Sermaye birikim süreci çerçevesinde 1948 Türkiye İktisat Kongresi
Economics Congress 1948 Turkey within the framework of the capital acumulation process
Yazar: ALİ YASİN KALABAK
Danışman: PROF. DR. YÜKSEL AKKAYA
Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Milli ekonomi = National economy ; Sermaye = Capital ; Sermaye birikimi = Capital accumulation ; Türk ekonomisi = Turkish economy ; İzmir İktisat Kongresi = İzmir Economy Congress

Özet:
Ülkenin 150 yıllık `?Burjuva Devrim?? sürecinin en önemli atılımı olan Cumhuriyet Devriminin iktisadi amacı doğrudan ya da dolaylı olarak Kapitalizme eklemlenmektir. Dünya Kapitalizmine eklemlenmek için gereken ön koşul ise öncelikle Kapitalist ya da başka bir ifadeyle Müslüman-Türk burjuvazi yaratmaktır. Çünkü Osmanlı burjuvazisine hakim olan Gayri-Müslim tabaka komprador bir nitelik taşımakta ve bu durum da dönemin hâkim konjonktürü olan milliyetçilik akımına ters bir nitelik taşımaktadır. Bu amaçla Meşrutiyet?in ilanından sonra yaygın biçimde gözlemlenen grev ve işçi hareketlerine tepki olarak yasalaştırılan ve sendikalaşmayı yok edip grev hakkını kısıtlayan Tatil-i Eşgal Kanunu, yerli burjuvazinin sınai yatırımlarını desteklemek amacıyla Teşvik-i Sanayi Kanunu ve özellikle savaş yıllarında yerli sermayeli şirketleşmenin etkili bir biçimde desteklenmesi, milli burjuvazi oluşturma çabalarına örnek olarak gösterilebilir.
Özellikle işçi hareketlerini kısıtlamak için çıkarılan Tatil-i Eşgal Kanunu çok dikkat çekicidir. Bu kanun Osmanlı Devleti?nde bir sınıf mücadelesi yaşandığını göstermekte olup, sorunu sermaye lehine kısıtlamalarla çözmeye çalışan modern, yani kapitalistçe bir düzenleme sayılmalıdır.
İlk paragrafta sözü edilen devrim sürecinin ilk safhalarında İttihat ve Terakki?nin Müslüman-Türk burjuvazi oluşturma çabaları sonuç vermese de, Birinci Dünya Savaşı, bu yöndeki çabaların Müslüman-Türk burjuvaziyi yaratması için uygun zemini hazırlamıştır. Yaşanan savaş, İttihatçılara Müslüman-Türk burjuvaziyi oluşturabilmek için ekonomiye müdahalelerde bulunma fırsatı vermiştir. İttihat ve Terakki partisi `?milli iktisat?? ve `?iktisadi uyanış?? adı altında Müslüman-Türk burjuvazi yaratmaya yönelik politikalar izlemiştir ve bu dönemde sermaye birikimini hızlandıran spekülatif kazançlara göz yummuştur. İttihatçıların bu uygulamalarının en somut yansıması 1908-1913 döneminin aksine, 1914-1918 yılları arasında kurulan şirketlerdeki Müslüman-Türk unsurların artışıdır.
Savaş döneminde `?Ey Türk, zengin ol!?? diye başlık atan büyük gazeteler ve `?Harb-ı umumi esnasında Türk?ü iktisaden yükseltmek, mutavassıt bir burjuvazi ihdas etmek?? hedefini savunan Yusuf Akçura gibi etkili yazarların düşünceleri, bu birikim şeklinin sadece nesnel zorunluluklardan doğmadığını, aynı zamanda bilinçli olarak istenmiş bulunduğunu gösteren dolaylı kanıtlardır.
Milli burjuvazi yaratma sürecinin bir diğer teorisyeni Ziya Gökalp?tir. Gökalp?e göre, milli iktisat etnik homojenlikle sağlanabilirdi. Müslüman-Türk unsurun yalnızca asker ve memur; gayrimüslimlerin zanaatkâr ve tüccar olduğu bir toplum, uygar bir devlete dönüşemezdi. Ortak bir vicdana sahip olmayan bu iki unsur arasında gerçek bir iş bölümü yoktur. Gökalp?e göre, Müslüman-Türk unsurun ekonomik yaşama girerek milli iktisadı kurması gerekmektedir.
