İmam Kurtubî'de eskatoloji
Eschatology in Imam Al-Qurtubi
Yazar: MÜNEVVER GÜDENDEDE
Danışman: DOÇ. DR. ULVİ MURAT KILAVUZ
Bursa Uludağ Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel Bilimler Ana Bilim Dalı / Kelam Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Din = Religion
Dizin: Ahiret = Hereafter ; Eskatoloji = Eschatology ; Kelam = Islamic theology ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Kurtubi = Qurtubi ; İslamiyet = Islam

Özet:
Kelâmın "sem'iyyât" olarak bilinen kısmında yer alan ölüm, ölüm ötesi ve ölüm
ötesine ilişkin fiten/melâhim ile eşrâtü's-saat başlıkları, gaybî alana tekabül eden muhtevaya
sahip olduğundan ancak nakil yoluyla haklarında bilgi sahibi olunabilmektedir. Hem sübût
hem delâlet yönünden kesinlik ifade eden naslarda geçen ve bu özellikleri hasebiyle itikâdî
bağlayıcılık taşıyan mezkûr başlıklar, aynı zamanda İslâm dininin naklî ilimleri tarafından
sıkça ele alınmış ve birden fazla disiplinin şekillendirdiği hususlar haline gelmiştir. Bu
bağlamda bir tefsîr âlimi olarak temayüz eden Kurtubî'nin, kelâm kapsamındaki bu konular
hakkında kaleme aldığı hacimli eseri Kitâbü't-Tezkire incelenmeye değerdir. Ayrıca
Kurtubî'nin fıkhî anlamda öne çıkan tefsîri el-Câmi' li ahkâmi'l-Kur'ân da ilgili bahislere
kısmen kaynak teşkil etmektedir.
Bu çalışmada, Kurtubî'nin konuyla ilgili görüşleri, eskatoloji üst başlığıyla bir giriş
ve üç bölüm halinde incelenmiştir. Giriş kısmında İmam Kurtubî'nin; hayatı, hocaları,
öğrencileri ve eserleri, birinci bölümde Kurtubi'nin ölüm ve kabir hayatına dair meselelere,
ikinci bölümde fiten/melâhim kabîlindeki olaylara ve kıyâmet alâmetlerine, son bölümde ise
kıyâmet esnasında meydana gelecek hadiselere ve âhiret ahvâline dair görüşleri ele
alınmıştır. Bu minvalde çalışma; âyetler, hadîsler, tartışmalı noktalarda Ehl-i Sünnet ile
Mu'tezile ekollerinin söylemleri ve İmam Kurtubî'nin kanaatleri çerçevesinde tasvir
edilmiştir. Sonuç olarak tefsîr ilminde derinleştiği bilinen Kurtubî'nin, Kitâbü't Tezkire'sinde kelâm ilminde üzerinde fazla durulmayan bazı husuları detaylı bir şekilde ele
alış tarzıyla kelâmcılardan ayrıştığı, bazı tartışmalı noktalarda ise kelâm metodu
doğrultusunda bir yaklaşım sergilediği ortaya çıkarılmıştır.

Abstract:
In the part of the Kalam known as "sam'iyyât", the titles of death, posthumous;
fitan/malahim and signs of doomsday, have the contents corresponding to the unseen field,
they can only be informed about them by scriptures. The abovementioned titles, which are
mentioned in the expressions of certainty in terms of both proven and indication, and that
have these features because of their faithful binding, have also been frequently addressed by
the transcendental sciences of Islam and have become shaped by more than one discipline.
In this context, the voluminous work of al-Qurtubî, written by a tafsir scholar about this topics
within the kalam, al-Tadhkirah is worthy of examination. Furthermore, the tafsir of al-Qurtubi,
that is featured in the fiqh, al-Jami'li Ahkam al-Qur'an is also partly a source of the related
bets.
In this study, the opinions of Imam al-Qurtubi on the subject are examined in an
introduction and three chapters with the top title of eschatology. In the introduction part, the
life, teachers, students and works of Imam al-Qurtubî; in the first part, al-Qurtubi's views on the
issues of death and grave, in the second part, his views on the issues of fitan/malahim and
signs of doomsday, and in the last part, his views on the issues of doomsday and the
Hereafter will be discussed. In this way; verses, hadiths, the controversial points of the Ahl 
al-Sunnah and Mutazila schools are described in the framework of the discourse of Imam
al-Qurtubi. As a result, it is revealed that Qurtubî, which is known to be deepened in the
science of tafsir, differentiates it from the kalam in detail by discussing some issues that are
not emphasized in the science of kalam in al-Tadhkirah; and in controversial points, it has
been revealed that it exhibits an approach thar requires theology method.