Çocukluk çağı ikincil osteoporoz tanısı alan hastaların başvuru bulguları, tedavi ve izlem özelliklerinin değerlendirilmesi
Evaluation of admission findings, treatment and follow-UP characteristics of patients diagnosed with childhood secondary osteoporosis
Yazar: EMİNE KÜBRA ŞEN
Danışman: PROF. DR. ZEYNEP ŞIKLAR
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Bifosfonatlar = Biphosphonates ; DEXA = DEXA ; Hasta başvurusu = Patient admission ; Hasta takibi = Follow up studies ; Kemik dansitesi = Bone density ; Osteoporoz = Osteoporosis ; Tedavi = Treatment ; Teşhis = Diagnosis ; Çocuklar = Children ; Çocukluk dönemi = Childhood

Özet:
Amaç: Çocuklarda ikincil osteoporoz altta yatan birincil hastalığın seyrinde ya da kronik ilaç kullanımı nedeni ile oluşmaktadır. Kronik hastalıklarda sağkalımın artması ile ikincil osteoporoz giderek sıklığı artan, önemli bir morbiditedir. Bu çalışmada giderek daha sık tanınmaya başlanan çocukluk çağı ikincil osteoporozunun başvurudaki tanısal bulgularının belirlenmesi, olgulardaki osteoporozun neden olduğu kırık, immobilizasyon gibi morbiditelerin ortaya çıkarılması, kemik sağlığına yönelik uygulanan bifosfonat ve diğer tedavilerin etkinliğinin, kısa ve uzun dönem sonuçlarının belirlenmesi, izlem özelliklerinin ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Çocukluk çağı ikincil osteoporozunun tanı, tedavisi ve izleminde kliniğimizdeki deneyimlerimizi derleyip literatüre katkı sağlamak çalışmamızın temel amacıdır.
Gereç ve Yöntem: Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Endokrinolojisi Bilim Dalı'nda 1 Ocak 2000 ile  1 Ocak 2021 tarihleri arasında ikincil osteoporoz tanısı alan ve tedavi edilen, birincil hastalıklarının tanı yaşı  0-18 yaş olan çocuk  ve adolesanlar çalışmaya alındı. Hastaların demografik ve antropometrik özellikleri incelendi. İkincil osteoporoz tanı anındaki fizik muayene bulguları, laboratuvar incelemeleri, kemik grafileri ve DEXA incelemesi değerlendirildi. Bifosfonat tedavisi aldıktan 6 ay sonraki fizik muayene bulguları, laboratuvar incelemeleri, kemik grafileri ve DEXA incelemesi değerlendirildi.
Bulgular: İkincil osteoporoz tanılı 61 hastadan 28 hasta (%45.9) kız , 33 hasta (%54,1) erkekti.  Hastaların başvuru yaş ortalaması 11.89±4.88 yıl, tanı anındaki boy SDS ortalaması -1.78±2.19, tanı anında % VKİ ortalaması 94.24±24.86 olarak bulundu. Hastalarda birincil hastalık olarak ;  akut lenfoblastik lösemi oranı %8.2, immün yetmezlik oranı %13.1, kemik iliği transplantasyonu yapılma oranı %6.6, solid organ nakli oranı %8.2, epilepsi oranı %6.6, metabolik hastalık oranı %8.2, kronik inflamatuar hastalık oranı %45.9, nöromüskuler hastalık oranı %26.2  olarak bulundu. İkincil osteoporoz tanılı hastaların %78.7'sinde  herhangi bir ya da daha fazla kronik ilaç kullanımı saptandı. En fazla kullanılan kronik ilaç %59 oranında kullanımı saptanan sistemik steroitdi. Hastalarda tedavi öncesi kemik ağrısı görülme oranı %49.2 idi.  Tedavi alan hastaların tümünde tedavi öncesi kırık saptand. Laboratuvar incelemesinde bakılan kemik metabolizma belirteç ortalamaları normal değerler arasında saptandıTedavi alan hastaların tedavi öncesi ve tedavi sonrası 6. ayda bakılan KMY ortalamaları , KMİ değerleri arasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptandı (p<0.001). Tedavi alan hastaların tedavi öncesi ve tedavi sonrası L1-L4  vertebraları yüzölçümü ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark yoktu. (p>0.05). Tedavi alan hastaların tedavi sonrası KMY Z skoru değerleri tedavi öncesine göre daha fazla idi. Bu artış hem takvim yaşına göre hem boy yaşına göre Z skoru değerleri için istatistiksel olarak anlamlıydı (p<0.001). Hastaların tedavi öncesi ve tedavi sonra 6. ayındaki KMY değerleri artış yüzdesi değerlendirildiğinde, tedavi öncesine göre tedavi sonrası KMY değerlerinde ortalama % 31.15±30.48 birimlik artış olduğu görüldü. Tedavi öncesi kemik ağrısı olan 27 hastanın 20'sinde (%74.1)  tedavi  sonrası ağrı saptanmazken tedavi öncesi kırığı olan 43 hastanın 14' ünde (%32.5) tedavi  sonrası kırık saptanmadı. Tedavi öncesi ile tedavi sonrası  ağrı ve kırık açısından istatistiksel olarak anlamlı fark saptandı (p<0.01).
