İslam medeniyetine şarkiyatçı yaklaşım: Arnold J. Toynbee
Orientalist approach to Islamic civilization: Arnold J. Toynbee
Yazar: AHMET MURAT FIRAT
Danışman: PROF. DR. SEYFETTİN ERŞAHİN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion ; Tarih = History
Dizin: Medeniyet = Civilization ; İslam medeniyeti = Islamic civilization ; İslam tarihi = Islamic history

Özet:
Arnold Toynbee, 'A Study of History' eseri ile 20. yüzyılın en önemli medeniyet tarihçilerinden biri olarak kabul edilmektedir. Tarih incelemesine devletler üzerinden değil medeniyetler üzerinden karşılaştırmalı olarak yaklaşmıştır. Üyesi olduğu Batı medeniyeti ve İslam medeniyeti en çok üzerinde durduğu konulardır. İslam medeniyetine Batı merkezli ve pragmatist bir şekilde yaklaşır. Batı'nın dünyada yıkılmayacak olan tek medeniyet olduğunu anlatırken İslam medeniyetinden örnek alması gerektiği konular olduğunu söyler. İslam medeniyetinin Helen-Suriye kültür karışımından doğduğunu, şuan durağan bir evrede olduğunu ama bu uyku halinin her an son bulma ihtimalinin olduğunu da belirtir. İslam'a ve Hz. Muhammed'e yönelik saygılı bir dil kullanmasına rağmen İslama ilahi kaynağı olan bir din olarak bakmaz. Onun yerine Hz. Muhammed'in bir öğretisi şeklinde değerlendirir. 
Çalışma giriş ve üç ana bölümden meydana gelmektedir. Girişte araştırmanın konusu, amacı, önemi ve kuramsal çerçevesinin yanı sıra tarih ve tarih felsefesine kavramsal bir yaklaşım ortaya konulmuştur. Ardından şarkiyatçı geleneğin İslam medeniyetine bakışının tarihçesi özetlenmiştir. İlk bölümde Arnold Toynbee'nin hayatı, eserleri, görüşleri ve bu görüşlerin İslam dünyasına yansıması ele alınmıştır. İkinci bölümde Toynbee'nin çalışmalarında üzerinde durulması gereken iki kavram olan 'Şarkiyatçılık' ve 'Medeniyet' kavramları incelenmiştir. Son bölümde ise Toynbee'nin İslam medeniyet ve tarihine bakışı ortaya konulmuştur. Bu bölümde Osmanlı ve modern Türkiye ile ilgili görüşleri de detaylıca anlatılmıştır.

Abstract:
Arnold Toynbee is considered one of the most important historians of civilization of the 20th century with his work 'A Study of History'. He approached the study of history comparatively not through states but through civilizations. Western civilization of which he was a member and Islamic civilization are the subjects he focused on the most. He approaches Islamic civilization in a Western-centered and pragmatist way. While explaining that the West is the only civilization in the world that will not collapse, he says that there are issues that it should take examples from Islamic civilization. He also states that Islamic civilization was born out of the Hellenic-Syrian cultural mixture and that it is currently in a dormant phase, but that this dormant state could end at any time. Although he uses respectful language towards Islam and the Prophet Muhammad, he does not view Islam as a religion with a divine source. Instead, he sees it as a teaching of the Prophet Muhammad.
The study consists of an introduction and three main chapters. In the introduction, the subject, purpose, importance and theoretical framework of the study as well as a conceptual approach to history and philosophy of history are presented. Then the history of the Orientalist tradition's view of Islamic civilization is summarized. In the first part, Arnold Toynbee's life, works, views and the reflection of these views on the Islamic world are discussed. In the second part, the concepts of 'Orientalism' and 'Civilization', two concepts that should be emphasized in Toynbee's works, are examined. In the last part, Toynbee's view of Islamic civilization and history is presented. In this section, his views on the Ottoman Empire and modern Turkey are also explained in detail.