İstanbul Beykoz sahil şeridinin sualtı kültürel miras potansiyeli
Underwater cultural heritage potential of the Bosphorus
Yazar: LEYLA AYDIN
Danışman: DOÇ. DR. HAKAN ÖNİZ
Akdeniz Üniversitesi / Akdeniz Uygarlıkları Araştırma Enstitüsü / Akdeniz Sualtı Kültür Mirası Araştırmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Deniz Bilimleri = Marine Science

Özet:
Antik çağlarda İstanbul Boğazı, Karadeniz'e giden ve gelen gemilerin uğrak noktası
olarak, bugün olduğu gibi, önemli bir geçiş yoluydu. Gemiler, uygun rüzgarları beklemek veya
Boğaz'ın şiddetli akıntısından korunmak için bu bölgede bulunan güvenli alanlara sığınırdı.
Antik dönem yazarlarından Dionysios'un belirttiği gibi, Boğaz'ın kıyıları birbirini izleyen
burunlarla ayrılırdı ve bu durum seyir güvenliği açısından büyük önem arz etmekteydi. Bu
bilgiler, İstanbul Boğazı'nın Antik Dönem'deki ekonomik ve stratejik önemini vurgulamakla
birlikte, boğaz boyunca güvenli alanların ve küçük limanların olması gerektiğini kanıtlar
nitelikte olduğunu göstermektedir.
İstanbul Boğazı'nda meydana gelen su seviyesindeki yükselmeler ve depremler, bir
takım yapı ve yerleşimlerin su altında kalmış olabileceğini düşündürmüştür. Bu doğrultuda,
Beykoz kıyılarında yer alan olası su altı kültürel miras potansiyelinin incelenmesi, araştırılması
ve değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Araştırma kapsamında, belirlenen üç farklı noktada yapılan
dalış çalışmaları sırasında yoğun akıntılar, sualtı bitki örtüsü ve Marmara Denizi'nde
yaygınlaşan müsilaj (deniz salyası) gibi çevresel faktörler nedeniyle olası kalıntıların
tanımlanması mümkün olmamıştır. Müsilaj, deniz tabanında kalın bir biyolojik tabaka
oluşturarak, olası arkeolojik kalıntıların görünürlüğünü azaltmış ve tahrip olma riskini
artırmıştır. Bu nedenle, daha geniş çaplı ve derinlemesine araştırmaların ileriki yıllarda
gerçekleştirilmesi, İstanbul Boğazı'nın sualtı arkeoloji potansiyelinin tam olarak anlaşılmasına
katkı sağlayacaktır.
Bu çerçevede yapılan literatür taramaları ve tarihi belgelerin incelenmesi ile birlikte, su
altı saha incelemeleri ve dalış verilerinin analizi gerçekleştirilmiştir. Araştırma, İstanbul
Boğazı'nın tarihi ve kültürel mirasına yönelik önemli bulgular ortaya koymuştur. Tez, bölgedeki
su altı yapılarının tarihi, arkeolojisi ve potansiyel su altı kültürel miras değerini belirlemeyi
hedeflemiştir. Bu doğrultuda yapılan çalışmalar neticesinde elde edilen bulgular, İstanbul
Boğazı'nın su altı kültürel mirasının zenginliğinin ve öneminin daha iyi anlaşılmasını ve bu
konuda yapılacak çalışmaların yaygınlaşmasını sağlayacaktır.
Anahtar Kelimeler: İstanbul Boğazı, Beykoz, Sualtı kültür mirası, Hieron, Gümrük
istasyonu, Deniz ticareti.

Abstract:
In ancient times, the Bosphorus was an essential passageway and a significant stopover
for ships traveling to and from the Black Sea, just as it is today. Ships sought shelter in the safe
areas along the Bosphorus to wait for favorable winds or to avoid the strong currents of the
strait. As noted by the ancient writer Dionysius, the shores of the Bosphorus were separated by
successive headlands, which were crucial for navigation safety. This information highlights the
economic and strategic importance of the Bosphorus in antiquity and confirms the necessity of
safe zones and small harbors along the strait.
Rising sea levels in the Bosphorus suggest that certain structures and settlements may
have been submerged over time. Accordingly, the study aimed to examine, investigate, and
evaluate the potential underwater cultural heritage along the shores of Beykoz. During the
diving operations conducted at three predetermined locations, strong currents, underwater
vegetation, and environmental factors such as the marine mucilage (sea snot) that has spread
across the Sea of Marmara in recent years made it challenging to identify possible
archaeological remains. Mucilage forms a thick biological layer on the seabed, reducing the
visibility of potential remains and increasing the risk of their deterioration. Therefore, more
extensive and in-depth studies in the coming years are necessary to fully comprehend the
underwater archaeological potential of the Bosphorus.
Within this framework, literature reviews and historical document analyses were
conducted, along with underwater field examinations and the analysis of diving data. The
research has provided significant insights into the historical and cultural heritage of the
Bosphorus. This thesis aims to identify the history, archaeology, and potential value of the
underwater cultural heritage in the region. The findings of this study contribute to a better
understanding of the richness and significance of the Bosphorus's underwater cultural heritage
and encourage the expansion of further studies in this field.
Keywords: Bosphorus, Beykoz, Underwater cultural heritage, Hieron, Customs station,
Maritime trade.