Linalol ve linalil asetat bakımından zengin nane (Mentha ssp.) kemotiplerinin ısparta ekolojik koşullarında verim ve uçucu yağ bileşenlerinin belirlenmesi
Determination of the efficiency and essential oil components of linalol and linalyl acetate-rich mint (Mentha ssp.) chemotypes in isparta ecological conditions
Yazar: BÜŞRA EREN
Danışman: PROF. DR. İSA TELCİ
Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Agronomi = Agronomy ; Linalil asetat = Linalyl acetate ; Linalol = Linanool ; Nane = Mint

Özet:
Çalışmada linalol ve linalil asetat bakımından zengin bazı nanelerin Isparta ekolojik koşullarında araştırılmıştır. Arazi çalışmaları 2021 ve 2023 yılları arasında tesadüf blokları deneme desenine göre yürütülmüştür. Bu çalışmada klonların morfolojik, tarımsal ve kimyasal özelikler incelenmiştir. Distilasyon yöntemiyle çıkarılan uçucu yağlar GC-MS ile fenol kompozisyon HPLC ile belirlenmiştir. Morfolojik gözlemlerde Basilicuminze (Mentha piperita f. citrata) hariç diğerlerinin koyu renkli ve yaprakların daha etli olduğu belirlenmiştir. Farklı taksonlardan PI557591 (M. canadensis) klonu vertisillat çiçeklenme durumu ile diğer klonlardan en farklı özeliğe sahiptir. 
Çalışmada toplam yeşil herba verimi 2408.0-3698.9 kg/da arasında değişmiştir. Üç yıl sonucunda en yüksek verim PI 557591(M. canadensis) klonundan elde edilmiştir. Granada (M. piperita) çeşidinde, ilk yıl yüksek verim alınmasına rağmen sonraki yıllarda verimler düşmüştür. Çalışma boyunca uçucu yağ oranları %1.3 ile 3.5 arasında değişmiş, en yüksek değer %3.5 ile PI557591 (M. canadensis) klonundan elde edilmiştir. 
Çalışmada klonların beşinde (Basilicuminze, PI557591, Dume-1, Granada, PI557966)  linalol, ikisinde (Lemon, Dume) linalil asetat en yüksek bulunmuştur. En yüksek linalol oranı %46.3 ile PI557966 (M. aquatica var. citrata) klonundan elde edilmiştir. En yüksek linalil asetat oranı ise %35.7 ile Basilicuminze ve Lemon (M. gentilis) çeşitlerinden elde edilmiştir. Çalışmada eriositrin ve rozmarinik asit en önemli bileşikler olup en yüksek eriositrin ve rozmarinik asit miktarları sırasıyla 155.7 µg/mg ve 82.0 µg/mg ile 2023 yılında Granada çeşidinden elde edilmiştir. Çalışma sonucunda PI557966 ve PI557591 klonlarının hızlı gelişmesi ve verimi nedeniyle linalol ve lianlil asetet, Dume-2 (M. dumetorum) klonunun eriositrin kaynağı olarak yetiştirilebileceği belirlenmiştir.

Abstract:
In this study, some mints rich in linalool and linalyl acetate were investigated under Isparta ecological conditions. Field studies were carried out between 2021 and 2023 according to the coincidence blocks experimental design. In this study, morphological, agronomic and chemical characteristics of the clones were investigated. Essential oils extracted by distillation method were determined by GC-MS and phenol composition was determined by HPLC. Morphological observations revealed that all clones except Basilicuminze (Mentha piperita f. citrata) were dark in color and the leaves were fleshier. Among the different taxa, clone PI557591 (M. canadensis) has the most different characteristic from the other clones with its verticillate flowering. 
Total green herb yield varied between 24.08-36.98 t/ha. The highest yield was obtained from PI 557591 (M. canadensis) clone in three years. In Granada (M. piperita) variety, although high yields were obtained in the first year, yields decreased in the following years. Throughout the study, essential oil ratios varied between 1.3 and 3.5%, the highest value was obtained from clone PI557591 (M. canadensis) with 3.5%. 
In the study, five of the clones (Basilicuminze, PI557591, PI557591, Dume-1, Granada, PI557966) had the highest linalool content and two (Lemon, Dume1) had the highest linalyl acetate content. The highest linalool content was obtained from clone PI557966 (M. aquatica var. citrata) with 46.3%. The highest linalyl acetate ratio was obtained from Basilicuminze and Lemon (M. gentilis) varieties with 35.7%. In the study, eriocitrin and rosmarinic acid were the most important compounds and the highest amounts of eriocitrin and rosmarinic acid were obtained from Granada variety in 2023 with 155.7 µg/mg and 82.0 µg/mg, respectively. As a result of the study, it was determined that PI557966 and PI557591 clones can be grown as a source of linalool and lianlyl acetate due to its rapid growth and yield and Dume-2 (M. dumetorum) clone can be grown as a source of eriocitrin.