Devlet eliyle kırsal yerleşmelerde yapılan konutlara yönelik değerlendirme: Erzincan örneği
Evaluation of housings constructed by the state in rural settlements Erzincan example
Yazar: TÜLAY İNANÇ
Danışman: DOÇ. DR. CAHİDE  AYDIN İPEKÇİ
Gebze Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Dünyada nüfusun hızla artmaya başlaması ve sanayi devrimi sonrası teknolojide meydana gelen gelişmeler ülkemizi de etkilenmiştir. Bu gelişmelerle Erzincan kentinde de yapılaşma artmış, kentin genelinde var olan tek katlı bahçeli konutlar yerini apartmanlara bırakmıştır. Kent merkezinin büyük bir kısmını etkileyen bu dönüşüm kırsal yerleşmeleri de tehdit etmeye başlamıştır. Kırsal yerleşmelerde sayıları hızla artan modern konutlarla birlikte bu alanlar da geleneksel dokularını, yaşam biçimlerini, özgünlüklerini kaybetmeye ve kentleşmeye başlamıştır. Bu durum bireysel çabalar sonucu veya kamu projeleri vasıtasıyla meydana gelmektedir. Kırsal bölgelerde devlet eliyle farklı sebeplerle yeni yerleşim yerleri oluşturulmaktadır. Bu alanlarda yerel dokunun ve kültürün yaşatılması ise ikinci planda kalabilmektedir. Bu tez çalışmasında, Erzincan ilinin kırsal bölgelerinde belirlenen üç köyde İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü tarafından yapılmış olan toplam dört yeni yerleşim yeri ve konutlar incelenmiş, kullanıcılar ile yüz yüze anket yapılmıştır. Bu anket ile devlet tarafından yapılan yeni yerleşim alanlarında yaşayanların ihtiyaçlarının neler olduğu, bu ihtiyaçların karşılanıp karşılanmadığı, beklentileri ve konutlardan memnuniyetlerinin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Çalışma istatiksel yöntemlerle ele alınmış ve sonuçlar doğrultusunda kırsal yerleşmelerde yaşayanların yaşam kültürünü ve bölgenin mimari kimliğini yansıtan tasarımlar için değerlendirme yapılmıştır.
Beş bölümden oluşan tezin birinci bölümünde; problemin tanımına, çalışmanın amacına, kapsam ve yöntemine, özgün değerine ve literatür araştırmalarına yer verilmiştir. İkinci bölümünde, kırsal yerleşmelerin literatüre dayalı tanımı yapılarak bu alanların oluşumunu etkileyen kriterler açıklanmıştır. Tezin üçüncü bölümünde; Cumhuriyetin ilanından günümüze değin kırsal konut uygulamaları, bunların hangi kamu kurumları tarafından yapıldığı ve bu uygulamaların dayandığı kanunlardan bahsedilmiştir. Alan çalışmasının yer aldığı dördüncü bölümde Erzincan kentinin genel özelliklerine değinilmiş çalışma alanı olarak belirlenen köyler hakkında elde edilen veriler paylaşılmış ve konut kullanıcıları ile yapılmış olan anket çalışması ile analiz ve değerlendirmelere yer verilmiştir. Son bölümde ise çalışmada varılan sonuçlar sunularak tartışılmıştır. Kullanıcıların ihtiyaçları doğrultusunda konutlarına eklentiler (tandır evi, ahır, kiler, odunluk/kömürlük, garaj, teras vb.) yaptığı, ısınmayı desteklemek amacıyla balkon/teras gibi bölümleri kapattıkları, mahremiyeti sağlamak amacıyla bahçe duvarlarını yükselttikleri tespit edilmiştir. Tüm yerleşimdeki konutlardan genel memnuniyetin (plan, aydınlatma, havalandırma vb.) yüksek fakat izolasyon, ısınma ve çatı konusunda ise Uluköy dışında memnuniyetin düşük olduğu belirlenmiştir. Çalışma sonucunda kırsal alanlarda yeni yerleşmelerin belirlenmesi aşamasında farklı meslek gruplarının koordineli bir şekilde çalışması, konutların afetlere karşı dayanıklı, çevreyle uyumlu, fonksiyonel, esnek, kullanıcıların ihtiyaçlarını karşılayan ve sürdürülebilir tasarımlar olması gerektiği vurgulanmıştır.

Abstract:
The rapid increase in population worldwide and the developments in technology following the Industrial Revolution have also influenced our country. With these developments, urbanization has increased in the city of Erzincan, with single-story garden houses being replaced by apartment buildings throughout the city. This transformation, which affects a large part of the city center, has also begun to threaten rural settlements. Alongside the rapidly growing number of modern houses in rural settlements, these areas have also started to lose their traditional textures, ways of life, and originality, gradually urbanizing. This situation arises either through individual efforts or through public projects. In rural areas, new settlements are being established by the state for various reasons. However, the preservation of local texture and culture in these areas may sometimes take a back seat. In this thesis, four new settlement areas and houses built by the Provincial Directorate of Disaster and Emergency and the Provincial Directorate of Environment, Urbanization, and Climate Change in three villages of Erzincan province were examined, and face-to-face surveys were conducted with the users. Through this survey, it was aimed to determine the needs of the residents in the new settlement areas built by the government, whether these needs are being met, their expectations, and their satisfaction with the houses. The study was approached through statistical methods, and evaluations were made for designs reflecting the living culture of rural settlements and the architectural identity of the region based on the results.
The first chapter of the thesis, consisting of five chapters, includes the definition of the problem, the aim of the study, its scope and method, its original value, and literature research. In the second chapter, rural settlements are defined based on the literature, and the criteria influencing the formation of these areas are explained. In the third chapter of the thesis, rural housing applications made from the proclamation of the Republic to the present day, which public institutions carried out these applications, and the laws on which these applications are based were mentioned. In the fourth chapter, which includes fieldwork, the general characteristics of Erzincan city were mentioned, data obtained about the villages determined as the study area were shared, and analyses and evaluations were made with the survey conducted with housing users. In the last chapter, the results of the study were presented and discussed. It was observed that users made additions to their houses (such as oven houses, barns, pantries, woodsheds/coal sheds, garages, terraces, etc.) according to their needs, closed the balcony/terrace section to support heating, and raised garden walls to ensure privacy. It was determined that overall satisfaction with the houses in all settlements (plan, lighting, ventilation, etc.) was high, but satisfaction with insulation, heating, and roofing was low except in Uluköy. As a result of the study, it was emphasized that different professional groups should work in coordination during the determination of new settlements in rural areas, and the houses should be resilient to disasters, compatible with the environment, functional, flexible, meeting the needs of users and sustainable designs.