Böbrek nakli sonrasında ortaya çıkan metabolik ve immunolojik komplikasyonlar
Immunologic and metabolic complication after kidney transplant
Yazar: BETÜL GÜLSÜM YAVUZ VEİZİ
Danışman: PROF. DR. KENAN KEVEN
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2017
Konu: Nefroloji = Nephrology
Dizin: Böbrek = Kidney ; Böbrek hastalıkları = Kidney diseases ; Böbrek nakli = Kidney transplantation ; Böbrek yetmezliği-kronik = Kidney failure-chronic ; Komplikasyonlar = Complications ; Postoperatif komplikasyonlar = Postoperative complications ; Risk faktörleri = Risk factors

Özet:
Giriş: Tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de SDBH'nın insidansı ve prevelansı giderek artmaktadır. Son dönem böbrek hastalığı gelişen hastalara renal replasman tedavilerinin (RRT) uygulanması gerekir. İdeal RRT seçeneği böbrek naklidir. Böbrek nakli hem hasta sağ kalımı hem de yaşam kalitesi açısından en seçkin tedavidir. Böbrek transplantasyonu başarısında, operasyondan sonra hastaların yakından izlenmesi, gelişen komplikasyonların erken tanınıp tedavi edilmesi ve gelişebilecek komplikasyonlar yönünden gerekli önlemlerin alınması oldukça önemlidir.
Yöntem: Çalışmada Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi' nde 2002 Ocak- 2016 Ocak tarihleri arasında böbrek nakli yapılan ve Nefroloji Bilim Dalı tarafından klinik ve poliklinik izlemleri yapılan  534 hastanın dosyası retrospektif olarak incelenmiştir. Bu hastaalardan 18 yaş altında olan 54 , yabancı uyruklu olan 26 ve takip verilerine ulaşılamayan 38 hasta çalışmaya dahil edilmemiştir. Çalışmaya dahil edilen 416 hastanın demografik bilgileri, verici yaşı, cinsiyeti, HLA doku uyumu, PRA pozitifliği, nakil sonrası aldığı immunsupresyon tedavisi, hastaneye yatış süresi, gecikmiş graft fonksiyonu verileri toplanmıştır. Hastaların 1. ay, 3. ay, 6. ay, 12. ay ve yıllık takipleri taranak  hastaların takipleri süresince gelişen diyabet, hipertansiyon, hiperlipidemi, kardiyovasküler hastalık varlığı, akut rejeksiyon , polisitemi  ve avasküler nekroz varlığı kaydedilerek risk faktörleri incelenmiştir.
Bulgular: Araştırma kapsamında Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Bilim Dalı tarafından SDBY sonrası böbrek transplantasyonu nedeni ile takip edilmiş olan 416 hasta incelendi. Hastaların ortalama takip süreleri  60,77±40,20 (min:1-maks:168) ay olarak saptandı. Hastaların %78,6'sına (n=327) canlıdan, geriye kalan %21,4'üne (n=89) ise kadavradan transplantasyon olmuştu. Araştırmaya dahil edilen hastalarda transplantasyon sonrası gelişen komplikasyonlara bakılacak olursa; %70,2 ile en sık gelişen komplikasyon hipirlipidemi iken bunu %43,5 ile anemi, %24,8 ile DM, %19,7 ile HT, %12,5 ile kardiyovasküler sistem (KVS) hastalığı, %11,1 ile hiperparatiroidi, %10,6 ile hiperürisemi ve %6,3 ile eritrositoz izliyordu. En az gelişen komplikasyon %4,8 ile avasküler nekrozdu.Çalışmamızda NODAT için 45 yaş ve üstü (p=0,001), VKİ değeri 25 kg/m2 ve daha fazla olması ( p=0,010), erkek cinsiyet(p=0,033), hiperlipidemi (p<0,001) ve CMV enfeksiyonu (0,002);  posttransplant HT için kadavradan nakil (p)0,004) ve DM varlığı (p=0,013); posttransplant hiperlipidemi için VKİ'nin 25 kg/m2 ve üzerinde olması(p=0,011), DM (p=0,001) ve HT varlığı (p=0,040); posttransplant kardiyovasküler hastalık için ileri yaş (p<0,001) ve  diyaliz süresi (p=0,001), hiperürisemi için erkek cinsiyet (p=0,004), ht varlığı (p=0,033), ve  GFH düşüklüğü (p<0,001) belirtilen komplikasyonlar için ilişkili risk faktörü olarak bulundu. Avasküler nekroz ve polistemiye yönelik risk faktörü saptanmadı.
