Sağlık personellerinde ortoreksiya nervoza ve ilişkili faktörler: Batman ili örneği
Orthorexia nervosa and related factors in healthcare personnel: The example of Batman province
Yazar: GAMZE GÜRBÜZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ EZEL BİLGE YERLİ
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics ; Halk Sağlığı = Public Health

Özet:
Amaç: Bu çalışma sağlık personellerinde Ortoreksiya Nervoza sıklığının ve ilişkili faktörlerin belirlenmesi amacıyla yapılmıştır.
Materyal ve Metot: Tanımlayıcı kesisel tipte olan bu araştırmaya  2023 yılında Ekim-Kasım aylarında Batman İluh Devlet Hastanesinde çalışan  340 sağlık personeli dahil edildi. Çalışmaya katılan bireylerin sosyodemografik bilgileri, antropometrik ölçümleri, beslenme bilgisini belirlemek amacıyla hazırlanan anket ve ortoreksiya nervoza eğilimlerini hesaplamak için ORTO-15 ölçeği, yüz yüze anket yöntemi uygulandı.  Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi Klinik Araştırmalar Etik Kurulunda ve Batman İl Sağlık Müdürlüğünden  gerekli izinler alındı. Araştırma kapsamında elde edilen veriler SPSS 25  programıyla değerlendirildi. Araştırmada tanımlayıcı istatistikler (sayı,yüzde,ortalama standart sapma),  kategorik değişkenlerin karşılaştırmalarında   Ki-kare Testi ve normal dağılmayan numerik verilerin karşılaştırılmasında ise  spearman korelasyon testi kullanıldı. İstatistiksel anlamlılık düzeyi olarak p<0.05 kabul edildi.
Bulgular: Katılımcıların %49.4'ü kadın, %52.4'ü evli ,%56.5'i 30 yaş ve üzerinde ve %93.5'inin eğitim düzeyi üniversite ve üzeri idi. Çalışmaya katılanların  %16.8 doktor, %46.2 hemşire/ebe, %37.1'i diğer sağlık personellerinden oluşmaktaydı. Sağlık personellerinin BKİ ortalamaları 25.1±3.7 olup BKİ grupları ile yaş, cinsiyet, medeni durum ve çocuk sahibi olma durumu arasında anlamlı ilişki mevcuttu.(p<0.001). Katılımcıların ortorektik eğilim oranı %17.6 bulundu. Bu çalışmada beslenme kanalı takip etme durumu, yemek planlama durumu, organik gıda tüketimi ve egzersiz yapma durumu ile ON eğilimleri arasında  anlamlı bir ilişki tespit edildi (p<0.05).
Sonuç: Ortoreksiya Nervoza'nın Amerikan Psikiyatri Derneğinde yeme bozukluğu kategorisinde yer alabilmesi için daha geniş kapsamlı çalışmalara ihtiyaç vardır.  Sağlık çalışanlarının özel bir grup olduğu sağlık beslenme davranışının bir takıntıya dönüşmemesi için ON hakkında farkındalık eğitimlerinin artırılması gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler:  Ortoreksiya nervoza, Sağlıklı beslenme, Sağlık personeli, Halk sağlığı, Yeme bozukluğu.

Abstract:
Aim: This study was conducted on medical personnel to determine the frequency of Orthorexia Nervosa, and related factors.
Material and method: This descriptive cross-sectional study included 340 healthcare personnel working at Batman Iluh State Hospital in October-November 2023. A questionnaire was prepared to determine the sociodemographic information, anthropometric measurements, and nutritional information of the individuals participating in the study, and the ORTO-15 scale, a face-to-face survey method, was applied to calculate orthorexia nervosa tendencies.  Necessary permissions were obtained from Atatürk University Faculty of Medicine Clinical Research Ethics Committee and Batman Provincial Health Directorate. The data obtained within the scope of the research were evaluated with the SPSS 25 program. In the research, descriptive statistics (number, percentage, average standard deviation), Chi-square Test was used for comparisons of categorical variables, and Spearman correlation test was used for comparison of non-normally distributed numerical data. P<0.05 was accepted as the level of statistical significance.
Results: 49.4% of the participants were women, 52.4% were married, 56.5% were 30 years old and over, and 93.5% had a university degree or higher. Of the participants in the study, 16.8% were doctors, 46.2% were nurses/midwives, and 37.1% were other healthcare personnel. The average BMI of healthcare personnel was 25.1±3.7, and there was a significant relationship between BMI groups and age, gender, marital status and having children (p<0.001). The orthorexic tendency rate of the participants was found to be 17.6%. In this study, a significant relationship was detected between nutritional channel following status, meal planning status, organic food consumption and exercise status and ON tendencies (p<0.05).
Conclusion:  More comprehensive studies are needed for Orthorexia Nervosa to be included in the eating disorder category in the American Psychiatric Association.  Awareness training about ON needs to be increased in order to prevent health nutrition behavior, of which healthcare professionals are a special group, from turning into an obsession.

Key Words: : Eating disorders, healthcare workers, healthy diet, Orthorexia nervosa,  public health.