Medyanın dijitalleşmesi sürecinde Web 2.0 kullanıcılarının haber tüketim tercihleri: Kullanımlar ve doyumlar kuramı çerçevesinde bir alan araştırması
News consumption preferences of Web 2.0 users throughout the media digitalization: A field research within the scope of uses and gratifications theory
Yazar: KENAN ATEŞGÖZ
Danışman: DOÇ. DR. DENİZ KILIÇ
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Basın ve Yayın Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Gazetecilik = Journalism ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Elektronik medya = Electronic media ; Haber tüketimi = News consumption ; Kullanımlar ve doyumlar = Uses and gratifications ; Medya = Media ; Sayısal habercilik = Digital journalism ; Sayısallaştırma = Digitization ; Web 2.0 = Web 2.0 ; Yeni medya = New media ; Ölçekler = Scales ; İzleyici doyumu = Audience gratification

Özet:
Bu çalışmada, kullanımlar ve doyumlar kuramı çerçevesinde Web 2.0 kullanıcılarının haber tüketim motivasyonları, tercihleri ve tatminlerinin ortaya koyulması amaçlanmaktadır. Araştırmada, öncelikle, 430 Web 2.0 kullanıcısına ulaşılmış ve katılımcıların haber tüketimlerinde en çok kullandığı üç aracın YouTube, Instagram ve haber sitesi-dijital gazete olduğu belirlenmiştir. Çalışma, bu üç araç ile sınırlandırılmıştır. Web 2.0 kullanıcılarının, ilgili medya araçları üzerinden haber tüketim motivasyonlarını belirlemek amacıyla Haber Tüketim Motivasyonları ve Tatminleri Ölçeği geliştirilmiştir. Ölçeğin yapı geçerliğini test etmek için yapılan açımlayıcı faktör analizi (afa) %77,23'lük varyansa sahip beş faktörlü bir yapı önermiştir. Doğrulayıcı faktör analizi (dfa), yakınsak ve ayrışma geçerliğine ilişkin analizler bu yapıyı doğrulamıştır. Ölçeğin iç tutarlılık değerinin yüksek (αToplam= .90) olması da ölçeğin güvenilir olduğunu ortaya koymuştur. Ölçek Eğlence ve Rahatlama, Güvenirlik, Teknik Olanaklar ve Kolaylık, Zengin ve İsteğe Bağlı İçerik ve Aktif Katılım olmak üzere 5 faktörlü bir yapıdan oluşmaktadır. Bu faktörler, katılımcıların haber tüketim motivasyonlarını temsil etmektedir. Çalışmada geliştirilen ölçek, 1062 ön lisans ve lisans düzeyinde öğrenim gören Web 2.0 kullanıcısına uygulanmıştır. Araştırma bulgularına göre, üç araç bağlamında katılımcıların YouTube'a yönelik daha olumlu, haber sitesi-dijital gazeteye ise daha olumsuz tutuma sahip olduğu görülmüştür. Katılımcıların haber tüketim motivasyonlarının cinsiyet, sınıf ve fakülteye göre farklılaşmadığı bulgulanmıştır. Tekrarlı ölçümler için tek faktörlü ANOVA sonuçları da medya aracına göre, haber tüketim motivasyonlarında anlamlı bir farklılık olduğunu göstermektedir (p<.001).

Anahtar Sözcükler: Kullanımlar ve doyumlar, Haber tüketim motivasyonları, Dijital haber, Web 2.0

Abstract:
The purpose of this study to reveal the news consumption preferences of Web 2.0 users within the scope of uses and gratifications theory. Firstly, a questionnaire was applied to 430 Web 2.0 users, and it was determined that the three most common media channels used by the participants in their news consumption were YouTube, Instagram and the news website-digital newspaper. The study is limited to these three media channels. News Consumption Motivations and Gratifications Scale was developed in order to determine the news consumption motivations of Web 2.0 users through these media channels. Exploratory factor analysis (efa) yielded a five-factor structure explaining 70.68% of variance. Confirmatory factor analysis (cfa), analysis of convergent and divergent validity confirmed this structure. The high internal consistency value of the scale (αTotal = .90) also revealed that the scale is reliable. The scale consists of five components: Entertainment and Relaxation, Reliability, Technical Opportunities and Convenience, Prosperous and Optional Content, and Active Participation. These factors represent the news consumption motivations of the participants. The participants of this research included 1062 Web 2.0 users studying at associate and undergraduate degree programs. According to the findings of the research, in the context of three channels, it was observed that the participants have a more positive attitude towards YouTube; whereas a more negative attitude towards news website-digital newspaper. It was found that participants' news consumption motivations did not differ according to gender, class level and faculty. Results of one factor ANOVA for repeated measures showed that there is a significant difference in news consumption motivations according to media channel (p<.001).

Keywords: Uses and gratifications, News consumption motivations, Digital media, Web 2.0