Doğu Kazakistan demir çağı kurganları
The iron age kurgans in eastern Kazakhstan
Yazar: MUZAFFER GÜRSOY
Danışman: PROF. DR. S. YÜCEL ŞENYURT
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Arkaik Dönem = Archaic Period ; Arkeolojik kazılar = Archaeological excavations ; Arkeolojik miras = Archaeological heritage ; Demir Çağı = Iron Age ; Doğu Kazakistan = Eastern Kazakhstan ; Kazakistan = Kazakhstan ; Kurganlar = Castles

Özet:
Kazakistan topraklarında geçmişten günümüze kalan abidelerin en yaygın olanı kurganlardır. Bu sanatsal yapılar günümüzde hâlâ bozkırın ve dağ eteklerinin manzarasını süslemektedir. Özellikle Doğu Kazakistan'da yer alan İskit-Saka Kurganları, hem yapıları hem de içlerinde barındırdıkları eşyalar dolayısıyla büyük önem taşımaktadır.Doğu Kazakistan'da Demir Çağı üzerine araştırma yapan ilim adamları bu bölgede İskit-Saka kültürünün üç döneminin yaşandığını tespit etmiştir. İlim adamları MÖ 8 - 6. yüzyılları Tunç Çağı'nın sonu ve Erken Demir Çağı'nın başlangıcı olarak kabul etmektedir. Doğu Kazakistan'da bahsi geçen yüzyıllara tarihlenen kurgan mezarların ilk olarak Mayemir Ovası'nda bulunmasından dolayı İskit-Saka kültürünün ilkini Mayemir dönemi olarak adlandırmışlardır. Bu gelişmeyi MÖ 5 - 4. yüzyıllara tarihlenen Berel Dönemi ve son olarak MÖ 3 - 1. yüzyıllara tarihlenen Kulacurgin Dönemi izlemektedir. İskit-Saka kabilelerinin tarihi, onların maddi ve manevi kültürü ile ilgili çok önemli bilgileri içeren bu üç kültür çevresine mensup kurgan mezarlara İrtiş Nehri ve kolları üzerinde, Kalba, Narın yamaçlarının kuzey ve güney eteklerinde, Altay ile Tarbagatay yamaçlarında ve Şilikti Vadisi'nde sıkça tesadüf edilmektedir. Bu çalışmada, Altay ve Tarbagatay dağları arasında İskit-Sakaların kültürel manada şimdiki zamanlara kalan yegâne anıtları niteliğinde olan kurganların mimari özelliklerinin yanı sıra buluntuları da arkeolojik açıdan değerlendirilmiştir.Anahtar Sözcükler1.Doğu Kazakistan2.Demir Çağı3.İrtiş Nehri4.Kurgan5.İskit-Saka

Abstract:
The most common ancient monuments on Kazakh land are kurgans. Even today these artistic structures personify the landscape of steppes and foothills. Due to their structures and the furniture (goods) they contain, the İskit-Saka kurgans found in Eastern Kazakhstan have great importance.Scientists, who researched the Iron Age in the region of Eastern Kazakhstan, proved that the İskit-Saka culture is separated into three periods. Scientists accept the 6th - 8th centuries B.C as the end of the Bronze Age and as the beginning of the (Early) Iron Age. Because in the past centuries it was the first kurgans to be found in the Mayemir nest, the first period of İskit-Sakat culture was named the Mayemir period. Then follow the ?Berel? period which starts from the 5th - 4th century B.C and then lastly the ?Kulacurgin? period which dates back to the 3rd - 1st century B.C. Containing important information belonging to three cultures, İskit-Sakan tribe history, earthy and spiritual culture, belonging to the surroundings of these cultures, the kurgans found along the Irtysh riverside, Kalba, and at the Narın slopes, as well as in the Altay Tarbagatay slopes, and finally the ?Şilikti? valley is no coincidence. In this study, in addition to being monuments in our time characterizing the İskit-Sakan culture between the Altay and Tarbagatay mountains, and their architectural features, the kurgans have also been assessed with small finds from their contexts in archaeological point of view.Key Words1.Eastern Kazakhstan2.Iron Age3.Irtysh River4.Kurgan5.İskit-Saka