İmalat performansının değerlendirilmesi : Türkiye sanayi işletmelerinde bir alan araştırması
Evaluation of manufacturing performance: A field study in Turkish industrial enterprises
Yazar: ARZU KARAMAN
Danışman: PROF. DR. SITKI GÖZLÜ
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İşletme Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Üretim Yönetimi ve Pazarlama Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Üretim = Production ; Üretim yönetimi = Production management

Özet:
Global rekabet, kısalan ürün yaşam eğrileri ve imalât teknolojilerindeki gelişmeler, imalât firmalarını karmaşık ve belirsiz bir çevre içerisinde rekabet etmeye zorlamıştır. Müşterilerin gereksinimleri ve firmaların bu gereksinimleri karşılama eğilimleri dikkate alındığında, maliyetleri ve pazara giriş süresini düşüren, kalite ve teslimat güvenirliğini arttıran firmaların en yüksek imalât ve işletme performansını elde edeceği göz ardı edilemeyecek bir gerçektir.Bu çalışmada, imalât performansı ile ilgili kavramlar tartışılacaktır. Çalışmanın ana amacı, imalât performansının boyutlarının irdelenmesidir. Çalışmanın katkısı ise, imalât performansını etkileyen ve imalât performansından etkilenen faktörleri kapsayan sentez bir modele duyulan gereksinimi gidermektir. Bu amaçlara yönelik olarak, çalışma şöyle yapılandırılacaktır. Öncelikle, imalât performansı tarif edilecek ve imalât performansını değerlendirmede kullanılan rekabetçi imalât öncelikleri detaylıca tanımlanacaktır. Üretim ve işlemler yönetimi literatüründe, imalât performansını değerlendirmede kullanılan faktörler, imalât görevleri, rekabetçi öncelikler, sipariş kazandırıcılar, niteleyiciler vb. gibi pek çok farklı yolla isimlendirilmektedir. ?Rekabetçi imalât öncelikleri? literatürde en çok kullanılan isim olduğundan, bu çalışmada imalât performansının değerlendirilmesinde kullanılan faktörlerin rekabetçi imalât öncelikleri olarak adlandırılmasına karar verilmiştir.Çok sayıda imalât performansı ölçütü bulunmaktadır. Farklı yazarlar, rekabetçi imalât öncelikleri için farklı ölçütler önermiş ve kullanmışlardır. Bu çalışmada öncelikli amaç, farklı yazarlar tarafından önerilen farklı rekabetçi imalât önceliklerinden bütünsel olarak bahsetmek ve firmaların imalât performanslarını değerlendirmede kullandıkları rekabetçi imalât önceliklerinin ölçüt ve alt ölçütlerini belirlemektir. Literatür incelendiğinde, genelde kullanılan rekabetçi imalât önceliklerinin maliyet, kalite, teslimat ve esneklik olduğu görülmüştür. Ayrıca yakın zamanda yapılan çalışmalarda ilave öncelikler de yer almıştır. Yazarlar tarafından kullanılan tüm öncelikler incelendikten sonra, bu çalışmada genelde kullanılan dört öncelik (maliyet, kalite, teslimat ve esneklik) ve dört ilave imalât önceliğinin kullanılmasına karar verilmiştir. Firmaların rekabet ettiği günümüz küresel ve dinamik pazarlarında hayati öneme sahip olan ilave rekabetçi imalât öncelikleri imalât süreleri, yeni ürün geliştirme, müşteri tatmini ve tedarikçi performansıdır.Literatür incelemesinde, imalât performansını etkileyen ve ondan etkilenen faktörler de araştırılmıştır. İmalât performansını etkileyen faktörler, pazar dinamizmi, rekabet stratejisi, stratejik imalât kararlarıdır ve imalât performansından etkilenen faktör işletme performansıdır. Bu faktörler ile imalât performansı arasındaki ilişkiyi bütünsel bir mantıkla ele alan çok az sayıda çalışmayla karşılaşılmıştır. Bu nedenle, pazar dinamizmi, rekabet stratejisi, stratejik imalât kararları, imalât performansı ve işletme performansı arasındaki ilişkiyi ele alan bir sentez model geliştirilmiştir. Bu modelin kısımları şöyledir:1.Pazar Dinamizmi,2.Rekabet Stratejisi,3.Stratejik İmalât Kararları,4.İmalât Performansı ve5.İşletme Performansı.Model, üç bölümden oluşmaktadır. Modelin ilk bölümü, pazar dinamizmi, rekabet stratejisi ve stratejik imalât kararları arasındaki ilişkiyle ilgilidir. Yoğun küresel rekabet ve müşterilerin yeni, yüksek değerli ve yüksek kaliteli ürünlerin hızlı sunumlarına dair beklentileri, pazarları daha dinamik yapmaktadır. Böyle küresel ve dinamik bir pazarda rekabet etmek için, firmalar, stratejik imalât kararları almalı, uygulamalı ve/veya revize etmeli ve rekabetçi imalât önceliklerini rekabet stratejilerine dayalı olarak belirlemelidir. İkinci bölümde, stratejik imalât kararları ve imalât performansı arasındaki ilişki tartışılmaktadır. Modelin son bölümü ise, imalât performansı ve işletme performansı arasındaki ilişki ile ilgilidir. İmalât performansının yanı sıra pazar dinamizmi, rekabet stratejisi, stratejik imalât kararları ve işletme performansının ölçütleri ve alt ölçütleri de incelenmiştir. İşletme performansı, farklı yollarla ölçülmektedir, fakat firma performansının en önemli ölçütü finansal boyuttur. Bu yüzden, bu çalışmada kullanılan işletme performansı ölçütleri finansal performans ölçütleridir. Modelle ilgili olarak aşağıda yer alan adımlar izlenmiştir:1.Kapsamlı bir anket hazırlanmıştır.2.