Yusuf Atılgan'ın eserlerinde söz varlığı unsurları
Vocabulary elements in the works of Yusuf Atılgan
Yazar: ENES GÜNDOĞDU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NİLÜFER YILDIRIM
Fırat Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Atılgan, Yusuf = Atılgan, Yusuf ; Dil bilgisi = Grammar ; Dil bilim = Linguistics ; Edebi eserler = Literary works ; Söz varlığı = Vocabulary ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Yeni Türk edebiyatı = New Turkish literature

Özet:
Dil, bir ulusun kültürünün, yaşayışlarının, inançlarının, maddi ve manevi unsurlarının taşıyıcısıdır. Dilin nesilden nesle aktarım aracı olması, işlevinin önemini ortaya koymaktadır. Sözcükler dilin kuşaktan kuşağa aktarılmasını sağlayan birimlerdir. Dilin bütün sözcüklerini, sözcük gruplarını, kalıp ifadelerini bünyesinde bulunduran söz varlığı, toplumların bir anlamda dil ve kültür hafızasını içeren dağarcığıdır. Söz varlığı yalnızca sözcükleri değil sözcük öbeklerini, kalıp ifadeleri de kapsamaktadır. İkilemeler, deyimler, atasözleri, argo sözler, ilişki sözleri, terimler, doldurma sözler, küfür ve kaba sözler de söz varlığı unsurlarındandır.
Yusuf Atılgan'ın eserlerinde yer alan söz varlığı unsurlarının incelendiği bu çalışma, yazarın söz varlığının saptanmasını ve Türkçeyi kullanımındaki hassasiyetinin vurgulanmasını amaçlamaktadır. Çalışmada Türk edebiyatında modern anlatının öncülerinden olan Yusuf Atılgan'ın Aylak Adam, Anayurt Oteli, Canistan ve Bütün Öyküleri adlı eserlerindeki söz varlığı unsurları tespit edilmiştir. İkileme, deyim, atasözü, argo söz, ilişki sözü, terim, doldurma söz, küfür ve kaba söz bağlamında tespit edilen söz varlığı unsurları, ayrıntılı bir şekilde incelenerek yazarın kullandığı söz varlığı ortaya konulmaya çalışılmıştır. Çalışmanın giriş kısmında Yusuf Atılgan'ın hayatı, edebî kişiliği ve eserleri ile söz varlığı hakkında bilgilere yer verilmiştir. İkinci kısımda yazarın eserlerindeki söz varlığı unsurları tespit edilerek sınıflandırılmış, bu unsurlar örnekler yardımıyla açıklanmıştır. Son kısım eserlerin söz varlığının karşılaştırılmasından oluşmaktadır. Elde edilen bilgiler, sonuç kısmında açıklanmıştır.

Abstract:
Language represents a nation's culture, lifestyles, beliefs, material elements, and spiritual qualities and carries them to the future. Language acts as a communication tool from generation to generation and therefore has a crucial function. The essential element that ensures language transfer from generation to generation is words. All the words, phrases, and stereotypes in the language are the repertoire that contains the memory of the culture. Vocabulary does not only cover words. It also covers phrases and conventional words. Reduplications, idioms, proverbs, slang words, vulgar words, swear words, relationship words, terms, filler words, and more are part of the vocabulary.
In this study, the vocabulary elements in the works of the author were examined to determine the vocabulary of Yusuf Atılgan and emphasize the sensitivity in his use of Turkish. Vocabulary elements in the works of Yusuf Atılgan, one of the pioneers of modern narrative in Turkish literature, named Aylak Adam, Anayurt Oteli, Canistan, and Bütün Öyküleri, have been determined. Vocabulary elements were determined in the context of reduplications, idioms, proverbs, slang words, relationship words, filler words, swearwords, and vulgar words. The vocabulary was tried to be revealed by examining them in detail. In the introduction part of the study, information about Yusuf Atılgan's life, literary personality, works, and vocabulary are given. In the second part of the study, the vocabulary elements in the author's works were determined and classified. These elements were explained with the help of examples. In the last part, the vocabulary of the works is compared. The obtained information is explained in the conclusion part.