Osmanlı Devleti'nde göç ve iskân yönetimi (1853-1915)
Migration and settlement management in The Ottoman Empire (1853-1915)
Yazar: İBRAHİM ÖZHAZAR
Danışman: PROF. DR. HİLMİ BAYRAKTAR
Gaziantep Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Tarih = History
Dizin: Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Uluslararası göç = International migration

Özet:
1853-1915 yılları arasında Osmanlı Devleti birçok büyük göç hareketine sahne olmuştur. Osmanlı Devleti bu göç hareketlerini yönetebilmek için çeşitli kurumlar meydana getirmiş, kısa ve uzun vadeli planlamalar yapmıştır. Yaşanan göç hakaretleri Osmanlı Devleti'nin göç siyasetini şekillendirdiği gibi izlenen göç siyaseti de göç hareketlerini etkilemiştir. Bu karşılıklı etkileşim Devletin ekonomisini, demografik yapısını, diplomatik ilişkilerini ve güvenlik politikalarını etkilemiştir. Osmanlı Devleti'nin kabaca son 70 yılı gerçek mânada bir hayatta kalma, varlık yokluk mücadelesidir. Devletin modernleşme/muasırlaşma arzusu, münevverlerin ürettikleri fikirler hep bu amaç doğrultusunda şekillenmiştir. Hiç şüphesiz Osmanlı Devleti'nin ve toplumunun maruz kaldığı göç akınları da bu arayışların ve çabaların hem sebebi hem de sonucudur. Bu bağlamda Osmanlı Devleti'nde yaşanan göç hareketlerini bilmek, sebep ve sonuçlarını anlamak Osmanlı Devleti'nin son dönemini ve hatta Türkiye Cumhuriyeti'nin nasıl teşekkül ettiğini kavramak için elzemdir. Bu amaç doğrultusunda ele alınan süreç aralığında olabildiğince fazla göç hareketi incelenmiş, sürecin iç ve dış dinamikleri üzerinde durulmuş, özellikle yaşanan göç hareketlerinin yönetiminde Osmanlı Devleti'nin ekonomik ve güvenlik kaygıları ve amaçları incelenmiştir. Ayrıca göç hareketlerine sadece devletin değil göçmenlerin de bakış açısını yansıtabilmek için resmi devlet belgelerinin yanı sıra incelenen devre ait gazetelerden, anı/hatıratlardan, mektuplardan, arzuhallerden vb. çeşitli kaynaklardan da yararlanılmıştır. Yalnızca bir büyük göç hareketini incelemek asıl amacımıza ulaşmak adına yeterli olmayacağı ve fotoğrafı tam olarak görmemize imkân vermeyeceği için farklı zamanlarda ve mekanlarda gerçekleşmiş, birden fazla göç hareketi tez kapmasına dahil edilmiştir. Ayrıca göç yönetimiyle ilgili anahtar kavramlar açıklanmış, incelen devre ait çeşitli görsellere de yer verilmiştir.

Abstract:
Between 1853-1915, the Ottoman Empire witnessed many large migration movements. In order to manage these migration movements, the Ottoman Empire created various institutions and made short and long term plans. As the migration insults shaped the migration policy of the Ottoman Empire, the migration policy also affected the migration movements. This mutual interaction affected the economy, demographic structure, diplomatic relations and security policies of the State. Roughly the last 70 years of the Ottoman Empire were a struggle for survival and existence. The state's desire for modernisation/modernisation and the ideas produced by the intellectuals were all shaped in line with this goal. Undoubtedly, the migration flows that the Ottoman State and society were exposed to were both the cause and the result of these searches and efforts. In this context, it is essential to know the migration movements in the Ottoman Empire and to understand their causes and consequences in order to comprehend the last period of the Ottoman Empire and even how the Republic of Turkey was formed. For this purpose, as many migration movements as possible have been analysed in the period covered, the internal and external dynamics of the process have been emphasised, and the economic and security concerns and aims of the Ottoman Empire, especially in the management of the migration movements, have been examined. In addition to official state documents, various sources such as newspapers, memoirs, letters, letters, petitions, etc. were also utilised in order to reflect the perspective of not only the state but also the migrants. Since analysing only one major migration movement would not be sufficient to achieve our main objective and would not allow us to see the complete picture, more than one migration movement, which took place at different times and places, was included in the scope of the thesis. In addition, key concepts related to migration management are explained and various visuals of the period analysed are also included.