Azerbaycan Halk Cumhuriyeti bakanlarından Mehemmed Hasan Hacınski'nin hayatı (1875-1931) ve siyasi faaliyetleri
The life (1875-1931) and political activities of Mehemmed Hasan Hajinski, one of the ministers of Azerbaijan People's Republic
Yazar: RIDVAN BAYKUŞ
Danışman: DOÇ. DR. HİKMET DEMİRCİ
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
XX. yüzyıl dünya tarihini derinden etkileyen ve bazı ülkelerin geleceğine yön
veren kritik olayların meydana geldiği bir dönemdir. Bu yüzyılda, Kafkasya bölgesinde
yaĢayan milletlerin bağımsızlıklarına giden siyasi geliĢmeler önemli bir yer tutar. 1917
yılında Tiflis'te Gürcü, Ermeni ve Azerbaycan devlet adamları Transkafkasya
Komiserliğini kurdular. ġubat 1918'de Osmanlı Devleti'nin baskısı sonucunda
Transkafkasya Demokratik Federatif Cumhuriyeti ilan edildi. Mehemmed Hasan
Hacınski, Transkafkasya Hükümeti ile Osmanlı Devleti arasında gerçekleĢen Trabzon
ve Batum Konferansına Mehmet Emin Resulzade'yle birlikte katıldı. 26 Mayıs 1918
yılında Gürcistan'ın bu yapıdan ayrılıp bağımsızlığını ilan etmesiyle Federatif
Cumhuriyet dağıldı. Bu geliĢmelerden sonra Azerbaycan'ın aydın liderleri, 28 Mayıs
1918'de Türk tarihinin ilk demokratik devleti kabul edilen Azerbaycan Halk
Cumhuriyeti kuruldu. Milli ġura ve Azerbaycan Halk Cumhuriyetinin kurulmasında rol
alan diplomat Hacınski, Azerbaycan'ın bağımsızlığının tüm dünyaya duyurulması için
Paris BarıĢ Konferansı'na katılan heyetin baĢkan yardımcılığını yaptı. Hacınski,
bağımsızlığını ilan eden Cumhuriyet'te DıĢiĢleri, Maliye ve ĠçiĢleri Bakanlığı
görevlerinde bulundu. Hacınski, Osmanlı Devleti ile diplomatik iliĢkiler kurarak
Bakü'nün Sovyet Rusya ve Ermeni Devleti'nin elinden kurtarılması için büyük çaba
gösterdi. Bakü'nün Azerbaycan topraklarına dahil edilmesine katkıda bulundu.
Hacınski, Azerbaycan Halk Cumhuriyeti döneminde Gürcistan ve Ermenistan ile
yaĢanan sorunların çözümünde de aktif rol oynadı. Borçalı bölgesi ve Bakü-Batum
petrol hattı konularında Azerbaycan'ın çıkarlarını savundu. ÇalıĢma, Azerbaycan Halk
Cumhuriyeti'nin kuruluĢ sürecine ve sonrasına dair önemli bir perspektif sunmayı
hedeflemektedir. AraĢtırmada Hacınski'nin Cumhuriyet kurulmadan önce yapmıĢ
olduğu mimari, sosyal ve siyasi çalıĢmalarının yanı sıra onun Azerbaycan tarihindeki
önemi üzerine değerlendirmeler yer almaktadır. Hacınski'nin Azerbaycan tarihi için
değerini vurgulamakta ve baĢarılarını detaylı bir Ģekilde ele almaktadır. ÇalıĢmada
kaynak taraması yapılarak kitap, gazete, tez ve makalelerden araĢtırma yapıldı. ÇalıĢma
sonucunda, Hacınski'nin vatansever kiĢiliğe, diplomatik becerilere sahip olduğu,
Azerbaycan halkının haklarını savunma konusunda kararlı bir tutum sergilediği ve
Azerbaycan tarihine önemli katkıda bulunduğu bilgisine ulaĢıldı.
Anahtar Kelimeler: Transkafkasya Komiserliği, Azerbaycan Halk Cumhuriyeti,
Mehemmed Hasan Hacınski, Diplomatik ĠliĢkiler, Paris BarıĢ Konferansı.

Abstract:
XX. The 20th century is a period in which critical events occurred that deeply
affected world history and shaped the future of some countries. In this century, political
developments leading to the independence of the nation's living in the Caucasus region
have an important role. In 1917, Georgian, Armenian and Azerbaijani statesmen
established the Transcaucasian Commissariat in Tbilisi. In February 1918, as a result of
the pressure of the Ottoman Empire, the Transcaucasian Democratic Federative
Republic was declared. Mehemmed Hasan Hadjinski attended the Trabzon and Batum
Conference held between the Transcaucasian Government and the Ottoman Empire
together with Mehmet Emin Resulzade. The Federative Republic was dissolved on May
26, 1918, when Georgia left this structure and declared its independence. After these
developments, Azerbaijani statesmen declared the Azerbaijan People's Republic, which
was considered the first democratic state in Turkish history, on May 28, 1918. Diplomat
Hadjinski, who played a role in the establishment of the National Council and the
Azerbaijan People's Republic, was the vice president of the delegation that attended the
Paris Peace Conference to announce the independence of Azerbaijan to the entire world.
Hadjinski had missions as the Minister of Foreign Affairs, Finance and Internal Affairs
in the Republic that declared its independence. Hadjinski made great efforts to save
Baku from Soviet Russia and the Armenian State by establishing diplomatic relations
with the Ottoman Empire. He contributed to be accepted Baku as Azerbaijani territory.
Hadjinski also had an active role in resolving the problems with Georgia and Armenia
during the Azerbaijan People's Republic. He defended Azerbaijan's benefits on the
Borchali region and the Baku-Batumi oil pipeline. The study aims to provide an
important perspective on the establishment process and aftermath of the Azerbaijan
People's Republic. The research includes appreciations of Hadjinski's architectural,
social and political works done before the establishment of the Republic, as well as his
importance in the history of Azerbaijan. It emphasizes the importance of Hadjinski for
the history of Azerbaijan and discusses achievements in detail. In the study, resources
were scanned and research was conducted from books, newspapers, theses and articles.
As a result of the study, it was learned that Hadjinski had a patriotic personality,
diplomatic skills, showed a determined attitude towards defending the rights of the
Azerbaijani people and made significant contributions to the history of Azerbaijan.
Keywords: Transcaucasian Commissariat, Azerbaijan People's Republic, Mehemmed
Hasan Hadjinski, Diplomatic Relationships, Paris Peace Conference.