Florya [Carduelis chloris (L., 1758); aves]`nın batı palearktik bölgedeki coğrafi varyasyonu ve bazı biyo-ekolojik özelliklerinin araştırılması
Investigations on the geographical variation in the western palearctic region and some bioecological characteristics of the greenfinch [Carduelis chloris (L., 1758)]
Yazar: ATIL BARIŞ ALBAYRAK
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ZAFER AYAŞ
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Zooloji = Zoology

Özet:
İki ana bölüm halinde planlanan bu çalışmanın birinci bölümünde, floryanın (Carduelis chloris) Batı Palearktik Bölge'deki dağılımı incelenmiş, habitat ve besin tercihleri, yıllık populasyon dalgalanmaları ve bazı üreme parametreleri, Çamlıdere-Ankara'da düzenli olarak yürütülen populasyon gözlemleri ve sayımlarıyla 2006-2007 yıllarında izlenmiştir. Bir yıl sonunda elde edilen veriler, Çamlıdere florya populasyondaki birey sayısının yıl içerisinde dalgalanma gösterdiğini ortaya koymuştur. Türün Türkiye'yi de içerisine alan Batı Palearktik Bölge'deki dağılımının ise, mevsime bağlı olarak değiştiği ve uygun habitatlarca şekillendirildiği gözlenmiştir. Üreme parametrelerine ilişkin olarak, floryanın üreme dönemi süresince iki defa kuluçka yaptığı bulunmuştur. Nisan ayı ortalarında başlayan ilk kuluçkaya ait yavru uçuşlarının mayıs sonunda, haziran ayı ortalarında başlayan ikinci kuluçkaya ait yavru uçuşlarının ise temmuz ayı sonunda olduğu görülmüştür. Üreme dönemi boyunca floryaların, büyük tohumlar ile meyvelerin özellikle etli kısımlarıyla beslendikleri ortaya konmuştur.İkinci bölümde, floryanın seçilen altı dış morfolojik karakter açısından sergilediği vücut büyüklüğüne yönelik varyasyon örüntüsü, coğrafi ve çevresel değişkenler ile ilişkilendirilerek değerlendirilmiş, ekocoğrafi kurallardan Bergmann ve Allen Kuralları test edilmiştir. Bunun için, Türkiye sınırları içerisindeki sekiz farklı bölgeden toplanmış erkek bireylere ait 78 örnek ile Batı Palearktik Bölge'deki 23 farklı populasyondan toplanmış erkek bireylere ait 176 müze örneği kullanılmıştır. Morfolojik karakterlerin çok değişkenli analizle bir arada değerlendirilmesi sonucunda, florya populasyonları için bölgeler arasında varyasyon olduğu görülmüştür. Ancak tek yönlü varyans analizi ve çok değişkenli kümeleme analizi sonuçlarına göre, populasyonlar arasındaki seçilen karakterlere dayalı farklılaşmaların, floryanın dağılım alanı içerisinde tartışılan alt tür örüntüsüne uyum göstermediği bulunmuştur. Analizler, Türkiye için ise iki farklı desen ortaya koymuştur. Floryanın Batı Palearktik Bölge'de, vücut büyüklüğünün göstergesi olarak ele alınan tarsus karakteri açısından Bergmann Kuralı'na, gaga karakteri açısından ise Allen Kuralı'na uyum göstermiş olduğu da saptanmıştır. Batı Palearktik Bölge'de florya populasyonlarının seçilen karakterler açısından iki yönlü varyans analizi ile testi, kullanılan karakterler açısından eşeysel dimorfizme yönelik önemli bir fark olmadığını ortaya koymuş, Türkiye için yapılan değerlendirmeler de bu durumu doğrulamıştır.

Abstract:
This study is composed of two main chapters. In the first chapter, the distribution of greenfinch (Carduelis chloris) in the Western Palearctic Region, its habitat and choice of food, its yearly population fluctuations along with some breeding parameters are studied by systematic population observations and census in Çamlıdere, Ankara in 2006-2007. Following a year of study, accumulated data have shown that the number of individuals in greenfinch population in Çamlıdere fluctuates within a year. It has been observed that within the Western Palearctic Region that covers Turkey, the distribution of the species changes according to the season and that the distribution is shaped by the available habitats. The breeding parameters show that within the breeding period, greenfinch incubates twice. The flight of the first batch of nestlings starts mid-April, and are observed till the end of May. The flight of the second batch of nestlings starts mid-June, and are observed till the end of July. During the breeding period, greenfinch eats big seeds, and especially the flesh of fruits.In the second chapter, the variation pattern according to body size within chosen six outer morphological characters are evaluated in relationship with geographical and environmental variables, and among the eco-geographical rules, Bergmann and Allen rules are tested. In order to perform the tests, 78 samples from male individuals obtained from eight different regions within the borders of Turkey, and 176 museum samples of male individuals from 23 different populations within the Western Palearctic Region are used. When morphological characters are evaluated along with multivariate analysis, it has been observed that there are variation between regions for greenfinch populations. However according to the univariate analysis and multivariate cluster analysis results, the differentiation based on the chosen character within the population is not coherent with the sub-species pattern that is discussed within the distribution area of the greenfinch. Analyses show two different patterns within Turkey. Greenfinch displays coherence with the Bergmann Rule in the Western Palearctic Region with regard to its tarsus character that is taken as an indicator of the body size. It has also been identified that with regards to its beak character, greenfinch displays coherence with the Allen Rule. Testing the chosen morphological characters of greenfinch populations in the Western Palearctic Region by two-way ANOVA did not display a significant difference regarding sexual dimorphism of the chosen characters, and these results were supported by the evaluation of the samples from Turkey.