Rûhu'l-beyân tefsirinde esmâ-i hüsnâ yorumu
The interpretation of esma-i husnâ in the tafsir of the Rûhul-beyân
Yazar: UBEYDE CANLI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞE BETÜL ORUÇ
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion

Özet:
Bu çalışmada, Osmanlı son dönem sûfî müfessirlerinden İsmâil Hakkı Bursevî'nin meşhur ve hacimli eseri Rûhuʼl-beyân tefsirinde esmâ-i hüsnâ anlayışı ve yorum yöntemi konu edilmiştir. Giriş, iki bölüm ve sonuçtan oluşan çalışmanın giriş kısmında araştırmanın konusuna, amacına ve yöntemine dair bilgiler verildikten sonra kısaca müellifin hayatı ve çalışmaya konu olan eseri Rûhu'l-beyân tanıtılmıştır. İlk bölümde, Bursevî'nin esmâ düşüncesi, Rûhu'l-beyân'da esmâ-i hüsnâ terkibinin mahiyeti ve mesâili üzerinden aktarılmıştır. İkinci bölümde, müellifin esmâ-i hüsnâyı yöntem ve yorum açısından nasıl tefsir ettiğine değinilmiştir. Bursevî'nin esmâ düşüncesinin ve yorum yönteminin kritik edildiği sonuç kısmında, genel tefsir yöntemi ile esmâ tefsir metodu arasında bir kıyaslama yapılmıştır.
Bursevîʼnin tüm varlıkları Allah'ın tecellîsi gören vahdet-i vücûd düşüncesinin bir temsilcisi olması, onun esmâ yorumunu şekillendirmiştir. Bu sebeple tefsirinde doğrudan ya da dolaylı yaptığı yorumlarda, esmâ ve tecellî vurgusu ön plandadır. Ayrıca Bursevî'nin esmâ tefsirinde öne çıkan diğer husus, onun ilâhî isimlerin amel ve davranış boyutuna her fırsatta değinmesidir. Bu tavrı, sûfî kimliğinin yansıması ile ilgili olup vaaz niteliği taşıyan Rûhu'l-beyân' da somut bir şekilde hissedilmektedir. Bu çalışmada, esmâ-i hüsnâyı pek çok yöntemle ele alan Bursevî'nin genel tefsir metodundan ayrılmadığı görülmektedir.
Anahtar Kelimeler: Tefsir, İşârî Tefsir, Bursevî, Rûhu'l-beyân, Esmâ-i Hüsnâ.

Abstract:
This study focuses on Ismâil Hakk Bursevî, a late Ottoman sufi commentator, and his famous and voluminous tafsir of Rûhul-beyân. The concept of "esmâ-i husnâ" and the method of interpretation are discussed. After giving information about the subject and the purpose and method of the research in the introduction part of the study, which consists of an introduction, two chapters, and a conclusion, the life of the author and his tafsir, Rûhu'l-beyân, which is the subject of the study, are briefly introduced. In the first part, Bursevî's esmâ thought has been conveyed through the nature and meaning of the composition of esmâ-i husnâ in Rûhu'l-beyân. In the second part, it is mentioned how the author interpreted the esmâ-i husnâ in terms of method and interpretation. In the concluding part, where Bursevî's esma thought and method of interpretation are criticized, a comparison is made between the general tafsir method and the esmâ tafsir method.
Bursevî is the representative of the idea of Wahdat al-wujūd (unity of existence), which sees that everything is wujūd's self-disclosure (tajalli) This way of thinking has shaped his interpretation of esmâ. For this reason, the emphasis on esmâ and tajalli is at the forefront of his interpretations, either directly or indirectly. In addition, another point that stands out in Bursevî's esmâ tafsir is that he refers to the infinite names of Allah in terms of the dimensions of deeds and behaviors at every opportunity. This attitude is clearly seen in Rûhu'l-Beyân, which is about the reflection of his Sufi identity and has the quality of a sermon. In our study, it is seen that Bursevî, who interprets esmâ-i husnâ with many methods, does not depart from the general exegesis method.
Keywords:  Tafsir, Isharî Tafsir, Bursevi, Ruhu'l Beyan, Esma-i Husnâ.