Türkiye'deki termal turizm tesislerinin planlama ve tasarım ilkelerine ilişkin bir model önerisi (Çanakkale örneği)
A model proposition about the planning and design principles of thermal tourism facilities in Turkey (an example in Çanakkale)
Yazar: CEMAL GÜVENÇ
Danışman: PROF.DR. AYFER AYTUĞ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Termal sularla ilgili balneolojik arastırmaların ısıgında, eski Roma döneminden beri kullanılagelen, aslında turizm ve konaklamanın da temelini ve ilk örneklerini olusturan kaplıcalar veuygulamaları, gelismis konaklama sistemleri olan otellerle birleserek ?termal turizm tesisleri?adı altında turizm literatürüne girmistir. ngilizce zindelik anlamına gelen ?wellness? veyaklasık olarak kaplıca anlamına gelen ?spa? kelimeleri uluslararası tanımlanmıs deyimlerhaline gelmistir. ?Spa&wellness? otelleri termal turizm tesislerinin programlarını günümüzünanlayıslarına göre zenginlestirip gelistiren yeni bir boyut olarak karsımıza çıkmıstır.Bu boyutun Türkiye'nin nitelik ve nicelik olarak zengin termal turizm potansiyelinidegerlendirmeye yönelik kullanılmasıyla olusacak termal turizm bölgelerinin ve tesislerinin,uygun ve dogru planlanması durumunda turizmi yıl geneline yaymak ve gelirini iki katınaçıkartmak kuskusuz olanaklıdır. Ülkemizde bu konsepte iliskin gerek yeni olusan gereksegeleneksel tesislerin sorunları ve yönlendirilme gereksinimleri saptanmıstır. Mevcutgeleneksel kaplıca tesislerinin mekan standartları ve hijyen kriterlerinin düsük oldugugözlemlenmistir. Termal turizm tesislerinin makro ölçekte çevreye uyumunda sorunlaryasanmakta, koruma alanı sınırlarına yeterince uyulamamaktadır. Ayrıca, tesisleringünümüzdeki yeni anlayıslarla sekillenmeleri kaçınılmaz olmus, ?spa&wellness? gibikavramların mikro planlama programlarına dahil olması bilinçli ya da bilinçsiz uygulamalarlasektörü yönlendirmeye baslamıstır. Bu yeni anlayısla sekillenen ve programı agırlasan termalturizm tesislerine yönelik, planlama kriterlerini ortaya çıkartan, makro planlamadan mikroplanlamaya kadar olan asamaları irdeleyen, rol alanların belirlenmesi ve yönlendirilmesiamacını tasıyan bir tasarım kılavuzuna gereksinim vardır.Bu mimarlık tezinde konuya tasarımcı gözüyle bakılarak dünya genelinde mevcut termalturizm tesislerinin irdelenmesi ve konuyla ilgili yeni gelismelerin belirlenmesi yoluyla,kullanıcı ve isletmeciler için yeni ve güncel bilgiler üretilmis, planlama ve tasarım ilkelerineiliskin bir model önerisi gelistirilmistir. Modelde, termal turizm tesis tasarımının makro vemikro ölçekteki asamaları rol alanlarıyla birlikte irdelenmis ve ülkemize özgü termal turizmtesis türleri belirlenmistir. Ardından bu modelin Türkiye'nin önemli bir cografi konumundayer alan, zengin ve degerlendirilmemis termal su potansiyeline sahip Çanakkale'deuygulanmasının mimarlık bilimi ve genel bilgilendirme çerçevesinde gerçeklestirilebilecekkısmına ait çalısmalar yapılmıs ve disiplinler arası koordinasyonla bölgede termal turizmingelisimi için yapılacak çalısmaya ısık tutulmustur.Anahtar Kelimeler: Spa&wellness otelleri, termal turizm tesisleri, kaplıca, makro ve mikroplanlama, Çanakkale

Abstract:
Thermal springs and hot water treatments have been used since early Roman times and werein fact the first examples of tourism accommodations. These accommodations, with latestresearches in balneology, started to merge with hotels to result in what is called ?thermaltourism facilities?. The expressions ?wellness? ? meaning well being ? and ?spa? which refersto hot thermal springs, have become internationally accepted and entered the tourismliterature. ?Spa&wellness? hotels emerged as a new dimension by enriching and improvingplanning programs of thermal tourism facilities by the new concepts of today.It is possible to add ?spa&wellness? as a new dimension to the existing tourism potential andextending Turkey?s six months tourism season to a whole year and thus doubling the tourismincome. While this potential is high both qualitatively and quantitatively, it has been observedthat both existing traditional facilities and newer ones exhibit problems and needorganizational, architectural requirements. It has also been observed insufficient designstandards and hygiene criterias in existing traditional spas. There are macro level problems inconserving natural environment and obeying protection zone limits. Moreover; it is inevitableto isolate thermal torism facilities from new trends. ?Spa&wellness? concept has been added,either in the correct way or not, to micro planning programs reshaping the sector. It hasbecome necessary to prepare a design guide for thermal tourism facilities. This guide isexpected to comprise of the design principles and insert the milestones from macro to microplanning, and also to determine and direct the actors.This architectural study looks at the problem of the thermal tourism facilities from adesigner?s point of view. Existing thermal facilities both in Turkey and around the world, areanalysed, information about new techniques are obtained and a model for planning and designprinciples for thermal tourism facilities in Turkey is proposed. In this model, macro and microlevel steps and actors who participate in designing a thermal torism facility are analysed andfacility types special for Turkey, are developed. Consequently, architectural and generalinformative part of this model is applied to Canakkale, a city with trivial geographic locationand having a rich and unused potential of thermal tourism, and multi-dicipline work andactors in related fields to take part in further research is encouraged.Key Words: Spa&wellness hotels, thermal tourism facilities, hot springs, macro and microplanning, Canakkale