Kent mekanının ses kolajları ve ses kartpostalları üzerinden ses peyzajıyla temsili
Representation of urban space by soundscapes through sound collages and sound postcards
Yazar: ÇAĞDAŞ KAYA
Danışman: DOÇ. DR. FUNDA UZ
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
İşitsel bir çevrede insan kulağıyla duyulabilen seslerin toplamını ifade eden ses peyzajı kavramının mimarlık disipliniyle çakıştırıldığı bu tez çalışması, kent mekanında işittiğimiz seslerin verdiği bilgiler, çağrıştırdığı imgeler, ifade ettiği mekansal anlamlar ve bağlamlar üzerinden mimari bir temsil biçimi olabileceği savını ortaya koymaktadır. Mevcut mimari temsillerin temsil ettiği kent mekanının işitsel gerçekliğine dair sınırlı -bazen sıfır- bilgi verme durumu, çalışmanın nedenselliğini ve çıkış noktasını oluşturmaktadır.

Ses peyzajı kavramını mimarlık ve kent mekanı bağlamında açıp tartışarak başlayan bu çalışma, ses peyzajına mekansallık üzerinden bakarak ses ve mekan ilişkisini farklı ölçeklerde değerlendirmektedir. Bu mekansal ölçekler üzerinden değerlendirme girişimini kent mekanı üzerinde odaklayan çalışma, kent mekanlarının ses ile olan ilişkiselliğini açıklamakta ve kentlerde duyulabilen sesleri sınıflandıran bir akış ile devam etmektedir. Seslerin mekansal, psikoakustik, semantik ve kültürel bağlamlara göre farklı şekillerde nasıl sınıflandırıldığını tartışmakta; sesin mekansal olarak aldığı karakteri görsel temsiller üzerinden ifade etmektedir.
Temsil kavramının anlam ve ilişkilerinin değerlendirildiği ve mimarlıkta "mimari temsil" olarak nasıl vücut bulduğuyla devam eden çalışma; mimari temsilleri ses ve mekan ile birlikte değerlendiren bir odakta incelemeye almıştır. Kent mekanında duyulabilen sesleri bir temsil biçimi olarak değerlendirmek adına mimari temsil ve ses çakıştırması yapan çalışma, seslerin kent mekanı ölçeğinde alabildiği öznellik-nesnellik, sınırlılık, zamansallık ve yeniden üretilebilirlik pozisyonları üzerinden mimari temsil kavramına bakmıştır. Bu pozisyonlar kuramsal olarak irdelenmiş, çalışma içerisinde görsel temsillerle ifade edilmiştir. Mimarlıkta temsil kavramının düşünme, tasarlama ve bilgi dökümü rol yelpazesinin bilgi dökümü rolüne odaklanan çalışma, ses peyzajlarının temsiliyet potansiyeline bu kentsel bilgi verme, kentsel okuma ve analiz, kentsel algı ve deneyim olarak bakmaktadır.

Seslerin temsiliyet potansiyeli sonucunda, çalışmanın sesleri kullanarak işitsel temsil biçimleri tasarlama amacı ele alınmıştır. Buradan hareketle ses peyzajı çalışmalarında sıklıkla kullanılan bir yöntem olarak ses yürüyüşleriyle ses kaydı alma ve sesleri haritalama yöntemi denenmiş, bu yöntem doğrultusunda kendilerine ait spesifik ses karakterleri barındırdığı gerekçesiyle kentsel ses peyzajı olarak Beyoğlu-Taksim, kentsel-kırsal hibritliğindeki ses peyzajı olarak Adalar-Büyükada çalışma kapsamına alınmıştır. İki farklı kent mekanı seçilerek ses peyzajlarının farklılığı ve temsiliyeti değerlendirilmiştir. Kent mekanının işitsel-mekansal boyutunu yürüme eylemiyle ve haritalama yöntemiyle ifade eden bu aşama, ses peyzajı kavramına yürüme üzerinden kentsel deneyim bağlamında da bakmaktadır.

