Fındığın fenolojik, morfolojik ve meyve özellikleri üzerine budama sistemlerinin etkisi
Effect of pruning systems on phenological, morphological and fruit characteristics of hazelnut
Yazar: HALİT ÇOĞALAN
Danışman: PROF. DR. BURHAN ÖZTÜRK
Ordu Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı / Meyve Yetiştirme ve Islahı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Budama = Pruning ; Fındık = Hazelnut

Özet:
Bu araştırma 'Çakıldak', 'Foşa' ve 'Tombul' fındık (Corylus avellana L.)
çeşitlerinin fenolojik, morfolojik ve pomolojik özellikleri üzerine farklı budama
sistemlerinin etkisini belirlemek amacı ile yürütülmüştür. Fındık bitkilerine ocak,
serbest vazo, tek dikey sistem, çift dikey sistem ve çoklu dikey sistem olmak üzere 5
farklı budama sistemi uygulanmıştır. Ağaçlar, ocak sistemde 5.0 x 4.0 m; serbest vazo
sistemde 5.0 x 4.0 m; tek dikey sistemde 5.0 x 1.35 m; çift dikey sistemde 5.0 x 1.35
m ve çoklu dikey sistemde 5.0 x 2.0 m dikim sıklığında dikilmiştir. Çalışmada 2021,
2022 ve 2023 yıllarında fenolojik ve morfolojik gözlemler yapılmış, ağaçların verime
yatması ile birlikte 2023 yılında meyve özellikleri de incelenmiştir. Çalışmanın son iki
yılında, çift dikey sistemde budanan 'Tombul' fındıkların gövde kesit alanı ve gövde
çapının ocak sisteminde budananlara nazaran daha yüksek olduğu belirlenmiştir.
Halbuki 2022 yılında, ocak sistemdeki 'Foşa' çeşidinin gövde kesit alanı ve gövde
çapı, diğer budama sistemlerinden önemli derecede daha yüksek bulunmuştur. 2021
yılında, ocak sistemdeki 'Çakıldak' ve 'Tombul' fındık çeşitlerinin sürgün sayısı diğer
budama sistemlerindekilerden önemli derecede yüksek saptanırken. sürgün çapı daha
düşük bulunmuştur. Denemenin son iki vejetasyon döneminde, tek dikey sistemde
budanan 'Çakıldak' fındık ağaçlarının taç hacminin ocak sistemindekilere kıyasla daha
yüksek olduğu görülmüştür. 2023 yılında, tek dikey sistemde budanan 'Tombul'
çeşidinin kabuklu ve iç meyvelerinin meyve ağırlığı, eni, boyu ve kalınlığı, ocak
sistemde budanan ağaçların meyvelerine nazaran daha yüksek ölçülmüştür. Serbest
vazo ve tek dikey sistemde budanan 'Tombul' fındık ağaçlarının yaprak alanı, diğer
sistemlerde budanan ağaçların yaprak alanından daha düşük tespit edilmiştir. Sonuç
olarak fındık bitkisinde budama sistemlerinin gerek morfolojik gerekse meyve
özelikleri üzerine önemli etkilerinin olduğu açığa çıkarılmıştır.

Abstract:
This research was carried out to determine the effect of different pruning
systems on phenological, morphological and pomological characteristics of 'Çakıldak',
'Foşa' and 'Tombul' hazelnut (Corylus avellana L.) cultivars. Hazelnut plants were
subjected to 5 different pruning systems: ocak, free vase, single vertical system, double
vertical system and multiple vertical system. The trees were planted at a planting
density of 5.0 x 4.0 m in the ocak system; 5.0 x 4.0 m in the free vase system; 5.0 x
1.35 m in the single vertical system; 5.0 x 1.35 m in the double vertical system and 5.0
x 2.0 m in the multiple vertical system. In the study, phenological observation and
morphological measurements and nut characteristics were invesigated in 2021, 2022
and 2023. In the final two years of the study, the trunk cross-sectional area and trunk
diameter of 'Tombul' hazelnuts pruned in the double vertical system were higher than
those pruned in the ocak system. However, in 2022, the trunk cross-sectional area and
trunk diameter of the 'Foşa' cultivar in the ocak system were significantly greater than
those of the other pruning systems. In 2021, the number of shoots of the 'Çakıldak' and
'Tombul' hazelnut cultivars pruned in the ocak system was significantly higher than
those in other pruning systems. In contrast, shoot diameter was lower. In the final two
growth periods of the experiment, it was observed that the tree volume of 'Çakıldak'
hazelnut trees pruned in the single vertical system was greater than that of trees pruned
in the ocak system. In the year 2023, the nut weight, width, length and thickness of
shelled and inner 'Tombul' hazelnuts pruned in the single vertical system were greater
than those of the trees pruned in the ocak system. Furthermore, the leaf area of
'Tombul' hazelnut trees pruned in free vase and single vertical system was found to be
lower than the leaf area of trees pruned in other systems. As a result, it has been
revealed that pruning systems have significant effects on both morphological and nut
characteristics of hazelnut plants.