19. yüzyılda dünyada ve İstanbul'da çocuk yaşamı
Children's life in the world and İstanbul in the 19th century
Yazar: SERRA YÜKSEL
Danışman: PROF. DR. MEHTAP ÖZDEĞER
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İstanbul Araştırmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Sosyoloji = Sociology ; Tarih = History
Dizin: 19. yüzyıl = 19. century ; Batılılaşma = Westernization ; Dünya = World ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Tanzimat Dönemi = Tanzimat Period ; Çocuklar = Children ; İstanbul = Istanbul

Özet:
Toplum, devlet ve özelde anne babalar tarafından çocuklara verilen anlamlar ve yüklenen roller, tarihsel süreç içerisinde kültüre ve medeniyetlere göre çeşitlilik göstermiştir. Tarihin ilk dönemlerinden günümüze bilim ve teknolojideki ilerlemeler ve insan hakları konusunda gerçekleştirilen çalışmalar, çocuk ve çocukluk kavramına bakışı da olumlu anlamda değiştirmiştir. Bu bağlamda modern dönemlerle birlikte çocuğa verilen değer daha da artmış, aileler için özel gayretlerin gösterildiği bir varlığa dönüşmüştür. 
Osmanlı toplumunda da çocuğa verilen değer noktasında benzer bir süreç yaşanmış, özellikle Batılılaşma hareketleri ile birlikte devlet ve toplum nezdinde daha fazla değer verilen bir unsur olmuştur. Batılılaşma hareketlerinin yaşandığı 19. yüzyıl, Osmanlı Devleti için eğitim alanı başta olmak üzere ekonomik, kültürel ve sosyal alanda çeşitli değişimlerin ve gelişmelerin uygulamaya konulduğu bir dönemdir. Bu dönemde Batılılaşma hareketleri ile birlikte oldukça yeni bir çehreye bürünen İstanbul'da doğal olarak çocuklar da bu değişimden fazlasıyla etkilenmişlerdir. Bu bağlamda kozmopolit bir yapıdaki İstanbul'da eğitim alanındaki reformlarla okullarda farklı etnik kimlikteki çocukların nasıl eğitim alacakları belirlenmiştir. Ayrıca sanayileşmenin artmasıyla çocuk işçi sayısı da artmış, zengin mahalleler ile fakir mahallelerdeki çocuk yaşantısı farklı bir yapıda seyretmiştir. 
Bir taraftan savaşların bir taraftan siyasi çekişmelerin yaşandığı bu dönemde çocukların yaşantısı ve hayata bakışlarının nasıl olduğu değerlendirilmesi gereken önemli bir alandır. Bu bağlamda çalışmamız 19. yüzyılda İstanbul'da yaşayan çocukların yaşamına değinmek maksadıyla hazırlanmıştır. Buna göre Tanzimat Dönemi'yle birlikte çocuğun toplumdaki yerinin ve konumunun değişmeye başladığı, dünya genelinde olduğu gibi Osmanlı'da da çocuklara yönelik eğitim, sağlık, bakım gibi alanların yanı sıra kimsesiz ve yetim çocuklar için de çalışmalar yapıldığı görülmektedir.  
Anahtar Kelimeler: 19. Yüzyıl, Çocuk, Dünya, İstanbul, Osmanlı Devleti, Tanzimat Dönemi, Çocuk

Abstract:
The society have varied according to culture and civilizations throughout the historical process bye the roles and the meanings which are the assigned to the children by the roles by their parents in particular and the by state in public. Advances in science and technology in addition to the studies on human rights' subject since the early periods of the history until today have also changed the sense on child at the look at children in a positive manner. In this context, the value given to the child altogether with the modern times has become an asset in which special efforts are made for families.
A similar process has been experienced in the value given to the child in Ottoman society and especially with the Westernization movements, chil became an even more valuable asset in the state and the society. Westernization movements are seen in 19th century and it also became a period when Ottoman Empire started to put the developments and various change beginning with economics, culture and social; into practice. During this period with Westernization movements; Istanbul's face naturally change into a whole new one and the children were also greatly affect by this change.  In this context, it was identified how the reforms in education in a cosmopolitan Istanbul would be applied among the children with different ethnic identities. In addition, with the increase in industrialization, the number of child workers increased more and resulting from this; the lives of children in rich and poor neighborhoods also differed. 
This period, where there were wars on one hand and political conflicts on the other, is an important one to assess the lives of the children and how they look at it. In this context, our study is aimed to view the lives of the children who were living in Istanbul in the 19th century. Accordingly, it is observed that the place and position of the children with the Tanzimat Period started to change. Like the rest of the world, not only there were studies on children in the fields on education, health and care, but also there are studies conducted for orphans in the Ottoman Empire. 
Key Words: 19th Century, Child, In The World, Istanbul, Ottoman Empire, The Tanzimat Period