Rehin hakkının teminat işlevi bakımından alacaklının rehin konusu eşyayı paraya çevirme yetkisi
The creditor's power to liquidate the pledge in terms of the security function of the pledge right
Yazar: HALİL AHMET YÜCE
Danışman: PROF. DR. MEHMET TUFAN ÖĞÜZ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Cebri icra = Forced execution ; Cebri icra hukuku = Compulsory enforcement law ; Paraya çevirme = Foreclosure ; Rehin = Pledge ; Rehin akti = Pignus ; Rehin hakkı = Hypotheca ; Satış yöntemleri = Sales methods ; Taşınmaz rehni = Immovable mortgage ; Taşınır rehni = Chattel mortgage ; Teminat = Guarantee

Özet:
Rehin hakkı, alacaklıyı borcun ifa edilmemesi rizikosuna karşı güvence altına aldığı için özellikle kredi sözleşmelerinin kurulabilmesi bakımından önem taşır. Bu bakımdan rehin hakkının temel fonksiyonu olan teminat işlevi, esasen alacaklının rehin konusu eşyayı verimli bir şekilde paraya çevirebilmesine bağlıdır. Eğer rehin konusu eşya verimli bir şekilde paraya çevrilemezse, alacaklıya verilen teminatın da bir önemi kalmaz. 

Türk Hukuku'nda yerleşik uygulama rehin konusu eşyanın cebrî icra yoluyla paraya çevrilmesidir. Fakat cebri icra yoluyla paraya çevirme yöntemi, kanun koyucunun geçmişteki bütün güncelleme çabalarına rağmen, verimsiz olmakla ve uygulamanın cevaplarına ihtiyaç verememekle eleştirilmiştir. O nedenle çalışmamızda cebri icra yoluyla paraya çevirme sistemine bir alternatif olarak rehnin özel yoldan paraya çevrilmesi yöntemi incelenmiştir. 

Rehnin özel yoldan paraya çevrilmesine yönelik özel satış anlaşmaları, alacaklıya rehin hakkının bir unsuru olarak aynî etki doğuracak şekilde tanınabilir. Ek olarak, tarafların bu amaca yönelik diğer (örneğin inançlı işlemler veya alacaklıya satış amacıyla temsil yetkisi verilmesi gibi) hukuki araçları kullanmaları da mümkündür. Bu anlaşmaların çeşitli nedenlerden ötürü geçersiz olduklarına dair görüşler ileri sürülmüştür. Çalışmamızda, Maddî Hukuk ve Şeklî Hukuk kaynaklı olmalarına göre ikiye ayırıp incelediğimiz bu görüşlerin yerinde olmadıkları sonucuna ulaşılmıştır. Türk Hukuku'nda gerek taşınır gerek taşınmaz eşya bakımından rehnin özel yoldan paraya çevrilmesini hedefleyen özel satış anlaşmaları geçerlidir. Alacaklının rehin hakkının bir parçası olarak paraya çevirme yetkisini haiz olacağı kararlaştırılabilir. 

Öte yandan cebri icra yoluyla paraya çevirme yöntemine göre şekillenmiş olan uygulamada özel satış yönteminin kullanılması, bazı şeklî zorluklara yol açabilir. Özellikle taşınmaz rehninin özel yoldan paraya çevrilmesinde durum böyledir. Bu bakımdan, yukarıda işaret edilen ve halihazırda kabul gören alternatif hukuki yöntemler bu problemlerin aşılmasını ve özel satışın gerçekleştirilmesini sağlayabilir. Fakat burada kullanılabilecek her bir alternatif yöntemin kendine içkin problemleri mevcut olup; alacaklının, seçmiş olduğu yöntemin bu özelliklerine dikkat etmesi gerekecektir. İlgili eksiklikler her alternatif yöntem için ayrı ayrı ele alınmıştır.

Rehnin özel yoldan paraya çevrilmesi işlemini gerçekleştiren alacaklıya karşı borçlunun ve rehin verenin korunması gerekir. Bu kapsamda alacaklının rehin konusu eşyayı özenli bir biçimde paraya çevirme yükümlülüğü de çalışmamızda incelenmiş bulunmaktadır. Ek olarak, alacaklının özel yoldan satış işlemini ne şekilde gerçekleştirmesi gerektiği meselesi de ayrı başlıklarda incelenmiş olup; ulaşılan tüm sonuçların yer aldığı Sonuç bölümü ile çalışmamız sona ermektedir.

Abstract:
The pledge right has a key position in credit transactions, since it secures the creditor against the risk of non-performance. Thus, the security function as the fundamental property of pledge right is dependent on the effectiveness of the method of liquidation. If the pledged property cannot be liquidated in an effective manner, the value of the security given to the creditor will deteriorate. 

In the Turkish Law, the state-controlled foreclosure mechanism is the established practice. However, the foreclosure mechanism has been deemed ineffective and unresponsive to the practice's needs; despite the numerous attempts from the lawmaker to update the process in the past. For this reason, present study focuses on the private liquidation method as an alternative to state-controlled foreclosure mechanisms.

The private liquidation agreements may give the creditor the right to privately sell the property as a part of his real right (i.e. the pledge) and grant him "the real right effect" while executing the sale. Also, the parties may agree on using different legal concepts (such as fiduciary transactions, appointment of the creditor as the pledgor's proxy) that will serve the same purpose. In the literature, several grounds for the invalidity of these agreements have been pointed out. In this study, aforementioned grounds have been split into two groups; based on whether they stem from Material Law or Procedural Law and proved to be invalid. In the Turkish Law, agreements on private liquidation of the pledged property are valid; regardless of the movable or immovable nature of the pledged property. The creditor might be entitled to privately liquidate the property as a part of its pledge right.

On the other hand, the Turkish legal practice has been shaped by the decades long foreclosure application. This might create some procedural issues, especially with the private liquidation of the immovable properties. As pointed out above, some alternative legal institutions may be used to overcome these issues. However, each of these different legal institutions contain a different inherent short-coming. The creditor must take into account these short-comings as well. They are discussed separately in each section corresponding to the alternative institution.

The debtor and the pledgor must be protected against the creditor who will carry out the sale process. In this regard, this study also covers the creditor's duty of diligence while selling the pledged asset. In addition, the ideal form of the private liquidation sales are illustrated in individual chapters. The study ends with a Conclusion chapter, containing all of the findings.