Piyasa: tarihi, teorisi ve eleştirileri
Market: history, theory and the critiques
Yazar: AHMET ARİF EREN
Danışman: DOÇ. DR. HÜSEYİN ÖZEL
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Kapitalizm öncesi üretim tarzlarında yaygın bir iç ve dış ticaret olmasından hareketletarihin her döneminde piyasalar olduğu iddia edilir. Bu görüş bir adım daha ilerigötürülerek, ticaretin gelişmişlik düzeyi ile piyasa ekonomisinin gelişmişlik düzeyiarasında doğrudan bir ilişki kurulabilir. Bu ilişkinin sonucu olarak ise prekapitalistpiyasaların kendiliğinden evrilmeleri ile ya da niceliksel büyümeleri ile piyasaekonomisine ulaşılır. Kapitalizmde piyasa niteliksel farklılıklar gösterir. Bu farklılıkları;piyasanın, genelleştirilmiş meta üretimi olarak yani piyasa ilkesi tanımlanması ile ortayakoymak mümkündür. Ticaretin gelişmişlik düzeyi yani mübadele değeri için üretim,piyasa ilkesini oluşturan sacayaklarından sadece birisidir. Smith ve Hayek, ticaretinkendiliğinden niceliksel artışı ile kapitalist piyasa ekonomisine ulaşıldığı görüşünüsavunurlar. Onların piyasa savunusunun merkezinde; ticaretin gelişmesi ile piyasanınkendiliğinden bir düzen olarak ortaya çıktığı görüşü vardır. Bu görüşün karşısında isepiyasayı yine bir düzen olarak resmeden Polanyi ve Marx bulunur. Polanyi'ye görekapitalizm öncesinde piyasa, topluma gömülü iken kapitalizmle toplum piyasayagömülü olmuştur. Marx'a göre ise piyasa, emek gücünün metalaşmasını sağlar veemekçinin özgür bir sözleşme ile sömürülmesine aracılık eder. Sömürü sadece iktisadibir sorun değildir, ahlaki boyutları da bulunur. Sömürü, bölüşümde adalet olmamasıanlamına gelir. Ancak bunun için de bölüşümde adaleti sağlayacak bir ilke tespit etmekgerekir. Bölüşümde adalet sağlanırken, özgürlükten, eşitlikten taviz verilmeyecek birilke bulunmalıdır. Piyasa ilkesinin hakim olduğu bir sistemde böyle bir ilkenin varolmasının önünde en büyük engel özel mülkiyet hakkıdır.Anahtar SözcüklerPiyasa, Üretim Tarzı, Metalaşma, Adalet, Özgürlük, Mülkiyet hakları

Abstract:
Before capitalism, the external and internal trade were evident in the pattern ofproduction. In this context, it is argued that there has been markets in every phase ofhistory. Moreover, one can establish direct relation with the degree of development oftrade and market economy. As a result of this relation, the self evolution or quantitativegrowth of pre-capitalist markets resulted in the market economy. In capitalism, themarkets imply qualitative dissimilarities. These dissimilarities manifest itself in thedefinition of generalized production of commodities by the market principle. Thedegree of development of trade, put differently, the production for exchange value isjust one of the trivets that constitute the market principle. Smith and Hayek argue thatthe capitalist market economy was formed as a result of quantitative increase of tradeper se. The center of their defence is the market which is formed spontaneously inconsequence of the development of trade. On the other hand, Polanyi and Marxexpress the opposite view which picturizes the market as a new formation. Accordingto Polanyi, while the market is embedded in the society before capitalism, society isembedded in the market with the capitalism. According to Marx, the market secures thecommodification of labour force. He also states that in the context of the exploitation ofproletarian via voluntary contract, market also act as an intermediary. The exploitationis not only an economic(al), but also ethical phenomenon. The exploitation is regardedas unfair distribution. Within this framework, one has to find a principle which constitutefair distribution without laying aside freedom and equality. However, it is not possible toconstitute above mentioned principle in the system which is dominated by marketprinciple, since the property right is a major obstacle.Key Words:Market, Modes of Production, Commodification, Justice, Freedom, Property Rights