Sporcuların emeklilik kararının belirlenmesinde algılanan sportif yeterlik, hedef yönelimleri ve güdülenme düzeylerinin rolü
The role of perceived athletic competence, goal orientations and sport motivation on determining athletes' retirement decision
Yazar: BİRKE KISTAK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ DUYGU KARADAĞ
Haliç Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Beden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı / Beden Eğitimi ve Spor Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology ; Spor = Sports

Özet:
Araştırma, sporcuların emeklilik kararı süreçlerini değerlendirmek amacıyla, iki çalışma şeklinde planlanmıştır. Çalışma 1'de Sporcuların Emeklilik Kararı Envanterinin Türkçe geçerlik ve güvenirliğinin sınanması; Çalışma 2'de sporcuların emeklilik kararının belirlenmesinde bireye özgü motivasyonel faktörlerin rolünün incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışmaların her biri için, en az 3 yıl spor deneyimine sahip sporcular katılmıştır. Çalışma 1'de, Kişisel Bilgi Formu ve Sporcuların Emeklilik Kararı Envanteri; Çalışma 2'de Kişisel Bilgi Formu ve Sporcuların Emeklilik Kararı Envanterinin yanı sıra, Kendini Fiziksel Tanımlama Envanteri, Sporda 2x2 Başarı Hedefleri Envanteri ve Sporda Güdülenme Ölçeği-II kullanılmıştır. Çalışma 1'de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA); çalışma 2'de bağımsız örneklerde t-test ile hiyerarşik regresyon analizleri kullanılmıştır. Çalışma 1'de DFA sonuçları ölçeğin özgün yapısını; Cronbach Alpha ve CR katsayıları güvenirliği desteklemiştir. Çalışma 2'de sporcuların, emekliliğin çekiciliği ve spor kariyerinin çekiciliği alt boyut puanlarında cinsiyete göre anlamlı fark bulunurken; spor deneyimine göre sadece spor kariyerinin iticiliği alt boyut puanları arasında anlamlı fark bulunmuştur. Sporcuların emeklilik kararı puanlarında spor türüne göre ise istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamıştır. Yapılan hiyerarşik regresyon analiz sonuçları ile algılanan sportif yeterliğin, emekliliğin iticiliği ve spor kariyerinin iticiliği alt boyutlarının negatif; emekliliğin çekiciliği ve spor kariyerinin çekiciliği alt boyutlarının pozitif belirleyicisi olduğu ortaya konmuştur. Bir diğer analiz sonucunda ise ustalık-kaçınma alt boyutunun, emekliliğin iticiliği alt boyutunun negatif, spor kariyerinin çekiciliği alt boyutunun pozitif belirleyicisi olduğu; ustalık-yaklaşma alt boyutunun ise emekliliğin çekiciliği alt boyutunun pozitif belirleyicisi olduğu ortaya konmuştur. Elde edilen bulguların yanı sıra performans-kaçınma alt boyutunun emekliliğin çekiciliği alt boyutunun negatif, spor kariyerinin iticiliği alt boyutunun ise pozitif belirleyicisi olduğu da belirlenmiştir. Araştırmada ayrıca özerk güdülenmenin, spor kariyerinin çekiciliği alt boyutunun pozitif; spor kariyerinin iticiliği alt boyutunun negatif belirleyicisi olduğu ortaya konmuştur. Araştırmada elde edile bulgular ile Sporcuların Emeklilik Kararı Envanterinin geçerli ve güvenilir olduğunun ortaya konmasının yanında; sporcuların emeklilik kararının belirlenmesinde bireye özgü motivasyonel faktörlerin etkili olduğu söylenebilir.

Anahtar kelimeler: Atletik Emeklilik, Hedef Yönelimi, Kariyer Geçişi, Özerk Güdülenme, Sportif Yeterlik.

Abstract:
The study was conducted to evaluate the retirement decision processes of athletes. Accordingly, this research was planned as two studies. In Study 1, it was aimed to test the validity and reliability of Athletes' Retirement Decision Inventory (ARDI) on athletes. In Study 2, it was aimed to examine the role of individual motivational factors in determining the retirement decision of athletes. The athletes with at least 3 years' experience in sports were included in each study. In Study 1, "Personal Information Form" and "Athlets' Retirement Decision Inventory" were administered to all participants. In Study 2, "Personal Information Form", "Athlets' Retirement Decision Inventory", "Physical Self-Description Questionnaire", "2x2 Achievement Goals Questionnaire for Sport" and "Sport Motivation Scale 2" were used. Confirmatory Factor Analysis (CFA) was used in Study 1 and independent samples t-test and hierarchical regression analyses were used in Study 2. In Study 1, CFA results provided support for the original structure of the inventory; Cronbach's Alpha and CR coefficients supported the reliability of the inventory. In Study 2, significant difference was found according to gender in Pull and Anti-push scores of athletes while significant difference was found according to sport experience in only Anti-pull. There was no significant difference in the retirement decision scores of the athletes according to the type of sport. The results of hierarchical regression analysis revealed that perceived sportive competence was negative determinant of Anti-pull and Push while Pull and Anti-push positive determinant. As a result of another analysis, it was revealed that mastery-avoidance was a negative determinant of Anti-pull and positive determinant of Anti-push while mastery-approach was a positive determinant of the Pull. In addition to the findings obtained, it was also determined that the performance-avoidance was a negative determinant of the Pull and a positive determinant of the Push. The study also revealed that autonomous motivation was a positive determinant of the Anti-push and a negative determinant of the Push. With the findings obtained in the study, it can be said that the Athletes' Retirement Decision Inventory is valid and reliable as well as revealing that individual motivational factors are effective in determining the retirement decision of athletes.

Keywords: Athletic Retirement, Achievement Goals, Career Transition, Autonomous Motivation, Athletic Competence.