Cumhuriyet Senatosunda Ordu ili senatörleri ve faaliyetleri
Ordu provincial senaters and activities in the Republic Senate
Yazar: İLKNUR ÖZKAN
Danışman: DOÇ. DR. AHMET EDİ
Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History

Özet:
Türk siyasi tarihinin ilk parlamentosu olan Meclis-i Umumi 23 Aralık 1876
tarihli Kanun-i Esasiyle Türk siyasi hayatında ilk çift meclisli sistemin örneği
olmuştur. Bu çift meclisli parlamento Meclis-i Mebusan ve Meclis-i Ayan olmak
üzere iki ayrı kanattan oluşmuştur. Cumhuriyet'in ilanından sonra 1924
Anayasası'nda çift meclis sistemi yer bulamamış ve tek meclisli sisteme geri
dönülmüştür. Cumhuriyet Tarihi'nde zaman zaman çift meclisli yapıya geri
dönülmesine dair görüşler ortaya çıksa da tek meclisli sistem 27 Mayıs 1960 Askeri
müdahalesine kadar devam etmiştir. Türkiye 1945 yılına kadar tek parti iktidarı
tarafından yönetilmiştir. 1946 seçimleriyle ilk kez çok partili bir seçim
gerçekleştirilmiştir ve 1950 yılında Demokrat Parti(DP) iktidar olunca Cumhuriyet
Halk Patisi'nin (CHP) iktidarı sona ermiştir. Demokrat Parti'nin 1950- 1960 yılları
arasında iç ve dış siyasette uygulamış olduğu yanlış politikalar DP iktidarının sonunu
getirirken ikinci meclis fikrinin yeniden doğmasına sebep olmuştur. 27 Mayıs 1960
Askeri Müdahalesi sonrası 1961 Anayasası ile çift meclis sistemi Türk siyasi
hayatına tekrar girmiştir. TBMM 1961 Anayasası'na göre Millet Meclisi ve
Cumhuriyet Senatosu'ndan oluşan iki farklı meclisle kurulmuştur. Türk siyasi
hayatına 1961 Anayasası ile giren Cumhuriyet Senatosu parlamentoda ikinci meclis
olarak 19 yıl görev yapmıştır. Millet Meclisi ile birlikte yasama görevini paylaşarak
alınan kararlarda bir denetim mekanizması olmak, yasama işlemlerinin verimliliğini
sağlamak, çoğunluğu azınlığa ezdirmemek, yasama ve yürütme işlerinde bir fren
mekanizması ve denge unsuru olmak Cumhuriyet Senatosu'nun amaçlarından olmuştur. Cumhuriyet Senatosu 1961 Anayasası'na göre 150 üye ile kurulmuştur.
Ordu ili 19 yıl içinde Cumhuriyet Senatosu'na genel seçimle görevlendirilen sekiz
senatör tarafından temsil edilmiştir. Bunlar; Eşref Ayhan, Şevket Köksal, Zeki
Kumrulu, Bekir Sıtkı Baykal, Ata Bodur, Selahattin Acar, İdris Gürsoy ve Orhan
Vural' dır. Ordu İli senatörleri senatoda görev aldıkları dönem içerisinde ülkenin
genel durumu ve Ordu ilinin sorunları ile ilgili çözüm yollarını ve görüşlerini
paylaşmışlardır. Ordu İli'ni temsil eden senato üyeleri ülke için hazırlanan kanun
tasarılarında tavsiyelerde bulunarak yasama faaliyetlerinde etkili olmaya
çalışmışlardır.
Yüksek Lisans Tezi olarak hazırlanan bu çalışma da kaynak taraması
yapılmış olup Ordu İli Senatörleri'nin özlük bilgileri için TBMM Arşivi'nden hal
tercümeleri ve mazbatalarına ulaşılmıştır. Parlamento Tarihi ile ilgili kitaplar ve
makaleler kullanılmıştır. Senatörlerin senato faaliyetleri için başta Cumhuriyet
Senatosu Tutanak Dergisi ve Ordu ilinin yerel gazeteleri taranmıştır.

Anahtar Kelimeler: Ordu, Cumhuriyet Senatosu, Anayasa, Senatör, Parlamento.

Abstract:
The parliament, the first parliament in Turkish political history, was the first
example of a bicameral system in Turkish political life, based on the Law of 23
December 1876. This bicameral assembly consisted of two separate wings, the
Majlis-i Mebusan and the Majlis-i Ayan. After the proclamation of the Republic, the
bicameral system could not find a place in the 1924 Constitution and the unicameral
system was returned. Although there have been opinions about a return to the
bicameral structure from time to time in the History of the Republic, the unicameral
system continued until the military intervention of 27 May 1960. Turkey was ruled
by a one-party government until 1945. In the 1946 elections, a multi-party election
was held for the first time and when the Democratic Party (DP) came to power in
1950, the Republican People's Party (CHP) came to an end. The wrong policies
implemented by the Democratic Party in domestic and foreign politics between
1950-1960 caused the end of the DP power and caused the idea of a second
parliament to be reborn. The collapsing policies of the Democratic Party between
1950 and 1950 led to the end of the DP rule. After the May 27, 1960 Military
Intervention, the bicameral system was re-entered into Turkish political life with the
1961 Constitution. According to the 1961 Constitution, the Turkish Grand National
Assembly was established with two different assemblies consisting of the National
Assembly and the Senate of the Republic. The Senate of the Republic, which entered
Turkish political life with the 1961 Constitution, served as the second chamber of the
Turkish Grand National Assembly for 19 years. It has been one of the aims of the Senate of the Republic to be a control mechanism for the decisions taken by sharing
the legislative task with the National Assembly, to ensure the effectiveness of the
legislative processes, not to oppress the majority to the minority, to be a brake
mechanism and a balancing factor in the legislative and executive organs. executive
jobs. The Senate of the Republic was established with 150 members according to the
1961 Constitution. Ordu province was represented by eight senators elected to the
Senate of the Republic in 19 years in general elections. These are Eşref Ayhan,
Şevket Köksal, Zeki Kumrulu, Bekir Sıtkı Baykal, Ata Bodur, Selahattin Acar, İdris
Gürsoy and Orhan Vural. The senators of Ordu Province shared their solutions and
opinions about the general situation of the country and the problems of Ordu
province during their term in the Senate. Members of the Senate representing the
Ordu Province tried to be effective in legislative activities by making
recommendations on the draft laws prepared for the country.
This study, which was prepared as a Master's Thesis, was also scanned in
terms of sources, and for the personal information of Ordu Provincial Senators, state
translations and mandates were obtained from the Parliamentary Archive. Books and
articles on the History of the Parliament were used. Local newspapers of Ordu
province, especially the Journal of the Senate of the Republic, were scanned for the
senate activities of the senators.

Keywords: Army, Senate of the Republic, Constitution, Senator, Parliament.