Sosyal turizm ve Türk turizmindeki yeri /
Yazar: ŞEHNAZ DEMİRKOL
Danışman: YRD. DOÇ. DR. AHMET İNCEKARA
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Turizm Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1988
Konu: Turizm = Tourism

Özet:
Sosyal Turizm, zamanımızın sosyal gelişme anlayışı içinde, ekonomik güçleri nisbeten zayıf olan memur, işçi ve öğrenci gibi kitleler tarafından yapılan seyahatların meydana git irdiği iş ve ilişkilerdir. Turizmin dar gelirli kitlelere ulaştırılmasını amaçlayan sosyal turizm, bu sayede fiziksel yorgunluğun giderilmesi, uygar biçimde dinlenme, ruh sağlığının kazanılması, doğadan daha fazla yararlanılması, eğlence imkanları gibi boş zamanlarda ki temel ihtiyaçlara yönelmiş hir nitelik taşımaktadır. Sosyal turizm, özellikle çalışma nedeniyle yıpranmaya bir tepki olarak, günlük alışılmış yaşantıdan uzak, elverişli özel ortam içinde huzur, sessizlik ve dinlenme imkanları sağlamayı amaç kabul etmektedir. Bu nedenle sosyal turizmin sunduğu tatil ler, fiziksel bir zorunluluk taşımaktadır. Sosyal turizmin faydaları şöyle özetlenebilir^ İnsanların, özellikle çalışan kitlelerin düşünce ve değer yargılarının geliş tirilmesi, tatil dönüşü moral ve fiziksel olarak yenilenmiş insan gücü, yaşlılar için yeniden aktif bir yaşam ortamının yaratılması, değişik yerler ve insanlar tanımaktan doğan sosyal ilişkiler gibidir. Sosyal turizmi doğuran temel etkenler sosyal turizm yönün den önem taşıması sebebiyle gelirleri sınırlı olan kitlelerin tu rizme katılması hedefine yönelik, sosyo-ekonornik nitelikleri ağır basan önlem ve tesisleri kapsamaktadır.- 74 - Sosyal turizmi doğuran temel etkenlerden bir sosyal politikadır» Yıllarca süren sosyal güvensizlik ve kötü bir ortamın çalışma çartları, kitleleri çeşitli akımlar çevresinde birleştirmeye götürmüştür. Yapılan girişimler sonucu çalışanlar, belirli bir* çalışma dönemi sonunda dinlenme hakkını elde etmiş, giderek bu dinlenme hakkı yasalarca düzenlenerek sosyal turizmin en önemli etkeni olan ücretli tatil biçimine dönmüştür. Bu nedenle, sosyal turizmin gelişmesinde ücretli tatil hakları nın önemli bir yerinin olduğu görülür. Çalışan insanların sosyal turizme katılabilmeleri için, tatil yada izin denilen boş zamana ihtiyaçları vardır. Boş zaman, özellikle günümüz çalışma dözeninde oldukça önem kazanmış, dar gelirli toplum tabakalarının dinlenme, eğlenme, seyahat gibi ih tiyaçlarını karşılayan imkanlardan biri olmuştur. Tatiller insan ların kendi hayatlarını kendi arzuları ile yaşayabilecekleri dö nem sayılır. Genel olarak insanların tatile çıkmaları için dört temel şart gerekmektedir. Bunlarj boş zaman, yeterli para, tatile çık ma isteği, ve isteklerini gerçekleştirebilecek teknik imkanlardır. Böylece gelir, insanların tüketimde bulunmaları için temel öğe lerden biri olmaktadır. Seyahate çıkma ve tatil yapmak ta gelir le sıkı sıkıya bağlılık göstermektedir. Tatil Sapmak için, ser bestçe harcanabilir gelir zorunlu olduğuna göre, gelirleri sınır lı olan kitleler, öncelikle gerekli olan temel tüketimlerde bu lunmak ondan sonra belli süreler içinde yapılabilen tasarrufları nı tatil harcamasına dönüştürmek durumundadırlar.- 75 - Böyle bir tasarrufu veya dönüştürmeyi gerçekleştiremedikleri takdirdej gerek devlet tarafından, gerekse özel kuruluşlar ta rafından sağlanan tatil kredileri, taksitle tatil gibi imkanlar devreye girmektedir. Yapısal bakımdan sosyal turizmin önemi ve işlevi bu yönleriyle daha belirgin olarak ortaya çıkmaktadır. Temel etkenlerin sosyal turizmi yaratmış olmasının yanı- sıra, sosyal turizmi geliştirici etkenlerin de önemi büyüktür. Ekonomik yardımlar ve sosyal yatırımlar geliştirici etkenlerin birincisidir. Bunların en yaygınları şunlardır: Tatil kredileri, ulaştırma, araçlarında indirmli fiyatlar, özel seyahat veya ta til çeki kullanım, taksitle tatil imkanı, konaklama tesisleriyle, sosyal turizm bireyleri arasında bağlantı kurulması yani indirm li özel anlaşmalar, tasarruf sandıklarının kurulması ve yaygınlaş tırılması gibi. Üçüncü yaş turizmi geliştiri etkenlerin ikincisidir. Üçüncü yaş grubu olarak nitelendirilen, çalışma