Yükseköğretimde kalite uygulamalarının yayılımının yeni kurumsal kuram çerçevesinde değerlendirilmesi
Evaluation of the diffusion of quality practices in higher education within the framework of new institutional theory
Yazar: KÜRŞAT TAŞTAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SİNAN YILMAZ
Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Kalite = Quality ; Kalite güvence sistemi = Quality assurance system ; Kalite güvencesi = Quality assurance ; Kalite yönetimi = Quality management ; Kurumsal kuram = Institutional theory ; Yeni kurumsalcılık = Neo-institutionalism ; Yükseköğretim = Higher education ; Yükseköğretim kurumları = Higher education institutions

Özet:
Yükseköğretimde meydana gelen dünya çapındaki kitlesel genişleme ve daha şeffaf, daha işbirlikçi ve kalite odaklı yükseköğretim kurumlarına ulaşılmasını amaçlayan küresel eğilimler Türk yükseköğretim sistemini de etkilemektedir. Yükseköğretimde kalite yönetimi alanındaki bu küresel gelişmeler karşısında yükseköğretim kurumlarının ekonomik, siyasal, kültürel ve diğer sosyal alt sistemler ile nasıl etkileşime girdiklerini ve küresel eğilimler ve politikalar sonucunda nasıl değiştiklerini ve farklılık gösterdiklerini sorgulayan paradigmalara sahip olan yeni kurumsal kuram çerçevesinde yükseköğretimde kalite yönetiminin Türkiye bağlamında yayılımını ve bu yayılımın nasıl gerçekleştiğini inceleme gerekliliği ortaya çıkmıştır. 
Çalışmada, yükseköğretim kurumlarında kalite yönetiminin yayılımı detaylı bir şekilde ele alınmış ve bu yayılımının kökten bir kurumsal değişime yol açıp açmadığını ortaya çıkartabilmek amacıyla yükseköğretim kurumlarının kalite yönetimini benimsemelerinde hangi çevresel baskı mekanizmalarının (zorlayıcı-öykünmeci-normatif) etkili olduğu, karar verme tarzlarında ne tür eğilimlerde (rasyonel karar verme- kurumsal karar verme) bulundukları, kalite yönetimini nasıl uyguladıkları (uyarak/uyumlayarak) ve kalite yönetimini nasıl benimsedikleri (ussal/törensel) değişkenlerinden oluşturulan bir teorik model kısmi en küçük kareler yapısal eşitlik modeli (PLS-SEM) ile analiz edilmiştir.
Çalışmanın sonuçları yükseköğretimde kalite yönetiminin baskın bir yönetim biçimi ve paradigma olarak Türkiye genelinde yayıldığını ortaya koyarken; PLS-SEM analizinde zorlayıcı baskı mekanizmalarının endojen değişkenler üzerindeki etkisinin istatistiki olarak anlamlı (p>0,05) olmadığı, öykünmeci baskı mekanizmalarının uyarak uygulama biçimi üzerinde negatif etkiye sahip olduğu (β= -0,286; T: 2,252; p<0,05), normatif baskı mekanizmalarının ise uyarak uygulama biçimi üzerinde pozitif etkiye sahip olduğu (β= 0,428; T: 3,952; p<0,05) sonuçlarına ulaşılmıştır. 
Çalışma, kalite yönetiminin, Türk yükseköğretim sisteminde yayılımının tamamlandığını ve kurumsal kuram literatürünü doğrulayıcı bir şekilde normatif baskı mekanizmalarının etkileriyle normatif-törensel olarak benimsendiğini ortaya çıkarmaktadır.

Abstract:
The worldwide mass expansion in higher education and global trends aimed at achieving more transparent, more collaborative and quality-oriented higher education institutions also affect the Turkish higher education system. In the face of these worldwide developments in the field of quality management in higher education, within the framework of the new institutional theory, which has paradigms that question how higher education institutions interact with economic, political, cultural, and other social subsystems and how they change as a result of global trends and policies, diffusion of quality management in higher education and the diffusion of how to carry out the inspection requirements have emerged in the context of Turkey.
In the study, the diffusion of quality management in universities has been discussed in detail, and in order to reveal whether this diffusion has led to a radical institutional change in universities, which isomorphic change mechanisms (coercive, mimetic, normative) cause quality management to be adopted, the decision-making style employed by higher education institutions (rational-institutional), how quality management is implemented (customization-conformity) and how quality management is adopted (rational/normative-ceremonial) was analyzed with the partial least squares structural equation model (PLS-SEM).
The results of the study a form of governance dominant paradigm in higher education and quality management as revealing that diffusion throughout Turkey and in the PLS-SEM analysis; the effect of the coercive pressure mechanisms on endogenous variables was not found to be statistically significant (p> 0.05), the mimetic pressure mechanisms were found to have a negative effect (β= -0,286; T: 2,252; p <0.05) on the conformity to the normative pattern of QM adoption, while the normative pressure mechanism is positive on the conformity to the normative pattern of QM adoption (β= 0.428; T: 3.952; (p <0.05). 
The study reveals that the spread of quality management in the Turkish higher education system has been completed and confirming the institutional theory literatüre, quality management in the Turkish higher education system is normative / ceremonially adopted by the effects of normative pressure mechanisms.