Kütahya hamamları (12.-19. yy.) ve Türk hamamlarının özgünlüğü
Hamams in Kütahya (12.-19. c.) and the originality of Turkish hamams
Yazar: OĞULCAN AVCI
Danışman: PROF. DR. CANAN PARLA
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Hamamlar = Baths ; Kütahya = Kütahya ; Mimari özellikler = Architectural characteristics ; Türk Dönemi = Turkish Period ; Türk hamamı = Turkish bath ; Türk mimarisi = Turkish architecture

Özet:
Sultan Alparslan'ın Bizans'a karşı kazandığı Malazgirt Savaşı'nın (1071) hemen ardından Büyük Selçuklu komutanları ve Büyük Selçuklu hanedan mensubu Kutalmış oğlu Süleyman Şah tarafından bugünkü Türkiye coğrafyasının büyük bir bölümü muazzam bir hızla fethedilmiş ve 1155 yılından sonra Türkiye olarak adlandırılacak bu topraklar üzerinde aralarında Türkiye Selçuklularının da bulunduğu irili ufaklı birçok Türk devleti ve bu devletlerin egemenliğinde yeni bir uygarlık kurulmuştur. Türkiye Selçuklu Sultanı II. Kılıçarslan'ın 1176 tarihinde Bizans'a karşı Düzbel Geçidi (Miryokefalon) Savaşı'nı kazanmasıyla Türkiye Selçuklu Devleti ve Türkiye coğrafyasındaki Türk varlığı tartışmasız biçimde güçlenmiştir.
Türkiye'nin Selçuklulardan başlayarak kesintisiz bir biçimde günümüze kadar gelen ve bugün hâlâ devam eden hâkimiyetleri süresi boyunca Türkler, son ve ebedi vatanlarını mamur hale getirmek için yoğun imar faaliyetlerine girişmiş ve birçok yapı türünden oluşan geniş bir mimari yelpazede kendine has bir karaktere sahip yapılar inşa etmişlerdir. Bu geniş mimari yelpaze içinde, her zümreden halkın hem özel hem de sosyal yaşantısında oldukça fazla öneme sahip olan ve diğer uygarlıkların hamam yapılarından kendine has özgün özellikleriyle birçok yönden ayrılan Türk Hamamlarının özel bir yeri bulunmaktadır.
Türk Hamamlarının mimarisi kendine has bir karaktere sahiptir. Türkler, maddi ve manevi olarak farklı bir karaktere büründürdükleri hamamlarıyla özdeşleşen birçok geleneğe hayat veren bir hamam kültürü yaratmışlardır. Türk Hamamlarının kendilerine özgü mimarisi ve işlevlerine eklenen sosyal karakter sayesinde Türk kültürüne yabancı milletler de bu yapılara kayıtsız kalamamışlardır. Böylelikle "Türk Hamamı" kavramı dünya literatürüne girmiş, tarihin her döneminde Türk Hamamı kendinden söz ettirerek özgün yerini korumuş ve hak ettiği ilgiyi görmüştür.
Kütahya'da Selçuklularla başlayan Türk hâkimiyeti Selçukluların ardından Germiyanoğulları, Osmanlı ve Türkiye Cumhuriyeti dönemlerinde kesintisiz olarak sürmüş ve bugüne gelmiştir. Dolayısıyla Türkiye Cumhuriyeti Devleti kurulana kadar üç farklı Türk devletinin hâkimiyet alanına girmiş bulunan Kütahya'da her dönemde hamam yapıları inşa edilmiştir. Bu durum kentte farklı zamanlarda ve farklı Türk devletleri egemenliğinde inşa edilen hamam yapılarının karşılaştırılmasına ve bir örneklem oluşturarak Türk hamam mimarisinin tarihi süreç içinde ne tür değişiklikler geçirdiği/geçirmediği konusunun net bir biçimde ortaya koyulmasına imkân vermektedir.

Abstract:
After Great Seljuk Sultan Alparslan won Battle of Malazgirt (1071) against Byzantine Empire, a large part of Türkiye geography was spreaded in Byzantine Empire lands was rapidly seized and settled in by the Turks. Some Great Seljuk commanders and Kutalmışoğlu Süleyman Şah who was a member of the dynasty of Great Seljuk conquered territory of Byzantium which afterwards called Turkey and built their own state here. In this way, a new civilization was established under the rule of the Turkish state Turk's states of all sizes founded in mentoined land. After sultan of Türkiye Seljuks Kılıçarslan II. won the Battle of Myriokephalon (1176) which is of high importance to Turkify Anatolia against Byzantine Empire, Türkiye Seljuks and Turkish presence unequivocally strengthened in Türkiye.
During Turkish rule of Türkiye was started in the Seljuk era and continuously extant it at the present time, to build up their last and never-ending homeland Turks started many zoning activities and created a wide architectural spectrum consisting of many building types with a unique character. One of the building types in this wide architectural spectrum is the hamam structures, which were of great importance in both the private and social life of the people of every coterie.
When the architecture of Turkish baths is examined, it is seen that these structures have their own character and idiosyncrasy. The Turks with their unique architectures, have transformed materially and spiritually the hamam into a different character and turned it to a culture that reveals many traditions characterized by this type of building. Turks made it impossible to remain indifferent to their hamams thanks to their unique architecture, function and social character seen in this buildings type. In this way, Turks have succeeded in introducing the concept of "Turkish Hamam" into the world literature by talking about their hamams in every period of history.
Turkish domination started Seljuks and then continued Germiyanoğulları, Ottoman, Türkiye Republic period in Kütahya has uninterruptedly come until today. In Kütahya where fallen by three different Turkish states, by the time the Republic of Türkiye founded was built hamams in each period. This condition allows the comparison of the hamam structures built at different times under the rule of different Turkish states in the city and to reveal clearly what kind of changes in Turkish hamam architecture in the historical process.