Multipl skleroz tanısı almış hastalarda diyet kalitesi ve beslenme eğitiminin el kavrama gücü ve hastalığın klinik seyrine etkilerinin değerlendirilmesi
Evaluaion of the effects of diet quality and nutrition education on hand grip strength and clinical course of the disease in patients diagnosed with multiple sclerosis
Yazar: ASLIHAN AĞYAR
Danışman: DOÇ. DR. PINAR SÖKÜLMEZ KAYA
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Beslenme Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Akdeniz diyeti = Mediterranean diet ; Beslenme = Nutrition ; Beslenme eğitimi = Nutrition education ; Diyet kalitesi = Diet quality ; El kavrama kuvveti = Hand grip strength ; Multipl skleroz = Multiple sclerosis

Özet:
Amaç: Bu çalışmada Multipl Skleroz (MS) tanısı almış hastalara verilen beslenme eğitiminin  diyet kalitesi,el kavrama gücü ve hastalığın klinik seyrine etkilerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Materyal ve metod: Çalışma Samsun Ondokuz Mayıs Üniversitesi Hastanesi Nöroloji Anabilim Dalı'nda kayıtlı 18 yaş üzeri Genişletilmiş Engelilik Durum Ölçeği (EDSS) skoru 3-6 olan toplam 34 MS hastası (17 kadın ve 17 erkek) üzerinde yürütülmüştür. Hastalara Akdeniz tarzı beslenmeye uygun bir beslenme eğitimi verilmiştir ve 8 hafta süreyle hastalar takip edilmiştir. Hastaların diyete uyumunun belirlenmesinde 11 maddelik Akdeniz Diyeti Skoru kullanılmıştır. Hastaların besin tüketim kayıtları, el kas gücü (EKG), ve deri kıvrım kalınlıkları (DKK) çalışmanın başında ve sonunda alınmıştır. 
Bulgular: Hastaların yaş ortalaması 45,20±7,33 yıl; başlangıç EDSS değerleri ortalama 4,23±0,81 ve Akdeniz Diyeti Skoru 28,62±8,11'dir. Hastaların başlangıç EDSS ve son EDSS skorlarının Akdeniz Diyeti Skoru ile ilişkili olmadığı görülmüştür (p<0,05). Çalışmanın başlangıcında ortalama sağ EKG 18,23±7,23 kg, sol EKG ise 16,11±3,59 kg olarak bulunmuştur; beslenme eğitiminden 8 hafta sonra ise, sağ EKG 23,22±5,33 kg ve sol EKG'nin ise 20,11±5,22 kg olduğu saptanmıştır (p<0.05). Çalışma başlangıcına göre A, D, E, K, tiamin, riboflavin, B6, pantotenik asit vitaminlerinin tüketimleri çalışma sonunda artış göstermiştir (p<0.05); ancak tüm vitaminlerin diyet referans değerlerine (DRV) göre günlük gereksinimleri hastalar tarafından karşılanamamıştır. Hastaların, A vitamini değerleri ile EDSS değerleri arasında pozitif yönde orta büyüklükte anlamlı bir ilişki saptanmıştır (r=0.34, p=0.01). Aynı zamanda katılımcıların D vitamini değerleri (4.56±3.14) ile EDSS değerleri (4.13±0.81) arasında pozitif yönde zayıf anlamlı bir ilişki saptanmıştır (r=0.29, p=0.03). Hastaların A, K vitamini, riboflavin ve pantotenik asit değerleri ile sağ ve sol EKG, deri kıvrım kalınlığı ölçümleri (biceps, triseps) arasında pozitif yönde zayıf anlamlılık gözlemlemiştir (r=0.30, p=0.01). Diğer değişkenler açısından bireyler arasında anlamlı bir ilişki saptanmamıştır.
Sonuç: Çalışma sonucunda MS hastalarında Akdeniz Diyet ile uyumlu beslenme eğitimi EKG ölçümlerini olumlu etkilemiştir. EDSS skorundaki azalma eğilimi; Akdeniz tarzı beslenmenin tüm besin öğelerinin karşılanmasını artırmış olmasından dolayı olabilir. MS hastalarında diyet kalitesinin artırılması hastaların engellilik göstergelerinden biri olan kas gücünde de önemli  artışlar sağlaması nedeniyle diyetisyenler tarafından beslenmenin sıkı takip edilmesi gerekmektedir. 
Anahtar Sözcükler: El kavrama gücü; Multipl Skleroz, Akdeniz diyeti.

Abstract:
Aim: In this study, it was aimed to evaluate the effects of nutrition education given to patients diagnosed with Multiple Sclerosis (MS) on diet quality, hand grip strength and clinical course of the disease.
Materials and Methods: The study was conducted on 34 MS patients (17 females and 17 males) over the age of 18 with Expanded Disability Status Scale (EDSS) scores of 3-6, registered in the Neurology Department of Samsun Ondokuz Mayıs University Hospital. The patients were given nutrition education in accordance with the Mediterranean style diet and the patients were followed up for 8 weeks. The 11-item Mediterranean Diet Score was used to determine the adherence to the diet. Food consumption records, hand muscle strength (ECG), and skinfold thickness (DKK) of the patients were taken at the beginning and end of the study. 
Results: The mean age of the patients was 45.20±7.33 years; mean baseline EDSS values were 4.23±0.81 and the Mediterranean Diet Score was 28.62±8.11. It was observed that the initial EDSS and final EDSS scores of the patients were not related to the Mediterranean Diet Score (p<0.05). At the beginning of the study, the mean right ECG was 18.23±7.23 kg, and the left ECG was 16.11±3.59 kg; 8 weeks after nutrition education, right ECG was 23.22±5.33 kg and left ECG was 20.11±5.22 kg (p<0.05). Consumption of vitamins A, D, E, K, thiamine, riboflavin, B6, pantothenic acid increased at the end of the study compared to the beginning of the study (p<0.05); however, the daily requirements of all vitamins according to the dietary reference values (DRV) could not be met by the patients. A moderately significant positive correlation was found between the patients' vitamin A values and EDSS values (r=0.34, p=0.01). At the same time, a weak and positive correlation was found between the participants' vitamin D values (4.56±3.14) and EDSS values (4.13±0.81) (r=0.29, p=0.03). A weak positive correlation was observed between the patients' A, K, riboflavin and pantothenic acid values and right and left ECG, skinfold thickness measurements (biceps, triceps) (r=0.30, p=0.01). There was no significant relationship between individuals in terms of other variables.
Conclusion: As a result of the study, nutrition education compatible with the Mediterranean Diet had a positive effect on ECG measurements in MS patients. The decreasing trend in the EDSS score; It may be due to the fact that the Mediterranean style diet has increased the supply of all nutrients. Nutrition should be followed closely by dietitians, as increasing the quality of diet in MS patients also provides significant increases in muscle strength, which is one of the disability indicators of patients.
Keywords:  Hand grip strength; Multiple Sclerosis; Mediterranean Diet.