Organ nakli sürecinde organ vericilerini (donörü) etkileyen faktörler ve sosyal hizmet
The factors affecting the donors in the process of transplantation and medical social work
Yazar: NURAN DUMAN
Danışman: DOÇ. DR. TARIK TUNCAY
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Sosyal Hizmetler = Social Services
Dizin: Doku ve organ tedariği = Tissue and organ procurement ; Donörler = Donors ; Organ nakli = Organ transplantation ; Sosyal hizmetler = Social services

Özet:
Bu araştırmada genel amaç; organ naklinde hastalara organ vericisi olan kişilerin, organ vericisi olma kararını alma aşamasında, kendi inisiyatiflerini kullanma durumları üzerinde, sağlık durumlarının, aile/akraba ve sosyal çevre ile ilişkilerinin ve sosyal ekonomik durumlarının etkili olup olmadığının ortaya çıkartılmasıdır. Ayrıca bu kişilerin, organ nakli öncesi ve sonrası sağlık durumlarında, aileleriyle ve sosyal çevreleriyle ilişkilerinde ve sosyal ekonomik durumlarında ne tür değişiklikler yaşadıklarının, bu sürece ilişkin duygu ve düşüncelerinin ve bu süreç esnasında hastanedeki sağlık personeli ve sosyal hizmet uzmanıyla ilişkilerine yönelik değerlendirmelerinin nasıl olduğunun ortaya konması da amaçlanmaktadır.Bu amaç çerçevesinde Nisan 2011 tarihi ile Aralık 2011 tarihleri arasında Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Organ Nakli Ünitesinde 50 organ nakli vericisiyle görüşülerek ve soru kağıdı kullanılarak bu çalışma yapılmıştır.Araştırmada elde edilen sonuçlar şunlardır: Organ vericisi olan kişilerin nakil öncesi ve sonrasında; sağlık durumları karşılaştırıldığında sadece %14'lük verici grubunun ameliyattan sonra fiziksel ve psikolojik sorunlar yaşadıkları görülmektedir. Organ nakli ameliyatından sonra; ailece yaşanan zorlukların sona erdiği bulgularla ortaya çıkmış ve buna bağlı olarak; aile içerisinde vericiye karşı davranışlar büyük oranda değişmiş, minnettarlık duyguları ifade edilmiş ve gurur duydukları dile getirilmiştir. Sosyal çevrenin davranışlarında ameliyat öncesinde ve sonrasında belirgin değişiklik olmamıştır.Ameliyat öncesi ve ameliyat sonrası ekonomik durumları karşılaştırıldığında; organ nakli ameliyatından sonra organ nakli vericilerinin %82'sinin ekonomik durumlarında değişiklik olmamıştır. Ekonomik durumlarında değişiklik olduğunu söyleyenlerin büyük çoğunluğu tedavi için gerekli harcamaların azaldığını belirtmişlerdir. Aileden ekonomik beklenti içersinde olmadıkları halde ekonomik durumlarında değişiklik olduğunu söyleyenlerin %12'sinin aileden destek aldığı ortaya çıkmıştır. Ekonomik durumlarında değişiklik olduğunu söyleyenlerin %8'nde ise işgücü kaybının olduğu ortaya çıkmıştır.Organ vericisi olan kişilerin nakil öncesi ve sonrasında hastane personeli ile ilgili olarak; organ nakli ameliyatı öncesinde ve sonrasında organ nakli vericilerinin; ağırlıklı olarak doktor ve organ nakli koordinatöründen destek aldıkları ortaya çıkmıştır. Sosyal hizmet uzmanından aldıkları destek yeterli değildir. Organ nakli ameliyatı öncesi alınan psikososyal desteğin yeterli olduğunu düşünenlerin oranı %78'dir. Organ nakli ameliyatından sonra organ nakli vericilerinin psikososyal destek alıp almadığıyla ilgili olarak vericilerin %76'sının psikososyal destek almadıklarını göstermektedir. Ameliyattan önce psikososyal destek oranı yüksek olduğu halde ameliyattan sonra bu oran çok düşüktür. Ameliyatın başarılı geçmesi için verilen çaba ameliyat sonrası süreçlerde dikkate alınmamıştır. Fiziksel olarak ameliyatın başarılı geçmesi tek başına yeterli değildir. Ruhsal olarak ve sosyal yönden de hem alıcının hem vericinin desteklenmesi gerekmektedir. Bu konu dikkate değer bir sonuç olup araştırılması gerekmektedir. Organ nakli ameliyatı öncesi ve sonrasında sosyal hizmet uzmanının etkin olmadığı görülmektedir.Organ vericisi olan kişilerin büyük çoğunluğu organ nakli öncesi doğru bir karar verdikleri için kendilerini mutlu ve huzurlu hissetmişlerdir. Ancak aynı anda korku ve endişe de yaşamışlardır. Alıcıdan kesinlikle maddi beklenti içinde olmamışlardır. Organ nakli sonrası; kendilerini psikolojik olarak iyi hissediyorum diyenlerin oranı yüksektir. Kendilerini birinin hayatını kurtardıkları için mutlu ve huzurlu hissetmektedirler. Geleceğe dair de büyük çoğunluk sağlık sorunu yaşayacağını düşünmemektedir. Ameliyat sonrasında alıcının minnettarlık duygularını ifade etmesi vericiyi mutlu etmiştir. Organ nakli ameliyatından sonra organ vericisinin ailesinin; yaşadıkları tüm sorunların çözüldüğünü düşünmesi, ailesinin ona minnettarlık duygularını ifade etmesi vericiyi etkilemiştir.Sonuç olarak; bu süreçlere bakıldığında organ nakli vericilerinin karar alma süreci ve sonrasında alıcının yaşadığı psikolojik ve fiziksel sıkıntılara son verme, onları ve dolayısıyla aileyi bu sorunlardan kurtarma eğiliminin karar vermede etkili olduğu görülmektedir. Bu alanda sosyal hizmet uzmanı yetersiz kalmıştır. Tıbbi sosyal hizmete ihtiyaç duyulan organ nakli konusu; organ nakli alıcısı, organ nakli vericisi, ailesi, toplumu, hastanesi ile bir bütündür. Tüm disiplinleri ilgilendiren ve ekip çalışmasını gerektiren bir alandır.Anahtar Sözcükler: Organ, Organ Nakli Alıcısı, Organ Nakli Vericisi, Organ Nakli, Tıbbi Sosyal Hizmet.

