Kırsal kültürel peyzajlarda yerleşim dokusu ve geleneksel konut tipi analizi: Antalya Korkuteli Örneği
The analysis of settlement patterns and traditional dwelling types in rural cultural landscapes: The case study of Antalya, Korkuteli
Yazar: ÜLKÜ AVCI
Danışman: DOÇ. DR. MERYEM ATİK
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Mimarlık = Architecture ; Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture

Özet:
Kentler ile doğal alanlar arasındaki geçiş bölgeleri olan kırsal kültürel peyzajlardaki geleneksel yerleşim dokusu ve konut mimarisinin disiplinler arası bir yaklaşımla ve bilimsel yöntemlerle içinde yer aldığı peyzajla birlikte ele alınması, mimari plan tipolojilerinin tanımlanması yeni yerleşim ve yapı gelişimleri ile yöreye özgü tasarımlara yön vermesi açısından büyük önem taşımaktadır. 

Bu tez çalışmasında Antalya Korkuteli örneğinde kırsal kültürel peyzajlarda yerleşim dokusu ve geleneksel konut tipleri ile doğal peyzaj özellikleri arasındaki etkileşim analiz edilmiş; ilçedeki 58 adet yerleşim yükseklik, jeomorfolojik yapı ve bakı özellikleri açısından incelenmiş, konumlarına göre sınıflandırılan yerleşimlerin vaziyet planları çıkartılmıştır. Yerleşim dokusu ve geleneksel konut analizleri farklı jeomorfolojik yapı, yükselti ve bakı özelliklerine sahip 10 adet yerleşimde gerçekleştirilmiş; ışınsal, lineer ve organik olarak sınıflandırılan yerleşimlerdeki yerleşim dokusunun şekillenmesinde etkili doğal peyzaj faktörleri ele alınmıştır. Kırsal konut mimarisi ise yerel malzemeler ve geleneksel yapım teknikleriyle inşa edilmiş 20 adet konut ile detaylı bir şekilde incelenerek rölöve projeleri ile tamamlanmıştır. 

Çalışma sonuçları doğal peyzaj özellikleri ile kırsal yerleşim dokusu ve geleneksel mimari arasında güçlü bir etkileşim olduğunu; yer seçiminde jeomorfolojik yapının, kırsal yerleşim dokusunun şekillenmesinde topoğrafik yapı ve özellikle de eğim durumunun etkili olduğunu göstermiştir. Konutların şekillenmesinde ve geleneksel konut mimarisinin oluşumunda iklim özellikleri, konutların yapımında kullanılan malzemelerin seçiminde jeolojik yapı, konutlardaki plan oluşumunda ve yönelimde ise arazinin topoğrafik yapı özelliklerinin öne çıktığı belirlenmiştir. Çalışma bulguları ile Korkuteli bölgesine özgü yerleşim dokusu ve konut mimarisinin bütüncül korunması ve bölgedeki sürdürülebilir gelişimi açısından yerel yönetimler ve ilgili meslek gruplarının uygulamalarına yön verecek veriler ortaya koyulmuştur.

Abstract:
To analyse and define traditional settlement pattern, dwelling types and their relations with natural environment in rural cultural landscapes, a kind of transition zones between urban and nature with interdisciplinary approaches and scientific methodologies are very important for future developments and vernacular designs. 

In this present research relationship between settlement pattern and traditional dwelling type and natural factors in rural cultural landscapes were analysed; 58 settlements were surveyed according to elevation, geomorphology and aspect and layout plans of the settlement were prepared with their location. Analyses of settlement pattern and traditional dwelling types were carried out in 10 settlements with same elevation and aspect characteristics; affects of natural landscape factors on settlement patterns that classified as radial, linear and organic were evaluated. Rural dwelling architecture was examined with 20 houses in detail that built by local materials and construction techniques and completed with relieve projects. 

Study results showed that there is a strong relation between natural landscape and rural settlement patterns and local architecture; geomorphology was effective in the site selection while topography and aspect were in the formation of settlement pattern. Climate was important for local dwellings and architecture, geology was for the definition of dwelling plans while topography was for the orientation of dwellings.  Concerning to local institutions and related professions, outcomes of the study revealed valuable information and a basic data for the integrated protection and sustainable development of settlement patterns and dwelling architecture in Korkuteli Region.