Osmanlı dönemi Arap edebiyatında bir eğitim yöntemi olarak didaktik şiir
Didactic poetry as an educational method in Ottoman period Arabic literature
Yazar: NESİBE KILINÇ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HÜSEYİN POLAT
İnönü Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arap Dili ve Belagatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Din = Religion

Özet:
Arap edebiyatında didaktik şiir; bir fikri veya bir konuyu hızlı ve dolaysız
şekilde teferruata girmeden, sözü uzatmadan bilgiyi sunmak, ezberi kolaylaştırmak
amacıyla kaleme alınmış şiirlerdir. Arap şiirlerinde öğreticilik özelliği, ötedenberi
bulunmakla beraber, farklı milletlerle etkileşimin de bir sonucu olarak Abbasi
döneminde yaygınlık kazanmıştır. "eş-Şi'ru't-ta'lîmî" ( الشعر التعليمي ) olarak
isimlendirilen didaktik (eğitsel-öğretici) şiir; bir alanda veya bir alana dair konuda
yazılan, duygudan uzak, sanat yönü az olan, beyitler halinde ve daha çok recez bahri ile
kaleme alınan manzum şiirlerdir. Bu şiirlerle eğitimde ezberi kolaylaştırma, hızlı
öğretme ve akılda kalıcılık amaçlanmıştır. Birçok alanda yazılan didaktik şiirler
yazıldığı alanda zirvenin temsilcisi olmuştur. Osmanlı dönemi Arap edebiyatında ise
etkin bir şekilde kullanılan didaktik şiirler eğitimin vazgeçilmez bir parçası halini
almıştır. Çalışmamızın birinci bölümünde Arap edebiyatı dönemleri ele alınmıştır.
İkinci bölümde didaktik şiir ve Arap edebiyatı dönemlerinde didaktik şiirin gelişim
seyri incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise Osmanlı dönemi Arap edebiyatında bir eğitim
yöntemi olarak her alanda etkin bir şekilde kullanılan didaktik şiirler sunulmuştur.
Anahtar Kelimeler; Arap Dili ve Belagati, Didaktik Şiir, Osmanlı Dönemi,
Manzume, Eğitim.

Abstract:
In Arabic literature, didactic poetry is a poem written to convey information about
an idea or a subject quickly and directly, without going into detail or prolonging the
story, and to facilitate memorization. Although the didactic feature has been present in
Arabic poetry for a long time, it became widespread during the Abbasid period as a
result of interaction with different nations. Didactic (educational-instructive) poetry
called "eş-Şi'ru't-ta'lîmî" ( الشعر التعليمي ) is a verse poem written in a field or on a subject
related to a field, far from emotion, with little artistic aspect, written in couplets and
mostly with the verse style. The aim of these poems is to facilitate memorization, to
teach quickly and to ensure memorability in education. Didactic poems written in many
fields have been representative of the peak in the field in which they were written.
Didactic poems, which were used effectively in Arabic literature during the Ottoman
period, became an indispensable part of education. In the first part of our study, the
periods of Arabic literature were discussed. In the second part, the development of
didactic poetry in the periods of didactic poetry and Arabic literature was examined. In
the third section, didactic poems that were effectively used in every field as an
educational method in Arabic literature during the Ottoman period are presented.
Key Words; Arabic Language and Rhetoric, Didactic Poetry, Ottoman Period,
Poetry, Education.