Prehistorik dönem seramik formlarinin soyut seramik sanatina yansimasi ve uygulamalari
The reflection of prehistoric period ceramic forms on abstract ceramic art and its applications
Yazar: ZEYNEP TOKAT
Danışman: DOÇ. DERVİŞ ERGÜN
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Seramik Sanat ve Tasarım Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
İnsanoğlunun Prehistorik dönemde yaşadığı inanç sistemleri, doğaya bakışı,
diğer sosyal eylemlerin form diliyle nasıl ortaya konduğu, üretildiği ve plastikestetik kaygının altında yatan sebeplerin keşfedilmesi büyük önem taşımaktadır.
"Prehistorik Dönem Seramik Formlarının Soyut Seramik Sanatına Yansıması ve
Uygulamaları" adlı tez çalışmasında, Prehistorik dönem insanının yaratma edimi
izleri ışığında, günümüz soyut seramik sanatının geçmişi, bugünü ve geleceği
incelenmiştir.
Prehistorik dönem insanı, geçirdiği bilişsel süreç sonunda soyut düşünme
yeteneğine kavuşmuş ve ilk sanat eserlerini "Büyük Sıçrama" olarak tabir edilen bu
dönemden sonra ortaya koymuştur. Kil ile karşılaşan insan onu bir ifade aracı olarak
kullanmaya başladığı andan itibaren üç boyutlu da düşünmeye başlamıştır.
Prehistorik dönemler boyunca kil ile kurduğu ilişki sayesinde tarihini yazmış,
uygarlıklar kurmuştur. Kili pişirip seramik eserler ortaya koyması ise doğada var
olmayan bir nesneyi yaratma anlamında ilk ve gerçek üretimlerden biridir. Bu
açıdan bakıldığında seramik, Neolitik dönemin ve uygarlığın en büyük
devrimlerinden biri olmuştur.
Üç bölümden oluşan çalışmanın birinci bölümünde soyut ve soyutlama
kavramları ele alınmış, soyut düşüncenin arkasında yatan bilişsel, psikolojik
faktörler araştırılmış, imge yaratmaya giden düşünce dünyası felsefi olarak
açıklanmaya çalışılmış, Prehistorik dönem ile çağdaş sanatçıların eser yaratırken
sahip oldukları içtepiler karşılaştırılmıştır. Sanatta soyut ve soyutlama kavramı
açıklanmış, soyut sanatı doğuran faktörlerin tarihi süreci ve sanatçıların eserlerine
etkisi anlatılmıştır. Soyut sanat, obje ve süje ilişkisi incelenmiş, soyut sanatın
arkasında yatan psikolojik faktörler çeşitli sanatçıların, sanat tarihçi ve filozofların
düşünceleri doğrultusunda ortaya konulmuştur.
Aynı bölümde seramik sanatının çağdaş sanat içindeki yolculuğundan
bahsetmeden önce "modern" ve "çağdaş" kavramı farklı görüşler ışığında
açıklanmıştır. Soyut sanatın tarihi süreci ele alınmış, 20. yüzyılda seramik malzemenin yaygınlaşmaya başlayıp sanat malzemesi olarak görülmeye başlaması,
seramiği malzeme olarak kullanan sanatçılardan örneklerle anlatılmıştır.
İkinci bölümde Prehistorik dönemin; Üst Paleolitik, Mezolitik ve Neolitik
dönemleri ayrıntılı bir şekilde incelenmiş, seramik-insan etkileşimi, toplum ile
ilişkisi geniş bir yelpazede anlatılmış, dönem kültürlerinin seramik formlara
yansıması incelenmiştir. Prehistorik dönem insanının Tanrı düşüncesinin doğuşu,
kutsal inancı ve seramik formlara yansıması örnekler üzerinden aktarılmış, formların
sembol ve soyut anlatım dili; tarihin ilk Neolitik çömlekleri, figürinler, Ana Tanrıça
heykelcikleri vb.seramik eserler üzerinden değerlendirilmiştir. Kilin yazı malzemesi
olarak kullanılmaya başlamasının tarihi yolculuğu, Mezopotamya ve Sümerlilerin
sosyo kültürel özellikleriyle birlikte ele alınmış, yazının çağdaş sanat dilinde
kullanımı örneklendirilmiştir. Bölümün sonunda Prehistorik dönem sanatından
etkilenen günümüz soyut seramik heykel sanatçılarının eserlerine yer verilmiştir.
Üçüncü bölümde Prehistorik dönem toplumunun ihtiyacını karşılayan soyut
form ve sembollerden yola çıkılarak, özgün uygulamalar yapılmış, kişisel yorumlarla
birlikte tikel ve tümel olarak incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Soyut, Soyutlama, Prehistorik, Sembol, Soyut Seramik, Modernizm, Kutsal.

Abstract:
It is of great importance to discover the belief systems that human beings
lived in the Prehistoric period, their view of nature, how other social actions were
revealed and produced through the language of form, and the underlying causes of
plastic-aesthetic anxiety. In the thesis titled "The Reflection of Prehistoric Period
Ceramic Forms on Abstract Ceramic Art and Their Applications", the past, present
and future of today's abstract ceramic art were examined in the light of the traces of
the prehistoric period man's act of creation.
Prehistoric man gained the ability to think abstractly as a result of the
cognitive process he went through, and he produced his first works of art after this
period, which is called the "Great Leap". The person who came across clay started
to think in three dimensions as soon as he started to use it as a means of expression.
Thanks to the relationship he established with clay throughout the prehistoric
periods, he wrote his history and established civilizations. Baking clay and creating
ceramic works is one of the first and real productions in terms of creating an object
that does not exist in nature. From this point of view, ceramics has been one of the
greatest revolutions of the Neolithic period and civilization.
In the first part of the study, which consists of three parts, the concepts of
abstract and abstraction are discussed, the cognitive and psychological factors
behind abstract thought are investigated, the world of thought leading to image
creation is tried to be explained philosophically, the impulses of prehistoric period
and contemporary artists while creating works are compared. The concept of
abstract and abstraction in art is explained, the historical process of the factors that
give rise to abstract art and the effect on the works of artists are explained. The
relationship between abstract art, object and subject has been examined, and the
psychological factors behind abstract art have been revealed in line with the thoughts
of various artists, art historians and philosophers.
In the same section, before talking about the journey of ceramic art in
contemporary art, the concepts of "modern" and "contemporary" are explained in the light of different views. The historical process of abstract art is discussed, and
the widespread use of ceramic materials in the 20th century and the beginning of
being seen as an art material is explained with examples from artists who use
ceramics as a material.
In the second part, the Prehistoric period; The Upper Paleolithic, Mesolithic
and Neolithic periods were examined in detail, the ceramic-human interaction and
its relationship with the society were explained in a wide range, and the reflection
of the cultures of the period on the ceramic forms was examined. The birth of
prehistoric man's idea of God, his sacred belief and its reflection on ceramic forms
are conveyed through examples, the symbol and abstract expression language of
forms; the first Neolithic pottery in history, figurines, Mother Goddess figurines etc.
evaluated on ceramic works. The historical journey of the use of clay as a writing
material is discussed together with the socio-cultural characteristics of Mesopotamia
and Sumerians, and the use of writing in contemporary art language is exemplified.
At the end of the section, the works of today's abstract ceramic sculpture artists who
were influenced by the art of the Prehistoric period are included.
In the third chapter, by starting from the abstract forms and symbols that
meet the needs of the Prehistoric society, original applications have been made and
examined as particular and universal together with personal comments.

Keywords: Abstract, Abstraction, Prehistoric, Symbol, Abstract Ceramics, Modernism, Sacred.