Kara Sinan'ın Şâfiye üzerine yazdığı Safiye adlı şerh'in edisyon kritiği
Edition criticism of Kara Sinan's commentary called Safiye, written on Safiye
Yazar: BURAK ÇAKMAKÇI
Danışman: DOÇ. DR. İZZET MARANGOZOĞLU
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Arap Dili ve Belagatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature

Özet:
Bu çalışma kısaca, bir Osmanlı Âlimi olan Kara Sinan Yûsuf b. Abdülmelik b. Bahşâyiş'in Sarf ilmi alanında kaleme aldığı "es-Sâfiye fi şerhi'ş-Şâfiye" eserinin, edisyon kritik kurallarına uygun şekilde yayımlanması ve böylece Kara Sinan'ın hayatı, fikirleri ve ilmî kişiliğinin tanıtılmasıdır.
İbn Hacib'in en önemli iki eserinden birisi olan "eş-Şafiye fi ilmi-t tasrif ve-l hat" geçmiş dönemlerde ilmin merkezi olan medreselerde müfredatın ilk sıralarında yer almıştır. Ancak günümüzde sarf ilmi alanında emsile, bina, maksut, izzi ve merah kitapları okutulmasına rağmen şafiye metni unutulmaya yüz tutmuştur. Halbuki şafiye metni, klasik sarf metinlerinin hiçbirisinde olmayan birçok konuya değinerek temeyyüz etmiştir. Örnek olarak musannif mesailu-t temrin başlığı altında arap kelamında fazla bulunmayan ve müşkil gibi gözüken bazı kelimelerin kalıplarını tesbit etmiştir. Bunun yanı sıra meharicu-l huruf meselesine de değinerek harflerin çıkış yerlerini detaylıca anlatmıştır. Ayrıca musannif ibdal konusuna da genişçe yer vermiş ve Arap kelamında bulunan birçok harfin dönüşümünü ana başlıklar halinde zikretmiştir. Son olarak da kitabını arapça yazım kurallarının bahsedildiği "Hat" konusu ile bitirerek ilim ehlinin istifadesine emsalsiz bir eser sunmuştur.
Günümüze kadar Şafiye metnine birçok şerh yazılmıştır. Bunların en meşhurları Abdullah bin Muhammed Nukrekar, Ahmed bin Hasan el-Çarperdi ve Radi el-Esterâbâdi'nin yazdıkları şerhlerdir. Kara Sinan'ın yazmış olduğu Safiye isimli şerh ise diğerlerine kıyas ile kısa olmasına rağmen, gereksiz uzatma yapmadan kısa ve öz cümleler ile anlatılmak isteneni muhatabın zihnine yerleştirmiştir. Hem metin hem de şerh bölümünde hemen hemen her kaidenin altında ayet, hadis ve şiirlerden misal ve şahitler ihmal edilmemiş, arap kelamında az rastlanılan birçok kelimenin manası eş anlamları ile açıklanmıştır.

Abstract:
This study briefly focuses on Kara Sinan Yûsuf b., an Ottoman scholar. Abdülmelik b. It is the publication of Bahşâyiş's work "es-Sâfiye fi şerhi'ş-Şâfiye", written in the field of Sarf science, in accordance with the edition critical rules, thus introducing Kara Sinan's life, ideas and scientific personality.
One of Ibn Hajib's two most important works, "eş-Şafiye fi ilmi-t tasrif ve-l hat", was at the top of the curriculum in madrasahs, which were the centers of science in the past. However, today, although emsile, bina, maksut, izzi and merah books are taught in the field of sarf science, the shafiyya text has begun to be forgotten. However, the Shafiye text has distinguished itself by touching on many subjects that are not found in any of the classical sage texts. For example, under the title of musannif mavilu-t temrin, he identified the patterns of some words that are not common in Arabic theology and seem to be difficult. In addition, he touched upon the issue of meharicu-l huruf and explained the origins of the letters in detail. He also gave extensive coverage to the subject of musannif ibdal and mentioned the transformation of many letters in Arabic theology under main headings. Finally, he finished his book with the subject of "Calligraphy", where the rules of Arabic spelling are mentioned, and presented a unique work for the benefit of scholars.
Many commentaries have been written on the Shafiye text until today. The most famous of these are the commentaries written by Abdullah bin Muhammed Nukrekar, Ahmed bin Hasan el-Çarperdi and Radi el-Esterâbâdi. Although the commentary named Safiye written by Kara Sinan is short compared to the others, it has placed what is intended to be explained in the mind of the addressee with short and concise sentences without unnecessary extension. In both the text and commentary sections, examples and witnesses from verses, hadiths and poems have not been neglected under almost every rule, and the meanings of many rarely encountered words in Arabic theology have been explained with their synonyms.