Kıvırcık ırkı koyunlarda sıfat mevsimi içinde ve dışında östrus davranışları ile hormon düzeylerinin incelenmesi
Sexual behavior and hormone levels of Kıvırcık ewes during and out of the breeding season
Yazar: ELİF ERGÜL EKİZ
Danışman: PROF.DR. MUKADDES ÖZCAN
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Fizyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2005
Konu: Fizyoloji = Physiology

Özet:
Bu araştırmada üreme mevsimi içinde ve dışında östrus senkronizasyonu yapılmış Kıvırcık koyunlarında östrus sırasında görülen seksüel davranışlar ile hormonal değişimler incelendi. Ayrıca koyunların bireysel, beslenme ve eliminatif davranışları da takip edildi. Araştırmada kullanılan toplam 24 baş Kıvırcık koyun 12' şerli iki gruba ayrıldı. Birinci grup mevsim içinde, 2. grup ise mevsim dışında 30 mg Florogeston asetat (FGA) içeren vaginal sünger (14 gün) ve süngerlerin çıkarıldığı gün 500 IU (Gebe kısrak serum gonadotropini) PMSG ve 5 mg Dinoprost enjeksiyonu uygulamak suretiyle senkronize edildi. Süngerlerin çıkarılmasından sonra (0. gün, 0. saat) koçla karşılaştırılan koyunların 120 saat süresince 6 saatte bir davranışları gözlendi ve her gözlem sonrasında serum östradiol ve progesteron düzeylerini belirlemek amacıyla kan örnekleri alındı. Proceptive davranış sergileyen koyunların oranı mevsim içinde süngerlerin çıkarılmasını izleyen 36. saatte, mevsim dışında ise 30. saatte en yüksek bulunmuştur. Proceptive davranış sergileyen koyunların oranı açısından 24. saat dışındaki dönemlerde gruplar arasındaki farklılık önemli bulunmamıştır. Başın koça döndürülmesi ve koçun önünde durma davranışları diğer proseptive davranışlara oranla daha yoğun gözlenmiştir. Araştırmada receptive davranış sergileyen koyunların oranı açısından gruplar arasındaki farklılık önemli bulunmamış; en yüksek çiftleşme oranının mevsim içi grubunda 36. saatte (%91.67), mevsim dışı grubunda ise 30. saatte (%66.67) olduğu belirlenmiştir. Mevsim içi ve dışı grupları arasında defekasyon ve seksüel davranışlar açısından önemli farklılıklar bulunmazken, yem tüketme, çiğneme-ruminasyon, su içme, yatma, dikilme, yürüme ve idrar yapma davranışları açısından önemli farklılıklar saptanmıştır. Mevsim içi grubunda yem tüketme, çiğneme-ruminasyon, su içme, yürüme ve seksüel davranışlar sırasıyla %29.9, %30.0, %64.1, %42.1 ve %9.1 oranında daha az; yatma, 63 dikilme ve defekasyon davranışları ise sırasıyla %27.0, %40.4 ve %55.7 oranında daha fazla gerçekleşmiştir. Serum östradiol düzeyleri açısından mevsim içi ve dışı grupları arasındaki farklılığın önemsiz olduğu saptanmıştır. Süngerlerin çıkarıldığı anda mevsim içi grubunda 89.98±6.81 pg/ml, mevsim dışı grubunda ise 123.60±19.54 pg/ml olduğu saptanan östradiol düzeyinin 36. saate kadar belirgin olarak arttığı daha sonra ise hafif bir azalma göstererek dalgalı bir seyir gösterdiği gözlenmiştir. Süngerlerin çıkarılmasından sonra mevsim içi ve mevsim dışı gruplarında sırasıyla 0.194±0.043 ve 0.115±0.009 ng/ml olarak belirlenen serum progesteron düzeyi 48. saate kadar bazal düzeyde seyretmiş, 48. saatten sonra belirgin olarak artmaya başlamış ve 120. saatte her iki grupta da 0.5 ng/ml' nin üzerine çıkmıştır. Mevsim içi ve mevsim dışı gruplarında ortalama östrus başlangıcı sırasıyla 30.00±1.38 ve 26.50±2.27 saat, ortalama östrus süresi ise sırasıyla 19.00±2.20 ve 18.00±2.86 saat olarak belirlenmiştir. Her iki özellik içinde gruplar arasındaki farklılık önemsiz bulunmuştur. Araştırmada östruslar mevsim dışı grubunda 18. saatte, mevsim içi grubunda ise 24. saatte görülmeye başlamış; 30-36. saatler arasında yoğunlaşmış; 48. saatte ise her iki grupta bulunan koyunların tamamı östrus göstermiştir. Her iki grupta da tüm koyunlar senkronizasyon uygulamasına ovulasyon ile yanıt vermişlerdir. Araştırma sonucunda üreme mevsimi dışında senkronize edilen Kıvırcık koyunlarının yapılan uygulamaya mevsim içindekine benzer davranışsal ve hormonal yanıtlar verdiği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
