Türkiye'nin 500 büyük sanayi kuruluşunun yatırım projesi değerlendirmede kullandıkları sermaye bütçelemesi yöntemlerinin araştırılması
Investigation of the capital budgeting methods used bytop 500 industrial enterprises of Turkey in the evaluationof investment projects
Yazar: SÜREYYA YILMAZ ÖZEKENCİ
Danışman: PROF. DR. HATİCE DÜZAKIN
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Endüstri kuruluşları = Industrial foundations ; Fortune 500 = Fortune 500 ; Proje değerlendirme = Project evaluation ; Sermaye bütçeleme = Capital budgeting ; Sermaye bütçeleme modelleri = Capital budgeting models ; Yatırım projeleri = Investment projects

Özet:
Ekonomik anlamda sınırların ortadan kalkması işletmeleri uluslararası rekabetin yoğun olduğu piyasalara yönlendirmiştir. Bu durum ulusal kalkınmada önemli bir paya sahip olan işletmelerin stratejik yatırımlar konusunda daha duyarlı davranmalarına sebep olmuştur. Özellikle gelişmekte olan ülkelerdeki sınırlı olan kaynakların, ülke refahına katkıda bulunacak yatırım projelerinde kullanılması büyük önem taşımaktadır.  Dolayısıyla, bir yıldan fazla süreyle sabit sermayeye yapılan yatırımları kapsayan sermaye bütçelemesi kararları işletmelerin firma değerini maksimize etmesinde ve rekabetle başa çıkabilmesinde önemli bir role sahiptir. 
Bu bağlamda, yapılan bu çalışmanın amacı Türkiye'nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşunun yatırım projelerini değerlendirirken tercih ettikleri sermaye bütçelemesi yöntemlerinin kullanım oranının tespit edilmesidir. Ayrıca çalışmada, hem Türkiye'nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşunun hem de pay senedi Borsa İstanbul'da işlem gören işletmelerin tercih ettikleri sermaye bütçelemesi yöntemleriyle firma büyüklüğü, ihracat, firma yaşı, finansal risk, yöneticilerin eğitim durumu, sektör ve firma performansı gibi belirleyiciler ile arasındaki ilişkinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Elde edilen bulgular değerlendirildiğinde; hem Türkiye'nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşundaki hem de pay senedi Borsa İstanbul'da işlem gören işletmelerdeki yüksek lisans eğitimine sahip olan yöneticilerin eğitim durumu, sektör ve firma yaşı ile tercih edilen yöntemler arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir. Türkiye'nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşundaki işletmelerin tercih ettikleri yöntemler ile firma büyüklüğü arasında anlamlı bir ilişki tespit edilemezken, pay senedi Borsa İstanbul'da işlem gören işletmelerin tercih ettikleri yöntemler ile firma büyüklüğü arasında anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir. İhracat değişken ile, Türkiye'nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşundaki işletmelerin tercih ettikleri yöntemler ile arasında anlamlı bir ilişki tespit edilmiş ancak pay senedi Borsa İstanbul'da işlem gören işletmeler ile ihracat ve firma performansı ile anlamlı bir ilişki tespit edilememiştir. Son olarak hem Türkiye'nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşundaki hem de pay senedi Borsa İstanbul'da işlem gören işletmelerin finansal risk oranı ile tercih edilen yöntemler arasında anlamlı bir ilişki tespit edilememiştir. Yapılan bu çalışmada, ortaya konulan sonuçlar alan yazın kapsamında değerlendirilmiş ve ilerde yapılması planlanan çalışmalara önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
The disappearance of borders in economic terms has directed businesses to markets where international competition is high. This situation has caused businesses that have an important share in national development to be more sensitive about strategic investments. The use of limited resources, especially in developing countries, in investment projects that will contribute to the welfare of the country is of great importance. Therefore, capital budgeting decisions that cover investments in fixed capital for more than one year have an important role in maximizing firm value and coping with competition.
In this context, the aim of this study is to determine the capital budgeting methods preferred by Turkey's Top 500 Industrial Enterprises when evaluating their investment projects and the usage rates of the capital budgeting techniques. In addition, it is aimed to determine the relationship between the capital budgeting methods preferred by both Turkey's Top 500 Industrial Enterprises and companies whose stocks are traded in Borsa Istanbul and firm size, exports, year of establishment, financial risk, education level of managers, sector, and firm performance. The findings indicated that a statistically significant relationship was determined between the education level, sector and firm age in both Turkey's Top 500 Industrial Enterprises and the companies whose stocks are traded in Borsa Istanbul, and the preferred methods. While no significant relationship was not found between the methods preferred by the companies in Turkey's Top 500 Industrial Enterprises and the firm size, a significant relationship was found between the methods preferred by the companies whose stocks are traded in Borsa Istanbul and the firm size. A significant relationship was determined between the export and the methods preferred by the companies in Turkey's Top 500 Industrial Enterprises, but a significant relationship was not found between the companies whose stocks are traded in Borsa Istanbul and their export and firm performance. Finally, no significant relationship was found between the financial risk ratio of the companies in Turkey's Top 500 Industrial Enterprises and the companies whose shares are traded in Borsa Istanbul and the preferred methods. In this study, the results revealed were evaluated within the scope of the literature and suggestions were made for the studies planned to be done in the future.