Böbrek nakli hastalarında eritrositoz sıklığı, risk faktörleri ve uzun dönem sonuçları
Incidence, risk factors, and long-term outcomes of erythrocytosis in kidney transplant patients
Yazar: ONUR DİREK
Danışman: PROF. DR. ARZU VELİOĞLU
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Nefroloji = Nephrology

Özet:
Giriş ve Amaç: Posttransplant eritrositoz (PTE), böbrek nakli sonrası hemoglobin
veya hematokrit seviyelerinin uzun süre yüksek kalması olarak tanımlanır. Genellikle
greft işlevi iyi olan hastalarda ortaya çıkar ve sıklıkla erkeklerde görülür. PTE'nin
gelişme oranı %8 ile %15 arasında değişmektedir ve genellikle nakilden sonraki ilk 2
yıl içinde belirgin hale gelir, ancak daha uzun süre sonra da ortaya çıkabilir. PTE'nin
mekanizmaları tam olarak anlaşılamamıştır; ancak nativ böbreklerden eritropoetin salınımının etkisi olduğu düşünülmektedir. Son yıllarda, Anjiotensin Dönüştürücü
Enzim İnhibitörleri (ACEİ) ve Anjiotensin Reseptör Blokörlerinin (ARB) ve
immünsüpresif ajanların yaygın kullanımıyla PTE sıklığında azalma gözlenmiştir.
Eritrositoz, plazma viskozitesini artırarak tromboembolik olaylara yol açabilir.
Tedavide ACEİ ve ARB'ler, flebotomi ve teofilin gibi yöntemler kullanılır. Çalışmanın
amacı, merkezimizde takipli olan böbrek nakli hastalarında PTE sıklığını ve artmış
risk faktörlerini belirlemek, PTE'nin greft kaybı ve tromboembolik olaylar üzerindeki
etkilerini incelemek ve tedavi yöntemlerini değerlendirmektir.

Yöntem: Çalışmaya 1999-2023 yılları arasında böbrek nakli olan, Marmara
Üniversitesi Pendik Eğitim ve Araştırma Hastanesi Nefroloji Bilim Dalı'nda en az 1
yıllık takip süresi bulunan, 18 yaş üstü, 295 hasta dahil edilmiştir. Hastaların
demografik, klinik ve laboratuvar verileri geriye dönük olarak hasta dosyalarından
temin edilmiştir. Böbrek naklinden sonraki izlemlerinde hemoglobin düzeyi 17
g/dl'nin veya hematokrit düzeyi %51'in üzerinde olan ve en az 6 ay bu düzeylerin
üstünde seyreden hastalarda PTE geliştiği kabul edilmiştir. Eritrositozu olan ve
olmayan hastaların demografik ve klinik özellikleri karşılaştırılmıştır. Ayrıca
hastaların takibindeki advers olaylar (diyalize dönüş, fonksiyone greft ile ölüm,
tromboembolik olay gelişimi) kaydedilmiştir.

Bulgular: Çalışmaya dahil edilen 295 hastanın 39'u (%13,2) PTE grubuna, 256'sı
(%86,8) da kontrol grubuna alınmıştır. PTE görülenlerde erkeklerin oranı %74,4, PTE
görülmeyen hastalarda ise %54,3'tür (p=0.018). PTE gelişen hastaların %41'i sigara içmekteyken, PTE gelişmeyenlerin sigara içme oranı %17,2'dir ve bu da anlamlı bir
farktır (p=0.001). PTE görülen hastaların %20,5'inde polikistik böbrek hastalığı
mevcutken, PTE görülmeyen hastalarda bu oran %5,5'tir ve bu fark anlamlıdır
(p=0.001). Nakil öncesinde diyalize giren hastaların oranı PTE görülenlerde %89,7,
görülmeyenlerde ise %73'tür; bu da anlamlı bir farktır (p:0.024). Donörlerin yaş
ortalaması PTE görülen hastalarda 40,4 ± 11,4 yıl, PTE görülmeyen hastalarda ise 44,3
± 11,8 yıldır ve bu fark da anlamlıdır (p=0.045). PTE görülen ve görülmeyen gruplar
arasında erkekten erkeğe, kadından erkeğe ve erkekten kadına yapılan nakillerde
belirgin bir fark yoktur (p>0.05). Ancak, kadından kadına yapılan nakil oranı PTE
görülen hastalarda, PTE görülmeyenlere kıyasla anlamlı derecede daha düşüktür
(p=0.001). Yapılan çok değişkenli analizde erkek cinsiyet (OR:3.025, %95 CI: 1.098-
8.332, p:0.032), sigara öyküsü (OR:2.737, %95 CI: 1.130-6.632, p:0.026), polikistik
böbrek hastalığı (OR:6,073, %95 CI: 1.594-23.134, p=0.008) ve BK virüs pozitifliği
(OR:5,372, %95 CI: 2.210-13.059, p<0.001) PTE için risk faktörleri olarak
değerlendirilmiştir. Donör yaşı (OR: 0.974, %95 CI: 0.937-1.012, p=0.182) ve nakil
öncesi diyaliz durumu (OR:2.047, %95 CI: 0.697-6.009, p=0.193) çok değişkenli
analizde anlamlı sonuçlanmamış ve risk faktörü olarak kabul edilmemiştir. PTE
gelişimi ile advers olaylar arasında ilişki saptanmamıştır.

