Yuhanna İncili'nde sembolizm ve Kristoloji: İsa tasvirinin bağlamı ve inşâsı
Symbolism and Christology in the gospel of John: The context and the construction of the depiction of Jesus
Yazar: BİLAL PATACI
Danışman: PROF. DR. ŞİNASİ GÜNDÜZ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Dini semboller = Religious symbols ; Dinsel tasvirler = Religious depictions ; Hristiyanlık = Christianity ; Hz. İsa = Hz. İsa ; Kristoloji = Christology ; Sembolizm = Symbolism ; Tasvir = Description ; Yuhanna İncili = Yuhanna Gospel ; İncil = Gospel

Özet:
Bu çalışmada Yuhanna İncili'nin İsa tasviri konu edilmiştir. Yuhanna İncili'nin metni diyakronik bir okuma stratejisi ile ele alınmış, araştırma çerçevesi de tarihsel ve edebi kritik metotların soruları eşliğinde belirlenmiştir. İncil yazarının ve cemaatinin tarihsel, sosyal ve teolojik durumları İncil'in İsa tasvirinin bağlamı olarak okunmuş, tasvirin inşâsı ise İncil anlatısının sembolik bileşenleri ve kristolojik unvanları üzerinden gösterilmiştir. Bu çerçevede Yuhanna yazarının İsa'ya dair salt tarihsel bir aktarımla ilgilenmediği, yer yer hermenötik bir çabayla İsa'nın söz ve eylemlerini yorumlayarak İncil'de ikinci bir anlatı katmanı oluşturduğu ortaya konulmuştur. Sembolik dilin hâkim olduğu bu katman bir yandan Yuhanna'nın İsa tasvirini inşâ etmekte, diğer yandan ise Yuhanna cemaatinin durumunu yansıtmaktadır. Bu açıdan Yuhanna sembolizmi, İncil yazarının belleğindeki İsa tasvirini içinde yaşadığı cemaatin tarihsel-sosyal şartlarını da dikkate alarak anlatısal bir kurgu aracılığıyla inşâ etmesine imkân vermiştir. Yuhanna'nın İsa tasviri, anlatının sembolik bileşenleri ile İncil'de İsa'ya atfedilen başat unvanların tarihsel ve metinsel bağlamlarına yoğunlaşan bir inceleme sonucunda açığa çıkarılmıştır. Yuhanna yazarının geleneksel kristolojik betimlerle sınırlı kalmadığı, İncil'in derlendiği dönemde cari olan tanrılaştırma söylemlerinin dilini büyük oranda kullandığı örneklerle gösterilmiştir. Bu açıdan Yuhanna İncili'nin kristolojik modeli ile Helenistik atmosferin kuşattığı kültürlerin aşina olduğu kurtarıcı figürler ve onlara ilişkin anlatılar arasında bir etkileşim zemininin bulunduğuna işaret edilmiştir. Mesiyanik vurgu yerine İsa'nın tanrısal kimliğine odaklanan kristolojik modelin eskatolojiden ziyade protolojiyi yani İsa'nın varlık öncesi durumunu önceleyerek söylemsel bir tanrılaştırma ürettiği sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
In this study, the depiction of Jesus in the Gospel of John was discussed. The text of the Gospel of John was handled with a diachronic reading strategy, and a research framework was determined along with the questions of historical and literary critical methods. While the historical, social, and theological conditions of the evangelist and his community were read as the context of the depiction of the gospel. The construction of this depiction was illustrated through the symbolic elements of the gospel narrative and its Christological titles. In this framework, it was revealed that the evangelist was not interested in a purely historical narrative of Jesus, but added a second narrative layer to the gospel by interpreting Jesus' words and actions with a hermeneutic effort. This layer, dominated by symbolic language, constructs the depiction of Jesus on the one hand and reflects the state of the Johannine community on the other hand. Johannine symbolism has enabled the evangelist to construct the depiction of Jesus in his memory through a narrative, by taking the historical-social conditions of his community into account. So, John's depiction of Jesus was revealed as a result of a study focusing on the historical and textual contexts of the symbolic elements of the narrative and main titles attributed to Jesus in the fourth gospel. It was exemplified with examples that the evangelist is not limited to traditional Christological descriptions, and uses the language of deification discourses that were current at the time the gospel was compiled. In this respect, it was pointed out that there is a base for interaction between the Christological model of the evangelist and the savior figures, which are familiar to the cultures surrounded by the Hellenistic atmosphere, and their narratives. It was concluded that the Christological model of the evangelist, which focuses on Jesus' divinity instead of his messianic emphasis, produces a discursive deification by prioritizing protology, i.e., the pre-existence of Jesus, rather than eschatology.