Kültürel rekreasyon alanlarında unutulmaz ziyaretçi deneyiminin unsurları: İstanbul tarihi yarımada örneği
Elements of a memorable visitor experience in cultural recreation areas: The case of historic areas of Istanbul
Yazar: GİZEM KANDEMİR ALTUNEL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ŞEHNAZ DEMİRKOL
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Turizm = Tourism
Dizin: Deneyimsel turizm = Experiential tourism ; Kültürel turizm = Cultural tourism ; Netnografi = Netnography ; Rekreasyon = Recreation ; Tüketici sadakati = Consumer loyalty ; Türk turizmi = Turkish tourism ; Ziyaretçi deneyimi = Visitor experience ; Ziyaretçi memnuniyeti = Visitor satisfaction ; İstanbul = Istanbul

Özet:
Bu çalışmanın amacı, kültürel rekreasyon faaliyetlerine katılan yerli ve yabancı ziyaretçilerin unutulmaz ziyaretçi deneyimi unsurlarını ve bu unsurların destinasyon farkındalığı, sadakati, memnuniyeti ve imajı için katkılarını ortaya koymaktır.  Bu doğrultuda çalışma, veri toplama ve verileri kategorileştirme süreci neticesinde Tripadvisor üzerinden, Unesco Miras Listesi'ne İstanbul'un Tarihi Alanları olarak kaydedilen, günümüzde "Tarihi Yarımada" olarak anılan, Hipodrom (Sultanahmet Meydanı, At Meydanı), Ayasofya, Aya İrini, Küçük Ayasofya, Topkapı Sarayı, Süleymaniye Camii, Zeyrek Camisi ve İstanbul Surları için yapılan yorumlara ulaşılarak, gözleme dayalı netnografi şeklinde yürütülmüş, netnografik verilerle ortaya konulan unsurlar delphi tekniği kullanılarak teyit edilmiştir.
Çalışmada yerli ve yabancı ziyaretçilerin yorumları ayrı ayrı ele alınmıştır. Yerli ziyaretçiler için 67 adet Türkçe yorum üzerinden kodlama süreci gerçekleştirilmiş ve 164 adet ifade, yabancı ziyaretçiler için 358 adet İngilizce yorum üzerinden gerçekleştirilen kodlamada da 704 adet ifade belirlenmiştir. Gerçekleştirilen analiz neticesinde kültürel rekreasyon faaliyetlerine katılan yerli ziyaretçilerin incelenen yorumlarından elde edilen unutulmaz ziyaretçi deneyimi bulguları; etkilenmek-hayran kalmak (%26,9), katılım (%17,1) bilgi (%7,9), atmosfer (%16,4), sahiplenmek- gurur duymak (%8,6), konum (%7,9), kültürel ve dini harmoni (%7,9) ve sürdürülebilirlik (%7,3) olmak üzere 8 ana boyut altında sınıflandırılmıştır. Kültürel rekreasyon faaliyetlerine katılan yabancı ziyaretçilerin incelenen yorumlarından elde edilen unutulmaz ziyaretçi deneyimi bulguları; bilgi (%18,3), konum (%18), etkilenmek-hayran kalmak (%14,9), atmosfer (%14,8), katılım (%12,1), kültürel ve dini harmoni (%11,3), sürdürülebilirlik (%5,9) ve yerel deneyim (%4,7) olmak üzere 8 ana boyut altında sınıflandırılmıştır. Bu sınıflandırmadan sonra boyutları ve alt temaları 16 yabancı 17 yerli panelistinin katıldığı delphi tekniği ile netnografik araştırmanın sonucu olarak kodlanmış kültürel rekreasyon faaliyetlere katılanların unutulmaz deneyim unsurları beşli likert ölçeği şeklinde hazırlanarak panelistlere çevrimiçi olarak ulaştırılmış ve netnografi ile ortaya konulan kültürel rekreasyon deneyimini unutulmaz kılan bütün unsurların panelistler tarafından da onaylandığı görülmüştür.  
Ayrıca çalışmada kültürel rekreasyon faaliyetine katılan yabancı ziyaretçilerde ortaya konulan unutulmaz turizm deneyimi boyutlarının destinasyon markalaşma unsurlarından destinasyon farkındalığı, memnuniyeti, sadakati ve imajında etkili oldukları görülmektedir. Tarihi Yarımada'da ziyaret edilen eserlerde destinasyon farkındalığı yaratan unutulmaz ziyaretçi deneyimi unsurları; etkilenmek-hayran kalmak (%23,8), konum (%21,4), bilgi (%19), kültürel ve dini harmoni (%14,3) atmosfer (%11,9), sürdürülebilirlik (%4,8) ve katılımdır (%4,8). Bu unutulmaz ziyaretçi deneyimi unsurlarını ön plana çıkararak ziyaretçilerin zihninde İstanbul ile alakalı olumlu bir izlenim oluşturulmasını sağlayarak, rakiplerinden ayrılmasını sağlamak mümkün olacaktır. İstanbul'un destinasyon sadakatini sağlayan, ziyaretçilerin yeniden bu eserleri ve dolayısıyla İstanbul'u ziyaret etmesini sağlayan unutulmaz ziyaretçi deneyimi boyutları etkilenmek-hayran kalmak (%25,9), bilgi (%22,2), katılım (14,8), konum (14,8), atmosfer (%11,1), yerel deneyim (3,7), sürdürülebilirlik (3,7) ve kültürel ve dini harmonidir (%3,7). Destinasyon memnuniyeti sağlayan unutulmaz ziyaretçi deneyimi boyutları, konum (%29,4) ve katılım (%26,4), boyutları etkilenmek-hayran kalmak (%14,7), atmosfer (%14,7), bilgi (%8,8) kültürel ve dini harmoni (%2,9) ve sürdürülebilirliktir (%2,9). İstanbul'un destinasyon imajını oluşturan unsurların Kültürel ve Dini Harmoni başlığı altında (%42,9) toplandığı görülmektedir.  Sonrasında konum (%14,3), yerel deneyim (%14,3), atmosfer (%14,3), etkilenmek-hayran kalmak (%7,1) ve katılım (%7,1) gelmektedir.  
