Örgütsel küçülme (downsizing) ve üst düzey yöneticilerin örgütsel küçülme kararlarına etki eden değişkenlerin tespitine yönelik Ankara ve Denizli illerinde bir alan araştırması
Downsizing and an empirical study in Ankara and Denizli to find out parameters which affect the decision downsizing of executive managers
Yazar: AYKUT GÖKSEL
Danışman: PROF. DR. ÖZNUR YÜKSEL
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2001
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Ankara = Ankara ; Denizli = Denizli ; Küçülme = Downsizing ; Yöneticiler = Managers ; Örgüt yapısı = Organizational structure ; Örgütler = Organizations

Özet:
Günümüzde örgüt çevresi hızla değişmekte, rekabet artmakta bunun sonucu olarak örgütlerin yaşamlarını sürdürmeleri ve başarılı olmaları her geçen gün zorlaşmaktadır. Bu sebeple örgütler çevrelerine uyum sağlamaya çalışırken yönetim, iletişim, koordinasyon ve yapılanma şekillerini çeşitli yöntemlerle değiştirmektedirler. Örgüt performansını, etkinliğini, rekabet gücünü ve esnekliğini artırmak amacıyla fiziksel, insan kaynakları ve örgütsel sistemi bir bütün olarak ele alıp bu kaynaklarda planlı bir azaltmayı içeren stratejik bir süreç olan örgütsel küçülme, örgütü değiştirme ve geliştirme çabalarında yaygın olarak kullanılan bir araç haline gelmektedir. Örgütsel küçülmenin daha iyi bilinmesi eksik ve yanlış kullanılmasını engelleyerek bu yöntemden beklenen sonuçların ve hedeflenen amaçların sağlıklı bir şekilde elde edilmesine yardımcı olacaktır. Bu amaçla çalışmanın birinci bölümünde örgütsel küçülme konusunun sebep ve sonuçlarıyla ilişkili olması açısından, örgüt çevresi, yapısı ve tasarımı konusu ele alınmıştır. İkinci bölümde örgütsel küçülme konusu, örgütsel küçülmeyi gerektiren sebepler örgütsel küçülme amaçları ve örgütsel küçülme yöntemleri tanıtılmıştır. Bu bölümde ayrıca örgütsel küçülme ve insan kaynakları yönetimi konusu birlikte işlenmiştir. Üçüncü bölümde ise yöneticilerin örgütsel küçülme kararlarına etki eden parametrelerin tespiti ana hedef olarak ele alınmış, ayrıca örgütsel küçülmenin organizasyonlarımızca ne şekilde kavrandığının ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Bu çerçevede ileri sürülen hipotezler denenmiştir.148 Çalışmanın amaçları çerçevesinde yapılan alan uygulamasının istatistiki sonuçlan şunlardır - İşletmelerce örgütsel küçülme uygulanmaktadır. Belirli bir örgütsel küçülme yönteminde büyük bir yoğunlaşma olmamakla beraber en sık kullanılan yöntemin dış kaynak kullanımı olduğu, bunu orta düzeyde işgören çıkarmanın izlediği tespit edilmiştir. - Dış kaynak kullanımına maliyet, kalite ve uzmanlık avantajlarının yüksek etkisi olduğu gözlenmiştir. - Yöneticilerin örgütsel kararlarına etki eden parametreler tespit edilmiş, bunların arasında ekonomik daralma, siyasi belirsizlik ve piyasa değişkenliğinin çok yüksek düzeyde, iş gören maliyetlerinin, karlılıkta düşme, yüksek faiz, rekabet edebilme, kredi bulabilme zorluğu ile pazar paylarındaki azalmanın orta derecede etkili olduğu saptanmıştır. - örgütsel küçülme kararının ağırlıklı olarak üst düzey yöneticiler ve işletme sahiplerince tek başlarına verildiği gözlenmiştir. - İşletmelerin gelişmiş bir insan kaynakları bölümüne sahip olmadıkları, yöneticilerin örgütsel küçülme sürecinde işgörenlerle ilgilenmedikleri tespit edilmiştir. - Yöneticilerin örgütsel küçülme sonrası maliyetlerde azalma elde ettikleri ve bu çerçevede örgütsel küçülmeden beklenen yararın elde edilen ile uyumlu olduğu belirlenmiştir. - İşletmelerin gelecek iki yıl içinde örgütsel küçülme yapmaya devam etme isteğinde oldukları tespit edilmiş, bu noktada dış kaynak kullanımının yine en fazla baş vurulacak yöntem olacağı ve diğer yöntemlerin de daha sık kullanılacağı belirlenmiştir.149 - Hipotez testleriyle : - Büyük işletmelerin örgütsel küçülmeden daha fazla haberdar oldukları fakat örgütsel küçülme bilgileri açısından işletmelerin ölçek farkı gözetmeksizin örgütsel küçülmeyi yeterince bilmedikleri anlaşılmıştır. - Genel olarak maliyet unsurunun