19. yüzyıl Alman felsefesinde bilinçdışı: Schopenhauer ve Nietzsche izleği
The unconsciousness in 19th century German philosophy: The theme of Schopenhauer and Nietzsche
Yazar: IRAZ YAŞAR
Danışman: PROF. DR. KAAN HARUN ÖKTEN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı / Felsefe Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: 19. yüzyıl = 19. century ; Almanya = Germany ; Batı felsefesi = Western philosophy ; Bilgi felsefesi = Information philosopy ; Bilinçdışı = Unconscious ; Nietzsche, Friedrich Wilhem = Nietzsche, Friedrich Wilhem ; Schopenhauer, Arthur = Schopenhauer, Arthur ; Yaşama felsefesi = Philosophy of life ; Zihin felsefesi = Mind of philosophy ; İnsan felsefesi = Human philosophy

Özet:
Bilinçdışı kavramının felsefi temelleri üzerine yaptığımız bu çalışma kavramın epistemolojik, etik ve estetik bağlamda çeşitli tezahürlerini ortaya koyma amacını taşıyor. Bu doğrultuda, söz konusu kavramın tarihsel gelişimini belli gelenek hatlarını izleyerek serimlemeye çalışıyor. Bu gelenek hatlarını, bilişsel/kognitif bilinçdışı, romantik/estetik bilinçdışı ve bedensel/dürtüsel bilindışı olarak nitelendirebiliriz.
Bilinçdışı kavramının bu temelde felsefe tarihinde geçirdiği dönüşüme baktığımızda, bu dönüşümün çeşitli bağlamlarda ortaya çıktığı görülür. İlk olarak Aydınlanma döneminde Leibniz'in petites perceptions düşüncesiyle bilinçdışı üzerine Alman felsefi söyleminin başladığını söyleyebiliriz. Bilişsel/kognitif bağlamda ortaya çıkan bu bilinçdışı fikrinin kökleri felsefe tarihinde Platon'a dek sürülebilir.
Romantiklerle birlikte bilinçdışına ilişkin daha farklı bir yaklaşımdan söz etmek mümkündür. Bunu kısaca estetik bilinçdışı olarak tanımlayabiliriz. Özellikle Kant'ın Yargı Gücünün Eleştirisi'ndeki güzellik, doğa ve deha temalarına yaklaşımından etkilenen Romantikler, doğanın estetik boyutlarını göz önünde bulunduran, aynı zamanda insan öznesindeki akılcı olmayan, biyolojik ve doğal unsurları dikkate alan bir bilinçdışı kavrayışı geliştirirler.
Çalışmamızın ana odağını oluşturan bilinçdışı kavrayışı 19. yüzyılın iki etkili düşünürünü temel alıyor. Schopenhauer ve Nietzsche. Bu filozoflarda bedensel/dürtüsel diyebileceğimiz bir bilinçdışı kavrayışı söz konusudur. Bu yaklaşım Kant'a kadar olan gelenekteki epistemolojik/kognitif bilinçdışı kavrayışından son derece farklıdır. Genel olarak bilinç fenomeninin bilinçdışı fizyolojik süreçlerce koşullandığını ileri sürer. Bu bakımdan bedene, bedensel süreçlere ve dürtülere dikkat çeker. Bu yaklaşım, yaratıcılığın kökleri bağlamında Romantik bilinçdışı fikrinden etkilense de daha çok insandaki ilkel ve yıkıcı dürtülere, aynı zamanda bu dürtülerin karanlık mücadelesine odaklı bir bilinçdışı fikrine sahiptir.

Anahtar Kelimeler: Bilinçdışı, Bilinç, Beden, Zihin, Anlama Yetisi, İsteme, Güdü, Dürtü.

Abstract:
This study on the philosophical foundations of the unconscious aims to reveal epistemological, ethical and aesthetic manifestations of the concept. In this regard, it tries to present the historical development of the concept in question by following certain traditional lines. We can characterize these traditional lines as the cognitive unconscious, the romantic/aesthetic unconscious, and the bodily/impulsive unconscious. 
When we look at the transformation of the concept of the unconscious in the history of philosophy, it can be seen that this transformation has stemmed from various contexts. First of all, we can say that the German philosophical discourse on the unconscious began with Leibniz's idea of petites perceptions during the Enlightenment period. The roots of such idea of the unconscious emerged in the cognitive context, which can be traced back to Plato through the history of philosophy. 
Along with the Romantics, it is possible to talk about a different approach to the unconscious. We can define this approach mainly as the aesthetic unconscious. Influenced by Kant's approach to the themes of beauty, nature, and genius in his Critique of Judgment, the Romantics developed an understanding of the unconscious that takes into consideration the aesthetic dimensions of nature along with the irrational, biological and natural aspects in the human subject. 
The understanding of the unconscious, which our study mainly focuses on, is based on two influential thinkers of the 19th century: Schopenhauer and Nietzsche. These two philosophers do have a bodily/impulsive perception of the unconscious. This approach is far more different than the epistemological/cognitive understanding of the unconscious of the traditional line up to Kant. This approach mainly argues that the phenomenon of the conscious is conditioned by the unconscious physiological processes. In this respect it draws attention to the body, bodily processes and impulses. Although this approach is influenced by the Romantic idea of the unconscious in context with the roots of creativity, it has an idea of the unconscious focusing more on primitive and destructive impulses in humans, as well as on the obscure struggle of such impulses.

Keywords: Unconscious, Conscious, Body, Mind, Understanding, Will, Motive, Drive.