Türkiye'de fiyatlar genel düzeyine ilişkin maliye teorisinin doğrusal olmayan zaman serisi modelleri bakımından incelenmesi
Analysis of fiscal theory of price level with nonlinear time series models in Turkey
Yazar: ÖZGÜR ÖMER ERSİN
Danışman: PROF. DR. MELİKE BİLDİRİCİ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Ekonometri = Econometrics ; Ekonomi = Economics
Dizin: Doğrusal olmayan modeller = Nonlinear models ; Doğrusal olmayan regresyon = Nonlinear regression ; Enflasyon teorileri = Inflation theories ; Fiyatlar genel seviyesi muhasebesi = Prices general level account ; Mali disiplin = Financial dicipline ; Maliye politikaları = Fiscal policies ; Ricardo yöntemi = Ricardo method ; Yapay sinir ağları = Artificial neural networks

Özet:
FTPL teorisinde, fiyatlar genel düzeyinin belirlenmesinde zamanlararası bütçe kısıtı önem taşımaktadır. Nitekim reel borç stokunun gelecek faiz dışı fazlaların bugünkü değerine eşitlendiği kısıtta, gelecek faiz dışı fazlalarının beklenen bugünkü değeri iç borç stokunu karşılamakta yetersiz kaldığında, eşdeğerliğin sağlanması fiyat seviyesinde gerçekleşen değişimler kanalıyla sağlanmaktadır. FTPL teorisinin test edilmesine ilişkin yazında doğrusal modeller ağırlıkta olup, Cochrane (1998) ve Canzoneri ve diğ. (2001) çalışmaları takip edilerek Cochrane (1998) gözlemsel eşdeğerlik probleminin kontrol edilmesi amaçlanmakta, bu kapsamda VAR modellerinden hareket edilmektedir. Davig ve Leeper (2005) ve Sims ve Zha (2006) çalışmalarında ise FTPL teorisi doğrusal olmayan rejim geçişli modellere genelleştirilmiştir.Çalışmada, Davig ve Leeper (2005) ve Sims ve Zha (2006) çalışmalarından farklı olarak FTPL teorisinin, rejimler arası geçişin eşik mantığını içeren ve içsel geçiş fonksiyonları ile tanımlandığı STAR ailesi ve ANN modelleri ile modellenmesi hedeflenmiştir. Bu yaklaşımda, FTPL teorisinde önem taşıyan rasyonel beklentiler ve tam öngörü dengesi varsayımları ve maliye politikalarında bütçe gerçekleşmelerinden hareket edilmesi rol oynamıştır. Çalışmada, STAR ve ANN modellerinin yerleşik gösteriminden hareket edilmiştir. Deterministik ANN modellerinin stokastik yapıya genelleştirilmesinde Lai ve Wong (2001) SANN modelinden hareket edilirken, SANN model kurulum aşamalarında STAR modelleri için geliştirilen ekonometrik yöntemler esas alınmıştır.Türkiye ekonomisinde faiz ödemeleri oranı serisi 1985-2008 örneklemi için LSTAR, MLSTAR ve SANN modelleri ile modellenerek mali baskınlığın kriz dönemlerinde önemli rol oynadığı görülmüştür. Türkiye'de FTPL teorisi 1989-2008 örneklemi için LSTAR, LSTVAR, ve SANN modelleri ile incelenmiş, maliye politikalarının servet etkilerinin doğrusal-olmayan yapıda gerçekleştiği ve enflasyon oranı ve iç borç stoku büyüme oranının karşılıklı etkileşimlerinin farklı rejimler altında asimetrik yapı sergilediği görülmüştür. Bu çerçevede, Türkiye'de fiyatlar genel düzeyine ilişkin politikaların oluşturulmasında iç borçlanma ve mali baskınlığın fiyatlar genel düzeyi üzerindeki doğrusal olmayan servet etkilerinin göz önünde bulundurulması gerektiği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
In FTPL theory, price level is determined by intertemporal budget contraint. If the expected value of discounted future primary surpluses fails to ofset the domestic debt stock, the equation is satisfied through the changes in price level. The emprical studies mainly focus on linear models in which, following Cochrane (1998) and Canzoneri ve diğ.(2001), VAR models have an important significance to overcome the observational eqivalence problem of Cochrane (1998), Sims and Zha (2006) and Davig and Leeper (2005) extended FTPL theory to regime switching nonlinear models.The study departs from Sims and Zha (2006) and Davig and Leeper (2005). FTPL theory is modeled by the nonlinear STAR and ANN models with implicit threshold logic with transition functions as a function of threshold and transition variables. In the derivation, rational expectations and perfect foresight equilibrium assumptions and the nature of fiscal policies that are conducted by budget realizations play significant role. STAR and ANN models are represented within nested functional forms. Lai and Wong (2001) SANN model is followed to generalize ANN models to stochastic ANN models. Further, the econometric methodology developed for STAR models is evaluated for SANN model.In Turkish economy, interest payments are modeled for 1985-2008 sample with LSTAR, MLSTAR and SANN models and observed that fiscal dominance plays a significant role especially for economic crises periods. FTPL theory is investigated for 1985-2008 period with LSTAR, LSTVAR and SANN models and concluded that wealth effects of fiscal policies occur nonlinearly, and interrelations between inflation rate and domestic debt growth rate exibit asymmetric characteristics under different regimes. Accordingly, in policy formations aiming the stabilization of price level in Turkey, nonlinear wealth effects of domestic debt and fiscal dominance should be taken into consideration.