Meclis soruşturması
Parlimentary investigation
Yazar: YUSUF SEZER
Danışman: DOÇ. DR. FARUK BİLİR
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / Anayasa Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Meclis soruşturması = Parliamentory inverstigation ; TBMM = Turkish Grand National Assembly

Özet:
Başbakan ve bakanların yargılamasının yolunu açan `Meclis Soruşturması' kurumu bu eserde incelenecektir.Meclis soruşturması, Başbakan ve bakanların görevleriyle ilgili işlemiş oldukları suçların araştırılması ve yargılanmak üzere Yüce Divan'a sevkini sağlayan bir meclis faaliyetidir.Meclis soruşturması kavramı ilk olarak İngiltere'de doğmuştur. Zamanla İngiltere'de bakanların sorumluluğu öyle bir hal almıştır ki bakanlar suç olarak sayılmayan olaylardan dahi `İmpeachment' ile sorumlu olmaya başlamışlardır. Meclis soruşturması, 1876 Anayasası ile Türk Anayasa Hukukuna girmiş olup, zamanla Türk Anayasa Sisteminin vazgeçilmez bir kurumu olmuştur.Meclis soruşturması, Başbakan ve Bakanın görevlerinden doğan suçlar soruşturmasını sağlayan kendine özgü bir soruşturma sistemidir.Başbakan ve Bakan'ın görevleri dışındaki suçların soruşturması genel yargı yoluna tabidir.Meclis soruşturmasının nasıl yapılacağına ilişkin düzenleme 1982 Anayasasının 100.maddesinde yapılmıştır.Bu düzenlemeye göre Başbakan ve bakan hakkında, TBMM'nin üye tamsayısının en az onda birinin vereceği önerge ile, soruşturma açılmasını isteyebilir. Meclis,bu önergeyi bir ay içinde görüşür ve gizli oyla karara bağlar.Meclis, ilgili Başbakan ve Bakan hakkında soruşturma önergesini kabul ederse, Meclisteki siyasi partilerin güçleri oranında göstereceği adaylar arasından beş kişilik bir soruşturma komisyonu kurulur.Kurulan bu soruşturma komisyonun yetkileri, Cumhuriyet Savcısının yetkilerine benzer.Bu komisyon gerek duyarsa tanık ve bilirkişi dinler,belgelere elkoyabilir ve Meclis İçtüzüğü ile kendisine verilen 5271 sayılı CMK' da bulunan yetkilerini kullanabilir.Soruşturma komisyonu, soruşturma sonucu belirten raporu iki ay içinde Meclis Genel Kurul'una sunar.Komisyon bu süre içerisinde raporunu sunamazsa iki aylık kesin bir süre verilir.Bu süre komisyonun raporunu sunması için kesin süredir.Meclis Genel Kurulu kendisine gelen raporu on gün içinde görüşür. Görüşme sonunda yapılan oylamada üye tam sayısının salt çoğunluğu ile başbakan ve bakan Yüce Divan'a sevk edilebilir. Ancak Meclis Genel Kurulu, bu oylamada soruşturma komisyonun raporu ile bağlı değildir.Yüce Divan'a sevk edilen bakan ise bakanın bakanlığı düşer. Başbakanın Yüce Divan'a sevk halinde hükümet düşer.Meclis Genel Kurulu, bakan veya başbakanı Yüce Divan'a sevk etmese bu karar ilgililer hakkında 5271 sayılı CMK' da düzenlenen `kovuşturmaya yer olmadığı' kararı niteliğindedir.Meclis soruşturması kurumu ,Başbakan yada bakanların cezai sorumlulukları ile ilgili olmasına ve TBMM bu kurumu kullanırken adli bir yetkiyi kullanmasına rağmen, bu kurumun siyasi mülahazalarla sık sık kötüye kullanıldığı ve amacından saptırıldığı görülmüştür.Bu nedenle, ilgili bakan ve ya başbakan hakkında soruşturma önergesi kabul edildikten sonra soruşturma komisyonunun ceza hukukçularından oluşan ve siyasi mülahazaların etkili olmayacağı bir heyet tarafından yapılaması meclis soruşturması kurumunun etkinliğini artıracağı muhakkaktır.