Üst bilişsel stratejilerle desteklenen geometri eğitim programının okul öncesi dönem çocuklarının üst biliş ve yürütücü işlev becerilerine etkisi
The effect of geometry education program supported by metacognitive strategies onmetacognition and executive function skills ofpreschool children
Yazar: RUKİYYE YILDIZ ALTAN
Danışman: PROF. DR. ZEYNEP FULYA TEMEL
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Okul Öncesi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilişüstü stratejiler = Metacognitive strategies ; Geometri = Geometry ; Geometri öğretimi = Geometry teaching ; Matematik = Mathematics ; Matematik eğitimi = Mathematics education ; Okul öncesi eğitim = Preschool education ; Okul öncesi çocuklar = Preschool children ; Yürütücü biliş bilgisi = Megacognitive knowledge ; Üstbiliş = Metacognitive ; Üstbilişsel öğrenme stratejileri = Metacognitive learning strategy

Özet:
Bu araştırmanın amacı, Üst Bilişsel Stratejilerle Desteklenen Geometri Eğitim Programının 
(ÜSGEP) çocukların üst biliş ve yürütücü işlev becerilerine etkisini incelemek ve ÜSGEP'in 
çocukların üst bilişsel becerilerini nasıl etkilediğini keşfetmektir. Araştırmada karma yöntem 
desenlerinden müdahale deseni kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2021-2022 
eğitim öğretim yılında Ankara ili Yenimahalle ilçesinde yer alan Milli Eğitim Bakanlığı'na 
bağlı bağımsız bir anaokulunda eğitim gören 27 çocuk oluşturmuştur. Çalışma grubunu
oluşturan çocukların 15'i çalışma, 12'si kontrol grubunda yer almaktadır. Araştırmada veri 
toplama aracı olarak, hem nicel hem de nitel veri toplama tekniklerinden yararlanılmıştır. 
Nicel verilerin toplanmasında, "Çalışma Belleği Ölçeği", "Baş Ayak Diz Omuz Dokunma 
Yönergeleri (BADO)", "Nesne Seçiminde Esneklik Görevi (NSEG)", "Tren Rayı Görevi" 
ve "Erken Geometri Beceri Testi (EGBT)" kullanılmıştır. Nitel verilerin toplanmasında ise 
"Cambridshire Bağımsız Öğrenme (C.Ind.Le) Kodlama Şeması", "Öğretmen Görüşmeleri", 
"Video Kaydı Gözlemleri" ve "Araştırmacı Notları" kullanılmıştır. Nicel verilerin 
analizinde SPSS 22 paket programı kulanılmıştır. Çalışma grubunda ön test, son test ve 
izleme testi puanlarının karşılaştırılmasında ise Friedman testi yöntemi, çalışma ve kontrol 
gruplarının puanlarının karşılaştırılmasında Mann Whitney-U analiz yöntemi kullanılmıştır. 
Nitel verilerin analizinde ise tümdengelimsel analiz yaklaşımı benimsenmiştir. Araştırmanın 
sonucunda, çalışma grubunda çalışma belleği ölçeğinin toplam puanı ve tüm alt alanlarında 
ön test ve izleme tesleri arasında izleme testleri lehine anlamlı farklılık bulunmuştur. Ayrıca 
çalışma grubunda Çalışma Belleği Ölçeği ön test ve son testleri arasında Rakam Hatırlama, 
İlk Sözcüğü Hatırlama Ve Farklı Olanı Seçme alt alanları dışındaki tüm alt alanlarda ve 
toplam puanlarda son test lehine anlamlı farklılık bulunmuştur. Çalışma ve kontrol 
gruplarının son testleri karşılaştırıldığında Sözel Bellek Alt Boyutunda sadece iki alt alanda 
anlamlı farklılık bulunurken Görsel Bellek Boyutunun çoğu alt alanında çalışma grubu 
lehine anlamlı farklılık bulunmuştur. Nesne Seçiminde Esneklik Görevi'nin Bilişsel 
Esneklik alt boyutunda çalışma grubunun ön testleri ve izleme testleri arasında anlamlı 
farklılık olduğu bulunmuştur. Ayrıca çalışma ve kontrol gruplarının son testleri 
karşılaştırıldığında, Nesne Seçiminde Esneklik Görevi'nin her iki alt boyutunda da anlamlı 
farklılık bulunmamıştır. Çalışma grubunda BADO'nun tüm alt boyutları ve toplam 
puanlarında ön test ile son testler ve ön test ile izleme testleri arasından anlamlı farklılık 
bulunmuştur. Ayrıca çalışma ve kontrol gruplarının son testleri karşılaştırıldığında tüm alt 
boyutlar ve toplam puanlarda çalışma grubu lehine anlamlı farklılık bulunmuştur. Bu 
bulgular, ÜSGEP'in çocukların yürütücü işlev becerilerini anlamlı ölçüde etkilediğini ortaya 
koymuştur. Tren Rayı Görevinin O ve P alt görevlerinde üst bilişsel becerilerin çalışma 
grubu lehine anlamlı farklılık gösterdiği, sürdürme ve dikkat dağınıklığı hatalarının da O, B 
ve P görevlerinde anlamlı ölçüde azaldığı bulunmuştur. Ayrıca Tren Rayı görevinin üç alt 
görevinde çalışma grubundaki çocukların Kontrol, Üst Bilişsel Beceriler, Sürdürme ve 
Dikkat Dağınıklığı Hataları ve Kalite puanı alt alanlarında ön test ile son test ve ön test ile 
