Gazete haberlerinde kadınların temsiline yönelik bir çalışma /
Yazar: LEYLA ŞİMŞEK
Danışman: PROF.DR. NAZAN AKSOY
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü
Derece: Yüksek Lisans, 1999
Konu: Sosyoloji = Sociology ; İngiliz Dili ve Edebiyatı = English Linguistics and Literature
Dizin: Gazeteler = Newspapers ; Gazeteler = Newspapers ; Haberler = News ; Kadınlar = Women

Özet:
Kadınlığa (ve/veya erkekliğe) ilişkin özellikler doğamızda içkin değildir. Bu özelliklerin, büyük ölçüde aile, okul, dini kurumlar gibi ideolojik devlet aygıtlarınca inşa edildikleri fikrini savunmak daha anlaşılır görünmektedir. Medya da ideolojik devlet aygıtlarından biri olarak değerlendirilmektedir. Ancak, medya, kadınlığa (ve/veya erkekliğe) ilişkin normları toplumsal değer yargılarından bağımsız olarak yaratmaz; daha ziyade, kadın ve erkeği basmakalıp imgeler içinde defalarca göstermek suretiyle bu normları pekiştirir. Medya içeriğinde yer alan kadınlara ilişkin temsillerin, bir toplumdaki kadınlığa ilişkin tanımlardan bağımsız olduğu düşünülemez. Bu bakımdan, medya analizi, bir toplumda kadınlığa ilişkin tanımlan ve kavrayışı anlamanın yollarından biri olabilir. Toplum ve medya arasında karşılıklı bir belirlenmenin sözkonusu olduğunu savunmak, birinin diğeri üzerinde belirleyiciliği olduğunu iddia etmekten daha uygun görünmektedir. Yani, bir toplumdaki kadınlık tanımlan ile medya içeriğindeki kadın temsilleri karşılıklı olarak birbirine etki eder. Medya, toplumu birebir yansıtan bir ayna olarak değerlendirilemez. Yine de, kurgusal bir atmosfer olarak, toplumdaki 'gerçek' kadınlar hakkında belli bir ölçüde bilgi verebilir. Medya içeriğinde kadınlar, yaygın bir biçimde, günlük ve sıkıcı işlerden sorumlu eşler, kendilerini bir erkeğin başarısı için adayarak ikincil planda kalan kişiler, çeşitli şiddet biçimlerine maruz kalan kurbanlar olmak gibi basmakalıp imgelerle gösterilmektedirler. Öte yandan, medya içeriğinde, siyasetçiler, iş kadınları olmakla sıradışı örnekler olarak görünen az sayıda kadın ise ısrarla, çocuk bakmak, diyet yapmak gibi geleneksel rol ve meşguliyet çerçeveleri içine hapsedilmektedir. Medya tarafından sunulan basmakalıp imgelerin 'gerçek' kadınlar tarafından kabul edilmesi de muhakkak dikkate alınmalıdır. Kadınların, kendi çıkarlarına karşı işleyen bir sisteme katılımı, Kandiyoti'nin "ataerkil pazarlık" olarak adlandırdığı tanımın genellenmesi ile açıklanabilir. Yani, IVkadınlar, ataerkil sistemi, aslında sıkı bir biçimde erkek çıkarlarına tabi olan kendi bir takım çıkartan için savunurlar. Egemen bir ideoloji olarak ataerki şeffaflaşmıştır; bu sebeple, toplumsal cinsiyet ilişkilerinin sorgulanmasına engel olmaktadır. Toplum içinde yetişen herhangi biri, kadınlığa ilişkin toplumdaki tanımlarla birlikte medyada sunulan kadınlığa ilişkin basmakalıp imgeleri de yavaş yavaş kanıksar. Kadınlara ilişkin bu tür imgeler, bir toplumda, kadınlığa ilişkin değer ve normları yeniden üretir ve bunların devamına hizmet eder. Bu yüzden, medyaya yönelik araştırma ve eleştiriler, feminist hareketin önemli mücadele alanlarından birini oluşturmaktadır. Türkiye'nin feminist hareketle yaklaşık yirmi yıllık bir tanışıklığı vardır. Türkiye'de feminizm, çoğu entelektüel olarak tanımlanabilecek, sınırlı sayıda kadın tararından desteklenen bir hareket olmuştur. Yine de bu hareket, belli bir ölçüde, toplumdaki kadınlığa ilişkin değerlerle birlikte, medyada yer alan kadın temsillerini de sorgulanmanın yolunu açmıştır. Bu çalışma, geniş okur kitlesine ve birbirlerinden farklı ideolojik eğilimlere sahip beş gazetede kadınların temsillerini incelemek suretiyle, günümüz Türkiye'sinde kadınlığın kavranışına ve buna ilişkin tanımlara açıklık getirmeyi amaçlamaktadır. Bu gazeteler Hürriyet, Cumhuriyet, Yeni Yüzyıl, Yeni Şafak ve Türkiye'dir. Bu gazetelerin analizi, medyada kadınların temsilinin oldukça basmakalıp olduğunu ortaya koymaktadır; kadınlar, politikacı, profesyonel meslek sahibi, vb. olsalar dahi,büyük bir oranda, halen geleneksel temsillere odaklanan çerçeveler içinde tanımlanmaktadırlar. Özet olarak, medyanın statükoyu devam ettiren bir araç olarak işlev gördüğü söylenebilir; genel olarak medya, toplumda kadınlığa ilişkin değer yargılarını dönüştürmeye katkıda bulunmamaktadır. Medyada kadın haklan konusunda çok sayıda argüman yer alsa da, kadınların özgürlüğü aslında dikkate alınmamaktadır.