ÖZETBaşbakan ve bakanların yargılamasının yolunu açan `Meclis Soruşturması' kurumu bu eserde incelenecektir.Meclis soruşturması, Başbakan ve bakanların görevleriyle ilgili işlemiş oldukları suçların araştırılması ve yargılanmak üzere Yüce Divan'a sevkini sağlayan bir meclis faaliyetidir.Meclis soruşturması kavramı ilk olarak İngiltere'de doğmuştur. Zamanla İngiltere'de bakanların sorumluluğu öyle bir hal almıştır ki bakanlar suç olarak sayılmayan olaylardan dahi `İmpeachment' ile sorumlu olmaya başlamışlardır. Meclis soruşturması, 1876 Anayasası ile Türk Anayasa Hukukuna girmiş olup, zamanla Türk Anayasa Sisteminin vazgeçilmez bir kurumu olmuştur.Meclis soruşturması, Başbakan ve Bakanın görevlerinden doğan suçlar soruşturmasını sağlayan kendine özgü bir soruşturma sistemidir.Başbakan ve Bakan'ın görevleri dışındaki suçların soruşturması genel yargı yoluna tabidir.Meclis soruşturmasının nasıl yapılacağına ilişkin düzenleme 1982 Anayasasının 100.maddesinde yapılmıştır.Bu düzenlemeye göre Başbakan ve bakan hakkında, TBMM'nin üye tamsayısının en az onda birinin vereceği önerge ile, soruşturma açılmasını isteyebilir. Meclis,bu önergeyi bir ay içinde görüşür ve gizli oyla karara bağlar.Meclis, ilgili Başbakan ve Bakan hakkında soruşturma önergesini kabul ederse, Meclisteki siyasi partilerin güçleri oranında göstereceği adaylar arasından beş kişilik bir soruşturma komisyonu kurulur.Kurulan bu soruşturma komisyonun yetkileri, Cumhuriyet Savcısının yetkilerine benzer.Bu komisyon gerek duyarsa tanık ve bilirkişi dinler,belgelere elkoyabilir ve Meclis İçtüzüğü ile kendisine verilen 5271 sayılı CMK' da bulunan yetkilerini kullanabilir.Soruşturma komisyonu, soruşturma sonucu belirten raporu iki ay içinde Meclis Genel Kurul'una sunar.Komisyon bu süre içerisinde raporunu sunamazsa iki aylık kesin bir süre verilir.Bu süre komisyonun raporunu sunması için kesin süredir.Meclis Genel Kurulu kendisine gelen raporu on gün içinde görüşür. Görüşme sonunda yapılan oylamada üye tam sayısının salt çoğunluğu ile başbakan ve bakan Yüce Divan'a sevk edilebilir. Ancak Meclis Genel Kurulu, bu oylamada soruşturma komisyonun raporu ile bağlı değildir.Yüce Divan'a sevk edilen bakan ise bakanın bakanlığı düşer. Başbakanın Yüce Divan'a sevk halinde hükümet düşer.Meclis Genel Kurulu, bakan veya başbakanı Yüce Divan'a sevk etmese bu karar ilgililer hakkında 5271 sayılı CMK' da düzenlenen `kovuşturmaya yer olmadığı' kararı niteliğindedir.Meclis soruşturması kurumu ,Başbakan yada bakanların cezai sorumlulukları ile ilgili olmasına ve TBMM bu kurumu kullanırken adli bir yetkiyi kullanmasına rağmen, bu kurumun siyasi mülahazalarla sık sık kötüye kullanıldığı ve amacından saptırıldığı görülmüştür.Bu nedenle, ilgili bakan ve ya başbakan hakkında soruşturma önergesi kabul edildikten sonra soruşturma komisyonunun ceza hukukçularından oluşan ve siyasi mülahazaların etkili