Türkiye sürdürülebilirlik haritası bağlamında işletmelerin rekabet gücünün incelenmesi: Çok kriterli karar verme teknikleriyle bir analiz
Investigation of the competitiveness of businesses in the context of Turkey's sustainability map: An analysis through multi-criteria decision making methods
Yazar: GÜL BİNBOĞA
Danışman: DOÇ. DR. TUNCER ÖZDİL
Manisa Celal Bayar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Kurumsal sürdürülebilirlik = Corporate sustainability ; Rekabet gücü = Competitive power ; Stratejik yönetim = Strategic management ; Sürdürülebilir kalkınma = Sustainable development ; Sürdürülebilir rekabet = Sustainable competition ; Sürdürülebilir çevre = Sustainable environment ; Sürdürülebilirlik = Sustainability ; Sürdürülebilirlik endeksi = Sustainability index ; Çok kriterli karar verme = Multi criteria decision making ; İşletmeler = Businesses

Özet:
Sürdürülebilir yaşamı tehlikeye atan uygulamalar, küresel iklim değişikliği, ormansızlaşma, çölleşme, biyolojik çeşitliliğin azalması, eşitsizlikler, yoksulluk gibi birçok soruna neden olmuştur. Bu sorunlar karşısında kuşaklararası adaleti öngören sürdürülebilir kalkınma anlayışı ülkelerce benimsenmeye başlanmıştır. Sürdürülebilir bir yaşam için gelecek kuşakların kendi ihtiyaçlarını karşılama yeteneği tehlikeye atmaksızın (ekosistemin kendini yenileme hızı ve taşıma kapasitesi aşılmadan) bugünün ihtiyaçlarının rasyonel olarak karşılanması amaçlanmaktadır.
Bu çalışmayla 2015 yılında Birleşmiş Milletler tarafından deklare edilen 17 Sürdürülebilir Kalkınma Amacı doğrultusunda Türkiye illerinin ve bölgelerinin sürdürülebilirlikleri ortaya koyularak bu durumun işletmelerin rekabet gücüne olası etkileri ve BIST 100 Endeksinde yer alan işletmelerden sürdürülebilirlik uygulamalarını benimseyenlerin benimsemeyenlere göre rekabet gücü göstergesi olarak belirlenen kriterler (cari oran, vergi öncesi kar, pay başına kazanç, özkaynak ve aktif karlılığı) bazında durumlarının ortaya konulması amaçlanmıştır. Analizlerde; SWOT Analizi, finansal analiz tekniklerinden oran analizi, Çok Kriterli Karar Verme Tekniklerinden Entropi ve TOPSIS yöntemleri kullanılmıştır.
Yapılan analizler kapsamında; genel olarak Türkiye illerinin ve bölgelerinin sürdürülebilirlik performansının yeterli düzeyde olmadığı ve bu durumun işletmelerin rekabet gücüne olumsuz yönde etkisinin olabileceği; iller arasında derin performans farklılıklarının olduğu doyasıyla dengeli bir kalkınmanın sağlanamadığı; sosyal sürdürülebilirliğe kıyasla özellikle çevresel ve ekonomik sürdürülebilirlikte iller arasındaki performans farklılıkların daha yüksek olduğu; BIST 100 Endeksinde yer alan İşletmelerden BIST Sürdürülebilirlik Endeksinde de yer alanların rekabet gücünün göstergesi olarak belirlenen kriterler bağlamında daha iyi bir performansa sahip olmadıkları dolayısıyla sürdürülebilirlik uygulamalarını benimseyen işletmelerin benimsemeyenlere oranla daha başarılı olmadığı sonuçlarına ulaşılmıştır.

Abstract:
Practices endangering sustainable life have caused many problems such as global climate change, deforestation, desertification, biodiversity decline, inequalities, and poverty. In the face of these problems, the understanding of sustainable development that envisages intergenerational justice has started to be adopted by countries. For a sustainable life, it is aimed to address today's needs rationally without jeopardizing the ability of future generations to fulfill their needs without exceeding the self-renewal rate and carrying capacity of the ecosystem.
In this study, it was aimed to reveal the sustainability status of the Provinces and Regions of Turkey in line with the 17 Sustainable Development Goals declared by the United Nations in 2015, the potential impact of this status on the competitiveness of businesses, and the current status of businesses listed in the BIST 100 Index on the basis of criteria (current ratio, profit before tax, earnings per share, equity, and return on assets) determined as the indicators of competitiveness comparing the businesses that adopt sustainable practices and the ones that do not. SWOT Analysis, ratio analysis from financial analyses techniques, Entropy and TOPSIS methods from Multi Criteria Decision Making Techniques were used in the analysis.
Within the scope of the performed analyses, it was concluded that the Provinces and Regions of Turkey do not have an adequate level of sustainability performance in general and this situation may negatively impact the competitiveness of businesses; a balanced development cannot be achieved due to the deep performance differences between provinces; performance differences between provinces are higher, especially in environmental and economic sustainability compared to social sustainability; the businesses that are both included in the BIST 100 Index and BIST Sustainability Index do not have a better performance in the context of the criteria determined as the indicators of competitiveness.