Çocukluk çağı safra taşı olan vakaların retrospektif olarak değerlendirilmesi
Retrospective Evalution of cases with gallstone in childhood
Yazar: İNCİ ULU
Danışman: PROF. DR. İNCİ NUR SALTIK TEMİZEL
Hacettepe Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Retrospektif çalışmalar = Retrospective studies ; Risk faktörleri = Risk factors ; Safra taşları = Gallstones ; Çocuk hastalıkları = Child diseases ; Çocuklar = Children

Özet:
Safra taşları; gastrointestinal sistemi en çok etkileyen hastalıklardan biridir. Özellikle Batı toplumlarında daha yaygın olarak görülen bu hastalığın prevalansı erişkinlerde %10-15 olarak bildirilmektedir. Safra kesesi taşı oluşumu için cinsiyet, yaş, genetik, gebelik, ilaç kullanımı, obezite ve diyet, enfeksiyonlar, ileus hastalıkları ve cerrahisi gibi pek çok risk faktörü saptanmıştır. Ancak bu bilgilerin, pediatrik popülasyonu kapsayan verileri günümüzde hala sınırlıdır. Bu çalışmanın amacı çocukluk çağında safra kesesi hastalığının demografik bilgileri, semptom ve bulguları, risk faktörleri ile tedavi seçeneklerini araştırmaktır. Çalışmaya Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi İhsan Doğramacı Çocuk Hastanesi Çocuk Gastroenteroloji ve/veya Çocuk Cerrahisi polikliniğine 2009-2019 yılları arasında başvuran, safra taşı tanısı ile en az 3 ay izlenen hastalar dahil edilmiştir. Çalışmaya dahil edilen hastaların tanı yaşı, cinsiyeti, başvuru şikayetleri, fizik muayene bulguları, vücut kitle indeksleri (VKİ), eşlik eden hastalık öyküleri, eşlik eden hematolojik hastalık öyküleri, ilaç ve/veya destek tedavileri, aile öyküleri, hastaların öyküsünde (prenatal/postnatal) saptanan safra taşı oluşumunu etkileyebilecek durumları, abdomen ultrasonografi, MRCP ve ERCP bulguları, mevcut safra taşlarının büyüklüğü, safra taşının lokalizasyonu, safra çamuru varlığı, ultrasonografide eşlik eden  bulguları değerlendirildi. Çalışma grubunu oluşturan 132 hastanın 67'si kız (%50,8), 65'i erkek (%49,2) olup, ortalama yaşları 105,1±68,6 ay olarak saptandı. Yaş gruplarına göre değerlendirildiğinde olguların 15'i (%11,4) 1 yaş altında, 35'i (%26,5) 1-5 yaş arası, 29'u (%22) 6-11 yaş arası, 53'ü (%40,2) ise 12-18 yaş arasında idi. Toplam 88 (%66,7) olgunun şikâyeti var iken, 44 (%33,3) olgunun herhangi bir şikâyeti yoktu. En çok gözlenen şikâyetler sırası ile karın ağrısı (%54.5), mide bulantısı/kusma (%28,8) ve  sarılıktı (%11,4). Olgular safra taşı oluşumu için belirlenmiş risk faktörlerine göre değerlendirildiğinde; 34'ünde (%25,8) obezite, 27'sinde (%20,5) hematolojik hastalık, 24'ünde (%18,2) sefalosporin kullanımı, 11'inde (%8,3) kistik fibrozis mevcuttu. Safra taşlarının en çok bulundukları yerler sırası ile safra kesesi (%90,2) ile  kese+koledok (%7,6) olarak tespit edildi. Olgulara en çok uygulanan tedavi yöntemi medikal+cerrahi (%43,9)'dir. Toplam 99 (%75) hastada UDKA kullanımı olmuştur ve 99 hastanın 11'nin (%11,1) taşı kaybolmuştur. Olguların 33'üne açık kolesistektomi, 64'üne laparoskopik kolesistektomi uygulanmıştır. Hastaların %10,6'una (14 hasta) MRCP, %15,2'sine (20 hasta)  ise ERCP yapılmıştır. En sık görülen klinik tablo akut kolesistittir (%31,1). Şikayeti olanların %61,4'ünde tek bir yerde (sadece safra kesesi, sadece koledokta) taş, %38,6'sında birden çok yerde (safra kesesi+koledok veya safra kesesi+sistik kanal) taş tespit edildi. Şikayeti olmayanların %84,1'inde tek bir yerde taş, %15,9'unda birden çok yerde taş bulunmaktaydı ve bu fark istatistiksel olarak anlamlı idi (p=0,004). Birden çok  yerde taşı olanlarda ALT (p=0,005), direkt bilirubin (p=0,003), total  bilirubin (p=0,003)  ve trigliserid (p=0,008)  değerleri yüksektir ve bu durum istatistiksel olarak anlamlıdır. Taşın kaybolma durumu değerlendirildiğinde 1 yaş altında %26,7; 1-5 yaş arasında %25,7; 6-11 yaş arasında %6,9 hastada taşın kaybolduğu gözlenmiştir. 12-18 yaş arasında ise taşı kaybolan hasta olmamıştır (p=0,001).
