1990 sonrası İran'ın Irak politikası /
Yazar: CENK TAMER
Danışman: PROF. DR. CEMALETTİN TAŞKIRAN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Ortadoğu ve Afrika Çalışmaları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: 1980 sonrası = After 1980 ; Irak = Iraq ; Körfez Savaşı = Gulf War ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası politika = International policy ; İran = Iran ; İran-Irak savaşı = Iran-Iraq war

Özet:
Bu çalışmanın amacı, İran'ın Irak politikasını 1990 yılından itibaren bölgesel ve yerel dinamikleri de hesaba katarak incelemektir. Çalışma, İran'ın Irak politikalarının şekillenmesinde rol oynayan çeşitli öncül faktörleri inceliyor olmasının yanında Birinci Körfez Savaşı ve İkinci Körfez Savaşı'nın Irak düzeyinde meydana getirdiği sonuçlar üzerinden İran'ın Irak politikalarının zaman içerisinde nasıl dönüştüğünü ortaya koymaktadır. Ayrıca bu çalışma, 2011 sonrası ABD askerlerinin Irak'tan çekilmesiyle İran'ın Irak ile daha çok güvenlik temelinde bir stratejik işbirliği geliştirdiğini ve Irak'taki artan Türkiye-İran rekabetini vurgulamaktadır. Çalışma, İran-Irak ilişkilerinin tarihsel gelişimini ortaya koyduktan sonra 1990 sonrası İran'ın Irak politikasını; Saddam dönemini ifade eden 1990-2003 arası dönem, Saddam sonrasını ifade eden 2003-2011 arası dönem ve 2011'de ABD güçlerinin çekilmesi sonrası dönem olmak üzere 3 ana bölümde incelemektedir. Her bölümde, İran'ın Irak politikasının şekillenmesinde önemli rol oynayan öncül ve tamamlayıcı faktörler ortaya konulmakta, daha sonra ise bu faktörler üzerinden İran'ın Irak politikalarının bir analizi yapılmaktadır. 1990'lı yıllarda İran, ulusal güvenliği için bir tehdit oluşturan Saddam rejiminin devrilmesine ve bu hedef dâhilinde Iraklı muhalif unsurların desteklenmesine odaklanmıştır. 2003'de Saddam rejimin devrilmesinden sonra İran, Bağdat hükümetinde İran yanlısı Şii bir iktidar tesis etmeye ve Irak'taki ABD varlığını sınırlandırmaya çabalamıştır. 2011 yılından sonra ise İran, Irak'taki etkinliğini daha çok güvenlik alanındaki işbirliği üzerinden pekiştirmeye çalışmıştır. Genel olarak 1990 sonrası İran'ın Irak politikası, İran'ın ulusal güvenlik çıkarları dâhilinde geliştirilmiş, tehditleri fırsata dönüştürmeyi öngören ve belirli bir sistematik içerisinde şekillendirilen stratejilerin ürünüdür.

Abstract:
The purpose of this study is to examine Iran's Iraq policy since 1990 by taking into account regional and local dynamics. Besides it analyses several premise factors that play a role in shaping Iran's Iraq policy, the study reveals how Iran's Iraq policy has transformed during the time due to the consequences of the First and the Second Gulf War on Iraq. Furthermore, this study emphasizes that Iran has developed a strategic partnership with Iraq mainly on the basis of security after the withdrawal of US troops from Iraq and the increasing competition occurring in Iraq between Turkey and Iran. After explaining the Iran-Iraq historical relations, the study examines Iran's Iraq policy since 1990 in three main sections; as the first, the 1990-2003 period equaled to Saddam era, the second is the 2003-2011 period expressing the post-Saddam era and last is the period following the withdrawal of US forces in 2011. In each section, the premise and complementary factors playing an important role in shaping Iran's Iraq policy is revealed first, and then Iran's Iraq policy is analyzed through these factors. In the I990s, Iran focused on the overthrow of Saddam regime which constitutes a threat to the national security of Iran and the supporting of the Iraqi opposition elements within this target. After the fall of the Saddam regime in 2003, Iran has tried to constitute pro-Iranian Shiite government in Baghdad and to limit US presence in Iraq. After 2011, Iran has sought to consolidate its activity in Iraq through the cooperation mostly in the security field. In general, Iran's Iraq policy since 1990 is the product of the strategies that shaped in a certain systematic, developed within the national security interest of Iran and envisages converting threats into opportunities.