Sonuç: Çocuklarda ikincil osteoporoz; osteoporoza neden olan birincil hastalık, kronik ilaç kullanımı, birincil hastalığın tanı yılı, kronik ilaç kullanım süresi, beslenme, mobilizasyon durumu gibi birçok faktörden etkilenen bir durumdur. Bifosfonatlar çocukluk çağı ikincil osteoporozunun tedavisinde, KMY'de anlamlı bir artış sağlamakta ve kırık insidansının azaltılmasında etkili olmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Çocuklarda osteoporoz, çocuklarda ikincil osteoporoz, DEXA, bifosfonat, KMY

Abstract:
Aim: Secondary osteoporosis in children occurs during the course of the underlying primary disease or due to chronic drug use. With the increase in survival in chronic diseases, secondary osteoporosis is an important morbidity with an increasing frequency. In this study, the characteristics of childhood secondary osteoporosis, which is being recognized more and more frequently, were examined. Diagnostic findings of the patients at admission and morbidities such as fractures and immobilization caused by osteoporosis were investigated. It was aimed to examine the effectiveness of bisphosphonate and other treatments for osteoprosis, short and long term results and follow-up characteristics of patients. The main purpose of our study is to compile our experience in the diagnosis, treatment and follow-up of childhood secondary osteoporosis and to contribute to the literature.
Materials and Methods: Patients diagnosed and treated with secondary osteoporosis between January 1, 2000 and January 1, 2021 in Ankara University Faculty of Medicine, Department of Pediatric Endocrinology were examined. Children and adolescents whose primary disease was diagnosed between 0-18 years of age were included in the study. Demographic and anthropometric characteristics of the patients were examined. Physical examination findings at the time of diagnosis of secondary osteoporosis, laboratory examinations, bone radiographs and DEXA examination were evaluated. Physical examination findings, laboratory examinations, bone radiographs and DEXA examination were evaluated 6 months after receiving bisphosphonate therapy.
Results: Of the 61 patients diagnosed with secondary osteoporosis, 28 (45.9%) were female and 33 (54.1%) were male. The mean age at presentation was 11.89±4.88 years, the mean height SDS at the time of diagnosis was -1.78±2.19, and the mean % BMI at the time of diagnosis was 94.24±24.86. As the primary disease in patients; acute lymphoblastic leukemia rate 8.2%, immunodeficiency rate 13.1%, bone marrow transplantation rate 6.6%, solid organ transplant rate 8.2%, epilepsy rate 6.6%, metabolic disease rate 8.2%, chronic inflammatory disease rate 45.9%, neuromuscular disease rate It was found to be 26.2. One or more chronic drug use was detected in 78.7% of the patients diagnosed with secondary osteoporosis. The most commonly used chronic drug was systemic steroid with a rate of 59%. The rate of bone pain before the treatment was 49.2%. All of the patients who received treatment had fractures before the treatment (n:43). Mean bone metabolism markers measured in laboratory examination were found to be within normal values. A statistically significant difference was found between the mean BMD of the patients who received treatment before and at the 6th month after treatment (p<0.001). A statistically significant difference was found between the pre-treatment and post-treatment BMI values of the patients receiving treatment (p<0.001). There was no statistically significant difference between the mean area of L1-L4 vertebrae before and after the treatment of the patients who received treatment (p>0.05). There was a difference between the BMD Z score values of the patients who received treatment before and after treatment (p<0.001). The post-treatment BMD Z score values of the patients were higher than before the treatment. After the treatment, the increase in BMD Z score was found to be significant. There was a difference between the BMD Z score values according to height before and after the treatment of the patients who received treatment (p<0.001). The BMD Z score values of the patients according to the height after the treatment were higher than before the treatment. After the treatment, the increase in BMD Z score according to height was found to be statistically significant. The percentage of increase in BMD values before and 6 months after treatment was evaluated. Average post-treatment BMD values compared to pre-treatment. An increase of 31.15±30.48% was calculated. No pain was detected after treatment in 20 (74.1%) of 27 patients who had bone pain before treatment. A statistically significant difference was found between the rates of bone pain before and after treatment (p<0.001). No fracture was found after treatment in 14 (32.5%) of 43 patients who had fractures before treatment. A statistically significant difference was found between the fracture rates before and after treatment (p<0.01).
Conclusion: Secondary osteoporosis in children is affected by many factors. These factors are the primary disease causing osteoporosis, chronic drug use, the year of diagnosis of the primary disease, the duration of chronic drug use, nutrition, mobilization status.. etc. Bisphosphonates are an effective treatment method in the treatment of childhood secondary osteoporosis and in reducing the incidence of osteoporosis fractures.
Keywords: Childhood osteoporosis, secondary osteoporosis in children, DEXA, bisphosphonate, BMD