Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi enfeksiyon hastalıkları ve klinik mikrobiyoloji kliniği tarafından takip edilen HIV enfekte hastalarda geç tanının klinik, laboratuvar bulguları ve tedavi yanıtı üzerine etkilerinin incelenmesi
Clinical, laboratory findings and treatment response of late diagnosis in HIV-infected patients followed by Ankara Training and Research Hospital infectious diseases and clinical microbiology clinic
Yazar: HATİCE KAYRETLİ
Danışman: PROF. DR. ÇİĞDEM ATAMAN HATİPOĞLU
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Enfeksiyon Hastalıkları Ana Bilim Dalı / Enfeksiyon ve Klinik Mikrobiyoloji Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji = Infectious Diseases and Clinical Microbiology
Dizin: Bulaşıcı hastalıklar = Communicable diseases ; Enfeksiyonlar = Infections ; HIV = HIV ; HIV enfeksiyonları = HIV infections ; Morbidite = Morbidity ; Teşhis = Diagnosis ; İmmünoloji =

Özet:
Amaç: HIV enfeksiyonu; kronik multisistemik bir enfeksiyon hastalığıdır. Son yıllarda bu hastalık ile ilgili tanı ve tedavi metotlarında hızlı bir ilerleme kaydedilmiştir. Duyarlılık ve özgüllüğü yüksek tanı yöntemleri ile enfekte olan hastaların erken evrede saptanması mümkün olmuş ve antiretroviral tedavi (ART) ile beklenen yaşam sürelerinde uzama sağlanmıştır. Tüm bu gelişmelere rağmen hastaların bir kısmında geç dönemde tanı konulabilmektedir. Geç tanı alan olgularda morbidite ve mortalitede artış ile birlikte bulaş riskinin uzun dönemde devam etmesi tüm dünyada önemli bir sorun olmaya devam etmektedir. Bu çalışmada SBÜ Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Kliniği'nde takip edilen HIV enfekte hastalarda geç tanının klinik, laboratuvar bulguları ve tedavi yanıtı üzerine etkilerinin incelenmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve yöntem: Ocak 2000 - Eylül 2021 tarihleri arasında kliniğimizde takip ve tedavisi yapılan HIV enfekte hastaların dahil edildiği çalışmamız retroprospektif kohort çalışması olarak planlandı. Hastaların sosyodemografik, klinik ve laboratuvar bilgileri ve tedavileri kayıt altına alındı. Hastalar; başvuru sırasındaki CD4+ T lenfosit sayısına göre erken tanı (CD4 lenfosit sayısı>350 /mm³) ve geç tanı (CD4 lenfosit sayısı ≤350/mm³) alan HIV enfekte olgular olarak iki gruba ayrıldı. Geç tanı alan HIV enfeksiyonlu olgular ise CD4 lenfosit sayısı 350-200/mm³ ve <200/mm³ olmak üzere geç tanı grup 1 ve geç tanı grup 2 olgular olarak iki alt gruba ayrıldı. Gruplar arasında immünolojik yanıt, virolojik yanıt, morbidite, mortalite, biyokimyasal parametreler ve tedavi uyumu karşılaştırıldı.

Bulgular: Çalışmaya 212 HIV enfekte hasta dahil edildi, hastaların çoğu (%84) 2015 yılı ve sonrasında tanı almıştı. Hastaların yaş ortalaması 41,1±13,6 (18-81 yaş) olarak saptandı. Tüm hastaların 178'i (%84) erkekti. Hastaların 108'i (%54) evliydi ve 103'ü (%48,6) ilkokul veya ortaokul mezunuydu. Hastaların 133'ünde (%62,7) heteroseksüel cinsel temas, 51'inde (%24,1) homoseksüel cinsel temas olası bulaş yolu olarak değerlendirildi. Hastalara en sık, hastalık nedeni araştırılırken tanı konulmuştu. Hastaların %47'sinin geç tanı grubunda olduğu tespit edildi. Geç tanı grubundaki hastaların yaş ortalaması erken tanı grubuna göre daha yüksekti. Geç tanı grubunda erken tanı grubuna göre daha fazla koenfeksiyon ve diğer eşlik eden enfeksiyonlar saptandı (p<0.05). PCP, kandida enfeksiyonu ve tüberküloz, geç tanı 2 grubunda daha sık tespit edildi (p<0.05). Hastalarımızdan 4'ü fırsatçı enfeksiyonlar nedeniyle kaybedildi, kaybedilen hastaların tamamı geç tanı grubunda idi. ART sonrası 1. ay ve 1. yıl takiplerinde erken tanı grubunda HIV RNA negatif olan hasta sayısı daha fazla olup istatiksel olarak anlamlı bulundu (p<0,05). ART sonrası 6. ay takiplerinde geç tanı 1 grubunda HIV RNA negatifliği geç tanı 2 grubuna göre daha fazla idi (p<0.05). Biyokimyasal parametreler irdelendiğinde, tanı sırasında geç tanı grubunda GFR düşük olan ve HbA1c yüksek olan hastalar daha fazla saptandı (p<0.05). Geç tanı grubunda 1. ve 3. yılda kreatinin yüksekliğinin, 1. yılda ise GFR düşüklüğünün erken tanı grubuna göre daha fazla olduğu görüldü (p<0,05). ALT yüksekliği ve lipit profili açısından tanı ve takip sırasında gruplar arasında anlamlı fark saptanmadı (p>0,05). 

