Mikoriza aşılaması ve fosfor doz uygulamalarının yağlık ayçiçeği (Helianthus annuus L.) bitkisinin gelişimi ve besin elementi alımına etkileri
The effects of mycorrhiza inoculation and phosphorus dose applications on the development and nutritional element uptake of sunflower (Helianthus annuus L.) plant
Yazar: KAMBER YILDIZ
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM ORTAŞ
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Ayçiçeği = Sunflower ; Besin elementleri = Nourishment elements ; Fosfor = Phosphorus ; Karbon = Carbon ; Mikoriza = Mycorrhiza

Özet:
Çalışmanın amacı; sera koşullarında farklı P doz uygulamaları altında Funneliformus mosseae ve doğal mikoriza aşılamalarının ayçiçeği bitkisinin gelişimi ve besin elementleri alımı üzerine etkisini araştırmaktır. 
Deneme Çukurova Üniversitesi, Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı'nın yarı kontrollü sera ortamında 2021 yılında saksı denemesi olarak gerçekleştirildi. Araştırma Funneliformus mosseae ve ayçiçeği bitkinin yetiştirildiği Menekşe toprak serisi doğal mikoriza sporları altı farklı P doz 0, 5, 10, 20, 40 ve 80 mg P2O5 kg-1 uygulaması olarak 3 tekerrürlü olarak saksı denemesi olarak kurulmuştur. Denemede ayçiçeği bitkisi olarak (Helianthus annuus L.) LG50.455CLP çeşidi kullanılmıştır. Hasat ile birlikte bitki aksamları (kök ve kök üstü) ve rizosfer toprak örnekleri alınarak analiz edilmişlerdir. Bitki kök ve kök üstü aksamlarının C, N, P, K, Ca, Mg, Cu,  Fe, Mn ve Zn konsantrasyonları, kök uzunluğu, hacmi, çapı, alanı, spesifik kök uzunluğunun yanı sıra toprak organik karbon konsantrasyonu analizleri gerçekleştirilmiştir. 
Araştırma bulguları, Fu. mosseae ve doğal mikoriza aşılaması bitki boy ve kuru madde verimi bakımından kontrol bitkilerine kıyasla arttırdığı belirlenmiştir. Artan dozlarda P uygulaması 20 mg P2O5 kg-1 (P2) düzeyine kadar bitki gelişimini ve verimini artırdığı P2 dozundan 80 mg P2O5 kg-1 (P5) dozuna kadar ilave gübre uygulamaları çok küçük farklılıklar yarattığı belirlenmiştir. 20 mg P2O5 kg-1 kadar artan P doz uygulamasında Fu. mosseae,, 20-80 mg P2O5 kg-1 dozları arasında ise doğal mikoriza mantarlarının daha yüksek bitki gelişimi ve besin elementi alımına katkı sağladığı belirlenmiştir. Mikoriza mantarları önemli derecede bitki dokularında karbon ve atmosferik CO2 fikse ettiği de belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Doğal mikoriza, Ayçiçeği, Fosfor doz, Besin elementi alımı, Karbon

Abstract:
The aim of this study is to investigate the effects of Funneliformus mosseae and indigenous mycorrhiza spores (which was extracted on sunflower plants grown Menekşe soil series) with different P dose applications on sunflower plant grown, nutrient uptake and atmospheric carbon fixation. 
The experiment was carried out as a pot experiment in 2021 in a semi-controlled greenhouse environment of Çukurova University, Department of Soil Science and Plant Nutrition. The research was established as a pot experiment with 3 repetitions of six different P doses of 0, 5, 10, 20, 40 and 80 mg P2O5 kg-1 application with indigenous and selected Fu. mosseae mycorrhiza spore inoculation. LG50,455CLP variety of sunflower plant (Helianthus annuus L.) was used on Menekşe soil series. At harvest, plant shoot, root dry weights, rhizosphere soil samples were taken and analyzed for C, N, P, K, Ca, Mg, Fe, Cu, Mn and Zn concentrations. Root length, volume, diameter, area, specific root length as well as soil organic carbon concentration were analyzed.
Fu. mosseae and natural mycorrhiza inoculation significantly increased plant height and dry matter compared to control plants. It was determined that increasing P doses addition increases plant growth and nutrient uptake up to 20 mg P2O5 kg-1 (P2) level. Up to 20 mg P2O5 kg-1 P addition Fu. mosseae inoculation was made more contribution to plant growth. More P addition after 20 mg P2O5 kg-1 indigenous mycorrhizal fungi made high contribution to plant growth. It has been determined that mycorrhizal fungi significantly fix more atmospheric CO2 into plant tissues. 
 
Keywords: Mycorrhiza, Sunflower, Phosphorus doses, Nutrient's concentrations, Carbon fixation