Adölesanlarda kafein tüketiminin algılanan stres ve depresyon üzerine etkisi
The effect of caffeine consumption on perceived stress and depression in adolescents
Yazar: SÜMEYYE TOPLU ATAKAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞE ŞENER TAPLAK
Yozgat Bozok Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Depresyon = Depression ; Ergenler = Adolescents ; Hemşirelik = Nursing ; Kafein = Caffeine ; Lise öğrencileri = High schools students ; Stres = Stress

Özet:
Bu araştırma, lise son sınıf öğrencisi adölesanlarda kafein tüketiminin algılan stres 
ve depresyon üzerine etkisini belirlemek amacıyla 2019-2020 eğitim öğretim yılında kesitsel 
çalışma olarak gerçekleştirildi. Araştırma Yozgat Milli Eğitim Müdürlüğü'ne bağlı il 
merkezinde bulunan 9 lisede gerçekleştirilmiş olup dahil etme kriterlerini sağlayan 527 
adölesan çalışmanın örneklemini oluşturdu. Çalışma için kurum izni ve etik kurul izninin 
alınmasının ardından veriler Adölesan Bilgi Formu, Algılanan Stres Ölçeği (ASÖ-10) ve 
Reynold Ergen Depresyon Ölçeği (REDÖ) kullanılarak toplandı. Verilerin 
değerlendirilmesinde tanımlayıcı istatistiksel analizler, Shapiro Wilk normallik testi, ki kare,
Kruskal Wallis, bağımsız iki örneklem t testi, tek yönlü varyans analizi, Tukey testi,
Spearman korelasyon analizi ve doğrusal regresyon modelleri kullanıldı. Regresyon 
analizleri için p<0.10; tek değişkenli analizler için p<0.05 değeri istatistiksel olarak önemli 
kabul edildi.
Katılımcıların %47.1'i 17 yaşında olup %71.9'unun beden kitle indeksinin normal 
olduğu belirlendi. Adölesanların %45.2'sinin hemen hemen her gün kafein tükettiği ve 
günlük kafein tüketim miktarı 700 mL olarak bulundu. Adölesanların en sık tükettikleri 
kafeinli içecek türlerinin sırasıyla, demleme siyah çay, neskafe türleri, kola, sıcak kakao, 
soğuk çay, enerji içeceği, bitki çayı ve Türk kahvesi olduğu saptandı. Kafeinin en sık uyanık 
kalmak, zihni açık tutmak ve yorgunluğun giderilmesi için tüketildiği ve adölesanların 
kafein tüketmediklerinde uykusuzluk, baş ağrısı ve huzursuzluk gibi semptomlar yaşadıkları 
bulundu. Kafein tüketmediğinde uykusuzluk yaşayanların algılanan stres ve depresyon
iv
puanlarının yüksek olduğu tespit edildi (p<0.05). Günlük kafein tüketim miktarı ile algılanan 
stres ve depresyon puanları arasında istatistiksel olarak bir ilişki olmadığı belirlendi 
(p>0.05). Kafein tüketim sıklığına göre ise, hemen hemen her gün kafein tüketen 
adölesanların ASÖ-SRA, ASÖ-Toplam ve REDÖ puanları kafein tüketimi haftada 1-5 kez 
olan ile ayda 1-4 kereden fazla olmayanlardan istatistiksel olarak yüksek olduğu saptandı 
(p<0.05). Pediatri hemşireleri tarafından düzenlenecek eğitim ve müdahale çalışmaları ile 
adölesanların riskli kafein tüketimi, kafein bağımlılığının etkileri ve stresle başetme 
hakkında bilgilendirilmeleri önerilir.
2022, 73 sayfa

Abstract:
This research was carried out as a cross-sectional study in the 2019-2020 academic 
year in order to determine the relationship between caffeine consumption and perceived 
stress and depression in high school senior adolescents. The research was carried out in 9 
high schools in the city center affiliated to the Yozgat National Education Directorate and 
formed the sample of 527 adolescent studies that met the inclusion criteria. After obtaining 
the permission of the institution and the ethics committee, the data were collected with the 
Adolescent Information Form prepared by the researchers, the Perceived Stress Scale (PSS) 
and the Reynold Adolescent Depression Scale (RADS). Descriptive statistical analyses, 
Shapiro Wilk test of normality, chi square test, kruskal wallis, independent two-sample ttest, one-way analysis of variance, Tukey test, Spearman correlation analysis and linear 
regression models were used to evaluate the data. p<0.10 for regression analyses; p<0.05 
was considered statistically significant for univariate analyses.
In all, 45.2% of adolescents consume caffeine almost every day and the median daily 
caffeine consumption of adolescents was found to be 700 mL. It was determined that the 
types of caffeinated beverages consumed by the adolescents most frequently were brewed 
black tea, instant coffee types, cola, hot cocoa, cold tea, energy drink, herbal tea and Turkish 
coffee. It was found that caffeine is most commonly consumed to stay awake, keep the mind 
clear, and relieve fatigue, and adolescents most commonly experience symptoms such as 
insomnia, headaches, and restlessness when they do not consume caffeine. It was determined 
that perceived stres and depression scores of those who had insomnia when they did not 
vi
consume caffeine were statistically higher (p<0.05). There was no statistically significant 
relationship between the amount of daily caffeine consumption and the perceived stres and 
depression scores (p>0.05). According to the frequency of caffeine consumption, it was 
determined that the PSS-SRA, PSS-Total and RADS scores of the adolescents who 
consumed caffeine almost every day were statistically higher than those who consumed 
caffeine 1-5 times a week and not more than 1-4 times a month (p<0.05). It is recommended 
that adolescents be informed about risky caffeine consumption, the effects of caffeine 
addiction and coping with stress through education and intervention studies to be organized 
by pediatric nurses.
2022, 73