Mekânın hafızası ve mekânsal belleğı̇n tahrı̇batı: Kentsel dönüşüm sürecı̇nde mekân ve ı̇nsan
Space and human in the urban transformation process in the context of the memory of space and the destruction of spatial memory
Yazar: YASİN DOĞAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET ALİ GÖNGEN
Gaziantep Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İletişim ve Toplumsal Dönüşüm Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Günlük yaşam = Daily life ; Kentsel dönüşüm = Urban transformation ; Kentsel mekan = Urban space ; Mekan aidiyeti = Place attachment ; Mekansal bellek = Spatial memory ; Sosyo-mekansal dönüşüm = Socio-spatial transformation ; Sosyo-mekansal etkileşim = Socio-spatial Interaction ; İnsan-mekan ilişkisi = Human-space relationship

Özet:
Sosyal bir ekosistemin temellerini barındıran kent içerisinde bireyler kendi
alanlarını yaratabilecekleri ve sürdürülebilirliği mümkün olan yerler inşa etmek ya da
bunun arayışı içerisindedirler. Yaşanılan çevre ve yaşam süresi, anlamlı sosyal
ilişkilerin kurulmasını ve aidiyeti yaratmaktadır. Bu çalışma kentsel dönüşüm
sürecinde insanın mekânla kurduğu ilişkisini nasıl bir düzlem üzerinden
kurguladığını incelemektedir. Kentsel dönüşüm sürecini, yerinden edilmeler,
mekânsal değişim ve dönüşümün beraberinden getirdiği toplumsal dönüşüm
üzerinden ele almaktadır. İnsanın mekânla kurduğu ilişkisini ontolojik bağlamlarla
ele alıp bireyin mekâna karşı geliştirdiği aidiyet ve bağlılık duygusunu mekânsal
düzlem üzerinden incelemektedir. Ülkemizde yapılan kentsel dönüşüm
uygulamalarında fiziksel bir iyileşmenin amaçlandığını ama dönüşümün yarattığı
sosyal etkilerinin ihmal edildiği görülmektedir. Etnografik bir biçimde ele alınan bu
çalışmada kentsel dönüşüm projelerine insanın da dâhil edilmesi gerektiği
vurgulanmıştır. İnsanların yaşadıkları mekânlarla gündelik hayat deneyimleri ve
mekânsal düzlem üzerinden kurguladıkları sosyal ilişkileri gözlemlenmiştir. Bu
durumda elde edilen bulgular neticesinde bireyle mekân arasında aktif ilişkilerin var
olduğunu ve mekânın sosyal hafıza yaratarak bellek alanı olduğu gözlemlenmiştir.
Bu çalışma içerisinde aidiyet geliştiren mekânın yaşamsal bir boyutta olduğuna ve
yaşamsal direnç noktalarına rastlayacaksınız.

Anahtar kelimeler: Mekân, Kent, İnsan, Sokak, Kentsel Dönüşüm, Bellek, Yer ve Aidiyet, Mekânsal Dönüşüm, Toplumsal Dönüşüm

Abstract:
In the city, which contains the foundations of a social ecosystem, individuals seek or
construct places where they can create their own spaces and where sustainability is
possible. Living environment and life span create meaningful social relationships and
belonging. This study examines how people establish their relationship with space in
the process of urban transformation. It deals with the urban transformation process
through displacement, spatial change and social transformation brought about by
transformation. It deals with the relationship of man with space through ontological
contexts and examines the sense of belonging and commitment developed by the
individual against space on a spatial plane. It is seen that a physical improvement is
aimed in the urban transformation applications made in our country, but the social
effects of the transformation are neglected. In this study, which was handled
ethnographically, it was emphasized that people should also take part in urban
transformation projects. It has been observed that people realize their daily life
experiences with the places they live and the social relations they construct on a
spatial plane. As a result of the findings obtained in this case, it has been observed
that there are active relations between the individual and the space, and the space has
become a memory area by creating a social memory. In this study, you will
encounter a vital dimension and vital resistance points of the space that develops a
sense of belonging.

Keywords: Place, City, Human, Street, Urban Transformation, Memory, Place and Belonging, Spatial Transformation