Türkiye'deki Suriyeli sığınmacıların bilgi gereksinimlerive çok kültürlü kütüphane hizmetleri
Information needs of Syrian refugees in Turkey and multicultural library services
Yazar: GÜLCAN PALO
Danışman: PROF. DR. DOĞAN ATILGAN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Bilgi ve Belge Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Bilgi ve Belge Yönetimi = Information and Records Management
Dizin: Bilgi hizmetleri = Information services ; Göçler = Migrations ; Göçmenler = Emigrants ; Halk kütüphaneleri = Public libraries ; Kütüphane hizmetleri = Library services ; Kütüphane kullanımı = Library usage ; Kütüphaneler = Libraries ; Suriyeliler = Syrians ; Uluslararası göç = International migration ; Çok kültürlülük = Multiculturalism

Özet:
2011 Suriye iç savaşı sonucu bölgeden gelen yoğun göç ile birlikte ülkemizdeki
göçmen ve sığınmacı sayısı artmıştır. Dünyanın gündeminde olan Suriye savaşı ve
mülteci/sığınmacı krizi ülkelerin sınırlarını değiştirmektedir. Bu krizin insani boyutunda
sığınmacıların yaşam kalitelerinin yükseltilmesinde bilgi merkezlerine büyük görevler
düşmektedir. Her şehirde rastlanabilecek ve erişimi en kolay bilgi merkezi birçok
ülkede olduğu gibi bizim ülkemiz için de halk kütüphaneleridir. Sığınmacıların ve/veya
Suriyeli göçmenlerin topluma uyumu ve üretkenliği söz konusu olduğunda toplumları
güçlendiren ve ilerleten bireylerin yaşam boyu öğrenimine katkıda bulunan kurumlar
okullarla birlikte kütüphanelerdir.
Kütüphanelerin toplumsal sorunların çözümünde önemli rol oynadığı yurt
dışındaki çalışmalar ve uygulamalarla kanıtlanmıştır. Birlikte yaşam stratejileri
geliştirirken bilgi temelli davranmak ve konu uzmanlarını sürece dahil ederek politikalar
oluşturmak, azınlıklar, göçmenler veya mülteciler için bilgi okuryazarlığı ve vatandaşlık
okuryazarlığı eğitimlerini planlamak; kütüphane ve bilgi bilimi insanları ve ilgili
kurumların odağında olan konulardır.
Araştırmanın temel amacı Suriyeli sığınmacıların bilgi gereksinimlerinin
karşılanması ve toplumsal uyumlarının gerçekleşmesi için gerekli olan bilgi hizmetlerini
tasarlamayı kolaylaştıracak bir model önerisi ortaya koymaktır. Bu yolla halk
kütüphanelerinin Suriyeli sığınmacıların ülkemizde kendi kendilerine yetebilecek
bireyler olmasına yardımcı olacağı düşünülmüştür.
Araştırma kapsamında sığınmacılar tarafından yoğun göçe maruz kalan
şehirlerden biri olan Şanlıurfa örnekleminde Suriyeli genç sığınmacılara bilgi
gereksinimlerini, dil düzeylerini, okuma alışkanlıklarını, kütüphane alışkanlıklarını
belirleyecek bir anket uygulanmıştır. Saha çalışmasında 385 Suriyeli genç sığınmacıya
ulaşılmıştır. Suriyeli genç sığınmacıların Türkçeyi öğrenmeye hala ciddi düzeyde
ihtiyaç duydukları, bilgi gereksinimlerini karşılamada genellikle interneti kullandıkları,
okuma alışkanlıklarının düşük olduğu, halk kütüphanesini kullanma haklarının farkında
olmadıkları ancak halk kütüphanesi yoluyla topluma uyum sağlayabileceklerini
düşündükleri ortaya çıkan önemli bulgulardan bazılarıdır. Analizlerin ve anket
değerlendirmelerinin sonucunda halk kütüphanelerinin genç sığınmacıların toplumsal
uyumunda önemli bir rol oynadığı anlaşılmış ve tüm halk kütüphanelerine kılavuz
niteliğinde bir modelleme ile göçmenlere yönelik bilgi hizmetlerinin çerçevesi
çizilmiştir. Bu yönüyle araştırma hem literatürdeki boşluğu doldurmakta hem de
uygulamadaki ihtiyacı karşılamaya yönelik örnek teşkil etmektedir.

Abstract:
As a result of the 2011 Syrian Civil War, the number of immigrants and refugees
in our country increased with the intense immigration from the region. The Syrian War
and the refugee crisis which are on the world's agenda have been changing the borders
of countries. In the human dimension of this crisis, the information centers have great
responsibility in enhancing the refugees' quality of living. The information center which
can be found in every city and the easiest way to access is the public libraries for our
country as in many other countries. When it comes to the adaptation to society or
productivity of refugees and/or Syrian immigrants, the institutions that contribute to the
lifelong learning of those individuals who strengthen and improve societies are public
libraries along with schools.
It has been proved with the studies and practices applied in abroad that libraries
play a significant role in solving social problems. To behave knowledge-based while
developing living coexistence strategies, to create policies involving subject matter
experts into the process, to plan information literacy and citizenship literacy educations
for minorities, immigrants and refugees are the subjects which library and information
science professional and relevant institutions focus on.
The main purpose of the research is suggesting a model that make it easy to
provide information services in order the information requirements of Syrian refugees to
be met and their social adaptations to be achieved. In this way, it is thought that public
libraries will help Syrian refugees to become self-sufficient individuals in our country.
Within the scope of the research, in the sample of Şanlıurfa, which is one of the
cities exposed to intense migration by refugees, a survey was applied to Syrian young
refugees to determine their information requirements, language levels, reading habits
and library habits. 385 Syrian young refugees were reached during the study. Some of
the important findings revealed that Syrian young refugees still seriously need to learn
Turkish, they generally use the internet to meet their information needs, their reading
habits level is low, they are not aware of their right to use the public library, but they
think they can adapt to their new society through the public library.
In the consequence of analysis and questionnaire evaluations, it was understood
that public libraries play an important role in social harmony of young refugees, and the
framework of information services for immigrants was formed modeling an exemplary
of guide for all public libraries. In this aspect, the research both fills the gap in the
literature and sets an example to meet the requirements in the practice.