İbn Kuteybe'nin 'Uyûnu'l-Ahbâr adlı eserinin tematik ve metodolojik açıdan incelenmesi
Thematic and methodological study of Ibn Kuteybe's Uyun Al-Akhbar
Yazar: REMZİ AKYÜREK
Danışman: PROF. DR. SAİT UYLAŞ
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arap Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Abbasiler Dönemi = Abbasid Periods ; Arapça = Arabic ; Dil bilgisi = Grammar ; Dil bilim = Linguistics ; Tematik inceleme = Thematic analysis ; Yöntembilim = Methodology ; İbn Kuteybe = İbn Kuteybe

Özet:
Abbâsîler'in Emevîler'i devirip iktidara gelmesi, İslâm tarihinin en önemli dönüm noktalarından birini oluşturmuş, siyasî, ilmî ve kültürel alanlarında çok büyük değişiklikler meydana gelmiştir. Abbâsî halifelerinin ilmi ve âlimleri desteklemeleri ve Grek, Fars ve Hint kültürlerine ait birçok eserin Arapça'ya çevrilmesiyle yeni ilim dalları ortaya çıktı. Dinî, edebî, tarihî vb. bilgiler tedvin edilmeye başlandı. Tüm bunların tabii bir sonucu olarak önemli âlimler yetişti, şüphesiz ki bunlardan biri de İbn Kuteybe'dir. el-Câhiz, Ebû Hanîfe ed-Dîneverî ve el-Muberred gibi döneminin önde gelen âlimlerinden biri olan İbn Kuteybe, edebiyat, nahiv, lügat, tarih, hadis ve fıkıh gibi birçok sahada onlarca eser kaleme almıştır. 
Müellifin önemli ve hacimli eserlerinden birisi de 'Uyûnu'l-Ahbâr'dır. Müellif, Grek, Fars ve Hint kültürlerine ait en güzel ürünleri derleyerek bu önemli eserini oluşturmuştur. İbn Kuteybe'nin bu eseri telifinden itibaren büyük beğeniyle karşılanmış ve daha sonra yetişen birçok müellif eserin telif tarzı ve üslûbundan etkilenmiş ve taklit etmiştir. İslâm dünyasının ilk ansiklopedisi sayılmakta olan 'Uyûnu'l-Ahbâr, dinî, siyasî, tarihî ve kültürel bilgiler ihtiva etmesi bakımından da eşsiz bir bilgi hazinesi olarak kabul edilmektedir.
İbn Kuteybe'nin yaşadığı dönemin siyasî, sosyal ve ilmî durumları hakkından bilgiler aktarıldığı bu çalışmada müellifin hayatı, edebî kişiliği ve eserleri hakkında bilgilere yer verilmiş, ardından 'Uyûnu'l-Ahbâr adlı eserini telifinde izlediği üslûbu ortaya konulmaya çalışılmıştır. Ayrıca tematik yönden de incelemeye konu olan bu çalışmada müellifin ele aldığı konular ve yaklaşımlarının okuyucu ile buluşturulması hedeflenmiştir.
Anahtar Kelimeler: İbn Kuteybe, 'Uyûnu'l-Ahbâr, Abbasiler

Abstract:
The overthrow of the Umayyads and the coming to power the Abbasids constituted one of the most important turning points in the history of İslam and great changes took place in the political, scientific and cultural fields. As the Abbasid caliphs supported science and scholars and many works of Greek and Indian cultures into Arabic, new branches of science emerged, literary and history and so on. information has been started. As a natural resuls of all these, important scholars were trained, of course, one of them is İbn Qutayba. İbn Qutayba, one of the leading scholars of this time such as al-Jahiz Abu Hanife ed-Dineveri and al-Muberred, wrote dozens of Works in many fields such literature, syntax, history, hadith and fiqh.
One of the important and voluminous Works of the author is 'Uyûnu'l-Ahbar. The author created this important work by compiling the most beatiful products of Persian, Greek and Indian cultures. This work of Ibn Qutayba has been received with great admiration since is writing, and many authors who grew up later were influenced and imitated by the copyright style and style of the work.  'Uyunu'l-Ahbar, which considered the first encyclopedia of the İslamic World, is regarded as a unique wealth of information in therms of containing religious, political and cultural information.
In this study, in which information about the political, social and scientific conditions of the period in which İbn Qutayba lived, information about the live, literary personality and Works of the author was given, then the style that he followed in this work named  'Uyûnu'l-Ahbâr was tried to be revealed. İn this study, which is also the subject of thematic examination, it is aimed to bring together the issues and approaches of the author with the reader.
Key Words: İbn Qutayba, 'Uyûnu'l-Ahbâr, Abbasids