Kamusal mekân ve kolektif bellek bağlamında istasyon binalarının incelenmesi ve hızlı tren istasyonlarına dönüşümü
Analysis of station buildings in the terms of public place and collective memory and their transformation into high speed train stations
Yazar: LALE SEVAL BİLTEKİN COŞKUN
Danışman: DOÇ. DR. NEŞE GURALLAR
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Anadolu topraklarında 1856 yılında ilk demiryolunun inşasıyla başlayan demiryolları yatırımları 1950'lerde ulusal stratejiler sebebiyle durma noktasına gelmiştir.  Bu duraklama dönemi Türkiye'nin 1999 yılında Avrupa Birliği'ne aday olması ile son bulmuştur. 2003 yılında Avrupa Birliği'nin, Türkiye'nin demiryolu ağını güçlendirmesini üyelik sürecinde bir koşul olarak belirlemesiyle yatırımlar tekrar ivme kazanmıştır. Son on yılda yatırımlar devam etse de 50 yıllık duraklama dönemi, Türkiye'de demiryolu mimarisinde büyük bir boşluk oluşmasına neden olmuştur. 

Demiryolu ülkeler için bir gelişmişlik göstergesiyken istasyonlar da anıtsal yapılarıyla kente giriş kapısıdır ve kent için en önemli kentsel kamusal mekânlardan biridir. Türkiye'nin ise bu anlamda ilk akla gelen yapıları Haydarpaşa, Ankara ve Edirne-Karaağaç garlarıdır. Ayrıca Haydarpaşa ve Ankara Garları kamusal mekân olmasının yanı sıra kolektif bellekte de son derece önemli yerlere sahiptir. Ancak yeni demiryolu projelerinin hayata geçmesiyle işlevlerini yitirme tehlikesiyle karşı karşıya kalmışlardır.

Bu sebeple tez çalışması kapsamında Haydarpaşa ve Ankara Garlarının içinde bulunduğu süreci geçirmiş ve modernize edilerek hızlı tren istasyonu haline gelmiş olan İngiltere'den King's Cross ve St. Pancras hızlı tren istasyonları ele alınmış; kamusal mekân ve kolektif bellek açısından incelenmiştir. Karşılaştırma amacıyla bu iki örneğin yanı sıra günümüzde rektörlük binası olarak kullanılan Edirne-Karaağaç Garı da incelenmiştir. Böylece Haydarpaşa ve Ankara Garı'nın geleceği ile ilgili öneri niteliğinde sonuçlara ulaşılmıştır.

Abstract:
The railway investments in Anatolia, which had begun in 1856 with the construction of the first railway, came to a stall in 1950s because of the national strategies. This period of stagnation period ended with Turkey's candidacy to the European Union (EU) in 1999. In 2003, the EU put forward strengthening of Turkey's railway system as a precondition for membership, which instigated a new surge of investments. Despite the investments within the last decade, 50 years of stagnation led to a substantial lack of development in Turkey's railway architecture.  

While railways are considered as a sign of development for countries, the stations are monumental entries to the cities and comprise of the most important urban public places. In Turkey, Haydarpaşa, Ankara and Edirne-Karaağaç Stations are first stations that come to mind.  Moreover, not only Haydarpaşa and Ankara stations are public places but they also have strong resonance in collective memory. Nevertheless, with the instalment of new railway projects, they face the threat of losing their function. This thesis focuses on two historic railway stations in Britain, King's Cross and St. Pancras, which have gone through a similar process to that of Ankara and Haydarpaşa stations but were modernized to become high speed railway stations. These stations are analysed with respect to their function as public places and role in collective memory.  In comparison to them, Edirne-Karaağaç Station, which is currently used as Rector's Office is also analysed. As such, advisory conclusions have been made as to the future of Ankara and Haydarpaşa Stations.