Mimari formun kavramsal analizi
The Conceptual analysis of the architectural form
Yazar: ÖZGE CORDAN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ZAFER ERTÜRK
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2002
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Biçim = Form ; Kavram analizi = Concept analysis ; Kavramsallaştırma = Conceptualization ; Mimarlık tarihi = Architectural history ; Türk mimarisi = Turkish architecture

Özet:
Broadbent (1973, 1988), mimann formu tasarlarken izlediği yollan; "pragmatik, tipolojik, analojik, sentaktik" olarak tanımlamaktadır. Bu çalışmada söz konusu tasarlama yaklaşımları ya da yollan, mimari formun analizinde başvurulan yaklaşımlardır. Bu çalışmada söz konusu form tasarlama ya da üretme yaklaşımlanna "ikonik tasarım" adı ile bir yenisi ilave edilmiştir. Söz konusu tasanm yaklaşımlan, mimann üç boyutlu formu oluştururken izlediği süreci açıklamakta yeterli fakat onu yorumlarken kullandığımız "kavramlan" açıklama da yetersizdir. Bu nedenle bu çalışmada; söz konusu yaklaşımlar, alt kavram kümelerine aynlmış ve mimari form eleştirel metinler aracılığı ile kavramsal olarak analiz edilmiştir. Böylece formun salt görünüşte kalan fiziksel özelliklerinin yanında anlamına ilişkin simgesel değerini de ortaya çıkarmak mümkün olmuştur. Bu anlamda çalışma, mimari formun anlatım olanaklarından yararlanılarak, kavramlar aracılığı ile analizine dayalı bir "yöntem" önerisidir. Yöntemi "kavramsallaştırmadır". Çalışmanın uygulama alanını, Cumhuriyet Dönemi Türk mimarlığı'nın son 50 yıllık periyodu içinden seçilen örnekler oluşturmaktadır. Çalışma 6 bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde; giriş ve konuya yaklaşım, çalışmanın amacı ve bu çalışmanın uygulama alam olarak belirlenen Cumhuriyet Dönemi Türk Mimarlığı'nın son elli yıllık periyodunun on' ar yıllık dönemler açısından incelenmesi ye almaktadır. Mimarlıkta form olgusunu; fiziksel özellikleri ve anlam değerleri açısından tanıtma, mimari formu oluşturan yaklaşımlara açıklık getirme ve mimari formun çözümlenmesine ilişkin literatüre dayalı bilgiler de bu bölüm içinde yer almaktadır. İkinci bölümde; yapılan çalışmalar yer almaktadır. Bu bölümde ilk olarak mimari formun kavramsal analizi üzerinde durulmaktadır. Sonraki bölümler ise yöntemin kurgulanması, örneklerin belirlenmesi ve analizine aynlmıştır. Üçüncü bölümde; bulgular yer almaktadır. Bu bölüm aynı zamanda yöntemin üçüncü aşamasını oluşturan değerlendirme aşamasıdır. Dördüncü bölümde; kavramlann, göstergebilim (semiology) kaynaklı değerlendirmesi yer almaktadır. Beşinci bölümde; sonuçlar ve öneriler yer almaktadır. Key words: form, form analizi, tasarlama yaklaşımlan, kavram, kavramsallaştırma VI

Abstract:
The Conceptual Analysis of Architectural Form Architectural form is product of thinking activity which is known as design. Broadbent, defines the types of design as 'pragmatic, typologic, analogic, canonic'. In this study, these types of design are used architectural form analysis. One more approach is added to design types which is iconic design in this study. These types of design is useful in describing the processes in the act of designing but not enough for interpreting them. For this reason, these types of design are divided into sub-conceptual groups and architectural form is analysed through them with the help of additional texts. At this point, this study is suggestion of a method which uses concepts with the help of analysis of architectural forms. The method is conceptualization. The field study in this study is the examples chosen from Republic period of Turkey's last five decades. This study is consists of six chapters. First chapter, includes the introduction to the subject, the purpose and overview of last five decades of Turkish Republic Architecture. There is introduction of form in architecture in terms of meaning, physical aspects and literature review. The second chapter consist of studies done. There is conceptual analysis of architectural form. There is structure of method, selection of examples and analysis of them. The method has three stages: the first stage is creation of concept. The second stage is selection of examples and analysis of them according to concepts which are conceptualized. The third stage is evaluation of results of concept analysis. There are findings at the third chapter. This chapter has also evaluation stage. Findings, coming from analysis stage are evaluated with ten year periods and general evaluation of fifty year period. The fourth chapter includes findings according to semiology. The fifth chapter includes results and proposals. ^Juki^^İA Key words: Form, form analysis, design types, concept, conceptualization 40&* vn