Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu olan çocuk olguların özgün alt tiplerine göre eşlik eden dışa yönelim ve içe yönelim sorunlarının kronotip açısından farklılık gösterip göstermediğinin değerlendirilmesi
Evaluation of child patients with attention deficit hyperactivity disorder according to their specific sub-TYPES, according to the external attention and interention problems, difference in terms of chronotype
Yazar: BÜŞRA BALTA
Danışman: PROF. DR. ALİ EVREN TUFAN
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Değer orientasyonu = Value orientation ; Değer yönelimi = Value Orientation ; Hiperaktivite bozukluğu = Hyperactivity disorder ; Hiperaktiviteli dikkat eksikliği bozukluğu = Attention deficit disorder with hyperactivity ; Kronotip = Chronotype ; Çocuklar = Children

Özet:
Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Olan Çocuk Olguların Özgün Alt Tiplerine Göre Eşlik Eden Dışa Yönelim ve İçe Yönelim Sorunlarının Kronotip Açısından Farklılık Gösterip Göstermediğinin Değerlendirilmesi
Amaç: Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) belirtileri ile kronotip alt tipleri arasında ilişki olabileceğine dair birçok çalışma bulunmaktadır. DEHB tanılı olgularda kronotip ilişkisi saptanmıştır fakat kronotipin DEHB özgün alt tiplerine göre farklılıkları hakkında çalışma sayısı kısıtlıdır. Çalışmamızın amacı ise Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu tanısı ile takip edilen ve ilaç tedavisi kullanan DEHB olgularının alt tiplerine ve eşlik eden dışa yönelim ve içe yönelim sorunlarına göre kronotip açısından farklılık sergileyip sergilemediğinin incelenmesidir. 
Gereç ve Yöntem: Çalışma, kesitsel ve ileriye dönük olarak planlanmıştır. Çalışmamız Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları polikliniklerinde Ocak 2021-Temmuz 2021 tarihleri arasında yürütülmüştür. Çalışmaya dahil edilme kriterleri; DSM- 5 tanı kriterlerine göre DEHB tanısına sahip olma, DEHB tanısı ile takip ve tedavi edilme, DEHB tanısına yönelik en az 2 aydır ilaç tedavisi kullanma, 9- 12 yaş aralığında olma olarak belirlenmiştir. Çalışmaya dahil edilen çocukların psikiyatrik bozukluklarını belirlemek için Kiddie- Okul Çağı Çocukları için Afektif Bozukluklar ve Şizofreni Görüşme Envanteri- Şimdi ve Yaşam boyu Versiyonu uygulanmış; çocuklarda içe yönelim problemlerini belirlemek için Çocuklarda Anksiyete ve Depresyon Ölçeği Yenilenmiş Anketi uygulanmış; kronotip alt tip değerlendirmesi için Çocukluk Dönemi Kronotip Anketi (Ebeveyn Formu); dikkat eksikliği ve hiperaktivite belirtileri ve yıkıcı davranış bozukluklarını değerlendirmek için Atilla Turgay Yıkıcı Davranım Bozuklukları için DSM- IV'e Dayalı Tarama ve Değerlendirme Ölçeği kullanılmıştır. Sosyodemografik özellikleri, kentsel/ kırsal alanda yaşama, uyuduğu odada gece lambası ve teknolojik alet varlığı, ailenin gelir düzeyi, akran ilişkileri gibi özelliklerini değerlendirmek için sosyodemografik veri formu kullanılmıştır. 
Bulgular: Belirtilen zaman aralığında çalışmamıza 121 olgu dahil edilmiştir. Olguların büyük kısmının erkeklerden oluştuğu bulunmuştur. Olguların yaş ortalaması 10.21 ± 1.24 yıl olarak tespit edilmiştir. Olguların doğum zamanlarına bakıldığında en fazla ilkbahar mevsiminde doğduklarıgörülmüş; DEHB alt tipleri arasında anlamlı farklılık saptanmamıştır (p= 0.477). Olguların % 46,3'ünün en az bir komorbiditeye sahip olduğu; en fazla yıkıcı davranış bozukluklarının DEHB'ye eşlik ettiği bulunmuştur. DEHB alt tipleri karşılaştırıldığında en fazla oranda komorbidite bileşik alt tipte görülmüştür (p= 0.035). Tüm örneklem değerlendirildiğinde kronotip alt tipleri arasında en fazla oranda ara tip olduğu bulunmuştur.  DEHB alt tipleri arasında kronotip açısından anlamlı farklılık saptanmamıştır (p= 0.288). Olguların DEHB alt tiplerine bakıldığında % 29,8'inin dikkat eksikliği baskın tip, %16,5'inin hiperaktivite/ dürtüsellik baskın tip, % 53,7'sinin bileşik tip olduğu görülmüştür. Olguların bebeklikte uyku sorunu varlığına bakıldığında, en fazla dikkat eksikliği baskın tipin bebeklikte uyku sorunu yaşadığı görülmüştür (p= 0.051). Tüm örneklem grubunda DSM- IV'e Dayalı Yıkıcı Davranım Bozuklukları için Tarama ve Değerlendirme Ölçeğinin dikkat eksikliği, hiperaktivite, karşı olma karşı gelme bozukluğu toplam puanı ile Çocukluk Dönemi Kronotip Anketi toplam puanı arasında pozitif yönde anlamlı korelasyon saptanmıştır (her birisi için p<0.05). DSM- IV'e Dayalı Yıkıcı Davranım Bozuklukları için Tarama ve Değerlendirme Ölçeğinin dikkat eksikliği toplam puanının Çocukluk Dönemi Kronotip Anketi toplam puanını yordadığı bulunmuştur (p= 0,015). 
