Metropoliten yönetimlere kentsel hizmetler temelinden yeni bir bakış: İstanbul Büyükşehir Belediyesi ve şirketleri örneği
A new perspective on urban services for metropolitan governments: the case of İstanbul Metropolitan Municipality and its companies
Yazar: AYŞECAN HAZAL AK YILDIRIM
Danışman: PROF. DR. ADEM ERDEM ERBAŞ
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Şehircilik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Metropoliten kent = Metropolitan city

Özet:
Türkiye'de belediye şirketlerinin varlığı; genelde, kamu kesiminde özelleştirme ve ticarileşme yaklaşımının bir sonucu olarak görülmektedir. Belediye şirketleri, 5393 sayılı Belediye ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunlarıyla belirlenmiş hizmet alanlarında faaliyet gösteren, kamusal ve kentsel hizmetleri sunmak üzere tasarlanan, Ticaret Hukuku'na tabi işletmelerdir. Bu nedenle yapı itibariyle kamusallık ve kamu yararı içerseler de esasında ticari amaçlar güden işletmelerdir. 
Çalışmada metropoliten yönetimlerin kentsel hizmet sunma biçimlerinden biri olan belediye şirketleri ele alınmıştır. Belediye şirketleri, metropoliten yönetimlerin kentlerdeki en temel ve yaygın kentsel hizmetlerini sunan yerel hizmet birimleri olmalarının yanında belediyelere esneklik sağlayan mekanizmalardır. Bunun yanında, metropoliten kentteki temel hizmetlerin bazılarının belediye şirketleri eliyle görülmesi nedeniyle, mekansal ve yönetsel olarak zengin bir inceleme olanağı sunmaktadırlar. Bu çalışma kentsel hizmetlerin sunumunu belediye şirketleri üzerinden inceleyip, belediye şirketlerinin gördüğü hizmetler ile bu hizmetin kamusallığı arasındaki ilişkiyi ortaya koymayı amaçlamaktadır. Buna göre İstanbul Büyükşehir Belediyesi'ne ait iki belediye şirketi belirlenmiş (İstanbul Halk Ekmek Anonim Şirketi (İHE) İstanbul Konut İmar Plan Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi(KİPTAŞ), bu şirketlerin sunduğu kentsel hizmetlerin kamusallığı, belirlenen ölçütler kapsamında incelenmiştir.

Abstract:
The presence of municipal companies in Turkey is often viewed as a consequence of the privatization and commercialization policies within the public sector. Municipal companies are entities governed by Commercial Law, operating within the scope defined by Law No. 5393 on Municipalities and Law No. 5216 on Metropolitan Municipalities. They are designed to deliver public and urban services, despite their inherent commercial objectives.
This study focuses on municipal companies as a form of urban service provision by metropolitan administrations. Municipal companies serve as pivotal local service units, offering essential urban services across metropolitan areas while also providing municipalities with adaptable mechanisms. Moreover, as some fundamental services in metropolitan regions are administered through municipal companies, they present an opportunity for comprehensive spatial and managerial analysis.
The aim of this study is to explore the provision of urban services through municipal companies and to elucidate the relationship between these services and their public nature. To this end, two municipal companies owned by the Istanbul Metropolitan Municipality have been identified, namely Istanbul Metropolitan Municipality Bakery Incorporated Company (IHE) and Istanbul Housing Development Industry and Trade Incorporated Company (KIPTAS). Their delivery of urban services has been scrutinized against predefined criteria to assess their public character.