Transnasyonel sosyal politika kapsamında yaşlı, engelli ve çocuk bakımı; Avrupa refah rejimleri bağlamında bir değerlendirme
Elderly, disabled and child care within the scope of transnational social policy; an evaluation in the context of European welfare regimes
Yazar: NESRİN AÇIKGÖZ
Danışman: DOÇ. DR. DOĞA BAŞAR SARIİPEK
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çalışma Ekonomisi Ana Bilim Dalı / Yoksulluk Çalışmaları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Sosyal Hizmet = Social Work ; Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations
Dizin: Erken çocuk eğitimi = Early child education ; Sosyal refah = Social welfare ; Yaşlı bakım hizmetleri = Aged care services ; Yaşlı bakımı = Elderly care ; Çocuk gündüz bakım evleri = Child day care centers

Özet:
ÖZET

Refah devleti, birey, aile ve toplum refahını yükseltmeyi amaçlamaktadır. Refah devletleri, ulusal sınırlar içerisinde ve yerleşik konumdaki vatandaşlarını genel olarak baz almakta ve hareket eden bireyler genelde göz ardı edilebilmektedir. Son zamanlarda refah devletinin mevcut yapısını derinden etkileyen temel unsur küreselleşme kavramıdır. Küreselleşmeyle beraber toplumlar çok hızlı bir dönüşüm yaşamıştır. Bu dönüşüm bilgiden, ulaşıma, haberleşmeye, kültürel etkilere varıncaya dek birçok alanı etkilemiştir. Küreselleşme süreci, hem insanlar arasındaki iletişimin, kültürel ve düşünsel aktarımın kolaylaşmasını hem de uzun mesafelerin kısalmasını sağlamıştır. Yaşanan bu süreç ulus parametrelerini sarsıcı bir etkiye yol açmıştır. Ulusun ötesine ve üstüne vurguları taşıyan transnasyonalizm, supranasyonalizm gibi kavramların oluşumuna zemin hazırlamıştır.

Toplumların, bireylerin "daha iyiye" kavuşma umudu, arzusu, beklentisi, ekonomik sebeplerden eğitime varıncaya dek birçok nedenle ulusal sınırlar aşılmıştır. Bu durum hareketlilikle beraber birçok alanda "ikili yaşam" sürdürülmesini arttırıcı bir etkiye sahip olmuştur. Sosyal politika, doğası gereği devletin ulusal sınırlar içerisinde gerçekleştirdiği düzenlemelerdir. İkili yaşam biçimiyle ulusal sınırlar etrafında gerçekleşen refah sistemi zorlanmalarla karşılaşmıştır. Günümüzde yaşanan demografik değişim, ekonomik koşullar, insanların dünyanın farklı bölgelerinden hareket etmesi, ülkelerin refah sistemine bir baskı oluşturmaktadır. Yaşanan süreçler sosyal politikaların ulus parametreleri temelinde transnasyonel boyutta ele alınması gerekliliğini ortaya çıkarmıştır.

Sosyal politikalar hangi boyutuyla ele alınırsa alınsın dezavantajlı grupların özel olarak korunması gereklidir. Yaşlı, engelli ve çocuk bakım sistemi, dünya genelinde yaşanan demografik değişimlerden etkilenmektedir. Sorunların çözümü noktasında ülke politikaları farklılaşmakta ve refah rejimlerinin doğası bu noktada kilit aktörü oluşturmaktadır. Çalışmanın amacı, hayatımızda gitgide sosyal bilimlerde yer edinen transnasyonel sosyal politika kavramı irdelenerek, sosyal hizmet uygulamalarında bakım hizmetlerinin açıklanması ve Avrupa refah rejimleri kapsamında karşılaştırılmasına yöneliktir. Bakım hizmetleri odağında yaşlı, engelli, çocuk hizmetlerindeki uygulamalarda oluşan farklılıkların ortaya konulması, güçlü ve kapsayıcı yönlerle beraber, zayıf ve desteklenmesi gereken alanların irdelenmesi amaçlanmaktadır. Ülkelerin refah rejimleri, uygulama alanında farklılaşan politikalara sahip olunmasına ve aynı refah rejimine sahip olan ülkelerin de kendi içerisinde farklılaşması gibi birbirinden ayrışan noktalar bulunmaktadır. Bu tez kapsamında refah rejimlerinin sınıflandırılmasıyla yaşlı, engelli ve çocuk bakım hizmetlerine yönelik süreçler aktarılmaya çalışılmıştır. Avrupa refah rejimlerinde yaşlı, engelli ve çocuk bakım sistemlerinin, refah modelleri açısından farklılıklar ve benzerliklerin hizmet sunumuna etkisi incelenmektedir. Çalışmada, Avrupa refah rejimlerini temsilen seçilen ülkeler SWOT analizi ve yazın taramasına dayalı durum analizi kullanılmıştır.

