Geleceği düşünme ve ahlaki karar verme ilişkisinde zaman perspektifi ve ahlaki duyguların rolü
The role of time perspective and moral emotions in the relationship between future thinking and moral decision making
Yazar: EMİNE AKMAN DİREKÇİ
Danışman: PROF. DR. İNCİ BOYACIOĞLU BAL
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Bu çalışmada geleceği düşünme görevi açısından farklılaşan gruplarda gelecekteki benlik sürekliliği, zaman perspektifi ve ahlaki duyguların ahlaki karar verme ve ahlaki uzaklaşma mekanizmalarındaki rolü incelenmiştir. Bu amaçla yapılan çalışmanın ilk aşamasında söz konusu değişkenler arası ilişkiler özbildirime dayalı ölçekler aracılığıyla değerlendirilmiş ve gerçekleştirilen model testleriyle doğrudan ve dolaylı etkiler analiz edilmiştir. Çalışmanın ilk aşamasına Manisa ve İzmir'de eğitim gören 383 üniversite öğrencisi dahil olmuş, bu katılımcıların büyük bir kısmı (N = 322) ikinci aşamada gerçekleştirilen deneye de katılım göstermiştir. Araştırmanın ikinci aşamasında deneysel bir manipülasyon ile katılımcılara geleceği düşünme görevlerinden biri verilmiştir. Katılımcıların gelecekteki benlik sürekliliği bu manipülasyona uygun şekilde ön test son test sonuçları açısından karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Üç farklı koşula (yakın geleceği düşünme: benlikle bağlantılı gelecek koşulu, uzak geleceği düşünme: benlikle bağlantısız gelecek koşulu, kontrol koşulu) seçkisiz atanan katılımcıların ahlaki karar yeteneği ve ahlaki uzaklaşma ortalamaları karşılaştırılmıştır. Yürütülen t-testi ve varyans analizleri (ANOVA) sonucu gruplar arası bir fark bulunmamıştır. Öte yandan çalışmanın ilk basamağında katılımcıların doldurduğu ölçekler üzerinden incelenen değişkenler arası ilişkiler, benlik sürekliliği ve zaman perspektiflerinin ahlaki karar verme üzerinde anlamlı yordayıcı etkilerine işaret etmektedir. Araştırma sonuçları ilgili alanyazın doğrultusunda tartışılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Gelecekteki Benlik Sürekliliği, Zaman Perspektifleri, Geleceği Düşünme, Ahlaki Duygular, Ahlaki Karar Verme.

Abstract:
The present study examined the role of future self-continuity, time orientation and moral emotions on moral decision-making and moral disengagement mechanisms in groups differing in terms of future thinking task. In the first phase of the study, the relationships between these variables were evaluated through self-report scales and direct and indirect effects were analysed through model tests. In the initial phase of the study, 383 students enrolled at universities in Manisa and Izmir participated. A considerable number of these participants (N = 322) also participated in the experiment conducted in the second phase. In the second phase of the study, participants were presented with one of the future thinking tasks, which included an experimental manipulation. The participants' future self-continuity was then analysed in accordance with this manipulation by comparing the pre-test and post-test results and the mean moral judgment ability and moral disengagement of the participants, who were randomly assigned to three different conditions. These conditions were as follows: the close future thinking: self-connected future condition, the distant future thinking: non-self-connected future condition, and the control condition. The results of the t-test and analysis of variance (ANOVA) indicated that no significant differences were observed between the groups. However, the relationships between the variables examined through the scales completed by the participants in the initial phase of the study demonstrated that self-continuity and time perspectives exerted a moderating effect on moral decision-making. The findings of the study were discussed in the context of related literature.

Keywords: Future Self Continuity, Time Perspectives Future Thinking, Moral Emotions, Moral Decision Making.