Hazır giyim sektörü iş sistemlerinde teknoloji-verimlilik ilişkilerinin zaman boyutu açısından değerlendirilmesi "Erkek gömleği akış diliminde iş etüdü" /
Yazar: GÜLŞEN ERENLER ÇAKAR
Danışman: PROF.DR. SEMİHA AYDIN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü
Derece: Doktora, 1996
Konu: Giyim Endüstrisi = Clothing Industry
Dizin: Erkek giysileri = Man clothes ; Giysi tasarımı = Clothing design ; Hazır giyim sektörü = Ready wear sector ; Teknolojik gelişmeler = Technological developments ; Verimlilik = Productivity ; İş etüdü = Work study

Özet:
Hazır giyim sektörü, imalat sanayi içerisindeki toplam üretim değeri, istihdam olanakları, dış ticaretteki pazar paylan bakımlarından önemli ve hassas bir sektör konumundadır. Lif elde edilmesinden giysi üretimine kadar toplam yedi süreç geçiren tekstil endüstrisi içerisinde giyim üretimi, beşinci süreci oluşturmaktadır. Kavramsal, teknik ve uygulamalı boyutlarda; özgün ürün tasarımı, örnek geliştirme, işletme stratejileri, verim-kalite-teknoloji-işgücü niteliklerinin tasarım öğe ve prensipleri doğrultusunda gerçekleştirildiği giysi tasarım süreci; özgün tasarım için yaratıcı yetenek, gelişmiş teknoloji ve onu kullanabilecek düzeyde nitelikli işgücü gerektirmektedir. Bu süreçteki ana ilke giysi tasarımındaki girdi ile çıktı arasındaki görüş birliğinin sağlanması, fonksiyonelliği olan giysilerin üretilmesidir. Ülke ve sektör bazında kalkınmanın en önemli yolu eldeki kaynakların en verimli bir şekilde kullanılmasıdır. Geçmiş yıllarda en önemli rekabet unsuru üretimin çokluğu idi. Ancak bugün rekabette en önemli unsur kalite ve verimliliktir. Ekonomi eldeki kaynakların yönetimi, verimlilik ise daha az girdi ile daha fazla çıktı elde etme sanatı olarak tanımlanmaktadır. Verimlilik bu bağlamda ele alındığında, hazır giyim sektöründeki önemi daha da artmaktadır. Hazır giyim sektöründe yer alan firmaların rekabet gücü ürettiği ürünlerin standardizasyonu, gelişmişlik düzeyi yüksek teknoloji ve bu teknolojiyi kullanabilecek düzeyde işgücü sağlanmasına bağlıdır. Üretimde verimlilik artışı, üretim sisteminin temel faktörlerini belirleme ve kullanma ile ilgilidir. Araştırma kapsamı nedeniyle verimlilik artışım etkileyen katı faktörler içerisindeki "teknoloji" faktörü rekabette önemli bir itici güçtür. Bu yoğun rekabet ortamında hazır giyim sektörü emek ağırlıklı bir sektör olma konumunu sürdürmektedir. Buna rağmen moda ve demografik özelliklere bağlı olarak ürün çeşitlerinin artması ürün üretiminde çeşide yönelik uzmanlaşmayı da beraberinde getirmiştir. Erkek gömleği üretimi; ürüne olan talebin fazlalığı, gelişmiş teknoloji kullanması, kalite ve verimlilikte diğer ürünlere göre ileride olması bakımından hazır giyim sektörü içerisindeönemli bir alt sektör durumundadır. Ayrıca erkek giyimi üretim teknolojisi içerisinde, erkek gömleği üretim teknolojisi daha gelişmiştir. Erkek gömleği üretiminde; iş parçalarını alma, makinaya pozisyonlama, baskı ayağının altına yerleştirme, pekiştirme, iplik kesme, baskı ayağını kaldırma, iş parçasını alma, yerine bırakma ile ilgili akış dilimlerinde kullanılan üretim araçları klasik düz dikiş makinaları, yan otomatik ve otomatik dikiş makinalarıdır. Klasik düz dikiş makinalarında makina hızı ve akış dilimlerinde gerçekleşen işlerde insan faktörü önem taşımaktadır. Bu nedenle işgücünde yorgunluk ve verim düşüklüğü söz konusudur. Yan otomatik dikiş makinalarında insan faktörü daha azdır. İğne dalış süresi sistem gereği en kısa sürede maksimum hıza erişmektedir. Dikiş uzunlukları ayarlanabilir, pekiştirme ve iplik kesme işleminin otomatik olması zamandan tasarrufu sağlamaktadır. Otomatik makinalarda insan müdahalesi daha da azaltılmıştır. İşgücü yalnızca iş verme ve çalıştırmada devreye girmektedir. Otomatik dikiş makinalarında araştırma gereği çalışma sistemleri farklı olan üretim araçları saptanmıştır. Pat dikmede makina işleme başlamada fotosel sistemlidir. îlik açma ve cep takmada makina iş parçalarım yerleştirip düğmeye basılınca işleme başlamaktadır. Manşet dikme ve apartura takmada makina sürekli çalışır durumda olup, işlemler ard arda gerçekleşmektedir. Otomatik ve yan otomatik makina kullanımının giderek yaygınlaşmasında en önemli etken kalite ve verimliliği artırmasıdır. Bunun yanında işgücünün fiziksel performansının sınırlı olması da vardır, işgücü performansındaki bu azalma klasik düz dikiş makina kullanımında daha yoğun yaşanmaktadır. Milli Prodüktivite Merkezi'nin "Hazırgiyim sektöründe teknoloji- verimlilik ilişkileri" konulu araştırma projesi kapsamında ele alınan bu çalışma da "Hazırgiyim sektöründe erkek gömleği akış dilimlerinde gelişmişlik açısından farklı teknoloji kullanımının verimlilik üzerindeki etkileri" araştırılmıştır.Araştırmada ele alınan belli başlı problemler şunlardır 1. Erkek gömleği üretimi akış analizinde akış dilim sayılan üretim teknolojilerine göre değişiklik göstermekte midir? 