Pandemi döneminde Aile Hekimliği kliniği asistanlarının manevi tutumları (spiritualite) ile presenteizm (işinde var olamama) arasındaki ilişki
The relationship between spiritual attitudes (spirituality) and presenteeism (inability to be present at work) of family medicine clinic assistants during the pandemic period
Yazar: ŞÜKRAN CEYHAN
Danışman: DOÇ. DR. TARIK EREN YILMAZ ; DOÇ. DR. MEHMET ERDEM ALAGÜNEY
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Bilkent Şehir Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Giriş ve Amaç: Pandemi döneminde hekimler tüm dünyada alınan tedbirlere uyum sağlamak ve salgını önlemek için maddi-manevi zorluklarla mücadele etmişlerdir. Bu süreçte kendileri, sevdikleri ve hizmet verdikleri insanların sağlıkları ile ilgili önemli bir konumda çalışmaları hekimlerin üzerindeki baskıyı arttırmıştır. Bu hassas dönemde çalışan hekimlerin işinde var olamamadan dolayı yapabileceği ufak hatalar ise büyük sonuçlar doğurabilmektedir. Hekimlerin bu süreçteki presenteizm durumunu saptamak ve nedenlerini belirlemek ciddi öneme sahip bir konudur. Kişilerin hayatındaki zorlu süreçlerde ise manevi tutumların düzenleyici rolünün etkili olduğu düşünülmektedir. Hekimlerin tam iyilik halinin sağlanabilmesi için bütüncül yaklaşımla yani bedensel, duygusal, kültürel ve spiritual boyutları ile değerlendirilmelidir. Bu çalışmada ise pandemi döneminde çalışan aile hekimlerinin manevi tutumları ile presenteizm davranışı arasındaki ilişkinin saptanması amaçlanmaktadır.
Gereç ve Yöntem: Araştırma gözlemsel nitelikte bir çalışma olup evrenini Bilkent Şehir Hastanesi Aile Hekimliği Kliniği asistan hekimleri oluşturmaktadır. Hekimlere 3 ana bölümden oluşan anket formu online olarak uygulanmıştır. Anket formunun ilk bölümünü hekimlerin sosyodemografik verileri, ikinci bölümünü presenteizm nedenlerini belirlemeye yönelik veriler ve Stanford kendini işe verememe ölçeği ile oluşturulmuştur. Üçüncü bölümde maneviyat ölçeği uygulanmıştır. En sonda ise infodemiyi belirlemeye yönelik 2 soru sorulmuştur. Evren 184 kişi iken çalışmaya katılan kişi sayısı evrenin %69'unu (n:127) oluşturmuştur. Araştırmanın istatistiksel analizi Statistical Package for Social Science (SPSS) 21.0 programı kullanılarak yapılmış ve istatistiksel anlamlılık p<0.05 olarak alınmıştır.
Bulgular: Çalışmaya katılan 127 hekimin presenteizm ölçeği puan ortalaması 30 puan üzerinden 18,75 puan olarak saptanmıştır. Maneviyat ölçeği puan ortalaması ise 135 puan üzerinden 100,14 puan olarak saptanmış olup aralarındaki ilişki istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır. Pandemi sürecinin etkisiyle hekimlerin presenteizm nedenlerinden; pandemi döneminde aktif görev alma, genel sağlık durumu ve yedek personel varlığı durumlarında presenteizm daha düşük düzeyde saptanmıştır. Covid-19 hastalığı izolasyon sonrası istirahat raporu ihtiyacı olma durumu ve pandemi döneminde birlikte yaşanılan kişiler arasında kronik hastalığı olan yakınının olması durumlarında ise presenteizm daha yüksek düzeyde saptanmıştır. Hekimlerin maneviyat ölçeği alt boyutları "manevi başa çıkma, aşkınlık, anlam arayışı, manevi hoşnutluk, bağlantı, tabiatla uyum" puan ortalamaları ve toplam maneviyat skoru yüksek düzeyde saptanmıştır. 
Sonuç ve Öneriler: Çalışmada hekimlerin presenteizmi orta düzeyde maneviyatı ise yüksek düzeyde saptanmıştır. Aralarındaki ilişki istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır. Katılımcı hekimlerin presenteizm ve spiritualite kavramı hakkındaki farkındalığı arttırılmıştır. Presenteizm sorununun çözümüne yönelik manevi tutumların düzenleyici rolü literatüre farklı bir bakış açısı olarak sunulmuştur. Presenteizmin en sık görüldüğü sektörlerden biri olan sağlık sektöründe özellikle hekimler ve hekimlerin manevi tutumları üzerinde daha fazla çalışma yapılmalıdır.
Anahtar Kelimeler: Aile Hekimliği, Pandemi, Presenteizm, Spiritualite

Abstract:
Background and Purpose: During the pandemic period, physicians have struggled with material and spiritual difficulties in order to adapt to the measures taken all over the world and to work selflessly to prevent the epidemic. In this process, their work in an important position regarding the health of themselves, their loved ones and the people they serve increased the pressure on physicians. Small mistakes made by physicians working in this sensitive period due to not being present in their work can have big consequences. It is a matter of serious importance to determine the presenteeism status of physicians in this process and to determine its causes. In difficult processes in people's lives, the regulatory role of spiritual attitudes is considerable. In order to ensure the full well-being of physicians, they should be evaluated with a holistic approach, that is, with physical, emotional, cultural and spiritual dimensions. In this study, it was aimed to determine the relationship between the spiritual attitudes of family physicians working during the pandemic and presenteism behavior.
Materials and Methods: The research is an observational study and its population consists of Bilkent City Hospital Family Medicine Clinic residents. A questionnaire consisting of 3 main parts was applied to the physicians online. The first part of the questionnaire consists of the sociodemographic data of the physicians, the second part of the data for determining the causes of presenteeism and the Stanford inability to engage in work scale. In the third part, the spirituality scale was applied. Finally, 2 questions were asked to determine the infodemic. While the population was 184 people, the number of people participating in the study was 127 people, 69% of the population. Statistical analysis of the study was performed using the Statistical Package for Social Science (SPSS) 21.0 program and statistical significance was taken as p<0.05.
Results: The presenteism scale mean score of 127 physicians participating in the study was determined as 18.75 points out of 30 points. The mean score of the spirituality scale was determined as 100.14 points out of 135 points, and the relationship between them was not found to be statistically significant. Among the reasons for physicians' presenteeism due to the effect of the pandemic process, presenteeism was found to be at a lower level in cases of taking active duty during the pandemic period, general health status and the presence of reserve personnel. Presenteeism was found at a higher level in cases of needing a rest report after Covid-19 disease isolation and having a relative with chronic disease among the people living together during the pandemic period. Physicians' spirituality scale sub-dimensions "spiritual coping, transcendence, search for meaning, spiritual contentment, connection, harmony with nature" score averages and total spirituality score were found to be high. 
Conclusion and Suggestions: In the study, the presenteeism of the physicians was found at a moderate level and their spirituality at a high level. The relationship between them was not statistically significant. Awareness of participating physicians about the concept of presenteism was increased. The regulatory role of spiritual attitudes towards the solution of the presenteism problem has been presented to the literature as a different perspective. In the health sector, which is one of the sectors where presenteism is most common, more studies should be done, especially on physicians. Spiritual attitudes must be integrated into the process to reduce presenteism.
Keywords: Family Medicine, Pandemic, Presenteeism, Spirituality