Zeki Demirkubuz sinemasında mekan kullanımı
Use of space in Zeki Demirkubuz cinema
Yazar: GÖRKEM UZUNALİ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. GÜLSÜM DEPELİ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İletişim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Demirkubuz, Zeki = Demirkubuz, Zeki ; Film = Film ; Film yapımcılığı = Film production ; Mekan = Space ; Mekan kullanımı = Space usage ; Modernizm = Modernism ; Sinema = Cinema

Özet:
Zeki Demirkubuz filmografisinde yer alan dokuz filmi, sinema ve mekân ilişkisini temel alarak çözümleyen bu çalışmada, karakterler bağlamında yönetmenin kurduğu mekânlara bakılmıştır. Toplumsal mekânların bireyler üzerindeki tezahürünü görmek bakımından, Demirkubuz filmografisindeki mekânlar, karakterler ve karakterlerin mekânlar ile olan ilişkisi iyi bir örneklem sunmaktadır. Modernizm ve rasyonalite kıskacında sıkışmış bireylerin nedensizlik ve kayıtsızlık temelinde yaşadıkları toplum, Demirkubuz'un yalnız, köksüz, mekânsız karakterleri yanında sinemasal mekânlarına da yansımıştır. Mekânlar incelenirken Lefebvre'in "soyut mekân" kavramı yol gösterici olmuş, Demirkubuz'un filmsel anlatısı içindeki mekânsal düzenlemeler, modernite mekânlarını örnekler bir niteliğe doğru evrilmiştir. Bu doğrultuda çalışmada modernite mekânları filmlerdeki karakterler bağlamında, homojenlik, parçalılık ve hiyerarşiklik kavramları çerçevesinde okunmuştur. 
Analiz kategorileri filmografide yer alan dokuz filmi teker teker analiz etmek yerine, tüm filmler izlendikten sonra beliren ortak temalar çerçevesinde belirlenmiş, filmlerin mekânsal çözümlemesi bu kategoriler altında yapılmıştır. Çözümlemeye başlamadan önce kuramsal çerçevenin sunduğu bilgiler ışığında gerçeklik, temsiliyet ve mekân tartışmasına girilmiş, bu tartışmanın sinemasal düzlemde ne ifade ettiği betimlenmiştir. Bu çalışma bir yanıyla bir yönetmen sineması olarak değerlendirilmelidir. Fakat öte yandan analize konu olan filmler tezde mekan odağında sınırlanmış, çalışma Demirkubuz sinemasının teknik ve türsel özelliklerini de bu doğrultuda sınırlı olarak analize dahil etmiştir.
Analizde yönetmenin ağırlıkla kullandığı görsel motifler ve ev, otel odaları, restoran/bar, yollar, kentsel alanlar gibi mekânlar saptanmış, bu ortaklıklar çerçevesinde söz konusu kategoriler oluşturularak filmlerin dilsel ve söylemsel çözümlemesi yapılmıştır. Demirkubuz sinemasında mekân kullanımına bakan bu çalışma filmsel anlatılar, karakterler ve filmde dolaşıma sokulan söylemler bağlamında mekânın hem üretildiğine, hem de ürettiğine dair örnekler sunmaktadır. 

Anahtar Sözcükler
Zeki Demirkubuz, sinema ve mekân, sinema ve modernizm, sinema ve kent

Abstract:
Analysing nine films movies taking part in Zeki Demirkubuz filmography through focusing on the relationship between space and time, this study examines spaces the director constructs in relation to characters. The spaces, characters and the relation between the characters and spaces in Demirkubuz filmography present good samples in order to see the manifestation of social spaces upon individuals. The society, where the individuals getting stuck in modernism and rationality lead motiveless and reckless lives, has its reflections not only on Demirkubuz's lonely, rootless and placeless characters, but also upon his cinematic spaces. Lefebvre's concept of "abstract space" has opened a guiding path and the regulations of space in Demirkubuz's film filmic narratives have evolved into exemplifying the spaces of modernity. Accordingly, spaces of modernity are analysed in relation to characters in the films within the framework of the notions of homogeneity, partiteness and hierarchicalness. 
The categories of analysis are defined within the scope of common themes that come forth after all the films have been watched, instead of watching and analysing nine films one by one. Before the analysis, a discussion upon reality, representation and space is held through following the path that theoretical framework opens and what this discussion corresponds to in cinematic platform is depicted. This study should be taken into consideration partly as director cinema. But on the other hand, the films that are discussed in the analysis are framed around the focus of space in the thesis and the study correspondingly includes the features of technique and genre of Demirkubuz cinema within the limits of this framework.  
In analysis, visual motifs and spaces such as flats, hotel rooms, restaurant/bar, roads, and urban areas the director mainly uses are detected, thereafter linguistic and discourse analysis of the films are made through building up categories around these common points. Reading the use of space in Demirkubuz cinema, this study puts forth samples showing that the space is produced and produces with regard to the characters and discourses coming out in the films. 
 
Keywords
Zeki Demirkubuz, cinema and space, cinema and modernism, cinema and city