Kronik obstrüktif akciğer hastalığı ile takipli olgularda pulmoner emboli sıklığı ve klinik özellikleri
Frequency and clinical characteristics of pulmonary embolism in patients followed with chronic obstructive pulmonary disease
Yazar: ÖVGÜ VELİOĞLU YAKUT
Danışman: PROF. DR. ÖZNUR YILDIZ
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Göğüs Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Göğüs Hastalıkları = Chest Diseases

Özet:
Amaç: Kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH) akut alevlenme tablosu ve pulmoner 
tromboembolizm (PTE) kliniği sıklıkla birbirine benzerdir. Bu nedenle KOAH atak ve PTE 
ayrımını yapmak sıklıkla güçtür. Akut atak dönemindeki KOAH hastaları genel popülasyona 
göre artmış tromboembolik risk altındadır. Literatürde KOAH ve PTE ilişkisinde ortak risk 
faktörleri veya KOAH'a bağlı sistemik inflamasyondan hangisinin daha önemli rol oynadığı 
konusunda çelişki ve tartışmalar mevcuttur. Çalışmamızda KOAH tanısı ile izlenen hastalarda 
pulmoner emboli sıklığının araştırılması ve bu hastaların emboli durumunu etkileyebilecek 
faktörlerin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Çalışmamıza Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları 
Anabilim Dalı Kliniğine Ocak 2016 ve Aralık 2021 tarihleri arasında KOAH ön tanısı olan ve 
PTE ön tanısı ile yatış verilen 458 hasta dahil edilmiştir. Hastalar Ankara Üniversitesi Tıp 
Fakültesi Hastanesi elektronik veri tabanından ve Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı 
dosyalarından retrospektif olarak tarandı. Dışlanma kriterleri sonrasında KOAH tanısı olan ve 
PTE ön tanısı ile araştırılan toplam 178 hasta saptandı. PTE ön tanısı ile incelenen bu hastalar 
PTE saptanan (n:94) ve PTE saptanmayan (n:84) hastalar olarak iki gruba ayrıldı.
Bulgular: Hastaların yaş ortalaması 72.08±10.45 yıl olarak görüldü. Minimum hasta 
yaşı 44, maksimum hasta yaşı 93'tü. Hastaların % 59'u erkek, %41'i kadın cinsiyetteydi. Her 
iki hasta gruplarının yaşları, cinsiyet dağılımları, sigara kullanım durumları, sigarayı bırakan 
hastalarda bırakma süresi, paket-yıl verileri, VKI, USOT ve NIMV kullanım oranları arasında 
fark bulunmadı. PTE tespit edilen hastalarda ASKH varlığı, PTE olmayan gruba göre daha 
düşük saptandı. PTE saptanan grupta hemoptizi, immobilite varlığı ve ani desatürasyon 
görülme durumu PTE olmayan gruba göre anlamlı olarak fazla saptandı (Sırası ile p<0.05, 
p<0.01, p<0.05). Emboli grubundaki hastaların %69.1'i orta-düşük risk grubunda 
değerlendirildi. RV/LV oranı ≥1 olan hastaların KOAH yılları daha fazla bulundu. PTE olan 
hastaların %31.5'inde d-dimer negatif olduğu halde emboli tespit edildi. Ayrıca emboli 
saptanmayan hastaların %53.6'sında (45 hasta) ise d-dimer pozitif saptandı. GOLD evreleri ile 
CRP değerleri arasında pozitif yönlü korelasyon saptandı (r=0.327 p<0.01). Emboli saptanan 
hastaların 31'inde DVT bulgusu mevcuttu. 44 hastada VDUS ile gösterilebilen DVT bulgusuna 
rastlanmadı, 19 hastanın ise retrospektif taramada VDUS verisine ulaşılamadı. 
Sonuç: Sonuç olarak, KOAH atak tablosu ve PTE klinik olarak birbirine benzer ve 
ayrımı güç iki tablodur. Çalışmamızda PTE grubunda PTE olmayan gruba göre ASKH varlığı 
daha düşük oranda, hemoptizi, immobilite varlığı ve ani desatürasyon görülme oranı daha fazla 
oranda saptandı. Çalışmamızda PTE olgularının yaklaşık 1/3'ünde d-dimer negatif 
görülmüştür. Bu nedenle d-dimer negatifliğinin, emboli olgularında beklenenin altında tanı 
almasına neden olabileceği düşünülmüştür. Bu sonuçlar doğrultusunda, hastaların hazırlayıcı 
faktörlerinin ve klinik bulgularının değerlendirilmesinin ön tanı ve ileri tetkik planı için daha 
önemli olduğu düşünülmüştür. Ayrıca çalışmamızda, emboli saptanan ve VDUS yapılan 
hastaların ancak %40'ında DVT tespit edilmiştir. DVT bulgusuna rastlanmayan kalan 
%60'ından ise VDUS ile tespit edilemeyen venöz trombozların ve ek risk faktörlerinin sorumlu 
olabileceği düşünülmüştür. KOAH'lı hastalarda atak ve emboli kliniğinin ayrımında klinik ve 
laboratuvar yol gösterici faktörlerin irdelendiği çalışmamızda görülmüştür ki; hekimin klinik 
olarak hastayı predispozan faktörler ve klinik bulgular yönünden değerlendirmesi oldukça 
önemlidir. Çalışmamızda klinik bulgularda hastanın hemoptizi, immobilite varlığı ve ani 
desatürasyonu olması emboli kliniği ile oldukça ilişkili bulunmuştur. D-dimerin yanlış pozitif 
ve negatif sonuçları olabileceği de göz önüne alınarak, hastanın klinik özellikleri ile ileri tetkik 
açısından değerlendirilmesinin uygun olabileceği düşünülmüştür. Bu hastalarda emboli ve atak 
tablosunun ayrımında yol gösterici olabilecek faktör farklılıklarının değerlendirilebilmesi için 
daha geniş hasta grupları ile yapılacak çalışmalara ihtiyaç vardır. 
