Akira Kurosawa'nın Shakespeare uyarlaması filmlerinin metinlerarasılık bağlamında incelenmesi: Kanlı Taht ve Ran filmlerinin karşılaştırmalı analizi
An intertextual analysis of Akira Kurosawa's movies adapted from Shakespeare: A comparative analysis of Throne of Blood and Ran movies
Yazar: ÜMİT YILMAZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ TUĞRUL KARANFİL
İstanbul Aydın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Drama ve Oyunculuk Ana Sanat Dalı / Sahne Sanatları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Film = Film ; Film yapımcılığı = Film production ; Kurosawa, Akira = Kurosawa, Akira ; Metinlerarasılık = Intertextuality ; Shakespeare, William = Shakespeare, William ; Sinema = Cinema

Özet:
Tiyatro ve sinema kendi arasında belli ölçülerde benzerlikler gösterse de birbirinden farklı oldukları ve her birinin kendi disiplinlerine ait biçimsel dinamikleri barındırdığı süregelen bir tartışma konusudur. Öte yandan, sinemanın ortaya çıkışıyla birlikte tiyatro ile çift yönlü bir etkileşim içinde olduğu görülmektedir. Birçok film yönetmeni, sinemanın ilk dönemlerinden başlayarak tiyatro metinlerini sinema diline dönüştürerek beyaz perdeye aktarmıştır. İki sanat formu arasındaki bu ilişki analiz edilirken filmlerin çözümlenmesi adına sıklıkla uyarlama ve metinlerarasılık kavramları kullanılmaktadır. En genel anlamıyla metinlerarasılık kavramı, daha önce yazılmış, söylenmiş, inşa edilmiş anlam süreçlerinden yola çıkarak başka bir metnin özümsenmesi ve yeni metinler elde edilmesidir. Uyarlama kavramı ise var olan bir eseri farklı bir sanatın yaratım süreci içerisinde uygun duruma getirme ve yeniden düzenleme işlemidir. Tiyatro için yazılmış eserleri sinemaya uyarlama üzerine odaklanan bu çalışma, Akira Kurosawa'nın Kanlı Taht ve Ran filmleri ile William Shakespeare'in Macbeth ve Kral Lear oyunları arasındaki ilişkileri metinlerarasılık bağlamında çözümlemeyi ve yorumlamayı hedefler. Bu ilişkiyi çözümleyebilmek için oyunlar M. Melih Korukçu'nun Dramatik Oyun Analizi adlı kitabında önerdiği yöntemler doğrultusunda analiz edilmiş ve kaynak metin ile uyarlama arasındaki yapısal değişiklikler belirlenmiştir. Ayrıca uyarlamalar, John Desmond ve Peter Hawkes'in Adaptation: Studying Film and Literature adlı kitabında önerdiği karşılaştırmalı uyarlama çalışma yöntemi doğrultusunda incelenmiştir. Eserler, yöntemin basamakları gereği anlatı ögeleri açısından karşılaştırılmış ve filmlerin metinlere getirdiği yorumlama sinematik ögelerin de çözümlenmesi ile incelenmiştir. Akira Kurosawa, beyaz perdeye uyarladığı kaynak metinlerle özgür bir ilişki kurar ve tiyatro oyununun dilini sinema diline etkili bir biçimde dönüştürür. Nitel bir durum çalışması olan bu araştırma ayrıca, uyarlamanın yalnızca araçlar arası değil kültürler arası bir aktarım olma özelliğine de dikkat çeker.

Anahtar Kelimeler: Tiyatro, Sinema, Uyarlama, William Shakespeare, Akira Kurosawa.

Abstract:
Even if theater and cinema display some similarities to a certain extent, there is an ongoing debate that they are different arts and each of them has formal dynamics proper to their own disciplines. On the other hand, with the emergence of cinema, it is seen that there is a two-sided interaction between these two. Many film directors have translated plays into the language of cinema, starting from the first periods of cinema, and transferred them to the big screen. While analyzing this relationship between the two art forms, the concepts of adaptation and intertextuality are often used in order to analyze films. The concept of intertextuality, in general sense, is the assimilation of another text and the production of new texts based on the meaning processes that have been written, said and constructed before. And the concept of adaptation signifies the process of adapting and rearranging an existing work in the creation process of a different art form. Focusing on adapting works written for the theater to the cinema, this study aims to analyze and interpret the relations between the films of Akira Kurosawa (Throne of Blood and Ran) and the theater plays of William Shakespeare (The Tragedy of Macbeth and King Lear) in the context of intertextuality. In order to analyze this relationship, the plays were analyzed in line with the methods suggested by M. Melih Korukçu in his book, Dramatic Game Analysis, and the structural changes between the source text and the adaptation were determined with reference to it. Adaptations, at the same time, were examined in line with the comparative adaptation study method suggested by John Desmond and Peter Hawkes in their book Adaptation: Studying Film and Literature. The works were compared in terms of narrative elements as required by the structure of the method, and the way of interpretation brought by the films to the texts was analyzed by analyzing the cinematic elements. Akira Kurosawa establishes a free relationship with the source texts he adapted for the big screen and effectively transforms the language of the plays into the language of cinema. This research, which is a qualitative case study, also emphasizes that adaptation is not only a matter of instrumental transfer, but also an intercultural transfer.

Keywords: Theatre, Cinema, Adaptation, William Shakespeare, Akira Kurosawa.