Uzun dönem reel döviz kurlarının belirlenmesi ve reel döviz kurlarının yanlış dengelenmesi: Türkiye örneği
Determination of long-run equilibrium exchange rates and real exchange rate misalignment: Case of Turkey
Yazar: MUSTAFA KARABACAK
Danışman: PROF. DR. SEVGİ GEREK
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Döviz kuru = Exchange rate ; Döviz kuru riski = Exchange rate risk ; Reel döviz kuru = Real exchange rates

Özet:
Reel döviz kurlarının yanlış seviyede dengelenmesinin, refah üzerinde olumsuz etkiler yarattığı konusunda bir görüş birliği vardır. Kalıcı yanlış dengelenmeler ekonomik birimlere yanlış sinyaller göndererek ekonomik istikrarın bozulmasına neden olmaktadır. Özellikle yerli para biriminin reel manada aşırı değerlenmesi, uluslararası rekabet gücünü ve cari hesap dengesinin sürdürülebilirliğini olumsuz etkilemekte ve ekonomiyi spekülatif ataklara açık hale getirmektedir. Dolayısıyla reel döviz kurlarının yanlış dengelenmesi meydana gelen finansal krizlerin nedenlerinden biri olarak kabul edilmektedir. Bu nedenle ekonomik istikrarsızlıkların önüne geçilmesi açısından yanlış dengelenmenin ölçülmesi büyük önem arz etmektedir.
Çalışmada Türkiye için reel döviz kurlarının yanlış dengelenmesi, satın alma gücü paritesi, davranışsal denge döviz kuru ve doğal denge döviz kuru olmak üzere üç farklı denge reel döviz kuru modeli ile belirlenmiştir. Analizde denge reel döviz kurunun elde edilmesi amacıyla eşbütünleşme teknikleri uygulanmıştır. Elde edilen sonuçlar, Türkiye'de reel döviz kurlarının sabit döviz kuru rejiminin uygulandığı 90'lı yıllar ve 2000'li yılların başında denge seviyesinden ciddi ölçüde sapma gösterdiğini, esnek döviz kuru rejimine geçilmesinin ardından ise denge seviyesine yakınsadığını ortaya koymaktadır. Analizden elde edilen bir diğer önemli bulgu ise Türkiye ekonomisinde meydana gelen krizlerin, Türk lirasının aşırı değerlendiği dönemlerin ardından gerçekleştiği yönündedir.


Anahtar Kelimeler: Reel döviz Kuru, Denge Reel Döviz Kuru, Yanlış Dengelenme

Abstract:
There is a consensus that real exchange rate misalignment has adverse effects on welfare. Permanent misalignments lead to deterioration of economic stability by sending the wrong signals to economic agents. Particularly real appreciation of domestic currency, make the economy more vulnerable to speculative attacks by adversely affecting the external competitiveness of the economy and sustainability of current account. Therefore, misaligned real exchange rates are seen as one of the mean reasons of the financial crisis occurred. Therefore, as an unobservable variable, determination of the equilibrium real exchange rate is of great importance for preventing economic instability.
In this study, misalignment of real exchange rates for Turkey is determined separately with three equilibrium real exchange rate models including purchasing power parity theory, behavioral equilibrium exchange rate model and natural equilibrium exchange rate model. In analysis, cointegration techniques are adopted to obtain equilibrium real exchange rate. The results suggest that in Turkey, real exchange rates significantly deviated from its equilibrium level in 90's and early 2000's while fixed exchange rate regimes are implemented and converged to its equilibrium level after transition to flexible exchange rate regimes. Another critical finding obtained from the analysis is; crisis that occurred in Turkish economy have occurred after the periods of real appreciation of Turkish Lira.


Keywords: Real Exchange Rate, Equilibrium Real Exchange Rate, Real Exchange Rate Misalignment