Lisansüstü öğrenciler için veri okuryazarlığı becerileri ölçeğinin Türkçe uyarlaması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması
Turkish adaptation of data literacy skills scale for graduate students: Validity and reliability study
Yazar: YAREN ECE KOÇAK
Danışman: DOÇ. DR. VİLDAN ATEŞ
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Yönetim Bilişim Sistemleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Yönetim Bilişim Sistemleri = Management Information Systems
Dizin: Dijital okuryazarlık = Digital literacy

Özet:
Günümüz dijital dünyasında her gün kullanıcılar ve sistemler tarafından yüksek miktarda veri üretilmektedir. Üretilen bu verilerin okunması, anlaşılması, işlenmesi, analiz edilmesi ve kullanımı için veri okuryazarlığı gerekmektedir. Veri okuryazarlığı, bilgiye dayalı kararlar alabilmek, bilgi eksikliği ve manipülasyonunu tanımak, veri güvenilirliğini değerlendirmek gibi kritik becerileri kapsamaktadır. Veri okuryazarlığı günümüz bilgi toplumunda yaşayan bireyler için önemli bir beceri haline gelmiştir. Bu çalışmanın amacı, Oguguo, Nannim, Okeke, Ezechukwu, Christopher ve Ugorji (2020) tarafından lisansüstü öğrencilerin veri okuryazarlığı becerilerini ölçmek için geliştirdikleri "Veri Okuryazarlığı Becerileri Ölçeği"ni Türkçeye uyarlamaktır. Bu çalışmada nicel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Veri toplama aracı olarak Oguguo ve diğerleri (2020) tarafından geliştirilen "Veri Okuryazarlığı Becerileri Ölçeği" kullanılmıştır. Veri Okuryazarlığı Becerileri Ölçeği 22 ifadeden oluşmakta ve veri toplanması ve hazırlanması, hipotezler ve problem açıklama, veri analizi ve görselleştirme/raporlama ve yorumlama olmak üzere dört alt boyuta sahiptir. İlk olarak ölçek İngilizceden Türkçeye çevirmek için dilsel eşdeğerlik çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Dilsel eşdeğerlik sağlandıktan sonra veriler toplanmış ve geçerlik ve güvenirlik analizleri gerçekleştirilmiştir. Çalışma grubu, devlet üniversitelerinde yüksek lisans veya doktora öğrenimi gören 251 lisansüstü öğrencisidir. Verilerin analizinde SPSS 21.0 ve AMOS 22.0 istatistik yazılımlarından yararlanılmıştır. Ölçeğin geçerlik ve güvenirlik çalışmaları kapsamında açıklayıcı faktör analizi, doğrulayıcı faktör analizi, madde toplam korelasyonu, Cronbach Alpha güvenirlik katsayısından yararlanılmıştır. Analizler sonucunda Türkçe'ye uyarlanan Veri Okuryazarlığı Becerileri Ölçeği'nin 17 madde ve üç alt boyut ile geçerli ve güvenilir bir araç olduğu görülmüştür. Çalışma sonucunda, lisansüstü öğrencilerin veri okuryazarlığı becerilerinin genel olarak orta düzeyde olduğu ancak veri analizi üzerine olan becerilerin ise düşük olduğu görülmüştür. Çalışma sonucunda toplum geneli kapsamında, eğitimcilere, kurumlara ve öğrencilere önerilerde bulunulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Veri, Veri okuryazarlığı, Veri okuryazarlığı becerileri, Veri Analizi.

Abstract:
In today's digital world, large amounts of data are generated by users and systems every day. Data literacy is required to read, understand, process, analyze and use this data. Data literacy encompasses critical skills such as making informed decisions, recognizing the lack and manipulation of information, and assessing data reliability. Data literacy has become an important skill for individuals living in today's information society. The purpose of this study is to adapt the "Data Literacy Skills Scale" developed by Oguguo, Nannim, Okeke, Ezechukwu, Christopher, and Ugorji (2020) to measure data literacy skills of graduate students into Turkish. Quantitative research method was used in this study. "Data Literacy Skills Scale" developed by Oguguo et al. (2020) was used as a data collection tool. The Data Literacy Skills Scale consists of 22 statements and has four sub-dimensions: data collection and preparation, hypotheses and problem statement, data analysis and visualization/reporting and interpretation. First, linguistic equivalence studies were conducted to translate the scale from English to Turkish. After linguistic equivalence was achieved, data were collected and validity and reliability analyses were conducted. The study group consisted of 251 graduate students studying for master's or doctoral degrees at state universities. SPSS 21.0 and AMOS 22.0 statistical software were used to analyze the data. Explanatory factor analysis, confirmatory factor analysis, item-total correlation, Cronbach Alpha reliability coefficient were utilized in the validity and reliability studies of the scale. As a result of the analyses, it was seen that the Data Literacy Skills Scale adapted into Turkish is a valid and reliable instrument with 17 items and three sub-dimensions. As a result of the study, it was seen that the data literacy skills of graduate students were generally at a medium level, but the skills on data analysis were low. As a result of the study, recommendations were made to educators, institutions and students within the scope of society in general.
Keywords: Data, Data literacy, Data literacy skills, Data analysis.