Christopher Hill'in tarihçiliği ve siyasal iktisadi eleştiri zemini olarak din: 17. yüzyıl Osmanlı toplumuna dair bir aşağıdan tarih incelemesi
Christopher Hill's historical perspective and religion as a ground for political economic criticism: A history from below study on 17th century Ottoman society
Yazar: ÜMMÜGÜLSÜM AKŞEKER
Danışman: DOÇ. DR. ATEŞ USLU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion ; Siyasal Bilimler = Political Science ; Tarih = History
Dizin: 17. yüzyıl = 17. century ; Din = Religion ; Din-siyaset ilişkileri = Religious-politics relations ; Hill, Christopher = Hill, Christopher ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Siyasal eleştiri = Political criticism ; Tarihçilik = Historiography ; Türk düşünce tarihi = Turkish thought history

Özet:
Düşünce tarihi çalışmalarında yoksul/çalışan/mülksüzlerin düşünceleri az yer tutar. Oysa devletler onların üretimiyle ayakta kalmış tarihteki büyük değişimler bu geniş kesimlerin katılımıyla mümkün olmuştu. Tarihyazımı içerisindeki farklı gelenekler ve tarihçiler toplumun düşüncelerini anlamak için farklı yöntemler geliştirdiler. Bu tarihçilerden birisi olan Christopher Hill, 17. yüzyıl İngiliz Devrimini açıklamak ve bu süreçte gelişen düşünceleri ele almak için siyaset, iktisat, din ve düşünce arasında karşılıklı dinamik ilişkinin olduğu bir yöntem ortaya koyar. Hill'in çalışmalarında din hem toplumsal koşulların aktif bir değişkeni hem de alt sınıflar için düşünce üretme zemini olarak karşımıza çıkar. Bu çalışmada Hill'in yönteminin Osmanlı tarihçiliğinde aşağıdan tarih çalışmalarına nasıl bir yol gösterebileceği üzerinde durulacak, Osmanlı toplumunun düşünce tarihinin nerelerde aranabileceği sorusu cevaplanmaya çalışılacak ve 17. yüzyıl Osmanlı toplumunun düşünce dünyasına yönelik bir aşağıdan tarih çalışması örneği sunulacaktır. Osmanlı toplumunun kendi düşünce üretimi ve dinin buradaki rolü incelenerek, dinin siyasal ve iktisadi eleştiri ile ilişkisi ortaya konacaktır.

Abstract:
In intellectual history studies, thoughts of the poor/working/dispossessed take little place. However, states survived with their production, and great changes in history were possible with the participation of these large groups. In historiography, different traditions and historians have developed different methods to understand the thoughts of society. Christopher Hill, one of these historians, presents a method in which there is a dynamic relationship between politics, economics, religion and thought in order to explain the 17th century English Revolution and to deal with the ideas that developed in this process. In Hill's studies, religion appears as both an active variable of social conditions and a ground for generating ideas for the lower classes. In this study, it will be emphasized how Hill's method can guide the studies of history from below in Ottoman historiography, the question of where to search for the history of thought of the Ottoman society will be tried to be answered, and an example of a history from below study will be presented for the intellectual world of the 17th century Ottoman society. By examining Ottoman society's own production of thought and the role of religion here, the relationship between religion and political and economic criticism will be revealed.