Ebeveyn kaybı yaşamış ergenlerde öznel iyi oluş, ebeveynleşme ve benlik algısı
Subjective well-being, parentification and self-perception in adolescents who have experienced parental loss
Yazar: ZEYNEP KAYA
Danışman: PROF. DR. TÜRKAN DOĞAN
Hacettepe Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology

Özet:
Bu çalışmanın amacı, ebeveynlerinden birini ölüm nedeniyle kaybetmiş lise öğrencilerinin öznel iyi oluşlarının, benlik algıları ve ebeveynleşme tarafından yordanıp yordanmadığını ortaya koymaktır. Araştırmanın diğer amacı ebeveyn kaybı yaşamış ergenlerin cinsiyet, kaybettikleri ebeveyn, kayıp türü, kaybettikleri zamanki yaş aralıkları ve kardeş sayılarına göre öznel iyi oluşlarında anlamlı bir fark olup olmadığını incelemektir. Araştırmanın çalışma grubunu uygun örnekleme yöntemi kullanılarak ulaşılan 340 ebeveynini kaybetmiş lise öğrencisi (%60,9 kız, %39,1 erkek) oluşturmaktadır. Araştırmada Kişisel Bilgi Formu, Ergen Öznel İyi Oluş Ölçeği, Ebeveynleşme Ölçeği Ergen Formu ve Ergenler için Benlik Algısı Ölçeği kullanılmıştır. Ölçeklerden elde edilen veriler bağımsız örneklemler t testi, tek yönlü ANOVA, LSD testi ve çoklu doğrusal regresyon yöntemiyle SPSS 26 kullanılarak analiz edilmiştir. Çoklu doğrusal regresyon analizi sonucunda ebeveyn kaybı yaşamış ergenlerin benlik algısının ve ebeveynleşmenin alt boyutlarından ebeveynleşmeden algılanan adaletsizliğin öznel iyi oluşlarını anlamlı olarak yordadığı bulunmuştur. Benlik algısı ebeveyn kaybı yaşamış ergenlerin öznel iyi oluşunu pozitif yönde, ebeveynleşmeden algılanan adaletsizlik alt boyutunun ise öznel iyi oluşu negatif yönde ve anlamlı bir şekilde yordadığı belirlenmiştir. Araştırma kapsamında incelenen ebeveynleşmenin alt boyutlarından ebeveynleşmeden algılanan yarar ve kardeş odaklı ebeveynleşmenin ise öznel iyi oluşu anlamlı şekilde yordamadığı görülmüştür. Araştırma sonucunda ebeveyn kaybı yaşamış ergenlerin öznel iyi oluşları kaybedilen ebeveyn, kayıp türü, kardeş sayısına göre anlamlı bir fark gösterirken cinsiyet ve ebeveynlerini kaybettikleri yaş aralığına göre anlamlı bir fark göstermediği bulunmuştur. Elde edilen bulgular alanyazına göre tartışılmıştır.

Abstract:
The aim of this study is to determine whether the subjective well-being of high school students who lost a parent due to death is predicted by self-perceptions and parentification. The other aim of the study is to examine whether there is a significant difference in the subjective well-being of adolescents who have experienced parental loss according to their gender, the parent they lost, the type of loss, their age range at the time of loss and the number of siblings. The study group of the research consisted of 340 high school students (60.9% female, 39.1% male) who lost their parents who were reached by using convenient sampling method. Personal Information Form, Adolescent Subjective Well-Being Scale, Parentification Inventory Adolescent Form and Self-Perception Scale for Adolescents  were used in the study.The data obtained from the scales were analyzed using independent samples t-test, one-way ANOVA, LSD test and multiple linear regression method using SPSS 26. As a result of multiple linear regression analysis, it was found that self-perception and perceived injustice from parentification, one of the sub-dimensions of parentification, significantly predicted the subjective well-being of adolescents who experienced parental loss. Self-perception positively predicted the subjective well-being of adolescents who experienced parental loss, and perceived injustice from parentification negatively and significantly predicted subjective well-being. As a result of the study, it was found that the subjective well-being of adolescents who experienced parental loss showed a significant difference according to the number of lost parents, type of loss, and number of siblings, but did not show a significant difference according to gender and the age range in which they lost their parents. The findings were discussed according to the literature.