Kanun hükmünde kararnamelerin yargısal denetiminin yasama ve yürütme üzerine etkileri /
Yazar: MEHMET OĞUZ KAYA
Danışman: YRD. DOÇ. DR. İBRAHİM ONGÜN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Sosyal Bilimler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2003
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Anayasa hukuku = Constitutional law ; Anayasa yargısı = Constitutional justice ; Denetim = Control ; Kanun hükmünde kararnameler = Law-making ordinance ; Yargısal denetim = Judical rewiew ; Yasama = Legislation ; Yürütme = Executive

Özet:
108 ÖZET Kanun hükmünde kararnameler, 1961 Anayasasında 1971 yılında yapılan değişiklikle Türk Hukuk sisteminde yerini almıştır ve günümüze kadar 630 KHK çıkarılmıştır. KHK'lerin Türk Hukuk sistemine girişi, KHK çıkarma yetkisinin verilmesinin anlamı; bir Anayasa kuralı olan yasamanın devredilmez oluşu üzerine etkileri ve güçler ayrımı ile egemenliğin kullanımı üzerinde çok yoğun tartışmaları da beraberinde getirmiştir. TBMM tarafından Bakanlar Kuruluna KHK çıkarma yetkisi verilmesi, yasama yetkisinin devri olmadığından yürütmenin yasamanın alanına girmiş olması da söz konusu değildir. Kanunlar Anayasaya ve KHK'ler de hem Anayasaya hem de dayandıkları yetki kanununa aykırı olamazlar. Bu düzenlemelerin Anayasaya uygunluğunun yargısal denetimi, Anayasa Mahkemesinin görevidir. Anayasa Mahkemesi kararlarının kesin ve bağlayıcı olması ve iptal kararının yasama ve yürütmenin iradesini ortadan kaldırması, Mahkemenin yasama ve yürütmenin üzerinde bir güç olmaması için sınırlandırılmasını gerekli kılmıştır. Anayasa Mahkemesi kendiliğinden Anayasaya uygunluk denetimi yapamadığı gibi, yasakoyucu gibi de davranamaz. Anayasa Mahkemesi, yetki yasalarına Anayasa perspektifinden bakmaktadır. TBMM'nin ya da Bakanlar Kurulu'nun iradesi Anayasaya uygun olmak zorundadır. Anayasa Mahkemesinin yasama ve yürütmenin iradesinde Anayasaya uygunluk araması ve Anayasaya uygun olmayan düzenlemeleri(dar anlamda yetki yasaları ve KHK'ler) iptal etmesi, yasama ve yürütmenin alanına girmek değildir. Bir müdahale söz konusudur. Ancak bu müdahale Anayasaya uygunluğun sağlanmasına yöneliktir. Anayasa Mahkemesi, yasama ve yürütmenin yerine geçerek irade ortaya koymamaktadır. Yapılan Anayasaya uygun bulunmayan düzenlemenin iptal109 edilerek ortadan kaldırılmasıdır. Yasama ve yürütmenin Anayasal sınırlar içinde düzenleme yapma imkanı her zaman vardır. Diğer yandan Mahkemenin, Anayasada kanunla düzenlenmesi öngörülen konuların KHK ile düzenlenmesi hakkında Anayasaya aykırılık görmemesi; Anayasanın ilgili maddelerini işlevsiz bıraktığı gibi, yasamanın alanına bırakılan düzenleme yapma yetkisi yürütmeye de verilmesinin yolu açılmış olmaktadır. Mahkemenin, olağanüstü KHK'lere ilişkin olarak, sadece başlığı ile yetinmeyerek, denetim dışı görmemesi ve Anayasada Olağanüstü hallerde çıkarılacak KHK'ler için belirlenmiş kriterlere uygunluğu araması ve buna uygun olmayan KHK'leri iptal etmesi, temel hak ve özgürlüklerin korunması yolunda önemli bir adım olduğu gibi; yasamanın devredilmezliği kuralının, Anayasanın üstünlüğünün ve Anayasada belirlenmiş güçler ayrımının korunması yolunda en temel güvencelerdendir.

Abstract:
110 SUMMARY Decrees having the force of law have taken their place in the Turkish Law System with the amendments made in 1971 in the 1961 Constitution. Since then, 630 decrees having the force of law have been issued. Entering of decrees having the force of law into the Turkish Law System has brought intensive debates on the concept of the authority to issue decrees having the force of law, on the effects of the principle of non-delegation of legislative power, on the separation of powers and on the use of sovereignty. Since the authority to issue decrees having the force the law does not mean delegation of the legislative power to the executive power, the executive power does not enter into the area of the legislative power. Laws may not be contrary to the Constitution and decrees having the force of law may not be contrary neither to the Constitution and nor to the laws. From the point of constitutionality, judiciary review of these regulations is among the duties of the Constitutional Court. The judgments of the Constitutional Court are defininite and have a binding effect on the executive and legislative powers. Annulment judgments of the Constitutional Court remove the will of these two powers. Therefore, it is necessary to limit the competence of the Court. The Constitutional Court may not make on its own motion constitutionality review and may not decide as if it is the lawmaker. The Constitutional Court reviews decrees having the force of law from the point of Constitutional principles. The will of the Turkish Grand National Assembly and that of the Council of Ministers must be in conformity with the constitution. The fact that, the Constitutional Court looks for conformity with the Constitution in the wills of legislative and executive powers and annuls the regulations contrary to the Constitution, does not mean that it intervenes competence of these two powers. There is an intervention. But this intervention aims to ensure constitutionality of regulations. Legislative and executive powers always have the competence to make regulations within the boundaries of the Constitution.Ill On the other hand, the Constitutional Court does not consider some decreees as unconstitutional which must have been regulated by laws. This fact makes the related articles of the Constitution non-functional as well as it opens the way to give some competences to the executive which are in fact within the competence of legislative. The review of the Constitutional Court does not apply to the decrees having the force of law issued during state of emergency. However, the Constitutional Court regards that these decrees must be in conformity with the criteria stipulated in the Constitution. From this point of view, the Constitutional Court annuls decrees having the force of law not meeting the criteria stipulated in the Constitution. This fact is an important step on the way to protect fundamental rights and freedoms and it is a basic guaranty to protect the principles of non-delegation of the legislative power, supremacy of the Constitution and separation of powers stipulated in the Constitution. ^^ stf rf^f^