İbn Sînâ'da hudûs kavramı /
Yazar: MUHAMMET FATİH KILIÇ
Danışman: DOÇ. DR. ÖMER MAHİR ALPER
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Felsefesi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Alem = World ; Hudus = Hudus ; Varlık = Asset ; İbn Sina = Ibn Sina ; İslam felsefesi = Islamic philosophy

Özet:
Bu tezde, Tanrı-âlem ilişkisi bağlamında ortaya çıkan ve âlemin varlık kazanmasının zamansallıkla olan irtibatını konu edinen hudûs kavramı, İbn Sînâ açısından ele alınmıştır. İbn Sînâ'nın hudûs kavramını kendi sistemi içinde yerleştirdiği bağlam ve kavramın anlam içeriğine yönelik yorumu, kendisine özgü bir nitelik taşımaktadır.Daha önce, âlemin bir bütün olarak zamansal anlamda sonradan varlık kazandığını ve bu anlamda hâdis olduğunu savunan kelâmcılardan farklı olarak İbn Sînâ, ontolojisinde yer alan ay-üstü ve ay-altı âlem tasnifiyle irtibatlı olarak iki tür hudûsa yer vermektedir. Ay-üstü âlemde yer alan akıllar, nefis ve cirimleriyle birlikte felekler, bütün bir göksel hareket ile bu hareketle varlık kazanan zaman, `zâtî hudûs'un konusu olmaktadır. `Zâtî hudûs'a konu olan varlıklar, zamansal anlamda ezelîdir. Onların nihâî anlamda varlık illeti olan Tanrı ile aralarında zaman yoktur. Çünkü varlık veren illetler, malûllerini zamansal olarak değil; sadece zatî/ontolojik açıdan öncelemektedir. Ay-altı âlemi oluşturan ve mevcudiyet kazanmasında maddenin aracılık ettiği oluş-bozuluşa konu cisimler, bu cisimlerin muhtelif hareketleri ve bu hareketlerin oluşturduğu zaman ise `zamansal hudûs'un konusu olmaktadır. `Zamansal hudûs'a konu olan varlıklar, sonradan mevcudiyet kazanmıştır ve kelâmcıların kastettiği anlamda hâdistir. Nihâî anlamda varlık illetleri olan Tanrı tarafından hem zâtî hem de zamansal olarak öncelenmektedirler.İbn Sînâ bütün bir âlemi zamansal hudûsun konusu olarak gören kelâmcıları pek çok açıdan eleştirmiş ve bu eleştiriler, kendisinden sonraki birtakım Sünnî kelâmcılarda belirgin bir etki oluşturmuştur.

Abstract:
In this thesis, we shall deal with the concept of hud?th (origination) which emerges in the context of relation between God and universe while relating the coming into existence of that universe with temporality. The concept of origination as contextualized by Avicenna and his interpretation of this concept have a special place in his system and carry a peculiar characteristic of its own.Avicenna differs from the Islamic theologians who assert that the universe as a whole came into existence later with a temporal view and because of this meaning, it is h?dith (originated). Avicenna says there are two kinds of origination according to his classification of the celestial and sublunary world in ontology. Rational beings, celestial souls and bodies, heavenly motion and time depend on this motion are known as: `essential coming into existence? (hud?th dh?t?). These things are eternal from the point of view of temporality. There is no time difference between them and God who is the final cause of them because the causes which give existence preceed their effects only from the ontological point but not the temporal point. The sublunary world consists of matter and bodies of generation and corruption. The various movements of these bodies and the time that depends on the movements are of the topic: `temporal coming into existence? (hud?th zam?n?). God who is the final cause of them preceeds them both ontologically and temporally.Avicenna criticizes the theologians who assert that the universe originated temporally. This criticism clearly influenced some Sunni theologians.