Sağlık harcamaları ile makroekonomik göstergelerin TOPSİS yöntemi ile değerlendirilmesi Türkiye ve seçilmiş ülkeler
Evaluation of health expenditures and macroeconomic indicators by TOPSİS method: Turkey and selected countries
Yazar: DİLBER KUZUGÜDEN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZGE DEMİRKALE
İstanbul Aydın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Makroekonomi = Macroeconomy ; Makroekonomik değişkenler = Macroeconomic variables ; Makroekonomik politikalar = Macroeconomic policies ; Sağlık harcamaları = Health expenditures ; TOPSIS = TOPSIS ; Türkiye = Türkiye

Özet:
Sağlığı etkileyen en temel unsurlar sağlık sistemleri ve özellikleri olarak bilinmektedir. Sağlık durumlarının ve sağlık sistemleri performanslarının ölçülebilmesi için bunun yanında ülkeler arası sağlık durumu ve sağlık performansı kıyaslaması yapılabilmesi için sağlık göstergeleri kullanılmaktadır. Çalışmanın amacı kırılgan beşli gurundaki ülkelerin sağlık göstergeleri verileri kullanarak en iyi performanstan en kötü performansa göre sıralanmasıdır ve bu sıralamada Türkiye'nin yerini bulmaktır. Buna göre de bahsi geçen ülkelerin durumuna göre karar vericilere yol göstermektir. Bu çalışma, kırılgan beşli grubunda yer alan ülkelerin, 2015-2019 yılları arasında sağlık göstergelerinden yararlanılarak yapılan sıralamayı kapsamakta olup TOPSIS yani Technique for Order Preference by Similarity to Ideal Solution yöntemi ile oluşturulmuştur. Problemin incelenmesi sırasında yararlanılacak sağlık göstergeleri, değerlendirme ölçütleri olarak kabul edilmiş ve karar sorununu olumlu şekilde temsil edebilecek düzeyde ve bu ülkeler içerisinde göstergeleri meydana çıkarabilecek kapsamdaki verilerden üretilmiştir. Kişi başı düşen sağlık harcaması (ABD doları), doğurganlık oranı, bebek ölüm hızı (Ölümler/1000 canlı doğum), bin kişiye düşen yatak sayısı, bin kişiye düşen hemşire sayısı, bin kişiye düşen doktor sayısı, doğuşta beklenen yaşam süresi ve 65 yaşında yaşam beklentisi gibi değişkenler bu çalışmada sağlık göstergeleri olarak ele alınmış ve incelenmiştir. Bu çalışmanın sonucunda değerlendirilen sağlık göstergeleri kapsamında kırılgan beşli gurubunda yer alan ülkelerin sıralanması şu şekilde olmuştur: Brezilya, Türkiye, Güney Afrika, Hindistan ve Endonezya'dır. Yapılan çalışmanın belirtilen ülkelerin sağlık politikaları ve stratejilerinin planlanıp hayata geçirilebilmesi açısından sürece olumlu anlamda katkı sağlaması ön görülmektedir.
Anahtar Kelimeler: Sağlık, Sağlık Göstergeleri, Sağlık Harcamaları, TOPSIS

Abstract:
The most fundamental factors affecting health are known as health systems and features. Health indicators are used to measure health conditions and health systems performance, as well as to compare health and health performance between countries. The purpose of the study is to use data to sort health indicators from countries of the fragile five groups from best performance to worst performance and to find Turkey's place in this order. In this respect, it is to guide decision makers based on the situation of the countries mentioned. This study covers the ranking of countries in the brittle five group, taking advantage of health indicators between 2015-2019 and was created by the TOPSIS, Technique for order Preference by Similarity to ideal solution method. The health indicators to be used during the investigation of the problem are considered assessment criteria and are manufactured from data that can positively represent the decision issue and can generate indicators within these countries. Variables such as health expenditure per person (USD), fertility rate, infant mortality rate (deaths/1000 live births), number of beds per thousand, number of nurses per thousand, number of doctors per thousand, expected life expectancy in the birth and life expectancy at the age of 65 were considered and examined as health indicators in this study. As a result of this study, the list of countries in the fragile five groups as part of the health indicators was as follows: Brazil, Turkey, South Africa, India and Indonesia. The work is intended to contribute positively to the process in order to plan and implement the health policies and strategies of the specified countries.
Keywords: Health, Health Indicators, Health Spending, TOPSIS