Uzaktan algılama tekniklerinin tarımsal üretimdeki su ayak izinin hesaplanmasında kullanılabilirliğinin değerlendirilmesi
Evaluation of the usability of remote sensing techniques for calculation of water footprint in agricultural production
Yazar: ENGİN KORKMAZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ZEHRA YİĞİT AVDAN
Eskişehir Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Uzaktan Algılama ve Coğrafi Bilgi Sistemleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Coğrafya = Geography ; Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Su, tüm canlıların hayatının devamlılığı için büyük bir öneme sahiptir. Sanayileşme ile birlikte insan nüfusunun da hızla artması su kaynakları üzerindeki baskıyı arttırmakta ve su kaynaklarının kirlenmesine sebep olmaktadır. Su kaynakları üzerindeki baskı, kaynakların daha verimli kullanılması gerekliliğini ortaya çıkarmış ve sürdürülebilir su yönetimi konusunda birçok çalışmanın yapılmasını sağlamıştır. Sürdürülebilir su yönetimi konusunda en güncel ve en etkili olan çalışmalardan biri Su ayak izi (SAİ) dir. 
Su ayak izi (SAİ) ifadesi 2000'li yılların başlarında Hoekstra tarafından ortaya atılmış ve yaygınlaşarak günümüzde önemli bir kavram haline gelmiştir. SAİ, ürünlerin ve hizmetlerin üretim ve tüketim süreçleri kapsamında doğrudan ve dolaylı olarak kullanılan toplam su miktarının ölçüsüdür.  Su ayak izi kavramı kullanılan suyun çeşidine göre mavi, yeşil ve gri su ayak izi olarak sınıflandırılmaktadır. Mavi su ayak izi yeraltı suyu ve yüzey su kaynaklarının toplam miktarını, yeşil su ayak izi yağışlardan gelen toplam su miktarını, gri su ayak izi ise kirletilen su kaynaklarındaki kirlilik yükünün bertaraf edilmesi veya azaltılması için kullanılan tatlı su miktarını ifade etmektedir.
Uzun yıllardır SAİ hesaplaması konusu üzerine çalışmalar yapılmakta olup yapılan çalışmalarda karmaşık hesaplamalar olması hesaplamaları zorlaştırmaktadır. Bu çalışmanın amacı, SAİ çalışmalarındaki hesaplamaları kolaylaştırmak amacı ile uzaktan algılama verilerini ve coğrafi bilgi sistemleri (CBS) teknolojilerini kullanarak, yenilikçi bir yöntem ortaya koymaktır. Tez çalışmasında gerçekleştirilen analizler 2018 yılının 12 ayını kapsayacak şekilde ve Türkiye çapında yapılmıştır. Tez çalışması kapsamında su ayak izinin belirlenmesinde için öncelikle ET bileşenleri hesaplanmıştır bunun için; yağış, evapotransprasyon ve yüzey nemi verileri kullanılmıştır. Tez çalışması sonucunda, toplam değerlendirme, bölgesel değerlendirme ve CORINE verileri kullanılarak bitkisel değerlendirme gerçekleştirilmiştir. Yapılan hesaplamalar sonucunda; toplamda ET'nin113,7 milyar m³, mavi bileşenin 68,6 milyar m³/yıl ve yeşil bileşenin  45,1 milyar m³/yıl olduğu belirlenmiştir. Yapılan tez çalışmasının ülkemizde sürdürülebilir su yönetimi konusunda öncü bir çalışma  olacağı ve su ayak izi hesaplamalarında gelecek çalışmalara bir rehber niteliğinde olacağı düşünülmektedir.

Abstract:
Water is of great importance for the continuity of the life of all living things. Industrialization and the rapid increase in the human population increase the pressure on water resources and cause pollution of water resources. The pressure on water resources has brought the need for more efficient use of resources into view and led to many studies on sustainable water management. One of the most recent and most effective studies on sustainable water management is Water Footprint (WF).
The expression of water footprint (WF) was put forward by Hoekstra in the early 2000s and getting widespread, it has become an important concept today. WF is the measure of the total amount of water used directly and indirectly within the production and consumption processes of products and services. The concept of water footprint is classified as blue, green and grey water footprint depending on the type of water used. The blue water footprint indicates the total amount of surface and groundwater resources, the green water footprint represents the total amount of water from precipitation, and the grey water footprint indicates the amount of fresh water used to eliminate or dilute the pollution load in the polluted water resources.
While studies have been carried out on the issue of WF calculation for many years, the complex calculations in the studies make the calculations difficult. The aim of this study is to present an innovative method by using remote sensing data and geographic information systems (GIS) technologies in order to facilitate the calculations in WF studies. The analyzes carried out in the thesis study were made across Turkey in such a way to cover the 12 months of the year 2018. Within the scope of the thesis, rainfall, evapotranspiration and surface moisture data were used to determine the water footprint. As a result of the thesis study, total evaluation, regional evaluation and by using CORINE data vegetative evaluation were carried out. As a result of the calculations made, it has been determined that the total water footprint is 113.7 billion m³, the blue water footprint is 68.6 billion m³ / year and the green water footprint is 45.1 billion m³ / year. It is thought that the thesis study will be a pioneering study on sustainable water management in our country and will serve as a guide for future studies in water footprint calculations.