Bayesyen zaman serilerinin teorik açıdan irdelenmesi ve örnek bir uygulama
Theoretical examination of Bayesian time series and an example application
Yazar: ŞÜKRÜ UFUK ULADİ
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA AKAR
Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: İstatistik = Statistics ; İşletme = Business Administration
Dizin: Bayes Kestirim Yöntemi = Bayes Estimation Method ; Bayes yaklaşımı = Bayes approach ; Dickey-Fuller Genelleştirilmiş Küçük Kökler = Dickey-Fuller Generalized Least Squares ; Fiyat tahmini = Price ferecasting ; Tahmin = Estimation ; Tahmin modelleri = Estimation models ; Zaman serileri = Time series ; Zaman serileri analizi = Time series analysis

Özet:
Zaman serisi analizleri geleceğe yönelik tahmin konularında yaygın olarak kullanılmaktadır. Bayesyen zaman serisi analizlerinin kullanımı ise simülasyon yöntemlerinin gelişimi ve bilgisayar tabanlı programların yaygınlaşması ile her geçen gün daha da artmaktadır. 
Bu çalışmada da gelecek döneme ait elektrikli otomobil satış rakamlarının bayesyen zaman serisiyle tahmini incelenmiştir. Bu amaçla 2016 Ocak- 2021 Aralık ayları arasındaki 72 aylık döneme ait elektrikli otomobil satış rakamları verileri kullanılarak bayesyen zaman serisi analizi gerçekleştirilmiş ve 2023 yılına ait elektrikli otomobil satış rakamları tahmini yapılmıştır. Ayrıca otomobil pazarının durumu hakkında bilgi sahibi olmak adına genel pazardaki otomobil satışlarının tahmini ve elektrikli otomobillerin genel pazarın yüzde kaçlık bir dilimini oluşturacağının tahmini de bayesyen zaman serisi kullanılarak yapılmıştır. Tüm bu yapılan tahminlerin başarısının anlaşılabilmesi için bayesyen yöntemle yapılan tahminler klasik yöntemle yapılan tahminlerle kıyaslanmıştır. 
	Çalışmanın bayesyen zaman serisi analizi için uygun kod yapısı oluşturulmuş ve bu kod yapısı kullanılarak R programında analiz gerçekleştirilmiştir. Zaman serisi analizi ise EViews programında gerçekleştirilmiştir. Tahmin sonuçlarının başarısının tespiti için hata kareler ortalamasının karekökü değerlerine bakılmış ve en küçük değeri veren sonuçlar bayesyen zaman serisi analizi sonucu elde edilen sonuçlar olarak tespit edilmiştir. 
	Geleceğe yönelik tahminler yapılırken minimum hata veren tahmin yöntemlerinin kullanılması hem tahmin sonuçlarının başarısı hem de geleceğe yönelik planlama yapılması adına çok önemlidir. Bu çalışma ile bayesyen zaman serisi analizinin geleceğe yönelik tahmin yapılması için uygun ve etkili bir yöntem olduğu ortaya konulmuştur.

Abstract:
Time series analyzes are widely used in forecasting for the future. The use of Bayesian time series analysis is increasing day by day with the development of simulation methods and the spread of computer-based programs. 
	In this study, the estimation of the electric car sales figures for the future period with the Bayesian time series has been examined. For this purpose, Bayesian time series analysis was carried out using the data of electric car sales figures for the 72-month period between January 2016 and December 2021, and electric car sales figures for 2023 were estimated. In addition, in order to have information about the state of the automobile market, the estimation of automobile sales in the general market and the estimation of what percentage of the electric cars in the general market are made using the bayesian time series. In order to understand the success of all these estimations, the estimations made by the Bayesian method were compared with the estimations made by the classical method.
	For the Bayesian time series analysis of the study, the appropriate code structure was created and the R program was used. Time series analysis was carried out in the EViews program. In order to determine the success of the estimation results, the square root values of the mean squared error were checked and the results that gave the smallest value were determined as the results obtained as a result of the Bayesian time series analysis.
	It is very important to use forecasts with minimum error when making forecasts for the future, both for the success of forecast results and for planning for the future. With this study, it has been revealed that Bayesian time series analysis is a suitable and effective method for predicting the future.