Yabancı dil olarak Türkçenin öğretiminde kavram haritalarının kullanılmasının öğrencilerin okuma becerisini geliştirmesine etkisi
The effect of using concept maps in teaching Turkish as a foreign language on developing students' reading skills
Yazar: HİLAL GÜLBEN GEREK
Danışman: DOÇ. DR. ZEKİ GÜREL
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Dil eğitimi = Language education ; Dil öğretimi = Language teaching ; Kavram haritaları = Concept maps ; Okuma becerileri = Reading skills ; Okuma-anlama becerisi = Reading-comprehending skill ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching ; Yabancı dil eğitimi = Foreign language education ; Yabancı dil öğretimi = Foreign language teaching ; Öğretim yöntemleri = Teaching methods

Özet:
Kavram haritalarının yabancı dil olarak Türkçe öğrenenlerin okuduğunu anlama başarısı ve tutumu üzerindeki etkisinin araştırıldığı bu çalışmada ön test-son test kontrol gruplu yarı deneysel desen kullanılmıştır.  Araştırma, 2017-2018 eğitim öğretim yılında "Adana Alparslan Türkeş Bilim ve Teknoloji Üniversitesi Türkçe Öğretimi Uygulama ve Araştırma Merkezinde" Türkçe öğrenen 31 yabancı öğrenciyle yürütülmüştür. Deneysel işlem, B1 seviyesinde 6 hafta, B2 seviyesinde 6 hafta, C1 seviyesinde 10 hafta olmak üzere toplam 22 hafta süreyle gerçekleştirilmiştir. Deney grubunda, uygulama boyunca ders kitabındaki okuma metinleri araştırmacı tarafından çizilen kavram haritalarıyla işlenmiştir. Deneysel işlemin başında ve sonunda deney ve kontrol grubu öğrencilerine "Okuduğunu Anlama Başarı Testleri", "Türkçe Metinleri Okumaya Karşı Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğrenen Öğrenciler İçin Tutum Ölçeği" ve "Kişisel Bilgi Formu" uygulanmıştır. Deneysel işlemin sonunda, deney grubu öğrencileriyle "Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu" aracılığıyla görüşmeler yapılmıştır.  Kavram haritalarının, öğrencilerin tutumuna ve başarısına etkisini ortaya çıkarmak amacıyla yapılan bu çalışmada, okuduğunu anlama başarılarının cinsiyete, yabancı dil bilme durumuna, Türkiye'de yaşama süresine, kitap, gazete, dergi vb. okuma durumuna göre farklılık gösterip göstermediği de incelenmiştir. Bunun yanı sıra, okuduğunu anlama başarısı ile dil seviyeleri arasında anlamlı bir ilişki olup olmadığına bakılarak deneysel işlemin en çok hangi dil seviyesinde etkili olduğu araştırılmıştır. Ayrıca, öğrencilerin okuduğunu anlama başarıları ile becerileri sıralama tercihleri arasındaki ilişki de incelenmiştir. Grupların okuduğunu anlama başarı puanlarının karşılaştırmaları, tutum puanlarının karşılaştırmaları ve deney grubunun okuduğunu anlama başarısı üzerinde farklı faktörlerin etki durumu ilişkili örneklemler t testiyle analiz edilmiştir.  Deney ve kontrol gruplarında son test ve son tutum karşılaştırmaları ise ilişkisiz örneklemler t testiyle incelenmiştir. Dil seviyeleri ile başarı arasındaki ilişkinin incelenmesi için pearson korelasyon yöntemi kullanılmıştır. Deney grubunun uygulama öncesi ve sonrası beceri sıralama tercihleri ile okuduğunu anlama başarısı arasındaki ilişkinin analizinde tek yönlü ANOVA testi; uygulama öncesi ve sonrası beceri sıralaması arasındaki ilişkinin tespiti için ilişkili örneklemler t testi kullanılmıştır. Görüşmelerden elde edilen verilerin analizinde ise içerik analizinden faydalanılmıştır. Yapılan analizler neticesinde, üç dil seviyesinde de okuduğunu anlama başarısı üzerinde kavram haritasıyla yapılan öğretimin, mevcut öğretim programına göre yapılan öğretimden daha etkili olduğu sonucu bulunmuştur. Kavram haritasıyla öğretimin yapıldığı deney grubundaki kız öğrencilerin erkek öğrencilere göre; kitap, gazete, dergi vb. okuyan öğrencilerin okumayanlara göre B1 seviyesinde, okuduğunu anlama becerisinde daha başarılı oldukları bulunmuştur. Okuduğunu anlama başarısı ile dil seviyelerine ilişkin sonuçlara bakıldığında; deney grubunda kullanılan deneysel işlemin başarı üzerindeki etkisi dil seviyeleriyle ilişkiliyken, kontrol grubunda dil seviyeleriyle başarı arasında anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. B1, B2 ve C1 seviyelerinde kavram haritasının okuduğunu anlama başarısına anlamlı bir etkisi bulunmakla birlikte en fazla etkinin, B2 seviyesinde gerçekleştiği sonucuna ulaşılmıştır. Deney grubu öğrencilerinin becerileri sıralama tercihleriyle okuduğunu anlama başarıları arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Ayrıca, öğrencilerle yapılan görüşmelerden öğrencilerin kavram haritasıyla yapılan öğretimi faydalı buldukları, okuduğunu anlama becerisinde etkili buldukları ve kavram haritalarını benimsedikleri sonucuna ulaşılmıştır. Bu sonuçlar, kavram haritasıyla öğretimin yabancı dil olarak Türkçe öğrenen öğrencilerin okuduğunu anlama becerilerini geliştirdiği, öğrencilerin Türkçe metinleri okumaya karşı tutumları ile okuma başarılarını artırdığı ve öğrenciler üzerinde olumlu bir etkiye sahip olduğunu göstermiştir.

