Ortaokul öğrencilerinin çevreye yönelik tutum ve duyarlılıkları üzerinde çevre konulu okuma kitaplarının etkisi
The effect of environmental reading books on secondary school students' attitudes and sensitivities towards the environment
Yazar: YASEMİN SARIHAN
Danışman: DOÇ. DR. BİRCAN EYÜP
Trabzon Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Duyarlık eğitimi = Sensitivity education ; Kitap okuma = Book reading ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Çevre eğitimi = Environmental education ; Çocuk edebiyatı = Children’s literature

Özet:
Bu çalışmanın amacı çevre duyarlılığını konu alan çocuk kitaplarının ortaokul öğrencilerinin çevreye yönelik tutum ve duyarlılıklarına etkisini incelemektir. Çalışma, karma yöntemin yakınsayan paralel desenine göre tasarlanmıştır. Çalışma grubunu Rize ilindeki bir devlet okulunda 2 deney ve 1 kontrol grubu olmak üzere 7. sınıfta öğrenim gören 51 öğrenci oluşturmaktadır. Çalışmanın verileri Kişisel Bilgi Formu, İlköğretim Öğrencileri İçin Çevre Tutum Ölçeği, Çevreyle İlgili Kompozisyonlar ve Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu kullanılarak toplanmıştır. Çalışmadan elde edilen nicel verilerin analizinde SPSS 23.0 paket programından yararlanılmıştır. Nitel veriler ise betimsel ve içerik analizi ile çözümlenmiştir. 
Çalışmada sadece çevre konulu okuma kitaplarının okutulduğu deney 1 grubunun ön ve son test tutum puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark olmadığı ve sadece çevre konulu kitaplar okumanın öğrencilerin çevreye yönelik tutumlarını belirgin bir şekilde etkilemediği sonucuna ulaşılmıştır. Bununla beraber çevreyle ilgili kitapların okutulup çeşitli etkinliklerin yapıldığı deney 2 grubu öğrencilerinin ön ve son test puanları arasında anlamlı bir farkın olduğu, çevre konulu kitaplar okumanın ve bunlarla ilgili etkinlikler yapmanın öğrencilerin çevreye yönelik tutumlarını belirgin ölçüde etkilediği gözlenmiştir. Çevre konulu kitaplar okumayan ve bunlarla ilgili etkinlik yapmayan kontrol grubu öğrencilerinin ise ön ve son test puanları arasında anlamlı bir fark olmadığı tespit edilmiştir. Deney grupları ve kontrol grubu öğrencilerinin çevreye ilişkin düşüncelerini belirlemek amacıyla uygulama öncesinde ve sonrasında yazdırılan kompozisyonlar ile deney 1 ve deney 2 öğrencileriyle süreç sonunda yapılan yarı yapılandırılmış görüşme sonuçlarına göre deney 2 grubu öğrencilerinde daha çok olmak üzere deney gruplarının çevreye yönelik duyarlılıklarında belirli oranda bir artışın olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Kontrol grubu öğrencilerinin duyarlılıklarının ise süreç öncesinde ve sonrasında birbirine yakın olduğu gözlenmiştir. Buradan hareketle çevre konulu okuma kitaplarının okunmasının çevre tutumunu ve duyarlılığını etkilediği bununla beraber sürecin etkinliklerle desteklenmesinin kazandırılacak tutum ve duyarlılığın oranını artırdığı, etkinliklerle desteklenmeyen süreçte ise okuma kitaplarının öğrencilerin çevreye yönelik tutumlarını belirgin bir fark oluşturacak şekilde artırmadığı tespit edilmiştir. Süreç boyunca kullanılan farklı etkinliklerin öğrencilere yaparak-yaşayarak öğrenme imkânı sunduğundan öğrencilerin okuma motivasyonunu ve çevreye yönelik tutumunu artırdığı belirlenmiştir. Ayrıca süreç boyunca yapılan yazma çalışmalarının, öğrencilerin yazma becerilerine ve konu ile ilgili yazı içeriklerini zenginleştirmelerine katkı sağladığı sonucuna ulaşılmıştır. Çalışmanın sonuçlarından hareketle, öğrencilerin çevreye yönelik tutum ve duyarlılığının artırılmasında etkinliklerle desteklenen çevre konulu okuma kitaplarından yararlanılması önerilmiştir.

Abstract:
The aim of this study is to examine the effect of children's books on environmental awareness on secondary school students' attitudes and awareness towards the environment. The study was designed according to the convergent parallel design of the mixed method. The study group consists of 51 students studying in the 7th grade at a public school in Rize, including 2 experimental groups and 1 control group. The study data were collected using the Personal Information Form, Environmental Attitude Scale for Primary School Students, Environmental Compositions, and Semi-Structured Interview Form. SPSS 23.0 package program was used to analyze the quantitative data obtained from the study. Qualitative data were analyzed using descriptive and content analysis. 
As a result of the study, it was concluded that there was no statistically significant difference between the pre- and post-test attitude scores of the Experimental Group 1, in which only environmental-themed books were read, and reading only environmental-themed books did not significantly affect the students' attitudes towards the environment. In addition, it was observed that there was a significant difference between the pre- and post-test scores of the students in the Experimental Group 2, in which books on the environment were read and various activities were carried out, and that reading books on the environment and doing activities related to them significantly increased the students' attitudes towards the environment. It was determined that there was no significant difference between the pre- and post-test scores of the control group students who did not read books on the environment and did not do any activities related to them. According to the results of the compositions written before and after the implementation and the semi-structured interviews conducted with the experimental groups 1 and 2 in the final phase to determine the opinions of the experimental group and control group students on the environment, it was concluded that there was a certain increase in the environmental awareness of the experimental groups, more so in the experimental group 2 students. It was observed that the awarenesses of the control group students were similar to one another before and after the implementation. Based on these results, it has been determined that reading environmental-themed books affects environmental attitudes and awareness of the students as long as we support the process with activities that increase the rate of attitude and awareness to be gained, and when the process is not supported by activities, reading books only do not increase students' attitudes towards the environment in a way that will make a significant difference. 
It has been determined that the different activities used throughout the process increase students' reading motivation and attitude towards the environment, as they provide students with the opportunity to learn by doing. In addition, it was concluded that the writing exercises carried out throughout the process contributed to the students' writing skills and the enrichment of their content on the subject. Based on the results of the study, it is suggested that environmental reading books supported by activities should be used to increase students' attitudes and awareness towards the environment.