Kruvaziyer gemi mekânlarında kullanıcı odaklı tasarım yaklaşımı ile yön bulma kavramının incelenmesi
Evaluation of the wayfinding concept on cruise ship spaces through user centered design approach
Yazar: İSTEM SEÇKİN PARLAKYILDIZ KÖSE
Danışman: DOÇ. DR. SELİN YILDIZ ; PROF. DR. İNANÇ IŞIL YILDIRIM
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Kruvaziyer = Cruise ; Kullanıcı odaklı tasarım = User-Centered design

Özet:
Gelecekte yüzer mimari ile birçok soruna mimari çözümlerin getirileceği ve yüzer mekânlar üzerindeki yaşayışın artacağı düşünüldüğünde kruvaziyer gemiler üzerindeki yaşayışın su üzerindeki yaşayışa gelecekçi yaklaşımlar için ipucu niteliğinde olduğu düşünülebilir. Günümüzde yüzer mekânlardan kruvaziyer gemilere ilişkin işletme, maliyet, mühendislik boyutları hakkında geniş çaplı çalışmalar yapılırken, mimarlık disiplininin kruvaziyer gemilere ilişkin çalışmaları sınırlı kalmıştır. Ancak kruvaziyer gemilere ilişkin çalışmaların artma eğiliminde olduğu; lisans grubundaki disiplinler arası derslerin ve kruvaziyer gemi ve yat tasarım yüksek lisans programlarının açılması, kullanıcı deneyimi ve kullanıcı odaklı çalışmaların yüzer mekânlardan kruvaziyer gemi  mekanlarında ele alınması, kruvaziyer gemi iç mekân yarışmaları, denizcilik ile ilgili sempozyumlar ve konferanslar ile mimarlık disiplininin ve mimarlık disiplini ile kesişen tasarım disiplinlerinin mimarlıktan ödünç aldığı kavramların kruvaziyer gemilerde kullanılması yolu ile anlaşılmaktadır. Bu çalışmalardan edinilen bilgiler, karasal mimarinin deneyimi ve yöntemlerinin yüzer mekân örneği olan kruvaziyer gemilerde kullanılabileceğini göstermektedir. Yüzer mimarlık örneği olan kruvaziyer gemilere ait literatür incelendiğinde kullanıcı ve tasarımcı ilişkisinin kısıtlı kaldığı ve yön bulmaya ilişkin sınırlı sayıda çalışmanın olduğu görülmektedir. Ancak sınırlı literatürde bile kruvaziyer gemilerde yön bulma sorunlarının gelişebildiğine ilişkin çalışmalar mevcuttur. Dolayısıyla içinde yaşam kurgusunun olduğu kruvaziyer gemilerde yön bulmaya ilişkin kullanıcı odaklı bir çalışmanın gerekliliği anlaşılmaktadır. Bu nedenle tez çalışmasında; kruvaziyer gemilerde yön bulma mimari bir yaklaşımla, mekânsal oryantasyon ve okunabilirliğin yön bulmaya etkisi odağında kullanıcı deneyiminde yön bulma, yolcu akışı memnuniyeti, kalabalıklık hissi gibi olgular kullanıcı verileri ile irdelenmiştir. Kruvaziyer gemi kullanıcılarının cinsiyet, yaş, eğitim düzeyi, yolcu ve mürettebat olma durumları, seyahat süresi ve seyahat deneyimi değerlendirilerek, geliştirilen kruvaziyer gemide yön bulma deneyimi ölçeğinin boyutları arasındaki korelasyonlar incelenmiştir.

Abstract:
Considering that in the future, floating architecture will bring architectural solutions to many problems and the life on floating spaces will increase, life on cruise ships it can be thought as a clue for futuristic approaches to life on water. Today, while large-scale studies are carried out on the operational, cost and engineering dimensions of cruise ships from floating spaces, the studies of the architectural discipline on cruise ships have been limited. However, studies on cruise ships tend to increase through the opening of undergraduate level interdisciplinary courses and cruise ship and yacht design master's programs, the handling of user experience and user-centered studies on cruise ship spaces as floating spaces, cruise ship interior competitions, maritime symposiums, conferences and the use of concepts borrowed from architecture and design disciplines that intersect with the discipline of architecture in cruise ships.
The information obtained from these studies shows that the experience and methods of terrestrial architecture can be used in cruise ships, which are examples of floating space. When the literature on cruise ships, which is an example of floating architecture, is examined, it is seen that the relationship between the user and the designer is limited and there are a limited number of studies on direction finding. However, even in the limited literature, studies are showing that wayfinding problems can develop on cruise ships. Therefore, it is understood that a user-centered study is necessary for wayfinding cruise ships with life in it. For this reason, in the thesis study, wayfinding on cruise ships will be examined with an architectural approach, with a focus on the effect of spatial orientation and legibility on wayfinding such as wayfinding in the user experience, passenger flow satisfaction, and the crowding feeling will be examined with user data. The correlations between the dimensions of the developed cruise ship wayfinding experience scale will be examined by evaluating the gender, age, education level, passenger and crew status, travel time and travel experience of cruise ship users.