Sosyal bilgiler dersinde kültüre duyarlı eğitim uygulamaları: Mülteci öğrencilerle etkileşim
Culturally responsive teaching in social studies education: Interaction with refugee students
Yazar: AYŞEGÜL PEHLİVAN YILMAZ
Danışman: DOÇ. DR. ELVAN GÜNEL
Anadolu Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Etkileşim = Interaction ; Göçmenler = Emigrants ; Kültür = Culture ; Kültürel duyarlılık = Cultural sensivity ; Mülteciler = Refugees ; Sosyal bilgiler dersi = Social studies course ; Sosyal bilgiler eğitimi = Social studies education

Özet:
Göç konusu, son yıllarda yaşanan savaş ve iç çatışmalar nedeniyle Dünya'da ve Türkiye'de önemli bir konu haline gelmiştir. Kişiler arası karşılıklı uyumun sağlanmasında ve mültecilere yönelik ayrımcılık ve önyargının azaltılmasında eğitim önemlidir. Ancak, araştırmalar göç eden bireylerin gittikleri ülkelerde eğitim eşitsizliğiyle karşılaştıklarını göstermektedir. Alanyazında mülteci öğrencilerde akademik başarı ve motivasyonun düşük olmasının sebeplerinden birinin öğrencilerin kültürel yaşantılarının göz ardı edilmesi olduğu vurgulanmaktadır. Bu araştırmada, mülteci öğrencilerin bulunduğu Sosyal bilgiler dersinde kültürel anlayışın ve etkileşimin sağlanmasında karşılaşılan sorunları belirlemek, bu sorunların çözümüne yönelik kültüre duyarlı eğitim odaklı eylem planları hazırlamak, uygulamak, değerlendirmek ve mevcut durumu iyileştirmeye çalışmak amaçlanmıştır. Araştırmada, nitel araştırma yöntemlerinden eylem araştırması deseni kullanılmıştır. Veri toplama süreci alana giriş ve uygulama süreci olmak üzere birbiriyle bağlantılı iki aşamada gerçekleşmiştir. Öncelikle, Sosyal bilgiler dersinde mülteci öğrencilerle kültürel etkileşimin sağlanmasında karşılaşılan sorunlar anlaşılmıştır. İkinci aşamada ise, anlaşılan sorunlar temelinde eylem planları hazırlanmış ve uygulama sürecine geçilmiştir. Veri analizi, veri toplamayla eş zamanlı olarak yapılmıştır. Elde edilen veriler NVivo 12 programı aracılığıyla tümevarımsal yaklaşımla analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda, Sosyal bilgiler dersinde mülteci öğrencilerle kültürel etkileşimin sağlanmasında akademik başarıda düşüklük, okul-aile iletişimsizliği, dil yetersizliği, bu yaştaki çocukların birbirlerine kolaylıkla gösterebilecekleri gibi mülteci öğrencilere de gösterebildikleri akran zorbalığı, öğretmen-öğrenci arasında sağlıklı iletişimin kurulamaması, mülteci öğrencilere karşı empati yoksunluğu ve önyargı, derse katılamama, derste başka işlerle uğraşma gibi sorunlarla karşılaşılmıştır. Bu sorunlardan yola çıkarak eylem planları hazırlanmış ve kültüre duyarlı eğitim uygulamaları yapılmıştır. Uygulama sonucunda ise Sosyal bilgiler dersinde öğrenciler arası etkileşimde, sınıf içi uyum sürecinde ve Sosyal bilgiler dersine katılımda ve ders süreçlerinde hem mülteci öğrenciler hem de diğer öğrenciler açısından iyileşme olduğu görülmüştür. 
Anahtar Sözcükler: Sosyal bilgiler, Kültüre duyarlı eğitim, Eylem araştırması, Mülteci,   Etkileşim.

Abstract:
Migration because of wars and internal conflicts become an important issue in the world as well as in Turkey in recent years. Education is important in ensuring mutual interpersonal harmony and reducing discrimination and prejudice towards refugees. However, research shows that individuals in countries which accept refugees in their societies face educational inequality. Throughout literature, it is emphasized that the reason for the low academic achievement and motivation of refugee students is to ignore the cultural experiences of the refugee students. In this study, it was aimed to identify the problems encountered in the formation of cultural understanding and interaction in Social Studies courses, including refugee students, to prepare, implement, evaluate and improve the current situation for culturally responsive teaching oriented action plans for the solution of these problems. In this research, action research design, one of the qualitative research methods, was used. The data collection process took place in two interrelated stages: entry into the field and application process. First of all, the problems encountered in providing cultural interaction with refugee students in the Social Studies course were understood. In the second stage, action plans were prepared on the basis of the agreed problems and the implementation process was started. Data analysis was performed simultaneously with data collection. The data obtained were analyzed inductively by employing NVivo 12 program. As a result of the research, the lack of academic achievement, lack of school-family communication, lack of language, peer bullying against refugee students, lack of empathy in class and lack of teachers' empathy towards the refugee students, and prejudice against the refugee students were some of the findings of the current study. Based on the findings, action plans were prepared and culturally responsive teaching practices were carried out. As a result of the activities that were employed through research process, it was found that the interaction between the students in and outside of the class was improved, the adaptation process in the classroom was accelerated and the participation in the Social Studies course for both refugee students and other students was increased.
Keywords: Social studies, Culturally responsive teaching, Action research, Refugee, Interaction.