Abdullah Salahâddin Uşşâkî'nin Terceme-i Gülşen-i Tevhîd'i (İnceleme-metin)
Abdullah Salâhaddin Uşşâkî's Terceme-i Gülşen-i Tevhîd (Review and critical text)
Yazar: HÜSEYİN ŞIRA
Danışman: PROF. DR. MEHMET AKKUŞ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / Türk İslam Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Mesnevî'den seçilen belirli sayıdaki beyitlerin beşer beyitle şerh edilmesi suretiyle Farsça olarak Şâhidî tarafından kaleme alınan Gülşen-i Tevhîd'i Salâhî manzum bir şekilde Türkçeye tercüme etmiştir. Terceme-i Gülşen-i Tevhîd ismindeki bu eser Gülşen-i Tevhîd'in tespit edilen ilk tercümesidir. Salâhî'nin bu tercümeyi yapmasındaki etkenler arasında Gülşen-i Tevhîd'in Mesnevî'den seçilen beyitleri beşer beyitle şerh etme geleneğini başlatması, Farsça kaleme alınmış olması, rağbet edilen bir eser olması ve aynı türdeki diğer iki eserin Türkçe olması gibi hususların yer aldığı söylenebilir. 
3778 beyitlik bu tercüme beyit sayısı olarak kaynak metinle birebir aynıdır. Bunda Salâhî'nin vezin ve anlamdan ödün vermemek adına tercümede metne büyük oranda sadık kalmasının etkisi büyüktür. Aynı şekilde hem Mesnevî'den seçilen beyitlerdeki hem de şerh kısmındaki ayet, hadis, Arapça ifadeler, peygamber ve tarihi şahsiyetler ile mekân isimlerinin de tercümede korunmuş olması bunun göstergelerinden biridir. Bunula birlikte tercümede Salâhî'nin kelime ekleme, çıkarma ve değiştirmeleri yaparak tasarrufta bulunduğu anlaşılmıştır. Ayrıca bu tercümede Mesnevî'den seçilen beyitlerin de tercüme edilmesi dikkat çekici bir husustur.
Bu çalışmada eserin tespit edilen iki nüshası üzerinden tenkitli metni ortaya konulmuş, şekil ve muhteva yönünden incelemesi yapılmıştır. Metin oluşturulurken müellif nüshası bulunmadığı için iki nüshadan daha eski olan M nüshası esas alınmış, gerekli durumlarda S nüshasından istifade edilmiştir. Muhteva incelemesinde ise tasavvufî nitelikteki bu eserin bilgi veren, öğretici ve nasihat edici bir üslupta yazıldığı belirlenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Mesnevî, şerh, Şâhidî, manzum tercüme, Salâhî

Abstract:
Salahi translated Gülşen-i Tevhîd into Turkish in verse, which was written by Shahidi in Persian by annotating a certain number of couplets selected from Mesnevî with five couplets each. This book named Terceme-i Gülşen-i Tevhîd is the first translation of Gülşen-i Tevhîd.  It can be said that among the factors in Salahi's making this translation, there are some factors such as Gülşen-i Tevhîd's initiation of the tradition of annotating the couplets selected from Masnavi with five couplets, that it was written in Persian, that it was a popular work, and that the other two works of the same genre were in Turkish.
This translation of 3778 couplets is exactly the same as the source text in terms of number of couplets. The effect of Salahi's faithfulness to the text in the translation is great in order not to compromise on meter and meaning. Likewise, the fact that the verses, hadiths, Arabic expressions, prophets, historical figures and place names in both the couplets selected from the Mesnevi and the commentary part are preserved in the translation is one of the indicators of this. However, in the translation, it has been understood that Salahi made the additions, deletions and changes of words.In addition, it is noteworthy that the couplets selected from the Mesnevi are also translated in this translation.
In this study, the critical text of the work was revealed through the two identified copies of the work, and it was examined in terms of form and content. Since there was no copy of the author while creating the text, the Museum of Mawlana copy, which is older than the two copies, was taken as a basis, and the Suleymaniye Library copy was used when necessary. In the content analysis, it was determined that this Sufi work was written in an informative, instructive and advisory style.
Keywords: Masnawi, commentary, Şâhidî, verse translation, Salâhî