Bulanık Choquet integrali ve bulanık Vikor yöntemleri ile performans değerlendirme
Performance evaluation with fuzzy Choquet integral and fuzzy Vikor methods
Yazar: ENGİN TAŞKAN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. TUFAN DEMİREL
Hava Harp Okulu Komutanlığı / Havacılık ve Uzay Teknolojileri Enstitüsü / Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Endüstri Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering
Dizin: Bulanık kümeler = Fuzzy sets ; Performans değerlendirme = Performance evaluation ; Çok kriterli karar verme = Multi criteria decision making

Özet:
Günümüzde tekstil ve konfeksiyon endüstrisi sağladığı istihdam ile Türkiye'deki en önemli ve en değerli sektörlerden birini oluşturmaktadır. Hızlı teknolojik gelişmeler ve küreselleşme neticesinde imalat firmaları sürekli şiddetini arttıran bir rekabet ortamı ile karşı karşıya gelmektedirler. İşletmelerin günümüzün ağır rekabet koşulları altında ayakta kalabilmeleri, farklı ölçütlerle performans ölçümünün tam ve eksiksiz olarak gerçekleştirilmesini zorunlu kılmaktadır. Endüstri içerisinde faaliyet gösteren bir firma, öncelikle kendi zayıf ve güçlü yanlarını ciddi bir şekilde farklı ölçütlerle değerlendirmelidir.İmalat firmalarındaki performans değerlendirme sistemleri içerdikleri birçok somut ve soyut faktörler nedeniyle çok karmaşık ve kapsamlı bir yapıya sahiptir. Ayrıca üretim performansı değerlendirme, birbirinden farklı değerlendirmelere sahip yöneticilerin bireysel yargılarını da içinde barındırır. Günümüzün küresel ortamında imalatçılar sürdürülebilir rekabet avantajı elde edebilmek için firmaların stratejik hedefleriyle özdeşleşen performans değerlendirme sistemlerini uygulamak zorundadırlar.Performans değerlendirme, bünyesinde barındırdığı birçok nitel ve nicel ölçütler nedeniyle çok kriterli karar verme problemi olarak ele alınmaktadır. Literatürde çok geniş bir perspektifte ve çok sayıda performans değerlendirme sistemi ileri sürülmüştür. Ancak bulanık Choquet ve bulanık Vikor (Vise Kriterijumska Optimizacija I Kompromisno Resenje) yöntemlerini kullanarak üretim performansını çok ölçütlü olarak değerlendirilmesine odaklanan çalışmalar çok az sayıda yer almaktadır. Bunlara ek olarak, yapılan birçok çalışmada bir fabrikadaki üretim performansı benzer üretim gerçekleştiren diğer fabrikalarla karşılaştırılarak değerlendirilmiştir.Bu tez çalışmasında, birçok çalışmanın aksine üretim performansı farklı firmalarla karşılaştırılarak değil; belirlenen bir tekstil firmasında uygulanan farklı vardiya ve fazla mesai gibi üretim stratejileri gözetilerek değerlendirilmeye çalışılmıştır. Çalışmanın temel amacı ise; bulanık çok kriterli ortamda tekli vardiya, ikili vardiya, üçlü vardiya ve fazla mesai gibi çalışma şekillerini göz önünde bulundurarak imalatçılara kendi tesislerini değerlendirmede rehberlik edebilmektir.Bu tez çalışmasının uygulama bölümünde, imalat sektöründe faaliyet gösteren orta ölçekli bir tekstil firması için uygun çalışma şeklinin belirlenmesi problemine çözüm aranmıştır. Daha fazla sözel belirsizlik içine alan ve sözel değişkenlerle daha kolay kavranabilen yamuk (trapezoidal) bulanık sayılar kullanılmıştır. Farklı vardiya ve fazla mesai alternatifleri altında belirlenen 6 ana kriter ve 20 alt kriter bulanık Choquet integrali ve bulanık Vikor yöntemleri ile değerlendirilerek en uygun alternatifin belirlenmesine çalışılmıştır.

Abstract:
Nowadays, textile and apparel sector is one of the most important and valuable sectors by providing many employments in Turkey. According to rapid technological changes and globalization, manufacturing firms have been facing with increasingly intense competition. Surviving in today's intensified competitive environment of the businesses is only possible with performance measurement in different dimensions for manufacturing firms, precisely and properly. First of all, a firm operating in industry has to assess its own weak and strong points very seriously in different dimensions.Performance measurement systems in a manufacturing company are very complex and comprehensive including with many tangible and intangible factors. Also evaluating manufacturing performance includes many individual judgments of the managers who have different assessment of each other. In order to achieve competitive advantage in nowadays? global environment manufacturers have to implement performance measurement systems which have to be suitable for enterprises? strategic targets.Performance evaluation, because of embodies the many qualitative and quantitative criteria are considered as multi-criteria decision making problem. In the literature, numerous performance evaluation systems in a broader perspective have been proposed. However, there are few multi-criteria studies with using fuzzy Choquet integral and fuzzy Vikor (Vise Kriterijumska Optimizacija I Kompromisno Resenje) focusing on evaluating manufacturing performance by multidimensions. Furthermore, in many studies manufacturing performance in a plant has been evaluated in comparison with other plants performing similar production.In this study, unlike many studies comparing with different companies for assessing manufacturing performance; in a designated textile company manufacturing strategies such as different shifts and overtime are taking into consideration to evaluate manufacturing performance. The main purpose of this research is to guide manufacturers evaluating their own plants in fuzzy multi-criteria environment by the ways of working such as single shift, binary shift, triple shift and overtime.At the application part of this thesis, solution to the problem of determining the appropriate ways of working has been sought for a medium-scale textile firm operating in manufacturing sector. Trapezoidal fuzzy numbers which can encompass more uncertainty and can be realized more easily with verbal variables, is used. The most appropriate alternative is tried to determine by evaluating 6 main criteria and 20 sub-criteria under the alternatives of different shifts and overtime via fuzzy Choquet integral and fuzzy Vikor methods.