Ticari bankalarda sorunlu kredi yönetimi ve bir araştırma
Bad loans management in commercial banks and a research
Yazar: ORHAN ÇOLAKOĞLU
Danışman: PROF. DR. BAŞAK ATAMAN
İstanbul Arel Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Bankacılık = Banking
Dizin: Bankacılık sektörü = Banking sector ; Bankalar = Banks ; Kredi yönetimi = Credit management ; Krediler = Credits ; Panel veri modelleri = Panel data models ; Takipteki krediler = Non-performing loans ; Ticari bankalar = Commercial banks

Özet:
Finans piyasaları içinde yer alan Bankacılık sektörü özellikle kredi verme fonksiyonu aracılığıyla ekonomide adeta vücuda kan dolaşımını sağlayan damar görevi üstlenirler. Piyasadan elde ettiği kaynakları yine piyasaya sunarak ekonominin sağlıklı işlemesinde etkinlik sağlarlar. Ticari bankalar bu fonksiyonu en fazla yerine getiren bankacılık türüdür. Ticari bankalar kredi mekanizması kullanarak fon arz edenlerle fon talep edenleri doğru şekilde bir araya getirirken, bu işlemi risk alarak yerine getirmektedirler. Kredinin kısmen veya tamamen vadesinde geri ödenmemesi olarak ifade edilen kredi riski bankaların günümüzde en önemli risklerinin başında gelmektedir.
Ekonomilerde yaşanan krizler ve banka bilançolarını bozan etkenlerde yaşanan artışlar bankacılık sektörünü sürekli olarak önemli risklerle karşı karşıya bırakmaktadır. Makroekonomik faktörler nedeniyle artan risklere paralel banka bilançolarında kredilerin payı da her geçen gün artmaktadır. Bu da bankaların kredi riskini arttırmaktadır.
Kredi riskinin gerçekleşmesi banka bilançolarına takipteki krediler olarak yansımaktadır. Takipteki krediler bankaların karlılığını azaltıcı etki yapar. Takipteki krediler bankaların aktif kalitesinin bozulmasına yol açarak bankanın kredibilitesini düşürür ve kaynak maliyetini yükseltir. Bankaların takipteki kredi oranının artması kredi fiyatlamalarını da yükseltici etki yapmaktadır. Bu durum da reel sektörün finansman giderini yükselterek karlılığını olumsuz yönde etkiler. Bireysel müşterilerin kısa vadeli nakit ihtiyaçlarının maliyetini yükselterek limitlerini kısıtlar ve taşıt ve konut kredilerine erişimini zorlaştırır. Takipteki kredilerin artması bankanın likiditesini bozarak likidite riskini yükseltir.
Takipteki kredilerin banka bilançolarına ve reel sektöre/bireylere getirdiği olumsuz etkiler ekonomi üzerinde de ciddi seviyede bozucu etkiler bırakmaktadır. Bu nedenle çalışmamız da Ticari bankaların sorunlu alacaklarını yönetimi ve takipteki alacakları etkileyen bankaya özgü ve makroekonomik değişkenler analiz edilmiştir. Bu araştırma ile Ticari Bankaların sorunlu alacaklarını sürdürülebilir şekilde yönetilmesine katkı sağlamak ve hangi konulara yoğunlaşarak takipteki kredi oranını düşürebilecekleri konusunda bir görüş ortaya koymak amaçlanmıştır.
Araştırmamız da Türkiye'de faaliyet gösteren ve 31.12.2012 yıl sonu bilançosuna göre aktif büyüklüğü en büyük 15 Ticari Banka verileri analize dahil edilmiştir. Araştırmada kullanılan banka verileri, çeyreklik dönemler olarak ve 2012-2021 arası toplam 10 yılı içerek şekilde toplam 40 dönemi kapsamaktadır. Söz konusu bankaların çeyrek dönemler itibariyle solo (konsolide olmayan) mali verileri ile makroekonomik değişkenler çalışmaya dahil edilmiştir. Örneklemde yer alan bankaların takipteki kredilerini etkilediği düşünülen ve araştırma modeline dâhil edilen değişkenler ulusal/uluslararası literatürde yapılmış çalışmalar incelenerek belirlenmiştir. Örneklemde yer alan bankaların takipteki kredilerini olumlu ve olumsuz açıdan etkileyen faktörler/değişkenler panel veri analizi yöntemi kullanılarak belirlenmeye çalışılmıştır. 
