Çevre temelli STEM eğitiminin üstün yetenekli öğrencilerin çevresel vatandaşlık, çevreye yönelik tutum ve çevresel vatandaşlık bilgi düzeylerine etkisi
The effect of environmental-based STEM education on environmental citizenship, environmental attitude, and environmental citizenship knowledge levels of gifted students
Yazar: FATİH ÖZDEMİR
Danışman: PROF. DR. EMİNE ÖZLEM YİĞİT
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Çocuklar-üstün yetenekli = Child-gifted

Özet:
Araştırmanın amacı, Çevre Temelli STEM (E-STEM) eğitiminin üstün yetenekli öğrencilerin çevresel sorumlu vatandaşlık düzeylerine, çevreye yönelik tutumuna ve çevresel vatandaşlık bilgi düzeylerine etkisini ve çevre temelli STEM eğitimi uygulama sürecine yönelik düşüncelerini belirlemektir. Araştırmada hem nicel hem nitel yöntemlerin bir arada kullanılmasına olanak sağlayan karma yöntemlerden biri olan iç içe geçmiş desen kullanılmıştır. Araştırmanın nicel boyutunda, ön test-son test kontrol gruplu yarı deneysel desenden yararlanılmış, nitel boyutunda ise durum çalışması gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın nicel boyutunun çalışma grubunu İstanbul'un Zeytinburnu ilçesinde bulunan bir Bilim ve Sanat Merkezi (BİLSEM)'ne devam eden 10 deney, 15 kontrol olmak üzere toplam 25 ortaokul öğrencisi oluşturken, nitel katılımcılarını deney grubunda yer alan 10 ortaokul öğrencisi oluşturmaktadır. Araştırmada nicel veriler ilköğretim öğrencileri için çevresel sorumlu vatandaş davranışları ölçeği, ilköğretim öğrencileri için çevresel tutum ölçeği ve çevresel vatandaşlık bilgi testi ile elde edilmiş, nitel veriler ise gözlem formları ve görüşme formları ile aracılığıyla toplanmıştır. Elde edilen nicel verilerin analizinde bağımsız gruplar t-testi, nitel verilerin analizinde ise içerik analizi tekniklerinden yararlanılmıştır. Araştırmanın nicel bulgularında çevresel sorumlu vatandaş davranışları, çevresel tutum ve çevresel vatandaşlık bilgi puan ortalamaları açısından deney grubu lehine anlamlı farklılık olduğu belirlenmiştir. Araştırmanın nitel bulgularında; Çevre Temelli STEM Eğitiminin öğrencilerin çevreye yönelik farkındalıklarını artırdığı, çevre eğitimini desteklediği, çevre eğitimini eğlenceli hale getirdiği ve ürün oluşturma açısından faydalı olduğu yönünde görüşler ortaya çıkmıştır. Katılımcılar üstün yetenekli bireylerin diğer insanlardan farklı olarak çevreye yönelik bilinçli ve  duyarlı olma, tasarruflu olma ve insanları uyarma konularında çevreye karşı sorumluluğunun olduğunu ifade etmişlerdir. BİLSEM'de çevre ile ilgili atölye artırımı, projelere destek verilmesi ve disiplinlerarası yaklaşımın benimsenmesi gerekliliği gibi önerilerde bulunulurken, bazı öğrenciler BİLSEM'lerde çevre eğitiminin içerik ve ders sayısı açısından yeterli olduğunu vurgulamışlardır. Araştırma sonuçları bağlamında önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
This study aims to investigate the effects of Environmental-Based STEM education (E-STEM) on the environmentally responsible citizenship levels of gifted students, their attitudes towards the environment and their environmental citizenship knowledge levels, and their thoughts on the implementation process of E-STEM education. In the research, nested design, one of the mixed methods that allow both quantitative and qualitative methods to be used together, was used. In the quantitative dimension of the research, the quasi-experimental design with a pretest-posttest control group was used, and in the qualitative dimension, a case study was carried out. The study group of the quantitative dimension of the research consisted of 25 secondary school students, 10 of whom were in the experimental group and 15 of whom were in the control group, attending a Science and Art Center (BİLSEM) in Zeytinburnu district of Istanbul, while the qualitative participants were 10 secondary school students in the experimental group. Quantitative data in the research was obtained with an environmentally responsible citizen behaviors scale for primary school students, an environment attitude scale for primary school students and environmental citizenship knowledge test, while qualitative data was collected through observation forms and interview forms.T-test  was used in the analysis of the quantitative data obtained, and content analysis techniques were used in the analysis of the qualitative data. In the quantitative findings of the study, it was determined that there was a significant difference in favor of the students in the experimental group in terms of environmentally responsible citizen behaviors, environmental attitudes and environmental citizenship knowledge averages. In the qualitative findings of the research; Opinions emerged that E- STEM Education increases students' awareness of the environment, supports environmental education, makes environmental education fun, and is beneficial in terms of product creation. Participants stated that gifted individuals, unlike other people, have responsibilities towards the environment in terms of being conscious and sensitive to the environment, being economical, and warning people. While suggestions were made for BİLSEM, such as increasing environmental workshops, supporting projects, and adopting an interdisciplinary approach, some students emphasized that environmental education in BİLSEM was sufficient in terms of content and number of courses. Suggestions were made in the context of the research results.