Acemhöyük Erken Tunç Çağı Kil Sapan taneleri
Acemhöyük Early Bronze Age Sling shots
Yazar: NEBİ EREN İRİYARI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ YALÇIN KAMIŞ
Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Acemhöyük = Acemhöyük ; Erken Tunç Çağı = Early Bronze Age ; Sapan taneleri = Slingshots

Özet:
Sapan taneleri
kil, çeşitli taşlar ve kurşundan yapılmaktadır. Başlıca bikonik, oval, konik,
küresel ve silindirik formlarındadır. Sapan taneleri, Sapan ve Keseli Sırık
adı verilen aletler yardımıyla fırlatılmaktadır. Yaklaşık olarak 500 gram
altındaki sapan taneleri sapan yardımıyla, 500 gram üstü ağırlıktaki sapan
taneleri keseli sırık ile fırlatılmaktadır. Kil ve kolay işlenebilen taşlardan
yapılan sapan taneleri, Neolitik Çağ'dan itibaren dünyanın pek çok
yerinde görülmektedir. Kullanım alanları avcılık, çobanlık, tarım
alanlarının korunması ve çatışma/savaş olarak değerlendirilmektedir.
Sapan taneleri, yabancı araştırmacılar tarafından 1950'li yıllardan itibaren
dikkat çekmeye başlamıştır. Yerli araştırmacılar tarafından yapılan
akademik çalışmalarda önemsiz görülmüş, yerleşimler hakkında bilgi
edindiğimiz metinlerde, sapan tanelerine çoğu zaman 1-2 satır yer
verilmiştir. Anadolu'da Neolitik Çağ'dan Erken Tunç Çağı sonuna kadar
sapan taneleri bulunmuş yerleşimlere yer verilerek çalışmanın zemini
oluşturulmuştur. Orta Anadolu'nun en büyük höyüklerinden olan
Acemhöyük'te, sapan taneleri Erken Tunç Çağı IIIa Dönemine tarihlenen
XI. tabakadan ele geçmiştir. Acemhöyük sapan tanelerinin tamamı kilden
yapılmış ve pişirilmemiştir. Sapan taneleri XII. ve XI. tabaka zamanında
kullanılan anıtsal boyutlardaki sur duvarının önü ile XI. tabaka
mekanlarının üzerini kaplayan yıkım dolgusu içerisinden ve çöp
çukurlarından ele geçmiştir. İlk olarak 1982 yılında bulunan Acemhöyük
sapan taneleri toplam 1556 adettir. Büyük bir kısmı tam olarak ele geçen
sapan taneleri 9-1130 gr. arasında bir ağırlığa sahiptir. Acemhöyük sapan
taneleri, bulunduğu bağlam, sapan tanelerinin miktarı, standardın çok
üzerinde olan sapan tanesi ağırlığı ile farklı bir görünümdedir. Çalışmanın
temelini oluşturan Acemhöyük sapan tanelerinin boyutsal farklılığının
nedenleri ortaya konulmuş ve sapan tanelerinin savaşta kullanılmış olduğu
düşüncesine katkıda bulunulmuştur. Tez çalışması, deneysel çalışmalar ile
desteklenmiş, sapanın fırlatabileceği maksimum sapan tanesi ağırlığına ve
sapan tanelerinin üretim aşamalarına öneriler sunulmuştur.

Abstract:
Slingshots are made of clay, various stones and lead.
It is mainly in biconical, oval, conical, spherical and cylindrical forms.
Slingshots are thrown with the help of tools called Sling and Marsupial
Pole. Slingshots weighing less than 500 grams are thrown with the help of
a sling, and slingshots weighing more than 500 grams are thrown with a
marsupial pole. Slingshots made of clay and easily workable stones have
been seen in many parts of the world since the Neolithic Age. Its usage
areas are considered as hunting, shepherding, protection of agricultural
lands and conflict/war. Slingshots have started to attract attention by
foreign researchers since the 1950s. It was deemed unimportant in the
academic studies conducted by local researchers, and often 1-2 lines were
included in the texts where we learned about the settlements. The basis of
the study was formed by including the settlements where slingshots were
found between the Neolithic Age and the end of the Early Bronze Age in
Anatolia. At Acemhöyük, one of the largest mounds in Central Anatolia,
slingshots were recovered from the XI layer, which dates to the Early
Bronze Age IIIa Period. Slingshots XII. and XI. It was recovered from the
front of the monumental fortification wall, which was used during the
strata period, from the demolition fill covering the houses and from the
garbage pits. Acemhöyük slingshots, first found in 1982, total 1556. The
slingshots, most of which were recovered as a whole, weigh between 9-
1130 grams. Acemhöyük slingshots have a different appearance with the
context in which they are found, the amount of slingshots, and the slings
weight of the sling, which is well above the standard. The reasons for the
dimensional difference of the Acemhöyük slingshots, which form the
basis of the study, were revealed and contributed to the thought that the
slingshots were used in war. The thesis study was supported by
experimental studies, and suggestions were presented for the maximum
weight of the slingshot that the sling can throw and the production stages
of the slingshots.