Kıyı lagünlerinde rüzgar ve dalga iklimi değişimleri
Wind and wave climate changes in coastal lagoons
Yazar: DİLEK İBOŞ
Danışman: PROF. DR. LALE BALAS ; DR. ÖĞR. ÜYESİ PELİN YILDIRIM
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering

Özet:
Kıyı lagünleri, çoğunlukla kıyı çizgisine paralel olarak yer alan, bir veya daha fazla girişle açık deniz sularına bağlanan geçiş su kütleleridir. Lagünlerde, hidrografik özellikler genellikle dökülen nehirlerin tatlı su debisine, rüzgarın hızına, su seviyesi, sıcaklık, tuzluluk, yağış ve buharlaşma değişimlerine bağlıdır. İklim tahminlerinde önemli belirsizliklere yol açan iklim değişimleri, yağışlar ve tatlı su beslemelerinin azalmasına, tuz dengesinin ve suyun çevrim süresinin değişmesine neden olmakta olup lagünlerin ekolojik yapısı ve fonksiyonlarında zorluklar yaratmaktadır. Bu çalışmada iklim değişikliğinin Doğu Akdeniz'deki lagün su kütleleri üzerindeki etkisi sayısal olarak araştırılmıştır. Yumurtalık, Akyatan ve Beymelek lagünlerinde uzun dönem rüzgar ve dalga iklimleri, sıcaklık değişimleri, su seviyesi değişimleri incelenmiştir. Kullanılan veriler Avrupa Orta Vadeli Hava Tahmin Merkezi'nin (AOVHTM), son yirmi yıldaki (2000-2020) Operasyonel Arşivi 0,1 derece aralıklı Akdeniz veri tabanından alınmıştır. Üç boyutlu hidrodinamik, taşınım ve su kalitesi modeli HYDROTAM-3D ve veri tabanı, rüzgar ve dalga verilerinin uzun dönem istatistiksel analizi ve iklim çalışmalarında kullanılmıştır.  İncelenen her üç lagün için rüzgar enerjisi, rüzgar kabarmaları ve belirgin dalga yüksekliği değişimleri modellenmiştir. Bu çalışma sayısal olarak son yirmi yılda kıyı lagünlerinde bir sıcaklık artışı ve deniz seviyesinde yükselme eğilimi olduğunu göstermiştir.

Abstract:
Coastal lagoons are transitional water bodies, mostly located parallel to the shoreline, connected with offshore sea waters by one or more inlets. In lagoons, hydrographic features generally depend on the freshwater flow of the rivers, wind speed, water level variation, temperature-salinity, precipitation, and evaporation changes. Climate changes, which cause significant uncertainties in climate projections, generally lead to a decrease in precipitation and freshwater inflow, as well as a change in salinity and residence time, and pose a major challenge to the functions and ecological structure of the lagoons. This study investigated the effects of climate change on lagoon water bodies in the eastern Mediterranean. Long-term wind and wave climates, temperature, and water level changes in Yumurtalık, Akyatan, and Beymelek lagoons were searched. The data used were obtained from the Mediterranean Sea database of the European Centre for Medium-Range Weather Forecasts (ECMWF), the operational archive for the last two decades (2000-2020), with a mesh size of 0.1 degrees. The three-dimensional hydrodynamic, transport, and water quality model HYDROTAM-3D and its database have been used for long-term statistical analyses of wind and waves and climate studies. Wind energy, storm surges, and significant wave height changes were modeled for all three lagoons examined. This study has numerically shown that there has been a trend of temperature and sea level rise in the coastal lagoons over the past two decades.