Türkiye ekonomisinde tarım sektörünün üretim yapısı ve karşılaştırmalı rekabet gücü
Structure of  production of the agricultural sector and  
comparative competitiveness in  turkey
Yazar: AYŞE ESRA PEKER
Danışman: PROF. DR. ORHAN ÇOBAN
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Rekabet = Competition ; Rekabet gücü = Competitive power ; Tarım sektörü = Agricultural sector ; Tarımsal üretim = Agricultural production ; Üretim = Production

Özet:
1980'li yıllardan itibaren etkileri her geçen gün daha fazla hissedilen küreselleşeme süreci ile birlikte mal, hizmet ve sermaye ticaretindeki serbestleşme ulusal ve uluslararası düzeyde giderek artan bir rekabet olgusunu da beraberinde getirmiştir. Ülke ekonomilerinin sürdürülebilir kalkınma ve yüksek rekabet gücüne sahip ekonomi hedeflerine ulaşılabilmesi, ancak bütün sektörlerin maksimum düzeyde değerlendirebilmesi ile mümkün olabilmektedir.  Bu doğrultuda gelişmiş ekonomilerde sektörler arasında sıkı bir ilişkinin sağlandığı, hatta sektörel faaliyetlerin iç içe girdiği bir üretim sürecinin oluşturulması gerekmektedir. Bu noktada, ekonomik sektörler arasında tarım sektörü bir kilit role sahip sektörlerden birini oluşturmaktadır.
Bu çalışmada tarım sektörü hububat-baklagil ve meyve-sebze alt sektörlerinin dikkate alındığı iki analiz yer almaktadır. İlk analizde tarım sektörünün Avrupa Birliği (AB) pazarında rekabet düzeyinin ortaya konulması  için Açıklanmış Karşılaştırmalı Üstünlükler (AKÜ) endeksi hesaplanmıştır.  İkinci analizde ise seçilmiş makro ekonomik değişkenler (faiz, döviz kuru, enflasyon ve para arzı) ile tarım sektörü arasındaki ilişki  panel eş bütünleşme analizi yöntemi ile ele alınmıştır. 
Çalışmada  yer alan rekabet gücü analiz sonuçlarına göre AB pazarında özellikle mevye sektöründe Türkiye'nin yüksek rekabet gücüne sahip olduğu belirlenmiştir.  Bununla birlikte çalışmada yer alan panel eşbütünleşme analiz sonuçlarına göre de her üç alt sektör için  hem para arzı ile tarımsal üretim arasında,  hem de döviz kuru ve enflasyon ile tarımsal fiyatlar arasında  pozitif yönlü bir ilişkinin varlığı belirlenmiştir. Bir başka makro ekonomik değişken olan faiz ile tarımsal üretim arasındaki panel eşbütünleşme analiz sönuçlarına göre ise meyve-sebze alt sektörlerinde beklenildiği gibi negatif yönlü bir ilişkinin var olduğu belirlenirken, hububat-baklagil alt sektörü için pozitif yönlü bir ilişkinin olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Analiz sonuçlarından yola çıkarak  günümüzde sektöre yönelik politikaların oluşturulmasında sektörün  sadece mikro ölçekte değerlendirilmesinin yetersiz kaldığı makro çerçevede ele alınması ve  değerlendirilmesinin  gerektiği açık bir şekilde görülmektedir.


Anahtar Kelime:  Tarım Sektörü, Karşılaştırmalı Rekabet Gücü, Panel Eşbütünleşme Analizi

Abstract:
Beginning from 1980s,  together  with  globalization process,  whose  influences are felt more  every  passing  day,  liberalization in the trade  of goods,  services,  and  capital  brought  together the phenomenon of competition gradually increasing at the national  and  international level. That the country  economies  can  reach  the economic  targets having   the sustainable  development and competitive power can  only  be  possible  with utilizing  all   sectors  at  maximum level. In  this  direction, in the  developed  economies,  it  is necessary to form  a  production process, in which  a strict  relationship is  provided   in  the  developed economies between the sectors and, furthermore, the sectorial activities  intertwined. At  this point, agricultural sector  constitutes  one  of   the sectors having  a key role  among the  economic sectors. 
In this study, two analyses, in  which the cereal and legume sub-ssctors of  agricultural sector are taken  into  consideration, take place.  In  the  first  analyis, for introducing  the competitive level of agricultural sector in European Union (EU)market, Revealed   Comparative Advantages Index (RCAI) was calculated.  In  the second  analysiis,  the  relationship between  the selected macroeconomic variables (interest, exchange rate, inflation, and monetary supply) and  agricultural  sector were handled  with  the method  of panel co-integration  analysis.  
According  to  the  results of  competitive  analysis taking  place  in  the  study,  in  EU market,  especially in fruit  sector,  it  was determined  that Turkey  had  a high competitive  power. However, according   to  the results  of  panel-co-integration  analysis taking   place in the study,  for  every  three of sub-sector analysis,  both   between  monetary  supply  and   agricultural  production  and between  exchange rate and inflation and  agricultural  prices,  it was determined that there was  a positive directional relationship. According  to the  results  of panel – co-integration  analysis   between  interest  that  is another macroeconomic variable  and  agricultural production,  as  expected  in  the sub -sector  of  fruit –vegetable,  it  was  concluded  that  while it  is identified that there is  a negative directional relationship,  for  the sub-sector  of  cereal –legume,  there was  a positive directional  relationship. Setting  out   from  the results  of  nalysis,  today, in  forming   the  policies  toward the sector,  it  is  clearly  seen  that  assessing   the  sector  in only  micro scale remains insufficient  and that  it  should   be  considered   and  assessed  in macro framework.   



Keywords: Agricultural Sector, Comparative Competitiveness, Panel Cointegration Analysis