İç mimarlık ve peyzaj mimarlığı programlarında bilişsel yetenek-yaratıcılık ilişkisi ve eğitimin yaratıcılık üzerine etkileri
Cognitive ability-creativity relationship in interior architecture and landscape architecture programs and the effects of education on creativity
Yazar: HATİCE YILDIRIM
Danışman: PROF. DR. LATİF GÜRKAN KAYA
Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mekansal Planlama ve Tasarım Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture

Özet:
Yaratıcılık ulaşılması zor ve herkesin kendi deneyimleriyle tecrübe etmesi gereken 
çok yönlü bir etkileşim sürecidir. Zekâ, hayat boyu alınan eğitimler, çevresel/sosyal
faktörler, yaratıcı insanlarla dolu bir çevrede etkileşim içinde bulunulması ve daha pek 
çok olasılık yaratıcılığa doğrudan katkı sağlayabilir. Teknolojinin, nörobilimin ve yapay 
zekâ uygulamalarının bu kadar ilerlemesine rağmen yaratıcı ve zeki insan beynine ihtiyaç 
gelecek yüzyıllarda da devam edecektir. Yaratıcılık her meslekte beklenen özelliklerden 
biridir ve tasarım ağırlıklı bölümlerde beklentilerin başında sıra dışı, özgün ve yaratıcı 
ürünler/fikirler üretilmesi gelmektedir. Temel amacı, iç mimarlık ve peyzaj mimarlığı 
eğitiminde bireyin bilişsel yetenek, yaratıcılık ve yaratıcılık alt boyutları arasındaki 
ilişkilerin irdelenmesi olan bu çalışmada tasarım ağırlıklı alanlarda çalışan bireylerin 
yaratıcılıklarının ölçülmesi için yeni bir yaklaşım sunulmaktadır. Araştırma örneklemini, 
2021-2022 öğretim yılında Antalya Bilim Üniversitesi İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı 
Bölümü, Akdeniz Üniversitesi İç Mimarlık Bölümü, Akdeniz Üniversitesi Peyzaj 
Mimarlığı Bölümü ve Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Peyzaj Mimarlığı 
Bölümünde öğrenime başlayan birinci sınıf öğrencileri oluşturmaktadır. Araştırmaya 
katılan toplam öğrenci sayısı güz döneminde 216, bahar döneminde 139'dur. Tasarım 
ağırlıklı bölümlerde öğrenim gören öğrencilere yönelik geliştirilen Bilişsel Yetenek Testi, 
Yaratıcılık Ölçüm Testi-1 ve Yaratıcılık Ölçüm Testi-2 veri toplama aracı olarak 
tasarlanmıştır. Bulgular, iç mimarlık ve peyzaj mimarlığı eğitimine kabul edilen 
öğrencilerin eğitim öncesi yaratıcılık ve bilişsel yeteneklerini ortaya çıkarmasının 
yanında alınan tasarım ağırlıklı eğitim sonrası yaratıcılıklarında nasıl bir değişimin 
gerçekleştiğini incelemektedir. Tüm araştırma bulguları sonucunda hem eğitimcilerin 
yaratıcı eğitim sahaları geliştirmesine yönelik hem de bireylerin yaratıcılık ve bilişsel 
yeteneklerini geliştirmeleri konularında öneriler sunulmaktadır.

Abstract:
Creativity is a multifaceted process of interaction that is difficult to achieve and that 
everyone needs to experience for themselves. Intelligence, lifelong education, 
environmental/social factors, interacting in an environment full of creative people and 
many other possibilities can directly contribute to creativity. Despite the advances in 
technology, neuroscience and artificial intelligence applications, the need for creative and 
intelligent human brains will continue in the coming centuries. Creativity is one of the 
qualities expected in every profession, and in design-oriented departments, the main 
expectation is to produce extraordinary, original and creative products/ideas. This study, 
whose main purpose is to examine the relationships between the individual's cognitive 
ability, creativity and creativity sub-dimensions in interior architecture and landscape 
architecture education, presents a new approach to measuring the creativity of individuals 
working in design-oriented fields. The research sample consists of first-year students who 
started their education in Antalya Bilim University Department of Interior Architecture 
and Environmental Design, Akdeniz University Department of Interior Architecture, 
Akdeniz University Department of Landscape Architecture and Burdur Mehmet Akif 
Ersoy University Department of Landscape Architecture in the academic year 2021-2022. 
The total number of students participating in the study was 216 in the fall semester and 
139 in the spring semester. Cognitive Ability Test, Creativity Measurement Test-1 and 
Creativity Measurement Test-2 developed for students studying in design-oriented 
departments were designed as data collection tools. The findings reveal the creativity and 
cognitive abilities of students admitted to interior architecture and landscape architecture 
education before education, as well as examining how their creativity changes after the 
design-oriented education. As a result of all the research findings, suggestions are 
presented both for educators to develop creative education fields and for individuals to 
develop their creativity and cognitive abilities.