Samsun ilinde domateste kök ve kökboğazı çürüklüğü hastalığının yayılışı, şiddeti ve hastalığa neden olan etmenlerin belirlenmesi
Determination of distrubition, diseases severity and causal agents of root and crown rot diseases on tomato in samsun province
Yazar: FATMA YELDA EROL
Danışman: PROF.DR. BERNA TUNALI
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma, Samsun ili ve ilçeleri sera ve tarla alanlarında yetiştiriciliği yapılandomates bitkilerindeki kök ve kökboğazı çürüklüğü hastalığının yayılışı, şiddeti vehastalığa neden olan etmenlerin belirlenmesi amacıyla yapılmıştır.Araştırmanın ana materyalini Samsun ili ve ilçelerinde domates ekiliş alanlarındantoplanan kök ve kökboğazı çürüklüğü hastalığıyla bulaşık bitki materyalioluşturmaktadır. Araştırmanın survey çalışmaları, bitkilerin fide dönemi olan Nisan-Mayıs aylarında ve tarla dönemi olan Temmuz-Ağustos aylarında, 2005 yılında toplam96, 2006 yılında toplam 203 domates ekiliş alanında yürütülmüştür.Samsun ili ve ilçelerinde 2005 yılı survey çalışmalarının yapıldığı domates ekilişalanlarının %81.2'nin kök ve kökboğazı çürüklüğü hastalığıyla bulaşıklık olduğu vehastalığın bitkilerde %56.3 oranında yaygın olduğu saptanmış, hastalık şiddeti ise%34.0 olarak belirlenmiştir. 2006 yılında ise ilin domates alanlarının %73.4'ünün kökve kökboğazı çürüklüğü hastalığıyla bulaşık olduğu, hastalığın bitkilerde %55.0oranında yaygın olduğu ve hastalık şiddetinin de %30.2 olduğu saptanmıştır.Yapılan çalışma sonucunda hastalıkla bulaşık bitkilerden değişik cinslerden olmaküzere 2005-2006 yıllarında toplam 773 fungal izolat elde edilmiştir. Çalışmanın, 2005yılında elde edilen toplam fungal izolat sayısı 286 adet olup %87.1 oranında Fusariumspp., %6.6 diğerleri, %3.8 Rhizoctonia spp. ve %2.4 Pythium spp. saptanmıştır. 2006yılında ise hastalıkla bulaşık bitkilerden elde edilen toplam 487 fungal izolatın; %91.8'iFusarium spp., %3.9'u Rhizoctonia spp., %3.7'si diğerleri ve %0.6'sının ise Pythiumspp. olduğu belirlenmiştir.Tür teşhisi çalışmaları sonucunda, 2005 yılında Fusarium türleri arasından %47.9oranı ile F. oxysporum, Rhizoctonia türleri arasından %3.8 oranı ile R. solani en yaygıntürler olarak belirlenirken, P. ultimum ise %0.3 kadar bir yaygınlık göstermiştir.2006 yılında ise Fusarium türleri arasından %52.4 oranı ile F. oxysporum veRhizoctonia türleri arasından ise %3.1 oranı ile R. solani en yaygın türler olarakbelirlenmiş, Pythium türleri arasından %0.3 oranı ile P. ultimum ve Pythium HS-grupeşit oranda yaygınlık göstermiştir.İlk kez bu çalışma sonucunda Rhizoctonia zeae domateste kök ve kökboğazıçürüklüğü etmeni olarak belirlenmiştir. Samsun ili domates ekim alanları için ilk kayıtniteliğinde olan Fusarium türleri; F. arthrosporioides, F. culmorum, F. flocciferum,F. javanicum, F. graminearum olurken bu türlerden F. culmorum hariç diğer türlerülkemizin domates yetiştiriciliği yapılan alanları için ilk kayıt niteliğindedir.Patojenite denemesi sonucunda Fusarium izolatları arasında virulensi en yüksekolan izolatların F. oxysporum'a ait olduğu belirlenmiştir. Bu izolatlardan bazılarınınsolgunluk etmeni olan F. oxysporum f. sp. lycopersici olduğu, bazılarının da kök vekökboğazı çürüklüğü etmeni olan Fusarium oxysporum f. sp. radicis lycopersici olduğuayırt edici simptomlara göre belirlenmiştir. Pythium türlerinden P. ultimum'unizolatlarının virulensliğinin yüksek olduğu ve Rhizoctonia türlerinden ise R. solani'ninizolatlarının virulensliğinin yüksek olduğu saptanmıştır. Diğer Fusarium spp., Pythiumspp. ve Rhizoctonia spp. izolatlarının virulensliği değişik oranlarda olduğu yapılanincelemeler sonucunda belirlenmiştir.Anahtar Kelimeler: Domates, kök ve kökboğazı çürüklüğü, Fusarium spp.,Rhizoctonia spp., Pythium spp.

Abstract:
The study was carried out in the field and greenhouse of tomato growing areas inSamsun province, aim of the study was determine, the distribution and diseases severityof causal agents.Main material of the research was survey samples, contaminated root and crown rotplants from Samsun province. The survey of the research was conducted in seedlingstage in April-May and field maturity stage in July-August and total 96 and 203 werecollected from Samsun province in 2005 and 2006 respectively. İn Samsun province itwas found that the incidence of mean disease ratio was 81.2% and distribution ofdisease in field?s 56.3% and disease severity was 34.0% in 2005. Mean disease ratiowas 73.4% and distribution of disease in tomato fields 55.0% and disease severity was30.2% according to survey studies in 2006.As a result of the survey study, 773 fungal isolates belong to different genus wereobtained from diseased tomato plants in 2005-2006. the 286 fungi isolated in 2005,87.1% Fusarium spp., 6.6% other fungi, 3.8% Rhizoctonia spp. and 2.4% Pythium spp.,total 487 fungi were isolated as follows 91.8% Fusarium spp., 3.9% Rhizoctonia spp.,3.7% other fungi, 0.6% Pythium spp.Identification study of based on widespread species that 47.9%, F.oxysporum,3.8%, Rhizoctonia were the most widespread species in all fungi. P. ultimum was only0.3% ratio in 2005. Among Fusarium and Rhizoctonia species F.oxysporum (52.4%)and Rhizoctonia solani (3.1%) were the most widespread species in all fungi in 2006.Among Pythium species P. ultimum and Pythium HG-grup were equal amount as 0.3%ratio.Rhizoctonia zeae was the first report as a tomato root and crown rot disease agentin the world. F. arthrosporioides F. culmorum, F. flocciferum, F. javanicum,F. graminearum was the first report for Samsun tomato growing area and also Fusariumspp. except F. culmorum, was new reports for Turkey in tomato growing areas.As a result of the pathogenicity test among Fusarium isolates the highest virulencewere belong to F.oxysporum isolates some of these isolates were wilt diseases agentF. oxysporum f.sp. lycopersici and some were root and crown rot disease agentF. oxysporum f.sp. radicis lycopersici that caused differential symptoms from the eachother. In Pythium species obtained that isolates of P. ultimum were highly virulent thanthe others. Other Fusarium spp., Pythium spp. and Rhizoctonia spp. isolates virulencewere had different ratio according to our research result.Key words: Tomato, root and crown rot, Fusarium spp., Rhizoctonia spp., Pythium spp.