Abstract:
ABSTRACT Features related to femininity (and/or masculinity) are not inherent in us. It seems more reasonable to maintain the idea that they are constructed within the society, mostly by means of the ideological state apparatuses like family, school, religious institutions, and so on. Media has been considered as one of the ideological state apparatuses as well. Nevertheless, media does not create the norms related to femininity (and/or masculinity) independent from the societal value judgements; rather, it reinforces these norms by repetitive representation of men and women in stereotypical images. Representations related to women in the media context can not be supposed to be independent from the definitions of femininity in a society. Therefore, an analysis of the media can be one of the ways for the realization of the definitions and the conceptualization of femininity in a society. It seems more acceptable to be in favour of a reciprocal determination between the society and the media, instead of claiming the determination of one to the other. That is, the definitions of femininity in a society and the representations of women in the media context influence each other reciprocally. Media cannot be evaluated as a mirror which reflects the society one-to-one. Nevertheless, to some extent, as a fictional atmosphere, it can still tell something about the 'real' women in the society. In the media context, women have been widely depicted in stereotypical images as wives responsible for the 'mundane' tasks, subordinators devoting themselves for the success of a man, victims subjected to various kinds of violence and so on. On.the other hand, in the media context, few women appearing as extraordinary models like politicians, business women have insistently been imprisoned within the frames of their traditional roles and occupations like child-rearing, dieting, and so on.The acceptance of the stereotypical images depicted by the media* by the 'real' women should, definitely, be taken into consideration as well. Women's participation to a system which works against their interests can be explained by the overgeneralization of the definition called as "patriarchal bargaining" by Kandiyoti. That is, women approve the patriarchal system for their certain interests which are, in fact, strictly bound to the interests of men. As a dominant ideology, patriarchy has become transparent; therefore, it has prevented us from questioning the gender relations. Anybody brought up in the society gradually becomes inured to the stereotypical images of women depicted in the media, together with the definitions of femininity in the society. These images of women reproduce the values and norms related to femininity and help the permanence of them in the society. Consequently, studies and criticism concerning media have been one of the crucial domains of the struggle for the feminist movement. Turkey has been acquainted with feminist movement for almost twenty years. Feminism in Turkey has been a movement supported by a limited number of women most of whom can be defined as intellectuals. Nevertheless, to some extent, this movement has provided a way to question the representations of women in the media together with the values related to femininity in the society. This study aims to clarify the conceptualization of femininity and the definitions of it in contemporary Turkey, through the analysis of the representations of women in five mainstream newspapers, which have widespread readership and different ideological tendencies from each other. They are Hürriyet, Cumhuriyet, Yeni Yüzyıl, Yeni Şafak and Türkiye. The analysis of these newspapers indicates that, women's representation in the media is rather stereotypical; on a large scale, they have still been defined within the frames focusing on their traditional representations even when they are politicians, professionals and so on. nIn conclusion, it can be said that, media functions as a means which maintains the status quo; generally, it does not contribute the transformation of the value judgements related to femininity in the society. In the media, women's liberation has actually not been taken into consideration, whereas there have been lots of arguments about the rights of women. Ill