Büyük Hun Devleti'den Osmanlı Devleti'ne kadar Türk Devletleri'nde Meclis
The Turkısh parlemantaries of the Ottoman Empire until Great Hun State
Yazar: NERMİN AKPINAR
Danışman: PROF. DR. AHMET TAŞAĞIL
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Bölümü / Tarih Ana Bilim Dalı / Ortaçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Tarih = History
Dizin: Devlet idaresi = State administration ; Devlet teşkilatı = State organization ; Hunlar = Huns ; Kurultay = Congress ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Divanı = Ottoman Divan ; Parlamento = Parliament ; Toy = Toy ; Türkiye Cumhuriyeti = Turkish Republic ; Yasama organları = Legislative bodies

Özet:
Meclis, Arapça kökenli bir kelime olmakla beraber kelime anlamı olarak sözlükte ?bir konuyu konuşmak veya görüşmek maksadıyla yapılan toplantı ve bu toplantının yapıldığı yer,cemiyet? manasına gelmektedir. Mezopotamya'da ortaya çıkan tarihteki ilk yazılı destan olan Gılgamış Destanı'nın da meclis örnekleri karşımıza çıkmaktadır. Bazı bilim adamları ise tarihteki ilk meclis uygulamasını demokrasinin ortaya çıkışıyla Eski Yunan'daki ?ekklesia? adı verilen meclisler olduğunu öne sürmektedir.Eski Türklerde ise meclis kavramına karşılık olarak ?toy? , ?kengeş? ve ?kurultay? kavramları karşımıza çıkmaktadır. Eski Türk devlet yapılanmasındaki en özgün kurum olan meclis, gerçekten de hükümdarlık makamı hakkında dahi onama veya tahttan indirme kararı verebilen, kağanların tekliflerini görüşerek bu hususta kendilerine yetki verip vermeme iktidarı bulunan meclis, her şeyden önce bir danışma, istişare, alınan kararların mevcut törelerin uyup uymadığı konuşulduğu ve monarklığa meydan vermeyen denetim mekanizması konumundadır. İşte toy müessesesi, tüm bu açılardan bütüncül bir şekilde göz önüne alınarak Eski Türklerdeki demokrat ruh ve yapının göstergesi olarak da değerlendirilmektedir. Meclis kurumunun örneklerini; Büyük Hun ,Göktürk,Uygur,Oğuz,Bulgar,Karluk ve Kuman-Kıpçak devletlerinde farklılıklar olsa da görmekteyiz.İslamiyeti kabul etmek Türkler için bir dönüm noktası oldu. İslamiyet sadece sosyal yaşamı değil, siyasi hayatı da oldukça etkilemiştir.Türkler kurdukları devletler de Türk İslam geleneklerini birbiriyle birleştirip kaynaştırarak yeni bir devlet tipi yarattılar.Bozkırda oluşan devlet telakkisi İslamiyetle çatışmayan yönleriyle tekrar hayat buldu. Fakat bu kaynaşma ve gelişme birden olmadı, uzun bir geçiş dönemini gerektirdi. Bu geçiş döneminin ilk siyasi teşekkülünü Karahanlılar Devleti oluşturuyordu. Bundan sonra Gaznelilerle devam eden gelişme, Selçuklularla tamamlandı ve olgunluk safhasına ulaştırıldı.Bu dönemde meclis kavramına karşılık olarak ?divan? ve meclise başkanlık eden hakan yani ?sultan? yerine ?vezir? ön plana çıkmaktadır.

Abstract:
Meclis (assembly) is a word with Arabic origin, and its lexical meaning is ?a meeting held to discuss or debate an issue or the place where this meeting is held, association?. We come across ?meclis? examples in Epic of Gilgamesh, which emerged in Mesopotamia and which is also the first written epic in history. Some scientists argue that; the first ?meclis? practice was carried out in assemblies called as ?ekklesia? in Ancient Greek, with the appearance of democracy.We come across ?toy, ?kengeş? and ?kurultay? terms as a counterpart of assembly term in Ancient Turks. ?Meclis?, which is the most distinctive institution in Ancient Turkish state structuring and which can actually give approval or dethronement decisions even against rulership and which has the power to authorize the khans related to issues that they offered, is firstly a place where counselling, consultation, decisions taken and current customs are discussed about their compliance and also is in the position of control mechanism preventing monarchy. Here, ?toy? institution is also estimated to be the indicator of democratic soul and structure in Ancient Turks, considering it wholly with all these different aspects. We can see the examples of ?meclis? institution in Great Huns, Gokturks, Uighurs, Oghuz Turks, Bulgarian, Karluk, Kuman-Kipchak states, though there are differences.Embracement of Islam was a turning point for Turks. Islam did not only affect social life, but it also influenced political life to a great extent. And the Turks created a new type of state by merging and combining Turko-Islam traditions. State concept, that is formed in steppes, was animated once again with its points not conflicting with Islam. Bu this amalgamation and development did not happen immediately and required a long period of transition. The first organization of this transition period belonged to Karahanli State. The development continued by Gazneli Sultanate was finalized by Seljuks and brought to maturity. In this period, ?divan? term corresponds to ?meclis? and ?vezir? (vizier), instead of the khan, who is in charge of ?meclis?, namely ?sultan? came to the forefront.