İbn Acîbe el-Hasenî ve el-Bahru'l-Medîd adlı tefsirinde ahkâmayetlerinin işarî yorumu
The bâtınîte explication of the judgement verses in Ibn Acîbeel-Hasenî's commentary named as Bahru'l Medîd
Yazar: FERHAT BECER
Danışman: PROF. DR. HİKMET AKDEMİR
Hitit Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Din = Religion
Dizin: Ayetler = Verses ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Tefsir = Commentary ; İbn Acibe = Ibn Acibe ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bu çalışma, IX. asrın başlarında işarî tefsir literatürünün Fas'taki önemli
temsilcilerinden İbn Acîbe'nin (ö.1224/1809), el-Bahru'l-Medîd adlı tefsirinde, ahkâm
ayetlerinin işarî yorumunu ve bu yorumu ortaya koyarken kullandığı yöntemlerin tespit
ve tahlilini içermektedir.
Dört bölümden oluşan çalışmanın birinci bölümünde, Ahmed İbn Acîbe el-
Hasenî'nin hayatı, ve eserleri ele alınmıştır. "Tasavvufî-İşarî Yorum Geleneği ve
Bahru'l Medîd" başlığı altında, hicri II. asrın başlarından itibaren zühd ve takva hareketi
sonucunda karşımıza çıkan ve ilk günden itibaren tartışılan, tasavvuf anlayışının bir
ürünü olan işarî tefsirin ortaya çıkışı, meşruiyeti, kabul şartları ve işarî yoruma yönelik
eleştiriler ile el-Bahru'l-Medîd'in işarî yorum geleneğindeki yeri tespit edilmeye
çalışılmıştır.
İkinci bölümde "Bahru'l Medîd'in Ahkâm Ayetlerine İlgisi" başlığı altında,
Kur'an'da ki ahkâm ayetlerinin tespitine dair görüşler ele alınmış, Ahkâm Tefsirinde
öne çıkan eserler ile ahkâm ayetlerinin tespitinde kendisinden yararlandığımız Cessas
(ö.370/981) ve onun "Ahkâmu'l Kur'an" isimli tefsirine dair kısa bilgilere yer
verilmiştir. Ayrıca İbn Acîbe'nin ahkâm ayetlerine yüklemiş olduğu işarî manalar tablo
halinde sunulmuştur.
Çalışmamızın üçüncü bölümünde, İbn Acîbe'nin ahkâmla ilgili ayetlerin işarî
tefsirinde ve kavramlara yüklediği işarî manaların istişhadında izlediği yöntem tespit
edilmeye çalışılmıştır. Dördüncü bölümde ise ahkâm ayetlerine ve bu ayetlerde geçen
kavramlara yükledikleri manalar, bu manaların ortaya konulmasında izlenen yöntemler,
yararlandıkları kaynaklar ve mezhebî görüşlerinin işarî yoruma etkisi üzerinden Bahru'l
Medîd ile el-Kuşeyrî'nin (ö.465/1072) Letâifü'l-İşârât'ının karşılaştırılmasına yer
verilmiştir.

Abstract:
This study includes the determinations and analysis methods which are used
while giving the bâtınîte meanings to Judgement verses by Ibn Acîbe who is one of the
most important representatives of bâtınîte commentary literature of Morocco at the
beginning of the 19th century.
In the first part of this study which has been consisted from four parts, it's been
discussed and evaluated Ahmed Ibn Acîbe el-Hasenî's life and his Works. Under the
title of "Mystical and Bâtınîte Commentary", it's been tried to determine the importance
of El Bahru'l Medîd in the bâtınîte commentary tradition with the appearance of bâtınîte
commentary which is a product of mysticism comprehension that has been discussed
from its first day that we met as a result of the movement of piety and taqwa; its
Justification, acceptance necessities and the criticisms to bâtınîte commentary.
Therewithal under the title of Judgement it's been given place to the knowledge
about what are the judgement verses in Qur'an, the most significant works in Judgement
commentary, Cessas who we benefit from himself for the determination of the
Judgement verses and his commentary named as "The judgement of Qur'an". And also,
the bâtinite meanings to the judgement verses given by Ibn Acîbe are given in the chart.
In the third part of the study, it's been tried to determine the way which Ibn
Acîbe followed on the witness of the bâtınîte commentary of verses and the bâtınîte
meanings of the terms. Eventually, in the fourth part, over the approaching methods to
the Judgement verses, El Kuseyri's Letaifu'l Isarat which is the known first
commentary of all bâtınîte commentaries that are related to Ibn Acîbe's commentaries
and the commentary of whole Qur'an has been compared over the meanings have been
given to terms, the methods to expose those terms, the sources that have been used and
the effect of sect sentiments to the bâtınîte commentary.