Çocuklarda endonazal endoskopik kafa tabanı yaklaşımlarının koku fonksiyonu ve yüz gelişimine etkisi
The effect of endonazal endoscopic skull base approaches on odor function and facial development in children
Yazar: BİLAL ABBASOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. GÖKMEN KAHİLOĞULLARI
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Beyin ve Sinir Cerrahisi Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Nöroşirürji = Neurosurgery
Dizin: Anketler = Questionnaires ; Cerrahi = Surgery ; Endoskopi = Endoscopy ; Kafa tabanı = Skull base ; Koku = Odor ; Koku duyusu = Smell ; Sinir cerrahisi = Neurosurgery ; Yüz = Face ; Çocuk hastalıkları = Child diseases ; Çocuklar = Children

Özet:
Amaç
Kafa tabanı patolojilerinde endoskopik yaklaşımların yaygınlığı giderek artmaktadır. Çocuklarda anatomik zorluklar nedeniyle bu tedavilerin uygulanmasında tereddütler olsa da cerrahi tecrübenin artmasıyla birlikte bu zorluklar da aşılmaya başlanmıştır. Endoskopik yaklaşımlardan sonra gelişen komplikasyonlar hala netlik kazanmamış ve çalışılmaya devam etmektedir. Çocuklarda endoskopik kafa tabanı cerrahilerinden (EEKTC) sonra detaylı bir koku değerlendirilmesi literatürde bulunmamaktadır. Bu nedenle çalışmamız endoskopik yöntem ile kafa tabanı cerrahisi gerçekleştirilen çocuk hastalarda ameliyat sonrası koku fonksiyonu ve yüz gelişimindeki etkilenmeyi incelemeyi amaçlamıştır. 
Gereç ve Yöntem
Çalışmamızda, Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi İbn-i Sina Hastanesi Beyin ve Sinir Cerrahisi Anabilim Dalı'na, Ağustos 2012-2021 yılları arasında 18 yaşından küçük olup endonazal endoskopik kafa tabanı ameliyatı olan 30 hastanın uzun dönem takiplerindeki koku testi, sinonazal semptomları ve yüz gelişimi için rutin kontrollerde yapılan görüntülemeler değerlendirilmiştir. Koku testi olarak "Sniffin' Sticks" tetst kiti kullanıldı. Bu testte T (koku eşik), D (koku ayrım) ve I (koku tanımlama) parametreleri değerlendirildi. Sinonazal semptomlar için SNOT-22 (sinüs burun sonuç testi) anketi yapılmış ve yüz gelişimini değerlendirmek için maksillofasiyal tomografi üzerinden SNA (sella-nasion-A noktası), SNB (sella-nasion-B noktası) ve ANB (A noktası-nasion-B noktası) açıları hesaplanmıştır. Elde edilen veriler standart değerlerle karşılaştırılmıştır.
Bulgular
Verilerde 19 (%63,3)'ü erkek, 11 (%36,7)' si kadın olan toplam 30 hasta mevcut olup en küçük hasta 1 yaşında, en büyük hasta ise 17 yaşında idi ve ortalaması 10.23±5,00 yıl olarak değerlendirildi.  Hastaların takip süresi ortalama 6 yıl olup en az 2 yıl en fazla 10 yıl olarak bulundu. Elde edilen koku testi sonuçları erkek ve kadın olarak ikiye ayrılmış ve ayrı ayrı olarak sağlıklı çocuklarda yapılan standart koku değerleri ile kıyaslanarak anlamlı bir fark olmadığı görülmüştür.
SNOT-22 analizi sonuçları ise sağlıklı gönüllülerden elde edilen verilerle kıyaslanmış ve sonuçların normal aralıkta olduğu görülmüştür. Daha önce çocuklarda EEKTC sonrası yayınlanmış bir SNOT-22 analizi olmadığından kıyaslama yapılamamıştır.
Sefalometrik analizlerin sonucunda elde edilen SNA, SNB ve ANB açı değerleri Türk toplumu için standart normatif veriler oluşturulması amacıyla elde edilen standart değerlerle kıyaslanmış ve anlamlı bir fark olmadığı tespit edilmiştir.
Sonuç
Yapılan bu çalışmada çocuklarda EEKTC sonrası koku fonksiyonu ve yüz gelişiminin etkilenmemiş olduğunu bulduk. Çocuklarda bu cerrahi tekniğin koku ve yüz gelişimi için güvenli olduğunu söyleyebilmek için daha çok çalışmaya ihtiyaç vardır. Bu cerrahi yaklaşımın minimal invaziv olmasına rağmen komplikasyon gelişme ihtimalinin unutulmaması ve tecrübeli cerrahi ekip ve yeterli ekipmanlar tarafından yapılmasını önermekteyiz.

Anahtar Kelimeler: Endoskopik kafa tabanı cerrahisi, yüz gelişimi, koku fonksiyonu, sniffin' Sticks test, SNOT-22

Abstract:
Aim
The endoscopic approaches for skull base pathologies is getting more preferred option day to day. Although there are hesitations because of anatomical differences and complexity in children, these difficulties have begun to be overcome thanks to increases in our surgical experiences. Complications that develop after endoscopic approaches are still not clear and continue to be studied. We observed that a detailed evaluation of smelling after endoscopic skull base surgeries (EESBS) in children is not available in the literature. Therefore, our study aims to examine the effect on olfactory function and facial morphology development after aforementioned surgical approaches in pediatric.
Materials and methods
 In our study, smell test, sinonasal symptoms and facial development were investigated in the long-term follow-up of 30 patients, younger than 18 years of age who underwent endonasal endoscopic skull base surgery between August 2012-2021, at Ankara University Faculty of Medicine, Ibn-i Sina Hospital, Department of Neurosurgery. Imagings, performed at routine controls, were evaluated. "Sniffin' Sticks" test kit was used to asses the smell. In this test, T (threshold), D (discrimination) and I (identification) parameters were evaluated. SNOT-22 (sinus nose outcome test) questionnaire was conducted for sinonasal symptoms and SNA (sella-nasion-A point), SNB (sella-nasion-B point) and ANB (A point-nasion-B) were performed to evaluate facial development. point angles were calculated. Obtained data were compared with standard values.
Results
There were a total of 30 patients, 19 (63.3%) male and 11 (36.7%) female in the data. The youngest patient was 1 year old and the oldest was 17 years old, with a mean of 10.23±5.00 years. The mean follow-up period of the patients was 6 years, with a minimum of 2 years and a maximum of 10 years. The smell test results obtained were divided into two, as male and female, and there was no significant differences when compared with the standard odor values performed on healthy children separately.
The results of the SNOT-22 analysis were compared with the data obtained from healthy volunteers and the results were found to be within the normal range. Since there is no SNOT-22 analysis previously published after EESBS in children, comparison could not be made.
SNA, SNB and ANB angle values obtained as a result of cephalometric analyzes were compared with the standard values obtained in order to establish standard normative data for Turkish society and it was determined that there was no significant difference.
Conclusions
 In this study, we found that olfactory function and facial development were not affected after EESBS in children. More studies are needed to say that this surgical technique is safe for olfactory and facial development in children. Although this surgical approach is minimally invasive, we recommend that the possibility of complications should not be forgotten and that it should be performed by an experienced surgical team and adequate equipment.

Key Words: Endoscopic skull base surgery, facial development, olfactory function, sniffin' Sticks test, SNOT-22