Türkiye'de genel sağlık sigortası uygulamasının hanehalkı sağlık harcamalarına etkisi
The impact of the general health insurance scheme on household health expenditures in Turkey
Yazar: EMRAH DOĞAN
Danışman: PROF. DR. DİLŞAD SAVE
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Sağlık finansmanı = Health financing ; Sağlık harcamaları = Health expenditures ; Sağlık hizmetleri araştırmaları = Health services research ; Sağlık hizmetleri maliyeti = Health care costs ; Sağlık sigortası = Insurance-health ; Sağlık sistemleri = Health systems

Özet:
AMAÇ
Bu çalışmanın amacı, Türkiye'de Genel Sağlık Sigortası (GSS) sonrası hanehalkı sağlık harcamalarındaki değişimi incelemektir.
YÖNTEM
Çalışmamız, her yıl TÜİK tarafından ulusal temsiliyeti olan bir örneklemle kesitsel tipte gerçekleştirilen Hanehalkı Bütçe Araştırması'nın ikincil veri analizidir. GSS öncesi (2007-2011) ve sonrası (2012-2016) beş yıllık iki dönem karşılaştırılmıştır. Bağımlı değişkenlerimiz: Hanehalkı sağlık harcaması varlığı, 2016 yılını yansıtacak şekilde sağlığa özel enflasyon verileri ile düzeltilmiş sağlık harcaması miktarı, hanelerin toplam tüketim harcaması içindeki sağlık harcaması payı ve katastrofik sağlık harcamasıdır. Ayrıca sağlık harcaması yedi alt kategoride değerlendirilmiştir (Eczacılık ürünleri, sınıflandırılamamış tıbbi ürünler, tedavi amaçlı alet ve ekipman, hekimlik hizmetleri,  diş hekimliği hizmetleri, hastane hizmetleri, diğer sağlık hizmetleri).
BULGULAR
On yılda sigortasız fert bulunan hane oranı %21,6'dan %9,6'ya düşmüştür. GSS öncesi dönemde hanelerin %59,3'ü sağlık harcaması yaparken, GSS sonrasında bu oran %63,4 olmuştur (p<0,001). Diğer taraftan, ortalama hanehalkı sağlık harcaması 25,18 TL'den 36,10 TL'ye yükselmiştir (p<0,001). Hanelerin toplam tüketim içindeki sağlık harcaması payı %1,23'ten %1,28'e yükselmiştir (p<0,001). Katastrofik harcama yapan hane oranı %10 eşik için %4,2'den %3,9'e (p=0,012) ve %25 eşik için %0,8'den %0,6'ya (p<0,001) azalmıştır. Eczacılık ürünleri dışındaki tüm alt kalemlerde harcama yapma sıklığı artarmıştır. Hekimlik, diş hekimliği ve hastane hizmetleri harcaması ortalamaları düşerken, diğer kategori ortalamaları yükselmiştir. Katasrofik harcamaya sebep olan eczacılık ürünleri ve hekim harcamaları büyük ölçüde azalmıştır. Bununla birlikte katasrofik harcamaya sebep olan tedavi amaçlı alet ve ekipman ile tıbbi ürün harcamaları artmıştır.
SONUÇ
Sonuçlarımız, GSS sonrası hanelerin sağlık harcamalarında artış, katastrofik sağlık harcaması sıklığında azalış bildirmektedir. Bu bulgular, hanehalkı sağlık harcamaları konusunda politika belirleyicilere faydalanabilecekleri bilgiler sunmaktadır.

Abstract:
AIM
The purpose of this study is to examine the change in household health expenditures after General Health Insurance (GHI) in Turkey.
METHOD
Our study is the secondary data analysis of the Household Budget Survey, which is carried out annually as cross-sectional study by TURKSTAT in a nationally representative sample. Two five-year periods before GHI (2007-2011) and after GHI (2012-2016) were compared. Dependent variables: existence of household health expenditure, amount of health expenditure adjusted with health-specific inflation data to reflect 2016, share of health expenditure in total consumption expenditure of households and catastrophic health expenditure. Also, health expenditure was evaluated in seven sub-categories (Pharmaceutical products, unclassified medical products, therapeutic appliances and equipment, physician services, dental services, hospital services, other health services).
RESULTS
In the ten years, the proportion of households with uninsured individuals decreased from 21.6% to 9.6%. While 59.3% of households spent on health in the pre-GHI period, this ratio was 63.4% in after GHI (p<0.001). On the other hand, household health expenditures increased from 25.18 TL to 36.10 TL (p<0.001). The share of health expenditure in total consumption of household rose from 1.23% to 1.28% (p<0.001). The ratio of households with catastrophic expenditure reduced from 4.2% to 3.9% for 10% threshold (p=0.012) and from 0.8% to 0.6% for 25% threshold (p<0.001). The frequency of all sub-items expenditures except pharmaceutical products increased. While the averages of physician, dental and hospital services expenditures decreased, the other category averages increased. The incidence of catastrophe due to pharmaceutical products and physician services expenditures have been reduced to a great extend. However the incidence of catastrophe due to therapeutic appliances and equipment as well medical products expenditures have been increased.
CONCLUSION
Our results report that the increase in the health expenditures of household after GHI and the decrease in the frequency of catastrophic health expenditures. These findings provide information to policy makers on household health expenditures.