Görme engelli öğrencilere sosyal bilgiler öğretimine yönelik kavram öğretimi
Concept teaching in the social studies course for studentswith visual impairments
Yazar: MEHMET KADİR COŞKUN
Danışman: PROF. DR. UFUK ŞİMŞEK
Atatürk Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Görme engelliler = Visually impaired ; Kavram öğretimi = Concept teaching ; Sosyal bilgiler eğitimi = Social studies education ; Sosyal bilgiler öğretimi = Social studies teaching ; Tasarım tabanlı öğretim programı = Design based curriculum development ; Özel eğitim = Special education

Özet:
Amaç: Bu çalışmanın amacı; ortaöğretim 5. ve 6. sınıf görme engelli öğrencilerin Sosyal Bilgiler dersi "İnsanlar Yerler ve Çevreler" öğrenme alanına yönelik bireysel öğrenme ihtiyaçlarını tespit etmek ve ünitede yer alan kavramlarının öğretimine yönelik bir öğretim modeli tasarlayarak bu modelin kullanışlılığını ve kavram öğrenimine etkisini araştırmaktır.
Yöntem: Tasarım Tabanlı Araştırma (TTA) yöntemi kullanılarak gerçekleştirilen bu çalışmada öğretim tasarımı amacıyla ADDIE modeli kullanılmış ve çalışma üç ana aşamada tamamlanmıştır. İlk aşama olan ihtiyaç analizinde görme yetersizliği yaşayan öğrencilerin sosyal bilgiler öğrenimi konusundaki bireysel öğrenme ihtiyaçları ile "İnsanlar, Yerler ve Çevreler" ünitesinde yer alan kavramları anlama düzeyleri belirlenmiştir. İkinci aşamada ise ADDIE modelinin tasarım, geliştirme ve uygulama basamakları izlenmiş olup, birinci aşamada tespit edilen sorun ve ihtiyaçları gidermek amacıyla bireysel ihtiyaçlara uygun öğretim modeli tasarlanarak uygulanmıştır. Son aşamada ise uygulanan öğretim modelinin çeşitli açılardan değerlendirmesi yapılarak modelin kullanışlılığı ve kavram öğrenimine etkisi ortaya koyulmuştur.
Bulgular: Uygulama sonucunda elde edilen bulgulara göre öğrencilerin "İnsanlar, Yerler ve Çevreler" ünitesinde yer alan kavramları öğrenme düzeylerinin yüksek olduğu ve öğrencilerin kavramları öğrenmesinde geliştirilen öğretim tasarım modelinin katkı sağladığı belirlenmiştir.
Sonuç: Çalışma sonucunda; görme yetersizliği olan öğrencilerin tespit edilen ihtiyaçlarını gidermek ve "İnsanlar, Yerler ve Çevreler"  ünitesine ait temel kavramlarının etkili öğrenimini sağlamak amacıyla tasarlanan öğretimin öğrencilerin başarılarına olumlu katkılar sağladığı görülmüştür. Görme duyusunda yaşanan yetersizliğe rağmen, öğretimde bireysel ihtiyaç ve yetersizlik düzeylerine uygun çeşitli uyarlamalar yapıldığı takdirde kavramların etkili bir şekilde öğrenilebileceği sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Sosyal Bilgiler Öğretimi, Kavram öğretimi, Görme Yetersizliği, Tasarım Tabanlı Araştırma, ADDIE Öğretim Tasarımı

Abstract:
Aim: The aim of this study is to determine the individual learning needs of secondary school 5th and 6th grade visually impaired students in the Social Studies course "People, Places and Surroundings" and to design a teaching model for teaching the concepts in the unit and to investigate the usefulness of this model and its effect on concept learning.
Method: The current study was conducted through the Design Based Research (DBR) method besides the ADDIE model for instructional design, and completed in three main stages. The first stage, which is the needs analysis, defined the individual learning needs of the visually impaired students regarding social studies education and their level of understanding the concepts included in the unit 'People, Places and Surroundings'. The second stage focused on the design, development and application steps of the ADDIE model as well as designing and applying a teaching model suitable for individual needs in order to solve the problems and needs identified in the first stage. The last stage evaluated the applied teaching model from various angles to reveal the functionality of the model and its effects on learning concepts.
Results: As a result of the application, it was concluded that the students' learning levels for the concepts in the unit 'People, Places and Surroundings' were high, and that the teaching design model contributed to the students in learning the concepts.
Conclusion: The teaching model designed to meet the needs of the visually impaired students and to ensure effective learning of the basic concepts included in the unit 'People, Places and Surroundings' has made positive contributions to students' success. Despite the inadequacy in the sense of sight, concepts can be learned effectively if various adaptations are made in teaching in accordance with individual needs and disability levels.

Key Words: Social Studies Teaching, Concept Teaching, Visual Impairment, Design Based Research, ADDIE Instructional Design Model