Etekli (Karaisalı, Adana) bölgesinin Zn-Pb cevherleşmesinin mineralojik ve jeokimyasal incelenmesi
Mineralogical and geochemical investigation of the Etekli (Karaisalı, Adana) Zn-Pb mineralizations
Yazar: MEHMET BAYDAN
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA AKYILDIZ
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering
Dizin: Adana-Karaisalı = Adana-Karaisalı ; Jeokimya = Geochemistry ; Kurşun = Lead ; İzotoplar = Isotopes

Özet:
Bu çalışmada, Doğu Toroslar'ın batı bölümünde yer alan Aladağ Birliği'ne ait Jura-Kretase yaşlı Çamlık Formasyonu kireçtaşlarında bulunan Zn-Pb cevherleşmesi incelenmiştir. Cevherleşme, KD-GB doğrultulu ve KB'ya eğimli bir fay kontrolünde gelişmiştir. Cevherleşmeyi oluşturan ana fayın daha sonraki bir dönemde D-B yönlü faylar etkisiyle parçalanması, taşınması ve breşik bir yapı kazanması sözkonusudur. Cevherleşme, ana kırığın yüzeye yakın kesimlerinde fay dolgusu içerisinde daha çok yoğun demirli çinko karbonatlar şeklinde gözlenmektedir. Daha derin kesimlerde ise fay ile ilişkili karstik ceplerde, stok veya büyük mercekler şeklinde çinko sülfür olarak bulunmaktadır. Ana, iz ve nadir toprak elementleri analiz sonuçlarına göre cevherleşmenin kökeni hidrotermal çözelti ile ilişkilendirilmiştir. Sülfit minerallerinden sfalerit ve galenit'e ait 34S analiz sonuçları sırasıyla -11.3 ile-14.4 ve ‰3.45 aralığında saptanmıştır. Galenit örneklerinden yapılan Pb izotop analiz sonuçlarına göre 206Pb/204Pb değeri 18.68-18.75 aralığında, 207Pb/204Pb değerleri 15.70-15.71 aralığında ve 208Pb/204Pb değerleri 38.845-38.91 aralığında saptanmıştır. Simitsonitlerden ve kireçtaşından yapılan 13C ve 18O izotop analiz sonuçlarına göre 13C oranı sırasıyla -4.21, -2.26 ve 1.69 arasında değişmektedir. Oksijen izotop değerleri ise sırasıyla -2.7, -1.76 ve -6.36 arasında değişmektedir. Jeokimyasal analiz sonuçları ve arazi gözlemlerine göre, birincil sülfür mineralleri hidrotermal ve epijenetik proseslerle oluşmuş, daha sonra karasal ayrışım ve karstlaşma sonucunda ikincil karbonat ve oksit tipi yatakların oluşan boşluklara yerleştiği söylenebilir.

Abstract:
In this study, the Zn-Pb mineralization in the Jurassic-Cretaceous aged Çamlık Formation limestones belonging to the Aladağ Unit located in the western part of the Eastern Taurus Mountains was investigated.The mineralization was developed within a fault that strikes NE-SW and dips to the NW. It is evaluated that the main fault controlling the mineralization was fragmented, transported and brecciated as a result of effect of the E-W trending faults in a later period. Mineralization is observed mostly in the form of ferrous zinc carbonates in the fault zone near the surface of the main fracture. In deeper parts, it is found as zinc sulfide in the form of stock or large lenses in karstic pockets associated with the fault. On the basis  major, trace and rare earth elements analyses, the origin of the mineralization was associated with the hydrothermal solution. The results of the 34S analysis of sulfide minerals such as sphalerite and galenite were determined in the range of -14.4 to-11.3 and 3.45 respectively. According to Pb isotope analysis; results from galenite samples varies from 18.68 to 18.75 for 206Pb/204Pb, 15.70 to 15.71 for 207Pb/204Pb and 38.84 to 38.91 for 208Pb/204Pb ratios. According to the results of 13C and 18O isotope analyses performed on smithsonite and limestones, 13C values range  from -4.21,-2.26, and 1.69. Whereas Oxygen isotope values are between  -2.7,-1.76 and, -6.36. All the geochemical results suggest that primary sulfide minerals were formed by hydrothermal and epigenetic processes, and then followed by secondary carbonate and oxide type deposits settled in the formed spaces as a result of terrestrial weathering and karstification.