Dijital ebeveynliğin demografik özellikler, beş faktör kişilik kuramı ve bilişsel esneklik açısından incelenmesi
Investigation of digital parenting in terms of demographic characteristics, big five personality theory and cognitive flexibility
Yazar: MUSTAFA ARİF DOĞAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ İDRİS KAYA
Gaziantep Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Arabuluculuk = Mediation ; Beş faktör kişilik modeli = Five factor personality model ; Bilişsel esneklik = Cognitive flexibility ; Demografik özellikler = Demographic characteristics ; Dijital ebeveynlik = Digital parenting ; Ebeveynler = Parents ; Ergenler = Adolescents ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation

Özet:
Dijital ebeveynlik, dijital teknolojilerin büyük bir hızla geliştiği 21. yüzyılda ortaya çıkan bir kavramdır. Dijital çağda dijital ebeveynlerden çocuklarının dijital fırsatlardan en üst düzeyde faydalanmasını sağlaması ve çocuklarını dijital risklerden en üst düzeyde koruması beklenmektedir. Bu çalışmanın temel amacı, ebeveynlerin dijital ebeveynlik tutumu, beş faktör kişilik özellikleri ve bilişsel esneklik düzeyleri arasındaki ilişkileri belirlemektir. Buna ilave olarak çalışmada, ebeveynlerin ve lisede öğrenim gören çocuklarının ekran kullanım sürelerinin ve amaçlarının belirlenmesi; ebeveynlerin dijital ebeveynlik tutumlarının ebeveynlerin ve çocukların çeşitli özelliklerine göre değişip değişmediğinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu Gaziantep ilinde lisede öğrenim gören çocuğa sahip 275'i anne ve 108'i baba olmak üzere 383 ebeveyn oluşturmuştur. Araştırmanın verileri Kişisel Bilgi Formu, Dijital Ebeveynlik Tutum Ölçeği, Beş Faktör Kişilik Özellikleri Ölçeği ve Bilişsel Esneklik Envanteri ile toplanmıştır. Çalışmanın sonuçlarına göre dijital medyanın etkin kullanımını onaylama ile bilişsel esneklik ve sorumluluk kişilik özelliği arasında pozitif yönde ilişki olduğu tespit edilmiştir. Dijital medya risklerinden koruma ile nevrotiklik kişilik özelliği arasında pozitif yönde; sorumluluk kişilik özelliği arasında negatif yönde ilişki olduğu belirlenmiştir. Bilişsel esneklik ile dışadönüklük, yumuşak başlılık, sorumluluk ve deneyime açıklık kişilik özellikleri arasında pozitif yönde; nevrotiklik kişilik özelliği arasında negatif yönde ilişki olduğu tespit edilmiştir. Bununla birlikte ergenlerin ekranı genellikle eğlence amaçlı kullandıkları; ebeveynlerin ise genellikle iletişim amaçlı ekran kullandıkları belirlenmiştir. Ayrıca ergenlerin ekran kullanım süreleri arttıkça ebeveynlerin dijital medyayı daha riskli algıladıkları saptanmıştır. Araştırmanın bulguları ilgili literatür çerçevesinde tartışılmış; araştırmacılara ve uygulayıcılara çeşitli önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
Digital parenting is a concept that emerged in the 21st century, where digital technologies are developing at a rapid pace. In the digital age, digital parents are expected to ensure that their children benefit from digital opportunities at the highest level and protect their children from digital risks at the highest level. The main purpose of this study is to determine the relationship between parents' attitude, big five personality traits and cognitive flexibility levels. In addition, the study aimed to determine the screen usage time and purposes of parents and their children in high school; It is aimed to examine whether parents' digital parenting attitudes change according to various characteristics of parents and children. The study group of the research consisted of 383 parents, 275 of whom were mothers and 108 of whom were fathers, who had children studying at high school in Gaziantep. The data of the research were collected with Personal Information Form, Digital Parenting Attitude Scale, Big Five Personality Traits Scale and Cognitive Flexibilty Inventory. According to the results of the study, it was determined that there is a positive relationship between approving effective use of Digital media and cognitive flexibility and conscientiousness personality traits. There is a positive relationship between protecting against digital media risk and neuroticism personality trait; It has been determined that there is a negative relationship between the conscientiousness personality trait. There was a positive correlation between cognitive flexibility and extraversion, agreeableness, conscientiousness and openness personality traits; It has been determined that there is a negative relationship between neuroticism personality trait. However, adolescents generally use the screen for entertainment; it has been determined that parents generally screens for communication purposes. In addition, it has been determined that as adolescents' screen use time increases, parents perceive digital media more risky. The findings of the study were discussed within the framework of the relevant literature; Various suggestions were made to researchers and practitioners.