Geçmişten günümüze bir ifade biçimi olarak mimari fotoğraf
From past to the day architectural photography as a narrative
Yazar: ENGİN VOLKAN
Danışman: DOÇ. OKTAY ÇOLAK
Marmara Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Fotoğraf Ana Sanat Dalı / Fotoğraf Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Fotoğraf = Photograph ; Fotoğraf sanatı = Photography art ; Fotoğraf teknikleri = Photography techniques ; Mimari = Architectural ; Mimari fotoğraf = Architectural photography

Özet:
Tez için yapılan ön araştırma, mimari fotoğrafa fotoğrafçı gözüyle bakışın teknik odaklı, mimar gözüyle bakışın ise mimariyi temsil odaklı olduğunu ortaya çıkarmıştır. Mimari fotoğraf, mimarinin fotografik ortamda iki-boyutlu anlatımıdır. Bu anlatım ne salt teknik ne de salt temsildir. Buna karşın, bir ifade biçimidir. Bu ifade biçimi fotoğrafın icadından günümüze geçen süreçte, fotoğrafın bilimsel ve teknolojik gelişimi, gerçekleştirilen mimari fotoğraf projelerinin amacı ve kapsamı ve bu projeleri gerçekleştiren fotoğrafçı ve mimarların referans aldıkları felsefi veya sanat/tasarım akımı gibi çeşitli etkenlerle evirilmiş ve günümüz haline ulaşmıştır. Bu tezde amaç zaman içinde evirilmiş olan mimari fotoğrafta ifade biçimini incelemektir. İncelemeyi gerçekleştirmek için öncelikle mimari fotoğraf tarihine dair literatür araştırılmıştır. Bu araştırma sonunda 19. ve 20. yüzyılın önemli mimari fotoğraf projeleri tespit edilmiştir. Bu projeler çalışılmış ve fotoğrafın icadından günümüze mimari fotoğrafı temsil eden 341 adetlik bir örneklem oluşturulmuştur. Bu örneklem üzerinden mimari fotoğrafta mimarinin ne amaçla ve nasıl anlatıldığı, anlatılırken fotoğraf teknolojisinden nasıl yararlanıldığı, anlatım için kompozisyonun nasıl tasarlandığı ile ilgili detaylı çıkarımlar yapılmıştır. Bu bağlamda yapılan çıkarımlar aşağıdaki gibidir. 

19. yüzyılın önemli bir bölümünde mimari fotoğraflar tarihselcilik bağlamında yok olmaya yüz tutmuş mimariyi koruma altına almak, ölümsüzleştirmek ve bu arada fotoğrafın tekniğini çalışmak amacıyla çekilmiştir. Bu sebeple çekilen mimari fotoğraflarda anlatım sıradandır. 20. yüzyılın başlarında mimarinin fotoğrafta anlatımı, profesyonel anlamda mimari fotoğrafçılık ortaya çıkıp mimarların portfolyolarını üretmek için fotoğrafçılarla işbirliği yapmaya başlamasıyla ve Arts and Crafts hareketiyle birlikte fotoğrafın da bir sanat olduğunun tartışılması ve kabül görülmesiyle, değişmiştir. Bu çerçevede 20. yüzyıla ait mimari fotoğraflar sadece fotografik modern mimariyi profesyonelce görselleştiren değil dönemin sanat-tasarım akımlarından ciddi oranda etkilenen estetik kaygıları yüksek artistik niteliklere sahip fotoğraflardır. Bu fotoğraflar aynı zamanda modern mimarinin mimarına veya yerleşiğine hissettirdiklerini, izleyicisine de hissettirmeyi başarmıştır. Bu bağlamda zaman zaman alışılagelmiş mimari fotoğraf kurgularının dışına da çıkılmış, mimarinin duyumsal temsilini de ortaya koyan deneyimsel mimari fotoğraflar da üretilmiştir. 

Özellikle 20. yüzyıl boyunca gerçekleşmiş mimari fotoğraf projelerinden gözlemlenenlerin ışığında yapılan çıkarım, başarılı bir mimari anlatım için mimari fotoğrafçıların mimari tasarım ilkelerini bilmelerinin, fotoğraflanacak mimariyi deneyimlemelerinin, yapının mimarını tanımalarının son derece önemli olduğudur. Bu da 20. yüzyılda mimarinin duyumsal etkisinin görsel şöleni kadar önemli oluşuna bağlanabilir. Son olarak her ne kadar 21. yüzyıl mimari fotoğrafı çalışılmamış olsa da, 1970'li yıllardan sonra görülen post-modern mimari akım ve yelpazeye katılan günümüz mimari tasarımları düşünüldüğünde yukarıda yapılmış olan çıkarımlar günümüz mimari fotoğrafı için de geçerliliğini koruyacaktır.

Abstract:
A pre-study for this thesis has shown that while a photographer's approach to architectural photography is purely technical, an architect's approach is purely representational. Architectural photography is a two-dimensional narrative of architecture through a photographic medium. This narration, however, is neither just technical nor just representational. It is a way of expression which has evolved with the scientific and technological advancements in photography, the purpose and context of architectural photography projects, and the art/design trends taken as reference by photographers or architects, since the day photography was invented. This thesis analyzes the evolution of the architectural photography as a narrative by looking into its history. The analysis is an in-depth survey of the history of architectural photography through which a body of significant works by architectural photographers are identified. For the analysis a representative sample of photographs are selected, thoroughly read, and carefully examined. The sample contains 341 photographs out of which 167 of them belongs to 19th century and 174 of them belongs to 20th century. As a result of the analysis, 19th and 20th century photographs' context is identified, photographic techniques are specified, compositional features are explicitly described, and accordingly inferences for today's architectural photography are made.    

A significant portion of architectural photographic projects are conducted to preserve and immortalize the about-to-demolish architectures and to study the technical capabilities of photography itself. For this very matter, 19th century architectural photographs are found dull. By the beginning of the 20th century, the compositional aspects of the architectural photography started changing when professional and artistic architectural photography emerged to represent the photographic modern architecture. Professional projects started when architects commissioned architectural photographers to picture their designs for their portfolios. On the other hand, artistic projects started when photography was accepted as an art with the influence of the Arts and Crafts Movement. The century's photographic style was both professional and artistic with aesthetic worries, some were even experiential.      

Elaborate observation on the 20th century photography projects reveal that an effective architectural photograph is only possible when the photographer is aware of design principles of architecture, acquainted with the architect and experience the architecture to be photographed. This shows the importance of experiential as much as visual aspects of architecture. Perhaps, given post-modern architecture of the 1970's and later today's architectural design, the aforementioned inferences could also apply to today's approach in architectural photography.