Kırım Hanlığı ve çöküş sebepleri
The Khanate of Crimea and the reasons of its collapse
Yazar: ERŞAHİN AHMET AYHÜN
Danışman: PROF. DR. HULÛSİ YAVUZ
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Din = Religion ; Sanat Tarihi = Art History ; Tarih = History
Dizin: Küçük Kaynarca Antlaşması = Küçük Kaynarca Trearty ; Kırım = Crimean ; Kırım Hanlığı = Crimean Khanate ; Kırım Tatarları = Crimean Tatars ; Kırım Türkleri = Crimean Turks ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Prut Seferi = Prut Campaign ; İlhak = Annexation ; Şeriye sicilleri = Court registers

Özet:
Cengiz Han oğlu Cuci'nin oğlu Batu Hân, Hazar Denizi ve Karadeniz'in kuzeyinde Mîlâdî 13. yüzyıl ortalarında Altınordu Devletini kurdu. Onun 1255 yılında ölümü üzerine kardeşi Burka, Hân oldu. Daha önce müslüman olmuştu, müslümanlığını ilân etti ve (yanlış olarak bilindiği gibi, hiçbir mânâsı olmayan Berke değil,) Bereke adını aldı. Türkistanlı Emîr Timur son Altınordu Hânı Toktamış'ı 1396 da yenince, bu devlet parçalandı ve yerinde Kazan, Kasım, Astrahan, Kırım Hanlıkları kuruldu.Bölgede, Altınordu'nun halefi olarak, Kırım Hanlığı Hacı Gıray tarafından 1443 yılında kuruldu. Osmanlı Donanması 1475 yılında Kırım kıyılarını Cenevizlilerden aldı. Osmanlı Sultanı Birinci Selîm, Kırım Hânı ve ileri gelenlerini, Kırım'da Osmanlı Sancağı çekilmesi ve hutbenin Osmanlı Halîfesi adına okunması konusunda iknâ etti.Kırım atlıları, Yüce Osmanlı Devleti'ne hemen bütün savaşlarında hizmet ettiler; Sinan Paşa'nın 1595 yılındaki hatası sebebiyle Akıncı Ocağı neredeyse yok olma durumuna gelince, bilhassa bu tarihten sonra, akıncılık görevini üstlenerek büyük hizmetlerde bulundular.Sultan Selîm'in buyruğu uyarınca, Kırımlılar Rusya içlerine sürekli akınlarda bulunup onların güneye inmesini önlediler. Rusların ve Lehlilerin, Kırım Hanlığına vergi öder durumları oldu. Fakat Hanlık onyedinci ve onsekizinci yüzyıllarda güçten düştü; 1774 Küçük Kaynarca Andlaşmasıyla Osmanlı Devleti'nden koparıldı, bağımsız yapıldı ve 1783 yılında Rus Ordusu tarafından işgal edildi.

Abstract:
Batu Khan, son of Joji, son of Chingiz Khan, established Golden Horde north of the Caspian and Black Seas during mid-thirteenth century C.E. After his death in 1255 his brother Burka became the Khan; he had embraced Islam beforehand, and he declared his new faith, changed his name to Bereke (not as wrongly known to Berke, which has no meaning). Amîr Timur of Turkestan defeated Toktamish, the last Khan of the Golden Horde in 1396 which caused to partitition of the Golden Horde to Kazan, Kasim, Astrakhan and Crimean Khanates.As a successor of the Golden Horde in the area, the Crimean Khanate was established by Haji Giray Khan in 1443. The Ottoman Fleet took over the seashores of Crimea from Genoese in 1475. The Ottoman Sultan Selîm I succeded in persuading the Khan of Crimea and the notables to hoist the Ottoman Flag and recitation of the khutbe in the name of the Ottoman Caliph.The Crimean cavalry served the Ottoman Sublime Dewlet in almost all of her wars, especially replacing the akınjı forces after 1595, when this important force came near annihilation as a result of Sinan Pasha?s fault.As ordered by Selîm I, the Crimeans made raids regularly into Russia preventing them from coming towards south. At times Russians and Poles made regular, annually payments to the Crimean Khanate. But the Khanate became weak during the seventeenth and the eighteenth centuries; it was severed from Ottoman Dewlet by the Treaty of Kuchuk Kaynarja in 1774, becomig independent, and eventually occupied by the Russian army in 1783.