Tiroid cerrahisi sonrası yaşam kalitesi /
Yazar: SELİM DOĞAN
Danışman: PROF. DR. YEŞİM ERBİL
İstanbul Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Genel Cerrahi Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2015
Konu: Genel Cerrahi = General Surgery
Dizin: Anksiyete = Anxiety ; Depresyon = Depression ; Tiroid bezi = Thyroid gland ; Tiroid hastalıkları = Thyroid diseases ; Tiroidektomi = Thyroidectomy ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
Amaç: Toplumda tiroid bezinde nodül saptanma sıklığı % 50 civarındadır. Bunların önemli bir kısmı da, cerrahi tedavi gerektirmektedir. Tiroid hastalıkları nedeni ile yapılan cerrahi yöntemler, ameliyat sonrası komplikasyonlar ve uzun dönem takip sonuçlarına ilişkin literatürde çok sayıda çalışma bulunmaktayken, tiroid cerrahisi sonrası hastaların yaşam kalitelerinin nasıl etkilendiği konusunda çok az sayıda yayın bulunmaktadır. Bu çalışmanın amacı, tiroid cerrahisi sonrası hastaların yaşam kalitelerinin nasıl etkilendiğini ve yaşam kalitelerini etkileyen (sosyodemografik, klinik özellikler ve psikolojik durum) faktörleri araştırmaktır.
Gereç ve Yöntem: İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi Genel Cerrahi Anabilim Dalı E Servisinde tiroid patolojisi nedeni ile cerrahi tedavi planlanan ve total tiroidektomi yapılacak olan toplam 112 hasta çalışmaya dahil edilmiş olup, 11 hasta daha sonra çeşitli sebeplerle çalışma dışı bırakılmıştır. Toplam 101 hastaya ameliyat öncesi sosyodemografik bilgiler, hastalık bulguları, klinik bulguları ve psikolojik durumuna ilişkin soruları içeren yarı yapılandırılmış bir anket formu ve WHO yaşam kalitesi ölçeği ile Hastane Anksiyete ve Depresyon ölçekleri uygulanmıştır. Hastaların psikolojik durumunu değerlendirmeye yönelik planlama Konsültasyon Liyezon Psikiyatrisi Bilim Dalı'ndan görüş alınarak gerçekleştirilmiştir. Ameliyat sonrası erken dönemde (ilk 1 ay içerisinde) yani hastaların hipotiroidik oldukları dönemde ve ameliyat sonrası geç dönemde (ameliyat sonrası 4-6 ay arası) yani hastaların ötiroidik oldukları dönemde veriler tekrar toplanmıştır. Sonuçlar SPSS 21.0 programı kullanılarak istatistiksel olarak analiz edilmiştir. Verilerin sayı ve yüzde dağılımları yapılmıştır. Yaşam kalitesi, anksiyete, depresyon puan ortalamalarındaki fark, düzeyinin değişimi, tekrarlı ölçümlerdeki fark Friedman Testi ile değerlendirilmiştir.  Test sonucunda anlamlı çıkan sonuçların hangi ölçüm dönemleri arasında olduğunu tespit etmek için Wilcoxon Testi kullanılmıştır. Yaşam kalitesini etkileyen faktörleri belirlemek için t-testi, Spearman's rho ve ki kare testleri kullanılmıştır. P<0.05 değeri anlamlı olarak kabul edilmiştir.
