Aziz Mahmut Hüdâyî Dîvânı'ndan bestelenmiş eserlerin güfte, biçim ve usûl açısından incelenmesi
An analysis of the works composed from Aziz Mahmut Hüdâyî's Dîvân in terms of lyrics, form and method
Yazar: SELMAN EGİLMEZ
Danışman: DOÇ. DR. ALİ ÇOBAN
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Müziği Ana Bilim Dalı / Türk Müziği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Müzik = Music
Dizin: Müzik = Music

Özet:
Aziz Mahmut Hüdâyî; yaşadığı 16. ve 17. yüzyılda yedi padişahın taht-ı devlette bulunduğu ve bu
padişahların büyük hürmet ve alâka ile bilgi ve görüşlerine müracaât ettikleri tasavvuf tarihinin
en şöhretli ve yetkin mutasavvıflarındandır. Birçok yerde müderrislik vazifeleri icra etmiş,
Osmanlı devletinde "kadılık" makamına kadar yükselmiştir. Hem muâsırı olan ve hem de
kendisinden sonra yaşamış birçok âlim ve şâiri fikrî yönden etkilemiştir. "Celvetiyye" tarîki
onunla teşekkül etmiştir. Vefâtında altmış kadar halifesi ve otuz kadar eseri ile Anadolu ve
Balkanlar'daki dînî-tasavvûfî hayat üzerinde derin tesirler uyandırmıştır. O, aynı zamanda
şiirlerine nazîreler yazılmış mutasavvıf bir şâirdir.Tüm bu vasıfları sebebiyle Tasavvuf Tarihi
için olduğu kadar; kendi şiirlerine beste yapacak derecede ilm-i mûsikîye vukûfiyeti bulunması,
günümüze kadar şiirlerinin birçok bestekârca bestelenmesi, ehl-i tasavvuf ve mûsikî tarafından
hâlen de sevilerek icrâ ediliyor olması da onu Türk Musikisi sahası içinde de şüphesiz önemli bir
yere yerleştirmiştir.Nitel bir özellik taşıyan çalışmamızda; Cumhurbaşkanlığı nota arşivlerinde
bulunan, sözleri Aziz Mahmut Hüdâyî'nin "Dîvân-ı İlâhiyât" ından alınarak bestelenmiş eserleri
tespit edip onları güfte, biçim ve usûl açısından tahlil etmeye çalıştık. Bu çalışmada evrenimiz
"Türk Söz Mûsikîsi beste yapımında güfte ve usûl", örneklemimiz ise "Güftesi Aziz Mahmut
Hüdâyî'ye ait olan bestelenmiş eserler" dir.
Anahtar Kelimeler: Türk Müziği, Aziz Mahmut Hüdâyî, Güfte, Beste, Biçim, Usûl

Abstract:
Aziz Mahmut Hüdâyî is one of the most famous and competent sufis in the history of Sufism, that
sultans, which total of seven sultans were in charge in the 16th and 17th centuries, consult to their
knowledge and opinions with great respect and relevance. He performed the task of mudarris
(similar to a professor) in many places and was able to move into the position of kadi (judge and
legal authority in a particular district) in the Ottoman Empire. He influenced many scholars and
poets both his contemporaries and who lived after him intellectually. Also, the Celvetiyye sect was
formed with him. With about sixty successors and about thirty works up to his death, he had
profound effects on religious-sufi life in Anatolia and the Balkans. He is also a Sufi poet who was
written a lot of nazire, poems similar to his work written by other poets. Thanks to all these
qualities, as well as to the history of Sufism, the fact that he has the ability to compose his poems,
that his poems have been composed by many composers to date, and that it is still performed by
people of Sufism and music, has undoubtedly placed it in an important place in the field of
Turkish Music. In our qualitative study, we identified the works composed from the work of Aziz
Mahmut Hüdâyî called "Dîvân-ı İlâhiyât" in the Presidential notation archives and tried to
analyze them in terms of wording, form, and tempo. In this study, our population is "lyrics and
tempo in the production of Turkish Oral Music compositions", and our sample is "Composed
works whose lyrics belong to Aziz Mahmut Hüdâyî".
Keywords: Turkish Music, Aziz Mahmut Hüdâyî, Lyric, Composition, Form, Tempo