Öğretmen adaylarının eğitime bakış açılarının ve eğitim programına ilişkin yönelimlerinin sosyal yapı açısından incelenmesi
An analysis of prospective teachers' views on education and their orientations towards the education program in terms of social structure
Yazar: NEVRUZ TAŞDEMİR
Danışman: PROF. DR. AHMET KARA
İnönü Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu çalışmada amaç öğretmen adaylarının eğitime bakış açılarını ve eğitim programına ilişkin yönelimlerini sosyal yapı açısından incelemektir. Bu doğrultuda, öğretmen adaylarının eğitime bakış açıları "eleştirel pedagoji ilkeleri ve çokkültürlü eğitim algıları" bağlamında; eğitim programına ilişkin yönelimleri ise "eğitim felsefesi eğilimleri ve eğitim programı tasarım yaklaşımları" bağlamında cinsiyet, aile aylık gelir düzeyi, öğrenim görülen bölüm, anne-baba öğrenim düzeyi, etnik köken, dini kimlik ve siyasi görüş değişkenleri açısından incelenmiştir.
Araştırma tarama modelinde betimsel bir çalışmadır. Veri toplama aracı olarak, öğretmen adaylarının eğitime bakış açılarını ve eğitim programına ilişkin yönelimlerini incelemek amacıyla "eğitim felsefesi eğilimleri", "eleştirel pedagoji ilkeleri", "çokkültürlü eğitim algısı" ile "eğitim programı tasarım yaklaşımları" ölçekleri kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini, Türkiye'deki devlet üniversitelerinin eğitim fakültelerinde 2021-2022 eğitim öğretim yılında son sınıfta öğrenim gören öğretmen adayları oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemini ise amaçlı örnekleme yöntemi kullanılarak seçilen 2515 öğretmen adayı oluşturmaktadır. Ölçeklerden elde edilen veriler bilgisayar paket programıyla analiz edilmiştir. Verilerin analizinde betimsel istatistikler, bağımsız gruplar t-testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ile Spearman rho korelasyon analizi kullanılmıştır.
Araştırmada tüm değişkenler açısından anlamlı farklar bulunmuştur. Araştırmada kadın öğretmen adaylarının, erkek öğretmen adaylarına kıyasla eleştirel pedagoji ilkelerine katılım düzeylerinin daha düşük olduğu; ilerlemecilik ve yeniden kurmacılık eğitim felsefelerine daha fazla eğilim gösterdikleri; öğrenci ve sorun merkezli program tasarımı yaklaşımlarını daha fazla tercih ettikleri ve çokkültürlü eğitim algılarının daha olumlu olduğu sonuçları elde edilmiştir. Ayrıca sosyal alan grubu öğretmen adaylarının sorun merkezli program tasarımlarını daha fazla tercih ettikleri; Arap kökenli öğretmen adaylarının yeniden kurmacılık ve ilerlemecilik eğitim felsefeleri ile öğrenci ve sorun merkezli program tasarımlarını daha az benimsedikleri; sol görüşe sahip öğretmen adaylarının eleştirel pedagoji ilkelerine katılım düzeylerinin daha yüksek olduğu; Alevi öğretmen adaylarının çokkültürlü eğitim bağlamında eşitlik ve adalet algılarının daha yüksek olduğu araştırmada elde edilen sonuçlardan bazılarıdır. Araştırmanın bir diğer bulgusu, sahip olunan eğitim felsefesinin, tercih edilen eğitim programı tasarım yaklaşımının bir yordayıcısı olduğudur.

Abstract:
In this study, the aim is to examine prospective teachers' perspectives on education and their orientations towards the education program in terms of social structure. In this regard, prospective teachers' perspectives on education are examined in the context of "critical pedagogy principles and multicultural education perceptions," while their orientations towards the education program are examined in the context of "philosophical tendencies in education and approaches to curriculum design." These perspectives are analyzed in terms of variables such as gender, family monthly income level, field of study, parents' educational level, ethnic background, religious identity, and political views.
The research is a descriptive study based on the survey model. To examine prospective teachers' perspectives on education and their orientations towards the education program, the "philosophical tendencies in education", "critical pedagogy principles", "multicultural education perceptions" and "approaches to curriculum design" scales were used as data collection tools. The population of the study consists of prospective teachers in their final year of education in the faculties of education at state universities in Turkey during the 2021-2022 academic year. The sample of the study consists of 2515 prospective teachers selected by using purposive sampling method. The data collected from the scales were analyzed using a computer software package. Descriptive statistics, independent samples t-test, one-way analysis of variance (ANOVA) and Spearman's rho correlation analysis were used in the analysis of the collected data.
In the research, significant differences were found in terms of all variables. Female prospective teachers were found to have lower levels of participation in critical pedagogy principles compared to male prospective teachers; they showed a greater tendency towards progressivism and reconceptualism in educational philosophies; they preferred student-centered and problem-centered program design approaches more; and they had more positive perceptions of multicultural education. Additionally, some of the findings from the study: prospective teachers from the social sciences group tend to prefer problem-centered program designs more; prospective teachers of Arab ethnicity are less inclined to prefer reconstructionist, progressivist educational philosophies and  learner and problem-centered program designs; Alevi prospective teachers have higher perceptions of equality and justice in the context of multicultural education; prospective teachers with left-leaning have higher levels of participation in critical pedagogy principles. Another finding of the study is that the preferred educational philosophy is a predictor of the preferred educational program design approach.