1947-1960 arası Türkiye-Amerika ilişkilerinin sosyo-kültürel hayata etkileri
The effects of Turkey-America relations socio-cultural life between 1947-1960
Yazar: ŞÜKRÜ AKDAŞ
Danışman: DOÇ. DR. ŞARİKA GEDİKLİ BERBER
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Amerika Birleşik Devletleri = United States of America ; Marshall Planı = Marshall Plan ; Sosyokültürel etki = Socio-cultural impact ; Sosyokültürel yaşam = Socio-cultural life ; Türk-Amerikan ilişkileri = Turkish-American relations ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası politika = International policy

Özet:
İkinci Dünya Savaşı sonrasında ABD ve Sovyet SSCB yayılma çabaları iki kutuplu bir çatışma alanı oluşturmuş, Türkiye bu iki kutuplu sahada SSCB'nin Montreux Sözleşmesi'nin güncellenmesi ve boğazların Karadeniz ülkeleri ile ortak yönetilmesine ilişkin talepleri karşısında ABD tarafını seçmiştir. Türkiye-ABD ilişkileri zamanla Türkiye'yi siyasi, ekonomik, askerî ve kültürel anlamda etkilemiş, Türkiye Atatürk dönemi ile başlayan ulusal bağımsızlık ve tarafsızlık ilkesinden uzaklaşmıştır. Bu çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Atatürk sonrası dönemde Türkiye'de siyasi yapılanmada yaşanan değişimler, İkinci Dünya Savaşı ile birlikte çıkarılan vergiler ve bu vergilerin Türk toplumu üzerindeki yansımaları, kültürel alanda gerçekleştirilmeye çalışılan yeni devrimsel politikalar ve komünizme karşı Türkiye'nin aldığı pozisyon ele alınmıştır. İkinci bölümde Türkiye'nin İkinci Dünya Savaşı esnasında sergilediği politik duruş ve savaş sonrası Batı dünyası ile olan ilişkilerindeki yansımaları üzerinde durulmuş, ABD'nin komünizme karşı saha hakimiyeti oluşturma politikası ile birlikte uluslararası arenada Türkiye-Amerika yakınlaşması ele alınmıştır. İki ülke arasında imzalanan anlaşmalar, Türkiye'de çalışmalar yapan yabancı uzmanlar ve Truman Doktrini ve Marshall Planı ile ABD tarafından sağlanan iktisadi yardımlar tezin esas konusu olan sosyo-kültürel hayatı etkileyen temel konular olmuştur. Üçüncü bölümde ise Marshall yardımlarının alınması ve Türkiye'de uygulanması ile birlikte Türkiye'de artan Amerikan etkisi ele alınmış, bu etkinin eğitim, tarım, ulaştırma, sosyal hayat ve sinema gibi alanlarda oluşturduğu etkiler üzerinde durulmuştur. Genel olarak Türkiye'nin yörüngesini Batıya çevirmesi ile birlikte iç ve dış politikada yaşanan gelişmeler ve bu gelişmelerin Türk toplumu üzerinde yarattığı etki ve değişim incelenmiştir.

Abstract:
After the Second World War, the expansion efforts of the USA and the Soviet USSR created a bipolar conflict area, and Turkey chose the USA side against the demands of the USSR regarding the updating of the Montreux Convention and the joint management of the straits with Black Sea countries in this bipolar field. Turkey-US relations have affected Turkey politically, economically, militarily and culturally over time, and Turkey has alienated from the principle of national independence and neutrality that started with the Atatürk era. This study consists of three chapters. In the first chapter, the changes in the political structure in Turkey in the post-Atatürk period, the taxes that were enacted after the Second World War and the reflections of these taxes on Turkish society, the new revolutionary policies that were tried to be realized in the cultural field and Turkey's position against communism were discussed. In the second chapter, Turkey's political stance during the Second World War and the reflections of this stance on its relations with the Western world after the war were emphasized, and Turkey-America rapprochement in the international arena, together with the US policy of establishing field dominance against communism, was discussed. The agreements signed between the two countries, foreign experts working in Turkey, the Truman Doctrine and the Marshall Plan and the economic aid provided by the USA have been the main issues affecting the socio-cultural life, which is the main subject of the thesis. In the third chapter, the increasing American influence in Turkey with the receipt of Marshall Aids and its implementation in Turkey are discussed, and the effects of this aids in fields such as education, agriculture, transportation, social life and cinema are emphasized. In general, with Turkey's turning its orbit to the West, it is progressing positively on Turkey, which lives in foreign policy and has these characteristics.