Açık, örtük ve otobiyografik bellek: Ergen, erken yetişkin ve yaşlı gruplar açısından karşılaştırılması
Explicit, implicit and autobiographical memory: A comparison among adolescence, early adult and elderly groups
Yazar: FİLİZ SAYAR
Danışman: PROF. DR. BANU CANGÖZ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Deneysel Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Açık bellek = Open memory ; Bellek = Memory ; Bellek gelişimi = Memory growth ; Bellek türleri = Memory types ; Otobiyografik bellek = Autobiographical memory ; Örtük bellek = Implicit memory

Özet:
Bu araştırmanın amacı ergen, erken yetişkin ve yaşlılarda kelimelerin duygusal yükünün açık, örtük ve otobiyografik bellek üzerindeki etkisini anlık ve gecikmeli olarak test edilme koşullarında karşılaştırmaktır. Bu amaçla iki deney düzenlenmiştir.Deney I'de tüm gruplara duygusal yüke sahip kelimeler (olumlu, olumsuz ve nötr) sunularak, anlık ve gecikmeli test edilme koşullarında kelime kökü tamamlama ve serbest hatırlama performansları ölçülmüştür.Deney II'de ise, aynı katılımcılara duygusal yüke sahip kelimelerden (4 olumlu ve 4 olumsuz) oluşan bir Otobiyografik Bellek Testi uygulanmıştır. Son bir yıl içinde ve son bir yıldan önceki zamanlara ait anılar, anının algılanan değeri (AAD), anının imgelenme düzeyi (AİD) ve anının paylaşılma düzeyi (APD) ölçütlerine göre değerlendirilmiştir.Veriler, İstanbul Akşemsettin İlköğretim Okulu'nda okuyan 11-14 yaşları arasındaki öğrenciler, kamu ve/veya özel kurumlarda çalışan 25-35 yaşları arasındaki erken yetişkinler ile İstanbul'daki Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu'na bağlı resmi ve/veya özel huzurevi sakinlerinden ?sağlıklı yaşlı? ölçütlerini karşılayan 65 yaş ve üzeri bireylerden elde edilmiştir.Yapılan analizler sonucunda, yaş, test edilme süresi ve kelimelerin duygusal yükünün açık ve örtük bellek üzerindeki temel etkisi anlamlıdır. Örtük bellekte yaş ile test edilme süresinin kelimelerin duygusal yüküyle olan ortak etkisi anlamlıyken; açık bellekte test edilme süresinin, yaş ve kelimelerin duygusal yüküyle olan ortak etkisi anlamlıdır. Örtük bellekten farklı olarak, bu üç değişkenin açık bellek performansı üzerindeki üçlü ortak etkisi de anlamlıdır.Bu araştırmada, yaşın örtük ve açık bellek performansını etkilediği; test edilme süresi ve kelimelerin duygusal yükünün de her iki bellek performansı ile de ilişkili olduğu görülmüştür.Otobiyografik bellek ile ilgili analizlerde, yaş ve anı zamanının olumlu ve olumsuz kelimelerde AAD üzerindeki temel etkisi anlamlıyken; AİD üzerinde sadece yaş temel etkisi anlamlıdır. Anı zamanının olumlu kelimelerde APD üzerindeki temel etkisi anlamlıdır. Olumsuz kelimelerde ise yaş ve anı zamanının APD üzerindeki temel etkisi anlamlıdır. Yaş ve anı zamanının olumlu ve olumsuz kelimelerde AAD, olumlu kelimelerde AİD ve APD üzerindeki ortak etkisi anlamlıdır.Mevcut araştırmada, yaşın otobiyografik bellek ile ilişkisi ve anının yaşandığı zaman ile anıların duygusal yükünün otobiyografik belleğin özellikleri üzerinde farklı etkilerde bulunduğu gözlenmiştir.Anahtar Sözcükler: Örtük bellek, açık bellek, otobiyografik bellek, bilişsel yaşlanma, kelimelerin duygusal yükü, anı zamanı.

Abstract:
The objective of this study is to compare the effect of valence of words on explicit, implicit and autobiographical memory in the immediate and delayed conditions among adolescences, early adults and the elderly. Two expreriments were designed for this objective.In the experiment I, after the valence words were presented to all the groups, the performance of word stem completion and free recall were tested in immediate and delayed conditions.In the experiment II, The Autobiographical Memory Scale was applied to all the subjects. The memories had in the last year and before the last year were rated in terms of the criteria of perceived importance of memory (PIM), imagination degree of memory (IDM) and sharing degree of memory (SDM).The data were collected from the students between 11-14 ages who study in Akşemsettin Primary School in İstanbul; early adults between 25-25 ages who work in public organizations and/or in private establisments; the healthy elderly people who are age of 65 and above and residents of rest homes which are subsidiary of Institution of Social Services and Protection of Children of Turkish Republic and of private rest homes in İstanbul.The results showed that the main effects of the age, testing time and valence of words on explicit and implicit memory are significant. While the interaction effect of both age and testing time with valence of words is found as significant in implicit memory, the interaction effect of testing time with both age and valence of words is also significant in explicit memory. Moreover, the triad effect of these variables on explicit memory is also found as significant.The results showed that age affects both explicit and implicit memory, testing time and valence of words are related.The results in the experiment II showed that while the main effect of the age and memory time on PIM for positive and negative words is significant, on IDM only the effect of age is significant. The main effect of memory time on SDM for positive words is also found as significant. In the negative words, the main effect of age and memory time on SDM is significant. The interaction effects of the age and memory time on PIM for positive and negative words, and on both IDM and SDM for positive words are significant.In the present study, the relationship of age with autobiographical memory and the different effects of both time of memory and valence of memory on the properties of autobiographical memory are observed.Key Words: Implicit memory, explicit memory, autobiographical memory, cognitive aging, valence of words, memory time.