Arap/Filistin milliyetçiliği çerçevesinde Ürdün'de ulus inşa süreçleri /
Yazar: HÜSEYİN DÜŞÜKBIYIK
Danışman: YRD. DOÇ. DR. NUR KÖPRÜLÜ
Uluslararası Kıbrıs Üniversitesi / Yurtdışı Enstitü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
Ortadoğu coğrafyası özelikle günümüz enerji ihtiyacını karşılayacak biçimde, yerkürenin çok önemli ve stratejik kaynaklarına sahip olması açısından kritik ve eşsiz jeopolitik yapı, 20. Yüzyıl ile birlikte bölgeyi önemli bir konuma getirmiştir. Arap halklarının kimlik bilinci özelikle islamiyetin gelişi ile birlikte oluşan aidiyet duygusu Osmanlı İmparatorluğunun son dönemlerine kadar olan süreçte incelenerek İslami kimliğin (ümmetçiliğin) önemi vurgulanmaya çalışılmıştır. Batılı ülkelerin Birinci Dünya Savaşı sonrasındaki oluşan yapıdaki etkileri incelenerek, Ürdün özelinde Manda dönemi ve bağımsızlık süreci beraberinde gelişen günümüzde de Ortadoğu'da halen süregelen uyuşmazlıklar (Arap-İsrail çatışması) ekseninde oluşan Pan Arapçılık, Filistin kimlik bilinci ve Ürdünlülük kimliği oluşum süreci Filistin'li mültecilerin Ürdün kimliğine olan sorunlu entegrasyonu anlatılmaya çalışılmıştır. Pan Arapçılığın yükseldiği tarih Nasır Çağı olarak kabul edilmiştir. Bu dönem içerisinde Ürdün'ün uygulamış olduğu ulus inşa politikaları; bölge ülkeleri ile olan ilişkileri ve Filistin meselesine olan bakışı, Filistin meselesinin Ürdün dış politika yapımındaki sınırlayıcı etkisi vurgulanmaya çalışılmıştır.
Bu çalışma içerisinde Ürdün özelinde devlet aygıtı meşruiyetini; patromanyol ekonomik ilişkiler ağı ile, inanç özgürlükleri sayesinde üretilen toplumsal rıza ile ve liberalleşme sürecinde rejimin güvenliği gözetilerek, temsiliyet noktasında filistinlilere görece kayrılan Doğu Yakalı (yerli) Ürdünlülere dayandırmıştır. Mevcut rejim "Ürdün Haşemi Krallığı" olarak ele alınmıştır. FKÖ (Filistin Kurtuluş Örgütü) nün güç kaybetmesi ile Hamas'ın güç kazanması siyasal İslamın yükselmesine sebep olmuştur. Bu durum; Arap halkları Arasında özellikle Filstin sorunun çözümsüzlüğü ile birlikte Filistin lilerin arasında meselenin milliyetçiliğin başarısızlığı gibi algılanarark siyasal İslam çerçevesinde aidiyet duygularını yeniden tanımlamasıyla sonuçlanmıştır. Filistin meselesinin daha çok İslamileşen bir görünüm sergilemiştir.Yaşanan bu sürecin etkisiyle daha önce Haşemi rejimi için meşruiyetini destekleyen İslami oluşumlar (Müslüman Kardeşler) İsrail ile yaşanan normalleşme süreci ile birlikte görüş ayrılıklarına düşmüşler rejim bu süreçten sonra İslami oluşumlara mesafeli olmuştur. Tüm bu gelişmeler ekseninde rejimin hedeflediği ulus inşa politikaları anlatılmaya çalışılmıştır.
Ortadoğu ekseninde yaşanan siyasi gelişmeler; Ürdün-İsrail barışı günümüze kadar olan süreç içerisinde, mevcut rejimin bölge ülkeleri ile olan ilişkileri, bu politikaları oluşturmadaki yapısal faktörler, toplumsal kimlik yaklaşımı içerisinde incelenmeye çalışılmıştır. Ürdün'deki Filistin etnisitesinin Ürdün toplumunun bir parçası olarak sorunlu entegrasyonu ve Filistinlilerin varlığı, Ürdün kimlik politikalarında ve demokratikleşme sürecinde anlatılmaya çalışılmıştır.
Tunuslu seyyar satıcı Ebu Azizi'nin kendi yaşamına son vermesiyle başlayan olaylar Arap halklarının otoriter rejimler karşısındaki suskunluğunu bozmuş, sosyal meydanında yardımıyla çığ gibi büyüyen toplumsal olayların (Arap Baharı) Ürdün'e olan yansımaları anlatılmaya çalışılmıştır. Ürdün'de yaşayan Filistin asıllı Ürdün vatandaşlarının ve yerli "doğu yakalı" Ürdünlülerin Arap Baharı sürecinde rejimle olan ilişkileri ve rejimin devamlılığı açısında rejimin uyguladığı demokratikleşme süreci ve ulus inşa politikaları değerlendirilerek var olan süreçte bölge ülkelerine göre görece Ürdün'ün daha az etkilendiği toplumsal kimlik bilinci çerçevesinde anlatılmaya çalışılmıştır.

Anahtar Sözcükler: Ürdün, Dış politika, Filistinliler, Mülteciler, Ortadoğu, Arap Baharı, İsrail, FKÖ, Müslüman Kardeşler

Abstract:
The Middle East occupies a central place in world politics due to its critical geopolitical structure as well as energy sources. This thesis aims to analyze the significance of the processes of identity-building in the case of Hashemite Kingdom of Jordan. Jordan represents a case in the Arab Middle East where Palestinian/ Arab/ Islamic identities are all in interaction.
Thus this thesis aims to explain an explore the politics of identity and its formation in Jordan; Jordan relations with the Palestine Liberation Organization during the Cold War years; Kingdom's policy towards Palestinian issue; and the limitations posed by Palestinian struggle for liberation on the making of foreign policy in Jordan during the climax of Pan-Arabism.
In this study, the attempt was to discuss the contitnuties and changes in the identity-construction in the Hashemite Kingdom. In addition, it cited that the weakening of the PLO and strengthening of Hamas led to insurgence of political Islam in the country. Therefore; among the Arab peoples, their sense of belonging began to be redefined; and Jordan's nation-building was also reshaped by the setbacks caused by the Palestinian problem.The changing dynamics of the Middle East resulted in Jordanian-Israel peace, and Jordan attempted to redefine its politics of identity politics in the post – 1989 era. One of the key developments during this period was the opening oof the Parliament and the move towards democratization.
The emergence of the social uprisings in the Arab Middle – called Arab Spring –also spilled over the Kingdom of Jordan. The public rallies in Jordan called for more political reform, rather than questioning the longevity of the Kingdom; however the debates on identity will endure in the near future.

Key Words: Jordan, Foreign Policy, Palestinians, Refugees, Middle East, Arab Spring, Israel, PLO