Ömer-Gecek (Afyonkarahisar) dolayının jeolojisi ve suların kökensel yorumu
Geology of Ömer-Gecek (Afyonkarahisar)area and interpretation of water?s origin
Yazar: YUSUF ULUTÜRK
Danışman: PROF. DR. FUZULİ YAĞMURLU
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
Ömer-Gecek (Afyonkarahisar) Türkiye'nin önemli jeotermal alanlarından biridir. Saha Afyon şehrinin yaklaşık 18 km kuzeybatısında ve Afyon-Kütahya karayolu üzerinde ve yolun batısındaki geniş bir alanda yer alır. Bölgede MTA ve özel kuruluşlar tarafından açılmış çok sayıda sıcak su kuyusu bulunmaktadır. Afyon İl Özel İdaresi tarafından oluşturulan AFJET (Afyon Jeotermal Isıtma Tesisleri) şirketi, Afyon kentinin jeotermal enerji ile ısıtılması amacıyla bölgedeki sıcak sulardan yararlanmaktadır. Bu çalışmanın amacı Afyon jeotermal alanının jeolojisi ile sıcak ve mineralli su kaynaklarının hidrokimyasal bileşiminin ve geçirdiği süreçlerin belirlenmesidir.Sahada yer alan Orta Miyosen yaşlı Afyon volkanitlerini oluşturan magma cepleri ısıtıcı kayacı, Paleozoyik yaşlı Bayramgazi kalkşist ile Oyuklutepe mermerleri rezervuar kayacı, Orta Üst Miyosen yaşlı Ömer-Gecek formasyonunun ve killi tabakaları ise, örtü kayacı oluşturmaktadır. Permeabilite değeri düşük olan ve çatlaklı bir yapı gösteren kalkşistler ile mermerlerin kırık ve çatlakları içinde yeraltı suyu bulunmaktadır. Jeotermal akışkanlar horst-graben sistemi ve bunları kesen ikincil faylar boyunca yeryüzüne ulaşmaktadır.İnceleme alanındaki termal akışkanlar genellikle Na-Cl-HCO3 tipinde sulardır. Ömer-Gecek sahasına uygulanan kimyasal jeotermometrelerden, kalsedon, K-Mg ve Na-K-Ca-Mg jeotermometreleri 155ºC'yi geçmeyecek şekilde birbirleri ile tutarlı rezervuar sıcaklıkları ortaya koymuşlardır. Ömer-Gecek jeotermal sahasında 18O, 2H, 3H analiz sonuçlarına göre sular meteorik kökenli olup, yüksek Cl içerikleri sahadaki su dolaşımının derin olduğunu ve suların yeraltında uzun süre geçirdiklerine işaret etmektedir. Termal sular, soğuk sulara göre daha yüksek kotlardan beslenmekte olup, yeraltında daha uzun bir dolaşım süresine sahiptir. Buna bağlı olarak da 18O oranında göreceli bir artış görülmektedir.Anahtar Kelimeler: Ömer-Gecek, jeotermal, magma cepleri, horst-graben, izotop, jeotermometre, klor, oksijen?18

Abstract:
Ömer-Gecek (Afyonkarahisar) is one of the important geothermal areas. Ömer-Gecek geothermal site is located 18 km Northwest of Afyonkarahisar and spreads over a wide area on Afyonkarahisar-Kütahya highway. There are many boreholes drilled by MTA and other organizations. AFJET Corporation established by Afyon Private City Directory utilizes this hot water which has been obtaining from deep boreholes for the heating of the Afyon city. The aim of this study is to determine the hydro chemical compositions of the thermal springs and hydro chemical process of thermal waters.Magma chambers, which forms middle Miyosen Afyon volcanites create the heater rock, Paleozoic Bayramgazi calcshists and Oyuklutepe marble forms reservoir rock, clay layer in Middle-Upper Miyosen Ömer-Gecek formation forms the cop rock in study area. The calcschists and marbles have low permeability and show fracture and fissure structures. The ground water is located in the fracture and fissure of calcschist and marble. The geothermal waters channeled along horst-graben system and secondary faults, cuts this system,The geothermal waters in investigated area represent Na-Cl-HCO3 dominated character. Among the chemical geothermometers applied in Omer-Gecek area; chalcedony, K-Mg and Na-K-Ca-Mg- goethermometers prove consistent reservoir temperatures under 155 oC. The geothermal water in in Ömer-Gecek area has meteoric origin based on their 18O, 2 H, and 3 H contents. The high chlorine content in geothermal waters indicates that waters circulate in depth levels and spend long time underground. Thermal waters are recharged from high altitudes with respect to cold waters and they have long circulation period. As a result a typical enrichment in 18O level is observed.Key Words: Ömer-Gecek, geothermal, magma pockets, hors-graben, isotope, geothermometers, chlor,oxygen-182009, 178 pages