I.Dünya Savaşı sürecinde Basra Körfezi'nde Osmanlı-İngiliz nüfûz mücadelesi
Ottoman-English struggle for influence in the Basra Gulf during the First World War
Yazar: SEZAİ DUMLUPINAR
Danışman: PROF. DR. ALİ ARSLAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Tarih = History ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Basra Körfezi = Persian Gulf ; Dünya Savaşı I = World War I ; Nüfuz yönetim sistemleri = Intrusion management systems ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Savaş = War ; Türk-İngiliz ilişkileri = Turkish English relations ; İngiltere = England

Özet:
Büyük devletlerin her dönem ilgi odağı olmuş olan Basra Körfezi, tarihi süreç
içerisinde yoğun bir mücadelenin merkezi haline gelmiştir. Özellikle batıda deniz
aşırı sömürgecilik faaliyetlerinin artması, Basra Körfezi ve civarının önemini daha da
artırmıştır. Bu çalışmanın amacı 19.yy'da devletler arasında yaşanan yoğun
mücadelenin 20.yy'da acımasız bir savaşa dönüşmesi sürecinde, İngiltere'nin izlemiş
olduğu politika ve Osmanlı Devleti'nin bu politikaya göstermiş olduğu tepkiyi
incelemektir.
İngiltere 19.yy'da izlemiş olduğu politika neticesinde bölgedeki aşiretlerle
uzun süreli sözleşmeler yaparak kalıcı kazanımlar elde etmiştir. Bu sözleşmeler
neticesinde Basra Körfezi'ndeki rekabet farklı bir boyuta taşınmıştır. Osmanlı
Devleti, İngiltere'nin politikasına karşı koymaya çalışırken Almanya'da bölgede var
olabilmek için farklı argümanlar ile mücadeleye dâhil olmuştur. Birinci Dünya
Savaşı'na kadar devletler arasında yoğun bir mücadele sergilenmiş ve savaşın hemen
başında aşiretlerde safını belli etmiştir. Birinci Dünya Savaşı'nda Osmanlı Devleti,
İngiltere'ye karşı bölgede etkin bir şekilde mücadele ederek önemli başarılar elde
etmiştir. Bu başarıların başında hiç şüphesiz Kutü'l Amare zaferi gelmektedir.
Bununla birlikte İran'daki siyasi mücadelede Osmanlı Devleti'nin izlemiş olduğu
politika bölgedeki diğer bir başarı olarak gösterilebilir. Bu başarılara rağmen
bölgenin kaybedilmesindeki en önemli sebepler büyük aşiretlerin İngilizlerle birlikte
hareket etmesi ve Osmanlı Devleti'nin pek çok cephede savaşması nedeniyle bölgeye
askeri takviyenin yapılamaması olmuştur.

Abstract:
The Basra Gulf, which has been always the center of focus of big states, has
become the center of an intensive struggle within the historical process. Especially in
the West, overseas colonialism increased the importance of the Basra Gulf and its
surrounding area even more. The objective of this study is to examine the policy
followed by England in the process, during which that the intensive struggle between
the states in the 19th century turned into a great war in the 20th century, and the
reaction showed by the Ottoman State to this policy.
As a result of the policy followed by England in the 19th century, it obtained
permanent gains by making long-term agreements with the tribes in the region. As a
result of these agreements, the competition in the Basra Gulf was taken to a different
dimension. As the Ottoman State tried to resist the policy of England, Germany got
involved in the conflict with different arguments in order to exist in the region. An
intensive struggle was observed between the states until World War 1, and the tribes
showed their side right at the beginning of the war. During World War 1, the
Ottoman State gained important success in the region with effectively campaign
against England in the region. Without any doubt, Kutü'l Amare victory is the most
important among this success. In addition to this, another success can be seen from
the policy followed by the Ottoman State in the region in the form of political
campaign against Iran. Despite this success, the most significant reasons for losing
the area was the movemnets of the big tribes along with the Britans and military
supply could not be provided to the region as the Ottoman State fought on many
fronts.