Türk ve Avrupa Topluluğu Rekabet Hukukunda pazar paylaşımı ve pazara girişin engellenmesine yönelik anlaşmalar
Market sharing and the agreements on prevention of entry to the market according to the Turkish and European Community's Competition Law
Yazar: ARZU ÖZGEN
Danışman: PROF. DR. HALİL ERCÜMENT ERDEM
Galatasaray Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Bu çalışmanın konusu, Rekabet hukukunda pazar paylaşımı ve pazara girişin
engellenmesine yönelik anlaşmalardır. Rekabet Hukukunun temelinde "rekabet"
kavramını yer almaktadır. Hayatın içinde insan olan her yerde rekabet vardır. Fazlası ve
eksikliği zarar olgusu ile yan yana duran rekabet kavramını genel olarak bir yandan
çeşitli özgürlüklerin, öte yandan kısıtlamaların olduğu bir ortamda meydana gelen bir
"yarış" olarak tanımlayabiliriz.
Rekabet kavramı denildiğinde "tam rekabet" kavramları ve "işleyebilir rekabet"
kavramları ön plana çıkmaktadır. Tam rekabet piyasa yapısı ön kabul olarak "atomisite"
koşulu olarak adlandırılan çok sayıda alıcı ve satıcıların olmasını, "şeffaflık" koşulu
olarak adlandırılan tam bilgilenmeyi, "mobilite" koşulu olarak bilinen malların ve
üretim faktörlerinin tam hareketliliğini, "homojenlik" koşulu olarak bilinen her firmanın
tek tip ürün üretmekte ve satmakta olmasını, "rasyonellik" koşulu olarak adlandırılan
bütün birimlerin akılcı davranacakları önkoşulunu, sektörel ve coğrafi olarak piyasalara
giriş ve çıkışların serbestliğini, devletin yansızlığını ve devletin kamusal malları
üretmesi koşulunu içermektedir. Tam rekabet piyasasında belirli ürün satan bir sürü
satıcı vardır. Piyasaya giriş engeli maliyet değildir. Farklı satıcıların sattığı aynı ürün
için fiyat dışındaki bütün hususlar karar vericidir. Ürünün fiyatını kabullenen taraftırlar.
Tam rekabet koşulları gerçek hayattaki olgulardan uzak göründüğü için daha
gerçekçi olarak "işleyebilir rekabet" kavramı geliştirilmiştir. İşleyebilir rekabet, tüketici
egemenliğinin sağlamasını, kaynak tahsisinde etkinliğin sağlanmasını, seçme
özgürlüğünün sağlanmasını yeniliklerin teşvik edilmesini gelir dağılımın daha adil hale
getirilmesini ekonomide demokrasinin sağlanmasını düzenlemelerin etkinleştirilmesini
başarılı olanların ödüllendirilmesini başarısızların piyasadan elenmesini içeren bir
kavramdır. İşleyebilir rekabet piyasası reel ekonomide daha uygulanabilirdir. Fiyatı
belirleme oyuncuların elindedir. Bu bağlamda potansiyel rekabet, sağlayıcı giriş ve
çıkışlarının olması, alıcı ve satıcı rakipler arasında anlaşmaların olmaması mal
farklılaşması yoluyla kalite rekabetinin olması gibi koşulları ön plana çıkmaktadır.
Rekabet politikaları genel olarak serbest pazar ekonomisinin geçerli olduğu
sistemlerde, teşebbüslerin ekonomik özgürlüğünü korumak amacıyla pazarda
yoğunlaşmayı önlemeyi, pazarın yarışmacı yapısının korunmasını, büyük işletmeler
karşısında küçük ve orta büyüklükte olan işletmelerin pazarda faaliyetlerini
sürdürebilmelerini ve bunun sonucunda tüketicilerin bu süreçte azami faydayı
sağlamalarını hedeflemektedir. Rekabet ile amaçlanan çok sayıda alıcı ve satıcının yer
aldığı ve bunlardan hiçbirinin tek başına fiyatı etkilemek gücüne sahip olmadığı aynı
zamanda malın homojen bilgi akışının tam ve piyasaya giriş engellerinin bulunmadığı
bir piyasadır.
Rekabet hukukunun konusu, rekabet koşullarının gerçekleştirilmesi için gerekli
tedbirlerin alınması ile bu koşulların gerçekleşmediği piyasalarda faaliyet gösteren
teşebbüslerin rekabet piyasasında faaliyet gösteriyormuş gibi davranmalarını
sağlamaktır. Rekabet hukuku, devletin serbest rekabet ortamını kurmak ve korumak için
koyduğu kuralların bütünüdür. Rekabet hukukunun amacı ise, verimli kaynak dağılımını
sağlamaya yönelik olarak etkili bir serbest rekabet düzeninin kurulması ve ayakta
tutulmasıdır. Kanunkoyucu'nun Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'u hazırlarkenki
amacı gerekli hukuki düzenlemeleri yaparak rekabetin korunmasını sağlamaktır.
