4-11 yaş çocuklarda ekran bağımlılığı eğiliminin incelenmesi ve ebeveynlerin ekran bağımlılığını önlemeye yönelik tutumlarının değerlendirilmesi
Examining screen addiction tendency in children aged 4-11 and evaluating attitude of parents towards the prevention of screen addiction
Yazar: NİLAY ÇOM AYBAL
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA REŞAT DABAK
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı / Aile Hekimliği Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile tutumu = Family attitude ; Ana-baba = Parents ; Ana-baba tutumu = Parents attitude ; Bağımlılık = Dependency ; Ekran bağımlılığı = Screen addiction ; Sosyal medya = Social media ; İnternet bağımlılığı = Internet addiction

Özet:
Amaç: Dijital ekranların çocukluktan itibaren giderek artan kullanımı ve yol açtığı problemler ekran bağımlılığıyla ilgili endişeleri de beraberinde getirmiştir. Etkili müdahaleler geliştirebilmek ve problemli medya kullanımının yol açtığı sorunları erkenden tanıyıp engelleyebilmek için, özellikle çocuk yaş grubunda ekran sürelerini ve bağımlılıklarını etkileyen faktörlerin saptanması, risk analizi yapmak amacıyla önemlidir. Çalışmamızda 4-11 yaş çocuklarda ekran bağımlılığı eğilimini etkileyen faktörleri araştırmayı, ebeveynlerde çocukların ekran bağımlılığıyla ilgili farkındalık oluşturmayı, çocuklarda ekran bağımlılığına yönelik ebeveyn tutumlarını ve etkilerini incelemeyi ve buna yönelik danışmanlık hizmetlerini geliştirmeyi amaçladık.
 Gereç ve Yöntem: Çalışmamız tek merkezli, gözlemsel, tanımlayıcı, kesitsel olarak tasarlanmış bir anket çalışmasıdır. 4-11 yaş çocuğa sahip olan ve çalışmaya katılmayı kabul eden 655 ebeveyn araştırmaya dâhil edildi. Veri toplama anketi; çocuk ve aileyle ilgili sosyo-demografik özellikleri, çocuğun ve ebeveylerin görsel medya alışkanlıklarını, çocukların ekran kullanımına yönelik ebeveyn tutumunu sorgulayan araştırmacı tarafından hazırlanan anket sorularını ve problemli medya kullanım ölçeği (PMKÖ)'ni içermekteydi. Veriler SPSS 15.0 programında tanımlayıcı istatistiksel metotlar ile Mann Whitney U testi ve Ki Kare testleriyle analiz edildi. İstatistiksel alfa anlamlılık seviyesi p<0,05 olarak kabul edildi.
Bulgular: Çalışmaya dahil edilen çocukların %60'ı erkek %40'ı kızdı. Yaş ortalaması 7,35±2,28 idi. Hafta içi bir günde çocukların %79'unun hafta sonu bir günde ise %83,2'sinin ekran süresi 2 saat ve üzerindeydi. Çocukların %24,7'sinin problemli medya kullanım ölçeği puanı (PMKÖP) 3 ve üzerindeydi. Erkek cinsiyete sahip olmak, çocukların günlük toplam ekran süresi ve çocuk yaşındaki artış ekran bağımlılık eğilimini arttırmaktaydı. Çocukların ev dışında oyun oynadıkları gün sayıları ve uyku süresiyle ekran bağımlılık eğilimi arasında ters yönlü anlamlı ilişki saptandı. Ebeveynlerin ekran süreleri arttıkça çocukların ekran bağımlılık eğilimi artmakta, görsel medyayla ilk karşılaşma yaşı düşmekteydi. Çocuklar görsel medya araçlarını kullanırken; ebeveynler tarafından içerik ve süre kısıtlaması yapılması, dijital ekranların ebeveynlerle birlikte kullanılması ve çocukların hangi siteleri ziyaret ettiğinin kontrol edilmesiyle çocukların ekran bağımlılıkları arasında istatistiksel olarak ters yönlü anlamlı ilişki saptandı. Ancak çocuklar görsel medya araçlarını kullanırken yasaklar uygulayıp ceza verme, ebeveynler arası tutarsız davranışlar sergileme, endişe duyma ve çocuğu serbest bırakma yönündeki ebeveyn davranışlarının çocukların ekran bağımlılık eğilimini arttırdığı görüldü. 
Sonuç: Ebeveynlerin kendi dijital ekran kullanım alışkanlıklarının yanı sıra çocukların ekran kullanımına yönelik olan ebeveyn kontrolü ve tutumunun çocukların ekran süreleri ve ekran bağımlılık eğilimi üzerinde belirleyici olduğu sonucuna varılmıştır. Hekimlerin çocukların ekran bağımlılığı ve güvenli ekran kullanımı konusunda ebeveynlere verdikleri öneri ve eğitimlerin oldukça az olduğu sonucuna varılmakla birlikte, özellikle birinci basamak hekimleri olarak koruyucu hekimlik kapsamında sağlam çocuk izlemleri ve poliklinik başvurularını fırsata dönüştürerek ebeveynlere sosyokültürel düzeyleri ve çalışmamızda saptanan risk faktörlerine uygun olarak danışmanlık hizmeti verilmesi sağlanmalıdır. 

