Eleme tasarımlarının optimalite kriterleri üzerinden karşılaştırılmasına yönelik bir çalışma
A study on comparison of screening designs on optimality criteria
Yazar: BURÇİN AĞLADIOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. MURAT TANIK
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ekonometri Ana Bilim Dalı / Ekonometri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ekonometri = Econometrics ; İstatistik = Statistics
Dizin: Deney tasarımı = Experimental design ; Ekran tasarımı = Screen design ; Eleme deneyleri = Screening experiments ; Optimallik = Optimality ; Taguchi deneyleri = Taguchi experiments ; Taguchi yöntemi = Taguchi method ; Tasarım = Design ; İstatistiksel tasarım = Statistical design

Özet:
İstatistiksel deney tasarımı yöntemi özellikle son yıllarda sanayi, mühendislik, imalat gibi birçok aktif sektörde çok geniş bir kullanım alanına sahip bir kalite geliştirme ve iyileştirme yöntemidir. Deney tasarımı yöntemleri özellikle yeni bir nihai ürünün tasarımı, bu ürünün üretim safhalarının planlanması, iyileştirilmesi ve geliştirilmesi gibi alanlarda çok önemli bir katkı sağlamaktadır.
Günümüzde rekabetçi piyasa koşullarında, firmaların öncelikli amacı düşük giderler ile yüksek kaliteli ürünler üretebilmektir. İstatistiksel deney tasarım yöntemleri bugün günümüzde hemen hemen endüstrinin her alanında geniş bir kullanım sahasına sahiptir.
Bu tez çalışmasının birinci bölümünde deney tasarımının tanımları, tarihsel süreci, dayandığı temel ilkeleri uygulanma alanları ve sektörleri ile sistematik uygulanma sürecine değinilmiştir.
İkinci bölümde, faktöriyel tasarımlara geçilmiş, ilk olarak birinci derece modellerin uyumunda kullanılan tasarım tipleri daha sonra ise ikinci derece modellerin uyumunda kullanılan tasarım tipleri ele alınmıştır.
Üçüncü bölümde Taguchi tipi tasarımlara ve Taguchi'nin ortogonal dizinlerinin elde edilişine değinilmiştir.
Dördüncü bölümde ise istatistiksel eleme yöntemi olarak kullanılan tasarım tiplerinden bahsedilmiştir. Bu bölümde 2 seviyeli faktöriyel tasarımlar, Plackett-Burman tasarımları ve tanımlayıcı eleme tasarımları açıklanmıştır.
Son bölümde ise optimal tasarımı seçmek için kullanılan optimalite kriterleri üzerinde durulmuştur. Bu çalışma kapsamında optimallik kriterlerinden A optimalite, D Optimalite ve E Optimalite kriterleri ele alınmıştır. Yine bu bölümde eleme tasarımlarının optimalite kriterleri üzerinden karşılaştırılmasına yönelik bir uygulamaya da yer verilmiştir.

Abstract:
Statistical experimental design method is a quality improvement and improvement method which has wide usage area in many active sectors such as industry, engineering, manufacturing especially in recent years. Experimental design methods make a significant contribution, especially in the design of a new final product, in the planning, improvement and development of the production phases of this product.
In today's competitive market conditions, the primary aim of the companies is to produce high quality products with low expenses. Statistical experimental design methods are widely used in almost every field of industry today.
In the first part of this thesis, the definitions of the experimental design, its historical process, the basic principles on which it is based, its application areas and sectors and its application process are discussed.
In the second chapter, the factorial designs were introduced, firstly the design types used in the first order models and then the second type models.
In the third chapter, Taguchi type designs and the orthogonal arrays of Taguchi are discussed.
In the fourth chapter, the design types used as statistical elimination method are mentioned. In this section, 2-level factorial designs, Plackett-Burman designs and descriptive screening designs are explained.
In the last chapter, the criteria of optimality used to select the optimal design are emphasized. In the scope of this study, one of the optimality criteria, A optimality, D Optimality and E Optimality were discussed. Again in this section, an application for comparison of screening designs over the criteria of optimality is given.