Aydın çeşmeleri
Aydın fountains
Yazar: SERKAN ÖZBALKAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MESUT DÜNDAR
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Aydın = Aydın ; Aydın-Bozdoğan = Aydın-Bozdoğan ; Aydın-Efeler = Aydın-Efeler ; Aydın-Kuşadası = Aydın-Kuşadası ; Aydın-Çine = Aydın-Çine ; Su mimarisi = Aqua architecture ; Su yapıları = Water structures ; Türk-İslam mimarisi = Turkish-Islamic architecture ; Çeşmeler = Fountains

Özet:
Bu tez projemizde, Batı Anadolu'nun stratejik bir konumda yer alan Aydın İli'nin çeşmeleri araştırılarak Anadolu çeşme mimarisi içerisindeki yeri ortaya konmaya çalışılmıştır. Kataloglama yöntemi ile ele alınan çeşmeler detaylı bir şekilde incelenmiş olup benzer örnekleriyle karşılaştırması yapılarak değerlendirilmiştir. 
Konu kapsamımızda Aydın iline bağlı on üç ilçe ve köylerinde tespit edilen seksen dört adet çeşme çalışılmıştır. Mevcut çeşmeler XIII. yüzyıl ile XX. yüzyıl başları arasında inşa edilmekle birlikte yoğun olarak XVIII. ve XIX. yüzyıla tarihlenmektedirler. 
Kataloğa dahil edilen çeşmeler fiziksel biçimlenişleri itibariyle farklılık göstermektedirler. Cephe sayısına göre tek cepheli, iki cepheli, üç cepheli ve dört cepheli örnekler bulunmaktadır. Gövde biçimine göre ise dikdörtgen ve kare prizmal gövdeli olarak ayrılmaktadırlar. 
Aydın yöresindeki çeşmelerde genel olarak fonksiyonellik ön planda tutulmuş olup basit işçilik sergilemektedirler. Mevcut örneklerin büyük çoğunluğu moloz taş ve tuğlanın birlikte kullanılmasıyla inşa edilmiştir. Az sayıda örnekte ise mermer ve devşirme malzemenin kullanıldığı görülmektedir. 
Tespit edilen çeşmelerde kullanılan kemer formları çeşitlilik göstermektedir. Yoğun olarak yarım daire ve sivri kemer formlarının uygulandığı yapılarda basık kemer, sepet kulplu kemer, kaş kemer, dilimli kaş kemer, bursa kemeri ve gemi teknesi kemer formlarının kullanıldığı örnekler de mevcuttur. 
Aydın çeşmeleri genel olarak kırsal mimariye bağlı olarak basit işçilik gösterdiklerinden süsleme bakımından oldukça sade tutulmuşlardır. Tespit edilen çeşmelerde süsleme motifi olarak genellikle servi ağacı, kıvrık dal, yaprak, gülçe, gülbezek, rumi, palmet, karanfil ve lale gibi bitkisel bezemeler tercih edilmiştir. Bu bezemelerin dışında çeşme cepheleri kullanılan kemer, saçak, silme, pilastr ve sütunce gibi mimari elemanlarla hareketlendirilmeye çalışılmıştır.

Abstract:
In this thesis project, the fountains of Aydın Province, located in a strategic position of Western Anatolia, were studied and hereby identified its place in the Anatolian fountain architecture. The fountains, reviewed by the cataloging method, were examined in detail and compared with similar templates.
In this context, eighty four fountains in thirteen districts and villages of the province of Aydın are studied. These fountains were built between the 13th and the beginning of the 20th century and are densely backdated to the 18th and 19th centuries.
The fountains subsumeed in the catalog differ in their physical form. Considering the number of facades, there are single facades, two facades, three facades and four facades. As for the shape of the body, they are divided into rectangular and square prismal body.
In the fountains in Aydın region, while functionality is generally prioritized, craftsmanship is simple. The majority of the templates were built using of rubble stone and brick together. In a few templates, it is seen that marble and reused materials are used.
The arch forms used in the examined fountains vary. There are also templates which segmental arch, three-centered arch, ogee arch, multifold ogee arch, bursa arch and pointed segmental arch forms are used in the buildings where  semicircular and pointed arch forms are densely applied.
The fountains of Aydın were generally built with very simple ornamentation reflecting the simple craftsmanship of typical rural architecture. In the examined fountains, herbal decorations such as cypress tree, curved branches, leaves rosette, rosace, rumi, palmet, carnations and tulips are preferred as ornament motifs. In addition to these decorations, such architectural elements as arch, soffit, moulding, pilaster and pillar are used in an effort to embellish fountain facades.