İş jeti modeli belirleme sürecinde karar kriterleri ve çok kriterli karar verme yöntemleri uygulamaları
Decision criteria and applications of multi-criteria decision making methods in the selection process of business jet models
Yazar: MUHAMMET DAVUT YÜCE
Danışman: DOÇ. DR. VİLDAN DURMAZ ; DOÇ. DR. MUSTAFA ASLAN
Eskişehir Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Havacılık Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Sivil Havacılık = Civil Aviation
Dizin: Sivil havacılık = Civil aviation ; Sivil havacılık işletmeleri = Civil aviation companies ; Ticari havacılık = Commercial aviation

Özet:
Her geçen yıl büyüyen ve küreselleşen ekonomi ile beraber işletme yöneticileri daha esnek seyahat modellerine ihtiyaç duymaktadır. Finansal olarak gücü yeten bazı işletmeler iş jeti edinerek söz konusu seyahat ihtiyaçlarını mevcut şartlarda en esnek hale getirebilmektedir. İş jeti satın almak isteyen her işletmenin iş havacılığı ve iş jetleri konusunda uzmanlık derecesinde bilgi sahibi olması mümkün değildir. Birçok kriterin, birçok iş jeti üreticisinin ve birçok iş jeti modelinin söz konusu olduğu bu süreçleri yönetmek oldukça zordur. Danışmanlık hizmetinin alınması durumunda bile sürece sistematik yaklaşmak ve rasyonel sonuçlara ulaşmak çoğu zaman mümkün olmamaktadır. Rasyonel ve şeffaf bir iş jeti modeli belirleme karar süreci yönetimi için yapılan bu çalışma nitel bir araştırma olarak tasarlanmıştır. Hâlihazırda literatürde olan benzer çalışmalar incelenerek öncelikle iş jeti modeli belirleme karar kriterleri sınıflandırılmış ve tanımlanmıştır. Vaka analizi yöntemi ile dört işletmenin iş jeti modeli belirleme ve iş jeti satın alma süreçleri gözlemlenmiştir. Veriler, söz konusu gözlemler ve işletmelerin karar verici yöneticileri ile gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşmeler aracılığıyla elde edilmiştir. İlgili veriler iş jeti satma ve satın alma danışmanlığı yapan başka bir işletmenin uzman yöneticisinin yardımı ile Analitik Hiyerarşi Süreci, SWARA, TOPSIS, MOORA ve Copeland çok kriterli karar verme yöntemlerinde analiz edilmiştir. Katılım gösteren her bir işletme için uygun olan iş jeti modelleri arasında birer sıralama oluşturulmuştur. Elde edilen sıralamalar iş havacılığı ve iş jeti enstitülerinin yayınladığı bilgilerle ve istatistiklerle örtüştüğü için iş jeti modeli belirleme sürecinin bu çalışmada uygulanan yöntemlerle yönetilebileceği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
Along with the growing and globalizing economy each year, company executives increasingly require more flexible travel models. Some financially capable companies are able to make their travel needs as flexible as possible under current conditions by acquiring business jets. However, it is not always possible for every company seeking to purchase a business jet to have knowledge in business aviation and business jets. Managing these processes, which involve numerous criteria, multiple aircraft manufacturers, and various business jet models, is quite challenging. Even with consulting services, it is often difficult to approach the process systematically and reach rational conclusions. This study, aimed at managing the decision-making process for selecting a rational and transparent business jet model, is designed as a qualitative research endeavor. Initially, decision criteria for selecting a business jet model are classified and defined by examining similar studies in the existing literature. The processes of selecting a business jet model and purchasing a business jet for four companies are observed through a case analysis method. Data are obtained through these observations and semi-structured interviews conducted with the decision-making managers of these four companies. The relevant data are analyzed using Analytic Hierarchy Process, SWARA, TOPSIS, MOORA, and Copeland multi-criteria decision-making methods with the assistance of an expert manager from another company specializing in business jet sales and purchasing consultancy. Rankings are established for suitable business jet models for each participating company. The conclusion has been drawn that the decision-making process of determining the business jet model can be managed using the methods applied in this study, as the rankings obtained align with the information and statistics published by aviation and private jet institutes.