Arap dilinde edatların tür ve işlevleri
Types and functions of prepositions in Arabic language
Yazar: MUHAMMED EMİN YILDIRIM
Danışman: PROF. DR. ADEM YERİNDE
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Yüce Allah, insanı mükemmel bir varlık olarak yaratmış ve diğer varlıklardan ayırt edici bir özellik olan konuşma yetisini insana vererek bu mükemmelliği tamamlamıştır. Bu çalışma da konuşma yetisinin aracı olan dille ilgili bir araştırma içermektedir.
Çalışma Arap dilindeki edatların tür ve işlevlerini ele almaktadır. Çalışma esnasında sözlük, edatlarla ilgili bağımsız çalışmalar, klasik nahiv ve belâgat kitaplarından faydalanılmış, yer yer diğer ilim dallarındaki eserlere de müracaat edilmiştir. Çalışma giriş ve üç bölümden oluşmuştur. Girişte araştırmanın önemi, yöntemi, sınırı ve konuyla ilgili temel kavramlar işlenmiştir.
Birinci bölümde edatların her bir türü alfabetik olarak klasik nahiv kaynakları esas alınarak ayrı ayrı tespit edilmeye çalışılmış, kuralları ve özellikleri genel bir şekilde sunulmuş, ardından da değerlendirme yapılarak varsa bazı sorunlara değinilmiştir. Burada Kur'an'ın indirildiği Hicaz lügati esas alınmış, yer yer diğer lügatlere de işaret edilmiştir. Bununla birlikte çalışma Kûfe-Basra ihtilafına hapsedilmemiştir. Bu bölümde 22 edat türü üzerinde durulmuştur.
İkinci bölümde edatların belâgatteki işlevi üzerinde durulmuş, önce ilgili bulunduğu belâgat konusu tanıtılmış, ardından edatın özelde o konuda, genelde belâgatte nasıl bir işleve sahip olduğu tahlil edilmiştir. Bu bölümde de 17 türün belâgat ile ilişkisi tespit edilmiştir.
Çalışmanın üçüncü bölümünde ise hemze'den başlamak üzere edatlar alfabetik olarak incelenmiş, edatların kelâma kattığı anlamlar çoğu zaman şiir ve ayetler delil getirilerek klasik gramer kaynakları ışığında mukayeseli bir şekilde ortaya konulmuştur. Edatın birden fazla anlamı ve türü var ise buna işaret edilmiş ve bu konudaki ihtilaflar aktarılmış, deliller çerçevesinde tercihlerde bulunulmuştur. Bu bağlamda 68 başlıkta toplamda 120 civarında edat incelenmiştir.
Sonuç kısmında ulaşılan sonuçlar sunulmuş, araştırmadaki bulgular özetlenerek çalışmanın genel bir çerçevesi ortaya konulmuştur.

Abstract:
Allah Almighty created man as a perfect being and completed this perfection by giving him the ability to speak, which is a distinguishing feature from other beings. This study includes a research on language, which is the tool of the ability to speak.
The study deals with the types and functions of prepositions in Arabic language. During the study, the dictionary, independent studies on prepositions, classical books of grammar and eloquence were utilized, and works in other branches of science were also consulted from time to time. The study consists of an introduction and three chapters. In the introduction, the importance, method, boundaries and basic concepts related to the subject are discussed.
In the first part, each type of prepositions was tried to be identified separately alphabetically based on classical grammatical sources, their rules were presented in a general way, followed by an evaluation and some problems, if any, were mentioned. Here, the Hijaz dictionary, where the Qur'an was revealed, is taken as the basis, and other dictionaries are also pointed out from time to time. However, the study is not confined to the Kufa-Basra dispute. This chapter focuses on 22 preposition types.
In the second section, the function of prepositions in eloquence is emphasized, first the subject of eloquence is introduced, and then the effect of the preposition on that subject in particular and eloquence in general is analyzed. In this section, the relationship between 17 genres and eloquence is determined.
In the third part of the study, prepositions are analyzed alphabetically starting from hemze, and the meanings that prepositions add to kalāma are put forward in a comparative manner in the light of classical grammatical sources, often by bringing poetry and verses as evidence. When there is more than one meaning and type of preposition, it is pointed out and the disputes on this issue are reported, and preferences are made within the framework of evidence. In this context, a total of 120 prepositions were analyzed under 68 headings.
In the conclusion, the results are presented, the findings of the study are summarized and a general framework of the study is presented.