Öz-belirleme kuramı bağlamında helikopter anababalığın anababaların ve ergenlerin psikolojik iyi oluşları üzerindeki etkisi
The effect of helicopter parenting on the psychological well-being of adolescents and parents in the context of self-determination theory
Yazar: ESMA DAŞCI
Danışman: PROF. DR. İLHAN YALÇIN
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitimde Psikolojik Hizmetler Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Ergenler = Adolescents ; Helikopter = Helicopter ; Helikopter ebeveyn = Helicopter parents ; Psikolojik iyi oluş = Psychological well being ; Öz belirleme = Determination of essense

Özet:
Bu araştırmanın amacı, öz-belirleme kuramı bağlamında helikopter anababalığın ergenlerin ve anababaların psikolojik iyi oluşları üzerindeki etkisini onların psikolojik ihtiyaç doyumları aracılığıyla karşılıklı olarak test etmektir. Bu amaç doğrultusunda araştırmada anne-ergen ve baba-ergen eşleştirilmiş veri setleri üzerinden aktör partner karşılıklı bağımlılık modeli (A – APKM) kullanılmıştır. Araştırmaya 324 ergen ve onların 512 anababası dâhil olmuştur. Araştırmanın çalışma değişkenlerine ilişkin veriler Kişisel Bilgi Formu, Helikopter Anababalık Ölçeği – Ergen ve Anababa Formları, Psikolojik İhtiyaç Doyumunda Denge Ölçeği, Psikolojik İyi Oluş Ölçeği ve Covid-19 Korkusu Ölçeği aracılığıyla toplanmıştır. Araştırmanın bulguları, helikopter anababalığın psikolojik iyi oluş üzerinde, anababaların ve ergenlerin aktör etkileri açısından istatistiksel olarak anlamlı etkilerinin olduğunu ortaya koymaktadır. Öte yandan anababa ve ergenlerin partner etkilerinin büyük oranda istatistiksel olarak anlamlı olmadığı yönünde bulgulara ulaşılmıştır. Araştırmada yalnızca anne bildirimine dayalı helikopter anababalığın ergen bildirimine dayalı psikolojik ihtiyaç doyumu aracılığıyla ergenin psikolojik iyi oluşu üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir dolaylı partner etkisi olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Araştırma bulguları, Türkiye bağlamında helikopter anababalığın karmaşık doğasına ilişkin alanyazında önceki pek çok görgül kanıttan kısmen farklı bir anlayışı ortaya koymaktadır. Bulgular ilgili alanyazın doğrultusunda tartışılmış ve ileride yapılacak araştırmalar için önerilerde bulunulmuştur. Bununla birlikte, araştırmanın aile danışmanlığı, çocuk ve ergen ruh sağlığı profesyonelleri ve okul psikolojik danışmanları açısından doğurguları da sunulmuştur.

Abstract:
This research aimed to test the effect of helicopter parenting on the psychological well-being of adolescents and parents through their psychological need satisfaction by using self-determination theory as a framework. In line with this purpose, the current research employed an actor-partner interdependence model (APIMeM) on mother-adolescent and father-adolescent dyadic data sets. Data was collected from 324 adolescents and their 512 parents who completed the Personal Information Form, Helicopter Parenting Scale – Adolescent and Parent Forms, Psychological Need Satisfaction Balance Scale, Psychological Well-Being Scale and Covid-19 Fear Scale. The results indicated that the effects of helicopter parenting on psychological well-being were highly significant in terms of actor effects of parents and adolescents. However the partner effects were not statistically significant. Specifically, it was found that helicopter parenting based only on maternal reporting has a significant partner effect on adolescent psychological well-being through adolescent reporting psychological need satisfaction. The results revealed a different understanding of the complex nature of helicopter parenting in the context of Turkey than a large number of studies previously reported in the literature. The findings were discussed in line with the relevant literature, and suggestions for further research were made. Additionally the implication of the present research was provided for family counseling, child and adolescent mental health professionals and practitioners, and school psychological counselors.