Osmanlı minyatürlerinde İstanbul yapıları
Istanbul buildings in the Ottoman miniatures
Yazar: FATMA ELİF TAYGUR
Danışman: PROF. DR. F. BANU MAHİR
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Türk İslam Sanatları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Askeri yapı = Military structure ; Dini yapılar = Religious buildings ; Eski yapılar = Old buildings ; Eğitim yapıları = Educational buildings ; Minyatür = Minyature ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı sanatı = Ottoman art ; Su yapıları = Water structures ; Tarihi yapılar = Historic structures ; İstanbul = Istanbul

Özet:
Farklı konulardaki resimli el yazmalarının metinlerini açıklayan Osmanlı
minyatürlerinin görsel belge değeri taşıdığı bilinmektedir. Sarayın resmi yaşamı,
törenleri, savaşları, kuşatmaları, padişah avları ve alayları gibi çok çeşitli konu,
resimli Osmanlı el yazmalarında canlandırılmıştır.
Bu tezde XVI.-XVIII. yüzyıllar arasına tarihlenen seçilmiş resimli Osmanlı el
yazmalarının minyatürlerinde tasvir edilen İstanbul yapıları değerlendirilmiş,
bazılarının tarihsel süreç içerisinde geçirdikleri değişimler minyatürler üzerinden
tespit edilmeye çalışılmıştır.
İstanbul'daki yapıların, tarihi konulu şehnâme ve gazavatnâme türündeki eserlerin
yanı sıra şehzade sünnet düğünlerini konu alan surnâme türündeki eserlerde ve edebi
konulu bazı eserlerde betimlenmiş olduğu görülmüştür.
Tezde incelenen ve görsel belge niteliği taşıyan minyatürlerde betimlenen, kimileri
günümüze ulaşamamış olan İstanbul yapılarının, dini yapılar (camiler, mescitler,
kiliseler, manastırlar, mevlevîhane, dergâh ve tekkeler), saraylar ve müstakil köşkler,
türbeler, su yapıları (kemerler, havuzlar, hamamlar, köprüler), eğitim yapıları ve
askeri yapılar olarak gruplandığı belirlenmiştir.
Kronolojik olarak değerlendirilmeye tabî tutulan resimli el yazmalarının
minyatürlerinde İstanbul yapılarının veya yapılar içerisindeki önemli mekânların
Osmanlı nakkaşlarınca nasıl betimlendiği de eser karşılaştırmalarıyla açıklığa
kavuşturulmaya çalışılmıştır.

Abstract:
The documentary value of Ottoman miniatures which demonstrate the texts of
several illustrated manuscripts is to be known. Various scenes depicting the official
life and ceremonies in the palace, wars and besiegements of the army, hunts and
parades of the Sultans are to be observed in the illustrated Ottoman manuscripts.
This thesis evaluates the miniatures which depict Istanbul buildings in some selected
illustrated Ottoman manuscripts dating between XVIth-XVIIIth centuries and
reviewing them, it tries to determine the changes of some buildings throughout the
history.
It has been come out that the depictions of Istanbul buildings are located in two
different genres of historical works (şehnames and gazavatnames), in the works
dealing with the circumcision feasts of Ottoman princes (surnames) and in some
literary works.
The examined miniatures in this thesis which document Istanbul buildings visually,
depict religous buildings like mosques, mescids, churchs, monasteries, dervish
lodges, Mevlevihanes; civil buildings like palaces and kiosks, tombs, aquaducts,
water tanks, baths, bridges as well as education and military buildings.
The studied manuscripts including depictions of Istanbul buildings, have been
evaluated in chronological order and comparing different works, it has been tried to
clarify, how these buildings or their interiors have been painted by the Ottoman
painters.