Kronik obstrüktif akciğer hastalığı olan bireylerde dispne şiddeti ve bakım bağımlılığını etkileyen faktörler
Factors affecting dyspnea severity and care dependency in individuals with chronic obstructive pulmonary disease
Yazar: KÜBRA BAŞKAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ EMİNE ÖZER KÜÇÜK
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Gülhane Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı / İç Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Amaç: Bu çalışma, kronik obstrüktif akciğer hastalığı olan bireylerde dispne şiddeti ve bakım bağımlılığını etkileyen faktörlerin incelenmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir.
Gereç ve Yöntem: Tanımlayıcı tipteki bu araştırma, Hacettepe Üniversitesi Erişkin Hastanesi Göğüs Hastalıkları polikliniğinde Mayıs-Kasım 2024 tarihleri arasında yürütülmüştür. Örneklem büyüklüğü, istatistiksel güç analizi kullanılarak %95 güven aralığında (α=0.05) ve %5 hata payı ile hesaplanmış olup, araştırmaya toplam 143 hasta dahil edilmiştir. Veri toplama araçları olarak Hasta Tanıtıcı Bilgi Formu, KOAH Değerlendirme Testi, Bakım Bağımlılığı Ölçeği ve Dispne-12 Ölçeği kullanılmıştır. İstatistiksel analizde, değişkenlerin dağılım özelliklerini incelemek ve normallik varsayımlarını test etmek amacıyla tanımlayıcı istatistikler kullanılmıştır. İkili grup karşılaştırmalarında Bağımsız Örneklem t testi, çoklu grup karşılaştırmalarında Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA) uygulanmıştır. Değişkenler arasındaki ilişkiler Pearson korelasyon analizi ile değerlendirilmiştir. Dispne şiddeti ve bağımlılık puanlarını etkileyen faktörlerin belirlenmesinde çoklu doğrusal regresyon analizi kullanılmış olup, istatistiksel anlamlılık düzeyi p<0.05 olarak kabul edilmiştir.
Bulgular: Araştırmaya katılan hastaların yaş ortalaması 65,70±12,98 yıl olup, çoğunluğunu kadın (%55,2), evli (%69,9) ve ilköğretim mezunu (%46,9) bireyler oluşturmaktadır. Katılımcıların %39,8'i Evre 4 KOAH tanısına sahip olup, ortalama tanı süresi 11,30±9,90 yıldır. Hastaların orta-yüksek düzeyde dispne şiddeti (23,66±9,01) deneyimlediği, fiziksel dispne semptomlarının (14,04±5,35) duygusal semptomlara (9,64±3,95) kıyasla daha belirgin olduğu saptanmıştır. KOAH semptomlarının orta-şiddetli düzeyde seyrettiği (25,15±10,05) ve hastaların bakım bağımlılığı açısından yüksek düzeyde fonksiyonel bağımsızlığa (72,52±16,09) sahip oldukları belirlenmiştir. Analiz sonuçlarına göre, KOAH semptomları ile dispne şiddeti arasında pozitif yönde güçlü (r=0,795, p<0,001), bakım bağımlılığı puanı ile negatif yönde orta düzeyde (r=-0,516, p<0,001) korelasyon tespit edilmiştir. Çoklu değişken analizinde, yaş, eğitim durumu, tanı süresi ve hastaneye yatış öyküsünün bakım bağımlılığı puanındaki varyansın %52,9'unu açıkladığı belirlenmiştir.
Sonuç: Bu araştırma, KOAH'lı hastalarda dispne şiddeti ve bakım bağımlılığı arasındaki ilişkiyi ve bunları etkileyen faktörleri ortaya koymuştur. KOAH'lı hastalarda dispne şiddeti ve KOAH semptomları arasında güçlü pozitif, bakım bağımlılığı ile orta düzeyde negatif ilişki saptanmıştır. Yaş, eğitim durumu, tanı süresi ve hastaneye yatış öyküsü, bakım bağımlılığındaki değişimin %52,9'unu açıklamıştır. Bu bulgular, KOAH'lı hastaların bakım planlamasında sosyodemografik ve klinik özelliklerin belirleyici rolünü ortaya koymaktadır.
Öneriler: KOAH'lı hastaların bakım gereksinimlerinin belirlenmesinde özellikle ileri yaş grubundaki (80-95 yaş), bekar ve evde cihaz kullanan hastaların dispne şiddeti ve bakım bağımlılığı düzeylerinin daha sık aralıklarla değerlendirilmesi önerilmektedir. KOAH tanı süresi 10 yıl ve üzerinde olan, kronik hastalığı bulunan ve KOAH nedeniyle hastane yatış öyküsü olan hastaların bakım gereksinimlerinin bireyselleştirilmiş hemşirelik girişimleri ile desteklenmesi önerilmektedir.
Anahtar Kelimeler: KOAH, dispne şiddeti, bakım bağımlılığı, hemşirelik

Abstract:
Aim: This study was conducted to examine factors affecting dyspnea severity and care dependency in individuals with chronic obstructive pulmonary disease.
Materials and Methods: This descriptive study was conducted at Hacettepe University Adult Hospital Pulmonology Clinic between May-November 2024. The sample size was calculated using statistical power analysis at 95% confidence interval (α=0.05) and 5% margin of error, including 143 patients. Data were collected using Patient Information Form, COPD Assessment Test, Care Dependency Scale, and Dyspnea-12 Scale. Descriptive statistics were used to examine distribution characteristics and test normality assumptions. Independent Samples t-test for binary group comparisons and One-Way ANOVA for multiple group comparisons were applied. Relationships between variables were evaluated using Pearson correlation analysis. Multiple linear regression analysis was utilized to identify predictors of dyspnea severity and dependency scores at a significance level of p<0.05.
Results: The participants' mean age was 65.70±12.98 years. The sample was predominantly female (55.2%), married (69.9%), and had primary school education (46.9%). Stage 4 COPD was present in 39.8% of patients, with average disease duration of 11.30±9.90 years. Patients experienced moderate-to-high dyspnea severity (23.66±9.01), with physical symptoms (14.04±5.35) being more prominent than emotional symptoms (9.64±3.95). COPD symptoms were moderate-to-severe (25.15±10.05), and patients demonstrated high functional independence in care dependency (72.52±16.09). Analysis revealed strong positive correlation between COPD symptoms and dyspnea severity (r=0.795, p<0.001), and moderate negative correlation with care dependency scores (r=-0.516, p<0.001). Multiple variable analysis showed that age, education level, diagnosis duration, and hospitalization history explained 52.9% of variance in care dependency scores.
Conclusion: This research revealed the relationship between dyspnea severity and care dependency in COPD patients and factors affecting these parameters. A strong positive correlation was found between dyspnea severity and COPD symptoms, while a moderate negative correlation was observed with care dependency. Age, education level, duration of diagnosis, and hospitalization history explained 52.9% of the variance in care dependency. 
Recommendations: It is recommended to assess dyspnea severity and care dependency levels more frequently in elderly patients (80-95 years), single individuals, and those using home devices. Patients with COPD diagnosis ≥10 years, chronic conditions, and hospitalization history should be supported with individualized nursing interventions.
Keywords: COPD, dyspnea severity, care dependency, nursing