Aile Sağlığı Merkezine başvuran 30-70 yaş arası bireylerin kanser taramaları hakkında bilgi, tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi
Evaluation of knowledge, attitudes and behaviors of individuals aged 30-70 years registered to Family Health Center about cancer
Yazar: SEDA BEGÜM DİNÇ
Danışman: DOÇ. DR. SELMA PEKGÖR
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Konya Şehir Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı / Aile Hekimliği Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Giriş ve Amaç: Kanser tüm dünyada yüksek morbidite ve mortalite oranları nedeniyle 
kardiyovasküler hastalıklardan sonra ölüm nedenleri sıralamasında ikinci sırada gelen önemli 
bir hastalık grubudur. Artan kanser vakalarına karşı mücadelenin en önemli basamağı erken 
tanı ve tedavidir. Kanser taramaları ile erken tanı konulması, toplumda kanser farkındalığının 
artırılmasını ve toplum sağlığının iyileştirilmesini sağlayacaktır. Sunulan çalışmada aile 
sağlığı merkezlerine kayıtlı olan 30-70 yaş arasındaki bireylerin ulusal kanser tarama 
programında mevcut olan meme, kolorektal ve serviks kanserine yönelik bilgi, tutum ve 
davranışlarını belirlemek, bunların birbirleriyle olan ilişkilerini araştırmak ve çalışma 
sırasında kişilere yaş ve cinsiyetlerine uygun olacak şekilde programlarla ilgili bilgilendirme 
yapmak amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Tanımlayıcı ve kesitsel tipte olan çalışmaya, 01/12/2023-
31/01/2024 tarihleri arasında Konya ilinin Selçuklu ilçesine bağlı 78 Numaralı Eğitim Aile 
Sağlığı Merkezi ve 11 Numaralı Akşemsettin Aile Sağlığı Merkezi'ne kayıtlı olan 30-70 yaş 
arası 405 kişi katılmıştır. Çalışmanın istatiksel analizi Statistical Package for Social Science 
(SPSS) versiyon 18.0 paket programı kullanılarak yapılmıştır.
Bulgular: Çalışmaya katılanların yaş ortalaması 49,11±11,44 ve %53,1'i kadındı. 
Dahil edilen katılımcıların %39,8'i ilkokul mezunuydu, %23,5'i sigara kullanıyordu. 
Katılımcıların %15,3'ü haftada 3 gün ve üzerinde egzersiz yaptığını, %73,8'i sağlıklı 
beslendiğini belirtti. Katılımcıların %54,6'sında en az bir kronik hastalık vardı. En sık 
bulunan kronik hastalık ise %40,7 ile hipertansiyondu. Çalışmaya dahil edilen bireylerin 
%46,9'unun düzenli olarak kullandığı ilacı, %4,2'sinde kanser öyküsü, %42,2'sinin 
ailesinde/çevresinde kanser öyküsü vardı. Katılımcıların %61,5'i meme, %55,8'i serviks, 
%32,3'ü kolon kanserinin ülkemizdeki ulusal kanser tarama programı kapsamında tarandığını 
belirtti. Katılımcıların sadece %18,8'inin ulusal kanser tarama programı kapsamında yer alan 
kanser türlerinin hepsini doğru bildiği belirlendi. Bireylerin %53,3'ünün KETEM hakkında 
bilgisi olduğu, %69,1'inin kanser tarama programları hakkındaki bilgiyi aile hekimlerinden 
aldıkları saptandı. Kanser taraması yaptıran katılımcıların %49,2'si meme, %66,0'ı serviks, 
%43,5'i kolon kanseri taraması yaptırdığını belirtti. 50 yaş ve üzeri katılımcıların %12,6'sı
kolonoskopi, %37,4'ü GGK yaptırdığını belirtti. Kadın katılımcıların ise %22,8'i düzenli 
olarak ayda bir KKMM yaptığını, %28,8'i klinik meme muayenesi yaptırdığını, %57,7'si
smear/HPV DNA testi yaptırdığını, 40 yaş ve üzeri kadın katılımcıların %51,9'u mamografi çektirdiğini belirtti. Katılımcıların ölçek toplamından aldıkları puan ortalaması 96,89±14,49 
olarak saptandı.
