Meme kanserli kadınların cerrahi girişim sonrası yaşadıkları üst ekstremite sorunlarının yaşam kalitesine etkisi
Effect of upper extremity problems of women with breast cancer after surgery to quality of life
Yazar: SERAP RANDA
Danışman: YRD. DOÇ. DR. GÜLAY ALTUN UĞRAŞ
Mersin Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Cerrahi = Surgery ; Kadınlar = Women ; Meme neoplazmları = Breast neoplasms ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Postoperatif dönem = Postoperative period ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Üst ekstremite = Upper extremity

Özet:
Araştırmada, meme kanseri cerrahisi uygulanan kadınların yaşadığı üst ekstremite sorunlarını ve bu sorunların yaşam kalitesine etkisini belirlemek amaçlandı. 
Tanımlayıcı tipteki bu araştırmanın örneklemini, tek taraflı meme kanseri cerrahisi uygulanan ve cerrahi girişim sonrası 1.-24. aylar arasında bir üniversite hastanesinin onkoloji polikliniğine başvuran 81 kadın oluşturdu. Veriler, Kasım 2015- Ağustos 2016 tarihleri arasında toplandı. Araştırmada, Omuz Ağrı ve Özürlülük İndeksi (OAÖİ), Avrupa Kanser Araştırma ve Tedavi Teşkilatı Yaşam Kalitesi Ölçeği (EORTC QLQ-C30) ve Avrupa Kanser Araştırma ve Tedavi Teşkilatı Meme Kanserine Özgü Yaşam Kalitesi Ölçeği(EORTC QLQ- BR23)kullanıldı. Omuz hareket açıklığı ölçüldü ve lenfödem değerlendirildi. Verilerin değerlendirilmesinde frekans, yüzde, ortalama, standart sapma, Ki-Kare Testi, iki oran karşılaştırması, bağımsız gruplarda t testi, Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA), Pearson korelasyon katsayısı kullanıldı. 
Araştırmaya katılan kadınların %37'sinde omuz eklem hareket kısıtlılığı; %19,8'inde lenfödem vardı. Omuz eklem hareket kısıtlılığı olan kadınların olmayanlara göre OAÖİ ölçeğinin ağrı, özürlülük ve toplam puanları arasında anlamlı fark saptandı. Omuz eklem hareket kısıtlılığı olan kadınların, EORTC QLQ-C30 ölçeğinin fiziksel işlev, ağrı; EORTC QLQ-BR23 ölçeğinin meme ve kola bağlı semptom puanlarında anlamlı fark bulundu. OAÖİ ile EORTC QLQ-C30 ölçeğinin ağrı, yorgunluk, dispne, uykusuzluk, iştah kaybı ve maddi zorluk puanlarında; EORTC QLQ-BR23 ölçeğinin sistemik tedavi yan etkileri, memeye ve kola bağlı semptom puanlarında pozitif yönlü, zayıf ve anlamlı ilişki saptandı. OAÖİ ile EORTC QLQ-C30 ölçeğinin fiziksel işlev, rol işlevi, zihinsel işlev, sosyal işlev ve genel sağlık; EORTC QLQ-BR23 ölçeğinin beden imajı puanlarında ise negatif yönlü; zayıf ve anlamlı ilişki bulundu. Lenfödem ile OAÖİ ve yaşam kalitesi ölçekleri arasında ise anlamlı ilişki bulunmadı.
Araştırma bulguları, kadınların meme kanseri cerrahisi sonrası üst ekstremite sorunları yaşadığını ve bu sorunlarının yaşam kalitesini azalttığını, ağrı, yorgunluk, dispne, uykusuzluk gibi semptomların görülme sıklığını artırdığını ortaya koydu.

Anahtar kelimeler: Meme kanseri, cerrahi, üst ekstremite sorunları, yaşam kalitesi

Danışman: Yrd. Doç. Dr. Gülay ALTUN UĞRAŞ, Mersin Üniversitesi, Hemşirelik Anabilim Dalı, Mersin

Abstract:
This study aims to identify upper extremity problems of womens applied with breast cancer surgery and effects of these problems to quality of life. 
Eighty one women with single-sided breast cancer surgery and applying to oncology polyclinic of a university hospital between 1st-24thmonths after surgery made up the sample of this descriptive study. Data was collected between November 2015 – August 2016. Shoulder Pain and Disability Index (SPADI), European Organization for the Research and Treatment of Cancer (EORTCQLQ-C30) and The EORTC breast cancer-specific quality of life questionnaire (EORTC QLQ- BR23) scales were used in study. Shoulder motion range was measured and lymphedema was evaluated. Frequency, percentage, mean, standard deviation, Chi-square test, two ratio comparison, t test in independent groups, one way ANOVA, Pearson correlation coefficient were used in the evaluation of the data.
Out of 37% of women had restriction of shoulder motion; 19.8% had lymphedema. There was a significant difference between pain, disability and total score of SPADI at women with shoulder motion restriction compared to those not having. Meaningful difference was found in EORTC QLQ-C30 scale score of physical function and pain, and in EORTC QLQ-BR23 scale score of breast and arm symptoms at women with shoulder motion restriction. Positive, weak and meaningful relationship was detected in SPADI and EORTC QLQ-C30 scale score of pain, fatigue, dyspnea, insomnia, appetite loss and financial difficulties, and EORTC QLQ-BR23 scale score of side effects of systemic therapy, breast and arm symptoms. Negative, weak and significant relationship was found in SPADI and EORTC QLQ-C30 scale score of physical function, role function, cognitive function and global quality of life, and EORTC QLQ-BR23 scale score of body image. No meaningful relationship was found between lymphedema with SPADI and quality of life scales. 
Research findings suggested that women experience upper extremity problems after breast surgery and that these problems decrease quality of life and increase frequency of symptoms like pain, fatigue, dyspnea and insomnia.

Keywords:Breast cancer, surgery, upper extremity problems, quality of life.

Advisor:Assist. Prof. Dr. Gülay Altun Uğraş, Mersin University, Department of Nursing,Mersin