Türkiye'de üretilen hayvansal gıdalar için gıda güvenliği bilgi sistemi ile rasff'ın karşılaştırılması
Comparison of rasff and food safety information system in Turkey for animal sourced food products
Yazar: MUSTAFA FEYZULLAH AKYÜZ
Danışman: PROF. DR. ZAFER GÖNÜLALAN
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Veteriner Besin Hijyeni ve Teknolojisi Ana Bilim dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine
Dizin: Bilgi sistemleri = Information systems ; Gıda güvenliği = Food safety ; Gıda üretimi = Food production ; Halk sağlığı = Public health ; Hayvansal ürünler = Animal products ; Risk değerlendirmesi = Risk assesment ; Türkiye = Turkey

Özet:
Bu tez çalışmasında, Türkiye'de piyasaya arz edilen gıdaların güvenilirliğinin ölçülmesi için kullanılan Gıda Güvenliği Bilgi Sistemi (GGBS) ve Avrupa Birliği gıda ve yem erken uyarı sisteminde (GYEUS) hayvansal gıdalar için bildirilmiş olan mikrobiyolojik tehlikeler kapsamında karşılaştırılmasının yapılması amaçlanmıştır.  
Türkiye ve Avrupa Birliğinde kullanımda olan bu bilgi sistemlerine ait verileri, Dünya Sağlık Örgütü, Gıda Kaynaklı Hastalık Yükü Epidemiyoloji Referans Grubu'nun çalışmalarından alınan ilham ile değerlendirmek, önerilerde bulunmak ve nihayet ulusal gıda güvenirliğine dolayısı ile Halk Sağlığına katkı sağlanmasının temini çalışmanın bir başka hedefidir. 
Avrupa Gıda ve Yem Erken Uyarı Sisteminin çalışma için tespit edilen tarih aralığındaki hayvansal kökenli gıdalar için yapılan bildirimlerin nedeni olan mikrobiyolojik tehlikelerin tasnifi sonucunda en fazla bildirimi yapılan hayvansal gıda grubunun balık ve balık ürünleri olduğu, bu ürünler için gerçekleşen bildirimlerin %10.40'ının paraziter enfestasyonlar, %8.62'sinin ise Listeria monocytogenes varlığı ile ilgili olduğu tespit edilmiştir. Avrupa Gıda ve Yem Erken Uyarı Sisteminin tehlike bildirimi sayısı bakımından ikinci sıradaki hayvansal gıda grubunu kanatlı eti ve ürünlerinin oluşturduğu, yapılan bildirimlerin % 85.30 nispetinde Salmonella spp., kaynaklı  %3.34'ünün  Campylobacter sp., %2.20'sinin ise Listeria monocytogenes  kaynaklı olduğu görülmüştür. 
Gıda Güvenliği Bilgi Sistemi,  2013, 2014, 2015, 2016, 2017 yıllarının verileri incelendiğinde en fazla mikrobiyolojik tehlikeye ait bildirimin kanatlı eti ve bu etlerden hazırlanan mamuller için yapılmış olduğu, en sık izole edilen patojen mikroorganizmanın ise Salmonella spp. olduğu, mamul gıda maddelerinde (tavuklu çorba, tavuklu pilav v.b.) ise Staphylococcus aureus, Bacillus cereus, Escherichia coli, Listeria monocytogenes gibi patojen mikroorganizmaların varlığı bildirilmiştir.
Gıda Güvenliği Bilgi Sistemi Verilerinde 2018 yılı içerisinde en fazla bildirimin kırmızı et kıyması için yapıldığı tespit edilmiştir. Kırmızı et kıymalarından en yaygın bulunan patojen mikroorganizma ise Salmonella Enteritidis olduğu görülmüştür.
