Erzincan şartlarında yetiştirilen bazı badem (Amygdalus communis L.) çeşit/klon ve tiplerinin vejetatif ve genetatif gelişme ile çiçek tomurcuklarının dona dayanım derecelerinin belirlenmesi
Determination of cold hardness degree of flower buds with generative and vegetative groving of some almond (Amygdalus communis L.) cultivars/clones and types in Erzincan conditions
Yazar: RAFET ASLANTAŞ
Danışman: PROF. DR. MUHARREM GÜLERYÜZ
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1999
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Badem = Almond tree ; Bitki gelişimi = Plant development ; Donma direnci = Frost resistance ; Prunus dulcis = Prunus dulcis

Özet:
Bazı yerli ve yabancı orijinli badem çeşitlerinin, Erzincan şartlarına adaptasyonu ve Kemaliye ilçesinden selekte edilen tiplerin, aynı şartlardaki performanslarını belirlemek amacıyla yürütülen çalışmanın, 1996-1998 yıllarına ait sonuçları bu araştırmada verilmiştir. Erzincan ovasında denemeye alınan badem genotipleri (Nonpareil, Peerless, Drake ve Texas çeşitleri, 300-1, 104-1 ve 101-13 klonlan ile 29, 40, 45, 46, 80, 84, 125, 138, 158, 159, 170, 188, 191, 192 ve 193 nolu tipler) arasında bitki gelişimi, erken generatif döneme geçme, morfolojik ayrım periyodu, çiçek tomurcuğu yoğunluğu, bitkilerin vejetatif periyotları ve soğuklara mukavemet bakımından önemli sonuçlar alınmıştır. Bunlardan bazıları; Badem genotipleri, gözlem yıllarında Nisan ayı içerisinde dinlenmeden çıkmıştır. Badem tiplerinin çeşit ve klonlara göre ilkbaharda uyanmasının daha geç, sonbaharda dinlenmeye girmesinin ise, daha erken döneme rastladığı saptanmıştır. Nonpareil, Peerless, Texas, Drake çeşitleri, 300-1 klonu, 40 ve 46 nolu tipler ikinci, 101-13 ve 104-1 klonlan üçüncü yaşta generatif döneme geçerken diğerleri henüz geçmemiştir. Erzincan ekolojisinde bademlerin morfolojik ayrım periyotlarının çeşit/klon ve tiplere göre değiştiği ve Ağustos ayının ilk haftası ile Eylül ayının ilk haftasına rastladığı tespit edilmiştir. Fizyolojik bozukluktan kaynaklanan kabarmış çiçek tomurcuğu döküm oranının % 36.67 (104-1 klonu) ile % 100.00 (Nonpareil) arasında değiştiği belirlenmiştir. Çiçek tomurcuğu oluşturan genotiplerde, 1 cm sürgün üzerindeki çiçek tomurcuğu sayısının 0.120 (300-1 ve Texas) ile 0.827 adet (46 nolu tip) arasında değiştiği saptanmıştır. Çiçek tomurcuklarının dona dayanım oranı, dinlenme dönemi başında düşük, dönem ortasında yüksek, dönem sonunda ise tekrar düşmüştür. Dona dayanıklılık bakımından, geç uyanan genotiplerin daha avantajlı olduğu, suni don testi yapılan 5 çeşit ve klon içerisinden 104-Fin en dayanıklı olduğu tespit edilmiştir. Çiçek tomurcuğunun dona dayanıklılığının kurumadde (r=0.446**), Ca (r=0.302*) ve Cu içeriği ile arasında (r= -0.306*) istatistiki anlamda önemli ilişkilerin olduğu belirlenmiştir.

Abstract:
This study was conducted to determine the adaptation capability of almond cultivars/clones and development of almond types selected from Kemaliye district during 1996 and 1998. Plant development, starting early generative stage, morphological different stage, intensity of bud flower, vegetative stage and cold hardiness of almond genotypes (Nonpareil, Peerless, Texas, Drake cultivars,,300-1, 104-1, 101-13 clones and 24 Ke 29, 40,45,46, 80, 84, 125, 138, 158, 159, 170, 188, 191, 192, 193 lypes) were determined and some important results were obtained. These were as follows; All almond genotypes were out of dormancy in April during the study years. Break of dormancy was later in the spring and starting of dormancy was earlier in the fall for types of the almond compared to cultivars and clones were determined. After planting, Nonpareil, Peerless, Texas and Drake cultivars, 300-1 clone, 40 and 46 types started for generative stage at two- year old, 101-13 and 104-1 almond clones started at three-year old. While the other almond genotypes did not start yet. Morphological different stage of almond cultivars, clones and types were determined as between first week of August and first week of September in Erzincan ecological conditions. The ratio of fall of flower bud due to physiological injury ranged between 36.67% at 104-1 clone and 100.00% at Nonpareil. The number of flower bud on 1 cm was determined as between 0.120 (300-1 and Texas) and 0.827 (24 Ke 46 type) in genotypes of almond having flower bud. The rate of flower bud hardiness to frost was low at the beginning of dormancy, high at the mod and low at the end of dormancy. According to resistance to frost, genotypes that vegetative stage started late had more advantages. Artificial frost test was applied to five almond cultivar/clone and 104-1 almond clone was determined as resistant to frost. There were significant relationship among flower bud hardiness to frost and dry matter (r= 0.446 **), Ca (r= 0.302 *), and Cu contents (r= - 0.306 *), respectively.