Osmanlı idari taksimatında Şırnak kazası ve aşiretler arası mücadeleler(1850-1914)
Townshi̇p of Şirnak in the Ottoman administrative divisions and struggles among tribes (1850-1914)
Yazar: AHMET GÜLENÇ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. CELAL PEKDOĞAN
Gaziantep Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Tarih = History

Özet:
Osmanlı İmparatorluğu mükemmel bir idari sistem çerçevesinde yönetilmekteydi. Bu idari sistem yukarıdan aşağıya doğru eyaletler, vilayetler, sancaklar, kazalar, nahiyeler ve köylerden teşekkül edilmekteydi. Tanzimat Fermanı ile beraber imparatorluğun sosyal, ekonomik, idari, kültürel ve siyasi yapısında değişikliğe gidilmiştir. Bu devrin en önemli özeliklerinden biri de merkez ve taşra idarelerinde yapılan değişikliklerdir. Hiç şüphesiz modern anlamdaki  idare sistemin oluşumunda, yapılan bu değişikliklerin etkisi büyüktür.
XIX. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Osmanlı idari taksimatına nahiye statüsünde dâhil olan Şırnak; Bitlis, Hakkâri ve Van vilayetleri sınırında yer aldığından dolayı 1875 yılında kazaya tahvil edilmiştir. Bundan sonraki süreçte kaza idaresi için gerekli memurlar Şırnak?a atanmaya başlanmıştır. Böylece kazada düzenli bir idari yapılanmaya gidilerek, kaymakam başkanlığında kaza idare meclisi kuruldu ve çalışmalarına başladı. Fakat bu durum böyle devam etmeyerek 1886 yılında Şırnak kazası lağv edilerek tekrardan nahiyeye tahvil edildi. Şırnak?ın kaza statüsünü kaybetmesini kendi iç dinamiğinde aramak gerekir. Özellikle Şırnak?ta ikamet etmekte olan aşiretler çoğu zaman merkezi idarenin uygulamalarına karşı çıkmışlardır. Çünkü merkezi idarenin tam anlamıyla tesisi onlar için bir güç kaybı olabilirdi. Bu nedenle idareciler ile aşiret reisleri zaman zaman karşı karşıya gelmişlerdir. Gerek halkın merkezi hükümete yaptığı itirazlar, gerekse yer aldığı coğrafi konum nedeniyle Şırnak, 23 Temmuz 1914?te tekrardan kazaya tahvil edilmiştir. 
Tez çalısmamızın amacı, sınırlarını 1850?1914 olarak belirledigimiz dönemde Şırnak Kazası?nın siyasi, idari ve sosyal tarihini ele alarak bir ?kaza? tarihini ortaya koymaktır. Tanzimatla beraber kazada uygulanan idari taksimat ve yörede yaşayan aşiretlerin birbirleriyle olan münasebetleri tez çalışmamızın kapsamını meydana getirmiştir. Çalışmamızda Osmanlı Arşiv Kaynakları ve Diyarbekir Vilayet Salnameleri?nin yanında dönem hakkında bilgi veren ikinci el kaynaklardan da yararlanılarak konu bütünlüğü sağlanılmaya çalışılmıştır.



Anahtar Kelimeler: Osmanlı İmparatorluğu, idari yapı, kaza, Şırnak, aşiret.

Abstract:
The Ottoman Empire was ruled with a perfect administrative system. This administrative system consisted of states, provinces, districts, townships and villages from top to bottom. With the the Rescript of Gülhane (Tanzimat Fermanı), changes were made in the social, economic, administrative, cultural and political structures of the empire. One of the most important properties of that time was the changes made in the central and rural administrations. Undoubtedly, those changes had a great influence on the formation of the modern administrative system.
Having been included to the divisions of Ottoman administrative division as a township since the second half of the XIX century, Shernakh was turned into a district in 1875 as it bordered the provinces of Bitlis, Hakkâri and Van. After that, officers required for the district administration were started to be appointed to Shernakh. Hence, an organized administrative establishment was formed, an administrative council of the district was founded and relevant activities got started. But this state did not last for a long time; the district of Shernakh was abolished and turned into a township again. The reasons for Shernakh?s losing its status as a district should be searched for in its internal dynamics. Tribes living especially in Shernakh frequently opposed the practices of the central administration because full establishment of the central administration might result in loss of power for them. Hence, administrators and tribe leaders collided occasionally. Shernakh was converted to a district because of the objections of the people to the central government and the geographical position of Shernakh again on 23 July 1914.
The objective of our thesis is to present a history of a ?district? by analyzing the political, administrative and social history of Shernakh in a period we determined as 1850? 1914. The scope of our thesis includes the administrative divisions in the district since the Rescript of Gülhane (Tanzimat) and the relations between the tribes in the region. Our study tries to analyze its subject in its totality by referring to not only the archives of the Ottoman Empire and yearbooks of the province of Diyarbekir but also the second hand sources that give information concerning the relevant era.



Key Words : The Ottoman Empire, Administrative structure, Township, Shernakh, Tribe.