Gündüz aşırı uykululuk halinin saptanmasında melatoninin tanısal değeri
Diagnostic value of melatonin in determination of excessive daytime sleepiness
Yazar: İLKNUR KOÇ
Danışman: PROF. DR. YILMAZ BÜLBÜL
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Göğüs Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Göğüs Hastalıkları = Chest Diseases
Dizin: Melatonin = Melatonin ; Uyku = Sleep ; Uyku apne sendromları = Sleep apnea syndromes ; Uyku bozuklukları = Sleep disorders

Özet:
Amaç: Tedavi görmeyen, ya da tedavi uyumu iyi olmayan uyku apneli (UA) olgularda sıklıkla artmış gündüz uykululuk hali (GAUH) ile karşılaşılmaktadır. Bu nedenle bu olguların, araç kullanması ya da dikkat gerektiren tehlikeli işlerde çalışmaları hem hasta ve hem de etrafı için sorun oluşturabilmekte, trafik ve iş kazalarına neden olabilmektedir. Gündüz uykululuk hali pratikte sıklıkla subjektif testler ile değerlendirilmekte ve bu da yanılmalara neden olabilmektedir. Bu olgularda gündüz uykululuk halinin daha objektif bir marker ile değerlendirilmesi amacıyla, gündüz melatonin ölçümünün uyku halini belirlemedeki tanısal değeri araştırılacaktır. Metot: Çalışma, Karadeniz Teknik Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı'nda, 1 Aralık 2017 ile 31 Mayıs 2019 tarihleri arasında prospektif olarak yürütüldü. Olası uyku bozukluğu tanısı ile hastanemiz Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Uyku Polikliniğine başvuran ve polisomnografi (PSG) yapılan hastalardan, çalışmaya katılmayı kabul eden tüm erişkin olgular çalışmaya dahil edildi. Hastaların demografik özellikleri, uyku ilişkili semptomları ve polisomnografi kayıtları kaydedildi. Olgularda gündüz aşırı uykululuk hali yapan hastalıklar sorgulandı. Melatonin düzeyini etkilemesi muhtemel ilaç kullananlar çalışma kapsamı dışında tutuldu. Gündüz uyku hali sorgulaması için Epworth ve Stanford uyku skorlamaları kullanıldı. PSG sonuçları "Normal", "Uyku Apne Sendromu" ve "Diğer" (Basit Horlama, Huzursuz Bacak Sendromu, Üst Solunum yolu rezistansı sendromu, Vardiyalı Çalışma, Jet Lag, vb) olarak raporlanan hastalarda serum melatonin düzeyi ölçümü için öğleden sonraki çalışma saatleri içerisinde (14:00-16:00 arasında) 5 cc venöz kan örneği alındı ve numune çeşitli işlemlerden geçirilerek melatonin düzeyi çalışıldı. Bulgular: Çalışmaya katılan toplam 171 vaka içerisinde, melatonin düzeyini etkilemesi muhtemel ilaç kullanan 77 vaka analizlerden dışlandı. Çalışmaya dahil edilen 94 olgunun (7 Normal, 79 Obstrüktif Uyku Apne ve 8 Santral Uyku Apne)  77'si (%81.9) erkek, 17'si (%18.1) ise kadındı. Hastaların ortalama yaşı 47.2±12.3 (E: 46.2±11.6, K: 52.0±14.5) ve ortalama vücut kitle indeksi (BMI) 33.4±6.0 (E: 33.1±5.3, K: 34.8±8.7) olarak saptandı. Hastaların başvuru semptomları arasında sıklıkla sorgulanan gündüz aşırı uyku hali (GAUH), tanıklı apne ve horlama görülme sıklığı sıra ile %81.6 (71 olgu), %77.4 (65 olgu) ve %96.9 (86 olgu) saptandı. Epworth uyku skoru 10 ve üzerinde olan hasta oranı, gündüz aşırı uyku şikayeti ile başvuran hastalarda %66.2 (47/71 olgu), gündüz aşırı uyku şikayeti olmayan hastalarda ise %6.3 (1/16 hasta) bulundu (p<0.0001). Serum melatonin değerleri ile hastaların demografik özellikleri (yaş, boy, kilo, cinsiyet ve vücut kitle indeksi) ve hastalık parametreleri (AHİ, Desaturasyon indeksi ve minSaO2 arasında bir korelasyon bulunmadı. Yine serum melatonin değeri ile uyku parametreleri (Epworth ve Stanford uyku skorları) arasında korelasyon saptanmadı. 
