Türk dil planlaması bağlamında Türk Dil Kurumu: 1932-1951
Turkish Language Society in the context of Turkish language planning: 1932-1951
Yazar: MEHMET YALÇIN YILMAZ
Danışman: PROF. DR. NEVİN ATEŞ
İstanbul Üniversitesi / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk İnkılap Tarihi = History of Turkish Revolution
Dizin: Dil politikaları = Language policies ; Planlama = Planning ; Türk Dil Kurumu = Turkish Language Institution ; Türkçe = Turkish ; Ulus-devlet = Nation-state

Özet:
Bu çalışmanın amacı, Türk Dil Planlaması bağlamında Türk Dil Kurumunun
kuruluş seyrini, çalışmalarını ve 1932-1951 yılları arasındaki konumunu incelemektir.
Bu amaç doğrultusunda, çalışmamız şu bölümler altında yapılandırılmıştır:
Tezin `Giriş? bölümünde `dil planlaması? kavramı ayrıntılı olarak açıklanmış,
dünyadaki dil planlaması çalışmalarından örnekler verildikten sonra Türkiye?deki dil
planlaması çalışmaları incelenmiştir. Türkiye?deki dil planlaması çalışmaları Tanzimat
Döneminden başlanarak ayrıntılı olarak açıklanmış ve Haugen?in dil planlaması modeli
esas alınarak değerlendirilmiştir.
Tezin birinci bölümü, Türk Dil Kurumunun kuruluşundan önceki süreçte
yapılan dil ve alfabe tartışmalarına ayrılmıştır. Dil ve alfabe tartışmaları, Tanzimat
Dönemi, Meşrutiyet Dönemi ve Cumhuriyetin ilk yılları olarak ayrı ayrı
değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmeler, belirtilen dönemlerde oluşturulan edebî
topluluklar ve dil derneklerinin görüş ve temsilcilerinden örnekler sunularak yapılmıştır.
Tezin ikinci bölümü, Türk Dil Kurumunun kuruluşu ve kurumsal yapısının
açıklanmasına ayrılmıştır. Bu bölümde, Türk Dil Kurumunun kuruluşu, kurumsal yapısı,
Kurum başkanları ve çalışanları, Kurumun 1932-1951 yılları arasındaki yayınları ile
Kurum bünyesinde çalışan akademik kollar ve faaliyetleri ayrıntılı olarak incelenmiştir.
Tezin üçüncü bölümünde ise Kurum tarafından düzenlenen Dil Kurultayları ile
Kuruma yönelik eleştiriler yer almaktadır. Bu bölümde, 1932-1951 yılları arasında
Kurum tarafından düzenlenen altı Dil Kurultayı, kurultaylarda sunulan tüm bildiriler
özetlenmek ve her bir kurultayın kendi içinde değerlendirilmesini yapmak suretiyle
açıklanmıştır. Üçüncü Türk Dili Kurultayı, Güneş Dil Teorisi üzerine bir kurultay
olduğundan, bu kurultayın değerlendirilmesinden sonra Güneş Dil Teorisi hakkında
ayrıntılı bilgi verilmiştir. Ayrıca bölüm sonunda, Kuruma yönelik yapılan eleştiriler
değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Türk Dili Tetkik Cemiyeti, Türk Dil Kurumu, Türk dil
planlaması, ulus devlet, Türk Dili Kurultayları, Güneş Dil Teorisi.

Abstract:
The aim of this study is to investigate the establishment of Turkish Language
Society, its studies and position between the years 1932 and 1951 in terms of Turkish
Language Planning. In line with this purpose, our study is structured under the following
titles:
In the ?Introduction? section of the thesis, the concept ?language planning? is
clarified in detail, after giving examples from the language planning studies from all
over the world, language planning studies in Turkey are investigated. Language planning
studies in Turkey have been explained in detail by starting from Tanzimat Reform
Period and evaluated by taking Haugen?s language planning model as the basis.The first
section of the thesis is assigned for the debates on language and alphabet before the
establishment of Turkish Language Society. The debates on language and alphabet have
been evaluated as Tanzimat Reform Period, Constitutional Period and the early years of
Turkish Republic separately. These evaluations have been made by giving examples
from the views and representatives of literary societies and language associations formed
in the mentioned periods.
The second section of the thesis is assigned for the explanations of the
establishment of the Turkish Language Society and the investigation of its institutional
structure. In this section, the establishment of Turkish Language Society, its institutional
structure, head and workers of it, the publications of it between the years 1932 and 1951
and academic teams working in the institution and their activities have been evaluated in
detail.In the third section of the thesis, language congresses organized by the institution
and the criticisms directed at the institution take place. In this section, six language
congresses organized between the years 1932 and 1951, the summary of the declarations
and evaluations of each congress in itself have been explained. As the third Turkish
Language Congress is on Sun Language Theory, after evaluating this congress, detailed
information has been given about Sun Language Theory. Furthermore, in the end of this
section, the criticisms directed at the institution have been evaluated.

Keywords: Community of Turkish Language Investigation, Turkish Language
Society, Turkish Language Planning, nation-state, Turkish Language Congresses, Sun
Language Theory