Edebiyatta bir motif olarak iğrenilen kimlikler: Varoluşçuluk bağlamında karşılaştırmalı bir çalışma
Abject identities as a literary motif: A comparative study in terms of existentialism
Yazar: İNCİ ARAS
Danışman: PROF. DR. ALİ GÜLTEKİN
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Karşılaştırmalı Edebiyat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Batı Dilleri ve Edebiyatı = Western Linguistics and Literature ; Karşılaştırmalı Edebiyat = Comparative Literature ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Bener, Erhan = Bener, Erhan ; Edebiyat = Literature ; Hage, Rawi = Hage, Rawi ; Karakter = Character ; Kimlik = Identity ; Lispector, Clarice = Lispector, Clarice ; Roman karakterleri = Novel characters ; Sartre, Jean Paul = Sartre, Jean Paul ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Varoluşçuluk = Existentialism

Özet:
Bu karşılaştırmalı edebiyat çalışmasının amacı, Erhan Bener'in "Böcek", Rawi Hage'in "Hamamböceği" ve Clarice Lispector'un "G.H.'nin Çilesi" adlı romanlarındaki iğrenilen böceğe dönüşüm motifini Sartre ontolojisi bağlamında karşılaştırmaktır. 

Çalışmada hedeflenen, birbirinden farklı üç kültürün (Türk, Lübnan-Kanada ve Ukrayna-Latin Amerika) ürünü olan "Böcek", "Hamamböceği" ve "G. H.'nin Çilesi"nin odak noktasındaki böcekleşme olgusunun Sartrevari bir perspektiften karşılaştırılması ve benzerliklerinin ve farklılıklarının tespit edilmesidir. Felsefeye dayalı bir inceleme yöntemi ile okunmaya ve karşılaştırılmaya uygun olan bu eserler, Sartre'ın varoluşçu felsefesi ışığında karşılaştırılmıştır. Çalışmanın sonucunda, ele alınan üç eserin, Sartre ontolojisinin temelini teşkil eden ve ilk günah ile lanetlenerek dünyaya fırlatılan insanın kendi özünü şekillendirme çabasının tüm aşamalarını birbirine benzer şekilde yansıttığı tespit edilmiştir. 

Nitekim bu üç eseri birbirleriyle karşılaştırılabilir kılan, bu eserlerin ana karakterlerinin Sartrevari varoluş mücadelelerinin iğrenilen böcek motifi aracılığıyla somutluk kazanmasıdır. Bir şekilde yüzeye çıkan ve ana karakterlerin korkulu rüyası haline gelen hamamböcekleri zamanla ana karakterlerin aynadaki yansılarına dönüşmüşür. Zırh gibi kabuğunun ardındaki akışkan sıvısıyla Sartre'ın ontolojik düalizmin kurbanı olan antideğer varlığının somutlaşmış hali olan böcek, bu bağlamda dünyaya kendi istemi dışında fırlatılan insanın karayazgısının absürdlüğünü haykırmaktadır. Bu karayazgının sonunda hiç bir surette zafer söz konusu değildir. Ya bir taştan farksız bir varoluşu kabullenmek, ya kendini insani kılmak için kendi-içinin soyutluğuna bürünmek ve sonunda ne kendinde- ne de kendi-için varlık kipindeki bir ara varlığa hapsolmak söz konusudur. Ama kendinin temeli olan bir bilinç yaratıp kendini Tanrısal kılmak bir ütopyadır. Yeraltına giren her kendinde-varlığın mayalandıracağı tek şey böcek-bendir.

Abstract:
The aim of this study is to compare the transformation of an ugly creature in Erhan Bener's "Böcek", Rawi Hage's "Cockroach" and "Clarice Lispector's "The Passion According to G. H." in terms of Sartre's existentialist philosophy. 

The overall purpose of the study is to explore the similarities and differences of cockroach motifs in three novels, "Böcek", "Cockroach" and "The Passion According to G. H." belonging to different cultures (Turkish, Lebanese-Canadian and Ukrainian-Latin American). These novels can be compared and interpreted from a philosophical perspective, especially from Sartre's existential psychology.

This comparison leads us to the conclusion that these three novels analogically reflect main points of Sartre's existentialism and the fundamental project of mankind thrown out of Heaven to earth because the original sin inherited from Adam. The cockroach-motif in three novels reflecting Sartre's struggle for existence makes it possible for us. These abject creatures rising in any way to the surface and becoming the nightmare of the main characters are transformed into their reflections in the mirror in the long turn.With their armour-like shell covering their watery liquids, the cockroaches are a concrete symbol of Sartre's "anti-value" entity that forms the victim of his ontological dualism. In this regard, the cockroaches reflect the absurdity of ill-fated destiny of mankind thrown down to the earth involuntarily. Either accepting an existence alike a stone, or embracing the person's own abstractness in order to humanize is out of question. No triumph is written in this destiny. Either the mankind accepts a non-conscious being like that of a stone or it desires to become one with being for itself. The choice for being for itself causes to be an "anti-value" existence between the two types of being (being in itself and being for itself). It is impossible for humans to combine these two types of being and to become God. The only thing fermented in the underworld is a cockroach-self.