Zihinsel engelli çocuğa sahip annelerin yaşam kalitesini etkileyen etmenler: Yenimahalle ilçesi örneği
Factors affecting quality of life of mothers of children with mental disabilities: The case of Yenimahalle
Yazar: MELİKE TUNÇ
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM CILGA
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Sosyal Hizmetler = Social Services
Dizin: Aile desteği = Family support ; Aile sorunları = Family problems ; Aile tutumu = Family attitude ; Ankara-Yenimahalle = Ankara-Yenimahalle ; Engelli hakları = Handicapped rights ; Engelli kişiler = Disabled persons ; Engelli çocuklar = Disabled children ; Sosyal hizmetler = Social services ; Sosyoekonomik durum = Socio-economic situation ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Zihinsel engelli çocuklar = Mentally retarded children ; Zihinsel engelliler = Mentally retardation

Özet:
Sosyal hizmet bilim ve mesleğinin ?çevresi içinde birey? ilkesi temel alınarak, bütüncül bakış açısı gereğince, sosyal hizmet bilim ve mesleğinin öncül alanlarından biri olan engellilik olgusunda, zihinsel engelli çocuğa sahip ?anne?nin ?yaşam kalitesi?nin araştırılması amaçlanmıştır.Bu amaç doğrultusunda, araştırma, Ankara ilinin Yenimahalle ilçesinde, Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı özel, özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinden çocuğu eğitim alan annelerden oluşmaktadır. Örneklem, tabakalı örnekleme yöntemiyle, toplamda 790 kişi olarak belirlenmiştir. Araştırmaya 6 kurum izin vermemesi nedeniyle 540 anneye ulaşılmıştır. Annelere demografik özelliklerinin belirlendiği 30 soru ve yaşam kalitelerini belirlemek üzere yaşam kalitesi ölçeği (WHOQL-BREF TR) uygulanmıştır. Verilerin analizinde SPSS 15 programı kullanılmıştır. Verilerin frekansları belirlenmiş; anova ve t testleri uygulanmıştır. Alt değişkenler arasındaki ilişkiyi belirlemek için Bonferroni Çoklu Karşılaştırma Yöntemi kullanılmıştır.Araştırma sonucunda, zihinsel engelli çocuğa sahip anneler büyük çoğunlukla, 22- 45 yaş aralığında, evli ve eşi ile yaşamaktadır. Büyük çoğunluğu ev hanımı olan annelerin ailelerinin aylık geliri 500-1000 TL arasında değişmektedir. Anneler birden fazla çocuğa sahiptir ve bir günün içinde en çok zihinsel engelli çocuklarıyla ilgilenmektedirler. Bunlarla birlikte, zihinsel engelli çocuklarıyla mecbur olunca dışarı çıkmakta ve çocukları nedeniyle sosyal çevrelerinde değişiklik yaşamamaktadır. Ayrıca özel eğitim merkezleri zihinsel engelli çocuklar ve anneleri için önemli kurumlar olmakla birlikte, annelerin eğitim ihtiyacı ilk sırada yer almaktadır. Yaşanan tüm olumsuzluklara rağmen Yenimahalle ilçesinde zihinsel engelli çocuğa sahip annelerin çoğu geleceğe umutla bakmaktadırlar.Araştırma sonucunda, zihinsel engelli çocuğa sahip annelerin yaşam kalitesi (her alt alan için) orta seviyede olduğu belirlenmiştir. En düşük yaşam kalitesi, sosyal baskıyı içeren ?çevresel TR yaşam kalitesi? iken, en yüksek yaşam kalitesi alanı ise ?sosyal alan yaşam kalitesi (sosyal destek, insan ilişkileri, cinsel yaşam)? olduğu sonucuna varılmıştır.Zihinsel engelli çocuğa sahip annelerin yaşam kalitesini, annelerin yaşı, eğitim durumu, aylık gelir durumu, çalışma durumu, mesleğinin olup olmaması, başka engelli çocuğunun olup olmaması, toplumsal dışlanma durumu, sosyal destek durumu, kendine zaman ayırabilme durumu gibi faktörlerin etkilediği belirlenmiştir.Ayrıca, Ankara'ya göç etmiş olma yada olmama, zihinsel engelli çocuğunun durumunu öğrendikten sonra eş ile ilişki durumunun değişip, değişmemesi ve sahip olunan çocuk sayısı zihinsel engelli çocuğa sahip annelerin yaşam kalitesini, hiçbir alt yaşam kalitesi alanında etkilemediği sonucuna varılmıştır.Bu nedenlerle, sosyal hizmet bilim ve mesleği gereğince, zihinsel engelli çocuğa sahip annelerin yaşam kalitesini arttırmak amacıyla, zihinsel engelli çocuğa sahip annelerin meslek sahibi olması ve kendi maddi güçlerini ellerine alması gerekmektedir. Annelerin meslek sahibi olabilmeleri için öncelikle, çocuklarına günlük baktırabilecekleri engelli kreşleri ve iş güvencesi olan meslek edindirme sertifikalarının verilmesi, acil yapılandırılacak projelerden biri olarak önerilmiştir.Anahtar Sözcükler : Sosyal hizmet, Sosyal Hizmet Uzmanı, Engellilik, Aile, Yaşam Kalitesi, Zihinsel engelli çocuğa sahip anne.

