Şizofreni hastalarında ve hastaların 1. dereceden akrabalarında, oksidatif stresin sosyal biliş ile ilişkisinin araştırılması ve bu ilişkinin bir endofenotip olarak değerlendirilmesi
Investigation of the relationship between oxidative stress and social cognition in schizophrenic patients and their first degree relatives and evaluation as anendophenotype
Yazar: SELMA ÇİLEM KIZILPINAR
Danışman: DOÇ. DR. MAKBULE ÇİĞDEM AYDEMİR
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Psikiyatri = Psychiatry

Özet:
Amaç: Endofenotipler, şizofreni gibi karmaşık nöropsikiyatrik bozukluklarda altta yatan genetik yatkınlığı gösteren biyolojik ve davranışsal belirteçlerdirler. Endofenotiplerde bozulma, hastalarda olduğu gibi hastaların birinci dereceden akrabalarında da saptanmaktadır. Biz çalışmamızda, şizofreni etiyolojisinde geçen oksidatif stres ve sosyal biliş ilişkisini birlikte araştırarak, bu nöropsikiyatrik ve biyokimyasal ölçümlerin endofenotip olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceğini araştırmayı amaçladık. Buna ek olarak da sosyal olmayan bilişlerin ve oksidatif stresin, sosyal biliş üzerine olası etkilerini araştırmayı amaçlamaktayız.
Gereç ve Yöntem: Çalışmamız 26 remisyonda şizofreni hastası ve şizofreni hastalarının herhangi bir psikiyatrik bozukluk saptanmayan 25 birinci dereceden akrabası ile 36 sağlıklı bireyden oluşan kontrol grubunun karşılaştırıldığı, kesitsel bir vaka kontrol çalışmasıdır. Bütün katılımcılara sosyal biliş değerlendirmesi amacı ile Gözlerden Zihin Okuma testi uygulanmış, oksidatif stres göstergesi olarak SOD, MDA, Katalaz, Total Glutatyon, GPx, NO serum düzeylerine bakılmıştır. Sosyal biliş üzerinde karıştırıcı etkisi olabilecek olan genel entelektüel kapasiteyi değerlendirmek amacı ile Raven Standard Progresif Matrisler Testi ve çalışma belleğini değerlendirmek için n-geri testi yapılmıştır. Ayrıca hastaların remisyon kriterlerini sağlayıp sağlamadıklarını değerlendirmek amacı ile Pozitif ve Negatif Semptom Değerlendirme Ölçeği, işlevsellik değerlendirilmesi amacı ile Bireysel ve Sosyal Performans Ölçeği uygulanmıştır. Sosyodemografik ve klinik değişkenleri değerlendirmek amacı ile sosyodemografik veri formu uygulanmıştır.
Bulgular: Çalışmamızda gruplar arasında, yaş, cinsiyet, sigara tüketimi, beden kitle indeksi bakımından fark saptanmamıştır. Glutatyon peroksidaz düzeyi hasta ve hasta yakınlarında, kontrollerden anlamlı derecede farklı olarak yüksek çıkmıştır. Bununla birlikte, Superoksit dismutaz, Malondialdehid, Katalaz, Total Glutatyon, Nitrik oksit seviyeleri bakımından gruplar arasında anlamlı fark saptanmamıştır. Gözlerden Zihin Okuma Testinde, kontrol grubu, hasta ve hasta yakınlarından anlamlı derecede iyi performans göstermişlerdir. Ancak çalışma belleği ve genel entelektüel beceriler bakımından kontrol ettiğimizde Gözlerden Zihin Okuma test puanının gruplar üzerindeki etkisi istatistiksel açıdan anlamlılık sınırına gerilemiştir. N-geri görevinde ise; kontrol grubu, hasta ve hasta yakınlarından anlamlı derecede iyi performans göstermiştir. Oksidatif stres parametreleri ile sosyal biliş arasında ise anlamlı ilişki saptanmamıştır.

