Davranışsal iktisat çerçevesinde tüketici davranışlarının incelenmesi: Manisa ekonomisi analizi
Examining of consumer behaviors in the framework behavioral economics: Analysis of Manisa economy
Yazar: ŞAMİL MUHARREM
Danışman: PROF. DR. CÜNEYT YENAL KESBİÇ
Manisa Celal Bayar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Teorisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Davranışsal ekonomi = Behavioral economics ; Değer yargısı = Value judgment ; Değerler = Values ; Ekonomi = Economy ; Ekonomik analiz = Economic analysis ; Kurumsal değerler = Corporate values ; Manisa = Manisa ; Satınalma davranışı = Purchasing behavior ; Tüketici davranışı = Consumer behavior ; Tüketiciler = Consumers

Özet:
Tarihsel açıdan baktığımızda iktisat literatürü rasyonel beklentiler ve etkin piyasalar hipotezi (EPH)  olarak iki temel varsayım çerçevesinde yükselmiştir. Bu kapsamda makroekonomiyi daha anlaşılır ve bilimsel kılmaya çalışan ekonomistler, bireylerin homoeconomicus varsayımıyla hareket ederek tamamen rasyonel kararlar aldıklarında ekonominin nasıl yön bulacağının araştırıldığı bir disiplin oluşturmuşlardır. Fakat sözü edilen makroekonomik disiplin, çoğunlukla içinde yaşadığımız ekonomik çevreyi açıklamakta yetersiz kalmıştır. Bu nedenle iktisat politikaları, iktisat ve psikolojinin bir araya geldiği dönemden itibaren iktisat teorsindeki homoeconomicus varsayımı üzerine kurulmamıştır. 
Geleneksel iktisadi ekolün kabul ettiği rasyonel insan varsayımını tartışmaya açan davranışsal iktisat, tüketici davranışlarının çevresel, bilişsel ve duygusal birtakım faktörlerden etkilendiğini söylemektedir. Davranışsal iktisat çerçevesinde yapılan literatür taraması tüketici davranışlarının höristiklerden/önyargılardan etkilendiğini ortaya koymuştur. Davranışsal iktisadın temel amacı, geleneksel iktisadi düşünce yaklaşımındaki bencil ve faydasını maksimize eden rasyonel bir homoeconomicus modeli yerine, sempati ve vicdan sahibi duygular ile modern insan davranışlarını psikolojiden destek alarak açıklamaktır.
Geleneksel iktisat insanı bencil, kendi çıkarları peşinde koşan ve her zaman kendi faydasını maksimize edecek şekilde hareket ettiğini söyler. Fakat gerçek hayatta bu durum farklıdır. Yani insan makine veya robot değildir. Gerçekte insan duygulara ve yargılara izin veren, irrasyonel bir şekilde hata yapa bilen, aynı zamanda Moslow'un hiyerarşisinin önemini bilen canlıdır.
Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde davranışsal iktisadın teorik alt yapısına ve karar verme sürecinde ortaya çıkan höristiklere/önyargılara yer verilmiştir. İkinci bölümde tüketici davranışlarının açıklanmasında önemli olan tüketici davranış modellerine ve tüketici kararını etkileyen faktörlere değinilmiştir. Son olarak ekonomik davranışı açıklamak amacıyla oluşturulan 11 hipotezle, kurumsal değerlerin ekonomik tercih ve davranışları üzerindeki etkileri Manisa İl ve İlçe Merkezleri çerçevesinde araştırılmıştır. Bu bağlamda, yüz yüze görüşmenin yanı sıra "Google Formlar" üzerinden çevrimiçi anket oluşturularak Manisa İl ve İlçe merkezlerinde ikamet eden 400 katılımcıya anket uygulaması gerçekleştirilmiştir. Anketten elde edilen veriler, IBM SPSS 25 paket programı ile analiz edilmiş ve yorumlanmıştır. Yapılan analiz sonucuna göre Manisa yöresinde kurumsal yapının baskın olduğu ve bireylerin muhafazakarlık (tutum) bir eğilim sergiledikleri görülmüştür. Bir diğer ifadeyle bireylerin, değişime ve yeniliğe açık olmadıkları tespit edilmiştir. Hipotezlerden elde edilen sonuçlarına göre, gelir düzeyi ile bireysel değer yargıları arasında anlamlı bir ilişkinin varlığı söylenebilir. Fakat gelir düzeyi ile toplumsal değer yargıları karşılaştırılması sonucunda belirgin bir farklılığın olduğu söylenemez. Diğer yandan eğitim düzeyi ile bireysel ve toplumsal değer yargıları karşılaştırılması sonucunda anlamlı bir farkın olduğu söylenebilir. Bununla beraber değer yargıları ve birikim araçları tercihi karşılaştırılması sonucunda anlamlı bir ilişkinin varlığı tespit edilmiştir. Son olarak ise eğitim düzeyi ile kurumsal yapı arasındaki ilişkinin varlığı gözlenmektedir.

Abstract:
Historically, the literature on economics has risen under two basic assumptions: rational expectations and effective markets hypothesis (EPT). In this context, economists trying to make macroeconomics more understandable and scientific have created a discipline in which the economy will be investigated when individuals make rational decisions acting on the assumption of homoeconomicus. However, the mentioned macroeconomic discipline may be insufficient to explain the economic environment we live in. For this reason, economic policies have not established on the homo economicus assumption in economic theory since the period when economics and psychology came together.
Behavioral economics, which discusses the rational human assumption accepted by the traditional economic school, says that consumer behaviors are affected by environmental, cognitive, and emotional a number of factors. Literature review conducted within the framework of behavioral economics revealed that consumer behaviors are affected by heuristics/prejudices. The main purpose of behavioral economics is to explain sympathetic and conscientious, feelings and modern human behaviors with support from psychology, rather than a selfish and rational model of homoeconomicus that maximizes its utility in traditional economic thought approach.
Conventional economics says that people act selfishly and in pursuit of their own interests and always maximizing their utility. But in real life this situation is different. So man is not a machine or a robot. İn reality, human beings are living things that allow emotions and judgments, can make mistakes irrationally, and also know the importance of Maslow's hierarchy.
The study consists of three parts. In the first part, the theoretical background of behavioral economics and the heuristics/prejudices that arise in the decision-making process are included. In the second part, consumer behavior models that are important in explaining consumer behavior and factors affecting consumer decisions are mentioned. Finally, with 11 hypotheses created to explain the economic behavior, the effects of corporate values on economic preferences and behaviors were investigated within the framework of Manisa Provincial and District Centers. In this context, alongside face-to-face interviews, an online questionnaire was created on "Google Forms" and a questionnaire was applied to 400 participants residing in Manisa Province and District centers. The data obtained from the survey were analyzed and interpreted are with IBM SPSS 25 package program. According to the results of the analysis, it was observed that the institutional structure of Manisa is dominant and that individuals display a conservative (attitude) behavior. In another saying, it has been determined that individuals are not open to change and innovation. According to the results obtained from the hypotheses, it can be said that there is no significant relationship between income level and individual value judgments. However, it cannot be said that there is a distinct differentness as a result of the comparison of income level and communal value judgments. On the other hand, it can be said that there is a significant difference as a result of the comparison education level with individual and communal value judgments. Therewithal, as a result of the comparison of value judgments and means choice of accumulation, the existence of a meaningful relationship was determined. Finally, the existence of a relationship between education level and institutional structure is observed.