Uluslararası ticarette risklerin yönetimi ve firma performansı
Management of risks and firm performance in international trade
Yazar: FUNDA MERMERTAŞ
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA METE
Gaziantep Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası Ticaret ve Lojistik Ana Bilim Dalı / Uluslararası Ticaret ve Lojistik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Dünya genelinde ekonomik, politik, teknolojik, kültürel ve sosyal birtakım
dönüşümler ticari kuralları tamamen değiştirmiştir. Yaşanan bu gelişmeler ticaret,
lojistik ve ödeme sistemleri gibi birçok ticari unsurun da hızlı bir şekilde
değişmesine yol açmıştır. Ancak her değişim içerisinde kolaylıklarla beraber bir
takım yeni riskleri de barındırmaktadır. Dolayısıyla yaşanan değişimlerle birlikte
firmaların faaliyette bulunduğu koşullar çok daha karmaşık bir hal almıştır. Bu
koşullar firmaları içerisinde bulundukları belirsizlik ortamında daha ihtiyatlı
davranmaya zorlamaktadır. Bu noktada stratejik risk yönetimi konusu ön plana
çıkmaktadır. Bu çalışmada öncelikle uluslararası ticaretteki risk yönetiminin ve
yöneticilerin uluslararası iş bilgisinin, firma performansı üzerindeki etkisinin
ölçülmesi amaçlanmıştır. Ayrıca yöneticilerin uluslararası iş bilgisinin, firma
performansı üzerindeki etkisinde uluslararası ticaretteki risk yönetiminin aracılık
etkisinin ölçülmesi araştırmanın bir diğer amacıdır. Ancak yapılan literatür
taramasında uluslararası ticarette risklerin yönetimine ilişkin bir ölçme aracına
tarafımızca rastlanmadığı için literatürde bu boşluğu doldurmak amacıyla bir ölçeğin
geliştirilmesi planlanmıştır. Bu kapsamda öncelikli olarak, Gaziantep Organize
Sanayi Bölgesinde uluslararası ticaret yapan firma yöneticileriyle görüşme
yapılmıştır. Görüşmede bu firmaların uluslararası ticarette en çok hangi risklere
maruz kaldıkları ve bu riskleri nasıl yönettikleri ile ilgili veriler toplanmıştır. Daha
sonra derinlemesine bir literatür taraması yapılarak ölçek için madde havuzu
oluşturulmuştur. Ölçek için belirlenen maddeler alanında uzman akademisyenlerle
istişare edilerek anket formu hazırlanmıştır. Hazırlanan anket formu Gaziantep
Organize Sanayi Bölgesinde faaliyet gösteren 85 dış ticaret firmasına uygulanarak
pilot çalışma yapılmıştır. Pilot çalışma neticesinde ölçeklerin geçerlilik ve
güvenilirlik açısından uygun olduğu tespit edilmiş ve esas çalışmaya geçilmiştir.
Esas çalışmanın evrenini İstanbul Sanayi Odası tarafından belirlenen Türkiye'nin
1000 büyük sanayi kuruluşu içerisinde yer alan firmalar oluşturmaktadır. Çalışmanın
analizine ilişkin elde edilen sonuçlara göre uluslararası ticarette risklerin yönetimi ve
yöneticilerin uluslararası iş bilgisi, firma performansını anlamlı ve pozitif yönde
etkilemektedir. Ayrıca yöneticilerin uluslararası iş bilgisinin firma performansı
üzerinde etkisinde uluslararası ticaretteki risklerin yönetiminin aracılık rolünün
olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu sonuçların önemli ve özgün olduğu ve literatüre
önemli katkılar sağlayacağı düşünülmektedir.

Abstract:
Several economic, political, technological, cultural, and social transformations
around the world have completely changed commercial rules. These developments
have led to rapid changes in many commercial elements such as trade, logistics and
payment systems. However, with every change, there are new risks and
conveniences. Therefore, with the changes experienced, the conditions in which
companies operate have become much more complex. These conditions force
companies to act more cautiously in the uncertain environment that they are in. At
this point, the importance of strategic risk management emerges. This study aims to
measure the effectiveness of risk management in international trade and the
international business knowledge of management aims performance. In addition,
another aim of the research is measuring the mediating effect of risk management in
international trade on the effect of managers' international business knowledge on
firm performance. However, since we did not find a scale for the management of
risks in international trade in the literature review, it is planned to develop a scale to
fill this gap in the literature. In this context, firstly, interviews were held with the
managers of companies engaged in international trade in the Gaziantep Organized
Industrial Zone. Within the scope of the interview, data were collected on which
risks the companies are most frequently exposed to in international trade and how
they manage these risks. Afterwards, a literature review was scanned, and an item
pool was created for the scale. The items determined for the scale were discussed
with academicians who are experts in their fields.
A questionnaire form was prepared in consultation. A pilot study was conducted by
applying the prepared questionnaire to 85 foreign trade companies operating in
Gaziantep Organized Industrial Zone. As a result of the pilot study, it was
determined that the scales were suitable in terms of validity and reliability and the
main study was started. The universe of the main study consists of companies that
are included in Turkey's 1000 largest industrial enterprises determined by the
Istanbul Chamber of Industry. According to the results obtained from the analysis of
the study, the management of risks in international trade and the international
business knowledge of the managers affect the firm's performance in a significant
and positive way. In addition, it has been concluded that the management of risks in
international trade has a mediating role in the effect of managers' international
business knowledge on firm performance. It is thought that these results are
important and original and will make important contributions to the literature.