Wilson hastalığı tanısı konan olgularda aile içi segregasyon analizi
Intra-family segregation analysis in cases diagnosed with wilson's disease
Yazar: AYLA ŞAHİN
Danışman: PROF. DR. ŞÜKRÜ ÖZTÜRK
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Genetik Ana Bilim Dalı / Genetik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Gastroenteroloji = Gastroenterology ; Genetik = Genetics
Dizin: Aile = Family ; Genler = Genes ; Hepatolentiküler dejenerasyon = Hepatolenticular degeneration ; Segregasyon = Segregation

Özet:
Amaç: Wilson hastalığı (OMIM #277900), bakırın safradan atılamaması sonucu vücutta birikmesiyle ortaya çıkan otozomal resesif bir hastalıktır. Başlıca hepatik ve nörolojik semptomlar veren hastalığın bulguları oldukça heterojendir ve bu durum tanı konmasını geciktirir. Erken tanı prognoz açısından önemlidir ancak klinik bulguların ortaya çıkması için bakırın vücutta belli bir düzeye kadar birikmesi gerekmektedir Genetik testlerde tanı için mutasyonun tespiti bakır birikiminden bağımsızdır. Risk altındaki bireylerde henüz semptom görülmemişken genetik testin yapılması ve önleyici tedavilerin başlanması hastalığın prognozu açısından önemlidir.
Yöntem: Bu tez projesinde, Wilson hastalığı tanısı konmuş, yeni nesil dizileme yöntemiyle ATP7B geninde varyant saptanmış 18 hastanın 58 aile bireyine aile içi segregasyon ve 11 olguya ise doğrulama amaçlı Sanger dizileme yapıldı. Varyant saptanmamış dört ve tek allelde bir varyant saptanmiş toplam beş olguya ATP7B geninde delesyon/duplikasyon varlığını araştırmak için MLPA tekniği uygulandı. 
Bulgular: ATP7B geninde araştırılan bölge için sağlıklı 45 aile bireyinin taşıyıcı, bir kişinin asemptomatik hasta ve beş kişinin ise araştırılan bölge için iki allelinin normal olduğu saptandı. Klinik olarak Wilson hastası olan altı aile bireyinin homozigot, bir kişinin ise heterozigot formda mutasyon taşıdığı gösterildi. Beş hastanın MLPA analizi ise normal saptandı. 
Sonuç: Çalışmada YND ile saptanmış olan varyantların aile içinde dağılımı araştırıldı.
Hasta bireylerin risk altındaki akrabalarına presemptomatik tanı konarak özgün genetik danışma verilmesi mümkün oldu. YND ve MLPA analizi ile mutasyon saptanamayan klinik ve laboratuvar bulgularıyla Wilson hastalığı tanısı olan bireylerde hastalık bulgularının ortaya çıkmasında intronik ya da promoter bölgelerinde saptanamayan varyantların veya ATP7B geni dışında başka mekanizmalara bağlı moleküler patolojilerin rol alabileceği düşünüldü.

Abstract:
Background: Wilson's disease (OMIM#277900) is an autosomal recessive disease characterized by hepatic and neurological symptoms caused by copper accumulation in the body. Due to heterogeneous symptoms, the diagnosis is delayed. Genetic testing on individuals at risk is the best way to avoid the complications of excess copper. 
Aim: It is aimed to perform intrafamilial segregation analysis with Sanger sequencing in relatives of Wilson's patient and thereby ensure a good prognosis by making a presymptomatic diagnosis.
Methods: Segregation was performed on 58 family members of 18 patients diagnosed with Wilson's disease and found to have variants in the ATP7B gene by NGS methods. Sanger Sequencing was performed in 11 cases for confirmation purposes. Four cases with non-detected variants and one case with only one variant, were applied with the MLPA technique to investigate the deletion/duplication.
Results: It was determined that 45 family members without disease symptoms were carriers, one person was asymptomatic and five individuals were normal. Six family members with a clinical diagnosis of Wilson's disease were homozygous. One case carries a variation in a single allele of the ATP7B, even though he is symptomatic. In MLPA analysis, there was no deletion/duplication in the ATP7B gene.
Conclusion: We screened family members with respect to the variants detected in NGS analysis. Relatives were under-risk were offered specific genetic counseling thanks to the presymptomatic diagnosis. In some patients who exhibited classical laboratory findings of Wilson's disease, we could not find any mutations with NGS and MLPA. We suggest that undetected variants in the intronic or promoter regions of the gene, or other molecular mechanisms unrelated to the ATP7B gene may be responsible for the clinical findings in these patients.