Çocuklarda inflamatuvar bağırsak hastalığı aktivitesi ile fonksiyonel trombosit göstergeleri (trombosit sayısı ve ortalama trombosit hacmi, plateletkrit, trombosit dağılım genişliği) arasındaki ilişkinin karşılaştırılması
Comparison of the relationship between platelet indices and activity of inflammatory bowel disease in pediatric patients
Yazar: EDİZ EDEER
Danışman: PROF. DR. DENİZ ERTEM
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2016
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Akut faz proteinleri = Acute phase proteins ; Kan trombositleri = Blood platelets ; Remisyon = Remission ; Trombosit sayısı = Platelet count ; Çocuklar = Children ; İnflamatuar bağırsak hastalıkları = Inflammatory bowel diseases

Özet:
Giriş ve amaç: İnflamatuvar bağırsak hastalığı gastrointestinal sistemde kronik tekrarlayan inflamasyonla karakterize kompleks multifaktöriyel bir hastalıktır. İBH Ülseratif kolit (ÜK) ve Crohn hastalığı (CH) olmak üzere iki ana formdan oluşur. Hastalığın aktif döneminde erken teşhisi ciddi hastalıklarda uygun tedaviyle birlikte mortalite oranını düşürmektedir. İBH'da hastalığın aktif dönemini saptamak için birçok invaziv olmayan testler üzerinde çalışılmıştır. Trombositler inflamasyonda önemli bir rol oynar ve birtakım çalışmalar trombositlerin İBH patogenezinde rol oynadığını öne sürmektedir. Çalışmanın amacı, trombosit göstergelerinin; ortalama trombosit hacmi (MPV), trombosit dağılım genişliği (PDW), plateletkrit (PCT), diğer hastalık aktivite indeksleri ve serolojik belirteçler ile karşılaştırma yaparak, pediatrik İBH hastalarının tanı anında sağlıklı bireylerden ayrılmasını sağlayan, hastaların takiplerinde ve hastalığın ciddiyetini belirlemede kullanılan kullanışlı, ucuz, invaziv olmayan bir belirteç olabileceğini göstermektir. 
Yöntem: Çalışmaya Marmara Üniversitesi Pendik Eğitim ve Araştırma Hastanesi Çocuk Gastroenteroloji poliklinik ve servisinde 2000-2015 yılları arasında inflamatuvar bağırsak hastalığı (İBH) tanısı almış ve takip edilmekte olan hastalar dahil edildi. Çalışmanın kontrol grubu aynı poliklinikte takip ve tedavi edilen kronik fonksiyonel kabızlığı olan hastalardan oluşturuldu. ÜK ve CH'larının aktif ve remisyon fazı, klinik, radyolojik, endoskopik ve histopatolojik bulgular doğrultusunda belirlenmiş kriterlere dayanarak tanı konuldu. Hastaların tıbbı bilgileri tanı anındaki ve ilk remisyona girdikleri zamandaki  yaşları, cinsiyetleri, İBH tipi, pediatrik ÜK aktivite indeksi/CH aktivite indeksi, hastalığın tutulumu, davranışı, histopatolojik bulguları araştırıldı. Tormbosit sayısı ve fonksiyonel trombosit göstergeleri olan ortalama trombosit hacmi (MPV), trombosit dağılım genişliği (PDW) ve plateletkrit (PCT) dahil olmak üzere tam kan sayımı, C-reaktif protein, eritrosit sedimentasyon hızı, ambumin ve fekal kalprotektin değerleri incelendi. Hasta ve kontrol grupları, bahsedilen hematolojik ve akut faz belirteçleri ile karşılaştırıldı. Ayrıca, İBH'nın aktif ve remisyon fazını ayırt etmek için her bir trombosit göstergesi, tek tek ve kombine edilerek duyarlılıkları, özgüllükleri, pozitif ve negatif belirleyicilik değerleri hesaplandı. 
Bulgular: IBH tanılı 86 hasta (37 CH, 49 ÜK) ve 69 kontrol hastası çalışmaya alındı. Gruplar arasında yaş ve cinsiyet dağılımı açısından istatiksel olarak fark yoktu. Aktif ÜK ve CH hastalarında PDW dışında bütün laboratuvar parametreleri (trombosit sayısı, PCT, MPV, ESH, CRP, albumin) kontrol grubuna göre önemli ölçüde farklı çıktı (p<0.05). ÜK ve CH'ların aktif ve remisyon dönemi karşılaştırıldığında PDW dışındaki tüm parametreler önemli ölçüde farklı çıktı (p<0.05). Ayrıca remisyondaki ÜK ve CH'ların kontrol grubuyla karşılaştırılmasında MPV, ESH ve CRP dışında fark saptanmadı (p>0.05). Her iki grupta da MPV kontrol grubuna göre düşük gözlendi (p<0.05). Her iki grubun remisyon döneminde ESH düşüş gösterse de kontrol grubuna göre yüksek saptandı (p<0.05). Hastalık aktivite indeksleri karşılaştırıldığında orta-ciddi olgularda CRP önemli ölçüde yüksek, albumin ise düşük bulundu (p<0.05). Ayrıca ÜK'larda CRP, hastalık yaygınlığı ile korele bulundu (p<0.05). Parametrelerin optimal kesim değerini saptamak için ROC eğrisi kullanılrak duyarlılık, özgüllük, pozitif ve negatif belirleyicilik değerleri hesaplandı. MPV ve ESH için en yüksek duyarlılık oranı, CRP ve albumin için ise en yüksek özgüllük oranı hesaplandı. Trombosit sayısı, ESH ve albumin kombine edildiğinde ise en yüksek duyarlılık oranı elde edildi.
Sonuç: İBH hastalarında kronik inflamasyon sürecinde trombosit sayısında artış, şekil ve aktivasyon göstergelerinde değişiklikler meydana gelir. Çalışmada, İBH'daki trombosit göstergelerindeki değişiklikler gösterilmiştir. Düşük MPV ve yüksek PCT ve trombosit sayısı, rutin kullanılan inflamatuvar belirteçleri ile kıyaslandığında yüksek duyarlılık ve özgüllükle hastalığın aktif dönemiyle ilişkili bulunmuştur. Hastaları sağlıklı bireylerden ayırt etmek ve aktif dönemden remisyona geçişlerini izlemek için diğer inflamatuvar belirteçleri ile birlikte kullanılabilirler ve böylece hastalığı belirlemedeki duyarlılık oranını da arttırabilirler.

