Enerji yatırımlarından doğan uyuşmazlıklarda uluslararası tahkim
International arbitration in disputes arising from energy investments
Yazar: BAĞDAGÜL KAYA CANER
Danışman: PROF. DR. GÜLİN GÜNGÖR
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Avrupa Birliği = European Union ; Enerji = Energy ; Enerji Şartı Anlaşması = Energy Charter Treaty ; Hukuki uyuşmazlıklar = Legal disputes ; Tahkim = Arbitration ; Uluslararası hukuk = International law ; Uluslararası uyuşmazlıklar = International disputes ; Yabancı sermaye yatırımları = Foreign capital investments ; Yatırımcılar = Investors ; Yatırımlar = Investments

Özet:
Enerji yatırımlarında doğan uyuşmazlıklar yatırım tahkimi davaları içerisinde önemli bir yer tutmaktadır. Öyle ki yatırım tahkimi davalarının yarısından çoğu enerji ve doğal kaynaklara ilişkin yatırım uyuşmazlıklardan kaynaklanmaktadır. Bu kapsamda, tarihsel perspektifte bakıldığı zaman koloni döneminden günümüze kadarki süreçte, günümüzdeki manası ile uluslararası yatırım hukukunun şekillenmesinde enerji yatırımlarından doğan uyuşmazlıklara ilişkin verilen kararların önemli bir rolü olmuştur. Günümüzde, çağdaş uluslararası yatırım hukuku olarak kabul edilen sistem içerisinde, sayısı üç bini aşan ikili yatırım anlaşması, ellinin üzerinde tarafı olan Enerji Şartı Anlaşması gibi çok taraflı yatırım anlaşmaları ve proje bazlı hükümetler arası anlaşmalara bağlı ev sahibi devlet anlaşmaları yer almaktadır. Anılan anlaşmalarda yer alan muamele standartları ile diğer hükümler ile enerji yatırımcılarına koruma sağlanmakta ve uyuşmazlıkların çözümüne ilişkin hükümler vasıtasıyla yabancı yatırımcıların ev sahibi devletler aleyhinde tahkim yargısına başvurmalarına imkân tanınmaktadır.
Öte yandan, günümüze kadar gelen süreçte, enerji yatırımların gerçekleştirildiği hukuki vasıtalar, bu yatırımların niteliği ve niceliği değişiklik göstermiştir. Bu süreçte devletlerin yatırımların gerçekleştirilmesindeki rolü enerji piyasalarına ilişkin yaşanan serbestleşme ve küreselleşme sonrası değişlikler geçirmiştir. Bu süreçte yatırım tahkimi davalarındaki taraflar değiştiği gibi dava sayılarında büyük artışlar görülmeye başlanmıştır.
Bu konjonktürde, enerji yatırımları özelinde ve yatırım tahkimi genelinde gelinen nokta eleştirilere konu olmuş bu çerçevede Avrupa Birliği, kendi aralarında yapmış olduğu ikili yatırım anlaşmalarını sona erdirmiş ve Enerji Şartı Anlaşmasının modernize edilmesi dahil yeni yaklaşımlar geliştirilmeye başlanmıştır. Bir anlamda ev sahibi devletlerin rızaları ile içine girdikleri sürecin kendi kontrollerinden çıkması sürecin yeniden tasarlanmasını gündeme getirmiştir.

Abstract:
Disputes arising from energy investments have an important place among investment arbitration cases. In fact, nearly more than half of the investment arbitration cases arise from investment disputes regarding energy and natural resources. In this context, from the historical perspective, the decisions made regarding the disputes arising from energy investments played an important role in the shaping of the international investment law, in its current meaning from the colonial period to the present. Today, the system, which is accepted as contemporary international investment law, includes more than three thousand bilateral investment agreements, multilateral investment treaties such as the Energy Charter Treaty with more than fifty parties, and host state agreements linked to project-based intergovernmental agreements. Through the treatment standards and other provisions included in the aforementioned agreements, international protection is provided to foreign energy investors, making it possible for them to resort to arbitration against host states through the provisions on the settlement of disputes therein.
Additionally, the legal means which energy investments are made along with the quality and quantity of these investments have changed in time. In this process, the role of states in the realization of investments has undergone changes after liberalization and globalization in energy markets. In this process, as the parties in investment arbitration cases changed, the number of cases started to increase significantly.
In this conjuncture, the point reached in terms of investment arbitration including the cases arising from energy investment disputes has been the subject of criticism. In this context, the European Union countries have ended bilateral investment agreements between themselves. New approaches, including the modernization of the Energy Charter Treaty, have started to be developed. In a sense, the process they entered into with their own consent came out of the control of the host states, requiring the process to be redesigned.