Mevlana'da akıl-aşk ilişkisi
The relation of reason and love in Mawlana
Yazar: ZUHAL ÇELİK
Danışman: PROF.DR. İBRAHİM EMİROĞLU
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Felsefe = Philosophy

Özet:
Akıl ve aşk insanlık tarihi boyunca üzerinde en çok konuşulan, tartışılankavramlar arasında olmuştur ve halen de tartışılmaktadır. Bu kavramlar hem kendibaşlarına bir değerlendirme konusu olmuşlar hem de birbirleriyle ilişkileri açısındanele alınmışlardır.Mevlânâ'nın akıl-aşk arasında nasıl bir ilişki kurduğunu ve Mevlânâ'ya göreMutlak Hakikati tecrübe etmede aklın mı yoksa aşkın mı etkin olduğunu tespit etmekönemli görülmektedir.Aklı Allah'ın yarattığı yüce bir varlık olarak gören Mevlânâ onu küllû akıl vecüz'û akıl olmak üzere ikiye ayırmaktadır. Küllû aklın temsilcileri nebiler ve velilerolurken cüz'û akıl sınırlı bir kapasiteye sahip olan beşerû akıllardır. Hakikati tecrübedecüz'û akıl yetersiz kalmaktadır.İkinci olarak Mevlânâ'da aşkın ne olduğunu ve âşıkın hallerini incelemek önemliyer tutmaktadır. Mevlânâ'ya göre kainatta her şey birbirine âşıktır. Zaten kâinatınyaratılış sebebi de aşktır. Beşerû aşka da Mutlak Varlığa ulaşmada bir vasıta göreviüstlenmesi durumunda değer veren Mevlânâ'da asıl olan ilahû aşktır. Ona göre insanhem maddû âlemden hem de kendi varlığından geçerek Mutlak birliğe ulaşmalıdır. Yokoluşla, maddeden vazgeçişle kişi gerçek benliğe kavuşmaktadır. Aşk sayesinde ruhözgürlüğe ulaşmakta, beden kafesinden kurtulmaktadır. Mevlânâ'da ilahû sırlaramazhar olmanın tek yolu aşktır. Aşk yegane hakikat olunca dolayısıyla aşkla dolu olanâşık da yüce bir makamdadır ve o, akıllılardan derece olarak ileridedir.Mevlânâ, gerçek bilgi vasıtasının aşk olduğunu savunurken aklın rolünütamamen reddetmemiştir. O pratik hayatta bile yanılabilen cüz'û aklın sınırlarınıbelirtmiş ve Mutlak Varlığa ulaşmada etkin olanın akıl değil de aşk olduğunuvurgulamıştır. Mevlânâ aklın sınırlarını çizmekte ve akla nereye kadargüvenebileceğimiz konusunda bize bilgi vermektedir. Mevlânâ'ya göre ötelere ulaşmakonusunda akıl ne kadar acizse aşk o kadar etkindir.Anahtar Kelimeler: 1) Akıl, 2) Aşk, 3) Âşık, 4) MaşÃ»k, 5) Mutlak Varlık

Abstract:
Along the human history reason and love have been too much argued andspoken concepts and it has also been argued. These concepts are both thesubjects of the evaluation their own and they are evaluated on the terms of eachothers? relationships.It has been seen important how Mawlana established the relationbetween the love and reason and to fix whether love or reason is active on thesubject of the absolute reality according to him.Mawlana who sees the reason as a great existence has seperated thereason in two parts as ?whole? and ?trifling? reasons. While the represantationsof the whole reason have been prophets, holy men; the trifling reasons are thehuman reason which have a limited capasity. In the reality of experience, thetrifling reason has been insufficient.In second, It has an important place what is the meaning of the love andthe sorts of the love in Mawlana. According to him (Mawlana) everything in theworld fall in love with each other. Anyway the reason of the creation of thenature is love. It is real love in Mawlana who gives importance to the humanlove on the condition that it is as a vehicle to reach the absolute existence.According to him, human must reach to absolute unity by passing both his ownexistence and material thins in the world human reaches to real personalitybyvanishing and giving up material. Thanks to love the soul reaches to freedomand escape from body. The only way of the reaching the divine secrets inMawlana is love. When the love becomes only reality, the human is moresuccessfull than the reasonable ones as a grade.While Mawlana supports love as a real knowledge vehicle he defends thecontrol of the love completely. Mawlana has located the limitation of the triflingreason and he has emphasized that it is not the reason but love in reaching theabsolute existence. Mawlana has located the limitation of the reason and also hehas given information us to where we would believe in the reason. According tohim on reaching the further, the more insufficient is the reason, the more activeis the love.Key Words: 1) Reason, 2) Love, 3) Lover, 4) Beloved, 5) Absolute Existence