Aile Hekimliği asistan hekimlerinin laboratuvar kullanımında bilgi düzeyinin değerlendirilmesi
Assessment of knowledge level in laboratory utilization among Family Medicine assistant physicians
Yazar: MEHMET ALİ BİLİCİ
Danışman: PROF. DR. SADIK SAMİ HATİPOĞLU
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Bakırköy Dr. Sadi Konuk Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç: Laboratuvar kullanımın artması, gereksiz tetkik istemleriyle maliyet ve iş gücü kaybının da artmasına sebep olmuştur. Laboratuvar kullanımında akılcılık ilkesiyle hareket ederek gereksiz istemlerin azaltılmasına yönelik projeler geliştirilmiştir. Bu çalışmada, asistan aile hekimlerinin laboratuvar kullanımında fazla istenen bazı tetkiklere ait istem periyoduna dair bilgi düzeylerinin değerlendirilmesi ve bu konudaki görüşlerinin öğrenilmesi amaçlanmaktadır.
Gereç ve Yöntem: Kesitsel tanımlayıcı tipte olan çalışma, Türkiye'de aile hekimliği asistanı olarak görev yapmakta olan ve çalışmaya katılmayı kabul eden 339 hekim ile yapılmıştır. Çalışma kapsamında, katılımcılara uygulanan çevrimiçi anket ile sık istem yapılan bazı tetkiklerin en erken tekrar istem süreleri soruldu. Katılımcıların ayrıca demografik verileri, asistanlık türleri, meslekte çalışma süreleri ve eğitime dair görüşleri sorgulandı. Değişkenlerin dağılımı kolmogorov simirnov test ile ölçüldü. Verilerin analizinde ki-kare test ve fischer test kullanıldı. Analizlerde SPSS 28.0 programı kullanılmıştır. İstatistiksel anlamlılık p<0,05 olarak kabul edilmiştir.
Bulgular: Çalışmaya toplamda 339 asistan hekim dahil edildi. Bu hekimlerin %67,8'i (n=223) kadın, %32,2'si (n=106) erkekti. Katılımcıların yaşları 25 ile 46 arasında olup %64,4'ü (n=212) 30 yaş altındaydı. Hekimlerin %71,8'i (n=233) 1-5 yıl arası meslek yılına sahipti ve %83,9'u (n=276) AHU olarak eğitim almaktaydı. Hekimler en yüksek olarak %66.0 (n=217) BUN-Cre  süresine, en düşük %14.3 (n=47) ferritin süresine doğru yanıt verdi. Katılımcı hekimlerin %8,5'u (n=28) akılcı laboratuvar kullanımı konusunda eğitim almış %36.2'si (n=119) akılcı tetkik istem prosedüründen haberdardı. Hekimlerin %92,1'i (n=303) akılcı laboratuvar kullanımıyla ilgili eğitime ihtiyaç duyduğunu belirtirken, %66,6'sı (n=219) kısıtlama gerektiğini düşünmekteydi.
Sonuç: Asistan aile hekimlerinin akılcı laboratuvar kullanımında bilgi düzeyleri yeterli olmamakla beraber verilecek eğitimlerle iyileştirilmesi mümkündür.

Anahtar Kelimeler: Aile Hekimliği Asistanı, Laboratuvar Kullanımı, Akılcı Laboratuvar, Bilgi Düzeyi

Abstract:
OBJECTİVE: The increased use of laboratories has led to a rise in unnecessary test requests, resulting in an escalation of costs and a loss of workforce efficiency. Projects have been developed with the principle of rationality in laboratory usage, aiming to reduce unnecessary requests. This study aims to evaluate the knowledge levels of assistant family physicians regarding the request periods for some commonly over-requested laboratory tests and to gather their opinions on this matter.
Materials and Methods: The cross-sectional descriptive study was conducted with 339 physicians working as family medicine assistants in Turkey who agreed to participate in the study. Participants were asked about the earliest recommended re-request intervals for some commonly requested tests through an online survey. Additionally, participants were queried about their demographic information, assistantship types, duration of professional experience, and opinions on education. The distribution of variables was assessed using the Kolmogorov-Smirnov test. The data were analyzed using the chi-square test and the Fisher's exact test. SPSS 28.0 software was utilized for the analyses. A significance level of p < 0.05 was considered.
Results: A total of 339 assistant physicians were included in the study. 67,8% (n=223) were female, and 32,2% (n=106) were male. The ages ranged from 25 to 46, with 64,4% (n=212) being below the age of 30. %71,8 (n=233) of the physicians had professional experience ranging from 1 to 5 years and %83,9 (n=276) were receiving training as full-time asistans. Answered highed correct response, with 66.0% (n=217), for the BUN-Cre duration and the lowest, with 14.3% (n=47), for the ferritin duration. 8.5% (n=28) of the participating physicians had received training on rational laboratory usage, and 36.2% (n=119) were aware of the rational test request procedures. 92.1% (n=303) of the physicians indicated a need for training on rational laboratory usage, while 66.6% (n=219) believed that restrictions were necessary.
Conclusion: The knowledge levels of family medicine assistant physicians in rational laboratory usage may not be sufficient; however, improvement is possible through provided training.
Key Words: Family Medicine Asistants, Laboratory Utilization, Rational Laboratory, Knowledge Level