Rinoplasti sonrası verilen farklı yatak başı yüksekliğinin ödem, ekimoz, solunum fonksiyonu ve uyku kalitesine etkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effect of different bed head heights on edema, echymosis, respiratory function and sleep quality after rhinoplasty
Yazar: ŞEVVAL POLAT
Danışman: DOÇ. DR. ELİF KARAHAN
Bartın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Bu araştırma rinoplasti ameliyatı sonrası hastalara 30° ve 45° verilen yatak başı yüksekliğinin göz çevresi ödem ve ekimoz, solunum fonksiyonu ve uyku kalitesine etkisini değerlendirmek amacıyla yapıldı. Araştırma randomize kontrollü deneysel tasarımda klinik bir çalışmadır (RKÇ). Araştırmanın evrenini Türkiye'nin kuzeyinde yer alan bir devlet hastanesinin Aralık 2022- Mayıs 2023 tarihleri arasında açık teknikle rinoplasti ameliyatı yapılan hastalar oluşturdu. 60 hasta randomizer.org ile deney ve kontrol gruplarına ayrıldı. Deney grubuna 45° yatak başı yüksekliği, kontrol grubuna 30° yatak başı yüksekliği verildi. Veriler; Veri Toplama Formu, Ödem ve Ekimoz Değerlendirme Formu, Richards- Campbell Uyku Kalitesi Ölçeği (RCUÖ) ve Solunum Değerlendirme Formu aracılığı ile toplandı. İstatistiksel analizlerde Ki-Kare testi, bağımsız gruplar t-testi, bağımlı gruplar t-testi, tekrarlı ölçümler ANOVA testi ve tamamlayıcı Bonferroni testi kullanıldı. Çalışmanın yürütülebilmesi için hastalardan bilgilendirilmiş onam, etik izin ve kurum izni alındı. Kontrol grubunda göz çevresindeki ödem durumu ameliyat sonrası 24. saatteki göz çevresi ödemi 4. saatten yüksek belirlendi. Deney ve kontrol grubundaki hastalarda ameliyat sonrası 1. saatte göz çevresi ödem durumu anlamlı farklılık göstermezken, ameliyat sonrası 4. ve 24. saatte deney grubunun göz çevresi ödem kontrol grubundan düşük olduğu tespit edildi. Deney ve kontrol grubu göz çevresi ekimoz durumu ameliyat sonrası 24. saatte yüksek olduğu belirlendi. Deney ve kontrol grubundaki hastaların göz çevresi ekimoz durumu ameliyat sonrası 1. saatte anlamlı farklılık göstermedi. Ameliyat sonrası 4. ve 24. saatte kontrol grubunun göz çevresi ekimoz durumu deney grubundan yüksek olduğu belirlendi. Deney ve kontrol grubu arasında ameliyat sonrası 1., 4. ve 24. saatlerde solunum sayısı ölçümlerinde anlamlı farklılık olmadığı belirlendi. Deney ve kontrol grubu satürasyon ölçümlerinde ameliyat sonrası 1. ve 4. saatlerde anlamlı farklılık yokken, ameliyat sonrası 24. saatte satürasyon değeri deney grubunda kontrol grubundan yüksek olduğu belirlendi. Solunuma yardımcı kasların katılımı ameliyat sonrası 1. saatte deney ve kontrol grubu arasında anlamlı farklılık göstermedi. 

Ameliyat sonrası 4. saatte kontrol grubunun %66,7'sinde solunuma yardımcı kasların katılımı varken, deney grubunda ise %20,0'ında solunuma yardımcı kasların katılımı vardır. Ameliyat sonrası 24. saatte ise kontrol grubunun %63,3'ünde solunuma yardımcı kasların katılımı varken deney grubunda ise %16,7'sinde solunuma yardımcı kasların katılımı vardır. Ameliyat sonrası 1., 4. ve 24. saatlerde gruplar arası nefes almakta zorlanma durumunun kontrol grubunda deney grubundan yüksek olduğu belirlendi. Ameliyat sonrası 24. saatte kontrol grubunda nefes almakta zorlanma durumu %70,0 iken deney grubunda bu değer %20,0'dir. Gruplar solunum niteliği bakımından ameliyat sonrası 1., 4. ve 24. saatlerde anlamlı farklılık gösterdi. Ameliyat sonrası 1. saatte kontrol grubunda hiperpne gözlemlenirken deney grubunda normal solunum, 4. saatte kontrol grubunda taşipne gözlemlenirken deney grubunda normal solunum, 24. saatte ise kontrol grubunda taşipne ve hiperpne gözlemlenirken deney grubunda normal solunum gözlemlendi. Deney ve kontrol grubunun uyku kalitesi gruplara göre anlamlı farklılık göstermedi. Her iki gruptaki hastaların uyku kalitesinin kötü olduğu belirlendi. Araştırma, farklı yatak başı yüksekliklerinin rinoplasti ameliyatı olan hastalarda ameliyat sonrası ödem, ekimoz ve solunum parametrelerini etkilediğini gösterdi. Deney grubu hastalarında 24. saat sonunda ödem ve ekimoz oranının kontrol grubu hastalarından düşük olduğu belirlendi. Hastaların uyku kalitesini ise verilen yatak başı yüksekliğinin etkilemediği görüldü.  Rinoplasti sonrası 45° yatak başı yüksekliğinin verilmesini önermekteyiz.

