Yeşilyurt yerleşim alanının modern mimarlık mirası kapsamında potansiyelinin değerlendirilmesi
Evaluation of the potential of the yeşilyurt settlement area in the scope of the modern architectural heritage
Yazar: EMİNE BAŞAK KÖRÜN
Danışman: DOÇ. DR. CEYLAN İREM GENÇER
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Rölöve-Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
20. yüzyılda modernizm, mimarlık üretim pratiklerini köklü bir biçimde
etkilemiştir. Yüzyıl başında yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti mimarlık alanında
da bu değişime ortak olmak istemiştir. Modernizmin en gözle görünür etki
alanlarından birinin yapılı çevre olması genç Cumhuriyetin yapı tasarımı ve
kentler üzerine yoğunlaşmasını sağlamıştır.
Birinci Dünya Savaşı sonrası İstanbul'un yerleşik nüfusu azalmış, Ankara'nın
başkent olması ihmal edilmesine yol açmıştır. 1950'lerde nüfusun artmasıyla
birlikte konut ihtiyacına cevap vermek ve şehrin büyümesini kontrol altına alıp
yönlendirebilmek için adımlar atılmıştır. Bu adımların başında da konut
alanlarının planlanması gelir.
1900'lerin ortalarından itibaren sayısı artan İstanbul'daki planlı konut alanlarına
örneklerden birisi de Yeşilyurt yerleşim alanıdır. 1948 yılı ile beraber planlanma
süreci başlayan mahalle çağdaşlarından farklı olarak ancak kişisel teşebbüslerle
kuruluşu tamamlanabilmiştir. Yapısal ölçekte tasarımda söz sahibi aktörlerin
sayısının artmasına rağmen mahalle içinde uyumlu bir dil yakalanabilmiştir.
Hem Türkiye hem İstanbul içinde sayıca oldukça az olan planlı Cumhuriyet
mahalleleri kamunun ve kamu otoritelerinin beklentilerini karşılayamamaya
başlamış ve bu durum imar yönetmeliklerinin değişimine neden olmuştur. Bu
sebeple mahalleler de hızlı bir değişime maruz kalmış, yakın tarihin planlı mahalle
ve konut üretim pratikleri kaybolma tehlikesi ile karşı karşıya kalmıştır.
Yeşilyurt'un benzer dönemde kurulan yerleşim alanlarından daha farklı bir
kuruluş hikayesine sahip olması, nitelikli yapı stokunun bir arada bulunması, üst
ölçek planlarında korunmuşluk seviyesinin yüksek olması, döneminin mimarlık
pratiklerine ışık tutması bu mahalleyi modern mimarlık mirası nesnesi
yapmaktadır. Çalışmanın amacı Yeşilyurt'u kültürel miras kapsamında bir semt
olarak tanıtmak ve korunması için farkındalığı artırmaktır.
Anahtar Kelimeler: İstanbul, modern mimarlık, planlı konut alanları, kentsel
koruma

Abstract:
Modernism has radically influenced architectural production practices at 20th
century. Young Republic of Turkiye wanted to associate this changing. Turkiye has
focused on design building and cities bacause of one of most powerful visible face
of modernism is built environment.
After Worl War I, population of Istanbul has decreased, Ankara was chosen as the
capital. This situation caused Istanbul to be neglected. In 1950's population has
begun to increase again and problem of housing shortage was born. Otorities of
public has decided to plan and take under control cities and to solve the problems.
Yeşilyurt is one of the planned republic neighborhood that the growing numbers
after 1950's. Planning of Yeşilyurt district has begun in 1948 and lasted a few
years. But it has completed through individual attempts. Yeşilyurt has harmonyos
architectural design altough has various design actors.
Very few planned Republic neighborhoods in both Turkiye and Istanbul are not
enough anymore for user and public. Changing of zonning ordinance and this
reason are causing to lose this residential areas as cultural heritage
Yeşilyurt has different story from 20th century of planned residential areas. Also
it has a large number of qualified building stocks, high conservation level of urban
area. Elucidating to architectural production practices of its period has made
modern architectural heritage itself. Aim of this work is to introduce district as
object of cultural heritage and raise awareness to protect it.
Keywords: Istanbul, modern architecture, planned residential areas, urban
conservation