Dikkat eksikliği-hiperaktivite bozukluğu olan ve olmayan bipolar bozukluk hastalarında kronotipi tercihleri: Sağlıklı kontrol grubu ile karşılaştırmalı bir çalışma
Chronotype preferences in bipolar disorder patients with and without attention deficit-hyperactivity disorder: A comparative study with the healthy control group
Yazar: MELTEM TUNA TÜRKOĞLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ YAŞAN BİLGE ŞAİR
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Bipolar bozukluk = Bipolar disorder ; Hiperaktiviteli dikkat eksikliği bozukluğu = Attention deficit disorder with hyperactivity ; Kronotip = Chronotype

Özet:
AMAÇ: Epidemiyolojik, nörogörüntüleme ve aile çalışmaları bipolar bozukluk ve dikkat 
eksikliği hiperaktivite bozukluğu arasında olası bir ilişkiyi vurgulamaktadır. Bipolar bozukluk 
ve dikkat eksikliği-hiperaktivite bozukluğunun her ikisinde de sirkadyen ritimde bozulmalar 
görülür ve kronotip tercihleri çoğunlukla akşamcılık lehinedir. Bizim bu çalışmada amacımız 
bipolar bozukluk tanılı hastalarda dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu eştanısının ve alt
tiplerinin kronotip tercihlerine etkisini ve ilişkili olabilecek faktörleri sağlıklı kontrol grubu ile karşılaştırarak incelemektir.
METOD: Çalışmaya Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Hastanesi'nde bipolar bozukluk 
tanısı ile poliklinikte ayaktan takip ile tedavi görmekte olan, çalışmaya katılmayı kabul eden ve 
katılma kriterlerini karşılayan 74 hasta alınmıştır. Sağlıklı kontrol grubuna ise gene katılma 
kriterlerini karşılayan Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Hastanesi personeli ve Aydın 
Adnan Menderes Üniversitesi Tıp Fakültesi öğrencileri arasından 56 kişi dahil edilmiştir. Tüm 
katılımcıların sosyodemografik verileri ayrıntılı olarak alınmış ve klinisyen tarafından SCID-I, 
YMDÖ, HAM-D, HAM-A, DIVA-2.0 uygulanmıştır. Ayrıca bipolar bozukluk tanısına sahip 
katılımcılara kendileri tarafından dolduracakları ASRS, WUDÖ, SAA ve PUKİ ölçekleri;
sağlıklı kontrollere PUKİ ve SAA ölçekleri uygulanmıştır.
BULGULAR: Sağlıklı kontrol grubu ve bipolar bozukluk grubunu kronotip tercihleri 
açısından karşılaştırdığımızda iki grup arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık 
bulunmamıştır. Çalışmaya dahil ettiğimiz üç grup sabahçılık-akşamcılık skorları açısından 
karşılaştırıldığında üç grup arasında anlamlı farklılık vardır. Bipolar bozukluk tanılı hastalara
dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu eştanısının eklenmesi sabahçılık/akşamcılık 
skorlarında azalmaya ve kronotip tercihlerinde akşamcılık yönünde bir kaymaya neden 
olmuştur. Çalışmamızda sabahçılık-akşamcılık skoru ile anlamlı ilişkili olduğu bulunan 
katılımcı yaşı, eğitim süresi, HAM-D, HAM-A ve YMDÖ skorları, ASRS Toplam skoru, ASRS
hiperaktivite/dürtüsellik skorları kontrol edildikten sonra yapılan analizde sabahçılık-
akşamcılık skoru ile BB hastalık süresi, ASRS dikkatsizlik skoru ve PUKİ toplam skoru 
arasında anlamlı ilişki saptanmıştır.
SONUÇ: Bipolar bozukluk tanılı hastalarda dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu 
eştanısının kronotip tercihlerine etkisi ve ilişkili olabilecek faktörleri araştırdığımız çalışmamız 
bilgilerimize göre daha önce yapılmamıştır. Çalışmanın sonuçlarına göre, bipolar bozukluk 
tanılı hastalara dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu eştanısının eklenmesi alkol, madde ve 
sigara kullanımında artışa, kronotip tercihlerinde akşamcıllığa doğru bir kaymaya ve uyku 
parametrelerinde daha fazla bozulmaya neden olmaktadır. Dikkat eksikliği hiperaktivite 
bozukluğu'unun özellikle dikkatsizlik boyutu BB tanılı hastalarda akşamcılığı öngörmektedir.
ANAHTAR KELİMELER: Bipolar Bozukluk,Dikkat Eksikliği-Hiperaktivite Bozukluğu,Kronotip

Abstract:
OBJECTIVE: Epidemiological, neuroimaging and family studies highlight a possible 
relationship between bipolar disorder and attention deficit hyperactivity disorder. Disturbances 
in circadian rhythm are seen in both bipolar disorder and attention deficit-hyperactivity 
disorder, and chronotype preferences are mostly in favor of evening wear. Our aim in this study 
is to examine the effects of attention deficit hyperactivity disorder comorbidity and subtypes 
on chronotype preferences in patients with bipolar disorder and to compare the factors that may 
be related with the healthy control group.
METHODS: The study included 74 patients who were diagnosed with bipolar disorder in 
Aydın Adnan Menderes University Hospital and were treated as an outpatient in the outpatient 
clinic, accepted to participate in the study and met the inclusion criteria. In the healthy control 
group, 56 people from Aydın Adnan Menderes University Hospital staff and Aydın Adnan 
Menderes University Faculty of Medicine students who met the criteria for participation were 
included. Sociodemographic data of all participants were taken in detail and SCID-I, YMDÖ, 
HAM-D, HAM-A, DIVA-2.0 were applied by the clinician. In addition, participants with a 
diagnosis of bipolar disorder will fill in the ASRS, WURS, MEQ and PUKI scales; PUKI and 
MEQ scales were applied to healthy controls.
RESULTS: When we compared the healthy control group and the bipolar disorder group in 
terms of chronotype preferences, no statistically significant difference was found between the 
two groups. When the three groups we included in the study were compared in terms of 
morningness/eveningness scores, there was a significant difference between the three groups. 
Adding a comorbid diagnosis of attention deficit hyperactivity disorder to patients with bipolar 
disorder caused a decrease in morningness/eveningnessscores and a shift in evening chronotype 
preferences. In the analysis performed after controlling the participant age, duration of 
education, HAM-D, HAM-A and YMDÖ scores, ASRS Total score, ASRS 
hyperactivity/impulsivity scores, which were found to be significantly associated with 
morningness/eveningness score in our study, morningness/eveningness score and BD disease 
duration were determined. A significant correlation was found between ASRS inattention score 
and PUKI total score.
CONCLUSION: Our study, in which we investigated the effect of attention deficit 
hyperactivity disorder comorbidity on the chronotype preferences of patients with bipolar 
disorder and the factors that may be related, has not been conducted before, according to our 
knowledge. According to the results of the study, the addition of a comorbid diagnosis of 
attention deficit hyperactivity disorder to patients with bipolar disorder causes an increase in 
alcohol, substance and cigarette use, a shift in chronotype preferences towards evening, and a 
further deterioration in sleep parameters. Especially the inattention dimension of attention 
deficit hyperactivity disorder predicts eveningness in patients with BD.
KEYWORDS: Bipolar Disorder,Attention Deficit-Hyperactivity Disorder,Chronotype