Sağlık çalışanlarının hasta güvenliği kültürünün incelenmesi
Analysis of health staff 's patient safety culture
Yazar: FETHİYE YELKİN ALP
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MELEK ARDAHAN
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Hasta güvenliği = Patient safety ; Hastalar = Patients ; Hemşireler = Nurses ; Sağlık personeli = Health personnel

Özet:
Çalışmanın amacı, birinci ve ikinci basamak sağlık hizmetlerinde çalışanlarınhasta güvenliği kültürünün belirlenmesidir. Tanımlayıcı ve karşılaştırmalı araştırmanınevrenini, İzmir İl Sağlık Müdürlüğü Bornova Sağlık Grup Başkanlığına bağlı tüm AileSağlığı Merkezleri ve Ege Üniversitesi Hastanesi Kliniklerinde çalışan sağlık personelioluşturmaktadır. Aile Sağlığı Merkezlerinde örneklem seçimine gidilmemiştir, 117 AileSağlığı Hekimi ve 117 Aile Sağlığı Elemanından oluşan evrenin tamamına ulaşılmayaçalışılmıştır (n=234). Ege Üniversitesi Hastanesi Klinikleri Cerrahi ve Dahili birimlerolarak sınıflandırılmıştır. Bu kliniklerden araştırma kapsamına alınacak klinikler basitrastgele örneklem yöntemi ile belirlenmiştir. Belirlenen 10 klinik'ten 117 hekim ve 117hemşire ise tabakalı örnekleme yöntemiyle seçilmiştir (n=234).Verileri toplamada Sağlık Çalışanlarının Sosyodemografik Özelikleri, TıbbiHatalara İlişkin Görüş ve Tutumlarını İçeren Anket Formu ve Hasta Güvenliği KültürüAnketi kullanılmıştır. Veriler, ortalama, standart sapma ve yüzdelerle gösterilmiştir.Kategorik verilerin gruplar arası karşılaştırılmasında Man Whitney U testi, benchmarkdeğerleri ile araştırma kapsamında elde edilen değerlerin karşılaştırmalarında tek örnek ttestikullanılmıştır.Sağlık çalışanlarından birinci basamakta tıbbi hataya maruz kalan hekimlerin%79.4'ü ve hemşirelerin %71.6'sı, ikinci basamakta tıbbi hataya maruz kalan hekimlerin% 55.5'i ve hemşirelerin % 67.7'si hatalardan sağlık kurumu ve çalışanların her ikisini desorumlu görmektedir. Sağlık çalışanlarından birinci basamakta hekimlerin %72.2'sihemşirelerin %73.5'i, ikinci basamakta hekimlerin %91.9'u hemşirelerin %87.9'u enönemli tıbbi hata sebebinin ?uzun çalışma saatleri nedeniyle yorgunluk ve stres? olduğunubelirtmiştirlerdir. Sağlık çalışanlarından birinci basamakta hekimlerin %97.9'uhemşirelerin %92.2'si , ikinci basamakta hekimlerin %88.9'u hemşirelerin %84.8'i hatalıolayları hiç rapor etmediklerini belirtmişlerdir. Birinci basamak sağlık hizmetlerindeçalışanların hasta güvenliği kültürü anketi alt alan olumlu cevap ortalamaları benchmarkortalamasıyla karşılaştırıldığında, 12 alt alanın onunda olumlu cevap ortalamaları dahadüşüktür. Alt alanlardan olumlu cevap ortalaması düşük olanlar; Güvenliğin kapsamlı184algılanması (%63), Hataların raporlanma sıklığı (%36), Üniteler arasında ekip çalışması(%65), Yönetici beklentileri ve güvenlik geliştirme faaliyetleri (%65), Organizasyonelöğrenme ve sürekli geliştirme (%53), Üniteler içinde ekip çalışması (%63), Hatalarhakkında geribildirim ve iletişim (%57), Hataya karşı cezalandırıcı olmayan yanıt (%39),Personel sağlama (%34), Hasta güvenliği için kurum yönetiminin desteği (%57)'dir.Birinci basamak sağlık hizmetlerinde çalışanların kurum müdehaleleri ve değişim altboyutuna verdikleri olumlu cevap ortalaması (%58) benchmark ortalamasından yüksektir.İkinci basamak sağlık hizmetlerinde çalışanların hasta güvenliği kültürü anketi alt alanolumlu cevap ortalamaları, benchmark ortalaması ile karşılaştırıldığında, 12 alt alanınonbirinde olumlu cevap ortalamaları daha düşüktür. Alt alanlardan olumlu cavaportalaması düşük olanlar; Güvenliğin kapsamlı algılanması (%47), Hataların raporlanmasıklığı ( %10), Üniteler arasında ekip çalışması (%42), Yönetici beklentileri ve güvenlikgeliştirme faaliyetleri (%36), Organizasyonel öğrenme ve sürekli geliştirme (%39),Üniteler içinde ekip çalışması (%53), İletişimin açık tutulması (%30), Hatalar hakkındageribildirim ve iletişim (%32), Hataya karşı cezalandırıcı olmayan yanıt (%17), Personelsağlama (%25), Hasta güvenliği için kurum yönetiminin desteği (%34)'dir. İkinci basamaksağlık hizmetlerinde çalışanların kurum müdehaleleri ve değişim alt boyutuna verdikleriolumlu cevap ortalaması (%55), benchmark ortalamasından elde edilen olumlu cevaportalamasından yüksektir. Birinci ve ikinci basamak sağlık hizmetlerinde çalışanhekimlerin, hemşirelere göre olumlu cevap ortalamaları daha düşük bulunmuştur. İkincibasamak sağlık hizmetlerinde çalışanların hasta güvenliği kültürü olumlu cevap yüzdeleri,birinci basamak sağlık hizmetlerinde çalışanlara göre daha düşüktür. İkinci basamak sağlıkhizmetlerinde cerrahi kliniklerde çalışanların hasta güvenliği kültürü olumlu cevapyüzdeleri dahili kliniklerde çalışanlardan daha düşüktür.