Antineoplastik ilaçlarla çalışan sağlık çalışanlarında güvenli çalışma ve antineoplastik ilaçlardan etkilenme durumunun değerlendirilmesi
Use of safe handling precautions and evaluation of the effect of antineoplastic drugs in healthcare workers handling antineoplastic drugs
Yazar: EMİNE GÜLÇİN AY
Danışman: DOÇ. DR. MEHTAP TÜRKAY
Akdeniz Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Antineoplastik ajanlar = Antineoplastic agents ; Comet tekniği = Comet assay ; DNA hasarı = DNA damage ; Güvenli davranış = Dependable behaviour ; Mesleki maruziyet = Occupational exposure ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Sağlık personeli = Health personnel

Özet:
Bu araştırmanın amacı, antineoplastik ilaçların yoğun olarak kullanıldığı birimlerde çalışan, sağlık çalışanlarında antineoplastik ilaçlarla güvenli çalışma durumunu belirlemek ve Comet test ile sağlık çalışanlarının antineoplastik ilaçlardan etkilenme durumunu değerlendirmektir. 
Bir üniversite hastanesinde en az bir yıldır antineoplastik ilaçların hazırlanmasında, uygulanmasında ve kontamine atıkların taşınmasında görevli 40 sağlık çalışanı olgu grubunu; bu olgularla yaş, cinsiyet ve sigara içme durumu bakımından birebir eşleşen ve kemoterapötiklere maruziyeti olmayan 40 sağlıklı birey kontrol grubunu oluşturmaktadır. Olgu ve kontrol gruplarının periferik kan lenfositlerinde DNA hasarı, "Comet" tekniği ile incelenmiştir. DNA hasarını değerlendirmek için kuyruk % DNA, kuyruk momenti ve olive kuyruk momenti olmak üzere üç parametre kullanılmıştır. Sağlık çalışanlarında antineoplastik ilaçlarla güvenli çalışma durumunu değerlendirmek için Polovich ve Clark tarafından geliştirilen Kemoterapötiklerin Güvenli Kullanım Anketi ve Tehlikeli İlaçların Güvenli Kullanımını Etkileyen Faktörler Modeli'nden yararlanılmıştır. 
Araştırmada, olgu ve kontrol grupları arasında DNA hasarı açısından anlamlı fark vardır; antineoplastik ilaçlara maruz kalan olgu grubunda kuyruk % DNA ve kuyruk momenti değerleri kontrol grubundan daha yüksek saptanmıştır ve aralarındaki fark istatistiksel olarak anlamlıdır (sırasıyla p<0,001, p<0,05). Antineoplastik ilaçlarla çalışırken koruyucu önlemlerden eldiven kullanan sağlık çalışanlarında kullanmayanlara göre kuyruk % DNA değeri anlamlı olarak daha düşük saptanmıştır (p<0,05). Ayrıca çift eldiven, koruyucu önlük ve gözlük kullanan sağlık çalışanlarında her üç parametre kullanmayanlara göre daha düşük düzeydedir ancak aralarındaki fark anlamlı değildir. Antineoplastik ilaçlarla çalışan sağlık çalışanlarında eldiven en fazla kullanılan koruyucu önlemdir (%80,0); ancak çift eldiven, koruyucu önlük, gözlük ve maske kullanımı oldukça düşüktür. Özellikle ilaçların uygulanmasında görev alan sağlık çalışanlarının maruziyet bilgi düzeyi (ort±SS=11,0± 1,07, max=12 puan) (p<0,05) en yüksek olmasına rağmen ilaçların güvenli kullanımından aldıkları puan en düşüktür (ort±SS=1,17±0,57, hiçbir zaman kullanmam=0 ile her zaman kullanırım=5 arasında puanlanmaktadır) (p<0,001). 
Sonuç olarak, antineoplastik ilaçlara mesleki olarak maruz kalan sağlık çalışanlarında, DNA hasarı tespit edilebilir düzeylerdedir. DNA hasarına neden olan maruziyetlerin azaltılması ya da ortadan kaldırılması, ilaçların güvenli kullanım önerilerine uyulması ile mümkündür.

Anahtar kelimeler: Sağlık çalışanları, antineoplastik ilaçlar, güvenli kullanım, DNA hasarı, Comet test

Abstract:
The aim of the study is to determine the use of safe handling precautions in healthcare workers handling antineoplastic drugs and to evaluate the state of being affected by antineoplastic drugs with the Comet Test method in healthcare workers who are in constant contact with these drugs.
40 healthcare workers handling antineoplastic drugs in a university hospital for at least a year constituted the case group; 40 healthy individuals, who matched these cases in terms of age, gender and smoking status and were not exposed to chemotherapeutics, constituted the control group. DNA damage, in the peripheral blood lymphocytes of the case and control groups were investigated with the "Comet" technique (alkaline single cell gel electrophoresis). Three parameters, tail% DNA, tail moment and olive tail moment, were used to evaluate DNA damage. Chemotherapy Handling Questionnaire and The Factors Predicting Use of Hazardous Drug Safe-Handling Precautions model developed by Polovich and Clark were used to evaluate the use of safe handling precautions in healthcare workers.
There was a significant difference between the case and control groups in terms of DNA damage; In the case group exposed to antineoplastic drugs, tail % DNA and tail moment values were higher than the control group and the difference between them was statistically significant (respectively p<0,001, p<0,05). While working with antineoplastic drugs, healthcare workers using gloves from protective measures were found to have significantly lower tail % DNA values than those who did not use them (p<0,05). In addition, health workers using double gloves, protective gowns and goggles were at a lower level for all three parameters than those who did not use, but the difference between them was not significant. Use of gloves was high for all antineoplastic drugs handling activities (%80,0) but gown, double gloves, eye protection, and respiratory protection use was low. Exposure knowledge was highest (M=11,0± 1,07, 0-12 scale) during antineoplastic drugs administration but total mean antineoplastic drugs precaution use was the lowest (M=1,17±0,57, 0=never to 5 =100%) (p<0,001).
To conclude, DNA damage is at detectable levels in healthcare workers exposed to antineoplastic drugs occupationally. Reducing or eliminating exposures that cause DNA damage is possible by following the recommendations for safe use of drugs.

Key words: Healthcare workers, antineoplastic drugs, safe handling, DNA damage, Comet assay