Pediatrik inflamatuar bağırsak hastalığında sağlıkla ilişkiliyaşam kalitesine ve beden imaj algısına etkilifaktörlerin değerlendirilmesi
Evaluation of factors affecting quality of life and body image perception in  pediatric ibd patients
Yazar: EDA GÜL
Danışman: PROF. DR. DENİZ ERTEM ŞAHİNOĞLU ; DR. ÖĞR. ÜYESİ BİLGE ŞAHİN AKKELLE
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Giriş: İnflamatuvar bağırsak hastalıkları (İBH), gastrointestinal sistemin (GİS) kronik inflamasyonu ile karakterize olup olguların yaklaşık %25'i geç çocukluk ve adölesan dönemde tanı almaktadır. Hastalık ve tedavi süreci ile ilişkili psikolojik ve sosyal zorlukların yanı sıra adölesan döneme özgü fiziksel ve ruhsal değişimin, pediatrik hastalarda yaşam kalitesini etkileyebileceği düşünülmektedir. Çalışmamızda, İBH tanısı ile takip edilen pediatrik hastaların sağlıkla ilişkili yaşam kalitesinin ve beden imaj algısının değerlendirilmesi, yaşam kalitesi ve beden imaj algısını etkileyen faktörlerin incelenmesi amaçlanmıştır.
Materyal ve Metod: Kesitsel olarak gerçekleştirilen çalışmaya, İBH tanısıyla kliniğimizde takip edilen, 9-17 yaş arasındaki 76 olgu dahil edildi. Olgulara ait demografik ve klinik veriler hasta dosyalarından ve hastane veri tabanından elde edildi. Hastalık fenotipi Paris sınıflaması'na göre; hastalık aktivitesi Crohn hastalığı tanılı olgularda PCDAI (Pediatric Crohn´s Disease Activity Index) ve ülseratif kolit tanılı olgularda PUCAI (Pediatric Ulcerative Colitis Activity Index) skorlamalarına göre değerlendirildi. Hastaların sağlıkla ilişkili yaşam kalitesinin değerlendirilmesinde IMPACT 3, beden imaj memnuniyetinin değerlendirilmesinde ise ASWAP (Adapted Satisfaction With Appearance) ölçekleri yüz yüze uygulandı. İstatistiksel analizlerin yapılması ve verilerin kaydedilmesi için SPSS (Statistical Package for Social Sciences) for Windows 22.0 programı kullanıldı.
Bulgular: Çalışma grubumuzdaki olguların %67'si ülseratif kolit tanılıydı. Olguların ortalama tanı yaşı 13 olup, kız/erkek cinsiyet dağılımı eşitti. Olguların %55,3'ü 2 yıldan uzun süredir takipliydi ve %72,4'ü remisyonda idi. Çalışmamızda ortalama IMPACT 3 puanı 73,3±15,3, ortalama ASWAP ölçeği puanı 13,7±14,5 olarak saptandı. IMPACT 3 ölçeğinin 4 alt kategorisi arasındaki en düşük puan (58,8±19,8) "Duygusal işlevsellik" kategorisinde elde edildi. IMPACT 3, IMPACT 3 alt kategorileri ve ASWAP puanları açısından değerlendirilen tüm parametreler arasında hastanın remisyon durumu, istatistiksel olarak en anlamlı farkın elde edildiği parametreydi (p<0.001). Tanı, yaş, cinsiyet, hastalık süresi, ekstra-intestinal bulgu varlığı, VKİ z-skoru parametreleri dikkate alınarak yapılan değerlendirmelerde olguların total IMPACT 3 ve IMPACT 3 alt kategorileri ve ASWAP puanları açısından fark saptanmadı. IMPACT 3 "Duygusal işlevsellik" alt kategorisi puanı kız cinsiyette, "Sosyal işlevsellik" alt kategorisi puanı perianal tutulumu olan hastalarda ve VKİ z-skoru düşük olan hastalarda istatistiksel olarak anlamlı düşük saptandı (p<0.05). Kullanılan tedaviler açısından değerlendirildiğinde biyolojik ajan kullanımı, birden fazla grup ilaç kullanımı ve birden fazla yolla ilaç kullanımında total IMPACT 3 puanı istatistiksel olarak anlamlı düşük saptandı (p<0.05). Hastaların IMPACT 3 ve ASWAP ölçekleri puanları arasında korelasyon olduğu gösterildi.
