Vitamin b12 eksikliği ile takip edilen çocuk hastaların retrospektif incelenmesi
Retrospective analysis of patients with pediatric vitamin b12 deficiency
Yazar: DERYA DUMAN
Danışman: UZMAN BARIŞ MALBORA ; DOÇ. DR. GONCA YILMAZ
Sağlık Bakanlığı / Ankara Dr. Sami Ulus Çocuk Sağl. ve Has. Eğt. ve Arş. Hast. / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı / Çocuk Hematolojisi Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2013
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Amaç: Bu çalışmada, hastanemiz hematoloji polikliniğinde vitamin B12 eksikliği tanısıyla takipli hastaların sıklığı, demografik özellikleri, eksiklik nedenleri, eşlik eden hastalıkları, klinik ve laboratuar özelliklerinin incelenmesi ve tedavi sonuçlarının değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Metod: Dr. Sami Ulus Kadın Doğum, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi Hematoloji polikliniğinde Ocak 2010-Mayıs 2013 tarihleri arasında vitamin B12 eksikliği tanısıyla takip ve tedavi edilen 0-18 yaş grubu 275 hastanın dosyası geriye dönük olarak incelendi.
Bulgular: 275 hastanın 120'si (%43,6) kız, 155'i (%56,4) erkekti. Kızların yaşı erkeklere göre anlamlı derecede yüksek saptandı. İnfantların, serum vitamin B12 seviyesi bakılabilen annelerinde %22 oranında eksiklik saptanırken, %20,9'unda ise sınırda değerler görüldü. İnfantlar ile annelerinin serum vitamin B12 seviyeleri arasında korelasyon yoktu. Yaş gruplarına göre hastaların en sık görülen başvuru şikayetlerine bakıldığında, infantlarda kilo alamama, büyüme gelişme geriliği, başını tutamama, sarılık, ağlarken morarma yakınmaları ilk sıralarda yer alırken, 2 yaş üstü hastalarda halsizlik, yorgunluk, iştahsızlık, solukluk, mide yakınmaları, ekstremitelerde uyuşma, unutkanlık ön plandaydı. Hastaların en sık görülen patolojik fizik inceleme bulguları cilt ve mukozalarda solukluk, özellikle infantlarda en sık bulgular olarak karşımıza çıkan sarılık, burun kökü basıklığı, göz ayrıklığı gibi sendromik bulgular ve hipotoni, büyüme ve gelişme geriliği, fonksiyonel üfürüm olarak kaydedildi. Hastaların serum vitamin B12 seviyesi ortalaması 159,78±33,98 pg/mL, hgb ortalaması 11,47±2,27 g/dL, MCV ortalaması 81,51±10,37 fL, homosistein ortalaması 18,23±22,27 μmol /L, folik asit ortalaması 12,3±6,48 ng/mL idi. Ferritin düzeyi 64,86±106,88 ng/mL olarak ölçüldü.
Hastaların % 38,5'inde anemi, % 8'inde lökopeni, % 2,9'unda trombositopeni, % 8,7'sinde nötropeni, % 4,4'ünde bisitopeni (10 hastada anemi ve lökopeni, 2 hastada ise anemi ve trombositopeni mevcuttu), % 0,7'sinde pansitopeni ve %2,5'inde makrositoz tespit edildi. Hastaların %32'sine demir eksikliği eşlik ediyordu. Emilimi bozarak B12 eksikliğine yol açan önemli faktörlerden biri olan Helicobacter pylori enfeksiyonu sıklığı %10,2 olarak saptandı. Hastaların %87'sinde vitamin B12 eksikliğinin nedeninin ön planda nutrisyonel olduğu tespit edildi. 275 hastanın 82'sinde homosistein bakılabildi. Homosistein düzeyi bakılabilen hastalardan %71,9'unun homosistein düzeyi yüksek olarak saptandı. Tüm hastalara intramusküler yolla siyanokobalamin tedavisi verildi. Tedavi sonrası sadece 2 hastada B12 tedavisine bağlı yan etki gelişimi gözlendi. Tedavi ile birlikte kan sayımı ve serum vitamin B12 seviyelerinde yükselme gözlendi.
