Gaziantep geleneksel şehir dokusunda yer alan sokakların fiziki yapı özelliklerinin araştırılması
Investigation of the physical characteristics of the streets in the traditional urban fabric of city of Gaziantep
Yazar: AYDA UĞUR
Danışman: DOÇ. DR. TÜLAY KARADAYI YENİCE
Hasan Kalyoncu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Sokaklar; çevresinde yer alan kentsel mekânları birbirine bağlayan, insanların günlük faaliyetlerini gerçekleştirdikleri mekân olarak tanımlanmaktadır. Yer aldığı şehirsel dokunun temel ögeleri olan sokakların ilk yapılanmaları yerleşmelerin tarihi kadar eski olup, M.Ö.5000 yılına dayanmaktadır. Sokakların bir mekân olduğu konusu daha çok şehirsel tasarımcılar (urban designer) tarafından ele alınmıştır. Sokak şekillenmeleri, içinde yer almış olduğu şehirsel mekânın fiziki ve sosyal yapı özellikleriyle birlikte fiziksel çevre şartlarına göre oluşmuştur. Morfolojik yapılarında, dönemlerinin mimari ve şehirsel yapılanmalarını yansıtan, kültürel miras olarak sayılan geleneksel sokak yapılarının tanınması önemlidir. Çalışmanın amacı, Gaziantep geleneksel sokakların özgün fiziki yapı özelliklerinin tespit edilmesidir. Özgün fiziki yapı özelliklerinin belirlenmesi restorasyon ve koruma çalışmalarının doğru tekniklerle, dokuya zarar vermeden yapılmasını sağlayarak sürdürülebilirliğe olanak tanımaktadır. Çalışmanın kapsamını Gaziantep geleneksel şehir dokusu içerisinde yer alan farklı topoğrafik özelliklere sahip Bey ve Suyabatmaz mahallerinden farklı niteliklere sahip 8 sokak oluşturmaktadır. Literatür çalışmasıyla elde edilen geleneksel sokakların fiziki yapı özellikleri (sokak genişliği ve uzunluğu, şekli, zemin kaplaması, yapı fonksiyonları, yapı yükseliği, parsel formları, yapı yükseliği/yol oranı, peyzaj özelliği) belirlenen sokakların her biri üzerinde planlar, kesitler, fotoğraflar ve saha çalışmasıyla elde dilen bulgulara dayandırılarak tablolaştırılmıştır. Çalışma sonucunda geleneksel sokak dokusu ile Bey ve Suyabatmaz mahallerinden seçilen sokakların özellikleri karşılaştırılarak Gaziantep geleneksel şehir dokusunda yer alan sokağın fiziki yapı özellikleri tespit edilmiş ve tablolaştırılmıştır. Elde edilen özgün fiziki yapı özellikleri sokakların doğru yöntem ve tekniklerle korunması, sağlıklaştırma çalışmalarının yapılması ve sürdürülebilirliklerinin sağlanmasına katkı sağlayacaktır.

Abstract:
Streets are defined as spaces that connect the urban spaces around them and where people carry out their daily activities. The first street, spaces which are the basic elements of the urban fabric, are as old as the history of settlements and date back to 5000 BC. The issue of streets as a space has mostly been addressed by urban designers. Street formations have been formed according to the physical and social structure characteristics of the urban space in which it is located, as well as the physical environmental conditions. It is important to recognize traditional street structures that reflect the architectural and urban structures of their periods, at the same time, their morphological structures are considered asa kınd of cultural heritage. The aim of the study is to determine the original characteristics of physical structure of traditional streets. Determination of the original physical structure features allows restoration and conservation works to be carried out with the right techniques without damaging the texture, thus enabling sustainability. The scope of the study consists of 8 streets with different characteristics from Bey and Suyabatmaz neighborhoods with different topographical features within the traditional urban fabric of Gaziantep. The physical structure characteristics of the traditional streets (street width and length, shape, paving, building functions, building height, building elevation, parcel forms, building height/road ratio, landscape characteristics) obtained from the literature study were tabulated on each of the streets based on plans, sections, photographs and findings obtained from fieldwork. As a result of the study, by comparing the characteristics of the traditional street texture with the characteristics of the streets selected from Bey and Suyabatmaz neighborhoods, the physical structure characteristics of the street in Gaziantep traditional city texture were determined and tabulated. The original physical structure features obtained will contribute to the protection of the streets with the right methods and techniques, to carry out sanitization works and to ensure their sustainability.
Keywords: Urban