Türkiye'de birinci dönem balıkçı gemisi geri-alım programının değerlendirilmesi
Evaluation of the first period buy-back program  
for fishing vessels in Turkey
Yazar: SİNAN GÖKTAY
Danışman: DOÇ. DR. VAHDET ÜNAL
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Su Ürünleri Avlama ve İşleme Teknolojisi Ana Bilim Dalı / Avlama Teknolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Balıkçılık Teknolojisi = Fisheries Technology ; Su Ürünleri = Aquatic Products

Özet:
Balık stokları ve avcılık kapasitesi arasında bir denge sağlayarak aşırı avcılığı önlemek, balıkçılık yönetimi için bir zorunluluktur. Bu dengeyi sağlamada balıkçı gemilerinin sayılarının ve avcılık kapasitelerinin düzenlenmesi önemli rol oynar. GTHB, 7 Mayıs 2012 tarih ve 28285 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Tarımsal Destekleme ile su ürünleri kaynaklarının korunması, sürdürülebilir işletilmesi ve stoklar üzerindeki av baskısının azaltılması amacıyla, su ürünleri ruhsat teskeresine sahip on iki metre ve üzerindeki balıkçı gemisi sahiplerine, gemilerinin avcılıktan çıkarılması karşılığında, gemi boyuna göre belirli miktarlarda destekleme yapan bir program başlatmıştır. Bu tezin amacı, ilgili programın sonuçlarını ortaya koymaktır. Bu amaçla, programda alımı gerçekleşen 364 balıkçı gemisi arasından, basit tesadüfi örnekleme yöntemi kullanılarak belirlenen 76 balıkçı ile telefon anketi yapılmıştır.  
         Geri alım programları dünyada 46 yıldır uygulanmaktadır. Türkiye de ise birinci kuşak geri alım programı 2012 yılında başlatılmış, 2013 yılında ikinci, 2014 yılında üçüncü, 2016 yılında ise dördüncü kuşak geri alım programı uygulamaya geçirilmiştir.
         Birinci kuşak geri alım programına 407 adet balıkçı gemisi başvurmuştur. Bunlar içinde alım kriterlerine uygun 364 adet balıkçı gemisinin alımı gerçekleşmiştir. Yapılan başvurular, plaka kodları esas alınarak gruplandırıldığında en çok başvuru 181 adet (%44,5) gemi ile Marmara Bölgesi'nden yapılmıştır. Akdeniz'den 104 adet (%25,5) balıkçı gemisi, Ege'den 68 adet (%16,7) balıkçı gemisi ve Karadeniz'den ise 54 adet (%13,3) balıkçı gemisi programa başvuru yapmıştır. Programdan yararlanan gemilerin; 323 adedi (%88,7) 12-20 m boy grubunda olan küçük ölçekli balıkçı gemilerinden, 41 adedi (%11,3) ise 21 m ve üstü boy grubunda olan büyük ölçekli balıkçı gemilerinden oluşmuştur. Programdan yararlanan 364 adet balıkçı gemisinin 33 adedi (%9) sac, 331 adedi (%91) de ahşap gemidir. Desteklemede toplam 62,1 milyon TL harcanarak, boyu 12 m üzerinde olan 1.868 adet balıkçı gemisinin %19,5'i filodan çıkarılmıştır. Bu gemilerden; 11 adedi kontrol gemisi yapılmak üzere il müdürlüklerine ve 18 adedi ise araştırma gemisi yapılmak üzere üniversitelere hibe edilmiştir. Geriye kalan 335 adet gemi ise Makine Kimya Endüstri Kurumunun İzmir Aliağa Gemi Söküm Tesislerinde ayrıştırma işlemine tabi tutulmuştur. 
         Çalışmaya katılan balıkçıların ortalama yaşı 50±12, ortalama tecrübeleri ise 33±12 yıldır. Balıkçıların %91'nin birincil mesleği balıkçılıktır. Balıkçıların %91'i programı faydalı bulmuştur, %95'i ise programın devam etmesi gerektiğini düşünmektedir. Programa katılan balıkçıların %37'si trol, %24'ü gırgır, %22'si uzatma ağı ve %17'si ise birden çok av aracı ile avcılık yapmaktadır. Balıkçıların %40'ı balıkçılığın karsız hale gelmesinden dolayı balıkçılıktan çıkmak istediğini belirtmiştir. Bunu %15 ile emekli olma isteği ve %12 ile programın cazip bir fırsat olarak görülmesi takip etmektedir. Balıkçıların %68'i devletin gemilerine biçtiği değerden memnun olduğunu, %12'si kısmen memnun olduğunu ve %20'si ise memnun olmadığını bildirmiştir. Gemisini veren bireylerin %61'i balıkçılık sektöründe çalışmaya devam edeceklerini, %17'si yeni bir balıkçı gemisi alacağını bildirmiştir. %45'i ise zaten ikinci bir gemi sahibi ve geri alım programına ellerindeki atıl ya da karsız çalışan ikinci gemilerini veren balıkçılardır. 
         Sonuç olarak, balıkçı gemisi geri satın alma programının değerlendirilmesiyle ilgili bu çalışma, sadece balıkçılık kapasitesinin düşürülmesi ve aşırı avcılıkla mücadele edilmesi açısından bilgi sunmakla kalmayıp, aynı zamanda sektörün daha iyi anlaşılması, uygun politikalar geliştirilmesi ve daha iyi yönetilmesi adına da önemlidir. Bu programdan alınacak dersler, yeni başlatılacak geri alım programlarının daha iyi planlanmasına yardımcı olacaktır. Yapılacak yeni kuşak geri alım programları da incelenmeli ve sonuçları hem kıyaslamalı hem de tüm programlar bir arada olacak şekilde değerlendirilmelidir. Bu sonuçların balıkçılık yöneticileri tarafından dikkate alınması, Türkiye balıkçılığının daha iyi yönetilmesi ve balık stoklarının sürdürülebilir kullanılmasına katkı sağlayacaktır.
Anahtar Kelimeler: Balıkçılık geri alım programları, Balıkçı gemisi devre dışı bırakma, Avcılık kapasitesinin azaltılması, Filo kapasitesinin azaltılması.

