Bor maruziyetinin insanlarin üreme fonksiyonlari üzerindeki toksik etkilerinin incelenmesi
Evaluation of toxic effects of boron exposure on human reproductive function
Yazar: CAN ÖZGÜR YALÇIN
Danışman: PROF. DR. YALÇIN DUYDU
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmasötik Toksikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Bor = Boron ; Cinsiyet = Gender ; Doğum sayısı = Parity ; FISH = FISH ; Mesleki maruziyet = Occupational exposure ; Toksisite = Toxicity ; Toksisite testleri = Toxicity tests ; Üreme = Reproduction

Özet:
Bor, atom numarası 5, atom ağırlığı 10.81 g/mol, kimyasal sembolü B ile gösterilen bir 3A grubu elementidir. Oksijen ve diğer elementlerle oluşturduğu bileşiklere borat denir. Doğada 230 çeşit bor minerali vardır. Genellikle sodyum (Na), kalsiyum (Ca), magnezyum (Mg) gibi metallerle bileşikler halinde bulunur. Kolemanit, üleksit, tinkal gibi kalsiyum veya sodyum boratlar en önemlileridir. Bu bor bileşikleri doğada su ile çözünerek borik asit formuna dönüşür. Bor bileşiklerinin oral alım sonucu fizyolojik sıvılarda (kan, idrar, vb) gözlenen formu borik asittir. Borik asit ve sodyum boratlar ülkemizin en önemli madencilik ihracat ürünlerindendir. Borun bitkiler için esansiyel olduğu bilinmekte; insanlar için de esansiyel olabileceğini destekleyen çalışmalar olmasına rağmen bu durum henüz tartışmalıdır. Borik asit ve sodyum boratların hayvan deneylerinde yüksek dozlarda üreme sistemi üzerinde toksik etkileri olduğu görülmüştür. İnsanlarda bor maruziyeti ile ilişkili reprodüktif veriler son derece kısıtlıdır.
Bu doktora tez çalışmasında yüksek seviyede bora (borik asit ve sodyum borat) maruz kalmış olan erkek işçilerin sperm hücrelerindeki Y:X kromozom oranları floresan in situ hibridizasyon (FISH) yöntemi kullanılarak incelendi. Bu yöntemle, maruziyet ve kontrol grubu sperm örneklerindeki Y:X kromozom oranları karşılaştırıldı.
İşçilerin biyolojik sıvılarındaki bor seviyeleri (kan, meni ve idrar) ve sperm Y:X kromozom oranı arasındaki korelasyon anlamlı bulunmadı. Sperm Y:X oranı yeniden oluşturulmuş kontrol, düşük, orta ve yüksek maruziyet gruplarıyla karşılaştırıldığında sonuçlar anlamlı bulunmadı. Ayrıca maruziyet ve kontrol gruplarının çocuklarının cinsiyet oranları (erkek çocuk sayısı ve kız çocuk sayısı) arasındaki fark anlamlı bulunmadı.

Abstract:
Boron is a group 3A element with atomic number of 5, atomic weight of 10.81 g/mol, and a chemical symbol of B. The compounds with oxygen and other elements (K, Na, etc.) are called borates. There are 230 types of boron minerals found in nature. Colemanite, ulexite and tincal are the most common forms of sodium/calcium borates. Boron compounds when solve in water transforms to boric acid. Boric acid is the detected form of borates in biological fluids (blood, urine etc.) when ingested. Sodium borates and boric acid are among the most important exportation products of Turkey. It is well known that boric acid is essential for plants. However the essentiality of boric acid for humans is still under negotiation. Boric acid and sodium borates have been considered as being toxic to reproductive system in animal experiments. Reproductive data of boron exposure is very limited.
The ratio of Y:X chromosome in semen samples of occupationally boron exposed male workers were investigated by using fluorescence in situ hybridization (FISH) assay in this doctoral thesis. The Y:X ratios determined in the boron exposed group were compared with the Y:X ratios determined in the control group in order to assess the boron mediated effects on the Y:X ratio.
The correlation between the Y:X ration and the boron concentrations in biological fluids (semen, blood and urine) were statistically not significant. On the other hand, the Y:X sperm ratios were compared between the re-constituted control, low, medium and high-exposure groups. However the difference in Y:X ratios between the exposed and control groups were again statistically not significant. Additionally, the offspring sex ratios at birth in exposure and control group (the number of boys and girls) was statistically not different from each other.