Multipl skleroz hastalarında baş ağrısı prevalansı, tipleri ve yaşam kalitesine etkisi
Headache prevalance, types and effects on quality of life in multiple sclerosis patients
Yazar: SEDA DAĞLI
Danışman: PROF. DR. SERPİL DEMİRCİ
Süleyman Demirel Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Nöroloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Nöroloji = Neurology
Dizin: Ağrı = Pain ; Baş ağrısı = Headache ; Baş ağrısı bozuklukları = Headache disorders ; Migren hastalıkları = Migraine disorders ; Multipl skleroz = Multiple sclerosis ; Prevalans = Prevalence ; Yem kalitesi = Feed quality ; Yorgunluk = Fatigue

Özet:
Baş ağrısı belirtisi Multipl Skleroz'da (MS) sık görülür ve yaşam kalitesini olumsuz etkiler. MS ile ilişkisi net olarak aydınlatılamamıştır. Bu çalışmada MS'lilerde baş ağrısı görülme sıklığı, tipleri ve bunların hastalık şiddeti, süresi, tedavilerle ilişkisi ile baş ağrısı ve MS birlikteliğinin yaşam kalitesine etkisini belirlemek amaçlanmıştır.
Çalışmamıza SDÜTF nöroloji kliniğinde takipli 101 MS'li olgu dahil edilmiştir. Olguların sosyodemografik özellikleri, MS tedavileri, hastalık süresi, EDSS puanları, MRG lezyonları ve BOS belirteçleri değerlendirilmiştir. Baş ağrısını değerlendirmek amaçlı baş ağrısı özelliklerini sorgulayan öz-bildirimli yapılandırılmış değerlendirilme formu ile duygu-durum, kaygı, yorgunluk ve yaşam kalitesini değerlendiren ölçekler (PHQ-9, GAD-7, MFIS, MSQOL-54,FSS) uygulanmıştır. Olgularımızın %60,4'ünde baş ağrısı (%77 Gerilim Tipi Baş Ağrısı (GTBA), %21 migren) saptanmıştır. Sadece medeni durum ile baş ağrısı arasında zayıf ilişki saptanmıştır. Baş ağrısı ile depresyon, kaygı, yorgunluğun fiziksel ve bilişsel etkileri zayıf-orta derecede bir ilişki sergilemektedir. Baş ağrısı gelişiminde tek başına medeni durum ve bilişsel yorgunluk önemli yordayıcılardır. Baş ağrısız, GTBA ve migrenli gruplar arasında en temel farklılık beden-kitle indeksinde idi, migrenli olguların beden-kitle indeksi diğer gruplara göre daha yüksekti. Depresif belirtilerde gruplar arasında anlamlı farklılık saptanmadı. Genel kaygı düzeyi ve kaygı şiddeti migrenli olgularda daha yüksekti. Migrenliler daha yüksek düzeyde yorgunluk, yaşam kalitesini belirleyen tüm alanlarda daha fazla etkilenme bildirmişlerdir. Sonuç olarak, MS'lilerin yarısından fazlasında baş ağrısı saptanmıştır. Baş ağrısı varlığı yaşam kalitesini olumsuz etkilemektedir. Bu çalışmada MS'lilerde baş ağrısına dikkat çekmek amaçlanmıştır. MS'lilerde baş ağrısına yönelik tedavilerin planlanmasının, olguların yaşam kalitesinin artmasına katkısı olacaktır.

Anahtar Kelimeler: Baş ağrısı, MS, migren, yorgunluk, yaşam kalitesi

Abstract:
Headache is common in MS patients and it is one of the most important symptoms that negatively affects the quality of life. Its relationship with MS has not been clearly clarified. In this study, it was aimed to determine the prevalence of headache in MS patients, types of headaches and their severity, duration, relationship with treatments, the effect of headache and MS coexistence on quality of life.
Hundred and one patients with MS who were followed up in neurology out-patient clinic were included in our study. The sociodermographic characteristics of the patients, MS-related treatments, the duration of the disease, EDSS scores, MRI lesions and CSF markers were evaluated. To evaluate headache, a self-reported structured assessment form that questions headache characteristics are performed along with scales evaluating mood, anxiety, fatigue and quality of life (PHQ-9, GAD-7, MFIS, MSQOL-54,FSS).
Headache was detected in 60.4% (77% TTH, 21% migraine) of our patients. Only a weak relationship was found between marital status and headache. The presence of headache exhibits a weak to moderate relationship with the physical and cognitive effects of depression, anxiety and fatigue, regardless of MS subtype, duration, and degree of disability. Marital status and cognitive fatigue alone are important predictors of headache development. The main difference among groups was in the body-mass index, the body-mass index of the patients with migraine was higher than the other groups. No significant difference was found between the groups in terms of depressive symptoms. General anxiety level and severity were higher in patients with migraine. Migraineurs reported higher levels of fatigue and more influence on all domains that determine the quality of life.
In conclusion, more than half of the people with MS have headaches. The presence of headache negatively affects the quality of life. In this study it is aimed to draw attention to the headache in MS patients. Managing treatment for headache in MS patients will contribute to a better quality of life.

Keywords: Headache, Multiple Sclerosis, migraine, fatigue, quality of life