Pamukta (Gossypium hirsutum L.) renk özellikleri kalıtımının incelenmesi
Investigating the heredity of color traits in cotton (Gossypium hirsutum L.)
Yazar: BÜLENT ÇETİN
Danışman: PROF. DR. OSMAN ÇOPUR
Harran Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Gossypium hirsutum = Gossypium hirsutum ; Pamuk = Cotton ; Uyuşma = Accommodation ; Yarım diallel = Half diallel

Özet:
Bu çalışmada, daha önce lif renk değerleri ölçülen 3 yeşil, 3 kahverengi ve 2 beyaz olduğu saptanan pamuk genotipleri ile bu anaçların Griffing (1956) yarım diallel kantitatif genetik analiz metoduna göre oluşturulan 28 adet F1 melez kombinasyonu ile populasyon oluşturulmuştur. Oluşturulan populasyon incelenen özellikler yönünden genel ve özel uyum yetenekleri, heterosis, heterobeltiosis değerleri ve diğer genetik parametreler yönünden değerlendirilerek; ıslah çalışmaları için uygun ebeveyn ve melez kombinasyonlarının saptanması amacı ile 2019 ve 2020 yıllarında GAP Tarımsal Araştırma Enstitüsü'ne ait deneme alanında yürütülmüştür. Ön varyans analizi sonuçlarına göre incelenen bütün özellikler yönünden oluşturulan melez populasyonunda varyasyonun yeterli olduğu saptanmıştır. Oluşturulan populasyonda üzerinde durulan 19 adet özellik bakımından genel ve özel uyuşma yeteneği etkileri incelenen tüm özellikler için önemli bulunmuştur. Araştırmada; odun dalı sayısı, ilk meyve dalı boğum sayısı, tek koza kütlü ağırlığı, 100 tohum ağırlığı, erkencilik oranı, kütlü pamuk verimi, çırçır randımanı, lif verimi, lif uzunluğu, lif inceliği, lif kopma dayanıklılığı, iplik eğrilebilirlik indeksi (SCI), lif renk açıklık değeri L*, lif renk a* ve lif renk b* değerleri özellikleri yönetiminde eklemeli, bitki boyu, meyve dalı sayısı, koza sayısı, lif uniformite oranı özellikleri yönetiminde ise hem eklemeli hem eklemeli olmayan gen etkileri önemli bulunduğu saptanmıştır. Tek koza kütlü ağırlığı, çırçır randımanı, lif uzunluğu, lif kopma dayanıklılığı, lif uniformite oranı ve iplik eğrilebilirlik indeksi (SCI) için Candia; erkencilik oranı, kütlü pamuk verimi, lif verimi, lif inceliği ve lif renk açıklık değeri L* için ST 498; bitki boyu ve odun dalı sayısı için GS-741; koza sayısı için GS-273 ve ST 498; meyve dalı sayısı için GS-223; ilk meyve dalı boğum sayısı için GS-273, GS-675 ve GS-741; 100 tohum ağırlığı için GS-372; lif renk a* GS-416; lif renk b* değeri için GS-675 pamuk çeşitleri en iyi genel uyuşma yeteneği etkisi gösteren ebeveynler olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
This study used cotton eight genotypes (3 green, 3 brown and 2 white) having pre-known fiber color values to develop 28 different F1 hybrid combinations according to half diallel quantitative genetic analysis method of Griffing (1956). The resultant population was evaluated for general and special combining abilities, heterosis, and heterobeltiosis values and other genetic parameters of the studied traits. The study was conducted at the experimental area of "GAP Agricultural Research Institute" during 2019 and 2020 to determine appropriate parent and hybrid combinations for breeding studies.Analysis of variance revealed the resulting hybrid population had sufficient variation for the studied traits. A total nineteen traits were studied and general and specific combining ability effects were significant for all traits in the resulting population. Number of monopodial branches , number of first sympodial branch nodes, single boll weight, 100 seed weight, earliness rate, seed cotton yield, ginning percentage, fiber yield, fiber length, fiber fineness, fiber strength, spinning consistency index (SCI), fiber color lightness value L*, fiber color a* and fiber color b* were influenced by additive gene effects. Similarly, plant height, number of bolls per plant, number of sympodial branches, and fiber uniformity ratio were significantly influenced by both additive and non-additive gene effects. Candia proved the best parent for single boll weight, ginning percentage, fiber length, fiber strength, fiber uniformity ratio and spinning consistency index (SCI). Similarly, ST 498 was found to be the best parent for earliness rate, seed cotton yield, fiber yield, fiber fineness and fiber lightness value L*. In the same way, GS-741 was considered the best parent for plant height and number of monopodial branches, GS-273 and ST 498 for the number of bolls and GS-223 for number of sympodial branches. Likewise, GS-273, GS-675 and GS-741 were best parents for number of first sympodial branches node, GS-372 for 100 seed weight, GS-416 for fiber color a*, and GS-675 for fiber color b* with the highest general combining abilities.