Sonuç: Bu çalışma, Ankara'da hastanemiz çevresinde ve Ankara'ya yakın illerde yaşayan çocuklarda vitamin B12 eksikliğinin sık görüldüğünü göstermiştir. Hastalığın özellikle infant çağında yoğunlaşması bu yaş grubunun risk altında olduğuna işaret etmektedir. İnfantlardaki vitamin B12 eksikliğini önlemek için gebelerin ve süt çocuklarının annelerinin serum vitamin B12 seviyelerine bakılmalı ve hayvansal gıdalar önerilmelidir. Yine emilim bozukluğuna yol açan Helicobacter pylori enfeksiyonunun çocuklarda azımsanmayacak sıklıkta görüldüğü ve bu enfeksiyonun eradikasyonunun vitamin B12 eksikliği tedavisinde katkısı olduğu tespit edilmiştir.
Vitamin B12 eksikliği bir halk sağlığı problemi olarak değerlendirilip, ülke çapında ve bölgesel prevalans çalışmaları yapılmalı ve bu konuda yeni çözümler üretilmelidir.
Anahtar Kelimeler: B12 Vitamini, çocuk, megaloblastik anemi

Abstract:
Aim: In this study, the analysis of the frequency, demographic features, causes of deficiency, other diseases, the clinical and laboratory features of the patients with vitamin B12 deficiency and the evaluation of the outcome of treatment are aimed.
Method: The records of the 275 patients with vitamin B12 deficiency aged 0-18 years followed between January 2010 and May 2013 in Dr. Sami Ulus Maternity and Children Health and Diseases Training and Research Hospital, department of Pediatric Hematology were analyzed retrospectively.
Results: 120 (43,6%) patients were female, 155 (56,4%) patients were male and the mean age of females was higher than males, as shown by istatistically. 22% of mothers of the infants, in whom the level of vitamin B12 was measured, had vitamin B12 deficiency, while 20,9% of mothers had levels of vitamin B12 that can be presumed border value. There was no correlation between the vitamin B12 levels of infants and their mothers. The most frequent symptoms and complaints on admission of patients according to age groups were recorded. In infants the most notable ones were insufficient weight gain, growth failure, not to achieve head control on time, jaundice and breath holding, whereas in patients that were older than 2 years old the complaints and symptoms which settled in the foreground were fatigue, anorexia, pallor, upper gasrointestinal system signs, numbness in extremities and forgetfulness. The most frequent pathologic physical examinations were pallor on skin and mucosa, and especially in infants there were syndromic physical examination signs like jaundice, sunken nasal root, hyperthelorizm, hypotonia, developmental delay and functional murmurs. The mean vitamin B12 level was 159,78±33.98 pg/ml, the mean hemoglobin level was 11,47±2,27 g/dL, the MCV was 81,51±10,37 fL, the mean homocysteine level was 18,23±22,27 μmol /L, the mean folic acid level was 12,3±6,48 ng/mL and the ferritin level was measured as 64,86±106,88 ng/mL. The 38,5% of patients had anemia, 8% had leukopenia, 2,9% had thrombocytopenia, 8,7% had neutropenia, 4,4% had bicytopenia (10 of total 12 patients with bicytopenia had anemia and leukopenia; and the remainder 2 patients had anemia and thrombocytopenia ), 0,7% had pancytopenia, and 2,5 % had macrocytosis. The 32% of patients had iron deficiency simultaneously. Another leading factor that causes vitamin B12 deficiency by impairing vitamin B12 absorption was Helicobacter Pylori infection in this study and the frequency was established as 10,2%. The 87% of causes that evoked vitamin B12 deficiency were nutritional in the foreground. Only 82 of 275 patients' homocysteine levels with vitamin B12 deficiency were measured. In these patients ,whose homocysteine levels were measured, 71,9% of them had high homocysteine levels. We treated all patients wtih intramuscular cyanocobalamine. The two of 275 patients had complication after treatment. We observed the expected increment in the level of vitamin B12 and in complete blood count values following treatment.
Conclusion: This study showed that vitamin B12 deficiency is frequent in children in Ankara and its surrounding cities in Turkey. The disease becomes widespread on the first two years of life. This indicates that infants are at risk. To prevent vitamin B12 deficiency in infants, its level must be evaluated in pregnants and mothers of infants and foods of animal origin must be suggested to these women.
Another important factor that causes vitamin B12 deficiency by impairing absorption is detected as Helicobacter Pylori infection. It is a very considerable cause in children that must not be neglected by physicians. Eradication of this infection contributes an enormous effect in the treatment of vitamin B12 deficiency.
Vitamin B12 deficiency must be evaluated as a public health problem and the prevalence studies should be performed regional and in country and new solutions should be produced.
Key words: Vitamin B12, children, megaloblastic anemia