Yusuf Akçura?nın Üç Tarz-ı Siyaset adlı eserinde tanımlanacak olan Türkçülüğün, dağılmakta olan Osmanlı Devleti?nin tarihi coğrafyasını değiştirip, kendi Türk coğrafyasında yeni bir hamle yaparak tarihin gündemine dönüş için yeterli kültürel malzemeden oluştuğu görülmektedir. Ancak temel sorun, Türkçülüğe yönelen Osmanlı aydınları hâlâ Osmanlı Devletinin vatandaşlarıdır. Bu sorun da Türkiye Cumhuriyetinin kurulmasıyla aşılmıştır. 
Gazeteler de `?Ey Türk Zengin Ol?? manşetlerinin ardından gerçekleştirilen Cumhuriyet devrimiyle beraber Osmanlı burjuvazisinde hakim tabaka olan Gayri Müslim sınıfın tasfiyesi iyiden iyiye hızlanmış ve bunların yerine gelen Müslüman-Türk burjuvazi olabildiğince güçlendirilmeye çalışılmıştır.
Ancak Kapitalizme liberal ekonomi politikalarıyla eklemlenemeyeceğini anlayan (sermaye yetersizliğinden dolayı) politika yapıcılar, Devletçi ekonomi politikalarıyla Kapitalizme eklemlenmek için sermaye birikimi sağlamaya çalışmışlardır. Anılan dönemde devletçi politikalardan sonuç alınmış ve fabrikalar, işletmeler ve KİT?ler vücut bulmuştur. Yalnız bu dönemde uygulanan devletçi politikalar özel sektöre karşı değil bilakis özel sektörün yanında yer almıştır. Bu bağlamda değerlendirildiğinde Müslüman-Türk burjuvazi; özellikle II. Dünya savaşındaki devletçi uygulamalardan ve savaş ekonomisinden faydalanarak gelişmiş ve Savaş sonrasında ise daha fazla gelişebilmeleri için bu noktada devletin kendilerine engel olduğunu düşünmeye başlamışlardır. Ancak iktidarı elinde tutan zümre (CHP?nin ana kesimi) bulundukları avantajlı konumu kaybetmek korkusuyla sanayi burjuvazisine dönüşmek isteyen Ticaret burjuvazisini ya da devletin dış ticaret yasaklarından dolayı daha fazla gelişemeyen ve bu yüzden rahatsızlık duyan Ticaret burjuvazisini baskı altına alarak sindirmeye çalışmıştır. Bu baskılar karşısında tek düşüncesi kar etmek veya kârını maximize etmek olan ve başkaca hiçbir insani kaygı gütmeyen burjuvazi 1948 yılına gelindiğinde Tek Parti yönetimine başkaldırmış ve 1948 Türkiye İktisat Kongresi?ni düzenlemiştir.
Kongre?de Demokrat Parti?nin kurucuları arasında yer alan Celal Bayar?ın burjuvazi menfaatlerinin gözetilmesine dair beyanatları ve Demokrat Parti?nin programında yer alan Liberalizm (Devletçi ekonomi politikalarının azaltılması yönündeki maddeler) göz önüne alındığında düzenlenen bu Kongre?den yalnızca 2 yıl sonra gerçekleştirilen seçimlerde adı geçen partinin ezici bir üstünlükle iktidarı ele geçirmesi Kapitalizme eklemlenmek üzere güdümlenmiş Türkiye?de pek de şaşırtıcı değildir.
Sonuç olarak Burjuvazi her zaman daha fazla kâr peşinde koşar, bu kârı elde etmek için kolaylıkla örgütlenebilir (işçi kemsine nazaran niceliksel azlığından ötürü) ve bu sayede Ülke yönetimlerinde legal ya da illegal devrimler yapabilir. 1948 Türkiye İktisat Kongresi de bu bağlamda değerlendirildiğinde burjuvazinin gerçekleştirdiği legal bir devrimin ilk ayaklanması olarak karşımıza çıkmaktadır.

Abstract:
The purpose of Republican Revolution, which is the most important progress of the `150 years? `Bourgeois Revolution? process of the country, is to be directly or indirectly articulated to Capitalism. And the preliminary condition required for being articulated to the World Capitalism is primarily to create Capitalist or in other words Muslim-Turkish Bourgeoisie. This is because the Non-Muslim class, which was dominant on the Ottoman bourgeoisie, was comprador and this was contrary to the nationalist movement which was the prevailing conjuncture of the era. To this end, Ottoman Strike Law, which was legislated as a reaction to commonly observed strike and labour movements and annihilates syndication and restricts the right to strike, can be shown as an example for the efforts of creating national bourgeoisie as Industry Stimulation Law and incorporation with domestic capital is effectively promoted particularly in war years for the purpose of promoting the industrial investments of the local bourgeoisie.
