Kocaeli-Kandıra gıda ihtisas organize sanayi bölgesinin ortaya çıkarabileceği sosyo-ekonomik etkilerin saptanması üzerine bir araştırma
A research on the determination of the socio-economic effects of Kocaeli-Kandira food specialized organized industrial zone
Yazar: BAHAR AYDIN CAN
Danışman: PROF. DR. SAİT ENGİNDENİZ
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Bu araştırmanın ana amacı, Kocaeli'nin Kandıra ilçesinde kurulacak olan Kandıra Gıda İhtisas Organize Sanayi Bölgesinin (GİOSB) bölge tarımsal üretimine, üreticilerin üretim kararlarına ve istihdama oluşturabileceği olası sosyo-ekonomik etkileri analiz etmek, GİOSB'den arazileri etkilenen ve etkilenmeyen üreticiler ile bölgede faaliyet gösterecek firmalar açısından da değerlendirmek, sorunları tespit etmek ve çözüm önerileri getirmektir. Bu amaçla, Kandıra GİOSB'nin yer aldığı Kocakaymaz ve Goncaaydın köylerindeki üreticilerden doğrudan etkilenecek üreticiler (arazisi kamulaştırılan) ve dolaylı etkilenecek üreticiler (arazisi kamulaştırılmayan üreticiler) gruplandırılarak görüşmeyi kabul eden toplam 131 üretici ile tam sayım yöntemi kullanılarak yüz yüze anket yapılmıştır. İncelenen işletmelerin verilerinin analizinde farklılıkları ortaya koyabilmek için işletmeler Kandıra GİOSB'de arazisinin kamulaştırılıp-kamulaştırılmamasına göre iki grupta, üretici görüşlerinin arazi büyüklüğü ile ilişkisinin olup-olmadığını ortaya koyabilmek için üç grupta incelenmiştir.
Araştırmanın diğer bölümünü oluşturan Kocaeli Kandıra GİOSB'ne kayıtlı 61 firma arasından bilgi vermeyi kabul eden 41 firma yetkilisi ile de yüz yüze görüşme ve elektronik posta ile anket yapılmıştır. 
Araştırmada elde edilen anket verilerinde Kandıra GİOSB'nin kurulmasıyla oluşturabileceği olumlu-olumsuz etkileri konusunda üreticilerin ve faaliyet gösterecek firmaların yetkilileri açısından görüşleri saptanarak, konuyla ilgili beklentileri ortaya konulmaya çalışılmıştır. Araştırma yöresinde anket yapılan üreticilerden elde edilen verilerin analizinde ayrıca Bulanık Eşli Karşılaştırma yöntemi de uygulanmıştır. Bu yöntemle üreticilerin üretimdeki kriterlerinin önem derecesinin GİOSB kurulmadan öncesi ve sonrasında değişip değişmediği belirlenmeye çalışılmıştır. Ayrıca Kocaeli-Kandıra GİOSB kapsamındaki kamulaştırma uygulamaları incelenerek, karşılaşılan sorunlar tespit edilerek, çözüm önerileri getirilmiştir.
İncelenen işletmelerdeki üreticiler, Kandıra GİOSB'de yer alacak 6 sektör grubu üzerinden sınıflandırılmış sektörlerin bölge için önemli olduğunu belirtmişlerdir. Buna göre Kandıra GİOSB'de yer alacak sektörler için üreticilerin süt ürünlerin de % 95.42'si, et ürünlerin de % 96.19'u, sebze-meyve de % 73.28'i, çikolata-şeker, unlu mamüller de % 51.15'i, kuruyemiş-bakliyat da % 45.04'ü, cips-hazır yemek de % 23.66'sı "önemli" ve "çok önemli" olduğunu ifade etmişlerdir. Bu durum, Gıda İhtisas Organize Sanayi Bölgelerinin kurulmasının oluşturabileceği olası etkilerinin incelenmesi gerekliliğini ortaya koymaktadır.
Anahtar kelimeler: Gıda İhtisas Organize Sanayi Bölgesi, tarımsal istihdam, tarıma dayalı sanayi, sosyo-ekonomik analiz, bulanık eşli karşılaştırma.

Abstract:
The main purpose of this research is to analyze the socio-economic effects of Kandıra Food Specialized Organized Industrial Zone (Kandıra FSOIZ) in Kandıra district of Kocaeli. Socio-economic effects are researched on the base of agricultural production, employment and farmers' decisions in terms of the farmers whose land affected and the farmers whose land not affected by the FSOIZ as well as the companies specifications which operate in the FSOIZ so as to identify problems and offer solutions. For this purpose, the farmers in the villages of Kocakaymaz and Goncaaydın, where Kandıra FSOIZ is located, were grouped as the farmers being affected directly (whose land is expropriated) and the farmers being affected indirectly (whose land is not expropriated), and a face-to-face interview was made with a total of 131 farmers. To show the differences in the analysis of the data obtained from the farms examined, farms were examined in two groups based on whether or not their land in Kandıra FSOIZ was expropriated and in three groups in order to demonstrate whether or not farmers opinions were related to land size.
In the other part of the research, of 61 companies registered in Kocaeli Kandıra FSOIZ, 41 agreed to provide information, and a survey interview was made by their executives with face-to-face and electronic mail. 
In the survey data obtained, farmers' and company executives' opinions about the positive and negative effects on Kandıra FSOIZ were identified and their expectations were revealed. The method of fuzzy pairwise comparison was employed in the analysis of the data obtained from the farmers  surveyed for the purpose of determining whether or not the significance level of farmers' criterions in production differentiated after the establishment of the FSOIZ. Furthermore, expropriation practices within the scope of Kocaeli Kandıra FSOIZ were examined, the problems and their solutions were identified, and offered.
It is founded that farmers were significant for the sectors classified based on 6 sector groups in Kandıra FSOIZ . Furthermore, for the sectors in Kandıra FSOIZ, "significant" and "very significant" were stated by 95.42% of the farmers  dairy products, 96.19% for meat products, 73.28% for fruits and vegetables, 51.15% for confectionery and bakery products, 45.04% for dried fruits and legumes, and 23.66% for chips and convenience food. This demonstrates the need for further research and more depply analysis on the potential effects of the establishment of Food Specialized Organized Industrial Zones.
Keywords: Food Specialized Organized Industrial Zone, agricultural employment, agro-based industry, socio-economic analysis, fuzzy pairwise comparison.