Su okuryazarlığı öğretim programının tasarlanması uygulanması değerlendirilmesi
Designing implementation evaluation of water literacy curriculum
Yazar: ENGİN KARSLI
Danışman: PROF. DR. NİHAL TUNCA GÜÇLÜ
Afyon Kocatepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Dünya genelinde yaşanan su sorunlarının artmasıyla birlikte "Su Okuryazarlığı" kavramı giderek yaygın bir şekilde dile getirilmeye başlanmıştır. Nitekim kuraklık, bilinçsiz su tüketimi, su kirliliği gibi sorunların gün geçtikçe artması ve geniş coğrafyalara yayılması, bu sorunlara yönelik çözüm önerilerinin sunulduğu bilimsel çalışmaların sayısını artırmıştır. Bu kapsamda yakın gelecekte yaşanması öngörülen ciddi su sıkıntılarının önüne geçebilmek için sıklıkla dile getirilen çözüm önerilerinden biri de erken yaşlardan itibaren su okuryazarı bireyler yetiştirmektir. Bu nedenle, özellikle okulöncesi ve ilkokul kademesinden başlayan, su okuryazarı bireyleri yetiştirmeyi amaçlayan eğitimlere ihtiyaç duyulmaktadır. Bu ihtiyaçtan yola çıkılarak, bu çalışmada ilkokul dördüncü sınıf öğrencilerine yönelik bir su okuryazarlığı öğretim programının tasarlanması, uygulanması ve değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Çalışmada karma yöntem desenlerinden müdahale (deneysel) deseni kullanılmıştır. 2023-2024 eğitim-öğretim yılında bir ilkokuldaki 24 ilkokul dördüncü sınıf öğrencisi pilot uygulama grubunu, bir başka ilkokuldaki 19 öğrenci ise asıl uygulama grubunu oluşturmuştur. Çalışmadaki nicel veriler; araştırmacı tarafından geliştirilen "Suya Yönelik Tutum Ölçeği" ve "Su Okuryazarlığı Başarı Testi" kullanılarak; nitel veriler ise araştırmacı tarafından hazırlanan "Su Okuryazarlığı İkilem Formları", yarı yapılandırılmış görüşme formları ile öğrenci yansıtma mektuplarından ve araştırmacı günlüklerinden elde edilmiştir. Nicel verilerin analizinde; açımlayıcı faktör analizi, doğrulayıcı faktör analizi, madde güçlük analizi, madde ayırt ediciliği, KR 20 madde güvenirliği analizi, Cronbach's Alpha güvenirlik analizi, iki yarı güvenirlik analizi, ilişkili örneklemler t testi kullanılmıştır. Nitel verilerin analizinde ise içerik analizi kullanılmıştır. Araştırmada alanyazından, paydaş (öğretmen, öğrenci, uzman) görüşlerinden ve incelenen öğretim programlarından elde edilen verilerden doğrultusunda dördüncü sınıf öğrencilerine yönelik su okuryazarlığı öğretim programının geliştirilmesine ihtiyaç duyulduğu sonucuna ulaşılmıştır. Öğrencilerin su okuryazarlığı ile ilgili ihtiyaçların suyun önemi, bilinçli su tüketimi, su tasarrufu uygulamaları, kuraklık, susuzluğun olumsuz etkileri ve su kirliliğinin olumsuz etkileri konularında olduğu belirlenmiştir. Belirlenen ihtiyaçlar doğrultusunda ilerlemecilik eğitim felsefesinin ilkelerinin benimsendiği, çocuk merkezli tasarım yaklaşımının ve Taba program geliştirme modelinin kullanıldığı, 37 kazanımdan oluşan, "Su kaynakları, suyun önemi, suyun üretimdeki yeri ve önemi, su tasarrufu, su kirliliği, su sorunları ile mücadele, su okuryazarlığı" konularını içeren demokratik bir sınıf ortamının oluşmasına olanak tanıyan, öğrenciyi merkeze alan ve etkin kılan öğretim strateji yöntem ve tekniklerin kullanıldığı ve hem sürecin hem de ürünün değerlendirildiği ölçme ve değerlendirme tekniklerinin kullanıldığı su okuryazarlığı öğretim programı tasarısı geliştirilmiştir. Çalışma konusunun, öğretim materyallerinin, kullanılan öğretim yöntem ve tekniklerinin, okulun fiziki imkanlarının programın uygulama sürecini etkilediği belirlenmiştir. Programın pilot uygulaması sonucunda bir kazanıma ulaşmada, bazı ders planlarında öngörülen sürelerde, araç-gereçlerin kullanımında ve öğrenci çalışmalarında aksaklıkların ve eksikliklerin olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Programdaki aksaklık ve eksilikler giderilerek programa son hali verilmiştir. Sonuç olarak 36 kazanımdan oluşan "Su kaynakları, suyun önemi, suyun üretimdeki yeri ve önemi, su tasarrufu, su kirliliği, su sorunları ile mücadele, su okuryazarlığı" konularını içeren su okuryazarlığı öğretim programı geliştirilmiştir. Asıl uygulama sırasında ve sonunda Kirkpatrick değerlendirme modeline göre program değerlendirilmiş; uygulanan programın öğrencilerin su okuryazarlığına yönelik bilgi, tutum ve davranışlarını anlamlı bir biçimde geliştirdiği; öğrenci ve veli görüşlerine göre su okuryazarı birey yetiştirme konusunda yararlı olduğu sonuçlarına ulaşılmıştır
