Tarihi yapıların enerji verimli iyileştirilmesi için bir karar destek sistemi önerisi
A decision support system proposal for energy efficient improvement of historic buildings
Yazar: GÖKHAN GENÇ
Danışman: PROF. DR. FİGEN BEYHAN
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Enerji verimliliği = Energy efficiency ; Tarihi binalar = Historical buildings ; Yenileme = Renovation

Özet:
Kültürel mirasımızı oluşturan, tescillenmiş tarihi yapıların gelecek nesillere aktarılması son derece önemlidir. Ancak mevcut tarihi yapılar özellikle günümüz yaşam standartlarında konfor şartları açısından gerekli koşulları sağlayamamakta ve çağımızın gerisinde kalmaktadırlar. Bu bağlamda tarihi yapıların tekrardan yenilenerek, özellikle enerji verimliliği bağlamında günümüze kazandırılması ve böylece sürdürülebilirliklerinin devam ettirilmesi gerekmektedir. Buda tarihi yapıların enerji verimli iyileştirilmesinde birçok problemin eş zamanlı düşünüldüğü, çeşitli karar mekanizmalarına olan ihtiyacı ortaya çıkarmaktadır. Bu tez çalışmasında tarihi yapıların sürdürülebilirliğini destekleyebilmek ve enerji verimli iyileştirilmeleri hususundaki mevcut yaklaşımların ve çalışmaların uygulamalarda etkin bir şekilde yer bulabilmesi amacıyla bir karar destek sistemi geliştirilmiştir. Çalışmada ilk olarak sistematik bir şekilde geniş kapsamlı bir literatür taraması yapılmış, tarihi yapılarda enerji etkinlik bağlamında yapı tipi, müdahale kapsamı ve yapıya etki düzeyi açısından tarihi yapı müdahale türlerine dair değerlendirmelerin yapıldığı, detaylı tablolar hazırlanmıştır. Bu değerlendirme tabloları ile müdahaleler ve müdahalelerin performansının değerlendirilmesinde tercih edilen yöntemler hususlarında ayrıntılı bir veri tabanı oluşturulmuştur. İkinci olarak, Avrupa'daki farklı iklim bölgelerinde gerçekleştirilen uygulama örnekleri incelenmiş, koruma yaklaşımları, mevzuatlar bağlamında karşılaşılan kısıtlılıklar ve sınırları belirleyen özel durumlar, uygulama biçimleri, kullanılan yöntemler ve malzemeler tespit edilmiştir. Daha sonra tarihi yapılarda enerji verimliliği odaklı geniş kapsamlı uygulamalar gerçekleştiren ve yasal platformlarda da kabul gören koruma kuruluşlarınca yapılan müdahalelerin etki düzeylerini ortaya koyan derecelendirme yaklaşımları irdelenmiş ve bu bağlamda bir ölçek önerisi geliştirilmiştir. Tüm bu işlem adımları ile birlikte sonuç olarak farklı türlerde, farklı yapılarda ve farklı miras değerlerine sahip olan tarihi yapıların enerji verimli iyileştirme süreçlerinde tasarımcılara, uygulamacılara ve denetçilere etkin bir kılavuz olması planlanan karar destek sistemi üretilmiştir. Karar destek sisteminin işlerliği Design Builder programı kullanılarak sivil mimari örneği bir yapı üzerinde sınanmış, elde edilen sonuçlarla beraber böyle bir karar destek sisteminin kullanılmasının tarihi yapıların sürdürülebilirliği ve enerji verimli iyileştirilmesi açısından önemli olduğu sonucuna varılmıştır.

Abstract:
It is extremely important to transfer the registered historical structures that make up our cultural heritage to future generations. However, existing historical buildings cannot provide the necessary conditions in terms of comfort, especially in today's living standards and they lag behind our age. In this context, it is necessary to renew historical buildings, especially in the context of energy efficiency and thus maintain their sustainability. This reveals the need for various decision mechanisms in which many problems are considered simultaneously in the energy efficient improvement of historical buildings. In this thesis, a decision support system has been developed in order to support the sustainability of historical buildings and to find effective use of existing approaches and studies on energy efficient improvements. In the study, first of all, a comprehensive literature review was made in a systematic way and detailed tables were prepared in which historical building intervention types were evaluated in terms of energy efficiency in historical buildings, the scope of the intervention and the level of impact on the building. With these rubrics, a detailed database of interventions and preferred methods for evaluating the performance of interventions has been created. Secondly, the application examples in different climatic regions in Europe were examined, the protection approaches, the limitations encountered in the context of the legislation and the special situations that determine the boundaries, the application forms, the methods and materials used were determined. Then, the rating approaches that reveal the effect levels of the interventions made by conservation organizations that carry out energy efficiency-oriented comprehensive applications in historical buildings and are also accepted in legal platforms were examined and a scale proposal was developed in this context. As a result, a decision support system, which is planned to be an effective guide to designers, practitioners and auditors in the energy efficient improvement processes of historical buildings of different types, different structures and different heritage values, has been produced with all these process steps. The functionality of the decision support system was tested on a civil architectural example building using the Design Builder program, and it was concluded that the use of such a decision support system is important for the sustainability and energy efficient improvement of historical buildings.