Önemi belirsiz klonal hematopoez ile alzheimer hastalığı arasındaki ilişki: UK Biobank WES data analizi
Connections between clonal hematopoiesis of indeterminate potential and alzheimer's disease: Analysis of the UK Biobank WES data
Yazar: BURCU ÇEVİK
Danışman: PROF. DR. MERAM CAN SAKA
Ankara Üniversitesi / Biyoteknoloji Enstitüsü / Temel Biyoteknoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Genetik = Genetics ; Hematoloji = Hematology ; Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Alzheimer hastalığı = Alzheimer disease ; Ekzom dizileme = Exome sequencing ; Somatik mutasyon = Somatic mutation

Özet:
Alzheimer hastalığı (AH) beynin bilişsel fonksiyonlarını yok eden nörodejeneratif bir hastalıktır. Dünya çapında 50 milyon insan, AH'nin alt grubunu oluşturduğu Demansa sahiptir. İlk kez 1906'da tanımlanan AH'nin nedenleri günümüze kadar farklı yaklaşımlarla araştırılmış, erken başlangıçlı AH için genetik nedenler ortaya konmuş, ancak geç başlangıçlı AH'nin nedenleri henüz aydınlatılamamıştır. AH için yaş en belirgin risk faktörüdür ancak yaşlanmanın hastalık üzerine etkileri tam olarak anlaşılamamıştır. 
Yaşlanmayla birlikte hücrelerde letal olmayan somatik mutasyon geliştirme riski artmaktadır. Hematopoetik kök hücrelerde ortaya çıkan belirli somatik mutasyonlar o kök hücrenin ve o hücreden köken alan kan hücrelerinin klon olarak yayılımını arttırmaktadır. Bu klonal ekspansiyon, Önemi Belirsiz Klonal Hematopoez ya da CHIP (Clonal Hematopoiesis of Indeterminate Potential) olarak adlandırılır. CHIP genç yaştaki insanlarda nadir olarak görülmekle birlikte, yaş arttıkça yaygınlaşmakta ve bu mutasyonlara sahip bireylerde yaşlanmayla ilişkili kanser dışı hastalık riskleri de artmaktadır.
Bu tez çalışmasında; AH tanısı almış (N=100) ve bu hasta grubuyla yaş cinsiyet ve APOE geni statüsü bakımından benzer olan AH tanısı almamış (N=100) yaşlı bireylerin UK Biobank WES verileri hematolojik malignite ile ilişkili genlerde ortaya çıkan somatik mutasyon açısından incelenmiştir. İstatistiksel olarak anlamlı olmamakla birlikte kontrol grubunda CHIP varyantlarına daha fazla rastlanmıştır.

Abstract:
Alzheimer's disease (AD) is a neurodegenerative disease that destroys the cognitive functions of the brain. 50 million people worldwide have Dementia, a subgroup of AD. The causes of AD, which was first described in 1906, have been investigated with different approaches until today, and genetic causes for early-onset AD have been revealed, but the causes of late-onset AD have not yet been elucidated. Age is the most obvious risk factor for AD, but the effects of aging on the disease are not fully understood.
The risk of developing non-lethal somatic mutations in cells increases with aging. Certain somatic mutations that occur in hematopoietic stem cells increase the clonal spread of that stem cell and the blood cells originating from that cell. This clonal expansion is called Clonal Hematopoiesis of Indeterminate Potential or CHIP. Although CHIP is rare in young people, it becomes more common as age increases, and it has been shown that the risk of non-cancerous diseases associated with aging increases in individuals with these mutations.
In this thesis study; UK Biobank WES data of elderly individuals diagnosed with AD (N=100) and those without AD (N=100) who were similar to this patient group in terms of age, gender and APOE gene status were examined for somatic mutations in genes associated with hematological malignancy. Although not statistically significant, CHIP variants were more common in the control group.