Marksizm'de devlet sorunsalı: Althusser ve Poulantzas örnekleri
The Marxist problem of the state: The cases of Althusser and Poulantzas
Yazar: MEHTAP GÖK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYFER DAĞDELEN
Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science

Özet:
Marksist teoride devlet konusu, kurucularının devlete dair müstakil bir teori bırakmamalarından dolayı Marksizm'in en şiddetli tartışmalarının geçtiği alanların başında gelmektedir. Marksizm'in bileşenlerinden birini politik alan oluştursa da ekonomik determinist anlayış uzun bir dönem Marksizm'de hâkim olmuş, altyapının basit bir uzantısı olarak görülen üstyapı, özelde devlet teorisinin ihmaline yansımıştır. Kapitalist devlete dair yürütülen tartışmalarda, devletin egemen sınıfların elindeki basit bir araç olduğuna dayanan araçsalcı düşünce uzun bir süre merkezi bir konum işgal etse de 1960'larla birlikte bu formülasyonun kapitalist devleti anlamakta yetersiz olduğu anlaşılmış ve ihmal edilen devlet konusu tartışmaya açılmıştır. Bu noktada hem ekonomik determinist anlayışa hem de devletin araçsalcı yorumuna karşı yapısalcı kanattan; Louis Althusser ve Nicos Poulantzas'tan itirazlar yükselmiştir. Devletin bu tanımını hem indirgemeci hem de betimleyici bulan iki isim devletin çok daha karmaşık ve görece özerk bir yapı olduğu gerçeğinden yola çıkarak kuramlarını geliştirmişlerdir.
Üç bölümden oluşan çalışmanın birinci basamağında teorinin kurucu isimlerine dönerek klasik eserlerde yer alan devlet konusunun izleri sürülmüş, Marx ve Engels için devletin ne anlam ifade ettiği ve ne şekillerde ele aldıkları sunulmuştur. İkinci bölümde Louis Althusser'in Marksizm anlayışı ve yapısalcı bir bakış açısıyla devlete dair sunduğu analizleri ele alınmış ve aynı zamanda üçüncü bölüme bir temel hazırlanmıştır. Son bölümde ise, Althusser'in araladığı kapıdan çok daha büyük bir kurama kaynaklık ederek çıkan Nicos Poulantzas'ın yapısalcı bir devlet analizinden, devletin ilişkisel teorisine uzanan evrim sürecinde toplumsal sınıflar, iktidar bloğu, görece özerklik gibi önemli kavramları üzerinden yazarın devlet analizleri incelenmiştir.

Abstract:
In Marxist theory, the subject of the state is one of the areas where the most violent discussions of Marxism take place, since its founders did not leave an independent theory of the state. Although one of the components of Marxism is the political sphere, the economic determinist understanding has dominated Marxism for a long time, and the superstructure seen as a simple extension of the infrastructure, has been reflected in the neglect of the theory of the state in particular. Although the instrumentalist thought based on the fact that the state is a simple tool in the hands of the ruling classes occupied a central position for a long time in the discussions on the capitalist state, it was understood that this formulation was insufficient to understand the capitalist state in the 1960s and the neglected state issue was opened to discussion. At this point, objections arose from Louis Althusser and Nicos Poulantzaz, who were from the structuralist wing against both the economic determinist understanding and the instrumentalist interpretation of the state. The two names finding this definition of the state both reductionist and too descriptive developed their theories based on the fact that the state is a much more complex and relatively autonomous structure.
In the first step of the study, which consists of three parts, by focusing to the founders of the theory, the traces of the state in classical works were traced, and the meaning of the state for Marx and Engels and how they were handled are presented. In the second part, Louis Althusser's Marxist understanding and his analysis of the state with a structuralist perspective were discussed, and at the same time, a basis was prepared for the third part. In the last section, Nicos Poulantzas's structuralist analysis of the state, which emerged from the door opened by Althusser as a source for a much larger theory, the author's analysis of the state has been examined through important concepts such as social classes, power bloc, and relative autonomy in the evolution process from a structuralist state analysis of Nicos Poulantzas.