16. asır Osmanlı fetvalarında imamlarla ilgili hukuki sorunlar ve çözümleri
Legal issues and solutions regarding Imams in the 16th century Ottoman fatwas
Yazar: HASAN ÖZÇELİK
Danışman: PROF. AHMET İNANIR
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion
Dizin: 16. yüzyıl = 16. century ; Fetvalar = Fatwas ; Fıkıh = Fıkh ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; İmamlar = Imams

Özet:
16. Asır Osmanlı Dönemi Fetvalarında İmamlarla İlgili Hukuki Sorunlar ve Çözümleri adlı bu tezde imamların imâmetle ilgili görevleri, yetki ve sorumlulukları, devlet ve toplum hayatındaki yeri ve önemi fetva mecmualarından hareketle incelenmiştir. İmamda aranan şartlar ve imamlıkta liyakat şartları mezheplerin görüşlerinden yararlanılarak hükümlerin, durum ve şartlara göre nasıl yorumlandığı ifade edilmiştir. 
Fetvalar, imamların görevleri, sorumlulukları ve toplumsal konumları hakkında rehberlik sağlayan önemli kaynaklardandır. Araştırmada 16. asır şeyhülislâmlarından özellikle İbn Kemal (ö. 940/1534) ve Ebussuûd Efendi'nin (ö. 982/1574) fetvalarından konuyla ilgili iki yüze yakın fetva tespit edilerek imamların imâmetle ilgili durumları ve karşılaştıkları dini, hukuki, siyasi ve iktisadi sorunlar ortaya konulmaya çalışılmıştır. 
İmamların insan olmaları sebebiyle kendisi, görevi ve muhatap olduğu kişilerden kaynaklı hataları, kusurları ve eksiklikleri fetvalarda geçmektedir. Bu fetvalar kendi içinde tasnif edilerek onların ibadet, liyakat, aile, ceza, ticaret, vakıf, tasavvuf vb. alanlarıyla ilgili tutumları değerlendirilerek imam ve imâmet konusu anlaşılmaya çalışılmıştır. Şeyhülislâmlar fetvalara genellikle Hanefî mezhebine göre cevap vermiş, farklı durumlarla karşılaştıklarında ise diğer mezhepler ve maslahata uygun görüşü tercih etmişlerdir.

Abstract:
This thesis, titled "Legal Issues and Solutions Regarding Imams in the 16th Century Ottoman Fatwas", examines the duties, authority, and responsibilities of imams in relation to leadership, as well as their role and significance in state and societal life based on the compilations of fatwa collections. The qualifications required for an imam and the criteria for competence in the position of imamate have been explained by drawing upon the opinions of various schools of thought, highlighting how the rulings are interpreted based on circumstances and conditions.
Fatwas are important sources that provide guidance about the duties, responsibilities and social positions of imams. In the research, around two hundred fatwas related to the topic were identified, especially from the chief jurists of the 16th century, namely Ibn Kemal (d. 940/1534) and Ebussuûd Efendi (d. 982/1574) An attempt has been made to elucidate the situations of imams concerning leadership and to highlight the religious, legal, political, and economic issues they faced.
The errors, shortcomings, and deficiencies arising from the fact that imams are human beings, including themselves, their duties, and the individuals they interact with, have been reflected in the fatwas. These fatwas are classified within themselves and they are divided into categories such as worship, merit, family, punishment, trade, foundation, Sufism, etc. The issue of imam and imamate was tried to be understood by evaluating their attitudes towards their fields. Shaykh al-Islams generally responded to fatwas according to the Hanafi sect, but when faced with different situations, they preferred the opinion in accordance with other sects and interests.