Bulgular: Çalışmaya 1 Mayıs 2012 ve 30 Eylül 2014 tarihleri arasında dahil edilen 101 hastanın sonuçları istatistiksel olarak analiz edilmiştir.  Hastaların yaş ortalaması 45.23±12.74 (20-78), ortanca yaş 44 idi. Hastaların 26 (%25.7)'sı erkek, 75 (%74.3)'i kadındı. Otuzdört  
(%45.9) hasta MNG, 10 (%13.5) hasta MNTG, 30 (%40.5) hasta tiroid kanseri tanısıyla opere edildi. Hastaların hastalık süresi 43.20±64.47(1-96) ay ortanca 24 ay idi. Hastaların tümüne bilateral total tiroidektomi ameliyatı yapıldı. Hastaların ameliyat sonrası histopatolojilerinde 58 hastada (%57.4) malignite rastlanırken, 43 hastanın (%42.6) patolojisi benign olarak değerlendirildi. Kırksekiz hasta (%47.5) hastalığı hakkında yeterli bilgiye sahip iken, 53 hasta (%52.5) hastalığı hakkında yeterli bilgiye sahip değildi. Elli yedi hasta (%56.4) hastalığın ortaya çıkışını psikolojik sebeplere (üzüntü, sıkıntı, stres, duygusal durum, kişilik yapısı, olumsuz düşünme vb.) bağlamaktaydı. Hastaların ameliyat öncesi anksiyete ve depresyon düzeyleri ve yaşam kalitesi değerlendirildiğinde; anksiyete puanı ortalaması 7.56±4.23 (1-18) ve depresyon puanı ortalaması 5.89±4.07 (0-17) olarak bulundu. Anksiyete ve depresyon kesme puanına göre değerlendirildiğinde pre-op hastaların %22.8'inde (n:23) anksiyete riski,  %31.7'sinde (n:32) depresyon riski saptandı. Yaşam kalitesinin genel sağlık puanı ortalaması 6.72±1.53 (3-10), fiziksel alan puanı ortalaması 22.81±2.77 (17-31), psikolojik alan puanı ortalaması 21.69±2.78 (15-28), sosyal alan puanı ortalaması 11.10±1.94 (5-15), çevre alanı puanı ortalaması 27.86±4.30 (18-39) olarak bulundu. Hastaların ameliyat sonrası erken dönem anksiyete ve depresyon düzeyleri ve yaşam kalitesi değerlendirildiğinde; anksiyete puanı ortalaması 5.46±3.84 (0-19) ve depresyon puanı ortalaması 3.79±3.69 (0-17) olarak saptandı. Anksiyete ve depresyon kesme puanına göre değerlendirildiğinde hastaların %7.9'unda (n:8) anksiyete riski,  %16.8'inde (n:17) depresyon riski saptandı. Yaşam kalitesinin genel sağlık puanı ortalaması 7.05±1.45 (4-10), fiziksel alan puanı ortalaması 22.84±2.83 (14-29), psikolojik alan puanı ortalaması 21.67±2.32 (16-27), sosyal alan puanı ortalaması 10.89±1.96 (5-15), çevre alanı puanı ortalaması 28.56±4.18 (18-40) olarak bulundu. Hastaların ameliyat öncesi geç dönemde anksiyete ve depresyon düzeyleri ve yaşam kalitesi değerlendirildiğinde; anksiyete puanı ortalaması 5.09±3.14 (0-15) ve depresyon puanı ortalaması 3.18±3.20 (0-13) olarak saptandı. Anksiyete ve depresyon kesme puanına göre değerlendirildiğinde hastaların %5.9'unda (n:6) anksiyete riski,  %13.9'unda (n:14) depresyon riski saptandı. Yaşam kalitesinin genel sağlık puanı ortalaması 7.43±1.34 (4-10), fiziksel alan puanı ortalaması 23.59±2.70 (17-35), psikolojik alan puanı ortalaması 21.75±2.34 (14-29), sosyal alan puanı ortalaması 11.23±1.94 (6-15), çevre alanı puanı ortalaması 29.30±3.96 (16-40) olarak bulundu. Hastaların halsizlik, nefes darlığı, ses kısıklığı, yutkunma güçlüğü, çarpıntı, yorgunluk, boğaz ağrısı ve uykusuzluk belirtilerinin ameliyat öncesi düzeyleri, ameliyat sonrası erken ve geç döneme göre yüksek olduğu ve ameliyat sonrası belirti düzeylerinin azaldığı, dönemler arasında farkın istatistiksel olarak anlamlı olduğu saptanmıştır (p<0.05).
