Yetişkinlerde işlevsel sağlık okuryazarlığı testinin uyarlama çalışması
The adaptation study of the test of functional health literacy in adults
Yazar: ESRA ÜÇPUNAR
Danışman: PROF. DR. BİRGÜL PİYAL
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Hemşirelik = Nursing
Dizin: Kardiyoloji = Cardiology ; Okuma-yazma = Reading-writing ; Sağlık = Health ; Testler = Tests

Özet:
Yetişkinlerde İşlevsel Sağlık Okuryazarlığı Testinin Uyarlama Çalışması
Sağlık okuryazarlığı, okuryazarlıkla bağlantılı, insanların sağlıklarıyla ilgili olarak günlük yaşamlarında kararlar almak, sağlıklarını geliştirme ve hastalıkları önleme amacıyla gerekli sağlık bilgisine erişme, anlama, değer biçme ve bilgiyi kullanmayı sağlayacak bilgi, motivasyon ve yeterliliktir. 
Düşük sağlık okuryazarlığı sıklıkla zayıf sağlık iletişimi, olumsuz sağlık sonuçları, yüksek hastaneye yatış hızları, erken saptanabilecek hastalıklar için daha az sıklıkta tarama yaptırılması, orantısız yükseklikte morbidite ve mortalite hızları ile ilişkilidir. Bir başka anlatımla ülkenin sağlık sorunları ve aynı zamanda toplumun sağlık yararları açısından sağlık okuryazarlığı önemlidir. Farklı toplum kesimlerinin sağlık okuryazarlığı düzeyini etkileyen öğelerin belirlenmesi için ulusal ölçekte çalışmalar tasarlanması ve uygulanması gereklidir.
Bu çalışmanın kısa erimli amacı, Yetişkinlerde İşlevsel Sağlık Okuryazarlığı Testi (YİSOT)'nin uyarlama çalışmasını yapmak, Gülhane Askeri Tıp Akademisi Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi (GATA AEAH)  kardiyoloji polikliniğine başvuran ve çalışmaya katılma ölçütlerini karşılayan bireylerin sağlık okuryazarlık düzeyleri ile etkili sosyodemografik özellikleri belirlemektir. YİSOT türkçeye çevrilmiş ancak, bu çalışmaya kadar uygulanmamıştır.
Elde edilen bulguların uzun erimde ülkemizde sağlık okuryazarlığına ve sağlığı iyileştirmeye yönelik eğitim programlarına ışık tutabileceği umulmaktadır. Uyarlama çalışması 2012-2013 yılları arasında yürütülmüştür. Veri toplama formu araştırmacı tarafından kardiyoloji polikliniğine başvuran bireylere yüz yüze görüşme tekniği ile uygulanmıştır. Önceden belirlenmiş olan çalışma grubu büyüklüğüne ulaşıldığında veri toplama sonlandırılmıştır.
Veri toplama formunu; sosyodemografik özelliklere ilişkin sorular ve Yetişkinlerde İşlevsel Sağlık Okuryazarlığı Testi (YİSOT) oluşturmuştur. Veriler Statistical Package for Social Sciences (SPSS) 19,0 yazılım programında veri tabanı oluşturularak değerlendirilmiştir. Verilerin yorumlanması için, frekanslar, yüzde, ortalama ve standart sapma kullanılmıştır. İki değişken arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki olup olmadığı Kikare testi ile irdelenmiştir, p< 0, 05 düzeyi istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. 
Çalışmaya katılanların % 30,7'si 19-29 yaşları arasında, % 68,1' i erkektir. Grubun % 39,9' u üniversite mezunu, % 60,7' si evli, % 35,6' sı memur-büro çalışanıdır, % 53,0'ü ekonomik durumunu orta düzeyde olarak belirtmiştir. Grubun %63,2' si okuduğunu anlama düzeyini iyi olarak değerlendirmiş, % 86,6' sı bilgisayar kullanabildiğini belirtmiştir. Grubun hastaneye yatış öyküsü ortalaması 2,21 ±1,24; kendisi veya yakınlarının sağlık sorunu nedeniyle bir sağlık kuruluşuna bir aylık süre içindeki başvuru sayısının ortalaması 1,87 ±1,22 olarak belirlenmiştir.
Grubun % 72,9'u (n=256) yeterli, %19,7'si sınırlı ve %7,4'ü (n=26) ise yetersiz sağlık okuryazarı düzeyindedir. Grubun sağlık okuryazarlığı düzeyi ile, öğrenim durumu (p=0,000), hane mevcudu (p=0,000), meslek (p=0,000), çalışma durumu (p=0,002), ekonomik durum (p=0,046), yaşanılan yer (p=0,027), okuduğunu anlama (p=0,000) ve bilgisayar kullanma durumu (p=0,000) arasında istatistiksel açıdan anlamlı bir ilişki bulunmuştur (p<0,05). Cinsiyet (p=0,359), medeni durum (p=0,269), sigara kullanma durumu (p=0,199), genel sağlık durumu (p=0,144), tanısı konmuş hastalık durumu (p=0,795), hastaneye başvuru sıklığı (p=0,055) ve yatış öyküsü (p=0,792) ile sağlık okuryazarlığı düzeyi arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki bulunamamıştır (p>0,05).  Cronbach alfa değeri testin sayısal bölümü için (,732), sözel bölüm için (,523) olarak bulunmuştur.
Sağlık okuryazarlığı geniş bir bağlamda halk sağlığı bakış açısıyla irdelenmeli ve etkileyen ögeler daha ayrıntılı olarak ele alınmalıdır. 
Anahtar Kelimeler: Kardiyoloji hastalarının işlevsel sağlık okuryazarlığı, sağlık okuryazarlığı, uyarlama çalışması, Yetişkinlerde İşlevsel Sağlık Okuryazarlığı Testi.

