Türkiye'de 1980 sonrası kamu açıklarının makroekonomik etkileri
Macroeconomic implications of the public deficits in Turkey after 1980
Yazar: ÖZGÜR ÇETİNER
Danışman: YRD. DOÇ. DR. İSMAİL MAZGİT
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2004
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: 1980 sonrası = After 1980 ; Borçlanma = Borrowing ; Finansal sistem = Financial system ; Kamu açıkları = Public deficits ; Kamu borçları = Public debts ; Makroekonomi = Macroeconomy ; Makroekonomik etki = Macroeconomic effects ; Türk ekonomisi = Turkish economy

Özet:
ÖZET Bu çalışmada, Türkiye'de 1980 sonrasında kamu açıklan ve bu açıkların makroekonomik etkileri incelenmiştir. Konuya ilişkin teorik yaklaşımın ardından, öncelikle tarihsel bir arkaplan oluşturmak amacıyla ithal ikameci dönem (1963-1979) ana hatlarıyla ele alınmış ve daha sonra istatistiksel verilerden faydalanarak kamu harcama ve gelirlerinin 1980-2003 dönemi için ayrıntılı bir dökümü yapılmıştır. Yine bu bölümde OECD ülkeleriyle Türkiye, kamu harcamaları ve gelirleri açısından karşılaştınlmıştır. Son bölümde ise reel, finansal sektör ile birlikte enflasyon ve gelir dağılımı üzerinde kamu açıklarının oluşturduğu etkiler incelenmiştir. 1980 sonrasında sermaye gelirleri üzerindeki vergi yüklerini azaltan ve harcamalarını borçlanma ile finanse eden kamu maliyesi için 1985 yılında periyodik iç borçlanmaya geçilmesi ve 1989 yılında alınan 32 Sayılı Konvertibilite Karan, dönüm noktalarını oluşturmuştur. 1988 yılındaki krizin aşılmasında kamu açıklan önemli bir işlev görmüş, ancak 1990'lı yıllar boyunca ve özellikle 1994'ten sonra kamu borçlanndan kaynaklanan yüksek reel faiz ve artan enflasyon en önemli makroekonomik fiyat haline gelmiştir. Kamu açıklan kaynaklı gelişen mali derinleşme, finansal ve reel sektörün asli işlevlerini yitirmesine ve kamu açıklarını finanse eder hale gelmesine neden olmuştur. Artan borçluluğun yol açtığı mali kırılganlık 1994 ve 2001 krizlerinin oluşumunda önemli bir rol oynarken, gerileyen reel ücretler ve bozulan gelir dağılımı da kriz sonrası uyum mekanizmalarını oluşturmuştur. Borçlanmanın yol açtığı olumsuz etkileri gidermek için, 1994 sonrası gittikçe artan ölçüde faiz dışı fazla politikası uygulanmış, ancak borçlar katlanarak artmaya devam ettiği gibi, bütçedeki faiz dışı reel harcamalar hızla daraltılmıştır. Bu süreç 2004 yılı bütçe tasarısında da görülebileceği üzere bugün de devam etmektedir.

Abstract:
ABSTRACT This study attempts to analyse macroeconomic implications of the public deficits in Turkey after 1980. After a theorethical approach to the subject, firstly in order to provide the historical background of analysis, import substitutionist period (1963-1979) was taken into consideration generally and then a detailed documentation about the public expenditures and incomes of 1980-2003 period was done based on the statistical data and the OECD economies in respect to their public expenditures and incomes were compared with Turkey's economy. In the last part, the effects of public deficits on real and financial sectors association with inflation and income distribution were investigated. After 1980, beginning of the periodical domestic debt in 1985 and beginning of the convertibility in 1989 established the main turning points for the public finance which decreased the tax burdens and financed its expenditures by borrowing. Public deficits played an important role in overcoming the crisis in 1988. But during 1990's, especially 1994 onwards, high real interest which is caused from public debts, become the most important macroeconomic price. The fiscal depth, which is based on public deficits, caused the abolishment of the main functions of financial and real sectors and these sectors' becoming main finance source of public deficits. As a result of this increase in borrowing, while fiscal fragility is playing a leading role in the crisis of 1994 and 2001, decrease in real wages and the destruction of the income distribution established the adjustment mechanisms of post-crisis period. In order to stop the negative effects of borrowing, 1994 onwards, non-interest (primary) surplus policy was acceleratedly applied but as a result of this, debts has rapidly increased and the non-interest real expenditures in the budget has rapidly decreased. This process, as it can be seen in the budget scheme of 2004, is also lasting today. VI