Alan mezunu ve alan dışı lisans programlarından mezun özel eğitim öğretmenlerinin mesleki yeterliklerinin değerlendirilmesi
Evaluation of special education teachers' professional competency who graduated from special education and other programs
Yazar: KÜRŞAT ÖĞÜLMÜŞ
Danışman: DOÇ. DR. HAKAN SARI
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı / Özel Eğitim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Mesleki yeterlilik = Professional competence ; Özel eğitim = Special education ; Özel eğitim öğretmenleri = Special education teachers ; Öğretmen yeterliliği = Teacher proficiency

Özet:
Bu araştırma, alan mezunu ve alan dışı lisans programlarından mezun özel 
eğitim öğretmenlerinin mesleki yeterliklerinin değerlendirilmesi amacıyla 
gerçekleştirilmiştir. Araştırma, nicel araştırma yöntemlerinden biri olan Survey 
'Genel Tarama' yönteminin kullanıldığı 'Betimsel' bir araştırmadır. Araştırmada 
veriler araştırmacı tarafından geliştirilen 'Özel Eğitim Mesleki Yeterlik Ölçeği' 
(ÖMYÖ) kullanılarak toplanmıştır. 
Verilerin analizi iki aşamalı olarak gerçekleştirilmiştir. ilk aşamada, faktör 
analizi yapmak üzere ölçek 2013 – 2014 eğitim yılında Konya ilinde görev yapan 
223 özel eğitim öğretmenine uygulanmıştır; ikinci aşama da ise ana uygulamayı 
gerçekleştirmek üzere geliştirilen ölçek farklı illerde ve farklı okullarda görev yapan 
377 özel eğitim öğretmenine uygulanmıştır. Elde edilen veriler araştırmacı tarafından 
bilgisayar ortamına aktarılarak verilerin analizi SPSS 21.0 istatistik paket programı 
kullanılarak yapılmıştır. Ölçeğin yapı geçerliği için açımlayıcı faktör analizi 
uygulanmıştır. Madde-test puanı korelasyonları, test-tekrar test korelasyonu ve 
Cronbach Alfa iç tutarlık katsayısı hesaplanmıştır. Ölçeğin güvenirliğine de iç tutarlık katsayıları ile bakılmıştır. Ana uygulamada, verilerin analizi yine SPSS 21.0 
istatistik paket programı kullanılarak yapılmıştır. Veriler değerlendirilirken 
tanımlayıcı istatistik metotları (sayı, yüzde, ortalama, standart sapma) kullanılmıştır. 
Nicel verilerin karşılaştırılmasında iki grup arasındaki farkı belirlemek üzere t Testi, 
ikiden fazla grup arasındaki farkı belirlemek için ise tek yönlü One-Way Anova testi 
kullanılmıĢtır. Farklılığa neden olan grubun tespitinde ise Scheffe testi kullanılmıştır. 
Araştırmanın değişkenleri arasında Pearson korelasyon analizi uygulanmıştır. Elde 
edilen bulgular %95 güven aralığında, %5 anlamlılık düzeyinde değerlendirilmiştir. 
Araştırma sonucunda elde edilen bulgulara göre araştırmaya katılan 
öğretmenlerin genel anlamda mesleki yeterlik düzeylerinin çok yüksek olduğu 
belirlenmiĢtir. Özel eğitim alanından mezun olanların alan bilgisi ve mesleki yeterlik 
genel puanları sınıf öğretmenliği ve diğer alanlardan mezun olan öğretmenlerin 
puanlarından yüksek bulunmuştur. 
Sınıf öğretmenliği alanından mezun olan katılımcıların mesleki gelişim 
puanları özel eğitim ve diğer alan mezunlarının mesleki gelişim puanlarından yüksek 
bulunmuştur. İletişim, mesleki etik, liderlik puanları gibi diğer alt boyutlarda ise 
mezuniyet değişkenine göre ise anlamlı bir farklılık bulunamamıştır. 
Araştırmaya katılan özel eğitim öğretmenlerinin yaşları arttıkça liderlik alt 
boyutunda aldıkları puanların da arttığı görülmüştür. İletişim, mesleki gelişim, alan 
bilgisi, mesleki etik, liderlik ve mesleki yeterlik genel puan ortalamalarında görev 
yapılan kurum değiĢkenine göre anlamlı bir farklılığın olmadığı belirlenmiştir. 
