Türkiye'nin bazı zehirli mantarları üzerinde kimyasal araştırmalar
Chemical investigations on the some poisonous mushrooms of Turkey
Yazar: FİLİZ KARTAL
Danışman: PROF. DR. AFİFE MAT
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakognozi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Biyoloji = Biology ; Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Amanitinler = Amanitins ; Mantar zehirlenmesi = Mushroom poisoning ; Mantarlar = Fungi ; Muskarin = Muscarine ; Türkiye = Turkey ; İbotenik asit = Ibotenic acid

Özet:
Ülkemizde besin zehirlenmelerinin önemli bir bölümünü mantar zehirlenmeleri oluşturmaktadır. Ormanlardan mantar toplayıp yeme alışkanlığının yaygın olması, zehirli ve yenen mantarların yan yana yetişmesi ve birbirine çok benzemesi ve toplayıcıların mantarları iyi tanımaması gibi nedenlerle özellikle sonbahar aylarında mantar zehirlenmeleri oldukça sık görülmektedir.Türkiye'nin bitki örtüsü çok iyi bilinmesine karşılık mantar florası henüz tam olarak belirlenememiştir. Bu konudaki araştırmalar son yıllarda artmıştır ve Türkiye'nin mantar listesi mikologlar tarafından hazırlanmaya başlanmıştır.Ölümle sonuçlanan zehirlenmelerin başlıca nedeni Amanita phalloides mantarıdır. Tehlikeli zehirlenmelere neden olan Cortinarius ve Gyromitra türleri de son yıllarda saptanmıştır. Gyromitra türlerinin pazarlarda satıldığına da rastlanmıştır. Clitocybe ve Inocybe türleri ise yenen mantarlar ile kolaylıkla karıştırılmaktadır. Ayrıca psilosibin içerme ihtimali olan Psilocybe, Panaeolus, Stropharia gibi türlerin de varlığı son yıllarda yapılan yayınlarda yer almaktadır.Türkiye'nin zehirli mantarları üzerinde ilk kimyasal araştırmalar 1990 yılında Afife Mat tarafından başlatılmıştır. İlk çalışmalar Amanita phalloides, Amanita muscaria ve Amanita pantherina türlerinin içerikleri üzerinde yapılmıştır.Bu çalışmada Amanita phalloides, Amanita phalloides var. alba, Amanita muscaria, Amanita pantherina, Lepiota helveola, Galerina marginata, Inocybe fastigiata, Inocybe geophylla ve Clitocybe candicans türlerinin zehirli bileşikleri ince tabaka kromatografisi yöntemi ile gösterilmiştir. Amanita rubescens ve Amanita citrina'nın ?-amanitin içermediği, Mycena rosea'nın muskarin içermediği yine ince tabaka kromatografisi ile gösterilmiştir. Cortinarius varius'un orellanin içermediği renk reaksiyonu ile gösterilmiştir. Cortinarius, Gyromitra, Psilocybe, Panaeolus, Stropharia gibi zehirli türlerin Türkiye'de yayılışlarından bahsedilmiştir. Dünya'da meydana gelen yeni mantar sendromları tanıtılmıştır.Bu araştırma ile Türkiye'nin zehirli mantarlarının kimyasal içerikleriyle birlikte belirlenerek gerekli önlemlerin alınmasına yönelik öneriler getirmek amaçlanmıştır.Anahtar Kelimeler: Mantar zehirlenmesi, Amanita, Alfa-amanitin, İbotenik asit, Muskarin.Bu çalışma, İstanbul Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Birimi tarafından desteklenmiştir. Proje No: 5089.

Abstract:
Mushroom poisoning is the most frequent form of food intoxications, in Turkey, especially in autumn. The edible and toxic mushrooms grow together and some of them are very similar in appearance. These are the main reasons for confusion by the collectors.Although the flora of Turkey is well known, the mycota of Turkey began to be determined since 1990?s. A number of recent studies have been published in recent years.Amanita phalloides is the main responsable for fatal poisoning cases. The presence of Cortinarius and Gyromitra species which cause dangerous poisoning, is reported in some regions. Gyromitra species are also sold in same markets as edible mushrooms. Clitocybe and Inocybe species are easily confused with edible ones. Psilocybin containing mushrooms as Psilocybe, Panaeolus and Stropharia are mentioned in recent publications.Chemical investigations on the poisonous mushrooms of Turkey were started by Afife Mat in 1990 and toxic principles of Amanita phalloides, Amanita muscaria and Amanita pantherina from Istanbul forests were determined.In this study toxic compounds of Amanita phalloides, Amanita phalloides var alba, Amanita muscaria, Amanita pantherina, Lepiota helveola, Galerina marginata, Inocybe fastigiata, Inocybe geophylla and Clitocybe candicans types are pointed out by thin layer chromatography method (TLC). Also it is shown by TLC method that Amanita rubescens and Amanita citrina didn?t contain alpha-amanitin and Mycena rosea didn?t contain muscarine. And it is shown by colour reaction and TLC that Cortinarius varius didn?t contain orellanine. Deploys of the species of Gyromitra, Psilocybe, Panaeolus, Stropharia in Turkey are mentioned. New mushroom syndromes that occur in earth are described.The aim of the present study was to investigate the toxic principles of the poisonous species reported recently, and to propose some precautions to prevent mushroom poisoning in Turkey.Key Words: Mushroom poisoning, Amanita, Alpha-amanitin, Ibotenic Acid, Muscarine.The present work was supported by the Research Fund of Istanbul University. Project No: 5089.