Deprem sonrası geçici yapılanma döneminde inşa edilen yapıların iç mekan ergonomilerinin incelenmesi
Investigation of interior space ergonomics of structures built in the post earthquake reconstruction period
Yazar: HAKAN KAAN SAKARYA
Danışman: PROF. DR. CEM DOĞAN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İç Mimarlık Ana Bilim Dalı / İç Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: İç Mimari ve Dekorasyon = Interior Design and Decoration
Dizin: Deprem bölgeleri = Earthquake zones ; Deprem riski = Earthquake risk ; Geçici konutlar = Temporary houses ; Geçici yerleşme = Temporary  settlement ; Mobil konut = Mobile housing ; İç mekan tasarımı = Interior design ; İç mimari = Interior architecture

Özet:
Depremler, yer yüzeyini sarsıntıya uğratan ve bu sarsıntıların sonucunda nitelikli önlemler alınmadığı takdirde, yapılarda tahribatlara sebep olarak, depreme maruz kalan insanların barınma, sağlık ve eğitim gibi temel ihtiyaçlarının karşılanamamasını ve insani faaliyetlerinin gerçekleştirilememesine neden olmaktadırlar. Dünya genelinde olduğu gibi ülkemizde de geçmişten günümüze birçok deprem meydana gelmektedir ve bu bağlamda; deprem risklerinin en aza indirilebilmesi amacıyla tedbirler oluşturulmalıdır. Depremlere karşı alınan tedbirler, depremzedelerin temel ihtiyaçlarının karşılanmasını ve yaşanılan olumsuz durumların etkili şekilde atlatılabilmesini sağlamaktadır. Deprem sonrası geçici yapılanma döneminde inşa edilen geçici yapılar, depremlere karşı alınabilecek etkili yapısal tedbirlerdendir. Ancak deprem sonrası yapıların tasarım ve uygulama aşamalarında ergonomik kriterlere dikkat edilmesi, depremzedelerin minimum yaşam konforları açısından önem taşımaktadır.
Tez çalışmasında ilk olarak; afetler ve depremler ile ilgili tanımlara ve istatistiksel verilere yer verilmiştir. Depremler ile ilgili alınması gereken yapısal tedbirler açıklanmıştır ve bu bağlamda Sphere Rehberi senaryoları dikkate alınarak iç mimarların, depremlerin büyüklüklerine göre iç mekanda almaları gereken tedbirler analiz edilmiştir. Büyük depremler sonrasında insanların yaşadıkları bölgeleri terk edip geçici yapılarda konaklamaları senaryosu, çalışmanın odak konusunu oluşturmaktadır. Daha sonra depremlerin insanlar üzerindeki etkileri açıklanmıştır. Başlığın son bölümünde ise; dünyada ve Türkiye'de son yıllarda gerçekleşen kritik depremler, görsellerin eklenmeleri ile açıklanmıştır ve bu kapsamda; Amerika Birleşik Devletleri, Çin Halk Cumhuriyeti, Japonya ve Hindistan örneklerinin deprem tedbirleri ise birlikte analiz edilmiştir. Seçilen örnek ülkeler, ekonomik ve teknolojik olarak gelişmiş olmaları, coğrafi ve jeolojik konumları sebebiyle depremlere sıklıkla maruz kalan, ancak nitelikli tedbirleri almaları ile zararların son derece etkili bir şekilde atlatabilmeleri açısından seçilmiş örneklerdir. Seçilen dünya ülkelerinden sonra Türkiye'de afet ve deprem tedbirleri ele alınmıştır ve son yıllarda gerçekleşen kritik depremler, istatistiksel veriler ve görseller ile incelenmiştir.
Deprem sonrası geçici yapılanma döneminde inşa edilen geçici barınakların, geçici eğitim yapılarının ve geçici sağlık yapılarının tasarım ve uygulama aşamalarında iç mimarların ergonomik kriterlere dikkat etmeleri sonucunda depremzedelerin fiziksel ve psikolojik sağlıklarını olumlu etkilenecektir ve minimum yaşam konforu koşulları sağlanacaktır. Bu hipotez kapsamında; afet ve deprem tanımları sonrasında, iç mekanı etkileyen fiziksel faktörler kapsamında ergonomik kriterler ile ilgili tanım ve açıklamalara yer verilmiştir. Tezin odak konusu ile ilgili ergonomi kriterleri kapsamında literatür taramaları yapılmıştır. Daha sonra deprem sonrası geçici yapılarında dikkat edilmesi gereken ergonomik kriterler, tezin son bölümündeki deprem sonrası geçici barınakların, geçici eğitim yapılarının ve geçici sağlık yapılarının incelenebilmesi açısından çalışmaya eklenmiştir. Son bölümde ise; dünyadan ve Türkiye'den deprem sonrası geçici yapılanma döneminde inşa edilen geçici barınakları, geçici eğitim yapıları ve geçici sağlık yapıları ile ilgili ergonomik incelemeler, literatür ve dijital taramalardan elde edilen görseller ve veriler ile incelenmiştir.
Yapılan çalışmanın sonucunda; deprem sonrası geçici yapılarının fonksiyonlarına göre değişiklik gösterdiği, ancak incelenen örneklerden bazı yapıların iç mekanlarının, depremzedelerin minimum yaşam konforlarının sağlanması açısından uygun olmadığı ve bu konu ile ilgili iç mimarların, ergonomik kriterlere uygun iç mekan tasarımının yapılması gerektiği tespit edilmiştir. Çalışma, sonuç ve öneriler başlığı ile bitirilmiştir.

