Malatya Arkeoloji Müzesi'nde bulunan Moğol sikkeleri: Mengü dönemi
Mongollian coins in Malatya Archeology Museum: Mongkh period
Yazar: ÇAĞRI BAYRAM
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ EBRU BİLGET FATAHA
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Sanat Tarihi = Art History ; Tarih = History
Dizin: Arkeoloji = Archaeology ; Arkeolojik eserler = Archaeological materials ; Malatya = Malatya ; Mengü Han = Möngke Khan ; Moğollar = Mongoşs ; Müzeler = Museums ; Sikke = Coin

Özet:
Sikke, ortaya çıktığı ilk zamanlardan itibaren değer aracı olmasının yanında
gücün, meşruiyetin, bağımsızlığın sembolü olmuştur. Sikkelerin darp edilirken
kullanılan madenler, ölçü ve ağırlıkları, üzerinde yer alan yazı, süsleme ve figürler,
sikkeyi darp ettiren hükümdar ve devletin hüküm sürdükleri süre ve dönemler, dini
inanç, sanatsal zevkler hakkında bilgi sağlayan en önemli belgelerden biridir.
Büyük Moğol İmparatorluğu'nun kurucu hükümdarı Cengiz Han ve ölümü
sonrasında başa geçen Ögeday ve Güyük dönemlerinde ele geçirdikleri toprakları
yağma ve talan ederek adeta geçtikleri bölgeleri ıssızlaştıran Moğollar, Mengü'nün
Han olması ile büyük değişim yaşamıştır. Mengü, başa geçtikten sonra önce vergi
konusunda adaleti sağlamış daha sonra ise terk edilen toprakları yeniden ıslah ve inşa
ederek yerli halkı tekrar yerleştirmiştir. Ekonomik düzenlemeler sonucunda
imparatorluk sınırları içerisinde adalet ve refahı sağlayan Mengü, kaynaklarda son
Büyük Han olarak geçmektedir.
Göçebe hayat tarzı ile yaşayan Moğollar, uzun bir süre darphane kurmamış ve
sikke darp ettirmemiştir. Cengiz Han döneminden itibaren bağlı devletler tarafından
sikke darp ettirilmiş ve bu uygulama Mengü dönemine kadar devam etmiş fakat bu
sistem her devletin farklı ölçü sistemine sahip olması sebebiyle Çin'den Anadolu'ya
Rusya'dan Hindistan'a kadar uzanan İmparatorluk topraklarında sıkıntılar
yaşanmasına sebebiyet vermiştir. Mengü başa geçtikten sonra İmparatorluk toprakları
içerisinde sabit ölçü ve ayarda sikke darp ettirilmesini emretmiş ve bu konuda ki çok
başlılığa son vermiştir. Darp ettirdiği sikkelerde kendi ismine yer veren ilk büyük Han
olan Mengü ayrıca sikkelerde kendine ait tamgaya da yer vermiştir.

Anahtar Kelimeler: Sikke, Moğol, Cengiz Han, Mengü, Tamga

Abstract:
The coin has been a symbol of power, constitutionalism and independence, as well as
being a tool of value since the first times it emerged.It is one of the most important
documents that provide information about the metals used when minting the coins,
their measurements and weights, the wrinting,ornaments and figures on the coin, the
period when the ruler and the state ruled the coin, religious belief and artistic tastes.
Genghis Khan, the founding ruler of the great Mongolian Empire,and Ogeday,
who came to power after his death.The mongols, who looted and plundered the lands
they had captured in the Guyuk periods, almost desolating the regions they passed
through, experienced a great change when Mongke became an inn, After Mongke
came to power he first ensured justice in taxation, and then rehabilitated and rebuilt
the abandoned lands and resettled the local people.Mongke , which provides justice
and prosperity within the borders of the empire as a result of economic regulations, is
mentioned as the last great inn in the sources.
The Mongols, who lived with a nomadic lifestyle didn't establish a mint for a
long time and didn't mint coins.Since the period of Genghis Khan, coins were minted
by the affiliated states and this practice continued until the period of Mongke.
However, this system coused difficulties in the imperial lands stretching from China
to Anatolia,from Russia to India, since each state had a diffirent measurement system.
After the Mongke came to power, he ordered coins to be minted in fixed sizes and
gauges within the imperial lands, and he put end to the multiheadedness on this subject.
Mongke, who was the first great khan to include his own name on the coins he had
minted, also included his own stamp on the coins.

Keywords: Coin, Mongols, Genghis Khan, Mongke, Stamp