Majör yanıklı (% 20 ve üzeri yanık alanı olan) hastalarda devam eden hipermetabolizma sürecinin biyokimyasal ve hormonal parametreler ile değerlendirilmesi
Evaluation of the ongoing hypermetabolism process in patients with major burns (%20 or more burn area) with biochemical and hormonal parameters
Yazar: BABÜR UYGAR ÇİÇEK
Danışman: PROF. DR. NURAY YAZIHAN
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı / Fizyopatoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Fizyopatoloji = Physiopathology

Özet:
Bu tez çalışması ile majör yanık yaralanması (% 20 ve üzeri yanık alanı olan) geçiren ve Ankara Bilkent Şehir Hastanesi Erişkin Yanık Merkezinde 2019-2021 yılları arasında  yatarak tedavi  görüp, taburcu olduktan sonra kontrole çağrılmış olan hastaların verileri dosya bazında retrospektif olarak değerlendirilerek travma sonrası süreçteki hipermetabolizmanın tespit edilmesi ve bu süreçte gelişebilecek olan sorunların (insülin direnci, nutrisyon yetersizliği vb.) öneminin açıklanması amaçlanmıştır.
2019 yılından 2021 yılı sonuna kadar olan süre içerisinde Ankara Bilkent Şehir Hastanesi Erişkin Yanık Merkezinde tedavi görmüş  18 yaş üstü , kadın ve erkek, % 20 ve üzeri vücut yanık yüzey alanı olan ve taburculuklarının üzerinden en az 6 ay geçmiş olup kontrole çağrılmış olan ve kontrol için hastaneye başvuran 20 hasta çalışmaya dahil edilmiştir. Çalışmada kullanılacak olup hasta dosyalarından alınacak olan veriler  kontrol grubu  sonuçları ile karşılaştırılmıştır. Kontrol grubu olarak 18 yaş üstü kadın ve erkek, metabolik hastalığı bulunmayan , majör yanık travması geçirmemiş 16 sağlıklı gönüllü çalışmaya dahil edilmiştir.Tez çalışmasının kontrol çalışma grubu için kan tahlili olarak Açlık Kan Glukozu, İnsülin Rezistansı, Plazma Trigliserid, Plazma Kortizol, Plazma Albümin ve idrarda Norepinefrin parametrelerine prospektif olarak bakılmıştır.
Hastalar için taburuculuk-kontrol arası geçen süreye ait ortalama 12,56±6,14 aydı. Hastaların sadece 4'ünün (%20,0) mevcut kronik fakat metabolik olmayan  hastalığı bulunmaktaydı. Alev yanığı bulunan 5 (%25,0), haşlanma yanığı bulunan 9 (%45,0), kimyasal yanık bulunan 3 (%15,0) ve diğer sebeplerle yanığı bulunan 3 (%15,0) hasta mevcuttu. Hastalara ait vücut yanık yüzey alanı (%) ortalaması 27,75±11,26 iken, hastaların %45,0'inde ikinci derece, %55,0'inde ise üçüncü derece yanık bulunmaktaydı. Kontrol grubundaki kişilerin yaş ortalaması 39,31±5,49 yıl iken bu ortalama hasta grubunda 42,45±12,07 yıl olarak bulundu. Hasta ve kontrol grubu arasında incelenen parametrelere bakıldığında, albumin, total kolesterol, non-HDL kolesterol ve kortizol hariç tüm değişkenler bakımından iki grup arası anlamlı fark bulundu. Açlık glukoz değeri ortalaması kontrol grubunda 85,19±6,51 mg/dL iken bu ortalama hasta grubunda 111,30±18,98 mg/dL olarak bulundu. Trigliserid değeri ortalaması hasta grubunda anlamlı düzeyde yüksek bulunurken, HDL kolesterol değeri ortalaması ise kontrol grubunda anlamlı düzeyde yüksekti. LDL kolesterol değeri ortalaması kontrol grubunda 99,44±20,66 mg/dL iken bu ortalama hasta grubunda 127,20±49,89 mg/dL olarak bulundu. VLDL kolesterol ve açlık insülin değeri ortalamaları hasta grubunda, kontrol grubuna göre anlamlı düzeyde yüksekti. HOMA-IR değeri ortalaması kontrol grubunda 1,62±0,91 iken bu ortalama hasta grubunda 3,73±2,67 olarak bulundu. Norepinefrin değeri ortalaması hasta grubunda anlamlı düzeyde yüksek bulundu. İncelenen parametrelere etki eden yaş, cinsiyet, vücut yanık yüzey alanı ve yanık derecesi değişkenleri için regresyon analizi yapıldı. Açlık kan glukozu değerine etki eden faktörlere bakıldı ve sadece yaş anlamlı bulundu, trigliserid değerine etki eden faktörlere bakıldı, yaş ve vücut yanık yüzeyi anlamlı bulundu. Diğer parametrelere etki eden bir değişken bulunmadı.Ciddi yanık yaralanması sonrası gelişen hipermetabolik yanıt son derece karmaşıktır ve bu karmaşık yanıtın önemli bileşenleri tanımlanmış olmasına rağmen, hipermetabolizma hala tam olarak anlaşılamamıştır. Konu ile ilgili ülkemizde yapılmış olan bilimsel çalışma sayısı yok denecek kadar azdır.Bu tez çalışması ile ağır yanık vakalarında yanık yaralanması ile başlayan hipermetabolik süreç zarfında erişkin hastalarda bazı parametrelerin seviyelerinin normalden yüksek olduğu belirlenmiştir.Sonuç olarak   taburculuktan sonra da bu hastaların takibinin insülin rezistansı,Tip 2 Diabetes Mellitus ve kardiyak problemlerin erken tanısında ve  nutrisyon desteği gibi bakım planlamalarında önemli olduğu düşünülmektedir.

