Dini teşkilatların sosyolojisi: Kayseri müftülüğü örnek olayı üzerine bir din sosyolojisi incelemesi
Sociology of religious organizations: An analysis of sociology of religionon mufti of Kayseri case
Yazar: AYŞE KARAKÖSE
Danışman: PROF. DR. ABDULVAHAP TAŞTAN
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Sosyolojisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Din görevlileri = Religious officials ; Din sosyolojisi = Religious sociology ; Dini kurumlar = Religious foundations ; Müftüler = Muftis ; Müftülük = Office of mufti ; Sosyoloji = Sociology ; Sosyolojik analiz = Sociological analysis

Özet:
Araştırma dört bölümden oluşmaktadır. İlk bölüm kuramsal ve kavramsal çerçeveyle ilgilidir. Yapı, fonksiyon, bürokrasi, teşkilat, kurum, dini teşkilat gibi kavramlar ele alınmaktadır. Araştırmanın temelini yapısal fonksiyonel kuram oluşturmaktadır. Weber, Parsons ve Merton'un konuyla ilgili temel kavramlarına yer verilmiştir. İkinci bölümde ise İslamiyetin ilk dönemlerinden itibaren günümüze kadarki teşkilatlanma süreci ve değişim incelenmektedir. Cumhuriyet öncesi ve sonrası dönemde Kayseri'de müftülük yapmış kişilerin biyografik bilgileri tezin bütünüyle ilişkisi içinde ele alınıp işlenmiştir. Daha sonra, öncelikle taşra teşkilatında olan değişikliklere ardından ise Kayseri İl Müftülüğünün yapısal birimleri hakkındaki bilgiye yer verilmiştir. Bu bağlamda Kayseri Müftülüğünün fonksiyonel yapısı üzerinde durulmuştur.Sonuç itibariyle Kayseri İl Müftülüğü, dini teşkilatların bir örneğini ihtiva etmektedir. Hiyerarşik yapısı nedeniyle mekanik organizasyon modeline, hedeflerin merkezde yer almasıyla birlikte çalışan personelinin hedeflere uygun davranışları geliştirebilecekleri konusundaki beklenti ve güvenden dolayı organik organizasyon modellerine de uymaktadır. Müftülük bünyesinde ve resmi yazışmalarda bürokratik ve hiyerarşik şekilde işleyiş hakimdir. Halka hizmetin sunulduğu mekanlarda ise, sunulan hizmetin dil ve içeriğine uygun bir yönelim söz konusudur. Bu sebeple daire içerisinde ve resmi yazışmalarda bürokratik bir kurum, daire dışındaki hizmet ve faaliyetlerine göre bürokrasi unsurunu pek fazla yansıtmayan bir teşkilat karakterindedir. Bu sebeple hem devlet ile hem de hizmet götürdüğü halkla bütünleşmesini sağlayan bir dile sahip olan farklı bir kurumsal yapı görünümündedir.Anahtar Kavramlar: Yapı, fonksiyon, dini teşkilat, bürokrasi, müftü.

Abstract:
Research consists of four parts. The first part is concerned with theoretical and conceptual framework. Structure, function, the bureaucracy, organizations, institutions and religious organizations are treated as concepts. Structural functional theory constitutes the basis of research. Weber, Parsons and Merton?s fundamental conception that related with the subject is mentioned in this section. In the second part, it has been examined the organization process and change starting from the early days of Islam until today. A short history of Kayseri Mufti and information about his structural units are given. Moreover, changes in provincial organizations and biographical information of individuals who made mufti in Kayseri before and after the Republic is also included in this section. In the fourth section, it was focused on the functional structure of Mufti of Kayseri.As a result, Mufti of Kayseri comprise an example of the religious organization. Due to hierarchical structure, it fits the mechanical organization model. Although the targets are set in the center, staff can develop their own appropriate behaviors according to the goals and expectations. Therefore, the organization fit organic organization model according to its dynamic structure. Within Mufti organization and official correspondence the bureaucratic and hierarchical operation is dominant. In the public service places, the behaviour and the language of the service is orientated duly service. However, to behave as bureaucratic in the Office and official correspondence and to behave non-bureaucratic outside of the corporation is the character of the organization.Key Concepts: Structure, function, religious organizations, the bureaucracy, the mufti.