Alkol kullanım bozukluğunda bilişsel davranışçı model temelli ve psikoeğitim destekli egzersizin depresyon, anksiyete ve öz yeterlilik düzeyine etkisi
The effects of cognitive-behavioral model-based  and psychoeducation assisted exercise on depression, anxiety and self efficacy in alcohol-use disorders
Yazar: GANİME CAN
Danışman: DOÇ. DR. AYŞE OKANLI
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Psikiyatri Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Alkolizm = Alcoholism ; Anksiyete = Anxiety ; Bilişsel davranış terapileri = Cognitive behaviour therapy ; Bilişsel işlev = Cognitive function ; Depresyon = Depression ; Psiko-eğitim programı = Psycho-educational program ; Özbakım = Self-care

Özet:
Amaç: Bu araştırma, alkol kullanım bozukluğunda Bilişsel Davranışçı Model temelli ve psikoeğitim destekli egzersizin relaps için risk faktörü olan depresyon, anksiyete ve öz yeterlilik düzeyine etkisini belirlemek amacıyla yapıldı.
Materyal ve Metot: Araştırma, ön test-son test, kontrol gruplu, tekrarlayan ölçümlü yarı deneysel araştırma deseni kullanılarak yapıldı. Araştırma, Şubat–Ağustos 2015 tarihleri arasında, Ankara ilinde, Adsız Alkolikler Derneği'nde yürütüldü. Araştırmanın örneklem sayısı, araştırmaya alınma kriterlerine uygun toplam 41 kişi ile tamamlandı. Deney grubundaki bireylere haftanın üç günü aerobik egzersiz uygulaması ve bir günü psikoeğitim verildi. Verilerin elde edilmesinde "Kişisel Bilgi Formu", "Beck Depresyon Ölçeği", "Beck Anksiyete Ölçeği" ve "Öz Yeterlilik Ölçeği" kullanıldı. Araştırmanın verileri müdahale basamaklarından önce, hemen bitiminde, 4. ve 6. ay sonunda olmak üzere dört farklı zamanda toplandı. Verilerin değerlendirilmesinde aritmetik ortalama, standart sapma, yüzdelik, ki kare, Mann-Whitney U Test, Bonferroni Düzeltmeli Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi ve Friedman Testi kullanıldı. 
Bulgular: Deney ve kontrol grubundaki bireylerin girişim öncesi depresyon ve anksiyete düzeylerinin düşük seviyede, öz yeterliliklerinin ise orta düzeyde olduğu belirlendi. Gruplar arası karşılaştırmada, bireylerin "Beck Depresyon Ölçeği" son test ve 4. ay izlem testi puan ortalamaları ile "Beck Anksiyete Ölçeği" ve "Öz Yeterlilik Ölçeği" son test puan ortalamaları arasındaki farkın istatistiksel olarak anlamlı olduğu bulundu (p<0.05). Grup içi karşılaştırmada, "Beck Depresyon Ölçeği", "Beck Anksiyete Ölçeği" ve "Öz Yeterlilik Ölçeği" ölçüm zamanları arasında anlamlı bir fark olduğu saptandı (p<0.05).
Sonuç: Alkol kullanım bozukluğunda Bilişsel Davranışçı Model temelli ve psikoeğitim destekli egzersizin depresyonu, anksiyeteyi azaltmada ve öz yeterliliği artırmada etkili olduğu, dolaylı olarak relapsları önleme noktasında katkı sağladığı sonucuna varıldı. Aynı zamanda, yapılan psikososyal girişimlerin sürekliliğinin sağlanması için, rehabilitasyon programlarına entegre edilmesinin önemli olduğu düşünülmektedir.  

Anahtar Kelimeler: Aerobik egzersiz, alkol kullanım bozukluğu, bilişsel davranışçı model, hemşirelik, psikoeğitim.

Abstract:
Aim: This study aims to determine the effects of cognitive-behavioral model-based and psychoeducation assisted exercise on the depression, anxiety and self-efficacy levels, which are risk factors for relapse in alcohol-use disorders.
Material and method: This semi-experimental study was conducted using pre- and post-tests and repeated measurements with a control group. The study was carried out between February  and August 2015, in the Association of Alcoholics Anonymous in the Province of Ankara, Turkey. The study sample consists of 41 individuals who met the inclusion criteria for the study. The individuals in the experimental group performed aerobic exercise three days a week as well as attending the psychoeducation provided one day a week. "Personal Information Form", "Beck Depression Inventory", "Beck Anxiety Inventory", and "Self-Efficacy Scale" was used for data collection. The data of this research were collected at four intervals, which are before and immediately after the intervention, and 4th and 6th months after the intervention. The arithmetic means, standard deviation, percentage distributions, Mann-Whitney U-test, Bonferroni Correction applied Wilcoxon Signed Rank Test, and Friedman test was used in the evaluation of data.
Results: Individuals in the experimental and control groups that depression and anxiety scores were seen a low level and self efficacy scores were middle level. The difference between mean scores of the individuals in the experimental and control groups taken in post-test and 4th month follow-up test in the "Beck Depression Inventory" as well as the difference between mean post-test scores in the "Beck Anxiety Inventory" and "Self-Efficacy Scale" was found to be statistically significant (p<0.05). In the intragroup comparisons, a significant difference was found between the "Beck Depression Inventory", "Beck Anxiety Inventory", and "Self-Efficacy Scale" measurement times (p<0.05).
Coclusion: It was concluded that Cognitive-Behavioral Model-Based and psychoeducation assisted exercise was effective in reducing depression and anxiety, increasing self-efficacy, and indirectly preventing relapses in the alcohol-use disorder. At the same time, it is thought that the psychosocial interventions should be integrated into the rehabilitation programs in order to ensure continuity of these interventions.

Keywords: Aerobic Exercise, alcohol use disorders, cognitive-behavioral model, nursing, psychoeducation.