Kadın cerrahların yaşadıkları mesleki sorunlar üzerine bir değerlendirme
An evaluation of the professional problems experienced by female surgeons
Yazar: NURAY BAĞIRSAKCI
Danışman: PROF. DR. RAMAZAN ERDEM
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Sağlık Yönetimi = Healthcare Management

Özet:
Geleneksel olarak tarih boyunca erkek egemen bir kültürün hâkim olduğu cerrahlık mesleğinde kadınlar çoğunlukla göz ardı edilmiş ve yeteri kadar önemsenmemiştir. Sosyolojik olarak ele alındığında "cerrah" kavramı genellikle iri yarı, güçlü kuvvetli, kendinden emin ve maharetli bir erkek profili ile ilişkilendirilmektedir. Özellikle eril kültürün hâkim olduğu cerrahi branşlar, genellikle "erkek işi" olarak değerlendirilmekte ve bu branşlarda yer alan kadın cerrahlar önemli mesleki sorunlar ile karşı karşıya kalabilmektedir. Bu araştırmanın amacı, eril bir meslek olarak görülen cerrahi branşlarda hekimlik mesleği icra eden kadın cerrahların yaşamış oldukları mesleki sorunların neler olduğunun derinlemesine incelenmesidir. Bunun yanı sıra kadın cerrahların mesleklerini icra ettikleri süreçte ne tür zorluklarla karşılaştıkları, meslektaşları, ameliyathane ekibi, hastalar ve toplum tarafından nasıl bir muameleye maruz kaldıkları araştırmanın amaçları arasındadır. Ayrıca çalışmada kadın cerrahların meslek hayatlarında karşılaştıkları zorlukların aile ve özel hayatlarına yansımaları da ele alınmaktadır. Araştırmada nitel araştırma yöntemi kullanılarak yorumlayıcı fenomenoloji deseniyle birlikte, katılımcıların mesleki hayatlarında karşılaştıkları zorluklara dair deneyimleri yapılan görüşmeler yoluyla derinlemesine incelenmiştir. Araştırmanın katılımcılarını; Isparta, İstanbul, Ankara ve Antalya'da en az 5 yıl aktif olarak görev yapmış olan toplam 17 kadın cerrah oluşturmuştur. Katılımcılara amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme yöntemiyle ulaşılmıştır. Araştırma neticesinde kadın cerrahların yaşadıkları mesleki sorunlar olarak cerrahlık mesleğini algılama ve açıklama, cerrahlığa karar verme süreci, kadın cerrah olmanın anlamı, kadın cerrahların yaşadıkları kariyer zorlukları, kadın cerrahların meslek hayatında ve meslek hayatı dışında yaşadıkları zorluklar, kadın cerrah olmanın avantajları ve cerrahi deneyimler olmak üzere sekiz üst temaya ulaşılmıştır. Araştırma sonucunda cerrahlık mesleğinde cinsiyet ayrımcılığının ve önyargıların belirgin şekilde ortaya çıktığı bir meslek dalı olduğu görülmüştür. Kadın cerrahların cinsiyetçi yaklaşımlar doğrultusunda mesleki olarak cinsiyet ayrımcılığına ve çeşitli ayrımcılıklara maruz kaldıkları ortaya çıkmıştır. Özellikle cerrahi alanlarda var olma çabası veren kadın cerrahlar, psikolojik veyahut fiziksel şiddet, tehdit ve tacizlerle de mücadele etmektedirler. Ayrıca klinik hiyerarşik ilişkiler kapsamında hakaret, alay, aşağılanma ve eleştiri gibi birçok sorun yaşamaktadırlar. Bunun yanı sıra eril dilin de hâkim olduğu cerrahide kadınlar argo ve küfür gibi konuşma dillerine de maruz kalmaktadırlar. Ayrıca kadın cerrahların kariyer problemlerinin yanı sıra özel hayatlarında gebelik, annelik, emzirme ve çocuk bakımı olmak üzere aile-iş yaşam dengesi ile ilgili önemli sorunlar yaşadıkları anlaşılmaktadır. Ayrıca cerrahinin hiyerarşik yapısı ile birlikte kadın cerrahların maskülenleşme eğilimlerinin arttığı da gözlemlenmiştir. Hiyerarşik cerrahi basamaklarında yer alan kadın cerrahların, bilinçli ya da bilinçsiz bir şekilde uyum sağlayarak maskülenleştikleri sonucuna varılmıştır.

Abstract:
Traditionally, throughout history, women have often been overlooked and not given enough importance in the male-dominated field of surgery. Sociologically, the concept of a "surgeon" is typically associated with a profile of a large, strong, confident, and skillful man. Surgical specialties, especially those dominated by a masculine culture, are generally considered to be "men's work," and female surgeons in these specialties can face significant professional challenges. The aim of this research is to deeply examine the professional issues experienced by female surgeons practicing in surgical fields seen as male-dominated professions. Additionally, the study seeks to understand the types of difficulties female surgeons encounter during their professional practice and how they are treated by their colleagues, operating room staff, patients, and society. The study also addresses how the challenges faced by female surgeons in their professional lives reflect on their family and private lives. Using a qualitative research method with an interpretative phenomenological design, the experiences of participants regarding the challenges they face in their professional lives were deeply analyzed through interviews. The participants of the study consisted of 17 female surgeons who had actively worked for at least five years in Isparta, Istanbul, Ankara, and Antalya. The participants were selected using criterion sampling, one of the purposive sampling methods. The research identified eight main themes regarding the professional issues faced by female surgeons: perception and explanation of the profession of surgery, the process of deciding to become a surgeon, the meaning of being a female surgeon, career challenges faced by female surgeons, challenges experienced by female surgeons both in and out of their professional lives, advantages of being a female surgeon, and surgical experiences. The results of the study revealed that gender discrimination and biases are distinctly evident in the field of surgery. It was found that female surgeons face professional gender discrimination and various forms of discrimination based on sexist attitudes. Female surgeons striving to exist in surgical fields also contend with psychological or physical violence, threats, and harassment. Moreover, they experience issues such as insults, mockery, humiliation, and criticism within clinical hierarchical relationships. Additionally, in the male-dominated language of surgery, women are subjected to slang and vulgar language. Besides career problems, it is understood that female surgeons face significant issues regarding family-work life balance, including pregnancy, motherhood, breastfeeding, and childcare. It was also observed that the hierarchical structure of surgery increases the tendencies of female surgeons to become masculinized. It was concluded that female surgeons in hierarchical surgical steps consciously or unconsciously adapt by becoming masculinized.