Geçmişten günümüze Sivas Cami-i Kebir (Ulu Cami)
Sivas Mosque-i Kebir (Ulu Mosque) from past to present
Yazar: HASAN KARA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEVLÜT DEDE
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
Geçmişten günümüze medeniyetlerin beşiği olan Anadolu'nun kadim kenti olan Sivas, topraklarında barındırdığı medeniyetlere ait tarihi eserlerle bir mozaik gibidir. 
Bu çalışmada Sivas Ulu Camii 'ye ait arşivde yer alan görevlilerin atama, azil, şikâyet yer alan evrakların incelemesini yapıp ayrıca eserle ilgili yapılan çalışmaların arşiv taramasından, çevirilerden ve Vakıflar Genel Müdürlüğü'ne ait yazılı ve görsel materyallerden faydalanıp, eserin günümüze kadar nasıl ulaştığını analiz etmeye çalıştık.
Anadolu Türk Mimarisi uzmanları, mimari özelliklerinden hareketle camiinin Danişmendliler tarafından XII. yüzyıldan daha erken bir diliminde yapıldığını kabul etmektedirler. Zaman içerisinde Sivas topraklarında yaşanan sert mücadelelerden dolayı vakfiyelerin kaybolduğu görülmektedir. Daha sonraki süreçte Osmanlı hâkimiyeti ile tekrar akarların sağlanmıştır. Devletin merkezi otoritesinin zayıflaması, vakıf sisteminin bozulması ile zamanında bakımlarının yapılmaması da eserin olumsuz yönde etkilenmesini sağlamıştır. Yirminci yüzyılın başında iklimin olumsuz etkisi, zamanın verdiği yorgunluk ile tahrip olan yapının ibadet alanın yıkılmış ve belirli dönem âtıl hale gelmiştir. Cami, 1955 yılında ibadet kısmı tamamen yıkılıp yeniden inşa edilmiştir.
Fakat minare kısmı özellikle yapıldığı günden itibaren orijinal şekilde olup, sadece şerefeden üst kısım Osmanlı Devleti ile Mezid Bey mücadelesi zamanında mücadelede yangın vasıtası ile yıkılmış ve daha sonra inşa edilmiştir. Bazen ise deprem, doğal nedenlerden dolayı külah kısmı yıkılmış ve yıldırım düşmesi ile yüzeyinin tahrip olduğu gözükmektedir. Şerefe'den alt kısım yapıldığı günden itibaren orijinalliğini korumakta eğik görünümü olduğu anlaşılmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Sivas, Sivas Camii Kebiri (Ulu Cami).

Abstract:
Sivas, the ancient city of Anatolia, which has been the cradle of civilizations from past to present, is like a mosaic with the historical artifacts of the civilizations it hosts on its lands. In this study, we look through the records of the Sivas Grand Mosque's archive related to the appointment, dismissal, and complaints of the officials. We also make use of the archive scanning of the research conducted on the work, translations, and written and visual materials that are owned by the General Directorate of Foundations, and we assess how the work has persisted to this day.
 Experts in Anatolian Turkish Architecture assert that the mosque was constructed in the twelfth century by the Danishmends, using their architectural characteristics as evidence. They acknowledge that it was constructed before to the turn of the century. It is evident that the extreme conditions in Sivas lands caused foundation deeds to be lost over time. Mites were later supplied with Ottoman control once more. The weakened state central authority, the failing foundation system, and the neglect of proper maintenance all had a negative impact on the work.
At the beginning of the twentieth century, the worship area of the building, which was destroyed by the negative effects of the climate and the fatigue of time, was demolished and became idle for a certain period. The mosque was completely demolished and rebuilt in 1955.  The top part of the balcony was destroyed by fire during the conflict between Mezid Bey and the Ottoman Empire, but the minaret part has remained intact from the day it was constructed. The cone portion occasionally collapses as a result of natural disasters or earthquakes, and lightning looks to have damaged the surface. It is believed that the lower portion of Şerefe, with its bent appearance, has remained original since the day it was constructed.
Key Words: Sivas, Sivas Mosque Grave (Great Mosque)