Yaşamın ilk 18 ayında sağlıklı bebeklerin uyku düzeni, uyku düzenini etkileyen faktörler ve uyku eğitiminin etkinliği /
Yazar: GÖKÇE CIRDI
Danışman: PROF. DR. MEDA KONDOLOT
Erciyes Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Bebekler = Infant ; Uyku = Sleep ; Uyku kalitesi = Quality of sleep ; Çocuk eğitimi = Child education

Özet:
Giriş ve Amaç: Bebekler yaşamlarının ilk yıllarında uyku/uyanıklık örüntülerinin düzenlenmesinde hızlı değişimler yaşarlar. Bu değişiklikler bebeklerin fizyolojik olgunlaşma süreci, davranışsal kendini düzenleme yeteneği, kültürel ve çevresel faktörlerden etkilenir. Bununla birlikte çocukların ve özellikle bebeklerin uyku örüntüsü tam olarak aydınlatılamamıştır. Literatürde bebeklik dönemi uyku özelliklerini longitudinal olarak değerlendiren sınırlı sayıda çalışma bulunmaktadır. Ülkemizde ise bu konuda kapsamlı bir çalışmaya rastlanmamıştır. Bu çalışma ile yaşamın ilk 18 ayında sağlıklı bebeklerin uyku düzeninin longitudinal olarak izlenmesi, kültürel özelliklerin ve uyku düzenini etkileyen faktörlerin araştırılması, ayrıca uyku eğitiminin etkinliğinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. 

Hastalar ve Yöntem: Çalışmaya Temmuz 2017 – Haziran 2019 tarihleri arasında Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Hastanesi Sağlam Çocuk polikliniğinde izlenmekte olan sağlıklı 127 bebek dahil edildi. Bebekler 3. aylarından 18. aylarına kadar düzenli aralıklarla (3.ay, 6.ay, 9.ay, 12.ay, 18.ay) longitudinal olarak izlendi. Yenidoğan dönemine ait gece ve gündüz uyku süreleri ise geriye dönük olarak sorgulandı. İlk görüşmenin yapıldığı 3.aydan itibaren randomize olarak seçilen bir alt gruba (çalışma grubu) spesifik olarak uyku eğitimi verilmeye başlandı ve her izlemde bu gruba ayına uygun uyku eğitimi verilmeye devam edildi. Ayrıca her iki grupta yer alan bebeklerin ailelerine izlemlerde 71 sorudan oluşan ayrıntılı bir anket uygulandı, bebeklere 9. ve 15. aylarında Denver tarama testi yapıldı ve 9. aylarında bebeklerin tam kan sayımı, demir, demir bağlama, ferritin düzeylerine bakıldı. Annelere her izlemde Pittsburg uyku kalite ölçeği uygulandı. 

Bulgular: Longitudinal izlemlerinde bebekler büyüdükçe gündüz uyku sürelerinin kısaldığı (p*=<0.001), gece uyanma sıklıklarının azaldığı (p*=<0.001), gece uyanık kaldıkları sürenin kısaldığı (p*=<0.001), gün içinde uyuma sıklıklarının azaldığı (p*=<0.001) tespit edildi. Bebeklerin çoğunlukla beslenerek uykuya daldıkları, loş ortamda uyudukları, uyku nesnesi kullanmadıkları ve ilk 6 ay sırtüstü uyudukları saptandı. Çalışma grubundaki bebeklerin 6. ayda kucakta tutularak uykuya dalma, 18. ayda kendi odalarında yalnız uyuma ve 18. ayda uyku nesnesi kullanma sıklıkları kontrol grubuna göre daha yüksek bulundu (sırasıyla p=0.03, p=0.005, p=0.02). Çalışma grubundaki bebeklerin 18. ayda kontrol grubundaki bebeklere göre gündüz daha uzun süre uyudukları tespit edildi (p=0.031). Çalışma grubunun 9. ay ve 12. ayda akşam yatma saatinin kontrol grubuna göre daha erken olduğu saptandı (sırasıyla p=0.009, p=0.018). Çalışma grubunda 12. ayda akşam yattığında uyuyana kadar geçen sürenin, 9. ve 12. aylarda ise gece uyandığında tekrar uyuyana kadar geçen sürenin kontrol grubuna göre daha kısa olduğu bulundu (sırasıyla p=0.04, p<0.001 ve p=0.002). Çalışma grubundaki bebeklerin kontrol grubundaki bebeklere göre ekran karşısında daha az vakit geçirdiği ve 12. ayda farkın anlamlı olduğu tespit edildi (p=0.03).

