Sosyal bilgiler ders kitaplarının görsel kaynaklar açısından incelenmesi
Examination of social studies textbooks in terms of visual resources
Yazar: MEHTAP ŞULE ŞABANOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. GÖKÇE KILIÇOĞLU
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Sosyal bilgiler = Social studies

Özet:
Ders kitapları günümüz teknolojisine rağmen hâlâ en yaygın eğitim araçlarından biridir. Ders kitaplarında yer alan görseller anlatılanı somutlaştırmaya, yorumlamaya, dikkat çekmeye ve öğretimi kalıcı hale getirmeye katkı sağlamaktadır. Dolayısıyla eğitim-öğretim sürecinde, ders kitaplarında görsellerin kullanımı büyük önem arz etmektedir. Ders kitaplarında yer alan görseller kullanım yerlerine ve türlerine göre farklı amaçlara hizmet etmektedir. Bu araştırmanın veri kaynağını, Millî Eğitim Bakanlığı tarafından onaylanmış 5, 6 ve 7. sınıf sosyal bilgiler ders kitapları oluşturmaktadır. Araştırmada, nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi kullanılmış, elde edilen veriler betimsel yaklaşım ile çözümlenmiştir. Sonuç olarak üç ders kitabında da en çok kullanılan görsel kaynak türünün metni tamamlayıcı fotoğraflar olduğu görülmüştür. Metni tamamlayıcı fotoğraflar, 5, 6 ve 7. sınıf sosyal bilgiler ders kitaplarında en çok kullanılan görsel kaynak türü olmakla birlikte en çok 6. sınıf sosyal bilgiler ders kitabında kullanılmıştır. Ders kitabında resimlere, karikatürlere, belgelere ve zaman şeritlerine yeterince yer verilmediği tespit edilmiştir. Pul, telgraf metni ve antlaşma metnine incelenen sosyal bilgiler ders kitaplarının hiçbirinde rastlanmamıştır. Bu bağlamda, çalışmanın sonunda sosyal bilgiler ders kitaplarındaki görsel kaynak türlerinin nitelikli, daha çeşitli ve eşit dağılımlı olması konusunda önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
Textbooks are still one of the most widespread educational tools despite today's technology. The visuals in textbooks contribute to concretizing, interpreting, drawing attention to what is being explained, and making the teaching permanent. Therefore, the use of visuals in textbooks is of great importance in the education-training process. The visuals in textbooks serve different purposes depending on where and how they are used. The data source of the research consists of 5th, 6th and 7th grade social studies textbooks approved by the Ministry of National Education. In the research, document analysis, one of the qualitative research methods, was used, and the obtained data was analyzed with a descriptive approach. As a result, it was seen that the most used visual source type in all three textbooks was photographs that complement the text. While photographs that complement the text are the most used visual source type in 5th, 6th and 7th grade social studies textbooks, they were used the most in the 6th grade social studies textbook. It was determined that pictures, cartoons, documents, and timelines were not given enough space in the textbook. Stamps, telegram texts, and treaty texts were not found in any of the examined social studies textbooks. In this context, at the end of the study, suggestions were made to ensure that the types of visual resources in social studies textbooks are more qualified, more diverse and more equally distributed.