Kronik hastalarda aleksitimi ile hastane anksiyetesi ve depresyonu incelenmesi
Investigation of alexithymia, hospital anxiety, and depression in chronic patients
Yazar: MUSTAFA HAKAN SEVİM
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA REŞAT DABAK ; DR. BURAK ÇAĞRI KENDİR
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
AMAÇ: Kronik hastalıklar Dünya'daki ölümlerin ve sağlık harcamalarının en sık sebebi olan halk sağlığı problemleridir. Bireylerin sağlıklarını sadece fiziksel yönden değil, psikiyatrik yönden de tehdit etmektedir. Aleksitimi bireylerin kendi duygularını anlamakta, ifade etmekte ve duygusal yanıt vermekte yetersiz kalmasıyla karakterize bir durumdur. Aleksitiminin çevresel faktörlerle ve bireylerin psikiyatrik ve somatik sağlık durumları ile ilişkili olduğu bilinmektedir. .Bu çalışmamızda kronik hastalarda aleksitimi sıklığı ve bunun anksiyete, depresyon ile ilişkisinin incelenmesi amaçlanmıştır.
GEREÇ ve YÖNTEM: Kesitsel-tanımlayıcı türde bir anket çalışması olarak 01.12.2023 ile 01.03.2024 tarihleri arasında yapılan çalışmamız, arasında Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği Polikliniği'ne başvuran 399 katılımcıdan oluşmaktadır. Katılımcıların sosyodemografik özellikleri 13 sorudan oluşan anketimizle değerlendirildi. Aleksitimi sorgusu amacıyla 20 soruluk Toronto Aleksitimi Ölçeği (TAÖ-20) ile anksiyete ve depresyon açısından 14 soruluk Hastane Anksiyete ve Depresyon Ölçeği (HAD) uygulandı. Çalışmadan elde edilen veriler SPSS 28.0 programında analiz edildi ve p<0.05 anlamlı kabul edildi.   
BULGULAR: Çalışmaya en az bir kronik hastalığı olan 18 – 79 yaş aralığında katılımcılar dahil edilmiştir. Çalışmaya katılanların %61,9'u kadın olup, erkekler %38,1'lik bir orana sahiptir. Katılımcıların %33.6'sı (n=134) kronik diyabet hastası, %18.0'i (n=72) hiperlipidemi hastası, %36.8'sı (n=147) hipertansiyon hastası, %15.0'i (n=60) astım veya KOAH hastası, %23.1'i (n=92) tiroid hastası, %24.3'ü (n=97) kalp hastası, ve %2.0'si (n=8) böbrek hastasıdır. Katılımcılar Toronto Aleksitimi Ölçeğine göre incelendiğinde katılımcıların %34,3'ünde aleksitimi görülmezken, %18'inde tam aleksitimi tespit edildi, %47,6'lık grup borderline olarak değerlendirilmiştir. Hastane Anksiyete ve Depresyon Ölçeği incelendiğinde katılanların %28,1'i sınırda, %34,8'i belirgin anksiyete sahibi iken %37.1'inin anksiyetesi yoktur.  Depresyon skorlarına bakılacak olursa katılımcıların %61,7'sinin depresyonu mevcutken %38,3'ünün depresyonu yoktur. Çalışmamızda aleksitimi sıklığı ile yaş, medeni hal, eğitim durumu, sosyal güvence, sigara kullanımı, anksiyete ve depresyon arasında anlamlı ilişki bulunmuştur. Aleksitimi ile kronik hastalıklardan tiroid hastalığı olanlarda negatif ilişki saptanırken, çalışmamızdaki diğer hastalıklarla (diyabet, hipertansiyon, astım/KOAH, kronik böbrek yetmezliği) aleksitimi arasında anlamlı ilişki kurulamamıştır. 
SONUÇ: Aleksitiminin sadece bir duygusal farkındalık bozukluğu olmadığı, aynı zamanda bireylerin kronik hastalık durumları ve sosyodemografik profilleriyle yakından ilişkili olduğu görülmektedir. Bu nedenle, aleksitimi değerlendirilirken hem psikiyatrik rahatsızlıkların hem de kronik hastalıkların dikkate alınması büyük önem taşımaktadır.  Bireyde anksiyete ve depresyon varlığının duyguları tanıma ve ifade etmesi açısından negatif etkileri olduğu da saptanmıştır. Aile hekimliği hastalarına bütüncül yaklaşan bir disiplin olması gerektiğinden dolayı anksiyetesi, depresyonu olan ve kronik hastalık sahibi bireylerde aleksitimi varlığı yönünden gerekli dikkati gösterebilmeli, takiplerini yapabilmeli ve gerekli yönlendirmeyi yapabilmelidir.
ANAHTAR KELİMELER: Aleksitimi, Kronik Hastalık, Anksiyete, Depresyon

Abstract:
OBJECTIVE: Chronic diseases are major public health problems that are the leading cause of death and healthcare expenditures worldwide. They threaten individuals' health not only physically but also psychiatrically. Alexithymia is a condition characterized by individuals' inability to recognize, express, and respond emotionally. It is known that alexithymia is associated with environmental factors and individuals' psychiatric and somatic health conditions. This study aimed to investigate the prevalence of alexithymia in patients with chronic diseases and its relationship with anxiety and depression.
MATERIALS AND METHODS: This cross-sectional and descriptive survey study was conducted between December 1, 2023, and March 1, 2024, among 399 participants who applied to the Family Medicine Outpatient Clinic at Haseki Training and Research Hospital. Participants' sociodemographic characteristics were evaluated through a 13-item questionnaire. The 20-item Toronto Alexithymia Scale (TAS-20) was used to assess alexithymia, while the 14-item Hospital Anxiety and Depression Scale (HADS) was used to evaluate anxiety and depression. Data obtained from the study were analyzed using SPSS 28.0, with p<0.05 considered statistically significant.
RESULTS: Participants aged between 18 and 79 with at least one chronic disease were included in the study. Among the participants, 61.9% were female, and 38.1% were male. Of the participants, 33.6% (n=134) had chronic diabetes, 18.0% (n=72) had hyperlipidemia, 36.8% (n=147) had hypertension, 15.0% (n=60) had asthma or COPD, 23.1% (n=92) had thyroid disease, 24.3% (n=97) had heart disease, and 2.0% (n=8) had kidney disease. According to the Toronto Alexithymia Scale, 34.3% of participants had no alexithymia, 18% had full alexithymia, and 47.6% were borderline. Based on the Hospital Anxiety and Depression Scale, 28.1% of participants had borderline anxiety, 34.8% had significant anxiety, and 37.1% had no anxiety. Regarding depression scores, 61.7% of participants had depression, while 38.3% did not. A significant relationship was found between alexithymia prevalence and age, marital status, educational level, social security, smoking, anxiety, and depression. A negative relationship was identified between alexithymia and thyroid disease among chronic conditions, whereas no significant relationship was established between alexithymia and other diseases (diabetes, hypertension, asthma/COPD, chronic kidney disease).
CONCLUSION: Alexithymia is not merely an emotional awareness disorder but is also closely related to individuals' chronic disease status and sociodemographic profiles. Therefore, when evaluating alexithymia, it is crucial to consider both psychiatric disorders and chronic diseases. It was also found that the presence of anxiety and depression negatively affects individuals' ability to recognize and express emotions. Since family medicine emphasizes a holistic approach, it should pay necessary attention to the presence of alexithymia in individuals with anxiety, depression, and chronic diseases, ensure follow-up, and provide appropriate referrals when needed.
KEYWORDS: Alexithymia, Chronic Disease, Anxiety, Depression