Mimarlık tarih yazımı bağlamında Mimar Kemaleddin ve dini yapılarını yeniden düşünmek
Rethinking the Architect Kemaleddin and his religious buildings in the context of architectural historiography
Yazar: YASEMİN ÖKTÜREN
Danışman: DOÇ. DR. CEREN KATİPOĞLU ÖZMEN
Çankaya Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Tezin amacı mimarlık tarih yazımında imparatorluğun son yılları ile Erken Cumhuriyet Dönemi boyunca ana mimari akım olan I. Ulusal Mimarlık Akımı ve öncü isimlerinden Kemaleddin Bey ile ilgili anlatıların değerlendirilmesi ve geleneksel tarih yazımının paradigmalarından uzak, eleştirel bakış açısı ile alternatif bir tarih yazımı sunmak üzerine oluşturulmuştur. Bu çerçevede ele alınan dönemin geçiş dönemi olduğu dikkate alındığında tarihsel, ekonomik ve ideolojik değişimlerin izleri sürülmüş ve bu süreçte mimarlık ve çoklu aktörlerinin incelenmesi amaçlanmıştır.
Çalışma kapsamında örnek yapı grubu olarak hem imparatorluktan Cumhuriyet'e biçimsel ve temsili değişiminin izlerinin sürülmesi hem de Kemaleddin Bey'in meslek hayatı boyunca üretimine devam ettiği cami ve türbe yapıları seçilmiştir.
Mimarlık tarih yazımında üslupsal anlatımın sunduğu sınırlı alanını genişletmek ve alternatif bir anlatı biçimi oluşturmak üzere Kemaleddin Bey'in inşa ettiği yapılar ile birlikte kağıt üzerinde kalan tasarımları, söylemleri, kişiliği üzerinden bir değerlendirme sunulmuştur.
Bir mimarlık tarih yazımı değerlendirme altlığı olması amacıyla kurgulanan tezde ele alınan konular ve sınırlar "modernizm", "milliyetçilik", "ulus inşası" gibi çeşitli kavramlar çevresinde tarih yazımındaki muğlaklık ve sorunsallara işaret etmeyi amaçlamaktadır.

Abstract:
The aim of the thesis is to evaluate the narratives in architectural historiography about the I. National Architecture Movement, which was the main architectural movement during the last years of the Empire and the Early Republican Period, and Kemaleddin Bey, one of its pioneers, and to present an alternative historiography with a critical perspective away from the paradigms of traditional historiography. In this framework, considering that the period under examination is a period of transition, historical, economic and ideological changes were traced and it was aimed to scrutinize architecture and its multiple actors in this process.
Within the scope of the study, mosques and mausoleums, which Kemaleddin Bey continued to produce throughout his professional life, are selected as a sample building group in order to trace the formal and representational changes from the Empire to the Republic.
In order to expand the limited scope offered by stylistic narrative in architectural historiography and to create an alternative narrative form, an evaluation is presented through the structures Kemaleddin Bey built, as well as his designs, discourses and his criticisms that remain on paper.
The topics and boundaries addressed in the thesis, which is designed to be an architectural historiography evaluation base, aim to point out the ambiguities and problematics in historiography around various concepts such as "modernism", "nationalism", "nation building".