Türk lise öğrencilerinin kelime dağarcığındaki çağrışım bağlarının belirlenmesi ve sonuçların Rus lise öğrencilerininki ile karşılaştırılması
Determining the associal links in the vocabulary of Turkish high school students and comparison of the results with that of Russian high school students
Yazar: MİNE DEMİREL ERYILMAZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ARİF YILDIRIM
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Rus Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Batı Dilleri ve Edebiyatı = Western Linguistics and Literature ; Dilbilim = Linguistics
Dizin: Psikodilbilim = Psycholinguistics ; Sözcük çağrışımları = Word associations

Özet:
Çağrışım, sözcüklerin zihinde çağrıştırdığı kavramlar ve sözcüğe kültürel etkiler, bireysel deneyimler gibi etkenlerle yüklenebilen anlam değerlerini karşılayan bir dil bilimi terimidir. Sözcüklerin çeşitli yaklaşım ve yöntemlerle belirlenebilen çağrışım değerleri, çağrışım sözlüklerinde bir araya getirilmektedir. Bu sözlükler, çeşitli diller ve kültürler arasında daha doğru bir iletişim kurmak için standart sözlüklerden farklı bir biçimde yardımcı olabilir. Ayrıca çağrışım sözlükleri veya çağrışım değerlerinin tespit edilmesiyle ilgili çalışmalar kültürler arasındaki farklılık ve benzerliklerin belirlenmesi, incelenmesi açısından da oldukça yararlıdır. 
Çalışmada Türk lise öğrencilerinin kelime dağarcığındaki çağrışım bağlarının belirlenmesi ve elde edilen verilerin Rus lise öğrencilerininki ile karşılaştırılması amaçlanmıştır. Çağrışım bağları belirlenmek üzere 100 kelimeden oluşan bir liste hazırlanmıştır. Yaşları 14-18 arasında değişen 1125'i Türk, 565'i Rus toplam 1690 öğrenciye 100 kelimeden oluşan bir liste verilerek kelimelerin çağrışım değerleri belirlenmeye çalışılmıştır. Öğrencilere kendi ana dillerinde kelime listesi verilmiştir. Katılımcıların kelimelerin karşısına zihinlerinde canlanan ilk ve tek kelimelik yanıtları yazmaları istenmiştir. Verilen yanıtların analizinde tanımlayıcı istatistiklerden frekans değeri kullanılmıştır. Ardından tepki yanıtları, kavram alanları dikkate alınarak tematik şekilde sınıflandırılmıştır. 
Bu çalışmanın, Türkçe ve Rusça arasındaki benzerlik ve farklılıkların belirlenmesinde faydalı olacağı, ayrıca her iki toplumun dil bilincindeki kültürel ve sosyal faktörlerin etkilerini de ortaya çıkaracağı kanaatine varılmıştır. 
Bu çalışma iki dili öğrenen kişilerin dil öğrenme süreçlerinde ve hatta dil öğretim yöntemlerinin belirlenmesinde yardımcı olabilir. Öğrencilerin kendi dil bilincindeki çağrışımları anlamalarına ve ifade etmelerine de imkân sunabilir. Tez çalışmasının, dil ve kültürün insan zihni üzerindeki etkisini anlamak için önemli katkılar sunacağı kanaatindeyiz.
Anahtar kelimeler: Dil, Dil bilimi, Psikodilbilim, Çağrışım, Türk ve Rus dilinde çağrışım

Abstract:
Association is a linguistic term that refers to the meaning values that can be loaded onto words with factors such as the concepts that words evoke in the mind, cultural influences, and individual experiences. The association values of words, which can be determined by various approaches and methods, are brought together in association dictionaries. These dictionaries can assist in more accurate communication between various languages and cultures in a different way than standard dictionaries. In addition, studies on association dictionaries or the identification of association values are also quite useful in determining and examining the differences and similarities between cultures.
The aim of this study is to determine the association links in the vocabulary of Turkish high school students and compare the obtained data with those of Russian high school students. A list of 100 words was prepared to determine the association links. A total of 1,690 students, 1,125 of whom were Turkish and aged between 14-18, and 565 of whom were Russian, were given a list of 100 words to determine the association values of the words. The students were given a word list in their own native language. Participants were asked to write down the first and only word that came to mind next to the words. In the analysis of the given responses, frequency value was used from descriptive statistics. Then, the response answers were classified thematically, taking into account the conceptual areas.
It is believed that this study will be useful in determining the similarities and differences between Turkish and Russian languages, and will also reveal the effects of cultural and social factors on the language consciousness of both communities. This study can also assist in the language learning processes of individuals who are learning both languages and even in determining language teaching methods. It can also provide an opportunity for students to understand and express their own language consciousness. We believe that this thesis will make important contributions to understanding the impact of language and culture on the human mind.
Keywords: Language, Linguistics, Psycholinguistics, Association, Association in Turkish and Russian languages.