Manavgatlı Ali Zelîlî'nin Niyâzü'l-Müznibîn'in
Niyâzü'l-Müznibîn of Manavgat's Ali Zelili
Yazar: NİLAY KINAY CİVELEK
Danışman: DOÇ. DR. RIFAT KÜTÜK
Atatürk Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türk Dünyası Edebiyatları Ana Bilim Dalı / Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: 16. yüzyıl = 16. century ; 17. yüzyıl = 17. century ; Ali Zelili = Ali Zelili ; Edebiyat = Literature ; Eski Türk edebiyatı = Old Turkish literature ; Mesnevi = Mathnawi ; Mutasarrıf = Mutasarrıf ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Şairler = Poets

Özet:
XVI. yüzyıl sonu XVII. yüzyıl baĢında yaĢayan Ali Zelîlî mutasavvıf bir Ģairdir.
ġairin hayatı hakkında kaynaklarda yeterli bilgi bulunmamaktadır. Bu çalıĢmada onun
tek eseri olan Niyâzü‟l-Müznibîn adlı mesnevisinin çeviriyazılı metni ve incelemesi yer
almaktadır. Eserin tespit edilen 22 nüshasından özelliklerine göre seçilen 6 nüsha
karĢılaĢtırılarak transkripsiyonlu metin ortaya çıkarılmıĢtır. 5667 beyit, 1379 dörtlükten
oluĢan metinde 120 ilahi, 108 fasıl ve 8 adet de gazel bulunmaktadır.
ÇalıĢmanın "GiriĢ" kısmında baĢlangıçtan XVII. yüzyıla kadar Türk
edebiyatında dinî-tasavvufi-ahlaki mesneviler hakkında bilgi verilmiĢtir. "Birinci
Bölümde", Ali Zelîlî ve eseri hakkında bilgiler ile bu mesnevinin yazılıĢ tarihi ve
sebebine değinilmiĢtir. "Ġkinci Bölümde" eser, iç ve dıĢ özellikleri bakımından
incelenmiĢ vezin, kafiye ve iktibaslar açısından değerlendirilmiĢtir. "Üçüncü Bölümde"
ise nüshaların tavsifleri yapılmıĢ, yazmaların soy ağacı çıkarılmıĢ ve tenkitli metin
verilmiĢtir.
Klasik Türk edebiyatının hemen her döneminde yazılan dinî-tasavvufi-ahlaki
mesnevilere, XVII. yüzyılda Niyâzü‟l-Müznibîn‟i nazmederek bir yenisini daha ekleyen
Ali Zelîlî, eserinde kendi üslubu ile özdeĢleĢen örnekler vermiĢtir.
Anahtar Kelimeler: Ali Zelîlî, Niyâzü‟l-Müznibîn, Mesnevi, Klasik Türk
Edebiyatı, 17. yüzyıl

Abstract:
Ali Zelîlî is a sufi poet who lived during the end of the 16th century and the
beginning of the 17th century. There is not enough information in the sources about
poet‟s life. This study includes the written translated form and analysis of the poet‟s
only work called Niyâzü‟l-Müznibîn. The transcript text has been revealed after 6 copies
have been compared among the 22 copies of the original work. There are 120 hymns,
108 articles and 8 odes in the text which consists of 5667 couplets and 1379 stanzas.
In the introductory section of the study, information about religious, sufistic and
moral mesnevis in Turkish literature from the beginning to the 17th century has been
given. In the first chapter, information about Ali Zelîlî and his text as well as the date
and the reason for writing this text have been discussed. In the second chapter, the text
has been analyzed in accordance with its internal and external characteristics and
evaluated in terms of metre, rhyme and quotation. In the third chapter, the copies have
been described, genealogical background of the writings has been presented and
criticized text has been given.
Ali Zelîlî, who added a new mesnevi in the 17th century with his Niyâzü‟lMüznibîn
to the religious, sufistic and moral mesnevis of Classical Turkish literature
which have been written in almost every period, has given examples in his work which
have been identified with his own style.
Key Words: Ali Zelîlî, Niyâzü‟l-Müznibîn, Mesnevi, Classical Turkish
Literature, 17th Century