Dezavantajlılığın bir adım ötesi: Engelli çocuk sahibi kadınların yaşadıkları güçlüklerin incelenmesi ve sosyal politika önerileri
One step beyond disadvantages: Examination of the challenges of women with disabled children and social policy recommendations
Yazar: ABDULKADİR YÜKSEL
Danışman: PROF. DR. YÜCEL UYANIK
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Sosyal Hizmet = Social Work ; Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations
Dizin: Ana-çocuk etkileşimi = Mother-child interaction ; Bakım verme yükü = Caregiver burden ; Engelli çocuklar = Disabled children ; Kadın sorunları = Women problems ; Sosyal politika = Social policy ; Ölçekler = Scales

Özet:
Araştırmanın amacı, engelli çocuk sahibi kadınların yaşadıkları güçlükleri bütüncül bir bakış açısıyla incelemek ve araştırmadan elde edilen bulgular doğrultusunda sosyal politika önerileri sunmaktır. Karma yöntem araştırması olarak tasarlanan araştırmada nicel ve nitel araştırma yöntemlerinden yararlanılmıştır. Araştırmada karma yöntem araştırma desenlerinden açımlayıcı sıralı desen kullanılmıştır. Bu sebeple öncelikle araştırmanın nicel aşaması gerçekleştirilmiş ve nicel veriler ışığında nitel aşama şekillendirilmiştir. Araştırmanın nicel aşamasında kullanılmak üzere alan yazında araştırmanın amacına uygun ölçme aracına rastlanılamadığı için "Engelli Çocuk Sahibi Kadınların Yaşadıkları Güçlükleri Belirleme Ölçeği" araştırmacı tarafından geliştirilmiştir. Ölçek geliştirme sürecinde öncelikle kapsam geçerliliğini sağlamak amacıyla 20 uzman görüşüne başvurulmuştur. Daha sonra yapı geçerliliğini sağlamak için 1046 örneklem üzerinden açımlayıcı faktör analizi ve 318 örneklem üzerinden doğrulayıcı faktör analizi yapılmıştır. Ölçeğin güvenirlilik analizi için iç tutarlılık katsayısı analizine başvurularak Cronbach Alfa değeri hesaplanmıştır. Bu bağlamda ölçeğin yeterli psikometrik özellikler ile yüksek derecede geçerlilik ve güvenirlilik göstergelerine sahip bir ölçme aracı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmanın nicel aşamasında örneklemi oluşturan 392 engelli çocuk sahibi kadın ile ölçek uygulaması yapılmıştır. Nitel aşamada ise açık uçlu soruların yer aldığı yarı yapılandırılmış görüşme formu yardımıyla 20 engelli çocuk sahibi kadından veri toplanmıştır. Araştırmanın nicel verilerinin analizinde SPSS (Statistical Package for the Social Sciences) programı, nitel verilerin analizinde ise MAXQDA programı kullanılarak elde edilen bulgular çizelgeler, şekiller, kod haritaları ve direk katılımcı ifadeleri eşliğinde sunulmuştur. Araştırma sonucunda engelli çocuk sahibi kadınların yüksek düzeyde güçlük yaşadıkları ve güçlüklerin yoğunluk sırasına göre; duygusal, ekonomik, fiziksel ve sosyal boyutta olduğu görülmüştür. Yaşanılan güçlük düzeyinin ve boyutlarının demografik özelliklere göre farklılaştığı sonucuna ulaşılmıştır. Engelli çocuk sahibi kadınların yaşadıkları bazı güçlükler; umutsuz mutsuz ve çaresiz ruh hali, endişe ve kaygı düzeylerinin yüksek olması, ek harcamalar sebebiyle gelir yetersizliği, işgücü piyasalarından uzaklaşma ve bakım yükünün çalışma hayatına girişi engellemesi,  engelli çocuğun bakım güçlüğü ve bağımlılığının getirdiği sağlık sorunları, sosyal dışlanma ve ayrımcılığa maruz kalma, aile içi sorunlar ve yalnızlaşma, çalışan kadınlara yönelik uygulanan sosyal politikaların yetersizliği şeklinde ifade edilebilir. Ayrıca engelli çocuk sahibi kadınların beklentileri ve önerileri doğrultusunda mevcut sosyal politikalarda değişiklikler ve yeni sosyal politika önerileri sunulmuştur.

Abstract:
The aim of the research is to examine the difficulties experienced by women with children with disabilities from a holistic perspective and to offer social policy recommendations in line with the findings of the research. In the research, which was designed as a mixed method research, quantitative and qualitative research methods were used. Explanatory sequential design, one of the mixed method research designs, was used in the research. For this reason, firstly, the quantitative stage of the research was carried out and the qualitative stage was shaped in the light of quantitative data. Since the appropriate measurement tool for the purpose of the research could not be found in the literature to be used in the quantitative phase of the research, the "Identification of the Difficulties Experienced by Women with Disabled Children" scale was developed by the researcher. In the scale development process, firstly, 20 expert opinions were consulted in order to ensure content validity. Then, exploratory factor analysis was performed on 1046 samples and confirmatory factor analysis was performed on 318 samples to ensure construct validity. For the reliability analysis of the scale, the Cronbach Alpha value was calculated by using the internal consistency coefficient analysis. In this context, it has been concluded that the scale is a measurement tool with sufficient psychometric properties and a high degree of validity and reliability indicators. In the quantitative phase of the study, the scale was applied to 392 women with disabled children, who constituted the sample. In the qualitative stage, data were collected from 20 women with disabled children with the help of a semi-structured interview form with open-ended questions. The findings obtained by using the SPSS (Statistical Package for the Social Sciences) program in the analysis of the quantitative data of the research and the MAXQDA program in the analysis of the qualitative data were presented with tables, figures, code maps and direct participant statements. As a result of the research, it was observed that women with children with disabilities experienced high levels of difficulties, and in order of intensity; emotional, economic, physical and social dimensions. It has been concluded that the intensity and dimensions of the difficulties experienced differ according to demographic characteristics. Some of the difficulties experienced by women with children with disabilities; hopeless, unhappy and helpless mood, high levels of worry and anxiety, lack of income due to additional expenditures, separation from the labor market and the burden of care preventing entry to working life, health problems caused by the difficulty and dependency of caring for the disabled child, exposure to social exclusion and discrimination, family problems and loneliness can be expressed as the inadequacy of the social policies implemented for working women. In addition, changes in existing social policies and new social policy proposals were presented in line with the expectations and suggestions of women who have children with disabilities.