Üniversite öğrencilerinin kariyer uyumluluğunu açıklayan faktörler: Model önerisi
The factors explaning career adaptability of university students: A suggested model
Yazar: AYŞE FİKRİYE SARSIKOĞLU
Danışman: PROF. DR. FERİDE BACANLI
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Kariyer = Career ; Kariyer engelleri = Career barriers ; Kariyer seçenekleri = Career preference ; Kariyer tercihi = Career choice ; Kariyer uyumu = Career adaptability ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation ; Üniversite öğrencileri = University students

Özet:
Bu araştırmanın temel amacı, üniversite öğrencilerinin kariyer seçiminde aile etkisi, algılanan kariyer engelleri, kariyer umuları (başarı umusu, liderlik umusu ve eğitim umusu) ve kariyer uyumlulukları arasındaki doğrudan ve dolaylı ilişkileri incelemektir. Bu araştırmada, üniversite öğrencilerinin kariyer uyumluluklarının cinsiyete, sınıf düzeyine, kariyer kararı verme durumlarına göre farklılaşıp farklılaşmadığını ve verilen kariyer kararına güvenme düzeyleriyle ilişkisini incelemek de amaçlanmıştır. Araştırma grubu 450 (252 kadın ve 198 erkek) üniversite öğrencisinden oluşmaktadır. Bu araştırmada veri toplamak için, Kariyer Uyum Yetenekleri Ölçeği (KUYÖ), Algılanan Kariyer Engelleri Ölçeği (AKEÖ), Kariyer Seçiminde Aile Etkisi Ölçeği (KSAEÖ), Kariyer Umu Ölçeği (KUÖ) ve Kişisel Bilgi Formu kullanılmıştır. Araştırma verilerinin analizinde yapısal eşitlik modeli, bağımsız gruplar için t testi ve ANOVA kullanılmıştır. Bu araştırmada, kariyer engellerinin ve kariyer seçiminde aile etkisinin kariyer uyumluluğu ile ilişkilerinde eğitim umusunun, liderlik umusunun ve başarı umusunun aracı etkisinin sınandığı üç yapısal eşitlik modeli test edilmiştir. Bu üç modelde de kariyer uyumluluğu, algılanan kariyer engelleri, başarı umusu, liderlik umusu ve eğitim umusu tarafından yordanmıştır. Kadın üniversite öğrencilerinin kariyer uyumluluk puanları, erkek üniversite öğrencilerininkinden anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur. Kariyer kararını veren üniversite öğrencilerinin kariyer uyumluluk puanları, kararsız olanlardan ve kariyer kararını vermeyenlerden anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur. Verilen kariyer kararına güven derecesi ile kariyer uyumluluk puanları arasında anlamlı düzeyde pozitif ilişki bulunmuştur. Ancak, öğrencilerin kariyer uyumlulukları sınıf düzeyine göre anlamlı olarak fark göstermemiştir. Araştırmanın bulguları ilgili literatürdeki teorik görüşlere ve önceki araştırma bulgularına dayanılarak tartışılmıştır. Konu ile ilgili gelecek araştırmalara ve kariyer psikolojik danışmanlığı ve rehberliği ile ilgili uygulamalara ilişkin öneriler sunulmuştur.

Abstract:
Main purpose of this research is to analyze the direct and indirect relationships among family influence, perceived career barriers, career aspirations (achievement aspiration, leadership aspiration and educational aspiration) and career adaptability. In addition, in this research, it was aimed to examine whether career adaptability of university students gets different significantly or not according to gender, grade level, career decision status and degree of confidence in career decisions. The research group consisted of 450 university students (252 females and 198 males). In this research Career Adapt Ability Scale (CAAS), Perceived Career Barriers Scale (PCBS), Family Influence Scale (FIS) and Career Aspirations Scale (CAS) were used to collect the data. Structural equation model, t test and ANOVA were used to analyze the data of the research. In this research, career aspirations' (achievement aspirations, leadreship aspirations and education aspirations) mediator effect on career barriers' and family influences' relationship with career adaptabilityis tested with three structural equality models. In these three models, career adaptability was predicted by perceived career barriers, achievement aspirations, leadreship aspirations and education aspirations. Career adaptability scores of female university students were found significantly higher than that of male university students. Career adaptability scores of university students who have career decisions were found significantly higher than those who were undecided students. There was significant and positive relationship between confidence level in career decision and career adaptability scores. However, students' career adaptability did not differ significantly according to grade level. The results were discussed based on the theoritical views and previos researches on the related literature. Suggestions for future research and practices related to career councelling and guidance are presented.