Çölyak hastalarında otoimmün karaciğer hastalığı birlikteliği ve varlığının değerlendirilmesi
Association ofceliac disease with autoimmun liver disease and assessment of its co-existence
Yazar: AYŞE TAN DOĞRUEL
Danışman: DOÇ. DR. AYHAN HİLMİ ÇEKİN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi​ / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Gastroenteroloji = Gastroenterology
Dizin: Aktinler = Actins ; Antikorlar = Antibodies ; Hepatit = Hepatitis ; Karaciğer hastalıkları = Liver diseases ; Otoimmün hastalıklar = Autoimmune diseases ; Çölyak hastalığı = Celiac disease

Özet:
AMAÇ: Çalışmamızda çölyak hastalarında transaminaz yüksekliği ve olası otoimmün karaciğer hastalığı ilişkisini tespit etmek amaçlanmıştır. Bu sayede nedeni bilinmeyen transaminaz yüksekliklerinde çölyak hastalığı riskinin belirlenmesi hedeflendi. 
GEREÇ VE YÖNTEM: Sağlık Bilimleri Üniversitesi Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde tek merkezli ve kesitsel olarak yapılmıştır. İç Hastalıkları ve Gastroenteroloji polikliniklerinde takip edilen ve dâhil etme kriterlerine uygun olan 18 yaşından büyük olup gönüllü olan 150 hasta çalışmaya dâhil edildi. Hastaların demografik verileri, diyet uyumu bilgileri, karaciğer ultrasonografi ve endoskopi bulguları, duodenum biyopsi sonuçları, karaciğer biyopsileri, karaciğer enzim takipleri ve otoantikor sonuçları kaydedildi. Ek olarak anti aktin antikor düzeyi çalışıldı. IBM SPSS Statistics 23 programı kullanılarak istatistiksel analiz yapıldı. 
BULGULAR: Çalışmamızda; çölyak hastalığı ile takipli hastaların 25'inde (% 16,7) ALT, 4'ünde (% 2,7) AST, 5'inde (% 3,3) GGT,17'sinde (% 11,3) ise ALP yüksekliği olduğu görüldü. ALT yüksekliği ve diyet uyumu arasında istatiksel olarak anlamlı ilişki saptandı (p=0,003). 32 (% 21,3) hastada eşlik eden en az bir otoimmün hastalık mevcuttu. 19 (% 12,9) hastada ANA pozitifliği, 4 (% 2,7) hastada ASMA pozitifliği, 3 (% 2,1) hastada anti aktin antikor pozitifliği, 6 (% 4,1) hastada ANCA pozitifliği saptandı. 2 (% 1,3) hastada eşlik eden otoimmün hepatit saptandı.
SONUÇ: Çölyak hastalığı olanlarda transaminaz yüksekliği oldukça artmış sıklıklarda raporlansa da bu hastaların büyük bir kısmında sıkı glutensiz diyet altında transaminaz değerlerinin normale döndüğü görülmektedir. Sıkı glutensiz diyete rağmen transaminaz yüksekliği sebat eden hastalarda otoimmün hepatit yönünden ileri inceleme yapılmalıdır.

Abstract:
OBJECTIVE: In our study, it is aimed to determine the relationship between celiac disease and autoimmune liver diseases and to detect the frequency of abnormal transaminase level among celiac patients. Thus, we aimed to emphasize the importance of celiac disease in mind when the cause of abnormal transaminase levels cannot be revealed.
MATERIAL AND METHOD: This study was performed at Health Sciences University Antalya Training and Research Hospital, as a single-center and cross-sectional study. 150 patients who were followed up in the internal diseases outpatient clinic and gastroenterology outpatient clinic and met the inclusion criteria were included in the study. All participants were over 18 years old and volunteer. Demographic data, dietary compliance, liver ultrasonography and endoscopy findings, duodenum biopsy and liver biopsy results, liver enzyme follow-up and autoantibody results were recorded. In addition, anti actin antibody level was studied. Statistical analysis was perfomed by using IBM SPSS Statistics 23 program. 
RESULTS: In our study, elevated liver enzyme levels were detected in frequency of 16.7 % (25) for ALT,  2.7 % (4) for AST, 3.3 % (5) for GGT and 11.3 % (17) for ALP. Thare was statistically significant relationship between ALT level and gluten-free dietary compliance (p=0,003). At least one autoimmune disease was present in 32 (21.3 %) patients. 19 (12.9 %) patients had positive results for ANA, 4 (2,7 %) patients for ASMA and 3 (2.1 %) patients for anti actin antibody. ANCA test was positive in 6 (4.1 %) patients. Autoimmune hepatitis was detected in two (1.3 %) patients.
CONCLUSION: Although the high level of transaminases in patients with celiac disease has been reported at very high frequencies, it is observed that the transaminase values return to normal under a strict gluten-free diet for most patients. In patients with persistent transaminase elevation despite a strict gluten-free diet, further investigation for autoimmune hepatitis should be performed.