İçme ve kullanma su sisteminin kaynaktan kullanıcıya güvenliği ve halk sağlığı açısından önemi, Adıyaman örneği
The importance of the drinking water system from the source to the user in terms of safety and public health, the example of Adiyaman
Yazar: NECATİ GEZER
Danışman: PROF. DR. GÜZEL YILMAZ
Harran Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Çevre Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Yeryüzündeki yaşamsal faaliyetlerin temel kaynağı sudur. Canlıların ihtiyaçları oranında temiz içme ve kullanma suyuna ulaşabilmeleri, sağlıklı bir hayatın devamlılığı için temel koşuldur. İnsanların daha konforlu bir yaşam için yoğun faaliyetleri sonucu sanayileşme, küresel ısınma, yoğun kimyasal ve pestisit kullanımı içme ve kullanma sularını tehdit etmektedir. Su kaynaklarının ve depolarının kirlenmesini önlemek amacıyla kamu kurumları çeşitli faaliyetlerde bulunmaktadırlar. Bu faaliyetlerin yeterli olup olmadığı; içme ve kullanma suyunun kaynak ve depolarının korunması, güveliğinin sağlanması ve nihai tüketim noktasına mikrobiyolojik olarak kontamine edilmeden, kimyasal olarak da herhangi bir dışsal ajana maruz kalmadan ulaştırılması hedeflenmektedir. Adıyaman Merkez İlçe içme ve kullanma suyu kaynak ve su depolarında Dünya Sağlık Örgütü tarafından geliştirilen İçme Suyu Güvenlik Planı kullanılarak, su sistemlerinde iş sağlığı ve güvenliği yaklaşımı ile risk analizi yapılarak tehlike ve risklerin tespiti hedeflenmektedir. Su sisteminin risk analizlerinde; kaynak, depo ve şebekelerde insan sağlığını olumsuz etkileyebilecek tehlikelerin varlığı tespit edilmiştir. İl Sağlık Müdürlüğü Çevre Sağlığı Birimi ile su tüketim miktarı baz alınarak Adıyaman Merkez İlçeyi temsil eden 12 izleme noktası oluşturulmuştur. İzleme noktalarından çalışmanın yürütüldüğü 2021-2023 yıllarında 832 kontrol izlemesi numunesi, 38 denetim izlemesi numunesi alınmıştır. İzleme noktalarından 5348 bakiye klor ölçümü yapılmıştır. Yapılan çalışmada Kontrol izlemesi analizlerinde 114 numunede mikrobiyolojik uygunsuzluk, 1 numunede fiziksel bulanıklık uygunsuzluğu tespit edilmiştir. Denetim izlemesi analizlerinin 8'inde mikrobiyolojik, 2'sinde fiziksel bulanıklık ile mikrobiyolojik uygunsuzluk birlikte tespit edilmiştir. Ayrıca izleme noktalarında yapılan bakiye klor ölçümü sonucunda 61 ölçümde 0,2 ppm'in altında serbest klor tespit edilmiştir. Serbest klor uygunsuzluk oranı %1,14'tür. Su depolarında 0,5 ppm rezidüel klorlama yapılmasına rağmen, tüm izleme noktalarında zaman zaman serbest klor tespit edilememesi; kontrol, denetim izlemesi numunelerindeki uygunsuzluk su şebekelerindeki asbest boru kullanımı ve sistemdeki güvenlik açıklarıyla örtüşmektedir. İsale hattı ve şebekelerde kullanılmış asbest boruların değiştirilmesi, risk analizinde tespit edilen güvenlik açıklarının giderilmesi gerekmektedir.  Yapılan çalışmanın İçme Suyu Güvenlik Planının yerel yönetimlere içme ve kullanma su sisteminin güvenliği açısından rehberlik etmesi amaçlanmıştır.

Abstract:
Water is the main source of vital activity on earth. The ability of living beings to have access to clean drinking and potable water in proportion to their needs is a basic condition for the continuity of a healthy life.  As a result of people's intense activities for a more comfortable life, industrialization, global warming, and intense use of chemicals and pesticides threaten drinking and potable water. Public institutions carry out various activities in order to prevent pollution of water resources and tanks. As a result of this study, it was determined whether these activities were sufficient or not. The aim is to protect the sources and reservoirs of drinking and potable water, ensure its safety, and deliver it to the final consumption point without being microbiological contaminated or chemically exposed to any external agents. In this study, it is aimed to detect hazards and risks by using the Drinking Water Safety Plan developed by the World Health Organization in Adıyaman Central District drinking and utility water sources and water tanks, and by performing risk analysis with occupational health and safety approach in water systems. Monitoring points were established based on the amount of water consumption with the Environmental Health Unit of the Provincial Health Directorate. Samples were taken from monitoring points during the study process. Changes in water quality were examined by microbiological, physical and chemical analyses. In the risk analyzes of the water system; the existence of hazards that may adversely affect human health in sources, tanks and networks has been detected. Based on the amount of water consumption, 12 monitoring points representing the Central District of Adıyaman have been established with the Environmental Health Unit of the Provincial Directorate of Health. 832 control monitoring samples and 38 audit monitoring samples were taken from the monitoring points in the 2021-2023 years when the study was conducted. 5348 residual chlorine measurements were made from the monitoring points. In the control monitoring analyzes of the study, microbiological non-conformity was detected in 114 samples and physical turbidity non-conformity was detected in 1 sample. Microbiological and physical turbidity and microbiological non-conformity were detected together in 8 of the audit monitoring analyzes. In addition, as a result of the residual chlorine measurement made at the monitoring points, free chlorine below 0.2 ppm was detected in 61 measurements. The free chlorine non-conformity rate is 1.14%. Despite 0.5 ppm residual chlorination in water tanks, free chlorine could not be detected at all monitoring points from time to time; The non-conformity in the control and audit monitoring samples coincides with the use of asbestos pipes in water networks and security gaps in the system. Asbestos pipes used in the transmission line and networks must be replaced and security gaps identified in the risk analysis must be eliminated. The Drinking Water Security Plan of the study is intended to guide local governments in terms of the safety of the drinking and utility water system.