Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi eğitim aile sağlığı merkezlerinde takip edilen gebelerde çok boyutlu algılanan sosyal destekle doğum sonrası depresyon arasındaki ilişki
The relationship between multidimensional perceived social support and postpartum depression in pregnancies followed at education family health centers of Atatürk University Faculty of Medicine
Yazar: HALİME PINAR DEMİRÖZ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. KENAN TAŞTAN
Atatürk Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2017
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Aile sağlığı = Family health ; Algılanan sosyal destek = Perceived social support ; Depresyon = Depression ; Gebelik = Pregnancy ; Hasta takibi = Follow up studies ; Postpartum dönem = Postpartum period ; Sosyal destek = Social support

Özet:
Amaç: Bu çalışmada algılanan sosyal desteğin, postpartum dönemdeki annelerdeki anksiyete, depresyon ve stres düzeyleri üzerine etkisinin araştırılması amaçlanmıştır. 
Yöntem: Çalışma, Eylül 2015- Eylül 2016 tarihleri arasında Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi (AÜTF) Aile Hekimliği Anabilim Dalı' na bağlı hizmet veren beş adet Erzurum Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi Eğitim Tipi Aile Sağlığı Merkezinde takipli gebeler arasında yapıldı. Doğum sonrası 4 haftalık dönemi çalışmamızın yapıldığı tarihlerin dışına sarkmaması açısından çalışmanın son 9 aylık periyodundan sonra tespiti yapılan gebeler çalışmaya alınmadı. Bu koşulları sağlayan 122 gebeden çalışmamıza katılmaya gönüllü olan 119 gebeye önce Birinci Basamak için Beck Depresyon Ölçeği uygulandı. Ölçekten aldığı puan, ölçeğin Türkçe kesme puanı olan 4' ün üstü olarak hesaplanan 6 anne adayı depresif kabul edilerek çalışma dışı bırakıldı. Annelerden 3' ünün de yas sürecinde olması üzerine kalan 110 gebeye demografik anket verilerek doğumdan sonraki dördüncü hafta için görüşme planlandı. Doğum sonrası dördüncü haftada kontrole çağrılan postpartum dönemdeki kadınlara Edinburgh Doğum Sonrası Depresyon Ölçeği (EDSDÖ) doldurtuldu. Türkiye'de yapılan çalışma puanına göre 12 ve üzerinde puan alanlar depresif kabul edildi. Toplam 110 kadının demografik verileri istatistiksel olarak çalışıldı. Tüm kadınlarla yüz yüze görüşme yapıldı.
Numerik değişkenlerin normal dağılıma uygunluğu Histogram grafiği ile incelendi. Hipotez testleri olarak Student t testi, Mann-Whitney U testi, Tekrarlayan ANOVA, Tek Yönlü ANOVA, Ki Kare ve Lojistik Regresyon testleri kullanıldı. İstatistiksel olarak önemlilik sınırı p<0,05 kabul edildi.
	Bulgular: Çalışmamıza katılan annelerin ortalama yaşı 28.8±5,9 yıldı. Çalışmamızda katılımcıların Edinburgh Doğum Sonrası Depresyon Ölçeği' nden aldıkları puanlar ortalama 12,0±4,7 arasında değişirken, Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği Modifiye Formu' ndan aldıkları puanlar 58,3±13,0 arasında değişmekteydi.
	Çalışmamızın esas bulgusu olan EDSDÖ toplam puanı ile ÇBASDÖ toplam puanı arasında yapılan korelasyon analizinde aralarında negatif yönde bir  ilişki saptandı (r=-0,420 ve p<0,01). Buna göre ÇBASDÖ puanı artarken EDSDÖ puanı azalmaktaydı,.
Lojistik regresyon analizine göre algılanan sosyal desteğin, Postpartum Depresyonu (PPD) açıklayan bir faktör olduğu hipotezi anlamlı bulunmuştur ( p < 0,05).
Yüksek sosyal destek alanlar düşük sosyal destek alanlara göre doğum sonu depresyon açısından 0,093 kat riskliyken, orta sosyal destek alanlar düşük destek alanlara göre 0,212 kat risklidir. Bu verilere göre sosyal destek puanı arttıkça annelerin postpartum depresyon oranı düşmektedir.
