Hulefâ-i Râşidîn döneminde tarım kültürü
The agriculture in the period of the Rashid Caliphs
Yazar: FATİH OĞUZAY
Danışman: PROF. DR. NUH ARSLANTAŞ
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Tarih = History
Dizin: Hulefa-i Raşidin Dönemi =   ; Tarım = Agriculture ; Tarım alanları = Agricultural lands ; Tarım politikaları = Agricultural policies

Özet:
İnsanlık tarihi boyunca en önemli geçim kaynaklarından birini teşkil eden tarım, sadece gıda ihtiyacını karşılamakla kalmamış aynı zamanda yerleşik hayatın başlamasından büyük şehirlerin inşasına, nüfusun hızla artmasından medeniyetlerin kurulup yükselmesine kadar tarihin önemli safhalarına etki eden en temel unsurlardan biri olmuştur. Mezopotamya, Suriye ve Mısır gibi bereketli topraklara sahip olan bölgelerin tarih boyunca büyük medeniyetlere ev sahipliği yapmalarının yanı sıra bu toprakların tarih boyunca güçlü devletlerin iktidar mücadelesine sahne olması da bu durumun göstergelerindendir. 
Bu değeri sebebiyle, verimli tarım alanlarına sahip olmak pek çok sorumluluğu da beraberinde getiriyordu. Bu arazilerin verimli bir şekilde işletilmesini sağlamak için gerekli yatırımların yapılması ve tedbirlerin alınması gerekmekteydi. Çiftçilerin verimli bir şekilde çalışması ve üretmesi çok önemliydi. Tarım arazileri ve üretilen tarım ürünleri ölçülerek adil bir vergi sistemi uygulanmalıydı. Bu verimli tarım alanlarından elde edilen yüksek gelirlerin de en uygun şekilde kullanılması gerekmekteydi. 
Bu amaçlarla araştırmada, Hulefâ-yi Râşidîn dönemi coğrafyasındaki tarım hayatı ve toprak sistemi ele alınmıştır. Bütünüyle İslâm hâkimiyetinde olan Arap Yarımadası'nın yanı sıra bu dönemde fethedilen Irak, İran, Suriye, Filistin, Ürdün, Cezîre, Mısır, İfrîkiye gibi çok geniş bir coğrafya tarım potansiyeli ve tarımsal üretimi açısından değerlendirilmiştir. Müslümanların bu yeni coğrafyalardaki tarım tecrübeleri, toprak politikaları ve buralardan elde ettikleri gelirler tespit edilmiştir. Böylece İslâm fetihlerinin bir sonucu olarak Müslümanların eline geçen, dünyanın en verimli tarım alanlarının sosyo-kültürel, iktisadî ve siyasî hayatta neden olduğu değişim tespit edilerek ele alınan dönemin anlaşılmasına katkı sağlanması hedeflenmiştir.


Anahtar Kelimeler : Hulefâ-yi Râşidîn, Tarım, Toprak Sistemi, Toprak Vergisi

Abstract:
As well as being one of the main sources of livelihood, the agriculture played an important role in the stages of human history from the emergence of sedentary life to the construction of large cities, the rapid increases in population rates and the rise of civilizations. Accordingly, the key position of agriculture elucidated the power struggles in the fertile fields of Mesopotamia, Syria, and Egypt which were the home of many influential civilizations.
Due to their value, productive lands required a lot of responsibility to ensure the efficient cultivation and operation of the fields. Therefore taking measures and making investments were significant to verify the efficient production of farmers which was depending on a fair tax system including the most appropriate use of the high revenues.
In this research, the agricultural life and the land system in the geography of Rashid Caliphs are discussed. Thus, the Arabian Peninsula, Iraq, Iran, Syria, Palestine, Jordan, Jazeera, Egypt and İfrîkiye are covered in terms of agricultural potential and production. The agricultural experience, land policies and the income obtained by Muslims on these new geographies are also defined. By doing so, it is aimed to determine the socio-cultural, economic and political changes on the world's most productive agricultural lands which were dominated by Muslims as a consequence of the Islamic conquests. Here, it is expected to contribute to the efforts of understanding that era.


Keywords : Rashid Caliphs, Agriculture, Land System,Land Taxes