Kronik hastalıkların öz-yönetiminde e-sağlık okuryazarlığı ölçeğinin türkçe geçerlik ve güvenilirliği
Validity and reliability of the e-health literacy scale in the self-management of chronic diseases in turkish
Yazar: YAPRAK DAY
Danışman: DOÇ. DR. JÜLİDE GÜLİZAR YILDIRIM DUMAN
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Hemşirelik = Nursing
Dizin: Güvenilirlik ve geçerlilik = Reproducibility of results ; Kendini yönetme = Self management ; Kronik hastalık = Chronic disease ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy ; Türkçe uyarlama = Turkish adaptation ; Ölçekler = Scales

Özet:
Amaç: Araştırmanın amacı Suudi Arabistan'da kronik hastalıklar (diyabet, romatoid artrit, hipertansiyon, kronik obstrüktif akciğer hastalığı, astım vb.) için geliştirilen e-sağlık okuryazarlığı ölçeğinin Türkçe'ye uyarlanarak geçerlik ve güvenilirliğini değerlendirmektir.
Yöntem: Bu metodolojik araştırmaya 300 birey katılmıştır. Araştırmanın verileri serviste yatmakta olan ve araştırmaya katılmaya gönüllü olan kronik hastalığa sahip bireyler arasından gelişigüzel örnekleme yöntemi ile toplanmıştır (133 erkek, 167 kadın) 52.0±14.59 yaş (dağılım, 19-90 yıl) idi. Veriler kapsam geçerlik indeksi, Cronbach alfa, madde korelasyonu, zaman göre değişmezlik, açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi yapıldı. 
Bulgular: Ölçek kapsam geçerlik indeksi 1, Cronbach alfa değeri .851 olarak hesaplanmıştır. 19 madde içeren, üç faktörlü yapıda olan Toplam puan korelasyonları .144 ile .898 arasında değişmektedir (p<.001). Doğrulayıcı faktör analizi kabul edilebilir düzeyde saptandı (RMSEA=.10 χ2=207.27, df=49 p=.000 GFI=.90 AGFI=.85, CFI=.97, SRMR=.098, NFI=.96, NNFI=.95).
Sonuçlar: Kronik Hastalıkların Öz-Yönetiminde E-Sağlık Okuryazarlığı Ölçeğinin 3 faktörlü 13 maddeden oluşan geçerli ve güvenilir ölçüm aracı olduğu saptandı. Ölçek 19-90 yaş arası geçerli ve güvenilirdir. Ölçeğin kısa adının KrÖzYönetim-ESağlık-TR-13 şeklinde olması önerilebilir. Sağlık çalışanları geçerlik ve güvenirliği test edilen ölçeği kronik hastalıkların öz-yönetiminde bireylerin e-sağlık okuryazarlığı becerilerini değerlendirmede bir ölçüm aracı olarak kullanabilir.
Anahtar Kelimeler: Güvenirlik ve geçerlik; ölçek, e-sağlık okuryazarlığı, kronik hastalık, öz-yönetim

Abstract:
Aim: The aim is to test the validity and reliability of the e-health literacy scale developed for chronic diseases (diabetes, rheumatoid arthritis, hypertension, chronic obstructive pulmonary disease, asthma, etc.) in Saudi Arabia adapting to Turkish.
Materials and Methods: 300 individuals participated in this methodological study. The data were collected using convenience sampling method from individuals with chronic diseases who were hospitalised in the ward and volunteered to participate in the study. The age group was 52.0±14.59 years (range, 19-90 years) by the method (133 males, 167 females). Content validity index, Cronbach's alpha, test-retest, item correlation, exploratory and confirmatory factor analysis were applied to the data.
Results: The content validity index was found to be 1 and the Cronbach's alpha coefficient was found to be .851. The total score correlations, which included 19 items and had a three-factor structure, ranged from .144 to .898 (p<.001). Confirmatory factor analysis of the scale was at an acceptable level (RMSEA=.10 χ2=207.27, df=49 p=.000 GFI=.90 AGFI=.85, CFI=.97, SRMR=.098, NFI=.96, NNFI=.95).
Conclusion: It was concluded that the E-Health Literacy Scale in Self-Management of Chronic Diseases is a valid and reliable measurement tool consisting of 13 items with 3 factors. The scale is valid and reliable between the ages of 19 and 90. It can be suggested that the short name of the scale is CrSelfManagement-EHealth-TR-13. Healthcare professionals can use the scale, which has been tested for validity and reliability, as a measurement tool to assess individuals' e-health literacy skills in chronic disease self-management.
Keywords: Reliability and validity; scale; e-health literacy, chronic diseases, self-management