Antalya kent surlarının tarihsel süreçte mekânsal gelişimi ve siyasi, sosyal, ekonomik etkenler ile ilişkileri
Spatial development of the Antalya city walls throughout history and in relations with politicial, social, economic factors
Yazar: TEVFİK BATUHAN BARIM
Danışman: PROF. DR. KEMAL REHA KAVAS
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Antalya-Kaleiçi = Antalya-Kaleiçi ; Mimari gelişim = Architectural development ; Savunma = Defence ; Surlar = City walls

Özet:
Günümüzde Türkiye sınırlarında, Akdeniz Bölgesi'nde yer alan Antalya kenti, zengin bir tarihsel mirasa ev sahipliği yapmaktadır. Kent; Helenistik, Roma, Bizans, Selçuklu, Osmanlı ve Cumhuriyet Dönemleri boyunca iskân edilmiş, tarih boyunca önemini korumuştur. Kentin yapılı çevresi, bu dönemler boyunca gelişim göstermiş ve dönüşmüştür. Söz konusu yapılı çevrenin en önemli öğelerinden biri, kenti kuşatan kent surlarıdır. Antalya kent surları, Cumhuriyet Dönemi'ne kadar önemini korumuş, çeşitli çatışmalara tanıklık etmiş, çeşitli tamiratlar geçirmiştir; Cumhuriyet Dönemi'nde ise koruma kavramının yaygınlaşmasıyla, kültür varlığı olarak önemini korumaktadır. Kent surları, askeri amaçla inşa edilmiş savunma yapıları olmanın ötesinde, daha geniş bir bağlamda incelenmeyi hak etmektedir.
Antalya kent surları ve kent kapıları, tarihsel süreçteki siyasi, sosyal ve ekonomik gelişmelerden doğrudan veya dolaylı olarak etkilenmiştir. Öte yandan surların kendisi de; siyasi, sosyal ve ekonomik gelişmelerin gidişatına, doğrudan veya dolaylı etkide bulunmuştur. Kent surları ve kentin geri kalanı arasında da çeşitli etkileşimler bulunduğu tespit edilmiştir. Kent surları tarihsel süreç içerisinde kentin dönemsel niteliklerini belirlerken, kentin büründüğü temel nitelik doğrultusunda değişikliğe uğramıştır. Çalışmada Antalya kentinin, tarih boyunca dört temel niteliğe sahip olduğu tespit edilmiştir. Bunlar askeri üs, ticari merkez, tarımsal merkez ve turizm merkezidir.
Kentin istikrar kazandığı dönemlerde surlar önemini yitirmiş, ticari merkez niteliği ön plana çıkmış, sur dışında yaşamın mümkün olması ile verimli tarım arazileri kullanılabilmiş, tarımsal merkez niteliği belirginleşmiştir. Kentin istikrarını yitirdiği dönemlerde surlar önem kazanmış, surlar sayesinde kentin askeri üs niteliği ön plana çıkmış, surlar örgütlü ticaret alanını mümkün kıldığı için ticari merkez özelliğini de koruyabilmiştir. Surların bir kültür mirası olarak kabul edilmesi kentin turizm niteliklerinin pekişmesinde rol oynamıştır. Kent surlarının mekânsal gelişmesi; siyasi, sosyal ve ekonomik etmenler ile birlikte değerlendirildiğinde kent surlarının kente yüklenen temel tarihsel nitelikler ile karşılıklı etkileşim içerisinde değişimlere uğradığı sonucuna varılmıştır

Abstract:
The city of Antalya, located in the Mediterranean Region of Turkey, is home to a rich historical heritage. The city was inhabited during the Hellenistic, Roman, Byzantine, Seljuk, Ottoman and Republican periods and preserved its importance throughout history. The built environment of the city developed and transformed during these periods. One of the most important elements of the mentioned built environment is the city walls surrounding the city. Antalya city walls protected their importance until the Republican period, witnessed various conflicts and underwent various repairs; in the republic period, with the spread of the concept of conservation, they maintains their importance as a cultural asset. City walls, beyond being defensive structures built for military purposes, deserve to be examined in a wider context.
Antalya city walls and city gates have been directly or indirectly affected by the political, social and economic developments in history. On the other hand, the walls themselves; had a direct or indirect impact on the course of political, social and economic developments. There are also various interactions between the city walls and the rest of the city. While city walls sometimes determine the nature of the city in a certain period, sometimes they have changed at the same time in accordance with the basic character of the city. In this study it is determined that the city of Antalya has acquired four basic qualities throghout history. These are military base, commercial center, agricultural center and tourism center.  
When the city gained stability, the city walls lost their importance; the commercial center quality came to the fore, fertile agricultural lands could be used with the possibility of life outside the city walls, and the agricultural center propery became evident. During the periods when the city lost its stability, the city walls gained importance, the military base quality of the city came to the fore thanks to the city walls, and the city walls were able to sustain commercial center feature as they could make organized trade area possible. The recognition of the city walls as a cultural heritage has played a role in the sustenance of the tourism center quality of the city. When the spatial development of the city is evaluated in relation with political, social and economic factors, it has been concluded that the city walls have undergone changes in mutual interaction with the basic historical qualities imposed on the city.