Kadınlarda beslenme okuryazarlığı ve beslenme durumu ile tip 2 diyabet riski arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Determination of relationship between nutrition literacy and nutritional status with type 2 diabetes risk in women
Yazar: ÇAĞLA PINARLI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÖZDE ARITICI
Acıbadem Mehmet Ali Aydınlar Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Beslenme durumu = Nutritional status ; Beslenme okuryazarlığı = Nutrition literacy ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus-tip 2 = Diabetes mellitus-type 2 ; Kadınlar = Women ; Risk faktörleri = Risk factors

Özet:
Bu çalışmanın amacı, kadınlarda beslenme okuryazarlığı (BOY) ve beslenme durumu ile tip 2 diyabet riski (T2DM) arasındaki ilişkinin değerlendirilmesidir. Araştırma Kasım 2018-Ocak 2019 tarihleri arasında, Bakırköy'de yaşayan 18-64 yaş arası, en az ilk okul mezunu olan 271 gönüllü kadın ile yürütülmüştür. Katılımcılara üç aşamadan oluşan bir anket uygulanmış ve antropometrik ölçümleri alınmıştır. BOY düzeyini belirlemek için Yetişkinlerde Beslenme Okuryazarlığı Değerlendirme Aracı (YBOYDA), T2DM riskini belirlemek için ise Fin Diyabet Risk Skoru (FİNDRİSK) kullanılmıştır. Beslenme durumunu belirlemek için üç günlük besin tüketim kaydı alınmıştır. Bu çalışmanın sonucunda, YBOYDA toplam puanı ile BKİ (beden kütle indeksi), bel çevresi, vücut yağ oranı ve FİNDRİSK puanı arasında negatif yönde, güçlü düzeyde istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptanmıştır (p<0.05).  Kadın katılımcıların YBOYDA toplam puanı ile günlük diyetle aldıkları enerji, yağ, DYA (doymuş yağ asidi) ve TDYA (tekli doymamış yağ asidi) miktarları arasında negatif yönde, orta düzeyde, protein yüzdesi, posa miktarı ve potasyum alımı arasında pozitif yönde, orta düzeyde istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptanmıştır (p<0.05). FİNDRİSK puanı ile günlük diyetle alınan enerji, yağ, karbonhidrat ve DYA miktarları arasında pozitif yönde, orta düzeyde istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptanmıştır (p<0.05). YBOYDA toplam puanı ve FİNDRİSK puanı ile günlük diyetle enerji, besin öğeleri tüketimi ve vitamin-mineral alımı arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanamamıştır (p>0.05). Sonuç olarak artmış BOY düzeyinin, azalmış T2DM riski ile ilişkili olduğu görülmüştür. 
Anahtar Kelimeler: Beslenme durumu, Beslenme okuryazarlığı, Tip 2 diyabet, Diyabet riski, Okuryazarlık

Abstract:
The aim of this study is to assess the relationship between nutritional literacy (BOY), nutritional status and type 2 diabetes risk (T2DM) in women. The study was conducted on 271 volunteer women between 18-64 years who are living in Bakırköy between November 2018 and January 2019. A questionnaire with three steps was applied to the participants and their anthropometric measurements were taken. Nutritional literacy is determined with the Evaluation Instrument of Nutrition Literacy on Adults (YBOYDA). T2DM risk is determined with Finnish Diabetes Association Type 2 Diabetes Risk Assessment Form (FINDRISK). Nutritional status is determined with three days dietary recall. As a result of this study, a strong and statistically significant negative correlation was found between total score of YBOYDA, BKI (body mass index), waist circumference, fat ratio and FINDRISK score (p <0.05). There was a negative and moderate correlation between YBOYDA score and dietary intake of energy, fat, saturated fatty acid (DYA) and monounsaturated fatty acid (TDYA) (p<0.05).  There was a positive and moderate correlation between YBOYDA score and protein percentage, fiber and potassium consumption. There was a positive, moderate and statistically significant correlation between the FINDRISK score and the amount of energy, fat, carbohydrate and DYA intake via daily diet (p <0.05). There was no statistically significant relationship between the total score of YBOYDA, FINDRISK score and the energy intake, nutrient consumption and vitamin-mineral intake (p> 0.05). In summary, increased BOY status is related with the reduced T2DM risk. 
Key Words: Nutritional status, Nutrition literacy, Type 2 diabetes, Risk of diabetes, Literacy