Eskişehir Odunpazarı Bölgesi'nin sanat aracılığıyla mutenalaştırılması
Eskisehir Odunpazarı Gentrification of the region through art
Yazar: AYŞE KANDEMİR
Danışman: DOÇ. DR. GÜLBİN ÖZDAMAR AKARÇAY
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat ve Tasarım Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Sosyoloji = Sociology ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Bellek = Memory ; Eskişehir-Odunpazarı = Eskişehir-Odunpazarı ; Kentsel dönüşüm = Urban transformation ; Kimlik = Identity ; Mutenalaştırma = Gentrification ; Sanat = Art ; Sanat etkinlikleri = Art activities ; Sanat galerileri = Art galleries ; Sanat ortamı = Art environment ; Yeniden kullanma = Reuse

Özet:
Mutenalaştırma ve sanat ilişkisi ekseninde yürütülen bu çalışma kentsel
dönüşüm, kentsel yenileme ve tarihi mekânların yeniden işlevlendirilmesi projelerinde
sanatçının sürece etkisi ve mekânın geçirdiği fiziksel değişimin olumlu ve olumsuz
etkileri incelenmiştir. Bu tarz kentsel yenileme ve yeniden işlevlendirme sürecinin
eksik yönü, genellikle bölgenin sosyal yapısının ikinci planda tutulmasıdır. Öncelikli
olarak ekonomik kazanç ekseninde uygulanan dönüşüm çalışmaları tarihi mekânların
kültürel özelliklerini, belleğini, kimliğini ve mahalle olma özelliğini olumsuz
etkilemektedir. Çalışmanın amacı kapsamında, Tarihi Odunpazarı Evleri yeniden
işlevlendirme sürecinde benzer bir durumun olmadığına, sürecin olumlu ve olumsuz
yönlerine ulaşılmak hedeflenmiştir. Bu kapsamda mekânın yeni kullanıcıları olan
sanatçılar ve yerel halkın komşuluk ilişkileri; sanatçıların mekâna yönelik deneyimleri
özelinde, mekânda mutenalaştırma sürecinin yaşanıp yaşanmadığı, yerel halkın
yeniden işlevlendirme sürecinden nasıl etkilediği incelenmiştir.
Bu araştırmada nitel araştırma yöntemi tercih edilmiş ve veri toplama aracı
olarak nitel araştırmalarda sıkça kullanılan yarı yapılandırılmış görüşme tekniği
kullanılmıştır. Görüşmeden elde edilen veriler kapsamında, 4 ana tema ve 12 alt tema
oluşturulmuştur. Temaların analizi aşamasındaysa betimsel analiz tekniği
kullanılmıştır.
Analizler sonucunda Tarihi Odunpazarı Evleri'nin yeniden işlevlendirme
sürecinin kültürel boyutunun gerekli doyuma ulaştığı görülmüştür. Mekânda artıksanata alan açıldığı görülmektedir. Mekânın 2000'li yıllarda başlayan dönüşüm
sürecinden bugüne kadar mekânda mutenalaştırma yaşanmıştır. Ancak özellikle
mekânda modern müzenin varlığıyla birlikte mutenalaştırmanın hız kazandığı
sonucuna ulaşılmıştır. Mekânın, şehir dışında yaşayan yatırımcılar tarafından görünür
olmasıyla birlikte mutenalaştırmaya dolaylı yoldan etkisi olan sanatçıların da
mekândan gitmek zorunda kalacağı bir sürecin yaşanacağı sonucuna ulaşılmıştır. Son
olarak mekânda mahalle kültürünün yer yer korunduğu yaşayan mahalle olma
özelliğinin varlığına ulaşılmıştır. Gelecekte, mekânda aşırı turizmin görülmesi, zincir
kuruluşların ve büyük oluşumların mekâna gelmesiyle birlikte, mekânın geleneksel
dokusunun zamanla kaybolacağı, yaşayan mahalle özelliğini kaybedeceği tehlikesinin
olduğu düşünülmektedir. Tarihi Odunpazarı Evleri bölgesini bir bütün olarak
korumayı amaçlayan bütüncül projelerin uygulanması gerekmektedir

Abstract:
This study, carried out on the axis of gentrification and art, examines the effect
of the artist on the process and the positive and negative effects of the physical change
of the place in the projects of urban transformation, urban renewal and re-functioning
of historical places. The missing aspect of this type of urban renewal and refunctioning process is that the social structure of the region is generally kept in the
background. Transformation studies, which are primarily applied on the axis of
economic gain, adversely affect the cultural characteristics, memory, identity and
neighborhood character of historical places. Within the scope of the study, it is aimed
to find out whether there is a similar situation in the re-functioning process of historical
Odunpazarı Houses and reach the positive and negative aspects of the process. In this
context, the neighborhood relations of the artists and local people, who are the new
users of the area, whether the gentrification process has been experienced in the area
in particular with the experiences of the artists towards the space and how the local
people have been affected by the re-functioning process has been examined.
In this study, qualitative research method was preferred and semi-structured
interview technique, which is frequently used in qualitative research, was used as a
data collection tool. Within the scope of the data obtained from the interviews, 4 main
themes and 12 sub-themes were created. In the analysis of themes, descriptive analysis
technique was used.
As a result of the analyses, it has been seen that the cultural dimension of the
re-functioning process of the Historical Odunpazarı Houses has reached the necessary
satisfaction. It is seen that there is now space for art in the area. Since the
transformation process of the place, which started in the 2000s, there has been a
gentrification in the area. However, it has been concluded that gentrification has
accelerated, especially with the presence of a modern museum in the area. It has been
concluded that, with the venue becoming visible to investors living outside the city, a
process will be experienced in which artists who have an indirect effect on
gentrification will have to leave the venue. Finally, it has been reached that there exists
the property of being a living neighborhood, where the neighborhood culture is
preserved from place to place. It is thought that in the future, there is a danger that the
traditional texture of the place will be lost over time and that it will lose its living
neighborhood feature, with the occurrence of excessive tourism in the place and the
arrival of chain establishments together with large formations. Holistic projects aiming
to preserve the historical Odunpazarı Houses area as a whole need to be implemented.