Türkiye'nin münhasır ekonomik bölgesindeki balıkçılık hakları
Turkey's fishery rights on her exclusive economic zone
Yazar: SEÇİL NERGİZ KARAMAN
Danışman: PROF. DR. AYŞE MELDA SUR
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / Kamu Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Balıkçılık = Fisheries ; Doğu Akdeniz = East Mediterranean ; Ege Denizi = Aegean Sea ; Kıta sahanlığı = Continental shelf ; Münhasır ekonomik bölge = Exclusive economic zone

Özet:
1982 tarihli Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi ile ilk kez düzenlenen münhasır ekonomik bölge kavramı, Sözleşme yürürlüğe girmeden önce örf ve âdet hukukunun bir parçasını oluşturmuştur. Münhasır ekonomik bölge kavramı, kıta sahanlığı gibi jeolojik bir kavram değildir. Buna karşılık, kıta sahanlığı ve münhasır ekonomik bölge kavramının tarihsel gelişimleri benzerlik göstermektedir. Kıta sahanlığı, deniz yatağını ve toprak altını kapsamaktadır. Münhasır ekonomik bölge, deniz yatağı ve toprak altına ek olarak su kütlesini de kapsamaktadır. İki deniz yetki alanın da çakıştığı alanlar mevcuttur. Bu çakışan alanlar, hangi hukukî rejimin uygulanacağı sorununu gündeme getirmektedir.
	Münhasır ekonomik bölgenin hukukî rejimi, kıyı devletinin hakları ve yetkileri ile üçüncü devletinin hakları çatısı altında belirlenen kurallardan oluşmaktadır. Kıyı devletinin münhasır ekonomik bölgedeki hakları canlı ve canlı olmayan doğal kaynakların işletilmesi, muhafaza edilmesi, araştırılması ve idare edilmesi ile ilgili ekonomik nitelikli hakları kapsamaktadır. Aynı zamanda kıyı devletinin bu deniz yetki alanındaki hakları, sudan, akıntıdan ve rüzgardan enerji elde edilmesi gibi diğer ekonomik nitelikli hakları da içermektedir. Kıyı devletinin yetkileri ise, münhasır ekonomik bölgede yapay adalar, tesisler ve yapıların inşası ve kullanılması, deniz bilimsel araştırmaların yapılması ve deniz çevresinin muhafazası ve korunması hususlarından oluşmaktadır. Üçüncü devletlerin münhasır ekonomik bölgedeki hakları, tüm üçüncü devletlere tanınan ve bölge devletlerine tanınan haklar olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Denize kıyısı olmayan ve coğrafî bakımdan elverişsiz devletlerin hakları, bölge devletlerine tanınan haklar kategorisinde yer almaktadır. Coğrafî bakımdan elverişsiz ve denize kıyısı olmayan devletlerin, aynı alt-bölge veya bölgedeki devletlerin münhasır ekonomik bölgelerinden yararlanmaları, kural olarak, münhasır ekonomik bölge devletinin yıllık avlanmasına izin verilen miktar kadar avlama kapasitesinin bulunmamasına bağlıdır.
	Türkiye, Ege Denizi'nde kıta sahanlığı uyuşmazlığı ve Akdeniz'de münhasır ekonomik bölge uyuşmazlığı ile karşı karşıya kalmaktadır. Bu nedenle, Türkiye'nin münhasır ekonomik bölgesi Karadeniz ile sınırlıdır. Türkiye, diğer denizlerde münhasır ekonomik bölge ilan etmediği ve denizlerinin balık bakımından zengin olmadığı gerekçesiyle coğrafî bakımdan elverişsiz bir devlettir. Türkiye'nin coğrafî bakımdan elverişsiz devlet olması, bölge devletlerinin Türkiye'den hak taleplerini ve Türkiye'nin de bölge devletlerinden hak taleplerini etkileyebilecektir.


Anahtar Kelimeler: Münhasır ekonomik bölge, kıta sahanlığı, Türkiye'nin Münhasır Ekonomik Bölgesi, Doğu Akdeniz Deniz Yetki Alanları Uyuşmazlığı, balıkçılık, coğrafî açıdan elverişsiz devlet.

Abstract:
The concept of exclusive economic zone, first defined in the United Nations Convention on the Law of the Sea (1982), became a part of common law before the Convention was put into effect. The concept of exclusive economic zone is not a geological concept like continental shelf. Nonetheless, the continental shelf and the exclusive economic zone have a similar historical evolution. The continental shelf encompasses the sea bed and subsoil. The exclusive economic zone also comprises water body in addition to the seabed and subsoil. There are areas where these two marine jurisdictions overlap. Those areas beg the question as to which legal regime should be applicable.    
	The legal regime for the exclusive economic zone consists of norms set forth under the rights and jurisdiction of the coastal State and the rights of the third State. The coastal State's rights in the exclusive economic zone comprise economic rights such as exploring and exploiting, conserving and managing the natural resources, whether living or non-living.  The rights of the coastal State on this marine jurisdictional area comprise other rights of economic nature, such as the production of energy from the water, currents and winds. The coastal State's jurisdiction encompasses the establishment and use of artificial islands, installations and structures; marine scientific research; and the protection and preservation of the marine environment. The rights of the third States in the exclusive economic rights are divided into two categories i.e. rights granted to third States and others vested with regional countries. The rights of land-locked States and geographically disadvantaged States are classified as rights granted to regional States. Geographically disadvantaged States and land-locked States may exploit the exclusive economic zones of States in the same sub-region or region if the State owning the exclusive economic zone does not have the capacity to harvest the entire allowable annual catch.    
	Turkey is facing disputes over the continental shelf on the Aegean Sea and the exclusive economic zone in the Mediterranean. Thus, Turkey's exclusive economic zone is limited to the Black Sea. Turkey is a geographically disadvantaged State as at his not declared any exclusive economic zone on other seas and its seas do not have rich fish reserves. The fact that Turkey is a geographically disadvantaged State may lead to claims made by regional States against Turkey and vice versa.  

Keywords: Exclusive economic zone, continental shelf, Turkey's Exclusive Economic Zone, Dispute over Eastern Mediterranean Maritime Jurisdiction Area, fishery, geographically disadvantaged states