Akaryakıt sektörüne ilişkin vergi ceza yaptırımlarının değerlendirilmesi ve yargısal denetimi
Evaluation and judicial inspection of tax penalties regarding the fuel sector
Yazar: ZÜMBÜL NUR EZİKOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. YILDIRIM TAYLAR
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / Kamu Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Egemenlik gücü devlettedir. Egemenlik, devlete kamu hizmeti sağlama yükümlülüğü getirmekte; bunun bir sonucu olarak da devlete mali yükümlülük getirme yetkisini vermektedir. Devletin kamu hizmetlerini finanse etmek üzere elde ettiği değerler bütününe kamu gelirleri denmektedir. Kamu gelirlerinin önemli bir kısmı vergilerden oluşmaktadır.
Verginin tam ve zamanında ödenmesini sağlamak üzere vergi ödevlilerine birtakım ödevler yüklenmiştir. Bu ödevler maddi ve şekli olarak ikiye ayrılmaktadır. Maddi ödev verginin ödenmesi anlamına gelirken şekli ödev verginin gereği gibi ödenmesini sağlamak üzere getirilmiş çeşitli yükümlülükleri ifade etmektedir. Maddi ve şekli ödevlere aykırılıklar kabahat kabul edilmiştir ve karşılığında idari yaptırımlar uygulanır. Vergi kaçakçılığı suçu işlendiğinde hürriyeti bağlayıcı ceza verilecektir.
Akaryakıt sektörü Türkiye ekonomisinde önemli bir yer tutmaktadır. Bu sektörü devlet açısından önemli kılan etkenlerden biri ise sektörden alınması gereken vergilerin miktarıdır. Akaryakıt sektöründen alınan/alınması gereken vergiler, toplam vergi gelirleri içinde önemli bir yere sahiptir. Bu sektörden alınacak verginin tam ve zamanında tahsili yani maddi ödevin gereği gibi yerine getirilmesi için sektöre özgü birtakım başka yükümlülükler getirilmiştir. Şekli yükümlülükler kapsamında değerlendirilen bu yükümlülüklerin amacı sektörün denetimini sağlamak ve kayıt dışı faaliyetin önüne geçmektedir. Bu şekli yükümlülüklere aykırılıklar karşılığında da idari yaptırım uygulanmaktadır.
Daha ağır ihlâle neden olan bazı hareketlerin neticesi olarak ise hürriyeti bağlayıcı cezalar öngörülmüştür. Ayrıca ihlal edilen yükümlülüğe göre, sektörde faaliyet gösterme izni olarak tanımlanabilecek lisansın, geçici olarak durdurulması ya da iptali söz konusu olabilecektir.
Çalışmanın ilk bölümünde akaryakıt sektörüne özgü vergisel ödevler ve bu ödevlere aykırılık halinde uygulanacak idari ve cezai yaptırımlar aktarılmış; ödevler ve yaptırımlar anayasal ilkeler ve temel hak ve özgürlükler çerçevesinde değerlendirilmiştir. İkinci bölümde ise idari yaptırımların yargısal denetimi ile vergi suçlarına ilişkin yargılama usulü incelenmiştir.
Anahtar kelimeler: Akaryakıt Sektörü, Vergi, Vergi Ceza Yaptırımları, Yargısal Denetim, Yargılama Usulü.

Abstract:
The sovereign power is vested in the state. Sovereignty imposes an obligation on the state to provide public services; as a consequence, it authorizes the state to impose financial obligations. The totality of values obtained by the state to finance public services is called public revenues. An important part of public revenues consists of taxes.
In order to ensure full and timely payment of taxes, certain duties are imposed on taxpayers. These duties are divided into two as material and formal. While the substantive duty means the payment of the tax, the procedural duty refers to various obligations imposed to ensure the proper payment of the tax. Violations of material and formal duties are considered misdemeanors and administrative sanctions are imposed in return. When the offense of tax evasion is committed, a sentence of imprisonment will be imposed.
The fuel sector has an important place in the Turkish economy. One of the factors that make this sector important for the state is the amount of taxes to be collected from the sector. Taxes collected/to be collected from the fuel sector have an important place in total tax revenues. In order to collect the tax to be collected from this sector in full and on time, in other words, to fulfill the financial duty properly, a number of other obligations specific to the sector have been introduced. The purpose of these obligations, which are considered as formal obligations, is to ensure the control of the sector and prevent unregistered activities. Administrative sanctions are imposed for violations of these formal obligations. As a consequence of some acts that cause more severe violations, penalties that bind the freedom are foreseen. In addition, depending on the violated obligation, the license, which can be defined as the permission to operate in the sector, may be temporarily suspended or revoked.
In the first part of the study, the tax obligations specific to the fuel sector and the administrative and criminal sanctions to be imposed in case of violation of these obligations are explained; the obligations and sanctions are evaluated within the framework of constitutional principles and fundamental rights and freedoms. In the second part, the judicial review of administrative sanctions and the trial procedure for tax offenses are analyzed.