Örgüt kültürünün prososyal davranışlara etkisinde personel güçlendirmenin aracılık rolü: Sağlık çalışanlarına yönelik bir çalışma
The mediating role of employee empowerment in the effect of organizational culture on prosocial behaviors: A study for healthcare employees
Yazar: METİN KARACA
Danışman: PROF. DR. KÜRŞAT ÖZDAŞLI
Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management ; İşletme = Business Administration
Dizin: Personel güçlendirme = Personnel empowerment ; Prososyal davranış = Prosocial behaviour ; Sağlık personeli = Health personnel ; Yapısal Eşitlik Modeli = Structural Equation Model ; Örgüt kültürü = Organizational culture

Özet:
Çalışmanın amacı sağlık sektöründe faaliyet gösteren hastanelerde örgüt kültürü tiplerinin prososyal davranışlara doğrudan etkisini ve örgüt kültürü tiplerinin prososyal davranışlara olan etkisinde personel güçlendirmenin aracılık rolünü ortaya koymaktır.
Literatür, teorik modelin geliştirilmesinde kapsamlı bir şekilde incelenmiştir. Çalışmada verilerin analizi için SPSS ve AMOS programları kullanılmıştır. Araştırma öncelikle SPSS programı ile güvenilirlik analizleri gerçekleştirilmiş, verilerin frekansı, ortalaması ve standart sapmaları hesaplanmıştır. AMOS programı ile hipotezlerini test etmek amacıyla ölçeklerin doğrulayıcı faktör analizler ve yol analizi gerçekleştirilmiştir. 
Araştırma Kütahya Sağlık Bilimleri Üniversitesi Evliya Çelebi Eğitim ve Araştırma Hastanesinde çalışan 435 personelden elde edilen veriler ile gerçekleştirilmiştir. Çalışmada veri toplama aracı olarak anket yöntemi kullanılmıştır. Yapılan analizler sonucunda hastanede algılanan baskın bir örgüt kültürü tipi tespit edilememiştir. Hastane personelinin prososyal davranış ve personel güçlendirme algılarının ise yüksek seviyede olduğu tespit edilmiştir. Örgüt kültürü tiplerinden adhokrasi kültürünün prososyal davranışlar üzerinde doğrudan etkisi belirlenmiştir. Diğer taraftan personel güçlendirmenin aracılık rolü analize dahil edildiğinde hiyerarşi kültürü ve pazar kültürünün de prososyal davranışlar üzerinde etkisi olduğu tespit edilmiştir. Hiyerarşi kültürünün pozitif yönde; adhokrasi kültürü ve pazar kültürünün negatif yönde ve anlamlı etkisi olduğu belirlenmiştir. Araştırmanın temel amaçlarından biri de ölçeklerin alt boyutları bazında etkilerinin belirlenmesidir. Bu bağlamda personel güçlendirmenin anlam boyutunun etkisi ile adhokrasi ve pazar kültürü prososyal davranışları negatif yönde etkilerken hiyerarşi kültürü ise pozitif etkilemektedir. Özerklik boyutunun ise sadece rol tanımlı prososyal davranışlar üzerinde aracılık rolü bulunmakta ve hiyerarşi kültürü pozitif, pazar kültürü ise negatif yönde etkilemektedir. Etki boyutunun ise sadece rol ötesi prososyal davranışlar üzerinde bir aracılık rolü bulunmakta ve hiyerarşi kültürü pozitif yönde etkilemektedir. Personel güçlendirmenin aracılık rolü ile hastanede çalışan personel hiyerarşi kültürü algısına sahip olduğunda prososyal davranış sergileme eğiliminde olmaktadır. Diğer taraftan çalışanlar adhokrasi ve pazar kültürü algısına sahip olduklarında prososyal davranış sergileme eğiliminden uzaklaşmaktadırlar.

Abstract:
The aim of this study is to reveal the direct effect of organizational culture types on prosocial behaviors and the mediating role of personnel empowerment in the effect of organizational culture types on prosocial behaviors in hospitals operating in health sector.
The literature has been extensively studied in development of theoretical model. SPSS and AMOS programs were used for data analysis in study. First of all, reliability analyzes were carried out with the SPSS program, and the frequency, mean and standard deviations of the data were calculated. Confirmatory factor analyzes and path analysis of the scales were performed to test the hypotheses with the AMOS program.
The research was carried out with the data obtained from 435 personnel working in Kütahya Health Sciences University Evliya Çelebi Training and Research Hospital. As a result of analyzes made, there is no dominant organizational culture type perceived in hospital. Questionnaire method was used as data collection tool in the study. It has been determined that the prosocial behavior and personnel empowerment perceptions of hospital staff are at a high level. The direct effect of adhocracy culture, one of the organizational culture types, on prosocial behaviors has been determined. On the other hand, when the mediating role of staff empowerment is included in analysis, it has been determined that hierarchy culture and market culture also have an effect on prosocial behaviors. It has been determined that hierarchy culture has a positive effect and adhocracy culture and market culture have a negative and significant effect. One of the main purposes of research is to determine the effects of scales on the basis of their sub-dimensions. In this context, with the effect of meaning dimension of personnel empowerment, adhocracy and market culture affect prosocial behaviors negatively, while hierarchy culture affects positively. On the other hand, the autonomy dimension only has a mediating role on role-defined prosocial behaviors and hierarchy culture affects positively and market culture affects negatively. On the other hand, the impact dimension only has a mediating role on prosocial behaviors beyond the role and hierarchy culture affects positively. With the mediating role of staff empowerment, hospital staff tend to exhibit prosocial behavior when they have a hierarchy culture perception. Also, when employees have perception of adhocracy and market culture, they move away from the tendency to exhibit prosocial behavior.