Gebelerin akılcı ilaç kullanımı ve sağlık okuryazarlık durumları ile arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between rational drug use and health literacy status in pregnants
Yazar: NAZAN ESER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NEŞE ÇELİK
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Ebelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Kadın Hastalıkları ve Doğum = Obstetrics and Gynecology
Dizin: Akılcı ilaç kullanımı = Rational drug use ; Gebelik = Pregnancy ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy ; İlaç kullanımı = Drug utilization

Özet:
Amaç: Bu çalışmada gebelerin akılcı ilaç kullanımı ve sağlık okuryazarlık düzeyinin belirlenmesi ile ikisi arasındaki ilişkiyi değerlendirmek amaçlanmıştır. 
Yöntem: Araştırma, 31.07.2019-30.09.2019 tarihleri arasında Ankara Sincan İlçe Sağlık Müdürlüğü'ne bağlı Aile Sağlığı Merkezleri'ne başvuran gebeler ile gerçekleştirilmiştir. Veri toplama aracı olarak; gebelerin sosyo-demografik ve gebelikle ilgili bilgilerini içeren Anket Formu, gebelerin akılcı ilaç kullanımlarını ölçmek amacıyla Akılcı İlaç Kullanım Ölçeği ve sağlık okuryazarlıklarını değerlendirmek amacıyla Avrupa Sağlık Okuryazarlık Ölçeği kullanılmıştır. Veriler araştırmacı tarafından yüz yüze görüşme yöntemi kullanılarak toplanmıştır. Çalışmada verilerin normalite testi sonucuna göre Mann Whitney U, Kruskal Wallis, ki kare testi, fisher's exact test,  pearson korelasyon testi, lineer regresyon testleri kullanıldı.
Bulgular: Çalışmamızda, gebelerin yaş ortalamasının 28,1± 5,2 yıl olduğu, %60,0'ının lise ve üstü öğrenim düzeyine sahip olduğu, %70,0'inin gelirinin giderine denk olduğu, %92,6'sının sosyal güvencesinin olduğu, %14,1'inin çalışmakta olduğu ve %91,4'ünün çekirdek ailede yaşadığı saptanmıştır. Gebelerin %77,7'sinin akılcı ilaç kullanım ölçeğinden 35 ve üstü puan aldığı ve 38±4,3 puan ortalaması sahip oldukları saptanmıştır. Öğrenim düzeyi, toplam gebelik sayısı ve yaşayan çocuk sayısı, ilaçların prospektüsünü okuma, ilaçların son kullanma tarihini kontrol etme, sürekli kullandığı ilaçları unutma, ilaçlarla ilgili bilgi kaynağı olarak prospektüs kullanma ile akılcı ilaç kullanım ölçek puan ortalaması arasında anlamlı fark bulunmuştur (Her biri için p<0,05). Gebelerin sağlık okuryazarlık genel puan ortalaması 26,3±8,5'dir. Öğrenim düzeyi, gelir düzeyi, çalışma durumu, aile tipi, toplam gebelik ve yaşayan çocuk sayısı, ilaçların prospektüsünü okuma, ilaçların son kullanma tarihini kontrol etme, sürekli kullandığı ilaçları unutma, ilaçlar ile ilgili bilgi kaynağı olarak prospektüs kullanma ile sağlık okuryazarlığı ölçek puan ortalaması arasında anlamlı fark bulunmuştur (Her biri için p<0,05). Gebelerin akılcı ilaç kullanımı ve sağlık okuryazarlığı ölçeği puan ortalaması arasında pozitif yönde anlamlı ilişki saptanmıştır (r=0,375; p<0,05). Aynı zamanda gebelerin sağlık okuryazarlığı ölçeğinden aldığı puan ortalamasının akılcı ilaç kullanımı bilgisine sahip olma düzeyini etkilediği belirlenmiştir (p<0,05).
Sonuç: Araştırmamızda, gebelerin akılcı ilaç kullanımı bilgisine sahip oldukları ve sağlık okuryazarlığına "sorunlu-sınırlı düzeyde sahip oldukları ortaya çıkmıştır. Gebelerin sağlık okuryazarlık düzeyinin yükselmesi akılcı ilaç kullanımı bilgisine sahip olma düzeyini de yükseltmekte ve etkilemektedir. Ebelerin ve diğer sağlık profesyonellerinin gebelerin akılcı ilaç kullanımı ve sağlık okuryazarlık düzeyini değerlendirmeleri ve yükseltmek için eğitim olanaklarını zenginleştirmeleri gerekmektedir.
Anahtar Kelimeler: Akılcı İlaç Kullanımı, Sağlık Okuryazarlığı, Gebelik

Abstract:
Aim: In this study, it was aimed to evaluate the relationship between the rational drug use of pregnant women and determining their health literacy level.
Method: The research was carried out with pregnant women who applied to Family Health Centers affiliated to Ankara Sincan District Health Directorate between 31.07.2019 and 30.09.2019. As a data collection tool; The Questionnaire containing the socio-demographic and pregnancy-related information of pregnant women, the Rational Drug Use Scale to measure the rational drug use of pregnant women, and the European Health Literacy Scale to evaluate their health literacy. The data were collected by the researcher using face-to-face interview method. In the study, according to the results of the normality test of the data, Mann Whitney U, Kruskal Wallis, chi-square test, Fisher's exact test, Pearson correlation test, and linear regression tests were used.
Results: In our study, the average age of the pregnant women was 28.1 ± 5.2 years, 60.0% of them had a high school or higher education level, 70.0% of their income was equivalent to their expenses, 92.6% of them had social security, It was determined that 14.1% were working and 91.4% lived in nuclear family. It was determined that 77.7% of the pregnant women got 35 and above points from the rational drug use scale and had 38 ± 4.3 points average. A significant difference was found between education level, total number of pregnancies and living children, reading the drug package insert, checking the expiration date of drugs, forgetting the drugs used continuously, using the prospectus as a source of information about drugs and rational drug use scale score average (p <0.05). Health literacy general score average of pregnant women is 26.3 ± 8.5. Between education level, income level, employment status, family type, total pregnancy and number of living children, reading the drug prospectus, checking the expiration date of drugs, forgetting the drugs used continuously, using the prospectus as a source of information about drugs and health literacy scale average significant difference was found (p <0.05 for each). A positive significant relationship was found between the rational drug use of pregnant women and the health literacy scale average score (r = 0.375; p <0.05). At the same time, it was determined that the average score obtained by pregnant women from the health literacy scale affected the level of rational drug use knowledge (p <0.05).
Conclusion: In our study, it was revealed that pregnant women had the knowledge of rational drug use and had a problematic-limited level of health literacy. Increasing health literacy level of pregnant women increases and affects the level of rational drug use knowledge. Midwives and other health professionals need to enrich their educational opportunities in order to evaluate and raise the rational use of drugs and health literacy of pregnant women.
Key Words: Rational Drug Use, Health Literacy, Pregnancy