Ülke içi yerinden edilenlerin deneyimleri ve psikososyal gereksinimleri
Experiences and psychosocial needs of internally displaced persons
Yazar: BERHUDAN ŞAMAR
Danışman: PROF. DR. SEMA BUZ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Sosyal Hizmet = Social Work

Özet:
Türkiye'nin Doğu ve Güneydoğu bölgelerinde yaklaşık kırk yıldır silahlı çatışmalar devam etmektedir. 1984'ten beri devam eden çatışmalar bu iki bölgede yüz binlerce insanın yerinden edilmesine neden olmuştur. 2015-2016 yıllarında kentsel alanlara sıçrayan çatışmalar nedeniyle kent içinde yerinden edilme olgusu ortaya çıkmıştır. Bu çalışmanın iki amacı bulunmaktadır. Çalışmanın birinci amacı, çatışmalar nedeniyle yerinden edilen kişilerin, çatışma ve şiddet ortamında yerinden edilmeyi nasıl deneyimlediklerini, karşılaştıkları sorunları, ihtiyaçları ve göç sonrası yaşam zorluklarını keşfetmektir. Çalışmanın ikinci amacı ise çatışma ve şiddet ortamından dolayı yerinden edilenlerin travmatik olaylara maruziyetleri ve olaydan etkilenme düzeylerini belirlemektir.
Çalışma, karma yöntem araştırması ile yapılmıştır. Çalışmanın sahası Diyarbakır kent merkezinde yerinden edilmenin yaşandığı Sur ilçesi olarak belirlenmiştir. Nitel boyutta Sur ilçesinde 27 kişi (15 erkek ve 12 kadın) ile derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Görüşmeler yarı yapılandırılmış görüşme formu ile gerçekleşmiştir. Nicel boyutta ise 219 kişiden veri toplanmıştır. Veriler, Olayların Etkisi Ölçeği, Travmaya Maruziyet Ölçeği ve Sosyodemografik Form aracılığıyla toplanmıştır. Araştırma kapsamında elde edilen nitel verilerin çözümlenmesi kodlamalar şeklinde yapılmış, nicel verilerin çözümlenmesinde ise SPSS 26 programından yararlanılmıştır.
Yerinden edilenler başta travma olmak üzere psikolojik güçlükler; sağlık hizmetlerine ve eğitime erişim sorunları, barınma sorunu, ayrımcılık, dil zorlukları, yoksulluk ve işsizlik gibi ekonomik ve sosyal sorunlar yaşamışlardır. Yerinden edilenlere yönelik psikososyal destekler kamu kurumları ve sivil toplum kuruluşları aracılığıyla sınırlı bir şekilde sağlanmıştır. Ancak sağlanan psikososyal desteklerin yetersiz olduğu ve yerinden edilenlerin yeni yaşam alanlarına uyum sağlamada zorlandıkları tespit edilmiştir. Çok kültürcü ve etnik duyarlı sosyal hizmet ülke içi yerinden edilenlerin yaşadıkları sorunlar ve ihtiyaçlar için baskı karşıtı ve güçlendirici yaklaşımları temel alarak bu kişi ve grupların ruh sağlıklarını ve sosyal iyiliklerini korumalarını sağlamaktadır. Yerinden edilenlerin maddi kayıplarını telafi edecek programların oluşturulması, ekonomik, sosyal ve travma kaynaklı ruh sağlığı sorunlarının çözümü için etkin ve bütüncül politikalar geliştirilmesi önem taşımaktadır. 
Anahtar Kelimeler: Ülke içi yerinden edilme, travmatik olaylar, travmatik belirtiler, çok kültürcü ve etnik sosyal hizmet, psikososyal güçlükler, ülke içi yerinden edilenlerle sosyal hizmet

Abstract:
Armed conflict has been ongoing in the Eastern and Southeastern regions of Turkey for nearly four decades. The ongoing conflicts since 1984 have led to the displacement of hundreds of thousands of people in these two regions. In 2015-2016, the phenomenon of urban displacement emerged due to conflicts that spread to urban areas. This study has two objectives. The first objective of the study is to explore how people displaced by conflict experience displacement in an environment of conflict and violence, the problems they face, their needs and post-migration life challenges. The second aim of the study is to determine the exposure of those displaced due to conflict and violence to traumatic events and their level of impact.
The study was conducted through mixed method research. The field of the study was determined as the Sur district of Diyarbakır city center where displacement took place. In the qualitative dimension, in-depth interviews were conducted with 27 people (15 men and 12 women) in Sur district. The interviews were conducted using a semi-structured interview form. In the quantitative dimension, data were collected from 219 people. Data were collected through the Impact of Events Scale, Trauma Exposure Scale and Sociodemographic Form. The analysis of the qualitative data obtained within the scope of the research was made in the form of coding, and the SPSS26 program was used to analyze the quantitative data.
Displaced people have experienced psychological difficulties, especially trauma; economic and social problems such as access to health services and education, housing problems, discrimination, language difficulties, poverty and unemployment. Psychosocial support for IDPs has been provided in a limited manner through public institutions and civil society organizations. However, it was found that the psychosocial support provided was inadequate and that IDPs had difficulties in adapting to their new living spaces. Multicultural and ethnic sensitive social work is based on anti-oppression and empowerment approaches to address the problems and needs of Internally displaced persons and groups to protect their mental health and social well-being. It is important to develop programs to compensate the material losses of the displaced and to develop effective and holistic policies to solve economic, social and trauma-related mental health problems.
Keywords: Internal displacement, traumatic events, traumatic symptoms, multicultural and ethnic social work, psychosocial challenges, social work with internal displacement