Stepan Şaumyan'ın Bakü'deki uygulamaları (1917-1918)
The actvities of Stepan Shaumyan in Bakü (1917-1918)
Yazar: KHADIJA HUSEYNOVA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA TANRIVERDİ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History
Dizin: 19. yüzyıl = 19. century ; Azerbaycan = Azerbaijan ; Azerbaycan tarihi = Azerbaijan history ; Azerbaycan-Bakü = Azerbaijan-Baku ; Güney Kafkasya = South Caucaus ; Kafkasya = Caucasus ; Türk tarihi = Turkish history ; Şaumyan, Stephan = Şaumyan, Stephan

Özet:
Azerbaycan, XIX. yüzyılın başlarında Rus İmparatorluğu'nun Kafkasya'ya açılması sonucu Rusya'nın sömürgesi haline gelmiştir. Devam eden tarihsel süreçte 1917 yılında Rusya'da baş gösteren devrimlerin siyasi çalkantıları Güney Kafkasya'da siyasi durumu değiştirerek Kafkasya'yı kontrol etme girişimlerini arttırmıştır. 
Bolşevik Rejimi tarafından Bakü'de Sovyet yönetimi kurulmuş ve Bakü Halk Komiserleri Konsey'i oluşturularak başına Ermeni asıllı Stepan Şaumyan getirilmişti. Kamulaşatırma politikasını uygulayan Şaumyan, Bakü petrolünün Rusya'ya sorunsuz aktarılmasını sağlamaya çalışmıştır. Azerbaycan'ın önde gelen temsilcileri, gerçek siyasi hedefler için savaşmaya başlamış, Şaumyan'a karşı Güney Kafkasya Hükümetiyle birlikte hareket etmiştir. Şaumyan, iktidarı kaybetmemek için Taşnaklarla beraber hareket ederek Müslümanlar üzerinde katliamlar gerçekleştirmiştir. Osmanlı Devleti, Azerbaycan Türklerinden gelen yardım çağrıları üzerine Kafkas İslam Ordusunu kurmuştur. Stepan Şaumyan önderliğindeki Bolşevik Ermeni silahlı kuvvetlerine karşı savaşan Türk ordusu, Bakü'yü Bolşeviklerden kurtarmış ve Azerbaycan'ın toprak bütünlüğünü sağlamıştır.
Bu tez, Stepan Şaumyan'ın 1917-1918 yılları arasındaki devrimci hareketteki rolünü, BHKK liderliğindeki uygulamalarını, Bolşevik politikasının Azerbaycan'ın siyasi yaşamındaki etkisini ana kaynaklar ışığında  değerlendirmeyi hedeflemektedir.
Anahtar Kelimeler: Bakü, Rusya, Stepan Şaumyan, Güney Kafkasya, Kafkas İslam Ordusu.

Abstract:
Azerbaijan at the beginning of the 19th  century  became a colony of Russia as a result of entering Russian Empire to the Caucasus. In the ongoing historical process, the political turmoil of the Revolutions that broke out in Russia in 1917, changed the political situation in the South Caucasus and intensified the attempts to control the Caucasus. A Soviet was established in Baku by the Bolsheviks and the Baku Council of People's Comissars  was formed and Stepan Shaumyan was appointed as a head. Shaumyan who implemented the expropriation policy tried to ensure the smooth flow of Baku oil to Russia. Leading representatives of Azerbaijan started to fight for real political goals and acted together with the South Caucasus government against Shaumyan. Shaumyan acted together with the Dashnaks in order not to lose the power and carried out massacres against the Muslims. The Ottoman state upon calls for help from Azerbaijani Turks established the Caucasian Islamic Army. The Turkish army, fighting against the Bolshevik-Armenian armed forces led by Shaumyan, liberated Baku from the Bolsheviks and ensured the territorial integrity of Azerbaijan.
This thesis aimed to evaluate the role of Stephan Shaumyan in the revolutionary movement and his activities under the leadership of the BCPC between 1917-1918, Bolshevik policy and its effect on the political life of Azerbaijan in the light of main sources.
Key Words: Baku, Russia, Stepan Shaumyan, South Caucasus, Islamic Army of the Caucasus