Dudak damak yarıklı bireylerde konuşma bozuklukları ile anatomik ve fonksiyonel yapıların ilişkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship of speech disorders and anatomical and functional structure in individuals with cleft lip and palate
Yazar: ZEHRA DAMLA DALMIŞ DEMİRAĞ
Danışman: PROF. DR. ELÇİN ESENLİK
Akdeniz Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Ortodonti Ana Bilim Dalı / Ortodonti Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry

Özet:
Amaç: Dudak damak yarığı (DDY) hastalarının anatomik ve fonksiyonel yapılarında meydana gelen anomalilerin ve maloklüzyonların, hatalı konuşma sesi oluşumları üzerine etkisinin değerlendirilmesidir.
Yöntem: Rutin olarak kontrolleri devam eden yalnız damak (YDY), unilateral/bilateral dudak (UDY-BDY)/ dudak-damak yarıklı (UDDY-BDDY) hastalardan ortalama yaşı 11,295,26 yıl olan (5- 32 yaş arası) 117 tanesi çalışmaya dahil edilmiştir. Klinik muayene ve lateral sefalometrik radyografiler ile anatomik ve fonksiyonel problemleri değerlendirilmiştir. Nazal kaçış ise pipet testi, ayna testi ile incelenmiştir. Sesletim- Sesbilgisi Testi (SST) ve Konuşma Rezonans Değerlendirme Testi uygulanarak hatalı üretilen sesler tespit edilmiştir. Ki Kare testi ve Mann-Whitney U testi kullanılmıştır. α=0.05 hata payı (ya da %95 anlamlılık düzeyi) ile değerlendirilmiştir.
Bulgular: İnsiziv foramende fistül varlığında hatalı ses oluşumu anlamlı ölçüde yüksek bulunmuştur (p<0,05). Sert damakta fistül bulunan hastalarda ise nazal kaçış görülmesi anlamlı bulunmuştur (p<0,05). Nazal kaçış görülen hastalarda basınca duyarlı seslerde hata görülmektedir. Dudak konumu farlılıklarında bilabiyal seslerde; damak derinliğinin azalmasıyla alveolar titreşimli seslerde; posterior çapraz kapanış varlığında alveolar sürtünmeli seslerde; retrüziv üst keser varlığında alveolar sürtünmeli, postalveolar sürtünmeli, postalveolar durak sürtünmeli seslerde hata görülmüştür.  Overjet ve overbite değerlerindeki değişim ile ise alveolar patlamalı ve alveolar yan daralmalı sesler dışındaki diğer seslerde hatalı üretim meydana gelmesi arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki bulunmuştur (p<0,05). Velofaringeal bölgenin sefalometrik incelemesinde ise anatomik yapı ve konuşma bozukluğu arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmamıştır.
Sonuç: Anatomik bozukluklardan fistül varlığı ve konumu, negatif overjetin ve openbiteın artması konuşma seslerinin hatalı üretiminde etkili olmuştur. BDDY hastalarında nazal kaçış ve hatalı ses meydana gelme oranı diğer gruplardan daha fazladır.

Abstract:
Objective: The aim of this study is to evaluate the effects of anatomical and functional structures of CLP patients and to evaluate the effects of anomalies in these structures on speech sound formation.
Method: The entire study group consisted of 117 patients aged between 5-32, with a mean age of 11.295.26, from patients with palate only, unilateral/bilateral cleft lip / cleft lip and palate who were routinely followed-up. Anatomical and functional problems were evaluated with clinical examination and lateral cephalometric radiographs. Nasal leakage was examined by straw test and mirror test. To determine the incorrectly produced sound's the Phonetic-Phonological Test and the Speech Resonance Evaluation Test were applied. Chi-Square test and Mann-Whitney U test were used. The margin of error was evaluated with α=0.05 (or 95% significance level).
Results: The presence of fistula in the incisive foramen, incorrectly produced sound's were observed to be significantly higher (p<0.05). Nasal escape was found to be significant in patients with fistula on the hard palate (p<0.05). In patients with nasal leakage, errors are observed in pressure-sensitive sounds. Bilabial sounds in lip position differences; alveolar trill sounds in decreased palate depth; alveolar fricative sounds in the presence of posterior crossbite; alveolar fricative, postalveolar fricative, postalveolar affricative sounds in the presence of a retrusive upper incisors, were incorrectly produced. Except from alveolar plosive and alveolar lateral approximant all other sounds incorrectly produced with overjet and overbite changes were found statistically significant relationship. In the cephalometric examination of the velopharyngeal region, there was no statistically significant relationship between anatomical structure and speech disorder.
Conclusion: The presence and location of the fistula, the increase in negative overjet and openbite were effective on speech sounds errors. The rate of nasal leakage and incorrectly produced sound in BCLP patients is higher than the other groups.