Yürütücü işlev beceri temelli gelişim destek programının okul öncesi dönem çocuklarının yürütücü işlev becerileri üzerine etkisi
The effect of executive function skill-based development support program on preschool children's executive function skills
Yazar: MERVE BÜYÜKKAYMAZ
Danışman: PROF. DR. MÜDRİYE YILDIZ BIÇAKÇI
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Çocuk Gelişimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilişsel esneklik = Cognitive flexibility ; Dikkat = Attention ; Erken çocuk eğitimi = Early child education ; Okul öncesi dönem = Preschool period ; Okul öncesi eğitim = Preschool education ; Okul öncesi çocuklar = Preschool children ; Yönetici işlevler = Executive functions ; Zaman yönetimi = Time management ; Çalışma belleği = Working memory ; Çocuk gelişimi = Child development

Özet:
Bu çalışmada, yürütücü işlev beceri temelli gelişim destek programının 60-72 aylık çocukların yürütücü işlev becerilerine etkisinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışmanın deney grubuna 2 öğretmen, 50 çocuk ve çocukların ebeveynlerinin dahil edilmiştir. Çalışmada nicel ve nitel araştırma yaklaşımlarını içinde barındıran karma araştırma yöntemi kullanılmıştır. Çalışmanın nicel boyutunda çocukların yürütücü işlev becerilerini değerlendirmek amacıyla Downes ve ark. (2017) tarafından geliştirilen ve araştırmacılar tarafından Türk çocuklarına uyarlaması yapılan "Okul Öncesi Yürütücü Görev Değerlendirme (Preschool Executive Task Assessment-PETA)" aracı ön test ve sont test olarak kullanılmıştır. Çalışmanın nitel boyutunda ise öğretmenlerin yürütücü işlev becerileri hakkında görüşlerini almak ve ihtiyaç analizi yapmak, program uygulandıktan sonra programın etkililiğini ve uygulama sürecini değerlendirmek amacıyla öğretmenlerle ve ebeveynlerle görüşme formları kullanılarak görüşmeler yapılmıştır. Yapılan ihtiyaç analizi sonuçlarına göre Yürütücü İşlev Beceri Temelli Gelişim Destek Programı Öğretmen Eğitim Programı ve Aile Katılımlı Yürütücü İşlev Beceri Temelli Gelişim Destek Programı şekillendirilerek uzman görüşüne sunulmuş ve programa son hali verilmiştir. Aile Katılımlı Yürütücü İşlev Beceri Temelli Gelişim Destek Programında yer alan 2 sınıf etkinliği ve 1 aile katılımı etkinliği 10 hafta boyunca uygulanmıştır ve ardından son test olarak Okul Öncesi Yürütücü Görev Değerlendirme aracı kullanılmıştır. Sonuçlara nicel olarak bakıldığında Yürütücü İşlev Beceri Temelli Gelişim Destek Programının etkililiğini değerlendirmek amacıyla ön test ve son test puanları karşılaştırılmıştır. Yürütücü İşlev Beceri Temelli Gelişim Destek Programı sonrasında deney ve kontrol grubu arasında anlamlı farklılıklar olduğunu ortaya konulmuştur (p<0,05). Buna göre deney grubundaki çocuklar kontrol grubundaki çocuklara göre anlamlı olarak daha az ipucu (F(1-98) = 35,20, p = 0.00) ve zaman (F(1-98) = 22,81, p = 0.00) kullanmış ve daha düşük toplam puan elde etmiştir (F(1-98) = 32,55, p = 0.00). Son test sonuçlarına göre deney grubunda yer alan çocukların organizasyon ve çalışma belleği seviyelerini anlamlı olarak değiştirmiştir. Deney grubunun ön test ve son test toplam puanları arasındaki değişim, ön testten son teste kullandıkları ipucu sayısı (ρ = 0,72) ve zaman (ρ = 0,49) ile pozitif yönlü ve anlamlı bir ilişki göstermiştir (p<0,05). Çalışmanın nicel sonuçlarına bakıldığında yürütücü işlev beceri temelli gelişim destek programının uygulanmasının ardından deney ve kontrol grubunda yer alan çocukların yürütücü işlev beceri düzeylerinde anlamlı farklılık görülmüştür. Çalışmanın nitel sonuçlarına bakıldığında öğretmen eğitimi ve bu eğitim kapsamında yapılan uygulamalar sayesinde öğretmenler yürütücü işlev becerilerinin ne olduğu hakkında detaylı bilgi edindikleri, etkinlik hazırlama sürecinde yürütücü işlev becerilerinin etkinlikler içerisinde nasıl yer alacağı ile ilgili farkındalık ve bakış açısı kazandıkları, sınıf içi tutumlarında etkili olduğu; ebeveynlerin ise çocuklarıyla kaliteli zaman geçirdikleri, oyunları oynarken aileyle bir arada oldukları, süreç içerisinde yeni oyunlar öğrendikleri ve çocuklarıyla oyun oynama süreçlerine ilişkin farkındalık kazandıkları ve çocuklarının gelişimi için faydalı gördükleri, hem çocuklarının hem kendilerinin oyun oynamaktan keyif aldıklarını ve sürece dahil olmaktan mutluluk duydukları sonucuna ulaşılmıştır. Hem öğretmenler hem de ebeveynler programdan beklentilerinin karşılandığını ifade etmiştir.

