Toraks'a radyoterapi alan hastalarda akciğer hasarlanması sıklığı
Frequency of lung damage in patients who received radiotherapy to the thorax
Yazar: HATİCE KEŞOĞLU TOK
Danışman: PROF. DR. İNCİ GÜLMEZ
Erciyes Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Göğüs Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Göğüs Hastalıkları = Chest Diseases
Dizin: Akciğer = Lung ; Akciğer hastalıkları = Lung diseases ; Akciğer neoplazmları = Lung neoplasms ; Göğüs = Thorax ; Pnömoni = Pneumonia ; Pulmoner fibroz = Pulmonary fibrosis ; Radyoterapi = Radiotherapy

Özet:
Amaç: Bu çalışmanın amacı; toraksa radyoterapi uygulanan hastalarda akut akciğer hasarlanması ve kronik dönemde radyoterapiye bağlı pulmoner fibrozisin sıklığını; radyolojik, sintigrafik ve vücut pletismografi yöntemleri ile   takipleri sırasında akciğer fonksiyonlarının nasıl etkilendiğini analiz ederek, toraksa uygulanan radyoterapinin akciğer üzerindeki etkilerini değerlendirmektir.
Materyal ve Metod: Çalışmamız kesitsel tanımlayıcı bir araştırma olarak planlandı. Çalışma Haziran 2020 - Temmuz 2022 tarihleri arasında Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı, Nükleer Tıp Anabilim Dalı ve Radyasyon Onkolojisi bölümünün katılımı ile gerçekleştirildi. Çalışmaya, Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Radyasyon Onkolojisi Bilim Dalı tarafından akciğer kanseri tanısı ile izlenen 18-80 yaşları arasında 20 hasta ve ek hastalık öyküsü olmayan, sigara içmeyen, 18-80 yaş arası sağlıklı kontrol grubu dahil edildi. Hastalar takiplerinin 0-1-6. aylarında kontrole çağırıldı. Kontrol sırasında eşzamanlı DLCO, DTPA klerens testi (1.ay hariç) ve yüksek çözünürlüklü bilgisayarlı toraks tomografisi (YÇBTT) tetkikleri yapıldı. Kontrol grubu kriterlerine uyan ve çalışmayı kabul eden 20 kişiye 0. ve 6. Aylarda DLCO ile takip yapıldı.
Bulgular: Çalışmaya dahil edilen 20 hastanın %90'ı erkek cinsiyette ve ortanca yaşı 62 yıl (51-78 yıl) olarak saptandı. Hastaların %45'i skuamöz hücreli kanser, %25'i adenokarsinom, %15'i nöroendokrin karsinom ve %15'i küçük hücreli akciğer kanseri idi. Büyük hücreli akciğer kanseri türünde olan hastamız yoktu. Birinci ayda hastaların tamamında pnömonitis ve altıncı ayda ise fibrozis tespit edildi. Hem başlangıçta hem de altıncı ayda radyoterapi uygulanan hastaların DLCO değerlerinin kontrol grubuna göre düşük olduğu tespit edildi (sırasıyla p=0,001 ve p<0,001). Radyoterapi grubunun DLCO değerlerindeki düşüş istatistiksel olarak anlamlı bulundu (p=0,038). Başlangıç DTPA değerleri etkilenen ve sağlam akciğerler arasında benzer iken altıncı ayda radyoterapi uygulanan akciğerde belirgin bir düşüş olduğu tespit edildi (p=0,001). Malignite tipi, uygulanan radyoterapi dozu ve tümör boyutu ile akciğerin fonksiyonel durumu arasında anlamlı bir ilişki saptanmadı (p>0,05). Başlangıçta hastaların CTCAE v5.0 sınıflamasına göre ayrılması sonucunda grade 1 olan hastalar ile grade 2 ve 3 olan hastalar karşılaştırıldığında takip süresince DTPA değerleri açısından bir fark saptanmadı ancak, başlangıçta, birinci ayda ve altıncı ayda elde edilen DLCO değerlerinin grade 1 olan grupta diğer gruba göre istatistiksel açıdan anlamlı olarak yüksek olduğu tespit edildi (sırasıyla p=0,016, p=0,007 ve p<0,001).
Sonuç: Sonuç olarak; klinisyenin, RT alan hastalarında mutlaka CTCAE v5.0 skorlamasını, DTPA klirens testi ve DLCO testlerini yapmasının ve bu testlerin birlikte değerlendirilmesinin gerekli olduğu düşünülmektedir. Elde edilecek veriler ile birlikte kendi klinik tecrübelerini de kullanarak toraksa radyoterapi uygulanan hastaların akciğer hasarının önüne geçilmesini sağlayabileceği ve prognozu hakkında fikir sahibi olabileceği gösterilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Akciğer kanseri, Pulmoner Fibrozis, Pnömonitis, Radyoterapi

Abstract:
Aim: The aim of this study; The frequency of acute lung injury and pulmonary fibrosis due to radiotherapy in the chronic period in patients who received radiotherapy to the thorax, and also; To evaluate the effects of radiotherapy applied to the thorax on lung functions by analyzing lung functions in follow-ups with radiological, scintigraphic and body plethysmography methods.
Materials and Methods: Our study was planned as a cross-sectional descriptive study. The study was carried out between June 2020 and July 2022 with the participation of Erciyes University Faculty of Medicine, Department of Chest Diseases, Nuclear Medicine Department and Radiation Oncology Department. Twenty patients between the ages of 18-80 who were followed up with the diagnosis of lung cancer by Erciyes University Faculty of Medicine, Department of Radiation Oncology and a healthy control group aged 18-80 years, who did not smoke and had no history of additional disease, were included in the study. Patients were called for control at 0, 1, and 6 months of their follow-up. Simultaneous DLCO, DTPA clearance test (except for the 1st month) and high-resolution computed tomography (HRCT) of the thorax were performed at the controls. Twenty people who met the criteria of the control group and accepted the study were followed up with DLCO at 0 and 6 months.
Results: Of the 20 patients included in the study, 90% were male and the median age was 62 years (51-78 years). Of the patients, 45% had squamous cell cancer, 25% adenocarcinoma, 15% neuroendocrine carcinoma, and 15% small cell lung cancer. We did not have any patient with large cell lung cancer type. Pneumonitis was detected in all patients in the first month and fibrosis in the sixth month. It was determined that the DLCO values of the patients who received radiotherapy both at the beginning and at the sixth month were lower than the control group (p=0.001 and p<0.001, respectively). The decrease in DLCO values of the radiotherapy group was found to be statistically significant (p=0.038). Baseline DTPA values were similar between affected and healthy lungs, and there was a significant decrease in the radiotherapy-treated lung at 6 months (p=0.001). No significant correlation was found between the type of malignancy, the dose of radiotherapy, the tumor size and the functional status of the lung (p>0.05). As a result of the separation of the patients according to the CTCAE v5.0 classification at the beginning, the patients with grade 1 and those with grade 2 and 3 were compared, and no difference was found in terms of DTPA values during the follow-up period. However; DLCO values obtained at the beginning, at the first month and at the sixth month were found to be statistically significantly higher in the grade 1 group than in the other group (p=0.016, p=0.007 and p<0.001, respectively).
Conclusion: As a result; It is thought that the clinician must perform CTCAE v5.0 scoring, DTPA clearance test and DLCO tests in patients receiving RT and evaluate these tests together. It has been shown that patients who receive radiotherapy to the thorax can prevent lung damage and have an idea about their prognosis by using their own clinical experience together with the data to be obtained.
Key Words: Lung cancer, Pulmonary Fibrosis, Pneumonitis, Radiotherapy