İzmir ilindeki eğitim araştırma ve üniversite hastanelerinde çalışan aile hekimliği asistanlarının eğitim ortam algıları ve bu algıları etkileyen faktörler
Educational environment perceptions of family medicine residents working in education and research hospital and university hospital in Izmir province and factors affecting these perceptions
Yazar: GÜLPER ARIBAŞ
Danışman: DOÇ. DR. YUSUF ADNAN GÜCLÜ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İzmir Tepecik Eğt. ve Arş. Hast. / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Algı = Perception ; Doktorlar = Physicians ; Doktorlar-aile = Physicians-family ; Eğitim ortamı = Educational environment ; Eğitim ve araştırma hastaneleri = Training and research hospitals ; İntörnlük ve asistanlık = Internship and residency ; İzmir = Izmir

Özet:
Amaç: Tıp eğitimini mezuniyet öncesi eğitim, mezuniyet sonrası eğitim (uzmanlık süreci eğitimi) ve sürekli tıp eğitimi şeklinde üç grupta değerlendirmek gerekir. Bu çerçevede tıp eğitiminin standardizasyonu son derece önemlidir. Çalışmamızda amaç İzmir ilinde aile hekimliği uzmanlık eğitimi gören aile hekimliği asistanlarının eğitim ortamı algılarını ve bu algıları etkileyen faktörleri belirlemek ve bu konularda düzenlemelere gidilmesi konusunda önerilerde bulunmaktır.
Gereç ve Yöntem: Kesitsel tanımlayıcı nitelikteki araştırmamıza Ocak 2020-Nisan 2020 tarihlerinde çalışmakta olan SBÜ İzmir Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nden (TEAH) 86 ve Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi'nden (DEÜ) 62 aile hekimliği asistanı katılmıştır. Çalışmaya katılanlara, 2 kısımdan oluşan veri toplama formu uygulandı. Birinci kısımda araştırmacı tarafından hazırlanan sosyodemografik ve eğitim koşullarına ait bilgiler, ikinci kısımda Mezuniyet Sonrası Hastane Eğitim Ortamı Ölçeği (MESHEÖ) yer almaktaydı. Verilerin analizinde SPSS paket programı kullanıldı; tanımlayıcı istatistikler sayı, yüzde, ortalama, standart sapma ile belirtildi. Kategorik değişkenler arasındaki ilişkilerin analizinde Pearson ki-kare ve gereğinde Fisher'in Exact testi, numerik verilerin analizinde Student t testi kullanıldı. Sonuçlar %95 güven aralığında değerlendirildi.
Bulgular: Çalışmaya katılan 148 aile hekimliği asistanının %58,1'i TEAH, %41,9'u DEÜ'de çalışmakta olup yaş ortalaması 28,2 ±3,2 yıl, %63,5'i kadın, %62,8'i bekardı. Katılımcıların çoğunluğu olmak üzere %17,6'sı Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden mezundu. %26,4'ü mesleğinin ilk yılında, %46,6'sı asistanlık sürecinin ilk yılındaydı. Katılımcıların çalıştıkları hastanede %43,3'ü eğitim hizmet değerlendirmesinde hizmet açısından daha yoğunluklu olduğunu düşünmekteydi. %41,2'si aile hekimliği uzmanlığına dair bilgileri kıdemli asistandan edindiklerini belirtmekteydi. Katılımcılara uygulanan anket sonucunda MESHEÖ puan ortalaması 95,45±24,46; ölçeğin alt boyutları incelendiğinde özerklik puanı ortalaması 34,95±7,632, eğitim puanı ortalaması 34,87±10,873, sosyal destek puanı ortalaması 25,63±7,232 şeklinde bulunmuştur. MESHEÖ puanlamasına göre görüş genel olarak "Olumlu ancak geliştirilmesi gereken eğitim ortamı"; alt ölçeklerinde ise mesleki özerklik algısı "Yeterli", eğitim ortamı algısı olarak "Nitelikli" ve sosyal destek algısının "Olumlu özellikleri daha baskın" olduğu saptanmıştır. TEAH ve DEÜ'de eğitim alan asistanların MESHEÖ ve alt ölçek skorları ayrı ayrı değerlendirildiğinde DEÜ'de anlamlı yüksek saptanmıştır (p<0,05). Çalışmamızda cinsiyetler arasında MESHEÖ ve alt ölçek skorları açısından değerlendirildiğinde erkeklerde anlamlı yüksek saptanmıştır (p<0,05). Katılımcıların asistanlık yılına göre MESHEÖ ve alt ölçek skorları açısından aralarında anlamlı farklılık saptanmıştır (p<0,001). "Kurumunuzun eğitim hizmet dengesini nasıl değerlendirirsiniz?" sorusuna eğitime daha fazla önem veriliyor şeklinde cevaplayanların MESHEÖ ve alt ölçekleri yönüyle bakıldığında anlamlı düzeyde yüksek tespit edilmiştir. (p<0,001). Alana dair bilgiyi en sık öğrendiği kaynak açısından eğitim görevlisi-uzman doktor diyenlerin; kitap-dergi ve kıdemli asistan cevabı verenlere göre MESHEÖ ve alt ölçek skorları değerlendirildiğinde özerklik alt ölçeği dışında anlamlı fark saptanmıştır (p<0,05).
Sonuç: Aile hekimliği uzmanlık öğrencilerinin hastane içi eğitime dair algıları genel anlamda olumlu gözükmekle birlikte nöbette çıkan yemekler, bilgilendirici asistan el kitabı, asistan doktorlar için nöbet odası başta gelmek üzere birçok sosyal destek ve özerklik konularında iyileştirmelere ihtiyaç duyulmaktadır. Aile hekimliği uzmanlık öğrencilerinin eğitim ortamlarından memnuniyetlerini artırmak için çalıştıkları ortamda eğitim hizmeti dengeli yürütülmelidir. MESHEÖ nispeten kolay uygulanabilir, kullanışlı ve güvenilir bir araç olarak eğitim programlarını değerlendirme ve iyileştirme amaçlı kullanılabilir.

