Anadolu sahası âşık hikâyelerinde zaman ve mekân
The use of time and place in the minstrel stories from Anatolia
Yazar: MEHMET SERDAL EGLEN
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET TEMİZKAN
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dünyası Araştırmaları Ana Bilim Dalı / Türk Halk Bilimi (Folklor) Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore
Dizin: Aşık edebiyatı = Minstrel literature ; Halk bilimi = Folklore ; Halk edebiyatı = Folk literature ; Halk hikayeleri = Folk tales ; Hikaye = Story ; Kurgusal mekan = Fictional place ; Mekan = Space ; Türk kültürü = Turkish culture ; Zaman = Time

Özet:
Dinamik bir yapıya sahip olan kültürün kurucu unsurlarından birisi de hikâyelerdir. Anadolu Türk halk kültürünün renkli anlatmalarından olan ve yüzyıllarca sevilerek dinlenen halk hikâyeleri bu bakımdan önemlidir. Kendisini belli bir coğrafyada sınırlanmış, günlük olayların içerisinde bulan insanlar bu hikâyelerde ölümsüz aşkla tanışmış, heyecanlı olaylarla karşılaşmış, bunlarla hayallerini beslemişlerdir.Destan döneminin kendine özgü hikâye mantığından farklı olan halk hikâyeleri, Anadolu'daki zihniyet değişiminin de en kuvvetli şahitlerinden birisi olmuştur. Değişimin izini sürmekte yararlanılması gereken kaynaklardır halk hikâyeleri.Destana kıyasla konu ve üslûptaki değişimin mekân ve zaman tasarruflarını değiştirmesi de kaçınılmaz olmuştur. Herşeyden önce kahramanlar değişmiştir. Alp, alperen tipleri yerlerini badeli âşıklara bırakmıştır. Kişilik özelliklerine bağlı olarak mekânların değişmesi gözönüne alınırsa, `alp'in mekânıyla `badeli âşık'ın mekânlarının farklı olması gayet tabiî olduğu gibi, zamanı yaşamaları farklı olmaktadır.Yaptığımız bu çalışmayla Anadolu sahasındaki aşk konulu halk hikâyelerini inceleyerek mekân ve zaman algısını bulmaya çalıştık. Bu amaçla çalışmamızı üç ana bölüme ayırdık. Birinci bölümde; hikâye, halk hikâyesi, mekân ve zaman kavramlarını irdelemeye, mekân ve zamanın Türk kültüründeki anlamını bulmaya çalıştık. İkinci bölümde halk hikâyelerindeki mekânı ve zamanı ana hatlarıyla anlamaya çalıştık. Üçüncü bölümde ise asıl yapılmak istenen, halk hikâyelerinde mekânın işlevleri ve zaman tasarrufları, örneklerden yola çıkılarak belirlenmeye çalışıldı.

Abstract:
One of the constituent elements of culture that having a dynamic structure is stories. Minstrel stories, as having different kind of logic than folk epic, was the most powerful witness to mentality changing in Anatolia. Minstrel stories are helpful for tracing the changes, in question. Changes in subject and style lead to an inevitable changes in understanding and use of place and time. First of all, the heroes, protagonists have changed. Types ?alp,? ?alperen? leaving their places to lovers. If characteristics of spaces depending on personality changes, then, of course `alp?s space' and `lover?s space must be quite different from each other.So, the aim of this research is to find out the unique side of place and time in folk narratives. For this purpose, our academic research divided into three main sections. In the first chapter, we worked on the concepts of story, minstrel story, place and time, beside we tried to explore the meaning of place and time in Turkish culture. In the second chapter, we tried to examine the main lines of the place and time that used in minstrel stories. In the third section we worked out to accomplish main purpose of our research, namely, the functions of place and time that use in minstrel stories on the basis of the examples submitted.