Karaciğer hastalarında yaşam kalitesi ve sosyal destek düzeylerinin değerlendirilmesi
Assessment of quality of life and social support levels in liver patients
Yazar: ESRA GEYİK
Danışman: PROF. DR. MEHTAP TAN
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Hemşirelik = Nursing ; Karaciğer hastalıkları = Liver diseases ; Sosyal destek = Social support ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
Amaç: Araştırma karaciğer hastalarının yaşam kalitesi, algıladıkları sosyal destek düzeyleri ve aralarındaki ilişkiyi incelemek amacıyla yapılmıştır.
Materyal ve Metot: Kesitsel olarak yapılan araştırma Nisan 2018-Eylül 2019 tarihlerinde Erzurum Atatürk Üniversitesi Sağlık Araştırma ve Uygulama Merkezi Gastroenteroloji polikliniğinde yapıldı. Araştırmanın evrenini Haziran 2018 Mart 2019 tarihleri arasında Gastroenteroloji polikliniğine başvuran, örneklemi ise araştırma kriterlerini sağlayan 103 kronik karaciğer hastası oluşturdu.  
Araştırmada veri toplama aracı olarak, hastaların sosyo-demografik özelliklerinin belirlemek için 'Hasta Bilgi Formu', yaşam kalitesini belirlemek için 'Karaciğer Hastalıklarında Yaşam Kalitesi Ölçeği (KHYKÖ)', algıladıkları sosyal desteği belirlemek için 'Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği (ÇBASDÖ)', kronik karaciğer hastalarının prognozunu ve karaciğer yetmezliğinin derecesini belirlemek için 'Child-Pugh Sınıflaması Formu' kullanılmıştır. 
Verilerin analizinde t testi, Mann Whitney U testi, tek yönlü varyans analizi, Kruskal Wallis testi, spearman kolerasyon analizi, Shapiro-Wilk testi kulanılmıştır.
Bulgular: Çalışmada hastaların yaşam kalitesinden alınan toplam puan ortalaması 758.08±180.05 bulundu. Gelir düzeyi az, siroz tanılı ve daha önce hastanede yatan hastaların yaşam kalitesi puan ortalamasının düşük olduğu bulundu (p<0.05). 
Algılanan sosyal destek toplam puan ortalaması 52.32±13.39, aileden algılanan sosyal destek puan ortalaması 20.96±5.71, arkadaştan algılanan sosyal destek puan ortalamasının ise 18.18±4.82 ve hemşireden algılanan sosyal destek puan ortalaması 13.17±6.81 olduğu bulundu. 
Hastalık süresi 1-5 yıl ve eğitim seviyesi yüksek olan hastaların algıladıkları sosyal destek puanının düşük; alt boyutlardan ise hemşirelerden algılanan sosyal destek puanının düşük olduğu bulundu (p<0.05). Hastaların gelir düzeyi arttıkça hemşirelerden algılanan sosyal destek puanının düştüğü  (p<0.05), daha önce hastanede yatan hastaların arkadaş çevresinden algıladıkları sosyal destek puanının düşük olduğu bulundu.(p<0.05).
 Hastaların algılanan sosyal destek toplam puanı ile yaşam kalitesi toplam puanı, mental sağlık ve sosyal/bilişsel sağlık alt boyutları arasında pozitif yönlü anlamlı bir ilişki olduğu tespit edildi (p<0.05).
Sonuç: Karaciğer hastalarında yaşam kalitesi ve algılanan sosyal desteğin yüksek olduğu, yalnız özel bir kişiden (hemşire) algılanan sosyal desteğin düşük olduğu bulundu.
Anahtar Kelimeler: Hemşire, karaciğer hastalığı, sosyal destek, yaşam kalitesi,

Abstract:
Aim: This study was conducted to investigate the quality of life, perceived social support levels and the relationship between these in liver patients.
Material and Method: This cross-sectional study was carried out in Erzurum Atatürk University Health Research and Application Center Gastroenterology Polyclinic between April 2018 and September 2019. The population of the study consisted of chronic liver patients who were admitted to the Gastroenterology outpatient clinic between June 2018 and March 2019, while the sample consisted of 103 patients who met the criteria.
Data collection instruments used in the study were "Patient Information Form" to determine socio-demographic characteristics of the patients, "Quality of Life Scale in Liver Diseases (QLSLD)" to determine the quality of life, "Multidimensional Perceived Social Support Scale (MPSSS)" to determine perceived social support and 'Child-Pugh Classification Form" to find out the degree of liver failure.
T-test, Mann Whitney U test, one way variance analysis, Kruskal Wallis test, Spearman correlation analysis, and Shapiro-Wilk test were used to analyse data.
Results: In the study, the average total score of the patients' quality of life was 758.08 ± 180.05. It was found that patients with low level of income, those with a diagnosis of cirrhosis and those previously hospitalized had low quality of life average score (p<0.05).
It was found that perceived social support average total score was 52.32±13.39, perceived social support from family average total score was 20.96±5.71, perceived social support from friends average total score was 18.18±4.82 and perceived social support from nurses average total score was 13.17±6.81.
It was found that patients who had a disease duration of 1-5 years and high level of education had low social support score and in terms of sub-dimensions, their scores of perceived social support from nurses were found to be low (p<0.05). It was found that as the patients' level of income increased, their scores of perceived social support from nurses decreased (p<0.05), while the patients who were previously hospitalized were found to have low scores of perceived social support from friends (p<0.05).
A positive significant association was found between patients' perceived social support total score and quality of life total score, sub-dimensions of mental health and social/cognitive health (p<0.05).
Conclusion: It was found that quality of life and perceived social support were high in liver patients, while perceived social support from a special person (nurse) was low.
Keywords: Nurse, liver disease, social support, quality of life