Endülüs Emevî devletinde hâciblik (756-1031)
Institution of hajib in the Caliphate of Cordoba (756-1031)
Yazar: SEMA TAŞ
Danışman: DOÇ. DR. ALİ DADAN
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History

Özet:
Sözlük anlamı birinin bir yere girmesine engel olmak manasına gelen hâcib, yüksek dereceli bir memur olup görevi halifeyi korumak, yanına izinsiz girilmesini engellemektir. İslâm tarihi içerisinde önemli bir yere sahip olan bu görev, günümüzde özel kalem müdürlüğü olarak ifade edilmektedir.
756-1031 yılları arasını kapsayan Endülüs Emevî Devleti tarih sahnesinde büyük bir rol oynamıştır. Medeniyetiyle gerek İslam dünyası gerek Avrupa Dünyasında birçok devlete etki etmiş, günümüzde dahi önemli bir konuma sahip olmaya devam etmektedir. Bu dönemde hâcib,  diğer dönemlerden farklı olarak başvezir mertebesindedir. Rütbe olarak sultandan sonra gelen Endülüs Emevîleri'nde oldukça etkili bir yapıya sahiptir.
Bu çalışma da hâciblik kurumunun Endülüs Emevîleri Devleti'nde yetkilerinin ne ile sınırlı olduğu ve yönetimde ne kadar söz sahibi olabileceği üzerinde durulmuş olup görevin önemi ortaya konulmaya çalışılmıştır.
Çalışmamız giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Endülüs Emevî Devleti'nin siyasî yapısı ve idari kurumları incelenerek o dönemin çerçevesinin daha iyi anlaşılması sağlanmıştır. Daha sonra ikinci bölümde hâciblik kurumunun işleyişi ayrıntılı bir şekilde ele alınmıştır. Bu dönemde görev alan hâciblerin hayatı da İslam tarihi kaynaklarında yer alan bilgiler ışığında araştırılmış olup konunun daha iyi analiz edilmesi için çalışmamızda yer verilmiştir.

Abstract:
Hajib, whose dictionary meaning means to prevent someone from entering a place, is a high-ranking official and his duty is to protect the caliph and to prevent tressprass on up before him. This task, which has an important place in the history of Islam, is expressed as the office of private secretary today.
The Andalusian Umayyad State, covering the years 756-1031 AD, played a majör role in the history scene. With its civilization, it has influenced many states both in the İslamic World and in the European World, and it continues to have an important position even today. In this period, different from other periods, the hajib was at the level of the chief vizier. It has a very effective structure in the Andalusian Umayyads, who came after the sultan in terms of rank. 
In this study, it has been focused on what the authority of the institution of hajib was limited to and how much it could have a say in the administration during the Andalusian Umayyad State, and the importance of the task was tried to be revealed.
Our study consists of an introduction and two parts. In the first part, the political structure and administrative institutions of the Andalusian Umayyad State were examined and the better understanding of the framework of that period was provided. Then, in the second part, the functioning of the institution of hajib was discussed in detail. The life of the hajibs who took charge in this period was also investigated in the light of the information in the Islamic history sources and included in our study for a better anlysis of the subject.