Sonuç: Çalışmaya katılan sağlıklı bebeklerde, bebeklik dönemi uyku özellikleri longitudinal olarak izlenmiş ve uyku alışkanlıkları konusunda kültürel özellikler tespit edilmiştir. Spesifik uyku eğitimi verilen grupta eğitimin olumlu etkileri gösterilmiştir. Çocuk sağlığı izlemlerinde kültürel özellikleri de dikkate alarak bebeklerin uyku alışkanlıklarının değerlendirilmesine ve ailelere bu konuda eğitim verilmesine özen gösterilmelidir.    

Anahtar kelimeler: bebek, uyku, uyku eğitimi

Abstract:
İntroduction and aim: There is frequent changes occur in sleep cycles during early infancy. These alterations are related with many factors such as physiological maturation, behavioral self- augmentation , environmental and cultural influences. However, sleep patterns have not been fully explained especially in infants. There is very few studies in literature questioning the sleep patterns longitudinally and no comprehensive study has been published in Turkey yet. The aim of this study is to investigate sleep patterns of the infants until 18 months, explore the effects of environmental and cultural factors on sleep pattern and questioning the efficiency of sleep education.

Material and methods: 127 infants have been enrolled to study who has been admitted to the outpatient clinic in Erciyes University School of Medicine Department of Pediatrics between July 2017 and June 2019. Infants have been followed – up longitudinally between the 3 and 18 months on regular basis (3, 6, 9, 12, 18 months). Nighttime and daytime sleep duration in neonatal period obtained retrospectively from parents. Patients has been assigned into two sub- groups randomly (control group and test group). Sleep education lessons have been given to the parents of the children in test group from the 3 months old. Appropriate sleep education lessons are repeated on each follow – op depending on the age of the infant.  Sleep education has been given face to face by the same individual with visual presentations. Questionnaire is administered to the parents in both test and control group on each follow – up.  Denver test is applied to all subjects on 9th and 15th months and routine blood follow up parameters (complete blood count, iron, binding capacity and ferritin) are obtained on 9th month. Pittsburgh sleep quality questionnaire applied to mothers of all subject on each follow-up.

Results:  Study findings shows reduced overall daytime sleep duration (p*=<0.001 ), lesser nightwakings (p*=<0.001 ), lesser nocturnal wakefulness (p*=<0.001 ) and reduced day time naps (p*=<0.001 ) as the infants grow. In addition, study shows that infants fall asleep during the breastfeeding , sleep in dusk environments, not use sleep object and sleep on their backs. Infants of the test group showed increased frequency of sleep initiation by holding in arms at 6th month, increased rate of sleeping in their own rooms alone at 18th month  and increased rate of sleep object usage (p=0.03, p=0.005, p=0.02 respectively). Overall day time sleep duration in test group is significantly higher than the control group at 18th month   (p=0.031). Infants of the test group in 9th and 12th months  showed earlier bedtime compared to infants of the control group (p=0.009, p=0.018 respectively). Sleep latency at 12th months and the time back to sleep at night awakenings  in test group is significantly lesser than control group (p=0.04, p<0.001 and p=0.002 respectively). Digital monitor exposure time in overall study in test group is lesser than the control group and the different is significant at 12th months (p=0.03).

Conclusion: The specialities of infantile sleep followed longitudinally and a correlation between culturel environment and sleeping habits have been observed in infants participating in this study. Sleep education showed favorable impact on sleep pattern. It should be paid attention to evaluate infantile sleep habits by taking into consideration the cultural specialities and give information to parents during the well child visits.  

Keywords: infant, sleep, sleep education