Somuncu Baba'nın menkıbelerinin sosyal bilgiler öğretim programındaki değerler açısından incelenmesi
Examination of Somuncu Baba's legends in terms of the values in the social studies education curriculum
Yazar: MEVLÜT BUĞDAYCI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYSUN AYNUR YILMAZ
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Değerler ve değerler eğitimi günümüzde sıkça vurgulanan kavramlar arasında olmaya başlamıştır. 
Ülkemizde 2018 yılında yenilenen öğretim programlarıyla birlikte değerlere ayrı bir parantez açılmıştır. Okullarda 
ve derslerde değer aktarımının üzerinde durulmaktadır. İçerisinde birçok disiplin barındıran sosyal bilgiler dersi 
değerler ve değerler eğitimi konusunda başı çekmektedir. Bu derste değerleri aktarmada edebi ürünlerden 
yararlanılabilir. Faydalanılacak ürünlerin başında da menkıbeler gelmektedir. Menkıbe, İslami veya tarihi 
kişiliklerin hayat hikâyeleri, olağanüstü davranışları şeklinde ifade edilebilir. Dolayısıyla sosyal bilgilerde 
değerlerle ilgili İslami, edebi, tarihi kişilerden istifade edilebilir. Yukarıdaki açıklamaya istinaden Osmanlı Devleti 
Dönemi'nde yaşamış Somuncu Baba'nın hayatının ve menkıbelerinin incelenmesi ihtiyacı duyulmuştur. Bu İslam 
âlimi Osmanlı'nın manevi mimarlarından biri olarak kabul edilmektedir. Somuncu Baba'nın öğrencisi Hacı 
Bayram-ı Veli'dir. Hacı Bayram'ın öğrencisi ise Akşemsettin'dir. Akşemsettin, Fatih Sultan Mehmet'in hocasıdır. 
Somuncu Baba'nın soyu peygamber efendimize kadar gitmektedir.  
Bu çalışmanın genel amacı, Somuncu Baba'nın menkıbelerinin sosyal bilgiler öğretim programındaki 
değerler açısından incelenmesidir. Ayrıca sosyal bilgiler öğretim programında bulunup Somuncu Baba'nın 
menkıbelerinde bulunmayan değerler de tespit edilecektir. Araştırmanın başka bir hedefi ise Somuncu Baba'nın 
menkıbelerinin sosyal bilgiler ders kitaplarında nasıl kullanılabileceğine ilişkin örnekler vermektir. Araştırmada, 
Somuncu Baba'nın hayatını, menkıbelerini ve değerleri anlatan kitaplar, tezler, makaleler ve sosyal bilgiler 
öğretim programı referans alınmıştır. Bu çalışmada, nitel araştırma yöntemlerinden birisi olan doküman analiz 
tekniği, verilerin incelenmesinde ise betimsel analiz tekniği kullanılmıştır. 
Çalışma sonucunda, sosyal bilgiler öğretim programında yer alan on sekiz değerden (adalet, aile birliğine 
önem verme, bilimsellik, bağımsızlık, barış, çalışkanlık, dayanışma, duyarlılık, dürüstlük, eşitlik, özgürlük, estetik, 
sevgi, saygı, sorumluluk, tasarruf, vatanseverlik, yardımseverlik) on iki tanesinin doğrudan veya dolaylı yoldan 
Somuncu Baba'nın menkıbelerinde geçtiği görülmektedir. Bu değerler şöyledir: Sorumluluk, bilimsellik, estetik, 
sevgi, saygı, adalet, dayanışma, duyarlılık, dürüstlük, yardımseverlik, çalışkanlık ve vatanseverliktir. En çok 
bulguya ait değer sorumluluktur. Onun ardından çalışkanlık gelmektedir. Diğer değerler ise dengeli dağılmıştır. 
Bazı menkıbelerde birden fazla değer bulunmuştur. Programda yer alan aile birliğine önem verme, bağımsızlık, 
barış, eşitlik, özgürlük ve tasarruf değerlerine Somuncu Baba'nın menkıbelerinde ulaşılamamıştır. Araştırma 
neticesinde, Somuncu Baba'nın bazı menkıbelerinin sosyal bilgiler dersinde değer aktarımında faydalanılabileceği 
kanaatine varılmıştır. Çalışmada, Somuncu Baba'nın bazı menkıbelerindeki değerlerin sosyal bilgiler ders 
kitaplarında nasıl kullanılabileceğine yönelik etkinlik örneklerine yer verilmiştir. Araştırma sonucunda sosyal 
bilgilerde menkıbe kullanımıyla ilgili bazı öneriler sunulmuştur.

Abstract:
Values and values education have become among the frequently emphasized concepts today. With the
 renewed curriculum in our country in 2018, a separate bracket was opened for values. Value transfer is
 emphasized in schools and lessons. Social studies course, which includes many disciplines, leads the way in
 values and values education. In this course, literary works can be used to convey values. One of the most useful
 products is legends. Legend can be expressed as the life stories and extraordinary behaviors of Islamic or
 historical figures. Therefore, Islamic, literary and historical figures related to values can be used in social studies.
 Based on the explanation above, there was a need to examine the life and legends of Somuncu Baba, who lived
 during the Ottoman Empire Period. This Islamic scholar is considered one of the spiritual architects of the
 Ottoman Empire. Somuncu Baba's student is Hacı Bayram-ı Veli. Hacı Bayram's student is Akşemsettin.
 Akşemsettin is the teacher of Fatih Sultan Mehmet. Somuncu Baba's lineage goes back to our prophet.
 The general purpose of this study is to examine Somuncu Baba's legends in terms of values in the social
 studies curriculum. In addition, values that are included in the social studies curriculum but are not found in
 Somuncu Baba's legends will also be identified. Another goal of the research is to give examples of how
 Somuncu Baba's legends can be used in social studies textbooks. In the research, books, theses, articles and
 social studies curriculum describing Somuncu Baba's life, legends and values were taken as reference. In this
 study, document analysis technique, one of the qualitative research methods, was used and descriptive analysis
 technique was used to examine the data.
 As a result of the study, it was determined that among the eighteen values in the social studies
 curriculum (justice, giving importance to family unity, being scientific, independence, peace, diligence,
 solidarity, sensitivity, honesty, equality, freedom, aesthetics, love, respect, responsibility, savings, patriotism, It
 is seen that twelve of them (charity) are directly or indirectly mentioned in Somuncu Baba's legends. These
 values are as follows: Responsibility, scientificness, aesthetics, love, respect, justice, solidarity, sensitivity,
 honesty, helpfulness, diligence and patriotism. The most important finding value is responsibility. After that
 comes diligence. Other values are evenly distributed. More than one value has been found in some legends. The
 values of giving importance to family unity, independence, peace, equality, freedom and savings in the program
 could not be achieved in Somuncu Baba's legends. As a result of the research, it was concluded that some of
 Somuncu Baba's legends can be used to transfer values in social studies classes. In the study, activity examples
 are included on how the values in some of Somuncu Baba's legends can be used in social studies textbooks. As a
 result of the research, some suggestions were presented regarding the use of hagiography in social studies.