Şemseddîn-i Sivâsî'nin Menâkıb-ı İmâm-ı Âzam  adlı mesnevîsi (inceleme-tenkitli metin)
Şemseddîn-i Sivâsî's mathnawi named Menâkıb-ı İmâm-ı Âzam (textual analysis-critical edition)
Yazar: OKAN DOĞAN
Danışman: PROF. DR. ADEM CEYHAN
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Menakıb-ı İmam-ı Azam = Manaqıb-ı İmam-ı Azam ; Menakıbname = Menagip ; Mesnevi = Mathnawi ; Tasavvuf = Mystic ; Şemseddin Sivasi = Şemseddin Sivasi

Özet:
Çalışmamızın konusunu teşkil eden eser, Şemseddîn-i Sivâsî tarafından kaleme
alınan Menâkıb-ı İmâm-ı Âzam adlı mesnevîdir. Bu mesnevî, dinî-tasavvufî
mesnevîlerin alt kategorisinde yer alan "din uluları ve evliya menkabeleri" kısmına
dahil edebileceğimiz bir eserdir. Eser, yer yer dinin temel erkânına temas eden, yer yer
ahlakî öğütler veren ve ayrıca İmâm-ı Âzam'ın hayatından kesitler sunan biyografik
mahiyette bir eser özelliği de göstermektedir.
Çalışmamız, eserin tespit edebildiğimiz yedi yazma nüshanın altısına
dayanılarak yapılmıştır. Çalışmayla birlikte daha önce yapılmış olan çalışmalarda
tespit edilen hatalar giderilmeye çalışılmıştır. Tenkitli metin çalışmasıyla eserin
müellifin kaleminden çıkmış olan metne en yakın metnin ortaya konulması
amaçlanmıştır. Netice olarak bu çalışmayla birlikte eserin beyit sayısı 2968 beyit
olarak tespit edilmiştir.
Çalışmamızın giriş bölümünde mesnevîlerin konusuna göre yapılmış olan
tasnifleri üzerinde durulmuştur. Menâkıb kelimesinin anlamı üzerinde durularak
menâkıbnâme türünün tarihî gelişim süreci ile bu türe kaynaklık eden ilk dönem
eserleri dikkate sunulmuştur. Ayrıca bu türde ele alınan eserler ile İmâm-ı Âzam
hakkında kaleme alınan menâkıbnâmelerin listesi verilmiştir. Sonraki bölümlerde
Şemseddîn-i Sivâsî'nin hayatı hakkında bilgiler verilerek, eserleri ve edebî kişiliği
üzerinde durulmuştur. Menâkıb-ı İmâm-ı Âzam adlı mesnevî çeşitli yönleriyle
tanıtılmış ve eser tarafımızca hazırlanan tenkitli metne dayalı olarak muhteva ve şekil
yönünden incelenmiştir.

Abstract:
The work that forms the subject of our study is Mathnawi with the title of
Manaqıb-ı İmâm-ı Azam which was written by Şemseddin-i Sivasi. This Mathnawi is
a work that can be included in the part of 'Religion Pioneers and Derwish Menqabes'
which takes place under category of Religious- Sufistic Mathnewies. This is a work
that sometimes mentions basic rules of religion and sometimes gives moral advice;
furthermore, it has biographical feature that presents abstracts from the life of İmâm-ı
Azam.
The number of couplets in this work is detected as 2968 by the study of critical
text which we made. The work is composed of 11 parts and 1 conclusion. We can say
that Şemseddin-i Sivasi preferred a simple, clear and understandable language as he
did in most of his works.
In the introduction part of our study, historical development process of
manaqıbname genre and first period works that were the source to this genre were
taken into consideration by focusing on the meaning of the word 'manaqıb'. Besides,
the works which were studied in this genre and menaqıbnames written about İmâm-ı
Azam are presented in a list. In the next parts, we put emphasis on works and literal
character of Şemseddin-i Sivasi by giving information about his life. The mathnawi
named Manaqıb-ı İmâm-ı Azam was introduced in various aspects and the work was
studied on the point of both content and shape properties using bases of the critical text
prepared by us.