Sıfır - 18 yaş arası çocuklarda aşılanma oranı ve ailelerin özel aşılar ile ilgili farkındalığının değerlendirilmesi
Vaccination rate in children aged 0 - 18 and evaluation of families' awareness of private vaccines
Yazar: MÜGE ÖZGÜ ÖZDEMİR ACAR
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET ÖZEN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi​ / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aşılama = Vaccination ; Ergenler = Adolescents ; Çocuklar = Children

Özet:
Giriş: Çocuk ve erişkinlerde önlenebilir bulaşıcı hastalıklara karşı en önemli koruma yöntemi aşılamadır. Aşı ile önlenebilir bulaşıcı hastalıklar sadece kişiyi ve ailesini değil tüm toplumu ilgilendirmektedir. Çalışmamızda ülkemizde bağışıklama programı kapsamında uygulanan aşıların yapılma oranı ve özel aşılar ile ilgili ailelerin farkındalığını değerlendirerek koruyucu sağlık hizmeti için yapılacak çalışmalara katkı sunmak amaçlanmıştır.
Yöntem: Antalya İli Muratpaşa İlçesi 32 Nolu Aile Sağlığı Merkezi'ne kayıtlı 0 - 18 yaş arası çocukların aileleri ile yapılan araştırmaya, dahil olma kriterlerini taşıyan ve gönüllü olan toplam 109 çocuğun ebeveyni katılmıştır. Araştırma tek merkezli, gözlemsel ve kesitsel nitelikte olup ebeveynlerle yüzyüze yapılan görüşmede sosyodemografik veri formu doldurulmuş ve araştırmacı tarafından hazırlanan çocukların rutin aşılama programına dahil olan aşılar ile aşılanma durumları ve özel aşılar hakkındaki bilgi ve tutumlarını belirlemeye yönelik anket uygulanmıştır. Katılımcıların yanıtları doğrultusunda çocukların rutin aşılarla aşılanma oranları ile ailenin özel aşılar hakkındaki bilgi ve tutumları değerlendirilmiştir.
Bulgular: Geniş Bağışıklama Programı kapsamında yer alan aşılar ile çocukların bağışıklanma oranı incelendiğinde aşılanma zamanı gelen çocukların tamamına aşılarının uygulandığı tespit edilmiştir. Aile bireylerinin %3,7'sinin hiç bir özel aşıyı bilmediği, %8,3'ünün bir aşı, %26,6'sının iki aşı, %34,9'unun üç aşı ve %26,6'sının dört aşı bildiği belirlenmiştir. Aileler en fazla (%90,8) grip aşısı hakkında, en az (%30,3) HPV aşısı hakkında bilgi sahibi iken menenjit aşısını bilenlerin oranı %78.9, rotavirüs aşısı hakkında bilgi sahibi olanların oranı ise %71.6 idi. Ailelerin %44,8'inin rotavirüs aşısını ve %41,4'ünün menenjit aşısını çocuğuna yaptırdığı tespit edilmiştir. Çocuğun cinsiyetinin sadece HPV aşısı hakkında bilgi sahibi olma ile ilişki olduğu, çocuklarına özel aşıları yaptırmanın ise ebeveynin eğitim durumu, mesleği, gelir durumu ile ilişkili olduğu saptanmıştır. Aşı kartı ve sosyal güvenceye sahip olmakla özel aşıları yaptırma arasında anlamlı ilişki bulunmamıştır. Çocuğuna Men-B aşısı yapılan katılımcıların tamamının menenjit ve rotavirüs aşısını da yaptırdığı belirlenmiştir. Çocuğuna menenjit aşısını yaptıran katılımcılarda rotavirüs aşısı yapılma oranı menenjit aşısı yaptırmayanlara göre istatistiksel olarak daha yüksek olduğu tespit edilmiştir.
Sonuç: Bu çalışmada ailelerin eğitim durumu, meslek durumu, gelir durumu aşılar hakkında bilgi sahibi olması açısından etkili olduğu tespit edilmiştir. Ailelerin eğitim durumu, meslekleri, sosyal güvence durumları, gelir durumu, çocuğun cinsiyeti, aşı kartı varlığı, aşı yaptırma yeri ile özel aşıları yaptırma arasında ilişki tespit edilmemiştir. Menenjit ve rotavirüsün neden olduğu hastalıkların ve etkilerinin daha çok bilinmesi nedeniyle bu hastalıklara karşı bağışıklanma oranları yüksek tespit edilmiştir.
