Din-felsefe ilişkisi bağlamında kelami metodolojinin eleştirisi: İbn Rüşd örneği
The criticism of the theological methodology in the syntax of relationship of religion to philosophy: The example of Ibn Rushd
Yazar: CİHAT ŞENGÜLER
Danışman: PROF. DR. FETHİ KERİM KAZANÇ
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kelam Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion
Dizin: Bilim = Science ; Din = Religion ; Din felsefesi = Religious philosophy ; Din-felsefe ilişkisi = Religious-philosophy relationship ; Felsefe = Philosophy ; Kelam = Islamic theology ; Yöntembilim = Methodology ; İbn Rüşd = İbn Rüşd ; İslam felsefesi = Islamic philosophy

Özet:
Bu çalışma, düşünce tarihinin başat kavramları olan din, felsefe ve bilim
kaynaklarının saha, kapsam ve sınırlıklarının belirlenmesi, geçirmiş olduğu safhaların
ortaya konulması, aralarında kurulacak ilişki boyutlarının felsefe, kelâm ve bilim
dallarındaki karşılığını ve kelâm metodolojisine filozofumuz İbn Rüşd tarafından
yöneltilen eleştirileri konu edinmektedir.
Din ve felsefenin temelleri ve önerme biçimleri birbirinden farklıdır. Dinin
temelinde ve önermelerinde inanca dayanan duygu boyutu ağır basan asıl bir unsur
iken, felsefenin temelinde ise düşünce boyutu ağır basan bir unsurdur. Bundan dolayı
bu iki alanın birbirinden bağımsız bir şekilde değerlendirilmesi ikisinin de doğru bir
şekilde anlaşılması bakımından önem arz etmektedir.
İki kaynak arasındaki kurulacak ilişkide ise İbn Rüşd'ün metodu kelâmcıların
metodundan farklılık arz etmektedir. İbn Rüşd din ve felsefe arasındaki ilişkiyi
kompartmanist bir yaklaşımla çözümlemektedir. Bundan dolayı İbn Rüşd,
kelâmcıların dinî ve felsefî ifadelerin anlam ve değerini birbirine karıştırmaları
nedeniyle din-felsefe arasında kurdukları ilişki tarzının da yanlış bir metot olduğunu
ifade etmektedir.
Kelâm ilminin baştan bir metodolojik hata üzerine bina edildiğini benimseyen
İbn Rüşd, kelâmın mantıksal bir hata içerisinde olduğunu ifade ettikten sonra Tanrı
tasavvuru, epistemoloji ve tabiat anlayışlarının yanlış önermeler üzerine bina
edildiğini öne sürmektedir. İşte bu araştırmada insan düşüncesinin ve yaşamının temel
dinamiklerinden olan din ve felsefenin genel yapısal özellikleri, oluşum süreçleri ve
bilgi değerleri ele alınmıştır. Ardından ise filozoflar ve kelâmcılar tarafından bu iki
sistem arasında kurulacak ilişkinin boyutları ve bunların Tanrı, tabiat ve bilgi
tasavvurlarına yansıması ortaya konulmaya çalışılmıştır.

Abstract:
This study deals with the determination of the field, scope and limitations of
the sources of religion, philosophy and science, which are the dominant concepts of
the history of thought, revealing the stages they have gone through, the correspondence
of the dimensions of the relationship to be established between them in philosophy,
theology and science, and the criticisms directed by our philosopher Ibn Rushd to the
methodology of kalam.
The foundations and propositions of religion and philosophy are different from
each other. In the basis of religion and in its propositions, the dimension of emotion
based on belief is the main element, while the dimension of thought is a predominant
element in the basis of philosophy. Therefore, it is important to evaluate these two
fields independently from each other in order to understand them correctly.
In the relationship to be established between the two sources, the method of
Ibn Rushd differs from the method of the theologians. Ibn Rushd analyzes the
relationship between religion and philosophy with a compartmentalist approach.
Therefore, Ibn Rushd states that the style of relationship established between religion
and philosophy by theologians is a wrong method because they confuse the meaning
and value of religious and philosophical expressions.
Stating that the science of kalam was built on a methodological error from the
beginning, Ibn Rushd states that the conception of God, epistemology and nature
understandings are built on false propositions after expressing that kalam is in a logical
error. In this research, the general structural features, formation processes and
knowledge values of religion and philosophy, which are the basic dynamics of human
thought and life, are discussed. Then, the dimensions of the relationship to be
established between these two systems by philosophers and theologians and their
reflection on the conceptions of God, nature and knowledge were tried to be revealed.