Etnisite, din ve kimlik inşası üzerine sosyolojik bir araştırma: Arap Alevileri
A sociological research on ethnicity, religion and identity construction: Arab Alewites
Yazar: MÜNEVVER ARIKAN
Danışman: PROF. DR. AYŞE AZMAN
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Sosyoloji = Sociology

Özet:
Arap Aleviler Türkiye, Suriye Lübnan'ı kapsayan bölgede yoğun olarak yaşayan etno-dinsel bir topluluktur. Gelenek ve inançlarını korumak açısında gizliliğe ve kapalılığa dayalı bir yapı tesis etmişlerdir. Türkiye'nin çok kültürlü yapısı içerisinde bu bölgede yüzyıllardır yaşayan Arap Aleviler toplumun asli unsurlarından biridir. Modernizmin inşa ettiği ulus devlet modelinin homojen bir toplum yaratma anlayışı özellikle 1980 sonrasında Batı'da kimlik siyaseti olarak adlandırılan yeni bir sürecin başlamasına neden olmuştur. Türkiye açısından da bu yıllar farklı toplumsal kesimlerin kimlik temelli tartışmalar içerisinde olduğu görülmektedir. Bu çalışmada kimlik, gündelik yaşamda "biz ve onlar" arası ayrımlar açısından ele alınıp, hem doğumla dahil olduğumuz çevreye ait nitelikler hem de toplumsal yaşamdaki karşılaşmaların etkisi ile açıklanmaya çalışılmıştır. Nitel araştırma tekniklerinin kullanıldığı bu araştırmada Hatay, Adana ve Mersin illerinden toplamda 45 kişi ile derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Elde edilen bulguların yorumlanması ise Betimsel Analiz yaklaşımı ile yapılmıştır. Araştırma bulgularına göre Arap Aleviliği kimlik inşasında grubun kendine içerden bakışı ve diğer toplumsal kesim ile gündelik ilişkiler belirleyici olmaktadır. Din ve inanç konusunda eleştirel yaklaşımlar olmakla birlikte din bugün hala önemini korumaktadır. Ayrıca bugün sırf Arap Alevi olmaktan kaynaklı çeşitli ömyargılı tutum ve davranışlara maruz kalmaktadırlar. Ayrıca yaşadıkları toplumda kendilerini azınlık ya da öteki olarak gören Arap Aleviler kendilerini bu ülkenin eşit yurttaşı olarak görmemektedirler. Kendi içlerinde farklılaşan Arap Aleviler, kimliklerini koruma ve aktarma konusuna büyük önem vermekte ve çeşitli düzeylerde de olsa içe dönük olma/içe kapanma eğilimi göstermektedirler.

Abstract:
Arab Alawites are an ethno-religious community that lives extensively in the region containing Turkey, Syria, Lebanon. They have established a structure based on secrecy in order to protect their traditions and beliefs. Arab Alawites, who have lived in this region for centuries within the multicultural structure of Turkey, are one of the essential elements of the society. The understanding of the nation-state model built by modernism to create a homogeneous society led to the start of a new process called identity politics in the West, especially after 1980. In Turkey as well, during these years, it can be observed that different social segments are in identity-based discussions. In this study, identity is discussed in terms of the distinctions between "us and them" in daily life, and it is tried to be explained with the effects of both the qualities of the environment in which we are involved at birth and with the effects of encounters in social life. In this research, in which qualitative research techniques were used, in-depth interviews were conducted with 45 participants from the provinces of Hatay, Adana and Mersin. The interpretation of the findings was made with the Descriptive Analysis approach. According to the research findings, the group's internal view of itself and daily relations with other social segments are decisive in the construction of Arab Alawites' identity. Although there are critical approaches to religion and belief, religion still maintains its importance today. In addition, today they are exposed to various prejudiced attitudes and behaviors just because of being Arab Alawites. In addition, Arab Alawites, who see themselves as a minority or the other in the society they live in, do not see themselves as equal citizens of this country. Differentiating among themselves, Arab Alawites attach great importance to the preservation and transmission of their identities, and they tend to be introverted, albeit at various levels.