Anadili Türkçe olan kekeme yetişkinlerin akıcı konuşmalarındaki formant geçişi özelliklerinin akustik analizle belirlenmesi
Determination of formant transition characteristics in fluent speech of native Turkish speakers who stutter by acoustic analysis
Yazar: HAKAN KAYA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZLEM ÖGE DAŞDÖĞEN
İstinye Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Dil ve Konuşma Terapisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Nöroloji = Neurology
Dizin: Akustik özellikler = Acoustic properties ; Kekemelik = Stuttering ; Konuşma = Speech ; Konuşma akıcılığı = Speech fluency ; Konuşma hızı = Speech rate ; Motor hareketler = Motoric motions ; Yetişkinler = Adults

Özet:
Akustik analiz parametrelerinden biri olan formant geçişinin, kekemelik alanındaki araştırmalarda özellikle son yıllarda önemi artmıştır. İkinci formant geçişlerinin akustik analizi, konuşma sırasında hem dilin pozisyonu, hem de artikülatörlerin hareketi konusunda bilgi vermektedir. Bu nedenle konuşmadaki formant geçişlerinin analiz edilmesi, kekemeliğin motor özelliklerinin araştırılmasında önemlidir. Akıcı konuşanlarla karşılaştırıldığında kekemeliği olanların konuşma örüntülerinde farklılıkların olduğu bilinmektedir. Bu araştırmanın amacı, anadili Türkçe olan kekemeliği olan yetişkinlerin, akıcı konuşmalarındaki formant geçişi özelliklerinin  akustik analizle belirlenip Türkçe diline özgü akustik karakteristiklerini ortaya çıkarabilmek ve buradan hareketle konuşma hareketine başlamadan önce söylenecek sözce için planlanacak hareket dizgesinin akıcı konuşanlara göre bir farklılık gösterip göstermediğini belirlemektir. Çalışmaya anadili Türkçe olup kekemeliği olan 15 yetişkin erkek ve anadili Türkçe olan 15 akıcı konuşan yetişkin erkek katılımcı dahil edilmiştir. Bir ünsüz, bir ünlü ve /t/ ile biten sözcüklerden oluşan kalıpların okunması sırasında ses kayıtları, PRAAT yazılımının dizüstü bilgisayar ve kondansatör kafa mikrofonuyla kaydedilmiştir. Çalışma sonucunda /pit/, /bit/, /sit/, /put/, /sut/, /bat/, /pet/, /bet/ ve /set/ kelimeleri için gruplar arasında F2 geçiş frekans kapsamı, F2 geçiş frekans süresi  ve genel F2 eğimleri açısından anlamlı fark saptandı. Ayrıca /pit/, /bit/ ve /bet/  kelimeleri için slope-30 eğimi açısından, /sit/, /bat/ kelimeleri için de slope-60 eğimi açısından gruplar arasında anlamlı fark saptandı. Tüm kelimeler için gruplar arasında konuşma hızları bakımından istatistiksel olarak anlamlı bir fark yoktur. Yetişkin erkek kekeme bireylerin formant geçişleri akıcı konuşanlara göre farklıdır. Kekemelikte konuşmanın motor zamanlamasına ilişkin formant geçişleri daha fazla araştırılmalıdır.

Anahtar Kelimeler: Akustik Analiz, Formant Geçişi, Kekemelik, Konuşma Hızı, Motor Hareket

Abstract:
The importance of formant transition, which is one of the acoustic analysis parameters, has increased in recent years, especially in research in the field of stuttering. Acoustic analysis of second formant transitions provides information on both the position of the tongue and the movement of the articulators during speech. Therefore, analyzing the formant transitions in speaking is important in investigating the motor features of stuttering. It is known that there are differences in the speech patterns of those who stutter when compared to those who speak fluently. The aim of this research is to determine the formant transition characteristics of the stuttering adults, whose native language is Turkish, by acoustic analysis, to reveal the acoustic characteristics specific to the Turkish language, and to determine whether the movement sequence to be planned for the utterance to be uttered before starting the speech movement differs from those of fluent speakers. Fifteen adults who stutter (AWS) males (whose mother language is Turkish and 15 fluent Turkish speaking males  participants were included. Audio recordings were recorded with a laptop computer and condenser head microphone of PRAAT software while reading patterns consisting of a consonant, a vowel and words ending with /t/. As a result of the study, there was found statistically significantly difference in between the groups in terms of F2 crossover frequency coverage, F2 crossover frequency time and general F2 slopes for /pit/, /bit/, /sit/, /put/, /sut/, /bat/, /pet/, /bet/ and /set/ words. In addition, there was a significant difference between the groups in terms of slope-30 for the words /pit/, /bit/ and /bet/, and slope-60 for the words /sit/, /bat/. There is no statistically significant difference between groups in terms of speaking rate for all words. Formant transitions of adult male stutterers are different from those of fluent speakers. Formant transitions related to the motor timing of speech in stuttering should be investigated further.

Key Words: Acoustic Analysis, Formant Transition, Stuttering, Speaking Rate, Motor Movement