Münevver Molla Hassun (Hayatı, sanatı ve eserleri)
Monavvar Molla Hasson his life, art and works
Yazar: FATIMAH SALIM ZAINAL ALSALIHI
Danışman: PROF. DR. NURULLAH ÇETİN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Bibliyografya = Bibliography ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Bu çalışmada Irak Türkmen kadın yazarlarından biri olan Münevver Molla Hassun'un hayatı ve edebî kişiliği, aynı zamanda yazmış olduğu şiirleri ve hikâyeleri incelenmiştir. Münevver Molla Hassun, yaşamış olduğu toplumda "cesur yazar" olarak tanınan edebiyatçılardandır. Bunun asıl nedeni, uzun yıllar Irak'ta var olan baskıcı rejime rağmen kendi halkının sorunlarını edebî eserlerine taşımaktan çekinmemesi ve oldukça cesur davranmasıdır. Münevver Hanım, kadın edebiyatçı olarak bu edebî sahada adını sıklıkla duyuran bir isim olmakla beraber, oldukça değerli şiirleri ve hikâyeleri kaleme almış bir sanatkârdır. Dolayısıyla onun eserlerinin doktora düzeyinde incelemeye alınması sadece Türkiye için değil, aynı zamanda Irak Türkmen edebiyatı sahası için de oldukça önem arz etmektedir.
Çalışmanın temel amacı, Hassun'un eserlerinden hareketle Türk edebiyatının yapısında yer alan şiir ve hikâyelerdeki kurgusal yapı özelliklerini incelemektir. Yapmış olduğumuz çalışmada Türk edebiyatının genel özellikleri ile ilgili daha önce yazılan eserler değerlendirilmiş ve özellikle inceleme bölümü hazırlanırken Prof. Dr. Nurullah Çetin'in çalışmamıza temel çerçeve olarak kabul edilecek eserleri ele alınmıştır. Ardından bu kaynaklardan yola çıkılarak, belirli sınıflandırma yapılmış ve yazarın eserlerinde kullanmış olduğu edebi üslubu daha derinden anlamak amacıyla, bütün alt başlıklar örneklendirilmiştir.
Çalışma Münevver Molla Hassun'un eserlerinden alınan örneklerden hareketle, şiirlerinde içerik ve hikâyelerindeki kurgusal yapı ile ilgili tespit te bulunmayı amaçlayan metin merkezli çalışmadır. Münevver Molla Hassun`un hayatı, sanatı da incelemeyi hedef alan çalışma "Giriş", "Hayatı ve Edebî Kişiliği" ve "Şiirleri"
"Hikayeleri" olmak üzere toplamda dört ana başlıktan oluşmaktadır. Çalışmanın birinci bölümü "Giriş" bölümüdür. Bu bölümde Irak'ta Türk varlığı ve genel hatlarıyla Irak Türkmen Edebiyatı hakkında bilgiler verilmiştir. Aynı zamanda yazarın hayatı ve Irak Türkmen edebiyatındaki yeri ile ilgili bilgiler verilerek işlenen konunun seçilme sebebi anlatılmaya çalışılmıştır.
Çalışmanın ikinci bölümü Münevver Molla Hassun'un hayatı ve edebî kişiliğine dair bilgiler içermektedir. Bu bölümde elde edilen bilgilerin tamamı yazarla yapmış olduğumuz kişisel görüşmelerden derlenmiştir.
Şiirler bölümü tezimizin üçüncü bölümüdür, bu bölümünde yazarın şiirleri içerik bakımından ayrıntılı şekilde incelenmiştir. Bu bölümde ele alınan ana başlıklarının belirli özellikleri alt başlıklar halinde sıralanmış ve yazarın eserlerinden seçilen örneklerle somutlaştırılmıştır. Tezin üçüncü bölümü hazırlanırken yazarın "Gönül Zirvesinden" ve "Susuzluk Tılsımları" adlı şiir kitapları temel kaynak niteliğinde kullanılmıştır.
Tezin dördüncü bölümü ise "Hikayeler" bölümüdür ve bu bölümde yazarın yazmış olduğu hikâyelerindeki kurgusal yapı incelenmiştir. İnceleme yapılırken ele alınan beş hikâye, bizzat yazarın kendisinden temin edilmiştir. Bu hikâyelerden "Derinlerde Anılar" ve "Sessizlik Durağı" adlı hikâyeler daha önce hiçbir yerde yayınlanmayan hikâyelerdir.
