Hârizmşahlar ve Gurlular arasındaki ilişkiler
Relations between Hârizmşahs and Gurids
Yazar: ESRA ÇALIŞKAN
Danışman: DOÇ. DR. MERYEM GÜRBÜZ
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Tarih = History
Dizin: Gurlular Devleti = Gurids State ; Harezmşahlar = Khwarazmshah ; Orta Çağ = Middle Ages ; Tarih = History ; İslam tarihi = Islamic history

Özet:
Hârizmşahlar ile Gurlular hakkında bilgi veren kaynaklar, bu iki devletin
henüz Hârizmşahlar'ın devlet olmadan önceki döneminde dahi karşılaşmış olduğu
ihtimaline değinmektedir. Hârizmşahlar devletinin temelini atan ilk kişi
Anuştegin'dir. Büyük Selçuklular'ın Hârezm valiliğini aldıktan sonra Hârizmşah
Atsız döneminde Hârizmşahlar bir devlet statüsü kazanır ve zamanla büyük büyük
bir imparatorluk haline gelirler. Hârizmşahlar'ın devlet kurduğu coğrafyada en güçlü
devletlerden biri Gurlularlar'dı. Sultan Gıyâseddin ve Şehâbeddin döneminde
devletin sınırları oldukça genişlemiş ve bu coğrafyada iki ülke arasındaki ilişkiler
bölgenin kaderini belirleyecek kadar önemli hale gelmiştir. İki devleti karşı karşıya
getiren en önemli olay Hârizmşah İl Arslan'ın oğlu Tekiş'in hükümdar olduktan
sonra kardeşinin saltanatta hak iddia edip bu amaçla Gurlular Devletine sığınması
olmuştur. Sultanşah'ın Gurlular Devletine sığınmasıyla Gurlu Sultan Gıyâseddin,
Sultanşah'ı elinde tutmuş böylelikle Horasan mücadelesinde Hârizmşah'ların kontrol
edilmesini hatta bertaraf edilmesini sağlamıştır. Sultan Tekiş'in vefat etmesiyle iki
ülke arasındaki çekişmelerde Gurlular bir adım daha önde olmayı başarmışlardır.
Gurlular, Sultan Gıyâseddin döneminde Horasan ve Gur civarından
Hindistan'a bir çok yeri ele geçirmiş ve İmparatorluk haline gelmişlerdi. Sultan
Alâeddin Tekiş'den sonra yerine oğlu Alâeddin Muhammed'in geçmesiyle de
Hârizmşahlar'ın elinde bulunan bir çok yer Sultan Gıyâseddin tarafından ele
geçirilmiştir. İki taraf arasındaki güç dengesi ancak Gıyâseddin ve Şehâbeddin'in
vefat etmesiyle değişir. Bu dönemde Hârizmşah Alâeddin Muhammed tüm Gur
topraklarını ele geçirip Gurlular Devleti'ne son verir. Bölgede tek güç olarak bir süre
varlığını sürdürür. Ancak doğuda beliren Moğollar, Cengiz Han önderliğinde
Hârizmşahlar ve Gurlular'ın devlet kurup yaşadıkları tüm coğrafyayı istila edecektir.
Moğollar Hârizmşahlar Devletini yıkar ve bu coğrafyadaki halkın oldukça büyük bir
kısmını öldürerek bir daha Hârizmşahlar ve Gurlular adıyla devlet kurabilme
imkanlarını ortadan kaldırır. Böylece Ortaçağ İslam Tarihinde önemli bir yere sahip
Hârizmşahlar Devleti bir daha ortaya çıkmamak üzere yıkılmış olur.

Abstract:
The sources giving information about Khwârizmshâhs and Gurids refer to the
possibility that these two states have yet encountered the Khwârizmshâhs even in the
previous period without the state. The first person who laid the foundations of the
Khwârizmshâhs state was Anuştegin, one of the most powerful states in the
geography that the Khwârizmshâhs established by the state was the Gurids. During
the period of Sultan Gıyâseddin and Şehâbeddin, the borders of the state expanded
considerably and the relations between the two countries in this geography became
important enough to determine the fate of the region. The most important event that
brought the two states against each other was the monarch of Tekish, the son of
Khwârazm-Shah province İl-Arslan, who became a refuge in the Gurids State after
claiming his brother in the sultanate. Gurid Sultan Gıyâseddin, with the refuge of the
Sultan-Shah in the Gurids State, kept the Sultan-Shah in his possession, thus
ensuring that the Khwârizmshâhs were controlled and even disposed of in the
Horasan struggle. In the conflict between the two countries with the death of Sultan
Tekiş, the Gurids have managed to stay one step ahead.
During the reign of Sultan Gıyâseddin, Gurids took many places from Khurâsân
and Gurid to India and became Empire. Many places in the hands of Khwârizmshâhs
by the passing of his son Alâdeddin Muhammed after Sultan Alâeddin Tekish were
seized by Sultan Gıyâseddin. The power balance between the two sides changes only
if Gıyâseddin and Şehâbeddin do not die. In this period, Khwârazm-Shah Alâeddin
Muhammad seized all the Gur lands and put an end to the Gurids State. As a sole
force in the region, it continues its existence for a while. However, the Mongols, who
appeared in the east, will invade the entire geography where the Hârezmshahs and
the Gurians founded the state under the leadership of Genghis Khan. The Mongols
destroy the Hârezmshahs State and kill a large part of the people in this geography
and abolish the possibility of establishing a state in the name of Hârezmshahs and
Gurids. Thus, the Hârezmshahs State, which has an important place in the history of
medieval Islam, is destroyed in order not to appear again.