Araştırma sonucunda ortaya konulan unutulmaz ziyaretçi deneyimi boyutları İstanbul'un bir kültür destinasyonu olarak nasıl markalaşabileceğini ve bu unutulmaz ziyaretçi deneyimi boyutlarının hangi markalaşma unsurunda nasıl ön plana çıkarılması gerektiğini ortaya koymaktadır. Destinasyon farkındalığı, sadakati, memnuniyeti ve imajı oluşturma ya da var olanı pekiştirme noktasında unutulmaz ziyaretçi deneyimi unsurlarından turistler üzerinde en etkili olanları bilmek İstanbul'un kültürel bir destinasyon olarak pazarlanmasında ve ziyaretçi sayısında artış yaratabilmesi noktasında yardımcı olacaktır.

Abstract:
The aim of this study is to reveal the memorable elements of the tourism experience of local and foreign visitors participating in cultural recreation activities and their contribution to destination awareness, loyalty, satisfaction, and image.  In this direction, the study was carried out in the form of observational netnography and delphi method by reaching the comments made to the area registered as the Historic Areas of Istanbul in the Unesco Heritage List, as a result of the data collection and categorization process. 
The comments of local and foreign visitors were discussed separately in the study. The coding process was carried out by assessing 67 Turkish comments made by domestic visitors; 164 statements were made in over 358 English comments by foreign visitors, and 704 statements were determined in the coding. As a result of the comments analyzed from local visitors participating in cultural recreation activities, the memorable elements of their tourism experience involved influenced and admiration (26.9%), involvement (17.1%), knowledge (7.9%), atmosphere (16.4%), owning/being proud (8.6%), location (7%), cultural and religious harmony (7.9%) and sustainability (7.3%). In their comments, the foreign visitors participating in the cultural recreation activities addressed knowledge (18.3%), location (18%), influenced and admiration (14.9%), the atmosphere (14.8%), involvement (12.1%), cultural and religious harmony (11.3%), sustainability (5.9%), and the local experience (4.7%). After this classification, the dimensions and sub-themes of these memorable experience elements were coded as a result of netnographic research with the Delphi technique. 16 foreign and 17 local panelists provided responses to questions that were prepared in the form of a five-point Likert scale and delivered online, addressing all the elements that make a cultural recreation experience memorable. 
The dimensions of memorable visitor experiences revealed by foreign visitors participating in cultural recreation activities pertained to destination awareness, satisfaction, loyalty, and image, which are among the elements of destination branding. In terms of destination awareness, influenced and admiration (23.8%), location (21.4%), knowledge (19%), cultural and religious harmony (14.3%), atmosphere (11.9%), sustainability (4.8%) and involvement (4.8%) were the elements applied to locations visited in the Historic Area of Istanbul. By bringing these elements to the forefront of tourism, it will be possible to give visitors a positive impression of Istanbul and distinguish it from its competitors. The characteristics affirming destination loyalty to Istanbul that would enable visitors to visit these artifacts again included influenced and admiration (25.9%), knowledge (22.2%), involvement (14.8), the atmosphere (11.1%), the local experience (3.7), sustainability (3.7) and cultural and religious harmony (3.7%). Dimensions of a memorable experience that provided destination satisfaction included location (29.4), involvement (26.4%), influenced and admiration (14.7%), the atmosphere (14.7%), knowledge (8.8%), cultural and religious harmony (2.9%), and sustainability (2.9%). 42.9% of the elements that make up the destination image of Istanbul were gathered under the title of cultural and religious harmony. The next most important elements were location (14.3%), the local experience (14.3%), the atmosphere (14.3%), influenced and admiration (7.1%), and involvement (7.1%).
The memorable characteristics revealed as a result of the research explain how Istanbul can be branded as a cultural destination and how these tourism dimensions should be brought to the forefront of branding. Knowing the most influential elements of tourists' memorable experiences in terms of creating destination awareness, loyalty, satisfaction and image (or reinforcing those existing factors) will help Istanbul be marketed as a cultural destination and increase its number of visitors.