Ekoeleştirel örnek metin incelemesiyle Türkiye efsanelerinde doğa ve insan
Eco-critical text analysis nature and human in Turkish legends
Yazar: ALİ YALÇINKAYA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HASAN YAZICI
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Efsaneler, bir toplumun kültürel mirası içinde yer alan genellikle 
inandırıcılık özelliği taşıyan ve toplumun inançları, değerleri ve mitolojisiyle sıkı 
sıkıya bağlı olan sözlü ürünlerdir. Bu çalışmada Türkiye'nin yedi coğrafi 
bölgesinden derlenen seksen bir ilin efsaneleri tek tek incelenmiştir. 
Ekoeleştirel örnek metin incelemesiyle Türkiye efsanelerinde doğa ve 
insan ilişkilerini ele alan bu çalışma, Türkiye efsanelerinde doğa ve insan 
ilişkilerini ekoeleştirel bir bakış açısıyla incelemeyi amaçlamaktadır. Efsanelerde 
yer alan doğa ve insan etkileşimleri üzerinde durularak insanlığın doğayı tahrip 
eden eylemleri ve çevresel bozulmaya yol açan olumsuz davranış biçimleri ele 
alınmıştır. Bu bağlamda bireylerin doğayla uyumlu bir yaşama biçimi 
benimsemeleri yönünde bir yönlendirme yapılması, doğayla dostluk ilişkisini 
yeniden inşa etme çabaları ve doğanın insanlara sevdirilmesi hedeflenmektedir. 
Türkiye, coğrafyası ve zengin kültürel geçmişi ile önemli bir konuma sahiptir. Bu 
durum, sözlü kültür ürünlerinin gelişimine büyük katkılar sağlamıştır. Bu 
çalışmada Türkiye'nin yedi coğrafi bölgesinde yer alan seksen bir ildeki efsaneler 
detaylı bir şekilde incelenmiştir. Çalışma giriş, üç ana bölüm ve bu ana bölümlere ait alt başlıklardan oluşmaktadır. Giriş kısmında çalışmanın konusu, amacı, önemi, kapsamı ve sınırlılıkları 
ile yöntemi hakkında bilgi verilmiştir.Birinci bölüm "Kavramsal ve Kuramsal Çerçeve" adını taşır. Bu bölümde ekoeleştiri ve efsane kavramları ele alınmıştır Ayrıca ekoeleştirinin tarihsel 
gelişimi, beslendiği görüşler ve Türk edebiyatında ekoeleştiriyle ilgili kaynaklar 
gibi konularda bilgi verdik. Bununla birlikte efsane özellikleri incelenmiş, 
efsanelerin diğer anlatı türleriyle ilişkisi ele alınmış ve efsanelerin farklı türlerle 
olan bağlantıları açıklanmıştır. İkinci Bölüm "Ekoleştirel Örnek Metin İncelemesiyle Türkiye 
Efsanelerinde Doğa ve İnsan" başlığını taşır. Bu bölümde Türkiye sahası 
efsanelerinde doğa ve insan ilişkisinin çeşitli yönleri geniş bir açıdan 
incelenmiştir. Özellikle doğa ve çevre temalı efsanelerdeki ağaçlar, dağlar, 
nehirler, göller gibi doğal unsurların merkezde olduğu örnekler özenle 
seçilmiştir. Bununla birlikte insanın doğayla mücadelesini yansıtan doğa 
olaylarına dair efsanelere ve ekofeminizm bağlamında kadın ile doğa arasındaki 
ilişkiye de yer verilmiştir. Ayrıca Türkiye Efsanelerinde Sürdürülebilirlik 
Bağlamında Doğa ve İnsan başlığı altında değişen doğa algısı, doğal kaynakların 
kullanımı ve sürdürülebilir bir şekilde değişimi incelenmiştir.  
Üçüncü Bölüm "Efsane Metin Özetleri" adını taşır. Bu bölümde 
Türkiye'nin yedi coğrafi bölgesinden derlenen efsane metin özetlerine yer 
verilmiştir. Çalışma "Sonuç" ve "Kaynaklar" ile sona ermiştir.

Abstract:
Legends; are oral products of Turkish Folk Literature, generally characterized 
by their credibility and closely associated with the beliefs, values, and mythology of a 
society, constituting a part of its cultural heritage. 
In this study titled "Nature and Human in Turkish Legends: An Ecocritical Text 
Analysis", the aim was to examine the relationship between nature and human depicted 
in legends from an ecocritical perspective. Within this framework, the study addressed 
human actions that harm nature and contribute to its destruction, aiming to redirect 
people towards a harmonious coexistence with nature, reconstructing a sense of 
friendship towards nature, and fostering an appreciation for nature among humans. 
In this study, legends from eighty-one provinces, compiled from the seven 
geographical regions of Turkey, have been individually examined. Turkey holds a 
valuable position with its geographical diversity and rich cultural heritage. This 
circumstance has significantly contributed to the development of oral cultural 
products. 
The study consists of an introduction, three main sections, and subsections 
corresponding to these main sections. 
In the introduction section, information is provided about the subject, aim, 
significance, scope, and limitations of the study, along with the methodology. The first section is titled "Conceptual and Theoretical Framework." In this 
section, the concepts of ecocriticism and legend are discussed. Additionally, 
information is provided about the historical development of ecocriticism, the theories 
it draws from, and sources related to ecocriticism in Turkish literature. Furthermore, 
the characteristics of legends are examined, and their relationship with other narrative 
genres is explored. The connections between legends and different genres are 
elucidated. 
The second section is titled "Nature and Human in Turkish Legends: An 
Ecocritical Text Analysis." In this section, various aspects of the relationship between 
nature and human in Turkish legends are examined from a broad perspective. 
Particularly, examples where natural elements such as trees, mountains, rivers, and 
lakes play a central role in nature and environment-themed legends are carefully 
selected. Moreover, legends reflecting human struggle with nature-related events and 
the relationship between women and nature within the context of ecofeminism are 
addressed. Additionally, under the title "Nature and Human in Turkish Legends in the 
Context of Sustainability," changing perceptions of nature, the utilization of natural 
resources, and sustainable transformation are examined. 
The third section is titled "Summaries of Legend Texts." This section provides 
summaries of legend texts compiled from the seven geographical regions of Turkey. 
The study concludes with "Conclusion" and "References".