Platon ve Freud düşüncesinde psukhe-logia
Psukhe-logia in Plato's and Freud's thought
Yazar: MUHAMMED MASUM GÖKYÜZ
Danışman: PROF. DR. EMRE ŞAN ; DOÇ. DR. OĞUZ HAŞLAKOĞLU
İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı / Felsefe Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Felsefe = Philosophy ; Psikoloji = Psychology

Özet:
Bir fa'âliyet olarak felsefeye adını ve esaslarını vererek felsefe sahnesini açan Platôn, düşüncesinin zeminine yegâne arkhê olarak gördüğü psukhê'yi koyar. Arkhê olması sebebiyle psukhê, cevher vasfını haizdir. Sarraf, yani kuvvet (dunamis) sarfında bulunan psukhê, nihaî kökeni itibariyle to on'a aittir, dolayısıyla da tanrısal (theios) ve ölümsüzdür (athanatos). Yani, to on'dan gelir ve yine to on'a döner; oluşa (genesis) ve bozuluşa (phthora) tabi değildir; birim mahiyettedir (monoeidês); dağılıp gitmemesi (adialutos) anlamında her zaman kendisiyle aynıdır. Bununla birlikte, doğmak sûretiyle bedene düşen psukhê, kendi aslını unutur ve bedeni, kendi aslı olarak görür. To on ile olan kökensel aidiyeti, psukhê'ye, bilgi (epistêmê) ve mağaradan kurtuluş (eksodos) olarak katharsis bağlamında ontolojik bir zemin sağlar. Bu süreçlerde kritik rol oynayan kuvvet, hafıza kuvvetidir (mnêmê). Hafıza kuvveti marifetiyle psukhê, kendi aslına mahsus hakikati görerek to on'a yükselir. Bu yükselmenin Platôn diyalogları itibariyle ortaya konan mimetik ifadesi karşımıza periakteon, yani sahne değiştirerek yükselme olarak çıkar. Psukhê, genesis sahnesinden to on sahnesine sahne değiştirerek yükselir ve to on'u, veçheleri (eidê) itibariyle temâşâ eder (theôreô). Bu yükselme fa'âliyetine zemin hazırlayan ve eşlik eden yegâne pathos, erôs olarak ifade edilir. Pathos olarak ifade edilen eros, güzel olan (to kalon) ile iç içedir. Güzel olan da sophos'un yüzü vesile kılınarak psukhê mekânında (topos) hafıza yetisi marifetiyle kendinde olduğu hâliyle (autê kath' autên) seyre gelir. Psukhê, sahne değiştirerek hafızada mahfuz olan mahiyetleri temâşâ etmek sûretiyle kendi aslını hatırladığında, pathê itibariyle âhenk (harmonia) ve kemâl (aretê) elde ederek kurtuluşa erer. Platôn düşüncesi, psukhê'ye mahsus pathê'yi birbirini dışlamadan birlikte ve iç içe okuması sebebiyle tecrübenin kuruluşunu anlayabilmek hususunda kuşatıcı bir çerçeve sunar. Darwinci bir canlılık anlayışında zeminini bulan Freud düşüncesi de kendi çağındaki psikoloji kavrayışlarını daraltıcı bularak, "psikanaliz" adı altında ruhsal olanı ve ruhsal olan itibariyle söz konusu olan hastalıkları daha kuşatıcı bir şekilde ele alabilmek ve tedavi edebilmek için daha geniş bir çerçeve sunar. Ruhsal süreçleri dinamik, ekonomik ve topografik olarak üç ayrı başlık altında ancak iç içe okuyan Freudçu psikanaliz, vardığı sonuçlar itibariyle tecrübeyi kuran aslî failin O (das Es) olduğu sonucuna varır. Bu sonuca ulaşırken çeşitli klinik vakaları ve nazari gözlemleri kendisine zemin alır. Bu sonuç, üzerine düşünüldüğünde, Kant ve
v
sonrası söz konusu olan metafiziğin elenme sürecinin bütünüyle karşısında olan bir süreçtir. Ruhsal aygıtın topografyasının ve bu topografyayı oluşturan katmanların hangi ilkelere tabi olarak ortaya çıktığının ortaya konulması, Kant metafiziği itibariyle imkânsız kılınan kendinde şey'in biliminin yapılmasının önünü açmak demektir. Ancak Freudçu psikanalizin vardığı sonuçlar, bu sonuçlara varılırken dayanılan zemin ile birlikte okunduğunda kendi kendini çürüten (undermining) bir esasa sahiptir. Freudçu psikanaliz, çeşitli analizler neticesinde ruhsal aygıtın zamansız (zeitlos) bir mahiyette olduğunu tespit etmiş, ancak bunu mantıksal sonuçlarına götürememesi sebebiyle ruhsal aygıtın bir cevher olduğunu gözden kaçırmıştır. Ruhsal aygıtın cevher olduğunu göremeyen Freudçu psikanaliz, hafıza kuvvetinin tecrübeyi esastan belirlediğini ve doğmak sûretiyle bedene düşüşün aslî travma teşkil ettiğini fark edememiştir. Bunları gözden kaçıran Freudçu psikanalizin, çeşitli Platôncu analizler ve argümanlar kullanılarak, eksiksiz bir bilim olarak düşünülemeyeceği ve bu itibarla psukhê ve sağlık tasavvurunun eksik olduğu, tamamlanması için de birinci sınıf bir metafiziğe ihtiyaç duyduğu bu tezde ileri sürülmüştür.