2. Erkek gömleği üretimi akış dilimlerinde üretim aracı temel zamanlarında (tge) kullanılan üretim teknolojilerine göre farklılıklar var mıdır? 3. Erkek gömleği üretiminde farklı düzeylerde teknoloji kullanımı dağılım zaman yüzdesini (Zv %) etkilemekte midir? 4. Erkek gömleği üretimi işlem bölümlerine ait üretim aracı birim zamanlan (teei - teBloo) kullanılan üretim teknolojilerine göre değişmekte midir? Bu problemlerdeki teknoloji-verimlilik ilişkilerim belirlemek amacıyla "MPM-REFA îş Etüdü Yöntemi" uygulanmıştır, iş sisteminde üretim aracının girdi üzerindeki etkileri zaman boyutu içerisinde ele alınmış ve deneysel olarak incelenmiştir. Zaman ölçümü ile elde edilen veriler 'Tekrarlanan Akışlar için Zaman Ölçüm Formu" ile "Dağılım Zamanı Ölçüm Form"larına uygulama sırasında kaydedilmiştir. Araştırma akış bütünü içerisinde yer alan üretim miktarı, verimlilik ve kalitede etkili işlemler olarak bilinen; pat dikme, ilik açma, cep takma, apartura takma ve manşet dikme iş sistemlerini kapsamaktadır. Kapsama alınan iş sistemlerinin analitik tanımlan yapılmıştır. Bu tanımlar doğrultusunda mikro akış dilimlerinde gerçekleştirilen incelemeler; dikiş aralığı lcm'de 7 batış, % 100 pamuklu, 1/50'lik dokuma kumaş, model ve boyutların aynı olma özelliği ile sınırlıdır. İncelemelerde görev, iş akışı, girdi çıktı ve çevre koşullan sabit, üretim araçları gelişmişlik düzeyleri ve çalışma sistemlerine göre değişkendir. Verilerin analizinde MPM-REFA İş Etüdünde üretim aracı temel zamanı (tge) için "Dağılma Sayısı Yöntemi"ne göre tek zamanların istatistiksel değerlendirilmesi yapılmıştır. Bu değerlendirmeden sonra "tgB= th+tn+tb" formülü ile Üretim aracı temel zamanı (tge) bulunmuştur. Üretim aracı dağılım zamanının bulunmasında (tVB) dağılım zamanı yüzdesi hesaplanmıştır (Zv %). Bu hesaplamada; "Zv %=Zsk+Zsv+Zp" formülü uygulanmıştır. Elde edilen değer ile üretim aracı temel zamanının yüzdesi alınarak dağılım zamanı payı bulunmuştur (tVB)- Üretim aracı birim zamanının elde edilmesinde (teBi - teBioo) "teBl=tgB+tvB" formülü kullanılmıştır. Araştırmadan elde edilen belli başlı sonuçlar şunlardır: 1. Örneklemi oluşturan işgücünün, otomatik makina kullananlarda en çok 27 yaş, yan otomatik makina kullananlarda hemen her yaştan, klasik düz dikiş makinası kullananlarda 33 yaşın üzerinde olduğu gözlenmiştir. Her üç teknolojide de toplam % 30 dolayında kadın işgücü, geri kalanı erkek işgücü oluşturmaktadır. Örnekleme katılan grubun yaklaşık yüzde 79'unu ilkokul mezunları oluşturmaktadır. Geri kalan ise orta öğretim mezunudur. Buna göre bu sektörde çalışanların eğitim düzeyinin düşük olduğu söylenebilir. Halen bu işte çalışmakta olanların % 64*ü 3 yıl ve daha fazla yıldan beri aynı işte çalıştıkları belirlenmiştir. 2. Erkek gömleği akış dilim sayılan klasik düz dikiş makinası kullanıldığında azalmakta, yan otomatik dikiş makinası kullanıldığında artmakta, otomatik dikiş makinası kullanıldığında ise en aza inmektedir. 3. Üretim aracı temel zamanlan (tgB>, üretim aracı dağılım zamanlan (tVB) ve üretim aracı birim zamanlan (teB) üretim araçlarınn gelişmişlik düzeyleri yükseldikçe işlemlerin gerçekleşme süreleri azalmakta, kalite ve verimlilik yükseltmektedir. Araştırmadan elde edilen sonuçlara göre şunlar önerilebilir. 1. Hazırgiyim sektöründe kalite ve verimliliği artırmak için gerekli olan işgücü ve teknoloji ihtiyacı sektörde yer alan firmaların ürettikleri ürünler, mevcut teknolojileri, ve gelişme kapasiteleri gözönüne alınarak üniversite- sanayi-Devlet işbirliği içerisinde belirlenmelidir. iv2. Hazırgiyim sektöründe üretilen ürünlere yönelik akış analizleri yapılıp, kalite ve verimliliği etkileyici işlemler saptanmalı, bu işlemlerdeki üretim teknolojilerini yenileme çalışmalarına yer verilmelidir. 3. Mili Prodüktivite Merkezinin "Hazırgiyim Sektöründe Teknoloji- Verimlilik İlişkileri" konulu araştırma, projesi içerisinde ele alınan ve "Erkek Gömleği Akış Dilimlerinde îş Etüdü" ile gerçekleştirilen bu çalışmanın, sektörde üretilen diğer ürünlere yönelik yapılması, sektörün kalite-verimlilik bakımlarından istenilen düzeye gelmesini sağlayacaktır.

Abstract:
