Bursa'nın 2000-2010 arası yeniden yapılanmasında kentsel söylem üzerinden dönüşüm rotaları
Urban restructuring of bursa between 2000-2010: transformation routes through urban discourse
Yazar: BANU TOMRUK
Danışman: YRD. DOÇ. DR. İPEK AKPINAR
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Bu çalışmada Bursa kentinde 2000-2010 aralığında gerçekleştirilen kentsel dönüşüm ve yeni konut projeleri üzerinden, kentsel mekan oluşumunu ve dönüşümünü incelemeye yönelik, kurgusal bir kent okuması önerilmektedir. Amaç özelde, Bursa kenti için son dönemde gerçekleştirilen kentsel projelerin ve konut üretim biçimlerinin düşünsel altyapısını çözümlemek, daha geniş ölçekte, mimari kent ilişkisi bağlamında 1980 sonrası orta büyüklükteki Türkiye kentlerinin ortak dönüşüm dinamiklerini anlamak ve değerlendirmek üzere bir açılım yaratmaktır.Kentsel dönüşüm dinamiklerinin incelenmesinde sosyal aktörlerle derinlemesine mülakatlar, kişisel gözlemler ve yazılı kaynakları değerlendirmeden oluşan karma yöntem kullanılmıştır. Kentsel yeniden yapılanmanın rotalarını, kentsel söylemi parçalara ayırarak yeniden okumak, kentsel mekândaki yeni üretimin nasıl ortaya çıktığını, hangi toplumsal çerçevede belirdiğini ve farklı kimlikteki aktörlerin (mimarlar, belediyeler, meslek odaları, akademisyenler, girişimciler), mimari üretim süreçlerini nasıl etkilediğini incelemek üzere kişisel görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Belirlenen zaman aralığında, yazılı medyada kentsel projelere dair yayınlanan haberler araştırmanın ikincil veri kaynağı olarak kullanılmıştır. Kaynaklardan elde edilen bilgilerin analizi üzerinden, dünya ölçeğinde de kentlerin yeniden yapılanmasına etken olan; `marka kent olma', `turistikleştirme', `tarihselleştirme', `estetize etme' ve `kimlik buhranı' eğilimleri ve mekânsallaşmaları, `kentsel mimari dönüşümün rotaları' başlığı altında irdelenmektedir.Kentler, ekonomik olarak canlı kalabilmek için şüphesiz kendilerini yeniden icat etmek durumundadırlar. Ancak bu gereksinimi yalnızca `marka', `kimlik', `turizm' söylemleri üzerinden kurgulamak, tüm grup ve kesimlerin yaşam alanlarını doğrudan şekillendiren bu projelerin, kentin mevcut potansiyelini görmezden gelerek, konunun sadece ideolojik ve ekonomik temeller üzerine yapılandırıldığını göstermektedir. Kentsel söylem üzerinden incelendiğinde; farklılaşmak, fark yaratmak, anonimlikten sıyrılmak; kişiler, kurumlar, nesneler, binalar ve kentler, herkes ve her şey için ?marka? ve ?kimlik? ile anılmak, benzer olmamak dünya genelinde olduğu gibi Türkiye kentlerinde ve Bursa'da da yeniden yapılanmanın düşünsel anlamda en önemli tetikleyici faktörü gibi görünmektedir.Yerel yönetimlerin kentsel mekânı şekillendiren neredeyse tek aktör konumuna geldiği günümüzde, orta ölçekli Türkiye kentlerinde ortaya çıkan kentsel görünüm, farklı tarafların ortak kararlarına ve uzlaşmasına dayanmadığı için kısa vadeli çıkarların bir yansıması olmakta ve kentin bütünlüğünden koparak ayrışmasına, adalaşmasına, müzeleşmesine ya da yoksulluğu dışlayıcı unsur olarak işlev görmesine neden olmaktadır. Sonuç olarak bugünün kentleşmesi, kamusal alanların eridiği, varsıllarla yoksullar arasındaki uçurumun derinleştiği, `dışlama' üzerine kurulu bir anlayışla gelişmektedir. Farklı alanlardaki kentsel aktörlerin söylemlerini ve eylemlerini, bu problemle başa çıkacak stratejileri bulmak üzerine temellendirmeleri, kimlikler arasındaki etkileşimden ve farklılıkların açığa çıkabildiği, ahlaki ve politik seçimler yapmaya olanak tanıyan bir kent ortamından söz etmek açısından bir zorunluluk olarak ortaya çıkmaktadır.

Abstract:
This study aims at exploring the `urban dynamics? of Bursa, constituting a primary example for the urban development of medium scale Anatolian cities. The study reveals the routes re-shaping urban transformation and new housing projects of Bursa in 2000-2010, through the analysis of in-depth interviews, statistical data, visual and textural representations. Urban transformation and new housing projects and their urban scenario, their contribution to the life quality and the city, the way the projects have interpreted the identity and how it has been reflected through urban actors? discourse are the focus of the study.As an exemplary case for the medium scale Turkish cities, routes of urban restructuring in Bursa has been classified into five groups: `the ideal of being a trademark city?, `the making of a tourist city?, `historicization?, `aestheticization? and `identity crisis?, as main `urban dynamics?. The stated routes are derived from the analysis of the local actors? discourse and the review of the local and national media. The intention is to provide an alternative discussion platform in conceiving the relation between the city and social actors, non-governmental organizations as well as the media, for a broader understanding of the formation of architecture and the reproduction of the city.The city of Bursa has witnessed the physicalisation of numerous urban transformation projects during the last ten years. The process of commissioning and imitating Western examples surrounded by abovementioned rhetorics has neglected the existing multi-layered cultural, social, economic and physical features. In contemporary Turkey, a similar process has been observed in nationwide. Emerging `urban dynamics? have paved way to new urban and architectural identities, characterised by visibility, rapidity and the accumulation of capital, surrounded by a specific representational rhetoric. In the architectural and urban transformation projects, the ideal of being a trademark city and the nostalgia for the Ottoman past has been combined by a discourse of `search of identity? has raised crucial questions on the vision of the local administrations as well as the social actors.While Turkey?s metropolitan cities have been undergoing a cycle of transformation with its own dynamic, medium-size Anatolian cities have been experiencing a more rapid urban metamorphosis. Since the number of local urban actors is generally fewer than in the metropolitan areas, decision-making process is speedier due to lack of opposition, the only limitation on the implementation of projects appearing to be the financial resources available to the local municipality. Nevertheless, recent large scaled urban transformation projects are creating opportunities for cities or countries which did not or could not have fully implemented master plans in their history. This restructuring process demonstrates a profound dynamism along with its problem areas and is creating a foundation on which young architects can literally build in the future. In the midst of what is a chaotic process of urban transformation, it is vital to maintain a distance from the populist rhetoric such as making of tourist cities, creating points of attraction or regenerating lost identity. To be objective about urban restructuring is to be aware of the inner dynamic of each individual city and to plan its transformation in the light of the needs of all its modern-day citizens.