Abstract:
The Adaptation Study of the Test of Functional Health Literacy in Adults
Health literacy is a concept linked to the literacy which is about health related decisions of people for every day lives. Health literacy is the motivation and set of competencies to obtain, understand, value and use health information relevant to disease prevention and health promotion.

Low health literacy is often linked to poor health communications, adverse health outcomes, higher hospitalization rates, less frequent screening for early detection, disproportionately high morbidity and mortality rates. In other words in terms of the country's health problems and also in terms of the health benefits of community, health literacy is crucial. It is required to design and implement studies on a national scale to determine the factors affecting the health literacy levels of different segments of society.
The short-term aim of the Study is to to make the adaptation study of the Test of  Functional Health Literacy in Adults (TOFHLA), and to define the health literacy levels and affecting sociodemographic characteristics of the individuals applied to the cardiology outpatient clinic of the Gülhane Military Medical Academy-Ankara Training Research Hospital (GMMA-ATRH) who were meeting the criteria for participation in the study. TOFHLA has been translated to turkish but has not applied until our study.
It is hoped that in the long term, findings of this research might shed light to studies relevant to health literacy in order to improve health education programs in our country. The adaptation study was conducted between 2012-2013. Data collection form was applied to the individuals admitted to the cardiology clinic with face to face interview technique by the researcher. When the size of the working group reached the predetermined, data collection was terminated.
Data collection form consisted questions related to sociodemographic characteristics and Test of Functional Health Literacy in Adults (TOFHLA). Data was evaluated with the use of  Statistical Package for Social Sciences (SPSS) 19.0 software program by creating a data base. For the data interpretation; frequencies, percentage, mean and standard deviation were used. Chi-square test was used in evaluating statistically significant correlation between two variables, p <0, 05 level was considered statistically significant.
Of the study participants 30.7% were between the ages of 19-29, 68,1% were males. The Group's 39.9% were of university graduates, 60.7% were married, 35.6% were officer-office workers, 53.0% reported their economic status as moderate. The Group's 63.2% evaluated own reading comprehension level as good, 86.6% stated computer proficiency. The Group's history of hospitalization average was 2.21 ± 1.24; mean contact number with a health care provider within one month period due to health problems of himself or relatives' was 1.87 ± 1.22.
With respect to health literacy levels, the Group's 72.9% (n = 256) is adequate, 19.7% is limited and, 7.4% (n = 26) is inadequate. A statistically significant relationship (p <0.05) was found between the Group's health literacy level and educational level (p = 0.000), household size (p = 0.000), occupation (p = 0.000), employment status (p = 0.002), economic status (p = 0.046), residential area (p = 0.027) reading comprehension (p = 0.000) and computer proficiency status (p = 0.000). No statistically significant relationship (p <0.05) was found between the Group's health literacy level and gender (p = 0.359), marital status (p = 0.269), smoking status (p = 0.199), general health status (p = 0.144), diagnosed disease status (p = 0.795), frequency of hospital admissions (p = 0.055 ) and a history of hospitalization (p = 0.792). Cronbach's alpha values were; (, 732)for the numeric part of of the test and (,523) for the verbal section respectively.
Health literacy should be examined from the point of view of public health in a broad context  and affecting factors should be studied in more detail. 
Key Words: Adaptation Study, functional health literacy of cardiology patients, health literacy, Test of Functional Health Literacy in Adults.