Tarih içinde Sevakin Adası
Suakin Island in history
Yazar: AHMET CEMAL DAĞ
Danışman: PROF. DR. NURAN PILEHVARIAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Tarihi Ana Bilim Dalı / Mimarlık Tarihi ve Kuramı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Mimarlık = Architecture ; Tarih = History
Dizin: Adalar = Islands ; Mimarlık tarihi = Architectural history ; Sevakin Adası = Suakin Island ; Sudan = Sudan

Özet:
Sudan'ın doğusunda, Kızıldeniz'in batı kıyılarında yer alan Sevakin Adası doğal
coğrafi yapısı sayesinde güvenli bir liman şehri olma özelliğini korumuş ve stratejik
konumu sebebiyle tarih boyunca yoğun bir şekilde kullanılmıştır.
Birçok çalışmada Sevakin'in M.Ö. 3000'lerden itibaren bölgede kullanılan ticaret
güzergâhlarından biri olduğu iddia edilmiş ancak M.Ö. 600'lı yıllara kadar bu
konuda belge veya kesin veri oluşturan herhangi bir kaynak gösterilmemiştir. Bu
çalışmada adadaki ilk yerleşimin hangi tarihte başladığı ve Sevakin isminin nereden
geldiği konusundaki rivayetler ve çeşitli iddialar ele alınmıştır. Sevakin Adası'nın
13.-14.yy.lar arasında adaya uğrayan Müslüman seyyahlar tarafından aktarılan
yazılı tasvirlerine ve bu yıllarda Memlükler tarafından kullanılan Sevakin'in,
Ayzab limanının terkedilmesiyle artan önemine değinilmiştir. Çalışmada Osmanlı
Devleti'nin bölgeye gelişiyle tesis edilen Habeş Beylerbeyliği'nin merkezi olan
Sevakin'in 16.yy.daki siyasi tarihi incelenmiş, merkeze uzaklığı ve coğrafi şartların
zorluğu sebebiyle 17.yy.daki durumu ve 18.yy.da Sevakin ve çevresinin Cidde
Beylerbeyliği'ne bağlanma süreci ele alınmıştır.
19.yy.da buharlı vapurların Kızıldeniz'de seferlere başlaması ve Süveyş Kanalı'nın
açılmasıyla en parlak dönemlerini yaşayan Sevakin'in gelişmesi Sudan'da çıkan
Mehdi İsyanı'yla sekteye uğramıştır. Çalışmada Mehdi İsyanı ve bu süreçte
İngilizler tarafından isyanı bastırma gerekçesiyle askeri karargaha dönüştürülen
Sevakin'in durumu incelenmiştir. İsyanın bastırılmasından sonra kısa bir dönem
eski canlılığına kavuşan Sevakin Adası; Port Sudan liman kentinin kurulması,
demiryolunun, ticaret aksının ve idari birimlerin adadan buraya taşınmasıyla
önemini kaybetmiş ve terkedilmiştir. Bu süreçte bakımsız kalan ada, zorlu iklim
koşullarının yanı sıra civara yerleşen bazı grupların terkedilen evlerdeki kapı,
pencere gibi elemanları sökerek kullanmaları nedeniyle 20.yy.ın ikinci yarısından
itibaren harabeye dönüşmüştür.
Çalışmada adanın özellikle Osmanlı Devleti'nin bölgeye gelişinden sonra
zenginleşen mercan kayalarından oluşturulmuş mimari dokusu ve İngiliz işgaliyle
beraber geçirdiği dönüşüm ele alınmış; bu bağlamda adadaki ilk konut örnekleri
ve anıtsal yapılarla, 19.yy.daki yoğunlaşmayla beraber farklılaşan konut mimarisi
ve idari yapılar incelenmiştir.
Anıtsal yapılar ve konutların tarihçeleri, plan, yapım ve bezeme özellikleri
incelenmiş; kaynaklar ve arşivlerdeki planlar, çizimler ve fotoğraflar düzenlenerek
aktarılmıştır. 19.yy.dan itibaren yabancı kaynaklarda ve özellikle İngiliz
kaynaklarında ele alınan Sevakin tarihi ve mimarisi, BOA arşivindeki belgeler
ve telgraflarla karşılaştırmalı olarak ele alınmış; yabancı kaynaklardaki tarih ve
mimarinin gelişim sürecindeki tutarsızlıklar ortaya konmuştur. Hakkında yeterince
Türkçe kaynağın bulunmadığı ada tarihi ve mimarisini inceleyen bu çalışma,
literatüre katkı sağlamayı amaçlamaktadır.

Abstract:
Suakin Island located on the West coast of the Red Sea in East of Sudan, has
maintained its feature of being a safe harbor city thanks to its natural geographical
structure. It has been used extensively throughout history due to its strategic
location.
In many studies, it has been claimed that Suakin was one of the trade routes
used in the region since 3000 BC. However there are no sources or documents
forming precise data on this subject until 600 BC. In this study, various claims
were discussed about the date when first settlement on the island started and
where name of Suakin came from. The written descriptions of Suakin Island, which
were conveyed by Muslim travelers who visited the island between the 13th and
14th centuries were mentioned. This study examined political history of Suakin
which became center of Habes Beylerbeyligi after arrival of Ottoman Empire to
the region. Due to its distance from the center (Istanbul) and the difficulty of
geographical conditions, the situation of Suakin in the 17th century and process
of participating to Jeddah Beylerbeyligi in the 18th century were discussed.
In 19th century, development of Suakin, which experienced its brightest periods
with the usage of steamboats in Red Sea and opening of Suez Canal, was interrupted
by Mahdi Revolt in Sudan. The study investigated situation of Suakin which was
converted into a military camp by British during the Revolt. The island regained
its old life for a short period after the rebellion was suppressed. However after
establishment of Port Sudan, Suakin lost its importance and after transference
of railroad, trade axis and administrative units from the island to Port Sudan it
was abandoned. The island, which was neglected in this process, has been ruined
since second half of 20th century due to harsh climatic conditions as well as some
groups dismantling the doors and windows from abandoned houses.
In this study, architectural texture of the island which was enriched after arrival
of Ottoman State into region and the transformation underwent with the British
occupation were discussed. In this context first housing examples, monumental
buildings, residential architecture that differed with concentration in 19th century
and administrative structures were examined.
Monumental buildings and their history, plan, construction and decoration features
were analyzed. Plans, drawings and photographs from several studies and archives
were edited and transferred. The history and architecture of Suakin, which has
been handled in foreign sources and especially in British sources since 19th century
has been examined comparatively with the documents and telegraphs in the BOA
archive. Inconsistencies in development process of history and architecture were
revealed from foreign sources. This study aims to contribute to literature, which
there are not enough Turkish studies about history and architecture of Suakin.