Abstract:
In this study, it was aimed to determine the effect of executive function skill-based development support program on executive function skills of 60-72 months old children. The experimental group of the study included 2 teachers, 50 children and their parents. Mixed research method, which includes quantitative and qualitative research approaches, was used in the study. In order to evaluate the executive function skills of children in the quantitative dimension of the study, Downes et al. (2017) and adapted for Turkish children by researchers, the "Preschool Executive Task Assessment (PETA)" tool was used as a pre-test and post-test. In the qualitative aspect of the study, interviews were conducted with teachers and parents using interview forms in order to get the opinions of teachers about executive function skills and to make a needs analysis, to evaluate the effectiveness of the program and the implementation process after the program was implemented. According to the results of the needs analysis, Executive Function Skill-Based Development Support Program Teacher Training Program and Executive Function Skill-Based Development Support Program with Parent Participation were shaped and presented to the expert opinion and the program was finalized. 2 classroom activities and 1 family participation activity in the Executive Function Skill-Based Development Support Program with Family Participation were applied for 10 weeks, and then the Preschool Executive Task Evaluation tool was used as a post-test. When the results are looked at quantitatively, pre-test and post-test scores were compared in order to evaluate the effectiveness of the Executive Function Skill-Based Development Support Program. It was revealed that there were significant differences between the experimental and control groups after the Executive Function Skill-Based Development Support Program (p<0.05). Accordingly, the children in the experimental group used significantly less clues (F(1-98) = 35.20, p = 0.00) and time (F(1-98) = 22.81, p = 0.00) compared to the children in the control group. had a lower total score (F(1-98) = 32.55, p = 0.00). According to the post-test results, the organization and working memory levels of the children in the experimental group significantly changed. The change between the pretest and posttest total scores of the experimental group showed a positive and significant relationship with the number of clues they used from the pretest to the posttest (ρ = 0.72) and time (ρ = 0.49) (p<0.05). . Considering the quantitative results of the study, a significant difference was observed in the executive function skill levels of the children in the experimental and control groups after the implementation of the executive function skill-based development support program. When we look at the qualitative results of the study, thanks to the teacher training and the practices carried out within the scope of this training, the teachers gained detailed information about what their executive function skills are, they gained awareness and perspective on how executive function skills would be included in the activities during the activity preparation process, and that it was effective in their classroom attitudes; On the other hand, it was concluded that parents spend quality time with their children, stay together with the family while playing the games, learn new games in the process, gain awareness about the process of playing games with their children, and find it beneficial for the development of their children, that both their children and themselves enjoy playing games and are happy to be involved in the process. Both teachers and parents stated that their expectations from the program were met.