Arazi kulanımlarının ekolojik eşik analizi ile belirlenmesi Bartın örneğinde bir deneme
Determination of the land uses by the ecological threshold analysis an experience in Bartın case
Yazar: SELMA ÇELİKYAY
Danışman: PROF.DR. SEMRA ATABAY
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2005
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Sürdürülebilir kalkınmanın başlıca koşullarından biri olan ?doğal sermayeyi tüketmedenkullanmak? ilkesi artık tüm dünyada benimsenmiş ve mekan planlama stratejileri doğalkaynakları ve doğal potansiyeli değerlendiren bir boyut kazanmıştır. Ülkemizde desürdürülebilir bir mekan gelişiminin hedeflenmesi, bölgesel ve yerel alan planlamasüreçlerinde ekolojik temele yönelinmesi, çevreye uyumlu bir yaşam için ekonomi ileekolojiyi ilişkilendiren arazi kullanım kararlarının alınması gerekmektedir.Bu gereklilikten yola çıkarak, tez çalışması kapsamında, doğal kaynak verilerini göz önünealan bir planlama yaklaşımının kurgulanması ve arazi kaynaklarının potansiyeline uygun olanarazi kullanımlarının araştırılması amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda, arazikullanımlarının ekolojik eşik analizi yapılarak belirlenmesi, tezin konusunu oluşturmaktadır.Şehirleşme ve doğal kaynak değerlerini göz önüne almayan fiziki planların neden olduğuyanlış arazi kullanımları sonucu doğal yapısı bozulmuş olan Bartın ilinde, yerleşilmemişalanlarda kentsel ve sektörel gelişmenin doğal kaynak potansiyeline uygun olarakyönlendirilmesi amacıyla ekolojik temele dayandırılan bu tez çalışmasında, ekolojik eşikanalizi ile arazi kaynaklarının potansiyeline uygun yeni arazi kullanımları belirlenmiştir.Araştırma alanında, önce stratejik çevresel etki değerlendirmesi yapılarak, yerleşilmişalanlardaki mevcut kullanımların olumsuz etkilerinden kaynaklanan sorunlu alanlar veekolojik risk taşıyan alanlar belirlenmiştir. Mc Harg, Steinitz, Golany'nin ekolojikdeğerlendirme yöntemlerinden ve Kiemstedt'in planlamada kullanım değeri analiziyönteminden yararlanılarak oluşturulan ekolojik eşik analizi yöntemi ile yerleşilmemişalanlarda arazi kullanışlarını yönlendirecek doğal kaynak potansiyeli irdelenerek, potansiyelarazi kullanım haritaları oluşturulmuştur.Tez çalışmasının sonuç ürünü olarak; arazi potansiyeline uygun yeni arazi kullanımlarını,korunması gerekli alanları ve ekolojik risk taşıyan alanların oluşturduğu sorunlu alanlarıiçeren, 1/25000 ölçekte, Bartın'a ilişkin alt ölçekli planlamaları ve karar alma süreçleriniyönlendirecek, bir ekolojik master plan hazırlanmıştır. Araştırma alanındaki, doğal kaynakdeğerlerini göz önüne almayan fiziksel planların neden olduğu yanlış arazi kullanımlarındankaynaklanan sorunlu alanlarda doğal potansiyelin korunması amacıyla önlem ve önerilergeliştirilmiş, planlama mevzuatına ve uygulama sürecine ilişkin önerilerde bulunulmuştur.Anahtar Kelimeler: Arazi kullanımı, ekolojik eşik analizi, ekolojik planlama, stratejikçevresel etki değerlendirmesi, stratejik planlama.

Abstract:
One of the major aspects of sustainable development; ?usage of natural resources withoutexhausting them? principle, is appropriated by the whole world and the space planningstrategies gained a new dimension utilizing natural resources and potential. In Turkey, it isalso necessary, to target a sustainable space development, to lead to ecological basis duringthe regional and local planning processes, to make the land use decisions connecting economyand ecology for sake of environment-sensitive life.In extent of this thesis; it was aimed at production of a speculative planning approach, whichconsiders natural data, and investigation of the land uses which have suitability of landspotentials. Determination of the land uses by the ecological threshold analysis constituted thetopic of the thesis. In the unsettled areas, for the orientation of the urban and sectoraldevelopment based on the natural resource potential, new land uses appropriate for the landresources potential were determined by the ecological threshold analysis in Bartın Provincewhere natural structure have been destructed as a result of misuse of land caused by thephysical plans which have not considered urbanization and natural resource values.In the research area, initially, problematic areas and the areas carrying ecological risks due tothe present land uses in the settled areas were determined by conducting a strategicenvironmental impact analysis. Natural resource potential which would orient the land uses inthe unsettled areas were evaluated by the ecological threshold analysis provided by usingecological evaluation methods of Mc Harg, Steinitz, Golany and Kiemstedt?s usage valueanalysis method in planning. Consequently potential land use maps were acquired.As a result product of this thesis study, 1/25000 scaled an ecological master plan includingnew land uses appropriate for the land potential, areas to be conserved and the problematicareas carrying ecological risks was prepared. This ecological master plan will orient the sub-scaled plans and decision making processes for Bartın. Precautions and proposals weredeveloped for the conservation of the problematic areas due to the misuse of land caused bythe physical plans which have not considered natural resource values in the research area.Proposals for the planning law and application processes were prepared.Key Words: Ecological threshold analysis, ecological planning, land use, strategicenvironmental impact assessment, strategic planning.