Yaratıcı muhasebe uygulamalarının ortaya çıkartılmasında Beneish modeli: BIST şirketleri üzerine ampirik bir çalışma
Beneish model in revealing creative accounting practices: An empirical study on BIST companies
Yazar: EBRU KARA
Danışman: DOÇ. DR. FATMA AKYÜZ
Uşak Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Beneish modeli = Beneish model ; Borsa İstanbul = İstanbul Stock Exchange ; Hisse senetleri = Stocks ; Muhasebe = Accounting ; Muhasebe hata ve hileleri = Accounting mistakes and frauds ; Muhasebe uygulamaları = Accountin applications ; Yaratıcı muhasebe = Creative accounting

Özet:
İşletme içi veya işletme dışı finansal bilgi kullanıcıları, işletmelerin finansal ve finansal olmayan bilgilere gereksinim duymaktadır. Söz konusu bu bilgilerin, kullanıcıların ihtiyaçlarına cevap verebilecek nitelikte şeffaf, doğru ve gerçeğe uygun bir biçimde sunulması oldukça önem arz etmektedir. Yaratıcı muhasebe uygulamaları işletmelerin manipülasyona başvurabilmek için sık bir şekilde uyguladıkları yöntemler arasında yer almaktadır. Bu noktada yaratıcı muhasebe, boşluklardan faydalanarak finansal tabloların yanıltıcı biçimde sunulması olarak ifade edilmektedir. İşletmeler, yaratıcı muhasebe uygulamalarını kullandıklarında kısa vadede olumlu sonuçlar elde etmekte olup, uzun vadede ise son derece olumsuz sonuçlar ile karşı karşıya kalabilmektedirler. Özellikle, Enron, Parmalat, Worldcom gibi 2000'li yıllarda büyük işletmelerin karşılaştıkları ve sonucu iflasla sonuçlanmış finansal skandallar yaşanmıştır. Aynı zamanda Enron olayına bağlı olarak uluslararası bir denetim işletmesi olan Arthur Andersen'ın, yaptığı usulsüzlükler nedeniyle denetim lisansının iptal edilmesiyle beraber yaratıcı muhasebe önem kazanmış ve literatürde sık bir şekilde tartışılmaya başlanmıştır.
İşletmelerin finansal manipülasyonuna başvurup/başvurmadıkları, çeşitli modeller aracılığıyla tespit edilmeye çalışılmaktadır. Çalışmada bu modellerden Beneish Modeli ve modelin Türkiye'ye uyarlanması sonucu elde edilen Beneish TR (Türkiye) Modeli kullanılmıştır. Çalışmada işletmelerin birden fazla döneme ait finansal tablolarının dikkate alınmasıyla araştırmanın, literatüre katkı vereceği düşünülmektedir.
 
Çalışmada, KAP (Kamu Aydınlatma Platformun)'da işlem gören Kimya, İlaç, Petrol, Lastik ve Plastik Ürün sektöründeki işletmelerin verilerinden faydalanarak  manipülasyon yapıp/yapmadıkları Beneish Modelinin Orijinal versiyonu ve Beneish Modeli TR ile tespit edilmeye çalışılmıştır.
Çalışmanın sonucunda, 2019 yılında Beneish Orijinal ve Beneish TR denklemleriyle hesaplanan Zi değerleri sonucunda, her iki uygulamada 2 işletmenin riskli olduğu ve 7 işletmenin yüksek riskli olduğu görülmüştür. 2020 yılında Beneish Orijinal ve Beneish TR denklemleriyle hesaplanan Zi değerleri sonucunda, her iki uygulamada, 1 işletmenin riskli olduğu ve 10 işletmenin ise yüksek riskli olduğu tespit edilmiştir. 2019-2020 yılında Beneish Orijinal denklemiyle hesaplanan Zi değerleri sonucunda 23 işletmenin yüksek riskli olduğu görülmüştür. 2019-2020 yılında Beneish TR denkleminde hesaplanan Zi değerleri sonucunda, 3 işletmenin riskli olduğu ve 1 işletmenin yüksek riskli olduğu sonucuna ulaşılmıştır.


Anahtar Kelimeler: Yaratıcı Muhasebe, Finansal Bilgi Manipülasyonu, Beneish Modeli, Kamu Aydınlatma Platformu.

Abstract:
In-business or non-operating financial information users require financial and non-financial information from businesses. It is very important that this information is provided in a transparent, accurate and fair manner that can respond to the needs of users. Creative accounting practices are among the methods businesses often apply to resort to manipulation. Creative accounting at this point is expressed as misleading presentation of financial statements, taking advantage of loopholes. Businesses are able to achieve positive results in the short term when they use creative accounting practices and face extremely negative consequences in the long term. In particular, in the early 2000s, there were financial scandals involving large businesses such as Enron, Worldcom, Parmalat, which resulted in bankruptcy. At the same time, due to the Enron incident, an international audit business, Arthur Andersen's audit license was revoked due to irregularities, and creative accounting became important and became frequently discussed in the literature.
Whether businesses manipulate financial information is sought to be detected through various models. The study used the Beneish Model and the Beneish TR model from which the model was adapted to Turkey. It is thought the research will contribute to the literature, with the study taking into account the financial statements of businesses for multiple periods.
The study sought to be detected by the original version of the Beneish Model and the Beneish Model TR, whether they manipulated/did so by leveraging data from businesses in the Chemistry, Pharmaceutical, Petroleum, Tyre and Plastic Product sector traded in the KAP (Public Lighting Platform).


As a result of the study, as a result of Zi values calculated in 2019 with Beneish original and Beneish TR equations, 2 businesses in both applications were found to be risky and 7 businesses were high risk. As a result of the Zi values calculated with Beneish original and Beneish TR equations in 2020, 1 business in both applications was found to be risky and 10 businesses were found to be high risk. In 2019-2020, 23 businesses were found to be high risk as a result of Zi values calculated by Beneish original equation. As a result of the Zi values calculated in the Beneish TR equation in
2019-2020, it has been concluded that 3 businesses are risky and 1 business is high risk.

Keywords: Creative Accounting, Financial İnformation Manipulation, Beneish Model, Public Lighting Platform.