Fikir ve sanat eserleri hukukunda menfaat dengesinin sağlanması aracı olarak sınırlama ve istisnalar
Limitations and exceptions as an instrument of balance of interests in copyright law
Yazar: SELVA KAYNAK KOÇ
Danışman: PROF. DR. BİLGEHAN ÇETİNER
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk (Medeni Hukuk) Ana Bilim Dalı / Medeni Hukuk Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Amaca uygun sınırlama = Teleological reduction ; Fikri mülkiyet hakları =   ; Fikri mülkiyet hukuku = Intellectual property law ; Fikri ve sınai mülkiyet hakları = Intellectual and industrial property rights

Özet:
Bu tez çalışması, fikir ve sanat eserleri hukuku kapsamındaki temel hukuki müesseselerden biri olan sınırlama ve istisna düzenlemelerinin geniş anlamda ele alınarak  bu koruma rejimindeki menfaatler dengesinin sağlanması ve korunmasındaki etkinliğinin araştırılması amacını güderek kaleme alınmıştır. Bu amaç çerçevesinde "bir müessese olarak sınırlama ve istisna düzenlemelerine fikir ve sanat eserleri hukukundaki menfaatler dengesinin sağlanmasında etkin bir araç olarak başvurulup başvurulamayacağı" ana araştırma sorusu olarak belirlenmiştir. Konuya yalnızca sınırlama ve istisnaların münhasır hakları kısıtlayıcı işlevi yönünden değil; menfaatlerin dengelenmesi suretiyle yaratıcılığın teşvikindeki rolü bakımından yaklaşılmış ve pozitif hukuk düzenlemelerinin incelenmesinin ötesine geçilerek denge kavramının ve dengelemede başvurulan hukuki araçların incelenmesi de kapsama alınmıştır. Bu itibarla çalışmada, sınırlama ve istisnalar müessesesi karşılaştırmalı hukuktan destek alınarak incelenmiştir.
Tez çalışmasında fikir ve sanat eserleri hukukunun toplum refahını arttırmayı hedefleyen çok yönlü amacını tam anlamıyla gerçekleştirebilmesinin; bir taraftan "hukuki korunmaya", diğer taraftan "erişime" odaklanmış menfaatlerin çeşitli hukuki araçlar kullanılarak adil bir dengeye oturtulmasına ve bu dengenin sosyal, kültürel, ekonomik ve teknolojik gelişmeler karşısında güncel tutulmasına bağlı olduğu önermesinden yola çıkılmıştır. Bu araştırma neticesinde genişleyen koruma kapsamı neticesinde toplum menfaati aleyhine bozulduğu sonucuna vardığımız menfaatler dengesini,  eser sahiplerinin menfaatlerine makul seviyenin üzerinde zarar gelmeden, yeniden sağlamak için başvurulabilecek en uygun aracın sınırlama ve istisnalar olduğuna; ancak bu müessesenin bu işlevini etkin bir şekilde gerçekleştirebilmesinin hem uluslararası hukuk boyutunda hem de Türk hukukunda değişikliğe uğramasına bağlı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu müessesenin fikir ve sanat eserleri hukukunun toplum menfaatini koruma amacını gerçekleştirebilmeye devam edebilmesi için yapılması gereken değişikliklere yönelik öneriler ile çalışma tamamlamıştır.

Abstract:
This thesis has been written with the aim of researching the effectiveness of limitation and exception regulations, which are one of the basic legal instruments within the scope of copyright law, in ensuring and protecting the balance of interests. Within the framework of this purpose, the main research question is determined as 'whether limitation and exception regulations can be used as an effective tool in ensuring the balance of interests in copyright law'. The issue has been approached not only in terms of the function of limitations and exceptions in restricting exclusive rights, but also in terms of their role in promoting creativity. Going beyond the examination of positive legal regulations, the concept of "balance" and the legal instruments used have also been examined. In this respect, the study analyzes the concept with the support of comparative law.
This thesis is based on the premise that the full realization of the multifaceted purpose of copyright law, which aims to increase the welfare of society, depends on the fair balancing of the interests focused on 'legal protection' on the one hand and 'access' on the other hand. As a result of this research, it has been concluded that limitations and exceptions are the most appropriate tool to restore the balance. However, the effective realization of this function depends on the amendment of this institution both in international law and in Turkish law. The study concludes with suggestions for amendments in order for this institution to continue to fulfill its purposes.