Türkiye'de işyerlerinde queer liderlik performansının incelenmesi
Examining queer leaderhip performance in workplaces in Turkiye
Yazar: GİZEM MUTIŞ
Danışman: DOÇ. DR. EMİR ÖZEREN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kadın Çalışmaları Ana Bilim Dalı / Kadın Çalışmaları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Sosyoloji = Sociology

Özet:
Bu çalışma, heteronormativitenin temel varsayımlarıyla şekillendirdiği ana akım liderlikten farklı olarak gelişebilen liderlik biçimlerine odaklanmaktadır. Heteroseksüelliğin temel bir atıf olarak kendini gösterdiği yerlerin başında iş yaşamı gelmektedir ve hegenomik yapısını bireyler üzerinde kurmaktadır. Heteronormativite, bireyleri belli sınırlar dahilinde çizerek bireylerin davranışlarını kontrol etmektedir. Bu çalışma, işyerindeki queer liderlik potansiyeline odaklanmaktadır; zira lider ifadesi eril kategorilerle kurulmaktadır. Bu durum, kadınlar için baskı mekanizması oluşturduğu gibi aile ve cinselliklerini ideal kültür kalıbıyla kurmayan bireyler için de oldukça önemli problemleri beraberinde getirmektedir.  Queer liderlik; en temel anlamıyla güç ilişkilerini yıkıma uğratan, eril yönetsel performansların içeriğini değiştiren ve heteronormatif hizalanmayı reddeden bir yaklaşımı barındırmaktadır. Çalışmalar, liderliğin güç ilişkilerini yansıtan bir yönü olduğunu açıkça göstermektedir. Bu çalışma da, queer teoriyi kendisine çıkış noktası alarak ana akım liderlik söylemi ve pratiklerinin ters yüz edilme potansiyellerini açığa çıkarmaya çalışmaktadır. Çalışmanın amacı  eleştirel yönetim çalışmaları perspektifiyle queer liderlik temsiliyetlerinin işyeri bağlamında nasıl ifade edildiğini ortaya çıkarmaktadır.
Araştırmanın temel hedefi, heteronormatif matrisi aşma edimlerini gerçekleştiren bireylerin liderlik ve rol beklentilerine ilişkin algıları ne ölçüde istikrarsızlaştırabildiğidir. Ana akım liderliğin ne ölçüde aşılabildiği temel çıkış noktası olarak ele alınmıştır. Bu kapsamda işyerinin mekan siyaseti açısından dönüşümlere etkisi de göz önünde bulundurulmuştur. Mekan seçiminde işyeri olarak kavramsallaştırılmasının ucu açık ve geniştir. Bu doğrultuda çalışma kapsamında işyeri yalnızca formel ve güvenceli olan işleri değil; aynı zamanda prekaryalaştırılan işleri de içine alan bir yapıyı oluşturmaktadır.
Söz konusu amaç doğrultusunda Türkiye'de ağırlıklı olarak kent bölgelerinde yaşayan, farklı sektörlerde (eğlence, stk, eğitim, kamu hizmetleri, sağlık) çalışan, liderlik pratiğini deneyimleyen 10 katılımcı ile pandeminin gerektirdiği koşullar sebebiyle çevrimiçi derinlemesine görüşmeler yapılarak nitel bir alan çalışması yürütülmüştür. Görüşmeler betimsel analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Bu çalışmada katılımcıların kendi, öznel anlatılarından yola çıkarak liderlik edim ve pratiklerini nasıl deneyimledikleri ortaya koyulmuştur. Bulgular yorumlanırken queerleşen liderliğin hangi biçimler/formlar altında varlık gösterdiği incelenmiştir. Araştırmanın sonucunda queer liderliğin özgünlüklerine ilişkin çıktılar elde edilmiş olup kimi katılımcıların kendisini queer olarak tanımlamasa da liderliğini queer olarak değerlendirmeleri bir diğer sonucu oluşturmaktadır.
 
Anahtar Kelimeler: Queer, queer liderlik, liderlik, performativite, eleştirel yönetim çalışmaları, toplumsal cinsiyet kimliği, cinsel yönelim, işyeri

Abstract:
This study focuses on leadership forms that can progress differently from mainstream leadership shaped by the basic assumptions of heteronormativity. One of the places where heterosexuality refers to it as a basic reference is business life and it builds its hegenomic structure on it. Heteronormativity controls the behavior of individuals within certain limits. This study focuses on the queer leadership potential in the workplace, as the concept of leadership is woven with masculine expressions. This situation creates a pressure mechanism for women and brings important problems for individuals who do not establish their family and sexuality with the idealised cultural patterns. Therefore, this study aims to demonstrate how queer leadership is expressed in workplace context, in Turkiye.
The main purpose of the study is to what extent individuals who perform the acts of transcending the heteronormative matrix can destabilize the perceptions of leadership and role expectations. The extent to which mainstream leadership can be overcome is considered as the main starting point. In this context, the impact of the workplace on transformations in terms of space politics is also considered.
For this purpose, a qualitative field study was conducted by conducting in-depth interviews with 10 participants having leadership roles from different sectors, residing in different regions of Turkiye, Due to the conditions required by the pandemic,the interviews were held (condueted) online. The interviews were analyzed by descriptive analysis method. The reflections of the leadership performances and practices of the individuals participating in the study were put forward as an analysis element. While interpreting the findings, the forms of queering leadership were examined. As a result of the research, outputs related to the originality of queer leadership were obtained and another result is that although some participants do not define themselves as queer, they read their leadership as queer.
 
Keywords: Queer, queer leadership, leadership, performativity, critical management studies, gender identity, sexual relations, workplace