İngilizlerin Kafkasya politikası ve Kafkas İslam Ordusu ile münasebeti (1918-1920)
British policy in the Caucasia and their relationship to the Islamic Army of the Caucasus (1918-1920)
Yazar: İLAHA YUSİFLİ
Danışman: DOÇ. DR. CENGİZ KARTIN
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History
Dizin: Azerbaycan = Azerbaijan ; Kafkas İslam Ordusu = Caucasian Islam Army ; Kafkasya = Caucasus ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası politika = International policy ; İngiltere = England

Özet:
1917 senesinde Rusya`da vuku bulan Bolşevik devriminin akabinde Rusya`ya bağlı esir halklar mevcut karışık durumu kullanarak kendi bağımsızlıklarını kazanmak için harakete geçmiştir. Bununla paralel olarak, diğer büyük devletlerin dış politikasında Kafkasya önemli konuma gelmiştir. Müttefik devletler Kafkasya`da yeniden Rusya`nın güçlenmesini engellemek ve esasen de Bakü petrolüne sahip olmak istiyorlardı. 
28 Mayıs 1918 senesinde Azerbaycan kendi bağımsızlığını ilan etti. O sene Bakü Bolşevik işgalinde olduğu için başkent Gence idi. Azerbaycan Başkanı Mehmet Emin Resulzade "Bakü`süz Azerbaycan başsız beden gibidir" diyerek Bakü`yü kurtarılması için harakete geçmiştir. 4 Haziran 1918 senesinde Osmanlı devleti ile bağlanan Batum anlaşmasının 4. Maddesi gerekçesi ile, Osmanlı devleti yeni kurulmuş Azerbaycan Cumhuriyetine askeri yardım gönderecek, Bakü`nün düşman işgalından kurtarılması için faaliyetlere başladı. Aynı zamanda, İngilzlerin "Dunsterforce" ordusu da Enzeli`de Bakü`ye dahil olmak için fırsat bekliyordu. Bolşevikler Kafkas İslam Ordusuna karşı birleşmek için İngilizleri Bakü`ye davet etti. Bakü uğrunda ciddi savaş sonucunda Kafkas İslam Ordusu galip gelerek, şehiri düşmandan temizlemiştir.
Çalışmada Kafkasya ile ilgili genel bilgilerden, Şubat ve Ekim devrimlerinden, Dunsterforce Ordusunun ve Kafkas İslam Ordusunun faaliyetlerinden, Mondros Anlaşmasından, anlaşma sonrası İngilizlerin Kafkasya`ya ikinci gelişinden bahs edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Dunsterforce, Kafkas İslam Ordusu, Türk Aras Cumhuriyeti, Bolşevik Devrimi, Azerbaycan Halk Cumhuriyeti

Abstract:
After the Bolshevik revolution that took place in Russia in 1917, the captive peoples of Russia took action to gain their independence by using the current mixed situation. In paralel with this, the Caucasus has become an important issue in the foreign policy of other great states. Allied powers wanted to prevent Russia from getting stronger again in the Caucasisan dessentially to have Baku oil.
On May 28, 1918, Azerbaijan declaredits independence. Since Baku was under Bolshevik occupation that year, the capital was Ganja. President of Azerbaijan Mehmet Emin Resulzade took action to save Baku by saying "Azerbaijan without Baku is like a headless body". On June 4, 1918, witht he just ification of Article 4 of the Batumi agreement with the Ottoman state, the Ottoman state would send military a idtot henewly established Azerbaijan Republic, and they would have activities to save Baku from the enemy occupation. At thes ame time, the British "Dunsterforce" army was waiting in Enzeli for an opportunity to be included in Baku. The Bolsheviks invited the British to Baku tounite against the Caucasian Islamic Army. As a result of the serious war for Baku, the Caucasian Islamic Army was victoriousand cleared the city from the enemy.
Inthestudy, general information about the Caucasus, the February and October revolutions, theactivities of the Dunsterforce Armyand the Caucasian Islamic Army, the Mondros Agreement, the second coming of the British to the Caucasus after the agreement, the Italian Mandate will be mentioned.

Keywords: Dunsterforce, Caucasian Islamic Army, Turkish Aras Republic, Bolshevik Revolution, Azerbaijan People's Republic.