Türk kültüründe kut anlayışı ve kut'la ilgili inançlar/uygulamalar
Understanding of kut in Turkish culture and beliefs/practices related to kut
Yazar: EMİNE TAŞ
Danışman: PROF. DR. MEHMET ÇERİBAŞ
Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Türk inanç sisteminin Gök Tanrı, yer-su ruhları ve atalar kültü gibi üç temel üzerine inşa edildiği kabul edilmektedir. Türkler Gök Tanrı başta olmak üzere- ruhi varlıklarla ilgili yukarıdan aşağı olmak üzere onlardaki magic gücü (kutsal/büyüsel güç/mana) esas alarak bir nitelendirme ve seviye belirleme yoluna gitmişlerdir. Türklerin inanç sistemine göre bu kut (mana) yüklü bu güçlerle iyi geçinme, bunları memnun etmek için birtakım ayinler yapma, kurbanlar sunma ve bu varlıkları kendi lehlerine döndürme büyük önem taşımakta idi. Türkler bu varlıklardaki kut'un (mana) birtakım insanlara da verildiğine, bu gücün insanlardan da başka insanlara aktarılabileceğine inanıyorlardı. Türk inanç sistemine göre bu gücün aktarılması için insanların bu kutsal varlıklar tarafından seçilmesi, bu varlıkları memnun etmesi, onların rızasını alması, onları kızdıracak iş ve işlemlerden uzak durması gerekmekteydi. Bu niteliklere sahip insanlar arasında başta peygamberler olmak üzere; krallar, hakanlar, din adamları, destan kahramanları, evliyalar, meslek pirleri, âşıklar/destancı ozanlar ve halk hekimleri gibi kişiler vardı. Bu kişiler Tanrı'dan doğrudan kut alabildikleri gibi, dolaylı şekilde de (Tanrı'dan kut alanlardan alma) bu kuta sahip olabiliyorlardı. Türk kültüründe ister doğrudan isterse dolaylı şekilde olsun kutun aktarılması birtakım tipolojik yol ve yöntemlerin gelişmesine zemin hazırlamıştır. Kut aktarmanın söz konusu olduğu yol ve yöntemlerin başında ışık (nur), bade, kan, bakış, temas (el alma, el verme vb.), tükürük, nefes, toprak, kum gibi araç ve gereçler kullanılıyordu. Sözü edilen kut sadece insanlarda değil, doğada bulunan, kutsal olarak görülen, korkularak yaklaşılan; onlara karşı bir takım tabular geliştirilen, onlarda bolluk, bereket, şans, baht, kısmet olduğuna inanılan canlı ve cansız varlıklarda da bulunmaktadır. Bu bağlamda Türk kültüründe kut anlayışı, kut aktarma yolları ve çeşitleri, kutla ilgili inançlar, kut içeren ritüeller, kutlu zaman, kutlu mekân, kutlu nesne, kutlu olarak görülen bayramlar gibi özellikler tespit edilerek kutun bireysel ve özellikle toplumsal işlev bakımından analiz etmek çalışmanın amacını oluşturmaktadır. 
Anahtar Kelimeler: Türk kültürü, kut anlayışı, inanç, kut, mana, baht, ruh, kutsal.

Abstract:
It is accepted that the Turkish belief system is built on three foundations, such as the Sky God, the earth-water spirits and the ancestor cult. The Turks have taken the path of defining a qualification and level based on the magic power (sacred/magical power/mana) in them, especially in relation to spiritual beings, especially the Sky God, from the top down. According to the belief system of the Turks, it was of great importance to get along well with these powers loaded with kut (mana), perform some rituals to please them, offer sacrifices and return these beings to their favor. The Turks believed that the kut (mana) in these beings was also given to some people, and that this power could be transferred from people to other people. According to the Turkish belief system, in order to transfer this power, people had to be chosen by these sacred beings, to please these beings, to get their consent, to stay away from jobs and transactions that would anger them. Among the people with these qualities, there were people, especially prophets, such as kings, deceptors, clergy, epic heroes, married couples, professional couples, lovers/epic bards and folk healers. Just as these people could receive kut directly from God, they could also have this kut indirectly (receiving kut from GOD). The transfer of the box, whether directly or indirectly, in Turkish culture has laid the foundation for the development of a number of typological ways and methods. At the beginning of the ways and methods in which kut transmission is concerned, light (light), bade, blood, gaze, contact (taking hands, giving hands, etc.), tools and equipment such as saliva, breath, soil, sand were used. The aforementioned kut is not only in humans, but also found in nature, seen as sacred, approached with fear; There are also animate and inanimate beings who have developed some taboos against them and are believed to have abundance, fertility, luck, fortune, and fortune. In this context, the understanding of Turkish culture in kut, kut transfer paths and types of beliefs about the box, kut contains rituals, sacred time, sacred space, sacred objects, seen as sacred, holidays, and social features such as individual and particular box detected in terms of function, the purpose of the study is to analyze.
Keywords: Turkish culture, understanding of kut, belief, kut, mana, luck, spirit, holy.