Kentleşme sürecinde Çerkeslerde kimlik ve din: Sivas örneği
Identity and religion of Circassians in the process of urbanization: The case of Sivas
Yazar: MEHMET MUTLU
Danışman: PROF. DR. ABDULVAHAP TAŞTAN
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Sosyolojisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Din = Religion ; Din sosyolojisi = Religious sociology ; Kentleşme = Urbanization ; Kentleşme süreci = Urbanization process ; Kimlik = Identity ; Kimlik algısı = Identity perception ; Kültürel kimlik = Cultural identity ; Çerkezler = Circassians ; İnançlar = Beliefs

Özet:
Kültürel kimlik unsurlarının kentin sosyokültürel ve sosyoekonomik ortamına verdiği tepkilerin sosyolojik analizi değişimin seyrini anlama açısından önem arz etmektedir. Çerkeslerde kimlik-din ilişkisi ve bu ilişkinin kentleşme sürecindeki seyri bu çalışmanın temel konusudur. Çerkeslerin kültürel sistemleri, ikincil toplumsal kurumları, kendilerine özgü davranış kalıpları, geleneksel dindarlık formları ve bu formların kentsel mekânda farklılaşan görünümleri incelenmiştir. Kimlik ve din kavramlarının Çerkeslerin kendi anlam dünyalarındaki karşılığının anlaşılmasına dönük bu çalışmada nitel yöntem tercih edilmiştir. 
Kentli bireyler aynı anda birçok farklı kimliğe sahip olmakta ve bağlama göre bu kimliklerden dilediğini aktif hale getirmektedir. Biri diğerinin alternatifi olmadan aynı anda sahip olunan bu çoklu kimlikleri refere etmek üzere biz "kimlik sepeti" kavramını önerdik ve bu yeni kavram üzerinden çoğullaşan Çerkes kimliğini açıkladık. 
Çerkeslerin kırsalda iken kimliklerini büyük oranda gelenek üzerinden inşa ettikleri anlaşılmıştır. Bu dönemde din kimliğin bileşenlerinden birisi olmakla beraber daha ziyade kimliğe meşruiyet sağlama ve onu kutsama işlevini yerine getirmiştir. Din kimlik ilişkisi "din reddedilmeden geleneğin sürdürülmesi" esasına göre şekillenmiştir. Kente gelindiğinde dinin kimlik inşasındaki etkisinde kısmi bir artış gözlenmiştir. Çerkeslerin kırsalda kültür, kimlik ve geleneklerini büyük ölçüde muhafaza ettiği ancak kent merkezlerine gerçekleşen göç süreciyle kırsalda eksiksiz uygulanan geleneklerin sürdürülmesinin zor bir hale geldiği anlaşılmıştır.
Yüz elli yıldan beri yaşadıkları Anadolu coğrafyasının kültürel ve dini çeşitliliğine önemli katkılar sunan Çerkesler üzerine yapılan çalışmalarda eksik kaldığı görülen kimlik ve din ilişkisinin kent bağlamında incelendiği bu çalışma söz konusu boşluğun dolmasına bir katkı sunmayı amaçlamıştır.

Anahtar Kelimeler: Kentleşme, Kimlik, Dinsellik, Çerkesler

Abstract:
The sociological analysis of the reactions of the cultural identity elements to the sociocultural and socioeconomic environment of the city is important in terms of understanding the course of change. The relationship between identity and religion among Circassians and the course of this relationship in the urbanization process is the main subject of this study. The cultural systems of the Circassians, their secondary social institutions, their unique behavior patterns, traditional forms of religiousness and the differing appearances of these forms in the urban space have been examined. The qualitative method was preferred in this study to understand the concepts of identity and religion in the Circassian's own world of meaning.
Urban individuals have many different identities simultaneously and can activate any these identities according to the context that they wish. When referring to these multiple identities where one is not an alternative to the other, we proposed the concept of "identity basket" and explained the pluralized Circassian identity through this new concept.
It is understood that the Circassians mostly built their identities upon tradition while they were in rural areas. Together with religion being one of the components of identity in this period, it rather fulfilled the function of consecrating it and providing legitimacy. The relationship between religion and identity has been shaped on the basis of "continuing the tradition without rejecting religion". A partial increase in the effect of religion on identity construction has been observed in the city. Circassians have largely preserved their culture, identity and traditions in rural areas however, it is understood that it has become difficult to maintain the traditions because of the migration process to the city centers.
Many studies on the Circassians who have made significant contributions to the cultural and religious diversity of the Anatolian geography where they have lived for one hundred and fifty years appear to be inadequate when examining the relationship between identity and religion within the context of a city and this study offers a contribution to fill in the said gap.

Keywords: Urbanization, Identity, Religiosity, Circassians