Öğretmenlerin psikolojik gereksinmeleri (Resmi liselerde, özel liselerde ve lise öğrencilerini üniversite giriş sınavlarına hazırlayan dershanelerde çalışan öğretmenlerin psikolojik gereksinme alanlarının karşılaştırılmasına yönelik bir araştırma) /
Yazar: TAMER ERGİN
Danışman: PROF.DR. ATİLLA BARANSEL
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1993
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Edwards Kişisel Tercih Envanteri = Edwards Personel Choice Inventory ; Psikolojik ihtiyaçlar = Psychological needs ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
65 BÖLÜM V ÖZET VE ÖNERİLER 1. Özet Bireylerin çeşitli psikolojik gereksinmeleri vardır. Bu gereksinmelerin doyurulması birey ve işletme açısından önem taşımaktadır. Birey gereksinmeleri doğrultusunda güdülendiğinde, gereksinmelerini karşılamaya yönelecektir. Gereksinmeler çeşitli ortamlarda giderilmeye çalışılmaktadır. Bu ortamlardan biri de bireyin yaşamını büyük ölçüde kapsayan, mesleki etkinliklerin sürdüğü çalışma alanıdır. Yani bireyin yaptığı iş onun gereksinmeleriyle doğrudan ilgilidir. Rastgele örnekleme yoluyla seçilmiş olan, özel lise, resmi lise ve lise öğrencilerini üniversite sınavlarına hazırlayan dershane öğretmenlerine Murray'in gereksinmeler listesinden yararlanarak geliştirilmiş olan Edwards Kişisel Tercih Envanteri uygulanmıştır. Bu üç kurumda çalışan öğretmenlerin psikolojik gereksinmeleri; elde edilen veriler doğrultusunda değerlendirilmiş ve birbirleri ile karşılaştırılmıştır. Bulgular şu şekilde özetlenebilir: Özel lise, resmi lise ve dershanelerde görev yapan öğretmenlerde başarma, yakınlık, duyguları anlama ve saldırganlık gereksinmeleri yönünden bir farklılığa rastlanmamıştır. - Öğretmenler, bireylerde davranış değişikliği meydana getirmeyi amaçlayan eğitim süreci içinde görev yapmaktadırlar. Bu görevlerini yürütürken sosyal ilişkiler kurma, insanların duygularını anlama, tartışma ortamı yaratma, bir fikri savunma ve o fikri kabul ettirme gibi davranışlarda bulunurlar. Bu nedenle her üç kurumda da görev yapan öğretmenler arasında başarma, yakınlık, duygulan anlama, ve saldırganlık gereksinmeleri arasında anlamlı bir farklılığın olmadığı söylenebilir. - Resmi liselerde çalışan öğretmenlerde uyarlık, düzen, gösteriş, bağımsızlık, kendini suçlama ve karşı cinsle ilişki gereksinmeleri özel lise ve dershanelerde çalışan öğretmenlere oranla daha yüksek bulunmuştur.66 - Resmi liselerde görev yapan öğretmenlerin daha elverişsiz koşullarda (sınıfların çok kalabalık olması, araç - gereç yetersizliği vb.) görev yapmaları, bu kurumlarda yazışmalar, dosyalama ve arşivleme gibi konuların yönetmeliklerle belirlenmiş olması ve bunların sıkı bir şekilde denetlenmesi "uyarlık", "düzen" ve "kendini suçlama" gereksinmelerinin yüksek çıkmasına neden olabilir. Resmi liselerde öğretmenlerin başarılarını ve yeteneklerini ortaya koymalarını sağlayacak bir ortamın olmayışı, müfredata sıkı sıkıya bağlı olunması nedeni ile de "gösteriş" ve "bağımsızlık" gereksinmelerinin daha yoğun yaşandığı söylenebilir. - Özel liselerde görev yapan öğretmenlerde ilgi görme, şefkat gösterme ve değişiklik gereksinmeleri resmi lise ve dershane