Hz. Peygamber'in kişiliğinin Hadislerin sıhhatini tespitteki Yeri
The Position of the Prophet Muhammad's personality in determining the soundness of Hadiths
Yazar: İSMAİL KANBAZ
Danışman: PROF. DR. AHMET KELEŞ
Dicle Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Hadis Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Hadis = Hadith ; Hadis usulü = Hadith methodology ; Hz. Muhammed = Hz. Muhammed ; Kişilik = Personality ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; İslamiyet = Islam

Özet:
Hz. Peygamber'le Kur'ân arasındaki tabiî ilişki, Hz. Peygamber'in kişilik özelliklerini tanımak için ilk kaynak olarak ilahî vahye başvurmayı gerektirir. Zira Kur'ân, Hz. Peygamber hakkında ilk elden bilgi veren en güvenilir kaynaktır. Öte yandan Kur'ân'ın hem ilk muhatabı hem de mübelliğ ve mümessili olma yönüyle Hz. Peygamber, ilahi mesajlarla bütünleşmiş ve özdeşleşmiş bir kişiliğe sahiptir. Hz. Peygamber'in risalet öncesindeki kararlı ve tutarlı şahsiyeti (el-Emîn), Kur'ân'ın ahlakî ilkeleriyle rafine olmuş ve onu 'üsve-i hasene' olma mertebesine yükseltmiştir. Kişilik kavramının Psikolojiyle ilişkisi, bu kavramın kişilik kuramlarınca nasıl tanımlandığı hususunu önemli hale getirir. Kişilik kuramları, yaklaşımları itibariyle birbirlerinden farklı sonuçlara varsalar da 'kişiliğin tutarlı ve sürekli/kararlı davranış ve tutumlar olduğu' hususunda birleşirler. Kişilik tanımının Hz. Peygamber'in siyer kaynaklarındaki tarihsel realitesiyle örtüştürülmesi bize, Kur'ân'daki peygamber profilini resmetmek için gerekli kavramsal çerçeveyi ve altyapıyı temin eder. Hz. Peygamber'in vahiy öncesi dönemde teşekkül eden ve vahiy sürecinde şekillenen kişiliği, hadis/sünneti anlamada bir metin tenkidi kriteri olarak işlevsel olabilir. 'Kişilik Kriterine Arz' olarak kavramlaştırdığımız ettiğimiz bu ilke, diğer metin tenkidi kriterleri gibi Hz. Peygamber'in söz ve uygulamalarını doğru anlama ve anlamlandırma gayesine matuftur. Bu bakımdan kişilik kriteri, diğer kriterleri teyit ve tekit eden, onların yetersiz kaldığı durumlarda ise katkı sunan bir mahiyete sahiptir. Bu kriterin literatüre katkı sunacak mümeyyiz vasfı, Hz. Peygamber'in Kur'an ve hadisi bünyesinde toplayan bütünlüklü şahsiyetinin rivayetleri değerlendirmede bize sunduğu bakış açısıdır. Bir diğer özelliği, diğer kriterlerden farklı olarak tikel spesifik rivayetlerden ziyade rivayetlerin dayandığı bakış açısı ve değer yargısını değerlendirmektir.
Anahtar Kelimeler
Kur'ân, Hz. Peygamber, Hadis, Kişilik, Kişilik Kriteri.

Abstract:
The natural relationship between the Prophet Muhammad (pbuh) and the Qur'an, requires resorting to divine revelation as the first source to recognize the Prophet's personality traits. Because, the Qur'an is the most reliable source that gives first-hand information about the Prophet. On the other hand, the Prophet has a personality integrated and identified with divine messages in terms of being both the first addressee and representative of the Qur'an. The determined and consistent personality of the Prophet (al-Amin) before the prophethood was refined with the moral principles of the Qur'an and elevated him to the rank of 'usve-i hasene'. Although personality theories come to different conclusions in terms of their approaches, they are united in the idea that 'personality is consistent and continuous/steady behaviors and attitudes'. Matching the definition of personality with the historical reality of the Prophet in the sources of the sirah provides us with the necessary conceptual framework and infrastructure to portray the profile of the prophet in the Qur'an. This authentic feature of the Prophet's personality is proof that he can be used as a criterion for textual criticism in understanding the hadith/sunnah. This principle, which we have described as the 'Criterion of Personality', is aimed at understanding and making sense of the words and practices of the Prophet, like other text criticism criteria. In this respect, the personality criterion has a nature that confirms other criteria and contributes in cases where they are insufficient. The feature of this criterion, unlike other criteria, is to evaluate the point of view and value judgment on which the narrations are based, rather than particular specific narrations. The distinctive feature of this criterion that will contribute to the Hadith literature is the psychological and philosophical approach to determining the historical reality of the Prophet and what kind of nature he had in reality, based on the Qur'an.
Keywords
Qur'an, Prophet Muhammad (pbuh), Hadith, Personality, Personality Criterion