Afet yönetiminde delphi yöntemi ile geçici barınma modeli önerisi
Temporary shelter model proposal with delphi method in disaster management
Yazar: MELİKE KALKAN
Danışman: DOÇ. DR. ORKUN ALPTEKİN
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Yapı Bilgisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Afetler = Disasters ; Delphi = Delphi ; Deprem = Earthquake ; Meta analizi = Meta analysis

Özet:
Türkiye, dünya üzerindeki konumu itibari ile çeşitli afetleri bünyesinde barındırmakta ve ülke içerisindeki afet yönetimi kavramı günden güne önem arz etmektedir. Afetin meydana gelmesiyle birlikte bölge halkının temel ihtiyaçlarından biri olan barınmanın hızlı ve organizasyonel şekilde sağlanması gerekmektedir. Yakın zamanda meydana gelen 6 Şubat Kahramanmaraş depremleri sonrasında afetzedelerin geçici barınma ihtiyacının karşılanması için ulusal ve uluslararası yardım süreçleri başlasa da geçici barınma özelinde yönetimsel organizasyonun yeniden değerlendirilmesi gerekliliği ön plana çıkmıştır. Bu kapsamda tez çalışması, Türkiye özelinde olası afet sonrasında geçici barınma sürecinin verimli bir şekilde yürütülmesini sağlayan yönetimsel süreç modelinin uygulanması üzerinedir. Bu çalışmayla olası bir afet sonrası geçici barınma sürecinin afet öncesinde netleştirilerek çözülmesi ve barınma ihtiyacının multidisipliner bir alanda ilgili paydaşlar ile karşılanması hedeflenmektedir.
Tez çalışması beş ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde afet sonrası barınma kavramlarına ve afet aşamalarına değinilmiştir. Tezin ikinci bölümünde geçici barınma kavramının uluslararası ölçütlerini belirlemek için meta analizi uygulanmış ve toplam 39 ölçüte ulaşılmıştır. Elde edilen ölçütler odak grup görüşmeleri ile yeniden sınıflandırılmış ve üçüncü bölüm için altlık oluşturulmuştur. Tez çalışmasının üçüncü bölümünde Delphi yöntemi uygulanmıştır. Bu aşamada Türkiye özelinde afet ve barınma konularına hakim ve tercihen saha tecrübesi olan uzmanlar ile anket çalışması gerçekleştirilmiştir. İki aşamalı olan sürecin sonrasında Türkiye özelinde yerel ölçekte geçici barınma ölçütleri elde edilmiştir. Tez çalışmasının dördüncü bölümünde ise Delphi yöntemi ile elde edilen veriler ilgili paydaşlar ile birlikte yeniden değerlendirilerek geçici barınma özelinde bir model önerisi tasarlanmıştır. Modelin kontrol mekanizmasını güçlendirmek için afet süreçlerini ve paydaşları içeren bir kontrol mekanizması oluşturulmuştur. Tezin son bölümünde ise tez strüktürünü oluşturan tüm çalışmalar özetlenerek, Türkiye özelinde afet yönetim sistemi içerisinde geçici barınmaya özel değerlendirmelere ve önerilere yer verilmiştir.

Abstract:
Türkiye hosts various disasters due to its location in the world, and the concept of disaster management within the country becomes more important day by day. When a disaster occurs, shelter, which is one of the basic needs of the people of the region, must be provided quickly and in an organized manner. Although national and international aid processes have begun to meet the temporary shelter needs of disaster victims following the recent February 6 Kahramanmaraş earthquakes, the need to re-evaluate the administrative organization specifically for temporary shelter has come to the fore. In this context, the thesis is on the application of the managerial process model that ensures the efficient execution of the temporary shelter process after a possible disaster in Türkiye. With this study, it is aimed to clarify and solve the temporary shelter process after a possible disaster before the disaster and to meet the shelter need with relevant stakeholders in a multidisciplinary field.
The thesis consists of five main chapters. In the first part, post-disaster shelter concepts and disaster stages are mentioned. In the second part of the thesis, meta-analysis was applied to determine the international criteria of the concept of temporary shelter and a total of 39 criteria were reached. The obtained criteria were reclassified through focus group interviews and the basis for the third section was created. In the third part of the thesis, the Delphi method was applied. At this stage, a survey was conducted with experts who are knowledgeable about disaster and shelter issues in Türkiye and preferably have field experience. After the two-stage process, temporary shelter criteria were obtained on a local scale in Türkiye. In the fourth part of the thesis, the data obtained by the Delphi method was re-evaluated together with the relevant stakeholders and a model proposal specific to temporary shelter was designed. A control mechanism that includes disaster processes and stakeholders has been created to strengthen the control mechanism of the model. In the last part of the thesis, all the studies that constitute the thesis structure are summarized and specific evaluations and suggestions for temporary shelter within the disaster management system in Türkiye are included.