Türkiye'de orta öğretimin zorunlu eğitim kapsamına alınmasına ilişkin bir değerlendirme
An evaluation on the inclusion of the secondary education in the scope of compulsory education in Turkey
Yazar: ERCAN ESKİCİ
Danışman: PROF. DR. AYHAN URAL
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Dünya'da zorunlu eğitimin süresi, ülkelerin gelişmişlik düzeylerine ve eğitime olan politik yaklaşımlarına paralel olarak tarihsel süreçte artmıştır. Dünya'daki eğitim alanındaki gelişmelere paralel olarak, Türkiye de 2012 yılında yapılan kanun değişikliğiyle, orta öğretim zorunlu eğitim kapsamına alınarak, zorunlu eğitim süresi on iki yıla çıkarılmıştır. Zorunlu eğitimin on iki yıla çıkarılması ve orta öğretimin zorunlu eğitim kapsamına alınması, pek çok değişikliği beraberinde getirmiştir. Yeni sistemin uygulanmaya başlanmasıyla yeni sorunlar ve tartışma alanları ortaya çıkmıştır. Bu çalışmanın genel amacı, Türkiye'de orta öğretiminin zorunlu eğitim kapsamına alınarak zorunlu eğitimin 12 yıla çıkarılmasının etkilerine ilişkin bir çözümleme yapmaktır. Bu genel amaca ulaşmak için,  Türkiye'de orta öğretimin zorunlu eğitim kapsamına alınmasının toplumsal-ekonomik, sosyal, kültürel- etkilerinin neler olduğu ve orta öğretimin zorunlu eğitim kapsamına alınmasının, eğitim sistemine etkilerine ilişkin orta öğretim kademesindeki okul yöneticisi ve öğretmenlerin görüşlerinin  nasıl olduğu sorularına yanıt aranmıştır. Bu araştırma, betimsel tarama modeli esas alınarak gerçekleştirilmiştir. Nitel ve nicel araştırma yöntemi birlikte kullanılmıştır. Araştırmanın nitel bölümünde doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın nicel verilerin elde edilmesi için, araştırmacı tarafından geliştirilen "On İki Yıllık Zorunlu Eğitimin Değerlendirilmesi Ölçeği" kullanılmıştır. Araştırmanın nicel örneklem grubunu, Kars İlindeki 21 adet resmi ve 2 adet özel orta öğretim kurumunda görev yapan, 19 okul yöneticisi ve 302 lise öğretmeni oluşturmaktadır. Araştırmadan elde edilen bulgulara göre; 2012-2023 yılları arasında, lise mezunu gençlerin yükseköğretime erişiminin giderek azaldığı, uluslararası PISA sınavı sonuçlarına göre, öğrencilerin okuduğunu anlama, bilim ve matematik puanlarının OECD ortalamalarının altında kaldığı tespit edilmiştir. On iki yıllık zorunlu eğitime geçilmesinden sonra, her sene açık öğretim lisesine ve İmam Hatip Liselerine devam eden öğrenci sayısının arttığı tespit edilmiştir. Kars İli örneğinden yola çıkarak, lise öğretmenleri içerisinde, bütün mesleki kıdem gruplarının, lise eğitiminin zorunlu eğitim kapsamına alınmasının, eğitimde fırsat eşitliği sağladığını düşündükleri, okul yöneticileri ve lise öğretmenlerinin orta öğretim kurumlarının altyapısının 12 yıllık zorunlu eğitimi karşılayacak yeterlilikte olduğu görüşüne "az katıldıkları" tespit edilmiştir. Lise öğretmenlerinin ve okul yöneticilerinin tüm mesleki kıdem gruplarının zorunlu eğitim süresinin 12 yıl olması kararını yerinde bulma konusundaki görüşe "orta derecede" katıldığı sonucuna varılmıştır. Türkiye'de zorunlu eğitim çağındaki gençlerin bir kısmı, orta öğretim kademesinde eğitime erişimde hala sorun yaşamaktadır. Araştırma kapsamında zorunlu süresinin artırılmasına ilişkin betimsel bir sonuç sunulmuştur. Araştırma sonuçları değerlendirildiğinde yapılacak olan politika değişikliklerinin bütünsel açıdan değerlendirilmesi gerektiği ve politika süreçlerinin olası sonuçlarının hesaplanarak yürütülmesi gerektiği değerlendirilmektedir. Orta öğretim kademesindeki öğrenci başarısının artırılması maksadıyla, orta öğretim ders içeriklerinin ve öğrenme yöntemlerinin eğitimle ilgili tüm paydaşlar tarafından (üniversiteler, MEB, aileler, sivil toplum örgütleri vb.) analiz edilerek geliştirilmesi, bu bağlamda orta öğretim sistemine yönelik olarak gerçekleştirilecek politikaların bütüncül olarak değerlendirilmesi önerilmektedir. Mesleki ve teknik eğitim sisteminin yeniden düzenlenerek, genel orta öğretim okullarına geçişin kolaylaştırılması, mesleki ve teknik eğitimin ilk iki yılında genel orta öğretim müfredatının verilmesi, son iki yılında meslek eğitimi, staj ve yarı zamanlı çalışma birleşimi ile çağ nüfusunun aile ve yurt ekonomisine katkı sağlayabileceği bir sistem tasarlanması,  İmam Hatip Liselerinin sayıları ve kapasitelerinin planlanmasının, MEB tarafından gelecekte ihtiyaç duyulan meslekler göz önünde bulundurularak yapılması, açık öğretim lisesine kayıt şartlarının, MEB tarafından yeniden düzenlenmesi, Türkiye'nin eğitim kalitesinin artırılması için kişi başına yapılan eğitim harcamalarının artırılması önerilmektedir.

