Ürün uzayı yaklaşımı: Türkiye İBBS düzey 2 bölgeleri için bir uygulama
Product space approach: An application for Turkey nuts 2 regions
Yazar: NURAN COŞKUN
Danışman: PROF. DR. İSMAİL TUNCER
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Ekonometri = Econometrics ; Ekonomi = Economics
Dizin: Yapısal değişme = Structural change

Özet:
Sanayi Devrimiyle birlikte ülkeler arası refah farklılıkları artmaya başlamış ve günümüzde olağanüstü boyutlara ulaşmıştır. İktisadi faaliyetlerin bölgesel, ulusal ve küresel düzeyde belli alanlarda yığılmasında, yoğunlaşmasında ve kümelenmesinde etkili olan faktörleri ve iktisadi faaliyet merkezleri arasındaki etkileşimi inceleyerek; eşitsiz dağılıma açıklama getirmeye çalışan çok sayıda kuram ve model geliştirilmiştir. Bu modellerin neden bazı dönemlerde ve bazı bölgelerde yakınsama olurken, diğerlerinde olmadığına ilişkin genel kabul gören açıklamalar getirdiği söylenemez. Bu bağlamda, son dönemde herhangi bir teoriye dayanmadan ölçüm temelli bazı modeller öne sürülmektedir. Ürün Uzayı Yaklaşımı verilerden hareketle ülkelerin/bölgelerin gelişmesi ve yakınsaması için bazı öneriler getirmektedir. Bu yaklaşım teorik temellerinin zayıf olması yönüyle eleştirilmektedir. Bu çalışmada, Evrimci Ekonomik Coğrafya, Yeni Yapısalcı İktisat ve Ürün Uzayı yaklaşımlarının birlikte değerlendirilmesi yoluyla Ürün Uzayı Yaklaşımının zayıf teorik temelleri güçlendirilmeye çalışılmıştır. Bu hibrit bakış açısıyla oluşturulmaya çalışılan teorik altyapıya dayanarak Türkiye Ekonomisi ve TR 62 Adana Mersin bölgesi için ampirik bir uygulama yapılmıştır.  
Bu bakış açısına göre, bir bölgenin bugünkü üretim yapısının, geçmişte yapılan tercihlerin bir sonucu olduğu anlaşılmaktadır. Bugün yapılan tercihler de gelecekteki üretim yapısını belirlemektedir. Bu bağlamda, Evrimci Ekonomik Coğrafya yaklaşımı tercihlerin, Jacobs dışsallıkların görece en yüksek olduğu sektörlerden yana yapılması gerektiğini savunurken, Yeni Yapısalcı İktisat,  tercihlerin mekânın (bölgenin) mevcut faktör teçhizine denk düşen ve bölgeyi "optimal üretim örüntüsüne" en hızlı şekilde taşıyacak sektörlerden oluşması gerektiğini savunmaktadır. Ancak, çoğu zaman farklı nedenlerle piyasa mekanizmasında oluşan fiyatların kılavuzluk işlevini doğru şekilde yerine getirememesi, bölgenin yüksek verimlilikte üretim yapabileceği sektörlerin gizil/örtük durumda kalmasına yol açmaktadır. Bu durumda, bölge "optimal üretim örüntüsüne" doğru evrilirken, devletin sanayi politikaları ve altyapı konusunda aktif rol oynaması ve firmaların koordinasyon sorunlarını aşmalarına yardımcı olması gerekliliği ortaya çıkmaktadır. Bu noktada, hükümetlerin "optimal üretim örüntüsünü" nasıl tespit edeceği sorunu öne çıkmaktadır.  Ürün Uzayı yaklaşımı hem yapısal dönüşümü hızlandıracak politikaların hem de gizil/örtük sektörlerin belirlenmesini sağlayacak bir yöntem ve araç seti önermektedir. Bu çalışmada, önerilen yöntem kullanılarak TR 62 (Adana-Mersin) bölgesinde mevcut üretim örüntüsünde yer alıp varlığını devam ettirmesi gereken, terk edilmesi gereken ve gizil durumda ancak rekabetçi şekilde üretim yapma ihtimali yüksek olan sektörler tespit edilmeye çalışılmıştır. Ayrıca, bu amaçla kullanılabilecek ve "Uzmanlaşma Değeri" olarak tanımlanan yeni bir değişken bu çalışmada geliştirilmiş ve kullanılmıştır. 
