Tarih öğretmenlerine yönelik geliştirilen etkinlik temelli arşiv belgelerinin kullanımına dair öğretmen eğitim programı: Bir durum değerlendirme örneği
Teacher training program on the use of activity based archive documents developed for history teachers: A case assessment example
Yazar: İBRAHİM YAHŞİ
Danışman: PROF. DR. UĞUR ÜNAL
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Tarih Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Tarih = History

Özet:
Bu araştırmanın temel amacı, tarih derslerinde arşiv belgelerinin etkinlik temelli kullanımına yönelik verilen eğitimin, öğretmenlerin görüşlerine ve uygulamalarına yansımasını incelemektir. Bu amaç doğrultusunda tarih öğretmenlerinin arşiv belgelerinin derslerde etkinlik temelli kullanımı hakkındaki bilgi düzeyleri, hazırlanan eğitim programının geliştirilme ve uygulama süreci, tarih öğretmenlerinin derslerde arşiv belgelerini etkinlik temelli kullanımına ilişkin uygulama öncesi ve sonrasındaki görüşleri ve eğitim programının öğretmenlerin uygulamalarına yansıması ele alınmıştır. Araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması deseni kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Çalışma grubu, amaçlı örneklem yöntemiyle belirlenmiş olup 13 tarih öğretmeninden oluşmaktadır. Eğitim programının ihtiyaç analizi için tarih öğretmenleriyle yarı yapılandırılmış görüşme formu ile ön görüşme yapılmış, elde edilen veriler betimsel analiz ve içerik analizi yöntemiyle incelenmiştir. Elde edilen veriler literatürle karşılaştırılarak eğitim programının içeriği ve süresi belirlenmiştir. Eğitim programı, uzaktan öğretim yoluyla, 5 gün boyunca sabah ve öğle oturumları ayrı ayrı olmak üzere 16 farklı oturumda uygulanmıştır. Eğitim programının sabah oturumlarında teorik bilgiler verilmiş, ardından örnek etkinlikler sunulmuştur. Öğlenden sonraki oturumlarda ise sabah oturumunda sunulan konuyla alakalı atölye çalışmaları yapılmış, öğretmenler gruplara ayrılarak beraberce etkinlik hazırlamaları istenmiştir. Bunun ardından hazırlanan etkinliklerin sunumları gerçekleştirilerek etkinlikler hakkında tartışma ortamı oluşturulmuştur. Eğitim programında 9., 10., 11. sınıf "Tarih", 12. sınıf "Çağdaş Türk ve Dünya Tarihi" ve "Atatürk İlke ve İnkılap Tarihi" derslerinin konu ve kazanımları doğrultusunda etkinlikler hazırlanmıştır.  Öğretmenlerin atölye çalışmalarında bu konular ve kazanımlarda kullanabilecekleri arşiv belgelerini kullanmaları ve bu belgelerden etkinlikler hazırlamaları istenmiştir. Araştırmanın temel amacı doğrultusunda belirlenen alt problemlerin incelenmesinde "beklenti", "beklenti karşılama", "görüşme" ve "gözlem formları" veri toplama aracı olarak kullanılmıştır. Eğitim programı öncesi ve sonrasında tarih öğretmenleri ile benzer içerikte sorular içeren yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla görüşmeler yapılmıştır. Gözlem formu aracılığıyla eğitim programının sınıf uygulamalarına yansımasının tespiti yapılmıştır. Araştırma süreci boyunca araştırmacı tarafından araştırmacı günlüğü tutulmuş ve eğitim programının her bir süreci kayıt altına alınarak çalışmanın güvenirliğini sağlamak amaçlanmıştır. Veri toplama sürecinin sonucunda ortaya çıkan dokümanlar betimsel ve içerik analizine tabi tutulmuş ve kodlayıcılar arasındaki uyumun sağlanması sonrasında raporlaştırma işlemine geçilmiştir. Araştırmanın öncesinde araştırma grubunu oluşturan tarih öğretmenlerinin tarih derslerinde arşiv belgelerinin kullanımına yönelik olumlu tutumlarının olduğu görülmüştür. Ancak arşiv belgelerine ulaşabilme, belge seçimi, etkili kullanımı ve etkinlik oluşturma konusunda yeterli bilgiye sahip olmadıkları gözlemlenmiştir. Ayrıca, öğretim programının yoğunluğu ve zaman kısıtlılığı gibi faktörler de öğretmenlerin, arşiv belgelerine derslerinde yer verme konusunda etkili olmuştur. Eğitim programı sonunda tarih öğretmenleri arşiv belgelerini etkinlik temelli olarak kullanabileceklerini, öğrenci seviyesine uygun hale getirebileceklerini ve müfredat doğrultusunda arşiv belgelerine yer vereceklerini ifade etmişlerdir. Ayrıca öğretmenler, arşiv belgelerinin öğrencilerin derse ve tarihe karşı bakış açısını olumlu yönde değiştirebileceği ve üst düzey düşünme becerilerini geliştirebileceği görüşüne sahiptirler. Araştırmadan elde edilen bulgulara dayanarak tarih öğretmenlerine, araştırmacılara ve ilgili kurumlara yönelik çeşitli öneriler sunulmuştur.

