Üniversite öğrencilerinde şiddet yaşantısı risk faktörlerini değerlendirme ve önceliklendirme aracı geliştirme
Evaluation and prioritization of risk factors and violence experiences in Üniversity students via scale devolepment
Yazar: NÜKET GÜLER BAYSOY
Danışman: PROF. DR. FATMA NUR BARAN AKSAKAL
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Ergenler = Adolescents ; Risk = Risk ; Risk faktörleri = Risk factors ; Ölçekler = Scales ; Üniversite öğrencileri = University students ; Şiddet = Violence

Özet:
Bu araştırma, Dünya Sağlık Örgütü şiddet risk faktörü ekolojik modeli ve şiddet tipolojisi modeli temel alınarak, Abant İzzet Baysal Üniversitesi öğrencilerinde şiddet yaşantılarını ve şiddet risk faktörlerini ülkeye-özgü biçimde önceliklendirmek üzere gerçekleştirilmiştir. Bu önceliklendirmeleri yapabilmek için araştırmada "Şiddet Risk Yaşantısı Ölçme Aracı" geliştirilmiştir. Ayrıca, mevcut ölçeklerden yararlanılarak her bir risk faktörünü ölçülebilir hale getiren araçlar tasarlanmıştır. Bu araçlar kullanılarak, üniversite evrenini temsil edecek bir öğrenci örneğinde hangi şiddet yaşantılarının önemli/öncelikli olduğu belirlenmiş ve hangi risk faktörlerinin şiddet yaşantılarıyla daha fazla ilişkili olduğu ortaya konulmuştur. Yanıtların sosyal beğenilirlik kaygısıyla olduğundan farklı yanıtlanıp yanıtlanmadığını saptamak amacıyla Kendini Sansürleme İsteği Ölçeği kullanılmıştır. Sonuç olarak, üniversite öğrencilerinde, başta psikolojik şiddet olmak üzere tüm şiddet türlerinin yaygın ve yoğun olarak yaşantılandığı saptanmıştır. Kendine yönelik şiddet yaşantısı (intihar ve kendine zarar verme) için öncelikli risk faktörleri sırasıyla sağlık durumunun kötü olması, duygudurum bozukluğu tanısı/tedavisi almış olmak, çocuklukta kötü muamele (istismar), aşırı alkol kullanmak/alkol alıp sınırı aşmak, sevgiliyle anlaşmazlıkları çözerken şiddete başvurmadır. Kişinin kendisi ve yakın çevresindeki şiddet yaşantısı için öncelikli olan risk faktörleri sırasıyla şiddete meyilli/suça karışan arkadaş varlığı, çocuklukta kötü muamele/istismar, aile bireylerinin anlaşmazlıklarını şiddete başvurarak çözmesi, toplumsal faktörler konusundaki genel algı ve sevgiliyle anlaşmazlıkları çözerken şiddete başvurmadır. Ortamdaki şiddet yaşantısı için öncelikli risk faktörleri sırasıyla çocuklukta kötü muamele/istismar, şiddete meyilli/suça karışan arkadaş varlığı, sevgiliyle anlaşmazlıkları çözerken şiddete başvurma, okul şiddet suç ortamı ve toplumsal faktörler konusundaki genel algıdır. Kişisel şiddet algısı ve ortam şiddet algısının şiddet yaşantılarıyla anlamlı bağıntısı, şiddet yaşantısını öngördüren birer araç olarak kullanılabileceklerini düşündürmektedir.

Anahtar Kelimeler: şiddet, şiddet yaşantısı, şiddet davranışı, risk, risk faktörü, ölçüm, ölçme aracı, ölçek, tarama, önceliklendirme, adolesan, genç, üniversite öğrencisi, ekolojik model

Abstract:
Aim of the study is to detect and prioritize violence experiences and violence risk factors of the Abant İzzet Baysal University students in a country-specific manner according to the World Health Organization violence risk factor ecological model and violence typology. Violence Experience Scale was developed initially in order to perform comparisons for prioritization. Previously developed scales are used to design measurement tools for risk factors. Using these instruments we defined the violence experiences which are more important/prioritized in a represantative sample of university students and detected which risk factors are the most related to the violence in that group. Willingness to Censor Scale was used to check whether answers were effected by social approval expectancy. All but psychological violence were prevalent and intense in university students. Risk factors for self-directed violence are worse health status, diagnosis/therapy for mood disorder, maltreatment in childhood, alcohol, and violent conflict tactics with lover. Risk factors for the experience of violence in very near environment of university students are: having friend(s) prone to violent act or crime, maltreatment in childhood, violent conflict tactics in family members, perceptions about customs in Turkish community, and preference of violent conflict tactics with lover. Finally, risk factors for community violence are maltreatment in childhood, having friend(s) prone to violent act or crime, preference of violent conflict tactics with lover, crime/violence level in campus and, perceptions about customs in Turkish community. Because personal and community violence perceptions are significantly related to violence experiences, they can be used to predict violence.

Key Words: violence, violence experience, violent behavior, risk, risk factor, measurement, instrument, scale, screening tool, prioritization, adolescent, youth, university student, ecological model