Sonuç: HIV/AIDS farkındalığı artmış olmasına rağmen hastalığın geç dönemlerinde başvuran ve tanı alan hasta oranları hala yüksektir. Araştırmamızda geç tanı alan hastaların daha ileri yaşta, eğitim seviyeleri daha düşük, çoğunlukla evli bireyler olduğu, ek komorbid hastalıkların, eşlik eden fırsatçı enfeksiyonların daha çok olduğu görülmüştür. Geç tanı alan hastalarda tedavi sonrası virolojik supresyon ve immünolojik yanıt beklenenden daha düşük saptanmıştır. Geç tanı alan hastalarda klinik, tedavi yanıtı ve laboratuvar bulguları daha kötü olup HIV ilişkili morbidite ve mortalite daha yüksektir. Bu sebeple hastalara erken dönemde tanı konulması ve tedavi başlanması amaçlanmalı ve sağlık sistemlerine erişim kolaylaştırılmalıdır. Erken tanı ve tedavinin yaygınlaştırılması ile AIDS salgınını sona erdirme yolunda en önemli adım atılmış olacaktır. 

Anahtar kelimeler: HIV, geç tanı, virolojik yanıt, immünolojik yanıt, morbidite

Abstract:
Objective: HIV infection; is a chronic multisystemic infectious disease. In recent years, a rapid progress has been made in the diagnosis and treatment methods related to this disease. It became possible to detect infected patients at an early stage with high-sensitivity and specificity diagnostic methods and antiretroviral therapy (ART) extended their life expectancy. The long-term risk of transmission continues to be an important problem all over the world with the increase in morbidity and mortality in patients with late diagnosis. In this study, it was aimed to investigate the effects of late diagnosis on clinical, laboratory findings and treatment response in HIV-infected patients followed up in SBU Ankara Training and Research Hospital Infectious Diseases and Clinical Microbiology Clinic.

Materials and methods: Between January 2000 and September 2021, 212 HIV-infected patients who underwent follow-up and treatment in our clinic were included in our study and our study was planned as a retroprospective cohort study. Sociodemographic, clinical and laboratory information of these patients were recorded. Patients; According to the CD4+ T lymphocyte count at the time of admission, HIV infected cases who received early diagnosis (CD4 lymphocyte count≥350/mm³) and late diagnosis (CD4 lymphocyte count <350/mm³) were divided into two groups. Patients with HIV infection who received a late diagnosis were divided into two subgroups as late diagnosis Group 1 and late diagnosis Group 2 cases with CD4 lymphocyte counts 350-200/mm³ and ≤200/mm³. Immunological response, virological response, morbidity, mortality, biochemical parameter rates and treatment adherence were compared between the groups.

Results: 212 HIV-infected patients were included in the study, most of whom (84%) were diagnosed in 2015 or later. The mean age of the patients was 41±13.6 (18-81 years). Of all patients, 178 (84%) were male. Of the patients, 108 (54%) were married and 103 (48.6%) were primary or secondary school graduates. Heterosexual sexual contact was considered as a possible route of transmission in 133 patients (62.7%) and homosexual sexual contact was evaluated as a possible route of transmission in 51 patients (24.1%). Patients were most often diagnosed when investigating the cause of the disease. It was determined that 47% of the patients were in the late diagnosis group. The mean age of the patients in the late diagnosis group was higher than the early diagnosis group. More coinfections and other concomitant infections were detected in the late diagnosis group than in the early diagnosis group (p<0.05). PCP, candida infection and tuberculosis were detected more frequently in late diagnosis group 2 (p<0.05). 4 of our patients died due to opportunistic infections, all of the patients who died were in the late diagnosis group. In the 1st month and 1st year follow-up after ART, the number of patients with HIV RNA negative was higher in the early diagnosis group and it was found to be statistically significant (p<0.05). HIV RNA negativity was higher in the late diagnosis 1 group in the 6th month follow-up after ART than in the late diagnosis 2 group (p<0.05). When biochemical parameters were examined, patients with low GFR and high HbA1c were found to be more common in the late diagnosis group at the time of diagnosis (p<0.05). It was observed that creatinine elevation in the 1st and 3rd years and low GFR in the 1st year were higher in the late diagnosis group than in the early diagnosis group (p<0.05). No significant difference was found between the groups in terms of ALT elevation and lipid profile during diagnosis and follow-up.
 
Conclusion: Although HIV/AIDS awareness has increased, the rate of patients presenting and diagnosed in the late stages of the disease is still high. In our study, it was observed that patients with late diagnosis were older, had lower education levels, were mostly married individuals, and had more comorbid diseases and concomitant opportunistic infections. Post-treatment virological suppression and immunological response were found to be lower than expected in patients with late diagnosis. Patients with late diagnosis have worse clinical, treatment response, and higher HIV-related morbidity and mortality. For this reason, it should be aimed to diagnose patients at an early stage and to start treatment and access to health systems should be facilitated. With the dissemination of early diagnosis and treatment, the most important step towards ending the AIDS epidemic will be taken. 

Keywords: HIV, late diagnosis, virological response, immunological response, morbidity