Sonuç: Çalışmamızda çocukluk dönemi kronotip anketi toplam puanını DSM- IV'e Dayalı Yıkıcı Davranım Bozuklukları için Tarama ve Değerlendirme Ölçeğinin dikkat eksikliği toplam puanının yordadığı bulunmuştur. Daha geniş örneklemli ve yaş aralığının çocuk ve ergenleri kapsadığı çalışmalara ihtiyaç duyulduğu düşünülmektedir.

Abstract:
Evaluating Whether Externalizing and Internalizing Problems Accompanying According to Specific Subtypes of Child Cases with Attention Deficit Hyperactivity Disorder Differ in Chronotype
Objective: There is a lot of literature on the relationship between Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD) symptoms and chronotype subtypes. A relationship between chronotype and ADHD has been found, but studies on the differences between chronotype and specific ADHD subtypes are limited. The aim of our study is to examine whether ADHD cases followed with the diagnosis of ADHD and using drug therapy differ in terms of chronotype according to their subtypes and accompanying externalizing and internalizing problems.
Materials and Methods: The study was planned as cross-sectional and prospective. Our study was carried out in Bolu Abant İzzet Baysal University Medical Faculty Hospital Child and Adolescent Psychiatry Outpatient Clinics between January 2021 and July 2021. Inclusion criteria for the study; According to DSM- 5 diagnostic criteria, it was determined as having a diagnosis of ADHD, being followed up and treated with a diagnosis of ADHD, using medication for at least 2 months for the diagnosis of ADHD, and being between the ages of 9 and 12 years. In order to determine the psychiatric disorders of the children included in the study, Kiddie- Affective Disorders and Schizophrenia Interview Inventory for School-Age Children- Now and Lifetime Versions were applied; The Child Anxiety and Depression Scale Revised Questionnaire was applied to identify internalizing problems in children; Childhood Chronotype Questionnaire (Parent Form) for chronotype subtype assessment; The Atilla Turgay Screening and Evaluation Scale based on DSM- IV for Disruptive Behavior Disorders was used to evaluate attention deficit and hyperactivity symptoms and disruptive behavior disorders. A sociodemographic data form was used to evaluate sociodemographic characteristics, living in an urban/rural area, presence of a night light and technological equipment in the room where he slept, income level of the family, and peer relations.
Results: 121 cases were included in our study within the specified time period. It was found that most of the cases were male. The mean age of the cases was determined as 10.21 ± 1.24 years. Considering the birth dates of the cases, it was seen that the most common season of birth was spring while there was no significant difference between ADHD subtypes (p= 0.477). 46.3% of the cases had at least one comorbidity; It has been found that the most common comorbidities were disruptive behavior disorders. When ADHD subtypes were compared, the highest rate of comorbidity was seen in the combined subtype (p= 0.035). When the whole sample was evaluated, it was found that the intermediate type was the most common among the chronotype subtypes. There was no significant difference between ADHD subtypes in terms of chronotype (p= 0.288). Considering the ADHD subtypes of the cases, it was seen that 29.8% of them were attention deficit dominant type, 16.5% hyperactivity/ impulsivity dominant type, and 53.7% combined type. When the presence of sleep problems in infancy was examined, it was observed that the attention deficit-dominant type had most frequent reports of sleep problems in infancy (p= 0.051). In the whole sample group, a positive and significant correlation was found between the attention deficit, hyperactivity, oppositional defiant disorder total score of the DSM-IV-Based Screening and Evaluation Scale for Disruptive Behavior Disorders and the total score of the Childhood Chronotype Questionnaire (p<0.05 for each). It was found that the total attention deficit score of the DSM-IV-Based Screening and Evaluation Scale for Disruptive Behavior Disorders predicted the total score of the Childhood Chronotype Questionnaire (p= 0.015).
Conclusion: In our study, it was found that the total score of the childhood chronotype questionnaire was predicted by the attention deficit total score of the DSM-IV-Based Screening and Evaluation Scale for Destructive Conduct Disorders. It is thought that there is a need for studies with larger samples and age range of children and adolescents.