Platon'un realist ve anti-realist yorumları
Realist and anti-realist interpretations of Plato
Yazar: MEHMET EREN GEDİKLİ
Danışman: PROF. DR. IŞIL BAYAR BRAVO
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı / Sistematik Felsefe ve Mantık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Felsefe = Philosophy ; Felsefe tarihi = Philosophy history ; Platon = Platon ; Yunan felsefesi = Greek philosophy

Özet:
Platon (M.Ö. 427-347) felsefesinin klasik yorumunun içsel tartışmaları her daim sürmekle beraber, klasik yorumun benimsediği ontolojik/metafiziksel realist yorumlama biçimi doğrultusunda ortaya çıkan yorumlar dışında "kökten farklı" bir Platon yorumu, Kant'ın (1724-1804) eleştirel felsefesinin ve bilhassa onun etkisi ile ortaya çıkan Yeni-Kantçı Marburg Okulu'nun doğuşuna kadar söz konusu değildir.  Ancak, Hermann Lotze (1817-1881), Hermann Cohen (1842-1918), Paul Natorp (1854-1924) gibi Kant'ın eleştirel felsefesinin etkisi ile felsefe tarihini ve filozofları yeniden yorumlama gayreti içinde olmuş düşünürlerin başını çektiği grup, Platon felsefesine dair klasik yorumların "tümüyle", "kökten biçimde" yanlış olduğunu ve Platon felsefesinin "yeni bir yaklaşım" ile yeniden, sil baştan ele alınması ve yorumlanması gerektiğini ileri sürmüştür. Bu doğrultuda ifade edilen isimlerin başını çektiği anti-realist yoruma göre Platon'un felsefi yaklaşımı, klasik yorumun Platon'a atfettiği yaklaşım biçimi ile taban tabana zıt biçimde, anti-realist ve epistemolojik idealisttir. Bu sebeple Platon'un tüm diyalogları ve temel tezleri bu perspektifle tekrar ele alınmalı, yorumlanmalıdır. 
Çalışmanın konusunun baş gösterdiği yer de burasıdır. Platon felsefesinin anlaşılması konusunda, yaklaşımların (yorumlama tarzlarının) her birinin içsel ve tali yorum farklılıkları bir kenara itilerek, ortaya çıkan "kökten" yorum farklılıklarının incelenmesi, karşılaştırılması ve değerlendirilmesi çalışmanın ana konusudur. Bu doğrultuda çalışmanın yorum gruplarının incelenmesi aracılığıyla cevaplamaya çalıştığı ana soru/n/lar ise şu şekilde ifade edilebilir: "Platon'un felsefi yaklaşımı nedir?", "Platon felsefesi hangi yaklaşım ile ve nasıl anlaşılmalı, yorumlanmalıdır?", "Platon düşüncesi, ontolojik realist bir karakterde midir yoksa epistemolojik idealist bir karakterde midir?". 
Bu minvalde içeriği bakımından çalışmada ortaya çıkan en temel alt soru/n/ların şunlar olduğu söylenebilir: "İdealar tözler midir; kavramlar mıdır?" ya da "İdealar kendinde şey/kendinde nesnel özler midir; yoksa, düşüncenin nesneleri midir?", "İdealar teorisi bir ontolojik teori midir; epistemolojik/metodolojik bir teori midir?", "Platon'da varlık-bilgi/özne-nesne/dil-dünya ilişkisi nasıl kurulmuştur?", "Anımsama teorisi ile Platon kendinde gerçekliklere mi; apriori kavramlara mı referansta bulunmuştur?", "İyi ya da güzellik ideaları birer en yüksek varoluş (existence) mudur; yoksa, bilginin en yüksek nesnesi/ilkesi midir?", "Diyalektik, metafiziksel bir metot mudur; yoksa, bilimsel araştırma metodu mudur?", "Varlık ve yokluk problemleri Platon'da ontoloji kapmasında en yüksek cinsler (tözsel, nesnel) problemi olarak mı ele alınmıştır; yoksa, epistemoloji/mantık kapsamında kategoriler problemi olarak mı ele alınmıştır?". Bu ve diğer alt soru/n/lar çalışma boyunca diyaloglar bağlamında yorum gruplarının yanıtları doğrultusunda cevaplanmaya ve karşılaştırılmaya çalışılmıştır. 
Sonuç bölümünde ise her iki yaklaşım tarzının ya da yorum grubunun ana tezlerinin karşılaştırılması ve değerlendirilmesi yer almıştır.

Abstract:
The internal debates of the classical interpretation of the philosophy of Plato (427-347 BC) always continue. However, a "radically different" interpretation of Plato emerged with the birth of Kant's (1724-1804) critical philosophy and especially the Neo-Kantian Marburg School, which emerged with the influence of Kant, apart from the classical interpretation (ontological/metaphysical realist interpretations).Thinkers who reinterpreted the history of philosophy and philosophers under the influence of Kant's critical philosophy (such as Hermann Lotze (1817-1881), Hermann Cohen (1842-1918), Paul Natorp (1854-1924)) claimed that the classical Platonic interpretations were completely wrong. For this reason, they argued that Platonic philosophy should be analyzed and interpreted with a "new approach".According to these and some other commentators, Plato's philosophical approach is anti-realist and epistemologically idealistic, in contrast to the approach attributed to Plato by the classical interpretation.For this reason, all of Plato's dialogues and basic theses should be reconsidered and interpreted with this new perspective.
The subject of his thesis is this difference of interpretation. The main subject of the study is to understand, compare and evaluate Plato's philosophy. In other words, Plato's realist and anti-realist interpretations are discussed in the thesis, without considering the internal discussions of the interpretation groups. 
In this direction, the main questions that the study tries to answer through the analysis of interpretation groups can be expressed as follows: "What is Plato's philosophical approach?", "With what approach and how should Plato's philosophy be understood and interpreted?", "Is Plato's thought an ontological realist character? Or is it of an epistemological idealistic character?".
"In this respect, it can be said that the most basic sub-questions arising in the study in terms of content are as follows: "Are ideas substances or concepts? "Are ideas things-in-itself/objective essences in themselves or objects of thought?", "Is the theory of ideas an ontological theory or epistemological/methodological theory?", "How was the relation of being-knowledge/subject-object/language-world established in Plato?", "Does the theory of recollection have an ontological aspect other than being an epistemological theory?", "Are the ideas of good or beautiful a supreme existence or the highest object/principle of knowledge?", "Is dialectic a metaphysical method or is it a scientific research method?", "Is the problem of being in Plato the problem of ontologically the highest genus (substantive) or an epistemological/logical problem of categories?". These and other sub-problems and questions were tried to be answered and compared in line with the answers of the comment groups in the context of the dialogues throughout the study.
In the conclusion part, there is a comparison and evaluation of the main theses of both approaches or interpretation groups.