Çocukların görsel sözlüklerinde bulunan görseller içindeki seslerin konumunun sesi hissetmelerine etkisi
The impact of location of sounds in visuals found in visual vocabulary of children on their sense of sound
Yazar: SEYFİ TEKİN
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET TURAN
Fırat Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı / Sınıf Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eğitim araçları = Educational tools ; Görsel araçlar = Visual tools ; Görsel okuryazarlık = Visual literacy ; Görsel ögeler = Visual items ; Okuma-yazma öğretimi = Reading-writing instruction ; Ses eğitimi = Voice training ; Ses ile görme = Seeing with sound ; Öğretim araçları = Teaching aids ; İlköğretim = Primary education ; İlköğretim öğrencileri = Primary education students

Özet:
İlkokul birinci sınıf öğrencileri somut işlemler döneminde yer almaktadır. Bu dönemde kullanılan ders kitapları ve öğretim materyallerinde görsel okuma ve görsel sunu öğrenme alanına ait ögeler çokça kullanılmaktadır. Özellikle ilkokuma yazma öğretim sürecinde, seslerin hissedilmesi aşamasında görsel ögelerden öğretmenler çokça faydalanmaktadır. Bu süreçte kullanılan seslerle ilgili görseller, ses öğretimini kolaylaştırarak, seslerin akılda kalıcılığını sağlamakta ve öğrencilerin öğrenme hızını artırmaktadır.
Bu araştırmada çocukların görsel sözlüklerinde bulunan görseller içindeki seslerin konumunun, ilkokuma yazma sürecinde ses öğretimine etkisi ele alınmıştır. Araştırma ses temelli cümle yönteminde yer alan ilk iki ses grubu (e,l,a,t,i,n,o,r,m) üzerinde yapılmıştır.  Araştırma iki aşamada gerçekleşmiştir. Araştırmanın birinci aşamasında çocukların seslere dayalı olarak görsel sözlükleri belirlenmiş, ikinci aşamasında ise seslere dayalı görsel sözlük çalışmasında, çocukların seslere ait en çok bildiği görseller ölçme aracına konarak, görseller içindeki seslerin konumunun ilkokuma yazmada ses öğretimine etkisi araştırılmıştır. Araştırmanın çalışma gurubunu Elazığ ilindeki sosyoekonomik düzeye göre sınıflandırılan (düşük-devlet okulu, orta-devlet okulu, yüksek-devlet okulu, yüksek-özel okul) ve kolay ulaşılabilirlik durum örneklemesine göre seçilmiş dört ilkokuldaki toplam 91 birinci sınıf öğrencisi oluşturmaktadır. 
Araştırmada araştırmacı tarafından geliştirilen ölçme aracı kullanılmıştır. Ölçme aracı iki aşamada yürütülmektedir. Birinci aşamada her sesle ilgili belirlenmiş olan sesin geçtiği 4 görsel ve 2 çeldirici görselin tanınma durumları yer almaktadır. İkinci aşamada ise her sesle ilgili belirlenmiş olan sesin geçtiği 4 görsel ve 2 çeldirici görselde sesin hissedilme durumları yer almaktadır. Araştırmada verilerin istatistiksel çözümlemeleri için bilgisayarda, istatistik paket programı kullanılmıştır. Verilerin çözümlenmesinde %, frekans ve ki kara testi uygulanmıştır.
Araştırma sonucunda öğrencilerin büyük çoğunluğu tüm seslerin toplamına ait görselleri tanımışlardır. Tüm seslerin toplamına ait görseller içinde seslerin hissedilmesinde; öğrencilerin en çok, sesin başta geçtiği görsellerde, daha sonra ise sırasıyla sesin çift, sonda ve ortada geçtiği görsellerde sesi hissettikleri sonucuna ulaşılmıştır.
Araştırma sonucunda öğrencilerin "e", "l", "a", "i", "n", "o" seslerini en çok sesin başta geçtiği görselde, "t" sesini en çok sesin sonda geçtiği görselde, "r" ve "m" seslerini ise en çok sesin çift geçtiği görselde hissettikleri tespit edilmiştir.
Araştırma sonucunda araştırmaya dahil edilen tüm seslerin toplamına ait görseller içindeki seslerin hissedilmesinde, okul durumu ve türü değişkenine göre anlamlı fark ortaya çıkmıştır. Sosyoekonomik açıdan yüksek olan özel okula giden öğrencilerin, diğer okullara giden öğrencilere göre, seslerin görseller içindeki bütün konumlarında sesleri daha iyi hissettikleri sonucuna ulaşılmıştır.
Araştırma sonucunda araştırmaya dahil edilen tüm seslerin toplamına ait görseller içindeki seslerin hissedilmesinde, okul öncesi eğitim süresi değişkenine göre sesin ortada bulunduğu görseller hariç, sesin görseller içindeki diğer konumlarında okul öncesi eğitim süresi fazla olanların lehine anlamlı fark ortaya çıkmıştır. Okul öncesinde 2 ile 3 yıl eğitim alan öğrenciler, 1 yıl eğitim alan öğrencilere göre sesin başta, sonda ve çift geçtiği görsellerde sesi daha iyi hissetmektedirler.

