Tasnif dönemi hadis edebiyatının oluşumunda sosyo-kültürel etkenler (Nesâî'nin es-Sünen'i örneği)
Socio-cultural factors in the formation of hadith literature of the classification period (Sample of Nesai's es-Sunen)
Yazar: VELİ TATAR
Danışman: DOÇ. DR. NURULLAH AGİTOĞLU
Şırnak Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Din = Religion
Dizin: Hint kültürü = Indian culture

Özet:
Hicri III. asır, hadis tarihinin altın çağı olup hadis eserlerinin tasnifinin zirveye ulaştığı bir dönemdir. Bu dönemde Kütüb-i Sitte başta olmak üzere temel kaynaklar telif edilmiş ve tasnif edebiyatı oluşturulmuştur. Aynı zamanda ilmî ve fikrî cereyanların ortaya çıktığı ve geliştiği, Hanefîlik ve Şafiîlik gibi fıkhi mezheplerin ve hadis eserlerinin tasnifinin zirveye ulaştığı bir dönem olmuştur. Ayrıca siyasi olarak Abbasi'lerin hüküm sürdüğü ve Mihne hâdisesinin yaşandığı bir dönem olmuştur.  Bu gelişmeler meydana gelirken, bunların bilhassa hadis edebiyatının teşekkülüne ne derece tesir ettikleri önem arz etmektedir. Nitekim telif edilen her bir eser, bir takım amaçlar, sebepler, etkenler ve hedefler doğrultusunda telif edilmektedirler. Bu sebeple hadis edebiyatının oluşumundaki etkenleri daha iyi anlamak ve değerlendirmek için bu dönemdeki ilmî ve fikrî etkenlerin yanı sıra, sosyo-kültürel etkenler ile coğrafi, tarihi, felsefi ve ekonomik disiplinlere çeşitli yönleriyle değinmek, hadis eserlerine bütüncül bir şekilde yaklaşmanın önünü açacaktır. Böylece hadis eserlerinin en seçkin kaynaklarının ortaya çıkışında sosyo-kültürel olguların etkisinin ne olduğu sorusunu açıklığa kavuşturmak, hadis eserlerinin yazıldığı dönemin sosyo-kültürel yapısını bilmekle mümkün olacaktır.

Abstract:
Hijri III. century is the golden age of hadith history and it is a period when the classification of hadith works reached its peak. In this period, basic sources, especially Kütüb-i Sitte, were copyrighted and classification literature was created. At the same time, it was a period in which scientific and intellectual currents emerged and developed, and the classification of hadith works and fiqh sects such as Hanafism and Shafiism reached their peak. In addition, there was a period when the Abbasids ruled politically and the Mishna incident was experienced. While these developments are taking place, it is important to what extent they affect the formation of hadith literature. As a matter of fact, each copyrighted work is copyrighted in line with some purposes, reasons, factors and targets. For this reason, to better understand and evaluate the factors in the formation of hadith literature, addressing socio-cultural factors, geographical, historical, philosophical and economic disciplines from various aspects, as well as scientific and intellectual factors in this period, will pave the way for a holistic approach to hadith works. For this reason, to better understand and evaluate the factors in the formation of hadith literature, addressing socio-cultural factors, geographical, historical, philosophical and economic disciplines from various aspects, as well as scientific and intellectual factors in this period, will pave the way for a holistic approach to hadith works.