Orta ı̇rtı̇fa ı̇nsansız hava kargo aracı ı̇çı̇n havaalanı altyapısı krı̇terlerı̇nı̇n değerlendı̇rı̇lmesi
Evaluation of airport infrastructure criteria for medium altitude unmanned aerial cargo vehicle
Yazar: CEMAL TUĞRUL İÇDEMİR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MERİÇ HATİCE GÖKDALAY
Türk Hava Kurumu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Havacılık Yönetimi Ana Bilim Dalı / Havacılık Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sivil Havacılık = Civil Aviation
Dizin: Hava trafik yönetimi = Air traffic management ; Kargo = Cargo ; Kargo dağıtım sistemleri = Cargo delivery systems ; Kargo sektörü = Cargo sector ; Kargo taşımacılığı = Cargo transportation ; Kargo uçağı = Cargo aircraft ; Lojistik = Logistics ; Tedarik zinciri = Supply chain ; Çok kriterli karar verme = Multi criteria decision making ; İnsansız hava aracı = Unmanned aerial vehicle

Özet:
Gerginlik, Kriz ve savaş dönemlerinde yaşanılan endişelerin aşılması için  insanoğlunun bulduğu çözüm ve teknolojik gelişmeler birçok icatların yapılmasına zemin hazırlamıştır. Bu zamanlarda elde edilen teknoloji ve icatlar, kargaşa, kriz ve endişe döneminin ardından ekonomik gelir elde etme ve yaşam kalitesini arttırma amaçlı insan hayatına ticari amaçla kullanımı için şekil değiştirmiştir. Günümüzde kullanılan İnsansız Hava Aracı Sistemleri genellikle anlık veri alışverişi yapabilen, itki ve kumanda sistemine sahip ve ihtiyaç duyulan ek donanımlar taşıyabilen, çoğunlukla savunma sanayi tarafından üretilen ve kullanılan sistemler olup, bu sistemler içinde kullanımına, sahip olduğu özelliklere göre sınıflara ayrılan İnsansız Uçak Sistemleri de bulunmaktadır. Bu sistem içinde görülen İnsansız Kargo Uçağı Sistemleri (İKU) gelişen teknolojilerin ortaya çıkan ihtiyaçların karşılanması için kullanılması sonucunda henüz başlangıç aşaması içinde olsa da Dünyada çok az firma tarafından tasarım, üretim ve bazılarının operasyon aşamasında olduğu bilinmektedir. Bu gelişmeler doğrultusunda yakın gelecekte operasyonel hizmet vermesi beklenen İKU'ların lojistik sektöründe ulaşım faaliyetlerinde önemli bir araç olabileceği ve tedarik zincirinde önemli bir bileşen olarak yer alabileceği düşünülmektedir. Buradan hareketle İKU'ların operasyonel olarak günümüzde uygulanabilirlik, sınıf çeşitliliği, taşıdığı yükün miktarı ve erişebileceği menzilin uzunluğu göz önüne alındığında, tedarik zincirinin orta teslimat kısmında kullanılmasının, son teslimatta kullanılmasına göre daha kullanışlı ve uygulanabilir olan Orta İrtifa Havada Uzun Kalışlı (MALE) İKU'larının lojistik sektöründe önemli oranda katkı sağlayabileceği ancak, bir altyapıya ve yer hizmetlerine ihtiyaç duyabileceği ve mevcut insanlı trafik ile Hava Trafik Sisteminde entegre olarak faaliyet göstereceği anlaşılmıştır. Bu çalışmada, bir MALE sınıfı İKU filosuna sahip olan ve işleten havayolu şirketi için faaliyetlerinin etkin, ekonomik olabilmesi açısından en uygun altyapının seçimi için bir model oluşturulmuş ve bulanık Entropi temelli ARAS ve bulanık TOPSIS yöntemi uygulanmıştır. Altyapı seçenekleri için İstanbul ili göz önüne alınmış ve uygun faaliyet altyapısı olarak Atatürk Havalimanı değerlendirilmiştir.

Abstract:
As historical development of Unmanned Aerial Vehicle Systems, it is observed the first powered flight took place before 1903. It is observed that bomb-laden balloons were used in 1849 during the riots that broke out in the 1848 revolutions and used for reconnaissance purposes in the American Civil War. (Kahveci an Can, 2017) The solutions and technological developments found by human beings to overcome the concerns experienced during periods of tension, crisis and war have paved the way for many inventions. After a period of turmoil and anxiety, the technologies and inventions obtained during these times were transformed for commercial use in human life to generate economic income and improve the quality of life. Unmanned Aerial Vehicle Systems used today are generally systems that can exchange instantaneous 
data, have a propulsion and control system, and carry additional required equipment, and are mostly produced and used by the defense industry. There are Unmanned Aircraft Systems that are divided into classes according to their use and features. Unmanned Aerial Vehicle Systems produced create a new classification and category according to developed technologies and needs. It is known that Unmanned Cargo Aircraft Systems are in the design, production and operation phases of several companies operating today, because of the use of developing technologies to meet the emerging needs. In line with these developments, the necessary infrastructure needs 
and regulations will need to be made in Turkey for UCA's that are expected to provide operational services soon. Based on this, considering the operational applicability of UCA's today, class diversity, the place they will take in the supply chain and the needs, it has been evaluated that the medium altitude long endurance (MALE) class will be suitable for the study. It has been evaluated that the use of Medium Altitude Long Endurance UCA's in the middle mile delivery part of the supply chain is more useful  and applicable than using them in the last mile delivery. MALE class UCA's need an airport to carry out their operations. Airport alternatives have been put forward, considering the integration of UCA's into the Air Traffic System and existing manned traffic. For UCA's that need some infrastructure and services at these airports with prepared or unprepared surfaces, airport structures in Turkey were examined and airport alternatives were determined, considering the needs of UCA's. Criteria have been determined that will enable the determined alternatives to be compared with each 
other and provide the best environment for the UCA operation. The MCDM study, which was carried out with decision makers who working at academicians, ATS and air cargo sector with over 15 years of industry experience, to determine the best airport structure, was analyzed and ranked by using fuzzy logic entropy-based ARAS method and the fuzzy TOPSIS method. Two different criteria weighting, and two different 
ranking methods were used, and the same ranking was obtained