Ortaokul öğrencilerinin dörtgenlere ilişkin kavram imajları
Middle school students' concept images related to quadrilaterals
Yazar: ÜMMÜHAN BEYZA AYAZ
Danışman: DOÇ. DR. ERHAN ERTEKİN
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Matematik Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Geometrik biçimler = Geometric formats ; Geometrik şekiller = Geometric shapes ; Kavram yanılgısı = Misconception ; Kavramlar = Concepts ; Matematik = Mathematics ; Matematik eğitimi = Mathematics education ; Matematiksel kavramlar = Mathematical concepts ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; İmaj = Image

Özet:
Bu çalışmanın amacı, ortaokul öğrencilerinin dörtgenlere ait kavram imajlarını belirlemektir. Araştırma, 2015-2016 eğitim-öğretim yılında bir devlet okulunda, 7. sınıfların normal dağılım gösteren bir şubesindeki 29 öğrenci ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmada nitel araştırma desenlerinden fenomenografik yöntem kullanılmıştır. Ortaokul öğrencilerinin dörtgenlere ait kavram imajlarını belirlemek amacıyla araştırmacı tarafından geliştirilen ve iki kısımdan oluşan kavram imajı testi kullanılmıştır. Kavram İmajı Testi 1'de (1. Kısım) dörtgen, yamuk, paralelkenar, eşkenar dörtgen, dikdörtgen, kare kavramlarının tanımları ve çizimleri öğrencilerden istenerek kavramları tanımlamaları ve kavramlara dair imajları belirlenmek istenmiştir. Kavram İmajı Testi 2'de ise kavramın tanımı öğrencilere verilip tanım sonrası yöneltilen sorular ile imajlarındaki değişimi belirlemek amaçlanmıştır.  Uygulama sonrası veriler sürekli karşılaştırmalı analize tabi tutulmuş ve öğrencilerin kavram imajları Tall ve Vinner'in (1981) kavram imajı – kavram tanımı teorisi ışığında belirlenmiştir. Yapılan analizler sonucunda öğrencilerin dörtgen, yamuk, paralelkenar, eşkenar dörtgen, dikdörtgen ve karenin formal tanımlarını yapmakta zorlandıkları ancak kavramın prototipini tarif niteliğinde ifadeler kullanarak ifade etmeye çalıştıkları görülmüştür. Başka bir ifade ile yamuk, paralelkenar, eşkenar dörtgen, dikdörtgen gibi özelliği kavram ismiyle bağlantılı olan dörtgenleri "isim bağımlı" tanımladıkları belirlenmiştir. Diğer taraftan bazı öğrencilerin ise kavramları tanımlamaktan ziyade "özel örnek bağımlı" , "benzetim bağımlı"  ifade ettikleri görülmektedir. Öğrencilerin dörtgenlerin tanımını yapmakta zorlandıkları ancak çizimlerde büyük oranda doğru imaj geliştirebildikleri belirlenmiştir. Ayrıca öğrencilerin çizimlerinde, anlatımlarda en çok kullanılan tipik şekilleri (prototip) tercih ettikleri görülmektedir. Öğrencilerin dörtgenlerin hiyerarşisine dair imajları -belirli bir kısımdan itibaren olmamakla beraber- tam oluşturamadıkları belirlenmiştir. Diğer taraftan kavram tanımı verilip öğrencilere sorular yöneltildiğinde verilen kavram tanımının öğrencilerin kavram imajlarındaki değişime etkisinin yetersiz olduğu tespit edilmiştir. 


Anahtar Kelimeler: Kavram İmajı, Kavram Tanımı, Dörtgenler

Abstract:
The purpose of this study is to determine middle school student's concept images for quadrilaterals. The study was carried out in 2015-2016 education period, in a 7th grade class of a public school with 29 students that show the characteristics of normal distribution.  The phenomenographic method that is one of qualitative research patterns was used in this study. A concept image test composed of two parts developed by the researcher in this study was used to determine middle school student's concept images for quadrilaterals. During the Concept Image Test-1 (part-1), students were asked to describe concept definitions and drawings to determine images for quadrilaterals. However, in Test 2, the purpose was to determine changes on their images by questions right after concept definition given to the students. Just after tests implementation, data were put through continuous comparative analyses and geometric concepts images of students were determined in the light of Concept Image-Concept Definition theory of Tall and Winner (1981). After the analyses, it was seen that although most of the students having difficulty in making formal definitions for some concepts like quadrilateral, square, rectangle, trapezoid, rhomboid, and rhombus, some of the students were tried to express concept images using expressions that describe prototype of the concept. In other words, students have defined some quadrilaterals -that concept qualities and concept name associated- like trapezoid, rhombus, rhomboid, rectangle as 'name connected'. On the other hand, some students have expressed concepts as 'specific example connected', 'anology  connected' instead of defining concepts. It was determined that the students have difficulty to make definition of quadrilaterals but they easily created correct images on their drawings to a large extent. It was also seen that the students have preferred to use prototype (commonly used typical shapes) on their drawings. It was determined that the students couldn't create images for quadrilateral's hierarchy correctly as from indefinite section of hierarchy. Otherwise, when the students were asked questions right after the concepts definitions given to the students, it was seen that pre-giving the concepts definitions to the students is not effective to change student's concept images sufficiently.


Keywords: Concept Definition, Concept Image, Quadrilateral