Rize'de bulunan hidroelektrik santrallarının (HES) sualma yapılarında biriken malzemenin granülometrik analizi
Granulometric analysis of the accumulated material in the underwater structures of hydroelectric power plants (HEPP) located in Rize
Yazar: ELSHAD ALIYEV
Danışman: DOÇ. DR. VELİ SÜME
Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering
Dizin: Granülometri = Granulometry ; Hidrolik = Hydraulics

Özet:
Enerji günümüzde yaşam için en önemli ihtiyaçlardan biridir ve yıllar geçtikçe üretimi ile ilgili teknikler ve teknolojiler gelişmektedir. Bu enerji üretim yöntemlerinden birisi de yenilenebilir enerji kaynakları içerisinde değerlendirilen Hidroelektrik Santralları (HES) yapılarıdır. Aynı zamanda HES'ler suların sahip oldukları potansiyel enerjiyi, kinetik enerjiye ve oradan da mekanik enerjiye dönüştürerek elektrik enerjisi üreten yapılarıdır. HES yapıları ekonomik açıdan çok kullanışlı oldukları ve çevreye zarar vermeden üretim yaptıkları için, sadece Türkiye de değil bütün dünyada yaygın olarak kullanılmakta ve tercih edilmektedir. Üretim kapasitesi çok elverişli olan bu yapılar yağış oranı yüksek olan bölgeler de daha fazla inşa edilmekte olup buna bağlı olarak da su alma yapıları farklılık arz etmektedir. Rize topografik yapısı dik ve Türkiye'nin en fazla yağış alan bölgesi olup, su kaynakları açısından zengin bir ildir. Bölgede, yıllık yağış verilerinin ve ortalama akarsu eğimlerinin yüksek olması, akabinde düşü yüksekliğinin artması HES'ler üretim kapasitesini artırmakta ve bölgeyi enerji üretiminde öne çıkartmaktadır. Bu çalışmada Rize'deki HES'lerin su alma yapılarında biriken malzemelerden Kış ve yaz sezonlarında kum çakıl (sediment) numuneleri alınarak granülometrik analizleri yapılacaktır. Araştırma yapmak ve veri ortaya koymak hem zaman alan hemde maliyet gerektiren bir çalışmadır. Bu projede, mevcut HES'lerin arazide su alma yapılarında biriken malzemeler alınmak suretiyle laboratuvar ortamında elek analizleri yapılarak, ayrı ayrı granülometrik analizleri belirlenecek ve belirgin dane çapları (d50, d65,d90 vb. gibi) araştırılarak ortaya konacaktır.

Abstract:
Energy is one of the most important needs for life today and over the years, techniques and technologies related to its production are developing. One of these energy production methods is Hydroelectric Power Plants (HEPP) structures, which are considered among renewable energy sources. At the same time, HEPPs are structures that generate electrical energy by converting the potential energy of water into kinetic energy and then into mechanical energy. HEPP structures are widely used and preferred not only in Turkey but all over the world, as they are very useful economically and produce without harming the environment. These structures, which have a very suitable production capacity, are built more in regions with high precipitation rates, and accordingly, their water intake structures differ. Rize has a steep topographic structure and is the region that receives the most precipitation in Turkey and is a province rich in water resources. High annual precipitation data and average river slopes in the region, followed by an increase in head height, increase the production capacity of HEPPs and highlight the region in energy production. In this study, sand, and gravel (sediment) samples will be taken from the materials accumulated in the water intake structures of the HEPPs in Rize in winter and summer seasons, and granulometric analyzes will be made. Doing research and producing data is both time-consuming and costly. In this project, the materials accumulated in the field water intake structures of the existing HEPPs will be taken and sieve analyzes will be carried out in the laboratory environment, separate granulometric analyzes will be determined and the specific grain diameters (d50, d65, d90, etc.) will be investigated and revealed.