Tip 2 diyabetli obez olan ve olmayan bireylerde kardiyovasküler risk faktörleri ve diyabet öz yönetiminin incelenmesi
Investigation of cardiovascular risk factors and diabetes self-management in obese and non-obese individuals with type 2 diabetes
Yazar: HASRET SÖNMEZ
Danışman: PROF. DR. ALİME SELÇUK TOSUN
Selçuk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus-tip 2 = Diabetes mellitus-type 2 ; Kardiyovasküler hastalıklar = Cardiovascular diseases ; Kardiyovasküler sistem = Cardiovascular system ; Kendini yönetme = Self management ; Obezite = Obesity

Özet:
Bu araştırmanın amacı, obez olan ve olmayan tip 2 diyabeti olan bireylerin kardiyovasküler risk faktörlerini ve diyabet öz yönetim düzeylerini belirlemek; diyabet öz yönetimini etkileyen değişkenleri incelemektir.
Araştırmanın örneklemi 166'sı obez 166'sı da obez olmayan 332 Tip 2 diyabetli bireyden oluşmaktadır. Araştırma 01.02.2022-01.06.2022 tarihleri arasında Malatya ilinde yer alan bir Aile Sağlığı Merkezinde yapılmıştır. Araştırma verileri Kişisel Bilgi formu, Diyabet Öz Yönetim Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Verilerin analizinde sayı, yüzde, ortalama, standart sapma, bağımsız gruplarda t testi, ANOVA testi ve çoklu regresyon analizi kullanılmıştır.
Araştırmaya katılanlan obez bireylerin yaş ortalamasının 53,60±7,44, %70,5'inin kadın, obez olmayan bireylerin ise yaş ortalamasının 54,48±6,87, %48,2'sinin kadın olduğu tespit edilmiştir.  Obez olan ve olmayan bireylerde glikoz yönetimi alt boyut puanı hariç diyet kontrolü, fiziksel aktivite ve sağlık hizmetleri kullanımı alt boyut puan ortalaması açısından istatistiksel olarak anlamlı fark tespit edilmiştir (p<0,05). Obez bireylerde yaş (β=0,553), cinsiyet (β=0,682), eğitim durumu (β=0,912), birlikte yaşadığı kişiler (β=0,663), diyabet hastalık süresi (β=0,824), diyabet tedavi şekli (β=0,329), diyabet ile ilgili eğitim alma durumu (β=0,803) ve başka kronik hastalık varlığının (β=0,458) diyabet öz yönetim düzeyi üzerinde ileri düzeyde yordayıcısı olduğu saptanmıştır (p<0,001). Bu belirleyici faktörlerin diyabet öz yönetim düzeyi üzerindeki değişimin % 67,9'unu açıkladığı belirlenmiştir. Obez olmayan bireylerde ise yaş (β=0,724), cinsiyet (β=0,548), medeni durumu (β=0,442), eğitim durumu (β=0,719), birlikte yaşadığı kişiler (β=0,504), diyabet hastalık süresi (β=0,766), diyabet tedavi şekli (β=0,548), diyabet ile ilgili eğitim alma durumu (β=0,601) ve diyabete bağlı komplikasyon varlığının (β=0,781) diyabet öz yönetim düzeyi üzerinde ileri düzeyde yordayıcısı olduğu saptanmıştır (p<0,001). Bu belirleyici faktörlerin diyabet öz yönetim düzeyi üzerindeki değişimin % 63,8'ini açıkladığı saptanmıştır. Obez ve obez olmayan Tip 2 diyabetli bireylerin kardiyovasküler risk faktörleri ile total kolesterol, HDL, LDL, sistolik ve diastolik kan basıncı, alkol kullanma ve tuz tüketimi değişkenleri arasında anlamlı fark bulunmazken (p>0,05), trigliserid düzeyi, antihipertansif ilaç kullanımı, 1. derece akrabalarda kalp hastalığı varlığı ve düzenli fiziksel aktivite yapma durumu arasında anlamlı fark bulunmuştur (p<0,05)
 Sonuç olarak obez olan ve olmayan bireylerin diyabet öz yönetim toplam puanlarının düşük olduğu bulunmuştur. Obez bireylerin lipid (total kolesterol, HDL, LDL, trigliserid) profillerinin obez olmayanlara göre daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Ayrıca kardiyovasküler risk faktörleri açısından obez bireylerde tuzlu tüketen bireylerin oranı, obez olmayan bireylerde antihipertansif kullanım, birinci derece akrabalarda kalp hastalığı varlığı ve düzenli fiziksel aktivite yapanların oranı daha yüksektir. Bu sonuçlar doğrultusunda birinci basamakta sağlık hizmetlerinde tip 2 diyabeti olan bireylerin kardiyovasküler risk faktörleri açsından değerlendirilmesi, diyabet öz yönetimlerinin geliştirilmesi için programların planlanması önerilebilir. 