Bununla birlikte, Neo-klasik büyüme modelinden hareketle ve üretken bilgi/beceri setinin teknolojiyi kaydıran faktör olduğu ve beklenen verimlilik seviyesinin girişimci sayısının artan bir fonksiyonu olduğu kabul edilerek türetilen büyüme modeli, Türkiye İBBS Düzey-2 bölgeleri, 254 imalat sanayi sektörü ve 2004-2014 dönemi için sınanmıştır. Mekânsal etkileri ve dinamik yapıyı dikkate alan tahmincilerden elde edilen bulgulara göre, Ürün Uzayı yaklaşımı kullanılarak sanayi politikalarının belirlenmesi, Türkiye ekonomisinin kalıcı bir iktisadi büyüme süreci yakalanmasına hizmet edebilecektir. Devlete veya yerel kalkınma inisiyatiflerine düşen rol bölgelerin mevcut bilgi/beceri seti dâhilinde karşılaştırmalı üstünlüğe sahip olduğu verimliliği yüksek gizil/örtük sektörleri tespit ederek bu sektörleri önceleyen politika tedbirlerinin şekillendirilmesi olacaktır.

Abstract:
Welfare differences between countries and regions started to increase with the Industrial Revolution and have reached some unprecedented levels today. There are many models and theories trying to explain this unequal distribution of economic activities by examining the factors affecting agglomeration, concentration and clusters at regional, national and global levels and also the interaction among main centers of economic activity. However, these models have not been able to explain why some regions converge in some periods while others did not. In this context, without any theoretical underpinnings some data driven models have been developed recently. The Product Space approach provides some policy recommendations for the development and convergence of counties/regions. Meanwhile, this approach has been criticized on the front of weakness of theoretical underpinning in the related literature. In this study, the weakness of the Product Space were tried to be strengthened through the joint assessments of the Evolutionary Economic Geography, New Structural Economics and Product Space approaches. Based on the theoretical assessments of this hybrid perspective, an empirical application is performed for the Turkish Economy and TR 62 (Adana-Mersin) region. 
The main implication of this joint assessment of these different approaches is simply that today's preferences would determine the future production structure and by the same token today's production structure is the result of the choices made in the past. While the Evolutionary Economic Geography claims that preferences should be made in favor of the industries with higher Jacobs externalities; the New Structural Economics necessitates the preferences that favor industries that served for fast upgrading of the regions to the "optimal production structure" based on the endowment structure. However, the guiding function of the prices in the market often get complicated because of different reasons, and leads to misleading choices of the industries with high productivity. In other words, the high productivity industries remain latent and/or implicit. Therefore, in the evolving process of the regions towards its "optimal production structure", governments should play an active role in designing industrial policies and infrastructure and also in overcoming coordination problems of the firms. At this point, the question is how the governments should determine the "optimal production structure". Product Space offers a set of tools and methodology to determine both policies that will accelerate the structural transformation and identify latent/implicit industries. This study, relying on this methodology, tried to determine the industries in the current production mix that should be in and out of the production set of the region and also to identify the latent industries with the possibility to have competitive advantages in the future. For this purpose, in this study a new variable called "Specialization Value" has been developed and used in determining the industries that should be in or out of the production mix of the region. 
However, starting from a Neo-Classical growth model and assuming that productivity is an increasing function of entrepreneurs and productive knowledge/skill set is the technology shift parameter, a growth model has been derived and estimated for NUTS-2 regions of the Turkish Economy with 254 manufacturing industries for the period of 2004-2014. The results obtained by using dynamic estimation methods that take into account the spatial effects indicated that, the method of product space can be used and has the potential to develop a permanent growth process in the Turkish Economy. Moreover, the government and the local development initiatives can play substantial role in designing regional industrial policies that promote latent/implicit industries with high productivity in which regions will gain comparative advantage given their current factor endowments.