Etik iklimin örgütsel vatandaşlık davranışına etkisinde örgütsel güvenin aracı rolü
The mediating role of organizational trust in the effect of ethical climate on organizational citizenship behavior
Yazar: SEVİM ÇEVEN
Danışman: PROF. DR. SEFA ÇETİN
Kastamonu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Örgütsel vatandaşlık davranışı, etik iklim ve örgütsel güven, örgütsel davranış alan yazınında
önem verilen kavramlar arasında yer almaktadırlar. Örgütsel davranış alan yazını, doktora
tezleri açısından incelendiğinde, alan yazınındaki diğer kavramlara göre etik iklimle ilgili
çalışma sayısı daha azdır. Ayrıca etik iklim, örgütsel vatandaşlık davranışı ve örgütsel güven
kavramlarının bir arada incelendiği bir çalışma da mevcut değildir. Bu kapsamda alan
yazınındaki kaynaklardan yararlanılarak, araştırmaya konu olan temel kavramların tanımları,
kapsamları, alt boyutları ve sonuçları ele alınmıştır. Örgütsel vatandaşlık davranışı, örgütte
çalışanların rol ve görevleri dışında kalan, iş tanımlarında yer almayan gönüllü olarak
yaptıkları, karşılığında herhangi bir ödül beklemedikleri davranışlarıdır. Etik iklim, örgütte
çalışanların, örgütün etik ilkelerine göre hareket ettiği, ahlak kurallarına uygun davranışlar
sergilediği bir çalışma ortamını ifade eder. Örgütsel güven, örgütte çalışanların kendi
aralarında, yöneticileriyle ve örgüt üst yönetimiyle aralarında oluşan, karşılıklı ilişkideki
mevcut durum, güvenen ve güvenilenin özellikleri başta olmak üzere çeşitli faktörlerden
etkilenen, karşılıklı risklerin algılandığı bir beklenti ve anlamlandırma sürecidir.
Bu çalışmanın temel amacı, etik iklimin örgütsel vatandaşlık davranışına etkisinde örgütsel
güvenin aracılık rolünün incelenmesidir. Araştırmanın örneklemini, Kastamonu il merkezinde
bulunan ve gönüllülük esasına göre anket formunu dolduran, çeşitli kamu kuruluşlarında
çalışan 371 kamu görevlisi oluşturmaktadır. Araştırma kapsamında, veri toplama aracı olarak
anket yöntemi kullanılmıştır. Anket formlarının bir kısmı rastlantısal ve yansız olarak seçimi
yapılan gönüllü katılımcılara basılı olarak ve yüz yüze, bir kısmı ise internet üzerinden Google
Forms aracılığıyla uygulanmıştır. Elde edilen verilerin, IBM SPSS Statistics 28 ve Lisrel 8.51
istatistik analiz programları ile güvenilirlik ve geçerlilik analizleri yapılmış; tanımlayıcı
istatistikleri, frekans analizleri, ortalama ve standart sapma değerleri hesaplanmıştır.
Araştırma kapsamında; Etik İklim Ölçeği olarak Victor ve Cullen (1988) tarafından geliştirilen
ölçek; Örgütsel Vatandaşlık Ölçeği olarak Niehoff ve Moorman'ın (1993) çalışmalarında
kullandıkları ölçek (Podsakoff ve MacKenzie, 1990 tarafından geliştirilen); Örgütsel Güven
Ölçeği olarak ise Nyhan ve Marlowe (1997) tarafından geliştiren ölçek kullanılmıştır. Anket;
demografik özellikler, etik iklim ölçeği (26 madde), örgütsel vatandaşlık davranışı ölçeği (20
madde) ve örgütsel güven ölçeği (12 madde) olarak toplam 4 bölüm ve 58 maddeden (sorudan)
oluşmaktadır. Yapılan istatistiki analizler sonucunda aracılık etkisinin anlamlı olduğu ve etik
iklimin örgütsel vatandaşlık davranışına etkisinde örgütsel güvenin kısmi aracılık rolüne sahip
olduğu görülmüştür. Etik iklim ile örgütsel vatandaşlık davranışı arasında pozitif yönlü ve orta
şiddetli; etik iklim ve örgütsel güven arasında pozitif yönlü ve orta şiddetli; örgütsel güven ve örgütsel vatandaşlık davranışı arasında da pozitif yönlü ve orta şiddetli bir ilişkinin varlığı
tespit edilmiştir. Etik iklimin "örgütsel vatandaşlık davranışı" ve "örgütsel güven" üzerindeki
ile örgütsel güvenin "örgütsel vatandaşlık davranışı" üzerindeki etkilerinin anlamlı oldukları
tespit edilmiştir. Araştırma kapsamında yapılan uygulama ile alana katkı sağlanması ve
araştırmanın gelecekte yapılacak diğer araştırmalara yol gösterici olması amaçlanmıştır.
