Nükleer serpinti kaynaklı radyoizotopların pilot bölge çevresel dağılımları, etkileri ve pilot bölgede yaşayanların aldıkları doza katkılarının belirlenmesi
Environmental distribution and effects of nuclear originated radioisotopes and determination of their contributions to total dose of population
Yazar: İBRAHİM GÜLBAHÇE
Danışman: PROF. DR. GÜL ASİYE AYÇIK
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Nükleer Mühendislik = Nuclear Engineering

Özet:
Nükleer bir bomba (bilinen adıyla atom bombası) atıldığı bölgede yaklaşık %45 basınç-balans, %35 ısı-ışık, %15 kalıcı radyasyon ve %5 ani radyasyon etkisine neden olur. Bu etkiler bomba tipi, gücü ve atıldığı merkeze olan uzaklığa bağlı olarak farklılık gösterir. Nükleer bir bombanın yaratacağı ortalama (15+5) %20 radyasyon serpintisinin çevresel etkilerinin incelenmesi ise radyoizotopların nitel-nicel tayini, aktivitesi ve çevresel etki değerlendirmesini kapsar. Bölgenin radyasyondan mümkün olduğu kadar az zararla etkilenmesi,  alınacak önlemlerin (karantinaya almak, bazı gıda maddelerinin tüketilmemesini sağlamak, hayvanların açık havada beslenmesini engellemek… gibi) belirlenmesi, bölgenin temizlenmesi ve bölge halkının alınacak önlemler hakkında bilgilendirilmesi açısından radyoaktif etkilenmenin nitel ve nicel olarak bilinmesi gereklidir. Herhangi bir şekilde nükleer serpintiye maruz kalan bölgenin radyoaktivitesinin belli periyotlarda izlenmesi de bölgede bulunan canlılara verebileceği zararların ve alınacak koruma önlemlerinin değerlendirilmesi açısından oldukça önemlidir.
Bu çalışmada bölgemizde bulunan bir yerleşim yerinin nükleer serpintiye maruz kalması durumunda, meteorolojik şartlar ve coğrafi konum da dikkate alınarak radyasyondan etkilenmesi, doz değerlendirmesi, radyasyondan korunma çalışmaları ve alınacak önlemler tartışılmıştır. Literatürde bölgemiz için yapılmış bu şekilde bir çalışma bulunmamaktadır. Ancak herhangi bir nükleer kaza sonrasında, kaza merkezine uzak veya yakın bölgelerin meteorolojik şartlara göre etkilenme senaryolarının oluşturulduğu bilgisayar programları mevcuttur. Bu çalışmaların bazılarında üretilen senaryo programları ile kaza anından itibaren radyoaktivite dağılım haritalarının çıkarılması mümkün olmaktadır. Çalışmamız laboratuvar ortamındaki deneysel çalışmalara veya bilgisayar programları üretilmesine dayanmamakta, nükleer bomba tipine bağlı olarak çevresel radyoizotopların nükleer, kimyasal ve fiziksel özellerine (gaz veya parçacık) ve meteorolojik şartlara göre çevrede dağılmalarının genel bir teorik değerlendirilmesine dayanmaktadır. Değerlendirmelere bağlı olarak alınacak önlemlerin öngörülmesi ve temizleme ile ilgili yapılması gerekenler de çalışmamız kapsamındadır.

Abstract:
A nuclear bomb (more widely known as atomic bomb) causes harmful effects as about 45% of pressure-balance, 35% of heat-light, 15% of permanent radiation and 5% of sudden radiation in the explosion region. These effects vary depending on the type, power of the bomb and explosion distance. The evaluation of environmental impact involves the qualitative and quantitative analysis of radionuclides and investigation of the (15+5) 20% radioactive fallout monitoring. Qualitative and quantitative radioactivity analysis must exactly be known because minimum radio pollution, precautions (quarantine, ensuring of no consumption of some foods, avoiding outdoors feeding of animals etc...), decontamination of the polluted areas and informing the public about all these operations is very related the radioactivity levels. The periodic monitoring of radionuclides in the exposed region is important by the consideration of possible damages to the living creatures and protection measures.
In this study, in case of any nuclear exposure, radiation effects, dose assessment, protection and precaution activities were discussed by considering meteorological conditions and geographical location. In the literature, there is no any study done for this region. However, there are various computer programs presented accident scenarios according to the meteorological conditions and distance to the zero point following a nuclear accident. In some of these studies, it is possible to submit radioactivity distribution maps by using scenario programs prepared following a nuclear accident. Our study is neither based on laboratory experiments nor produced computer programs. It is focused on general theoretical assessment of radioactive fallout depending on bomb type, qualitative and quantitative identifications of radioactive isotopes, chemical and physical properties of radionuclides (gaseous or particles), meteorological conditions. Predicting of precautions for protection and decontamination activities are also part of our study.