Psikiyatrik sosyal hizmet ve hastane – toplum ruh sağlığı merkezi uygulamaları (Manisa ili örneği)
Psychiatric social work and hospital - community mental health center practises (Manisa province case)
Yazar: YASEMİN ÇÖLGEÇEN
Danışman: PROF. DR. ALİ RIZA ABAY
Yalova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı / Sosyal Hizmet Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Sosyal Hizmetler = Social Services
Dizin: Psikiyatri = Psychiatry ; Psikolojik sorunlar = Psychological problems ; Ruh sağlığı = Mental health ; Ruh sağlığı hizmetleri = Mental health services ; Sosyal hizmetler = Social services ; Toplum ruh sağlığı hizmetleri = Community mental health services ; Toplum ruh sağlığı merkezleri = Community mental health centers

Özet:
Ruhsal hastalıklar, zihinsel, duygusal ve davranışsal bozukluklara yol açan, bireylerde uyum ve işlev bozukluklarına neden olan hastalıklardır. Özellikle ağır ruhsal bozukluk diye tabir edilen şizofreni ve benzeri psikotik bozukluklar ve duygudurum bozuklukları, bireylerin bir ya da daha fazla temel yaşam aktivitesine etki etmekte ve ciddi işlevsel bozulmalara yol açmaktadır. Ruhsal hastalıkların tedavisi biyolojik, psikolojik ve sosyal açılardan hastaların bütüncül olarak biyopsikosyal yaklaşım içerisinde değerlendirilmesi ve tedavi edilmesi ile mümkün olabilmektedir. Sağlanan insani hizmetler de bu bütünlük çerçevesinde oluşturulmalı ve bütünlüğü sağlamak adına disiplinler arası bir işbirliğine girilmelidir. Bu anlamda bu çalışmanın temel amacı koruyucu, tedavi edici ve rehabilite edici ruh sağlığı kurumlarında gerçekleştirilen hizmetler açısından Türkiye'de psikiyatrik sosyal hizmet uygulamaları ve psikiyatri alanında hizmet veren sosyal çalışmacıların görevlerini hizmet alanlar ve hizmet verenlerle yapılan görüşmeler kapsamında analiz etmektir. Bu temel amaç doğrultusunda Manisa ilinde Manisa Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Hastanesi'nde, Manisa ili Toplum Ruh Sağlığı Merkezi (TRSM)'nde ve Celal Bayar Üniversitesi hastanesinde hizmet veren 52 psikiyatri ekibi üyesi ile; ve Manisa ili Toplum Ruh Sağlığı Merkezi'nden hizmet alan 22 ağır ruhsal bozukluğu olan hasta ve 10 hasta yakını ile yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Görüşmelerin analizinde "MAXQDA 2018" nitel veri analizi programı kullanılmıştır. Araştırmacı tarafından oluşturulan kategoriler maxqda programına aktarılmıştır. Bu kategoriler 3 ayrı grup açısından değerlendirilmiştir. Bu gruplar psikiyatri ekibi, hasta ve hasta yakınları ve sosyal çalışmacıların hastane, TRSM ve sosyal çalışmacıların görevlerine ilişkin görüşleri başlıkları altında değerlendirilmiştir. Bu başlıkların altında oluşturulan temalar temelde üç başlık altında toplanmıştır. Bu başlıklar; koruyucu ruh sağlığı hizmetleri; tedavi edici ruh sağlığı hizmetleri (medikal, ekip çalışması, sosyal çalışmacıların görevleri) ve rehabilite edici ruh sağlığı hizmetleri (sosyal model, ekip çalışması, döner kapı fenomeni ve sosyal çalışmacıların görevleri)'dir. Yapılan görüşmeler neticesinde koruyucu ruh sağlığı hizmetlerin Türkiye'de gerçekleştirilmediği, hastanelerde medikal odaklı yaklaşım hâkimken, TRSM'de sosyal odaklı yaklaşımın olduğu, ekip çalışmasının hiçbir psikiyatri ortamında tam anlamıyla gerçekleştirilmediği, TRSM'lerin tekrarlayan yatışların engellenmesinde etkili olduğu gözlemlenmiştir. Sosyal çalışmacıların görevleri ise, psikiyatrik tedavi kurumları olan ruh sağlığı ve hastalıkları hastanesinde ve hastanelerin psikiyatri kliniklerinde, sosyal İnceleme, birey ve ailesi ile çalışma, birey ve gruplara yönelik savunuculuk, vaka yöneticisi, ruh sağlığı bakımında sosyal modeli teşvik edici, psikoeğitim ve danışmanlık ve taburculuk planlaması olarak belirlenmiştir ve bu görevlerinin çoğunluğunun tam anlamıyla gerçekleştirilemediği bir kısmının ise kısmen gerçekleştirildiği gözlemlenmiştir. Sosyal çalışmacının rehabilite edici ruh sağlığı kurumları olan TRSM'ler de görevleri, birey ve gruplara yönelik savunuculuk; birey ve ailesi ile çalışma; sosyal işlevselliği güçlendirici; damgalamayı önleyici ve eğitim sağlamadır ve TRSM'de sosyal çalışmacının bulunmaması sebebiyle bu görevlerin hiç birinin sosyal çalışmacılar tarafından gerçekleştirilmediği gözlemlenmiştir. Bu rolleri TRSM'de ki hekimler ve hemşireler yerine getirmeye çalışmakta ve yardımcı olamadıkları durumlarda ise hastanede ki sosyal çalışmacıya yönlendirme yapmaktadırlar.