Anahtar Kelimeler: Safra taşı, çocuklarda safra taşı, risk faktörleri, kolelitiazis

Abstract:
Gallstones are one of the most common diseases affecting the gastrointestinal system. The prevalence of this disease, which is more common in Western societies, is reported to be 10-15% in adults. Many risk factors such as sex, age, genetics, pregnancy, drug use, obesity and diet, infections, ileus diseases and surgery have been identified for gallstone formation. However, the data of this information covering the pediatric population is still limited today. The aim of this study is to investigate the demographic information, symptoms and findings, risk factors and treatment options of gallbladder disease in childhood. Patients who were admitted to Hacettepe University School of Medicine İhsan Doğramacı Children's Hospital Pediatric Gastroenterology and/or Pediatric Surgery outpatient clinic between 2009-2019 and were followed for at least 3 months with the diagnosis of gallstones were included in the study. Diagnostic age, gender, admission complaints, physical examination findings, body mass index (BMI), comorbid disease history, comorbid hematological disease history, drug and / or supportive treatments, family history, family history of patients (prenatal / postnatal) conditions that may affect the formation of gallstones, abdominal ultrasonography, MRCP and ERCP findings, size of the available gallstones, localization of gallstones, presence of gall sludge, accompanying findings in ultrasonography were evaluated. Of the 132 patients in the study group, 67 were female (50.8%) and 65 were male (49.2%) with a mean age of 105.1 ± 68.6 months. When evaluated according to age groups, 15 (11.4%) of the cases were under 1 year of age, 35 (26.5%) were between 1-5 years old, 29 (22%) were between 6-11 years old, 53 (40.2%) were between the ages of 12-18 years. A total of 88 (66.7%) patients had complaints, while 44 (33.3%) had no complaints. The most common complaints were abdominal pain (54.5%), nausea / vomiting (28.8%) and jaundice (11.4%). When the cases were evaluated according to the determined risk factors for gallstone formation; Obesity in 34 (25.8%) patients, hematological disease in 27 (20.5%), cephalosporin use in 24 (18.2%), cystic fibrosis in 11 (8.3%). The most common sites of gallstones were gallbladder (90.2%) and gallbladder with choleduct (7.6%), respectively. The most common treatment method is medical + surgery (43.9%).  99 (75%) patient used UDCA and gallstones of 11 patients (11.1%)  disappeared. Cholesytectomy was performed on 33 patients and laparoscopic cholesytectomy was performed on 64 patients. MRCP was performed in 10.6% of the patients and ERCP was performed in 15.2% of the patients. The most common complication was acute cholecystitis (31.1%). 61.4% of the patients complained of stone in one location (gallbladder  only, choledoch only), 38.6% in multiple locations (gallbladder + choledochal or gallbladder + cystic duct) stone was detected. 84.1% of those who did not complain had stone in one place and stone in 15.9% in more than one place, and this difference was statistically significant (p = 0.004). In the case of multiple stones, ALT, direct bilirubin, total bilirubin and triglyceride values were found to be statistically significant. When the loss of stone was evaluated, 26.7% under 1 year; 25.7% between 1-5 years; Stone disappeared in 6.9% of patients between 6-11 years of age. There were no patients who lost stone between the ages of 12-18 years (p = 0.001).
Key words: Gallstone, gallstone in children, risk factors, cholelithiasis