İstanbul ili anadolu kestanesi (Castanea sativa Mill.) meşcerelerinde meyve verimi ve yetişme ortamı özellikleri
Fruit yield and site characteristics of sweet chestnut (Castanea sativa Mill.) stands in Istanbul province
Yazar: GÜLÇİN ÖZER
Danışman: PROF. DR. ENDER MAKİNECİ
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Orman Hasılatı ve Biyometri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering
Dizin: Anadolu kestanesi =   ; Kuru meyve = Dry fruit ; Organik toprak = Organic soil ; Orman ekolojisi = Forest ecology

Özet:
Odun dışı orman ürünü olarak son derece kıymetli ve ülkemizde doğal olarak bulunan tek kestane türü Anadolu kestanesi (Castanea sativa Mill.), bulunduğu yöre halkına sağladığı değerlerle orman halk ilişkileri açısından da büyük önem taşımaktadır. Çok önemli bir ihracat ürünümüz olan kestanenin ekolojisine uygun alanlarda yayılışının arttırılması, daha fazla kestane meyvesi elde etmek için bulunduğu alanlarda bakım ve iyileştirme çalışmaları yapılması önemlidir.
Gerek odunu gerekse meyvesi bakımından kıymetli olan Anadolu kestanesi, düzensiz faydalanmaların yanında hastalık ve zararlılarından dolayı tehdit altındadır. Son yıllarda odun ve meyve verimi ise azalmaktadır. Bu nedenle Orman Genel Müdürlüğü (OGM) tarafından hazırlanan kestane eylem planı ve stratejik planlarda bu konuda yapılacak çalışmalara ve araştırmalara önem verilmektedir.
Bu çalışmada, İstanbul ili Anadolu kestanesi meşcerelerinin meyve verimi ile yetişme ortamı özellikleri araştırılması amaçlanmıştır. Kestane ormanları İstanbul ili içerisinde saf olarak en fazla Kanlıca ve Şile ormanlarında yayılış gösterdiğinden örnek alanlar bu ormanlardan seçilmiştir. Örnek alanlar gelişim çağlarına göre ve katmanlı örnekleme yöntemi ile seçilmiştir. Katmanlı örneklemedeki homojen alt grupları oluşturan gelişim çağlarını (a, b, c) temsil edecek şekilde her gelişim çağından çift tekrarlı 20 (10x2), toplamda üç gelişim çağından 60 örnek alan alınmıştır. Örnek alanların bakı, eğim, yükseklik gibi yetişme ortamı özellikleri kaydedilmiştir.
İşaretlenen örnek alanlardaki ağaçların çapları, boyları ve tepe çapları ölçülmüş, analiz için toprak ve ölü örtü örnekleri alınmıştır. Örnek alanlardan seçilerek işaretlenen ağaçların yaprak kaybı oranları 2014-2016 gözlem yıllarında yıllık olarak kaydedilmiştir. Ayrıca her örnek alandan 2014-2016 gözlem yıllarında tekrarlı sayımlarla birim alandaki (m2) meyveler sayılmış ve toplanmıştır. Toplanan meyvelerin ağırlıkları tartılmış, boyutları ölçülmüş, meyve ve meyve kabuklarının karbon (C) ve azot (N) içerikleri analiz edilmiştir.
Örnek alanların toplam ölü örtü miktarının 308,20-1332,13 g/m2, toplam ölü örtü N miktarının 4,98-16,70 g/m2, toplam ölü örtü C miktarının 118,10-300,20 g/m2 arasında değiştiği belirlenmiştir. Test sonuçlarına göre ölü örtü değişkenleri açısından gelişim çağları arasında anlamlı bir farklılık yoktur.
Örnek alanların topraklarının C oranının % 0,13-3,38, N oranının % 0,04-0,45, C/N oranının 1,01-31,33, kum oranının % 17,85-88,60, toz oranının % 0,56- 54,48, kil oranının % 4,15-52,15 arasında değiştiği görülmüştür. Toprakların pH değerleri 4,17 ile 6,49 arasında değişmekte olup şiddetli derecede asidik karakterde ve tamamı kireçsizdir. Toprak değişkenleri gelişim çağlarına göre anlamlı bir farklılık göstermemektedir.
Yaprak kaybının toprağın karbon ve kil içeriği ile pozitif, ölü örtünün azot içeriğiyle negatif ilişkili olduğu görülmüştür. Test sonuçlarına göre yapraksızlaşma oranları, gelişim çağlarına göre anlamlı bir farklılık göstermemekte ancak gözlem yapılan yıllar içinde her yıl artmaktadır.   
Ölçüm yapılan her üç yılda b ve c gelişim çağlarına göre birim alan ve tek ağaç meyve ağırlıkları belirlenmiştir. Buna göre 2014-2016 yıllarında ortalama birim alan meyve ağırlığı b gelişim çağında 183,51 kg/ha ve c gelişim çağında 298,27 kg/ha bulunmuştur. Meyve ağırlığını değerlendirmek için regresyon analizinde örnek alanlardaki birim alandaki meyve ağırlığı, ağaç çapı (d) ve boyu (d2h) ile ilişkilendirilmiştir.
