Hatay'da Osmanlı dönemi Arap Ortodoks (Rum Ortodoks) Hıristiyan Kiliselerinde ikonalar
Icons in Arab Orthodox (Greek Orthodox) Christian Churches of the Ottoman period in Hatay
Yazar: SEZER ARSLAN
Danışman: PROF. DR. NİLAY ÇORAĞAN
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Hatay'da Osmanlı Dönemi Arap Ortodoks (Rum Ortodoks) Hıristiyan Kiliselerinde İkonaları konu alan tezimizde; Hatay ilinin merkez ilçesi Antakya ile diğer ilçelerinde (Altınözü, Arsuz ve İskenderun) bulunan Arap Ortodoks Hıristiyan kiliselerindeki ikonostasis duvarında bulunan ikonalar incelenmiştir. Söz konusu çalışmamız, Osmanlı İmparatorluğu Döneminde önemli bir merkez olan Hatay ve civarında yaşayan, günümüzde Rum Ortodoks adıyla anılan Arap Ortodoks Hıristiyanların dini yapılarındaki ikonalarını belgeleyerek, kendilerine özgü olan ikona sanat anlayışını Hatay dışında Anadolu'daki dönemin Rum Ortodoks Kiliselerinin ikona sanatı sentezi içinde ortaya koymak amaçlanmıştır. Hatay'ın 1516-1918 yılları arasında Osmanlı İmparatorluğu'nun egemenliği altındaki dönem ile sınırlandırılan çalışmada tez kapsamındaki beş kilisede bulunan ikonostasis duvarındaki yüz elli altı ikona kapsamlı olarak ele alınmıştır. Tezimiz ile ilgili çalışmalarda, söz konusu dönemde Hatay'da Arap Ortodoks Hıristiyan Kiliselerinde bulunan ikonaların tarihçeleri, bugünkü durumları, ikonografi, resim programı, üslup, malzeme ve teknik özellikleri açısından bir bütünlük içerisinde değerlendirilerek elde edilen veriler ile söz konusu ikonaların karakteristik ve dönem özellikleri belirlenmiştir.

Sonuç olarak bu çalışmamızda; Hatay ili sınırları içerisinde yer alan ve çoğunlukla 19. yüzyıla tarihlenen Arap Ortodoks Hıristiyan Kiliselerinde bulunan ikonalar, ikonografi ve üslup özellikleri bakımından en zengin dönemi temsil etmekle birlikte, farklı kültür çevrelerinde yetişen sanatçıların farklı amaç ve üsluplarda ikonalar resmettiği Suriye, Kudüs, Kıbrıs ve Rusya'daki yerel ikona atölyelerinin en üretken olduğu 19. yüzyıldaki dönemin ikona sanatı içinde bölgesel bir üslup oluşturduğu tespit edilmiştir. 

Anahtar Kelimeler: Hatay, Arap Ortodoks Hıristiyan, İkonostasis, İkona, Osmanlı Dönemi.

Abstract:
In that thesis, which is about Icons in the Arab Orthodox (Greek Orthodox) Christian Churches of the Ottoman Period in Hatay; The icons on the iconostasis of Arab Orthodox Christian churches in Antakya, the central district of Hatay province, and other districts (Altınözü, Arsuz and İskenderun) were examined. Our study aims to document the icons in the religious buildings of Arab Orthodox Christians, known today as Greek Orthodox, who lived in Hatay and its surroundings, an important center during the Ottoman Empire, and to reveal their unique understanding of icon art within the synthesis of the icon art of the Greek Orthodox Churches of the period in Anatolia, outside Hatay. In the study, which is limited to the period under the rule of the Ottoman Empire in Hatay between 1516 and 1918, one hundred and fifty-six icons on the iconostasis of the five churches within the scope of the thesis are comprehensively examined. In the studies related to our thesis, the characteristic and period features of the icons in question were determined by evaluating the history of the icons in the Arab Orthodox Christian Churches in Hatay during the said period, their current situation, iconography, painting program, style, material and technical features in their entirety.

As a result, in this study; it was determined that the icons in the Arab Orthodox Christian Churches located within the borders of Hatay province and mostly dated to the 19th century represent the richest period in terms of iconography and style features, and that the period in which local icon workshops in Syria, Jerusalem, Cyprus and Russia were most productive, where artists who grew up in different cultural environments painted icons with different purposes and styles, created a regional style in icon art in the 19th century.

Keywords: Hatay, Arab Orthodox Christian, Iconostasis, Icon, Ottoman Period.