Özel hastanelerde bütçeleme süreci ve katılımcı bütçeleme: Ankara ili örneği
Budgeting process and participatory budget in private hospitals: The case of Ankara
Yazar: SABİT UYGUN
Danışman: PROF. DR. MEHMET ARSLAN
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı / Sağlık Kurumları Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management ; Sağlık Yönetimi = Healthcare Management
Dizin: Katılımcı bütçeleme = Participatory budgeting ; Özel hastaneler = Private hospitals ; İşletme bütçeleri = Business budgets

Özet:
Sağlık hizmeti sunum noktalarından biri olan hastaneler toplumun sağlık düzeyini korumayı, iyileştirmeyi ve geliştirmeyi amaçlamaktadır. Hastaneler mülkiyet esasına göre birçok noktada farklılık gösterebilmektedirler. Bu noktalardan biri de bütçedir. Kamuya bağlı genel hastaneler genel bütçe, kamu üniversite hastaneleri özel bütçe kapsamındadır. Kamu genel hastanelerinde ve kamu üniversite hastanelerinde global bütçe ve döner sermaye işletme bütçesi kullanılmaktadır. Özel hastanelerde ise işletme bütçesi kullanılmaktadır. Araştırma Ankara ilinde faaliyet gösteren orta ölçekli (100-499 yatak kapasiteli) beş özel hastanenin idari kademe çalışanlarını kapsamaktadır. Örnekleme yöntemi olarak kolayda örnekleme yöntemi uygulanmış ve 144 anket değerlendirmeye alınmıştır. Araştırmanın düzeyi ve sınırlılıkları göz önünde bulundurulduğunda örneklem çapının anlamlılık düzeyinin (%5), gücünün (%95) ve etki büyüklüğünün (orta düzey:%15) alınmasına karar verilmiştir. Araştırmanın birinci bölümünde özel hastanelerde bütçeleme süreci değerlendirilmiştir. İkinci bölümde ise bütçe planlama, bütçe hazırlama ve bütçe uygulama değişkenleri katılımcı bütçe için bağımsız değişken olarak değerlendirilmektedir. Ayrıca hastanelerin bütçe sapma analizi değişkeninin bu etkide düzenleyici rol oynayıp oynamadığı da araştırma sorularından birisi olarak değerlendirilmektedir. Araştırmada betimleyici analiz sonuçlarına göre hastanelerin çoğunda bütçeleme genel müdürlük tarafından yapılmakta, bölüm bazında bütçelelerin ise çoğunlukla yıllık planlandığı belirlenmiştir. Bütçelemede sorun yaşanan en önemli üç sorun; çalışanların bütçe sürecine gerekli önemi ve desteği vermemesi, hastane içi iletişim eksikliği, malzeme alış fiyatı tahmini olduğu tespit edilmiştir. Bütçe uygulama amaçları arasında en yüksek değeri "Hastanenin finansal kaynaklarını en etkili dağıtımını sağlayabilmek" seçeneğinin aldığı, katılımcıların %70,1'inin hastanelerde bütçe el kitabı olmadığını belirttiği tespit edilmiştir. Araştırmada regresyon katsayıları incelendiğinde katılımcı bütçe üzerinde bütçe planlama, bütçe hazırlık, bütçe uygulama değişkenlerinin etkisinin pozitif ve anlamlı olduğu görülmektedir. Bütçe Planlama ve bütçe uygulama değişkenleri için etkileşim teriminin de anlamlı ve negatif yönlü olduğu görülmektedir. Etkileşim teriminin anlamlı çıkması analiz farklı düzeylerinde bütçe planlama ve bütçe uygulamanın katılımcı bütçe üzerindeki etkisinin farklılaştığını göstermektedir. Analiz düzeyi arttıkça bütçe planlama ve bütçe uygulamanın katılımcı bütçe üzerindeki etkisi azalmaktadır.

Abstract:
Hospitals, which are one of the health service delivery points, aim to protect, improve and enhance the health level of society. Hospitals can differ significantly in various aspects based on ownership. One of these aspects is the budget. Public general hospitals are under the general budget, while public university hospitals fall under a special budget. Both public general hospitals and public university hospitals utilize a global budget and revolving fund budget. In private hospitals, an operational budget is used. The research covers administrative level employees of five medium-sized (100-499 bed capacity) private hospitals operating in Ankara. A convenience sampling method was applied, and 144 surveys were evaluated. Considering the level and limitations of the research, it was decided to take the sample size's significance level (5%), power (95%), and effect size (medium level: 15%). In this study, the first section evaluates the budgeting process, while the second section considers budget planning, preparation, and implementation variables as independent variables for the participatory budget. Additionally, whether the budget deviation analysis variable of hospitals has a moderating role in this effect is also considered one of the research questions. Descriptive analysis results indicate that budgeting in most hospitals is carried out by the general management, and department-based budgets are mostly planned annually. The three most significant problems encountered in budgeting are employees not giving the necessary importance and support to the budget process, lack of hospital communication, and estimating material purchase prices. Among the objectives of budget implementation, the highest value was given to "Ensuring the most effective distribution of the hospital's financial resources," with 70.1% of participants indicating that hospitals do not have a budget manual. Regression coefficients in the study show that budget planning, budget preparation, budget implementation variables positively and significantly affect the participatory budget. The interaction term for the budget planning and budget implementation variables is also seen to be significant and negative. The significant interaction term shows that the effect of budget planning and budget implementation on the participatory budget differs at different levels of analysis. As the level of analysis increases, the effect of budget planning and budget implementation on the participatory budget decreases.