Çocuklarda yetkinliği geliştirmenin psikolojik özelikleri envanterinin Türkçeye uyarlanması: Geçerlilik ve güvenirlik çalışması
The adaptation study of the psychological characteristics of developing excellence in children inventory into Turkish: Reliability and validity study
Yazar: HACER ÇETİN
Danışman: DOÇ. DR. RECEP GÖRGÜLÜ
Bursa Uludağ Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Beden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology ; Spor = Sports

Özet:
Yetenek gelişim sürecinden en verimli şekilde yararlanmak isteyen sporcular genç
yaşlardan itibaren psikolojik özelliklerini geliştirmeye başlamalıdır. Çocuklarda Yetkinliği
Geliştirmenin Psikolojik Özellikleri Envanteri (ÇYGPÖE) sporcuların ihtiyaç duyduğu
zihinsel özelliklerin tam bir değerlendirmesini sağlayabilir. Bu çalışmanın amacı
ÇYGPÖE'nin Türkçe versiyonunun psikometrik özelliklerini Türk sporcularda incelemektir.
Laureys ve arkadaşları (2021) tarafından geliştirilen envanter, sırasıyla performans endişeleri,
sosyal destek, imgeleme ve aktif hazırlık, başarısızlığı yönelik olumsuz tepki ile öz-kontrol ve
yönetim olmak üzere toplam 5 alt boyut ve 51 maddeden oluşmaktadır. Envanterin çeviri
sürecinde Beaton ve diğerleri (2000) tarafından önerilen 5 aşamalı yöntem uygulanmıştır.
Çalışma için yaşları 7 ile 13 (Ortyaş=11.75) arasında olan farklı 13 (6 takım; 7 bireysel) spor
dalında yarışan 287 (167 erkek; 120 kız) sporcu seçilmiştir. Türkçe versiyonda yer alan
maddelerin çocuklarda yetkinliği geliştirmenin psikolojik özelliklerini değerlendirmek için
uygun olup olmadığını değerlendirmek üzere altı spor psikolojisi uzmanından dönüt
alınmıştır.
Verilerin analizinde JASP 0.17.1 paket programı kullanılmıştır. Ölçme aracının uyum
indekslerinin hesaplanması için Doğrulayıcı Faktör Analizi kullanılmıştır. 5 faktörlü modelin
uyum indekslerini hesaplamak için CFI, TLI, RMSEA ve SRMR değerleri dikkate alınmıştır.
İstatistik programında maddeler orijinal ölçme aracındaki gibi faktörlere dağıtıldıktan sonra
ikincil düzey faktör yapısı oluşturulmuştur. Analiz yöntemi olarak diyagonel ağırlıklı en
küçük kareler (DWLS) yöntemi seçilmiştir. Veriler normal dağılım göstermediğinde
modellerin uyum indekslerini hesaplamada DWLS yöntemi maksimum olabilirlik (ML)
yönteminden daha doğru sonuçlar vermektedir. Analizler, modelin mükemmel uyuma sahip
olduğunu göstermiştir [x2=1815,274, df=1201, x2/df=1,51, CFI=0,94, TLI=0,94,
RMSEA=0,04 (95%CI:0,03-0,04), SRMR=0,07]. Ölçme aracının faktör yükleri istatistiksel
olarak anlamlıdır. İkincil seviye faktör analizinde alt boyutların parametre tahminleri ise
Performans Endişeleri, Sosyal Destek, İmgeleme ve Aktif Hazırlık, Başarısızlığa Yönelik
Olumsuz Tepki ve Öz-Kontrol ve Yönetim boyutları için sırasıyla 0,90, 0,87, 0,23, 0,89, 0,79
şeklindedir.
Analiz sonuçları, özellikle 7-13 yaş arası çocuklarda yetkinliği geliştirmenin psikolojik
özellikleri envanterinin Türkçe formunun sporcuların ihtiyaç duyduğu zihinsel özelliklerin
değerlendirmesinde geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu göstermektedir. Envanter,
sporcuların yetenek geliştirme sürecinin ilk aşamalarından itibaren ihtiyaç duyulan psikolojik
özellikleri belirleyip, takip etmek ve hatta geliştirmek için ilk biçimlendirici değerlendirme
araçlarından biri olarak kabul edilmektedir.

Abstract:
Athletes, who want to benefit most optimally from the talent development pathway,
should start developing their psychological characteristics at a young age. The Psychological
Characteristics Developing Excellence Questionnaire for Children (PCDEQ-C) can provide a
full assessment of the mental characteristics athletes need. The aim of this study is to examine
the psychometric properties of the Turkish version of the PSDEQ-C. The inventory developed
by Laureys et al. (2021) consists of 5 factors and 51 items, respectively: performance worries,
social support, imagery and active preparation, adverse response to failure, and self-directed
control and management. During the translation process of the questionnaire, the 5-stage
methodology suggested by Beaton et al. (2000) was used in the present study. 287 (167 boys;
120 girls) athletes, aged between 7 and 13 (Meanage = 11.75), competing in 13 different (6
team; 7 individual) sports were selected for the current study. We obtained feedback from six
sport psychology experts to evaluate whether the items in the Turkish version were suitable
for assessing the psychological characteristics of developing excellence for children.
We used the JASP 0.17.1 package program to analyse the data. Confirmatory Factor
Analysis (CFA) was used to calculate the fit indices of the measurement tool. CFI, TLI,
RMSEA and SRMR values were taken into account to calculate the fit indices of the 5-factor
model. After the items were distributed to the factors in the statistical program as in the
original measurement tool, a secondary factor structure was created. Diagonally weighted
least squares (DWLS) method was chosen as the analysis method. When the data do not show
a normal distribution, the DWLS method gives more accurate results than the Maximum
Likelihood (ML) method in calculating the fit indices of the models. Analyses showed that
the model had excellent fit [x2=1815.274, df=1201, x2/df=1.51, CFI=0.94, TLI=0.94,
RMSEA=0.04 (95%CI:0 .03-0.04), SRMR=0.07]. The factor loadings of the measurement
tool are statistically significant. In the secondary level factor analysis, the parameter estimates
of the factors were 0.90, 0.87, 0.23, 0.89, and 0.79 for the performance worries, social
support, imagery and active preparation, adverse response to failure, and self-directed control
and management dimensions, respectively.
The results show that the Turkish form of the PCDEQ-C is a valid and reliable
measurement tool in the evaluation of the mental characteristics needed by athletes. The first
steps in the validation process of the Turkish PCDEQ-C, suggest that this questionnaire could
be a useful and reliable tool to assess the developmental psychological characteristics of 7-to13-year-old athletes. The questionnaire is one of the first formative assessment tools to
monitor and develop the psychological characteristics needed during the earliest talent
development stages of a young athlete.