İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Jeofizik Enstitüsü'nün kuruluşu ve Türkiye'de jeofizik bilim dalının gelişmesine katkısı (1926-1977)
Foundation of Istanbul University Faculty of Sciences Geophysical Institute and its contribution to the development of geophysics in Turkey (1926-1977)
Yazar: YUNUS EMRE FENERCİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ KAAN ATA
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Bilim Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Bilim ve Teknoloji = Science and Technology ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Jeofizik Mühendisliği = Geophysics Engineering
Dizin: Bilim tarihi = History of science ; Jeofizik = Geophysics ; Jeofizik Enstitüsü = Institute of Geophysics ; Kurumsallaşma = Institutionalization ; İstanbul Üniversitesi = Istanbul University

Özet:
Bilim tarihinde, birçok bilim dalında modernleşme ve uzmanlaşmanın, literatürde Bilim Devrimi denilen dönem sonrasında başladığı bilinmektedir. Bu bilim dallarından birisi de jeofiziktir. Ancak jeofizik, Yerküre ile ilgilenen jeoloji gibi diğer bilim dallarına göre gelişimini daha geç tamamlamıştır. On dokuzuncu yüzyıl sonu ile birlikte modern jeofizik ortaya çıkmıştır. Yirminci yüzyıl ise hem teorik hem de uygulama anlamında jeofiziğin büyük bir gelişim gösterdiği yüzyıl olarak kayda geçmiştir. Aynı zamanda on dokuzuncu yüzyılın başlangıcından itibaren Avrupa'da ilk Jeofizik Enstitüleri ortaya çıkmıştır. Türkiye'ye bakıldığında ise jeofizik ilk olarak kamu kurumları tarafından uygulanmaya başlanmıştır. Darülfünûn'da ilk defa bir üniversite çatısı altında Jeofizik dersleri eğitim programına dahil edilmiştir. Araştırmanın kurumsallaşması ise İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi'nin 1948 yılından itibaren bir Jeofizik Enstitüsü kurmaya karar vermesi ile görülür.
Tezimizde Jeofizik konusunda Türkiye'de bir üniversite çatısı altında eğitim ve araştırma yapmak için neden müstakil olarak bir enstitünün kurulduğunun gerekçesine yanıt aranmak istenmiştir. Bu çerçevede, Jeofizik Enstitüsü'nün kuruluşunun altında yatan nedenler, enstitünün teşekkülü neticesinde ne gibi amaçlara ulaşılmak istendiği, işlevi ve faaliyet alanlarının neler olduğu, enstitü mezunlarının çalışma sahaları, enstitüde yetiştirilen öğrenciler tarafından yapılan lisansüstü çalışmalar ile İstanbul Üniversitesi'nde jeofizik alanına yapılmış katkılar belirlenmeye çalışılmıştır.
Ayrıca Jeofizik Enstitüsü'nde görev alan yerli ve yabancı direktörler ve öğretim üyeleri ile yurtdışından davet edilen uzmanların yaşam öyküleri, faaliyet alanlarının hangi konular üzerine yoğunlaştığı, enstitüde verilen dersler, enstitüye satın alınan kitaplar, mecmualar ve aletler konu edilmiştir.

Abstract:
In the history of science, it is known that modernization and specialization in many disciplines of science began after the period called the Scientific Revolution in the literature. One of these disciplines of science is geophysics. However, geophysics completed its development later than other disciplines dealing with the Earth. With the end of the nineteenth century, modern geophysics emerged. The twentieth century, on the other hand, has been recorded as the century in which geophysics showed great development in both theoretical and practical terms. At the same time, from the beginning of the nineteenth century, the first Geophysical Institutes appeared in Europe. When we look at Turkey, geophysics first started to be applied by public institutions in a practical manner. For the first time in Darülfünun, Geophysics courses were added to the education program under the roof of a university. The institutionalization of the researches is seen when Istanbul University Faculty of Science decided to establish a Geophysics Institute since 1948.
In our thesis, it is aimed to search an answer to the reason why an independent institute was established to carry out education and research on Geophysics under the roof of a university in Turkey. In this regard, the reasons underlying the establishment of the Institute of Geophysics, the aims to be achieved as a result of the establishment of the institute, its function and fields of activity, the work areas of the graduates of the institute, the postgraduate studies made by the students trained in the institute and the contributions made to the field of geophysics at Istanbul University are tried to determined.
Additionally, the biographies of local and foreign directors and professors working at the Geophysics Institute and professionals from abroad, the subjects on which their fields of activity focus, the courses given at the institute, the books, journals and tools purchased to the institute.