Resimli öykü kitaplarında yer alan akran ilişkilerinin incelenmesi
Examination of peer relationships in picture storybooks
Yazar: ARİFE PEKER
Danışman: PROF. DR. İLKAY ULUTAŞ
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Okul Öncesi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Akran ilişkileri = Peer relationships ; Hikaye kitapları = Story books ; Okul öncesi eğitim = Preschool education ; Okul öncesi çocuklar = Preschool children ; Okul öncesi öğretmenler = Preschool teachers ; Resimli kitaplar = Illustrated books ; Resimli çocuk kitapları = Illustrated children books

Özet:
Resimli öykü kitaplarında yer alan akran ilişkilerinin incelenmesi amacıyla yapılan bu çalışmada okul öncesi öğretmenlerinin görüşleri alınmış, öykü kitaplarındaki akran ilişkileri değerlendirilmiş ve bu kitaplardaki akran ilişkilerine yönelik çocukların bakışları ortaya çıkarılmıştır. Çalışma karma araştırma modelinde desenlenmiştir. Araştırmanın üç çalışma grubu bulunmaktadır. Birinci çalışma grubunu okul öncesi öğretmenleri, ikinci çalışma grubunu okul öncesi öğretmenlerin bildirdiği resimli öykü kitapları ve üçüncü çalışma grubunu ise okul öncesi eğitim almakta olan beş yaş grubu çocukları oluşturmuştur. Araştırmada veri toplama araçları olarak Okul Öncesi Öğretmenlerinin Resimli Öykü Kitaplarında Yer Alan Akran İlişkilerine Yönelik Görüşlerini Belirleme Anketi, Kitap İnceleme Formu ve Çocukların Resimli Öykü Kitaplarında Yer Alan Akran İlişkilerine Yönelik Görüşlerini Belirleme Formu kullanılmıştır. Araştırma bulguları sonucunda okul öncesi öğretmenlerinin resimli öykü kitaplarını akran ilişkilerini geliştirmek amaçlı kullandıkları, resimli öykü kitaplarının içeriklerini yeterli buldukları, kitapları akran ilişkileri geliştirmede etkili bir araç olarak gördükleri belirlenmiştir. Resimli öykü kitapları incelendiğinde arkadaş sever, meraklı, cesur, huysuz ve kıskanç özelliklerin daha çok yer aldığı, nazik, komik, inatçı, utangaç, bilmiş, güçsüz, öfkeli, yalnız ve üzgün özellikler daha az yer aldığı saptanmıştır. Kitaplarda yer alan karakterler paylaşma, yardımlaşma, iletişim, dostluk ve farklılıklara saygı değerlerine sahip olup, karakterlerin duygularında öykü süresince üzgünden mutluya, mutludan mutluya, korkudan mutluya, heyecandan mutluya, kıskançlıktan mutluya, şaşkınlıktan mutluya ve utangaçlıktan mutluya doğru geçişler yaptıkları görülmüştür. Öykü içeriklerinde farklı olmak, kavga etmek, yardım etmek, kaybolmak ve üşümek gibi problemler ele alınmıştır. Kitapların iletilerinde paylaşma, birliktelik, sevme, kabul etme ve yardımlaşma gibi olumlu iletilere yer verilmiştir. Resimli öykü kitaplarında MEB (2013) okul öncesi eğitim programında yer alan sosyal duygusal kazanımlardan "K4: Bir olay veya durumla ilgili olarak başkalarının duygularını açıklar.", "K5: Bir olay veya durumla ilgili olumlu/olumsuz duygularını uygun yollarla gösterir.", "K6: Kendisinin ve başkalarının haklarını korur.", "K8: Farklılıklara saygı gösterir", "K10: Sorumluluklarını yerine getirir ve "K12: Değişik ortamlardaki kurallara uyar."  kazanımlarına üst seviyede yer verildiği tespit edilmiştir Çocuklar resimli öykü kitaplarında yer alan karakterleri daha çok olumlu değerlendirmiş, öykü kahramanlarının arkadaş ilişkilerini geliştirmek için problem çözme, arkadaş çeşidini arttırma, karakterlerin çizimini değiştirme ve birlikteliği arttırma gibi önerilerde bulunmuşlardır.

Abstract:
In this study, which was conducted to examine the peer relations in the picture story books, the opinions of the preschool teachers were taken, the peer relations in the story books were evaluated and the views of the children on the peer relations in these books were revealed. The study was designed in a mixed research model. The research has three study groups. The first study group consisted of preschool teachers, the second study group consisted of picture story books reported by preschool teachers, and the third study group consisted of five-year-old children receiving pre-school education. As data collection tools in the research, Preschool Teachers' Opinions Regarding Peer Relationships in Picture Story Books Questionnaire, Book Review Form and Children's Views on Peer Relationships in Picture Story Books were used. As a result of the research findings, it was determined that preschool teachers used picture story books to improve peer relations, they found the content of picture story books sufficient, and they saw books as an effective tool in developing peer relations. When picture story books were examined, it was found that friend-loving, curious, brave, grumpy, and jealous features were more common, and gentle, funny, stubborn, shy, knowing, powerless, angry, lonely, and sad features were less common. The characters in the books have the values of sharing, cooperation, communication, friendship, and respect for differences. Problems such as being different, fighting, helping, getting lost and being cold were discussed in the story content. In the messages of the books, positive messages such as sharing, togetherness, loving, accepting, and helping are included. Among the social-emotional achievements included in the MEB (2013) preschool education program in picture story books are; "K4: Explains the feelings of others about an event or situation.", "K5: Shows positive/negative feelings about an event or situation in appropriate ways.", " K6: Protects the rights of himself and others.", "K8: Respects differences", "K10: Fulfills responsibilities and "K12: Obeys the rules in different environments." The children evaluated the characters in the picture story books more positively, and they made suggestions such as problem solving, increasing the variety of friends, changing the drawing of the characters, and increasing the togetherness in order to improve the friendship relations of the story heroes.