Yetişkin bireylerin hedonik açlık durumu ile öz kontrol ve öz yönetimleri arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigation of the relationship between hedonic hunger withself control and self management of adults
Yazar: BEYZA AKTÜRK
Danışman: PROF. NAZAN AKTAŞ
Selçuk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Hedonik beslenmenin besin tüketim örüntüsü, miktarı ve alımı üzerinde önemli bir rolü vardır. Bu araştırmada yetişkin bireylerde hedonik açlık durumu, öz kontrol ve öz yönetim ilişkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Genel tarama modelinde tanımlayıcı-ilişkisel nitelikte tasarlanan bu araştırmanın evrenini Türkiye'de yaşayan 19-65 yaş arasındaki yetişkin bireyler oluşturmaktadır. Çalışma grubu ise 375 erkek 415 kadın toplam 790 yetişkin bireydir. Araştırmada kişisel bilgi formu, Besin Gücü Ölçeği (BGÖ), Aşırı Besin isteği Ölçeği (ABİS), Öz Kontrol ve Öz Yönetim Ölçeği veri toplama araçları olarak kullanılmış; yüz yüze ve çevrimiçi hibrit veri toplama yöntemi ile veriler toplanmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde SPSS 27 paket programı kullanılmıştır.
Araştırmada hedonik açlık durumu BGÖ puanı ile belirlenmiştir. Katılımcıların BGÖ toplam puan ortalaması (x ±ss) 3,13 ± 0,58 olup %88,61'inde hedonik açlık saptanmıştır. Yetişkin bireylerin BGÖ ile ABİS toplam puanları arasında pozitif yönde, zayıf düzeyde anlamlı ilişki vardır (r=0,320; p<0,01). BGÖ ile öz kontrol öz yönetim ölçeği toplam puanları arasında anlamlı ilişki bulunmamıştır (r=-0.005; p>0,05). ABİS ile öz kontrol öz yönetim ölçeği toplam puanları arasında ise negatif yönde, zayıf düzeyde ilişki bulunmuştur (r=-0.123; p<0,001). Katılımcıların %76,45'i abur-cubur atıştırmalıkları hedonik besin olarak ifade etmişlerdir. Hedonik besin tüketim sıklıklarında ise en fazla %13,41 oranla şeker ve şekerlemelerin her gün tüketildiği görülmüştür. Besinlerin hedonik olma durumuna göre derecelendirmede abur-cubur atıştırmalıklar 7,39 puanla yüksek derecede bulunmuştur. Katılımcıların hedonik besin olarak değerlendirdiği fastfood besinler ile BGÖ puanları arasında (p<0,05); makarna, ekmek türevleri ve abur cuburlar ile ABİS toplam puanları arasında anlamlı fark vardır (p<0,05). Çikolatalı ürünler, kremalı pastalar, fast food, gazlı içecekler ve sucuk- salam- sosis gibi besinleri hedonik besin olarak değerlendirilmesi ile öz kontrol öz yönetim ölçeği toplam puanları istatistiksel olarak anlamlıdır (p<0,05).

Sonuç olarak, araştırmada hedonik açlık durumunun aşırı besin isteklerini ve tüketimlerini arttırdığı bulunmuştur. Öz kontrolü zayıf bireylerin; lezzetli besinlere karşı istek duyma güdüsü daha fazladır. BGÖ ile öz kontrol ve öz yönetim arasında ilişki bulunmazken aşırı besin isteği olan bireylerin öz kontrol ve öz yönetimlerinin düşüktür. Hedonik açlığın kontrolsüz bir yeme fenotipi olarak kabul görmesi ve aşırı yeme davranışları, aşırı besin isteklerinin önlenebilmesi için oto kontrol gücünün bir çözüm yolu olarak multidisipliner beslenme davranış değişikliği müdahalelerinde kullanılabileceği önerilmektedir.

Abstract:
Hedonic hunger has an important role on food consumption pattern, amount and intake. The aim of the study is to examine the relationship between hedonic hunger, self-control and self-management in adults. The research was designed as a cross-sectional study, consists of adult individuals between the ages of 19-65 living in Türkiye. The study group consisted of 790 adults, 375 males and 415 females. Personal information form, Power of Food Scale (PFS), Food-Cravings Questionnaires (FCQ) Self-Control and Self-Management Scale were used as data collection tools; Data were collected using face-to-face and online hybrid data collection method.
In the study, hedonic hunger status was determined by the PFS score. The mean total score of the participants in the study was 3.13 ± 0.58 (x ± s) and hedonic hunger was found in 88.61% of the participants. There is a positive, weakly significant correlation between PFS and FCQ total scores of adult individuals (r=0.320; p<0.01). There was no significant correlation between PFS and total scores of self-control self-management scale (r=-0.005; p>0.05). There was a negative, weak correlation between FCQ and total scores of self-control self-management scale (r=-0.123; p<0.001). 76.45% of the participants expressed junk-food snacks as hedonic foods. In the frequency of hedonic food consumption, it was observed that candy and confectionery were consumed every day with a rate of 13.41%. Among the degrees given according to hedonicity, the degree of junk-food snacks was found to be the highest with 7.39.
There was a significant difference between the fast-food foods that the participants evaluated as hedonic foods and the PFS scores (p<0.05), and between pasta, bread derivatives and junk foods and the FCQ total scores (p<0.05). There is a statistically significant difference between the evaluation of foods such as chocolate products, cream cakes, fast food, carbonated drinks and sausage, salami and sausage as hedonic foods and total scores of self-control self-management scale (p<0.05).
In the study, it was found that hedonic hunger increased excessive food cravings and consumption. Individuals with poor self-control have more motivation to crave for delicious foods. While there was no relationship between PFS and self-control and self-management, it was concluded that individuals with excessive food cravings had low self-control and self-management. It is recommended that hedonic hunger should be accepted as an uncontrolled eating phenotype and that self-control power can be used in multidisciplinary nutrition behavior change interventions as a solution to prevent overeating behaviors and excessive food cravings.