Eşen-Ören Vadisi (Muğla) kuvaterner tortullarının stratigrafisi ve sedimantolojisi
Stratigraphy and sedimentology of quaternary deposits in Eşen-Ören Valley, Muğla-Turkey
Yazar: FATİH UYSAL
Danışman: PROF. DR. NİZAMETTİN KAZANCI
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
Çalışma alanı, Teke yarımadasının (GB Anadolu) batı kısmında, Muğla il sınırları içerisindeki Eşen-Ören vadisi Kuvaterner tortullarını kapsamaktadır. Yaklaşık K-G uzanımlı, 5-20 km genişlikte, 70 km uzunlukta ve Eşen Çayı ile Akdeniz'e açılan büyük bir çöküntü alanıdır. Güneyde, denize yakın kısımda Patara antik kenti bulunur. Vadi içine yerleşen Eşen Çayı, vadinin orta ve aşağı kesimlerinde menderesli olarak akar ve buralarda taban kotu yaklaşık +30 m'dir. Vadi, Eşen Havzası olarak adlanan Geç Miyosen-Pliyosen yaşlı ve gölsel dolguya sahip, tektonikçe aktif bir graben üzerine açılmıştır. Graben kenar fayları KD-GB uzanımlıdır. Bu faylar kabaca D-B uzanımlı normal Kınık Fayı ile kesilmiş ve düşen blok üzerinde Gelemiş ovası oluşmuştur. Neojen graben havzasının dolgusu Kuvaterner'de büyük oranda boşaltılmış, yerine ve/veya üzerine 1-yamaç molozu, 2-alüvyon yelpaze çökeli, 3-akarsu çökeli ve 4-karbonat tufa fasiyeslerinden oluşan Pleyistosen tortulları yerleşmiştir. Ayrıca kıyı boyunca kumsal tortulları mevcuttur. Bu dört fasiyesin de göreceli eski veya yaşlı (Erken-Orta Pleyistosen) ve yeni veya genç (Geç Pleyistosen- Holosen) kısımları vardır. Yaşlı olanlar nispeten tutturulmuşlardır. Kuvaterner istifinin toplam kalınlığı 100 metre kadar olup bunlar içinde en yaygın ve kalın olanları yamaç döküntüleridir. Alüvyon yelpazelerinin yaşlı olanları en az beş ayrı paleosol seviyesi kapsar. Bunlar koyu kırmızı rengi, bitki kökü, tübümsü yapıları, kaliş düzeyleri ve çok az organik maddesi ile kolayca tanınırlar. Eski toprak seviyeleri depolanma ve aşınmanın durduğu (=tektonizmanın zayıfladığı?) dönemleri ve yarı kurak iklim koşullarını işaret etmektedir. Akarsu tortulları T-1'den T-5'e kadar adlanan +125-110 m, +90-80 m, +75-70, +65-60 m ve +50-45 m kotlarında çakıl birikimli beş taraça oluşturur. Taraçalar akarsuyun kendini derine gömmesinin, dolayısıyla aktif tektoniğin göstergeleridir. Bu nedenle tümünün Orta-Geç Pleyistosen'de oluştuğunu söylemek mümkündür. Kınık Fayının güneyinde, deniz seviyesinden sadece 2-4 m kadar yüksekte ince taneli akarsu kanalı ve taşkın düzlüğü tortulları bulunur. Burada derinliği 10 metreyi bulan sondajlar mevcuttur. Fasiyeslerin yanal dikey ilişkilerinin irdelenmesinden, bölgede tektonizmanın halen aktif olduğu, Gelemiş ovasının çökmeye devam ettiği, önceki çalışmalarda iddia edildiği gibi delta oluşmasının söz konusu olmadığı, Patara kıyılarının günümüzde en yüksek seviyelerinde olduğu, aşırı miktardaki tortul gelenti sebebiyle eskiye göre 2 km kadar ilerlediği anlaşılmıştır.

Abstract:
This study comprises the Eşen-Ören Valley (Muğla) Quaternary deposits in western Teke Peninsula (SW Anatalia). The 5-20 km wide and 70 km long N-S extended Eşen-Ören valley is a big depression, which is drained into the Mediterranean Sea by the Eşen Creek. At its southern end by the sea, the antique Patara city is located. The creek flowing along the valley forms meanders in the middle and lower parts of the valley and here the base level is approximately +30 m. The valley named Eşen Basin contains Late Miocene-Pliocene aged deposits which include lake deposits. It had been opened in the tectonically active graben. The marginal graben faults trend northeasterly and are cut by the EW-trending normal Kınık fault and as a result, the Gelemiş plain has developed on the southern dropped block. The fills of the Neogene graben basin substantially discharged in Quaternary and the Pleistocene sediments consisting of 1. Colluvial deposits, 2. Alluvial fan deposits, 2. Fullivial deposits and 4. Carbonate tufa facies were deposited over them or replaced them. Also there are beach deposits along the coast. These four facieses have relatively old (Early-Middle Pleistocene) and new (Late Pleistocene-Holocene) parts. Old ones are comparatively consolidated. The Quaternary deposits are totally 100 m in thickness and the colluvial deposits are the most widespread and thickest units among others. Old alluvial fan deposits contain at least five paleosoil levels. These are easily recognizeable by their dark red colors, radix, tube structures, caliche levels and slight organic matter contents. Paleosoil levels are indications of cessation (=tectonic inactivity) in erosion and deposition and semiarid climatic conditions. Fluvial deposits form terraces as five levels (+125-110 m, +90-80 m, +75-70, +65-60 m and +50-45 m elevations) named from T-1 to T-5. The terraces indicate the erosion by running water to depth and accordingly tectonic activity. Therefore it is possible to say that all occurred in the middle-late Pleistocene. To the south of Kınık fault, fine-grained stream channel and floodplain sediments are found only at 2-4 m.elevation above sea level. Here some drill holes have been drilled to depth of 10 meters. It is concluded from vertical and horizontal relationships of facies that the region is tectonically active at the present, the Gelemiş plain continues to subside, no delta has ever existed contrary to the early studies, the Patara coast is currently situated at highest level and has progress for about 2 km due to excessive amount of material.