Hastaların ameliyat öncesi anksiyete ve depresyon düzeyi ameliyat sonrası erken ve geç döneme göre yüksek olduğu ve ameliyat sonrası erken ve geç dönem anksiyete düzeyi dışında diğer tüm dönemler arasında farkın istatistiksel olarak anlamlı olduğu saptanmıştır (p<0.05). Hastaların yaşam kalitesinin genel sağlık, fiziksel ve çevresel alanlarda postop erken ve geç döneme göre preop dönemde düşük olduğu bulunmuştur. Bu üç alanda postop geç dönemde yaşam kalitesi puanları preop ve erken döneme göre yükselmiş ve aradaki farkın istatistiksel olarak anlamlı olduğu saptanmıştır (p<0.05).
Sonuç: Tüm bu sonuçlar incelendiğinde total tiroidektomi ameliyatı planlanan hastaların ameliyat öncesi dönemde klinik semptomlarının, anksiyete ve depresyon düzeyleri ile anksiyete ve depresyon risklerinin yüksek olduğu ve bu sonuçların ameliyat sonrası erken dönemde düzelmeye başladığı ve ameliyat sonrası geç dönemde ise; semptomların daha da azaldığı, anksiyete ve depreyon riskleri ve puan ortalamalarının daha da azaldığı görülmektedir. Yaşam kalitesi değerleri incelendiğinde ise; ameliyat öncesi dönemde hastaların yaşam kalitesi puanlarının düşük olduğu ve ameliyat olduktan sonra yaşam kalitelerinin arttığı ve ameliyat sonrası geç dönemde ise; istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yaşam kalitelerinde artış olduğu tespit edilmiştir. Hastaların ameliyat öncesi dönemde ameliyat olmaktan korkmaları, hastalıkları hakkında yetersiz bilgiye sahip olmaları ve ameliyat öncesi zaten var olan psikiyatrik hastalıkları,  ameliyat öncesi yaşam kalitelerinin daha düşük olmasına sebep olmaktadır. Ameliyat sonrası erken dönemde ise; komplikasyonların olmaması, ameliyat sonrası bir sıkıntı yaşamamalarının, anksiyete ve depresyon puanlarının azalmasına ve yaşam kalitelerinin artmasına, ameliyat sonrası geç dönemde ise; geçen zaman ile yaşantılarının eski haline dönmesinin, yaşam kalitelerinin daha da artarak, anksiyete ve depresyon risklerinin iyice azalmasına neden olduğunu düşünüyoruz.

Abstract:
Objective: The prevalence of nodules detected in thyroid gland is approximately 50% in general population. A significant number of these cases requires surgical treatment. While there are lots of studies on the surgical methods for thyroid diseases, post-thyroidectomy complications and the results of long-term patient follow-up, how patients' quality of life (QoL) is affected after thyroid surgery has not taken adequate interest. The aim of this study is to research how patients' QoL is affected and the affecting  factors (socio-demographic, clinical features and psychological situation).
Materials and Methods: 112 patients who are planned to have total thyroidectomy at Istanbul University Istanbul Faculty of Medicine Department of General Surgery Ward E participated in this study. 11 patients are excluded from the study due to various reasons. Before the surgery, a semi-structured questionnaire investigating patients' sociodemographic information, clinical findings, and psychological situation, WHOQOL-BREF and Hospital Anxiety and Depression scale were given to the participating 101 patients. Evaluation of the psychological situation of the patients were planned with the consultancy of the Liaison Psychiatry service. The data was recollected in the early postoperative period (first month after surgery), when the patients are hypothyroidic, and in the late postoperative period (4-6 months after surgery). The results are analyzed statistically using SPSS 21.0. The number distribution and the percent distribution of the data are calculated. The difference of the averages between the scores of QoL, anxiety, depression, the alteration of score and the difference between repetitive scorings are analyzed by Friedman Test. In order to determine the time periods between which the test results are significant, Wilcoxon Test is used. T-test, Spearman's rho and chi-squared tests are used for determining the affecting factors on QoL. P<0.05 is accepted as the level of statistical significance.
Results: The results of 101 patients who got involved in the study between 1 May 2012 and 30 September 2014 were analyzed statistically. The mean age of the patients was 45.23±12.74 (20-78) and the median age was 44.26 (25.7%) patients were male, the remaning 75 (74.3%) were female. The indications for operations were multinodular goiter (MNG) for 34 (45.9%) patients, toxic multinodular goiter (TMNG) for 10 (13.5%) patients and thyroid cancer for 30 (40.5%) patients. The mean duration of their diseases was 43.20±64.47(1-96) months, the median duration was 24 months. Total thyroidectomy was performed on all of the patients.
