Aday öğretmen yetiştirme sürecinde danışman öğretmenlerin mentorluk rolüne ilişkin görüşler
The opinions the mentoring role of counselor teachers in the novice teacher training process
Yazar: ESRANUR ÇAY
Danışman: DOÇ. DR. AHMET FARUK LEVENT
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi ve Denetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Danışman öğretmenler = Cooperating teachers ; Danışmanlar = Consultants ; Danışmanlı öğrenme = Counseling learning ; Mentorluk = Mentoring ; Öğretmen yetiştirme = Teacher training ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Bu araştırmanın amacı aday öğretmen yetiştirme sürecinde danışman öğretmenlerin
mentorluk rolüne ilişkin paydaş görüşlerinin incelenmesidir. Araştırmada nitel
araştırma desenlerinden durum çalışması deseni kullanılmış olup, araştırmanın
çalışma grubunu Millî Eğitim Bakanlığına bağlı devlet okullarında çalışan aday
öğretmenler, danışman öğretmenler ve okul müdürleri oluşturmuştur. Çalışma
grubunun oluşturulmasında amaçlı örnekleme yöntemlerinden maksimum çeşitlilik
örneklemi yöntemi ile kartopu örneklemesi yöntemi kullanılmıştır. Araştırmada, veri
toplama aracı olarak görüşme tekniği ve yarı yapılandırılmış görüşme formları
kullanılmıştır. Analiz sonucu yazılı metin haline getirilen veriler betimsel analiz
yöntemi ile kategori ve alt kategori haline getirilmiştir.
Elde edilen bulgulara göre, aday öğretmen yetiştirme programına ilişkin katılımcı
grupları arasında farklı görüşlerin olduğu görülmüştür. Katılımcı okul müdürlerinin
çoğu aday öğretmen yetiştirme programıyla ilgili olumsuz görüş bildirerek
programın eksik kalan yönlerine değinirken, katılımcı danışman öğretmenlerin çoğu
programla ilgili olumlu görüş bildirmiş ve aday öğretmen yetiştirme programının
aday öğretmenler için gerekliğini vurgulamıştır. Katılımcı aday öğretmenler ise
özellikle pandemi koşullarını göz önünde bulundurup programın kendilerine dönük
katkılarının pandemi gölgesinde kalmasına dikkat çekmiş ve birçok konuda katkı
sağlamadığını bildirmiştir. Aday öğretmen yetiştirme programında tüm katılımcıların
en çok üzerinde durduğu sorun, danışman ve aday öğretmen arasında branş farklılığıdır.
Ayrıca katılımcılar mevzuat ve prosedürle ilgili olarak en çok adaylık süresinin uzun
olmasını, seminerlerin pandemi sonrası online olsa bile izlenme sürelerinin kısa
tutulmasını ve ilgi çekici olmamasını, yetiştirme programının okuldaki iş yüküyle
beraber yürütülmesini ve birçok konuda sistemin belirsiz, bilgilendirmenin eksik
olmasını sorun olarak belirtmiştir. Katılımcı aday öğretmen ve okul müdürü
görüşlerine göre, danışman öğretmende olması gereken özelliklerde en çok tekrar
eden özellikler; tecrübeli, iletişime açık, kendini geliştirmiş, yol gösterici/
cesaretlendirici, istekli/ gönüllü, paylaşımcı ve anlayışlıdır. Aday öğretmen
yetiştirme sürecinde aday öğretmenden en çok beklenen özellikler; aday öğretmenin eleştiriye açık olması, saygılı olması, bir vizyonunun olması ve kendini geliştirmeye
hevesli olmasıdır. Danışman öğretmenden en çok beklenen özellikler ise; danışman
öğretmenin kolaylaştırıcı/ yardımcı olması, Yüzleştirici/ yapıcı dönütler vermesi, rol
model olması ve tecrübelerini aktarabilmesidir. Katılımcılardan aday öğretmenlerin
neredeyse hepsinin danışman öğretmenden beklediği ilk özellik tecrübe ve alanında
yetkin olmadır. Aday öğretmen yetiştirme programında yapılması gereken etkinlikler
içerisinde eğitsel etkinlikler kategorisinde katılımcılar tarafından en çok tekrarlanan
etkinlik branşa özel etkinlik/kurs olmuştur. Aday öğretmenler danışmanlarıyla
birlikte bilimsel projelerde (TÜBİTAK, e-Twinning, Harezmî gibi) görev almayı
