Özel eğitim uygulama merkezi ve iş uygulama merkezinde çalışan zihin engelliler sınıf öğretmenlerinin yaşadığı sorunlar
The problems that the teachers of mentally disabled students who work at special education and practice schools experience
Yazar: MEHMET IŞIK
Danışman: YRD. DOÇ. DR. AHMET AYIK
Atatürk Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi, Teftişi, Planlaması ve Ekonomisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aile = Family ; Denetim = Control ; Engelli kişiler = Disabled persons ; Okul yöneticileri = School administrators ; Sınıf öğretmenleri = Class teachers ; Zihinsel engelliler = Mentally retardation ; Özel eğitim = Special education ; Özel eğitim kurumları = Special education institutions ; Özel eğitim öğretmenleri = Special education teachers ; Öğretmen sorunları = Problems of teachers

Özet:
Bu araştırmada, 2013-2014 eğitim-öğretim yılında Erzurum il merkezine bağlı  "Özel Eğitim Uygulama Merkezi ve İş Uygulama Merkezinde" çalışan özel eğitim (zihin engelliler sınıf öğretmeni)  öğretmenlerinin yaşadıkları sorunların belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla yarı yapılandırılmış görüşme ile veri toplama süreçlerine dayalı nitel yöntem kullanılmıştır. Çalışmaya, amaçlı örnekleme yöntemi ile seçilen 16 öğretmen katılmıştır.
Araştırmanın amaçları doğrultusunda zihin engelli çocuklarla çalışan özel eğitim öğretmenlerine öğretmen-veli ilişkileri, öğretmen okul-yönetimi ile ilgili sorunları, öğretmenlerin öğretim programlarını uygulamalarıyla ilgili sorunları ve öğretmenlerin denetim süreci ile ilgili yaşadıkları sorunlara yönelik açık uçlu sorular içeren yarı yapılandırılmış görüşme formu hazırlanmıştır. Hazırlanmış olan görüşme formuna uygun olarak her öğretmen ile gerçekleştirilen bireysel görüşmeler öğretmenlerin istekleri doğrultusunda yazılı olarak kayıt altına alınmıştır. Elde edilen veriler için, her bir soru maddesinin altında yer alabilecek cevap kategorilerinin yazılı olduğu "Görüşme Kodlama Anahtarı"  oluşturulmuştur. Böylece görüşme kodlama anahtarında araştırmanın sorularına ve bu soruların cevaplarını kapsayacak şekilde oluşturulan kategorilere yer verilmiştir. Araştırmada elde edilen veriler nitel veri analizi yöntemlerinden "içerik analizi" yoluyla analiz edilmiştir. Bu metodun kullanım aşamaları Schmidt (2010)'e göre düzenlenmiştir. Yapılan bu çalışmada cevap kategorileri, temalar vs. farklı bir uzmanın denetlemesiyle çift kontrollü şekilde gerçekleştirilmiştir. 
Araştırmanın sonucunda elde edilen bulgularda, öğretmenler, velilerin öğretmenlere karşı farklı bakış açılarından dolayı sorunlar yaşadıklarını belirtmişlerdir. Bu sorunlar; karşılıklı güven ilişkisinde yaşanan sorunlar, velinin öğretmeni kurtarıcı olarak görmesi ve aynı zamanda öğretmenin veli tarafından bir bakıcı olarak görülmesi şeklindedir. Bunun yanında öğretmenlerin görüşlerine göre velilerin; evde yapmaları gerekenleri yerine getirmedikleri, verilen ödevi anne babanın kendisinin yaptığı, evde çocuğa yönelik yanlış eğitim verildiği, iş birliği için istekte bulunulmadığı, engelli çocuğun temizliğine diğer çocukları kadar özen göstermedikleri, velilerin çocukların eğitimine yönelik yüksek beklenti içinde oldukları sonucu elde edilmiştir. Yine yüksek beklenti sonucunda öğretmenlerin yetersizlik duygusuna kapıldıkları, mesleki yıpranma yaşadıkları, velinin okula karşı tepkiye dayalı bir iletişim halinde olduğu, çocukla ilgili bir sorun olduğunda velinin okula geldiği, iletişime karşı aşırı bir ilgisizliğin olduğu sonucu elde edilmiştir.  Okul yönetimi ile ilgili yaşanılan sorunlar ise; özel eğitim okullarının farklı yönetim yapısının olması, okul yönetimi ile öğretmenler arasında işbirliğinin olmayışı, olumlu okul içi denetimin olmaması, materyal eksiğinin giderilmemesi, yaşanan problemlere yönelik kalıcı çözümlerin bulunmadığı şeklindedir. Aynı zamanda öğretmenler; okul yönetiminin öğretmenleri yeterince motive etmedikleri, her öğretmene karşı farklı tutum sergilediklerini vurgulamışlardır. Öğretmenlerin programı uygulamada yaşadıkları sorunlar ise; okulların engelli öğrencilere yönelik hazırlanmaması, uygulama alanı eksikliklerin bulunması, sınıflardaki öğrencilerin bireysel farklılıklarının olması nedeniyle programın aksaması, öğrenci devamsızlığı ve öğretmenin programı uygulamada gösterdiği yetersizlik şeklindedir. Bunun yanında öğretmenler aileyi de içine alan ve her engel grubuna yönelik bir programın olması gerektiğini vurgulamışlardır. Çalışmaya katılan öğretmenlerinin denetimle ilgili problemleri ise; yüzeysel kontrol ve empati eksikliğinin olması, rehberlik işlevinin yeterli olmaması, öğretmenin uygulamadaki başarısının denetlenmemesi, hata odaklı denetimin yapılması ve denetimde programın uygulanabilirliğine bakılmaması şeklindedir. Öğretmenler; denetmenin alanında uzman olması, ılımlı ve uyumlu olması, güler yüzlü olması gerektiğini vurgulamışlardır. Özel eğitim öğretmenleri okul hayatı içerisinde; okulun fiziki imkânlarının geliştirilememesi, öğrencilere yönelik sosyal etkinliklerin sınırlı olması, toplumun engelli öğrencilere yönelik yeteri kadar bilinçlendirilememesi ve rehberlik araştırma merkezlerinin öğrencileri yönlendirmede gösterdikleri yetersizlikler şeklinde sorunlar da yaşadıklarını ifade etmişlerdir.

