İmâmu'l-Harameyn el-Cüveynî'nin nesh anlayışı
Imam Juwayni's understending of nash
Yazar: RIDVAN ŞAHİN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MAHSUM ASLAN
Hakkari Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law

Özet:
Neshin, ilk asırlardan beri tartışıla gelen bir konu olduğu malumdur. Bu konuyu usûl âlimleri detaylı bir şekilde aklen ve naklen değerlendirip tartışmışlardır. Ayrıca bu konu hadis ve tefsir ilimlerinde de zikredilip tartışılmıştır. Ancak nesh konusuyla ilgilenen asıl ilim dalı fıkıh usûlüdür. Âlimler, nesh konusuna vâkıf olmayan kişiyi fakîh saymamışlardır. Usûl eserlerinde de müçtehit olmanın şartlarından birisi nâsih ve mensûhun bilinmesi olduğu zikredilmiştir. Dinler ve mezhepler arasında tartışılan nesh konusunun mahiyetine vâkıf olmak şer'î, itikâdî ve daha birçok açılardan önem taşımaktadır. Zira İmâm-ı Âzam Ebû Hanîfe Nu'mân b. Sâbit (ö. 150/767)  mensûh bir hükümle fetva vermek veya amel etmek sapıklık (dalâlet) olduğunu ifade etmiştir. Bu bağlamda âlimler, bu konuya önem atfetmiş, hassas davranmış, etraflıca değerlendirip inkarcılarına eleştiri ve cevaplar yazmışlardır. Çıkan ve çıkabilecek her türlü tartışma ve iddiaya karşı en temel şey, neshin mahiyetini bilip onu güçlü bir şekilde savunmaktadır. Dolayısıyla âlimlerin başta sözlük anlamını daha sonra şer'î anlamı üzerine yoğunlaştıkları görülmektedir. Bunun sonucunda nesh kavramı da zamanla daralmış daha sonra mezhepler arasında mahiyetinin anlaşılmasında ihtilaflar oluşmuştur. Örneğin Şâfiî âlimleri neshin ilk hükmün iptali olduğunu kabul ederken Hanefî âlimleri hükmün süresinin beyânı olduğunu kabul etmektedirler. Böylece nesh konusunun ilk tartışılan meselelerinden birisi onun ref' veya beyân oluşu meselesi olmaktadır. Daha sonra neshin nerelerde ve hangi şartlarla gerçekleşebileceği tartışılmıştır.

Abstract:
It is known that nesh has been a controversial subject since the first centu-ries. The scholars of methodology have evaluated and discussed this issue in de-tail, both mentally and live. In addition, this subject has been mentioned and dis-cussed in the sciences of hadith and tafsir. However, the main branch of science dealing with the subject of abrogation is fiqh. Scholars did not consider a person who is not well-versed in the subject of naskh a faqih. In the works of method, it is mentioned that one of the conditions of being a mujtahid is to know the nâsih and the apostle. It is important to be aware of the nature of the issue of abroga-tion, which is discussed between religions and sects, in terms of shar'i, creed and many other aspects. Because Imam-i Azam Abu Hanife Nu'man b. Thabit (d. 150/767) stated that giving a fatwa or acting with an abrogated ruling is heresy. In this context, scholars have attached importance to this issue, acted sensitively, evaluated it in detail and wrote criticism and answers to their deniers. The most basic thing against all kinds of discussions and claims that may arise or may arise is to know the nature of abrogation and to defend it strongly. Therefore, it is seen that the scholars first focused on the dictionary meaning and then on the shar'i meaning. As a result, the concept of nesh narrowed over time, and then there were conflicts between the sects in understanding its nature. For example, while Shafi'i scholars accept that abrogation is the annulment of the first provision, Hanafi scholars accept that it is a declaration of the duration of the ruling. Thus, one of the first discussed issues of abrogation is the issue of its ref' or declaration. Then, where and under what conditions abrogation can take place is discussed.