Cumhuriyet öncesi Türk edebiyatında kadın oluşum romanı
Female bildungsroman in the Pre-Republican Turkish literature
Yazar: NİHAN SİMGE SOYÖZ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ZEYNEP SEVİNER
İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi / Ekonomi ve Sosyal Bilimler Enstitüsü  / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Adıvar, Halide Edip = Adıvar, Halide Edip ; Fatma Aliye = Fatma Aliye ; Güntekin, Reşat Nuri = Güntekin, Reşat Nuri ; Kadın edebiyatı = Women literature ; Kadınlar = Women ; Oluşum romanı = Formation novel ; Roman = Novel ; Türk romanı = Turkish novel ; Uşaklıgil, Halid Ziya = Uşaklıgil, Halid Ziya

Özet:
Bu tezde 1896-1922 yılları arasında yazılmış beş roman (Fatma Aliye'den Refet ve Udi, Halit Ziya'dan Aşk-ı Memnu, Halide Edib'den Handan ve Reşat Nuri Güntekin'in Çalıkuşu) kadın oluşum romanı olarak incelenmektedir. Oluşum romanı veya Bildungsroman genç bir bireyin ait olduğu toplum içinde kendi özgün kimliğini oluşturma çabasını ele alır. Bu türün Aydınlanmanın eğitim ve birey anlayışlarıyla doğrudan ilişkisi olduğu kabul edilir. İçsellikle dış dünya, bireysellikle toplumsallaşma, özel alanla kamusal alan arasındaki gerilimler oluşum romanının temel izleklerindendir. 20. yüzyılın sonlarında "kadın oluşum romanı" kavramı ortaya atılmıştır. Bu tür genelde doğası gereği erkeğinki gibi düz bir çizgi hâlinde ilerlemeyen ve çelişkili izlekler içeren bir tür olarak ele alınmıştır. Ancak son dönemde kadın ve erkek oluşum romanı arasındaki ayrım yumuşamıştır.
Osmanlıda modernleşme hareketleriyle birlikte gençliğin durumu sorunsal hâline gelmiş ve kadınların eğitimi modernleşmenin önkoşullarından biri olarak önem kazanmıştır. İncelenen romanların kahramanları eğitimleri sayesinde hayatta belli seçimler yapma ve belli bir dereceye kadar özel alanın dışına çıkma özgürlükleri olan genç kadınlardır. Ancak eğitimlerinin nihai amacının iyi anne ve eşler olmak olması beklenmektedir. Bu romanlarda kadınlar arası ilişkiler büyük bir önem kazanır ve bu ilişkiler metne genelde annelerle kızları arasındaki ilişkiler olarak yansır. Aynı zamanda eğitim, normalde bir geçiş süreci olarak düşünülen gençliğin uzamasına ve kendi başına bir kimliğe dönüşmesine neden olur. Kadın kahramanlar "kız" kimliklerini benimseyerek geleneksel anlamda kadın olmaya direnirler. Her iki durum da annelik ilişkilerinde kopmaya sebep olur. Bu hem toplumsal cinsiyet rollerinden bir kaçış olması sebebiyle bir çeşit direniş hem de kadınlar arası ilişkilerin ve özellikle de kadın kuşakları arasındaki bağın kopuşu olması nedeniyle bir çeşit yenilgidir. Burada oluşum romanı türünün özündeki çelişki ve ikilikler açıkça ortaya çıkar.


Anahtar sözcükler: Bildungsroman, Cumhuriyet Öncesi Türk Romanı, Kadın Edebiyatı, Oluşum Romanı

Abstract:
This thesis examines five novels written between 1896-1922 (Fatma Aliye's Refet and Udi, Halit Ziya's Aşk-ı Memnu, Halide Edib's Handan and Reşat Nuri Güntekin's Çalıkuşu) as female Bildungsromane. The Bildungsroman is a genre that is considered to have a direct relationship to Enlightenment ideals about education and the individual. The conflict between the inner world and the outer reality, between individuality and socialization, and between the private and public spheres constitute some of the essential themes of this genre. Towards the end of the last century scholars started using the term "female Bildungsroman". The female Bildungsroman has generally been considered a genre that relies on conflict and contradiction to a far greater extent than the supposedly linear classical Bildungsroman. Some scholars, however, have raised questions about this differentiation.
With the advent of the modernization movements in the Ottoman Empire "youth" was problematized and the education of women gained importance as a prerequisite of modernity. The protagonists of the novels examined in this thesis are young women who gain a certain level of independence through their education. Ultimately, however, this education is expected to turn them into good mothers and wives. In these novels the relationships between women gain great importance and these relationships are generally portrayed as mother-daughter relationships. At the same time, education helps "youth" to stretch and turn into an identity in its own right, instead of solely a period of transition. By adopting "girlhood" as an identity these characters resist gender roles. This results in a fracture in mother-daughter relationships. This is both a form of resistance and a defeat, in that it signifies the break and the lack of communication between generations of women. Here the conflicted nature of the Bildungsroman again becomes apparent.


Key Words: Female Bildungsroman, Novel of Formation, Pre-Republican Turkish Novel, Women's Literature