Nitekim, rekabet bir piyasa ekonomisinde yalnızca kaynakların etkin kullanımını
sağlamakla kalmaz, aynı zamanda rakip malların fiyatlarının düşmesini ve bu pazarda
daha büyük paya sahip olmak isteyen teşebbüslerin ürünlerinin kalitelerini artırmalarına
ve yeni teknolojileri üretimde kullanmalarına yol açar. Serbest rekabetçi yapının
getirdiği bu dinamizm ülke ekonomisinin sürekli ve dengeli kalkınmasını sağlar.
Fiyatların düşüşü ve kalitenin artışı ise tüketicileri ve toplumun tamamını korumak gibi
sosyal faydalar sağlamaktadır. Rekabet hukuku kuralları, serbest pazar ekonomisinin
vazgeçilmez unsuru olan rekabetin korunmasını ve işlerliğinin sağlamasını
hedeflemektedir. Rekabetin korunmasına ilişkin düzenlemelerin olmadığı bir sistemde,
gerçek anlamda piyasa ekonomisinden söz etmek mümkün olmayacaktır.
Rekabetin bir piyasada varolabilmesi için piyasa şartları önem arz etmektedir.
Giriş engellerinin olduğu piyasalarda rekabet azalma ve yok olma eğilimi gösterir. Bu sürecin sonunda yoğunlaşma ve tekelleşmeler ortaya çıkar. Rekabet düzeni ise pazara
giriş engellerini ortadan kaldırarak küçük işletmelerin korunmasına yardımcı
olmaktadır. Ülkemizde var olan ve kısaca "ekonomik piyasa dinamiklerine dayalı olarak
yönlendirildiği ekonomik düzen" olarak tanımlanabilen piyasa ekonomisinde piyasa
işlerliğinin sağlanması ve korunması için uygulanan politikanın temel merkezi unsuru
rekabettir.
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun (RKHK), Türkiye
Cumhuriyeti sınırları içerisindeki mal ve hizmet pazarlarının tümünde sağlıklı bir
rekabet ortamının kurulması ve korunması için uygulanacak kuralları düzenlemiştir.
Belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti
engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut
doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar RKHK'da düzenlenen temel
yasaklardan biridir. Bu çalışmamızda RKHK'un birinci yasaklama alanına dahil olan
teşebbüsler arası anlaşmalar ve özellikle RKHK'un 4. maddesinin II. paragrafında
örnekleyici biçimde sayılan rekabete aykırı anlaşmaların bir grubunu teşkil eden
"teşebbüsler arası pazar paylaşımı ve pazara girişin engellenmesine yönelik anlaşmalar"
incelenmiştir.
Çalışmamızın birinci bölümünde Türk Rekabet Hukuku'nda rekabeti kısıtlayan
anlaşmalar, konuya ilişkin Avrupa Birliği Adalet Divanı ve Komisyon kararları ile
karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Zira, RKHK, Türkiye'nin Avrupa Topluluğu'na
üyelik aşamalarında hukuki paralelliği sağlamak gayesiyle, Avrupa Topluluğu (AT)
Rekabet Hukuku esas alınarak hazırlanmıştır. Türk Rekabet Hukuku ile AT Rekabet
Hukuku arasındaki benzerlikler, politik kaygılarla gerçekleştirilen iki hukuk düzeni
arasındaki paralellikten çok daha ileridir. RKHK ve RK tebliğ ve diğer
düzenlemelerinin pek çoğu, AT mevzuatının birebir çevirisidir. Nitekim RKHK'un
4.maddesi rekabetin sınırlanması, kısıtlanması ve engellenmesine ilişkin olarak rakip
teşebbüslerin kendi aralarındaki ilişkiler sonucunda birbirlerinden bağımsız olarak
hareket etme serbestisini ortadan kaldıran, kendi aralarında ortak tavır sonucunu
doğuran ve diğer rakip teşebbüslerin hareketlerini etkileyen çıkar yollu davranışları
yasaklayan Avrupa Topluluğu Kurucu Roma Anlaşması'nın 85. maddesi birinci paragrafı ile büyük ölçüde benzerlik arz etmektedir. Ayrıca, AT Komisyonu ve Adalet
Divanının rekabet hukukuna ilişkin kararları, Rekabet Kuruluna rehber olabilmektedir.
30 yıllık bir geçmişe sahip olan bu organların uygulama ve kararlarını dikkate almak
hem süre kazanmak hem de Avrupa ile entegrasyon yolunda ilerleme kaydetmek için
büyük yarar sağlamaktadır. Türk Rekabet Hukuku mevzuatı ve doktrini gerek Rekabet
Kurumu kararları, AT Rekabet Hukukundaki yenilikleri dikkatle izlemekte ve takip
etmektedir. Rekabet Kurumu kararları aracılığıyla Rekabet Kanunu'nu sistematik olarak
AT içtihatlarını da göz önünde bulundurarak uygulamaktadır. Böylece, gerek
Türkiye'de yatırım yapan yabancı teşebbüsler, gerek yerli teşebbüsler, gerekse
tüketiciler piyasada rekabetin korunmasının verdiği güven duygusu ile ticaret
yapmaktadırlar. Tüm bu sebeplerle, bu çalışmamızda Türk Rekabet Hukuku uygulaması
mehaz Avrupa Topluluğu Rekabet Hukuku ile karşılaştırılarak ele alınmıştır. Bu
bağlamda gerek Türk Rekabet Hukuku gerek AT Rekabet Hukuku açısından rekabeti
kısıtlayan bir anlaşmanın varlığından bahsedebilmek için kimlerin bu anlaşmalarda taraf
kabul edildiği, yani "taraf" kavramı ve anlaşmaların unsurlarının, amaçlarının ve
etkilerinin ne olması gerektiği soruları incelenmiştir.
