Fiziksel yetersizliği olan lise öğrencilerinin veişverenlerin ihtiyaç ve beklentilerininrehabilitasyon psikolojik danışmanlığı kapsamındaele alınması: Bir gömülü teori çalışması
Examination of needs and expectations of high schoolstudents with physical disabilities and employers in the scopeof rehabilitation psychological counseling: A groundedtheory study
Yazar: HAZEL DURU
Danışman: DOÇ. DR. FİLİZ GÜLTEKİN
Bursa Uludağ Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışma Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology

Özet:
Bu tez çalışmasının amacı rehabilitasyon psikolojik danışmanlığı kapsamında fiziksel
yetersizliği olan öğrencilerin her bir gelişim alanına göre ihtiyaç ve beklentilerini, yaşadıkları
sorunları, baş etme kaynaklarını, mesleki gelişimlerini derinlemesine keşfetmek ve yetersizliği
olan bireyleri istihdam eden işverenlerin bu kapsamda görüşlerini alarak elde edilen verilere
dayalı bir model geliştirmektir. Bu amaçtan hareketle nitel araştırma desenlerinden biri olan
gömülü teori kullanılmıştır. Araştırma kapsamında katılımcıların belirlenmesinde amaçlı
örnekleme yöntemlerinden benzeşik ve ölçüt örnekleme yöntemleri kullanılmış ve lise
düzeyinde fiziksel yetersizliği olan 13 öğrenciyle ve 9 işverenle derinlemesine görüşmeler
gerçekleştirilmiştir. Veriler yarı yapılandırılmış görüşmelerle toplanmış ve veri toplama
sürecinde araştırmacı tarafından geliştirilen "Görüşme Formu" kullanılmıştır. Verilerin analiz
edilmesinde "MAXQDA 20" nitel veri analizi programından faydalanılmıştır. Süreçte gömülü
teorideki veri analizi süreçleri takip edilmiştir. Veriler açık, eksen ve seçici kodlamaya göre ele
alınarak analiz edilmiş, çekirdek kategori, kategoriler ve alt kategoriler oluşturulmuştur.
Araştırma sonucunda fiziksel yetersizliği olan bireyler ve işverenler açısından "yetersizliğe
sahip olmak" kavramı çekirdek kategori olarak belirlenmiştir. Bu çekirdek kategoriye bağlı olarak hem fiziksel yetersizliği olan bireyler boyutunda hem de işverenler boyutunda
kategoriler ve alt kategoriler oluşturulmuştur. Çalışma sonucuna göre lise dönemindeki 14-18
yaş arasındaki yetersizliği olan lise öğrencileri güçlü yönlerini keşfetmeye, etkili baş etme
becerilerini öğrenmeye, etkili rol modellere ve destekleyici ilişkilere sahip olmaya ihtiyaç
duymakta; eğitsel ve mesleki alanda başarılı olma ve yetenekleri doğrultusunda, diğer insanlara
yardım edebilecekleri bir işe yerleşme şeklinde önemli beklentilere sahipken romantik alanda
beklentilere sahip değildir. Her iki grup içinde sonraki çalışmalarda yapılabilecek uygulamalar
ve araştırmalar için öneriler sunulmuştur.

Abstract:
This thesis aims to explore the needs and expectations of students with physical special needs
according to each development area, the problems they experience, their coping resources, and
their professional development within the scope of rehabilitation psychological counseling and
to develop a model based on the data obtained by taking the opinions of employers who employ
individuals with special needs. For this purpose, embedded theory, which is one of the
qualitative research designs, was used. Within the scope of the research, homogeneous and
criterion sampling methods, which are purposeful, were used to determine the participants, and
in-depth interviews were conducted with 13 students with physical special needs and nine
employers at the high school level. The data were collected through semi-structured interviews,
and the "Interview Form" developed by the researcher was used during the data collection
process. "MAXQDA 20" qualitative data analysis program was used to analyze the data. In the
process, data analysis processes in the embedded theory were followed. The data were analyzed
according to the open, axis, and selective coding, and core categories, categories, and
subcategories were created. As a result of the research, the concept of "having disability" was
determined as the core category for individuals with physical special needs and employers.
Depending on this core category, categories and sub-categories were created in the dimension
of individuals with physical special needs and employers. According to the results of the study,
high school students aged 14-18 with disabilities need to discover their strengths, learn effective
coping skills, have effective role models and supportive relationships; While they have
important expectations of being successful in the educational and professional field and settling
in a job where they can help other people in line with their abilities, they do not have
expectations in the romantic field. Suggestions for applications and research that can be done
in future studies in both groups are presented.