On ikinci ay kontrolünde demir eksikliği veya demir eksikliği anemisi saptanmış olguların etiyolojik olarak değerlendirilmesi
Etiological evaluation of cases diagnosed with iron deficiency or iron deficiency anemia at the twelfth-month check-up
Yazar: OSMAN KARSLI
Danışman: PROF. DR. SERDAR ÜMİT SARICI
Ufuk Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Anemi-demir eksikliği = Anemia-iron deficiency

Özet:
Amaç: Demir eksikliğ (DE) ve demir eksikliği anemisi (DEA) dünya genelinde sorun olmaya devam etmektedir. Çalışmamızın amacı 12 aylık infantların DE/DEA nedenleri açısından incelenmesi ve önlenmesi amacıyla kullanılan profilaktik demir uygulamasının ve beslenme önerilerinin etkinliklerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Bu calışma retrospektif olarak tasarlandı. 01.01.2019-29.02.2024 tarihleri arasında on iki aylıkken rutin kontrol için başvurmuş olan infantlar arasından dahil etme ve dahil etmeme kriterlerine uygun olan 263 infant çalışmaya dahil edildi. Hastanemizde yapılan kan tetkikinde başlıca tam kan sayımındaki hemoglobin (Hb), ortalama eritrosit hacmi (MCV), eritrosit dağılım genişliği (RDW) değerlerinin ve serumda ferritin değeri taranarak DE/DEA saptandı. Ayrıca diğer demir parametreleri ve 25-hidroksivitamin D seviyeleri de incelendi. Anne ile ilgili faktörler, doğum bilgileri, beslenme, büyüme, ek gıda ve profilaktik demir kullanımı gibi faktörlerin değerlendirilmesi için değerlendirme formu her hasta için dolduruldu. DE'de kullanılan en önemli parametre olan ferritin 12 ng/ml'nin altı DE olarak, Hb değeri 11 g/dL'nin altı anemi için alt sınır olarak kabul edildi.
Bulgular: Çalışmamızda 263 infant incelenmiş olup toplam sayı eksik veriler olduğundan bazı değişkenlerde 263 değildir. Çalışmamıza dahil edilen infantların %47.1 kız ve %52.9'u erkektir. On ikinci ayda bebeklerin %34.2'sinde DE, %6.82'inde DEA tespit edilmiştir. DE/DEA olan bebeklerin
annelerinin ortalama gebelik sayısının daha fazla, doğum ağırlığının ve haftasının daha düşük, formula kullanma sürelerinin daha kısa, ikinci 6. Ay kilo alma hızının daha düşük, 6. Ay Pİ'nin daha yüksek olduğu bulunmuştur. DE olan annelerin bebeklerinin RDW değerinin daha yüksek, TDBK daha yüksek,ferritin değerinin daha düşük olduğu bulunmuştur. Cinsiyete göre DE/DEA sıklığı değişmezken kız bebeklerde MCV'nin daha yüksek, RDW değerinin daha düşük, ferritin daha yüksek olduğu bulunmuştur. DE/DEA olan bebeklerde ilk 12 ay anne sütü alanların, DE olmayanlarda ilk 6 aydan az ve
ilk 6 ay alanların oranının daha yüksek olduğu bulunmuştur. DE/DEA varlığına göre ek gıda, et kıyma ve baklagil başlama zamanları karşılaştırıldığında istatistiksel olarak önemli düzeyde farklılık olmadığı bulunmuştur. DE/DEA varlığına göre ilk, ikinci 6 ay ve ilk 12 ay kilo alma hızı karşılaştırıldığında istatistiksel olarak önemli düzeyde farklılık olmadığı bulunmuştur. İlk 6 ayda az kilo alanlarda ferritin değerlerinin daha yüksek olduğu, ikinci 6 ayda kilo az kilo alanlarda ferritin değerlerinin daha düşük olduğu bulunmuştur. İkinci 6 ay kilo alma hızı (SDS) DE/DEA olan grupta demir eksikliği olmayan gruba göre daha düşük olduğu bulunmuştur. Ayrıca ilk 6 ay kilo alma hızı (SDS), 6. ay kilosu, 6. ay VKİ (SDS) ve 6.ay Pİ ile ferritin arasında negatif yönde zayıf korelasyon olduğu bulunmuştur. İkinci 6 ayda normal kilo alan bebeklerde ilk 6 ayda normal kilo alanların daha fazla olduğu, ikinci 6 ayda fazla kilo alan bebeklerde ilk 6 ayda az kilo alanların daha fazla olduğu bulunmuştur. İkinci 6 ay az kilo alan bebeklerin 6. ay kiloları fazla kilo alan bebeklerden daha fazla olarak bulunmuştur. Demir takviyesine 6.ayda başlananlarda hb değerlerinin daha yüksek olduğu bulunmuştur. DE/DEA varlığına göre demir takviyesi başlama zamanı ve göre demir preparatı türü karşılaştırıldığında istatistiksel olarak önemli farklılık olmadığı bulunmuştur. DE olanlarda 10 mg az olanların daha fazla, DE/DEA olanlarda hiç kullanmamış olanların istatistiksel olarak önemli düzeyde daha fazla olduğu bulunmuştur. 10 mg'dan fazla verenlerde MCV ve
TS daha düşük, TDBK daha yüksek bulunmuştur. DE olmayanlarda düzenli verenlerin istatistiksel olarak önemli düzeyde daha fazla olduğu bulunmuştur. Ayrıca düzensiz demir takviyesi verilenlerde DE oranının ve hiç takviye kullanmayanlarda DEA oranın daha yüksek olduğu bulunmuştur. 25-OHD
değerinin demir eksikliği olmayan grupta demir eksikliği olan gruba göre daha yüksek olduğu bulunmuştur.
