Antik Yunan'dan Roma'ya uzanan ulaşım ve ulaşım araçları
Transportation and transportation vehicles from Ancient Greek to Roma
Yazar: EMİNE BAŞCI ÖZMERT
Danışman: DOÇ. DR. ZERRİN AYDIN TAVUKÇU
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Antik Yunan = Ancient Greece ; Deniz yolu taşımacılığı = Sea transportation ; Kara yolu ulaşımı = Land transportation ; Karayolu taşımacılığı = Highway transportation ; Roma İmparatorluğu = Roman Empire ; Taşıtlar = Vehicles ; Ulaşım = Transportation ; Ulaşım sistemleri = Transportation systems

Özet:
Bu çalışma özellikle Antik Çağ Yunan ve Roma dönemini kapsayan ulaşım ağı çeşitliliği ve ulaşım araçlarını kapsamaktadır. Çalışma kapsamanında Antik Dönem ulaşımında kara ve deniz yol ağlarının kendi bünyesi içerisinde önemli olması ile birlikte çeşitli zorlukları da beraberinde getirdiği ortaya konulmuştur. Antik dönemlere ait yollar tüm dünya için önemli güzergâhları üzerinde çok kıymetli kültürel ve coğrafi değerleri de beraberinde taşımışlardır. Bu önemli yollar ve yerleşim yerleri aşılması çetin şartlarda bile ulaşımın seri, emniyetli ve kolay olmasını sağlarken yollar ekonomik ve stratejik merkezler arasında da köprü durumunda olmuş güzergâh seçimlerine de önemle dikkat edilmiştir. Stratejik bakımdan önemli noktaları birbirine bağlayan yolların ve yerleşim yerlerinin genellikle, sulak ve her türlü kaynağa ulaşılabilen geniş düzlükler, su kanalları, patika yollar, çetin dağ geçitleri, manzaralı dağ sırtları ve bazı durumlarda keskin hatlı virajlardan ibaret olduğu görülmüştür. Güzergâhların belirlenmesinde ve oluşmasında jeomorfolojik etkenlerle birlikte, iklimsel ve coğrafi faktörler önemli rol oynamıştır. Fakat güzergâh noktalarının belirlenmesiyle birlikte yollarda güvenlik tehditleri de gündeme gelmiş zor iklim koşulları ve çevresel etkenlere rağmen yıl boyunca sınırsız ulaşa bilirlik hedeflenmiş ve insan kaynaklı tehditlerin önüne geçmek adına yollarda emniyet ve güvenlik unsurlarının önemi bir kat daha artmıştır.  Bu sebeple Antik Çağ'ın önemli güzergâh noktaları ve tarihi yollar insanların erişim ve ulaşımını kolaylaştıracak konfor ve güvenlik unsurları ile donatılmıştır. Antik dönemden bu yana insanlar tarihi yollar üzerinde çeşitli sebeplerden dolayı seyahat etme gereği duymuşlar ve seyahat ederken kültürel taşınmayı ve milletlerarası etkileşimi de başlatmış oldular. Bu çalışma göstermiştir ki günümüz şartlarında ilave yollar ve alternatif güzergâhlar ile yayılımlar kıtalara kadar ulaşırken, erken dönemlerde ise kültürler genellikle tek hat üzerinde toplanmıştır.
Antik Dönem medeniyetlerini birbirine bağlayan yollar, yüzyıllarca yeni topraklara, yeni kaynaklara ve diğer insan tecrübelerine erişim sağlamayı imkân kıldılar. Kritik noktalar arasındaki yolların farklı coğrafyalarda yaşayan insanların birbirleri ile etkileşim ve iletişim kurmaları için önemli araçlar olduğunu söylemek yanlış olmayacaktır.  Ama sürekli iyi inşa edilmiş veya gelecek nesillere kadar ulaşabilecek sağlamlıkta olmasalar bile yolların, otoriteler ve yerel yöneticiler tarafından korundukları çeşitli güvenlik unsurları ve konfor tesisleri ile geliştirilerek değerini artırdığı aşikârdır.
Prehistorik Dönemlerden bu yana insanların belirli nehir, göl veya deniz gibi su kütleleri üzerindeki hareketleri ile başlayan denizcilik veya deniz ulaşımı faaliyetleri de günümüze kadar sürekliliğini devam ettirmiştir. Denizler ve nehir yataklarında yaşam alanlarının oluşması, iletişim ve ulaşım aracı olarak kendini önemli ölçüde göstermesi yadsınamaz olmuştur. Bu denizler ve nehirlerin neden olduğu tabii yollar ve köprüler aracılığıyla milletlerin ve kültürlerin birbirleri ile bağlantı kurmalarına imkân sağlayan önemli etkenler oluşmuştur. Bu açıdan bakıldığında deniz ulaşımının da toplumların iletişim ve ulaşım kurmalarını sağlayan en eski taşımacılık aracı olduğu görülmektedir. Bu doğrultuda öncelikle coğrafi şartların deniz yolu ile ulaşılmasına olan etkisi ile kullanılan yol ağının belirleyiciliği ilkel deniz ve nehir araçlarının ortaya çıkışı ve kullanımının deniz ulaşımının sürekliliğine olan etkisi sonucunda Akdeniz kültürlerinin oluşumuna olan katkısı da incelenerek sunulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Yol, Ulaşım, Deniz, İlkel Taşıtlar

Abstract:
The roads of ancient times carry with them very valuable culturel and geographical values on important routes for the whole World. While these important roads and settlements ensure that transportation is fast safe and easy even in difficult conditions great attention has been paid to the choice of routes that have also become a bridge between important economic and stratecig centers. İt has been observed that the route points of the roads and settlements connecting strategically important points are generally composed of the wide plains, water channels, pathways, rough mountain passes scenic mountain ridges and in some cases sharp curves where all kinds of sources can be accessed. Along with geomorphological factors, climatic and geographical factors played and important role in the determination and formation of the routes. However with the determination of the route points. security threats on roads have also come to the fore, despite the difficult climatic conditions and environmental factors, unlimited accessibility has been targeted throughout the year and the importance of safety and securty elements on the roads has increased one mor time in order to prevent human-induced threats. For this reason these important route points and historical roads are equipped with comfort and security elements that will faciliatete the access and transportation of people. While historical roads spread to continents with additional roads and alternative routes until today, it was seen that they usually connected coomunities and cultures in a single line in the early periods.
Linking important networks of civilizations, roads have made it possible for centuries to gain access to new lands, new resources and other human experiences. İt would not be wrong to say that the roads between critical points are importans tools for people living in different geographies to interact and communicate with each other. However it is obvious that roads, although not consistently well-built or not strong to reach future generations, have increased their value by improving them with various safety elements and comforts facilities which are protected by the authorities and local administrators. There have been numerous and diverse examples of historical roads, which are considered to be the important culturel heritage of today, in the World.
The formation of living spaces in the seas and rivers since prehistoric times is undeniably important as means of communication and transportation. From early times, natürel roads and bridges caused by seas and rivers has been important factors that enable communities, nation and culturels to connect with each other. In this direction first of all, the effect of geographical conditions on reaching the sea, the determination of the road network used, the emergence use and development of primitive sea vehicles and the effect of sea transportation on the formation of todays Mediterranean cultures are also presented.
Keywords: Road, Transportation, Sea, Primitive Vehicles