Öfke sözcüğünün monografisi
Monography of the word anger
Yazar: CANSU AYDIN
Danışman: DOÇ. DR. SAVAŞ ŞAHİN
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Türkçe, kadim bir dil olması sebebiyle zengin bir söz varlığına sahiptir. Bir dilin zengin bir söz varlığına sahip olması o dilin konuşurlarına ifade gücü sağlar. Geçmişten günümüze geniş coğrafyalarda yaşayan Türklerin ortak kimliklerinden biri olan Türkçe önemli bir etkileşim alanı oluşturmuştur. Türkçe; kültürel motifleri yansıtmasıyla, iletişim gücüyle ve kod kopyalamalarıyla dil bilimciler için adeta bir laboratuvar gibidir.
Bu çalışmada Türkçenin öfke duygusunu ifade etme şekilleri monografi yöntemiyle birlikte incelenmiştir. Tarihi ve Çağdaş Türk Lehçelerinde eserler ve sözlükler incelenerek veriler elde edilmiştir. Araştırmanın amacı Tarihi ve Çağdaş Türk Lehçelerinde öfke duygusunun nasıl ifade edildiğini tespit etmek, tespit edilen sözcükleri psikoloji bilimi temel alınarak oluşturulan sınıflandırmaya göre bilişsel-duygusal tepki, fiziksel tepki, sözel tepki ve nitelik kazandıran adlandırmaları kategorize etmek ve bu sözcüklerin harita üzerinde mekânsal dağılışını göstermektir. 
Bu çalışmanın "Giriş" bölümünde amaç, konu, sınırlılık ve yöntem hakkında bilgi verilmiştir. "Öfke Üzerine Genel Bilgiler" bölümünde duyguların tanımı, oluşumu ve sınıflandırmalarına dair bir alt başlığa yer verilmiştir ve öfke duygusuna çeşitli alt başlıklar oluşturularak detaylı bilgiler sunulmuştur. "Tarihi Türk Lehçelerinde Öfke Sözcüğünün Kavram Alanı" ve "Çağdaş Türk Lehçelerinde Öfke Sözcüğünün Kavram Alanı" bölümlerinde ilgili eserler ve lehçe sözlükleri incelenmiştir. İncelenen eserler ve sözlükler içinde öfke ve öfkenin kavram alanına giren sözcükler tespit edilmiştir. Tespit edilen sözcükler psikoloji bilimi temel alınarak oluşturulan sınıflandırmaya göre kategorize edilmiş olup mekânsal dağılışı haritalarla gösterilmiştir. "Türk Argosunda Öfke" bölümünde öfke ifade eden argo sözler derlenmiştir. Öfke ifade eden deyimler "Deyimlerde Öfke" bölümünde sunulmuştur. "Sonuç" bölümünde ise incelenen bulguların değerlendirilmesi yapılmıştır. 
Anahtar Kelimeler: Söz varlığı, monografi, öfke, mental fiil.

Abstract:
Turkish has a rich vocabulary because it is an ancient language. The fact that a language has a rich vocabulary provides the speakers of that language with expressive power. Turkish, which is one of the common identities of Turks living in wide geographies from past to present, has created an important area of interaction. Turkish is like a laboratory for linguists with its reflection of cultural motifs, communication power and code copying.
In this study, Turkish ways of expressing anger were examined using the monograph method. Data were obtained by examining works and dictionaries in Historical and Contemporary Turkish Dialects. The aim of the research is to determine how the emotion of anger is expressed in Historical and Contemporary Turkish Dialects, to categorize the detected words as cognitive-emotional reaction, physical reaction, verbal reaction and qualitative nomenclature according to the classification based on the science of psychology, and to show the spatial distribution of these words on the map.
In the "Introduction" section of this study, information about the purpose, subject, limitations and method is given. In the "General Information on Anger" section, a sub-heading is included regarding the definition, formation and classification of emotions, and detailed information is given about the emotion of anger under various sub-headings. Relevant works and dialect dictionaries were examined in the sections "Conceptual Field of the Word Anger in Historical Turkish Dialects" and "Conceptual Field of the Word Anger in Contemporary Turkish Dialects". Among the works and dictionaries examined, words that fall within the conceptual field of anger and rage were identified. The detected words were categorized according to the classification based on the science of psychology, and their spatial distribution was shown with maps. In the "Anger in Turkish Slang" section, slang words expressing anger have been compiled. Idioms expressing anger are presented in the "Anger in Idioms" section. In the "Conclusion" section, the findings examined were evaluated.
Key Words: Vocabulary, monography, anger, mental verb.