Ticaretten e-ticarete Türkiye coğrafyasının değerlendirilmesi
Evaluation of Turkey's geography from commerce to e-commerce
Yazar: ELİF GARAGON
Danışman: DOÇ. DR. EBRU KERİMOĞLU
İstanbul Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Bölge Planlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Elektronik ticaret = Electronic commerce ; Türkiye coğrafyası = Turkiye geography

Özet:
Küreselleşmenin itici kuvvetlerinden biri olan bilgi iletişim teknolojilerinin özellikle 90'lı yılların sonunda hızlı bir gelişme sürecine girmesiyle birlikte yeni ekonomik sistemde bilgi akışı artmış ve ticari faaliyetlerin gerçekleşmesi kolaylaşmıştır. Böylece ülkeler arası etkileşim coğrafi sınırların dışına çıkarak uluslararası ticareti arttırmıştır. Bu durum, işletmelerin küresel rekabette öne çıkmalarını, daha kolay ve daha düşük maliyetli yeni küresel bağlantıların kurulmasını sağlamıştır. Bu fırsatları sunan elektronik pazarlar, küçük ölçekli işletmelerin de küresel rekabete eklenmelerini sağlamıştır. Üretim faaliyetlerinde tüketici ve üretici arasındaki sermaye ve emek girdilerinde sağladığı düşüş, coğrafi sınırlara bağımlılığı azaltması ve küçük ölçekli işletmelere sağladığı avantajlar ile birlikte, küresel ölçekte geleneksel ticaretin e-ticarete dönüşüm süreci başlamıştır.
Elektronik ortamda gerçekleştirilen ticari faaliyetlerin tamamını kapsayan ve e-ticaretin günümüzdekine en yakın ilk örnekleri olan işletmeler 1990'larda faaliyete başlamış, 2000'li yıllara kadar hızlı bir büyüme süreci geçirmiştir. Dot-com balonunun sönmesi ile birlikte 2000'lerin başında duraklama dönemine giren e-ticaret sektörü, internet kullanımındaki artışla birlikte daha hızlı bir büyüme dönemine girmiştir. Pandemi döneminde ise değişen sosyal kısıtlamalar ile, tüketiciler e-ticareti daha çok tercih etmeye başlamış, işletmeler de e-ticaret stratejilerine ağırlık vermişlerdir. İlk zamanlar standart ürünlerin satışı ile başlayan e-ticaret, zamanla tatil ve seyahat, giyim, ayakkabı ve aksesuar sektörlerinde de satışa başlamış ve geleneksel ticaretin bittiği tartışmalarını gündeme getirmiştir. Diğer sektörlere paralel olarak pandemi döneminde gıda ve süpermarket sektöründe de özellikle Türkiye'de e-ticaret kullanımı yaygınlaşmıştır. Fakat e-ticaret sektörü çok kanallı satışlardaki artış sayesinde, geleneksel ticaretin tamamlayıcısı olmuş, birçok işletme geleneksel ticaretle kazandıkları güven ve müşteriyi e-ticaret sektörünün kolaylığı ile birleştirmiştir.
E-ticarete artan ilgiye rağmen, küresel e-ticaret hacmini belirlemeye yönelik standart bir metodoloji olmaması, bu alandaki analizleri zorlaştırmaktadır. Özellikle Türkiye'de yakın zamana kadar e-ticaret sektörüne dair resmi veri paylaşılmaması, analizlerin tahminler üzerinden ilerlemesine neden olmuştur. 2020 yılında Ticaret Bakanlığı'nın "E-ticaret Bilgi Sistemi (ETBİS)" üzerinden paylaşmaya başladığı istatistikler sektörün tahmin edilenden daha büyük bir hacme sahip olduğunu göstermiştir.
E-ticaretin doğasına bakıldığında, özellikle B2C (işletmeden tüketiciye) e-ticaretin yerel değerleri ön planda tuttuğu ve yerel bağlantılarla büyüdüğü görülmektedir. Türkiye'de B2C e-ticaret ön planda olmasına rağmen, çalışmalarda yerel değerlerin ve mekânsal boyutun göz ardı edildiği görülmektedir. Bu bağlamda çalışma; Türkiye'nin e-ticaretteki gelişimini etkileyen faktörleri ve ilişkili olarak e-ticaretin coğrafi durumunu değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda; "Türkiye'de e-ticaretin gelişimi hangi faktörlere bağlıdır?", "E-ticaret potansiyeli taşıyan iller hangileridir?" ve "İllerin geleneksel üretimleri ve yerel ürünleri e-ticarete konu olan ürünlerle ilişkili midir?" ana sorularına cevap aranmıştır.
