Bizans döneminde Malatya
Malatya in Byzantine period
Yazar: BUKET TOSUN
Danışman: DOÇ. DR. HASAN AKYOL
Manisa Celal Bayar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Ortaçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History
Dizin: Tarih araştırmacıları = History researcher ; Tarih kitapları = History books

Özet:
Malatya ve çevresinde tarih öncesi dönemlerden itibaren yerleşim bulunmakla
birlikte şehrin ilk yerleşimi bugünkü Malatya'dan farklıdır. Arslantepe, Malatya
şehrinin ilk defa şehir özelliği gösterdiği sahadır. Mevcut verilerden elde edilen bilgiler
ışığında bu yerleşimin Hititler dönemine ait olduğu anlaşılmaktadır. Şehir Roma
hakimiyetine girer girmez bugünkü Battalgazi (Eski Malatya) olarak bildiğimiz,
Arslantepe'nin 4 km kadar kuzeyine taşınmıştır. Roma İmparatorluğu'nun şehre XII.
Fulminata Lejyonu'nu yerleştirmesinden sonra şehir zamanla canlanmış ve daimî
yerleşim noktası haline gelmiştir.
Malatya, Roma hakimiyetinden Türk hakimiyetine kadar geçen süre içinde
birçok önemli siyasî ve askerî hadiselere sahne olmuştur. Sürekli yağma ve tahribatlara
maruz kalmıştır. Şehrin jeopolitik konumu ve şehirden geçen askerî ve ticarî yollar
bunun en önemli sebebidir.
Roma-Bizans hakimiyetindeki şehir idarî açıdan ilk olarak Kappadokia
eyaletine bağlıdır. İmparator Diocletianus döneminde bu eyalet ikiye bölünmüş, II.
Armenia ve Kappadokia eyaletleri oluşturulmuş ve Malatya II. Armenia eyaletine
bağlanmıştır. Justinianos dönemindeki değişikliklerle Malatya, eyaletin merkez şehri
olarak III. Armenia eyaletinde yer almıştır. İmparator Mavrikios döneminde ise
Malatya bölgesi I. Armenia adıyla anılmaya başlamıştır. İmparator Herakleios
döneminde doğu sınırının batıya doğru kayması ile sınır Malatya yerine Kaesareia
olarak değişmiştir ve Malatya, Bizans ve İslam orduları arasındaki insansız bölgede
yer almıştır. Sonrasında İslam orduları bu şehri sugur şehri statüsünde kullanmaya
başlamıştır.
Selçuklu Devleti'nin Malatya'yı ele geçirdiği döneme kadar Bizans ve diğer
unsurlar arasında mücadele sahası olan ve sık sık el değiştiren şehir, bu tarihten
itibaren Türklerin hakimiyet sahası içine alınmıştır.

Abstract:
Although Malatya and its surroundings have been inhabited since prehistoric
times, the first settlement of the city is different from today's Malatya. Arslantepe is
the site where the city of Malatya showed city characteristics for the first time. In the
light of the information obtained from the available data, it is understood that this
settlement belongs to the Hittite period. As soon as the city came under Roman rule, it
was moved 4 km north of Arslantepe, which we know today as Battalgazi (Eski
Malatya). After the Roman Empire placed the XIIth Fulminata Legion in the city, the
city revitalized over time and became a permanent settlement.
Malatya was the scene of many important political and military events during
the period from Roman rule to Turkish rule. It was constantly subjected to looting and
destruction. The geopolitical location of the city and the military and commercial
routes passing through the city are the most important reasons for this.
Under Roman-Byzantine rule, the city was first administratively attached to the
province of Cappadocia. During the reign of Emperor Diocletian, this province was
divided into two, the provinces of Armenia II and Cappadocia were formed, and
Malatya was attached to Armenia II. With the changes during the reign of Justinian,
Malatya was included in the province of Armenia III as the central city of the province.
During the reign of Emperor Mavrikios, the Malatya region began to be known as
Armenia I. During the reign of Emperor Heraclius, when the eastern border shifted
westward, the border changed from Malatya to Kaesareia and Malatya was located in
the no-man's land between the Byzantine and Islamic armies. Later, the Islamic armies
began to use the city as a sugur city.
Until the period that Seljuk Empire captured Malatya, the city which had been
a battlefield of Byzantium and the other factors and had frequently changed hands had
been taken into the domination field of Turks since this date.