Yetişkinlerin eğitim hakkının sağlanmasında eğitim yöneticilerinin rollerine ilişkin yönetici, öğretmen ve kursiyerlerin görüşleri
The opinions of administrators, teachers and trainers on the role of educational administrators in ensuring adults' right to education
Yazar: EMEL YILMAZ
Danışman: PROF. DR. YASEMİN KARAMAN KEPENEKCİ
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Dezavantajlı gruplar = Disadvantaged groups ; Eğitim hakkı = Education rights ; Eğitim yönetimi = Educational administration ; Halk eğitimi = Public education ; Okul yöneticileri = School administrators ; Olgunlaşma enstitüleri = Olgunlasma Institutes ; Yaşam boyu öğrenme = Lifelong learning ; Yetişkin eğitimi = Adult education ; Yetişkinler = Adults ; Öğretmen görüşleri = Teacher opinions

Özet:
Bu araştırma yetişkinlerin eğitim hakkının sağlanmasında eğitim yöneticilerinin rollerine ilişkin yönetici, öğretmen ve kursiyerlerin görüşlerini belirlemek amacıyla yürütülmüştür. Karma yöntem araştırması olarak tasarlanan araştırmada disiplinler arası araştırmalarda yaygın kullanılan bir yaklaşım olan "yakınsayan desen" kullanılmıştır. Araştırmanın nicel boyutunda hedef evreni 2019-2020 eğitim ve öğretim yılında Ankara Büyükşehir Belediyesi merkez ilçelerinde bulunan hayat boyu öğrenme kurumlarında görev yapan 633 öğretmen oluşturmuştur. Tabakalı örnekleme yöntemi kullanılarak belirlenen örneklemde 326 öğretmen yer almıştır. Araştırmanın nitel boyutu için oluşturulan çalışma gruplarına aynı kurumlarda görev yapan 10 eğitim yöneticisi ile 12 kursiyer dahil edilmiş, ölçekteki açık uçlu sorularla 52 öğretmenin yazılı görüşleri alınmıştır.
Araştırmanın nicel boyutuna ilişkin veriler araştırmacı tarafından geliştirilen "Yetişkinlerin Eğitim Hakkının Sağlanmasında Eğitim Yöneticilerinin Rollerine İlişkin Öğretmen Görüşleri Ölçeği" ile toplanmıştır. Araştırmanın nitel boyutu için veriler yine araştırmacı tarafından geliştirilen "Yetişkinlerin Eğitim Hakkının Sağlanmasında Eğitim Yöneticilerinin Rollerine İlişkin Eğitim Yöneticisi Görüşleri Görüşme Formu" ile "Yetişkinlerin Eğitim Hakkının Sağlanmasında Eğitim Yöneticilerinin Rollerine İlişkin Kursiyer Görüşleri Görüşme Formu" kullanılarak toplanmıştır. Nicel veriler aritmetik ortalama ve standart sapma değerleri kullanılarak çözümlenmiştir. Katılımcıların görüşleri cinsiyet, çalışılan kurum türü, branş ve yetişkin eğitimine ilişkin eğitim alma durumu değişkenlerine göre t-testi; kıdem, yaş ve öğrenim durumu değişkenlerine göre ise tek yönlü varyans analiziyle karşılaştırılmıştır. Araştırmanın nitel boyutunda görüşmelerden elde edilen veriler ile ölçekteki açık uçlu sorulara verilen yanıtlar içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. 
Öğretmen görüşlerine göre eğitim yöneticileri kurumun işlevlerine yönelik rollerini kısmen yerine getirmektedir. Eğitim yöneticileri daha çok okuma-yazma ve mesleki teknik kursların açılması ile kurumlararası iş birliğinin sağlanmasına ilişkin rollerini yerine getirdikleri görüşündedir. Kursiyerlere göre yöneticiler daha çok mesleki ve teknik kursların açılmasını sağlamakta; ancak değerlendirmeye alınan kurs taleplerini karşılayamamaktadır. Eğitim yöneticileri, öğretmenler ve kursiyerlerin görüşlerine göre eğitim yöneticileri uzaktan eğitim faaliyetlerine yönelik rollerini yeterince yerine getirmemektedir. Dezavantajlı yetişkinlerin eğitime erişimlerinin sağlanmasına yönelik rollerine ilişkin eğitim yöneticileri daha çok engelli yetişkinlerin erişimlerini kolaylaştırıcı düzenlemeleri yaptıklarını belirtmektedir. Diğer yandan öğretmenler ve kursiyerlerin görüşlerine göre eğitim yöneticileri fiziksel erişilebilirliğe ilişkin rollerini yeterince yerine getirmemektedir. Öğretmenlere göre yöneticiler daha çok sığınmacı, mülteci ve göçmenler için kursların açılmasını sağlamaktadır. Araştırmada öğretmenlerin görüşleri cinsiyet, çalışılan kurum türü, branş ve yetişkin eğitimine ilişkin eğitim alma durumu değişkenlerine göre anlamlı bir farklılık göstermekteyken; yaş, kıdem ve öğrenim durumu değişkenlerine göre anlamlı bir fark göstermemektedir. 
Araştırma bulgularına göre eğitim yöneticilerinin yetişkin eğitimi alanında yeterli bilgiye sahip olmamaları, kurum binalarının yetişkin eğitimi için yetersiz olması, mevzuattaki kursiyer sayısı sınırlaması, kurumların fiziki yapısının ve donanımının yetersizliği sorun alanları olarak ortaya çıkmıştır. Yetişkin eğitimi kurumlarında çalışanlara yetişkin eğitimiyle ilgili nitelikli hizmet içi eğitim verilmesi, yetişkin eğitimi kurumlarının sayıca arttırılarak kapasitelerinin yükseltilmesi, mevzuattaki kursiyer sayısı sınırlaması konusunda eğitim yöneticilerinin inisiyatif kullanmalarına imkân verilmesi ve eğitim-öğretim ortamlarının iyileştirilmesi çözüm önerileri olarak sunulmuştur.

