Ketencik [Camelina sativa (L.) Crantz] genotiplerinin Akdeniz iklimi koşullarındaki verim ve kalite performanslarının belirlenmesi
Determination of yield and quality performances of camelina [Camelina sativa(L.) Crantz] genotypes under Mediterranean climate
Yazar: HAKAN YILDIZ
Danışman: PROF. DR. EMRE İLKER ; DOÇ. DR. İLKAY YAVAŞ
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı / Bitki Islahı ve Genetiği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu araştırma dünya üzerinde farklı orijinlere sahip 33 Ketencik (Camelina sativa) genotipinin Akdeniz iklim koşullarındaki verim performanslarını ve yağ asidi komponentlerini belirlemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Tesadüf blokları deneme desenine göre ve 3 tekerrürlü olarak tasarlanan bu araştırma Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Anabilim Dalı Bornova uygulama alanlarında, kışlık olarak 2019-2020 ve 2020-2021 vejetasyon süresi içerisinde yetiştirilmiştir. Araştırmada bitki boyu (cm), ilk yandal  yüksekliği (cm), bitkide kapsül sayısı (ad/bitki), kapsülde tane sayısı (ad/kapsül), bin tane ağırlığı (g), verim (kg/da), palmitik asit (%), stearik asit (%), oleik asit(%), linoleik asit (%), alfa-linolenik asit ve erusik asit (%) değerleri incelenmiş olup genotipler arasındaki farklılıklar istatistiksel düzeyde önemli bulunmuştur.
Araştırmada her iki hasat yılı dekarda verim ortalamaları incelendiğinde 28 (258,0 kg/da) ve 9 (237,6 kg/da) numaralı genotipler öne çıkmıştır. Diğer agronomik özellikler incelendiğinde ise bitki boyu bakımından 2 (87,4 cm) numaralı genotip, ilk yandal yüksekliği bakımından 25 (52,4 cm) numaralı genotip, bitkide kapsül sayısı bakımından 1 (240,4 kapsül/bitki) numaralı genotip, kapsülde tane sayısı bakımından 35 (14,7 tane/kapsül)  numaralı genotip ve bin tane ağırlığı bakımından ise 26 (1,51 g) numaralı genotip öne çıkan genotipler olmuşlardır. Genotiplere ait yağ komponentleri incelendiğinde genotiplerin içerdikleri yağ asidi düzeylerinin yıllara göre değişim göstermediği sonucuna varılmıştır. Ancak yağ asidi değerleri tüm yağ asidi bileşenleri için genotipler arasında farklılık göstermiştir. Araştırmada incelenen ve doymuş yağlar sınıfına giren palmitik asit bakımından en yüksek değeri 27 (%6,05) numaralı genotip, stearik asit bakımından en yüksek değeri ise 14 (%2,68) numaralı genotip sergilemiştir. Doymamış yağ asitleri bakımından incelendiğinde, oleik asit içeriğinde 16 (%18,39), linoleik asit içeriğinde 9 (%20,71) numaralı genotip, alfa-linolenik asit içeriğinde 8 (%39,52) numaralı genotip ve erusik asit içeriği bakımından ise 25 (%3,58) numaralı genotip en yüksek performansı sergilemiştir. Araştırma sonuçlarına göre tüm genotiplerde erusik asit miktarı Türk Gıda Kodeksi'nin üst limit olarak belirlediği %5 seviyesinin altında olup gıda tüketimine uygun olduğu belirlenmiştir. 28 ve 9 numaralı genotipler ise hem dekarda tohum verimi bakımından öncül genotipler olması hem de erusik asit içeriği bakımından insan beslenmesine uygun genotipler olarak belirlenmiştir. Dolayısıyla 28 ve 9 numaralı genotiplerin ümitvar genotipler olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
This research was conducted to determine the yield performance and fatty acid components of 33 Camelina sativa genotypes with different origins in Mediterranean climate conditions. The research, designed according to a randomized complete block design with three replications, was carried out in the fields of the Department of Field Crops at Ege University Faculty of Agriculture in Bornova, during the winter seasons of 2019-2020 and 2020-2021. In the study, plant height (cm), first branch height (cm), number of capsules per plant, number of seeds per capsule, thousand seed weight (g), yield (kg/ac), palmitic acid (%), stearic acid (%), oleic acid (%), linoleic acid (%), alpha-linolenic acid, and erucic acid (%) values were examined, and significant differences among genotypes were found at a statistical level.
When the average yields per hectare were examined for both harvest years, genotypes 28 (258.0 kg/ac) and 9 (237.6 kg/ac) stood out. In terms of other agronomic traits, genotype 2 (87.4 cm) excelled in plant height, genotype 25 (52.4 cm) in first branch height, genotype 1 (240.4 capsules/plant) in number of capsules per plant, genotype 35 (14.7 seeds/capsule) in number of seeds per capsule, and genotype 26 (1.51 g) in thousand seed weight. When the fatty acid components of the genotypes were examined, it was concluded that the levels of fatty acids in the genotypes did not vary across the years. However, the fatty acid values differed among genotypes for all fatty acid components. Among the saturated fatty acids, genotype 27 (6.05%) exhibited the highest value for palmitic acid, while genotype 14 (2.68%) showed the highest value for stearic acid. In terms of unsaturated fatty acids, genotype 16 (18.39%) had the highest oleic acid content, genotype 9 (20.71%) had the highest linoleic acid content, genotype 8 (39.52%) had the highest alpha-linolenic acid content, and genotype 25 (3.58%) had the highest erucic acid content. According to the research results, the erucic acid content in all genotypes was below the upper limit set by the Turkish Food Codex of 5%, indicating suitability for food consumption. Genotypes 28 and 9 were determined to be promising genotypes, as they were both leading genotypes in terms of seed yield per acre and suitable for human consumption in terms of erucic acid content. Therefore, genotypes 28 and 9 were identified as hopeful genotypes.