Çevre sorunları ile mücadelede çevre vergileri
Struggling environmental issues through environment taxes
Yazar: AHMET BUĞRA BOZKIR
Danışman: PROF. DR. NAZAN SUSAM
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Maliye = Finance
Dizin: Türk vergi hukuku = Turkish tax law ; Türk vergi sistemi = Turkish tax system ; Uluslararası vergi anlaşmaları = International tax treaties ; Çevre vergisi = Environmental tax

Özet:
Çevre sorunları, küresel ölçekte insan faaliyetlerinden en çok etkilenen ve disiplinler arası bir perspektifte incelenen önemli bir konu olarak ön plana çıkmaktadır. Devletler, çevre sorunları ile mücadelede vergi politikalarına önemli bir araç olarak başvurmaktadırlar. Bu bağlamda çevre vergileri, doğa üzerinde olumsuz etkiler bırakan çeşitli beşeri faaliyetleri azaltmaya teşvik etmek ve çevre bilincini bireylere aşılamak için uygulanmaktadır. 
Bu çalışmada, küresel kamusal bir mal olarak çevre kavramı incelenerek Avrupa İstatistik Ofisi Standartlarına göre çevre vergilerinin sıralandırılmasına yer verilmiş; bir ülkenin çevre dostu olduğunun tespitinin çevre vergilerinden elde edilen gelirin toplam gelir içerisindeki payındaki gelişimi ile analiz edilebileceği tespit edilmiştir. Seçilmiş G20 ülkeleri açısından çevre vergilerinin kirliliğe olan etkisi değerlendirilerek, söz konusu ülkelerde enerji vergilerinin giderek artan önemine dikkat çekilmiştir. Avrupa Birliği ve OECD ülkeleri ile Türkiye'nin kıyaslaması yapılarak, Avrupa Birliği Eurostat istatiksel verileri ışığında Türkiye'deki çevre vergileri arasında yer alan enerji vergilerinin çevresel amaçtan ziyade mali amaçla alındığı tespit edilmiştir. Çalışmadan elde edilen sonuca göre  Türkiye'nin , çevre vergilerinin uygulanması açısından Avrupa Birliği ülkelerinden farklı bir yol izlediği; Avrupa ülkelerinde çevre vergileri üretici ve tüketicileri çevreye zararlı olmayan uygulamalara yönlendirecek biçimde mal ve hizmetlerin maliyetlerini arttıran bir niteliğe sahip iken; Türkiye uygulamasında bu durumun, çevre ve temizlik vergileri ile sınırlı kaldığına varılmıştır.  Bu durumda, Türkiye'de çevre sorunları ile etkin bir mücadelenin yapılabilmesi için vergisel düzenlemelerin yapılması gerekmekte ve enerji vergileri, kirlilik vergileri, doğal kaynak vergileri ve taşımacılık vergilerinin toplanmasında sürdürülebilirliğin sağlanması önem arz etmektedir.

Abstract:
Enviromental issues emerge as a significant subject deeply affected by human activities on a global scale and scrutinized from an interdisciplinary perspective. States resort to tax policies as a significant tool in struggling with environmental issues. In this context, environmental taxes are implemented to incentivize the reduction of various human activities that have adverse effects on nature and to instill environmental awareness in individuals.
In this study, the concept of the environment as a global public good is examined, and the sorting of environmental taxes according to Eurostat Standards is provided. It is found that determining a country's environmental friendliness can be analyzed through the evolution of the share of environmental tax revenues in total income. The impact of environmental taxes on pollution is assessed in the selected G20 countries, highlighting the increasing importance of energy taxes in these countries. By comparing Turkey with the European Union and OECD countries, it was observed that energy taxes among environmental taxes in Turkey, as indicated by European Union Eurostat statistical data, are collected more for fiscal purposes rather than environmental objectives. The study concludes that Turkey follows a different approach in the implementation of environmental taxes compared to European Union countries. While environmental taxes in European countries tend to increase the costs of goods and services, directing producers and consumers towards environmentally friendly practices, in Turkey, this practice is limited to environmental and sanitation taxes. Therefore, effective measures in struggling environmental issues in Turkey necessitate fiscal adjustments, ensuring sustainability in the collection of energy taxes, pollution taxes, natural resource taxes, and transportation taxes.