COVID-19 ilişkili Multisistem İnflamatuvar Sendrom (MIS-C) ile akut semptomatik COVID-19 tanısı almış çocuk olguların serum örneklerinde endocan değerlerinin endotelyal disfonksiyon açısından karşılaştırılması
COVID-19 associated Multicystem Inflammatory Syndrome comparison of endocan values in serum samples of children cases diagnosed with Acute Symptomatic COVID-19 with (MIS-C) in terms of endothelial dysfunction
Yazar: KADİR ARAS DEMİRCAN
Danışman: DOÇ. DR. BİLGE ALDEMİR KOCABAŞ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi​ / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı / Çocuk Enfeksiyon Hastalıkları Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: COVID 19 = COVID 19

Özet:
Amaç: COVID-19 pandemisi süresince semptomatik COVID-19 olguları ve MIS-C olgularında D-dimer seviyeleri yüksek saptanmıştır. Bu durum vasküler inflamasyonun bahsedilen hastalıkların patogenezinde önemli bir yerinin olduğunu düşündürmektedir. Bu çalışma ile semptomatik COVID-19 ve MIS-C olgularının endotel fonksiyonları açısından kıyaslandığında aralarında bir fark olup olmadığının saptanmasının yanı sıra serum Enc düzeylerindeki farklılıkların endotel hasarının önceden belirlenmesini ve hastalık takibinde klinisyeni yönlendirmesini amaçladık. Takipler sonucunda Enc'nin mortalite ve klinik seyir açısından fikir verebileceğini aynı zamanda inflamatuar biyobelirteçlerle arasındaki ilişkinin klinik kötüleşmeyi farketmede öngörü oluşturabileceğini varsaydık.
Gereç ve Yöntem: Sağlık Bilimleri Üniversitesine bağlı Antalya Eğitim Araştırma Hastanesinin Çocuk Enfeksiyon Hastalıkları ve Pandemi Kliniği'ne Nisan 2021 ile Nisan 2022 arasında yatırılarak izlenen, 1 ay-18 yaş arası MIS-C tanılı 26 olgu ile, COVID-19 tanılı 17 olgu takibe alındı.
Bulgular: MIS-C olgularının tanı aldıkları medyan yaşı 110 (64-156) ay, COVID-19 olgu grubunda ise 123 (42-204) ay; VKİ bakımından SDS değeri MIS-C olgularında 0,28 (-0,99-1,55) iken, COVID-19 olgularında 1,21 (-0,29-2,71) idi. Cinsiyet dağılımı bakımından erkek cinsiyet her iki grupta da hakimdi. MIS-C olgularının %57,6'sı,  COVID-19 olgularının %53'ü erkekti. Tanı alınan aylara göre bakıldığında Ocak ve Mart ayında başvuruların sık olduğu gözlendi. Olguların başlangıç (0. gün ), 1. ay ve 3. aylardaki Enc düzeyleri incelendiğinde serum örneklerinin alındığı üç ayrı zamanda da MIS-C olgu grubunun Enc düzeyleri COVID-19 olgu grubuna göre  belirgin şekilde daha yüksekti ve 1. ay ve 3.ay ölçümleri iki grup arasında istatistiksel olarak anlamlıydı (p<0.05). MIS-C olgu grubunda beşinci gün Enc düzeylerinin bazal değere göre bir tepe değere ulaştığı, izlemin devam ettiği diğer zamanlarda ise plato çizmeden azalarak 6. ayda bazal seviyeye tekrar ulaştığı gözlendi.
Sonuç: Hastalardan alınan serum örneklerinde tanı anı (0. gün ) Enc seviyeleri MIS-C olgularında COVID-19 olgularına göre yüksek saptanmıştır. Burdan yola çıkarak MIS-C'de endotel hasarının bazalde de mevcut olduğu sonucuna ulaşabiliriz. MIS-C olgularında Enc düzeylerinin 5. günde bir pik değere ulaştığı ve ardından bir plato yapmadan 1.ay ve 3. ayda düzeyin azalarak 6. ayda bazal seviyeye ulaştığını gözlemledik. Bu veriler doğrultusunda endotel hasarının kalıcı olmadığı, geri dönüşlü olduğu çıkarımı yapılabilir. COVID-19 olgularında ise endotelyal hasara neden olabilecek komplikasyon görülmedikçe hiperinflamatuar yanıtın oluşmayacağı yani endotelyal hasarın gelişmeyeceği yorumu yapılabilir. Enc'nin COVID-19 ve MIS-C ile ilişkili durumların prognoz ve mortalitesi hakkında bilgi verebilmesi için bu biyobelirteç üzerinde daha detaylı ve kapsamlı çalışmalara gereksinim vardır. Çalışmamız kısıtlı imkanlarla tamamlanmıştır. Takiplerimiz süresince Enc düzeylerinde MIS-C hastaları için 1. ayda düşüş gözlenmiştir. Bu düşüş ile klinik seyrin iyiye gideceği ayrıca mortalitenin de düşük oranda olacağı yorumu yapılabilir. Bir başka ifade ile çalışmamızda MIS-C hastalığının patogenezinde bazalde bir endotelyal hasarın bulunduğunun ve bu hasarın geri dönüşlü olabileceğinin ayrıca Enc düzeylerinin de bu geri dönüşü göstermede indirekt bir belirteç olabileceğinin sonucuna vardık.

