Mimarlıkta gözmerkezci bakışın eleştirisi: Fenomenolojik yaklaşım
Criticism of ocular-centrism in architecture: Phenomenological approach
Yazar: AYŞE OKUDAN
Danışman: DOÇ. DR. FETHİYE EMEL ARDAMAN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Sorunları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Tarihsel süreçte mimarlık bilgisinde yaşanan çeşitli kırılma noktaları, bedenin mimarlıkla ilişkisini koparmaya başlamış ve 'göz'ün önderliğinde bir görsel mimarlık yolculuğunu başlatmıştır. Yolculuk, Antik Yunan'dan başlar, Rönesans ve Aydınlanma Dönemi ile devam eder. Ancak gözmerkezciliğin en keskin bilinçli söylemi manifestolar dönemi olan Modernizm ile yaşanır. Modern dönem öncesi beden ve mekan kavramındaki değişimler iki ayrı başlık altında sunulmuştur. Bedenin kendi temsili ve akıl ile yaşadığı düşünsel kopma, mekanın temsilinde yaşanan gelişmeler ve üç boyuta indirgenmiş olması durumu; modern dönem mimarlığının beden ve mekana olan bakış açısını etkileyerek modernizmin üst söylemlerinde gözmerkezci bir tutumla yer almıştır. 
Tezde, gözmerkezciliğin karşısına, gözü ya da herhangi bir organı diğerlerinden üstün tutmayan bütüncül yaklaşımıyla fenomenoloji felsefesi konulmuştur. Bir fenomen olarak ele alınan mekan kavramının fenomenolojide açımlanmış hali, beden ve dünya kavramlarıyla bütüncül bir mevcudiyet halidir. Bir varoluş biçimi olarak mekanın anlamı, beden-mekan-dünya üçgeninde ikili diyalektiklerle sorgulanmıştır. 
Bu sorgulamadan doğan yöntem ile irdelenen Kolumba Müzesi, fenomenoloji ile mimarlığın kesişme noktalarından biridir. Deneyimlenen mimarlık örneğinde, mimarın (Peter Zumthor) felsefi düşünceleri ile mekanı, fenomenolojinin bakış açısıyla karşılaştırmak ve mekana dair yeni bir bakış sunabilmek amaçlanmıştır.
 Anahtar kelimeler; gözmerkezcilik, fenomenoloji, mekan, beden, deneyim.

Abstract:
In the historical process, various breaking points in the knowledge of architecture has started to break the relationship of the body with architecture and started a visual architecture journey under the leadership of the 'eye'. The journey begins with the Ancient Greece and continues with the Renaissance and the Enlightenment Age. But, the most rational conscious discourse of ocular-centering is experienced by the manifestos period of Modernism. Changes in the concept of body and space before the modern era are presented under two title. The body's break with own representation and the mind in intellectual way, the developments in the representation of space and the fact that is reduced to three dimensions, influencing the perspective of modern architecture's looking to the body and the space, has taken a part in modernism's dominant discourses by eye-centered attitute. 
In the thesis, philosophy of phenomenology has been put into consideration with the holistic approach that does not overlook the eye or any other organ. The state of explained space, which is taken over as a phenomenon, is an holistic existence with the concepts of body and world.  The meaning of space as a way of existence, in the triangle of body-space-world, has been questioned with dual 
dialectics. 
Kolumba Museum that is questioned by the method which is risen from this questioning, is the one of the points of interactions with phenomenology and architecture. In the experienced architecture example, it is intended that, to compare architect's (Peter Zumthor) philosophic thoughts and the space by the perspective of phenomenology and to offer a new look about space. 
Key words; ocular-centering, phenomenology, space, body, experience.