Girişimsel kardiyak radyolojik işlemlerin insan kromozomları üzerine genotoksik etkisi
The genotoxic effect of interventional cardiac radiologic procedures on human chromosomes
Yazar: NESRİN ÇETİNEL
Danışman: PROF. DR. OSMAN DEMİRHAN
Çukurova Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Tıbbi Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Genetik = Genetics ; Tıbbi Biyoloji = Medical Biology
Dizin: Genotoksisite = Genotoxicity ; Kontrast maddeler = Contrast media ; Kromozom düzensizlikleri = Chromosome aberrations ; Kromozom düzensizlikleri = Chromosome aberrations ; Kromozomlar-insan = Chromosomes-human ; Radyoloji = Radiology ; Radyoloji-girişimsel = Radiology-interventional ; X ışını = X ray

Özet:
Son yıllarda insanoğlunun maruz kaldığı iyonize radyasyonun önemli bir kısmı tanı amaçlı kullanılan girişimsel radyolojik işlemlerdir. Ancak, bu işlemler sırasında hasta ve görevli personeller önemli derecede X-ışınlarına maruz kalmaktadır. X ışınların, DNA hasarına ve karsinogenezise yol açtığı ileri sürülmektedir. Girişimsel radyolojide kullanılan ve damarların görüntülenmesini sağlayan kontrast maddelerin DNA üzerine oluşturduğu hasar tam olarak bilinmemektedir. 
Çalışmamızın amacı; girişimsel radyolojik işlemlerde kullanılan X ışınların ve kontrast maddenin hastaların kromozomları üzerine etkisini araştırmaktı, bunun için, girişimsel anjiografiye alınan 50 hastanın (38-75 yaşları arasında 30 erkek, 20 kadın) işlem öncesi, işlemden 24 saat sonra ve 1-3 ay sonra periferik kan örnekleri alınarak kromozom analizi yapıldı. Çalışmamızda ayrıca, X ışınların etkisini araştırmak için girişimsel radyolojik işlemlerde görevli 17 personelin de kromozom analizi yapıldı. Bunun için standart sitogenetik analiz teknikleri kullanıldı. 
Hastalardan işlemden 24 saat sonra alınan örneklerde kromozomal düzensizliklerin, işlem öncesine göre anlamlı derecede yüksek olduğu tespit edildi (p =0,000). Aynı zamanda, 24 saat sonrası ile 1-3 ay karşılaştırıldığında, 1-3 ay sonrası kromozom hasarlarının anlamlı olarak azaldığı tespit edildi (p=0,000). Yüksek radyasyon dozuna maruz kalan hastalarda kromozom düzensizlik sıklığının istatistiksel olarak daha yüksek olduğu bulundu (p =0,042). Çalışan 17 personelin kromozom hasar oranıyla kontrol grubu (n=30) karşılaştırıldığında, radyasyona maruz kalan çalışanlarda, kromozom hasarının belirgin olarak daha yüksek olduğu bulundu (p=0,000).
Bulgularımız, girişimsel radyolojik işlemlerde kullanılan X ışınları ve kontrast maddenin kromozom hasarlarına neden olduğunu ortaya koymuştur. Koroner kalp hastalarına verilecek ilaç türü ve miktarı, çekilecek radyolojik tanı işlemlerin türü ve sıklığı titizlikle ayarlanmalı ve hasta ve personelin dikkatli olmaları gerekmektedir.

Abstract:
In recent years an important part of the ionizing radiation that human have been exposed for diagnostic purposes are interventional radiologic procedures. However, patients and staff members are exposed to X-ray during these procedures. It is estimated that X-rays lead to DNA damage and carcinogenesis. Contrast agent, whose effect on DNA is unknown,  is also used during interventional cardiology procedure for imaging the heart vessels.
The aim of this study was to investigate the effect of X-rays and contrast agent on chromosomes of human patients. Peripheral blood samples were taken from 50 patients (30 males, 20 females, ages between 38-75 years). Chromosome analysis of peripheral lymphocytes in 50 patients (30 men and 20 women aged 38-75 years) were performed at 3 different periods; before the interventional radiologic procedure, 24 hours and 1-3 months after the procedure. In our study, chromosome analysis was also performed on 17 staff members working during interventional radiological procedures to investigate the effect of X-rays. Standard cytogenetic analysis techniques were used for this study.
The frequency of chromosomal aberrations was significantly higher in patients 24 hours after the interventional radiologic procedures than pretreatment (p=0,000). At the same time, chromosomal aberrations after 24 hours compared with those taken 1-3 months later, shown that the chromosomal aberrations were significantly reduced after 1-3 months (p=0,000). We also found that the frequency of chromosomal aberrations was also statistically higher in patients exposed to high radiation doses (p=0,042). Compared with the control group (n=30), chromosomal aberrations were found significantly higher in workers exposed to radiation. 
Our findings have shown that X-rays and contrast agents that used in interventional radiological cause chromosomal damage. The coronary heart patients should be carefully adjusted by the type and amount of medication, the type and frequency of radiological diagnostic procedures and the patients and staff should be careful.