Liderliğin açık etme (Whistleblowing) ve işgören sesliliğine etkisinde örgütsel bağlılığın aracılık rolü: Sağlık sektörü araştırması
The mediating role of organizational commitment in the impact of leadership on whistleblowing and employee vocality: Medical research
Yazar: MURAT AYAR
Danışman: PROF. DR. REYHAN AYŞEN WOLFF
Giresun Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Dönüşümcü liderlik = Transformational leadership ; Etkileşimsel liderlik = Transactional leadership ; Liderlik = Leadership ; Otoriter liderlik = Authoritarian leadership ; Sağlık personeli = Health personnel ; Sağlık sektörü = Health sector ; Whistleblowing = Whistleblowing ; Çalışan sesliliği = Employee voice ; Örgütsel bağlılık = Organizational commitment ; Özel hastaneler = Private hospitals

Özet:
Son yıllarda küresel boyutta yaşanan, insanların hayatını büyük ölçüde olumsuz etkileyen ekonomi, terör, salgın gibi birçok olay ve bu olayların yaşandığı süreçte ne kadar önemli olduğuna toplumca şahit olduğumuz; doğru yerde ve doğru zamanda doğruyu konuşma, bilgi kirliliğine sebep olmadan şahit olunan olumsuzlukları yetkililere doğru bir şekilde iletme konularının önemiyle şekillenen bu tez çalışması, en sade haliyle; liderlik, açık etme, işgören sesliliği ve bağlılık ilişkisine odaklanmaktadır.
Günümüzde ise güncel olayları ve salgın nedeniyle her gün dünyada binlerce insanın hayatını kaybettiği gerçeğini göz ardı etmeden; ülkelerin ve örgütlerin varlığını sürdürebilmek, hayatta kalabilmek için bu ortamda rekabet edebilmek ve hatta üstünlük sağlamak ve tüm bu unsurları sağladıktan sonra korumak için liderlik kavramının çok önemli olduğu görülmektedir. Örgüt içinde meydana gelebilecek etik veya yasa dışı tüm davranışları, ister yönetici ister çalışan olsun, gerekli kurum içi ve dışı yetkililere bildirmesi yani açık etmesi ve işyerindeki olumsuzlukları dile getirerek; eleştirmekten ziyade geliştirme maksatlı yapıcı bir tartışmayı vurgulayan işgören sesliliği de çok önem arz etmektedir.
Liderlik tarzları ile birlikte açık etmenin ve işgören sesliliğin önemli olduğu kadar çalışanın örgüte olan bağlılığı da bu kavramların gerçekleştirilmesinde rol oynamaktadır. Bu kapsamda liderliğin, açık etme (whistleblowing) ve işgören sesliliğine etkisinde, örgütsel bağlılığın aracılık rolü incelenmiştir.
Araştırmada Doğu Karadeniz Bölgesinde yer alan Rize, Trabzon ve Giresun illerinde bulunan sağlık hizmetleri sektöründeki özel hastanelerde çalışmakta olan 704 kişiye ulaşılmıştır. Artvin, Bayburt ve Gümüşhane illerinde özel hastane bulunmadığından araştırmaya dâhil edilmemiştir. Anket tekniği ile toplanmış veriler SPSS 21 ve AMOS 22 istatistik programları kullanılarak analiz edilmiş ve sonuçlar yorumlanmıştır. Elde edilen veriler doğrulayıcı faktör analizi yapıldıktan sonra Yapısal Eşitlik Modeli (YEM) analizleri kullanılarak değerlendirilmiş, analiz sonrasında modelin çalıştığı görülmüştür. 
Araştırma sonucuna göre; liderlik davranışlarından biri olan otoriter liderlik algısı, açık etme ve işgören sesliliğini olumsuz yönde etkilemekte iken, etkileşimci liderlik ve dönüşümcü liderlik algılarının ise olumlu etkilediği görülmüştür. Ayrıca; etkileşimci ve dönüşümcü liderlik algılarının açık etme ve işgören sesliliğine olan etkisinde, örgütsel bağlılık algısının da kısmi olarak aracılık rolünün olduğu tespit edilmiştir. Başka bir ifade ile belirtmek gerekir ise; özel hastane çalışanlarının örgüte bağlılık düzeyinin yüksek olması, özel hastane yöneticilerinin etkileşimci ve dönüşümcü liderlik davranışını tercih etmeleri halinde, açık etme (dışsal boyutu hariç) ve işgören sesliliği üzerinde olumlu etkiyi artırmaktadır. Bu sonuca göre özel hastanelerde özellikle insan hayatı söz konusu olduğundan açık etme davranışından kaçınmaya karşı, etkileşimci ve dönüşümcü liderlik davranışı bir çözüm yolu olarak önerilebilmektedir.

Abstract:
Recently, globally, society has witnessed the negative effects of a lot of events such as economic crises, terror, and epidemics and their importance while living through them. This thesis is about saying the right thing at the right time without information pollution and informing authorities about witnessed negativities. In plain terms it focusus on; leadership, whistleblowing, the employees' voice and loyalty.
At the present time, while current events and the epidemic are taking thousands of lives every day, countries and organizations are first trying to stay a float and maybe then gain a competitive advantage. The notion of leadership is of utmost importance when trying to maintain whatever is left. Unethical and unlawful behaviour within the organization, whether by employees or managers, should be reported to interior or exterior authorities, in other words whistleblowing and, without criticizing, give voice to negativities in order to emphasize constructive discussions. 
Employee loyalty and Leadership styles along with whistleblowing and the employees' voice are important in order to realize these notions. I this regard, leadership's effect on whistleblowing and the employees' voice and the mediating effect of loyalty is examined.
In this research 704 employees of private hospitals within the health services in Rize, Trabzon and Giresun which are located in the  Eastern Blacksea region were reached. Artvin, Bayburt and Gümüshane were excluded from this research due to lack of private hospitals. The data was gathered using a survey techique, and later analyzed and interpreted with SPSS 21 and AMOS 22 statistical packages. The data was evaluated with the Structural Equation Method (SEM) after confirmatory factor anaylsis was done and the functioning of the model is verified.
According to the research findings one leadership styles the authoritaian leadership perception has a negative effect on whistleblowing and the employees' voice, interactive and transformative leadership perceptions have a positive effect. In addition, the organizational loyalty perception has a partial mediating effect onthe  interactive and transformative effect of whistleblowing and the employees' voice. In other words, a high level of a private hospitals' employees' organizational loyalty as in the case of hospital managers' choosing interactive and transformational leadership behaviour positively increased the effect on whistleblowing and the employees' voice. Accordingly this result, in private hospitals, especially considering human life, in order to promote whistleblowing, transformative and interactive leadership is reccomended as a solution.