Anonim ortaklıklarda pay sahibinin ortaklıktan ayrılma hakkı
Appraisal rights in joint stock corporations
Yazar: YUSUF ZİYAEDDİN SÖNMEZ
Danışman: PROF. DR. İSMAİL KIRCA
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk (Ticaret Hukuku) Ana Bilim Dalı / Özel Hukuk Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Hukuk = Law

Özet:
19'ncu yy'nin ikinci yarısında ABD ve İtalya'da ortaya çıkan ve daha sonra başta Almanya olmak üzere pek çok ülkede kanunî düzenlemeye konu olan ayrılma hakkı, ortaklığın yapısını etkileyen/değiştiren önemli nitelikteki bazı genel kurul kararlarına muhalif kalan pay sahiplerine, paylarını ortaklığa satma hakkını ifade etmektedir. Ayrılma hakkı, pay sahibinin korunması, çoğunluk-azınlık, ortaklığın kendi menfaati ile önemli nitelikteki işlemin yapılmasının sağlanması menfaatlerinin dengelenmesi amacına hizmet eder.Bu hak, sermayenin iadesi yasağına ilişkin hükümlere getirilen bir istisna niteliğini taşımaktadır. Burada malvarlığının korunması menfaati, pay sahibinin korunması menfaati ve diğer menfaatler arasında bir denge gözetilmiş ve malvarlığının korunması menfaati geri plâna itilmiştir. Ancak ayrılma hakkı tanınan hâllerin sınırlı sayıda belirlenmesi, bazı ülkelerde belirli şartların varlığı altında ortaklığa bu hakkın kullanılmasını engelleme imkânının (muafiyet) tanınması gibi düzenlemelerle menfaatler dengesi tesis edilmiş ve bu hakkın kullanılmasıyla ortaklığa yükleyeceği maliyetin yüksekliği veya belirsizliğinin, ilgili kararın alınmasında caydırıcı bir rol oynaması gibi olumsuz bazı yönleri asgariye indirilmiştir.TTK'da düzenlenmeyen ayrılma hakkına TTK Tasarısı'nda yer verilmektedir. TTK Tasarısı'nda ayrılma hakkı, birleşme ve bağlı işletme bağlamında düzenlenmiştir. TTK Tasarısı ile, ayrılma hakkının mevzuatımıza girecek olması son derece önemli ve olumlu bir gelişmedir. Bununla birlikte TTK Tasarısı'nın özellikle halka açık anonim ortaklıklarda bu hakkın düzenlenmesi ihtiyacını tam olarak karşılamadığını söylemek mümkündür. Zira, ayrılma hakkının birleşme dışındaki bölünme, nev'i değiştirme gibi diğer yapısal değişiklikler ile bazı önemli esas sözleşme değişikliklerinde tanınması imkânı kalmamış; ayrıca, ayrılma hakkının işleyiş süreciyle ilgili boşluklarının doldurulması gereği ortaya çıkmıştır. Bu nedenle halka açık anonim ortaklıklar bakımından SPKn.'na konulacak bir yetki maddesiyle Sermaye Piyasası Kurulu'na halka açık anonim ortaklıklarda ayrılma hakkıyla ilgili düzenleme yapma yetkisinin tanınmasında büyük bir yarar bulunmaktadır.

Abstract:
Appraisal rights, which arose in USA and Italy in the second half of the 19th century and which were subject to legal regulations in various countries beginning with Germany, grant the dissenting shareholders the right to sell their shares to the company. Appraisal rights serve for the aim of protecting shareholder, maintaining that the works in significant characteristics to be done via the own interest of the partnership, and balancing the interests.This right creates an exception introduced regarding the prohibition of capital drawback. Under this right, a balance between the interests of protecting property holdings, protecting shareholders and the other interests has been considered and the interest of protecting property holdings has been pushed to then backseat. However, the interests? balance has been established via regulations that introduce limits in the determination of the situations subject to the appraisal right appraisal right and that grant the company the right to prevent the right to use the mentioned right (exemption), and some of the disadvantageous aspects like the fact that the burden of the high or ambiguous cost that the use of right puts on the company discourages the related decision to be made has been minimized.The appraisal rights, which are not regulated under TTC, take place under TCC Draft Bill. Under the TCC Draft Bill, appraisal rights have been regulated under the concept of mergers and affiliated enterprises. The fact that the appraisal rights will be included in our legislation by means of the TCC Draft Bill is an important and favorable development. Moreover, it is possible to say that the TCC Draft Bill does not fully meet the need regarding the regulation of this right especially for publicly held companies. Because, the draft bill eliminates the option of granting appraisal right for other structural changes such as divisions apart from the mergers and for description changes and for some important contract changes. And moreover, the necessity to fill the gaps concerning the execution process of the appraisal rights has come out. This is why it would be extremely beneficial to grant the CML the authority to make regulations regarding the appraisal rights for publicly held companies, via an authority article that will be introduced for CML concerning publicly held companies.