Duyuşsal özelliklerin gelişimi açısından örtük program
The hidden curriculum in terms of development of affective characteristics
Yazar: İBRAHİM TUNCEL
Danışman: PROF. DR. ÖZCAN DEMİREL
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Bölümü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Ders programları = Curriculum ; Duyuşsal özellikler = Affective characteristics ; Eğitim = Education ; Meslek dersleri = Professional course ; Mesleki eğitim = Vocational education ; Sınıf içi davranışlar = In-class behaviors ; Sınıf içi çalışmalar = In-class works ; Örtük program = Hidden curriculum ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Bu araştırmada, öğretmenlik meslek bilgisi derslerindeki sınıf içi örtük program boyutlarını belirlemek ve bu boyutların duyuşsal özelliklerin gelişimini nasıl etkilediğini ortaya çıkarmak amaçlanmıştır.Araştırmada, nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışmasına yer verilmiş ve araştırma amacına uygun olan durum çalışması desenlerinden ?iç içe geçmiş tek durum? deseni kullanılmıştır. Duyuşsal özelliklerin gelişimi açısından öğretmenlik meslek bilgisi derslerinde gerçekleşen sınıf içi örtük program tek durum olarak ele alınmıştır. Araştırmada bu durum içinde yer alan alt analiz birimlerini öğretmenlik meslek bilgisi derslerinden ?Öğretimde Planlama ve Değerlendirme?, ?Sınıf Yönetimi? ve ?Rehberlik? dersleri oluşturmaktadır. Kullanılan yöntemin gücünü artırmak amacıyla yöntem ve veri çeşitlemesine gidilmiştir. Yöntem çeşitlemesinin sağlanabilmesi amacıyla, ?gözlem?, ?görüşme? ve ?doküman incelemesi? yöntemlerine yer verilmiştir. Veri çeşitlemesinin sağlanabilmesi için de ?gözlem yapılan sınıflar?, ?görüşme yapılan kişiler? ve ?öğrenci günlükleri? farklı veri kaynakları olarak kullanılmıştır. Çalışma alanını Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi İlköğretim Bölümü Sınıf Öğretmenliği Anabilim Dalı oluşturmaktadır. Veri toplamak amacıyla ?Sınıf içi gözlem formu?, ?öğretim elemanı görüşme formu? ve ?öğrenci odak grup görüşme formu? kullanılmıştır. Araştırma kapsamında elde edilen veriler üzerinde içerik analizi yapılmıştır.Araştırma bulguları doğrultusunda, sınıfın fiziki ortam ve düzenlemelerinden kaynaklanan örtük programın; öğrencilerde öğrenci görüşlerine değer verilmediği ve öğretmenlik meslek bilgisi derslerine önem verilmediği algısına neden olduğu, öğrencilerin derse katılım isteğini azalttığı ve bunun yanında öğretim elemanlarının fiziki ortamdan kaynaklanan engellerle başa çıkma çabalarının öğrencilerde model alma isteği uyandırdığı sonuçlarına ulaşılmıştır.Öğretme-öğrenme etkinliklerinden kaynaklanan örtük program kapsamında ele alınan öğretim elemanı beklentilerinden; (1) sosyal etkinliklere katılım beklentisinin, öğrencilerin paylaşma ve dayanışma duygusunu ve benlik saygısını geliştirdiği ve ilgilerini açığa çıkardığı, (2) öğrenmeyi öğrenme beklentisinin, bazı öğrencilerde öğrenme sorumluluğunun farkında olma ve bazı öğrencilerde ise öğretim elemanına ve derse yönelik olumsuz tutum geliştirme biçiminde etkilerinin olduğu sonuçlarına ulaşılmıştır. Öğrencilerin sahip olduğu hazır bilgi alma alışkanlığı, öğretme-öğrenme sürecinde öğretim elemanının beklentilerini gerçekleştirmesini olumsuz etkilemektedir.Öğretme-öğrenme sürecinde, öğretim elemanının söylediklerinden çok yaptıkları öğrenciler üzerinde daha etkili olmakta ve öğrencilerde model alma isteği uyandırmaktadır. Öğretme-öğrenme sürecinde verilen örneklerin, öğrencileri eleştirel düşünmeye yönlendirdiği ve eğitimle ilgili olaylara daha duyarlı hale getirdiği sonuçlarına ulaşılmıştır. Olumsuz durumları yansıtan örnekler ise öğrencilerin kaygı düzeyini artırmakta ve öğretmenlik mesleğine yönelik tutumlarını olumsuz etkilemektedir.Öğrenci-öğrenci ve öğrenci-öğretim elemanı etkileşimi sonucunda, öğrenciler öğretim elemanına yönelik önyargı oluşturmakta ve bu durum öğretim elemanına ya da derse yönelik tutumları etkilemektedir.Öğrencilerin değerlendirme sürecinde edindikleri deneyim, başarılı olmak için öğretme-öğrenme sürecinde öğrenci katılımının ve çabasının önemli olmadığı ve ezbere dayalı öğrenmenin yeterli olduğu algısına neden olmaktadır. Öğrencilerin başarılı olmak için seçici davranma ve öğretim elemanının gözüne girme biçiminde taktikler geliştirdikleri sonuçlarına ulaşılmıştır.Anahtar Sözcükler Örtük program, sınıf içi örtük program, duyuşsal özellikler, öğretmenlik meslek bilgisi dersleri

