Sigara bağımlılığının üstbilişsel model çerçevesinde incelenmesi
An investigation of smoking dependency in the framework of the metacognitive approach
Yazar: LEYLA ALMA
Danışman: DOÇ. ADVİYE ESİN YILMAZ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Bağımlılık = Dependency ; Sigara = Cigarette ; Sigara içme = Smoking ; Ölçekler = Scales ; Üstbiliş = Metacognitive

Özet:
Psikolojik bozuklukların üstbilişsel kuramı ve bağımlılığının üç aşamalı üstbilişsel modeli çeşitli üstbilişsel inanışların ve süreçlerin sigara bağımlılığının gelişmesi ve devam etmesinde önemli bir role sahip olduğunu ileri sürmektedirler. Bu çalışmanın temel amacı, üstbilişsel kuram çerçevesinde oluşturulan sigara bağımlılığının üstbilişsel modelini, sigara kullanımına özgü bir üstbilişler ölçeği kullanarak test etmektir. Bu temel amaç çerçevesinde, birbirinden ayrı iki  enlemesine kesitsel çalışma yapılmıştır. İlk çalışmanın amacı, "Sigara İçmeyle ilgili Üstbilişsel İnanışlar Ölçeği-SÜBÖ"nin Türkçeye uyarlama çalışmasını gerçekleştirmektir. Örneklemini 308 sigara kullanıcısının oluşturduğu çalışma sonucunuda, Türkçe SÜBÖ'nün kültürümüzde  güvenilir ve geçerli bir veri toplama aracı olduğu görülmüştür. İkinci çalışmanın amacı ise, bağımlılık düzeyinin depresyon ve kaygı belirtilerini yordadığı ilişkide sigara içmeyle ilgili üstbilişsel inanışların aracı rolünü incelemektir. 443 gönüllü sigara kullanıcısının katıldığı ve SÜBÖ, Fagerström Nikotin Bağımlılığı Testi (FNBT) ve Hastane Anksiyete ve Depresyön Ölçeği (HAD)'nin veri toplama aracı olarak kullanıldığı bu çalışmada, Yapısal Eşitlik Modellemesi analizi (YEM) yoluyla kuram çerçevesinde oluşturulan model denenmiştir. Bulgular, incelenen verinin modele iyi uyum gösterdiğini, sigara bağımlılığının kaygı belirtilerini negatif yönde yordadığı ilişkide duygusal düzenleme hakkında pozitif inanışlar ve negatif üstbilişlerin kısmi bir aracılık rolü üstlendiğini göstermiştir. Öte yandan, sigara bağımlılığının depresyonu yordamadığı ve bu bağlamda üstbilişlerin aracılık ilişkisinden söz edilemeyeceği görülmüştür.  Elde edilen bu bulgular, bağımlılık ve kaygı belirtileri ilişkisinde, sigaranın işlevsel olmayan bir başa çıkma stratejisi olarak kullanılıyor olabileceğine işaret etmekte ve üstbilişsel yaklaşımı desteklemektedir. Sonuçlar, ilgili alanyazın çerçevesinde tartışılmıştır.

Abstract:
Metacognition theory of psychological disorders and triphasic metacogntive formulation for addictive behaviors state that metacognitive beliefs and processes are responsible for the development and maintanence of smoking dependency. Main aim of the current study was to test model comprised in the frame of metacognitive approach by involving the metacognitions about smoking. In the frame of this main aim, two crossectional studies were carried out.  Initial aim of the study was to test the psychometric properties of the Metacognions about Smoking Questionnaire-MSQ in a Turkish sample.  Results of the study involved 308 adult smokers supported that MSQ is a reliable and vaild scale. In the second study, fitness mediator role of metacognitions about smoking in the relationship smoking dependency predicts the negative emotions (depression and anxiety)  was tested by the aid of Structural Equation Model (SEM). 443 adult smokers consented to participate the study completed Fagerströn Test of Nicotine Dependency (FTNB), MSQ and Hospital Anxiety and Depression Scale (HADS). As a result of the second study, data fit the model; however, smoking dependency did not predict depression symptoms resulted in that's why no mediation relationship can occur. Moreover, in the relationship between smoking dependency predicted anxiety sympmtoms, positive metacognitions about emotional regulation and negative metacognitions had a partial mediator role. Findings supported that smoking can be used as a maladaptive way of coping strategy in the relationship between smoking dependency and anxiety and metacognitive model.  Results were discussed in the frame of relevant literature.