Tip 2 diyabet tanılı bireylerde diyabet eğitiminin hastalığın öz yönetimi ve tam kontrolü üzerine etkisi: Adana örneği
The effect of diabetes education on self-management and full control of the disease in persons diagnosed with type 2 diabetes: the case of Adana
Yazar: TARIK SALCAN
Danışman: PROF. DR. FERDİ TANIR
Çukurova Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı / Halk Sağlığı Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Adana = Adana ; Birinci basamak sağlık hizmetleri = Primary health care ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus-tip 2 = Diabetes mellitus-type 2 ; Hasta eğitimi = Patient education ; Kendini yönetme = Self management

Özet:
Giriş ve Amaç: Diyabetes Mellitus'un görülme sıklığı hızla artmaktadır. Çalışmamızda amaç, Adana'da rastgele seçilmiş bir grup Tip 2 Diyabetes Mellitus tanılı kişiye verilecek diyabet eğitiminin hastalığın öz yönetimi ve tam kontrolü üzerine etkisini tespit etmektir.
Gereç ve Yöntem: Müdahale tipinde planlanan bu çalışma, Adana ili Beyazevler ve Akıncılar mahallelerinde hizmet veren iki aile hekimliği birimine kayıtlı 20 ila 65 yaş arası tip 2 diyabetes mellitus tanılı 59 kişi ile yapılmıştır. ASM'ye davet edilen tip 2 diyabetes mellituslu bireylerle yüz yüze anket ve öz yönetim ölçeği doldurulmuş; antropometrik ölçümler ve metabolik parametreler kaydedilmiştir. Katılımcılar rastgele deney ve kontrol grubuna atanmış ve deney grubuna diyabet eğitimi verilmiştir. Üç ayın sonunda tekrar ASM'ye davet edilen katılımcılarla işlem tekrarlanmıştır. Verilerin analizi SPSS 23.0 programı ile yapılmış ve analizde İndependent T, Paired T, Mann-Whitney U, Wilcoxon, Ki-Kare, Mcnemar, Korelasyon ve Lojistik Regresyon Testleri kullanılmıştır.
Bulgular: Eğitim grubunun % 67.7'si, kontrol grubunun % 82.1'i kadınlardan oluşmaktadır. Eğitim grubunun yaş ortalaması 54.45±7.49, kontrol grubunun ise 54.39±7.26'dır. Katılımcılar başlangıçta komplikasyon gelişimi açısından karşılaştırılmış ve komplikasyon gelişen grubun HbA1C, total kolesterol, trigliserid, total kolesterol/HDL ve TyG indeks ortalamaları anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur. Üç ayın sonunda Eğitim grubunda kiloda % 2.1 (orta etki büyüklüğü), bel çevresinde % 1.21 (orta etki büyüklüğü), BKİ'de % 2.35 (orta etki büyüklüğü), HbA1C'de % 8.82 (orta etki büyüklüğü), trigliseridde % 12.57 (ortaya yakın etki büyüklüğü), TyG indeksinde % 2.5 (ortaya yakın etki büyüklüğü) anlamlı azalma sağlanmıştır. HbA1C'de 0.73 birim düşüş sağlanmıştır. Kontrol grubunda antropometrik ölçüm ve metabolik parametrelerde üç ayın sonunda anlamlı değişim olmamıştır. Eğitim grubunda üç ayın sonunda DÖYÖ 1. alt boyutta % 17.62 (büyük etki büyüklüğü), 2. alt boyutta % 13.05 (orta etki büyüklüğü), 3. alt boyutta % 35.84 (büyük etki büyüklüğü) ve DÖYÖ toplam puanlarda % 19.35 (büyük etki büyüklüğü) anlamlı artış sağlanmıştır.
Sonuç: Eğitim müdahalesi ile üç ayın sonunda metabolil kontrol parametreleri (kilo, bel çevresi, BKİ, HbA1C, trigliserid ve TyG indeksi) anlamlı olarak düşmüş; diyabet öz yönetimi bilgi ve kapasitesi anlamlı olarak yükselmiştir. Birinci basamak sağlık kuruluşları ASM, SHM ve TSM'de, diyabete yönelik koruyucu sağlık hizmetleri kapsamında hastalara planlı, devamlı ve multidisipliner diyabet eğitimi verilmesini tavsiye ediyoruz.
	
Anahtar Kelimeler: Diyabet, birinci basamak sağlık hizmeti, eğitim, kontrol, öz yönetim

Abstract:
Objective: The incidence of Diabetes Mellitus is increasing rapidly. The aim of our study is to determine the effect of diabetes education to be given to a randomly selected group of people with Type 2 Diabetes Mellitus in Adana on the self-management and full control of the disease.
Materials and Methods: This study, which was planned as an intervention type, was conducted with 59 individuals diagnosed with type 2 diabetes mellitus between the ages of 20 and 65, registered in two family medicine units serving in the Beyazevler and Akıncılar neighborhoods of Adana province. A questionnaire and self-management scale were filled in face-to-face interviews with individuals with type 2 diabetes mellitus invited to the FHC; Anthropometric measurements and metabolic parameters were recorded. The participants were randomly assigned to the experimental and control group and diabetes education was given to the experimental group. At the end of three months, the participants were invited to the FHC again and the process was repeated. The data were analyzed using the SPSS 23.0 program and Independent T, Paired T, Mann-Whitney U, Wilcoxon, Chi-Square, Mcnemar, Correlation and Logistic Regression Tests were used in the analysis.
Results: 67.7% of the experimental group and 82.1% of the control group were women. The mean age of the experimental group was 54.45±7.49, and that of the control group was 54.39±7.26. The participants were initially compared for the development of complications, and the HbA1C, total cholesterol, triglycerides, total cholesterol/HDL and TyG index averages of the group that developed complications were found to be significantly higher. At the end of three months, in the experimental group, weight 2.1% (medium effect size), waist circumference 1.21% (medium effect size), BMI 2.35% (medium effect size), HbA1C 8.82% (medium effect size), triglyceride 12.57% (close to medium effect size), a significant decrease of 2.5% (close to medium effect size) was achieved in the TyG index. A decrease of 0.73% was achieved in HbA1C. There was no significant change in anthropometric measurement and metabolic parameters in the control group at the end of three months. At the end of three months in the experimental group, 17.62% (large effect size) in the 1st sub-dimension, 13.05% (medium effect size) in the 2nd sub-dimension, 35.84% (large effect size) in the 3rd sub-dimension, and 19.35% (large effect size) in the DSS total scores significantly increased.
Conclusion: Metabolic control parameters (weight, waist circumference, BMI, HbA1C, triglyceride and TyG index) decreased significantly at the end of three months with the education intervention; diabetes self-management knowledge and capacity increased significantly. We recommend that patients be provided with planned, continuous and multidisciplinary diabetes education within the scope of preventive health services for diabetes in primary health care institutions FHC, CHC and HLC.

Keywords: Diabetes, control, education, primary health care, self-management