yaşamından ayrıl mış, yaşlılık dönemine girmiş kitlelere günümüzde önemli bir tü ketici topluluğu gözüyle bakılmaktadır. Üçüncü yaş turizmi, özgür yaşam döneminin yarattığı ve yaşlıları kapsayan bir turizm şekli dir. Son zamanlarda yaşlı nüfusun giderek artması, konunun daha da belirginleşmesini sağlamaktadır. Ulaştırmanın gelişmesi-' de geliştirici etkenlerin üçüncüsü- dür. Her alanda olduğu gibi, teknik ve teknolojik gelişmeler sos-- 76 - yal turizm üzerinde etkili olmuş t vır. Ulaşım araçlarının seri yapımı ve geliştirilffiesi, uzun zaman alan yolculukların gün ve saat gibi kısa sürelerle yapılmasını sağlamıştır. Yolculuğa ay rılan zamanın kısalması, bunun yanında ulaşım araçlarının taşı ma kapasitelerinde elde edilen artış, orta ve dar gelirli taba kaların da turizme katılmalarını kolaylaştırmış, kitlesel seya- hatların düzenlenmesi imkanını yaratmıştır. Sosyal ekonomik gelişme ve doğal kaynakların zenginliği de sosyal turizmi geliştirici etkenlerin arasındadır. Sosyal turizmin gelişmesini engelleyen etkenleri de şöyle sıralayabiliriz: Kırsal yapı özelliği, Organizasyon ve yatırım eksikliği, Ekonomik etkenler, Psikolojik etkenler, fifev- simlik yoğunlaşma, Endüstriyel zorunluluk, Ailevi engeller ve gelir düzeyinin jretersizliği. Sosyal turizmde önemli bir yeri olan tesis ve hizmetlerin yeterli düzeyde arz edilmesi gerekmektedir.İnsana dönük nitelik taşımak zorunda olan turizm politikasının arz yönünden hedefij bozulmamış, korunmuş bir tabiat içinde ve bu çevresel niteliğe tamamen uyan tesisler ve konutlarda yerli veyabancı turistlere bu kaliteli kapasiteyi kurarak hizmet sunmak olup, turizme açı lan bölge veya yörede yaşayanların uzun vadedeki çıkar ve yaşan tılarını korumaktır. Bundan dolayı arz edilen konaklama tesis lerinin sosyal turizmin ihtiyaçlarına cevap verecek düzeyde olması gerekmektedir.- 77 - Sosyal turizmde konaklama tesis türleri şöyle sırala nabilir : Geçici Tesisler; Çadırlı kampingler, Çadırköy veya Bez-köyler, Vagon evler. Kalıeı Tesisler; Gençlik oberjleri, Konuk evleri, Tatil köyleri, Tatil merkezleri. Tamamlayıcı konaklama tesisleri; Tamamlayıcı konaklama tesisleri olarak tanımlanan geniş kitlelerin turizme katılmaları ile önem kazanan ve konaklama açığını büyük ölçüde karşılayan bu araçlar sosyal turizmin başlıca tesislerini oluşturmaktadır.Bu tesisler sayesinde, ucuzluk ile birlikte daha çok konfor ve refah sağla yıcı yeni-imkanlar sağlanmaktadır© Geleneksel otelciliğin yanı- sıra bu yeni konaklama biçimleri, halk kitlelerinin turizme ka tılmasıyla, sosyal turizmin hizmetine girmiş bulunmaktadır. Tamamlayıcı konaklama tesislerinin gelişmesinde rol oy nayan etkenler şunlar olmuştur. Geleneksel otelciliğin yeter sizliği ve fiyatlar, motorlu taşıtların gelişmesi, turizmin kitlesel nitelik kazanması. Sosyal turizm yatırımları konusurida iki kaynak daha çok etkili olmuş ve binlerce sosyal turizm tesisinin kurulması bun ların sayesinde gerçekleşmiştir. Bunlar; Sosyal kuruluşlar ve devlet yardımıdır. Sosyal turizmde arz edilen konaklama tesislerinden baş ka ulaştırmanın da ayrı bir önemi vardır. Genel olarak turizmin oluşmasında, ulaştırma imkanları temel şartlardan biridir. Ulaştırma hizmetlerinden yararlanan kişiler, sosyal sınıfları ne olursa olsun, aynı araçtan veya ulaşım sisteminden yararlan-- 78 - raak suretiyle turizme katılmaktadırlar. Bu nedenle, sosyal turizme özgü ayrı "bir ulaştırma türünden söz etmek mümkün değildir. Böyece ulaştırma araçlarının gerek geleneksel turizmdeki işlevi, gerekse sosyal turizmdeki işlevi değiş mez özelliğe sahiptir. Sosyal turizmin var olması için öncelikle talep unsur unun varlığı gereklidir. Talep yönünien turizm politikası nın temel hedefi jMümkün olan en geniş insan kitlelerine uzun vadede, maddi ve manevi dinlenme imkanları sağlamak, insana sosyal ve kişisel açıdan kendini yeniden yaratma, kuvvetlen dirme imkanlarını teinin etmektir. Sosyal turizmde talebin finansmanları da şunlar olabi lir : Aile Bütçesi, Kredi ve Taksitli Seyahat, Borç veya Tatil Kredisi, Sigortalar, Biriktirme Sandıkları ve Pul Sistemi. tim İİ.Uİ- lUü

Abstract: