Hemodiyaliz seans maliyetinin faaliyet tabanlı maliyetleme ve geleneksel maliyetleme yöntemi ile karşılaştırılması
Comparison of hemodialysis session cost with activity-based costing and traditional costing method
Yazar: MERYEM TURGUT
Danışman: PROF. DR. İSMAİL AĞIRBAŞ ; PROF. DR. GÖKHAN NERGİZOĞLU
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sağlık Kurumları Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management
Dizin: Aktiviteye dayalı muhasebe = Activity based costing ; Maliyet analizi = Cost analysis ; Maliyet muhasebesi = Cost accounting ; Maliyetleme = Costing ; Renal diyaliz = Renal dialysis ; Sağlık harcamaları = Health expenditures ; Sağlık hizmetleri maliyeti = Health care costs

Özet:
Dünya'da en temel sağlık sorunlarından birini oluşturan kronik hastalıklar giderek artmakta, hastalara, hizmet sunuculara ve sağlık sistemine büyük bir yük getirmektedir. Kronik böbrek hastalığı, hem önemli bir halk sağlığı sorunu hem de sağlık sistemleri açısından önemli bir finansal sorun olarak karşımıza çıkmaktadır. Hastalığın giderek artan sıklığı ve tedavi edilen hastaların sayısındaki artış tedavi için yapılan harcamaları artırmakla birlikte ülkelerin bütçesinden sağlık için daha çok finansal kaynak ayrılmasına sebep olmaktadır. Bu araştırma, böbrek fonksiyonları bozulmuş hastaların yaşamını sürdürmesi için kullanılması gerekli tedavi yöntemlerinden biri olan hemodiyaliz tedavisi kapsamında ortaya çıkan işlem ve uygulamaların gerçek maliyetlerini objektif olarak ortaya koyabilmeye odaklanmaktadır. Bu kapsamda araştırmanın temel amacı, Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi İbni Sina Hastanesi Nefroloji Bilim Dalı Hemodiyaliz Ünitesi'nde sağlık hizmeti sunumunda ortaya çıkan maliyetleri, maliyet muhasebesi tekniği olarak hem geleneksel maliyetleme yöntemi hem de faaliyet tabanlı maliyet yöntemi (FTM) kullanarak analiz etmektir.
Çalışmada, maliyet analizi belli bir döneme ait veriler ile yapıldığı için kesitsel ve tanımlayıcı özellikte bir araştırma niteliğindedir. Araştırma kapsamında maliyet verileri için hastanenin 2018 yılına ait tıbbi, idari, mali ve istatistiki verileri kullanılmıştır. Hemodiyaliz işlemine ait faaliyetlerin ve faaliyet sürelerinin belirlenmesine ilişkin veriler ise araştırmacı tarafından zaman etüdü yönteminden yararlanılarak elde edilmiştir. Çalışma kapsamında elde edilen veriler bilgisayar ortamına aktarılarak toplanan verilerin analizinde Microsoft Excel paket programı kullanılmıştır. Elde edilen veriler hem geleneksel maliyet analizi hem de FTM yöntemleriyle analiz edilerek seans başına hemodiyaliz maliyeti hesaplanmıştır. Analizler neticesinde, geleneksel maliyet analizi kapsamında, ikinci dağıtım sonrası seans başına hemodiyaliz birim maliyeti 236,59 TL (49,13 $); üçüncü dağıtım sonrası seans başına hemodiyaliz birim maliyeti ise 238,52 TL (49,53 $)  olarak hesaplanmıştır. FTM analizi sonucunda hemodiyaliz seans maliyeti ise 198,18 TL (41,16 $) olarak hesaplanmıştır.
Çalışma sonucunda, hem geleneksel maliyet analizi ve FTM analizi kapsamında elde edilen seans başına hemodiyaliz maliyetleri arasında hem de çalışma sonucunda elde edilen seans başına hemodiyaliz maliyetleri ile Sağlık Uygulama Tebliği fiyatları arasında önemli farklılıkların olduğu tespit edilmiştir. Çalışma kapsamında ulaşılan hemodiyaliz seans maliyetinin geri ödeme kurumu fiyatından yüksek olduğu tespit edilmiştir. FTM yöntemi ile hesaplanan maliyetin, geleneksel maliyetleme yöntemi ile hesaplanan maliyetten daha ayrıntılı ve daha gerçeğe yakın bilgi sağladığı sonucuna ulaşılmıştır. Çalışma sonucunda, hemodiyaliz seans maliyetinin hastaneye geri ödenen fiyattan yüksek olması nedeni ile hastanenin verimliliği artırıcı uygulamalar geliştirmesi ve geri ödeme fiyatlarının artırılması önerilmektedir.
Anahtar Kelimeler: Faaliyet Tabanlı Maliyetleme, Geleneksel Maliyet Analizi, Hemodiyaliz, Kronik Böbrek Hastalığı, Maliyet Analizi.

Abstract:
Being among the basic health problems in the world, chronic diseases are gradually increasing and placing a big burden on patients, service providers, and the healthcare system. Chronic kidney disease is both an important public health problem and an important financial problem for the healthcare system. The increasing frequency of the disease and the increase in the number of treated patients raise the expenditures for treatment and cause more financial resources to be allocated for health from the budgets of countries. This research aims at objectively revealing the actual costs of the procedures and applications of hemodialysis treatment, which is one of the necessary treatment methods for the survival of patients with impaired renal function. The main objective of the research is to analyze the costs arising in the provision of healthcare service in Ankara University Faculty of Medicine Ibni Sina Hospital Department of Nephrology Hemodialysis Unit by using both the traditional costing method and the activity-based costing (ABC) method as a cost accounting technique. 
This is a cross-sectional and descriptive research because the cost analysis is based on the data of a certain period. Medical, administrative, financial, and statistical data of the hospital for 2018 were used for the cost data. The data related to the determination of the activities and activity durations of the hemodialysis process were obtained by the researcher using the time study method. The data obtained within the scope of the study were transferred to the computer environment, and the Microsoft Excel package program was used in the analysis of the collected data. Hemodialysis cost per session was calculated by analyzing the obtained data using both traditional cost analysis and ABC methods. As a result of the analyses through traditional costing, the unit cost per hemodialysis session after the second cost allocation was 236.59 TL (49.13 $), while the unit cost per hemodialysis session after the third cost allocation was calculated as 238.52 TL (49.53 $). As a result of the ABC analysis, the cost of hemodialysis sessions was calculated as 198.18 TL (41.16 $).
The study detected significant differences between both the hemodialysis costs per session obtained through traditional cost analysis and ABC analysis and between the hemodialysis costs per session obtained as a result of the study and the Health Practice Statement prices. The cost of hemodialysis sessions reached within the scope of the study was determined to be higher than the price of the reimbursement institution. The study concludes that the unit cost calculated by the ABC method provides more detailed and more realistic information than the cost calculated with the traditional costing method. As a result of the study, as the cost of hemodialysis sessions is higher than the price paid back to the hospital, it is recommended that the hospital develop practices that increase efficiency and that reimbursement prices be increased.
Keywords: Activity-Based Costing, Chronic Kidney Disease, Cost Analysis, Hemodialysis, Traditional Cost Analysis.