İmam hatip lisesi öğrencilerinin deizm algısı (Denizli ili örneği)
İmam hatip high school students' perception of deism (Denizli province example)
Yazar: HALİL GACEMER
Danışman: PROF. DR. AYŞE SIDIKA OKTAY
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion

Özet:
Çoğunlukla İslam'ın teistik anlayışına sahip insanların yaşadığı ülkemizde gençler arasında deizm gibi farklı inançlara yönelimin arttığı iddiaları gündemi sürekli meşgul etmektedir. Özellikle İmam Hatip Lisesi öğrencileri arasında deizmin yaygınlaştığı ile ilgili iddialar son dönemlerde daha sık dile getirilmekte ve bu okullar bazı çevreler tarafından deizm vb. akımların kaynağı olarak gösterilmektedir. Bu çalışmada İslam'ın inancına uygun öğretim vermesi beklenen İmam Hatip Liselerinin deistik inanca kaynaklık edip, deizm vb. akımları besleyen eğitim kurumlarına dönüştüğüne yönelik ithamların incelenmesi amaçlanmaktadır. Dolayısıyla araştırmanın konusu İmam Hatip Lisesi Öğrencilerinin deizme yaklaşımlarını tespit etmek, bu okullarda deizm anlayışının arttığına yönelik iddiaların Denizli ili örneğinden hareketle araştırmaktır. Çalışma Denizli ilindeki İmam Hatip Liseleri ile sınırlandırılmıştır. Şüphesiz günümüzde desitik ulûhiyet anlayışının, geçmişteki baskın ve cüretli şekliyle varlığını sürdürdüğü iddia edilemez. Din Felsefesi açısından bakıldığı zaman günümüzde teizm- ateizm bağlamında süre giden tartışmalar içerisinde, belirli bir dini teolojiyi temele almaksızın, akla ve özgür düşünmeye önem veren, kutsal metinlerin doğruluğuna eleştirel bakışı belirginleştiren, dini aklileştiren, dini kurumlara ve otoriteye karşı çıkan tutumun yaygınlaşmasında deizmin büyük etkisi vardır. Ve yukarıda zikredilen kutuplaşmasının devam etmesinde etkilidir. Dolayısıyla deizm, günümüzde din üzerine yürütülen felsefi tartışmalarda aklı evrensel bir ölçüt alan, istihzacı bir eleştiri üslubunu bütün itikat esaslarına karşıtlığı, dini telakkilerden bağımsızlığı belirginleştiren felsefi bir tutumdur.  Bu bağlamda çalışmamız din felsefesi alanında yapıldığı için öğrencilere Din Felsefesi yöntemlerine uygun olarak hazırlanan"Deizm Algı Ölçeği" ile anket soruları sorulmuş, elde edilen sonuç ve bulgular bilimsel yöntemler ışığında değerlendirilmiştir. Denizli ilindeki İmam Hatip Liselerinden toplanan veriler incelendiğinde İmam Hatip Lisesi öğrencilerinin deizm algısının düşük olduğu görülmüştür. Fakat küçük bir öğrenci grubunun kendilerini deist olarak tanımlamamalarına rağmen sahip oldukları inançlarında farklı nedenlerden dolayı yaşadıkları kırılmalar ve popüler kültürün getirdiği kimlik arayışı, özgür olma isteği gibi unsurlara bağlamında deistik ulûhiyet anlayışına yönelebilmektedirler Elde edilen bulgular ayrıntılı bir şekilde değerlendirildiğinde, deizm vb. akımlara yönelimin gerekçesi olarak gençlerin sosyal medya vasıtasıyla dine karşı olumsuz bir tutum içeren etkileşimin artması ve sahih kaynaklara dayalı olmayan, faklı bilgi ve görüşlere ulaşmanın kolaylaşması öne çıkmaktadır. Bu çalışmanın ışığında, gençlerin teizm, deizm vb. akımlar hakkında İmam Hatip Liselerini deizmi besleyen bir kurum olarak göstermenin doğru olup olmadığı değerlendirilecektir.

Abstract:
The claims about the increase in tendency to different beliefs like deism among young people are at the top of the agenda in our country where people mostly have theistic perspective of Islam. Recently, it has often been asserted that deism has been more popular especially among the students of Imam Hatip High Schools and these schools have been presented as the root of these movements like deism etc. In this study, it is aimed to analyze the reality of the assertions on the transformation of Imam Hatip High Schools, which are expected to provide an education proper to theistic God belief of Islam, into the institutions that support the deistic movements by being the root of deistic beliefs. For this reason, the subject of the study is to determine the tendency of the students in Imam Hatip High Schools towards deism, the truth about the popularity of deistic beliefs and to search whether these claims stem from a reality or not. The study is limited to the Imam Hatip High Schools in Denizli. Undoubtedly, it cannot be claimed that today the desitic understanding of divinity continues to exist in its dominant and bold form in the past. From the point of view of the philosophy of religion, deism has a great impact on the spread of the attitude that opposes the authority to the religious institutions that rationalize religion, which emphasizes the accuracy of the holy texts, which gives importance to reason and free thinking, without basing on a certain religious theology, within the ongoing debates in the context of theism-atheism. And it is effective in the continuation of the above-mentioned polarization. Therefore, deism is a philosophical attitude that takes the mind as a universal criterion in the philosophical debates on religion today, and that makes a sarcastic criticism style against all creeds and its independence from religious considerations. Since our study was conducted in the field of philosophy of religion, the students were prepared in accordance with the methods of philosophy of religion. When the data collected from the Imam Hatip High Schools in Denizli were examined, it was seen that the perception of deism of the Imam Hatip High School students was low. However, it was observed that a small group of students had an orientation from theistic understanding to deism, etc. When these findings are evaluated in detail, the information that young people reach through social media is shown as the reason for the tendency towards movements such as deism. In the light of these conflicts, it is not correct to see Imam Hatip High Schools, which are an institution where young people can reach accurate information about theism, deism, etc., as an institution that feeds deism.