Libya müdahalesi üzerinden insani müdahale/koruma sorumluluğu incelemesi
Analysis of humanitarian intervention/responsibility to protect through the Libya intervention
Yazar: ELİF BUSE ÖZGEN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GİZEM BİLGİN AYTAÇ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
Uluslararası sistemin 45 yıl boyunca içinde sürüklendiği Soğuk Savaş
girdabından sonra ortaya çıkan yeni dünyada hem çatışmalar, hem de devletin
egemenliği kavramı yeniden tanımlanmıştır. İki kutubun güç dengesine yaslanarak
45 yıl hayatta kalan realizmin yerini daha barışçıl, daha insani değerlere dayalı bir
liberal dünyaya bırakması; halklara uygulanan sistematik şiddetin artık bir iç işleri
meselesi olmasından çıkıp, uluslararası toplumun bir sorunu haline gelmesine neden
olmuştur. Egemenliğin artık kendi vatandaşlarını etnik temizlik, soykırım ve
insanlığa karşı diğer suçlardan koruma sorumluluğunun yerine getirilmesine bağlı
olduğu görüşü kamuoyu tarafından benimsenmeye başlamıştır. Bu hususta başarısız
olan devletlerin koruma sorumluluğu artık uluslararası topluma atfedilmesi, yaşanan
şiddetli insani krizlere ortak ve sistematik bir cevap verebilme ihtiyacını
doğurmuştur. 1990'lar boyunca gerçekleştirilen müdahalelerin bu konudaki
başarısızlığı kavramın itibarını zedeleyerek bu ihtiyacın aciliyetini artırmıştır.
2001 yılında ICISS'in "Koruma Sorumluluğu" raporunda ortaya attığı
koruma sorumluluğu kavramı ile büyük çaplı insani krizlerde izlenecek uluslararası
bir yol haritası oluşturulması amaçlanmıştır. Küreselleşme ile devletler arasında artan
karşılıklı bağımlılık ve buna bağlı olarak devletlerin birbirlerinin içerisindeki
problemlere kayıtsız kalamaması ile doğan müdahale ihtiyacı, bu yol haritası
ihtiyacının altında yatan temel sebeptir. Koruma sorumluluğu, bu değişen dünya
içinde insani krizler karşısında devletlerin nasıl davranacağını sistemize etmeye
çalışmaktadır. Bu tezin de amacı, kavramın bu sistemleştirme çabalarının ne kadar
başarılı olduğu, vaatlerini yerine getirip getiremediği ve uluslararası kamuoyunun
insani krizler hususunda ihtiyaç duyduğu sistem olup olmadığı sorularını Libya
müdahalesi örneği üzerinden araştırarak kavramın işlevsel olup olmadığını ortaya koymaktır.

Abstract:
In the new world that emerged after the Cold War vortex, in which the
international system was dragged for 45 years, both conflicts and the concept of state
sovereignty were redefined. As realism, which survived for 45 years by leaning on
the balance of power of the two poles, left its place to a more peaceful and liberal
world based on human values, systematic violence against peoples has ceased to be a
matter of internal affairs and has become a problem of the international community.
The opinion that sovereignty now depends on fulfilling its responsibility to protect its
citizens from ethnic cleansing, genocide and other crimes against humanity has
begun to be adopted by the public. The fact that states that fail in this regard are now
attributing the responsibility to protect to the international community has created the
need for a common and systematic response to the severe humanitarian crises. The
failure of interventions throughout the 1990s to discredit the concept and increase the
urgency of this need.
With the concept of responsibility to protect, which emerged with the
"Responsibility to Protect" of ICISS in 2001, it was aimed to create an international
roadmap to be followed in large-scale humanitarian crises. The need for intervention
arising from the increasing interdependence between states with globalization and
the consequent inability of states to remain indifferent to the problems within each
other is the main reason underlying this need for a roadmap. Responsibility to protect
tries to systematize how states will behave in the face of humanitarian crises in this
changing world. The aim of this thesis is to reveal whether the concept is functional
by examining the questions of how successful these systematization efforts are,
whether they can fulfill their promises and whether it is the system that the international public needs in humanitarian crises, through the example of the Libyan intervention.