XVII. yüzyıl sonlarında Bursa'da ekonomik ve sosyal hayat: 1670 - 1698 yılları arasında Bursa Şer'iyye Sicilleri'ne yansıyan şehir merkezindeki gayrimenkul alım - satımı, terekeler ve aile ile ilgili belgelere göre
Economic and social life in Bursa at the end of 17 th century: Ecording to the concerning real estate trade, heritage and family at the centre of the city reflecting to Bursa Court Records between 1670 - 1698
Yazar: ÖMER DÜZBAKAR
Danışman: PROF. DR. FEDA ŞAMİL ARIK
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Genel Türk Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2003
Konu: Tarih = History
Dizin: 17. yüzyıl = 17. century ; Aile = Family ; Ekonomik hayat = Economic life ; Kadınlar = Women ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Sosyal hayat = Social life ; Şeriye sicilleri = Court registers

Özet:
XVII. yüzyıl Osmanlı devleti için problemlerin yoğun olarak yaşandığı bir kırılma noktasıdır. Devletin bu dönemine ait ekonomik ve sosyal hayatın yansıdığı kayıtların başında şer'iyye sicilleri gelmektedir. Bu çalışmada XVII. yüzyıl sonlarında Bursa'daki ekonomik ve sosyal hayat şer'iyye sicillerinden hareketle incelenmiş, özellikle gayrimenkul alım satımı, terekeler ve aile ile ilgili belgeler üzerinde yoğunlaşılmıştır. Gayrimenkul alım satımı ile ilgili belgeler o döneme ait şahısların toplumdaki statülerine göre satın alma güçlerini ölçtüğü gibi gayrimenkul fiyatlarının mahallelere göre dağılımları da şehir içinde tabakalaşma ve yerleşim oranları gibi bir çok konuda bilgi vermektedir. Mahallelerde genel anlamda statü ve zümre farkının gözetilmediği anlaşılmaktadır. Mahalle halkı vergilerin tespitinden güvenliğin sağlanmasına kadar bir çok konuda etkin rol oynamıştır. Bursa' da incelediğimiz dönem içinde gayrimenkul alım satımında 1697-1698 yılları arasında büyük bir artış olmuştur. Terekeler şahısların mal varlıklarım gösteren en önemli belgelerdir. Bu çalışmada tereke kayıtları, gayrimenkul alım satımı ile ilgili olarak ortaya çıkan verileri desteklemek amacıyla kullanılmıştır. Sosyal hayat ile ilgili olarak ailenin seçilmesinin temel sebebi ailenin toplumun bir prototipi olmasıdır. Genel görüşün aksine Osmanlı ailesinin tam anlamıyla ataerkil bir yapıya sahip olmadığı anlaşılmaktadır. Bunun yanında toplumda genel anlamda tek eşlilik benimsenmiştir. Aile içinde kadınların da söz sahibi olduğu görülmektedir. Kadınlar, kendi haklarını koruyabilen, sınırlı da olsa bazı iş kollarında çalışabilen bir konuma sahiptirler.

Abstract:
Seventeenth century is a turning point for the Otoman State because of the beginning of the decline. One of the most important records reflecting the economic and social life of this period is judicial records. In this study economic and social life of Bursa in late seventeenth century is researched by means of judicial records and especially focused on buying and selling of real estates, heritage records and family. The documents related to buying and selling of real estates reflects the power of purchasing according to people's social status. They also give information about the distiribution of real estates' prices according to quarters which is a criterion for social layers and the rate of settlement in the city. It is not generally discriminated the social standing and class in quarters. People living in quarters have an effective role in determination of taxes and providing security and welfare. There is a considerable increase in selling of real estate in 1697-1698 within the researched period. The haritage records, are the most important documents showing estates of people. Heritage records are used as supporting the data related to buying and selling of rela estate. The main reason of selecting family as an indicateor of social life is because of its role as prototype, of society. It is understood that Ottoman family is not exactly patriarchal in opposition to the general view. Besides monopoly is generally adopted in society. Within the family women also have the rights and the position protecting their rights and woking in some jobs even if it is limited.