Üniversite ve devlet hastanelerinde çalışan hemşirelerin stres düzeylerinin karşılaştırılması: Zonguldak örneği
Comparing stress levels of hospital nurses and state üniversity nurses: The case of Zonguldak
Yazar: HASAN ÖZGÜR ÖZEN
Danışman: PROF. DR. GÜVEN MURAT
Zonguldak Karaelmas Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management ; İşletme = Business Administration
Dizin: Devlet hastaneleri = State hospitals ; Hastaneler-üniversite = Hospitals-university ; Hemşireler = Nurses ; Hemşirelik araştırmaları = Nursing research ; Stres = Stress ; Zonguldak = Zonguldak ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation ; Örgütsel stres = Organizational stress ; Üniversiteler = Universities

Özet:
Stres kavramı bireyin günlük yaşamı ve çalışma hayatının ayrılmaz bir parçasıdır. Yaşam boyu karşılaşılan veya hissedilen stres, bireyin davranışlarını etkilemektedir. Özel hayatında bireyin sağlığını ve psikolojisini tehdit eden stres, çalışma hayatında performans ve verimliliği düşürerek örgütlerin başarısını olumsuz yönde etkilemektedir. İşin niteliği ve zorluk derecesi dikkate alındığında stresin olumsuz etkilerinin önlenmesi bazı meslek dallarında daha fazla önem arz etmektedir. Bu meslek dallarından birisi hemşireliktir. Stresin hemşireler üzerindeki olumsuz etkileri, hastaların karşılaştığı risk düzeylerini yükseltmektedir.Bu araştırmada, Zonguldak il merkezinde faaliyet gösteren hastanelerde çalışan hemşirelerin stres düzeylerinin karşılaştırılmıştır. Araştırma, Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Uygulama ve Araştırma Hastanesi (ZKÜUAH), Atatürk Devlet Hastanesi (ADH), Uzunmehmet Göğüs ve Meslek Hastalıkları Hastanesi (UGH), Kadın Doğum ve Çocuk Hastalıkları Hastanesi (KDH)'nde görevli 191 hemşirenin katılımı ile Kasım-Aralık 2009 tarihinde yapılmıştır. Araştırmanın verileri, Örgütsel Stres Ölçüm Anketi (VOS-D)'nin ilgili 4 hastanede görev yapan 270 hemşireye dağıtılması suretiyle toplanmıştır. Hemşirelere dağıtılan 270 adet anketten 191'ine cevap verilmiş ve araştırmaya katılım oranı %70,7 olarak kayda alınmıştır. Araştırma örnekleminin %36,1'lik en yüksek dilimini ZKÜUAH'nde görevli hemşireler, %14,7'lik en düşük dilimini ise UGH'de görevli hemşireler oluşturmuştur.Araştırma verilerinin istatistiksel analizi SPSS 15 programında yapılmıştır. Hemşirelerin demografik özellikleri, VOS-D Örgütsel Stres Ölçüm Anketi ölçeğini oluşturan 14 stres faktörü grubunda değerlendirilmiştir. Hemşireleri etkileyen stres faktörleri; hastaneler, cinsiyet, yaş, eğitim, medeni durum, çalışma süresi, sigara kullanma alışkanlığı, alkol kullanma alışkanlığı ve kapalı alanda sigara içme yasağının etkileri değişkenlerine göre karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Elde edilen verilerin istatistiksel analizinde, parametrik testlerden ikili örneklemler için T-Testi ve One-Way ANOVA testi kullanılmıştır. Ayrıca, verilere ilişkin Scheffe Testi sonuçları dikkate alınmıştır. Araştırmanın sonuçları stres faktörleri gözönüne alınarak incelendiğinde, ADH'de görevli hemşirelerin stres düzeyleri; aşırı iş yükü, rol belirsizliği, rol çatışması, iş doyumunda eksiklik, iş konusunda kaygılanma, psikolojik yakınmalar faktör gruplarında diğer hastanelere göre yüksek seviyededir. UGH'de görevli hemşirelerin stres düzeyleri; işin gerekliliğine inanmada eksiklik, gelecek belirsizliği ve sağlık yakınmaları faktör gruplarında diğer hastanelere göre yüksek seviyededir. KDH'de görevli hemşirelerin stres düzeyleri; işle ilgili karar sürecine katılamama, şef destek eksikliği ve iş arkadaşları destek eksikliği faktör gruplarında diğer hastanelere göre yüksek seviyededir. ZKÜUAH'de görevli hemşirelerin stres düzeyleri; sorumluluk ve iş yerinden ayrılamama faktör gruplarında diğer hastanelere göre yüksek seviyededir. Hemşirelerin çalışmalarını etkileyen örgütsel stresi yönetme amacıyla; belirli aralıklarla stres düzeylerinin ölçülerek, kurumsal stratejiler belirlemesinin gerekliliği ortaya konulmuştur. Araştırmadan elde edilen bulgular doğrultusunda, mesleğe yeni başlayan hemşirelere oryantasyon eğitimleri verilmesi, hemşirelerin çalışma saatlerinin yeniden düzenlenmesi, rol çatışmasının nedenleri ve çözümleri konusunda hizmet içi eğitim programlarının uygulanması, iş rollerinin açık bir şekilde belirlenmesi gerekliliğine dikkat çekilmiştir. Hemşireler için stresle başa çıkma eğitimleri ile psikolojik danışmanlık ve rehberlik hizmetlerinin düzenli olarak verilmesinin önemi ortaya konulmuştur.

Abstract:
Stress, which is immensely affecting individual?s health and performance, is frequently encountered in life. Especially the level of the stress is quite high in working environments. As the profession become more sophisticated and difficult, the unfavourable effects of stress become even more prominent. In certain subjects like nursing stress not only influences individual?s health and performance, it even jeopardises the safety of the patients they are caring.In this study, stress levels in nurses practicing in Zonguldak Hospitals were evaluated. The study was conducted by contribution of 191 nurses working in different hospitals in Zonguldak in November and December 2009. The hospitals where the survey was conducted are Zonguldak Karaelmas Univesity Hospital (ZKUH), Atatürk State Hospital (ASH), Uzunmehmet Chest and Occupational Disease Hospital (UCOH), Zonguldak Maternity and Children?s Hospital (ZMCH). The research data were collected by distributing a questionnaire (the organisational stress questionnaire VOS-D) to randomly chosen 270 nurses practicing in those hospitals. One hundred ninety one out of 270 questionnaire were responded and the contribution to the survey were calculated as 70,7 %. The participation rate to the survey was found to be highest in ZKUH (36%), and lowest in UCODH (%14,7).Nurses were classified according to hospitals, sex, age, education, marital status, working hours, smoking and drinking habits and the effect of the ban for smoking in closed areas. The scores of the research were evaluated in each demographic group according to 14 factors constituting the organisational stress questionnaire VOS-D. Statistical evaluation was done by T-test, one way ANNOVA and Scheffe test.The highest stress level in terms of work overload, role indifferences, role conflicts, job dissatisfaction, job insecurity and psychological disturbances was found in the nurses who are practicing in ASH. The lowest stress level was found in UCODH. However, there was higher and statistically significant stress level in this hospital just for the health problems factor. This study has revealed that corporate strategies against organisational stress should be needed and stress level of the employees should be periodically evaluated. According to the findings, in order to decrease stress level in nurses, reorganisation of working hours, staff training on the reasons and solutions about role conflicts is highly needed. Besides, new starters in nursing should be well orientated and informed about their roles in the profession.In conclusion we believe that nurses should be trained to cope up with stress. In addition regular physiologic counselling and support should be given.