Katılım finans kurumlarında fıkhî denetim: İlkeleri ve uygulaması
Sharia'h audit in participation finance institutions: Principles and practice
Yazar: HAMZA KURU
Danışman: PROF. DR. SERVET BAYINDIR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam İktisadı ve Finansı Ana Bilim Dalı / İslam İktisadı ve Finansı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Bankacılık = Banking

Özet:
Katılım finans kurumları, gerek sektörel açıdan gerekse mevzuat açısından gelişmeye devam etmektedir. Bunun sonucu olarak hali hazırda mevcut olan sorumluluklarına ilaveten özellikle mevzuat açısından yükümlülüklerin de eklendiği görülmektedir. Söz konusu düzenlemelerle katılım finans kurumlarında yürütülen faaliyetlerin fıkhî açıdan denetlenmesi zorunlu hale gelmiştir. Bu durum, ilgili kurumlarda fıkhî denetim faaliyetinin nasıl yapılacağı sorusunu gündeme getirmiştir. Fıkhî denetim mekanizmasının oluşturulması, onun doğru bir şekilde işlediği anlamına gelmeyeceği için bu mekanizmada tatmin edici ve doğru sonuçlar ortaya koyan güvenilir bir sistemin inşa edilmesi elzemdir. Çalışmada ele alınacak ana konu, fıkhî denetimin mahiyeti, katılım finans kurumlarında gerçekleştirilen işlemlerin bağlı olduğu akitlerin fıkhî denetime nasıl konu olacağı ve fıkhî denetim faaliyetinden elde edilen çıktıların İslam hukuku perspektifinden nasıl değerlendirileceği ve sınıflandırılacağını ortaya koymaktır. Bu kapsamda, çalışmanın birinci bölümünde denetim kavramı üzerinde durularak teorik zemin bakımından denetim türleri ele alınmıştır. İkinci bölümde, fıkhî denetim kavramı, amaçları, kaynakları, özellikleri ve yaklaşımı üzerinde durulmuştur. Çalışmanın üçüncü bölümünde, katılım finans kurumlarının gerçekleştirdiği işlemlerin bağlı olduğu akitlerin, sahip olduğu şartları göz önünde bulundurularak fıkhî denetim faaliyetinde incelenmesi gereken hususlar belirlenmeye çalışılmıştır. Çalışmanın son bölümünde ise fıkhî denetim faaliyetinden tespit edilen hususların nasıl değerlendirilip sınıflandırılacağına dair bir model önerisi sunulmuştur.

Abstract:
Participation financial institutions continue to develop both in terms of sector and legislation. As a result, in addition to the existing responsibilities, it is seen that obligations, especially in terms of legislation, have been added. With the related regulations, it has become mandatory to audit the activities carried out in participation financial institutions in terms of Shari'ah. This situation has brought to the agenda the question of how to carry out Shari'ah audit activities in relevant institutions. Since the creation of a Shari'ah audit mechanism does not mean that it functions correctly, it is essential to build a reliable system that produces satisfactory and accurate results in this mechanism. The main issue in the this study is to reveal the nature of Shari'ah audit, how the contracts on which the transactions carried out in participation financial institutions are subject to Shari'ah audit, and how the outputs obtained from Shari'ah audit activities will be evaluated and graded from the perspective of Islamic law. In this context, in the first part of the study, the concept of audit is emphasized and types of auditing are discussed in terms of theoretical basis. In the second chapter, the concept of Shari'ah audit is mentioned and its purposes, sources, characteristics and approach are emphasized. In the third part of the study, the issues that should be examined in the Shari'ah audit activity were tried to be determined, taking into account the conditions of the contracts on which the transactions carried out by participation financial institutions are bound. In the last part of the study, a model proposal is presented on how to evaluate and rate the findings identified from the Shari'ah audit activity.