Evsel ve kentsel atıksu arıtma tesislerinde pasif örnekleyiciler kullanılarak poliaromatik hidrokarbonların izlenmesi
Monitoring of polyaromatic hydrocarbons using passive samplers in domestic and urban wastewater treatment plants
Yazar: EKİN ERTEPE
Danışman: DOÇ. DR. AYÇA ERDEM ÜNŞAR
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Günümüzde dünya üzerinde ilaçların, zirai kimyasalların ve kozmetik ürünlerin kullanımı arttıkça mikrokirletici türleri ortaya çıkmıştır. Mikrokirleticiler kalıcı bir yapıya sahip olmakla beraber biyoakümülasyon özelliğine de sahiptirler. Biyoakümülasyon özellikleri canlı yaşamının her habitatında olumsuz etkiler yaratır ancak sucul canlı yaşamında bu olumsuz örneklerin daha fazla olduğu bilinmektedir. Mikrokirleticiler biyolojik arıtmaya karşı dirençli olduklarından evsel atıksu arıtma tesislerinde tamamen giderilememektedirler. Biyolojik arıtmanın ön planda olduğu evsel atıksu arıtma tesislerinde mikrokirleticilerden tam olarak arınamayan atıksularla birlikte alıcı ortamlarla buluşan bu kirleticiler önce yüzey sularında sonra yeraltı sularında son olarak içme sularında karşımıza çıkarak modern ve ekolojik hayatın sağlığını ciddi bir şekilde etkilemektedir. Bu çalışma kapsamında, Antalya ilinde atıksuda seçili önemli mikrokirleticilerden olan poliaromatik hidrokarbon (PAH) türlerinin izlenmesi ve belirlenmesi amacıyla pasif örnekleme metodu kullanılmıştır. Ahtapot tipi pasif örnekleyiciler Lara Evsel Atıksu Arıtma Tesisinde (LAAT) ve Hurma Atıksu Arıtma Tesisinde (HAAT) tesise atıksu girişinin olduğu kaba ızgaralara ve arıtmanın son aşaması olan klorlamadan sonraki deşarj kısmına birer adet olmak üzere yerleştirilmiştir. 2022 yılı Ağustos ve 2023 yılı Ocak ayı aralığında numune toplama işlemi gerçekleştirilmiştir. Örnekler toplandıktan sonra ekstraksiyona tabi tutulup GC-MS ile analiz edilmiştir. Analiz sonuçlarına göre 6 ay boyunca atıksudaki PAH değişimi, PAH'ların kaynağı ve arıtma proseslerinin PAH giderimindeki verimliliği gözlemlenip yorumlanmıştır. Elde edilen GC-MS analizlerine göre arıtma tesislerine gelen PAH'ların kaynağının hem petrojenik hem pirojenik karışık kaynak olduğu görülmüştür. Arıtma çıkışında zaman zaman girişe kıyasla daha yüksek konsantrasyonların olması, klasik arıtma proseslerinin mikro kirletici giderimine göre tasarlanmadığının bir göstergesidir.

Abstract:
As the usage of pharmaceuticals, agricultural chemicals, and cosmetic products increases worldwide today, types of micropollutants have emerged. Micropollutants have a persistent structure and possess bioaccumulation characteristics. Their bioaccumulation features create adverse effects in every habitat of living organisms, but it is known that these negative examples are more prevalent in aquatic life. Micropollutants are resistant to biological treatment, therefore they cannot be completely removed in domestic wastewater treatment plants. These pollutants, which meet receiving environments with wastewaters that cannot be fully purified from micropollutants in domestic wastewater treatment plants where biological treatment is prioritized, first appear in surface waters, then in groundwater, and finally in drinking water, seriously affecting the health of modern and ecological life. Within the scope of this study, the passive sampling method was used to monitor and identify types of polycyclic aromatic hydrocarbons (PAHs), which are selected important micropollutants in wastewater in Antalya province. Octopus-type passive samplers were placed in Lara Domestic Wastewater Treatment Plant (LDWTP) and Hurma Wastewater Treatment Plant (HWTP), one each at the coarse screens where wastewater enters the facilities and the discharge part after the final stage of treatment, chlorination. The sample collection process was conducted between November 2022 and April 2023. After the samples were collected, they were subjected to extraction and analysed with GC-MS. According to the analysis results, the change in PAH in the wastewater over 6 months, the source of pollution, and the efficiency of the treatment processes in PAH removal were observed and interpreted.