İki firmada imalât konusunda otorite olan kişilerle anket ön teste tabi tutulmuş ve ankete son şekli verilmiştir.3.Örneklemde yer alan firmalar, İstanbul Sanayi Odası tarafından sağlanan 2006 yılı Türkiye'nin ilk 1000 firması listesinden seçilmiştir.4.Anketler, imalât konusunda otorite olan üretim müdürleri, fabrika müdürleri ve genel müdürlerle yapılmıştır.5.Anketler, yüz yüze mülakatlarla gerçekleştirilmiştir.6.Toplanan veriler istatistiki olarak analiz edilmiştir:a.Firmaya özgü karakteristikleri değerlendirmek için frekanslar kullanılmıştır.b.Demografik değişkenler bakımından firmalar arasında fark olup olmadığını test etmek için Levene ve t testleri uygulanmıştır.c.Faktör analizi yapılmış, faktörler belirlenmiş ve güvenirlik analizleri gerçekleştirilmiştir.d.Yapısal eşitlik modellemesinin kullanılmasına karar verildiği ve yapısal eşitlik modellemesi çok değişkenli veri analizi tekniklerinden biri olduğu için, çok değişkenli analizin varsayımları gözden geçirilmiştir.e.Son olarak, yapısal eşitlik modellemesi yapılmıştır.Araştırma önemli bulgular sağlamıştır. Levene ve t testlerinin sonuçları şöyle ifade edilebilir:-Firmaların, içinde bulundukları sektörde yer alan diğer firmalarla/rakiplerle karşılaştırıldığında üstün olduklarını düşündükleri imalât performansı göstergeleri arasında firma yaşı bakımından anlamlı bir fark olmadığı görülmüştür.-Firma ölçeği dikkate alındığında, orta ölçekli firmaların, büyük ölçekli firmalara göre, esneklik bakımından içinde bulundukları sektörde yer alan diğer firmalara/rakiplerine kıyasla daha üstün olduklarını düşündükleri görülmüştür.-Yabancı ortaklı olduğunu ifade eden firmaların, yabancı ortaklı olmayan firmalara göre, kalite bakımından içinde bulundukları sektörde yer alan diğer firmalara/rakiplerine kıyasla daha üstün olduklarını düşündükleri sonucuna ulaşılmıştır.-Fason üretim yapmayan firmaların, yapan firmalara göre, tedarikçi performansı bakımından içinde bulundukları sektörde yer alan diğer firmalara/rakiplerine kıyasla daha üstün olduklarını düşündükleri görülmüştür.-Bu çalışmanın diğer bir amacı, firmaların, üstün olduklarını düşündükleri imalât performansı göstergelerinin, sektöre göre farklılık gösterip göstermediğini incelemektir. Varyans analizi sonuçlarına göre gıda, içki ve tütün sanayinde yer alan firmaların, metal eşya, makine ve teçhizat ve mesleki aletler sanayinde yer alan firmalara kendilerini imalât süreleri bakımından daha üstün gördükleri söylenebilir.Hipotez testlerinin sonuçlarına ilişkin özet, şu şekilde sunulabilir:-Pazar dinamizmi ile tesisler ve pazar dinamizmi ile iş gücü yönetimi ve organizasyon arasındaki ilişkiye ilişkin hipotezler dışında, ?pazar dinamizmi ve stratejik imalât kararları arasında pozitif bir ilişki vardır? hipotezinin alt hipotezleri yüksek bir anlamlılık düzeyinde (p<0,01) desteklenmektedir.-?Rekabet stratejisi ve stratejik imalât kararları arasında pozitif bir ilişki vardır? hipotezinin alt hipotezlerinden hiçbiri desteklenmemiştir. Türkiye'de firmalar, yüksek kaliteli ürünleri, düşük maliyetle üretmek isterler. Fakat aynı zamanda farklılaştırmanın öneminin de farkındadırlar. Bu hipotezin neden desteklenmediğinin nedeni işte bu karmaşıklıktır. Cevaplayıcılar kendi rekabet avantajları hakkındaki soruya açık olarak cevap vermemiş olabilirler.-?Stratejik imalât kararları ve imalât performansı arasında pozitif bir ilişki vardır? hipotezinin alt hipotezlerinden bazıları kabul edilmiş, bazıları ise kabul edilmemiştir.-?Pazar dinamizmi ve firma performansı arasında pozitif bir ilişki vardır? hipotezi yüksek bir anlamlılık düzeyinde kabul edilmiştir (p<0,01).-?Rekabet stratejisi ve firma performansı arasında pozitif bir ilişki vardır? hipotezi yüksek bir anlamlılık düzeyinde kabul edilmiştir (p<0,05).-Pazar dinamizmi ve imalât performansı arasında pozitif bir ilişki vardır hipotezi yüksek bir anlamlılık düzeyinde kabul edilmiştir (p<0,05).Bu çalışmada, imalât performansı tüm yönleriyle ele alınmaktadır. Dinamik pazarlarda rekabet edebilir olmak ve/veya rekabetçi konumlarını koruyabilmek için, firmalar rekabet stratejilerini, operasyon, süreç ve prosedürlerini gözden geçirmek ve yeniden tasarlamak ve imalât performanslarını değerlendirmek zorundadırlar.

Abstract:
