Bazı kinoa (Chenopodium quinoa willd.) çeşitlerinde somatik embriyogenesis
Somatic embryogenesis in some quinoa (Chenopodium quinoa willd.) varieties
Yazar: ŞEYMA DOĞANCI
Danışman: DOÇ. DR. SEVİL SAĞLAM
Ahi Evran Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarımsal Biyoteknoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Biyoteknoloji = Biotechnology

Özet:
Kinoa (Chenopodium quinoa Willd.), Güney Amerika‟nın And Dağlarında doğal
olarak yetiĢen ve ülkemizde de son yıllarda yetiĢtiriciliği yapılmaya baĢlanmıĢ bir bitkidir.
Vitamin, protein, aminoasit bileĢimi açısından özellikle lizin, ve metiyonin seviyelerinin
yüksek olması nedeniyle insan beslenmesinde büyük öneme sahiptir. Ayrıca, saponin
seviyesinin yüksek olması lezzet kalitesinin bozulmasına sebep olmaktadır. Somatik
embriyogenesis, bitkinin somatik dokularından bipolar yapıda somatik embriyoların
üretilmesi sürecidir. Somatik embriyogenesis in vitro‟da kitlesel vejetatif çoğaltım amaçlı
yapılan en etkili tekniklerden birisidir. Bu çalıĢmada, kinoa bitkisinin sürgün ucu ve gövde
eksplantlarına farklı oranda 2,4-D, TDZ, BAP bitki büyüme düzenleyiciler kullanarak
somatik embriyogenesis araĢtırılmıĢtır. Kullanılan Limtar Black, Limtar Red, Limtar White
çeĢidinden yalnızca 0.50 mg/L ve 1.00 mg/L 2,4-D içeren MS ortamda Limtar Red çeĢidinin
sürgün ucu ve gövde eksplantlarında % 100.00 kallus oluĢumu elde edilmiĢtir. Sürgün ucu ve
gövde eksplant arasında kıyaslanırsa göre 2,4-D, TDZ ve BAP içeren MS besin ortamlarında
somatik embriyo oluĢumu bakımından sürgün ucu eksplantından daha fazla somatik embriyo
oluĢum gözlemlenmiĢtir. Bu çalıĢma kinoa bitkisinin gerek in vitro koĢullarda
mikroçoğaltımında gerekse sentetik tohum üretiminde, ayrıca, tarımsal öneme sahip
özelliklerin kazandırılmak istendiği durumlarda gen transformasyonu çalıĢmalarında,
özellikle saponin seviyesinin azaltılmak istendiği durumlarda önemli bir temel araĢtırma
niteliğindedir.
Anahtar Kelimeler: kinoa, Chenopodium quinoa Wild., biyoteknoloji, somatik
embriyogenesis, kallus kültürü

Abstract:
Quinoa (Chenopodium quinoa Willd.) is grows naturally the Andes mountains
of South America and has been introduced in to Turkey during recent years. It is rich
in vitamins, proteins, amino acids because of large amounts of lysine, and
methionine that are important in human nutrition. The high level of saponin causes
deterioration of taste quality. Somatic embryogenesis is the process by which bipolar
somatic embryo structures are produced in the on the somatic tissues of the plant.
Somatic embryogenesis is one of the most effective techniques for massive
vegetative propagation in vitro. In this study, different types of 2,4-D, TDZ, BAP
plant growth regulators were applied to shoot tip and stem explants of quinoa and
somatic embryogenesis was investigated. The highest (%100) callus formation was
obtained on Limtar Red variety out of three quinoa varieties Limtar Black, Limtar
Red, Limtar White used in the study on MS medium containing 0.50 mg / L and 1.00
mg / L 2,4-D. It was observed that the shoot tip explant is more effective compared
tos tem explant in inducing somatic embryo formation on MS medium containing
2,4-D, TDZ and BAP. This study sets a foundation for future genetic transformation
reseaech, especially when the level of saponin is to be reduced for improvement of
agronomic charachteristics in quinoa plant especially through in vitro and synthetic
seed production protocols.
Key Words: quinoa, Chenopodium quinoa Wild., biotechnology, somatic
embryogenesis, callus culture