Manavgat yöresi domates (Solanum lycopersicum L.) seralarının beslenme durumunun belirlenmesi ve toprak tuzluluğunun dönemsel değişiminin izlenmesi
Determination of nutritional status in tomato  
(Solanum lycopersicum L.) greenhouses in manavgat region and monitoring of periodical change in soil salinity
Yazar: ŞÜLE HAN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. İLKER SÖNMEZ
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışmada Manavgat yöresinde sera koşullarında tek dönem domates (Solanumlycopersicum L.) yetiştiriciliği yapılan alanlarda bitkilerin beslenme durumları ve vejetasyon dönemi boyunca topraktaki tuzluluğun değişimi izlenmiştir. Bu kapsamda yetiştiricilik süresinin 4 farklı döneminde (Eylül 2014, Kasım 2014, Mart 2015, Haziran 2015) toprak örnekleri 2 farklı toprak derinliğinden (0-20 cm ve 20-40 cm) alınmış,  ayrıca aynı seralardan yaprak örneklemesi (2014 Kasım) yapılmıştır. Alınan toprak örneklerinde EC, pH, organik madde, kireç, bünye, toplam N, alınabilir P, değişebilir K+, Ca+², Mg+2, Na+, alınabilir Fe+2, Zn+2, Mn+, Cu+2 analizleri yapılmıştır. Ayrıca domates seralarından alınan yaprak örneklerinin ise N, P, K, Ca, Mg, Na, Fe, Mn, Zn ve Cu içerikleri belirlenmiştir.

Topraklarda bünye analizi sonucunda araştırma yapılan bölge topraklarının genellikle kumlu killi tın bünyeye sahip olduğu, çoğunlukla hafif alkali ve alkali özellik gösterdiği ve tuzluluk problemi olmadığı görülmüştür. Genel olarak yetiştiricilik açısından olumsuz sonuçlara sebep olabilecek derecede kireçli yapıya sahip oldukları ve organik madde içeriklerinin yetersiz olduğu gözlemlenmiştir. Makro besin elementi içeriklerinden toplam N bakımından genel olarak çok iyi, alınabilir P değerleri yüksek, değişebilir K kapsamları sınır değerlerine göre değişkenlik göstermekle birlikte potasyumlu beslenmenin yetersiz olduğu belirlenmiştir. Bununla birlikte değişebilir Ca yönünden orta ve iyi, değişebilir Mg kapsamının iyi, değişebilir Na'un düşük olduğu tespit edilmiştir. Mikro besin elementi içeriklerinden alınabilir Fe ve Zn bakımından iyi, alınabilir Mn ve Cu bakımından yeterli olduğu tespit edilmiştir.

Yapılan yaprak analizi sonuçlarına göre; yaprak örneklerinin toplam N içeriği bakımından çoğunlukla yeterli ve yüksek, P bakımından genel olarak yeterli, K bakımından noksan, Ca bakımından yüksek ve yeterli, Mg bakımından yeterli, Fe bakımından noksan, Mn bakımından büyük oranda yeterli, Zn bakımından noksan ve yeterli, Cu bakımından yeterli ve noksan sınır değerleri arasında olduğu belirlenmiştir.

Sera topraklarının tuzluluğunun vejetasyon dönemi boyunca değişimi incelendiğinde toprak örneklerinin; 0-20 cm ve 20-40 cm derinliklerde EC değerlerinin zamanla artış gösterdiği ve bu artışların bitki gelişimini engelleyebilecek kritik değerlere ulaşmadığı saptanmıştır. EC değerleri 0-20 cm toprak derinliğinde minimum 0.30 dS m-1, maksimum 2.04 dS m-1 iken, 20-40 cm toprak derinliğinde minimum 0.35 dS m-1, maksimum 3.29 dS m-1 olarak belirlenmiştir. Özellikle etkili bitki kök derinliğindeki tuzluluğun düşük düzeylerde olmasının verimde oluşabilecek kayıpların azalması açısından önemli olacağı sonucuna varılmıştır.

Sonuç olarak sera topraklarının,  yüksek pH ve yüksek kireç içeriğine sahip olduğu tespit edilmiştir ve bu durumun bitki besleme açısından sorun yaratabileceği düşünülmektedir. Ayrıca toprakların organik madde kapsamları yetersizdir. Yaygın noksanlıkları belirlenen K, Fe, Zn ve Cu elementlerinin yetiştiricilik açısından önemi dikkate alınarak, beslenmesine özel önem verilmelidir. Yetiştirme ortamındaki yüksek pH ve kireç değerlerinin dengelenmesi için gerekli önlemlerin alınması verimi artırmak açısından önemlidir.

ANAHTAR KELİMELER: Manavgat, domates, beslenme durumu, toprak tuzluluğu

Abstract:
This study aimed to examine the nutritional status of the plants cultivated in the tomato (Solanum lycopersicum L.) greenhouses on single cycle basis in Manavgat region, while monitoring the changes in soil salinity during the vegetation period. In this context, soil samples were taken from two different soil depths (0-20 cm and 20-40 cm) during four different periods (September 2014, November 2014, March 2015, June 2015), along with leaf samples taken from the same greenhouses (2014 November). The analyses conducted on the soil samples obtained were EC, pH, organic matter, CaCO3, texture, total N, available P, exchangeable K+, Ca+², Mg+2, Na+, available Fe+2, Zn+2, Mn+, Cu+2 analyses. In addition, N, P, K, Ca, Mg, Na, Fe, Mn, Zn and Cu contents of the leaf samples taken from the tomato greenhouses were also determined.

The results of the texture analysis performed in the soil samples showed that the soil of the surveyed land generally had a texture of sandy clay loam, mainly slightly alkaline and alkaline properties, with no salinity problems. In general, the soils displayed a calcic structure to a degree that may cause negative consequences in terms of cultivation, while they were observed to contain insufficient content of organic matter. In terms of macronutrients, the samples showed very good total N content in general, high available P values, varying degrees of exchangeable K according to limit values, and insufficient potassium nutrition. On the other hand, the exchangeable Ca values were medium and good, exchangeable Mg content good, and exchangeable Na was low. In terms of micronutrients, available Fe and Zn contents were good, while available Mn and Cu were found to be sufficient.

According to the leaf analysis results, of the leaf samples were determined in terms of the total N content was usually sufficient and high, in terms of P generally sufficient, in terms of K deficient, in terms of Ca high and sufficient, in terms of Mg sufficient, in terms of Fe deficient, in terms of Mn largely sufficient, in terms of Zn deficient and sufficient, with in terms of Cu varying between sufficient and deficient limit value.

As for the changes in the soil salinity during in vegetation period, the EC values in the depths of 0-20 cm and 20-40 cm increased over time and these rises never reached critical values that may prevent plant growth. In the 0-20 cm soil depth, the EC value was minimum 0.30 dS m-1, maximum 2.04 dS m-1, while in the 20-40 cm soil depth it was determined to be minimum 0.35 dS m-1, maximum 3.29 dS m-1. Especially, the low levels of salinity in the effective plant root depth found to be significant in terms of any decrease of losses that may occur in the yield.

In conclusion, the soils from the greenhouses were determined to have high pH and high lime content, and it is considered that this condition might lead to certain problems in plant nutrition. Besides, the organic matter content of the soils was insufficient. Determined to be commonly deficient, the elements of K, Fe, Zn and Cu should be given special attention in plant nutrition in view of their vital significance in cultivation. Taking necessary measures to balance the high pH and lime values in the growing environment is important to increase the yield.

KEYWORDS: Manavgat, tomatoes, nutritional status, soil salinity