Non-radyografik aksiyel spondiloartrit hastalarında serum endokan düzeyi ile hastalık aktivitesi ve fonksiyonel durumu arasındaki ilişki
The relationship between serum endocan level and disease activity and functional status in patients with non-radiographic axial spondyloarthrit
Yazar: AHMED SİNAN ALPAYDIN
Danışman: PROF. DR. YASEMİN TURAN
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon = Physical Medicine and Rehabilitation
Dizin: Akut faz reaksiyonu = Acute phase reaction ; ENDOKAN = ENDOCAN ; Fonksiyonel yetkinlik = Functional competency ; Hastalık şiddeti indeksi = Severity of illness index ; Spondiloartrit = Spondylarthritis

Özet:
Giriş ve Amaç: Spondiloartritlerin en tipik hastalığı Ankilozan spondilit (AS) olarak
bilinmektedir. Non-radyografik aksiyel spondiloartrit'in (Nr-AksSpa) Ankilozan
Spondilit'den farkı direk radyografide sakroileit bulguları olmadan manyetik rezonans
görüntülemede (MRG) sakroileitin görüldüğü olgulardır. Seronegatif spondiloartritli
olgularda hastalık aktivitesi için hastaların takibinde kullanılan eritrosit sedimentasyon hızı
(ESH) ve C-Reaktif protein (CRP) gibi akut faz reaktanlarının (AFR) yetersiz kaldığı
görülmektedir. Bu sebeple non-radyografik aksiyel spondiloartrit tanılı hastalarda hastalık
aktivitesi ve hastalık şiddeti takibinde kullanılabilecek sensitivite/spesifitesi daha yüksek bir
belirtecin araştırılması önem arz etmektedir. Bu çalışmada nr-AksSpa'lı biyolojik tedavi alan
ve yeni tanı alan hasta grubu ile sağlıklı gönüllüler arasındaki endokan düzeyini
karşılaştırmak, aynı zamanda nr-AksSpa'lı hastaların; hastalık aktivitesi ve fonksiyonel
durum ile serum endokan düzeylerinin arasındaki ilişkiyi araştırmak amaçlanmıştır.
Materyal metod: Bu çalışma, Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Tıp Fakültesi
Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Anabilim Dalı'nda gerçekleştirilmiştir. Analitik olgu-kontrol
çalışmasıdır. Çalışmamıza; 01 Mayıs 2021 ve 01 Mayıs 2022 tarihleri arasında kliniğimize
bel-kalça ağrısı ile başvuran 18 yaş üstü, 2009 Spondiloartrit Uluslararası Değerlendirme
Derneği (ASAS) aksiyel SpA sınıflandırma kriterlerini karşılayan ve non-radyografik aksiyel
spondiloartrit tanısı konulan ve çalışmaya dahil edilme-edilmeme kriterlerini karşılayan en az
37 tedavi almamış hasta ile en az 37 biyolojik tedavi alan hasta alınmıştır. Veri toplama aracı
olarak, ilgili literatür doğrultusunda geliştirilen araştırmacı tarafından hazırlanan 76 soruluk
olgu rapor formu kullanılmıştır. Hasta grubunda hastalık aktivitesi BASDAI ölçeği
kullanılarak, fonksiyonel kapasite BASFI skalası kullanılarak, ölçümler BASMI kullanılarak
entezopati değerlendirmesi için MASES kullanılarak tanı konma aşamasında
değerlendirilmiştir. Bunlara ek olarak hastaların ASQol tanı konma aşamasında
değerlendirilmiştir. Hastalardan rutin olarak alınan sedimentasyon (ESH), c-reaktif protein (CRP), HLA-B27 ile proje kapsamında alınan serum endokan düzeyini ölçmek üzere kan
örnekleri alınmış ve sonuçları kaydedilmiştir.
Bulgular: Bu çalışmaya Adnan Menderes Üniversitesi Tıp Fakültesi Fiziksel Tıp ve
Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı'na 01 Mayıs 2021- 01 Mayıs 2022 tarihleri arasında başvuran
toplam 134 hasta dahil edilmiştir. Yeni tanı almış AS grubundaki hastaların %48,8'inin, AS
biyolojik grubundaki hastaların %16,7'sinin, kontrol grubundaki hastaların %38,8'inin kadın
olduğu saptanmıştır. Ortalama yaş yeni tanı AS grubunda 37,4±10,6, AS biyolojik grubunda
41,0±9,7, kontrol grubunda 37,0±8,9 olarak tespit edilmiştir. NSAİİ kullanımının AS
biyolojik grubundaki hastalarda istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek olduğu
bulunmuştur. Gruplar arasında şikayet süresi, gündüz ağrı VAS, gece ağrı VAS, sabah
tutukluluğu, BASDAİ, BASFİ, ASQOL, MASES, BASMİ, sedimentasyon, CRP, serum
endokan değerleri açısından istatistiksel olarak anlamlı düzeyde fark saptanmıştır. Yeni tanı
AS grubunda serum endokan ile şikayet süresi arasında negatif yönde, AS biyolojik grubunda
serum endokan ile BASDAİ ve MASES arasında pozitif yönde istatistiksel olarak anlamlı
düzeyde bir korelasyon saptanmıştır.
