Rîzî Dîvânı Sözlüğü (Bağlamlı dizin ve işlevsel sözlük)
Rîzî Dîvânı Dictionary (Contextual index and functionaldictionary)
Yazar: İLKAY ÇIKRIK
Danışman: PROF. DR. AYSUN SUNGURHAN
Kırıkkale Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: 19. yüzyıl = 19. century ; Eski Türk edebiyatı = Old Turkish literature ; Türk edebiyatının bağlamlı dizinler ve işlevsel sözlüğü = Concordance and functional glossary of Turkish literature

Özet:
Söz varlığı, yalnızca bir dilde birtakım seslerin bir araya gelmesiyle kurulan simgelerin
değil, o dili konuşan toplumun hayal dünyasının, maddi ve manevi kültürünün, dünya 
görüşünün yansıtıcısıdır. Bir dilin söz varlığını doğrudan ortaya koymaya yardımcı 
olan eserler ise sözlüklerdir. Sözlükler aracılığıyla söz varlığını tespit ettiğimiz dilin 
veyahut eserin pek çok özelliği gün yüzüne çıkarılabilir. Bu amaç doğrultusunda 
hazırlanan Rîzî Dîvânı Sözlüğü (Bağlamlı Dizin ve İşlevsel Sözlük)' adlı çalışmamız 
iki temel aşamadan oluşmaktadır. İlk aşamada Dr. Öğr. Üyesi Maruf ÇAKIR tarafından 
neşredilerek Türk edebiyatı sahasına kazandırılmış olan Rîzî Dîvânı klasik şiirin anlam
dünyasını ortak bir platformda toplayan elektronik TEBDİZ (Tarih ve Edebiyat 
Metinleri Bağlamlı Dizin ve İşlevsel Sözlüğü) sistemine yüklenmiştir. Sistemin 
imkanları sayesinde kelime, kelime grupları ve tamlama yapıları oluşturularak metnin 
bağlamından hareketle anlamlandırılmıştır. Son olarak anlamlandırılan kelimeler 
TEBDİZ platformunda bağlamlı dizin haline getirilmiştir. İkinci aşamada ise bağlamlı 
dizinden elde edilen veriler doğrultusunda şairin söz varlığı muhtelif başlıklar altında 
ortaya konulmuş, inceleme ve değerlendirmeler yapılmıştır. Ayrıca bu bölümde XIX. 
yüzyıl şairi Rîzî'nin kaynaklarda bulunan hayatı, yaşadığı dönem ve edebî şahsiyeti 
ile ilgili bilgilere yer verilmiştir. Kapsamlı incelemeler sonucunda oluşturulan bu 
sözlük araştırmalara malzeme desteği sağlaması, Klasik Türk şiirinin kültürel 
zenginliğini ortaya çıkarılabilmesi açısından önem arz etmektedir.

Abstract:
The vocabulary is a reflection not only of the symbols formed by the combination of 
certain sounds in a language, but also of the imagination, material and spiritual culture 
and worldview of the society that speaks that language. The works that directly help 
to reveal the vocabulary of a language are dictionaries. Through dictionaries, many 
features of the language or the work whose vocabulary we identify can be revealed. 
Our study titled 'Rîzî Dîvânı Dictionary (Contextual Index and Functional Dictionary)' 
prepared for this purpose consists of two main stages. In the first stage, Dr. Lect. Prof. 
Dr. Maruf ÇAKIR, Rîzî Dîvânı, which was published and brought to the field of 
Turkish literature, was uploaded to the electronic TEBDİZ (Contextual Index and 
Functional Dictionary of History and Literature Texts) system, which collects the 
meaning world of classical poetry on a common platform. Thanks to the possibilities 
of the system, words, word groups and phrase structures were created and interpreted 
based on the context of the text. Finally, the interpreted words were turned into a 
contextualized index on the TEBDİZ platform. In the second stage, in line with the 
data obtained from the contextualized index, the poet's vocabulary was put forward 
under various headings and analyzed and evaluated. In addition, in this section, 
information about the nineteenth century poet Rîzî's life, the period he lived in and his 
literary personality in the sources are included. This dictionary, which was created as a result of comprehensive examinations, is important in terms of providing material 
support for research and revealing the cultural richness of Classical Turkish poetry.