Veri zarflama analizi ve kaynak tüketim muhasebesi yoluyla müşteri kârlılık analizi
Customer profitability analysis through data envelopment analysis and resource consumption accounting
Yazar: MERT ÖNCEL
Danışman: PROF. DR. H. KAMİL BÜYÜKMİRZA
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe Finansman Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Aktiviteye dayalı muhasebe = Activity based costing ; Aktiviteye dayalı muhasebe = Activity based costing ; Karlılık = Profitability ; Kaynak tüketim muhasebesi = Resource consumption accounting ; Muhasebe = Accounting ; Veri zarflama analizi = Data envelopment analysis ; Yönetim muhasebesi = Management accounting

Özet:
İşletmeler ana amaçlarından biri olan kârlılık konusunda özellikle müşteri odaklı çalışma eğiliminin yaygınlaştığı 21.yy'ın başlarından itibaren ürün kârlılığından ziyade müşteri kârlılığını önemsemeye başlamışlardır. Bu doğrultuda hangi müşteri veya müşteri gruplarının işletmeye daha fazla oranda kâr sağladıklarının belirlenebilmesi amacıyla Müşteri Kârlılık Analizi (MKA) adı verilen stratejik yönetim muhasebesi tekniği ortaya çıkmıştır. MKA, doğası gereği müşterilerden sağlanan gelirlerin yanı sıra, onlara yapılan satışların işletmeye yüklediği maliyetlerin toplamını da dikkate almaktadır. Bu maliyetleri hesaplayabilmek için ise bir maliyetleme yöntemine ihtiyacı bulunmaktadır. Geleneksel maliyetlemenin yetersizlikleri, günümüzün ihtiyaçlarına karşılık verememesi, onun kullanımını zorlaştırmaktadır. MKA da Faaliyet Tabanlı Maliyetleme (FTM) yöntemi ile entegre şekilde çalışan bir yöntem olarak dizayn edilmiştir. Bu alandaki çalışmalarda analizlerin çoğunlukla FTM ve onun zaman etkenli versiyonu (ZEFTM) ile gerçekleştirildiği göze çarpmaktadır. Bu çalışmada, FTM ile Alman maliyet muhasebesi sisteminin karışımı olan Kaynak Tüketim Muhasebesi (KTM) ve etkinlik ölçümüyle (kârlı müşterilerin işletme açısından etkin olarak nitelendirileceklerini düşünürsek) ilgilenen Veri Zarflama Analizi (VZA) yöntemleriyle bir üretim işletmesinde MKA'nın yapılabilirliğinin incelenmesi; diğer yöntemlerle farklarının ortaya konulması amaçlanmaktadır.

Abstract:
Business enterprises pursuing profitability as one of their main goals started changing their emphasis on product profitability to customer profitability particularly since the beginning of the 21st century when customer-oriented working trend gained widespread acceptance. In this direction, a strategic management accounting technique called Customer Profitability Analysis (MKA) has emerged in order to determine which customers or groups of customers are making more profit for the enterprise. MKA, by its nature, takes into account the sum of the costs incurred by the sales made to customers as well as the revenues from the customers. In order to calculate these costs, a costing method is needed. The inadequacies of traditional costing and their inability to meet the needs of today make it difficult to use. MKA is designed as an integrated method with Activity Based Costing (FTM) method. In the studies in this field, it is observed that the analyses are mostly performed with FTM and its time-effected version (ZEFTM). In this study, we examine the feasibility of MKA in a production enterprise using Resource Consumption Accounting (KTM), which is a mixture of FTM and German cost accounting system, and Data Envelopment Analysis (DEA) methods which are interested in efficiency measurement (considering that profitable customers will be considered as effective for business); to reveal the differences with other methods.