Çalışmamızın merkezini oluşturan ikinci bölümünde ise, piyasanın paylaşımına
ve pazara girişin engellenmesine yönelik rekabeti sınırlayıcı anlaşmalar ele alınmıştır.
Nitekim, maliyetlerini aşağıya çekemeyen fiyat ve kalite açısından rakiplerin gerisine
düşen teşebbüsler pazar paylarını kaybetmekle karşı karşıya kalan teşebbüsler pazarda
kalabilmek için aralarındaki rekabetten vazgeçerek, karlarını birlikte artırma yoluna
gidebilirler. Pazardaki faaliyetlerini pazarda mevcut rakiplerinin varlığına rağmen
devam ettirebilmek için teşebbüsler yasakta olsa pazardaki rakiplerinin davranışlarını
garanti altına almak için coğrafi bölge paylaşımı, müşteri paylaşımı ile ilgili gizli ya da
açık anlaşmalar yapabilirler. Ayrıca teşebbüsler mevcut rakiplerin artmaması ve
pazardan elde ettiği gelirin azalmaması için pazara yeni girişleri engelleyebilirler.
Anlaşma sonucunda üretim miktarının kısılmasından ya da fiyatların yüksek seviyelerde
belirlenmesinden tüketiciler zarar görür. Fiyatları aralarındaki anlaşmalarla garanti
altına alan teşebbüsler, ayrıca ürünlerin kalitesini ve çeşidini ya da dağıtım
kolaylıklarını geliştirmek için yarışmaktan vazgeçerek tüketiciye zarar verebilirler.
Böylece anlaşma dışında kalan rakipler düşük fiyatlara dayanamayıp piyasa dışına itilirler. Teşebbüslerin bölgeleri ya da müşteri gruplarını paylaşmaları da rekabet
ortamını bozarak tüketici tercihlerinde daralmaya yol açar. Özellikle yatay anlaşmalar
yoluyla piyasaların paylaşılması, rakip teşebbüsler arasındaki rekabetin ortadan
kalkması, teşebbüslerin belirlenen pazarlar bakımından tekel benzeri bir konuma
gelmesi ve alıcı veya tüketicilerin ticaret ve seçim özgürlüğünün sınırlanması gibi, son
derece zararlı etkiler doğurmaktadır.
Çalışmamızın üçüncü ve son bölümü ise piyasa paylaşımı ile pazara girişin
engellenmesine yönelik rekabeti sınırlayıcı anlaşmalara uygulanacak yaptırımlara
özgülenmiştir. Teşebbüsler arası anlaşmalar yoluyla rekabet ihlalinin gerçekleşmesi için
doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıma
ya da böyle bir amacı taşımasa bile böyle bir etkiyi doğurma ya da doğurabilecek
nitelikte olması yeterlidir. Bunun sonucunda zararlı bir sonucun ortaya çıkması şart
değildir. Rekabeti sınırlayıcı anlaşmalardan pazara girişin engellenmesine ve pazarın
paylaşımına yönelik anlaşmaların varlığından bahsedilmesi halinde Rekabet Kurumu
rekabeti koruyucu sıfatı ile teşebbüslere yaptırım uygulamaktadır. Bu yaptırımlar hem
idare hukuku hem de özel hukukta geçerli olan yaptırımlardır. Bir gerçek ya da tüzel
kişinin teşebbüsün Pazarın paylaşımına yönelik anlaşmalardan zarar görmesi halinde
Rekabet Kuruluna durumu şikayet hakkı bulunmaktadır. Rekabet Kurulu, yaptığı
inceleme sonucunda rekabeti sınırlamak ya da etkilemek amacıyla pazarın
paylaşıldığına ve bu paylaşım nedeniyle rekabetin etkilendiğine karar vermesi halinde
pazarın paylaşımında aktif olan teşebbüslere idari para cezası verebilir. Zararı oluşan
gerçek ya da tüzel kişiler uğradıkları zararı ispat etmeleri halinde Mahkeme kanalıyla
zararlarının tazminine başvurma hakları bulunmaktadır.
