Osmanlı teknoloji algısına aykırı bir örnek: Osmanlı inşaat teknolojisi tarihi
An example contrary to the perception of Ottoman technology: History of Ottoman construction technology
Yazar: BİHTER TÜRKMENOĞLU
Danışman: PROF. DR. MELEK DOSAY GÖKDOĞAN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı / Bilim Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Bilim ve Teknoloji = Science and Technology

Özet:
Yapılar; devletlerin siyasi, sosyal ve hukuki yapısı, ekonomik durumu, hakkında 
bilgi sunan somut verilerdir. Devletlerin yapı faaliyetleri bu dinamiklerden bağımsız 
değildir. Büyük bir imparatorluk olan Osmanlı'da da yapı faaliyetleri söz konusu 
dinamiklere bağlı olarak şekillenmiş, bu dinamiklerde yaşanan değişimler inşaat 
faaliyetlerine yansımıştır. Osmanlı siyasi tarihi bahsi geçen dinamiklerin etkisiyle klasik 
dönem ve batılılaşma dönemi şeklinde bir ayrıma tabi tutulmuştur. Bu iki dönemi 
birbirinden farklı kılan siyasi, sosyal, hukuki ve ekonomik ayrımlara bilim ve teknoloji 
de eklenmiştir. Böylelikle Osmanlı Devleti için klasik dönem ve batılılaşma dönemi 
şeklinde yapılan ayrım Osmanlı'nın sadece siyasi tarihi ile sınırlı kalmamış, bilim ve 
teknoloji algısı için de bu ayrım gerekli görülmüştür.
Osmanlı teknoloji tarihine inşaat teknolojisi aracılığıyla katkı sunmayı 
amaçladığımız tezimizde; Osmanlı'nın klasik ve batılılaşma dönemindeki inşaat 
faaliyetleri dönemlerin siyasi ve sosyal yapısı, ekonomik durumu, bilim ve teknoloji 
algısı bağlamında araştırılmıştır. Dönemlerin inşaat çalışmaları; imar faaliyetleri, 
dönemin inşaat pratiklerinden sorumlu özneleri, yazılı kaynakları ve teknik çalışmaları 
etrafında değerlendirilmiştir. Tanzimat döneminde atılan yenilikçi adımlara inşaat 
pratiklerinin de dâhil edildiği görülmüş bunun neticesinde yapı türlerinin, malzemelerinin 
ve mimar -mühendis eğitiminin yaşadığı dönüşümün klasik dönemden farkı tartışılmıştır. 
Böylece inşaat pratiklerinin söz konusu dinamiklerden bağımsız olmadığı Osmanlı örneği 
ile saptanmıştır. 
Her iki dönemde de yapılan muhtelif inşaatlardaki süreçler arşivdeki belgeler 
aracılığıyla incelenmiş, süreçlerin aynı aşamalardan oluştuğu saptanmıştır. Hem klasik 
hem de Batılılaşma döneminde inşaat pratiklerinin birçok kökenden beslendiği ve birçok 
dinamikten etkilendiği görülmüştür.

Abstract:
Buildings; they are concrete data that provide information about the political, 
social and legal structure, economic situation of the states. The building activities of states 
are not independent of these dynamics. In the Ottoman Empire, which was a great empire, 
the building activities were shaped depending on the dynamics in question, and the 
changes in these dynamics were reflected in the construction activities. Ottoman political 
history was subjected to a distinction between the classical period and the westernization 
period under the influence of the aforementioned dynamics. Recently, science and 
technology have been added to the political, social, legal and economic distinctions that 
make these two periods different from each other. Thus, the distinction made for the 
Ottoman Empire as the classical period and the Westernization period was not limited to 
the political history of the Ottoman Empire, but this distinction was deemed necessary 
for the perception of science and technology.
In our thesis, which we aim to contribute to the history of Ottoman technology 
through construction technology; The construction activities in the classical and 
westernization periods of the Ottoman Empire were investigated in the context of the 
political and social structure of the periods, the economic situation, and the perception of 
science and technology. Construction works of the periods; zoning activities were 
evaluated around the subjects responsible for the construction practices of the period, 
written sources and technical studies. It was seen that construction practices were 
included in the innovative steps taken during the Tanzimat period, and as a result, the 
difference between the building types, materials and the transformation of architectengineer education from the classical period was discussed. Thus, it has been determined 
by the Ottoman example that construction practices are not independent of the said 
dynamics.
The processes in various constructions made in both periods were examined 
through the documents in the archive, and it was determined that the processes consisted 
of the same stages. It has been seen that construction practices were fed from many origins 
and influenced by many dynamics in both the classical and westernization periods