Güneşin zararlı etkilerinden korunmada annelere verilen eğitimin bilgi, tutum ve davranışları üzerine etkisi
The effect of the education given to mothers to protect the harmful effects of the sun on the knowledge, attitude and behavior
Yazar: YASEMİN ÖZKAYA
Danışman: PROF. DR. MEHTAP KARTAL
Dokuz Eylül Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Anne eğitimi = Mother education ; Anneler = Mothers ; Bilgi düzeyi = Level of knowledge ; Davranış = Behavior ; Deri hastalıkları = Skin diseases ; Deri neoplazmları = Skin neoplasms ; Güneş ışınları = Sunbeams ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Tutumlar = Attitudes ; Ultraviyole ışınlar = Ultraviolet rays

Özet:
Amaç
Bu çalışmada 0-5 yaş arası çocuk sahibi olan annelerin ihtiyaçlarına yönelik hazırlanan bir eğitim programı ile güneşin yararlı etkileri, zararlı etkileri ve zararlı etkilerinden korunma ile ilgili bilgilerini arttırırken, tutum ve davranışlarını geliştirmektir. 
Yöntem
Araştırma verilen sağlık eğitiminin sonuçlarını ölçmeye yönelik randomize kontrollü deney olarak planlanmıştır. Araştırma Dokuz Eylül Üniversitesi 11 nolu Eğitim Aile Sağlığı Merkezine kayıtlı 0-5 yaş arası çocuğu olan kadınlar ile Mayıs 2018- Kasım 2018 tarihleri arasında yürütülmüştür. Veri toplama aracı olarak "Sosyodemografik Veri Formu" ve araştırmacı tarafından hazırlanan ilk değerlendirme formu uygulanmıştır ve tüm katılımcılara T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Kurumu Kanser Daire Başkanlığı internet sitesinden elde edilen güneşten korunma ile ilgili bilgilerle hazırlanmış olan yazılı eğitim materyali (broşür) verilmiştir. Tüm katılımcılardan gönüllülük onamı sözel ve yazılı olarak alınmıştır. İlk değerlendirme testi sonrası kişilerin yaş, ailede ya da çevrede cilt kanseri varlığı, medeni durumu, eğitim durumunda benzerlik olacak şekilde katılımcılar rastgele müdahale ve kontrol gruplarına ayrılmıştır. Müdahale grubuna eğitim programı, araştırmacı tarafından, deri kanseri ve güneşten korunma yöntemleri bilgisini kazandırmak üzere literatür doğrultusunda eğitim konuları belirlenmiş ve hazırlanmıştır. Literatürdeki güneşten korunma önerileri temel alınarak hazırlanan grup eğitimleri yaklaşık 30 dakika süren interaktif sunuma dayalı görsel bir eğitim modeli uygulanmıştır. Eğitimin etkilerini saptamaya yönelik eğitimin hemen sonrasında müdahale grubuna Eğitim Sonu Değerlendirme Formu uygulanmıştır. Eğitim müdahalesinden 6 ay sonra hem müdahale grubu hem kontrol grubuna telefonla ulaşılarak Telefonla Değerlendirme Formu uygulanmıştır. 
Araştırmanın verileri SPSS (StaticalPackage for SocialSciencefor Windows 24.0) programında değerlendirilmiştir.
Müdahale grubunda katılımcı sayısı 105, kontrol grubunda 103 iken çalışma sonrasında müdahale grubunda 49, kontrol grubu 97 kişi yer almıştır. Müdahale grubunda tüm değerlendirmeleri yapılmış 49 anne vardı. Bu annelerin ilk değerlendirme, eğitim sonu değerlendirme ve ve 6.aydaki telefonla değerlendirme puanlarını karşılaştırdığımızda; annelerin bilgi, tutum davranış puanlarına bakıldığında ilk değerlendirme testi-eğitim sonu değerlendirme testi, ilk değerlendirme testi-telefonla değerlendirme testi karşılaştırmalarında puanlar artmış olup aralarında anlamlı fark bulunmaktadır. Eğitim sonu değerlendirme testi ile telefonla değerlendirme testi arasında karşılaştırıldığında telefonla değerlendirme testinde bilgi puanları az miktarda düşmüş ancak bu farkın anlamlı olmadığı bulundu.	
