Kapitalizmde zaman bağlamında özgürlük ve zorunluluk ilişkisinin felsefe ve fizikteki konumu
The position of the relationship between freedom and necessity in philosophy and physics in the context of time in capitalism
Yazar: FİLİZ AYDIN CEVHER
Danışman: PROF. DR. ÖRSAN ÖCAL AKBULUT
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Yönetim Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science

Özet:
Felsefede ve fizikte insan ve doğa ayrımından hareket edilmektedir. Fizikte 
doğanın evrensel yasalara göre işleyen bir öylelik olarak kabul edilmesi, felsefede ise 
insan-doğa ilişkiselliğinden yalıtık olarak ele alınan toplumun evrensel olanla 
temellendirilmesi, her iki bilgi alanında da zamanın gerçekliğe dışsallaştırılmasıyla 
sonuçlanmaktadır. Felsefede zamanın gerçekliğe dışsallaştırılmasıyla, doğa ve doğayla 
ilişki alanı bir öylelik olarak kabul edilip zorunlulukla ilişkilendirilirken, insan-doğa 
ilişkiselliğinden yalıtık biçimde ele alınan toplumdaki gelişme ve özgürlük evrensellikle 
ilişkilendirilmektedir. Özgürlük, bu bağlamda üretim alanında yaşanan eşitsizlik ve 
tahakküm ilişkilerinden yalıtık biçimde düşünsel bir ideale indirgenmektedir. 
Özgürlüğün bu şekilde kavramsallaştırılması, mevcut gerçekliğin yeniden üretilme 
pratikleri bağlamında değerlendirilebilir.
Toplumsal gerçeklik insan-doğa ilişkiselliğiyle doğrudan ilişkili olup zaman da 
bu gerçekliğe içkindir. Bu açıdan kapitalizmde zaman, sermayenin hareketinin 
devamlılığı için gerekli olan emek-zaman miktarı ve bu miktarın gerçekleşip 
gerçekleşememesi arasındaki gerilimle açıklanabilir. Sermayenin hareketi kapitalizmin 
zorunluluğu iken bu harekete içkin çelişkinin kapitalizmi dönüştürme olasılığı 
zorunluluğun aşılma olanağı olarak özgürlükle ilişkilendirilebilir

Abstract:
Researchers studying in the fields of philosophy and physics act on the human 
and nature divide. Acceptance of the nature in physics as a suchness operating in 
accordance with universal law and grounding the society with the universal that is 
considered isolated from the human-nature relationality in philosophy lead time in these 
two fields to be externalised to reality. As a result of externalisation of the time to the 
reality, the nature and the relation area between nature and human is accepted as a 
suchness and associated with the necessity whereas progress and freedom in society, 
which is considered isolated from the human-nature relationality, are associated with the 
universality. Freedom, in this regard, is reduced to an intellectual ideal that is isolated 
from inequality and domination relations taking place in the production sphere. The 
conceptualisation of the freedom in this way can be considered in the context of the reproduction of existing reality. 
Societal reality is directly associated with the human-nature relationality, and the 
time is immanent to this reality. From this point of view, the time in capitalism can be 
explained by the amount of labour-time that is required for the continuation of the 
movement of capital and the tension arising due to realization or non-realization of this 
amount. The movement of capital is a necessity of capitalism whereas the possibility of 
the contradiction immanent to this movement to transform the capitalism can be 
associated with freedom as an opportunity to overcome the necessity.