İlk dönem Müslüman Bizans ilişkilerine oryantalist yaklaşımlar (Temel İslâm Tarihi kaynakları bağlamında)
Orientalist approaches to the first period Muslim Byzantine relations (In the context of Basic Islamic History Sources)
Yazar: ÜMMÜHAN DİREK
Danışman: DOÇ. DR. ABDULKERİM ÖNER
Dicle Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion ; Tarih = History
Dizin: Bizanslılar = Byzantines ; Müslümanlar = Muslims ; Savaş = War

Özet:
Bu çalışma erken dönem Müslüman-Bizans ilişkilerini oryantalist yaklaşımlar çerçevesinde incelemekte olup Müslüman Bizans ilişkilerinin başlangıç ve gelişim süreçlerini ortaya koymayı, oryantalistlerin bu ilişkileri ele alma biçimlerini irdelemeyi, ele aldıkları rivayetlerin İslâm Tarihi kaynaklarıyla ne düzeyde örtüştüğünün tespiti ve nasıl bir peygamber imajı ortaya koymaya çalıştıklarını ele almıştır. 
Tezimiz giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Tezimizin giriş bölümünde araştırmamızın amacı, önemi, yöntemi ve kaynakları hakkında bilgi verildikten sonra Oryantalizm kavramı ve Oryantalizmin tarihi kısaca ele alınmıştır. Ardından İslamiyet öncesi Arap-Bizans münasebetleri ile Bizans ve Persler arasında senelerce süren savaşlar ve bu savaşlar sonucu Bizans İmparatorluğu'nun galibiyetini haber veren, Hz. Peygamber'in Mekke döneminde nazil olan Rûm suresinin ilk beş ayeti ele alınmıştır. Çalışmamızın birinci bölümünde Hz. Peygamber'in Bizans İmparatorluğu hükümdarı ile diğer Bizans'a bağlı devlet ve kabilelerin yöneticilerine İslâm'a davet amaçlı gönderdiği mektuplar yer almaktadır. Bizans ile ilişkilerin başlangıcı sayılan bu mektuplar kimi oryantalistlerce yok sayılmış kimileri tarafından da başka gerekçeler ile yazıldığı iddia edilmiştir. Oryantalistlerin bu mektuplar hakkındaki iddiaları incelenerek anlatılanların İslâm tarihi kaynaklarıyla ne düzeyde örtüştüğü bu bölümde ele alınmıştır. 
Tezimizin ikinci bölümünde ise Müslümanlar ile Bizans İmparatorluğu arasında gerçekleşen Mûte, Tebük gazveleri ve Üsâme b. Zeyd seriyyesi ele alınmıştır. Müslüman-Bizans savaşlarının oryantalist literatürde ele alınış şekli, Hz. Peygamber'e yönelik askeri bir kimlik inşa etme çabaları analiz edilerek, bu yorumların tarihsel kaynaklarla uyumu değerlendirilmiştir. Bu inceleme, erken dönem İslâm-Bizans ilişkilerinin ve Hz. Peygamber'in siyasi ve askeri rolünün daha iyi anlaşılmasına katkı sunmayı amaçlamaktadır.

Abstract:
This study examines early Muslim-Byzantine relations within the framework of orientalist approaches, and aims to reveal the beginning and development processes of Muslim-Byzantine relations, to examine the ways in which orientalists approached these relations, to determine to what extent the narrations they addressed overlap with Islamic historical sources, and to address the type of prophetic image they attempted to present. 
Our thesis consists of an introduction and two sections. In the introductory section of our thesis, after providing information about the purpose, importance, method, and sources of our research, the concept of Orientalism and its history are briefly discussed. Then, pre-Islamic Arab-Byzantine relations, the wars that lasted for years between Byzantium and Persians, and the first five verses of the Surah Ar-Rum, which was revealed during the Meccan period of the Prophet Muhammad, announcing the victory of the Byzantine Empire as a result of these wars, are discussed. The first section of our study includes the letters that the Prophet Muhammad sent to the rulers of the Byzantine Empire and the rulers of other Byzantine-affiliated states and tribes in order to invite them to Islam. These letters, which are considered the beginning of relations with Byzantium, have been ignored by some orientalists, while others have claimed that they were written for other reasons. The claims of orientalists regarding these letters have been examined, and the extent to which the narratives correspond with Islamic historical sources has been discussed in this section.
In the second section of our thesis, the Mutah, Tabuk campaigns and the Usama b. Zayd campaign that took place between the Muslims and the Byzantine Empire have been discussed. The way the Muslim-Byzantine wars are treated in orientalist literature, the efforts to construct a military identity for the Prophet have been analyzed, and the compatibility of these interpretations with historical sources has been evaluated. This study aims to contribute to a better understanding of early Islamic-Byzantine relations and the political and military role of the Prophet.