Kocabaş çay'ındaki (Çanakkale) evsel ve endüstriyel kirliliğin tatlı su kefali (Leuciscus cephalus L.,1758)üzerindeki etkilerinin biyomarkırlar kullanılarak araştırılması
Effects of domestic and industrial pollution on chub (Leuciscus cephalus L., 1758) using biomarkers in Kocabaş creek
Yazar: ZEYNEP KÜBRA ÖZDEMİR
Danışman: DOÇ. DR. EKREM ŞANVER ÇELİK
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Su Ürünleri Temel Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Deniz Bilimleri = Marine Science

Özet:
Bu tez çalışmasında, Kocabaş Çay'ındaki evsel ve endüstriyel kirliliğin etkilerinin belirlenmesi için su kirliliği analizleri ve balıkta oksidatif stres göstergesi olan biyomarkır analizleri bir arada kullanılmıştır. Bu amaçla, bazı bölgeleri evsel ve endüstriyel kirliliğe maruz kalan Kocabaş Çay'ından 3 istasyon (Çan, Yenice, Biga) belirlenmiştir. Belirlenen bu istasyonlardan Haziran 2013 tarihinde su ve balık örnekleri alınmıştır. Alınan su numunelerinden sıcaklık, çözünmüş oksijen ve pH arazide ölçülmüştür. Evsel kirliliğin belirlenmesinde kullanılan KOİ, BOİ ve askıda katı madde analizleri ise soğuk zincirde laboratuvara getirilerek yapılmıştır. Su ve balık dokularında (kas, karaciğer, solungaç ve böbrek) ağır metal analizleri ICP-OES cihazı ile tespit edilmiştir. Biyomarkır analizlerinden glutatyon (GSH) ve Tiyobarbutirik asitle tepkimeye giren maddeler (TBARS) mikroplaka okuyucusunda okutulmuştur. Kocabaş Çay'ında yapılan su kalite analizleri sonucunda; Çan istasyonunun ciddi seviyede kirlilik yükü taşıdığı, Biga istasyonunun kısmen kirli olduğu, Yenice istasyonunun ise çalışılan alanda en temiz bölge olduğu belirlenmiştir. Balık dokularında en az ağır metal birikiminin kas dokusunda olduğu, en çok ağır metal birikiminin ise diğer organlara (karaciğer, böbrek, solungaç) göre farklılık gösterdiği tespit edilmiştir. Kocabaş Çay'ındaki istasyonlardan Çan ve Biga'da su kalitesinin bozulmasına paralel olarak tatlı su kefalinin kas dokusunda, glutatyon (GSH) ve TBARS seviyelerinde Yenice istasyonuna göre önemli artma bulunmuştur (p<0,05). Yapılan ağır metal analizlerine göre; Çan istasyonunda balık kas dokusunda biriken tüm ağır metaller ile Biga istasyonunda balık kas dokusunda biriken demir, bakır ve kadmiyum değerleri Yenice istasyonuna göre önemli artma göstermiştir (p<0.05). Bu sonuçlar, özellikle Çan istasyonundaki su kirliliğinin Leuciscus cephalus türünde oksidatif strese neden olduğunu göstermektedir. Bu bölgedeki kirlilik varlığı göz önünde bulundurulduğunda bundan sonra yapılacak uzun süreli izleme çalışmaları ile kirleticilerin canlı fizyolojisi ve sürdürülebilirliği üzerine etkilerinin ortaya konması gerekmektedir.

Abstract:
In this study, water pollution and biomarker analysis indicating oxidative streass in fish were used to investigate the effects of domestic and industrial pollution in Kocabaş Creek. For this purpose, the Çan, Yenice and Biga stations of Kocabaş Creek were chosen because some areas of these three stations were exposed to domestic and industrial pollution. Water and fish samples were taken from the stations in June 2013.  The temperature, dissolved oxygen and pH were measured from the water samples in situ. COD, BOD and suspended solids used in the determination of domestic pollution analyses were performed and the samples were brought to the laboratory in cold chain. The heavy metal analysis was carried out in water and fish tissues (muscle, liver, gill and kidney) by ICP-OES. While biomarker analyzes of glutathione (GSH) ve thiobarbituric acid reactive substance (TBARS) were read on a micro plate reader. As a result of the analyzes of water quality conducted in Kocabaş Creek, it was determined that the Çan station carried serious levels of pollution load, Biga station was partly dirty, and Yenice station was the most clean station in the area. The least heavy metal accumulation in fish tissues were at muscle tissue, while the accumulation of heavy metals varied in the other organs (liver, kidney, gills). The deterioration of water quality in the Çan and Biga stations of the Kocabaş Creek increased the GSH and TBARS levels in the muscle tissue of chub significantly (p<0.05).  Analysis of the heavy metals indicated that the levels of all the heavy metals accumulation in fish muscle tissue in Çan station, and levels of iron, copper and cadmium accumulation in the muscle tissue of fish from the station at Biga station was significantly higher compared to the levels of Yenice station (p<0.05).  These results suggests that water pollution in Çan station caused oxidative stress in Leuciscus cephalus. Given the presence of pollution in this region, more research is warranted in terms of long-term monitoring studies and effects of pollutants on living and sustainability of physiology.