Kentsel tasarımda fiziksel kent kimliği kodlarının oluşturulması: İzmir Konak ilçesi
The construction of urban identity codes in the process of urban design: Izmir Konak district
Yazar: İPEK ALTUĞ TURAN
Danışman: DOÇ. DR. BAHRİYE GÜLGÜN
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture

Özet:
Araştırmanın konusu, endüstri devrimiyle birlikte gittikçe hızlanan çarpık kentleşme sonucunda ortaya çıkmış olan kimlik sorunsalının İzmir Kenti Konak İlçesi örneğinde değerlendirilmesidir. Gerek yerleşimin kendisinin gerekse yerleşimin parçası olan sembolik öğelerin (kimlik kodlarının) kent kimliğine olan imgesel etkisinin araştırıldığı bu çalışmada uzman ve kullanıcı değerlendirmesi ana ölçüt olarak kabul edilmiş ve bu perspektiften hareketle tarihsel yöntem ile gözlem ve anket yöntemleri kullanılmıştır.Konak ilçesinin (6 Mart 2008 tarih / 5747 sayılı Bakanlar Kurulu kararıyla Konak İlçesi sınırları aynı kalmak suretiyle, Konak ve Karabağlar olmak üzere iki ayrı ilçeye ayrılmıştır); merkez ilçe olması, İzmir ilinde gerçekleşen değişimlerin büyük bölümünün merkezi olması ve pek çok döneme ait eseri barındırması araştırma alanı olarak belirlenmesinde etkili olmuştur. Bu bağlamda öncelikle araştırma alanında tarihsel süreçte öne çıkan mekan ve öğeler belirlenmiştir.Çalışma alanı sınırları içerisinde yer alan 168 adet mahalle, 105 adet cadde / bulvar gözlenmiş ve mahalle sınırları içerisinden seçilen 394 kullanıcı ile hane anketi gerçekleştirilmiştir.Gözlem çalışmaları kapsamında, mahalle ve cadde / bulvar gözlem formu olmak üzere 2 farklı gözlem formundan yararlanılmış, mahalleler ?Mahalle Gözlem Formu? aracılığıyla; ?Algısal? ?Sokak Dokusu? ve ?Kimlik Tipi? yönüyle değerlendirilmiştir. Araştırma alt alanlarında fiziksel kimlik kodları arasına girebilecek potansiyelde örnekler bulunması durumunda, bu örnekler de değerlendirmeye alınmıştır. ?Cadde / Bulvar Gözlem Formu? yardımıyla cadde ve bulvarların sınırları belirlenmiş ve fiziksel dokusu değerlendirilmiştir. Gözlem çalışmalarını takiben gerçekleştirilen anket çalışmaları ile kullanıcıların, araştırma alanını imgesel yönden nasıl değerlendirdiği ve imgelemlerinde öne çıkan öğeler belirlenmiştir.Tarihsel süreçte öne çıkan pek çok öğe ve mekanın, günümüzde hala önemini koruğu, restorasyon ve koruma çabalarının bu bağlamda devam ettiği ancak çarpık kentleşmenin baskısı altında ve yönetsel hataların etkisiyle işlevini tam olarak yerine getiremeyerek kent kimliğine olan etkisinin kaybolma tehlikesine girdiği görülmektedir.Çalışma sonucunda araştırma alanının, kimlik kodu olabilecek pek çok mekan ve öğeye sahip olduğu ancak gerek kullanıcılar gerekse araştırmacı tarafından, yerleşim ölçeğinde olumsuz imgesel etki taşıdığı saptanmıştır.Elde edilen sonuçlardan hareketle, yerleşim ölçeğinde olumsuz etki oluşturan nedenleri bertaraf edecek ve kimlik kodlarının iyileştirilmesi / geliştirmesi / korunmasına yönelik çözüm önerileri getirilmiştir.

Abstract:
The subject of the study is the assessment of the identity problematique caused by unplanned urbanization accelerated with the industrial revolution, in the example of Konak Subdistrict of Izmir. In this study which the imaginative effect of the settlement itself and the symbolic elements (identity codes) on the city identity have been disccused, the specialist?s and the user?s assessment were accepted as the main criteria and from this point of view, historical method, observation and questionnaire methods were used.The facts that Konak Subdistrict (which was separated into two distinct districts as Konak and Karabağlar, while the borders of the Konak Subdstrict stayed the same according to Council of Ministers decision dated 6 March 2008 / numbered 5747); is the central district, the center of most of the changes occurred in Izmir Province and it shelters a lot of artifacts belonging to different periods, were effective in it?s determining as the area of the study. In this context, the places and the elements of the study area which became prominent in the historical process were determined.168 neighborhoods, 105 street / boulevard within the borders of the study area were observed and the household questionnaire was carried out with 394 users chosen within the borders of the neighborhood.Within the scope of the observation studies, 2 different observation forms (neighborhood and street / boulevard observation forms) have been used. The neighborhoods have been examined with the ?Neighborhood Observation Form? in terms of ?Perceptual?, ?Street Texture? and ?Identity Type?. On the condition that there were examples with the potential to place among the physical identity codes, they have been taken into assessment. By means of ?Street / Boulevard Observation Form?, the borders of the streets and the boulevards have been determined at first and also their physical textures have been assessed. Following the observation studies; the users? assessments of the study area in terms of imaginative aspect and the elements prominent in their imaginations have been determined by the questionnaire studies carried out.It has been seen that most of elements and places which prominence in the historical process still maintain their importance, and also the restoration and the protection efforts continue in this context; however, they are under the pressure of unplanned urbanization and as a result of administrative mistakes, they can not function properly and their positive imaginative effect is under the treat of termination.As a result of the study, it has been detected that the study area has lots of places and elements which can be accepted as identity codes; however, it has been also determined both by the users and the researcher that the study area carries a negative imaginative effect in the settlement scale.In the light of the results obtained, solution suggestions have been offered which will remove the reasons of the negative effects in the settlement scale and will improve / develop / protect the identification codes.