Öğretmenlerin özel eğitim alanında ve toplam hizmet süresindeki artış 
mesleki yeterlik puanlarını etkilemekte; hizmet süresi arttıkça yeterlik düzeyleri de 
artmaktadır. Ayrıca, öğretmenlerinin katıldığı hizmetiçi eğitim programlarının 
iletiĢim, mesleki gelişim ve liderlik alt boyutlarındaki yeterlik düzeylerini etkilediği 
belirlenmiştir. 
Öğretmenlerin katıldığı sertifika programlarının ise liderlik alt boyutunu 
olumlu yönde etkilediği ancak diğer alt boyutlarda etkili olmadığı belirlenmiştir. 
Liderlik alanında erkek öğretmenlerin bayan öğretmenlerden fazla puana sahip oldukları ancak diğer alt boyutlarda cinsiyet değişkeninin herhangi bir fark 
oluşturmadığı belirlenmiştir. Ölçek alt boyutlarının birbiriyle olan ilişkisi ele 
alındığında alt boyutlar arasında güçlü bir ilişkinin mevcut olduğu belirlenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Özel Eğitim Öğretmeni, Özel Eğitim Alanında Öğretmen 
Yetiştirme, Mesleki Yeterlik

Abstract:
The purpose of this study is to evaluate the professional competency of 
special education teachers who graduated from special education and other programs.
The data were collected by using the quantitative research method 'Survey', in other 
words, the 'General Search' method with the help of 'Professional Competency Scale
for Special Education Teachers' (PCSSET) developed by the researcher.
In the study, the data analysis was completed in two stages. In the first stage, 
which was the development of scales, the scale was applied to 223 special education 
teachers who work in Konya in 2013 - 2014 academic year; in the second stage, 
which was the main application stage, the scale was applied to 377 special education 
teachers who graduated from special education and other programs.
At the "scale development" stage, the data obtained by the researcher using 
'Professional Competency Scale for Special Education Teachers' (PCSSET) were 
transferred to a computer and the data analysis was performed using SPSS 21.0 
statistical software package. For the construct validity of the scale, factor analysis 
was conducted. In addition, item-test score correlations test -retest reliability and 
internal consistency, Cronbach's Alpha coefficient was calculated. Primarily exploratory factor analysis was also conducted on the data obtained from the scales 
for construct validity. The internal consistency reliability coefficients of the scale 
were examined with the internal consistency coefficient.
In the main application stage, the data analysis was made by using SPSS 21.0. 
During the evaluation of data, descriptive statistics methods (number, percentage, 
mean, standard deviation) were used. For the comparison of quantitative data, t Test 
was used for the difference between the two groups. With more than two groups, for 
the inter-group comparisons of parameters, One-Way ANOVA test; and for 
determining the group which cause difference, Scheffe test was used. Pearson's 
correlation analysis was applied between the variables of the study. The findings 
were evaluated at the 95% confidence interval with 5% significance level.
 According to the research findings, professional competencies of teachers 
who participated in the survey were found to be very high in general. The field 
knowledge and professional competencies of the teachers who graduated from 
"special education" departments was found to be higher than those of teachers who 
graduated from other disciplines. 
Professional development scores of teachers who graduated from "classroom 
teaching" departments were found to be higher than graduates of special education 
and other programs. No significant difference was found for other sub-dimensions 
such as communication, professional ethics and leadership scores according to the 
graduation variable.
It was observed that with special education teachers who participated in the 
study that, as their age increased their score in the sub-dimensions of leadership 
increased as well. No significant difference was observed between participants 
working at different institutions in terms of communication, professional 
development, field knowledge, professional ethics, leadership and professional 
competence mean scores.
In terms of length of service in the field of special education and in total, 
affect professional competence scores; as the duration of services increase, 
proficiency levels increase as well. In addition, it was seen that in-service training 
programs affected the proficiency levels in sub-dimensions like communication, 
professional development and leadership.It was seen that teacher certification programs taken by teachers affected the 
leadership sub-dimension positively, although it did not have any effect on other sub￾dimensions. It was detected that male teachers had higher scores than females in 
terms of leadership, whereas "gender" variable did not make any difference in other 
sub-dimensions. When the relation between sub-dimensions of the scale was 
considered, it was seen that there was a strong relationship between the sub￾dimensions.
Keywords: Special Education Teacher, Teacher Training in Special 
Education, Professional Competency