Lise öğrencilerinin sosyal medya ve internet bağımlılığının besin seçimi, beslenme alışkanlıkları ve fiziksel aktivite durumuna etkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effect of social media and internet addiction of high school students on food selection, nutritional habits and physical activity status
Yazar: AYŞEGÜL GÜNGÖR
Danışman: DOÇ. DR. AYHAN DAĞ
LOKMAN HEKİM ÜNİVERSİTESİ / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Adölesan çağındaki bireylerin beslenme alışkanlarını ve besin seçimlerini etkileyen birçok faktör bulunmaktadır. Günümüzde oldukça yaygınlaşan internet ve sosyal medya kullanımı da tüm yaş grupları içerisinde ele alınıldığında adölesan dönemde oldukça sık kullanılmaktadır. Bu çalışmada lise öğrencilerinin sosyal medya ve internet bağımlılığının besin seçimi, beslenme alışkanlıkları ve fiziksel aktivite durumuna etkisinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Çalışma 14-19 yaş aralığında 144 kız, 143 erkek öğrenci olmak üzere toplam 287 öğrenci ile yürütülmüştür. Araştırmaya katılmayı kabul eden öğrencilere demografik özellikleri, sağlık durumları, internet, sosyal medya kullanımına ilişkin bilgileri ve  beslenme alışkanlıkları ile ilgili tanımlayıcı bilgileri içeren anket formu yüz yüze görüşülerek uygulanmıştır. Öğrencilerin beslenme alışkanlıklarını ve besin seçimlerini saptamak için  Adölesan Beslenme Alışkanlıkları Kontrol Listesi (ABAKL) ve Besin Seçim Testi (BST), internet bağımlılığını değerlendirmek için Young İnternet Bağımlılığı Testi - Kısa Formu (YİBT-KF), sosyal medya bağımlılığını değerlendirmek için Ergenler İçin Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği (ESMBÖ) ve Uluslararası Fiziksel Aktivite Anketi (Kısa Form) uygulanmıştır. Çalışmaya katılan bireylerin %50.2'si kız, %49.8'i erkek öğrenci, yaş ortalamaları ise 16.07±1.34 yıldır. YİBT-KF puan ortalaması kız öğrencilerde 28.2±8.5, erkek öğrencilerde 27.9±9.5 olarak belirlenmiştir. İnternette 1 saatten az vakit geçirenler ile 4-6 saat ve 7 saat ve üstü vakit geçirenlerin YİBT-KF puanları arasındaki fark istatistiksel olarak önemli bulunmuştur (p<0.05). Kız öğrencilerin ESMBÖ puan ortalaması 20.9±7.7, erkek öğrencilerin 19.7±8.2 bulunmuştur. Sosyal medyada geçirilen süre arttıkça, ESMBÖ puanlarının ve sosyal medya bağımlılığının arttığı belirlenmiştir(p<0.05). Çalışmaya katılan öğrencilerin sosyal medya ve internette geçirdikleri süre ile ABAKL puanları arasındaki ilişki istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştur (p>0.05). Kız ve erkek öğrencilerin BST puanı, BST alt boyutları; ağırlık kontrolü, duyusal görünüm, ruh hali ile sosyal medyada geçirdiği süre arasındaki ilişki istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0.05). Kız ve erkek öğrencilerin YİBT-KF puanları ile ESMBÖ puanları arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmuş (p<0.05),  YİBT-KF puanları ile ESMBÖ puanları arasında kız-erkek öğrenci sırasıyla pozitif yönlü kuvvetli bir ilişki olduğu tespit edilmiştir (r=0,836), (r=0,798). Erkek öğrencilerin ABAKL puanları ile BST arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmuş (p<0.05),  ABAKL puanları ile BST puanları arasında pozitif yönlü zayıf bir ilişki olduğu tespit edilmiştir(r=0,408). IPAQ sınıflamasına göre inaktif kız öğrencilerin %9.5'inin, çok aktif kız öğrencilerin %2.5'inin, inaktif erkek öğrencilerin %7.1'inin, çok aktif öğrencilerin ise %3.1'inin sosyal medyada 7 saat ve üzeri vakit geçirdikleri bulunmuştur. Aktivite düzeyi azaldıkça sosyal medyada geçirilen süre artmaktadır. Sonuç olarak,  adölesanların internet ve sosyal medya bağımlılıklarının beslenme alışkanlıklarını ve besin seçimlerini etkileyebileceği belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Adölesan Beslenme Alışkanlıkları, Besin Seçimi, Sosyal Medya, İnternet, Bağımlılık, Fiziksel Aktivite

Abstract:
There are many factors that affect the nutritional habits and food choices of adolescents. The use of the internet and social media, which has become quite widespread today, is also used quite frequently in the adolescence period when considered among all age groups . In this thesis study, it performed that evaluate the effects of high school students' social media and internet addiction on food choice, eating habits and physical activity. The study was carried out with a total of 287 students, 144 girls and 143 boys, in the 14-19 age range. The questionnaire form, which includes demographic characteristics, medical status, information about internet and social media usage, and descriptive information about food preferences, was submitted to students who volunteered to participate in the survey through direct interviews. Adolescent Food Habit Checklist (AFHC), Food Choice Questionnaire (FCQ), Short Form of Young's Internet Addiction Test (YIAT-SF), Social Media Addiction Scale for Adolescents (SMASA) and Short Form of Physical Activity Questionnaire (IPAQ) were used to assess students' eating habits and food choices. The average age of the participants in the survey was 16.07±1.34 years, with 50.2% of them being female students and 49.8% being male students. The average YIAT-SF, result for male and female students was found to be 27.9±9.5 and 28.2±8.5 respectively. The difference in YIAT-SF scores between individuals who spent less than one hour, those who spent 4-6 hours, and those who spent 7 or more hours on the Internet was shown to be statistically significant (p<0.05). The mean SMASA score of female students was 20.9±7.7, and 19.7±8.2 for male students. It was found that when social media use duration increased SMASA scores and social media addiction also increased (p<0.05). It was determined that there was no statistically significant correlation between the duration of time spent on social media or the internet and their AFHC scores of those who participated in the survey (p>0.05). The association between FCQ score, FCQ sub-scales of weight control, sensory appearance, mood, and the amount of time spent on social media were shown to be statistically significant (p<0.05). It was discovered that there was a statistically significant difference between the YIAT-SF scores and the SMASA scores of female and male students (p<0.05), and that there was a significant positive correlation between the YIAT-SF scores and the SMASA scores of female and male students, respectively (r=0.836), (r=0.798). The difference between AFHC scores and BST of male students was found to be statistically significant (p<0.05), and a weak positive correlation was found between AFHC scores and FCQ scores (r=0.408). According to the IPAQ classification, it was discovered that 7.1% of inactive male students and 3.1% of extremely active students, and 9.5% of inactive female students and 2.5% of very active female students spent 7 hours or more on social media. Also, it was found that as the level of activity decreases, the time spent on social media increases. As a result, it has been found that teenagers' addictions to the internet and social media may have an impact on their eating patterns and food preferences.
Keywords: Adolescent Nutrition Habits, Food Choice, Social Media, Internet, Addiction, Physical Activity