Hacı Bektaş-ı Veli`de Kur`an anlayışı
Hacı Bektaş-ı Velis` sunderstanding Koran
Yazar: EMRAH DİNDİ
Danışman: DOÇ.DR. HÜSEYİN YAŞAR
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Din = Religion

Özet:
ÖZETAlevilik-Bektaşilik kökleri Orta Asya'ya dayanan Tasavvufi bir gelenektir. Asya'dave Anadolu'da Türk kitlelerini, inanç, ibadet, dünya ve evren anlayışında derinden etkileyenbu hareket, günümüzde de etkisini hala devam ettirmektedir. Nevar ki başlangıçta tamamenKur'an ve Sünnet merkezli bir tasavvufi hareket olan Alevilik-Bektaşilik sonraları, özelliklede 16. yüzyıl ve sonrası dönemde dini nassları anlama ve yorumlamada farklı bir çizgiyekaymıştır. Dinin zahiri yorumunu değil de Batıni/özünü esas alan bu kitle, geçmişte diniteklifleri dışlamak ve hafife almakla suçlanmışlardır. Günümüzde de aynı din yorum geleneğidevam ettirilmektedir. Dinin özünün esas olduğu düşüncesiyle zahiri sembolleri hafifealmakla suçlanan bu gurubun, dini kimlik ve kökenlerinin tartışılmaya başlanması ve yabancıdin ve kültür öğeleriyle içeriğinin doldurulup, tanımlanması problemin boyutlarını ortayakoymaktadır.Biz, bir akımın dini anlama ve yorumlama yöntemini ortaya koymanın en iyi yolunun,kendi kurucusunun fikirlerini ele almak olduğunu düşünerekten Hacı Bektaş Veli'nin temeleserlerinde, Kur'an'ı anlama ve yorumlama yöntemini klasik tasvvufi yorum çizgisinde elealmaya çalıştık. Genel olarak hayatı, Kur'an anlayışı ve yorum yöntemi, İtikat ibadet vemuamelatla ilgili üç bölümde ele aldığımız bu çalışmada, Hacı Bektaş Veli'de dini nasslarınzahiri yorumu dışlanmamakla birlikte, gerçekte tasavvufi yorum geleneğinde olduğu gibiKur'an'ın Batıni / işari anlamının esas alındığı görülmektedir.Netice olarak geçmişteki olumsuzluklar ve günümüzde Alevilik-Bektaşiliğe farklıköken arama çabaları bir tarafa bırakılıp, temel kaynakları ön yargıdan uzak bir biçimde elealınacak olursa, Alevilik-Bektaşiliğin, dinin şeklini dışlamadan özünü esas alan geçmiştekitasavvufi akımın Anadolu Türklüğü'ndeki bir uzantısı olduğu ortaya çıkacağı kanaatindeyiz.

Abstract:
ABSTRACTAlawite-Bektashism is a Sufi tradition that has roots in Central Asia. This movementwhich influences beliefs, worship, world, and cosmic view of Turkish populations in Asia andAnatolia, has a strong effect in our modern times. However, Alawite-Bektashism, in itsorigins, a Sufi movement with focuses of Koran and Sunna, in particular after 16th centuryand later, has become a different way for understanding and commenting on religiousdogmas. That mass that based on esoteric essence of religion, not its apparent remarks,previously has been accused of refutation and disdain of established religious observances.Religious identity and origins of that group which been accused of apparent symbols, and tobe based on essence of religion, has began to discuss recently. Also, using foreign religious andcultural elements to fill its essence and to gain a definition shows the difficulty of the problem.Thinking the best way of a tariqa?s religious understanding and comment is to dealwith its own guide (or ?Pir?), we try to study the method of understanding and commenting ofKoran in great works of Hacı Bektaş Veli with classical Sufism's commenting (turuq) way. Inthe study which consists of three chapters -life generally, Koran understanding andcommenting method, and creed, worship and observances- indeed, we based on Koranesoteric/notified meaning as Sufi commenting tradition while not excluding apparent remarksof religious dogmas within works of Hacı Bektaşi Veli.Consequently, if we eliminate the previous negative attitudes and current efforts to findsome different origins for Alawite-Bektashism, and study fundamental resources withoutprejudice, we believe former Sufi tradition, which based on essence of religion withoutexcluding its form, can be understood as an appendage of such tradition within AnatolianTurks.