Şehirsel fonksiyonları açısından Kurtalan
Kurtalan with regards to its urban functions
Yazar: ZEYNEL KAYLI
Danışman: PROF. DR. VEYSİ GÜNAL
Harran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Coğrafya = Geography ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
İnceleme alanını oluşturan Kurtalan şehri, Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin Dicle Bölümü'nde yer
 almaktadır. Siirt iline bağlı bir ilçe merkezi olan Kurtalan, Garzan Ovası'nın doğu ucunda
 kurulmuştur. Çalışma sahasında kış ve ilkbahar mevsimleri orta düzeyde yağışlı, yaz mevsimi ise
 oldukça sıcak ve kurak geçmektedir. Bu özellikleriyle alan, karasal iklim ile Akdeniz iklimi arasında
 geçiş özellikleri göstermektedir.
 Kurtalan şehri, Güney Kurtalan Ekspresi'nin son durağında yer almaktadır. Bunun yanı sıra, D370
 karayolu üzerinde bulunması, şehrin stratejik konumunu güçlendirmektedir. Kurtalan şehrinin
 günümüzdeki yerleşim tarihi, Cumhuriyet'in ilk yıllarına dayanmaktadır. Demiryolunun, Kurtalan'ın
 ilçe merkezi olarak belirlenen Mısıriç köyüne ulaşmasıyla 1944 yılında İçişleri Bakanlığı kararıyla
 ilçe merkezi bu köye taşınmıştır. 1944 yılından sonra hızla nüfus artışı yaşayan ilçe merkezi, 2023 yılı
 itibariyle 38.165 kişilik bir nüfusa ulaşmıştır.
 Bu çalışmanın temel amacı, Kurtalan şehrinin şehirsel fonksiyonlarını analiz etmektir. Çalışma
 sahasının fiziki, beşerive ekonomik özellikleri özetlenmiş, şehirsel fonksiyonlarla ilişkili kamu
 kurumları ve kuruluşlardan elde edilen belgeler ve veriler incelenmiştir. Elde edilen tüm veriler grafik
 ve tablolarla sunulmuş, konu fotoğraflarla da desteklenmiştir. Veriler doğrultusunda ilçenin bağlı
 olduğu Siirt şehri ve çevresindeki ilçelerle mukayeseler yapılmıştır. Kurtalan'ın yakın çevresindeki
 şehir yerleşimlerine kıyasla avantajlı olduğu alanlar üzerinde durulmuştur. Ayrıca, şehirdeki
 mahallelerin nüfusları, yüzölçümleri, konut sayıları ve nüfus yoğunlukları da analiz edilmiştir. Bu
 mahallelerin nüfus yoğunlukları karşılaştırmalı bir yaklaşımla incelenmiştir.
 Araştırma kapsamında, beşerî fonksiyonlar arasında idari, ikamet, eğitim ve sağlık hizmetleri ele
 alınırken; ekonomik fonksiyonlar olarak tarım, sanayi, ticaret ve ulaşım gibi unsurlar incelenmiştir.
 Şehrin fonksiyonları incelenirken, çalışma kapsamında ilgili tüm fonksiyonların şehirdeki dağılımı
 belirlenmiş ve haritaya aktarılmıştır. Şehrin temel ekonomik fonksiyonlarından biri olan sanayi
 sektörünün tarıma dayalı olduğu belirlenmiş ve sonuç bölümünde, bu sanayi kollarının modernize
 edilerek daha da geliştirilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Bu fonksiyonların analizi sonucunda,
 Kurtalan şehrinin gelişmişlik düzeyinin ülke ortalamasının altında olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca,
 şehirde ağırlıklı olarak tarım sektörüne dayalı iş yerlerinin bulunması ve tarımsal ham maddeye
 yönelik sanayi ve ticari işletmelerin varlığı, Kurtalan'ın tarımsal fonksiyonları baskın bir yerleşim yeri
 olduğunu göstermektedir.

Abstract:
Kurtalan city, which constitutes the study area, is located in the Tigris Region of the Southeastern
 Anatolia Region. Kurtalan, a district centre of Siirt Province, is located at the eastern end of Garzan
 Plain. In the study area, winter and spring seasons are moderately rainy and summer is quite hot and
 dry. With these characteristics, the area shows transitional characteristics between continental climate
 and Mediterranean climate.
 Kurtalan city is located at the last stop of the South Kurtalan Express. In addition, its location on the
 D370 motorway strengthens the city's strategic position. The current settlement history of Kurtalan
 city dates back to the first years of the Republic. When the railway reached Mısıriç village, which was
 determined as the district centre of Kurtalan, the district centre was moved to this village in 1944 with
 the decision of the Ministry of Interior. After 1944, the district centre experienced a rapid population
 growth and reached a population of 38,165 as of 2023.
 The main purpose of this study is to analyse the urban functions of the city of Kurtalan. The physical,
 human and economic characteristics of the study area are summarised, and the documents and data
 obtained from public institutions and organisations related to urban functions are examined. All the
 data obtained were presented in graphs and tables, and the subject was supported with photographs. In
 line with the data, comparisons were made with the city of Siirt and the surrounding districts. The
 areas where Kurtalan has advantages compared to the urban settlements in its neighbourhood have
 been emphasised. In addition, the populations, surface areas, number of houses and population
 densities of the neighbourhoods in the city were also analysed. Population densities of these
 neighbourhoods have been examined with a comparative approach.
 Within the scope of the study, administrative, residence, education and health services were analysed
 as human functions, while elements such as agriculture, industry, trade and transportation were
 examined as economic functions. While analysing the functions of the city, the distribution of all
 relevant functions in the city was determined and transferred to the map. It has been determined that
 the industrial sector, which is one of the main economic functions of the city, is based on agriculture
 and in the conclusion section, it is emphasised that these industrial branches should be modernised
 and developed further. As a result of the analysis of these functions, it has been determined that the
 development level of Kurtalan is below the country average. In addition, the presence of
 predominantly agriculture-based workplaces in the city and the presence of industrial and commercial
 enterprises for agricultural raw materials show that Kurtalan is a settlement with dominant agricultural
 functions.