Tarihi yapıların statik ve dinamik analizi- Efes St. Jean Bazilikası örneği
Static and dynamic analysis of historical buildings - Efes St. Jean Bazilica example
Yazar: MURAT YILDIZ
Danışman: DOÇ. DR. AYHAN NUHOĞLU
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering

Özet:
Tarihi yapılar inşa edildikleri dönemin kültürel, beşeri, ekonomik, dini, sosyal  özelliklerini yansıtan önemli unsurlardır. Kültürel mirasın aktarımında en önemli faktörlerden birisi olan bu yapılar, inşa edildikleri dönemin coğrafi özellikleri, meteorolojik etkileri gibi faktörlere bağlı olarak yapısal çeşitlilik göstermektedirler. Gerek günümüzde stabilitesini koruyarak ayakta kalan tarihi yapıların, gerek bir kısmı yıkılarak zarar görmüş olan yapıların şiddetli deprem tesirindeki yapı davranışı günümüzde ilginin arttığı araştırma alanlarından biri olarak ön plana çıkmaktadır. Kültürel mirasın gelecek nesillere aktarımı için büyük önem arz eden yapıların üç boyutlu sonlu eleman modeli oluşturularak olası şiddetli bir deprem veya doğal afet etkisinde yapısal güvenliği ve deprem performansı belirlenebilmektedir.


Bu çalışmada, örnek yapı olarak seçilen İzmir ili Selçuk ilçesi Ayasuluk mevkisinde yer alan St. Jean Bazilikası'nın yapısal davranışı ele alınmıştır. Çalışma kapsamında halihazırda yıkılmış durumda olan bir kısmı restore edilerek ayağa kaldırılmış yapının malzeme özellikleri ve taşıyıcı sistemi yerinde incelenmiş, ardından alınan malzeme numuneleri üzerinden yapının taşıyıcı sistemini oluşturan malzemelerin mekanik özellikleri belirlenmiştir. Analiz aşamasında, St. Jean Bazilikasına ait ana kütleyi oluşturan kemerli altı adet kubbe ile örtülü olan bölümünün üç boyutlu sonlu eleman metodu ile analiz modeli oluşturulmuştur. Yapı modeli statik ve dinamik analizlere tabi tutulmuş, dinamik analizlerde geçmişte meydana gelmiş farklı depremlere ait kayıtlar ve spektrum fonksiyonlar dikkate alınarak olası şiddetli bir deprem kuvveti etkisi altında sergileyeceği davranış ortaya koyulmuştur. Bunun yanı sıra yapıda meydana gelen şekil değiştirme ve gerilme dağılımları dikkate alınarak yapının geçmişte meydana gelmiş olası elverişsiz  bir yük altında nasıl (deprem, meteroloji etkiler, dış yükler vb.) yıkıma uğramış olabileceğine dair çıkarımlarda bulunulmuştur.

Abstract:
Historical structures are important elements that reflect the cultural, human, economic, religious and social characteristics of the period in which they were built. These structures, which are one of the most important factors in the transmission of cultural heritage, create structural diversity depending on factors such as the period in which they were built, their geographical location and meterological effects. The behavior of buildings that are still standing today in a state of stability or whose parts have been damaged by collapse, under the influence of earthquakes that occurred in the past or possible severe earthquakes, stands out as one of the research areas of increasing interest today. By creating three-dimensional finite element models of these structures, it is possible to determine their structural safety and seismic performance under potential severe earthquakes or natural disasters, which is of great importance for transferring cultural heritage to future generations. 
	
	In this study, the structural behavior of St. Jean Basilica located in Ayasuluk location in Selçuk District in İzmir, was examined as a case study. Within the scope of the study, the material properties and carrier system of the building, a part of which was already demolished and restored, were examined on site, and then the mechanical properties of the materials forming the load-bearing system of the building were determined based on the material samples taken. During the analysis phase, a three-dimensional analysis model of the section covered with an arched dome, which constitutes the main mass of St. Jean Basilica, was created using the three-dimensional finite element method. The building model was subjected to static and dynamic analyses, and its behavior under the influence of a possible severe earthquake force was revealed by taking into account the records and spectrum functions of different earthquakes that occurred in the past. In addition, by taking into account the deformation and stress distributions that occurred in the structure, inferences were made about what kind of force the structure was destroyed in the past (earthquake, meteorological effects, external loads, etc.).