Ortaokul öğrencilerinin dijital yetkinlik düzeylerini geliştirmeye yönelik bir eylem araştırması
Action research to improve the digital competency levels of middle school students
Yazar: EMRE CANOĞULLARI
Danışman: PROF. DR. MEDİHA SARI
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Öğrencilerin, bilgi ve iletişim teknolojilerini gündelik yaşamda ve eğitim sürecinde, etik ve sorumluluk bilinciyle etkili, verimli ve güvenli olarak kullanma konusunda geliştirilmesi, dijital dönüşümün ve çağın gerekliliği olan dijital yetkinliklere sahip olmalarının sağlanması ve bu konuda yaşadıkları sorunların azaltılması için çalışmaların düzenlenmesi öğrencilerin dijital yetkinliklerinin gelişimine katkı sunacağından önem taşımaktadır. Bu bağlamda araştırmanın amacı, ortaokul yedinci sınıf öğrencilerinin dijital yetkinliklerinin geliştirilmesi olarak belirlenmiştir. Çalışmada bu amaca ulaşabilmek için eylem araştırması desenini kullanılmıştır. Araştırmada katılımcıların belirlenmesinde amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Bu doğrultuda, araştırmanın katılımcıları, 2021-2022 Eğitim-Öğretim yılı bahar döneminde, Adana il merkezine uzak bir köyde bulunan, alt sosyo-ekonomik düzeye sahip bir ortaokulda yedinci sınıf düzeyinde öğrenim gören 20 öğrenci olmuştur. Araştırmanın uygulama sürecine alınacak yetkinlikler, Dijital Yetkinlik Belirleme Anketi (DY-BA), dijital yetkinlik modelleri ve DigComp'ta yer alan açıklamalar dikkate alınarak "Bilgi Okuryazarlığı", "Dijital İçerik" ile "Etik ve Güvenlik" üniteleri altında, 10 tema ve 45 kazanım olarak ele alınmıştır. Veri toplama aracı olarak eylem uygulamalarından önce, mevcut durumun belirlenmesine yönelik ve eylem uygulamaları sonunda, öğrencilerin dijital yetkinliklerindeki değişimi belirlemek amacıyla "Dijital Yetkinlik Öz-Değerlendirme Formu (DY-ÖDF), Dijital Yetkinlik Düzeyi Belirleme Testi (DYD-BT) ve Dijital Yetkinlik Düzeyine İlişkin Görüşme Formu" kullanılmıştır. Eylem sürecinde ise kullanılan temel veri toplama araçları, araştırmacı günlüğü, gözlemci öğretmen ders değerlendirme formu, performans görevi, değerlendirme yaprağı ve öz-değerlendirme formu şeklindedir. Uygulama süreci sonunda ayrıca öğretimin tümünü değerlendirmeye yönelik görüşme formu da kullanılmıştır. Verilerin analizi kapsamında nicel verilerin çözümlenmesinde betimsel istatistik teknikleri kullanılırken nitel veriler, betimsel analiz ile çözümlenmiştir. Geçerlik ve güvenirlik çalışmaları doğrultusunda, nicel verilere ilişkin, DYD-BT kapsamında Pearson korelasyon ve Cohen's kappa katsayısı hesaplanmış; nitel verilere ilişkin, uzun süreli etkileşim, derinlik odaklı veri toplama, çeşitleme, uzman incelemesi, katılımcı teyidi, ayrıntılı betimleme, amaçlı örnekleme ve kodlayıcı güvenirliği teknikleri işe koşulmuştur.