Abstract:
The main purpose of this study is to examine the reflection of the training program on the activity-based use of archival documents in history lessons on teachers' opinions and practices. For this purpose, history teachers' level of knowledge about the activity-based use of archival documents in history lessons, the development and implementation process of the training program, history teachers' opinions on the activity-based use of archival documents in history lessons before and after the implementation, and the reflection of the training program on teachers' practices were discussed. The research was conducted using a case study design from qualitative research methods. The study group was determined by purposive sampling method and consisted of 13 history teachers. For the needs analysis of the training program, a preliminary interview was conducted with history teachers using a semi-structured interview form, and the data obtained were analyzed by descriptive analysis method. The content and duration of the training program were determined by comparing the data obtained with the literature. The training program was implemented through distance education in 16 different sessions, separately in the morning and afternoon sessions for 5 days. In the morning sessions of the training program, theoretical information was given and then sample activities were presented. In the afternoon sessions, workshops related to the topic presented in the morning session were held, teachers were divided into groups and asked to prepare activities together. Afterwards, presentations of the prepared activities were made and a discussion environment was created about the activities. In the training program, activities were prepared in line with the subjects and achievements of the 9th, 10th, 11th grade "History", 12th grade "Contemporary Turkish and World History" and "Atatürk's Principles and Revolution History" courses.  Teachers were asked to use archival documents that they could use in these subjects and achievements in the workshops and to prepare activities from these documents. "Expectation", "expectation fulfillment", "interview" and "observation forms" were used as data collection tools to examine the sub-problems determined in line with the main purpose of the study. Before and after the training program, history teachers were interviewed with a semi-structured interview form containing questions with similar content. Through the observation form, the reflection of the education program on classroom practices was determined. A researcher's diary was kept by the researcher throughout the research process and each process of the training program was recorded to ensure the reliability of the study. The documents that emerged as a result of the data collection process were subjected to descriptive analysis and reporting was started after ensuring the harmony between the coders. Prior to the research, it was observed that the history teachers who made up the research group had positive attitudes towards the use of archival documents in history lessons. However, it was observed that they did not have sufficient knowledge about accessing archival documents, document selection, effective use and creating activities. In addition, factors such as the intensity of the curriculum and time constraints were also effective in including archival documents in their lessons. At the end of the training program, history teachers stated that they could use archival documents in an activity-based way, make them suitable for student level and use them in line with the curriculum. In addition, teachers have the opinion that archival documents can positively change students' perspectives towards the course and history and develop higher order thinking skills. Based on the findings obtained from the research, various suggestions were presented for history teachers, researchers and related institutions.