Halil b. Ahmed'in Kitabü'l-Ayn'da hadisle istişhadı
Halil b. Ahmed's istishhad with hadith in Kitabu'l Ayn
Yazar: İBRAHİM YILGINER
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA ÖZTOPRAK
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Hadis Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Hadis = Hadith ; Halil bin Ahmed el-Ferahidi = Halil bin Ahmed el-Ferahidi ; Rivayetler = Rumours ; İslamiyet = Islam ; İstişhad = Quotation

Özet:
Halil b. Ahmed, Arap dili alanında çığır açan bir kişidir. Zor şartlarda çölde
fasih Arapça konuşanları dinlemiş ve eserlerini oluşturmuştur. Çalışmalarını
yaparken, diğer ilimlerden istifade ettiği gibi Hadis ilminden de faydalanmıştır.
Ancak alanı dil olan bir âlimin hadislerden nasıl faydalandığını ortaya koymak
önemlidir. Çünkü onun yaşadığı dönem ve hadislerle iştigali mühimdir. Bu hem
yaşadığı dönemi ve yeri hem de hadise yaklaşımı göstermesi bakımından önemlidir.
Ayrıca yaşadığı yerden çok fazla çıkmayan birinin hadis kaynakları nelerdir,
kendinden sonrakilere nasıl etki etmiştir. Tezde, öncelikle Kitâbü'l-ayn'da tarama
yaparak hadislerle istişhad noktasında deliller toplanmıştır. Halil b. Ahmed'in
hadislerle iştigalinin nasıl olduğu etraflıca tespit edilmiştir. Örneklerin fazlaca
olmasından dolayı örneklem metodu uygulanmıştır. Çünkü bütün rivayetleri ayrı ayrı
ele almak ve değerlendirmek mümkün değildir. Anacak biz örneklem yöntemiyle
incelediğimiz rivayetlerin haricindekilerin tahriçlerini dipnotlarda yaptık. Buradaki
amaç hem tahrici yapmak hem de incelenen rivayetleri ve onların daha sonraki
dönemde geçtiği kaynakları tespit etmektir. Halil b. Ahmed'in yaşadığı dönemde
hadis kitabı bazında bir tespit yapabilmek temel kitapların henüz yazılmamasından
hareketle mümkün değildir. Halil b. Ahmed'den hemen sonra yaşayan muteber hadis
kitabı yazarları ve yazdıkları eserler bazında rivayetlerin sıhhat tespiti yapılmıştır.
Halil b. Ahmed'in kendinden sonrakilere etkisi üzerinde de durulmuş, hadisleri aldığı ravilerin büyük oranda yaşadığı bölgeden, etki ettikleri ise daha çok sözlük sahibi ve garibü'l-hadis âlimleri olduğu görülmüştür.

Anahtar Kelimeler: Hadis, İstişhad, Halil b.Ahmed, Kitabü'l-ayn, Basra

Abstract:
Halil b. Ahmed is a groundbreaking person in Arabic language area. In
difficult conditions he listened to fasih Arabic speakers and created his works. While
doing his works, he benefited both from other sciences and hadith science. But it is
important to present how a scholar in linguistic area benefited from hadith. Because
the time he lived and his dealing with hadith are important. This is important for both
the time and place he lived and shows his approach to hadith. Also what are the
hadith resources of a person who didn't go out much from where he had lived, how
he affected others after himself. In thesis, first of all evidences have been collected in
ıstishhad with hadith point by scanning Kitabü'l-ayn. It has been thoroughly
identified how Halil b. Ahmed engaged in hadiths. Sampling method has been
applied due to the large number of samples. Because it is not possible to deal and
evaluate all the rumors separately. But we have done the expulsion except the rumors
that we analyzed by sampling method with footnotes. The aim here is both to do the
expulsion and to determine the analyzed rumors and the sources they mentioned in
the next period. In the time of Halil b. Ahmed, making a determination on the basis
of hadith book was not possible as the basic books hadn't been written. Accuracy
detection of credible hadith book writers living just after Halil b. Ahmed and rumors
on the basis of their writings are detected. It is focused on the effect of Halil b.
Ahmed to the others after him and it is seen that the transmitters from whom he took
hadith were mostly from his living area but those he affected were mostly dictionary
owners and Gharib al-hadith scholars.

Key words: Hadith, Istishhad, Halil b. Ahmed, Kitabü'l-ayn, el-Basrah