Ana ürün ve ikinci ürün olarak yetiştirilen F7 kademesindeki kuru fasulye hatlarının verı̇m ve verı̇m bileşenlerinin belı̇rlenmesı̇
Determining the yield and yield components of F7 generation dry bean lines grown as main and secondary crops
Yazar: ABDIKADIR MUSA JAMA
Danışman: PROF. DR. ALİ KAHRAMAN
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Bitki ıslahı = Plant breeding ; Tek yıllık baklagiller = Annual legume ; Çevresel sürdürülebilirlik = Sustainable environment

Özet:
Bu araştırma, Konya ekolojik koşullarında bodur kuru fasulye genotiplerinin verim ve verim bileşenlerinin belirlenmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir. Kuru fasulye genotipleri 21 Mayıs 2023 tarihinde birinci ürün olarak, 07 Temmuz 2023 tarihinde ise ikinci ürün olmak üzere 2 farklı tarihte ekilmiştir.
Materyal olarak, F7 aşamasına ulaşmış dört hat (SK-9, KF-30, SK-10, Türksoy) ve bir standart çeşit (Özmen) olmak üzere toplam 5 genotip kullanmıştır. Tarla denemesi; tesadüf bloklarında bölünmüş parseller deneme desenine göre düzenlenmiştir ve dört tekrarlamalı olarak kurulmuştur. Ana parsellere ekim zamanları, alt parsellere ise genotipler yerleştirilmiştir.  
Fasulye genotipleri üzerinde yapılan çalışma sonucunda, genotipler arasında şu değerler gözlenmiştir, çıkış süresi 9.21-11.09 gün, çiçeklenme süresi 53.63-56.25 gün, bitki boyu 58.02-87.19 cm, ilk bakla yüksekliği 8.59-13.42 cm, bitkide ana dal sayısı 3.52-4.88 adet, bitkide bakla sayısı 13.96-22.88 adet, baklada tane sayısı 3.75-5.50 adet, 100 tane ağırlığı 28.48-35.78 g, hasatta tane nemi % 10.64-12.61, tane verimi 311.00-391.50 kg/da arasında gerçekleşmiştir.
Bu çalışmada, ekim zamanı x genotip interaksiyonu açısından çıkış süresi 5.25-16.92 gün, çiçeklenme süresi 52.00-56.75 gün, bitki boyu 37.29-107.50 cm, ilk bakla yüksekliği 7.92-15.33 cm, bitkide ana dal sayısı 2.79-5.00 adet, bitkide bakla sayısı 11.83-26.54 adet, baklada tane sayısı 3.50-5.50 adet, 100 tane ağırlığı 26.67-38.92 g, tane nemi % 8.51-16.23, tane verimi 275.50-450.25 kg/da arasında gerçekleşmiştir.
Fasulye genotipleri üzerinde yapılan çalışma sonucunda, genotipler arasında çiçeklenme süresi, bitki boyu, bitkide bakla sayısı, baklada tane sayısı, 100 tane ağırlığı ve tane veriminde önemli farklılıklar ortaya çıkmıştır. Ancak, bitkide çıkış süresi, ilk bakla yüksekliği, bitkide ana dal sayısı ve tane nemi açısından önemsiz farklar bulunmuştur. 
Bu araştırma sonucunda fasulye genotiplerinin bitki boyu, ilk bakla yüksekliği, bitkide ana dal sayısı, bitkide bakla sayısı, baklada tane sayısı, 100 tane ağırlığı, tane nemi ve tane verim üzerinde ekim zamanı x genotip interaksiyonunun etkisi istatistiksel olarak önemsiz bulunmuştur. Geriye kalan iki özellik olan, bitkide çıkış süresi ve çiçeklenme süresi açısından da istatistiksel olarak önemli bulunmuştur. 
Korelasyon analizi sonuçlarına göre; tane verimi ile bitkide bakla sayısı (0.6278**), baklada tane sayısı (0.3488**), tane nemi (0.6964**) arasında pozitif ve önemli bir ilişki saptanırken, tane verimi ile ilk bakla yüksekliği (0.2657) arasında pozitif ancak önemsiz bir ilişki saptanmıştır. Tane verimi ile çıkış süresi (-0.6431**), 100 tane ağırlığı (-0.7019**) arasında negatif ancak önemli bir ilişki gösterirken, Tane verimi ile çiçeklenme süresi (-0.1671), bitki boyu (-0.2948), bitkide ana dal sayısı (-0.1852) arasında negatif ve önemsiz bir ilişki göstermiştir. 
