Meb İslam ansiklopedisi ile TDV İslâm ansiklopedisindeki hadis ilmi ile ilgili maddelerin karşılaştırılması /
Yazar: HASAN ÖZCAN
Danışman: DOÇ. DR. ŞUAYİP SEVEN
Kıbrıs Sosyal Bilimler Üniversitesi / Yurtdışı Enstitü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion

Özet:
Kur'an'dan sonra dinin ikinci temel kaynağı sünnettir. Sözlü sünnet olarak
nitelendirilen hadislerin Hz. Peygamber'e aidiyetinin tespiti hususunda sahâbe
döneminden itibaren bazı ölçütler benimsenmiştir. Zaman içerisinde bu kurallar
geliştirilerek hadis ilminin önemli konularını oluşturmuştur. Dinî ilimlerin tedvin
edilmeye başlandığı II. (VIII.) yüzyıldan itibaren hadise dair eserler yanında İslâm
dünyasında ansiklopedik eserlerin de ilk nüveleri meydana çıkmaya başlamıştır.
Dünyada ansiklopedilerin yaygınlaşması ile İslâm dinine yönelik ansiklopedik
çalışmaların da arttığı görülmüştür. Günümüzde toplu bilgiye ulaşmanın en işlevsel
yollarından biri olan ansiklopedilere müracaat etme geleneği diğer ilimlerde olduğu gibi
hadis ilmi için de uygulanabilir bir durumdur. Yakın dönemin önemli iki ansiklopedik
eseri olan "Millî Eğitim Bakanlığı İslâm Ansiklopedisi" ile "Türkiye Diyânet Vakfı
İslâm Ansiklopedisi" eserlerinin hadise dair olan ortak maddelerinin değerlendirilmesini
ve mukayesesini yapmak sağlıklı bilgiye ulaşmak için önem arzetmektedir. Öte yandan
MİA, şarkiyatçılar tarafından hazırlanan "Encyclopaedia of Islam" eserinin esas
alınması ile meydana getirilmişken DİA ise Müslüman ilim adamları tarafından telif
edilen bir eserdir. Bu yönüyle hadis maddeleri bağlamında bir tarafta çoğunluğu
Müslüman olmayan batılı yazarların ve diğer tarafta ise Müslüman olan müelliflerin
aynı konulara olan bakış açıları da incelenmiş olacaktır. Her iki ansiklopedide hadis
ilmine dair 150'si doğrudan ve 172'si ise dolaylı olmak üzere toplam 322 madde tespiti
yapılmıştır. Belirlenen kriterler çerçevesinde 13'ü hadis usûlü ve 9'u ise şahıs isimlerine
dair olmak üzere bunlardan sadece 22 tanesi değerlendirilerek mukayeseleri yapılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Diyânet, Hadis, Hadis Usûlü, İslâm Ansiklopedisi, Millî
Eğitim.

Abstract:
The second main source of religion after the Qur'an is the Sunnah. Some criteria
have been adopted since the period of the Companions for the determination of
belonging to the Prophet of the narrations called hadith, which are described as oral
Sunnah. Over time, these rules were developed and formed the important subjects of the
vii
science of hadith. Beginning from the 8th century (AD) when religious sciences began
to be collected, in addition to the works on the hadith, the first cores of encyclopedic
works began to appear in the Islamic world. With the spread of encyclopedias in the
world, it has been seen that such studies on the religion of Islam have increased. Today,
the tradition of applying to encyclopedias, which is one of the most functional ways of
reaching collective knowledge, as in other sciences, is also applicable for the science of
hadith. It is important to evaluate and compare the common articles of the works of
"National Education Islamic Encyclopedia" and "Türkiye Diyanet Foundation's
Encyclopedia of Islam", which are two important encyclopedic works of the recent
period, on hadith, in order to reach healthy information. On the other hand, NIE was
created on the basis of "Encyclopaedia of Islam" prepared by orientalists, while DEI is a
work originally copyrighted by Muslim scholars. In this respect, in the context of hadith
articles, the perspectives of non-Muslim western writers on the one hand and Muslim
authors on the other hand on the same issues will be examined. In both encyclopedias, a
total of 322 items were identified, of which150 directly and 172 indirectly are about the
science of hadith. Within the framework of the determined criteria, only 22 of them
were evaluated and compared, 13 of which were related to hadith methodology and 9 of
them were related to personal names.
Keywords: Religious, Hadith, Hadith Method, Encyclopedia of Islam, National
Education