Ebü'l-Esved ed-Düelî'nin Arap grameri ve Arap edebiyatındaki yeri
Ebu'l-Esved ed-Dueli's place in Arab grammar and Arab literature
Yazar: EMRE ÇELİKÖRS
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİ SEVDİ
Iğdır Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Arap Dili ve Belagatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Din = Religion ; Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature

Özet:
Ebül-Esved ed-Düelî'nin Arap grameri ve Arap edebiyatındaki yeri üzerine yapılan bu çalışma giriş, iki bölüm ve sonuç kısmından oluşmaktadır. Giriş bölümünde araştırmanın amacı ve mahiyeti üzerinde durulmuştur. Bunun yanı sıra konuyla alakalı yapılan ilk araştırmalara yer verilmiştir.
Birinci bölümde İslami fetihlerin Arap yarımadası dışına yayılmasından sonra İslamiyet'i kabul eden ve Arap olmayan birçok toplum tarafından yaygın bir şekilde lahn diye ifade edilen dil hataları örneklerle açıklanmıştır. Yine o zaman dil hatalarının Kur'ân-ı Kerim'e yansıması birçok ilim adamını harekete geçirmiş, neticede Ebû'l Esved ed-Düelî tarafından Kurân-ı Kerim'in noktalanması ve harekelenmesi şeklinde ilk Arap gramer çalışmaları başlatılmıştır.  Ebü'l-Esved ed-Düelî'nin hayatı, ondan önce Arap dili gramer kurallarının ilk meydana çıkışı, Kur'an âyetlerinin okunuşuyla bağlantısı, Ebül-Esved ed-Düelî tarafından Kur'an üzerindeki noktalanma işlemleri, Arap dilini lahnlardan korumak adına ortaya çıkan araştırmalara değinilmiştir. Nahiv kuralları ortaya çıkmadan evvel Arap dilinde mevcut olan kurallar belirtilmiştir. Ebül-Esved ed-Düelî'ye ait nahiv kurallarının meydana çıkış sürecinde, örnek olarak Kur'an âyetlerinden ve Arap halkının günlük konuşmalarından faydalanılmıştır. 
İkinci bölümde Ebü'l-Esved ed-Düelî'nin Arap edebiyatındaki yerine değinilmiş; Emevi döneminin zühd şairlerinden oluşu, şiirlerinde kullanmış olduğu şiir temaları ve edebî sanatlar, divânının Türkçe tercümesi ve ortaya koymuş olduğu nahiv kurallarının divânındaki örneklerine yer verilmiştir.
Sonuç bölümünde, Ebü'l-Esved ed- Düelî'nin Arap gramerinin ortaya çıkışındaki rolünden başlayarak, divânında kullandığı nahiv kurallarına kadarki süreç özetlenerek katkılarına yer verilmiştir. 

Anahtar Kelimeler: Arap grameri, Arap edebiyatı, Divân, Ebül-Esved ed-Düelî

Abstract:
This study on Abul-Esved ed-Dueli's place in Arabic grammar and Arabic literature consists of an introduction, two parts and a conclusion. In the introduction part, the aim and nature of the research are emphasized. In addition, the first studies on the subject are included.
In the first part, the language errors, which are commonly referred to as lahn by many non-Arab societies that accepted Islam after the Islamic conquests spread out of the Arabian peninsula, are explained with examples. Again at that time, the reflection of language errors in the Qur'an mobilized many scholars, as a result, the first Arabic grammar studies were initiated by Ebû'l Esved ed-Dueli in the form of punctuation and movement of the Qur'an. The life of Ebü'l-Esved ed-Dueli, the first appearance of the grammar rules of the Arabic language before him, its connection with the reading of the Qur'anic verses, the punctuation processes on the Qur'an by Ebul-Esved ed-Dueli, the emergence of the Arabic language to protect the Arabic language from lahns. researches are mentioned. Before the emergence of nahw rules, the rules that existed in the Arabic language were specified. In the process of the emergence of the nahw rules of Abul-Esved ed-Dueli, as an example, the verses of the Qur'an and the daily conversations of the Arab people were used.
In the second part, the place of Ebü'l-Esved ed-Dueli in Arabic literature is mentioned; Consisting of the ascetic poets of the Umayyad period, the poetry themes and literary arts he used in his poems, the Turkish translation of his divan and the examples of the syntax rules he put forth in his divan are included.
In the conclusion part, the process from the role of Ebü'l-Esved ed-Dueli in the emergence of Arabic grammar to the syntax rules he used in his divan is summarized and his contributions are included.

Keywords: Arabic grammar, Arabic literature, Divan, Abul-Esved ed-Dueli