Anahtar Kelimeler: 
İlkokuma Yazma, Görsel, Görsel Sözlük, Ses, Sesi Hissetme

Abstract:
First graders of elementary school are in the concrete operational stage. Elements of visual reading and visual presentation learning are widely used in the textbooks and teaching materials that are utilized in this stage. In particular, teachers use a good many visual elements in the stage of sense of sounds during the literacy education process. Visuals that are used in this process in relation to sounds make voice training easier, ensure memorability of sounds and increase learning process of the students.
This study discusses the impact of location of sounds in visuals found in visual vocabulary of children on the sound teaching in the literacy education. The study was conducted on the first two sound groups of sound-based sentence method (e,l,a,t,i,n,o,r,m). The study was conducted in two stages. In the first stage, sound-based visual vocabularies of the children were determined. In the second stage, as part of the sound-based visual vocabulary, the visuals that the children know most were put in the measurement instrument and the impact of sounds in visuals on the sound teaching in literacy education was examined. Working group of the study consists of a total of 91 elementary school students from four elementary schools that are classified based on socio-economic level in the Elazığ province (low-public school, medium-public school, high-public school, high private school) and selected based on convenience sampling.
In the study, the measurement instrument developed by the researcher was used. The measurement instrument is operated in two stages. The first stage includes recognition situation of 4 visuals and 2 distracter visuals which are determined for each sound. The second stage includes the sense of 4 visuals and 2 distracter visuals which are determined for each sound. In the study, statistical packaged software was used on computer for statistical analysis of the data.  In the data analyses, %, frequency and chi-square test were applied. 
As a result of the study, majority of children recognized the visuals of sum of all sounds. It was also concluded that when it comes to sense of sounds in visuals of sum of all sounds, the students mostly sensed the sound in visuals with the sound in the beginning, followed by the visuals with the sound doubled, in the end and middle. 
Moreover, the study found that students sensed the sounds "e", "l", "a", "i", "n", "o" mostly in the visuals with the sound in the beginning, the sound "t" mostly in the visual with the sound in the end, and the sounds "r" and "m" mostly in the visual with the sound doubled. 
The study also concluded that there is a significant difference in the sense of sounds in visuals of sum of all sounds included in the study depending on the variable of school status and type. Accordingly, it was found that students who go to a socio-economically higher private school sense the sounds better in all locations of sounds in visuals compared with the students who go to other type of schools.  
Findings of the study revealed that there is a significant difference in other locations of sound in visuals in the sense of sounds in visuals of sum of all sounds included in the study in favor of those whose pre-school educational period is longer, except for the visuals where the sound is in the middle based on the pre-school educational period variable. Students who received 2 to 3 years of pre-school education sense the sound better in visuals where the sound is in the beginning, in the end and doubled compared with students who received 1 year of pre-school education. 

Keywords: 
Literacy Education, Visual, Visual Vocabulary, Sound, Sense of Sound