Abstract:
Mental illnesses are a kind of sickness which lead to mental, emotional and behavioral disorders and cause adaptation and function disorders in individuals. Especially psychotic disorders like schizophrenia and mood disorders that described as heavy mental disorder effect individuals' one or more basic life activities and cause serious functional disorders. Treatment of mental illnesses is become possible by patients' diagnosis and treatment in terms of holistic biopsychosocial approach in biologic, psychologic and social context. Humanitarian services that are provided should be formed in cohesion and interdisciplinary cooperation should be established in order to ensure this. In this sense, the main goal of this study to analyze psychiatric social work practices and duties of social workers serving on the psychiatric field in Turkey from the point of services executed in preventive, therapeutic and rehabilitative mental health institutions in the context of interviews with social workers and beneficiaries. In regards with this main goal, in-depth interviews made with 52 psychiatric staff serving in Manisa Mental Health and Illness Hospital, Manisa Community Mental Health Center (CMHC) and Celal Bayar University in Manisa Province, as well as with 22 heavy mental disorder patients and 10 relatives in Manisa Community Mental Health Center by using semi-structured interview forms. MAXQDA 2018 qualitative data analysis programme has been used for analyzing interviews. Categories established by the researcher has been imported into MAXQDA programme. These categories have been reviewed in 3 separate groups' aspects. These groups have been analyzed under the topics of opinions of psychiatric staff, patients, patients' relatives and social workers about the hospital, CMHC and duties of social workers. Themes established under this topics fundamentally assembled under 3 titles. These titles are preventive mental health services; therapeutic mental health services (medical, teamwork, social workers' duties) and rehabilitative mental health services (social model, teamwork, revolving door phenomenon and social workers' duties). In consequence of interviews, it is observed that preventive mental health services are not carried out in Turkey; the medical-oriented approach is favored at hospitals while social-oriented approach preferred in CMHC; no teamwork put into practice properly at institutes; CMHCs are effective in preventing recurring hospitalization. Social workers' duties have been identified as social study; work with individual and relatives; advocacy towards individual and groups, case manager; incentive psycho-education, consultancy and discharge planning towards social modal in terms of mental health in psychiatric therapy institutions as mental health and illness' hospitals and hospitals' psychiatric clinics and it is observed that the majority of these duties are not fulfiled properly yet some are executed moderately. Social workers' duties in CMHCs, that are rehabilitative mental health institutions, are advocacy towards individual and groups, work with individual and relatives and providing social functioning bolstering and it is observed that none of these duties are executed by social workers as none have employed in CMHC. Doctors and nurses in CMHC try to carry out these roles and in an event, they cannot be helpful, they referred to the hospital's social worker.