Psikiyatri polikliniğine başvuran kişilerde erken dönem uyum bozucu şemaların incelenmesi: Sağlıklı bireylerle bir karşılaştırma çalışması
Investigating early maladaptive schemas in people applying the psychiatry outpatient clinic: A comparison study with healthy participants/individuals
Yazar: TUĞBA TAŞDEMİR
Danışman: PROF. DR. ELİF BARIŞKIN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Erken dönem uyum bozucu şemalar = Early maladaptive schemas ; Psikiyatrik hastalar = Psychiatric patients ; Psikolojik belirtiler = Psychological symtoms ; Tutumlar = Attitudes ; Şema = Schema ; Şema alanları = Schema domains

Özet:
Bu çalışmada, psikiyatri polikliniğine başvuran bireylerde ve sağlıklı bireylerde erken dönem uyum bozucu şemalar ile psikolojik belirtiler arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Araştırmada ayrıca, işlevsel olmayan tutumların erken dönem uyum bozucu şemalar ve psikolojik belirtiler arasında aracı bir rolünün olup olmadığı sorusuna yanıt aranmıştır. Psikiyatri polikliniğine ilk kez başvuran ve psikotrop ilaç kullanmayan 18-25 yaş arasındaki bireyler ve üniversite öğrencileri araştırmanın örneklemini oluşturmaktadır. Aktarılan değişkenlerin ölçülmesi amacıyla katılımcılara Young Şema Ölçeği Kısa Form-3 (YŞÖ-KF3), Beck Depresyon Envanteri (BDE), Maudsley Obsesif-Kompulsif Soru Listesi (MOKSL), Durumluk-Sürekli Kaygı Envanteri (STAIA-STAIB), Fonksiyonel Olmayan Tutumlar Ölçeği (FOTÖ) ve psikiyatri polikliniğine başvuran bireyler ve üniversite öğrencileri için ayrı ayrı oluşturulmuş olan demografik bilgi formları uygulanmıştır.Araştırmanın temel sorularını yanıtlamak amacıyla yürütülen MANOVA sonucunda hastaların karşılaştırma grubundan duygusal yoksunluk, karamsarlık, duyguları bastırma, iç içe geçme/bağımlılık ve cezalandırılma şema boyutları açısından farklılaştığı bulunmuştur. Hastalar ayrıca zedelenmiş otonomi, kopukluk, diğerleri yönelimlilik şema alanları açısından karşılaştırma grubundan ayrışmaktadır.Hastalarda psikolojik belirtileri yordayan şema boyutlarını belirlemek amacıyla Aşamalı Regresyon Analizleri yürütülmüştür. Regresyon Analizi sonuçlarına göre hastalarda depresyon belirtilerini duygusal yoksunluk ve iç içe geçme/ bağımlılık; obsesif- kompulsif belirtileri tehditler karşısında dayanıksızlık; durumluk kaygı belirtilerini kusurluluk ve karamsarlık; sürekli kaygı belirtilerini ise yine karamsarlık şema boyutunun yordadığı bulunmuştur. Şema alanları açısından bakıldığında ise zedelenmiş otonomi şema alanının psikolojik belirtileri yordadığı bulunmuştur.Hastalarda işlevsel olmayan tutumların şema alanları ile psikolojik belirtiler arasındaki ilişkide aracı rolünü değerlendirmek amacıyla yürütülen Hiyerarşik Regresyon Analizi sonuçlarına göre zedelenmiş otonomi şema alanı ile psikolojik belirtiler arasındaki ilişkide fonksiyonel olmayan tutumların aracı rolü olabileceği görülmüştür.Sonuç olarak, bulgular hastalarda gözlenen şema boyutları ve şema alanlarının karşılaştırma grubundan ayrıştığını ortaya koymaktadır. Ayrıca hastalarda psikolojik belirtileri yordayan şema boyutlarının genel olarak farklılaştığı ancak şema alanının ortak olduğu dikkat çekmektedir. Son olarak hastalarda işlevsel olmayan tutumların zedelenmiş otonomi şema alanı ile psikolojik belirtiler arasındaki ilişkide aracı rolünün olabileceği görülmüştür. Kuram ve uygulamaları destekleyen bu bulgular literatür ışığında tartışılmıştır.

Abstract:
In this study, the relationship between early maladaptive schemas and psychological symptoms in people appyling psychiatry outpatient clinic and in healthy people was investigated. Furthermore, it was examined whether dysfunctional attitudes mediates between early maladaptive schemas and psychological symptoms. The sample of the study constitutes of people applying psychiatry outpatient clinic for the first time and using any psychotropic drugs and university students, whose age is in between 18 and 25. Young Schema Questionnaire, Beck Depression Inventory, Maudsley Obsesive Compulsive Inventory, State Trait Anxiety Inventory, Dysfunctional Attitudes Scale and demographic forms which were separately composed both for people applying psychiatry outpatient clinic and for university students were applied to participants in order to measure the mentioned variables.The results of Manova, which were carried out in order for answering the basic questions of this research, point out that patients differentiate from comparison group in terms of schema dimensions of emotional deprivation, negativity/pessimism, emotional inhibition, enmeshment/dependence, and punishment. In addition to that, patients diversified from the comparison group in terms of schema domains of impaired autonomy, disconnection and rejection and other-directedness. Stepwise regression analyses were carried out to indicate which schema dimensions predict psychological symptoms in patients. According to regression analyses, it is found that schema dimensions of emotional deprivation and enmeshment/dependence predict depressive symptoms; vulnerability to harm or illness predicts obsessive compulsive symptoms; defectiveness and negativity/pessimism predict state anxiety symptoms; negativity/pessimism predicts trait anxiety sypmtoms. It is found that shema domain of impaired autonomy predicts psychological symptoms in patients.According to the hierarchical regression analyses, which were performed to assess the mediator role of dysfunctional attitudes between schema domains and psychological sypmtoms in patients, dysfunctional attitudes appears to mediate between the domain of impaired autonomy and pscyhological symptoms.Consequently, results set forth that schema dimensions and schema domains differentiate between patients and (participants in) comparison group. Moreover, it is pointed out that schema dimensions predicting psychological symptoms differentiate among patients however, schema domains are common in this group. Finally, it is found that dysfunctional attitudes appears to mediate between the domain of impaired autonomy and pscyhological symptoms in patients. The results supporting the theory and the application are discussed in the light of the literature.