Çalışmamızın son kısmında, yaptığımız incelemeleri değerlendirerek vardığımız
sonuçlar özetmiştir. Çalışmamızda ulaştığımız sonuçlardan birisi giriş engelleri
kavramının yaygın inanışın aksine mutlaka olumsuz bir kavram olarak
değerlendirilmemesi gerektiğidir. Bir piyasaya yeni girişlerin olmamasının nedeni
pazarın girişlerin çekici olmayacağı kadar rekabetçi olması da olabilmektedir. Piyasada
yaşanan etkin rekabet sürecinin sonucunda ortaya çıkan giriş engelleri illegal olarak
değerlendirilmemelidir. Bu unsurların girişleri engellemediği söylenmemektedir; ancak rekabetçi süreçte ortaya çıkan faktörler örneğin, patent, know-how gibi unsurlar,
rakipler tarafından aranan unsurlar olmaktadır ve bu unsurları rakiplerin elde
edememesi, piyasa dışında kalmalarına sebep olmaktadır. Giriş engelleri
değerlendirilirken iktisadi teşvik unsurlarını, yenilikçiliği, icatçılığı besleyen rekabetin
zarar görmemesine dikkat edilmelidir. Çünkü iktisadi ve toplumsal gelişmenin bu en
önemli dinamiğinin engellenmesi söz konusu olabilir.
Çalışmamızın pazarın paylaşımına ve pazara girişin engellenmesine yönelik
anlaşmalarla ilgili ulaştığı sonuç ise söz konusu anlaşmaların gerek Türk Rekabet
Hukuku'nda gerek AT Rekabet Hukukunda kendini belli olaylarda, belirli bir pazar
içinde gerçekleşerek ortaya koyabildikleridir. Kısacası, her olay ve pazarın koşulları
ayrı bir fenomen olarak farklı bir incelemeye gerek duymaktadır. Bu sebeple, pazarın
paylaşımına ve pazara girişin engellenmesine yönelik anlaşmaların incelenmesi, somut
olaylar değerlendirilerek ortaya çıkan bir metotla ve çeşitli kıstaslarla yapılabildiğidir.

Abstract:
The subject of this study is market sharing in competition law and agreements to
prevent entry to the market. The concept of "competition" is at the core of Competition
Law. Wherever there are people in life, there is competition. We can define the notion
of competition, which stands side by side with the phenomenon of excess and
deficiency of harm, as a "race" that takes place in an environment where there are
various freedoms on the one hand and restrictions on the other.
When "competition" is mentioned, the concepts of "perfect competition" and
"viable competition" come to the fore. A perfectly competitive market structure
includes: a large number of buyers and sellers (which is called the "atomicity"
condition); availability of full information (known as the "transparency" condition); full
mobility of goods and production factors (known as the "mobility" condition); the fact
that every seller has the same type of product which is identical in nature (known as the
"homogeneity" condition); the precondition that all actors will act rationally, (which is
called the "rationality" condition); sectoral and geographical freedom of entry and exit
to the markets; the neutrality of the state, and the condition for the state to produce
public goods. In a perfectly competitive market, there are many vendors selling certain
products. The barrier to entry is not cost. For the same product sold by different sellers,
all aspects other than price are decisive. They are the parties that accept the price of the
product.
Since the conditions of perfect competition seem far from real-life phenomena,
the concept of "workable (effective) competition" has been developed as a more
realistic idea. Workable (effective) competition is a concept that includes ensuring
consumer sovereignty, ensuring efficiency in resource allocation, ensuring freedom of
choice, encouraging innovations, making income distribution more fair, ensuring
democracy in the economy, making regulations more effective, rewarding the successful
ones, and eliminating the unsuccessful ones from the market. Effective competition is
more applicable in the real economy. It is up to the players to determine the price. In
this context, conditions such as potential competition, supplier entrances and exits, absence of agreements between buyer and seller competitors, and quality competition
through product differentiation come to the fore.
In systems with a free market economy, competition policies generally aim to
prevent concentration in the market in order to protect the economic freedom of
undertakings, to protect the competitive structure of the market, to enable small and
medium-sized enterprises to continue their activities in the market against large
enterprises, and as a result, to provide the maximum benefit to consumers in this
process. What is aimed with competition is a market in which there are many buyers
and sellers and none of them has the power to affect the price alone, and at the same
time, the homogeneous information flow of the goods is complete and there are no
barriers to entry into the market.
The subject of competition law is to take the necessary measures to create the
conditions for competition and to ensure that undertakings operating in markets where
these conditions are not met act as if they are operating in the competitive market.
Competition law is the whole of the rules set by the state to establish and protect the
free competition environment. Its purpose is to establish and maintain an effective free
competition order in order to ensure efficient resource allocation. The aim of the Law
on the Protection of Competition (Rekabetin Korunması Hakkında Kanun) is to ensure
the protection of competition by making the necessary legal arrangements. This is
because competition not only ensures the efficient use of resources in a market
economy, but also results in a price decrease among the competing goods and causes the
enterprises that want to have a larger share in this market to increase the quality of their
products and to use new technologies in production. This dynamism brought about by
the free competitive structure ensures the continuous and balanced development of the
country's economy. The decrease in prices and the increase in quality provide social
benefits such as protecting the consumers and the whole society. Competition law rules
aim to protect and ensure the functionality of competition, which is an indispensable
element of a free market economy. In a system where there are no regulations regarding
the protection of competition, it would not be realistic to talk about a market economy.
