Triticum spelta genotiplerinin farklı tuz konsantrasyonlarına  
karşı dayanıklılıklarının belirlenmesi
Assestment of Triticum spelta resistance to different salt concentratinons
Yazar: MEHMET DALKILINÇ
Danışman: DOÇ. DR. HALİL ERDEM
Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Kurak alan = Arid zone ; Kuru maddeler = Dry matters ; Toksisite = Toxicity ; Triticum spelta = Triticum spelta ; Tuzluluk = Salinity

Özet:
Tuzluluk, kurak ve yarı kurak alanlarda bitkisel üretimi tehdit eden en önemli problemler arasındadır.Tuz stresi, bitkilerde çeşitli gelişim süreçlerinin yanında morfolojik, hücresel, fizyolojik ve moleküler seviyede pek çok aksaklıklara neden olmaktadır.Bu tez çalışmasında, 112 O 903 numaralıTUBITAKProjesi kapsamında 2 yıllık tarla denemeleri sonucunda belirlenen 57 farklı T. spelta genotipinin tuzluluğa karşı dayanıklılıkları sera koşullarında test edilmiştir. Tesadüf parselleri deneme desenine göre 3 tekerrürlü olarak kurulan sera denemesinde kontrol ve 2 farklı tuz (6 ve 12dS/mNaCl) uygulaması yapılmıştır. Bitkiler sapa kalkma döneminde (tuz toksisitesinin çıkması ile) hasat edilmiş ve kuru madde verimi, yeşil aksam Na, K, N, P, Fe ve Zn konsantrasyonları ile K/Na oranları belirlenmiştir. Tuz uygulamaları ile T. spelta genotiplerinin yeşil aksam kuru madde verimlerinde istatistiksel olarak (P<0.01) önemli azalmalar olmuştur. Genotipler arasında verim azalması bakımından büyük farklılığın olduğu belirlenmiştir. Kontrol uygulaması ile karşılaştırıldığında 6 ve 12 dS/m tuz konsantrasyonlarındaverimdeki azalmadan en az etkilenen genotip SP 348 (tuz 6 dozunda % 15, tuz 12 dozunda %53 azalış) iken, en fazla etkilenen genotip 6 dS/m tuz dozunda SP 5 (%58 azalış), 12 dS/m tuz dozunda ise SP 610 (% 79 azalış) olmuştur. Tuz uygulamasının 6 dS/m olduğu koşullarında,kuru madde veriminde de olduğu gibi genotipler arasında yeşil aksamlarında en düşük Na bulunduran genotip SP 348 (% 0.15) iken SP 673 (% 0.41) nolu genotip en fazla Na konsantrasyonuna sahip olmuştur. Daha önce yapılan çalışmalarda rapor edildiği gibi bitki türleri arasında hatta aynı türün çeşitleri arasında da tuz toksisitesine duyarlılık ve dayanıklılıkta büyük farkların olduğu görülmüştür.

Abstract:
Salinity is the most important problems threatening the arid and semi-arid regions. Increased salinity significantly limits crop production in agricultural areas. Salt stress, in addition to a variety of morphological evolution stages, cause many disruptions in cellular, physiological and molecular levels. In this study, under the TUBITAK Project (112 O 903), resistance to salinity of 57 different T. spelta genotypes determined from 2 years of field experiments were tested under greenhouse conditions. Control and two different salt (0, 6, and 12 dS/m) applications with three replications have been used in a randomized block design greenhouse experiment. Plants have been harvested at jointing stage (with the the apperarance of salt toxicities), and dry matter yield, green parts Na, K, N, P, Fe and Zn concentrations and K/Na ratio were determined. The results obtained showed that foliar dry matter yield significantly (P <0.01) reduced with increased salt concentrations. But, the yield difference among genotypes was not significant. Compared to the control, the SP 348 genotype was the least affected (15% reduction under 6 dS/m and 53% decline under 12 dS/m) and the SP 610 genotype was the most affected genotype (58% reduction under 6 dS/m and 79% decline under 12 dS/m salt applications. Under 6 dS/m salt application conditions, the lowest Na concentration (0.15%) in green parts was obtained in SP 348 genotype as in dry matter yield, SP 673 genotype had the highest (0.41%) Na concentration. As in many studies conducted before; large difference insensitivity and strength to salt toxicity among the varieties of the same species as among plant species have emerged.