Emanullah Han dönemi Afganistan modernleşmesi ve din-siyaset ilişkisi
The modernisation of Afghanistan and religion-politics relation in Amanullah Khan era
Yazar: MUHAMMED RAHİMİ
Danışman: PROF. DR. ŞENOL DURGUN
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science

Özet:
Bu tez çalışmasının konusu ve amacı Afganistan'ın siyasi ve kültür tarihinde önemli
bir dönemi teşkil eden Emanullah Han Dönemi'nin (1919-1929) modernleşme
tecrübesini ve din-siyaset ilişkisini incelemektir. Nitel veri toplama yöntemlerinden
biri olan doküman incelemesi yönteminden faydalanılarak yapılan bu çalışmada,
tarihi bir dönemi incelemesi nedeniyle özellikle bölgede konuşulan dillerde yazılmış
olan kaynaklar ve birincil kaynaklar kullanılmaya gayret edilmiştir. 18. yüzyılda
meydana gelen Fransız Devrimi, sanayi ve endüstri alanındaki gelişmeler ve bunların
beraberinde getirdiği büyük sosyokültürel sonuçları olan değişimler neticesinde
Batı'da ortaya çıkan modernite yine büyük ölçüde sömürgeci Batılı devletlerin eliyle
Batı dışı toplumlarda yayılma fırsatı bulmuştur. İslam ülkelerinin genelinde askeri
alanda kendini gösteren modernleşme daha sonra farklı alanlarda tezahür etmiştir.
Nitekim Afganistan'da da 19. yüzyıldan itibaren askeri alanda yapılan yeniliklerle
başlayan modernleşme faaliyetleri 20. yüzyılın başından itibaren hız kazanmıştır.
Modernleşme fikri, İslam dünyasındaki muasır düşünce hareketlerinden etkilenen ve
kendilerine "Genç Afganlar" denilen reformist bir kesimin öncülüğünde
yürütülmüştür. Kendisi Meşrutiyet Hareketi'nin içinden gelen Emanullah Han, 1919
yılında Afganistan tahtına geçtikten sonra İngilizlere karşı başlatmış olduğu
bağımsızlık mücadelesini kazanarak Afganistan'ı İngilizlerin himayesinden
kurtarmıştır. Bu zaferden sonra Mahmut Tarzi başta olmak üzere Panislamcı görüşü
savunan Afgan, Türk ve Hintli aydınların desteğiyle ülkede hızlı modernleşme
faaliyetlerini hayata geçiren Emanullah Han, kısa sürede geleneksel ve dini odakların
direnciyle karşılaşmıştır. Din-siyaset ve din-devlet ilişkileri açısından da önemli bir
dönemi teşkil eden Emanullah Han Dönemi, sonuçları itibarıyla Afganistan
modernleşmesinin dönüm noktası olmuştur.

Abstract:
The subject and purpose of this work is to examine the modernization experience and
religion-politics relationship of the Amanullah Khan period (1919-1929), which
constitutes an important period in the political and cultural history of Afghanistan.
This study is made by using the document analysis method, which is one of the
qualitative data collection methods and primary sources be used due to examination
of a historical period. The modernity that emerged in the West in the 18th century as
a result of the French revolution, the developments in the field of industry, and the
changes with great socio-cultural consequences, again found the opportunity to
spread in non-Western societies largely by the colonial Western states. The
modernization, which initiated itself in the military field throughout the Islamic
countries, later manifested in different fields. Therefore, modernization activities in
Afghanistan started with modernisation in the military field in the 19th century and
gained momentum from the beginning of the 20th century. The idea of
modernization in Afghanistan was carried out under the leadership of a reformist
group called "Young Afghans" who were influenced by the intellectual movements
in the Islamic world. Amanullah Khan, who came from the Constitutional
Movement, started a campaign against the British after becoming the king and saving
Afghanistan from the protection of the British. After his victory, Amanullah Khan
implemented rapid modernization activities in the country with the support of
Afghan, Turkish and Indian intellectuals, especially Mahmut Tarzi, who defended
the Pan-Islamist view but soon encountered the resistance of traditional and religious
centres. Therefore, Emanullah Khan Period, which also constitutes an important
period in terms of religion-politics and religion-state relations, in terms of its results,
has been the turning point of the modernization of Afghanistan in terms of its results.