Yoğun bakım hastalarında farklı baş yüksekliğinde uygulanan endotrakeal aspirasyonun beynin oksijenlenmesine etkisinin invaziv olmayan yöntemle değerlendirilmesi
Evaluation of the effect of endotracheal suctioning applied at different head heights on oxygenation of the brain by non-invasive method in intensive care patients
Yazar: SİBEL KÖSTEKLİ
Danışman: PROF. DR. SEVİM ÇELİK ; DR. ÖĞR. ÜYESİ EMRAH KESKİN
Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Cerrahi Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Aspirasyon = Aspiration ; Beyin = Brain ; Hemşirelik = Nursing ; Hemşirelik hizmetleri = Nursing services ; Kafa = Head ; Oksijen = Oxygen ; Oksijen satürasyonları = Oxygen saturation ; Perioperatif hemşirelik = Perioperative nursing ; Yoğun bakım üniteleri = Intensive care units

Özet:
Yoğun bakım ünitelerinde uygulanan endotrakeal aspirasyon ve başın yükseltilmesi gibi hemşirelik bakım uygulamaları serebral oksijenasyonda önemli değişikliklere neden olmaktadır. Ancak literatürde bu iki uygulama arasındaki ilişkiyi açıklayan bir veri bulunmamaktadır. Bu nedenle, mekanik ventilatör desteği alan nöroşirurji yoğun bakım hastalarında, serebral oksijenasyonun bozulmasını önlemek üzere endotrakeal aspirasyon sırası ve sonrasında ideal baş yüksekliğinin invaziv olmayan bir yöntem ile belirlenmesi amacıyla araştırma yapıldı. Araştırma Zonguldak İl merkezi'nde bulunan üniversite ve devlet hastanesinin yoğun bakım ünitelerinde gerçekleştirildi. Araştırmanın evrenini, yoğun bakım ünitelerine bir yıllık sürede yatışı yapılan toplam 520 nöroşirurji hastası oluştururken, örneklemini, literatürden elde edilen araştırma sonuçlarına göre, α=0,05, 0,25 etki büyüklüğü, %90 power ile belirlenerek 46 hasta oluşturdu. Bu prospektif yarı deneysel çalışmada, hastalara sırasıyla 15, 30 ve 45 derecelik baş yüksekliği verilerek, her baş yüksekliğinde, gereksinim oluştuğu anda endotrakeal aspirasyon uygulandı. Hastaların serebral oksijenasyon değerleri invaziv olmayan bir cihaz yardımıyla uygulama öncesi, uygulama sonrası 1., 5. ve 30. dakikalarda ölçüldü. Veriler, 14.03.2020 ile 14.05.2021 tarihleri arasında toplandı. Elde edilen veriler; tanımlayıcı istatistikler, Mann Whitney U testi, Kruskal Wallis testi, Friedman testi, Durbin Conover testi ve Spearman's Rho korelasyon katsayısı ile değerlendirildi. İstatistiksel analizler Jamovi project, Jamovi ve JASP programları ile yapıldı ve analizde anlamlılık düzeyi 0.05 kabul edildi. Analizler sonucunda; her bir baş yüksekliğinde sağ ve sol frontal lobda ölçülen oksijenasyon değerleri ile ölçüm zamanları arasında istatiksel olarak anlamlı farklılık saptandı (p<0,001). Baş yüksekliği derecelerine göre ikili karşılaştırmaların yapıldığı ileri analiz sonuçlarına göre; her iki serebral bölgede de, her bir ölçüm zamanında 45 derece baş yüksekliğinin hem 30 hem de 15 dereceye göre daha yüksek oksijenasyon sağladığı ve bu durumun istatiksel olarak anlamlı olduğu tespit edildi (p<0,001). Hastaların cinsiyetlerine göre, farklı baş yüksekliklerinde ölçülen serebral oksijenasyon değerlerine bakıldığında anlamlı farklılık tespit edilirken, farklılığı yaratan grubun erkek hastalar olduğu ve erkeklerde serebral oksijenasyon değerlerinin daha yüksek seyrettiği tespit edildi (p<0,05). Hastaların yaşam bulguları ile ölçüm zamanlarına göre farklı baş yüksekliklerindeki serebral oksijenasyon değerleri karşılaştırıldığında; her iki serebral bölgede de hastaların yalnızca solunum sayılarındaki değişimlerde anlamlı farklılık tespit edildi (p<0,05). Bu değişimin pozitif yönde ve zayıf-orta derecede bir ilişkiye sahip olduğu bulundu. Ancak, hastalara ait diğer demografik ve sağlık durumu ile ilişkili veriler ile sağ ve sol serebral bölgede farklı baş yüksekliklerinde uygulan endotrakeal aspirasyon öncesi ve sonrasında ölçülen oksijenasyon değerleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmadı (p>0,05). Araştırma, nöroşirurji yoğun bakım hastalarında endotrakeal aspirasyon uygulanması sırasında serebral oksijenasyon açısından en uygun baş yüksekliğinin 45 derece olduğunu gösterdi. 
