Sarısu Çayı (Kocaeli) ve havzasında su ve sediment kirliliğinin mevsimsel izlenmesi
Seasonal monitoring of water and sediment pollution in Sarısu Stream (Kocaeli) and its basin
Yazar: SONER AKGÜN
Danışman: PROF. DR. MEHMET SALİM ÖNCEL
Gebze Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering
Dizin: Su = Water ; Sürüntü maddesi = Sediment ; İzleme = Monitoring

Özet:
Kocaeli ili Kandıra ilçesinden Karadeniz'e dökülen Sarısu Çayı; 137 km uzunluğa, 368 km2 su toplama havzasına ve 3.82 m3/sn ortalama debiye sahip olup bölgenin önemli akarsularındandır. Özellikle Kandıra ilçesinin içme ve kullanma suyu havzasını oluşturması sebebiyle su ve sediment kalitesi izleme çalışmaları ile alınacak önlemler bölgedeki ekosistemlerin korunması açısından önemlidir. Hızlı şehirleşme ve sanayileşme ildeki yerüstü ve yeraltı su kaynaklarını olumsuz yönde etkilemektedir. Akarsular doğal yapıları gereği kendi kendilerini temizleyebilseler de, kirlilik yüklerini tamamen ortadan kaldırmak mümkün değildir. Bu çalışmada Sarısu Çayının su ve sediment kalitesinin belirlenmesinde kullanılan bazı fizikokimyasal ve kimyasal parametreler incelenmiştir. Sarısu Çayının farklı özellikleri incelenerek 13 istasyon seçilmiştir. Her bir istasyondan iki aylık dönemler halinde temmuz 2020 – kasım 2020 tarihleri arasında 3 kez su ve sediment örnekleri toplanmıştır. Alınan numuneler ulusal ve uluslararası su ve sediment kalitesi mevzuatlarına göre değerlendirilmiştir. Su örneklerinde pH, sıcaklık, iletkenlik, çözünmüş oksijen, toplam organik karbon, toplam azot, As, B, Ba, Al, Fe, Mn, Na, Pb, Cu, Cr, Co, Ni, Zn, Se, SO42-, NO3--N, NO2--N, Cl-, F-, NH4+-N, toplam fosfor analizleri yapılmıştır. Sediment örneklerinde ise demir ve mangan analizleri yapılmıştır. Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği'ne göre Al (0.01-2.85 mg/L), Fe (0.06-1.97 mg/L), Mn (0.002-1.04 mg/L), TOC (0.6-11.7 mg/L), TP (0.02-2.18 mg/L), NO3-N (0.17-7.23 mg/L) parametreleri bazı noktalarda limit değerleri geçer ve su kalitesini olumsuz etkileyen parametrelerdendir. Kanada Sediment Kalite Yönergesine göre; sediment örneklerinde Fe (74-44063 mg/kg), Mn (8-16672 mg/kg) parametreleri çoğu nokta en düşük etki seviyesinin üzerinde ve Mn derişimlerinde çoğu nokta en düşük etki seviyesinin üzerindedir ve sediment kalitesini olumsuz etkilemektedir. Bu metallerin kaynağı doğal kaynaklar olup toprak ve sedimentin doğal yapısında bulunmaktadır. Su ve sedimentte kirleticilerin yüksek konsantrasyonlarda bulunmasının başlıca nedeni bölgedeki hayvan kaynaklı, tarım, toprak yapısı ve kaçak evsel deşarjdan olduğu düşünülmektedir. Sonuç olarak, bu akarsu kollarında su ve sediment kalitesinin korunması ve kontrolü için gerekli olan önlemler ortaya konmuştur. Bundan sonra akarsuda yapılacak olan çalışmalar için bir referans teşkil edecek olması nedeniyle önem arz etmektedir.

Abstract:
Sarısu Stream, which flows into the Black Sea from Kandıra district of Kocaeli Province; It is 137 km long, has a 368 km2 water collection basin and an average flow rate of 3.82 m3/sec, and is one of the important rivers of the region. Especially since Kandıra district constitutes the drinking and utility water basin, water and sediment quality monitoring studies and measures to be taken are important for the protection of ecosystems in the region. Rapid urbanization and industrialization negatively affect surface and groundwater resources in the province. Although rivers can clean themselves due to their natural structure, it is not possible to completely eliminate their pollution load. In this study, some physicochemical and chemical parameters used to determine the water and sediment quality of Sarısu Stream were examined. 13 stations were selected by examining the different characteristics of Sarısu Stream. Water and sediment samples were collected from each station three times in two-month periods between July 2020 and November 2020. In the water samples taken pH, temperature, conductivity, dissolved oxygen, total organic carbon, total nitrogen, As, B, Ba, Al, Fe, Mn, Na, Pb, Cu, Cr, Co, Ni, Zn, Se, SO42-, NO3--N, NO2--N, Cl-, F-, NH4+-N, total phosphorus analyzes were performed. Iron and manganese analyzes were carried out in sediment samples. According to the Water Pollution Control Regulation, Al (0.01-2.85 mg/L), Fe (0.06-1.97 mg/L), Mn (0.002-1.04 mg/L), TOC (0.6-11.7 mg/L), TP (0.02-2.18 mg/L), NO3-N (0.17-7.23 mg/L) parameters exceed the limit values at some points and are among the parameters that negatively affect water quality. According to the Canadian Sediment Quality Directive; in sediment samples, Fe (74-44063 mg/kg), Mn (8-16672 mg/kg) parameters are above the lowest impact level at most points, and most points of Mn concentrations are above the lowest impact level and negatively affect the sediment quality. The source of these metals is natural resources and are found in natural structure of soil and sediment. The main reason for the high concentrations of pollutants in water and sediment is thought to be due to animal origin, agriculture, soil structure and illegal domestic discharge in the region. As a result, the necessary measures for the protection and control of water and sediment quality in these river branches have been put forward. It is important because it will serves as a reference for future studies on the river.