Aile hekimliği polikliniklerine başvurandiyabetli bireylerde ağız sağlığına bağlıyaşam kalitesi ve etkileyen faktörler
Oral health-related quality of life and affecting factors in individuals with diabetes who apply to family medicine polyclinics
Yazar: BÜŞRA NUR KAYA
Danışman: DOÇ. DR. İSMAİL ARSLAN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Antalya Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç: Günümüzde görülme sıklığı hızla artan diyabet hastalığının birçok
komplikasyonu bulunmaktadır. Son yıllarda periodontitis diyabetin altıncı
komplikasyonu olarak kabul edilmekte, diyabetle ağız sağlığı arasında çift yönlü bir
neden sonuç ilişkisi bulunduğu iddia edilmektedir. Bu çalışmada aile hekimliği
polikliniklerine başvuran diyabet tanılı hastaların ağız sağlığına bağlı yaşam kalitesi
ve bunu etkileyen faktörlerin araştırılması amaçlandı.
Gereç ve Yöntem: Çalışmamız tanımlayıcı, kesitsel bir araştırmadır.
Araştırmaya Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği Polikliniklerine
başvuran çalışmaya katılmayı kabul eden, 18- 65 yaş arası diyabeti veya pre-diyabeti
olan hastalardan iletişim engeli olmayan, anket sorularını anlama ve yorumlama
yetisine sahip olan 311 kişi dahil edildi. Çalışmada katılımcılara sosyodemografik
veri formu, oral hijyen alışkanlıkları, dental özgeçmişi, diyabet özgeçmişi ve ağız
sağlığı ile ilgili semptomlar hakkında sorular içeren hasta tanılama formu ve Ağız
Sağlığı ile İlişkili Yaşam Kalitesi-Birleşik Krallık Ölçeği (Oral Health Related
Quality of Life - OHQoL-UK) uygulandı. Veriler IBM SPSS 26.0 programı ile analiz
edildi ve anlamlılık sınırı olarak p<0,05 kabul edildi.
Bulgular: Çalışmaya %57,56'sı (n=179) kadın, %42,44'ü (n=132) erkek
olmak üzere toplam 311 kişi dahil edildi. Katılımcıların sosyodemografik özellikleri
ile ASYK arasında anlamlı ilişki bulunmadı. Katılımcıların diyabet kontrol durumları
son 6 ay içinde ölçülen A1C tahlilleri cut-off değeri %7,5 belirlenerek
değerlendirildiğinde diyabeti kontrollü olan (A1C'si %7,5'ten küçük) 73 bireyin
(%23,47), 10 yıldan fazla süredir diyabet tanısı olan 150 bireyin (%48,23), nöropatisi
olmayan 269 kişinin (%86,5) ASYK diğer gruba göre anlamlı düzeyde yüksek
saptandı (p<0,05). Oral hijyen alışkanlıkları ile ASYK ilişkisi değerlendirildiğinde
her zaman diş fırçaladığını ifade eden 84 katılımcının (%27,01) ASYK yüksek
bulundu (p<0,05). Ara öğün alışkanlığı sorulduğunda her zaman cevabını veren 75
katılımcının (%24,12) ASYK daha düşük saptandı (p<0,05). Diyabet tanısı sonrası
diş kaybı olan 152 bireyin (%48,87) Ağız Sağlığına Bağlı Yaşam Kalitesi Ölçeği
puanı daha düşük olarak bulundu (p<0,05).

