Hekimlerin klinik karar verme süreçlerinin kaynak kullanımı, yaşam kalitesi ve hasta tatmini üzerine etkisi: Astım hastalarına ilişkin bir araştırma
Effects of physicians' clinical decision making process on resource utilization, quality of life and patient satisfaction: A study on asthma patients
Yazar: BAYRAM ŞAHİN
Danışman: DOÇ.DR. MEHTAP TATAR
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sağlık Kurumları Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2002
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management

Özet:
Hekimlerin Klinik Karar Verme Süreçlerinin Kaynak Kullanımı, Yaşam Kalitesi ve Hasta Tatmini Üzerine Etkisi: Astım Hastalarına İlişkin Bir Araştırma. Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Sağlık Kurumları Yönetimi Doktora Tezi, Ankara, 2002. Bu çalışmada astım hastalarının tedavi süreçlerinde kullanılan sağlık kaynaklarındaki değişkenliğin açıklanması ve kaynak kullanımı ile balam sonuçlan arasındaki ilişkinin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Bu amaca ulaşılması yönünde ise teorik bir çerçeve olarak Davranışsal Model' den yararlanılmıştır. Araştırma Hacettepe Üniversitesi Erişkin Hastanesi göğüs hastalıkları polikliniğine başvuran 393 astım hastası üzerinde yapılmış, ancak analizlerde 387 hastanın verileri esas alınmıştır. Çalışmada kaynak kullanım değişkenleri olarak yazılan ilaç sayısı, laboratuvar testleri gideri, radyolojik test giderleri, akciğer fonksiyon test giderleri ile diğer test ve tedavi giderleri dikkate alınırken, bakım sonuçlan olarak hasta tatminine ve yaşam kalitesine yer verilmiştir. Yapılan regresyon çözümlemeleri sonucunda; yazılan ilaç sayısındaki değişkenliğin %69,4'u açıklanırken, laboratuvar test giderleri için bu oranın %18,9, radyolojik test giderleri için %15,9, akciğer fonksiyon test giderleri için %18,6 ve diğer test ve tedavi giderleri için %22,5 olduğu görülmüştür. Hasta özelliklerinin açıklanan değişkenliğe katkısı yaklaşık %13 ile %61 arası bulunurken, hekim özelliklerinin katkısının yaklaşık %3 ile 9 arası sonuçlandığı bulunmuştur. Çalışmada hastaların tatmin düzeyleri faktör analizi sonucu ulaşılan beş tatmin boyutu açısından değerlendirilirken, yaşam kaliteleri astıma özgü bir yaşam kalitesi aracı olan Asthma Quality of Life Questionnaire 'a dayalı olarak değerlendirilmiştir. Regresyon analizleri sonucunda; hastaların hekimin yeterliğine ilişkin tatmin düzeylerinin %38,1'i açıklanırken, bakım kalitesinin %43,5'inin, bilgilendirme boyutunun %37,3'ünün, bekleme süresine ilişkin tatmin düzeyinin %26' sının, hastane kalitesine ilişkin değerlendirmelerinin % 17,7 'sinin ve genel tatmin düzeyinin %63,1'inin açıklandığı bulunmuştur. Hastaların yaşam kalitesini etkileyen faktörler incelendiğinde ise yaşam kalitesindeki değişkenliğin %81,8'inin eğilim ve hastalık şiddeti değişkenleri tarafından açıklandığı, buna karşılık kullanılan kaynakların (hekime başvuru sıklığı ve kullanılan ilaçların) hastaların yaşam kalitesinin anlamlı bir belirleyicisi olmadığı görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Hekimlerin kaynak kullanımında değişkenlik, astım tedavi sonuçlarının değerlendirilmesi, astım hastalarının yaşam kalitesi, hasta tatmini

Abstract:
The Effect of Physicians' Clinical Desicion Making Process on Resource Utilization, Quality of Life and Patient Satisfaction: A Study on Asthma Patients. Hacettepe University Institute of Health Sciences PhD. Thesis in Management of Health Institutions, Ankara, 2002. This study aims at explaining the variation in use of health services in the treatment of asthma patients and determining the relationship between resource uses and outcomes. To this end the Behavioral Model is used as a theoretical framework. The research was undertaken in Hacettepe University Teaching Hospital's chest diseases outpatient department among 393 asthma patients but in the analysis 387 patients' data were used. In the research, number of prescribed medicines, expenditures for laboratory services, expenditures for radiologic tests, expenditures for lung function tests and expenditures for other tests and treatment were taken as resource use variables whereas patient satisfaction and quality of life were taken as outcome variables. The regression analysis showed that 69,4% of the variation in number of prescribed medicines can be explained and this percentage was 18,9% for laboratory test expenditures, 15,9% for radiologic test expenditures, 18,6% for lung function test expenditures, 22,5% for other test and treatment expenditures. It was found that patient characteristics accounted for 13-61% of explained variation whereas this figure was 3-9% for physician characteristics. In the research, patient satisfaction was assessed by five satisfaction dimensions reached after the factor analysis and quality of life was assessed by Asthma Quality of Life Questionnaire. The regression analysis showed that 38,1% of satisfaction level for competency of physician can be explained and this percentage was 43,5% for quality of care, 37,3% for informing patients, 26% for satisfaction related with waiting time, 17,7% for quality of hospital and 63,1% for general satisfaction level. In the evaluation of factors affecting quality of life it was found that 81,1% of variation in quality of life can be explained by predisposing and disease severity variables. However it was found that resources used (number of visits to physicians and drugs) were not an significant determination of patients' quality of life. Key Words: Resource use variation of physicians, assessment of asthma treatment outcomes, quality of life of asthma patients, patient satisfaction