İlkokul üçüncü sınıf hayat bilgisi dersinde öğrencilerin problem çözme ve karar verme becerilerinin geliştirilmesine yönelik bir eylem araştırması
An action research on developing the problem solving and decision-making skills of students in primary school third grade life studies lesson
Yazar: NURGÜL ERBAĞCI
Danışman: DOÇ. DR. ÖZLEM KAF
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sınıf Öğretmenliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Problem çözme becerisi = Problem solving ability

Özet:
Bu araştırmanın amacı ilkokul üçüncü sınıf Hayat Bilgisi dersinde öğrencilerin problem çözme (PÇ) ve karar verme (KV) becerilerini geliştirmek ve bu gelişim sürecini incelemektir. Araştırmada eylem araştırması modeli uygulanmıştır. Araştırmaya katılan öğrenciler ölçüt örnekleme yöntemi kullanılarak belirlenmiştir. Örneklem ölçütleri, okul müdürünün, sınıf öğretmeninin ve öğrencilerin araştırmaya katılmaya istekli olmaları ve kamera, ses kaydı vb. cihazların kullanılmasına izin vermeleri ve öğrencilerin PÇ ve KV becerilerinde eksiklik bulunması olarak belirlenmiştir. Araştırma 2021-2022 eğitim öğretim yılında, Gaziantep ilinde bulunan bir ilkokulda, üçüncü sınıfta öğrenim gören 22 öğrenci ile yürütülmüştür. Araştırma verilerine, nitel ve nicel veri toplama araçları aracılığı ile ulaşılmıştır. Nitel veri toplama araçları, video kayıtları, çalışma kağıtları, araştırmacı ve öğrenci günlükleri, yarı yapılandırılmış görüşme formlarıdır. Nicel veri toplama araçları, Aydoğan, Ömeroğlu, Büyüköztürk ve Özyürek (2012) tarafından geliştirilen Problem Çözme Becerileri Ölçeği, araştırmacı tarafından geliştirilen Günlük Yaşam Durumlarında Karar Verme Becerileri (GYD-KVB) Formu ve Dereceli Puanlama Anahtarıdır. 
Eylem araştırmasının uygulama süreci, toplam sekiz hafta ve 23 ders saatini kapsayan dört eylem döngüsü ile tamamlanmıştır. Uygulama süreci başlamadan önce sınıf öğretmeni görüşleri, Problem Çözme Becerileri Ölçeği ve GYD-KVB Formu ve Dereceli Puanlama Anahtarı aracılığıyla öğrencilerin PÇ ve KV becerilerinin mevcut durumu incelenmiştir. Buna göre öğrencilerin çoğunun problem çözme becerilerinin ortalamanın altında olduğu tespit edilmiştir. Öğrencilerin karar verme becerilerinin ise, karar verme durumunun belirlenmesi, seçeneklerle ilgili bilgilere ulaşmak için farklı kaynaklardan yararlanılması, kararın gerekçesinin belirtilmesi ve kararın uygulanması için plan yapılması boyutlarında orta ve düşük düzeyde oldukları belirlenmiştir.  Uygulama sürecinde öğrencilerin PÇ ve KV becerilerindeki gelişimin ve eğitim öğretim sürecinde ortaya çıkan sorunların belirlenmesi amacıyla her dersin video kayıtları ve bazı derslerde kullanılan çalışma kağıtları incelenmiştir. Ayrıca her dersin sonunda Sınıf Öğretmeni Görüşme Formu (Yapılan Uygulamaların Değerlendirilmesi) uygulanmış ve araştırmacı günlüğü yazılmıştır. Uygulamalara yönelik öğrenci görüşlerinin belirlenmesi amacıyla her ders sonrasında öğrenci günlükleri yazılmış ve her eylem döngüsü sonunda Odak Grup Görüşme Formu uygulanmıştır. Araştırmanın uygulama süreci tamamlandıktan sonra öğrencilerin PÇ ve KV becerilerindeki değişimin belirlenmesi amacıyla nicel veri toplama araçları tekrar uygulanmıştır. 
Nitel veri toplama araçlarından elde edilen veriler içerik analizi yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Güvenirliği sağlamak amacıyla veriler araştırmacı ve bir uzman tarafından kodlanmış ve kodlar karşılaştırılarak fikir birliğine ulaşılmıştır. Nicel veri toplama araçlarından elde edilen verilerin analizinde betimsel istatistik ve t-testi kullanılmıştır. Ayrıca öğrencilerin Problem Çözme Becerileri Ölçeği'nden aldıkları puanlar yüzdelik norm değerlerine göre yorumlanmıştır. Geçerlik ve güvenirliğin sağlanması amacıyla GYD-KVB Formu'na yönelik verilen öğrenci cevapları, dereceli puanlama anahtarı aracılığıyla iki puanlayıcı tarafından puanlanmıştır. Puanlayıcılar arası uyumun belirlenmesi amacıyla korelasyon katsayısı hesaplanmıştır. 