Araştırmada incelenen değişkenler farklı sektörlerde, farklı illerde, farklı zamanlarda
karşılaştırmalı olarak ele alınabilir.

Abstract:
Organizational citizenship behavior, ethical climate and organizational trust are among the
concepts that are given importance in the organizational behavior literature. When the
organizational behavior literature is examined in terms of doctoral theses, the number of
studies on ethical climate is less than other concepts in the literature. In addition, there is no
study in which the concepts of ethical climate, organizational citizenship behavior and
organizational trust are examined together. In this context, the definitions, scopes, subdimensions and results of the basic concepts that are the subject of the research are discussed
by making use of the sources in the literature. Organizational citizenship behavior is the
behavior that the employees do voluntarily, which is not included in their job descriptions,
outside of their roles and duties, and they do not expect any reward in return. Ethical climate
refers to a working environment in which the employees of the organization act in accordance
with the ethical principles of the organization and behave in accordance with the ethical rules.
Organizational trust is an expectation and interpretation process in which mutual risks are
perceived, which is affected by various factors, especially the current situation in the mutual
relationship, the characteristics of the trustee and the trusted, which are formed among the
employees in the organization, among themselves, with their managers and with the top
management of the organization.
The main purpose of this study is to examine the mediating role of organizational trust in the
effect of ethical climate on organizational citizenship behavior. The sample of the research
consists of 371 public officials working in various public institutions, who are in the city center
of Kastamonu and fill out the questionnaire on a voluntary basis. Within the scope of the
research, the survey method was used as a data collection tool. Some of the questionnaire
forms were applied to the volunteer participants, who were randomly and impartially selected,
in print and face to face, and some of them were applied via Google Forms on the internet.
Reliability and validity analyzes of the obtained data were made with IBM SPSS Statistics 28
and Lisrel 8.51 statistical analysis programs; descriptive statistics, frequency analysis, mean
and standard deviation values were calculated. In the scope of the research; The scale
developed by Victor and Cullen (1988) as the Ethical Climate Scale; As the Organizational
Citizenship Scale, the scale used by Niehoff and Moorman (1993) in their work (developed by
Podsakoff and MacKenzie, 1990); The scale developed by Nyhan and Marlowe (1997) was
used as the Organizational Trust Scale. Questionnaire; demographic characteristics, ethical climate scale (26 items), organizational citizenship behavior scale (20 items) and
organizational trust scale (12 items) in a total of 4 sections and 58 items (questions). As a result
of the statistical analyzes, it was seen that the mediation effect was significant and
organizational trust had a partial mediating role in the effect of ethical climate on
organizational citizenship behavior. There is a positive and moderate relationship between
ethical climate and organizational citizenship behavior; positive and moderate between ethical
climate and organizational trust; It was determined that there is a positive and moderate
relationship between organizational trust and organizational citizenship behavior. It has been
determined that the effects of ethical climate on "organizational citizenship behavior" and
"organizational trust" and organizational trust on "organizational citizenship behavior" are
significant. With the application made within the scope of the research, it is aimed to contribute
to the field and to guide the research to other future researches. The variables examined in the
study can be compared in different sectors, in different provinces, at different times.