Farklı ağaçlardan yapılan köprülerin bağlamanın akustik özelliklerine etkisi
The impact of bridges made from different types of wood onthe acoustic properties of the baglama
Yazar: GÜVEN TÜRKMEN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FİLİZ GÜRER YÜCEL
ANKARA MÜZİK VE GÜZEL SANATLAR ÜNİVERSİTESİ / Müzik ve Güzel Sanatlar Enstitüsü / Müzik Teknolojileri Ana Bilim Dalı / Müzik Teknolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Müzik = Music

Özet:
Türk müziğinde sıklıkla kullanılan çalgılardan biri olan bağlama, mızraplı telli çalgılar
grubunda yer almaktadır. Tekne, ses tahtası ve sap olmak üzere üç temel kısımdan
meydana gelir. Mızrapla ya da bazen de parmakla uyarılan tellerde meydana gelen
titreşimler, köprü aracılığıyla ses tahtasına ve oradan da tekneye aktarılır. Bu
araştırmada, bağlama akustiğine odaklanılmıştır. Bu tez çalışmasının amacı; farklı
ahşap malzemelerden yapılan köprülerin bağlamanın akustik özelliklerini nasıl
etkilediğini tespit etmektir. Bu doğrultuda, 4 farklı ahşap malzemeden köprüler
yapılmıştır. Ancak bu köprülerin geometrilerinin aynı olması sağlanmıştır. Böylelikle
tek değişkenin, köprünün yapıldığı malzeme olması sağlanmıştır. Köprü yapımında
tercih edilen ağaçlar; ardıç, kelebek, ovenkol ve venge olarak belirlenmiştir. Bu
ağaçlar seçilirken, ağaçların sertlik düzeylerinin birbirinden farklı olmaları belirleyici
olmuştur. Geometrik yapı üzerinde herhangi bir farklılığın olmaması için köprüler,
CNC makinası yardımıyla hazırlanmıştır. Köprüler hazırlandıktan sonra aynı
bağlama üzerinde sırayla denenmiş ve stüdyo ortamında ses kayıtları alınmıştır. İlk
olarak ardıçtan yapılan köprü bağlamaya takılmış ve bağlamanın alt, orta ve üst boş
tellerinden kayıt alınmıştır. Daha sonra benzer işlemler kelebek, ovenkol ve venge
köprüleri için de tekrarlanmıştır. Elde edilen veriler önce tek tek sonra ikişerli gruplar
halinde ve son olarak da tüm köprülerin bir arada olduğu görsellerle ortaya
konulmuştur. Araştırmanın ikinci aşamasında ise yine her bir köprü için bağlamanın
telleri susturularak köprünün darbe tepkileri ölçülmüştür. Elde edilen veriler, tüm
köprü modelleri için grafikler halinde sunulmuştur. Çalışmanın sonunda ise, farklı
malzemelerden yapılan köprülerin kullanılması sonucu bağlamadan elde edilen
seslerin frekans spektrumlarının değiştiği görülmüştür. Harmonik yapının ve
dolayısıyla bağlamanın tınısının bu değişimden etkilendiği tespit edilmiştir. Bağlama
akustiği ile ilgili yapılan çalışmalar incelendiğinde, yapılan çalışmaların sınırlı sayıda
olduğu görülmüştür. Benzer durum, diğer Türk müziği çalgıları için de geçerlidir. Bu
nedenle çalgılarımızın belli bir standart yapıya kavuşabilmeleri için çalgı akustiği
üzerinde daha çok bilimsel araştırma yapılması önerilmektedir.

Abstract:
The baglama, one of the most frequently used musical instruments in Turkish music,
is in the group of plectrum stringed instruments. It consists of three basic parts: the
resonator, the soundboard and the neck. The vibrations occurring in the strings
stimulated by the plectrum or sometimes by the finger are transferred to the
soundboard through the bridge and from there to the resonator. In this research, the
focus is on the acoustics of the baglama. The aim of this thesis is to determine how
bridges made of different wood materials affect the acoustic properties of the
baglama. In this direction, bridges were made from 4 different wood materials.
However, the geometries of these bridges were ensured to be the same. Thus, the
only variable was the material from which the bridge was made. The preferred
woods for bridge construction were juniper, maple, ovenkol and wenge. While
selecting these woods, the fact that the hardness levels of the woods were different
from each other was decisive. The bridges were prepared with the help of CNC
machine in order to avoid any differences on the geometrical structure. After the
bridges were prepared, they were tried on the same baglama in order and sound
recordings were taken in the studio environment. Firstly, the bridge made of juniper
was attached to the baglama and recordings were taken from the lower, middle and
upper empty strings of the baglama. Then similar procedures were repeated for
maple, ovenkol and wenge bridges. The data obtained were first presented
individually, then in groups of two and finally with visuals of all bridges together. In
the second stage of the research, the strings of the bridge were silenced for each
bridge and the impact responses of the bridge were measured. The data obtained
were presented as graphs for all bridge models. At the end of the study, it was
observed that the frequency spectra of the sounds obtained from the baglama
changed as a result of using bridges made of different materials. It was determined
that the harmonic structure and therefore the timbre of the baglama were affected by
this change. When the studies on baglama acoustics were investigated, it was seen
that the number of studies was limited. Similar situation is also valid for other
Turkish music instruments. For this reason, it is recommended to conduct more
scientific research on musical instrument acoustics in order for our instruments to
achieve a certain standard structure.