Stres, obsesyon ve sosyal kaygılar taşıyan insanların kompulsif satın alma davranışlarının incelenmesi
Investigation of compulsive buying behaviors for people with stress, obsession and social anxiety
Yazar: YUSUF OZAN YILDIRIM
Danışman: PROF. DR. SERDAR PİRTİNİ
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Pazarlama Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Kompulsif satın alma = Compulsive buying disorder ; Obsessif davranış = Obsessive behavior ; Satın alma = Purchasing ; Satın alma davranışı = Purchasing behavior ; Sosyal kaygı = Social anxiety ; Stres = Stress

Özet:
Yaklaşık bir asır önce psikiyatri açısından rahatsızlık olarak nitelendirilen alışveriş hastalığı, günümüzde genel popülasyonda gözlemlenebilen kompulsif satın alma davranışı şeklinde tanımlanmaktadır. Konuyla ilgili boylamsal araştırmalar kompulsif satın alma davranışının gün geçtikçe arttığını belirtmektedir. Bu açıdan konuyu farklı bilim dalları farklı perspektiflerden incelemektedir. Psikiyatri perspektifinde obsesif-kompulsif bozukluğa bağlı spektrumun uç noktaları incelenirken, psikolojide ise davranışın başka rahatsızlıklar ile ortaya çıkma durumları incelenmektedir. Öte yandan pazarlama perspektifinden bakıldığında kompulsif satın alma davranışı genel olarak durumsal faktörlere bağlı ve her bireyde gözlemlenebilecek tekrarlı, aşırı ve gereksiz satın alma durumlarını incelemektedir.
Kompulsif satın alma davranışını tetiklemesi beklenen stres, obsesyon ve sosyal kaygılar gibi değişkenlere maruz kalan bireylerdeki durumlar pazarlama bilimi açısından incelenmektedir. Çalışma kapsamında belirtilen değişkenlere ek olarak davranışın doğasını açıklayabilmek için çeşitli araştırma modelleri geliştirilmiştir. Geliştirilen modeller kompulsif satın alma davranışına etki eden ve davranışın etkilediği faktörleri incelerken, aynı zamanda davranışın tekrarlı doğasını açıklayabilmek için etki ve tepkinin aynı anda incelendiği döngüsel bir sentez sunmaktadır. Gerçekleştirilen çalışmada kompulsif satın alma davranışına yönelik teorik bilgiler ile geliştirilen modellerin test edilmesi için uygulama bölümü sunulmaktadır. Örneklemin homojenliğinin sağlanması ve değişkenlere maruz kalma ihtimalinin yüksek olması ihtimaliyle İstanbul ilindeki tüketiciler seçilmiştir. Araştırma sorusu kapsamında incelenen değişkenlerden sırasıyla davranış üzerinde en güçlü etkiyi stres, sosyal anksiyete ve obsesyonun oluşturduğu gözlemlenmiştir. Kompulsif satın alma davranışının tekrarlı doğası incelendiğinde en güçlü etkinin satın alma sonrası duygu durumlarına bağlı gerçekleştiği görülmektedir. Kompulsif satın alma davranışının tüketici davranışları perspektifinden incelenmesi, döngülerin nicel olarak test edilmesi ve literatür ile ayrışma noktaları araştırmanın orjinalliğini ortaya koymaktadır.

Abstract:
About a century ago a psychiatric disorder described as "shopping illness", is now being defined as compulsive buying behavior that can be observed in the general population. Longitudinal studies on the subject indicate that compulsive buying behavior is increasing day by day. In this respect, different disciplines examine the subject from different perspectives. While the perspective of psychiatry examines the extremes of the spectrum related to obsessive-compulsive disorder, psychology examines the occurrence of behavior with other disorders. In addition, from marketing perspective, compulsive buying behavior is generally related to situational factors and examines repetitive, excessive and unnecessary buying situations that can be observed in each individual.
Individuals who are exposed to variables such as stress, obsessions and social anxiety, which are expected to trigger compulsive buying behavior, are examined in terms of marketing science. In addition to the specified variables, various research models have been developed to explain the nature of compulsive behavior. On one hand the developed models examine the factors affecting and affected by compulsive buying behavior, on the other hand in order to explain the repetitive nature of the compulsive behavior models offer cycles that simultaneously examine action and reaction. In the conducted study, field research section is presented to test the models developed with theoretical information on compulsive buying behavior. Consumers in the province of Istanbul were selected cause of the homogeneity of the sample and the high probability of exposure to variables. Within the scope of the research question, it was observed that respectively stress, social anxiety and obsession respectively had the strongest effects on behavior. When the repetitive nature of compulsive buying behavior is examined, it is observed that the strongest effect is related to the post-purchase moods. An examination of compulsive buying behavior from the perspective of consumer behavior, quantitative analysis of vicious cycles, and divergence points with the literature reveal the originality of this research.