Abstract:
In this study, it was aimed to define the dimensions of hidden curriculum in the classroom in Teaching Certificate Courses and to discover how these dimensions effected the development of affective characteristics.Qualitative research methodology was used for this study and organized as a case study. Embedded single-case design which is one of the case study designs was preferred for the purpose of the study. Hidden curriculum in the classroom which is actualized in Teaching Certificate Courses in terms of the development of affective characteristics was defined as a single-case. Multiple units of analysis in this single case are composed of the lessons of ?Planning and Evaluation of Instruction?, ?Classroom Management?, and ?Guidance? of Teaching Certificate Courses. Methodological and data triangulation were used for strengthening the methodology. Observation, interviewing and review of document were used for methodological triangulation. ?Observed classrooms?, ?interviewees?, and ?student journals? were used as different data sources for data triangulation as well. The study was conducted at Hacettepe University Faculty of Education Department of Classroom Teaching. The data gathered with ?classroom observation form?, ?academic staff interviewing form?, and ?student focus group interviewing form? was analyzed by using content analysis.The results of the study can be listed as: hidden curriculum which is emerged from classroom facility and arrangement causes students to perceive that students? opinions are not appreciated and lessons of Teaching Certificate Courses are not cared attention, decreases the students? demand of involvement the lesson and the academic staff?s efforts for coping with the obstacles emerged from classroom facility motivates students to model themselves on academic staff.Within hidden curriculum which is emerged teaching-learning activities, the results can be listed as: (1) the expectation of involvement to social activities of academic staff improves students? sharing and solidarity feelings and self-esteem and exposes the students? interests. (2) the expectation of learning to learn of academic staff provides some of students to be aware of learning responsibility and cause some students? negative attitude towards to lesson and academic staff. The habit of students? passive learning affects the expectations of academic staff negatively in teaching- learning process.In teaching-learning process, students are more affected from academic staff? behaviors than what they say and these behaviors motivate students to model themselves on academic staff. It has been resulted that using examples in teaching-learning process incline the students to thinking critically and provide students to be interested in the event about education any more. Using negative examples increase students? anxiety and affect attitude towards teaching profession negatively.The result of interaction of student-student and student-academic staff, students prejudge against academic staff and this prejudgment affects the attitudes towards academic staff or lesson.Students? experience in evaluation process causes to students? perception that the student involvement and efforts in teaching-learning process are unimportant and rote-learning is adequate for being successful. It has been found that students develop some tactics as behaving selectively and attracting to academic staff for being successful.Key Words Hidden curriculum, hidden curriculum in the classroom, affective characteristics, teaching certificate courses