RASFF sistemi incelendiğinde Türkiye'den AB ülkelerine kırmızı et ve et ürünleri ihracatı varlığına ilişkin bir veriye rastlanılmamış olması aynı şekilde GGBS'nde ithal edilen kırmızı et ve et ürünlerine ilişkin herhangi bir verinin olmaması bu iki sistemin kırmızı et ve et ürünlerindeki tehlikeler yönünden kıyaslanmasına imkan vermemiştir. Benzer tarzda süt ve süt ürünleri ile yumurta ve yumurta ürünleri için RASFF sisteminde Türkiye'den, AB ülkelerine ihracata veya GGBS'de AB ülkelerinden Türkiye'ye ithalat yapıldığı ile ilgili olarak herhangi kayıt olmadığı için bu grup gıdalar içinde iki sistemi değerlendirme imkânı bulunamamıştır.
Gıda Güvenliği Bilgi Sistemi Verilerinde göre, gıda kaynaklı olarak ortaya çıkan vaka ya da salgınlardan en fazla izole edilen patojen mikroorganizma Bacillus cereus olmuştur. 
Ulusal düzeyde güvenilir gıda üretiminin yönetimi için öncelikle risklerin belirlenmesi ve risklerin belirli kriterlere göre derecelendirilmeleri gerekir. 
Mikrobiyolojik tehlikelerden kaynaklanan riskler toplum sağlığının tehdit eden önemli ve sonuçları bakımından ciddi bir endişe kaynağıdır. Gıdaların güvenilir özelliklerde üretilmesi, piyasaya arzı ve sunumu ancak risk analizinin etkin bir şekilde ele alınması ve incelenmesi ile gerçekleştirilebilir.
Anahtar Kelimeler: Risk değerlendirmesi, Tehlike, RASFF, GGBS, Halk sağlığı, Hastalık yükü.

Abstract:
In this study, the Food Safety Information System used to measure the reliability of food placed on the market in Turkey (FSIS) and the European Union Rapid Alert System for Food and Feed (RASFF) have been reported for food of animal origin are intended to make comparison within the scope of microbiological hazards.
Turkey and the European Union belong to those information systems that are in use data from the World Health Organization, Foodborne Disease Burden evaluated according to the results of Epidemiology Reference Group's work, make suggestions, to contribute to and Public Health due to national food safety is another goal of the study.
According to the RASFF, the most food group received the most notifications as a result of the classification of the microbiological hazards which are the cause of the notifications made for the foods of animal origin in the date range determined for the study, and 10.40% of the notifications realized for these products are parasitic infestations, 8.62% were related to the presence of Listeria monocytogenes. In terms of the number of hazard notifications of the RASFF, it is seen that poultry meat and products constitute the second group of animal food, 85.30% of the notifications are from Salmonella spp., 3.34% from Campylobacter sp. And 2.20% from Listeria monocytogenes.
According to FSIS, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, the highest microbiological hazard notification was made for poultry meat and products prepared from these meats, while the most frequently isolated pathogenic microorganism Salmonella spp. pathogenic microorganisms such as Staphylococcus aureus, Bacillus cereus, Escherichia coli, Listeria monocytogenes have been reported in finished foodstuffs (chicken soup, chicken rice etc.).
In the FSIS Data, it was determined that the most notifications were made in 2018 year for minced meat. Salmonella Enteritidis was the most common pathogenic microorganism found in red meat minced meat.
When the RASFF system is examined, there is no data on the presence of red meat and meat products export to EU countries via Turkey. Similarly, there is no data on imported red meat and meat products in the FSIS. Therefore, it was not possible to compare the two systems in terms of hazards in red meat and meat products. For a similar manner, there are no records for milk and milk products and eggs and egg products in the RASFF and in the FSIS systems in Turkey, it was not possible to compare the two systems in terms of milk and milk products and eggs and egg products.
According to FSIS data, Bacillus cereus was the most isolated pathogen microorganism from food-borne cases or outbreaks.
For the management of reliable food production at national level, the risks must first be identified and graded according to specific criteria.
Risks resulting from microbiological hazards are a major threat to public health and a serious concern for its consequences. The production, presentation and presentation of foods with reliable properties can only be realized by considering and analyzing the risk analysis effectively.
Key Words: Risk evaluation, Hazard, RASFF, FSIS, Public health, Disease burden.