Fen bilimleri ders kitaplarındaki çevre sorunları ve çözüm önerileri
Environmental problems and solutions in science textbook
Yazar: SEVAL KOYUNCU
Danışman: DOÇ. DR. ELA AYŞE KÖKSAL
Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu çalışmada, fen bilimleri ders kitaplarında hangi çevre sorunlarına ve çözüm önerilerine yer verildiğinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışmanın örneklemi fen bilimleri ders kitaplarıdır. Kitapta, çevre sorunu ve çözüm önerisi için yazılan yazılar içerik analizi ile incelenmiştir. Ders kitaplarında çevre sorunları ve çözüm önerileri üçüncü sınıfta çöp-atık, neslin yok olması ve kirlilik; dördüncü sınıfta atıkların ayrıştırılmaması, ışık-ses-su-çevre kirliliği ve atık su ve artan besinler; beşinci sınıfta biyolojik çeşitlilik, atık, insan-çevre ilişkisi ve yıkıcı doğa olayları; altıncı sınıfta hava-gürültü kirliliği, soba bacasının yanlış kullanımı; yedinci sınıfta evsel katı-sıvı atık; sekizinci sınıfta hava kirliliği ve küresel iklim değişikliği temaları olarak bulunmuştur. En çok sayıda tema dördüncü ve beşinci sınıftadır. En az sayıda tema yedinci sınıftadır ancak evsel katı atık için verilen çözüm önerileri evsel sıvı atık çözüm önerilerinden sayıca daha fazladır. Altıncı sınıfta ise yine tema sayısı azdır. Çevre sorunları ve çözüm önerileri birebir karşılaştırıldığında bazı çevre sorunlarına karşı çözüm önerilerine yer verilmediği gözlenmiştir. Çözüm önerileri sorunla birebir ilişkili bulunamamıştır. Temalar karşılaştırıldığında ilkokulda daha az, ortaokulda daha fazla sayıda yer almaktadır. İlkokul düzeyinde üçüncü ve dördüncü sınıf olmak üzere iki kitap incelendiğinden ortaokul olarak ise 5-8. sınıf olarak dört adet kitap incelendiğinden dolayı ortaokulda daha fazla sayıda çevre sorunu ve çözüm önerisi teması ile karşılaşılmaktadır. Neslin yok olması temasına ilkokulda bahsedilirken ortaokulda bahsedilmemiştir. Ortaokulda da küresel iklim değişikliği, insan-çevre ilişkisi, yıkıcı doğa olayları de soba bacasının yanlış kullanımından bahsedilmiştir, bu temalar ilkokulda yer almamaktadır. Bu sonuçlar çevre sorunları ve çözüm önerilerinin ders kitaplarında sarmal program olarak düzenlenemediğini göstermektedir. Çalışmanın ilgili araştırmacı ve eğitimcilere yardımcı olması beklenmektedir.

Abstract:
This study aims to determine which environmental problems and solution proposals are included in science textbooks. The sample of the study is science textbooks. In the book, the articles written for the environmental problem and solution proposal were examined by content analysis. Environmental problems and solution suggestions in the textbooks, garbage-waste, extinction and pollution in the third year; non-separation of waste, light-sound-water-environmental pollution and waste water and increased nutrients in the fourth grade; in the fifth grade, biodiversity, waste, human-environment relationship and destructive natural events; air-noise pollution in the sixth grade, misuse of the chimney; domestic solid-liquid waste in the seventh grade; air pollution and global climate change themes were found in the eighth grade. The highest number of themes are in the fourth and fifth grade. The least number of themes are in the seventh grade, but the solution proposals for domestic solid waste are more numerous than the domestic liquid waste solution proposals. In the sixth grade, the number of themes is still less. When environmental problems and solution proposals are compared, it has been observed that solution proposals against some environmental problems are not included. Solution suggestions were not found to be directly related to the problem. When the themes are compared, they take place less in primary school and more in secondary school. Since two books, third and fourth grade, are examined at primary school level, it is 5-8 in secondary school. Since four books are examined as a class, more environmental problems and solution suggestions are encountered in secondary school. While the extinction theme was mentioned in primary school, it was not mentioned in secondary school. In secondary school, global climate change, human-environment relationship, and destructive natural events were also mentioned, misuse of stove chimney, these themes are not included in primary school. These results show that environmental problems and solution proposals cannot be arranged as a spiral program in textbooks. It is expected that the study will help relevant researchers and educators.