olmayacağı bir heyet tarafından yapılaması meclis soruşturması kurumunun etkinliğini artıracağı muhakkaktır.Başbakan ve bakanların yargılamasının yolunu açan `Meclis Soruşturması' kurumu bu eserde incelenecektir.Meclis soruşturması, Başbakan ve bakanların görevleriyle ilgili işlemiş oldukları suçların araştırılması ve yargılanmak üzere Yüce Divan'a sevkini sağlayan bir meclis faaliyetidir.Meclis soruşturması kavramı ilk olarak İngiltere'de doğmuştur. Zamanla İngiltere'de bakanların sorumluluğu öyle bir hal almıştır ki bakanlar suç olarak sayılmayan olaylardan dahi `İmpeachment' ile sorumlu olmaya başlamışlardır. Meclis soruşturması, 1876 Anayasası ile Türk Anayasa Hukukuna girmiş olup, zamanla Türk Anayasa Sisteminin vazgeçilmez bir kurumu olmuştur.Meclis soruşturması, Başbakan ve Bakanın görevlerinden doğan suçlar soruşturmasını sağlayan kendine özgü bir soruşturma sistemidir.Başbakan ve Bakan'ın görevleri dışındaki suçların soruşturması genel yargı yoluna tabidir.Meclis soruşturmasının nasıl yapılacağına ilişkin düzenleme 1982 Anayasasının 100.maddesinde yapılmıştır.Bu düzenlemeye göre Başbakan ve bakan hakkında, TBMM'nin üye tamsayısının en az onda birinin vereceği önerge ile, soruşturma açılmasını isteyebilir. Meclis,bu önergeyi bir ay içinde görüşür ve gizli oyla karara bağlar.Meclis, ilgili Başbakan ve Bakan hakkında soruşturma önergesini kabul ederse, Meclisteki siyasi partilerin güçleri oranında göstereceği adaylar arasından beş kişilik bir soruşturma komisyonu kurulur.Kurulan bu soruşturma komisyonun yetkileri, Cumhuriyet Savcısının yetkilerine benzer.Bu komisyon gerek duyarsa tanık ve bilirkişi dinler,belgelere elkoyabilir ve Meclis İçtüzüğü ile kendisine verilen 5271 sayılı CMK' da bulunan yetkilerini kullanabilir.Soruşturma komisyonu, soruşturma sonucu belirten raporu iki ay içinde Meclis Genel Kurul'una sunar.Komisyon bu süre içerisinde raporunu sunamazsa iki aylık kesin bir süre verilir.Bu süre komisyonun raporunu sunması için kesin süredir.Meclis Genel Kurulu kendisine gelen raporu on gün içinde görüşür. Görüşme sonunda yapılan oylamada üye tam sayısının salt çoğunluğu ile başbakan ve bakan Yüce Divan'a sevk edilebilir. Ancak Meclis Genel Kurulu, bu oylamada soruşturma komisyonun raporu ile bağlı değildir.Yüce Divan'a sevk edilen bakan ise bakanın bakanlığı düşer. Başbakanın Yüce Divan'a sevk halinde hükümet düşer.Meclis Genel Kurulu, bakan veya başbakanı Yüce Divan'a sevk etmese bu karar ilgililer hakkında 5271 sayılı CMK' da düzenlenen `kovuşturmaya yer olmadığı' kararı niteliğindedir.Meclis soruşturması kurumu ,Başbakan yada bakanların cezai sorumlulukları ile ilgili olmasına ve TBMM bu kurumu kullanırken adli bir yetkiyi kullanmasına rağmen, bu kurumun siyasi mülahazalarla sık sık kötüye kullanıldığı ve amacından saptırıldığı görülmüştür.Bu nedenle, ilgili bakan ve ya başbakan hakkında soruşturma önergesi kabul edildikten sonra soruşturma komisyonunun ceza hukukçularından oluşan ve siyasi mülahazaların etkili olmayacağı bir heyet tarafından yapılaması meclis soruşturması kurumunun etkinliğini artıracağı muhakkaktır.

