İki darbe arası dönemde Türk eğitim tarihi (1960-1980)
Turkish education history in two impact period (1960-1980)
Yazar: TURAN KILIN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ İSA KALAYCI
Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Tarih = History
Dizin: Askeri müdahale = Military intervention ; Eğitim tarihi = Educational history ; Okul öncesi eğitim = Preschool education ; Ortaöğretim = Secondary education ; Türk eğitim tarihi = Turkish education history ; Yükseköğretim = Higher education ; Özel eğitim = Special education ; İlköğretim = Primary education

Özet:
Cumhuriyetin ilanından sonra 3 Mart 1924'te kabul edilen Tevhid-i Tedrisat Kanunu (Eğitim Öğretimin Birleştirilmesi Kanunu) üzerine inşa edilen Türkiye Cumhuriyeti'nin eğitim sistemi birçok yeniliği de beraberinde getirmiştir. Bu yeni eğitim sistemi 1924 yılından 1960 yılına kadar geçen sürede birçok yasa ve yönetmeliklerle geliştirilmeye ve benimsetilmeye çalışılmıştır.
1960-1980 yılları arasında tüm dünyada olduğu gibi Türkiye'de de ekonomik, siyasi, sosyal ve eğitim alanlarında bazı değişiklikler yaşanmıştır. Bu çalışmayla 1960-1980 yılları arasında, adeta siyasi çekişmelerin ve hesaplaşmaların alanı haline getirilen eğitim kurumlarının, bu durumlar karşısında gerilemesinin nedenleri ve sonuçlarının ortaya konması amaçlanmıştır. Bununla birlikte, eğitimcilerin, kurum ve kuruluşlarıyla siyaset-ekonomi çalkantısı esnasında yaşanan git-gellerdeki tavır ve davranışlarının açıklanması hedeflenmiştir.
Siyasetten en çok etkilenen kesim ve yükseköğretim bazında siyaseti en çok etkileyen eğitim kurumları ile eğitim elemanları bu çalışmanın ana unsurlarını teşkil etmektedirler. 27 Mayıs 1960 askeri darbesi, 12 Mart 1971 muhtırası ve 12 Eylül 1980 askeri müdahalesinin ardında oluşturulan anayasa ve kanunlarla eğitime yeniden getirilen düzenlemelerin içerikleri bu araştırmanın odak noktasını teşkil etmektedir. Askeri darbelerle kesintiye uğrayan demokratik sistem karşısında eğitim kurumlarının nasıl etkilendiği, öğretim elemanlarının uğradıkları kovuşturma, sürgün ve tasfiye hareketlerinin neden, niçin, kime ve ne şekilde yapıldığı gibi sorulara cevaplar aranmıştır.
Türk eğitim sistemine köklü değişiklikler getiren, 1961 yılında kabul edilen "İlköğretim ve Eğitim Kanunu" ve 1973 yılında kabul edilen "Milli Eğitim Temel Kanunu" ile yapılan düzenlemeler ve elde edilen sonuçlar bu çalışmanın merkezine oturtulmuştur. Bu tarihten önceki düzenlemelerde olduğu gibi 1961 ve 1973 yıllarındaki eğitim hamlelerinde de baştan sona siyasi kaygılar ve politik sürtüşmelerin izlerini görmek mümkündür. Durum böyle olunca da bütün kurum ve kuruluşlarıyla eğitimin sanki bir yaz-boz tahtasıymış gibi kullanılmasından kaynaklanan bir gerilemenin olduğu söylenebilir.
Araştırılan yirmi yıllık dönem içerisinde; okul öncesi eğitimin gelişimi, ilköğretimdeki yapısal reformlar ve müfredat programları, ortaöğretimdeki politik sürtüşmeler, nitelik sorunu ve çözüm arayışları ile ideolojik çalkantılarla siyasetin ve askeri vesayetin boy hedefi haline gelmiş yükseköğretimin tarihsel gelişimi ayrıntılı bir şekilde belgelerle araştırılıp incelenmiştir. Yaklaşık altmış temel kaynaktan araştırma ve inceleme yapılarak elde edilen bu çalışma neticesinde, 1960-1980 yılları arasındaki eğitimin politik hesaplaşmalar uğruna heba edildiği, farklı yapı ve söylemlerle aynı durumun hala devam ettiği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
The education system of the new state, which was founded on the Law of Unification of Education (the unification of education and teaching, March 3, 1924), which was adopted after the declaration of the Republic, brought many innovations. This new education system has been tried to be developed and adopted by many laws and regulations in the period from 1924 to 1960.
Between the years 1960-1980 as well as all over the world, Turkey also economic, as well as in the field of education were affected by the political and social fields. With this study, it was aimed to reveal the decline of educational institutions, which were turned into a field of political conflicts and reckoning between 1960-1980. In addition, it is aimed to reveal the positions and developments of educators, institutions and organizations, between education and politics.
On the basis of the sector most affected by politics and higher education, educational institutions and educational staff, which most affect politics, are the main elements of this study. The contents of the regulations brought back to education with the constitution and laws created after the military coup of May 27, 1960, the memorandum of March 12, 1971 and military interventions of September 12, 1980 constitute another research topic of this study. The negative impact of educational institutions against the democratic system interrupted by military coups, and the investigation of the prosecution, exile and liquidation movements faced by faculty members was one of the main research topics of this study.
The arrangements and the results obtained with the "Primary Education and Education Law" adopted in 1961 and the "Basic Education National Law" adopted in 1973, brought radical changes to the Turkish Education System. The developments in education between 1960-80 were examined in two main categories based on 1961 Primary Education and Education Law and 1973 National Education Basic Law. The reason for this is the renewal of the Turkish Education System through these laws. As in the previous arrangements, it is possible to see the traces of political concerns and political frictions throughout the educational moves in 1961 and 1973. As such, education has become a summer board with all its institutions and organizations, and as a result, the decline of education has become inevitable.
In the study, the development of preschool education, structural reforms and curriculum programs in primary education, political frictions in secondary education, the problem of quality and search for solutions, and the historical development of higher education, which has become the height target of politics and military tutelage with ideological turmoil, have been investigated in detail.
As a result of this study, which was obtained by researching and examining about sixty basic sources, it was concluded that education between 1960-1980 was wasted for the sake of political settlements, and the same situation continues with different structures and discourses.