Köy enstitülerinde verilen görsel sanatlar eğitiminin günümüz görsel sanatlar eğitimi açısından değerlendirilmesi
An evaluation of visual arts education at village institutes in terms of contemporary visual arts education
Yazar: AYFER UZ
Danışman: PROF. DR. ZAHİDE İMER
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Güzel Sanatlar Eğitimi Ana Bilim Dalı / Resim-İş Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
Bu araştırmada, Türk eğitim tarihinin önemli bir projesi olarak yerini alan köy enstitülerinde sanat eğitimine, özellikle görsel sanatlar eğitimine verilen önem ve ayrıcalıkların neler olduğu araştırılarak, bu eğitim sürecinde ve sonucunda ortaya çıkan bulgular, günümüz görsel sanatlar eğitimi açısından değerlendirilmiştir.Araştırma; yazılı kaynaklara, bilimsel yapıtlara ve uzman düşüncelerine dayandırıldığı için kuramsal betimlemeye dayalı nitel araştırmadır. Yapılan nitel araştırmada ?Görüşme ve Doküman İnceleme? teknikleri kullanılmıştır. Görüşmede, Ankara'da oturan köy enstitülerinden mezun ya da enstitülerde çalışmış eğitimcilerden örneklem alınmış ve görüşmelerde açık uçlu sorulardan oluşan ?Görüşme Formu? uygulanmıştır. Doküman incelemesinden elde edilen ve görüşmeler sonucunda toplanan bilgiler betimsel analiz yöntemi ile çözümlenmiştir.Köy enstitüleri, köylüyü bilgilendirmek ve köylüye cumhuriyet aydınlanmasını ulaştıracak eğitimcileri yetiştirmek amacıyla kurulmuş kurumlardır. Üretime dönük, katılımcı, demokratik, öğrenci odaklı, dayanışmayı yücelten ve sanatla zenginleştirilmiş bir eğitim anlayışı benimsenmiştir. Sanat eğitimi; hem eğitimin hem de hayatın bir parçası olarak algılanmış ve bu bütünlüklü eğitim sistemi içerisinde güzel sanatlar eğitimi özel bir önem kazanmıştır. İş eğitimi temellerine oturtulmuş ilk güzel sanatlar okulu olan Bauhaus, Tonguç'un sanat eğitimine bakışını etkilemiş ve köy enstitülerindeki temel düşünce sistemine yansımıştır.Bugün görsel sanatlar eğitiminde ?dört disiplin?(estetik, sanat tarihi, sanat eleştirisi, uygulama) çağdaş öğretim yöntemi olarak yerini almıştır. Köy enstitülerinde adı konmadan bu yöntem önemli ölçüde gerçekleştirilmiştir. Bugün önemle üzerinde durulan; müze eğitimi, çevre gezileri, eğitimde dramadan yararlanma, koleksiyon bilincinin geliştirilmesi gibi etkili öğrenme yöntemlerini köy enstitüleri, eğitiminde ve resim-iş dersinde etkili bir şekilde uygulanmıştır.Enstitülerde öğrenciler; kendi yaptıkları resim atölyelerini yine kendi marangozhanelerinde yaptıkları resim sehpaları ile donatarak resim çalışmaları yapmışlardır. Okulun güzelleştirilmesinden sanat eserlerinin incelenmesine, ders araç gereçlerinin yapımına varan etkinliklerle geniş bir alana yayılan görsel sanatlar/resim-iş eğitimini gerçekleştirmişler, Türkiye'nin pek çok yerinde sergiler açmışlar, sanat eğitimi içerikli sanatsal ve tarihi geziler düzenlemişlerdir. Fotoğraf dersi öğretim programında yerini almıştır. Asıl mesleği resim öğretmeni olan Tonguç, sanat eğitiminde amaca ulaşılmada alınan önlemleri ve uygulamaları yakından izlemiştir.Günümüzde sanat eğitiminin önemi anlaşılmış ve yaratıcılık, XX. yüzyılda eğitimin her alanında anahtar sözcük olarak yerini almıştır. Uygar bir insanın ciddi bir sanat eğitiminden geçmeden yetişmesi olanaklı değildir. Bu yüzyılda yine sanat eğitimine iki açıdan yaklaşılmaktadır. Sanat yoluyla eğitim ve sanat için eğitim. Köy enstitülerinde hem çocuğun sanat yoluyla eğitimine önem verilmiş hem de sanat için eğitim yapılmış ve bunun sonucunda dünya çapında sanatçılar çıkmıştır.Cumhuriyet döneminin üretime dönük ekonomik politikalarının yanı sıra Tonguç'un öncülüğünü yaptığı köy enstitüsü modeliyle köyün ve köylünün aydınlanması gerçekleştirilebilseydi, sanat kavramı bireyin ve toplumun yaşam alanında gerektiği ölçüde yer alabilseydi günümüzde yaşanan kültür erozyonu önemli ölçüde engellenebilirdi. Toplum olarak sanata bakış açımız bugünden çok farklı olabilirdi.

Abstract:
In this study art education at village institutes which has occupied an important place in Turkish educational history, especially the significance they attributed to visual arts education and the findings resulting as a consequence of this educational process are evaluted in light of contemporary art education. The study is a qualitative research based on written resources, scientific works and expert opinions. Interview and document analysis techniques are employed in the qualitative research. for the interviews, samples were taken among graduates of village institutes graduates or faculty members having worked at the institutes residing in Ankara and during the interviews interview form consisting of open ended questions was employed. Information obtained from document analysis and from the interviews were analyzed through descriptive analysis method. Village institutes are institutions aimed at educating teachers who would provide information and bring the republican enlightenment to the villagers. An educational understanding which is motivated to production, participatory, democratic, student-centered, glorifying solidarity and an education enriched with art is adopted. Art education was perceived as a part of life. Within a holistic educational system fine arts education has obtained a special significance. Bauhaus which was the first fine arts school based on vocational training, had influenced Tonguc`s view to art education and was reflected on the basic sytem in the village institutes. Today in visual arts education four disciplines aesthetics, art history, critical art and practice have taken their place as contemporary methods in art education. At the village institutes this method, without being explicitly mentioned, were to a large extent realized. Effective learning methods such as museum education, excursions, use of drama in education, development of the consciousness of collections were implemented at the village institutes especially during painting classes.At the institutes students have painted and donned painting ateliers which they have built with trestles they have built in their carpentry studios. They have engaged in a wide arts-painting education ranging from beautifing their schools, researching art artifacts, building class instruments and they have opened exhibitions in many parts of Turkey and organized art and historical based trips. Photography was part of the curriculum. Tonguc whose real profession was as a painting teacher, closely followed the measures and practices aimed at reaching the goals. Today the significance of art education has been appreciated as it has become the golden word in all aspects of 20th century education. A civilized person cannot be educated without a serious art education. In this century art education is approached from two angles. Education through arts or education for arts. At the village institutes there was both emphasis on the students` education with arts as well as there was education for arts and as a consequence world-renowned artists emerged from the Institutes.Today`s cultural erosion could have been prevented in a significant manner if production based economic policies of the republican era could have been complemented with the village institutes model, under the leadership of Tonguc, enlightening the village and villagers and if the concept of art could have taken its required position in the lives of individuals and society. Our view towards art as a society could have been very different.