Orta Anadolu türkülerinde dağ metaforu ve bu metafora yüklenen anlamlar
Mountain metaphor in Central Anatolian folk songs and its meanings and connotations
Yazar: ŞEFİKA BALLI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HALDUN VURAL
Kapadokya Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim, Öğretim ve Araştırma Enstitüsü  / Kültürel Çalışmalar Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore
Dizin: Halk türküleri = Folk songs

Özet:
Türkler, tarih boyunca çeşitli coğrafyalarda yaşamış bir halktır. Bu coğrafyaların özellikleri, Türk kültürünün şekillenmesinde büyük bir rol oynamıştır. İklim, bitki örtüsü, su kaynakları ve tarım potansiyeli gibi faktörler, Türklerin yerleşim yerleri ve yaşam tarzlarını belirlemiştir. Türklerin göçebe geçmişi, dağlara özel bir anlam yüklemelerine neden olmuştur. Türk mitolojisinde ve inanışlarında dağlar, doğanın bir parçası olarak önemli bir rol oynamıştır. Eski Türk inançlarında dağ, çeşitli tanrılar ve ruhların ikamet ettiği kutsal yer olarak kabul edilmiştir. Bu inançlar, Türk mitolojisi için önemlidir. Türkler tarih boyunca çeşitli dinleri ve inanç sistemlerini benimsemişlerdir. Gök Tanrı dininde dağ, kutsal mekanlar olarak kabul edilir. Türkler arasında yaygın bir inanç sistemi olan Şamanizm'de de Şamanlar sık sık dağlarda ritüeller gerçekleştirmektedir. Türk mitolojisi, çeşitli efsaneler ve semboller içerir. Dağlar, mitolojik hikayelerdeki tanrılar, kahramanlar ve doğa güçleriyle ilişkilidir. Pek çok alanda karşımıza çıkan dağ motifi müzik alanında da sıkça karşımıza çıkmaktadır. Türküler, Türk müziğinin temel bir parçasıdır, toplumun ortak hafızasını korur ve kültürel değerlerini yansıtır. Orta Anadolu bölgesi; Kırıkkale, Kırşehir, Niğde, Nevşehir, Kayseri, Aksaray, Yozgat ve Sivas illerini içermektedir. Bu çalışmayla bu illere ait türküler incelenerek bunlardaki dağ metaforu ele alınacaktır. Bu dağ metaforuna hangi anlamlar yüklendiği belirlenerek bu anlamın Türk mitolojisinde bir yeri olup olmadığı tespit edilecektir.

Abstract:
Turks are a people who have lived in various geographies throughout history. The characteristics of these geographies have played a major role in shaping Turkish culture. Factors such as climate, vegetation, water resources and agricultural potential have determined the settlements and lifestyles of Turks. The nomadic past of the Turks caused them to attribute a special meaning to the mountains. In Turkish mythology and beliefs, mountains played an important role as a part of nature. In ancient Turkish beliefs, the mountain was considered a sacred place where various gods and spirits resided. These beliefs are important for Turkish mythology. Turks have adopted various religions and belief systems throughout history. In the religion of Sky God, mountains are considered sacred places. In Shamanism, a widespread belief system among Turks, shamans often perform rituals in the mountains. Turkish mythology contains various legends and symbols. Mountains are associated with gods, heroes and forces of nature in mythological stories. The mountain motif, which appears in many areas, is also frequently encountered in music. Folk songs are a fundamental part of Turkish music, preserving the collective memory of the society and reflecting its cultural values. Central Anatolia region includes Kırıkkale, Kırşehir, Niğde, Nevşehir, Kayseri, Aksaray, Yozgat and Sivas provinces. In this study, the folk songs of these provinces will be analyzed and the mountain metaphor in them will be discussed. By determining what meanings are attributed to this mountain metaphor, it will be determined whether this meaning has a place in Turkish mythology.