Türkiye'ye psikiyatrinin girişi ve ilk eserler
The introduction of psychiatry in Turkey and first works
Yazar: TARIK TUNA GÖZÜTOK
Danışman: PROF. DR. REMZİ DEMİR
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı / Bilim Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Deontoloji ve Tıp Tarihi = Medical History and Ethics ; Psikiyatri = Psychiatry ; Tarih = History
Dizin: Bilim felsefesi = Science philosophy ; Bilim sosyolojisi = Science sociology ; Bilim tarihi = History of science ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Psikiyatri = Psychiatry ; Uzmanlaşma = Specialization

Özet:
Psikiyatrinin simgesel temel pratikleri XIX. yüzyılın ortalarında ülkemizde tatbik edilebilmiştir. Ancak tıbbi bir ihtisas alanı olarak kabul görmesi XX. yüzyılın başlarında gerçekleşmiştir. Yarım asrı aşan bu uzmanlaşma süreci, akıl hastalıklarının etiyolojilerini ve tedavi yöntemlerini belirli bir ölçüde değiştirmiştir. Bahsi geçen değişimin nedenlerini ve sonuçlarını bilim ve tıp tarihi açısından açıklamak için Türk Psikiyatri Tarihi'nde, "uzmanlaşma öncesi", "uzmanlaşma süreci" ve "uzmanlaşma sonrası" olmak üzere üç farklı dönem belirlenebilir.
Uzmanlaşma öncesi dönemin sonlarına doğru Osmanlı Devleti'nde akıl hastalıklarını tedavi etme iddiasında bulunan iki temel anlayış öne çıkmıştır. Bunlardan ilki şifâhânelerdeki hekimlerin benimsedikleri ahlât-ı erbaa kuramı, ikincisi ise tekke, ocak ve zaviyelerdeki şifacıların sahiplendikleri majik-mistik öğretiler olmuştur.
Uzmanlaşma sürecinde, Osmanlı hekimlerinin Batı Tıbbıyla tanışmaları, eski kuramları terk etmelerinde belirleyici olmuştur. Bu dönemde hekimler iktidarların da desteğiyle çağdaş natüralist yaklaşımları benimsemişler ve akıl hastalıklarının nedenlerini açıklama konusunda değişime gitmişlerdir.
Uzmanlaşma sonrası dönemde ise natüralist yaklaşımlar, tedavi yöntemlerine de büyük ölçüde aktarılabilmiştir. Cumhuriyet sonrasında kurulmuş olan Bakırköy Emrâz-ı Asabiye ve Akliye Hastanesi, söz konusu değişimin en önemli göstergesi olarak kabul edilmiştir. 
Bu çalışma bahsi geçen tarihsel dönemleri, bilim felsefesinin ve bilim sosyolojisinin seçilmiş bazı argümanlarıyla açıklamayı amaçlamaktadır.

Abstract:
The basic and symbolic practices of psychiatry could be applied in Turkey in the XIX. century. However, it has accepted as a medical specialty in the early years of XX. century. This process of specialization which takes more than half a century has changed the etiologies and treatments of mental disorders to certain extent. In order to explain the reasons and results of these changes in terms of the history of science and medicine, three different periods can be determined in the History of Turkish Psychiatry which are "pre-specialization", "specialization process" and "post-specialization".
Towards the end of pre-specialization period, two main approaches were claimed to treat mental illnesses in the Ottoman Empire. The first one was the humoral pathological theory adopted by the physicians in the şifâhânes (hospitals), and the second was the magical-mystical practices of the healers in dervish lodges, ocaks and zawiyahs.
In the specialization process, the meeting of Ottoman physicians with Western medicine was a determinant for abandoning old theories. In this period, physicians adopted contemporary naturalist approaches with the support of governments and have changed the explanation of the causes of mental illnesses.