Batılılaşma dönemi Kars`ın şehir dokusu ve resmi binalar
Urban tissue of the city of Kars and public buildings in the period of westernization
Yazar: NADİRE TUBA GÜNDOĞDU
Danışman: DOÇ. DR. AHMET ALİ BAYHAN
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2005
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Tarihi geçmişi Prehistorik döneme kadar uzanan Kars'ın kültür mirası adına çok zengin bir merkez olmuştur. Kars'taki maddi kültür mirası sadece Selçuklu, Beylikler Devri, Osmanlı dönemini değil, onlardan önceki Bizans, Roma, Hitit, Sümer v.b. dönemleri de kapsamaktadır. Bu güzide yerleşim yerinde en az yedi farklı maddi kültür katmanı tespit etmek mümkündür. Konumuz olan Batılılaşma Dönemi kent dokusu, yörenin 1877-1878 (93 Harbi) Osmanlı- Rus Savaşından sonra Rus hakimiyetinde kaldığı dönemde kurulmuştur. Kafkasya'daki ve Baltık Cumhuriyetlerindeki ızgara planlı kent dokusuna sahip olan Kars'ta Batılılaşma döneminde inşa edilmiş sivil mimari örnekleri ve resmi binaları da Kafkas ve Baltık mimari özelliklerini yansıtmaktadır. Genellikle zemin üstü birinci kat olmak üzere iki katlı, dikdörtgen planlı ve simetrik düzende inşa edilmiş yapılar, peç sistemiyle, söveleri dışa taşkın dikdörtgen formlu pencereleriyle ve düzgün kesme taş işçilikleriyle dikkat çekerler. Bu dönem Kars kent merkezinde inşa edilmiş yapıların bir grubunu da, istanbul'da yoğun bir biçimde uygulanan, etkileri Anadolu'ya da uzanan Batı tarzı cephe düzeninin uygulanmış olduğu yapılar oluşturmaktadır. Neoklasik, Barok ve Eklektik üslupta düzenlenmiş cephelerde iyon ve korint başlıklı plastırlar ve gömme sütunlar, iç içe silmelerin oluşturduğu dalgalı kuşaklar, volüt biçimindeki dekoratif amaçlı uygulamalar, içleri naturalist bitki motifleriyle dekore edilmiş dikdörtgen panolar dikkat çekici ayrıntılardır. Genellikle caddeye bakan cephelerin itinayla düzenlendiği ve dekore edildiği diğer cephelerin sade bırakıldığı bu yapılarda arazinin mevcut durumuna göre uygulanmış plan düzeni söz konusudur. Sonuç olarak şunu diyebiliriz ki 19. yüzyılda Kars'ta inşa edilmiş sivil mimari örnekleri ve resmi binalarda Kafkas ve Baltık mimarisinin, Batıdan İstanbul'a, oradan da Anadolu'ya etki eden Avrupa mimari unsurlarının sentezinden oluşan bir inşa tarzı ve cephe düzeni söz konusudur.

Abstract:
The city of Kars has become an important centre for the culture heritage, with its history extending till prehistoric period. Materialistic culture heritage in Kars includes not only the periods of Seljuckian Empire, its Principalities and Ottoman Empire, but also preceding periods of Byzantine Empire, Romanian Empire, Hittite and Sumerians. It is possible to determine at least seven different materialistic culture layers in this distinguished city. Our subject, urban tissue in the Period of Westernisation, began during the period that the district was under the Russian sovereignty, after the Ottoman - Russia war, between 1877-1878 (known as The Battle 93). In the city of Kars, which has a gridiron urban tissue as in the Caucasian and the Baltic cities, the examples of civil architecture and public buildings, constructed in the Westernisation Period, also exhibit the features of the architecture of Baltic and Caucasian architecture. Two-storey buildings which were constructed on the basement in a symmetrical design and have rectangle plans pull attraction with their patch systems, rectangular formed windows jambs of which protrude and smooth cut-stone workmanship. Buildings in the city centre include also a group which has western type facade design that was employed extensively in Istanbul and extended to Anatolia. On the facades in the Neoclassical, Baroque and Eclectic design, there are plasters with Ionian and Corinthian heads and embedded pillars, wavy belts formed of internal molding and decorative applications and elaborations of naturalistic plant motives. It is clear that while facades viewing from the main streets were elaborated and decorated carefully and other fronts were remained simple, plans of the buildings were minted according to the topography. Consequently, it can be said that construction styles and facade designs on civil and public buildings in Kars are under the effects of Caucasian and Baltic architecture from 19* century and its combination with European architectural features, which extended from the West over Istanbul to Anatolia.