Topraklarda farklı ıslah materyallerinin bor adsorpsiyon ve yarayışlılık özelliklerine etkisi
The effect of different amentment materials in soil boron adsorption and availability features
Yazar: FATİH GÖKMEN
Danışman: PROF. DR. SADIK USTA
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bor (B) mutlak gerekli mikro besin elementlerinden birisidir. Buna karşın Türkiye Dünya B rezervlerinin %70 ten fazlasına sahip olduğu için bazı bölgelerdeki topraklarda B bitki gelişimini olumsuz etkileyebilecek seviyelere ulaşmaktadır. Bu çalışmanın amacı B fazlalığı olan topraklarda B elementinin toksik etkisinin azaltılması için uygun kimyasal ve organik düzenleyicilerin (demir sülfat, mangan sülfat, alüminyum sülfatın ve humik asit) belirlenmesidir. Bu amaçla Iğdır ili Aralık ilçesinde bulunan yaklaşık 83.000 ha'lık yüz ölçümüne sahip tuzlu-alkali ve B alandan toprak örneklemesi yapılmıştır. Sonrasında tanımlayıcı toprak analizleri yapılmıştır. Buna göre; toprak özelliklerin birbirine benzer, B içeriği açısından birbirinden farklı özellikte olan topraklardan 5 tane seçilerek demir sülfat, mangan sülfat, alüminyum sülfat ve humik asit uygulamaları ve seçilen topraklarda B adsorpsiyon ve desorpsiyon çalışmaları yapılmıştır. Adsopsiyon analizinde Langmuir ve Freundlich modelleri uygulanmıştır. Genel toprak özellikleri ile Langmuir ve Freundlich izortemleri ile elde edilen adsorpsiyon maksimum arasında ilişki incelendiğinde, toprakların kum fraksiyonu ile negatif yönde %5 seviyesinde ilişkili iken bitki tarafından alınabilir B içeriği ile pozitif yönde %1 seviyesinde ilişkili olduğu belirlenmiştir. Toprağın kil içeriği, spesifik yüzey alanı ve katyon değişim kapasitesi arasındaki korelasyon katsayıları önemli olmamasına rağmen, adsorpsiyon maksimum miktarı üzerine önemli etkileri olduğu gözlenmiştir. Elde edilen bulgulardan ıslah materyallerinden demir sülfat ve mangan sülfat materyallerinin B içeriği yüksek alkali toprakların ıslahında kullanım potansiyeline sahip olduğu düşünülmektedir.

Abstract:
Boron (B) is one of the essential micronutrients. However, Turkey has more than 70% of the world's B reserves. Therefore, in some regions, B reaches levels that can adversely affect plant development. The aim of this study is to determine suitable chemical and/or organic amendments (iron sulfate, manganese sulfate, aluminum sulfate and humic acid) to reduce the toxic effect of B in the soils. For this purpose, sampling was carried out from the saline-alkaline and B rich areas, which has a surface area of approximately 83,000 ha in Aralık, Iğdır. Then, descriptive soil analyzes were made. Different doses of iron sulfate, manganese sulfate, aluminum sulfate and humic acid were applied to selected 5 soil with similar soil properties but different B content. Boron adsorption and desorption studies were also carried out on these selected soils. The approprietness of B sorption data to Langmuir and Freundlich models were tested. Correaltion analysis between descriptive soil properties and Langmuir and Freundlich izortem parameters have revealed that maximum B sorption capacity was negatively correlated with sand fraction at p<0,05 whereas it was positively related to plant available B at p<0,01 confidence level. Despite the correlation coefficients between soil clay content, specific surface area and cation exchange capacity were not significant, it was observed that they could have noteworty contribution to the maximum B sorption capacity. It is believed that iron sulfate and manganese sulfate materials which are among the ameliorating  materials can be used to reduce plant available boron concentration in alkaline-B rich soils.