Kanser hastalarında yaşam kalitesi belirleyicileri
Determinants of quality of life in cancer patients
Yazar: DENİZ YÜCE
Danışman: DOÇ. DR. K. MUTLU HAYRAN
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Preventif Onkoloji Ana Bilim Dalı / Kanser Epidemiyolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Onkoloji = Oncology
Dizin: Elektronik ölçme = Electronic measurement ; Kanser hastaları = Cancer patients ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Ölçekler = Scales

Özet:
Kanser tüm dünyada kalp-damar sistemi hastalıklarından sonra mortalitesi en yüksek ikinci hastalık grubudur. Yüksek mortalite ve morbidite ile seyreden bu hastalık grubunda erken tanı ve tedavide kaydedilen gelişmelerle birlikte sağkalım sürelerinde belirgin uzamalar elde edilmektedir. Ancak, bu hastalarda tedavi uyumunu ve başarısını etkileyen en önemli parametrelerden biri de kişilerin yaşam kaliteleridir. Yaşam kalitesi ölçümlerinde kullanılan çok farklı değerlendirme ölçekleri mevcut olup, bunların en yaygın kullanılanlarından birisi EORTC-QLQ-C30 yaşam kalitesi değerlendirme ölçeğidir. Bizim çalışmamızda, kanserli hastaların yaşam kalitelerini belirleyen faktörlerin tespit edilmesi, bu faktörlerin hastaların tedavi süreçleri boyunca takip edilmesini sağlayacak mobil bir elektronik platform yazılımının hazırlanması ve bu yazılımın klinik değerlendirme aracı olarak kullanılabilirliğinin gösterilmesi amaçlanmıştır. Bu amaca yönelik olarak Hacettepe Üniversitesi Onkoloji Hastanesinde tedavi ve takip edilen 1549 kanserli hastaya ait EORTC-QLQ-C30 yaşam kalitesi ölçümü incelenmiş, faktör analizi yöntemleri ile kişilerin yaşam kaliteleri üzerine en fazla etkisi olduğu düşünülen 10 faktör tespit edilmiş ve bu faktörler kullanılarak yeni bir yaşam kalitesi değerlendirme ölçeği oluşturulmuştur. Belirlenen bu 10 faktörün toplam yaşam kalitesi varyansının %74,2'sini açıklama gücünde olduğu, Cronbach alpha güvenilirlik katsayısının ise 0,75 olduğu saptanmıştır. Çalışmada daha sonra yeni yaşam kalitesi ölçeğinin klinik uygulamalarda kullanılabilmesi için iPad (Apple Inc, California, USA) cihazları için bir uygulama geliştirilmiştir. Bu yazılımın pilot uygulaması Hacettepe Üniversitesi Onkoloji Hastanesi Gündüz Tedavi Ünitesinde kemoterapi tedavisi alan 127 hastada gerçekleştirilmiştir. Çalışma sonuçları, yeni uygulamanın kanserli hastaların yaşam kalitelerinin takibinde kullanılmasının hem hastaların yaşam kalitelerinin monitörizasyonu açısından, hem de sağlık çalışanlarının hasta izlemlerini daha az işgücü ile daha etkin şekilde gerçekleştirilebilmeleri açısından kullanılışlı ve etkin olduğunu göstermiştir.

Abstract:
Cancer is a chronic disease group with second highest mortality rates after cardiovascular diseases in the world. Advances in treatment options caused significant enhancements in survival of cancer patients. However, the major parameter affecting treatment success and cooperation to the treatment in these patients is the quality of life (QoL). There are various scales to assess QoL, and EORTC-QLQ-C30 is the most widely used QoL module. We aimed to determine the factors that contribute to the QoL in cancer patients by factor analysis of EORTC-QLQ-C30 scale. After determining these factors, we planned to design an application for iPads (Apple Inc., California, USA) to use in the follow-up of the quality of life of cancer patients. We also evaluated the feasibility and efficiency of this software in routine clinical practice. We analyzed the data from 1549 cancer patients treated in Hacettepe University Oncology Hospital, and determined 10 factors contributing to the QoL by factor analysis. These factors had the power of 74.2% explaining QoL variances. The reliability analysis of these factors showed a Cronbach alpha coefficient of 0.75. After determining these factors and establishing a new scale to assess QoL for cancer patients, we designed a new application for iPads. We conducted a pilot study in 127 patients taking chemotherapy regimens in the outpatient setting in Hacettepe University Oncology Hospital. Our results revealed that our software application will be useful and efficient for following the patients? changes in QoL during their treatment course. Furthermore, this kind of mobile applications may be practical for health professionals in daily routine clinical assessments of patients.