Bazı çeltik çeşitlerinde fideleme ve serpme ekim yöntemlerinin karşılaştırılması
Comparison of direct sowing and transplanting methods for some paddy cultivars
Yazar: HAMDİ SEFA ŞENOCAK
Danışman: DOÇ. DR. İSMAİL SEZER
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı / Tahıllar ve Yemeklik Baklagiller Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Dünya'da fideleme yöntem ile çeltik üretimi, birçok avantajından dolayı serpme ekime tercih
edilmektedir. Ülkemizde ise son yıllarda ithal edilen fideleme dikim makineleri sayesinde
sınırlı da olsa uygulama alanı bulmuştur. Bu araştırmada, makineli fideleme ve elle serpme
ekim yöntemlerinin, ülkemizde yetiştiriciliği yapılan çeltik çeşitlerin, fenolojik,
morfolojik, agronomik ve kalitelerine ait 20 parametreye etkisi incelenmiştir.
Araştırma, 2015–2016 yılları yetiştirme sezonunda "Bölünmüş Parseller Deneme"
deseninde 4 tekerrürlü olarak, OMÜTUAM-Bafra istasyonunda yürütülmüştür.
Yapılan istatistiki analizlerin iki yıllık sonuçlarına göre; ekim yöntelerinin etkisi,
sterilite ve pirinç tane uzunluk/genişlik oranı hariç diğer parametreler, çeşitlerde ise
tüm parametrelerde farklılıklar istatistiki olarak önemli bulunmuştur. Yıllar ve çeşitler
ortalaması olarak serpme ekim yöntemi dekara 791.2 kg verim verirken, fideleme ekim
yönteminde 721.6 kg tane verimi alınmıştır. Çeşitlerin ekim yöntemlerine verdiği tepki
farklılık göstermiş, dekara en fazla tane verimi, fideleme yöntemi ile yetiştirilen
Halilbey çeşidinden (1122.6 kg), serpme ekim yönteminde ise Halilbey, Paşalı, Mis-
2013 ve Osmancık-97 çeşitlerinden, (sırasıyla, 916.0, 901.3, 849.7 ve 787.6 kg) elde
edilmiştir.
Serpme ve fideleme yöntemlerinde, çeltik verimini doğrudan etkileyen, salkımda tane
sayısı, salkımda tane ağırlığı, metrekaredeki salkım sayısı ve çeltik bin tane ağırlığında
en yüksek değerler, sırasıyla, 80.87-120.54 adet; 2.85-4.90 g; 477.00-231.75 adet ve
43.66-38.47 g olarak saptanmıştır. Ayrıca, çeltik kalite parametrelerinden, kırıksız
pirinç randımanı, pirinç tane uzunluğu, pirinç tane genişliği, pirinç tane
uzunluk/genişlik oranı ve pirinç bin tane ağırlığı en yüksek değerleri serpme ve
fideleme yöntemine göre, sırasıyla, % 59.20-61.35; 6.71-6.57 mm; 2.91-2.90 mm;
2.75-2.93 mm ve 29.28-31.30 g olarak tespit edilmiştir.
Bu çalışmanın sonucuna göre, fideleme yönteminde Halilbey çeşidi, serpme de ise
Halilbey, Paşalı, Mis-2013 ve Osmancık-97 çeşitleri tercih edilebilir. Küresel ısınma,
su kaynaklarının etkin kullanımı, yabancı ot kontrolü, kalite gibi nedenlerden dolayı,
küçük işletmelerde tam mekanizasyon fideleme çeltik ekim yöntemi önerilebilir.

Abstract:
Rice can either be direct seeded or transplanted. With several advantages, transplanting
is preferred worldwide over direct seeding. In Turkey, transplanting is also getting
more common in each day with recently imported transplanting machines. In present
thesis, effects of machine transplanting and direct sowing methods on phonological,
morphological, agronomic and quality parameters of common paddy cultivars of
Turkey were investigated. The research was conducted over the experimental fields of
Bafra Station of Ondokuz Mayıs University Agricultural Research and
Implementation Center (OMUTUAM) in 2015-2016 growing seasons. Experiments
were carried out in "Split Plots" experimental design with 4 replications.
Statistical analyses on two-year data revealed that sowing methods had significant
effects on all parameters except for sterility and rice kernel length/width ratio and
cultivars had significant effects on all parameters. As the average of years and
cultivars, the yield was 791.2 kg/da in direct sowing and 721.6 kg/da in transplanting.
Cultivars had different responses to sowing methods. The greatest yield in
transplanting method was obtained from Halilbey cultivar (1122.6 kg/da) and the
greatest yields in direct sowing were obtained from Halilbey, Paşalı, Mis-2013 and
Osmancık-97 cultivars (respectively with 916.0, 901.3, 849.7 and 787.6 kg/da).
Number of kernels per panicle, kernel weights per panicle, number of panicles per
square meter and thousand-kernel weight directly influence unit area yields of paddy
cultivars and the greatest values in direct sowing and transplanting methods were
respectively observed as 80.87-120.54 kernels; 2.85-4.90 g; 477.00-231.75 panicles
and 43.66-38.47 g. Of the quality parameters, the greatest unbroken kernel
percentages, kernel lengths, kernel widths, length/width ratios and thousand-kernel
weights in direct sowing and transplanting methods were respectively observed as
59.20-61.35%; 6.71-6.57 mm; 2.91-2.90 mm; 2.75-2.93 and 29.28-31.30 g.
It was recommended based on current findings that Halilbey cultivars should be
preferred in transplanting method and Halilbey, Paşalı, Mis-2013 and Osmancık-97
cultivars should be preferred in direct sowing method for efficient use of water
resources, to avoid from the negative impacts of global warming and for quality
concerns.