Anahtar kelimeler: COVID-19, endocan, endotelyum,  pandemi, inflamasyon.

Abstract:
Aim: During the COVID-19 pandemic, elevated D-dimer levels have been observed in symptomatic COVID-19 cases and Multisystem Inflammatory Syndrome in Children (MIS-C) cases, suggesting a significant role of vascular inflammation in the pathogenesis of these diseases. This study aims to determine whether there is a difference in endothelial functions between symptomatic COVID-19 and MIS-C cases and intends to identify variations in serum Endocan (Enc) levels to predict endothelial damage in advance and guide clinicians in disease monitoring. We hypothesized that Enc levels could provide insights into mortality, clinical course, and predict clinical deterioration through its relationship with inflammatory biomarkers. 
Materials and Methods: A total of 26 MIS-C cases and 17 COVID-19 cases, aged 1 month to 18 years, admitted to the Children's Infection Diseases and Pandemic Clinic of Antalya Training and Research Hospital between April 2021 and April 2022, were followed.
 Results: The median age at diagnosis for MIS-C cases was 110 months (range: 64-156), while for the COVID-19 group, it was 123 months (range: 42-204). The SDS value for BMI was 0.28 (-0.99-1.55) for MIS-C cases and 1.21 (-0.29-2.71) for COVID-19 cases. Male gender predominated in both groups (57.6% for MIS-C, 53% for COVID-19). Enc levels were significantly higher in MIS-C cases compared to COVID-19 cases at all three time points (day 0, month 1, and month 3), with statistical significance between the two groups (p<0.05). In MIS-C cases, Enc levels peaked on the fifth day, gradually decreased without plateauing, and returned to baseline by the sixth month. 
Conclusion: Enc levels at the time of diagnosis (day 0) were higher in MIS-C cases compared to COVID-19 cases, suggesting the presence of baseline endothelial damage in MIS-C. The observed decline in Enc levels in MIS-C cases over time implies reversible endothelial damage. In contrast, it is suggested that endothelial damage does not develop in COVID-19 cases unless complications leading to endothelial damage occur. Further comprehensive studies are needed on this biomarker to provide information about the prognosis and mortality associated with COVID-19 and MIS-C. Our study has limitations due to restricted resources. During our follow-ups, a decrease in Enc levels was observed in MIS-C patients at month 1, suggesting a favorable clinical course and low mortality. In other words, our study suggests the presence of baseline endothelial damage in the pathogenesis of MIS-C, which can be reversible, and Enc levels may serve as an indirect indicator of this recovery.

Keywords: COVID-19, endocan, endothelium, pandemic, inflammation.