Tıp fakültesi 4. ve 6. sınıf programlarının profesyonalizm açısından Demirel'in analitik modeline göre değerlendirilmesi
Evaluation of faculty of medicine 4th and 6th grade programs in terms of professionalism according to Demirel's analytical model
Yazar: HİLAL HATİCE ÜLKÜ
Danışman: PROF. DR. ASUMAN SEDA SARACALOĞLU
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Sağlık Eğitimi = Health Education

Özet:
Bu araştırmada tıp fakültesi öğretim programlarının hedef boyutunda profesyonalizm ve alt boyutları ile ilgili hedefleri barındırma durumunun ve öğrencilerin bu boyutlara ne düzeyde ve hangi öğrenim aşamasında edindikleri ve tıp fakültesi öğretim programlarının hedef boyutunun Demirel'in Analitik Program Değerlendirme Modeli (DAPDEM)'ne göre değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Araştırma kapsamına alınan profesyonalizm boyutları; empati, motivasyon, klinik liderlik, kültürel zeka, mesleki adanmışlık, psikolojik dayanıklılık ve klinik karar vermedir.
Araştırma karma araştırma desenlerinden sıralı açıklayıcı/açıklayıcı ardışık desen ile tasarlanmıştır. Tarama ve ilişkisel modelde tasarlanan nicel boyutu tamamlanıp analiz edildikten sonra bütüncül çoklu durum çalışması modelinde tasarlanan nitel boyutuna ilişkin veriler toplanmış ve çözümlenmiştir. Araştırmanın bulguları ayrı ayrı ve araştırma deseni gereğince harmanlanıp anlamlı bir bütün oluşturularak verilmiştir. Araştırma 2021-2022 yılında tıp fakültesi dördüncü ve altıncı sınıfta öğrenim gören 337 öğrenci ile yürütülmüştür. Nicel veriler analiz edilerek profesyonalizmin her boyutu için puan ortalamaları sıralanmış, alt ve üst %27'lik gruptaki öğrenciler belirlenmiş ve bu öğrenciler araştırmanın nitel çalışma grubunu oluşturmuştur. Nicel verilerin analizinde aritmetik ortalama, standart sapma, alt-üst değer, yüzdelikler hesaplanmış, MANOVA ve MANCOVA analizleri yapılmıştır. Nitel veriler için MAXQDA programında içerik analizi ve doküman analizi yapılmıştır. Son olarak da DAPDEM Öğretim Programı Değerlendirme Ölçütlerine göre programlar değerlendirilmiştir. 
Araştırma kapsamında ele alınan profesyonalizm boyutları puanları orta ve ortalama üstü olarak belirlenmiştir. Bu boyutların birçoğunda birbiri ile pozitif yönlü ilişkiler tespit edilmiştir. Altıncı sınıf öğrencilerinin dördüncü sınıf öğrencilerine göre anlamlı bir şekilde klinik liderlik ve mesleğe adanmışlık puan ortalamaları düşük bulunmuştur. Cinsiyet değişkeni kontrol altına alındığında ise altıncı sınıftaki kadın öğrencilerin motivasyon, klinik liderlik ve mesleğe adanmışlık puan ortalamaları dördüncü sınıflara göre anlamlı düzeyde düşük bulunmuştur. Benzer şekilde altıncı sınıf erkek öğrencilerin mesleğe adanmışlık puan ortalamasının dördüncü sınıf öğrencilerine göre düşük olduğu belirlenmiştir. Elde edilen bulgular nitel bulgular tarafından da desteklemektedir. Profesyonalizmin her boyutuna ilişkin kategoriler ve bu kategorilere ait kodlar belirlenmiştir. Kodları desteklemek için alıntılardan faydalanılmıştır. Ulaşılan kodlar her boyut ve her sınıf için ayrı ayrı karşılaştırılmıştır. Öğrencilerin kliniğe giriş ve çıkış kod dağılımları olarak dördüncü ve altıncı sınıf öğrencilerinin kod dağılımları incelenmiştir. 
Programlarda profesyonalizm boyutları olarak empati ve motivasyon ile ilişkili hiçbir hedefe rastlanmazken, klinik liderlik, kültürel zeka, mesleğe adanmışlık ve psikolojik dayanıklılıkla ilgili sınırlı sayıda hedef ve bu hedeflerin çoğunlukla klinik eğitim yıllarında olduğu belirlenmiştir. Klinik karar vermeye ilişkin klinik eğitim yıllarında hedef sayısının oldukça fazla olduğu fakat bu hedeflerin bazılarının oldukça yoğun ve uzmanlık öğrencisi yetiştirmeye yönelik olduğu tespit edilmiştir.
