Yeni medya düzeninde sızıntı gazeteciliği bağlamında Wikileaks'in analizi
Analysis of Wikileaks in the new media order in the context of leaking journalism
Yazar: BURÇAK ORÇUN ERKİN
Danışman: PROF. DR. MELTEM BOSTANCI
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Gazetecilik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Gazetecilik = Journalism
Dizin: Gazetecilik = Journalism ; Sanal gazeteler = Online newspapers ; Wikileaks = Wikileaks ; Yeni medya = New media

Özet:
Bu çalışmada kitle iletişim ve enformasyon teknolojilerinin, gazetecilik mesleği üzerindeki dönüştürücü etkisi sonucu ortaya çıkan sızıntı gazeteciliği kavramı, WikiLeaks'ın analizi üzerinden, kaynak tarama yöntemi kullanılarak irdelenmiştir.
Tarihi 13. yüzyılda ortaya çıkan haber kağıtlarına dayanan ilk kitle iletişim aracı gazete ile gazetecilik mesleği, matbaanın keşfinin ardından giderek daha hızlı bir şekilde gelişen ve yayılan teknolojik yeniliklerin etkisiyle, önemli değişimler geçirmiştir. Özellikle Sanayi Devrimi sonrası yaşanan gelişmeler gazetelerin tiraj ve maliyetlerini olumlu yönde etkileyerek yaygınlaşmasına neden olurken, fotoğraf, telgraf, telefon, buharlı baskı, makineyle dizgi, telsiz, radyo, televizyon gibi teknolojik yenilikler, mesleğe yeni imkan ve olanaklar sunmuştur.
20. yüzyıl sonlarında yaşanan internet devrimi, radyo ve televizyonun ardından, yazılı basın ve elektronik basın arasındaki ayrımı netleştirmiş ve gazetecilik açısından çok önemli bir dönüm noktası olmuştur. İnternetin en yaygın haber paylaşım aracı haline gelmesinin ardından ortaya çıkan 'İnternet Gazeteciliği' kavramına, web teknolojilerinin gelişmesiyle birlikte 'Yurttaşın Gazeteciliği' ile bu çalışmanın da konusu olan 'Sızıntı Gazeteciliği' kavramları eklenmiştir.
Günümüzde enformasyon ve iletişim teknolojileri alanında yaşanan gelişmeler, egemen güçlerin tahakkümü altındaki bilgiyi özgürleştirirken, teknoloji gazetecilik yol ve yöntemleri ile gazetecinin rolü ve görev tanımını da derin bir dönüşüme uğratmıştır. Bu noktada geleneksel gazetecilik ile web teknolojilerini bir araya getiren 'Sızıntı Gazeteciliği' kavramı özel bir ilgiyi hak etmektedir.
Sızıntı gazeteciliğini sistematik olarak uygulayan ilk yayın kuruluşu WikiLeaks, tamamen kendine özgü teknik altyapısı, çalışma şekli ve örgütlenmesi ile, hükümetleri, ekonomik ve politik iktidar yapılarını, büyük şirketleri şeffaflaşmaya zorlamaktadır. Tekelleşme, yozlaşma, baskı, sansür, iktidar-sermaye ilişkileri gibi nedenlerle, dördüncü kuvvet görevinden uzaklaşan gazetecilik mesleği giderek daha fazla itibar kaybetmiştir. Bu noktada WikiLeaks'ın uyguladığı gazetecilik modelinin, meslek için ne anlama geldiği irdelenmeli ve fırsat olarak değerlendirilmelidir.

Anahtar kelimeler: Sızıntı gazeteciliği, WikiLeaks, gazetecilik, kitle iletişim araçları

Abstract:
In this study the consept of leaking journalism, that comes up as a result of the converter effect of mass communication and information technologies upon the journalism profession. has been examined, by using bibliography search method.
The first mass medium newspaper and the journalism profession, which's history going back to the news papers that comes up in the 13th century, has had a metamorphosis by force of the technological innovations, emerging and expanding much more snapily after the exploration of printing press. On the one hand, the emerging developments, especially after the Industrial Revolution, cause proliferation of the newspapers by affecting their circulation and cost, on the other hand the technological innovations like photograph, telegram, telephone, steam print, typesetter, transmitter, radio, television, have provided new possibilities and opportunities.
The internet revolution that has occured in the later 20th century, has clarified the distinction between the print media and the electronic media after the radio and television, and had been a very important turning point in terms of journalism. As the web technologies have been progressed the 'Citizen Journalism' and the 'Leaking Journalism' concepts have been added to the 'Internet Journalism' concept, that has come up afterward the internet has been the most extensive news sharing medium.
Nowadays the developments that have been occured in the field of information and communication technologies, have given freedom to the information that is under the domination of sovereign powers, also the technology has caused transformation on the methods and the mission of the journalism. At this point the 'Leaking Journalism' concept deserves special attention that gathers traditional media and the web technologies.
WikiLeaks which is the first broadcasting corporation that implementing leaking journalism systematically, forces the governments, economic and political structures, and big companies to become transparent, by its specific technical infrastructure, way of work and organizational form. Because of the reasons like monopolization, corruption, pressure, censorship, government-capital relationship, the journalism profession that has been away from the mission of fourth power, has incerasingly lost prestige. At this point, the method of journalism that WikiLeaks has been performing, must be examined about what it means for journalism and made use of an opportunity.

Keywords: Leaking journalism, WikiLeaks, journalism, mass media