Türkiye'de kırmızı et arz ve talebinin ekonometrik analizi ve kırmızı et sanayi yapısı ile işleyişinin incelenmesi /
Yazar: A. ALİ KOÇ
Danışman: PROF. DR. OĞUZ YURDAKUL
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1995
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Ekonomik analiz = Economic analysis ; Kırmızı et = Red meat ; Tarım ekonomisi = Agricultural economy

Özet:
Bu araştırmada Türkiye'de kırmızı et ve ürünlerinin talep ve arzının ekonometrik analizi yapılmış ve kırmızı et sanayi yapısı ve sektörün işleyişi incelenmiştir. Araştırmada, "Zayıf Dağıtılabilirlik" kabulü altoda "Working-Leser" tam talep modeli DÎE "1987 HanehaHa Gelir ve Tüketim Anketi" çalışmasından elde edilen et grubu verilerine uygulanmıştır. Türkiye kentsel kesiminde gelir-harcama esneklikleri: toplam kırmızı et 0,98; sığır eti 0,76; dana eti 1,09; koyun eti 0,93; tavuk eti 0,92; sakatat 0,83; balık 1,16 ve et ürünleri 1,15 olarak hesaplanmıştır. Kırsal kesimde ise gelir-harcama esneklikleri kırmızı et için 0,96; tavuk eti 0,92; balık 0,88 ve et ürünleri 2,64 hesaplanmiştır. Araştırmada reel fiyatlarının artan bir eğilim içinde olduğu belirlenmiştir. Yapılan arz analiz çalışmasından kontrollü kesime BB hayvan arzının fiyat esnekliğinin -0,67 ve bir yıl gecikmeli hayvan varlığı esnekliğinin 0,20 olduğu hesaplanmıştır. Diğer yandan hayvan stok modeli üretici eline geçen reel fiyatların Türkiye'nin hayvan varlığını çoğaltacağım göstermiştir. KB hayvanların kontrollü kesime arzının fiyat esnekliği -0,61 ve bir yıl gecikmeli hayvan varlığı esnekliği 0,37 hesaplanmıştır. Büyüme modelinden Türkiye'nin BB hayvan varlığının yılda %3,5 azaldığı ve doğrusal trend modelinden de KB hayvan varlığının hızlı bir azalma eğilimi gösterdiği tesbit edilmiştir. Türkiye'de 1983-85 ve 1991- 93 yıllan arasında kırmızı et üretimi yılda ortalama %1,1'lik bir artış göstermiştir. Türkiye'de kırmızı et sanayiinin kesim kapasitesinin çok düşük düzeyde kullanıldığı, sektörün çalışabilir rekabet düzeyinde bulunduğu, işletmelerin çoğunluğunun bazı fiziki ünitelere (tam otomatik paketleme, rendering vb) sahip olmadığı, işletmelerin yeni ürün geliştirme düzeyinin düşük olduğu, işletmelerin tamuma yeterince önem vermediği, et sanayi işletmeleri ile tüketici arasındaki en önemli dağıtım zicirinin "sanayi-perakendeci- tüketici" şeklinde olduğu, işletmelerin ana hammaddeyi genellikle besicilerden tedarik ettiği, ana hammadde ve vergi hariç en önemli giderlerin başta iş gücü ve ikinci olarak da faiz olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
In this research, in Turkey, econometric analaysis of red meat demand and supply were made and also red meat manufacturing industry was evaluated. For demand analysis, under the weak separability assumption "Working-Leser" demand model were applied to "1987 household survey data of State Institute Statistics". Demand estimation results show that the urban area of Turkey, income elasticities are 0,98; 0,76; 1,07; 0,93; 0,92; 0,93; 1,16 and 1,15 respectively total red meat, beef, veal, mutton, chicken, offals, fish and red meat products (pastrami, sausage, salami, ect), in rural area, these elasticities are 0,96; 0,92; 0,88 and 2,64 respectively total red meat, chicken, fish and red meat products. Supply model estimations demostrate that price elasticities of producer supply to slaughterehouse are - 0,67 and -0,61 respectively caws and buffalo and sheep and goat. On the other side lagged animal stock elasticities of supply are 0,20 and 0,37 respectively caws and buffalo and sheep and goat. Supply model of animal stock shows that price elasticity of animal stock for caws and buffalos is 0,37. Growth model indicates that if same condition continues, caws and buffalos stocks of Turkey will decrease 3,5 % by year. The linear trend model demostrates that there is a strong downward trend for sheep and goat stock of Turkey. Domestic supply of red meat augmented an annual average 1,1 % from 1983-85 to 1991-93. Regarding to population and income growth of Turkey, red meat demand will increase an avarage 3,6 % by year. Study result indicates that according to CR4, CRg and H index, concentration level of red meat processing industry is under workable competition, slaughterings capacity utilization of industry kat the buttom level, new product development is very poor, promotion and advertising activities of sector is nonintensive, main distribution channel between industry and consumer is "Industry-Retailer-Consumer", principal cost of industry except raw material and taxe are labour force and interest.