Визасыз режимдин кирүү туризминин өнүгүүсүнө таасири: Кыргызстандын мисалында
Vizesiz girişlerin aktif dış turizm üzerine etkileri: Kırgızistan örneği
Yazar: ALTINAY TAALAYBEK KIZI
Danışman: DOÇ. DR. BAKIT TURDUMAMBETOV
Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Otel İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Turizm = Tourism

Özet:
Туризм тармагында атаандаштык күчөп, айрыкча Кыргызстанга атаандаш болчу мамлекеттердин саны жылдан-жылга өсүүдө. Көптөгөн мамлекеттер туристтерди тартуу максатында визасыз режим саясатын активдүү колдонүп келишет.
Бул диссертациялык изилдөөнүн негизги максаты – Кыргызстандагы визасыз режим саясатынын өлкөнүн кирүү туризминин (inbound tourism) өнүгүүсүнө тийгизген таасирин эмпирикалык жактан тактап, изилдөө саналат. Илимий иш үч бөлүмдөн турат. Биринчи теориялык бөлүмүндө жалпысынан дүйнөдө визасыз режим саясатынын кыскача тарыхы, бул саясатты колдонгон өлкөлөр, алардын мотивдери жана бул саясаттын дестинациялык менеджмент жана маркетинг иштери менен байланышы эл аралык адабияттарды талдоо менен жазылды. Экинчи бөлүмдө Улуттук статистика комитети жана ошондой эле эл аралык уюмдар берген туризм статистикасы каралып чыкты. Мындан сырткары 2011-2020 жылдар аралыгындагы туризм статистикасы талданды. Изилдөөнүн акыркы бөлүмүндө сурамжылоонун негизинде чогулган маалыматтар, статистикалык программанын (SPSS) программанын жардамы жана кайчылаш-табуляция (cross-tabulation) анализи менен талданды. Жүргүзүлгөн сурамжылоого Кыргызстанда кирүү туризм тууралуу оюн айта алган туризм тармаганда иш алып барган ишкерлер, чечим кабыл алуучу мамлекеттик органдардын кызматкерлери жана туризмге адистешкен окумуштуулар катышты. Анкетаны 400 адам толтуруп анын 387си жарактуу деп табылды. Сурамжылоого катышуучулардын ыңгайлуулугу үчүн анкета Google формада жана барак түрүндө да чыгарылган.
Чогулган маалыматтарды анализ кылуудан алгач, анкеталардын жарактуулары иргеленип, суроолордун баары коддолуп жана категорияларга бөлүндү. Маалыматтарды анализдөө үчүн статистикалык программа колдонулду. Алгач, сүрөттөөчү анализдер (descriptive analysis) жасалып, респонденттердин демографиялык маалыматтары анализденди. Жүргүзүлгөн сурамжылоонун ишенимдүүлүгүн жана ички ыраттуулугун текшерүү үчүн Кронбахтын Альфа коэфициенти жүргүзүлдү Изилдөөнүн башында төрт гипотеза түзүлүп, аларды текшерүү үчүн атайын анализдер жүргүзүлдү.
Изилдөөнүн натыйжасында, респонденттердин көпчүлүк бөлүгү (51,7%) аял, жаш курагы боюнча сурамжылоого эң көп 18-30 жаштагылар (43,7), болжол менен ар бир респонденттин экинчиси үй бүлөөлүү (56,6%), Респонденттерддин жарымынан көбү бакалавр даражасы барлар (53,2%), Болжол менен ар бир төртүнчү респондент магистратура даражасы барлар (24,0%), респонденттердин көпчүлүк бөлүгү туризм тармагында 1-4 жыл тажрыйбага ээлер(42,9).
Кайчылаш-табуляция анализи менен табылган маалыматтарга келсек, эң маанилүү суроолордун бири болгон "Визасыз режим максатталган өлкөлөрдөн келген туристтердин санынын өсүшүнө өбөлгө түзөт"-деген суроого респонденттердин 60,2% толук макулмун деп жооп беришкен. Кийинки маанилүү суроо болгон "Визасыз режим өлкөнүн коопсуздугуна коркунуч туудурат"-деген суроого респонденттердин болгону 22,5% толук каршымын, 20,9% каршымын деген жоопторун беришкен."Визасыз режим ДМУлар (Дестинация менеджмент уюмдары) боюнча тийиштүү иш алып бармайынча натыйжалуу болбойт"-деген суроого респонденттердин 34,9% толук макулмун деген жообун берген.

