Türk vergi sisteminde enflasyon düzeltmesi uygulaması ve değerlendirilmesi
This study evaluates the outcomes of partial and general inflation adjustment methods in the Turkish Tax System from the standpoint of taxpayers and in terms of tax administration
Yazar: YÜKSEL SÖZERİ
Danışman: PROF.DR. RIFAT ORTAÇ
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Bu çalışmada Türk Vergi Sisteminde enflasyonun olumsuz etkilerine karşıuygulanan kısmi nitelikteki ve özellikle genel nitelikteki enflasyon düzeltmesiyöntemlerinin uygulanış biçimleri ve sonuçları üzerinde değerlendirmeleryapılmıştır.Çalışmamızın ilk bölümünde enflasyonun tanımı yapılmış, enflasyonunişletmeler üzerindeki etkileri, temel mali tablo olan bilançoda yer alan varlık vekaynak kalemleri açısından ayrı ayrı irdelenmiştir. Daha sonra enflasyon düzeltmesikavramı, enflasyon düzeltmesini gerekli kılan nedenler ve enflasyon düzeltmesiyöntemleri üzerinde durulmuş, genel fiyat düzeyini esas alan yöntem ayrıntılı olarak,cari değeri esas alan yöntem ile karma yöntem ise kısaca anlatılmıştır. Birincibölümde ayrıca çeşitli ülkelerdeki enflasyon düzeltmesi uygulamalarına kısacadeğinilmiştir.Çalışmamızın ikinci bölümünde Türk Vergi Sisteminde, kısmi niteliktekienflasyon düzeltmesi uygulamalarına kısaca değinilmiş, genel nitelikteki enflasyondüzeltmesi uygulamasının; uygulama esasları, kapsamı, kavramları ve ilkeleriayrıntılarıyla anlatılmıştır. Daha sonra menkul kıymetlerin, yıllara sari inşaat veonarım işlerinin, maddi duran varlıkların, maddi olmayan varlıkların, birikmişamortismanların, özel tükenmeye tabi varlıkların ve özkaynak kalemlerinin enflasyondüzeltmesine tabi tutulması ayrıntılı olarak anlatılmış, enflasyon düzeltmesiyle ilgiliözellik arz eden hususlar üzerinde durulmuş, ve enflasyon düzeltmesinin vergimatrahı üzerindeki etkisine değinilmiştir.Çalışmamızın üçüncü bölümünde Türk Vergi Sisteminde uygulanan, kısminitelikteki ve genel nitelikteki enflasyon düzeltmesi yöntemlerinin sonuçları vergimükellefleri ve vergi idaresi açısından değerlendirilmiştir.Çalışma sonucunda enflasyonun olumsuz etkilerinin giderilmesinde kısmınitelikteki yöntemlerin, büyük kısmının mükellefler tarafından uygulandığı, ancakdağınık yapısı, uluslar arası standartlara uygun olmayışı gibi nedenlerle yetersizkaldığı görülmüştür. Maliye Bakanlığı tarafından 5024 sayılı kanunla düzenlenengenel nitelikteki enflasyon düzeltmesi yöntemi, uygulama birliğini ve uluslar arasıstandartlara uygunluğu sağlamıştır. Ancak uygulamanın kısa sürede yürürlüğekonulması, kavramlarındaki eksiklik anlaşılmasını ve uygulanmasını olumsuzetkilemiştir.Düzenlemelerin daha sonraki yıllarda uygulanabileceği dikkate alınarak,uygulama birliğini bozacak nitelikteki düzenlemelerin kaldırılması, anlaşılması zorkavramların açık hale getirilmesi ve geçmiş yıl zararlarının düzeltilmesi sonucuoluşacak olumsuzlukların giderilmesi hususunda gerekli düzenlemelerin yapılmasıönerilmiştir.

Abstract:
This study evaluates the adverse impacts of the partial, and notablygeneral inflation adjustment methods implementation methods againstinflation in the Turkish Tax System, and their outcomes.The first part of our study defines inflation and considers its effects onbusinesses in terms of both asset and resource items found in the balancesheet containing basic financial statements. Subsequently, the conception ofinflation adjustment, the reasons for inflation adjustment, and inflationadjustment methods has been considered, the method based on the generalprice level has been detailed, and the mixed method based on the currentvalue has been explained briefly. The first part also shortly describes inflationadjustment implementations in various countries.The second part of our study briefly mentions the partial inflationadjustments in the Turkish Tax System, and details the implementationguidelines, scope, conceptions and principles of the general inflationadjustment implementation. Then the process of inflation adjustment forsecurities, construction and renovation works according to years, tangiblefixed assets, intangible assets, accumulated depreciations, assets subject tospecial depletion and equity items has been explained in detail, and issuesthat are particular to inflation adjustment and the effects of inflationadjustment on tax base have been discussed.The third part of our study evaluates the outcomes of partial andgeneral inflation adjustment methods in the Turkish Tax System from thestandpoint of taxpayers and in terms of tax administration.The study concludes that the majority of the partial methods are beingimplemented by taxpayers in overcoming the adverse impacts of inflation, yetit remains insufficient due to its sparse structure and incompatibility withinternational standards. The General inflation adjustment method regulatedby law no 5024 issued by the Ministry of Finance ensures unity ofimplementation and conformity with international standards. The fact that theimplementation has been put into force quickly, however, had a negativeimpact on the understanding of conception deficiencies and on itsimplementation.Taking into consideration that the implementation might take place inthe upcoming years, it has been proposed that necessary regulations shallbe made to overcome prospective negativities resulting in getting rid of theregulations that will distort unity of implementation, making clear of theconceptions that are difficult to understand, and compensating the losses forthe past years.