Holştayn ırkı sığırlarda gübre ve kum altlık kullanımının bazı refah ve davranış özellikleri üzerine etkileri
Effects to welfare and behavior characteristics of manure and sand  bedding in holstein cattle
Yazar: MÜGE AKDENİZ
Danışman: DOÇ. DR. EVRİM DERELİ FİDAN
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Zootekni (Veterinerlik) Ana Bilim Dalı / Zootekni Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine
Dizin: Altlık = Litter ; Gübreler = Fertilizers ; Hayvan refahı = Animal welfare ; Holştayn sığırı = Holstein cattle ; Kum = Sand ; Sığırlar = Cattles ; Veteriner hekimlik = Veterinary medicine

Özet:
Bu araştırmada, holştayn ırkı sığırlarda gübre ve kum altlık kullanımının bazı refah ve davranış özellikleri üzerine etkileri incelenmiştir.
Çalışma, Kasım 2017-Nisan 2018 tarihleri arasında özel bir işletmede 2-6 yaşındaki, 110 baş Holştayn ırkı süt sığırı ile yarı açık-serbest dolaşımlı bir işletmede yürütülmüştür. Hareket durumu, kirlilik durumu, carpal ve tarsal eklem lezyonlarının belirlenmesinde bireysel gözlem yöntemi kullanılırken, bazı davranış özellikleri (ayakta kalma- uzanma/yatma süreleri, adım sayısı ve ayağa kalkma/yatma sıklığı) NEDAP - akıllı bileklik sistemi ile kayıt edilmiştir.
Araştırmada hareket durumu, abdomen ve sağrı bölgesi kirlilik durumu, carpal ve tarsal eklem lezyonları, kan serum glikoz, total protein ve trigliserid bakımından altlık grupları arasındaki farklar istatistik açıdan önemsiz, ayak ve topuk kirlilik durumu, meme kirlilik durumu, toplam kirlilik skoru, ayakta kalma süresi, uzanma/yatma süresi, adım sayısı, ayağa kalkma/yatma sıkılığı davranış özellikleri, nötrofil-lenfosit oranı, kolesterol düzeyi bakımından altlık grupları arasındaki farklar ise istatistik açıdan önemli bulunmuştur (P<0,05, P<0,01, P<0,001). 
Davranış özelliklerinden ayakta kalma süresi 287 dakika ile gübre grubunda saptanmış ve bu değer kum altlık grubundaki değere (286 dakika) göre daha yüksek (P<0,05) bulunmuştur. Uzanma/yatma süresi kum altlık kullanılan grupta 689 dakika, gübre altlık kullanılan grupta ise 638 dakika olarak belirlenmiştir. Serum kolesterol düzeyi kum altlık grubunda 123,62 mg/dL olarak belirlenmiş olup, bu değer gübre grubuna (108,04 mg/dL) göre yüksek bulunmuştur.  
Bu araştırmada elde edilen bulguların incelenmesi sonucunda, Holştayn ineklerde gübre ya da kum altlık kullanımının yürüyüş ve topallık davranışlarının belirlendiği hareket durumu, abdomen ve sağrı bölgesi kirlilik durumları ile carpal ve tarsal lezyonları üzerine önemli bir etkisinin olmadığı, ineklerin refahını kum altlık kullanımının olumlu yönde etkilediği, strese cevabın gübre altlık grubunda daha iyi olduğu sonuçlarından yola çıkarak, incelenen karakterler açısından her iki altlık tipinin Holştayn süt sığırı yetiştiriciliğinde kullanılabileceği kanısına varılmıştır.
Anahtar kelimeler: Holştayn, gübre, kum altlık, refah, NEDAP akıllı bileklik sistemi

Abstract:
In this study, the effects of manure and sand bedding use on some animal welfare and behavioral characteristics in Holstein cattle are examined.
 The research was conducted between November 2017 and April 2018 in a private farm in the age of two to six years 110 Holstein breeds of dairy cattle and a farm that has a semi-open-free barn. 
The individual observation method was used to determine the movement scoring, pollution status, and carpal and tarsal joint lesions in Holstein cows including posture, locomotion and lameness states. NEDAP-Livestock Management is recorded with a smart legtag system to determine the standing time, lying/resting time, the number of steps, and standing/lying frequency within the scope of cattle behavior characteristics. 
In the research the locomotion status, abdomen and rump pollution status of the area, carpal and tarsal lesions of the joints, blood serum glucose, total protein, and triglyceride statistically insignificant differences between the groups in terms of the foot and the heel of the pollution status and pollution status of the udder, score the total pollution, standing time, lying/resting time, the number of steps and standing/lying frequency behavior characteristics, neutrophil-to-lymphocyte ratio, cholesterol levels in terms of the differences between the groups found to be statistically significant (p<0.05, p<0.01, P<0.001). 
From behavioral characteristics, survival time was determined in the manure bedding group with 287 minutes, and this value was higher (p<0.05) than in the sand bedding group (286 minutes). Lying/resting time was determined as 689 minutes in the sand bedding group and 638 minutes in the manure bedding group. Serum cholesterol levels were determined as 123.62 mg/dL in the sand bedding group and this value was found to be high compared to the manure bedding group (108.04 mg/dL). 
As a result of the findings in this research, the use of manure or sand bedding locomotion and lameness in Holstein cows of behavior determined motion state, abdomen, and carpal and tarsal lesions in the pubic region of the impurity states that did not have a significant impact on the welfare of the cows. However, the use of a bed of sand, the positive impact of manure on the basis of response to stress results better in the group of the bed is examined and it is concluded that in terms of types of characters both can be used in Holstein dairy cattle breeding.
Keywords: Holstein, manure, sand bedding, cow welfare, NEDAP smarttag leg.