Vadeli işlemler piyasasında spot ve vadeli fiyat ilişkileri ve İzmir vadeli işlem ve opsiyon borsası üzerine bir uygulama
The relationship between spot and futures prices and an application on İzmir futures and options market
Yazar: CEREN AYDIN
Danışman: PROF.DR. MEHMET BAHA KARAN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
1970'lerin ortalarından itibaren Bretton Woods Uluslararası ödemeler ve Kur sisteminin sona ermesi, petrol krizlerinin etkisiyle yaşanan tlyat dalgalanmaları ve bunlara bağlı olarak meydana gelen yüksek enflasyon ve faiz oranlarındaki dalgalanmalar dünya genelinde fınansal risklerin artmasına yol açmıştır. Aynca,son yıllarda yaşanan teknolojik gelişme ve buna bağlı olarak küreselleşme olgusu ülkeler arasındaki risk transferini kolaylaştırmıştır. Bütün bu gelişmeler, "risk" kavramının iyi anlaşılması gerekliliğini doğurmuş ve risk ölçme ve riskten kaçınma yöntemlerine olan ihtiyacı arttırmıştır. Vadeli işlemler olarak adlandırılan futures sözleşmeleri de riskten korunma amacı ile kullanılan yöntemlerden biridir. Türkiye'de 1980'ler sonrası ortaya çıkan finansal liberalleşme ve dışa açık ekonomi politikaları yeni finansal araçların gelişmesine yol açmış, bu tarihlerden itibaren türev araçlar konusunda kıpırdanmalar görülmeye başlamıştır, özellikle Şubat 2001 krizinden sonra dalgalı döviz kuru rejimine geçilmesiyle birlikte yoğunlaşan çabalar sonucunda, 2005 yılında vadeli işlem ve opsiyon borsası kurulmuştur. Bu çalışmanın amacı; Türkiye'deki vadeli işlem endeks piyasasındaki futures fiyatlarının ilgili spot fiyatların sapmasız bir belirleyicisi olup olmadığını eş bütünleşme ve zayıf dışsallık testleriyle test etmektir. Beklentiler hipotezine göre piyasa etkinse ve herhangi bir risk primi yoksa, futures fiyatlar spot fiyatların sapmasız olarak tahmin edebilmektedir. Çalışmada uygulanan zayıf dışsallık testi spot fiyatların uzun dönemli eşbütünsel ilişkide oluşacak sapmalara tepki göstermediğini tepki gösterenin futures fiyatlar olduğunu biz göstermektedir. Başka bir deyişle; şimdiki spot ve geçmiş futures fiyatlar arasındaki denge ilişkisini etkileyebilecek herhangi bir şok olduğunda yeni futures fiyatlar piyasada oluşan yeni bilgiye göre kendini düzenleyecektir. Böylece futures fiyatlar etkinlik hipotezinin de belirttiği gibi fiyatların gelecek beklentileriyle ilgili tüm bilgiyi yansıtmaktadır.Anahtar kelimeler: Türkiye Vadeli îşlem ve Opsiyon Borsası, Endeks Vadeli İşlemler, Beklentiler Hipotezi, Eşbütünleşme Testi

Abstract:
The end of the Bretton Woods International Payment and Exchange Rate System in the mid 70' s, the price and interest rate fluctuations and high inflation rates due to the oil crises resulted in the increase of the financial risks all over the world. Furthermore, technological improvements and globalization eased the risk transfer among the countries. All these changes increased the need to understand, to measure and to avoid "risk". Futures contracts are one of the risk management techniques used to hedge against financial risks. After the 8(T s, the appearance of financial liberalization and open economy in Turkey caused the development of new financial instruments and derivatives. Especially, after the crisis of February 2001 and with great efforts and the commencement of floating Exchange rate system, Futures and Options markets was established in 2005 in Turkey. The aim of this study is to explore the hypothesis that futures prices in Turkish Equity Index Futures Markets are unbiased predictors of subsequent spot prices utilizing cointegration and weak-exogeneity tests. According to unbiased expectations theory, futures prices will be unbiased predictors of spot prices only if markets are efficient and if no risk premium is present. Results of the weak exogeneity tests have showed us mat the spot price does not respond to deviations from the long-run cointegration relation, but the future price does. In other words, when a shock brings about disequilibrium in the relationship between the current spot price and past futures price, the effect of the new information will produce an adjustment in the current futures price. Thus, the futures price reflects the information about the future evolution of prices, which supports the market efficiency hypothesis.Key words: Turkish Futures and Options Market, Index Futures, Unbiased Expectations Hypothesis, Cointegration