Hezârfen Hüseyin b. Ca'fer İstânköyî'nin ?Lisânü'l-Etibbâ? adlı tıp lügati üzerinde dil incelemesi: İnceleme-metin-sözlük
A language analysis of the medical dictionary titled ?Lisânü?l-Etibbâ? of the Hezârfen Hüseyin b. Ca?fer Istanköyi
Yazar: EKREM DEMİR
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA ÖZKAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Deontoloji ve Tıp Tarihi = Medical History and Ethics ; Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Hezarfen Hüseyin = Hezarfen Hüseyin ; Metin = Text ; Osmanlıca = Ottoman ; Sözlük = Dictionary ; Türk bilim tarihi = Turkish science history ; Türk dili ve edebiyatı = Turkish language and literature ; Tıbbi bitkiler = Plants-medicinal ; Tıbbi bitkiler = Plants-medicinal ; Tıp dili = Medical language ; Tıp literatürü = Medical literature ; Tıp tarihi = History of medicine ; İnceleme = Study

Özet:
Osmanlı Devleti'nin Türkçeyi resmî dil olarak kabul etmesiyle edebî ve ilmî eserler Türkçenin imkânlarıyla oluşturulmuş, farklı alanlarda Türkçe yazılmış eserlerin sayısı gün geçtikçe artmıştır. Bu gelişme sürecinde Osmanlı Türkçesi tıp literatürünü dolayısıyla tıp terminolojisini oluşturan eserlerde de zaman içinde önemli ölçüde artış meydana gelmiştir. Ancak Osmanlı bilim dilinde meydana gelen bu gelişmenin günümüzde yeterince değerlendirilme imkânı olmamıştır. Bunun en önemli nedeni Osmanlı Türkçesiyle yazılmış bu eserlerin dil özelliklerini ve terim hazinesini ortaya koyacak çalışmaların yeterince yapılmamasıdır. İşte buradan hareketle bu çalışmada Osmanlı Türkçesi tıp terimlerinin tespitinde, bunların listeler hâlinde sunulmasında önemli hizmetleri olan Hezârfen Hüseyin Efendi'nin ?Lisânü'l-Etibbâ? adlı tıp lügati, dil özellikleri, terim hazinesi bakımından incelenmiştir.Eser üzerinde yapılacak dil incelemesi ile bu konuda önemli bir eksiklik olan döneme ait tıbbi terimler ortaya konulmuş, böylece Osmanlı Türkçesi tıp terminolojisinin oluşma süreci daha belirgin hâle getirilmiştir. Bu çalışma ile Türk bilim, kültür tarihine önemli katkıda bulunulmuştur.

Abstract:
As the Otoman Empire accepted the Turkish language as the formal language, the literary and scientific works were prepared in Turkish facilities, and the works of the different areas written Turkish have increased day by day. During this development process, the works consisting the medical terminology and the medical literature of the Otoman Turkish have increased significantly by the time. But there haven?t been possibilities to take the advantages of this development happened at the Otoman scientific today. The most important reason for this is the insufficiency of the works which could interpret the language features and terminology of those works written in Otoman Turkish. From this point of view, the medical dictionary titled ?Lisânü?l-Etibbâ? of the Hezârfen Hüseyin Efendi, who had shown great services determining the medical terms of the Otoman Turkish and presenting them in the lists, has been viewed in terms of the language features and terminology.By the linguistic study on those works, the medical terms of the related period, which are significantly insufficient on this isseu today, have been presented. Therefore, the emerging process of the medical terminology of Ottoman Turkish has been more distinctive. This study will make important contributions to the Turkish science and cultural history.