Çocuk Hakları Sözleşmesine göre Türkiye'de çocuklara yönelik koruyucu-önleyici hizmetlerin ve tedbir kararlarının sosyal hizmet lisans ve lisansüstü öğrencilerinin gözünden değerlendirilmesi
According to Convention on the Rights of Child, evaluation protective-preventive services and injunctions for children in Turkey with perspective social work undergraduate and postgraduate students
Yazar: ZEYNEP AKDEMİR
Danışman: PROF. DR. NURDAN DUMAN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Gülhane Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı / Sosyal Hizmet Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Sosyal Hizmet = Social Work

Özet:
Amaç: İlkesi tüm dünya çocuklarının refah ve esenliğini gözetmek olan Birlemiş
Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi (BMÇHS), en fazla ülkenin taraf olduğu insan
hakları belgesidir. Türkiye'nin de 1990 yılında imzalayarak taraf olduğu Sözleşme,
tarafı olduğu her ülkeye çocuk koruma alanındaki hizmet sunumları için bir rehber
niteliği taşımaktadır. Taraf ülkelerin çocuk koruma sistemlerinin, BMÇHS ilkelerine
uygun olması önem arz etmektedir. Bu araştırmanın amacı, mevcut durumda
Türkiye'de çocuklara yönelik koruyucu ve önleyici hizmetlerin BMÇHS' ye ne denli
uygun olduğunun analiz edilmesidir. Araştırma kapsamında Üniversitelerin Sosyal
Hizmet Bölümlerinde lisans eğitimi süren ve lisansüstü düzeylerde eğitimi olan/süren
öğrencilerin hem çocuk koruma alanı ile ilgili bilgi sahibi olma durumları hem de bu
alana ilişkin görüş ve önerilerini belirlemek hedeflenmiştir. Bunun için de bu
araştırmada; nicel ve nitel verilerin bir arada kullanıldığı ''karma yöntem araştırma''
tekniği kullanılmıştır. Bu kapsamda, çalışmanın lisans öğrencilerin katılım sağladığı
nicel boyutunda BMÇHS' nin sosyal hizmet lisans eğitimi düzeyinde bilinme durumu,
öğrencilerin bu konudaki farkındalığı ve Türkiye' de çocuk koruma alanında koruyucu
ve önleyici hizmetleri geliştirme önerilerine ulaşılmıştır. Çalışmanın nitel boyutunda
ise ölçüt örnekleme yöntemine göre seçilen, yüksek lisans/ doktora eğitimi süren ya
da tamamlanmış olan Sosyal Hizmet Uzmanları'nın Türkiye' de çocuk koruma
alanındaki koruyucu önleyici hizmetlere dair görüş ve önerilerine ulaşılmıştır.
Çalışmanın, çocuk koruma alanında ileride yürütülecek olan gerek müfredat gerekse
politika ve mevzuat geliştirme çalışmalarına kaynak olacağı düşünülmektedir.
Gereç ve Yöntem: Araştırmanın amacı doğrultusunda nicel ve nitel veri toplama
araçlarının birlikte kullanıldığı ''karma yöntem araştırma" tekniği kullanılmıştır. Nicel
ve nitel aşamanın paralel olarak ilerletildiği ''yakınsayan paralel desen'' modeli ile yürütülmüştür. Bu araştırmada; nicel verilere SPS 26 programıyla analiz edilmiş, nitel
veriler ise MAXQDA 22 paket programı ile analiz edilmiş ve yorumlanmıştır.
