Üniversite öğrencilerinde minnettarlığın ve özgeci davranışın bazı değişkenlerle yordanması
Gratitude and altruistic behavior in university students adjustment according to some variables
Yazar: ZEYNEP BAŞERER
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM KISAÇ
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Minnettarlık = Gratitude ; Psikolojik iyi oluş = Psychological well being ; Özgecilik = Altruism ; Üniversite öğrencileri = University students

Özet:
Bu araştırmanın amacı, Atatürk Üniversitesi öğrencilerinin minnettarlık ve özgeci davranış düzeylerini bazı değişkenler (cinsiyet, öğrenim görülen fakülte, kardeş sayısı, doğum sırası, anne-baba eğitim durumu, yaşamının çoğunun geçirildiği yer, aile gelir durumu, psikolojik iyi oluş) açısından incelemektir. Bu amaç doğrultusunda araştırma için ilk olarak Türk kültür yapısına uygun olarak Minnettarlık Ölçeği geliştirilmiştir. Araştırmada yöntem olarak, nicel verilere dayalı genel tarama modellerinden ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırma 2017-2018 Eğitim Öğretim yılında Erzurum Atatürk Üniversitesi'nin farklı fakültelerinde (Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi, Güzel Sanatlar Fakültesi, İlahiyat Fakültesi, Mühendislik Fakültesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi) öğrenim gören ve seçkisiz olarak seçilen 810 öğrenci üzerinden yapılmıştır. Verilerin toplanmasında "Kişisel Bilgi Formu", Minnettarlık Ölçeği, "Özgecilik Ölçeği" ve "Psikolojik İyi Oluş Ölçekleri" kullanılmıştır. Uygulamaya başlamadan önce Özgecilik Ölçeği ve Psikolojik İyi Oluş Ölçekleri için 132 öğrenci üzerinden her iki aracın testin tekrarı yöntemine göre güvenirlik çalışması yapılmıştır. Elde edilen verilerin analizinde iki değişken arasındaki ilişkiyi incelemek için Pearson Momentler Çarpımı Korelasyonu kullanılmıştır. Ayrıca veriler normal dağılım gösterdiği için, değişkenin türüne göre bağımsız gruplar için t Testi ve Tek Yönlü Varyans Analizi uygulanmıştır. Tek yönlü varyans analizinde ilişkinin anlamlı çıkması durumunda ise, farkın hangi gruplar arasında olduğunun belirlenmesi için Tukey Testi kullanılmıştır. Bunlarla birlikte psikolojik iyi oluşun minnettarlık ve özgeci davranışı yordayıp yordamadığını belirlemek için de basit doğrusal regresyon analizi yapılmıştır. Anlamlılık kontrolü için hata payı ,05 olarak alınmıştır. Araştırma sonucunda elde edilen bulgular, üniversite öğrencilerinin minnettarlık ile özgeci davranış düzeyleri arasında orta düzeyde pozitif yönde anlamlı bir ilişki olduğunu göstermiştir. Araştırmada ayrıca öğrencilerin minnettarlık düzeylerine ilişkin bulgular incelendiğinde; kız öğrencilerin, İlahiyat Fakültesi'nde okuyanların, kardeş sayısı 6 ve daha fazla olanların, kardeşler arasında ortanca çocuk olanların, annesi lise ve üniversite mezunu olanların, babası üniversite mezunu olanların ve aile gelir durumu yüksek düzeyde olanların minnettarlık düzeylerinin daha yüksek olduğu bulunmuştur. Ayrıca araştırmada psikolojik iyi oluşun minnettarlığı anlamlı olarak yordadığı anlaşılmıştır. Öte yandan öğrencilerin minnettarlık düzeylerinin yakın arkadaş sayısı ve yaşamının çoğunun geçirildiği yere göre anlamlı olarak farklılaşmadığı görülmüştür. Araştırmada öğrencilerin özgeci davranış düzeylerine ilişkin bulgular incelendiğinde ise, kızların, kardeş sayısı 6 ve daha fazla olanların, kardeşler arasında ortanca çocuk olanların, annesi üniversite ve lise mezunu olanların, babası ilkokul mezunu olanların, dört arkadaşa sahip olanların ve aile gelir durumu yüksek düzeyde olanların özgeci davranış düzeylerinin daha yüksek olduğu bulunmuştur. Ayrıca araştırmada psikolojik iyi oluşun özgeci davranışı anlamlı olarak yordadığı sonucuna ulaşılmıştır. Öte yandan araştırmada öğrencilerin özgeci davranış düzeylerinin öğrenim gördükleri fakülte ve yaşantının çoğunun geçtiği yere göre anlamlı olarak farklılaşmadığı görülmüştür. Son olarak araştırmadan çıkan sonuçlardan hareketle hem araştırmaya hem de gelecek araştırmalara yönelik öneriler sunulmuştur.

Abstract:
The aim of this research is to examine the level of gratitude and altruistic behavior of the students of Atatürk University in terms of some variables (gender, faculty of education, number of siblings, birth order, educational status of parents, majority of life, family income status, psychological well being). For this purpose, firstly Gratitude Scale according to Turkish culture has been developed. As a method in the study was used relational search which the general scanning model based on quantitative data model. The research was carried out on 810 students who were educated and randomly included in different faculties (Kazim Karabekir Education Faculty, Faculty of Fine Arts, Faculty of Theology, Faculty of Engineering, Faculty of Health Sciences) of Erzurum Atatürk University in the academic year of 2017-2018. "Personal Information Form", "Gratitude Scale", "Altruistic Scale" and "Psychological Well-Being Scales" were used to collect the data. Before the application, reliability of both scale (Altruistic Scale and Psychological Well-Being Scales) was determined by means of test and re-test method on 132 students. Pearson Moments Multiplication Correlation was used to analyze the relationship between the two variables in the analysis of the obtained data. Also, as the data showed normal distribution, t test and one way ANOVA were applied for independent groups according to the variables. When one way variance analysis showed a meaningful relationship between two variables, Tukey Test was applied to describe in what groups the relationship was significant. In addition, simple linear regression analysis was performed to determine whether psychological well-being predicted gratitude and altruistic behavior. Significance level was established at .05. The results of this research indicated that there was a significant relationship between gratitude and altruistic behaviour levels of the students. When the findings of the students' gratitude levels were examined, the level of gratitude was found to be higher among female students, those studying at the Faculty of Theology, those who have 6 siblings and more, those who have middle children among siblings, those who graduated from mother's high school and college, those who graduated from father's collage, and those with a high level of family income. In addition, the research revealed that the psychological well-being was significantly predictive of gratitude. On the other hand, it was observed that the level of gratitude of the students did not significantly differ according to the number of close friends and the place where the majority of life passes. When the findings of the students' altruistic behaviour levels were examined, the level of altruistic behaviour was found to be higher among female students, those who have 6 siblings and more, those who have middle children among siblings, those who graduated from mother's high school and college, those who graduated from father's primary school, those who have four friends and those with a high level of family income. In addition, the research revealed that the psychological well-being was significantly predictive of altruistic behaviour. On the other hand, it was observed that the level of altruistic behaviour of the students did not significantly differ according to fakulty and the place where the majority of life passes. Finally, based on the results of the research, suggestions was presented both the research and suggestions for future researches.