Soğanlı Botanik Parkı'nın sert peyzaj tasarımının işlevsel ve estetik açıdan değerlendirilmesi
The evaluation of Bursa Soğanli Botanical Park's hard landscape design in the functional and aesthetical aspects
Yazar: BAHAR BAŞER
Danışman: PROF. DR. AHMET CENGİZ YILDIZCI
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Peyzaj Planlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2002
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Bursa-Soğanlı Parkı = Bursa-Soğanlı Park ; Estetik = Aesthetics ; Parklar = Parks ; Peyzaj tasarımı = Landscape design ; Tasarım = Design

Özet:
SOĞANLI BOTANİK PARKI'NEV SERT PEYZAJ TASARIMININ İŞLEVSEL VE ESTETİK AÇIDAN DEĞERLENDİRİLMESİ ÖZET İnsanların, günümüz kentsel çevre koşullarında en çok ihtiyacı olan şey, doğal ve izole edilmiş yeşil mekanlardır. Son günlerde bu konuya olan eğilimin artmasıyla bu mekanların, daha kaliteli estetik ve görsel niteliklere sahip olması gerekliliği de önem kazanmıştır. İşlevsel anlamda kullanıcıların taleplerine karşılık verebilen, uygun, ekonomik ve fonksiyonel açıdan önceden düşünülmüş bir tasarım başarılı bir tasarım olabilir. Estetik açıdan ise, tasarım prensiplerine uygun, kolay algılanabilen, tekdüze olmayan, ilgi ve merak uyandıran, uyumlu ve bütün tasarımlar başanlıdır.Fakat bir tasarınım yalnızca estetik veya işlevsel anlamda başarılı olması o tasarımı yeterli kılmaz. Tasarlanan alanda estetik ve işlev bir bütünün birbirini tamamlayan iki parçası gibi düşünülmeli ve buna göre hareket edilmelidir. Peyzaj mimarlığının genel uğraşı alanlarından birisi olan park tasarımı kapsamında, sert peyzaj uygulamalarının da işlevsel ve estetik olması gerekir. İnsanların hareket edceği, yürüyeceği, oturacağı veya herhangi bir rekreasyonel aktiviteyi gerçekleştireceği sert peyzaj mekanları fonksiyonel ve görsel anlamda doyurucu olduğu oranda başarılı olabilir. Bu çalışma, park tasarımında kullanılan sert peyzaj elemanlarının estetik ve işlevsel niteliklerini ortaya koyarak, bunlara ilişkin tasarım ilke ve prensiplerini dünya genelindeki bakış açısıyla değerlendirmiştir. Bu bağlamda, ilk olarak estetik ve güzellik kavramları tanımlanarak estetik ve işlev arasındaki ilişki ortaya konmuştur. Ardından algı açısından estetik kavramına değinilmiş, bu konuyla ilgili kuram ve teoriler açıklandıktan sonra peyzaj mimarlığı açısından estetiklik ve işlevsellik konusu açıklığa kavuşturulmuştur. Peyzaj mimarlığı kapsamında mekan kalitesi, mekan organizasyonu, tasarım prensipleri, organizasyon prensipleri ve sert peyzaj elemanları üzerinde durulmuştur. Tezin çalışma alanı olan Bursa Soğanlı Botanik Parkı ile ilgili araştırma kapsamında ise yukarıda açıklanan tüm bu kriterler değerlendirilerek parkın tasarım prensipleri açısından estetik ve işlevsel özelliği ortaya konmuş son olarak da parka gelen ziyaretçilerle yapılan anket görüşmeleri değerlendirilerek parkın estetik ve işlevsel yeterlilik derecesi tespit edilmiştir. Genel olarak Bursa kentinin genel yapısına bakıldığında klasik aktivitelere hizmet eden pek çok parkın varlığı dikkati çekmektedir. Fakat bu parklar yüksek potansiyellerine rağmen genellikle çay içme, manzara seyretme, piknik gibi aktivitelerle kısıtlı kalmaktadır. Bu bakımdan Soğanlı Botanik Parkı işlevsel anlamda farklılık, estetiklik ve toplumu bilinçlendirme anlamında oldukça olumlu ve başarılı bir noktada durmaktadır. XVIBeşinci bölümde parkta yer alan fonksiyon alanlarının ve sert peyzaj elemanlarının alandaki konumlan ve teknik özellikleri irdelenerek,önceki bölümlerde anlatılan kriterlere uygunluk açısından değerlendirilmiştir. Bunun yanında parktaki mekansal ilişkiler ve bunların biçim özellikleri de ortaya konarak sınıflandırılmıştır. Bursa Soğanlı Botanik Parkı'nın tasarımının organik formlar üzerine kurulu olduğu ve bu geniş parkın bu şekilde bir tasarıma sahip olmasının yüklendiği tema itibariyle uygun olduğu açıktır. Doğal tasarımının bütüne yansıtılması anlamında kullanılan donatı elemanları da oldukça başarılı olup işlevsel açıdan da kullanıcıları memnun etmektedir. Bursa Soğanlı Botanik Parkı yalnızca Bursa'ya değil Türkiye'ye park tasarımına yeni bir bakış açısı sağlayacak nitelikte, son derece estetik ve yeni tasarımlara örnek olacak bir pozisyonda durmaktadır. Soğanlı Botanik Parkı'nın kullanıcılarının bu alandan memnuniyetini belirlemek amacıyla yapılan araştırmada yöntem olarak alan gelen kullanıcılara daha önceden hazırlanmış anket soruları sorulmuş ve bu sorular ile kullanıcıların sosyo-ekonomik yapısı, alanı kullanma şekilleri ve mekanın estetik ve işlevsel kalitesiyle ilgili görüşleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Soğanlı Botanik Parkı'nın kullanıcılarının bu alandan memnuniyetini belirlemek amacıyla yapılan bu araştırmanın sonucunda kullanıcıların, alandaki kullanım alanlarından işlevsel açıdan iyi derecede; estetik açıdan iyi derecede memnun oldukları ve donatı elemanlarını işlevsel ve estetik açıdan yeterli buldukları belirlenmiştir.Kullanıcılar parka doğayla başbaşa olmak, oturmak ve dinlenmek amacıyla gelmekte olup genellikle su elemanları ve çevresini tercih etmektedirler, buraları beğenmelerinin en önemli nedeni parkın doğal, sakin ve dinlendirici olmasıdır.Kullanıcılara göre parkın en önemli eksiği yeni ve farklı aktivitelerin getirilmesi ve banklar ile çocuk oyun elemanlarının adetlerinin az olmasıdır. Sonuç olarak araştırmanın sonunda elde edilen bulgulara ve sahada yapılan analizlere dayamak görülmektedirki Soğanlı Botanik Parkı'nın sert peyzaj tasarımı kullanıcılar açısından işlevsel ve estetik anlamda iyi derecede memnunluk vericidir. XV11

