1950 sonrası Türk tiyatrosunda bir varoluş göstergesi olarak beden
Body as an existenial sign in selected Turkish theatre works after 1950
Yazar: CANSU KEMİKSİZ
Danışman: DOÇ. DR. ŞEYMA BÜYÜKKAVAS KURAN
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Türk tiyatrosu = Turkish theatre

Özet:
1950 sonrası Türk tiyatrosunda varoluşçuluk açısından beden algısının incelenmesine odaklanan bu çalışmada, 1950-2022 arasında yazılmış tiyatro oyunlarında varoluş probleminin nasıl ele alındığı ve bunların beden ile nasıl ifade edildiği araştırılmıştır. Çalışmada bir edebî form olarak tiyatro, sahne sanatlarının malzemesi olmaktan önce bir yazın türü olarak ele alınmıştır. Disiplinlerarası bir araştırma alanına girerek tiyatro metinlerinin varoluşçu felsefe ile nasıl ilişki(ler) kurduğu, varoluşçuluktan nasıl etkilendiği, metin merkezli yöntemle değerlendirilmiştir. Bu ilişkiler verilirken öncelikle beden fenomenine, varoluşçu felsefe açısından yaklaşılmıştır. Bu bağlamda varoluşçuluğun temel problemleri ve beden fenomenine dair ortak konuları açıklanmıştır. Beden probleminin varoluşçu felsefedeki önemini daha iyi sunabilmek amacıyla varoluşçuluk öncesi felsefelerin bedene bakışı özetlenmiştir. Bedenleniş teorilerinin izahının ardından bedenin varoluşçu felsefedeki önemi üzerinde durulmuştur. Varoluşçu felsefenin izlerini sürebilmek amacıyla beden göstergeleri, tiyatro oyunları üzerinde incelenmiştir. Bu incelemeyle, öncelikli olarak Türk tiyatrosuyla ilgili akademik çalışma eksikliğini gidermek amaçlanmıştır. 1950'den 2022'ye kadar yazılmış tiyatroların toplu bir panoraması -varoluş problemi özelinde- sunulmuştur. Varoluşçuluğun, edebiyatı etkilemesinin bir örneği olarak tiyatro özelinde varoluşçuluk etkilerini göstermek, bunu da beden algısı üzerinden gerçekleştirmek hedeflenmiştir. Türk tiyatrosunda insan varlığının problemleri ve bunların bedene yansıması, bu çalışmanın özünü oluşturur.
Varoluşçuluk felsefesine göre insan, yapıp etmeleriyle, seçimleriyle kendi varlığını oluşturur. İnsan, varoluşundan önce gelen bir özle doğmaz; kendi kendini inşa eder. Beden algısının çalışmanın merkezine konulmasının sebebi, insanın bedenli bir varlık oluşudur. Dünyada olmak demek, bedensellik demektir. Dolayısıyla beden, düşüncelerin ve eylemlerin merkezinde ontolojik varlığa işaret eder. Bu varlığın oyunlar üzerinden anlamlandırılması, çalışmanın temel hedeflerinden biridir. Oyunlarda yer alan bedensel imgeler, bedenleşmiş düşünceler, varoluşçuluğu imlediği için önemlidir. Çalışmanın ana kısmında bu imgeleri oyunlar üzerinden çözümlemek, varoluşçu felsefenin Türk tiyatrosundaki izlerini göstermiştir. Oyunlarda; insanın hayatın anlamına dair sorduğu sorular, bunların cevaplarını nasıl aradığı ve kendini nasıl var ettiği gibi temler tespit edilmeye çalışılmış, bunların bedensel varlık olan insanın edimlerini ne şekilde etkilediği incelenmiştir.

Anahtar Sözcükler: Varoluşçuluk, Beden, Türk tiyatrosu, Oyun.

Abstract:
This study, which focuses on examining the perception of the body in terms of existentialism in post-1950 Turkish theatre, investigates how the problem of existence is addressed in the plays written between 1950 and 2022 and how they are expressed through the body. In this study, theatre as a literary form is considered as a literary genre rather than a material of performance arts. By entering into an interdisciplinary research field, how theatre texts establish relationship(s) with existentialist philosophy and how they are influenced by existentialism are evaluated with a text-centred method. While these relations are given, the phenomenon of the body is first approached from the perspective of existentialist philosophy. In this context, the basic problems of existentialism and common issues related to the body phenomenon are explained. In order to better present the importance of the body problem in existentialist philosophy, the view of pre-existentialist philosophies on the body is summarised. After the explanation of the theories of embodiment, the importance of the body in existentialist philosophy is emphasised. In order to trace the marks of existentialist philosophy, body indicators are examined on theatre plays. With this analysis, it is primarily aimed to eliminate the lack of academic studies on Turkish theatre. A collective panorama of the theatres written between 1950 and 2022 is presented -specific to the problem of existence. As an example of the influence of existentialism on literature, it is aimed to show the effects of existentialism in theatre and to do this through the perception of the body. The problems of human existence in Turkish theatre and their reflection on the body constitute the essence of this study.
According to the philosophy of existentialism, human beings create their own existence with their actions and choices. Human beings are not born with an essence that precedes their existence; they construct themselves. The reason why the perception of the body is placed at the centre of the study is that human being is a corporeal being. Being in the world means corporeality. Therefore, the body points to an ontological existence at the centre of thoughts and actions. Making sense of this existence through plays is one of the main objectives of the study. Bodily images and embodied thoughts in the plays are important because they signify existentialism. In the main part of the study, analysing these images through the plays has shown the traces of existentialist philosophy in Turkish theatre. In the plays, themes such as the questions that people ask about the meaning of life, how they search for answers to these questions and how they bring themselves into existence have been tried to be determined, and how these affect the actions of human beings, who are physical beings, have been analysed.
Keywords:  Existentialism, Body, Turkish theatre, Play.