Uygur göçleri (başlangıcından 13. yüzyılın sonuna kadar)
Uighur migrations (from ancient times to the end of the 13th century)
Yazar: GÖZDE ÇELİK
Danışman: DOÇ. DR. ZEKİYE TUNÇ
Sinop Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Uygurlar, milattan önceden itibaren Türkistan'da konar göçer olarak yaşamış bir Türk kavmidir.
Kendi devletlerini kurana kadar, Töles boylar konfederasyonu dahilinde diğer kavimlerin egemenliği
altında yaşamışlardır. Uygur Kağanlığı, Kök Türk mirasını devralıp, yüz yıla yakın bir süre her
açıdan gelişmiş güçlü bir devlet olarak var olmuştur. Bu süreçte Uygur kültür ve medeniyeti gelişerek
çağın çok ötesine geçmiş ve Uygur adı Türk tarihinin en önemli sayfalarına yazılmıştır. Uygur
Kağanlığı'nın yıkılışıyla birlikte, Uygur boyları toplu olarak Doğu Türkistan ve Kuzey Çin'e göç
etmiş ve bu bölgelerde ikamet etmeye başlamışlardır. Bu büyük göç olayının ardından, Uygurlar
kendi küçük devletlerini kurmuş; daha sonra Kitanlar ve Moğollar gibi kavimlerin egemenliği altına
girerek bu toplulukları her açıdan etkileri altında bırakmışlardır. Selçuklu ve Karahanlı devletlerinin
kuruluş aşamalarında da yer aldığı düşünülen Uygurlar, bu devletler aracılığı ile de Uygur kültür ve
sanatının Türk-İslam medeniyetini şekillendirmesine de vesile olmuşlardır. Moğollar, Türkistan'daki
bütün kavimleri egemenlikleri altına almaya başladıklarında, Uygurlar kendi istekleri ile Moğol
egemenliğini tanımışlardır. Bu hadiseden sonra Moğol Devleti'nin merkez teşkilatında yer alan
Uygurlar, genişleyen Moğol toprakları dolayısıyla pek çok farklı coğrafyaya gitme imkânı bulmuş
ve hatta Anadolu'da müstakil bir beylik dahi kurmuşlardır. Uygurlar, Moğol devletlerinin ve daha
pek çok diğer kavmin Türkleşmesini sağlamışlardır. Gittikleri coğrafyalarda daha çok kültürel izler
bırakan Uygurların göç serüveninin izleri bugün Çin, Kore ve Anadolu gibi farklı coğrafyalarda
görülmektedir.
ANAHTAR KELİMELER: Türkler, Uygurlar, Türkistan, Göç

Abstract:
The Uighurs were a Turkic tribe that lived as nomads in Turkistan long before the Common Era.
Until they established their own state, they lived under the rule of other tribes within the Töles
confederation. The Uighur Khanate, inheriting the legacy of the Kök Türks, existed as a powerful
state for nearly a century. During this period, Uighur culture and civilization developed far beyond
its time, securing a prominent place in the most significant chapters of Turkish history. After the
collapse of the Uighur Khanate, the Uighur tribes migrated collectively to East Turkestan and
Northern China, where they began to settle. Following this mass migration, the Uighurs established
their own small states and later came under the dominion of Khitans and Mongols, whom they
influenced in many aspects. Uighurs are also tought to have played a role in the establishment of the
Seljuk and Karahanid states, contributing to the shaping of Turkish-Islamic civilization through their
culture and art. When the Mongols began to dominate all the tribes in Turkistan, Uighurs voluntarily
accepted Mongol rule. Following this, Uighurs became part of the Mongol Empire's central
administration, and due to the expanding Mongol territories, they had the opportunity to travel to
many different regions, even establishing an independent principality in Anatolia. The Uighurs
contributed to the Turkification of the Mongol states and many other tribes. The traces of the
Uighurs' migration adventure can still be seen today in diverse regions such as China, Korea and
Anatolia.
KEYWORDS: Turks, Uighurs, Turkistan, Migration