Finansal oranları kullanarak havayollarının performans değerlendirmesi
Performance evaluation of airlines using financial ratios
Yazar: MASOUMEH GHOUCHI
Danışman: DOÇ. DR. AŞIR ÖZBEK
Kırıkkale Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Yönetim ve Organizasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ulaşım = Transportation ; İşletme = Business Administration
Dizin: Finansal oranlar = Financial rates ; Hava yolları = Airlines ; Hava yolu işletmeleri = Airline companies ; Performans = Performance ; Performans değerlendirme = Performance evaluation

Özet:
Küreselleşen ve hızla gelişen dünya ekonomisinde, ülkelerin sosyo-kültürel
ve ekonomik gelişiminde büyük pay sahibi olan ve rekabetin artmasına katkıda
bulunan en önemli faktörlerden biri de hızla büyüyen ve gelişen havayolu
taşımacılığıdır. Bu gelişmeler sayesinde uzun mesafeler yakınlaşmakta, yolculuklar
daha kısa sürelerde güvenli ve konforlu şekilde gerçekleşmekte, kültürel faaliyetler
artmakta, ticari faaliyetler büyümekte ve ülke ekonomisine büyük katkılar
sağlanmaktadır. Bu nedenlerden dolayı finansal performans ölçümü; işletmeler için
en önemli işlevlerden biri haline gelmiştir. Finansal performans değerlendirmesi
işletmelerin yatırım faaliyetlerinin güvenilirliğini ve riskini değerlendirmede ve
genel anlamda işletmenin geleceğine dair alacağı finansal kararlarda oldukça önemli
olmaktadır. Dünya çapındaki havayolu şirketlerinin yoğun rekabeti nedeniyle,
finansal performanslarını ölçmek ve analiz etmek daha da önemli hale gelmiştir.
Günümüzde seçeneklerin çok olmasının yanı sıra, karar sürecine etki eden
kriterler de oldukça çeşitlenmiştir. İşletmeler küreselleşen piyasalarda ortaya çıkan
finansal krizlerin, farklılıklar sonucu karşı karşıya kalınan sorunların ve risklerin
yarattığı belirsizlik durumlarının çözümünde ve en önemlisi de varlıklarının devamı
için finansal tabloların değerlendirilmesinin yanı sıra, karar verme sürecini de etkin
olarak kullanmaktadırlar. Seçeneklerin çok olduğu durumlarda, değişik ve farklı
amaçları gerçekleştiren ve birbiriyle çelişen seçenekler arasından en uygun olanı
bulmak zordur. Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yöntemleri ise seçenekler
arasından en iyi seçimi veren analitik bir seçme sürecidir.
Bu çalışmanın amacı da ÇKKV yöntemlerinden olan Entropi, Weighted
Aggregated Sum Product Assessment (WASPAS) ve Evaluation based on Distance
from Average Solution (EDAS) Yöntemleri kullanılarak Avrupa'nın önde gelen 5
havayolu firmasının 2009-2018 yıllarındaki on yıllık finansal performansını
değerlendirmektir. Bu amaç doğrultusunda değerlendirmeye alınan 5 havayolu
firmasının bilançolarından elde edilen finansal oranlar ÇKKV yöntemlerinden olan
Entropi, WASPAS ve EDAS yöntemleri ile analiz edilmiştir. Çalışmada kullanılan
kriterler "likidite oranları", "mali oranlar", "faaliyet oranları" ve "karlılık oranları"
başlığı altında gruplandırılmıştır. "Cari oran", "asit test oranı", "nakit oranı",
"finansal kaldıraç oranı", "aktif devir hızı", "alacak devir hızı", "duran varlıklar
devir hızı", "özsermaye karlılığı", "aktif karlılığı", "faaliyet kar marjı", "brüt kar
marjı", "net kar marjı" olmak üzere toplamda 12 adet kriter literatür çalışması
neticesinde belirlenmiştir. Havayolu şirketleri bu kriterlere göre belirtilen yöntemler
ile 2009-2018 yılları baz alınarak objektif olarak değerlendirilmiş ve şirketlerin
performansı ölçülmüştür. Avrupa'nın önde gelen 5 havayolu firmasının finansal
oranlara göre analiz edilmesi neticesinde performansı en yüksek firmanın Ryanair
olduğu ortaya konmuştur. Son sırada ise Lufthansa yer almıştır.

Anahtar Kelimeler: Finansal Performans, Çok Kriterli Karar Verme, Entropi, WASPAS, EDAS

Abstract:
In the globalizing and rapidly developing world economy, one of the most
important factors that has a large share in the socio-cultural and economic
development of countries and contributes to the increase of competition is the rapidly
growing and developing air transport. Thanks to these developments, long distances
are getting closer, journeys are carried out in a shorter time in a safe and comfortable
way, cultural activities increase, commercial activities grow, and great contributions
are made to the national economy. For these reasons, financial performance
measurement has become one of the most important functions for businesses.
Financial performance evaluation is crucial in evaluating the reliability and risk of
the investment activities of the enterprises and in the financial decisions to be taken
about the future of the enterprise in general. Due to the intense competition of airline
companies around the world, measuring and analyzing their financial performance
has become even more important.
In addition to the many options nowadays, the criteria that affect the decision
process are also diversified. Businesses effectively use the decision-making process
as well as the evaluation of the financial statements for the solution of the
uncertainties caused by the financial crises that arise in globalized markets, the
problems faced by the differences and the risks and most importantly for the
continuation of their assets. In cases where there are many options, it is difficult to
find the most suitable option that fulfills different and different purposes and which
contradicts each other. Multi Criteria Decision Making (MCDM) methods are an
analytical selection process that gives the best choice among options.
The aim of this work is to evaluate the ten-year financial performance of
Europe's 5 airline companies in 2009-2018 by using Entropi, Weighted Aggregated
Sum Product Assessment (WASPAS) and Evaluation based on Distance from
Average Solution (EDAS) methods. In line with this purpose, the financial ratios
obtained from the balance sheets of 5 airline companies evaluated were analyzed
using Entropi, WASPAS and EDAS methods, which are among the MCDM
methods. The criteria used in the study are grouped under the headings of "liquidity
ratios", "financial ratios", "operating ratios" and "profitability ratios". A total of 12
criteria, namely "Current ratio", "acid test ratio", "cash ratio", "financial leverage
ratio", "asset turnover rate", "receivable turnover rate", "fixed assets turnover",
"return on equity", "return on assets" "operating profit margin", "gross profit
margin", "net profit margin" were determined as a result of the literature search.
Airline companies were evaluated objectively based on the years 2009-2018 with the
methods specified according to these criteria and the performance of the companies
was measured. As a result of the analysis of 5 leading airline companies in Europe
according to financial ratios, it was revealed that Ryanair had the highest
performance. Last place was Lufthansa.

Key Words: Financial Performance, Multi Criteria Decision Making, Entropi, WASPAS, EDAS