Çatışma kuramına dayalı olarak geliştirilen karar verme beceri eğitimi grup uygulamalarının ergenlerin karar verme stillerine etkisi
The effect of conflict theory based decision making skill training group applications on decision making styles of adolescents
Yazar: OĞUZHAN ÇOLAKKADIOĞLU
Danışman: PROF. DR. SONGÜL SONAY GÜÇRAY
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Adana = Adana ; Beceri = Skill ; Beceri kazandırma = Skill acquiring ; Ergenler = Adolescents ; Eğitim = Education ; Karar verme = Decision making ; Karar verme stilleri = Decision making styles ; Karar verme yöntemleri = Decision making methods ; Liseler = High schools ; Problem Çözme Envanteri = Problem Solving Inventory ; Çatışma = Conflict ; Çatışma modelleri = Conflict models ; Çatışma yönetimi = Conflict management ; Ölçekler = Scales ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation

Özet:
Bu araştırmada çatışma kuramına dayalı olarak geliştirilen karar verme beceri eğitimi grup uygulamalarının, ergenlerin karar verme stillerine olan etkisi incelenmiştir.Araştırma 2008-2009 öğretim yılında Adana ilinde Piri Reis ve Danişment Gazi Anadolu liselerinde öğrenimine devam eden dokuzuncu sınıf öğrencilerinin olduğu yansız atanan iki şubede araştırmaya katılmaya gönüllü olan öğrenciler üzerinde gerçekleştirilmiştir.Araştırma deneysel desen türündedir. Deney grubunda 18, kontrol grubunda 18 olmak üzere toplam 36 öğrenci araştırmaya katılmıştır. Deney ve kontrol gruplarına katılımcıların seçimi sürecinde grupların eşitlenmesi amacıyla Ergenlerde Karar Verme Ölçeği (EKVÖ), Sosyo-Ekonomik Düzey Ölçeği (SED), Problem Çözme Envanteri (PÇE), Kendine Saygı Ölçeği (KSÖ), Denetim Odağı Ölçeği (DOÖ) ve Anne-Baba Tutum Ölçeği (ABTÖ) kullanılmıştır. Normal dağılımda aşırı uçlarda yer alan öğrenciler araştırmaya dahil edilmemiştir.Araştırmada deney grubuna Çatışma Kuramı (Janis ve Mann, 1977) temel alınarak oluşturulan on oturumluk psiko-eğitim temelli bir grup uygulaması uygulanırken bu süreçte kontrol grubuna herhangi bir uygulamada bulunulmamıştır. Deney grubuna uygulanan karar verme beceri eğitimi grup uygulamaları haftada iki gün olmak üzere 60 dakikalık oturumlardan oluşmuştur. Deney grubuna uygulanan karar verme beceri eğitimi grup uygulamaları ergenlerin karar verme deneyimi yaşamasına, karar vermenin ilkeleri hakkında tutarlı bir bilgi bütünlüğü kazanmasına, yanlış kararların nedenlerini anlamalarına ve daha iyi, daha emin kararlar vermelerine, kararlarını daha iyi nasıl kontrol edeceklerine ve alternatiflerini nasıl genişleteceklerine yardımcı olmak amacıyla, çatışma kuramına dayalı olarak psiko-eğitim grubu temelinde geliştirilmiştir.Araştırmanın verileri nicel ve nitel yöntemler kullanılarak elde edilmiştir. Nicel verilerin elde edilmesinde deney ve kontrol grubunda yer alan katılımcılara veri toplama aracı olarak Ergenlerde Karar Verme Ölçeği (Çolakkadıoğlu ve Güçray, 2003) kullanılmıştır. Ölçek deney ve kontrol grubunda yer alan katılımcılara öntest, sontest ve izleme ölçümlerinde sunulmuştur. Araştırmanın nicel verilerinin analizinde kovaryans analizi ve t testi tekniklerinden yararlanılmıştır. Araştırmanın nitel verileri ise Gruba İlişkin Ölçümler Gözlem Formu (GİÖGF) (DeLucia-Waack, 2006), Oturum Sonu Süreç Değerlendirme Formu (OSSDF) (Kivlighan ve Goldfine, 1991) ve Grup Sürecinin Genel Değerlendirilmesi Formu (GSGDF) (DeLucia-Waack, 2006) ile toplanmıştır. GİÖGF oturumlardan sonra her bir üye için lider ve yardımcı lider tarafından, OSSDF oturumlardan sonra üyeler tarafından, GSGDF formu tüm oturumlar tamamlandıktan sonra üyeler tarafından doldurulmuştur.Araştırmadan elde edilen bulgular incelendiğinde karar verme beceri eğitimi grup uygulamalarının ergenlerin karar vermede öz-saygı düzeylerini ve olumlu başa çıkma stilini kullanımını arttırdığı, olumsuz başa çıkma stillerini kullanımını ise, azalttığı ve bu etkinin uzun süreli olduğu görülmüştür. Ancak kız ve erkek öğrencilerin kazanımlarında farklılığa neden olmadığı belirlenmiştir. Araştırmadan elde edilen bu sonuçlar doğrultusunda, karar verme beceri eğitimi grup uygulamalarının dokuzuncu sınıf öğrencilerinin karar vermede öz-saygı düzeyini yükseltmede, ihtiyatlı seçici karar verme becerisi geliştirmede ve olumsuz başa çıkma stillerini (umursamaz, panik, sorumluluktan kaçma) kullanımını azaltmada etkili olduğu söylenebilir.Anahtar kelimeler: Ergenler, karar verme, karar verme stilleri, ergenlerde karar verme, karar verme beceri eğitimi, psiko-eğitim grupları

