İnflamatuar bağırsak hastalıklarında öz yeterlilik ölçeğinin Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması
Turkish validity and reliability study of the self-efficacy scale in inflammatory bowel diseases
Yazar: YONCA GÜL
Danışman: PROF. DR. YASEMİN YILDIRIM
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı / İç Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Güvenilirlik ve geçerlilik = Reproducibility of results ; Türkçe uyarlama = Turkish adaptation ; Ölçekler = Scales ; Öz yeterlilik = Self-efficacy ; İnflamasyon = Inflammation ; İnflamatuar bağırsak hastalıkları = Inflammatory bowel diseases ; İntestinal hastalıklar = Intestinal diseases

Özet:
Amaç: Araştırmanın amacı; İnflamatuar bağırsak hastalıklarında öz yeterlilik ölçeğinin Türkçeye uyarlanması ile geçerlik ve güvenirlik çalışmasının gerçekleştirilmesidir.
Gereç ve Yöntem: Çalışmanın örneklemini Kasım 2021- Ocak 2022 tarihlerinde Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı Gastroenteroloji Bilim Dalı dahilinde olan İnflamatuar Bağırsak Hastalıkları Polikliniğine başvuran hastalar ve kayıtlı hastalardan internet aracılığıyla ulaşılabilen 167 birey oluşturmaktadır. Çalışma verileri Hasta Tanıtım Formu ve İnflamatuar Bağırsak Hastalıklarında Öz Yeterlilik Ölçeği ile toplanmıştır. Ölçeğin dil ve içerik geçerliği tamamlandıktan sonra veri toplama sürecine başlanmıştır. Veriler yüz yüze ve online şekilde toplanmıştır. Geçerlik ve güvenirlik analizlerinde IBM SPSS 26.0 paket programı kullanılmıştır.   
Bulgular: Araştırmaya dahil edilen bireylerin yaşlarının ortalaması 44.37±14.24 olarak belirlenmiş, bireylerin %40.7'sinin erkek, %59.3'ünün kadın olduğu, %56.9'unun Ülseratif kolit, %43,1'inin Crohn hastası olduğu tespit edilmiştir. Ölçekten alınan toplam puan ortalaması 161.32 ± 33.843 şeklindedir. Dil geçerliğinde çeviri-geri çeviri yöntemi kullanılmıştır. Uzman görüşleri alınarak belirlenen kapsam geçerlik oranı 0.99' dur. IBHÖY ölçeğinin KMO test sonucu 0.855 olarak Bartlett's küresellik test sonucu ise x2 = 2792.326 (p<0.001)  olarak bulunmuştur. Geçerlik ve güvenirlik analizleri sürecinde 14, 15, 17 ve 28. maddeler için uygun sonuçlar elde edilemediğinden ölçekten çıkarılmalarına karar verilmiştir. Madde çıkarımı sonrası tekrarlanan analizlerde ölçek 4 faktörden oluşmakta olup, bu faktörler varyansın % 62.591' ini açıklamaktadır. Ölçek maddelerinin faktör yükleri 0.956 ile 0.519 arasında değişmektedir. Ölçeğin Cronbach Alpha değerinin 0.908 olarak hesaplanmış ve madde korelasyon değerlerinin 0.242 ile 0.681 arasında değiştiği görülmüştür. Güvenirlik belirleme yöntemlerinde biri olan eş değer yarılar test güvenirliği bulguları Guttman Split-Half katsayısı 0.642, Spearman-Brown katsayısı ise 0.647 olarak tespit edilmiştir. 
Sonuç: İBHÖY ölçeğinin 25 madde ve 4 alt boyuttan oluşan Türkçe formunun Türk kültürüne uygun, geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu belirlenmiştir. Ölçeğin, IBH hastalarında öz yeterlilik düzeyinin belirlenmesi amacıyla kullanılması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler; Öz yeterlilik; inflamatuar bağırsak hastalıkları; geçerlik; güvenirlik

Abstract:
Objective: The purpose of this search is to implementation the self-efficacy scale in inflammatory bowel diseases into Turkish and to conduct a validity and reliability study.
Material and Method: The sample of the search consists of people who consulted to Ege University Medical Faculty Hospital Internal Diseases Department Gastroenterology Department Inflammatory Bowel Diseases Polyclinic between November 2021 and January 2022 and 167 registered people who can be reached via online. The search  data were gathered with the Patient Demonstration Form and Self- Efficacy Scale in Inflammatory Bowel Diseases. After the scale's language and content validity has been completed, the data collection process started. Data were collected head-to-head and online. 
Results: The average age of the individuals involved in the study was determined to be 44.37±14.24, 40.7% of the individuals were male, 59.3% were female, 56.9% were Ulcerative colitis, 43.1% were Crohn patients. Translation-reverse method is used in language validity. Content validity determined by taking expert insights is 0.99. The KMO test result of the IBHOY scale was 0.855 and Bartlett's  test result was x2 = 2792.326 (p<0,001) . The validity and reliability analysis process for the items 14, 15, 17 and 28 did not produce appropriate results. Therefore, it has been decided to remove items from the scale. In repeated analysis after substance removal, the scale consists of 4 factors and describes 62.591% of the variance. Factor loads of scale agents vary between 0.956 and 0.519. The Cronbach Alpha value of the scale was calculated as 0.908 and the material correlation values vary between 0.242 and 0.681. One of the methods for determining reliability, the equivalent halves test reliability findings were identified as Guttman Split-Half coefficient 0.642 and the Spearman-Brown coefficient 0.647.
Conclusion: It was determined that the IBHOY scale is a valid and reliable measuring tool in accordance with Turkish culture in the form of 25 items and 4 sub-dimensions. It is recommended to use the scale to determine the self- efficacy level for IBH patients.
Keywords; Inflammatory bowel diseases; self- efficacy; validity; reliability