Hemodiyaliz tedavisi alan hastalarda sanal gerçeklik gözlüğü ve solunum egzersizi uygulamalarının oluşan semptomlar ve yaşam kalitesi üzerine etkilerinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effects of virtual reality glasses and breathing exercises on symptoms and quality of life in patients receiving hemodialysis treatment
Yazar: ECEHAN BULUT
Danışman: PROF. DR. ÖZGÜL EROL
Trakya Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Giriş ve Amaç: Hemodiyaliz tedavisi alan hastalar sıklıkla tedavi ile ilişkili çeşitli semptomlar deneyimlemekte olup; bu durum yaşam kalitelerini olumsuz yönde etkilemektedir. Bu araştırmanın amacı, hemodiyaliz tedavisi alan hastalarda sanal gerçeklik gözlüğü ve solunum egzersizlerinin oluşan semptomlar ve yaşam kalitesi üzerindeki etkilerini değerlendirmektir.
Gereç ve Yöntemler: Bu randomize kontrollü araştırma 25.10.2022-03.09.2024 tarihleri arasında hemodiyaliz tedavisi alan 138 hasta ile bir üniversite hastanesinin hemodiyaliz kliniği, bir eğitim araştırma hastanesi ve bir devlet hastanesinin diyaliz üniteleri, ile özel iki hemodiyaliz kliniğinde gerçekleştirildi. Hastalar randomizasyon tablosu kullanılarak sanal gerçeklik gözlüğü uygulanan, solunum egzersizi yapılan ve kontrol grubu olmak üzere üç gruba ayrıldı. Hastalara birer hafta ara ile toplamda üç uygulama gerçekleştirildi. Veriler yüz yüze olarak Kişisel Bilgi Formu, Dünya Sağlık Örgütü Yaşam Kalitesi Ölçeği Kısa Formu Türkçe Sürümü, Diyaliz Semptom İndeksi ile toplandı. Verilerin değerlendirilmesinde SPSS paket programı 27 sürümü kullanılarak tanımlayıcı istatistiksel yöntemler, ANOVA, Kruskal Wallis H, Tukey post-hoc testi, Pearson ki-kare testi, Fisher kesin ki-kare testi, Bonferroni testi ve Çoklu Regresyon Modeli Analizleri kullanılarak değerlendirildi.  Anlamlılık en az p<0,05 olarak kabul edildi.
Bulgular: Gruplar arası yapılan karşılaştırmada, uygulama sonrası birinci ve ikinci haftada yapılan değerlendirmede sanal gerçeklik gözlük uygulaması yapılan hasta grubunda, genel sağlık, fiziksel sağlık, psikolojik sağlık, sosyal ilişkiler ve çevre ilişkili yaşam kalitesinin istatistiksel olarak anlamlı derecede daha iyi olduğu saptandı (p<0,05). Derin solunum egzersizi ve sanal gerçeklik gözlük uygulanan gruplarda hastaların grup içi değerlendirmesinde genel sağlık, fiziksel sağlık ve psikolojik sağlık ilişkili yaşam kalitesi değişiminin istatistiksel olarak anlamlı düzeyde olduğu saptandı (p<0,05). Uygulama sonrası birinci hafta diyaliz semptomlarının değerlendirmesinde, solunum egzersizi ve kontrol gruplarına kıyasla sanal gerçeklik gözlük müdahale grubunda ağız kuruluğu, göğüs ağrısı ve sinirli hissetme semptomlarının istatistiksel olarak anlamlı derecede daha az görüldüğü saptandı (p<0,05). Modelin bağımsız değişkenleri ile bağımlı değişken arasındaki ilişki incelendiğinde; sanal gerçeklik gözlüğü uygulaması yapılan hastaların fiziksel ve psikolojik sağlıkla ilişkili yaşam kalitelerinin daha yüksek olduğu bulundu. 
Sonuç: Bu araştırmada, derin solunum egzersizi ve sanal gerçeklik gözlüğü uygulamalarının hastaların yaşam kalitelerini olumlu yönde etkilediği saptandı. Sanal gerçeklik gözlüğü kullanan hastalarda ağız kuruluğu, göğüs ağrısı ve sinirli hissetme gibi semptomların daha az görüldüğü belirlendi. Hemodiyaliz tedavisi alan hastaların yaşam kalitelerinin iyileştirilmesinde ve bazı semptomların azaltılmasında sanal gerçeklik gözlüğü ve derin solunum egzersizi uygulamaları önerilmektedir.
Anahtar Kelimeler: Hemodiyaliz, yaşam kalitesi, hemodiyaliz semptomları, sanal gerçeklik gözlüğü, solunum egzersizi
Destekleyen Kurum: Bu çalışma, Trakya Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Birimi tarafından desteklenmiştir. Proje No: 2021/160

Abstract:
Background and Aim: Patients undergoing hemodialysis frequently suffer from a variety of treatment-related symptoms, which decreases their quality of life. The aim of this study was to evaluate the effects of virtual reality glasses and breathing exercises on symptoms and quality of life among patients receiving hemodialysis treatment.
Material and Methods: This randomized controlled research was conducted between October 25, 2022, and September 03, 2024, with 138 patients receiving hemodialysis treatment in the hemodialysis clinic of a university hospital, dialysis units of a training and research hospital and a state hospital, and two private hemodialysis clinics. Patients were divided into three groups: virtual reality glasses, respiratory exercise, and a control group using a randomization table. SPSS package program Version 27 was used to evaluate the data. Data were evaluated using descriptive statistical methods: ANOVA, Kruskal-Wallis H test, Tukey's post-hoc test, Pearson's chi-square test, Fisher's exact chi-square test, Bonferroni test, and multiple regression model analyses. Significance was accepted as at least p <0,05.
Results: In the comparison between the groups, in the evaluation made in the first and second weeks after the application, it was found that general health, physical health, psychological health, social relations, and environmental quality of life were statistically significantly better in the patient group who used virtual reality glasses (p <0,05). In the intragroup evaluation of the patients in the deep breathing exercise and virtual reality glasses groups, it was found that the change in the general health, physical health, and psychological health-related quality of life was statistically significant (p <0,05). In the evaluation of dialysis symptoms in the first week after the application, it was found that the symptoms of dry mouth, chest pain, and feeling irritable were statistically significantly less in the virtual reality glasses group compared to the breathing exercise and control groups (p <0,05). When the relationship between the independent variables of the model and the dependent variable was examined, it was found that patients who applied virtual reality glasses had a higher quality of life related to physical and psychological health.
Conclusion: This study found that deep breathing exercises and virtual reality glasses had positive effect on henodialysis patients' quality of life. It was determined that symptoms such as dry mouth, chest pain, and feeling irritable were less common in patients using virtual reality glasses. Virtual reality glasses and deep breathing exercises are recommended to improve the quality of life of and reduce various symptoms of patients receiving hemodialysis.
Keywords: Hemodialysis, quality of life, hemodialysis symptoms, virtual reality glasses, respiratory exercise
Financial Support: This study was supported by the Trakya University Scientific Research Projects Unit. Project No. 2021/160.