Market conditions are important for competition to exist in a market. In markets
with barriers to entry, competition tends to decrease and disappear. As a result,
concentration and monopolization occur. Competition helps protect small businesses by
removing barriers to entry. Competition is the main central element of the policy
implemented to ensure and protect market operability in the market economy that exists
in our country, Turkey, and can be briefly defined as "the economic order in which is
directed based on economic market dynamics".
The Law No. 4054 on the Protection of Competition (RKHK) regulates the rules
to be applied in order to establish and maintain a healthy competitive environment in all
of the goods and services markets within the borders of the Republic of Turkey.
Agreements between undertakings that aim to directly or indirectly prevent, distort or
restrict competition in a certain goods or service market, or that cause or may cause
such an effect, are one of the main prohibitions set forth in the RKHK. This study
examines agreements between enterprises included in the first prohibition area of
RKHK, and especially the "Agreements for market sharing between enterprises and
prevention of entry to the market" which constitute a group of anti-competitive
agreements that are listed in an exemplary way in paragraph 2 of Article 4 of the
RKHK.
In the first part of our study, the agreements restricting competition in Turkish
Competition Law are discussed in comparison with the decisions of The Court of
Justice of the European Union and the Commission. Because, the RKHK has been
prepared on the basis of the European Community (EC) Competition Law in order to
ensure legal parallelism within the framework of the Turkey's membership process to
the European Community. The similarities between the Turkish Competition Law and
the EC Competition Law are much more prominent than the parallelism between the
two legal orders realized with political concerns. Most of the RKHK and Turkish
Competition Authority (RK) communiqués and other regulations are literal translations
of the EC legislation. As a matter of fact, Article 4 of the RKHK, regarding the
limitation, restriction and prevention of competition, just like the first paragraph of
Article 85 of the Treaty of Rome, forbids the rival undertakings' freedom to act independently as a result of the relations among themselves, which results in a common
attitude among themselves and which affects the actions of other rival undertakings. In
addition, the decisions of the EC Commission and the Court of Justice on competition
law can guide the Turkish Competition Authority. Taking into account the practices and
decisions of these bodies, which have a history of 30 years, is of great benefit both to
save time and to make progress on the path of integration with Europe. The Turkish
competition legislation and doctrine, as well as the decisions of the Turkish Competition
Authority, carefully monitor and follow the innovations in the EC Competition Law.
The Competition Authority applies the Competition Law systematically through its
decisions, taking into account the EC jurisprudence. Thus, foreign enterprises investing
in Turkey as well as domestic enterprises and consumers trade with the sense of
confidence provided by the protection of competition in the market. For all these
reasons, in this study, the application of Turkish Competition Law is discussed by
comparing it with the European Community Competition Law. In this context, this
study asks, in terms of both Turkish Competition Law and EC Competition Law, who
should be accepted as a "party" in these agreements, or in other words, who are the
"parties" and what the elements, purposes and effects of the agreements should exist in
order to be able to talk about the existence of an agreement restricting competition.
In the second part, which forms the center of our study, agreements restricting
competition for market sharing and preventing market entry are discussed. As a matter
of fact, it is a possibility that undertakings that cannot reduce their costs and fall behind
their competitors in terms of price and quality, faced with losing their market share,
give up the competition among themselves and increase their profits together in order to
stay in the market. In order to continue their activities despite the presence of their
existing competitors in the market, undertakings may make secret or open agreements
regarding geographical region sharing and customer sharing in order to guarantee the
behavior of their competitors in the market, even if it is prohibited. In addition, it is
possible that undertakings prevent new entrants to the market so that existing
competitors do not increase and their income from the market does not decrease. As a
result of such agreements, consumers are harmed by the reduction in the production
amount or the setting of high prices. The undertakings that guarantee the prices through the agreements between them may also harm consumers by giving up competing to
improve the quality and variety of the products or the ease of distribution. Thus,
competitors who are out of the deal cannot stand the low prices and are pushed out of
the market. The sharing of regions or customer groups by undertakings also disrupts the
competitive environment and leads to a narrowing in consumer preferences.
Particularly, the sharing of markets through horizontal agreements creates extremely
harmful effects such as the elimination of competition between rival undertakings, the
monopoly-like position of undertakings in terms of designated markets, and the
limitation of the freedom of trade and choice of buyers or consumers.
 The third and last part of our study focuses on the sanctions to be applied to the
agreements restricting competition for the prevention of entry by market sharing. In
order for a violation of competition to occur through agreements between undertakings,
it is sufficient to have the aim of preventing, distorting or restricting competition
directly or indirectly, or to cause or may cause such an effect even if it does not have
such a purpose. The occurrence of a harmful result is not necessary. In case of the
existence of agreements to prevent entry to the market, and to share the market from
agreements restricting competition, the Competition Authority imposes sanctions on
undertakings in its capacity of being the protector of the competition. These sanctions
are valid in both administrative law and private law. A real or legal person has the right
to complain to the Competition Authority in case the undertaking suffers from the
agreements on market sharing. If the Competition Authority decides that the market is
shared in order to limit or affect competition as a result of its examination and that
competition is affected by this sharing, it may impose administrative fines on
undertakings active in market sharing. Natural or legal persons who have suffered
damage have the right to apply for compensation through the Court if they prove the
damage they have suffered.