Global competition, shortened product life cycles, and developments in manufacturing technologies compel manufacturing firms to compete in complex and dynamic markets. Considering the needs of customers and the intentions of firms for growing to meet those needs, the firms are forced to reduce costs and time-to market, and increase quality and delivery times to accomplish the best manufacturing and firm performance.In this study, first of all concepts related to manufacturing performance are discussed. The main objective of this study is to scrutinize the dimensions of manufacturing performance. The contribution of the study is to provide a synthesis model covering both the factors that affect manufacturing performance and the factors affected by manufacturing performance. In accordance with these aims the study is structured in the following way. Firstly, manufacturing performance is described and the competitive manufacturing priorities, which are used for evaluating manufacturing performance, are defined in detail. In production and operations research literature, factors used as a means of evaluating manufacturing performance are named in many different ways such as manufacturing tasks, competitive priorities, order winners and qualifiers, etc. Because ?competitive manufacturing priorities? is mostly used in the literature, it is decided to call the factors used in evaluating manufacturing performance as ?competitive manufacturing priorities? in this study.There exists a wide variety of manufacturing performance indicators. Different authors have proposed or used different measures for competitive manufacturing priorities. In this study, the primary aim is to deal with different competitive manufacturing priorities proposed by different authors as a whole, and to determine the measures and sub-measures of competitive manufacturing priorities used by firms to evaluate their manufacturing performance. Reviewing literature, it is observed that the generally used competitive manufacturing priorities are cost, quality, delivery, and flexibility. There are also additional priorities existing in recent studies. After examining all of the competitive manufacturing priorities used by different authors, we have decided to use four commonly used priorities such as cost, quality, delivery, and flexibility and also four additional manufacturing priorities in this study. The additional competitive manufacturing priorities that have vital importance in today?s global and dynamic markets in which the firms compete are production times, new product development, customer satisfaction, and supplier performance.In the literature review, the factors that affect manufacturing performance and the factor affected by manufacturing performance are also surveyed. The factors that affect manufacturing performance are market dynamism, competitive strategy, and strategic manufacturing decisions and the factor affected by manufacturing performance is firm performance. Only a few studies that have dealt with the relationship between these factors and manufacturing performance as a whole have been found. Hence, a synthesis model concerning the relationships between market dynamism, competitive strategy, strategic manufacturing decisions, manufacturing performance, and firm performance has been conducted. The components of this model are as follows:1.Market dynamism,2.Competitive strategy,3.Strategic manufacturing decisions,4.Manufacturing performance and5.Firm performance.The model is composed of three main parts. The first part of the model is concerned with the relationships between market dynamism, competitive strategy and strategic manufacturing decisions. Extensive global competition and customers?expectations about rapid introductions of new, high-value and high-quality products render markets more dynamic. In order to compete in such a global and dynamic market, firms make, implement and/or revise their strategic manufacturing decisions and set their competitive manufacturing priorities based on their competitive strategy. In the second part, the relationships between strategic manufacturing decisions and manufacturing performance are discussed. The last part of the model is concerned with the relationship between manufacturing performance and firm performance. The measures and sub-measures of market dynamism, competitive strategy, strategic manufacturing decisions, and firm performance as well as manufacturing performance are also reviewed. Firm performance has been measured in different ways. The most important measurement of firm performance is the financial dimension. Therefore, the