Anahtar kelimeler: inflamatuvar bağırsak hastalığı, pediatrik, trombosit sayısı, fonksiyonel trombosit göstergeleri, akut faz belirteçleri, akut dönem, remisyon

Abstract:
Objectives and study: The inflammatory bowel disease (IBD) is a complex, multifactorial disorder characterized by chronic relapsing inflammation in the intestinal tract. IBD is comprised of two major disorders: ulcerative colitis (UC) and Crohn disease (CD). Early determination of active disease is important for reducing mortality in severe diseases with development of effective treatment. Many non-invasive tests have been also studied for diagnosis and determining of disease activity in IBD. Platelets play an important role in inflammation and several studies suggest that platelets are involved in the pathogenesis of IBD. The aim of the present study is to determine whether platelet indices; mean platelet volume (MPV), platelet distribution width (PDW) and plateletcrit (PCT) would be useful, cheap, non-invasive biomarkers for differentiating pediatric IBD patients from healthy controls, following up and determining severity of pediatric IBD with comparing other disease activity indexes and serologic markers.
Methods: Newly diagnosed Ulcerative colitis (UC) or Crohn's disease (CD) and followed up at Marmara University School of Medicine Department of Pediatric Gastroenterology Hepatology and Nutrition in the years 2000-2015 patients were included in the study. The control group of the study, were recruited from patients with chronic functional constipation who were diagnosed and treated at the same clinic. The diagnosis of active and remission phase of UC and CD was based on established criteria of clinical, radiological, endoscope and histological findings. Medical records of the patients were analyzed for age of diagnosis, gender, type of IBD, pediatric ulcerative colitis activity index / Crohn's disease activity index, involvement and behavior of the disease, histopathologic findings, follow up duration, at the time of diagnosis and first remission phase retrospectively. CBC including platelet count and functional platelet indices such as mean platelet volume (MPV), plateletcrit (PCT) and platelet disribution width (PDW), C-reactive protein, erythrocyte sedimentation rate, albümin, fecal calprotectin values were analyzed. Patient and control groups were compared in terms mentioned hematological and acute phase reactants. Also, alone or in combination of each functional platelet indices' sensitivites, specificities, positive and negative predictive values were calculated to distinguish between aktive and in remission phase of IBD.
Results: A total of 86 patients with IBD (37 CD, 49 UC) and 69 control subjects were enrolled. There were no statistically significant differences between the ages and gender of the groups. All of the laboratory parameters (PLTc, PCT, MPV, ESR, CRP, albumin) except PDW were significantly different in active UC and CD patients compared to the control subjects (p<0.05). When parameters of active and remission phase of UC and CD patients were compared all of these parameters except PDW were significantly different (p<0.05). Also, there were no significantly different except MPV, ESR and CRP between remission phases of UC-CD and control group (p>0.05). MPV has remained low value in both groups according to control group (p<0.05). While ESR was decreasing in both groups' remission phases, however it has remained high value compared to the control group (p<0.05). When the disease activity indices were compared, CRP and albumin were significantly higher in the moderate-severe groups (p<0.05). Furthermore, CRP correlated with extent of UC disease (p<0.05). ROC curve was used to identify optimal cut off values of suggested parameters, sensitivity, specificity, positive and negative predictive values were calculated. MPV and ESR have highest sensitivity percentage, CRP and albumin have highest specificity percentage. When the PLTc, ESH and albumin were combined, highest sensitivity percentage was obtained. 
Conclusion: Chronic inflammatory process in patients with IBD results in increasing in the number of blood platelets and changing in their activation and morphological parameters. The present study revealed that changes of platelet indices in pediatric IBD are noteworthy. Lower MPV value and higher PCT and PLTc are associated with active disease with high sensitivity and specificity compared to routinely used inflammatory markers. They can be added to and be combined to increase the sensitivity with other inflammatory markers especially to distinguish patients from healthy individuals and to monitör disease from active phase to remission phase.

Key words: inflammatory bowel disease, pediatric, platelet count, functional platelet indices, acute phase reactants, acute phase, remission