Kerkük Türkçesi ile Orhun Türkçesinin sözvarlığı bakımından karşılaştırılması
Comparison of Kirkuk Turkish and Orhun Turkish in terms of vocabulary
Yazar: NOOR İBRAHİM AHMED BAYATİ
Danışman: PROF. DR. FATMA ÖZKAN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Ağızlar = Dialects ; Eski Türkçe = Old Turkish ; Irak Türkleri = Iraq Turkish ; Karşılaştırmalı dil bilim = Comparative linquistics ; Kerkük Türkleri = Kirkut Turks ; Kerkük Türkçesi = Kirkuk Turkish ; Orhon Türkçesi = Orhon Turkish ; Orhun Yazıtları = Orhun Inseriptions ; Söz varlığı = Vocabulary

Özet:
Irak'ın birçok şehrinde Türkmence konuşulmaktadır. Buna karşılık her şehrin farklı ağız özellikleri vardır. Irak'ta konuşulan Türkçe, Türkiye Türkçesinden farklı bazı dil özelliklerine sahiptir. Irak Türkmenlerinin kullandığı dil Azerbaycan Türkçesi ağızları içinde değerlendirilmektedir. Irak Türkmen ağızları /ŋ/ sesinin /v/ ve /y/'ye değişmesi açısından başlıca iki gruba ayrılmaktadır. 1350 yıldan fazladır Irak topraklarında yaşayan Türkmenlerin dillerinin hukuki statüsü bölgesel dil seviyesindedir. Doğu Oğuz grubunun güney kanadında yer alan Irak Türkmen Türkçesi, kendine has ses, biçim ve şekil özellikleri ile birlikte eski Türkçenin birçok unsurunu yaşatması bakımından dikkati çeker. Çalışmanın konusu, genel Türk dilinin Güneybatı (Oğuz) grubunun Güney kanadına giren "Irak Türkmen Ağızlarının Sözvarlığından" oluşturmaktadır. Bu tezin hazırlanmasındaki hedef, Irak'ta konuşulan Türkçenin farklı bir diğer tarihi Türk lehçesiyle karşılaştırmaktır. Tezimizde sözvarlığı bakımından karşılaştıracağımız Türk lehçelerinden olan Orhon Türkçesi olacaktır. Bu iki Türk lehçeleri arasındaki sözvarlığının ses değişmelerini veya ortak unsurlarını tespit ederek değerlendirmektir.Tez, üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci Bölümde Irak Türkmenlerinin tarihi, nüfusu ve Irak Türkmen ağızları üzerine yapılmış çalışmalar değerlendirilmiştir. İkinci Bölüm "Kerkük Türkçesi ile Orhun Türkçesinin söz varlığı bakımından karşılaştırılması" başlığını taşımaktadır. Bu bölümde Orhun yazıtlarından günümüz Irak Türkçesine gelen ve hala kullanılmakta olan söz varlığının ses veya anlam değişmeleri işlenmiştir . Üçüncü Bölüm de ise "Orhun Türkçesi ve Irak Türkçesinde ses değişmesine uğrayan söz varlığı, farklı anlam taşıyan söz varlığı ve ortak kelime ve yapılar" ele alınmıştır. Bu çalışma Irak Türkçesinin şimdiye kadar herhangi bir Türk lehçesiyle karşılaştırmayı herhangi bir çalışma yapılmadığı gerekçesiyle, bu iki lehçe arasında dil özelliklerini ses veya anlam değişmelerinin ortaya çıkarmak amacıyla hazırlanmıştır.

Abstract:
Turkmen is spoken in many cities of Iraq. İn turn, each city has different mouth features. Speaking in İraq, Turkish has some language features different from Turkey Turkish. The language used by Iraqi Turkmen is evaluated in the mouth of Azerbaijani Turkish. Iraqi Turkmen mouths are divided into two main groups in terms of the change of the sound of ŋ to /v/ and /y/ . The legal status of the languages of Turkmen who lived in the territory of Iraq for more than 1350 years is at the regional language level. Iraqi Turkmen Turkish, located in the southern wing of the eastern oguz group, is noteworthy in that it has many elements of ancient Turkish along with it's unique sound, form and shape features. The subject of the study consists of "dictionaries of Iraqi Turkmen mouths ", which entered the southern wing of the oguz group of the general Turkish language. The aim of preparing this thesis is to compare the Turkish language spoken in Iraq with another Turkish dialect. To reveal the vocal changes or common elements of vocabulary between these two Turkish dialects. The thesis consists of three main parts. The first chapter evaluated the history of Iraqi Turkmen, population and studies on the mouths of Iraqi Turkmen. The second part is " comparison of Kirkuk Turkish and Orkhon Turkish in terme of vocabulary". İn this section, the vocabulary changes of vocabulary that came to today's Iraqi Turkish and are still in use are processed from Orkhon inscriptions. "Orkhon Turkish And Iraqi Turkish vocabulary with different meaning and common elements were discussed. This study reveals changes in voice or meaning of language characteristics between these two dialects on the grounds that Iraqi Turkish has not been conduted so far compared with any Turkish dialect prepared for the purpose of removing.