Şânî Dîvânı'nın bağlamlı dizini ve işlevsel sözlüğü
Contextual index and functional dictionary of Şani Divan's
Yazar: SİNEM ÇEKEN
Danışman: DOÇ. DR. ORHAN KILIÇARSLAN
Düzce Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Şani = Şani

Özet:
Edebî metinlerde kelimelerin kullanıldıkları bağlam içinde kazandıkları anlamları vasıtasıyla şair ve/veya yazarların duygu dünyaları hakkında fikir edinebilmek mümkündür. Farklı yüzyıllarda yazılmış olan divanların söz varlığının bağlam içinde değerlendirilmesi, zaman alıcı ve detaylı bir süreç gerektirmektedir. Bu karmaşıklığı aşmak ve bu tür yoğun çalışmaları etkin bir şekilde yönetmek amacıyla TEBDİZ (Tarih ve Edebiyat Metinleri Bağlamlı Dizini ve İşlevsel Sözlüğü) sistemi geliştirilmiştir. TEBDİZ, edebî metinlerin bağlamsal analizini yapabilme ve bu analizleri bir araya getirerek tek bir platformda sunma imkanına sahip bir araştırma altyapısıdır. TEBDİZ sistemini kullanarak oluşturduğumuz çalışmada Şânî mahlaslı bir şair tarafından yazılmış Dîvân'ın tüm söz varlığı kullanıldıkları bağlam çerçevesinde yorumlanmış, ortaya çıkan verilere dayanılarak şairin hayal dünyası anlaşılmaya çalışılmıştır. Bu sayede şairin sanat anlayışı, dil ve üslup özellikleri gibi pek çok unsur hakkında bilgi sahibi olunmuştur. Değerlendirmelerimizin sonunda, uzun bir çalışmanın ürünü olarak ekte sunduğumuz sözlük kısmı sistemde yerini almıştır. Böylelikle Şânî Dîvânı'nın söz varlığı kolaylıkla ulaşılabilir bir hale getirilmiştir. Bu özellikleriyle çalışmamız daha önce yapılmış bağlamlı dizin ve işlevsel sözlük çalışmaları gibi daha sonra yapılacak olan karşılaştırmalı çalışmalara ve diğer araştırmalara veri sağlaması bakımından önemli katkılar sunacaktır.

Abstract:
In literary texts, it is possible to get an idea about the emotional world of poets and/or writers through the meanings of words in the context in which they are used. Evaluating the vocabulary of divans written in different centuries in context requires a time-consuming and detailed process. In order to overcome this complexity and effectively manage such intensive studies, the TEBDİZ (Contextual Index and Functional Dictionary of Historical and Literary Texts) system has been developed. TEBDIZ is a research infrastructure capable of contextual analysis of literary texts and presenting these analyses on a single platform. In the study we created using the TEBDİZ system, all the vocabulary of the Dîvân written by a poet with the pseudonym Şânî was interpreted within the framework of the context in which they were used, and the poet's world of imagination was tried to be understood based on the resulting data. In this way, information about many elements such as the poet's understanding of art, language and stylistic features has been obtained. At the end of our evaluations, the glossary section, which we present in the appendix, has taken its place in the system as the manifestation of a long work. Thus, the vocabulary of Şânî Dîvânı has been made easily accessible. With these features, our study will make important contributions in terms of data to comparative studies and other researches to be carried out in the future, such as contextual index and functional dictionary studies.