Büyükçekmece Baraj Gölü'ndeki bentik diyatomların mevsimsel değişimi
Seasonal variation of the benthic diatoms in Büyükçekmece Dam Lake
Yazar: TÜMER ORHUN AYKUT
Danışman: PROF. DR. NESLİHAN ÖZDELİCE
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı / Hidrobiyoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Biyoloji = Biology

Özet:
Büyükçekmece Baraj Gölü'nde bulunan bentik diyatomları ve bunların dağılımları üzerinde etkili olan ekolojik değişkenleri belirlemek amacıyla, 2019 yılında mevsimsel olarak yapılan çalışmada, beş istasyondan toplanan örneklerin incelenmesi sonucu, altı sentrik ve 97 pennat olmak üzere toplam 103 bentik diyatom türü teşhis edilmiş ve belirlenen bu türlerden 54'ünün göl için yeni kayıt olduğu tespit edilmiştir. Çalışmada tür çeşitliliği bakımından mevsimler ve istasyonlar arasında belirgin farklılıkların olmadığı gözlenmiş, Achnanthidium sp. ve Cocconeis placentula türlerinin çalışma boyunca, Gomphonella olivacea'nın ise özelllikle Şubat örneklemesinde daha baskın oldukları belirlenmiştir. Pennat diyatom türleri, sentrik diyatom türlerine oranla daha sık gözlenmiş ve her iki grup epipelik habitatı (87 taksa) daha çok tercih etmişlerdir. Çalışmada epifitik habitat (66 taksa) ise daha az tercih edilmiştir.
Çalışmada ekolojik değişkenlerden sıcaklık (5,01-26,65°C), tuzluluk (‰0,25-0,88), çözünmüş oksijen (3,87-18,96 mg/L), pH (7,49-8,28), iletkenlik (0,312-1,322 mS/cm), toplam çözünmüş katı madde (0,271-1,125 g/L), askıda katı madde (0-0,024 g/L), klorofil-a (0,08-3,20 µg/L), biyolojik oksijen ihtiyacı (3,79-20,46 mg/L), nitrit+nitrat-N (0,77-98,38 µg-at N/L), amonyum-N (0,04-4,34 µg-at N/L), fosfat-P (0,69-41,74 µg-at P/L), silikat-Si (2,32-122,17 (µg-at Si/L), toplam azot (0,81-99,56 µg-at N/L) ve toplam fosfor (1,24-108,39 µg-at P/L) değerleri de ölçülmüştür.
Bentik diyatom türleri ve ekolojik değişkenler arasındaki ilişkiyi belirlemek için yapılan Spearman'ın sıra korelasyonuna göre türler üzerinde daha çok tuzluluk, iletkenlik, AKM, TÇKM ve besin elementlerinin etkili olduğu ve bu besin elementlerinin de özellikle epilitik habitatta yaşayan türler üzerinde etki gösterdiği tespit edilmiştir. Çalışmada ayrıca, Shannon-Weaver'ın çeşitlilik, Simpson'un baskınlık, Pielou'nun düzenlilik indeksleri ile sıklık ve benzerlik analizleri uygulanmıştır. Yapılan su kalitesi indekslerine göre de tür bolluğu bakımından istasyonlar ve habitatlar arasındaki benzerliği tespit etmek için Bray-Curtis indeksinden yararlanılmıştır. Ayrıca, istasyonlar arası ve örnekleme dönemleri arası benzerliği ekolojik değişkenler açısından ortaya koymak için Öklid mesafesi hesaplanmıştır ve çalışma boyunca istasyonlar ve örnekleme dönemlerinin kendileri arasında gruplandıkları belirlenmiştir. 
Baraj gölündeki istasyonların su kalite sınıfları, ekolojik statüsü ve trofik düzeyi de belirlenmiş, genel olarak istasyonların çoğunun II. sınıf (iyi, oligo-mezotrofik) su kalitesinde olduğu ve ötrofik ile hiperötrofik şartların gözlenmediği belirlenmiştir.

Abstract:
This study aims to detect benthic diatoms in Büyükçekmece Dam Lake and the effective ecologic variables on their distribution. To this end, the study was conducted seasonally in 2019, and samples collected from 5 different stations were examined. Accordingly, a total of 103 benthic diatom species, being 6 centric and 97 pennates. 54 of the species were found to be new records for the lake. No significant differences were found between seasons and stations in terms of species diversity. Achnanthidium sp. and Cocconeis placentula species were found to be more dominant throughout the study, while Gomphonella olivacea was more dominant particularly in February sampling. Pennate diatom species were observed more frequently than centric diatom types, and both groups of the species preferred epipelic habitat (87 taxa) more than epiphytic habitat (66 taxa).
Among the ecological variables examined within the scope of the present study, temperature (5.01-26.65 °C), salinity (0.25-0.88), dissolved oxygen (3.87-18.96 mg / L), pH (7.49-8 , 28), conductivity (0.312-1.322 mS / cm), total dissolved solid (0.271-1.125 g / L), suspended solid material (0-0.024 g / L), chlorophyll-a (0.08-3.20 µg / L), biological oxygen need (3.79-20.46 mg / L), nitrite+nitrate-N (0.77-98, 38 µg-at N / L), ammonium-N (0.04-4.34 µg-at N / L), phosphate-P (0.69-41.74 µg-at P / L), silicate-Si (2.32-122.17 (µg-at Si / L), total nitrogen (0.81-99.56 µg-at N / L) and total phosphorus (1.24-108.39 µg-at P / L) values were measured.
The Spearman's rank correlation was conducted to determine the relationship between benthic diatom species and ecological variables. Accordingly, it was found that salinity, conductivity, SSM, TDS, and nutrients are more effective on the species, and the nutrients have an effect on species, particularly those living in epilithic habitats. In addition, Shannon-Weaver's diversity, Simpson's dominance, Pielou's regularity indexes, together with frequency and similarity analyzes were also applied. The Bray-Curtis index was used to determine the similarity between stations and habitats in terms of species abundance. Besides, the Euclidean distance was calculated to reveal the similarity between stations and between sampling periods in terms of ecological variables, and it was detected that the stations and sampling periods were grouped among themselves throughout the study.
The water quality classes, ecological status, and trophic level of the stations in the dam lake were also detected. It was found that most stations have a second-class water quality (good, oligo-mesotrophic), and no eutrophic and hypereutrophic conditions were observed.