Farklı çözünürlüklü veri kaynaklarına bağlı taşkın tehlike analizi: Biga Çayı Havzası örneği
Flood hazard analysis based on different resolution data resources: A case of Biga River Basin
Yazar: MUSTAFA UTLU
Danışman: PROF. DR. HASAN ÖZDEMİR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Biga Çayı = Biga Stream ; Doğal afetler = Natural disasters ; Hidrolik modelleme = Hydraulic modelling ; Taşkınlar = Floods ; Tehlike analizleri ve kritik kontrol noktaları = Hazard analysis and critical control points ; İnsansız hava aracı = Unmanned aerial vehicle

Özet:
Biga Çayı Havzasında meydana gelen taşkınlar farklı çözünürlükte yüzey modellerine ve arazi kullanım özelliklerine göre değerlendirilmiştir. Söz konusu taşkınların farklı çözünürlükte DEM verilerine bağlı olarak ortaya çıkan sonuçların benzerlik ve farklılıkları ele alımıştır. Çalışma sahasındaki taşkın yayılış-hız-derinlik özellikleri istatistik olarak tehlike açısından değerlendirilmiştir. Çalışmada analiz edilecek taşkın tehlikesi farklı çözünürlükte veri tiplerine yer verilmesi bakımından Türkiye'de meydana gelebilecek taşkın afetlerinin önüne geçilmesi maddi ve manevi zararların azaltılması bakımından önem taşımaktadır.
Taşkınların yayılış karakteristiğinin belirlenmesinde arazi çalışmaları sırasında İHA ile elde edilen görüntülerin analizi sonucunda oluşturulan İHA-DEM verisi en hassas sayısal arazi modelidir. İHA-DEM verisi çalışmanın doğruluğu ve hassasiyeti hususunda kalibrasyon verisi olmuştur. Düşük-orta-yüksek çözünürlükte veri tiplerinin kullanıldığı bu çalışmada elde edilen taşkın modellerinin kıyaslanmasında İHA-DEM verisinden alınan sonuçlar derinlik-hız parametreleri ile kıyaslanmıştır. Taşkın modellemesinde Gumbel-EV-I yöntemi dikkate alınmıştır. Çalışma sahasında 5 yıllık bir taşkının meydana gelme olasılığı çok yüksek iken 1000 yıllık bir taşkının meydana gelme durumu ise oldukça düşüktür. Herbir tekrarlama sıklığına ait taşkın modeli, farklı DEM verileri ile sınanarak test edilmiştir.İstatistiksel olarak İHA-DEM taşkın modeline en yakın sonucun Eu-DEM ve Alos 12.5 m DEM verisi olduğu belirlenmiştir.  Taşkın tehlike analizi kapsamında uzun yıllar ölçümü yapılmış yıllık maksimum akım verilerine bağlı olarak değerlendirilen ve oluşturulan taşkın modellerinin meydana gelme olasılıklarına göre bir taşkın tehlike çalışması oluşturulmuştur.  Bu kapsamda taşkınların meydana gelme olasılıkları çerçevesinde değerlendirilen tehlike temelde suyun derinliğine ve hız faktörüne bağlı olarak oluşturulmuştur.  Biga yerleşmesini etkileyen bu taşkınların özellikle eğimin azaldığı alanlarda özellikle taşkın yatağında tehlike seviyesinin yüksek olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
The floods present in the Biga River Basin were evaluated according to different resolution surface models and land use characteristics. The DEM in different resolutions of these floods is connected, and consequently, the similarities and differences of the results are discussed. According to these results, the flood distribution-velocity-depth characteristics were evaluated statistically focused on the hazard area. Flood hazards that can be analyzed in the study are planned to place the types of data in different resolutions to be passed at the beginning of Turkey's most recent flood disaster that may come are essential in reducing material and moral damage.
The UAV-DEM data generated as a result of the analysis of the images obtained by UAV during field studies is the most sensitive digital terrain model in determining the distribution characteristics of the floods. The UAV-DEM data was the calibration data for the accuracy and accuracy of the study. In this study using low-medium-high resolution data types, the results obtained from the UAV-DEM data were compared with the depth-speed parameters. Gumbel-EV-I method was taken into consideration in flood modeling. While the probability of a 5-year flood in the study area is very high, the occurrence of a 1000-year flood is quite low. The flood model for each frequency of repetition was obtained with different DEM data, and statistically, the closest result to the UAV-DEM flood model was Alos DEM 12.5 m. data. Within the scope of flood hazard analysis, a flood hazard study has been established according to the probability of occurrence of the flood models which are evaluated based on the annual maximum flow data measured for many years. In this context, the hazard assessed within the framework of the probability of floods is mainly formed depending on the depth of the water and the speed factor. It has been observed that the level of danger of these floods, which affect Biga settlement is high, especially in areas where the slope is decreased, especially in the floodplain.