Döngüsel ekonomi çerçevesinde tıbbi atık yönetim sürecine blokchain teknolojisinin etkisinin bütünleşik FUCOM-ARAS yöntemiyle belirlenmesi
Determining the effect of blockchain technology on the medical waste management process in the circular economy framework with the integrated FUCOM-ARAS method
Yazar: BİLGE BATAR
Danışman: DOÇ. DR. İSKENDER PEKER
Gümüşhane Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Afet Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ekonomi = Economics ; İşletme = Business Administration
Dizin: ARAS = ARAS ; Blockchain = Blockchain ; Blok zinciri sistemi = Blockchain system ; Döngüsel ekonomi = Circular economy ; FUCOM = The Full Consistency Method ; Tıbbi atık = Medical waste

Özet:
Döngüsel ekonomi kavramı kaynakların yeniden kullanımını sağlamak, girdileri düşürerek atık üretimini en az seviyeye çekmek ve maliyetleri azaltmak gibi amaçlar edinerek çevre üzerindeki yükü azaltmaya odaklanmıştır. Maliyetlerin artışı sağlık tesislerinin ve beraberinde birçok kuruluşun tıbbi atık yönetimine odaklanmasını gerekli kılmaktadır. 2008 yılında ortaya çıkan blokzincir teknolojisi, güvenilir bloklar bütününden meydana gelen denetlenebilir ve izlenebilir işlemlerden oluşan bir veri tabanıdır. Bu teknolojinin şeffaflık, güvenilirlik, erişilebilirlik, esneklik, dijitallik/otomatiklik vb. özellikler barındırması tıbbi atık yönetim sürecine akabinde döngüsel ekonomik sisteme çeşitli avantajlar sağlayabilir.
Bu kapsamda çalışmanın amacı sağlık kuruluşları ve sürdürülebilir kalkınma için önem arz eden tıbbi atık yönetim sürecinin etkinliğini döngüsel ekonomi çerçevesinde ve blokzincir teknolojisinin bu sürece olan katkısını göz önüne alacak şekilde çok kriterli karar verme teknikleri (ÇKKVT) ile değerlendirmektir. Çalışmada yer alan kriter ve alternatifler literatür araştırması ile belirlenmiştir. Kriterlerin önem ağırlıklarının hesaplanması ÇKKV yöntemlerinden Full Consistency Method (FUCOM) yöntemi ile elde edilmiştir. Alternatiflerin sıralanması ise ÇKKV yöntemlerinden Additive Ratio Assessment (ARAS) yöntemi ile gerçekleştirilmiştir. Çalışma sonucunda blokzincir teknolojisinin döngüsel ekonomi çerçevesinde tıbbi atık yönetim sürecinde potansiyel faydası en yüksek kriter güvenilirlik iken yönetim sürecinde entegrasyonunun en etkin olduğu aşama tıbbi atıkların depolanması aşaması olarak belirlenmiştir.

Abstract:
The concept of circular economy has focused to reduce the burden on the environment by aiming at reusing resources, minimizing waste generation by reducing inputs, and reducing costs. The increase in costs necessitates health facilities and many organizations to focus on medical waste management. Blockchain technologies, which emerged in 2008, are a database of auditable and traceable transactions consisting of a whole of reliable blocks. Transparency, reliability, accessibility, flexibility, digitality/automation, etc. may provide various advantages to the circular economic system following the medical waste management process.
In this context, the study aims to evaluate the effectiveness of the medical waste management process, which is important for health institutions and sustainable development, within the framework of the circular economy and with multi-criteria decision-making techniques (MCDM), taking into account the contribution of blockchain technology to this process. The criteria and alternatives in the study were determined by literature research. Calculation of the importance weights of the criteria was obtained by the Full Consistency Method (FUCOM) method, which is one of the MCDM methods. The ranking of the alternatives was carried out with the Additive Ratio Assessment (ARAS) method, which is one of the MCDM methods. As a result of the study, while the potential benefit of Blockchain Technology in the medical waste management process within the framework of the circular economy is reliability, the most effective step in the management process is the storage of medical waste.