Sonuç: Yapılan çalışmanın verilerine göre toplumun büyük çoğunluğu kansere yönelik 
olumlu tutum sergilemesine rağmen toplumun yarıdan fazlasının daha önce kanser taraması 
yaptırmaması dikkat çekmektedir. Kanser taramalarına yönelik tutum düzeyi ve uygulama 
arasındaki bu farkın sebepleri araştırılmalıdır. Kansere bağlı mortalite ve morbiditenin 
önlenebilmesi ve hastaların yaşam kalitelerinin artırılabilmesi için koruyucu hekimliğin en 
önemli basamağı olan birinci basamakta çalışan aile hekimlerine bu konuda önemli görevler 
düşmektedir. Sunulan çalışma ulusal kanser tarama programı kapsamında yer alan meme, 
serviks ve kolorektal kanser ile ilgili bilgi düzeyi, tutum ve tarama davranışlarını 
sosyodemografik değişkenlerle kıyaslama imkânı sağlamaktadır. Bu anlamda literatüre önemli 
ölçüde katkı sağlayacak ve hekimlerimizi de bu konuda aydınlatıp yol gösterecektir.
Anahtar Kelimeler: Aile Hekimliği, Kanser Taramaları, Aile Sağlığı Merkezi

Abstract:
Introduction and Objective: Cancer is an important disease group that ranks second 
in the list of causes of death after cardiovascular diseases due to its high morbidity and 
mortality rates worldwide. The most important step in the fight against increasing cancer 
cases is early diagnosis and treatment. Early diagnosis through cancer screenings will increase 
cancer awareness in the community and improve public health. In the present study, it was 
aimed to determine the knowledge, attitudes and behaviors of individuals between the ages of 
30 and 70 who were registered in family health centers about breast, colorectal and cervical 
cancer in the national cancer screening program, to investigate their relationships with each 
other, and to inform the individuals about the programs in accordance with their age and 
gender during the study.
Materials and Methods: In this descriptive and cross-sectional study, 405 people 
between the ages of 30-70 who were enrolled in Education Family Health Center No. 78 and 
Akşemsettin Family Health Center No. 11 in Selçuklu district of Konya province between 
01/12/2023-31/01/2024 participated. Statistical analysis of the study was performed using the 
Statistical Package for Social Science (SPSS) version 18.0 package program.
Results: The mean age of the study participants was 49.11±11.44 years and 53.1% 
were female. Of the included participants, 39.8% were primary school graduates and 67.7% 
were non-smokers. 66.2% of the participants reported exercising less than 1 day a week and 
73.8% reported eating a healthy diet. 54.6% of the participants had at least one chronic 
disease. The most common chronic disease was hypertension with 40.7%. Of the individuals 
included in the study, 46.9% had regular medications, 4.2% had a history of cancer, and 
42.2% had a family history of cancer. 61.5% of the participants stated that they were screened 
for breast cancer, 55.8% for cervical cancer and 32.3% for colon cancer as part of the national 
cancer screening program. It was determined that 18.8% of the participants correctly knew the 
types of cancer covered by the national cancer screening program. It was determined that 
53.3% of the individuals had information about KETEM and 69.1% received information 
about cancer screening programs from family physicians. Among the participants who 
underwent cancer screening programs, 49.2% stated that they underwent breast cancer 
screening, 66.0% cervix cancer screening, and 43.5% colon cancer screening. Among 
participants aged 50 years and older, 12.6% reported having had a colonoscopy and 37.4% 
had had a fecal occult blood. Among female respondents, 22.8% reported having regular 
monthly breast self examinations, 28.8% reported having clinical breast examinations, 57.7% reported having smear/HPV DNA tests, and 51.9% of female respondents aged 40 and over 
reported having mammograms. The mean total scale score of the participants was 
96.89±14.49.
Conclusion: According to the data of this study, although the majority of the 
population has a positive attitude towards cancer, it is noteworthy that more than half of the 
population has not undergone cancer screening before. The reasons for this difference 
between the level of attitude towards cancer screening and practice should be investigated. In 
order to prevent cancer-related mortality and morbidity and to improve the quality of life of 
patients, family physicians working in primary care, which is the most important step of 
preventive medicine, have important duties in this regard. The present study provides the 
opportunity to compare the level of knowledge, attitudes and screening behaviors related to 
breast, cervical and colorectal cancer in the national cancer screening program with many 
variables. In this sense, it will significantly contribute to the literature and enlighten and guide 
our physicians in this regard.
Keywords: Family Medicine, Cancer Screenings, Family Health Center