Tüm dünyada aşı ile önlenebilir hastalıklar önemli bir halk sağlığı sorunu olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu hastalıklara karşı en önemli korunma yöntemi olan aşılar ile bağışıklanma açısında ailelerin tutumu ve devletlerin aşılara ulaşım kolaylığı sağlaması çok önem arz etmektedir. Ailelerin doğumdan itibaren hayatlarında sağlık hizmeti açısından en çok karşılaştıkları birinci basamak ağlık hizmeti sunucuları bağışıklamada önemli role sahiptir. Birinci basamakta sağlık hizmeti sunan başta doktorlar olmak üzere aşıdan sorumlu sağlık çalışanları tarafından ailelere gebelikten itibaren hastalıklar, hastalıkların etkileri, aşılar, aşıların etkileri ve yan etkileri hakkında yeterli bilgi verildiği takdirde bağışıklanma oranlarında ciddi artışlar sağlanarak hastalıklar önlenebilir.

Abstract:
Introduction: The most important protection method against preventable infectious diseases in children and adults is vaccination. Vaccine-preventable infectious diseases concern not only the individual and his family, but also the entire society. In our study, it was aimed to contribute to the studies to be carried out for preventive health services by evaluating the rate of vaccinations applied within the scope of the immunization program in our country and the awareness of families about private vaccines.
Methods: A total of 109 parents of children who met the inclusion criteria and voluntarily participated in the study, which was conducted with the families of children, aged 0 - 18 years, registered in the Family Health Center No. 32 in Antalya Province Muratpaşa District. The research was single-centered, observational and cross-sectional. Sociodemographic data form was filled in the face-to-face interview with the parents, and a questionnaire was applied to determine the knowledge and attitudes of the children about the vaccines included in the routine vaccination program, their vaccination status and private vaccines, prepared by the researcher. In line with the answers of the participants, the rate of vaccination of children with routine vaccines and the knowledge and attitudes of the family about private vaccines were evaluated.
Results: When the immunization rate of children with the vaccines included in the Wide Immunization Program was examined, it was determined that all children whose vaccination period was due were administered the vaccine. It is also determined that, 3.7% of family members knew none of private vaccines, 8.3% knew one vaccine, 26.6% knew two vaccines, 34.9% knew three vaccines and 26.6% knew four vaccines. While the flu vaccine is the most (90.8%) known private vaccine by the families, the HPV vaccine was the least (30.3%) known. The rate of those who knew the meningitis vaccine was 78.9%, and the rate of those who knew about the rotavirus vaccine was 71.6%. It was determined that 44.8% of the families had their children get the rotavirus vaccine and 41.4% had the meningitis vaccine. It has been determined that the gender of the child is related only to having information about the HPV vaccine, and having private vaccinations for their children is related to the education level, occupation and income status of the parents. There was no significant relationship between having a vaccination card and social security and having private vaccinations. It was determined that all of the participants whose children were vaccinated with Men-B also had meningitis and rotavirus vaccines. It was determined that the rate of rotavirus vaccination was statistically higher in participants who had their children vaccinated against meningitis than those who did not.
Conclusion: In this study, it was determined that the education level, occupation status, income status of the families were effective in terms of having knowledge about vaccines. No relationship was found between the education level, occupation, social security status, income status, and gender of the child, presence of vaccination card, vaccination site and private vaccinations. Due to the fact that the diseases caused by meningitis and rotavirus and their effects are more known, the immunization rates against these diseases have been determined to be high.
Vaccine-preventable diseases are an important public health problem all over the world. The attitudes of families and the ease of access of states to vaccines are very important in terms of vaccination and immunization, which is the most important method of protection against these diseases. Primary health care providers, whom families encounter the most in terms of health services from birth, have an important role in immunization. If enough information is given to the families about diseases, the effects of diseases, vaccines, the effects and side effects of vaccines, starting from pregnancy, by the healthcare professionals who are responsible for the vaccine, especially the doctors who provide health services in the primary care level, serious increases in the immunization rates can be achieved and diseases can be prevented.