Abstract:
With this thesis study, it was aimed to determine the hypermetabolism in the post-traumatic process and to explain the importance of the problems (insulin resistance, nutritional deficiency, etc.) that may develop in this process (insulin resistance, nutritional deficiency, etc.) by retrospectively evaluating the data of patients who had major burn injury (with a burn area of 20% or more) and who received inpatient treatment at Ankara Bilkent City Hospital Adult Burn Centre between 2019-2021 and were called for control after discharge. From 2019 to the end of 2021, 20 patients over the age of 18, male and female, with a body burn surface area of 20% or more, who were treated in the Adult Burn Centre of Ankara Bilkent City Hospital within the period from 2019 to the end of 2021, and who were called for control at least 6 months after their discharge and who applied to the hospital for control were included in the study. The data to be used in the study and obtained from the patient files were compared with the results of the control group. As the control group, 16 healthy volunteers over 18 years of age, male and female, without metabolic disease and without major burn trauma were included in the study. As blood tests for the control study group of the thesis study, Fasting Blood Glucose, Insulin Resistance, Plasma Triglyceride, Plasma Cortisol, Plasma Albumin and urinary Norepinephrine parameters were prospectively examined. The mean time between discharge and follow-up was 12.56±6.14 months. Only 4 (20.0%) of the patients had existing chronic but non-metabolic diseases. There were 5 (25.0%) patients with flame burns, 9 (45.0%) with scald burns, 3 (15.0%) with chemical burns and 3 (15.0%) with burns due to other causes. The mean body burn surface area (%) was 27.75±11.26, 45.0% of the patients had second-degree burns and 55.0% had third-degree burns. The mean age of the control group was 39.31±5.49 years, while this mean was 42.45±12.07 years in the patient group. When the parameters analysed between the patient and control groups were examined, a significant difference was found between the two groups in all variables except albumin, total cholesterol, non-HDL cholesterol and cortisol. The mean fasting glucose value was 85.19±6.51 mg/dL in the control group and 111.30±18.98 mg/dL in the patient group. The mean triglyceride value was significantly higher in the patient group, while the mean HDL cholesterol value was significantly higher in the control group. While the mean LDL cholesterol value was 99.44±20.66 mg/dL in the control group, it was 127.20±49.89 mg/dL in the patient group. The mean VLDL cholesterol and fasting insulin values were significantly higher in the patient group than in the control group. The mean HOMA-IR value was 1.62±0.91 in the control group and 3.73±2.67 in the patient group. The mean norepinephrine value was found to be significantly higher in the patient group. Regression analyses were performed for age, gender, body burn surface area and burn degree variables affecting the parameters examined. The factors affecting the fasting blood glucose value were analysed and only age was found to be significant, the factors affecting the triglyceride value were analysed and age and body burn surface area were found to be significant. No variable affecting the other parameters was found. The hypermetabolic response that develops after severe burn injury is extremely complex and although important components of this complex response have been identified, hypermetabolism is still not fully understood. In this thesis study, it was determined that the levels of some parameters were higher than normal in adult patients during the hypermetabolic process that started with burn injury in severe burn cases. As a result, it is thought that the follow-up of these patients after discharge is important in the early diagnosis of insulin resistance, Type 2 Diabetes Mellitus and cardiac problems and in care planning such as nutritional support.