Erişkin immün yetmezlikli bireylerde çalışma durumu ve sağlıkla ilişkili yaşam kalitesinin değerlendirilmesi
Determination of employment status and health-related quality of life in adults with immunodeficiencies
Yazar: SARPCAN MADEN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NURSEL ÇALIK BAŞARAN
Hacettepe Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases
Dizin: Birincil immün yetmezlik hastalıkları = Primary immunodeficiency diseases ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; İşsizlik = Unemployment

Özet:
Primer immün yetmezlikli bireyler tanı ve tedavi yöntemlerinin gelişmesi sonucunda önemli ölçüde erişkin çağa ulaşmaktadır. Akkiz immün yetmezlikli bireyler ise önemli ölçüde üretken yaş grubunda yer almaktadır. Erişkin immün yetmezlikli bireylerin sağlıkla ilişkili yaşam kaliteleri ve çalışma hayatına katılımlarının olumsuz yönde etkilenebileceği görülmüştür. Bu araştırmada erişkin çağdaki primer ve akkiz immün yetmezlikli bireylerin; çalışma durumunu ve sağlıkla ilişkili yaşam kalitesini belirlemeyi ve arasındaki bağlantıyı araştırmayı amaçladık. Çalışmaya Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastaneleri polikliniklerine başvuran 75'i primer, 102'si akkiz immün yetmezlikli, toplam 177 birey dahil edildi. Sağlıkla ilişkili yaşam kalitesi SF-12v2 formu ile, yürütücü işlevleri İz Sürme Testi ile değerlendirildi. Primer immün yetmezlikli bireylerin akkiz immün yetmezlikli bireylere kıyasla çalışma hayatına daha az katıldığı saptandı (p=0,005). Primer immün yetmezlikli grupta akkiz immün yetmezlikli bireylere kıyasla, sağlıkla ilişkili yaşam kalitesinin fiziksel kompozit skor (p<0,001), fiziksel fonksiyon (p<0,001), fiziksel rol kısıtlılığı (p=0,021), genel sağlık (p<0,001) ve vitalite (p=0,006) alt başlıklarında anlamlı düşüklük saptandı. Yürütücü işlevlerin değerlendirildiği İz Sürme Testi A, B, B-A, A+B sürelerinin tamamının, çalışmayan bireylerde çalışan bireylere kıyasla anlamlı şekilde daha uzun olduğu görüldü (sırasıyla p<0,001, p=0,001, p=0,006, p=0,001). Çalışma hayatına katılımı etki eden faktörler çok değişkenli lojistik regresyon analizi ile incelendi. Primer immün yetmezlik grubu için kadın cinsiyet (OO=0,138, p=0,007, %95 GA: 0,033-0,578), akkiz immün yetmezlikte ise ileri yaş (OO=0,946, p=0,023 %95 GA: 0,902-0,993) çalışma hayatına katılmayı olumsuz etkileyen risk faktörleri olarak saptandı. Sonuç olarak erişkin immün yetmezlikli bireylerin çalışma hayatına katılımları ve sağlıkla ilişkili yaşam kaliteleri düşük saptandı. Çalışma hayatına katılımda risk faktörleri belirlendi. Konu ile ilgili kapsamlı çalışmalar yürütülmesi ve bu çalışmalar ışığında politikalar üretilmesi gereklidir.

Abstract:
Individuals with primary immunodeficiency have reached adulthood more frequently in recent years as a result of the development of diagnosis and treatment methods. Individuals with acquired immunodeficiency are significantly in the productive age group. It has been observed that the health-related quality of life and participation in the working life of adults with immunodeficiency may be adversely affected. We aimed to determine the employment status and health-related quality of life, to investigate the relation between these among adults with primary and acquired immunodeficiency. A total of 177 individuals, 75 with primary and 102 with acquired immunodeficiency, who applied to the outpatient clinics of Hacettepe University Medical Faculty Hospitals were included in the study. Health-related quality of life was evaluated with the SF-12v2 form, and executive functions were evaluated with the Trail Making Test. It is determined that individuals with primary immunodeficiency participate less in working life compared to individuals with acquired immunodeficiency (p=0.005). In the primary immunodeficiency group the physical composite score (p<0.001), physical function (p<0.001), physical role limitation (p=0.021), general health (p<0.001), and vitality (p=0.006) sub-headings of health-related quality of life were found to be significantly lower compared to individuals with acquired immunodeficiency. It was observed that the Trail Making Test A, B, B-A, and A+B scores, in which executive functions were evaluated, were significantly longer in unemployed individuals than in employed individuals (p<0.001, p=0.001, p=0.006, p=0.001, respectively). Factors affecting employment were analyzed with multivariate logistic regression analysis. Female gender (OR=0.138, p=0.007, %95 CI: 0.033-0.578) in the primary immunodeficiency group, older age (OR=0.946, p=0.023 %95 CI: 0.902-0.993) in the acquired immunodeficiency group were determined as risk factors that negatively affect employment. In conclusion, participation in working life and health-related quality of life of adult immunocompromised individuals were found to be low. Some risk factors for employment were identified. Comprehensive studies and developing policies in light of these studies are needed on this subject.