Nükleer tıpta PET/CT (pozitron emisyon tomografisi/ bilgisayarlı tomografi) ve sintigrafi uygulamalarında çalışan hemşirelerin radyoaktif maddelerle çalışırken maruz kaldığı radyasyon dozlarının karşılaştırılması
Comparison of radiation doses exposed when working with radioactive substances of nurses working in nuclear medicine PET/CT (Positron emission tomography/ computerized tomography) and scitigraphy applications
Yazar: SÜVEYDA BAŞKAYA
Danışman: PROF. DR. NİLÜFER YILDIRIM
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Radyoloji Ana Bilim Dalı / Sağlık Fiziği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Radyoloji ve Nükleer Tıp = Radiology and Nuclear Medicine
Dizin: Doz-cevap ilişkisi-radyasyon = Dose-response relationship-radiation ; Nükleer tıp = Nuclear medicine ; Pozitron emisyon tomografi = Positron-emission tomography ; Radyasyon dozajı = Radiation dosage ; Radyasyon etkileri = Radiation effects ; Radyasyondan korunma = Radiation-protection ; Radyometri = Radiometry

Özet:
Nükleer tıpta kullanılan radyoaktif maddeler çalışan personellerin radyasyon dozuna maruz kalmasına sebep olmaktadır. Nükleer tıpta görev yapan hemşireler radyoaktif maddeleri hastalara çoğu zaman damar yolu ile vermektedir. Bu sebeple hemşireler radyasyon dozuna direk olarak maruz kalmaktadırlar.
Sintigrafi ve PET/CT çekimleri için farklı yarı ömür ve enerjiye sahip radyofarmasötikler kullanılmaktadır. Sintigrafi çekimleri için yarı ömrü 6 saat olan ve 140 keV enerjiye sahip Tc-99m olduğu bilinmektedir. PET/CT çekimleri ise yaklaşık 110 dk yarı ömre sahip F-18 ile yapılmaktadır. PET/CT cihazının pozitron yaydığı bilinirken, bu pozitronların enerjisi 511 keV olduğu bilinmektedir. Bu sebeple görev yapan personeller PET/CT uygulamaları sırasında yüksek radyasyon dozuna maruz kalacağını düşünmektedirler. Buna karşılık F-18 radyonüklidin kısa yarı ömre sahip olmasından kaynaklı hasta sayıları sintigrafi uygulamalarına göre daha az olmaktadır. Başka bir deyişle, sintigrafi uygulamalarında görev yapan hemşire daha fazla hastaya radyoaktif madde vermektedir. Bu durum da gerçekte 'Pet/ct uygulamaları için hastalara F-18 maddesi enjekte eden hemşirelerin sintigrafi uygulamaları için Tc-99m enjekte eden hemşirelere göre daha fazla radyasyon dozu alır mı?' sorusuna cevap aramamıza imkân sağlamıştır.
Araştırmamızda Ankara Şehir Hastanesi Nükleer Tıp Anabilim dalındaki PET/CT kısmında çalışan iki hemşire ve sintigrafi uygulamalarında çalışan iki hemşireye ait yaka ve yüzük dozimetre sonuçları karşılaştırılmıştır. Dört hemşirenin de 2019 yılından başlayarak 2022 yılının birinci periyod dönemine kadar toplam 19 periyod dönemine ait yaka ve yüzük dozimetre sonuçları istatistiksel olarak incelenmiştir. Yaka ve yüzük dozimetre sonuçları hem PET/CT uygulamaları yapan hemşireler hem de sintigrafi uygulamaları yapan hemşireler için elimizde ayrı ayrı 78 adet olmak üzere toplam 156 adet veri elde edildi. Elde edilen bu veriler SPSS istatistiksel programı kullanılarak incelendi ve dozimetre sonuçları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark olduğu tespit edildi. Bu farka göre görülmüştür ki,  hasta sayıları az olsa da PET/CT uygulamaları sırasında görev yapan hemşirelerin radyasyon dozu maruziyeti gerçekte de fazladır.

Anahtar Kelimeler: dozimetre, nükleer tıp, radyasyondan korunma, radyasyon doz maruziyeti

Abstract:
Radioactive materials used in nuclear medicine cause the personnel to be exposed to radiation dose. Nurses working in nuclear medicine often give radioactive materials to patients intravenously. For this reason, nurses are directly exposed to the radiation dose. 
             Radiopharmaceuticals with different half-lives and energies are used for scintigraphy and PET/CT imaging. It is known that Tc-99m has a half-life of 6 hours and an energy of 140 keV for scintigraphy shots. PET/CT scans are made with F-18, which has a half-life of approximately 110 minutes. While it is known that the PET/CT device emits positrons, the energy of these positrons is known to be 511 keV. For this reason, the personnel on duty think that they will be exposed to high radiation dose during PET/CT applications. On the other hand, due to the short half-life of the F-18 radionuclide, the number of patients is less than in scintigraphy applications. In other words, nurses working in scintigraphy applications give radioactive substances to more patients. This situation has enabled us to seek an answer to the question, "Do nurses who inject F-18 substance to patients for Pet/CT applications receive more radiation dose than nurses who inject Tc-99m for scintigraphy applications?".
In our study, collar and ring dosimetry results of two nurses working in the PET/CT department of Ankara City Hospital Nuclear Medicine Department and two nurses working in scintigraphy applications were compared. The collar and ring dosimetry results of four nurses for a total of 19 periods, starting from 2019 to the first period of 2022, were statistically analyzed. Collar and ring dosimetry results were obtained for both nurses performing PET/CT applications and nurses performing scintigraphy applications, a total of 156 data, 78 of which were separately available. These obtained data were analyzed using the SPSS statistical program and it was determined that there was a statistically significant difference between the dosimetry results. According to this difference, it has been seen that although the number of patients is low, the radiation dose exposure of the nurses working during PET/CT applications is actually high.

Keywords: dosimeter, nuclear medicine, radiation dose exposure, radiation protection