Metotreksatın oluşturduğu ovaryum hasarı üzerine D vitamininin etkisi
Effect of vitamin D on ovary damage caused by methotrexate
Yazar: BELEMİR GÜLHAN
Danışman: DOÇ. DR. ELİF TAŞLIDERE
İnönü Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Histoloji ve Embriyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Histoloji ve Embriyoloji = Histology and Embryology

Özet:
Amaç: Çalışmamızda metotreksatın neden olduğu over hasarına karşı vitamin
D'nin etkilerini histopatolojik, immunohistokimyasal ve biyokimyasal değerlendirme ile
araştırmayı amaçladık.
Materyal ve Metot: 36 adet Wistar Albino sıçan kontrol ve VD grubunda 8, MTX
ve MTX+ D grubunda 10 adet olarak gruplara ayrıldı. 14 günlük deney süresinin sonunda
sıçanlardan vajinal smear alınarak proestrus evresinde olan sıçanlar sakrifiye edilerek
ovaryum dokuları alındı. Ovaryum dokularına H-E, Masson trikrom, toluidin mavisi,
kaspaz-3 ve VDR boyamaları yapıldı. Folikül sayımı yapılarak over rezervi
değerlendirildi. Biyokimyasal parametrelerde TOS, TAS, AMH, FSH, LH, östrojen, VD,
Ca ve P düzeyleri ELISA kitleri spektrofotometrik yöntemler kullanılarak ölçüldü.
Bulgular: Histopatolojik olarak MTX grubunda atretik folikül sayısında, over
stromasında bağ dokusunda, inflamatuar hücre birikiminde, mitotoik arreste giden
hücrelerde, apoptotik cisimciklerde artışı gözlemledik. Ayrıca folikül sayıları bakımından
gruplar arasında bir fark olmadığını gözlemledik. Toluidin mavisi ile boyanan kesitlerde
MTX grubunda mast hücrelerin arttığını fakat istatistiksel anlamlı olmadığını, kaspaz-3
immünoreaktivitesinin MTX grubunda arttığı, VDR immünoreaktivitesinin azaldığı
tespit edildi. VD verilen tedavi grubunda folikül sayısında değişiklik gözlenmedi.
MTX+D grubunda kaspaz-3 immünoreaktivitesinin azaldığı, VDR
immünoreaktivitesinin arttığı, mast hücre sayısının değişmediği bulgularına ulaşıldı.
Biyokimyasal olarak MTX grubunda TOS seviyesi artış gösterirken VD uygulamasının
TOS'u düşürdüğü fakat istatistiksel olarak anlamlı olmadığı tespit edildi. Biyokimyasal
parametrelerde VD seviyesindeki artış dışındaki parametrelerde değişiklik gözlenmedi.
Sonuçlar: MTX'in oksidatif stresi artırarak over hasarı oluşturduğunu fakat
primordiyal folikül sayısında ve AMH seviyesinde değişikliğe neden olmadığını gösterdi.
Diğer yandan atretik folikül ve apoptotik hücre sayısında artışa neden oldu. Sıçanlara,
VD uygulamasının ise tüm parametreler incelendiğinde beklenen iyileştirici etkiyi
göstermediğini tespit ettik.
Anahtar Kelimeler: D Vitamini, MTX, Over

Abstract:
Aim: We aimed to investigate the effects of vitamin D on methotrexate induced
ovarian damage histopathological, immunohistochemical, and biochemical evaluations.
Material and Method: Thirty-six Wistar Albino rats were divided into four
groups: control, VD, MTX and MTX+D groups. After 14-day experimental period,
vaginal smear samples were obtained from the rats, and those determined to be in the
proestrus phase were sacrificed for ovarian tissue collection. Histopathological HE,
Masson's trichrome, toluidine mavisi, caspase-3, VDR, were performed on ovarian
tissues. Follicle counts were conducted to evaluate ovarian reserve. Biochemical
parameters including TOS, TAS, AMH, FSH, LH, estrogen, VD, calcium, and phosphate
levels were measured using ELISA kits and spectrophotometric methods.
Results: MTX group showed increased atretic follicles, connective tissue,
inflammatory cell accumulation, and apoptotic bodies in granulosa cells. Mast cells
increased (not statistically significant), caspase-3 immunoreactivity rose, while VDR
immunoreactivity decreased. MTX+D group had no changes in follicle numbers but
showed decreased caspase-3 immunoreactivity and increased VDR immunoreactivity.
VD administration reduced MTX-induced TOS levels, but this decrease was not
statistically significant. Serum VD levels increased.
Conclusion: This study demonstrated that MTX increases oxidative stress and
causes ovarian damage, but it does not result in changes in the number of primordial
follicles and AMH levels. On the other hand, it led to an increase in the number of atretic
follicles and apoptotic cells. Moreover, we found that the treatment of VD to the rats did
not demonstrate the expected therapeutic effect when all parameters were examined.
Keywords: Vitamin D, Methotrexate, Ovary