In the last part of our study, we summarize the results we reached by evaluating
the examinations we made. One of the results we reached in our study is that, contrary
to popular belief, the barriers to entry to the market should not always be considered as
a negative concept. The reason for the absence of new entrants to a market may also result from the fact that the market is so competitive that entry is not attractive. The
barriers to entry that arise as a result of the effective competition process in the market
should not be considered illegal. It is not said that these elements do not block the
entrances; however, the factors that emerge in the competitive process, such as patents
and know-how, are the elements sought by the competitors, and the inability of the
competitors to obtain these elements cause them to stay out of the market. While
evaluating the barriers to entry, care should be taken not to harm the competition that
feeds economic incentives, innovation and invention. Indeed, it is possible to harm this
most important dynamic of economic and social development.
The conclusion of our study regarding the agreements for sharing the market and
preventing entry to the market is that the agreements in question can manifest
themselves both in Turkish Competition Law and in the EC Competition Law by taking
place in certain cases, within a certain market. In short, each event and market
conditions require a different analysis as a separate phenomenon. For this reason, the
examination of the agreements for sharing the market and preventing entry to the
market should be made with a case-by-case method and various criteria that emerge by
evaluating concrete events.





L'objet de cette étude est le partage de marché dans le droit de la concurrence et
les accords visant à empêcher l'entrée sur le marché. Le concept de « concurrence » est
au cœur du droit de la concurrence. Partout où il y a des gens dans la vie, il y a de la
concurrence. On peut définir la notion de concurrence, qui côtoie le phénomène d'excès
et d'insuffisance de nuisance, comme une « course » qui se déroule dans un
environnement où se côtoient diverses libertés d'une part et des contraintes d'autre part.
Lorsque la « concurrence » est mentionnée, les concepts de « concurrence
parfaite » et de « concurrence viable » viennent au premier plan. Une structure de
marché parfaitement concurrentielle comprend : un grand nombre d'acheteurs et de
vendeurs (ce que l'on appelle la condition « d'atomicité ») ; disponibilité d'informations
complètes (condition connue sous le nom de condition de "transparence") ; pleine
mobilité des biens et des facteurs de production (condition dite de "mobilité") ; le fait
que chaque vendeur a le même type de produit qui est de nature identique (condition
dite « d'homogénéité ») ; la condition préalable que tous les acteurs agiront
rationnellement (que l'on appelle la condition de « rationalité ») ; la liberté sectorielle et
géographique d'entrée et de sortie des marchés ; la neutralité de l'État et la condition
pour que l'État produise des biens publics. Dans un marché parfaitement concurrentiel,
de nombreux vendeurs vendent certains produits. La barrière à l'entrée n'est pas le coût.
Pour un même produit vendu par différents vendeurs, tous les aspects autres que le prix
sont déterminants. Ce sont les parties qui acceptent le prix du produit.
Étant donné que les conditions d'une concurrence parfaite semblent éloignées
des phénomènes réels, le concept de «concurrence viable (efficace)» a été développé
comme une idée plus réaliste. La concurrence viable (efficace) est un concept qui
comprend la garantie de la souveraineté des consommateurs, l'efficacité de l'allocation
des ressources, la garantie de la liberté de choix, l'encouragement des innovations, une
distribution des revenus plus équitable, la garantie de la démocratie dans l'économie,
l'amélioration de l'efficacité des réglementations, la récompense de celles qui
réussissent, et éliminer ceux qui n'ont pas réussi du marché. La concurrence effective
s'applique davantage à l'économie réelle. C'est aux joueurs de déterminer le prix. Dans ce contexte, des conditions telles que la concurrence potentielle, les entrées et sorties de
fournisseurs, l'absence d'accords entre les concurrents acheteurs et vendeurs et la
concurrence de qualité par la différenciation des produits sont mises en avant.
Dans les systèmes à économie de marché, les politiques de concurrence visent
généralement à empêcher la concentration du marché afin de protéger la liberté
économique des entreprises, de protéger la structure concurrentielle du marché, de
permettre aux petites et moyennes entreprises de poursuivre leurs activités dans le
marché contre les grandes entreprises et, par conséquent, de fournir le maximum
d'avantages aux consommateurs dans ce processus. Ce que vise la concurrence, c'est un
marché sur lequel il y a de nombreux acheteurs et vendeurs et aucun d'eux n'a le pouvoir
d'influer seul sur le prix, et en même temps, le flux d'informations homogène des
marchandises est complet et il n'y a pas d'obstacles à l'entrée sur le marché.
