Ankara Etnografya Müzesi'ndeki XVI. yüzyıl Osmanlı dönemi İznik çinileri
16th century Ottoman period iznik tiles in Ankara Ethnography Museum
Yazar: KÜBRA PİŞİREN
Danışman: PROF. DR. ABDULKADİR DÜNDAR
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / Türk İslam Sanatları Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion
Dizin: 16. yüzyıl = 16. century ; Ankara Etnoğrafya Müzesi = Ankara Etnography Museum ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Süslemeler = Ornamentations ; Türk çini sanatı = Turkish tile art ; Çini = Tile ; Çini sanatı = Tile art ; İznik çinileri = Iznik tiles

Özet:
Bursa'nın İznik ilçesi çeşitli uygarlıkların öncüsü olmakla birlikte asıl ününü XV.
yüzyıldan sonra Osmanlı devletinde yakalamıştır. Sanat geleneğinde köklü olması, üretim
sürekliliği, kent olgusunun ihtişamı ve birçok sanatçısının olmasıyla İznik bu dönemde
kültür devidir. Osmanlı çini sanatının ilk örneklerini de İznik ve Bursa'da görüyoruz. XV.
yüzyıl ortalarında başlayan teknolojik gelişmeler, İznik'in İstanbul'a yakın olması,
İstanbul'u hem Anadolu'ya hem de İpek Yolu'na bağlayan ticaret yolu güzergahında
olmasının nakliyeyi kolaylaştırması, İznik ve çevresinin bol ağaçlı yapısı İznik'in seramik
ve çini alanında kendini yetkin kılması için önemli faktörler olmuşlardır. Osmanlı
Devleti'nin geniş bir coğrafyaya yayılan topraklarında mimari eserlerinde süsleme unsuru
olarak çiniyi kullanması özellikle Mimar Sinan yapımı eserlerde çini tezyinat
kullanılması İznik üretimine yapılan katkılardan olmuştur. İznik'te ki teknolojik
gelişmelerle birlikte kırmızı hamurlu çinilerin yerini sır altı tekniğinde ince, beyaz astarlı,
beyaz hamurlu, parlak, şeffaf sırlı mavi-beyaz çiniler almıştır. Ankara Etnografya
Müzesinde bulunan Osmanlı çini sanatının zirvesi olarak tanımlayabileceğimiz 18 eser
dönemin eser kalitesi açısından önem arz etmektedir. Müzede bulunmakta olan 18 XVI.
yüzyıl Osmanlı dönemi İznik çinileri tanımları, süslemeleri, maddesi ve dönemleri
incelenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Ankara Etnografya Müzesi, Osmanlı Devleti, İznik, Çin

Abstract:
The pioneer of various civilizations, Bursa's Iznik district achieved its real fame
in the Ottoman Empire after the 15th century. Iznik was a cultural giant in this period
with its roots in the art tradition, continuity of production, the magnificence of the urban
phenomenon and the presence of many artists. We see the first examples of Ottoman tile
art in Iznik and Bursa. Technological developments that started in the middle of the 15th
century, being close to Istanbul, the fact that it is on the trade route connecting Istanbul
to both Anatolia and the Silk Road facilitates transportation, and being rich in trees of
Iznik and its surroundings have been important factors for Iznik to make itself competent
in the field of ceramics and tiles. The Ottoman Empire's use of tiles as an element of
decoration in its architectural works in the lands spread over a wide geography, especially
the use of tile ornaments in the works of Mimar Sinan, has been among the contributions
made to the production of Iznik. With the technological developments in Iznik, the red
paste tiles have been replaced by thin, white slipped, white paste, glossy, aemail
ombranted blue-white tiles in the underglaze technique. The 18 works, which we can
define as the peak of Ottoman tile art in Ankara Ethnography Museum, are important in
terms of the quality of the works of the period. Definitions, ornaments, materials and
periods of 16th century Ottoman period Iznik tiles in 18 works in the museum have been
examined.
Keywords: Ankara Ethnography Museum, Ottoman Empire, Iznik, Tile Ar