Küresel dönemde ihracat ekseninde devlet-piyasa ilişkisi: Türkiye örneği
State-market relationship on the export axis in the global era: The case of Turkey
Yazar: UMUT SUDE HAYTA
Danışman: PROF. DR. ÖRSAN ÖCAL AKBULUT
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Kamu Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonomi = Economics ; Siyasal Bilimler = Political Science

Özet:
Küreselleşmenin dönüştürmüş olduğu siyasal ve iktisadi ilişkiler literatürde çokça tartışılan konulardan biridir. Küreselleşme günümüz siyasal ve iktisadi ilişkilerini çeşitli şekillerde değişime uğratmaktadır. Bu dönüşüm kapitalist devletin siyasal alan ve ekonomik alan arasında yapmış olduğu ayrımı ve devlet ile piyasa arasındaki ilişkiyi de içermektedir. Kapitalist devletin piyasayı bütünleştirici ve dolayımlayıcı etkisi, küresel kapitalizm ile beraber bütünleştiricilikten eklemleyiciliğe evrilmiştir. Kapitalizmin küreselleşmesi sermayenin akışkanlığının ve mal dolaşım hızının artması ile gerçekleşmiştir. Bu bağlamda dış ticaret işlemleri ve finansal hareketlilikler küresel kapitalizmi anlamlandırabilmek için önem taşımaktadır. Dış ticaret işlemleri bir ülkenin küresel değer zincirleri içerisindeki konumunu saptamak için kullanılabilecek parametrelerden biridir. Bu bağlamda, devlet ve piyasa arasındaki ilişkinin dönüşümünü ihracat ekseninde incelemek, üretim ilişkilerinin değişen yapısını analiz edebilmek için elverişli bir gösterge niteliği taşımaktadır. Belirlenen kapsam çerçevesinde Türkiye, düşük ve orta teknoloji içeren ürün ağırlığına sahip ve ithalata bağımlı gelişen ihracat yapısı ile örnek ülke olarak seçilmiştir. İhracatın yapısal özellikleri Türkiye'de devletin bütünleştirici işlevinin nasıl eklemleyici bir hale geldiğini göstermektedir. Finansal sistemin serbestleştirilmesi ve ihracat işlemlerine tanınan vergi ve gümrük muafiyetleri Türkiye'de devletin iç piyasa ile küresel piyasalar arasındaki eklemleyici-dolayımlayıcı etkisini açıklamaktadır.

Abstract:
The political and economic relationships transformed by globalization are among the extensively discussed topics in the literature. Globalization transforms contemporary political and economic relationships in various ways. This transformation involves the distinction made by the capitalist state between the political and economic spheres and the relationship between the state and the market. The integrative and mediating effect of the capitalist state on the market has evolved from integrative to additive with the advent of global capitalism. The globalization of capitalism has occurred through the increased fluidity of capital and the accelerated circulation of goods. In this context, international trade transactions and financial movements are crucial for understanding global capitalism. International trade transactions are one of the parameters that can be used to determine a country's position within global value chains. In this regard, examining the transformation of the relationship between the state and the market through the lens of exports serves as a useful indicator for analyzing the changing structure of production relations. Within the defined scope, Turkey has been selected as a case study due to its export structure, which is characterized by a heavy reliance on low and medium technology products and dependence on imports. The structural features of exports in Turkey illustrate how the state's integrative function has become additive. The liberalization of the financial system and the tax and customs exemptions granted to export transactions explain the state's additive-mediating effect between the domestic and global markets in Turkey.