Üniversite kariyer gelişim programının öğrencilerin kariyer farkındalığı, karar verme yetkinliği ve stresi üzerindeki etkisi
The effects of university career development program on students' career awareness, decision-making self-efficacy, and stress
Yazar: MUSTAFA ÖZTÜRK
Danışman: PROF. DR. AHMET ŞİRİN
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Farkındalık = Awareness ; Karar verme = Decision making ; Kariyer = Career ; Kariyer geliştirme = Career development ; Kariyer yönlendirme = Career orientation ; Meslek danışmanlığı = Vocational counsel ; Mesleki rehberlik = Vocational quidance ; Stres = Stress ; Yetenek yönetimi = Talent management ; Üniversite öğrencileri = University students

Özet:
Bu çalışma üniversite öğrencilerinin, velilerinin ve kariyer uzmanlarının kariyer süreçleri hakkındaki bakış açılarını keşfetmeyi; öğrencilerin kariyer farkındalıklarını ortaya koyacak bir ölçek geliştirmeyi; kariyer farkındalık ve karar verme yetkinliklerini artıracak, kariyer streslerini ise azaltacak bir kariyer gelişim programı geliştirmeyi ve uygulayarak etkililiğini sınamayı hedeflemektedir. Bu amaçla, önce nitel yöntemlerin sonra ise nicel yöntemlerin kullanıldığı karma araştırma yöntemlerinden keşfedici sıralı desen tercih edilmiştir. 
Öncelikli üniversite öğrencileri, öğrenci velileri ve kariyer uzmanlarıyla nitel görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Daha sonra programda ön-test son-test olarak da kullanılmak amacıyla kariyer farkındalık ölçeği geliştirilmiş, ölçek 31 madde olarak son halini almış ve psikometrik özelliklerinin kullanım için uygun olduğu sonucuna varılmıştır. Araştırmanın bir sonraki aşamasında, nitel görüşmeler ve literatür taraması sonucunda kariyer gelişim programı geliştirilmiş ve 14 üniversite öğrencisine 8 oturum olacak şekilde uygulanmıştır. Araştırmada ayrıca 14 kişilik kontrol grubu da oluşturulmuştur. 
Uygulama öncesinde ve sonrasında uygulamanın etkililiğini ölçmek amacıyla kariyer farkındalık ölçeği, kariyer karar verme yetkinliği ölçeği ve kariyer stres ölçeği uygulanmıştır. Kariyer farkındalığı için deney ve kontrol grupları ön-test son-test farkları analiz edildiğinde iki grup arasında ön-testte anlamlı bir fark yokken uygulama sonrasında anlamlı bir fark oluştuğu bulunmuştur. Deney grubu kariyer farkındalığı ölçeği ön-test son-test arasındaki fark incelendiğinde de anlamlı bir artış tespit edilmiştir. 
Kariyer karar verme yetkinliği için de deney ve kontrol grupları ön-test son-test farkları analiz edilmiştir. Analizde iki grup arasında ön-testte anlamlı bir fark yokken uygulama sonrasında anlamlı bir fark oluştuğu bulunmuştur. Deney grubu kariyer kararı verme yetkinliği ön-test son-test arasındaki fark incelendiğinde de anlamlı bir artış tespit edilmiştir. 
Kariyer stres ölçeği deney ve kontrol grupları ön-test son-test skorları değerlendirildiğinde deney grubu stres puanlarında bir düşüş olsa da bu düşüş anlamlı bulunmamıştır. Yine kariyer stresi ön test son-test arasında da fark oluşmuş fakat fark anlamlı çıkmamıştır. Stres puanlarının düşüşünün sınırlı kalmasında uygulamanın son döneminde ortaya çıkan Covid-19 salgınının ektili olduğu düşünülmektedir.
Tüm bu çalışmalar sonucunda, kariyer farkındalık ölçeğinin psikometrik özelliklerinin kullanım için uygun olduğu, üniversite kariyer gelişim programının da öğrencilerin kariyer farkındalık ve karar verme yetkinliğini artırdığı ifade edilebilir. Bu çalışmanın üniversite öğrencilerinin kariyer süreçlerinde onlara destek olacağı ümit edilmektedir.

Abstract:
The aim of this study is to understand the perspectives of university students, parents and career specialists about career processes, to develop a scale that will reveal students' career awareness, and to develop a career development program that will increase career awareness, decision-making skills, and reduce career stresses of the university. It is also aimed to test the effectiveness of the career development program. For this purpose, exploratory sequential pattern, which is one of the mixed research methods, was chosen. 
Qualitative interviews were held with university students, parents and career experts. Later on, a career awareness scale was developed in order to be used as a pre-test and post-test. The scale was finalized as 31 items and it was concluded that its psychometric properties were suitable for use. In the next stage of the research, as a result of qualitative interviews and literature review, career development program was developed and applied to 14 university students in 8 sessions. In the research, a control group of 14 was also formed.
Career awareness scale, career decision making self-efficacy scale and career stress scale were applied to measure the effectiveness of the application before and after the career development program. When the pre-test post-test differences of the experiment and control groups for career awareness were analyzed, there was no significant difference in the pre-test between the two groups, but a significant difference occurred after the application. When the difference between the experimental group's career awareness scale pretest-posttest was also examined and a significant increase was found.
Experimental and control groups pretest-posttest differences were analyzed for career decision-making self-efficacy. While there was no significant difference in the pre-test between the two groups in the analysis, a significant difference was found after the application. When the difference between the experimental group career decision making self-efficacy pretest-posttest was examined and a significant increase was also detected.
When the pretest-posttest scores of the career stress scale experiment and control groups were evaluated. Although there was a decrease in the stress scores of the experimental group against control group, this decrease was not significant. Besides, there was a difference between career stresses, pre-test, post-test, but the difference was not significant. It is considered that because Covid-19 epidemic conditions had started at the end of the career development program, reduce in stress level remained limited.
As a result of all these studies, it can be stated that the psychometric properties of the career awareness scale are suitable for the use, and the university career development program increases students' career awareness and decision-making competence. It is hoped that this study will support university students in their career journey.