Abstract:
This research aimed to determine the problems of special education teachers (the teachers of mentally disabled students) who work in the special education and practice schools in the center of Erzurum, in 2013-2014 education years. For this purpose, semi-structured, interview-based qualitative methods were used.16 teachers who were selected with sampling method participated in this study.
To be used in the implementation of the research and in line with the research objectives, a semi-structured interview form was prepared to the special education teachers who work with mentally disabled children. The form contained open-ended questions about the relationships of teacher-parent, the problems between the teachers and the school administration, the problems of applying the education program and the supervision.
Being in accordance with the interview guide, after the individual interviews which were carried out with each teacher, were completed, the records were documented upon their request. Separate interview forms were used for each teacher for documentation. As a result of the assessment, an interview code key which consisted of answer categories that could be placed under each question item was formed. Thus, the interview code key included both the questions of the research and the categories that contained the answers of these questions. Content analysis method was used in the data evaluation of the research.  The process of that method was organized according to Schmidt(2010). In that study, answer categories, themes, etc. were double checked with the supervision of another academician. That contributed to the objectivity of the analysis.
According to the results of the findings of the research, some teachers stated that they have problems because of different points of views of parents. Lack of mutual trust, parents seeing teachers as babysitters and savers are some of the problems. In addition to these, teachers emphasized that the parents do not follow the given directions at home, they do their children's homework themselves, they educate their children in a wrong way against the education at school, they do not cooperate and care about their disabled children's cleanliness as much as they do with their other children, they have high expectation of their children's education and as a result of that teachers have the feeling of incompetence and professional exhaustion. Other problems that were stated under the title of parents; parents are only in contact with school when there is a problem and they are unwilling to cooperate and communicate. Some of the teachers who participated in the study stated their problems with the school administration: special education schools have different administrative structures, they do not have cooperation between administration and teachers, they do not have positive discipline inside the school, there is not an attempt to eliminate the lack of necessary materials and they are not able to find permanent solutions to the problems that have been experienced. They also emphasized that administration does not motivate the teachers and give enough respect to them. Each teacher is treated in a different way by the administration as they mentioned. The problems with the implementation of the program: the schools are not designed appropriately for disabled children, there is not enough space for practice, since the classes are formed heterogeneously, the teachers fall behind the schedule, the students do not attend school regularly and the teachers are incompetent of implementing the program. In addition to these, they emphasized that there should be a program that involves families and appeals to each type of disability. Participating teachers' problems about the supervision: lack of empathy, superficial control, not having an effective counseling, not inspecting the success of the teacher in implementation, focusing on error-oriented control and not looking into the feasibility of implementing the program. The teachers who expressed opinions emphasized that supervisors should be experts in their fields, moderate, friendly and genial. Also, special education teachers mentioned about some problems that they experience in their school life. Inability to develop the school's physical facilities, lack of social activities for students, not informing the society sufficiently about disabled students and Counseling Guidance and Research Centers in competence of directing students are the problems that have been stated.
According to the results of the findings of the research, it was determined that there were various opinions about the problems with the program that teachers apply to mentally disabled children, with parents, school administration and supervision. Also, the teachers expressed their opinions about the issues that they went through other than the topics given. In addition to those, most of the teachers stated their opinions about how the relationships of teacher-parent, teacher-school administration and teacher-supervisor should be.