Türk linyitlerinden organik gübre üretimi
Organic fertilizer production from Turkish lignites
Yazar: GÖKHAN ESER
Danışman: YRD. DOÇ. DR. EMİR H. ŞİMŞEK
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Kimya Mühendisliği = Chemical Engineering
Dizin: Fulvik asit = Fulvic acid ; Hümik asit = Humic acid ; Linyit = Lignite ; Organik gübreler = Organic fertilizers

Özet:
Ülkemizdeki toprakların organik madde içeriği yönünden çok fakir topraklar olması, bu maddelerin iklimsel koşullar altında ve endüstriyel üretim esnasında major ve minör elementlerinin zamanla azalmasından dolayı ülkemizde suni (kimyasal) gübre tüketimi hızla artmaktadır. Organik gübre kullanılması halinde topraklarımızın ihtiva ettiği organik madde miktarı artabilecektir. Ayrıca, üretilen organik gübre bitkinin ihtiyacı olan mineral maddeleri absorblayarak, bitkinin ihtiyaç duyduğu anda bitkiye verebilecek ve mineral maddelerin de taşınmasını engelleyebilecektir.Bu çalışmada Edirne Harmanlı, Tekirdağ Pirinççeşme ve Yozgat Ayrıdam linyitlerinden fülvik asit ve hümik asit elde ederek organik gübre olarak kullanılması amaçlanmıştır. Sıcaklık, karıştırma süresi KOH ve nitrik asit miktarı parametre olarak incelenmiştir. Elde edilen organik gübrelerin yapı analizlerinde IR spektrofotometresi, Flame Fotometre ve elementel analiz cihazından faydalanılmıştır.Yapılan deneysel çalışmalarda optimum parametreler FA eldesinde Harmanlı linyiti için 5 ml HNO3, 6.4 saat, 25 °C, Pirinççeşme linyiti için 15 ml HNO3, 1 saat, 25 °C, Ayrıdam linyiti için 5 ml HNO3, 1 saat, 25 °C ve HA eldesinde Harmanlı linyiti için 17.6 ml HNO3, 5 g KOH, 1 saat, 25 °C, Pirinççeşme linyiti için 22,79 ml HNO3, 5 g KOH, 1 saat, 68 °C, Ayrıdam linyiti için, 5 ml HNO3, 5 g KOH, 1 saat, 25 °C olarak belirlenmiş ve susuz temel üzerinden Ayrıdam, Harmanlı ve Pirinççeşme linyitlerinde sırasıyla hümik asit yüzdeleri %0.57, %12.14, %22,45 olarak bulunmuş, fülvik asit yüzdeleri ise %7.93, %16.06, %18.44 ve toplam ekstrakte edilebilen madde miktarları yüzde olarak %8.5l, %28.2, %40.89 olarak bulunmuştur. Sıcaklığın bu kömürler üzerinde gübre üretimi için önemli bir rol oynamadığı tespit edilmiştir. Yapılan deneylerden elde edilen tecrübelerle ülkemizde organik gübre üretiminde kullanılan Konya Ilgın kömürlerinin 3 farklı damardan alınan numuneler de ön değerlendirmeye tabi tutulmuştur. %40 ile %60 arasında organik gübre elde edilebileceği öngörülmüştür.Harmanlı ve Pirinççeşme kömürlerinin Ayrıdam kömürlerine oranla daha iyi sonuç verdiği tespit edilmiştir. Ancak bu değerlerin fülvik asit ve hümik asit üretimi için ekonomik olarak uygun olmadığı sonucuna varılmıştır.

Abstract:
Fertilizer consumption is increasing in our country because of minerally poor soils and decreasing of major and minor elements as a result of industrial agriculture and climate conditions. If the organic fertilizers uses, organic contents of soil can be increase. In addition, organic fertilizers absorbed the plant needs minerals and produced mineral substances by desorbtion during plant demand.The aim of this to produce In this study humic acid and fulvic acid from Edirne Harmanlı, Tekirdağ Pirinççeşme ve Yozgat Ayrıdam lignites as organic fertilizer. Temperature, mixing time, amount of KOH and Nitric acid investigated as a parameter. Produced organic fertilizers anlyzed by IR Spektrofotometer, Flame fotometer and elementel analys instrument. Totaly results show that all of lignits are not suitable to produce humic and fulvic acid.According to experiments results, in this study optimum parameters of FA for Harmanlı Lignites; 5 ml HNO3, 6.4 hour mixing time, 25 °C extraction temperature, for Pirinççeşme Lignite?s; 15 ml HNO3, 1 hour, 25 °C and for Ayrıdam Lignite?s 17.6 ml HNO3, 1hour, 25 °C. Additionally optimum parameters of HA for Harmanlı Lignites; 17.6 ml HNO3, 5 g KOH 1 hour mixing time, 25 °C extraction temperature, for Pirinççeşme Lignite?s; 22.79, 5 g KOH, 1 hour, 68 °C and for Ayrıdam Lignite?s 5 ml HNO3, 5 g KOH, 1hour and 25 °C.As a result of the dry bases optimum parameters experiments humic acid percentages of Ayrıdam, Harmanlı ve Pirinççeşme lignites found that %0.57, %12.14, %22,45 and fulvic acid percentages found that %7.93, %16.06, %18.44 and total extractable amount are found that %8.5l, %28.2, %40.89. Also the experiments show that temperature is not effective parameter. After the study experience Konya Ilgın lignite?s which are three different sample seams has been subjected pre-asses. It is show that 40%-60% percent organic fertilizers can be produced.It is ascertained that higher humic acid and fulvic acid yields were obtained from Harmanlı and Pirinççeşme lignites according to than Ayrıdam lignite. But it is not suitable to produce humic and fulvic acid, economically.