Kırgızistan'da din – devlet ilişkileri: Hukuki çerçeve
State and religion relations in Kyrgyzstan
Yazar: DİNARA APPASOVA
Danışman: PROF. DR. HAKKI BÜYÜKBAŞ
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Din-devlet ilişkileri = Religion-state relationship ; Hukuk = Law ; Hukuk kuralları = Law rules ; Hukuk sistemi = Law system ; Kırgızistan = Kyrgyzstan

Özet:
Bağımsızlık sonrası Kırgızistan'da din-devlet ilişkilerinin hukuki çerçevede nasıl bir gelişme süreci izlediği, din-devlet ilişkilerinin yasal düzenlemelerde nasıl düzenlendiği ve pratikte (devletin din politikaları ve dini kurumsallaşma) nasıl bir uygulama alanı bulduğu sorularını cevaplandırmayı amaçlayan bu çalışma dört bölümden oluşmaktadır. 
Günümüzdeki din – devlet ilişkilerini daha iyi anlayabilmek için bu çalışmanın birinci bölümünde tarihi arka plan olarak SSCB döneminde Orta Asya Üldin – devlet ilişkisi ele alınmıştır. Kırgızistan bağımsızlığını kazandıktan sonra kendisini din özgürlüklerini tanıyan demokratik, laik bir ülke olarak tanımlamıştır. Çalışmanın sonraki bölümü bu bağlamda devam edecektir. Araştırmanın ikinci bölümünde ise, bağımsız Kırgızistan'da din – devlet ilişkilerinin hukuki boyutu ve yasal çerçevesi incelenmiştir.  Üçüncü bölümde, yukarıda belirtilen hukuki çerçeveye uygun olarak oluşturulan resmi dini kurumlar ve dini teşkilatlanma ele alınmıştır. Böylece dini hayatın kurumsal yapısı orataya konulmuştur. Bu bölümde ortaya konan bilgiler ışığında, bir sonraki bölümde yasal çerçeveye göre oluşturulumuş resmi dini kurumların çalışmalarının sonucunda ülkedeki din özgürlüğü durumu incelenmiştir. Bu bağlamda siyasi partiler ve din, devlet organları ve din ilişkileri dini özgürlüğün gelişimi açısından ele alınmıştır. 
Araştırma temelde yasal çerçevenin ele alınması; bu bağlamda belge ve doküman incelemesi ile bunlardan hareketle yapılan dönemsel inceleme ve kuramsal değerlendirmelere dayanmaktadır. Kırgızistan'da din-devlet ilişkilerinin hukuki çerçevede düzenlenmesi ile ilgili mevcut durumu belirleyen kaynak ve süreçler ilgili veriler incelenmiştir. Yapılan incelemelerin sonucunda, din özgürlüğü alanını düzenleyen yasal düzenlemelerde bir dizi aksaklıkların, çelişkilerin ve yasal boşlukların olduğu tespit edilmiştir. Bunların yanı sıra ulusal mevzuatta var olan çelişkiler, din özgürlüğünün sağlanması ve saygı duyulması üzerinde olumsuz bir etkiye sahip olduğu saptanmıştır. Resmi dini kurumların hukuki statüsü net bir şekilde belirlenmemiştir.  Bunun yanı sıra ülkede eğitimli din görevlilerinin eksikliği, dini kurumların çalışanlarının çalışma statüsünü belirleyen yasal düzenlemelerin yokluğu; devletin dini kurumları oluşturarak demokratik çerçevede halka hizmet sunma bağlamında, yanlış laiklik anlayışı dolaysıyla yetersiz kaldığı görülmüştür. Bununla birlikte devlet daha çok gözlemleyici görev üstlenerek koordinasyon merkezi olması ile kendini sınırlı tuttuğu tespit edilmiştir.
Bu çalışma, Kırgızistan'da din – devlet ilişkilerini hukuki açıdan inceleyen ilk çalışmalardan biri olacaktır. İlerleyen zamanlarda, bu konuda çalışma yapan araştırmacıların araştırmalarına katkıda bulunabilir. 

Anahtar Kelimeler: Kırgız Cumhuriyeti, Din – Devlet İlişkileri, Hukuki Çerçeve, Dini Özgürlük, Demokrasi, Laiklik

Abstract:
This study that aims finding an answer to the questions of how state-religion relations follow a development process in a constitutional and legal framework, how state-religion relations organized in theory (legal regulations) and how state-religion relations find an application area during the post-independence circle in Kyrgyzstan. 
In the first session of this study, in order to evaluate today's state-religion relations, state-religion relations of Kyrhyz Social Soviet Republic is taken into consideration in the period of Union of Soviet Socialist Republics (USSR) as the historical background. After Kyrgyzstan received its independence, it is self-defined as a democratic and secular state whichis identified with the freedom of religion. 
In the second session, the legal and regulatory framework of state-religion relations in independent Kyrgyzstan is analyzed. 
In the third session, in accordance with the legal framework which is mentioned above, official religious institutions and religious organization are examined. In this way, institutional structure of religious life is revealed. As a result of the works of official religious institutions which are discussed in this section, freedom of religion in the country is examined In the forth session. In this context, political parties and religion, state organs and religion are discussed in detail in terms of development of religious freedom. 
In the research, qualitative method is used. After the evaluation of sources and process of current state of legal and regulatory framework of the state-religion relations is Kyrgyzstan, a series of failures in the legal regulations which arranges the religious freedom, contradictions and legal clearance have been identified. Moreover, contradictions in national legislation has a negative effect on the provision and respect of the freedom of religion. Unclear definition of the legal status of official religious institutions, lack of trained religious officials in the country, lack of legal regulations that arrange the working status of religious institutions' officials are also observed with this study. Incapability in the democratic framework of the state in the context of public offering by creating religious institutions, because of the false sense of secularism, and assuming the task of observer rather that playing an active role caused state to be self-limited.
This study would be one of the researches that evaluating the state-religion relations in Kyrgyzstan.

Key words: Republic of Kyrgyztan, State-Religion Relations, Constitutioanl and Legal Framework, Freedom of Religion, Democracy, Secularism