Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının siber zorbalık duyarlılıkları
Cyberbullying sensitivities of social studies teacher candidates
Yazar: OĞUZ YEŞİL
Danışman: PROF. DR. CEMİL CAHİT YEŞİLBURSA
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmanın amacı sosyal bilgiler öğretmen adaylarının siber zorbalık duyarlılık düzeylerini ortaya çıkarmaktır. Araştırma 2022-2023 eğitim öğretim yılı güz döneminde Yüksek Öğretim Kurumuna bağlı devlet üniversitelerinin eğitim fakültelerinde gerçekleştirilmiştir. Çalışmaya 162 kadın 68 erkek öğretmen adayı katılarak toplamda 230 sosyal bilgiler öğretmen adayı araştırmaya katılımcı olmuştur. Çalışmada anketlerin 189 adeti yüz yüze yapılmış ve 41 adeti ise Google Forms aracılığıyla yapılan anketler üzerinden toplanmıştır. Çalışma betimsel tarama yöntemiyle yapılmış veriler ise Kişisel Bilgi Formu, Siber Zorbalığa İlişkin Duyarlılık Ölçeği (SZİDÖ) ve Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu kullanılarak toplanmıştır. Öğretmen adaylarının siber zorbalık duyarlılıklarını belirlemek için SPSS 27 programı kullanılmıştır. Toplanan veriler parametrik testlerden bağımsız değişkenler için t testi ve ONEWAY ANOVA kullanılmıştır. Araştırmanın sonucuna göre ise sosyal bilgiler öğretmen adaylarının duyarlılık düzeyleri yüksek olduğu tespit edilmiştir. Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının Siber Zorbalığa İlişkin Duyarlılık Ölçeği (SZİDÖ)'nden aldıkları toplam puanın cinsiyet değişkeninde ve baba eğitim düzeyi ilkokul olan katılımcılarda anlamlı bir farklılık olduğu gözlenmiştir. Çalışmada Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formundaki verilerin analizi için içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Toplanan veriler aracılığıyla yazılı ifadeler incelenerek kategoriler ve kodlar belirlenmiştir. Katılımcıların bir kısmının kavram kargaşasının olduğu siber zorbalık davranışlarının yanında siber saldırı faaliyetlerinin de yazıldığı fark edilmiştir ve katılımcıların siber zorbalık kavramına hâkim olduğu belirlenmiştir. Siber zorbalık davranışlarını ahlak dışı bulduklarını ve genel olarak hangi davranışların olduğunu bildikleri, siber zorbalığın önüne geçmenin tavsiye ile olacağı, siber zorbalık kavramının sosyal bilgilerin içeriğinde olması gerektiği ve yetersiz olduğu, öğretmen adaylarının siber zorbalık duyarlılıklarını arttırmanın kültürleme yoluyla yapılabileceğini görüşlerinde belirtmişlerdir. Araştırmada çıkan sonuca göre sosyal bilgiler öğretmen adaylarının siber zorbalık duyarlılıklarıyla ilgili eğitim, seminer ve kamu spotu gibi araçlarla farkındalık oluşturulabilir, gerekli önlemlerin alınarak en aza indirgenmeye çalışılabilir, öğretmen adaylarına internet ve sosyal medyayı sağlıklı kullanmayla ilgili etkinlikler yaptırılması önerilebilir.

Abstract:
The purpose of this research is to reveal the levels of cyberbullying sensitivity among prospective social studies teachers. The study was conducted during the fall semester of the 2022-2023 academic year in the education faculties of state universities affiliated with the Higher Education Council. A total of 230 prospective social studies teachers participated in the study, with 162 female and 68 male teacher candidates. Of these, 189 surveys were conducted face-to-face, and 41 surveys were collected through Google Forms. The research was conducted using the descriptive survey method, and data were collected using a Personal Information Form, the Cyberbullying Sensitivity Scale (SZİDÖ), and a Semi-Structured Interview Form. To determine the cyberbullying sensitivity of teacher candidates, the SPSS 27 program was used. Parametric tests, including the independent samples t-test and ONEWAY ANOVA, were employed for independent variables. According to the findings of the research, it was determined that the sensitivity levels of prospective social studies teachers were high. Significant differences were observed in the total scores obtained from the Cyberbullying Sensitivity Scale (SZİDÖ) concerning the gender variable and among participants whose fathers had a primary school education. Content analysis method was used to analyze the data from the Semi-Structured Interview Form in the study. Categories and codes were determined by examining written expressions through the collected data. It was noticed that some participants included not only cyberbullying behaviors but also cyber attack activities in their responses, indicating conceptual confusion. It was determined that the participants were knowledgeable about the concept of cyberbullying. They expressed that they found cyberbullying behaviors unethical, knew generally what behaviors constituted cyberbullying, believed that preventing cyberbullying would be through advice, emphasized that the concept of cyberbullying should be included in the content of social studies, and stated that increasing the cyberbullying sensitivity of teacher candidates could be achieved through cultural cultivation. In conclusion, awareness about the cyberbullying sensitivity of prospective social studies teachers can be created through education, seminars, and public service announcements. Measures can be taken and activities related to healthy internet and social media use can be organized for teacher candidates to minimize the impact of cyberbullying.