Küresel iklim değişikliği kavramı çerçevesinde uygulama imar planı performansının değerlendirilmesine yönelik yöntem önerisi: Edirne kenti örneği
A method proposal for evaluating the performance of implementation zoning plans within the framework of global climate change concept: The case of Edirne city
Yazar: DİLAN NUR ÖBÜK
Danışman: PROF. DR. SERKAN SINMAZ
Kırklareli Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kentsel Tasarım Ana Bilim Dalı / Kentsel Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Kentsel faaliyetler doğal kaynakların koruma/kullanma dengesini yüksek düzeyde etkilemektedir. Kentsel alanlardaki kontrolsüz büyüme sonucu bozulan doğal-yapılı çevre dengesi ise günümüzde iklim değişikliği krizinin önemli nedenlerinden biridir. 20. yüzyılda hızla gelişen sanayi ve hizmet sektörlerinin kentler ve iklim üzerindeki etkileri belirginleştikçe, "kentsel planlama" eylemlerinin iklim değişikliği sürecini yönlendirme gücü tartışılmaya başlanmıştır.
Günümüzde iklim krizi ile mücadeleye yönelik uluslararası literatürde politika ve plan kararları üretilmektedir. Bu bağlamda kentsel alandaki tüketimlere yönelik politikaların özellikle planlama gündeminde yönlendirici etkisi bulunmaktadır. Bir ön sonuç olarak ülkemizdeki planlama uygulamalarında (kentsel ölçekli) iklim eylem planlarına yönelik kapsayıcılığın çok sınırlı olduğu tespit edilmiştir. Küresel ısınma ve iklim değişikliği sürecinin imar planı hazırlık ve izleme süreçlerinde bir sistem çerçevesinde ele alınması elzem bir husustur.
Bu tezin amacı, ülkemizdeki planlama pratiğinin iklim değişikliği çerçevesinde değerlendirilebilmesine yönelik bir yöntem önerisinin geliştirilmesidir. İlk bölümde iklim değişikliği ile doğal-kentsel peyzajın etkileşimi incelenmiştir. İkinci bölümde iklim krizi çerçevesinde Dünya ve Türkiye'de geliştirilen plan, politika ve mekânsal odaklı yaklaşımlar irdelenmiştir. Üçüncü bölümde ülkemizdeki planlama mevzuatı değerlendirilerek, iklim değişikliğine duyarlı mekânsal öneriler araştırılmıştır. Son bölümde ise kentsel ölçekli planların iklim krizine çözüm sunmadaki performans düzeyini tespit edebilmek için geliştirilen analitik yöntem aktarılmıştır. Geliştirilen yöntem Edirne kent merkezi örneğinde test edilmiş ve bulgular doğrultusunda değerlendirmeler yapılmıştır. Önerilen yöntemin mevcut plan politikalarının iyileştirilmesine ve plan hazırlama sürecinin yönlendirilmesine faydalı bir katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Abstract:
The impact of urban activities on the conservation and utilization of natural resources is significant. The disruption of the natural-built environment balance resulting from uncontrolled urban growth is a significant contributing factor to the climate change crisis. During the 20th century, as the impacts of rapidly developing industrial and service sectors on cities and climate became more evident, the potential of urban planning actions to influence the climate change process was increasingly recognized.
In the current international literature, policy and planning decisions are being produced with the aim of reducing the impact of the climate crisis. Among these decisions, policies related to consumption in urban areas have a significant guiding effect, especially on the planning agenda. As a preliminary result, it has been determined that the inclusiveness of climate action plans in planning practices (at the urban scale) in our country is very limited. It is essential that global warming and climate change issues are addressed within the framework of a system in planning preparation and monitoring processes at the urban level.
The aim of this thesis is to develop a methodology for evaluating urban planning practice in Turkey within the context of climate change. The initial chapter examines the interrelationship between climate change and the natural-urban landscape. The second chapter presents a comprehensive analysis of plans, policies, and spatially oriented approaches developed in the global and national contexts in response to the climate crisis. The third section of the study evaluates the planning legislation currently in force in Türkiye and investigates the potential of spatial proposals sensitive to climate change. In the final section, the analytical method developed to quantify the efficacy of urban-scale plans in addressing the climate crisis is presented. The method was tested in the case of Edirne city center and evaluations were made in line with the findings. It is hoped that the proposed method will make a useful contribution to improving the existing plan policies and guiding the plan preparation process.