Türk ve İslam Eserleri Müzesi Taş Eserler Koleksiyonu
The Stone Works Collection of the Museum of Turkish and İslamic Arts
Yazar: MUSTAFA MURAT BOZCU
Danışman: PROF. DR. YAŞAR ÇORUHLU
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Türk İslam Sanatları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Müzecilik = Museology ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Evler = Houses ; Geleneksel Türk sanatı = Traditional Turkish art ; Koleksiyon = Collection ; Müzeler = Museums ; Taş binalar = Masonry buildings ; Taş eserler = Stone works ; Taş süsleme = Stone decoration ; Taş yapılar = Stone structures ; Türk sanatı = Turkish art ; Türk ve İslam Eserleri Müzesi = Turkish and Islamic Arts Museum

Özet:
M. Murat BOZCU tarafından hazırlanan "Türk ve İslâm Eserleri Müzesi Taş
Eserler Koleksiyonu" başlıklı bu tez çalışmasında, müzedeki tüm taş eserler dönem
ve tür sınırlandırmaları yapılmaksızın kapsam dâhiline alınarak; pek çoğu daha önce
hiç yayınlanmamış eserlerden oluşan bu önemli koleksiyonun bir bütün olarak
yayınlanması ve böylece araştırmacıların koleksiyona erişiminin sağlanması
amaçlanmıştır. Müze taş eserler koleksiyonunda; Emevi, Abbasi, Büyük Selçuklu,
Artuklu, Anadolu Selçuklu, Anadolu beylikleri ve Memluk dönemleri ile Osmanlı
İmparatorluğu'nun 15. yüzyıldan itibaren sonuna kadar tüm dönemlerine ait çok
çeşitli eserler bulunmaktadır. Tüm bu eserler katalog bölümünde 408 katalog sayfası
halinde incelenmiştir.
Müze taş eserler koleksiyonundaki eserlerin dönem ve tür bakımından
çeşitliliği, bu önemli koleksiyon üzerinden Türk taş işleme - süsleme sanatının
gelişimini takip edebilmeyi mümkün kılmaktadır. Gerek müzedeki eserler üzerinde,
gerekse konuyla ilgili yapılan araştırmalarda elde edilen en önemli sonuç, müze taş
eserler koleksiyonundaki eserlerin İslâmiyet öncesi Türk sanatıyla olan bağlantısıdır.
Proto-Türk kültür dönemlerinde başlayıp, Hun İmparatorluğu ve Göktürk
dönemlerinde gelişmiş hale gelen ve Uygur döneminde zirve noktasına ulaşan
İslâmiyet öncesi Türk sanatının figürlü süslemeleri ile bitkisel düzenlemelerinin
temel üslup özellikleri Karahanlı, Gazneli ve Büyük Selçuklu dönemlerine
aksettikten sonra Artuklu ve Anadolu Selçuklu ile Osmanlı dönemlerinde de
uygulanmıştır. Bu durum müze taş eserler koleksiyonundaki eserler üzerinde
izlenebilmekte ve böylece İslâmiyet öncesi Türk sanatının köklü geleneğinin
Anadolu Türk sanatında ve hatta Osmanlı sanatında da varlığını sürdürdüğü tespit
edilebilmektedir.


ANAHTAR KELİMELER: Türk, taş, sanat, müze, koleksiyon.

Abstract:
In this current dissertation, entitled "The Stone Works Collection of the
Museum of Turkish and Islamic Arts" and written by M. Murat BOZCU, all of the
stone works in the stock of the museum have been included into the scope of this
study without any limitations of time and category. With this, it is aimed to bring out
and publish this important collection as a corpus, in which consists of many
unpublished works of art, and thus, to provide also an access for the researchers to
this unique collection. This collection of the museum consists of a wide range of art
works dated from Umayyad, Abbasid, Great Seljuk, Artuqid, Seljuks of Rum
Dynasties to Anatolian Emirates and Mamluk periods along with all the periods of
Ottoman Empire from the fifteenth century to the end. All of the above mentioned
works of art have been scrutinized in the catalogue chapter as 408 catalogue pages.
The periodical and categorical diversity of the works of art in the stone works
collection of the museum makes it possible to follow and observe the development of
the art of Turkish stone works through this prominent collection. The connection and
relationship between the stone works collection in the museum and the arts in the
pre-Islamic Turkish period is the most crucial result obtained from both in analysis of
the museum's stone works collection and the research on the subject matter itself.
The fundamental features of the figural decorations and plant ornamentations of the
pre-Islamic Turkish art period, which had been originated during the Proto-Turkic
cultural periods, developed in the periods of Hun and Gokturk Empires, and reached
its peak during the Uyghur period, thereafter, also reflected its features to the periods
of Karakhanid, Ghaznavid and Great Seljuk. These decorations and ornamentations
had also been applied in the later periods such as Artuqid, Seljuks of Rum and
Ottomans. This progress can be best observed through the works of art in the
museum's stone works collection and therefore, it has been identified that the
essential tradition of pre-Islamic art had been carried on its features to the later
Anatolian-Turkish and even Ottoman arts.


KEYWORDS: Turkish, stone, art, museum, collection.