Teogoni, kozmogoni, antropogoni ve eskatoloji açısından Türk mitolojisi ve İslam dini arasındaki benzerlikler
Similarities between Turkish mythology and İslamic religion in terms of theogony, cosmogony, anthropogony and eschatology
Yazar: GÖKSU GÖNER
Danışman: PROF. DR. SALİH YILMAZ
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Tarih = History
Dizin: Antropogoni = Anthropogonic ; Eskatoloji = Eschatology ; Kozmogoni = Cosmogony ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Mitoloji = Mitology ; Teogoni = Theogony ; Türk mitolojisi = Turkish mythology ; İslamiyet = Islam

Özet:
Mitoloji kavramının temel konularından olan teogoni, kozmogoni, antropogoni ve eskatoloji mefhumları, ait oldukları toplumun düşünce yapısını ve inanç sistemini yansıtması bakımından önemlidir. Tarih boyunca Tanrı'nın vasıfları, kâinatın ve insanın yaradılışı, kişinin ölümü ve kıyamet gibi konular; insan zihnini meşgul eden düşünceler arasında yerini almıştır. Bu düşünceler zamanla toplumların mitlerini oluşturmuştur. Böylece mitoloji ve din sağlam köklerle birbirine bağlanmıştır. Araştırmanın temel konusu; teogoni, kozmogoni, antropogoni ve eskatoloji çerçevesinde eski Türk dini ve İslâm dini arasındaki benzerliklerdir. Türk mitolojisindeki Tanrı anlayışı büyük oranda İslâm dinindeki Allah inancına benzemektedir. Özellikle Tanrı'nın vasıfları konusunda Kök Tenğri'nin ve Allah'ın benzer sıfatlara sahip olduğu görülmektedir. Kozmogoni hususunda Türk mitolojisinde yer alan anlatıların, Ayet-i Kerîmeler ile benzerlikler gösterdiği dikkat edilmesi gereken bir durumdur. Kozmogoni alanında; başlangıçta evrenin durumu, göklerin ve yerin yaratılması, göğün katları, göğün direği, göğün biçimi gibi konularda, Türk mitolojisi ve İslâm dini arasındaki benzerlikler karşılaştırılmıştır. Kozmogoni sahasında olduğu gibi insanın yaradılışını inceleyen antropogoni alanında da Türk mitolojisine ait destanlar ile Kur'ân'da geçen ayetler ve İslâm dinine ait anlatılar arasında önemli benzerlikler söz konusudur. Antropogoni sahasında; insanın yaratılışı, kadının yaratılışı ve cennetten çıkarılış gibi konular İslâm dini ve Türk mitolojisi çerçevesinde benzerliklerin mukayese edildiği konular arasındadır. Evrenin, acunun ve insanın yok oluşunu irdeleyen eskatoloji sahasında da İslâm dini ve Türk mitolojisi arasında ciddi anlamda benzerlikler bulunduğu görülmektedir. Eskatoloji alanında; ölüm, ölümden sonraki hayat, tufan hadisesi, kıyamet anlatıları gibi konular Türk mitolojisi ve İslâm dini arasındaki benzerliklerin tespiti için mukayese edilmiştir.

Abstract:
The concepts of theogony, cosmogony, anthropogony and eschatology, which are the main subjects of the concept of mythology, are important in terms of reflecting the mentality and belief system of the society they belong to. Throughout history, subjects such as the attributes of God, the creation of the universe and human, the death of the person and the apocalypse has taken its place among the thoughts that occupy the human mind. These thoughts have formed the myths of societies over time. Thus, mythology and religion are connected by strong roots. The main subject of the research is the similarities between the old Turkish religion and the religion of Islam within the framework of theogony, cosmogony, anthropogony and eschatology. The understanding of God in Turkish mythology is largely similar to the belief in Allah in Islam. It is seen that Kök Tenğri and Allah have similar attributes, especially regarding the attributes of God. It should be noted that the narratives in Turkish mythology about cosmogony show similarities with the verses in the Qur'an. In the field of cosmogony; the similarities between Turkish mythology and Islam religion were compared in subjects such as the beginning state of the universe, the creation of the heavens and the earth, the layers of the sky, the pillar of the sky, the shape of the sky. As in the field of cosmogony, there are important similarities between the epics of Turkish mythology and the verses of the Qur'an and the narratives of the Islamic religion in the field of anthropogony, which examines the creation of man. In the field of anthropogony; The subjects such as the creation of man, the creation of woman and the expulsion from heaven are among the subjects in which similarities are compared within the framework of Islam and Turkish mythology. It is seen that there are serious similarities between the religion of Islam and Turkish mythology in the field of eschatology, which examines the extinction of the universe, world and man. In the field of eschatology; Subjects such as death, life after death, flood and apocalypse narratives were compared to determine the similarities between Turkish mythology and Islam.