Seçim kuramına dayalı psikoeğitim programının ergenlerin riskli davranışları ve iyilik hali üzerindeki etkisinin incelenmesi
Examining the effect of choice theory based pyschoeducation program on adolescents' risk taking behaviors and wellness
Yazar: MELDA MELİHA ERBAŞ
Danışman: DOÇ. DR. DİLEK YELDA KAĞNICI
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Ergenler = Adolescents ; Gerçeklik terapisi = Reality therapy ; Grup eğitimi = Group education ; Psiko-eğitim programı = Psycho-educational program ; Psikolojik iyi oluş = Psychological well being ; Riskli davranışlar = Risk behaviours ; Seçim teorisi = Choice theory ; İyilik hali = Well-being

Özet:
Bu araştırmanın amacı seçim kuramı ve gerçeklik terapisine dayalı psikoeğitim programının ergenlerin riskli davranışları ve iyilik hali düzeyleri üzerindeki etkisini incelemektir.
Araştırma, Aydın ili Efeler Osmangazi Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi'nde öğrenim gören riskli davranışlara sahip ergenler üzerinde yürütülmüştür. Araştırmada deney, karşılaştırma ve kontrol gruplarının her birinde 15'er öğrenci olmak üzere toplamda 45 öğrenci yer almıştır. Öğrenciler deney, karşılaştırma ve kontrol gruplarına seçkisiz olarak atanmıştır. Her üç gruba da ön test olarak Riskli Davranışlar Ölçeği ve İyilik Hali Ölçeği uygulanmıştır. Araştırma kapsamında, deney grubuna her oturumu seksen dakika süren ve on bir oturumdan oluşan seçim kuramına dayalı psikoeğitim programı uygulanırken; karşılaştırma grubuyla yine seksen dakika süren ve on bir oturumdan oluşan meslek seçimine yönelik grup rehberliği programı yürütülmüş, kontrol grubuna ise herhangi bir müdahalede bulunulmamıştır. Uygulama bitiminde her üç gruba son test olarak aynı ölçekler tekrar uygulanmış ve üç ay sonrasında izleme ölçümleri yapılmıştır. 
Ön test, son test ve izleme uygulamalarından elde edilen veriler karışık desenlerde kullanılması uygun bir teknik olan "3×3 Karışık Desen ANOVA" tekniğiyle analiz edilmiştir. Araştırmada tüm analizler için anlamlılık düzeyi .05 olarak alınmıştır.
Analizler sonucunda, seçim kuramı ve gerçeklik terapisine dayalı psikoeğitim programının ergenlerin antisosyal davranışlar, alkol kullanımı, intihar eğilimi, zararlı beslenme alışkanlıkları ve okul terki düzeylerini azaltmada etkili olduğu ortaya çıkmıştır. Elde edilen veriler alanyazın dikkate alınarak tartışılmış, ruh sağlığı çalışanlarına ve ileride yapılacak araştırmalara yönelik önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Seçim Kuramı, Gerçeklik Terapisi, Psikoeğitim Programı, Ergenlik Dönemi, Riskli Davranışlar, İyilik Hali

Abstract:
The aim of this study is to analyze the effect of psycho-education programme based on choice theory and reality therapy on adolesents risk behaviors and levels of general well-being.

The study is conducted with adolescents who have risk behaviors studying at Osmangazi Vocational and Technical Anatolian High School in Aydın, Efeler. Totally 45 students were involved in the study, 15 of whom in experiment group, 15 in compare group and 15 in control group. Students were appointed to experiment, compare and control groups randomly. As pretest Risk Behaviours Scale and General Well-Being Scale were applied to each group. Psyco-education programme based on choice theory was conducted along eleven sessions in experiment group, each of which lasts 80 minutes. Vocational guidance group was conducted as compare group along eleven sessions, each of which lasts 80 minutes and no intervention was applied to control group. At the end of the instruction process the same scales were applied to all three groups as post-test and after three months follow up measurements were administered. 

Data obtained from pre-test, post-test and followup measurements were analyzed by "3×3 Mixed Design ANOVA" which is suitable for mixed designs. For all the analyzes significance level was taken as .05.

According to the findings, it was seen that psycho-education programme based on choice theory and reality therapy is effective in decreasing adolescents' anti-social behaviors, use of alcohol, suicide tendency, harmful eating habits and school dropout levels. Obtained results were discussed under the light of literature and suggestions were provided to mental health professionals and researchers.

Key Words: Choice Theory, Reality Therapy, Psychoeducation Program, Adolescence, Risk Behavior, Wellness.