Sigara bıraktırmaya yönelik lise öğrencilerine verilen Transteoretik Model temelli eğitimin etkisi
The effect of Transtheoretic Model-based education given for smoking cessation in the higher school students
Yazar: ZEYNEP GÜNGÖRMÜŞ
Danışman: DOÇ. DR. BEHİCE ERCİ
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Sigarayı bırakma = Smoking cessation

Özet:
Bu arastırma, sigara bıraktırmaya yönelik lise ögrencilerine verilen TransteoretikModel (TTM) temelli egitimin etkisini saptamak amacıyla yarı deneysel olarak yapılmıstır.Arastırmanın evrenini mam Hatip Lisesi'nde ögrenim gören, sigara içen toplam 90ögrenci olusturmustur. Örneklemi, çalısmaya gönüllü katılan 75 ögrenci olusturmustur.Çesitli nedenlerden dolayı 15 ögrenci çalısma dısı kalmıstır. 60 ögrenci basit rastgeleörnekleme yöntemiyle deney (n=30) ve kontrol (n=30) grubuna ayrılmıstır. Deney grubunaTTM temelli planlı egitim verilirken, kontrol grubuna herhangi bir egitim verilmemistir.Arastırmada, deney grubunda TTM ölçekleri ve alt boyutlarından alınan puanlarla[Karar Alma Ölçegi (KAÖ), Tesvik Edici Faktörler Ölçegi (TEFÖ), Öz- Etkililik Ölçegi(ÖEÖ)] tekrarlı ölçümleri arasında istatistiksel olarak fark olmadıgı belirlenmistir.Davranıs Degistirme Süreci Ölçegi (DDSÖ) toplam puanı ile alt boyutlarından,?Bilinçlenme, Yardım Edici liskilerin Varlıgı, Pekistirici Basa Çıkma ve BireyselÖzgürlesme? hariç, diger alt grupların puan ortalamalarının tekrarlı ölçümlerde istatistikselolarak anlamlı farklılık gösterdigi bulunmustur (p<0.05). Kontrol ve deney grubunun öntest sonuçlarına göre; DDSÖ'nün alt boyutlarından olan ?Gerçeklesmesi stenen Arzularve Bireysel Özgürlesme? dısında, ölçümler arasında istatistiksel fark saptanmamıstır.Kontrol ve deney grubunun son test sonuçlarına göre; KAÖ'den ?Olusturdugu Zararlar?,TEFÖ'den ?Sosyal Etkilesim, Alıskanlık Baskısı?, ÖEÖ'den ?Sosyal Ortamlar veOlumsuz Duygularla Bas Edebilme, Alıskanlıgın Baskısıyla Bas Edebilme", DDSÖtoplam puanı ile ?Bilinçlenme, Belirgin Rahatlama, Çevreyi ve Kendini YenidenDegerlendirme, Gerçeklesmesi stenen Arzular? alt boyutlarının tekrarlı ölçümleri arasındaistatistiksel olarak anlamlı fark bulunmustur (p<0.05). Kontrol grubunun ön ve son testlerikarsılastırıldıgında; DDSÖ'nün alt boyutlarından olan ?Bilinçlenme, Belirgin Rahatlama,Gerçeklesmesi stenen Arzular? dısında diger alt boyutlarla tekrarlı ölçümler arasındaistatistiksel anlamlılık saptanmamıstır. Son testte uygulanan Degisim Asamaları Ölçeginegöre deney grubunda 10 ögrenci sigarayı bırakırken 2 ögrenci davranısa yeniden dönmüs,kontrol grubundan ise sigarayı bırakan ögrenci olmamıstır.

Abstract:
This semi-experimental study was made to evaluate the effect of TranstheoreticalModel-based education given high school students to cease smoking.The research was made on a total of 90 smoking students in Imam Hatip HighSchool. The sample comprised 75 students voluntarily participated in this study. Becauseof different causes, 15 students were excluded from the study. 60 students were randomlydivided into two groups, the experimental (n=30) and the control (n=30) groups. Thestudents in experimental group were given Transtheoretical Model-based plannededucation, the students in control group were not given any education.In the study, it was determined that, in the experimental group, there was nostatistical difference between the repeated scores received from TTM scales and theirsubscales (Decisional Balance (DB), Temptation Scale (TS), Self-efficacy Scale (SS).Except for Process Definitions (PD) total score and its subscales such as ConsciousRaising, Helping Relationship, Contingency Management and Self-Liberation, it wasdetermined that there was statistically a significant difference in average scores ofrepeated measurements of its other subscales. As a result of first tests of the experimentaland the control groups, except for Wishes and Self-Liberation, which are the subscales ofPD, there was no statistical difference between repeated measurements. As a result of lasttests of the experimental and the control groups, it was observed that there was statisticallya significant difference between repeated measurements of ?Damages Caused Smoking?which is a subscale of DB; ?Social Interaction and Habit Strength? which is a subscale ofTS; ?Social environments?, ?Being Able to Cope with the Negative Sense?, ?Being Ableto Cope with the Habit Strength? which are subscales of SS?, ?PD total score and itssubscales, ?Conscious Raising?, ?Dramatic Relief?, ?Environmental Reevaluation?, ?Self-Reevaluation? and ?Wishes?. When first and last tests of the control group were compared,there was no statistical difference between repeated measurements except for ConsciousRaising, Dramatic Relief and Wishes which are the subscales of PD. It was observed that10 students in the experiment group ceased smoking, and 2 students relapsed. In contrast,no students in control group ceased smoking.