Muhyiddîn ibnü'l-arabî'nin Kur'ân ilimlerine yaklaşımı: El-Fütûhâtü'l-Mekkiyye örneği
Muhyiddin İbn 'Arabi's Approach to the quranic sciences: The example of his Al-Futûhât Al-Makkiyya
Yazar: HASAN İSLAM SAK
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM GÖRENER
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Fütuhatü'l Mekkiyye = Fütuhatü'l Mekkiyye ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Muhyiddin İbnü`l-Arabi = Muhyiddin İbnü`l-Arabi ; Tefsir = Commentary ; İslamiyet = Islam

Özet:
Sûfi kimliği ile ön plana çıkmış ve fikirleri ile İslam düşünce tarihinde derin etkiler bırakmış Muhyiddîn İbnü'l-Arabî'nin Kur'ân ilimlerine yaklaşımı bu çalışmanın temel konusudur. Onun Kur'ân ilimlerine yaklaşımını ele almaktaki amacımız hem ayetleri izah ederken bir temele ve prensibe sahip olup olmadığını göstermek hem de bu ilimlere nasıl yaklaştığını tespit ederek yorum yöntemini ortaya koymaktır. Zira bu çalışma müfessirin yönteminin, onun Kur'ân ilimlerine yaklaşımında yattığı ön kabulüne dayanmaktadır.
Araştırmamızda tarihin bir döneminde yaşamış bir kimsenin bir eserindeki belli alana ait veriler incelendiği için öncelikle tarih biliminin araştırma yöntemlerinden istifade edilmiştir. Özellikle müellifin hayatı ve eseri hakkında bilgi verilen birinci bölümde kaynak tarama/araştırma, tasnif ve tasvir yöntemleri kullanılmıştır. İbnü'l-Arabî'nin düşünce dünyasının genel hatları ile tanıtılmaya çalışıldığı ikinci bölüm ile Kur'ân ilimlerine yaklaşımın ele alındığı üçüncü bölümde ise ulaşılan veriler analiz ve sentez edilerek belli bir bütünlük ve sistematik içinde sunulmaya çalışılmıştır. Ayrıca üçüncü bölümde İbnü'l-Arabî'nin yaklaşımlarının genel yaklaşım içerisindeki yerini ve diğer yaklaşımlarla benzeştiği yahut ayrıştığı noktaları göstermek için karşılaştırma, tikel örneklerden yola çıkarak onun yorum yöntemi hakkında bütüncül bir neticeye ulaşma gayesi ile de istikra/tümevarım yöntemi kullanılmıştır.
Çalışmanın neticesinde İbnü'l-Arabî'nin Fütûhât'ındaki yorumlarının dayanaksız ve temelsiz olmadığı sonucuna varılmıştır. Keşf ile edindiğini söylediği bilgileri, müfessirlerin kullandığı yöntem ve tekniklerle izah ettiği görülmüştür. O, Kur'ân yorumlarında hem aklî istidlallerde bulunmuş, Kur'ân ilimlerinden istifade etmiş hem de rivayet malzemesini kullanmıştır. Onun tasavvufî tefsir ile dirayet tefsirinin yöntemlerini mezcettiği söylenebilir. Bu bakımdan onun tefsir yöntemini tasavvufî dirayet tefsiri veya dirayet ağırlıklı tasavvufî tefsir olarak isimlendirebiliriz.
Anahtar Kelimeler: Tefsir, İbnü'l-Arabî, Kur'ân İlimleri, Fütûhât, Usûl

Abstract:
The main subject of this study is the approach of Muhyiddin Ibn 'Arabi, who stand out with his Sufi identity and left a profound effect on the history of Islamic thought with his ideas, to the Quranic sciences. Our purpose in researching his approach to the sciences of the Quran is to show whether he has a basis and principle while explaining the verses and to reveal his method of interpretation by determining how he approaches these sciences. As a matter of fact, this study is based on the presupposition that the method of the commentator is in his approach to the sciences of the Quran.
Since, in our research, some exclusive data belonging to a specific area in a work of a person who lived in a period of history was investigated, primarily, the research methods of historical science have been used. In the first chapter, where some basic information about the life and work of the author is given, the methods of archival/source research, classification and description are used. In the second chapter where Ibn 'Arabi's scope of thought is introduced and in the third chapter where his approach to the Quranic sciences is researched, the data obtained are presented systematically by analyzing and synthesizing. In the third chapter, the comparison method was used to show the place of Ibn 'Arabi's approaches in the general approaches and the points where his approaches are similar or not similar to other approaches. In addition, in this chapter, induction method was used to inference a general conclusion from particular instances. 
This research, concluded that Ibn 'Arabi's comments in Fütûhât were not baseless. It is showed that he explained the information he said, he had acquired through intuition/inspiration with the methods and techniques used by the commentators. He did some mental reasoning during his usage of the Quranic sciences and used the resources of tradition/rivayah. It can be said that he combined the methods of sufi tafsir and dirayah tafsir. In this respect, we can name his tafsir method as sufi dirayah tafsir or dirayah-dominated sufism tafsir. 
Keywords: Tafsir, Ibn 'Arabi, Quranic sciences, Futûhât, Method