Theodor W. Adorno'da seküler metafiziğin imkânı
The possibility of secular metaphysics in Theodor W. Adorno
Yazar: SELVİHAN POLAT
Danışman: PROF. DR. MEHMET GÜNENÇ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Felsefe = Philosophy

Özet:
Bu çalışmada Theodor W. Adorno'nun hem geleneksel metafiziğe hem de çağdaş metafizik eleştirilerine ilişkin eleştirileri dikkate alınarak metafiziğin tarih kategorisinde sekülerleştiğine yönelik iddiasının izi sürülmektedir. Nitekim 20. yüzyılda, metafiziğin ve dolayısıyla felsefenin bilimler ve bilimsel felsefe tarafından itibarsızlaştırılarak tasfiye edilme çabalarına karşın, Adorno'nun seküler metafiziğin ve heretik spekülasyonun önemini vurguladığı görülmektedir. Bu radikal vurgu ve nedenler sorunsallaştırılarak çürümenin ve çöküşün daha da somutlaştığı çağımızda felsefenin işlevselliğine ve gerekliliğine dikkat çekilecektir. Bunun yanı sıra seküler metafiziğin, verili olanla özdeşleşmek yerine özdeş olmayanı deneyimlemeye imkân tanıyarak özgürleşmeye kapı araladığı ileri sürülecektir.
1965'te Tarih ve Özgürlük: Dersleri'nde, metafiziğin geleneksel anlamına meydan okuyarak tarihe dönüştürülmesini önermekte ve hakikatin artık aşkın ve ebedi kavramlardan ziyade somut ıstırapta ve bu ıstıraba yanıt verme becerisinde somutlaştığını ilan etmektedir. Adorno'nun Negatif Diyalektik'i ise olumlayıcı bir metafizik doktrin önermemekte; ancak geleneksel metafiziği eleştirirken dönüştürülmüş bir metafizik olasılığıyla dayanışma içinde olduğunu ifade eden metafizik üzerine bir bölümle sona ermektedir. 
Auschwitz dehşeti, tüm düşünce sistemlerinin çöküşünün somut bir kanıtıdır.  Büyük metafizik sistemlerin çürümesi, felsefi hakikatlerin parçalanmasına yol açtığından hakikatin anlaşılması, geriye kalan parçaların/yıkıntıların yorumlanmasını gerektirmektedir. Bu nedenle düşünceden yoruma doğru felsefi bir dönüşün gerekliliğini vurgulayarak felsefeye yeni bir görev yüklemektedir. Bu yorumlamanın modeli ise erken manifestosu olarak nitelendirilebilecek olan "Doğal-Tarih Fikri"nde (1932) geliştirdiği doğal tarih modelidir.

Anahtar Kelimeler: Doğal Tarih Kavrayışı, Heretik Spekülasyon, Negatif Diyalektik, Özdeşsizlik Felsefesi, Seküler Metafizik

Abstract:
This study traces Theodor W. Adorno's claim that metaphysics has been secularized in the category of history by considering his criticisms of both traditional metaphysics and contemporary criticisms of metaphysics. Indeed, in the 20th century, Adorno emphasizes the importance of secular metaphysics and heretical speculation despite the efforts of the sciences and scientific philosophy to discredit and liquidate metaphysics and thus philosophy. By problematizing this radical emphasis and its reasons, attention will be drawn to the functionality and necessity of philosophy in our age of decay and decadence. In addition, it will be argued that secular metaphysics opens the door to emancipation by allowing one to experience the non-identical instead of identifying with the given.
In the 1965, in History and Freedom: Lectures, Adorno challenges the traditional meaning of metaphysics and proposes its transformation into history, declaring that truth is no longer embodied in transcendent and eternal concepts but in concrete suffering and the ability to respond to it. Adorno's Negative Dialectics, on the other hand, does not propose an affirmative metaphysical doctrine, but concludes with a chapter on metaphysics that, while criticizing traditional metaphysics, expresses solidarity with the possibility of a transformed metaphysics. 
The horror of Auschwitz is concrete evidence of the collapse of all systems of thought.  Since the decay of the great metaphysical systems has led to the disintegration of philosophical truths, the understanding of truth requires the interpretation of the remaining fragments/debris. Therefore, by emphasizing the necessity of a philosophical turn from thought to interpretation, it imposes a new task on philosophy. The model of this interpretation is the natural history model Adorno developed in his early manifesto, "The Idea of Natural-History" (1932).

Keywords: Concept of Natural History, Heretical Speculation, Negative Dialectics, Philosophy of Non-identity, Secular Metaphysics