Sonuç: Çalışmamızda AÜTF'de böbrek nakli yapılarak takip edilmekte olan hastaların izlemleri süresince ortaya çıkan komplikasyonlara ve bunlara etki eden risk faktörleri değerlendirlmiştir. Gelişebilecek komplikasyonların ve risk faktörlerinin bilinmesi graft ve hasta sağkalımı ve hasta yaşam kalitesi açısından önemlidir.
Anahtar Sözcükler: Böbrek nakli, komplikasyonlar, risk faktörleri

Abstract:
Introduction: Following suit with the rest of the world, the incidence and prevalence of ESKD (End stage kidney disease) has been on the rise in our country. The due treatment for patients who develop ESKD is renal replacement treatment (RRT), most preferably kidney transplantation. Kidney transplantation is the treatment of choice due to its high survival rate and standard of living. In spite of this, close follow up of patients after surgery, early recognition and treatment of any eventual complications and precautious measures taken to prevent them are critical factors in the overall success of kidney transplantation.
Method: This retrospective study includes the files and data of 534 patients who underwent kidney transplantation at the Faculty of Medicine of Ankara University between January 2002 and January 2016 and were then followed up by the Nephrology Department of the same institution. Among them 54 patients had less than 18 years of age and were therefore excluded from this study. So too were 26 foreign patients and 38 patients who were lost to follow up. The remaining 416 patients were included in this study and data on their demographic properties, donor age, sex, HLA tissue conformity, positive PRA value, immunosuppressive treatment given after transplantation, hospitalization time and delayed graft function was gathered. Data was gathered during their 1st, 3rd, 6th, 12th and yearly follow up visits and the presence and risk factors of diseases such as diabetes mellitus, hypertension, hyperlipidemia, cardiovascular disease, acute rejection, polycythemia and avascular necrosis was analyzed.
Results: 416 ESKD patients who subsequently underwent kidney transplant and were followed up at the Faculty of Medicine at Ankara University were analyzed for this study. Mean follow up time was 60,77 ± 40,20 months (min:1 – max:168). 78,6% (n=327) of these patients had undergone a living-donor transplant while 21,4% (n=89) had undergone a cadaveric-donor transplant. Among all the patients included in this study hyperlipidemia was the most frequent complication that occurred (70,2% of patients had it), followed by anemia (43,5%), diabetes (24,8%), hypertension (19,7%), cardiovascular disease (12.5%), hyperparathyroidism (11,1%), hyperuricemia (10,6%) and erythrocytosis (6,3%). The least frequent complication was avascular necrosis (4,8%). Our study found that age of 45 or higher (p=0,001), a BMI of 25 kg/m2 or higher (p=0,010), male sex (p=0,033), presence of hyperlipidemia (p<0,001) and CMV infection represented risk factors for NODAT. Risk factors for post-transplant hypertension (cadaveric donor [p=0,004], and presence of DM [p=0,013]), hyperlipidemia (24 kg/m2 or higher BMI [p=0,011], DM [p=0,001] and HT [p=0,040]), cardiovascular disease (older age [p<0,001] and time on dialysis [p=0,001]) and hyperuricemia (male sex [p=0,004], HT [p=0,033] and low GFR [p=0,001]) were also defined in this study. No risk factors were identified for avascular necrosis and polycythemia. 
Conclusion: This study focused on the complications and their respective risk factors of patients who had undergone kidney transplantation at our medical center. Knowledge on the possible eventual complications and risk factors is extremely important for the patients' standard of living and the survival of the graft.
Key words: Kidney transplantation, complications, risk factors