5. sınıf öğrencilerinin çevre sorunlarına ilişkin bilişsel yapıları
Cognitive structures of 5th grade students regarding environmental issues
Yazar: KÜBRA KUŞBEY
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÜMMÜHAN ÖNER
Fırat Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Çevre; kapsamı çeşitlilik arz eden çok geniş bir kavramdır. Çevre sorunlarını azaltmak ve var olan sorunları çözebilmek için çevre eğitimine önem verilmelidir.  Öğrencilerde farkındalık oluşturmak etkili ve etkin bir çevre eğitimi verilmesi ile sağlanabilir. Öğrencilerin çevre sorunlarına ilişkin algılarının bilinmesi öğrencilere verilecek olan çevre eğitiminin yapılandırılması noktasında önem arz etmektedir. Sosyal bilgiler dersi çevre eğitimi bilgi ve becerilerinin kazandırılmasında etkili bir çevre eğitiminin verilmesinde çok önemli bir yere sahiptir. Bu araştırmanın amacı 5. sınıf öğrencilerinin çevre sorunlarına ilişkin bilişsel yapılarının ve kavram yanılgılarının tespit edilmesidir. Araştırma, betimsel tarama modelinde yürütülmüştür. Araştırmanın çalışma grubunu, 2021-2022 eğitim-öğretim yılında Elazığ ilinde Milli Eğitim Müdürlüğüne bağlı 3 ortaokulda 5.sınıfta öğrenim gören 255 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak kelime ilişkilendirme testi kullanılmıştır. Testte yer verilen çevre sorunları; 'hava kirliliği, toprak kirliliği, su kirliliği, gürültü kirliliği ve erozyon'dur. Öğrencilerin teste vermiş oldukları cevaplar ile frekans tabloları oluşturulmuş ve bu verilere göre kavram ağları sunulmuştur. Öğrenciler 'hava kirliliği' anahtar kavramı ile en çok 'egzoz, fabrika dumanı, duman ve fabrikalar' cevap kelimelerini ilişkilendirmişlerdir. 'Toprak kirliliği' anahtar kavramı için en çok tekrarlanan kelimeler 'çöp, pil, atıklar, plastik ve pet şişe'dir. 'Su kirliliği' anahtar kavramına verilen cevap kelimelerden 'çöp, fabrika atıkları, atıklar, balık ölümü, petrol' tekrar sıklığının en fazla olduğu kelimelerdir. Öğrenciler 'gürültü kirliliği' anahtar kavramını en çok 'araç kornaları, müzik, araba, bağırma, yüksek ses ve ses' kelimeleri ile ilişkilendirmişlerdir. 'Erozyon' anahtar kavramı için en çok tekrar edilen kelimeler 'toprak kayması, toprak, toprağın taşınması'dır. Araştırmanın sonucunda öğrencilerin hava, toprak, su ve gürültü kirliliklerine ilişkin bilişsel yapıya sahip oldukları, erozyon konusunda ise kavram yanılgılarının olduğu tespit edilmiştir. Genel olarak ise öğrencilerin çevre sorunlarına ilişkin bilgi sahibi olduğu sonucuna ulaşılmıştır. İlgili cümlelerin değerlendirilmesi sonucunda öğrencilerin bilgilerinin yeterli düzeyde olmadığı tespit edilmiştir. Birçok öğrencinin bilimsel olmayan ya da yüzeysel bilgi içeren cümleler yazdıkları ve bununla birlikte bazı öğrencilerin de kavram yanılgısı içeren cümleler yazdıkları görülmüş ve kavram yanılgısı yaşadıkları saptanmıştır.
Anahtar Kelimeler: Kelime İlişkilendirme testi, Bilişsel Yapı, Sosyal Bilgiler, Çevre Sorunları.

Abstract:
The concept of the environment covers a wide range of diversity. Environmental education should be prioritized to reduce environmental issues and provide solutions to them. Developing awareness in students can be achieved through effective and efficient environmental education. In this sense, understanding students' perceptions of environmental issues is crucial for developing environmental education programs. Social studies plays a significant role in instructing knowledge and skills related to environmental education. The purpose of this study was to investigate the cognitive structures and misconceptions of 5th grade students regarding environmental issues. The study was conducted using a descriptive survey model. The study group consisted of 255 5th grade students during the 2021-2022 academic year in three secondary schools affiliated with the Ministry of National Education in Elazığ. The data were collected using a word association test, which included environmental issues such as air pollution, soil pollution, water pollution, noise pollution, and erosion. Students' responses to the test were used to form frequency tables, and accordingly, concept maps were generated. It was found that students most frequently associated the key concept "air pollution" with terms such as exhaust, factory smoke, smoke, and factories. Regarding the key concept "soil pollution," the most commonly repeated words were garbage, batteries, waste, plastic, and plastic bottles. For the key concept "water pollution," the participants frequently mentioned words such as garbage, factory waste, waste, fish death, and oil. Students mainly associated the key concept "noise pollution" with terms such as car horns, music, cars, shouting, loud noise, and sound. Finally, for the key concept "erosion," the most frequently repeated terms were soil sliding, soil, and soil movement. The findings indicated that students had a cognitive understanding of air, soil, water, and noise pollution, but they exhibited misconceptions regarding erosion. Overall, it can be concluded that students possessed some knowledge of environmental issues. However, the examination of the on this topic revealed that students' knowledge was not at a sufficient level. Many students provided non-scientific or superficial responses, while some students produced sentences containing misconceptions, indicating that they experienced conceptual misunderstandings.
Key Words: Word Association Test, Cognitive Structure, Social Studies, Environmental İssues