Kent ortamında iki âşık: Maksut Koca ve Nevruz Ali Çiçek
Two "Âşık" in the city environment: Maksut Koca and Nevruz Ali̇ Çi̇çek
Yazar: ALİ HİKMET GÖKÇEN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. SITKI BAHADIR TUTU
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Halk Bilimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Müzik = Music
Dizin: Aşık Maksut Koca = Locer Maksut Koca ; Aşık Nevruz Ali Çiçek = Lover Nevruz Ali Çiçek ; Aşıklar(Aşıklık geleneği) = Minstrel tradition ; Gelenekler = Traditions ; Halk bilimi = Folklore ; Kars = Kars ; Müzik = Music ; Müzik eserleri = Music works ; Müzik kültürü = Music culture

Özet:
Bu çalışmanın konusu; âşıklık geleneğinin kent ortamındaki durumunun, büyükşehirlerde yaşayan ve icralarını gerçekleştiren iki Karslı âşık örneğinde tespit edilmesidir. Çalışma, âşıklık geleneğinin merkezi olan Türkiye sahasından iki büyükşehir; İstanbul ve İzmir ile sınırlanmıştır. 
Çalışmamızın öncelikli amacı, âşıklık geleneğinin kent ortamındaki icra yer ve zamanları doğrultusunda geleneğin kent ortamına bağlı olarak değişiminin tespit edilmesidir. Çalışmanın diğer bir amacı ise, kent ortamının âşığın sözel ve müzikal performansına etkisini tespit etmektir.
Âşık Maksut Koca, 1961 yılında eski ismi Sozgert olan, Kars ilinin Arpaçay ilçesi Taşdere köyünde dünyaya gelmiştir. 1989 yılının Eylül'ünde ailesiyle beraber İstanbul'a göç eden Koca, İstanbul'da yaşamaktadır. Nevruz Ali Çiçek ise, 1955 yılında Kars ilinin Arpaçay ilçesine bağlı eski ismi Başyöregel, yeni ismi Çetindurak olan köyde dünyaya gelmiştir. 1970 yılında İzmir'e göç eden Çiçek, halen İzmir'de yaşamaktadır.
Her iki âşık da şiirlerini büyük çoğunluğu hece ölçüsüne bağlı olarak söylemiştir. Ancak az da olsa aruz ölçüsüne öykünerek yazılmış şiirleri de bulunmaktadır. Âşıkların, konu bakımından çeşitlilik gösteren şiirlerini; "Aşk", "Din ve Tasavvuf", "Tabiat", "Gurbet ve Ayrılık" ve "Sosyal Konular" ana başlıkları altında toplamak mümkün olmuştur. Bu başlıklar altında incelenen şiirlerin içeriklerinde Kars'tan büyükşehre göçün etkisi yoğun olarak görülmektedir.
Âşıkların incelediğimiz eserleri, makam ve usul çeşitliliği göz önüne alınarak seçilmiştir. Kullanılan makamlar; "Hüseyni", "Uşşak", "Segâh", "Karcığar" ve "Kürdi" makamlarıdır. Kullanılan usuller ise 2/4'lük 4/4'lük, 5/8'lik, 6/8'lik, 7/8'lik, 9/8'lik, 10/8'lik, 12/8'lik şeklindedir.
Her iki aşığın incelediğimiz eserlerinde Kars yöresinin ritmik dokusunu ağırlıklı olarak yansıttıkları görülmektedir.
İncelediğimiz eserlerin makamsal açıdan birleştikleri nokta, dizi, durak, güçlü ve seyir özelliklerinin "Hüseyni Makamı" ile ilgileridir. 
Üçüncü bölümde Kars âşıklık geleneğinin son yüzyıldaki önemli temsilcilerinin hayatları ve sanatları, sosyal, kültürel ve sanatsal hayatlarındaki ortak özellikleri ele alınmıştır. Belirlenen ortak özellikler, Maksut Koca ve Nevruz Ali Çiçek'in geleneğin yerel özelliklerini kent ortamında ne ölçüde temsil ettiklerinin değerlendirilmesinde kullanılmıştır.
Sonuç olarak İstanbul ve İzmir'de âşıklık geleneği devam ettiren Koca ve Çiçek, birçok yönden Kars âşıklık geleneğinden beslenmişlerdir. Diğer taraftan; yaşadıkları şehirlerin ortamı, pazar ve dinleyici talepleri onların icra tercihleri ve repertuar seçimlerini doğrudan etkilemiştir.

Abstract:
This work is on identifying the situation of minstrelsy tradition in urban atmosphere via the case of two minstrels from Kars who live and perform in metropoles. The work was limited with İstanbul and İzmir, two metropoles from Turkey which is the centre of minstrelsy tradition.  
The primary goal of our work is to identify the change of the minstrelsy tradition according to the performance places and time in urban atmosphere. Another goal is to define the impact of the urban atmosphere on the oral and musical performance of the minstrel.
Âşık Maksut Koca was born in Taşdere village, which was called Sozgert earlier, in Arpaçay town of Kars, in the year 1961. Koca, who migrated to İstanbul with his family in September, 1989 has been living there since. Nevruz Ali Çiçek was born in the village Çetindurak, which was called Başyörgel earlier, in Arpaçay town of Kars, in 1955. He has been living in İzmir since his migration in 1970.
Both minstrels have used syllabic meter when singing their poems. However they have also some poems written in "aruz" meter. It was possible to classify the minstrels'' poems which differed thematically under the titles: "Love", "Religion and Mysticism", "Nature", "Homesickness" and "Social Issues". The impact of the migration from Kars to the metropoles can be seen intensely on the poems under these categories.
The works that we have analysed were chosen according to the "makam" and "usûl" variety. The makams used are "Hüseyni", "Uşşak", "Segah", "Karciğar" and "Kürdi", and usûls are  in 2/4, 4/4, 5/8, 6/8, 9/8, 10/8 and 12/8 time.
In both minstrels' works the rhythmical texture of Kars region is apparent.
The common point of the works analysed is their relation to the makam "Hüseyni" in terms of scale, tonic, dominant and melodic route characteristics.  
In the third part the biographies and arts of the major representatives of Kars minstrelsy tradition were handled together with the common characteristics in their social, cultural and artistic lives. The common characteristics identified were used in evaluating the the extent to which Maksut Koca and Nevruz Ali Çiçek represent the local qualities in urban atmosphere.
In conclusion, Koca and Çiçek who persist minstrelsy tradition in İstanbul and İzmir have fed from Kars minstrelsy tradition. On the other hand the atmosphere they live in, market and audience demands have directly affected their performance preferences and repertory choice.