İnsan olgularının görüldüğü endemik bölgelerdeki memeli çiftlik hayvanlarında hantavirusların moleküler ve serolojik yöntemlerle araştırılması
Investigation of hantaviruses by molecular and serological methods in mammalian farm animals reared in endemic regions, where human cases are detected
Yazar: YAVUZ UYAR
Danışman: PROF. DR. YILMAZ AKÇA
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Viroloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Mikrobiyoloji = Microbiology ; Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine
Dizin: Evcil hayvanlar = Domestic animals ; Hantavirüs = Hantavirus ; Hayvanlar = Animals ; Memeliler = Mammals ; Polimeraz zincirleme reaksiyonu = Polymerase chain reaction ; Serolojik testler = Serological tests ; Çiftlik hayvanları = Farm animals

Özet:
Hantavirus enfeksiyonları, Bunyaviridae ailesinin Hantavirus cinsinin bazı üyeleri tarafından meydana gelir. Kemirici (rodent) ve böcek yiyici (insektivor) kaynaklı zoonoz karakterli enfeksiyonlardır.  Hantavirus enfeksiyonları, insanlarda renal sendromlu kanamalı ateş ve Hantaviral pulmoner sendrom klinik tablolarına neden olmaktadır. Ülkemizde, ilk defa 2009 yılında Batı Karadeniz Bölgesi'ndeki illerden (Bartın ve Zonguldak) hantavirus renal sendromu tanısıyla 24 insan vakası ve Giresun ilinden iki vaka bildirilmiştir. Daha sonra Giresun'da yapılan serolojik ve moleküler çalışmalarda insanlarda ve rodentlerde hantavirus varlığı gösterilmiştir.
Bu tez çalışmasında; hantavirus serotiplerinin varlığının saptandığı Giresun İli Dereli ilçesindeki bazı evcil memeli çiftlik hayvanlarında (sığır, koyun ve at) ve köpeklerde hantavirus varlığının serolojik (ELISA ve IFAT) ve moleküler (RT PCR) virolojik tekniklerle araştırılması amaçlandı. Evcil hayvanlardan serum ve plazma örnekleri 2011 yılı Haziran ayında toplandı ve laboratuvar çalışma gününe kadar -80 ºC'de saklandı.
Giresun'un Dereli ilçesinde 306 evcil hayvandaki ELISA ile anti-Hantavirus IgG seropozitifliğinin dağılımı sırasıyla şu şekilde bulunmuştur: 173 koyunun 14 (%8,1)'ünde, 118 sığırın 56 (%47,5)'sında, 10 köpeğin 1 (%10) ve 5 atın 1'inde seropozitiflik saptanmıştır. Toplamda evcil hayvanlarda anti-Hantavirus IgG, ELISA ile %23,5 (72/306) olarak bulundu. Sığır serumlarında pozitif bulunan 56 örnekten 46 adedi IFAT ile yeniden çalışıldı. Yapılan IFAT değerlendirmesinde 21 (%19,4)'i pozitif olarak saptandı. Koyun örneklerinden ELISA ile pozitif (n:14) bulunanlardan 7 (%4)'si IFAT ile pozitif bulundu. Sonuç olarak, IFAT değerlendirilmesine alınan örneklerin %10 (29/291)'unda seropozitivite bulundu. Diğer yandan, çalışma kapsamındaki 211 (100 sığır, 96 koyun, 10 köpek, 5 at) evcil memelinin hiçbirinde RT PCR ile PUUV ve DOBV RNA'sı saptanmadı.
Evcil hayvanlarda hantavirus varlığının saptanması ülkemizde ilk olma özelliğindedir. Bu sonuçlar ile insan ve kemirgen çalışmalarından sonra, Giresun'da evcil hayvanlarda da hantavirus enfeksiyonunun varlığı gösterilmiştir. Ayrıca, evcil hayvan serumlarının doğrudan IFAT ile çalışılması önerilebilir. 
Böylelikle virüs sirkülasyonunun bölgesel seyrinin tespitinde, insan örneklerini desteklemek amacıyla evcil memeli hayvan örneklerinin alınması düşünülebilir.

Anahtar Kelimeler: Evcil hayvan, Hantavirus, Seroloji, PCR.

Abstract:
Hantavirus infections occur with some types of Hantaviruses which are the members of Bunyaviridea family.  Hantavirus infection is a rodent borne zoonotic disease and causes hemorrhagic fever with renal syndrome (HFRS) and hantavirus cardiopulmonary Syndrome in humans. In our country, it was reported firstly from Bartin and Zonguldak provinces which are in West Black Sea Region (24 cases) and also from Giresun province (two cases) in 2009. Afterwards the hantavirus presence was shown in humans and rodents with serologic and molecular studies conducted in Giresun.
In this thesis study, Dereli district (Giresun) was selected to investigate for research area where hantavirus seropositivity in humans and rodents was found before. We aimed to investigate the hantavirus presence in some domestic animals (sheep: 173, bovine: 118, and horse: 5) and dogs (n:10) by using serological (ELISA and IFAT) and molecular (RT PCR) techniques. Serum and plasma samples were collected from domestic animals on 2011, June and they were stored at -80 ºC until laboratory working day.
As a result, the anti-Hantavirus IgG seropositivity was found by ELISA as 14 in 173 for sheep (8.1%), 56 in 118 for bovine (47.5%), 1 in 10 for dog (10%) and 1 in 5 for horse (20%) among 306 domestic animals in Dereli district, respectively. Totally, anti-hantavirus IgG was found as 23.5% (72/306) in domestic animals by ELISA. For bovine positive samples (n:56), 46 of them were retested with IFAT and 21 (19,4%) of them were detected as positive. Seven of ELISA positive sheep samples (n:14) were found as positive (4%)  by IFAT. As a result, the anti-Hantavirus IgG IFAT was found as 10% (29/291) in samples. On the other hand, PUUV and DOBV RNA genome was not found in any of the 211 domestic animals (100 bovine, 96 sheep, 10 dog and 5 horse) in this study.
This is the first study evaluating the presence of Hantavirus in domestic animals in our country. With these results, the presence of hantavirus infection was shown in domestic animals additionally to previous human and rodent studies in Giresun. Furthermore we may directly recommend testing of the domestic animals' samples with IFAT.
Finally, in the investigation of the virus circulation in endemic areas, it can be suggested that the domestic animals' samples may be investigated to support the human samples.

Key words: Domestic animal, Hantavirus, Serology, PCR.