Kabul ve kararlılık terapisine dayalı psikoeğitim programının ergenlerde intihar olasılığını azaltmaya yönelik etkisinin incelemesi
Investigation of the effect of psychoeducation program based on acceptance and commitment therapy on reducing suicide probability in adolescents
Yazar: YUNUS EMRE AYDIN
Danışman: PROF. DR. BİNNAZ KIRAN
Mersin Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology

Özet:
Bu araştırmanın amacı, Kabul ve Kararlılık Terapisi'ne (KKT) dayalı geliştirilen psikoeğitim programının ergenlerde intihar olasılığını azaltmaya yönelik etkisinin incelenmesidir. Araştırma deney ve kontrol gruplu öntest, sontest, izleme ölçümlü olarak 2x3 split-plot/karışık deneysel desende yürütülmüştür. Yarı deneysel desende yürütülen araştırmada İntihar Olasılığı Ölçeği puanları bağımlı değişken, 'KKT'ye Dayalı Psikoeğitim Programı' ise bağımsız değişkendir. Veri toplama araçları olarak İntihar Olasılığı Ölçeği ve Kabul ve Eylem Formu-II kullanılmıştır. Araştırma, 2023-2024 eğitim öğretim yılında Türkiye'de Akdeniz bölgesindeki bir lisede 11. ve 12. sınıf düzeyindeki toplam 24 öğrenci (13 kız, 11 erkek) ile gerçekleştirilmiştir. Bu 24 kişilik çalışma grubu oluşturulurken okulda öğrenim gören tüm sınıf düzeylerindeki 485 öğrenciye veri toplama araçları uygulanmış, bu doğrultuda 485 öğrenci içerisinden dört aşamalı katılım kriteri belirlenerek, programa uygun 24 kişilik çalışma grubu (12 deney, 12 kontrol) oluşturulmuştur. Deney grubuna araştırmacı tarafından geliştirilen on oturumluk "KKT'ye Dayalı Psikoeğitim Programı" uygulanırken kontrol grubuna herhangi bir işlem yapılmamıştır. Psikoeğitim uygulanmadan iki hafta önce öntest ölçümleri, psikoeğitim uygulandıktan iki hafta sonra sontest ölçümleri, iki ay sonra ise izleme testi ölçümleri alınmıştır. Veri analizine geçilmeden önce verilerin parametrik test koşullarını sağlayıp sağlamadığı test edilmiştir. Verilerin analizinde, öncelikle etki büyüklüğü hesaplanmış, ölçümler ve gruplar arasındaki farkın anlamlılığını sınamak amacıyla karışık ölçümler için varyans analizi (ANOVA) kullanılmıştır. Araştırma sonucunda, "KKT'ye Dayalı Psikoeğitim Programının" ergenlerin intihar olasılığı ile intihar olasılığı alt boyutlarından 'umutsuzluk', 'olumsuz kendilik değerlendirmesi', 'intihar düşüncesi', 'düşmanlık' düzeylerini azaltmada ve psikolojik esneklik düzeylerini artırmada etkili olduğu ve bu etkinin izleme ölçümlerinde de sontest düzeyini koruduğu tespit edilmiştir. Bulgular, ilgili literatür ışığında tartışılmıştır. Sonuçlar doğrultusunda KKT'ye Dayalı Psikoeğitim Programının önleyici faaliyet kapsamında, benzer özellikteki ergenlerle, onların öğrenim gördüğü veya barındığı kurumlarda uzmanlarca uygulanması gibi önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
The aim of this study is to examine the effect of a psychoeducation programme developed based on Acceptance and Commitment Therapy (ACT) on reducing suicide probability in adolescents. The study was conducted in a 2x3 split-plot/mixed experimental design with pretest, posttest and follow-up measurements with experimental and control groups. In the quasi-experimental design, Suicide Probability Scale (SPS) scores were the dependent variable and 'Psychoeducation Programme Based on ACT' was the independent variable. Suicide Probability Scale and Acceptance and Action Questionnare-II were used as data collection tools. The study was conducted with a total of 24 students (13 girls and 11 boys) in 11th and 12th grades in a high school in the mediterranean region of Turkey in the 2023-2024 academic year. While forming this 24-person study group, data collection tools were applied to 485 students at all grade levels studying at the school, and in this direction, a 24-person study group (12 experimental, 12 control) was formed by determining four-stage participation criteria among 485 students. While the ten-session "Psychoeducation Programme Based on ACT" developed by the researcher was applied to the experimental group, no treatment was applied to the control group. Pre-test measurements were taken two weeks before the psychoeducation was applied, post-test measurements were taken two weeks after the psychoeducation was applied, and follow-up test measurements were taken two months later. Before the data analysis, it was tested whether the data met the parametric test conditions. In the analysis of the data, firstly the effect size was calculated and analysis of variance (ANOVA) for mix measures was used to test the significance of the difference between measurements and groups. As a result of the study, it was determined that "Psychoeducation Programme Based on ACT" was effective in decreasing the suicide probability and suicide probability sub-dimensions of 'hopelessness', 'negative self-evaluation', 'suicidal ideation', 'hostility' and increasing the psychological flexibility levels of adolescents and this effect was maintained at the posttest level in the follow-up measurements. The findings were discussed in the light of the relevant literature. In line with the results, it was suggested that the Psychoeducation Programme based on ACT should be implemented by experts within the scope of preventive activities, with adolescents with similar characteristics, in institutions where they study or live.