Çocuk edebiyatı eserleriyle insan hakları eğitimi programının geliştirilmesi, uygulanması ve değerlendirilmesi
Development, implementation and evaluation of human rights education program with works of children's literature
Yazar: MEHMET HAKTAN KARAKUŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞE ÖZTÜRK
Gaziantep Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Sınıf Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eğitim programları = Education programs ; Hizmet içi eğitim = In service training ; Hizmet içi eğitim programları = In service training programs ; Program değerlendirme = Program evaluation ; Program geliştirme = Program development ; Çocuk edebiyatı = Children’s literature ; İnsan hakları eğitimi = Human rights education

Özet:
Etkili bir insan hakları eğitimi için sınıf öğretmen adaylarına yönelik Çocuk Edebiyatı Eserleriyle İnsan Hakları Eğitimi Programının (ÇEEİHEP'nin) geliştirilmesi, uygulanması ve değerlendirilmesi amacıyla gerçekleştirilen bu çalışmada, karma yöntem araştırma desenlerinden, açımlayıcı sıralı desen kullanılmıştır. Araştırmanın nicel boyutu eş değer olmayan öntest sontest kontrol gruplu yarı deneysel desen, nitel boyutu ise durum araştırması olarak modellenmiştir. Araştırmanın nicel boyutunda yürütülen deneysel işleminin çalışma grubunu Gaziantep Üniversitesi Sınıf Öğretmenliği Anabilim Dalı ikinci sınıfında öğrenim görmekte olan 62 sınıf öğretmeni adayı oluşturmuştur. Bu öğretmen adaylarının bulunduğu iki şubeden biri kontrol diğeri deney grubu olarak rastgele atanmıştır. Araştırmada, deney grubuna ÇEEİHEP uygulanmış, kontrol grubuna ise herhangi bir deneysel işlem uygulanmamıştır. Çocuk Edebiyatı Eserleriyle İnsan Hakları Eğitimi Yeterliliği Değerlendirme Formu (YDF) ve İnsan Hakları Eğitimine Yönelik Tutum Ölçeği (İHEYTÖ) deney ve kontrol grubuna öntest ve sontest olarak uygulanmıştır. Araştırmanın nitel boyutunda ise, Program Etkililiğini Değerlendirme Formu (PDF) yalnızca deney grubu öğrencilerinden amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme yöntemine göre seçilen 14 sınıf öğretmeni adayına, yarı yapılandırılmış görüşme olarak, program sonunda uygulanmıştır. YDF'den elde edilen verilerin analizi için Çocuk Edebiyatı Eserleriyle İnsan Hakları Eğitimi Yeterliliği Değerlendirme Dereceli Puanlama Anahtarı (YDDPA) geliştirerek uygulanmıştır.  Nicel veriler istatistiksel analizler yapılarak, nitel veriler içerik analizi yapılarak çözümlenmiştir. 
Araştırmada, ÇEEİHEP'nin sınıf öğretmeni adayları üzerinde insan hakları eğitimine ilişkin olumlu tutum geliştirdiği, sınıf öğretmeni adaylarının çocuk edebiyatı eserleriyle etkinlik planlayabilme becerisini ve çocuk edebiyatı eserlerini insan hakları bağlamında analiz edebilme yeteneğini geliştirdiği sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca, deney grubu sınıf öğretmeni adayları ile yapılan görüşmelere ilişkin bulgular değerlendirildiğinde, sınıf öğretmeni adaylarının ÇEEİHEP'nin uygulama sürecini mesleki gelişimleri açısından yararlı ve geliştirici buldukları; program sonunda kendilerini çocuk edebiyatı eserleriyle insan hakları eğitimi verebilecek yeterlilikte gördükleri sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmadan elde edilen sonuçlar doğrultusunda etkili bir insan hakları eğitimi için sınıf öğretmeni adaylarının yeterliliklerinin arttırılması, bu kapsamda çocuk edebiyatı dersine insan hakları eğitimi için entegrasyon çalışması yapılması, görev yapmakta olan sınıf öğretmenlerine üniversitelerle işbirliği içinde çocuk edebiyatı eserleriyle insan hakları eğitimi için yeterlilik kazandırma amaçlı hizmetiçi eğitim çalışmalarının yapılması önerilebilir.

Abstract:
Explanatory sequential design from among the mixed method study patterns was used in this study carried out for developing, applying and evaluating Human's Rights Education Program via Works of Children's Literature (HREPWCL) aimed at teacher candidates for an effective human rights education. Non-equivalent pre-test post-test control group semi-experimental pattern was used for the quantitative dimension of the study. A total of 62 classroom teacher candidates who are continuing their second year of education at Gaziantep University Classroom Teaching Department comprised the study group for the experimental procedures. One of the two classes that these students are enrolled in was appointed randomly as the experiment group and the other as the control group. HREPWCL was applied on the experiment group during the study, whereas no experimental procedure was applied on the control group. Human's Rights Education Competence Evaluation Form via Works of Children's Literature (CEF) and Human Rights Education Attitude Scale (HREAS) were applied as pre-test and post-test on the experiment and control groups. While Program Effectiveness Evaluation Form (PEEF) was applied as semi-structured interview at the end of the program only on 14 students selected from among the experiment group students in accordance with the criteria sampling method from among the purposive sampling methods. Whereas the evaluation of the data acquired from CEF was carried out by way of the Human Rights Education via Works of Children's Literature Sufficiency Evaluation Graded Scoring Key (HREWLSER). Quantitative data were analyzed via statistical analyses, while qualitative data were analyzed via content analysis. 
It was concluded as a result of the study that HREPWCL develops positive attitudes in classroom teacher candidates regarding human rights education, that classroom teacher candidates develop the ability to plan activities with works of children's literature and analyze works of children's literature with regard to human rights. In addition, it was concluded when the findings obtained from interviews carried out with classroom teacher candidates in the experiment group were evaluated that they consider the application process of HREPWCL beneficial and helpful with regard to their professional development; that they consider themselves competent to provide human rights education via works of children's literature at the end of the program. In accordance with the results obtained during the study, it can be suggested to increase the competence of classroom teacher candidates for an effective human rights education, carrying out integration studies to incorporate children's literature course with human rights education and to provide in-service trainings to classroom teachers who are already working in cooperation with universities.