Ruhsal hastalığı olan kişilere yönelik inanç ve önyargıların damgalama düzeylerine etkisi
The effect of beliefs and prejudices towards people with mental illness on stigma
Yazar: RUKİYE KAYA
Danışman: DOÇ. DR. CAN ÇALICI
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa /  Adli Tıp ve Adli Bilimler Enstitüsü / Sosyal Bilimler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Adli Tıp = Forensic Medicine ; Psikoloji = Psychology

Özet:
Amaç: Bu araştırmada bireylerin ruhsal hastalıklara ve ruhsal hastalığı olan kişilere yönelik inanç ve önyargılarını belirlemek, bu değişkenler ile psikolojik damgalama düzeyleri arasındaki ilişkileri ve etkileyebilecek faktörleri ortaya koymak amaçlanmıştır. 
Gereç ve Yöntem: Değişkenlerin nicel araştırma türü doğrultusunda ilişkisel tarama modeli kullanılarak betimlendiği bu araştırmada örneklem seçiminde basit seçkisiz yönteminden yararlanılmış ve 352'si kadın, 212'si erkek olmak üzere toplam 564 kişiye ulaşılmıştır. Örneklem, araştırmaya alınma kriterlerini kaşılayan 501 kişiden oluşmuştur. Araştırmada veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından literatür doğrultusunda hazırlanmış "Kişisel Bilgi Formu" ile "Ruhsal Hastalığa Yönelik İnançlar Ölçeği", "Ruhsal Hastalığı Olan Kişilere Yönelik Önyargı Ölçeği" ve "Damgalama Ölçeği" kullanılmıştır. Verilerin analizinde IBM SPSS 28 paket programı kullanılmış; gruplar arası farklılıkları belirlemeye yönelik t-testi analizleri ve Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA), değişkenler arası ilişkileri belirlemeye yönelik korelasyon analizi ve bağımsız değişkenlerin bağımlı değişken üzerindeki etkisini belirlemeye yönelik regresyon analizi yapılmıştır. Araştırma bulgularının istatistiksel analizinde anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir.
Bulgular: Katılımcıların %62,7'si kadın, %43,7'si 26-34 yaş aralığında, %50,5'i evli, %78,2'si çekirdek aile yapısına, %73,3'ü orta düzey gelire ve %62,3'ü lisans düzeyinde eğitim seviyesine sahiptir ve %80,4'ü çalıştığını beyan etmiştir. Bireylerin %67,7'si yakın çevresinde, %80,6'sı birinci derece yakınlarında ruhsal hastalığı olan birey olmadığını ve %57,5'i ise daha önce ruhsal hastalıklara yönelik bilgi edindiğini belirtmiştir. Cinsiyet, yaş, eğitim durumu açısından ruhsal hatalıklara yönelik inanç ve ruhsal hastalığı olan bireylere yönelik önyargıların istatistiksel açıdan anlamlı bir farklılık göstermediği ancak bu değişkenlere bağlı olarak psikolojik damgalama eğiliminin değişim gösterdiği saptanmıştır (p<0,05). Ayrıca inançlar ile önyargılar arasında, inançlar ve damgalama eğilimi arasında ve önyargılar ve damgalama arasında istatistiksel açıdan pozitif yönlü anlamlı ilişkiler saptanmıştır (p<0.001). İnançların, damgalamanın ortaya çıkmasında istatistiksel açıdan anlamlı bir katkısı olduğu tespit edilmiştir (p=0,000).
Sonuç: Sosyodemografik özelliklerin inanç ve önyargıları belirlemede çok etkili olmadığı ancak damgalama düzeyini belirlemede etkin olduğu bulunmuş; erkeklerin, yaşlılar ve eğitim düzeyi düşük bireylerin yüksek düzey damgalama eğilimine sahip olduğu, olumsuz inançlar arttıkça önyargıların arttığı, olumsuz inanç ve önyargılar arttıkça damgalamanın arttığı, ancak inançların, daha yüksek düzeyde damgalamayı yordadığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu bakımdan toplumdaki yaygın olumsuz inançları değiştirmeye yönelik müdahalelere ve konuyla ilgili gelecekte yapılacak olan çalışmalara yönelik öneriler sunulmuştur.

Abstract:
Objective: The aim of the study was to determine individuals' beliefs and prejudices towards mental illnesses and people with mental illnesses, and to reveal the relationships between these variables and psychological stigma levels and the affecting factors.
Materials and Methods: In this research, where the variables were described using the relational screening model in line with the quantitative research type, simple random method was used in sample selection and a total of 564 people, 352 women and 212 men, were reached. The sample consisted of 501 people who met the inclusion criteria for the study. In the study, "Personal Information Form" prepared by the researcher in line with the literature, "Beliefs Towards Mental Illness Scale", "Prejudice Scale towards People with Mental Illness" and "Stigma Scale" were used as data collection tools. IBM SPSS 28 package program was used to analyze the data; t-test analyzes and One-Way Analysis of Variance (ANOVA) were performed to determine differences between groups, correlation analysis to determine relationships between variables, and regression analysis to determine the effect of independent variables on the dependent variable. In the statistical analysis of the research findings, the significance level was accepted as p<0.05.
Results: 62.7% of the participants are women, 43.7% are between the ages of 26-34, 50.5% are married, 78.2% have a nuclear family structure, 73.3% have a middle level income and 62.3 of them had a bachelor's level of education and 80.4% of the participants declared that they were employed. 67.7% of the individuals stated that there was no person in their immediate circle, 80.6% stated that there were no individuals with mental illness in their first-degree relatives, and 57.5% stated that they had previously obtained information about mental illnesses. It was determined that beliefs about mental illnesses and prejudices against individuals with mental illness did not show a statistically significant difference in terms of gender, age, and educational status, but the tendency to psychological stigmatization varied depending on these variables (p<0.05). Additionally, statistically significant positive relationships were detected between beliefs and prejudices, between beliefs and stigmatization tendency, and between prejudices and stigmatization (p<0.001). It was determined that beliefs had a statistically significant contribution to the emergence of stigma (p=0.000).
Conclusion: It has been found that sociodemographic characteristics are not very effective in determining beliefs and prejudices, but are effective in determining the level of stigmatization; It was concluded that men, the elderly and individuals with low education levels have a tendency to have high levels of stigmatization, as negative beliefs increase, prejudices increase, and as negative beliefs and prejudices increase, stigmatization increases, but beliefs predict higher levels of stigmatization. In this regard, suggestions are presented for interventions aimed at changing widespread negative beliefs in society and for future studies on the subject.