Türk parti sisteminde kurumsallaşmanın dinamikleri (1983-2017)
Party system institutionalization dynamics in Türkiye (1983-2017)
Yazar: FİKRET TOPAL
Danışman: DOÇ. DR. NEBİ MİŞ
Sakarya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Siyaset ve Sosyal Bilimler Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science

Özet:
Bu tez parti sisteminin kurumsallaşması kavramını merkeze alarak Türk parti sisteminin 1983-2017
arasındaki yıllarını incelemekte ve bu dönemin kurumsallaşma dinamiklerini analiz etmektedir. Parti
sisteminin kurumsallaşması kavramı etrafında yapılan tartışmalarda farklı boyutların ön plana
çıkarılması nedeniyle farklı sonuçlara ulaşıldığı görülmektedir. Uzun yıllardır çok boyutlu bir şekilde
ele alarak ölçüm yapan çalışmalar son yıllarda yerini istikrar merkezli tek boyutlu bir
kavramsallaştırmaya bırakmış olsa da bu tartışmalar sonlanmış değildir. Kavramın tanımına,
boyutlarına, hangi ölçüm yöntemlerinin kullanılacağına ve onu etkileyen faktörlere ilişkin tartışmalar
literatürün merkezinde yer almaktadır. Buradan hareketle tez öncelikle parti sistemi kavramının
çerçevesini çizmekte ve ardından parti sisteminin kurumsallaşmasına odaklanarak sınırlılıkları ifade
etmektedir. Parti sisteminin kurumsallaşmasını istikrar boyutuyla ve bir süreç olarak ele alan tez,
kurumsallaşma düzeyini anlamak içinse sistem içi ve sistem dışı ayrımından da faydalanarak seçimsel,
parlamenter ve hükümet düzleminde ölçüm yapmaktadır. 1983-2002 yılları arasında kalan ve denk
büyüklükte partilerin yer aldığı koalisyoncu sistem her üç düzlemde de düşük düzeyde kurumsallaşma
sergilerken 2002-2017 yılları arasında kalan hâkim partili sistem yine bu üç düzlemde yüksek
kurumsallaşma emareleri göstermektedir. Bu iki dönem arasındaki farklılıkları açıklamak için yasal
düzenlemelerin, parti sisteminin parçalanma ve kutuplaşma gibi boyutlarının, parti kurumsallaşmasının
ve hükümet performansının etkisi tartışılmıştır. Türk parti sisteminin 1983-2002 arası dönemde sürekli
yasal düzenlemelerle istikrarsızlaştırılması, yüksek parçalılığı ve düşük kutuplaşması, siyasal partilerin
zayıf kurumsallığı ve hükümetlerin kötü yönetsel performansı nedeniyledüşük düzeyde kurumsallaşma
örüntüsü gösterdiği buna karşın 2002 sonrası dönemdeyse yasal düzenlemelerin yavaşlaması,
parçalanmanın azalması ve kutuplaşmanın yükselmesi, partilerin kurumsallaşması ve hükümetlerin
ekonomik performanslarının iyi seyretmesi gibi nedenlerle parti sisteminin kurumsallaşma düzeyinin
yükseldiği görülmektedir.

Abstract:
This thesis, by focusing on the concept of party system institutionalization, examines the Turkish party
system between 1983-2017 and analyses the institutionalization dynamics of this period. In the discussions
around the concept of the party system institutionalisation, it is seen that different results have been reached
due to the emphasis on different dimensions. Although the studies that have been measuring the concept
by considering it in a multidimensional manner for many years have been replaced by a single dimensional
conceptualisation centred on stability in recent years, these debates have not ended. Discussions on the
definition of the concept, its dimensions, the measurement methods to be used and the factors affecting it
remain at the centre of the literature. From this point of view, the thesis firstly outlines the concept of party
system and then expresses the limitations by focusing on the the party system institutionalisation. The thesis
deals with the party system institutionalisation in terms of stability and as a process. In order to understand
the level of institutionalisation, it makes use of the distinction between within-system and extra-system and
makes measurements at the electoral, parliamentary and governmental levels. While the coalitional system
between 1983-2002 with parties of equal size exhibits a low level of institutionalisation at all three levels,
the dominant party system between 2002-2017 shows signs of high institutionalisation at all three levels.
To explain the differences between these two periods, the impact of legal arrangements, dimensions of the
party system such as fragmentation and polarisation, party institutionalisation and government performance
are discussed. In the period between 1983 and 2002, the Turkish party system showed a low level of
institutionalisation pattern due to the destabilisation of the Turkish party system through continuous legal
regulations, high fragmentation and low polarisation, weak institutionalisation of political parties and poor
administrative performance of governments, whereas in the post-2002 period, the level of
institutionalisation of the party system has increased due to the slowdown in legal regulations, decrease in
fragmentation and increase in polarisation, institutionalisation of parties and good economic performance
of governments.