Ottoman Strike Law, which is particularly enacted for restricting labour movements, is very remarkable. This law indicates the presence of first class struggle in the Ottoman State and it should be considered a modern, i.e. capitalistic regulation which tries to settle the problem through restrictions in favour of capital.
At the initial phases of the revolution process which is mentioned in the first paragraph, even though the efforts of creating Muslim-Turkish bourgeoisie of the Union and Progress yield no result, World War I prepared the ground for such efforts to create Muslim-Turkish bourgeoisie. The experienced war gave the Unionists the opportunity to intervene economy in order to create Muslim-Turkish bourgeoisie. The Party of Union and Progress followed policies oriented to creating Muslim-Turkish bourgeoisie under the name of ?national economy? and ?economical awakening? and shut its eyes to the speculative earnings which accelerate capital accumulation in this period. The most abstract reflection of these practices of the Unionists is the increase of Muslim-Turkish elements in the companies which are founded between 1914-1918 contrary to the period between 1908-1913.
In the war period, big newspapers which gave headlines such as ?Hey Turk, become rich!? and the thoughts of the effective writers such as Yusuf Akçura who defended the aim of ?enhancing the Turk in economic terms during General war, creating an intermediary bourgeoisie? are the indirect evidences which demonstrate that this way of accumulation did not only arise from objective obligations but also desired consciously.
Another theorist of the process of creating national bourgeoisie is Ziya Gökalp. To Gökalp, national economy could be provided through ethnic homogeneity. A community whose Muslim-Turkish element consists of only soldier and officer; and in which non-Muslims are only craftsman and merchants, could not turn into a civilized state. There is no real division of labour between these two elements which do not have a common conscience. To Gökalp, Muslim-Turkish element has to establish national economy by entering into the economic life.
It is seen that Turkism, which will be defined in Yusuf Akçura?s Three Styles of Politics, changes the historical geography of the Ottoman State which is breaking down, and consists of sufficient cultural materials to return to the agendum of the history by making a new move in its own Turkish geography. However, the main problem was that the Ottoman intelligentsia was still the citizens of the Ottoman State. And this problem was overcome by the foundation of the Republic of Turkey. 
The suggestions of the non-Muslim class which was the dominant class in the Ottoman bourgeoisie along with the Republican revolution which was made after the headlines of ?Hey Turk, Become Rich? in the newspapers thoroughly accelerated and they tried to strengthen as far as possible the Muslim-Turkish bourgeoisie which replaced them.
However, the policy makers who understood that it was not possible to be articulated to Capitalism through economy policies (due to the insufficiency of capital) tried to provide capital accumulation in order to be articulated to Capitalism through Statist economy policies. In this period, statist policies gave results and factories, enterprises and State Owned Enterprise came into existence. The statist policies which were practiced only in this period were besides the private sector rather being opposite to it. When evaluated in this respect, Muslim-Turkish bourgeoisie developed by exploiting statist practices and war economy particularly in World War II and started to think that the state was preventing their further development after the War. However, the community which had the government (main class of CHP) tried to pressurize and assimilate the Trade bourgeoisie who wanted to turn into industrial bourgeoisie with the fear of losing their advantageous position and the Trade Bourgeoisie who could not further develop due to and disturbed from the state?s prohibitions of foreign trade. The bourgeoisie whose only thought is to obtain profit and maximize its profit in the face of these pressures and who does not harbour any other humane concern rebelled against the Single Party government in 1948 and organized 1948 Turkish Economic Congress.
When the declarations of Celal Bayar who is among the founders of the Democrat party in the Congress with regard to the observance of bourgeoisie interests and the Liberalism (items on the reduction of the statist economy policies) are taken into consideration, it is not so surprising in Turkey which is guided to be articulated to Capitalism that the said party power-grabbed the government in the elections which were held only 2 years after this Congress.
As a result, Bourgeoisie always pursues more profit, and it can be easily organized to obtain this profit (due to quantitative fewness when compared to the working class) and thus make legal or illegal revolutions in governing the Country. And when evaluated in this respect, we have the 1948 Turkish Economic Congress as the first rebellion of a legal revolution made by the bourgeoisie.