XVI. yüzyılın ilk çeyreğinde Osmanlı Devleti'nde Safevi imajı
The image of Safevian in Ottomon State in the first quarter of XVI. century
Yazar: ZEYNEP DEDE
Danışman: PROF. DR. YASEMİN DEMİRCAN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yeniçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Tarih = History
Dizin: 16. yüzyıl = 16. century ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı belgeleri = Ottoman documents ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Osmanlılar = Ottomans ; Safeviler = Safavids ; Selim-name = Selim-name ; Yavuz Sultan Selim = Yavuz Sultan Selim ; İmaj = Image ; Şiiler = Shi'is

Özet:
XVI. yüzyıl başlarında İran'da eski Akkoyunlu toprakları üzerinde Safevî Devleti'nin yükselmesi Osmanlı Devleti'nin doğu ile olan ilişkilerinde yeni bir dönemi başlatmıştır. Çünkü İstanbul'un fethinden yarım yüzyıl sonra bu kez Osmanlı Devleti'nin karşısına Hristiyan değil, dönemin Osmanlı tarihçilerinin deyimiyle Müslüman görünümlü bir rakip çıkmıştır. Safevî Devleti Şiiliği resmî bir mezhep olarak benimsemiş ve Akdeniz, Orta Asya, Hindistan kapıları arasındaki bölgenin tamamını elde ederek güçlü bir devlet kurmuştur. Osmanlı sınırlarının kuzeybatısında hâkim olan bu yeni militan güç bir başka deyişle askerî ya da siyasî güç Osmanlı Devleti'nde bir tehdit ve meydan okuma şeklinde algılanmış, İran'a ve Anadolu'ya hâkim olan hükümdarlar arasındaki eski rekabetin yeniden canlanmasına dinî bir nitelik kazandırmıştır. İran'da halkın önemli bir kısmının Sünni olması ve Osmanlı topraklarında pek çok Şiiliğe meyilli kitlelerin olması nedeniyle Osmanlı bu konuda muhtelif tedbirler almak zorunda kalmıştır. Safevîler ile Osmanlı padişahı II. Bayezid zamanında başlayan gerilim, I. Selim döneminde zirveye çıkmış ve 23 Ağustos 1514'te Çaldıran seferi ile neticelenmiştir. Bu çalışmada Osmanlı Devleti'nin Şii Safevî Devleti'ne olan bakış açısı üzerinde durulmuştur. Bu konu çalışılırken devre ışık tutan Selimnamelerden ve modern araştırmacıların eserlerinden istifade edilmiştir. Buradan çıkan sonuç ise Osmanlı Devleti, Safevîleri kafir olarak görmüş ve onlara karşı yapılan askerî seferin gerekçelerini dayandırdığı fetvalarda ilan etmiştir.

Abstract:
The rise of the Safavid State on the old Akkoyunlu lands in Iran in the beginning of the 16th century started a new era in the relations of the Ottoman Empire with the east. Because half a century after the conquest of Istanbul, this time against the Ottoman Empire, Christian, not a Muslim-looking rival. The Safavid State adopted Shi'ism as an official sect and established a strong state by acquiring the entire region between the Mediterranean, Central Asia and India gates. This new militant power dominating the northwest of the Ottoman borders was perceived as a threat and a challenge in the Ottoman Empire, and provided a religious character to the revival of the old competition between the rulers who dominated Iran and Anatolia. Since the majority of the people in Iran were Sunni and there were many Shiites in the Ottoman lands, the Ottoman Empire had to take various measures in this regard. The Safavids and the Ottoman Sultan II. The tension that started at the time of Bayezid reached its peak during the reign of Selim I and ended on 23 August 1514 with the Çaldıran expedition. In this study, the perspective of the Ottoman Empire on the Safavids was emphasized. On this subject, the works of Selimnamas and modern researchers, who light the circuit, have been used. The result is that the Ottoman Empire saw the Safavids as heretics and declared them in the fatwas based on the grounds of the military expedition against them.