Anadolu'da Geç Kalkolitik Çağ sonuna kadar mezar armağanı geleneği üzerine bir araştırma
A study on the grave gift tradition in Anatolia until the end of the Late Chalcolithic Period
Yazar: BURAK MUTLUTÜRK
Danışman: PROF. DR. NURİYE GÜLSÜN UMURTAK
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Protohistorya ve Önasya Arkeolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Anadolu = Anatolia ; Kalkolitik Dönem = Chalcolithic Period ; Neolitik Dönem = Neolithic Period

Özet:
Anadolu'da, Neolitik ve Kalkolitik Çağlar'a ait ölü gömme gelenekleri kapsamında, mezarlarda ölüye eşlik ettiği düşünülen armağanlar bu tezin konusunu oluşturmaktadır. Bu bağlamda Anadolu Coğrafyasında kazı yapılmış merkezler coğrafi ve tarihsel bir sıradüzen içinde incelenmiştir. Ele alınan merkezlerin öncelikle konumu, araştırma tarihçesi, tabakalaşma durumu, varsa mimarlık kalıntıları, ortaya çıkartılan mezarlar ve mezar armağanları, bu alanda mevcut  yayınlar taranarak incelenmiştir. Bu inceleme sırasında Anadolu, Güneydoğu Anadolu, Doğu Anadolu, Orta Anadolu, Akdeniz, Batı Anadolu ve Marmara olarak bölgelere ayrılarak incelenmiştir. Neolitik Çağ, Çanak Çömleksiz ve Çanak Çömlekli Neolitik olmak üzere iki alt başlıkta, Kalkolitik Çağ, Erken, Orta ve Geç Kalkolitik olmak üzere üç alt başlıkta ele alınmıştır. Mezar armağanları incelenirken mezarların konumları, gömme biçimleri, gömme tipleri ve mezar tipleri üzerinde durulmuştur. Tezimizde mezar armağanlarının yanısıra insanın ölüm karşısındaki tavrı hakkında yapılan yorumlara da yer verilmiştir.

Mezar armağanları, yazı öncesi dönemler için, insanın ölüm karşısındaki tavrı ve ölü gömme geleneklerine dair somut veriler sunmaktadır. Tezimiz, Neolitik ve Kalkolitik Çağ'da bölgesel  ve dönemsel etkileşimin mezar armağanlarına nasıl yansıdığını anlamaya yönelik bir çalışmadır. 
 
Anahtar Kelimeler: Anadolu, Neolitik, Kalkolitik, Ölü Gömme Gelenekleri, Mezar Armağanları.

Abstract:
Within the context of  burial traditions of the Neolithic and Chalcolithic Periods in Anatolia, the gifts thought accompany the dead in the burials are the subject of this thesis. In this connection, the centers excavated in Anatolia were examined in a geographical and historical chronology. First of all, the centers' location, research history, layer, architectural remains, bring out burials and burial goods were examined by scanning the existing publications in this area. During this examination, Anatolia was divided into regions as Southeastern Anatolia, Eastern Anatolia, Central Anatolia, Mediterranean, Western Anatolia and Marmara. The Neolithic Period, has been handled under two sub-titles; the Pre-Pottery  Neolithic and the Pottery Neolithic. The Chalcolithic Period has been handled under three sub-titles; the Early, Middle and Late Chalcolithic. While examining the burial goods, the locations of the burial, burial styles, burial types and grave types were accentuated.  In our thesis, besides the burial goods, the comments about the attitude of people are also included towards death. In our thesis, besides the burial goods, attitudes of people towards death are also being commented on. 

Referring to pre-writing periods, burial goods provide tangible data on the attitude of people towards death and burial customs. Our thesis is a study aimed at understanding how the regional and periodical interaction reflected on the burial goods in the Neolithic and Chalcolithic Periods.

Key Words: Anatolia, Neolithic Period, Chalcolithic Period, Burial Customs, Burial Gifts.