Edebi eserlerde teizm, deizm ve ateizm imgelerinin felsefi analizi (Dan Brown örneği)
Philosophical analysis of images of theism, deism and atheism in literary works (The example of Dan Brown)
Yazar: EBRU BAYRAM
Danışman: DOÇ. DR. HÜSNÜ AYDENİZ
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Batı Dilleri ve Edebiyatı = Western Linguistics and Literature ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Ateizm = Atheism ; Brown, Dan = Brown, Dan ; Deizm = Deism ; Din felsefesi = Religious philosophy ; Edebi eserler = Literary works ; Felsefe = Philosophy ; Felsefi düşünce = Philosophical thought ; Teizm = Theism

Özet:
Bu çalışma, günümüz popüler edebiyatında önemli bir yer edinmiş, eserleri tüm dünyada en çok satanlar listelerine girmiş ve yine bazı eserleri sinema filmi olarak uyarlanmış olan Dan Brown'ın çalışmalarında dine yönelik yaklaşımları ele almaya, bunları eleştirel bir değerlendirmeye tabi tutmaya ve bunların felsefi analizini yapmaya odaklanmıştır.
Bilindiği gibi düşünce tarihinde kaleme alınan eserlerde kimi zaman teorik ve soyut tartışmaların esas alındığı bir yöntem tercih edilmekle birlikte kimi zaman da içeriği çeşitli metaforların ve hikâyelerin odağa yerleştirildiği, farklı karakterler üzerinden tartışmaların yürütüldüğü ve müşahhas örneklerin kullanıldığı yöntemlere başvurulmaktadır. İkinci yönteme göre hazırlanan eserler edebiyat-felsefe ilişkisinin güçlü bir şekilde dile getirildiği bir boyutu karşımıza çıkarmaktadır. Brown'ın kitaplarında, felsefe tarihinin girift sorunları akıcı bir üslupla değerlendirilmekte ve günümüzde sıklıkla karşılaşılan çarpıcı örnekleri barındırmaktadır. Özellikle geleneksel dinler ve modern bilimsel gelişmeler (yapay zekâ, transhümanizm) ekseninde ortaya çıkan sorunlar, farklı kahramanların argümanlarıyla irdelenmektedir. Onun çalışmalarının nirengi noktası Hıristiyanlık olmakla birlikte, farklı dinî geleneklere yönelik değerlendirmeler de bu eserlerde göze çarpar. Bu bağlamda, Tanrı-âlem ilişkisi, farklı Tanrı tasavvurları, dindarların tavır ve davranışları vb. hususlar önemli başlıklar olarak değerlendirilir.
Çalışmada öncelikli olarak giriş kısmında teizm, deizm ve ateizm üzerine bir kavramsal analiz yapılacak; bunların düşünce tarihindeki yerlerine değinilerek, çatışma noktaları ele alınacak ve edebi eserlerin bu noktadaki konumlarına değinilecektir. Ardından birinci bölümde Dan Brown'ın eserlerinin analizi yapılacaktır. Çalışmamız son olarak din ile doğrudan veya dolaylı olarak ilgili olan transhümanizm, yapay zekâ ve viral tehditlerin yer aldığı bir bölümle tamamlanacaktır.

Abstract:
This study deals with the approaches to religion in the works of Dan Brown, whose works have gained an important place in today's popular literature, his works have entered the best-seller lists all over the world, and some of his works have been adapted into movies, focused on critical evaluation and philosophical analysis of them.
As it is known, in the works written in the history of thought, sometimes a method based on theoretical and abstract discussions is preferred, but sometimes methods are used in which various metaphors and stories are placed in the focus, discussions are carried out over different characters and concrete examples are used. The works prepared according to the second method reveal a dimension in which the relationship between literature and philosophy is strongly expressed. In Brown's books, the intricate problems of the history of philosophy are evaluated in a fluent style and contain striking examples that are frequently encountered today. Especially the problems that arise in the axis of traditional religions and modern scientific developments (artificial intelligence, transhumanism) are examined with the arguments of different heroes. Although the triangulation point of his works is Christianity, evaluations of different religious traditions are also striking in these works. In this context, the relationship between God and the universe, different conceptions of God, attitudes and behaviors of religious people, etc. are considered as important topics.
In the study, first of all, a conceptual analysis will be made on theism, deism and atheism in the introduction; by referring to their place in the history of thought, the points of conflict will be discussed and the position of literary works at this point will be mentioned. Then, in the first part, Dan Brown's works will be analyzed. Finally, our study will be completed with a section on transhumanism, artificial intelligence and viral threats, which are directly or indirectly related to religion.