Çocuk yoğun bakım hastalarında sodyum dengesi bozuklukları
Dysnatremias in pediatric intensive care unit
Yazar: SEVGİN TANER
Danışman: PROF. DR. NİLGÜN ÇAKAR
Sağlık Bakanlığı / Ankara Çocuk Sağlığı ve Has. Hematoloji Onkoloji Eğt. Arş. Hastanesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2015
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
TANER S. Çocuk yoğun bakım hastalarında sodyum dengesi bozuklukları. T.C.S.B.Ankara Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hematoloji Onkoloji Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Uzmanlık Tezi, Ankara, 2015

Vücut sıvı dengesizlikleri klinik tıp pratiğinde en sık karşılaşılan problemlerden biridir. Sodyum dengesi bozuklukları (disnatremi), bazı çalışmalarda %20-30'a varan bir prevalansla yoğun bakım ünitelerinde (YBÜ) en sık görülen elektrolit dengesizliklerinden biri olup ölüm ve kalıcı nörolojik hasar gibi genellikle önlenebilir ağır komplikasyonları mevcuttur.
Bu çalışma ile hastanemiz yoğun bakım ünitesinde 20 ay boyunca izlenen hastalarda saptanan disnatremilerin etiyopatogenezinin, morbidite ve mortalite ile ilişkisinin araştırılması amaçlandı. 
Çalışmaya katılan 101 disnatremik hastanın 60'ı hipernatremi (%60), 40'ı hiponatremi (%40) tanılarıyla izlendi. Çalışmaya katılan hastaların 57'si erkek, 44'ü kız olup; hastaların ortalama yaşları 79,2 ± 70,8 aydı. Çalışmamızda 87 hasta (%86.1) yoğun bakım ünitesi izlemi sırasında sodium dengesi bozukluğu geliştirmiş olup, 14 hasta (%13,9) başvuru anında disnatremikti. Hiponatremik ve hipernatremik hasta gruplarında disnatremi gelişme zamanları arasında istatistiksel anlamlı farklılık yoktu (p=0,78). Çalışmaya alınan 101 disnatremik hastanın 89'unda (%88.1) eşlik eden kronik bir hastalık mevcuttu. Hiponatremik ve hipernatremik hasta grubunda en sık eşlik eden kronik hastalık SSS bozuklukları idi (%32,6). Hiponatremik ve hipernatremik hasta grubunda YBÜ'ne en sık alınma nedeni solunum yetmezliği ve pnömoni idi (%38,6). Çalışmamızda hipernatremi etiyolojisinde en sık neden (%41) iyatrojenik nedenler iken, hiponatremi etiyolojisinde en sık neden serebral tuz kaybı (%22,5) idi. Çalışmaya alınan 101 disnatremik hastada mortalite oranı %52,5 bulundu. Hipernatremik ve hiponatremik hasta gruplarında mortalite nedenleri benzer olup bunlar sırasıyla çoklu organ yetmezliği  (%35,8), eşlik eden hastalık (%30,2), sepsis (%28,3) ve SSS bozuklukları (%5,7) idi. Disnatremik 101 hastanın 82'sinde (%79,2) tedaviye yanıt mevcuttu. Disnatremik hastaların tümünde, hipernatremik ve hiponatremik hastalarda disnatreminin gelişme zamanı ile mortalite arasında anlamlı ilişki saptanmadı (p>0,05). Disnatremik hastalarda eşlik eden kronik hastalık varlığı artmış mortalite riski ile ilişkili bulundu [OR, 3.84 (CI %95 , 0.9-15.1)]. Hipernatremik hastalarda eşlik eden kronik hastalık varlığı mortalite riskini artırmazken (p=0,46), hiponatremik hastalarda eşlik eden kronik hastalık varlığının mortaliteyi istatistiksel olarak anlamlı ölçüde arttırdığı görüldü (p= 0,04). Hiponatremik hastalarda disnatreminin derinliği ile mortalite arasında ilişki saptanmazken (p=1); hipernatremik hastalarda disnatreminin derinliğinin mortalite riskini artırdığı görüldü (p=0,001). Çalışmamızda disnatremik, hiponatremik ve hipernatremik hastaların tedavi yanıtının olmaması artmış mortalite ile ilişkili bulundu (P=0,01).