Anahtar Kelimeler: Su okuryazarlığı, öğretim programı, program geliştirme, Suya Yönelik Tutum Ölçeği, Su Okuryazarlığı Başarı Testi

Abstract:
With the increasing water issues worldwide, the concept of "Water Literacy" has gained significant attention. Indeed, the rise in problems such as drought, unconscious water consumption, and water pollution, alongside their widespread impact, has increased the number of scientific studies proposing solutions for these problems. In this context, one of the frequently suggested solutions to prevent serious water shortages that are predicted to occur in the near future is to raise water literate individuals from an early age. Therefore, there is a great need for education aimed at raising water-literate individuals, especially starting from preschool and primary school levels. Addressing this need, this study aims to design, implement, and evaluate a water literacy curriculum for fourth-grade primary school students. An intervention (experimental) design, one of the mixed methods designs, was used in the study. During the 2023-2024 academic year, the pilot implementation group consisted of 24 fourth-grade students from one primary school, while 19 students from another primary school formed the main implementation group. Quantitative data were gathered using the "Attitude Towards Water Scale" and "Water Literacy Achievement Test" developed by the researcher. Qualitative data were obtained from dilemma forms prepared by the researcher, semi-structured interview forms, student reflection letters and researcher journals. In the analysis of quantitative data, exploratory factor analysis, confirmatory factor analysis, item difficulty analysis, item discrimination, KR 20 item reliability analysis, Cronbach's Alpha reliability analysis, split half reliability analysis, paired samples t test were used. Content analysis was used to analyze qualitative data. Based on literature review, stakeholder (teachers, students, experts) opinions, and data obtained from the examined curriculum, it has been concluded that there is a need to develop a water literacy curriculum for fourth-grade students. It was determined that students' water literacy needs are related to the importance of water, conscious water consumption, water conservation practices, drought, the adverse effects of water scarcity, and the adverse effects of water pollution. A water literacy curriculum design has been developed that adopts principles of progressivism in line with identified needs. Utilizing a child-centered curriculum design approach and the Taba curriculum development model, the curriculum facilitates the creation of a democratic classroom environment. It incorporates 37 learning outcomes covering topics such as water resources, the importance of water, water in production, water conservation, water pollution, tackling water issues, and water literacy. The curriculum employs teaching strategies, methods, and techniques that place the student at the center, enabling active engagement. Both process and product are evaluated using measurement and evaluation techniques. It was determined that the subject of the study, teaching materials, teaching methods and techniques used, and the physical facilities of the school affected the implementation process of the curriculum. Following the pilot implementation of the curriculum, it was concluded that there were shortcomings and deficiencies in achieving one of the learning outcomes, as well as in the allotted times for lesson plans, the use of resources, and student activities. These issues and deficiencies were addressed, and the curriculum was finalized accordingly. As a result, a water literacy curriculum was developed encompassing 36 learning outcomes covering topics of water resources, the importance of water, water in production, water conservation, water pollution, tackling water issues, and water literacy. Throughout the primary implementation and at its conclusion, the curriculum was evaluated using the Kirkpatrick evaluation model. It was found that the implemented curriculum significantly improved students' knowledge, attitudes, and behaviors related to water literacy, and according to student and parent feedback, it was beneficial in fostering individuals with water literacy skills.
Keywords: Water literacy, curriculum, curriculum development, Attitudes Towards Water Scale, Water Literacy Achievement Test