Kırgızcada durum kategorisi: Manas Destanı örneği
Case category in Kirghiz: Case in Manas Epos
Yazar: SAMED CAN ASLAN
Danışman: PROF. DR. NURETTİN DEMİR
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Destanlar = Epics ; Durum işaretleyicileri = Case marker ; Durum kategorisi = Case categor ; Kırgızca = Kyrgyz language ; Manas Destanı = Manas Epic

Özet:
Durum işaretleyicileri, adlar ile eylemler ya da nadiren ad öbekleri arasında geçici kavram ilişkisi kuran dil bilgisi yapılarıdır. Durum kategorisi kapsamında ele alınan bu işaretleyiciler, tümce kuruluşunda çeşitli görev ve işlevler yüklendikleri için tümce yapısı incelemeleri açısından önem arz ederler. Bu tez çalışmasında durum kategorisi, Manas destanından hareketle Kırgızca örneğinde incelenmiştir. Çalışmanın amacı durum kategorisinin Kırgızca tümce kuruluşundaki rollerini ortaya koymaktır.
Çalışmada durum kavramı alan yazını çerçevesinde açıklanmış, söz konusu kategoriye yönelik yaklaşım farkları Türkçe ve Kırgızca gramerlerle sınırlandırılarak değerlendirilmiştir. Çalışmanın işlevsel olması amaçlanmıştır. Bu sebeple inceleme kısmında durum eklerinin Manas destanındaki kullanımları tespit edilmiş ve örnekler işlevsel özellikler dikkate alınarak derlenmiştir. 
Çalışmanın sonucunda Kırgızcadaki durum işaretleyicilerinin destan metninden elde edilen örnek tümceler üzerinde birçok farklı işlev gösterdiği tespit edilmiştir. Bu sonuçların, Kırgızcayı durum kategorisi açısından tarihî ve çağdaş Türk dilleri ile yakınlaştırıp uzaklaştıran özelliklerle ilgili çeşitli yorumlara ulaştırması öngörülmektedir. Kırgızca durum kategorisi hakkında kaynaklar genel bilgi mahiyetinde bilgi sunmaktadır. Ancak konuya odaklanan bağımsız çalışmalar eksiktir. Bu tez ile bu eksiğin giderilmesine katkıda bulunulmaya çalışılmıştır.

Abstract:
Case markers are grammatical constructs that establish tentative conceptual relationships between nouns and verbs, or, rarely, noun phrases. These markers, which are considered under the case category, are important in terms of sentence structure analysis, as they have various duties and functions in sentence construction. In this thesis, the case category was examined in the Kirghiz example, based on the Manas Epos. The aim of the study is to reveal the roles of the case category in the formation of the Kirghiz sentence.
In the study, the concept of case is explained within the framework of the literature, and the differences in approach to the category in question are evaluated by limiting them to Turkish and Kirghiz grammars. The study is intended to be functional. For this reason, the use of case suffixes in the Manas Epos has been determined in the analysis part and the examples have been compiled by considering their functional features.
As a result of the study, it has been determined that the case markers in Kirghiz have many different functions on the sample sentences obtained from the epos text. It is envisaged that these results will lead to various interpretations of the features that bring Kirghiz language closer or further away from historical and contemporary Turkic languages in terms of case category. Resources about the Kirghiz category provide general information. However, independent studies focusing on the subject are lacking. With this thesis, it has been tried to contribute to the elimination of this deficiency.