Araştırmanın nicel kısmında anket tekniğinden faydalanılmıştır. Çalışmanın nicel
boyutuna katkı sağlayacak öğrenciler için nicel boyut örneklemi; Sağlık Bilimleri
Üniversitesi Gülhane Sağlık Bilimleri Fakültesi ile Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve
İdari Bilimler Fakültesi ve Ankara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi dördüncü
sınıf sosyal hizmet öğrencilerinden oluşmuştur. Araştırmanın nitel kısmında Yarı
Yapılandırılmış Form vasıtasıyla veriler toplamıştır. Çalışmanın nitel boyutuna katkı
sağlayacak katılımcılar için nitel boyut örneklemini; ''çocuk koruma'' alanında
çalışmaları ya da tez çalışması olan, Sosyal Hizmet Ana Bilim Dallarında yüksek
lisans/ doktora eğitimi süren/ tamamlamış olan Sosyal Hizmet Uzmanları
oluşturmaktadır.
Bulgular: Araştırmanın nicel boyutu kapsamında Anket Formu üzerinden Sağlık
Bilimleri Üniversitesi'nden 60, Ankara Üniversitesi'nden 75, Hacettepe
Üniversitesi'nden 82 öğrenciye ulaşılmıştır. Araştırmanın nicel boyutuna uygulanan
ankete katılanların %64,5'ini %35,5'ini erkekler oluşmaktadır. Toplanan verilerin
analizinde SPSS 22 paket programı kullanılmıştır. Nitel boyutta Yarı Yapılandırılmış
Görüşme Formu ile gerçekleştirilen görüşmeler; toplamda 10 gönüllü Sosyal Hizmet
Uzmanı ile erişim kolaylığı sağladığı için adına elektronik ortamda
gerçekleştirilmiştir. Toplanan verilerin analizinde ise MAXQDA 22 paket programı
kullanılmış, verilere ilişkin betimsel ve içeriksel analizler yapılarak toplanan bulgular
yorumlanmıştır.
Sonuç: Araştırma verilerinin toplanmasının ardından nitel ve nicel veriler eş zamanlı
analiz edilerek ulaşılan sonuçlar bütünleştirilmiştir. Araştırmanın nicel boyutu
kapsamında 217 öğrenciye ulaşılmıştır. Öğrencilerin çocuk koruma alanına ilişkin
Türkiye mevzuatı ve BMÇHS hakkında bilgi ve farkındalıklarının yeterli olduğu
sonucuna ulaşmıştır. Öğrenciler içerisinde, Türkiye çocuk koruma mevzuatının
BMÇHS' ye yeterli düzeyde uygun olduğunu düşünenler ile uygunluk konusunda
kararsız kalanların oranı aynı olmuştur. Araştırmanın nitel boyutu kapsamında ölçüt
örnekleme yöntemine göre seçilen 10 gönüllü Sosyal Hizmet Uzmanı ile görüşmeler
gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın nitel boyutuna katkı sağlayan katılımcı grubundan
elde edilen bulgular doğrultusunda; Türkiye' de çocuk koruma alanında yürütülen koruyucu ve önleyici hizmetlerin BMÇHS'ye bazı noktalarda uygun olurken bazı
noktalarda uygun görülmediğisonucuna ulaşılmıştır. Katılımcı grubuna göre BMÇHS;
Türkiye çocuk koruma mevzuatını standardize etme konusunda katkı sağlamaktadır.