L'objet du droit de la concurrence est de prendre les mesures nécessaires pour
créer les conditions de la concurrence et pour garantir que les entreprises opérant sur des
marchés où ces conditions ne sont pas remplies agissent comme si elles opéraient sur le
marché concurrentiel. Le droit de la concurrence est l'ensemble des règles fixées par
l'État pour établir et protéger l'environnement de la libre concurrence. Son objectif est
d'établir et de maintenir un ordre de libre concurrence efficace afin d'assurer une
allocation efficace des ressources. L'objectif de la loi sur la protection de la concurrence
(Rekabetin Korunması Hakkında Kanun) est d'assurer la protection de la concurrence en
prenant les dispositions juridiques nécessaires. En effet, la concurrence assure non
seulement l'utilisation efficace des ressources dans une économie de marché, mais
entraîne également une baisse des prix des biens concurrents et amène les entreprises
qui souhaitent avoir une plus grande part de ce marché à accroître la qualité de leurs
produits et utiliser les nouvelles technologies dans la production. Ce dynamisme induit
par la libre structure concurrentielle assure le développement continu et équilibré de
l'économie du pays. La baisse des prix et l'augmentation de la qualité procurent des
avantages sociaux tels que la protection des consommateurs et de l'ensemble de la
société. Les règles du droit de la concurrence visent à protéger et à garantir la
fonctionnalité de la concurrence, qui est un élément indispensable d'une économie de marché libre. Dans un système où il n'existe aucune réglementation concernant la
protection de la concurrence, il ne serait pas réaliste de parler d'économie de marché.
Les conditions du marché sont importantes pour que la concurrence existe sur un
marché. Sur les marchés avec des barrières à l'entrée, la concurrence a tendance à
diminuer et à disparaître. Il en résulte une concentration et une monopolisation. La
concurrence aide à protéger les petites entreprises en supprimant les barrières à l'entrée.
La concurrence est le principal élément central de la politique mise en œuvre pour
assurer et protéger l'opérabilité du marché dans l'économie de marché qui existe dans
notre pays, la Turquie, et peut être brièvement définie comme "l'ordre économique dans
lequel est dirigé en fonction de la dynamique économique du marché".
La loi n° 4054 sur la protection de la concurrence (RKHK) réglemente les règles
à appliquer afin d'établir et de maintenir un environnement concurrentiel sain sur tous
les marchés de biens et de services à l'intérieur des frontières de la République de
Turquie. Les accords entre entreprises qui visent directement ou indirectement à
empêcher, fausser ou restreindre la concurrence sur un certain marché de biens ou de
services, ou qui causent ou peuvent causer un tel effet, sont l'une des principales
interdictions énoncées dans la RKHK. Cette étude examine les accords entre entreprises
inclus dans le premier domaine d'interdiction de RKHK, et plus particulièrement les
« Accords de partage de marché entre entreprises et d'interdiction d'entrée sur le
marché » qui constituent un ensemble d'accords anticoncurrentiels répertoriés de
manière exemplaire dans paragraphe 2 de l'article 4 de la RKHK.
Dans la première partie de notre étude, les accords restreignant la concurrence
dans le droit turc de la concurrence sont examinés en comparaison avec les décisions de
la Cour de justice de l'Union européenne et de la Commission. En effet, la RKHK a été
préparée sur la base du droit de la concurrence de la Communauté européenne (CE) afin
d'assurer un parallélisme juridique dans le cadre du processus d'adhésion de la Turquie à
la Communauté européenne. Les similitudes entre le droit turc de la concurrence et le
droit communautaire de la concurrence sont bien plus importantes que le parallélisme
entre les deux ordres juridiques réalisé avec des préoccupations politiques. La plupart des communiqués et autres règlements de la RKHK et de l'Autorité turque de la
concurrence (RK) sont des traductions littérales de la législation communautaire. En
effet, l'article 4 du RKHK, relatif à la limitation, à la restriction et à l'empêchement de la
concurrence, tout comme l'article 85, premier alinéa, du traité de Rome, interdit aux
entreprises rivales la liberté d'agir de manière indépendante du fait de la relations entre
elles, qui se traduit par une attitude commune entre elles et qui affecte les actions
d'autres entreprises rivales. En outre, les décisions de la Commission des CE et de la
Cour de justice sur le droit de la concurrence peuvent guider l'Autorité turque de la
concurrence. La prise en compte des pratiques et des décisions de ces instances, qui ont
une histoire de 30 ans, est d'un grand intérêt à la fois pour gagner du temps et pour
progresser sur la voie de l'intégration à l'Europe. La législation et la doctrine turques en
matière de concurrence, ainsi que les décisions de l'Autorité turque de la concurrence,
surveillent et suivent attentivement les innovations du droit communautaire de la
concurrence. L'Autorité de la concurrence applique systématiquement la loi sur la
concurrence dans ses décisions, en tenant compte de la jurisprudence communautaire.
Ainsi, les entreprises étrangères qui investissent en Turquie ainsi que les entreprises
nationales et les consommateurs commercent avec le sentiment de confiance procuré
par la protection de la concurrence sur le marché. Pour toutes ces raisons, dans cette
étude, l'application du droit turc de la concurrence est discutée en la comparant au droit
communautaire de la concurrence. Dans ce contexte, cette étude demande, en termes à
la fois du droit turc de la concurrence et du droit communautaire de la concurrence, qui
devrait être accepté comme une « partie » dans ces accords, ou en d'autres termes, qui
sont les « parties » et quels sont les éléments, objectifs et les effets des accords doivent
exister pour pouvoir parler de l'existence d'un accord restreignant la concurrence.
