Ulusal dijital kültür mirasının korunması ve arşivlenmesine yönelik kavramsal bir model önerisi
A conceptual model on the preservation and archiving of national digital cultural heritage
Yazar: DİĞDEM ÖZBAĞ
Danışman: PROF. DR. YAŞAR TONTA
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Bilgi ve Belge Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Arşiv = Archive ; Bilgi ve Belge Yönetimi = Information and Records Management
Dizin: Arşivleme = Archiving ; Arşivler = Archives ; Film = Film ; Korunma = Protection ; Kültür = Culture ; Kültürel miras = Cultural heritage ; Kültürel ögeler = Cultural facts ; Müzik eserleri = Music works ; Sayısal teknoloji = Digital technology ; Sinema = Cinema ; Yazma eserler = Manuscripts

Özet:
Gün geçtikçe sayıları artan bir şekilde kültür mirası kapsamındaki kaynaklar ve bilgiler dijital formatta üretilmekte veya dijitalleştirilmekte ve bu bilgilere Web servisleri aracılığı ile erişilmektedir. Dijital fotoğraflar, filmler, müzikler, görseller, ses kayıtları, metinler, müze objeleri, el yazmaları gibi dijital materyaller ulusal tarih ve kültür mirasının bir parçası olarak kabul edilmektedir. Pek çok ülke, ulusal ve uluslararası ölçekte dijital kültür mirasın korunması ve erişimine yönelik arşivleme çalışmaları yapmaktadır.Türkiye'de kültür mirası sektöründeki aktörler farklı teknolojiler kullanmakta ve birbirinden bağımsız uygulamalar geliştirmektedirler. Bu durum geliştirilen uygulamaların lenekselbirlikte çalışabilmesini ve kaynakların paylaşılmasını olumsuz yönde etkilemektedir. Ayrıca dijital kültürel mirasın uzun vadede korunarak gelecek kuşaklara aktarılması ve bu miras ürünlerine erişimin sağlanması için herhangi bir sistemli çalışma henüz yapılmamıştır.Bu çalışmada Türkiye'de kültürel miras sektöründe dijital materyaller üreten veya analog materyalleri dijitalleştiren kütüphaneler, arşivler, müzeler ve ilgili kuruluşlar incelenmiş, ulusal ve uluslararası ölçekte geliştirilmiş dijital arşivleme çalışmaları, standartlar, modeller ve literatüre yansıyan iyi uygulama örnekleri gözden geçirilmiştir. Araştırma sonucunda elde edilen bulgular doğrultusunda, ulusal dijital kültür varlıklarının korunmasına yönelik olarak bir kavramsal model geliştirilmiştir. Bu kavramsal model çerçevesinde dijital arşivin yapılandırma aşamaları ve bu aşamalarda yapılacak olan işlemler ve atılacak adımlar belirlenmiştir. Kavramsal model üst düzey bir tanımlama içermekle birlikte, dijital arşivleme çalışmasının yapılabilmesi için gerekli olan çerçeve ve ana faktörler başlıklar halinde ele alınmış, yazılım, donanım, personel, yönetim, kurumsal yapı ve paydaşlar gibi bileşenler tanımlanmıştır. Dijital arşivin sağlama, yükleme, depolama, veri yönetimi, erişim ve koruma planlama fonksiyonlarına yönelik üst düzey mimari tanımlamalar yapılmış ve her fonksiyon için iş akış şemaları geliştirilmiştir. Arşivin işleyiş yapısını belirleyecek olan kapsam, metod, standartlar, kurumsal yapılanma ve sürdürülebilirlik ile ilgili öneriler getirilmiştir.

Abstract:
An ever increasing number of cultural heritage sources have been either directly produced in digital form or digitized from a preexisting format over time and a tremendous amount of digital materials can be accessed via Web-based services. Digital materials such as, photographs, films, music, visuals, voice records, articles, texts, handwritten manuscripts, etc. have been accepted as being an integral part of the national history and cultural heritage. Many countries have been developing necessary techniques to preserve and archive the digital cultural heritage both on national and international scale.The players of preservation of cultural heritage sector use different technologies and develop independent applications in Turkey. This situation affects interoperability of developed applications and sharing resources in a negative way. Moreover, there is no systematic study that has been conducted to provide means to preserve and transfer digital information into the next generations.In this study, first the cultural heritage sector players such as libraries, archives, museums, and other related institutions that produce digital materials or digitize analog materials have been researched and the main standards, models and successful applications in other countries as well as in Turkish cultural heritage sector have been analyzed. As a result of this research, a conceptual model on preservation and archiving of national digital cultural heritage materials has been developed. Within the framework of this conceptual model, the formative stages of a digital archive and the procedures and steps that need to be carried out in each stage have been identified. The conceptual model comprises a general higher level definition in addition to the detailed description of the framework and the main factors, which are necessary for digital archiving studies. Furthermore, the constituents of the conceptual model, i.e. software, hardware, personnel, management, organizational structure, have been described. Each function of digital archiving such as the ingest, storage, data management, access and preservation plans have been defined on a high level architectural model and the work flows have been developed for each function. Finally, to ensure the day-to-day operation of the digital archive,.some recommendations in regards to its scope, institutional structure and sustainability, along with methods and standards to be used, were offered.