Suudi Arabistan Krallığı ve Türkiye Cumhuriyeti sosyal bilgiler öğretim programları, ders kitapları ve çalışma kitaplarının karşılaştırmalı analizi
Comparative analysis of social studies teaching curricula, textbooks and workbooks in the kingdom of Saudi Arabia and the Republic of Turkey
Yazar: MUSTAFA ALPER ÇETİN
Danışman: PROF. DR. BAHRİ ATA
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ders kitapları = Textbooks ; Karşılaştırmalı eğitim = Comparative  education ; Sosyal bilgiler dersi = Social studies course ; Sosyal bilgiler eğitimi = Social studies education ; Sosyal bilgiler öğretimi = Social studies teaching ; Suudi Arabistan = Saudi Arabia ; Türkiye = Turkey ; Çalışma kitapları = Workbooks ; Öğretim programları = Teaching curriculums

Özet:
Bu çalışmanın amacı, Suudi Arabistan ve Türkiye sosyal bilgiler programları, ders kitapları ve çalışma kitaplarını karşılaştırıp analiz etmektir. Bu amaç doğrultusunda Suudi Arabistan 4., 5., 6., 7., 8., ve 9. sınıf sosyal bilgiler programları, ders kitapları ve çalışma kitapları ve Türkiye 4., 5., 6. ve 7. sınıf sosyal bilgiler programları, ders kitapları ve çalışma kitapları  araştırmanın amacına uygun olarak kullanılmıştır. Suudi Arabistan ve Türkiye'de uygulanan ilkokul ve ortaokul düzeyinde sosyal bilgiler kapsamındaki öğretim programlarını amaç, içerik, öğrenme-öğretme süreci, ölçme ve değerlendirme boyutları açısından incelemek, bunları karşılaştırmak, benzerlik ve farklılıkları tespit edebilmek amaç edinilmiştir. Araştırma boyunca nitel araştırma prosedürleri takip edilmiştir. Araştırma, nitel veri toplama yöntemlerinden doküman incelemesi tekniği ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmada yöntem olarak betimsel araştırma, veri toplama tekniği olarak doküman analizi yöntemi, araştırmanın amacına uygunluğu ve yazılı materyal kapsamında değerlendirilen sosyal bilgiler programları, ders kitapları ve çalışma kitapları incelemeye olanak sağlaması nedeniyle kullanılmıştır. Araştırmada, Suudi Arabistan 4., 5., 6., 7., 8., ve 9. sınıf ve Türkiye 4., 5., 6. ve 7. sınıf ve sosyal bilgiler programları, ders kitapları ve çalışma kitaplarına ulaşılmış, elde edilen bu dokümanların orijinalliği kontrol edilmiş, orijinal olduğu tespit edilen dokümanlar anlaşılmaya çalışılmış, anlaşılır hale gelen dokümanlar analiz edilerek elde edilen her iki ülkenin sosyal bilgiler programları, ders kitapları ve çalışma kitaplarına ait veriler her sınıf düzeyi için araştırmanın problemleri doğrultusunda karşılaştırmalı olarak kullanılmıştır. Her sınıf düzeyi için yapılan karşılaştırmaların yanında bütün sınıf düzeylerini kapsayan genel karşılaştırmalar da yapılmıştır. Sonuç olarak araştırmada ele alınan öğretim programlarının amaç, içerik, öğrenme-öğretme süreci, ölçme ve değerlendirme boyutları bakımından farklı özellikleri olduğu, ders kitapları ve çalışma kitaplarının da bazı farklılıkları içerdikleri saptanmıştır. Suudi Arabistan sosyal bilgiler öğretim programı daha çok daimicik ve esasicilik eğitim felsefelerinin etkisi altındadır. Türkiye sosyal bilgiler öğretim programında ise, ilerlemecilik ve yeniden kurmacılık eğitim felsefelerini esas almıştır. Sözü edilen felsefi yönelime paralel olarak Suudi Arabistan sosyal bilgiler öğretim programında ağırlıklı olarak davranışçı öğrenme kuramının etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Türkiye sosyal bilgiler öğretim programında yapılandırmacı öğrenme kuramı öne çıkmaktadır. Suudi Arabistan sosyal bilgiler öğretim programında vatandaşlık aktarımı geleneğinin daha etkili olduğu tespit edilmiştir. Türkiye sosyal bilgiler öğretim programında ise daha çok sosyal bilimler olarak sosyal bilgiler geleneği hakimdir; ancak konuların özelliğine göre yansıtıcı inceleme alanı ve vatandaşlık aktarımı yaklaşımları kullanılmıştır. Türkiye sosyal bilgiler ders kitaplarının tamamı yapılandırmacı yaklaşıma göre hazırlanmıştır. Türkiye sosyal bilgiler ders kitaplarının, Suudi Arabistan'la karşılaştırıldığında daha zengin bir içeriğe sahip olduğu, bilimsel ve nesnel yaklaşımı benimsediği sonucuna ulaşılmıştır. Ders kitapları içeriğinin sosyal bilgiler öğretim programıyla uyumlu olduğu anlaşılmıştır. Türkiye sosyal bilgiler ders kitaplarında buluş yolu ile öğrenme stratejisi, tartışma ve örnek olay yöntemleri kullanılmıştır. Suudi Arabistan sosyal bilgiler ders kitaplarında kazanımlar boyutunda programla ders kitapları arasında uyumsuzluk görülmektedir. Bu nedenle ders kitaplarındaki içerik kazanımların gerçekleşmesi için yeterli değildir. Suudi Arabistan sosyal bilgiler ders kitaplarında sunuş yoluyla öğretim stratejisi ve düz anlatım tekniği kullanıldığının sonucuna ulaşılmıştır. İki ülkenin ders kitaplarında çeşitli kavramların karşılaştırılması yapılmıştır. Bu kavramlardan biri dindir. Suudi Arabistan sosyal bilgiler ders kitaplarında din kavramına Türkiye sosyal bilgiler ders kitaplarından çok daha fazla yer verilmiştir. İki ülkenin sosyal bilgiler ders kitaplarında vatandaşlık kavramlarında önemli farkların olduğu görülmüştür. Suudi Arabistan sosyal bilgiler ders kitaplarında vatandaşlık haklarına Türkiye sosyal bilgiler ders kitaplarına göre daha az vurgu yapılmakta, vatandaşlık yükümlülüklerine, kanun ve kurallara daha fazla yer verilmektedir. Osmanlı kavramında iki ülkenin sosyal bilgiler ders kitaplarında olumsuz ifadeler bulunmuştur. Bu durum Suudi Arabistan sosyal bilgiler ders kitaplarında İttihat ve Terakki Cemiyeti, Türkçülük ve Mustafa Kemal Atatürk olarak yer alırken; Türkiye sosyal bilgiler ders kitaplarında yenilgiler, isyanlar, devletin ve halkın içerisine düştüğü zor durum olarak yer bulmuştur. İki ülkenin sosyal bilgiler ders kitaplarında milliyetçilik kavramının vurgulanmasında benzerlik bulunmaktadır. Suudi Arabistan sosyal bilgiler ders kitaplarında bahsedilme sıklığı olarak milliyetçilik ikinci sırada yer almaktadır. Türkiye sosyal bilgiler ders kitabında ise milliyetçilik bahsedilme sıklığı bakımından ilk sırada bulunurken, her iki ülke sosyal bilgiler ders kitaplarında iç sorun temasına diğer temalara göre daha az önem verildiği sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