Sonuç: Çalışmamızın en önemli sonuçlarından birisi serum endokan düzeyinin nraxSPA'lı hastalarda kontrol grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek
saptanmasıdır. Çalışmamızda endokan düzeyinin nr-axSPA'lı hastalarda yüksek saptanması
endokanın enflamatuar hastalıklardaki anahtar rolünü kanıtlar nitelikte bir sonuçtur. Ayrıca
endokan düzeyinin yeni tanı AS grubunda biyolojik tedavi alan AS grubuna göre istatistiksel
olarak yüksek saptanması da bu sonucu desteklemektedir. Sonuç olarak; endokanın pek çok
önemli fizyolojik olayda kritik rol oynayan inflamatuvar süreci yansıtan bir molekül
olabileceğini, biyolojik tedavinin AS klinik ve fonksiyonel değerlendirme parametrelerini
etkileyebileceğini, AS'li hastalarda serum endokan düzeyinin, hastalık aktivitesi ve hastalık
şiddeti takibinde kullanılabilecek bir belirteç olabileceğini düşünmekteyiz
Anahtar Kelimeler: Aksiyel Spondiloartrit, Akut Faz Reaktanı, Endokan.

Abstract:
Introduction and Aim: The most typical disease of spondyloarthritis is known as
Ankylosing spondylitis (AS). The difference of non-radiographic axial spondyloarthritis (NrAksSpa) from Ankylosing Spondylitis is that sacroiliitis is seen on magnetic resonance
imaging (MRI) without sacroiliitis findings on direct radiography. In seronegative
spondyloarthritis cases, acute phase reactants (AFR) such as erythrocyte sedimentation rate
(ESH) and C-Reactive protein (CRP), which are used in the follow-up of patients for disease
activity, seem to be insufficient. For this reason, it is important to investigate a marker with
higher sensitivity/specificity that can be used in the follow-up of disease activity and disease
severity in patients with a diagnosis of non-radiographic axial spondyloarthritis. In this study,
it was aimed to compare the endocan level between healthy volunteers and the newly
diagnosed patient group who received biological therapy with nr-AksSpa. It was aimed to
investigate the relationship between disease activity and functional status and serum endocan
levels.
Material method: This study was carried out in Aydın Adnan Menderes University
Faculty of Medicine, Department of Physical Medicine and Rehabilitation. It is an analytical
case-control study. Our work; Between 01 May 2021 and 01 May 2022, the patients over the
age of 18 who applied to our clinic with low back and hip pain, met the 2009
Spondyloarthritis International Evaluation Society (ASAS) axial SpA classification criteria,
were diagnosed with non-radiographic axial spondyloarthritis and met the inclusion-exclusion
criteria. At least 37 patients who did not receive treatment and at least 37 patients who
received biological therapy were included. As a data collection tool, a 76-question case report
form prepared by the researcher, developed in line with the relevant literature, was used. In
the patient group, disease activity was assessed using the BASDAI scale, functional capacity
was evaluated using the BASFI scale, and measurements were evaluated at diagnosis using
MASES for enthesopathy assessment using BASMI.In addition, patients' ASQol was
evaluated at the time of diagnosis.Blood samples were taken to measure the sedimentation (ESH), c-reactive protein (CRP), HLA-B27 and serum endocan levels taken routinely from
the patients within the scope of the project, and the results were recorded.
Results: A total of 134 patients who applied to Adnan Menderes University Faculty
of Medicine, Department of Physical Medicine and Rehabilitation between 01 May 2021 and
01 May 2022 were included in this study. It was determined that 48.8% of the patients in the
newly diagnosed AS group, 16.7% of the patients in the AS biological group and 38.8% of
the patients in the control group were female. The mean age was 37.4±10.6 in the newly
diagnosed AS group, 41.0±9.7 in the AS biological group, and 37.0±8.9 in the control group.
NSAID use was found to be statistically significantly higher in patients in the AS biological
group. A statistically significant difference was found between the groups in terms of duration
of complaints, daytime pain VAS, nocturnal pain VAS, morning stiffness, BASDAI, BASFI,
ASQOL, MASES, BASMI, sedimentation, CRP, and serum endocan values. A statistically
significant correlation was found between serum endocan and duration of complaint in the
newly diagnosed AS group, negatively, and a positive correlation between serum endocan and
BASDAI and MASES in the AS biological group.
Conclusion: One of the most important results of our study is that the serum
endocan level was found to be statistically significantly higher in patients with nr-axSPA
compared to the control group. The high level of endocan in our study in patients with nraxSPA is a result that proves the key role of endocan in inflammatory diseases. In addition,
the fact that the endocan level was found to be statistically higher in the newly diagnosed AS
group compared to the AS group receiving biological treatment also supports this result. As a
result; We think that endocan may be a molecule that reflects the inflammatory process that
plays a critical role in many important physiological events, that biological therapy may affect
the clinical and functional evaluation parameters of AS, and that the serum endocan level in
patients with AS may be a marker that can be used in the follow-up of disease activity and
disease severity.
Keywords: Acute Phase Reactant, Axial Spondyloarthritis, Endocan.