Tonya`nın coğrafi etüdü /
Yazar: MEHMET ZAMAN
Danışman: PROF.DR. HAYATİ DOĞANAY
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1996
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Coğrafya = Geography ; Trabzon-Tonya = Trabzon-Tonya

Özet:
ÖZET DOKTORA TEZÎ TONYA'NIN CO?RAFÎ ETÜDÜ Mehmet ZAMAN Danışman : Prof. Dr. Hayati DO?ANAY 1996; SAYFA: 314 Jüri: Prof. Dr. Hayati DO?ANAY Araştırma sahamızı oluşturan Tonya, Karadeniz Bölgesi'nin Doğu Karadeniz Bölümü sınırları içerisinde yer alır. Yönetim bakımından, Trabzon il merkezine bağlıdır. Bu merkeze uzaklığı, yaklaşık 65 km'dir. Fol deresi vadisi içerisinde kurulan Tonya kent merkezi, Karadeniz'e göre 20 km. iç kesimde ve 755 m. yükseltide bulunmaktadır. Tonya ilçesi yönetim bölgesi alanı, yaklaşık 265 km^ kadardır. Bu arazi; batıdan Şalpazan, kuzeyden Vakfıkebir, doğudan Düzköy, güneyden Torul (Gümüşhane'nin ilçesi), kuzeybatıdan Beşikdüzü ve güneydoğudan ise Maçka ilçesi yönetim bölgeleri ile çevrilidir. Araştırma sahası ve çevresi, yeryüzü şekilleri bakımından, Doğu Karadeniz Bölümü yeryüzü şekillerine benzer. Fol ve Kumyatak (Çamlık) dereleri ile yan kolları tarafından derin bir biçimde yarılmış olan arazi, dikkat çekici bir şekilde eğimli ve engebeli bir topoğrafik yapıya sahiptir. Karadeniz ikliminin egemen olduğu Tonya'da, 1964-1990 devresini kapsayan rasat sonuçlarına göre, yıllık ortalama yağış miktarı 1013.6 mm, ortalama sıcaklık ise, 9.7 °C kadardır. Araştırma sahası idarî bakımdan belediye sınırları içersindeki beş ayrı mahalle yerleşmesinin merkezini oluşturan ve aynı zamanda ilçe merkezi olan bir kent yerleşmesi ile birlikle bir kasaba ve 15 köy yerleşmesi ile bunlara bağlı 95 mahalle yerleşmesinden oluşmaktadır. Bu devamlı yerleşme şekillerinden başka, araştırma sahası sınırları içerisinde; mezraa (38), yayla (44) ve güzle (8) yerleşmelerinden oluşan, 90 kadar geçici yerleşme bulunmaktadır. Tonya ve çevresinde devamlı yerleşmelere yaklaşık 1250 ilâ 1300 m yükseltilere kadar rastlanır. Bu yerleşmelerin dağınık oluşu yanında, yerleşme çekirdeklerinin yararlanma sahaları dağılışında da, tipik bir düzensizlik göze çarpar. Nitekim, yerleşme çekirdeklerinin birbirinden uzak, dağınık ve düzensiz bir biçimde dağılışı, kırsal yerleşmelerin hepsi için, dikkat çeken ortak bir özelliktir.Tonya'nın, 1990 yılı Genel Nüfus Sayımı sonuçlarına göre toplam nüfusu, 25790 kadardı. Bu nüfusun yaklaşık %42.9 (11058)'u Tonya Belediyesi sınırları içerisinde, geriye kalan %57.1 (14732) kadarı ise, kırsal yerleşmelerde yaşamaktaydı. Aynı yıl itibariyle aritmetik (matematiksel) nüfus yoğunluğu ise, 97 kişi/km^ kadardı. Araştırma sahasında, topoğrafik yapının olumsuzluğunun yanısıra, devlet ormanları arazisinin de geniş alanlar kaplaması, ekip-biçmeye yönelik tarım arazilerini sınırlandırmıştır. Bu nedenle de, ekip-biçme daha çok hayvancılık ekonomisine katkı olarak "geçim tipi" şeklinde yapılmaktadır. Böylece, Tonyalı ailelerin temel geçim ve gelir kaynağını, daha çok hayvancılık oluşturmaktadır. Ancak artan nüfusun yol açtığı geçim sıkıntısı, göçleri teşvik etmektedir. Bu sorununun çözümü, yörenin kalkındırılmasına bağlıdır. Sonuç olarak; Tonya, olumsuz doğal çevre şartlarının ekonomik faaliyetleri sınırlandırması nedeniyle yavaş gelişen ve az değişen bir yöreyi oluşturmaktadır.

Abstract:
m ABSTRACT DOCTORATE THESIS GEOGRAPHICAL STUDY of TONYA Mehmet ZAMAN Supervisor Prof.Dr. Hayati DO?ANAY 1996, Pages: 314 Jury: Prof.Dr. Hayati DO?ANAY Our research area, Tonya, lies within the borders of the eastern parts of Black Sea Region. It is a town of Trabzon and its distance to this center is about 65 km. Tonya town centre, which is located within the Fol-stream valley, lies about 20 km in the hinterland and at 755 m altitude The administrative district area of Tonya is about 265 km2. This area is surrounded in the West by Şalpazarı, in the North by Vakfıkebir, in the East by Düzköy and in the South by Torul (a town of Gümüşhane), in the Northwest by Beşikdüzü and in the Southeast by Maçka. The research area and its surroundings resemble the East Black Sea Region from the aspect of earthsurface shapes. The land splitted by Fol and Kum yatak (Çamlı) streams and their sub-branches has an interestingly uneven and inclined topographic structure. In Tonya, the Black Sea climate is dominant; and according to the observations from 1964 to 1990, annual average of rainfall is 1013.6 mm while the average temperature is 9.7 °C. The research area consists of a city area, a town and 15 villages as well as 95 parishes. The city area is both the center of the settlement and of five different parishes within the borders of municipality. Except these constant forms of settlement, within the area of research there area fields (38) high plateaus (44) and settlements for autumn as temporary (8) settlements in this area. In and around Tonya it is possible to encounter parmanent settlements at about 1250 to 1300 m hight In addition to the dispersed structure of these settlements, a typical disorderliness is seen in the distribution of usagefields of settlements cores. Accordingly, all the settlement cores are away from each other, dispersed and disorderly, which is a common point for all the rural settlements. According to the results of General Census in 1990, total population was 25790 Approximately 42.9% (1 1.058) of this population had been living within the boundariesIV of Tonya, and the rest 57.1% (14.732) in rural areas. In the same year the density of population was about 97 persons/km2. Not only the negative toporaphical structure but also the land of State-forests covering a huge clearing in the research area have restricted the farming areas that are intended for sowing-and-reaping. For this reason, naturally, sowing-and-reaping has been made much more in the form of a living type as a contribution to the economy of stockfarming. Thus the essential living-and-income source of the families in Tonya has come to be stock-farming. Yet difficulty of living aroused by the increase in population, encourages immigration. The solution to this problem depends on the development of the area. As a result, Tonya is a slightly-developing and slowly-changing area because of the negative naturel conditions of the surroundings restricting the economical activities.