Bizans döneminde Anadolu'da Kuzey Türklerinin yerleşim alanları (Peçenekler, Kuman-Kıpçaklar ve Uzlar)
Northern Turkic settlements in the Byzatine period Anatolia (Pechenegs, Cumans and Uzes)
Yazar: OSMAN DOĞUKAN ZORBEY ÖZTUNÇ
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA DAŞ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
Orta çağ boyunca Türkistan topraklarından Batıya doğru hareket eden Kuzey Türkleri askerlik mesleklerinin icraatı, Bizans diplomasisinin ve askeriyesinin ihtiyaçları doğrultusunda Anadolu'da varlık göstermişlerdir. Kuzey Türk şubelerinden daha çok Kuman – Kıpçaklar, Uzlar ve Peçeneklerin varlık gösterdiği Bizans dönemi Anadolu coğrafyasında bu Türk şubelerinin tarihsel tecrübeleri ve kültürel mirasları, üzerine durulmamış bir konudur. Tarih yazımımızda açıklanmamış ve akademik olarak aydınlatılması gereken bu konuyu Bizans kaynaklarına odaklanarak çözümlemek çalışmamızın esas amacını teşkil etmektedir. Bu çalışma Bizans dönemi Anadolusunda varlık gösteren Kuman – Kıpçak, Uzlar ve Peçeneklerin bölgeye gelme amaçlarını, yerleşim kurdukları alanları çözümlemeyi amaçlamaktadır.  Bu bağlamda bahsi geçen Türk şubelerinin tarihsel tecrübeleri anlatılmış, peşi sıra Bizans İmparatorluğu ile olan çatışmaları, Bizans ile ittifakları ve askerlik hizmeti sağlamaları hakkında bilgilendirilme yapılmıştır. Kuman – Kıpçaklar, Uzlar ve Peçeneklerin Bizans Anadolusunda kurdukları yerleşim alanlarını bulmak amacıyla, seçili Bizans kaynaklarında bahsi geçen Türklerin Bizans politikalarına eşgüdüm halince tehcir ve iskan gibi yöntemlerde yerleştirildikleri mevkiler aktarılmıştır. Ayrıca Osmanlı döneminde var olan Kuman-Kıpçaklar ve Peçeneklerin kültürel ve maddi mirasın yanı sıra adlarını verdikleri yerlerin toponomik verileri, tasnifli çalışmalar ışığında Kuzey Türkleri ve geride bıraktıkları heykeller ve son olarak Arkeolojik kayıtlar incelenmeye çalışılmıştır. Bizans tarihinde kıymetli bir konuyu teşkil eden ve Oğuz Türklerinden farklı sebepler ile Anadolu coğrafyasında etkinlik gösteren Kuman – Kıpçaklar, Uzlar ve Peçeneklerin araştırmaları genişletilmelidir. 

Anahtar Kelimeler; Bizans, Anadolu, Kuman – Kıpçak, Peçenekler.

Abstract:
During the Middle Ages, the Northern Turks, who moved from the Turkestan lands to the West, had a presence in Anatolia in line with the performance of their military service in the needs of the Byzantine diplomacy and the military.  In the Byzantine period Anatolian geography, where Cuman-Kipchaks, Uzes and Pechenegs existed more than other Northern Turkic groups, the historical experience and cultural heritage of these Turkish branches is a subject that has not been emphasized.  This subject, which has not been explained in our historiography needs to be clarified academically, thus focusing on Byzantine sources to analyze it constitutes the main purpose of this study. This study aims to analyze the purpose of coming of the Cuman-Kipchaks, Uzes and Pechenegs in Byzantine Period Anatolia as the areas where they settled.  In this context, the historical experiences of the aforementioned Turkic branches were explained, followed by their conflicts with the Byzantine Empire, their alliance with Byzantium, and their military service. In order to find the settlement areas established by Cuman-Kipchaks, Uzes and Pechenegs in Byzantine Anatolia, the places where the Turks mentioned in the selected Byzantine sources were settled in methods such as displacement and resettlement in coordination with the Byzantine policies are presented. In addition, in the light of the classified studies, the cultural and material heritage that the Cuman-Kipchaks and Pechenegs, who existed in the Ottoman period analyzed, as well as the Toponomic data of the places they gave their names, the Linguistic traces of the Northern Turks and the statues they left behind and last but not least Archaeological records, were tried to be surveyed.
The research areas should be expanded that Cuman-Kipchaks, Uzes and Pechenegs, whom excised in Anatolian geography for different reasons than Oghuz Turks, which constitute a valuable subject in Byzantine history.

Keywords; Byzantine, Anatolian, Cuman – Kipchak, Pechenegs.