehine iken, 7 yaş grubunda anlamlı bir farklılık görülememiştir. Bilişsel haritalar; 5 ve 6 yaş grubunda okula yürüyerek giden çocuklarda, 7 yaş grubunda ise okula taşıt ile giden çocuklarda daha gelişmiş olduğu sonucuna varılmıştır. Mekânsal algı düzeyleri; 6 yaş grubu çocuklarda, okula taşıt ile giden çocuklar lehine iken, 5 ve 7 yaş grubunda anlamlı bir farklılık bulunamamıştır.

Abstract:
In this study, besides investigating the relationship between the cognitive maps and spatial perceptions of the city they lived, the cognitive maps and spatial perceptions of the children aged 4 to 7 years were examined in terms of various variables.
The study carried out in the descriptive survey model is also a cross-sectional study. It was conducted in preschool classrooms in schools in Altınordu, Fatsa, Ünye, Ulubey, Çatalpınar and Çamaş districts of Ordu province. The study group of the research consisted of 236 children selected using the random sampling method. The children that participated in the research studied in official education institutions during the 2019-2022 academic year.
As the data collection tools of the research, a "Personal Background Form" developed by the researcher, "Evaluation Form for Spatial and Structural Elements in Children's (Aged 4-7) Graphic Drawings of the City They Live" developed by the researcher and the advisor, and the Perception of Position in Space sub-component from Aral and Bütün Ayhan's (2016) translation and adaptation of "Frostig Visual Perception Test" developed by Frostig (1961) were used.
For the analysis of the data collected within the scope of the research, the Spearman Test was conducted to determine the relationship between children's spatial perceptions and their cognitive maps of the city they live in. So as to examine children's cognitive maps and spatial perceptions of the city they live in regarding the demographic characteristics, a difference analysis was performed through the Mann-Whitney U Test and Kruskal-Wallis One-Way Variance Analysis Technique.
As a result of the analysis, no significant difference was found between the cognitive maps of the children and their spatial perceptions of the city they live in. Additionally, it was concluded that children's spatial perceptions and cognitive maps were more developed in districts with high socio-economic development level. Moreover, no significant difference was found between the spatial perception levels of children and the gender variable. Whereas cognitive maps of children aged 5 and 6 participating in the study were in favor of males according to gender, no significant difference was observed in the age group of 7 years. Concerning the cognitive maps, it was concluded that it was more improved in children aged 5 and 6 who went to school on foot. In addition, in the age group of 7, children who went to school by car were more developed pertaining to the cognitive maps. Spatial perception levels were in favor of children going to school by vehicle for the age group of six whereas no significant difference was found regarding the 5 and 7-year-olds.