13

Çalışmaya katılan bireylere ASYK ölçeğine ek olarak Likert tipi puanlama ile
ağız diş semptom sorgulama puanları ile ASYK ilişkisi incelendiğinde ise yaş
dışındaki parametrelerde ASYK ile Ağız-Diş Semptom skoru arasında korelasyon
saptanmadı.
Sonuç: Bulgularımıza göre diyabetli bireylerde ağız sağlığına bağlı yaşam
kalitesi diyabet kontrol durumu, diyabete bağlı gelişen komplikasyonlardan, sigara
içilmesinden, diyabete eşlik eden kronik hastalık durumlarından, hastaların fiziksel
aktivitelerinden, oral hijyen alışkanlıklarından etkilenmektedir. Bu çıktılara ek olarak
sorgulanan ağız diş semptomlarına bakıldığında ise cinsiyet, aile tipi, medeni durum,
eğitim durumu, eşlik eden hipertansiyon komorbiditesinden, kullandığı ilaç
sayısından, diyabete bağlı komplikasyon durumundan, diyabet kontrol durumundan,
yaş, diş fırçalama alışkanlıkları ve ara öğün alışkanlığından ve diyabet tanısı
olmasından etkilenmektedir. Bu durum katılımcıların yaşam tarzı, yaşam kalitesi
algısı, sosyoekonomik durumu ve kültürel standartlarından kaynaklanıyor olabilir.
Ayrıca OHRQoL-UK ölçeğinin hem olumlu hem olumsuz seçeneklerinin olması
katılımcılar için sadece olumsuz cevapların olduğu ölçeklere göre (OHİP-14 gibi)
farklı sonuçlar elde edilmesine neden olmuş olabilir. Elde edilen verilerin daha
isabetli olması açısından daha fazla çalışma yapılmasına gerek vardır.

Anahtar Kelimeler: Diabetes mellitus, ağız sağlığı, yaşam kalitesi, aile hekimliği.

Abstract:
Aim: The aim of this study was to investigate the oral health-related quality
of life of patients diagnosed with diabetes who adult individuals aged 18-65 years.
Materials and Methods: Our study is a descriptive, cross-sectional research.
The study included 311 patients who applied to Ankara Training and Research
Hospital Family Medicine Polyclinics and agreed to participate in the study, who had
diabetes or pre-diabetes between the ages of 18 and 65, had no communication
barriers, and had the ability to understand and interpret the survey questions. In the
study, participants were asked to use a sociodemographic data form, a patient
diagnosis form containing questions about oral hygiene habits, dental history,
diabetes history and oral health-related symptoms, and the Oral Health Related
Quality of Life (OHQoL-UK) Scale. Done. Data were analyzed with IBM SPSS 26.0
program and p<0.05 was accepted as the significance limit.
Results: A total of 311 people were included in the study, 57.56% (n=179) of
whom were women and 42.44% (n=132) of whom were men. No significant
relationship was found between the sociodemographic characteristics of the
participants and ASYQL. When the diabetes control status of the participants was
evaluated by determining the cut-off value of 7.5% in the A1C tests measured in the
last 6 months, 73 individuals (23.47%) with controlled diabetes (A1C less than 7.5%)
had diabetes for more than 10 years. HRQoL of 150 individuals (48.23%) with a
diagnosis of neuropathy and 269 individuals (86.5%) without neuropathy was found
to be significantly higher than the other group (p<0.05). When the relationship
between oral hygiene habits and ASYQ was evaluated, the ASYQ was found to be
high in 84 participants (27.01%) who stated that they always brushed their teeth
(p<0.05). 75 participants (24.12%), who answered always when asked about their
snack habits, had lower HCQ (p<0.05). The Oral Health-Related Quality of Life

15

Scale score of 152 individuals (48.87%) with tooth loss after diagnosis of diabetes
was found to be lower (p<0.05).
When the relationship between oral and dental symptom inquiry scores and
ASYQ was examined with Likert-type scoring in addition to the ASYQ scale of the
individuals participating in the study, no correlation was found between ASYQ and
Oral and Dental Symptom score in parameters other than age.
Conclusion: According to our findings, oral health-related quality of life in
individuals with diabetes is affected by diabetes control status, diabetes-related
complications, smoking, chronic disease conditions accompanying diabetes, patients'
physical activities, and oral hygiene habits. In addition to these outputs, when the
oral and dental symptoms questioned are examined, gender, family type, marital
status, educational status, accompanying hypertension comorbidity, number of
medications used, diabetes-related complications, diabetes control status, age, tooth
brushing habits and snack habits, and diabetes. is affected by the diagnosis. This may
be due to the participants' lifestyle, perception of quality of life, socioeconomic status
and cultural standards. In addition, the fact that the OHRQoL-UK scale has both
positive and negative options may have resulted in different results for the
participants compared to scales that only have negative answers (such as OHIP-14).
More studies are needed to make the data obtained more accurate.

Keywords: Diabetes mellitus, oral health, quality of life, family medicine.