Neolitik Dönem'de Orta Anadolu'daki tapınak ve kutsal alanların sosyoekonomik ve kültürel açıdan değerlendirilmesi
Socioeconomic and cultural evaluation of temples and sanctuaries in Central Anatolia in the Neolithic Period
Yazar: BÜŞRA ŞEKEROĞLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ RABİA AKARSU
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Din = Religion ; Mimarlık = Architecture

Özet:
İnsanoğlu, var olduğu zaman diliminden itibaren hem kendisini hem de içinde bulunduğu çevreyi devamlı olarak değiştirerek geliştirmiştir. Bu durum, günümüzdeki modern hayatın temellerinin atılmasını sağlamıştır. Gelişmelerle beraber bilgi ve deneyimlerin oluşturulup gelecek nesillere aktarılması uzun bir zaman almıştır. İnsanoğlunun avcı ve toplayıcı yaşam şeklinden üretimci yerleşik yaşam şekline geçmesi bu gelişmelerden biridir. Neolitik Dönem'le beraber görülmeye başlayan bu gelişmeyle insanlar, mağara ve kaya sığınaklarından kalıcı köy yerleşmelerine geçerek benzersiz yapılar inşa etmeye başlamıştır. Bu yapıların bazıları, içerisindeki buluntulara ve mimari unsurlara göre tapınak ve kutsal alan olarak nitelendirilip din ve inançla ilişkilendirilmiştir. Ayrıca, bunların toplumun ortak kullanımına açık alanlar olduğu ve günlük faaliyetlerde de işlev gördüğü anlaşılmaktadır. Dolayısıyla, tapınak ve kutsal olarak nitelendirilen bu alanlar toplumun din ve inanca dair düşüncelerini ve sosyal, kültürel ve ekonomik durumunu yansıtmaktadır. Çalışmamızda Orta Anadolu Bölgesi'ndeki Çanak Çömlekli ve Çanak Çömleksiz Neoltik Dönem'e tarihlenen tapınak ve kutsal alanlarla, insanların din ve inanca dair düşünceleri ile sosyoekonomik ve kültürel durumları anlaşılmaya çalışılmıştır. Bölge yerleşimlerindeki bu yapılar birbirleriyle karşılaştırılarak değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Neolitik Dönem, Tapınak, Kutsal Alan, Sosyoekonomik, Kültürel

Abstract:
Since the time of its existence, human beings have developed both themselves and the environment they live in by constantly changing them. This has laid the foundations of today's modern life. With the developments, it took a long time to create and transfer knowledge and experience to future generations. One of these developments is the transition of human beings from a hunter and gatherer lifestyle to a productive settled life style. With this development, which started to be seen with the Neolithic Period, people started to build unique structures by moving from caves and rock shelters to permanent village settlements. Some of these structures have been described as temples and sanctuaries according to the finds and architectural elements in them and have been associated with religion and belief. In addition, it is understood that these are areas open to the common use of the society and also function in daily activities. Therefore, these areas, which are described as temples and sanctuaries, reflect the society's thoughts on religion and belief, and their social, cultural and economic situation. In our study, it has been tried to understand the socioeconomic and cultural conditions of the people with the temples and sanctuaries dated to the Pottery and Non-Pottery Neolithic Period in the Central Anatolian Region. These structures in the regional settlements were evaluated by comparing them with each other.

Keywords: Neolithic Period, Temple, Sanctuary, Socioeconomic, Cultural