Kentin sesleri dinleme amacıyla yapılan her türlü gezinti olarak ses yürüyüşleri yöntemiyle ses peyzajından alınan ses kayıtlarının kartpostal ve kolajın kavramsal altlığı çerçevesinde işlenmesiyle ses kartpostalları ve ses kolajları tasarlamak, bu çalışmanın nihai üretimlerindendir. Temel olarak ses kartpostalları ve ses kolajları, kent temsillerinde sıklıkla karşılaşılabilen kartpostal ve kolaj temsillerinin işitsel hali olarak değerlendirilmektedir. Mevcut bir mimari temsil biçimi olan görsel kolajların işitsel sürümü olan ses kolajları, kolajı oluşturan elementlerin bir anlatı-temsil oluşturma amacıyla parça-bütün ilişkisi çerçevesinde bir araya getirilmesi gibi bir kavramsal altlıkla; ses peyzajını oluşturan ses verilerinin ayrı ayrı veya birlikte ele alınıp işlenmesiyle oluşturulan üretimlerdir. Ses kolajları, kolaj olarak hem bir yöntem hem de nihai kolaj temsilinin kendisi konumundadır. Ses kolajı tasarımları, ses peyzajı kompozisyonu ve somut müzik kavramları çerçevesinde hazırlanmıştır. Bu çerçevede seslerin hem ham hem de manipüle edilerek kullanılabildiği ses kolajlarında kullanılan bu tekniklerde, bir anlatı-temsil oluşturma gayesi korunur durumdadır. Çalışma, müziğe; seslerin bir anlatı oluşturma amacıyla bir araya getirilmesi olarak bakan bir anlayış çerçevesinde yaklaştığı için ses kolajları buradan hareketle artık bir müzik parçası olmaktadır. Burada, kentsel ve mimari bir temsil üretmek amacıyla alınan ses peyzajı verileriyle aynı zamanda eşzamanlı olarak bir müzik tasarımı de gerçekleştirilmektedir.

Kent mekanının bireyin zihninde oluşan ya da inşa edilen imgelerinde, kent kimliği ve karakterinin temsilinde önemli rolü olan kartpostalların işitsel hali olan ses kartpostalları ise, ses peyzajı içerisindeki ses verilerinin eşzamanlı olarak tınladığı bir durumda ve zamanda alınan ses kayıtları olabildiği gibi ses kolajı üretimlerinin de paylaşıldığı durumlar için geçerli olabilir. Burada kartpostalın kentsel bilgiyi yaymasından hareketle ses kartpostalları, kentin işitsel boyutuna dair bilgi sunan her türlü ham, işlenmiş, manipüle edilmiş ses ve sesler birlikteliği olabilmektedir. Bir sesi ve sesler birlikteliğini ses kartpostalı yapan durum, o seslerin yine zamansal ve mekansal bilgi dökümü hedefiyle "post" edilmesi yani gönderilmesidir. Kentlerin ses peyzajının temsiliyet amacıyla bilgi aktarması, yayması ve paylaşılması bağlamında ses kartpostalları da bir temsil biçimi olarak değerlendirilmektedir.

Çalışma bağlamında ses kolajlarını ve ses kartpostallarını bir araya getiren girişim, her ikisinin de başlı başına yeni bir üretim olarak kendi mekansallıklarını ve zamansallıklarını yaratıp kendi gerçekliklerini oluşturabilmesidir. Ses kolajı ve ses kartpostalı temsilleri olmak üzere işitsel bağlamda, mevcut mimari temsillere kendi fiziksel varlıklarıyla yeni bir katkı yapmayı hedefleyen çalışma, tüm bu temsil üretimlerinin mimarlık pratiğinde, mimari tasarım kuramı bağlamında temsil kavramında, müzik üretimlerinde ve iki disiplindeki araştırmalarda kullanılması öngörüsüyle sonuçlanmaktadır. Mevcut temsillerle birlikte değerlendirilerek bir temsil zenginliği yaratmak ve buradan hareketle farklı temsil biçimleriyle çalışmak; mekana dair farklı bilgiler, kodlar, boyutlar yansıtarak farklı bağlamlarda tartışmayı imkanlı kılmaktadır. Çalışmanın ortaya koymaya çalıştığı işitsel temsil biçimlerinin iki disiplin arasında temsil ve tasarım bağlamında farklı üretimler doğuracağı öngörülmektedir. Bu anlayıştan hareketle kentin işitsel boyutunu anlamaya dair ses kolajları ve ses kartpostallarının yanında daha başka sessel temsiller de tasarlanabilir. Buradan yola çıkarak bu çalışmanın yeni temsil biçimleri tasarlama konusunda açılımlar yapması, temsil kanalındaki çalışmalarla birlikte tartışılması ve değerlendirilmesi öngörülmektedir. Bu bağlamda çalışma kapsamında, yeni temsil biçimleri üretme durumlarının kentin algılanması, deneyimlenmesi, okunması, bilgi vermesi bağlamlarında birer kazanım olduğu düşünülmektedir.

Abstract:
This thesis study which includes an integration of architecture discipline with the term soundscape that means the sum of all the sounds which can be heard via human ear in a sonic environment; presents an argument that sounds we hear in urban space can be a representation form through informations that they give, images that they recall, ideas in mind that they evoke, spatial meanings and contexts that they express and state. The fact that existing architectural representations give limited information -sometimes no information- about the sonic reality of urban spaces that they represent, constitutes the causality and the starting point of the study.

