Türk milliyetçiliğinin terkibinde mekân
Place in the composition of Turkish nationalism
Yazar: GÖKBERK YÜCEL
Danışman: PROF. DR. ŞENOL DURGUN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Siyaset ve Sosyal Bilimler Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Kolektif bellek = Collective memory ; Mekan = Space ; Milli kimlik = National identity ; Milliyetçilik = Nationalism ; Türk milliyetçiliği = Turkish nationalism

Özet:
Bu çalışmada, bellek, kimlik, dil, din ve edebiyat gibi unsurlar çerçevesinde mekân mefhumunun milli coğrafyaya dönüşümü süreci, milliyetçilik zemininde incelenmiştir. Mekân, milli kimliğin tecessüm alanları olarak, her toplumda farklılık arz eden coğrafya terkiblerini ortaya koymuştur: Atavatan, anavatan ve siyasal ülke. Atavatan, atalardan tevarüs etmesi bakımından tarihi coğrafyayı; milli kimliğin ve kolektif hafızanın miladını teşkil etmesi bakımında kurucu coğrafyayı; ben idrakini güçlendiren bir unsur olarak mitsel/sembolik coğrafyayı oluşturmaktadır. Dolayısıyla, atavatan, milli kimliğin miladı ve köklülüğü noktasında tatminkâr bir izahta bulunurken; aynı zamanda, dilek ve ülkü birliğinin temellerini atmaktadır. Anavatan ise, toprak ile insan ilişkisinin tecrübe edildiği, üretkenliğin, bolluğun, zenginliğin fiziki ihtiyaçlarla birlikte insan fıtratını, psikolojik olarak doyurduğu yerdir. Mamafih, toprağın üretkenliği ve bereketi "kadın" üzerinden, toplumun sosyo-kültürel ve sosyo-ekonomik gelişimine ve tekamülüne tahvil edilmiştir. Anavatan mefhumu, hanedeki "yuva" samimiyetini ve sıcaklığını tesis eden; gelecek nesillerin milli şuur ve kültür ekseninde yetişmesi sağlayan; aile içi ekonomik döngünün ve sosyal dayanışmanın omurgasını teşkil eden kadın ile sembolleştirilmiştir. Bu noktada, vatanın evlatları, yuva ve yuvada sembolleşen milli hususiyetlere yönelik tehdit ve saldırıların bertaraf edilmesi bağlamında, "anavatanı"  savunmaya davet edilir. Siyasal ülke, modernleşme pratiğinin politik çıktısı olarak, "ulus devlet" merkezli siyasal coğrafyaya dayanmaktadır. Bu bağlamda, vatandaşlık kimliği çerçevesinde, modern toplumların coğrafyalarıyla aidiyet bağları kurulmuş; yaşadıkları coğrafyanın kaderini belirleme noktasında bu bağlar, milli egemenlik prensibiyle kuvvetlendirilmiştir. Bu bağlamda, Türk milliyetçiliği, Osmanlı'dan Cumhuriyet'e giden yolda farklı mekân terkiblerinin müşahade edildiği laboratuar niteliği taşımaktadır. Cumnuriyet'in kurucu ideolojisindeki atavatan ve anavatan mefhumları, ulus devletin tesis edilmesinde ve batı medeniyetine intibakın sağlanmasında araçsal bir işleve sahip olmuştur. Buna mukabil, Türkçülük-Turancılık terkibi ile atavatan, Anadoluculuk terkibinde ise anavatan vurgusu, Türk milliyetçiliğinde ön plana çıkarılmıştır. Modern dönem öncesi mekân tasavvurunun cihanşumul kodları, Erol Güngör'ün gelenekçi terkibiyle Türk milliyetçiliğine yeniden eklemlenmiştir.


Anahtar Kelimeler : Mekân, Hafıza, Milli Kimlik, Milliyetçilik

Abstract:
This study examines the transformation process of "place" concept to "national geography" in the scope of nationalism and within the framework of memory, identity, language, religion, and literature.  Place, in which national identity forms, introduces geographic compositions varying in every society: fatherland, motherland, and homeland. Fatherland refers to "historical geography" since it is inherited from ancestors, while it represents "constituent geography" by constituting a milestone for national identity and collective memory, whereas it stands for "mythical/symbolic geography" as a concept strengthening sense of self. Thereby, fatherland not only elucidates the milestone and rootedness of national identity but also constitutes wish and ideal unity. Motherland, on the other hand, is a geography where men and land interrelate and productivity, abundance, and wealth, together with physical needs, feed human nature psychologically. Therefore, the fertility and productivity of land, through "woman", is transformed into socio-cultural and socio-economic development and evolution of the society. The concept of motherland is symbolized with "woman" that establishes the home's sincerity and warmth, ensures future generations to grow up with national conscience and on the axis of the culture, and forms the backbone of family economic cycle and social solidarity. At this point, the sons are summoned to defend the motherland against threats and attacks on the home and national compositions that become symbols within the home. Homeland, as a politic output of modernization practice, originates from "nation state" centered political geography. In this context, within the framework of citizenship identity, modern societies' belongingness to their geography has been established and these links have been strengthened with the principle of national sovereignty to determine the destiny of the geography they had lived on. In this sense, Turkish nationalism is a sort of laboratory where different place compositions can be observed along the road from the Ottoman to the Republic. Fatherland and motherland concepts in the Republic's constituent ideology have functioned as instruments in establishing the national state and adaptation to western civilization. On the other hand, fatherland which emphasised at Turanism and motherland which emphasized at anatolianism has came to foregrant in Turkish nationalism. The worldwide codes of pre-modern period place image, by means of Erol Gungor's conservative composition, were again intertwined with Turkish nationalism.


Key Words : Place, Memory, National Identity, Nationalism