Kadro dergisinden Ekşi Sözlüğe kolektif bellekte Osmanlı İmparatorluğu
Ottoman Empire in collective memory from Kadro journal to Ekşi Sözlük
Yazar: SÜMEYRA ÇALIŞKAN
Danışman: DOÇ. DR. EROL İLHAN
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Gazetecilik Ana Bilim Dalı / Gazetecilik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Gazetecilik = Journalism ; Sosyoloji = Sociology ; Tarih = History

Özet:
Kolektif bellek çerçevesinde hazırlanan bu tez, bir yönüyle tarih yazımının ülkelerin siyasi ve politik yönelim ve politikalarının nasıl etkisi altında kaldığını göstermeye çalışmaktadır. Cumhuriyet'in ilân edilmesine müteakip ortaya çıkan Osmanlı tarihi anlayışı, 1950 yılından sonra değişime uğramış ve bugüne de bu anlayış güçlenerek devam etmiştir. Aynı biçimde Avrupa tarihine dair yaklaşım da önemli değişimlere uğramıştır. Cumhuriyet devrimini farklı bir yörüngeye oturtmak isteyen Kadro dergisi de Osmanlı ve Avrupa tarihine konumları itibariyle yaklaşmışlardır. Devrimin geleceğine dair tasavvurları ve tarih birikimleri ve anlayışları, aktardıkları tarih anlatısını derinden etkilemiştir. Bir hafıza mekânı olarak Kadro'nun bu tarih anlatımı dergi üzerine yapılan çalışmalarda müstakil olarak ele alınmamıştır. Bu çalışmada ise bu konu ele alınmış, tarihsel hakikatle olan bağı da değerlendirilmiştir. Türkiye, iç ve dış politikada, özellikle 1950 yılından sonra Kadro anlayışının neredeyse aksi yönde denilebilecek bir politika ve yörüngeye sahip olmuştur. Bu durum özellikle Avrupa tarihine olan yaklaşımda kendini göstermiştir. Kolektif bellek de, bu etkinin altında biçimlenmiştir. Kadro'nun eleştirdiği "Avrupamerkezcilik" bugün kolektif belleğin merkezi yerini işgal etmektedir. Bu durum kolektif belleğe özgü bir durum değil, meşhur tarihçiler, ders kitapları, medya gibi çeşitli vasıtaların biçimlendirmesiyle ortaya çıkmıştır. Kolektif belleğin söz edilen durumuna dair bilgiler "hafıza yankı mekânı" adını verdiğim Ekşi Sözlük platformunun ilgili başlıklarından edinilmiştir. Sözlükle ilgili bu adlandırma ilk kez bu araştırmada kullanılmıştır. Araştırmanın neticesinde, tarih anlatısında önemli suskunlukların yaratılmış olduğu bulgulanmıştır. Bunun kadar önemli diğer bir bulgu, bazı tarihçilerin kolektif belleği sağlıksız kılan etken olduklarıdır.

Abstract:
This thesis, prepared within the framework of Collective Memory, tries to show how the writing of history is influenced by the political and policy orientations and policies of countries. The understanding of Ottoman history, which emerged following the proclamation of the Republic, underwent a change after 1950 and this understanding has continued to strengthen to this day. Similarly, the approach to European history has also undergone significant changes. Kadro journal, which wanted to place the Republican revolution on a different trajectory, also approached Ottoman and European history in terms of their positions. Their imagination about the future of the revolution and their knowledge and understanding of history deeply influenced the historical narrative they conveyed. This historical narrative of Kadro as a place of memory has not been addressed independently in the studies on the journal. In this study, however, this issue is addressed and its connection with historical truth is also evaluated. In Turkey's domestic and foreign policy, especially after 1950, Turkey has had a policy and trajectory that can almost be called the opposite of the Kadro understanding. This situation has manifested itself especially in the approach to European history. The collective memory was also shaped under this influence. The "Eurocentrism" criticised by Kadro occupies the central place in collective memory today. This situation is not specific to the collective memory, but has emerged as a result of the shaping of various means such as famous historians, textbooks and the media. Information on the aforementioned state of collective memory was obtained from the relevant titles of the Ekşi Sözlük platform, which I call "memory echo space". This naming of the dictionary was used for the first time in this study. As a result of the research, it was found that significant silences have been created in the historical narrative. Equally important is the finding that some historians have been a factor in making collective memory unhealthy.