Sosyal bilgiler öğretmenlerinin değerler eğitimine yönelik görüşleri
Opinions of social studies teachers on values education
Yazar: SALİHA AKARDERE
Danışman: PROF. DR. KAYA YILMAZ
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ahlaki değerler = Moral values ; Aykırı değerler = Outliers ; Demokratik değerler = Democratic values ; Dini değerler = Religious values ; Etik değerler = Ethical values ; Siyasal değerler = Political values ; Sosyal değerler = Social values ; Toplumsal değerler =

Özet:
Değer kelimesi Latincede "kıymetli olmak" ve "güçlü olmak" anlamına gelmektedir. Felsefe, eğitim ve sosyal bilimler alanlarında bu kavrama ilişkin 'bir şeyin ahlaki olarak doğru olma derecesi' tanımı yapılmaktadır. Sosyal Bilgiler dersi bireylere, toplumsal yaşamlarında ihtiyaç duyacakları temel bilgi, beceri, tutum ve değerleri kazandırmayı hedeflemektedir. Sosyal bilgiler öğretmenleri; toplumun dinî, ahlâkî, millî, tarihî, kültürel, geleneksel ve toplumsal değerlerinin korunması, geliştirilmesi ve yeni nesillere kazandırılması görevinin en önemli paydaşlarındandır. Bu çalışma, sosyal bilgiler öğretmenlerinin değerler eğitimine yönelik görüşlerini ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır. Çalışmada nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Bu çalışmanın katılımcıları; 2023-2024 eğitim-öğretim yılının ilk yarısında, İstanbul ilinde, resmi ortaokul ve resmi İmam-Hatip ortaokullarında görev yapmakta olan 6 erkek ve 6 kadın Sosyal Bilgiler öğretmeninden oluşmaktadır. Katılımcıların oluşturulmasında amaçlı örnekleme yöntemi seçilmiştir. Veri toplama yöntemi olarak görüşme yöntemi kullanılmıştır. Görüşmeler yüz yüze olarak yapılmış, katılımcılar araştırmaya gönüllü olarak katılmış ve bunu beyan eden bir onam formu imzalamıştır. Görüşmelerde açık uçlu sorular ile sonda soruları içeren yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmış; katılımcılardan bu sorulara içtenlikle cevap vermeleri istenmiş ve katılımcıların izni ile ses kaydı alınmıştır. Ses kaydına alınan bu görüşmeler kelimesi kelimesine metne dökülmüştür. Verilerin analizinde betimsel analiz yaklaşımı kullanılmıştır. Elde edilen bulgularda ışığında Sosyal bilgiler öğretmenlerinin değer kavramını kıymet/önem verilen olarak tanımladıkları; günümüzde değerlerin yozlaşmış hâlde olduğunu düşündükleri; değerler eğitimini bir değerler aktarımı ve bu eğitimin alınmasını insan olmanın bir gereği olarak algıladıkları; Sosyal bilgiler dersinin değerler eğitiminin verilebileceği en iyi/en önemli ders olduğunu düşündükleri fakat müfredatı değerler eğitimi açısından yetersiz buldukları; değerler eğitiminde kullanılabilecek en etkili yöntemlerin rol-model olma, örnek olay, uygulamalı etkinlikler ve gözlem olduğu düşündükleri ortaya çıkmıştır. Sosyal bilgiler öğretmenlerinin müfredat ve haftalık ders saatinin yetersizliği; aile, okul, öğretmen ve medyanın değerler eğitimi konusundaki tutarsızlığı; ailelerin bilinçsiz ve umarsızlığı; öğrencilerin olumlu değerleri içselleştirememesi ve olumsuz değerleri değiştirmekte direnmeleri ile değerler eğitimi sorumluluğunun öğretmenlere yüklemesini değerler eğitiminde karşılaştıkları başlıca sorunlar olarak gördükleri anlaşılmıştır. Bu sorunların çözümü olarak değerler eğitiminin ayrı bir ders olarak erken yaşta verilmeye başlanması; veli, okul idarecileri ile öğretmenlerin değerler eğitimi alması ve yeni nesle olumlu yönde rol model olması; yeni neslin değerlere uygun olarak yetiştirilmesi ve her tür medya aracındaki yayın içeriğinin değerlere uygunluğunun denetlenmesini önerdikleri ortaya çıkmıştır.

Abstract:
The word value means "to be precious" and "to be strong" in Latin. In the fields of philosophy, education and social sciences, this concept is defined as 'the degree to which something is morally right'. The Social Studies course aims to provide individuals with the basic knowledge, skills, attitudes and values they will need in their social lives. Social studies teachers; It is one of the most important stakeholders of the task of protecting, developing and bringing the religious, moral, national, historical, cultural, traditional and social values of the society to new generations. This study aims to reveal the views of social studies teachers on values education. Qualitative research method was used in the study. Participants of this study; In the first half of the 2023-2024 academic year, it consists of 6 male and 6 female Social Studies teachers working in official secondary schools and official Imam-Hatip secondary schools in Istanbul. Purposive sampling method was chosen for the formation of the participants. Interview method was used as data collection method. The interviews were conducted face-to-face, the participants voluntarily participated in the research and signed a consent form declaring this. In the interviews, a semi-structured interview form including open-ended questions and final questions was used; The participants were asked to answer these questions sincerely, and audio recordings were taken with the permission of the participants. These interviews, which were recorded on audio, were transcribed word for word. Descriptive analysis approach was used in the analysis of the data. In the light of the findings obtained, it was found that social studies teachers defined the concept of value as valued/important; that they think values are corrupt today; they perceive values education as a transfer of values and the receipt of this education as a necessity of being human; They think that the social studies course is the best/most important course in which values education can be given, but they find the curriculum insufficient in terms of values education; It has been revealed that they think that the most effective methods that can be used in values education are role-modeling, case studies, applied activities and observation. Inadequacy of social studies teachers' curriculum and weekly lesson hours; the inconsistency of the family, school, teacher and media on values education; the unconsciousness and recklessness of families; It has been understood that the students' inability to internalize positive values and their insistence on changing negative values and the imposition of the responsibility of values education on teachers are the main problems they encounter in values education. As a solution to these problems, values education should be given as a separate course at an early age; parents, school administrators and teachers receive values education and become role models for the new generation in a positive way; It has been revealed that they recommend that the new generation be raised in accordance with the values and that the content of the broadcast in all kinds of media tools should be checked for compliance with the values.