İstanbul'daki doğal tozlaştırıcı arıların (Hymenoptera:Apoidea) arı otelleri kullanılarak durumlarının tespiti
Determining the status of wild pollinator bees (Hymenoptera:Apoidea) in Istanbul by using bee hotels
Yazar: HARUN İNCİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FATİH DİKMEN
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı / Zooloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Biyoloji = Biology ; Zooloji = Zoology

Özet:
Tozlaştırıcı arılar yeryüzündeki çiçekli bitkilerin varlığının anahtarıdır. Tozlaştırıcı arıların neredeyse %95'i bal arıları gibi sosyal değildir ve yalnız yaşarlar. Bu arılara soliter arılar denir ve erken ilkbahar çiçeklerinin tozlaşması için büyük önem taşır. Meyve bahçeleri ve yabani çiçekler de soliter arılar tarafından tozlaştırılabilir. Çilek ve böğürtlen başta olmak üzere insan yaşamı için önemli olan birçok bitkinin verimliliği yalnız yaşayan arılara bağlıdır. İstanbul gibi şehirleşmenin yoğun olduğu bölgelerde kentleşme, doğal alanların azalması, yanlış peyzaj düzenlemeleri ve arı dostu olmayan bitkilerin ekilmesi sonucu şehirlerdeki soliter arıların varlığı tehdit altındadır. Bu nedenle soliter arıların sayıları her geçen gün azalmaktadır. Bu tez kapsamında İstanbul'daki soliter arı popülasyonunu desteklemek ve hangi türlerin var olduğunu tespit etmek amacıyla arı otelleri tasarlanmış ve belirlenen noktalara yerleştirilmiştir. Bu yuvalar düzenli olarak kontrol edilerek arı aktivitesi aranmış ve sezon sonunda yuvalar alandan kaldırılarak laboratuvara taşınmıştır. Burada yuvalar açılarak soliter arıların faaliyetleri analiz edilmiştir. Elde edilen türler hem morfolojik olarak teşhis edilmiş hem de bu teşhis prosedürleri Cytochrome Oxidase Subunit I (COI) gen bölgesi kullanılarak moleküler barkodlama ile doğrulanmıştır. Ayrıca arıların yuvalarda topladıkları polenler analiz edilerek arıların tercih ettiği bitki tür ve grupları belirlenmiştir. Tüm bunlarla birlikte hem İstanbul'daki soliter arıların mevcut durumu tespit edilmiş hem de İstanbul'daki doğal arıların sürdürülebilirliği için öneriler geliştirilmiştir. Yapılan analizler sonucunda 6 tür İstanbul için yeni kayıt olarak tespit edilmiştir.

Abstract:
Pollinator bees are key to existence of flowering plants on earth. Almost 95% of pollinator bees are not social like honey bees and live solitary. These bees are of great importance for the pollination of early spring flowers. Orchards and wild flowers can also be pollinated by solitary bees. The fruitfulness and yield of many plants that are important for human life, especially berries and blackberries, depend on solitary bees. The existence of solitary bees in cities is threatened as a result of urbanization in megacities such as Istanbul, the decrease in natural areas, the wrong landscaping and planting of non-bee-friendly plants. For this reason, their numbers are decreasing day by day. Within the scope of this thesis, bee hotels were designed and placed in determined points in order to increase the population of solitary bees in Istanbul and to determine which species are present. The bee hotels were checked regularly and bee activity was sought and at the end of the season, the bee hotels were removed from the area and moved to the laboratory. Here, the bee hotels were opened and solitary bees' activities were analyzed and recorded. The species obtained were identified both morphologically and these diagnostic procedur was verified by molecular barcoding using the Cytochrome Oxidase Subunit I (COI) gene region. In addition, the pollen collected by the bees in the bee hotels were analyzed and thus the plant species and groups preferred by the bees were determined. With all these, both the current status of solitary bees in Istanbul was determined and suggestions were developed for the sustainability of natural bees in Istanbul. Six species are new records for Istanbul as a result of the analyses.