Asmalarda somatik embriyogenesis ve organogenesis yoluyla bitki elde edilmesi
Plant regeneration through somatic embryogenesis and organogenesis in grapevine
Yazar: SERPİL GÖK TANGOLAR
Danışman: PROF. DR. FUAT ERGENOĞLU ; DOÇ. DR. SAADET BÜYÜKALACA
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2002
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Asma = Grapevine ; Bahçe bitkileri = Horticultural crops ; Bitki rejenerasyonu = Plant regeneration ; Somatik embriyogenez = Somatic embryogenesis ; Vitis vinifera = Vitis vinifera

Özet:
Bu çalışmada, 41 B Amerikan asma anacı ve Yalova İncisi üzüm çeşidinin farklı eksplantlarından, embriyogenesis ve organogenesis yoluyla bitki elde edilmesinde farklı besi ortamları ve büyümeyi düzenleyici maddeler ile kültür koşullarının etkisi araştırılmıştır. Somatik embriyogenesis çalışmalarında eksplant olarak anter, in vivo ve in vitro yaprak ayası ve yaprak sapı, sülük, olgunlaşmamış ve olgun zigotik embriyo; organogenesis çalışmalarında ise in vitro yaprak ayası ve yaprak sapı kullanılmıştır. Somatik embriyogenesiste kullanılan bütün eksplantlarda uygulamalara göre değişen oranlarda embriyojenik kalluslar meydana gelmiş ancak, yalnızca olgunlaşmamış zigotik embriyo eksplantından somatik embriyolar elde edilebilmiştir. 41 B anacının olgunlaşmamış zigotik embriyoları, içerisinde 0.5, 1, 2 ve 4 mg/1 2,4-D bulunan MS, NN ve BS ortamlarının aydınlık ve karanlık kültürlerinde değişik oranlarda somatik embriyo oluşturmuşlardır. En yüksek oranda somatik embriyo oluşumu 0.S ve 1 mg/1 2,4-D içeren B5 ortamının karanlık kültürlerinde (sırasıyla %30 ve %28.9) saptanmıştır. Yalova incisinin olgunlaşmamış zigotik embriyoları yalnızca 1 mg/1 2,4-D içeren MS'in aydınlık kültürlerinde %5; 0.S mg/1 2,4-D içeren NN ortamının aydınlık ve karanlık kültürlerinde ise sırasıyla %6.3 ve %2.3 oranlarında somatik embriyo oluşturmuştur. Sekiz aylık kültür süresi sonunda 41 B'nin B5 + 1 mg/1 2,4-D + karanlık kültürlerinde 559 adet, Yalova İncisi'nin NN + 0.5 mg/1 2,4-D + aydınlık kültürlerinden ise 912 adet embriyonun torpedo devresinde olduğu belirlenmiştir. En yüksek çimlenme ve tam bitkiye dönüşüm oranı 41 B'de hormonsuz NN ortamında (sırasıyla %58 ve %75), Yalova İncisinde ise hormonsuz MS ortamında (sırasıyla %77.4 ve %45) meydana gelmiştir. Elde edilen somatik bitkiciklerin %91.9'u başarıyla toprağa aktarılmıştır. Organogenesis çalışmalarında adventif göz oluşumu bakımından her iki genotipte en uygun eksplantın yaprak ayası olduğu belirlenmiştir. Ayrıca 2 mg/1 BA eklenen B5 ve NN ortamlarında diğer uygulamalardan daha yüksek değerler elde edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Asma {Vitis vinifera L.), Rejenerasyon, Somatik embriyo, Adventif göz oluşumu, Kallus

Abstract:
In this study, the effects of different media, plant growth regulators and incubation conditions on the plant regeneration from different explants of 41 B American rootstock and Yalova incisi ev. (Vitis vinifera L.) table grape through somatic embryogenesis and organogenesis were investigated. In the somatic embryogenesis part of the study, as the source of explants, anther, in vivo and in vitro lamina and petiole, tendril, immature and mature zygotic embryo were used. For organogenesis part, lamina and petiole were isolated from in vitro shoots. From all explants used in somatic embryogenesis occurred embryogenic callus at different rates dependent on different applications. Somatic embryos were only obtained from immature zygotic embryo explants. Immature zygotic embryos of 41 B rootstock cultured on MS, NN and B5 medium supplemented with 0.S, 1, 2 and 4 mg/1 2,4-D produced in different rates of somatic embryos both in light and dark culture conditions. The highest somatic embryo formation rate was determined on BS medium containing 0.5 and 1 mg/1 2,4-D cultured in dark condition (30% and 28.9% respectively). Immature zygotic embryos of Yalova İncisi produced somatic embryo at 5 percent only in light cultures of MS supplemented with 1 mg/1 2,4-D and besides this in light and dark cultures of NN containing 0.5 mg/1 2,4-D 6.3% and 2.3% rate respectively. After 8 months of culture on B5 + 1 mg/1 2,4-D + dark cultures of 41 B 559 embryos and on NN + 0.5 mg/1 2,4-D + light cultures of Yalova İncisi 912 embryos at torpedo stage has been determined. The highest germination rate and converting to plantlets rate obtained from 41 B on free NN medium (58% and 75% respectively) and from Yalova İncisi on free MS medium (77.4% and 45% respectively). 91.9 % of the regenerated somatic plantlets were successfully transferred to soil. Adventitious bud formation in organogenesis studies, lamina was determined as the most suitable explants for bom genotypes. In addition, on B5 and NN media supplemented with 2 mg/1 BA were obtained the higher values than the other applications. Key Words: Grapevine {Vitis vinifera L.), Regeneration, Somatic embryo, Adventitious bud formation, Callus