measures of firm performance used in this study are financial performance measures. In accordance with the model, the steps stated below are followed:1.As the survey instrument a comprehensive questionnaire was constructed.2.It was pre-tested in two companies by holding face-to-face interviews with authorized persons authorized in manufacturing, and then the final form of the questionnaire was achieved.3.Firms in the sample were selected from the top 1000 firms of Turkey as listed by the Istanbul Chamber of Industry in 2006.4.Production managers, Plant mangers, and general managers as the highest authorized people in the manufacturing organization responded the questionnaires.5.Questionnaires were responded through face-to-face interviews.6.Collected data were analyzed statistically:a.For evaluating firm specific characteristics, frequencies were used.b.Levene and t tests were conducted for testing the differences between the firms by means of their demographic variables.c.Factor analysis was conducted, factors were determined, and the reliability analysis was performed.d.Having decided to use structural equation modeling and structural equation modeling being a multivariate data analysis technique, the assumptions of multivariate analysis were reviewed.e.Finally structural equation modeling was accomplished.The research provided important findings. The summary of the results of Levene and t-tests are presented as follows:-It is observed that according to firm age, there is no significant difference between competitive manufacturing priorities in which firms consider that they perform superior when compared with other firms/competitors in their industry.-According to firm size, it is observed that medium-sized enterprises consider that they perform superior in flexibility than big enterprises when compared with other firms/competitors in their industry.-It is made out that firms working with overseas partners consider that they perform superior in quality than firms working with local partners when compared with other firms/competitors in their industry.-It is observed that non subcontracting firms consider that they perform superior in supplier performance than subcontracting firms when compared with other firms/competitors in their industry.-Another aim of this study is to investigate if there is a difference between competitive manufacturing priorities in which firms consider that they perform superior according to the industries. Based upon the results of ANOVA, it can be said that firms working in food, beverages and tobacco industry consider that they perform superior in ?production times? than firms working in metal products, machinery and equipment; and technical machinery industry.The results of hypotheses testing are presented below:-The sub-hypotheses of the hypothesis ?there is a positive relationship between market dynamism and strategic manufacturing decisions? are supported with a high significance level (p< 0.01) except the hypotheses about the relationship between ?market dynamism and facilities and market dynamism and work-force management and organization.?-None of the sub-hypotheses of the hypothesis ?there is a positive relationship between competitive strategy and strategic manufacturing decisions? are supported. In Turkey, firms want to produce high quality products with low cost, but they are also aware of the importance of differentiation. The reason why these hypotheses are not supported is probably due to this confusion. The respondents could not provide an answer explicitly to the question about their competitive strategy.-Some of the sub-hypotheses of ?there is a positive relationship between strategic manufacturing decisions and manufacturing performance? are supported and some of them are not supported.-The hypothesis ?there is a positive relationship between market dynamism and firm performance? is supported with a high significance level (p< 0.01).-The hypothesis ?there is a positive relationship between competitive strategy and firm performance? is supported with a high significance level (p< 0.05).-The hypothesis ?there is a positive relationship between market dynamism and manufacturing performance? is supported with a high significance level (p< 0.05).In this study, manufacturing performance is discussed with respect to many different points. In dynamic markets, firms should review and redesign their competition strategies, operations, processes, and procedures and then evaluate their own manufacturing performance in order to become competitive in markets and/or sustain their competitiveness.