Norduz koyunlarında mandibula'nın morfometrik ve anatomik olarak incelenmesi
Morphometric and anatomical investigation of the mandible in norduz sheep
Yazar: MEHMET KARTAL
Danışman: DOÇ. DR. OSMAN YILMAZ
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Anatomi (Veterinerlik) Ana Bilim Dalı / Anatomi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Anatomi = Anatomy ; Morfoloji = Morphology ; Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine
Dizin: Anatomi = Anatomy ; Koyunculuk = Sheep farming ; Koyunlar = Sheep ; Mandibula = Mandible ; Morfometri = Morphometry ; Norduz koyunları = Norduz sheeps

Özet:
Bu çalışma, Norduz koyunlarında mandibula'nın anatomik özelliklerini incelemek, morfometrik ölçümlerini elde etmek, ve bu ölçüm değerlerinin cinsiyetler arasındaki biyometrik farklılıklarını belirlemek amacıyla yapıldı. Çalışmada, Van ilinde bulunan özel bir mezbahaneden temin edilen 8 erkek 8 dişi olmak üzere toplamda 16 adet erişkin sağlıklı Norduz koyunu mandibulası kullanıldı. Mandibulalar üzerindeki yumuşak dokular uzaklaştırıldıktan sonra, mandibulalar hidrojen peroksit solüsyonunda 25-30 dakika bekletilerek hem masere edildi hem de beyazlaştırıldı. Mandibulalar öncelikli olarak anatomik özellikleri bakımından incelendi. Daha sonra, dijital kumpas kullanılarak 38 parametreden osteometrik ölçümler alındı. Osteometrik ölçümleri standardize etmek için 26 parametre oran ölçümleri elde edildi. Bu ölçüm değerlerinin istatistik analizi yapıldı. Mandibulaların morfolojik özelliklerinin evcil koyun türleri ile uyumlu olduğu görüldü. Mandibula'ya ait osteometrik ölçüm değerlerinin hepsinin erkek koyunlarda dişi koyunlara göre daha fazla olduğu gözlendi. Mandibula'nın uzunluk (U1), yükseklik (U12) ve genişlik (G8) ölçüm değerleri sırasıyla erkeklerde 194.06±6.58 mm, 111.61±5.23 mm ve 89.24±1.97 mm, dişilerde ise, 159.15±5.01 mm, 95.31±4.79 mm ve 82.23±8.27 mm olarak hesaplandı. Morfometrik ölçüm değerleri ile vücut ağırlığı, U1, U12 ve G8 ölçüm değerleri arasında çoğunlukla pozitif yönlü korelasyonlar saptandı. Ölçüm değerlerine cinsiyeti öngörme açısından ROC analizi kapsamında bakıldığında, U1, U2, U3, U4, U5, U6, U7, U9, U12, U13, U14, U15, U21, U22, U24, U29, U30, G2, G5 ve U2/U1 ölçümleri için belirlenen kesim değerlerinin erkek ve dişi koyunları ayırma güçlerinin yüksek düzey ve %100 ayırıcılığa (AUC) sahip olduğu görüldü (P<0.05). Vücut ağırlığı kullanılarak, U1, U12 ve G8 ölçümleri için oluşturulan regresyon formülleri tahmin denklemlerinin istatistik olarak anlamlı düzeyde olduğu tespit edildi (P<0.05). Sonuç olarak, Norduz koyunlarında mandibula'nın temel morfometrik parametrelerinin ve bu parametrelerden elde edilen oran ölçümlerinin erkek ve dişiler arasındaki farklılıkları belirlendi. Elde edilen verilerin, bölge ile ilgi patolojik durumların belirlenmesinde, taksonomik çalışmalarda, anatomi başta olmak üzere cerrahi, ortopedi, zooarkeoloji gibi çeşitli bilim dallarının yanı sıra klinik uygulama alanlarında referans olacağı düşünülmektedir.

Abstract:
This study was carried out to examine the anatomical features of the mandible in Norduz sheep, to obtain morphometric measurements, and to determine the biometric differences of these measurement values between the sexes. In the study, a total of 16 adult healthy Norduz sheep mandibles, 8 males and 8 females, obtained from a private slaughterhouse in Van were used. After removing the soft tissues on the mandibles, they were kept in hydrogen peroxide solution for 25-30 minutes, both macerated and whitened. The mandibles were primarily examined in terms of their anatomical features. Then, osteometric measurements were taken from 38 parameters using a digital caliper. Ratio measurements consisting of 26 parameters were obtained to standardize the osteometric measurements. These measurement values were analyzed statistically. Morphological features of mandibles were found to be compatible with domestic sheep species. It was observed that all osteometric measurement values of the mandibles were higher in male sheep than in female sheep. The length (U1), height (U12), and width (G8) measurement values of the mandibles were calculated as 194.06±6.58 mm, 111.61±5.23 mm, and 89.24±1.97 mm in males, and 159.15±5.01 mm, 95.31±4.79 mm, and 82.23±8.27 mm in females, respectively. There were mostly positive correlations between morphometric measurement values with body weight, U1, U12, and G8 measurement values. When the measurement values were examined within the scope of ROC analysis in terms of predicting gender, it was seen that the cut off values determined for U1, U2, U3, U4, U5, U6, U7, U9, U12, U13, U14, U15, U21, U22, U24, U29, U30, G2, G5, and U2/U1 measurements had a high level of discrimination power and 100% discrimination (AUC) for male and female sheep (P<0.05). It was determined that the estimation equations of the regression formulas for U1, U12, and G8 measurements using body weight were statistically significant (P<0.05). As a result, the differences in the basic morphometric parameters of the mandible and the ratio measurements obtained from these parameters between males and females in Norduz sheep were determined. It is thought that the data obtained will be a reference in the determination of pathological conditions related to the region, in taxonomic studies, in various branches of science such as anatomy, surgery, orthopedics, zooarchaeology, as well as clinical application areas.