İlhanlı Devleti'nde dini siyaset
Religious politics in the Ilkhanid State
Yazar: HATİCE ZEHRA ÇAM
Danışman: PROF. DR. ŞEFAETTİN SEVERCAN
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History
Dizin: Moğol istilası = Mongol captured ; İlhanlı Devleti = Ilkhanid State ; İslam tarihi = Islamic history

Özet:
Moğollar bir devlet olarak tarih sahnesine çıktıktan sonra çok kısa sürede tüm dünyayı 
etkileri altına almışlar ve hızlı bir şekilde yayılmışlardır. Moğol devletinin yayılmacı 
politikası sonrası Moğol hâkimiyeti altındaki topraklar üzerinde çeşitli Moğol devletleri 
kurulmuştur. Bu devletlerden bir tanesi de İlhanlı Devleti'dir. Moğol İlhanlılar gerek dini 
inanışları gerek kültürel farklılıkları ile İran bölgesinde farklı bir yönetim dönemi 
sürdürmüşlerdir. Ayrıca yönetimleri altında bulunan farklı etnik yapıya sahip halklar ve 
farklı dinlere mensup ahali de Moğolların yönetim sistemini etkilemişlerdir. İlhanlı
Devleti'nin hüküm sürdüğü 1256-1335 yılları arasındaki dini gelişmelerin İlhanlı devlet 
yönetimini nasıl etkilediğinin anlatıldığı bu çalışmada, genelde Moğollar özelde de 
İlhanlıların farklı dini unsurlara nasıl yaklaştıkları araştırılmıştır. Bu sayede de 
İlhanlıların siyasi yapısının farklı dinlerden ve dini hareketliliklerden ne şekilde 
etkilendiğine bakılmıştır. Dini unsurların, devletin dış ve iç siyasetteki tavırlarını ve 
büyük hanlık ile olan ilişkilerini etkilediği anlaşılmıştır. Farklı din mensubu bürokratlar
ve Moğol emirlerinin faaliyetleri, hanların dini inanışları ve Moğol yasaklarının devlet
yönetimini doğrudan etkileyen unsurlar oldukları ortaya çıkmıştır. İlhanlı Devleti 
içerisinde yer alan dini unsurların ne ve hangi oranda devlet siyasetini etkilediğinin ortaya 
çıkartılması amaçlanan bu çalışmada ayrıca Moğolların ata dinlerine bağlılıklarının farklı 
dini unsurlarla nasıl bir çatışma ortamı oluşturduğuna da bakılmıştır. Devlet idaresini 
etkileyen farklı dini unsurlar hanlar özelinde ve kronolojik sıra ile ele alınmıştır. Dönem 
kaynakları incelenmiş ayrıca İlhanlı Devleti ile ilgili yapılan günümüz araştırmaları da bu 
konu bağlamında değerlendirilmiştir.

Abstract:
The Mongols spread rapidly around the world and established more than one Mongol 
state. One of these states is the Ilkhanid State. Ilkhanid State established Mongol 
domination in Asia Minor. This study, which explains how the religious developments 
between 1256-1335, when the Ilkhanid State ruled, affected the Ilkhanid state 
administration, investigates how the Mongols in general and the Ilkhanids in particular 
approached different religious elements. In this way, it is examined how the political 
structure of the Ilkhanids was affected by different religions and religious mobilisations. 
It is understood that religious elements influenced the state's behaviour in foreign and 
domestic politics and its relations with the great khanate. The activities of bureaucrats of 
different religions and Mongolian emirs, the religious beliefs of the khans and Mongolian 
prohibitions were the factors that directly affected the state administration. In this study, 
which aims to reveal how and to what extent the religious elements within the Ilkhanid 
State affected the state politics, it was also examined how the Mongols' adherence to their 
ancestral religions created an environment of conflict with different religious elements. 
Different religious elements affecting the state administration have been discussed in 
chronological order and in particular the khans. Period sources have been analysed and 
contemporary research on the Ilkhanid State has also been evaluated in the context of this 
subject.