Ebû'l-Kāsım El-Ka'bî El-Belhî'de bilgi
Abū l-Qāsim Al-Ka'bī Al-Balkhī's conception of knowledge
Yazar: ZEYNEP HÜMEYRA KOÇ
Danışman: PROF. DR. MAHMUT AY
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kelam Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Bilgi = Knowledge ; Ebu'l-Kasım el-Ka'bi = Ebu'l-Kasım el-Ka'bi ; Epistemoloji = Epistemology ; Kelam = Islamic theology ; Mutezile = Mutazila ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bağdât Mu'tezilesi'nin yetkin isimlerinden Ebû'l-Kāsım el-Ka'bî el-Belhî'nin (ö. 319/931) bilgi konusundaki görüşleri, bu çalışmanın ana eksenini oluşturmaktadır. Çalışma ″Giriş″ ve dört bölümden meydana gelmektedir. ″Giriş″ bölümünde Ebû'l-Kāsım el-Belhî'nin hayatı, ilmî şahsiyeti, eserleri ve Mu'tezile içindeki konumu ele alınmıştır. Bu bölümdeki bilgiler, tarihsel süreç içerisinde kendisinin ve fikirlerinin hangi noktada olduğunun görülmesi açısından önem arz etmektedir. Çalışmamızın ilk bölümünde bilginin imkânı, mâhiyeti ve ilgili olduğu kavramsal çerçeve hem Belhî'nin bilgi teorisi çerçevesinde hem de ilişkili yaklaşımlarla mukayeseli olarak değerlendirilmiştir. Ayrıca varlık-bilgi ilişkisi ele alınmıştır. Belhî'nin varlık anlayışı, o dönemde detaylı açıklamaları ve farklı paradigmasıyla dikkat çekmektedir. Bu sebeple epistemolojik yaklaşımını şekillendirmektedir.
Çalışmamızın ikinci bölümünde bilginin kaynakları ve türleri ele alınmıştır. Bu bölüm, Belhî'nin epistemolojik yaklaşımını ortaya koyması açısından önemlidir. 
Araştırmanın son bölümünde teolojik ve ahlâkî alanda bilginin değeri ele alınmıştır. Bilgi sahibi olmanın insana gereklilik olmasından yola çıkan Belhî, bu bilginin değerini teolojik olarak Allah'ı bilmek, ahlâkî olarak bilgisel temelde eylemde bulunmak olarak ortaya koymuştur. Belhî'nin ahlâk anlayışının bilişsel temeli, iyi ve kötünün belirlenimini ilâhî emre bağlamayan bunun akılla söz konusu olduğunu ortaya koyan parametrelere sahiptir.

Abstract:
The opinions of Abū l-Qāsim al-Ka'bī al-Balkhī (d. 319/931) on knowledge, who is one of the authority names of the Baghdad School of Mu'tazila, constitutes the main axis of this study. The study consists of ″Introduction″ and four chapters. In the introduction section, Abū l-Qāsim al-Balkhī's life, his scientific personality, his works, and his place in Mu'tazila are discussed. The information in this section is important in terms of determining his position and his ideas in the historical process. In the first part of our study, the possibility, nature, and the conceptual framework of knowledge are evaluated both within the framework of al-Balkhī's theory of knowledge and related approaches. Additionally the existent-knowledge relationship is discussed. Balkhī's approach of existence at that time attracted attention with its detailed explanations and different paradigms. For this reason, it shapes its epistemological approach.
In the second part of our study, sources and types of information are discussed. This section is important in terms of putting forward the epistemological approach of Bakhī.
In the last part of the research, the value of knowledge in theological and moral fields are discussed. Based on the fact that having knowledge is a necessity for people, Balkhī has revealed the value of this knowledge as knowing God theologically and acting on a morally knowledgeable basis. The cognitive basis of Balkhī's moral understanding has parameters that reveal that this is the case with reason, which does not attribute the determination of good and evil to the divine command.