Câhiliye'den İslâm'a hac ve umre
Hajj and umrah from Jahiliye to Islam
Yazar: HAMİT KILIÇ
Danışman: PROF. DR. ABDULLAH YILDIZ
Harran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Hadis Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Din = Religion

Özet:
Araştırmamızın konusu, İslâm dininin temel esaslarından olan hac ve umre ibadetleridir. Her ikisi de Müslümanları belli bir merkezde aynı gaye etrafında toplayan, aralarında kültür ve bilgi alışverişini temin ederek vahdet ruhunu sağlayan en etkili ibadetlerdir. Araştırmada, Hz. Âdem ve diğer peygamberlerle ilgili nakledilen rivayetler araştırılarak hac ve umre ibadetlerinin geçmişi ve bu ibadetlerin İslâm'ın gelişine kadar olan tarihî seyri ve keyfiyeti tespit edilmeye çalışılmıştır. Çalışmanın birinci bölümünde; hac ve umrenin İslâm'dan önce nasıl uygulandığı ele alınmıştır. Özellikle Câhiliye döneminde Hz. İbrâhim'in hac ve umre hususundaki uygulamalarından nasıl bir sapma olduğu tespit edilmeye çalışılmıştır. İkinci bölümde; hac ve umre, Kur'ân ve Sünnet'e göre ele alnmış, bu ibadetlerle ilgili nüsükler (ritüeller), âyetlerin tefsirine ve hadislerin şerhlerine yer verilerek izah edilmiştir. Üçüncü bölümde ise birinci ve ikinci bölümde elde edilen veriler karşılaştırılarak İslâm ile Câhiliye dönemlerindeki uygulamalarda görülen farklar berlirtilmiştir. Câhiliye döneminde uygulanıp İslâm tarafından uygulamadan kaldırılan, olduğu gibi bırakılan veya düzeltilen nüsükler tespit edilmiş; böylece vahiy kaynaklı olarak Hz. İbrâhim'den gelen fakat sonraki dönemlerde tahrif edilen bu iki ibadetin, Hz. Peygamber (s.a.s.) tarafından nasıl düzeltildiği tespit edilmeye çalışılmıştır. 
Çalışmada, İslâm dininde var olan bu iki ibadetten hac ibadetinin Hz. Âdem'e kadar uzanan kadîm bir ibadet olduğu tespit edilmiştir. Zira konuyla ilgili elde edilen veriler, Kâbe'nin Hz. İbrâhim'den önce de var olduğu kanâatini güçlendirmektedir. Günümüzde uygulanan hac ve umre ibadetlerindeki nüsüklerin birçoğunun Hz. İbrâhim döneminde de uygulandığı kaynaklarda açık bir şekilde anlaşılmaktadır. Araştırmamız sonucunda, Hz. İbrâhim'den gelen bazı uygulamalara sonraki süreçte Câhiliye Arapları tarafından şirk unsurlarının karıştırıldığı tespit edilmiştir. Bunlardan şirk ifâdeleri içeren telbiye gibi bazı nüsükler, İslâm'la birlikte düzeltilmiştir. Yine Hz. İbrâhim'in uygulamalarında olmayan ve tevhid ile bağdaşmayan Kâbe'nin çıplak olarak tavaf edilmesi, hac aylarının nesî' uygulamasıyla değiştirilmesi, Safâ ve Merve'de putların kutsanması, onların adına kurban kesilmesi gibi Câhiliye'deki birçok uygulama Hz. Peygamber tarafından ilğa edilmiştir. Bunun yanı sıra Kâbe'yle ilgili sikâye ve hicâbe hizmetleri, Hacerülesved'in istilâmı, tavafın yedi şavt olması, Arafat ve Müzdilefe'de vakfe, halk ve taksir gibi Câhiliye'deki bazı uygulamalar ise devam ettirilmiştir.

Abstract:
The subject of our research is Hajj and Umrah worships, which are among the basic principles of Islam. Both of them are the most effective acts of worship that gather Muslims around the same goal in a certain centre and provide the spirit of unity by ensuring the exchange of culture and knowledge among them. In this study, the narrations related to the Prophet Adam and other prophets were investigated to determine the history of Hajj and Umrah worship and the historical course and nature of these worships until the advent of Islam. In the first part of the study, how hajj and umrah were practised before Islam is discussed. In particular, it was tried to determine how there was a deviation from the practices of Prophet Abraham regarding hajj and umrah during the Jahiliyyah period. In the second part; Hajj and Umrah are discussed according to the Qur'an and Sunnah, and the rituals related to these worships are explained by giving place to the exegesis of the verses and the commentaries of the hadiths. In the third chapter, the data obtained in the first and second chapters are compared and the differences seen in the practices in the Islamic and Jāhiliyyah periods are explained. The practices that were practised in the Jāhiliyyah period and abolished, left as they were or corrected by Islam were identified; thus, it was tried to determine how these two worships, which came from Prophet Abraham as a source of revelation but were distorted in the following periods, were corrected by the Prophet (s.a.s.).
In this study, it has been determined that the worship of pilgrimage, one of these two worships in Islam, is an ancient worship dating back to Hz. Adam. Indeed, the data obtained on the subject strengthens the belief that the Kaaba existed before the Prophet Abraham. It is clearly understood from the sources that many of the rituals in today's Hajj and Umrah worship were also practised during the time of Prophet Abraham. As a result of our research, it has been identified that some practices from the Prophet Abraham were confused with the elements of shirk by the Jāhiliyyah Arabs in the following period. Some of them, such as telbiye, which contains expressions of shirk, were corrected with Islam. Again, many practices in Jāhiliyyah, such as circumambulation of the Ka'bah naked, changing the months of pilgrimage with the practice of nesī', consecrating idols in Safā and Marwah, and sacrificing sacrifices in their name, which were not in the practices of Prophet Abraham and incompatible with tawhid, were abolished by the Prophet. In addition, some of the practices of Jāhiliyyah, such as the services of sikāya and hijāba related to the Ka'bah, the invasion of Hajar al-Aswad, the circumambulation of the tawaaf in seven stages, the waqf in Arafat and Muzdilefe, the people and the negligence, were continued.