Kültürel mirasın korunması bağlamında Tokat yazmacılığı motiflerinin plastik açıdan yeniden yorumlanması
Reinterpretation of Tokat woodprint motifts in terms of plastic in the context of protection of cultural heritage
Yazar: AYLA DİCLELİ OĞUZ
Danışman: DOÇ. DR. ZELİHA KAYAHAN
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Resim Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
Modernleşme ve küreselleşmenin ortaya çıkışıyla birlikte, geleneksel sanatsal motifler karanlığa gömülme riskiyle karşı karşıyadır ve bu da değerli kültürel kimliklerin kaybına yol açmaktadır. Anadolu'da Tokat kendi çevresinin özelliğini taşıyan yazmaları ile tanınmaktadır. Tokat Ahşap Yazma Baskı Sanatı, yörenin geleneksel ve coğrafi yapısını temsil eden, halkın kendi geçimini sağlamak amacıyla yaşadığı kültürlerini ahşap kalıplara motif olarak aktardıkları, baskı yöntemiyle pamuklu bezlere uyguladıkları geleneksel el sanatıdır. Günümüzde ekonomik şartların verimsizliği ile yaşam mücadelesi veren bu el sanatı, geçmiş tarihlerde olduğu gibi yine en güzel örneklerini ve işçiliklerini Tokat ilimizde sürdürmeye devam etmektedir. Ancak günümüzün zorlukları karşısında bu motiflerin korunması, gelenek ile modernlik arasındaki uçurumu kapatabilecek yenilikçi yaklaşımları gerektirmektedir. Bu tez, kültürel mirasın korunması bağlamında Tokat Ahşap Yazma Baskı motiflerinin yeniden canlandırılması amacıyla yeniden yorumlama tekniklerinin araştırılıp kullanılmasını kapsamaktadır. Araştırma kapsamında yeniden yorumlama, geleneksel motiflerin günümüz sanat uygulama teknikleriyle bir arada kullanımına ilişkin bir uygulama ve bu uygulama ile de kültürel özlerin günümüze ve dolayısıyla geleceğe taşınmasını ifade etmektedir. Sanatçılar, plastik sanat tekniklerinin çok yönlülüğünden yararlanarak geleneksel motifleri yenilikçi ve ilgi çekici şekillerde yeniden yorumlayabilir, asırlık tasarımlara yeni bir soluk getirebilirler. Dahası, yeniden yorumlama, geleneksel zanaatkârlar ile çağdaş sanatçılar arasındaki iş birliğini teşvik ederek nesiller arası diyaloğu ve bilgi alışverişini teşvik etmektedir. Araştırmacı konu bağlamında Tokat yerel yazmacılardan edindiği ana motif kalıplarını kullanarak güncel sanat çalışmaları ortaya koymak hedeflenmiştir. Bu bağlam ile geleneksel olan yazma motiflerinden yola çıkarak çağdaş versiyona nasıl ulaştığı ve yerel olanla kurduğu ilişki araştırılmıştır. Bu araştırma, yerli ve yabancı kaynakların taranması ve örnek ağaç baskı çalışmalarının çözümlenmesini içermektedir. Tokat Ahşap Yazma Baskı motiflerinin plastik olarak yeniden yorumlanması, kültürel mirasın korunmasına yönelik dinamik ve yenilikçi bir yaklaşımı temsil etmektedir. Gelenek ve modernite arasında köprü kuran bu yöntem, geleneksel motiflerin yeniden canlandırılması için yeni yollar sunarak bunların çağdaş toplumdaki öneminin ve geçerliliğinin devam etmesini sağlar. Araştırma; teorik ve uygulamalar yoluyla kültürel mirasın korunması konusunda devam eden söylemlere katkıda bulunmayı ve dünya çapında somut olmayan kültürel mirasın korunmasına yönelik yeni stratejilere ilham vermeyi amaçlaması açısından önemli olduğu düşünülmektedir.

Abstract:
With the emergence of modernization and globalization, traditional artistic motifs are at risk of being buried in darkness, which leads to the loss of valuable cultural identities. In Anatolia, Tokat is known for its kerchiefs that carry the characteristics of its environment. Tokat Wooden Kerchief Printing Art is a traditional handicraft that represents the traditional and geographical structure of the region, where people transfer their cultures to wooden molds as motifs in order to provide their own livelihood, and apply them to cotton cloths using the printing method. Today, this handicraft, which struggles to survive due to the inefficiency of economic conditions, continues to maintain its most beautiful examples and workmanship in Tokat province, as in the past. However, the preservation of these motifs in the face of today's challenges requires innovative approaches that can bridge the gap between tradition and modernity. This thesis covers the research and use of reinterpretation techniques in order to revive Tokat Wooden Kerchief Printing motifs in the context of protecting cultural heritage. Within the scope of the research, reinterpretation refers to an application related to the use of traditional motifs together with today's art application techniques, and with this application, the transfer of cultural essences to the present and therefore to the future. Artists can reinterpret traditional motifs in innovative and interesting ways by utilizing the versatility of plastic art techniques, and can breathe new life into age-old designs. Moreover, reinterpretation encourages collaboration between traditional craftsmen and contemporary artists, encouraging dialogue and knowledge exchange between generations. In the context of the subject, the researcher aimed to produce contemporary art works using the main motif patterns obtained from Tokat local scribes. In this context, how the traditional scribe motifs were used to reach the contemporary version and the relationship it established with the local were investigated.
This research includes scanning local and foreign sources and analyzing sample woodblock prints. The plastic reinterpretation of Tokat Wooden Block Print motifs represents a dynamic and innovative approach to the preservation of cultural heritage. This method, which bridges tradition and modernity, offers new ways to revitalize traditional motifs, ensuring their continued importance and validity in contemporary society. The research is considered important in terms of contributing to the ongoing discourse on the preservation of cultural heritage through theory and practice, and inspiring new strategies for the preservation of intangible cultural heritage worldwide.