Ceza hukukunda nedensellik bağı ve objektif isnadiyet
Causality and objective imputation in criminal law
Yazar: ZEHRA BAŞER DOĞAN
Danışman: PROF. DR. AYŞE NUHOĞLU
Bahçeşehir Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Kamu Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Alaka Teorisi = Relevance Theory ; Ceza Hukuku = Criminal Law ; Müşterek failllik = Joint participation ; Nedensellik = Causality ; Objektif isnadiyet teorisi = The theory of objective attribution ; Uygun sebep teorisi = Theory of adequacy

Özet:
Ceza hukukunda, hareket ile tipik netice arasındaki nedensellik bağı kanunda açıkça
düzenlenmemiş olan bir suç unsurudur. Doğa bilimleri ve felsefede neden kavramı ve
nedensellik bağına ilişkin yaklaşımlar, bu bağın ampirik tespit edilmesi gerektiğini ortaya
koyar. Ceza hukukunda ise, nedensellik bağının tespitine ilişkin farklı yöntemler ortaya
çıkmıştır. Bunlardan en çok bilinen ve Türk ceza hukukunda hakim olarak kabul edilen
şart teorisine göre, eşdeğer olan şartlar arasında bir şart yok sayıldığında, netice de
gerçekleşmeyecek idiyse, söz konusu şartın nedensel olduğu kabul edilir. Başka bir
ifadeyle, şart olmasaydı, netice olmazdı denilebiliyorsa nedensellik bağı kurulur. Bu
sebeple bu teori, olmazsa olmaz formülü olarak da adlandırılır. Buna karşın 'kanuna
uygun şart teorisi' yok sayma yöntemini uygulamaz, doğrudan davranış ile netice
arasında bir doğa kanununa uygunluk arar. Bu türden bir kanuna uygunluk, bir kural,
ispatlanamadığında ise, şüpheden sanık yararlanır ilkesinin devreye girmesi gerekir.
Neticenin, faile yüklenebilirliği ise objektif isnadiyeti ilgilendiren normatif bir unsurdur.
Nedensellik bağı ve objektif isnadiyet farklı ölçütlerdir. Ancak failin sorumluluğunun
belirlenmesi için nedensellik bağının yanında objektif isnadiyet koşulunun da bulunması
gerekir, yani her iki ölçüte de ihtiyaç vardır. Netice bakımından her nedensel davranış,
neticenin aynı zamanda faile yüklenmesi sonucuna ulaşmaz. Ancak, faile yüklenen her
netice bakımından failin davranışı nedenseldir. Objektif isnadiyetin hangi normatif
ölçütlere göre belirleneceği konusunda da farklı yaklaşımlar bulunmaktadır. Uygun sebep
teorisine göre, ceza hukuku anlamında bir davranışın, tipik neticeyi meydana getirmeye
yönelik genel bir 'eğilimi', elverişliliği varsa, bu davranış, netice bakımından nedenseldir.
Bu teoriye göre örneğin atipik nedensellik akışları sonucunda meydana gelen neticeler
faile yüklenemeyecektir. Bu teori, uygunluğu normatif olarak saptadığından kabul
edildiğinin aksine nedensellik bağı teorisi değil, bir isnadiyet teorisidir.İlgi veya önem
teorisine göre, nedenler arasında, neticenin meydana gelmesi bakımından sadece ilgili
olan şart nedenseldir ve faile isnat edilir. İlgi teorisi, ampirik ve normatif ölçütler arasında
net bir ayrım çizen ilk isnadiyet teorisidir. Ancak gerek 'uygun sebep' gerek 'ilgi'
ölçütleri çok sınırlı halleri kapsamaktadır ve kapsadıkları haller dışında isnadiyetin tespiti
bakımından ortaya çıkabilecek sorunlara çözüm getirmemektedirler. Objektif isnadiyet
teorisi ise bu sorunlara çözüm sunmakta ve gerek uygun sebepleri gerek ilgi ölçütünü de
içine almaktadır. Objektif isnadiyet teorisine göre, failin yaratmış olduğu hukuken
kınanan risk, tipik neticede gerçekleşirse, bu netice kendisine yüklenir. Bu tanım tek
başına yeterli olmadığından teori kapsamında ele alınan özel hallerin varlığı halinde, objektif isnadiyetin reddedileceği kabul edilmektedir. Bu bağlamda örneğin, izin verilen
risk, riskin azaltıldığı hallerde, neticenin atipik olarak gerçekleştiği veya üçüncü bir
kişinin nedensellik akışına girdiği hallerde, netice faile isnat edilemeyecektir. Objektif
isnadiyet teorisi, şart teorisinin yetersiz kaldığı çoklu nedensellik hallerinde de doğru
sonuçlara ulaştırmaktadır. Kurul kararları da çoklu nedensellik kapsamında bilhassa
Alman ceza hukukunda ele alınan özel hallerdendir. Bir şirket kurulu, zararlı bir ürünün
piyasadan geri toplanıp toplanmamasına ilişkin yaptığı oylama sonucunda, ürünü
toplatmama kararı verildiğinde ve toplatılmayan ürünlerin son tüketiciler tarafından
kullanılması sonucunda sağlık zararları meydana geldiğinde nedensellik bağı ile ilgili
sorunlar ortaya çıkmaktadır. Bir yandan toksik maddenin ürün bakımından nedenselliği
sorunu (genel nedensellik), kararın netice bakımından nedenselliği ve kurul üyelerinin
karar ve dolayısıyla netice bakımından nedenselliğinin araştırılması gerekir. Bu
kapsamda Alman içtihat ve öğretisinde ele alınan bir sorun ise, aşkın oyların bulunduğu
hallerde, şart teorisine göre, aşkın oy yok sayıldığında da aynı netice meydana
geleceğinden farklı çözüm önerileri üretilmiştir. Bazılarına göre alternatif nedensellik
kapsamında ele alınırken başka yazarlara göre kümülatif ve alternatif nedenselliğin
kombine edilmesi gerekir. Bu kapsamda salt çoğunluk ile alınan kararlar ve aşkın oy ile
alınan kararlar arasında ayrım yapılsa da, kanuna uygun şart teorisi tutarlı bir şekilde
uygulandığında, bu ayrıma gerek olmaksızın toplatmama lehine kullanılan bütün oylar
karar bakımından nedensel kabul edilmelidir. Alman yargısı ise, bu tür hallerde her bir
üyenin tek başına netice bakımından nedensel olmaması sebebiyle, her birinin nedensel
katkısının birbirlerine karşılıklı olarak müşterek faillik kurumu üzerinden isnat
edileceğini kabul eder. Ancak yargı, kurul üyelerinin sorumluluğunu kabul edebilmek ve
kişileri cezasız bırakmamak için taksirli müşterek faillik gibi bir kurum kabul eder.
Çalışmamızda ele aldığımız kurul kararları örneğinde, kurul üyelerinin müşterek fail
olarak hareket etmeleri söz konusu olmakla birlikte burada taksir değil olası kastla hareket
ettiklerinden, taksirli müşterek faillik gibi yeni bir iştirak türü yaratılmasına gerek
bulunmamaktadır.