Abstract:
In this study, in which the effect of concept maps on the reading comprehension success and attitude of those who learn Turkish as a foreign language, a pretest-posttest control group quasi-experimental design was used. The research was conducted with 31 foreign students learning Turkish at Adana Alparslan Türkeş Science and Technology University Turkish Teaching Application and Research Center in the 2017-2018 academic year. The experimental process was carried out for a total of 22 weeks, 6 weeks at B1 level, 6 weeks at B2 level, and 10 weeks at C1 level. Within the experimental group, the reading texts in the textbook were studied with concept maps drawn by the researcher throughout the application. At the beginning and at the end of the experimental process, "Reading Comprehension Achievement Tests", "Attitude Scale for Students' Learning Turkish as a Foreign Language" and "Personal Information Form" were applied to the students in the experimental and control group. At the end of the experimental process, interviews were conducted with the experimental group students through the "Semi-Structured Interview Form". In this study, which was conducted to reveal the effect of concept maps on students' attitudes and success, it was also examined whether reading comprehension achievements differ according to gender, foreign language proficiency, duration of living in Turkey, reading status of books, newspapers, magazines, etc. In addition, by examining whether there is a significant relationship between reading comprehension achievement and language levels, it was investigated that at which language level the experimental procedure was more effective. Moreover, the relationship between students' reading comprehension achievement and their preference for ordering skills was examined. The comparison of the reading comprehension achievement scores of the groups, the comparison of the attitude scores and the effect of different factors on the reading comprehension achievement of the experimental group were analyzed through the paired samples t-test. Post-test and post-attitude comparisons in the experimental and control groups were analyzed through the independent samples t-test. Pearson correlation method was used to examine the relationship between language levels and achievement. One-way ANOVA test was used in the analysis of the relationship between the skill ordering preferences of the experimental group before and after the application and their reading comprehension success, and the paired samples t-test was used to determine the relationship between the skill orderings before and after the application Content analysis was used in the analysis of the data obtained from the interviews. As a result of the analyzes, it was found that teaching with concept maps was more effective than teaching based on the current curriculum on reading comprehension achievement at all three language levels.  It has been found that female students in the experimental group who were taught with the concept map compared to the male students and the students who read book, newspaper, magazine etc. are more successful in reading comprehension at B1 level than those who do not. When examined the results of reading comprehension success and language levels; the effect of the experimental procedure used within the experimental group on success was related to language levels; on the other hand, there was no significant relationship between language levels and achievement in the control group. The concept map has a significant effect on reading comprehension success at B1, B2 and C1 levels, however, it has been concluded that the highest effect is at B2 level. A significant relationship was found between the experimental group students' preference for ordering skills and their reading comprehension success. Besides, it was revealed from the interviews, the students found the teaching with concept maps useful, they found it effective in their reading comprehension skills and they adopted the concept maps. These results revealed that teaching with concept maps improved the reading comprehension skills of the students' learning Turkish as a foreign language, increased their attitudes towards reading Turkish texts and their reading success, and had a positive effect on students.