Sonuç: Çalışmamızda öğleden sonra ölçülen serum melatonin düzeyi ile gündüz uyku hali arasında anlamlı ilişki bulunamadı. Benzer şekilde serum melatonin düzeyi ile uyku apne ağırlığını yansıtan apne-hipopne indeksi ve diğer polisomnogrfik parametreler (desaturasyon indeksi, minSaO2 vb.) arasında da anlamlı ilişki bulunamadı.

Abstract:
Background and Objective: Excessive daytime sleepiness is often seen in patients with sleep apnea who doesn't recieve a treatment or doesn't have a compliance with treatment. Therefore, if these patiens drive a vehicle or work in a dangerous job that needs attention, it can be problem both for the patient and fort he people around them. Excessive daytime sleepiness can cause traffic or industrial accidents. İn practice, excessive daytime sleepiness is being evaluated by subjective tests which can cause illusions. For the purpose of evaluating excessive daytime sleepiness with more objective marker in these patients, we aimed to research diagnostic value of melatonin in determination of daytime sleepiness.  Method: Our study was conducted at Karadeniz Technical University, Department of Chest Diseases between December 2017 and May 2019, prospectively. Among patients that consulted to our sleep disorders clinic with a possible sleep disorder diagnosis and patients that underwent polysomnography; patients who accepted attending to study, are included. Patiens' demographic features, symptoms and polysomnography datas are recorded. Patients are questioned about situations that can cause excessive daytime sleepiness. Drugs that may affect melatonin levels are excluded from study. Epworth Sleepiness Scale and Stanford Sleepiness Scale are used to evaluate daytime sleepiness. In the afternoon (between 02:00 pm and 04:00 pm) five milliliter venous blood sample is taken from patiens whose polysomnography tests resulted as "Normal", "Sleep Apnea Syndrome" or "Others" (Simple Snoring, Restless Legg Syndrome, Upper Airway Resistance Syndrome, Shift Working, Jet Lag etc.) to meajure serum melatonin levels. After then, the sample is processed in various phases and melatonin level is measured. Results: Among 171 patients, 77 patient using drugs that may affect melatonin levels are excluded from the study. From 94 patients included (7 Normal, 79 Obstructive Sleep Apnea and 8 Central Sleep Apnea) 77 of them were male (81.9 %), 17 of them were female (18.1%). Median age was 47.2±12.3 (Male:46.2±11.6, Female:34.8±8.7) and median body mass index was 33.4±6.0 (Male:33.1±5.3, Female:34.8±8.7). Out of symptoms that have been questioned, frequencies of excessive daytime sleepiness, observed apnea and snoring were 81.6% (n:71), 77.4% (n:65) and 96,9% (n:86). Among patients consulted with excessive daytime sleepiness, incidence of patients whose ESS was geater than or equal to 10 was 66.2% (47/71); Among patients who doesn't have excessive daytime sleepiness, incidence of patients whose ESS was geater than or equal to 10 was 6.3% (1/16), which were statistically significant. There wasn't any significant correlation between melatonin and demographical features (age, height, weight, body mass index and gender), disease parameters (apnea hypopnea index, desaturation index and minimum saturation) of patients. Also, there wasn't any significant correlation between melatonin and sleep parameters (Epworth and Stanford Sleepiness Scale). 
Conclusion: There was no significant correlation between serum melatonin levels and excessive daytime sleepiness. Likewise, there was no significant correlation between melatonin levels and apnea-hypopnea index and other polysomnography parameters that represent sleep apnea severity.