Erken dönem eserlerinde fenâ ve beka kavramlarının tasavvufun seyrindeki yeri
The place of concepts of fana' and baqa' on sufi path in the texts of early period
Yazar: TUĞÇE ÖZER KIR
Danışman: PROF. DR. EKREM DEMİRLİ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Din = Religion
Dizin: Beka = Survival ; Fena muamele = Abusive treatment ; Seyr u süluk = Seyr u süluk ; Tasavvuf = Mystic ; Zühd = Asceticism ; İslamiyet = Islam

Özet:
Tasavvufun yöntem ve maksadını en iyi şekliyle izah eden kavram çiftlerinden biri fenâ ve bekadır. Öte yandan fenâ ve beka, diğer tasavvufî ıstılahlarla alakası açısından da önemli bir noktada durur. Bu bağlamda araştırmamızın temeli tasavvufta taşıyıcı bir kavram olması sebebiyle fenâ ve bekaya dayanır. 'Erken Dönem Eserlerinde Fenâ ve Beka Kavramlarının Tasavvufun Seyrindeki Yeri' adlı tezimizde fenâ ve bekayı kavramsal boyutu ile ele aldık. Fenânın muhtelif anlamlara geldiğini, bununla birlikte tasavvufun yönteminin fenâ süreçlerinden meydana gelen bir bütün olduğuna değindik. Başka bir açıdan tasavvuf yolunun nihayetini anlatan kavramların yine fenâ ve beka ile ifade edildiğini açıkladık. 
Fenâ ve bekayı tasavvuf literatüründeki konumu açısından da değerlendirdik. Daha sonra haller ve makamlar içerisinde yer verilen fenâ ve bekanın hal veya makam kabul edilmesindeki temel sebeplere değindik. Bu kavramların sebep olduğu tartışmalar bağlamında sûfîlerin değerlendirmelerine de ayrıca yer verdik.
Bu çalışmamızda mukayeseli bir yöntem izledik. Neticede fenânın, seyr u sülûkun her alanında uygulanan bir yöntem olduğunu ve maksadın da yine bu kavramla ifade edildiğini gördük. Bunun yanı sıra fenâ halini yaşayan ve bunu farklı şekillerde ifade eden sûfîlerin tasavvufta kabul gördüğü, bununla birlikte diğer ilimlerle uzlaşı yolunda yeni kavramların türetilmesine sebep teşkil ettiği sonucuna ulaştık.

Anahtar Kelimeler: tasavvuf, terk, züht, fenâ, beka, şatahat, vecd

Abstract:
Fana' and baqa' are one of the most important pair of concepts describing the method and aim of Tasawwuf. They also have a significant place in relating to the other sufi terms. In this context, our study is based on fana' and baqa' which are bearing the idea of tasawwuf within themselves. In this study entitled The Place of Concepts of Fana' and Baqa' on Sufi Path in the Texts of Early Period, the terms fana' and baqa' are analyzed conceptually. It is explained that fana' has various meanings and apart from that the sufi method is a whole arising from the processes of fana'. From a different perspective, the concepts describing the end of the sufi path are expressed with the terms fana' and baqa'.
Fana' and baqa' are also explained in terms of their place in sufi literature. Afterwards it is analyzed why fana' and baqa' covered within states and stations in the sufi text are accepted as a state or a station. Within the discussions caused by these concepts, the views of the Sufis on this subject are also handled. 
In this study, we followed a comparative method. We conclude that fana' is a method applied in every step of sayr al-suluk and the aim is also expressed with this term. It is also concluded that Sufis who experienced the state of fana' and expressed it in different ways are approved in tasawwuf and that this concept set a precedent in producing new terms on the way of making a compromise with the other Islamic sciences.

Key Terms: tasawwuf, zuhd, ascetism, fana', baqa', shath, ecstasy