Gediz havzasında su bütçesi elemanlarındaki değişimin tarımsal su kullanımına etkisi
The effects of changes in the elements of water balance in Gediz basin on the use of water in agriculture
Yazar: SUAT AKGÜL
Danışman: PROF. DR. Y. ERSOY YILDIRIM
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarımsal Yapılar ve Sulama Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Coğrafi veri sistemleri = Geographical data systems ; Gediz havzası = Gediz basin ; Su bütçesi = Water budget ; Sulama = Irrigation ; Sulama sistemleri = Irrigation systems ; Sulama yönetimi = Irrigation management ; Uzaktan algılama = Remote sensing

Özet:
Gediz havzasını kapsayan bu çalışmada, havzada bulunan iklim ve akım gözlem istasyonlarına ait 32 yıllık yağış ve akım verilerinin zaman dizileri analizi yapılmıştır. Su bütçesi modelinin oluşturulması için, havza alt havzalara bölünmüş ve havzada bulunan Demirköprü, Gölmarmara, Avşar ve Buldan barajlarını besleyen alt havzaların su bütçesi modeli oluşturulmuştur. Sulama birlikleri alanlarındaki tarım parselleri ve bitki deseni sayısallaştırılmış, sulanan bitkiler ve birliklerin yıllar itibariyle Coğrafi Bilgi Sistemi ortamında birliklerin sayısal veri tabanı oluşturulmuştur. CROPWAT programı ile trend analizleri sonucunda normal yıl olarak belirlenen 2005 ve 2006 yılları ile kurak yıl olarak belirlenen 2007 yılı için bitki su tüketimi değerleri hesaplanmıştır. Hesaplanan değerler sulama şebekelerine verilen su miktarları ile birlikte MIKE BASIN modeli kullanılarak regülatörler bazında değerlendirilmiştir. Ayrıca modelde mevcut su kaynaklarının tam kapasitede kullanılmasının yanında kapasitede %20, %40, %60 ve %80 oranında azalma olmasını esas alan farklı senaryolar belirlenmiştir. Mevcut su kaynakları ile basınçlı sulama yöntemlerinin kullanılması durumunda su kaynaklarına olan talepte meydana gelmesi olası değişiklikler yine aynı modelde belirlenmiştir.Yağış ve akım verilerinin zaman dizileri analizi sonucunda yaz, ilkbahar ve sonbahar yağış ve akımlarında önemli bir azalma eğilimi tespit edilmiştir. Havzada bulunan Demirköprü, Gölmarmara, Avşar ve Buldan barajlarını besleyen alt havzaların su bütçesi modeli sonuçlarına göre, alt havzalarda 1995-2007 yılları için hesaplanan aylık ortalama yüzey akışlarda Ocak-Nisan ayları arasında artma, Mayıs-Ekim ayları arasında azalma ve Ekim-Aralık arasında tekrar artma eğilimi tespit edilmiştir. MIKE BASIN Modelinin senaryolara yönelik sonuçlarına göre yüzey sulama yöntemleri ile yapılan sulamalarda meydana gelen su açığı basınçlı sulama yönteminin uygulanacağı koşullarına göre daha yüksek miktarlardadır. Havzada normal bir yıl olarak belirlenen 2006 yılında, yüzey sulama sisteminden basınçlı sulama sistemine dönüşüm ile ilave 35200 hektarlık bir alanın sulanabileceği belirlenmiştir.

Abstract:
Gediz River basin of Turkey, was selected for this study and time series of the climatic data, stream-flow values of the main tributaries of the Gediz river covering 32 years were analysed. Sub-catchments of the Gediz River basin were delineated and water budgets for the sub-catchments belonging to water storage structures (Demirköprü, Gölmarmara, Afşar and Buldan Dams). The databases belonging to Water User Associations in the basin, were prepared using Gegraphical Information System (GIS). By using CROPWAT Computer Program, plant water requirements of the crops were calculated for 2005, 2006 and 2007 of which first two were, as aresult of trend analysis, determined as approximate years and the last year as an arid year. The computed values of plant water requirements and water supplied to the water user organizations were analysed with MIKE BASIN Model with respect to water regulators in the basin. In addition to using the full capacities of the dams, the scenarios of 20%, 40%, 60% and %80 reductions in the capacities were analysed. The difference in the amount of supply when pressurized systems were used with the existing water amounts were also determined.with the model.The results of the trend analysis showed an important decreasing trend in in the precipitation and stream data in summer, spring and autumn seasons. According to the results of water budget calculations, the mean monthly runoff amounts from the catchments have increased from January to April, decreased from May to October and again increased from October to December. According to the results of the scenarios with MIKE BASIN, the water deficits from surface irrigation systems were high from that of pressurized irrigation systems. It was also determined that additional 35200 hectares of land can be irrigated with pressurized irrigation systems with the deficit from surface irrigation systems.