Dans la deuxième partie, qui constitue le centre de notre étude, les accords
restreignant la concurrence pour le partage du marché et empêchant l'entrée sur le
marché sont discutés. En effet, il est possible que des entreprises qui ne peuvent pas
réduire leurs coûts et accusent un retard de prix et de qualité sur leurs concurrents,
confrontées à la perte de leur part de marché, abandonnent la concurrence entre elles et
augmentent ensemble leurs bénéfices afin de rester sur le marché. Afin de poursuivre
leurs activités malgré la présence de leurs concurrents existants sur le marché, les entreprises peuvent conclure des accords secrets ou ouverts concernant le partage de
régions géographiques et le partage de clients afin de garantir le comportement de leurs
concurrents sur le marché, même s'il est interdit. En outre, il est possible que des
entreprises empêchent de nouveaux entrants sur le marché de sorte que les concurrents
existants n'augmentent pas et que leurs revenus du marché ne diminuent pas. À la suite
de tels accords, les consommateurs sont lésés par la réduction du volume de production
ou la fixation de prix élevés. Les entreprises qui garantissent les prix par le biais
d'accords entre elles peuvent également nuire aux consommateurs en renonçant à la
concurrence pour améliorer la qualité et la variété des produits ou la facilité de
distribution. Ainsi, les concurrents qui ne sont pas d'accord ne supportent pas les bas
prix et sont évincés du marché. Le partage des régions ou des groupes de clients par les
entreprises perturbe également l'environnement concurrentiel et conduit à un
resserrement des préférences des consommateurs. En particulier, le partage des marchés
par le biais d'accords horizontaux crée des effets extrêmement néfastes tels que
l'élimination de la concurrence entre entreprises concurrentes, la position de monopole
des entreprises en termes de marchés désignés et la limitation de la liberté des échanges
et du choix des acheteurs ou des consommateurs .
 La troisième et dernière partie de notre étude porte sur les sanctions à
appliquer aux accords restreignant la concurrence pour empêcher l'entrée par partage de
marché. Pour qu'une violation de la concurrence se produise par le biais d'accords entre
entreprises, il suffit qu'elle ait pour but d'empêcher, de fausser ou de restreindre la
concurrence directement ou indirectement, ou qu'elle cause ou puisse causer un tel effet
même si elle n'a pas un tel but . L'apparition d'un résultat nocif n'est pas nécessaire. En
cas d'existence d'accords visant à empêcher l'entrée sur le marché et à se partager le
marché des accords restreignant la concurrence, l'Autorité de la concurrence sanctionne
les entreprises en sa qualité de protecteur de la concurrence. Ces sanctions sont valables
tant en droit administratif qu'en droit privé. Une personne physique ou morale a le droit
de porter plainte auprès de l'Autorité de la concurrence si l'entreprise souffre des
accords de partage de marché. Si l'Autorité de la concurrence décide que le marché est
partagé afin de limiter ou d'affecter la concurrence à la suite de son examen et que la
concurrence est affectée par ce partage, elle peut imposer des amendes administratives aux entreprises actives dans le partage du marché. Les personnes physiques ou morales
qui ont subi un dommage ont le droit de demander réparation auprès du tribunal si elles
prouvent le dommage qu'elles ont subi.
Dans la dernière partie de notre étude, nous résumons les résultats auxquels nous
sommes parvenus en évaluant les examens que nous avons effectués. L'un des résultats
auxquels nous sommes parvenus dans notre étude est que, contrairement aux idées
reçues, les barrières à l'entrée sur le marché ne doivent pas toujours être considérées
comme un concept négatif. La raison de l'absence de nouveaux entrants sur un marché
peut également résulter du fait que le marché est si concurrentiel que l'entrée n'est pas
attrayante. Les barrières à l'entrée qui résultent d'un processus de concurrence efficace
sur le marché ne doivent pas être considérées comme illégales. Il n'est pas dit que ces
éléments ne bloquent pas les entrées ; cependant, les facteurs qui émergent dans le
processus concurrentiel, tels que les brevets et le savoir-faire, sont les éléments
recherchés par les concurrents, et l'incapacité des concurrents à obtenir ces éléments les
pousse à rester en dehors du marché. Lors de l'évaluation des barrières à l'entrée, il
convient de veiller à ne pas nuire à la concurrence qui alimente les incitations
économiques, l'innovation et l'invention. En effet, il est possible de nuire à cette
dynamique la plus importante du développement économique et social.
La conclusion de notre étude concernant les accords de partage du marché et
d'interdiction d'entrée sur le marché est que les accords en question peuvent se
manifester à la fois dans le droit turc de la concurrence et dans le droit communautaire
de la concurrence en ayant lieu dans certains cas, au sein d'un certain marché. En bref,
chaque événement et chaque condition de marché nécessitent une analyse différente en
tant que phénomène distinct. Pour cette raison, l'examen des accords de partage du
marché et d'interdiction d'entrée sur le marché doit être fait avec une méthode au cas par
cas et différents critères qui ressortent de l'évaluation d'événements concrets.