1900-1973 yılları arasında Kuşadası`nın sosyal, kültürel ve ekonomik tarihi
Social, culturel and economic history of Kuşadası between 1900-1973
Yazar: NEZAHAT BELEN
Danışman: PROF. DR. TUNCER BAYKARA
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2004
Konu: Sosyoloji = Sociology ; Tarih = History
Dizin: Aydın-Kuşadası = Aydın-Kuşadası ; Sosyoekonomik durum = Socio-economic situation ; Sosyokültürel durum = Socio-cultural situation ; Sosyokültürel yapı = Socio-cultural structure ; Tarih = History ; Tarihsel gelişim = Historical development

Özet:
336 Nezahat Belen, "1900-1973 yılları arasında Kuşadası' nın Sosyal, Kültürel ve Ekonomik Tarihi", Doktora Tezi, Tez Danışmanı; Prof.Dr. Tuncer Baykara. ÖZET 20.nci yüzyılın başından Türkiye Cumhuriyeti 'nin 50.nci yılına kadar geçen sürede Kuşadası; Türkiye'nin hızla değişen ve gelişen çehresinin en güzel örneklerinden biri olmuştur. Kuşadası kazasının coğrafi konumu ve ikliminin olumlu etkisi ile gelişen tarım ve ticari hayatı, şehrin hemen hemen her devirde göç alan bir ilçe olmasını sağlamıştır. Kuşadası kazasının kurulduğu tarihten (XVII. yüzyıl başlan) 1920'lere kadar Türk -Müslüman nüfus birinci sırada, Rumlar ikinci sırada yer alırken diğer gayri müslimler çok cüzi oranda kalmıştır. Yapılan mübadele ve "etabli" (1923 sonrası) sonrasında Rumların şehri terk etmesi ve diğer unsurlar sonucunda Kuşadası'nda sadece Türk-Müslüman nüfus kalmıştır. Kuşadası, Türkiye'nin batısında Ege bölgesinde önceleri İzmir iline, 1957 yılından sonra ise Aydın iline bağlı güzel bir sahil ve tarım kasabasıdır. Cumhuriyetin ilanı ile şehrin idari, fiziki ve demografik yapısında değişiklikler olmuştur. Özellikle ülke genelinde olduğu gibi Kuşadası'nda da Milli Mücadele sonrası yaraların sarılması ve hayatın eskiden olduğu gibi akması için çalışmalar başlamıştır. Kuşadası halkı yeni dünya şartlarına uyum sağlamaya çalışmış ise de 1929 Dünya Ekonomik Buhranı ve akabinde gelen II. Dünya Savaş (1939-1945) bu durumu zorlaştırmıştır. Bu şartlar Kuşadası'nm XVII. yüzyıldan beri gördüğümüz canlı ticari ve iktisadi hayatım yeniden geliştirmesine imkan vermemiştir. Ticari hayatında yer alan canlı hayvan ihracı ve buna bağlı Kuşadası Tabak esnafı rağbet görmemeye başlamıştır. Bu olaylar halkı ikinci bir geçim kaynağı olan ve XTX. yüzyıldan beri varlığım gördüğümüz "tütün" dikimine yönlendirmiştir. Bu tarihten sonra Kuşadası'nda tütün başta olmak üzere zeytin, incir ve hububat üretimi artmış, halk tamamen geçimini ziraata, toprağa çevirmiştir. Kuşadası 'nın tabii canlı iç pazarı ve çarşısı varlığını sürdürse de XTX. yüzyıl gibi değildir artık. Kuşadası ile anılan " Üzüm helvası ve helvahaneleri" de bu olumsuz durumdan nasibini almıştır. 1950'lere gelindiğinde Kuşadası kendine yeten balıkçılığı, tarıma dayalı ekonomisi ve tütün, zeytin, incir, üzümü ile anılmaktadır.337 Ancak Cumhuriyetin 50.nci Yılında, 1973 'ler de, Kuşadası için artık bu cümleler değişmeye başlamıştır. Çünkü 1960'lardan sonra yavaş yavaş filizlenmeye başlayan "Turizm" etkisini, bu küçük sahil, tarım kasabasında göstermeye başlamış şehrin çevresini saran zeytinlikler ve tütün tarlaları yerini otel ve pansiyonlara bırakmaya başlamıştır. Bu oluşumun olgunlaşması 1985 sonrası olacaktır ki neticesinde günümüz " Turizm beldesi Kuşadası " ile karşılaşılacaktır.

Abstract:
338 Nezahat Belen, " Social, Cultural and Economic History of Kushadasi between 1900-1973". Doctrate Thesis, Thesis Advisor; Prof. Dr. Tuncer Bay kara. SUMMARY Kuşadası had been one of the best models of fast changing and growing aspects of Türkiye since the beginning of 20th century to the 50th year of Turkish Republic. Its geographical position and developing of agriculture and trade life with the positive effect of its climate makes Kuşadası get great amount of immigration almost in every period. From the foundation of Kuşadası (the beginning of 17th century) to the 1920s, the population of Muslims took the first place, Greeks were in the second place and non-Muslims were in minority. As a result of Greeks leaving the city because of the exchanging, " etabli" and the other factors there was only Turkish-Muslim population left in Kuşadası. Kuşadası has been a nice seaside and agricultural town, placed in the west of Turkey in Aegean part. It belonged to İzmir until 1957, then it became the town of Aydın. With the declaration of the Republic there had been changes in the directory, physical and demographical form of the town. After National Struggle, the works started to make the life goes on as in the past. Even if it tried to reestablish and accord itself to the new world's conditions, the World's Economic Crisis in 1929 and later the 2th World War (1939-1945) didn't give chance to Kuşadası to reanimate it's active commercial and economical life that we can see since XVII.century. Having it's place in it's commercial life, the exportation of living animal and according to that the diminishing of the leather arfisans has canalized people to an alternative source of living; to the "tobacco" plantation that we can see it's apparition since XlX.century. After that in Kuşadası, mainly tobacco but also olive, fig, cereals production increased, the population's living turned into agriculture and the plantation. Of course, even if the local, active center bazaar and the markets continue their existence it never has been the same as XTX. century. The "Üzüm helvası and Halvah preapering " have been affected from this negative changes. Coming to 1950s, Kuşadası was known with its fishing339 enough for the town, its economy was based on agriculture and tobacco, olive, fig, grape. But after 1973 which is the 50 year of our republic this situation changed completely. Because after I960' s with the effects of "Tourism" hotel and pensions have replaced this small town's olive and tobacco lands. This process matured after 1985 which resulted to the city of today' s "Touristic town Kushadası."