Türkiye Ahıskalıları ağzı
The dialect of Ahiskas in Turkiye
Yazar: SERPİL ERSÖZ
Danışman: PROF. DR. ZEKİ KAYMAZ
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Lehçeleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Ahıska Türkleri = Ahıska Turks ; Ağızlar = Dialects ; Türk dili =

Özet:
Bu çalışmada değişik zamanlarda Türkiye?ye gelip Ağrı, Antalya, Bilecik,
Bursa, Hatay, Iğdır, Manisa ve Muş?a yerleşen Ahıska Türklerinin karakteristik ve
yaygın ağız özellikleri ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir. Ayrıca, Türkiye?ye
gelişlerind 1944 sürgünü milat kabul edilerek, 1944 sürgününden önce ve sonra
gelenlerin ağız özellikleri arasında karşılaştırma yapılmıştır.
Buna göre ister 1944 yılından önce , ister 1944 yılından sonra gelmiş olsun,
Ahıska Türklerinin karakteristik ağız özelliklerini sıkı bir şekilde korudukları
görülmüştür. Aralarındaki fark ise , yalnızca yaşadıkları farklı coğrafyalardaki baskın
kültürün etkisiyle dillerine girmiş söz ya da eklerde görülmüştür. 1944 sürgününden
önce gelenler prestij dili olarak gördükleri Türkiye Türkçesi?nden; 1944 sürgününden
sonra gelenler ise Rusça ile Özbek ve Azerbaycan Türkçesinden etkilenmişlerdir.
Rusçadan yalnızca söz varlığı, Özbek ve Azerbaycan Türkçesinden söz varlığı ile
birlikte ekler; Türkiye Türkçesinden ise , söz varlığı, ekler ve cümle yapısı boyutunda
etkilenmeler olmuştur.
Bundan başka çalışmamızda bugünkü ağızların incelenmesi ile eski Ahıska
coğrafyasındaki köylerin ağız özelliklerinin tespit edilip edilemeyeceği konusunda da
küçük denemeler yapıldı. İptidai özellikte de olsa, ileride geçmiş dönük köylerin ağız
özelliklerinin ve bölgelerinin tespitine imkan sağlayabilecek belirgin ek ve söz
varlığındaki tercih farklılıkları ortaya çıkarıldı. Buna göre , görülen geçmiş zaman eki
birinci çokluk kişi çekiminde -dı?/-du? ve -dih tercihi; öğrenilen geçmiş zaman birinci
çokluk kişi çekimindeki -mişu?/-mişı? tercihi; gelecek zaman eki birinci çokluk kişi
çekimindeki -Acau?/-Acayı?/-Acoo? tercihi; şimdiki zaman eklerinden -y?r ve -?r
şekillerinin tercihi; yaygın olarak getUr-/geçUr-/gezdUr- şekillerinde kullanılan
ettirgenlik eklerinin getır-/geçır-/gezdır- örneklerinde görüldüğü gibi /ı/?lı şekilerinin
tercihi; sözvarlığından da örneğin anna-/a?na- tercihi, ağız bölgelerinin tespiti için
önemli olabilir.

Abstract:
In this study the characteristics and common features of dialect of Ahiska Turks, who
ad am to Turk y in diff r nt p riods of tim and s ttl d in Ağrı, Antalya, Bil ik,
Bursa, Hatay, Iğdır, Manisa, Muş, is analyz d in d tail. Additionally aving a pt d
1944 d portation as a turning point for A iska Turks? s ttl m nt in Turkey, a
comparison between dialects of Ahiska Turks who came to Turkey before and after
1944 deportation.
Despite of the fact that they arrived before or after 1944, it is certain that Ahiska Turks
firmly maintained characteristic features of their dialects. The differences between two
groups manifests themselves in the loan words and suffixes which were added to the
dialect by the impact of the dominant culture of the geography they have lived.
Basically Ahiska Turks who came to Turkey before 1944 deportation have been
affected by Turkey Turkish as it is seen as prestige language, others came after 1944
have been affected by Russian, Uzbek Turkish and Azeri Turkish. The levels of the
interaction are various. Russian vocabulary, Uzbek and Azeri Turkish vocabulary and
suffixes; Turkish vocabulary, suffixes and structure of sentence have affected the
dialect.
Furthermore, within the study basic testing was done in order to find out whether the
characteristics of dialects in old Ahiska villages could be defined by analyzing current
ones. Significant preference differences, even if primitive, in suffix and vocabulary was
detected which pave the way for further analysis on defining regions and characteristics
of old villages dialects. The preferences, which are -dı?/-du? and -dih suffixes for the
past tense 1th plural person, -mişu?/-mişı? suffixes for past perfect tense 1th plural
person, -Acau?/-Acayı?/-Acoo? suffixes for future tense 1th plural person, -y?r and -?r
suffixes for simple present tense, getUr-/geçUr-/gezdUr- and getır-/geçır-/gezdırwords,
anna- and a?na- words, seems to be important in order to define the regions of
dialects.