Fırka ve mezhep taassubunun hadis ilmine, hadis ricâli ve kitâbiyatına etkisi
The effect of branches and sects on the discipline of hadith, hadith narrators and hadith literature
Yazar: NECDET AYDOĞDU
Danışman: PROF. DR. SAMİ ŞAHİN
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Bid`at = Bid`at ; Cerh-tadil yöntemi = Al-djarh-tadil method ; Fırka = Sect ; Hadis = Hadith ; Mezhepler = Sects ; Mezhepçilik = Sectarianism ; Rivayetler = Rumours ; Taassup = Fanaticism ; İslamiyet = Islam

Özet:
Hz. Peygamber'in vefatından sonra dinî, siyasî ve toplumsal şartların etkisiyle İslâm toplumunda fırka ve mezhepler ortaya çıkmıştır. Mezhepler; kültürel, fikrî ve yorumsal zenginlik kaynağı olan beşerî oluşumlardır. Ancak mezhep-din ilişkisinin doğru kurulamaması büyük sıkıntıları beraberinde getirmiştir. Bir kısım fırka mensuplarının taassup ile hareket etmesi sonucunda İslam toplumundaki birlik bozulmuş, aynı dinin mensupları mücadelelerini birbirlerine karşı sürdürmüşlerdir. Bu mücadeleden hadis ilmi de etkilenmiştir.
Bu tezimizde "Fırka ve Mezhep Taassubunun Hadis İlmine, Hadis Ricâli ve Kitâbiyatına Etkisi" incelenmiştir.
Tezimizde taassup, mezhep ve fırka kavramlarının tahlili yapılmış; taassubun sebepleri, türleri ve sonuçları üzerinde durulmuştur. Râvilerin adaletine yönelik ithamlar içerisinde yer alan bid'atçilik ithamı, hadisçilerin bid'at ehlinin rivayetine bakışı, ehl-i bid'at kabul edilen fırkaların temel görüşleri ile hadislere yaklaşımları incelenmiştir. Mezhep taassubunun ricâl kitapları, hadis kitâbiyatı, hadis şerhleri ve hadislerin kabul veya reddi ile hadis vaz'ındaki etkileri ayrıntılı olarak ele alınmıştır.  Ehl-i bid'at fırka mensubu olduğu iddia edilen bazı râviler ve bu râvilerin Sahîhayn'da yer alan rivâyetleri tespit edilerek yapılan ithamların gerçekliği tespit edilmeye çalışılmıştır. Mezhep taassubuyla doğrudan ilişkisinin olduğunu düşünmemiz sebebiyle Hâricîlik ve Râfıza fırkaları ile Ebû Hanîfe ve Şâfiî hakkındaki rivâyetler incelenerek değerlendirilmiştir.

Abstract:
After the death of the Prophet Mohamed, branches and groups emerged in Islamic society under religious, political and social conditions. A source of cultural, intellectual and interpretive wealth, sects originated as human formations. Nevertheless, the inability to establish a healthy sect and religion relationship brought about great problems. As a result of the fanaticism of some sect members, the unity in the Islamic society was broken and the members of the same religion started struggling against each other. The discipline of hadith was also affected by this tug of war.
In this dissertation, "The Effect of Branches and Sects on the Discipline of Hadith, Hadith Narrators and Hadith Literature" is analyzed.
In the dissertation, the concepts of fanaticism, branch and sect are analyzed and the reasons, types and results of fanaticism are emphasized. The accusation of bid'ah, which is among the accusations against the uprightness of the narrators; the views of the hadithists concerning the narration of the people of bid'ah and the basic views of the branches accepted as the people of bid'ah and their approaches to hadiths are examined. The rijal books of the sectarian fanatics; their hadith literature and commentaries; acceptance or rejection of hadiths and effects on hadith fabrication are discussed in detail. Some of the narrators who are claimed to be among the people of bid'ah and their narrations in the Sahîhayn are determined and the truth about the accusations is tried to be determined. As we think that it has a direct relationship with sectarian fanaticism, the narrations about the Kharijite and Rafida branches and Abu Hanifa and Shafii are examined and analyzed.