Aile hekimliği asistanlarının stres algıları, tükenmişlik düzeyleri ve sağlık davranışları: Bir eğitim programının etkisi
Perceived stress, burnout levels and healthy behaviors of family medicine residents: The effect of an educational program
Yazar: HAVVA BÖLÜKBAŞI
Danışman: DOÇ. DR. SEVGİ ÖZCAN
Çukurova Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2015
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Algı = Perception ; Doktorlar = Physicians ; Doktorlar-aile = Physicians-family ; Problem çözme = Problem solving ; Sağlık = Health ; Sosyal sorunlar = Social problems ; Stres = Stress ; Tükenmişlik = Burnout ; Tükenmişlik sendromu = Burnout syndrome

Özet:
Amaç: Bu çalışmanın amacı, stres yönetimi ve sosyal sorun çözmeyle ilgili yapılandırılmış bir eğitim programının, aile hekimliği asistanlarının stres algıları, tükenmişlik düzeyleri ve sağlık davranışlarına etkisini değerlendirmektir.
Gereç ve Yöntem: Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı asistanlarına (n=26),  sekiz hafta boyunca, haftada bir saat stres yönetimi ve sosyal sorun çözmeyle ilgili psikoeğitim verildi. Başlangıçta, eğitimin bitiminde (ikinci ay) ve izlem döneminde (altıncı ay) olmak üzere toplam üç kez 1) Algılanan Stres Ölçeği, 2) Maslach Tükenmişlik Envanteri (duygusal tükenme, duyarsızlaşma ve kişisel başarı), 3) Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği- II (beslenme, fiziksel aktivite, stres yönetimi, kişilerarası ilişkiler, tinsellik, sağlık sorumluluğu) ve 4) Sosyal Sorun Çözme Envanteri (yönelim, çözüm, toplam) uygulandı. 
Bulgular: Yaş ortalaması 29,81±3,09 olan katılımcıların %65,4'ü kadındı. Eğitim sonrası (ikinci ay) algılanan stres, duygusal tükenme ve duyarsızlaşma ölçek puanları dışındaki tüm ölçek puan ortalamalarının anlamlı değişim gösterdiği bulundu (p<0,05). İzlemde (altıncı ay), beslenme, stres yönetimi, kişilerarası ilişkiler, tinsellik, yönelim, sağlıklı yaşam davranışları toplam ve sorun çözme toplam puanlarındaki değişimin anlamlı farklılığının devam ettiği saptandı. Katılımcılar eğitim programının genel olarak yararlı olduğunu (4,58±0,57), bu eğitimin asistan eğitim programında yer alması gerektiğini (4,85±0,36) bildirdiler ve eğitimin daha sık, daha uzun süreli, öğle arası yerine daha geniş zaman dilimlerinde yapılmasını önerdiler.
Sonuç: Stres yönetimi ve sosyal sorun çözmeyle ilgili bir psikoeğitim programının, aile hekimliği asistanlarının stres algıları, tükenmişlik düzeyleri ve sağlık davranışlarını kısa ve uzun dönemde olumlu etkilediği gözlenmiştir. 

Anahtar kelimeler: Aile hekimliği, asistan, stres, sosya problem çözme, sağlık davranışları

Abstract:
ABSTRACT

Perceived Stress, Burnout Levels and Healthy Behaviors of Family Medicine Residents: the Effect of an Educational Program
Aim: The aim of this study was to evaluate the effect of a structured educational program, which is related to social problem solving, and stress management, on perceived stress, burnout levels and healthy behaviours of family medicine residents.
Materials and Method: The family medicine residents of Çukurova University Faculty of Medicine (n=26) were given psychoeducation, related to stress management and social problem solving, one hour per week for eight weeks. They completed the following scales at the beginning (month zero), at the end of the educational program (month two) and the follow-up period (month 6):  Perceived Stress Scale, Maslach Burnout Inventory (emotional exhaustion, depersonalization and personal accomplishment), Healthy Lifestyle Behaviours Scale - II (nutrition, physical activity, stress management, interpersonal relationships, spirituality, healthy responsibility) and Social Problem Solving Inventory (orientation, resolution, total). 
Results: Of the participants 65.4% were female. The mean age was 29.81 ± 3.09 years. There were significant changes in all mean scores (p<0.05) after educational program (month two), except for the perceived stress, emotional exhaustion and depersonalization score. At month six, it was observed that the significant differences of changes were continued for nutrition, stress management, interpersonal relationships, spirituality, orientation, healthy lifestyle behaviours total and social problem solving inventory total scores. The participants found the educational programme useful (4.58±0.57 over 5.00), and stated that it should be more frequent and longer and should be in the Specialization Training Curriculum (4.85±0.36). 
Conclusions: It was observed that a social problem solving and stress management psychoeducation programme has positive effects on the perceived stress, burnout levels and healthy behaviours of family medicine residents in short and long term. 

Key words: Family medicine, resident, stress, social problem solving, healthy behaviours