Nesne, imgelem ve bilinçaltı /
Yazar: GÜLSEREN ÇAKIR
Danışman: DOÇ. HASAN PEKMEZCİ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Resim Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1993
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Bilinçaltı = Subconscious ; Nesne = Object ; Resimler = Pictures ; Yaratıcılık = Creativity ; İmgelem = Imagination

Özet:
Doğada ve yaşanan çevrede çeşitli biçim, renk ve boyutlarda, sayısızz nesneyle karşılaşılmaktadır. Bu nesneler, kimi zaman özel bir seçime tabi tutulan, kimi zaman görme duyusu işlevi gereğince istemsizce bakılan, zaman zaman da düşte görülen, hayal edilen düş nesneleridir. Bu, çoğunlukla anında farkında olunmayan nesneler, ya görsel olarak kendi şekil ve renk yapılarıyla ya da o andaki veya geçmiş yaşantılarla ilgili olarak bilinç altında derin izler bırakabilmektedir. Tek tek ele alındığında; nesnenin biçim ögeleriyle ya da sahip olduğu renklerle, bazen de birinin diğerleriyle olan karşılıklı etkileşimi yle oluşmaktadır bu etki. Çevresiyle yani bulundukları ortamla birlikte gözlemlendiğinde ise ; nesnenin yapısındaki biçim ve renk özellikleri çevresindeki nesnenin söz konusu özellikleriyle ilşkiye geçerek bakışa göre değişen, olduğu gibi veya anlam ve biçim olarak soyutlanabilen çok çeşitli ve güçlü imgelemler sayesinde, özgün duyusal işaretler olma niteliğine sahip yeni biçimlere dönüşerek görsel anlamda yeni bir sentezin oluşmasına neden olmaktadır. (Burada soyutlama nesnenin doğadaki gerçek nitelik ve -nicelik özelliklerinden uzaklaşarak, sanatçının imgeleminde, sadece ona ait olan yeni bir kimlik oluşturmasıdır. )Bu yeni sentezin oluşumunda ; içinde bulunan psikolojik durum, kişisel anılar, algılar, düşler ve yaşam birikimi, önemli ölçüde etkili olmaktadır. Çeşitli kompozisyonlar oluşturularak varılan bu sonuç kişideki gerginliği gidererek bir anlamda rahatlama sağlamaktadır. Moritz Geiger ' in deyimiyle " Düzenlenmiş olma, yabancı nesneleri ben için egemen olunabilir şeylere çevirir." (Geiger 1985:81) Jacques Maritain'e göre sağlanan bu rahatlama; "Resim uyuşturucu maddesinin ihtirasla kullanılmasıdır... Sihirli olan ruhsal mekanizmanın vecd içinde hürriyete kavuşmasıdır. " (Turanı 1983:534) Bu doğrultuda çalışmada; başlangıcından bu güne yaratım sürecinde insan psikolojisi üzerine nesneler dünyasının bilinçaltı etkileri ve ifade ediliş biçimleri, araştırma konusu yapılarak bu konudaki bazı görüşlere ve örneklere yer verilmiştir. Konunun psikoloji bilimiyle ilgili, bu teorik kısmında; psikoloji ve estetik psikolojinin konuya yaklaşımı açıklanırken, çeşitli tanımlar ve konuyla ilgili farklı görüşlere yer verildi. Araştırma konusu ; nesnelerin ağırlıklı olarak psişik etkileri ve süje, obje (insan-nesne) arasındaki bilinçaltı ilişkiler sonucu oluşan imge-nesnelerin birbirleriyle olan biçim, renk ve çizgisel ilişkileri bağlamında irdelenerek çeşitli kompozisyonlar oluşturulmuş, bu düşünceler çerçevesinde amaçlanan plastik bütünlüğe ulaşılmaya çalışılmıştır. ii:

Abstract:
In the nature as well as in the enviroment surrounding us we are faced with uncountable objects in various shapes, colors and dimesions. Those objects which are subjected to a special selection or observed unintentionally through functioning of sense of seeing or observed during sleep or imagined dream objects. Those objects of which presence are not. noticed when one looks at, may have strong perception within the periphery of consisnce by either its visual shapes and colors or past livings. When one takes them one by one, the perception of an objects my either be envisaged of its elements of shape or natural effects of one to the others. When the objects are observed together with the surrounding enviroment, namely, where they are, cause to formation of a new synthesis in the visual form by conversion to new shpes having the characteristics of orginal sensing perceptions with the help of various and strong images which can be seperated by meaning and shape varied depending on the look towards the objects, the shape and colors in the structure of an object coming into relations with the enviroment. (Herein the seperation is to avoid the real qualities and being of the object living in the nature, but it is to give a new perception identity to the object by the art mans' imagination). The psychological circumstances surrounding us, personal memories, perceptions, dreams and living iiiexperiences have effects at great scale in the formation of this new synthesis. The result which ha3 been arrived thorugh developing various compositions/ provides comfort by alleviating the stress imposed on the person. As Moritz Geiger stated "Being regulated converts foreign objects to objects which I can dominate" (Geiger 1985:81) According to Jaques Mari'tain, the comfort provided "is the use with passion of lenitive substance of picture... The physical mechanism with fascination shall attain it3 freedom in ecstasies." (Turani 1983:534). In this 'study, the effects of objects' world on the human psychology since its advent to this date and the way they are expressed, are the subject of research by adding various views and examples. In the theoretical section which is related to psychological portion of the subject matter while the approarch of psychology and aesthetic psychology to the subject metter was being clarified, various identifications and distinctive views related to the subject were added. The subject matter of the research 3tudy wa3 to reach the plastic entirety intended within the framework of those considerations by forming vrious compositions were considered in the context of shape, color and linear relations of separate objects which have come out as a results of under conscience relations between human etc. object and psychics effects of objects. IV