Anahtar Kelimeler: nedensellik bağı, objektif isnadiyet, kurul kararları, uygun sebep
teorisi, ilgi teorisi, müşterek faillik

Abstract:
In criminal law, the causal link between the behavior and the typical result is a criminal
element that is not clearly regulated in the law. Approaches to the concept of cause and
causality in natural sciences and philosophy reveal, that this connection should be
determined empirically. In criminal law, different methods have emerged regarding the
determination of causality link. According to the ruling theory in Turkish criminal law, if
a condition is ignored and the result is not realized, the condition in question is considered
to be causal. In other words, if it can be said that the success would not have occurred if
the action had not been taken, then the action is causal to the success. For this reason, this
theory is also called the sine qua non formula. On the other hand, 'lawful condition theory'
does not apply the method of ignoring, it seeks conformity with a natural law between
direct behavior and result. Compliance with such a law is a rule, and when it cannot be
proved, the principle that the suspect benefits from doubt should come into play. The
attributable of the result to the perpetrator is a normative factor that concerns objective
accusation. Causality and objective attribution are different criteria. However, in order to
determine the responsibility of the perpetrator, there must be an objective attribution
condition as well as the causal connection, that is, both criteria are needed. In
consequence, not every causal behavior results in the consequence attributed to the
perpetrator at the same time. However, for every consequence attributed to the
perpetrator, the behavior of the perpetrator is causal. There are also different approaches
on the basis of which normative criteria the objective attribution will be determined.
According to the adequate/appropriate reason theory, if a behavior in the sense of criminal
law has a general 'tendency', suitability to produce the typical result, this behavior is
causal in consequence. With regard to this theory, the consequences that occur, for
example, as a result of atypical causality process cannot be attributed to the perpetrator.
This theory is a theory of imputation, not the theory of causality as it is accepted, since it
establishes adequacy as normative. According to the theory of relevance or significance,
only the relevant condition in terms of the occurrence of the effect is causal and attributed
to the perpetrator. The theory of relevance is the first theory of imputation to draw a clear
distinction between empirical and normative criteria. However, both "adequate reason"
and "relevance" criteria cover very limited cases and they do not provide solutions to the
problems that may arise in terms of determination of imputation except for the cases they
cover. Objective imputation theory provides solutions to these problems and includes
both adequate reasons and the criterion of relevance. According to the objective imputation theory, if the legally condemned risk created by the perpetrator occurs in the
typical result, this result is imposed on him. Since this definition is not sufficient on its
own, it is accepted that in the presence of special cases considered within the scope of the
theory, objective accusation will be rejected. In this context, for example, where the
permitted risk is reduced, the outcome is atypical or a third person enters the causal
stream, the consequence cannot be attributed to the perpetrator. Objective attribution
theory leads to correct results in cases of multiple causality where the conditional theory
is insufficient. Board decisions are also among the special cases dealt with in the context
of multiple causality, especially in German criminal law. When a company board votes
on whether or not a harmful product is recalled from the market when accordingly a
decision is made not to recall the product, and when health hazards occur as a result of
the use of non-recalled products by end consumers, causality problems arise. On the one
hand, the question of the causality of the toxic substance in terms of the product (general
causality), the causality of the decision in terms of outcome, and the causality of the board
members in terms of decision and hence the result should be investigated. In this context,
a problem addressed in the German case law and doctrine is that, according to the
conditional theory, in cases where there are excessive votes, different solution proposals
have been produced since the same result will occur when the transcendent vote is
ignored. According to some, cumulative and alternative causality should be combined,
according to other authors, while addressing within the scope of alternative causation. In
this context, although a distinction is made between decisions taken by absolute majority
and decisions taken by over votes, when the lawful condition theory is applied
consistently, all votes cast in favor of not withdrawal should be considered causal in terms
of decision. The German judgment accepts that in such cases, the causal contribution of
each member will be attributed to each other through the institution of complicity, since
each member alone is not causal in consequence. However, the jurisdiction accepts an
institution such as negligent complicity in order to accept the responsibility of the board
members and not to leave people unpunished. In the example of board decisions that we
discussed in our study, although it is the case that board members act as joint perpetrators,
there is no need to create a new type of participation, such as negligent complicity, since
they act not by negligence but by eventual intent.

Keywords: causality connection, objective imputation, board/committee decisions,
theory of adequacy, theory of relevance, complicity