Soğuk savaş sonrası uluslararası sistemde dönüşüm ve abd hegemonyası ortadoğu angajman davranışları üzerinden bir inceleme
Transformation in the international system after the cold war and us hegemonyan analysis through the middle east engagement behaviour
Yazar: BERKAN AYGÜN
Danışman: PROF. DR. FERHAT PİRİNÇÇİ
Bursa Uludağ Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Ortadoğu Çalışmaları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
Uluslararası sistemde iki kutupluluğun Soğuk Savaş sonrasında sona ermesinin ardından, 
ABD hem sistemde tek hegemonik güç olarak hem de dünyanın jeopolitik ve jeostratejik 
odağındaki Ortadoğu bölgesinin güvenliğinin başat aktörü olarak ortaya çıkmıştır; ancak 
bu durum bu haliyle kaim olmamıştır. Bu çalışma, Ofansif Realist bir perspektiften, 
Soğuk Savaş sonrası dönemde uluslararası sistemdeki dönüşümü ABD üstünlüğünün 
durumu ve de ABD'nin Ortadoğu angajman davranışları üzerinden incelemektedir. 
Çalışma, Soğuk Savaş sonrası tek kutuplu uluslararası sistemde ABD üstünlüğünün 
görece gerilediğini; bu durumun uluslararası sistemde bir dönüşüme neden olduğunu; 
bunun ise ABD'nin grand stratejisinde bir değişimi dayattığını öne sürer. Bu önermeleri 
sistemin hegemonik gücü ve bölge güvenliğinin başat aktörü olması hasebiyle ABD'nin 
Ortadoğu angajman davranışları üzerinden test eder. Çalışmada nicel, nitel ve istatistiki 
analiz yöntemleri kullanılmıştır. Bu kapsamda, ilk olarak ABD'nin en yakın rakibi Çin'e 
görece ulusal gücünü ölçen 14 güç ölçerden, ardından ABD grand stratejisindeki 
yönelimleri ortaya koymak için büyük veri kaynaklarından ve ABD Ulusal Güvenlik 
Belgeleri'nden elde edilmiş verileri inceleyen söylem ve içerik analizinden ve son olarak 
da ABD Ortadoğu angajmanını ölçen angajman ve dezangajman dereceli puanlama 
anahtarlarından (rubrik) istifade edilmiştir. Sistemdeki güç konfigürasyonu değişimi ile 
ABD'nin Ortadoğu angajmanı arasındaki ilişkisellik ise Pearson Momentler Çarpımı 
Korelasyon Katsayısı ile ortaya konmuştur. Bulgular, ABD ulusal gücünde rakipleri 
karşısında görece azalma olduğunu ve bu azalmayla uyumlu olarak zaman sıralı biçimde 
Ortadoğu angajmanının da azalması arasında orta derece pozitif bir ilişkisellik olduğunu 
göstermektedir. Yine bulgular ABD üstünlüğünün görece geriledikçe, ABD'nin liberal 
hegemonyacı ve müdahaleci dış politik yaklaşımdan, realist paradigmanın temel 
varsayımlarıyla uyumlu olarak, büyük güç rekabetine odaklanmış, bölgede seçici 
müdahaleciliği ve uzaktan dengelemeyi önceleyen bir stratejiye yöneldiğini zaman sıralı 
biçimde ortaya koymaktadır. Sonuç olarak bu çalışma Ortadoğu güvenliğinin, ABD 
hegemonyasının ve Uluslararası sistemin güncel ve müstakbel durumuna dair önemli 
içgörüler sağlar.

Abstract:
Following the end of bipolarity in the international system after the Cold War, the United 
States emerged as the sole hegemonic power in the system and as the dominant actor in 
the security of the Middle East region, which is the geopolitical and geostrategic centre 
of the world, however it didn't remain as it was. From an offensive realist perspective, 
this study examines the transformation of the international system in the post-Cold War 
era through the status of US supremacy and US engagement behaviour in the Middle East. 
The study argues that the relative decline of US supremacy in the post-Cold War unipolar 
international system has led to a transformation in the international system, which in turn 
has imposed a change in US grand strategy. It tests these assertions through the US 
engagement behaviour in the Middle East as it is both the hegemonic power in the system 
and at the same time the dominant actor in regional security. The study employs 
quantitative, qualitative and statistical analysis methods. In this context, It first uses 14 
power meters to measure US national power relative to its closest rival China, then 
discourse and content analysis to analyse data from big data sources and US national 
security documents to identify trends in US grand strategy, and finally engagement and 
disengagement rubrics to measure US engagement in the Middle East. The Pearson 
correlation coefficient was used to analyse the correlation between changes in the power 
configuration of the system and US engagement in the Middle East. The findings show 
that there is a moderate positive correlation between the decline in US national power vis-
à-vis its rivals and a corresponding decline in Middle East engagement in a time￾sequential manner. Again, the findings reveal that as US supremacy has declined, the US 
has shifted from a liberal hegemonic and interventionist foreign policy approach to a 
strategy focused on great power competition and prioritising selective engagement and 
offshore balancing in the region, in line with the basic assumptions of the realist 
paradigm, in a time-sequential manner. In conclusion, this study provides important 
insights into the current and future state of Middle East security, US hegemony and the 
international system.