Ankara ilindeki aile hekimliği asistanlarının afet okuryazarlığı düzeylerinin değerlendirilmesi
Evaluation of the disaster literacy level of  family medicine assistants in Ankara
Yazar: FEVZİ NİZAMOĞULLARI
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA ÇELİK
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Doğal afet okuryazarlığı = Natural disaster literacy

Özet:
Amaç: Ülkemizde ve dünyada gerçekleşen afet sayısı her geçen gün hızla artmaktadır. Önlem alınmadığı takdirde afetlerin ülke ve toplumlar üzerinde maddi ve manevi çok ciddi sonuçları olmaktadır. Ülkemiz coğrafi konumu nedeniyle sık sık afetlerle karşı karşıya kalmaktadır. Afetleri en az kayıpla atlatabilmek için toplumsal afet okuryazarlığının (AFOY) arttırılması büyük önem taşımaktadır. Çalışmamızda Ankara ilindeki Aile Hekimliği asistanlarının AFOY düzeyleri ve ilişkili faktörlerin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Araştırma kesitsel, gözlemsel, analitik tipte bir çalışmadır. Araştırma 06.10.2023-06.01.2024 tarihleri arasında Ankara ilinde aktif olarak görev yapan 278 gönüllü Aile Hekimliği asistanı üzerinde gerçekleştirilmiştir. Katılımcılara sosyodemografik özellikler, afetle ilişkili sorular ve AFOY Ölçeği'nden oluşan 79 soruluk anket formu yüz yüze görüşme tekniği ile uygulanmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde IBM SPSS 25.0 paket programı kullanılmıştır ve anlamlılık için p<0,05 değeri sınır olarak kabul edilmiştir.
Bulgular: Çalışmaya katılan 278 katılımcının 112'si (%40,29) erkek, 166'sı (%59,71) kadın ve yaş ortalamaları 32,44±7,92'dir. Katılımcıların 141'i (%50,72) daha önce bir doğal afet yaşamış ve 143'ü (%51,44) afet konusunda eğitim almıştır. Katılımcıların AFOY Ölçeği ortalama puanları 31,73±7,19 bulunmuş olup 112'sinin (%40,29) AFOY düzeyi yetersiz, 95'inin (%34,17) sınırlı saptanmıştır. Kadınların genel AFOY Ölçeği ve tüm alt boyutlarından aldıkları puanlar daha yüksek bulunmuştur (p<0,05). Anne eğitim durumu üniversite ve üzeri olanların okuryazar değil olanlara göre AFOY Ölçeği'nin iyileştirme alt boyutundan aldıkları puanların daha yüksek olduğu saptanmıştır (p=0,16). Daha önce doğal afet yaşamış olanların AFOY Ölçeği'nin hazırlık alt boyutundan aldıkları puanlar daha yüksek gözlenmiştir (p=0,045). Afet konusunda eğitim almış olanların AFOY Ölçeği'nin hazırlık alt boyutundan almış olduğu puanların daha yüksek olduğu tespit edilmiştir (p=0,030). AFOY konusunda kendini yeterli gördüğünü belirten katılımcıların genel AFOY Ölçeği ve tüm alt boyutlarından aldıkları puanlar anlamlı olarak daha yüksek saptanmıştır (p<0,05). Afet durumunda afet bölgesine görevlendirilmek için gönüllü olacağını ifade eden katılımcıların genel AFOY Ölçeği (p=0,048) ve zarar azaltma alt boyutundan (p=0,010) aldıkları puanlar daha yüksek bulunmuştur.
Sonuç: Yapılan çalışmada anne eğitim durumu, afet deneyimi, afet eğitimi, ve afette aktif görev almanın afet okuryazarlığını olumlu yönde etkilediği saptanmıştır. Katılımcıların afet okuryazarlığı seviyelerinin beklenenden düşük olduğu görülmüştür. Ülkemiz bulunduğu coğrafya nedeniyle sık sık afetlerin yaşandığı bir afet ülkesidir. Geçmişte birçok kez büyük afetler ve büyük kayıplar yaşanmıştır. Gelecekte de deprem başta olmak üzere afetlerin yaşanmaya devam edeceği yüksek ihtimaldir. Afetlerle karşı karşıya kalındığında alınan zararın ve yaşanan kayıpların en aza indirilmesi için toplumsal düzeyde afet okuryazarlığı ve afet bilincinin arttırılması hayati önem taşımaktadır.

Abstract:
Aim: The number of disasters occurring in our country and around the world is increasing rapidly every day. If precautions are not taken, disasters have serious material and moral consequences on countries and societies. Our country frequently faces disasters due to its geographical location. Increasing social disaster literacy is of great importance in order to overcome disasters with the least loss. Our study aimed to evaluate the disaster literacy levels and related factors of Family Medicine residents in Ankara.
Materials and Methods: The research is a cross-sectional, observational, analytical type study. The research was conducted on 278 volunteer Family Medicine assistants actively working in Ankara between 06.10.2023 and 06.01.2024. A 79-question survey form consisting of sociodemographic characteristics, disaster-related questions and the Disaster Literacy Scale was applied to the participants using face-to-face interview technique. IBM SPSS 25.0 package program was used to evaluate the data, and p<0.05 was accepted as the limit for significance.
Results: Of the 278 participants in the study, 112 (40.29%) were male, 166 (59.71%) were female and their average age was 32.44±7.92. 141 (50.72%) of the participants had experienced a natural disaster before and 143 (51.44%) had received disaster training. The average AFOY Scale scores of the participants were found to be 31.73±7.19, and the AFOY level of 112 (40.29%) was found to be inadequate and 95 (34.17%) was limited. Women's scores on the general AFOY Scale and all its subscales were found to be higher (p<0.05). It was determined that those with a mother's education level of university or higher received higher scores from the improvement sub-dimension of the AFOY Scale than those who were illiterate (p=0.16). It was observed that those who had experienced a natural disaster before had higher scores in the preparedness sub-dimension of the AFOY Scale (p=0.045). It was determined that those who received disaster training had higher scores in the preparedness sub-dimension of the AFOY Scale (p=0.030). The scores of the participants who stated that they considered themselves sufficient in AFOY were significantly higher in the general AFOY Scale and all its subscales (p<0.05). The scores of the participants who stated that they would volunteer to be assigned to the disaster area in case of disaster were higher in the general AFOY Scale (p = 0.048) and the harm reduction sub-dimension (p = 0.010).
Conclusion: In the study, it was determined that maternal education level, disaster experience, disaster education, and taking an active role in the disaster positively affected disaster literacy. It was observed that the disaster literacy levels of the participants were lower than expected. Our country is a disaster country where disasters occur frequently due to its geography. Major disasters and great losses have occurred many times in the past. It is highly likely that disasters, especially earthquakes, will continue to occur in the future. It is vital to increase disaster literacy and disaster awareness at the social level in order to minimize the damage and losses experienced when faced with disasters.