Kırgızistan Oş ve Celal-Abad bölgesi Türkleri: Sosyo-kültürel yapı ve dil
Turks of Osh and Zhalal-Abad regions in Kyrgyzstan: The socio-cultural structure and language
Yazar: SAIDA BURKHANIDINOVA
Danışman: PROF. DR. UFUK TAVKUL
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Kırgızistan = Kyrgyzstan ; Kırgızistan-Oş = Kırgızistan-Oş

Özet:
Tez Kırgızistan'ın Oş ve Celal-Abad Bölgesi Türkleri sosyo - kültürel yapısı, ses bilgisi ve biçimbilgisi (çekim konuları ile sınırlı) incelemesidir. Kırgız Cumhuriyeti sınırlarında bir etnik grup olarak kabul edilen araştırmamıza konu olan Türkler, ülkede yoğun olarak Oş iline bağlı Özgön ilçesinde yaşamaktadırlar. Genel Türk Dilinin Karluk grubu konuşurlarından olan söz konusu Türkler, sosyo – kültürel yapısı bakımından bölgede yaşayan diğer Özbek, Uygur, Kırgız ve Kazak Türkeri'nden farklı olmasa da, tarihî süreçte "Türklerin yaşadığı yer" anlamında kullanılan eski Türkistan, bugünkü Orta Asya coğrafyasında «Türk» adıyla yaşayan yerli tek halktır.
Tezde, Kırgızistan'ın Oş ve Celal-Abad bölgesinde Ağustos - Eylül 2017, Ağustos - Eylül 2018 ve Oş bölgesinde 2002 ve 2012 yıllarında derlediğimiz ses kayıtları temelinde araştırmamıza konu olan Türklerin geçiş dönemi inançları ve uygulamaları ile konuşma dili özellikleri ve Ortak Türkçe içerisindeki konumu incelenmiştir.
Çalışmamız Giriş ve 5 bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında, çalışmamızı dayandırdığımız malzemenin tasviri, malzemenin derlenmesinde kullanılan metot içeriği, incelenme usulü gibi konular üzerinde durulmuştur. 1. Bölüm'de Rusya Hâkimiyeti dönemi ve günümüzdeki Kırgızistan'ın durumu, Oş ve Celal - Abad bölgesi ile bu bölgede yaşayan Türkler anlatılmıştır. 2. Bölüm'de daha çok Yüksek Lisans Tezimizin kaynağı esas alınarak araştırmamıza konu olan Türklerin geçiş dönemi inançları ve uygulamalarına dikkat çekilmiştir. 3. Bölüm'de Doktora çalışmamız için yaptığımız alan araştırması aşamasında derlenen ses malzemesi esas alınarak Kırgızistan'ın Oş ve Celal-Abad bölgesinde yaşayan Türklerin dili, ses bilgisi (detaylı bir şekilde) ve biçimbilgisi (çekim konuları ile sınırlı) ele alınmıştır. 4. Bölümde çalışmamıza temel olan malzemeyi içeren metinler hem Türkiye Türkçesi Alfabesi, hem de Uluslararası Fonetik Alfabeyle (International Phonetic Alphabet IPA) yazıya geçirilmiştir. Çalışmamızın sosyo – kültürel yapısı bölümünde ilgili terim adları Türkiye Türkçesi Alfabesiyle gösterilirken, kaynak kişiler hakkındaki bilgiler, çalışmamızın «Kaynaklar» bölümünde verilmiştir. Dil konusunun incelenmesinde ise IPA ile yazıya geçirilen metin temel alınmış, kaynak kişiler hakkındaki bilgiler ise, «Kaynak Kişi Bilgi Formu» ile «Metinler» bölümünde takdim edilmiştir. 5. Bölümde bu metinlerin dizin – sözlük kısmı yer almaktadır. Çalışmamızın sonunda, Kaynaklar, Türkçe ve İngilizce Özetlere yer verilmiştir.

Anahtar sözcükler: Özgön Türkleri; Oş ve Celal - Abad Bölgesi Türkleri; Fergana Türkleri; Oş ve Celal - Abad Bölgesi Türkleri Sosyo - Kültürel Yapı, Oş ve Celal - Abad Bölgesi Türkleri Dil; Geçiş Dönemi İnançları ve Uygulamaları; Ses Bilgisi; Sosyo – Kültürel Yapı

Abstract:
This thesis analyses the socio-cultural structure, phonetics, and morphology (within the limits of inflectional morpheme) of the Turks in the Osh and Zhalal-Abad Regions of Kyrgyzstan. The group of Turks studied in this thesis, who are considered as an ethnic group within the borders of the Kyrgyz Republic, predominantly resides in the Ozgon District of the Osh Region. Although the Turks living in this region, speaking the Karluk group of the Common Turkic Language, are not different in terms of socio-cultural structure from other Turkic ethnic groups such as Uzbeks, Uyghurs, Kyrgyz, and Kazakhs of the region, they are the sole indigenous people living in the historic geography of Turkistan, meaning "land of the Turks", and is today called Central Asia, under the name "Turk." The thesis analyses the transitional beliefs and practices of the Turks, characteristics of the colloquial language, and its position in the Common Turkic Language based on audio recordings collected in the Osh and Zhalal-Abad regions of Kyrgyzstan in August-September 2017, August-September 2018, and in the Osh region in 2002 and 2012.
The thesis is comprised of an introduction and five chapters. The introduction describes the materials on which the research is based on, the content of the methodology used in collecting the materials, and the method of investigation. Chapter 1 discusses the period of Russian domination and the current situation of Kyrgyzstan, Osh, Zhalal-Abad, and the Turks living in these regions. Chapter 2 primarily focuses on the transitional beliefs and practices of the Turks, who were the subject of our Master's thesis. Chapter 3, based on the audio materials collected during the field research conducted for our doctoral dissertation, examines the language, phonetics (in detail), and morphology (within the limits of inflectional morpheme) of the Turks living in the Osh and Zhalal-Abad regions of Kyrgyzstan. Chapter 4 presents the texts that form the basis of our study, transcribed in both the Turkish Alphabet and the International Phonetic Alphabet (IPA). In the socio-cultural structure section of our study, the relevant term names are shown in the Turkish Alphabet as used in Türkiye, while the information about the source persons is given in the "References" section of our study. In the analyses of the language, the text transcribed with the IPA is taken as a basis and the information about the source persons is presented in the "Source Person Information Form" and the "Texts" section. Chapter 5 contains an index of these texts. At the end of our study, References, Turkish and English Abstracts are included.

Keywords: Ozgon Turks, Turks of Osh and Zhalal-Abad regions, Fergana Turks, Socio - Cultural Structure of Turks of Osh and Zhalal-Abad regions, Language Turks of Osh and Zhalal-Abad regions, transitional beliefs and practices, Phonology, Socio-cultural structure