Turistlerin öznel iyi oluşları, destinasyon bağlılıkları, davranışsal niyetleri ve temel psikolojik ihtiyaçları arasındaki ilişkilerin öz belirleme teorisi kapsamında incelenmesi
Examining the relationships between tourists' subjective well-being, destination loyalty, behavioral intentions and basic psychological needs within the scope of self-determination theory
Yazar: KARTAL DOĞUKAN ÇIKI
Danışman: PROF. DR. HALUK TANRIVERDİ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Turizm = Tourism

Özet:
Öz Belirleme Teorisi, bireylerin motivasyon ve davranışlarını anlamada kritik bir rol oynadığını öne sürdüğü özerklik, yeterlik ve ilişkililik olarak adlandırılan üç temel psikolojik ihtiyaca odaklanmaktadır. Öz Belirleme Teorisi, bireylerin öznel iyi oluşlarının ve memnuniyet düzeylerinin, psikolojik ihtiyaçların tatmin düzeyine bağlı olarak şekillendiğini ve bu ihtiyaçların tatmin edilmesinin bireylerin davranışsal eğilimlerini ve karar alma süreçlerini olumlu yönde etkilediğini öne sürmektedir. Bu yüzden turizm alan yazınında giderek daha fazla ilgi gören bu teori turistlerin motivasyonlarını, destinasyon seçimlerini ve davranışsal niyetlerini açıklamada kullanılmaktadır.
Bu araştırmanın amacı, turistlerin öznel iyi oluşları, destinasyon bağlılıkları, davranışsal niyetleri ve temel psikolojik ihtiyaçları arasındaki ilişkileri öz belirleme teorisi temelinde incelemektir. Bu bağlamda araştırma, İstanbul'un UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alan tarihi alanlarını ziyaret eden kültür turistlerine anket uygulaması yapılmıştır. Hem çevrim içi hem de yüz yüze gerçekleştirilen anket uygulaması sonucunda toplamda 503 kullanılabilir ankete ulaşılmıştır.
Verilerin analizi sonucunda elde edilen bulgulara göre İstanbul'un tarihi alanlarını ziyaret eden turistlerin temel psikolojik ihtiyaçlarının tatmininin hem öznel iyi oluş hem de destinasyon bağlılığını etkilediği tespit edilmiştir. Ayrıca üç psikolojik ihtiyacın tatmini sonucunda ortaya çıkan öznel iyi oluşun destinasyon bağlılığı ile birlikte turistlerin tekrar ziyaret etme ve başkalarına tavsiye etme niyetlerini de etkilediği ortaya çıkarılmıştır. Son olarak turistlerin öznel iyi oluş durumlarının tekrar ziyaret etme ve tavsiye etme niyetlerini etkilediği belirlenmiştir. Bu bağlamda bu araştırmanın sonuçları, turistler açısından üç temel psikolojik ihtiyacın karşılanmasının önemini vurgulamaktadır. Ayrıca araştırma sonucunda teorik ve pratik anlamda bazı öneriler sunulmuştur.

Abstract:
Self-determination theory focuses on three basic psychological needs, referred to as autonomy, competence and relatedness, which it argues play a critical role in understanding individuals' motivation and behavior. Self-Determination Theory suggests that individuals' subjective well-being and satisfaction levels are shaped depending on the level of fulfillment of psychological needs and that the fulfillment of these needs positively affects individuals' behavioral tendencies and decision-making processes. Therefore, this theory, which has received increasing attention in the salt literature, is used to explain tourists' motivations, destination choices and behavioral intentions. 
The purpose of this study is to examine the relationships between tourists' subjective well-being, destination loyalty, behavioral intentions and basic psychological needs on the basis of self-determination theory. In this context, a questionnaire was administered to cultural tourists visiting the historical sites of Istanbul, which are included in the UNESCO World Heritage List. As a result of both online and face-to-face surveys, a total of 503 usable questionnaires were obtained.
According to the results of the data analysis, it was determined that the fulfillment of the basic psychological needs of tourists visiting the historical sites of Istanbul affects both subjective well-being and destination attachment. It was also revealed that subjective well-being, which emerged as a result of the fulfillment of the three psychological needs, influenced tourists' intention to revisit and recommend to others along with destination attachment. Finally, it was determined that tourists' subjective well-being affects their intention to revisit and recommend. In this regard, the results of this study emphasize the importance of meeting the three basic psychological needs of tourists. In addition, some theoretical and practical recommendations are presented as a result of the research.