Abstract:
Earthquakes cause damage to buildings and people livelyhood. Consequently people who are exposed to earthquakes needs to fulfill their basic human needs such as housing, health and education, and to carry out humanitarian activities. As in the rest of the world, many eathquakes have occured in Turkey from past to present and in this scope, measures must be taken to minimize earthquake risks. Measures taken against earthquake ensure that the basic needs of earthquake victims are met so that the negative situations experienced can be overcome effectively. Temporary structures built during the post-earthquake reconstruction period are among the effective structural measures that can be taken against earthquakes. However, it is important for earthquake victims to pay attention to certain criteria in the design and implementation stages of temporary structures after the earthquake.
Firstly, definitions and statistics related to disasters and earthquakes were explored in the study. The structural precautions that have to be taken in the case of earthquakes are explained and in this context, the precautions that interior architects should take interiors according to the magnitude of the earthquakes are analyzed by considering the Sphere Guide scenarios. The scenario of people leaving their houses and living in temporary structures after major earthquakes is the focus of the thesis. After the earthquake scenarios of the Sphere Guide, the effects of earthquakes on people are explained. In the last part of the title, the critical earthquakes that took place in the world and Turkey in recent years are explained with images, and in this context, United States of America; December 22, 2003 San Simeon earthquake, June 26, 2014 Aleutian Islands earthquake, July 4 & 6, 2019 Ridgecrest earthquakes, July 29, 2021 Chignik earthquake, December 20, 2022 California earthquake were examined. Republic of China; May 12, 2008 Sichuan earthquake, April 14, 2010 Qinghai, April 20 Lushan earthquake, September 5, 2022 Sichuan earthquake, December 18, 2023 Gansu earthquake were analyzed. Japan; July 12, 1993 Okushuri earthquake, March 11, 2011 Tohoku earthquake, April 15, 2014 Kumamoto earthquake, March 16, 2022 Fukushima earthquake, January 1, 2024 Noto Peninsula earthquake were analyzed. India; May 22, 1997 Jabalpur earthquake, October 8, 2005 Kashmir earthquake, August 10, 2009 Andaman Island earthquake, April 25, 2015 Kathmandu earthquake, November 1, 2023 Nepal earthquake were analyzed. The critical earthquakes that have occurred in the selected countries in recent years have been analyzed with the measures taken by countries and organizations and the data obtained from digital scanning.

The selected sample countries were chosen because they are economically and technologically developed, they are also frequently exposed to natural disasters and earthquakes due to their geographical and geological location, but they can overcome the damages effectively by taking effective earthquake measures. After the selected world countries, disaster and earthquake measures in Turkey were analyzed and within the scope of critical earthquakes in recent years; 17 August 1999 Marmara earthquake, 23 October 2011 Van earthquake, 30 October 2020 Aegean Sea earthquake, 24 January 2020 Elazığ earthquake, 6 February 2023 Kahramanmaraş earthquakes were examined with statistical data and images obtained from digital resource scans.

The physical and psychological health of earthquake victims will be positively affected as a result of ergonomic applications of interior architects in the design, planning and construction stages of temporary shelters, temporary schools and temporary hospitals built during the post-earthquake reconstruction period and minimum living comfort conditions will be provided. Within the scope of this hypothesis; definitions and explanations about ergonomics are given after the definitions of disaster and earthquake. Literature reviews were made within the scope of physical factors affecting the interior spaces and ergonomical criterias, which constitute the focus of the thesis. Accordingly; within the scope of ergonomics, interior architects should provide dimensional, thermal, auditory and visual requirements and within the scope of anthropometry; static anthropometric and dynamic anthropometric measurements should be taken into consideration, moving space ergonomics criteria should be applied in the design of interior spaces suitable for earthquakes and in the interiors of temporary structures, in addition to this, air quality, climatic durability, lighting design and sound insulation criteria should be considered in the interior space. In this context; material preferences, ventilation, filtration and elimination methods should be applied to ensure air quality. A sustainable approach should be adopted to ensure climatic resistance criteria, attention should be paid to roof-wall joints, wall-flooring joints, door and window openings. In order to meet the lighting design criteria, appropriate lighting designs should be preferred according to the functions of temporary structures, and energy and economy savings can be achieved by using sensorized, timed lighting elements. To ensure sound insulation in the interior, acoustic sponges should be used in the interiors of temporary buildings.
In the last part of the thesis, ergonomic studies on temporary shelters, temporary educational buildings and temporary health buildings built in the post-earthquake reconstruction period from the world and Turkey were examined with visuals and data obtained from literature and digital scans.
In the study, it has been determined that post-earthquake temporary structures vary according to their functions, but some of the building examples are not suitable for earthquake victims and interior architects should design interior spaces in accordance with ergonomical criterias and anthropometric measurements and furniture suitable for earthquake victims should be preferred. In terms of applicability, providing minimum living comfort in temporary structures after high earthquake in terms of applicability can be achieved with the attention of interior architects to ergonomic criteria. In line with the hypothesis of the study; the structures examined in the study were analyzed within the scope of the data obtained from the literature review, and the thesis was concluded with the title of conclusion and recommendations.