Abstract:
This study was conducted to evaluate the effects of 30° and 45° bed head elevation given to patients after rhinoplasty surgery on periorbital edema and ecchymosis, respiratory function, and sleep quality. The study is a clinical study with a randomized controlled experimental design. The population of the study consisted of patients who underwent open rhinoplasty surgery between December 2022 and May 2023 in a state hospital located in northern Turkey. 60 patients were divided into experimental and control groups using randomizer.org. The experimental group was given a 45° bed head elevation, and the control group was given a 30° bed head elevation. Data were collected using the Data Collection Form, Edema and Ecchymosis Assessment Form, Richards-Campbell Sleep Quality Scale (RCUÖ) and Respiratory Assessment Form. SPSS 22.0 statistical program was used in the analysis of data. Differences between the proportions of categorical variables in independent groups were analyzed using the Chi-Square test. Independent groups t-test was used to compare quantitative continuous data between two independent groups. Dependent groups t-test, repeated measures ANOVA test and complementary Bonferroni test were used to compare within-group measurements. Informed consent, ethical permission and institutional permission were obtained from the patients to conduct the study. In the control group, the edema around the eyes at the 24th hour after surgery was determined to be higher than the 4th hour. While the edema around the eyes at the 1st hour after surgery did not show a significant difference in the patients in the experimental and control groups, it was determined that the edema around the eyes in the experimental group was lower than the control group at the 4th and 24th hours after surgery. The ecchymosis around the eyes in the experimental and control groups was determined to be higher at the 24th hour after surgery. The patients in the experimental and control groups did not show any significant difference in the 1st hour after surgery in terms of periorbital ecchymosis. The control group was found to have higher periorbital ecchymosis than the experimental group at the 4th and 24th hours after surgery. 

It was determined that there was no significant difference in respiratory rate measurements at the 1st, 4th and 24th hours after surgery between the experimental and control groups. While there was no significant difference in saturation measurements in the experimental and control groups at the 1st and 4th hours after surgery, the saturation value was determined to be higher in the experimental group than in the control group at the 24th hour after surgery. The participation of the accessory muscles in respiration did not show a significant difference between the experimental and control groups at the 1st hour after surgery. While there was participation of accessory muscles in respiration in 66.7% of the control group at the 4th hour after surgery, there was participation of accessory muscles in respiration in 20.0% of the experimental group. At 24 hours after surgery, 63.3% of the control group had respiratory accessory muscles, while 16.7% of the experimental group had respiratory accessory muscles. At 1, 4 and 24 hours after surgery, it was determined that the rate of breathing difficulties was higher in the control group than in the experimental group. At 24 hours after surgery, the rate of breathing difficulties was 70.0% in the control group, while this value was 20.0% in the experimental group. The groups showed significant differences in terms of respiratory quality at 1, 4 and 24 hours after surgery. At the 1st hour after surgery, hyperpnea was observed in the control group, while normal breathing was observed in the experimental group; at the 4th hour, tachypnea was observed in the control group, while normal breathing was observed in the experimental group; at the 24th hour, tachypnea and hyperpnea were observed in the control group, while normal breathing was observed in the experimental group. The sleep quality of the experimental and control groups did not differ significantly according to the groups. It was determined that the sleep quality of the patients in both groups was poor. The study showed that different bed head heights affected postoperative edema, ecchymosis and respiratory parameters in patients undergoing rhinoplasty surgery. It was determined that the edema and ecchymosis rate was lower in the experimental group patients than in the control group patients at the end of the 24th hour. It was observed that the given bed head height did not affect the sleep quality of the patients.