Maarif salnamelerine göre Osmanlı Devleti eğitim sisteminde idadiler: 1898 - 1903
According to educational yearbooks idadi schools in the education system of the Ottoman Empire: 1898 – 1903
Yazar: MEHMET ALİ YILMAZ
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET SUAT BAL
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Tarih = History
Dizin: Eğitim = Education ; Eğitim = Education ; Eğitim kurumları = Education establishments ; Eğitim sistemi = Education system ; Eğitim tarihi = Educational history ; Liseler = High schools ; Maarif Salnameleri = Maarif Salnames ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Salnameler = Yearbooks

Özet:
Maarif Nazırı Hayrullah Efendinin Mülkiye Mektebi İdadisini 1859 yılında açmasıyla Sivil İdadiler oluşmaya başlamıştır.  Devletin memur ihtiyacını karşılamak ve yüksekokullara öğrenci hazırlamak amacıyla açılan idadilerin bir eğitim kurumu olarak anılması ilk olarak 1869 tarihli Maarifi Umumiye Nizamnamesi ile olmuştur. Modern bir müfredat ve eğitim ortamı öngören idadilerin ilki 1873'te İstanbul'da kurulmuştur.  1898-1903 yılları arasındaki Osmanlı Devleti eğitim istatistiklerini içeren ve Salname-i Nezareti Maarifi Umumiye adıyla basılan Maarif Salnamelerinde idadiler önemli bir yer tutmuştur. 1903 yılı Maarif Salnamesinde adı geçen 72 idadide yaklaşık 12.000 öğrenci kayıtlı olması bu idadilerin Osmanlı Eğitim Sistemine olan katkısının büyüklüğünü göstermektedir. Maarif Salnamelerinde belirtildiği üzere 5 ve 7 yıllık olarak gündüzlü ve yatılı biçiminde yapılandırılan idadilerde temel dersler olan Türkçe, Ahlak, Matematik, Geometri, Coğrafya, Tarih ve okulun açıldığı bölgeye göre seçilen yabancı diller okutulmuştur. Bu dersler idadi öğrencilerini bir üst öğrenim seviyesine hazırlayacak şekilde yapılandırılmıştır. 
II. Abdülhamit döneminde sayıları her geçen gün artan bu idadilerde batı eğitim metotları ağırlıklı olarak kullanılmış, hatta idadi binalarının tasarımında dahi batı mimari eserlerinden faydalanılmıştır. Devletin kurduğu idadilerin yanında çok sayıda özel idadi de kurulmuş, bu idadiler Osmanlı Devletinin bürokratik sisteminin memur ihtiyacını ve öğretmen ihtiyacını kısmen karşılamaya çalışmıştır. İdadilerden mezun olanlar başta öğretmenlik ve memurluk olmak üzere devletin değişik kademelerinde görev almışlar, devletin geçirdiği değişim sürecinde de etkin bir rol oynamışlardır. İdadilerin sayıları II. Abdülhamit döneminde 109'a ulaşmış ve çeşitli sebeplerle 1920 yılına kadar bu sayı 42'ye düşmüştür. Türkiye Cumhuriyeti eğitim sisteminin yapılandırılmasında önemli bir yeri olan idadiler, 1923'te bütün ortaöğretim kurumlarına lise adı verilmesiyle ortadan kalkmıştır.

Anahtar Kelimeler: 
Osmanlı Eğitim Sistemi, Salname, II.Abdülhamit, İdadiler, Meşrutiyet, Eğitim Tarihi

Abstract:
Idadiler (civil secondary schools) started to form with the opening of Mülkiye Mektebi ( civil service idadi school) in 1859 by Sir Hayrullah, the minister of education. Idadiler (civil secondary schools), which were opened in order to meet the  need of the state for civil servants and to prepare students for higher education, were firstly recognized as an educational institution by the statute of the Ministry of Education, which was published in 1869. The first of the civil secondary schools, which aimed a modern curriculum and learning environment, was founded in 1873 in Istanbul. Idadiler (civil secondary schools) occupied an important place in the yearbooks of the Ministry of Education, which were published under the name of the yearbook of the Ministry of Education and covered educational statistics of the Ottoman Empire between the years 1898-1903. Approximately, 12.000  students were registered in 72 civil secondary schools, which were mentioned in the educational yearbook of 1903, the number of the registered students shows the magnitude of the contribution made to the Ottoman Education System by civil secondary schools. Maarif Yearbooks Turkish, which is the basic lesson that the order of 5 and 7 years as structured as Day and boarding İdadîye stated , ethics, mathematics, geometry, geography, foreign languages are selected according to the region where history and the school opened is taught. This course is structured to prepare students to maintain a high level of education. Western education methods were increasingly used in these schools, which were increasing in number day by day in the period of Sultan II Abdülhamit, moreover, western architectural features were used in the design of these schools.
Besides the secondary schools (Idadi) founded by the government, many private secondary schools were founded and these schools worked to meet the need for civil servants and teachers of the bureaucratic system of the Ottoman Empire partially. Civil secondary school graduates served in various ranks of the government mainly as teachers and civil servants and also played an active role in the change process of the government. Number of İdadîye II . Abdulhamid period reached 109 and until 1920 for various reasons , this number has dropped to 42 . All secondary schools were named highschool in 1923 and thus the word "Idadi" (secondary school/education) was not used any more.

Keywords: 
Ottoman Educational System, Salname, II Abdülhamit (Sultan of the Ottoman Empire), Idadis (Secondary Schools/ Education), Constitutional Monarchy, History of Educatiun