Abstract:
In this study, the effect of conflict theory based decision making skill training group applications on decision making styles of adolescents was investigated.The research was conducted in 2008-2009 academic year with ninth graders studying in Piri Reis and Danişment Gazi Anatolian High School. Two classes were randomly assigned and the study was conducted with the volunteer students from these randomly assigned classes.The research is a kind of experimental study. There were 18 students in experimental group, 18 students in control group and totally 36 students participated to the research. When assigning students to experimental group or control group, Decision Making Scale for Adolescents, Socio-Economic Status Scale, Problem Solving Inventory, Self-Esteem Scale, Locus of Control Scale and Parental Style Inventory were used. Students who falled into the extreme peaks within the normal curve were not included in the study.While the experimental group participated in a psycho-educational based group application that was based upon Conflict Theory (Janis and Mann, 1977), the control group did not participate in any kind of application. The decision making skill training applications for the experimental group consisted of 60-minute sessions conducted twice a week. The conflict theory based decision making skill training applications for the experimental group was developed as a psycho-educational group to help adolescents to experience decision making, to gain integrated information about the principles of decision making, to understand the reasons of their wrong decisions, to make more confident decisions, to control their decisions better and to extend their alternatives.The data was collected via quantitative and qualitative methods. For collecting the qualitative data, Decision Making Scale for Adolescents was applied to the participants in the experimental and control group. The scale was given as pretest, posttest and follow-up measure to the participants in experimental and control group. In the quantitative analysis of the research, co-variance analysis and t-test techniques were used. The qualitative data of the research was collected via Group Related Measures (DeLucia-Waack, 2006), Critical Incidents in Group Work (Kivlighan and Goldfine, 1991) and Evaluation at the End of The Group By Members (DeLucia-Waack, 2006). Group Related Measures were filled by leader and co-leader for each member, Critical Incidents in Group Work was filled by group members at the end of each session and Evaluation at the End of the Group by Members was filled by group members at the end of all sessions.The findings of the research indicate that decision making skill training group applications increased the self-esteem level of adolescents and the application of adaptive coping style, whereas decreased the application of maladaptive coping style and this effect seems to be long term. However, it was found that the applications did not cause any difference for the acquisition of boys and girls. In the light of these findings, it can be said that decision making skill training group applications is effective in increasing the self-esteem level in decision making, improving vigilant decision making style and decreasing negative coping styles (conscience, panic and cope-out) of adolescents.Key Words: Adolescents, decision making, decision making styles, decision making in adolescents, decision making skill training, psycho-educational groups.