Malzeme akış maliyet muhasebesi ve iş ve inşaat makineleri sektörü üzerine bir uygulama
Material flow cost accounting and an application on business and construction machinery industry
Yazar: GÖKHAN KILIÇ
Danışman: PROF. DR. NALAN AKDOĞAN
Başkent Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Malzeme akış planlaması = Material flow planning ; Malzeme akış sistemi = Material flow system ; Malzeme dengesi = Material balance ; Muhasebe = Accounting ; Performans = Performance ; Sürdürülebilirlik = Sustainability ; İnşaat = Construction ; İnşaat endüstrisi = Construction industry ; İş makineleri = Work machinery ; İş makineleri sektörü = Business machines sector

Özet:
İşletmelerin kâr ve değer maksimizasyon hedefleriyle hareket etmesi sonucu çevresine birtakım etkileri söz konusudur. Çevresel performans ve sürdürülebilirlik çerçevesinde de artık işletmelerin faaliyetlerinin çevreye olan etkilerini de dikkate alması gerekir. Bu nedenle finansal performansla birlikte çevresel performanslarını da faaliyetlerinin tasarlanmasında dikkate almaları gerekir. Bu tez kapsamında da işletmelerin her iki performansının birlikte artırmanın mümkün olup olmadığı sorusuna cevap aranmaya çalışılmıştır. 
Uluslararası Standartlar Örgütü (International Organization for Standardization-ISO) tarafından ilk olarak 2008 yılında yayınlanan ISO 14051 Malzeme Akış Maliyet Muhasebesi (Material Flow Cost Accounting) standardı yukarıda belirtilen araştırma sorusuna bir yanıt niteliğindedir. Bu yöntemin uygulama çalışmalarının sonuçları ilk olarak, ikinci bölümde örnekleri verilen, Japonya Ekonomi, Ticaret ve Sanayi Bakanlığı tarafından 2011 yılında yayınlanan rapor ile paylaşılmıştır. 
Bu sonuçlar ile akademinin de ilgisini çekerek yapılan yayınlar gün geçtikçe artmıştır. Elde edilen sonuçlarda işletmelerin yapacağı çevre dostu yatırımlarla atıklarının azaltılacağı ve verimli üretim çıktılarının artacağı ortaya koyulmuştur. 
Bu sonucu destekleyecek biçimde tezin son bölümünde KOBİ olarak faaliyetlerine iş ve inşaat makineleri sektöründe devam eden bir işletme seçilerek Malzeme Akış Maliyet Muhasebesi (MAMM) yöntemi işletmenin ürettiği Tiger Drill makinesinin üretim süreçlerine uygulanmıştır.
Yapılan analizlerin sonucunda işletmenin bu makineyi üretmek için üretim süreçlerine dâhil ettiği girdilerin %48,3'lük kısmının ürün olmayan çıktı olarak sistemi terk ettiği tespit edilmiştir. MAMM yöntemine göre bu çıktı atık ve emisyon olarak sistemi terk etmektedir. 
Bir makinenin üretiminde yapılan maliyetlerin yarısına yakınının bu şekilde negatif ürüne dönüşmesinin raporlanması yöneticilerin dikkatini çekmiştir. Bu raporlamada geleneksel maliyet muhasebesi raporlamasından farklı olarak bu maliyetler, malzeme kayıp maliyeti olarak ayrı şekilde sınıflandırılmıştır. 
Yöneticilerin bu raporu gördükten sonra bu kayıp oranının azaltılmasına yönelik yapacakları çalışmalar sonucu hem maliyetler azalacaktır hem de ortaya çıkan atık ve emisyonlar azalacağı için çevreye olan olumsuz etki de azalacaktır. 
Sonuç olarak işletmenin ekonomik performansı artacağı gibi çevresel performansı da artmış olacaktır. 
Anahtar Kelimeler: Çevre, Çevresel Performans, Malzeme Akış Dengesi, MAMM

Abstract:
As a result of the fact that businesses act with profit and value maximization targets, there are some effects on the environment. In the framework of environmental performance and sustainability, businesses now need to consider the effects of their activities on the environment. Therefore, they should consider their environmental performance along with their financial performance in the design of their activities. Within the scope of this thesis, it has been tried to find an answer to the question of whether it is possible to increase both performances of enterprises together.
The ISO 14051 Material Flow Cost Accounting standard, first published by the International Organization for Standardization (ISO) in 2008, is an answer to the research question mentioned above. The results of the application studies of this method were first shared with the report published by the Ministry of Economy, Trade and Industry of Japan in 2011, examples of which are given in the second part.
With these results, the publications made by attracting the attention of the academy have increased day by day. In the results obtained, it has been revealed that the wastes will be reduced and the efficient production outputs will increase with the environmentally friendly investments to be made by the enterprises.
In order to support this result, in the last part of the thesis, a company that continues its activities in the business and construction machinery sector as an SME was selected and the Material Flow Cost Accounting (MFCA) method was applied to the production processes of the Tiger Drill machine produced by the enterprise.
According to the result of the analyses made, it has been determined that 48.3% of the inputs included in the production processes of this machine leave the system as non-product output. According to the MFCA method, this output leaves the system as waste and emissions.
Reporting that nearly half of the costs incurred in the production of a machine turned into a negative product in this way attracted the attention of managers. In this reporting, unlike traditional cost accounting reporting, these costs are classified separately as material loss costs.
With the efforts of the managers to reduce this loss rate after seeing this report, both the costs will decrease and the negative impact on the environment will decrease as the resulting waste and emissions will decrease.
As a result, the economic performance of the enterprise will increase as well as its environmental performance.
Keywords: Environment, Environmental Performance, Material Flow Balance, MFCA