Aydın İli Merkez Efeler İlçesinde Aile Sağlığı Merkezlerine başvuran 65 yaş ve üstü bireylerin pnömokok, influenza ve herpes zoster aşıları ile aşılanma oranları ve ilişkili etkenler /
Yazar: RIZA SERCAN SOFUOĞLU
Danışman: PROF. DR. OKAY BAŞAK ; DR. ÖĞR. ÜYESİ MELDA DİBEK BÜYÜKDİNÇ
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
pnömokok, influenza ve herpes zoster aşıları ile aşılanma oranları ve ilişkili etkenler
Giriş ve Amaç: Erişkin bireylerin aşılamasının gerektiği şekilde yapılamaması, kronik hastalığı olan bireyleri
enfeksiyonlara daha yatkın hale getirmektedir. Buradan hareketle bu çalışmada Aydın İli merkez Efeler İlçesinde
Aile Sağlığı Merkezlerine başvuran 65 yaş ve üzeri bireylerin pnömokok, influenza ve herpes zoster aşıları ile
aşılanma oranlarını ve ilişkili etkenleri belirlemeyi amaçladık.
Yöntem: Kesitsel tanımlayıcı tipteki bu çalışma, Eylül 2022–Kasım 2022 tarihleri arasında yapılmıştır. Çalışma
evrenini Aydın ili Efeler ilçesinde bulunan tüm aile sağlığı merkezlerine kayıtlı 65 yaş ve üzerindeki bireyler
oluşturmuştur. Örneklem büyüklüğü 321 kişi olarak hesaplandı. Efeler ilçesindeki ikisi kırsal ve sekizi kentsel
bölgelerden olmak üzere 10 aile sağlığı merkezi rastgele belirlendi. Bu merkezlerin birim sayısı ve kayıtlı
nüfusuna göre her merkez için katılımcı sayısı hesaplandı. Anket formu yüz yüze uygulandı. Anket formunda
yaşlıların bazı sosyo-demografik bilgileri ile bazı genel sağlık bilgileri ve bu aşılara ilişkin davranışları ve
nedenlerine yönelik sorular yer almıştır. Veriler SPSS 20.0 istatistik programı ile analiz edildi. Analizlerde
tanımlayıcı istatistiklerin yanı sıra ikili (ki-kare testi) ve çoklu (regresyon) testler kullanıldı.
Bulgular: Çalışmamıza katılanların %51,4'ü (s=165) erkek, %70,7'sinin yaşı (s=227) 65-74 yaş aralığında,
%88,2'sinde (s=283) en az bir kronik rahatsızlık vardı. Katılımcılardan % 39,3'ü (s=126) son 1 yıl içinde
influenza aşısı ve %47,0'si (s=151) bir kez pnömokok aşısı yaptırmışken herpes zoster aşısı yaptıranların sayısı
yalnızca 1 (%0,3) idi. Son 1 yıl içinde influenza aşısı yaptırma sıklığı 75 yaş ve üzerinde 75 yaş altındakilere
göre 2,5 kat (p=0,04), KVH olanlar olmayanlara göre 1,8 kat (p=0,033) ve diyabeti olanlarda olmayanlara göre
2,0 kat (p=0,016) daha fazlaydı. En az 1 kez pnömokok aşısı yaptırma durumu 75 yaş ve üzerinde 75 yaş
altındakilere göre 2,1 kat (p=0,006) ve diyabeti olanlarda olmayanlara göre 2,0 kat (p=0,005) daha fazlaydı. En
az 2 kez pnömokok aşısı yaptırma durumu 75 yaş ve üzerinde 75 yaş altındakilere göre 4,2 kat (p=0,012), aktif
bir işte çalışmayanlarda aktif bir işte çalışanlara göre 13,5 kat (p=0,001) ve KOAH/astımı olanlarda olmayanlara
göre 10,2 kat (p<0,001) daha fazlaydı.
Sonuç: İnfluenza ve pnömokok aşıları aile sağlığı merkezlerine başvuran yaşlılar arasında oldukça iyi bilinirken
herpes zoster aşısını bilen çok azdır. Yaşlılık dönemi aşılarıyla ilgili tam aşılanma oranları oldukça düşüktür.
Daha yaşlılar, KVH, diyabet ve kronik solunum yolu hastalığı olanlar daha çok aşılanma eğilimindedirler.
Anahtar sözcükler: Herpes Zoster, İnfluenza, Pnömokok, Aile Hekimi

Abstract:
Vaccination rates with pneumococcal, influenza and herpes zoster vaccines and related factors in
individuals aged 65 and over who applied to family health centers in Aydın province, central Efeler
district.
Introduction and Aim: Failure to properly vaccinate adults makes individuals with chronic diseases
more prone to infections. From this point of view, in this study, we aimed to determine the rates of
vaccination with pneumococcal, influenza and herpes zoster vaccines and related factors of
individuals aged 65 and over who applied to Family Health Centers in Aydın Province, central Efeler
District.
Materials and Methods: This cross-sectional descriptive study was conducted between September
2022 and November 2022. The population of the study consisted of individuals aged 65 and over,
registered to all family health centers in Aydın province Efeler district. The sample size was calculated
as 321 people. Ten family health centers in Efeler district, two from rural and eight urban areas, were
randomly determined. The number of participants for each center was calculated according to the
number of units and registered population of these centers. The questionnaire form was applied face
to face. In the questionnaire form, some socio-demographic information and some general health
information of the elderly and their behaviors and reasons for these vaccines were included. Data
were analyzed with SPSS 20.0 statistical program. In addition to descriptive statistics, binary (chi-
square) and multiple (regression) tests were used in the analysis.
Results: 51.4% (n=165) of the participants in our study were male, 70.7% of them were between the
ages of 65-74, 88.2% of them had at least one chronic disease. While 39.3% of the participants had
influenza vaccination and 47.0% had pneumococcal vaccination once in the last 1 year, the number
of those who had herpes zoster vaccination was only 1. The frequency of getting influenza
vaccination in the last 1 year is 2.5 times higher than those aged 75 and over and under the age of 75
(p=0,04). Those with CVD were 1.8 times more likely than those without (p=0,033) and those with
diabetes were 2.0 times more likely than those without (p=0,016). At least one pneumococcal
vaccination status was 2.1 times more common in those aged 75 and over, compared to those under
75 years of age (p=0,006), and 2.0 times more in those with diabetes than in those without(p=0,005).
At least 2 pneumococcal vaccinations are 4.2 times more common than those aged 75 and over,
compared to those under 75 years of age (p=0,012). 13.5 times more in those who do not work in an
active job than in those who work in an active job (p=0,001). It was 10.2 times more common in
those with COPD/asthma than in those without (p<0,001).
Conclusion: While influenza and pneumococcal vaccines are well known among the elderly who
apply to family health centers, very few know about the herpes zoster vaccine. Complete
immunization rates for old age vaccines are very low. Older people, those with CVD, diabetes, and
chronic respiratory disease tend to be more vaccinated.
Key words: Herpes Zoster, Influenza, Pneumococcus, Family Physician