Tezimiz incelemede elde edilen sonuçlarla tamamlanırken, "Kaynakça" bölümünde alıntılara başvurduğumuz, aynı zamanda yazarın hayat ve faaliyetlerine dair bilgiler toplamak için kullandığımız eserlere yer verilmiştir.
Çalışmanın "Ek" bölümünde dördüncü bölümde incelemeye tabi tutulan hikâyelerin tamamına yer verilmiştir. Bunun asıl nedeni yapmış olduğumuz çalışmanı bizden sonra yapılacak akademik çalışmalara kaynak niteliği taşıyacak özellikte olması ve bu tür çalışmalar yapılırken yazarın hikâyelerine erişim kolaylığının sağlanmasıdır. Çünkü yazarın kendisine ait hikâye kitabı mevcut değildir ve bu hikâyelere Türkiye'de erişmek oldukça zordur. "Ek" bölümü aynı zamanda yazarın kişisel hayatına dair bazı görüntülerini de içermektedir.
Anahtar Kelimeler:
Irak Türkmen Edebiyatı, Münevver Molla Hassun, Irak Kadın Yazarı, Şiir içeriği, hikâyelerdeki kurgusal yapı.

Abstract:
In this study, the life and literary personality of Münevver Molla Hassun, one of the Iraqi Turkmen women writers, as well as her poems and stories are analysed. Münevver Molla Hassun is one of the literary figures known as "brave writer" in the society she lived in. The main reason for this is that despite the oppressive regime that existed in Iraq for many years, she did not hesitate to carry the problems of her own people to her literary works and acted quite bravely. Mrs. Munawwar, as a female literary figure, is a name that is often heard in this literary field, and she is an artist who has written very valuable poems and stories. In this respect, it is also important to take her works as a basis for such an analysis.
The main purpose of the study is to reveal the fictional structure features in poems and stories in the structure of Turkish literature based on Hassun's works. In the study, the works previously written about the general structure of Turkish literature were accepted as the basic framework. A classification was made by evaluating examples from different sources and works, and examples from the works were given in almost all sub-headings in order to understand the author's style more deeply.
This study is a text-centred study that aims to make determinations about the content of Münevver Molla Hassun's poems and the fictional structure of his stories based on the examples taken from his works. The study consists of three main headings: "Introduction", "Life and Literary Personality" and "Works". The first part of the study is "Introduction". In this section, information about the Turkish presence in Iraq and Iraqi Turkmen Literature in general terms is given. At the same time, by giving
information about the author's life and his place in Iraqi Turkmen literature, the reason for the selection of the subject was tried to be explained.
The second part of the study contains information about Münevver Molla Hassun's life and literary personality. All of the information obtained in this section was compiled from personal interviews with the author. As a result of these interviews, not only information about the author's personal and literary life, but also two stories and poems that have not been published anywhere before have been obtained and included in the analysis.
The third part of our thesis consists of a detailed analysis of the author's works. This chapter is divided into two different sub-headings: the content of the poems and the structure of the fictions in the stories. In the third chapter, certain features of the main topics we have discussed are listed in items. Care has been taken to give examples in a way to explain these headings. All sub-headings in these headings have been concretised with examples selected from the author's works. While preparing the third part of the thesis, the author's poetry books titled "Gönül Zir zirv zirvinden" and "Susuzluk Tılsımları" were used as basic sources. The five stories analysed in the stories section were obtained from the author himself. Among these stories, "Derinlerde Anılar" and "Silence Stop" are stories that have not been published anywhere before. In general terms, the main academic source used in the review section is the works written by Prof. Dr Nurullah Çetin.
Finally, in the "Bibliography" section, the sources that we have quoted, used to expand our academic knowledge by reading and to collect information about the author's life and activities are included. Apart from this, the study is concluded with the "Appendix" section, which includes all of the stories analysed and some images of the author's personal life.
Key Words:
Iraqi Turkmen Literature, Munevver Molla Hassun, Iraqi Woman Writer, Poetry content, fictional structure in stories