8 numaralı Şâm-ı Şerîf Ahkâm Defterinin çeviri ve tahlili (Hicrî 1259-1266
Miladî 1843-1850, 120-231. sayfalar arası) / The transcription and critical evalution of Şâm-i Şerîf Ahkâm record number 8 (AH 1259-1266 / AD 1843-1850, between pages 120 to 231)
Yazar: ÖMER FARUK CAN
Danışman: PROF. DR. ARZU TERZİ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Tarih = History
Dizin: Ahkam Defterleri = Records of Provosions ; Hüküm = Judgement ; Orta Doğu = Middle East ; Orta Doğu politikası = Middle East policy ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Türk-Orta Doğu ilişkileri = Turkish-Middle East relations

Özet:
Bu çalışmada, 8 Numaralı Şâm-ı Şerîf Ahkâm Defteri'ndeki hicrî 1259-1266 (m. 1843-1850) yıllarını kapsayan toplam 225 hüküm, günümüz harflerine çevrilerek tahlil edilmiştir. Daha sonra Osmanlı diplomatik ilmi açısından defterin şeklî hususiyetleri ve tertip tarzı ele alınmıştır.İstanbul'dan, Şam eyâletinin yanısıra, Sayda, Trablusşam, Kudüs, Nablus, Gazze, Mekke ve Medine gibi beldelere gönderilen hükümler çerçevesinde, merkezin taşraya bakışı ele alınmaya çalışılmıştır. Merkezin mahallî idare ile münasebetleri, Tanzimat'ın getirdiği merkeziyetçi eğilimlerin taşradaki yansımaları ve ayrıca seyyidlerin, gayr-ı müslimlerin ve mahallî seçkinlerin münasebetleri, mevcut hükümler dâhilinde değerlendirilmiştir. Bilâdü'ş-Şâm'ın coğrafî konumu ve tarihçesine kısaca değinilen eserde, Osmanlı dönemindeki idarî taksimat ele alınmış, daha sonra ise hükümler tasnif edilmiştir. Hükümlerin şikâyet konularına göre tahlilinin yapıldığı kısımda, hükümler muhtevalarına göre; vergi meseleleri, borç-alacak meseleleri, miras meseleleri, haksız fiillerle alakalı meseleler ve diğer meseleler olmak üzere beş alt başlıkta incelenmiştir. Bölgede yer alan vakıflar da hükümler çerçevesinde incelenmiştir. İncelenen hükümler günümüz harflerine aktarılarak özetleriyle beraber tezde yer almıştır.



Anahtar Kelimeler: Şam eyâleti, Sayda eyâleti, Ahkâm, Şikâyet, Arz-ı hâl, Tanzimat, Meclisi Vâlâ, Memleket Meclisleri,Vakıf, Zimmi, Gayr-ı müslim, Ayan, Seyyid, Farhi, Kredi İlişkileri, Murabaha, Beyrut, Trablusşam, Kudüs, Nablus, Gazze, Suriye, Biladü?ş-Şam

Abstract:
In this thesis, 255 ahkâm records included in Şâm-ı Şerîf Ahkâm Record No. 8 between the years of 1843-1850 are transcripted and analyzed. Afterwards, the diplomatic and technical features of the records are examined in line with the Ottoman Diplomatics. Within the framework of ahkâms sent from the imperial capital to the Syrian Province (Şam eyâleti) as well as to cities such as Sidon, Tripoli, Jerusalem, Nablus, Gaza, Mecca and Medina, the thesis sheds light on the attitude of the center towards the provinces. The relations between the center and the provincial administrations, the consequences of the centralization phenomenon in Ottoman provinces, and the relations between the local notables, sayyids, and non-Muslims living in the region are examined as well. After a brief history of Bilad al-Sham and its geographical location, the administrative division of the region during Ottoman rule is dealt with. Subsequently, the ahkâms sent to the region are categorized under five headings according to the complaints which they include : tax issues, debt and credit issues, inheritance issues, wrongful acts, and others. The waqfs located in the region are also examined in light of the ahkâm records. Finally, transcriptions of the ahkâm records studied, along with their summaries are provided.



Key Words: Eyalet (Province) of Damascus, Eyalet of Sidon, Ahkâm, Rescripts, Şikâyet (Complaint), Petition, Tanzimat, Reforms, Waqfs, Majlis-i Vâlâ, Majlis-i Memleket, Dhimmi, Non-muslims, Sayyid, Descendants of the Prophet Muhammad, Farhi, Credit Relations, Murabahah, Beirut, Tripoli, Jerusalem, Nablus, Gaza, Syria, Bilad al-Sham