Arap ayaklanmalarının ekonomi politiği ve demokrasiye geçiş denemesi: Mısır örneği
Political economy of Arab uprisings and an attempt to democratization: Case of Egypt
Yazar: TAHA EĞRİ
Danışman: PROF. DR. ZEKAİ ÖZDEMİR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Ekonomi = Economics ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Arap Baharı = The Arab Spring ; Arap ayaklanması = Arabic rebellion ; Askeri ilişkiler = Military relations ; Demokrasi = Democracy ; Demokratikleşme = Democratization ; Ekonomi politikaları = Economic policies ; Ekonomik etki = Economic effect ; Mısır = Egypt ; Sosyal hareketler = Social movements ; İsyanlar = Rebellions

Özet:
"Arap Baharı, Arap İsyanları ya da Arap Devrimleri" olarak adlandırılan halk ayaklanmalarından birçok Arap ülkesi etkilenmiş, kısmi reformlarla sistemin devamının sağlanmasından rejim değişikliğine, askeri dış müdahaleden iç savaşa kadar farklı tecrübeler ortaya çıkmıştır. "Arap Ayaklanmaları" şeklinde genel bir ifade ile Arap coğrafyasında yaşananlar ifade edilse de her ülkenin ayaklanmalara yol açan kendine özgü sebepleri bulunmaktadır. Tezin araştırma konusu olan Mısır'da ayaklanmalar, otuz yıldır iktidarda bulunan Hüsnü Mübarek'in istifasına yol açmış, ancak yeni bir rejime geçiş süreci askeri darbe ile engellenmiştir.
"Ekmek, Özgürlük, Sosyal Adalet" sloganı etrafında vücut bulan ayaklanmalar, iktisadi ve sosyal meselelerin kitleleri harekete geçirmedeki rolünün somut bir örneğidir. Bu sloganda ağırlıklı temanın iktisadi meselelerle ilgili olması, Mısır örneğinde olduğu gibi halkın iktisadi sorunlar karşısındaki duyarlılığının ve talebinin ne kadar önemli olduğunu açık biçimde ortaya koymaktadır. Bu bağlamda çalışmada, meselenin çok yönlü olduğu göz önünde bulundurulmakla birlikte, Mısır tecrübesi, ekonomi-politik bir perspektifle sınırlandırılarak ele alınacaktır. Çalışmanın bulguları, çok yönlü olarak incelenmesi gereken toplumsal meseleleri iktisadi bir bakış açısı ile ele alması ve diğer alanlarda yapılan çalışmalara ışık tutması açısından önemlidir. Ayrıca çalışma, ayaklanmaya varan olayların gelişiminde iktisadi faktörlerin etkisini ve boyutlarını Mısır pratiği üzerinden ele almak suretiyle toplumsal olaylara yol açan iktisadi faktörleri ortaya koyması açısından anlamlıdır.
Çalışmada, Mısır'ın siyasal sisteminde dalgalanmalara yol açan ayaklanmaların arkasında yatan iktisadi nedenler ve ordunun iktisadi sistem içerisindeki rolü bağlamında Hüsnü Mübarek'in istifasından, Abdel Fettah Al-Sisi'nin darbesine kadar geçen süredeki demokrasiye geçiş denemesi incelenecektir. Mübarek'in devrilmesine yol açan olaylar, neden ve sonuç ilişkisi bağlamında değerlendirilerek; monarşi sistemini sonlandıran 1952 darbesi sonrasında Mısır ordusunun ekonomi ve siyaset içerisindeki rolü tartışılmak suretiyle siyasal sistemin dönüş(eme)mesindeki etkinliği ele alınacaktır. Çalışma, çeyrek asırdan uzun bir süre iktidarını sürdüren askeri-otoriter bir rejimin yıkılmasına rağmen, kısa bir sürede, iktisadi ayrıcalıklarını korumak için ordunun yönetimi yeniden ele geçirmesinin analizi açısından önem arz etmektedir.
Çalışmada, Mısır'ın en büyük anonim şirketi haline gelen ordunun, özelleştirmeler nedeniyle iktisadi kayıplara uğramasından dolayı Mübarek'e karşı tavır aldığı ve ekonomik gücün dolayısıyla da siyasal kontrolün devamı için darbe yoluna başvurduğu sonucuna ulaşılmıştır. Müberek'in istifası ve darbe ile arasında yer alan geçişin ise darbenin iktisadi maliyetinin azaltılması ve başarı ihtimalinin artırılması amacıyla kontrollü olarak, ordu tarafından yönlendirildiği iddia edilmektedir.


Anahtar Kelimeler: Kurumsal İktisat, Arap Ayaklanmaları, Mısır Ekonomisi, Demokratikleşme, Asker Ekonomi İlişkisi, Politik İktisa

Abstract:
Many majority Arabic-speaking countries were affected by the Arab Spring, Arab Revolt, or Arab Revolution, or however else it may be called. A variety of different outcomes were witnessed throughout the Arabic-speaking world, including maintenance of the status quo through partial reforms, regime changes, external military intervention, and even civil war. Although these events may widely be referred to as the "Arab Uprising" as a whole throughout the Arabic-speaking world, the reasons triggering such uprisings in each country involved were different. The particular area of research interest in this study is the uprising occurring in Egypt that led to the resignation of Hosni Mubarak after having been in power for 30 years, but whose transition to a new regime was thwarted by a subsequent military coup.
Uniting and gaining momentum around the slogan "Bread, Freedom, and Social Justice," the Egyptian uprising was triggered by economic and social issues affecting not only one, but many segments of society. The fact that this slogan's main theme revolves around economic issues presents a concrete example of just how important a people's awareness of economic problems and their respective demands are. For this reason, although the issue at hand is of a multi-faceted nature, this study has limited its discussion on the Egyptian experience to a political economy perspective. The findings of this study are important in that they not only require the adoption of a multi-faceted examination approach while discussing social issues from an economic perspective, but because they will also shed light on studies being conducted in other fields. Additionally, by discussing the effects and dimensions of the economic factors in Egypt during the process of events leading up to the uprising, this study will present a number of economic factors effective in causing similar social uprisings.
This study will examine the period spanning from Hosni Mubarak's resignation until the coup staged by Abdel Fettah Al-Sisi during which Egypt attempted to transition into a democracy within the context of economic reasons and the army's role in the economic system, as they were behind the uprising that led to the internal dissonance that was to occur in Egypt's political system. By examining the cause and effect relationship of the events leading up to Mubarak's resignation, this study will discuss the role of Egypt's army's in the economy and politics following the 1952 coup that brought an end to Egypt's monarchy and its subsequent activities in changing, or not changing, Egypt's political system. This study will analyze the actions taken by the army in such a short period of time in order to preserve its economic preferential treatment despite the fact that a military-authoritarian regime that had been in power for more than a quarter of a century had just collapsed.
Since the army, after having become Egypt's largest incorporated company, experienced economic losses as a result of privatization instituted by Mubarak, it took up a stance against him, and in order to gain economic power–and therefore political control–staged a coup. It is asserted here that the transition period spanning from Mubarak's resignation to the subsequent coup was directed in a controlled fashion by the army in order not only to ensure a successful coup, but also to reduce its economic costs.


Keywords: Institutional Economics, Arab Uprisings, Egyptian Economics,Democratization, Military-Economy Relations, Political Economy