Estradiol valerat ve dienogest'in farmasötik preparatlarda aynı anda miktar tayinleri
Simultaneous determination of estradiol valerate and dienogest in pşharmaceutical preparations
Yazar: MEHMET GÖKHAN ÇAĞLAYAN
Danışman: PROF. DR. FEYYAZ ONUR
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Analitik Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology ; Kimya = Chemistry
Dizin: Analitik kimya = Analytical chemistry ; Analiz yöntemleri = Analysis methods ; Kemometrik yöntem = Chemometric method ; Kromatografi-sıvı = Chromatography-liquid ; Türev spektrofotometrik yöntemi = Derivative spectrophotometric method

Özet:
Bu tez kapsamında; dienogest (DNG) ve estradiol valerat (EV) içeren bir karışımda her iki maddenin aynı anda miktar tayininin yapılabilmesi için yeni yöntemler geliştirilmesi amacıyla çalışmalar yapılmıştır. Çalışmalarda spektrofotometrik analizler temel alınmış ve 1. türev spektrofotometri (D), spektrofotometrik verilerin temel bileşen regresyonu (TBR) ve kısmi en küçük kareler (KEK) yöntemleriyle analizi kullanılmıştır.D yönteminde, DNG + EV karışımının metanol ? su (3:1) içerisindeki çözeltilerinin 200 ? 400 nm arasındaki spektrumlarının 1. türevinde, DNG için 328.8 nm' de, EV için ise 258.4 nm'de analitik sinyaller okunmuştur (??= 2 nm, skala faktörü = 30). TBR ve KEK yöntemlerinde ise, DNG için metanol ? su (3:1) içerisindeki çözeltilerinin UV spektrumunlarının (0. derece) 300 - 350 nm'ler arasındaki bölgede ?? = 1 nm olarak 51 adet dalga boyundaki absorbansları, EV için 260-300 nm'ler arasındaki bölgede ?? = 1 nm olarak 41 adet dalga boyundaki absorbansları okunmuş ve TBR ve KEK ile analizleri yapılmıştır. Yöntemlerdeki ortalama % geri kazanım ve % bağıl standart sapma değerleri sırasıyla DNG için; D'de % 99.28 ve % 0.98, TBR'de % 99.33 ve % 0.34, KEK'de % 99.18 ve % 0.26, EV için; D'de % 98.56 ve % 0.96, TBR'de % 100.48 ve % 1.58, KEK'de % 100.54 ve % 1.58 olarak bulunmuştur. Yöntemlerdeki çalışma aralıklarının D'de DNG için 2.0 ? 24.0 ?g/mL, EV için 10.0 ? 275.0 ?g/mL olduğu, TBR ve KEK'de DNG için 2.0 ? 24.0 ?g/mL, EV için 20.0 ? 270.0 ?g/mL olduğu saptanmıştır. Geliştirilen bu üç spektrofotometrik yöntem Türkiye ilaç piyasasında bulunan draje preparatına başarıyla uygulanmıştır. Ayrıca yeni bir YPSK yöntemi geliştirilmiştir ki yöntemde kolon olarak ACE C8 ters faz kolonu, mobil faz olarak asetonitril ? amonyum nitrat (pH: 5.4, 0.03 M) (70:30 h/h) kullanılmış ve deteksiyon 280 nm'de yapılmıştır. İç standart olarak siproteron asetat seçilmiştir. Yöntemde alıkonma zamanları DNG için 1.85 dakika, siproteron asetat için 3.01 dakika ve EV için 5.95 dakikadır. Yöntemdeki ortalama % geri kazanım ve % bağıl standart sapma değerleri sırasıyla DNG için % 101.10 ve % 0.49, EV için % 100.32 ve % 1.18 olarak bulunmuştur. Yöntemdeki çalışma aralığının DNG için 3.0 ? 45.0 ?g/mL EV için 18.0 ? 100.0 ?g/mL olduğu saptanmıştır. Geliştirilen YPSK yöntemi de aynı preparata uygulanmış ve elde edilen sonuçlar istatistiksel olarak birbirleriyle karşılaştırılmıştır.

Abstract:
In the scope of this thesis, studies were conducted in order to develop new methods for the simultaneous determination of dienogest (DNG) and estradiol valerate (EV) in their binary mixture. In the studies; spectrophotometric analysis were essential and first derivative spectrophotometry (D), principle component regression (PCR) and partial least squares (PLS) methods were used in the analysis.In D method, analytical signals were measured at 328.8 nm for DNG, and 258.4 nm for EV in the first derivative spectra of the solution of DNG + EV mixture in methanol ? water (3:1) in 200 ? 400 nm range (?? = 2 nm, scaling factor = 30). In PCR and PLS methods, absorbances were measured at 51 wavelengths between 300-350 nm (?? = 1 nm) for DNG and at 41 wavelengths between 260-300 nm (?? = 1 nm) for EV in original absorption spectra of DNG + EV mixture in methanol ? water (3:1) and, PCR and PLS analysis were achieved. For DNG; mean recoveries and relative standard deviations were found as % 99.28 and % 0.98 in D; % 99.33 and % 0.34 in PCR; % 99.18 and % 0.26 in PLS methods respectively. They are % 98.56 and % 0.96 in D; % 100.48 and % 1.58 in PCR; %100.54 and % 1.58 in PLS for EV respectively. Working ranges were 2.0 ? 24.0 ?g/mL in D, PCR and PLS for DNG. It is 10.0 ? 275.0 ?g/mL in D and 20 ? 270 ?g/mL in PCR and PLS for EV. These three methods were successfully applied to a sugar coated tablet marketed in Turkey. Moreover we developed an HPLC method in which ACE C8 reverse phase column and acetonitril ? ammonium nitrate (pH: 5.4, 0.03 M) (70:30 v/v) mobil phase was used and 280 nm was selected for detection. Cyproteron acetate were chosen as internal standard. Retention times were 1.85 min. for DNG, 3.01 min. for cyproteron acetate and 5.95 min. for EV. Mean recoveries and relative standard deviations are % 101.10 and % 0.49 for DNG; % 100.32 and % 1.18 for EV respectively. In HPLC method, working ranges were found as 3.0 ? 45.0 ?g/mL for DNG and 18.0 ? 100.0 ?g/mL for EV. HPLC method was also applied to the same formulation selected and the results were compared with each other statistically.