Toplu iş uyuşmazlıklarının çözümünde tahkim
Arbitration in the resolution of collective labor disputes
Yazar: FATMA NAZLICAN ALPSOY
Danışman: PROF. DR. ALİ CENGİZ KÖSEOĞLU
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Toplu iş sözleşmeleri bir tarafının işçi sendikası, diğer tarafının işveren sendikası veya
sendika üyesi olmayan işverenin oluşturduğu sözleşmelerdir. Toplu iş sözleşmelerinden
doğan uyuşmazlıklara toplu iş uyuşmazlıkları denmektedir. Hukukumuzda toplu iş
uyuşmazlıkları ikiye ayrılmaktadır. Bunlar; toplu hak uyuşmazlıkları ve toplu çıkar
uyuşmazlıklarıdır. Toplu iş uyuşmazlıkları barışçıl yollarla çözüleceği gibi barışçıl olmayan
yollarla da çözülmeye çalışılabilir. Bu uyuşmazlıkların barışçıl yollarla çözümlenmesi temel
olarak arabuluculuk ve tahkim veya yargı yolları ile olur. Barışçıl olmayan çözüm yolları ise
grev ve lokavttır.
6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu toplu hak uyuşmazlıklarının
çözümü için ihtiyari tahkim ile eda ve yorum davalarını benimsemiştir. Her ne kadar 6356
sayılı Kanun toplu hak uyuşmazlıklarının çözümü için ihtiyari tahkime fırsat verse de
uyuşmazlığın tarafları uygulamada çoğunlukla yargı yolunu seçmekte ve tahkimi göz ardı
etmektedirler.
Toplu çıkar uyuşmazlıkları, 6356 sayılı Kanuna göre, ihtiyari tahkime veya grev ve
lokavta konu olabilecek uyuşmazlıklardır. 6356 sayılı Kanun kural olarak toplu çıkar
uyuşmazlıklarının, birkaç istisna dışında, ihtiyari tahkim ile çözülmesini serbest bırakmıştır.
Hukukumuzda toplu çıkar uyuşmazlıklarında zorunlu tahkimin öngörüldüğü üç hal söz
konusudur. Bunlar grev ve lokavtın yasak olduğu, grev ve lokavtın ertelendiği ve grev
oylamasında grev aleyhine sonuç çıktığı durumlardır. Uygulamada toplu çıkar
uyuşmazlıklarının kanuni zorunluluk olmadan taraflarca ihtiyari tahkime götürülmesi
oldukça az rastlanan bir durumdur.
Bu çerçevede çalışmamızda, genel olarak toplu iş uyuşmazlıklarının tahkim ile
çözülmesi incelenmiş ve 6356 sayılı Kanunda tahkim her ne kadar detaylı olarak
düzenlenmiş olsa da uygulamada neden yaygın olmadığı, tahkim yargılamasında çıkan
sorunların neler olduğu araştırılmış ve bu sorunların çözümü için öneriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Tahkim, Toplu İş Uyuşmazlıkları, Toplu İş Sözleşmesi, İhtiyari Tahkim, Zorunlu Tahkim.

Abstract:
Collective labor agreements are where one side is a labor union and the other side is a
non-union member employer or an employer union. Disputes arising from collective labor
agreements are called collective labor disputes. In Turkish law, collective labor disputes are
divided into two. These are collective rights disputes and collective interest disputes.
Collective labor disputes can be resolved peacefully as well as non-peacefully. The peaceful
resolution of these disputes is mainly through mediation and arbitration. And the nonpeaceful solutions are called strikes and lockouts.
Trade Unions and Collective Bargaining Act No. 6356 adopted voluntary arbitration,
enforcement and interpretation action for the resolution of collective rights disputes.
Although the Act No. 6356 provides an opportunity for voluntary arbitration for the
resolution of collective rights disputes, the parties to the dispute often choose the judicial
path in practice and overlook arbitration.
Collective interest disputes, according to Act No. 6356, are disputes that may be the
subject of voluntary arbitration or strikes and lockouts. Act No. 6356 as a rule, with a few
exceptions, allows voluntary arbitration for the resolution of collective interest disputes. In
Turkish law, there are three cases in which compulsory arbitration is envisaged in disputes
of collective interest. These cases are; situations where strikes and lockouts are prohibited,
cases where strikes and lockouts are postponed and situations in which the strike ballot
results against the said strike. In practice, it is quite rare for the parties to take the disputes
of collective interest to voluntary arbitration unless there is a legal obligation.
In this context, in our study, the resolution of collective labor disputes by arbitration
will be examined in general and although arbitration is regulated in detail in the Act No.
6356, it will be researched why it is not common in practice, what problems arise in
arbitration proceedings, and suggestions for the solution of these problems are presented.

Key Words: Arbitration, Collective Labor Disputes, Collective Labor Agreements, Voluntary Arbitration, Compulsory Arbitration.