Anahtar Kelimeler: Baş yüksekliği, endotrakeal aspirasyon, hemşirelik girişimleri, nöroşirurji, serebral oksijenasyon, yoğun bakım

Abstract:
Nursing care practices such as endotracheal suctioning and head elevation applied in intensive care units cause significant changes in cerebral oxygenation. However, there is no data in the literature explaining the relationship between these two applications. For this reason, a study was done to determine the ideal head height during and after endotracheal suctioning with a non-invasive method in order to prevent the deterioration of cerebral oxygenation in neurosurgery intensive care patients receiving mechanical ventilator support. The research was carried out in the intensive care units of the university and state hospital in Zonguldak city center. The population of the study consisted of 520 neurosurgery patients hospitalized in intensive care units for a period of one year, while the sample consisted of 46 patients, determined by α=0.05, 0.25 effect size, and 90% power, according to the research results obtained from the literature. In this prospective quasi experimental research, the patients were given a head height of 15, 30 and 45 degrees, respectively, and endotracheal suctioning was applied at each head height as soon as needed. Cerebral oxygenation values of the patients were measured with the help of a non-invasive device before the application and at the 1st, 5th and 30th minutes after the application. Data were collected between 14.03.2020 and 14.05.2021. The data obtained; Descriptive statistics were evaluated with Mann Whitney U test, Kruskal Wallis test, Friedman test, Durbin Conover test and Spearman's Rho correlation coefficient. Statistical analyzes were performed with the Jamovi project, Jamovi and JASP programs and the significance level was accepted as 0.05. As a result of the analysis; A statistically significant difference was found between the oxygenation values measured in the right and left frontal lobes at each head height and the measurement times (p<0.001). According to the results of the advanced analysis in which pairwise comparisons were made according to the head height degrees; In both cerebral regions, it was determined that a head height of 45 degrees at each measurement time provided higher oxygenation than both 30 and 15 degrees and was statistically significant (p<0.001). Considering the cerebral oxygenation values measured at different head heights according to the genders of the patients, a significant difference was found, while the group that created the difference was male patients and cerebral oxygenation values were higher in males (p<0,05). When the vital signs of the patients and the cerebral oxygenation values at different head heights were compared according to the measurement times; In both cerebral regions, a significant difference was found only in the changes in the respiratory rate of the patients (p<0,05). This change was found to have a positive and weak-moderate relationship. However, no statistically significant correlation was found between the demographic and health-related data of the patients and the oxygenation values measured before and after endotracheal suctioning at different head heights in the right and left cerebral regions (p>0.005). The study showed that the optimal head height for cerebral oxygenation is 45 degrees during endotracheal suctioning in neurosurgery intensive care patients.
Keywords: Head elevation, endotracheal suctioning, nursing interventions, neurosurgery, cerebral oxygenation, intensive care