Kütüphanelerde yaratıcı mekân hizmetleri: Makerspace hizmeti
Creative space services in libraries: Makerspace service
Yazar: AYŞENUR GÜNEŞ
Danışman: PROF. DR. MEHMET CANATAR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Bilgi ve Belge Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Bilgi ve Belge Yönetimi = Information and Records Management
Dizin: FeTeMM = STEM ; Kütüphane hizmetleri = Library services ; Kütüphaneler = Libraries ; Makerspace = Makerspace ; Yaratıcılık = Creativity

Özet:
Makerspace ve STEM olarak anılan, yaratıcılık ve üretim üzerine kurulan yaklaşımlar
tüm dünyada hızla yayılmaktadır. Yurtdışı örnekler incelendiğinde STEM ve
Makerspace kütüphanelerin en önemli birimleri halini almıştır. Ülkemize bakıldığında
ise kütüphane hizmetlerinde yenilikçilik ve yaratıcılık uygulamaları son yıllarda
artmakla birlikte, STEM ve Makerspace konusunda çok fazla yol alınamamıştır.
Bunun sebebi olarak ise bu alanda çok fazla bilimsel çalışma olmaması gösterilebilir.
Bu çalışmada, ülkemizdeki bu girişimlerin ortaya konulması ve bu yaklaşımların
bilimsel düzeyde ele alınması ile birlikte, kütüphaneler için bir model önerisi
geliştirilmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda teorik düzlemde; yaratıcılık,
yenilik, STEM, makerspace konularına yer verilmiştir. Pratik düzlemde ise çalışmanın
gerçekleştirildiği dönemde Kültür ve Turizm Bakanlığı'ndan alınan veriler ışığında,
ülkemizde bu hizmetin sunulduğu üç halk kütüphanesi (Uşak İskender Pala İl Halk
Kütüphanesi, Muş İl Halk Kütüphanesi, Kırşehir Âşık Paşa İl Halk Kütüphanesi) ve
bir üniversite kütüphanesi (Sabancı Üniversitesi Bilgi Merkezi) incelenmiştir.
Ülkemizde henüz okul kütüphanesi örneği bulunmadığı için bu kütüphane türü
incelenememiştir. Çalışma kapsamında nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Yarı
yapılandırılmış görüşme tekniği ile toplanan veriler, betimsel analiz yöntemi ile
değerlendirilmiştir. Değerlendirme, kütüphane hizmetlerini oluşturan unsular (bina,
derme, kullanıcı, personel, bütçe) bağlamında yapılmıştır. Bunlara ek olarak,
kütüphane türlerine göre (Halk kütüphanesi, üniversite kütüphanesi ve okul
kütüphanesi) yurtdışı örnekler incelenerek, ülkemiz için bir model önerisi
sunulmuştur. Bu model kapsamında; hizmetin nasıl sunulacağı iş akış şemalarında
ayrıntılı olarak açıklanmıştır. Çalışma kapsamında model önerisi sunulurken, hizmet
kapsamında yer alan cihaz ve ekipmanların ödünç verilme olgusu da düşünülerek;
örnek ödünç alma tutanağı, hasar tespit tutanağı gibi belge taslakları oluşturulmuş ve 
kullanıcı hizmet sözleşmesinde yer alması gereken başlıklar belirlenmiştir.
Makerspace hizmetinin kütüphanelerde sunulması, hem eşit erişim ilkesinin
sağlanması hem de kütüphanelerin genel misyonu açısından önemli görülmektedir.

Abstract:
The approaches built on creativity and production, known as Makerspace and STEM,
is spreading rapidly all over the world. When foreign examples are examined, STEM
and Makerspace have become the most important units of libraries. Looking at our
country, innovation and creativity practices in library services have increased in recent
years, but not much progress has been made in regards to STEM and Makerspace. The
reason for this may be the lack of scientific studies in this area. In this study, it is aimed
to develop a model proposal for libraries in addition to revealing these initiatives in
our country and handling these approaches at a scientific level. In the theoretical plane,
in line with this purpose, creativity, innovation, STEM, and Makerspace topics are
included. On the practical plane, three public libraries where this service is offered in
Turkey (Uşak İskender Pala Provincial Public Library, Muş Provincial Public Library,
Kırşehir Âşık Paşa Provincial Public Library) and a university library (Sabancı
University Information Center) were examined. Since there are not any school library
examples in our country, this type of library could not be examined. Qualitative
research method was used in the study. Data collected by semi-structured interview
technique were evaluated by descriptive analysis method. The evaluation was made in
the context of the elements that make up the library services (building, collection, user,
staff, budget). In addition to these, a model proposal for our country was presented by
examining foreign examples according to the library types (Public library, university
library and school library). How to provide the service is explained, in accordance with
this model, in detail in the work flow charts. While presenting the model proposal
within the scope of the study, considering the fact that the devices and equipment
included in the service are borrowed, draft documents such as sample borrowing
minutes and damage assessment minutes were created and the titles that should be
included in the user service contract were determined. Providing the Makerspace
service in libraries is considered important both in terms of realizing the equal access
principle, and the general mission of libraries.