Türk diplomatlarının gözüyle Ermeni diasporası ve faaliyetleri (1928-1939)
Armenian diaspora through the eyes of Turkish diplomats (1928-1939)
Yazar: TUNCAY İNKAYA
Danışman: PROF. DR. ŞAHİN DOĞAN
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
I. Dünya savaşına kadar Ermeniler yoğun olarak Rusya İmparatorluğu, İran ve Osmanlı Devleti içerisinde yaşamaktaydılar. Ermeniler, 19. yüzyılın sonları ve 20. yüzyılın başlarında birçok nedene bağlı olarak başka ülkelere de göç etmiş, Ortadoğu ülkeleri dışında özellikle Avrupa ülkeleri ve ABD'de önemli bir Ermeni diasporası da oluşmuştu. Özellikle Osmanlı Devleti içerisinde yaşanan tehcir sonrası meydana gelen yeni bir göç dalgası Avrupa ve Asya'daki ülkelerde yaşayan Ermeni topluluklarının sayısını da gittikçe arttırmıştı. Sadece 1914 ile 1926 yılları arasındaki 12 yıllık süre zarfında başta Fransa, Lübnan, Suriye, İran, Rusya, ABD, Güney Amerika, Bulgaristan, Gürcistan ve Yunanistan olmak üzere başka ülkelere göç ettiği tespit edilen Ermeni göçmen sayısı beş yüz bini aşmıştı. II. Dünya Savaşı arifesinde ise çeşitli yabancı ülkelerde yaşayan bir milyona yakın Ermeni diasporası oluşmuştu. Bu Ermeniler değişik dönemlerde yapılan göçlere rağmen dağılıp yok olmadan, farklı sosyo-kültürel toplumlara entegre olabilmiş, bu maksatla çeşitli kurum ve yapılar oluşturmayı başarmış, yaşadıkları toplumlarda karar mekanizmalarını etkileyebilen dünya üzerindeki nadir diasporalardan birini oluşturmuşlardır.
Bu tez ile yukarıda bahsedilen tarihi süreç içerisinde oluşan Ermeni Diasporasının 1928-1939 yılları arasındaki durumu ve faaliyetleri Türk Diplomatik Arşivi belgeleri kullanılarak Dışişleri Bakanlığı ile ABD, Rusya, Fransa, Belçika, Macaristan, Lübnan, Suriye, Yunanistan, vd. olmak üzere pek çok ülkede bulunan büyükelçilik ve konsolosluklarda görevli Türk diplomatlarının yazışmaları ışığında ortaya konulacaktır.

Abstract:
Until World War I, Armenians lived intensively in the Russian Empire, Iran and the Ottoman Empire. In the late 19th and early 20th centuries, Armenians migrated to other countries for various reasons, and a significant Armenian diaspora was formed in European countries and the USA, in addition to the Middle Eastern countries. Especially after the deportations within the Ottoman Empire, a new wave of migration increased the number of Armenian communities living in countries in Europe and Asia. In the 12-year period between 1914 and 1926 alone, the number of Armenian immigrants who emigrated to countries such as France, Lebanon, Syria, Iran, Russia, the USA, South America, Bulgaria, Georgia and Greece exceeded five hundred thousand. On the eve of World War II, the Armenian diaspora was close to one million Armenians living in various foreign countries. These Armenians were able to integrate into different socio-cultural societies without disintegrating and disappearing despite the migrations in different periods, managed to establish various institutions and structures for this purpose, and constituted one of the rare diasporas in the world that can influence the decision-making mechanisms in the societies they live in.
In this thesis, the situation and activities of the Armenian Diaspora between 1928 and 1939 will be revealed in the light of the correspondence of the Ministry of Foreign Affairs and Turkish diplomats working in embassies and consulates in many countries such as the USA, Russia, France, Belgium, Austria, Lebanon, Syria, Greece, etc. by using the documents of the Turkish Diplomatic Archive.