Anneliğin kadın çalışanlar üzerine etkileri: Yorumsamacı bir alan araştırması
The influences of motherhood on women employees: An interpretivist field study
Yazar: AYLİN AKYOL
Danışman: PROF. DR. MAHMUT ARSLAN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Anneler = Mothers ; Annelik = Motherhood ; Cinsel kimlik = Gender identity ; Çalışan kadınlar = Working women

Özet:
Annelik konusu farklı disiplinlerde geniş çaplı incelenmektedir. Bu tez araştırmasında annelik olgusu çalışma yaşamı açısından ele alınmaktadır. Araştırmada, çalışan kadınların öznel annelik deneyimlerini kendi ifadeleriyle incelemek için sosyal inşaacı felsefik yaklaşım kuramsal çerçeveyi oluşturmaktadır. Bu yaklaşıma göre bireyler yaşadıkları dünyayı anlamlandırma arayışındadır.  Araştırmanın amacı, çalışan kadınların annelik deneyimlerini anlamaktır. Bu amaçla nitel araştırma desenlerinden olgubilim (fenomenoloji) stratejisi ile araştırma tasarımlanmıştır. Araştırmanın katılımcıları, Ankara'da yaşayan 0-6 yaş arası çocuklu 33 ( 3'ü pilot çalışma olmak üzere) çalışan anneden oluşmaktadır. Katılımcılara amaçlı örneklem çeşitlerinden kartopu örneklem yöntemiyle ulaşılmıştır. Literatüre dayalı olarak araştırmacılar tarafından oluşturulan 20 açık uçlu sorunun yer aldığı bir görüşme formu aracılığıyla bireysel, derinlemesine görüşmeler yapılarak veri toplanmıştır. Araştırma kapsamında görüşmelerden elde edilen nitel veriler içerik analizi ile incelenmiştir. Araştırma sonuçlarına göre kadın çalışanların önceliğinin annelik olmasına rağmen çalışma yaşamının sorumluluklarıyla annelik sorumlulukları arasında denge kurmanın oldukça zorlayıcı olduğu, çeşitli sorun ve zorlukla karşılaşıldığı görülmektedir. Yaşanan en temel problem zaman sıkıntısı olmaktadır. Çalışan anneler tarafından en sık ifade edilen durum zaman yetiştirememe problemidir. Çalışan anneler hem çalışmayı sevmekte ve işten ayrılmak istememekte aynı zamanda çocuğuna iyi annelik yapmak istemekte ve bu nedenle karmaşık duygular yaşamaktadır. Çalışan kadın iş-aile dengesini sağlamakta zorlanmakta ve bu durumda aile içi ve aile dışı çocuk bakım desteği almak kaçınılmaz olmaktadır. En sık başvurulan destek güvenilir bulunan anneanne ve babaanne desteği olmakta, aynı zamanda eş desteği de oldukça önem taşımaktadır, kreş desteği ise bakıcılara göre daha çok tercih edilmektedir. Bu çalışma kapsamında ulaşılan sonuçlardan biri de ataerkil toplumsal kültürün çalışan anneleri desteklemediğidir. Çalışan anneler için çalışma yaşamında sağlanan desteklerin ve verilen yasal hakların yetersiz olduğu görülmüştür. Çalışan kadın doğum sonrası kısa bir sürede tekrar işe geri dönmekte bu durum hem anne hem çocuk için olumsuz sonuçlara yol açmaktadır. Çalışan anneler, annelik izin sürelerinin en az 6 ay olmasına ihtiyaç duymaktadır. Çalışan anneler işyerinden ve işverenlerinden esneklik beklemektedir. Çalışan annelerin en sık dile getirdiği sorunlardan bir diğeri kurum kreşlerinin olmamasıdır. Çalışan anneler işyerinde kreşlerin bulunmasına ihtiyaç duymaktadır. Bunun yanısıra anneliğin çalışma yaşamına olumlu katkıları olduğu da belirtilmektedir. Annelik deneyimleri sayesinde daha rahat empati kurabilmektedirler. Araştırma sonuçlarına göre toplumun tüm kesimlerinin anne ve çocuk dostu iş çevresi sağlayarak çalışan anneleri desteklemesi önerilmektedir.

Abstract:
Motherhood is an extensive research topic that can be seen in different disciplines. Problems rising from motherhood are main research questions of this thesis. Social constructivism has been chosen as a philosophical basis of the research in order to understand subjective motherhood experiences of female employees through their self expressions. According to social constructivism individual always search the meaning of the world they live. In the light of social constructivism phenomenological research approach has been chosen with a qualitative research design. Participants of this study consist of 33 (3 pilot studies) working mothers with 0-6 years old children in Ankara area. Since the research needs intensive interviews, 33 participants are considered satisfactory sample size. For sampling method snowball sampling method was used as a purposive sampling strategy. Qualitative data is gathered by using an unstructered interview form with 20 question. All interviews were conducted face to face with participants. Qualitative data were analyzed using content analysis method. Findings show that the first priority of working mothers is motherhood. Keeping balance between motherhood and work is a real challenge for working mothers. They face various problems and difficulties. The most common problem expressed by participants is time limitation. Working mothers like their jobs and don't want to leave their job but also they want to be a good mom. As a result of this challenge they experience maternal ambivalence. Keeping balance between work and motherhood becomes a hard problem to solve for working mothers. Therefore they need to get support from their family members and others (day care centres, care takers). In our sample, they mostly take support from grandmothers due to their safe and compassionate attitudes towards their grandchildren. Working mothers also need a great deal of support from their husband. If there is no grandmother around to look after the baby a day care centre looks more preferrable than individual caretakers. The other important finding of the study is that patriarchal social structure does not support motherhood of working women. It is also expressed that supports are insufficient for working mothers and legal rights are inadequate. Employed women expected to come back to the work after a short time from the birth date. This situation cause negative consequences both mother and child. Working mothers need at least 6 months maternity leave for baby and herself. Working mothers expect more flexibility in the workplace. The most commonly problem referred by mothers is the lack of day care centre in the workplace. Working mothers are in need of and want day care centre in the workplace. In the other hand, motherhood also has some positive impacts in working life. They can be more emphatatic for others because of their motherhood experience. The research findings suggest that all sections of society should support working mothers by providing them a mother friendly and kids friendly working environment.