Bağımsızlık sonrası Azerbaycan'da yazılı basının tarihsel gelişim süreci
Process of historical development of print media in the post-independence Azerbaijan
Yazar: NARMIN BAGHIRZADE
Danışman: DOÇ. DR. İSMAİL AYŞAD GÜDEKLİ
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Gazetecilik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Gazetecilik = Journalism
Dizin: Azerbaycan = Azerbaijan ; Basın = Press ; Basın tarihi = Press history ; Bağımsızlık mücadelesi = Struggle for independence ; Gazetecilik = Journalism ; Gazeteler = Newspapers ; Yazılı basın = Written press ; İktidar ilişkileri = Government relations

Özet:
Basın, yüzyıllar boyunca toplumdakı sosyal, ekonomik ve kültürel değişimler ve gelişmelere her zaman yön vermiştir. Aynı zamanda tarihdeki tüm siyasal olaylar, basın üzerinde derin izler bırakmış, habercilik pratiklerini etkilemiştir. Rusya yönetimi altında yaşamak zorunda kalan diğer Türk devletleri gibi Azerbaycan`ın da başta dil, edebiyyat, tarih olmak üzere kültürel değerler açısından billi bilince ulaşmasında ve bu yolda verilen milli mücadelede basın, çok önemli rol oynamıştır. Azerbaycan basını, zorlu tarihsel süreçlerden geçerek günümüze kadar gelmiş, özellikle Sovyetler Birliği`nin çöküşünden itibaren başlayan bağımsızlık sonrası dönüşüm sürecinde, giderek siyasallaşarak farklı siyasal cephelerde konumlanmaya başlamıştır.
Ulusal bağımsızlık mücadelesiyle şekillenen ve geçiş süreci mesleki pratiklerine damgasını vuran yazılı basın ve gazeteci kimliği bu çalışmanın temel ilgi odağını oluşturmuştur. Çalışmada Sovyet sisteminin temel siyasal ve ideolojik öncelikleri doğrultusunda faaliyet gösteren ve Komünizm ideolojisini yaymakla yükümlü olan Sovyet gazeteciliğinden kopuşun temel dinamikleri ele alınmıştır. Gazetecilik pratiklerinin yeni dönemini oluşturan toplumsal etkenler belirlenmiş, dolayısıyla basındaki dönüşümle, toplumsal dönüşüm arasındaki bağlantı çözümlenmiştir. Bu bakımdan ele alındığında, çalışmada, Azerbaycan`da bağımsızlık sonrası gazeteciliğin temelini oluşturan etkenler, geniş bir tarihsel analiz içerisinde, siyasal güç-iktidar mücadelesinin temel dinamikleriyle uyumlu bir şekilde değerlendilimiştir. Aynı zamanda gazetecilerin kendi tartışmalarından yola çıkarak, ulusal bağımsızlık mücadelesinin gazetecilik mesleğinde bıraktığı iz çözümlenmiş, genel bir dönüşüm sürecinin gazeteci kimliğinde oynadığı rol değerlendirilmiştir.

Abstract:
For centuries, the press has always directed social, economic and cultural changes and developments in society. At the same time, all political events in history have affected press and journalistic practices considirable. Like the other Turkish states that have to live under the rule of Russia, Azerbaijani press has played a very essential role in reaching the consciousness of the cultural values of Azerbaijan, especially in terms of language, literature, history and in national struggle. The Azerbaijani press has gone through a difficult historical process and has come up to date, especially in the process of post-independence transformation that started after the collapsing of the Soviet Union, gradually became politicized and positioned on different political fronts.
The identity of the press and journalists, shaped by the struggle for national independence and stamped on transitional professional practices, constituted the main focus of this work. The study addressed the basic dynamics of the break with Soviet journalism, which is operating in line with the basic political and ideological priorities of the Soviet system and which is obliged to disseminate the ideology of Communism. The social factors that constitute the first period of journalistic practices have been identified, so the connection between the transformation on press and the social transformation has been resolved. Taken from this perspective, in the study, the factors underlying the post-independence journalism in Azerbaijan were evaluated in a wide historical analysis in accordance with the basic dynamics of the political power – state struggle. At the same time, the role of journalists in the identity of a general transformational period, in which journalists left their own discussions and left the track of national independence struggle in the journalism profession, was analyzed.