"Naciye Öğretmen" kısa filmi bağlamında sinema ve hafıza ilişkisi
The relationship between cinema and memory in the short film "Naciye Öğretmen"
Yazar: MURAT ÇETİNKAYA
Danışman: PROF. DR. SELAHATTİN YILDIZ
Maltepe Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Disiplinlerarası Güzel Sanatlar Ana Sanat Dalı / Sinema Sanat Dalı
Derece: Sanatta Yeterlik, 2024
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
"Naciye Öğretmen" Kısa Filmi Bağlamında Sinema ve Hafıza İlişkisi başlıklı bu çalışmanın amacı, bireysel ve toplumsal hafıza, hatırlama ve unutma ve bu olguların birbiriyle etkileşiminin incelenmesi aracılığıyla hafıza olgusunun toplumsal karakterini ortaya koymaktır. Söz konusu çerçeve dahilinde, sinemanın toplumsal hafıza üreticisi olarak işlevi de incelenecektir. "Naciye Öğretmen" kısa filmi, saygın bir tıp doktoru olan oğlu Kubilay'ın zamansız ölümü sonrası ondan geriye kalan kıyafetleri ve 1975 yılı üretimi VW 1303 (Kaplumbağa) model arabayı teslim almak için oğlunun uzun yıllar yaşadığı ilçeye gelen 70'li yaşlarındaki emekli ilkokul öğretmeni Naciye'nin bir günlük hikâyesidir. Film Naciye'nin günün erken bir saatinde oğlunun evinin önünde taksiden inişiyle başlar ve gün biterken VW'i alıp gidişiyle biter. Filmin ilk sahnesinde Naciye yorgun ve umutsuzdur. Yine de, oğlunun torbalara doldurulmuş kıyafetlerine dokunup VW'inin koltuğuna oturunca oğlunun varlığını yeniden duyumsar. Ruhundaki canlanma bireysel hafızasını tetikler. Bu canlanmadan aldığı güçle harekete geçer. Oğlunun uzun yıllar yaşadığı, doktorlar yetiştirdiği, sevilip sayıldığı ilçede temas etmiş olduğu kişileri ve mekanları ziyaret eder. Oğlunun kişilerin bireysel hafızalarında yer edinmiş olduğunu görür. Ancak, bununla yetinmez. Oğlunun toplumsal hafızada da yer edindiğini görmek ister. Mekanlarda oğlundan kalan izleri arar. Ancak, oğlundan geriye hiçbir iz kalmamıştır. Naciye, toplumsal hafızada yer edinememiş olan oğlunu bireysel hafızasında yaşatmaktan başka seçeneği olmadığını görür. Toplumun unutma eyleminden uzak durmak, bireysel hafızasını korumak istercesine, dış dünyadan izole olan, en güvende hissettiği mekana, Kubilay'ın VW'ine sığınır. Kubilay'ın kıyafetlerini arka koltuğa doldurup anılarıyla yola çıkar. Filmin senarist ve yönetmeninin otobiyografik hikayesi olan "Naciye Öğretmen" kısa filminin yaratım sürecinin ortaya koyulması yoluyla otobiyografik film üretimi için yol haritası oluşturmak çalışmanın bir diğer çıktısıdır. Filmin senarist ve yönetmeninin ünlü bir göz doktoru olan babasının vefatı sonrası yaşadığı bir dizi kalp kırıklığını otobiyografik bir film evrenine adapte ederken yaptığı seçimler, taşıdığı motivasyonlar ortaya koyulurken aynı zamanda otobiyografik film üretiminin başat özelliklerine değinilmiştir. Bunun yanında, yönetmenin kısa filmi çekerken yaptığı biçimsel seçimlerin hangi motivasyonlarla belirlendiği ortaya koyulmuştur. Çalışma sonucunda, hatırlama - unutma, bireysel hafıza - toplumsal hafıza ikiliklerinin yoğun etkileşim halinde olan olgular olduğu, bunun yanında, sinemanın bir sanat olmanın yanında güçlü bir kitle iletişim aracı olarak hafıza olgusunu yönlendirme yetisine sahip olduğu sonuçlarına varılmıştır. Ek olarak, "Naciye Öğretmen" kısa filminin yazım aşamasının ilk adımlarından filmin çekimine uzanan yolculuğun ana hattından belirli parçaları ve ayrıksı yanları detaylı şekilde anlatılarak bağımsız kısa film üretimine dair önermeler içeren bir rehber oluşturulması amaçlanmıştır.

Abstract:
The purpose of this study, titled The Relationship Between Cinema and Memory in the Context of the Short Film "Naciye Öğretmen", is to reveal the social character of the memory phenomenon through the examination of individual and social memory, remembering and forgetting, and the interaction of these phenomena. Within this framework, the function of cinema as a generator of social memory will also be explored. The short film "Naciye Öğretmen" is the one-day story of Naciye, a retired primary school teacher in her 70s, who comes to the district where her son Kubilay, a respected medical doctor, lived for many years, to collect his clothes and a 1975 VW 1303 (Beetle) model car after his untimely death. The film begins with Naciye getting out of a taxi in front of her son's house early in the morning and ends with her taking the VW and leaving at the end of the day. In the first scene of the film, Naciye is tired and hopeless. However, when she touches her son's clothes stuffed in bags and sits in the seat of the VW, she feels his presence again. The revival in her soul triggers her individual memory. Empowered by this revival, she sets into action. She visits the people and places in the district where her son lived for many years, trained doctors, and was loved and respected. She sees that her son has left a mark in people's individual memories. However, she is not satisfied with this. She wants to see that her son has also left a mark in social memory. She looks for traces of her son in places, but finds that no traces of him remain. Naciye realizes that she has no choice but to keep her son alive in her individual memory, as he could not establish a place in social memory. Wanting to stay away from the act of forgetting by society and to protect her individual memory, she isolates herself in the place where she feels safest, her son's VW. She fills the back seat with Kubilay's clothes and sets off with her memories.
Another outcome of the study is to create a roadmap for autobiographical film production by revealing the creative process of the short film "Naciye Öğretmen," which is the autobiographical story of the film's screenwriter and director. The choices and motivations made by the screenwriter and director while adapting a series of heartbreaks experienced after the death of his famous ophthalmologist father into an autobiographical film universe are presented, along with the main features of autobiographical film production. Additionally, the motivations behind the formal choices made by the director while making the short film are explained. The study concludes that the dichotomies of remembering - forgetting and individual memory - social memory are phenomena that are in intense interaction. Furthermore, it concludes that cinema, in addition to being an art form, has the power to direct the phenomenon of memory as a strong mass communication tool. In addition, a guide including suggestions for independent short film production is aimed to be created by detailing certain parts and distinctive aspects from the main line of the journey from the first steps of writing the short film "Naciye Öğretmen" to its shooting.