Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları Gastroenteroloji Bölümünde kronik hepatit B hastalarında tenofovir ve entekavirin renal fonksiyonlar üzerine uzun dönem yan etkileri
Long-term effects of tenofovir and entecavir on renal function in chronic hepatitis B patients in Gastroenterology Department of Dicle University
Yazar: JİHAT KILIÇ
Danışman: DOÇ. DR. FEYZULLAH UÇMAK
Dicle Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı / Gastroenteroloji Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Gastroenteroloji = Gastroenterology
Dizin: Böbrek fonksiyon testleri = Kidney function tests ; Entekavir = Entecavir ; Glomerüler filtrasyon = Glomerular filtration ; Glomerüler filtrasyon hızı = Glomerular filtration rate ; Hepatit = Hepatitis ; Hepatit B = Hepatitis B ; Hipoglisemik ajanlar = Hypoglycemic agents ; Tenofovir = Tenofovir ; İlaç değerlendirme = Drug evaluation ; İlaç yan etkileri ve istenmeyen reaksiyonlar = Drug-related side effects and adverse reactions

Özet:
Giriş ve amaç: Hepatit B virusu (HBV) dünya genelinde karaciğer ilişkili morbidite ve mor-talitenin önde gelen sebebidir. Hepatit B virusunun orta derecede endemik olduğu ülkemizde kronik hepatit B (KHB) önemli bir sağlık sorunudur. KHB tedavisinde yüksek etkili ve yüksek direnç bariyerine sahip entekavir (ETV) ve tenafovir disoproksil (TDV) gibi nükleoz(t)id analogları (NAs) kullanılmaktadır. Nükleotid analaogları (tenofovir ve adefovir) uzun dönem kullanımında nefrotoksisite ile ilişkili olabilmektedir. Çalışmadaki amacımız kendi kohortumuzda bulunan hastalarda uzun dönem TDV kullanımının böbrek fonksiyonu üzerindeki etkisini araştırmaktadır.
Metod: Ocak 2011-Şubat 2016 yılları arasında Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Gastroenteroloji kliniğine başvurmuş, KHB tanısıyla TDV başlanan 194 ve ETV başlanan 100 olmak üzere toplam 294 hasta çalışmaya dahil edildi. Tıbbi kayıtlarda yer alan yaş, cinsiyet, hepatit serolojisi, viral replikasyon, biyokimyasal parametreler, görüntüleme tetkikleri ve patoloji raporlarının sonuçlarından yararlanıldı. Glomeruler filtrasyon hızı MDRD (The Modification of Diet in Renal Disease) yöntemi aracılığıyla hesaplandı. Hastalar, tedavi başlangıcındaki ve takip sonundaki böbrek fonksiyon testleri kullanılarak nefrotoksisite açısından değerlendirildi.
Bulgular: Çalışmaya yaş ortalaması 32±11 yıl olan 195'i erkek toplam 294 hasta alındı. Hastaların 194'ü TDV, 100'ü ETV grubunda yer almaktaydı. Gruplar karşılaştırıldığında yaş ve cinsiyet bakımından anlamlı bir fark yoktu. Grupların başlangıç ALT, AST, GGT, ALP, Total bilirubin, total protein, albümin değerleri, üre, kreatinin, GFR, viral yükleri (HBV DNA), HAİ skorları, fibrozis skorları arasında fark yoktu. Hastaların ortalama takip süreleri 66±18 ay idi. Tenofovir kullanan hastaların tedavi sonrası son takip kreatinin ve GFR değerleri sırasıyla 0,81±0,01 g/dl ve 102,94+19,78ml/dk olarak tespit edildi. Entekavir kullanan hastaların ise tedavi sonrası son kreatinin ve GFR değerleri sırasıyla 0,81±0,013 g/dl ve 104,65±19,05 ml/dk olarak tespit edildi. Grupların takip sonu kreatinin, kreatinin değişim oranlarıkarşılaştırıldığında anlamlı fark saptanmadı. Hiçbir hastada kreatinin ve GFR, tedavi dozunda düzenleme veya ilaç değişikliği gerektirecek değerlere ulaşmamıştı.
Sonuç:Bu çalışmada her iki ilacın kullanımının başlangıç renal fonksiyonları normal sınırlar içinde olan, komorbiditesi olmayan KHB hastalarında klinik öneme sahip olmayan GFR azalmasına yol açtığını gösterdik. Bu hastalarda renal açıdan kullanımı güvenli olsa da TDV başlanan, özellikle komorbiditeye sahip KHB'li hastalarda böbrek fonksiyon testlerinin düzenli takibi gerekir.
Anahtar kelimeler: Entekavir, Tenofovir, GFR, Kronik Hepatit B, Böbrek fonksiyon testleri, Glomerüler filtrasyon hızı

Abstract:
Introduction: Hepatit B virus (HBV) is one of the main causes of liver related morbidity and mortality in worldwide.This condition is also a significant healthcare problem in Turkey. Entecavir (ETV) and tenofovir (TDF) are potent nucleos(t)ide analogues (NAs) recommended for the treatment of chronic HBV (CHB) infection. However, some reports suggested a link with NAs and nephrotoxicity particularly in long-term use. As the data on this topic is limited, we aimed to study the association of NAs and nephrotoxicity in our CHB cohort
Method: Between the January 2011 and February 2016, there were 294 patients who had been treated with TDF (n=194) and ETV (n=100). Clinical and laboratory data such as demographics, serological markers for HBV, pathology scores and routine blood tests were recorded from the charts. Glomerular filtration rate (GFR) was calculated by using MDRD method. Kidney function tests were assessed at baseline and follow-up visits.
Results: There were 294 patients in the total group. The mean age was 32±11 years 66% (n=194) of the group was male. The mean follow-up period was 66±18 months. Age and sex distributions and baseline assessments including liver function tests, creatinine, GFR, HBVDNA values and pathology scores (HAI and fibrosis) were similar between TDF (n=194) and ETV (n=100) groups. Creatinin and GFR assessed at the last visit were 0.81±0.01 g/dl and 102.94+19.78 ml/min for TDF and 0.81±0.013 g/dl and 104.65±19.05 ml/min for ETV. These values were not significant between the both treatment groups. In terms of nephrotoxicity, none of the patients had significant changes in terms of creatinine and GFR that may require dose adjustment.
Conclusion:Herein we showed that the use of both drugs led to a decreasein GFR that was not clinically important in chronic hepatitis B patients with normal baseline renal tests and without co-morbidity. Although its use is safe regarding renal side effects in these patients, patients who started on TDV should be regularly monitored in terms of renal function tests especially in patient with CHB having comorbidities.

Key words: Entecavir, Tenofovir, GFR, Chronic hepatitis B, Kidney function tests, Glomerular filtration rate