Ankara ili 3-17 yaş çocuklarının fiziki antropolojik açıdan büyüme-gelişme durumlarının değerlendirilmesi /
Yazar: AYŞEGÜL ÖZDEMİR BAŞARAN
Danışman: PROF. DR. BAŞAK KOCA ÖZER
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Antropoloji Ana Bilim Dalı / Fizik Antropoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Antropoloji = Anthropology
Dizin: Ankara = Ankara ; Antropoloji = Anthropology ; Antropoloji-fiziksel = Anthropology ; Fiziki yapı = Physical structure ; Fiziksel büyüme = Physical growth ; Fiziksel gelişme = Physical development ; Çocuk gelişimi = Child development ; Çocuklar = Children

Özet:
Büyüme ve gelişme süreci genetik ve çevresel koşullara bağlı olarak şekillenen bir süreçtir. Bu süreçte büyüme ve gelişme olayı toplumdan topluma ve bireyden bireye farklılık göstermektedir.
Büyüme ve gelişmenin değerlendirilmesi gelişim ile ilgili sıkıntıların ortaya çıkarılabilmesi açısından önem taşımaktadır. Antropometrik ölçümler uygulaması kolay ve ekonomik olması açısından bu süreçte yararlanılan bir tekniktir. Büyüme ve gelişme takibinde sıklıkla kullanılan boy uzunluğu, ağırlık ve baş çevresi ölçümlerinin yanı sıra vücudun farklı bölümlerine ait ölçümlerin değerlendirilmesi de önem taşımaktadır. 
Çalışmamız Ankara ilinde yaşayan ve öğrenim gören 3-17 yaş arası 2318 (1171 erkek, 1147 kız) çocuk üzerinde gerçekleştirilmiş kesitsel türde bir çalışmadır.  Çalışmamız kapsamında oksolojik çalışmalarda sıklıkla kullanılan boy uzunluğu, ağılrık gibi antropometrik ölçümlerin yanı sıra, büst yüksekliği, alttaraf yüksekliği, üstkol ve önkol uzunluğu, tümkol uzunluğu, kulaç uzunluğu, üstbacak ve altbacak uzunluğu, diz yüksekliği, dirsek ve diz genişliği gibi vücudun farklı bölümlerine ait ekstremite uzunlukları ve bu uzunlukların birbirlerine oranları da analiz edilerek büyüme ve gelişme süreci değerlendirilmeye çalışılmıştır. Çalışmamızda antropometrik değişkenlere ait 3. 5. 10. 25. 50. 75. 90. 95. ve 97. persentil (yüzdelik) değerleri yaş ve cinsiyetlere göre verilmiş ve bu değerlere ait büyüme eğrileri çizilmiştir. Ayrıca her bir antropometrik değişkene ait verilerin z skorları LMS metodu ile elde edilmiştir. Bunun yanında sosyo-ekonomik faktörlerin antropometrik ölçümler üzerindeki etkileri de ailelerden ve okul kayıtlarından elde edilen demografik bilgiler aracılığı ile değerlendirilmiştir.
Çalışmamız açısından elde edilen antropometrik ölçümler değerlendirildiğinde 14-17 yaş arası dönemde seksüel dimorfizmin belirgin olduğu görülmüştür. Erkek çocuklar her yaşta genel olarak kızlardan daha yüksek değerlere sahiptir. Antropometrik değişkenler arasında pozitif yönlü korelasyon tespit edilmiştir. Baba mesleğinin kız çocuklarına ait antropometrik değişkenler üzerinde etkisi olduğu saptanmıştır. Bunun yanında kardeş sayısının da antropometrik değişkenler üzerinde rol oynadığı ve kardeş sayısı fazla olan bireylerde z skoru değerlerinin görece düşük olduğu görülmüştür. Çalışmamızdan elde edilen sonuçlara göre ülkemizde seküler trendin devam ettiği ve antropometrik özelliklerin genetik yanında çevresel faktörlere de bağlı olduğu görülmektedir. Ülkemiz dışında yapılan çalışma sonuçlarından yola çıkılarak her toplumun kendine özgü büyüme örüntülerinin olduğu görülmüştür. Genel anlamda Avrupalı çocukların antropometrik değişkenlerinin çalışmamızdan daha yüksek olduğu anlaşılmıştır. Ülkemizde gerçekleştirilen allometrik çalışmalara kaynak olabilmesi açısından çalışmamızın literatüre katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Abstract:
Growth and development process is a process shaped by genetic and environmental conditions. In this process, the phenomenon of growth and development differs from society to society and from individual to individual.
Evaluation of growth and development is important in terms of revealing the problems related to development. Anthropometric measurements are a technique used in this process in terms of being easy and economical to apply. In addition to height, weight and head circumference measurements, which are frequently used in growth and development follow-up, it is also important to evaluate the measurements of different parts of the body.
Our study is a cross-sectional study conducted on 2318 (1171 boys, 1147 girls) children aged 3-17, living and studying in Ankara. Within the scope of our study, in addition to anthropometric measurements such as height and weight, which are frequently used in auxological studies, sitting height, subischial length, upper arm and forearm length, arm length, span, upper leg and lower leg length, knee height, elbow and knee width. Extremity lengths and the ratios of these lengths to each other were also analyzed and the growth and development process was tried to be evaluated. In our study, the 3rd, 5th, 10th, 25th, 50th, 75th, 90th, 95th and 97th percentiles of anthropometric variables were given according to age and sexes, and the growth curves of these values were drawn. In addition, the z-scores of the data of each anthropometric variable were obtained by the LMS method. In addition, the effects of socio-economic factors on anthropometric measurements were evaluated through demographic information obtained from families and school records.
When the anthropometric measurements obtained in our study were evaluated, it was observed that sexual dimorphism was evident in the 14-17 age period. Boys generally have higher values than girls at all ages. A positive correlation was found between anthropometric variables. It has been determined that the father occupation has an effect on the anthropometric variables of girls. In addition, it has been observed that the number of siblings also plays a role in anthropometric variables and the z-score values are relatively low in individuals with a large number of siblings. According to the results obtained from our study, it is seen that the secular trend continues in our country and that anthropometric characteristics depend on environmental factors as well as genetics. Based on the results of studies conducted outside our country, it has been seen that each population has its own growth patterns. In general, it was understood that the anthropometric variables of European children were higher than our study. It is thought that our study will contribute to the literature in terms of being a source for allometric growth studies carried out in our country.