Ehl-i sünnet ve İbâdiyye'ye göre hadis –Ma'mer b. Râşid'in Câmi'i (Ö. 153/770) ve Rebî' b. Habîb'in Müsned'i (Ö. 171/788) örneği-
The hadith according to ahlus sunnah and Ibadiya: Ma'mer b. Rashid and Rabi' b. Habib as examples
Yazar: SEREEN ALIA
Danışman: PROF. DR. BEKİR KUZUDİŞLİ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Hadis Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Din = Religion
Dizin: Ehl-i sünnet = Ehl-i sunna ; El-Cami = El-Cami ; Hadis = Hadith ; Hariciler = Kharidjites ; Ma`mer b. Raşid es-San`ani = Ma`mer b. Raşid es-San`ani ; Müsned = Musned ; Rebi bin Habib = Rebi bin Habib ; İbadiye = İbadiye ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bu karşılaştırmalı araştırma, Ma'mer b. Râşid'in (ö. 153/770) Câmi'i ve Rebî' b. Habîb'in (ö. 171/788) Müsned'i esas alınarak, Ehl-i Sünnet ile İbâdiyye'nin hadis anlayışlarını temel özellikler bakımından ortaya koymayı amaçlamaktadır. İbâdiyye, hadis-i Nebevî'ye son derece önem vermekte olup –kendi anlatımlarına göre– İslâm tarihinde ortaya çıkan ve ilk dönemde itikâdî ve siyâsî esaslar oluşturan en eski mezheptir. Emevîlerin iktidara gelişlerinden itibaren çeşitli devletler İbâdîler'in düşünceleri ve eğilimlerine karşı çıkmışlar ve bu iki grup arasındaki söz konusu çekişme her iki tarafın bir yerde barış içinde yaşamalarını imkânsız kılmıştır. Bu yüzden İbâdîler, toplumdan ayrılmayı ve mensuplarının serbest hareket edecekleri ve elverişli bölgelerde güç elde etmek için hazırlayacakları gizli bir toplum oluşturmayı tercih ettiler. İbâdîlerin tarihte ve günümüzde bu iddialarını başardıkları görülmektedir. Konunun önemi, Sünnî ve İbâdîler arasında cereyan eden tatışmaların günümüze kadar sürmesinden ve araştırmacıların şimdiye kadar İbâdiyye mezhebini kendi kaynaklarından tanıyarak karşılaştırmalı pek fazla araştırma yapmamalarından kaynaklanmaktadır. Bu çalışma, söz konusu ihtilafın tarihini incelemek suretiyle meseleleri açıklamayı, olayları aydınlatmayı ve soraki dönemlere etkilerini ortaya koymayı hedeflemektedir. Ayrıca, Ma'mer b. Râşid'in Câmi'i ve Rebî' b. Habîb'in Müsned'i hakkındaki görüşleri inceleyerek, her iki kitaptaki rivayetler arasındaki benzerlik yönlerini ortaya koymayı, bu rivayetlerin senedlerini incelemeyi, eğer varsa müşterek noktaları beyân etmeyi ve aralarındaki ihtilaf noktalarını izah etmeyi amaçlamaktadır. Bu çalışma aynı zamanda hadis tenkidi, hadisleri anlama (fıkhu'l-hadîs), hadisleri, Kur'ân'a, Sünnete ve akla arzetme, garîbu'l-hadîs, muhtelifu'l-hadîs, nesh, şerhu'l-hadîs gibi metin ilimleri konularında İbâdiyye'nin anlayışını ortaya koymayı gaye edinmiştir.

Anahtar Kelimeler: İbâdiyye, Hâricîler, Ma'mer b. Râşid, Câmi', Rebî' b. Habîb, Müsned, Hȃricȋler, Ehli Sünnet

Abstract:
This comparative study discusses the most prominent features of a modern approach to Sunni and Ibādhī thought through the works of Ma'mar bin Rāshid (d. 153 AH/770 AD) and al-Rabī' b. Habīb (d. 171 AH/776 AD) (al-Jāmi' or the Musnad), with special attention being paid to the Ibādhīs' interaction with the hadīths, as it is the oldest doctrine originating in the history of Islam and forms the foundations of faith as well as political assets in its early stages. The Ibādhīs contested ideas and trends of successive Islamic governments –since the Umayyads assumed power– which had an immediate effect on the building of the Islamic community due to the conflict between these two parties in which co-existing in one environment peacefully was impossible. The Ibādhīs chose isolation from society, forming a secret society in which their members prepared to obtain and hold power in certain places when possible. Interest in the topic also stems from the gap created by past events between the Ibādhī and Sunni schools that exist until today, as well as the lack of any serious pursuit by researchers entering the Ibādhī world and understanding the reality of it from within. This study aims to clarify the truth by means of discussing the old dispute that led to the emergence of Ibādhīs in history, and explain its subsequent impact. It also follows discussions about Ma'mar bin Rāshid and al-Rabī' b. Habīb and their books by other scientists, as well as investigates the sharing of narratives within the two books, presenting the similar and differing points in both the chain of narratives and text (Isnād and Matn). This work also highlights the method of how Ibādhīs apply various kinds of sciences of criticism, understanding and comprehension (fiqh) in the texts of the narratives (matn) for example scrutinizing the hadith against the Holy Qur'an, the Sunnah and the sound mind, Gharīb al-Hadīths (obscure/unfamiliar), abrogation in hadith, Mukhtalif al-Ahādīth (conflicting Prophetic narrations) and explanation of  hadīths. It is worth mentioning that the hadiths that is being presented in the study, are mostly chosen from the two books of Ma'mar and Rabī'. Hadīths that are quoted aside from these two works are specially indicated, or when others refer to it, while simultaneously recalling the necessary views of the Sunnīs in necessary matters. Finally, the results of the study are included in the conclusion.

Key words: Ibādiyya, Khārijites, Ma'mar bin Rāshid, al-Jāmi', al-Rabī' b. Habīb, al-Musnad