Ortaokul fen bilimleri ders kitaplarının sosyobilimsel konular açısından incelenmesi
Analysis of middle school science textbooks for inclusion of socioscientific issues
Yazar: FATIMA ŞEYDA IŞIK
Danışman: DOÇ. DR. NURCAN CANSIZ
Artvin Çoruh Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bilim ve teknolojideki gelişmeler sosyal hayata ve toplumsal değerlere etki etmektedir. Bu gelişmeler toplumların geleceğini etkileyecek bir dizi toplumsal sorunu beraberinde getirmektedir. Bu sorunlar, sosyobilimsel konular olarak bilinmekte hem sosyal hem de bilimsel yönleri bulunan ve teknoloji ile ilişkili olan konulardır. Eğitim politikaları, bilimsel okuryazar bireyler yetiştirmek için sosyobilimsel konuların fen eğitimine dahil edilmesi gerektiğini belirtmektedir. Bilimsel okuryazar bireylerden beklenen, bilim ve teknoloji arasındaki bağlantıyı anlayarak günlük hayatta karşılaşılan problemlere çözümler üretmeleridir. Bu çalışmanın amacı, fen ders kitaplarının öğrencilere sosyobilimsel meseleler konusunda ne ölçüde rehberlik ettiğini araştırmaktır. Yani, bu çalışma, sosyobilimsel meselelerin ortaokul fen ders kitaplarına nasıl ve ne ölçüde dahil edildiğini incelemeyi amaçlamaktadır. Bu amaçla nitel araştırma yöntemlerinden biri olan doküman analizi kullanılmıştır. Veri kaynağı, Millî Eğitim Bakanlığı tarafından 2019-2020-2021 eğitim dönemlerinde okutulmak üzere onaylanan her sınıf seviyesinden (5'ten 8'e kadar) ikişer kitap olmak üzere toplam sekiz fen ders kitabıdır. Doküman analizi sonucunda, sosyobilimsel meselelerin beşinci sınıf seviyesinde bir ünitede, altıncı sınıf seviyesinde iki ünitede, yedinci sınıf seviyesinde üç ünitede ve sekizinci sınıf seviyesinde beş ünitede ele alındığı belirlenmiştir. Ele alınan sosyobilimsel konuların olumlu ve olumsuz yanlarının genellikle bir arada sunulmadığı gözlemlenmiştir. Ayrıca, sekiz kitabın öğrencilerin sosyobilimsel muhakeme becerilerini geliştirmek için yeterli olmadığı tespit edilmiştir çünkü sosyobilimsel muhakemenin boyutları yeterince vurgulanmamıştır. Özetle, bu çalışma, incelenen fen bilimleri ders kitaplarının sosyobilimsel konuları yeterince içermediği ve sosyobilimsel muhakemeyi yeterince vurgulamadığını göstermektedir. Çalışmanın bulgularına dayanarak önerilerde bulunulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Fen Bilimleri Ders Kitabı, Sosyobilimsel Konular, Fen Eğitimi, Sosyobilimsel Muhakeme, Sosyobilimsel Konu Temelli Fen Öğretimi

Abstract:
Developments in science and technology have impact on social life and social values. These developments bring about a number of social issues that will affect the future of societies. These issues, known as socioscientific issues, have both social and science aspects as well as are related to technology. Educational policies state that socioscientific issues should be included in science education in order to raise scientifically literate individuals. What is expected from scientifically literate individuals is to understand the connection between science and technology and produce solutions to the problems encountered in daily life. The aim of this study is to investigate to what extent science textbooks guide students in terms of socioscientific issues. That is, this study aims to examine how and to what extent socioscientific issues are included in secondary school science textbooks. For this purpose, document analysis, one of the qualitative research methods, was used. The data source was a total of eight science textbooks, two books for each grade from 5 to 8. Book are confirmed by the Ministry of National Education to be taught in the 2019-2020-2021 academic periods. As a result of this document analysis, it was determined that socioscientific issues were included in one unit at the fifth grade level, two units at the sixth grade level, three units at the seventh grade level and five units at the eighth grade level. It has been observed that the positive and negative sides of the identified socioscientific issues are generally not presented together. It was also found that the eight textbook were not sufficient to improve students' socioscientific reasoning since the dimensions of socioscientific reasoning were not emphasized adequately. In summary, this study presents findings showing that the investigated science textbooks neither include socioscientific issues nor emphasizes socioscientific reasoning sufficiently. Recommendations have been made based on the findings of the study.
Keywords: Science Textbook, Socioscientific Issues, Science Education, Socioscientific Reasoning, Socioscientific Issue-Based Science Education