Konik ışınlı bilgisayarlı tomografide sert damak ölçümlerinin yaş ve cinsiyete göre değişimi ve solunum paterni ile olan ilişkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of hard palate measurements in cone beam computed tomography according to age and gender and its relationship with respiratory pattern
Yazar: AYFER ÖZGÜVEN
Danışman: PROF. DR. SEMA DURAL
Hacettepe Üniversitesi / Diş Hekimliği Fakültesi / Ağız, Diş ve Çene Radyolojisi Ana Bilim Dalı
Derece: Diş Hekimliği Uzmanlık, 2023
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry

Özet:
Özgüven, Konik Işınlı Bilgisayarlı Tomografide Sert Damak Ölçümlerinin Yaş ve Cinsiyete Göre Değişimi ve Solunum Paterni ile Olan İlişkisinin Değerlendirilmesi, Hacettepe Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Ağız Diş ve Çene Radyolojisi Anabilim Dalı, Uzmanlık Tezi, Ankara, 2023. Bu çalışmada sert damak boyutlarının, konik ışınlı bilgisayarlı tomografi (KIBT) görüntülerinde yaş, cinsiyet ve solunum paternine göre değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Çalışmamızda Hacettepe Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi radyoloji arşivinden 18 yaş ve üzeri hastaların (182 kadın ve 182 erkek) 364 KIBT görüntüsü elde edilmiştir. Sert damak boyutları, koronal kesitte ölçümleri yapılarak, yaş, cinsiyet ve solunum paternine göre değerlendirilmiştir. Sert damağın koronal kesitte 4 farklı uzunluğu ve maksillopalatal ark açısı ölçülmüştür. Koronal kesitte bir tarafın palatal alveolar arkında mine ve kretin birleştiği noktadan diğer tarafın alveolar arkının aynı noktasına kadar olan çizginin uzunluğu palatal interalveolar uzunluk (PIU), koronal kesitte sert damağın orta hattından palatal interalveolar çizgiye uzanan dikey mesafenin uzunluğu palatal alveolar derinlik (PAD), koronal kesitte sağ ve sol bukkal alveolar kemik arasındaki mesafe alveolar genişlik (AG), koronal kesitte sert damak derinliğinin alveolar arası uzunluğa oranı palatal ark derinliği/palatal alveolar arası uzunluk (PAD/PIU), koronal kesitte sağ ve sol alveolar arktan sert damağın orta hattında birleşen uzunlukların oluşturduğu açıortay maksillopalatal ark açısı (MPAA), ImageJ programı kullanılarak, ekran görüntüsü üzerinden ölçülmüş ve istatistiksel olarak analiz edilmiştir. Solunum paterni, hyoid üçgen metodolojisi kullanılarak, hyoidin KIBT üzerinde sagital kesitte konumu değerlendirilerek, hastaların hangi solunuma sahip olduğu (burun ya da ağız solunumu) belirlenmiş ve istatistiksel olarak analiz edilmiştir. Sert damak boyutları ile yaş arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık bulunmamıştır (p>0.05). Sert damak boyutları ile cinsiyet arasında karşılaştırma yapıldığında ise sadece AG ölçümü istatistiksel olarak anlamlı bulunurken (p<0.05), diğer ölçümlerde istatistiksel olarak anlamlı bir sonuç elde edilmemiştir (p>0.05). AG boyutları erkeklerde kadınlara göre daha yüksek bulunmuştur. Sert damak boyutları ile solunum paternini değerlendirdiğimizde, PIU, PAD ve AG değişkenlerinin ortalamaları arasında istatistiksel açıdan anlamlı ilişki bulunmuş olup (p<0,05), MPAA ve PAD/PIL değişkenleri ile anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. Solunum paterni ile cinsiyet arasındaki değerlendirmemiz istatistiksel olarak anlamlıdır (p<0,05). Kadınlarda erkeklere göre daha çok ağız solunumu varlığı tespit edilmiştir. Solunum paterni ile yaş arasındaki değerlendirmemiz istatistiksel olarak anlamlı değildir (p=0.397). Sert damak boyutları, ortodontik tedavi planlaması, ağız hastalıklarının erken tanısı, implant tedavisi, yarık damak onarımı ve obstrüktif uyku apne sendromu tedavisi gibi birçok tıbbi uygulama için kritik öneme sahiptir. Aynı zamanda adli tıpta da cinsiyet teşhisinde sert damak boyutları kullanılmaktadır. Sert damağın boyutları yaş, cinsiyet, etnik köken, solunum ve çevresel faktörlere bağlı olarak değişiklik gösterir.

Anahtar Kelimeler: sert damak, yaş, cinsiyet, solunum paterni, konik ışınlı bilgisayarlı tomografi

Abstract:
Özgüven, Evaluation of Hard Palate Measurements in Cone Beam Computed Tomography According to Age and Gender and Its Relationship with Respiratory Pattern, Hacettepe University Faculty of Dentistry, Department of Oral and Maxillofacial Radiology, Specialist Thesis, Ankara, 2023. The aim of this study was to evaluate hard palate dimensions in cone beam computed tomography (CBCT) images  according to age, gender and respiratory pattern. In our study, 364 CBCT images of patients (182 females and 182 males) aged 18 years and older were obtained from the radiology archive of Hacettepe University Faculty of Dentistry. The hard palate was measured in the coronal section and evaluated according to age, gender and respiratory pattern. Four different lengths of the hard palate and maxillopalatal arch angle were measured in the coronal section. The palatal interalveolar length (PIL) is the length of the line from the point where the enamel and crest meet at the palatal alveolar arch of one side to the same point of the alveolar arch of the other side, and the palatal alveolar depth (PAD) is the length of the vertical distance from the midline of the hard palate to the palatal interalveolar line in the coronal section, alveolar width (AW), the distance between the right and left buccal alveolar bone in coronal section, palatal arch depth/palatal inter-alveolar length (PAD/PIL), the median maxillopalatal arch angle (MPAA) formed by the lengths from the right and left alveolar arches joining at the midline of the hard palate in the coronal section was measured on the screen image using ImageJ software and statistically analysed. The breathing pattern was determined and statistically analysed by evaluating the position of the hyoid in the sagittal section on the CBCT using the hyoid triangle methodology and determining which breathing pattern (nasal or mouth breathing) the patients had. There was no statistically significant difference between hard palate dimensions and age (p>0.005). When the hard palate dimensions were compared between genders, only AW measurement was found to be statistically significant (p<0.05). AW dimensions were found to be higher in males than females. When we evaluated the respiratory pattern with hard palate dimensions, a statistically significant relationship was found between the means of PIL, PAD and AW variables (p<0.05), while no significant relationship was found with MPAA and PAD/PIL variables. Our evaluation between respiratory pattern and genders was statistically significant (p<0,05). Mouth breathing was found to be more common in females than males. Our evaluation between breathing pattern and age was not statistically significant (p=0.397). Hard palate dimensions are critical for many medical applications such as orthodontic treatment planning, early diagnosis of oral diseases, implant treatment, cleft palate repair and treatment of obstructive sleep apnoea syndrome. Hard palate dimensions are also used in forensic medicine for gender identification. The dimensions of the hard palate vary depending on age, gender, ethnicity, respiratory and environmentalfactors.

Keywords: hard palate, age, gender, respiratory pattern, cone beam computed tomography