Cinsiyet, evlilik uyumu, depresyon ile nedensel ve sorumluluk yüklemeleri arası ilişkiler üzerine bir araştırma
A Research on the relationships between causal, responsibility attribution and sex, marital adjustment, depression
Yazar: ŞENNUR KIŞLAK(TUTAREL)
Danışman: PROF. DR. NERİMAN SAMURÇAY
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1995
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Cinsel kimlik = Gender identity ; Depresyon = Depression ; Evlilik = Marriage ; Evlilik uyumu = Marital adjustment ; Nedensellik = Causality ; Sorumluluk = Responsibility ; Sorumluluk yükleme = Responsibility attiribution ; Yükleme kuramı = Attribution theory

Özet:
ÖZET Yükleme kuramı, insanların, nedensel açıklamaları nasıl yaptıkları ve 'neden' diye başlayan soruları nasıl cevapladıklarıyla ilgili bir kuramdır. Yüklemsel kavramlar, sosyal psikoloji alanı içinde geliştirilmiştir, ancak, evlilik ilişkileri kuramcıları için de ilgi çekicidir. Evlilik ilişkisinde, nedensel ve sorumluluk yüklemelerinin önemi üzerinde durulmaktadır. Niyet, güdü ve suçluluğu içeren sorumluluk yüklemelerinin, uyumlu ve uyumsuz eşleri birbirinden daha iyi ayırt ettiği ileri sürülmektedir. Literatürde, depresyon ile yüklemeler arasındaki ilişkiler de incelenmekte ve depresif bireylerin sıklıkla evlilik problemleri getirdiklerinden söz edilmektedir. Depresiflerin nedensel yüklemelerini abart tığı ve çevrelerinde ters giden herşeyden kendilerini suçladıkları ileri sürülmektedir. Bu alandaki çalışmaların ortaya çıkardığı sorulardan yola çıkarak, yaptığımız bu araştırmada, eşleriyle uyumlu olan ve olmayan kadın ve erkeklerin, eşlerinin olumsuz davranışlarına yaptıkları, hem nedensel hem sorumluluk yüklemeleri ile depresyon puanları arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlanmıştır. Kişilerin, eşlerinin davranışlarına yaptıkları yüklemelerin yanısıra, kendidavranışları üzerine yaptıkları yüklemeler de, olumlu ve olumsuzluk boyutları üzerinde değerlendirilmiştir. ' Araştırma bulgularına göre, eşleriyle uyumsuz olanlar, olumsuz eş davranışlarına karşı, uyumlulardan daha fazla yükleme yapmaktadırlar. Depresiflerin, depresif olmayanlara göre, olumsuz eş davranışlarına karşı daha fazla yükleme yapmakta oldukları da ortaya konmuştur. Eşleriyle uyumsuz veya depresif kişilerin, sorumluluk yüklemelerini nedensel yüklemelerden daha fazla kullandıkları da belirlenmiştir. Uyum puanı arttıkça ve depresyon puanı düştükçe, eş olumsuz davransa bile, buna olumlu tepki verildiği ve gerilimin sürdürülmediği görülmüştür. Depresif deneklerin, olumsuz eş davranışlarına karşı olumlu -tepki vermelerinin nedeni olarak, depresiflerin eşlerinin olumsuz davranışlarından kendilerini sorumlu tuttukları ve suçluluk yaşadıkları söylenebilir. İleride yapılacak araştırmalarda, cinsiyet, evlilik uyumu ve depresyon ile yükleme değişkenleri arasındaki ilişkiler, daha büyük bir örneklem üzerinde ve kültürel etkenler başta olmak üzere, yüklemeler üzerinde etkisi olacağı düşünülen başka temel değişkenler dikkate alınarak incelenebilir.

Abstract:
180 ABSTRACT Attribution theory deals with how people make causal explanations and how they answer the questions that begins with 'why'. Attributional concepts have been developed in the field of social psychology, but, it has been interested in marital relations theorists. In marital relationship, it has been focused on causal and responsibility attributions. It has been proposed that responsibility attributions which concern intention, motivation and blame distinguish the distressed and nondistressed spouses. In the literature, the relations between depression and attributions are also examined and mentioned that depressed individuals often come up with marital problems. Depressed individuals are assumed to exaggerate their causal responsibility and blame themselves for all negative things around their environment. As it is based on the questions which are brought up from the studies in this field, in our study, we aimed to investigate the relations between distressed and nondistressed wife's and husband's causal and responsibility attributions which are made to their spouse's negative behaviors and depression scores. As well as attributions to their spouse's negative181 behaviors, subjects' attributions to themselves were evaluated on positive and negative dimensions. / According to the results of this study, distressed subjects made more attributions to their spouse's negative behaviors than nondistressed ones. Similarly, depressed subjects made more attributions to their spouse's negative behaviors than nondepressed subjects. It has been determined that both distressed and depressed individuals have been using causal attributions more than responsibility attributions. Even though spouse's behavior was negative, positive response was given to this and distress was not maintained when adaptation score was higher and depression score was lower. It can be said that as the cause of depressed subjects' positive responses to negative spouse's behavior, depressed subjects were keeping responsible themselves and living a blamefulness from their spouse's negative behaviors. In future research, relationships among sex, marital adaptation, depression and attribution can be investigated on a wider sample by considering the effects of cultural factors and the other variables that account for attributions.