Sonuç: Gebelik sayısı ve anne yaşı fazla olan annelerin bebeklerinde DE/DEA açısından dikkatli olunmalıdır. Düşük doğum ağırlığı ve haftası DE/DEA için risk faktörüdür. İlk 6 ayda kilo hızlı kilo alıp ikinci 6 ayda az kilo alan bebeklerin demir profilaksisi ve beslenme açısıdan yakın takip edilmesi önerilir. 6 aydan fazla anne sütü alıp formula desteği almayan bebeklerde DE/DEA gelişme riski fazladır. Demir takviyesi DE/DEA'nın önlenmesinde etkilidir. 10 mg/gün dozu profilakside ideal dozdur. Demir takviyesine demir formu fark etmeksizin, 10 mg/gün dozunda başlanmalı ve düzenli kullanılmalıdır. Demir profilaksisine DE riski olmayan süt çocuklarında 6. ayda başlanabileceği düşünülmektedir. DE/DEA saptanan bebeklerde vitamin D eksikliği açısından dikkatli
olunmalıdır.

Abstract:
Objective: Iron deficiency (ID) and iron deficiency anemia (IDA) continue to be global issues. The aim of our study is to investigate the causes of ID/IDA in infants aged 12 months and to evaluate the effectiveness of prophylactic iron applications and dietary recommendations used for prevention.
Materials and Methods: This study was designed retrospectively. A total of 263 infants who presented for routine check-ups at twelve months of age between 01.01.2019 and 29.02.2024 were included based on inclusion and exclusion criteria. Blood tests performed at our hospital primarily assessed hemoglobin (Hb), mean corpuscular volume (MCV), red cell distribution width (RDW), and serum ferritin levels to identify ID/IDA. Also other iron parameters and 25- hydroxyvitamin D (25-OHD) levels were also examined. A questionnaire was filled out for each patient to evaluate maternal factors, birth information, nutrition, growth, complementary food, and prophylactic iron usage. In this study, ferritin levels <12 ng/mL were accepted as ID. An Hb level below 11 g/dL was
considered the lower limit for anemia. 
Results: In our study, 263 infants were examined; however, due to missing data, the total count for some variables is less than 263. Among the infants included, 47.1% were female, and 52.9% were male. At twelve months, 34.2% of the infants were found to have ID, and 6.82% had IDA. It was observed that mothers of infants with ID/IDA had a higher average number of pregnancies, lower birth weight and gestational week, shorter duration of formula use, lower weight gain rate in the second six months, and a higher body mass index (BMI)
at six months. Infants of mothers with ID were found to have higher RDW values, higher total iron-binding capacity (TIBC), and lower ferritin levels. Although ID/IDA frequency did not differ by gender, female infants had higher MCV, lower RDW, and higher ferritin levels. Among infants with ID/IDA, a greater proportion were breastfed for the first 12 months, whereas among
those without ID, a greater proportion were breastfed for less than six months or six months only. There were no statistically significant differences in the timing of introducing complementary foods, minced meat and legumes based on ID/IDA status. When comparing weight gain rates over the first six months, second six months and first 12 months by ID/IDA status, no statistically
significant differences were observed. Ferritin levels were higher in infants with lower weight gain during the first six months, while ferritin levels were lower in those with low weight gain in the second six months. The weight gain rate (SDS) for the second six months was lower in the ID/IDA group compared to infants without ID. A weak negative correlation was also found between ferritin levels and weight gain rate (SDS) during the first six months, weight, BMI(SDS), and ponderal index (PI) at six months. In the second six months, infants with normal weight gain were more likely to have had normal weight gain in the first six months, while those with excessive weight gain in the second six months were more likely to have had lower weight gain in the first six months.Infants with lower weight gain in the second six months had higher six-month weights compared to those with excessive weight gain. Infants who began iron supplementation at six months had higher hemoglobin levels. There was no statistically significant difference regarding the timing of iron supplementation initiation or the type of iron preparation used according to ID/IDA status.Among infants with ID, those who received less than 10 mg of iron were more common, while those with ID/IDA who had never used iron supplements were significantly more prevalent. Infants receiving more than 10 mg of iron had lower MCV and transferrin saturation (TS) values and higher TIBC values.
Regular iron supplementation was significantly more common among infants without ID. Additionally, irregular iron supplementation was associated with higher rates of ID, and the rate of IDA was higher among those who had never used iron supplements. The 25-OHD level was found to be higher in the group without ID compared to the ID group.
Conclusion: In infants of mothers with a higher number of pregnancies and older maternal age, attention should be paid to the risk of iron deficiency (ID) and iron deficiency anemia (IDA). Low birth weight and preterm birth are risk factors for ID/IDA. It is recommended that infants who gain weight rapidly in the first 6 months and gain less weight in the second 6 months be closely
monitored in terms of iron prophylaxis and nutrition. Infants who receive more than six months of breastfeeding and no formula supplementation are at higher risk of developing ID/IDA. Iron supplementation is effective in preventing ID/IDA, with 10 mg/day being the ideal prophylactic dose. Iron supplementation should be initiated at a dose of 10 mg/day, regardless of the form of iron used, and administered regularly. It is considered that iron prophylaxis can be started at six months for infants without ID risk. Infants diagnosed with ID/IDA should also be monitored for vitamin D deficiency.