Malatya ilinde kuru kayısı üretim ve pazarlama etkinliğinin belirlenmesi
Determination of dried apricot production and marketing efficiency in Malatya
Yazar: AHMET ASLAN
Danışman: PROF. DR. VEDAT DAĞDEMİR
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Kayısı kurusu = Dried apricot ; Malatya = Malatya ; Pazarlama = Marketing ; Veri zarflama analizi = Data envelopment analysis ; Üretim = Production

Özet:
Amaç: Çalışmada amaç Dünyanın en önemli kuru kayısı üretim bölgesi olan Malatya ilinde kuru kayısının üretim ve pazarlama aşamasında üreticilerin üretim ve pazarlama etkinliklerini belirlemek, pazarlama marjını tahmin ederek pazarlama problemlerine çözüm önerisi geliştirmek olarak belirlenmiştir.
Yöntem: Örnekleme neticesinde belirlenen işletmeler ile yapılan anketlerden elde edilen veriler ile işletmelerin sosyo ekonomik özellikleri ile yıllık faaliyet sonuçları hesaplanmıştır. İşletmelerin üretim etkinliği ve etkinliği etkileyen değişkenler klasik Veri Zarflama Analizi (VZA) ve Simar ve Wilson (2007) tarafından geliştirilen iki aşamalı VZA analizi kullanılarak belirlenmiştir. İşletmelerin pazarlama etkinliği geliştirilmiş Acharya'nın modifiye edilmiş pazarlama etkinliği metodu kullanılarak hesaplanmıştır.
Bulgular: Üreticilerin ortalama 53,1 yaşında, 8,58 yıl eğitime sahip ve 28,36 yıl üreticilik deneyiminde oldukları belirlenmiştir. Aktif sermayenin % 90,72'sini arazi sermeyesi ve % 9,28'ini ise işletme sermayesi oluşturmaktadır. İşletme başına ortalama brüt kar 62199,88 ₺, bir dekar araziye tarımsal gelir 1427,91 ₺/da, net çiftlik karı dekara 895,63₺ olarak hesaplanmıştır. Rantabilite faktörü %30,84 olarak bulunmuştur. Pazarlama marjı 18,82 kg/₺, kuru kayısı için hesaplanan oransal pazarlama marjları aracılar için %6,99, ihracatçılar için %21,43 ve perakendeciler için %24,21 olarak belirlenmiştir. Çalışmada üreticiden tüketiciye 8 farklı pazarlama kanalı olduğu belirlenmiştir. İşletmelerde teknik etkinlik skoru klasik VZA ile ÖDG varsayımında 0,67 bootstrap önyükleme teknik etkinlik 0,47 olarak hesaplanmıştır. Gruplar itibari ile ÖDG varsayımında etkinlik skorları arasında anlamlı farklılıklar bulunmuştur.  Etkinliği etkileyen unsurlardan yaş, yetiştiricilik bölgesi, tarımsal destekler ve arazi büyüklüğü anlamlı bulunmuştur. Pazarlama etkinlik skorları 0,60 olarak belirlenmiştir. Gruplar itibari ile pazarlama etkinlik skorları arasında anlamlı farklılık tespit edilmiştir.
Sonuç: Üreticilerin üretim etkinlik skorları ortalaması düşük olarak değerlendirilebilirken ilçe grupları ve gruplar itibari ile etkinlik skorları arasında anlamlı farklılıklar bulunmuştur. Verimlilik küçük işletmelerde etkinlik ise büyük işletmelerde yüksek olarak bulunmuştur. Bu durum kaynakların etkin kullanımında işletme büyüklüğünün önemini ortaya çıkarmıştır. Desteklemelerin etkinliği arttırdığı belirlenmiştir. Etkinliği açıklayan değişkenler incelendiğinde üretim alanı, yaş, desteklemeler ve yetiştiricilik bölgesi anlamlı bulunmuştur. Pazarlama ortalama etkinlik skorları üretim etkinliğinde olduğu gibi düşük çıkmıştır.  İşletme grupları itibari ile pazarlama etkinlik skorları arasında farklılıklar anlamlı bulunmuştur. İşletmelerin üretim alanı arttıkça pazarlama etkinliklerinin de arttığı belirlenmiştir.

Abstract:
Purpose: The aim of the study is to determine the production and marketing activities of the producers in the production and marketing phase of dried apricots in the province of Malatya, which is the most important dried apricot production region in the world, and to develop a solution proposal for marketing problems by estimating the marketing margin.
Method: The socio-economic characteristics and annual activity results of the enterprises were calculated with the data obtained as a result of the surveys made with the enterprises determined as a result of the sampling. The production efficiency of the enterprises and the variables affecting the efficiency were determined by the classical DEA and the two-stage DEA analysis developed by Simar and Wilson (2007). The marketing efficiency of the enterprises was calculated using the improved Acharya efficiency method.
Findings: It was determined that the producers were 53.1 years old, 8.58 years old, and 28.36 years old in their production experience. 90.72% of the active capital is land capital and 9.28% is working capital. The average gross profit per enterprise is calculated as 62199.88 ₺, a trip to one decare of land is 1427.91 ₺/da, and net farm profit is 895.63₺ per decare. The profitability factor was found to be 30.84%. The marketing margin is 18.82 kg/₺, the proportional marketing margins calculated for dried apricots are 6.99% for vehicles, 21.43% for exporters and 24.21% for nobody. In the study, 8 different marketing channels are aimed from producer to consumer. The technical efficiency score of the use of bootstrap was calculated as 0.67 in the estimation of VRS with classical DEA and 0.47 in the enterprises. It was successfully found between the efficacy scores in the VRS estimations as of the groups. Among the components of the parts of the activity are found on age, aquaculture region, conducted and land use. Marketing effectiveness scores were determined as 0.60. An effective measurement was determined between the marketing effectiveness scores of the groups.
Results: While the average of the production efficiency scores of the producers can be evaluated as low, significant differences were found between the district groups and the efficiency scores of the groups. Efficiency was found to be high in small enterprises and efficiency in large enterprises. This situation has revealed the importance of the size of the enterprise in the effective use of resources. It has been determined that the supports increase the efficiency. When the variables explaining the effectiveness were examined, production area, age, supports and aquaculture region were found to be significant. Marketing average efficiency scores were low as in production efficiency. While the differences between the business district groups and the marketing efficiency scores by the groups were statistically significant, there was no difference in the average of the districts. It has been determined that as the production area of the enterprises increases, the marketing activities also increase.