Kur'an'ın anlaşılmasında temsili dil
The analogical language in understanding Qur'an
Yazar: YUSUF YILDIRIM
Danışman: PROF. DR. ÖMER FARUK YAVUZ
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Din = Religion
Dizin: Analoji = Analogy ; Benzetme = Converge ; Dil = Language ; Din dili = Religious language ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Müteşabih = Müteşabih ; Tenzih = Tanzih ; İslamiyet = Islam

Özet:
Tezimizin birinci bölümünde genel olarak din dilini özelde ise Kur'an dilini yapısı, muhtevası ve anlaşılması bakımından bir değerlendirmeye tabi tuttuk. Birinci bölümde özellikle metafizik aleme ait varlık olgu ve olaylar Kur'an Dili çerçevesinde incelendiğinde müteşabih ayetlerin anlaşılması bakımından üç çeşit dil yaklaşımının bulunduğundan bahsettik. Bunlar teşbihi dil yaklaşımı, tenzihi dil yaklaşımı ve analojik yaklaşımıdır. Tezimizin konusu olan temsili dil yaklaşımının,  temelinin analoji dil mantığının esaslarına dayandığını vurguladık. İkinci bölümde ise temsil kelimesinin etimoljik ve kavramsal çerçevesini çizdik. Aynı zamanda temsili dilin temelini oluşturan analoji mantık çeşitlerini ve temsili dilin dayandığı temel kriterleri (formülleri) ele almaya çalıştık. Üçüncü bölümde ise temsili dilin Kur'an'da işleme, uygulama yöntemini ortaya koymaya gayret ettik. Bu bölümde temsili dilin mantığı ve işlerliğini de dikkate alarak Kur'an'da işleme yöntemini iki başlık altında ele almayı uygun bulduk. Birincisi lafızların her iki alanda da (fiziki ve metafizik) müşterek olarak kullanılması, ikincisi ise lafızların fiziki alanda literal anlamında kullanılırken metafizik alanda yan anlamda mecazi olarak kullanılmasıdır.
Tezimizin konusu olan "Kur'an'ın Anlaşılmasında Temsili Dil" başlığından da anlaşılacağı üzere genelde din dili özelde ise Kur'an dili ile bağlantılı bir konudur. Temsili Dil daha çok metafizik alana ait varlık, olgu ve olaylardan(özellikle Allah'ın sıfatları konusu) bahsettiği için konumuz, Arap dilin birtakım özellikleri yanısıra kelam, itikad ve felsefe ile de bağlantıldır. Özellikle alimlerin Allah'ın sıfatlarına yaklaşımlarına göre birtakım anlayışlar ve buna bağlı olarak ta Müşebbihe, Mücessime, Mu'tezile ve Ehli sünnet gibi ekoller ortaya çıkmıştır. Biz bu çalışmamızda temsili dili, ele alırken din dili ve din dili tartışmalarında yer alan teşbihi ve tenzihi dilin olumlu ve olumsuz yönlerinden bahsederek müteşabih ayetleri anlamda temsili dilin diğer dil yaklaşımlarına kıyasla tutarlı ve orta bir yol izlediğini ortaya koymaya çalıştık.

Abstract:
In the first part of our thesis, we evaluated the language of religion in general and the language of the Qur'an in particular in terms of its structure, content and understanding. In the first chapter, we mentioned that there are three kinds of language approaches in terms of understanding the cognate verses, especially when the existence, phenomena and events belonging to the metaphysical realm are examined within the framework of the Qur'anic Language. These are the simile language approach, the apophatic language approach and the analogical approach. We emphasized that the basis of the analogical language approach, which is the subject of our thesis, is based on the principles of analogy language logic. In the second part, we specified the etymological and conceptual framework of the word analogy. At the same time, we tried to deal with the analogy logic types that form the basis of the analogical language and the basic criteria (formulas) on which the analogic language is based. In the third part, we tried to reveal the method of processing and application of the analogical language in the Qur'an. In this section, we have found it appropriate to consider the method of processing in the Qur'an under two headings, taking into account the logic and functionality of the analogical language. The first is the common use of words in both fields (physical and metaphysics), and the second is the literal use of words in the physical field, while they are used metaphorically in the metaphysical field. 
As can be understood from the title of "Analogical Language in Understanding the Qur'an", which is the subject of our thesis, it is a subject related to the language of religion in general and the language of the Qur'an in particular. Since Analogical Language mostly talks about metaphysical entities, facts and events (especially the subject of Allah's attributes), our subject is related to theology, creed and philosophy as well as some features of the Arabic language. In particular, some understandings have emerged according to the approach of scholars to the attributes of Allah, and accordingly, schools such as Müşebbihe, Mücesime, Mu'tazila and Ahl as-sunna have emerged. In this study, we tried to show that the analogical language, in the sense of cognate verses, follows a consistent and moderate way compared to other language approaches, by mentioning the positive and negative aspects of the simile and the apophatic language in the discussions of the language of religion and the language of religion.