Belirlenen yetişme ortamı özellikleri ile birim alan meyve ağırlıkları arasındaki ilişkiler test edildiğinde genel olarak açık ve net bir ilişki bulunamamıştır. Birim alan meyve ağırlığı b ve c gelişim çağlarında yıllara göre anlamlı bir fark göstermemiştir. Ancak aynı yıl içinde b ve c gelişim çağları arasında anlamlı farklıdır. 
Meyve boyut ölçülerinin ölçüm yapılan yıllar arasında anlamlı bir fark gösterdiği, gelişim çağlarına göre ise genel olarak anlamlı bir fark göstermediği görülmüştür. Meyve boyutları ile birim alan meyve ağırlıkları pozitif ilişkili bulunmuştur.
Meyve ve meyve kabuğunun N ve C oranları, b ve c gelişim çağlarında anlamlı bir fark göstermektedir. Meyve kabuğunun N içeriğinin; meşcere orta çapıyla ve tepe çapıyla pozitif ilişkili, toprağın kil içeriğiyle negatif ilişkili olduğu görülmüştür. 
Çalışmanın sonucunda biyolojik faktörlerin etkisinin araştırılacağı çalışmaların yapılması önerilmektedir. Ağaçların sağlık durumlarına göre örneklemeler yapılmalıdır. Dirençli alanlar varsa bunlar ile çabuk etkilenen alanların yetişme ortamı özelliklerinin karşılaştırılması önemlidir. Farklı uzmanlık alanları (genetik, entomoloji, fitopatoloji, silvikültür vb. gibi) ile entegre araştırma ve çalışmaların yapılmasının zorunlu olduğu düşünülmektedir.

Abstract:
Sweet chestnut (Castanea sativa Mill.) which is more valuable regarding as non-wood forest product, is only native chestnut species in Turkey and it has great importance on forest-public relations with values for local communities. It is important to increase of the distribution area in proper sites for the biology and ecology of chestnut and to perform maintenance and improvement practices in order to obtain more fruit production.
Sweet chestnut has valuable wood and fruits, and it is under threats due to illegal utilizations, pests and diseases. Wood and fruit productivity of sweet chestnut decreased in last decades.  For these reasons, special importance was given on the studies and researches by chestnut action and strategic plans of Turkish General Directorate of Forestry. 
The aim of this study was to investigate the fruit yield and site characteristics of sweet chestnut stands in Istanbul province. The sample plots were selected from Kanlıca and Şile in Istanbul since most of the pure chestnut forests distributed on these forests. Sampling was performed according to development stages and by stratified sampling method procedure. In order to represent the development stages that constitute the homogenous subgroups in the stratified sampling, 20 (10 x 2 replications) samples were taken from each development stage, thus total 60 sample plots were taken from 3 development stages. Site characteristics of the sample plots such as exposure, slope and altitude were recorded.
Diameters, heights and crown diameters of the trees in the sample plots were measured, and soil and forest floor samples were taken. The leaf loss rates (transparency) of the selected and marked trees were recorded annually in the 2014-2016 observation years. In addition, fruits were repeatedly counted in 2014-2016 observation period from each sample plots and fruits were collected. Weights of the collected fruits were determined, their dimensions were measured, and the carbon (C) and nitrogen (N) contents of fruit and fruit peels were analysed.
The total forest floor amount of the sampling plots is 308.20-1332.13 g/m2 and total forest floor N mass was 4.98-16.70 g/m2. It was observed that the total amount of forest floor C ranged from 118.1 to 300.2 g/m2. According to the test results, there was no significant difference between development stages in terms of forest floor variables.
C concentration of the soil is between 0.13% and 3.38%, N concentration is 0.04-0.45%, C/N ratio is 1.01-31.33%, sand ratio is 17.85-88.60%, silt ratio is 0.56- 54.48% and clay ratio is between 4.15-52.15%. The pH values of the soils between 4.17 and 6.49, and they are severely acidic character and soils have no lime content. Soil variables do not show a significant difference according to development stages.
Leaf loss was found to be positively correlated with the carbon and clay content of the soil and negatively correlated with the nitrogen content of the forest floor. According to the test results, crown transparency rates do not show a significant difference according to the development stages, however, the rates increased every year in the observation period. 
Fruit weights in unit area and in single tree were determined according to the b and c development stages in each year. Accordingly, the average fruit weight/unit area in 2014-2016 was 183.51 kg/ha in the development stage b and 298.27 kg/ha in the development stage c. To assess the fruit weight, the fruit weight per unit area was tested in regression analysis with the tree diameter (d) and combination with tree diameter and height (d2h).
Any clear and definite trends were not found on the relationships between the determined site characteristics and fruit weights in unit area. The fruit weight did not show a significant difference between years at b and c development stages. However, in the same year, b and c development stages were significantly different regarding as fruit weights in unit area.
It was observed that the fruit size measurements showed a significant difference between the years, and not a significant difference in terms of development stages. Fruit weights in unit area was found significantly correlated with dimensions of fruit. 
The N and C concentrations of fruit and fruit peel show a significant difference in the b and c development stages. The N content of the fruit peel is positively correlated with the mean stand tree dbh, crown diameter and fruit weights but negatively correlated with the clay content of the soil.
As a result of the study, it is recommended to conduct studies to investigate the effect of biological factors. It is important to make sampling according to the health condition of the trees and to compare the growth characteristics of the areas affected by these areas if there are resistant areas. It is necessary to conduct research and studies with different fields of expertise (such as genetics, entomology, phytopathology, silviculture etc.).