Kapitalist/Sosyalist modernleşme modellerinin erken Cumhuriyet Dönemi mimarlığının biçimlenişine etkileri-Sümerbank KİT yerleşkeleri üzerinden yeni bir anlamlandırma denemesi
The influences of the Capitalist/Socialist modernization models on the formation of the Early Republican architecture - a new interpretation essay on Sümerbank state- Owned Economic Enterprise settlements
Yazar: ÖZLEM ARITAN
Danışman: PROF.DR. GÜRHAN TÜMER
Dokuz Eylül Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Bölümü / Bina Bilgisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2004
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
in ÖZET Cumhuriyet Mimarlığı'nı belirleyen temel ideolojinin var olan genel söylem gereği Batı Merkezli Kapitalist Modernleşme olduğu düşünülür. Ancak özellikle Erken Dönem Cumhuriyet Mimarlığı daha pasif kalmış görünen bir başka koldan da etki alır, bu da Sovyet Merkezli Sosyalist Modernleşme'dir. Burada Modernleşme'nin de ortak bir evreni paylaşan iki temel ideolojik yaklaşımı barındırdığı söylenmelidir. İşte bu ikili, melez yapı Cumhuriyet Mimarlığı'nı hem olanaklar, firsatlar hem de gerilimler, sorunlar sunma anlamında alabildiğine zenginleştirir. Söz konusu zenginliğin deşifre edilebileceği temel zeminlerden biri de Erken Cumhuriyet Dönemi Mimarhğı'mn karakteristik ve az araştırılmış mekansal ürünlerinden biri olan KİT Yerleşkeleridir. İşte bu tez çalışmasında da KİT Yerleşkeleri içinde ayrıcalıklı bir konuma sahip bulunan ilk Sümerbank Yerleşkeleri üzerinden, olanaklar ve gerilimler açısından zengin görünen o döneme ilişkin yeni bir anlamlandırma yapılmaya çalışılmıştır. Böylesi bir anlamlandırmayla bugünün temel alışkanlıklarına yönelik bazı eleştiriler ve saptamalar yapmak ta olanaklı olmuştur. Anahtar Kelimeler: Modernleşme, Batı Merkezli Kapitalist Modernleşme, Sovyet Merkezli Sosyalist Modernleşme, Erken Cumhuriyet Mimarlığı, Sümerbank Yerleşkeleri, Sanayi Mekanları/ Yerleşkeleri, Kollektif Yaşam/ Mekan, Mekansal Aidiyet, Mekansal Özgürlük

Abstract:
IV ABSTRACT In existing general pronounciaton, the basic ideology of Turkish Republican Architecture is based on Western Centered Capitalist Modernization. However, Eary Republican Architecture is affected passively from another source, which is Sovet Centered Socialist Modernizatioa It should be emphasized here that Modernization includes two basic ideological approach which share the same medium. The hybrid structure of Modernization makes Turkish Republican Architecture more productive in terms of possibilities, opportunities, creating conflicts and problems. The above mentioned richness can be deciphered by examining State Enterprises Settlements which have charasteristic properties and have not been searched sufficiently. In this thesis, a new interpretation has been made by means of Sumerbank Settlements which have priviliged position within State Enterprises Settlements and display the charactersitics of the Republican Period. With this interpretation, it has been possible make some critics and inferences regarding today's some basic theoretical and spatial customs. Key Words: Modernization, Western Centered Capitalist Modernization, Soviet Centered Socialist Modernization, Early Republican Architecture, Sumerbank Settlements, Industrial Spaces/ Settlements, Collective Living/ Space, Spatial Pertinence, Spatial Liberty