Abstract:
The Institution of Parlimentary Investigation which provides standing Prime Minister and Minister?s trial is going to be examined in this monument.Parlimentary investigation is an assembly operation that provides searching crimes of Prime Minister and Ministers related with their duties and leading these crimes to Supreme Court.The term of Parlimentary Investigation first appeared in England. In times, the responsibilities of Ministers come to a point that they began to be responsible with impeachment even for the cases which not be counted as crime.The Parlimentary Investigation entered Turkish Constitutional Law system with the Constittution of 1876 and in times, it began to be indispensible part of Turkish Constitution system.The Parlimentary Investigation is a specific inquiry system that provides investigation Prime Minister?s and Minister?s crimes in their duties. The investigation of crimes except from the duties of Prime Minister and Ministers, is the subject to general law system.The arrangement of how parlimentary investigation will be done, is stated in 100th clause in the Constitution of 1982.According to this arrangement, with the proposal at least one in ten of all members in TBMM, it can be asked to hold an inquiry for the Prime Minister and Ministers.The Assembly negotiates this proposal in a month and adjudicates with secret vote.If the Assembly accepts the investigation proposal of related Prime Minister and Minister, a quintet investigation committee is formed among the candidates that political parties show in the rate of their political power. The authorization of this investigation committee is similar to Public Prosecutor?s authorization. If this committee needs, it listens to attestor and court expert, impounds evidences and uses its authorization stated in CMK as the number 5271 which is given it with Parliment By-Laws.The ınvestigation committee presents its report to the Assembly Plenary Committee in result of investigation in two months. If the committee can?t present its report in this time, certain two months time is given. This time is the certain time to present the report.The Assembly Plenary Committee negotiates the presented report in ten days. At the end of negotiation, with the simple majority of total member numbers Prime Minister and Minister can be consigned to Supreme Court. However, Parliment Plenary Committee is not depend on the report of investigation committee in this poll.The Ministry of the minister who is consigned to Supreme Court ends up. If the Prime Minister is consigned to Supreme Court, it results in the fall of the government.If the Assembly Plenary Committee doesn?t consign the Prime Minister and Minister to the Supreme Court, this judgement about related people is equal with the judgement which is ?no way to prosecution? arranged in CMK as the number 5271.Although The Assembly Investigation Committee is related with the punitive responsibilities of Prime Minister and Ministers and by using this committee TBMM uses the legal authorization, it has been seen that with politial ideas this committee is often misused and is estranged.Because of this,after accepting of investigation proposal of related Prime Minister and Ministers, it is certain that it is going to increase the effectiveness of the Assembly Investigation Committee if the committee is formed with criminal lawyers and the commission that won?t be affected by political ideas.The Institution of Parlimentary Investigation which provides standing Prime Minister and Minister?s trial is going to be examined in this monument.Parlimentary investigation is an assembly operation that provides searching crimes of Prime Minister and Ministers related with their duties and leading these crimes to Supreme Court.The term of Parlimentary Investigation first appeared in England. In times, the responsibilities of Ministers come to a point that they began to be responsible with impeachment even for the cases which not be counted as crime.The Parlimentary Investigation entered Turkish Constitutional Law system with the Constittution of 1876 and in times, it began to be indispensible part of Turkish Constitution system.The Parlimentary Investigation is a specific inquiry system that provides investigation Prime Minister?s and Minister?s crimes in their duties. The investigation of crimes except from the duties of Prime Minister and Ministers, is the subject to general law system.The arrangement of how parlimentary investigation will be done, is stated in 100th clause in the Constitution of 1982.According to this arrangement, with the proposal at least one in ten of all members in TBMM, it can be asked to hold an inquiry for the Prime Minister and Ministers.The Assembly negotiates this proposal in a month and adjudicates with secret vote.If the Assembly accepts the investigation proposal of related Prime Minister and Minister, a quintet investigation committee is formed among the candidates that political parties show in the rate of their political power. The authorization of this investigation committee is similar to Public Prosecutor?s authorization. If this committee needs, it