Aile hekiminin güneşten korunmayla ilgili soru sorması, bu konuyla ilgili broşür vermesi kişilerde farkındalık yaratarak bilgilerinde artışa neden olduğu, ancak tutum ve davranıştaki değişiklik için aile hekiminin müdahalesinin çok önemli olduğunu çalışmamızda gösterdik.
Aile hekimleri çalıştıkları yerlerdeki nüfusun özelliklerini değerlendirirken o bölgelerdeki iklim ve coğrafi koşulları da düşünerek risk gruplarını tekrar değerlendirmelidir. Özellikle çok güneş alan bir bölgede çalışıyorsa kişilere güneşten korunma, kendi kendine cilt muayenesi bilgisi verilmelidir. Literatürde erken dönemde çocuklara yapılmış korumanın ileride gelişebilecek cilt kanserinin önleyebileceği bilinmektedir. Ebeveynler çocuk izlemi için geldiklerinde ailelere ek yük getirmeden güneşten korunma davranışından bahsedilebilir, broşür bile verilse farkındalık yaratılabilir.

Abstract:
Aim
In this study, the aim of this study is to improve the attitudes and behaviors of mothers with children between the ages of 0-5, while increasing their knowledge about the beneficial effects of the sun, its harmful effects and protection from its harmful effects.
Methods
The research was planned as a randomized controlled experiment to measure the results of the health education provided. The research was carried out between May 2018 and November 2018 with women with children between the ages of 0-5 registered to 9 Eylül University Education and Family Health Centers. As a data collection tool, "Sociodemographic Data Form" and the first evaluation form prepared by the researcher were applied and all participants were given a  written training material (brochure) prepared with information about sun protection obtained from the website of the Ministry of Health Public Health Agency Cancer Department, was provided. Verbal and written informed consent was obtained from all participants. After the first evaluation test, the participants were randomly divided into intervention and control groups according to age, presence of skin cancer in the family or environment, marital status, educational status of the people. The training program for the intervention group was determined and prepared by the researcher in line with the literature in order to gain knowledge of skin cancer and sun protection methods.A visual education model based on an interactive presentation, which lasted about 30 minutes, was applied to group trainings prepared on the basis of sun protection recommendations in the literature. In order to determine the effects of the training, the End of Training Evaluation Form was applied to the intervention group immediately after the training. 6 months after the training intervention, both the intervention group and the control group were reached by phone and the Telephone Evaluation Form was applied. The data of the research were evaluated in SPSS (Statical Package for Social Science for Windows 22.0) programme. 
While the number of participants in the intervention group was 105 and 103 in the control group, there were 49 people in the intervention group and 97 people in the control group after the study. There were 49 mothers in the intervention group who had all their evaluations done. When we compare the scores of these mothers in the first evaluation, the end-of-training evaluation, and the evaluation by phone at the 6th month; Considering the knowledge and attitude behavior scores of the mothers, the scores increased in the comparisons of the first evaluation test-end-of-training evaluation test, the first evaluation test-telephone evaluation test, and there is a significant difference between them. When compared between the post-training evaluation test and the telephone evaluation test, the knowledge scores in the telephone evaluation test decreased slightly, but this difference was not found to be significant.
We have shown in our study that the family physician's asking questions about sun protection and giving brochures on this subject raise awareness and increase their knowledge, but the intervention of the family physician is very important for the change in attitude and behavior.
While evaluating the characteristics of the population in the places where they work, family physicians should re-evaluate the risk groups by considering the climatic and geographical conditions in those regions. Especially if they work in a very sunny area, people should be informed about sun protection and self-examination of the skin. It is known in the literature that early protection for children can prevent skin cancer that may develop in the future. When parents come for child follow-up, sun protection behavior can be talked about without putting an additional burden on families, and awareness can be created even if a brochure is given.