Abstract:
The duration of compulsory education in the world has increased throughout history aligning with the development levels of countries and their political approaches to education. In parallel with the developments in the field of education in the world, the high school education was included in the scope of compulsory education and compulsory education was increased to twelve years with the change in the law made in Türkiye in 2012.  By the amandement of  the law made in Türkiye in 2012, the extension of compulsory education to twelve years and the inclusion of secondary education within the scope of compulsory education brought about many changes. With the implementation of the new system, new challenges and areas of discussion have emerged. The purpose of this study is to make an analysis of the effects of including high school education within the content of compulsory education in Türkiye. To achieve this aim, two research questions were determined and answers were sought. This study was realized based on the descriptive survey model and are both quantitative and a qualitative research type. Document analysis method was used in the qualitative part of the research. In order to obtain the quantitative data of the research, the "Evaluation Scale of Twelve Years of Compulsory Education" developed by the researcher was used. The quantitative sample group of the study consists of 19 school administrators and 302 high school teachers working in 21 public and 2 private secondary education institutions in Kars Province. According to the findings of the study, between 2012-2023, it has been determined that access to higher education is gradually decreasing, the tendency towards open education is increasing, and according to the PISA exam results, students' reading comprehension, science and mathematics scores are below the OECD averages and are regressing. In recent years, it has been observed that the number of students enrolled in Open Education High School has tended to increase. Students enrolled in open education high schools along with twelve years of compulsory education has been steadily increasing. Based on the example of Kars Province, all professional seniority groups think that including high school education within the scope of compulsory education provides equal opportunity in education. Considering the rank averages of both school administrators and high school teachers, it is evident that they "rarely agree" with the view that the infrastructure of secondary education institutions is sufficient to meet 12 years of education. When the views of high school teachers and school administrators about finding the decision to make the compulsory education period to be 12 years appropriate were examined, it was concluded that all professional seniority groups agreed with this decision at a "moderate" level. In Türkiye, some of the young people of compulsory education age still have problems accessing education at the secondary level. Within the scope of the research, a descriptive result was presented regarding the process of entering compulsory education. When the research results are evaluated, it is evaluated that the policy changes to be made should be evaluated holistically and the policy processes should be carried out by calculating the possible consequences.  Given that the International PISA Exam results are an objective reflection of the quality in education, in order to increase student success at secondary education level in Mathematics, Reading and Science exams, Secondary Education course contents and learning methods are approved by all stakeholders related to Education (universities, Ministry of Education, families, Non-Governmental Organizations, etc.) should be analyzed and developed, and in this context, it is suggested that the policies to be implemented for the secondary education system should be assessed comprehensively. Vocational and technical education system is being restructured, it is recommended to facilitate the transition to general secondary education schools, to provide the general secondary education curriculum in the first two years of vocational and technical education, and to design a system in which the population of the age can contribute to the family and country economy through a combination of vocational education, internship and part-time work in the last two years. It is recommended to planning the number and capacity of Imam Hatip High Schools by taking into account the professions needed in the future by the Ministry of National Education, reorganizing the registration criteria for open education high schools by the Ministry of National Education.  It is recommended to increase per capita education expenditures in order to increase the quality of education in Türkiye.