İlk üç asırda Basra'da hadis ilmi
Hadith science in the first three centuries in Basra
Yazar: ALİ ÇELİK
Danışman: PROF. DR. ABDULKADİR EVGİN
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Din = Religion
Dizin: Cerh-tadil yöntemi = Al-djarh-tadil method ; Hadis = Hadith ; Irak-Basra = Iraq-Basra ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Raviler = Ravis ; İslamiyet = Islam

Özet:
Müslümanlar, fethettikleri stratejik bölgelerde askerlerin aileleriyle birlikte kalabilecekleri askerî üsler ve ordugâh şehirler inşa etmişlerdir. İlk inşa edilen ordugâh şehir, Hz. Ömer'in halifeliği döneminde Irak topraklarında kurulan Basra'dır. Basra aynı zamanda Müslümanların, Arap Yarımadası dışında tesis ettikleri ilk şehir olma özelliğiyle de temayüz etmektedir. Kuruluşundan sonra farklı rivâyetler olmakla beraber 136 ile 150 civarında sahâbi Basra'da ikamet etmiş ve İslamî ilimlerin ilk nüveleri atılmıştır. Özellikle bu süreçte Ebû Mûsâ el-Eşʻarî, Enes b. Mâlik, İmrân b. Husayn, İbn Abbâs gibi âlim sahâbîler, Basra mescidinde kurdukları ilim halkalarıyla İslâm dininin öğretilerini talebelerine aktararak İslamî ilimlerin hızlı bir şekilde gelişmesine katkı sunmuşlardır. 
Basra, hadis rivâyetinin ve hadisle ilgili ilimlerin yoğun yaşandığı şehirlerin başında gelmektedir. Bu bağlamda üç binden fazla râvînin bulunduğu ve bunların büyük bir kısmının Kütüb-i Sitte ricâlleri olmaları, hadis ilmi açısından Basra'nın konumunu ortaya koymaktadır. Ayrıca Basralı muhaddisler, sadece hadis rivâyet etmekle yetinmemiş, hadisle ilgili birçok ıstılah ve kaideyi de ilk oluşturanlar olmuşlardır. İlk üç asırda hadîsle ilgili telif edilen eserler ve müellifler sıralamasında Bağdat'tan sonra ikinci sırada yer alan Basra, hadis rivâyetinin ilk başladığı yer olan Mekke ve Medine'yi geride bırakmıştır. Hadise yönelik eser telif eden Basralı müellifler, hadîsle ilgili yazılan eserlerin çoğunun ilk müellifi olma vasfıyla da öne çıkmışlardır.


Anahtar Kelimeler: Basra, Hadis, Râvî, Sıhhat, Cerh-ta'dîl.

Abstract:
Muslims have built military bases and camps in the strategic areas where they conquered, along with their families. The first military camp city was built during the reign of Hz. Ömer is the Basra established in the Iraqi lands. At the same time, Basra is also featured by being the first city that Muslims have built outside of the Arabian Peninsula. After its establishment, approximately between 136 and 150 companions had lived in Basra and the first prominence of Islamic sciences has been laid. Especially in this process scholars such as Abu Musa al-Ash'ari, Enes b. Malik, Imran b. Husayn,  Ibn Abbas contributed to the rapid development of Islamic sciences by transferring the information they learned from the Prophet to their listeners in the Basque mosque.
Basra is one of the cities where the hadith narrative and the science related to the hadith are experienced intensely. In this context, there are more than three thousands narrators and many of them are Kütüb-i Sitte dignitaries, revealing the position of Basra in terms of the science of hadith. In addition, the scholars of Basra were not the only ones who did adequately narrate the hadith, but they were the first to make a great deal of information about the hadith. Basra, ranked second after Baghdad in the first three centuries in the order of the copyrighted works and authors related to the tradition, left Mecca and Medina, the places where the hadith narration first started. The writers of the Basra who wrote the work intended for hadith came to the forefront with the quality of being the first writers of the works written about the hadith.


Key Words: Basra, Hadith, Râvî, Sıhhat, Cerh-ta'dîl