Eş'arî ve Şâfiî usûl gelenekleri arasında İbn Berhân
Between ash'ari and Shafii procedure traditions Ibn Berhan
Yazar: MÜBAREK ÖLMEZ
Danışman: DOÇ. DR. AHMET TEMEL
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Er-Risale = Er-Risale ; Eş`ari = Eş`ari ; Fukaha = Fuqaha ; Mezhepler = Sects ; Mütekellim = Mutakalli̇m ; Usulü`l-fıkh = Usul al-figh ; İmam Şafii = İmam Şafii ; İslam hukuku = Islamic law ; İslamiyet = Islam ; Şafiler = Shafis

Özet:
İmam Şâfiî'nin er-Risâle'si ile ilk olarak tedvin edilmeye başlanan fıkıh usûlü, zamanla mütekellimûn ve fukahâ olarak adlandırılan iki yönteme ayrılmıştır. Fukahâ metodu ağırlıklı olarak Hanefîlerin; mütekellimûn ise Şâfiîlerin kabul ettiği bir metot şeklinde literatürde yerini almıştır. Bu çalışmada, mütekellimûn metodunun Şâfiîlere; fukahâ metodunun ise Hanefilere ait olduğu ve daha sonraki süreçlerde bu yöntemin farklı mezhep müntesibi âlimler tarafından kullanıldığı iddiasının tartışmaya açık olduğu ileri sürülmüştür. Tezin asıl iddiası ise usûl yazımı mecrasında Hanefiler ile Şâfiîler arasında var olan muhalefetin bir benzerinin çoğunluğu Şâfiî olan Eş'arî usûlcüler ile fakîh Şâfiî usûlcüler arasında da söz konusu olduğudur. 
Araştırmada kelamcı usûlcülerden Bâkıllânî ve Cüveynî; Şâfiî usûlcülerden ise Şîrâzî ve Sem'ânî'nin görüşleri belirli örnekler çerçevesinde İbn Berhân ile karşılaştırılarak ele alınmıştır. Çağdaş Şâfiî âlimlerden olan Cüveynî Eş'arîlerin, Şîrâzî ise fakih Şâfiî usûlcülerin temsilcisi konumda olmuşlardır. İbn Berhân, söz konusu iki âlimin talebelerinden ders alması ve bu ayrımın olduğu zaman aralıklarında yaşaması sebebiyle seçilmiş ve konu onun usûl perspektifinden işlenmiştir. Ayrıca çalışmada İbn Berhân'ın kelamcı bir usûlcü olduğu kanaatine varılmıştır. Eş'arî ve Şâfiî usûlü ayrımı, Şâfiî usûlcülerin eserlerinden daha belirgin bir şekilde rastlanılmıştır. İbn Berhân'ın İmam Eş'arî ile İmam Şâfiî arasında ihtilaflı olan usûl meselelerin bazılarında Eş'arî usûlcülere katılmadığı ve Şâfiî usûlcüler ile İmam Şâfiî'nin görüşünü tercih ettiği tespit edilmiştir.

Abstract:
The fiqh method, which was first compiled with Imam Shafii's er-Risâle, was divided into two methods called mutakallimun and fuqaha over time. Fuqaha method mainly Hanafis; mutakallimun took its place in the literature as a method accepted by Shafiis. In this study, the method of mutakallimun to Shafiis; It has been argued that the claim that the fuqaha method belongs to the Hanafis and that this method was used by scholars of different sects in later processes is open to discussion. Another important claim of the thesis is that there is a similar opposition between Hanafis and Shafi'is in the field of methodology writing, as well as between Ash'ari scholars, who are mostly Shafi'i, and jurist Shafi'i scholars. In the research, Bâkıllâni and Cüveynî, who are the theologian scholars; The views of Şîrâzî and Semânî, who are among the Shafi'i methodists, are discussed by comparing them with Ibn Berhan within the framework of certain examples.     
Juwaynî, who is one of the contemporary Shafi'i scholars, was the representative of Ash'aris and Shirazi was the representative of jurist Shafi'i methodists. Ibn Berhan was chosen because the two scholars in question took lessons from their students and lived in the time intervals where this distinction existed, and the subject was studied from his procedural perspective. In addition, in the study, it was concluded that Ibn Berhan was a theologian methodologist. The distinction between Ash'ari and Shafi'i method is more evident than in the works of Shafi'i methodists. It has been determined that Ibn Berhan did not agree with the Ash'ari methodists on some of the methodological issues that were in dispute between Imam Ash'ari and Imam Shafii and preferred the opinion of Shafi'i methodists and Imam Shafii.