Konuttaki mekansal değişimin kooperatif yapıları üzerinden mekan dizim yöntemi ile incelenmesi: 1970-2000 dönemi Afyonkarahisar
Evaluation of spatial change on housing through housing cooperative with space syntax: 1970-2000 period Afyonkarahisar
Yazar: ÖZLEM KURTULUŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BERNA GÜÇ
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Konut kavramı, insanlık tarihi boyunca var olan ve barınma ihtiyacı devam
ettikçe varlığını sürdürecek çok boyutlu bir konudur. Mimari üretim biçimlerinin
başında gelen ve kentlerimizdeki yapı stoğunun en büyük kısmını oluşturan
konutlar mekân-kullanıcı ilişkisinin en derin ve mahrem yaşandığı birimdir.
Konut; nüfus artışı, göç hareketleri, yaşanan büyük afetler, ekonomik
değişiklikler, siyasi olaylar gibi birçok farklı değişkenin etkisinde bir sorun haline
gelmiştir. Konut sorununa çözüm üretmek her zaman devletin gündeminde
olmuştur. Bu çözümlerin başında da kooperatifçilik ile konut üretimi
bulunmaktadır. Büyük şehirlerde daha çok hissedilen bu sorunun doğal sonucu
olarak üretilen çözümlerin ilk ve en önemli örneklerine yine büyük şehirlerde
rastlanmaktadır. Ancak bu süreç kimi zaman eş zamanlı olarak, kimi zaman ise
farklı zamanlarda Anadolu kentlerinde de yaşanmıştır. Çalışma kapsamında
incelenen Afyonkarahisar kentinin, tarihsel süreç içinde önemli bir yerleşim
merkezi olduğu, Cumhuriyetin ilanıyla birlikte ülkemizde imarına önem verilen
bir kent olduğu bilinmektedir. Bu anlamda kentin kooperatif konutlarının ortaya
çıkışı ve kent düzleminde yer seçimleri kooperatifçilik ilkeleri bağlamında
incelenmiştir.
Konutu biçimlendiren sosyal, kültürel, ekonomik sebeplerin yanısıra kullanıcının
yaşam tarzı, sahip olduğu kültürel ve sosyal ilişkiler bağlamında da konuttaki
mekânların tasarımını etkileyen birçok değişken vardır. Dolayısıyla dönem
konutlarının incelenmesi, kültürünün anlaşılabilmesinin bir yoludur. Bu amaçla
tez kapsamında yöntem olarak Mekân Dizim yöntemi kullanılmıştır.
Afyonkarahisar kentinde 1970-2000 yılları arasında yapılmış olan 20 adet konut
kooperatif yapısı bu yöntem ile incelenmiş ve belirlenen kriterler doğrultusunda
sonuçları ortaya konmuştur.Sonuç olarak, Afyonkarahisar kentinde 1970-2000 yılları arasında yapılmış olan
kooperatif konutları üzerinden yürütülen bu çalışma kapsamında ülke genelinde
yaşanan konut sorunu ve devamında üretilen çözümler bağlamında benzer
sorunlar ve çözümlerin kooperatfçilik yolu ile Afyonkarahisar kentinde de aynı zaman periyotunda olmamakla birlikte benzer biçimde yaşandığı görülmüştür.
Kooperatifçilik yoluyla elde edilen konutlara ait mekânsal analiz sonuçları ise
toplumda yaşanan değişikliklerin etkisiyle; günlük yaşam ritüelleri, konuk
ağırlama anlayışı, mahremiyet olgusu gibi konut planlamasını etkileyen temel
parametrelerde değişikliğe yol açmış ve buna bağlı olarak da tip olarak
nitelendirilebilinen apartman konutlarında dahi farklı sonuçların elde edilmesini
sağlamıştır.

Abstract:
The concept of housing has existed throughout the history of humanity and is a
multidimensional issue that will continue to exist as the need for housing
continues. The most important part of the building stock in our cities, which is
one of the architectural production forms, is the unit where the space-user
relationship is the deepest and most intimate. Housing; It has become a problem
of many different variables such as population growth, migration movements,
major disasters, economic changes and political events. The solution to the
housing problem has always been on the agenda of the state. At the beginning of
these solutions are cooperative housing production.The first and most important
examples of the solutions produced as a result of this problem, which is felt more
in big cities, are also found in big cities.However, this process was sometimes
experienced at the same time or different time period in Anatolian cities.It is
known that the city of Afyonkarahisar, which was examined within the scope of
the study, is an important settlement center in the historical process, and it is a
city which has importance on its zoning in our country with the proclamation of
the Republic.For this reason, the emergence of the cooperative houses of the city
and the location choices in the city level were examined in the context of the
principles of cooperatives.In addition to the social, cultural, economic reasons that shape the housing, there
are many variables that affect the design of the residences in the context of the
user's lifestyle and cultural and social relations. Therefore, the examination of
period houses are constructed in the past is a way of understanding the culture.
For this purpose, the method of the thesis was used as the method of space syntax.
20 housing cooperative structures constructed between 1970-2000 in
Afyonkarahisar city were examined with this method and their results were
determined according to the determined criteria.As a result, similar problems and solutions have been observed in the city of
Afyonkarahisar in a similar way in the different period between 1970 and 2000
in the context of the housing problem and solutions produced in the country. The results of the spatial analysis of the houses obtained through cooperatives were
affected by the changes in society; it has led to changes in the basic parameters
affecting housing planning such as daily life rituals, hospitality hospitality and
privacy, and it has resulted in different results even in apartment houses that can
be considered as type.