Parlamenter hükümet sistemlerinde ve 1982 anayasasında başbakanın konumu
Prime minister?s situation according to parliamentary government systems and 1982 constitution
Yazar: BÜLENT YAVUZ
Danışman: PROF.DR. HASAN TUNÇ
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Hukuk = Law ; Kamu Yönetimi = Public Administration ; Siyasal Bilimler = Political Science

Özet:
1982 Anayasası her ne kadar otoriteye ağırlık veren, yürütmeyi güçlendiren,parlamenter hükümet sisteminin mantığını zorlayacak şekilde Cumhurbaşkanınınyetkilerini genişleten bir Anayasa olsa da hükümet sistemi olarak parlamenterhükümet sistemini benimsediğini kabul etmek gerekir.Çağımızdaki gelişmeler takip edildiği zaman anlaşılmaktadır ki, parlamenterhükümet sisteminde hâkim unsur tereddütsüz Başbakandır. Bu durum özellikle tekparti iktidarının görüldüğü hallerde daha belirgin hale gelmektedir. Bir siyasi parti,parlamentoda tek başına hükümeti kurabilecek bir sandalye sayısına sahip olduğutakdirde, Başbakan, hem yürütme organında hem de yasama organında istediğikararların çıkmasını sağlayabilmektedir. Özellikle disiplinli partilerin bulunduğu birsistemde bu sonuç daha rahat görülebilir. Hal böyle olunca, parlamenter hükümetsisteminde kişiselleşmiş bir iktidarın Başbakanın şahsında toplanacağını söylemekmümkündür. Bu şartlar altındaki bir Başbakan, başkanlık hükümeti sistemindekibaşkandan daha güçlü bir konuma sahip olacaktır.1982 Anayasasının kurduğu sistem içinde Başbakan, merkezi idarenindoğrudan, yerel yönetimler ve kamu iktisadi teşebbüslerinin de dolaylı olarak başıkonumuna gelmiştir. Artık 1982 Anayasasının kurduğu sistemde Başbakanınİngiltere'de olduğu gibi Bakanlar Kurulu içindeki konumu belirginleşmiş ve BakanlarKurulunun gerçek lideri haline gelmiştir.Parlamenter hükümet sisteminde en önemli aktör Başbakandır. Başbakan,hükümeti kurar ve işlemesini sağlar. Başbakan, Bakanlar Kurulunun başkanıdır;hükümet üyelerinin görev alanını belirler ve yürütme içinde görev dağılımını yapar.1982 Anayasası da Başbakanın hükümet içindeki konumunu parlamenter hükümetsistemine göre şekillendirmiştir. Anayasanın 112. maddesine göre Başbakan,Bakanlar Kurulunun başkanı olarak, Bakanlıklar arasında işbirliğini sağlar vehükümetin genel siyasetinin yürütülmesini gözetir. Bakanlar Kurulu, bu siyasetinyürütülmesinden birlikte sorumludur. Her bakan, Başbakana karşı sorumlu olupayrıca kendi yetkisi içindeki işlerden ve emri altındakilerin eylem ve işlemlerinden desorumludur. Başbakan, bakanların görevlerinin Anayasa ve kanunlara uygun olarakyerine getirilmesini gözetmek ve düzeltici önlemleri almakla yükümlüdür.

Abstract:
Turkey?s system of government is a parliamentary system. The underlyingobjective of the 1982 Constitution was to create a strong state and strong executive.A much more important novelty of the 1982 Constitution, designed to solvegovernmental instability.When the development of our century followed it should be understood thatthe Prime Minister is the dominant actor in the parliamentary government. This canbe obviously seen especially when there is a single-party government. If a party hasenough member to be able to establish a government, the Prime Minister can providethe desicions which he wants both in executive and legislative. This result can beseen especially at disciplined party system. In this case it is possible to say that apersonilised power will be concentrated at Prime Minister. In this condition the PrimeMinister is stronger than the president in the presidential system.Prime Minister in the system of 1982 Constitution came to the position ofdirect headmaster of central autority and indirect headmaster of local autority andstate economic enterprice. Now in 1982 Constitution the situation of the PrimeMinister has been clear in Council of Minister and became the real leader of Councilof Minister as in England.In parliamentary system, the Prime Minister is the most important actor. Heform the government and keep it running. He appoint and dismiss ministers; chair thecabinet; order the distribution of function of ministers and departments. This provisiongrants important power to the prime minister. According to Article 112 of 1982Constitution, the prime minister is the chairman of the Council of Ministers, and themember of Council of Ministers are jointly responsible for the implementation of thegovernment?s policy. Each ministers also responsible to the Prime Minister. In thisway, the Prime Minister?s primacy is emphasized in the Constitution.