Toplu iş sözleşmesi sürecinde arabuluculuk
Mediation in collective bargaining process
Yazar: EDA KARAÇÖP
Danışman: PROF. DR. AYŞE MELDA SUR
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı / Özel Hukuk Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Hukuk = Law ; Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations
Dizin: Arabuluculuk = Mediation ; Kanunlar 6356 sayılı = Laws 6356 numbered ; Sendikalar = Unions ; Toplu iş sözleşmeleri = Collective labor agreements ; Türk iş hukuku = Turkish labor law ; Zorunlu tahkim = Mandatory arbitration ; İş hukuku = Labour law

Özet:
6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu toplu iş sözleşmesi sürecine ilişkin hükümlere yer vermektedir. Toplu iş sözleşmesi sürecinde taraflar anlaşma sağlayabilecekleri gibi toplu görüşme için kararlaştırılan ilk toplantıya taraflardan birinin gelmemesi veya geldiği hâlde görüşmeye başlamaması, toplu görüşmeye başladıktan sonra toplantıya devam etmemesi veya tarafların toplu görüşme süresi içerisinde anlaşma sağlayamamaları gibi durumlar da söz konusu olabilmektedir. Anlaşmanın sağlanamadığı söz konusu durumlarda Yasada barışçı çözüm yöntemi olarak arabuluculuğun kullanılması zorunlu kılınmıştır.
Toplu iş sözleşmesi sürecinin belirli bir aşamasında başvurulması zorunlu olarak öngörülen arabuluculuk kurumu temelde üçüncü kişinin aracılığı ve önerileri ile tarafların düşünce ve isteklerine uygun bir toplu iş sözleşmesinin akdedilmesini amaçlamaktadır. 
Toplu iş sözleşmesi sürecinde söz konusu olan ve 2822 sayılı Yasa ile eski uzlaştırma yönteminin yerine getirilen arabuluculuk kurumu, 6356 sayılı Yasa'da sadeleştirilmiş ve zorunlu arabuluculuk sistemde öngörülmüştür. Ancak mevcut mevzuatımızda öngörülen arabuluculuk kurumu işleyişinde ortaya çıkan bazı sorunlar nedeniyle doktrinde eleştirilmektedir. Yine uygulamada toplu iş sözleşmesi sürecinde söz konusu olan arabuluculuk ile iş hukuku uyuşmazlıklarında dava şartı olarak öngörülen arabuluculuk kurumlarının bazen birbiri ile karıştırıldığı görülmektedir. 
Çalışmamızla hedeflenen, toplu iş sözleşmesi sürecinde arabuluculuk kurumuna ilişkin uygulama aksaklıklarının belirlenmesi ve arabuluculuk kurumunun verimli şekilde işleyebilmesi için gerekli olan önerilerin sunulmasıdır. Bu çerçevede Avrupa Birliği üyesi ülkelerden Fransa, İspanya ve İngiltere'nin toplu iş sözleşmesi süreçlerinde başvurdukları barışçıl çözüm yolları yapılacak tespitler için kriter olarak ele alınmıştır.
Toplu iş sözleşmesi sürecinde arabuluculuk kurumunun incelendiği ve değerlendirildiği çalışmamız üç kısımdan meydana gelmektedir. İlk bölümde toplu iş sözleşmesi sürecine ilişkin temel kavramlara konunun anlaşılması açısından yer verilmiş ve arabulucuya başvuru hakkında bilgi verilmiştir. Daha sonra arabuluculuğun temel prensipleri ve arabuluculuk teşkilatı ayrıntılı olarak irdelenmiştir. Çalışmamızın son bölümünde ise, arabulucunun yetkisi ve sorumluluğu ile arabuluculuk kurumunun işleyişine ve işleyişte ortaya çıkan sorunlara değinilmiş ve sorunların çözümlerine yönelik önerilerimiz sunulmuştur.  Konumuz ele alınırken hukuk uyuşmazlıklarında söz konusu olan ve 7036 sayılı Yasa ile iş hukuku uyuşmazlıklarında dava şartı olarak öngörülen arabuluculuk ile toplu iş sözleşmesi sürecinde mevcut resmi arabuluculuk arasındaki farklılıklar da ortaya konmuştur.
Çalışmamızda, Türk hukukunda toplu iş sözleşmesi sürecinde arabuluculuğun özellikleri, gelişimi ve kurumun çalışma hayatında ortaya çıkardığı sorunlar Avrupa Birliği üyesi üç ülkede mevcut sistemle karşılaştırarak anlatılacaktır. Böylelikle karşılaştırmalı hukukta yer alan ve Türk Hukukunda da uygulanmasının mümkün ve faydalı olduğunu düşündüğümüz düzenlemeleri belirleyerek literatüre katkıda bulunmak çalışmamızın temel amacını oluşturmaktadır.

Abstract:
The Act No. 6356 on Trade Unions and Collective Labour Agreements elaborately regulates the collective bargaining process. Within the collective bargaining process, the parties may either reach an agreement or there may be other cases where, for example, any of the parties do not appear in the first meeting organized for the collective bargaining or refuse to bargain despite having appeared in the meeting or leave the meeting after having started the collective bargaining or the parties fail to reach an agreement during the collective bargaining period. The Law stipulates that, in case of failure to reach an agreement, application to mediation is mandatory as a peaceful settlement method.
The institution of mediation, application to which is considered to be mandatory at a certain stage of the collective bargaining process, mainly aims at the conclusion of a collective labour agreement fitting to the thoughts and intentions of the parties by means of mediation and suggestions of a third person. 
The institution of mediation, which is applied in the collective bargaining process and which replaced the previous conciliation method by the Act No. 2822, has been simplified by the Act No. 6356 and mandatory mediation has been included within the system. However, the institution of mediation which is currently regulated in the legislation applicable in our country, is being criticised in the doctrine due to certain problems which have arisen within its functioning. It is further noted that, in practice, the institution of mediation in the collective bargaining process is sometimes being confused with the institution of mediation which is regulated as a prerequisite in labour law suits. 
The aim of this study is to identify the setbacks in practice with respect to the institution of mediation in the collective bargaining process and to make some necessary suggestions for an effective functioning of the institution of mediation. In the light of the foregoing, the peaceful settlement procedures that the EU countries France, Spain and England apply in collective bargaining processes have been taken as examples for the findings to be reached hereunder.
This study, which analyses and evaluates the institution of mediation in the collective bargaining process, consists of three main sections. In the first section, basic concepts related to the collective bargaining process have been defined and details on the application to the mediator have been provided for a better understanding of the subject. Thereafter, the fundamental principles of mediation and the organisation of mediation have been analysed in details. In the last section of this study, the power and responsibility of the mediator, the functioning of the organisation of mediation and problems which arise in its functioning have been examined, and some suggestions for the resolution of such problems have been provided.  In this study, differences between mediation applied in civil disputes and accepted as a prerequisite for labour law suits under the Act No. 7036, and mediation in the collective bargaining process have also been discussed.
In this study, the characteristics and development of mediation in the collective bargaining process in the Turkish law as well as the problems caused by this institution in the working life have been explained in comparison with the systems currently used in three EU countries. Thus, the main goal of this study is to examine the regulations in comparative law and bringing some proposals in view to make a contribution to the literature in this respect.