Kars Müzesinde yer alan taş eserler
Stone work in the Kars Museum
Yazar: ÖZLEM ELBÜSTAN
Danışman: PROF. DR. HALDUN ÖZKAN
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Bizans Sanatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Hristiyan sanatı = Christian art ; Kars = Kars ; Kars Müzesi = Mars Museum ; Mezar taşları = Tambstones ; Mimari parçalar = Architectural pieces ; Müzeler = Museums ; Taş eserler = Stone works ; Türk-İslam eserleri = Turkish-Islam architectures ; Türk-İslam sanatı = Turkish-Islamic art ; Yazıtlar = Inscriptions

Özet:
Taş eserler ait oldukları dönemin sanatsal, sosyal, kültürel anlayışının izlerini
taşımaktadır. Bu sebeple Kars Müzesinde bulunan 54 adet taş eserin inceleme çalışmaları
tarafımızca gerçekleştirilmiş olup taş eserler Türk İslam Dönemi ve Hıristiyanlık Dönemi
olarak iki dönemde incelenmiştir.
Gregoryen Cemaati Hayk, Türk, Pers, Grek, Gürcü gibi farklı etnik unsurların bir
araya gelerek meydana getirdiği ve içerisinde ortak ananeler barındıran Kuzeydoğu
Anadolu ve Kafkasya coğrafyasında ortaya çıkan Hıristiyan cemaatidir. Bu
coğrafyalardaki birçok Hıristiyanlık dönemi maddi kültür verileri bu cemaate ait izler
taşımaktadır. Özellikle Bagratlı Krallığı zamanında bu cemaatin en yüksek kültürel
zenginliğe ulaştığını söyleyebiliriz. Haçkarlar da bu dönemin ve daha sonraki dönemlerin
tek başına sanat eseri olma özelliği gösteren kültürel zenginliğidir. Hıristiyanlık dönemi
taş eserleri içerisinde ayrıca kabartma tekniğinde, kiliselerin cephelerini hareketlendiren
figürlü taşlar ile de karşılaşmaktayız.
Türk-İslam Dönemi taş eserler koleksiyonunu oluşturan koç, koyun ve at heykeli
biçimli mezar taşları çoğunlukla Kars, Erzurum, Erzincan, Tunceli illerinde mezarlık
alanlarda karşımıza çıkmaktadır. Mezar taşları üzerinde yer alan Figürler bizlere bu mezar
taşlarının kime ait olduğu yönünde bilgiler sunmaktadır. En erken örneklerine Orta Asya
bozkırlarında rastladığımız bu taşlar Orta Asya menşeili bozkır yaşam tarzının Türk
sanatına yansımalarıdır.

Anahtar Kelimeler: Taş eserler, mezar taşları, mimari parçalar, koç, koyun, at,
Hıristiyanlık, Türk-İslam

Abstract:
Stone works bear the traces of the artistic, social and cultural understanding of the
period they belong to. For this reason, the studies of 54 stone works in the Kars Museum
were carried out by us, and the stone works were examined in two periods as the TurkishIslamic Period and the Christian Period.
The Gregorian community is a Christian community that is unique to the
Northeastern Anatolia and Caucasus geography, which is formed by the combination of
different ethnic elements such as Hayk, Turkish, Persian, Greek, Georgian and has
common customs. Many Christian period material culture data in these geographies bear
the traces of this community. We can say that this congregation reached the highest
cultural wealth, especially during the Bagrat Kingdom. Khachkars are also the cultural
richness of this period and later periods, which has the characteristic of being a work of
art alone. Among the stone works of the Christian period, we also encounter figured
stones that enliven the facades of churches in relief technique.
Constituting the Turkish-Islamic Period stone artifacts collection, ram, sheep and
horse sculpted tombstones are mostly found in cemeteries in Kars, Erzurum, Erzincan
and Tunceli provinces. The figures on the gravestones provide us with information as to
who these tombstones belong to. These stones, the earliest examples of which we
encounter in the Central Asian steppes, are the reflections of the steppe lifestyle of Central
Asia to Turkish art.

Keywords: Stone Works, tombstones, architectural pieces, ram, sheep, horse,
Christianity, Turkish-Islam