Tunçbilek lavvarı ince atıklarından yağ aglomerasyonu yöntemiyle kömür kazanımı
Recovery of coal from fine tailings of Tuncbilek coal washeryby oil agglomeration
Yazar: ÖZÜM YAŞAR
Danışman: PROF. DR. TUNCAY USLU
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Maden Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Maden Mühendisliği ve Madencilik = Mining Engineering and Mining
Dizin: Linyit kömürü = Lignite coal ; Yağ aglomerasyonu yöntemi = Oil agglomeration method

Özet:
Petrol ve doğalgaz rezervleri yok denecek kadar az olan ülkemizin sahip olduğu en
önemli yerel kaynak kömürdür. Kömür rezervlerimizin büyük bölümünü kalitesi düşük
linyitler oluşturmaktadır. Bu sebeple linyitlerimizin birçoğu lavvarlarda temizlenerek
kaliteleri artırılmaktadır. Lavvarlarda, kömürün ince fraksiyonu (-500 µm) etkin bir şekilde
temizlenememekte ve atık barajlarına gönderilmektedir. Bu durum, önemli bir enerji
kaynağı olan kömürün kaybedilmesine yol açtığı gibi çevresel kirliliğe de sebep olmaktadır.
Bu çalışma kapsamında Türkiye'deki lavvarlardan biri olan Tunçbilek lavvarı ince
boyutlu atıklarından, atık yağın bağlayıcı olarak kullanıldığı yağ aglomerasyonu yöntemiyle
kömürün kazanılması amaçlanmıştır. Çok sayıda parametre aglomerasyon işleminde
değişken olarak incelenmiş, çeşitli tuzların ve sürfaktantların performans üzerindeki etkileri
belirlenmiştir. Ayrıca aglomerat kazanım yöntemi olarak eleme yerine flotasyon da
kullanılarak her iki yöntemin performansı karşılaştırılmıştır.
Şlam uzaklaştırma yapılmadan atıklardan başarılı bir şekilde kömür kazanılamadığı
anlaşılmış, şlamı atılmış atıklardan %31,8 kül içerikli kömür %47,6 organik malzeme verimi
ile kazanılmıştır. Tuzlar kullanıldığında %30,8 kül içerikli kömür elde edilmiş, organik
malzeme verimi %63,9'a yükselmiştir. Sürfaktantlar kullanıldığında daha küllü kömür
(%41) %63 organik malzeme verimiyle kazanılmıştır. En başarılı sonuç aglomerat
kazanımında elekler yerine flotasyon kullanıldığında elde dilmiş, %30,5 küllü temiz kömür
%92 organik malzeme verimi ile kazanılmıştır.

Abstract:
Coal is the most important domestic energy source of Turkey due to limited reserves
of oil and natural gas. However, coal reserves mainly comprise low quality lignites.
Therefore, quality of these lignites is increased in coal washeries. Fine fraction (-500 µm) of
coal in washeries can not be cleaned efficiently and disposed to tailings ponds. This situation
causes loss of a valuable energy sources as well as environmental pollution.
In the present study, recovery of coals from fine tailings of Tunçbilek coal washery of
Turkey by waste oil using agglomeration was investigated. Several parameters were
investigated as variables in agglomeration process. Effects of various salts and surfactants
on the performance were determined. In addition, flotation was comparatively used instead
of sieving in agglomerate recovery stage.
It was found that considerable coal recovery from the tailings could not be performed
without desliming. After desliming, a clean coal with 31,8% was recovered by 47,6%
organic matter recovery. When the salts and surfactants were used, clean coals with 30,8%
and 40,8% were obtained by organic matter recovery of 63,9% and 63,4%, respectively.
Using of flotation instead of sieving produced most satisfying results in which a clean coal
with 30,5% ash was recovered by 92% organic matter recovery.