Kamu sektöründe çalışan engelli personelin tokenizm algısı: Van ilinde bir uygulama
Tokenism perception of disabled personnel working in the public sector: An application in Van province
Yazar: SIDDIK ATAMAN
Danışman: DOÇ. DR. ABDULLAH OĞRAK
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Engelli istihdamı = Disability employment ; Engelli kişiler = Disabled persons ; Engellilik = Disability ; Kamu kuruluşları = Public institutions ; Kamu personeli = Public personnel ; Kamu sektörü = Public sector ; Tokenizm = Tokenism ; Van = Van ; İstihdam = Employment

Özet:
Örgütsel yapılar içerisinde faaliyette bulunan bireyler, cinsiyet, ırk, etnik
köken gibi aidiyetleri sebebiyle baskın bir grup içerisinde azınlık durumunda
bulunduklarında çeşitli olumsuz deneyimlerle karşılaşmaktadırlar.Organizasyonlar
içerisinde dezavantajlı durumlarından kaynaklı bireylerin karşılaştıkları
olumsuzlukları ele alan tokenizm teorisi, örgütsel yapı içerisinde sayısal olarak %15
ve daha az oranda bulunan bireylerin, sayısal dengesizliklerden kaynaklı çeşitli
olumsuz durumla yüz yüze kaldığını ifade etmektedir.
Kanter'in(1977) çalışması ile yönetim alanında popülerleşen bir kavram
olarak ortaya çıkan tokenizm teorisi, baskın bir grup içerisinde azınlık durumunda
olan bireylerin yükseltilmiş sınırlar, performans baskısı ve rol kuşatması olmak üzere
üç temel olumsuz durumu deneyimlediklerini ifade etmektedir. Tokenizm teorisine
göre hakim grup üyesi tokenist olarak ifade edilirken azınlık durumunda olan ve
dezavantajlı olduğu düşünülen birey ise token olarak tanımlanmaktadır. Hakim grup
içerisinde azınlık durumunda olan engelli bireylerin deneyimledikleri olumsuzlukları
belirlemeye yönelik yapılan bu çalışmanın ana temasını tokenizm teorisi
oluşturmaktadır.
Tokenizm teorisinin ortaya koyduğu belirlemeler ışığında yapılan bu doktora
tez çalışmasında, kamu sektöründe istihdam edilen engelli bireylerin de token olarak
değerlendirilip değerlendirilemeyeceği belirlenmeye çalışılmıştır. Engelli bireylerin,
engel durumundan kaynaklı olarak dezavantajlı grup olarak değerlendirildiği bu
çalışmada kamu sektöründe görev yapmakta olan 20 engelli kamu çalışanı ile derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Görüşmeler sonucunda elde edilen veriler,
nitel araştırma yöntemlerinden biri olan fenomenoloji (olgubilim) desenine bağlı
kalınarak değerlendirilmiştir. Araştırmada elde edilen verilerin değerlendirilmesinde,
nitel araştırma yöntemlerinde araştırmacıya çeşitli kolaylıklar sağlayan MAXQDA
2020 nitel analiz programı kullanılmıştır.
Nitel analiz yöntemi ile yapılan bu araştırmada, kamuda çalışan engelli
bireylerin de Kanter'in (1977)tokenizmin olumsuz sonuçları olarak ifade etmiş
olduğu performans baskısı, yükseltilmiş sınırlar ve rol kuşatmasını deneyimledikleri
ortaya çıkmıştır. Ortaya çıkan bu sonuçlara bağlı olarak literatürde bireyin ırk, etnik
köken, cinsiyet, cinsel yönelim gibi aidiyetlerine ek olarak bireyin engel durumunun
da tokenizmi olumsuz sonuçlarına maruz kalmasına sebep olduğu tespit edilmiştir.
Yapılan görüşmelerin değerlendirilmesi sonucu elde edilen sonuçlara bağlı olarak
kamu sektöründe azınlık durumunda bulunan engelli bireylerin token, hakim grup
üyesi olan engelli olmayan bireylerinde tokenist olarak tanımlanabileceği
değerlendirilmektedir.
Yapılan bu tez çalışmasından elde edilen sonuçlara bağlı olarak, tokenizm
teorisinin olumsuz sonuçlarına sadece ırk, etnik köken, cinsiyet aidiyetlerinden
dolayı azınlıkta olan bireylerin değil, engelli bireylerin de bu olumsuz sonuçlara
maruz kaldığı ileri sürülerek tokenizmteorisine önemli katkılarda bulunmaktadır.
Ayrıca bu çalışma Türkiye'deki akademik çalışmalarda henüz çok yeni olan ve çok
sınırlı sayıda çalışma ile ele alınan tokenizm teorisinin daha fazla popülerleşmesini
sağlayarak tokenizm teorisi alanında çalışma yapacak araştırmacılara kaynak teşkil
edeceği düşünülmektedir.

Abstract:
Individuals operating in organizational structures encounter various negative
experiences when they are in a minority position in a dominant group due to their
gender, race, ethnic origin. states that few individuals face various negative situations
arising from numerical imbalances. The tokenism theory, which emerged as a
concept that became popular in the field of management with the work of Kanter
(1977), states that individuals who are in a minority situation in a dominant group
experience three basic negative situations: raised boundaries, performance pressure
and role siege. According to the theory of tokenism, the dominant group member is
defined as the tokenist, while the minority group is defined as a token. Tokenism
theory constitutes the main theme of this study, which was conducted to determine
the negative experiences of disabled individuals who are in the minority in the
dominant group.
In this doctoral thesis study, which was made in the light of the
determinations revealed by the tokenism theory, it was tried to determine whether
disabled individuals employed in the public sector could also be considered as
tokens. In this study, in which disabled people are evaluated as a disadvantaged
group due to their disability, in-depth interviews were conducted with 20 disabled
public employees working in the public sector. The data obtained as a result of the
interviews were evaluated by adhering to the phenomenology (phenomenology)
pattern, which is one of the qualitative research methods. In the evaluation of the
data obtained in the research, the MAXQDA 2020 qualitative analysis program,which provides various facilities to the researcher in qualitative research methods,
was used.
In this study, which was conducted with the qualitative analysis method, it
was revealed that disabled people working in the public sector also experience
performance pressure, raised limits and role siege, which Kanter (1977) expressed as
negative consequences of tokenism. Depending on these results, it has been
determined in the literature that in addition to the individual's belongings such as
race, ethnicity, gender, sexual orientation, the disability of the individual causes the
negative consequences of tokenism. Based on the results obtained from the
evaluation of the interviews, it is evaluated that the disabled individuals who are in
the minority position in the public sector can be defined as tokens, and the non-
disabled individuals who are the dominant group members can be defined as tokenists.
Depending on the results obtained from this thesis study, it makes a
significant contribution to the tokenism theory by asserting that not only the
individuals who are in the minority due to their race, ethnicity and gender affiliation,
but also the disabled individuals are exposed to these negative consequences. In
addition, it is thought that this study will be a resource for researchers who will work
in the field of tokenism theory by making the tokenism theory, which is still very
new in academic studies in Turkey and handled with a very limited number of
studies, more popular.