İslam borçlar hukukunda zaman ve hükümleri
Time and its rulings in Islamic law of obligations
Yazar: FAWAZ MOHAMMED ABDO ALI
Danışman: DOÇ. DR. ABDULLAH ACAR
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law
Dizin: Borçlar hukuku = Law of obligations ; Mali vadeli işlem sözleşmeleri = Fiscal forword transaction agreeement ; Muamelat = Booking ; Zaman = Time ; İslam borçlar hukuku = Islamıc law of debts ; İslam hukuku = Islamic law ; İslami finans teknikleri = Islamic finance techniques

Özet:
"İslam borçlar hukukunda zaman ve hükümleri" başlıklı bu doktora tezinde günlük hayatta oldukça fazla yer tutan mâlî işlemlerde kısmen ya da tamamen araya "zaman" girmesi durumunda o akdin hukuki bakımdan etkilenmesi meselesi incelenmiştir. Çünkü bazen tarafların bilinçli olarak şart koştukları süre ile akdin ya da satılan maldan kaynaklanan sebeplerle zorunlu olarak belirlenen süre, hukukta o yapılan işleme olumlu ya da olumsuz şekilde etki etmektedir. İşte bu etkinin sınırı, mahiyeti ve doğurduğu sonuçların izah edilmeye çalışıldığı bu araştırmada İslam âlimlerinin görüşleri, delilleri, müzakereleri ve tercih nedenleri bir araya toplanarak günümüz uygulamalarına bir altyapı oluşturmaya gayret edilmiştir. 
İslam'da mutlak olarak vakte bağlı olan namaz, oruç, zekât, hac gibi kulun Allah'a karşı sorumluluklarını düzenleyen ibadetlerin tamamı vakte bağlıdır. Bununla birlikte kulun diğer insanlarla olan ilişkilerini düzenleyen muâmelâtla ilgili konuların birçoğuyla da zaman konusu irtibatlıdır. 
-İslam hukukunda akitlerin sahih olabilmesi için öncelikle "karşılıklı rıza"dan bahsedilmişse de bu rızanın da akid yapma yaşına ermiş yani belli bir zamana ulaşmış kişilerden sâdır olmasının yanında bu rızaya delalet edecek lafızların da belli zamana işaret eden siygalardan oluşması elzemdir. Bu şartların hemen akabinde de birçok muhayyerlikte söz konusu olan 'zaman'dan ve onun süresinden bahsedilmesi, zamanın hem akitlerin bir parçası olduğunu hem de akitlere etkisini göstermesi açısından oldukça önemli olduğu tespit edilmiştir. Buna göre işlemin başlangıç ve bitiş vakti hakkında bilgisizliğin ya da belirsizliğin olduğu her akit, fasit veya geçersiz olmaya yol açan bir sözleşmedir. Çünkü bu, akit yapan taraflar arasında çatışma ve anlaşmazlığa yol açar. Zaman, insanlar arasındaki finansal işlemler de dâhil olmak üzere her türlü iş ve işlemi kısaca hayatı kuşatan bir unsurdur. 
Ayet ve hadislere istinaden Cumhur ulema, "peşin alış-verişteki bedel veresiyeden daha kıymetlidir" şeklinde bir genel ilke tespit etmişlerdir. Bu kanaat, zamanın değişmesi ya da vadenin uzamasıyla bir şeyin değerinin de değişebileceği konusunda zamanın etkisini ifade eden en özet kaidedir denilebilir. Çünkü vaktinde kılınan namazla kazaya bırakılan namaz arasında ya da cemaatle kılınan namazla ferdî kılınan namaz arasında bile bir ecir farkı var iken, mümkünse peşin yapılan bir alış-verişle veresiye yapılan bir alış-veriş arasında da fark olması, yani vade farkının bulunması tabii olmalıdır. Bu konuda farklı mezhebe mensup çoğu fukahanın aynı kanaatte olduğu tespit edilmiştir. 
Özetle İslam hukukunda "zaman" "mâli" işlemlere dahil pek konuda ya rükün ya sıhhat ya da yürürlük şartı gibi oldukça etkin konumda olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
In this doctoral thesis titled "Time and its Rulings in the Islamic law of obligations", the issue of the legal effect of the contract in case of partial or complete intervening in financial transactions, which takes a large place in daily life, has been examined. Because sometimes the period consciously stipulated by the parties and the mandatory period determined by the reasons arising from the contract or the goods sold affect the transaction made in law positively or negatively. In this research, in which the limit, nature and consequences of this effect are tried to be explained, the views, evidences, negotiations and reasons for preference of Islamic scholars have been gathered together and an effort has been made to create an infrastructure for today's practices.

Time is an element that encompasses all kinds of business and transactions, including financial transactions between people. For example, all of the acts of worship that regulate the responsibilities of the servant towards Allah, such as prayer, fasting, zakat, and pilgrimage in Islam, are strictly dependent on time. However, "time" is also related to many of the issues related to transactions that regulate the relations of the servant with other people. 
-In Islamic law, in order for the contract to be valid, first of all, "mutual consent" is mentioned, but this consent must also be obtained from people who have reached the age of contracting, that is, have reached a certain time. In addition to this, it is essential that the words to indicate this consent should also be composed of moods pointing to a certain time.
Mentioning 'time' and its duration, which is the subject of many imaginations immediately after these conditions, is very important in terms of showing that time is both a part of the contracts and its effect on the contracts.

Accordingly, every contract in which there is ignorance or uncertainty about the start and end time of the financial transaction is a contract that leads to invalidity or invalidity. Because this situation leads to conflict and disagreement between the contracting parties. 

Referring to the information about the time in the verses and hadiths, the public fukqaha have determined a general principle that "the price in cash shopping is more valuable than the loan". It can be said that this opinion is the most concise rule that expresses the effect of time on the fact that the value of something can change with the change of time or the extension of the maturity. Because there is a difference in reward between the prayer performed on time and the prayer performed later, or even between the prayer performed in congregation and the prayer performed individually. For this reason, if possible, there should be a difference between a purchase made in cash and a purchase made on credit, that is, there should be a maturity difference. At the end of the research, it was determined that most of the fuqaha members of different sects were of the same opinion on this issue.

In summary, it has been determined that "time" in Islamic law is in a very effective position in many matters, including "financial" transactions, either as its main condition, or as the condition of infallibility or the condition of validity.