Ahmet Hamdi Akseki'de din ve ahlak anlayışı
Ahmet Hamdi Akseki's religion and moral understanding
Yazar: YAŞAR SAKA
Danışman: PROF. DR. TUNCAY İMAMOĞLU
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Ahmet Hamdi Akseki Cumhuriyet döneminin önemli simalarından birisidir. Akseki almış olduğu görevler ve İslam ahlakı ve din felsefesi üzerine yapmış olduğu çalışmalarla, görüşleri örnek alınacak İslam düşünürüdür. Akseki ahlak felsefesi ve din üzerine çalışmalar yaparken; bu konuyu en temelden almış, batılı düşünürlerin de görüşlerini haklı ve haksız oldukları yönleriyle eleştirerek, Kur'an ve hadisleri kaynak alarak kendi görüşleriyle yorumlamıştır. Batılı düşünürler içinde, Kant'ın ödev ahlakı hakkındaki görüşlerini İslam kurallarına en yakın görüş olarak ifade etmiş; İslam ahlakını da ödev ahlakı olarak benimseyerek insanların ahlaklı olması için yapması gereken birtakım ödevleri olduğundan bahsetmiştir.
Akseki insanların hür iradeleriyle iyiyi-kötüyü birbirinden ayırma gücüne sahip oldukları için edimlerinden sorumlu olduklarını belirtmiştir. İnsanların hür iradesi ile seçimlerinde ahlaklı olması gerektiğini, ahlaklı olması için de bireyin; kendi iradesini terbiye etmesini, kendini doğru bilgiler ile geliştirerek kötü edimlerden uzaklaşacağını, kişinin çevresinde ahlaklı insanları bulundurmasını vurgular. Akseki insanların hür irade ve ihtiyar sahibi olmasının kader inancına ters düşmediğini, çünkü kişi eğer edimlerinden sorumluysa seçimlerinde hür olduğunu ifade eder. Allah'ın adaletli olduğunu, kişinin kendi hayatı hakkında çalışmasını, elinden gelenin en iyisini yapmasını; sonucu için de yine Allah'a tevekkülde bulunmasını vurgular. Akseki ''Din ve Ahlak'' felsefesi üzerinde yaptığı çalışmaların sonucunda İslam ahlakının gerçek uygarlığın varlığı için en güçlü kurallara sahip ve otorite olduğunu; toplumların düzeni, huzuru ve devamlılığını sürdürmesi için bu kurallara uyulması gerektiğini, bu kurallara uyulması sonucunda kişinin asıl amacı olan dünya ve ahiret hayatında mutlu olacağını vurgulamaktadır.
Anahtar Kelimeler: Din Felsefesi, Ahlak felsefesi, Ahmet Hamdi Akseki, Sorumluluk, Erdem

Abstract:
Ahmet Hamdi Akseki is the republican Islamic thinker of our time. Akseki is an Islamic thinker whose views should be exemplary with the duties he has undertaken and the studies he has done on Islamic ethics and religious philosophy. While Akseki was working on moral philosophy and religion; he took this issue from the basics, criticized the views of western thinkers in terms of whether they were right or wrong, and interpreted them with his own views, using the Quran and hadiths as sources. Among Western thinkers, he adopted Kant's views on the morality of duty as the view closest to the rules of Islam; Adopting Islamic morality as the morality of duty, he mentioned that people have certain duties to do in order to be moral.
Akseki mentioned that people are responsible for their actions because they have the power to distinguish between good and evil and have free will in their actions. People should have free will and be moral in their choices, and in order to be moral, the individual must; It emphasizes that the person should discipline his own will, improve himself with correct information and avoid bad actions, and have moral people around him. People's having free will and choice does not contradict the belief in fate, because; If a person is responsible for his actions, it means that he is free in his choices. That God is just, that one should work on his own life and do his best; As a result, he emphasizes trusting in Allah. As a result of his studies on the philosophy of "Religion and Morality", Akseki stated that Islamic morality is the strongest rules and authority for the existence of real civilization; It emphasizes that these rules must be followed in order for societies to maintain order, peace and continuity, and that as a result of complying with these rules, the person will be happy in this world and the afterlife, which is his main purpose.
Key Words: Philosophy of Religion, Moral Philosophy, Ahmet Hamdi Akseki, Responsibility, Virtue