Ancak Türkiye, çocuk koruma mevzuatını uygulayabilme açısından uluslararası
standartları yakalayamamaktadır. Katılımcılar uluslararası standartların Türkiye'nin
sosyokültürel özelliklerine uygun olmadığını düşünmektedir. Katılımcı grubu Türkiye'
de çocukların eğitim, sağlık, bakım ve gözetim hakkının korunmasıyla ilgili mevzuat
ve politikaların yeterli olduğunu düşünürken; tüm bu alanlardaki koruyucu ve önleyici
hizmetlere dair uygulamaların yetersiz olduğunu düşünmektedir. Araştırmanın nicel
boyut katılımcısı lisans öğrencilerine göre Türkiye'de çocuklarda madde kullanımı ve
çocuk suçluluğunu önleme alanındaki mevzuat, uygulamada olan koruyucu ve
önleyici hizmetler ve yürürlükte olan politikaları yetersizdir.Veri gruplarından elde
edilen sonuçlar bütünleştirildiğinde, Türkiye'deki çocuk koruma sisteminin mevzuata
dönük uygulanma açısından uluslararası standartların gerisinde olduğu ortaya
çıkmıştır. Katılımcıların çoğunluğu BMÇHS' nin çocukların hak esenliğini gözettiği
doğrultusundan hemfikir olurken; Türkiye'deki çocuk koruma uygulamalarının
yetersiz olduğunu ileri sürmüştür. Katılımcılar içerisinde Türkiye çocuk koruma
mevzuatını yeterli bulanlar; çocuk koruma alanında yürütülen uygulamaların
yetersizliğine ve var olan mevzuatın uygulama alanındaki uyumsuzluğuna dikkat
çekmiştir.Araştırma sonucunda Türkiye'de çocuk koruma mevzuatının bütünlük
kazanmasının önemine değinilmiş çocuk alanındaki mevzuatın tek başlık altında
toplanması gerektiği ile ilgili önerilerde bulunulmuştur. Oluşturulacak olan ''Çocuk
Koruma Mevzuatının Türkiye'nin sosyokültürel özelliklerine göre yapılandırılmasının
da uygulamaya işlevsellik katacağı düşünülmektedir. Araştırma sonucunda genel
olarak, çocuk koruma alanında özellikle koruyucu ve önleyici mevzuat ve
uygulamalardaki eksikliklerin ve bu eksikliklerin giderilmesine olan ihtiyacın
katılımcılar tarafından sıklıkla dile getirildiği ifade edilebilir. Türkiye'deki Çocuk
Koruma Sisteminin BMÇHS'ye uygun biçimde güçlendirilmesine ve bu alanda
çocukları risklerden koruyabilme noktasında koruyucu ve önleyici çalışmalara öncelik
verilmesine ihtiyaç duyulmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi, Koruyucu ve Önleyici Hizmetler, Türkiye Çocuk Koruma Sistemi.

Abstract:
Aim: The United Nations Convention on the Rights of the Child (UNCRC), the
principle of which is to protect the well-being and well-being of all children of the
world, is a human rights document to which most countries are parties. The
Convention, which Turkey also became a party to by signing in 1990, is a guide for
the provision of services in the field of child protection to each country to which it is
a party. It is important that the child protection systems of the participating countries
comply with the principles of the UNCRC. The purpose of this research is to analyze
how well the protective and preventive services for children in Turkey are currently in
compliance with the UNCRC. Within the scope of the research, it was aimed to
determine both the knowledge status of the students who continue their undergraduate
education in the Social Work Departments of the Universities and those who have /
continue their education at the postgraduate level, as well as their opinions and
suggestions about this field. For this reason, in this research; The "mixed method
research" technique, in which quantitative and qualitative data are used together, was
used.In this context, in the quantitative dimension of the study in which undergraduate
students, the states of knowing UNCRC participate at the level of social work
undergraduate education, the awareness of students on this issue, and suggestions for
developing protective and preventive services in the field of child protection in Turkey
have been reached.In the qualitative aspect of the study, the opinions and suggestions
of the Social Workers, who were selected according to the criterion sampling method,
who continue or have completed their master's/doctorate education, on the protective
preventive services in the field of child protection in Turkey were obtained. It is
thought that the study will be a source for both curriculum, policy and legislation
development studies to be carried out in the future in the field of child protection.
