Arkeolojik alanlardaki onarım müdahalelerinin alan sunumu bağlamında değerlendirilmesi: Anavarza antik kenti (Adana)
Evaluation of conservation interventions at archeological sites in the context of site interpretation: Anavarza ancient city (Adana)
Yazar: HATİCE GÖKÇE TÜRKOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. NİDA NAYCI
Mersin Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kültür Varlıklarını Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Anavarza = Anavarza ; Antik şehirler = Antique cities ; Arkeolojik alanlar = Archeological areas ; Koruma = Conservation ; Rekonstrüksiyon = Reconstruction ; Restorasyon = Restoration

Özet:
Arkeolojik alanların ziyaretçilerin erişimine açılmasından bu yana ziyaretçilerin bu alanları algılayabilmesi için kalıntıların ve alanın etkin bir şekilde sunumuna yönelik tartışmalar gündeme gelmiş, bu da alan sunumu-yorumlaması kavramlarının oluşmasına ve bununla ilgili yöntemlerin gelişimine zemin hazırlamıştır. Çeşitli nedenlerle zarar görerek yapısal bütünlüklerini kısmen veya tamamen kaybeden farklı yapı gruplarının bir arada bulunduğu bu alanların uzman olmayan ziyaretçiler tarafından anlaşılmasının güç olması, ziyaretçilerin alan ile kurdukları etkileşimi güçlendirecek çeşitli yöntem ve araçların geliştirilmesini sağlamıştır. Bu yöntemler içerisinde doğrudan birincil kaynak olan kalıntılar üzerinden ziyaretçiye bilginin aktarılmak istenmesi uzun yıllar boyunca farklı uygulama pratikleri ile şekillenen müdahale yöntemlerinin gelişmesine olanak tanımıştır. Tez kapsamında bu müdahale yöntemlerinden alan sunumuna doğrudan etki eden; yeniden inşa (rekonstrüksiyon), ayağa kaldırma (anastylosis) ve bütünleme (re-integrasyon) uygulamalarının kuramsal çerçevesi ile birlikte modern arkeoloji biliminin ve koruma kuramının geliştiği İtalya'daki öncü örneklerden Pompeii, Herculaneum, Ostia Antica ve Villa Adriana başta olmak üzere farklı ülkelerdeki arkeolojik alanlarda nasıl yorumlandığı irdelenmiştir. Türkiye'de uzun koruma geçmişine sahip arkeolojik alanlardaki uygulamalarından seçilen örnekler üzerinden de öne sürülen gerekçeler ve alan sunumuna etkileri tartışılmıştır. 
İncelenen örnek alanlardaki farklı yaklaşımlarda, tek yapı ölçeğindeki koruma-onarım müdahalelerin alan ölçeğinde gelişen sunum süreçlerine katkıları değerlendirilerek, bu müdahalelerin alan sunumu bağlamında kurgulanması için gözetilen strateji ve kriterler belirlenmiştir.
Tez kapsamında; koruma-onarım müdahalelerinin alan sunumu ile ilişkisi Adana-Anavarza Antik Kenti özelinde farklı ilgi gruplarının yaklaşımları doğrultusunda değerlendirilmiştir. Ziyaretçilerin alandaki deneyimleri, alanı algılama ve anlamlandırma düzeyi, alanda yürütülen çalışmalardan beklentileri ile korumadan sorumlu kişi ve kurumların alandaki uygulamalara yönelik görüşleri ele alınarak gerçekleştirilen ve gelecekte planlanan müdahalelerin Anavarza Antik Kenti alan sunumundaki etkileri tartışılmıştır. Sonuç olarak Anavarza Antik Kenti özelinde; bütünsellik ve süreklilik, bağlam ve ortam, denge, yeteri kadar sunum, fiziksel ve entelektüel erişim, dikkat çekme ve özgünlük kriterleri doğrultusunda alan sunumuna yönelik müdahale ve araştırma önerileri getirilerek farklı senaryolarla ziyaretçilere alanın nasıl aktarılabileceği çalışılmıştır.

Abstract:
Since the archaeological sites have been opened to the access of visitors, discussions on the effective presentation of the ruins and the area have been brought to the agenda in order for visitors to comprehend these areas, and this has paved the way for the formation of the concepts of area presentation-interpretation and the development of related methods. The fact that these sites, containing different groups of structures, that have been damaged due to various reasons and partially or completely lost their structural integrity, are difficult to evaluate by the non-expert visitors, has led to the development of several methods and tools to strengthen the interaction between the visitors and the area. Among these methods, the intention of transferring the information to the visitor through the ruins which are the direct primary source, has enabled the development of intervention methodologies formed by various application techniques for many years. Within the scope of the thesis, it has been examined how the theorethical framework of these intervention methodologies such as reconstruction, anastylosis and reintegration practices which have a direct impact on the site presentation has been interpreted on archeological sites in the pioneering examples of Italy such as Pompeii, Herculaneum, Ostia Antica and Villa Adriana being in the first place -where the modern archeological science and conservation theory have been developped, and in different countries. Furthermore, it has been discussed the submitted justifications and their affects on the site presentation regarding the examples selected from the applications in the archeological sites with a long term conservation background in Turkey. 
Within the scope of different approaches in the examined sample sites, the strategies and criterias have been determined for the structuring of these interventions in the context of site interpretation, by evaluating the contributions of the conservation-restoration interventions on a single-structure scale to the presentation procedures developed across the site. 
Within the scope of the thesis; the relationship between the conservation-restoration interventions and the site interpretations has been evaluated in line with the approaches of different interest groups based on Adana-Anavarza Ancient City. The experiences of the visitors in the area, their perception and interpretation levels, their expectations on the studies conducted in the area have been discussed. The effects of the interventions, on Anavarza Ancient City site interpretations, have been reviewed, realized and planned for the future by taking into account the opinions of the institutions and the person in charge of the protection regarding the practices carried out in the area. As a result, specific to Anavarza Ancient City; it has been studied how the area can be presented to visitors with different scenarios by bringing internvention and research suggestions regarding the site interpretations in line with the holism&continuity, the context and setting as well as balance, sufficient presentation(enough is enough), physical and intellectual access, lighting a spark and authenticity criteria.