Bina morfolojisi ve enerji etkin mimari tasarımda güneş enerjisi kazanımı bağlamında optimum form analizleri
Optimum form analysis in the context of building morphology and solar energy gaining in energy efficient architectural design
Yazar: FULYA PELİN CENGİZOĞLU BAŞARAN
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET TAYFUN YILDIRIM
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Günümüzde enerji sorunu, diğer alanlarda olduğu gibi mimarlık alanında da üzerinde durulan problemler arasında yer almaktadır. Bu soruna mimarlık alanında geliştirilen başlıca çözüm enerji etkin tasarımdır. Ancak mimarlık alanında enerji etkinlik konusunun çoğunlukla yapı teknolojileri ile malzeme ölçeğinde tasarımın ilerleyen kısımlarında ilişkilendirildiği görülmektedir. Tasarımın bir bütün olarak ele alındığı çalışmaların çoğaltılması ve planlamanın ilk evresinde malzemeden önce form kararlarıyla başlanarak, enerji etkinlik konusunun bir biçimlendirme girdisi olarak ele alınması ve bina kompozisyonlarının bu girdi ile oluşturulması, enerji verimli mimari tasarımların yapılabilmesi için gereklidir. Bu bağlamda tez çalışması kapsamında, biçimlendirme yaklaşımlarıyla tasarlanmış mevcut bina tipolojilerinin güncel yorumu ve modernist tipolojilerin deforme edilerek oluşturulan varyasyonlarının enerji performanslarının değerlendirilmesi ile iklim bölgesi özelinde güneşten maksimum enerji kazancı sağlayan optimum mimari formların belirlenmesi ve yapılarda tüketilen ısıtma yükünün azaltılması amaçlanmaktadır. Bu doğrultuda, alan çalışmasının yapılacağı konum, Ankara olarak belirlenmiştir. Çalışmada form parametresi, diğer çalışmalardan farklı olarak geometrik ve organik mimari formlar olarak ele alınmıştır.  Öncelikli olarak, asal geometrik formlar ve ara varyasyon geometrik formlar oluşturulmuştur. Ardından asal geometrik formlardan ve ara varyasyon geometrik formlardan türetilmiş organik form modelleri oluşturulmuştur. Son olarak oluşturulan organik formların güneye bakan cepheleri düşeyde eğilerek deforme edilmiştir ve bina tip sınıflama tablosu oluşturulmuştur. Alan çalışması kapsamında, geniş yüzeyleri güneye yönlenecek şekilde konumlandırılan 30 farklı mimari formun, Design Builder simülasyon programı kullanılarak güneş ışınımı analizleri yapılmıştır. Sonuç olarak, güneşin hareket eksenini yatayda ve güneşin yeryüzüyle yaptığı açıyı düşeyde takip ederek biçimlenen eğrisel organik formlu binaların, daha fazla güneş enerjisi kazanımı sağladığı görülmüştür. Elde edilen verilerin, daha sonra yapılacak çalışmalara kaynak ve değişik durumlarda tasarım verilerine yardımcı bir altlık oluşturması beklenmektedir.

Abstract:
Today, the energy problem is among the problems that are emphasized in the field of architecture, as in other fields. The main solution developed in the field of architecture to this problem is energy efficient design. However, it is seen that the issue of energy efficiency in the field of architecture is mostly associated with building technologies in the later parts of the design at the material scale. It is necessary to reproduce the studies in which the design is handled as a whole and to start with the form decisions before the material in the first phase of the planning, to consider the energy efficiency issue as a shaping input and to create the building compositions with this input in order to make energy efficient architectural designs. In this context, within the scope of the thesis, it is aimed to determine the optimum architectural forms that provide maximum energy gain from the sun in the climate region, and to reduce the heating load consumed in the buildings, by evaluating the energy performance of the current interpretation of the existing building typologies designed with shaping approaches and the variations created by deforming the modernist typologies. Accordingly, the location where the fieldwork will be conducted has been determined as Ankara. In the study, the form parameter was considered as geometric and organic architectural forms, unlike other studies. Primarily, basic geometric forms and derived variation geometric forms were created. Then, organic form models derived from basic geometric forms and derived variation geometric forms were created. Finally, the south-facing facades of the organic forms created were deformed by bending vertically and the building type classification table was created. Within the scope of the field study, solar radiation analyzes of 30 different architectural forms, whose large surfaces are oriented to the south, were made using the Design Builder simulation program. As a result, it has been seen that the curvilinear organic form buildings, which are shaped by following the sun's axis of movement horizontally and the sun's angle with the earth vertically, provide more solar energy gain. It is expected that the obtained data will be a source for future studies and a helpful base for design data in different situations.