DAPDEM Öğretim Programı Değerlendirme Ölçütlerinde programlardaki hedeflerin hedef yazma ilkelerine uygun bir şekilde tasarlanmadığı, hedefler belirlenirken herhangi bir taksonomi kullanılmadığı, hedeflerde binişiklik olduğu belirlenmiştir. Hedeflerin ifadesi bu hedeflerin eğitim yoluyla gerçekleştirilip gerçekleştirilememesi ve değerlendirilmesi konularında da sıkıntılar doğurmuştur. Ayrıca programların dayandığı temel felsefe açık bir şekilde ortaya konulmamış, bu durum programlarda programın ögeleri arasında tutarsızlığa neden olmuştur. Buna karşın, hedeflerin toplumun ihtiyaç ve beklentisine, öğrencinin düzey ve gereksinimine uygun tasarlandığı görülmüştür.
Tüm bu bulgular ışığında program geliştirmeyle ilgili eğitimler düzenlenerek programların tümüyle revize edilmesi, profesyonalizme yönelik hedef sayısının artırılması önerilmektedir.

Abstract:
In this study, it was aimed to evaluate the status of including learning objectives related to professionalism and its sub-dimensions in the target dimension of the medical school curricula, and at what level and at which learning stage students acquire these dimensions, and to evaluate the objective dimension of the medical school curricula according to Demirel's Analytical-Beneficiary Curriculum Evaluation Model (DACEM). Dimensions of professionalism included in the research; empathy, motivation, clinical leadership, cultural intelligence, professional commitment, resilience, and clinical decision making.
The research was designed with a sequential explanatory/explanatory sequential design, one of the mixed research designs. After the quantitative dimension designed in the descriptive and relational model was completed and analyzed, the data on the qualitative dimension designed in the holistic multiple case study model were collected and analyzed. The findings of the research were presented separately and in accordance with the research design, by forming a meaningful whole. The research was carried out with 337 students studying in the fourth and sixth grade of medical faculty in 2021-2022. By analyzing the quantitative data, the average score for each dimension of professionalism was listed, the students in the lower and upper 27% groups were determined, and these students formed the qualitative study group of the research. In the analysis of quantitative data, arithmetic mean, standard deviation, lower and upper values, percentages were calculated, and MANOVA and MANCOVA analyzes were performed. Content analysis and document analysis were performed in the MAXQDA program for qualitative data. Finally, the programs were evaluated according to the DACEM Curriculum Evaluation Criteria.
Scores of the dimensions of professionalism considered within the scope of the research were determined as medium and above average. In many of these dimensions, positive relationships were found with each other. The clinical leadership and professional commitment mean scores of the sixth grade students were found to be significantly lower than the fourth grade students. When their genders were controlled, the motivation, clinical leadership and professional commitment mean scores of female students in the sixth grade were found to be significantly lower than those of the fourth graders. Similarly, it was determined that the sixth grade male students' mean score of professional commitment was lower than that of the fourth grade students. The findings are also supported by the qualitative findings. Categories related to each dimension of professionalism and codes belonging to these categories have been determined. Quotations were used to support the codes. The obtained codes were compared for each dimension and each class separately. The code distributions of the fourth and sixth grade students were examined as the code distribution of the students entering and exiting the clinic.
While no goals related to empathy and motivation were found in the programs as dimensions of professionalism, a limited number of learning objectives related to clinical leadership, cultural intelligence, professional commitment and resilience were determined and these objectives were mostly in clinical education years. It has been determined that the number of learning objectives in clinical education years related to clinical decision making is quite high, but some of these objectives are quite intense and oriented to train residency students.
In the DAPDEM Curriculum Evaluation Criteria, it was determined that the objectives in the programs were not designed in accordance with the principles of writing objectives, no taxonomy was used while determining the objectives, and there was overlap in the objectives. The expression of the objectives also caused difficulties in the realization and evaluation of these objectives through education. In addition, the basic philosophy on which the programs are based has not been clearly revealed, and this has caused inconsistency between the elements of the program in the programs. On the other hand, it was seen that the objectives were designed in accordance with the needs and expectations of the society, and the level and needs of the student.
In the light of all these findings, it is recommended to organize trainings on program development, revise the programs completely, and increase the number of objectives for professionalism.