Batman ve Siirt illerinde Antepfıstığı üretim alanlarında görülen fungal kökenli kurumaların etiyolojisi, etmenleri, tanılanması, yaygınlıkları ve mücadele olanaklarının belirlenmesi
Determination of etiology, factors, diagnosis, prevalence and fighting opportunities of fungal original istitutions in pistachio production areas in Batman and Siirt provinces
Yazar: NEDİM SAKÇI
Danışman: PROF. DR. ŞENER KURT
Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Antep fıstığı = Pistachio ; Batman = Batman ; Fungusitler = Fungicides ; Kuruma özellikleri = Drying properties ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Siirt = Siirt

Özet:
Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin önemli ürünlerinden biri olan antepfıstığı (Pistacia vera L.) üretim alanlarında son yıllarda fungal kökenli hastalıklardan kaynaklı geriye doğru ölümler, kısmi dal kurumaları, sakızlanma, solma gibi belirtilerin gözlemlendiği ve ciddi bir şekilde verim kayıplarının yaşandığı gözlenmiştir. Bu çalışma ile Batman ve Siirt illerinde fıstık (Siirt Çeşidi)  üretim alanlarında kurumaya ve ağaç ölümlerine yol açan fungal hastalıkların yaygınlığı, etmenlerinin tanılanması ve bunlarla mücadele olanaklarının belirlenmesi için 2020-2021 yılları arasında sörveyler gerçekleştirilmiştir. Sörveyler sonucunda hastalık yaygınlığı, Batman'ın Merkezde %65, Beşiri %67, Kozluk %50, Gercüş %77 ve Sason ilçelerinde %100 oranında tespit edilirken, Siirt Merkez'inde %53, Baykan %67, Kurtalan %63 ve Tillo ilçelerinde ise %67 oranında tespit edilmiştir. Antepfıstığı ağaçlarının hastalık belirtisi gösteren kök, gövde, dal ve sürgünlerinden yapılan izolasyonlar sonucunda; Botryosphaeria spp, Neoscytalidium spp, Lasiodiplodia spp, Diaporthe spp, Macrophomina phaseolina, Fusarium oxysporum, F.solani, Pyhtophthora spp. türleri morfolojik ve kültürel olarak karakterize edilmiştir. Bu türleri moleküler olarak doğrulamak için; Fusarium ve Botryosphaeria türleri için ITS, TUB2 ve EF, Phytophthora inundata için ITS ve Cox2 genomik bölgelerine göre multilokus filogenetik dizi analizleri gerçekleştirilmiştir. Fungal izolatların moleküler karakterizasyonları sonucunda F. oxysporum'un 2, F. equiseti'nin 3, F. solani'nin 4, F. brachygibbosum'un 3, F. acuminatum'un 1 ve P. inundata'nın 2 izolatı tespit edilirken, B. dothidae, M. phaseolina, N. dimidiatum, D. ambugia ve L. theobromae türlerine ait birer izolat elde edilmiştir. Kök ve gövde aksamlarından elde edilen funguslarla 2 farklı şekilde yürütülen patojenisite denemesinde, Gövde inokulasyon tekniği ile N. novaehollandiae, B. dothidea, D. ambigua ve L. theobromae fungal türlerinin fidan gövdelerinde belirgin enfeksiyonlar meydana getirdiği gözlenmiştir. En yüksek lezyon çapı N. novaehollandiae (35 mm) ve B. dothidea (33,75 mm) türlerinde tespit edilirken en düşük lezyon çapı ise L. theobromae türünde (17,1 mm) tespit edilmiştir. Yapılan fungisit biyoetkinlik çalışmaları sonucunda fidan uygulamalarında Fusarium türlerinde 3 fungisitin yüksek dozlarının etkili olduğu tespit edilmiştir. Boscalid+pyraclostrobin aktif madde kombinasyonunun 150 ml dozunun, B. dothidea ve N. novaehollandiae enfeksiyonlarında, %83.3 ve %79.1 düzeylerinde etkili olduğu belirlenmiştir. Bahçe uygulamalarında ise boscalid + pyraclostrobin karışımının 150 ml dozunun, kök enfeksiyonlarında  %71.0, gövde ve dal enfeksiyonlarında ise %72.7 oranında etkili olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
In the production areas of pistachio (Pistacia vera L.), which is one of the important products of the Southeastern Anatolia Region, symptoms such as backward deaths, partial drying of branches, gummosis, wilting and serious yield losses have been observed in recent years due to fungal diseases. With this study, surveys were carried out between 2020-2021 to determine the prevalence of fungal diseases that cause drying and tree death in pistachio (Siirt variety) production areas in Batman and Siirt provinces, to identify their factors and to determine the possibilities of combating them. As a result of the surveys, the prevalence of the disease was determined as 65% in the Center of Batman, 67% in Beşiri, 50% in Kozluk, 77% in Gercüş and 100% in Sason, while it was 53% in the Center of Siirt, 67% in Baykan, 63% in Kurtalan and it was detected at a rate of 67% in Tillo districts. As a result of the isolations made from the roots, stems, branches and shoots of pistachio trees showing signs of disease; Botryosphaeria spp, Neoscytalidium spp, Lasiodiplodia spp, Diaporthe spp, Macrophomina phaseolina, Fusarium oxysporum, F.solani, Pyhtophthora spp. species have been characterized morphologically and culturally. To confirm these species molecularly; Multilocus phylogenetic sequence analyzes were performed according to ITS, TUB2 and EF genomic regions for Fusarium and Botryosphaeria species, and ITS and Cox2 genomic regions for Phytophthora inundata. As a result of molecular characterization of fungal isolates, 2 isolates of F. oxysporum, 3 of F. equiseti, 4 of F. solani, 3 of F. brachygibbosum, 1 of F. acuminatum and 2 isolates of P. inundata were detected. One isolate each of B. dothidae, M. phaseolina, N. dimidiatum, D. ambugia and L. theobromae species were obtained. In the pathogenicity test carried out in 2 different ways with fungi obtained from root and stem parts, it was observed that fungal species of N. novaehollandiae, B. dothidea, D. ambigua and L. theobromae caused significant infections on sapling stems with the stem inoculation technique. While it was detected in N. novaehollandiae (35 mm) and B. dothidea (33.75 mm) species, L. theobromae (17.1 mm) were detected at the bottom. As a result of the fungicide bioactivity studies, it was determined that high doses of 3 fungicides were effective in Fusarium species in seedling applications. It was determined that 150 ml dose of Boscalid+pyraclostrobin active substance combination was effective in B. dothidea and N. novaehollandiae infections at 83.3% and 79.1% levels. In horticultural applications, 150 ml dose of boscalid + pyraclostrobin mixture was found to be 71.0% effective in root infections and 72.7% in stem and branch infections.