Anlamsal ağ tabanlı ilaç öneri sistemi
Semantic web based pharmaceuticals recommendation system
Yazar: BÜŞRA HAZER
Danışman: YRD. DOÇ. DR. METE ÇELİK
Erciyes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bilgisayar Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve Kontrol = Computer Engineering and Computer Science and Control ; Mühendislik Bilimleri = Engineering Sciences

Özet:
Günümüzdeki kullanılırlığı artan anlamsal ağ teknolojisi, gelecekte de, web alanında geniş bir kullanım potansiyeline sahip olacaktır. "Anlamsal ağ, ayrı bir web değil, bilgilere iyi tanımlanmış anlamların verildiği,  bilgisayarların ve insanların  birlikte çalışmalarına imkân veren bugünkü webin bir uzantısıdır." ( T. Berners-Lee, J. Hendler, O. Lassila). Anlamsal ağın kullanımı sayesinde; internet üzerindeki veriler, sadece insanların anlayıp yorumlayabileceği şeklin ötesinde, makinelerin de karşılıklı olarak birbirleri üzerindeki verileri anlayarak kullanabileceği bir hale gelecektir.

Anlamsal ağdan birçok endüstriyel ve teknolojik çalışmada faydalanıldığı gibi, ilaç sektöründe de faydalanılması mümkündür. Bu tez kapsamında, ilaçlarla ilgili bilgilerin her türlü cihazdan çağrılıp gösterilebildiği ve "muadil ilaç" denilen istenilen ilaca benzer ilaçların önerildiği bir sistem geliştirilmiştir. 

Çalışmada ilk olarak ontoloji oluşturma konusunda alanyazın incelenmiştir. Kabul görmüş ontoloji geliştirme yöntemleri araştırılarak, geliştirilmesi düşünülen ontolojiye uygun bir yöntem seçilmiş ve ontoloji-anlamsal ağ ilişkisi ele alınarak temel kavramlar açıklanmıştır. İkinci bölümde ontolojiyi geliştirme, sorgulama, görselleştirme gibi uygulamalarda kullanılan anlamsal ağ teknolojileri anlatılmıştır. Üçüncü bölümde seçilen geliştirme araçları yardımı ile ilaç ontolojisinin oluşturulma süreci açıklanmış ve ontolojinin altyapısı ve sorgulama kodları çıkarıldıktan sonra, web tabanlı görselleştirme aracı örnek ekran görüntüleri ile açıklanmıştır. Son olarak uygulamanın eksiklerine ve önerilere yer verilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Anlamsal ağ; OWL;  ilaç öneri sistemi; ontoloji; ilişkisel veri  ağı;
                                   RDF; web 3.0

Abstract:
Semantic web technology with the rising usage trend today, will also have a wide potential of usage for web area in the future. "The Semantic Web is not a separate web but it's an extension of the current web in which information is given well-defined meaning, better enabling computers and people to work in cooperation." (T. Berners-Lee, J. Hendler, O. Lassila). By the usage of semantic web, beyond the recognition and interpretation of human beings, the data on the net will become in the form of mutually recognizable and usable by the machines.  

 As in several industrial and technologic studies, semantic web can also be useful for pharmaceuticals sector. In this thesis, a system was developed by enabling the call and present of information related with pharmaceuticals from all kind of equipments, by also recommending "equivalent pharmaceuticals" which are similar to ones searched. 

 In the study, first the literature about ontology development was explored. Accepted ontology development methods were searched, a method suitable for the planned ontology was chosen and fundamental concepts were explained by considering ontology and semantic web relation. In the second part, semantic web technologies used in applications such as ontology development, query and visualization were mentioned. In the third part, by selected development instruments, the creation process of pharmaceuticals ontology was explained and after defining infrastructure and query cods of ontology, web based visualization instrument was explained with sample screen images. At the end the deficiencies and recommendations of the study are mentioned. 

Key Words: Semantic web; OWL; pharmaceuticals recommendation system; ontology
                      linked data web; RDF; web 3.0