Z kuşağının kültürel değerleri ile aile kurma ve doğurganlık niyetleri arasındaki ilişki üzerine bir inceleme
An inquiry upon the relationship between cultural values and family formation and fertility intentions of generation Z
Yazar: ZEYNEP KUYAR
Danışman: DOÇ. DR. PELİN ÖNDER EROL
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Sosyoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sosyoloji = Sociology

Özet:
Bu tez İkinci Demografik Geçiş Kuramından hareketle; kültürel değerler, Z kuşağı, aile kurma ve doğurganlık kavramları etrafında şekillenmiştir. İkinci Demografik Geçiş Kuramı, özellikle gelişmiş ülkelerden başlayarak tüm dünya eğilimi haline gelen doğurganlık hızlarındaki düşüşü düşünsel değerlerin değişimi çerçevesinde ele almaktadır. Doğurganlık hızının, nüfusun yenilenme düzeyinin altında kaldığı durumlarda toplumların sürdürülebilirliği ve kendini yenilemesi tehlike altına girer. Türkiye'nin de doğurganlık hızında 1960'lardan beri düşüş görülmektedir. Türkiye'de toplam doğurganlık hızı 2018'den beri nüfusun yenilenme düzeyinin (2,1) altındadır. Değerler ise kişilerin davranış biçimlerine rehberlik eder. Kültürel değerler genel olarak kabul gören, belirli bir sürekliliğe sahip olan ve değişmesi uzun zaman alan değerleri kapsar. Kültürel değerler toplumların hayatlarına yön vererek onların yaşam tarzlarını etkiler ve doğurganlık, aile kurma gibi olgular üzerinde etkili olurlar. Z kuşağı aile oluşumunun gerçekleştiği yaş aralığındadır ve şu anda üreme çağındadır. Bu kesişimler noktasında tez; Z kuşağının kültürel değerlerinin, aile kurma ve doğurganlık niyetlerindeki etkisini konu almıştır. Tezin örneklemini; Türkiye'de 2021 yılı için toplam doğurganlık oranının en düşük olduğu beş ilde yaşayan, hiç evlenmemiş Z kuşağı bireyleri oluşturmaktadır. Bu beş il sırasıyla şu şekildedir: Kütahya (1,21), Bartın (1,25), Zonguldak (1,26), Kırklareli (1,29) ve Edirne (1,31).  Tezin beş ili kapsaması ve örneklem sayısının büyük olması nedeniyle nicel araştırma deseni seçilmiştir ve verilere ulaşmak için çevrim içi anket tekniği kullanılmıştır. Anketler Google Formlar aracılığıyla uygulanmıştır. Veriler SPSS 22.0 Paket Programı'na aktarıldıktan sonra betimsel analizler ve hipotez testleri yapılmıştır. Tezin araştırma sorusu şu şekildedir: "Toplam doğurganlık hızının en düşük olduğu beş ilde Z kuşağı bireylerin kültürel değerleri ile aile kurma niyetleri ve doğurganlık arasında anlamlı bir ilişki var mıdır?" Bu soruya yanıt verebilmek araştırmanın amacını oluşturmaktadır. Çalışmada, iki adet demografik veri, sadece aile kurma niyetleri üzerinde istatistiksel olarak anlamlı farklılaşmıştır. Demografik veriler, doğurganlık niyetleri üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık göstermemiştir. Araştırmadaki ilgili kültürel değerler ise doğurganlık niyetlerinde, aile kurma niyetlerinden daha fazla anlamlı farklılık göstermiştir. 29 adet kültürel değer ifadesinden 11'i aile kurma niyetlerinde; 19'u doğurganlık niyetlerinde istatistiksel olarak anlamlı farklılık göstermiştir.

Anahtar kelimeler:  Z Kuşağı, Doğurganlık, Kültürel Değerler, Aile, Demografi, Nüfus Sosyolojisi

Abstract:
This thesis is shaped around the concepts of cultural values, Generation Z, family formation and fertility, based on the Second Demographic Transition Theory. The Second Demographic Transition Theory addresses the decline in fertility rates, which has become a worldwide trend, especially starting from developed countries, within the framework of the change in intellectual values. In cases where the fertility rate remains below the population renewal level, the sustainability and self-renewal of societies are in danger. Turkey has also been experiencing a decline in fertility rates since the 1960s. The total fertility rate in Turkey has been below the population renewal level (2.1) since 2018. Values guide people's behavioral patterns. Cultural values include values that are generally accepted, have a certain continuity and take a long time to change. Cultural values shape the lives of societies, affect their lifestyles and have an impact on phenomena such as fertility and family formation. Generation Z is in the age range where family formation occurs and is currently in the reproductive age. At these intersections, the thesis; It is about the effect of cultural values of Generation Z on family formation and fertility intentions. The sample of the thesis consists of never-married Generation Z individuals living in the five provinces with the lowest total fertility rates in Turkey for 2021. These five provinces are as follows: Kütahya (1.21), Bartın (1.25), Zonguldak (1.26), Kırklareli (1.29) and Edirne (1.31). Since the thesis covers five provinces and the sample size is large, a quantitative research design was selected and an online survey technique was used to access the data. The surveys were administered via Google Forms. After the data were transferred to the SPSS 22.0 Package Program, descriptive analyzes and hypothesis tests were conducted. The research question of the thesis is as follows: "Is there a significant relationship between the cultural values of Generation Z individuals, family formation intentions and fertility in the five provinces with the lowest total fertility rates?" The purpose of the research is to answer this question. In the study, two demographic data showed statistically significant differences only on family formation intentions. Demographic data did not show statistically significant differences on fertility intentions. The relevant cultural values in the study showed more significant differences on fertility intentions than on family formation intentions. Of the 29 cultural value statements, 11 showed statistically significant differences on family formation intentions and 19 showed statistically significant differences on fertility intentions.

Keywords: Generation Z, Fertility, Cultural Values, Family, Demography, Population Sociology