Dijital teknolojilerin doğru kullanımına yönelik bir ölçek geliştirme çalışması
A scale development study on the correct use of digital technologies
Yazar: GAMZE KETREZ
Danışman: PROF. DR. METİN HASDE
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Gülhane Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Halk Sağlığı = Public Health

Özet:
Amaç: Bu çalışma dijital teknolojilerin doğru kullanılmasına yönelik geçerlik güvenirlik analizleri ile yeni bir ölçek geliştirmek amacıyla yapılmıştır.

Gereç ve Yöntem: Araştırma, metodolojik tipte bir çalışma olup 2021-2022 eğitim-öğretim döneminde, Sağlık Bilimleri Üniversitesi Gülhane Kampüsü'nde yer alan altı fakültedeki bütün sınıflarda okuyan öğrencilerde yapılmıştır. Çalışmaya katılan 676 öğrencinin verileri analiz edilmiştir. Ayrıca tekrar test süreci için farklı 40 kişiye iki hafta süre ile tekrar anket uygulanmıştır. Ölçeğin madde havuzu oluşturulduktan sonra 13 uzman görüşü alınmıştır. Verilerin analizi katılımcıların sosyodemografik özellikleri ve dijital teknolojilerin kullanımına yönelik özellikleriyle ilgili olarak tanımlayıcı istatistiksel analizler, geçerlilik ve güvenirlik analizleri olmak üzere üç başlık altında yapılmıştır. Analizler için Microsoft Excel 2016, SPSS 26.0 paket programı ve LISREL 8.80 programından faydalanılmıştır.

Bulgular: Madde havuzunda yer alan 62 madde uzman görüşleri sonrasında KGO ≥0,538 olan 34 maddeye düşürülmüştür. KGİ 0,682 olarak saptandığı için ölçek anlamlı bulunmuş ve sahada uygulanmıştır. Katılımcıların %71,3'ü (n=482) kadın, yaş ortalaması 21,06±1,78'dir. Dijital teknolojilerin en çok kullanım amacı olarak %77,1 (n=521) ile en yüksek oranda "İletişim kurmak" ifade edilmiştir. Katılımcıların internette en çok vakit geçirdikleri alanın %91,1 (n=616) ile "Sosyal medya platformları" olduğu görülmektedir. KMO değerinin 0,829 olarak bulunmuş olması örneklemin faktör analizi için yeterli olduğunu, Barlett testi sonucuna göre p<0,001 olarak belirlenmesi ise ölçeğin faktör analizine uygun olduğunu göstermektedir. AFA'ya göre ölçek "Bilinçli Kullanım" ve "Faydalı Kullanım" olmak üzere iki faktör altında toplanmış ve toplam varyansın %41,35 olduğu belirlenmiştir. Ölçeğin güvenirliği için Cronbach Alpha değeri 0,812 olarak saptanmıştır. DFA'ya göre de ölçeğin uyum indeksleriyle mükemmel uyum içerisinde olduğu belirlenmiştir. Ölçek toplam puanı, faktörlerin toplam puanları ve maddeler için ayrı ayrı yapılan madde ayırt edicilik analizlerinde anlamlı farklılıklar bulunmuştur. Test-tekrar test analizlerinde toplam ölçek için ICC=0,815, Spearman Korelasyon katsayısı ise r=0,768 olarak saptanmıştır. Ölçeğin toplam puanının toplanabilir olduğu Tukey testi ile saptanmıştır (p=0,812). Ayrıca ölçeğin tepki yanlılığı olmadığı da belirlenmiştir (p<0,001).

Sonuç: Dijital bağımlılıklar çağın önemli bir halk sağlığı problemi olarak görülmektedir. Bağımlılıklar üzerine teşhis ve tedavi etmeye yönelik çalışmalar yapılmış olsa da önlemeye yönelik çalışmalar oldukça azdır. Dijital bağımlılıkların önlenmesi adına atılabilecek ilk adım doğru kullanımı belirlemektir. Bu alanda geliştirilmiş bir ölçek bulunmaması sebebiyle geçerli, güvenilir, kolay uygulanabilir bu ölçeğin geliştirilmiş olmasının bu alanda yapılacak olan çalışmalara öncülük edeceği ve fayda sağlayacağı düşünülmektedir.

Abstract:
Aim: This study was conducted to develop a new scale for the correct use of digital technologies with validity and reliability analysis.

Materials (Patients) and Methods: The study is a methodological study and was conducted in the 2021-2022 academic year among students studying in all grades in six faculties on the Gülhane Campus of the University of Health Sciences. The data of 676 students participating in the study were analyzed. In addition, for the re-test process, 40 different people were re- surveyed for two weeks. After the item pool of the scale was created, 13 expert opinions were taken. The data were analyzed under three headings: descriptive statistical analyses related to the sociodemographic characteristics of the participants and their characteristics regarding the use of digital technologies., validity and reliability analyses. Microsoft Excel 2016, SPSS 26.0 package program and LISREL 8.80 program were used for the analysis.

Results: The 62 items in the item pool were reduced to 34 items with CVR ≥0.538 after expert opinions. Since the CVI was found to be 0.682, the scale was found to be meaningful and applied in the field. 71.3% (n=482) of the participants were female and the mean age was 21.06 ±1.78. Among the most common purposes of using digital technologies, the highest rate of 77.1% (n=521) stated "To communicate". It is seen that the area where the participants spend the most time on the internet is "Social media platforms" with 91.1% (n=616). The fact that the KMO value was found to be 0.829 indicates that the sample is sufficient for factor analysis, and the Barlett test result of p<0.001 shows that the scale is suitable for factor analysis. According to EFA, the scale was grouped under two factors as "Conscious Use" and "Useful Use" and the total variance was determined to be 41.35%. For the reliability of the scale, Cronbach Alpha value was determined as 0.812. According to CFA, it was determined that the scale was in perfect fit with the fit indices. Significant differences were found in the item discrimination analyses conducted separately for the total score of the scale, the total scores of the factors and the items. In test-retest analyses, ICC=0.815 for the total scale and Spearman Correlation coefficient was found as r=0.768. Tukey test revealed that the total score of the scale was summable (p=0.812). It was also determined that the scale had no response bias (p<0.001).

Conclusion: Digital addictions are seen as an important public health problem of the age. Although there have been studies on addictions in the field of diagnosis and treatment, there are very few studies on prevention. The first step that can be taken to prevent digital addictions is to determine the correct use. Since there is no scale developed in this field, it is thought that the development of this valid, reliable, easily applicable scale will pioneer and benefit the studies to be conducted in this field.