Abstract:
It is an obligation for the fisheries management to prevent overfishing by keeping a balance between the fish stocks and fishing capacity. Regulating the numbers and fishing capacities of fishing vessels have a significant role in providing this balance. The Ministry of Food, Agriculture and Livestock initiated a program to set a balance between the fish stocks and fishing effort by providing support at a certain level for the owners of the fishing vessels, lengths of which are twelve meters or above and who have a certificate of approval for fishing. The program was started for withdrawing fishing vessels with the purpose of protecting the fish stocks, exploit them in a sustainable way and decreasing the fishing pressure on the stocks through the "agricultural support" which was published in the Official Gazette dated 7 May 2012 and numbered 28285. The aim of this thesis is to reveal the results of the related program. Therefore, a telephone survey was applied to 76 fishermen determined among 364 fishing vessels, which had been bought in the program, through the simple random sampling method.
         Buy-back programs have been implemented in the world for 44 years. However, first generation buy-back program was started in 2012 in Turkey; the second generation buy-back program was put into practice in 2013; the third and forth two was put into practice in 2014 and 2016 respectively.
         In total 407 fishing vessels applied to the first generation buy-back program. Among these, 364 fishing vessels that suit the buy-back criteria were bought back. When the applications made are grouped based on the traffic plate codes, most of the applications were received from Marmara Region with 181 fishing vessels (44.5%). 104 fishing vessels (25.5%) from the Mediterranean, coast of Turkey 68 (16.7%) from the Aegean and 54 (13.3%) from the Black Sea applied to the program. A total of 323 (88.7%) of the vessels benefiting from the program consisted of small-scale fishing vessels within the size group of 12-20 m, and 41 (11.3%) of them consisted of large-scale fishing vessels in the size group of ≥ 21 m 33 (9%) of 364 fishing vessels benefiting from the program were made of sheet iron and 331 (91%) of them were wooden vessels. About 62.1 million TL in total was spend in the support and 19.5% of 1,868 fishing vessels with a lenght above 12 m were removed from the fleet. 11 of these vessels were granted to provincial directorates as control vessels, and 18 of them were granted to universities as research vessels. The remaining 335 vessels were subjected to the process of decomposition in Izmir Aliağa Ship Dismantling Facilities of Machine Chemistry Industry Institution.
         The average age of the fishers participating in the study is 50±12 and their average experience is 33±12 years. The main profession of 91% of the fishers is fishing, 91% of them found the program beneficial and 95% of them think that the program should continue. 37% of the fishers participating in the program use trawl nets, 24% purse seine, 22% gill nets and 17% more than one fishing tools. 40% of the fishers stated that they want to quit fishing as it became unprofitable. This is followed by the will of retirement with 15%, and thinking that the program is an appealing opportunity. 68% of the fishers stated that they are satisfied with the value given by the state to their vessels, 12% stated they are partly satisfied, and 20% stated that they were not satisfied. 61% of the individuals who gave their vessels stated that they will continue working in the fishing industry, and 17% of them stated that they will buy a new fishing vessel. 45% of them are fishers who already have a second vessel and gave the inactive or unprofitable vessels they had to the buy-back program.
         As a result, this study on the evaluation of the fishing vessel buy-back program is important that it does not only provide information on decreasing the fishing capacity and fighting with overfishing, but also contributes to the better understanding of the sector, development of appropriate policies and the better management of the fisheries. The lessons lesrnt from this program will help planning future buy-back programs in a better way. The new generation buy-back programs to be held should also be investigated, and the results should be assessed both comparatively and all programs together. The consideration of these results by the fisheries management authority will contribute to the better management of Turkish fisheries and the sustainable use of fishing stocks.

Keywords: Fisheries buy-back programs, Fishing vessels decommissioning, Reducing fishing capacity, Reducing fleet capacity.