Türkiye'deki elektrik dağıtım şirketlerinin performansa dayalı düzenleme çerçevesinde karşılaştırmalı etkinlik analizi
Comparative efficiency analysis of Turkish electricity distribution firms within the framework of performance based regulation
Yazar: NECMİ ODYAKMAZ
Danışman: DOÇ. DR. BURAK GÜNALP
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ekonomi Bölümü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Politikası Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Ekonometri = Econometrics ; Ekonomi = Economics ; Enerji = Energy
Dizin: Doğal tekel = Natural monopoly ; Elektrik endüstrisi = Electricity industry ; Enerji dağıtım sistemleri = Energy distribution systems ; Etkinlik = Efficiency ; Performans = Performance ; Regülasyon = Regulation ; Veri zarflama analizi = Data envelopment analysis ; Verimlilik analizi = Productivity analysis ; Verimlilik analizi = Productivity analysis

Özet:
2001 yılında yürürlüğe giren 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ile sektördeki dikey yapılanma; düzenlemeye tabii faaliyetler ve rekabete açılabilecek faaliyetler olarak ayırıma tabi tutulmuş, düzenlemeye tabi doğal tekel niteliğindeki sektör faaliyetlerinin düzenlenmesinde de performansa dayalı düzenleme yöntemi benimsenmiştir. Benimsenen yöntemin amacı, faaliyete ilişkin etkinsizliklerin ortaya konması, söz konu etkinsizliklerin belli bir zaman diliminde giderilerek elde edilen kazanımların tüketicilerle paylaşılmasıdır. Bu çerçevede, düzenlenecek faaliyetlerin başında gelen elektrik dağıtım sektöründeki etkinsizliklerin ortaya konmasına ilişkin bir yöntemin henüz belirlenmemesi, model seçimindeki zorluklar, benimsenecek yaklaşımın enerji sektöründeki diğer faaliyet alanlarına da uyarlanacak ve örnek teşkil edecek olması tezin temel hareket noktasıdır. Bu kapsamda, doğal tekellerin düzenlenmesine ilişkin teorik yaklaşımlar, Türkiye elektrik sektörünün tarihçesi, etkinlik hesaplanmasına ilişkin temel yaklaşımlar ve literatür örnekleri taranarak; basit oransallıklar, düzeltilmiş en küçük kareler ve veri zarflama analizi yaklaşımları çerçevesinde Türkiye'de faaliyet gösteren elektrik dağıtım şirketlerinin etkinsizlikleri hesaplanmaya çalışılmıştır. Farklı yöntemler arasındaki sıra korelasyon değeri her ne kadar düşük çıksa da; modelleme için değişkenlerin seçimine yönelik yaklaşımlara, çevresel ve yapısal faktörlerin etkinlik skorlarına etkisine, benzer nitelikteki dağıtım şirketlerinin kümelenmek suretiyle ayrıştırılmasına ve modelleme sonuçlarına dayalı düzenleme politikalarının oluşturulmasına ilişkin bulgular ampirik çalışma sonucunda ortaya konmuştur.

Abstract:
In 2001, by the enforcement of Electricity Market Law, numbered 4628, vertically integrated structure in the sector is unbundled as regulated activities and activities which are compatible to be opened to the competition. Performance based regulation approach has been adopted as the main methodology for the regulation of activities which are considered as natural monopolies. The main purpose of the adopted approach is to reveal activity based inefficiency, to reduce this inefficiency within the pre-determined time period and then to share related acquisitions with consumers. Within this framework, lack of modeling in electricity distribution sector which should be considered as the prevailing regulated sector, difficulties in model selection and adoption potential of selected approach for other regulated activities can be considered the towering stimulator of this thesis. By this mean, the theoretical approaches about the regulation of natural monopolies, the historical background of the Turkish electricity sector, the leading methods for inefficiency analysis and a literature survey have been touched upon, and at the end, an inefficiency calculation of Turkish electricity distribution firms is performed by using simple ratios, the method of corrected least squares and the data envelopment analysis. Even though the rank correlation values among the results from different approaches are not very satisfactory, important findings about variable selection criteria for modeling, impacts of environmental and structural characteristics to inefficiency scores, clustering of distribution firms that exhibit common characteristics and concrete regulation policy recommendations have been displayed as the result of our empirical works.