Medeni yargılama hukukunda hâkimin davayı aydınlatma ödevi
The task of the judge to illuminate the case at civil process law
Yazar: ŞAFAK GÜLEÇ
Danışman: PROF. DR. SEMA TAŞPINAR AYVAZ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Davalar = Cases ; Hakimler = Judge ; Medeni yargılama hukuku = Civil process law ; Yargı = Judgment ; Yargılama = Judgement

Özet:
Hâkimin davayı aydınlatma ödevi, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda düzenlenmiş olan bir yargılamaya egemen ilke olarak çalışmamız içerisinde incelenmiştir. Hâkimin, tarihsel süreç içinde pasif bir konumdan etkin bir konuma geçişi ile birlikte, dava sürecinde eksiklik ve çelişkilere işaret eden, taraflarla yer yer kararını açıklamadan, tarafsız ve bağımsız konumunu yitirmeden müzakere eden bir hâkim modeli benimsenmiştir. Bu gelişmeler önce Kıta Avrupası Hukuk düzenlerinde kendisini göstermiş, daha sonradan da Anglo Sakson Hukuk sistemlerine geçmiştir. Özellikle, hâkim algısında nesnelleşmeyi ve Alman Hukuku'ndaki gibi algının ve aydınlatmanın belgelenmesini savunmaktayız. Çalışmamız sürecinde, hâkimin davayı aydınlatma ödevinin Medenî Yargılama Hukuku'nun amacı ile bağlantısı tarihsel gelişimi, diğer egemen ilkeler ile ilişkisinden sonra, hâkimin davayı aydınlatma ödevinin kapsamı, bu esastan, dilekçeler, beyanlar ve deliller üzerindeki durumu ile dava sürecindeki diğer yansımaları, ilkenin amacı,  incelenmiştir. Özellikle, ispat ölçüsü ile hâkimin davayı aydınlatma ödevi ilişkileri, öğretide tartışmalı olan avukatlı ve avukatsız davalarda ödevin durumu, sürpriz karar yasağı ile bağlantısı konuları ayrıntı ile değerlendirilmiştir.  Son bölümde ise, hâkimin davayı aydınlatma ödevinin sınırları, ihlal edilmesi durumunda yasa yolları, hâkimin hukuki, cezai ve disiplin yönünden durum değerlendirilmiştir. Çalışmamızın sonuç kısmında ise tüm çalışma konusu kapsamında elde edilen çıkarımlar, görüşlerimiz ve  yasada meydana getirilmesi halinde yararlı olacağını düşündüğümüz değişiklik önerisi sunulmaktadır.

Abstract:
The case of the judge to illuminate the case, take part in Turkish Code of Civil Procedure at artical 31 as a sovereign principle. Is this study, we investigate about this subject, also we evaluate German, UK and American Law. The judge's role, in historical period, has changed by law makers, to passive to aktive behavior. In this role, the judge, points out to deficiencies and discrepancies; but he shall be in awareness about objectivity in case. In this status, the judge, negotiate about all facts, unless give opinion about his last decision. These system, firstly started in Continental Europe Law, then reverberated to Anglo Saxon Law. During our study, we assert as in German Law that, the Judge, should authenticate the work of illimination. In our studying process, we investigate and study about the relationship between the purpose of Civil Process Law and the case of the judge to illuminate the case; principle's historical period and evolution, the relationship between other sovereign principle's of procedure law, principle's content, effects on evidences and petitions, the goal of the principle and other reflections to the rules of Civil Procedure Law. Particularly, we investigate about  measure of proof, the principle's status in cases which has been representated by lawyer or not. Also we evaluated the relationship between surprise decision in Case and the study issue. In the last part of our thesis, we studied about limits of stud issue principle, appeal ways, status of judge's about, legal, criminal and discipline rules. At he conclusion part, we submit the results which we obtained during our thesis and we put forth a proposal about change in Turkish Code of Civil Procedure at artical 31.