Osmanlı'da bir güç paylaşım örneği: Rum isyanı sürecinde Kavalalı Mehmet Ali Paşa
An example of power sharing in the Ottoman: Mehmet Ali Pasha of Kavalali in the process of the Greek revolution
Yazar: UMUT ÇEVİK
Danışman: PROF. DR. MUCİZE ÜNLÜ
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Tarih = History
Dizin: Kavalalı Mehmet Ali Paşa = Kavalalı Mehmet Ali Pasha ; Mısır = Egypt ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Rum cemiyetleri = Rum societies ; Rumlar = Rums ; Yunan Bağımsızlık Savaşı = Greek War of Independence ; Yunan cemiyetleri = Greek associations ; İsyanlar = Rebellions

Özet:
Çalışmamızda, Mısır valiliği döneminde idari, eğitim, ekonomi ve askeri alanlarda uyguladığı reformlar sonucunda bölgesel bir güç merkezi kimliğine kavuşan Mehmet Ali Paşa'nın, 1821 yılında Mora'da ortaya çıkan ve kısa zamanda birçok bölgeye yayılan Rum isyanlarını bastırma sürecindeki faaliyetleri ve askeri, ekonomik ve siyasi gücünün sınırları tespit edilmek amaçlanmıştır. Ayrıca bu süreçte, Mehmet Ali Paşa ile Sultan II. Mahmud arasında vuku bulan sorunlar tespit edilmeye çalışılmıştır. Çalışmamızın ortaya çıkmasını sağlayan hedefler doğrultusunda tezimizin dört bölüm şeklinde oluşturulması uygun görülmüştür. Şahıs odaklı bir çalışma olması dolayısıyla tezimizin birinci bölümünde, Mehmet Ali Paşa'nın ailesi, kökeni, askeri ve siyasi hayatı üzerinde durulmuştur. Ana konularımızdan birini teşkil eden ikinci bölümde, paşanın bölgesel bir güç odağı konumuna gelmesini sağlayan idari, ekonomi, eğitim ve askeri alanlarda uyguladığı reformlar ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir. Üçüncü bölümde, paşanın askeri ve siyasi gücünü test etmesine olanak sağlayan Rum isyanlarının fikirsel olgunlaşma süreci, Mora'da nasıl ortaya çıktığı ve Osmanlı Devleti'nin isyanı bastırmak için aldığı önlemler anlatılmıştır. Çalışmamızın temel konusunu oluşturan dördüncü ve son bölümde ise Mehmet Ali Paşa'nın Rum isyanlarının bastırılması sırasında 1821 ve 1828 yılları arasındaki gerek ekonomik gerekse siyasi ve askeri faaliyetleri kapsamlı bir incelemeye tabi tutulmuştur.
Çalışmamız sırasında başta Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivlerindeki belgeler olmak üzere ülkemizde ve yurt dışında yapılmış tezlerden yararlanılmıştır. Ayrıca Mehmet Ali Paşa dönemine tanıklık etmiş ya da paşanın himayesinde Mısır'da görev almış birçok yazarın eserlerinden de faydalanarak mümkün mertebe özgün kaynaklar kullanılmıştır. Kaynaklardan elde edilen bilgiler sonucunda Mehmet Ali Paşa'nın sahip olduğu ekonomik, siyasi ve askeri gücün sınırları ve bu gücün Bâbıâli ile arasında ortaya çıkardığı sorunlar tespit edilmiştir. Aynı zamanda 1831 yılında isyan etmesine yol açan sürecin, Rum isyanlarının bastırılması sırasında Bâbıâli ile arasında yaşanan sorunlardan kaynaklandığı görülmüştür.

Abstract:
In our study, the activities of Mehmet Ali Pasha, who gained the identity of a regional power center as a result of the reforms he implemented in the administrative, educational, economic and military fields during his governorship of Egypt, in the process of suppressing the Greek revolts that emerged in the Peloponnese in 1821 and spread to many regions in a short time, and military, economic and the limits of his political power were sought to be determined. In addition, in this process, the problems that occurred between Mehmet Ali Pasha and Sultan Mahmud II were tried to be determined. In line with the objectives that led to the emergence of our study, it was deemed appropriate to form our thesis in four parts. Since it is a person-oriented study, the first part of our thesis focuses on the family, origin, military and political life of Mehmet Ali Pasha. In the second part, which is one of our main topics, the reforms that the pasha implemented in the fields of administration, economy, education and military, which enabled him to become a regional power center, were examined in detail. In the third chapter, the intellectual maturation process of the Greek revolts, which allowed the pasha to test his military and political power, how it emerged in the Peloponnese, and the measures taken by the Ottoman Empire to suppress the revolt are explained. In the fourth and last chapter, which is the main subject of our study, the economic, political and military activities of Mehmet Ali Pasha between 1821 and 1828 during the suppression of the Greek revolts were subjected to a comprehensive examination.
During our study, especially the documents in the Ottoman Archives of the Presidency of State Archives, theses made in our country and abroad were used. In addition, original sources were used as much as possible by making use of the works of many writers who had witnessed the period of Mehmet Ali Pasha or worked in Egypt under the pasha's auspices. As a result of the information obtained from the sources, the limits of the economic, political and military power of Mehmet Ali Pasha and the problems that this power caused between him and the Sublime Porte were determined. At the same time, it was seen that the process that led to his revolt in 1831 was caused by the problems between him and the Sublime Porte during the suppression of the Greek revolts.