Elektrik piyasasında yatırım projelerinin değerlendirilmesi: Türkiye uygulaması
The evaluation of the investment projects in electricity market: Implementings in Turkey
Yazar: ERENGÜL ŞANDIR
Danışman: PROF. DR. METİN KAMİL ERCAN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ekonomi Bölümü / İşletme Ana Bilim Dalı / Finansman Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Ekonomi = Economics ; Enerji = Energy ; İşletme = Business Administration
Dizin: Elektrik enerjisi = Electrical energy ; Elektrik santralleri = Power plants ; Elektrik sektörü = Electricity sector ; Elektrik tarihi = Electricity history ; Yap işlet devret modeli = Build operate transfer model ; Yatırım projeleri = Investment projects

Özet:
Bu çalışmanın amacı, dünyada ve Türkiye'de elektrik piyasası analizi ve bu piyasada yapılan yatırım projelerinin uygulamalı bir örnekle değerlendirilmesidir. İlk olarak, elektrik piyasası genel özellikleri ile incelenmiş ve teknik, ekonomik ve sosyal açından ele alınmıştır. Sonuç olarak, elektriğin stoklanamaması ve dolayısıyla arz ve talep dengesinin sistem içinde sürekli olarak kontrol edilmesi gerekliliği, sosyal maliyetler, sermaye yoğunluğu ve batık maliyetler, üretim ve toptan/perakende satış faaliyetlerinin aksine iletimin doğal ve dağıtımın da bölgesel tekel niteliğinde olması ve özellikle üretim ve iletim arasında dikey koordinasyon ihtiyacı piyasanın en belirgin özellikleri olarak ortaya çıkmıştır. Daha sonra, elektrik piyasasında kullanılan birincil enerji kaynakları fosil kaynaklar ve yenilenebilir enerji kaynakları başlıkları altında ayrı ayrı incelenmiştir. Elektrik piyasasındaki serbestleşme çalışmaları ve gelişimleri Avrupa Birliği, Amerika Birleşik Devletleri ve birkaç ülke uygulaması şeklinde anlatılmış ve Türkiye elektrik piyasasının tarihsel gelişimi ve yeni yapısı anlatılarak, talep gelişimi ve yatırım ihtiyacı incelenmiştir. Genel olarak ülkelerin piyasalarını serbestleştirirken taşıdıkları amaçlar: arz güvenliğini sağlamak, çevreye olumsuz etkilerini minimumda tutacak sistemler geliştirmek, piyasadaki yatırımların özel sektör eliyle denetleyici ve düzenleyici bir kuruluş nezdinde gerçekleştirilmesini sağlamak ve özel sektörün uzun vadeli elektrik piyasası yatırımlarını finanse etme yollarını oluşturmaktır. Türkiye hızla sanayileşen bir ülkedir ve enerji talebi de bu büyümeye orantılı bir şekilde artmaktadır. Söz konusu talebin karşılanabilmesi için yeni yatırımların hızla uygulamaya geçmesi gereklidir. Bu nedenle, özellikle de elektrik piyasasında yapılan yatırımların diğer bütün piyasaları da etkileyeceği göz önünde bulundurularak, yatırım projelerinin değerlendirilmesi artık sadece yatırımcı açısından değil ulusal ekonomi açısından da önem taşımaktadır. Dolayısıyla, elektrik piyasasında yapılan yatırım projelerinin hem yatırımcı hem de ulusal ekonomi açısından değerlendirilmesi yöntemleri anlatılmış ve Türkiye'de yapılmış olan bir hidroelektrik santral yatırım projesinin değerlendirilmesi yapılmıştır. Ancak, değerlendirme sadece yatırımcı açısından yapılabilmiş, ulusal ekonomi açısından gölge fiyatların belirlenmesi hususunda problemler olduğundan uygulama yapılamamıştır.

Abstract:
This study aims to evaluate both the electricity sector in the world and in Turkey and the investment projects done in this sector. First of all, the electricity sector analyzed in technical, economical and social way. One can understand from this study that, the electricity can?t be stocked, the supply and demand balance always has to be controlled in the system, it has social costs and it?s a capital intensive sector, and it always has to be in a coordination with the other sector players. Than, the primary energy sources of the electricity sector as fossil and renewable, are analyzed separately. The European Union?s, the United States of America?s and the other few countries? electric sector liberalization and privatization is presented. With the Turkey?s electricity sector?s historical development and the new system, the demand projection and the need of the investment is analyzed. In general, the countries trying to ensure the demand security, to find systems that minimize the negativity of the environmental effects, to realize the private sector investments in electricity sector under the control of the regulatory association and to find ways to finance the investments of the private sector which has a long maturity. Turkey?s energy demand is boomed in proportion to the process of industrialization. To meet this demand, new investments have to be put into effect quickly. It has to be taken into consideration that the investments especially made in the electricity sector has a huge effect on the other sectors. So, the investments made in the electricity sector has to be evaluated both for the investors and for the national economy. Because of this, the evaluation methods of the investment projects are both presented under that subjects and the evaluation methods applied on a hydroelectric plant project that made in the Turkey. But, it can only be evaluated for investors because the shadow prices that have to be used in the national economies? evaluation method, can?t be determined, so the application can?t be done.