Serbest zaman doyumu, ilgilenimi ve algılanan özgürlük: Fiziksel aktivite yoluyla kadınların güçlenmesi
Leisure time satisfaction, involvement and perceived freedom: Women's empoverment through physical activity
Yazar: ESRA EMİR
Danışman: PROF. DR. CANAN KOCA ARITAN ; PROF. DR. BÜLENT GÜRBÜZ
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Spor Bilimleri ve Teknolojisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Spor = Sports
Dizin: Algı = Perception ; Boş zamanları değerlendirme = Leisure activities ; Fiziksel aktivite = Physical activity ; Kadınlar = Women ; Program geliştirme = Program development ; Serbest zaman doyumu = Leisure time satisfaction ; Yapısal eşitlik modeli = Structural equation model ; Ölçekler = Scales ; Özgürlük = Freedom

Özet:
Bu araştırmanın amacı 12 haftalık fiziksel aktivite programı ile kadınların serbest zaman ilgilenimi, serbest zaman doyumu ve özgürlük algıları arasındaki ilişkinin incelenerek bunların kadınların güçlenmesine etkisinin araştırılmasıdır. Bu bağlamda araştırmanın kuramsal çerçevesini güçlenmenin kavramsal ilişkileri, feminist pedagoji ve öz belirlenim kuramı oluşturmaktadır. Araştırmanın amacına uyğunluğu bakımından pragmatist ve dönüşümsel araştırma paradigmaları temel alınarak karma yöntem araştırması kullanılmış ve araştırma deseni olarak açımlayıcı sıralı desen tercih edilmiştir. Araştırmanın nicel bölümünde ön test son test yarı deneysel yöntem kullanılmış ve araştırmacı tarafından 12 haftalık pilates egzersiz programı geliştirilmiştir. Nitel bölümde ise fenomenoloji yöntemi kullanılmıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak nicel bölümde Serbest Zaman İlgilenimi (SZİÖ), Serbest Zaman Doyumu (SZDÖ) ve Serbest Zamanda Algılanan Özgürlük (SZAÖÖ) ölçekleri kullanılmış, nitel bölümde ise gözlem, alan notları ve bireysel görüşme teknikleri kullanılmıştır. Araştırmada katılımcı grubu 3 ayrı gruptan oluşmaktadır. Ölçek yapı geçerliğinin test edilmesi amacıyla fitnes/pilates egzersizine katılan kadınlardan (n=209), Yapısal Eşitlik Modeli oluşturulması amacıyla fitnes/pilates egzersizine katılan kadınlardan (n=399) veriler toplanmıştır. Son olarak araştırmanın deney grubunu oluşturan ve 12 haftalık pilates egzersizine katılan 21 kadından veri toplanmıştır.  Nicel veriler online ortama aktarılmış ve SPSS 20.00 ve AMOS 16.00 programları kullanılarak analiz edilmiştir. Serbest Zamanda Algılanan Özgürlük Ölçeği"nin (SZAÖÖ) kadın katılımcılar için yapı geçerliğini test etmek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Çalışmada kullanılan üç ölçeğin güvenirlik düzeyini test etmek için Cronbach's Alfa katsayıları hesaplanmıştır. 12 hafta boyunca uygulanan pilates programının kadın katılımcıların ilgilenim, doyum ve algılanan özgürlük düzeylerine etkisini belirlemek için bağımlı örneklemler için t-testi test tekniği kullanılmıştır. Ayrıca araştırma kapsamında modelin yapısal geçerliğini test etmek için Yapısal Eşitlik Modeli (YEM) ve korelasyon analizi yöntemleri kullanılmıştır. Araştırmanın nitel boyutunda ise içerik analizi tekniği kullanılmıştır. Araştırma sonucunda Serbest Zamanda Algılanan Özgürlük Ölçeğinin yetişkin kadınlar için 10 madde ve tek boyutlu yapısı doğrulanmıştır. 12 haftalık pilates egzersiz programına katılan kadınların ilgilenim, doyum ve algılanan özgürlük ölçeklerinin tüm alt boyutlarındaki son test puanları-ön test puanlarına göre daha yüksek bulunmuştur. Serbest zaman ilgileniminin hem algılanan özgürlük üzerinde doğrudan etkisinin olduğu hem de serbest zaman doyumu üzerinden dolaylı etkisi olduğu, bunun yanı sıra serbest zaman doyumu üzerine de doğrudan etkisi olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Kadınların güçlenme deneyimleri incelendiğinde güçlenmenin kavramsal ilişkileri bağlamında yapılan egzersiz programının psikolojik, fiziksel, sosyal, kültürel güçlenme ve aktif yaşam becerisi üzerinde etkisi olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca kadınların serbest zaman aktivitelerine ilgilerinin arttırılmasının özgürlük algılarını yükselterek güçlenmelerine katkı sağlayabileceği veya ilgilenimlerinin arttırılıp ihtiyaçlarının karşılanmasıyla doyuma ulaşan kadınların kendilerini özgür ve güçlenmiş hissedebileceği sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
The aim of this study is to examine the relationship between women's involvement in leisure time, leisure time satisfaction perceived freedon and to investigate the effects of these on women's empowerment through a 12-week physical activity program. In this context, the theoretical framework of the study is conceptual relations of empowerment, feminist pedagogy and self-determination theory. In terms of suitability for the purpose of the study, mixed method research was used based on pragmatist and transformational research paradigms and explanatory sequential design was used as research design. In the quantitative part of the study, pretest-posttest semi-experimental method was used and a 12-week pilates exercise was developed. In the qualitative part, phenomenology method was used. In the study, Leisure Involvement Scale (LIS), Leisure Satisfaction Scale (LSS) and Perceived Freedom in Leisure Scale (PFLS) were used as data collection instruments, while observation, field notes and individual interview techniques were used in the quantitative part. The participant group consists of three different groups. Data were collected from women who participated in fitness/pilates exercises (N=209) to test scale construct validity and from women who participated in fitness/pilates exercises (N=399) to form Structural Equation Model. Finally, data were collected from 21 women who formed the experimental group and who participated in 12-week pilates exercise. Quantitative data were transferred to online medium and analysed by using SPSS 20.00 and AMOS 16.00 programs. Confirmatory Factor Analysis (CFA) was used to test the construct validity of Freedom Perceived in Leisure Time (FPLT) scale for female participants. Cronbach's Alpha coefficients were calculated to test the reliability level of the three scales used in the study. t-test for dependent variables was used to find out the effects of 12-week pilates exercise on women's involvement, satisfaction and perceived freedom levels. Structural Equation Model (SEM) and correlation analysis methods were used to test the structural validity of the model within the scope of the research. Content analysis technique was used in the qualitative dimensions of the study. As a result of the study, the 10-item and single dimension structure of Perceived Freedom in Leisure Time for adult women was confirmed. Posttest scores of women who participated in 12-week pilates exercise program in all sub-dimensions of involvement, satisfaction and perceived freedom scales were found to be higher than pretest scores. It was concluded that leisure time involvement both had a direct effect on perceived freedom and an indirect effect on leisure time satisfaction as well as an indirect effect on leisure time satisfaction. When women's empowerment experiences were examined, it was found that the exercise program implemented within the conceptual relations of empowerment had effects on psychological, physical, social and cultural empowerment and active life skills. Finally, it was concluded that increasing the interest of women in leisure time activities can contribute to their empowerment by increasing their perceived freedom or women who are satisfied as a result of increased involvement and their needs being met can feel themselves as free and empowered.