Araştırma sonunda, öğrencilerin problem ve karar verme durumlarını tanımlamada, farklı çözüm yolları ve seçenekleri oluşturmada, önceden belirlenen ölçütlere uygun karar vermede ve bu kararlarının gerekçelerini açıklamada, problem ve karar verme durumlarına yönelik farklı kaynaklardan bilgi toplamada zorlandıkları belirlenmiştir. Bununla birlikte, öğrencilerin yazı yazma, resim yapma ve etkinlik günlüğünü doldurmada isteksiz olmaları, yönergelerin anlaşılmaması, ders saatinin yetersiz olması ve uzman daveti etkinliğinde öğrencilerin derse odaklanamaması gibi sorunlar ortaya çıkmıştır. Bu sorunlara yönelik eğitsel oyun, sesli düşünme, beyin fırtınası ve drama yöntem ve tekniklerden; animasyon, görseller, kırmızı yeşil ifade kartları ve bulmaca gibi materyallerden ve mizahtan yararlanılabileceği belirlenmiştir. Gerçekleştirilen uygulamalar ile öğrencilerin PÇ ve KV becerilerinde gelişme olduğu gözlenmiştir. Nicel veri toplama araçlarından elde edilen bulgular da, öğrencilerin uygulama öncesi ve sonrasında PÇ ve KV becerilerinde, uygulama sonrası lehine anlamlı bir farklılık olduğu ortaya konulmuştur. Bununla birlikte öğrencilerin, yapılan uygulamalara yönelik çoğunlukla olumlu yönde görüşe sahip oldukları belirlenmiştir. Araştırma sonunda, elde edilen bulgular dikkate alınarak uygulayıcılara ve araştırmacılara yönelik öneriler sunulmuştur.

Abstract:
The purpose of this study is to develop students' problem solving (PC) and decision making (DM) skills in third grade elementary school life science and to examine this developmental process. The action research model was used in the study. The students participating in the study were identified using the criterion sampling method. The criteria for sampling are the willingness of the principal, class teacher and students to participate in the study, the availability of cameras, audio recordings etc. that allow the use of equipment, and the students' lack of PS and DM knowledge.The research was conducted with 22 third grade students of an elementary school in Gaziantep during the school year 2021-2022. The research data were obtained using qualitative and quantitative data collection instruments. Qualitative data collection instruments include video recordings, worksheets, researcher and student diaries, and semi-structured interview forms. Quantitative data collection instruments are the Problem Solving Skills Scale developed by Aydoğan, Ömeroğlu, Büyüköztürk and Özyürek (2012), the Decision Making Skills in Daily Life Situations Form, and a rubric developed by the researcher.
The action research implementation process was completed in a total of eight weeks, 23 course hours, and four cycles of action. Before the implementation process began, students' problem-solving and decision-making skills were assessed using classroom teachers' opinions, Problem Solving Skills Scale and Decision Making Skills in Daily Life Situations Form. It was found that most students' problem-solving skills were below average. It was found that students' decision-making skills were at intermediate and low levels in terms of determining the decision situation, using various sources to search for information about options, giving reasons for the decision, and making a plan to implement the decision. During the application process, video recordings of each lesson and the worksheets used in some lessons were examined to determine the development of the students' PS and DM skills and the problems encountered during the teaching process. In addition, the class teacher interview form (Evaluation of Practices) was applied at the end of each lesson and the researcher's diary was written. Student diaries were written after each lesson to ascertain students' views on the practices and a focus group discussion form was used at the end of each action cycle. After the implementation process of the study was completed, quantitative data collection tools were again used to determine the changes in students' PS and DM skills.
The qualitative data were analyzed using the content analysis method. In order to ensure reliability, the data were coded by the researchers and an expert, and a consensus was reached by comparing the codes. Descriptive statistics and t-tests were used to analyze the data from the quantitative data collection instruments. In addition, the scores obtained by the students on the problem-solving skills scale were interpreted using the percentage norm scores. To ensure validity and reliability, student responses on the Decision Making Skills in Daily Life Situations Form were scored by two raters using a rubric. The correlation coefficient was calculated to determine inter-rater agreement.
At the end of the study, it was found that students had difficulties in defining problems and decision-making situations, designing different solutions and options, making decisions according to given criteria and explaining the reasons for these decisions, and collecting information from different sources on problems and decision-making situations. However, problems were also encountered, such as students' reluctance to write, draw and fill in the activity diary, lack of understanding of the instructions, insufficient lesson time and students' inability to concentrate on the lesson during the expert invitation. Educational games, thinking aloud, brainstorming and drama are methods and techniques for these problems. It was found that materials such as animations, visuals, red and green expression cards, and puzzles and humor can be used. It was found that students' PS and DM skills improved with the implemented applications. The results of the quantitative data collection instruments showed that there was a significant difference in students' PS and DM skills pre and post application, in favor of post application. However, it was found that the students overwhelmingly rated the applications positively. At the end of the study, suggestions for practitioners and researchers were made taking into account the results.