Abstract:
Plato, who established the stage of philosophy by giving its name and principles to philosophy as an activity, puts psukhê, which he sees as the ultimate arkhê, on the ground of his thought. Psukhê, being an arkhê, has the quality of substance. Psukhê, from which the power (dunamis) originates, belongs to to on in its ultimate origin, and is therefore divine (theios) and immortal (athanatos). That is, it comes from to on and returns to to on again; it is not subject to becoming (genesis) and passing away (phthora); it is of a simple nature (monoeidês); is always identical to itself and indissoluble (adialutos). Yet, psukhê, who falls into the body by being born, forgets its divine origin and mistakenly identifies the body as its true source. Its radical belonging to to on provides psukhê with an ontological grounding particularly within the context of catharsis as knowledge (epistêmê) and the ascent from the cave (ekodos). The pivotal power in these processes is that of memory (mnêmê). Through the faculty/power of memory, psukhê ascends to on by apprehending the truth of its own essence. The mimetic expression of this ascent in Plato's dialogues is the periakteon, the ascent achieved through turning the scene. Psukhê ascends from the realm of genesis to that of to on by turning the scene, thereby contemplating (theôreô) to on through its eidê. The sole pathos that both facilitates and accompanies this ascent is expressed as erôs. The erôs expressed as pathos is intertwined with the beautiful (to kalon). The beautiful is also seen in the place (topos) of psukhê as it is in itself (autê kath' autên) through the faculty of memory by means of the face of the sophos. When the psukhê remembers his original self by turning the scene and observing the essences preserved in memory, he achieves harmony (harmonia) and virtue (aretê) in terms of pathê and achieves releasement. Plato's thought provides a comprehensive framework for understanding the foundation of experience by reading the pathos of psukhê, that is, the pathê, in an integrated and interconnected manner, without separating them. Freud's thought, rooted in a Darwinian conception of vitality, critiques the psychological theories of his time for their limitations and proposes a broader framework under the name of "psychoanalysis" to address and treat the psukhê and its disorders more comprehensively. Freudian psychoanalysis interprets psychic processes through three interrelated dimensions – dynamic, economic, and topographical – and posits that the primary agent that constitutes experience is It (das Es). This conclusion is grounded in
vii
various clinical cases and theoretical observations. This result, when considered, is a process that is completely opposed to the process of elimination of metaphysics in Kant and its aftermath. Revealing the topography of the psychic apparatus and the principles governing its layers means, first and foremost, paving the way for the science of the thing-in-itself, a pursuit rendered impossible by Kantian metaphysics. Freudian psychoanalysis, through various analyses, asserts that the psychic apparatus is timeless (zeitlos). However, the conclusions of Freudian psychoanalysis arrive at an inherently undermining basis particularly because it does not fully bring its arguments to their logical conclusion. This failure results in overlooking the fact that the psychic apparatus is a substance. Consequently, Freudian psychoanalysis, unable to see that the psychic apparatus is a substance, failed to realize that the force of memory fundamentally determines experience and that the fall into the body through birth constitutes a primary trauma. Using various Platonic analyses and arguments, it is argued in this thesis that Freudian psychoanalysis, which overlooks these, cannot be thought of as a complete science and, as such, its conception of health is incomplete and needs a first-class metaphysics to complete it.