Anahtar Kelimeler: KOAH, pulmoner emboli, pulmoner tromboembolizm, sistemik inflamasyon

Abstract:
Objective: Acute exacerbation of chronic obstructive pulmonary disease (COPD) and 
pulmonary thromboembolism (PTE) are often presents similar clinical presentation. Therefore, 
it is often difficult to distinguish between a COPD exacerbation and PTE. COPD acute 
exacerbation increases the thromboembolic risk compared to the general population. In the 
literature, there are contradictions and debates about if common risk factors or systemic 
inflammation due to COPD plays a more important role in the relationship between COPD and 
PTE. In our study, it was aimed to investigate the frequency of pulmonary embolism in patients 
followed up with the diagnosis of COPD and to evaluate the factors that may affect the 
embolism status of these patients.
Materials and Methods: 458 patients with prediagnosed of COPD and hospitalized 
with prediagnosis of PTE in the Department of Pulmonary Diseases of Ankara University 
Faculty of Medicine between January 2016 and December 2021 were included in our study. 
Patients were retrospectively searched from Ankara University Faculty of Medicine Hospital 
electronic database and the files of the Department of Pulmonary Diseases. A total of 178 
patients with a diagnosis of COPD after exclusion criteria and investigated with a prediagnosis 
of PTE were identified. These patients, who were examined with a preliminary diagnosis of 
PTE, were divided into two groups as those with PTE (n:94) and those without PTE (n:84).
Results: The mean age of the patients was 72.08±10.45 years. The minimum patient 
age was 44, and the maximum patient age was 93. 59% of the patients were male and 41% were 
female. There was no significant difference between the ages, gender distribution, smoking 
status, quitting time in patients who quit smoking, pack-year data, BMI, LTOT and NIMV use 
rates in both patient groups. The presence of atherosclerosis in patients with PTE was found to 
be lower than the group without PTE. The presence of hemoptysis, immobility and sudden 
desaturation were significantly higher in the group with PTE than in the group without PTE
(p<0.05, p<0.01, p<0.05, respectively). A total of 69.1% patients in the embolism group were 
evaluated in the intermediate-low risk group. COPD years were found to be longer in patients 
with RV/LV ratio ≥1. Although d-dimer was negative, embolism was detected in 31.5% of the 
patients with PTE. In addition, d-dimer was positive in 53.6% (45 patients) of the patients 
without embolism. A positive correlation was found between GOLD stages and CRP values
(r=0.327 p<0.01). DVT was found in 31 of the patients with embolism, while additional risk factors were observed in patients who did not have DVT and whose DVT status was not 
evaluated. 
Conclusion: COPD exacerbation and PTE are clinically similar and difficult to 
distinguish. In our study, the presence of atherosclerotic cardiovascular disease was found lower 
rate in the PTE group compared to the group without PTE, and the incidence of hemoptysis, 
immobility, and sudden desaturation was found to be higher. In our study, d-dimer was found 
to be negative in approximately 1/3 of PTE cases. For this reason, it was thought that d-dimer 
negativity might cause underdiagnosis in embolism cases. In line with these results, it was 
thought that the evaluation of the predisposing factors and clinical findings of the patients is 
more important for the preliminary diagnosis and further examination plan. In addition, in our 
study, with VDUS, DVT was detected in only 40% of patients with embolism. Venous 
thrombosis that could not be detected by VDUS and additional risk factors were thought to be 
responsible for the remaining 60% without DVT findings. In our study, in which clinical and 
laboratory guiding factors were examined in the differentiation of exacerbation and embolism 
in patients with COPD, it was seen that; it is very important for the physician to clinically 
evaluate the patient in terms of predisposing factors and clinical findings. In our study, 
hemoptysis, presence of immobility and sudden desaturation of the patient in the clinical 
findings were found to be highly correlated with the embolism clinic. Considering that d-dimer 
may have false positive and negative results, it was thought that it would be appropriate to 
evaluate the patient in terms of clinical features and further examination. Studies with larger 
patient groups are needed to evaluate the factor differences that may guide the differentiation 
of embolism and exacerbation in these patients. 
Key Words: COPD, pulmonary embolism, pulmonary thromboembolism, systemic inflammation