Psikiyatri hastalarının "zorunlu yatış"ından doğan etik sorunlar ve bu sorunların klinik etik kapsamında değerlendirilmesi
Ethical issues raised from "involuntary hospitalisation" of psychiatric patients and evaluation of the issues within the scope of clinical ethics
Yazar: GAMZE NESİPOĞLU
Danışman: PROF. DR. HATİCE NİL SARI
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Tıp Tarihi ve Etik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Deontoloji ve Tıp Tarihi = Medical History and Ethics
Dizin: Etik = Ethics ; Hastaneye yatırma = Hospitalization ; Kanunlar = Laws ; Mental bozukluklar = Mental disorders ; Psikiyatri = Psychiatry ; Psikiyatrik hastalar = Psychiatric patients ; Tıp etiği = Medical ethics

Özet:
"Yetersiz" olduğu hükmüne varılan psikiyatri hastasının olası zararlarından
toplumu korumak amacıyla hastanın kliniğe zorunlu olarak yatırılması; uygulamanın
dayanaklarını, mahiyetini ve sürecini tartışmalı kılmaktadır. Zorunlu yatışı yapılan
hastanın yeterlik değerlendirmesinde esas alınan ölçütlerin kısıtlılığı; özerklik ve
özgürlük sınırlarının ihlali ve toplumun yararı ile hastanın hakları arasındaki ikilem söz
konusu uygulamayla ilgili başlıca etik sorunları oluşturmaktadır. Bu bağlamda zorunlu
yatışın salt tıbbi ve etik açıdan değil; hukuki, sosyal ve ekonomik açıdan da sorunlu bir
paradoks olarak irdelenmesi ve çözüme ilişkin fikirlerin üretilmesi gerekli
görülmektedir. Tez konumuz bu amaçla seçilmiş; konuyla ilgili mevcut sorunların
nedenselliği ortaya konulmaya, ulusal ve uluslararası açıdan farkındalık düzeyi
sunulmaya ve çözüme ilişkin unsurlar belirlenmeye çalışılmıştır. Bahsi geçen
uygulamanın günümüzdeki yorumunu anlamak için öncelikle tarihsel süreci ele alınmış,
evrensel olarak dilde bulduğu karşılığını anlamlandırmak amacıyla da kavramsal analizi
yapılmıştır. Konuyla ilgili evrensel ve yerel algıyı belirlemek ve toplumsal gerçeklikle
ilişkisini yasal açıdan değerlendirmek için ulusal ve uluslararası yasa ve yönetmelikler
incelenmiştir. Bahsedilen sorunların nedenlerini, özelliklerini ve "hasta-hekim-toplum
üçgeni"nde etkilerini somut kılmak amacıyla araştırma yapılmış ve bu araştırma
sonucunda elde edilen vakalar klinik etik usavurma yöntemiyle değerlendirilmeye
çalışılmıştır. Sorunların kültürel, ekonomik ve siyasi birçok unsurla şekillenmesi ulusal
açıdan farklılıklara yol açarken, uygulamaya dayanak oluşturan etkenlerin aynı olması
(tehlikelilik gibi) evrensel koşutluklara da zemin hazırlamıştır. Dolayısıyla ülkemizde
uygulamaya ilişkin sınır ve sorumlulukların belirlenmesi yönünde, öncelikli olarak,
sınırları evrensel kurallarla belirlenmiş; içeriği ulusal değerlerle temellendirilmiş ruh
sağlığı yasasının gerekliliği vurgulanmış ve bu kanı incelenen yasa ve yönetmeliklerin
değerlendirilmesiyle içeriklendirilmeye çalışılmıştır. Psikiyatri kliniğine özgü değerlerin
oluşturulmasıyla etik sorunların çözülebileceği belirtilmiş ve bu düşünce tıp etiği ve
klinik etik bilgisi ile temellendirilmiştir. Nihai olarak, klinikte içselleştirilmiş değer ve
normlarla "iyi"ye ulaşmanın, mevcut etik sorunları çözmenin ve olası sorunları
önlemenin etik bilinç ve duyarlığı elzem kıldığı, buna da erdem etiği ile ulaşılabileceği
öne sürülmüştür.

Anahtar Kelimeler: Etik bilinç ve duyarlık, klinik etik, psikiyatri hastası, ruh sağlığı
yasası, zorunlu yatış

Abstract:
Involuntary hospitalisation of psychiatric patient, who was adjudged as
"incompetent", in order to protect the community from his potential harms makes the
basis, essence and process of the implementation controversial. Limitations of the
criteria used as a based in the competency evaluation of the patient underwent to the
involuntary hospitalisation; violations of boundaries of autonomy and freedom, and the
dilemma between social utility and patient's rights are the basic ethical issues pertaining
to the implementation. In this context, the involuntary hospitalisation has to be
questioned not only by medical and ethical aspects but also as a paradox that includes
legal, social and economic problems, and should be generated ideas for solution.
Subject of our thesis was selected for this aim; the causality of the current problems on
the subject has been tried to reveal, awareness level in national and international sense
has been offered and elements for the solution of the issues have been determined.
Historical process of the involuntary hospitalisation was, firstly, given to understand the
contemporary interpretation of the mentioned implementation, also conceptual analysis
was conducted to make sense of its meaning got mutually in language. National and
international laws and regulations regarding the subject were examined to determine the
global and local perception about the subject and to interpret its relationship with the
social reality in legal aspect. In order to make concrete the reasons, characteristics and
effects of the mentioned issues on the "patient-physician-society triangle", a research
was carried out, and the cases obtained in result of the research could be evaluated with
clinical ethical reasoning method. Despite of the differences raised from issues that are
taken form with cultural, economic, political and many other factors in national context,
there are also similarities in universal context due to the same bases (such as
dangerousness) of the implementation. Therefore, the existence of mental health act,
whose boundaries are determined by universal laws and content was based on national
values, was emphasized as a necessity to determine the limits and responsibilities
regarding to the implementation, and the idea was grounded with interpretation of the
examined laws and regulations. It was syllogised that ethical issues could be solved
only if creation of ethical values just for psychiatric clinic, and this idea was based on
medical and clinical ethics. Finally, it is propounded that the presence of ethical
consciousness and ethical sensitivity is a requisite to achieve "good" at the clinics by
means of internalised values and rules to solve present ethical problems and to prevent
forming the new ones, also this will be enabled with virtue ethics.

Keywords: Ethical consciousness and sensitivity, clinical ethics, psychiatric patient,
mental health act, involuntary hospitalisation