Millî edebiyat dönemi Türk romanında yabancılaşma olgusu (1908-1923)
The case of alienation in the Turkish novel of the national literature period (1908-1923)
Yazar: AYŞEGÜL SEKMAN
Danışman: PROF. DR. YAKUP ÇELİK ; PROF. DR. RAMAZAN KORKMAZ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Batılılaşma = Westernization ; Milli edebiyat = National literature ; Roman = Novel ; Türk romanı = Turkish novel ; Yabancılaşma = Alienation

Özet:
Yabancılaşma insanın evrende var olduğu günden itibaren toplumların ve bireylerin
içerisine düştükleri bir durumu ifade eder. Kökenleri Batı geleneğinin çok eski bir
anlayışı olan Eski Ahit'te yer alan putperestliğe dayanan bu kavram sosyolojik,
psikolojik, siyasi-felsefi boyutlarıyla modern çağda önem kazanır. İlk kez Hegel
tarafından soyut ve metafizik manasıyla ele alınan yabancılaşma olgusu, Karl Marx
tarafından sistematik olarak kuram hâline getirilir. Marx, tarihsel sürecin bir parçası
olarak gördüğü insanı, insansal güçlerinin kaybı sonucunda özel mülkiyete ve iyeliğe
dayalı bir anlayışı benimsemesi açısından eleştirir. Ontolojik sorunsalın odağında yer
alan modern toplumun yabancılaşmış bireyini ele alış biçimiyle Herbert Marcuse,
Charles Wright Mills, Ferdinand Tönnies gibi düşünürler Marx'ın fikirlerine benzer
niteliklere sahip görüşler ortaya koyar. Bu anlamda yabancılaşma olgusu kuram
hakkında fikir ileri süren düşünürlerin görüşleri doğrultusunda çeşitlilik gösterir.
Yabancılaşma olgusu esas alınarak oluşturulan çalışmanın Giriş bölümünde
yabancılaşma hakkında kısaca bilgi verilerek Millî Edebiyat Dönemi Türk
Edebiyatı'na genel bir bakış sağlanmıştır. İkinci bölüm yabancılaşma olgusunun
kuramsal görüşler etrafında şekillenen teorik çerçevesini oluşturur. Ontolojik bir
sorunsal olarak ele alınan yabancılaşma olgusunun felsefi gelişimi söz konusu edilir.
Karl Marx'ın ortaya koyduğu yabancılaşma kuramı çerçevesinde kapitalist toplumdaki
insan anlayışı üzerinde durulur. Ayrıca yabancılaşma kuramı psikoloji bilimi
içerisinde pek çok bilim insanının görüşü esas alınarak irdelenir.
Üçüncü bölümde Millî Edebiyat Dönemi Türk Edebiyatı (1908-1923) içerisinde
yayımlanan otuz üç roman yabancılaşma kuramı çerçevesinde analiz edilmiştir. "Millî
Edebiyat Dönemi Türk Romanında Toplumsal Anlam Boyutuyla Yabancılaşma"
başlığını taşıyan bu bölümde yönetime-otoriteye, dinsel değerlere, aileye, kadına,
evlilik kurumuna ve yaşanan topluma yabancılaşan kahramanlar konu edilmiştir.
Dördüncü Bölüm "Millî Edebiyat Dönemi Türk Romanında Bireysel Anlam
Boyutuyla Yabancılaşma" başlığını taşımaktadır. Bu bölüm roman kahramanlarının
benlik kaybı, yalnızlık, hayata ilgisizlik, yaşlılık, duygusal yoksunluk, ahlaki yozlaşma
gibi sebeplerle kendilerine yabancılaşmalarını konu edinir. Bu anlamda Millî Edebiyat
Dönemi Türk Edebiyatı'nda yabancılaşmanın toplumsal ve bireysel bağlamda çok
yönlü bir görünüme sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Batılılaşma, benlik kaybı, Millî Edebiyat Dönemi, roman,
yabancılaşma

Abstract:
Alienation is a situation that societies and individuals have fallen into since the day
human beings existed in the universe. This concept, which is based on paganism in the
Old Testament, which is a very old understanding of the Western tradition, gains
importance in the modern age with its sociological, psychological, political-
philosophical dimensions. The phenomenon of alienation, which was first handled by
Hegel in an abstract and metaphysical sense, is systematically theorized by Karl Marx.
The human being under the domination of the machine moves away from his own self
and is faced with an ontological problematic. Thinkers such as Herbert Marcuse,
Charles Wright Mills, Ferdinand Tönnies, with the way they deal with the alienated
individual of modern society, which is at the center of the ontological problematic, put
forward views with similar qualities to Marx's ideas. In this sense, the phenomenon of
alienation varies in line with the views of thinkers who put forward ideas about the
theory.
In the Introduction section of the study, which was created on the basis of the
phenomenon of alienation, a general definition of alienation was made and an
overview of the Turkish Literature of the National Literature Period was provided. The
second chapter constitutes the theoretical framework of the phenomenon of alienation,
which is shaped around theoretical views. The philosophical development of the
phenomenon of alienation, which is considered as an ontological problematic, is
discussed. Within the framework of the alienation theory put forward by Karl Marx,
the understanding of human in capitalist society is emphasized. In addition, the theory
of alienation is examined on the basis of the opinions of many scientists in psychology.
In the third part, thirty-three novels published in National Literature Period Turkish
Literature (1908-1923) are analyzed within the framework of alienation theory. In this
section titled "Alienation with the Dimension of Social Meaning in the Turkish Novel
of the National Literature Period", the characters who are alienated from the
administration-authority, religious values, family, women, marriage institution and the
society in which they live are the subject. The fourth chapter is titled "Alienation with
Individual Meaning Dimension in Turkish Novel of the National Literature Period".
This chapter deals with the alienation of the heroes of the novel due to reasons such as
loss of self, loneliness, indifference to life, old age, emotional deprivation, moral
degeneration. In this sense, it has been concluded that alienation in Turkish Literature
of the National Literature Period has a versatile appearance in sociological and
individual contexts.
Keywords: alienation, loss of self, National Literature Period, novel, Westernization.