Biyolojik varyasyon verileriyle güçlendirilmiş hasta odaklı gerçek zamanlı kalite kontrol yönetimi
Patient-based real-time quality control management enhanced with biological variation data
Yazar: BELGİN BAYRAM
Danışman: PROF. DR. ASLI PINAR
Hacettepe Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Tıbbi Biyokimya Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Biyoistatistik = Biostatistics ; Biyokimya = Biochemistry
Dizin: Altı sigma yöntemi = Six sigma method ; Toplam kalite kontrol = Total quality control ; Çok değişkenli istatistiksel süreç kontrol = Multivariate statistical process control ; İstatistiksel kalite kontrol = Statistical quality control ; İstatistiksel süreç kontrol = Statistical process control

Özet:
Tıbbi laboratuvarlarda kalite kontrolü sağlamak ve iyileştirmek, tıbbi biyokimya uzmanlarının temel hedeflerindendir. Bu süreçte, analizlerin başlangıcında uygulanan iç kalite kontrol ve daha geniş aralıklarla uygulanan dış kalite kontrol yöntemlerinin yanı sıra, gerçek zamanlı güvenlik sağlayacak ek bir sistemin varlığı önem kazanmaktadır. Bu çalışmada, Hasta Odaklı Gerçek Zamanlı Kalite Kontrol (HOGZKK) yöntemlerinin, izin verilen toplam hata seviyelerini tespit etme yeteneği değerlendirilmiştir. 01.01.2023 – 31.12.2023 tarihleri arasında analiz edilen biyokimya testlerinden elde edilen veriler incelenmiş; sigma seviyeleri ve günlük ortalama sonuç sayıları dikkate alınarak 23 farklı biyokimya testi (albumin, alkalen fosfataz (ALP), alanin aminotransferaz (ALT), aspartat aminotransferaz (AST), kan üre azotu (BUN), kalsiyum (Ca), klor (Cl), demir, fosfor, gamma glutamil transferaz (GGT), glukoz, yüksek dansiteli lipoprotein (HDL), potasyum (K), kreatinin, laktat dehidrogenaz (LDH), düşük dansiteli lipoprotein (LDL), magnezyum, sodyum (Na), total bilirubin, total kolesterol, total protein, trigliserit, ürik asit) seçilmiştir. Bu testlere farklı oranlarında bias simülasyonları uygulanmış, ardından ÜAHO (Üstel Ağırlıklı Hareketli Ortalama) ve HO (Hareketli Ortalama) yöntemleri kullanılarak güç fonksiyon analizi, bias simülasyon analizi ve Youden indeksi ile kıyaslanmıştır. Analiz sonucunda ÜAHO'nun genel anlamda HO'ya göre daha iyi performans gösterdiği saptanmıştır. Çalışma kapsamında, her test parametresi için en etkili yöntem ve alt parametreler belirlenmiş; cihaz bazlı ve ölçüm yöntemi bazlı karşılaştırma yapmayı sağlayan grafik sistemleri geliştirilmiştir. Rutin pratikte, iç kalite kontrol süreçlerine ek olarak HOGZKK yöntemlerinin test özelinde saptanan parametrelerle kullanımı ile cihaz bazlı ve ölçüm yöntemi bazlı karşılaştırma grafiklerinin yararlı olacağı sonucuna varılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Hasta odaklı gerçek zamanlı kalite kontrol, kalite kontrol, total 
izin verilen hata, üstel ağırlıklı hareketli ortalama, hareketli ortalama, güç fonksiyon
analizi, bias simülasyon analizi, Youden indeksi.

Abstract:
Ensuring and improving quality control in medical laboratories is a primary goal for specialists in medical biochemistry. In this context, alongside internal quality control performed at the beginning of analyses and external quality control applied at wider intervals, the need for an additional system providing real-time assurance has gained significance. This study evaluates the capability of Patient-Based Real-Time Quality Control (PBRTQC) methods to detect allowable total error levels. Data from biochemical tests analyzed between 01.01.2023 – 31.12.2023 were examined, and 23 different biochemical tests were selected based on sigma levels and average daily result counts (albumin, alkaline phosphatase (ALP), alanine aminotransferase (ALT), aspartate aminotransferase (AST), blood urea nitrogen (BUN), calcium (Ca), chloride (Cl), iron, phosphorus, gamma-glutamyl transferase (GGT), glucose, high-density lipoprotein (HDL), potassium (K), creatinine, lactate dehydrogenase (LDH), low-density lipoprotein (LDL), magnesium, sodium (Na), total bilirubin, total cholesterol, total protein, triglyceride, and uric acid). Bias simulations were applied at various rates to these tests. Subsequently, Exponentially Weighted Moving Average (EWMA) and Moving Average (MA) methods were used to conduct power function analysis, bias simulation analysis, and Youden index comparison. The results indicated that EWMA generally outperformed MA. Throughout the study, the most effective methods and sub-parameters were determined for each test parameter; graphical systems were developed to facilitate device-based and measurement method-based comparisons. It was concluded that, in routine practice, the use of PBRTQC methods with specific parameters tailored for each test, along with device-based and measurement method-based comparison graphics, would be beneficial.
Keywords: patient based real time quality control, quality control, total allowable
error, exponentially weighted moving average, moving average, power function 
analysis, bias simulation analysis, Youden index.