Türk siyasi tarihinde II. Şükrü Saraçoğlu hükümeti (9 Mart 1943-7 Ağustos 1946)
Second Şükrü Saraçoğlu government in Turkish political life (1943-1946)
Yazar: MEHMET ÖZCAN
Danışman: DOÇ. DR. BİLAL TUNÇ
Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History

Özet:
Türkiye'de son zamanlarda ulusal tarih çalışmaları konusunda önemli çalışmalar 
yapılmaktadır. Bilhassa Türk siyasi tarihi ile alakalı olarak çok önemli bilimsel 
çalışmalar hazırlanmıştır. Ancak Türk siyasi tarihinin bir devresi olan İkinci Şükrü 
Saraçoğlu Hükümeti döneminde Türkiye'de siyasi, ekonomi ve sosyal alanlarda ne gibi 
çalışmaların olduğunun ortaya çıkarılması konusunda ayrıntılı bir çalışma yapılmadığı 
tespit edilmiştir. Bunların, Türk siyasi tarihi açısından birtakım boşlukların oluşmasına 
sebep değerlendirildiğinden; söz konusu eksikliği gidermek amacıyla bu tez 
hazırlanmıştır.
Mustafa Kemal Atatürk ve İsmet İnönü Hükümetlerinde bakanlık yapan Şükrü 
Saraçoğlu, daha sonraki süreçte iki defa Hükümet kurarak başbakanlık ve Meclis 
Başkanlığı yapmıştır. Bu bağlamda, Türk siyasal yaşamında büyük bir yer tutan Şükrü 
Saraçoğlu hakkında bilimsel çalışmalar yapmak, yakın dönem Türk tarihi açısından da 
büyük önem arz etmektedir. Bu çalışmada, Türkiye'de çok partili siyasi hayata geçiş 
sürecinde Şükrü Saraçoğlu'nun hem bakanlık hem başbakanlıkları döneminde neler 
yapıldığının ortaya çıkarılması temel hedeflerdendir. 
Türk siyasi tarihinde II. Şükrü Saraçoğlu Hükümeti (9 Mart 1943-7 Ağustos 
1946) adlı tez çalışmasında Şükrü Saraçoğlu'nun Başbakanlığı döneminde Türkiye'de 
siyasi, hukuki, iktisadi ve sosyal alanlardaki düzenlemelerin, Türkiye'nin iç ve dış 
siyasetindeki değişikliklerin ve bunların halk üzerinde ne gibi etkiler bıraktığının ortaya 
çıkarılması amaçlanmıştır. Bu bağlamda, 1943 yılında ikinci defa hükümet kurarak 
Türkiye'nin 14. Hükümeti'ni kuran II. Şükrü Saraçoğlu Hükümeti Dönemi'nde iç ve dış 
siyasette takip edilen politikaların ve yapılan icraatlarının neler olduğu teferruatlı 
biçimde ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Ayrıca Hükümet'in icraatları, önceki 
hükümetlerin verileri ile karşılaştırılarak farklılıkların ortaya çıkarılmaya çalışılması da, 
çalışmanın amaçlarındandır.
"Türk Siyasal Hayatında İkinci Şükrü Saraçoğlu Hükümeti (1943-1946)" adlı bu 
tez nitel bir çalışma olup, yapılan çalışmada veriler doküman analizi tekniği kullanılmak 
suretiyle elde edilmiştir. Doküman analizi ile adı geçen dönem hakkında literatürde yer 
alan bilgi ve belgeleri içeren materyallerin genel bir değerlendirmesi yapılmıştır. Bunlar 
yapılırken, Cumhurbaşkanlığı Cumhuriyet Arşivi'nden elde edilen arşiv belgeleri, 
TBMM Tutanak Dergileri, ulusal gazeteler ve telif eserlerden istifade edilmiştir

Abstract:
Recently, important studies have been conducted in terms of national history 
studies in Turkey. It is observed that significant studies have been conducted, especially 
in relation to Turkish political history. However, it has been determined that the Second 
Şükrü Saraçoğlu Government, which is a period of Turkish political history, has not been 
studied in detail. Since it has been believed that this creates certain gaps in terms of 
Turkish political history, this thesis has been prepared in order to eliminate this 
deficiency.
Şükrü Saraçoğlu, who served as a minister for both Mustafa Kemal Atatürk and 
İsmet İnönü Governments, formed a Government twice in the following period and 
served as the Prime Minister and lastly as the President of the Parliament. In this context, 
conducting scientific studies on Şükrü Saraçoğlu, who has a great place in Turkish 
political life, is also highly important in terms of recent Turkish history. This study 
primarily aims to reveal the contributions of Şükrü Saraçoğlu to this period as the 
President of the Government in addition to the minister offices held by him in the process 
of transition to multi-party political life in Turkey.
In this thesis prepared by me, it has been aimed to reveal what kind of regulations 
were made in the political, legal, economic and social fields in Turkey between 1943-
1946 when Şükrü Saraçoğlu was the Prime Minister, what kind of changes were 
experienced in the domestic and foreign politics of Turkey, and what kind of impacts 
these had on the people. In this context, it has been attempted to reveal in detail the 
policies followed in domestic and foreign politics as well as the practices conducted 
during Second Şükrü Saraçoğlu Government Period who founded the 14th Government of 
Turkey by founding a government for the second time in 1943. In addition, objectives of 
the study also include the Government's practices and revealing the differences by 
comparing these to the data of previous governments.
This thesis titled "Second Şükrü Saraçoğlu Government in Turkish Political Life 
(1943-1946)" is a qualitative study and the data were obtained by using document 
analysis technique. A general assessment of the materials containing the knowledge and 
documents in the literature about the events in the examined period was conducted with 
the document analysis. While doing these, archival documents obtained from the 
Presidential Republic Archive, TBMM Minutes Journals, national newspapers and 
copyright works were utilized.