Fiziksel engelli kadınların prekonsepsiyonel dönem sağlık davranışları ile sağlık hizmetlerine erişim durumlarının belirlenmesi
Determination of preconceptional period health behaviors and access to health services of physically disabled woman
Yazar: YAĞMUR ÖZDEN
Danışman: DOÇ. DR. GÖNÜL KURT
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Gülhane Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Kadın Hastalıkları ve Doğum Hemşireliği Ana Bilim Dalı / Kadın Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Kadın Hastalıkları ve Doğum = Obstetrics and Gynecology

Özet:
Amaç: Bu araştırmanın amacı, fiziksel engelli kadınların prekonsepsiyonel dönem sağlık davranışları ile sağlık hizmetlerine erişim durumlarının belirlenmesidir.
Gereç ve Yöntem: Araştırma kesitsel bir çalışma olup, Ankara Büyükşehir Belediyesi Engelliler ve Rehabilitasyon Şube Müdürlüğü'nde, Ocak-Mayıs 2024 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir. Araştırma kapsamında araştırmaya dahil edilme kriterlerine uyan 125 fiziksel engelli kadın ile görüşülmüştür. Verilerin toplanmasında Katılımcı Tanılama Formu, Prekonsepsiyonel Dönem Sağlık Davranışı Ölçeği (PDSDÖ) kullanılmıştır. Araştırma verilerinin istatistiksel analizlerinde IBM SPSS Statistics 26.0 paket programı kullanılmıştır. Tanımlayıcı istatistikler; kesikli veriler için sayı, yüzde, sürekli veriler için ortalama+standart sapma olarak gösterilmiştir. İki grup arasındaki fark bağımsız örneklem t testi, ikiden fazla grup arasındaki fark tek yönlü varyans analizi (One Way ANOVA) ile değerlendirilmiştir. ANOVA sonucunda varyans homojenliğini sağlayan değişkenlerde gruplar arasındaki fark incelemesi için Bonferroni, varyans homojenliğini sağlamayan değişkenlerde Tamhane's T2 testine bakılmıştır. Sürekli değişkenler arasındaki ilişkinin incelenmesinde pearson korelasyon analizi kullanılmıştır. 
Bulgular: Araştırma kapsamındaki fiziksel engelli kadınların %57,6'sı ortopedik engelli olup, %72'si doğuştan engele sahiptir. Kadınların ortalama engel süresi 28,81±11,67 yıl olup engel derecesi yüzde ortalaması 59,89±13,91'dır. Kadınların %92,8'inin prekonsepsiyonel bakım kavramını duymadığı ve prekonsepsiyonel bakım hizmetini nereden alacağını bilmediği saptanmıştır. Kadınların PDSDÖ toplam puan ortalaması 28,53±4,92'dür. Üniversite mezunu olan fiziksel engelli kadınların PDSDÖ beslenme ve uyku alt boyutu puan ortalamalarının ilköğretim mezunu olan kadınlara göre daha yüksek olduğu bulunmuştur (p=0,034). Bir engeli olan ve doğuştan engelli olan kadınların PDSDÖ toplam puanı iki ve daha fazla engeli olan ve sonradan engelli olan kadınlara göre daha yüksektir (p<0,05). Engellilik süresi fazla olan kadınların daha olumlu prekonsepsiyonel dönem sağlık davranışlarına sahip olduğu saptanmıştır (p<0,001). Kadınların %68'i sağlık hizmetine ulaşmakta herhangi bir zorluk yaşamadığını ifade etmiştir. 
Sonuç: Araştırma kapsamındaki fiziksel engelli kadınların prekonsepsiyonel dönem olumlu sağlık davranışlarına sahip olduğu belirlenmiştir. Kadınların prekonsepsiyonel dönemde gebelikte olası sağlık sorunlarının önlenmesine yönelik koruyucu sağlık davranışlarına dikkat ettikleri, riskli davranışlardan kaçındıkları, dengeli beslenme ve uyku düzenlerine dikkat ettikleri görülmüştür. Eğitim durumu, engel türü, engel sayısı, engel süresi ve engel zamanının   prekonsepsiyonel dönem sağlık davranışlarını etkilediği saptanmıştır. Fiziksel engelli kadınların prekonsepsiyonel dönem sağlık davranışlarının, gereksinimlerinin ve etkileyen faktörlerin belirlenmesi ihtiyaca yönelik nitelikli bir hemşirelik bakım ve danışmanlık hizmetlerinin planlanması açısından önemlidir.

Abstract:
Aim: The aim of this research is to determine the preconception period health behaviors of physically disabled women and their access to health services.
Materials and Methods: The research is a cross-sectional study and was conducted at Ankara Metropolitan Municipality Disabled and Rehabilitation Branch Directorate between January and May 2024. Within the scope of the research, 125 physically disabled women who met the inclusion criteria were interviewed. Participant Diagnosis Form and Preconceptional Health Behavior Scale were used to collect data. IBM SPSS Statistics 26.0 package program was used in the statistical analysis of the research data. Descriptive statistics; It is shown as number and percentage for discrete data, and as mean+standard deviation for continuous data. The difference between two groups was evaluated by independent sample t test, and the difference between more than two groups was evaluated by one-way analysis of variance (One Way ANOVA). As a result of ANOVA, Bonferroni test was used to examine the difference between groups in variables that ensured homogeneity of variance, and Tamhane's T2 test was used for variables that did not ensure homogeneity of variance. Pearson correlation analysis was used to examine the relationship between continuous variables.
Conclusion: 57.6% of physically disabled women within the scope of the research have orthopedic disabilities and 72% have congenital disabilities. The average duration of disability for women is 28.81±11.67 years and the average percentage of disability degree is 59.89±13.91. It was determined that 92.8% of women had not heard of the concept of preconception care and did not know where to get preconception care service. The women's PDSS total mean score is 28.53±4.92. It was found that the mean score of the PSDS nutrition and sleep subscale of physically disabled women who were university graduates was higher than that of women who were primary school graduates (p=0.034). Women with a disability and congenital disabilities have a higher total score on the preconception period health behavior scale (p<0.05). It was found that women with longer disability had more positive preconception period health behaviors (p<0.001). 68% of women stated that they did not have any difficulty in accessing health services.
Results: It was determined that the physically disabled women within the scope of the research had positive health behaviors in the preconception period. It has been observed that during the preconception period, women pay attention to preventive health behaviors to prevent possible health problems during pregnancy, avoid risky behaviors, and pay attention to balanced nutrition and sleep patterns. It has been determined that educational status, type of disability, number of disabilities, duration of disability and duration of disability affect preconceptional health behaviors. Determining the preconception period health behaviors, needs and affecting factors of physically disabled women is important in terms of planning qualified nursing care and consultancy services.