Doğu Anadolu Bölgesinde bal arılarında görülen viral hastalıkların araştırılması
Investigation of viral diseases in honey bees in Eastern Anatolia Region of Turkey
Yazar: MUHAMMED LÜTFÜ ACAROĞLU
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET ÖZKAN TİMURKAN
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Veterinerlik Viroloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine
Dizin: Bal arısı = Honey bee

Özet:
ÖZET
Doğu Anadolu Bölgesinde Bal Arılarında Görülen Viral Hastalıkların Araştırılması
Amaç: Bu araştırma ile Doğu Anadolu Bölgesinde bulunan ve arı yetiştiriciliği yapılan illerde arılarda hastalığa sebep olan viral hastalıkların varlığının araştırılması ve bölgede bu hastalıkların tespit edildiği takdirde birbiri ile ilişkisinin ve moleküler prevalansının belirlenmesi planlanmıştır. Bu amaçla Erzurum ili başta olmak üzere Doğu Anadolu bölgesi içerisinde Erzurum, Erzincan, Elazığ, Muş, Kars, Iğdır, Ağrı, Ardahan, Tunceli, Bayburt ve Bingöl illerinden arılar toplanmıştır. İllerden gelen ve il içindeki farklı işletmelerden elde edilen arılar onarlı gruplar halinde havuzlar oluşturulmuş ve bu örneklerden RT-PCR yöntemiyle moleküler olarak viral hastalıklar araştırılmıştır. Ayrıca tekli ve mix olgularda araştırılmıştır. 
Materyal ve Metot:  22 arı işletmesinden toplam 1510 tane arı toplanmıştır. Farklı illerden gelen numuneler birbirine karıştırılmadan en az 10 tane arı bir havuzu oluşturacak şekilde toplamda 151 arı havuzu oluşturulmuştur. Yaptığımız bu çalışmada,  Deforme kanat virusu, Sacbrood virusu, İsrail akut arı felci virusu, Akut arı felci virusu, Siyah kraliçe hücre virusu ve Kronik arı felci virusu; teşhisinde RT-PCR tekniği kullanılarak Doğu Anadolu bölgesine ait örnekler analiz edilmiştir. 
Bulgular: Çalışmaya dahil edilen illerin yapılan örneklemesinde viral etkenlerin moleküler prevalansları Deforme kanat virusu % 50.3, Sacbrood virusu % 49.0,  Siyah kraliçe hücre virusu % 15.2 ve Akut arı felci virusu % 3.9 olarak belirlendi. Kronik arı felci virusu ve İsrail akut arı felci virusu pozitifliği ise tespit edilmedi. 
Sonuç: Bu çalışma; Doğu Anadolu Bölgesinde arı viral hastalıklarının moleküler prevalansı ve bölge arıcılığı üzerine olan olumsuz etkisinin anlaşılmasını sağladı. Mücadele edilmesi gereken viral arı hastalıkları konusunda Avrupa'da en fazla yönetilen koloniye sahip olan Türkiye'de gelecekte yapılacak araştırmalar için Doğu Anadolu ölçeğinde bal arısı virusları hakkında bilgi sağlamıştır. 
Dünyada kovan sayısı ve bal üretiminde oldukça önemli bir paya sahip olan Türkiye'de bu verimi ve dünya piyasalarındaki payımızı artırabilmek ve arı popülasyonlarının varlığını devam ettirebilmek için arıların enfeksiyöz hastalıklarını kontrol altına almamız gerekmektedir. Çalışmamızdan elde edilen veriler ışığında, ülkemizde arı hastalıkları ile mücadele yapılarak sağlıklı arı kolonilerinin oluşturulması ve bu sayede verim artırılarak ülke ekonomisine ciddi katkılar sağlanacağı sonucuna varılmıştır. 

Anahtar Kelimeler: Arı, Moleküler, PCR, Viral Hastalık, Virus.

Abstract:
ABSTRACT
Investigation of Viral Diseases Occurring in Honey Bees in Eastern Anatolia Region of Turkey
Aim: With this research, it was planned to investigate the presence of viral diseases that cause disease in bees in the provinces in the Eastern Anatolia Region where bee breeding is carried out, and to determine the relationship and molecular prevalence of these diseases if these diseases are detected in the region. For this purpose, bees will be collected from Erzurum and provinces in the Eastern Anatolia region (Erzurum (Palandöken, Pasinler, Oltu, Narman districts), Erzincan, Artvin, Gümüşhane, Kars, Iğdır, Ardahan, Tunceli, Bayburt and Bingöl). Bees from provinces and from different enterprises in the province will be created in groups of 10 bee pools and molecular viral diseases will be investigated in this samples by RT-PCR method. In addition, it is aimed to determine the risk factors in single and multiple detections.
Materials and Methods: A total of 1510 bees were collected from 22 bee enterprises. Dec.1.Dec. A total of 151 bee pools were created from these bees, at least 10 of which were Decoupled Decoupled from each other.  In this study, Deformed wing virus (DWV), Sacbrood virus (SBV), Israel acute bee paralysis virus (IAPV) Acute bee paralysis virus (ABPV), Black queen cell virus (BQCV) and Chronic bee paralysis virus (CBPV) using the mRT-PCR technique, samples from the Eastern Anatolia region were analyzed.
Results: In the sampling of the provinces included in the study, the molecular prevalences of viral factors were determined as DWV 50.3%, SBV 49.0%, BQCV 15.2% and ABPV 3.9%. CBPV and IAPV positivity was not detected.
Conclusion: It provided an understanding of the molecular prevalence of bee viral diseases in Eastern Anatolia and their negative impact on beekeeping in the region. It has provided information on honey bee viruses in Eastern Anatolia for future research in Turkey, which has the highest number of managed colonies in Europe for viral bee diseases that need to be combated.
We have a very important share in the number of hives and honey production in the world. However, in order to increase this efficiency and our share in the world markets and to maintain the existence of bee populations, we need to control the infectious diseases of bees. In the light of the data obtained from our study, it was concluded that by combating bee diseases in our country, healthy bee colonies will be created and thus productivity will increase and serious contributions will be made to the country's economy.
Key Words: Bee, Molecular Detection, PCR, Viral Disease.