İslâm Aile Hukukunda hakemlik kurumu
Arbi̇trati̇on insti̇tuti̇on i̇n the Islami̇c Fami̇ly Law
Yazar: MUTEBER GÜLSEFA UYGUR
Danışman: PROF. DR. SERVET BAYINDIR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law
Dizin: Aile = Family ; Aile hukuku = Family law ; Hakemlik = Arbitration ; Islah = Improvement ; İslam Hukuku = Islamic Law

Özet:
İslâm aile hukukunda hakemlik, aile birliğinin devamlılığı açısından önemli
bir kurumdur. Ailevî problemlerin yoğun şekilde yaşandığı günümüzde bu kurumun
etkin bir şekilde hayata geçirilmesi önem arz etmektedir.
Bu çalışma, hakemlik konusunun geçmişten günümüze nasıl işlendiğinin
tespitini ve bu konuda Nisâ sûresinin 35. âyeti esas alınarak ailevî ihtilâfların çözümü
noktasında oluşturulan bir model önerisini kapsamaktadır.
Tezimizde önce hakemlik kurumunun ortaya çıkışı ve aile hakemliğiyle ilgili
temel kavramlar ele alınmıştır. Daha sonra Nisâ sûresi 35. âyetin tefsirlerde ele
alınışı aktarılmış ve Hz. Peygamber ile sahâbe dönemindeki hakemlik uygulamaları
hakkında örnekler verilmiştir.
Fıkıhta meşhur mezheplerin konuya dair görüşlerine değinilmiş, konunun
Osmanlı dönemindeki uygulaması ve çağdaş çalışmalardaki durumu incelenmiştir.
Ayrıca Doğu ve Batı ülkelerindeki yürürlükte olan mevzuata dair örnekler
verilmesinin yanı sıra ülkemizdeki gelişmelere de değinilmiştir.
Sonuçta, toplumsal bir probleme ilgili âyet ışığında çözüm bulunmaya
çalışılmış ve eşlerin ailelerinden seçilecek hakemlerin sürece müdahil olmasının
gerekliliğinin tespiti yapılmıştır. Bu kapsamda, öngörülen hakemlik müessesesinin
günümüzdeki mevcut aile mahkemelerinde de etkin kılınmasının ve ayrıca
hâlihazırda mahkemelerde görev yapan uzmanlar yanında İslâm aile hukuku uzmanı
ve/veya dinî manevî danışman/rehberden de yararlanılmasının faydalı olacağı
kanaatine varılmıştır.

Anahtar Kelimeler: 
İslâm Hukuku, Aile, Hakemlik, Şikak, Islah.

Abstract:
In Islamic family law, arbitration is an important institution in terms of the
continuity of family unity. In our day, where familial problems are intensely
experienced, it is important that this institution be put into practice effectively.
This study covers the determination of how the issue of arbitration has been
processed from past to present and a model proposal on this issue which is
constituted on the point of the solution of familial conflicts by basing on the 35th
verse of the surah Nisa.
In our thesis, initially the emergence of the arbitration institution and basic
concepts related to family arbitration were addressed. Then the handling of the 35th
verse of the surah Nisa in various Quran commentaries was narrated and examples
were given on the applications of arbitration during the period of the Prophet and his
companions.
The views of famous schools of jurisprudence on the issue were mentioned,
the practice of the issue in the Ottoman period and its situation in contemporary
studies were analyzed. Also, in addition to the exemplification of the legislation in
effect in Eastern and Western countries, the developments in our country were
referred.
Consequently, an attempt was made to find a solution to a social problem in
the light of the related verse, and the necessity of the involvement of arbitrators to be
chosen from spouses' families in the process was specified. In this context, the
conclusion was drawn that activation of the prescribed arbitration institution in
present day family courts and also making use of Islamic family law experts and / or
religious / spiritual advisors / guides alongside the experts already working in the
courts would be beneficial.

Key Words: 
İslamic Law, Family, Arbitration, Dissension, Melioration.