Olanak kavramı üzerine bir tartışma: Aristoteles ve Martin Heidegger
A discussion on the concept of potentiality: Aristotle and Martin Heidegger
Yazar: BARIŞCAN DEMİR
Danışman: PROF. DR. CEMAL GÜZEL
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı / Bilim Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Aristoteles = Aristotle ; Felsefe = Philosophy ; Gerçeklik = Reality ; Heidegger, Martin = Heidegger, Martin ; Olanaklılık = Affordance ; Potansiyellik = Potentiality ; Varlık = Asset

Özet:
Bu çalışmada, gerçekliği hesaba katmasına rağmen ona göre belirlenmeyen bir olanağın, yani "olanak olarak olanak"ın yerinin ontolojik bakımdan belirlenmesinin mümkün olup olmadığını araştıracağım. Her ontoloji araştırmasında söz konusu olduğu gibi bu araştırmada da, araştırma konusunun araştırılma gerekliliği, yapılacak felsefe tarihi çalışması sonucunda, tarihte konuyla ilgili belirlenecek olan aporia'lar üzerinden ortaya koyulacaktır. Çalışmanın giriş bölümünde ilkin, dynamis kavramının Aristoteles'le birlikte kazandığı "olanak" anlamına sahip olmadan önceki ilerleyişi; ardından, Aristoteles'in ona yüklediği olanak anlamının yarattığı güç ve "olanak"ın neden çoğunlukla gerçekliğe göre belirlenen bir unsur olarak Aristoteles'ten tarihe miras kalmış olduğu konuları üzerinde duracağım. Bunun ardından, söz konusu mirasın, Descartes, Spinoza, Hume, Kant, Hegel ve Hartmann tarafından nasıl üstlenilmiş olduğundan bahsedip tarihte, Heidegger'e gelene dek olanağın daima gerçekliğe göre belirlenen bir unsur olarak söz konusu edilmiş olmasından doğan aporia'yı açıklığa kavuşturacağım.
Çalışmanın birinci bölümünde, Aristoteles'in tarihe bıraktığı olanak kavrayışı mirasını, üç katmanlı bir yer belirleme denemesi üzerinden ortaya koyacağım. İlk katmanı, Aristoteles'in aporia'larına işaret ederek sınırlarını çizdiği felsefe tarihinin topos'u; ikincisini, tarihteki aporia'ları tekrar üretmeyecek şekilde oluşturulmuş olan Aristoteles'in ortaya koyduğu yeni dizgenin topos'u; üçüncüsünü ise, Aristoteles'in bu dizgeye yerleştirdiği haliyle açığa çıkarılacak olan "olanak" kavrayışının topos'u oluşturacaktır.
Çalışmanın ikinci bölümünde ise, Aristoteles'in tarihe bıraktığı mirasa ilk kez sırt çeviren bir figür olarak belirmekte olan Heidegger'in, yeni olanak kavrayışını, yine üç katmanlı bir yer belirleme denemesi aracılığıyla ortaya koyacağım. İlk katmanı, Heidegger'in onlarda beliren aporia şeritleri üzerinden sınırlarını çizdiği felsefe ve bilimlerin tarihinin topos'u; ikinci katmanı, tarihin topos'unda beliren aporia şeritlerini euporia'ya ulaştıracak şekilde kurgulanmış olan Heidegger'in ortaya koyduğu önontolojik dizgenin topos'u; üçüncüsünü ise, bu dizgede kendini göstermekte olan olanak kavrayışının topos'u oluşturacaktır.
Sonuç bölümünde ise, ilkin, mevcut-olana işaret eden gerçekliği tek ölçüt olarak kabul eden ontoloji geleneğinin "olanak olarak olanak"ı yakalama denemelerinin başarısız olmaya yazgılı oluşunun nedenlerine işaret edeceğim. Ardından, böylesi bir olanağın, ancak gerçekliğin zemini (olanak koşulu) olan bir unsur olarak açığa çıkan "yer olmayan yer"inin ontolojik açıdan nasıl belirlenebileceği üzerinde duracağım.

Abstract:
In this study, I will discuss whether it is possible to ontologically determine "potentiality" that acknowledges reality but is not determined by reality, i.e. "potentiality qua potentiality". In this research, as in any ontological research, the reason why it is worthy to study this topic will be shown by discussing the aporias related to the topic in the history of philosophy. In the introduction chapter, I will firstly examine the development of the notion of dynamis before Aristotle assigned it a "potentiality" meaning. Then, I will discuss the power that arises from the "potentiality" meaning assigned by Aristotle to dynamis and the reason why potentiality has been mostly regarded as something determined by reality in the history of philosophy after Aristotle's new approach to the notion. Later, I will discuss how this new approach has been taken over by Descartes, Spinoza, Hume, Kant, Hegel and Hartmann, and the aporia arising from the understanding of potentiality as something determined by reality in the history until Heidegger. 
In the first chapter, I will examine Aristotle's understanding of potentiality by determining its place in three layers. The first layer is the topos of the history that Aristotle showed its limits by referring its aporias. The second layer is the topos of Aristotle's new system that is built in the way that it would not reproduce these aporias in the history of philosophy. The final one is the topos of Aristotle's understanding of potentiality in his system.
In the second chapter, I will discuss the new understanding of potentiality developed by Heidegger, who first refused Aristotle's approach in the history, again by determining its place in three layers. The first layer is the topos of the history of philosophy and science that he showed their limits by referring their aporias. The second layer is the topos of Heidegger's pre-ontological system that he developed by denying these aporias to reach euporia. The final one is the topos of Heidegger's understanding of potentiality in his system. 
In the conclusion chapter, I will first demonstrate the reasons why the attempts of the ontological tradition, which understands reality that refers to "objective presence" as the only criteria, at capturing "potentiality qua potentiality" are destined to fail. Then, I will discuss how the (non)place of such potentiality, which is the ground (i.e. the pre-requisite) of reality, can be ontologically determined.