Türkiye`de tüketici harcamalarının analizi -ideale yakın talep sistemi uygulaması-
An analysis of the consumer expendifures in Turkey -An application of almost ideal demant system-
Yazar: MURAT NİŞANCI
Danışman: YRD. DOÇ. DR. M. SİNAN TEMURLENK
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1998
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Talep analizi = Demand analysis ; Tüketici davranışı = Consumer behavior ; Tüketici harcamaları = Consumer expenditures ; Tüketiciler = Consumers

Özet:
ÖZET DOKTORA TEZİ TÜRKİYE'DE TÜKETİCİ HARCAMALARININ ANALİZİ -İDEALE YAKIN TALEP SİSTEMİ UYGULAMASI- Danışman Jüri Murat NİŞANCI 1997, Sayfa: 98 Yrd. Doç. Dr. M. Sinan TEMURLENK Yrd. Doç. Dr. M. Sinan TEMURLENK Bu çalışmada, Türkiye'de kentsel yerlerdeki hanehalklannın tüketim harcamaları incelenmiştir. 1994 HHGTHA Sonuçlarından alman on mal grubuna ilişkin tüketim harcamaları veri kaynağı olarak alınmış sistem analiz modellerinden biri olan İdeale Yalan Talep Sistemi (AİDS) kullamlmıştır. Türkiye'de hanehalkı tüketim harcamaları genellikle Engel eğrisi yaklaşımı çerçevesinde ele alınmaktadır. Uygulamalı talep analizinin gelişim sürecinde ortaya konulan yeni modeller gelir yarımda fiyat ve diğer değişkenlerin birlikte ele alınmasına imkan tanımıştır. Buna ilaveten kullanılan talep modellerinin talep teorisinin belirlediği (toplama, homojenlik, simetri ve negatiflik) kısıtlamaları da karşılaması gereklidir. AİDS modeli, gelir ve diğer değişkenlerin modele katılmasına ve kısıtlamaların rahatlıkla uygulanmasına elverişli esnek yapıda bir modeldir. Örnek düzleminde, modele gelir, fiyatlar ve hanehalkı büyüklüğü katılmış ve kısıtlamalar uygulanarak tahmin yapılmıştır. Homojenlik kısırının geçerliliği her bir bireysel denklem için test edilmiş ve otel-lokanta-pastahane harcamalarının dışında homojenlik kısıtı kabul edilmiştir. Simetri kısıtı, denklem sistemleri üzerinde yüklenerek test edilmiştir. Bu kısılın her bir alternatif durum için reddedildiği görülmüştür. Analiz edilen malların harcama, fiyat, çapraz fiyat (MarshaH'cı ve Hicks'ci çapraz esneklikler) ve hanehalkı büyüklük esneklikleri hesaplanmıştır. Harcama esnekliklerinin işareti pozitif olduğu için bütün mallar normal maldır. Teorik beklentilerin aksine ev eşyası harcamalarının fiyat esnekliği pozitif çıkmıştır. Hanehalkı büyüklük esnekliğine göre zorunlu malların lüketiminde ölçek ekonomisinin bulunduğu görülmüştür.

Abstract:
ABSTRACT Ph.D. DISSERTATION AN ANALYSIS OF THE CONSUMER EXPENDITURES IN TURKEY: AN APPLICATION OF ALMOST IDEAL DEMAND SYSTEM Supervisor Jury Murat NİŞANCI 1997, Page: 98 Assistant Professor M. Sinan TEMURLENK Assistant Professor M. Sinan TEMURLENK In this study, the consumption behavior of the households in the urban areas of Turkey have been examined by using the data compiled from 1994 Household Income and Consumption Expenditures Survey for ten broad commodity groups. Of system analysis models, Almost Ideal Demand System (AIDS) has been estimated. In general, Engel curve approach has been used to analyse the household consumption expenditures in Turkey. New models formed in development process of applied demand analysis have given an opportunity to include prices and other explanatory variables besides income into the analysis. In addition, demand models used in analyses must satisfy the restrictions of the demand theory, namely adding-up, homogeneity, symmetry, and negativity. AIDS is the model which allows including income and other explanatory variables into model and which satisfies the restrictions of the theory. The model containing the explanatory variables of income, prices, and household size has been estimated via the data set, applying the restrictions into the model. The validity of homogeneity restriction for each individual equation has been tested and accepted for all the commodity groups except the group of hotel-restaurant- pastry shop. The test results of the symmetry restriction have shown that it has been rejected for each alternative cases. Expenditure, own and cross price elasticities (Marshallian and Hicksian cross elasticities) and household size elasticities have been calculated for each commodity group. All the goods are normal because the signs of the expenditure elasticities are positive. In contrast to the theoretical expectation, the own-price elasticity of the house furniture expenditures has been found as positive. Finally, the household size elasticities have shown that there exist economies of scale in the consumption of necessary goods.