Abstract:
The general purpose of this study is to determine the situation of organ donors during the process of taking the decision of organ donation, the effect of their health situation, family / relatives, social environment and social economic status to the process. Besides, the change of their relationships with their social environment, families and health situation after the surgical process, the change of their economic situation, their ideas about the new situation. The situation during this process, feelings and thoughts of the specialists about it and the relations of the donors with the specialists at the hospital, medical personnel and social service assessments are also evaluated. According this purpose, a questionnaire is given to 50 donors in Gazi University Faculty of Medicine Department of Organ Transplantation between the dates of April 2011 and December 2011.The results of this study are as follows:When the health situation of the organ donors before and after transplantation is compared it is seen that only 14% of the transmitter group had physical and psychological problems.It is seen with the data gathered from the research that, after the organ transplant surgery, the difficulties that the families faced are ended and consequently the behaviour of the family members to the donor changed; feelings of gratitude and pride are expressed.There was no significant change on the behaviour of the social environment of the donor before and after the surgery.When the economic situation of the donors compared before and after the surgery it is seen that there was no significant change on the financial situation of 82% of the families. Most of the people who told that their financial situation changed mentioned that their expenses on health decreased after the surgery. It is seen that 12% of the people who mentioned that they have no financial expectation from their family got support from them. It is also seen that 8 % of the people who told that their financial situation changed, has loss on their labor force.It is seen that, the donors mainly got the support of the doctors and organ transplantation coordinators before and after the operation. The support of the social service experts was not enough. 78% of the people think that the psycho-social support that they got before the surgery was enough.76 % of the donors didn't get any psycho-social support after the surgery. Although a high percentage of psycho-social support before surgery was received, this ratio is very low. after the surgery. The effort to make the operation a success is not taken into account after the surgery processes. Physical success of the operation is not enough. The organ recipient and donor must be supported mentally and physically. This remarkable result is subject to be investigated. It is seen that, social experts are not effective before and after surgery.The majority of donors prior to organ transplantation were happy and peaceful because of their true decision. But at the same time they lived in fear and anxiety. They have not been in the financial expectations of the receiver. The rate of the people who called themselves feel better psychologically after organ transplantation was high. They felt themselves happy and peaceful because of saving someone's life. Most of the donors didn't think that they were going face with health problems related to the surgery in their future life. The expression of the gratitude of the recipient made the donor to feel happy. It affected the donor that his/her family thought that their problems were solved and they expressed their gratitude to him/her.As a result, when the process of organ donation is examined it is seen that the aim of ending the psychological and physical difficulties of the recipient is effective on decision. The number of social experts in this area has been insufficient. Medical social services needed in organ transplantation are building a whole structure with organ recipient, donor, family, community and hospital. It interests to all disciplines and is an area that requires teamwork.Key Words: Organ, Transplantation, Recipient, Donor, Transplantation, Medical Social Work.?