Ortaöğretim fizik ders kitaplarındaki ölçme ve değerlendirme etkinliklerinin PISA sınavı ile karşılaştırılması
Comparison of assessments and evaluation activities in physics textbooks of secondary education with PISA exam
Yazar: OSMAN TÜRK
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA KARADAĞ
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bloom taksonomisi = Bloom taxonomy ; Ders kitapları = Textbooks ; Fen okuryazarlığı = Scientific literacy ; Fizik dersi = Physics lesson ; Fizik eğitimi = Physics education ; Fizik öğretimi = Physics teaching ; Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı = Programme for International Student Assesment ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation

Özet:
Bu araştırmanın temel amacı; Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) tarafından Türkçeye çevrilerek yayımlanan PISA fen okuryazarlığı sorularının içerik ve yapı bakımından incelenmesi ve MEB'in ortaöğretim fizik ders kitaplarında yer alan ölçme-değerlendirme etkinlikleri ile PISA sorularını karşılaştırarak ülkemizin başarı durumunda ölçme ve değerlendirme yaklaşımının etkisini araştırmaktır. Yapılmış olan bu çalışmada, nitel ve nicel araştırma yöntemlerinin bir arada yer aldığı "karma yöntem" (Mixed Metod) kullanılmıştır. Araştırmanın PISA fen okuryazarlığı sorularının içerik, amaç ve kazanımlarının bakımından değerlendirilmesinde ve MEB'in önerdiği fizik ders kitaplarındaki ölçme etkinliklerinin değerlendirilmesinde nitel araştırma yöntemlerinden tarama modeli kullanılmış ve elde edilen verilerin analizi doküman incelemesine göre yapılmıştır. PISA fen okuryazarlığı sorularında tespit edilen dilbilgisi ve çeviri hatalarının başarıya etkisinin araştırılması amacıyla PISA Fizik Soruları Uygulama Testi (PFUT) geliştirilmiştir. Araştırmanın deneysel kısmında "Tek Grup Ön Test-Son Test" deseni kullanılmıştır. Elde edilen verilerin analizinde İlişkili Örneklemler için T-Testi (Paired Samples T-Test)" kullanılmıştır. Araştırmanın deneysel kısmı için amaçsal örnekleme yöntemi kullanılmış olup, ön test ve son test uygulamaları, Ankara ilinde bulunan iki Fen Lisesi, bir Anadolu Lisesi, bir Meslek Lisesi ve bir İmam Hatip Lisesi'nde yapılmıştır. Araştırmadan elde edilen verilerin daha kapsamlı değerlendirilmesi çerçevesinde yirmi öğrenci ile yarı yapılandırılmış şekilde hazırlanan görüşme formu çerçevesinde görüşmeler yapılmış ve veriler betimsel olarak analiz edilmiştir. Araştırmaya göre; fen okuryazarlığı sorularının enerji kaynakları, mevcut kullanılan enerji kaynaklarının insana ve çevreye olan etkileri, hastalıklar ve doğal afetler gibi konulara odaklandığı, MEB'in önerdiği fizik ders kitaplarında ölçme etkinliklerinin sayıca daha fazlasının yenilenen Bloom Taksonomisi'nin bilgi birikimi boyutuna göre kavramsal düzeyde olduğu, bilişsel süreç boyutuna göre ise ölçme etkinliklerinin çoğunluğunun Bloom Taksonomisi'nin alt basamakları olan uygulama, kavrama ve anlama düzeyinde olduğu, aynı ölçme etkinliklerinin PISA fen okuryazarlığı yeterlik düzeylerinin ilk dört düzeyinde olduğu ve fen okuryazarlığı kapsamında incelenen soruların içerik ve kazanım olarak ilköğretim fen bilimleri ve ortaöğretim fizik öğretim programlarına uygun olduğu sonuçlarına ulaşılmıştır. Ayrıca PISA fen okuryazarlığı sorularında tespit edilen dilbilgisi ve çeviri hatalarının başarıya etkisinin incelendiği uygulamalarda, sorulardaki mevcut dilbilgisi ve çeviri hatalarının olduğu durumdaki başarı puanları ile soruların düzeltilmesi sonucu yapılan uygulamadan elde edilen başarı puanlarının anlamlı bir biçimde farklılık gösterdiği sonucuna ulaşılmıştır. İncelenen sorulardaki hatalar öğrencilerle yapılan görüşmelerde de tespit edilmiştir. Araştırmanın sonuçları doğrultusunda; Türkiye'de uygulanan PISA sınav sorularının çevirisinde dilbilgisi ve alan uzmanlarının beraber çalışması, fizik ders kitaplarındaki ölçme etkinliklerinin Bloom Taksonomisi'nin üst basamakları doğrultusunda gözden geçirilmesi ve merkezi sınavlarda PISA sorularına benzer soruların yer alması önerilerinde bulunulmuştur.

Abstract:
The main objective of this study is to examine PISA physics literacy questions, which are published by being translated into Turkish by the Ministry of National Education, in regard to content and structure and to seek the effect of assessment and evaluation approach in the event of success of our country by comparing assessment and evaluation activities in physics textbooks of secondary education of the Ministry of National Education with PISA questions. In the current study, the "Mixed Method", in which qualitative and quantitative research is gathered, has been used. Evaluation of content, purpose and acquisitions of PISA physics literacy questions and assessment activities in physics textbooks suggested by the Ministry of National Education has been done with survey model, which is one of qualitative research methods. The analysis of the data obtained has been done according to document review. PISA Physics Questions Application Test (PFUT) has been developed with the aim of investigating the affect of grammar and translation mistakes, detected in PISA physics literacy questions, on the success. "One Group Pre-Test Post-Test" experimental design is used in the study. In the analysis of data obtained, Paired Samples t-Test is used. Purposive sampling method has been used for the experimental part of the study. Pre-Test Post-Test applications have been conducted in two science high schools, an Anatolian high school, a vocational high school and an Imam-Hatip high school in Ankara. Interviews have been done with twenty students in the frame of semi-structured interview form in order to evaluate data obtained from the study in a broader way. The data have been descriptively analyzed. According to the study, it is concluded that physics literacy questions focus on topics such as energy sources, the influences of available energy sources on human and environment, diseases and natural disasters. Furthermore, there are more assessment activities which are at conceptual level in regard to knowledge accumulation of renewed Bloom's Taxonomy in the physics textbooks suggested by the Ministry of National Education. Most of the assessment activities are at practice, comprehension and understanding levels, which are lower steps of Bloom's Taxonomy according to cognitive process dimension. The same assessment activities are the first four levels of PISA physics literacy proficiency levels. Lastly, questions examined in the scope of physics literacy are conformed with the curriculum of primary school physical sciences and secondary education physics regarding content and acquisition. Moreover, the applications examining the influence of grammar and translation mistakes in PISA physics literacy questions on the success show that there is a significant difference between success scores in case of present grammar and translation mistakes and those obtained in the result of correcting questions. The mistakes in the examined questions have also been identified during the interviews with the students. In line with the results of the study, it is recommended that grammar and domain experts should work together for translation of questions of PISA exam applied in Turkey, assessment activities in physics textbooks should be revised in line with upper steps of Bloom's Taxonomy and similar questions to PISA questions should be asked in central examinations.