Mevcut durum değerlendirmesi bulgularına göre öğrencilerin, bilgi okuryazarlığı ve dijital içerik ünitesinde temel düzeylerde, "etik ve güvenlik" ünitesinde ise orta düzeye oldukça yakın bir noktada dijital yetkinliklere sahip olduğu belirlenmiştir. Bu nedenle, öğrencilerin uygulama öncesinde dijital yetkinlik düzeylerinin genel olarak düşük olduğu, geliştirilmesi gerektiği ve bir eylem araştırması yoluyla öğrencilerin dijital yetkinlik düzeylerinin yükseltilebileceği düşünülmüştür. Bunun üzerine planlanıp uygulamaya konulan eylem araştırması sürecinde ders süresine, sınıf yönetimine, klavye kullanımına, bilgisayar uygulamalarının tamamlanma hızına, motivasyona ve öğrencilerin bazı kavramları öğrenmekte zorlanmalarına yönelik sorunların olduğu belirlenmiştir.  Ayrıca araştırmada internet ve bilgisayar yavaşlığı, internet kopması gibi teknik sorunlar da yaşanmıştır. Tespit edilen sorunlara çözüm önerileri getirilmiş ve çözümler bir sonraki döngüye yansıtılmıştır. Öğretim sonrasında, öğrencilerin dijital yetkinlik düzeylerinin tüm ünitelerde ve toplam olarak ileri seviyelere yükseldiği ve olumlu yönde gelişim gösterdiği sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca, öğrencilerin dijital yetkinlik eğitiminin içerisinde yer alan konulara ilişkin kavramları ve bilgileri daha iyi açıklayabildiği, program özelliklerini ve işlevlerini daha iyi ifade edebildiği, kendilerini dijital yetkinlik konusunda daha yeterli gördükleri belirlenmiştir. Öğretimin değerlendirilmesine yönelik bulgular doğrultusunda, öğrencilerin dijital yetkinlik öğretimine yönelik görüşlerinin genel anlamda olumlu olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
Developing students to use information and communication technologies effectively, efficiently and safely in daily life and in the education process, with ethical and responsible awareness, and ensuring that they have the digital competencies that are a necessity of digital transformation and the age and organizing studies to reduce the problems they experience in this regard is important as it will contribute to the development of students' digital competencies. In this context, the purpose of the research was determined as the development of digital competencies of seventh grade secondary school students. In order to achieve this aim, the action research design was used in the study. Criterion sampling method, one of the purposeful sampling methods, was used to determine the participants in the study.  In this regard, the participants of the study were 20 students studying at the seventh grade level in a middle school with a low socio-economic level, located in a village far from the city center of Adana, in the spring semester of the 2021-2022 academic year. The competencies to be included in the implementation process of the research are discussed taking into account the Digital Competency Determination Survey (DY-BA), digital competency models and the explanations in DigComp and are discussed under the units of "Information Literacy", "Digital Content" and "Ethics and Security" as 10 themes and 45 categories was considered as learning outcome. As data collection tools, "Digital Competence Self-Assessment Form (DY-ÖDF), Digital Competence Level Determination Test (DYD-BT) and Digital Competence Level Interview Form" were used to determine the current situation before the action applications and at the end of the action applications, in order to determine the change in the digital competencies of the students. The basic data collection tools used in the action process are researcher diary, observer teacher course evaluation form, performance task, evaluation sheet and self-evaluation form. At the end of the application process, an interview form was also used to evaluate the entire teaching process. Within the scope of data analysis, descriptive statistical techniques were used to analyze quantitative data, while qualitative data were analyzed with descriptive analysis. In line with the validity and reliability studies, Pearson correlation and Cohen's kappa coefficient were calculated for the quantitative data within the scope of DYD-BT; regarding qualitative data, long-term interaction, depth-oriented data collection, triangulation, expert review, participant confirmation, detailed description, purposeful sampling and coder reliability techniques were used.
According to the current situation assessment findings, it was determined that the students had digital competencies at basic levels in the information literacy and digital content unit, and at a point very close to the intermediate level in the "ethics and security" unit. For this reason, it was thought that students' digital competence levels were generally low before the application and that they needed to be improved, and that students' digital competence levels could be increased through an action research. Thereupon, during the action research process that was planned and implemented, it was determined that there were problems regarding lesson duration, classroom management, keyboard use, completion speed of computer applications, motivation, it was that there were problems regarding students' difficulty in learning some concepts.. In addition, technical problems such as internet and computer slowness and internet disconnections were also experienced in the research. Solutions to the identified problems were suggested and the solutions were reflected in the next cycle. After teaching, it was concluded that the students' digital competence levels increased to advanced levels in all units and in total and showed positive development. In addition, it has been determined that students can better explain the concepts and information regarding the subjects included in digital competence training, express the program features and functions better, and consider themselves more competent in digital competence. In line with the findings regarding the evaluation of the teaching, it was concluded that the students' opinions about digital competence teaching were generally positive.