Soğuk Savaş sonrası Türk ordusunda yaşanan dönüşüm
Transformation in the Turkish army after the Cold War
Yazar: OSMAN GAZİ KANDEMİR
Danışman: PROF. DR. YAŞAR ONAY
Milli Savunma Üniversitesi / Atatürk Stratejik Araştırmalar ve Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Strateji ve Güvenlik Araştırmaları Ana Bilim Dalı  / Güvenlik Araştırmaları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
Bu çalışma, Türk Ordusunun emsali ordular gibi, Soğuk Savaş sonrasında bir dönüşüm yaşadığı savından hareketle, dönüşümün sebep ve sonuçlarını incelemiştir. Bir ordunun dönüşüm yaşayıp yaşamadığını anlamak için, önceki hali ile şimdiki halini teşkilat, teçhizat, eğitim ve konseptleri yönünden incelemek gerekir. Bu çalışmada önceki hal, "Soğuk Savaş dönemindeki Türk ordusu" olarak ele alınmıştır. Soğuk Savaş dönemindeki Türk ordusu, ABD'nin destekleyici ve yönlendirici etkisiyle Birinci Dünya Savaşı standartlarından bir süreç içinde sıyrılarak çağdaşlarına benzeyen bir orduya dönüşmüş, buna karşılık birinci güvenlik halkasına hapsolmuş ve atalete sürüklenmişti. Soğuk Savaş sonrasında, Türkiye çevresinde güvenlik ve jeopolitik ortamda değişimler yaşandı. Bölücü terör, Yunanistan ve Suriye tehditleri Türkiye'yi aynı anda birden fazla cephede savaş ihtimaliyle karşı karşıya bıraktı. Bu risklerin yanında Türkiye'nin kültür coğrafyasıyla bütünleşmesinin önü açıldı. Ordu, bir anda kendini Balkanlarda, Kafkaslarda, Afrika'da değişik türlerde harekât icra ederken buldu. Deniz kuvvetleri Cebelitarık yaklaşma sularından Hind Okyanusuna kadar genişleyen bir harekât ortamında, gerektiğinde hava gücünden destek alarak kuvvet aktarımı yapacak güce geldi. Ordunun bu güce ulaşmasında savunma sanayiiden aldığı destek çok önemlidir. Bu bakımdan 1964'e kadar neredeyse kapısına kilit vurulmuş Savunma Sanayiinin, bu tarihten itibaren adım adım ayağa kalkışı da tarihsel süreç içinde ele alınmıştır. Çalışmada literatür taraması yanında, arşiv kayıtları, uluslararası örgütlerin değerlendirmeleri ve iki dönemde de TSK'da üst düzey görevlerde bulunmuş emekli subaylarla yapılan derinlemesine mülakatlardan faydalanılmıştır. Türk ordusunun Soğuk Savaş sonrası yaşadığı dönüşüm öncekine kıyasla milli ihtiyaç ve önceliklerden kaynaklanmıştır.

Abstract:
This study examines the causes and consequences of the transformation, based on the argument that the Turkish Army, like other comparable armies, experienced a transformation after the Cold War. In order to understand whether an army has undergone a transformation or not, it is necessary to examine its previous and current state in terms of organization, equipment, training and concepts. In this study, the previous state was considered as the "Turkish army during the Cold War". The Turkish army during the Cold War period, with the supportive and guiding influence of the USA, gradually shed the First World War standards and transformed into an army similar to its contemporaries, but on the other hand, it was trapped in the first security ring and drifted into inertia. After the Cold War, there were changes in the security and geopolitical environment around Turkey. Separatist terrorism, threats from Greece and Syria have left Turkey facing the possibility of war on more than one front at the same time. In addition to these risks, the way has been opened for Turkey's integration with the cultural geography. The army suddenly found itself carrying out different types of operations in the Balkans, the Caucasus and Africa. Naval forces have become powerful enough to transfer forces, with support from air power when necessary, in an operational environment that extends from the approach waters of Gibraltar to the Indian Ocean. The support the army receives from the defense industry is very important in reaching this power. In this respect, the step-by-step recovery of the Defense Industry, which was almost locked until 1964, is also discussed within the historical process. In addition to literature review, the study utilized archival records, evaluations of international organizations and in-depth interviews with retired officers who held senior positions in the Turkish Armed Forces in both periods. The transformation of the Turkish army after the Cold War resulted from national needs and priorities compared to the previous one.