Kronik böbrek hastalığı olan bireylerin e-sağlık okuryazarlığı düzeyinin öz bakım yönetimine etkisi
The effect of e-health literacy level of individuals with chronic kidney disease on self-care management
Yazar: SEVGİ AKSOY
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SEVCAN TOPÇU
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Halk sağlığı hemşireliği = Community healt nursing

Özet:
Giriş: Kronik Böbrek Hastalığı (KBH), patolojik bir süreci kapsayan böbreğin vücudumuzdaki işlev ve görevleri de dikkate alındığında, prognostik seyrinin kötü olması ve giderek artması  sebebiyle halk sağlığı problemi olarak karşımıza çıkmaktadır. Bireyin hastalığı ve hastalığın oluşturabileceği olumsuz etkileri yönetebilmesi için hastalığı kendi kendine yönetebilmesi gereklidir. Bu araştırmanın amacı kronik böbrek hastalığı olan bireylerin e-sağlık okuryazarlığı düzeyinin öz bakım yönetimine etkisinin incelenmesi hedeflenmektedir. 
Yöntem: Bu araştırma kesitsel tipte bir çalışma niteliğinde olup, Ankara Etlik Şehir Hastanesinde KBH'na sahip 338 birey ile yürütülmüştür. Veriler, yüz yüze görüşme yöntemi ile Demografik Özellikler Bilgi Formu, KHÖBY Ölçeği ve E- Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Örnekleme dahil edilecek bireylerin belirlenmesinde gelişi güzel örnekleme yöntemi kullanılmıştır. 
Bulgular:  Katılımcıların yaş ortalaması 50.91 ±15.87 (18-94) yıldır. KBH olan bireylerin 50,9'u erkektir ve %74,9'u evlidir. Bireylerin kronik böbrek hastalığına sahip oldukları süre 6,86±6,15 yıldır. KBH olan bireylerin KHÖBY ölçeği puan ortalaması 118,21±11,76, öz koruma puan ortalaması 71,44±8,94,  ve sosyal koruma alt boyutu puan ortalaması 46,77±6,33 olarak bulunmuştur. Katılımcıların  E-sağlık okuryazarlığı puanı 21,45±9,38'dir. Katılımcıların yaş, cinsiyet, medeni durum, çalışma durumu, eğitim durumu, sağlık güvencesine sahip olma durumu ile KHÖBYÖ puan ortalamaları karşılaştırıldığında istatistiksel olarak anlamlı düzeyde farklılık saptanmamıştır (p>0.05). KBH olan bireylerin gelir durumu, internet uygulamalarını kullanarak randevu alma durumu ve diyaliz tedavisi alma durumu ile KHÖBYÖ puan ortalamaları karşılaştırıldığında istatistiksel olarak anlamlı düzeyde farklılık saptanmıştır (p<0.05). E-sağlık okuryazarlığının KBH olan bireylerin öz bakım yönetimini istatistiksel olarak anlamlı düzeyde etkilemediği bulunmuştur (p>0,05).
Sonuç: KBH olan bireylerin öz bakım yönetimlerinin orta düzeyde olduğu bulunmuştur. Bu nedenle bireylerin hastalıkları ile ilgili farkındalıklarının arttırılması ve tedaviye uyumlarının geliştirilebilmesi için öz bakım yönetimlerinin geliştirilmesi önerilmektedir. Geliri giderinden az olan ve diyaliz tedavisi alan katılımcıların öz bakım yönetimleri diğer gruplara göre daha yüksektir. Bu çalışmada internet uygulamalarını kullanarak hastane randevusu alma gibi teknolojik uygulamaları kullanabilmenin kronik hastalık öz bakım yönetimini olumlu etkilediği saptanmıştır. Bu nedenle çoğunluğunu ileri yaş grubunun oluşturduğu kronik hastalıklara sahip bireylerin teknoloji kullanımını arttıracak sağlık programları geliştirmelidir.

Abstract:
Introduction: Chronic Kidney Disease (CKD), which involves a pathological process and considering the functions and functions of the kidney in our body, emerges as a public health problem due to its poor prognostic course and increasing rate. In order for the individual to manage the disease and the negative effects that the disease may cause, it is necessary for the individual to be able to self-manage the disease. The aim of this research is to examine the effect of e-health literacy level on self-care management of individuals with chronic kidney disease.
Method: This research is a cross-sectional study and was conducted with 338 individuals with CKD at Ankara Etlik City Hospital. Data were collected by face-to-face interview method, using the Demographic Characteristics Information Form, SCMCD Scale and E-Health Literacy Scale. Random sampling method was used to determine the individuals to be included in the sample.
Results: The average age of the participants was 50.91 ±15.87 (18-94) years. 50.9 of individuals with CKD are men and 74.9% are married. The duration of time individuals have chronic kidney disease is 6.86±6.15 years. For individuals with CKD, the mean score of the SCMCD scale was found to be 118.21±11.76, the mean score of self-protection was 71.44±8.94, and the mean score of the social protection subscale was 46.77±6.33. The E-health literacy score of the participants is 21.45±9.38. When the age, gender, marital status, employment status, educational status, health insurance status of the participants were compared and the mean scores of the CHÖSÖS, no statistically significant difference was detected (p>0.05). When the income status of individuals with CKD, the ability to make an appointment using internet applications, and the status of receiving dialysis treatment were compared with the average SCMCD scale scores, a statistically significant difference was detected (p <0.05). It was found that e-health literacy did not affect the self-care management of individuals with CKD at a statistically significant level (p>0,05).
Result: It was found that the self-care management of individuals with CKD was at a moderate level. For this reason, it is recommended to improve self-care management in order to increase individuals' awareness of their diseases and improve their compliance with treatment. Self-care management of participants whose income is less than their expenses and who receive dialysis treatment is higher than other groups. In this study, it was determined that being able to use technological applications such as making hospital appointments using internet applications positively affected chronic disease self-care management. For this reason, health programs should be developed to increase the use of technology by individuals with chronic diseases, the majority of whom are in the older age group.