Diyarbakır Ovası'nın yer altı sularının incelenmesi ve coğrafik bilgi sistemi (CBS) ile modellenmesi
Investigation of groundwater in Diyarbakır basin and its modelling using GIS
Yazar: RECEP ÇELİK
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MUALLA ÖZTÜRK
Fırat Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering

Özet:
Dünyada artan nüfusa karsılılık, su kirliligi ve iklim degisikligi nedeniyle içilebilir vekullanılabilir su azalmaktadır. Bu nedenle yüzeysel su kaynaklarının tespiti kadar, yer altı supotansiyelinin, statik su seviyelerinin düzenli olarak ölçülüp tespit edilmesi, tespit edilen busuyun kalitesi ve kullanılabilirligi de takip edilmesi gereken önemli islerdendir.lk bölümlerde yeraltı suyunun olusumu, yeraltı su tablasının ve zeminlerin dane çapınagöre hareket kabiliyetleri, Cografik Bilgi Sistemleri (CBS )'nin tanımı, avantajları vemetodolojisi verilmistir. Daha sonra inceleme alanı olan Diyarbakır Ovasının havza bazında geneljeolojik, meteorolojik verileri, dogal kaynakları ve dogal su kaynakları ile ilgili genel bilgilerverilmistir. Besinci bölümde Materyal ve Metot olan çalısmanın hangi asamalardan geçtigi, nasılbir yöntemle hedefe ulasılacagı bilgisi verilmektedir. Altıncı bölümde haritaların olusumunatemel olusturan su kuyusu sondaj verileri ısıgında Tematik haritalar olusturulmus, yedincibölümde ise bu yer altı su kaynaklarının DS ve Köy Hizmetleri laboratuarınca tespit edilmisanaliz sonuçları ile yeraltı su seviye kalitelerinin ABD tuzluluk Diyagramına göre sulama sınıfı,Wilcox'a göre de su kullanılabilme sınıflandırmaları belirlenmistir. Diyarbakır havzasının yeraltısu statik su seviye haritası, dinamik su seviye haritası, pompa verimlilik haritaları Cografik BilgiSistemleri (CBS ) yardımı ile çıkarılmıs, bölgenin yeraltı su veritabanı olusturulmustur. lerikizamanlarda bu haritaların güncellemesi ile su seviyeleri degisimlerinin kontrol edilebilir olmasıamacıyla yeraltısu veri tabanı olusturulmustur. Çalısmada ayrıca özellikle Beykan Petrol ÜretimSahasından kaynaklanan Mardin formasyonunda su kirliliginin 2030 yılında Diyarbakır Sehirmerkezi yeraltısu kaynaklarının su kalitesini tehdit edecegi tehlikesine de dikkat çekilmistir.Anahtar Kelimeler: Diyarbakır Havzası,Yer altı suyu, Statik Su Seviye, Dinamik SuSeviye, pompa verim,Cografik Bilgi Sistemleri (CBS ), Su kalitesi,

Abstract:
Though increasing of the population, potential of the potable/usable water supply in theworld is decreasing due to water pollution and climatic changes. For that reason, determination ofsuperficial water sources as well as systematically measurement of groundwater sources todetermine the available static water level then to pursue its pollution ratio and utility, are veryimportant activities to be followed up.In the first chapters, formation of the groundwater sources, motion ability of the plateswhich carry underground water as well as motion ability of the basement per diameter of soilparticles, definition of Geographical Information Systems (GIS ), its advantages and methodologyare presented as a preliminary knowledge. Then data about general geological and meteorologicalcharacteristics of Diyarbakir basin and also its natural resources ? including water resources ? aresubmitted to provide a general information. In the Material and Method Section within the FifthChapter, milestones of this study and the knowledge about how one can get the aim areintroduced. In the Sixth Chapter, data for submersible pumps which are taken as a reference todesign the relevant maps are used to compose thematic maps. Analysis data of theabovementioned water resources which were obtained in laboratories of DSI and Koy Hizmetleri,irrigation grade of groundwater level quality per USA salinity diagram and classification forwater utility as per Wilcox are revealed in Chapter Seven. Consequently, map of static water levelof groundwater in Diyarbakir basin, map of dynamic water level, maps for efficiency ofsubmersible pumps are prepared using Geographical Information Systems ( GIS ). So, updatingthese maps, it will be possible hereafter to check variations of water levels. Especially, it ispointed out that water pollution of Mardin formation originated from Beykan oil production plantwill be a serious threat for groundwater resources of Diyarbakir Centrum.KEYWORDS : Diyarbakir basin, groundwater, static water level, dynamic water level,efficiency of pumps, Geographical Information Systems, water quality.