Erken Hristiyanlık Dönemi martyriumları ve İznik Gölü Bazilikal Kilisesi martyriumu
Early Christian Period martyrdoms and Lake İznik Basilica Church's martyrdom
Yazar: MERVE RABİA KURTBAYRAM
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA ŞAHİN
Bursa Uludağ Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Klasik arkeoloji = Classical archeology

Özet:
Nikaia kenti tarih boyunca birçok önemli olaya sahne olmuş, özellikle de Erken
Hristiyanlık döneminde bünyesinde toplanan iki konsile ev sahipliği yapması ününü daha
da arttırmıştır. Konsil döneminden ve Hristiyanlığın Büyük Konstantin tarafından serbest
hale gelmesinden önce kentte ciddi bir Hristiyan nüfusun bulunduğu şehit edilen
azizlerden anlaşılmaktadır.
Buna bağlı olarak, İznik Gölü Su Altı Bazilikal Kilisesi'nde yer alan ve ilk başta
diakonikon olarak adlandırılan pastophoria odasının Erken Hristiyanlık döneminde
martyrium olarak inşa edilip kullanıldığı saptanmaya çalışılmıştır. Mekân, yerinde
incelenen, mimarisi, taş sırası, duvar örgüsü, iç dekorasyonu, mezarları ve buluntularıyla
batıda ve doğuda inşa edilmiş ilk bağımsız martyriumlarla karşılaştırılmıştır. Tarihsel
süreçte bu martyriumlara eklenen kilise örnekleriyle, bazilikal ana yapı mimarisi
kıyaslandığında özellikle Kilikia ve Suriye bölgelerinde yer alan doğu martyrium-kilise
mimarisiyle benzerlik gösterdiği anlaşılmıştır. Ancak bu kadar kuzeyde bulunmasıyla da
şaşırtıcı bulunan bazilikal kilisenin, ilk evresinin martyrium olduğu, mekânın mimarisinin
yanında tarihlendirilmesi yapılmış buluntuları ve kentin antik çağ tarihçesiyle
desteklenmiş; yapının Aziz Neophytos için inşa edildiği, martyr azizin kent dışında, göl
kenarında şehit edilmesi ve gömüldüğü yere de bir kilise yapılmasıyla ilişkilendirilmiştir.

Abstract:
The city of Nikaia has been the scene of many important events throughout
history, especially in the Early Christian period, hosting two councils, which increased its
reputation even more. It is understood from the martyred saints that there was a serious
Christian population in the city before the Council period and Christianity was liberated
by Constantine the Great.
Accordingly, it has been tried to determine that the pastophoria room, which is located in
the Lake Iznik Underwater Basilica Church and was called the diaconicon at first, was
built and used as a martyrium in the Early Christian period. The space, with its
architecture, stone row, masonry, interior decoration, tombs and finds, has been compared
with the first independent martyriums built in the west and east, which were examined in
situ. When the basilical main building architecture is compared with the church examples
added to these martyriums in the historical process, it has been understood that it is similar
to the eastern martyrium-church architecture, especially in the Cilicia and Syria regions.
However, the basilica church, which is surprising to be found so far to the north, was
supported by the finds that were dated as well as the architecture of the place and the
ancient history of the city; It is associated with the fact that the building was built for St.
Neophytos, the martyr saint was martyred outside the city, by the lake, and a church was
built on the place where he was buried.