Güç dengesi yaklaşımı bağlamında Türkiye Cumhuriyeti-Rusya Federasyonu ilişkilerinde Suriye krizi ve İran faktörü
Syrian crises and Iran factor in Republic of Turkey-Russia Federation relations in the context of balance of power
Yazar: MEHMET KEYİK
Danışman: PROF. DR. MEHMET SEYFETTİN EROL
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Güç dengesi = Power balance ; Rusya = Russia ; Suriye = Syria ; Türk-Rus ilişkileri = Turkish-Russian relations ; Türk-Rus-İran ilişkileri = Turkish-Russian-Iran relations ; Türkiye = Türkiye ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası iş birliği = International cooperation ; Uluslararası politika = International policy ; İran = Iran

Özet:
16. yüzyıldan 19. yüzyıla kadar Osmanlı Devleti, Rus İmparatorluğu ve İran Kafkasya
bölgesi üzerinde rekabet etmişlerdir. I. Dünya Savaşı'ndan sonra yeni kurulan ülkeler
olarak Türkiye Cumhuriyeti ve Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği eski mücadeleleri
bırakıp münasebetlerde yeni bir döneme başlamışlardır. Bu dönemde Türkiye Cumhuriyeti,
Sovyet Rusya ve İran arasında yakınlaşma yaşanmış, lakin II. Dünya Savaşı esnasında
Rusya'nın İran'ı işgal etmesi ve iki kutuplu bir dünya düzeninin oluştuğu Soğuk Savaş
sırasında Türkiye ile Rusya'nın ayrı bloklarda yer alması ile Türk-Rus ilişkilerinde
güvensiz ortam devam etmiştir. 1991 yılında Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'nin
dağılması ve yerine ardılı olarak Rusya Federasyonu'nun kurulmasının ardından Türk-Rus
ilişkilerinde yeni bir canlanma yaşanmış, ikili münasebetlerde rekabet ortamının yerini
dostluk ve güven almıştır. Bilhassa 2000'li yılların başında Amerika Birleşik
Devletleri'nin Orta Doğu'ya yönelik izlediği yayılmacı dış politikası ve Avrasya
bölgesindeki ülkeler ile kurduğu ilişkiler, tezde güç dengesi yaklaşımı çerçevesinde de
açıklandığı üzere Türkiye ile Rusya'nın Avrasya'da İşbirliği ve Eylem Planı ile bir araya
gelmesini sağlamıştır. ABD'nin Orta Doğu'daki faaliyetlerinden rahatsız olan İran da
bölgede Türkiye ve Rusya ile yakınlaşmıştır. 2000'li yıllardan itibaren gelişen Türk-Rus
ilişkileri Suriye krizinin ilk yıllarında, özellikle 2015 yılında Rusya Federasyonu'nun
bölgede askeri operasyonlar düzenlemesi ile bozulmaya başlamıştır. Bu dönemde Türkiye
muhalifleri, Rusya ile İran ise Esad rejimini desteklemiş, üç ülke Suriye üzerinde iki ayrı
kutba bölünmüştür. 2015 yılında yaşanan uçak krizi ile Türk-Rus ilişkileri donma
noktasına gelmiştir. 2016 yılında her iki ülke de ilişkilerin normale dönmesi, hatta bir üst
noktaya çıkarılması konusunda hemfikir olmuşlar, bunun sonucunda Türkiye Cumhuriyeti,
Rusya Federasyonu ve İran Suriye krizi konusunda inisiyatifi ellerine alarak 2017 yılında
Astana sürecini başlatmışlardır. Bu süreçte Suriye krizinin çözümü konusunda önemli
adımlar atılmış, üç ülke arasında üçlü bir iş birliği platformu oluşturulmuştur. Bununla
birlikte Suriye faktörü, Türk-Rus ilişkilerini ve Türkiye-Rusya-İran arasında kurulan iş
birliği ortamını hem daha üst noktalara taşıyabilecek hem de tehdit edebilecek potansiyele
sahiptir.

Abstract:
From the 16th century to the 19th century, Ottoman Empire, Russian Empire and Iran
competed on Caucasus region. After I. World War, as new founded countries Republic of
Turkey and Union of Soviet Socialist Republics left former oppositions and have begun a
new era in relations. In this period, there was rapprochement between Republic of Turkey,
Soviet Russia and Iran, but with Russia's invasion of Iran and during the Cold War, when a
bipolar world order was formed, Turkey and Russia take part in separate blocks TurkishRussian relations have continued insecurity. After dissolution of the Soviet Socialist
Republics in 1991 and establishment of Russian Federation as its successor, a new revival
took place in Turkish-Russian relations, and environment of competition was replaced by
friendship and trust in bilateral relations. Especially in early 2000s, expansionary foreign
policy of United States towards Middle East and its relations with countries in Eurasia
region, as explained in framework of power balance approach in thesis, it has provided
Turkey and Russia came together with Cooperation and Action Plan in Eurasia. Iran,
which is disturbed by US activities in the Middle East, is also came close to Turkey and
Russia. Turkish-Russian relations, which have developed since 2000s, started to deteriorate
in first years of Syrian crisis, especially in 2015, with Russian Federation organizing
military operations in region. During this period, Turkey has supported Syrian dissidents,
while Russia and Iran supported Assad regime, three countries are divided into two
separate poles on Syria. Turkish-Russian relations have came to a stopping point with
plane crisis in 2015. In 2016 both countries have been agree on normalization of relations,
moreover they agreed to be taken to a higher level of relations, as a result of this,Turkey,
Russia and Iran started Astana process in 2017, taking initiative on Syrian crisis. In this
process, important steps have been taken towards solution of Syrian crisis, Syrian-oriented
rapprochement occured Turkey-Russia-Iran. However, Syrian factor, have potential both
can carry up Turkish-Russian relations, cooperation environment between Turkey-RussiaIran to highest point and threaten them.