Çok sayıda kişi önlenebilir tıbbi hatalar sebebiyle zarar görmektedir. Hastagüvenliği konusunda tüm sağlık çalışanları ve hastalar sorumluluk almalı, hasta güvenliğikültürünü geliştirmek kurumların öncelikli konusu olmalıdır.Anahtar Sözcükler: Hasta güvenliği; hasta güvenliği kültürü; sağlık çalışanları

Abstract:
The aim of the study is to determine the levels of patient safety culture, both inprimary and secondary health care. The descriptive-comparative study?s group consistedof whole staffs who work in local health centers and university hospital in bothIzmir/Bornova city centre in order to fill out the questionnaire of health staff. It?s tried tocontact whole staffs (117 nurse and117 doctor) who work in local health centers. Theuniversity hospital clinics are classified as surgical and non surgical clinics, under theseclinics 117 doctors and 117 nurse were chosen to fit the study groups both in primary andsecondary health care.In order to collect the data Health Staff?s Sociodemographic characteristic, theiropinions and attitudes in Malpractise Questionnaire Form and Patient Safety CultureSurvey Form were used. The means, standard deviation and percentages of the data weregiven in the study. Man Whitney U test were used to compare categorical data amonggroups and the t test was used when mean scores to be compared with bencmark scores.In the primary care 79.4% of doctors and 71.6% of nurses who suffered seriouslyas a result of medical error held responsible both the organizations and the health staffsthat made the malpractise ( 55.5% of doctors and 67.7% of nurses in the secondary care).Health staffs stated that medical errors were because of stress as worked more than theyshould (72.2% of doctors, 73.5% of nurses in primary care and 91.9% of doctors, %87.9 ofnurses in secondary care). It was also established that staff did not report any medicalerrors 97.9% of doctors and 92.2% of nurses in primary care and 88.9% of doctors, 84.8%of nurses in secondary care. When positive score percentages concerning sub areas werecompared with benchmarking, 10 out of 12 sub areas were found lower in primary care.These are Overall Perceptions of Patient Safety (63%), Frequency of Events Reported(36%), Teamwork Across Units (65%), Manager Expectations& Actions PromotingPatient Safety (65%), Organizational Learning?Continuous Improvement (53%),Teamwork Within Units (63%), Feedback & Communication About Error (57%), NonpunitiveResponse to Error (39%), Staffing (34%), Management Support for Patient Safety(57%). In primary care, handoffs-transitions sub area?s positive score percentage wasfound higher (58%), when positive score percentages concerning sub areas were comparedwith benchmarking. In secondary care 11 out of 12 sub areas were found lower. Theseare Overall Perceptions of Patient Safety (47%), Frequency of Events Reported (10%),186Teamwork Across Units (42%), Manager Expectations & Actions Promoting PatientSafety (36%), Organizational Learning-Continuous Improvement (39%), TeamworkWithin Units (53%), Communication Openness (30%), Feedback & CommunicationAbout Error (32%), Non-punitive Response to Error (17%), Staffing (25%), ManagementSupport for Patient Safety (34%). In secondary care, handoffs-transitions sub area?spositive score percentage was found higher (55%), when positive score percentagesconcerning sub areas were compared with benchmarking. According to primary andsecondary health staffs, doctor?s positive score percentages are lower than nurses. It?slower secondary health staffs?s positive score percentages than primary health staffs?s andalso lower in surgical clinics than nonsurgical clinics.Many people suffer from preventable medical errors. All of the health staffs andpatients should take responsibility about patient safety and related institutions should givepriority to develop patient safety culture.Keywords: Patient safety; patient safety culture; health staffs