İhvân-ı Safâ risalelerinde İslam mezhepleri
Islamic sects in İkhwan Al-Safa booklets
Yazar: EDİBE ASLAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUHYETTİN İĞDE
Gaziantep Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Mezhepleri Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Mezhepler = Sects ; Mezhepler tarihi = Sect history ; Risale = Pamphlet ; İhvan-ı Safa = Ikhwanal an Safa ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bu çalışma IV./X. yüzyılda, Abbasîlerin son zamanlarında Basra'da toplumsal kamplaşmaların ortasında beliren İhvân-ı Safâ topluluğunun kaleme aldığı Risaleler'i, İslam Mezhepleri Tarihi açısından değerlendirmeye odaklanmıştır. Kendilerini İhvân-ı Safâ ve Hullân-ı Vefâ Ehl-i Adl ve Ebnâ-i Hamd olarak isimlendiren bu gizli topluluk, dört bölüm olarak sınıflandırdıkları 52 risale ve Risâletü'l-Câmia'dan oluşan eserlerinde mezheplere dair görüşlerini konulara mezcetmişlerdir. Kendilerini Şiî ve Alevî olarak tanımlayan İhvân-ı Safâ, hiçbir ilme düşmanlık göstermediklerini, hiçbir mezhebe taassup gösterip bağlanmadıklarını, hiçbir kitabı terk etmediklerini, görüş ve mezheplerinin ise tüm mezhepleri kapsadığını ve tüm ilimleri içine aldığını iddia eder. Buna rağmen kendileri gibi düşünmeyenleri ağır bir dille eleştirir. Çalışmamızın giriş bölümünde İhvân-ı Safâ'nın yaşadığı dönem, siyasî ve sosyo-kültürel dinî durum açısından ele alınmıştır. Birinci bölümde İhvân-ı Safâ'nın eserlerine ve yazarlarına kısaca değinilmiştir. İhvân-ı Safâ'nın hangi mezhebe mensup olduğu konusunda birçok görüş ileri sürülmüştür. Bu bağlamda kendilerini dinî ve mezhebi açıdan nasıl isimlendirdikleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Yayılma faaliyetleri ve kullandıkları davet metodları karşılaştırılarak İhvân-ı Safâ ve İsmâiliyye arasındaki bağ saptanmaya çalışılmıştır. Bunların yanı sıra Yedinci İmam, Mehdî, imamet-hilafet, Ehl-i Beyt konularındaki görüşleri arasında benzerlik olup olmadığı üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde, İhvân-ı Safâ'ya göre mezheplerin doğuş sebepleri olan ihtilaflar ve bozuk görüşler tespit edilmeye çalışılmış, Risaleler'de adı geçen mezhepler ve İhvân-ı Safâ'nın bu mezhepler hakkındaki görüşlerine yer verilmiştir.

Abstract:
This study focuses on assessing the Booklets authored by the Ikhwan al-Safa society which emerged in the midst of Abbasid social polarizations in Basra during the 4th/10th century, corresponding to the latest periods of Abbasids, from the perspective of the History of Islamic Sects. The members of this secret group, who labeled themselves as Ikhwan al-Safa, Khullan al-Wafa, Ahl al-Adl and Abna al-Khamd, combined their thoughts on the sects in their works, comprising 52 booklets, classified into four sections along with Risalatu al-Jamia. Introducing themselves as Shiite and Alevi, Ikhwan al-Safa claimed that they had no objection against any scientific disciplines, that they were not fanatics of any sects, that they had not abandoned any books, and that their thoughts and sects accounted for all sects and sciences. Nevertheless, they still heavily criticized those who disagreed with them. This study begins by examining the period of Ikhwan al-Safa from a political and socio-cultural religious perspective. The first section briefly mentions the works and authors of Ikhwan al-Safa. Many scholars have expressed their thoughts about which sect Ikhwan al-Safa was a part of. Accordingly, efforts have been made to reveal how Ikhwan al-Safa labeled themselves from a religious and sectarian perspective. Their efforts to spread the faith, as well as their invitational methods, were compared, and the relationship between Ikhwan al-Safa and Ismailiyyah was investigated. Furthermore, research was carried out to evaluate the similarities between their thoughts on the Seventh Imam, Mahdi, the Imamate-Caliphate and Ahl al-Bayt. In the second section, efforts are made to reveal the conflicts and incorrect ideas that have been proposed in relation to the reasons for the emergence of sects from the perspective of Ikhwan al-Safa, as well as the sects covered in Booklets. Furthermore, Ikhwan al-Safa's thoughts on these sects are presented.