Yaşlı bakım merkezinde uygulanan birey merkezli demans bakım programının çalışanların bakım yaklaşımları ve bireylerin psikolojik iyilik hali üzerine etkisi
Implementation of person-centered dementia care program in nursing homes and its effects on health care staff's care approaches and psychological well-being of residents
Yazar: SEDA GÜNEY
Danışman: PROF. DR. AYİŞE KARADAĞ
Koç Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Geriatri = Geriatrics ; Hemşirelik = Nursing
Dizin: Demans = Dementia ; Geriatri = Geriatrics ; Hasta bakımı = Patient care ; Hasta merkezli bakım = Patient centered care ; Hemşire bakım evleri = Nursing homes ; Psikolojik iyi oluş = Psychological well being ; Yaşlı bakım hizmetleri = Aged care services ; Yaşlı bakım hizmetleri = Aged care services ; Yaşlılar = Aged ; İyilik hali = Well-being

Özet:
Amaç: Yaşlı bakım merkezlerinde uygulanan birey merkezli demans bakım (BİMDEB) programının, demans tanısı alan bireylerin psikolojik iyilik halleri ve çalışanların bireyselleştirilmiş demans bakım yaklaşımları üzerindeki etkisini belirlemektir.
Gereç ve Yöntem: Araştırma, 10 Şubat 2020- 4 Mart 2021 tarihleri arasında iki aşamada yürütülmüştür. Araştırmanın birinci aşamasında, bireyselleştirilmiş demans bakım ölçeğinin (BDBÖ) geçerlik ve güvenirlik çalışması 184 bakım verenin katılımıyla, bilişsel yetersizliği olan bireylerde psikolojik iyilik hali ölçeğinin (PİHÖ) geçerlik ve güvenirlik çalışmaları ise 70 demansı olan birey ve 12 bakım verenin katkılarıyla yapılmıştır. İkinci aşamada, tek gruplu ön-test ve son-test tasarım tipindeki araştırmanın örneklemini aynı kuruma bağlı iki özel yaşlı bakım merkezinde çalışan bakım verenler (n=32) ve bakım alan demansı olan bireyler (n=17) oluşturmuştur. İkinci aşama kapsamında, bakım verenlere yönelik olarak demansı olan bireylerin yaşam hikayeleri kitapçıklarının oluşturulup sunulması, birey merkezli demans bakımı ve demansı olan bireyler ile iletişim eğitimi, demansı olan bireylerin 'hakkımdaki herşey' profillerinin odalarına asılması ve bakım verenlerin görebileceği yerlere hatırlatıcı notların asılması girişilerinden oluşan birey merkezli demans bakım (BİMDEB) programı uygulanmıştır. Veriler, girişim öncesi ve girişimden 2 ay sonra, çalışanlara ve demansı olan bireylere yönelik tanıtıcı bilgiler formu, BDBÖ, PİHÖ ve program sonu değerlendirme formu ile toplanmıştır. Verilerin analizi, yapısal eşitlik modellemesi, tanımlayıcı ve önemlilik analizleri kullanılarak yapılmıştır. 
Bulgular: BDBÖ ve PİHÖ Türkçe formu geçerli ve güvenilir ölçme araçları olarak bulunmuştur. Bireyselleştirilmiş bakım yaklaşımları olan; sakinleri tanıma, sakinlerin otonomisi, sakin-çalışan iletişimi ve çalışanlar arası iletişim boyutlarından yalnızca sakin-çalışan iletişimi son-test ortalaması ön-test ortalamasına göre istatiksel olarak anlamlı düzeyde artış göstermiştir. Program sonu değerlendirmesinde bakım verenlerin en fazla işe yaradığını düşündükleri bölümün 'yaşam hikayelerinin paylaşılması' bölümü olduğu belirlenmiştir.
Sonuçlar: Bu çalışma, yaşlı bakım merkezlerinde, bakım verenlere uygulanan BİMDEB programının, sakinler ile bakım verenler arasındaki iletişimin geliştirilmesinde fayda sağlayacağını göstermiştir.

Abstract:
Aim: The aim of this study is to determine the effects of Person-Centered Dementia Care (PCDC) Program on health care staff's individualized care approaches and psychological well-being of people with dementia
Methods: The research was conducted between February 10, 2020 and March 4, 2021 in two stages. In the first stage of the study, the validity and reliability study of the individualized dementia care scale (IC-Scale) was conducted with the participation of 184 caregivers and the validity and reliability studies of the psychological well-being (PWB) scale in cognitively impaired people were conducted with 70 individuals with dementia and 12 caregivers. In the second stage, the sample of the study, which is a single group pre-test and post-test design type, consisted of caregivers (n = 32) and individuals with dementia (n = 17) working in two private elderly care centers affiliated to the same owner. PCDC program which consists of creating and presenting life history booklets of individuals with dementia for caregivers, person-centered dementia care and communication training with individuals with dementia, hanging 'everything about me' profiles of individuals with dementia in their rooms and posting reminder notes in places that caregivers can see the person-centered care tips. The data were collected before the intervention and 2 months after the intervention, using the introductory information form for caregivers and individuals with dementia, PWB Scale, IC-Scale and post-program evaluation form. Data analysis was conducted using structural equation modelling, descriptive and significance analysis.
Results: Turkish version of IC-Scale and PWB Scale were found to be valid and reliable measurement tools. Among individualized care approaches; the dimensions of knowing the residents, autonomy of residents, resident-caregiver communication and communication between caregivers, only resident-caregiver communication showed a statistically significant increase on post-test mean scores compared to the pre-test mean scores. In post-program evaluation, it was determined that caregivers thought to be most useful part was the "sharing life stories".
Conclusion: This study showed that PCDC program applied to caregivers in elderly care centers would be beneficial in improving communication between residents and caregivers.