Türkiye karayollarında yol güvenliği için bir endeks geliştirme
Developing a road safety index for Turkey highways
Yazar: EMİNE ÇORUH
Danışman: DOÇ. DR. AHMET TORTUM
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Ulaşım = Transportation

Özet:
Ekonomik faaliyetlerin başta coğrafi olarak bazı bölgelerde yoğunlaşmış olması peşine kültürel, demografik, coğrafi vb. faktörler her alanda olduğu gibi ulaştırma alanında da bölgeler ve iller arasında eşitsiz görünüm meydana getirmiştir. Bölgelerin, illerin ölçülebilir ve birbirleriyle karşılaştırılabilir ulaşım güvenlik ve risk durumlarının bilinmesi çok önemlidir. Bu şekilde problem bir bütün olarak ortaya konulursa politika yapıcılar ve uygulamacılar tarafından konu çok boyutlu olarak ele alınacak ve ulaştırma altyapısı ve politikaları daha doğru şekilde yönetilmiş olacaktır. 
Çalışmada yol güvenliği hakkında çok fazla bilgiyi bünyesinde toplayacak bir endeks geliştirmek amaçlanmıştır. Bu amaçla Türkiye'de ulaştırma güvenliğine etki ettiği düşünülen 44 değişken 2008, 2009 ve 2010 yılları için belirlenmiştir. Daha sonra bu değişkenlerle dört farklı analiz yapılarak her bir ile ait ulaştırma riskine göre etkili yol güvenliği performans endeksi geliştirilmiştir. Analizler temel bileşenler analizi, analitik hiyerarşi prosesi, veri zarflama analizi ve kanonik korelasyon analiz olarak seçilmiştir. 
Analiz sonuçları geleneksel yöntemle karşılaştırılmıştır. Yapılan değerlendirmeler ışığında; illerin yol güvenlik performans endeksleri belirlenmiş daha sonra yapılan analizler sonucunda ulaştırma güvenliğine etki eden en önemli değişkenler bulunmuştur. Her bir analiz sonucu Türkiye'de il sıralamaları en yüksek, orta ve en düşük ulaştırma riskine sahip iller olarak her analize göre bulunmuştur.

Anahtar Kelimeler: Yol Güvenliği, Gösterge, Endeks, TBA, c-alfa, AHP, VZA, KKA

Abstract:
A great deal of factors such as cultural, demographic, geographic and economic etc give rise to form of differentiations in transportation sector as well as in many  fields. It is undeniable fact that uneven appearance has occurred between regions and urbans as a result of these differentiations. So measurement and comparison of transportation safety and risk status of regions and urbans are highly significant.  Revealing of such a problem will provide policy makers and practitioners to address it from many aspects and therefore to manage transport infrastructure and policies more accurately.
In this study, it is aimed to develop an index that will incorporate a lot of information about road safety. In order to achieve this goal, 44 variables which are believed to impact on transport safety have been determined. Later, by four different analyses of these variables, effective road safety performance has been developed according to risk types of each province. These analyses are principal component analysis, analytic hierarchy process, data envelopment analysis and canonical correlation analysis.
The analysis results have been compared with traditional methods. In the light of these analyses, the most significant variables effecting road safety have been found as determining road safety performance indexes of urban.  As a result of each analysis, cities in Turkey have been listed as the highest, middle and the lowest with respect to their transportation risks.

Keywords: Road safety, Indicators, Index, PCA, c-alfa, AHP, DEA, CCA