Kuzey-Batı Türkiye'de yetişen yabani rosa türleri üzerinde farmasötik botanik bir araştırma
A Pharmaceutic botanical study on the wild rosa species in NW Turkey
Yazar: ŞÜKRAN KÜLTÜR (ŞİRANECİ)
Danışman: PROF.DR. NERİMAN ÖZHATAY
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmasötik Botanik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1998
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology

Özet:
-172- OZET Bu çalışmada, Türkiye 'nin Kuzey-Batisında (sahife 28) doğal olarak yetişen 12 Rosa türü ve 2 hibritin varlığı saptanmış ve bu taksonlar üzerinde morfolojik, anatomik, palinolojik ve kimyasal araştırmalar yapılmıştır. İncelenen taksonlann listesi aşağıda verilmiştir: 1. R sempervirens L. Hibritler 2. Rphoenicia Boiss. R. sempervirens x R. canına 3. Rfoetida J.Herrm. Rphoenicia x R canina 4. Rgallica L. 5. Rvillosa L. sabsp.mollis (Sm.) Keller & Gams 6. Rmicrantha Sm. 7. Ragrestis Savi 8. Rpulverulenta Bieb. 9. Rsicula Tratt. 10. Rhorrida Fischer 11. Riberica Stev. 12. Rcanina L. (Grup a, b, c; d) Çalışmamızın temelini oluşturan morfolojik bölümde; Türkiye Florası'nda yayılışının batıdaki sınırı A4 Bolu ili olan Riberica türünün araştırma bölgesinde Trakya'dan toplanan örneklerle varlığı saptanmıştır. Kafkasya bitkisi olan Riberica Trakya florası ve Avrupa florası için yem bir türdür. Yine Türkiye Florası'nda, Bl Balıkesir, Kaz Dağı'ndan 1883 yılında Sintenis tarafından toplanan tek örnekle kayıtlı olan Rsicula'mn, çalışmamız esnasmda Kaz Dağı'nın çeşitli yerlerinden toplanan örneklerle bölgedeki varlığı kesinleşmiştir. İncelenen diğer türlerin de yayılışları, araştırma bölgesinden çok sayıda örnek toplanarak genişletilmiştir. Ayrıca hibritlerde de önemli yayılış alanları bulunmuştur. Araştırma bölgesindeki Rosa türleri bakımından en yoğun olan önemli Rosa alanları saptanmıştır: Bu alanlar Rosa türlerinin yoğunluğuna göre sıra ile 1. Kaz Dağı (7 tür); 2. Çatalca-Sinekli (6 tür); 3. Belgrat Ormanı-Terkos (5 tür, 1 hibrit); 4. Tekirdağ-Koru Dağlan (5 tür) (far (Harita 1, 2, 3). Çalışmamızda türlerin ayrıntılı deskripsiyonlan toplanan ve incelenen örneklere dayanarak yapılmış, yayıhşlan harita üzerinde belirtilmiş, türlerin tanıtıcı şekil ve fotoğrafları ilave edilmiştir. Ancak toplama olanağı bulunamayan Rfoetida ve Rvillosa sabsp.mollis türlerine ait sadece deskripsiyonlar ilgili yayın ve herbaryum örneklerine, dayanarak verilmiştir.-17 3- Anatomik çalışma, türlerin yaprak anatomisine dayarunaktadır. Yaprakçıklardan alman enine ve yüzeysel kesitlerde kutikulanın yapısı, kollenkimanın varlığı, sklerenkimamn durumu, alt ve üst epiderma hücrelerinin çeperleri ve kristaller ile ilgili türlerin ayırımını destekleyici özellikler gözlenmiştir. Rosa türleri için önemli diğer karakterler de palinolojik çalışma esnasmda bulunmuştur. İncelenen Rosa polen taneleri genellikle tricolporatae olup nadiren de tetracolporatae tipindedir. Türlerin polen şekillerinde, boyutlarında, ekzininin skıdptüründe farklılıklar saptanmış ve palinolojik sonuçlar kısmında polen tanelerinin özelliklerine dayanarak türleri ayni: eden bir anahtar düzenlenmiştir. Kimyasal bölümde ise; genellikle halk arasında kullanılan meyvalannda yapılan fitokimyasal ön denemelerde fiavon, gallik ve kateşik tanen ve eser miktarda saponin bulunmuştur. İncelenen türlerin meyvalanndaki kateşik tanen ve kateşin miktar tayinleri yapılmıştır.

Abstract:
-174- SUMMARY In this study, 12 wild Rosa species and 2 hybrids are grown in the North west Turkey (page 28). Morphological, anatomical, palynological and chemical investigations have been carried out on these taxa listed below: 1. Rsempervirens L. Hybrids 2. Rphoenicia Boiss. R sempervirens x R canına 3. Rfoetida J.Herrm. Rphoenicia x R canına 4. Rgallica L. 5. Rvillosa L. subsp. mollis (Sm.) Keller & Gams 6. Rmicrantha Sm. 7. Ragrestis Savi 8. Rpulverulenta Bieb. 9. Rsicula Tratt. 10. Rhorrida Fischer 11. Riberica Stev. 12. Rcanina L. (Grup a, b, c; d) In the morphological section which is the main part of this study, it is notified that Riberica which is recorded in the Flora of Turkey from A4 Bolu as western boundry of the species is collected from the region. Therefore, Riberica which is a Caucasian species is a new species for the flora of Europe and European Turkey. Rsicula is recorded only early collected (Sintenis 1883) a specimen from Kaz Dağı, during our research the presence of the species is proved by the specimens collected different localities from that region. Distribution of other 8 species including two hybrits have been added new localities. It was found some import Rosa areas consisting of 5-7 species. 1. Kaz Dağı with 7 species; 2. Çatalca-Sinekli with 6 species; 3. Belgrat Ormani- Terkos with 5 species, 1 hybrid; 4. Tekirdağ-Koru Dağı with 5 species (maps 1-3). Detailed description of each species based on collected and examined specimens is given with its distribution, drawing and color pictures. Unfortunately Rfoetida and Rvillosa subsp.mollis even recorded from the area but during the research has not been collected, and their description were given based on literature and herbarium specimens. The anatomical studies are based on transverse and surface sections of the leaves. It is found that anatomical characteristics of cuticle, presence of collenchyma, shape of sclerenchyma layer, upper and lower epiderma cells walls characterics and crystal types are important data to differentiate the species anatomically.-175- It is found that pollen grain characterics are also important for species identification. Pollen grains of examined species are usually tricolporates rarely tetracolporates. Shape and size of pollen grains and sculpturs of exine are observed as different features within the species and the palynological key was conducted for identification of the species. In the chemical section; by means of the preliminary investigations on the fruits generally used by the public, flavonoids, gallic and cathechic tannins and prints of saponins are found. Also the quantitation of the cathechic tannin and cathechin contents of the fruits obtaing from the species that we worked on, is done.