Takının tarihsel gelişimi ve Mardin'de telkari işlemeciliği
Historical development of jewelery and filique processing in Mardin
Yazar: CEMGİL ARSLAN
Danışman: DOÇ. DR. MAHMUT AYDIN
Batman Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Gümüş takılar = Silver jewelerys

Özet:
Takı, binlerce yıl boyunca insanların kendilerini güzel hissetme duygusunun
yanında tüm uygarlıklarda farklı amaçlar ve inanışlar için de kullanılmıştır.
Uygarlıkların kültür ve geleneklerinin en önemli yansıtıcısı olan takılar, süslenmenin en
vazgeçilmez unsuru haline gelmiş; gelenek, görenek ve inançla beslenerek
biçimlenmiştir. Takılar, kendini güzel göstermek, dikkat çekmek, dinsel inanışlara bağlı
olarak nazar, hastalık, çeşitli zararlardan korunmak amaçlı kullanılmasının yanı sıra ölü
hediyesi ve tanrılara sunu amaçlı da kullanılmıştır. Takıların mezarlarda ölü hediyesi ve
ölü takısı olarak bırakılması da bu eserlerin günümüze kadar ulaşmasını sağlamıştır.
Tarihte ilk takılar yerleşik düzene geçilmediği Paleolitik Çağ'da, avlanan
hayvanların kemik ve dişlerinden yapılmıştır. Daha sonraki dönemlerde teknik ve
malzeme çeşitlenerek her bir uygarlık kendi zengin kültürünü ve tasarımını ortaya
koyarak takı sanatını meydana getirmiştir.
Mardin ili Midyat İlçesinde bulunan atölyelerde yoğun olarak üretilen telkârinin
tüm üretim aşamaları yazı ve resimlerle kayıt altına alınmıştır. Bu çalışmada ayrıca,
binbir çeşit formda üretilen Mardin'in telkari takılarına, Paleolitik Çağ'dan başlayarak
Osmanlı Dönemi'ne kadar geçirdiği serüven özellikle yakın çevre dikkate alınarak
irdelenmiştir.

Abstract:
Jewelry has been used for thousands of years for people to feel beautiful, as well
as for different purposes and beliefs in all civilizations.
Jewelry, which is the most important reflection of the culture and traditions of
civilizations, has become the most indispensable element of decoration; It has been
shaped by being nourished by tradition, custom and belief. In addition to being used to
make oneself look beautiful, to attract attention, to protect against the evil eye, disease
and various damages that may be caused by devils and evil spirits depending on
religious beliefs, jewelery was also used as gifts for the dead and as an offering to the
gods. Leaving jewelry in graves as gifts and funeral jewelry has enabled these works to
survive until today.
The first jewelry was made from the bones and teeth of hunted animals in the
Paleolithic Age, when humans had not yet settled down. Human beings have shaped
natural materials such as easily shaped colored stones, teeth, horns, bones and nail parts,
and shells of land and sea molluscs by abrading and scraping; Each civilization has
created the art of jewelry by revealing its own rich culture and design.
All production stages of filigree, which is produced intensively in workshops in
Midyat District of Mardin province, have been recorded with writings and pictures. In
this study, the journey of Mardin's filigree jewelry, produced in many different forms,
from the Paleolithic Age to the Ottoman Period, was recorded, especially considering
the near environment.