Nöro-mimari kapsamında kullanıcının mekânsal kalite algısı ve deneyimi; Trabzon Ağız ve Diş Sağlığı Hastanesi bekleme alanları
User's spatial quality perception and experience within the scope of neuro-architecture; Trabzon Oral and Dental Health Hospitalwaiting areas
Yazar: SEYYEDEH ASAL HOJJATI
Danışman: PROF. DR. İLKAY ÖZDEMİR
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Mekânlar insan davranışlarını ve duygularını olumlu/olumsuz yönden etkilemektedir.  Kaliteli yaşam için mekânın insan üzerindeki etkilerini belirleyip kaliteli tasarımlar yapabilmek gerekmektedir. Mekânsal kalite değerlendirmesinde kullanıcı deneyimi sonucunda algılama süreci ve duygu değişimlerinin net biçimde ölçülmesi gerekse de bu konuda kesin veriler almakta eksiklikler vardır. Çalışmada geleneksel ve nöro-mimari yöntemlerinden yararlanılarak mekânın deneyimlenmesi sonucunda mekânın" kalite değerlendirmesi ele alınmıştır. Bu sayede bekleme alanlarının insanlar üzerlerindeki negatif algısını azaltabilmek, mekânsal kaliteyi ve kullanıcı memnuniyetini arttırabilmek amaçlanmıştır. Öncelikle bekleme alanlarının mekânsal kalite kriterlerini belirleyebilmek amacıyla literatür taraması yapılmıştır. Mekânsal kalite kavramı, ferahlık, estetik, işlevsellik, erişilebilirlik ve güvenlik kriterleri bakımından irdelenmiştir. Çalışma alanı olarak Trabzon Ağız Diş Sağlığı Hastanesinin mekânsal organizasyon açısından farklılık arz eden bekleme alanları seçilmiştir. Gözlem ve fotoğraflama yoluyla alanda mevcut durum tespiti yapılmıştır. Anket ve açık uçlu soru görüşmeleri yoluyla kullanıcı yorumları sorgulanmıştır. Ardından göz izleme tekniği ile kullanıcının mekanlardaki görsel algısı saptanmaya çalışılmıştır. Devamında bekleme alanlarının farklılıklarının stres duygusu üzerindeki etkileri fizyolojik veri (kan basıncı, kalp atışı, vücut ısısı, cilt nemi parametreleri) alımı ile test edilmeye çalışılmıştır. Tüm aşamalardan elde edilen sonuçlar karşılaştırılıp tartışılmıştır. Sonuçlar, anket ve açık uçlu soru görüşmelerinde en kaliteli bekleme alanının ve aynı zamanda en ferah bekleme alanının lobi bekleme alanı olduğunu göstermiştir. Kalite değerlendirmesinde en etken unsurlar, boyutsal özellikler, ferahlık algısında da aydınlık seviyesi ve doğal ışıktır. Daha çok dikkat çeken bölgeler ise en derin ve en aydınlık/karanlık bölgelerdir. Ayrıca çalışma alanında en fazla strese sebebiyet veren bekleme alanının koridor bekleme alanı olduğu saptanmıştır.

Anahtar Kelimeler: Nöro-mimari, Kalite, Bekleme Alanı, Fizyolojik Ölçüm, Göz İzleme

Abstract:
Spaces affect human behaviors and emotions positively/negatively. For quality life, it is necessary to determine the effects of space on people and to be able to make quality designs. Although the perception process and emotional changes because of user experience should be clearly measured in spatial quality assessment, there are deficiencies in obtaining definitive data on this issue. In the study, the quality assessment of space because of experiencing space was addressed by using traditional and neuro-architectural methods. In this way, it was aimed to reduce the negative perception of waiting areas on people and to increase spatial quality and user satisfaction. First, a literature review was conducted to determine the spatial quality criteria for waiting areas. The concept of spatial quality was examined in terms of spaciousness, aesthetics, functionality, accessibility and security criteria. The waiting areas of Trabzon Oral and Dental Health Hospital, which differ in terms of spatial organization, were selected as the study area. The current situation in the area was determined through observation and photography. User comments were questioned through surveys and open-ended question interviews. Then, the visual perception of the user in the spaces was tried to be determined with the eye tracking technique. Afterwards, the effects of the differences in waiting areas on the feeling of stress were tested by taking physiological data (blood pressure, heart rate, body temperature, skin moisture). The results obtained from all stages were compared and discussed. The results showed that the best quality waiting area and the most spacious waiting area was the lobby waiting area in the survey and open-ended question interviews. The most effective elements in quality assessment are dimensional features, and the level of brightness and natural light in the perception of spaciousness. The areas that attract more attention are the deepest and brightest/ darkest areas. It was also determined that the waiting area that caused the most stress in the study area was the corridor waiting area.

Keywords: Neuro-architecture, Quality, Waiting Area, Physiological Measurement, Eye Tracking