            Sonuç olarak hiponatremi ve hipernatremi pediatrik yoğun bakım ünitelerinde sık görülen problemler olup hastaların çoğunda bu elektrolit bozukluklarının yoğun bakım ünitesi izlemi sırasında geliştiği görüldü. Disnatremi gelişen hastaların büyük çoğunluğunda eşlik eden kronik bir hastalık olup, bu hastalığın hiponatremi ve hipernatremisi olan grupta sıklıkla SSS hastalıkları olduğu saptandı. Hipernatremi etiyolojisinde en sık nedenin iyatrojenik nedenler olduğu, hiponatremi etiyolojisinde en sık nedenin serebral tuz kaybı olduğu görüldü. Disnatremik hastaların tümünde eşlik eden kronik hastalık varlığı artmış mortalite riski ile ilişkili bulundu. Derin hipernatreminin mortalite riskini arttırdığı, hiponatreminin ise mortalite riskini değiştirmediği saptandı. Düzeltilememiş hiponatremi ve hipernatremi artmış mortalite riski ile ilişkili bulundu.


Anahtar Kelimeler: pediatrik yoğun bakım, sodyum, disnatremi, hiponatremi, hipernatremi

Abstract:
SUMMARY
TANER S. Dysnatremias in pediatric intensive care unit
 Ankara Children's Hematology Oncology Education and Research Hospital, Thesis, Ankara, 2015

Body fluid and electrolyte imbalance is one of the most encountered problems of clinical medical practice. Dysnatremias, at a prevalance of 20-30 % are one of the most common disorders of pediatric intensive care units, may cause preventable serious complications such as death or permanent neurological damage.
This study aimed to investigate the relationship between ethiopathogenesis and morbidity and mortality of  dysnatremias in pediatric intensive care unit.
60 (60%) of 101 dysnatremic patients participated in the study, were followed up with the diagnosis of hypernatremia, and  40 of (40%) them with hyponatremia. 57 patients were male and 44 female; the mean age of patients was 79.2 ± 70.8 months. 87 patients (86.1%) developed dysnatremia during their follow up  in intensive care unit, 14 patients (13.9%) was dysnatremic at the time of admission. There was no statistically significant difference between dysnatremia developement times of  hyponatremic and hypernatremic patients (p=0,78). 89 (88.1%) of 101 dysnatremic patients in the study had concomitant chronic disease. The most commonly concomitant chronic disease was central nervous system disorders (27,8%, 35,8%). The most common diagnosis of the patients admitted to pediatric intensive care unit was respiratory problems and pneumonia (40%, 37,7%). In our study, the most common cause of hypernatremia was iatrogenic (41%) and the most common cause of hyponatremia was cerebral salt wasting (22.5%). 
The mortality rate of 101 dysnatremic patients  in the study  was 52.5%. The causes of mortality were multiorgan failure  (35.8%),  comorbid chronic diseases (30.2%), sepsis (28.3%) and central nervous system disorders (5.7%), respectively. There was no statistically significant relationship between mortality and the development time of dysnatremia in hyponatremic, hypernatremic and all dysnatremic patients (p>0,05). In patients with dysnatremia, the presence of concomitant chronic diseases was associated with increased mortality risk [OR, 3.84 (CI %95 , 0.9-15.1)]. In patiens with hypernatremia, the presence of concomitant chronic diseases was not associated with increased mortality risk (p=0,46), however in patients with hyponatremia, the presence of concomitant chronic diseases was associated with statistically significant increased mortality risk (p= 0,04). While in patients with hyponatremia, no relationship was demonstrated between mortality and depth of dysnatremia (p = 1); depth of dysnatremia was associated with increased mortality in patients with hypernatremia (p = 0.001). 82 (79.2%) of 101 dysnatremic patients, had a response to treatment. The lack of response to treatment, was associated with increased mortality in patients with hyponatremia and hypernatremia (P = 0.01).
İn summary, hyponatremia and hypernatremia are frequent problems in the pediatric intensive care unit. Most of the patients develop these electrolyte abnormalities during their follow up in intensive care unit. The majority of patients with dysnatremia has a concomitant chronic disease, in the group with hyponatremia and hypernatremia, this disease were found to be frequently central nervous system disorders. It was observed that while the most common cause of hypernatremia was iatrogenic, the most common cause of hyponatremia was cerebral salt wasting. The presence of concomitant chronic diseases was associated with increased mortality risk in all dysnatremic patients. It was determined that while deep hypernatremia increases the risk of mortality, deep hyponatremia does not change. It is observed that uncorrected hyponatremia and hypernatremia were associated with increased risk of mortality.

Keywords: pediatric intensive care, sodium, dysnatremia, hyponatremia, hypernatremia