Abstract:
Premise that science and the profession of social work which is one of disability case, the aim is to investigate "mother" of the "quality of life" who have mentally disabled children. On the basis of ?within the perimeter of individual? which is the principle of social work proffession, and with the hollistic approach.For this purpose, research, Yenimahalle district of Ankara province, the Ministry of Education special education and rehabilitation centers, children, special education consists of the mothers. Yenimahalle the 22 special education and rehabilitation center were included. According to the number of students in special education centers, using stratified sampling model of large, medium and small as divided. In total, 790 people respectively. The study did not allow 6 institutions. Therefore, a total reached 540 to the mother. Demographic characteristics of mothers identified 30 questions and the quality of life scale (WHOQL-BREF TR) was used to determine the quality of life. SPSS15 program to analyze the data. Frequencies of the data set, ANOVA and t tests were applied. Sub-Bonferroni Multiple Comparison Method was used to determine the relationship between variables.As a result, mostly mothers of children with mental disabilities, from 22 to 45 age range, is married and lives with his wife. The vast majority of mothers were housewives with monthly income of families varies between TL 500-1000. Mother has more than one child in a day and most interested in mentally retarded children. With them, when forced out of the emerging intellectual disabilities with their children and because of their children not live in changes in social circles. In addition, special education centers in major institutions for mentally retarded children and their mothers, but mothers' educational needs are in the first place. Despite all the negativity in the majority of mothers of children with intellectual disabilities Yenimahalle regard the future with hope.As a result, the quality of life of mothers of children with mental disabilities (for each sub-area) determined that a moderate level. The lowest quality of life, including social pressures, "the environmental quality of life in TR", while the area of the highest quality of life in the "quality of life in the social area (social support, human relations, sex life) is " concluded.Quality of life of mothers of children with mental disabilities, determined that the effect of factors such as mothers' age, education level, monthly income level, employment status, profession or absence of, or absence of other disabled children, social exclusion, status, social support, status, self- time distinguishing the situation.Also, concluded that being or not being migrated to Ankara, the status of mentally retarded children after learning the state of relationship with husband changed or not chanced, and the number of children they have, the quality of life of mothers of children with mental disabilities, no effect on the each sub-area of quality of life.For these reasons, in accordance with the profession of social work and science, in order to improve the quality of life of mothers of children with mental disabilities, mothers to be employed and earned their money. In order to become employed mothers, urgently configured as one of the projects suggested that disabled children?s day care centers and given certificates of vocational training with job security.Key Words : Social work, Social worker, Disability, Family, Quality of life, the mother of children with mental disabilities.