Sağlık çalışanlarının zorunlu örgütsel vatandaşlık davranışı ve çalışma yaşam kalitesinin incelenmesi
Investigation of compulsory organizational citizenship behavior and working life quality of health workers
Yazar: MERVE YORUM
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NURHAN ÇİNGÖL
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hastaneler = Hospitals ; Hemşirelik = Nursing
Dizin: Zorunlu örgütsel vatandaşlık davranışı = Compulsory organizational citizenship behavior

Özet:
Bu tez çalışması, sağlık çalışanlarının zorunlu örgütsel vatandaşlık davranışı
(ZÖVD) ve çalışma yaşam kalitesinin (ÇYK) incelenmesi amacıyla yapılmıştır.
Antalya'da bir devlet hastanesinde 312 sağlık çalışanı ile yüz yüze anket yoluyla
yürütülen çalışma tanımlayıcı ve kesitsel tiptedir. Veriler "Tanıtıcı Bilgi Formu",
"Zorunlu Vatandaşlık Ölçeği (ZVÖ)" ve "Sağlık Personeli Çalışma Yaşam Kalitesi
Ölçeği (SPÇYKÖ)" ile elde edilmiştir. Verilerin istatistiksel analizi SPSS (IBM
Statistics 27) adlı program kullanılarak yapılmıştır. Bulguların yorumlanmasında
frekans tabloları oluturulmuş, Independent Sample-t test, ANOVA, Tukey, MannWhitney U, Kruskal-Wallis H ve Spearman korelasyon analizleri yapılmıştır.
Çalışmanın sonuçlarına göre; 50 yaş altındakilerin, kurumda 5 yıldan az süredir
çalışanların, orta ve kötü olarak tanımlanan gelir düzeyine sahip olanların, aldığı
ücreti yetersiz görenlerin, mesleğini severek yapmayan ve devam etmeyi
düşünmeyenlerin, kendini çalıştığı kuruma ait hissetmeyenlerin ZVÖ toplam
puanları yüksek bulunmuştur. İdari birimlerde çalışanların, mesleki deneyimi 15
yıldan fazla olanların, sadece gündüz çalışanların, yönetici konumunda çalışanların,
gelir durumunu orta ve iyi tanımlayanların, aldığı ücreti yeterli görenlerin,
mesleğini severek yapanların ve mesleğe devam etmeyi düşünenlerin, kendini
çalıştığı kuruma ait hissedenlerin hizmet içi eğitimlerin faydalı olduğunu
düşünenlerin ve kendini bir üst ünvanda görenlerin SPÇYKÖ puanları yüksek
bulunmuştur. Ayrıca çalışmada; ZVÖ toplam puanları ve SPÇYKÖ toplam puanları
arasında negatif yönde, çok zayıf derecede anlamlı ilişki tespit edilmiştir (p<0,05).
Sonuç olarak sağlık çalışanlarının ZÖVD algıları arttıkça ÇYK'lerinin azaldığı
belirlenmiştir. Sağlık çalışanlarının çalışma yaşam kalitesini yükseltmek için,
zorunlu örgütsel vatandaşlık davranışlarını sergilemek zorunda bırakılmamasına
yönelik düzenlemelerin yapılmasının faydalı olabileceği öngörülmektedir. Bu
kapsamda her meslek grubunun görev tanımları netleştirilebilir, hasta-sağlık
çalışanı oranları iyileştirilebilir, ücret politikaları gözden geçirilebilir. Araştırmanın
daha geniş örneklem gruplarında ve meslek grupları özelinde (örneğin hemşireler,
hekimler gibi), nitel ve nicel yöntmeler birlikte kullanılarak çalışılması, bu iki
kavram arasındaki ilişkinin ve bu ilişkinin sonuçlarının daha ayrıntılı açığa
çıkartılmasına katkı sağlayabilir.
ANAHTAR KELİMELER: Sağlık Çalışanları, Örgütsel Vatandaşlık Davranışı,
Zorunlu Vatandaşlık Davranışı, Çalışma Yaşam Kalitesi

Abstract:
This thesis study was conducted to examine the mandatory organizational
citizenship behavior (OCB) and quality of working life (QWL) of healthcare
professionals. The study, conducted through a face-to-face survey with 312
healthcare professionals in a public hospital in Antalya, is descriptive and crosssectional. The data were obtained with the "Introductory Information Form",
"Compulsory Citizenship Scale (ZVÖ)" and "Health Personnel Quality of Working
Life Scale (SPÇYKÖ)". Statistical analysis of the data was done using the program
SPSS (IBM Statistics 27). According to the results of the study; The total ZVÖ
scores of those under 50 years of age, those who have been working in the
institution for less than 5 years, those whose income level is defined as medium or
poor, those who consider the salary they receive as inadequate, those who do not
enjoy their job and do not plan to continue it, and those who do not feel that they
belong to the institution they work for, were found to be high. In-service training is
beneficial for those who work in administrative units, those who have more than 15
years of professional experience, those who work only during the day, those who
work in managerial positions, those who define their income status as medium or
good, those who consider the salary they receive sufficient, those who love their
profession and plan to continue their profession, and those who feel that they belong
to the institution they work for. SPÇYKÖ scores of those who think and see
themselves in a higher position were found to be higher. Also in the study; A
negative, very weakly significant relationship was detected between ZVÖ total
scores and SPÇYKÖ total scores (p<0.05). As a result, it was determined that as
healthcare professionals' perceptions of OCB increased, their QWL decreased. It is
envisaged that in order to improve the quality of working life of healthcare
professionals, it may be beneficial to make regulations to prevent them from
exhibiting mandatory organizational citizenship behaviors. In this context, job
descriptions of each professional group can be clarified, patient-health worker ratios
can be improved, and wage policies can be reviewed. Conducting the research in
larger sample groups and specific professional groups (such as nurses, physicians)
using qualitative and quantitative methods together may contribute to revealing the
relationship between these two concepts and the results of this relationship in more
detail.
KEYWORDS: Health Workers, Organizational Citizenship Behavior,
Compulsory Citizenship Behavior, Quality of Working Life