Yabancı/ikinci dil olarak Türkçe ders kitaplarında sözcük öğretimi: Bir meta sentez çalışması
Vocabulary instruction in foreign/second language Turkish textbooks: A meta-synthesis study
Yazar: HAKAN ATALAY
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA DURMUŞ
Hacettepe Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı / Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bir dilin en önemli bileşenlerinden birisi söz varlığıdır. Son yıllarda söz varlığı ve sözcük öğretiminin yabancı/ikinci dil olarak Türkçe öğretimindeki konumu hakkında birçok araştırma yapılmıştır. Yabancı/İkinci dil olarak Türkçenin öğretiminde sözcükler öğreticilere bağlı olarak genellikle ders kitapları çerçevesinde öğretilmektedir. Alanyazında sözcük öğretimini ders kitapları üzerinden ele alan çalışmaların çokluğu ortaya sistematik bir derleme çalışması ihtiyacı çıkarmıştır. Bu doğrultuda, bu tez çalışmasının amacı; yabancı/ikinci dil olarak Türkçe ders kitaplarında sözcük öğretimini ele alan nitel çalışmaları sistematik olarak derlemek ve yorumlamaktır. Bu yorumlamayı yapmak için son günlerde popülerliği hızla artan meta sentez yöntemi tercih edilmiştir. Meta sentez yönteminin gerektirdiği dâhil etme ve hariç tutma ölçütleri çerçevesinde 2014-2022 yılları arasında yazılan yirmi dört çalışma bu tezin örneklemini oluşturmaktadır. Dâhil edilen yirmi dört çalışma; türleri, yayım yılları, yayım yerleri, yöntemleri, amaçları, bulguları, sonuçları ve önerileri bakımından sınıflandırılmış ve yorumlanmıştır. Çalışmalardan oluşturulan kodlar ışığında çalışmaların bulguları genel sözcük öğretimi ve söz varlığı olarak iki ana tema altında sentezlenmiştir. Çalışmada elde edilen veriler Thomas ve Harden'in tematik sentez tekniği yoluyla analiz edilmiştir. Bu çalışma ile yabancı/ikinci dil olarak Türkçe ders kitaplarını sözcük öğretimi açısından inceleyen çalışmaların genel eğilimi, benzerlikleri, farklılıkları ve dağılımları eleştirel bir yolla incelenerek ders kitaplarındaki sözcük öğretimi sorunları tespit edilmeye çalışılmıştır. Çalışmanın sonucunda, yabancı/ikinci dil olarak Türkçe ders kitaplarının; bazı sözcük öğretimi yöntemleri, teknikleri, stratejileri, etkinlikleri ile söz varlığı unsurları, sıklık listeleri ve derlem temelli söz varlığı açılarından yetersiz olduğu ortaya konmuştur. 

Anahtar Sözcükler
Sözcük Öğretimi, Söz Varlığı, Meta Sentez, Yabancı/İkinci dil olarak Türkçe Öğretimi, Ders Kitapları

Abstract:
One of the most important components of a language is vocabulary. In recent years, many studies have been conducted on the position of vocabulary and vocabulary teaching in teaching Turkish as a foreign/second language. In teaching Turkish as a foreign/second language, words are generally taught within the framework of textbooks depending on the instructors. The abundance of studies in the literature that deal with vocabulary teaching through textbooks has revealed the need for a systematic compilation study. In this direction, the aim of this thesis is; to systematically compile and interpret qualitative studies dealing with vocabulary teaching in Turkish as a foreign/second language textbooks. In order to make this interpretation, the meta-synthesis method, whose popularity has increased rapidly in recent days, has been preferred. Twenty-four studies written between 2014-2022 within the framework of the inclusion and exclusion criteria required by the meta-synthesis method constitute the sample of this thesis. Twenty-four studies included; types, publication years, publication places, methods, purposes, findings, results and suggestions are classified and interpreted. In the light of the codes created from the studies, the findings of the studies were synthesized under two main themes as general vocabulary teaching and vocabulary. The data obtained in the study were analyzed through Thomas and Harden's thematic synthesis technique. In this study, the general tendency, similarities, differences and distributions of the studies examining the Turkish as a foreign/second language textbooks in terms of vocabulary teaching were examined in a critical way and the problems of teaching vocabulary in the textbooks were tried to be determined. As a result of the study, Turkish as a foreign/second language textbooks; some vocabulary teaching methods, techniques, strategies, activities and vocabulary elements, frequency lists and corpus-based vocabulary were found to be insufficient.

Key Words
Vocabulary Teaching, Vocabulary, Meta Synthesis, Teaching Turkish as a Foreign/Second Language, Textbooks