Birinci sanayi planı ve Türkiye'nin kalkınmasına etkileri (1933-1938)
The first industrial plan and providing devolopment of Turkey
Yazar: ALİ ŞAĞAN
Danışman: PROF. DR. CEMİL ÖZTÜRK
Marmara Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2005
Konu: Tarih = History

Özet:
Birinci Sanayi Planı, Türkiye Cumhuriyeti'ni kuran kadronun hızlı bir sanayileş-megerçekleştirmek amacıyla uygulamaya koyduğu bir sanayileşme projesidir.Cumhuriyet'in ilanından 1930'lara kadar özel müteşebbislere her türlü imkân sunularakmilli sanayi oluşturulmaya çalışılmıştır. Fakat milli sermayedarlar, batının güçlü ve köklüsermayedarları karşısında filizlenip gelişememişlerdir. Tüm bu olumsuz-luklara bir de 1929yılında Amerika Birleşik Devletleri'nde başlayarak tüm dünya'ya yayılan ekonomik buhraneklenince milli sermayedarlar ekonomik yönden olumsuz etkilenmiş ve beklenen yatırımlarıyapamamışlardır. Bu nedenle Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti milli sermayedarlarıngerçekleştiremediği milli sanayiyi devlet yatırımları yoluyla kurmaya yönelmiştir. Bu yöndeözellikle 1930 yılından itibaren devlet yatımları artmıştır. Ekonomik buhrandan en azetkilenen ve hızla gelişip büyüyen Sovyet Rusya sanayisi Türkiye'ye örnek teşkil etmiştir.Başbakan İsmet İnönü, Sovyet Rusya sanayisini bizzat yerinde incelemek amacıyla bu ülkeyegitmiştir. İncelemeler sonunda Sovyet Rusya yöneticilerinden milli sanayi kurmak için maddi,teknolojik ve teknik yardım sözü almıştır.İsmet İnönü'nün gezisinden kısa bir süre sonra Sovyet uzman heyeti Türkiye'yegelmiştir. Sovyet Uzmanlar yaptıkları incelemeler sonucunda hazırladıkları raporları İktisatVekâleti'ne sunmuştur. Bu raporlarda göz önünde bulundurularak İktisat Vekâleti BirinciSanayi Planı'nı hazırlamıştır. Hazırlanan bu plan 7 Ocak 1934 tarihinde Meclis'te kabüledilerek yürürlüğe girmiştir. 17 Nisan 1934 tarihinde İktisat Vekâleti'nin planın uygulayıcısıolan Sümerbank'a gönderdiği gizli talimatla plan uygulamaya konmuştur. Planda yer alan 23fabrikadan 19'u faaliyete geçmiştir. Bu plana sonradan eklenen iki fabrika da sonrakitarihlerde faaliyete geçmiştir. Planın uygulamaya geçirilmesi ile birlikte Türkiye sanayisinintemelleri atılmıştır. Bu planla kurulan kurumlarda binlerce kişi istihdam edilmiştir. Kurulankurumların çevresindeki yerlerin altyapısı tamamlanmıştır. Ayrıca ziraata istinat eden sanayikuruluşlarının hammadde ihtiyacını karşılamak için tarımsal üretim artmıştır. Kısacası plansayesinde binlerce insana iş imkânı tanınırken dışardan alınan ve ithalata giden paraların birmiktarı da Türkiye'de kalmıştır. Tüm bu ve benzer nedenlerden dolayı Birinci Sanayi PlanıTürkiye sanayisinin temeli oluşturan bir proje olmuştur.

Abstract:
First Industry Plan is a project that was put into force in order to reach a rapidindustrialization by the founders of the Republic of Turkey.All kinds of opportunities were supplied for private entrepreneurs from the foundationof the republic to 1930s to able to establish a national industry. However, national capitalowners could not improve themselves when compared to the powerful and well known capitalowners of the West. Besides, when the ?Great Depression?, which started in the United Statesin 1929 and then spreaded over the world, was added to all other bad conditions, the magnateswere adversely affected in terms of economy, thus, they could not make the investments theywere expected to do.Therefore, the Turkish government preferred to establish a national industry, which thenational capital owners could not do, through state grants. That?s why the governmentsubsidizations increased especially in 1930s. The Soviet Russian industry that rapidly grewand was influenced the least from the economic crisis was set as a good example for Turkey.Prime Minister of the time Ismet Inönü visited that country so as to examine in person theRussian industry onsite. At the end of his visit, he got some promises of financial, technologicand technical aid from the Russian officials to establish a national industry.A Soviet delegation of experts came to Turkey shortly after PM Inönü?s visit. TheSoviet experts presented the roport they prepared at the end of their examinations to theMinistry of Economy. Considering this report, the Ministry of Economy prepared the FistIndustry Plan. This plan was put into effect after being approved in the parliament on January7, 1934. The plan was put into pratice on April 17, 1934 with a secret directive sent by theMinistry to Sumerbank, the implementing institution of the plan.19 factories out of 23 that were listed in the plan got into full swing. Two otherfactories, which were added to the plan afterwards, also started production later on. Thefoundations of the Turkish industry were laid with the implementation of the plan. Thousandsof people were emloyed in the institutions that were opened according to theplan. The infrastructure of the neighbordhood of those factories was completed. Theagricultural production also increased in order to meet the needs of the industrial institutionsbased on agriculture.Briefly, thousands of people found job opportunities and thus, some amount of themoney spent for importation was left in Turkey thanks to Industry Plan. Considering all thesereasons, we can say that the First Industry Plan is a project establishing the foundation of theTurkish industry.