Temsil sonrası görüntü: Mimarlıkta kartografik düşlem
Image after representation: Cartographic paradigm in architecture
Yazar: DORUK CAN ÖZÇİFÇİ
Danışman: PROF. DR. FATMA ZEYNEP AYGEN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Sorunları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Görsel temsil = Visual representation

Özet:
Bu çalışma, "görüntü" kavramının öznel, değişken ve bağlamsal doğasını, onu kendi söylemini oluşturan bir özne olarak ele almaktadır. Geleneksel olarak gerçeği yansıtan nesneler olarak görülen görüntüler, bu çalışmada öznel ifadelere ve anlatılara sahip, kendileri ve çevreleri hakkında teori üretebilen karmaşık yapılar olarak değerlendirilmektedir. Bu yaklaşım, aynı zamanda görüntüleri edilgen nesneler olarak gören geleneksel görüşten koparak, onları anlam üretebilen ve söylemi şekillendirebilen aktif özneler olarak konumlandırmaktadır.
Tezin kuramsal çerçevesi, W.J.T. Mitchell'ın "resimsel dönüş" kavramından beslenmektedir. Mitchell'ın ikonoloji yaklaşımı, görsel kültür ve medyanın güç ilişkilerinin açığa çıkarılmasının farklı disiplinlerdeki kullanımları ve anlamları üzerinden gerçekleştiği üzerine kuruludur. Bu yaklaşım temel alınarak, gömülü teori yaklaşımı çerçevesinde, felsefe, sanat tarihi, göstergebilim, medya çalışmaları, arkeoloji, mimarlık ve kartografya gibi farklı disiplinlerden toplanan veriler kullanılarak, temsilin doğası, temsil ve anlam arasındaki ilişki, görüntülerin sınıflandırılması ve görüntülerin iktidar sistemleri olarak incelenmiştir.
Çalışmada ayrıca, farklı tarihsel dönem ve coğrafyalarda üretilmiş görsel materyaller (çizimler, haritalar, el yazmaları, resimler vb.) incelenerek, bu materyallerin içerdiği kültürel kodlar, ideolojik nitelikler ve kurduğu güç ilişkileri görsel kültür analizi ile ortaya konmuştur. Özellikle 10. ve 13. yüzyıllar arasındaki dönemde, farklı coğrafyaların görsel kültürüne ait örnekler incelenerek, görüntülerin kültürel ve tarihsel bağlamlardaki değişimleri ve kesişimleri, kartografik ve mimari görüntüler üzerinden incelenmiştir. Bu incelemeler aracılığıyla farklı kültürlerdeki "anlatı" biçimlerinin "görüntü" kavramının gelişimine etkisi ortaya konmuştur.
Sonuç olarak, görüntülerin farklı ölçeklerde taşıdıkları niteliklerin anlaşılması için kuantum fiziğindeki "olasılık yoğunluk fonksiyonu" kavramından esinlenilerek, "görüntü özü" etrafında varlık gösterebilen, gözlemci etkisiyle farklı anlamlar inşa edilebilmesini mümkün kılan orbitaller üzerinden kurulu yeni bir ikonoloji modeli önerilmektedir. Bu model, görüntülerin durağan ve kesin anlamlara sahip olmadığı bir evrende, dış durumlara bağlı bir etkileşimin, görüntünün geçici ve gözlemlenebilir bir özduruma indirgenmesi yöntemini benimsemektedir.

Abstract:
This study is an iconological inquiry into the nature of images, challenging their traditional understanding as object representations of reality. It posits that images are subjective entities capable of creating their own discourse, shaped by their context and the observer's perspective. This approach aligns with W.J.T. Mitchell's concept of the "pictorial turn," which questions the relationship between images and language and proposes that images themselves can constitute a language. Mitchell's iconology emphasizes the cultural, political, and ideological meanings embedded within images, extending beyond their aesthetic value. 
The theoretical framework of this study is grounded in Mitchell's iconology, advocating for an interdisciplinary examination of images to uncover their diverse meanings and uses. It employs a grounded theory approach, utilizing data from various disciplines such as philosophy, art history, semiotics, media studies, archaeology, architecture, and cartography. This approach facilitates a comprehensive investigation into the nature of representation, the relationship between representation and meaning, the categorization of images, and their function as power systems. The study delves into the works of influential thinkers like Plato, Aristotle, Peirce, Saussure, Alberti, Wittgenstein, Foucault, Barthes, and Deleuze, examining their perspectives on images, representation, meaning, and language. 
A significant aspect of the study is its use of visual culture analysis to examine images from diverse historical periods and geographical locations. By scrutinizing drawings, maps, manuscripts, and paintings, the study uncovers the cultural codes, ideological attributes, and power relations embedded within these visual representations. The study particularly focuses on the period between the 10th and 13th centuries, analyzing the transformations and intersections of images within cultural and historical contexts through cartographic and architectural representations. By analyzing visuals from Mesopotamia, Byzantium, and the Far East, the study reveals the influence of diverse narrative forms on the development of the concept of "image" and how these narratives reflect human interaction with the environment, belief systems, cultural values, and power dynamics. Within that context, the study challenges the traditional Western-centric narrative of the development of cartography and architectural representation, highlighting the diverse approaches to depicting geographical knowledge and spatial organization. By examining cartographic representations from Mesopotamia and Middle East, the study It also explores the concept of "image" in a different visual and textual culture, analyzing the interplay between images and discourse through various processes such as canonization, politicization, conceptualization, abstraction, localization, standardization, and modularization.
In conclusion, study proposes a new iconological approach inspired by the concept of "probability density function" of quantum physics. This model suggests that images do not possess fixed and definite meanings but rather exist as orbitals around an "image essence." These orbitals, influenced by external factors such as power, discourse, and surveillance, enable the construction of diverse meanings through observer interaction. The model challenges the conventional notion of images as static entities with fixed interpretations, emphasizing their dynamic and context-dependent nature. By embracing the transient and observable nature of images, the model offers a more nuanced and comprehensive approach to iconology, enriching our understanding of the complex relationship between images and their interpretations.