Üniversite öğrencilerinde akıllı telefon bağımlılığı riski, uyku kalitesine etkisi ve ruhsal belirtiler ile ilişkisi
The risk of smart phone addiction in university students, effect on sleep quality and its relationship with mental symptoms
Yazar: NURSEL ÜSTÜNDAĞ
Danışman: PROF. DR. AHMET ÖZTÜRK
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Akıllı telefonlar = Smartphones ; Bağımlılık = Dependency ; Belirti ve semptomlar = Signs and symptoms ; Cep telefonu = Mobile phone ; Psikolojik belirtiler = Psychological symtoms ; Ruh sağlığı = Mental health ; Teknolojik bağımlılık = Technological dependence ; Uyku kalitesi = Quality of sleep ; Ölçekler = Scales ; Üniversite öğrencileri = University students

Özet:
Amaç: Bu çalışmada, akıllı telefonu en çok kullandığı düşünülen gruplardan biri olan Üniversite öğrencilerinde akıllı telefon bağımlılık durumunun tespit edilerek, bazı ruhsal belirtiler ile arasında ilişki olup olmadığının ve uyku kalitesini etkileyip etkilemediğinin ortaya çıkarılması amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Tanımlayıcı ve kesitsel tipteki bu araştırma Yozgat Bozok Üniversitesi'nde Sağlık, Sosyal ve Fen alanına ait üç fakültede öğrenim gören 1. ve 4. sınıf öğrencileri ile gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın evrenini 1469 öğrenci oluşturmakta olup, katılmayı kabul eden 1181 öğrenci ile çalışma tamamlanmıştır. Veriler Ekim-Aralık 2018 tarihleri arasında, dört bölümden oluşan anket formu aracılığıyla toplanmıştır. Birinci bölümde sosyo-demografik özellikleri içeren ve araştırmacı tarafından hazırlanmış 29 sorudan oluşan bir anket formu; ikinci bölümde Akıllı Telefon Bağımlılığı Ölçeği-Kısa Formu; üçüncü bölümde Pittsburgh Uyku Kalitesi Ölçeği; dördüncü bölümde ise Psikolojik Belirti Tarama Listesi (SCL 90-R) formu yer almaktadır. Anketler, sınıflarda ders öncesinde dağıtılarak, öğrenciler tarafından araştırmacının gözetiminde doldurulmuştur. Karşılaştırmalı analizlerde Ki-kare, bağımsız örneklerde t testi ve Mann-Whitney U testleri kullanılmış, p<0.05 değerleri istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir.
Bulgular: Araştırmaya katılan öğrencilerin %51.6'sı kadın, %48.4'ü erkek olup, ortanca yaşları 20'dir. Öğrencilerin akıllı telefonu ilk kullanım yaş ortancası 15'dir (min 10, max 37).  Akıllı telefonların en önde gelen kullanılma amacı internete bağlanmadır (%90.6), bunu %90.0 ile haberleşmek izlemektedir. Öğrencilerin Akıllı Telefon Bağımlılığı Ölçeği-Kısa Formu'ndan aldıkları puan ortalaması 28.110.6 olup, ölçeğin kesim noktaları (erkekler için 31, kadınlar için ise 33 puanın üzeri) dikkate alınarak yapılan değerlendirmeye göre %34.7'sinde akıllı telefon bağımlılığı riski saptandı. Kadın öğrencilerde ve 1. sınıfta okuyanlarda bağımlılık riski oranları daha yüksekti (p<0.05). Öğrencilerin %62.1'inin kötü uyku kalitesine sahip olduğu ve bu oranın akıllı telefon bağımlılığı riski olan öğrencilerde %74.1'e yükseldiği saptanmıştır (p<0.05). Öğrencilerin Psikolojik Belirti Tarama Listesi (SCL 90–R) ve alt gruplarından aldıkları puanlar incelendiğinde; obsesif-kompulsif, kişilerarası duyarlılık, paranoid düşünce ve ek maddeler parametrelerindeki medyan değerlerinin, tarama için sınır değer olan 1'in üzerinde (psikopatolojk düzeyde) olduğu bulunmuştur. SCL 90-R ölçeğinin tüm alt parametrelerindeki puan ortancaları akıllı telefon bağımlılığı riski olanlarda daha yüksektir (p<0.05).
Sonuç: Araştırmaya katılan öğrencilerin yaklaşık üçte birinde akıllı telefon bağımlılığı riski olduğu ve bu öğrencilerde hem kötü uyku kalitesi oranının hem de Psikolojik Belirti Tarama Listesi'nden aldıkları puanların daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Üniversite öğrencilerine uyku kalitesi, psikolojik belirtiler ve akıllı telefon bağımlılığı ile ilgili konularda farkındalık oluşturulmasının ve psikolojik danışmanlık verilmesinin yararlı olacağı düşünülmektedir. 
Anahtar Sözcükler: Akıllı telefon bağımlılığı, uyku kalitesi, ruhsal belirti, psikolojik belirti tarama listesi, üniversite öğrencileri

Abstract:
Aim:  In this study, it was aimed to determine the relationship between some mental symptoms and sleep quality and the smartphone addiction in university students, one of the groups which is thought to be using the smartphone the most. 
Materials and Methods: This descriptive and cross-sectional study was conducted with the 1st and 4th grade students at three faculties of Health, Social and Science at Yozgat Bozok University. The universe of the study was 1469 students and it was cariied out with 1181 students who accepted to participate. Data were collected between October-December 2018 via a questionnaire consisting of 4 sections. In the first part, a questionnaire form consisting of 29 questions prepared by the researcher and containing socio-demographic characteristics; In the second part, Short Form of Smart Phone Addiction Scale; In the third part, Pittsburgh Sleep Quality Scale (PSQI); In the fourth section, the Symptom Checklist-90-R (SCL 90-R) form are given. The questionnaires were distributed in classrooms before the lessons and completed by the students under the supervision of the researchers. Chi-square, t-test and Mann-Whitney U tests were used for comparative analysis, and p <0.05 was considered statistically significant.
Results: 51.6% of the students participated in the study were female, 48.4% were male and the median age was 20 years. The median age for the first use of the smartphone of the students is 15 (min 10, max 37). The primary purpose of using smart phones is to connect to the internet (90.6%), followed by communication, with 90.0%. The average score of the students from the Short Form of Smart Phone Addiction Scale was 28.1 10.6 and according to the assessment made by taking the cut-off points of the scale (31 for men and 33 for women), the risk of smartphone addiction was determined in 34.7%. The risk of addiction was higher in female students and first year students (p <0.05). It was found that 62.1% of the students had poor sleep quality and this ratio increased to 74.1% among students at risk of smartphone addiction (p <0.05). The Symptom Checklist-90-R (SCL 90 – R) and the scores of the sub-groups were examined. The median values of obsessive-compulsive, interpersonal sensitivity, paranoid thought and additive parameters were found to be over 1 (psychopathological level) which was the limit value for screening. The median score of all sub-parameters of SCL 90-R was higher in patients with risk of smartphone addiction (p <0.05).
Conclusion: It was found that approximately one-third of the students participating in the study had a risk of smartphone addiction, and these students had higher rates of poor sleep quality and high scores from the Symptom Checklist-90-R. It is thought that university students should be aware of the issues related to sleep quality, psychological symptoms and smartphone addiction and providing psychological counseling for these students shall be beneficial.
Key words: Smart phone addiction, sleep quality, mental symptoms, psychological symptom screening list, University students