Geleneksel merkez dokusu: Bergama örneği
Traditional center pattern: The case of Bergama
Yazar: ELİF ÖZEL GÖRÜCÜ
Danışman: DOÇ. DR. NAİME HÜLYA BERKMEN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Kentsel Mekan Organizasyonu ve Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Koruma = Conservation ; Mekan tasarımı = Space design ; Sürdürülebilirlik = Sustainability ; Şehir plancıları = Urban planners

Özet:
Yerleşme merkezleri, özellikle ticaretin yoğun olduğu, yönetim, finans, eğitim, kültür, eğlence, toplanma-dağılma mekânlarının görüldüğü, yaşayanların yüz yüze geldikleri odak noktalarıdır. 
Geleneksel merkezler bu nitelikle birlikte belli bir dönemin ve/veya dönemlerin coğrafya, tarih, kültür ve yaşam biçimlerine göre doğal olarak oluşmuş, anıtsal ve sivil mimarlık örnekleri, yaşanmışlık ve kültür özellikleri ile özgün dokulara sahiptir.
3000 yıllık tarihi ve kültürel kimliği ile Dünya Miras Listesi'ne adını yazdıran Bergama'nın, Osmanlı döneminde birbirine eklemlenerek inşa edilen ticari ve dini ögeleri doğrultusunda oluşan geleneksel merkezi, sahip olduğu özgün dokusu ile tipik bir Anadolu yerleşmesi örneğidir.
"Geleneksel Merkez Dokusu: Bergama Örneği" isimli bu tez çalışmasında önce doku, kentsel doku, merkez kavramları ile geleneksel merkezlerin oluşum ve değişim süreçleri araştırılmıştır.  Bergama geleneksel merkezini oluşturan ticari ve dini ögelerin birbirleriyle ve sokakla ilişkisinden oluşan dokusu incelenerek, dokunun bozulmasında etkili olan faktörler, dokuya uyumlu olmayan fiziksel durum ve kullanımlar tespit edilmiştir. Bergama geleneksel merkezi uzun süre koruma amaçlı imar planından yoksun kalmış, bu durum geleneksel merkezin korunamamasında ve sürdürülebilirliğin sağlanamamasında en önemli etkenlerden biri olmuştur. Bu olumsuz sürecin etkilerinin tespit edilebilmesi için 2002 tasdik tarihli 1/1000 ölçekli Bergama Revizyon İmar Planı ile 2012 tasdik tarihli 1/1000 ölçekli Bergama Kentsel + III. Derece Arkeolojik Sit Alanı Koruma Amaçlı Uygulama İmar Planlarının geleneksel merkezi içeren plan kararları ve plan notları karşılaştırmalı olarak irdelenmiştir. Sonuç bölümünde yapılan mevcut doku tespiti ve karşılaştırmalı plan irdelemeleri doğrultusunda geleneksel merkezin korunması ve sürdürülebilirliğin sağlanması amacına yönelik çıkarımlar ve öneriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Geleneksel Merkez, Bergama, Geleneksel Merkez Dokusu

Abstract:
Settlement centers are the focal points where people meet, especially where trade is intense, where management, finance, education, culture, entertainment, gathering and distribution are seen. 
The traditional centers, together with these characteristics, have natural examples of monumental and civil architecture that have been formed according to geography, history and culture of a certain period and/or periods, with their characteristics of living and culture and original textures.
Bergama, who wrote its name on the World Heritage list with his 3000-year history and cultural identity, is an example of a typical Anatolian settlement with its original texture, which was formed in line with the commercial and religious elements that were built in the Ottoman period.
In this thesis called "Traditional Center Pattern: The Case of Bergama", pattern, urban pattern, center concepts, formation and change processes of traditional centers were investigated. The physical condition and uses of the commercial and religious elements that formed the traditional center of Pergamum were investigated by examining the pattern of each other and its relationship with the street. The traditional center of Pergamum was deprived of a long-term conservation plan, which was one of the most important factors in the failure to maintain the traditional center and to ensure sustainability. In order to determine the effects of this negative process, plan decisions and plan notes of the 1/1000 scaled Pergamon Revision Building Plan dated 2002 and the 1/1000 scale Bergama Urban + III. Archaeological Site Conservation plan have been examined in detail. In the conclusion section, the results and recommendations for preserving the traditional center and ensuring sustainability are presented in line with current pattern detection and comparative plan analysis. 

Keywords: Traditional Center, Bergama, Traditional Center Pattern