Multipl sklerozlu hastalarda difüzyon tensör görüntüleme ve fiber traktografi uygulaması
Diffusion tensor imaging and fiber tractography in multiple sclerosis patients
Yazar: DEFNE GÜRBÜZ
Danışman: DOÇ. DR. SAİT ALBAYRAM
Sağlık Bakanlığı / Tıp Fakültesi / Radyoloji Ana Bilim Dalı / Nöroradyoloji Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2010
Konu: Radyoloji ve Nükleer Tıp = Radiology and Nuclear Medicine

Özet:
ÖZET
Relapsing-Remitting Multipl Sklerozlu (RRMS) Hastalarda EDSS (Genişletilmiş Özürlülük Durum Skalası) Skoru ile Kapsüla İnternadaki Difüzyon Tensör Görüntüleme (DTG) Parametreleri Arasındaki İlişkinin Araştırılması
AMAÇ: 
Biz bu çalışmada Relapsing-Remitting Multipl Sklerozlu (RRMS) hastalarda Difüzyon Tensör Görüntüleme (DTG) ve Fiber Traktografi (FT) yöntemi ile kapsüla interna tutulumununun klinik skorlama ile ilişkisini araştırmayı amaçladık.
MATERYAL VE METOD:
Bu çalışmaya klinik olarak kesin MS tanısı almış 37 hastayı ve aynı sayıda kontrol grubunu dahil ettik. Her iki grupta da hastaların 24'ü kadın,13'ü erkek, yaş aralığı 19-56 yaş idi. Hastaların ortalama yaş±standart deviasyonları hasta grubu için 33.5±9.55 yaş, kontrol grubu için 31.11±9.88 yaş idi. Bütün hastalar Relapsing-Remitting MS (RRMS) formuna sahipti. Çalışmaya spinal kord tutulumu olmaksızın yalnızca kraniyal tutulumu olan MS hastaları alındı. Bütün hastalara klinik skorlama için uzman bir nörolog tarafından EDSS (Genişletilmiş Özürlülük Durum Skalası) uygulandı. Kontrol grubu MR bölümüne nörolojik semptomlar dışında başka nedenlerle Manyetik Rezonans (MR) çektirmeye gelen (örn. diz, batın MR) hastalardan seçildi. Kontrol grubunun da nörolojik muayeneleri ve eş zamanlı olarak konvansiyonel MR ve DTG'leri çekildi. Bütün olgulara 1.5 T (Philips Achieva) MRG cihazı ile sekiz kanallı kafa koili kullanılarak konvansiyonel sekanslar ve Difüzyon tensör sekansı uygulandı. Difüzyon tensör sekansı single shot spin eko eko planar görüntüleme ile elde edildi. Kullanılan parametreler TR=1000 ms, TE=70 ms, tüm beyni kapsayan 2 mm'lik kesintisiz aksiyel görüntü, FOV 224 mm, matrix 128x128 idi. Pik difüzyon gradyan olarak b değeri 1000 s/mm² ile difüzyon gradyanlar 14 tane farklı yönde uygulandı. Difüzyon tensör görüntüleme verilerinden, fraksiyonel anizotropi (FA) ve görünür difüzyon katsayısı (ADC) haritaları elde edildi. Bu haritalardan bir radyolog tarafından bilateral kapsüla interna'ların anterior, genu, posterior ve tamamından olmak üzere ROI (ilgi alanı) yöntemi kullanılarak FA ve ADC değerleri ölçüldü. FA ve ADC değerlerinin hastalığın tanısı, EDSS skorları ve hastalık süresi ile ilişkisinin değerlendirilmesinde istatistiksel analiz için tekrarlayan ölçümlerde ANOVA analizi kullanıldı (yaş ve cinsiyet de eş değişken faktörler olarak analizimize dahil edildi). 