Anahtar Sözcükler: Yetişkin, eğitim hakkı, yetişkin eğitimi, halk eğitimi, hayat boyu öğrenme, yönetici, eğitim yöneticisi.

Abstract:
This study aimed to determine the views of administrators, teachers and trainees on the roles of educational administrators in ensuring adults' right to education. In the present study, designed as a mixed-method study, "convergent design", which is a widely used approach in interdisciplinary research, was adopted. In the quantitative part of the study, the target population consisted of 633 teachers working in lifelong learning institutions in the central districts of Ankara Metropolitan Municipality in the 2019-2020 academic year. There were 326 teachers in the sample determined using stratified sampling method. For the qualitative part of the study, 10 educational administrators working in the same institutions and and 12 trainees were included in the study groups formed for the qualitative part of the study, and the  opinions of 52 teachers were obtained with open-ended questions added to the scale.
The data for the quantitative part of the study were collected with the "Scale of Teachers' Opinions on the Roles of Educational Administrators in Ensuring Adults' Right to Education" developed by the researcher. The data for the qualitative part of the study were collected by using the "Interview Form for Educational Administrators' Opinions on the Roles of Educational Administrators in Ensuring Adults' Right to Education" and the "Interview Form for Trainees' Opinions on the Roles of Educational Administrators in Ensuring Adults' Right to Education" developed by the researcher. Quantitative data were analyzed using arithmetic mean and standard deviation values. The views of the participants were compared by t-test according to gender, type of institution, field of study and adult education training status variables, and by one-way analysis of variance according to seniority, age and education status variables. In the qualitative part of the study, the data obtained from the interviews and the answers given to the open-ended questions added to the scale were analyzed through content analysis method. 
According to teachers' opinions, educational administrators partially fulfill their roles regarding the functions of the institution. Educational administrators are of the opinion that they mostly fulfill their roles regarding the opening of literacy and vocational technical courses and ensuring inter-institutional cooperation. According to the trainees, the administrators ensure to open vocational and technical courses  more; however, they are not able to meet the course demands that are evaluated. According to the opinions of educational administrators, teachers and trainees, educational administrators do not fulfill their roles for distance education activities sufficiently. Regarding their role in ensuring access to education for disadvantaged adults, educational administrators mostly state that they make arrangements to facilitate access for adults with disabilities. On the other hand, according to the views of teachers and trainees, educational administrators do not fulfill their roles regarding physical accessibility sufficiently. According to teachers, administrators mostly provide courses for asylum seekers, refugees and migrants. In the study, the opinions of the teachers showed a significant difference according to the variables of gender, type of institution, field of study and the status of receiving adult education training, while there was no significant difference according to the variables of age, seniority and education level. 
According to the findings of the study, the lack of sufficient knowledge of educational administrators in the field of adult education, the inadequacy of institutional buildings for adult education, the limitation of the number of trainees in the legislation, and the inadequacy of the physical structure and equipment of the institutions have emerged as problem areas. Providing qualified in-service training on adult education to the staff of adult education institutions, increasing the number of adult education institutions and increasing their capacities, allowing education administrators to take initiative regarding the limitation on the number of trainees in the legislation, and improving educational environments are presented as suggestions for solutions in the study.

Keywords: Adult, right to education, adult education, lifelong learning, public education, administrator, educational administrator.