Abstract:
THE EVALUATION OF BURSA SO?ANLI BOTANICAL PARK'S HARD LANDSCAPE DESIGN IN THE FUNCTIONAL AND AESTHETICAL ASPECTS SUMMARY What people need so much in daily condition are natural and isolated green areas. By the increasing of intention about this issue recently, for green spaces having more qualified aesthetic and functional features has gained importance. In the meaning of function, a design which can response user's demands, suitable, economic and considered before about functional approach is a succesfull design. In the sense of aesthetic, all designs which are appropriate to design principles, easly percepted, not being ordinary, exciting interest and curiosity, harmonized are succesfull also. But, having only aesthetical or only functional success do not make sufficient a design. On the designed area, aesthetic and function must be considered as ingredients that complete each others and designers must act suitable for that idea. In the concept of park designing, which is the study field of landscape architecture, hard landscape applications should be aesthetic and functional. The walkable, movable, sittiable ar recreational hard landscape spaces may succesful, if they are satisfying by the sense of visual and functional. This thesis, by put forward the principles of aesthetic and functional qualifies of hard landscape elements which has been used in park design evaluate the design principles and basis relating to them with aspects of the world. In this connection, firstly by describing aesthetic and beauty, the relation between aecthetic and function has brought into. Secondly, in the sense of perception, concept of aesthetic has been mentioned, after explained basics and theories about this topic, aesthetic quality and functionality has been made clear in landscape architecture aspects. İn the comprehence of landscape architecture, spatial quality, space organization, design principles, organization principles and hard landscape elements has been insisted. In the investigation about Bursa Soğanlı Botanical Park which is the study area of the thesis, all topics which described above has been evaluated and the aesthetical and functional features of park has been brought into in the design principles aspects. And lastly, The aesthetical and functional efficiency of Bursa Soğanlı Botanical Park has been determined by the questionnaires that made with users evaluated. In general, when we look at the city of Bursa's structure, the existing of so many different parks which serve the classical outdoor activities call attention. Although their high potential, these parks has measured common activities such as drinking, sighting, picnic. From this aspect, Bursa Soğanlı Botanical Park has kept on quite possitive and succesful point because of the functional difference, aesthetic quality and rendering conscious people. XVlllThe fifth part consists of the discussion about technical features and location af the functional areas and hard landscape elements in the park, and evaluation of these elements according to design principles which described in the forth part. Moreover, spatial connections and form features of the spaces in the park has been described and classified.What the clear thing is Bursa Soğanlı Botanical Park's design has settled on the organic forms and having this type of design for the park is quite suitable because of its themeJBy the meaning of its natural design reflected to all, used urban furnitures also quite succesful and they satisfy users in functional aspect. Bursa Soğanlı Botanical Park will bring the new aspest about park design quality not only for Bursa but also for Turkey, moreover it has good perform to be a succesful exapmle for the new designs. In the sixth part, an investigation about satisfaction of Bursa Soğanlı Botanical Park's users has been done. In this research questionnaire method has been used by asking questions users on the study area or people around there who came the study area before. By the questionnaire, their socioeconomic structures, using types of the area and opinions about the aesthetic and functional quality of the study area has been tried to determined. At the end of this research, determined results are as follows; users satisfy the functional areas in good degree for their aesthetic and functional demands and they think that the urban furnitures are enough in aesthetic and functional way. Users usually come to the park to be in private with nature, for sitting and resting, also they prefer around the ponds and water elements to do these activities. The reasons of pleasureness around water elements are to be natural, restful and calm. The most important lacks of the park are different activities defficiency and number of the seats and play equipments inefficiency. As a result of this research study, according to the analysis and results which taken hand by working on the study area, obviously it is seeing that the hard landscape design of Bursa Soğanlı Botanical Park is gives satisfaction in good degree by the meaning of aesthetic and functional for its users. XIX