Sağlık algısının hemodiyalize bağımlı olan bireylerde diyet ve sıvı kısıtlamasına uyumsuzluğuna etkisi
The effect of health perception on nonadherence to diet and fluid restriction in hemodialysis dependent individuals
Yazar: SAFİYE YANMIŞ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. SEHER ERGÜNEY
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Böbrek hastalıkları = Kidney diseases ; Böbrek yetmezliği-kronik = Kidney failure-chronic ; Diyet = Diet ; Renal diyaliz = Renal dialysis ; Sağlık = Health ; Su tüketimi = Water consumption

Özet:
Amaç: Sağlık algısının hemodiyalize bağımlı olan bireylerde diyet ve sıvı kısıtlamasına uyumsuzluğuna etkisini belirlemek amacı ile tanımlayıcı olarak yapılmıştır.
Materyal ve Metot:   Bu araştırma Kasım 2013-Haziran 2016 tarihleri arasında yapılmıştır. Araştırma evrenini, Kasım-Aralık 2013 tarihleri arasında Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi diyaliz ünitesinde sürekli tedavi gören ve tedavi amaçlı kısa süre için gelen hastalar oluşturmuştur. Örneklemini ise, bu tarihler arasında ilgili hastanenin diyaliz ünitesinde araştırmaya alınma kriterlerine uyan, diyaliz ünitesinde sürekli tedavi gören 62 hastanın hepsi ve tedavi amaçlı kısa süre için gelen 38 hasta; toplamda 100 hasta oluşturmuştur. Verilerin toplanmasında kişisel bilgi formu, SAÖ ve DDSÖ kullanılmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde; tanımlayıcı istatistikler, Cronbach' s Alpha, Mann-Whitney U testi, Kruskall Wallis testi ve Spearman Korelasyon kullanılmıştır.
Bulgular: Araştırmaya katılan bireylerin yaş ortalamaları 42.98±16.24, diyalize girme süreleri ortalamaları 80.57±61.12 ay olarak bulunmuştur. SAÖ genel puan ortalaması 44.07±8.42 olarak belirlenmiştir. Ölçeğin alt boyutlarından kesinlik alt boyut puan ortalaması en yüksek, öz farkındalık alt boyut puan otalaması ise en düşük bulunmuştur. Araştırmaya katılan bireylerin %69' unun sıvı kısıtlamasına, %70' inin diyet kısıtlamasına uymada zorlandığı belirlenmiştir. SAÖ genel puan ortalaması ile diyet ve sıvı kısıtlamasına uyumsuzluk sıklığı arasında anlamlı negatif yönlü zayıf bir ilişkinin olduğu belirlenmiştir. Sağlık algısı iyileştikçe diyet ve sıvı kısıtlamasına uyumsuzluk sıklığının azaldığı belirlenmiştir.
Sonuç: Bu bulgular doğrultusunda sağlık çalışanları hemodiyalize bağımlı bireylerin sahip oldukları sağlık inançlarını belirlemeli, diyet ve sıvı kısıtlaması hakkında kendini ifade etmesine yardımcı olmalıdır.
Anahtar kelimeler: Diyet, hemodiyaliz, sağlık algısı, sıvı kısıtlaması, uyumsuzluk.

Abstract:
Aim: It was conducted as definitive in order to determine the effect of health perception on nonadherence to diet and fluid restriction in hemodialysis dependent individuals.
Materials and Methodology: This research was conducted between October 2013 and June 2016. The universe of the research is formed by patients who were under permanent treatment at Atatürk University, Faculty of Medicine dialysis unit between November-December 2013, sent from the epicenter for a short term for treatment. Sample consists of 100 patients, as all of the 62 patients under permanent treatment between those dates in dialysis unit who were convenient for research criterias and 38 patients coming for a short term for treatment. Personal Data Form, HPS and the QDDF were used in data acquisition. Cronbach's Alpha, Mann-Whitney U test, Kruskall Wallis test and Spearman Correlation were used in data evaluation.
Results: Age of average of the participants in the research was determined to be 42.98±16.24, while their dialysis time average was 80.57±61.12 months. HPS point average was specified as 44.07±8.42. Among the scale's sub-dimensions, certainty sub-dimension point average was found out to be the highest, as self-awareness sub-dimension point average was the lowest. Of the individuals, 70% and 69% were found to have difficulty in adhering to diet and fluid restriction, respectively. A meaningful avoidant weak relationship was found between HPS point average and diet and fluid restriction frequency. It was determined that the better the health perception got, the less nonadherence to diet and fluid restriction frequency appeared to be.
Conclusion: In line with these findings, healthcare workers should specify the health beliefs the hemodialysis patients have and help them towards expressing themselves about diet and fluid restriction.

Key Words: Diet, fluid restriction, hemodialysis, health perception, nonadherence.