Çalışma yaşamındaki psikososyal riskler ile psikolojik belirtiler arasındaki ilişki
The relationship between psychosocial risks in working life and psychological symptoms
Yazar: ERTUĞRUL ÇÖP
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ELİF ÜNAL
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Demir çelik sektörü = Iron steel sector ; Psikolojik belirtiler = Psychological symtoms ; Psikososyal risk = Psychosocial risk

Özet:
Sanayinin öncü sektörü olarak kabul edilen demir çelik fabrikalarında
psikososyal risklere yönelik yapılan çalışmalar oldukça sınırlıdır. Dolayısıyla, bu
çalışmada, bir demir çelik fabrikası çalışanlarının psikososyal risk faktörlerini
belirleyerek, bu faktörlerin psikolojik belirtilerle olan ilişkisini anlamak
amaçlanmıştır. Araştırmanın evrenini bir demir çelik fabrikasının 802 çalışanı
oluşturmaktadır. Uygun örnekleme yöntemiyle evrenin tamamına ulaşılmaya
çalışılmıştır. Araştırmanın örneklemini 20-64 yaş aralığında 418 erkek çalışan
oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak BTF, KSE ve KOPSOR kullanılmıştır.
Araştırma kesitsel desen uyarınca gerçekleştirilmiştir. Araştırmaya OMÜ Sosyal ve
Beşeri Bilimler Araştırmaları Etik Kurulu'ndan gerekli izinler alındıktan sonra
başlanmıştır. Veriler, çalışanlara kısa mesaj aracılığıyla ulaştırılan çevrimiçi anket
üzerinden toplanmıştır. Verilerin analizinde SPSS-21 paket programı ve Jamovi 2.3.28
programı kullanılmıştır. Normal dağılım sağlanmadığından verilerin analizinde
parametrik olmayan testler kullanılmıştır. Psikolojik belirtilerin, psikososyal risk
boyutlarının grupları arasında farklılaşıp farklılaşmadığını test etmek amacıyla Mann
Whitney U testi kullanılmıştır. Psikolojik belirtiler ile psikososyal riskler arasında bir
ilişkinin olup olmadığını belirlemek için Spearman-Brown Sıra Farkları Korelasyon
Analizi kullanılmıştır. Psikososyal risklerin psikolojik belirtiler üzerindeki yordayıcı
etkisini incelemek için Çok Değişkenli İkili Lojistik Regresyon Analizi kullanılmıştır.
Tükenmişliğin psikolojik belirtilerle ilişkili olduğu ve yüksek psikolojik belirtileri
öngördüğü saptanmıştır. Duygusal taleplerin anksiyete, depresyon ve olumsuz benlik
belirtileriyle ilişkili olduğu ve yüksek depresyon belirtilerini öngördüğü saptanmıştır.
Duygularını gizleme gereksiniminin olumsuz benlik belirtileriyle ilişkili olduğu ve
yüksek anksiyete ve yüksek olumsuz benlik belirtilerini öngördüğü saptanmıştır. İş-ev
çatışmasının anksiyete, depresyon, olumsuz benlik, somatizasyon ve hostilite
belirtileriyle ilişkili olduğu saptanmıştır. Güven eksikliğinin depresyon, somatizasyon
ve hostilite belirtileriyle ilişkili olduğu ve yüksek depresyon belirtilerini öngördüğü
saptanmıştır. İş güvencesizliğinin yüksek depresyon belirtilerini öngördüğü
saptanmıştır. Rol açıklığı eksikliğinin yüksek olumsuz benlik ve yüksek hostilite
belirtilerini öngördüğü saptanmıştır. Adalet ve saygı eksikliğinin ve öngörülebilirlik
eksikliğinin hostilete belirtileriyle ilişkili olduğu saptanmıştır. Mevcut çalışma
bulguları psikososyal riskler ve psikolojik belirtilerin ilişkili olduğunu göstermektedir.
Psikososyal risklerin önlenmesi çalışanların ruh sağlığını korumak adına önemli
olabilir.

Abstract:
Studies on psychosocial risks in iron and steel factories, which are considered
the leading sector of the industry, are quite limited. Therefore, this study aimed to
determine the psychosocial risk factors of employees in an iron and steel factory and
to understand the relationship between these factors and psychological symptoms. The
population of the research consists of 802 employees of an iron and steel factory. An
attempt was made to reach the entire universe using the appropriate sampling method.
The sample of the research consists of 418 male employees between the ages of 20-
64. BTF, KSE and KOPSOR were used as data collection tools. The research was
carried out according to the cross-sectional design. The research was started after
obtaining the necessary permissions from the OMU Social Sciences and Humanities
Research Ethics Committee. Data was collected through an online survey delivered to
employees via text message. SPSS-21 package program and Jamovi 2.3.28 program
were used to analyze the data. Since normal distribution was not achieved, nonparametric
tests were used to analyze the data. Mann Whitney U Test was used to test
whether psychological symptoms and psychosocial risk dimensions differed between
groups. Spearman-Brown Rank Difference Correlation Analysis was used to
determine whether there was a relationship between psychological symptoms and
psychosocial risks. Multivariate Binary Logistic Regression Analysis was used to
examine the predictive effect of psychosocial risks on psychological symptoms. It has
been found that burnout is associated with psychological symptoms and predicts high
psychological symptoms. Emotional demands have been found to be associated with
anxiety, depression, and negative self-symptoms and predict high depression
symptoms. It has been found that the need to hide emotions is associated with negative
self-symptoms and predicts high anxiety and high negative self-symptoms. Workhome
conflict has been found to be associated with symptoms of anxiety, depression,
negative self, somatization and hostility. It has been found that lack of confidence is
associated with depression, somatization and hostility symptoms and predicts high
depression symptoms. Job insecurity has been found to predict high levels of
depression symptoms. It has been found that lack of role clarity predicts high negative
self-esteem and high hostility symptoms. Lack of fairness and respect and lack of
predictability have been found to be associated with symptoms of hostility. Current
study findings show that psychosocial risks and psychological symptoms are related.
Preventing psychosocial risks may be important to protect the mental health of
employees.