The thesis which commences by broadening and discussing the term soundscape in the context of architecture and urban space, evaluates the relationship between sound and space in different spatial scales by examining soundscape on the basis of spatiality. This study which brings its attempt of evaluating soundscape through these different spatial scales into the focus of urban space, proceeds with a flow that explains the relationality between urban spaces and sound; and with a flow of classifications of sounds which can be heard in urban spaces. It discusses how sounds are classified as different forms in the context of spatial, psychoacoustic, semantic and cultural attitudes; and expresses the character that sound obtains spatially through visual representations. 
The study which continues with an evaluation of the meanings and relationships of the term representation and how the term representation took shape in the architecture realm as "architectural representation", investigates architectural representations with the relationship of sound and space. To evaluate architectural representations and soundscape together, architectural representations are investigated through the positions that sounds can get in the urban realm like subjectivity and objectivity, limitedness, temporality, reproducibility. These positions are widened theoretically and explained with visual representations. The study which focuses the attempt of giving information among the range of roles of architectural representation like designing, thinking and informing; evaluates the potential of representation of soundscapes from this attempt of giving information like urban information, urban reading and analysis, urban perception and experience.

The aim of producing auditory representations of this study is discussed in detail, after the evaluation of the terms representation and soundscape. The methodology of the thesis is structured by recording sounds through soundwalks and mapping the recorded sounds with their contextual informations like locations, temporalities, densities and variations. In the direction of this methodology -on account of the fact that they have specific and characteristic sound elements- as a soundscape of urban space and as a soundscape of urban-rural space Beyoğlu-Taksim and Adalar-Büyükada are chosen for the scope of this study. With a soundwalk route in Büyükada which contains both built environment and natural areas, specific sounds are gathered that can be considered as soundmarks and they are shown on its sound mapping. Again, with a soundwalk route in Taksim, main axes are chosen in order to access specific sounds and also achieve more sounds. Sounds from all these two urban spaces are categorized and variations of same sounds alined one after another so as to examine them together. The sound elements from Büyükada's soundscape and Taksim's soundscape are given separately with their visual spectogram representations in order to both make them visible and representing them with frequency and time. These sound recordings also includes QR codes and listening links in order to listen to them either of two ways. By choosing two different urban spaces, difference of soundscapes and their representativeness are evaluated. This phase which expresses auditory-spatial dimension of urban space with the act of walking and with the method of mapping, also approaches the concept of soundscape as an urban experience.

Designing sound collage representations and sound postcard representations by working on sound recordings recorded from soundscapes of urban spaces with soundwalks -within the scope of theoretical background of the concepts of collage and postcard- is the conclusive productions of this study. Sound collages and sound postcards can be considered as the sonic versions of existing collages and postcards as architectural representations that have a high possibility to see. The auditory versions of visual collages namely sound collages are the productions consisting of sound elements from soundscapes which can be processed separately or together with a theoretical background that presents gathering elements in the relation of fragment-whole and with the intent of generating a narration - a representation. Here, collage becomes both the method of the design process of sound collages; and the final sonic representation itself. Sound collages have been composed in the frame of the conceptions of soundscape composition and musique concrète. Thus the sounds used in sound collages can be both pure and processed or manipulated in the frame of these conceptions. This study considers music as organized sounds with the aim of generating a narration: starting from this point of view sound collages can then be considered as a music piece. Here at this point, a musical production is also generated simultaneously with the sound elements taken for producing an architectural and urban representation. From this point of view a sound collage of Büyükada and a sound collage of Taksim are composed and they are shown with their visual multitrack representations in order to grasp sound elements in the concept of collage as fragments and whole. This attitude also shows that a new spatiality and temporality can be generated through reproductive sounds as collages.

Sound postcards which are the sonic versions of postcards that have a remarkable role of representing urban character, urban identity and constructing or generating urban image in mind; can be pure collective sound recordings or basically sound collages. The main target of sonic postcards is to share auditory information of urban space in the context of representation. Sound postcards are also proposed as a representation form with the aim of informing, spreading, sharing and promoting urban space. What makes a sound or group of sounds a sound postcard is to "post" them: again in the context of giving spatial and temporal information as an architectural representation. From this statement it is discussed what can be a sound postcard in the context of representation both from Büyükada's soundscape and Taksim's soundscape. The study predicts that different sound collages and sound postcards for every different urban space can be produced as an urban representation.

The thesis concludes with a foresight that in the auditory dimension sound collages and sound postcards can be a contribution to existing architectural representations and with a vision for using these auditory representations in architectural practice, in the concept of representation within a context of architecture theory, in musical productions and finally in the studies about both disciplines separately or together. In all these realms it is thought that working with different representation forms has an essential value. From this point of view, it is thought that this study can generate discussions and evalutions about designing new representations forms of urban spaces. Thus, in the scope of the study it is thought that the attempt of producing new representation forms is a gain within the context of perceiving urban space, experiencing urban space and informing about urban space.