Üniversite kampüs yapıları ve üniversite-kent ilişkisi
University campus structures and university-city relationship
Yazar: NUR ÖZTÜRK
Danışman: YRD. DOÇ. DR. NURBİN PAKER KAHVECİOĞLU
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Üniversiteler, toplumu ve kenti yönlendiren, aynı zamanda da kenti ve toplumu yansıtan öncü kurumlardır. Özellikle son yıllarda küreselleşmenin etkisi ile teknolojideki hızlı gelişim, yaşam boyu eğitim ideali, endüstrinin ve kapitalin gücü gibi olgular, üniversite-toplum-devlet-sanayi işbirliklerini gerekli kılmış; ?inovasyon?, ?girişimci üniversite?, ?şirket üniversiteleri? gibi yeni kavramlar doğurmuştur. Bu yeni gelişmeler, üniversiteleri hem biçimsel olarak hem içeriksel olarak etkilemiştir. Bu bağlamda; üniversite yapılarının gelecekte de önemini arttırarak devam edeceği düşünülerek yapılmış olan çalışmada; farklı özellikleri ile ön plana çıktığı düşünülen kampüsler örneklenmekte, güncel gelişmeler karşısında sahip oldukları tavır incelenmektedir.Çalışmanın birinci bölümünde; çalışmanın amacı ve hipotezinden oluşan kavramsal strüktürün çerçevesi ortaya konmaktadır.İkinci bölümde; çalışmaya temel olması açısından, üniversite ve üniversite kampüsü ile ilgili kavramlardan ve günümüz üniversite yapılarının temelini oluşturduğu düşünülen Ortaçağ Avrupası üniversitelerinin gelişiminden başlayarak, günümüze kadar geçen süreçte üniversite yapılarının etkilendiği dönemler ve bu etkilerin içeriksel ve biçimsel yansımalarından bahsedilmektedir. Türk yükseköğretiminin temellerinin 19.yy sonrasında gelişmiş olan üniversite yapılarına dayandığı düşünülerek, Türk ve batı yükseköğretim gelişiminin, Ortaçağ'dan 19.yy sonuna kadar gelişen süreçte karşılıklı kısa bir değerlendirmesi yapılmaktadır. Tarihsel süreçteki bu aktarımların, üniversitelerin küreselleşme ile farklılaşan rolünü değerlendirmek için ilk basamak olduğu söylenebilir.Üçüncü bölümde; üniversite kampüsleri, fiziksel ve kavramsal bileşenler bağlamında irdelenerek, biçimsel gelişiminde etkili olan durumlardan bahsedilmektedir. Üniversite-kent ilişkisi, bu bölümde fiziksel bağlamda ele alınmaktadır. Planlamanın başlangıç safhası olarak da kabul edebileceğimiz lokasyon stratejileri; üniversitelerin kent içi ve kent dışında olma durumları üzerinden incelenerek örneklenmektedir. Ardından, planlama süreci ve sürece etki eden faktörler ele alınmakta, geleceğe yönelik bir kampüs tasarımı için önemli olduğu düşünülen; ?büyüme-uyabilirlik?, ?algılanabilirlik?, ?ulaşabilirlik-erişebilirlik? kavramlarından bahsedilmektedir. Ayrıca üniversite-kent ilişkisi kurulması adına sahip olunan planlama yaklaşımlarının ifadesini daha anlaşılabilir kılacağı düşünülerek, ?organizasyonel?, ?reorganizasyonel? ve ?dönüşümsel? planlama yaklaşımları olarak bir sınıflandırma yapılarak, bu sınıflama, örnekler üzerinden açıklanmaktadır.Dördüncü bölümde; üniversite kampüslerine, güncel gelişmeler üzerinden bakılmaktadır. Bu bölüm, ağırlıklı olarak Türk üniversiteleri üzerinden incelenmektedir. Küreselleşmenin, üniversite kampüslerine olan güncel etkilerinden, küreselleşme ile meydana gelen ?yenilikçilik?, ?yaratıcılık? ve ?girişimci üniversite? kavramlarından bahsedilmektedir. Bu bölümde; ?kent?, ?sanayi?, ?toplum?, ?kültür? gibi kavramların üniversite ile olan ilişkisi irdelenmektedir. Üniversite-kent ilişkisine, sadece ?üçüncü bölümde bahsedilmiş olan- ?fiziksel? konumdan kaynaklanan bir ilişki üzerinden değil; aynı zamanda kentin ?sanayi-toplum-kültür v.b.? bileşenlerinin üniversite ile ilişkisi üzerinden bakılmaya çalışılmaktadır. Bu bağlamda güncel gelişmeler sonucu daha da önem kazanan kurumsal işbirlikleri; ?üniversite-sanayi?, ?üniversite-devlet? ve ?üniversite-toplum? işbirlikleri olarak üç başlık altında aktarılmaktadır.Beşinci bölüm; genel sonuç bölümüdür. Genel bir değerlendirme niteliğinde; Türk ve batı üniversitelerinin karşılıklı gelişimi bir çizelge üzerinde gösterilmekte, önceki bölümlerde kavramsal strüktür çerçevesinde örneklerle ortaya konan, üniversitelerin tasarım süreçlerine yönelik analizler ve değerlendirmeler yapılmaktadır. Yükseköğretimin güncel gelişmeler karşısında; üniversite-kent ilişkisinin kurulması adına göstermiş olduğu tavırlar üzerine tartışmalar yapılmaktadır. Güncel gelişmeler sonucu meydana gelen yeni yaklaşımlarda ele alanabilecek tavırlar üzerine önerilerde bulunarak, geleceğe yönelik projeksiyonlar üretilmeye çalışılmaktadır.