Bu çalışma, farklı kuru fasulye genotiplerinin farklı iklim ve toprak tiplerinde Konya'nın ekolojik koşullarına uyumluluğunu değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Yetiştirme uygulamalarının optimize edilmesi, tarımsal sürdürülebilirliğin artırılması ve bölgedeki ürün seçeneklerinin çeşitlendirilmesi için değerli bilgiler sağlamayı amaçlamaktadır. Nihayetinde bulgular, çiftçiler ve tarım uzmanları da dahil olmak üzere paydaşlar için kanıta dayalı öneriler ve kılavuzlar sağlamayı ve kuru fasulye yetiştiriciliğinin Konya'nın tarımsal ortamına başarılı bir şekilde entegre edilmesini kolaylaştırmayı amaçlamaktadır.

Abstract:
This research was conducted in Konya ecological conditions, to evaluate the yield and yield components of dwarf bean genotypes. Dry bean genotypes were planted as the main crop on May 21, 2023, followed by the planting of a secondary crop on July 7, 2023. 
The study utilized a total of five genotypes, comprising four lines that advanced to the F7 stage (SK-9, KF-30, SK-10, Türksoy) and one standard variety (Özmen). The field trials were set up using a split-plot experimental design within randomized blocks, with four replications. Sowing times were assigned to the main plots, while genotypes were allocated to the sub-plots. 
The study conducted on bean genotypes, the following values were observed among the genotypes: plant emergence period ranged from 9.21-11.09 days, plant flowering period 53.63-56.25 days, plant height 58.02-87.19 cm, first pod height 8.59-13.42 cm, number of main branches/plant 3.52-4.88 piece, number of pods/plant 13.96-22.88 piece, number of seeds per pod 3.75-5.50 piece, 100 seed weight 28.48-35.78 g, seed moisture content 10.64-12.61%, and grain yield that ranged from 311.00-391.50 kg/da.   
The study conducted, in terms of  sowing time x genotype interaction, the following results were obtained from various parameters measured, plant emergence period ranged from 5.25-16.92 days, flowering period 52.00-56.75 days, plant height 37.29-107.50 cm, first pod height 7.92-15.33 cm, number of main branches/plant 2.79-5.00 piece, number of pods/plant 11.83-26.54 piece, number of seeds/pod 3.50-5.50 piece, 100 seed weight 26.67-38.92 g, grain moisture content 8.51-16.23%, and grain yield that ranged from 275.50-450.25 kg/da.
The study conducted on bean genotypes revealed statistically a significant difference among genotypes in terms of flowering period, plant height, number of pods/plant, number of seeds/pod, 100 seed weight, and grain yield. However, insignificant differences were found among genotypes regarding plant emergence time, first pod height, number of main branches/plant, and grain moisture content.
In this research, the statistical analysis indicated that the effect of sowing time x genotype interaction on plant height, first pod height, number of main branches/plant, number of pods/plant, number of seeds/pods, 100 seed weight, seed moisture content, and grain yield of bean genotypes was not statistically significant. However, for the remaining two parameters, plant emergence time and flowering time, the statistical analysis yielded significant results.
Based on the results of correlation analysis; a positive and significant relationship between grain yield and number of pods per plant (0.6278**), number of grains per pod (0.3488**), and seed moisture (0.6964**), while a positive but insignificant relationship was observed between grain yield and first pod height (0.2657). Grain yield showed a negative and significant relationship with emergence time (-0.6431**) and 100-seed weight (-0.7019**). However, grain yield exhibited a negative and insignificant relationship with flowering time (-0.1671), plant height (-0.2948), and number of main branches/plant (-0.1852).
The research aims to evaluate the adaptability of different dry bean genotypes to the ecological conditions of Konya under different climate and soil types. This assessment aims to provide valuable information for optimizing cultivation practices, increasing agricultural sustainability and diversifying crop options in the region. Ultimately, the findings aim to provide evidence-based recommendations and guidelines for stakeholders, including farmers and agronomists, and facilitate the successful integration of dry bean cultivation into Konya's agricultural environment.