Gül ile Sitemkar hikayesinin varyantları üzerinde karşılaştırmalı bir araştırma
A Comparative research on the story Gül and Sitemkar
Yazar: BİLGİ TOMO
Danışman: YRD. DOÇ. DR. DİLAVER DÜZGÜN
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2001
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Gül ile Sitemkar = Gül with Sitemkar ; Halk hikayeleri = Folk tales ; Hikaye = Story

Özet:
Bu güne kadar üzerinde ayrıntılı ve doyurucu bir çalışma yapılmamış olan Gül ile Sitemkâr hikâyesi halk hikâyeleri içinde önemli bir yere sahiptir. Halk hikâyelerinin formuna uygun olarak tasnif edilmiş olan Gül ile Sitemkâr hikâyesi üzerinde yapmış olduğumuz bu araştırmamız, Önsöz ve Girişin dışında iki Bölüm, Sonuç, Bibliyografya ve Ekler kısmından ibarettir. Giriş kısmında halk hikâyesi kavramı ve Türk halk hikâyelerinin şekil ve muhteva özellikleri üzerinde durduktan sonra araştırma konumuz olan Gül ile Sitemkâr hikâyesi üzerinde yapılan çalışmalara değinildi. Yaptığımız araştırmalar sonucunda Gül ile Sitemkâr hikâyesi hakkında herhangi bir icneleme yapılmadığı görüldü. Ancak hikâye bir çok defa neşredilmiş ve bazı araştırmacılar da eserlerinde hikâyeden kısaca bahsetmişlerdir. Bu bölümde bu neşirleri ve eserlerin adlarını kronolojik olarak verdik. Birinci bölümde üzerinde durduğumuz hikâyeyi bilimsel yöntemlerle incelemeye çalıştık. Bu inceleme ile Gül ile Sitemkâr hikâyesinin dört varyantında da motif ve epizot bakımından büyük benzerlikler olduğu görüldü. Hikâyedeki motifler Stith Thompson'un "Motif index of Folk-Literature" adlı eserinden hareketle tespit edildi. Hikâyenin şahıs kadrosuna baktığımızda Türk halk hikâyelerinin genel formuna uygun olduğu görülüyor. Kahramanlar yüksek tabakadan insanlar, etraflanndakiler ise onlara yardım eden veya işlerini zorlaştıran tali kişilerdir. Hikâyede geçen terimlerden hareketle zamanın geçmiş zaman, mekânın ise Horasan şehri olduğunu söylendikten sonra hikâyenin yapısı, dil ve üslup özellikleri üzerinde duruldu. En az şiir içeren ve masal formuna en yakın olan S varyantı dahil bütün varyantlarda nazım-nesir bir arada kullanıldığı görüldü.IV Aynı zamanda hikâye görülen geçmiş zaman kipiyle anlatılarak daha canlı bir şekle sokulmuştur. Hikâyede şiirlerin geniş bir yer tuttuğu ve büyük çoğunluğunun da birinci derecede kahramanlar tarafindan söylendiği görülmektedir. Bu bölümde hikâyedeki şiir sayısı ve beyit sayısı ayrı iki tablo halinde verildi. İncelememiz sonucunda hikâyedeki şiirlerin halk şairlerinin elinden çıkmadığı yargısına varıldı. Çalışmanın Sonuç kısmında ise incelemede elde ettiğimiz neticeler sıralandı. İkinci Bölümde ise Metinlerle İlgili Açıklamalarla birlikte metinler verildi. Bibliyografya, yazarların soyadlanna göre alfabetik olarak düzenlenmiştir: Ekler kısmında ise elimizdeki eski harfli iki ayrı metin verildi.

Abstract:
The story Gül ve Sitemkâr on which a thorough and satisfactory study has not been made yet occupies an important place among folk stories The present study we made on the story Gül ve Sitemkâr which was classified in accordance with the folk stories form consists of two sections being Conclusion and Bibliography with an Addendum in addition to the Preface and Introduction chapters. Studies made on our research subject, the story Gül ve Sitemkâr, were mentioned in the Introduction Chapter after handling teh folk story concept and the form and content characteristics of Turkish folk stories. As a result of our research ith was concluded that not an serious study had been conducted on the story Gül ve Sitemkâr so far. However, the story was published many times and some researchers mentioned this story very briefly in their works. In this chapter we gave chronologically these publications and the names of these works. We tried to analyze the story with scientific methods in the first chapter. It was determined that there are great similarities regarding the motifs and episodes between the four variants of the story Gül ile Sitemkâr. The motifs in the story Gül ve Sitemkâr were determined using the criteria in Stith Thomspon's work titled Motif Index of Folk Literature. We find agreement with the general form of Turkish Folk Stories while considering the characters in the story Gül ve Sitemkâr. The heroes or heroines are people from high aristocrat class, and those around them are unimportant, secondary people helping them or causing troubles for them. Taking into consideration the terms used in the story, the time egjg. TfOKSKStfW** rfNl OTTOUUİVI span was found to be Past and the setting was found to be the city of Horasan. After that the constructional, linguistic and stylistic characteristics were dealt with. It was found that prose and poetry were used together in all variants including the S variant having least poetry and being colesst in form to that of Tales. Moreover, the story was narrated in the lived-past tense mood and thus a more lively atmosphere was obtained. It is seen that poems occupied a great portion in the story Gül ile Sitemkâr and that most of these poems were cited by the main characters in the story. In this chapter the number of poems and the number of coplets were given in two separete tables. As a result of our research, it was concluded that the poems in the story were not produced by folk poets. The results we obtained were listed in the conclusion chapter of this research. In the second chapter, texts as well as explanations on the texts were given. Bibliography was arranged alphabetically according to the surnames of the authors. In the addendum, two different texts written in Ottoman inscription were given.