Postoperative histopathology indicated malignancy in 58 (57.4%) patients whereas the pathology of 43 (42.6%) patients were evaluated as benign. 48 (47.5%) patients had a decent knowledge on their disease, while 53 (52.5%) patients did not. 57 (56.4%) patients attributed the manifestation of their diseases to psychological reasons such as despair, adversity, psychological stress, emotional situation, characteristics and pessimism. When patients' preoperative levels of anxiety, depression and QoL  were analyzed, the mean anxiety score was found 7.56±4.23 (1-18) and the mean depression score 5.89±4.07 (0-17). According to the cutoff score for anxiety and depression, the risk of anxiety and depression were detected in 22.8% (n:23) and  31.7% (n:32) of preoperative patients, respectively. It was found to be 6.72±1.53 (3-10) as the mean health score of QoL, 22.81±2.77 (17-31) as the mean score in physical field, 21.69±2.78 (15-28) in psychological field, 11.10±1.94 (5-15) in social field and 27.86±4.30 (18-39) in environmental field. When patients' early postoperative levels of anxiety, depression and QoL  were analyzed, the mean anxiety score was found 5.46±3.84 (0-19) and the mean depression score 3.79±3.69 (0-17). According to the cutoff score for anxiety and depression, the risk of anxiety and depression were detected in 7.9% (n:8) and  16.8 % (n:17) of preoperative patients, respectively. It was found to be 7.05±1.45 (4-10) as the mean health score of QoL, 22.84±2.83 (14-29) as the mean score in physical field, 21.67±2.32 (16-27) in psychological field, 10.89±1.96 (5-15) in social field and 28.56±4.18 (18-40) in environmental field. When patients' late postoperative levels of anxiety, depression and QoL  were analyzed, the mean anxiety score was found 5.09±3.14 (0-15) and the mean depression score 3.18±3.20 (0-13). According to the cutoff score for anxiety and depression, the risk of anxiety and depression were detected in 5.9% (n:6) and 13.9% (n:14) of preoperative patients, respectively. It was found to be 7.43±1.34 (4-10) as the mean health score of QoL, 23.59±2.70 (17-35) as the mean score in physical field, 21.75±2.34 (14-29) in psychological field, 11.23±1.94 (6-15) in social field and 29.30±3.96 (16-40) in environmental field. The levels of the symptoms exhaustion, dyspnea, hoarseness, dysphagia, palpitation, fatigue, sore throat and sleeplessness were found to be higher before the surgery compared to the early and late postoperative periods and the symptoms diminished after the surgery.  The difference between the periods was found statistically significant (p<0.05). Patients' preoperative levels of anxiety and depression were higher than their early and late postoperative levels of anxiety and depression. The difference between the levels of anxiety and depression at all periods was found to be statistically significant (p<0.05) excluding the difference between early and late postoperative periods.
The QoL of patients were low in preoperative period in the fields of health, physics and environment. Regarding these three fields, the QoL scores increased at the late postoperative period compared to the ones in preoperative and early postoperative periods and the difference was statistically significant (p<0.05).
Conclusion: After examining all these results, it is observed that patients who are planned to have a total thyroidectomy  have high levels of depression, anxiety and clinical symptoms and high risks of developing depression or anxiety. These results ameliorate at early postoperative period and the symptoms improve a lot more, the risks of anxiety and depression and the mean scores decrease more and more at late postoperative period. When QoL is examined, the scores obtained at preoperative period are low, QoL increases after the surgery and the increase at the late postoperative period is found to be at a statistically significant level. We think that patients' fear of having an operation, having insufficent knowledge on their diseases or pre-existing psychiatric disorders may result in low QoL in preoperative period; experiencing no complications or distress results in a decrease in anxiety and depression scores, an increase in QoL in early postoperative period; and in late postoperative period, their lives becoming the way it used be as time passes results in a further increase in patients' QoL and decrease in anxiety and depression risks.