öğretmenlerinin bu gereksinmelerine oranla daha fazladır. - Özel liseler rekabetin yoğun yaşandığı kurumlardır. Bu kurumlarda öğretmen, sürekli kendini geliştirme ve değişik faaliyetlere yönelme durumu içindedir. İçinde bulundukları koşulların daha elverişli olması nedeni ile özel lise öğretmenleri öğrenci ve velilerle daha rahat iletişim sağlayabilmektedirler. - Sebatlılık ve başatlık gereksinmeleri dershane öğretmenlerinde, özel lise ve resmi lise öğretmenlerine oran daha yüksektir. Dershaneler de özel okullar gibi rekabetin yoğun yaşandığı kurumlardır. Özellikle dershaneler, sınavlara hazırlık görevini üstlendikleri için her yıl daha çok sayıda öğrencinin sınavları kazanması için yoğun bir çalışma temposu içindedirler. Böyle bir ortamda çalışmanın sonucu olarak da bu öğretmenlerde sebat gereksinmesinin yüksek olduğu söylenebilir. Dershanelerin başarıyı elde etmesinde kadrolarının önemi çok büyüktür. Bu açıdan kadroyu oluşturan her öğretmen ön planda olma eğilimi içinde olabilir. - Kadın ve erkek özel lise öğretmenleri karşılaştırıldığında; kadınlarda duygulan anlama, ilgi görme ve karşı cinsle ilişki, erkeklerde ise değişiklik ve sebat gereksinmeleri daha güçlü bulunmuştur. Resmi lise öğretmenleri ele alındığında kadınlarda başarma, bağımsızlık ve başatlık, erkeklerde ise gösteriş ve kendini suçlama gereksinmesi daha yüksektir. Dershane öğretmenleri karşılaştırıldığında ise; kadınlarda uyarlık, duygulan anlama ve kendini suçlama, erkeklerde başarma, gösteriş, başatlık ve saldırganlık gereksinmelerinin yüksek olduğu belirlenmiştir.67 - Resmi liselerde görev yapan evli öğretmenlerde duyguları anlama ve kendini suçlama, bekar öğretmenlerde ise başarma, bağımsızlık, ilgi görme ve değişiklik gereksinmeleri yüksek bulunmuştur. Evli ve bekar özel lise öğretmenleri karşılaştırıldığında, evlilerde uyarlık, gösteriş, yakınlık ve şefkat gösterme, bekarlarda ise sebat ve karşı cinsle ilişki gereksinmeleri güçlü bulunmuştur. Dershanelerde ise evli öğretmenlerde başatlık ve saldırganlık, bekar öğretmenlerde uyarlık, kendini suçlama ve şefkat gösterme gereksinmelerinin yüksek olduğu belirlenmiştir. 2. Öneriler Öğretmenlerin psikolojik gereksinmelerini ile ilgili olarak şunlar önerilebilir: 1. Resmi liselerde görevli öğretmenlerin yaratıcı davranışlar sergileyebilmeleri için müfredat programlarının daha esnek olması sağlanmalıdır. 2. Resmi liselerde oiumsuz koşulların giderilerek öğretmenlerin tatmin düzeylerinin yükseltilmesi amaçlanmalıdır. 3. Öğretmenlerin değişime uyumlarını sağlayabilecek faaliyetlere yönelmeleri özendirilmelidir. 4. Öğretmenlerin psikolojik gereksinmelerini daha iyi tanımaları sağlanmalıdır. 5. Psikolojik gereksinmeler mesleki tercih yapılmadan önce ve mesleki eğitimin tamamlanmasından sonra tesbit edilerek bireylere yönlendirme yapılmalıdır. 6. Psikolojik gereksinmelerin tesbiti hem işgörenler hem de yöneticiler açısından önem taşımaktadır. Psikolojik gereksinmelerin belirlenmesi çalışmalarına önem verilmeli, hatta ilgili birimlerin bu işi üstlenmesi sağlanmalıdır. 7. Yanlış tercih yapmış bireylerin zaman geçmeden gereksinmelerine uygun bir alana yönlendirilmesi sağlanmalıdır.

Abstract: