Tarihi çevrelerin görsel kalite ve turizm değerlerinin analizi: Kahramanmaraş kenti örneği
Analysis of visual quality and tourism values of historical environments: The case of Kahramanmaraş city
Yazar: İKLİMA KAZANCI
Danışman: DOÇ. IŞIK SEZEN
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kentsel Tasarım Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture ; Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture
Dizin: Görsel analiz = Visual analysis ; Kahramanmaraş = Kahramanmaraş ; Tarihi yapılar = Historic structures ; Tarihi çevre = Historical environment ; Turizm = Tourism

Özet:
Amaç: Kahramanmaraş kent merkezindeki bazı tarihi çevrelerin görsel kalitesini ve turizm değerini analiz etmektir. Belirlenen tarihi çevreler (TÇ); Bakırcılar Çarşısı, Çukur Hamamı, Dedeoğlu Konağı, Etnografya Müzesi- Mahmut Arif Paşa Konağı, Kocabaş Konağı, Katiphan Konağı- Dondurma Müzesi, Tarihi Maraş Çarşısı- Suk-i Maraş, Yedi Güzel Adam Müzesi- Eski Maraş Lisesi, Ulu Cami, Taş Medrese ve Taşhan'dır.
Yöntem: Çalışma; etüt, veri toplama, analiz ve değerlendirme aşamalarından oluşturmaktadır. Etüt aşamasında kent merkezinde yer alan önemli tarihi çevreler tespit edilerek yerinde incelenmiş ve fotoğraf çekimleri yapılmıştır. Veri toplama aşamasında tespit edilen tarihi çevrelere ait bilgiler toplanmıştır. Ayrıca tarihi çevre, görsel kalite, turizm kavramları üzerine literatür taramaları yapılmıştır. Analiz aşamasında tarihi çevrelerin görsel kalitesi "Görsel Kalite Analizi" ile incelenmiştir. Tarihi çevrelerin turizm değerlerinin saptanmasında ise halka ve uzman gruba anket ve SWOT Analizi uygulanmıştır. Değerlendirme aşamasında istatiksel analiz uygulanmış olan anket verileri yorumlanmıştır.
Bulgular: Görsel kalite analizi anket çalışmasında, tarihi çevrelerin ortalama puanlarına göre en yüksek puanı Ulu Cami (TÇ9), en düşük puanı Taş Han (TÇ11) almıştır. Değerlendirme kriterlerinin (DK) ortalamalarına göre en yüksek puanı Tarihsellik (DK1), en düşük puanı Gizem (DK13) almıştır. Kahramanmaraş kent halkının tarihi çevrelerin turizm değeri hakkındaki görüşlerini tespit etmek için yapılan anket çalışmasında, kentte turizme değer katan en önemli tarihi çevrenin Bakırcılar Çarşısı olduğu, ziyaretçilerin ilk tercih ettikleri tarihi çevrenin ise Tarihi Maraş Çarşısı olduğu öne sürülmüştür. Ayrıca halk, tarihi çevrelerin korunmadığını ve yeterli tanıtımının yapılmadığını öne sürmüşlerdir. Tarihi çevrelerin turizm değerini saptamak için uzman kişilere uygulanan SWOT Analizine göre, tarihi çevrelerin kent merkezine olan yakınlığı bir avantaj oluştururken, tanıtım faaliyetlerinin yetersizliği dezavantaj oluşturmaktadır. Ayrıca tarihi çevrelerin bilinçsizce tahrip edilmesi ve tarihi dokuya zarar verecek planlama çalışmalarının yapılması bir tehdit olarak görülmüştür.
Sonuç: Tarihi çevrelerde turizmin gelişmesiyle birlikte koruma düşüncesi çok daha önemli olmuştur. Tarihi çevrelerin korunarak turizme kazandırılması ve turizmin araç olarak kullanılması söz konusudur. Çalışma sonucuna göre, kentte bulunan tarihi çevrelerin korunması ve tanıtımı yetersiz düzeydedir. Bu da tarihi ve kültürel alanlarda turizmin gelişmesini engellemektedir. 

Anahtar Kelimeler: Tarihi çevre, tarihi yapılar, görsel analiz, görsel kalite analizi, turizm, Kahramanmaraş

Abstract:
Purpose: The aim of the thesis is to analyze the visual quality and tourism value of some historical environments in the city center of Kahramanmaraş. Designated historical environments (HE); Bakırcılar Bazaar, Çukur Bath, Dedeoğlu Mansion, Ethnography Museum-Mahmut Arif Paşa Mansion, Kocabaş Mansion, Katiphan Mansion- Ice Cream Museum, Historical Maraş Bazaar- Suk-i Maraş, Yedi Güzel Adam Museum- Old Maraş High School, Ulu Mosque, Taş Madrasa and Taşhan.
Method: Study; the study consists of data collection, analysis and evaluation stages. During the survey phase, important historical environments in the city center were identified, examined on-site and photographed. During the data collection phase, information about the historical environments determined was collected. In addition, literature reviews on the concepts of historical environment, visual quality and tourism were made. In the analysis phase, the visual quality of the historical environments was examined by "Visual Quality Analysis". In determining the tourism values of historical environments, a questionnaire and SWOT Analysis were applied to the public and expert group. At the evaluation stage, the survey data that were statistically analyzed were interpreted.
Findings: In the visual quality analysis survey study, Ulu Mosque (HE9) got the highest score and Taş Han (HE11) got the lowest score according to the average scores of historical environments. According to the averages of the evaluation criteria (EC), Historicity (EC1) got the highest score and mystery (EC13) got the lowest score. In the survey study conducted to determine the views of the people of Kahramanmaraş about the tourism value of the historical environments, it has been suggested that the most important historical environment that adds value to tourism in the city is the Bakırcılar Bazaar, and the Historical Maraş Bazaar is the first preferred historical environment by the visitors. In addition, the public claimed that the historical sites were not protected and adequately promoted. According to the SWOT Analysis applied to experts to determine the tourism value of historical environments, the proximity of historical environments to the city center creates an advantage, while the inadequacy of promotional activities creates a disadvantage. In addition, unconscious destruction of historical environments and planning studies that would damage the historical fabric were seen as a threat.
Results: With the development of tourism in historical environments, the idea of conservation has become much more important. It is possible to protect historical environments and bring them to tourism and to use tourism as a tool. According to the results of the study, the protection and promotion of the historical environments in the city are insufficient. This prevents the development of tourism in historical and cultural areas.

Keywords: Historical environment, historic structures, visual analysis, visual quality analysis, tourism, Kahramanmaraş