Sinemaya deneysel bir bakış: Metin Erksan'ın beş filmi üzerine inceleme
An experimental view through cinema: The study on Metin Erksan's five movies
Yazar: ÖZLEM GÜLHAN
Danışman: PROF. DR. AYDAN ÖZSOY
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Fotoğraf ve Video Ana Sanat Dalı / Medya Tasarımı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
Türk Sinemasına ulusal ve uluslararası çapta pek çok başarı kazandıran 'Altın Ayı' ödüllü yönetmen Metin Erksan, 1975 yılında Türkiye Radyo ve Televizyon Kurumu bünyesinde filme aldığı beş filmden ilkinin yayınlanmasının ardından televizyon izleyicisi ve dönemin entelektüel çevreleri tarafından büyük tepkilerle karşılaşmıştır. Yoğun tepkilerle karşılaşmasının nedeni filmlerin o dönemin izleyicileri tarafından anlaşılamamasından ileri gelmektedir. Türk sinemasının alışılagelmiş geleneksel anlatı yapılarından oldukça farklı bir duruş sergileyen filmler bu çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. Bu çalışmanın amacı ise Erksan'ın filmlerinde denemekten kaçınmayan bir sinemacı olduğunu göstermek ve bu beş filmde gerçekleştirdiği standart dışı deneysel tavrı ortaya çıkarmaktır. Nitel araştırma yöntemlerinin kullanıldığı bu çalışmada literatür taraması yapılarak; sanattaki avangard akımla filizlenen deneysel sinemanın tarihine, gelişimine ve dönemin Türk sinemasına olan yansımalarına değinilmiş, Metin Erksan'ın beş filmi bu perspektiften incelenmiştir. Filmlerde; yapısalcı bir yaklaşımla, filmi kuran anlatıya odaklanarak anlatı analizi yönteminden yararlanılmıştır. Çalışmada ele alınan filmlerde anlatıyı kuran tüm sinematografik unsurların kategorik ve karşılaştırmalı analizleriyle çözümlemeler gerçekleştirmiştir. Analizler aracılığıyla elde edilen veriler; izleyicinin aşina olduğu dönemin Türk Sinemasının ana akım popüler filmlerinin anlatı yapılarıyla kıyaslanmıştır. Yapılan araştırma ve film analizlerinin ışığında, filmlerin hemen hepsinin sinematografik yapılarında standart dışı deneysel tavır göze çarpmakla birlikte, özellikle 'Müthiş Bir Tren' ve 'Bir İntihar' filmlerinin günümüz sinemasının perspektifi ile değerlendirildiğinde bile istisnai filmler olduğu belirlenmiştir.

Abstract:
The 'Golden Bear' award-winning director Metin Erksan, who brought many national and international successes to Turkish cinema, was met with great reactions from television viewers and intellectual circles of the period after the first of the five movies he filmed under the Turkish Radio and Television Corporation in 1975 was released. The reason for the intense reactions stemmed from the fact that the movies were not understood by the audience of that period. The movies, which exhibit a stance quite different from the conventional narrative structures of Turkish cinema, constitute the subject of this study. The aim of this study is to show that Erksan is a filmmaker who does not shy away from experimenting in his films and to reveal the non-standard experimental approach he implemented in these five movies. In this study, where qualitative research methods are used, a literature review is conducted; the history, development and reflections of experimental cinema, which sprouted with the avant-garde movement in art, on Turkish cinema of the period are touched upon, and five movies of Metin Erksan are examined from this perspective. In the movies; a structuralist approach is used, focusing on the narrative that establishes the film, and the narrative analysis method is utilized. In the movies examined in the study, analyses were carried out with categorical and comparative analyses of all cinematographic elements that establish the narrative. The data obtained through the analyses were compared with the narrative structures of the mainstream popular movies of the period that the audience was familiar with. In the light of the research and film analyses conducted, although an experimental attitude outside the standard was noticeable in the cinematographic structures of almost all of the movies, it was determined that especially the movies 'A Terrific Train' and 'A Suicide' were exceptional movies even when evaluated from the perspective of today's cinema.