Yer üstü madencilik aktivitelerinden kaynaklanan tozlarda asbest örnekleme, analizi ve asbest kaynaklı sağlık riskleri
Sampling and analyses of asbestos in the particulates of open mine activities and the investigation of health risks associated with asbestos
Yazar: BARIŞ AKSAKAL
Danışman: PROF. DR. DURAN KARAKAŞ
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Bu çalışmada, yer üstü madencilik aktivitelerinden kaynaklanan toz örneklerinde asbest lifleri ve asbestiform minerallerinin varlığı araştırılmıştır. Çalışma kapsamında, madencilik aktivitelerinden kaynaklanan tozlar ve doğal toprak örnekleri toplanmış, analiz edilmiş ve sonuçları tartışılmıştır. Bunların yanısıra, asbest kaynaklı sağlık riskleri, yer üstü madenciliği, toz ve yer üstü madenciliğinde toz oluşumu, asbest mineralleri, asbest çeşitleri, Türkiye'de ve Dünya'da asbest yataklarının dağılımı, asbest maruziyeti, asbest minerali mazruziyetinin insan sağlığı üzerine etkileri, asbest maruziyeti sonucu oluşan hastalıklar, asbest maruziyeti ile mücadele, asbest ile ilgili yasal mevzuat çalışmaları ve asbeste alternatif maddeler araştırılmış ve tartışılmıştır. Açık işletme (yer üstü) yöntemiyle işletilen Bolu Belediyesi uhdesindeki üç adet kalker ocağından ve kırma-eleme tesisinden taşınabilir (yönlendirilebilir) çökelti ölçme cihazıyla alınan örnekler, yine Bolu ilinin yenilenen su hatlarından çıkarılan asbestli çimentodan üretilmiş su borusundan alınan örnek ile bu çalışmayı desteklemek için İç Anadolu'da bulunan Yozgat ve Sivas kırsallarından alınan toprak örnekleri SEM-EDS (Taramalı Elektron Mikroskobu-Enerji Dağılımlı X-Işını Spekroskopisi) ile analiz edilmiş, morfolojik yapıları, kimyasal içerikleri belirlenmiş, lif içerip içermedikleri araştırılmış ve literatürde verilen asbest tür ve minereolojik içerikleri ile karşılaştırılmıştır. Çalışmada asbestli boru örneği hariç hiçbir örnekte asbest liflerine rastlanılmamış ancak asbestiform türünde minerallere rastlanılmıştır.

Abstract:
In this study, the presence of asbestos fibers and asbestiform minerals in airborne dust samples from open quarry activities was investigated. Within the scope of the study, dusts from mining activities and natural soil samples were collected, analyzed and the results were discussed. Besides, asbestos-induced health risks, open quarry mining, airborne dust formation through surface mining, asbestos minerals, asbestos types, distribution of asbestos deposits in Turkey and the world, human asbestos exposure, effects of asbestos and asbestiform minerals on human health, combating asbestos exposure, legislative studies on asbestos and alternative materials to asbestos were researched and discussed. Samples collected from three limestone quarries and crushing-screening plant that have been operated by Bolu Municipality, a sample of water pipe made of asbestos cement from the renewed water distribution pipelines of Bolu province, and samples from two provinces of Central Anatolia were analyzed with SEM-EDS (Scanning Electron Microscope-Energy Dispersive X-Ray Specroscopy) and morphologies, mineral compositions, and fiber contents were examined. The results of SEM EDS were compared with the asbestos species and mineral contents given in the literature. In this study, no asbestos fibers were found in any sample except for the asbestos cement pipe sample, however, asbestiform mineral types were found.