Özofagus atrezili çocukların primer bakım vericisinde ebeveynlik stresi, bakım verme yükü ve başa çıkma öz-yeterliğinin belirlenmesi
Parenting stress, caregiver burden and coping self-efficacy in primary caregivers of children with esophageal atrezi
Yazar: HATİCE PARS
Danışman: PROF. DR. BANU ÇAKIR
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı / Epidemiyoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Hemşirelik = Nursing
Dizin: Ana-çocuk hemşireliği = Maternal child nursing ; Ana-çocuk sağlığı = Maternal-child health ; Halk sağlığı hemşireliği = Community healt nursing ; Hemşirelik araştırmaları = Nursing research

Özet:
Pars H. Özofagus Atrezili Çocukların Primer Bakım Vericisinde Ebeveynlik Stresi, Bakım Verme Yükü Ve Başa Çıkma Öz-Yeterliğinin Belirlenmesi, Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Epidemiyoloji Programı, Yüksek Lisans Tezi, Ankara, 2024. Dünya Sağlık Örgütü ruhsal sağlık kavramının temellerinde stres, öz-yeterlilik ve bakım verme yükünün önemini vurgulamaktadır. Bu araştırma, özofagus atrezili çocukların primer bakım vericisinde, ebeveynlik stresi, bakım verme yükü ve başa çıkma öz-yeterliğini değerlendirmek ve bakım verme yükü ile ilişkili faktörleri belirlemek amacı ile analitik tipte, kesitsel bir araştırma olarak yapılmıştır. Araştırmaya özel hazırlanmış veri toplama formu, Zarit Bakım Verme Yükü Ölçeği, Başa Çıkma Öz-Yeterlilik Ölçeği ve Ebeveyn Stres Ölçeği kullanılarak 139 geçerli veri toplanmıştır. Analizler IBM SPSS Statistics 26 ve IBM SPSS Amos 21 ve Jamovi paket programları ile yapılmıştır. Katılımcıların %68,3'ünün bakım verme yükünün hafif olmadığı saptanmıştır. Bakım Verme Yükü Ölçeği ile Başa Çıkma Öz-Yeterliği Ölçeği puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı düşük düzeyde negatif yönlü; Ebeveynlik Stres Ölçeği puanları arasında ise istatistiksel olarak anlamlı orta düzeyde pozitif yönlü ilişki bulunmuştur. İncelenen yapısal modelde Ebeveynlik Stresinin Bakım Verme Yükü ile ilişkisinde Başa Çıkma Öz-Yeterliğinin aracı etkisi bulunmamıştır. Lojistik regresyon analizinde başa çıkma öz-yeterliliği, cinsiyet, düşük doğum öyküsü, gebelik yaşı, çocukta ek kronik hastalık varlığı kontrol edildiğinde ebeveynlik stresi bakım verme yükü ile ilişkili (OR=1,1 %95 GA=1,1-1,2) saptanmıştır. Düşük öyküsü ve gebelik yaşı bakım verme yükü ile ilişkili bulunan diğer değişkenler olarak tespit edilmiştir. Ebeveynlik Stresi Ölçeği puanına göre orta-ağır ve ağır bakım verme yükünü belirlemek için ROC eğrileri ve Youden indeksi kullanılarak kesim noktası oluşturulmuştur. ROC eğri altında kalan alan 0,765, ölçeğin kesim noktası ise 22 olarak belirlenmiştir. Ebeveynlik stres ölçeği puanı 22 ve üzeri olanlar, düşük öyküsü ve gebelik yaşı 31-40 yaş aralığında olanlar bakım verme yükü açısından önceliklendirilecek grupta değerlendirilebilir. Çalışma bulguları hastane yöneticileri, kronik hastalıklarla ilgili politika yapıcılar ve bu konuda çalışan sağlık uzmanları için ileriye dönük müdahalelerin planlanması açısından yol gösterici bir kaynak olacaktır.

Anahtar kelimeler: Bakım veren, bakım veren yükü, öz-yeterlilik, ruh sağlığı, stres

Abstract:
ABSTRACT

Pars H. Determination of Parenting Stress, Caregiving Burden and Coping Self-Efficacy in the Primary Caregiver of Esophageal Atresia Children, Graduate School of Health Sciences of Hacettepe University, Epidemiology Program, Master's Degree Thesis, Ankara, 2024.  The World Health Organization emphasizes the importance of stress, self-efficacy and caregiving burden in the foundations of the concept of mental health. This study was conducted as an analytical cross-sectional study to evaluate parenting stress, caregiving burden and coping self-efficacy in primary caregivers of children with esophageal atresia and to determine the factors associated with caregiving burden.  A specially designed data collection form, Zarit Caregiving Burden Scale, Coping Self-Efficacy Scale and Parental Stress Scale were used to collect 139 valid data. Analyses were performed with IBM SPSS Statistics 26 and IBM SPSS Amos 21 and Jamovi package programs. It was determined that 68.3% of the participants did not have a light caregiving burden. There was a statistically significant low level negative relationship between the Caregiving Burden Scale and Coping Self-Efficacy Scale scores, and a statistically significant moderate level positive relationship between the Parenting Stress Scale scores. In the structural model examined, Coping Self-Efficacy was not found to mediate the relationship between Parenting Stress and Caregiving Burden. In logistic regression analysis, parenting stress was found to be associated with caregiving burden (OR=1.1, 95% CI=1.1-1.2) when coping self-efficacy, gender, history of miscarriage, gestational age and presence of additional chronic diseases in the child were controlled. History of miscarriage and gestational age were found to be the other variables associated with caregiving burden. In order to determine moderate-heavy and heavy caregiving burden according to the Parenting Stress Scale score, cut-off points were created using ROC curves and Youden index. The area under the ROC curve was 0.765 and the cut-off point of the scale was determined as 22.Those with a parenting stress scale score of 22 and above, a history of miscarriage and gestational age between 31-40 years can be considered in the group to be prioritized in terms of caregiving burden. The findings of the study will be a guiding source for hospital administrators, policy makers related to chronic diseases and health professionals working in this field in terms of planning future interventions.

Key words: Caregiver, caregiver burden, self-efficacy, mental health, stress