Sonuçlar: PTE, böbrek nakli sonrası görülen hematolojik komplikasyonlardan biridir.
Çalışmamızda literatürle uyumlu olarak %13,2 sıklığında bulunmuştur. İyi bilinen risk
faktörlerinin yanı sıra BK viremi ile ilişkisinin saptanması çalışmamızın en önemli
bulgularından biridir. Çalışmamızda tromboembolik komplikasyonların nadir
görülmesi, PTE tedavi yöntemlerinin zamanında ve etkin uygulanması ile
açıklanabilir.

Anahtar Kelimeler: Böbrek nakli, posttransplant eritrositoz, eritrositoz, polisitemi

Abstract:
Background: Posttransplant erythrocytosis (PTE) is defined as the prolonged
elevation of hemoglobin or hematocrit levels following kidney transplantation. It
typically occurs in patients with well-functioning grafts and is more frequently
observed in males. The incidence of PTE ranges from 8% to 15% and usually becomes
apparent within the first 2 years post-transplant, though it may develop later. The exact
mechanisms of PTE are not fully understood, but it is believed to be related to
erythropoietin secretion from native kidneys. In recent years, the widespread use of
Angiotensin-Converting Enzyme Inhibitors (ACEIs), Angiotensin Receptor Blockers
(ARBs), and immunosuppressive agents has led to a decrease in the incidence of PTE.
Erythrocytosis can increase plasma viscosity, potentially leading to thromboembolic
events. Treatment methods include ACEIs and ARBs, phlebotomy, and theophylline.
The study aims to determine the incidence of PTE and the associated risk factors in
kidney transplant patients, as well as to investigate the impact of PTE on graft loss,
mortality and thromboembolic events, and to evaluate the treatment methods used.

Methods: The study included 295 patients who underwent kidney transplantation
between 1999 and 2023 at Marmara University Pendik Training and Research Hospital
Nephrology Department, with a follow-up period of at least 1 year, all aged 18 or older.
Patients' demographic, clinical, and laboratory data were retrospectively collected
from medical records. PTE was defined in patients with hemoglobin levels >17 g/dl or
hematocrit levels >51% persisting for at least 6 months post-transplant. Patients with
PTE and those without erythrocytosis were compared regarding demographic and
clinical charecteristics. Adverse events during follow-up (return to dialysis, death with
a functioning graft, thromboembolic events) were recorded.

Results: Of the 295 patients, 39 (13.2%) were in the PTE group and 256 (86.8%) in
the control group. The proportion of males in the PTE group was 74.4%, compared to
54.3% in the control group (p=0.018). Smoking was reported in 41% of patients with
PTE, compared to 17.2% of those without PTE, which is a significant difference
(p=0.001). Polycystic kidney disease was present in 20.5% of patients with PTE,
versus 5.5% in those without PTE, a significant difference (p=0.001). The proportion
of patients who underwent dialysis before transplantation was 89.7% in the PTE group
and 73% in the non-PTE group, also a significant difference (p=0.024). The mean age
of donors was 40.4 ± 11.4 years for PTE patients and 44.3 ± 11.8 years for non-PTE
patients, which was significant (p=0.045). There was no significant difference in
transplant types (male-to-male, female-to-male, male-to-female) between PTE and
non-PTE groups (p>0.05). However, the rate of female-to-female transplants was
significantly lower in the PTE group compared to the non-PTE group (p=0.001).
Multivariate analysis identified male gender (OR: 3.025, 95% CI: 1.098-8.332,
p=0.032), smoking history (OR: 2.737, 95% CI: 1.130-6.632, p=0.026), polycystic
kidney disease (OR: 6.073, 95% CI: 1.594-23.134, p=0.008), and BK virus positivity
(OR: 5.372, 95% CI: 2.210-13.059, p<0.001) as risk factors for PTE. Donor age (OR:
0.974, 95% CI: 0.937-1.012, p=0.182) and pre-transplant dialysis status (OR: 2.047,
95% CI: 0.697-6.009, p=0.193) were not significant risk factors in the multivariate
analysis. PTE was not associated with adverse events at the follow-up.

Conclusion: PTE is one of the hematological complications observed post-kidney
transplantation. In our study, it was found at a frequency of 13.2%, consistent with the
literature. The association with BK viremia is a notable finding of our study. The low
incidence of thromboembolic complications may be explained by timely and effective
PTE treatment methods.

Keywords: Kidney transplantation, posttransplant erythrocytosis, erythrocytosis,
polycythemia