TARTIŞMA:
Biz bu çalışma sonucunda EDSS skorları ile FA ve ADC değerleri arasında güçlü pozitif korelasyon olduğunu gözlemledik. RRMS hastalarında kontrol grubu ile karşılaştırıldığında her iki taraftaki FA değerlerinde istatistiksel olarak anlamlı bir düşüş saptandı (sağ ve sol FA değerleri için p değeri <.0001). Ayrıca, hem hasta hem de kontrol grubunda, yaş ve her iki taraftaki FA değerleri arasında aynı oranda olmak üzere istatistiksel olarak anlamlı ters bir  ilişki gözlendi (sağ ve sol FA değerleri için p değerleri sırasıyla p=.0037, p=.0006). Öte yandan, hasta grubundaki bilateral ADC değerleri ile kontrol grubundaki bilateral ADC değerleri karşılaştırıldığında, hasta grubundaki değerlerin anlamlı bir şekilde yüksek olduğu gözlendi (p<.0001). Her iki taraftaki FA değerleri ile EDSS skorları arasında istatistiksel olarak anlamlı ters bir ilişki mevcut olmasına karşın (p<.0001) , EDSS skorları ile bilateral ADC değerleri arasında istatistiksel olarak anlamlı direk bir ilişki saptandı.
SONUÇ: 
Biz bu çalışmanın sonucunda spinal kord tutulumu olmayan MS hastalarında difüzyon tensör görüntüleme parametrelerinin hastaların özürlülük durumlarını göstermede EDSS gibi pratik bir ön bilgi verebileceğini düşünüyoruz.
 ANAHTAR KELİMELER: Difüzyon tensör görüntüleme, Multipl skleroz, Kapsüla interna

Abstract:
ABSTRACT
The Relationship Between the Internal Capsule DTI Parameters and Expanded Disability Status Scale (EDSS) in Relapsing-Remitting Multiple Sclerosis (RRMS) Patients
PURPOSE
Our objective in this study is to evaluate the internal capsule involvement and its relevance to clinical scoring in patients with Relapsing-Remitting Multiple Sclerosis (RRMS). 
MATERIALS  & METHODS
We analyzed 37 patients with definitive diagnosis of MS (13 men, 24 women; mean age ± standard deviation: 33.5±9.55 years; age range: 19-56 years) and 37 gender-matched with the same age range control subjects (13 men,24 women;                             mean age ± standard deviation: 31.11±9.88). All patients had relapsing-remitting form of the disease. The inclusion criterion was definitive diagnosis of MS only with characteristic cranial MRI findings without the spinal cord involvement. Clinical scoring is performed by a neurologist based on the Expanded Disability Status Scale (EDSS). Control subjects were selected from a group of patients with MRI indication other than neurological symptoms (e.g., MRI for knee or abdomen). Conventional MRI and DTI have been acquired for all of the study subjects. Single-shot spin-echo echo-planar imaging was performed to obtain diffusion tensor imaging applying diffusion weighting of b value of 1000 s/mm² in 14 different directions. The images were produced with TR/TE of 1000/70 ms, 224 mm FOV, 128X128 matrix, and 2 mm slice thickness. FA and ADC maps were derived from the DTI data. DTI was performed in both groups to measure fractional anisotropy (FA) and apparent diffusion coefficient (ADC) in anterior, genu, and posterior segments of right and left internal capsules separately and also measurements were performed from the whole internal capsule. Three measurements were recorded for each of the four regions of internal capsule. Hence we have 12 measurements for left and right internal capsule of each subject. Statistical comparison was conducted using repeated measures ANOVA type analysis to detect the relationships (if any) between FA and ADC values versus diagnosis, EDSS scores, duration of the disease (age and gender are also included in our analysis as covariates).
RESULTS
We observed strong positive correlation between EDSS and FA, and between EDSS and ADC values which is in agreement with the observation of a statistically significant reduction in the right FA values for RRMS patients compared to the control group (p<.0001). The same result holds for the left FA values. Moreover, there exists a significant inverse relationship between the age and both the right and left FA values (p=.0037 and p=.0006 for right FA and left FA, respectively), with the same rate for both controls and RRMS patients. On the other hand, we observed that both the right and left ADC values are significantly higher for RRMS patients compared to the control group (p<.0001). There exists statistical evidence of significant (p<.0001) inverse relationship between the right FA, left FA values and the EDSS scores; as opposed to a significant direct relationship between the right ADC, left ADC values and the EDSS scores. 
CONCLUSION
The results of this study show that in MS without spinal cord involvement, the diffusion tensor imaging parameters may have the potential to yield reliable information, similar to the one obtained via EDSS, regarding the clinical disability scores of the patients. 
KEY WORDS: Diffusion tensor imaging, Multiple sclerosis, Internal capsule