Asistan hekimlerin sağlık anksiyetelerinin periyodik sağlık muayenesi yaptırma durumlarına etkisi
The effect of assistant physicians' health anxiety on their performance of periodic health examinations
Yazar: MELEK BIYIKLIOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. SANEM NEMMEZİ KARACA
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı / Aile Hekimliği Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Sağlık anksiyetesi = Health anxiety

Özet:
Periyodik sağlık muayeneleri (PSM), sağlıklı kişilerin sağlıklarının korunması amacıyla yapılan bireye özgü risk faktörlerine göre yapılandırılmış izlem programlarıdır.  Sağlık anksiyetesi (SA) ise, kişinin ciddi bir hastalığa yakalanma tehlikesiyle karşı karşıya olduğu inancıyla duyduğu korku, kaygı ve meşguliyettir. Sağlık çalışanlarında SA görülme sıklığı diğer popülasyonlara göre daha yüksektir. Araştırmamızda asistan hekimlerin kendi PSM yaptırma durumlarını belirlemeyi ve mevcut SA düzeylerinin sağlık taraması yaptırma durumlarına etkisini değerlendirmeyi amaçladık.
 Kesitsel tanımlayıcı tarzda dizayn edilen araştırmamıza hastanemizde görevli 210 asistan hekim dahil edildi. Sosyodemografik bilgiler, sağlık düzeyleri, PSM yaptırma durumları araştırmacı tarafından oluşturulan anket formu ile yüz yüze görüşülerek toplandı. Ardından katılımcıların SA düzeyleri Sağlık Anksiyetesi Envanteri (SAE) ile belirlendi. Veriler SPSS 25.0 programı ile değerlendirilmiş, yanılma düzeyi 0,05 olarak alınmıştır.
Asistan hekimlerin %41,9'u PSM yaptırmadığını ve yaptırmama nedeni olarak da en sık zaman yetersizliğini belirtmişti. Tarama testi amaçlı en sık başvurulan yer %78,1 ile kendi çalıştıkları kurum olup %78'inin kendi testlerini kendilerinin yaptığı belirlendi. Evli olanların PSM'ye katılım oranları 2,2 kat, egzersiz yapanların ise 2 kat daha yüksekti. Dahili bilim asistanlarının cerrahi bilim asistanlarına göre daha yüksek oranda diyabet (p=0,019), tiroit fonksiyon (p=0,006) ve lipit taraması (p=0,005) yaptırdığı bulundu. Kadın asistanların düzenli veya düzensiz aralıklarla da olsa %73,5'i kendi kendine meme muayenesi (KKMM), %27,4'ü klinik meme muayenesi (KMM) yaptırdığını belirtti. Temel bilim asistanlarının KMM oranları cerrahi bilim asistanlarına kıyasla daha yüksekti (p=0,037). Asistan hekimlerin sosyodemografik özellikleri, alışkanlıkları ve çalışma koşullarına göre SAE'den aldıkları puanlar benzerdi. Buna karşın eskiden alkol kullanıp bırakanların (p=0,041) ve operasyon öyküsü olanların (p=0,009) SAE'den aldıkları puanlar daha yüksekti. Kendi sağlık durumunu 'kötü' olarak ifade eden asistan hekimlerin SAE puanları diğerlerine kıyasla daha yüksekti (p<0,001). Çalışmamızda diyabet taraması yaptıranların SAE puanları daha yüksekti (p=0,037). Hekimlerin %20'si depresyon açısından değerlendirildiğini, değerlendirilmeyen asistanların şikâyeti nedeniyle değerlendirilenlere kıyasla SAE puanlarının daha düşük olduğu saptandı (p=0,001). Asistan hekimlerin PSM yaptırma durumları ile SAE'den aldıkları puanlar arasında anlamlı ilişki saptanmadı (p>0,05).
Sonuç olarak hekimlerimizin SA düzeylerinin sadece diyabet taraması üzerinde etkili olduğu, diğer PSM'lerini yaptırma oranlarını etkilemediği gözlendi. Muayeneleri yaptırma önündeki engeller arasında en sık nedenlerin "zaman kısıtlılığı" ve "unutma" olduğu saptandı. Bu nedenle aile hekimlerinin nüfuslarına kayıtlı meslektaşlarının takibinde çalışan sağlığı birimi ile koordineli çalışması muayeneleri yaptırma oranlarını arttırabileceği kanaatindeyiz.

Abstract:
Periodic health examinations are follow-up programs structured according to individual-specific risk factors to protect the health of healthy people.  Health anxiety is the fear, anxiety and preoccupation that a person feels due to the belief that they are in danger of developing a serious illness. The prevalence of health anxiety in healthcare workers is higher than in other populations. In our study, we aimed to determine the status of resident physicians in having their own periodic health examinations and to evaluate the effect of their current health anxiety levels on their health screening status.
In our cross-sectional descriptive study, 210 resident physicians working in our hospital were included. Sociodemographic information, health levels, and periodic health examinations were collected by face-to-face interviews with a questionnaire form created by the researcher. Then, health anxiety levels of the participants were determined with the Health Anxiety Inventory. The data were evaluated with SPSS 25.0 program and the error level was taken as 0.05.
Among resident physicians, 41.9% did not have periodic health examinations and the most common reason for not having them was lack of time. The most common place for screening tests was the institution where they worked with 78.1% and 78% of them performed their own tests. The rate of participation in periodic health examinations was 2.2 times higher for those who were married and 2 times higher for those who exercised. Internal medicine residents had higher rates of diabetes (p=0.019), thyroid function (p=0.006) and lipid screening (p=0.005) than surgical residents. Of the female residents, 73.5% reported breast self-examination and 27.4% reported clinical breast examination, whether regularly or irregularly. The rate of clinical breast examination was higher in basic science residents compared to surgical science residents (p=0.037). Health anxiety inventory scores of residents were similar according to their sociodemographic characteristics, habits and working conditions. However, those who used alcohol in the past (p=0.041) and those with a history of surgery (p=0.009) had higher scores on the health anxiety inventory. As assistant physicians who reported their own health status as 'poor,' their health anxiety inventory scores were significantly higher compared to others (p<0.001). In our study, those who had diabetes screening had higher health anxiety inventory scores (p=0.037). It was found that 20% of the physicians were evaluated for depression, and the health anxiety inventory scores of the residents who were not evaluated were lower than those who were evaluated because of complaints (p=0.001). There was no significant correlation between the periodic health examination status of the residents and their scores on the health anxiety inventory (p>0.05).
As a result, it was observed that health anxiety levels of our physicians were effective only on diabetes screening, but did not affect the rates of performing other periodic health examinations. It was found that the most common reasons for the barriers to performing the examinations were "lack of time" and "forgetting". Therefore, we believe that family physicians working in coordination with the employee health unit in the follow-up of their colleagues registered in their population may increase the rate of examinations.