Bazı mikroorganizmalar ve borun çelikle çoğaltılmış fındık fidanlarının gelişimine etkisi
The effect of some microorganisms and boron on the development of hazelnut plants propagated by cutting
Yazar: AYSUN AKAR
Danışman: PROF. DR. AHMET AYGÜN
Ordu Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı / Bahçe Bitkileri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışmada fındığın çelikle çoğaltımında en iyi köklenme dönemi belirlenerek köklenen çeliklerin kısa sürede fidan haline getirilmeleri amaçlanmıştır. 
Tombul, Çakıldak ve Okay 28 fındık çeşitlerinden Aralık, Mart, Haziran ve Eylül olmak üzere 4 dönemde odun, yeşil, ve yarı odun çelikler alınarak köklendirme çalışması yapılmıştır. Odun çelikler 4000 ppm, yarı odun çelikler 2000 ppm, yeşil çelikler ise 1500 ppm konsantrasyonundaki Indol-3-bütirik asit solüsyonuna daldırılarak perlite dikilmiştir. Çelik tipine göre en yüksek köklenme oranı her üç çeşitte de yeşil çeliklerden elde edilmiştir. Tombul, Çakıldak ve Okay 28 çeşitlerine ait yeşil çelikler sırasıyla %24.75, %41.45 ve %45.66 oranında köklenmiştir. Çeliklerin hazırlandığı sürgün kısmına göre (dip, orta, uç) ise köklenme oranı her 3 çeşitte de yeşil çeliklerin uç kısmında, odun çeliklerinin dip kısmında, yarı odun çeliklerin ise Tombul çeşidinde uç kısmında, Çakıldak çeşidinde orta ve uç kısımlarında eşit oranda, Okay 28 çeşidinde orta kısmında daha yüksek miktarda belirlenmiştir.
Köklenen odun (Mart) ve yeşil (Haziran) çelikler 1:1 oranında torf: perlit karışımı içeren saksılara dikilerek fidan haline getirme çalışmaları yapılmıştır. Bu amaçla temel gübreleme ve temel gübrelemeye ilaveten Bacillus megaterium RC07, Pantoea agglomerans RC58, Pseudomonas fluorescens RC77'den oluşan bakteri karışımı, Glomus intraradices, G. aggregatum, G. mosseage, G. clarum, G. monosporus, G. deserticola, G. brasilianum, G. etunicatum, Gigaspora margarita'dan oluşan mikoriza karışımı ve bor elementi (H3BO3) kullanılmıştır. Temel gübreleme N, P, K ile yapılmış ve bu bitkiler kontrol grubu olarak ele alınmıştır. Uygulama grupları ise temel gübreleme+bakteri karışımı, temel gübreleme+mikoriza karışımı, temel gübreleme+bor 1 karışımı, temel gübreleme+bor 2 karışımı şeklinde olmuştur. Saksıya dikimden sonra bitkilerin canlılık oranı, sürgün sayısı, sürgün uzunluğu ve dallanma yüksekliği incelenmiştir. İncelemeler saksıya dikimden 3 ay, 10 ay ve 15 ay sonra olmak üzere 3 kez yapılmıştır. Dikimden 12 ay sonra ise yaprak analizleri yapılarak besin elementleri ve klorofil içeriği belirlenmiştir.
Canlılık oranı çeşitlere göre gerek mikroorganizma (bakteri ve mikoriza) uygulanan gerekse bor uygulanan bitkilerde, Çakıldak ve Tombul'da Okay 28'e göre daha yüksek bulunmuştur. Mikroorganizma inokülasyonlarının canlılık oranına etkisinin kontrole göre daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Mikoriza uygulanan bitkilerin canlılık orani %80.00, bakteri uygulananların %77.77 kontrol grubunun ise % 70.00 olarak tespit edilmiştir. Bor uygulamalarının canlılık oranına etkisinin ise negatif yönde olduğu belirlenmiştir. Canlılık oranları, bor 2 uygulaması %34.81, bor 1 uygulaması %41.85, kontrol ise %70 olarak gerçekleşmiştir. Sürgün sayısı bor uygulanan bitkilerde çeşitlere göre yine Çakıldak ve Tombul'da (2.26 ve 2.34 adet) daha fazla belirlenirken, uygulamalar sürgün sayısını artırmamıştır. Sürgün uzunluğu mikroorganizma inokülasyonlarında en yüksek Çakıldak çeşidinde (11.82 cm) , en düşük ise Tombul çeşidinde (8.91 cm) belirlenmiştir. Mikoriza uygulanan bitkiler bakteri uygulaması ve kontrol grubuna göre daha yüksek sürgün uzunluğuna (12.14 cm) sahip olmuştur. Bor uygulamaları ise sürgün uzunluğunu artırmamış, aksine en düşük sürgün uzunluğu bor 2 uygulamasında (5.54 cm) belirlenmiştir. İncelenen parametrelerin hepsinde odun çeliklerden elde edilen bitkilerde yeşil çeliklere göre daha iyi sonuçlar elde edilmiştir. Tombul ve Çakıldak çeşitleri canlılık oranı, Okay 28 ve Çakıldak çeşitleri sürgün uzunluğu bakımından öne çıkmıştır. 
