Reşat Nuri Güntekin'in hikâyelerinde eğitim unsurları
Educational elements in the stories of Reşat Nuri Güntekin
Yazar: ESMA YURTSEVEN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜLSÜN KOÇER
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Cumhuriyet öncesi ve sonrası Türk edebiyatının önde gelen yazarlarından olan Reşat Nuri Güntekin roman, tiyatro, hikâye ve gezi yazısı türlerinde eserler vermiştir. Yazar, romancı kimliği ile ön plana çıksa da hikâyeci kimliği de vardır. Çalışmada, Reşat Nuri Güntekin'in hikâyelerindeki eğitim unsurları ele alınmıştır.
Reşat Nuri Güntekin, Türk edebiyatının önemli yazarları arasındadır. Sanatçı, asıl mesleği olan öğretmenliği ikinci plana atmamıştır. Uzun yıllar millî eğitimin farklı kademelerinde çalışan Güntekin öğretmenlik, müdürlük, müfettişlik ve Unesco temsilciliği yapmıştır. Bu sebeple eserlerinde mesleğinin izleri geniş yer tutmaktadır. Reşat Nuri Güntekin'in eserlerinden yola çıkarak öğretmenliğe başladığı 1912 yılından emekli olduğu 1954 yılına kadar olan dönemin eğitim anlayışı, Güntekin'in konu ile ilgili görüş düşünce ve eleştirileri hakkında da bilgi edinmek mümkündür.
Öğretmen-yazar olan Güntekin, eserlerini yazdığı dönemde toplumdaki sorunları, aksaklıkları, Anadolu insanının formal ve informal eğitim anlayışını eserlerinde işlemiştir. Bu yönüyle onun eserleri eğitim konusunda yaşanan aksaklıklar, toplumun eğitime bakışı gibi konular hakkında bilgi vermesi açısından da önemlidir. 
Yazarın hikâyeleri de romanları kadar önemlidir. Toplumun her kesiminden insanları hikâyelerinde işleyen Güntekin, bu insanların sorunlarını ve bu bağlamda dönemin sorunlarını ele almıştır. Reşat Nuri Güntekin'in aile kavramına bakışı, eğitim sorunları hakkındaki düşünceleri ve sunduğu çözüm önerileri de hikâyelerine yansımıştır. 
Reşat Nuri Güntekin'in eserleri ile ilgili yapılan çalışmaların önemli bir kısmı yazarın romanları ve romancı kimliği üzerinedir. Bazı çalışmalar sanatçının eğitimci yönünün kapsasa da, söz konusu çalışmalar romanlarla sınırlıdır.  Sanatçının hikâyeciliği ile ilgili çalışmalar genel çerçevede, yapı ve tema incelemeleridir. Bu çalışmayla Reşat Nuri Güntekin'in hikâyelerinde yer alan eğitim unsurlarının tespit edilmesi, eserlerin yazıldığı dönemde halkın eğitim anlayışı, eğitimde yaşanan sorunlar, yazarın eğitime dair meseleleri eserlerine nasıl yansıttığı tespit edilmeye çalışılmıştır.
Hazırlamış olduğumuz bu çalışmada örneklem; Reşat Nuri Güntekin'in kendisi tarafından yayımlamış olan Tanrı Misafiri, Sönmüş Yıldızlar, Leyla ile Mecnun, Olağan İşler, Eski Ahbap adlı hikâye kitaplarıdır. Bu kitapların içinde yer alan yüz sekiz hikâye taşıdığı eğitim unsurları açısından incelenmiştir.    
Yapılan çalışmada yazarın eserlerinde eğitim konusuyla ilgili meseleleri, aile ve okul üzerinden işlediği görülmüştür. Ahlak kavramını da ele alan yazar bunu, aldatılan ve dolandırılan insanlar üzerinden işlemiştir. Yeni kurulan devletin ilke ve inkılaplarını benimseyen yazar toplumun dinî duygularını suiistimal eden din adamlarını eserlerinde işlemiş ve kurguladığı ideal kahramanlar aracılığıyla gelenek ve din eleştirisi yaparken yeni devletin ilke ve inkılaplarını da halka tanıtmıştır. Bunun yanında yazarın eğitime ve eğitimcilere eleştirel bir gözle baktığı ve eğitim sorunlarını eserlerinde işlediği görülmüştür. Bu nedenle Reşat Nuri Güntekin'in eserleri edebiyatımızda eğitim açısından önemli bir yere sahiptir.

Anahtar Kelimeler: Reşat Nuri Güntekin, öğretmen, öğrenci, aile içi eğitim, ahlak eğitimi, ödül-ceza

Abstract:
Reşat Nuri Güntekin, one of the leading writers of Turkish literature before and after the Republic, has produced works in the genres of novel, theater, story and travel writing. Although the author comes to the fore with his novelist identity, he also has a storyteller identity. In this research, educational elements in the stories of Reşat Nuri Güntekin were discussed.
Reşat Nuri Güntekin is among the important writers of Turkish literature. The artist did not put teaching, which is his main profession, into the background. Güntekin, who has worked at different levels of national education for many years, has worked as a teacher, manager, inspector and Unesco representative. For this reason, the traces of his profession occupy a large place in his works. Based on the works of Reşat Nuri Güntekin, it is possible to obtain information about the educational understanding of the period from 1912, when he started teaching, to 1954, when he retired, and about Güntekin's views, thoughts and criticisms on the subject.
Güntekin, who is a teacher-writer, handled the problems in the society, the troubles and the education of the Anatolian people in his works. In this respect, his works are also important in terms of giving information about the problems experienced in education and the society's view of education. 
The author's stories are as important as his novels. Güntekin, who deals with people from all walks of society in his stories, discussed the problems of these people and the problems of the period in this context. Reşat Nuri Güntekin's view of the concept of family and his thoughts on education problems and the solutions he offered were also reflected in his stories.
An important part of the studies on the works of Reşat Nuri Güntekin are on the novels of the author and his novelist identity. Although some studies cover the educational aspect of the artist, these studies are limited to novels. Studies on the artist's storytelling are generally structure and theme studies. With this study, it has been tried to determine the educational elements in the stories of Reşat Nuri Güntekin, the understanding of education of the people at the time the works were written, the problems experienced in education, and how the author reflected the issues related to education in his works.
In this study we have prepared, the sample is; Published by Reşat Nuri Güntekin himself, these are the story books called The Guest of God, Extinct Stars, Leyla and Majnun, Ordinary Jobs, Old Dude. One hundred and eight stories in these books were examined in terms of educational elements.
In the study, it has been seen that the author deals with the issues related to education in his works, through family and school. The author, who also deals with the concept of morality, processed it through people who were deceived and swindled. Adopting the principles and reforms of the newly established state, the author treated the clergy who abused the religious feelings of the society in his works and introduced the principles and reforms of the new state to the public while criticizing tradition and religion through the ideal heroes he fictionalized. In addition, it has been seen that the author looks at education and educators with a critical eye and deals with educational problems in his works. For this reason, the works of Reşat Nuri Güntekin have an important place in our litareture in terms of education.

Keywords: Family education, Moral education, Reşat Nuri Güntekin, Reward-punishment, Student, Teacher .