Bipolar bozukluk tanılı hastalarda uyku kalitesinin değerlendirilmesi
Assessment of sleep quality in bipolar euthymic patients
Yazar: NECLA KESKİN
Danışman: PROF. DR. NURGÜL ÖZPOYRAZ
Çukurova Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2016
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Bipolar bozukluk = Bipolar disorder ; Uyku = Sleep ; Uyku bozuklukları = Sleep disorders

Özet:
Amaç: Bipolar bozuklukta (BPB) uyku kalitesi ötimik dönemler dahil hastalığın her döneminde etkilenmiştir. Bu çalışmada bipolar ötimik hastaların uyku kalitesinin değerlendirilmesi, uyku kalitesi ile ilişkili klinik özelliklerin saptanması, uyku kalitesinin hastalık gidişi ve işlevsellik üzerine etkisinin belirlenmesi amaçlanmıştır.  
Yöntem: Çalışmaya Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Bipolar Bozukluk Birimi'ne ayaktan başvuran 18-65 yaş arası 122 hasta alındı. Hamilton Depresyon Derecelendirme Ölçeği ve Young Mani Derecelendirme Ölçeği ile hastaların ötimik dönemde oldukları doğrulandı. Sosyodemografik Veri Formu ve Bipolar Bozukluk Veri Formu dolduruldu.  BPB'a eşlik eden ek tanılar DSM-IV Eksen I Bozuklukları için Yapılandırılmış Klinik Görüşme Ölçeği ve DSM-IV Eksen II Bozuklukları İçin Yapılandırılmış Klinik Görüşme Ölçeği ile belirlendi. Genel Uyku Anketi ile uykunun genel özellikleri sorgulandı. Çalışmaya katılan her hasta Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi, Epworth Uykululuk Ölçeği ve Bipolar Bozukluk İşlevsellik Ölçeği'ni doldurdu. 
Bulgular: Çalışmaya alınan 122 hastanın (ortalama yaş; 38,7±10,8 yıl) % 56,5'inin  uyku kalitesinin kötü olduğu saptanmıştır. Örneklem grubunun çoğunluğunun kadın (% 63,9), ortaöğretim ve üstü düzeyde eğitim aldığı (% 75,4), orta-üst sosyoekonomik düzeye sahip olduğu (% 75,4) belirlenmiştir. Uyku kalitesi kötü olan grubun, uykuya dalma süresinin daha uzun, gece uyanma sayısının daha sık olduğu saptanmıştır. Uyku kalitesi kötü olan grupta, sigara ve kafein kullanımı,  özkıyım girişimi öyküsü, mevsimsellik, antidepresan ilaç kullanımı ve elektrokonvüzif tedavi uygulanması ile yaşamboyu anksiyete, somatoform, dürtü denetim ve kişilik bozuklukları ektanısı yaygınlık oranı, uyku kalitesi iyi olan gruba göre daha yüksek,  duygusal ve zihinsel işlevsellik, ev içi ilişkiler, inisiyatif alma ve potansiyelini kullanabilme ile toplam işlevsellik puanları ise daha düşük saptanmış ve bu sonuçlar istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0,05).
Sonuç: BPB'un ötimik dönemlerinde uyku kalitesi bozulmuştur ve kötü uyku kalitesi işlevsellik kaybına yol açmaktadır. Bipolar hastalarda, uyku sorunlarının psikiyatrik görüşmelerde rutin olarak sorgulanması, duygudurum dönemlerinden bağımsız olarak ele alınması ve psikososyal müdahaleler ya da farmakoterapilerle tedavi edilmesinin, uyku kalitesini dolayısıyla işlevsellik ve yaşam kalitesini arttıracağı düşünülmüştür.

Anahtar Sözcükler: bipolar bozukluk, uyku kalitesi, işlevsellik

Abstract:
Objective: Sleep quality is affected in Bipolar Disorder (BPD) even in euthymic episodes. The aim of this study was to assess sleep quality in bipolar euthymic patients, determine clinical characteristics related with sleep quality and evaluate its effects on the course of disorder and functionality.  
Method: A total of 122 outpatients aged 18-65 who have been followed in Bipolar Disorder Unit of Department of Psychiatry, Cukurova University Medical School were included in the study. Hamilton Depression Rating Scale and Young Mania Rating Scale were used to confirm that patients were euthymic. A data form for socio-demographic features and another form for clinical characteristics of bipolar disorder have been completed. The Structured Clinical Interview for Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, fourth edition (DSM-4) Axis I and Axis II were used to determine comorbidities. The general features of sleep were investigated by General Sleep Questionnaire. All patients completed Pittsburgh Sleep Quality Index, Epworth Sleepiness Scale and Bipolar Disorder Functioning Questionnaire (BDFQ).
Results: 56.5 % of our sample (mean age: 38,7±10,8 years) was found to have poor sleep quality. The majority of our sample were female (63,9 %), had mid or high level education (75,4 %) and socioeconomic status (75,4 %). Patients with poor sleep were found to have a longer time to fall asleep and more frequent waking after sleep onset. Caffeine use and smoking, history of suicide attempts, seasonality, using antidepressant medication and electroconvulsive therapy (ECT) were found to be higher and, emotional and intellectual functioning, household relations, taking initiative, self-sufficiency and total functionality as were measured by BDFQ were found to be lower in patients with poor sleep quality than patients with good sleep. All these results reach a statistically significant level (p<0,05).
Conclusion: Sleep quality is affected negatively and is poor in euthymic episodes of BPD and poor sleep quality cause loss in functionality. It is concluded that assessment of sleep disturbances routinely in psychiatric interviews, dealing sleep disturbances regardless mood episodes and treating sleep disorders with psychosocial interventions or pharmacotherapy will improve sleep quality, functionality and quality of life mediately.

Key Words: bipolar disorder, sleep quality, functionality