19. yüzyıl sonlarında Tokat'taki gayrimüslim okullar ve Misyoner faaliyetleri
Non-muslim schools and Missionary activities in Tokat at the end of the 19th century
Yazar: GÜL ERKANAT
Danışman: DOÇ. DR. ŞİR MUHAMMED DUALI
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Dinler Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion

Özet:
Bu çalışmada, 19. yüzyıl sonlarında Tokat Sancağı'nda bulunan gayrimüslim okullar ve bu okullarda yürütülen misyoner faaliyetler incelenmiştir. Osmanlı Devleti'nin son dönemlerinde çalışmalarına hız veren misyonerler, açtıkları okulların, kurdukları derneklerin, çeşitli kurum ve kuruluşların sayılarını arttırarak yoğun bir faaliyet yürütmüşlerdir. Bu bağlamda Misyonerlerin faaliyet gösterdikleri yerlerden birisi de Tokat ve yöresidir. 
Misyonerlerin, Tokat ve civarında faaliyet alanları eğitim ve sağlık üzerinedir. Tokat'ta görev yapan misyonerlerin aylık ve yıllık raporlarında sosyal hayat, okullardaki işleyiş, öğrenci sayıları ve derslere değinilmektedir. Misyonerler tarafından açılan müstakil okulların öğrenci kitlesini Tokat ve civarında yaşayan farklı mezheplere mensup Ermeni ve Rum çocukları oluşturmaktadır. Okullarda dini ve pozitif ilimler yanı sıra kaliteli dil eğitimi dikkat çekmektedir. Okul öncesi eğitimine de önem veren misyonerler, genç kızlar ve kadınlar için meslek kursları açmışlar, spor ve sanatsal çalışmaları eğitim programlarına eklemişlerdir. Bu faaliyetler ile misyonerlere karşı gayrimüslim halk tarafından olumlu tavır gelişmiştir. Bu şekilde gayrimüslim halkın sempatisini kazanan misyonerler sosyal, kültürel, siyasi ve dini yönlerden halka etki etmişlerdir. 

Anahtar kelimeler: Tokat, Misyonerlik, Ermeni, Amerikan Board, Cizvit.

Abstract:
In this study, non-Muslim schools in Tokat Sanjak at the end of the 19th century and the missionary activities carried out in these schools were examined. The missionaries, who accelerated their work in the last period of the Ottoman Empire, carried out an intense activity by increasing the number of the schools they opened, the associations they founded, and various institutions and organizations. In this context, one of the places where the Missionaries operate is Tokat and its region.
The fields of activity of the missionaries in and around Tokat are on education and health. In the monthly and annual reports of the missionaries working in Tokat, social life, the functioning of the schools, the number of students and lessons are mentioned. The student population of the detached schools opened by the missionaries consists of Armenian and Greek children from different sects living in Tokat and its surroundings. In addition to religious and positive sciences, quality language education draws attention in schools. Missionaries, who also attach importance to pre-school education, opened vocational courses for young girls and women, and added sports and artistic studies to their education programs. With these activities, a positive attitude was developed by the non-Muslim people against the missionaries. In this way, the missionaries, who gained the sympathy of the non-Muslim people, influenced the people in social, cultural, political and religious aspects.

Keywords: Tokat, Missionary, Armenian, American Board, Jesuit.