Yazarı bilinmeyen mensur bir kıssa kitabı (İnceleme-metin-dizin-tıpkıbasım)
A book of story which unknown author (Analysis-text-index-facsimile)
Yazar: ZANA JALIL BILAL BILAL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AHMET BÜYÜKAKKAŞ
Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Eski Anadolu Türkçesi = Old Anatolian Turkish

Özet:
Günümüz Türkiye Türkçesinin temelini oluşturan Eski Anadolu Türkçesi sahasında telif
ve tercüme olarak çok sayıda eser yazılmıştır. Özellikle dinî muhtevalı eserlerin yazıldığı bu
dönem Türk dilinin en sade ve en anlaşılır dönemlerindendir. Bir yandan din ve ahlâk
yönünden eğitme bir yandan da coşku ve heyecan verme amaçlı yazılan hikâyelerde halkın
kolaylıkla anlayacağı bir dil kullanılmıştır. Değişen dil özelliklerinin eski ve yeni şekillerini,
deyim ve atasözü gibi kalıplaşmış ögeleri, eskicil unsurları ve ağız özelliklerini bu tür
eserlerde görmekteyiz. Bu dönemde ortaya konulan eserlerle Türkçeye pek çok yeni söz
varlığı kazandırılmıştır. Dönemin zengin eser varlığı üzerine birçok bilimsel metin çalışması
yapılmış olsa da özellikle yurt dışındaki kütüphane ve özel kitaplıklardaki kültür hazinesi
eserler gün yüzüne çıkmayı beklemektedir.
Doktora tezi olarak ele alınan "Yazarı Bilinmeyen Mensur Bir Kıssa Kitabı" adı verilen
eser dinî kıssalardan oluşmaktadır. Eser, Irak-Erbil İskân Mahallesinde bulunan El-Muhammediye Camisi'nin Kütüphanesinde 122 numarada kayıtlı 136 varaktan (272
sayfadan) oluşan bir el yazmasıdır. Genel olarak mensur yazılan eserin içinde yer yer
manzum kısımlar bulunmaktadır. Baştan ve sondan eksik olan eserin başlığı, müellifi, yazılış
tarihi ve yeri belli değildir. Türk kültürüne kazandırmak için dil incelemesiyle hazırlanan bu
çalışmayla, eserin dil özellikleri ve söz varlığı ortaya çıkartılmıştır.
Çalışmamız, Giriş, İnceleme, Metin ve Dizin olmak üzere dört bölümden oluşmaktadır.
Giriş kısmında çalışmamız ve eser hakkında bilgiler yer almaktadır. İnceleme bölümünde
metnin imlâ, ses ve şekil bilgisi özellikleri incelenmiştir. Metin kısmında el yazısı metnin
çeviri yazısı yapılmıştır. Dizin bölümünde, metinde geçen sözcükler, metindeki anlamları ile
birlikte verilmiş, ayrıca alıntı kelimelerin hangi dile ait oldukları belirtilmiştir. Çalışmanın
sonunda eserin tıpkıbasımı verilmiştir. Çalışmanın sonuç kısmında eserle ilgili
değerlendirmeler yer almaktadır.

Anahtar Kelimeler: Kıssa Kitabı, Eski Anadolu Türkçesi, Türkiye Türkçesi, Ses Bilgisi, Şekil Bilgisi.

Abstract:
Many works have been written as compilation and translations in the field of Old
Anatolian Turkish, which forms the basis of today's Turkey Turkish. Especially when works
with religious content were written in this period, is one of the simplest and most
understandable periods of the Turkish language. A language that the public can easily
understand was used in the stories written for the purpose of educating in terms of religion
and morality, as well as giving enthusiasm and excitement. We see old and new forms of
changing language features, stereotyped elements such as idioms and proverbs, archaic
elements and dialect features in such works. Plenty of new vocabulary was introduced to
Turkish with the works produced during this period. Although many scientific text studies
have been conducted on the rich artifacts of the period, cultural treasures, especially in
libraries and private libraries abroad, are waiting to be unearthed.
The work called "A Book of Story Which Unknown Author", which is considered as a
doctoral thesis, consists of religious stories. The work is a manuscript consisting of 136 leaves
(272 pages) registered at number 122 in the Library of the Al-Muhammediye Mosque located
in Eskan District of Erbil-Iraq. The work, which is generally written in prose, occasionally
contains verse sections. The title, author, date and place of writing of the work, which is
missing from the beginning and the end, are unknown. In this study, which was prepared by
examining the language in order to bring it into Turkish culture, the linguistic features and
vocabulary of the work were revealed.
Our study consists of four chapters: Introduction, Analysis, Text and Index. The
introduction chapter contains information about our study and the work. In the analysis
chapter, the spelling, phonetic and morphological features of the text were examined. In the
text chapter, a transcription of the handwritten text has been made. In the index chapter, the
words in the text are given together with their meanings in the text, and it is also stated which
language the quoted words belong to. A facsimile of the work is given at the end of the study.
The conclusion of the study includes evaluations about the work.

Keywords: Book of Stories, Old Anatolian Turkish, Turkey Turkish, Phonology, Morphology.