Çalışmanın bulgularına bakıldığında, seçilen tüm ülkelerde demografik bir değişim yaşandığı görülmektedir. Yaşlı nüfusun ve yaşlı bağımlı oranının arttığı, doğumda beklenen yaşam ömrünün uzadığı belirgin şekilde gözlenmektedir. Genel anlamda nüfus artış hızı ve çocuk nüfusu ise azalma eğilimdedir. Demografik alanda yaşanan bu değişim yaşlanma konusunu ciddi bir sorun alanı haline getirmektedir. Bu noktada bakım ve sağlık hizmetlerine artan bir taleple karşılaşılmaktadır. Seçilen ülkelerin refah rejimleri açısından, sorunun çözümünde birbiriyle benzeşen noktalar olduğu gibi tamamen ayrılan yönler de gözlenmiştir. 

Yaşlı, engelli ve çocuk bakımı bağlamında hizmetlerin etkinliği ve kalitesini arttırıcı yönde önerilerde bulunulmaktadır. Yaşlı, engelli ve çocuk bakımında sağlanan hizmetlerin çeşitliliğinin ihtiyaç odaklı arttırılması, hizmetlerin evrensel-erişilebilir nitelikte olması, iş-aile yaşamının uzlaştırılması, ebeveyn ve bakım izinlerinin arttırılması gibi düzenlemelerle bu alanlarda iyileşmelerin gerçekleşmesi mümkündür.

Anahtar Kelimeler: Transnasyonel, supranasyonel, transnasyonel sosyal politika, erken çocukluk dönemi eğitimi ve bakımı, uzun dönemli bakım, engelli bakımı.

Abstract:
ABSTRACT

The welfare state aims to increase the welfare of individuals, families and society. Welfare states generally rely on their citizens within national borders and in a settled position, and individuals who act can often be ignored. The fundamental element that has deeply affected the current structure of the welfare state in recent times is the concept of globalization. With globalization, societies have experienced a very rapid transformation. This transformation has affected many areas from information to transportation, communication, and cultural influences. The globalization process has facilitated communication, cultural and intellectual transfer between people, as well as shortening long distances. This process has led to a shaking effect on the parameters of the nation. It has paved the way for the formation of concepts such as transnationalism and supranationalism, which emphasize beyond and above the nation.

The hope, desire and expectation of societies and individuals to achieve "better" has been exceeded national borders for many reasons ranging from economic reasons to education. This situation has had an increasing effect on the "dual life" in many areas along with mobility. Social policy is, by its nature, the regulations that the state carries out within national borders. The welfare system that takes place around national borders with the dual lifestyle has encountered difficulties. The demographic change, economic conditions, and the movement of people from different parts of the world today put pressure on the welfare system of countries. The processes experienced have revealed the necessity of addressing social policies on a transnational scale based on nation parameters.

Regardless of the dimensions of social policies, disadvantaged groups need to be protected specifically. The elderly, disabled and child care systems are affected by demographic changes experienced worldwide. In terms of solving problems, country policies differ and the nature of welfare regimes constitute the key actor at this point. The aim of the study is to examine the concept of transnational social policy, which is increasingly taking place in social sciences in our lives, and to explain care services in social service practices and compare them within the scope of European welfare regimes. In the focus of care services, it is aimed to reveal the differences in practices in elderly, disabled and child services, to examine the strong and comprehensive aspects, as well as the weak and areas that need support. The welfare regimes of countries lead to having different policies in the field of practice and to have points of divergence such as the differentiation of countries with the same welfare regime within themselves. Within the scope of this thesis, it is attempted to convey the processes regarding elderly, disabled and child care services by classifying welfare regimes. The effects of differences and similarities in terms of welfare models on service provision in European welfare regimes are examined. In the study, a situation analysis based on SWOT analysis and literature review of countries selected to represent European welfare regimes was used. 

When the findings of the study are examined, it is seen that there is a demographic change in all the selected countries. It is clearly observed that the elderly population and the elderly dependent rate are increasing, and the life expectancy at birth is increasing. In general, the population growth rate and the child population are on a decreasing trend. This change experienced in the demographic field makes the issue of aging a serious problem area. At this point, an increasing demand for care and health services is encountered. In terms of the welfare regimes of the selected countries, there are similar points in the solution of the problem as well as completely different aspects.

Suggestions are made to increase the effectiveness and quality of services in the context of elderly, disabled and child care. It is possible to achieve improvements in these areas with regulations such as increasing the diversity of services provided in elderly, disabled and child care based on needs, making the services universal and accessible, reconciling work-family life, and increasing parental and care leave.

Keywords: Transnational, supranational, transnational social policy, early childhood education and care, long-term care, disability care.