Osmanlı dönemi Fıkh-ı Ekber tercümeleri ve Ali el-Hibrî el-Kütâhî'nin tercümesi
Fikqh-i Akbar translations of Ottoman period and translation of Ali al-Khibri al-Kütahi
Yazar: MERVE KÖKSAL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ RECAİ ÇETRES
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion
Dizin: Ali el-Hibri = Ali el-Hibri ; Fıkh-ı Ekber = Fıkh-ı Ekber ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Çeviri = Translation ; İslam hukuku = Islamic law ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bu çalışmada Osmanlı Devleti zamanında yapışmış olan Fıkh-ı Ekber tercümeleri ve on yedinci yüzyıl Osmanlı ulemâsından Ali el-Hibrî'nin kaleme almış olduğu Fıkh-ı Ekber Tercümesi adlı eseri incelenerek Osmanlı'da Fıkh-ı Ekber'e olan bakış açısı tahlil edilmeye çalışılmıştır. Ebû Hanîfe'ye bir takım kanallar vasıtası ile nisbet edilen risâleleler arasında oğlu Hammad kanalıyla gelen kısa bir akāid risâlesi olan Fıkh-ı Ekber, Osmanlı ûleması nezdinde büyük bir ilgiye mahzar olmuş ve Fıkh-ı Ekber şerh, manzume, tercüme gibi sayısız çalışmaya konu olmuştur. Osmanlı Devleti bünyesinde, tercüme faaliyetlerinin revaçta olmasıyla birlikte on yedinci yüzyıl da Fıkh-ı Ekber'i Türkçe'ye çevirme faaliyetleri de hız kazanmıştır. Bu noktada çalışmamızın birinci bölümünde Fıkh-ı Ekber üzerine yapılan şerhler, tercümeler ve manzumeler incelenerek Osmanlı ulemâsının Fıkh-ı Ekber'e bakışı anlamdırılmaya çalışılmıştır. Bir risâleyi doğru bir şekilde incelemek evvela müellifin, yaşadığı coğrafyayı, zamanı, ilmi, fikri ve sosyal ortamını tanımayı gerektirmektedir. Bu noktadan hareketle çalışmamızın ikinci ve ana bölümünde ise, Ali el-Hibrî ve kaleme almış olduğu Fıkh-ı Ekber Tercümesi isimli eseri yer alacaktır. Ali el-Hibrî'nin bu eseri tercüme bir eser olmasının yanında Ali el-Kārî 'nin şerhi ile yer yer uyumlu olmasından mütevellit incelemelerde diğer şerh ve tercümelerle kıyas yoluna gidilerek tercüme, şerh ve şerhli tercümenin Osmanlı ilim dünyasındaki konumu Ali el-Hibrî'nin eseri bağlamında tahlil edilmeye çalışılmıştır. Ali el-Hibrî'nin kelâmi bir kaygıdan ziyade bir akāid şerhi mesabesinde yazmış olduğu bu eserinde mutasavvıf kimliğinin izleri görülmüş olsa da eserin tamamında sûfî bakış açısının hâkim olmadığı vurgulanmalıdır. Çalışmamızın sonuç kısmında ise elde ettiğimiz malumat özet bir şekilde ifade edilmiştir.

Abstract:
In this study, the translations of Fiqh-ı Akbar that were studied in the Ottoman Empire and the Translation of Fiqh-ı Akbar written by Ali al-Khibri, an Ottoman ulama of the seventeenth century, were examined and the perspective on Fiqh-ı Ekber in the Ottoman Empire was tried to analyze. Fiqh-ı Akbar, a short Akāid treatise that came to Abu Hanifa through a number of links and through his son Hammad, was of great interest to the Ottoman ulama and was the subject of numerous works such as Fiqh-ı Akbar commentary, Dec, translation. Along with the fact that translation activities were in vogue within the Ottoman Empire, the activities of translating Fiqh-ı Akbar into Turkish in the seventeenth century also gained speed. At this point, in the first part of our study, by examining the commentaries, translations and verses made on Fiqh-ı Akbar, the Ottoman Ulama's view of Fiqh-ı Akbar was tried to be explained. To study a treatise correctly, first of all, it is necessary to get acquainted with the geography, time, science, intellectual and social environment in which the author lives. Proceeding from this point, in the second and main part of our work, Ali al-Khibri and his work Fiqh-i Akbar. In addition to the fact that Ali al-Khibri's work is a translated work, it is compatible with Ali al-Qari's commentary, so in the reviews, it was tried to compare it with other commentaries and translations and analyze the position of translation, commentary and annotated translation in the Ottoman world of science in the context of Ali al-Khibri's work. It should be emphasized that although traces of the Sufi identity were seen in Ali al-Khibri's work, which was written in an aqaid commentary rather than a theological concern, the Sufi point of view did not prevail in the entire work. In the final part of our study, the information we obtained is summarized.