Çizgi filmlerin çevresel farkındalık açısından incelenmesi (TRT Çocuk örneği)
Analysis of cartoons for children in terms of environmental awareness (TRT Çocuk sample)
Yazar: ELİF ÖZKUZUGÜDENLİ
Danışman: DOÇ. DR. FATMA BELGİN ÖZAYDINLI
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Okul öncesi dönem = Preschool period ; Okul öncesi çocuklar = Preschool childrens ; TRT Çocuk Televizyonu = TRT Çocuk Television ; Çevre = Environment ; Çevre eğitimi = Environmental education ; Çevresel farkındalık = Environmental awareness ; Çizgi film = Animated film

Özet:
Günümüzde doğal çevreden kopuk yaşayan çocuklar vakitlerinin çoğunu evde geçirmekte ve çevreyle ilgili bilgilerini genellikle ebeveynlerinden ya da medya araçlarından alabilmektedirler. İçinde bulunduğumuz COVID-19 pandemi koşulları da çocukların doğa ile etkileşimini daha da azaltmış ve çocuklar televizyon, tablet gibi medya araçlarına daha fazla yönelmiştir. Bu araştırmada, özellikle okul öncesi dönemde son derece önemli olan çizgi filmler çevresel farkındalık açısından ele alınmıştır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman (belge) analizi kullanılmıştır. Araştırmanın, örneklemini resmi devlet kanalı olan TRT Çocuk kanalının YOUTUBE sayfasında 2020 COVID-19 pandemi döneminde yayınlanan 10 çizgi film oluşturmaktadır. Araştırmanın verileri doküman analizi yöntemi ile toplanmış, veriler içerik analizi yöntemi ile analiz edilmiştir. 
Araştırmanın analizinde araştırmacı haricinde okul öncesi dönemde çevresel farkındalık konusunda araştırma yapmış tarafsız bir uzman tarafından da incelenen çizgi filmlerden notlar alınmış, karşılaştırılmış ve yeniden düzenlenmiştir. Toplanan verilerden kodlar oluşturulmuş kodlardan birbiriyle ilişkisi olanlar derlenerek kategorilere, kategorilerden temalara ulaşılmıştır. Araştırmada alanyazına dayalı olarak belirlenen 8 çevre başlığı altında 20 tema ve 59 kategoriye ulaşılmıştır. Araştırmada TRT Çocuk kanalında yayınlanan çizgi filmlerde en fazla yer verilen çevre konusunun bitkiler, en az yer verilen konunun ise küresel ısınma konusu olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmada ayrıca, bazı çizgi filmlerde çevre farkındalığına dönük bazı sözel metin ve görseller yer alsa da çoğunlukla çevre unsurlarının görsel bir efekt olarak arka planda kaldığı ve çevre-insan ilişkisine odaklanarak, çevreyi insanla ilişkili olarak yansıttığı, bitki-hayvan etkileşimine neredeyse hiç yer verilmediği ortaya çıkmıştır. Sonuçlar doğrultusunda çizgi filmlerin çocuklar üzerindeki etkileri düşünüldüğünde yapımcıların çizgi filmlerde çevre faktörlerini daha etkin bir şekilde kullanmaları, ele alınan konuların sadece görsel araç olmamaları aynı zamanda çizgi filmlerdeki karakterlerin tavır ve davranışlarıyla da desteklemeleri önerilmektedir. 
Anahtar Kelimeler: Çevre, Çevre eğitimi, Çevresel farkındalık, Çizgi filmler, Okul öncesi dönem, TRT Çocuk.

Abstract:
Today, children who are disconnected from natural environment spend most of their time at home and can usually get information about the environment from their parents or media tools. The COVID-19 pandemic conditions we are in have reduced the interaction of children with nature, even more and children have turned to media tools such as television and tablets. In this research, cartoons, which are extremely important for children especially in their preschool period, are discussed in terms of environmental awareness. Document analysis, one of the qualitative research methods, was used in the research. The sample of the research consists of 10 cartoons broadcast in the 2020 COVID-19 pandemic period on the YOUTUBE page of the official state channel TRT Çocuk. The data of the research were collected with the document analysis method and the data were analyzed with the content analysis method.
In the analysis of the research, notes were taken, compared and rearranged from the cartoons, which were also examined by an impartial expert who did research on environmental awareness in the preschool period of children, other than the researcher. The codes were created from the collected data, related codes were compiled into categories, and the categories were collected under themes. In the research, 20 themes and 59 categories were reached under 8 environmental titles were determined based on the literature. The research, concludes that the most frequently cited environmental topic in the cartoons broadcast on TRT Çocuk channel is plants, and the least included topic is global warming. In the research, it was also revealed that although there are some verbal texts and visuals in several cartoons that turn to environmental awareness, most environmental elements remain in the background as a visual effect, focusing on the environment-human relationship and reflecting on the environment in relation to humans, whereas the interaction between plant and animal was left out almost completely. Considering the effects of cartoons on children in line with the results, it is recommended that the producers use environmental factors more effectively in cartoons, and that the subjects discussed are not only visual tools, but also support the attitudes and behaviours of the characters in the cartoons.
Keywords: Environment, Environmental Education, Environmental Awareness, Cartoons, Preschool Education, TRT Çocuk