Sovyet ateizmi ve Orta Asya'ya etkileri (1917-1939)
Soviet atheism and the influences in Central Asia (1917-1939)
Yazar: ÖMER ÇAĞRI TECER
Danışman: DOÇ. DR. ALİ YAMAN
Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Felsefe = Philosophy ; Tarih = History ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Ateizm = Atheism ; Materyalizm = Materialism ; Orta Asya = Central Asia ; Sovyetler Birliği = Soviet Union ; İslamiyet = Islam

Özet:
?Sovyet Ateizmi ve Orta Asya?daki Etkileri (1917-1939)? başlığı ile sunulan 
bu çalışmanın temel amacı; 1990?lı yıllar ile başlayan süreçte ayrı birer güç ve bölgesel 
faktör olarak ortaya çıkan Orta Asya devletlerinin uluslararası sistemdeki davranış ve 
eylemlerinin, geçmişten miras aldıkları olumlu ya da olumsuz bir takım etkenler göz 
önüne alınarak değerlendirilmesi noktasında temel veriler sunmaktır. Bu amaç 
çerçevesinde, ileri sürülen temel sav ise; günümüz Orta Asya devletleri tarafından 
benimsenen ve uygulanan iç ve dış toplumsal-siyasal eylemlerin, yine bu devletlerin 
tarihsel süreçte maruz kaldıkları dışsal ve içsel bir takım etkenlerin yansıması 
olduğudur. Özellikle Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği döneminde Orta Asya 
toplumlarının maruz kaldığı toplumsal, siyasal ve ekonomik mühendislik çalışmaları, 
ortaya konulan bu savın başlıca destek noktalarıdır. Bu amaç ve sav doğrultusunda, 
Sovyetler Birliği?nin 1917-39 yılları arasında benimsediği din karşıtı ve ateizm 
politikaları açıklanarak, Orta Asya toplumlarında yapmış olduğu etkiler incelenmiştir. 
Bu kapsamda, çalışmanın ilk bölümünde, Sovyet rejiminin ideolojik amaçları 
doğrultusunda din ile mücadele etmek ve ona alternatif bir dünya görüşü sunmak için 
benimsediği (bilimsel) ateizm, felsefi ve teorik bir temelde ele alınmıştır. Ayrıca, Çarlık 
Rusya ve Sovyetlerin Orta Asya ve Dine/İslam?a karşı tarihsel süreçte genel olarak 
benimsedikleri tutum ve yöntemlere yer verilerek tarihsel sürekliliğin bu bölge 
üzerindeki etkisinin altı çizilmek istenmiştir. Diğer yandan, ikinci bölümde, bütün bu 
tarihsel, felsefi ve ideolojik birikimin, güdünün Sovyetler Birliği?ndeki tezahürü olan vii 
din karşıtı ve ateizm politikalarının Orta Asya?daki hedef kitlesi üzerindeki uygulaması, 
etkisi ve karşılığı araştırma konusu haline getirilmiştir. Bütün bunlar yapılırken, tümden 
gelim yöntemi kullanılarak, 1917-39 yılları arasında temelleri oluşmuş Sovyet din 
karşıtı politika ve (bilimsel) ateist tutumun Orta Asya toplumundaki spesifik izleri ve 
etkileri ortaya konulmaya çalışılmıştır. Ayrıca, bu izler ortaya konulurken, özellikle bu 
dönemsel aralıktan elde edilmiş istatiksel veriler, çeşitli somut bulgular kullanılarak bu 
döneme hâkim olan atmosfer yansıtılmaya çalışılmıştır. Bu yol ve yöntem ışığında 
ortaya konulan çalışmanın çıktısı olan verilerin, Soğuk Savaş sonrası dönemde ortaya 
çıkan Orta Asya devletlerinin iç ve dış örgüt ve yapılanmalarına, benimsedikleri tutum 
ve davranışlara anlam verme ve gelecekteki tutum ve davranışları hakkında öngörüde 
bulunma noktasında göz önüne alınması gereken unsurlar olduğu görünmektedir.


 
Anahtar Kelimeler: Orta Asya, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği, İslam, (Bilimsel) Ateizm, Materyalizm

Abstract:
The main purpose of this study named ?Soviet Atheism and Influences in Central Asia (1917-1939)? is to acquire data linked to behaviors and actions, inherited from the history as taking into consideration in a negative or positive way, of Central Asia states, emerged as a new power and regional factor within the process started 1990?s. The main thesis regarding with this purpose is: the domestic and foreign political actions adopted and implemented by today?s Central Asia states are reflections, which they confronted during the history because of the internal and external causes.  Supporting cases of this thesis are social, political and economical engineering studies, which they were exposed especially in the Soviet Union era.  In terms of this propose and thesis, effects on the Central Asia states, which were done by Soviet Union between the period of 1917-1939 against the religion and for (scientific) atheism were stated.
In this regard, in the first section of the study, (scientific) atheism, which was supported by Soviet Union in order to struggle religion and provide an alternative world aspect for the ideological purposes of Soviet regime, has examined as a philosophical and theorical concept. In addition, the effect of the historical continuity was underlined as given prominence the attitudes and methods explained by Tsarist Russia and Soviets against Central Asia and religion in this historical process. On the other hand, in the second section of the study, effects and reflections of anti-religious and atheism policies of the Soviet Union in Central Asia which of all these historical, philosophical and ideological, were researched.While all these are being done, using the deductive method, the specific reflections and effects on Central Asia society of the Soviet anti-religious policies and fundamentalist and scientific atheist attitude between the years of 1937-39 are presented. Furthermore, while using this method, the dominant atmosphere of this era are tried to demonstrate, in particular using the statistical and concrete datas got from this time process.Having examined all these factors mentioned above it can be concluded that this study collected data acquired from within the scope of this method. Findings are the main facts should be taken into consideration in terms of the domestic and foreign structures of the Central Asia states which emerged after the collapse of the Soviet Union and to understand behaviors and attitudes and to estimate about the future attitudes and behaviors.



Key Words: Central Asia, Union of Soviet Socialist Republics, Islam, (Scientific) Atheism, Materialism