Belediye otobüsü sürücülerinin risk alma davranışlarının incelenmesi
Studying the risk taking behaviour of the city bus drivers
Yazar: SELMA ÇALIK
Danışman: PROF. DR. HİLAL ÖZCEBE ; PROF. DR. NAZMİ BİLİR
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Kazalar = Accidents ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Kazalar = Accidents ; Risk alma davranışı = Risk taking behavior ; İş sağlığı = Occupational health

Özet:
Profesyonel sürücüler fiziksel çevre, çalısma kosulları veyogun is stresi nedeniyle saglık ve güvenlik riskleri yüksek bir gruptur. Bireysel riskalma davranısları bu risklerin kolaylastırıcısı ve sonucu olarak risk yönetiminin önemlibir bilesenidir. Bu çalısmanın amacı, sehir içi ulasımında çalısan soförlerin risk almadavranıslarının, bu davranısları etkileyen kisilik özelliklerin ve bunların is kazalarınakarısma ile iliskisinin incelenmesidir. Arastırmaya Ankara sehir içi ulasım hizmetlerindeçalısan 498 belediye otobüsü soförü katılmıstır. Veri toplama aracı olarak demografikbilgiler, çalısma kosulları ve risk alma davranısları bilgi formu ve Arnett HeyecanArama Ölçegi kullanılmıstır. Katılımcıların yas ortalaması 38,8 (ss 6,6), toplam soförlüksüresi ortalaması 19,0 yıl (ss 6,7), hizmet süresi ortalaması 8,0 (ss 6,5) yıldır. Soförlerin%32,9'u ilkokul, %39,6'sı ortaokul/ilkögretim, %27,1 lise mezunudur. Soförlerin%63,4'ü son bir yıl içinde kazaya karısmıstır. %68,5'i en az bir riskli saglık, %63,7'siriskli sürücülük, %53,1'i her iki boyutta da risk alma davranısı göstermektedir. Son biryıl içinde kazaya karısma ile çoklu riskli saglık davranısları (U=19931,50 p<0,01), çokluriskli sürücülük davranısları (U=18445,50 p<0,001), çoklu risk alma davranısları (2=15,49 p<0,001) ve otobüste sigara içme (2=8,94 p<0,01), otobüste kavgaya karısma(2=8,20 p<0,01) arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmustur. Riskli saglıkdavranısları ile heyecan arama (r=0,21 p<0,001), risk alma egilimi (r=0,19 p<0,001),riskli sürücülük davranısı ile heyecan arama (r=0,25 p<0,001), risk alma egilimi (r=0,32p<0,001) arasında anlamlı iliski bulunmustur. Heyecan arama ile kazaya karısmaarasında anlamlı fark bulunurken (U=12520,00 p<0,01) risk alma egilimi ile kazayakarısma arasında ise istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmamıstır. Sonuçlar, belediyeotobüsü soförlerinin risk alma davranıslarının yüksek olmasının is stresindenkaynaklanabilecegini ve kisilik özelliklerinin kolaylastırıcı etkisiyle kazaya karısmarisklerinin arttıgı, risk yönetiminde bunun dikkate alınması gerektigini göstermektedir.Anahtar kelimeler: is saglıgı, risk alma davranısı, heyecan arama, kaza, belediye otobüsüsoförleri.

Abstract:
Professional drivers are a group with high health and safetyrisks due to physical environment, working conditions and intense work stress.Individual risk taking behaviour is an essential component of the risk management as afacilitator and consequence of these risks. The aim of this thesis is to study the risktaking behaviour of the city bus drivers, the personal characteristics affecting thisbehaviour and their relation with the involvement in occupational accidents. Theresearch included 498 city bus drivers working in the transportation services within thecity of Ankara. As a data collection means, demographical data, working conditions andrisk taking attitudes information sheet as well as Arnett Sensation Seeking Scale havebeen used. The average age of the participants is 38,8 (standard deviation 6,6), averagetotal driving experience is 19,0 years (sd 6,7), average service history is 8,01 years (sd6,5). 32,9% of the drivers are primary school graduates, 39,6% is secondary/primaryschool graduate and 27,1% is high school graduate. 63,4% of the drivers have beeninvolved in an accident. 68,5% of them demonstrate at least one risky health behaviour,63,7% risky driving behaviour and 53,1% risk taking behaviour in each two domains.Statistically significantly relation has been found in the last one year between theinvolvement in accident and multiple risky health behaviour (U=19931,50 p<0,01),multiple risky driving behaviour (U=18445,50 p<0,001) and multiple risk takingbehaviour (2= 15,49 p<0,001), smoking on the bus (2=8,94 p<0,01), involvement in afight on the bus (2=8,20 p<0,01). A significantly relation has been found between riskyhealth behaviour and sensation seeking (r=0,21 p<0,001), risk taking tendency (r=0,219p<0,0001), as well as between the risky driving behaviour and sensation seeking (r=0,25p<0,001), risk taking tendency (r=0,32 p<0,001). While there is a significant differencebetween the sensation seeking and involvement in accident (U=12520,00 p<0,01), nostatistically significantly difference has been found between the risk taking tendency andinvolvement in accident. The results indicate the fact that the city bus drivers have highrisk taking behaviour may be caused by the work stress, that the risks for involvement inaccidents increase by the facilitating effect of the personal characteristics and that thismust be taken into consideration in risk management.Keywords: Occupational health, risk taking behaviour, sensation seeking, accident, citybus drivers.