2012-2021 arası 10 yıllık dönemin belirlenmesinde ki amaç 2008 krizinin etkilerini model dışında tutmaktır. Bununla birlikte 2000 yılında ortaya çıkan ve bütün Dünya ülkelerini, birçok alanda olduğu gibi, ekonomik anlamda da etkileyen Pandemi sürecinin etkileri de, modele bir yapay (dumy) değişken yardımı ile dâhil edilerek, incelenmiştir.
Araştırma sonucunda 5 adet değişkende yaşanacak artışın takipteki kredileri arttırdığı, buna karşılık 2 adet değişkenin ise azalttığı belirlenmiştir. Artışa neden olan değişkenler; dolar, ödeme gücü oranı, kredilere uygulanan faiz oranı, karşılıklar/aktif oranı, covid etkisi (Pandemi etkisi) iken azalışa neden olan değişkenler; net faiz marjı ve faaliyet etkinliği oranı olarak belirlenmiştir. Bu değişkenlerin bankalar tarafından doğru analiz edildiğinde takipteki kredilerini azaltıcı yönde neler yapabileceklerine dair bilgiler vermektedir.
Araştırmamızda kullanılan veriler, ağırlıklı olarak büyük ölçüde Türkiye Bankalar Birliği (TBB) çevrimiçi veri tabanında yer alan ve kamuya açıklanan verilerden alınmıştır. Ayrıca Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) ve Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) çevrimiçi veri tabanlarından da yararlanılmıştır.

Abstract:
The banking sector, which is included in the financial markets, acts as a vein that provides blood circulation to the body in the economy, especially through its lending function. They provide efficiency in the healthy functioning of the economy by offering the resources they obtain from the market to the market. Commercial banks are the type of banking that fulfills this function the most. While commercial banks bring together fund suppliers and fund demanders correctly by using a credit mechanism, they carry out this transaction by taking risks. Credit risk, which is expressed as partial or complete non-repayment of the loan, is one of the most important risks of banks today.
The crises experienced in the economies and the increase in the factors that distort the bank balance sheets constantly expose the banking sector to significant risks. In parallel with the increasing risks due to macroeconomic factors, the share of loans in bank balance sheets is increasing day by day. This increases the credit risk of banks.
The realization of the credit risk is reflected in the bank balance sheets as non-performing loans. Non-performing loans reduce the profitability of banks. Non-performing loans lead to a deterioration in the asset quality of banks, reducing the bank's credibility and increasing the cost of resources. The increase in the non-performing loan ratio of banks also has an increasing effect on loan pricing. In this case, it affects the profitability of the real sector negatively by increasing the financing expenses. It increases the cost of short-term cash needs of individual customers, restricts their limits and makes it difficult for them to access vehicle and housing loans. The increase in non-performing loans impairs the liquidity of the bank and increases the liquidity risk.
The negative effects of non-performing loans on bank balance sheets and the real sector/individuals also have serious distorting effects on the economy. For this reason, in our study, bank-specific and macroeconomic variables that affect the non-performing loans management of commercial banks and non-performing loans are analyzed. With this research, it is aimed to contribute to the sustainable management of non-performing loans of Commercial Banks and to put forward an opinion on which subjects they can focus on and reduce the NPL ratio.
In our research, the data of 15 Commercial Banks operating in Turkey with the largest asset size according to the 31.12.2012 year-end balance sheet are included in the analysis. The bank data used in the research covers a total of 40 periods, as quarterly periods, including a total of 10 years between 2012 and 2021. Quarterly solo (unconsolidated) financial data and macroeconomic variables of the mentioned banks are included in the study. The variables that are thought to affect the non-performing loans of the banks in the sample and included in the research model were determined by examining the studies in the national/international literature. The factors/variables that positively and negatively affect the non-performing loans of the banks in the sample were tried to be determined by using the panel data analysis method.
The purpose of determining the 10-year period between 2012-2021 is to exclude the effects of the 2008 crisis from the model. In addition, the effects of the Pandemic process, which emerged in 2000 and affected all countries of the world, in economic terms, as in many areas, were also included in the model with the help of an artificial (dumy) variable and examined.
As a result of the research, it was determined that the increase in 5 variables increases the non-performing loans, while 2 variables decrease it. Variables causing the increase; Dollar, solvency ratio, interest rate applied to loans, provisions/assets ratio, covid effect (Pandemic effect) while the variables causing the decrease; net interest margin and operating efficiency ratio. When these variables are analyzed correctly by banks, it gives information about what they can do to reduce non-performing loans.
The data used in our research are mostly taken from the data available in the online database of the Banks Association of Turkey (TBB) and disclosed to the public. In addition, online databases of the Banking Regulation and Supervision Agency (BDDK) and the Central Bank of the Republic of Turkey (TCMB) were also used.