Fâdıl Sâlih es-Samerrâî'nin en-Nahvu'l-arabî ahkâm ve meânî eserinde Me'âni'n-nahv adlı eserine atıfta bulunduğu nahiv konularının mukayeseli izahı
A comparative explanation of the nahiv topics that Fadil Salih as-Samarrai refers to in his work an-Nahwu'l-arabi ahkam and meani in his work Me'ani'n-nahv
Yazar: ADEM YAMAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ŞULE AĞAÇ
Yalova Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Arap dili =

Özet:
Nahiv ilminin özellikle de i'râb'ın tam olarak anlaşılabilmesi adına alimlerin çoğu çeşitli eserler telif etmişlerdir. Bu alimlerden birisi de Fâdıl Sâlih  es-Sâmerrâî'dir. Sâmerrâi nahiv ilmine yeni görüşler ve katkılar sağlamak için çaba göstermiştir. Bununla birlikte birçok alimin görüşlerini daha net anlaşılır hale getirmek için gayret sarfetmiştir. Öncelikle alimlerin görüşlerine yer vermiş sonrasında kendi görüşlerini delilleri ile zikretmiştir. Konumuzu teşkil eden iki eser incelendiğinde Sâmerrâî'nin lafız mana arasındaki ilişkiye ne kadar önem verdiği aşikâr olacaktır. Sâmerrâî konumuzun ana kaynaklarından birisi olan dört ciltlik Me'âni'n-nahv eserinde Arapça'da lafızlarda yapılacak en ufak değişikliklerin bile manada nasıl bir etkiye sebep olduklarını araştırmış, genellikle Kur'an-ı Kerim'den ayet-i kerimeleri delil olarak kullanmış, lafız olarak birbirine benzeyen ayet-i kerimelerin arasındaki mana farklılıklarına dikkat çekmiştir. Yer yer en tartışmalı nahiv meselelerini zikretmiş, kendi görüşlerini beyan etmiş, kimi zamanda kendi ulaştığı yeni görüşleri zikretmiştir.  en-Nahvu'l-arabî ahkâm ve meâni eserinde ise Me'âni'n-nahv eserine kıyasla, nahiv meselelerine daha yüzeysel bir üslup ile yaklaşmış, genellikle Ayet ve şiirleri istişhâd olarak kullanmış ve bunların altına "المعنى" başlığı ile daha sade lafızlarla tercümelerini eklemiştir. Her iki eserde de öncelikle izah edilecek konu ile alakalı lâfzî veya istilahi tarifler varsa bunlara yer verilmiş, konu ile ilgili detaylar maddeler halinde zikredilmeye ihtiyaç duyuyorsa maddelendirme yöntemine gidilerek açıklanmaya çalışılmıştır. Müellif çoğu zaman konuyu izah ederken her iki eserinde de aynı kelime ve aynı örneklere müracaat etmiştir. Öyle ki Me'âni'n-nahv eserinde izah edilen bir konunun aynı kelime ve aynı örnekler kullanılarak birebir aynısının en-Nahvu'l-arabî ahkâm ve meânî eserinde de yer aldığını görebiliyoruz. Sâmerrâî, en-Nahvu'l-arabî ahkâm ve meânî eserinde bir tek dipnot dahi zikretmemiş olup, eserde geçen Ayet-i Kerimelerin isim ve numaralarını bile Ayet-i Kerimelerin hemen ardından zikredip dipnot olarak vermemiştir. Me'âni'n-nahv ise dipnot bakımından oldukça zengindir. Faydalanılan eserlerin isim ve sayfa numaralarının zikredilmesi dipnotun büyük bir kısmını oluşturmaktadır. en-Nahvu'l-arabî ahkâm ve meânî de zikredilen bir konu Me'âni'n-nahv eserinde, en-Nahvu'l-arabî ahkâm ve meânî'ye göre farklı başlıklar altında zikredilmiş ve daha farklı yönleriyle de izah edilmiş olabilmektedir. Bir bakıma dört cilt olarak kaleme aldığı Me'âni'n-nahv eserinin özeti diyebileceğimiz en-Nahvu'l-arabî ahkâm ve meâni eserinde toplam 282 yerde Me'âni'n-nahv eserine atıflarda bulunarak, konuyu daha detaylı incelemek isteyenleri daha hacimli eseri olan Me'âni'n-nahv eserine yönlendirmiştir. Çalışmamızda en-Nahvu'l-arabî ahkâm ve meânî eserinin birinci cildi sadece ele alınacak olup, birinci ciltte yer alan 152 atıf yeri incelenecektir.
Anahtar Kelimeler: Arap Dili, Nahiv, Sâmerrâî, Me'âni'n-Nahv, En-Nahvu'l-arabî.

Abstract:
In order for the science of Nahiv, especially the I'rab, to be fully understood, most of the scholars have copyrighted various works. One of these scholars is Fadil Salih as-Samerrai. Samarrai has made efforts to provide new views and contributions to the science of nahiv, but has also made efforts to make the views of many scholars more clearly understandable. First of all, he gave place to the opinions of the past scholars, and then he mentioned his own opinion with his proofs. When the two works that constitute our position are examined, it will be obvious how much importance Samerrai attaches to the relationship between Decalogue and meaning. Samarrai, one of the main sources of our topic, in his four-volume work Me'ani'n-Nahw, he researched how even the slightest changes in the Arabic Decrees caused an effect on the meaning, usually used verses from the Holy Quran as evidence, drew attention to the differences in meaning between verses that are similar to each other in words, mentioned the most controversial nahiv issues from place to place, expressed his own opinions, sometimes mentioned new opinions that he had reached. in his work an-Nahwul-arabi ahkam and meani, he approached nahiv issues with a more superficial style compared to the work of Ma'ani'n-Nahw, usually used verses and poems as a consultation, and added translations of them with simpler words under the title "المعنى". In both works, if there are verbal or invasive recipes related to the subject to be explained first, they have been included, and if the details related to the subject need to be mentioned in the form of substances, it has been tried to explain by going to the materialization method. The author has often used the same word and the same examples in both of his works when explaining the subject. So much so that we can see that a subject explained in the work of Ma'ani'n-nahw is included in the work of An-nahwu'l-arabi ahkam and meani exactly the same by using the same word and the same examples. Samarrai did not mention even a single footnote in his work An-nahwul-arabi ahkam and meani, and he did not even mention the names and numbers of the Verses mentioned in the work immediately after the Verses and gave them as footnotes. On the other hand, Ma'ani'n-nahw is very rich in footnotes. The mention of the names and page numbers of the works used constitutes a large part of the footnote. A topic mentioned in an-nahwu'l-arabi ahkam and meani may have been mentioned under different headings and explained in different aspects according to an-nahwu'l-arabi ahkam and meani in the work of Ma'ani'n-nahv. In a sense, an-Nahwu'l-arabi ahkam and meani, which we can call the summary of the work of Me'ani'n-Nahw, which he wrote in four volumes, referred to the work of Me'ani'n-Nahw in a total of 282 places in his work, directing those who want to study the subject in more detail to his more voluminous work, Me'ani'n-Nahw. In our study, the first volume of the work an-nahwu'l-arabi ahkam and meani will be dealt with only and the 152 reference places in the first volume will be examined.
Keywords: Arabic Language, Nahiv, Samarrai, Me'ani'n-Nahw, An-Nahwu'l-arabi.