Evde sağlık hizmetlerinden yararlanan hastalara bakım veren kadınların güçlendirilmesi, bakım verme yükü ve yaşam kalitesi arasındaki ilişki: Bitlis örneği
The relationship between caregiving burden and quality of life and empowerment of women who care for patients who benefit from home health services: The case of Bitlis
Yazar: DERYA GÜRSOY
Danışman: DOÇ. DR. CEMRE BOLGÜN
Manisa Celal Bayar Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı / Sosyal Hizmet Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sosyal Hizmet = Social Work

Özet:
Bu çalışmada, evde sağlık hizmetlerinden yararlanan hastalara bakım veren kadınların güçlendirilmesi, bakım verme yükü ve yaşam kalitesi arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışmada elde edilen verilerin sosyal hizmetler kapsamında faaliyet sunan kurumlar tarafından bakım verenlere sağlanacak desteklerin planlanmasında yararlanılabilecek bir kaynak oluşturması beklenmektedir.

Niceliksel bir tasarımla planlanan bu çalışmanın evrenini Bitlis ilinde evde bakım veren kadınlar oluşturmaktadır. Çalışma verileri araştırmaya katılmayı kabul eden 188 kadın bakım verenden elde edilmiştir. Çalışmanın veri toplama aracı; Kişisel Bilgi Formu, Bakım Verme Yükü Ölçeği, EUROHIS-QOL Dünya Sağlık Örgütü Yaşam Kalitesi Ölçeği ve Kadının Güçlendirmesi Ölçeğinden oluşmaktadır. Araştırma verileri 2023 yılının eylül ve ekim aylarında yüzyüze görüşme yöntemi ile araştırmacı tarafından toplanmıştır. Veriler SPSS 25 paket programına aktarılarak istatistiki analizler yapılmıştır.

Bu çalışmada, bakım verenlerin yaşam kalitesi orta düzey, bakım verme yükü orta düzey ve kadınların güçlendirilmesi ölçeği toplam puanı ve alt boyutlarından elde edilen puanlar düşük düzey olarak görülmektedir. Katılımcıların önemli bir bölümünün ev hanımı olduğu, eğitim ve gelir düzeylerinin genellikle düşük olduğu, çocuk sayısı ve hanede yaşayan kişi sayısı ortalamalarının Türkiye ortalamasının üstünde olduğu görülmektedir. Karşılaştırmalı analizlerde yaş arttıkça bakım verenlerin yaşam kalitelerinin düştüğü, beş ve üzeri sayıda çocuk sahibi olanların yaşam kalitelerinin diğerlerine oranla daha düşük olduğu görülmektedir. Dahası, ortaokul ve üzeri düzeydeki bir okuldan mezun olanların yaşam kalitesinin daha yüksek olduğu, çalışan, öğrenci veya emekli olanların yaşam kalitelerinin ev hanımlarına oranla daha yüksek olduğu bulunmuştur. Kendini bakım verme konusunda yeterli hissedenlerin, bakım vermede destek alanların, eğitim ve danışmanlık hizmeti alanların yaşam kaliteleri de daha yüksek bulunmuştur. Bakım verenleri, bakım yükü arttıkça yaşam kalitesinin düştüğü görülmüştür. Diğer taraftan kadınların güçlendirilmesinin yaşam kalitelerini olumlu yönde etkilediği belirlenmiştir.

Sonuç olarak, çalışma bakım vermenin yaşam kalitesi üzerinde önemli bir etkiye sahip olduğunu ve kadınların güçlendirilmesinin bu olumsuz etkileri azaltmada yardımcı olabileceğini göstermektedir.

Abstract:
In this study, it is aimed to examine the relationship between empowerment, caregiving burden and quality of life of caregiver women. It is expected that the data obtained in the study will constitute a resource that can be used in planning the support to be provided to caregivers by institutions providing activities within the scope of social services.

The population of this study, planned with a quantitative design, consists of women who provide home care in Bitlis province. Study data were obtained from 188 female caregivers who agreed to participate in the study. Data collection tool of the study consists of the Personal Information Form, Caregiving Burden Scale, EUROHIS-QOL World Health Organization Quality of Life Scale and Women's Empowerment Scale. The research data was collected by the researcher by face-to-face interview method in September and October 2023. Statistical analyzes were performed by transferring the data to the SPSS 25 package program.

In this study, the quality of life of caregivers is seen as medium level, the caregiving burden is seen as medium level, and the scores obtained from the women's empowerment scale and sub-dimensions are seen as low level. It is seen that a significant portion of the participants are housewives, their education and income levels are generally low, and the average number of children and number of people living in the household is above the Turkiye average.

Comparative analysis shows that as age increases, the quality of life of caregivers decreases, and the quality of life of those who have five or more children is lower than others. Moreover, it has been found that the quality of life of those who graduated from a secondary school or above is higher, and that the quality of life of those who are working, students or retired is higher than housewives. The quality of life of those who felt competent in providing care, who received support in providing care, and who received training and consultancy services was also found to be higher. It has been observed that caregivers' quality of life decreases as the care burden increases. On the other hand, it has been determined that empowering women positively affects their quality of life.

In conclusion, the study shows that caregiving has a significant negative impact on quality of life and empowering women can help reduce these negative effects.