Mardin lehçesinde kullanılan Arapça atasözü ve duaların fasih Arapça ve Türkçedekilerle mukayesesi(Gökçe Köyü ve çevresi örneği)
Comparison of arabic proverbs and prayers used in mardin dialect with those in Arabic and Turkish(the example of Gökçe Village and its surroundings)
Yazar: İZZETTİN ÇELİK
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET ALİ KILAY ARAZ
Kıbrıs Sosyal Bilimler Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion

Özet:
Bu çalışmada, Gökçe köyü ve çevresinde kullanılan atasözü ve dualar, fasih
Arapça ve Türkçedekilerle karşılaştırmalı bir şekilde ele alınmıştır. Giriş kısmında
öncelikle Araştırmanın konusu, önemi ve yönteminden bahsedilmiştir. Ayrıca literatüre
dair bazı önemli kaynaklara yer verilmiştir. Akabinde araştırma ile alakalı bazı önemli
kavramların açıklama ve değerlendirmesi yapılmıştır. Giriş kısmının sonunda Mardin'in
Gökçe Köyü ve çevresinin tarihteki yeri ve toplumsal yapısıyla alakalı bilgi verilmiştir.
Birinci bölümde lehçeye ait toplam iki yüz seksen dokuz mesel derlenmiş ve bu
mesellerin fasih Arapça ve Türkçedekilerle mukayesesi yapılmıştır. İki dil arasında ortak
bir mesele erişilemediğinde hem Türkçe hem de Arapçada benzer anlamda kullanılan
şiirlere yer verilmiştir. Yanı sıra bazı mesellerin hikayelerine ve ortaya çıkış sebeplerine
de yer verilmiştir. İkinci bölümde Mardin'in Gökçe köyü ve çevresinde kullanılan Arapça
dualar tematik olarak verilmiştir. Duaların kullanıldığı bağlamlar gözetilerek
karşılaştırma yapılmış ve dualarda kullanılan bazı kelimelerin etimolojik tahlili
yapılmıştır. Bu kelimelerin fasih Arapçayla benzer ve farklı yanları zikredilmiştir. Mardin
Gökçe köyü ve çevresinde kullanılan iki yüz kırk dokuz Arapça duaya yer verilmiştir.
Ayrıca Mardin Gökçe köyü ve çevresinde kullanılan atasözü ve duaları ele almak
suretiyle; yaşlı nüfusun vefatıyla birlikte yok olma tehlikesi ile yüz yüze kalabilecek olan
sözlü kültürü kayıt altına alarak gelecek nesillere aktarmak hedeflenmiştir. Diğer yandan
burada konuşulan dilin edebi ve kültürel zenginliğini ortaya koymak amaçlanmıştır.
Anahtar Kelimeler: Arap Dili, Sözlü Kültür, Mesel, Dua, Gökçe Köyü ve
Çevresi, Tat Köyleri

Abstract:
The goal of this study is to examine the proverbs and prayers used in Gökçe
village and its surroundings in a comparative way with those in fluent Arabic
and Turkish. In the introduction, firstly, the subject, importance, and method of the
research were mentioned. In addition, some important sources about the literature
are included. Afterwards, important concepts related to the research were explained
and evaluated. At the end of the introduction, information is given about the
historical place and social structure of Mardin Gökçe village and its surroundings.
In the first part, a total of two hundred and eighty-nine parables belonging to the
dialect were compiled and these parables were compared with those in Arabic and
Turkish. In cases where parables cannot be reached in comparisons, poems used in
a similar sense in both Turkish and Arabic are included. Additionally, the stories of
some parables are also included. In the second part, Arabic prayers used in and
around Mardin Gökçe village are given in thematic order. Comparisons were made
by considering the contexts in which prayers were used, and etymological analysis
of some words used in prayers was made. Similar and different aspects of these
words with Arabic have been mentioned. Two hundred and forty-nine Arabic
prayers used in and around Mardin Gökçe village are included. In addition, by
considering the proverbs and prayers used in and around Mardin Gökçe village, the
goal is to record the oral culture, which may face the danger of extinction with the
death of the elderly population and transfer it to future generations. On the other
hand, the research aims to contribute to the literary and cultural richness of the
language spoken here.
Key words: Arabic language, Oral Culture, Parable, Prayer, Gökçe village
and its surroundings, Tat Villages