Çekte muhatap bankanın hukuki sorumluluğu
Legal liability of the drawee bank
Yazar: HANİFE AYDIN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ZEHRA BADAK
İstanbul Ticaret Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı / Özel Hukuk Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Bankalar = Banks ; Hukuki sorumluluk = Legal responsibility ; Kanunlar 5941 sayılı = Laws 5941 numbered ; Türk Ticaret Kanunu = Turkish Commercial Code ; Çek Kanunu = Law of Cheques ; Çekler = Cheques ; İbraz = Presentation

Özet:
Bir kambiyo senedi olarak çek, ticari hayatta kullanılan yaygın bir ödeme
aracıdır. Ülkemizde de kullanılması teşvik edilen çekin, yaygın bir ödeme aracı
olabilmesi için, çeke olan güveninin de sağlanması gerekmiş ve bu nedenle Türk
Ticaret Kanunu'nda yer alan düzenlemeler yanında 5941 Sayılı Çek Kanunu ile de
muhatap bankaya bir takım sorumluluklar yüklenmiştir. Hukukumuzda çekte muhatap
sadece banka olacağından (ödeme yeri Türkiye olan çeklerde) ve çek defteri basma
yetkisi de sadece bankalarda olduğundan, bankaların bu yetkiyi keyfi olarak
kullanmasının önlenmesi, müşterilerine çek defteri verirken daha özenli ve dikkatli
davranması, çek hamillerinin korunması ve çekle ödemede güvenliğin sağlanması
amacıyla muhatap bankanın hukuka aykırı davranışları yasal düzenlemeler ile
yaptırıma bağlanmıştır. Kanun koyucu Türkiye'de ödenecek çeklerde muhatabın
ancak bir banka olabileceğini belirtmiş ve fakat muhatabın hiçbir şekilde senedin asıl
borçlusu olmasını, kambiyo ilişkisi içinde yer almasını istememiştir. Bu nedenle de
TTK m. 784/1'de çekte muhatabın kabulü yasaklanmıştır. Kabul yasağına paralel
olarak, çekte muhatabın aval vermesi, muhataba ciro veya muhatabın cirosu gibi,
muhatabı senet borçlusu hâline getirecek işlemler de yasaklanmıştır. Dolayısı ile
muhatabın sorumluluğu kambiyo hukuku ilkelerine göre değil, borçlar hukuku
hükümlerine göre belirlenir. Muhatabın düzenleyene karşı sorumluluğu çek
anlaşmasına dayanırken, düzenleyen dışındaki kişiler ile aralarında sözleşmesel bir
ilişki olmaması sebebi ile, sorumluluğu kural olarak haksız fiil hükümlerine göre
olacaktır. Muhatabın bazı hukuka aykırı davranışları kanunda özel olarak
düzenlendiğinden, bu hukuka aykırı davranışlarından ise muhatap kanunda çizilen
sınırlar kapsamında sorumlu olacaktır.

Anahtar Kelimeler: Çek, Muhatap Banka, İbraz, Sorumluluk

Abstract:
As a bills of exchange, check is a common payment instrument used in commercial
life. In order for the check, which is encouraged to be used in our country, to become
a common payment tool, it was necessary to ensure the trust in the check. For this
reason, in addition to the regulations in the Turkish Commercial Code, a number of
responsibilities have been assigned to the addressee bank with the Check Law No.
5941 According to Turkish Law, only the bank is the addressee of the check (for
checks whose place of payment is in Turkey) and the authority to print check books is
only in the banks. In order to prevent banks from using this authority arbitrarily, to be
more attentive and careful when giving checkbooks to their customers, to protect check
holders and to ensure security in check payment, the unlawful behavior of the
counterpart bank has been sanctioned by legal regulations. The legislator stated that
the addressee could only be a bank for checks to be paid in Turkey, but did not want
the addressee to be the principal debtor of the bill and to be in the foreign exchange
relationship. Therefore, TCC Art. In 784/1, the acceptance of the addressee in the
check is prohibited. Parallel to the prohibition of acceptance, transactions that would
make the counterparty debtor of the bill, such as the draft of the addressee on the check,
the endorsement of the addressee, or the turnover of the addressee, are also prohibited.
Therefore, the responsibility of the addressee is determined according to the provisions
of the law of obligations, not according to the principles of foreign exchange law.
While the responsibility of the addressee to the issuer is based on the check agreement,
since there is no contractual relationship between them and the persons other than the
organizer, the responsibility will as a rule be in accordance with the tort provisions.
Since some of the unlawful acts of the addressee are specifically regulated by the law,
the addressee will be responsible for these illegal acts within the limits set in the law.

Keywords: Cheque, The Drawee Bank, Submission, Responsibility