örgütsel küçülme kararlarında orta derecede bir etki yaptığı tespit edilmiştir. - İş gören çıkarmaların sık baş vurulan bir yöntem olduğu ve örgütsel küçülme sürecinde iş görenlerle ilgilenilmediği anlaşılmıştır. -Yöneticilerin örgütsel küçülmeden bekledikleri fayda ile elde ettikleri faydanın uyumlu olduğu anlaşılmıştır. Hipotez testlerinin bu sonuçları uygulamanın diğer bulgularıyla desteklenmektedir. Örgüt çevresi çok hızlı değişmekte, rekabet artmaktadır. Organizasyonların bu çevre koşullarına uyum sağlamaları yaşamsal önemdedir. Örgütsel küçülme örgütü bir bütün olarak ele alıp, tüm yönetsel süreçlerde ve örgüt yapılarında değişikliğe giderek, organizasyonların yaşama ve başarılı olma yeteneklerini artırmayı hedefler, örgütsel küçülme fiziksel ve insan kaynaklarında azaltımı beraberinde getirir. Örgütsel küçülme sürecinin iyi planlanıp, iyi yönetildiği ve bu süreçte işgörenlerle ilişkiler tam bir iletişim halinde yürütüldüğü taktirde başarı şansı artmaktadır. İnsan kaynaklarında azaltım olacağı durumlarda iş görene dış işe yerleştirme, maddi yardımlar sağlama ve eğitim çalışmalarıyla yardımcı olunabilir.

Abstract:
In today's modern world, because of rapidly varying environmental factors and increasing competition achieving the objectives defined by organizations and coping with the threats posed by environment and competition are getting more difficult for the organizations to overcome. In these circumstances while trying to adapt themselves to environmental factors, organizations change the form of management, of communication, of coordination and of structure in various ways. To increase the performance, efficiency, flexibility and competitiveness of organizations, downsizing which is a strategic method that includes the planned reduction of physical assets and human resources, which changes the structure of the organization, has become a widely used tool that helps to change out and improve the organizations. To avoid inefficient and poor applications of downsizing, it should be known utterly to attain the expected results and aimed objectives in efficient way. In the first section, the environmental factors, structure and design of organization are appraised because of the relation between the causes and results of downsizing. In the second section, the subject of downsizing, the causes that lead to downsizing, the objectives of downsizing and the methods of downsizing are presented with the role of human resources management in the downsizing. In the third section, determination of the parameters affecting the decisions taken by managers is assessed as a main objective and it is aimed151 to find how organizations perceive the downsizing. In this section the hypotheses postulated are tested. The results of the empirical study are cited below: - Methods of downsizing are broadly exercised by organizations. The results indicate that outsourcing is used frequently and layoff is used moderately. - Cost, quality and competence are the most important factors that affect the outsourcing. - The parameters that affect the decisions of managers are determined and it is found that economical decline, political uncertainty, unstable market have the highest influence, cost of labor, decrease in profit, high rate of interest, competitiveness, difficulty in borrowing and the loss of market share have a moderate effect among the parameters. - The results show that the decision of downsizing is made essentially by executives and owners of the organizations, the organizations do not have human resource department and during the downsizing period, managers do not pay the attention to the staff. - The result expected and obtained from the downsizing is consistent in the context of cost reduction. - In the next two years, it is obtained that, organizations would downsize by using outsourcing most frequently and by increasing the usage of others methods. All the results mentioned above are consistent with the tested hypotheses in this study.