Diyabet hastalarının tedaviye uyum düzeyleri ile sağlık hizmeti kullanımı ve yaşam kalitesini etkileyen faktörler
Factors affecting adherence to treatment and health care utilization and quality of life of patients with diabetes
Yazar: SERAP TAŞKAYA
Danışman: PROF. DR. BAYRAM ŞAHİN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sağlık Kurumları Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management
Dizin: Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Doktor-hasta ilişkileri = Physician patient relations ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy ; Tedavi = Treatment ; Uyum düzeyi = Adjustment level ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
Bu çalışma, diyabet hastalarının tedaviye uyum düzeyleri ile sağlık hizmeti kullanımı ve yaşam kalitesini etkileyen faktörleri belirlemek amacıyla yapılmıştır. Çalışma evrenini Aksaray ilinde faaliyet gösteren bir kamu hastanesine başvuran poliklinik hastaları oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama yöntemi olarak anket kullanılmıştır. Test-yeniden test sonucunda ulaşılan korelasyon katsayıları (r=0,76-0,96) ve Cronbach alfa katsayıları (0,73-0,97) anketin güvenilir olduğunu göstermiştir. Anket toplam 360 diyabet hastasına, yüz yüze anket yöntemi ile uygulanmıştır. 
Yapılan çoklu regresyon analizleri sonucunda, diyabet hastalarının tedaviye uyum düzeylerini, sağlık okur-yazarlığı, Sağlık İnanç Modeli, sağlık güvencesi durumu, eğitim seviyesi ve diyabetin tipinden etkilendiği bulunmuştur. Hastaların hastaneye yatış düzeyinin tedavinin tipi ve sağlık okur-yazarlığına bağlı olduğu; acil hizmet kullanımının komplikasyon, diyabetin süresi, tedavinin tipi, algılanan yarar ve sağlık okur-yazarlığına göre farklılık gösterdiği; poliklinik ziyaretinin eğitim ve sağlık okur-yazarlığına bağlı olduğu ve tedavi masraflarının eğitim, sağlık güvencesi tipi, tedavinin tipi, hekim-hasta ilişkisi ve sağlık okur-yazarlığına göre değişmektedir. Ayrıca fiziksel yaşam kalitesinin gelir, cinsiyet, diyabetin süresi, diyabetin tipi, komorbidite (ek hastalık) durumu, yarar ve ciddiyet algısı, sağlık okur-yazarlığı ve hekim hasta ilişkine göre değiştiği; ruhsal yaşam kalitesinin algılanan engel ve ciddiyetten, sağlık okur-yazarlığından, hasta-hekim ilişkisinden, tedaviye uyumdan ve acil servis kullanımından etkilendiği saptanmıştır. Araştırma sonuçlarının karar vericilere, sağlık yöneticilerine ve sağlık çalışanlarına diyabetin yönetimi ve hastalıkla mücadele konusunda kanıta dayalı önemli bilgiler sağlaması beklenmektedir.



Anahtar Kelimeler: Sağlık İnanç Modeli, Hekim-Hasta İlişkisi, Sağlık Okur-Yazarlığı, Tedaviye Uyum, Yaşam Kalitesi, Sağlık Hizmeti Kullanımı, Diyabet.

Abstract:
This study was conducted for the purpose of determining the factors affecting adherence to treatment and health care utilization and quality of life of patients with diabetes. Outpatients of a public hospital, which is located in Aksaray province, are the universe of the study. Questionnaire forms were used as the instruments for data collection in the study. Correlation coefficients (r=0,76-0,96) and Cronbach alpha coefficients (0,73-0,97) which were obtained at the end of test-retest method, indicated that the survey is reliable after all. The questionnaire was completed by 360 patients with diabetes during face to face interviews.
At the end of the multiple regression analyses, it was found out that adherence to treatment level was effected by health literacy, Health Belief Model, insurance status, education level and type of diabetes. The level of hospitalization depended on the type of treatment and health literacy; the emergency service use was differenced by complication, diabetes duration, type of treatment, perceived benefit and health literacy; polyclinic visit depended on the level of education and health literacy; and the treatment expenditures depended on education, insurance type, treatment type, patient-physician relationship and health literacy. Besides this, physical quality of life was changed by the income, gender, duration of diabetes, type of diabetes, co-morbidity, perceived benefit and seriousness, health literacy and patient-physician relationship; mental life quality was effected by perceived barrier and seriousness, health literacy, patient-physician relationship, adherence to treatment and emergency service use. The survey results are expected to provide important evidence-based information on diabetes management and war against disease for decision makers, health managers and health workers.



Key Words: Health Belief Model, Patient-Physician Relationship, Health Literacy, Adherence to Treatment, Quality of Life, Health Care Utilization, Diabetes.