Zamanın doğası ve belleğin işlevi üzerine Bergson ve Proust bağlamında felsefi soruşturma
The philosophical inquiry into the nature of time and the function of memory in the context of Bergson and Proust
Yazar: GİZEM YILDIRIM
Danışman: DOÇ. DR. ŞAHİN ÖZÇINAR
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Felsefe = Philosophy

Özet:
Henri Bergson ve Marcel Proust, her ne kadar farklı disiplinlerde çalışmış olsalar da, zaman ve bellek üzerine benzer düşüncelere sahiptirler. Bergson'un geliştirmiş olduğu "süre" (durée) kavramı ve Proust'un Kayıp Zamanın İzinde adlı eserinde ortaya koymuş olduğu anlayış, zaman ve belleğin niteliği üzerine derin düşünceler içerir. Hem Bergson hem de Proust, geleneksel zaman ve bellek anlayışlarından farklı, özgün birer anlayış geliştirmişlerdir. Bu tezde Bergson ve Proust'un zaman ve bellek üzerine gelişen düşünceleri ele alınmakta ve onların örtüşen ve karşıt olan yönlerine odaklanılmaktadır.
Bergson'a göre gerçek zaman süredir ve süre ile bellek arasında ayrım yapmaya kalkışmak gereksiz bir çabadır. Zira bellek olmadan hem zaman hem de süre kavramı açısından "önce" ve "sonra" arasında bağ kurulamaz. Ve Bergson bu bağın olmadığı homojen, ölçülebilir ve matematiksel zaman anlayışına tamamen zıt, kapsayıcı ve bütüncül bir zaman anlayışı geliştirmiştir. "Geçmiş", "şimdi" ile bir aradadır, kaybolmaz. Proust, zamanın lineer olmadığı ve geçmişin kendi içinde varlığını koruduğu noktasında Bergson'la hemfikirdir. Ancak Proust'a göre, Bergson'un aksine, hatırlanmadıktan sonra bu varlığın korunmasının bir anlamı yoktur. 
Bununla beraber, anımsama Proust'ta tesadüfî olarak bir nesne algılandığı anda gerçekleşirken, Bergson'a göre bellek, algıyı yaratma ve yönetme gücüne sahiptir; anının edimselleşip algı hâlini alması kişinin kendisine bağlıdır; dolayısıyla hiçbir anımsama tesadüfî değildir. Nitekim katışıksız algı diye bir şey yoktur. Algılama çok kısa bile olsa nihayetinde belli bir süreyi gerektirir ve bu esnada anı-imgelere bulanmıştır. Ve bellek, şimdiki zamandan geçmişe bir gerileme değil, geçmişten şimdiki zamana bir ilerlemedir.
Bergson belleğe bedenin dışında varoluş atfetmesiyle ne kadar iyimser ve yaşama dönükse, Proust'un yönü bir o kadar tükenişe dönüktür, bilinç ya da belleğin bedenin dışında bir varoluşu yoktur Proust'a göre, beden yok olduğunda onlar da yok olur. Kaybedilmiş zaman, kaybedilen hâtıra ancak ve ancak sanatla telâfi olunur.

Anahtar Kelimeler: Henri Bergson, Marcel Proust, Zaman, Süre (Durée), Bellek.

Abstract:
Henri Bergson and Marcel Proust, although they worked in different disciplines, share similar thoughts on time and memory. The concept of "duration" (durée) developed by Bergson, and the understanding presented in Proust's In Search of Lost Time, contain profound thoughts on the nature of time and memory. Both Bergson and Proust have developed unique perspectives on time and memory, differing from traditional views. In this thesis the evolving thoughts of Bergson and Proust on time and memory are discussed, focusing on their overlapping and contrasting aspects. 
According to Bergson, real time is duration, and attempting to distinguish between duration and memory is a futile effort. Without memory, a connection cannot be established between "before" and "after" in terms of both time and duration. Bergson developed a comprehensive and holistic understanding of time, which is in complete contrast to the homogeneous, measurable, and mathematical concept of time. The "past" is always present with the "now"; it does not disappear. Proust agrees with Bergson that time is not linear and that the past maintains its existence within itself. However, for Proust, unlike Bergson, the preservation of this existence is meaningless if it is not remembered.
 However, while for Proust, reminiscence occurs incidentally when an object is perceived, according to Bergson, memory has the power to create and manage perception; the actualization of the memory into a perception depends on the person himself; therefore, no reminiscence is incidental. Indeed, there is no such thing as pure perception. Perception, even if very short, ultimately requires a certain duration and is immersed in memory-images during this time. And memory is not a regression from the present to the past, but a progression from the past to the present. 
As much as Bergson attributes existence to memory beyond the body, with optimism and a turn towards life, Proust's orientation is just as much towards extinction. According to Proust, consciousness or memory does not exist outside the body; they also perish when the body ceases to exist. Lost time, lost memory can only be compensated through art.

Keywords: Henri Bergson, Marcel Proust, Time, Duration (Durée), Memory.