Arkeolojik temsil uygulamalarında Yeşilova örneği deneyimi
Experience of the Yeşilova example in archaeological representation applications
Yazar: MÜGE CENGİZ
Danışman: PROF. DR. MİNE TANAÇ ZEREN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Arkeolojik mirasın kazı süreçleriyle başlayan anlam değişimi; bilimsel verilere ilişkin yorumlamalar ve mirasın sunumuna yönelik müdahalelerle devam etmekte, gerçekleştirilen her müdahale arkeolojik varlığa yeni anlamlar yüklerken ziyaretçinin mirası algılama sürecini ve biçimini de etkilemektedir. Bu çalışma; arkeolojik alanlardaki yorumlama ve sunum yaklaşımlarının ziyaretçilerin bakış açısını ve farkındalığını ne kadar geliştirebildiği, mirası anlamlandırma süreçlerini nasıl yönlendirdiği ve bu müdahaleler aracılığıyla aktarılmak istenen bilginin ve anlamın ziyaretçi tarafından nasıl algılandığı üzerine bir analiz ve değerlendirme ortaya koymayı hedeflemektedir.

Çalışma kapsamında; 'algı' kavramı odağa alınarak, algısal süreci etkileyen bileşenler belirlenmiştir. Arkeolojik miras algısı; mirasa yönelik farkındalıktan, mirasın değerlerini ve bilgisini anlamaya uzanan bir çerçevede ele alınarak üç ayrı başlık altında tartışılmıştır. Çalışma; arkeolojik alanlardaki yorumlama ve sunum yöntemlerine ilişkin bir sınıflandırma önermektedir. Oluşturulan kuramsal çerçeve ve yapılan tartışmalar sonucu; algısal süreç, arkeolojik miras algısı ve sunum yöntemleri bağlamında bir değerlendirme yaklaşımı sunulmaktadır.

Tez kapsamında Yeşilova Höyüğü çalışma alanı olarak belirlenmiştir. Alandaki çalışma; Yeşilova Höyüğü'ndeki mevcut yaklaşımların analizi, anket çalışmaları, alana ilişkin önerilerin geliştirilmesi ve uygulamayı içeren bir yöntem üzerinden gerçekleştirilmiştir. Anket çalışmaları 60 yetişkin ziyaretçi ve 142 çocuk ziyaretçi olmak üzere toplamda 202 kişiyle gerçekleştirilmiştir. Yeşilova Höyüğü özelinde geliştirilen sunum önerileri içerisinde yer alan sergi salonu düzenlemesinin uygulaması tez sürecinde tamamlanmış; güzergâha eklenen yeni yaklaşımın ziyaretçilerin mirası algılama ve bilgiyi kavrama biçimleri üzerindeki etkisi, uygulama öncesi ve sonrası yapılan anket sonuçlarıyla ortaya koyulmuştur.

Çalışma; yorumlama ve sunum yaklaşımlarının ziyaretçilerin mirasa bakış açılarına, farkındalıklarına ve mirası anlamlandırma süreçlerine olan etkileri üzerine ortaya koyduğu sonuçlar ve tanımladığı kuramsal ve yöntemsel çerçeve ile farklı arkeolojik alanlar için uygulanabilir bir yaklaşım sunmaktadır.

Abstract:
The transformation of archaeological heritage, initiated through excavation processes, continues with interpretations of scientific data and presentations aimed at presenting the heritage. Each intervention not only imparts new meanings to archaeological assets but also influences the visitor's perception process and form of perception. This study aims to analyze and evaluate how interpretation and presentation approaches in archaeological sites enhance visitors' perspectives and awareness. how it directs the processes of interpreting heritage and how the information and meaning intended to be conveyed through these interventions are perceived by the visitor.

Within the scope of the study, the concept of 'perception' is taken into focus and the components influencing the perceptual process have been identified. The perception of archaeological heritage is discussed under three separate headings within a framework that extend from awareness of heritage to understanding the values and knowledge of heritage. As part of the study, a classification is proposed for interpretation and presentation methods in archaeological sites. As a result of the theoretical framework created and discussions conducted, an evaluative approach is presented in the context of perceptual processes, perception of archaeological heritage and presentation methods.

The study focuses on Yeşilova Höyük as the research area. The study in the site has been conducted through a method involving analysis of existing approaches in Yeşilova Höyük, survey studies, developing proposals for presentation of heritage and practice. Survey studies were conducted with a total of 202 participants including 60 adult visitors and 142 child visitors. The construction of the exhibition hall which is part of presentation proposals developed specifically for the Yeşilova Höyük has been completed during the thesis process. The impact of the new approach added to the route on visitors' perception of heritage and the way they comprehend information was revealed through the results of the surveys conducted before and after the construction of the exhibition hall.

The study offers an applicable approach for different archaeological sites with presents results on the effects of interpretation and presentation approaches on visitors' perspectives, awareness and the processes of understanding heritage and theoretical and methodological framework defined.