Tehlikeli madde olaylarına müdahale ekiplerinin iş güvenliği kültürü ve güvenlik davranışları arasındaki ilişkinin araştırılması
Investigation of the relationship between safety culture and safety behaviors of hazmat team
Yazar: HALİL İBRAHİM YAVUZ
Danışman: DOÇ. ALPASLAN HAMDİ KUZUCUOĞLU
İstanbul Yeni Yüzyıl Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İş Sağlığı ve Güvenliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: İlk ve Acil Yardım = Emergency and First Aid
Dizin: Güvenlik kültürü = Safety culture ; Kriz müdahelesi = Crisis intervention ; Tehlikeli maddeler = Hazardous substances ; İş güvenliği = Work safety

Özet:
Tehlikeli madde veya uluslararası kısaltmasıyla HAZMAT; eşyalara, çevreye veya organizmalara zarar verebilen katı, sıvı ve gazlar olarak sınıflandırılabilir. Tehlikeli maddeler kara, hava, deniz ve boru hatlarıyla nakli gerçekleştirilmekte olup hepsi için ciddi önlemler ve acil durum senaryoları hazırlanmalıdır.
Meydana gelebilecek istenmeyen, kaza sonucu oluşan, tehlikeli maddelerden kaynaklanacak zararın en az düzeyde tutulması ve durumun en kısa sürede normalleşmesi için tehlikeli madde müdahale esaslarının belirlenmesi gerekmektedir. Meydana gelebilecek olumsuz salınım ve etkilenmelerin çalışanları, halkı ve çevreyi en az düzeyde etkilemesi için kaza sonrası etkin ve verimli bir süreç işletilmelidir. Müdahale edecek personelin hem kendi hem de diğer kaza ve olaydan etkilenenlerin ile halk ve çevre sağlığının ve güvenliğinin en ideal seviyede tutulması için uygulanacak adımlar belirlenmelidir. 
Bu çalışma ile tehlikeli madde kazalarına müdahalede bulunan ekiplerin güvenlik kültürü ve güvenlik davranışı arasındaki ilişkinin karşılaştırması, demografik durumu da içine alacak şekilde analiz edilmesi amaçlanmıştır.
Bu araştırmada, 5'li Likert ölçeğine göre hazırlanmış S. Williams tarafından 2007 yılında geliştirilen Anne Arundel Güvenlik Kültürü anketinden faydalanılmıştır. Anket güvenlik kültürüyle ilgili 40 sorudan ve güvenlik davranışıyla ilgili 10 sorudan oluşmaktadır. Anket tehlikeli madde olaylarına müdahalede bulunan 230 çalışana uygulanarak katılımcıların güvenlik kültürü seviyesi belirlenmeye çalışılmıştır. Anket sonucu elde edilen veriler, SPSS programına yüklenip araştırma soruları ile elde edilen veriler aralarındaki ilişkinin anlamlılık seviyesi karşılaştırılmıştır.  
Katılımcıların güvenlik kültürü anketine verdiği cevaplar ile araştırma soruları arasındaki ilişkinin anlamlılık düzeyini belirlemek için P<0.05 güven aralığı içerisinde ki kare analiz yöntemi uygulanmıştır.
Tehlikeli madde olaylarına müdahale ekiplerinin güvenlik kültürü ile güvenlik davranışı arasında anlamlı bir farklılık bulunmuştur. Ayrıca Tehlikeli madde olaylarına müdahale ekiplerinin iş kazası yaşama durumu  ile yaş arasında ve iş kazası yaşama durumu  ile mesleki deneyim arasında anlamlı bir farklılık bulunmuştur. 

Anahtar kelimeler: Güvenlik Kültürü, Güvenlik Davranışı, İş Güvenliği, Tehlikeli Maddeler, Müdahale Prensipleri

Abstract:
Hazardous material - internationally known as HAZMAT - is classified as any solid, liquid or gas that might be harmful to goods, the environment or organisms. Hazardous materials are transported by road, sea, air and/or pipelines and each of them requires serious measures and emergency scenarios. 
In order for minimization of any undesired, accidental damage that may be caused by hazardous materials and recovery of such situation within the shortest time, principles of response to such hazardous materials must be determined. An effective and efficient post-accident process must be employed to minimize affects of potential emissions on and vulnerability of employees, people and the environment. The steps to be taken by the response team for keeping public and environmental health and safety as well as their own health and safety at a sufficient level must be specified. 
The aim of this study is to compare the relationship between safety culture and safety behavior of teams responding to hazardous material accidents and to analyze the same by taking into account the existing demographical circumstances.
Anne Arundel Safety Culture survey developed by S. Williams in 2007 and which was prepared according to 5-point Likert scale is employed in this study. The survey is composed of 40 questions relating to safety culture and 10 questions relating to safety behavior. The survey was employed to 230 responders to hazardous material incidents and was aimed to determine level of their safety culture. Data obtained from the study was processed by SPSS and significance of the relationship between the survey questions and the data obtained was analyzed.  
In order to determine the significance level of the relationship between the answers of participants to the safety culture survey and the survey questions, chi-square analysis method was employed (confidence interval P < 0.05).
A significant discrepancy was observed between safety culture and safety behavior of the hazardous material incident responders. Additionally, a significant discrepancy was observed between age of the hazardous material incident responders and number of accidents and also between occupational accident and professional experience they had. 

Keywords: Safety Culture, Safety Behavior, Occupational Safety, Hazardous Materials, Response Principles