Bir eğitim araştırma hastanesi pediatri polikliniğine başvuran 0-6 yaş çocukların ebeveynlerinin özel aşılar ile ilgili bilgi ve sağlık okuryazarlık düzeylerinin değerlendirilmesi
Evaluation of the knowledge and health literacy levels of the parents of 0-6 year-old children applying to an education and research hospital pediatrics polyclinic
Yazar: FEYZA NUR ÖZKAN
Danışman: DOÇ. DR. ESRA MELTEM KOÇ ; DOÇ. DR. GÜLSEREN PAMUK
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / İzmir Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Giriş: Çalışmanın amacı çocuk sağlığı ve hastalıkları polikliniğine başvuran 0-6 yaş grubu çocukları olan ebeveynlerinin aşı takviminde bulunmayan özel aşılar hakkındaki bilgi ve sağlık okuryazarlık düzeylerinin belirlenmesi; aralarındaki ilişkinin değerlendirilmesidir.
Yöntem: Kesitsel tipte yapılan bu çalışmanın evrenini 15.10.2023-15.11.2023 tarihlerinde İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Atatürk Eğitim Araştırma Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları polikliniğine herhangi bir sebeple başvuran 0-6 yaş grubu çocukları olan ebeveynler oluşturmaktadır. Çalışmaya katılmayı kabul eden kişilere gerekli literatür taraması yapılarak araştırmacılar tarafından hazırlanan sosyodemografik veriler, özel aşılar hakkında bilgi soruları ve TSOY-32 sağlık okuryazarlığı ölçeği kullanılarak hazırlanan anket yüz yüze görüşme yöntemiyle doldurulmuştur. 
Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları polikliniğine 1 ayda 0-6 yaş arası ortalama 1000 hasta başvurduğu kabul edilerek örneklem büyüklüğü 'Openepi sample size' hesaplama aracılığıyla %95 güven aralığında, %5 hata payı (tip-I hata) ve %50 bilinmeyen sıklık ile minimum 278 olarak hesaplanmıştır. 
Bulgular: Çalışmaya katılan çocukların yaş medianı:48,00 (min:2,00, max:72,00) aydı. Çocukların cinsiyeti açısından değerlendirildiğinde %41,2'si kız, %58,8'i erkekti. Annelerin %60,9'u, babaların %66,3'ü 31-40 yaş grubu aralığındaydı. Annelerin eğitim durumunun %60,2'si, babaların eğitim durumunun %52,7'si lisans ve üzeriydi. Geliri giderinden az %29,4, geliri giderine denk %52,0 ve geliri giderinden fazla %18,6 ebeveyn vardı. Ebeveynlerin %95,3'ünün sosyal güvencesi vardı.
Çalışmaya katılan ebeveynler özel aşılarla ilgili bilgi düzeyi açısından değerlendirildiğinde mean:15,84±2,26 (min:9,00, max:19,00) idi. Ebeveynlerin %64,9'unun özel aşıları yaptırdığı, %35,1'inin yaptırmadığı görülmüştür.
Çalışmaya katlan ebeveynler sağlık okuryazarlığı açısından değerlendirildiğinde %4,7'sinin yetersiz SOY (sağlık okuryazarlığı), %50,2'sinin sorunlu-sınırlı SOY, %30,1'inin yeterli SOY, %15,1'inin mükemmel SOY'na sahipti.
Ebeveynlerin sağlık okuryazarlıkları ile bilgi düzeyleri arasında anlamlı ilişki bulunmuştur. (p<0,05)
Sonuç: Bu çalışmaya katılan ebeveynlerin sağlık okuryazarlıkları ile bilgi düzeyleri arasında sağlık okuryazarlığı arttıkça bilgi düzeyinin de arttığı şeklinde anlamlı ilişki bulunmuştur. Çocuklarına aşı yaptırmayan ebeveynlerin yetersiz sağlık okuryazarlığına sahip olduğu görülmüştür. Çocuklarda bağışıklamanın artması için ebeveynlerin sağlık okuryazarlığının arttırılması gerektiği düşünülmektedir.

Anahtar kelimeler: özel aşılar, bilgi düzeyi, sağlık okuryazarlığı

Abstract:
Introduction: The aim of the study is to determine the knowledge and health literacy levels of parents of children aged 0-6 who apply to the child health and diseases polyclinic about special vaccines that are not included in the vaccination calendar; is the evaluation of the relationship between them.
Method: The population of this cross-sectional study consists of parents with children aged 0-6 who applied to Izmir Katip Çelebi University Atatürk Training and Research Hospital Child Health and Diseases polyclinic for any reason between 15.10.2023-15.11.2023. The necessary literature review was conducted for those who agreed to participate in the study, and the questionnaire prepared using sociodemographic data, information questions about special vaccines and TSOY-32 health literacy scale prepared by the researchers was filled out by face-to-face interview method.
Assuming that an average of 1000 patients between the ages of 0-6 are admitted to the Child Health and Diseases polyclinic in a month, the sample size is a minimum of 278 with a 95% confidence interval, 5% margin of error (type-I error) and 50% unknown frequency through the 'Openepi sample size' calculation. 
Results: The median age of the children participating in the study was: 48.00 (min: 2.00, max: 72.00) months. When evaluated in terms of gender of the children, 41.2% were girls and 58.8% were boys. 60.9% of mothers and 66.3% of fathers were in the 31-40 age group. 60.2% of mothers' education level and 52.7% of fathers' education level were bachelor's degree or above. There were 29.4% parents whose income was less than their expenses, 52.0% whose income was equal to their expenses, and 18.6% whose income was more than their expenses. 95.3% of parents had social security.
When the parents participating in the study were evaluated in terms of their level of knowledge about special vaccines, the mean was: 15.84±2.26 (min:9.00, max:19.00). It was observed that 64.9% of the parents had special vaccinations, while 35.1% did not.
When the parents participating in the study were evaluated in terms of health literacy, 4.7% had insufficient HQ (health literacy), 50.2% had problematic-limited HQ, 30.1% had adequate HQ, and 15.1% had excellent HQ. had.
A significant relationship was found between parents' health literacy and knowledge levels. (p<0.05)
Result: A significant relationship was found between the health literacy and knowledge levels of the parents participating in this study, such that as health literacy increases, the level of knowledge also increases. It has been observed that parents who do not vaccinate their children have insufficient health literacy. It is thought that parents' health literacy should be increased in order to increase immunization in children.

Key words: special vaccines, level of knowledge, health literacy