Anlamsal bir fenomen olarak kiplik: Dede Korkut örneği
Modality as a semantic phenomenon: Evidence from Dede Korkut
Yazar: DUYGU KAMACI GENCER
Danışman: PROF. DR. ERDOĞAN BOZ
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Dede Korkut Hikayeleri = Dede Korkut Stories ; Dilbilgisi = Grammar ; Kipler = Moods

Özet:
Önermelerin doğruluk değerinin değişebileceğinin tespiti ile kiplik, yüzyıllar boyunca felsefede tartışılagelen bir kavram olmuştur. Kiplik kavramına dair tartışmalar dilbilimdeki karşılığını ise 19. yüzyılda bulmuştur. 20. yüzyılda dilbilimde edimin ön plana çıkması ile önceleri kipsel mantık çerçevesi içinde yapılan kiplik araştırmaları farklı bir yöne doğru ilerlemiş, dilbilim araştırmacıları kiplik üzerine edimbilimsel, anlambilimsel, biçimbilimsel ve tipolojik çalışmalar yapmışlardır. Bu araştırmacılar içinde kipliğin tipolojik incelemesini yapan Palmer (2001), birçok dilden elde ettiği veriler ile önerme ve eylem tabanlı bir kiplik sınıflandırması yaparak alanyazınında sıkça başvurulan bir başvuru kaynağına imza atmıştır. Bu çalışmada Palmer'ın (2001) söz konusu sınıflandırmasından hareketle Dede Korkut'ta (Özçelik, 2016) kiplik konusu ele alınmış ve bulgulardan yola çıkarak Palmer'ın (2001) kiplik sınıflandırmasına alt kategoriler ile katkıda bulunulmuştur. Dört ana bölümden oluşan çalışmanın birinci bölümünde, yabancı ve Türkçe kiplik alanyazınına dair bilgiler verilmiş ve mevcut alanyazınından yola çıkılarak kiplik kavramının tanımı yapılmıştır. Söz konusu bölümde ayrıca kipliğin eylem zamanı, görünüş ve kip ile ayrılan yönlerine de değinilmiştir. İkinci bölümde, Palmer'ın (2001) kiplik kategorileri tüm alt başlıkları ile ayrıntılı biçimde incelenmiştir. Çalışmanın üçüncü bölümünde, Palmer'ın (2001) belirlemiş olduğu kiplik ölçütlerinden hareketle Dede Korkut'tan (Özçelik, 2016) elde edilen bulgulara yer verilmiştir. Dördüncü bölümde ise bulgular eşliğinde kuram ve dilbilgisel temelli değerlendirmeler yer almıştır. 
Anahtar Kelimeler: Dede Korkut, kiplik, önerme kipliği, eylem kipliği.

Abstract:
Modality has become a discussed concept in philosophy for centuries because of the idea that the truth value of propositions can change. Discussions on the concept of modality have begun in the 19th century. Linguistic researchers have made pragmatics, semantics, morphologic and typological studies on the modality in the 20th century with the appearance of performance in the field of linguistics. In these researchers, Palmer (2001) has made a classification of modality with data obtained from many languages in this way his study has become a reference source for researchers. In this study, modality in Dede Korkut (Özçelik, 2016) has discussed with the classification of Palmer and from this point contributed to the classification with subcategories. This study consists of four main sections. In the first part, information about foreign and Turkish literature has been given and, the concept of modality has been defined then the difference of modality from tense, aspect and mood are explained. In the second part, Palmer's (2001) modality categories have examined in detail with all sub-headings. In the third part of the study, findings that obtained from Dede Korkut (Özçelik, 2016) have discussed with Palmer's (2001) criteria. Lastly, the fourth part of the study has been included theoretical and grammatical evaluations.
Keywords: Dede Korkut, modality, propositional modality, event modality.