Mekân ve mahremiyet; Çatalhöyük örneği
Place and privacy; Çatalhöyük
Yazar: DİLEK YAĞTU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ CİHAD KISA
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı / İnanç Turizmi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Antropoloji = Anthropology ; Arkeoloji = Archeology ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Mahremiyet = Privacy ; Mekan = Space ; Mekan aidiyeti = Place attachment ; Mekan kimliği = Space identity ; Prehistorya = Prehistory ; Yere bağlılık = Place attachment ; Çatalhöyük = Çatalhöyük

Özet:
İnsanın, mekân ve mahremiyetle olan yakın ilişkisi Çatalhöyük üzerinden değerlendirilerek çalışmamızın konusunu oluşturmuştur. Sosyoloji, psikoloji ve arkeoloji alanlarındaki veriler kullanılmıştır. Mekân, çeşitli bilim dallarında farklı tanımlarda açıklanmaktadır. Bu kadar geniş yelpazede değerlendirilmesinin sebebi ise her şeyin bir mekâna sahip olmasıdır. Hatta doğum süreciyle başlayan mekân olgusunun tarihsel süreçte mağara yaşamı, oradan yerleşik yaşama geçiş ve günümüze kadar ortaya çıkardığı değişimde oynadığı rol tezimizin konusudur. Elbette bu süreçte mekânı tek başına değerlendirmek eksik kalacaktır. 
İnsanın sahip olduğu beden, aslında ilk mekânıdır. Söz konusu beden olunca bireysel varlık ardından da mesafe duruma dâhil olacaktır. Bu varlık ile mesafe durumu bir kabuk oluşturma sürecine odaklanmamızı sağlayacak ve mahremiyetten bahsetmeyi mümkün kılacaktır. Çünkü mahremiyet, kişinin diğerleri olarak ayrı tuttuğu insanlara karşı oluşturduğu sınırın karşılığıdır. Bu sınır insanlar arasında başlayıp yaşanılan mekâna daha geniş ölçüde de kentin yapısına yansımaktadır. Derinine bakıldığında bilinen en eski mekânlar olan mağaralarda, mahremiyetin sınırları ve ortaya çıkışı önem kazanmaktadır. Mahremiyetin bu aşamada insanın sosyal yaşamı içerisinde neden olduğu değişiklikler incelenmektedir. Böylece mekâna da yansıması net olarak görülebilecektir. Bu yansıma Neolitik Çağ'ın son dönemlerine tarihlenen Çatalhöyük yerleşiminin üzerinden değerlendirilecektir.
Çatalhöyük'te mekân ve mahremiyet algısının ev yaşamında nasıl karşılığını bulduğu incelenmektedir. Bunun sonucunda Çatalhöyük evleri, sanatı, tarımı, üretimi ve inancının içeriği hakkında mekân ve mahremiyet üzerinden yorumlar açıklanacaktır. Böylece sembolik ögelerle ilgili düşünceler çeşitlendirilecek ve bilinçdışında karşılığı ortaya konacaktır.   

Anahtar Kelimeler: Mekân, Mahremiyet, Çatalhöyük, Sembolizm, Tarih Öncesi Yaşam.

Abstract:
The subject of our study is formed by the man's intimate relationship with place and privacy through Çatalhöyük. Sociological, archaeological and psychological data were used in this study. The place is explained differently in different scientific areas. The reason for such vast assessment is that everything has a place. Historical process of the phenomenon of the place that began with the birth process, the cave life and the transition to settled life and the role it plays for the changes it has brought up to this date is the main topic of our investigation. Of course, the mere investigation of the place in this process would remain incomplete. 
The body of a person is considered as the first place that one can obtain. When it comes to the body, personal existence and the distance will be included in the situation. This existence and distance will allow us to focus on forming a shell and as well as it will allow us to talk about privacy. Because privacy means that a person's boundary in separate with others. This boundary begins among the people and spreads to the place that they live in and even the town itself. When deeply investigated, in the caves that are known to be the first places which man lived, the emergence of the privacy the its boundaries gain importance. The effect of privacy on the social interactions on this stage has investigated. Thus, the effect of privacy can be seen clearly on the place. This effect is assessed through Çatalhöyük which dates back to the late Neolithic Age.
How the perception of place and privacy in Çatalhöyük correspond to the homelife has investigated. As a result of this the comments on the architecture, art, agriculture, production and beliefs in Çatalhöyük will be explained. Thus, the thoughts about symbolic element will be diversified and the unconscious provision will be revealed. 

Keywords: Place, Privacy, Çatalhöyük, Symbolism, Life of Prehistoric Times.