Material- Method: In line with the purpose of the research, the "mixed method
research" technique, in which quantitative and qualitative data collection tools are used
together, was used. It was carried out with the "convergent parallel pattern" model, in
which the quantitative and qualitative stages were advanced in parallel. In this study;
The quantitative data were analyzed with the SPSS 26 program, and the qualitative
data were analyzed and interpreted with the MAXQDA 22 package program. In the
quantitative part of the study, the survey technique was used.Quantitative dimension
sampling for students who will contribute to the quantitative dimension of the study;
It consisted of fourth-year social work students from the Faculty of Health Sciences,
Gülhane Faculty of Health Sciences, Hacettepe University Faculty of Economics and
Administrative Sciences and Ankara University Faculty of Health Sciences. In the
qualitative part of the research, data were collected through the Semi-Structured
Form.The qualitative dimension sample for the participants who will contribute to the
qualitative dimension of the study; It consists of Social Workers who have studies in
the field of "child protection" or have thesis work, and who continue / complete their
master's / doctorate education in the Department of Social Work.
Findings: Within the scope of the quantitative dimension of the research, 60 students
from Health Sciences University, 75 students from Ankara University and 82 students
from Hacettepe University were reached through the Questionnaire Form. Of those
who participated in the survey, which was applied to the quantitative dimension of the
study, 64.5% and 35.5% were men. SPSS 22 package program was used in the analysis
of the collected data. Qualitative interviews with Semi-Structured Interview Form; It
was carried out electronically on behalf of 10 volunteer Social Workers, as it provides
ease of access. In the analysis of the collected data, the MAXQDA 22 package program
was used, and the collected findings were interpreted by making descriptive and
contextual analyzes of the data.
Result: After the collection of research data, qualitative and quantitative data were
analyzed simultaneously and the results were integrated. Within the scope of the
quantitative dimension of the research, 217 students were reached. It has been
concluded that the students' knowledge and awareness about the Turkish legislation
on child protection and the UNCRC are sufficient. Among the students, the rate of
those who think that Turkey's child protection legislation is adequately compliant with the UNCRC and those who are undecided about compliance were the same. Within
the scope of the qualitative dimension of the research, interviews were conducted with
10 volunteer Social Workers selected according to the criterion sampling method. In
line with the findings obtained from the participant group that contributed to the
qualitative dimension of the research; It has been concluded that while the protective
and preventive services carried out in the field of child protection in Turkey are in
accordance with the UNCRC at some points, they are not considered appropriate at
some points. UNCRC according to the participant group; Türkiye contributes to
standardize child protection legislation. However, Türkiye is not able to catch up with
international standards in terms of implementing child protection legislation.
Participants think that international standards are not suitable for Turkey's sociocultural characteristics. While the participant group thinks that the legislation and
policies regarding the protection of children's right to education, health, care and
supervision are sufficient in Turkey; considers that the practices regarding protective
and preventive services in all these areas are insufficient. According to the
undergraduate students who participated in the quantitative dimension of the study,
the legislation in Turkey in the field of preventing substance use and juvenile
delinquency, the protective and preventive services in practice and the policies in force
are insufficient.When the results obtained from the data sets are integrated, it has been
revealed that the child protection system in Turkey is behind the international
standards in terms of legislative implementation. While the majority of the participants
agreed that the UNCRC protects the rights and well-being of children; He argued that
child protection practices in Turkey were inadequate. Among the participants, those
who find the Turkish child protection legislation sufficient; drew attention to the
inadequacy of the practices carried out in the field of child protection and the
incompatibility of the existing legislation in the field of implementation.As a result of
the research, the importance of the integration of child protection legislation in Turkey
was mentioned and suggestions were made regarding the need to gather the legislation
in the field of children under a single heading. It is thought that structuring the "Child
Protection Legislation" to be created according to the socio-cultural characteristics of
Turkey will also add functionality to the practice.As a result of the research, it can be
stated that in general, the deficiencies in the protective and preventive legislation and practices in the field of child protection and the need to eliminate these deficiencies
are frequently expressed by the participants. There is a need to strengthen the Child
Protection System in Turkey in accordance with the UNCRC and to prioritize
protective and preventive efforts to protect children from risks in this area

Keywords: United Nations of the Convention on the Rights of the Child, Protective and Preventive Services, Child Protection System of Turkey.