Pediyatrik kemik iliği transplantasyonu ünitesinde pre-transplantasyon, transplantasyon ve post-transplantasyon süreçlerinde ilaç kaynaklı sorunların tespit edilmesi ve önlenmesinde klinik eczacının rolü
The role of the clinical pharmacist on determination and prevention of the drug related problems at pre-transplantation, transplantation and post- transplantation periods in pediatric bone marrow transplantation unit
Yazar: NESLİGÜL ÖZDEMİR
Danışman: ÖĞR. GÖR. AYÇE ÇELİKER
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Klinik Eczacılık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Danışmanlık = Consulting ; Eczacılar = Pharmacists ; Kemik iliği nakli = Bone marrow transplantation ; Komplikasyonlar = Complications ; Postoperatif dönem = Postoperative period ; Preoperatif dönem = Preoperative period ; Çocuk = Child ; İlaçlar = Drugs

Özet:
Bu çalışmada klinik eczacının hematopoetik kök hücre nakli (HKHN) ünitesi ekibi içerisinde yer alarak süreç içerisinde meydana gelen ilaç kaynaklı sorunların tespit edilip önlenmesi suretiyle tedavi sürecine katkıda bulunması amaçlanmıştır. Yatan hasta servisinde yaşları 0.6-17 yıl arasında değişen 20 ve poliklinik servisinde yaşları 2-17 yıl arasında değişen 22 hasta ilaç kaynaklı sorunlar açısından izlenip, değerlendirilmiştir. Potansiyel ilaç etkileşimleri, ilaç etkileşimlerinin klinik anlamlılığı, ilaç yan etkileri, ilaç hazırlanması ve uygulanması ile ilgili değerlendirmeler yapılmıştır. Yirmi hastada toplam 454 potansiyel ilaç etkileşimi saptanmıştır. HKHN için kullanılan ilaçlardan kaynaklanan etkileşimlerin sayısı 396 (%87.2) olarak bulunmuştur. Hekim ve eczacının ilaç etkileşimlerinin klinik anlamlılığını değerlendirmesinde hazırlık rejimi sürecinde karşılaşılan etkileşimlerin %21.4'ü hekim tarafından, %52.3'ü eczacı tarafından; nakilden sonraki süreçte saptanan etkileşimlerin %24.6'sı hekim tarafından ve %52.3'ü eczacı tarafından klinik açıdan anlamlı olarak ifade edilmiştir. Hastalarda karşılaşılan 245 sorunun %37.14'ü ilaç kaynaklıdır ve ilaç kaynaklı sorunların önemli bir bölümü siklosporin kullanımına bağlı olarak meydana gelen yan etkilerdir. Hekimlere çalışma süresince en fazla verilen danışmanlık hizmeti ilaç yan etkisi, dozu ve uygulaması konusunda olmuştur. Hemşirelere verilen danışmanlıklar ise ilaç-ilaç geçimsizliği ve ilaçların hazırlanması ile ilgilidir. Çalışmamızda ilaç kullanımının fazla olduğu Kemik İliği Transplantasyonu (KİT) ünitesinde klinik eczacının; ilaç etkileşimleri, ilaç yan etkileri ve ilaçların hazırlanması konularında hekim ve hemşirelere katkıda bulunabileceği gösterilmiştir.

Anahtar Kelimeler: pediyatrik kemik iliği nakli, ilaç kaynaklı sorun, klinik eczacı, danışmanlık

Abstract:
The aim of this study is to contribute to the treatment process  through determination and prevention of the drug related problems observed pediatric hematopoietic stem cell transplantation (HSCT) patients. Twenty inpatients between 0.6 and 17 years of age and 22 outpatients between 2 and 17 years of age were observed and evaluated in terms of drug related problems. Potantial drug interactions, clinical significance of drug interactions, drug side effects, preparation and administration of drugs were evaluated. Totally 454 potantial drug interactions were detected in 20 patients. The number of drug interactions which were related to drugs used for HSCT was 396 (87.2%). At conditioning regimen period 21.4% of drug interactions  and at post-transplantation period 24.6% of drug interactions were defined as "clinically significant drug interactions" by physicians. At conditioning regimen and post-transplantation period 52.3% of drug interactions were defined as "clinically significant drug interactions" by the pharmacist. Total number of problems was 245 and 34.17% of them were identified as drug related. The majority of drug related problems was cyclosporine side effects. The pharmacist's major consultancies for physicians were about drug side effects, dosage and drug administration. The consultancies for nurses were about drug-drug incompatibilities and preparation of drugs. In this study it was showed that if clinical pharmacists take part in HSCT team they will contribute to the physicians' and nurses' services in terms of drug interactions, side effects and preparation of drugs.

Keywords: pediatric bone marrow transplantation, drug related problem, clinical pharmacist, consultancy