Sexual behavior and hormone levels of Kıvırcık ewes during and out of the breeding season. The objective of the study was to investigate the sexual behaviors and hormonal changes in synchronized Kıvırcık ewes during and out of the breeding season. Feeding, resting and eliminative behaviors of the ewes were also recorded. Twenty-four ewes were divided into two equal groups and the first group was used during the breeding season where the second was used out of the breeding season. Estrous was synchronized with (Flourogestone acetate) FGA intravaginal sponges that were left 14 days, plus an injection of 500 IU (Pregnant mare serum gonadotrophin) PMSG and 5 mg Dinoprost at sponge remowal. Ewes were exposed to a ram immediately following sponge removal (Day 0, Hour 0) and behavior of the ewes were recorded every 6 h, throughout a 120-h period. At the end of each observation period jugular venous blood were collected. Concentrations of estradiol and progesterone were measured in serum by using commercial RIA kits. The percentage of the ewes expressed proceptive behavior was highest at 36 h in Group I and at 30 h in Group II. The differences between groups for the percentage of ewes expressed proceptive behavior were not significant except at 24 h. Proceptive behaviors such as head turning and standing still were observed more frequently. The percentage of ewes expressed receptive behavior were not significant between groups and was found to be highest at 36 h (%91.67) for Group I and at 30 h (%66.67) for Group II. While the differences between groups for defecation and sexual behaviors were not significant, statistically significant differences were observed for eating, ruminating, drinking, lying, standing, walking and urination. Eating, ruminating, drinking, walking and sexual behaviors in Group I were observed %29.9, %30.0, %64.1, %42.1 and %9.1 65 less than Group II, respectively. Lying, standing and defecation behaviors occurred %27.0, %40.4 and %55.7 more in Group I than Group II, respectively. The differences between groups for serum estradiol were not significant. Serum estradiol level determined at 0 h as 89.98±6.81 pg/ml and 123.60±19.54 pg/ml, for Group I and II, respectively, increased until 36 h. After 36 h serum estradiol decreased slightly and then showed a wave like pattern. At the sponge removal serum progesterone were found to be 0.194±0.043 and 0.115±0.009 ng/ml, for Group I and II, respectively. Serum progesterone was at the basal level during the first 48 hours. After 48 h, it started to increase and reached a level >0.5 ng/ml at 120 h in both groups. Estrus onset was 30.00±1.38 and 26.50±2.27 h, for Group I and II, respectively. Estrus duration was 19.00±2.20 and 18.00±2.86 h, for the same groups, respectively. Both estrus onset and estrus duration were not different between groups. The ewes started to show estrus at 24 h after sponge removal in Group I and at 1 8 h in Group II, with the highest incidence of estrus occurred between 30-36 h. In both groups all the ewes came on heat at 48 h. All the ewes in Group I and II ovulated during the experimental period. These results suggest that Kıvırcık ewes synchronized during the anoestrous period show similar behavioral and hormonal responses, as in the breeding season, to the synchronization protocol.