Yükseköğretimde dijital dönüşüm zorluklarının bulanık çok kriterli karar verme teknikleri ile değerlendirilmesi
Evaluation of the challenges for digital transformation in higher education using fuzzy MCDM methods
Yazar: MEHMET ÇAKIR
Danışman: PROF. DR. KENAN PEKER
Fırat Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Teknoloji ve Bilgi Yönetimi Ana Bilim Dalı / Teknoloji ve Bilgi Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Bilim ve Teknoloji = Science and Technology ; Yönetim Bilişim Sistemleri = Management Information Systems

Özet:
Hem fiziksel hem de siber âlemde sürekli değişim kaçınılmazdır. Değişimin sürekliliği işletmeler açısından uyum sağlanıp işleyiş biçimlerinde dönüşüm gerçekleştirilmesini zorunlu hale getirmektedir. Verilerin dijital ortama aktarılmasıyla başlayan dijitalleşme serüveninin, bilinçleri dijital ortama taşımanın tartışıldığı bir boyuta ulaştığı günümüzde dijital dönüşüm konusu her türden işletme için uzman kişilerce ele alınması gereken önemli bir husus olarak kabul edilmeye başlanmıştır.
Her süreçte olabileceği gibi dijital dönüşüm sürecinde de karşılaşılabilecek muhtemel zorluk ve engeller bulunmaktadır. Öğrenciler, öğretim elemanları, üniversite yöneticileri ve idari personel ile diğer dış çevre paydaşlarından oluşan yükseköğretim kurumları için dijital dönüşüm en az diğer işletme ve kurumlar için olduğu kadar önemlidir. Ayrıca geleceğin dijital dönüşüm uzmanlarını da yetiştirecek olan yükseköğretim kurumlarında bu süreçte yaşanabilecek zorlukların önceden tanımlanarak tedbirler alınması gerekmektedir.
Literatür incelendiğinde çalışmaların genellikle dijital dönüşümün olumlu çıktılarını konu edindiği görülmektedir. Bu tez çalışmasında ise dijital dönüşüm süreçlerinde karşılaşılabilecek muhtemel zorluklara odaklanılması amaçlanmıştır. Bu kapsamda literatürden derlenen 6 ana ve 21 alt kriter ile oluşturulan çerçeve karmaşık ve belirsiz yapısına istinaden bulanık çok kriterli karar verme tekniklerinden olan bulanık DEMATEL kullanılarak değerlendirilmiştir.
Çalışma sonucunda "kaynak" ana kriterinin bütün sistemi en iyi açıklayan kriter olduğu değerlendirilmiştir. Bunun yanında "kaynak" ana kriterinin net etkileyen ana kriter olduğu hesaplanmış, doğru ve etkin şekilde önceden kaynak planlaması yapılmayan dijital dönüşüm süreçlerinin başarılı olamayacağı ortaya konmuştur. Diğer ana kriterler ve alt kriterlerinin ağırlık ve etkileyen-etkilenen durumlarının da hesaplanmasıyla yükseköğretimde dijital dönüşüm zorlukları arasındaki neden sonuç ilişkileri ve önem dereceleri ortaya konmuştur. Bu çalışmada elde edilen bulgular, karar vericilere ve gelecek araştırmacılara olası dijital dönüşüm zorlukları için uygun çözümlere ulaşmalarında faydalı olacaktır.

Abstract:
Constant change is inevitable in both the physical and cyber realms. Continuity of change makes it necessary for businesses to adapt and transform their way of operating. Nowadays, the digitalization adventure, which started with the transfer of data to the digital environment, has reached a level where transferring consciousness to the digital environment is discussed, and for all types of businesses the digital transformation has begun to be accepted as an important issue that must be evaluated by experts.
As in every process, there are possible challenges and obstacles that may be encountered in the digital transformation process. Digital transformation is at least as important for higher education institutions, which consist of students, faculty members, university administrators, administrative staff, and other external stakeholders, as it is for other businesses and institutions. In addition, it is necessary to take precautions by identifying in advance the difficulties that may be experienced in this process in higher education institutions that will train the digital transformation experts of the future.
When the literature is searched, it is seen that the studies generally focus on the positive outcomes of digital transformation. In this study, it is aimed to focus on possible challenges that may be encountered in digital transformation processes. In this context, the framework created with 6 main and 21 sub criteria compiled from the literature was evaluated using fuzzy DEMATEL, one of the fuzzy multi-criteria decision-making techniques, based on the complex and uncertain structure of digital transformation process.
The study concludes that the "resource" main criterion is the most explanatory factor for the whole system. Additionally, it was determined that the "resource" criterion is the most influential among the main criteria. It was revealed that digital transformation processes without accurate and effective prior resource planning cannot succeed. By calculating the weights and the influencing-influenced relationships of other main criteria and their sub-criteria, the causal relationships and importance levels among the challenges of digital transformation in higher education were identified. The findings of this study will be beneficial for decision-makers and future researchers in developing appropriate solutions to potential digital transformation challenges.