Sağlıkta dönüşüm programı altında, Türkiye'deki sağlık kurumlarının etkinliğinin değerlendirilmesi
Assessment of efficiency of health institutions in Turkey, under health transformation program
Yazar: HALİL İBRAHİM KESKİN
Danışman: PROF. DR. AYDIN ÜNSAL
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ekonometri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Ekonometri = Econometrics ; Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management
Dizin: Dönüşüm = Transformation ; Etkinlik = Efficiency ; Kurumsal etkinlik = Corporate efficency ; Sağlık Dönüşüm Programı = Health Transformation Program ; Sağlık kuruluşları = Health institutions ; Stokastik sınır analizi = Stochastic frontier analysis ; Veri zarflama analizi = Data envelopment analysis

Özet:
Türkiye'de 2003 yılından itibaren, Sağlıkta Dönüşüm Programı (SDP) altında, sağlık alanında önemli reformlar gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmanın temel amacı, 2009-2014 döneminde SDP çerçevesinde gerçekleştirilen sağlık politikalarının etkileri altında, Sağlık Bakanlığı'na bağlı hastanelerin teknik ve maliyet etkinliğini araştırmaktır. Bunun yanında bazı çevresel ve kurumlara özgü faktörlerin hastane etkinliği üzerindeki etkilerini incelemektir.  Çalışmamızda Sağlık Bakanlığı'na bağlı 301 hastanenin maliyet etkinlik hesaplamaları 2009-2014 yılları arası, panel veri kullanılarak, Veri Zarflama Analizi (VZA) ve Stokastik Sınır Analizi (SSA) yöntemleriyle gerçekleştirilirken, teknik etkinlik hesaplamaları VZA yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Çalışmada, ayrıca, 2010 ve 2012 dönemleri öncesi ve sonrası için oluşturulan iki ayrı model yardımıyla, hastanelerin toplam faktör verimliliğindeki değişimler Malmquist Endeksi yöntemiyle hesaplanmıştır. Maliyet etkinliklerindeki değişimler ise SSA yöntemi kullanılarak incelenmiştir. Ayrıca, çalışmada iki farklı yöntemle elde edilen sonuçlar karşılaştırılarak sonuçların tutarlığı test edilmiştir. Alternatif yöntemlerden elde edilen sonuçlara göre, 2010 ve 2012 dönemleri öncesi ve sonrasında, T.C. Sağlık Bakanlığı'na bağlı hastanelerin maliyet etkinliğinin arttığı görülmektedir. Bununla beraber, bu iki dönemden sonra artış oranı düşüş eğilimindedir. Fakat sosyo-ekonomik olarak dezavantajlı bölgelerde bu artış sınırlı kalmıştır. Ayrıca, diğer reformlarla birlikte, kamu hastanelerinin idari ve mali özerkliğe kavuşması, genel olarak hastanelerin maliyet etkinliğini arttırdığı sonucuna ulaşılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre, hastane büyüklüğünün hastanelerin maliyet etkinliğini arttırmaktadır. Bunlara ek olarak, dışsal ve hastaneye özgü faktörlerin dikkate alınmadığı VZA yönteminden elde edilen ortalama etkinlik skoru, bu etkilerin dikkate alındığı SSA yönteminden elde edilen ortalama etkinlik skorundan yaklaşık olarak yüzde yirmi daha düşük olduğu sonucuna ulaşılmıştır.


Key Words : Maliyet Etkinliği, Teknik Etkinlik, Stokastik Sınır Analizi, Panel Veri, Sağlıkta Dönüşüm Programı, Hastane Etkinliği, Veri Zarflama Analizi, Malmquist Endeksi.

Abstract:
Under Health Transformation Program (HTP), many important reforms have been carried out in health sector of Turkey since 2003. The main purpose of the present study is to investigate the both technical and cost efficiency of the Ministry of Health (MoH) Hospitals under the impacts of the HTP reforms during the period 2009-2014. Another aim of this study is to examine the effects of the some environmental and hospital-specific factors on the efficiency of the MoH hospitals. In our study, cost efficiency measurements of 301 MoH hospitals for the period 2009 – 2014, using panel data, have been performed with Stochastic Frontier Analysis (SFA) and Data Envelopment Analysis (DEA) approaches, while technical efficiency measurements have been performed with DEA. Also, by using two models defined for the reform years, 2010 and 2012 separately, the variations in total factor productivity of the hospitals have been calculated by the method of Malmquist index, changes in the cost-efficiency have also been examined by the method of SFA. Also, by comparing the results obtained by two different methods in this study, the consistency of the results was tested. According to the results obtained by alternative methods, the cost efficiencies of the MoH hospitals have increased during the pre and post reform years, however, after two periods the rate of increase is in a downward trend. ın the socio-economically disadvantaged regions productivity gains remained limited. Further, besides all other amendments in health sector, giving financial autonomy to MoH hospitals caused an increase in cost-efficiency. According to the results obtained, the hospital size increases the cost effectiveness of the hospitals. In addition, the mean efficiency score obtained from the VZA method, which excludes external and hospital-specific factors, was approximately 20 percent lower than the mean efficiency score obtained from the SSA method in which these effects were considered.


Key Words : Cost Efficiency, Technical Efficiency, Stochastic Frontier Analysis,Panel Data, Health Transformation Program, Hospital Efficiency,Data Envelopment Analysis, Malmquist Index.