Davranışsal iktisat eğitiminin iktisadi rasyonalite üzerine etkisi
The effects of behavioral economics education on economic rationality
Yazar: GÖKBERG BARIŞ TEKİN
Danışman: PROF. DR. FAZIL KAYIKÇI
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ekonomi = Economics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Davranışsal ekonomi = Behavioral economics ; Davranışsal finans = Behavioral finance ; Ekonomi = Economy ; Ekonomi eğitimi = Ekonomy teaching ; Eğitim = Education ; Finansal eğitim = Financial education ; Rasyonalizasyon = Rationalization

Özet:
Neoklasik iktisadi görüşe göre, insanlar sadece kendi çıkarları doğrultusunda hareket etmekte, çevresel koşullardan etkilenmemekte ve kararlarını kusursuz bir hesaplayıcı gibi duygularından bağımsız olarak, yalnızca fayda ve maliyet düzleminde ele almaktadır. Bilişsel bilimlere ve davranışsal iktisadi yaklaşıma göre ise insanlar sistematik olarak hata yapmakta, kendi faydalarını iyi hesaplayamamakta, çevresel faktörlerden çok kolay etkilenmekte ve modern hayatın getirdiği karmaşık ilişkiler ağıyla kolaylıkla başa çıkamamaktadır. Homo economicus (rasyonel insan) kabul edilen iktisadi bireyin gerçek hayatta, standart teorinin varsayımından farklı olarak çoğu zaman rasyonel olmayan kararlar verdiği görülmüştür.
Bu çalışmada standart teorinin temel kabullerinden biri olan rasyonellik varsayımının neden hatalı bir yaklaşım olduğu üzerinde durulmuş ve insanların karar alırken karşılaştıkları bilişsel kısıtlar ele alınmıştır. Çalışmanın ilk bölümünde, rasyonalite kavramının iktisadi literatüre giriş serüveni hakkında bilgiler verilmiştir. İktisadi okulların rasyonalite kavramına ilişkin tutumları, kusursuz ve kusurlu rasyonaliteyi savunan iktisadi okullar başlıkları altında değerlendirilmiştir. İkinci bölüm, davranışsal iktisat alanında yapılan çalışmaların derlendiği bir literatür taraması şeklindedir. Bu bölümde davranışsal iktisadın ortaya çıkışı ve gelişim süreci ele alınmıştır. Bunun yanında sınırlı rasyonalite kavramına değinilmiş ve deneysel bulgulardan hareketle rasyonelliği ihlal eden davranış türleri çeşitli örneklerle açıklanmıştır. Üçüncü ve son bölüm ise varsayımsal sorulardan hareketle oluşturulan bir anket çalışmasını içermektedir. Anket soruları çıpalama etkisi, birleşim yanılgısı, çerçeveleme etkisi, hiperbolik iskonto, mülkiyet etkisi, statüko etkisi ve batık maliyet gibi bilişsel önyargı türlerinden oluşmaktadır. Bu sorular üzerinden iktisat öğrencilerinin, rasyonelliğe ne denli uygun olup olmadığı test edilmiştir. Anket çalışması ayrıca davranışsal iktisat dersi alan iktisat öğrencileri ile davranışsal iktisat dersi almayan öğrencilerinin, sorulara yönelik tutumlarını karşılaştırmayı amaçlamakta ve davranışsal iktisat dersinin, iktisadi rasyonalite üzerinde fark yaratıp yaratmadığını incelemektedir.

Abstract:
According to the neoclassical economic view, people act only in their own interests, are not affected by environmental conditions, and consider their decisions only on the basis of benefit and cost, regardless of their feelings as a perfect calculator. According to cognitive sciences and behavioral economics approach, people make mistakes systematically, cannot calculate their own benefits well, are affected by environmental factors very easily, and cannot easily cope with the complex network of relations brought by modern life. It has been seen that the economic individual who is accepted as homo economicus (rational person) often makes non-rational decisions in real life, unlike the assumption of the standard theory.
In this study, it is emphasized why the rationality assumption, which is one of the basic assumptions of the standard theory, is an erroneous approach and the cognitive constraints that people face while making decisions are discussed. In the first part of the study, information is given about the introduction of the concept of rationality to the economic literature. The attitudes of economic schools towards the concept of rationality have been evaluated under the headings of economic schools that advocate perfect and imperfect rationality. The second part is in the form of a literature review in which studies in the field of behavioral economics are compiled. In this section, the emergence and development of behavioral economics is discussed. In addition, the concept of limited rationality is mentioned and the types of behaviors that violate rationality are explained with various examples based on experimental findings. The third and last part includes a survey based on hypothetical questions. Survey questions consist of cognitive bias types such as anchoring effect, conjunction fallacy, framing effect, hyperbolic discounting, endowment effect, status quo effect, and sunk cost. Through these questions, it was tested whether economics students were suitable for rationality or not. The survey also aims to compare the attitudes of economics students who take behavioral economics course and students who do not take behavioral economics course towards the questions and examines whether the behavioral economics course makes a difference on economic rationality.