Fizik öğretmenlerinin bağlam temelli soru hazırlama sürecindeki zihinsel modellerinin belirlenmesi
Determining the mental models of physics teachers in the process of preparing context-based questions
Yazar: OSMAN BAYRAK
Danışman: PROF. DR. ALİ RIZA AKDENİZ
Trabzon Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Fizik Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Fizik eğitimi = Physics education

Özet:
Son yıllarda yapılan araştırmalar, gerçek yaşam ve problem çözme becerilerine dayalı fen öğretiminin öneminin artığını göstermektedir. Örgün öğretim programlarındaki kazanımların amacının da bağlam temelli uygulamalarla elde edilebilen becerilerin kazandırılmasına yönelik olduğu bilinmektedir. Araştırmalar, öğretmenlerin de konu ile ilgili bağlamı ilişkilendirmede kendilerini yeterli görmediklerini, günlük yaşam problemleriyle ilişkili sorulara ulaşmada ve bu tür soruları oluşturmada zorlandıklarını ortaya koymaktadır. Fizik öğretmenlerine bu konuda yardımcı olabilmek için onların Bağlam Temelli Soru (BTS) geliştirmede yaşadığı zihinsel süreçlerinin bilinmesine ihtiyaç vardır. Bu çalışma, deneyimli ve yeterli varsayılan fizik öğretmenlerinin BTS hazırlama sürecinde kullandıkları zihinsel modelleri belirleme amacıyla gerçekleştirilmiştir. Çalışma grubunu, 2021-2022 Eğitim Öğretim yılında, Trabzon İl Milli Eğitim Müdürlüğü'ne bağlı okullarda görev yapan 7 fizik öğretmeni oluşturmaktadır. Bu öğretmenlerden fizik öğretim programının 9. Sınıf düzeyinden ikişer adet bağlam temelli soru hazırlamaları istenmiştir. Hazırlanan sorular, BTS Değerlendirme Ölçeği'ne göre değerlendirilmiş, BTS kriterlerini sağlayan soruları hazırlayabilen, bu açıdan deneyimli ve yeterli sayılan 7 fizik öğretmeniyle görüşme yapılmıştır. Araştırmanın verileri, katılımcıların hazırladıkları sorular, "yarı yapılandırılmış" görüşmeler ve katılımcıların BTS hazırlama sürecindeki düşünce adımlarını görselleştirdiği çizimler ile toplanmıştır.  Nitel araştırma desenlerinden araçsal durum çalışması kullanılan bu araştırmada nitel verilerin analizi için içerik analizi tekniğinden faydalanılmıştır. Elde edilen bulgular, BTS, geleneksel soru ve BTS'nin geleneksel sorudan farkı temaları altında incelenmiştir. Bu temalar altında katılımcıların bilimsel, sentez ya da ilkel modellerden hangisine / hangilerine sahip oldukları tespit edilmeye çalışılmıştır. Diğer faktörler yanında bazı katılımcıların bilimsel model yanında sentez modele de sahip olmalarında en önemli unsurun, fizik öğretmenlerinin kişisel deneyimleri olabileceği değerlendirilmiştir. BTS geliştirmede sorun yaşayan fizik öğretmenlerinin bu araştırmada incelenen öğretmeler gibi düşünce yapısına ve deneyime sahip olmaları gerekir. Buradan, özellikle farklı öğretim ortamlarında değişik konularda yeterince Bağlam Temelli Öğretim (BTÖ) yapılarak BTS hazırlamanın ihtiyaç haline getirilmesi, BTS sorularını hızlı ve kolay hazırlayabilmesinde daha etkili olacağına inanılan uygulama adımları önerilmiştir.

Abstract:
Research conducted in recent years shows that the importance of science teaching based on real life and problem-solving skills is increasing. It is known that the goal of services in formal education programs is to provide skills that can be acquired through contextual applications. Research shows that teachers do not consider themselves competent in relating context to subject matter and have difficulty asking and developing questions related to problems of daily life. To help physics teachers in this regard, it is necessary to know their mental processes in developing context-based questions (CBQ). This study was conducted with the aim of determining the mental models used by experienced and qualified physics teachers in the CBQ preparation process. The study group consists of 7 physics teachers working in schools affiliated to the Provincial Directorate of National Education in Trabzon in the school year 2021-2022. These teachers were asked to prepare two context-based questions from the 9th grade level of the physics curriculum. The prepared questions were evaluated according to the CBQ Evaluation Scale, and interviews were held with 7 physics teachers who could prepare questions that met the CBQ criteria and were considered experienced and sufficient in this respect. The data of the research were collected through questions prepared by the participants, "semi-structured" interviews and drawings in which the participants visualized the thought steps in the CBQ preparation process. In this research, conducted with the instrumental case study, one of the qualitative research designs, the descriptive analysis technique was used to analyze the qualitative data. The findings were examined under the themes of CBQ, traditional question and the difference of CBQ from traditional questions. Under these themes, it was tried to determine which of the cognitive, synthesis or primitive models the participants had. Among other factors, it was assessed that the most important factor for why some participants had both a synthesis model and a cognitive model might be the personal experiences of the physics teachers. Physics teachers who have problems in developing CBQ need to have a mindset and experience like the teachers examined in this research. From here, implementation steps that are believed to be more effective in preparing CBQ questions quickly and easily are suggested, especially by making it necessary to prepare CBQ by doing enough Context-Based Teaching (CBT) on different subjects in different teaching environments.