Abstract:
Turizm sektöründe rekabet kızışmakta ve Kırgızistan ile rekabet eden ülke sayısı her geçen yıl artmaktadır. Birçok ülke aktif olarak turist çekmek için vizesiz politikalar uygulamaktadır.
Vizesiz rejım, ülkeler arasında tek taraflı veya ikili bir anlaşmadır. Böyle bir anlaşmaya göre, belirli bir ülkenin veya ülkelerin vatandaşlarının belirli bir ülkeye turist olarak girebilmeleri için vize almaları gerekmemektedir. Vize, bir ülke vatandaşının başka bir ülkenin topraklarına belirli bir süre için girmesine izin veren özel bir belgedir. Bu belge, vatandaşların bir ülkeden diğerine hareketini veya seyahatini kontrol etmek için kullanılır (Oxford University Press 2022).
Bu tez araştırmasının temel amacı, Kırgızistan'daki vizesiz politikanın, aktif dış turizminin gelişimi üzerindeki etkisinin ampirik olarak açıklanması ve incelenmesidir. Bilimsel çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci teorik bölümde, uluslararası literatür incelenerek dünyadaki vizesiz rejim politikasının kısa bir tarihçesi, bu politikayı uygulayan ülkeler, amaçları ve bu politikanın destinasyon yönetimi ile ilişkisi yazılmıştır. İkinci bölüm, Ulusal İstatistik Komitesi ve uluslararası kuruluşlar tarafından sağlanan turizm istatistiklerini inceledi. Ayrıca 2011-2020 dönemine ait turizm istatistikleri analiz edilmiştir. Çalışmanın son bölümünde anketten elde edilen veriler istatistiksel yazılım (SPSS) ve çapraz tablo analizi kullanılarak analiz edilmiştir.
Ankete turizmin çeşitli alanlarında çalışan profesyoneller, hükümet karar vericileri ve turizm akademisyenleri katıldı. Anket 400 kişi tarafından dolduruldu ve bunlardan 387'si geçerliydi. Anket katılımcılarına kolaylık olması için anket Google formatında ve kağıt formda tasarlanmıştır.
Toplanan veriler analiz edilmeden önce, anketlerin geçerliliği değerlendirildi ve tüm sorular kodlandı ve sınıflandırıldı. Veri analizi için istatistiksel yazılım kullanıldı. İlk olarak betimsel bir analiz yapılmış ve cevaplayıcıların demografik verileri analiz edilmiştir. Anketin güvenilirliğini ve içtutarlılığını test etmek için Cronbach's Alpha katsayısı kullanılmıştır.Çalışmanın başında dört hipotez oluşturulmuş ve bunları test etmek için özel analizler yapılmıştır.
Araştırmanın sonuçlarına göre, katılımcıların çoğunluğunu (%51,7) kadın, en fazla katılımcının yaşları 18-30 (43,7), neredeyse her saniyeden biri evli (%56,6), yarısından fazlası evlidir (%56,6). Katılımcılar lisans derecesine sahiptir (%53,2), yaklaşık dört katılımcıdan biri yüksek lisans derecesine sahiptir (%24,0), çoğu katılımcı turizm sektöründe 1-4 yıllık deneyime sahiptir (%42,9).
Çapraz tablo analizi sonucunda elde edilen verilerle ilgili olarak, ankete katılanların %60,2'si "Vizesiz rejim hedef ülkelerden gelen turist sayısının artmasına katkı sağlıyor" sorusuna tamamen katıldığını belirtmiştir. en önemli konular. Bir sonraki önemli soru olan "Vizesiz rejim ülke güvenliği için tehdit oluşturuyor" sorusuna, tamamen karşı çıkanların oranı sadece %22,5, karşı çıkanların oranı %20,9, tamamen katılıyorum diyenlerin oranı ise %34,9 oldu.