önemli görmüştür. Kültürel etkinlikler kategorisinde katılımcılar tarafından en çok
tekrarlanan etkinlik ise, aday öğretmenlerin atandıkları çevreyi tanımaya yönelik
planlanan kültürel gezi/ etkinlik ve ilçe/ belediye/ halk eğitim iş birliğinde planlanan
etkinliklerdir. Danışman öğretmenlerin mentorluk özelliklerinde katılımcılardan
danışman öğretmenler kendi mentorluk rollerini gayet ılımlı ve pozitif, okul
müdürleri kendi seçtikleri danışman öğretmenlerin mentorluk özelliklerini benzer
şekilde ılımlı ve pozitif ifadelerle belirtmesine karşılık aday öğretmenler kendi
danışman öğretmenlerinin mentorluk özellikleri için genel olarak karamsar ve
olumsuz ifadeler kullanmıştır. Katılımcılar arasında gözle görülür bir görüş farkının
olmasının sebebi ise, yetiştirme programı içerisindeki aday-danışman eşleşmesinin
doğru şekilde yapılmaması ve aday-danışman arasında yetiştirme programı
başlangıcından itibaren etkili bir iletişimin kurulmamasıdır. Katılımcılar danışman
öğretmenlerin mentorluk rolünü arttırmak için öncelikle eğitim alınması gerekliliğini
vurgulamışlardır. Özellikle pandemi sonrası yetiştirme programının sürekli değişir hale
gelmesi ciddi bir belirsizliği ortaya çıkarmış ve sürecin içerisindeki tüm paydaşları
olumsuz etkilemiştir. Danışman öğretmenler başta olmak üzere tüm katılımcılar
danışman öğretmenlerin görevlerinin ne olduğuna ilişkin hizmet içi eğitimlerin ivedilikle
uygulanmasının önemine vurgu yaparak bu eğitimlerin yapılmış olmak için değil
uygulamaya dönük, aktif rol alınabilecek şekilde yapılmasının danışmanları teşvik
edeceğini belirtmişlerdir. Ayrıca katılımcılar danışman öğretmenlerin mentorluk rolünü
arttırmak için eğitim ve gönüllülük esasına dayalı danışman seçildikten sonra
danışmanları motive etmek ya da güdülenmelerini sağlamak amacıyla bir ödül sistemi
getirilmesini önemli bir teşvik aracı olarak belirtmişlerdir. Katılımcılar tarafından en çok
tekrarlanan teşvik edici ödüller; ek ücret, hizmet puanı ve başarı/ teşekkür belgesidir.
Aday öğretmen yetiştirme programının yapısında danışman öğretmen ile branş
uyumu, yetiştirme programı süresince ders yükünden muaf tutulma gibi durumlarda
iyileştirmeler yapılması, danışman öğretmenlerin yetiştirme programına ilişkin görev
ve sorumluluklarının ne olduğunu öğrenebilecekleri hizmet içi eğitim seminerleri
düzenlenmesi ve danışmanlık yaptıkları süre boyunca ders yüklerinde azaltılmaya
gidilip herhangi bir ücret kaybına uğramamalarının sağlanması, danışman
öğretmenlerin mentorluk rolünü arttırma yönelik olarak danışmanlık görevinin talep
edilebilirliğini arttıracak ek ücret, hizmet puanı, başarı belgesi gibi teşvik edici
durumların resmileştirilip danışman öğretmen olma kriterlerinin belirlenmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler: Aday öğretmen, adaylık süreci, danışman öğretmen, mentorluk rolü.

Abstract:
The purpose of this study is to evaluate the candidate teacher training program
according to the opinions of mentor teachers on the mentoring role. Of the qualitative
research designs, the case study pattern was used in the study and the study group
was composed of candidate teachers, mentor teachers and school principals working
in public schools affiliated to the Ministry of National Education. Of the purposeful
sampling methods, maximum variety sampling and snowball sampling methods were
used to form the study group. In the study, interview technique and semi-structured
interview forms were used as data collection methods. The data, turned into written
text at the end of the analysis, were made into categories and subcategories by
descriptive analysis method.