Sonuç: Endofenotip çalışmaları, hastalığın etiyolojisinin ve tedavi hedeflerinin belirlenmesinde büyük önem taşımaktadırlar. Ek olarak, genetik yatkınlık göstergelerine sahip bireylerin tanımlanmasında yardımcı olurlar ve şizofreni geliştirme riskini belirlemede çok önemlidir. Çalışmamızda, Glutatyon peroksidaz düzeyi, Gözler Testi ile ölçülen sosyal biliş ve n-geri görevi ile ölçülen çalışma belleği ölçümlerinin endofenotip olarak kullanılabileceği sonucuna varılmıştır. Bu sonuçlar bize, psikiyatrik muayeneye ek biyokimyasal ve nöropsikiyatrik ölçümler yapmanın şizofreni açısından yüksek riskli kişileri saptamada klinisyene rehberlik edebileceğini göstermiştir. Ancak yine de şizofreni literatürüne katkı sağlaması amacı ile, daha özgül endofenotiplerin belirlenebilmesi için daha geniş örneklemli çalışmalara ihtiyaç vardır. Umut ediyoruz ki, bizim çalışmamız ve gelecekte yapılacak çalışmalar, psikiyatrik bozukluklar için endofenotipleri belirleyecek, bu sayede hedefe yönelik önleme ve tedavi programları geliştirilebilecektir.

Abstract:
Aim: Endophenotypes are biological and behavioral markers which present underlying genetic predisposition in complex neuropsychiatric disorders such as schizophrenia. İmpairment in endophenotypes is detected in first-degree relatives of patients as well as in patients. In our study, we aimed to investigate whether neuropsychiatric and biochemical measurements can be evaluated as endophenotypes by examining the relationship between oxidative stress and social cognition in schizophrenia. In addition, we aim to investigate the possible effects of non-social cognitions and oxidative stress on social cognition.
Materials and Methods: Our study is a cross-sectional case-control study in which 26 schizophrenia patients in remission and 25 first degree relatives of aferomentioned without any psychiatric disorder and 36 healthy controls were compared. Reading the Mind in the Eyes was performed to all participants for social cognition assessment, and serum levels of Superoxide Dismutase, Malondialdehyde, Catalase, Total Glutathione, Glutathione Peroxidase, Nitric Oxide were measured as indicators of oxidative stress. The Raven Standard Progressive Matrices Test and n-back task were used to evaluate the general intellectual capacity and working memory which may have a confounding effect on social cognition. In addition, Positive and Negative Syndrom Scale was used to asses whether the patients met the remission criteria, and the Personal and Social Performance Scale for the purpose of evaluating functionality. A sociodemographic data form was used to evaluate sociodemographic and clinical variables.
Results: In our study, no difference was found between the groups in terms of age, gender, smoking and body mass index. Glutathione peroxidase level was found to be significantly higher in patients and their relatives than controls. subjects. However there were no statistically significant difference between the groups in terms of Glutathione, Catalase, Superoksid dismutase, Malondialdehiyde and Nitric Oxide levels. In the Reading the Mind in the Eyes test, the control group performed significantly better than the patients and relatives. However, when we adjusted in terms of working memory and general intellectual skills, the effect of the Reading the Mind in the Eyes test score on the groups regressed to the marginal levels of statistical significance. In the n-back task; the control group performed significantly better than the patients and relatives. There was no significant relationship between social cognitive functions and oxidative stress parameters.

Conclusion Endophenotype studies are of great importance in defining the etiology of the disease and the treatment goals. In addition, they are helpful in identifying individuals with indicators of genetic predisposition and cruicial in determinining the risk of developing schizophrenia. In our study, it was concluded that serum glutathione peroxidase level, social cognition measured by the Reading the Mind in the Eyes Test and working memory measured by N-back task can be used as endophenotypes. These results indicate us that making biochemical and neuropsychiatric measurements in addition to the psychiatric examination can guide the clinician in identifying people at high risk for schizophrenia. However, in order to contribute to the schizophrenia literature, more specific endophenotypes are needed, with larger samples. Hopefully, our work and future studies will identify endophenotypes for psychiatric disorders so that targeted prevention and treatment programs can be developed.