Ağaç ve çalı kompozisyonu açısından İstanbul'daki bazı müslüman ve müslüman olmayan mezarlıkların değerlendirilmesi
Evaluation of some muslim and non-muslim cemeteries in 
terms of tree and shrub composition in İstanbul
Yazar: AYŞE AKTAĞ
Danışman: DOÇ. DR. SERVET ÇALIŞKAN
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Silvikültür Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering

Özet:
Bu çalışmada İstanbul ili Müslüman toplumların mezarlıkları olarak, Karacaahmet ve Zincirlikuyu Müslüman Mezarlığı; Müslüman olmayan toplumların mezarlıklarından ise Metamorfost Rum, Balıklı Ermeni Hıristiyan Mezarlıkları ve Hasköy Musevi Mezarlığı seçilmiştir. Zincirlikuyu ve Karacaahmet mezarlıklarına ait bitki envanteri Mezarlık Bilgi Sistemi (MBİS) üzerinden sağlanmıştır. Diğer mezarlıklarda tür teşhisi ve sayımları yapılmıştır. Mezarlıkların bitki tür bileşimleri Detrended Correpondence Analizi (DCA) ile analiz edilmiştir. Müslüman mezarlıklarına bakıldığında mezarlık servisi olarak adlandırılan Cupressus sepervirens en çok kullanılan türdür. Karacaahmet mezarlığında en yaygın türler Cupressus sempervirens (Akdeniz servisi), Pistacia terebinthus (menengiç), Laurus nobilis (Akdeniz defnesi), Prunus domestica (erik) ve Celtis australis (adi çitlembik) olduğu görülmüş, Zincirlikuyu mezarlığında ise öncelikli olarak yine Cupressus sempervirens (Akdeniz servisi), Pinus sp. (çam türleri), Thuja orientalis (doğu mazısı), Cupressocyparis leylandii (leylandi melez servisi), Pinus pinea (fıstık çamı), Cupressus arizonica (Arizona servisi) türleri kullanıldığı tespit edilmiştir.
Metamorfost Rum mezarlığında yaygın olarak bulunan türler ise; Cupressus sempervirens (Akdeniz servisi), Buxus sempervirens (adi şimşir), Ailanthus altissima (kokarağaç)'tır. Balıklı Ermeni mezarlığında Hıristiyan mezarlıklarında ağırlıklı olarak kullanılan Rosa sp. (gül)'ya neredeyse her mezarın üzerinde rastlamak mümkündür. Euonymus japonica (yeşil taflan), Cupressus sempervirens var. horizontalis (dallı servi), Cupressus arizonica sp. glauca (mavi Arizona servisi) ise Balıklı Ermeni mezarlığında en yaygın kullanılan türlerdir.
Yahudi (Musevi) mezarlıklarında mezar taşlarına zarar verdiği ve belli bir kirlilik oluşturduğu gerekçesiyle mezarlıkların bitkilendirilmesi pek istenmezken yol kenarları genellikle bitkilendirilmiştir. Hasköy Musevi mezarlığında en çok rastlanan türler ise Ligustrum lucidium (kurtbağrı), Euonymus japonica (yeşil taflan), Cupressus arizonica (Arizona servisi)'dir.
Tür çeşitliliği bakımından en zengin mezarlıklar Karacaahmet ve Zincirlikuyu Müslüman Mezarlıkları iken, sırasıyla Balıklı Ermeni, Metamorfost Rum ve Hasköy Musevi Mezarlığı gelmektedir. Tür çeşitliliği benzerlik oranı en yüksek olan iki mezarlık Karacaahmet ve Zincirlikuyu Müslüman mezarlıklarıdır. Hasköy Musevi ve Metamorfost Rum Mezarlıkları arasında tür çeşitliliği açısından kısmen de olsa bir benzerliğin bulunduğu, Balıklı Ermeni Mezarlığında ise büyük farklılıklar görüldüğü tespit edilmiştir. Tür sayısına göre mezarlıklar büyükten küçüğe doğru sırasıyla Zincirlikuyu Müslüman, Karacaahmet Müslüman Mezarlığı, Hasköy Musevi, Metamorfost Rum ve Balıklı Ermeni Mezarlığı şeklinde sıralanmaktadır.  
Tüm mezarlıklarda yapılan gözlemler sonucunda bakım çalışmaları irdelenmiş ve tekniğine uygun önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
In this study, Muslim cemeteries of Karacaahmet and Zincirlikuyu and non-Muslim cemeteries of Metamorfost Rum, Balikli Armenian Christian and Hasköy Jewish were chosen in İstanbul. Woody plant species listof Karacaahmet and Zincirlikuyu was obtained from MBIS. For the other cemeteries, species were determined andthe number of species was counted. Species composition among cemeteries were analysed by Detrended Correspondence Analysis (DCA). It was observed that the most frequent species was Cupressus sepervirensin Muslim cemeteries. Themost widespread species in Karacaahmet cemetery wereCupressus sempervirens, Pistacia terebinthus, Laurus nobilis, Prunus domestica and Celtis australis, in Zincirlikuyu cemetery, the tree species were almost similar to Karacaahmet cemetery and they were Cupressus sempervirens, Pinus sp., Thuja orientalis, Cupressocyparis leylandii, Pinus pinea, Cupressus arizonica.
On the other hand, the tree species observed in Metamorfost Rum cemetery wereCupressus sempervirens, Buxus sempervirens, Ailanthus altissima. The Cristian cemetery of Balikli Armenian Rosa sp. was widespread all over the cemetery. In addition, Euonymus japonica, Cupressus sempervirens var. horizontalis and Cupressus arizonica ssp. glauca were the most widespread tree species in Balikli.
In the Jewish cemetery of Haskoy, due to the damage in the sepulchral monuments and pollution in the cemeteries, tree plantation was not adopted. For this reason, only the road sides in the cemeteries were planted.The most observed tree species in Haskoy were Ligustrum lucidium, Euonymus japonica, Cupressus arizonica. 
Muslim cemeteries ofthe Karacaahmet and Zincirlikuyu were the richest cemeteries in terms of plant species diversity. Itwas followed by Balikli Armenian, Metamorfost Rum ve Haskoy Jewish cemeteries. Results showed that some similarities based on tree species was observed between Haskoy Jewish and Metamorfost Rum cemeteries. On the other hand, a significant difference was found with Balikli. Density of the species was the highest in Zincirlikuyu and this followed by Karacaahmet, Hasköy, Metamorfost Rum and Balikli Armenian cemeteries.
The observation regarding all of the cemeteries, the maintenance conducted in the cemeteries were investigated and some suggestions were given.