İmam Şafii'de Lafza Bağlı hadis/sünnet yorumu
Shafii's literal interpretation of the hadith/sunnah
Yazar: MUAMMER BAYRAKTUTAR
Danışman: PROF. DR. M. HAYRİ KIRBAŞOĞLU
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Hadis Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2006
Konu: Din = Religion

Özet:
Bu çalışma, mam Şâfiû'nin hadisleri/sünneti anlama ve yorumlama hususunda,kendisine atfedilen zahirû ve literal/lafza bağlı yaklaşım biçiminin yeri ve mahiyetiniincelemeyi ve bu arada Şâfiû'nin hadûsleri/sünneti anlama ve değerlendirme hususundaortaya koyduğu yaklaşımları tesbit etmeyi amaçlamaktadır. ? mam Şâfiû'de Lafza BağlıHadûs/Sünnet Yorumu? başlığında yapılan bu çalışma, giriş bölümü dışında üçbölümden oluşmaktadır.Kavramsal çerçeveden ibaret olan birinci bölümde, genel olarak anlam veyorumun mahiyeti kapsamında, lafız-anlam ilişkisi, nassların yorumu, lafzû yorum veanlama ve yorumlamada lafza bağlılık problemi üzerinde durulmuştur.mam Şâfiû'nin hadûs/sünnet anlayışında lafza bağlı yorumun yeri vemahiyetinin incelendiği ikinci bölümde, önce Şâfiû'ye kadar ki zaman diliminde genelolarak hadûsleri anlama ve değerlendirmede sergilenen temel yaklaşımlara değinilmiştir.Bu arada, mam Şâfiû'nin hadûs/sünnet anlayışına yer verilmiştir. Şafiû'nin lafza bağlıyaklaşım sergilediğine yönelik görüş ve değerlendirmelere yer verildikten sonra,Şâfiû'nin nassları anlamada zahire bağlılık ilkesi, bizatihi Şafiû'nin kendi eserlerinedayanarak teorik açıdan incelenmeye çalışılmıştır. Yapılan inceleme ve araştırmalarsonucunda, Şafiû'nin nasslara zahirû açıdan yaklaşımı temel ilke edindiği ve zahirdenayrılmanın sınırlarını çizerek kayıt almaya çalıştığı sonucuna varılmıştır. Şâfiû'nin lafzabağlı yaklaşım sergilemesinde, onun nass anlayışının, ilim anlayışının, ictihad ve kıyasanlayışının, istihsana menfû yaklaşımının, dil anlayışının, ta'lûl ve taabbud anlayışınınetkili birer faktör olduğu tespit edilmiştir.Üçüncü bölümde ise pratik açıdan hadûsleri anlama ve değerlendirmedeŞâfiû'nin temel yaklaşımları, lafız eksenli ve mana eksenli yaklaşımlar olarak incelenmiş,sonuçta Şâfiû'de genel olarak lafza bağlı yaklaşımın baskın ve egemen olduğu, bu aradakıyas yoluyla ve herhangi bir delûl ve karûne bulunduğunda nassları te'vil etmeksuretiyle, bazen lafza bağlılıkta ısrarcı davranmayıp, nassların amacını da dikkatealması nedeniyle, katı literalist/zahirû bir yaklaşıma sahip olmadığı sonucuna varılmıştır.

Abstract:
This study aims at analysing place and reality of the Shafii?s obvious and literalapproach in his meaning and interpreting Hadiths and Sunnah and establishing his stylein meaning and evaluating Hadiths and Sunnah. There are an introduction and threechapters in this thesis titled ?Shafii?s Literal Interpretation of the Hadith/Sunnah?.In the first chapter, in which we studied terms releated with the subject, wefocused on: ?The relation between word and its meaning, comment on the religious texts,literal interpretation and meaning and the problem of the giving more importance to thetexts in meaning and interpretating?.In the second chapter which is analysed place and content of the literalinterpretation in Shafii?s Hadiths/Sunnah understanding; firstly, main approaches toinfer and evaluate Hadiths in the period before Shafii, is examined in general.Meanwhile Shafii?s Hadith/Sunnah understanding is touched. Opinions and evaluationswhich they assert that Shafii?s approach was literal, is mentioned, then Shafii?s literalprinciple which he uses in meaning texts is examined teorically, by using his own works.After examination, it is concluded that Shafii has considered the literal method inmeaning religious texts, as main principle and he has defined borders for seperationfrom literal meaning and he has registered them. It is established that; hisunderstanding of the religious texts, his ?analogy (qıyas)? and ?ijtihad? understanding,his negative approach to the ?preference (istihsan)?, his language understanding, his?distiraction (ta?lil)? and ?worship (taabbud)? understanding, seemed to be effective inhis literal approach.In the third chapter, Shafii?s basic approaches in meaning and evaluating Hadithsis practically examined as ?approaches based on texts? and ?approaches based on meaning?and in the result it is concluded that; literal approach is generally dominant in Shafii, but hehas explained the religious texts by using analogy (qıyas) method or when he found sign andproof, thus he hasn?t been insistent in literally behaviour, because he considered aims of thereligious texts, he hasn?t rigid literalist/obvious approach.