Tarihi tren garlarının yeniden işlevlendirilme potansiyelinin kent dokusuna eklenen yüksek hızlı tren garlarının etkileri ele alınarak incelenmesi: Ankara-Eskişehir demiryolu gar yapıları
An investigation of the reuse potential of historical train stations by considering the effects of high-speed train stations added to the urban fabric Ankara-Eskisehir railway stations
Yazar: SEDEF ÇIKRIKÇI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FATMA SEDES
İstanbul Aydın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Gar = Station ; Kentsel bütünleşme = Urban integration ; Tarihi yapılar = Historic structures ; Yeniden işlevlendirme = Refunctioning ; Yüksek hızlı tren = High speed train

Özet:
Sanayi gelişimi ve işlerliğinde stratejik öneme sahip olan Demiryolu yapıları, Endüstri mirası kapsamında yer almakta ve tarihsel önemini korumaktadır. Ulaşım yöntemi olarak bölgelerin gelişimine olanak sağlayan demiryolu yapıları, endüstri mirasının güçlü ve bağlayıcı öğeleridir. Bu bağlayıcılık, demiryolunu, bulunduğu lokasyona daha bağımlı olan sanayi yapılarından ayırmakta ve daha geniş bir kapsam oluşturmaktadır. Demiryolları, kendi varlığının yanı sıra, diğer endüstri yapıları arasında bağlantı kurması, hammadde, ürün ve insan akışını sağlayarak sanayiye işlerlik kazandırması, bölgeler arası geçişleri, bütünleşmeyi ve gelişmeyi sağlayabilmesi açılarından mekâna bağlı kalmayan çok yönlü potansiyel taşımaktadır. Ancak; diğer tüm endüstri mirası öğelerinde olduğu gibi, demiryolu yapılarının da güncel teknoloji, yeni ulaşım olanakları ve hızlı nüfus değişimi karşısında varlığını sürdürmesi zorlaşmaktadır. 
Ülkemizde ağırlıkla ele alınmadığı ve geri planda kaldığı gözlemlenen tarihi demiryolu yapılarının giderek sistem dışında kalıyor olması önemli bir problemdir. Hızlı dönüşüm sürecinde uyum sorunu yaşayan tarihi gar yapılarının karşısında, kentlere dışarıdan eklemlenen çağdaş ek niteliğinde yeni teknoloji yüksek hızlı tren garları yer almaktadır. Günümüz ihtiyaçlarını karşılama hedefinde olan bu çağdaş yeni yapılar, kente doğrudan monte edilmiş, etrafındaki yapılaşmış dokudan bağımsız ve baskın niteliktedir. Bu farklılık, çağdaş ekin tüm çevresinin dönüşümünde etkin olduğu gibi; kentlerin gelişiminde yönlendirici etkiye sahip olmakta ve tarihi garların yeniden işlevlendirilmesinde tetikleyici rol oynamaktadır. 
Bu kapsamda çalışmanın amacı, kente eklemlenen çağdaş yeni yapı niteliğinde olan yüksek hızlı tren garlarının kent dokusu üzerindeki baskınlığına dikkat çekilmesi yoluyla, endüstri mirası tarihi tren garlarının korunarak yaşatılması için yeniden işlevlendirilme potansiyellerinin incelenmesidir. Çağdaş ek / yeni yapı ve tarihi yapı ilişkisinde entegrasyon problemlerinin ortaya koyulması, çözüm stratejileri için yönlendirme sağlanması amaçlanmaktadır. Yeniden işlevlendirme etkenlerinin kent ölçeğinde ve yapı ölçeğinde ele alınması, işlev dönüşümünde etkili olabilecek faktörlerin değerlendirilmesi ve yeni işlev potansiyellerinin belirlenebilmesi için bir yöntem oluşturulması tasarım ve uygulama süreci devam eden yeni YHT garlarının planlama çalışmalarına katkı sunabileceği gibi, özgün gar yapılarının dönüşüm potansiyelleri üzerinden kente ve kamusal mekâna kimlik kazandırabilmeleri mümkün olabilecektir.

Anahtar Kelimeler: Yeniden İşlevlendirme, Çağdaş Yeni Yapı, Kentsel Entegrasyon, Yüksek Hızlı Tren Garları, Tarihi Tren Garları

Abstract:
Railway structures played a major role in the Industrial development and manufacturing capacity of nations. Railways as a means of transportation became the binding element of interconnected economic zones and territories. These networks rendered the Train stations a unique way from the rest of the industrial structures in the context. Train stations and their interconnected web of railways aside from their existence, due to linking raw material flow, transport of people and manufactured goods evolved into a function that enabled these structures to detach themselves from their location. However, similar to any other industrial heritage structure, it needs to reorient itself to address changing demands in terms of technology and respond to locational stresses due to population density. 
The train station and railway networks in Turkiye falling behind the contemporary advancements in the field in terms of re-functioning and using them before these heritage structures face existential threats. Skyrocketing improvements in the railway systems from high-speed trains, to bullet (magnetic levitated) trains, are being assessed around the world in the last 20 years. Under these rapid transformations of the railway network types/systems, Heritage Train Stations are facing interoperability issues which lead to the new investments to build technological structures that dwarfed the heritage buildings in terms of scale. These structures are also embodying characteristics of independence from their surroundings, large ad-hoc plugin usage rather than unique location-dependent pieces that fit only to a specific location and being dominant. These traits not only impact the transformation of its surroundings but also guide the city's future projections, along with triggering a domino effect on Heritage Train Stations that mostly reside in close proximity.
In this context, it is explored the possible potentials and means to protect, re-use, and re-function industrial heritage train stations from the impacts of the newly introduced next-generation high-speed train stations. Also explored possible interoperability issues between the new and heritage train stations to be able to identify and address further interface gaps both on city and building scale. The study further iterates the re-functioning and re-use criteria as a list of space, volume, accessibility, and lighting parameters in an attempt to formulise and create a baseline to implement new policies towards addressing re-use potentials.

Keywords: Reuse of Historical Buildings, New Buildings in Historical Fabric, Urban Integration, High-Speed Train Stations, Historical Train Stations, Re-Use of Historical Train Stations