Belgrad ormanında doğal yetişen bazı ağaçların kambiyum faaliyeti
Cambial activity of some trees grow naturally in Belgrade forest
Yazar: MESUT İNAN
Danışman: PROF. DR. ÜNAL AKKEMİK
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Orman Botaniği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Botanik = Botany

Özet:
Bu tez kapsamında, İstanbul-Belgrad Ormanı'nın asli ağaç türleri olan Quercus petraea (Mattuscha) Liebl. (Sapsız meşe) ve Fagus orientalis Lipsky. (Doğu kayını) de kambiyum faaliyeti (başlaması, hızlanması ve yavaşlaması, durması) manual dendrometrik cihazlarla 10 günlük dönemler halinde ölçülmesi ve bu faaliyet sırasında yaşanan çeşitli iklim olayları ile çap gelişimi arasındaki ilişkilerin incelenmesi amaçlanmıştır.  

İki farklı türdeki 5'er ağaç seçildikten sonra bu ağaçlardan artım burgusu yardımıyla artım kalemleri alınmış, bu kalemler üzerinde yıllık halka genişlikleri ölçülmüş ve genel büyüme eğimleri belirlenmiştir. 

Seçilen ağaçların gövdelerinin yerden yaklaşık 1,50 metre yüksekliğinde kabuklar hafif düzeltilerek, D1 Model manual dendrometreler monte edilmiş ve ilk değerler başlangıç değerleri olarak okunmuş ve kaydedilmiştir. Ölçümler her 10 günde bir alınmış ve ölçümlerin alındığı günlerde fenolojik gözlemler de yapılmıştır. Ağaçların yapraklanmaya başlaması, yapraklarının olgun boyutlarına ulaşması ve sonbaharda yaprakların sararması ve dökülmesi gibi yaşamsal olaylar not edilmiştir. 

Elde edilen bulgulara dayanarak aşağıdaki sonuçlara ulaşılmıştır: 
1.	Kambiyum faaliyeti dağınık traheli olan doğu kayınında, halkalı traheli olan sapsız meşeye göre yaklaşık bir ay erken başlamıştır. Bu sonuç, trahelerin dizilişiyle doğrudan bağlantılı olup önceki çalışmalarla paralellik göstermiştir. Sapsız meşe ağaçlarına kambiyum faaliyetinin başladığı 2009 yılında 16 Nisan, 2010 yılında da 6 Nisan'da herhangi bir yapraklanma ve tomurcuk şişmesi gözlemlenmemiştir. Sapsız meşenin aksine bu dönemde doğu kayınında herhangi bir kambiyum artışı yokken yapraklanmanın başladığı gözlemlenmiştir. Kayında kambiyum faaliyeti 2009 yılında 16 Mayıs'ta, 2010 yılında da 26 Mayıs'ta başlamıştır. Doğu kayında yapraklanmanın hemen hemen bittiği bu tarihlerde kambiyum faaliyeti yeni başlarken, bu tarihler aynı zamanda sapsız meşe ağaçlarında da yapraklanmanın başladığı günlerdir. 
2.	Kambiyum faaliyeti yıllık toplam yağışın yaklaşık 1000 mm olduğu Belgrad Ormanı'nda, özellikle yaz aylarında kesintiye uğramıştır. Özellikle kurak geçen ve sıcaklığın çok yüksek olduğu günlerde kambiyum faaliyeti kısa süreli olarak kesintiye uğramıştır. Belgrad Ormanı koşullarındaki kambiyum faaliyeti, günümüz koşullarında kısa süreli kesintilerle devam ederken, beklenen küresel iklim değişikliğiyle sıcaklıkların artması durumunda daha da uzun süreli kesintiler ortaya çıkabilir. Kısa süreli kurak koşullar bu sonucun ilk sinyallerini vermektedir. 
3.	Kambiyum faaliyeti bir S eğrisi biçiminde gerçekleşmiştir. İlkbahar başlarında yavaş başlayan büyüme genellikle mayıs-temmuz arasında hızlanmıştır. Temmuz ortaları ve sonlarından itibaren süyüme tekrar yavaşlama eğilimine girmekte ve eylülde durmaktadır. Doğu kayını ve sapsız meşe ağaçlarında kambiyum faaliyetinin başlama zamanlarının yaklaşık bir aylık bir fark göstermesine karşın hızlanma dönemleri hemen hemen aynıdır. Her ikisinde de mayıs ortalarından itibaren hızlı bir kambiyum faaliyeti yaşanmaktadır. Hızlanma süreci iklim koşullarına bağlı olarak uzamakta ya da kısalmaktadır.
4.	Yıllık büyüme oranları da bir yıldan diğerine, sıcaklık ve yağışa göre önemli değişiklikler göstermektedir. Yağışların yüksek ve sıcaklığın daha ılıman olduğu 2010 yılındaki toplam büyüme, daha kurak ve sıcak geçen 2009 yılına göre daha yüksektir.

Abstract:
This doctorate thesis was performed to study the cambial activity in 10-day intervals for two species, Quercus petraea (Mattuscha) Liebl. (Sessile oak) and Fagus orientalis Lipsky.(Eastern beech)which grows naturally in Belgrad Forest,  using D1 Model dendrometers. With this study starting and ending times, accelerating and slowing down of cambial activity were investigated and furthermore the relationships between some climate parameters and diameter increments were studied. 

In the first step increment cores were taken from 5 trees of each species by using increment borer to find tree-ring widths and growth trends in general. D1 model dendrometers were mounted about 1.50 m above the ground level of the stem after clearing the outer surface of the bark. The first values were read as starting values of the growth and recorded. The measurements were taken in 10-day periods and in the days when the measurements were performed, phonological observations were also recorded. Starting of leaf growth, bud outbreaks, maturating of leaves in spring and senescence of leaves in fall were observed and recorded. 

Based on the findings the following results were obtained: 
1.	Cambial activity started one month earlier in trees with ring-porous than the trees with diffuse porous. This result is about the same with the related references. 
Cambial activity in sessile oak was started at April 16 in 2009 and April 6 in 2010. In these times it was not observed any growing activity in the buds and leaf formation. On the contrary, cambial activity in eastern beech was started at 16 May in 2009, 26 May in 2010. This time was after leaf formation. While leaf formation was finishing in eastern beech trees, it was starting in sessile oak trees. 
2.	Cambial activity interrupted several times during summer months in Belgrad Forest which has about 1000 mm of annual precipitation. Especially in dry days in summer this event happened more common. This result can give some information about the likely effects of climate change. If climate change continues and temperature increases in the future, cambial activity may interrupt much longer time during summer months in Belgrad Forest. This short term result may be the first signals. 
3.	Cambial activity showed a S curve. In the first days cambial activity started slowly and then accelerated and finally slowed down again. This activity accelerated during May-July. After mid or end of July growth started to decrease, and generally stopped at the end of September.
4.	In both species the accelerating and ending times of cambial activities are about the same, in spite of starting time is  being highly different (there was about one month difference). This fast growing season was short or long based on the climatic conditions. 
5.	Depanding on the precipitation, the yearly growth rate differs from one year to the next. On year 2009 the percipitation rates and the temperatures were lower comparing to year 2010. In retrospect on year 2010 the growth rates were recorded higher comparing to year 2009.