Katma değer vergisi'nin şekli ve maddi vergi hukuku açısından karşılaştırmalı analizi: Seçilmiş ülke örnekleri
A comparative analysis of value added tax in terms of tangible and intangible tax law: Selected country examples
Yazar: ALPER TOPCAN
Danışman: DOÇ. DR. ÖZGÜR SARAÇ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı / Mali Hukuk Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hukuk = Law ; Maliye = Finance
Dizin: Katma değer = Value added ; Katma değer vergisi = Value added tax ; Maddi hukuk = Substantive law ; Vergi hukuku = Tax law ; Vergiler = Taxes

Özet:
Katma değer vergisi, üretim-tüketim zincirinde her aşamada safi olarak alınan bir dolaylı vergi türüdür. Teorik ve teknik üstünlükleriyle farklı bir biçimde yönetilmekte ve bu bağlamda diğer harcama vergileri karşısında üstün görülmekte ve tercih edilmektedir. Günümüzde birçok ülkenin vergi sisteminde katma değer vergisine yer verilmekte ve katma değer vergisi, bu vergiyi uygulamakta olan ülkeler tarafından ortak muamele vergisi olarak görülmektedir.
Çalışmamızda öncelikle harcama vergileri ile bir muamele vergisi olarak katma değer vergisine vergi teorisi bakımından açıklama getirilmiştir. Ardından belirli özelliklere sahip olan ülkelerde uygulanmakta olan katma değer vergisinin, usul kurallarında yer alan yapısal özellikleri hakkında ayrıntılı bilgiye yer verilmiştir. Bunun yanında, seçilmiş ülkeler içinde Türkiye haricinde Fransa, Almanya, Danimarka, İspanya, Yunanistan ve Hırvatistan'ın Avrupa Birliği üyesi olmasından dolayı Avrupa Birliği'nde katma değer vergisi konusu ve dolaylı vergilerde uyumlaştırma süreci de işlenmiştir. Son olarak vergi tekniği ile belirlenen sınırlar dahilinde öncelikle Avrupa Birliği bütçesi ve bütçe finansmanına değinilmiş ve ardından 2000-2020 yıllarından oluşan zaman dilimi içinde seçilmiş ülkelerin Avrupa Birliği bütçesinin finansmanının bir kısmını sağlayan katma değer vergisi bazlı öz kaynakları ortaya konulmuştur. Türkiye'nin Avrupa Birliği üyeliği durumunda belirlenen zaman dilimi içinde katma değer vergisi bakımından vereceği azami katkı da ölçülmüştür. Ayrıca çalışmanın aktörleri olan ülkelerimizin vergi sistemlerinde elde edilen katma değer vergisi hasılatının performans etkinliği analiz edilmiştir. Ulaşılmış olan bulgu ve verilerin nesnel olarak ölçülmesi yöntemiyle katma değer vergisi hasılatının performans verimliliği bakımından ülke skorlarına ulaşılmış ve seçilmiş ülkelerin katma değer vergisi sistemlerinin verimliliği karşılaştırmalı olarak verilmiştir. Söz konusu istatistiksel veriler ışığında öneri olarak, seçilmiş ülkeler içinde nispeten düşük seviyede etkinlik seviyesine sahip ülkeler için katma değer vergisi bakımından vergi harcamalarının kısıtlanması konusunda önlemler alınması suretiyle katma değer vergisi sistemlerinde reform gerekliliği üzerinde durulmuştur.

Abstract:
Value added tax is a type of indirect tax that is levied at every stage in the production-consumption chain. It is managed in a different way with its theoretical and technical advantages, and in this context, it is considered as superior and preferred over other expenditure taxes. Nowadays, value added tax is included in the tax system of many countries and it is seen as a common transaction tax by the countries applying this tax.
In the study, primarily, expenditure taxes and value added tax as a transaction tax are explained in terms of tax theory. Then, detailed information is given about the structural features of the value added tax, which is applied in countries with certain features, in the procedural rules. In addition, due to the fact that France, Germany, Denmark, Spain, Greece and Croatia are members of the European Union, apart from Turkey, among selected countries, the issue of value added tax and the harmonization process in indirect taxes in the European Union are also treated. Finally, within the limits determined by the tax technique, firstly the European Union budget and its financing were mentioned, and then the value added tax-based own resources that provided a part of the financing of the European Union budget of the selected countries within the period of 2000-2020 were presented. The maximum contribution that Turkey will make in terms of value added tax within the determined time frame in case of European Union membership has also been measured. Moreover, the performance efficiency of the value added tax revenue obtained in the tax systems of our countries, which are the actors of the study, was analyzed. With the method of objective measurement of the findings and data, country scores were obtained in terms of performance efficiency of value added tax revenue and the efficiency of value added tax systems of selected countries were given comparatively. In the light of the statistical data in question, as a suggestion, the necessity of reforming the value added tax systems by taking measures to restrict tax expenditures in terms of value added tax for countries with relatively low level of efficiency among selected countries was emphasized.