Genç yetişkinlerde sirkadyen ritmin zaman algısı üzerindeki etkisi
The effect of circadian rhythm on time perception in young adults
Yazar: ŞENGÜL ERDOĞAN
Danışman: PROF. DR. BANU TAVAT
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Genel Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Genç yetişkinler = Young adult ; Sirkadiyen ritim = Circadian rhythm ; Zaman = Time ; Zaman algısı = Time perception ; Zamanlama = Timing

Özet:
Bu tez çalışmanın amacı, sirkadyen ritmin zaman algısı üzerindeki etkisini incelemektir.
Bu amaç doğrultusunda, davranışsal ve fizyolojik yöntemlerin kullanıldığı birbirini
tamamlayıcı nitelikte üç deney tasarlanmıştır. Deney 1'de genç yetişkinlerde kronotip
türü, uygulama zamanı ve hedef sürenin, Deney 2A ve 2B'de ileriye ve geriye dönük
zamanlama paradigmaları ve uygulama zamanının zaman algısı üzerindeki etkisi ile tüm
deneylerde vücut ısısı ve sosyal jet lag ile zaman algısı arasındaki ilişki incelenmiştir. Ek
olarak, tez kapsamında Münih Kronotip Anketi'nin (MKA-TR) kültürümüze uyarlama,
geçerlik ve güvenilirlik çalışmaları yapılmıştır.
Deney 1'de 4 farklı hedef süre (1 sn, 5 sn, 10 sn ve 15 sn) için İleriye Dönük Zamanlama
Paradigmasında Süre Üretimi Görevi (n=33); Deney 2A'da 10 sn hedef süresi için İleriye
ve Geriye Dönük Zamanlama Paradigmalarında Süre Üretimi Görevi, Süre Yeniden
Üretim Görevi ve Sözel Süre Tahmini Görevi (n=26); Deney 2B'de farklı kronotipteki
katılımcılara 3 sn hedef süresi için Süre Yeniden Üretim Görevi ve Sözel Süre Tahmini
Görevi (n=25) uygulanmıştır. Tüm deneylerde vücut ısısı ölçümü kızılötesi temassız
termometreyle alınmıştır. Katılımcıların kronotiplerini ve sosyal jet lag değerlerini
belirlemek üzere Sabahçıl-Akşamcıl Anketi ve MKA-TR uygulanmıştır.
Sonuç olarak tez çalışması kapsamında yer alan üç deneye ilişkin genel bulgular;
uygulama zamanının genç yetişkinlerde (ara tip ve akşamcıl tip) saniye düzeyindeki kısa
sürelerin (1 sn ve 3 sn) farklı paradigma/görevlerdeki zaman algısı üzerinde etkili
olduğunu göstermektedir. Buna karşın, tüm deneylerde sabahtan akşama doğru vücut
ısısında anlamlı bir artış ve 1 saatten fazla sosyal jet lag görülmesine rağmen; zaman
algısı ve vücut ısısı ile sosyal jet lag arasında olduğu varsayılan ilişki gösterilememiştir.
Anahtar Sözcükler
Zaman Algısı, İleriye Dönük Zamanlama Paradigması, Geriye Dönük Zamanlama
Paradigması, Sirkadyen Ritim, Vücut Isısı, Sosyal Jet Lag, Münih Kronotip Anketi

Abstract:
The aim of this thesis is to investigate the effect of circadian rhytm on time perception.
In accordance with this aim; three complementary experiments were designed using
behavioral and physiological methods. The effect of chronotype, time of day and target
duration in Experimet 1; prospective and retrospective timing paradigms and time of day
on time perception in Experiment 2A and 2B; and the relationship between time
perception with body temperature and social jet lag in all experiments. In addition, the
adoptation of Turkish culture, validity and reliability study of the Turkish version of
Munich Chronotype Questionnaire (MCTQ-TR) was conducted within the context of the
thesis. In Experiment 1 (N=33), production task in prospective paradigm at four different
target duration (1 s, 5 s, 10 s, 15 s); in Experiment 2A (N=26), production, reproduction
and verbal estimation tasks in prospective and retrospective paradigm at 10 s and in
Experiment 2B (N=25), reproduction and verbal estimation tasks in both prospective and
retrospective paradigm at 3 s were applied to different chronotypes of participants. Body
temperature was measured with a non contact infrared thermometer in all experiments.
Morningness-Eveningness Questionnaire (MEQ) and MCTQ-TR was applied to
determine the chronotypes and social jet lag of the participants.
As a result, the general findings of the three experiments within the context of the thesis
study showed that time of day had an effect on time perception in different
paradigms/tasks for short durations in seconds (1 s and 3 s) in young adults (intermediate
and eveningness type). On the other hand, although a significant increase in body
temperature from morning to evening and social jet lag for more than 1 hour were
observed in all experiments, the assumption of a relationship between time perception,
body temperature and social jet lag could not be supported.
Keywords
Time Perception, Prospective Timing Paradigm, Retrospetive Timing Paradigm,
Circadian Rhythm, Body Temperature, Social Jet Lag, Munich Chronotype Questionnaire