Anahtar Sözcükler: Tip 2 Diyabet, obez, kardiyovasküler risk faktörleri, diyabet öz yönetimi

Abstract:
This research aims to determine the cardiovascular risk factors and diabetes self-management level of obese and non-obese individuals with type 2 diabetes; to examine variables that affect diabetes self-management.
The sample of the study consisted of 332 Type 2 individuals, 166 of whom were obese and 166 were not obese. The research was carried out in a Family Health Center located in Malatya province between 01.02.2022 and 01.06.2022. Research data were collected using Personal Information form and Diabetes Self-Management Scale. Number, percentage, mean, standard deviation, independent groups t test, ANOVA test and multiple regression analysis were used in the analysis of the data.
It was determined that the mean age of obese individuals was 53.60±7.44, 70.5% of them were female, and the average age of non-obese individuals was 54.48±6.87, 48.2% of them were female. A statistically significant difference was found between obese and non-obese individuals in terms of diet control, physical activity and health services use sub-dimension score average, excluding glucose management sub-dimension score (p<0.05). Age (β=0.553), gender (β=0.682), education level (β=0.912), cohabitants (β=0.663), duration of diabetes disease (β=0.824), type of diabetes treatment (β=0.329) in obese individuals ), education about diabetes (β=0.803) and presence of other chronic diseases (β=0.458) were found to be advanced predictors of diabetes self-management level (p<0.001). It was determined that these determinants explained 67.9% of the change in diabetes self-management level. In non-obese individuals, age (β=0.724), gender (β=0.548), marital status (β=0.442), education level (β=0.719), cohabitants (β=0.504), duration of diabetes disease (β=0.766) ), diabetes treatment type (β=0.548), education about diabetes (β=0.601) and presence of diabetes-related complications (β=0.781) were found to be advanced predictors of diabetes self-management level (p<0.001). It was determined that these determinants explained 63.8% of the change in diabetes self-management level. While there was no significant difference between cardiovascular risk factors and total cholesterol, HDL, LDL, systolic and diastolic blood pressure, alcohol use and salt consumption variables of obese and non-obese individuals with Type 2 diabetes (p>0.05), triglyceride level, antihypertensive drug use were not found. A significant difference was found between the presence of heart disease and regular physical activity in first-degree relatives (p<0.05)
  As a result, diabetes self-management total scores of obese and non-obese individuals were found to be low. It has been determined that lipid (total cholesterol, HDL, LDL, triglyceride) profiles of obese individuals are higher than non-obese individuals. In addition, in terms of cardiovascular risk factors, the rate of individuals consuming salt in obese individuals, antihypertensive use in non-obese individuals, presence of heart disease in first-degree relatives and those who do regular physical activity are higher. In line with these results, it may be recommended to evaluate individuals with type 2 diabetes in primary care in terms of cardiovascular risk factors and to plan programs to improve diabetes self-management.
Keywords: Type 2 Diabetes, obesity, cardiovascular risk factors, diabetes self-management