Karadeniz bölgesindeki bazı aspir (Carthamus spp.)türlerinin taksonomik, fenolojik, ekolojik ve tarımsal özelliklerinin belirlenmesi
Determination of taxonomic, phenological, ecological andagricultural characteristics of some safflower (Carthamus spp.) species in the black sea region
Yazar: MUHAMMET SAFA HACIKAMİLOĞLU
Danışman: PROF. DR. ORHAN KURT
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu araştırma; Orta Karadeniz bölümünin (Samsun, Sinop, Amasya, Çorum,
Tokat, Ordu, Trabzon ve Artvin) doğal florasında bulunan aspir türlerden Carthamus
lanatus L. ve Carthamus dentatus L. türünün taksonomik, fenolojik, ekolojik ve
teknolojik özellikleri ile tarımsal potansiyellerinin belirlenmek amacıyla, 2018-2022
yılları arasında yürütülmüştür.
Araştırma sonucu:
Teşhisleri yapılarak birbirinden net bir şekilde ayırt edilen türlerin, tohum
morfolojileri ve yüzey desenleri bakımından farklılıklar gösterdikleri belirlenmiştir. C.
lanatus tohumlarının uzun ve sivri yapıda ve hilumlarının yüzeysel, C. dentatus
tohumlarının ise basık ve küt yapıda ve derin bir hiluma sahip olduğu tespit edilmiştir.
Tarımsal özellikler bakımından değerlendirildiğinde; C. dentatus L. türünün
kireçli ve orta alkalin koşullarda ve rakım azaldıkça daha iyi geliştiği, C. lanatus
türünün ise rakım arttıkça daha iyi geliştiği, rakım azaldıkça bitki boyunun daha kısa
olduğu belirlenmiştir. Ayrıca her iki aspir türünün bitki boyu, bitkide dal sayısı ve
bitkide tabla sayısı bakımından değerlendirilebileceği saptanmıştır.
Fenolik bileşikler bakımından değerlendirildiğinde; çiçeklerdeki toplam fenolik
bileşiklerin miktarının filari yapraklarından daha yüksek miktarda olduğu, fenolik
bileşikler bakımından türler ve tür içinde lokasyonlar arasında farklılıklar bulunduğu,
iki türde de klorogenik asit ve chrisin bileşiğinin en yüksek miktarda bulunduğu
belirlenmiştir.
Yağ asidi kompozisyonu bakımından değerlendirildiğinde; her iki türde ve bütün
lokasyonlarda linoleik asit oranının diğer yağ asitlerinin oranlarına göre daha fazla
olduğu belirlenmiş olup, her iki aspir türünün de linoleik aspir grubuna girdiği
belirlenmiştir.
Araştırma sonucunda C. dentatus ve C. lanatus aspir türlerinin sahip oldukları
özel tarımsal ve teknolojik özelliklerden dolayı nitelikli aspir çeşitlerinin
geliştirilmesinde gen kaynağı olarak kullanılabileceği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
This research was conducted between 2018-2022 in order to determine the
taxonomic, phenological, ecological and technological characteristics and agricultural
potentials of Carthamus lanatus L. and Carthamus dentatus L. species, which are
safflower species found in the natural flora of the Central Black Sea Region (Samsun,
Sinop, Amasya, Çorum, Tokat, Ordu, Trabzon and Artvin).
According to the results:
It was determined that the species, which were clearly distinguished from each
other by making their diagnoses, showed differences in terms of seed morphology and
surface patterns. C. lanatus seeds had a long and pointed structure and hilums were
superficial, while C. dentatus seeds had a flattened and blunt structure and had a deep
hilum.
According to agricultural characteristics; C. dentatus L. species develops better
in calcareous and moderately alkaline conditions and as altitude decreases; C. lanatus
species develops better as altitude increases, and plant height is shorter as altitude
decreases. In addition, it was determined that both safflower species can be evaluated
in terms of plant height, number of branches per plant and number of heads per plant.
According to phenolic compounds; total amount of phenolic compounds in the
flowers was higher than in the phyllary leaves, differences found between the species
and the locations within the species in terms of phenolic compounds, chlorogenic acid
and chrisin compounds were found the highest in both species.
According to fatty acid composition; the rate of linoleic acid was higher than
the ratios of other fatty acids in both species and all locations, both safflower species
belonged to the linoleic safflower group.
As a result of the research, it has been concluded that C. dentatus and C. lanatus
safflower species can be used as a gene source in the development of qualified
safflower varieties due to their special agronomic and technological characteristics.