Özel gereksinimli çocuğu olan ebeveynlere uygulanan kabul ve kararlılık terapisi temelli girişimlerin psikolojik sağlamlık depresyon anksiyete stres düzeylerine ve bakım yüküne etkisi
The effect of acceptance and commitment therapy-based interventions applied to parents with special needs children on psychological resilience depression anxiety stress levels and care burden
Yazar: ECEM ÇİÇEK GÜMÜŞ
Danışman: PROF. DR. SELMA ÖNCEL
Akdeniz Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Hemşirelik = Nursing ; Sağlık Eğitimi = Health Education
Dizin: Ana-baba = Parents ; Anksiyete = Anxiety ; Bakım verenler = Caregivers ; Bakım verme yükü = Caregiver burden ; Depresyon = Depression ; Kabul ve kararlılık terapisi = Acceptance and commitment therapy ; Psikolojik sağlık = Psychological health ; Stres = Stress ; Özel gereksinimli çocuklar = Children with special needs

Özet:
Amaç: Bu çalışma özel gereksinimli çocuğu olan ebeveynlere uygulanan Kabul ve Kararlılık Terapisi temelli girişimlerin psikolojik sağlamlık depresyon anksiyete stres düzeylerine ve bakım yüküne etkisini belirlemek amacıyla yapılmıştır.
Yöntem: Bu araştırma ön test, son test, izlemsel, randomize kontrollü deneysel bir çalışmadır. Araştırma Gaziantep İlinde, Şehitkamil ve Şahinbey ilçelerinde yapılmıştır. Çalışmaya özel gereksinimli çocuğu olan 60 ebeveyn dahil edilmiştir. Girişimler Nisan-Aralık 2019 tarihleri arasında tamamlanmıştır. Veriler öntest, sontest ve izlem testi şeklinde üç aşamada elde edilmiştir. Ön testten sonra girişim grubuna altı oturumdan oluşan Kabul ve Kararlık Terapisi Temelli Girişimler uygulanmıştır. Oturumlar bireysel görüşmeler yapılarak ortalama 60 dakika sürmüştür. Her ebeveyne haftada bir oturum yapılmıştır. Oturumlar bitince son test, üç ay sonrada izlem testleri yapılmıştır. Kontrol grubunda yer alan ebeveynler ise sadece okulda düzenlenen rutin eğitimlere katılmıştır. Okul eğitimlerinden sonra; son test, üç ay sonra da izlem testleri yapılmıştır.
Bulgular: Girişim grubundaki ebeveynlere uygulanan Kabul ve Kararlılık Terapisi temelli girişimlerin etkili olduğu ve kontrol grubuna göre; psikolojik sağlamlık puan ortalamalarının artığı (öntest: 52.77±6.564; izlem testi: 79.50±4.932) anksiyete-depresyon-stres düzeyi puan ortalamalarının (öntest: 50.2±14.63; izlem testi: 15.87±4.80), psikolojik katılık (öntest: 40.33 ± 6.06; izlem testi: 12.2±2.22) ve bakım yükü (ön test: 49.97±8.015, izlem testi: 20.1±5.241) puan ortalamalarının anlamlı düzeyde azaldığı saptanmıştır (p< .05). Kontrol grubunda ise önemli bir değişiklik gözlenmemiştir. 
Sonuç: Özel gereksinimli çocuğu olan ebeveynlerin Kabul ve Kararlık Terapisi Temelli girişimler sonucunda psikolojik sağlamlıklarının artması; psikolojik katılık, depresyon, anksiyete, stres ve bakım yükü düzeylerinin düşmesi müdahalenin etkili olduğunu göstermiştir. Bu girişimlerin ebeveynlerin güçlendirilmesi ve desteklenmesinde kullanılması önerilmektedir.

Abstract:
Objective: This study was carried out to reveal the effect of Acceptance and Commitment Therapy-based interventions on the psychological resilience, psychological consistency, anxiety, depression, stress and care burden levels of parents with special needs children.
Method: This research is a pretest, posttest, follow-up, randomized controlled experimental study. The research was carried out in Şehitkamil and Şahinbey districts of Gaziantep Province. 60 parents with special needs children were included in the study. The initiatives were completed between April and December 2019. The research data was collected in three stages as pretest, posttest and follow-up test. After the pre-test data was collected, the ACT- based intervention program was applied to the intervention group consisting of six sessions. The session lasted on average 60 minutes with individual interviews. A session was held for each parent once a week. At the end of the sessions, post-test and follow-up tests were performed three months later. Parents in the control group only participated in the routine education program held at the school. After school education; post-test, follow-up tests were performed three months later.
Results: According to the control group the ACT-based intervention program applied to intervention group is effective and; psychological resilience levels increased (pretest: 52.77±6.56; follow-up test: 79.50±4.93, depression anxiety stress (pretest: 50.2±14.63; follow-up test: 15.87±4.80), psychological consistency (pretest: 40.33±6.06; follow-up test: 12.2±2.22) and care burden levels (pretest: 49.97±8.02, follow-up test: 20.1±5.24) decreased significantly (p<.05). No significant difference was observed in the control group.
Conclusion: It was concluded that; Acceptance and Commitment Therapy-based interventions applied to parents with special needs children have effect on increased psychological resilience and flexibility; decrease anxiety, depression, stress and care burden levels. It is recommended to use the initiatives to strengthen and support parents.