Hıdır bin Abdurrahman el-Ezdî ve et-Tibyân fî Tefsîri'l-Kur'ân adlı tefsirindeki metodu
Hıdır b. Abd al-Rahman al-Azdi and methodology in his exegesis titled al-Tibyan fi Tafsir al-Quran
Yazar: ESAT ÖZCAN
Danışman: PROF. DR. HİDAYET AYDAR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Din = Religion
Dizin: Hıdır bin Abdurrahman el-Ezdi = Hıdır bin Abdurrahman el-Ezdi ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Tefsir = Commentary ; İslamiyet = Islam

Özet:
Hıdır Bin Abdurrahman el-Ezdî ve et-Tibyân fî tefsîri'l-Kur'ân Adlı Tefsirindeki Metodu başlıklı çalışmada, Haçlı ve Moğol saldırı/işgalleri ile Müslüman devlet ve hükümdarların kavgaları sonucu son derece çalkantılı bir dönem ve coğrafyada yaşamış olan bir müfessir ve tefsirindeki metodu incelenmiştir. Bu çalışmada, önce h. VII./m. XIII. asır ele alınarak Ezdî'nin yaşadığı ortamın panoraması çekilmeye çalışılmış; ardından müfessirin hayatı, söz konusu tefsiri kaleme alma amacı, vermek istediği mesaj ve doldurmak istediği boşluk belirlenmeye çalışılmıştır. Daha sonra tefsire geçilmiş, tefsir ve tefsirin metodu tetkik edilmeye çalışılmıştır.
Çalışma; bir giriş, üç bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Girişte, çalışmanın konusu, önemi, amacı ve yöntemi ele alınmıştır. Birinci bölümde, Ezdî'nin yaşadığı asır siyasî, sosyal, dinî ve kültürel bakımdan incelendikten sonra müfessirin hayatı, eğitimi, eserleri ve çalışma alanları araştırılmıştır. İkinci bölümde, tefsirin mahtût nüshaları, üslup özellikleri ile tefsir üzerinde yapılan çalışmalar incelenmiştir. Bu bölümde ayrıca tefsir, diğer tefsirlerle karşılaştırılarak kaynakları ve kaynaklardan yararlanma yöntemi ile Ezdî'nin tefsirinden etkilenen müfessir ve tefsirler de belirlenmeye çalışılmıştır. Üçüncü bölümde, tefsirde kullanılan tefsir metotları, söz konusu metotların ne tarzda uygulandıkları incelenmiş; konu, örnekler üzerinde somutlaştırılmıştır. Sonuçta ise et-Tibyân fî Tefsîri'l-Kur'ân'ın tefsir geleneği içindeki konumu tespit edilmeye çaba gösterilmiştir.

Abstract:
This thesis is concerned with Hidir b. Abd al-Rahman al-Azdi and the methodology he followed in his exegesis titled "al-Tibyan fi Tafsir al-Quran". He lived in a turbulent place and time due to the attacks/invasions of Crusaders and Mongols. In this thesis, we first investigate the environment where he lived in XIII. BC (VII. Hijri century) and study his life, why he penned his exegesis, what message he aimed to convey in his work, and which missing parts in the exegesis tradition he would like to complete. We examine al-Azdi's exegesis and his methodology. 
The thesis consists of an introduction, three chapters, and conclusion. The introduction deals with the thesis' subject, importance, aim, and methodology. In the first chapter, after examining al-Azdi's time from the political, social, religious and cultural point of view, we study his life, education, and works. In the second chapter, we analyze the existing manuscripts of the exegesis and its properties in terms of writing style and interpretation along with the related studies focusing on the exegesis. We also determine al-Azdi's sources and his way of using these sources, and commentators affected by al-Azdi's exegesis by comparing his exegesis and others'. In the third chapter, we investigate the exegetical methods used in his exegesis and their way of application by providing examples from the exegesis. In the conclusion, we locate al-Tibyan fi Tafsir al-Quran within the exegetical tradition.