Anlam alanı ve anlam ezgisi açısından eş anlamlı durum sıfatları (Derlem tabanlı bir inceleme)
Synonym situation adjectives in terms of semantic field and semantic prosody (A corpus based analysis)
Yazar: GÖKSEL SERT
Danışman: PROF. DR. ERDOĞAN BOZ
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Anlam = Meaning ; Anlam bilim = Semantics ; Derlem = Corpus ; Derlem dil bilim = Corpus linguistics ; Dil bilgisi-sıfat = Grammar-adjective ; Eş anlam = Synonym ; Eş anlam = Synonym ; Türkiye Türkçesi = Türkiye Turkish ; Türkçe = Turkish

Özet:
Eş anlamlılık kavramı ve eş anlamlılığın mümkün olup olmadığı uzun süredir tartışılmaktadır. Korkmaz, Hartmann ve James, Vardar gibi araştırmacılar farklı yaklaşımlar sonucunda farklı eş anlamlılık tanımları yapmış ve konuyla ilgili hemen her yeni çalışma, yeni bir eş anlamlılık yaklaşımını beraberinde getirmiştir. Buna bağlı olarak, farklı yaklaşımların eş anlamlı olarak belirttiği sözcüklerin benzerlik seviyelerini belirlemek adına Lyons, Cruse, Murphy gibi araştırmacılar eş anlamlılık sınıflandırmaları hazırlamıştır. Türkçede ise eş anlamlılık yeteri kadar çalışılmamıştır. Bu nedenle, alanyazındaki genel sorunlar Türkçe eş anlamlılık çalışmalarında artmıştır. Bu çalışma, dil ve söz düzlemleri üzerinde yapılacak anlambirimcik çözümlemesi, anlam alanı ve anlam ezgisi incelemeleri ile Cruse ve Murphy'nin sınıflandırma yöntemlerinden yararlanarak bütüncül bir eş anlamlılık yaklaşımını ortaya koyma amacındadır. Dört ana bölümden oluşan çalışmanın birinci bölümünde, temel konular ve kavramlar hakkında Türkçe ve yabancı alanyazından geniş bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde, uygulanacak eş anlamlılık değerlendirme yöntemi belirtilmiştir. Üçüncü bölümde, ortaya konan yöntem doğrultusunda örneklemi oluşturan 10 eş anlamlı durum sıfatı çifti incelenmiştir. Dördüncü bölümde ise elde edilen bulgular eşliğinde değerlendirmelere yer verilmiştir. Sonuç olarak, eş anlamlılık kavramının tam bir anlam özdeşliği değil, güçlü anlam benzerliği yansıttığı belirlenmiştir.

Abstract:
The concept of synonymy and whether synonymy is possible or not are having been discussed for a long time. Researchers such as Korkmaz, Hartmann and James and Vardar have made different synonymy definitions as a result of different approaches, and almost every new study on the subject has brought a new synonym approach. Accordingly, researchers such as Lyons, Cruse, and Murphy have developed a classification of synonymy in order to determine similarity levels of the words that different approaches indicate synonyms. In Turkish, concept of synonymy has not been studied sufficiently. For this reason, the general problems in the literature have increased in Turkish synonymy studies. This study aims to present a holistic synonymy approach by using Cruse and Murphy's classification methods with semic analysis, semantic field analysis and semantic prosody analysis on langue and parole plane. In the first part of the study, which consists of four main sections, extensive information about key subjects and concepts has been given in the Turkish and foreign literature. In the second part, the synonymy evaluation method has been indicated. In the third part, 10 pairs of synonyms constituting the sample has studied in the direction of the method specified. In the fourth part, evaluations are presented along with findings obtained. As a result, it has been determined that the concept of synonymy reflects strong semantic similarity, not a complete semantic identity.