Yenikapı 12 batığında kullanılacak konservasyon yönteminin araştırılması ve koruma uygulaması
A research for the conservation treatment to be used on yenikapi 12 shipwreck, and the conservation application for the shipwreck
Yazar: NAMIK KILIÇ
Danışman: DOÇ. UFUK KOCABAŞ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Taşınabilir Kültür Varlıklarını Koruma ve Onarım Ana Bilim Dalı / Sualtı Kültür Kalıntılarını Koruma Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Arkeometri = Archaeometry
Dizin: Ahşap malzeme = Wood material ; Batık = Shipwreck ; Gemiler = Ships ; Konservasyon = Conservation ; Restorasyon = Restoration ; Su altı kazıları = Underwater excavations ; Su altı çalışmaları = Underwater surveys ; İstanbul-Yenikapı = İstanbul-Yenikapı

Özet:
İstanbul?un Yenikapı semtinde 2004 yılından beri sürdürülen, Bizans Dönemine ait Theodosius Limanı kurtarma kazılarında 36 adet batık gemi açığa çıkarılmıştır. Batıkların 27?sinin konservasyon çalışmaları İstanbul Üniversitesi Sualtı Kültür Kalıntılarını Koruma Anabilim Dalı tarafından gerçekleştirilmektedir. Bu batıklardan MS 9.yy?a tarihlenen Yenikapı (YK) 12 batığının konservasyon ve restorasyon çalışmaları ise bu tez projesinin konusunu oluşturmaktadır. Gemi ahşaplarından alınan örnekler üzerinde gerçekleştirilen analizler, ahşapların Umax değerinin % 280 ile % 700 arasında olduğunu göstermiştir. Gemi ahşaplarının kimyasal bozulma durumlarının tespit edilebilmesi amacıyla Süleyman Demirel Üniversitesi Orman Endüstri Mühendisliği Bölümü?nde FT-IR analizleri yapılmıştır. Bu analizlerden elde edilen bilgiler YK 12 ahşaplarının polimer degradasyonuna uğradığını göstermektedir. Bu tez çalışması kapsamında YK 12 batığına uygulanması planlanan konservasyon yönteminin test edildiği deneyler, kazı alanından ele geçen, YK 12 gemi ahşaplarına benzer ahşap türleri ve benzer bozulma derecelerine sahip amorf ahşap örnekler üzerinde gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bozulma değerleri ışığında ahşapların konservasyon işlemlerinde Kauramin yöntemi tercih edilmiştir. Emdirme ve kurutma prosedürleri sonrasında elde edilen sonuçlara göre Umax değeri % 600 olan ahşap örnekler üzerinde % 35 ve % 25 konsantrasyonda iki ayrı kauramin çözeltisi test edilmiştir. % 35 konsantrasyonda emdirmenin yapıldığı ahşap örnekler, % 25 konsantrasyonda emdirme yapılan ahşap örneklerle enine çatlaklar ve boyutsal değişim açısından karşılaştırıldığında iki grup arasında belirgin farklar tespit edilmemiştir. Uygulama sonrasında ahşap örnekler çekme, çarpılma, çatlama gibi boyutsal deformasyonlar açısından değerlendirildiğinde oldukça başarılı sonuçlar elde edilmiştir. Bu çalışma sonrasında elde edilen sonuçlara göre Kauramin yönteminin YK 12 batığına uygulanacak konservasyon çalışmalarında kullanılabilecek güvenilir bir yöntem olduğu öne sürülmüştür.


Anahtar kelimeler: konservasyon, restorasyon, koruma, batık gemi, suya doymuş ahşap.

Abstract:
36 medieval shipwrecks have been uncovered by the ongoing salvage excavations since 2004 at Istanbul?s Yenikapı district where a former Byzantine Harbour-Portus Thedosiacus was once located. Conservation work of 27 of these shipwrecks has been implemented by the Istanbul University?s Department of Conservation of Marine Archaeological Objects. Among those, the conservation and restoration work of Yenikapı (YK) 12 shipwreck which is preliminarily dated to 9th century, constitute the subject of this MA dissertation. The analyses on the samples taken from hull timbers of YK 12, indicates that the Umax ratios of the woods samples change between 280-700 %. In order to determine the chemical deterioration of wood samples, FT-IR analyses were performed at Süleyman Demirel University?s Department of Forest Industry Engineering. The results of these analyses revealed that the YK 12 hull timbers have been subjected to polymer degradation. In order to test pre-planned conservation method for YK 12, dislocated wood samples, collected from the excavation site, presenting similar characteristics with YK 12 in terms of its species and deterioration ratios, were used. On the basis of deterioration ratios of the wooden samples, Kauramin method was decided to be applied on dislocated wooden samples. According to the results obtained after impregnation and drying process, Kauramin solutions in 35 % and 25 % concentrations were tested on wood samples having 600 % Umax ratios. No significant differences were detected between two groups in terms of transverse cracks and dimensional changes. Besides, after the treatment, quite successful results were obtained against dimensional deformation such as shrinkage, distortion and cracking. Based on the results of this research, it is claimed that the Kauramin method would be used reliably during the future conservation procedure of YK 12.


Keywords: conservation, restoration, preservation, shipwreck, waterlogged wood.