Sigara içen bireylerdeki trabeküler kemik değişikliklerinin fraktal analiz yöntemiyle belirlenmesi: Vaka-kontrol çalışması
Fractal analysis determination of trabecular bone methodchanges in smokers: A case-control study
Yazar: DUYGU AZMAN
Danışman: DOÇ. DR. MELEK TAŞSÖKER
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Diş Hekimliği Fakültesi / Ağız, Diş ve Çene Radyolojisi Ana Bilim Dalı
Derece: Diş Hekimliği Uzmanlık, 2021
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry
Dizin: Fraktal = Fractal ; Fraktal analiz = Fractal analysis ; Kemik ve kemikler = Bone and bones ; Mandibula = Mandible ; Radyografi-panoramik = Radiography-panoramic ; Sigara içme = Smoking ; Trabeküler kemik = Trabecular bone

Özet:
Fraktal analiz (FA) düzensiz ve karmaşık vücut yapılarının değerlendirilebildiği matematiksel bir yöntemdir. FA değeri sayısal olarak fraktal boyut (FB) ile ifade edilir. FB yapının kendine benzerliğini ölçerek karmaşıklığını temsil etmektedir ve fraktal boyut arttıkça yapının karmaşıklığı artmaktadır. Sigara dumanı içeriğinde insan vücudunu olumsuz yönde etkileyen 4800' den fazla tanımlanmış karsinojenik, toksik ve mutajenik olduğu bilinen kimyasal madde bulunmaktadır. Etkileri kullanım süresi, miktarı ve vücut ağırlığına göre değişen sigara kemik iyileşmesini yavaşlatır, kemik mineral yoğunluğunu azaltır ve osteomiyelit riskini arttırır.
           Araştırmamızda sigaranın çene kemiklerinin trabeküler içyapısında değişiklik meydana getirip getirmediğinin FB hesabı ile objektif bir şekilde değerlendirilmesi planlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda kliniğimize ilk muayene amacı ile başvuran sistemik yönden sağlıklı 55 sigara içen, 55 sigara içmeyen birey (36 kadın ve 74 erkek) çalışmaya dahil edilmiştir. Mandibulada sağ angulus ve sağ dişli alveolar kemik bölgelerinden belirlenen ikişer ilgi alanı (ROI) üzerinde White ve Rudolph'un yöntemine göre fraktal analiz uygulanmıştır. 
          Tüm bireylerin ortalama FB değerlerine bakıldığında; gonial bölge FB değerlerinin dişli bölgelerden hesaplanan FB değerlerinden daha yüksek olduğu görülmektedir.
           Cinsiyete göre 110 bireyin FB değerleri incelendiğinde anlamlı farklılık saptanmamıştır. Yaşa göre FB değerlerinin korelasyonunu değerlendirmek üzere toplam 110 bireyin FB değerlerine bakıldığında, dişli (p=0.676)  ve gonial bölgelerin (p=0.919) FB değerleri ile yaş arasında negatif yönde ancak istatistiksel olarak anlamlı olmayan korelasyon tespit edilmiştir. Yaş artışı ile birlikte FB değerleri azalma eğilimindedir. 
             Vaka grubundaki 55 bireyin sigara paket-yıl değerlerinin FB ölçümleri ile korelasyon analizinde; sağ dişli bölgenin (p=0.306) ve sağ gonial bölgenin (p=0.450)  FB ölçümleri ile paket-yıl değerleri arasında negatif yönde korelasyon olduğu saptanmış olup, istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır.(p>0.05). Sigara maruziyeti arttıkça (paket-yıl değerleri) FB değerlerinde düşüş görülmüştür.
               Sigara kullanımı alt çene trabeküler kemik yapısında FB değişimine yol açmamaktadır. Bireylerin pasif sigara içiciliği, beslenme alışkanlıkları ve tek taraflı çiğneme özellikleri gibi farklılıkların da trabeküler yapıyı etkileyeceği düşünülerek gelecekte yapılacak çalışmalarda bu parametrelerin de dahil edilmesi yararlı olacaktır.
Anahtar kelimeler: Fraktal boyut; Sigara; Panoramik radyograf.

Abstract:
Fractal analysis (FA) is a mathematical method in which irregular and complex body structures can be evaluated. The FA value is expressed numerically by the fractal dimension (FB). FB represents the complexity of the structure by measuring its self-similarity, and the complexity of the structure increases as the fractal dimension increases. Cigarette smoke contains more than 4800 defined carcinogenic, toxic and mutagenic chemicals that adversely affect the human body. Smoking, the effects of which vary according to the duration of use, amount and body weight, slows bone healing, reduces bone mineral density and increases the risk of osteomyelitis.
              In our study, it was planned to objectively evaluate whether smoking causes changes in the trabecular internal structure of the jaw bones with FB calculation. For this purpose, 55 systemic healthy 55 smokers and 55 non-smokers (36 women and 74 men) who applied to our clinic for the first examination were included in the study. Fractal analysis was applied according to the method of White and Rudolph on two region of interest (ROI) determined from the right angulus and right interdental alveolar bone regions in the mandible.
             Considering the average FB values of all individuals; it is seen that the FB values of the gonial region are higher than the FB values calculated from the interdental regions.
             When the FB values of 110 individuals by gender were examined, no significant difference was found. When the FB values of 110 individuals were examined to evaluate the correlation of FB values according to age, a negative but not statistically significant correlation was found between the FB values of the interdental (p=0.676) and gonial regions (p=0.919) and age. FB values tend to decrease with increasing age.
              In the correlation analysis of cigarette pack-year values of 55 individuals in the case group with FB measurements; A negative correlation was found between the FB measurements of the right toothed region (p=0.306) and the right gonial region (p=0.450) and the package-year values, and it was not statistically significant (p>0.05). As cigarette exposure increased (pack-year values), FB values decreased.
              Smoking does not cause FB changes in the mandibular trabecular bone structure. Considering that differences such as passive smoking, nutritional habits and unilateral chewing characteristics of individuals will also affect the trabecular structure, it will be useful to include these parameters in future studies.
Keywords: Fractal dimension; Cigarette; Panoramic radiograph.