Yunus Emre Divanı'nda duygu fiilleri: Aşk fiillerinin metaforlar açısından incelenmesi
Emotions verbs in Yunus Emre's Divan: Analysing love verbs in terms of metaphores
Yazar: NAGEHAN KARAMANOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. MUHAMMED EMİN YILDIZLI
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Aşk = Love ; Fiil = Act ; Metafor = Metaphor ; Tasavvuf = Mystic ; Yunus Emre = Yunus Emre

Özet:
Bu tezde, Yunus Emre Divanı'nda aşk ifade eden fiillerde görülen metaforlar incelenmiştir. Yunus Emre şiirlerinde, ilahilerinde bir gönül dili kurmuştur. Arapça nüzul eden vahiyleri Türkçenin öz anlamlarıyla beyitlerine taşımıştır. 13. yüzyılda türlü buhranlarla boğuşan Anadolu insanını öz dilinde özüyle tanıştırmış, bu zorlu dönemde Anadolu'nun rehberi olmuştur. Yunus Emre Anadolu'da Türkçe söyleyen ilk büyük tasavvuf edebiyatı şairi olarak birlik fikrini gönüllere yaymıştır. İlahi aşkı işlediği nutukları halk meclislerinde okunup dilden dile aktarılmış ve Yunus'un nefesleriyle yeniden can bulan halk, aşkın bir birlik duygusu etrafında toplanmıştır. Duygular, insanın iç dünyasının aksi olarak dilde karşılık bulur. Kalbin ve dış dünyanın tecrübeleri neticesinde hissedilenler gönülde işlenerek duygulara dönüşür ve dil aracılığıyla dışarıya aktarılır. Bu kalbi sürecin şahsi ve soyut tecrübeleri ancak dış dünyanın ortak ve somut kavramlarında ifade bulabilir. Bu durum ise duyguların bir metafor dili doğurmasına kaynaklık eder. Bu sebepledir ki Yunus'un kurduğu gönül dili aynı zamanda bir metafor dilidir. Aşk fiillerine odaklanmanın gayesi de beyitlerdeki ilahi aşka dayalı metaforik ifadeleri tetkik etmektir. Birinci bölümde Yunus Emre'nin hayatı, eserleri üzerinde durulmuş ve aşk anlayışı ele alınmış; mental fiiller, duygu fiilleri ve metaforlar hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde tespit edilen fiiller incelenmiştir. İnceleme fiilin kullanıldığı seçili bir beytin üzerinde gerçekleşmiştir. İncelemede fiilin kullanıldığı döneme ait anlam özellikleri, birlikte kullanıldığı kelimeler, söz sanatları ve tasavvufi kavramlar gözetilmiştir. Belirlenen metaforlar bir tablo olarak sunulmuş ve ortak bir kavram alanı etrafında birleşen metaforların işaret ettikleri kavramsal metaforlara ulaşılmıştır.

Abstract:
In this thesis, metaphors determined in verbs expressing love in Yunus Emre's Divan were analysed. Yunus Emre designed a language of the heart in his poems and hymns. He wore the revelations wich descended in Arabic into his with their original meanings in Turkish to his poem. He introduced with their self the Anatolian people in their own language, who were struggling with various crises in the 13th century and became the guide of Anatolia in this difficult period. Yunus Emre, as the first great poet of Sufi literature worded in Turkish in Anatolia, effused the thought of unity into the hearts. His hymns on divine love were read in public assemblies and relayed from mouth to mouth, and the people, gathered around a transcendental sense of unity. Emotions find their counterpart in language, as opposed to the inner world of man. What is felt as a result of the experiences of the heart and the outside world are processed in the heart, transformed into emotions, and transferred to the outside through the language. The personal and abstract experiences of this heart process can only find expression in the common and concrete concepts of the outside world. This situation causes emotions to give rise to a language of metaphor. For this reason, the language of heart designed by Yunus is also a language of metaphor. The purpose of focusing on acts of love is to analyse the metaphorical expressions based on divine love in the couplets. In the first part, abaout of Yunus Emre's life and works are informed and his understanding of love is took a matter in hand; Knowledge was given about mental verbs, emotional verbs and metaphores. In the second section, the identified verbs were analysed. The analysis was effectuated on a selected couplet in which the verb was used. In the analysis, the semantic features of the verb, the words it was used with, figures of speech and Sufi concepts were taken into consideration. The identified metaphors were presented as a table and the conceptual metaphors pointed out by the metaphors that united around a common conceptual field were reached.