İhracat ve yatırım için diplomasi: Türkiye'nin ticari diplomasi uygulaması
Diplomacy for export and investment: The case of Turkish commercial diplomacy
Yazar: NEJDET ÖZBERK
Danışman: DOÇ. DR. LEVENT ÜRER
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Bölümü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Diplomasi = Diplomacy ; Doğrudan yabancı sermaye yatırımları = Foreign direct investments ; Ticaret = Trade ; Ticaret politikaları = Trade policies ; Tutundurma = Promotion ; Uluslararası politika = International policy ; Yabancı sermaye yatırımları = Foreign capital investments ; Yatırımlar = Investments ; İhracat = Export

Özet:
Genel olarak Soğuk Savaşın sona ermesiyle beraber ve özellikle küreselleşmenin etkisinin bir sonucu olarak, 21. yüzyılın başında dış politikanın ekonomik boyutunun önemi daha fazla vurgulanmaya başlanmıştır. Küreselleşme, rekabet ve iç içe girmiş pazarlar iş dünyasının gücünü, yatırımcıların, sermayenin ve müşterilerin önemini arttırmıştır. Ayrıca, hükümetler de ticari diplomasinin önemini fark etmiştir. Bu inceleme, adından da anlaşıldığı gibi ticaretle ilgili diplomasidir: hükümetlerin hem ihracatı ve hem de doğrudan yabancı yatırımları arttırmaya dönük yaptığı çalışma. Hükümetler bu faaliyetlerde büyük bir rol oynarlar, ama tek başına hareket etmezler ve özel sektörü de ticari diplomasi faaliyetlerine dahil ederler. İlgili literatürde ihracat promosyonu ve yatırım promosyonu birbirlerinden ayrı olarak çokça işlenmiştir, fakat bunları birlikte değerlendirmeye yönelik çalışmalar nadirdir. Ancak, içinde yaşadığımız küreselleşme çağında, bu iki faaliyet, gittikçe iç içe girmektedir ve araştırmamız bu iki faaliyeti birlikte ele alması açısından önemlidir.Çalışmanın planı şöyledir. Giriş kısmında ticari diplomasinin kısa bir taraması yapılmaktadır. Birinci bölümde ticari diplomasi kavramı ve ilgili terimler tanımlanmakta, temel aktörler açıklanmakta ve kısa bir literatür taraması yapılmaktadır. İkinci bölümde, ticari diplomasinin yapıları, süreçleri ve en iyi uygulamaları analiz edilmektedir: ihracat ve yatırım promosyon ajansları, insan ve finans kaynakları, stratejik yaklaşımlar, firma, sektör ve ülke/pazar hedeflemesi, ticaret fuarları ve ticaret misyonlarının kullanımı gibi ihracat ve yatırım promosyon programları, ücretlendirme uygulamaları, bilişim ve iletişim teknolojileri kullanımı ve performans değerlendirmeleri.Öte yandan, 1980'lerin başlarından itibaren ülkemizin korumacı ve ithal ikameci kalkınma stratejisinden ihracata dayalı kalkınma stratejisine geçmesiyle beraber, ihracatı artırma ve yabancı yatırımlarını çekme çabaları ve dolayısıyla ticari diplomasisi büyük bir önem kazanmıştır. Ancak, ticari diplomasi uygulamasında yeterince başarılı olunamamıştır. Bu nedenle, bu çalışmanın üçüncü bölümü, Türk ticari diplomasisinin nasıl yapılanması ve uygulanması gerektiği sorusuna odaklanacaktır. Sonuçta ise, temel bulgular ve politika önerileri verilmektedir.Anahtar Kelimeler: Ticari diplomasi, ihracat ve yatırım promosyonu, ajanslar, diplomatik misyonlar, yapı ve süreç, Türk ticari diplomasisi.

Abstract:
With the end of the Cold War in general and as a consequence of the influence of globalization in particular, the importance of the economic dimension of foreign policy is more accentuated at the beginning of the 21st century. Globalization, competition, and interconnected markets have increased the power of businesses, importance of investors, capital and customers. And governments have realized the importance of commercial diplomacy. Commercial diplomacy, as the term suggests, is the diplomacy related with commerce: the work done by the governments to promote both exports and inward investments. Governments play a major role but they do not act alone and the private sector is involved in commercial diplomatic activities. Both export promotion and inward investment promotion are individually well-researched, but few attempts have been made to consider them together in the relevant literature. In this era of globalisation, the two activities are becoming increasingly interlinked and this underscores the relevance of this research.The plan of the work is as follows. In the introduction, a brief survey of commercial diplomacy is drafted. In the first chapter, the term commercial diplomacy and related terms are defined, and main actors and a brief literature review described. In the second chapter, the following basic structures, processes and the best practices of commercial diplomacy are analyzed: export and investment promotion agencies, human and financial resources, strategic approaches, firm, sector and country/market targetting, export and investment promotion programs such as use of trade fairs and trade missions, the pricing of services, cross-fertilisation, the use of information and telecommunication technologies and performance evaluations.On the other hand, since the early 1980s, Turkey has shifted its development strategy from protectionism and import substitution to an export-oriented development strategy with the efforts to increase exports and to attract foreign direct investments and thus commercial diplomacy has gained more importance. However, commercial diplomacy implementation has not been successful enough. So the third chapter of this work is focused on the question of how the Turkish commercial diplomacy to be structured and implemented. And in the conclusion the main findings and policy suggestions are given.Key Words: Commercial diplomacy, export and investment promotion, agencies, diplomatic missions, structure and process, Turkish commercial diplomacy.