Moğollar karşısında Hârzemşahlar ve Celâleddin Hârzemşah
Hârzemşahs and Jelâleddin Hârzemşah against the Mongols
Yazar: KÜBRA GÖKOĞLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA EĞİLMEZ ; DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZCAN OĞUR
Kastamonu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Ortaçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History
Dizin: Anadolu = Anatolia ; Celaleddin Harzemşah = Celaleddin Harzemşah ; Harezmşahlar = Khwarazmshah ; Moğollar = Mongoşs

Özet:
Bu araştırmada Hârzemşahlar Devleti'nin Moğollar ile olan münasebetleri, özellikle Celâleddin Hârzemşah döneminde cereyan eden hadiseler ve mücadeleler ele alınmıştır. Konu, Hârzemşahlar Devleti'nin tarih sahnesinde olduğu 1097-1231 yılları arasında sınırlandırılıp, Cengiz Han ve Celâleddin Hârzemşah dönemindeki mücadeleler ayrıntılı biçimde incelenmiştir. Hârzemşahlar'ın Anadolu'ya gelişlerinin öncesinde ve sonrasında meydana gelen hadiseler ve bunun günümüze yansımaları hakkında yapılan araştırmaların az olması bu konuda çalışma yapılmasını gerekli kılmaktadır. İslâm dünyasını büyük yıkıma uğratan Moğol istilası Hârzemşahlar Devleti'nde büyük katliamların yaşanmasına yol açmıştır. Bu bölgeden göç eden kimselerin civar ülkelere, bilhassa Anadolu'ya gelerek kültürel bir etkileşimin yaşanmasını sağlamışlardır. Anadolu'da oluşturdukları etkiler açısından araştırma ve inceleme yapılması ihtiyacını doğurmuştur. Bu bakımdan, Hârzemşahlar Devleti'nin tarihi ile ilgili yapılacak incelemelere katkı sağlamak bu araştırmanın amaçlarından biridir. Bu araştırmada, İbnü'l-Esîr, Cüzcânî, Cüveynî ve Nesevî gibi önemli yazarların birincil kaynakları ve ikincil kaynak olan araştıma, inceleme, derleme eserlerden yararlanılmıştır. Araştırma konusu incelenirken, Hârzemşahlar Devleti'nin kuruluşundan yıkılışına kadar geçen süre zarfında dönemin şartları, gelişmeleri ve etkileri göz önünde bulundurulmuştur. Araştırma sonucunda; Hârzemşahlar Devleti, Büyük Selçuklu Devleti'nin yıkılmasından sonra ortaya çıkan boşluğu doldurarak, bu devletin mirasçısı olduğu görülmüştür. Özellikle Batı Türkistan, Horasan, İran ve Azarbaycan'a kadar uzanan geniş coğrafyaya hâkim olmayı başarmışladır. Türk-İslâm Devleti olan Hârzemşahlar XII. yy'da bölgesinde çok parlak bir dönem yaşatmıştır. Ancak Alâeddin Muhammed döneminde başlayan ve Celâleddin Hârzemşah zamanında ise şiddetini arttıran, Türk tarihini derinden etkileyen Moğol istilası ile yapılan stratejik hatalar sonucunda, Hârzemşahlar Devleti 1231'de yıkılarak tarih sahnesinden silinmiştir.

Abstract:
In this research, the relations of the Hârzemshahs State with the Mongols and especially the struggles it gave during the period of Celâleddin Hârzemshah were discussed. The subject was limited between the years 1097-1231, which is the foundation date of the Hârzemsahs State, and the struggles in the period of Genghis Khan and Celaleddin Hârzemshah were examined in detail. The reason why we deal with the research is that there are studies about the events that took place before and after the arrival of the Hârzemshah in Anatolia and the reflections of this to our day in the studies conducted by this state. The Mongolian invasion, which destroyed the Islamic world, and the great massacres in the Kharzemshahs State enabled the people who migrated from this region to come to the surrounding countries, especially Anatolia, to experience cultural interaction. There is a need for research and examination in terms of the cultural history they created in Anatolia. In this respect, it is one of our aims to contribute to the studies on the history of the Hârzemshahs State. In this research, the study was completed by making use of the primary sources and secondary sources of important authors such as Ibn al-Athir, Cüzcânî, Al-Juwayni and Nesevî. While examining the research, the conditions, developments and effects of the period during the period from the establishment of the Hârzemshahs State to its collapse were taken into consideration. The result obtained in the research is as follows: The Hârzemshahs State became the their of this state by filling the gap that emerged after the collapse of the Great Seljuk State. It has managed to dominate a wide geography extending especially to West Turkestan, Khorasan, Iran and Azerbaijan. Hârzemshahs, the Turkish-Islamic State XII. In the 19th century, it had a very bright period in its region. However, the Mongol invasion, which started during the reign of Alaeddin Muhammed and increased its violence during the reign of Celaleddin Hârzemshah, deeply affected Turkish history, and as a result of strategic mistakes, the Hârzemshahs State was destroyed in 1231 and disappeared from the history scene.