Farklı yaşlardaki camellia sinensis (L.) o. kuntze bitkisinden alınan vejetatif çeliklerin köklendirilmesinde ıba etkisi
The effect of iba on rooting of vegetative cuttings taken from camellia sinensis (L.) o. kuntze plants of different ages
Yazar: BAHRİYE ÇEMBERCİ
Danışman: PROF. DR. TURAN YÜKSEK
Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture

Özet:
Çaygiller (Theaceae) familyasına ait Camellia sinensis (L.) O. Kuntze, dünyada ve Türkiye'de yaygın olarak çay şeklinde tüketilmektedir. Ekonomik öneme sahip bitkinin çoğaltılması, çay tarımının sürdürülebilirliği açısından büyük önem taşımaktadır. Yeni kurulacak veya gençleştirilecek çay bahçelerinde bilimsel yöntemlerle geliştirilen çay fidelerinin kullanılması, verim ve kalite artışı sağlarken, hastalıklara karşı direnci de artırmakta ve sürdürülebilir tarımı desteklemektedir. Bu çalışmada, farklı yaşlardaki çay bitkilerinden alınan vejetatif çeliklerin köklendirilmesinde farklı Indol-3-Bütirik Asit (IBA) dozlarının etkisi araştırılmıştır. Bu amaçla, araştırma alanı, eğim gruplarına göre iki katmana ayrılmış; üç sürgün döneminde (mayıs, ağustos, ekim), dört farklı IBA dozu (0, 500, 1000, 1500 ppm) ve iki farklı anaç formu (çalı ve ağaç) kullanılmıştır. Her uygulama, 30 çelikten oluşan üç tekrarla yürütülmüş ve çelikler %100 perlit ortamına aktarılmıştır. Doksan gün sonunda kök uzunluğu, kök sayısı, yaprak sayısı, toprak altı ve toprak üstü biyokütle ölçülmüş; canlı, kallus ve köklenen çelik sayıları belirlenmiştir.
İstatistiksel analizlerin sonucunda elde edilen verilere göre anaç formu ve IBA dozu etkisine göre çalı formlu çeliklerin köklenmesinde 1500 ppm IBA dozunun; ağaç formlu anaç çeliklerinin köklenmesinde ise 1000 ppm IBA dozunun etkili olduğu görülmüştür. Çalı formlu çeliklerin köklenmesinde zaman ve eğim grubu etkisi değerlendirildiğinde kök uzunluğu ve sayısının %20-30 eğimde ağustos ve ekim aylarında alınan çeliklerde; toprak altı ve toprak üstü biyokütlenin %30-50 eğimde mayıs ayı çeliklerinde yüksek olduğu saptanmıştır. Çalı formlu çeliklerin köklenmesinde zaman ve IBA dozu etkisi değerlendirildiğinde en yüksek kök uzunluğu 6,74 cm ile 1500 ppm ve en yüksek kök sayısı 16,64 adet ile 1000 ppm dozunda tespit edilmiştir. Kök uzunluğu ağustos, kök sayısı ekim, toprak altı ve üstü biyokütle mayıs ayında en yüksek ortalama değerlere ulaşmıştır.
Çalı formlu anaç çeliklerinin zaman, eğim, IBA dozu faktörlerinin bütün kombinasyonları değerlendirildiğinde en yüksek canlılık oranına; mayıs sürgünü, %30-50 eğimdeki çalı çeliği, 500 ppm IBA dozu ve mayıs sürgünü, %30-50 eğimdeki çalı çeliği, 1500 ppm IBA dozu ve ağustos sürgünü, %30-50 eğimdeki çalı çeliği, 1500 ppm IBA faktörlerinde ulaşılmıştır. Çeliklerin anaç formu, zaman, IBA dozu faktörlerinin etkilerine bakıldığında  maksimum canlılık oranına; Ekim sürgünü, ağaç çeliği, 0 ppm IBA dozu ve ekim sürgünü, ağaç çeliği, 500 ppm IBA dozu ve Ekim sürgünü, ağaç çeliği, 1000 ppm IBA dozu ve ekim sürgünü, ağaç çeliği, 1500 ppm IBA dozu faktörlerinde ulaşılmıştır. Maksimum köklenme oranına; ağustos sürgünü, çalı çeliği, 1000 ppm IBA dozunda ulaşılmıştır.

Abstract:
Camellia sinensis (L.) O. Kuntze, a member of the Theaceae family, is widely consumed as tea both globally and in Türkiye. The propagation of this economically important plant is crucial for the sustainability of tea cultivation. The use of scientifically developed tea seedlings in newly established or rejuvenated tea plantations enhances yield and quality, increases resistance to diseases, and supports sustainable agriculture. In this study, the effects of different Indole-3-Butyric Acid (IBA) concentrations on the rooting of vegetative cuttings taken from tea plants of different ages were investigated. The experimental area was divided into two slope groups, and cuttings were collected during three shoot periods (May, August, and October), treated with four IBA concentrations (0, 500, 1000, and 1500 ppm), and obtained from two types of mother plants (shrub and tree forms). Each treatment was replicated three times with 30 cuttings per replicate, and all cuttings were planted in 100% perlite medium.
After 90 days, root length, number of roots, number of leaves, below-ground and above-ground biomass were measured, and the numbers of viable, callused, and rooted cuttings were recorded.
According to the statistical analyses, the most effective IBA concentration was 1500 ppm for cuttings from shrub-form mother plants and 1000 ppm for cuttings from tree-form mother plants. When evaluating the effects of time and slope on rooting in shrub-form cuttings, it was found that root length and number of roots were higher in August and October cuttings on 20–30% slopes, whereas the highest below- and above-ground biomass values were observed in May cuttings on 30–50% slopes. Regarding the interaction between time and IBA concentration in shrub-form cuttings, the longest root length (6.74 cm) was observed with 1500 ppm IBA, and the highest root number (16.64) was recorded with 1000 ppm IBA. Root length peaked in August, root number in October, and both below- and above-ground biomass reached their highest average values in May.
When all combinations of time, slope, and IBA concentration were considered for shrub-form cuttings, the highest survival rates were recorded in the following conditions: May shoots on 30–50% slopes treated with 500 or 1500 ppm IBA, and August shoots on 30–50% slopes with 1500 ppm IBA. For cuttings from tree-form mother plants, the highest survival rates were observed in October cuttings at all IBA levels. The highest rooting rate overall was achieved with August cuttings from shrub-form plants treated with 1000 ppm IBA.