İran Nükleer Anlaşması ve Orta Doğu'da nükleer silahsızlanmanın geleceği
Iran Nuclear Deal and future of nuclear disarmament in the Middle East
Yazar: SİNAN UZUNÇAM
Danışman: DOÇ. DR. GÜLTEKİN YILDIZ ; DR. ATASAY ÖZDEMİR
Milli Savunma Üniversitesi / Atatürk Stratejik Araştırmalar Enstitüsü / Strateji ve Güvenlik Araştırmaları Ana Bilim Dalı  / Güvenlik Araştırmaları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Nükleer enerji = Nuclear energy ; Nükleer güç = Nuclear power ; Nükleer silahlar = Nuclear weapons ; Nükleer yakıtlar = Nuclear fuels ; Nükleer çalışmalar = Nuclear woks ; Orta Doğu = Middle East ; Orta Doğu politikası = Middle East policy ; Silahsızlanma = Disarmament ; Uluslararası anlaşmalar = International agreements ; İran = Iran

Özet:
Orta Doğu, silahlı çatışmalar, bölgesel güçler arasındaki diplomatik gerilimler, dış askeri müdahaleler ve bölgenin politik atmosferini kendi ulusal çıkarları doğrultusunda etkilemeye çalışan küresel güçlerin yarattığı olumsuz etkiler ile şekillenen güvenlik ortamı nedeniyle uluslararası sistemde hassas bir konuma sahiptir. Diğer yandan Temmuz 2015'te imzalanan İran Nükleer Anlaşması, bölgenin güvenlik ortamına nüfuz eden küresel güçlerin mevcut ve gelecekteki güvenlik sorunlarını tercihen barışçıl yöntemlerle çözmek konusundaki niyetlerine işaret etmektedir. Bu çalışmanın amacı, İran Nükleer Anlaşması'nın Küresel Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Rejimi'nin uygulamalarına getirebileceği yeniliklerin ve Orta Doğu'da güvenlik ve istikrarın geliştirilmesine katkı sağlayabilecek bir nükleer silahlardan arındırılmış bölge oluşturulmasına başlangıç teşkil edebilme konusundaki yeterliliğinin incelenmesidir. Tezin kuramsal çerçevesi Bölgesel Güvenlik Kompleksleri Teorisi'ne dayanmaktadır. Yararlanılan kaynaklar öncelik sırasına göre uluslararası kurumların kararları ve uluslararası anlaşmalar gibi birincil kaynaklar ve akademik veri tabanlarından elde edilen kitaplar, makaleler ve raporlar gibi ikincil kaynaklardır. Sonuç olarak; çalışmada elde edilen bulgular İran Nükleer Anlaşması'nın, Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Rejimi'ne hem nükleer teknolojinin sağladığı avantajlara ulaşma imkanının geliştirilmesi hem de nükleer silahların yayılmasının engellenmesi bakımlarından uygulamada kuvvet katacak sınırlı yenilikler getirdiğini işaret etmektedir. Ek olarak anlaşmanın, Orta Doğu'da barış ve istikrarın tesis edilmesi yolunda önemli bir adımı teşkil edebilecek bir nükleer silahlardan arındırılmış bölge oluşturulması konusunda bir başlangıç noktası oluşturabilecek yeterlilikte olduğu sonucuna varılmıştır.

Abstract:
Middle East is a very unstable and sensitive region in the international sysytem because of its security environment dominated by armed conflicts, diplomatic tensions between regional powers, external military interventions and negative effects of global powers who are trying to effect the political atmosphere of the region in favour of their national interests. On the other hand, the July 2015 Iran Nuclear Deal is indicating the intention of global powers, penetrating the regions security environment, to solve present and future security challenges by peaceful means preferably. The aim of this study is to examine the Iran Nuclear Deal on its innovative aspects those may effect the applications of Global Nuclear Non-Proliferation Regime and its ability to set a starting point for establishment of a Middle East Nuclear Weapon Free Zone which may enhance security and stability in the region. The theoretical frame of the thesis relies on the Regional Secutiry Complex Theory. By order of priority, the sources used are primary sources as resolutions of international institutions and international agreements and secondary sources as books, articles and reports accessed from academic research databases. In conclusion; the findings of the research indicate that
Iran Nuclear Deal brings limited innovations to Nuclear Non-Proliferation Regime those may strenghten it in both aspects of providing opportunities for gaining benefits of nuclear energy and preventing proliferation of nuclear weapons. Additionally it provides a suficcient starting point for establishment of a Middle East Nuclear Weapon Free Zone that may serve as a major step in order to constitute security and stability in the region.