According to the total value of manufacturing, employment possibilities and shares in foreign trade marketing, ready made clothing sector has important and sensitive place in manufacturing industry. In textile industry from the fibre production up to clothing production has seven progression phases, clothing production takes fifth place in progression phases. In the conceptual, technical and practising dimensions ; design of original production, sample progressing, operation strategies, and in the clothing design phase which is improved in the direction of productivity -quality - technology - work power for original design needs creative ability, improved technology and required qualified work power that can use this technology. In cloth designing phase main object is to provide view unity between in put and out put clothing design and producing of functional clothings. The most important way for making progress at the base of country and sector is using on hand sources in the most productivity way. In the past years the most important competitive element was excessive production. However, to day in competition an important element is quality and productivity. Economy is managing on hand sources, productivity is described as an art of providing more out put with less in put. If the productivity is considered according to this point the importance of ready made clothing sector increases.In ready made clothing sector power of competitivity of the depends on the standardization of their products, levels of progression, high technology and providing work power for using this technology. Increasing of the productivity in manufactoring is deal with the detennining of basic factors of manufacturing and using them. Because of the research scope, between the strict factors which are effect productivity. Factor of technology is an important propulsion force in competitive field. In this heavy competition environment ready made clothing sector continues heavy labour situation importance in sector. In spite of increasing of production kinds deal with fashion and demographic specifications brought unerstanding for production kinds. Production of man shirts ; due to increasing of demands on production, using improved technology, quality and productivity from the point of view being ahead of other production takes an important place as a sub sector in ready made clothing sector. Furthermore in man clothing production, production technology of man shirt has been more improved. For men shirt production ; For receiving the pieces, placing the pieces to machine, lifting pressing leg, leaving it its place in the flow strip, classic sewing machine, semi and full automatic sewing machines are used as production devices. Human factor plays an important role on classic sewing machines about speed and realized works in flow strip. Due to tiredness and decreasing of productivity are in question. 11On semi automatic sewing machine human factor plays less role. Because of the system, needle pricking time reaches to maximum speed in a short time. Because of being automatic, length of stitchs save sewing time. Human role has been more decreased on automatic machines. For giving work to machine and starting it only that time needs work power. Due to research requirement on automatic sewing machines have been determined that different production devices have different operation systems. For sewing pat machine starts to run by photo cell systems. For opening of a button hole and sewing pocket piece of work placed on machine and then pushed the start button machine starts to run. For cuff and apartura sewing machine is in continuously running situation works are realized one after the other. The most important factor on wide spreading of automatic and semi automatic machines is increasing of quality and productivity. Besides limitation of work power and physical performance. When the classical sewing machines are used especially decreasing of work power performance has been seen. In the scope of research project of National Productivity Center's named as "Technological Productivity Relationships in Ready Made Clothing Sector", "In The Ready Clothing Sector Due to Using Different Technologies in Man Shirt Flow Strip Developments Effects On Productivity" has been researched. Problems which are researched mentioned below : 1. Do the flow strip numbers in man shirt production flow analyse vary according to the production technology ? Ill2. Are there any differences according to the production technology used in basic times (tgB) of production devices in production of flow strips of man shirt? 