Anahtar Kelimeler: çocuklarda ekran bağımlılığı, ebeveyn tutumu, problemli medya kullanımı

Abstract:
Aim: The increasing use of digital displays from childhood and the problems they cause have brought concerns about screen addiction. In order to develop effective interventions and to detect and prevent problems caused by problematic media use early,  it is important to determine the factors affecting screen time and addiction, especially in the child age group, for risk analysis. In our study, we aimed to investigate the factors affecting screen addiction tendency in children aged 4-11,  to raise awareness of children's screen addiction in parents, to examine parental attitudes and effects of screen addiction in children, and to develop counseling services accordingly.
Material and Method: Our study is a single center, observational, descriptive, cross-sectional survey study. 655 parents with children aged 4-11 years and agreed to participate in the study were included in the study. Data collection survey; It included the socio-demographic characteristics of the child and family, the visual media habits of the child and parents, the questionnaire questions prepared by the researcher who questioned the parents' attitude towards screen use, and the problematic media use scale. The data were analyzed using descriptive statistical methods, Mann Whitney U test and Chi-Square tests in SPSS 15.0 program. Statistical significance level of alpha was accepted as p <0.05.
Results: 60% of the children included in the study were boys and 40% were girls. The average age was 7,35±2,28. The screen time of 79% of the children on a weekday and 83.2% on a weekend was 2 hours or more. 24.7% of the children had PMUMS (Problematic Media Use Measure Score) 3 and above. By having a male gender, the increase in children's total screen time and age per day increased the trend of screen addiction. A significant inverse relationship was found between the number of days when children played outside the home and sleep duration and the tendency to screen addiction. As parents ' screen time increased, children's screen addiction tendency increased, and the age at which they first encountered visual media decreased. When children were using Visual Media tools, a statistically inverse significant relationship was found between content and time restrictions by parents, the use of digital screens with parents, and the control of which sites children visited and children's screen dependencies. However, it has been observed that when children are using visual media, imposing bans and punishment, exhibiting inconsistent behaviors between parents, anxiety and parental behaviors to release the child increase the tendency of children to screen addiction.
Conclusion: It was concluded that parents' own digital screen usage habits, as well as parental control and attitude towards children's screen use are determinants of screen time and screen addiction tendency. With it is concluded that the recommendations and training given by doctors to parents on children's screen addiction and safe screen use are quite minimal, especially as primary care physicians, within the scope of Preventive Medicine, sound child monitoring and outpatient applications should be turned into opportunities, and parents should be provided with counseling services in accordance with sociocultural levels and risk factors identified in our study. 

Keywords: screen addiction in children, parental attitude, problematic media use