Televizyonda yayınlanan fast food reklamlarının besin ögesi örüntü profili modelleri kullanılarak değerlendirilmesi
Assesment of fast food advertisements on television by using nutrient profiling models
Yazar: MERVE AYDIN MENDE
Danışman: PROF. DR. DERYA DİKMEN
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Toplu Beslenme Sistemleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Kitle iletişim araçları içerisinde hala en yaygın kullanılan ve etkisi en güçlü olan televizyonda, fast food yiyecek ve içecek reklamları yapılmaktadır. Yapılan çalışmalarda bu yiyecekler çocukluk çağı obezitesinin nedenleri arasında gösterilmektedir. Bu çalışma, 24 Ocak-10 Şubat 2014 ve 20 Ocak-6 Şubat 2023 tarihleri arasında beş farklı fast food restoranda satışa sunulan yiyecek ve içeceklerin tarifeleri alınarak besin ögesi içeriklerinin değerlendirilmesi, 3 farklı televizyon kanalında yayınlanan reklamlarının süresinin, içeriğinin ve yapılan reklamların besin ögesi örüntü profil modelleri (Dünya Sağlık Örgütü Avrupa 2023 Besin Ögesi Örüntü Profil Modeli (DSÖ BPM 2023), Türkiye Besin Ögesi Örüntü Profil Modeli (TR BPM), FSA-Ofcom WXY Besin Ögesi Örüntü Profil Modeli (WXY BPM) ve Nutri-Score 2023 Besin Ögesi Örüntü Profil Modeli (Nutri-Score BPM 2023) ile değerlendirilmesi amacıyla yapılmıştır.  Çalışma sonuçlarına göre, toplamda 2014 yılında yayınlanan reklamların %40,6' sının ve 2023 yılında %23,1' inin besin reklamı olduğu tespit edilmiştir. Yayınlanan reklamlar arasında 2014 yılında %7, 2023 yılında ise %10 fast food yiyecek ve içecek reklamı yayınlanmıştır. Yayınlanan fast food reklamlarının 2014 yılında DSÖ BPM 2023 %1, TR BPM %61,9, WXY BPM %72,6 ve Nutri-Score BPM 2023 %20,2' sine izin verirken, 2023 yılında modellerin sırasıyla hiç, %19, %73,8 ve %19'unun reklamlarının yapılmasına izin verdiği tespit edilmiştir. Restoranlarda satılan ve televizyonda yayınlanan fast food yiyecek ve içecek reklamlarına izin verme oranının 2023 yılında 2014 yılına göre daha düşük olduğu görülmüştür. Çocuklara yapılan beslenme içerikli reklamların hem sektörel hem de içerik olarak regülasyonlara uygun olarak kontrol edilmesi ve bu konuda eylem planları hazırlanırken hem reklamların hem de sektörel içeriklerin değerlendirilmesi gereklidir.  
Anahtar Kelimeler: fast food, çocuklara yapılan reklamlar, besin ögesi örüntü profili, besin reklamları, televizyon

Abstract:
Fast food meal and beverage advertisements are made on television, which is still the most widely used and influential of the mass media. Studies have shown that these foods are among the causes of childhood obesity. This study was conducted to evaluate the nutrient content of the food and beverages offered for sale in five different fast food restaurants between January 24-February 10, 2014 and January 20-February 6, 2023, and to evaluate the duration, content and advertisements broadcasted on three different television channels with nutrient profiling models. These are; WHO Regional Office for Europe Nutrient Profile Model 2023 (WHO NPM 2023), Türkiye Nutrient Profile Model (TR NPM), FSA-Ofcom WXY Nutrient Profile Model (WXY NPM) and Nutri-Score Nutrient Profile Model 2023 (Nutri-Score NPM 2023). According to the results of the study, it was determined that 40,6% of the advertisements published in 2014 and 23,1% in 2023 were food advertisements. Among the advertisements, 7% in 2014 and 10% in 2023 were fast food meal and beverage advertisements. In 2014, WHO NPM 2023 allowed 1%, TR NPM 61,9%, WXY NPM 72,6% and Nutri-Score NPM 2023 20,2% of published fast food advertisements, while in 2023, none, 19%, 73,8% and 19% of the models, respectively. The rate of permission for fast food meal and beverage advertisements sold in restaurants and broadcast on television was lower in 2023 than in 2014. It is necessary to control both the sectoral and content of nutritional advertisements to children in accordance with the regulations and to evaluate both advertisements and sectoral content when preparing action plans in this regard. 

Keywords: fast food, advertisements for children, nutrient profiling, food advertisements, television.