Sonuç: Çalışmamızda pediatrik İBH tanılı hastalarda yaşam kalitesinin demografik özelliklerden çok, hastalık ve tedavi ilişkili faktörlerden etkilendiği görülmüş, remisyon durumunun yaşam kalitesi ve beden imaj memnuniyetini etkileyen en önemli faktör olduğu ortaya koyulmuştur. Yaşam kalitesi ile beden imaj memnuniyeti arasında pozitif korelasyon olduğu saptanmıştır. Yaşam kalitesinin değerlendirme kategorilerinde, farklı parametreler açısından değişken sonuçların elde edilmesi, yaşam kalitesinin çok yönlü değerlendirilmesi gerektiğini düşündürmüştür. İBH yönetiminde yaşam kalitesi üzerine yapılabilecek iyileştirme çabalarının, hasta özelinde yapılan değerlendirmeler ile gerçekleştirildiğinde daha etkili olabileceğini, takip ve tedavi uyumuna olumlu katkılar sağlayabileceği öngörülmektedir.
Anahtar kelimeler: ASWAP, Beden İmaj Algısı, IMPACT 3, İnflamatuar Bağırsak Hastalığı, Sağlıkla İlişkili Yaşam Kalitesi

Abstract:
Introduction: Inflammatory bowel diseases (IBD) are characterized by chronic inflammation of the gastrointestinal system (GIS), and approximately 25% of cases are diagnosed during late childhood and adolescence. In addition to the psychological and social challenges related to the disease and treatment process, the physical and emotional changes specific to adolescence are thought to affect the quality of life in pediatric patients. In our study, we aimed to evaluate the health-related quality of life and body image perception of pediatric patients followed with a diagnosis of IBD and to examine the factors affecting quality of life and body image perception.
Material and Method: In our cross-sectional study, 76 cases aged between 9 and 17, who were followed in our clinic with a diagnosis of IBD, were included. Demographic and clinical data of the cases were obtained from patient files and our hospital's database. Disease phenotypes were classified according to the Paris classification, and disease activity was assessed using the PCDAI (Pediatric Crohn's Disease Activity Index) for Crohn's disease and the PUCAI (Pediatric Ulcerative Colitis Activity Index) for ulcerative colitis. The patients health-related quality of life was evaluated using the IMPACT 3 scale and body image satisfaction was assessed using the ASWAP (Adapted Satisfaction With Appearance) scale through face-to-face interviews. SPSS (Statistical Package for Social Sciences) for Windows 22.0 was used for statistical analysis and data recording.
Results: Of the cases in our study group, 67% were diagnosed with ulcerative colitis. The average age of diagnosis was 13 years, and the gender distribution was equal between males and females. A total of 55.3% of the cases had been followed for more than two years, and 72.4% were in remission. The average IMPACT 3 score in our study was 73.3±15.3, and the average ASWAP scale score was 13.7±14.5. The lowest score (58.8±19.8) among the four subcategories of the IMPACT 3 scale was in the "Emotional Functioning" category. Among all the parameters evaluated in terms of IMPACT 3, IMPACT 3 subcategories and ASWAP scores, the patients remission status was the parameter with the most statistically significant difference (p<0.001). No difference was found in terms of total IMPACT 3, IMPACT 3 subcategories, and ASWAP scores when evaluating the parameters of diagnosis, age, gender, disease duration, presence of extra-intestinal manifestations, and BMI z-score. The IMPACT 3 "Emotional Functioning" subcategory score was statistically significantly lower in females, while the "Social Functioning" subcategory score was statistically significantly lower in patients with perianal involvement and those with a low BMI z-score (p<0.05). In terms of treatments used, the total IMPACT 3 score was found to be statistically significantly lower in cases using biological agents, multiple drug classes, or drugs administered through more than one route (p<0.05). A correlation was shown between patients IMPACT 3 and ASWAP scale scores.
Conclusion: In our study, it was found that quality of life in paediatric IBD patients was affected by disease and treatment-related factors rather than demographic characteristics, and remission status was the most important factor affecting quality of life and body image satisfaction. There was a positive correlation between quality of life and body image satisfaction. The fact that variable results were obtained in terms of different parameters in the evaluation categories of quality of life suggested that quality of life should be evaluated multidimensionally. It is predicted that improvement efforts on quality of life in IBD management may be more effective when performed with patient-specific evaluations and may contribute positively to follow-up and treatment compliance.
Keywords: ASWAP, Body İmage Dissatisfaction, Inflammatory Bowel Disease (IBD), Health-Related Quality of Life