Tabiî hâkim ilkesi ve Türk yargı tarihinde olağanüstü mahkemeler
The principle of natural judge and the extraordinary courts in Turkish judicial history
Yazar: DURULCAN SELÇUK
Danışman: DOÇ. DR. SEDA ÖRSTEN ESİRGEN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Doğal yargıç = Natural judge ; Hukuk tarihi = Law history ; Mahkemeler = Law courts ; Türk hukuk tarihi = Turkish law history ; Türk yargı tarihi = Turkish judgement history ; Özel yetkili mahkemeler = Special courts

Özet:
Çalışmanın konusu tabiî hâkim ilkesi, ilkenin doğal sonucu olan olağanüstü mahkeme kurma yasağı ve Türk yargı tarihindeki olağanüstü mahkemelerdir.
Konu üç ayrı bölüm başlığı altında ele alınmıştır.
İlk bölüm, tabiî hâkim ilkesi başlığı altında ilkenin teorik olarak incelendiği bölümdür. Bu çerçevede, ilkenin değişik isimlendirmeleri arasında hukuken farklı sonuçların oluşabileceğine değinilmiş; "tabiî hâkim" olarak kullanılmasının istenilen güvenceyi en iyi ifade etmesinin yanında, olağanüstü mahkeme kavramının neyi karşıladığı açıklanmıştır.
Çalışmanın ikinci bölümünde ise, tabiî hâkim ilkesinin Türk hukukundaki tarihsel gelişimi incelenmiştir. Bölümde, anayasal bir güvence olan ilke sadece anayasalı dönemler kapsamında incelenmemiş; Osmanlı hukuku bakımından da, ilkeye yaklaşan uygulamaların bulunup bulunmadığı araştırılmıştır. Böylece Türk hukuk tarihinde tabiî hâkim ilkesinin varlığı ve gelişimi, geniş bir perspektiften yorumlandıktan sonra, Türk anayasalarında ilkenin nasıl düzenlendiği ve hangi değişiklikleri geçirdiği ortaya koyulmuştur.
Üçüncü ve son bölüm ise, Türk yargı tarihinde olağanüstü mahkemelere ayrılmıştır. Ancak incelenen örnekler, tabiî hâkim ilkesi ve olağanüstü mahkeme kurma yasağının anayasalardaki görünümleri ışığında değerlendirilirken, özellikle Türk hukuk tarihi bakımından tartışılmaya devam edilenler arasından seçilmiştir.

Abstract:
The research focuses on the principle of the natural judge and one of its natural consequences, the prohibition of the establishment of extraordinary courts. It also aims to explain the historical development of the principle of the natural judge and the extraordinary courts in Turkish judicial history.
The thesis is composed of three chapters.
The first chapter describes the principle of the natural judge in terms of a theoretical perspective. It is mentioned in this framework that different naming of the principle may have legally different consequences. Aside from its usage as a "natural judge", it conveys the needed assurance in the best way and clarifies what the notion of the extraordinary court meant.
The second chapter looks at the historical evolution of the principle of the natural judge in Turkish law. This principle is not only analyzed as an important constitutional protection in Turkish legal history, but also it is explored whether there were practices approaching the principle in Ottoman law. Thus, after interpreting the presence and evolution of the principle of the natural judge in Turkish legal history from a broad viewpoint, it is revealed how the principle is regulated and what changes it goes through in Turkish constitutions.
The third and last section focuses on extraordinary courts in Turkish legal history. However, while the examples are analyzed in the light of their appearances in constitutions, the principle of the natural judge and the prohibitions of the establishment of extraordinary courts, they are chosen among those that are still being debated in Turkish legal history.