Milletlerarası uzun dönemli doğal gaz sözleşmelerinde aşırı ifa güçlüğü klozu
Hardship clause in international long term natural gas contracts
Yazar: ASLI GÜNAYDINOĞLU
Danışman: PROF. DR. YUSUF ÇALIŞKAN
İstanbul Ticaret Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Sözleşmenin taraflarca imzalanmasından sonra, içinde bulunulan şartlarda beklenmedik biçimde değişiklikler meydana gelebilir. Özellikle uzun dönemli sözleşmelerde buna çok sık rastlanılmakta olup, taraflar aralarındaki ticari işlemleri garanti altına almak ve kontrolleri dışında gelişen olaylara karşı gerekli tedbirleri alabilmek için uluslararası ticari sözleşmelerde mücbir sebep ve aşırı ifa güçlüğü (hardship) klozlarına yer vermektedirler. Uluslararası ticarette sözleşme şartlarını etkileyen faktörler, milli sözleşmelere nazaran daha fazla olduğundan, ifa güçlüğüne düşen taraftan edimini aynen ifa etmesini beklemek her zaman hakkaniyete uygun olmayacağından bu durumların titizlikle incelenmesi ve sonucunda da sözleşmelerin değişen şartlara uyarlanabilmesi kavramı ile birlikte gerekli şartların oluşup oluşmadığının da değerlendirilmesi gerekmektedir. Sözleşmeye bağlılık ilkesi karşısında, meydana gelen her durum değişikliğinde sözleşmeye müdahale edilmesini bir silah olarak kullanmamak gerekmekte, sözleşmelerin değişen koşullar çerçevesinde uyarlanması son çare olarak gözetilerek, taraflar arasındaki sözleşmesel dengenin sağlanması yoluna gidilmelidir. Özellikle uzun veya çok uzun süreli uluslararası ticari sözleşmelerde yaşanabilecek uyuşmazlıkların çözüm yolu olarak tahkim yolunun tercih edildiği dikkate alındığında, hakem heyetlerinin ve dolayısıyla da hakemlerin aşırı ifa güçlüğü karşısında sözleşmenin uyarlanmasını nasıl değerlendirdikleri de mutlaka dikkate alınmalıdır. Bu çalışmanın amacı, uzun dönemli doğal gaz sözleşmelerinde sıklıkla yer bulan aşırı ifa güçlüğü ("hardship") klozunu detaylı olarak incelemektir.

Abstract:
Unforeseen changes may occur in the current conditions following signing of the contract by the parties. This is particularly common in long-term contracts and the parties include force majeure and hardship clauses in international commercial contracts in order to secure commercial transactions between them and to take necessary measures against events beyond their control. The factors affecting the terms of contracts in international trade are more than those in national contracts, thus, it is not always fair to expect the party that has difficulty in displaying its exact performance and it is necessary to examine these situations carefully. As a result, the concept of adaptation of contracts to changing circumstances must be assessed together with whether the required conditions are formed. In the presence of the principle of commitment to the contract, every change in circumstances must not be used as a weapon to interfere with the contract and contract equilibrium between the parties should be ensured by considering their adaptation within the framework of changing conditions as a last resort. Considering that arbitration is preferred as the solution to disputes that may arise especially in long or very long-term international contracts, how the arbitration courts and therefore the arbitrators evaluate adaptation of the contract against hardship  must also be considered. Purpose of this study is to examine the hardship clause in detail, which is frequently found in long-term natural gas contracts.