Etkili soruşturma yükümlülüğü kapsamında iddianame yerine geçen belge
Document substituting the indictment in the scope of obligation of effective investigation
Yazar: BURAK TAŞ
Danışman: PROF. DR. ERDAL YERDELEN
Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Ceza hukuku = Criminal law ; Ceza muhakemesi hukuku = Law of criminal procedure ; Kamu hukuku = Public law ; Türk ceza hukuku = Turkish criminal law

Özet:
Suç işlendiği yönünde yeterli şüpheye ulaşan savcının düzenlediği iddianamenin mahkeme tarafından kabulüyle kovuşturma evresi başlar. Ceza muhakemesine ilişkin bazı kanunlarda bu kurala aykırı düzenlemeler öngörülmüştür. Yüce Divan'a sevk, bazı kamu görevlilerinin soruşturulması sonucunda düzenlenen son soruşturmanın açılması kararı, suç tutanağı, lüzumu muhakeme kararı, icra ceza mahkemesine sunulan şikâyet ve görevsizlik kararı iddianame yerine geçen belgelerdir. Bu belgelerin iddianameden farkı, ara muhakeme aşaması bulunmadığı için mahkeme tarafından kabul edilmesine gerek olmadan doğrudan kamu davasını başlatma gücünü haiz olmaları savcının soruşturma evresinde dahlinin bulunmamasıdır. İddianame yerine geçen belgelerle kamu davası açılmasında soruşturmayı savcı dışında soruşturmacılar gerçekleştirmektedir. Bunun yanında kanundaki düzenlemeler son derece eksik olduğundan sorunun kıyas yoluyla çözümü uygulama tarafından benimsenmiştir. Ancak kıyasın şartlarının bu usulde kıyasın uygulanabilmesi için yeterli olup olmadığı hususu da inceleme konusu yapılmamıştır. Bu nedenle literatürdeki eksikliğin doldurulması ihtiyacı hasıl olmuştur. Çalışmada konu, ceza muhakemesi hukukunun temel ilkeleri ve etkili soruşturma yükümlülüğü baz alınarak incelenmiştir. İddianame yerine geçen belgelerin iade edilememesi, dava zamanaşımını kesici etkilerinin olmaması, hukukçu olmayan kişilerce soruşturmanın gerçekleşmesi, kişilerin şüpheli sıfatını almadan doğrudan sanık statüsüne sokulmaları gibi birçok problem bulunmaktadır. Karşılaştırmalı hukuk örnekleri de dikkate alınarak iddianame yerine geçen belgeyle kamu davası açılması usulünde değerlendirme yapılmış ve olması gereken hukuka yönelik çözüm önerileri sunulmuştur.

Abstract:
Prosecution phase begins with the acceptance by the court of the indictment issued by the public prosecutor who has reached sufficient suspicion that a crime has been committed. Some laws on criminal procedure stipulate regulations contrary to this rule. Referring to Supreme Criminal Tribunal, decision to final investigation about certain public officials, crime report, trail, complaint submit to the enforcement court and foreign plea are documents substituting the indictment. These documents differ from the indictment in that they have the power to directly initiate a public prosecution without the need to be accepted by the court as there is no stage of assessment of accusation and the public prosecutor is not involved in the investigation phase. In the case of a public prosecution initiated by documents substituting the indictment, investigators other than the public prosecutor conduct the investigation. In addition, since the regulations in the law are extremely incomplete, the solution of the problem by analogy has been adopted by the practice. However, the issue of whether the conditions of analogy are sufficient for the application in this procedure has not been examined. Therefore, there is a need to fill the gap in the literature. In the study, the issue is examined on the basis of the basic principles of criminal procedure law and the obligation of effective investigation. There are many problems such as the non-returnability of the documents substitutes the indictment, the fact that they don't have the effect of suspension of prescription, the fact that the investigation is carried out by non-lawyers, and the fact that people are directly put into the status of defendant without being labelled as suspects. Taking into account the examples of comparative law, the procedure of filing a public case with a document substitutes the indictment has been evaluated and solutions have been proposed for de lege ferenda.