Sonuç: Gebelik dönemi ve sonrasındaki özellikle ilk bir yıllık süreç, annenin fiziksel ve ruhsal açıdan daha çok sağlık problemine maruz kaldığı bir süreçtir. Bu dönemde yaşanabilecek bir problem anneyi, çocuğu, aileyi ve dolayısıyla toplumu olumsuz yönde etkileyebilecektir. Bu açıdan annenin ihtiyaç duyacağı sosyal destek eş, aile, yakın çevre ve sağlık profesyonelleri tarafından sağlanmalıdır. Anneye ulaşılabilirliği açısından en yakınında olan birinci basamak sağlık görevlilerine özellikle görev düşmektedir. Annenin kendisine, eşine ve ailesine verilecek danışmanlık hizmetiyle annenin algıladığı sosyal destek sayesinde doğum öncesi ve doğum sonrasında yaşayacağı psikolojik sorunlarla ve postpartum depresyonla daha kolay başa çıkması beklenebilir.
Anahtar kelimeler: postpartum depresyon, algılanan sosyal destek, aile sağlığı merkezi, aile hekimliği

Abstract:
Objective: In this study, it was aimed to research the effect of perceived social support on anxiety, depression and stress levels in postpartum mothers.
Method: The study was done on pregnants whose following ups were performed at five Erzurum Atatürk University Faculty of Medicine Education Type Family Health Centers (AUFMETHC), affiliated to the Department of Family Medicine, between September 2015 and September 2016.
The pregnancies were detected after the last 9 months period of study that was not taken into the study, in case of affecting our work outcomes by the last four weeks postpartum periods. Beck Depression Scale for Primary Care was administered to 119 patients who volunteered to participate in 122 genders who had these conditions. Six mothers whose scores were calculated above 4 -Turkish cut-off score- were considered depressed and excluded from the study. On the fact that three of the mothers are in mourning, the remaining 110 pregnants were made an appointment for the fourth week after giving birth with demographic questionnaire. The Edinburgh Postpartum Depression Scale (EPDS) was administered to postpartum women who were referred for control at the fourth postnatal week. According to the work done in Turkey, whose score 12 or more were considered to be depressed. The demographic data of 110 women were studied statistically. All women were interviewed face to face.
Normal distribution of numerical variables were evaluated by Histogram graph. Student t test, Mann-Whitney U test, Recurrent ANOVA, One-way ANOVA, Chi square and logistic regression tests were used as hypothesis tests. Statistically, the significance limit was accepted as p <0.05.
Findings: The mean age of the participating mothers was 28.81 ± 5,953 years. The lowest maternal age was 17 and the highest maternal age was 45. In our study, the participants' scores on the Edinburgh Postnatal Depression Scale ranged from 12.00 ± 4.722, the score of the Multidimensional Perceived Social Support Scale Modifiye Form (MPSSS)' s is 58,39 ± 13,036. There was a statistically significant correlation (r = -0,420 and p <0,01) in the correlation analysis between the total score of EPDS and the total score of MPSSS. EPDS score increases while MPSSS scores decrease.
According to the logistic regression analysis, the hypothesis that social support was a factor explaining Postpartum Depression (PPD) was significant (p <0.05).
High social support recipients were 0.093 times more risky for postpartum depression than low social support recipients, furthermore moderate social support ones are 0.212 times more risky than low. According to this data, as the social support points increase, the postpartum depression rate of the mothers decreases.
Results: The first year of pregnancy, especially after the first year, is a process in which the mother is more physically and mentally vulnerable to health problems. A problem that may be experienced in this period may affect the mother, the child, the family, and therefore society in a negative way. From this point, the social support that the mother will need must be provided by the spouse, family, close environment and health professionals. It has a particular duty to primary health care providers who are the nearest to mother access point. It can be anticipated that it will be easier to cope with postpartum depression and psychological problems before, during and after the birth, with the aid of the mother's perceived social support through the counseling of the mother, her husband and her family.
Key Words: postpartum depression, perceived social support, family health center, family medicine.