Sulama suyu tedarik ve fiyatlandırma sisteminin analizi: Bafra Ovası örneği
Analysis the irrigation supply system and water pricing: The case of Bafra plain, Turkey
Yazar: ESİN HAZNECİ
Danışman: PROF. DR. HALİL KIZILASLAN
Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Fiyatlandırma = Pricing ; Sulama suyu = Irrigation water

Özet:
Bu araştırmanın temel amacı, Samsun ili Bafra ilçesi sağ sahil sulama alanında, sulama suyu tedarik sistemi içinde yer alan su tedarikçisi Altınkaya Sulama Birliği ile su kullanıcısı tarım işletmelerini, sulama işletmeciliği ve su kullanım karakteristikleri açısından incelemek ve sulama suyu fiyatlandırma sistemini analiz etmektir. Araştırma verileri Altınkaya Sulama Birliği ile sulama birliğinden su temin eden tesadüfi olarak seçilmiş 128 tarım işletmesinden anket yoluyla toplanmıştır. İncelenen işletmelerin ekonomik analizinde klasik ekonomik analiz yaklaşımları, sulama suyu işletmeciliğinin analizinde performans göstergeleri, optimum işletme organizasyonlarının belirlenmesinde doğrusal programlama metodu ve sulama suyu birim fiyatlarındaki değişimin optimum plana etkilerini belirlemede değişken fiyatlı programlama metodu kullanılmıştır. Araştırma sonuçları üçüncü grupta yer alan tarım işletmelerinin ekonomik performansının, diğerlerinden daha iyi olduğunu göstermiştir. Araştırma sonuçları işletme büyüklük gruplarının tamamında tarım işletmelerinin mevcut durumdan olması gereken organizasyona geçtiklerinde, brüt ve tarımsal gelirlerinin yükseleceğini göstermiştir. Brüt gelir artışı, birinci grup işletmelerde yaklaşık iki kat, ikinci grup işletmelerde %69 ve üçüncü grup işletmelerde %9'dur.  Sulama suyu birim fiyatı yükseldikçe işletme büyüklük gruplarının tamamında işletmelerin brüt gelirlerinin azaldığı tespit edilmiştir. Sulama suyunun fiyatında meydana gelecek  %1'lik artış, inceleme alanında faaliyet gösteren işletme büyüklük gruplarının tamamında, brüt karın %1'in altında azalmasına yol açmaktadır. İşletme büyüklük gruplarının tamamında sulama suyu birim fiyatı yükseldikçe optimum plana kuru tarım koşullarında üretimi yapılan ürünler girmeye başlamaktadır. Araştırma sulama suyu ücretlerinin belirlenmesinde işletme büyüklük gruplarının farklılıklarının dikkate alınmasını önermektedir. Ayrıca sulama suyu fiyatları, sulama suyunun marjinal değerine göre belirlenmelidir ve çiftçilerin ödeme gücünü aşarak sulu tarımdan vazgeçmelerine yol açmayacak ve sulama birliğinin masraflarını karşılayabilecek düzeyde olmasına dikkat edilmelidir. 

Anahtar kelimeler: Samsun, Bafra, Sulama işletmeciliği, Sulama suyunun fiyatlandırılması, Fiyat değişkenliği, Sulama suyunun marjinal değeri

Abstract:
The purposes of the study were to investigate the characteristics of supplier, Altınkaya Irrigation Union, and users of irrigation water, which were the main actors of irrigation supply system and to analyze water pricing system in Bafra irrigation area of Samsun province. Research data were collected from Altınkaya Irrigation Union and randomly selected 128 farms by using well-structured questionnaire.  During the stage of financial analysis, managerial analysis, developing optimum farm plan and exploring the effects of irrigation water prices variation on farm organizations, classical economic analysis approach, performance indicators, linear programming and variable price programming were used, respectively. Research results showed that the third group of sample farms was financially successful comparing to others. Research results also showed that the gross income of the sample farms would increase if they adapted themselves to the optimum farm plan. The increase in gross income of first, second and third group farms would be two times, 69% and 9%, respectively. Farm income decrease was associated with the increase in price of irrigation water in sample farms. Increase in price of irrigation water by 1% would led to decrease in gross farm income by less than 1%. In the research area, farmers tended to increase dryland farming when the price of irrigation water would increase. The study suggested the considering the difference among the farms having different scale when determining the irrigation water price. When determining the irrigation water price, marginal value of the irrigation water should be considered farmers' payment capacity and the union management and maintenance costs.

Key words: Samsun, Bafra, Irrigation management, Irrigation water pricing, Price variability, Marginal value of irrigation water