Bombus lapidarius L.(1758) (Hymenoptera: Apidae: Bombinae) populayonlarının moleküler karakterizasyonu
Molecular characterisation of Bombus lapidarius L.(1758) (Hymenoptera: Apidae: Bombinae) populations
Yazar: BURCU TEMEL
Danışman: PROF. DR. HASAN HÜSEYİN BAŞIBÜYÜK
Cumhuriyet Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Biyoloji = Biology ; Genetik = Genetics ; Zooloji = Zoology
Dizin: Genetik yapı = Genetic structure

Özet:
Anadolu, Avrupa'nın günümüz biyoçeşitliliğine önemli derecede katkı sağlayan bölgelerden birisidir. Bazı günümüz orta ve kuzey Avrupa populasyonlarının buzul döneminde Anadolu'da barınmış populasyonlardan giden öncülerce oluşturulduğu savunulmaktadır. Palearktik bölgede, yayılış alanlarının güney enlemsel sınırlarını işgal eden bu populasyonlar ardıl kenar populasyonlar olarak tanımlanmakta olup türün korunmasında önemli bir role sahiptirler. Ayrıca, soğuk seven hayvanlar soğuğa uyarlanmış formlarının tarihsel biyocoğrafik modellerini anlamak için iyi araçlardır. Gerek tarihsel biyocoğrafya ve buzul dönemleri konusunda bilgi edinmek, gerekse de literatürde sözü edilen alttürlerin geçerliliğini sınamak amacıyla Karadeniz bölgesinde yayılış gösteren Bombus lapidarius'un 14 kadar populasyonundan mitokondriyal DNA'ya ait COI-COII ve COI gen bölgesi çalışılmıştır. Her iki belirteç açısından da haplotip çeşitliliği (COI-COII için Hd = 0,768 ± 0,052; COI için Hd = 0,809 ± 0,029) ve özgün haplotip sayısı yüksek olup (her iki belirteç için de HU = 4), populasyonlar arasında anlamlı bir genetik farklılaşma saptanmıştır. Analizler, B. lapidarius populasyonlarının tarihsel demografyaları ve coğrafik genetik yapılanmalarının ardışık buzul ve buzullar arası dönemlerin etkisini taşıdığı göstermektedir. Orta3 populasyonu (özgün HL7 haplotipi) diğer çoğu Orta ve Doğu populasyonlarına (Orta2, Orta4, Doğu1 ve Doğu2) atasal olarak görülmektedir. Özellikle Doğu4 ve Doğu5 populasyonları diğer populasyonlardan farklılık göstererek türün Kafkas alttürü olan B. lapidarius eriophorus populasyonlarına daha yakın olabileceği düşünülmektedir.

Abstract:
Anatolia is one of the important regions contributed to current biodiversity of Europe. It is suggested that some of the current central and northern populations of Europe have been originated from population took refuge during glacial ages. Populations inhabiting the southern longitudinal margin of distribution range in Palaearctic are considered as rear edge and have important role in conservation of species. In addition, cold loving animals are well indicators in understanding historical biogeographic patterns of cold adapted species. In order to improve our knowledge on biogeography and glacial period and to test validity of subspecies mentioned in the literature, COI-COII and COI genes of mtDNA from 14 populations of Bombus lapidarius distributed in Blacksea region were investigated. High numbers of unique (HU = 4) and diverse haplotypes (Hd = 0,768 ± 0,052 for COI-COII; Hd = 0,809 ± 0,029 for COI) were found for both markers suggesting genetic differentiations among populations. The analyses indicate that successive glacial and interglacial periods are responsible in historical demographic and geographic genetic structuring of B. lapidarius populations. The Centre3 population (possesses unique HL7 haplotype) is ancestral to most of other Centre and East populations (Centre2, Centre4, East1 and East2). In particular, the East4 and East5 population are much differentiated from other populations and may be related to subspecies B. lapidarius eriophorus distributed in Caucasus.