2001 krizi öncesi ve sonrasında Merkez Bankası bağımsızlığının Türkiye'de makroekonomik göstergelere etkisi
The influence of Central Bank monetary indicators on Turkish macro-economic indicators in pre and post 2001 economic crisis
Yazar: MURAT DAĞLI
Danışman: DOÇ. DR. FATİH ÇELEBİOĞLU
Dumlupınar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Bağımsızlık = Independence ; Ekonomik kriz = Economic crisis ; Fiyat istikrarı = Price stability ; Makroekonomik etki = Macroeconomic effects ; Merkez Bankası = Central Bank ; Para politikaları = Monetary policies ; Yapısal değişme = Structural change ; Çoklu regresyon analizi = Multiple regression analysis

Özet:
Kriz, kavramı beklenmedik ve ani bir biçimde gelişen, mali piyasalarda tahrip gücü yüksek dalgalanmalardır. Kriz kavramı tarihte ekonominin olduğu her alanda vardır. Yıllar boyunca krizle mücadele edebilmek için çeşitli yöntemler uygulanmış fakat kriz yönetimi konusunda yetersiz kalınmıştır. Bir ülke için merkez bankası, bu kriz yönetiminin tam ortasında bulunmaktadır.Merkez bankalarının kuruluşu genelde, ticari bankaların tek başına banknot ihraç imtiyazını elde etmesiyle devlet bankası olma unvanını elde ederek gerçekleşmiştir. Uygulanan her türlü para politikasının kaynağı olan merkez bankaları şu anda dünyanın en gelişmiş ülkelerinde bile farklı statülere sahiptir. Bu gün Avrupa'nın ileri gelen ülkeleri incelendiğinde merkez bankalarının hükümete bağlı hatta hükümet bünyesinde olduklarının görülebilmektedir. Türkiye'de ise Şubat 2001 kriziyle birlikte TCMB yapısal anlamda tam bir değişime gitmiştir. Bu çalışmada 1990-2009 yılları arasındaki parasal ve ekonomik veriler kullanılarak çoklu regresyon analizi tekniğiyle parasal değerlerin makro ekonomik göstergeler üzerindeki etkisi incelenmiştir. Regresyon analizlerinin sonucunda; TCMB'nin yapısında meydana gelen söz konusu değişim makro ekonomik göstergeleri pozitif yönlü etkilediği gözlemlenmiştir. Yani merkez bankasının fiyat istikrarı odaklı ve bağımsız bir yapıya sahip olması makro ekonomik göstergeler açısından pozitif yönlü etkisi bulunmaktadır.Bağımsız ve fiyat istikrarı odaklı yeni dönem (2001 sonrası), TCMB'nin makro ekonomik göstergeler üzerinde meydana getirdiği pozitif etki göz önüne alındığında merkez bankasının tek amacının fiyat istikrarı olması ve bağımsız bir yapıya sahip olması için gerekli düzenlemelerin gerçekleştirilmesi ülke gelişimi açısından çok büyük önem arz etmektedir.Anahtar Kelimeler: TCMB, Kriz, Çoklu Regresyon Analizi, Yapısal Dönüşüm, Fiyat İstikrarı

Abstract:
The term crisis denotes the fluctuations in the marketplace which develop unexpectedly and suddenly and are capable of high damage financially. For crisis management, several kinds of methods have been applied yet little development has been achieved. The central bank is primary for managing crisis in a country.Generally the central banks are state banks which are transformed from commercial banks which hold the right of exporting the banknotes. The central banks which are the source of all sorts of money policy have different statues now even in the most developed countries of the world. If the developed countries of the Europe are researched it will be noticed that the central banks are affiliated to the government, even they are parts of governments. In Turkey, Central Bank of Turkish Republic (TCMB) has begun to transform structurally with February 2001 crisis. In this study, I investigated the influence of monetary values on macro-economic indicators with the method of multiple regression analysis by exploiting monetary and economical data between the years 1990 ? 2009. As a conclusion of regression analysis it has been noticed that the transformation that has taken place in the structure of CBTR (TCMB) has affected positively the macro-economic indicators. That is, that the central bank is focused on price stability and independent has positive effects in terms of macro-economic indicators.Considering the positive effect that the CBTR (TCMB) has on macro-economic indicators, the independent and price stability focused new era (post 2001) has shown that the only aim of central bank should be price stability and necessary regulations need to be done to provide it with independence.Key words: CBTR (TCMB), Crisis, Multiple Regression Analysis, Structural Transformation, Price Stability