Engelli bireylerin haklarına erişiminde sivil toplum kuruluşlarının rolü: Türkiye Sakatlar Derneği örneği
The role of non-governmental organizations in access to rights for disabled individuals: The case of Türkiye Disabled Association
Yazar: KÜBRA FADİME AKYÜZ
Danışman: DOÇ. DR. CEMİLE ZEHRA KÖROĞLU
Uşak Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı / Sosyal Hizmet Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sosyal Hizmet = Social Work

Özet:
Bu çalışma, makro sosyal hizmet bağlamında engelli bireylerin deneyimledikleri hak ihlallerini açıklamayı ve bu ihlallerin giderilmesinde sivil toplum kuruluşlarının rolünü değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma metodolojisi çerçevesinde, 2023 yılı Aralık ayı ve 2024 yılı Ocak ayı arasında, Türkiye Sakatlar Derneği İzmir Şubesi'nin yöneticileri, üyeleri ve gönüllüleri ile yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak derinlemesine bireysel görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Görüşmeler sonucuna elde edilen veriler, MAXQDA 2020 nitel araştırma programı kullanılarak analiz edilmiş ve çeşitli bulgulara ulaşılmıştır. Bulgulara göre, engellilerin deneyimledikleri problemler sıklıkla erişilebilirlik kavramı, dışlanma ve damgalanma ile ilişkilendirilmiştir. Derneğe üye olma motivasyonlarına bakıldığında, yöneticilerin hak temelli çalışmalar yapma ve engelli bireylere yardımcı olma motivasyonuna sahip oldukları görülürken, engelli üyelerin motivasyonlarını sosyalleşme ihtiyacı ve yardım alma düşüncesi oluşturmuştur. Gönüllü bireylerin motivasyonlarını ise, engellilere yardım etme ve farkındalık kazandırma isteği oluşturmuştur. Araştırma sonucunda dernek faaliyetleri makro sosyal hizmet bağlamında ele alınmıştır. Faaliyetlerin çoğunluğunu sosyokültürel aktiviteler oluşturmakla birlikte makro düzeydeki faaliyetlerin yetersiz olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Engellilerin dernek aracılığı ile elde ettikleri hak kazanımlarının oldukça kısıtlı kaldığı görülmüş ve sivil toplum kuruluşlarının lobicilik ve savunuculuk faaliyetlerinin yanı sıra toplumda engelli farkındalığını arttırmaya yönelik gerçekleştirecekleri çalışmalara duyulan ihtiyaç ortaya çıkmıştır.
Anahtar Kelimeler: Engellilik, Makro Sosyal Hizmet, Sivil Toplum Kuruluşları

Abstract:
This study aims to explain the rights violations experienced by persons with disabilities in the context of macro social work and to evaluate the role of non-governmental organizations in eliminating these violations. Within the framework of qualitative research methodology, in-depth individual interviews were conducted between December 2023 and January 2024 with the managers, members and volunteers of the Izmir Branch of the Türkiye Disabled Association using a semi-structured interview form. The data obtained as a result of the interviews were analyzed using MAXQDA 2020 qualitative research program and various findings were reached. According to the findings, the problems experienced by disabled people were frequently associated with the concept of accessibility, exclusion and stigmatization. When the motivations for becoming a member of the association are examined, it is seen that the managers have the motivation to carry out rights-based studies and to help people with disabilities, while the motivations of the disabled members are the need to socialize and the idea of getting help. The motivations of volunteer individuals were the desire to help people with disabilities and to raise awareness. As a result of the research, association activities were handled in the context of macro social service. Although the majority of the activities consisted of sociocultural activities, it was concluded that macro-level activities were insufficient. It has been seen that the rights gains of the disabled people through the association are quite limited and the need for lobbying and advocacy activities of non-governmental organizations as well as studies to increase disability awareness in society has emerged.
Keywords: Disability, Macro Social Work, Non-Governmental Organizations