Alevi-Bektaşi menakıpnamelerinde şekil değiştirme
Transformation in Alevi-Bektaşi menakipnames
Yazar: GÜL AYNUR ÇOTULAY
Danışman: DOÇ. DR. SEYFULLAH YILDIRIM
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Halk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Alevilik = Alawiism ; Bektaşilik = Bektashism ; Halk bilimi = Folklore ; Menkıbe = Menkıbe ; Türk halk edebiyatı = Turkish public literature ; Veli = Veli ; Şekil değiştirme = Strain

Özet:
İslamiyet'in kabulüyle beraber, Anadolu' da çeşitli tarikatlar boy göstermeye 
başlamıştır. Bu tarikatlar, yeni dinîn öğretilerini yayarken aynı zamanda eski dinînde 
geleneklerini tamamen kaybetmemiştir. Özellikle Şamanizm inancının, köylerde devam etmesi 
ve yeni din ile kaynaşması neticesinde Alevilik- Bektaşilik tarikatı oluşmaya başlamıştır. Bu 
tarikatın içerisinde yetişen "Allah dostu" diye tabir ettiğimiz veliler hem İslam dinîni yaymaya 
çalışmış hem de çeşitli kerametler göstermişlerdir. Bu kerametlerin başında şekil değiştirme 
(Don Değiştirme) gelmektedir. Anadolu'nun önemli velilerinden olan Hacı Bektaş-ı Veli başta 
olmak üzere onunla aynı yüzyılda yaşamış Alevi- Bektaşi velileri çeşitli sebeplerden ötürü şekil 
değiştirme kerametine başvurmuşlardır. Biz de çalışmamızda şekil değiştirme kerametinin 
Alevi- Bektaşi tarikatında ne hâllerde gerçekleştiğini tespit etmeye çalıştık.
Çalışmamız, giriş ve dört ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde; AlevilikBektaşilik tarikatının doğuşu ve bu tarikat ile ilişkili olarak Kalenderîlik ve Kızılbaşlık 
hakkında bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde, Alevi-Bektaşi menakıpnameleri, menkıbe ve 
velayetname kavramları üzerinde durulmuştur. Üçüncü bölümde, keramet, şekil değiştirme ve 
veli kavramları hakkında bilgiler verilmiş olup incelediğimiz menkıbelerde karşılaşılan şekil 
değiştirme unsurları çalışmamıza aktarılmıştır. Dördüncü bölümde ise tespit edilen şekil 
değiştirme unsurlarının ne amaçla gerçekleştiğine dair bilgilerden oluşmaktadır

Abstract:
With the acceptance of Islam, various sects began to appear in Anatolia. While these 
sects spread the teachings of the new religion, they did not completely lose their traditions in 
the old religion. Alevism-Bektashism sect began to form, especially as a result of the continued 
shamanism belief in the villages and its fusion with the new religion. The saints, who we call 
"friends of Allah", who grew up in this sect, both tried to spread the religion of Islam and 
showed various miracles. At the beginning of these miracles is the change of shape (Don 
Change). Alevi-Bektashi parents, who lived in the same century with him, especially Hacı 
Bektaş-ı Veli, who is one of the important parents of Anatolia, resorted to the miracle of shapeshifting for various reasons. In our study, we tried to determine in what situations the miracle 
of shape-shifting took place in the Alevi-Bektashi sect.
Our study consists of an introduction and four main parts. In the first part; Information 
about the birth of the Alevism-Bektashi sect and the Kalenderi and Kızılbaş in relation to this 
sect are given. In the second part, the concepts of Alevi-Bektashi menakibnames, legends and 
vilayetname are emphasized. In the third chapter, information about the concepts of miracle, 
shape-shifting and veli is given, and the shape-shifting elements encountered in the legends we 
have examined are transferred to our study. In the fourth part, it consists of information about 
the purpose of the determined deformation elements.