Osmanlı Devleti'nde demir madenciliği ve demircilik: Samakov Demir Madeni
Iron mining and blacksmithing in the Ottoman Dtate: Samakov Iron Mine
Yazar: EMRAH HAZAR
Danışman: PROF. DR. MEHMET TOPAL
Anadolu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yeniçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Devletlerin kurulduğu, geliştiği ve ele geçirdiği coğrafyanın sunmuş olduğu zenginlikler arasında yer alan madenler, tabii güç unsurları arasındadır. Demir madeninin kullanımı ve işlenmesi iktisadi, askeri ve sanayi alanlarındaki rekabette devletlerin yerini tayin edici rol oynamaktadır. Balkanlar'da bir yer olan ve muhtemelen XIII. ve XIV. yüzyıllarda Sakson madencileri tarafından tesis edilen Samakov, demir madenleri ile bilinirdi. Samakov, XIV. yüzyılda Osmanlı Devleti'nin genişleme sahası içerisinde olup, I. Murat Dönemi'nde fethedilmiştir. Osmanlı idari yapısı içinde genel manada Rumeli Eyaleti'nin Sofya Sancağı'na bağlı kaza idari birimiydi. Osmanlı hakimiyeti öncesinde demir işlendiği gibi sonrasında da ham ve mamul demir işlenen bir yer olma özelliğini korumuştur. Üretim, samakov ve vigne olarak ifade edilen demir atölyelerinde meydana gelmektedir. Bu atölyeler demiri işleyecek hareketi, çarklardan oluşan bir aktarım mekanizması aracılığıyla nehirlerden almaktadır. XVI. ve XVII. yüzyıllarda üretilen demir, başta İstanbul ve Tersane-i Amire, Tophane-i Amire ve Cebehane-i Amire gibi Osmanlı müesseselerinin taleplerine cevap vermiştir. Yine Osmanlı sınırları içerisindeki farklı yerlere çeşitli amaçlarda kullanılmak üzere Samakov'dan demir ürünler gönderilmiştir. Savaş zamanlarında da çeşitli ihtiyaçlara yönelik demir talebinin karşılandığı yerler arasında Samakov bulunmaktadır. Üretilen demirin nakliyatı kara ve deniz araçlarıyla belli bir sistem dahilinde sağlanmıştır. Osmanlı Devleti demir işlerini Mühimmat Nazırı denilen görevliler aracılığı ile kontrol etmeye çalışmıştır. Samakov Mukataası, XVI. ve XVII. yüzyılın genelinde emanet yöntemiyle işletilmiştir. Osmanlı Devleti'nin egemenliğinden çıkana kadar Samakov'da demir üretilmiştir.

Abstract:
The utilisation and processing of iron ore plays a decisive role in determining the position of states in economic, military and industrial competition. Samakov, a place in the Balkans, probably founded by Saxon miners in the XIIIth and XIVth centuries, was known for its iron mines. Samakov was within the expansion area of the Ottoman Empire in the XIVth century and was conquered during the reign of Murat I. Within the Ottoman administrative structure, it was an administrative unit of the kaza under the Sofia Sanjak of the Rumelia Province. Blacksmithing activities started before the Ottoman conquest and continued after the conquest. The production took place in iron workshops called samakov and vigne. These workshops receive the power of movement from the rivers, which enables the processing of iron through a system of wheels.The iron produced in the XVIth and XVIIth centuries responded to the demands of Ottoman institutions such as Tersane-i Amire, Tophane-i Amire and Cebehane-i Amire. Again, iron products were sent from Samakov to different places within the Ottoman borders to be used for various purposes. In times of war, Samakov was among the places where the demand for iron for various needs was met. The transport of the iron produced was provided by land and sea vehicles within a certain system. The Ottoman Empire tried to control the iron works in Samakov through officials called the Mühimmat Nazırı. Throughout the XVI and XVII centuries, the Samakov Mukataa was operated by the "emanet" method. Iron production in Samakov continued throughout the Ottoman rule.