Annelerin ebeveynlik stillerinin kuşaklararası aktarımının incelenmesi: Kişiliğin aracılık etkisi
Examining the intergenerational transmission of parenting styles of mothers: The mediating effect of personality
Yazar: HALE SAVCI
Danışman: PROF. DR. FERDA AYSAN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology

Özet:
Bu çalışmanın amacı annelerin ebeveynlik stillerinin kuşaklararası aktarımında anne ve anneanne kişiliğinin aracılık etkisini incelemektir. Bu genel amaç doğrultusunda öncelikle anne ve anneannelerin algıladığı ve uyguladığı ebeveynlik stillerini ölçen Anneler için Algılanan ve Uygulanan Ebeveynlik Stilleri Ölçeği (AAUESÖ) geliştirilmiştir. Ardından annenin algıladığı ve uyguladığı ve anneannenin algıladığı ve uyguladığı ebeveynlik stilleri arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Son olarak bu ilişkilerde anne ve anneannenin kişiliğinin aracılık etkisi incelenmiştir. Dolayısıyla bu çalışma iki aşamadan oluşacak şekilde tasarlanmıştır. Birinci aşamada AAUESÖ geliştirilmiştir. İkinci çalışmada annelerin ebeveynlik stillerinin kuşaklararası aktarımında kişiliğin aracılık etkisi incelenmiştir. Birinci aşama nitel ve nicel olmak üzere iki farklı çalışmanın gerçekleştirildiği bir karma yöntem araştırmasıdır. Çalışmanın ikinci aşaması (esas çalışma) nicel bir çalışmadır. Bu aşamada nicel araştırma modellerinden betimsel tarama modeli kullanılmıştır. Birinci aşamanın nitel çalışması 22 anne, nicel çalışması üç farklı örneklemden oluşan 726 anne üzerinden gerçekleştirilmiştir. İkinci aşamada esas çalışma 214 anne ve 214 anneanne üzerinden gerçekleştirilmiştir. Birinci aşamanın nitel çalışmasında veri toplama aracı olarak 36 sorudan oluşan yarı yapılandırılmış görüşme formu ve Kişisel Bilgi Formu, nicel çalışmasında AAUESÖ ve Kişisel Bilgi Formu kullanılmıştır. Esas çalışmada AAUESÖ, Büyük Beş-50 Kişilik Testi (B5KT-50-Tr) ve Kişisel Bilgi Formu kullanılmıştır. Birinci aşamanın nitel çalışmasında annelerin hem algıladıkları hem de uyguladıkları ebeveynlik stillerinin zorba anne, var ama yok anne, zor anne, Hızır anne, şefkatli anne, öğretmen anne, köprü anne, duygudaş-arkadaş anne ve kafası karışık anne olmak üzere dokuz alt temadan oluştuğu saptanmıştır. Birinci aşamanın nicel çalışması sonuçları AAUESÖ'nün geçerli ve güvenilir bir ölçek olduğunu göstermektedir. Esas çalışmanın sonuçları ebeveynlik stillerinin kuşaklararasında aktarılabileceğini göstermektedir. Ayrıca bu aktarımda anne ve anneanne kişiliğinin aracılık etkisine sahip olduğunu gösteren sonuçlar elde edilmiştir. Son olarak elde edilen bulgular literatür çerçevesinde tartışılmış ve önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
The aim of this study is to examine the mediating effect of mothers' and grandmothers' personalities  on the intergenerational transmission of mothers' parenting styles. In line with this general purpose, firstly, the Perceived and Applied Parenting Styles Scale for Mothers (PAPSSM), which measures the parenting styles perceived and applied by mothers and grandmothers, was developed. Secondly, the relationships between the parenting styles perceived and practiced by the mother and the parenting styles perceived and practiced by the grandmother were examined. Finally, the mediating effect of the mothers' and grandmothers' personalities on these relationships was examined. Therefore, this study was designed to consist of two phases. In the first phase of the study,  the PAPSSM was developed. In the second phase of the  study, the mediating effect of personality on the intergenerational transmission of mothers' parenting styles was examined. In the first phase of the study, the  mixed methods research which combines elements of qualitative and quantitative research, were conducted. In the second phase of the study (the main study) quantitative research method was used. At this stage, the descriptive model, which is one of the quantitative research models was used. The qualitative study of the first phase was conducted on 22 mothers and the quantitative study was conducted on a total of 726 mothers consisting of three different samples. In the second phase (the main study), the study was conducted on 214 mothers and 214 grandmothers. In the qualitative study of the first phase, data was collected through the use of  a semi-structured interview form consisting of 36 questions and a Personal Information Form (PIF),  while in the quantitative study, the PAPSSM and Personal Information Form (PIF) were used. The PAPSSM, Big Five-50 Personality Test (B5KT-50-Tr) and Personal Information Form (PIF) were used in the main study.  Through the use of the qualitative study conducted in the  first phase of the study, it was found out that both perceived and practiced parenting styles of the mothers consisted of  nine sub-themes: Bullying mother, present but absent mother, tough mother, Hızır mother, compassionate mother, teacher mother, bridge mother, sympathizing-friend mother, and confused mother. The results of the quantitative study of the first phase show that the PAPSSM is a valid and a reliable scale. The results of the main study show that parenting styles can be transmitted across generations. In addition, the results show that the personalities of the  mother and the grandmother have a mediating effect in this transmission process. Finally, the findings were discussed within the framework of the literature and recommendations regarding the future studies and the practices of parenting styles were given.