Kent yoksulluğu ve sosyal dışlanma
Urban poverty and social exclusion
Yazar: FATİH ÖZBAY
Danışman: DOÇ. DR. HAYATİ TÜFEKÇİOĞLU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Bölümü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Dışlanmışlık = Exclusion ; Eşitsizlik = Inequality ; Gecekondulaşma = Squattings ; Kentler = Cities ; Kentsel yaşam = Urban life ; Sosyal dışlanma = Social exclusion ; Yoksulluk = Poverty

Özet:
İnsanlık tarihi kadar eski olan yoksulluk ve yoksulluğa bağlı gelişen komplikasyonlar temelde toplumların beslenme sorunu odağında, muhteviyatı ve işaret ettiği anlamları koşullara göre başkalaşarak modern dönemlere kadar gelmiştir. Özellikle kent yoksulluğu bağlamında kentler ve kentlerin dönüşüm süreçleri, 1980 sonrası tüm dünyada oluşan küreselleşme ve yeni liberal ekonomik gelişmelerle, beraberinde birçok çelişkileri, eşitsizlikleri ve ayrışmaları da yeniden derinleştirerek üretmiştir. Bir anlamda modern kentlerin dayattığı veya zorunlu kıldığı yaşam biçimlerine uyum sağlayabilen ya da bütünleşebilenlerle, bu modern mekanizmalara uyum sorunu yaşayan, dışlanan kesimler arası sosyo-mekânsal ayrışmalar daha da belirginleşmiştir.Türkiye'de de yoksulluk ve yoksulluğa bağlı gelişen süreçler, Osmanlıdan günümüze kadar dönüşüm süreçlerinin etkileriyle paralel bir seyir izlemiştir. Özellikle 1950'li yıllardan beri yoğun göçlerle şekillenen kentleşme süreci, kent yoksulluğunun temel figürü gecekondulaşma olgusuyla 1980'li yıllara kadar eşdeğer görülmüştür. Ancak 1980 sonrasının tüm dünyadaki büyük dönüşümleriyle gecekondulaşma olgusu ve içerdiği anlamlar da değişmiştir. Fakat özellikle kentlerin merkezi çöküntü alanlarında, söz konusu yoksulluk ve dışlanma ekseni azalarak da olsa varlığını korumuştur. Bu bağlamda Küçükpazar semti de, fiziki yoksu(n)lukların ötesinde, özellikle İstanbul'un en yoğun bekâr odalarını ve çoğunlukla da dar gelirli aileleri barındıran sosyal ve mekânsal bir çöküntü alanı kimliğine bugün de sahip olması nedeniyle uygulama çalışması için seçilmiştir.Uygulama çalışması öncelikle Küçükpazar'da yapılan anketlere dayanmaktadır. Bunun yanı sıra mülakatlara ve görsel malzemelere de yer verilmektedir. Böylelikle yoksu(n)luklar içerisinde yaşam ve iş koşullarında hayata tutunmak zorunda kalan, kentin bu yakası insanlarının, yoksulluk ve dışlanma eksenindeki konumları üzerinde tespit ve analizler yapılmaya çalışılmaktadır.

Abstract:
Poverty and its complications resulting mainly from deprivation as an ancient reality throughout the human history became persistent until the modern times by having transformed with its nature and referring meanings. With globalization and new liberal economic developments after 1980s, cities and their transformation processes, especially in terms of urban poverty, led to the emergence of discrepancies, inequalities and divergence by deepening the cycle all over the world. Socio-spatial differences between the ones who managed to accommodate or become integrated with the life styles enforced and entailed by modern cities and the ones who had trouble in adapting to these modern mechanisms and were excluded have become much more crystallized.The poverty and the processes pertaining with it in Turkey followed the parallel trajectories with the influences of the social and spatial transformation prolonged from Ottoman times to nowadays. Especially the urbanization processes shaped by the increasing urbanization in 1950s have been stigmatized with the scatter-housing as a determinant dynamic until 1980s. After the great transformations of the post-1980 period in all over the world, the scatter-housing phenomenon and its meanings changed. However, the aforementioned poverty and deprivation axis has still existed even decreasingly especially in the central deteriorating areas. Küçükpazar was chosen as the study area because it still has the identity of being a deterioration area covering the highest number of single rooms and poor families.Basically the methodology of the research depends on the surveys given in Küçükpazar. Beside that, interviews and visual materials were implemented. In this way it is aimed to determine and analyze the lives of the people of this side of the city who struggle and try to strive against the hardships of the urban life.