Maş fasulyesi (Vigna radiata (L.) Wilczek) genotiplerinin kuraklık hassasiyetlerinin belirlenmesi
Determination of drought susceptability of mungbean (Vigna radiata (L.) Wilczek.) genotypes
Yazar: MUTLU AKGÜNDÜZ
Danışman: PROF. DR. ERKUT PEKŞEN
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışmanın amacı, %100 tarla kapasitesinde iyi sulanan (İS) ve doğal yağışlara bağlı (YB) koşullarda yetiştirilen maş fasulyesi genotiplerinin iki farklı yetişme koşulundaki verimlerini ve kuraklık hassasiyetlerini ortaya koymaktır. Çalışmanın diğer bir amacı da maş fasulyesinin Samsun koşullarında sulama yapılmaksızın doğal yağışlara bağlı olarak tarımının yapılıp yapılamayacağını belirlemektir. Denemede, üçü yerel genotip (Gazipaşa, Kilis ve Gaziantep) ve diğerleri değişik ülkelerinden temin edilen (ML 613, ML 267, Barimung-2, NIMB101, NIMB 51, NM92, NM54, Basanti, VC396088, CD3, CN 95, VC6153B6, VC 6372, VC 6173, KPS-1, KPS-2 ve PUSA9072) toplam 20 maş fasulyesi genotipi kullanılmıştır. Tesadüf Blokları deneme deseninde Bölünen Bölünmüş Parseller Deneme metoduna göre 4 tekrarlamalı olarak planlanan tarla denemeleri Ondokuz Mayıs Universitesi Ziraat Fakültesi deneme alanlarında 2013 ve 2014 yıllarında yürütülmüştür. YB sulama uygulaması ile İS uygulaması karşılaştırıldığında YB sulama uygulamasında yaprak klorofil içeriği dışında %50 çiçeklenme, %50 bakla bağlama, hasat olgunluk süresi, bitki boyu, ilk bakla yüksekliği, bitkide dal sayısı, bitkide bakla sayısı, bakla uzunluğu, baklada tane sayısı, tane verimi ve bitki örtüsü sıcaklığının önemli derecede düşük olduğu bulunmuştur. Maş fasulyesi genotipleri arasında %50 çiçeklenme, %50 bakla bağlama, hasat olgunluk süresi, bitki boyu, ilk bakla yüksekliği, bitkide dal sayısı, bitkide bakla sayısı, bakla uzunluğu, baklada tane sayısı, 100 tane ağırlığı, tane verimi, yaprak nispi nem içeriği ve yaprak klorofil içeriği bakımından önemli farklılıklar tespit edilmiştir. İS uygulaması ile karşılaştırıldığında YB koşullarında elde edilen tane verimi 2013, 2014 ve birleştirilmiş yıllarda sırasıyla %19.54, 32.40 ve 27.62 oranında daha düşük bulunmuştur. Her iki yıl ve birleştirilmiş yıllar stres hassasiyet indeksleri dikkate alındığında CN95, KPS-1, Gaziantep, VC396088, NM92 ve VC6173 genotiplerinin kuraklık stresine toleransı en yüksek, başka bir ifadeyle stres hassasiyeti en düşük genotipler olarak belirlenmişlerdir. Samsun koşullarında sulama yapılmaksızın maş fasulyesi yetiştiriciliğinin mümkün olabileceği ortaya konulmuştur.

Abstract:
The subject of this study was to reveal yields and drought susceptability of mungbean genotypes grown under well watered (WW) at 100% field capacity and rainfed (RF) conditions. The other aim of the study was to determine whether mungbean cultivation is possible without irrigation under Samsun condition. Totally, 20 mungbean genotypes consisted of three local cultivars (Gazipaşa, Kilis ve Gaziantep) and 17 genotypes (ML 613, ML 267, Barimung-2, NIMB101, NIMB 51, NM92, NM 54, Basanti, VC396088, CD3, CN 95, VC6153B6, VC 6372, VC 6173, KPS-1, KPS-2 ve PUSA9072) obtained from different countries were used in the study. Field experiments which planned in Completely Randomised Block Desin in Split Split Plots with four replications were conducted in the the experimental area of Agricultural Faculty of Ondokuz Mayis University in 2013 and 2014. Except for leaf chlorophyll content, RF irrigation treatment significantly reduced days to 50% flowering, days to 50% pod setting, days to seed maturity, plant height, first pod height, branch per plant, pods per plant, pod length, seeds per pod, 100 seed weight, seed yield, leaf relative water content, plant canopy temperature and leaf chlorophyll content when compared to WW treatment. Significant differences were found among mungbean genotypes regarding days to 50% flowering and days to 50% pod setting, days to seed maturity, plant height, first pod height, branch per plant, pods per plant, pod length, seeds per pod, seed yield and leaf chlorophyll conten. Seed yields obtained from RF treatment in 2013, 2014 and combined years were found lower at the rate of 19.54%, 32.40% and 27.62%, respectively, when compared with WW treatment. When the stres susceptability index considered in both year and combined year analysis, CN95, KPS-1, Gaziantep, VC396088, NM92 and VC6173 genotypes were determined as genotypes having the highest stress tolerance or with the lowest stress susceptability index. It was revealed that growing of mungbean without irrigation is possible under Samsun condition.