AİHM ve AYM kararları ışığında yaşam hakkı bağlamında kolluğun zor ve silah kullanma yetkisi ve sınırları
The limits of law enforcement agencies to use force and weapons in context of the right to life, in light of the rulings of European Court of Human Rights and Constitutional Court of Turkey
Yazar: ÜNAL GENÇTÜRK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SONER DEMİRTAŞ
Trabzon Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Anayasa Mahkemesi = Constitutional Court ; Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi = European Court Human Rights ; Kolluk = Law enforcement ; Silah kullanma = Usage of arms ; Yaşama hakkı = Right to life

Özet:
Kolluk, kamu düzenini sağlamak ve bozulan kamu düzenini yeniden tesis etmek için birçok yetkiyle donatılmıştır. Bu yetkilerin en önemlilerinden birisi şüphesiz kolluğun zor ve silah kullanma yetkisidir. Kolluğun zor ve silah kullanma yetkisi geçmişte olduğu gibi günümüzde de bir kısım sorunlara neden olmakta ve bu yetkinin sınırları halen uygulamada ve öğretide tartışılmaktadır. Özellikle Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, kolluğun zor ve silah kullanma yetkisine ilişkin Türkiye hakkında birçok yaşam hakkı ihlali kararı vermiştir. Yine 2010 yılında yapılan Anayasa değişikliği ile birlikte Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru hakkı getirilmesi sonrasında Anayasa Mahkemesi de kolluğun zor ve silah kullanma yetkisine ilişkin çok sayıda yaşam hakkı ihlali kararı vermiştir. Bu sebeple kolluğun zor ve silah kullanma yetkisinin özellikle yaşam hakkı bakımından ele alınması gerekmektedir.
Kolluğun zor ve silah kullanma yetkisiyle ilgili mevzuatta çok sayıda düzenleme olmasına rağmen bu yetkinin kolluk tarafından tam olarak nasıl ve hangi ölçülerde kullanılacağı ve yetkinin sınırlarının tam olarak ne olduğu halen tartışılmaktadır. Kolluğun, zor ve silah kullanma yetkisinin sınırlarını aşması halinde AİHM ve AYM tarafından hak ihlali kararları verilmektedir. Bu çalışmada öncelikle kolluk kavramı tanımlanacak ve kolluğun zor ve silah kullanma yetkisi Türk Mevzuatı bağlamında ele alınacak daha sonra kolluğun zor ve silah kullanma yetkisi ve bu yetkinin sınırları AİHM ve AYM kararları bağlamında incelenecektir.

Abstract:
Law enforcement agencies are equipped with many powers to maintain public order and restore deteriorating public order. Undoubtedly, one of the most important of these powers to use force and weapons. This authority causes some problems so far, and the limits of this authority are still discussed in practice and doctrine. In particular, the European Court of Human Rights has issued several violations concerning the right to life against Turkey. In addition, after the adoption of the 2010 constitution amendment, which introduced the individual application mechanism, the Constitutional Court of the Republic of Turkey issued many decides about violation of the right to life regarding the authorty to use force and weapons. Therefore, the authority to use force and weapons should be examined especially in terms of the right to life.
There are many regulations in the legal documents about the authority to use force and weapons. However, it is still discussed how and to what extent this authority is use by law enforcement agencies. In their judgments, the European Court of Human Rights and Constitutional Court of the Republic of Turkey ruled numerous violations of the right to life if law enforcement agencies exceeds the limits of authority. First in this study, the concept of law enforcement agencies is defined. Then the authority to use force and weapons will be discussed in the context of the Turkish legislation, afterwards the authorty that to use force and weapon of the law enforcment agencies and the limits of this authority will be examined in the context of the case-law of the European Court of Human Rights and the Constitutional Court of the Republic of Turkey.