Plastik poşet ücretlendirmesinin tüketici davranışları üzerine etkisinin anket yöntemi ile değerlendirilmesi: Isparta ili örneği
Evaluation of the effect of plastic bag charging on the consumers' behaviours by questionnaire method: The case of Isparta province in Turkey
Yazar: BAŞAK UÇMAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HÜSEYİN YAZICI
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Mühendislik Bilimleri = Engineering Sciences ; Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering
Dizin: Plastik atıklar = Plastic wastes ; Plastik poşet = Plastic bag ; Tüketici davranışı = Consumer behavior ; Çevre kirliliği = Environmental pollution

Özet:
Ucuz ve pratik olmaları bakımından tüketiciler tarafından genellikle alışverişlerde alınan ürünlerin taşınmasında yaygın şekilde kullanılan plastik poşetler, çoğunlukla bir kez kullanıldıktan sonra atık haline gelmektedir. Plastik poşetler güneş ışığı veya mikroorganizmalar tarafından kolaylıkla parçalanmaya maruz kalmadığından atık olarak doğaya bırakılmaları halinde yaklaşık olarak 1000 seneye kadar dayanım göstermektedir ve bu nedenle bertaraf edilmeleri bakımından önemli zorluklara ve çeşitli çevre sorunlarına sebep olmaktadır. Günümüzde birçok ülke plastik poşet tüketiminin azaltılmasına yönelik farklı politikalar uygulamaktadır. Ülkemizde ise bu amaçla 1 Ocak 2019 tarihinden itibaren alışverişlerden temin edilen plastik poşetlere karşılık 25 kuruş ücret ücretlendirme uygulaması yürürlüğe girmiştir ve halen aynı şekilde uygulanmaktadır.
Tek kullanımlık plastiklerin ve plastik poşetlerin tüketiminin azaltılmasına yönelik dünya çapında uygulanan çeşitli politikalar üzerine literatürde birçok araştırma bulunsa da özellikle ülkemizde yakın zamanda uygulamaya konmuş olmasından dolayı poşet ücretledirilmesine tüketicilerin reaksiyonu konusunda yapılan çalışmaların sınırlı sayıda olduğu tespit edilmiştir. Bu çalışmada, ülkemizde ücretlendirme uygulamasının yürürlüğe girmesinden sonra uygulamanın tüketici davranışları üzerine etkisinin ve tüketicilerin plastik poşet tüketimine yönelik davranış ve algılarını etkileyen faktörlerin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla Isparta ilinde üniversite personellerine yönelik 363 katılımcı ile bir anket çalışması gerçekleştirilmiştir. Katılımcı cevaplarına göre oluşturulan veri setine IBM SPSS Statistics 21.0 programında bağımsız örneklem T testi ve tek yönlü varyans analizi (ANOVA) uygulanarak çıktılar elde edilmiştir. Elde edilen bulgular, plastik poşet ücretlendirmesinin tüketici davranışları üzerine demografik değişkenlere göre farklılık gösterdiğini ortaya koymuştur. Tüketicilerin cinsiyet, medeni durum ve eğitim durumu değişkenlerine göre poşet tüketiminin azaltılmasına katkı sağlayabilecek davranışlarda daha pozitif olduğu tespit edilmiştir. Alışverişlerden temin edilen plastik poşetlerin tüketiciler tarafından ne şekilde bertaraf edildiğine yönelik bulgular ve ücretlendirme uygulaması hakkındaki tüketici düşünce ve algılarına yönelik bulgular eğitim durumu, meslek ve gelir düzeyi değişkenlerine göre tüketicilerin farklı davranışlara ve düşünce/algılara sahip olduğunu ortaya koymuştur. Elde edilen tüm bulgulara dayalı olarak ülkemizde yürürlükte olan plastik poşet ücretlendirmesi uygulamasının esasında poşet tüketimini azaltmadaki amaç ve hedeflerine belirli düzeyde katkı sağladığı söylenebilir. Fakat uygulamadan beklenen amaç ve hedefler doğrultusunda uygulamanın gerçek anlamda sürdürülebilir şekilde başarıya ulaşabilmesi için tüketici beklentilerinin de karşılanması adına mevcut uygulamaya alternatif veya destek olabilecek çeşitli uygulamaların da değerlendirmeye alınması gerektiği önerilmektedir.

Abstract:
Plastic bags, which are widely used for the transportation of products bought by consumers for shopping since they are cheap and convenience to use, often become waste after being used once. Since plastic bags are not easily decomposed by sunlight or microorganisms, they last up to approximately 1000 years if they are released into the environment as waste and, therefore, pose significant disposal challenges and cause several environmental problems. Today, many countries implement different policies to reduce plastic bag consumption. For this purpose, a charge of 25 kurus per plastic bag, which is obtained at sales points, has been introduced as of January 1, 2019, and the legislation is currently implemented in the same way.
Although there are many studies on various policies implemented all around the world to reduce the consumption of single-use plastics and plastic bags in the literature, it has been found out that there are a limited number of studies on the consumers' reaction to the Turkish plastic bags charging since it has been recently introduced. In this study, it was aimed to examine the effect of the charging application on consumers' behaviors after the implementation has been introduced and the factors affecting the behaviors on plastic bag consumption and the perceptions of consumers. For this purpose, a survey with 363 participants was conducted for university staff in Isparta. The outputs were obtained by applying the independent sample T test and one-way variance analysis (ANOVA) in the IBM SPSS Statistics 21.0 program to the data set created according to the participants's responses. The findings revealed that the plastic bag charging shows differencies on consumers's behavior with respect to the demographic variables. It was found out that consumers were more positive in behaviors that can contribute to the reduction of the consumption of plastic bags with respect to variables of gender, marital status and educational status. The findings about how the plastic bags purchased from shopping are disposed by consumers and the consumers' opinions and perceptions about the charging practice revealed that consumers had different behaviors and thought/perceptions with respect to the variables of educational status, occupation and income level. Based on the overall findings obtained, it can be stated that the charging practice in force in Turkey contributes to the goals and targets in reducing the consumption of plastic bags at a certaing level. However, it is suggested that various policies that might be an alternative or a support to the current application to also meet customers' expectations should be taken under consideration in order to achieve a truly sustainable success in accordance with the goals and targets expected from the implementation.