Beden eğitimi ve spor öğretmenlerinin fair play öğretim öz-yeterliklerinin incelenmesi: bir ölçek geliştirme çalışması
Investigation of PE teachers' fair play teaching self-efficacy: a scale development study
Yazar: İSMAİL AKTAŞ
Danışman: PROF. DR. GÜLFEM SEZEN BALÇIKANLI
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Beden Eğitimi ve Spor Eğitimi Anabiilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Spor = Sports
Dizin: Beden eğitimi ve spor dersi = Physical education and sports lesson ; Branş öğretmenleri = Branch teachers ; Fair play = Fair play ; Ölçek geliştirme = Scale development ; Ölçekler = Scales ; Öz yeterlilik = Self-efficacy ; Öğretmen yeterliliği = Teacher proficiency ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Beden eğitimi ve spor dersi, öğrencilerin fiziksel, bilişsel ve duyuşsal gelişimlerine katkı sağlamanın yanı sıra sosyal ve ahlaki gelişime olan desteği ile toplumun bireyden beklediği karakter oluşumunu sağlayabilmekte, böylece eğitimin genel amacını gerçekleştirme eğilimine sahip sayısız fırsat sunmaktadır. Bir müfredat dersinden daha fazlasını ifade eden beden eğitimi ve sporda, bireyin bütünsel gelişim süreci için odak tema olarak belirlenen en önemli unsurlardan biri de "fair play"dir. Bir yaşam ideali olan bu anlayışın öğretim süreci ise hem beden eğitimi ve spor, hem eğitim, hem de toplumsal düzen için önem arz etmektedir. Dolayısıyla bu çalışmada; beden eğitimi ve spor öğretmenlerinin, fair play öğretim sürecini etkili bir şekilde yürütebilmeye yönelik inançlarını temsil eden fair play öğretim öz-yeterliklerini değerlendirmek amaçlanmıştır. Bu amaç kapsamında bir ölçme aracı geliştirilmiş ve beden eğitimi ve spor öğretmenlerinin öğretim süreçlerini ilgilendiren mesleki ve ahlaki bazı özellikleri (toplumsal değerler, öğretmen özerkliği, ahlaki kimlik, duygusal emek, duygusal tükenme) ile ilişkileri incelenmiştir. Araştırma, beden eğitimi ve spor öğretmenlerinden oluşan çalışma grubu ile üç aşamada yürütülmüştür. İlk aşamada açımlayıcı faktör analizi (n=348), ikinci aşamada doğrulayıcı faktör analizi (n=203) ve son aşamada fair play öğretim öz-yeterliği ile diğer özelliklerin ilişkileri incelenmiştir. Veri toplama aracı olarak; çalışma kapsamında geliştirilen "Beden Eğitimi ve Spor Öğretmenlerinin Fair Play Öğretim Öz-Yeterliği Ölçeği"nin yanı sıra, "Ahlaki Kimlik Ölçeği", "Değerler Ölçeği-Toplumsal Değerler alt boyutu", "Öğretmen Özerklik Ölçeği", "Duygusal Emek Ölçeği", "Maslach Tükenmişlik Envanteri-Eğitimci Formu-Duygusal Tükenme alt boyutu" kullanılmıştır. Geçerlik analizleri kapsamında ölçeğin yapısının dört boyut ve 36 maddeden oluştuğu ve toplam varyansın %68.39'unu açıkladığı gözlenmiştir. Maddelerin faktör yüklerinin kriter değerler doğrultusunda kabul edilebilir olduğu görülmüştür (,41 ile ,91 aralığında). Doğrulayıcı faktör analizi sonucunda yapının uyum iyiliği indekslerinin literatür eşliğinde kabul edilebilir olduğu anlaşılmıştır (Birinci düzey DFA-RMSEA=,082; İkinci düzey DFA-RMSEA=,083). Güvenirlik analizleri, madde toplam test korelasyonlarının (,61 ile ,87 aralığında) ve Cronbach alfa değerlerinin (,904 ile ,975 aralığında) eşik değerlerin üzerinde olduğunu göstermiştir. Korelasyon analizi sonucunda beden eğitimi ve spor öğretmenlerinin fair play öğretim öz-yeterliklerinin araştırmaya dahil edilen diğer özelliklerle ilişkili bir yapıda olduğu görülmüştür. Ayrıca regresyon analizi sonucunda seçilen özelliklerin fair play öğretim öz-yeterliğini yordayan değişkenler olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak fair play öğretim öz-yeterliğini değerlendirebilmek için geliştirilen ölçme aracının geçerli ve güvenilir olduğu kanıtlanmış ve bu yapının öğretim sürecini etkileyen özelliklerle ilişkili olduğu anlaşılmıştır.

Abstract:
PE contributes to the physical, cognitive and affective development of students, as well as providing numerous opportunities that can provide the character development that society expects from the individual with its support for social and moral development, and thus tend to realize the general purpose of education. In PE, which express more than a curriculum lesson, one of the most important elements determined as the focal theme for the holistic development process of the individual is "fair play". The teaching process of this mentality, which is an ideal of life, is of great importance for PE, education and social order. Therefore, the aim of this study is to evaluate the fair play teaching self-efficacy, which represents the beliefs of physical education and sports teachers to carry out the fair play teaching process effectively. Within the scope of this purpose, a measurement tool was developed and the relations with some professional and moral characteristics (social values, teacher autonomy, moral identity, emotional labor, and emotional exhaustion) of PE teachers were examined. The study was carried out in three stages with a study group consisting of PE teachers. In the first stage, exploratory factor analysis (n=348), in the second stage, confirmatory factor analysis (n=203) and in the last stage, the relationships between fair play teaching self-efficacy and other characteristics were examined. As a data collection tools; "PE Teachers' Fair Play Teaching Self-Efficacy Scale", "Moral Identity Scale", "The Values Scale-Social Values sub-dimension", "Teacher Autonomy Scale", "Emotional Labor Scale", "Maslach Burnout Inventory-Educators Survey Emotional Exhaustion sub-dimension" was preferred. Within the scope EFA, it was observed that the structure of the scale consisted of four dimensions and 36 items and explained 68.39% of the total variance. The factor loadings of the items were found to be acceptable in line with the criteria values (between ,41 and ,91). As a result of CFA, it was understood that the goodness of fit indices of the structure were acceptable in the light of the literature (First level CFA-RMSEA=.082; Second level CFA-RMSEA=.083). Reliability analyzes showed that item-total test correlations (between .61 to .87) and Cronbach alpha values (between .904 to .975) were above the criteria values. As a result of the correlation analysis, it was understood that the fair play teaching self-efficacy was related to the other characteristics included in the research. In addition, as a result of the regression analysis, it was determined that the selected characteristics are the variables that predict fair play teaching self-efficacy. As a result, fair play teaching self-efficacy has proven to be valid and reliable, and it has been understood that this structure is related to the features that affect the teaching process.