Entegre et tesisinde yeşil tedarikçi seçimi için gri ilişkisel analiz ve aksiyomatik tasarım yöntemleri uygulaması
Application of gray relational analysis and axiomatic design methods for green supplier selecti̇on in integrated meat plant
Yazar: ECMEL ŞEZA ARDALI
Danışman: DOÇ. DR. TİJEN ÖVER ÖZÇELİK ; DR. ÖĞR. ÜYESİ YASİN KIRELLİ
Sakarya Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Endüstri Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering

Özet:
Geçmiş yıllara göre günümüzde tüketicilerin birçoğu, çevreye duyarlılık konusunda daha bilinçli ve hassas yaklaşımlar sergilemektedir. Teknolojinin gelişmesi ve insanların gün geçtikçe bilinçlenmesi durumu; işletmeleri, varlıklarını sürdürebilmeleri için tüketicilerin "yeşil" tercihleri doğrultusunda ürün üretme durumuna getirmiştir. Bu bağlamda en uygun tedarikçinin seçimi önem kazanmıştır.
Yeşil tedarik zinciri kavramı ürünlerin yaşam döngüleri boyunca hammadde tedariğinden üretimine, lojistiğinden pazarlanmasına, geri dönüşümünden tekrar üretim döngüsüne katılmasına kadar olan tüm faaliyetleri kapsamaktadır. Geçmişte yapılan çalışmalara bakıldığında işletmeleri yeşil tedarik yönetimine iten birçok farklı sebep olduğu görülmektedir. Her geçen gün artan çevre kirliliği, nüfusun artması yanı sıra doğal kaynakların hızla tükenmesi, tüketicinin talebi, toplumun baskısı, israfın ortaya çıkardığı maliyetler, hükümetlerin çevre politikaları ve benzeri sebepler yeşil tedarik zinciri yönetimini nerdeyse zorunlu hale getirmiştir.
Yeşil tedarik zinciri yönetimi, hem işletmelere hem de çevreye olumlu etkileri olduğu için her sektör tarafından uygulanabilmektedir. Bu sektörlerden biri de gıda sektörüdür. Nüfusun artması ile artan temel tüketim ihtiyaçlarının başında gıda gelmektedir. İnsan sağlığını doğrudan etkileyen gıda güvenliği ve hijyeni bu açıdan oldukça önemlidir. Gıda sektöründeki talebi karşılayabilmek, sürdürülebilirlik ve israfı önlemek için firmalar yeşil tedarik zinciri yönetimine ihtiyaç duymaktadır. Bu durum aynı zamanda ülke ekonomilerine de katkı sağlamaktadır.
Bu çalışma Sakarya'da kırmızı et sektöründeki bir entegre et tesisi için yeşil tedarikçi seçimi problemini ele almaktadır. Bu çok kriterli karar verme (ÇKKV) probleminde tedarikçi seçimi için, Gri İlişkisel Analiz (GİA) ve Aksiyomatik Tasarım (AT) olmak üzere iki farklı yöntem ayrı ayrı uygulanmıştır. Problemde hem tüketicinin ihtiyaç ve talepleri hem de üreticinin beklentileri değerlendirilerek, literatür araştırmaları neticesinde uzman görüşlerini de dikkate alarak sektör için en uygun kriterler oluşturulmuştur. Ele alınan uygulama için mevcut beş kriter ve yedi tedarikçi bulunmaktadır. Ancak bu kriterlerin her birinin önem derecesi farklı olduğundan; kriterlerin ağırlıklarının hesaplanmasında Bulanık Analitik Hiyerarşi Prosesi (BAHP) yöntemine başvurulmuştur.
Çalışmanın sonucunda hangi kriterin daha önemli olduğu belirlenip, her iki yöntem değerlendirildikten sonra firma için en iyi yeşil tedarikçi sıralaması oluşturulmuştur. Araştırma sonucunda tedarikçi firmaların yeşil politikaları konusunda oldukça hassas davrandıkları ancak geliştirmesi gereken alanlar olduğu görülmüştür.

Abstract:
In comparison to past years, many consumers nowadays exhibit a more conscious and sensitive approach towards environmental awareness. The advancement of technology and the increasing consciousness among people have compelled businesses to produce goods in line with consumers' "green" preferences to sustain their existence. In this context, the selection of the most suitable supplier has gained significance.
Green supply chain management encompasses all activities throughout the life cycle of a product, from raw material procurement to production, logistics, marketing, recycling, and rejoining the production cycle. When reviewing the literature, various reasons are observed to drive businesses towards green supply management. Factors such as the escalating environmental pollution, population growth, rapid depletion of natural resources, consumer demands, societal pressures, costs incurred by wastage, government environmental policies, among others, have almost made green supply chain management a necessity.
Due to its positive effects on both businesses and the environment, green supply chain management can be implemented across various sectors, including the food industry. With the increase in population, basic consumption needs, especially in the form of food, have surged. Food safety and hygiene, directly impacting human health, are highly crucial in this regard. To meet the demand in the food sector and prevent sustainability issues and waste, companies require green supply chain management, which also contributes to national economies.
This study addresses the issue of selecting green suppliers for an integrated meat facility in Sakarya within the red meat sector. In this multi-criteria decision-making problem for supplier selection, two different methods, namely grey relational analysis and axiomatic design, have been separately applied. Taking into account both the needs and demands of consumers as well as the expectations of producers, the most suitable criteria for the industry have been established based on literature research and expert opinions. There are currently five criteria and seven suppliers considered for the application. However, since the importance levels of each criterion differ, the fuzzy Analytic Hierarchy Process method has been utilized to calculate the weights of the criteria.
The research aims to determine the relative importance of each criterion, and after evaluating both methods, it establishes the best ranking for green suppliers for the company. The study concludes that supplier firms are quite sensitive towards green policies, yet there are areas they need to improve upon.