Eskişehir sulu koşullarında bazı ekmeklik buğday hat ve çeşitlerinin verim ve kalite özelliklerinin incelenmesi
Investigation of yield and quality characteristics of some bread wheat lines and varieties in Eskişehir irrigated conditions
Yazar: MUSTAFA BOZKURT
Danışman: PROF. DR. MURAT OLGUN
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı / Tahıllar ve Yemeklik Baklagiller Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Ekmeklik buğday = Bread wheat ; Tane verimi = Grain yield

Özet:
Bu araştırma Eskişehir sulu şartlarında 2020-2021 yılı üretim döneminde 20 tescil adayı ekmeklik buğday hattı ve Sönmez 2001, Müfitbey, Yunus, Atay 85 tescilli buğday çeşitleri olmak üzere 24 farklı genotip denemeye alınmıştır. Verim, verim unsurları ve kalite kriterleri bakımından ekmeklik buğday ıslah hatları karşılaştırılarak verimi yüksek ve kaliteli genotiplerin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Araştırma dört tekrarlamalı olarak, sulu şartlarda ve tesadüf blokları deneme desenine göre uygulanmıştır. Denemeye tabi tutulan mateyallerin, bitki ve başak boyları (cm), başakta, başakcık ve dane sayıları (adet), dane ve  bin dane ağırlıkları (g), hasat indeksi, dane verimi (kd/da), hektolitre ağırlığı (kg/hl) ve danede protein ve yaş gluten oranları (%), zeleny sedimantasyon (ml) özellikleri incelemeye alınmıştır.
Araştırma sonucunda, bitki boyu 56,60-72,10 cm, başak boyu 7,48-9,10 cm, başakta başakcık sayısı 11,68-15,48 adet, başaktaki dane sayısı 14,13-27,40 adet, başaktaki dane ağırlığı 0,49-1,13 g, bin dane ağırlığı 30,60-41,55 g, hasat indeksi 0,31-0,56, dane verimi 152,59-331,04 kg/da, hektolitre ağırlığı 73,99-77,59 kg/hl, protein oranı %13,16-%17,07, yaş glüten oranı %29,08-%40,47, zeleny sedimantasyon değeri 35,12 ml-68,63 ml, aralığında değerler saptanmıştır.
Bu araştırma ile Eskişehir sulu koşullarında tescilli çeşit ve tescil adayı hatların elde edilen verim ve kalite özellikleri değerlerine göre, en yüksek dane verimi Hat-5 331,04 kg/da, Hat-2 316,92 kg/da ve Yunus 280,63 kg/da olarak tespit edilmiştir. Çalışmada dane verimi ortalama 239,06 kg/da olduğu saptanmıştır. Verim, verim unsurları ve kalite özellikleri değerlerine göre, Hat-5 hattının performansı daha yüksek bulunmuştur. Hat-5 yüksek verim ve kalite özellikleri ile çeşit adayı olarak değerlendirilmesi kanaati oluşmuştur.

Abstract:
In this research, 20 registered candidate bread wheat lines and Sönmez-2001, Müfitbey, Yunus, Atay-85 registered bread wheat varieties were used as material in the production period of 2020-2021 in Eskişehir irrigated conditions. It is aimed to determine high yielding and high quality cultivar genotypes by comparing the bread wheat breeding line in terms of yield, yield elements and quality criteria. The research was carried out in a randomized block design with 4 replications in aqueous conditions. Plant height (cm), spike length (cm), spike number (piece), grain number per spike (piece), grain weight per spike (g), 1000 grain weight (g), harvest index, grain yield (kd/da), hectoliter weight (kg/hl) and grain protein (%), wet gluten (%), zeleny sedimentation (ml) properties were examined.
As a result of the research, values in the range of 56,60-72,10 cm plant height, 7,48-9,10 cm spike length, 11,68-15,48 number of spikelets in a spike, 14,13-27,40 number of grains per spike, 0,49-1,13 g grains per spike weight, 30,60-41,55 g weight of 1000 wheat grains, 0,31-0,56 harvest index, 152,59-331,04 kg/da grain yield, 73,99-77,59 kg/hl hectoliter weight, % 13,16-%17,07 protein ratio, %29.08-%40.47 wet gluten ratio, and 35,12 ml-68,63 ml zeleny sedimentation value were detected.
With this research, according to the yield and quality characteristics values of registered varieties and registration candidate lines in Eskişehir irrigated conditions, Line-5 331,04 kg/da, Line-2 316,92 kg/da and Yunus 280,63 kg/da were the highest grains yield values were found. Average grain yield was calculated as 239,06 kg/da. According to yield, yield elements and quality characteristics, the performance of the Line-5 line was found to be higher. It has been concluded that Line-5 should be evaluated as a variety candidate with its high yield and quality characteristics.