Ömer Hilmi Efendi ve Mi'yâr-ı Adâlet adlı eseri
Ömer Hilmi Efendi and Mi'yâr-i Adâlet
Yazar: BÜNYAMİN BULUTLU
Danışman: PROF. DR. ŞÜKRÜ ÖZEN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Din = Religion
Dizin: Ceza hukuku = Criminal law ; Kanunlaştırma = Codification ; Kısas = Retaliation ; Mecelle = Mecelle ; Osmanlı hukuku = Ottoman law ; Ömer Hilmi Efendi = Ömer Hilmi Efendi ; İslam hukuku = Islamic law

Özet:
Bu çalışmada Osmanlı Devleti'nin son dönem alimlerinden Ömer Hilmi Efendi'nin (ö. 1889) hayatı ve ceza hukuku alanında yazmış olduğu Mi'yâr-ı Adâlet adlı eseri ele alınmaktadır. Müellif Tanzimat Dönemi'nde yapılan kanunlaştırma hareketlerinde bizzat görev almış, bu bağlamda Osmanlı Devleti'nde ilk anayasa diyebileceğimiz Kânûn-i Esâsî'nin hazırlanmasında ve İslam hukukunun kanunlaştırılması alanında en önemli eser olan Mecelle-i Ahkam-i Adliyye'nin yazımında bizatihi yer almıştır. Kendisi de yazdığı eserlerde kanunlaştırma usulünü takip etmiştir. Ceza hukukunun cinâyât, kısas ve diyet bölümlerini içeren Mi'yâr-ı  Adâlet ismini verdiği bir kitap yazmıştır. Bu kitabı Mecelle'yi örnek alarak madde madde ve gayrı müdellel bir yöntem takip ederek telif etmiştir. Eserden istifadeyi artırmak için bu yöntemi takip etmiştir. İslâm ceza hukuku alanında telif edilmiş ilk müstakil eser olması ve kanunlaştırma üslubuyla yazılması sebebiyle önem arz etmektedir. Müellif maddeleri sıralarken Hanefi mezhebini merkeze alarak eseri telif etmiştir. Aynı zamanda davābıt diyebileceğimiz fıkhî kaideleri de zikreder ve bunl arı açıklar. Bütün bunlar dikkate alındığında eserin son dönem Osmanlı kanunlaştırma hareketlerinde ceza hukuku alanında yapılmış bir sivil girişim olma özelliği taşıdığı söylenebilir. Ayrıca burada belirtilmelidir ki eser üzerine iki çalışma yapılmış olup biri şerh diğeri ise maddelerin kaynaklarını ortaya koyan bir çalışmadır. 

Anahtar Kelimeler: Ömer Hilmi Efendi, Mi'yâr-ı Adâlet, Mecelle, Kanunlaştırma, Kısas, Diyet.

Abstract:
In this study, Ömer Hilmi Efendi (d. 1889), it was dealt with the academic biography of Ömer Hilmi Efendi, one of the Ottoman scholars in the late period, and his book on the Islamic criminal law called Mi'yār-ı Adālet, i.e. Standards of Justice. The author was personally involved in the legislative acts carried out during the Tanzimat Period. He took part in the writing of Kānūn-i Esāsī, the first constitution in the Ottoman Empire, and also took part in the writing of Mecelle-i Ahkām-i Adliyye, the first official work in the codification of Islamic law. He wrote some legal handbooks by following the method of codification used in Mecelle. Among others, the book on the Islamic criminal law namely Mi'yār-ı Adālet includes articles on crimes (jināyāt), retaliation (qisās) and blood money (diyāt). In this book, the author did not discuss the legal questions and solely gave the legal rules without documenting the arguments, yet he wrote some commentaries on few articles. He did so in order to make his book a legal handbook for judges. Thus, the book became the first separate work on the field of Islamic criminal law in its style and method. While compiling the articles, the author penned them from the perspective of the Hanafi madhhab. At the same time, in the book, it was incorporated and explained some legal maxims called dawābit. By all means, the work is a civilian initiative in the field of Islamic criminal law during the codification movements. Finally, we must say that two other works have been written about this book: One of them reveals the sources of the material used in Mi'yār-ı Adālet and the second one is a commantary (sharh) on it.

Keywords: Ömer Hilmi Efendi, Mi'yār-ı Adālet, Mecelle, Codification, Islamic Criminal Law.