Ankara'da iki aile sağlığı merkezi'ne başvuranlarda reçetesiz ilaç kullanımı sıklığı ve ilgili faktörlerin değerlendirilmesi
The frequency of over the counter drugs usage and evalaution of effective factors among TWO  family health care centres attendants in Ankara
Yazar: MOHAMMED AHMED SİTAH
Danışman: PROF. DR. FATMA NUR BARAN AKSAKAL
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Ankara = Ankara ; Toplum sağlık merkezleri = Community health centers ; Yetişkinler = Adults ; İlaç kullanımı = Drug utilization ; İlaç reçeteleri = Drug prescriptions ; İlaçlar = Drugs

Özet:
Bu çalışmada Ankara'da iki aile sağlığı merkezi'ne başvuranlarda 18 yaş üstü reçetesiz ilaç kullanımı sıklığı ve ilgili faktörlerin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. 
Gereç ve Yöntem: Araştırma, tanımlayıcı tiptedir. Gölbaşı Toplum Sağlığı Merkezi'ne bağlı Seğmenler ve 1 No'lu Aile Sağlığı Merkezleri'ne herhangi bir nedenle başvuran 18 yaş üstü kişiler üzerinde yapılmıştır. Çalışmaya toplam 144 kişi gönüllü olarak katılmıştır. Görüşmeler 2 Mart 2015'da başlayıp 13 Mart 2015'da sona ermiştır. Araştırmada veri kaynağı olarak kullanılan anket formu; iki bölüm ve 28 sorudan oluşmaktadır. Anket formları yüz yüze görüşme tekniği kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Elde edilen verilerin istatistiksel analizleri SPSS 20,0 paket programı ile yapılmıştır. Tanımlayıcı istatistiklerle birlikte istatistiksel yöntem olarak Ki-kare testi kullanılmıştır. Veriler; ortalama(±), standart sapma, frekans dağılımı ve yüzde olarak sunulmuştur. İstatistiksel anlamlılık değeri p<0.05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Araştırmaya katılanların %58,2'si kadın ve 47,8'si erkektir, %78,5'i evli, çoğunluğu ev hanımı ve lise mezunudur. Katılımcıların yaş ortalaması 38,4±12,7, ortancası 36,5 olarak bulunmuştur. Kişilerin yarısından fazlasının evlerinde ilaç bulundurduğu, bu ilaçların en çok ağrı kesici-ateş düsürücü olduğu ve bu ilaçların doktordan, tanıdıklardan ve eczacıdan temin edildiği saptanmıştır. Kişilerin çoğunun(%65,7) hasta olduklarında ilk olarak doktora başvurduğu, yarısından fazlasının doktora danışmadan ilaç kullanmadığı, doktora danışmadan en çok kullanılan ilacın ağır kesici-ateş düşürücü olduğu gözlenmiştir. Katılımcıların onda birinden fazlasının yakınların tavsiyesiyle ilaç kullandığı ve beşte birinin kendisine iyi gelen ilacı başkasına tavsiyede bulunduğu saptanmıştır. %23,2'i reçetesiz ilaç kullanımını doğru bulduğunu belirtmiştir. Kişilerin dörtte birinin ilacın yan etkilerini yaşadığı, dörtte üçünün yan etki yaşadığında doktora başvurduğu, %33,9'unun ilacın prospektüsünü okumadığı saptanmıştır. Kişilerin yarısından fazlasının ilacın tavsiye edilen dozunu okuduğu saptanmıştır.  Katılımcıların dörtte üçünden fazlasının reçetesiz ilacı kullandıktan sonra iyileştiği, doktora gitmeye vakit bulamama, muayene ve tetkik ücret vermek istememe ve daha önceki benzer durumlarda doktorun vermiş olduğu ilacı kullanma gibi nedenlerden dolayı reçetesiz ilaç kullanımının arttığı saptanmıştır.
Öneriler: Doktor ve eczacı tarafından hastalara ilaçların nasıl, hangi dozda, hangi sıklıkta, ne kadar süre kullanılacağı ve hangi koşullarda saklanacağı tam olarak anlatılmalı ve anlatılanlar hastalar tarafından eksiksiz olarak uygulanmalıdır.

Abstract:
The aim of the study was to assess the frequency of over the counter drug usage and contributing factors among two family health center attendants in Ankara. 
Methodology: The study was conducted in two family health care centers in Gölbasi; one of the districts in the Ankara Metropol. A descriptive type of study was employed and the target age group was 18 year and above who accessed the two health facilities for whatever reason. The survey was conducted between 2nd -13th March, 2015. A total of 144 respondents voluntarily participated in the reserach. A face to face data collection technique was employed with a questionnaire consisting of 28 questions which covered the socio-demographic characteristics, the knowledge, perception and attitude of the respondents towards OTC drugs. Descriptive data were presented on the mean, median, ±SD and chi square test were used in the analysis.
Results: The mean age of the respondents was 38,4 ±12,7, median age was 36,5.  58,2 % of the respondets were female and 47,8% were males, 78,5 % were married, the largest age group of 30,6 % fell within the 30-39 age group, majority of the respondents were high school graduates and house wives. Most of the respondent had drugs in their homes and majority of those household drugs were pain killers and analgesics. The household drugs were procured from doctors, pharmacies, family and friends and sometimes bought from the internet. It was also observed that majority(65,7 %) of the respondents consulted a doctor as their first line of action whenever they were ill. More than half of the respondents do not take medications without prescription and analgesics(77,3%) were the drugs mostly taken without consulting a doctor.
1/10 the respondents took medications on recommendations by relatives and friends. About ¼ of the respondents regard OTC drug usage as an acceptable practice and ¼ of the respondents will recommend a drug they have used before to a family member or a friend. Also ¼ of the respondents had experienced an adverse effect of the OTC drugs they used and ¾ of the respondents consulted a doctor whenever they experienced the side effects of the drug they used. More than ¾ of the respondents recovered after taking OTC drugs, time constraint, financial problems, experience from previous OTC drug use were the factors which contributed to OTC drugs usage.
Recommendations: Patients should be educated by doctors and pharmacists on the right dose, route of adminstration and side effecets of drugs.