izleme testleri arasında anlamlı farklılıklar bulunmuştur. Bu bulgular, ÜSGEP'in çocukların 
üst bilişsel becerilerini anlamlı ölçüde etkilediğini ortaya koymuştur. Araştırmadan elde 
edilen nitel bulgular, nicel bulguları desteklemiştir. Öğretmenle yapılan görüşmeler, 
araştırmacının notları ve video gözlemleri ÜSGEP'in uygulandığı çocukların üst bilişsel 
becerilerinin süreç içerisinde geliştiğini ortaya koymuştur.

Abstract:
The purpose of this research is to examine the effect of the Geometry Education Program 
Supported by Metacognitive Strategies (USGEP) on children's metacognitive and executive 
function skills and to discover how ÜSGEP affects children's metacognitive skills. In the 
research, the intervention design, one of the mixed method designs, was used. The study 
group of the research consisted of 27 children studying in an independent kindergarten 
affiliated to the Ministry of National Education in Ankara province in the 2021-2022 
academic year. 15 of the children in the study group are in the experimental group and 12 
are in the control group. In the research, both quantitative and qualitative data collection 
techniques were used. In the collection of quantitative data, "Working Memory Scale 
(WMS)", "Head-Toes-Knees-Shoulders Touching Instructions (HTKS)", "Flexible Item 
Selection Task (NSEG)", "Train Track Task" and "Early Geometry Skill Test (EGBT)" were 
used. In the collection of qualitative data, "Cambridshire Independent Learning (C.Ind.Le) 
Coding Schema", "Teacher Interviews", "Video Recording Observations" and "Researcher 
Notes" were used. SPSS 22 package program was used in the analysis of quantitative data. 
Friedman test method was used in the comparison of the pre-test, post-test and follow-up 
test scores in the experimental group, and the Mann Whitney-U analysis method was used 
in the comparison of the scores of the experimental and control groups. In the analysis of 
qualitative data, a deductive analysis approach was adopted. As a result of the research, a 
significant difference was found between the pretest and follow-up tests in the total score of 
the working memory scale and in all sub-areas in the experimental group. In addition, a 
significant difference was found in favor of the post-test in all sub-domains and total scores, 
except for the sub-domains of Remembering Numbers, Remembering the First Word, and 
Choosing the Different One between the pre-test and post-tests of the Working Memory 
Scale in the experimental group. When the post-tests of the experimental and control groups 
were compared, there was a significant difference in only two sub-dimensions of Verbal 
Memory, while a significant difference was found in favor of the experimental group in most 
sub-fields of the Visual Memory. In addition, when the posttests of the experimental and 
control groups were compared, no significant difference was found in both sub-dimensions 
of the Flexible Item Selection Task. In the experimental group, a significant difference was 
found between the pre-test and post-tests, and the pre-test and follow-up tests in all subdimensions and total scores of BADO. In addition, when the post-tests of the experimental 
and control groups were compared, a significant difference was found in favor of the 
experimental group in all sub-dimensions and total scores. These findings revealed that 
USGEP significantly affected children's executive function skills. It was found that 
metacognitive skills differed significantly in favor of the experimental group in the O and P 
subtasks in the Train Track Task. Perseveration and distraction errors were also found to be 
significantly reduced in O, B, and P tasks. In addition, in the three subtasks of the Train 
Track Task, significant differences were found between the pretest and posttest and pretest 
and follow-up tests in the sub-scales of Control, Metacognitive Skills, Perseveration and 
Distraction Errors and Quality Score of the children in the experimental group. These 
findings revealed that USGEP significantly affected children's metacognitive skills. The 
qualitative findings obtained from the research supported the quantitative findings. 
Interviews with the teacher, the researcher's notes and video observations revealed that the 
metacognitive skills of the children to whom USGEP was applied developed in the process.