Ceza muhakemesinde sanık hakları
Defendant rights in the criminal procedure
Yazar: MINA MEHRVAND
Danışman: DOÇ. DR. GÜNEŞ OKUYUCU ERGÜN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / Ceza ve Ceza Muhakemesi Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi = European Court Human Rights ; Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi = European Convontion on Human Rights ; Ceza muhakemesi hukuku = Law of criminal procedure ; Ceza yargılaması = Criminal procedure ; Sanık = Accused ; Sanık hakkı = Rights of defendat ; Türk Ceza Kanunu = Turkish Penal Code ; Türk ceza hukuku = Turkish criminal law

Özet:
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS)'ni 18 Mayıs 1954 tarihinde onaylayan Türkiye, 28 Ocak 1987 tarihinde Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM)'ne bireysel başvuru hakkı tanımıştır. Bu dönemden itibaren AİHM kararları ülkemizde Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay içtihatlarının da bir referans kaynağı haline gelmiş, ulusal hukuk yasalarının bu içtihatlar doğrultusundan yeniden düzenlenmesine aracılık etmiştir. Çalışma konumuz olan "Ceza Muhakemesinde Sanık Hakları" bağlamında şüpheli veya sanık hakları AİHS maddeleri ışığında AİHM içtihatlarının ulusal hukuka yansımaları literatür tarama yöntemiyle belirlenmiştir. Bu çalışma sonucunda Türkiye'de 1987-2002'li yıllarda Doğu ve Güneydoğu illerinde ilan edilen olağanüstü hal uygulamalarının birçok şüpheli ve sanığın AİHS kapsamında hak ihlali yaşadığı AİHM kararlarında bildirilmektedir. Türkiye özellikle bu dönemde edindiği tecrübelerle ulusal hukukunu özellikle AİHS 5 ve 6. maddelerine göre düzenleyerek demokratikleşme adına önemli kazanımlar sağlamıştır. Bu kapsamda şüpheli ve sanıkların yasal, bağımsız, tarafsız ve aleni bir mahkemede makul sürede yargılanması, masumiyet karinesi, suç isnadının en kısa zamanda öğrenilmesi, ücretli ya da ücretsiz avukat ve tercüman yardımından yararlanma, silahların eşitliği ilkesi, susma ve kendini suçlamama, yasak sorgu yöntemlerinden korunma, makul sürede gözaltına alınma ve tutuklanma hakları ile ilgili ulusal mevzuatın düzenlenmiş olduğu görülmektedir.

Abstract:
Turkey confirming European Convention on Human Rights (ECHR)  on 18 May 1954, has recognized the right of individual application to European Court of Human Rights (ECHR) on 28 January 1987. Since this period, the decisions of the ECHR have become a reference source for the Constitutional Court and the Supreme Court practices in our country, and mediated the rearrangement of national legal laws in line with these case laws. In this study with the title of "The Rights of the Defendant in Criminal Court", suspect or defendant rights in the light of the ECHR articles, the reflections of the ECHR case laws on the national law were determined by the literature review method. This study results with indicating that in the years 1987-2002 in the eastern and southeastern provinces of Turkey in the declared state of emergency practices many suspects and defendants experienced infringing of rights under the ECHR in ECHR  judgments. Turkey has made significant gains in the name of democratization by editing national law especially according to articles 5 and 6 of ECHR   with the experience gained particularly during this period. In this context, national legislation appears to have been regulated considering rights such as; the trial of suspects and defendants in a legal, independent, impartial and public court within a reasonable time, presumption of innocence, finding out the criminal charge as soon as possible, benefiting from paid or unpaid lawyers and interpreters, equality of arms principle, being silent and avoiding self-accusation, protected from prohibited interrogation methods, the rights of detention and arrest within a reasonable time.