Otizm Spektrum Bozukluğu olan çocukların uyku sorunları ve ebeveynlerin bu sorunlara ilişkin davranışlarının incelenmesi
Examining sleep disturbances of children with Autism Spectrum Disorder and parental behaviours related to these disturbances
Yazar: HÜSNE ÖZ ALKOYAK
Danışman: PROF. DR. ONUR KURT
Anadolu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı / Zihinsel Engelliler Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırma, OSB'li çocuklarının uyku sorunlarının ve ebeveynlerinin bu sorunlara ilişkin davranışlarının incelendiği betimsel bir araştırmadır. Toplam 804 katılımcıdan "Ebeveynlerin Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Çocuklarının Uyku Sorunlarına İlişkin Davranışları" başlıklı veri toplama aracı kullanılarak veri toplanmıştır.
Araştırma bulguları OSB'li bireylerde davranışsal uyku sorunlarının yaygın olduğu ve bu sorunların çoğunlukla süreğen hale geldiğini göstermektedir. Ayrıca ebeveynlerin bu sorunların çözümü için bir girişimde bulunmadıkları ya da planlı bir uygulama yapmadıkları çıkarımını yapmak mümkündür. Ebeveynlerin; görmezden gelme, uyku kısıtlaması, uyaran silikleştirmesi gibi uygulamaları kullanmıyor olmalarının yanı sıra çocuklarının uykuyla ilgili uygun davranışlarını yeterince pekiştirmedikleri, aksine uygun olmayan davranışlarını pekiştirme eğiliminde oldukları görülmektedir. Katılımcı çocukların uyku hijyeni fiziksel koşullar bakımından değerlendirildiğinde; uyku ortamlarının büyük oranda, uyku için olumlu özellikler taşıdığı söylenebilmektedir.
Araştırmada kullanılan veri toplama aracının ulusal alanyazında OSB'li çocukların uyku sorunlarını davranışsal özellikleri bakımından değerlendiren ilk kapsamlı Türkçe veri toplama aracı olduğu söylenebilir. Bu veri toplama aracı; OSB'li bireylerin uyku sorunlarını belirleme, bu sorunların ortaya çıkmasına ya da sürmesine neden olabilecek ebeveyn davranışlarını ya da fiziksel/çevresel koşulları belirlemek ve bunlardan yola çıkarak bu sorunların çözümünde başvuracakları uygun davranışsal müdahaleleri belirlemek ve aile eğitim programları hazırlamak üzere kullanılabilir. 
Anahtar Sözcükler: Otizm spektrum bozukluğu, Uyku sorunları, Davranışsal müdahaleler, Ebeveyn davranışları

Abstract:
The current research is a descriptive study examining the sleep problems of children with autism spectrum disorders and their parents' behaviors regarding these problems. Data were collected from a total of 804 participants using the data collection tool titled "Parents' Behaviors Regarding Sleep Problems of Their Children with Autism Spectrum Disorder".
Findings show that behavioral sleep problems are common in individuals with ASD and that these problems become chronic. It is also possible to infer that parents do not take any initiative to solve these problems or do not carry out a planned practice. In addition to the fact that parents do not use practices such as ignoring, sleep restriction, or stimulus fading, it is seen that they do not sufficiently reinforce their children's appropriate sleep-related behaviors, on the contrary, they tend to reinforce inappropriate behaviors. When the sleep hygiene features are evaluated in terms of physical conditions; it can be said that sleep environments largely have positive features for sleep.
The data collection tool used in the study can be the first comprehensive Turkish data collection tool that evaluates the sleep problems of children with ASD in terms of behavioral characteristics. This tool can be used to identify the sleep problems of individuals with ASD, parental behaviors or physical/environmental conditions that may cause these problems to arise or continue, and based on these, to determine the appropriate behavioral interventions to use to solve these problems and to prepare family education programs.
Keywords: Autism spectrum disorder, Sleep disturbances, Behavioral practices, Parent behaviors