Anahtar kelimeler: Klinik eğitim ortamı, Mezuniyet Sonrası Hastane Eğitim Ortamı Ölçeği (MESHEÖ), Tıp eğitimi.

Abstract:
Aim: Medical education should be evaluated in three groups; pre-graduation education, post-graduation education (specialist process training) and continuing medical education. In this context, standardization of medical education is extremely important. The aim of our study is to determine the perceptions of the family medicine residents who receive family medicine residency training in İzmir province, to determine the factors affecting these perceptions and to make suggestions for making arrangements on these issues.
Material-Method: Working in January 2020-April 2020 of our cross-sectional descriptive research SBU 86 family medicine residents from İzmir Tepecik Training and Research Hospital (TEAH) and 62 family medicine residents from Dokuz Eylül University Medical Faculty Hospital (DEU) attended. A data collection form consisting of 2 parts was applied to the employees participating in the study. In the first part, sociodemographic and educational conditions were prepared by the researcher and in the second part included the Postgraduate Hospital Educational Environment Measure (PHEEM). SPSS software was used for data analysis. Descriptive statistics were indicated by number, percentage, mean, standard deviation. Pearson chi-square and when necessary Fisher's Exact test were used in the analysis of the relationships between categorical variables, and Student's t test was used in the analysis of numerical data. Results were evaluated at 95% confidence interval.
Results: Of the 148 family medicine residents who participated in the study, 58.1% were working at TEAH and 41.9% in DEU, with an average age of 28.2 ± 3.2 years, 63.5% female, 62.8% was single. 17.6% of the participants, the majority, were graduated from Ege University Faculty of Medicine. 26.4% were in the first year of their profession, 46.6% were in the first year of the residency year. 43.3% of the participants thought that they were more intense in terms of service in education and service evaluation at the hospital they work.  41.2% of the participants stated that they got the information about family medicine specialty from senior family medicine residents. As a result of the questionnaire applied to the participants, the mean score of PHEEM was 95.45 ± 24.46; when the subdimensions of the scale were examined, it was found that the mean autonomy score was 34.95 ± 7.632, the average education score was 34.87 ± 10.873, and the average social support score was 25.63 ± 7.232. According to the PHEEM scoring, the opinion is generally "The educational environment that is positive but needs improvement"; in the subscales, the perception of professional autonomy was found to be "Sufficient", the perception of the educational environment to be "Qualified", and the perception of social support to be "More dominant". When the PHEEM and subscale scores of the residents trained in TEAH and DEU were evaluated separately, it was found to be significantly higher in DEU (p <0.05). In our study, it was found that it was evaluated in terms of PHEEM and subscale scores between the genders and it was found to be significantly higher in males (p <0.05). A significant difference was found between the participants in terms of PHEEM and subscale scores according to the years of residency (p <0.001). "How would you evaluate the education service balance of your institution?" It was found that the respondents who answered the question as giving more importance to education were found to be significantly higher in terms of PHEEM and its subscales. (p<0.001). When the PHEEM and subscale scores were evaluated in terms of the source from which he learned information about family medicine specialty; significant difference was found except for the autonomy subscale of those who answered faculty member-specialist physician, according to those who answered book-magazine and senior family medicine resident (p <0.05).
Conclusions: The perceptions of family medicine residents about in-hospital education seem generally positive. However, there is a need for improvements in many social support and autonomy issues, especially the meals served during watch, the informative assistant handbook, the duty room for assistant doctors. In order to increase the satisfaction of family medicine residents from the educational environment, the education service should be carried out in a balanced way. PHEEM; It can be used for evaluation and improvement of educational programs as a relatively easily applicable, useful and reliable tool.

Keywords: Clinical training environment, Medical education, Postgraduate Hospital Educational Environment Measure (PHEEM).