4-6 yaş resimli çocuk kitaplarının prososyal davranışlar açısından incelenmesi
Prosocial behaviors in the picture books for 4-6 year old children: a qualitative study
Yazar: BERRİN SOMER
Danışman: DOÇ. DR. NESLİHAN AVCI
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Kitaplar = Books ; Prososyal davranış = Prosocial behaviour ; Resimli kitaplar = Illustrated books ; Resimli çocuk kitapları = Illustrated children books ; Çocuk davranışları = Child behavior ; Çocuk gelişimi = Child development ; Çocuk kitapları = Children's books

Özet:
Resimli hikaye kitaplarının prososyal davranış içerikleri yönünden incelenmesinin amaçlandığı bu nitel araştırmada 200 adet çocuk kitabı ele alınmıştır. Araştırmanın çalışma materyalini belirlemek üzere Türkiye'nin dört farklı ilindeki okul öncesi eğitim kurumlarında görev yapan toplam 84 öğretmenden, sınıflarındaki 4-6 yaş dönemi çocuklarının en çok tercih ettiği resimli hikaye kitaplarının isimleri öğrenilmiştir. Kitaplarda prososyal içeriklerin varlığı; empati, iletişim başlatma ve sürdürme gibi erken yaşlarda prososyal davranışlara temel oluşturan beceriler ile yardım etme, işbirliği yapma, paylaşma ve özgecilik gibi olumlu sosyal davranışlar incelenmiştir. Araştırmanın verileri içerik analizi ve söylem analizi yöntemleri ile analiz edilmiştir. 200 adet kitap öncelikle içerik analizi ile değerlendirilmiş, prososyal davranış içerikleri bulunan 81 adet resimli çocuk kitabına ise söylem analizi uygulanmıştır. İncelenen 200 kitaptan 81 tanesinde prososyal bir içerik yer alırken 119 tanesinde yer almamıştır. Araştırmada elde edilen bulgulara göre örnekleme dahil edilen kitaplarda olumlu sosyal davranışların niceliksel olarak daha az ele alındığı görülmüştür. En fazla ele alınan prososyal içeriğin özgecilik olduğu, ancak bu davranışın hediye verme ve sürpriz yapma gibi boyutlarla yer aldığı, özgeciliği yardım etme davranışının takip ettiği belirlenmiştir. İncelenen kitaplarda ağırlıklı olarak toplumsal yaşamda yalnız kalmama isteğinden kaynaklanan, soru sorma, arkadaş edinme ve oyuna davet gibi sosyal davranış örneklerine yer verilmiştir.



Anahtar Kelimeler : Prososyal davranış, empati, yardım etme, paylaşma, işbirliği, özgecilik, çocuk kitapları

Abstract:
This study aimed to investigate picture story books from the point of prosocial behavior content. Two hundred children's books were examined in this qualitative research. The picture books were selected according to the opinions of 84 early childhood teachers working in four different cities in Turkey.  The abilities that provide a basis for prosocial behaviors in early ages such as empathy, initiating and going on the conversation; and positive social behaviors such as helping, cooperation, sharing and altruism were researched in the books. The data was analyzed by using the content and discourse analysis. First, 200 books were analyzed with content analysis. Then, 81 picture books having prosocial behavior contents were analyzed with discourse analysis. According to the findings of this research, while there is a prosocial content in 81 children's books, there isn't in 119 among 200 books analyzed, and it was founded that positive social behaviors were mentioned in the books less quantitatively. The most mentioned content was altruism; however this behavior was included with the aspects such as giving gift and surprising. It was specified that the behavior of helping followed the altruism. The examples of social behavior such as asking questions, making friends and asking to play were included in books which mainly resulted from the desire of not being alone in social life.


Key Words : Prosocial behavior, empaty, helping, sharing, cooperation, altruism,
children's books