According to the findings obtained, it was seen that there were different opinions
among the participant groups regarding the candidate teacher training program.
While most of the participating school principals stated negative opinions about the
candidate teacher training program and mentioned the missing aspects of the
program, most of the participating mentor teachers expressed positive opinions about
the program and put emphasis on the necessity of the candidate teacher training
program for candidate teachers. Participating candidate teachers, on the other hand,
drew attention to the fact that the contribution of the program remained in the shadow
of the pandemic, especially considering the pandemic conditions, and reported that
it did not make any contribution to many issues. The problem that all participants
emphasize the most in the candidate teacher training program is the difference between
the teaching branches of the mentor teacher and the candidate teacher. In addition, the
participants stated that the duration of candidacy is too long, the seminars have a
short duration even if they are still online after the pandemic, that the seminars are
not interesting enough to participate in, that the training program is carried out
together with the intense workload at the school, and that the system is unclear and
there are many unsolved issues. According to the opinions of the participant
candidate teacher and the school principal, the most repetitive features in the
characteristics that the mentor should have are; being experienced, open to communication, self-developed, guiding/ encouraging, willing/ voluntary, sharer and
understanding. The most expected characteristics of the candidate teacher in the
training process are that the candidate teacher should be open to any criticism,
respectful, has a vision and is willing to improve himself/herself. The most expected
characteristics of the mentor are that the mentor teacher should be facilitative/
helpful, gives confrontative/ constructive feedback, should be a role model and can
convey his/her experiences. The first criteria that almost all of the candidate teachers
expect from the mentor teacher is that they are competent in their experience and
field. Among the activities that should be done in the candidate teacher training
program, the most repeated activity by the participants in the educational activities
category was the branch-specific activity/course. Candidate teachers considered it
important to take part in scientific projects (such as TÜBİTAK, e-Twinning,
Harezmî) together with their mentors. About cultural activities, the most repeated
activity by the participants is the cultural trip/activity planned to get to know their
new environment and the activities planned in the district/municipality/public
education cooperation. About the mentoring characteristics of the mentor teachers,
the mentor teachers stated their own mentoring roles with very moderate and positive
expressions, while the school principals stated the mentoring characteristics of the
mentor teachers of their choice with similar moderate and positive expressions, the
candidate teachers generally used pessimistic and negative expressions for the
mentoring characteristics of their mentor teachers. The reason for the apparent
difference of opinion between the participants is that the candidate-mentor teacher
matching in the training program is not done correctly and effective communication
between the candidate-mentor has not been established since the beginning of the
training program. Participants put emphasis on the necessity of training so as to increase
the mentoring role of mentor teachers. Especially the fact that the post-pandemic rearing
program has become constantly changing has brought about a serious uncertainty and
negatively affected all people participating in the process. All participants, especially the
mentor teachers, emphasized the importance of the urgent implementation of in-service
trainings on what the duties of the mentor teachers are, and stated that organizing these
trainings in a way that can take an active role would encourage the mentors. In addition,
the participants stated that it would be an important encouragement to introduce a reward
system to motivate the mentors after the mentor was selected on an educational and voluntary basis in order to increase the mentoring role of the mentor teachers. Incentive
awards most repeated by participants are additional fee, service points and certificates of
achievement/appreciation.
It is highly recommended to make improvements in the structure of the candidate
teacher training program in some situations such as the candidate teacher having the
same branch with the mentor, being exempted from the workload during the training
program, organizing in-service training seminars where the mentor teachers can learn
their duties and responsibilities regarding the training program, ensuring that they do
not lose any wages by reducing the teaching hours during their candidacy period,
increasing the mentoring role of the mentor teachers, formalizing the incentives such
as additional wages, service points, certificates of achivement and improving the
criteria for becoming a mentor.

Keywords: Candidate teacher, candidateship process, mentor teacher, mentoring role.