Sabit gündüz ve gece çalışan sağlık personelindesirkadiyen ritim ile uyku kalitesi, beslenme durumu vekafein alımının değerlendirilmesi
Evaluation of circadian rhythm and sleep quality,nutritional status and caffeine intake in healthcareworkers with constant day and night work
Yazar: KEVSER TOKALOĞLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ KADRİYE TOPRAK
Ankara Medipol Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Bu çalışmada sabit vardiyalı gündüz ve gece çalışan sağlık personelinde sirkadiyen
ritmin uyku kalitesi, beslenme durumu ve kafein alımına etkisinin
değerlendirilmesi hedeflenmiştir. Bu çalışma, Kahramanmaraş Necip Fazıl Şehir
Hastanesi Ek Hizmet Binasında, sabit gündüz (n=125) ve sabit gece (n=125)
düzeninde çalışan 20-60 yaş arası, 52 erkek ve 198 kadın olmak üzere toplam 250
çalışan ile yürütülmüştür. Çalışma verileri için demografik bilgi formu,
Morningness Eveningness Questionnaire (MEQ), Pittsburgh Uyku Kalite İndeksi
(PUKİ), Uluslararası Fiziksel Aktivite (IPAQ), Kafein Tüketim Sıklığı Anketi ve
antropometrik ölçümler araştırmacı tarafından yüz yüze usulüne uygun şekilde
ölçülerek alınmıştır. Çalışma sonucunda, sabit gece vardiyasında çalışan bireylerin
tükettikleri ana öğün sayısı sabit gündüz vardiyasındaki bireylere göre daha az
bulunmuştur (p<0,05). İki vardiyada da çalışanların karbonhidrat alımlarının
gereksinimi karşıladığı, ancak enerji alımının gereksinimi karşılamadığı
görülmüştür. Sabit gece vardiyasındaki katılımcıların MEQ skoruna ait aritmetik
ortalama 50,5±7,20 iken, sabit gündüz vardiyasındaki katılımcılarda 53,7±7,75
olarak hesaplanmıştır (p<0,05). Katılımcıların MEQ skorlarına göre yapılan
sınıflamasında her iki vardiya sisteminde de en çok katılımcının "Ara tip" olduğu
saptanmıştır. Sabit gündüz vardiyasında çalışan bireylerin MEQ puanları ile kafein
alımları arasında negatif yönde bir ilişki bulunmuştur (p<0,05). Her iki cinsiyette
de sabit gece vardiyasında çalışanların PUKI toplam skoru sabit gündüz
vardiyasında çalışanlara göre daha yüksek bulunmuştur (p>0,05). Bozulan
sirkadiyen ritmin bireylerin uyku kalitesini ve beslenmelerini olumsuz yönde
etkilediği sonucuna varılmıştır. Bu etkileri en aza indirmek için yeterli uyku
süresine (en az 7 saat/gün) ulaşılmasına dikkat edilmelidir. Çalışanlara kronotipe
uygun çalışma programının önemi konusunda eğitim vermek ve bu konuda
farkındalık yaratmak faydalı olacaktır.
Anahtar Kelimeler: Beslenme, sirkadiyen ritim, uyku kalitesi, kafein alımı

Abstract:
The aim of this study was to evaluate the effect of circadian rhythm on sleep
quality, nutritional status and caffeine intake in fixed shift day and night health
care workers. This study was conducted with a total of 250 employees, 52 males
and 198 females, aged 20-60 years, working in fixed day (n=125) and fixed night
shifts (n=125) at Kahramanmaraş Necip Fazıl City Hospital Additional Service
Building. Demographic information form, Morningness Eveningness
Questionnaire (MEQ), Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI), International
Physical Activity Questionnaire (IPAQ), Caffeine Consumption Frequency
Questionnaire and anthropometric measurements were taken by the researcher face
to face. As a result of the study, the number of main meals consumed by individuals
working in the fixed night shift was found to be less than those working in the fixed
day shift (p<0.05). In both shifts, carbohydrate intake met the requirement, but
energy intake did not meet the requirement. The arithmetic mean MEQ score of
the participants in the fixed night shift was 50.5±7.20, while it was 53.7±7.75 in
the participants in the fixed day shift (p<0.05). In the classification of the
participants according to their MEQ scores, it was found that most participants
were "Intermediate type" in both shift systems. A negative correlation was found
between MEQ scores and caffeine intake of fixed day shift workers (p<0.05). In
both genders, the PUKI total score of fixed night shift workers was found to be
higher than that of fixed day shift workers (p>0.05). It was concluded that
disrupted circadian rhythm negatively affects sleep quality and nutrition of
individuals. In order to minimize these effects, adequate sleep duration (at least 7
hours/day) should be ensured. It would be useful to educate employees about the
importance of a chronotypically appropriate work schedule and to raise awareness
on this issue.
Keywords: Nutrition, circadian rhythm, sleep quality, caffeine intake