Yapraklarda yapılan besin elementleri analizlerine göre mikoriza inokülasyonu N, P, K ve Ca içeriğini artırmıştır. Yine klorofil içeriği de en yüksek mikoriza inokülasyonu yapılan bitkilerde belirlenmiştir. Bakteri inokülasyonu yapraktaki besin elementlerinden sadece Ca'u artırmıştır. Bor uygulamaları ise bitkilerin N ve K içeriğini artırmakla beraber yaprakların B içeriğinin sınır değerlere göre çok fazla olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
In this study, it was aimed to determine the best rooting period in the propagation of hazelnut by cuttings and to obtain the rooted cuttings into saplings in a short time.
Wood, softwood and semi-wood cuttings were taken from Tombul, Çakıldak and Okay 28 hazelnut cultivars in December, March, June and September. Cuttings were planted by dipping into Indol-3-butyric acid solution at a concentration of 4000 ppm for wood cuttings, 2000 ppm for semi-wood cuttings, and 1500 ppm for softwood cuttings in perlite. According to the cutting type, the highest rooting rate was obtained from softwood cuttings in all three cultivars. The softwood cuttings of Tombul, Çakıldak and Okay 28 cultivars were rooted at a rate of 24.75%, 41.45% and 45.66%, respectively. According to the shoot part in which the cuttings are prepared (basal, medium, apical) the rooting rate was highest amount at the apical of the softwood cuttings, at the basal of the wood cuttings in all 3 cultivars. In semi-wood cuttings were different according to the cultivars.
The rooted wood (March) and softwood (June) cuttings were planted in pots containing the 1:1 ratio of peat: perlite. Basic fertilization and in addition basic fertilization the bacterial mixture (Bacillus megaterium RC07, Pantoea agglomerans RC58, Pseudomonas fluorescens RC77), mycorhizal mixture (Glomus intraradices, G. aggregatum, G. mosseage, G. clarum, G. monosporus, G. deserticola, G. brasilianum, G. etunicatum, Gigaspora margarita) and boron element (H3BO3) were applied to grow up the saplings. Basic fertilization was applied with N, P, K and these plants were considered as control group. Other application groups were basic fertilization + bacterial mixture, basic fertilization + mycorhizal mixture, basic fertilization + boron 1 mixture, basic fertilization + boron 2 mixture. After planting in pots, examined some parameters that the viability of the plants, the number of shoots, the length of shoots and the height of branching. The parameters were examined 3 times (3 months, 10 months and 15 months after planting in the pots). 12 months after planting in the pots, leaf nutrients and leaf chlorophyll content were determined.
The viability rate was found to be higher in Çakıldak and Tombul than Okay 28 in plants applied to microorganisms (bacteria and mycorrhiza) and boron. It was determined that the effect of microorganism inoculations on the viability rate was higher than the control. The viability rate of the plants, applied with mycorrhiza was 80%, applied with bacteria was 77.77% and 70% of the control group. It was determined that the effect of boron applications on the vitality rate was negative. Viability rates were 34.81% in boron 2 application, 41.85% in boron 1 application, and 70% in control. According to cultivars the number of shoots was determined higher the Çakıldak and Tombul (2.26, 2.34 units) than Okay 28 in boron applied plants. However the boron applications did not increase the number of shoots. In microorganism inoculations, the highest shoot length was determined in Çakıldak cultivar (11.82 cm), and the lowest shoot length was determined in Tombul (8.91 cm). Plants applied with mycorrhiza had the highest shoot length (12.14 cm). Boron applications did not increase the shoot length, on the contrary, the lowest shoot length was determined in boron 2 application (5.54 cm). Better results were obtained in plants obtained from wood cuttings than softwood cuttings in all parameters examined. Tombul and Çakıldak cultivars higher in terms of vitality rate, Okay 28 and Çakıldak cultivars higher in terms of shoot length. 
According to the nutrient analysis on the leaf, mycorrhizal inoculation increased the N, P, K and Ca contents. The chlorophyll content was determined the highest in mycorrhizal inoculated plants. Bacterial inoculation increased only Ca, one of the nutrients in the leaf. Boron applications increased the N and K content of the leaf but the B content of the leaf was found to be much higher than the limit values.