Sanal gerçeklik temelli öğrenme ortamının yangın güvenliğine yönelik davranışsal becerilerin gelişimine etkisi
The impact of virtual reality based learning environment on the development of behavioral skills towards fire safety
Yazar: SEYFULLAH GÖKOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. ÜNAL ÇAKIROĞLU
Trabzon Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilgisayar destekli eğitim = Computer assisted education ; Davranış geliştirme = Behaviour development ; Davranışsal tutum = Behavioural attitude ; Elektronik öğrenme = Electronic learning ; Eğitim bilimleri = Educational science ; Sanal gerçeklik = Virtual reality ; Sanal ortamlar = Virtual environments ; Yangın = Fire ; Yangın güvenliği = Fire safety ; Öğrenme ortamı = Learning environment

Özet:
Bu araştırmanın amacı, temel yangın güvenliği becerilerinin öğretimine yönelik sanal
gerçeklik temelli bir öğrenme ortamının geliştirilmesi ve bu ortamın ortaokul düzeyinde
öğrenim gören öğrencilerin ikametgâh yangınlarına yönelik temel davranışsal becerilerinin
gelişimi üzerindeki etkisinin incelenmesidir. Bu çerçevede bireylere çeşitli tehlike
durumlarına yönelik güvenli davranışsal beceriler kazandırmak amacıyla kullanılan
davranışsal beceri eğitimi yöntemi ve sanal gerçeklik teknolojisi sentezlenerek Sanal
Gerçeklik Temelli Davranışsal Beceri Eğitimi (SG-DBE) modeli önerilmiştir.
Keşfedici durum çalışması yönteminin kullanıldığı araştırma 9-12 yaş aralığındaki 10
öğrenci ile birlikte yürütülmüştür. Araştırma kapsamında geliştirilen Sanal Gerçeklik
Temelli Yangın Güvenliği Eğitimi (SANYAN) ortamında tasarlanan yangın senaryoları
üzerinden katılımcılara sanal gerçeklik gözlüğü ve joystick ile temel yangın güvenliğine
yönelik davranışsal beceri eğitimi verilmiştir. SG-DBE çerçevesinde katılımcıların
davranışsal becerilerindeki değişimler ve sanal ortamda edinilen davranışların gerçek
yaşam koşullarına transfer edilebilirliği incelenmiştir.
Araştırma sonucunda katılımcıların SG-DBE öncesinde genellikle yangın ortamında
kalma ve yangın ile etkileşime girme şeklinde davranışlar sergilerken SG-DBE sonrasında
binayı terk etme ve yetişkinlerden yardım istemeye yönelik davranışlar sergiledikleri
görülmüştür. Sanal gerçeklik ortamları üzerinden gerçekleştirilecek beceri eğitimlerinde
katılımcıların davranışsal beceri kazanımı düzeyleri ile sanal gerçeklik ortamları tarafından
sunulan bulunuşluk hissi arasında pozitif ilişki olduğu belirlenmiştir. SG-DBE ile verilen
eğitimlerde sanal ortamda edinilen davranışsal beceriler gerçek uygulama ortamında da
sergilenebilmiştir. Ayrıca katılımcıların sahip olduğu duyuşsal özelliklerin uygulamalarda
sergileyecekleri davranışlar üzerinde etkili olmaktadır.
Araştırmada önerilen SG-DBE modeli ile geleneksel davranışsal beceri eğitimlerinin
yenilikçi bir teknoloji olan sanal gerçeklik yaklaşımı ile birleştirilerek yüksek düzeyde risk
içeren veya gerçekte uygulanması zor olan beceri eğitimleri için kullanılabilir nitelikte
olacağı düşünülmektedir.

Abstract:
The aim of this study is to develop a virtual reality-based learning environment for
teaching basic fire safety skills and to evaluate the impact of this environment on the
development of basic behavioral skills of secondary school students. In this context,
Virtual Reality-Based Behavioral Skills Training (VR-BST) model has been proposed by
synthesizing behavioral skills training method and virtual reality technology which are
used to provide individuals with safe behavioral skills towards various dangerous
situations.
The research using the exploratory case study method was conducted with 10
students aged 9-12 years. Participants were trained about behavioral skills related to
basic fire safety with HMD and joystick on fire scenarios designed in the Virtual Reality
Based Fire Safety Training (VR-FST). The development of the behavioral skills of the
participants in the framework of VR-BST and the transferability of the behaviors acquired
in the virtual environment to the real-life conditions were examined.
At the end of the research, it was observed that participants exhibited behaviors
such as staying in fire environment and interacting with fire before VR-BST, while
exhibiting behaviors towards leaving the building and asking for help from adults after VRBST. It was determined that there was a positive relationship between the behavioral skills
and the presence of the virtual reality environments. In the trainings given with VR-BST,
the behavioral skills acquired in the virtual environment were exhibited in the real
environment. Moreover, it affects the behaviors of the affective features of the
participants. In addition, the characteristics of the participants have an impact on the
behaviors.
With the proposed VR-BST model, it is thought that the traditional behavioral skills
training will be combined with the virtual reality approach and can be used for skills
training that is highly risky or difficult to implement in real life.