Normatif bir mekan modeli olarak geleneksel Türk evi üzerinden cinsiyet kodlarının analizi
Analysis of gender codes on the traditional Turkish house as a normative space model
Yazar: SEVİM GÜLEN ÖZAKTAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ YAVUZ ARAT
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Cinsiyet = Gender ; Cinsiyet rolleri = Gender roles ; Göstergebilimsel analiz = Semiotic analysis ; Mekan = Space

Özet:
Endüstri devrimi sonrasında, iletişimin giderek artmasıyla birlikte göstergeler hayatın her alanında insanlar tarafından kullanılmaya başlamıştır. Mimari de ise bu göstergeler kullanıcılara mimarlığın temel eylemi olan biçimlendirme ile aktarılır. Bu süreçteki en önemli kısım kullanıcıların göstergelerin anlamlandırabilmesidir. Bu çalışmanın amacı; normatif mekân olarak tanımlanan kurallı ve idealize olmuş mekân modellerinin biçimlenişindeki cinsiyetli öznelerin göstergelerini tespit etmek ve tespit edilen göstergelerin mimari iletişim sürecindeki işlevlerini anlamdırmaktır. Çalışma kapsamında normatif mekân modeli olarak ele alınan Geleneksel Türk Evi, Konya İli örneklem alanı içerisinde seçilen 20 adet geleneksel şehir evi üzerinden çözümlenmiş ve mimari iletişim sürecindeki işlevleri tespit edilmiştir. Mekânlar cinsiyet kodlarının ilişkili olduğu işlevler üzerinden biçimlenmekte ve mimar iletişim sürecinde kullanıcılara bu işlevler üzerinden mesajlar vermektedir. Kod göstergelerinin biçimleniş üzerindeki işlevsel ilişkisi ve gösterge sayısı, mekânın oluşum sürecindeki cinsiyet faktörünün önemine göre değişmekle birlikte, bu faktör normatif mekân modellerinin tasarım sürecinin vazgeçilmez bir unsurudur.Çalışmada aşağıda belirtilen sonuçlara ulaşılmıştır;

•	Her mekân cinsiyet ilişkilerinin yansıtıldığı bir sahne olarak normatif biçimlenişin bir unsuru haline gelmektedir.
•	Cinsiyet faktörü, toplumun belirli bir kesiminin ya da belirli bir kişinin kullandığı öznel bir tasarım ölçütü değil genel bir kabul görmüş bir mimari kabuldür.
•	Mekânlar üzerindeki cinsiyet göstergeleri, kullanıcıya mekânsal kullanım ve mekânsal bağlamlara yönelik değişen düzeylerde çeşitli kültürel çağrışımlarda bulunmaktadır.
•	Cinsiyetten kaynaklanan biçimsel zorunluluklar, zamanla tasarımın normatif bir öğesi olarak mekânın oluşumunda kendine yer edinmektedir.
•	Göstergeler görsel kontrol amacı ve çok fonksiyonlara mekânlar aracılığı ile tarihsel kaynaklara gönderme yapmakta, bun aynı zamanda kadının toplumsal cinsiyet rolüne göndermeler içermektedir. 
•	Mekânsal biçimleniş, kullanıcılara mekânsal kullanım ve yönelimlerde cinsiyete dair uyarılarda bulunmakta ve kullanıcı davranışları çeşitli düzeylerde kısıtlamaktadır.

Abstract:
After the industrial revolution, along with the increasing communication, the indicators have been used by people in every aspect of life. In architecture, these indications are conveyed by the formatting, which is the main action of architecture to the users. The most important part of this process is that the users can understand the signs. The purpose of this study is; to identify the representations of gendered subjects in the form of formal and idealized space models defined as normative space and to understand the functions of the identified markers in the architectural communication process. Within the scope of the study, the Traditional Turkish House, which is regarded as a normative space model, has been analyzed over 20 traditional city houses selected within the sample area of Konya Province and its functions in architectural communication process have been determined. Locations are shaped through the functions to which gender codes are associated, and in the architectural communication process, the messages are delivered to the user through these functions. Although the functional relationship and the number of indicators on the form of the code indicators change according to the importance of the gender factor in the process of formation of the space, this factor is an indispensable element of the design process of normative space models.The following results were obtained during the study;

•	Every space becomes an element of normative form as a stage in which gender relations are reflected.
•	The gender factor is not a subjective design criterion used by a certain segment of society or a particular person, but a generally accepted architecture.
•	Gender indicators on spaces are found in various cultural associations at varying levels of user spatial use and spatial contexts.
•	The formal necessities arising from gender take place in the formation of the space as a normative element of design over time.
•	Indicators refer to historical sources through venues for visual control purposes and multifunction, while at the same time they include gender roles of women.
•	Spatial configuration is cautioned about sex in spatial uses and orientations to users and restricts user behavior at various levels