Kozmik mikrodalga ardalan ışınımının anizotropisi
The cosmic microwave background radiation anisotropy
Yazar: AYHAN AY
Danışman: PROF. DR. CAN KILINÇ
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Astronomi ve Uzay Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Astronomi ve Uzay Bilimleri = Astronomy and Space Sciences

Özet:
Kozmolojide, Kozmik Mikrodalga Ardalan Işınımı (CMBR) temel bir öneme sahiptir ve evrenin büyük ölçekli yapısı konusundaki şimdiki anlayışın şekillenmesinde önemli bir rol oynamıştır. CMBR?nin varlığı ilk 1946?da Gamow tarafından ileri sürülmüştür ve 1965?te Penzias ve Wilson tarafından keşfedilmiştir. CMBR tayfı,lik bir karacisim fonksiyonu ile oldukça iyi tanımlanır (Mather ve ark., 1994; COBE/FIRAS). Erken Evren için bu tayfsal form, sıcak Büyük Patlama modelinin temel dayanaklarından birisidir.CMBR doğasında olan diğer gözlenebilir nicelik, mikrodalga dalga boyunda gökyüzünün bir bölgesinden diğer bölgesine olan sıcaklığındaki değişimdir (Smoot ve ark., 1992; COBE/DMR). Bu sıcaklık değişimi, evrenin ilk zamanlarındaki maddenin yoğunluk farklarından ortaya çıkan ve akustik titreşimler biçiminde kendini gösteren ses dalgalarının varlığını gösterir. Anizotropiler, yapı oluşum süreçlerinin doğal bir sonucu olduğu ileri sürülür. Buanizotropilerin ölçümleri, yeniden birleşme çağındaki ısısal tarih, evrenin geometrisi ve dinamikleri, kozmolojik parametrelerin belirlenmesi, karanlık madde ve bolluğu, erken dönemlerdeki enflasyon gibi evrenin yapısal oluşumu hakkında bilgiler sağlamaktadır. Diğer astrofiziksel veriler ile birlikte CMB anizotropi ölçümleri (WMAP, yer konuşlu ve balona dayalı ölçüm serileri)kozmolojik parametrelerin değerleri üzerine oldukça duyarlı sınırlamalar ortaya getirmektedir. Böylece CMB anizotropilerin nitelikli gözlemeleri kozmolojik modellerin güçlü bir testini sağlayabilir ve bu da önemli kozmolojik parametrelerin yüksek duyarlılıkla ölçümlerini sağlayacaktır.Anahtar sözcükler: kozmik mikrodalga ardalan, kozmoloji, erken evren

Abstract:
The Cosmic Microwave Background radiation (CMBR) is of fundamental importance in cosmology and has played an essential role in shaping our current understanding of the large-scale properties of the universe. The existence of CMBR was predicted by Gamow in 1946 and discovered by Penzias and Wilson in 1965. The spectrum of the CMBR is well described by a blackbody function with  (Mather ve ark., 1994; COBE/FIRAS). This spectral form is one of the main pillars of the hot Big Bang model for the early universe.Another observable quantity inherent in the CMBR is the variation in temperature from one part of the microwave sky to another (Smoot ve ark., 1992;COBE/DMR). This temperature variation that arises from matter-density differences in the early universe and demonstrated the presence of sound waves that manifests itself in the form of acoustic oscillations. The anisotropies are a natural consequence of the structure formation process. Measurements of the anisotropies provide information on the structural formation of the Universe, inflation in its early stages, dark matter type and abundance, the determination of cosmological parameters, the geometry and dynamics of the Universe, the thermal history at the recombination epoch. In combination with other astrophysical data, the CMB anisotropy measurements (WMAP, a series of ground and balloon-based measurements) place quite precise constraints on a number of cosmological parameters. Thus quality observations of the CMB anisotropies can provide a very strong test of cosmological models and this provides high precision measurements of major cosmological parameters. Keywords: cosmic microwave background, cosmology, early universe.