Meydanların iklimsel konfor kriterleri ve kullanım- kullanıcı ilişkileri kapsamında performans değerlendirmesi
A performance analysis for squares in terms of thermal comfort criteria and usage-users relations
Yazar: EZGİ GÜLER
Danışman: DOÇ. DR. HASAN SERDAR KAYA
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kentsel Tasarım Ana Bilim Dalı / Kentsel Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Meteoroloji = Meteorology ; Morfoloji = Morphology ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Meydanlar, yerleşmelerin tarihi boyunca dönemin önemli olaylarına tanık olan, hem fiziksel hem de sosyal olarak kente kimlik katan kamusal açık alanlardır. Günümüzde artan nüfus, kullanıcı tercihlerinin değişimi, açık alan planlama ve tasarım kararlarında iklimsel konfor ve yerel özellikleri gözetmeyen yaklaşımların da etkisiyle kent meydanları yerine alışveriş merkezleri gibi alternatif mekanların kullanımı ve yeni teknoloji olanakları ile sanal sosyalleşme mekanları tercih edilmektedir. Bu bağlamda, açık alanlarda termal konfor sağlanması, geniş çevre koşulları bileşenleri ile ele alınması gereken bir çalışma alanı olarak karşımıza çıkmaktadır. Doğal, mekansal ve sosyal parametrelerin başarılı bir şekilde irdelenerek tasarlanması açık alanların hem doğal kaynaklardan optimum yarar sağlaması, hem de mekan kalitesinin artırılmasını sağlayacaktır. Bu kapsamda kent meydanlarının kentin mekânsal, sosyal ve iklimsel özellikleri ile uyum içinde olması iklimsel konfor ve çevre kalitesi, dolayısıyla kullanıcı sağlığı ve konforu açısından önem taşımaktadır.
Bu çalışmada, kent meydanlarının meteorolojik, coğrafi, mekansal özellikleri ile kentsel açık alan kullanıcılarının bireysel ve sosyal özellikleri irdelenerek, kent meydanlarının tasarım süreçlerine entegrasyonunu sağlayacak tasarım parametrelerinin belirlenmesi amaçlanmaktadır. Tez kapsamında Türkiye'nin beş farklı iklim bölgelerinden seçilen kentlerin kent meydanları ekolojik tasarım ve iklimsel konfor kriterleri irdelenerek enerji performansları değerlendirilmiştir. Kent içinde seçilecek kent meydanları konum bazlı verilerin Phyton programlama dili aracılığıyla, kullanıcılar tarafından tercih edilebilirliğine göre, beş farklı iklim bölgesinden kentin tarihi ve yeni meydanları arasından olmak üzere on adet meydan seçilmiştir. Seçilen kent meydanlarının, bulundukları iklim bölgeleri ve belirlenen iklimsel performans parametrelerine uygunluğu incelenmiş; termal özellikler, kentsel doku özellikleri ve tasarım parametreleri kapsamında diğer meydanlar ile karşılaştırmaları yapılmıştır.
Önerilen yöntem sadece mekansal parametrelerle sınırlı kalmayıp örneklem alanlarının değişen iklimsel ve tasarım özelliklerinin beraberinde getirdiği günlük ve mevsimlik döngülerle kullanım yoğunluğu arasındaki ilişkiyi de değerlendirilmektedir. Bu bağlamda meydan özellikleri ve kullanıcı-kullanım ilişkisinin dinamik analizini ve teknoloji olanakları ile yönetilmesini sağlayacak veri
kaynaklarından yararlanılmıştır.
Örneklem alanlarında iklim, rakım, rüzgar yönü, yağış, sıcaklık, yapılaşma yoğunluğu, arazi kullanımı gibi mekansal veriler ArcGIS ve ENVI-met yazılımları kullanılarak vaziyet planı, model ve simülasyon verileri birlikte değerlendirilerek çalışma alanlarının iklimsel konfor açısından bölgeye uygunluğu incelenmektedir. Meydan kullanım performansları ise açık paylaşım ortamlarındaki büyük veri kümelerinden yazılımla elde edilmiş kullanıcı verisinin ArcGIS yazılımına entegrasyonu ile verinin mekansallaştırılması sağlanarak kent meydanlarındaki kullanım yoğunluğu, kullanıcı talep verisi analiz edilmektedir.

Abstract:
A square is an open public space that bears witness to significant incidents in settlement throughout the history, and gives identity both physically and socially. It is however observed at the present time that use public space has changed due to gradually increasing population, change of user trends and presence of approaches that fail to observe thermal comfort and locality when making decisions that relate to open space plan and design. Using alternative spaces such as malls as well as virtual socialization spaces equipped with new technological opportunities are rather preferred. In this context, providing thermal comfort at open spaces appears to be a field of study that needs to be discussed, involving comprehensive environmental conditions. Once natural, spatial and social parameters are successfully examined and designed, open spaces will benefit from natural resources optimally, hence spatial quality will have been improved. It is therefore crucial for thermal comfort and environmental quality, consequently for users' health and convenience that urban squares are in harmony with spatial, social and climatic characteristics of the town.
In this study, meteorological, geographical and spatial characteristics of urban squares, as well as individual and sociological features of open public space users have been scrutinized with a view to determining design parameters that would help the integration of urban squares with the design processes.
For this study, urban squares of five different cities with different climatic zones in Turkey have been examined for their ecological design and thermal comfort criteria; hence their energy performance has been evaluated. Eligible urban squares in a city have been determined based on preferability of location-based data by users via Phyton programming language, and accordingly ten urban squares among historical and modern squares have been selected from five different climatic zones. Thus selected urban squares have been studied in terms of conformity with their climatic zones and designated thermal performance parameters; they have been compared to other squares in terms of thermal characteristics, urban morphology and design parameters. Recommended method is not merely limited to spatial parameters as it is capable of evaluating the correlation between daily and seasonal cycles introduced by changing climatic and design characteristics of sample areas with the frequency of use. In this context, data sources that enable dynamic analysis of square characteristics and useruse correlation, and help to manage the same through technological opportunities have been utilized.
For sample areas, ArcGIS and ENVI-met software suites have been used for coevaluating spatial data such as climate, altitude, windward, precipitation, temperature, density of structuring, land use, with data such as plan, model and simulation. So, conformity of fields of study with the territory is examined as far as thermal comfort is concerned. Density of use in urban squares and users' demand data are analyzed for urban square use performance by way of integration of software- extracted user data from big data sets at open sharing media, with ArcGIS, thus specialization of data.