Türk dış politikası açısından Ermeni sorununa güncel yaklaşım
A current approach to the Armenian issue towards Turkish foreign policy
Yazar: SONER KARAGÜL
Danışman: PROF. DR. TÜLAY ÖZÜERMAN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2004
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Ermeni sorunu = Armenian question ; Ermeniler = Armenians ; Ermenistan = Armenia ; Türk dış politikası = Turkish foreign policy ; Türk-Ermeni ilişkileri = Turkish-Armenian relations ; Türkiye = Turkey ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası politika = International policy

Özet:
ÖZET Ermeni sorunu, bir buçuk asır boyunca farklı boyutlarla gündemdedir. Sorun, 19. yüzyılın son çeyreğinde Batılı devletlerin Osmanlı Devleti ve bölgedeki stratejik çıkarları için Ermenileri kullanmalarıyia uluslararası nitelik kazanmıştır. Sonra, ayrılıkçı Ermenilerin Türk topraklarında devlet kurmak için giriştikleri terör eylemleri, baskınlar, isyanlar, ihanetler ve katliamlar çerçevesinde gelişmiştir. Birinci Dünya Savaşı sırasında, Anadolu'da bağımsız Ermeni devleti kurabilmek için Ruslarla işbirliği yaparak her türlü yola başvurmaları, 1915 sevk ve iskanına yol açmıştır. Lozan Antlaşmasfyla Ermeni devleti kurma girişimleri son bulmuş; sorun bir süre ne Ermeniler ne de Batılı devletler tarafından gündeme getirilmemiştir. İkinci Dünya Savaşı yıllarında Yahudilerin yaşadığı acılar, 1915 ve sonrasında yaşananların Ermeni toplumunun hafızasında canlı tutulabilmesi için fırsat yaratmıştır. Bu, aynı zamanda diasporada yaşayan Ermeniler için Ermeni ulusal bilincinin oluşturulmasının ve yaşatılmasının lokomotifi olacak "soykırıma uğramış ulus" temasını ortaya çıkarmıştır. Ermeniler, Soğuk Savaş dönemi boyunca "yüzyılın ilk soykırımına uğradıklarını anlatabilmenin türlü yollarını aramışlardır. Dünyanın değişik ülkelerinde yaşayan Ermeniler tarafından anma törenleriyle başlatılan süreç, kanlı terör eylemleriyle sürdürülmüştür. Soğuk Savaş döneminin sonlarına doğru Ermeni terörünün misyonunu tamamlaması, sorunu yeni bir zemine taşımıştır. Soykırımın uluslararası düzeyde tanıtılması, ülkelerle resmi ya da sivil örgütler tarafından tanınması ve Türkiye'nin tanıması şeklinde özetlenebilecek olan yeni süreç, Türk dış politikası açısından önem taşımaktadır. Soğuk Savaş sonrasında kendisini yepyeni bir dış politika ortamında bulan Türkiye, yeni boyutlarıyla yeniden gündeme getirilen Ermeni sorununa ilişkin nasıl bir dış politika izlemektedir? Çalışmada, bir yandan buna yanıt aranırken, bir yandan izlenecek stratejiler için güncel yaklaşımlarda bulunulmaktadır. Bu amaçla, öncelikle sorunun kapsamı, nedenleri ve tarafları ile tarafların soruna yaklaşımları ve ileri sürdükleri tezler incelenmiştir. Ardından, sorunun gelişim süreci anlatılarak, Soğuk Savaş sonrası dönemde sorunun ortaya çıkan yeni boyutları, Türk dış politikası açısından değerlendirilmiştir Son olarak sorunun Türkiye- Ermenistan ilişkilerine yansımaları, uluslararası hukuk boyutu, Türkiye'de soruna ilişkin girişimler ve yeni stratejiler irdelenmiştir. V

Abstract:
ABSTRACT The Armenian Issue has been on the agenda with its different dimensions since the last one and a half century. The issue turned out to be an international problem at the last quarter of the 19th century for strategic interests of the Western countries in the Ottoman Empire and at the region. Later on, it had been exacerbated by the terror acts, raids, uprisings, betrayals and massacres committed by the separatist Armenians at the Turkish land to form an Armenian state. The Armenians submitting every way with the cooperation of Russia during World War I caused to the mandatory immigration and settlement of 1915. With the Lausanne Treaty, the initiation to form an Armenian state came to an end and for a while the issue had not been on the agenda of neither the Western countries nor the Armenians. The sorrows of the Jewish people during World War II gave a chance to the Armenian society to preserve the 1915 and after events still live. At the same time, the "genocide exposed nation" theme had been emerged as the driving force to form and pursuing the Armenian national conscious for the Armenian Diaspora. During the Cold War, the Armenians had tried to inform that they were exposed to "the first genocide of the century". The process had been started with the commemoration by the Armenians living different parts of the world and went on by the bloody terror acts. At the end of the Cold War era, by the completion of its mission with the terror acts, the issue came to another phase. The new process -the present the "genocide" at the international fore, its recognition by the states and civil societies, recognition by Turkey- has been important for the Turkish Foreign Policy. How and what kind of foreign policy strategy does Turkey pursue to the Armenian issue with its new dimensions where Turkey found herself at a new and different foreign policy situation at the Post Cold War era. At this study, both the so-called question had been tried to answer and current approaches had been made to the pursuing strategy. For this purpose, the scope, causes and sides of the issue and their approach had been investigated. After, the process of the issue had been marked and the new dimensions emerged at the Post Cold War era had been evaluated for the point of view of Turkish Foreign Policy. Finally, its effects to the relations between Turkey and Armenia, international law dimension, initiations in Turkey and new strategies had been evaluated. VI