Yapılan değerlendirme sürecinde ilk olarak geleneksel ticaretin e-ticarete dönüşüm süreci ve küreselleşmenin etkilerinden bahsedilmiş, e-ticareti etkileyen temel faktörler değerlendirilmiş, ardından e-ticaretin iş modelleri ve tipolojileri çıkarılarak sektör üzerinde derinlikli bir araştırma yapılmıştır. E-ticaretin küresel ticaret hacmi ve Türkiye'de e-ticaretin hacmi değerlendirilmiştir. Sonrasında ise Ticaret Bakanlığı tarafından paylaşılan resmi veriler baz alınarak Türkiye'de e-ticaretin coğrafyası irdelenmiştir. ETBİS üzerinden paylaşılan veriler sayesinde, her ilde kayıtlı e-ticaret işletme bilgilerine ulaşılarak, e-ticarette öne çıkan iller belirlenmiş, literatürde e-ticareti etkilediği belirtilen faktörlerin Türkiye'deki etkilerini anlamak için, ikincil kaynaklardan toplanan veriler, özellikle e-ticarette öne çıkan bölgeler kapsamında değerlendirilmiştir.
Çalışma sonucunda, kentlerin sosyoekonomik yapısının ve altyapı imkanlarının, e-ticaretin gelişmesinde etkilerinin olduğu fakat bu etkilerin her il için geçerli olmadığı, özellikle kayıtlı işletme sayısı az olan Doğu illerinde anlamlı sonuçların elde edilemediği tespit edilmiştir. Doğu ve Batı illeri arasındaki fark e-ticaret işletme yoğunluğunda da görülmüştür. Ayrıca Türkiye'de yerel değerlerin ve üretim yapısının e-ticaretin gelişiminde önemli olduğu, potansiyel taşıyan illerin genelde özgün ürünlerinin satışını yaptıkları görülmüştür. İstanbul'un e-ticaretteki başarısı ülke ortalamasının üstünde olsa da, Ankara, Denizli, Eskişehir ve İzmir illerinde de e-ticaret yoğunlğunun yüksek olduğu saptanmıştır.

Abstract:
The flow of information increased in the new economic system and the realization of commercial activities became easier with the rapid development of information and communication technologies, which is one of the driving forces of globalization, especially at the end of the 90s. Thus, the interaction between countries has increased international commercial activities by going beyond geographical borders. This has enabled firms to stand out in global competition and to establish new global connections that are easier and less costly. Electronic markets, which offer these opportunities, have also enabled small-scale firms to join the global competition. Due to the decrease in capital and labor inputs between the consumer and the producer in production activities, the reduction of dependence on geographical borders and the advantages it provides to small-scale firms, the transformation process of bricks and mortar into e-commerce has begun. The decrease in labor-capital inputs needed in traditional commerce with e-commerce has enabled businesses to see e-commerce as a more profitable innovation. With the rapid increase in internet usage and the increase in the number of consumers who prefer e-commerce, the e-commerce market has entered a rapid growth process. In this process, e-commerce has started to be preferred more by businesses as it facilitates the opening of small-scale local businesses to global markets and reduces the costs of entering the commerce for new investors.
Firms, which cover all of the commercial activities carried out in the electronic environment and are the first examples of e-commerce, started to operate in the 1990s and had a rapid growth process until the 2000s. The e-commerce sector, which entered a stagnation period in the early 2000s with the demise of the dot-com bubble, entered a period of faster growth with the increase in internet usage. In the global pandemic period, consumers started to prefer e-commerce more and firms focused on e-commerce strategies with the changing new social life. E-commerce started to gain a place in the sector with the sale of standard products in the early days. Later, it achieved market dominance in the "travel" sector. The shift towards e-commerce in the textile sector has brought up the debates that traditional trade is over. Finally, during the global pandemic period, the importance of e-commerce has increased in the field of "supermarket" and the growth of e-commerce has accelerated in every sector, including the food sector. During the global pandemic period, the use of e-commerce has become widespread in the food and supermarket sectors. Over time, the e-commerce sector has become a complement to bricks and mortar (bricks and clicks), thanks to the increase in multi-channel sales, and many firms have combined the trust and customer satisfaction they have gained with bricks and mortar with the convenience of the e-commerce.
