Türkiye'deki vakıf üniversitelerindeki burslu programlar ve yükseköğretimde fırsat eşitliği
Scholarship programs at non-profit private universities in Turkey and equality of opportunity in higher education
Yazar: HİLAL KESKİNER
Danışman: DOÇ. DR. BEKİR S. GÜR
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Politika Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Kamu Yönetimi = Public Administration ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Burslar = Scholarships ; Burslu öğrenciler = Scholarship students ; Fırsat eşitliği = Opportunity equality ; Sosyoekonomik durum = Socio-economic situation ; Vakıf üniversiteleri = Foundation universities ; Yükseköğretim = Higher education

Özet:
Günümüzde fırsat eşitliği veya eşitsizliği açısından değerlendirildiğinde, yükseköğretim olanaklarından kimlerin faydalandığı önemli bir tartışma konusu olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu kapsamda Türkiye'deki vakıf üniversitelerinin fırsat eşitliğini sağlayan işlevsel ve kapsayıcı bir burs sistemine sahip olup olmadığının anlaşılmasına yönelik öğrencilerin sosyoekonomik profilinin keşfedilmesi son derece önemlidir. Bu tez temel argümanlarıyla yükseköğretime erişimde sosyoekonomik arka planın belirleyiciliğini ortaya koymayı hedeflemiş ve doğru politikalarla yükseköğretimde fırsat eşitliğinin arttırılması için vakıf üniversitelerinin önemli bir rol üstlenebileceğini savunmaktadır. Bu bağlamda Türkiye'deki meslek kuruluşlarına ait beş vakıf üniversitesinin burslu ve ücretli programlarına yerleşen öğrencilerin mezun oldukları lise türleri, yerleştikleri bölümler ve ebeveyn meslekleri analiz edilmiştir. Araştırmada çoklu mütekabiliyet analizi (MCA) kullanılarak, öğrencilerin sosyoekonomik statülerindeki farklılıklar ve benzerlikler ortaya konmuştur. Araştırma bulguları Türkiye'deki vakıf üniversitelerinin burslu programlarından nispeten daha düşük gelirli ailelerin çocuklarının yeterince faydalanamadığını göstermiştir. Bir başka ifadeyle vakıf üniversitelerinin burslu programlarına yerleşen öğrencilerin halıhazırda sosyoekonomik yönden avantajlı ailelerden geldiği tespit edilmiş ve burslu programların amacının ve dizaynının yeniden tartışılması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Sözcükler: fırsat eşitliği, sosyoekonomik eşitsizlik, vakıf üniversitesi, yükseköğretim

Abstract:
In terms of equality or inequality of opportunity, it is an important question of debate of who benefits from higher education opportunities. In this regard, to understand whether or not non-profit private universities in Turkey have a functional and comprehensive scholarship system, it is particularly important to explore the socio-economic profile of students. With its main arguments, this thesis aims to reveal socioeconomic background as a determinant of access to higher education and tries to express that non-profit private universities can play an important role in increasing equality of opportunity in higher education with suitable policies. Within this context, the type of schools, university programs and parents' occupations of students accepted in the scholarship and fee-paying programs of five non-profit private universities owned by professional organizations have been analyzed. By using the multiple correspondence analysis (MCA) in the study, the similarities and differences of the students' socio-economic status have been demonstrated. Research findings show that the children of relatively low-income families do not sufficiently benefit from the scholarship programs of non-profit private universities in Turkey. In other words, it was found that students who get a seat in the scholarship programs of non-profit private universities already come from advantageous families; and therefore it is necessary to rediscuss the purpose and design of these scholarship programs.

Keywords: equality of opportunity, non-profit private universities, higher education, socio-economic inequality