0-2 yaş çocuğu olan ebeveynlerin bağışıklama tutumları ile sağlık okuryazarlığı ilişkisi
The relationship of immunization attitude of parents with 0-2 years old and health literacy
Yazar: DUYGU DAMKA
Danışman: PROF. DR. NİLGÜN ÖZÇAKAR
Dokuz Eylül Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Ana-baba = Parents ; Aşı okuryazarlığı = Vaccine literacy ; Aşılama = Vaccination ; Aşılar = Vaccines ; Sağlık inanç modeli = Health belief model ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy ; Çocuklar = Children

Özet:
Amaç: Bu çalışmanın amacı Dokuz Eylül Üniversitesi Hastanesi Eğitim Aile Sağlığı Merkezine kayıtlı 0-2 yaş çocuğu olan ebeveynlerin sağlık okuryazarlığının sağlık inanç modeline göre bağışıklamaya yönelik tutumlarında ilişkisini belirlemektir.
Yöntem: Kesitsel tanımlayıcı modelindeki bu çalışmanın evrenini Dokuz Eylül Üniversitesi E-ASM'lere kayıtlı 0-2 yaş çocuğu olan ebeveynler oluşturmaktadır. Veri toplama araçları olarak; Sosyodemografik veri formu, Aşıyla ilgili toplum tutumu-sağlık inanç modeli ölçeği ve Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği-32 (TSOY-32) kullanılmıştır.
Bulgular: Araştırmaya katılan 319 ebeveynin 287'si kadın (%90)dı. Katılımcılar Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği-32'nden ortalama 37,44±9,72 puan almışlardır. Aşıyla ilgili toplum tutumu-sağlık inanç modeli ölçeğinin alt boyutu olan duyarlılık algısından 16,54±2,33 puan, yarar algısı alt boyutundan 19,89±3,11 puan, ciddiyet algısı alt boyutundan 15,80±3,22 puan, engeller algısı alt boyutundan 14,76±5,36 puan, sağlık sorumluluğu alt boyutundan 20,87±2,66 puan almışlardır. Sağlık okuryazarlığı sınıfları ile sağlık inanç modeli alt bileşenleri arasında anlamlı farklılık tespit edilmiştir ((p<0,001). Sağlık okuryazarlığı sınıfları ile algılanan duyarlılık, ciddiyet, yarar, sağlık sorumluğu alt bileşenleri arasında anlamlı pozitif korelasyon, algılanan engeller alt boyutunda ise anlamlı negatif korelasyon saptanmıştır (p<0,001). Ayrıca yapılan çoklu doğrusal regresyon analizinde bir yaşından büyük çocuğu olan ve aşıların güvenliği hakkında endişe duymayan ebeveynlerin istatistiksel anlamlı olarak duyarlılık, ciddiyet, yarar algısı daha yüksek olduğu engeller algısınının da daha düşük olduğu tespit edilmiştir. Çocuklarına özel aşı yaptıran ebeveynlerin de duyarlılık, ciddiyet, yarar ve sağlık sorumluluğu algısının daha yüksek olduğu görülmüştür.
Sonuç: Sonuç olarak bu çalışma ebeveynlerin aşılar hakkındaki tutumlarının sağlık okuryazarlığından etkilenebildiğini düşündürmektedir. Aşılar hakkındaki bu olumsuz tutumlar ise tereddüt veya aşı reddi gibi durumların oluşmasına yol açabilir.

Abstract:
Aim: The aim of this study is to determine the relationship between health literacy and attitudes towards immunization of parents with 0-2 year old children registered in Dokuz Eylül University Hospital Education Family Health Center.
Method: The population of this study in the cross-sectional descriptive model consists of parents with 0-2 years old children registered in Family Health Center at Dokuz Eylül University. As data collection instruments; Sociodemographic data form, Vaccine-related community attitude-health belief model scale and Turkish Health Literacy Scale-32 (TSOY-32) is used.
Findings: 287 (90%) of the 319 parents who have participated in the study, are female. Participants have scored an average of 37.44±9.72 on the Turkish Health Literacy Scale-32.
16.54±2.33 points from sensitivity perception, which is a sub-dimension of the vaccine related community attitude-health belief model scale, 19.89±3.11 points from the perception of benefit sub-dimension, 15.80±3.22 points from the perception of seriousness subdimension, obstacles 14.76±5.36 points from the sub-dimension of perception of health and 20.87±2.66 points from the sub-dimension of health responsibility, have been scored. A significant difference is found between health literacy classes and health belief model subcomponents ((p<0.001). A significant positive correlation is found between health literacy classes and perceived sensitivity, seriousness, benefit, and health responsibility sub-dimensions, and a significant negative correlation is found in the perceived barriers sub-dimension (p<0.001). In addition, in the multiple linear regression analysis, it has been determined that parents who have a child older than one year old and who are not worried about the safety of vaccines have a higher perception of sensitivity, seriousness and benefit, and a lower perception of barriers. It has been observed that the perception of sensitivity, seriousness, benefit and health responsibility of parents who have their children specially vaccinated is higher.
Results: As a result, this study suggests that parents' attitudes about vaccines can be affected by health literacy. These negative attitudes about vaccines can lead to situations such as hesitation or vaccine rejection.