Hükümet sistemlerinin ekonomik performansa etkisi: 1950–2022 dönemi Türkiye örneği
The effect of government systems on economic performance: The example of Türkiye for the period 1950–2022
Yazar: MERVE ÇİÇEK
Danışman: PROF. DR. YÜKSEL BAYRAKTAR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Makroekonomik performansı etkileyen önemli hususlardan biri, ekonomi politikalarını belirleme ve uygulama görevine ve yetkisine sahip hükümetlerdir. Zira makroekonomik performans, ekonomik kriz, küresel ekonomik konjonktür gibi iktisat biliminin alanına giren değişkenlerden etkilendiği gibi ekonomi politikalarının belirlenme ve uygulanma aşamasındaki siyasi süreçlerden de etkilenmektedir. Bu etkinin modellenmesi ve somutlaştırılması hem siyaset bilimi hem de iktisat alanında ilgi gören bir konu olmuştur. Literatürde siyaset ve ekonomi ilişkisinin modellendiği çalışmalarda iktisadi alana ilişkin değişkenler genellikle benzer iken siyasi değişkenler çeşitlilik göstermiştir. Ülkenin demokratikleşme düzeyi, siyasi istikrar / istikrarsızlık, yönetim biçimi ve hükümet türü gibi siyasi faktörlerin ekonomik etkileri araştırılmıştır. 
Bu çalışmada Türkiye'de 1950 – 2022 yılları arasında tek parti ve koalisyon hükümetlerinin ekonomik performansları karşılaştırılmıştır. Bu alanda yapılan teorik ve ampirik çalışmaların bulguları ışığında koalisyon hükümetlerinin birden çok partiden oluşmaları ve bu bağlamda karar alma kabiliyetlerinin düşük, maliyetlerinin yüksek olması sebebiyle tek parti hükümetlerine göre daha düşük ekonomik performans sergiledikleri hipotezi test edilmiştir. Ekonomik performans karşılaştırması için literatürde sıklıkla kullanılan Veri Zarflama Analizi yöntemi ve Sihirli Elmas yaklaşımı ile iki endeks oluşturulmuştur. Daha bütünsel bir bakış açısı sunabilmek ve karşılaştırma yapabilmek için ekonomik değişkenlerin tek bir göstergeye indirgenerek analiz edilmesi sıkça tercih edilen bir yöntem olması sebebiyle bu çalışmada da benimsenmiştir. Çalışmanın bulguları hem çalışmanın temel hipotezini desteklemiş hem de literatüre paralel sonuçlar vermiştir. Ayrıca her iki endeks de ekonomik kriz dönemlerini başarılı bir şekilde yakalamıştır. İki endeksin seyrinin paralel olması da sonuçların güvenilirliğini arttırıcı bir etken olmuştur.
Çalışma kapsamında, oluşturulan iki endeks 1950 – 2022 yılları için Türkiye'nin makroekonomik performansını tek parti ve koalisyon hükümetleri şeklinde karşılaştırmaya ve yıllar bazında değerlendirmeye olanak tanımıştır. Yapılan analizler sonucunda, VZA yöntemiyle oluşturulan endeks değerlerine göre etkinlik düzeyine ulaşan 17 yıldan 16'sı tek parti hükümetleri dönemleridir. Benzer şekilde Sihirli Elmas yöntemi kullanılarak oluşturulan endekse (MPE) göre başarılı ekonomik performans sergilenen 26 yıldan 23'ü tek parti hükümetlerinin iktidarda olduğu yıllardır. VZA ile oluşturulan endekse göre hiçbir koalisyon hükümeti, bahsi geçen dönemde etkinlik sınırına ulaşamamıştır. Benzer şekilde MPE sonuçlarına göre de 1965 yılı haricinde, bahsi geçen dönemde yüzde 90'lık sınıra ulaşabilen koalisyon hükümeti bulunmamaktadır. Ampirik bulgular, Türkiye'de 1950 – 2022 yılları arasında tek parti hükümetleri dönemlerinin, koalisyon hükümetleri dönemlerine göre ekonomik performanslarının daha başarılı olduğunu işaret etmektedir.

Abstract:
One of the key determinants of macroeconomic performance is the role of government, which is responsible for determining and implementing economic policies. This can be attributed to the fact that macroeconomic performance is influenced by a multitude of variables, including economic crisis, global economic conjuncture, and other variables within the domain of economics as well as, the determination and implementation of economic policies are contingent upon a range of political processes. The modelling and concretization of this effect have been subjects of interest in both political science and economics. In the studies that model the relationship between politics and the economy in the literature, while the variables related to the economic field are generally similar, the political variables have shown diversity. The economic effects of political factors, including the country's level of democratization, political stability / instability, form of government and type of government, were investigated.
This study compares the economic performance of single-party and coalition governments in Türkiye between 1950 and 2022. In light of the findings of theoretical and empirical studies in this field, the hypothesis that coalition governments exhibit lower economic performance than single-party governments due to the fact that they consist of multiple parties and, as a result, their decision-making ability is low and their costs are high was tested. In order to facilitate economic performance comparison, two indices were constructed using the Data Envelopment Analysis method and the Magic Diamond approach, which are frequently employed in the literature. The analysis of economic variables by reducing them to a single indicator in order to provide a more holistic perspective and to facilitate comparisons is a frequently preferred method, which is also adopted in this study. The findings of the study were in accordance with the main hypothesis and yielded results consistent with the existing literature. Furthermore, both indices demonstrated the ability to effectively capture the economic crisis periods. The parallel course of the two indices serves to enhance the reliability of the results.
Within the scope of the study, the two indexes created made it possible to compare Türkiye's macroeconomic performance between 1950 and 2022 in the form of single-party and coalition governments and to evaluate it on a yearly basis. The analysis yielded the result that 16 of the 17 years that reached the efficiency level according to the index values created by the DEA method were periods of single-party governments. Similarly, the index (MPE) created using the Magic Diamond method indicates that 23 of the 26 years in which successful economic performance was demonstrated were the years when single-party governments were in power. The index created by DEA indicates that no coalition government reached the efficiency limit during the specified period. Similarly, the MPE results show that, with the exception of 1965, no coalition government reached the 90 percent limit during the same period. These findings suggest that the economic performance of single-party governments in Türkiye between 1950 and 2022 was more successful than that of coalition governments.