Ortaokul Türkçe ders kitaplarında yer alan şiirlerin sözcük türleri bakımından incelenmesi
An investigation of the poems in secondary school Turkish textbooks in terms of vocabulary types
Yazar: FARUK NAS
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AHMET TURAN SİNAN
Fırat Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
İnsan; dil edinme yetisi ile doğan, kendini dil ile yetiştirip geliştiren, dil ile sosyalleşen, dil 
ile yaşamını sürdüren bir canlıdır. Dil öğrenme yetisi ile dünyaya gelen insanın dil ile ilk 
münasebeti ana diliyle olur. İnsanoğlu ana dilini öğrenerek diğer insanlar ile iletişim kurmaya 
başlar. İnsanın kendini doğru bir şekilde ifade etmesi dili etkili ve güzel bir şekilde 
kullanmasına bağlıdır. Bu da kişinin sözcük hazinesiyle ve dilin kurallarını ne kadar bildiğiyle 
ilgilidir. Çocuğun dil eğitimi, okul ile birlikte artık resmi bir boyut kazanır. Çocuk okulda 
dilinin kurallarını öğrenmeye ve dili daha güzel bir şekilde kullanmaya başlar. Çocuklar, çocuk 
edebiyatı eserleri ve ders kitaplarında yer alan metinler vasıtasıyla sözcük hazinesini geliştirir. 
Çocuğun bilişsel gelişimini olumlu yönde etkileyen şiir türünün bunda payı büyüktür. Ders 
kitaplarında yer alan şiir türleriyle çocukların dil gelişimi ve sözcük türü öğrenimi gelişir.
Bu çalışma şiir türü özelinde yapılmıştır. Araştırma, ortaokul Türkçe ders kitaplarında yer 
alan şiirlerde yer alan sözcük türlerinin dağılımını ortaya koymak amacıyla yapılmıştır. 
Çalışmada nitel araştırma yaklaşımı kullanılmıştır. Tarama modelinde betimsel bir yaklaşımın 
kullanıldığı bu çalışmada doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Araştırmada 5, 6, 7 ve 8. 
sınıf Türkçe ders kitaplarında yer alan şiirlerde kullanılan sözcük türleri tespit edilmiştir. Buna 
göre dört sınıf seviyesinde de en çok kullanılan sözcük türü isim olurken en az kullanılan 
sözcük türü ise ünlem olmuştur. Dört sınıf seviyesinde toplam 28 şiir incelenmiştir. Bu şiirlerin 
sınıf seviyelerine göre ayrı ayrı gruplanarak incelenmiştir. Her sınıf seviyesinde yer alan 
şiirlerdeki sözcük türlerinin dağılımı ayrı ayrı grafik ve tablolara aktarılmıştır. Şair bilgileri de çalışmada yer almış ve hangi şairden kaç şiir incelendiği grafik haline getirilmiştir. Ders 
kitaplarındaki metinlerin çocuklara sözcük öğretiminde önemli bir yere sahip olduğu 
düşünüldüğünde çalışmanın bu konuda önemli bir katkı sağlayacağı düşünülmektedir

Abstract:
Human; It is a creature that was born with the ability to acquire language, grows and 
develops itself with language, socializes with language, and lives with language. The first 
contact of a person who is born with the ability to learn a language is with his mother tongue.
Human beings begin to communicate with other people by learning their mother tongue. 
Expressing oneself correctly depends on using the language effectively and beautifully. This is 
related to one's vocabulary and how much one knows the rules of the language. The language 
education of the child now gains an official dimension with the school. The child starts to learn 
the rules of the language at school and to use the language better. Children develop their 
vocabulary through texts in children's literature and textbooks. The type of poetry that positively 
affects the cognitive development of the child has a great share in this. With the types of poetry 
in the textbooks, children's language development and vocabulary type learning develop.
This study was carried out in the genre of poetry. The research was carried out in order to 
reveal the distribution of the word types in the poems in the secondary school Turkish 
textbooks. Qualitative research approach was used in the study. In this study, in which a 
descriptive approach was used in the scanning model, the document analysis method was used. 
In the research, the types of words used in the poems in the 5th, 6th, 7th and 8th grade Turkish 
textbooks were determined. According to this, the most used word type at all four grade levels 
was noun, while the least used word type was exclamation. A total of 28 poems were analyzed 
at four grade levels. These poems were grouped separately according to their grade levels and 
examined. The distribution of the word types in the poems at each grade level was transferred to 
separate charts and tables. Poet information was also included in the study and how many 
poems were analyzed from which poet was made into a graphic. Considering that the texts in 
the textbooks have an important place in teaching vocabulary to children, it is thought that the 
study will make an important contribution to this issue