Yedi uyurlar efsanesinin Hristiyan ve Türk İslam sanatına yansıması
The reflection of the legend of the seven sleepers in Christian and Turkish İslamic art
Yazar: GAMZE CORA
Danışman: PROF. DR. AYŞE AYDIN
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Dünya üzerinde Yedi Uyurlar'a atfedilen mağaralar bulunmaktadır. Bu mağaraların birçoğu Türkiye'de yeralmakla birlikte, Hristiyanlar için Efes (Ephesos) bir hac yeri olarak ayrı öneme sahiptir. Efsanenin bir mağarada geçmesi ve efsanede geçen kişi sayısının sıklıkla yedi olarak belirtilmesi, geçmiş çağlardaki mağara kavramına ve yedi sayısına kadim medeniyetlerce verilen önemin anlatılmasını elzem kılmaktadır. Devam eden süreçte Yedi Uyurlar anlatısının, Hristiyanlık ve İslam dünyasındaki etkisini sosyo-kültürel, ekonomik, politik, siyasi, sanatsal ve de inanç bağlamında incelemek gerekmektedir. Yedi Uyurlar incelenirken "Yeniden Doğuş" felsefesini anlamak efsaneyi ve efsanenin geçtiği dönemleri anlamak için önemlidir. Yine efsanenin geçtiği kentlerden biri olan ve tezde ağırlıklı olarak bahsedilen Efes şehrinde yer alan mezar kompleksi tüm dinler için ortak bir inanç alanı oluşturmuştur. Bu çalışmamda Yedi Uyurlar efsanesi ile ilgili yazılı kaynaklar ve sözlü aktarımlardan yola çıkılarak, arkeolojik veriler ışığında Hristiyan ve Türk-İslam sanatında efsane, ikonografik ve kültürel olarak incelenmiştir. Yedi Uyurlar efsanesine günümüze kadar arkeoloji ve sanata tarihi bilimleri açısından bakılmamış olup çalışmamla efsaneye özgün bir değer katmak amaçlanmıştır. Bu kapsamda literatür çalışması, ulusal/uluslararası müze ve kütüphanelerde araştırmalar yapılıp, Kültür Bakanlığı'nın izni ile Efes Yedi Uyurlar Mezar Kompleksi'ne ziyarete gidilmiş ve elde edilen tüm veriler değerlendirilmiştir.

Abstract:
There are many caves around the world attributed to the Seven Sleepers. Many of these caves are located in Turkey, but for Christians, Ephesus (Ephesus) is of particular importance as a place of pilgrimage. The fact that the legend takes place in a cave and the number of people in the legend is often mentioned as seven makes it essential to explain the importance given to the concept of cave and the number seven by ancient civilizations. In the ongoing process, it is necessary to examine the influence of the Seven Sleepers narrative in the socio-cultural, economic, political, artistic, and belief contexts within the Christian and Islamic worlds. While analyzing the Seven Sleepers, it is important to understand the philosophy of "Rebirth" in order to understand the legend and the periods in which the legend takes place. The tomb complex in the city of Ephesus, which is also one of the cities where the legend takes place and which is mainly mentioned in the thesis, has created a common belief area for all religions. In this study, the legend of the Seven Sleepers is examined iconographically and culturally in Christian and Turkish-Islamic art in the light of archaeological data based on written sources and oral transmissions. The legend of the Seven Sleepers has not been examined in terms of archaeology and art history sciences until today, and my study aims to add a unique value to the legend. In this context, a literature study, research in national/international museums and libraries, and a visit to the Ephesus Seven Sleepers Tomb Complex with the permission of the Ministry of Culture were carried out and all the data obtained were evaluated.