Anadolu İmam-Hatip Lisesi tefsir ders kitabının değerlendirilmesi ve sûrelerin tefsirlerinde görsel materyal kullanımı
An analysis of the Anatolian Imam Hatip High School tafsir book and use of visual materials in surah tafsirs
Yazar: SENA UYANIK
Danışman: DOÇ. DR. HAKAN UĞUR
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Tefsir, Kur'ân-ı Kerîm'in anlaşılması ve hayata aktarılması için oldukça önem arz eden bir ilim dalıdır. İnsanlık bu Mukaddes Kitabı sadece okumak değil, aynı zamanda yaşamakla da mükelleftir. Yaşamak için de ön şart onu anlamaktır. Hiç şüphesiz ilk Müfessir olan Hz. Peygamber (s.a.v.) nazil olan her ayeti çeşitli yöntemlerle tefsir etmiş ve hayatında uygulamıştır. Anadolu İmam-Hatip Liseleri öğretim programına bu amaç için dahil edilen tefsir dersi, ne yazık ki öğrencinin zihninde yüzeysel kalmakta ve ayetlerin hayata aktarılarak içselleştirilmesini sağlayamamaktadır. Yapılan çalışmalar bunun farklı sebeplerinin olduğunu ortaya koymaktadır. Biz bu araştırmamızda söz konusu sebepleri ve yapılan çalışmaları ele alarak, tefsir ders kitabının detaylı incelemesini yapmayı, çözüm önerileri sunmayı ve dersin daha verimli hale gelebilmesi için program kapsamında yer alan sûrelerin görsel tasarımları ile zenginleştirilerek materyal kullanımının gerekliliği üzerinde durmaya çalışacağız. Böylece; görsellerle desteklenmiş materyal kullanılarak anlatılan bir tefsir dersi, öğrencinin zihin dünyasında kalıcı olarak yer bulacak ve ayetlerin hayata yansımasını sağlayarak dersin daha verimli hale gelmesine katkı sunacaktır.
Çalışmanın birinci bölümünde; ilk olarak kuruldukları andan günümüze İmam-Hatip Liselerinin öğretim programında yer alan meslek derslerinin haftalık çizelgesinde meydana gelen değişiklikler, tefsir dersinin durumu ve hâlihazırda 11. sınıf seviyesinde esas alınan "Tefsir Ders Kitabı"nın değerlendirmesi yapılacaktır. İkinci olarak ise; cumhuriyetten günümüze Türkiye'de yazılan meâllere yönelik yapılan çalışmalar ve meâllerin gençlere hitap etme düzeyleri ele alınacaktır. Birinci bölümde son olarak; öğretim ilke, yöntemleri ve din öğretiminden bahsedilerek; eğitimde görsel materyaller kullanmanın bilgiyi daha kalıcı hâle dönüştürmesi ve bu kalıcılığın din öğretiminde soyut kavramların aktarılmasında da aktif olarak kullanılmasının gerekliliği üzerinde durulacaktır. İkinci bölümde ise; tefsir ders kitabında yer alan toplamda on dört tane sûrenin görsel tasarımları örnek olarak sunulacak ve tefsir ders kitabının üçüncü ünitesinde tefsirin tedvin döneminden bahseden konu içerisinde yer alan, ilk dönemden günümüze tefsir kaynaklarının isim ve müfessirlerinin daha kalıcı olarak öğretilmesi ve bilgiyi doğru kaynaklardan elde etmenin yolunun gösterilmesi için tasarlanan "Sûre Sözlüğü" bölümlerine yer verilecektir.

Abstract:
Tafsir is a branch of science that is very important for understanding the Holy Qur'an and transferring it to life. Humanity is obliged not only to read this Holy Book, but also to live it. The prerequisite for living is to understand it. Undoubtedly, the first Commentator was The Prophet (pbuh) interpreted every revealed verse using various methods and applied it in his life. The tafsir course, which is included in the Anatolian Imam-Hatip High Schools curriculum for this purpose, unfortunately remains superficial in the student's mind and cannot ensure the internalization of the verses by transferring them to life. Studies show that there are different reasons for this. In this research, we will try to examine the reasons in question and the studies carried out, make a detailed examination of the tafsir textbook, offer solution suggestions, and emphasize the necessity of using materials by enriching the surahs within the scope of the program with visual designs in order to make the course more efficient. Thus, the tafsir course taught using material supported by visuals will find a permanent place in the student's mind and will contribute to making the course more productive by ensuring that the verses are reflected in life.
In the first part of the study, the changes in the weekly schedule of vocational courses in the curriculum of Anatolian Imam-Hatip High Schools since their establishment until today, the status of the tafsir course and the "Tafsir Textbook", which is currently based on the 11th grade level, will be evaluated. In the second chapter, studies on the meaning of Qur'an written in Turkey from the republic to the present day and the level of appeal of the meaning of Qur'an to young people will be discussed. Finally, by talking about teaching principles, methods and religious teaching; It will be emphasized that using visual materials in education transforms knowledge into more permanent information and that this permanence should be actively used in transferring abstract concepts in religious education. In the second part, the tafsir textbook, visual designs of a total of fourteen surahs will be presented as examples. Additionally, in the third unit of the tafsir textbook, within the topic discussing the period of codification of tafsir, sections titled "Surah Glossary" will be included. These parts are designed to ensure the more permanent learning of the names of tafsir sources and commentators from the early periods to the present day, thereby indicating the pathway to obtaining knowledge from reliable sources.