The aim of this study is to compare and analysis of the social studies curricula, textbooks and the workbooks in the Kingdom of Saudi Arabia and Turkey. In line with this goal, social studies curricula, textbooks and workbooks available in the Kingdom of Saudi Arabia at 4th, 5th, 6th, 7th, 8th and 9th grades and in Turkey at 4th, 5th, 6th and 7th grades have been used. The target was to study and compare social studies curricula in the Kingdom of Saudi Arabia and in Turkey at primary and secondary school level in terms of their educational aims, content, process, assessment and evaluation. Throughout the study, qualitative research procedures were applied. The study was carried out by the help of document analysis, one of the qualitative research methods. In the study, descriptive research was used as a method and document analysis method was preferred for data collection technique because they comply with the aim of the study and it makes possible to study social studies curricula, textbooks and workbooks which are considered as published material. Within the study social studies curricula, textbooks and workbooks being used at 4th, 5th, 6th, 7th, 8th and 9th grades in the Kingdom of Saudi Arabia and at 4th, 5th, 6th and 7th grades in Turkey and were obtained and then, the authenticity of the materials was checked. After that, the materials were analysed and the data obtained through the analysis of the materials was comparatively used at each grade level, in line with the problems of the study. Beside the comparisons at each grade level, general comparisons for all grades were also made. As a result, it was found out that not only the educational curricula but also the textbooks and workbooks of the two countries have significant differences in terms of their educational aims, content, process, and assessment and evaluation dimensions. Turkish social studies curriculum is based on educational philosophies of reconstructionism and progressivism. On the other hand, social studies curriculum in the Kingdom of Saudi Arabia is mostly under the influence of the educational philosophies of perennialism and essentialism. In parallel to the mentioned philosophical approach, it is understood that constructionist theory of learning comes fore in Turkish social studies curriculum. In Turkey, social studies tradition is dominant in social sciences, but according to the characteristics of the topics, the approaches of reflective research field and citizenship transference were used. It was also found out that citizenship transference approach is more effective in social studies teaching curriculum in the Kingdom of Saudi Arabia. All the books on social studies in Turkey were prepared compatible with constructive approach. When compared to Saudi Arabian social studies textbooks, it was found that Turkish Social Studies textbooks have a richer content and are based on scientific and objective approach. The textbook content in Turkey is compatible with the social studies teaching curriculum. However, there is inconsistence between the textbooks and curriculum in Kingdom of Saudi Arabia in terms of learning outcomes in social studies. Therefore, it is possible to say that the content is insufficient to realize the learning outcomes. Several themes in the textbooks of the two countries were compared. One of them is religion. It was clearly seen religion has much more room in the textbooks in Kingdom of Saudi Arabia then the social studies textbooks in Turkey. Some important differences were found in the category of citizenship in the textbooks of the two countries. While in the Kingdom of Saudi Arabia, citizenship rights are get less stressed in textbooks than the ones in Turkey, the citizenship responsibilities and rules much more coverage in textbooks in Turkey. In regard to Ottomans, some negative statements were founds in the textbooks of both countries. While the theme Ottoman was handled in the Turkish textbooks in relation with defeats, uprisings, the severe conditions that both people and the state suffered from, the focus was mostly on "The Party of Union and Progress", Turkish Nationalism and Mustafa Kemal Atatürk. The way that nationalism was stressed in the textbooks of both countries has similarities. While nationalism ranks first in terms of frequency of mentioning in the textbooks used in Turkey, the term comes second in the Kingdom of Saudi Arabia. It was found that in the social studies textbooks of both countries, the theme "domestic issues" gets less coverage than the other themes.