Uluslararası ekonomik yaptırımlar ve sınır ötesi uygulamaları
International economic sanctions and their extraterritorial applications
Yazar: MELİKE TÜKEL
Danışman: DOÇ. DR. GALİP ENGİN ŞİMŞEK
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonomi = Economics ; Hukuk = Law ; Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
Ekonomik yaptırımlar, hedef ülke ile yaptırım uygulayan ülke arasındaki ticari ilişkilerin belli bir amaç veya hedef doğrultusunda, kısmen veya tamamen kesilmesini ifade etmektedir. Sınır ötesi uygulanan yaptırımlar ise, ikincil yaptırımlar ve tek taraflı sınır ötesi yaptırımları kapsamaktadır. Uluslararası hukuka uygun ekonomik yaptırımları bazı kural ve ilkelere uyum sağlayarak sadece Birleşmiş Milletler değil, ABD gibi devletler de uygulayabilmekte, ancak sınır ötesi ve ikincil yaptırımların bazıları uluslararası hukuka ayrılık teşkil etmektedir. 

Uluslararası hukuk kapsamında devletlerin tek taraflı yaptırım kararı alıp alamayacakları ve alınan tek taraflı yaptırım kararlarının hangi durum ve şartlarda uluslararası hukuka uygun olduğu sorgulanmaktadır. Devletler ülkesellik, kişilik, koruma veya evrensellik gibi yargı yetkisi ilkelerinden birine dayanarak, misilleme ve karşı tedbirler yoluyla diğer ülke ve kuruluşlara yaptırım uygulamakta, kendi yetki ve yargı yetkisi altındaki kişilerin yaptırım uygulanan yabancı kişilerle iş ilişkisine girmesini yasaklamakta ve bu kişileri yaptırım normlarına uymaya zorlamaktadır.

ABD'nin kendi kanunları çerçevesinde uyguladığı sınır ötesi ve ikincil yaptırımlarının uluslararası hukuka uygun olup olmadığı tartışmalıdır. Bu tezde ulusal ve uluslararası etkileri incelendiğinde, sınır ötesinde uygulanan birincil ve ikincil yaptırımların, üçüncü ülkelerin ekonomik politika tercihlerine ve yargı alanlarına müdahale eşiği sınırlarını aşıp aşmadığı gibi hususlar analiz edilmektedir.

Anahtar Kelimeler: Uluslararası Ekonomik Yaptırımlar, Tek Taraflı Yaptırımlar, Sınır Ötesi Yaptırımlar, İkincil Yaptırımlar, İran, Rusya.

Abstract:
Economic sanctions refer to the partial or complete cessation of commercial relations between the target country and the country imposing the sanctions in line with a specific purpose or goal. Extraterritorial sanctions include secondary sanctions and unilateral extraterritorial sanctions.  Not only the UN, but also states such as the US can apply economic sanctions in accordance with international law in accordance with some rules and principles, but some of the extraterritorial and secondary sanctions constitute a violation from international law.

Within the scope of international law, it is questioned whether states will take unilateral sanction decisions and in which cases and conditions the unilateral sanction decisions taken are in accordance with international law. States impose sanctions on other countries and organizations through retaliation and countermeasures based on one of the jurisdiction principles such as territoriality, personality, protection or universality, prohibit persons under their authority and jurisdiction from engaging in business relations with foreign persons subject to sanctions and force these persons to comply with the sanction norms. 

It is discussed whether the extraterritorial and secondary sanctions implemented by the US are in accordance with international law. In this thesis, considering their national and international effects, it is analyzed whether the primary sanctions and secondary sanctions applied extraterritorially, exceed the threshold of intervention in the economic policy preferences and jurisdictions of third countries.

Keywords: International Economic Sanctions, Unilateral Sanctions, Extraterritorial Sanctions, Secondary Sanctions, Iran, Russia.