Geleneksel ve modern değerler bağlamında beden algısı ve tüketim – İstanbul Üniversitesi örneği
Body perception and consumption within the context of traditional and modern values – case of İstanbul University
Yazar: SEBAT ÇELİK
Danışman: PROF. DR. HÜSNİYE CANBAY TATAR
İnönü Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Beden = Body ; Beden imajı = Body image ; Gelenekler = Traditions ; Modernleşme = Modernization ; Tüketim = Consumption ; Tüketim toplumu = Consumption society ; Üniversite öğrencileri = University students

Özet:
"Geleneksel ve Modern Değerler Bağlamında Beden Algısı ve Tüketim – İstanbul Üniversitesi Örneği" başlıklı bu çalışma, tüketim toplumu içerisinde yaşayan öğrencilerin gelenek ve modernite bağlamında beden algılarını ve beden üzerinden gerçekleştirdikleri tüketim alışkanlıklarını anlamak amacıyla gerçekleştirilen nicel bir çalışmadır. Bu bağlamda çalışmada, bedeni merkeze alan bir analiz çerçevesinde geleneksel dönemden modern döneme geçişte bireylerin beden algılarındaki değişimler incelenmeye çalışılmıştır. Ayrıca bedenin, toplumsal ve kültürel bir duruş olarak kabul edildiği modern anlayışın sonunda geldiği noktada yani tüketim toplumunda bedenin nasıl bir projeye dönüştüğü analiz edilmiştir. Bununla birlikte çalışmanın teorik bölümünde, beden ve toplum ilişkisine, bedenin toplumsal ve kültürel bağlam içinde ele alınışına, bedenin sosyal teorideki yerine ve bedene yönelik farklı kuramsal yaklaşımlara yer verilmiştir.
Araştırmanın uygulama boyutunda örneklem olarak seçilen İstanbul Üniversitesinin farklı fakültelerinden toplam 717 kız öğrenciye anket uygulanmıştır. Anketin birinci bölümünde kendilerini geleneklerine bağlı ya da modern olarak tanımlayan öğrencilerin beden algıları analiz edilmiştir. İkinci bölümde ise öğrencilerin beden üzerinden gerçekleştirdikleri tüketim alışkanlıkları tespit edilmiş ve kendini tanımlama değişkeni bağlamında bir değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Öğrencilerin beden üzerinden gerçekleştirdikleri tüketim alışkanlıkları vücut bakımı ve güzellik, moda, sağlık ve diyet olmak üzere toplam üç alt boyutta incelenmiştir.
Araştırma örnekleminden elde edilen verilerin değerlendirilmesi sonucunda tüketim toplumu içerisinde yaşayan öğrencilerin, kendini tanımlama değişkenine göre bedeni algılama noktasında farklılaştığı tespit edilmiştir. Kendilerini modern olarak tanımlayan öğrenciler bedeni 'mülkiyet' çerçevesinde algılamaktadır. Bu noktada beden, toplumsal kabul görme ve benliğin inşası için üzerinde her türlü tasarruf hakkına sahip olarak algılanan bir projedir. Kendilerini geleneklerine bağlı olarak tanımlayan öğrencilerin ise bedeni bir proje olarak algılamadıkları tespit edilmiştir. Bu örneklem grubunda, beden üzerinde tüketim tasarrufu noktasında belirli sınırlamaların olması gerektiği algısı hâkimdir. Bununla birlikte "güzellik ve vücut bakımı", "moda", "sağlık ve diyet" alt boyutlarında, beden üzerinden gerçekleştirilen tüketim alışkanlıkları bağlamında her iki örneklem grubu arasında bir farklılaşmanın olmadığı görülmüştür. Her ne kadar beden algısı bağlamında her iki örneklem grubu arasında belirgin bir farklılaşma olsa da, tüketim alışkanlıkları noktasında iki grup arasında benzerlik bulunmaktadır.
Ayrıca çalışmanın uygulama bölümünde, öğrencilerin beden üzerinden gerçekleştirdikleri tüketim alışkanlıklarının, yaş, öğrenim görülen fakülte, memleket, sınıf ve aylık ortalama gelir değişkenlerine göre aralarında herhangi bir farklılık olup olmadığı ortaya konularak bir analiz yapılmıştır.

Abstract:
"The study which is titled as "Body Perception And Consumption Within The Context Of Traditional And Modern Values – Case Of Istanbul University" is a quantitative field research carried out in order to understand the consumption habits of the students living in the consumption society through the body perceptions and the body in the context of tradition and modernity. In this context, taken body as the center of the analysis, the changes in the body perceptions of the individuals in the transition from the traditional period to the modern period have been tried to be studied. In addition, it has been analyzed how the body transforms into a project at the point where the modern understanding of the body is regarded as a social and cultural posture. Moreover the theoretical part of the study includes different theoretical approaches to the body and society in relation to the body, to the social and cultural context of the body and the social theory.
A total of 717 female student questionnaires from different faculties of Istanbul University selected as sample in the application dimension of the study. In the first part of the questionnaire, the body perceptions of the students who defined themselves as traditional or modern have been analyzed. In the second part, the consumption habits that the students made through the body have been determined and they were evaluated in the context of the definition variable. The consumption habits that students make through the body are examined in three sub-dimensions including body care and beauty, fashion, health and diet.
As a result of the evaluation of the data obtained from the research sample, it was determined that the students living in the consumption society differentiated according to the self-identification variable. Students who define themselves as modern perceive the body in the context of 'possession'. At this point, the body is a project perceived as having the right to all kinds of dispositions over the construction of the body and social acceptance. It was determined that the students who defined themselves as traditions do not perceive the body as a project. In this sample group, the perception that there should be certain limitations on the point of saving consumption on the body is dominant. Nevertheless, there was no differentiation between the sample groups in terms of consumption habits carried out on the body in "beauty and body care", "fashion", "health and diet" sub-dimensions. Although there is a clear difference between the two sample groups in the context of the body perception, there is a similarity between the two groups at the point of consumption habits.
In addition, in the application part of the research, a situation was determined by analyzing whether the consumption habits of the students over the body were different according to age, faculty, city, class and monthly average income variables.