listens to attestor and court expert, impounds evidences and uses its authorization stated in CMK as the number 5271 which is given it with Parliment By-Laws.The ınvestigation committee presents its report to the Assembly Plenary Committee in result of investigation in two months. If the committee can?t present its report in this time, certain two months time is given. This time is the certain time to present the report.The Assembly Plenary Committee negotiates the presented report in ten days. At the end of negotiation, with the simple majority of total member numbers Prime Minister and Minister can be consigned to Supreme Court. However, Parliment Plenary Committee is not depend on the report of investigation committee in this poll.The Ministry of the minister who is consigned to Supreme Court ends up. If the Prime Minister is consigned to Supreme Court, it results in the fall of the government.If the Assembly Plenary Committee doesn?t consign the Prime Minister and Minister to the Supreme Court, this judgement about related people is equal with the judgement which is ?no way to prosecution? arranged in CMK as the number 5271.Although The Assembly Investigation Committee is related with the punitive responsibilities of Prime Minister and Ministers and by using this committee TBMM uses the legal authorization, it has been seen that with politial ideas this committee is often misused and is estranged.Because of this,after accepting of investigation proposal of related Prime Minister and Ministers, it is certain that it is going to increase the effectiveness of the Assembly Investigation Committee if the committee is formed with criminal lawyers and the commission that won?t be affected by political ideas.The Institution of Parlimentary Investigation which provides standing Prime Minister and Minister?s trial is going to be examined in this monument.Parlimentary investigation is an assembly operation that provides searching crimes of Prime Minister and Ministers related with their duties and leading these crimes to Supreme Court.The term of Parlimentary Investigation first appeared in England. In times, the responsibilities of Ministers come to a point that they began to be responsible with impeachment even for the cases which not be counted as crime.The Parlimentary Investigation entered Turkish Constitutional Law system with the Constittution of 1876 and in times, it began to be indispensible part of Turkish Constitution system.The Parlimentary Investigation is a specific inquiry system that provides investigation Prime Minister?s and Minister?s crimes in their duties. The investigation of crimes except from the duties of Prime Minister and Ministers, is the subject to general law system.The arrangement of how parlimentary investigation will be done, is stated in 100th clause in the Constitution of 1982.According to this arrangement, with the proposal at least one in ten of all members in TBMM, it can be asked to hold an inquiry for the Prime Minister and Ministers.The Assembly negotiates this proposal in a month and adjudicates with secret vote.If the Assembly accepts the investigation proposal of related Prime Minister and Minister, a quintet investigation committee is formed among the candidates that political parties show in the rate of their political power. The authorization of this investigation committee is similar to Public Prosecutor?s authorization. If this committee needs, it listens to attestor and court expert, impounds evidences and uses its authorization stated in CMK as the number 5271 which is given it with Parliment By-Laws.The ınvestigation committee presents its report to the Assembly Plenary Committee in result of investigation in two months. If the committee can?t present its report in this time, certain two months time is given. This time is the certain time to present the report.The Assembly Plenary Committee negotiates the presented report in ten days. At the end of negotiation, with the simple majority of total member numbers Prime Minister and Minister can be consigned to Supreme Court. However, Parliment Plenary Committee is not depend on the report of investigation committee in this poll.The Ministry of the minister who is consigned to Supreme Court ends up. If the Prime Minister is consigned to Supreme Court, it results in the fall of the government.If the Assembly Plenary Committee doesn?t consign the Prime Minister and Minister to the Supreme Court, this judgement about related people is equal with the judgement which is ?no way to prosecution? arranged in CMK as the number 5271.Although The Assembly Investigation Committee is related with the punitive responsibilities of Prime Minister and Ministers and by using this committee TBMM uses the legal authorization, it has been seen that with politial ideas this committee is often misused and is estranged.Because of this,after accepting of investigation proposal of related Prime Minister and Ministers, it is certain that it is going to increase the effectiveness of the Assembly Investigation Committee if the committee is formed with criminal lawyers and the commission that won?t be affected by political ideas.