Despite the increasing interest in e-commerce, the lack of a standard methodology for determining the global e-commerce volume makes analyzes in this area difficult. Especially in Turkey, the fact that official data on the e-commerce sector was not shared until recently, has caused the analysis to proceed on the basis of estimates. The statistics that the Ministry of Commerce started to share over the "E-commerce Information System (ETBIS)" in 2020 showed that the sector has a larger volume than expected. For the preparation of policies to be implemented to develop e-commerce, which has become an indispensable part of the globalizing world, first of all, e-commerce in Turkey's geography should be well analyzed. In addition, it is necessary to determine the regions where e-commerce stands out and the prominent product categories and to determine the factors affecting e-commerce. It is known that most of the developed e-commerce businesses in Turkey are based in Istanbul. Researches to answer which provinces have potential in the development of e-commerce other than Istanbul and which factors depend on the development of e-commerce will be important to initiate discussions on the subject.
While the concept of commerce is divided into two as traditional and electronic, it is seen that e-commerce also develops typologies within itself. The main categorization of e-commerce in terms of transaction and parties is basically; Business to business (B2B), business to consumer (B2C), consumer to business (C2B), and consumer to consumer (C2C) are examined in 4 categories. The B2C model has been the method of entry to e-commerce for the majority of businesses in the dot-com bubble, which grew rapidly in the 1990s due to low entry costs. With the growing popularity of e-commerce in these years, numerous attempts to sell everything on the internet started, most of which went bankrupt with the bursting of the dot-com bubble in the early 2000s and B2C experienced a decline. Looking at the nature of e-commerce, it is seen that especially B2C e-commerce prioritizes local values and grows with local connections. Although B2C e-commerce is at the forefront in Turkey, it is seen that local values and spatial dimensions are ignored in the studies. In this context; It aims to evaluate the factors affecting the development of Turkey in e-commerce and the geographical situation of e-commerce. In accordance with this purpose; "Which factors depend on the development of e-commerce in Turkey?", "Which provinces have e-commerce potential?" and "Are the traditional productions and local products of the provinces related to e-commerce?" the main questions were answered.
In the evaluation process, firstly, the transition process of bricks and mortar to e-commerce and the effects of globalization were mentioned, the main factors affecting e-commerce were evaluated, and then an in-depth research was conducted on the sector by extracting business models and typologies of e-commerce. The global volume of e-commerce and the volume of e-commerce in Turkey were evaluated. Afterwards, the geography of e-commerce in Turkey was examined based on the official data shared by the Ministry of Commerce. Thanks to the data shared over ETBIS, the e-commerce firms' information registered in each province was accessed, and the prominent provinces in e-commerce were evaluated within the scope of regions.
As a result of the study, it has been determined that the socio-economic structure of the cities and infrastructure facilities have effects on the development of e-commerce, but these effects are not valid for every province, especially in the Eastern provinces where the number of registered firms is low. The difference between the Eastern and Western provinces is also seen in the e-commerce firms' density. In addition, it has been observed that local values and production structure in Turkey are prominent in e-commerce, and provinces with potential generally sell their original products. Although the success of Istanbul in e-commerce is above the country average, it has been determined that e-commerce density is also high in Ankara, Denizli, Eskişehir and İzmir provinces. The findings of the study show that regions of Turkey with high e-commerce performance are in the minority, there is a large differentiation between East and West, and the e-commerce density of Istanbul is much higher than other provinces. In general terms, it is seen that there is a relationship between all of the factors discussed in the study and Turkey's e-commerce performance. While this relationship is more evident in some provinces, its effect decreases in some provinces. When we look at the e-commerce concentration, it is seen that Eskişehir and Denizli are separated from other provinces. It is seen that Denizli province combines e-commerce with its local values and can use the existing global market relations to develop in e-commerce. Eskişehir, which has a similar e-commerce density to Denizli, stands out especially with its internet penetration, per capita income, and education level. It is seen that businesses registered in Eskişehir do not make sales in a specialized category like Denizli. It is observed that e-commerce performance is higher in regions with a high level of urban and regional development, and although there are exceptional provinces and regions, infrastructure investments have positive effects on e-commerce. It has been observed that the dominant categories in production structure and e-commerce sales also show parallelism in some provinces, but this cannot be observed especially in the provinces in the Eastern region, where the number of registered businesses is low.