Türkiye on birinci kalkınma planındaki öncelikli imalat sanayi sektörlerinin girdi-çıktı analizleri ışığında bir stratejik teşvik modeli önerisi
A strategic incentive model proposal in the light of input-output analysis of priority manufacturing industry sectors in the eleventh development plan of Türkiye
Yazar: NURULLAH KAHVECİOĞLU
Danışman: PROF. DR. NURULLAH GÜR
İstanbul Medipol Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Yönetim ve Strateji Ana Bilim Dalı / Yönetim ve Strateji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Doğrusal olmayan optimizasyon = Non-linear optimization ; Endüstri sektörü = Industry sector ; Girdi-çıktı analizi = Input-output analysis ; Kalkınma planları = Development plans ; Kamu-üniversite-endüstri iş birliği = Public-university-industry collaboration ; Metasezgiseller = Metaheuristics ; Planlı kalkınma = Planned development ; Teşvikler = Incentives ; Yatırım teşvikleri = Investment incentives ; Üretim endüstrisi = Production industry

Özet:
Türkiye'de son yıllarda üretim çeşitliliği ve ihracat açısından önemli ilerlemeler kaydetmesine rağmen, imalat sanayi sektörlerinin ithal ara mallarına olan bağımlılığı çeşitli yapısal sorunların ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Bu doktora tezinde 2000-2014 dönemini kapsayan WIOD/NIOT Girdi-Çıktı tabloları kullanılarak Türkiye'nin ve seçilmiş ülkelerinin imalat sanayi sektörlerinin toplam üretim ve ihracat içindeki ithal girdi oranları -dikey uzmanlaşma oranları- hesaplanmıştır. 2000-2014 yılları WIOD/NIOT Girdi-Çıktı tablolarında Leontief ters matrisi ile hesaplamalar yapılmış ve Hummels ve diğerleri (2001) tarafından geliştirilen HIY metodu kullanılmıştır. Bu çalışmada Türkiye imalat sanayi sektörlerinin 2000'li yıllarda üretimde ve ihracatta dışa bağımlıktaki değişimleri seçilmiş bazı ülkelerle karşılaştırılmış, meta sezgisel metotla bir optimizasyon modeli oluşturulmuş ve bu model üzerinden stratejik değeri olan sektörler için kullanılacak yeni bir teşvik modeli sunulmuştur. Yapılan hesaplamalar sonucunda Türkiye'nin 11. Kalkınma Planı'nda öncelik verilen sektörlerde ithalata bağımlılık ve üretimde yabancı paylarında kayda değer artışlar yaşandığını sonucuna varılmıştır. Bulgularımız ve karşılaştırmalarımız ışığında; Türkiye'nin imalat sanayi ve ihracatının düşük ve orta-düşük teknoloji grubuna yoğunlaşırken, gelişmiş ülkelerde ağırlığın orta-yüksek ve yüksek teknoloji grubunda olduğu görülmüştür. Ayrıca öncelikli sektörlerden kimyasallar ve makine teçhizat gruplarının bugüne kadar teşvikler ve Ar-Ge desteklerinde ön sıralarda olmadıkları ortaya konmuştur. 
Bu çalışmada, diğer çalışmalardan farklı olarak Türkiye'nin imalat sanayi dikey uzmanlaşma ve toplam üretim içinde yabancı katma değer oranları teknoloji gruplarına göre sınıflandırılmış ve çıkan sonuçlar üzerinden meta sezgisel optimizasyon modeli ile yeni bir teşvik modeli sunulmuştur. Bu optimizasyon modelinin sadece imalat sanayi sektörleri arasında uygulanmasıyla elde edilen sonuçlara göre öncelikle teşvik edilmesi gereken ilk üç sektörün kimyasallar grubu, ana metal sanayi ve makina ekipmanları sektörleri olduğu sonucuna varılmıştır.

Abstract:
Although Turkey's manufacturing industry has made significant progress in terms of production diversity and exports in recent years, the dependence of the manufacturing industry sectors on imported intermediate goods causes various structural problems. In this dissertation, using WIOD/NIOT Input-Output tables covering the period 2000-2014, the import input ratios–vertical specialization ratios–in the total production and exports of the manufacturing industry sectors of Turkey and selected countries were calculated. Calculations were made with the Leontief inverse matrix in the WIOD/NIOT Input-Output tables for the years 2000-2014 and the HIY method developed by Hummels et al. (2001) was used. In this study, the changes in foreign dependency in production and exports in the 2000s of Turkish manufacturing industry sectors were compared with some selected countries, an optimization model was created with the meta-heuristic method, and a new incentive model to be used for sectors with strategic value was presented through this model. As a result of the calculations, it was concluded that there was a significant increase in import dependency and foreign share in production in the sectors given priority in Turkey's 11th Development Plan. In light of our findings and comparisons, While Turkey's manufacturing industry and exports are concentrated in the low and medium-low technology groups, it has been observed that the weight in developed countries is in the medium-high and high technology groups. In addition, it has been revealed that chemicals, and machinery and equipment groups from priority sectors have not been at the forefront of incentives and R&D supports so far.
In this study, unlike other studies, Turkey's manufacturing industry vertical specialization and foreign value-added ratios in total production are classified according to technology groups, and a new incentive model is presented with the meta-heuristic optimization model based on the results. According to the results obtained by applying this optimization model only to the manufacturing industry sectors, it was concluded that the first three sectors that should be encouraged are the chemical, basic metal, and machinery equipment sectors.