Osmanlı Hukukunda fetva
Fetwa in Ottoman Law
Yazar: SEDA ÖRSTEN
Danışman: PROF.DR. GÜLNİHAL BOZKURT
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2005
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Fetvâ, Türk hukuk tarihinde İslâm dininin benimsenmesiyle varolmuş önemli birhukuksal kurumdur. İslâmiyet'in ilk dönemlerinden itibaren, toplum hayatında ve hukukdüzeninde etkili olmuştur. Osmanlı Devleti'nde de fetvâ, önemli işlevler yerine getirmiş vehalkın önemli başvuru kaynaklarından biri haline gelmiştir. Bu çalışma, Osmanlı hukukundafetvânın yeri, etkileri ve önemine ilişkindir.Çalışmanın birinci bölümünde fetvânın tanımı, hukuki niteliği, tarihsel gelişim sürecive genel şekil ve usul özellikleri açıklanmıştır.İkinci bölümde Osmanlı hukukunda fetvânın rolü, çeşitli yönlerden incelenmiştir.Şeyhülislâm, atanma ve azledilme usulü, görevleri, padişahı denetlemesi, örfû hukuka etkilerive Divan-ı Hümayun ile ilişkisi bakımından detaylı olarak açıklanmıştır.İkinci olarak, Osmanlı İmparatorluğu'nda fetvâ verme sürecinin kurumsallaşmışgörünümü olan Fetvâhâne ve Fetvâhâne'nin en önemli görevlisi olan Fetvâ Eminiincelenmiştir. Bu açıklamaların ardından, fetvâ ile yargı fonksiyonu arasındaki ilişki ve fetvâderlemeleri açıklanmıştır.Üçüncü bölüm, Osmanlı İmparatorluğu'nda hukuk uygulamasında fetvânın konumuhakkındadır. İnceleme kolaylığı için bu bölüm, kamu hukuku ve özel hukuk olarak ikikısımda sınıflandırılmıştır. Ceza hukuku, aile hukuku ve vakıf hukuku açıklanırken, ?Fetâvâ-yı Âli Efendi?deki çeşitli fetvâlardan yararlanılmıştır.

Abstract:
Fatwa is an important legal institution which has been existed in Turkishhistory of law with embracing the Islamic religion. Since the primary terms ofthe Islam, it has been effective on the social life and the law system. Fatwa hasalso carried out an important function and become one of the fundamentalsources of application of public in Ottoman Empire. This study is relating to thesituation, effects and importance of fatwa in Ottoman law.In the first chapter of the study, the definition, legal character, historicalprocess of development and general rules of form and procedure of fatwa hasbeen explained.In the second chapter, the role of fatwa in Ottoman law has beenexamined in various aspects. Firstly ?the sheikhu?l-islam? has been explained indetail, on the point of the procedure of appointment and dismissal, the duties,the judicial review to sultan, the effects to laws made by the Sultan (örfi hukuk)and the relation with the Imperial Council.Secondly, Fetvahane, which is the institutionalized appearance of theprocess of fatwa issuance in Ottoman Empire, and Fetva Emini, who is the mostimportant official of Fetvahane have been examined. Following thisexplanations, the relation between fatwa and judicial function and fatwacompilations have been explained.The third chapter is about the situation of fatwa in legal practice ofOttoman Empire. In order to easiness of examination, this chapter has beenclassified in two parts as public law and private law. While explaining thecriminal law, the family law and law of foundations, it has been benefited fromthe various fatwas in ?Fetâvâ-yı Âli Efendi?.