Arapçada Muselles kültürü ve Kutrub B. Mustenîr'in Muselles'i
Culture of Muthallath in Arabic and Muthallath of Qutrub B. al-Mustanir
Yazar: SEDA KURT
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ OSMAN KESKİNER
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Dilbilgisi = Grammar ; Dilbilim = Linguistics ; Kutrub = Kutrub ; Müsellemler = Müsellems ; Sözlük = Dictionary ; Şiir = Poem

Özet:
Dil bir toplumu yansıtan en önemli kültür öğesidir. Dilin zenginliği sahip
olduğu kelimelerin ifade gücüyle, çeşitliliğiyle, sanatsal olarak kullanılabilmesiyle
ortaya çıkmaktadır. Muselles türü de hem nazım hem de nesir tarzında sunulan bir
çeşit sözlüktür. Muselles kavramı kelimelerin harekelerinde meydana gelen
değişimler sonucunda ortaya çıkan anlam çeşitliliğini ifade etmektedir. Arap dilinde
muselles kültürü Kutrub (ö. 206/921) lakabı ile meşhur olan Ebû Ali Muhammed b.
el-Mustenîr ile başlamaktadır. Kutrub'a kadar bu alanda eser veren
bulunmamaktadır. Türün ilk örneğini ortaya koyan Kutrub eserinde az bir malumat
vermekle yetinmektedir. Eserde bazı aksaklıklar ve eksikliklerin olduğu da
kendisinden sonra bu türde eser veren âlimlerin çalışmalarıyla ortaya çıkmaktadır.
Ancak bu durum eserin öneminden bir şey kaybettirmemektedir. Kutrub kendisinden
sonra bu alanda ilerleyecek olanlar için büyük bir yol çizmiş, yeni bir ufuk açmıştır.
Bu amaçla çalışmamızda Kutrub'un muselles adlı eseri incelenecek, eser
tanıtılacaktır. Eser Kutrub'un kaleme aldığı şekliyle günümüze ulaşmamıştır.
Sediduddîn el-Behnesî tarafından nazmedilerek sonraki döneme ulaştırılmıştır. Bu
sebeple çalışmada el-Behnesî, el-Fîrûzâbâdî, İbn Zurayk ve el-Miknâsî'nin
şerhlerinden yola çıkılarak Kutrub'un Muselles'i incelenecektir. Bu dört şerhin
birbirinden farklı verdiği anlamlar, farklı olarak incelenen kelimeler ele alınacaktır.
Çalışmamızda elde edilen veriler iki bölüm halinde sunulmaktadır. İlk bölüm Kutrub
ve hayatını, ikinci bölüm eser hakkında bilgi ve şerhlerin incelenmesini içermektedir.

Abstract:
Language is the most important element of culture. The richness of the
language come out with expression power of the words, diversity of the words and
usage of the words on an artistic basis. The muthallath genre is a dictionary, which
written in the verse and prose form. The notion, muthallath, means that diversity of
the meanings of the word depending on the variation of the vowels (harakah). The
muthallath genre in Arabic is started by Abu 'Ali Muhammad b. al-Mustanir, known
as Qutrub (d. 206/921). Until Kutrub, there are no writers in this field. Kutrub, who
put forward the first example of the species, was content with giving a little
information in his work. Some imperfections and faults, which the work has, was
discovered by means of another works, which writers/poets of them write in the same
field. However, these imperfections and faults didn't prejudice to value of work.
Qutrub drew a great path for those who would advance in this field after him and
opened them a new horizon. Therefore, in this study Qutrub's work named
muthallath will be examined and the work will be introduced. The work hasn't
survived until now as Qutrub wrote. With Sadid al-Din al-Bahnasi's work, in which
he made Qutrub's work do a poet and by means of that, Qutrub's work has survived
until now. Therefore in this study, Muthallath of Qutrub will be examined basing on
the sharhs of al-Bahnasi, al-Fayruzabadi, Ibn al-Zurayq and el-Miqnasi. The
meanings, which this 4 sharhs gave different explanations and words, which this 4
sharhs chose differently also will be examined. The data obtained in this study will
be presented in two sections. In the first part contain Qutrub and his life. In the
second part consists information about the work and analysis of the sharhs.