3. Does usage of technology at various levels effect time spreading percentage (Zy%) in man shirt production ? 4. Does production device unit times (teei. teeioo) belonging to production of man shirt vary according to operation sections ? In these problems, for determining relationships on technology - productivity "MPM - REFA Work Research Procedure" applied. In the working system effects of production devices on in put have taken into consideration and examined in the dimensions of time as experimental. By measuring the time provided data has been recorded according to "Time Measuring form for the repeated flows" and "Spreading Time Measuring Form" during the application. Researching consist of in the whole flow order amount of production, productivity and known as effective procedures in the quality such as ; pat sewing, opening a hole for the button, pocket sewing, apartura sewing and cuff sewing. Analytic description of the all systems which are included to scope has been done. In the direction of these descriptions in micro flow strips realized that are ; sewing intervals are in 1 cm. 7 times pricking, % 100 cotton, 1/50 woven material, models and dimensions are limited by being in same specifications. According to examining work flow, in put and out put, environmental conditions are fixed, development levels of production devices are changeable according to working devices. rvIn the analysing of data MPM - REFA Work Research device of production's basic time (tge) according to the "Spreading Number Procedure" odd times' statistical evaluation has been done. After this evaluation of "tgB= th + tn + tb)" this formula device of production's basic time (t^B) has been found out. For finding out of the production device's spreading time for (tys) spreading time percentage has been calculated as (Zv%). In this calculation "Zv% = Zsk + ZSV+ Zp" formula has been applied. The value found out with the device of production's basic time percentage has been calculated spreading time portion has been found (tvB). For finding out of production device of unity time (teBi - teioo) " teBi = tgB + tVB " formula has been used. At the end of research have been provided results are mentioned below : 1. During the research haven been observed that automatic machines are used by in 27 years old persons, semi automatic machines are used by in every age persons, classic normal sewing machines are used by the over 33 years old persons. In all three technologies 36 % of total work power is belongs to women work power, rest of them are belongs to the man work power. About 79 % percentage of group who contributed to the samples constitute primary school graduates, the rest is secondary school graduates.According to this ; it contemplated the people who work in this sector have low level of education. It has been determined that the 64 % people who have still been working in this work, have working in the same work for three years or more than that. 2. The number of the flow strips are reduced in man shirts when classical normal sewing machines are used and when semi automatic machines are used it increases, and when automatic sewing machines are used it is reduced to least number. 3. The period of realization of procedure decreases when the development level of the production device, basic times (tgs), production device unit times (tes) increases ; also it increases the productivity and quality. According to the results have been provided from the research, the following can be recommended. 1. The work power and need of technology required to increase the productivity and quality in ready made clothing sector is determined in co operation of university - industry - government by taking products of firms their present technologies and their capacity of development taken into consideration. 2. By making flow analysis of the productions produced in ready made clothing, the procedures which effect quality and production should be VIdetermined and renewal of production technologies in these procedures should be given place. 3. This study which is taken in the project names "Relations of Technology - Production in Ready Made Clothing Sector" and which is realized with work Research in Flow Strips of Men Shirt will lead the sector to reach the required level of quality - productivity when it is done for the other productions produced in the sector.