Karaciğer transplantasyonu yapılan hastalara yönelik geliştirilen akıllı telefon uygulamasının immünosupresif ilaç kullanımına uyum, anksiyete ve yaşam kalitesi üzerine etkisi: Randomize kontrollü çalışma
The effect of a smartphone application developed for liver transplantation patients on immunosuppressive medication adherence, anxiety and quality of life: Randomized controlled study
Yazar: ADİLE SAVSAR
Danışman: PROF. DR. HATİCE AYHAN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Gülhane Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Cerrahi Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı / Cerrahi Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Bu araştırma, karaciğer transplantasyonu yapılan hastalara yönelik geliştirilen akıllı telefon uygulamasının immünosupresif ilaç kullanımına uyum, anksiyete ve yaşam kalitesi üzerine etkisini incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın birinci aşamasında karaciğer transplantasyonu yapılan hastalara yönelik akıllı telefon uygulaması geliştirilmiştir. İkinci aşama randomize kontrollü bir deneysel bir çalışma olup, Şubat 2023- Şubat 2024 tarihleri arasında İzmir'de bir hastanenin karaciğer nakli biriminde 55 hasta ile yürütülmüştür. Ön test gerçekleştirildikten sonra hastalar, müdahale (n:27) ve kontrol (n:28) gruplarına kapalı zarf yöntemi ile randomizasyon yapılarak ayrılmıştır. Müdahale grubu akıllı telefon uygulamasını 3 ay boyunca kullanmış, kontrol grubu standart bakım almıştır. Veriler "Sosyo-demografik ve Klinik Özellikler Formu", "İmmünosupresif Tedaviye Uyum Ölçeği", "İmmünsupresif İlaç Kullanımına Uyum Ölçeği", "Hastane Anksiyete ve Depresyon Ölçeği", "Kısa Form-36 Yaşam Kalitesi Ölçeği", "Türkçe-Bilgisayar Sistemi Kullanılabilirlik Anketi Kısa Versiyon Ölçeği" ile toplanmıştır. Hastaların immünosupresif kan ilaç düzeyleri, hastaneye tekrar yatış sayıları ve greft rejeksiyon sayıları hastane kayıtlarından elde edilmiştir. Araştırmanın verileri; taburculuk sırası, taburculuktan 1 ay sonra ve taburculuktan 3 ay sonra toplanmıştır. Verilerin analizi için tanımlayıcı istatistikler ve parametrik testler kullanılmıştır. Gruplar sosyo-demografik ve klinik özellikler açısından benzer bulunmuştur (p>0,05). Müdahale grubunun taburculuk sonrası 3. ayda ilaç kullanımına uyumu, kontrol grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek olduğu saptanmıştır (p<0,05). Müdahale grubunun 1. ay ve 3. aydaki anksiyete düzeyi, kontrol grubuna göre istatistiksel açıdan anlamlı düzeyde düşük olduğu bulunmuştur (p<0,05). Müdahale grubunun 1. ay ve 3. aydaki yaşam kalitesinin tüm alt boyut puanlarının, kontrol grubuna göre istatistiksel açıdan anlamlı düzeyde yüksek olduğu saptanmıştır (p<0,05). Müdahale grubu ile kontrol grubu arasında taburculuktan sonra 3 ay içerisinde greft rejeksiyon oranları açısından istatistiksel olarak anlamlı bir fark olmadığı (p>0,05), müdahale grubunun hastaneye yeniden yatış oranlarının kontrol grubundan istatistiksel açıdan anlamlı düzeyde düşük olduğu bulunmuştur (p<0,05). Bu sonuçlara göre, karaciğer transplantasyonu sonrası hastalara yönelik geliştirilen akıllı telefon uygulamasının kullanılması önerilmektedir. Çalışma Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) tarafından, 222S943 proje numarası ile 1002 Hızlı Destek Projesi kapsamında desteklenmiştir. 
Anahtar Kelimeler: Anksiyete, Hemşirelik, İlaç Uyumu, Karaciğer Transplantasyonu, Yaşam Kalitesi

Abstract:
This research was conducted to examine the effect of a smartphone application developed for liver transplantation patients on adherence with immunosuppressive drug use, anxiety and quality of life. The research was carried out in two step. A smartphone application called "my liver" was developed for liver tranpslant recipients in the first step. In the second step, a randomized controlled experimental study was conducted with 55 patients in the liver transplantation unit of a hospital in Izmir between February 2023 and February 2024. After the pre-test was performed, the patients were divided into intervention (n: 27) and control (n: 28) groups by randomization using the sealed envelope method. The intervention group used the smartphone application for 3 months, and the control group received standard care. Data collected with "Socio-demographic and Clinical Characteristics Form", "Immunosuppressant Therapy Adherence Scale", "Immunosuppressive Medication Adherence Scale", "Hospital Anxiety and Depression Scale", "Short Form-36 Quality of Life Scale", "Turkish Computer System Usability Survey Short Version Scale" Patients' immunosuppressive blood drug levels, number of readmissions to the hospital, and number of greft rejections were obtained from the hospital records. The data of the study were collected at the time of discharge, 1 month after discharge, and 3 months after discharge. Descriptive statistics and parametric tests were used to analyze the data. The groups were found to be similar in terms of socio-demographic and clinical characteristics (p>0.05). Compliance with medication use in the intervention group at the 3rd month after discharge was found to be statistically significantly higher than the control group (p<0.05). The anxiety level of the intervention group at the 1st and 3rd months was found to be statistically significantly lower than the control group (p<0.05). It was determined that all subscale scores of quality of life in the intervention group at the 1st and 3rd months were statistically significantly higher than the control group (p<0.05 It was found that there was no statistically significant difference between the intervention group and the control group in terms of graft rejection rates at 3 months after discharge (p>0.05), and the readmission rates of the intervention group were statistically significantly lower than the control group (p<0.05). According to these results, it is recommended to use the smartphone application developed for patients after liver transplantation. 
Keywords: Anxiety, Liver Transplantation, Medication Adherence, Nursing, Quality of Life