Huzurevinde yaşayan yaşlılarda aromaterapi uygulamasının bilişsel fonksiyonlar ve gündüz uykululuk durumuna etkisi
The effect of aromatherapy application on cognitive functions and daytime sleepiness in elderly people living in a nursing home
Yazar: TUĞBA AYDIN YILDIRIM
Danışman: DOÇ. DR. YETER KİTİŞ
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Halk Sağlığı Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Aromaterapi = Aromatherapy ; Biliş = Cognition ; Biliş bozuklukları = Cognition disorders ; Geriatri = Geriatrics ; Huzurevleri = Nursing homes ; Uyku = Sleep ; Uyku bozuklukları = Sleep disorders ; Yaşlılar = Aged

Özet:
Araştırma, huzurevinde yaşayan yaşlılarda aromaterapi uygulamasının bilişsel fonksiyonlar ve gündüz uykululuk durumuna etkisini değerlendirmek amacıyla yapılmış kontrol grupsuz ön test-son test yarı deneysel bir çalışmadır. Araştırma Karabük ilinde Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı'na bağlı bir huzurevinde yapılmıştır.  Araştırma evrenini huzurevinde kalan 110 yaşlı birey örneklemi ise dahil edilme kriterlerine uyan 39 yaşlı birey oluşturmuştur. Aromaterapi uygulamasında esansiyel yağ olarak biberiye, limon ve lavanta yağları kullanılmıştır. Araştırmacı tarafından bir hafta boyunca sabahları biberiye ve limon yağı (1 damla biberiye yağı, 2 damla limon yağı) karışımı 5 dakika koklatılmıştır. Bir hafta arınma döneminin ardından bir hafta boyunca da akşamları 3 damla lavanta yağı koklatılmıştır. Veri toplama aracı olarak Yaşlı Tanıtım Formu,  Blessed Oryantasyon Bellek Konsantrasyon Testi ve Epworth Uykululuk Ölçeği kullanılmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde tanımlayıcı istatistikler (ortalama, standart sapma, medyan), bağımlı gruplarda t testi ve Mann Whitney U testi kullanılmıştır. İşlem öncesinde katılımcıların ortalama 8,51±2,33 olan gündüz uykululuk puanı biberiye-limon yağı karışımı uygulaması sonrası 8,13±2,54 (p>0,05), lavanta yağı uygulaması sonrası 5,56±4,02 (p<0,001) bulunmuştur. Gündüz uykululuk puan ortalamasındaki bu anlamlı düşüş lavanta yağının gündüz uykululuk durumunu azalttığını göstermektedir. Uygulama öncesi 14,69±7,35 olan bilişsel fonksiyon puan ortalaması biberiye-limon yağı karışımı uygulaması sonrası 11,26±7,76 (p<0,001); lavanta yağı uygulaması sonrası 11,41±7,78 (p<0,001) bulunmuştur. Bilişsel fonksiyon puan ortalamasındaki bu düşüş her iki esansiyel yağ uygulamasının bilişsel fonksiyonları iyileştirdiğini göstermektedir. Elde edilen sonuçlarla biberiye-limon yağı karışımının ve lavanta yağının yaşlılarda bilişsel fonksiyonları artırmak amacıyla kullanılabileceğini göstermekle birlikte, lavanta yağının aynı zamanda gündüz uykululuk durumunu da azaltması nedeniyle üstünlüğü olduğu sonucuna varılmıştır.

Abstract:
The research was conducted as an quasi-experimental design pre-test and post-test without control group to evaluate the effect of aromatherapy application on the cognitive functions and daytime sleepiness of elderly living in nursing home. The data was collected a nursing home where located in Karabük city affiliated Ministry of Family and Social Policy. The population of the study was constituted by 110 elderly individual living in nursing home and the sample was constituted by 39 elderly individual who met inclusion criteria among them. Rosemary, lemon and lavender essential oils were used in aromatherapy application. Rosemary and lemon oil mixture (1 drop of rosemary oil, 2 drops of lemon oil) were smelled to elderly persons in the mornings for a week by researcher. After a week washout period, three drops of lavender oil were smelled in the evenings during a week. Elderly description form, Blessed Orientation Memory Concentration Test and Epworth Sleepiness Scale were used as data collection tool. Descriptive statistics (mean, standard deviation, median), paired sample t test and Mann Whitney U tests were used for evaluation. Before applications, the mean score of participants daytime sleepiness was 8,51±2,33, the score was found 8,13±2,54 after application of rosemary-lemon oil mixture (p>0,05).  That score was found 5,56±4,02 after lavender oil application (p<0,001). This significant decrease in mean score of daytime sleepiness indicates that lavender oil reduces daytime sleepiness.  The mean score of cognitive functions was 14,69±7,35 before applications, the score was found 11,26±7,76 after rosemary-lemon oil mixture application (p<0,001). That score was found 11,41±7,78 after lavender oil application (p<0,001). This decline in the mean score of cognitive functions indicates that both essential oil applications improve cognitive functions. The results showed that the rosemary-lemon oil mixture and lavender oil can be used to improve cognitive functions in the elderly, in addition it was concluded that lavender oil has an advantage that reducing daytime sleepiness.