Abstract:
Universities are pioneering institutions that not only guide but also reflect the community and the city. Notably in the last years with the effect of globalization; the rapid development in technology, the ideal of lifelong education, the notions like the power of industry and capital made the university-community-government-industry co-operations essential and produced many new concepts like "innovation", "entrepreneurial university" and "corporate universities?. These improvements influenced the universities both formally and contextually. In this study, which is done by considering the perpetual importance of the university structures, the campuses that came to the forefront with different features are exemplified and their attitudes against the actual developments are examined.In the first part, the conceptual framework of the study together with the objective and hypothesis is presented.The second part deals with the notions related to the university and campuses and the periods that influence the university structures, starting from the development of the Medieval Europe universities which is believed to form the basis of today?s university structures and also the contextual and formal reflections of these influences. By accepting the idea that the Turkish higher education is based on the university structures developed after the 19th century, the advancements in the higher education in Turkey and the Western countries from the Middle age until the end of 19th century is briefly evaluated. It can be said that this process in the course of history is the first step to assess the role of universities differentiating along with globalization.In the third section, university campuses are analyzed in the context of physical and conceptual components, the effective cases in the formal development are discussed. In this section, the university-city relationship is discussed in the physical context. The location strategies that can be accepted as the elementary phase of the planning are exemplified by observing the in-city and out-of-city status of the universities. After that, the planning process and factors which are effective in planning process, are investigated and the important concepts for the design of a campus for future like "growth-fit", "perceptibility?, ?accessibility" are addressed. Moreover, for the establishment of the university-city relationship a classification is made as "organizational", "re-organizational" and "renovation" planning approaches, to make it more understandable and this conceptual classification is explained through examples.In the fourth chapter, we look into the university campuses through the contemporary developments while focusing primarily on the Turkish universities. The effects of globalization on university campuses, the notions occurred with globalization like ?innovation?, ?creativeness? and ?entrepreneurial university, are described. In this section, the relation of the ?city?, ?industry?, ?community?, ?culture? aspects with the university are considered. University-city relationship which is briefly mentioned in the third section- is described not through a ?physical? relation due to the position but also through the relations of the city?s ?industry-society-culture? components with the university. In this context, the corporate co-operations that become even more important as a result of recent developments, can be classified under three headings as "university-industry", "university-government" and "university-community" co-operations.The fifth section contains the conclusions. As a general evaluation; the mutual improvement of the Turkish and Western universities is shown in a chart, and the analysis and assessments of the university?s design processes that have been described conceptually in the previous sections, are expressed. The attitudes of the higher education together in line with recent developments on the establishment of university-city relationship are discussed. New approaches that may possibly occur as a result of daily developments are proposed and future projections are produced.