Dolaylı vergi ve dolaysız vergi gelirlerinin ekonomik büyüme ile ilişkisi: Türkiye örneği
Indirect tax and direct tax revenues relations with the economic growth: The case of Turkey
Yazar: EZGİ ÖZBAY
Danışman: PROF. DR. SUNA KORKMAZ
Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: ARDL Sınır Testi = Autoregressive Distributed Lag Bounds Test ; Dolaylı vergiler = Indirect taxes ; Dolaysız vergiler = Direct taxes ; Ekonomik büyüme = Economic growth

Özet:
Devletin temel hedefleri arasında yer alan ekonomik büyümenin gerçekleştirilmesinde vergiler etkin bir maliye politikası aracı olarak kullanılmaktadır. Vergi gelirlerinin ekonomik büyüme üzerine olan etkisi ise literatürde uzun süredir önemli bir araştırma konusu olmuştur. Bu çalışmada, Türkiye'de dolaylı vergi ve dolaysız vergi gelirlerinin ekonomik büyüme üzerindeki etkisi teorik ve ampirik olarak analiz edilmiştir. Çalışmada 2006:1-2023:2 dönemine ait üçer aylık veri seti kullanılmıştır. Değişkenler arasındaki eşbütünleşme ilişkisi Pesaran vd. (2001) tarafından geliştirilen sınır testi ile incelenmiştir. Uzun ve kısa dönemli ilişkilerin incelenmesi amacıyla ARDL modeli kurulmuştur. Değişkenler arasında nedensellik ilişkisi yönünün tespit edilmesi için Toda-Yamamoto nedensellik testi uygulanmıştır.
Analiz sonuçlarına göre dolaylı vergi ve dolaysız vergi gelirleri ile ekonomik büyüme arasında eşbütünleşme ilişkisi olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Uzun dönemde dolaylı vergi gelirlerinin ekonomik büyümeyi istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif yönde etkilediği, dolaysız vergi gelirlerinin ekonomik büyümeyi istatistiksel olarak anlamlı ve negatif yönde etkilediği tespit edilmiştir. Kısa dönemde dolaysız vergi gelirlerinin ekonomik büyümeyi istatiksel olarak anlamlı ve pozitif yönde etkilediği tespit edilmiştir. Dolaylı vergilerin ise ekonomik büyüme üzerine olan etkisine karar verilememiştir. Toda-Yamamoto nedensellik testi sonuçlarına göre hem dolaylı vergiler ve ekonomik büyüme arasında hem de dolaysız vergiler ve ekonomik büyüme arasında çift yönlü nedensellik ilişkisi tespit edilmiştir.

Abstract:
Taxes are used as an effective fiscal policy instrument in achieving economic growth, which is among the main goals of the state. The effect of tax revenues on economic growth has been an important research topic in the literature for a long time. In this study, the effect of indirect tax and direct tax revenues on economic growth in Turkey has been analyzed theoretically and empirically. The quarterly data set for the period 2006:1-2023:2 was used in the study. The cointegration relationship between the variables was examined with the bound test developed by Pesaran et al. (2001). The ARDL model was established for the purpose of studying long and short-term relationships. Toda-Yamamoto causality test was applied to determine the direction of causality relationship between variables.
According to the results of the analysis, it was concluded that there is a cointegration relationship between indirect tax, direct tax revenues and economic growth. It has been found that indirect tax revenues have a statistically significant and positive impact on economic growth in the long term, while direct tax revenues have a statistically significant and negative impact on economic growth. In the short term, it has been found that direct tax revenues have a statistically significant and positive impact on economic growth. The impact of indirect taxes on economic growth has not been determined. According to the results of the Toda-Yamamoto causality test, a bidirectional causality relationship was detected both between indirect taxes and economic growth and between direct taxes and economic growth.