Sofistike ürün üretimi ve ihracat üzerine etkileri: Türkiye örneği
Production of sophisticated goods and its effects on export: The case of Turkey
Yazar: İBRAHİM ÖZAYTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. FINDIK ÖZLEM ALPER
Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: ARDL = ARDL ; Ekonomik karmaşıklık = Economic complexity ; Ekonomik kompleksite endeksi = Economic complexity index ; Sofistike ürünler = Sophisticated products ; Uluslararası ticaret = International trade ; İhracat = Export

Özet:
Teknolojik gelişmelerle birlikte, uluslararası piyasalarda kendilerine yer bulmak isteyen ülkelerin ürettikleri ürünlerde teknolojiyi kullanması bir zorunluluk haline gelmiştir. Türkiye de 1980'li yılların başından itibaren benimsediği ihracata dayalı büyüme modeliyle birlikte teknolojik ürün üretimine yönelmiş, yaşadığı 1994, 2001 ve 2008 yerel ve küresel krizlerine rağmen yüksek teknoloji ile üretilen ürünlerin ihracat içindeki payını artırmıştır. 
Ülkelerin ürettikleri ürünlerde ne oranda teknoloji kullanıldığı ve üretimin ne kadarının bilgi ve teknolojiye dayandığı ekonomik kompleksite endeksiyle ölçülmektedir. Bu endeks, ülkelerin ihracat yapabilme kapasitelerini, ihraç ürünlerinin tercih edilebilme olasılıklarını ve ülkelerin sofistike ürün üretebilme kabiliyetlerinin ortaya konulması açısında önemlidir. Bu bağlamda ekonomik kompleksite endeksinin temel belirleyicisi olan sofistike ürün üretimi, ülkelerin ekonomik kompleksite endeksinde üst sıralarda olmasıyla doğrudan bağlantılıdır. 
Bu çalışmanın temel amacı, üretiminde bilgi ve teknolojinin yoğun olarak kullanıldığı ve yüksek teknolojili ürünler olarak adlandırılan sofistike ürünlerin Türkiye'nin ihracatına etkisini araştırmak ve bu doğrultuda en uygun ihracat politikalarını belirlemeye çalışmaktır. Bu nedenle çalışmada sofistike ürün üretebilme yeteneğinin göstergesi olarak kabul edilen ekonomik kompleksitenin, Türkiye'nin ürün ihracatına etkisi 1982 - 2019 yılları arasını kapsayan dönem için ele alınmış ve araştırılmıştır. Çalışmada öncelikle sanayi devriminden bu yana teknolojik gelişmeler, uluslararası ticareti açıklamaya yönelik teorik yaklaşımlar, ekonomik kompleksite endeksinin ortaya çıkışı ve beraberinde sofistike ürün üretiminin Türkiye'nin ihracatına etkisi teorik olarak ele alınmış, daha sonrasında da ampirik araştırma yapılmıştır. Bu araştırma da ARDL sınır testi kullanılmış olup elde edilen sonuçların teori ile uyumlu olduğu ve sofistike ürün üretiminin Türkiye'nin ihracatını artırıcı bir etki yaptığı sonucuna ulaşılmıştır. Türkiye'nin 1980 yılı sonrasında birçok yerel ve küresel kriz yaşaması ve bu dönemlerde ihracata dayalı büyüme modelini benimsemiş olması Türkiye'nin ekonomik kompleksite endeksinde daha üst sıralara yükselmesinin gerekliliğini ortaya koymaktadır. Elde edilen bulgulara göre, sofistike ürün üretimini arttırmanın ve buna bağlı olarak ekonomik kompleksite endeksinde ilk sıralarda yer almanın şartı üretimde daha fazla teknoloji kullanılmasından geçmektedir.

Abstract:
It has become a necessity for countries that want to find a place in international markets to use technology in the products they produce together with technological developments. With the export-based growth model it has adopted since the early 1980s, Turkey has turned to technological good production, and despite the local and global crises of 1994, 2001 and 2008, it has succeeded in increasing the production of technology-based products in its exports.
The extent to which technology is used in the goods produced by the countries, how much of the production is based on knowledge, and technology is measured by the economic complexity index. This index is important in terms of revealing the export capacity of countries, the possibility of preferring export products and the ability of countries to produce sophisticated products. In this context, sophisticated good production, which is the main determinant of the economic complexity index, is directly related to the fact that countries are at the top of the economic complexity index.
The main purpose of this study is to investigate the effect of sophisticated products, called high-tech products, in which information and technology are used intensively in production, on Turkey's exports and to try to determine the most appropriate export policies in this direction. For this reason, the effect of economic complexity, which is accepted as an indicator of the ability to produce sophisticated products, on Turkey's product export has been discussed and researched for the period between 1982 and 2019.In the study, first of all, the technological developments since the industrial revolution, the theoretical approaches developed within the framework of international trade, the emergence of the economic complexity index and the effect of sophisticated good production on Turkey's exports were discussed theoretically, and then empirical research was carried out. In this research, ARDL bounds test was used and it was concluded that the results obtained are compatible with the theory and that sophisticated good production has an increasing effect on Turkey's exports. The fact that Turkey has experienced many local and global crises after 1980 and that it has adopted an export-led growth model in these periods reveals the necessity for Turkey to rise to higher ranks in the economic complexity index. As the findings obtained, the basis of sophisticated good production is technological good production, the condition of being in the first place in the economic complexity index is to use more technology in production.