Yapay zekâ konulu idari ve yasal düzenlemeler: Ülke örnekleri ve Türkiye için kamu politikası önerileri
Administrative and legal regulations on artificial intelligence: Country examples and public policy recommendations for Turkey
Yazar: HALİL YASİN TAMER
Danışman: PROF. DR. BARIŞ ÖVGÜN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Yönetim Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Bilim ve Teknoloji = Science and Technology ; Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Bilim ve teknoloji = Science and technology ; Devlet düzenlemeleri = Governmental regulations ; Dijital teknolojiler = Digital technologies ; Yasal düzenlemeler = Legal regulations

Özet:
Modern devletin temel işlevi, düzen oluşturmak ve bunu sürdürebilmek için
düzenlemeler yapmaktır. Yapay zekâ (YZ) kaynaklı kamusal sorunlar nedeniyle oluşan
karmaşık ve düzensiz ortam devlet müdahalesine dönük ihtiyacı artırmaktadır. Bu
ihtiyaç doğrultusunda YZ düzenlemelerinin devletler için bir seçenek değil, zorunluluk
olduğu anlaşılmıştır. Aynı zamanda bu zorunluluk, devletlerin yeni yönetim teknikleri
oluşturarak, geleneksel düzenleme tarzlarından bir kopuş yaşamalarına zemin
hazırlamaktadır. Bu tezde, YZ kaynaklı kamusal sorunlara devletlerin yanıt
verebilmeleri için yeniden düzenlemeci bir niteliğe kavuşmaları gerektiği
savunulmaktadır. Bu bağlamdaki iki ana akım tartışma, büyük teknoloji şirketlerinin
oligopolleşerek veri egemeni haline dönüştüğüne yönelik sav ile devletlerin YZ'ye
gereğinden fazla müdahale ederek otoriterleştiğine yönelik savın bir senteze ihtiyacı
olduğu anlaşılmıştır. Bu tezin birinci bölümünde bu sentez ihtiyacını ortaya çıkaran YZ
düzenlemelerinin kavramsal ve kuramsal çerçevesi, ikinci bölümde bu bağlamda
incelenen ülke örnekleri, üçüncü bölümdeyse Türkiye'nin YZ konusundaki düzenleyici
girişimleri ve bu düzenlemeler için çeşitli kamu politikası önerileri sunulmuştur. YZ
kaynaklı kamusal sorunları karmaşıklık düzeyine göre sınıflandıran bu yaklaşım
önerisiyle birlikte YZ düzenlemelerini etkileyen temel faktörler tespit edilmiştir.
Devletler YZ düzenlemelerini, dijital ekonomi ve siber egemenlik, yakınsama-ıraksama,
küresel ve ulusal sorunlar, veri yönetimi ve demokrasi faktörleri arasındaki tercihlerine
göre şekillendirmektedirler. Bu nedenle YZ düzenlemeleri rekabetine uyum sağlamak
isteyen devletlerin yeni düzenleme yaklaşımları oluşturması gerektiği sonucuna
ulaşılmıştır.

Abstract:
The main purpose of the modern state is to create order and making regulations to
sustain it. The environment of uncertainty and disorder caused by public issues and
risks arising from artificial intelligence (AI) increases the need for state intervention. In
line with this need, it is understood that AI regulations are not an option for states, but a
necessity. In this thesis, it is argued that in order for states to respond to the needs of AI
regulation, they should become re-regulatory, and also creates new administration
methods. It is concluded that the two mainstream debates in this context, namely the
argument that the big tech is becoming data sovereign by oligopolizing through big tech
companies and the argument that states are becoming digital authoritarian by gaining
too much power, need a synthesis. The first chapter of this thesis presents the
conceptual and theoretical framework of AI regulations, the second chapter presents
selected cases of AI regulations in the world, and the third chapter presents Turkey's
regulatory initiatives on AI and an approach with public policy recommendations for
Turkey. With this approach, which categorizes AI-related public problems according to
their level of complexity, the main factors affecting AI regulations are identified. States
design AI regulations according to their policy choices between digital economy and
cyber sovereignty; convergence-divergence dilemma; global or national issues; data
governance and democracy. It is concluded that these choices require the transformation
of the state and pave the way for new modes of regulation.