Ankara'daki üç anaokulunda uygulanan menülerin değerlendirilmesi, çocukların yemeklere ilişkin tercihleri ve memnuniyet durumları.
Evaluation of menus in three nursery school, children's preferences of food and their satisfaction status
Yazar: MUSTAFA VOLKAN YILMAZ
Danışman: PROF. DR. NİLGÜN KARAAĞAOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Anaokulları = Kindergartens ; Ankara = Ankara ; Beslenme alışkanlıkları = Nutritional habits ; Menü planlama = Menu planning ; Okul öncesi çocuklar = Preschool children ; Vücut kitle indeksi = Body mass index ; Çocuklar = Children

Özet:
Bu araştırma, Ankara İl Milli Eğitim Müdürlüğü'ne bağlı, Çankaya İlçesi'nden rasgele seçilen üç anaokuluna devam eden 5-6 yaş grubu toplam 195 çocuk üzerinde gerçekleştirilmiştir. Menülerin değerlendirilmesi amacıyla her anaokulunda bir hafta (5 gün) süresince uygulanan menülerde yer alan yiyecek/içeceklerin; çocukların enerji ve besin ögesi gereksinimlerini karşılama oranları hesaplanmış, tabak artıkları gözlenmiş ve çocuklar tarafından üç puan üzerinden değerlendirilen beğenilme durumları Soru Kağıtları'na kaydedilmiştir. Çocukların boy uzunlukları ve vücut ağırlıkları ölçülmüş, evde ve okuldaki genel beslenme alışkanlıklarına ilişkin bazı bilgileri, hem ebeveyn hem de öğretmenlerden sorgulanmıştır. Çocukların ortalama BKİ ( ±S); 15.74±1.78 kg/m2'dir ve Z-score değerlerine göre %16.4'ünün hafif şişman, %4.2'sinin ise şişman olduğu belirlenmiştir. Anaokullarında uygulanmak üzere planlanmış menülerde özellikle süt ve ürünleri ile sebze ve meyve miktarlarının yetersiz olduğu, bu yaş grubu çocuklar için önerilen miktarların sırasıyla; %26.3-35.8 ve %19.3-36.3'ünü karşıladığı görülmüştür. Besin ögeleri açısından ise özellikle posa, C vitamini ve demir miktarlarının yetersizdir ve bu yaş grubu çocuklar için önerilenin %22.9-43.0'ünü sağlayabilmektedir. Üç anaokulu genelinde tabak artıkları >%20 olan yiyeceklerin; sebze çorbası, karnabahar yemeği, etli türlü, salata, revani ve turşu olduğu gözlenmiştir. Aynı zamanda bu yiyeceklerin çocuklardan aldıkları beğeni puanları da genelde düşüktür. Çocuklardan en yüksek beğeni puanını alan yiyecek/içecekler; pirinç pilavı, kurufasulye, fırın makarna, yeşil mercimek, ayran, süt, elma, çokella, gofret, bisküvi, tahin/pekmez, poğaça ve çubuk kraker olmuştur. Annelerden edinilen bilgilere göre besin ve yemeklerden çocukların en çok sevdikleri; makarna, köfte, pirinç pilavı, et yemekleri, balık, çorba, süt, meyve, hiç sevmedikleri ise; sebze yemekleri (özellikle pırasa, karnabahar, patlıcan, bamya ve ıspanak), peynir, yumurtadır. Çocuklar yemeklerini yemediklerinde %64.6'sına istediği zaman yemek hazırlanmakta, %13.3'üne zorla yedirilmekte, %10.8'ine ise yemesi için ödül verilmektedir. Sonuç olarak, okulöncesi yaş grubu çocuklarda sıklıkla gözlenen besin seçiciliği nedeniyle genelde sebze yemekleri ve salatalar sevilmemekte, tüketim miktarları yetersiz kalmaktadır. Çocukların bu sorunlarının arttığı dönemlerde onların istediklerini hazırlamak veya zorla beslemek yerine farklı hazırlama ve pişirme yöntemleri uygulanarak besin çeşitliliği sağlamak ve meyve tüketimlerini artırmak, özellikle yeterli posa, vitamin ve mineral alımlarının sağlanması ve doğru alışkanlıkların kazandırılması açısından önemlidir.

Abstract:
This research was carried out on 195 children of 5 to 6 ages from three randomly selected nursery schools in the Province of Çankaya, bound by the Provincial Directorate of National Education in Ankara. In order to evaluate the menus, the proportions of foods/drinks included in menus during a week (5 days) in each school to meet the energy and nutriment needs of children were calculated. The left-over food in plates was analyzed. The children?s ratings of food by three points were recorded on Question Sheets. The heights and weights of children were measured. Some information about their eating habits at home and at schools was collected from their parents and teachers. The average BMI of the children was ( ±S); 15.74±1.78 kg/m2. According to Z-score values, 16.4% of them were overweight while 4.2% were obese. It has been that the amount of milk and milk products, and vegetables and fruit included in the menus was inadequate and met consecutively 26.3-35.8% and 19.3-36.3% of the amounts suggested for children of these ages. In terms of nutritional elements, the amounts of dietary fiber, vitamin C and iron were inadequate and met the 22.9-43.0% of the amount suggested for children of these ages. In all three nursery schools, there were vegetable soup, cauliflower, mixed meat pot, salad, baked semolina and pickle in the plates having >%20 left-over. At the same time, these foods had a low rate of appreciation by children. The foods rated most by children were pilaf with rice, white beans, macaroni timbale, green lentils, butter milk, milk, apple, chokella, waffle, biscuits, molasses with tahini, pastry and pretzel. According to information got from mothers, the foods and nutriments that children most like were macaroni, meat balls, pilaf with rice, meat dishes, fish, soup, milk and fruit. What they most disliked were vegetable dishes (especially leek, cauliflower, aubergine, gumbo and spinach), cheese and eggs. When children did not eat anything, 64.6% of them were given food whenever they wanted, 13.3% of them were forcibly made to eat, and 10.8% of them were given an award to eat. In conclusion, children of nursery school ages do not like vegetable dishes and salads due to their selectivity of food and therefore have a lack of nutrition. When there is an increase in these problems of children, it is important to have a wider variety of nutriments and increase the amount of fruit, provide an adequate amount of dietary fiber, vitamins and minerals and make children have the correct eating habits instead of preparing them whatever they want.