Pozitif sapma davranışlarının kavramsallaştırılması ve bireyin örgüte yönelik bağının pozitif sapma davranışları üzerindeki etkisi: Öz yeterliliğin rolü
Conceptualization of positive deviance and moderator role of self efficacy in the relation between positive deviance and individual's socail bond toward organization
Yazar: ONUR ÜNLÜ
Danışman: PROF. DR. MAHMUT ÖZDEVECİOĞLU
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Yönetim ve Organizasyon Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Davranış sapması = Behavior bias ; Pozitif psikoloji = Positive psychology ; Sapma = Deviation ; Sosyal bağlılık = Social connectedness ; Yapısal eşitlik modeli = Structural equation model ; Ölçek geliştirme = Scale development ; Örgütsel bağlılık = Organizational commitment ; Örgütsel sapma = Organizational deviance ; Öz yeterlilik = Self-efficacy

Özet:
Bu çalışmada, çalışanın örgüte yönelik sosyal bağının pozitif sapma davranışları üzerindeki etkisi, öz yeterliliğin düzenleyiclik rolü çerçevesinde incelenmiştir. Pozitif sapma davranışları örgüt normlarından pozitif bir anlamlandırma ile sapan ve negatif ve pozitif reaksiyon uyandırabilen davranışlar olarak tanımlanmaktadır. Bu doğrultuda çalışmada yeni bir pozitif sapma davranışı tanımı geliştirilmiş ve bu yeni tanım temelinde geliştirilen ölçek ile kavram ölçülebilir hale getirilmiştir. Ayrıca pozitif sapma davranışları altında yatan nedenlerden bazılarını ortaya koymak için kavram sosyal bağ teorisi dahilinde tartışılmıştır. Pozitif sapma davranışlarına yönelik geliştirilen yeni tanım önem arz etmektedir. Çünkü benzerlerinin aksine bu tanım ile normatif ve reaktivist perspektifler bir arada ele alınmış ve işlevselci yönetim perspektifinin ötesine geçilmiştir. Ayrıca bu yeni tanım ile kavram, örgüte fayda sağlamak/zarar vermek gibi tartışmalı bir zeminden de uzaklaştırılmıştır. Geliştirilen pozitif sapma davranışları ölçeğinin de özgün katkıya sahip olduğu düşünülmektedir. Çünkü bu ölçek ile özellikle çoklu grup üyelikleri temelinde ve örgüte fayda sağlama kiretirinin ötesinde de pozitif sapma davranışlarının sergilenebileceği olasılığı kavramsallaştırılmıştır. Çalışanların pozitif sapma davranışı sergilemelerinin altında yatan nedenleri ortaya koymak için ise örgütsel sosyal bağın pozitif sapma davranışları üzerindeki etkilerini incelemek üzere bir araştırma modeli tasarlanmıştır. Bu araştırma modelinde sosyal örgütsel bağ ile pozitif sapma arasındaki ilişkiyi güçlendirmesi beklenen özyeterlilik kavramı düzenleyici (moderatör) değişken olarak araştırma modeline dahil edilmiştir. Bireyin örgüte sosyal bağı, iş tatmini, örgütsel tatmin, örgütsel bağlılık, işten ayrılma niyeti ve kıdem değişkenleri ile araştırma modelinde yer alırken, pozitif sapma davranışları örgüt dışı aidiyetler, örgütün sürüdürülebilir başarısı, bireysel verimlilik ve dini inançlar temelinde pozitif sapma alt boyutları ile araştırma modelinde yer almıştır. 
Bu araştırma modeli dahilinde geliştirilen hipotezler, yapısal eşitlik modellemesi yöntemi ile test edilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre bireyin örgüte yönelik sosyal bağının pozitif sapma üzerindeki etkisine yönelik hipotezler genel itibariyle kabul edilirken, sosyal bağ ile pozitif sapma davranışları arasındaki ilişkide öz yeterliliğin düzenleyicilik rolüne ilişkin hipotezler kısmen kabul edilmiştir.

Abstract:
In this research, employee's social bonding's effects on positive deviance were analyzed at the frame of self efficacy's moderator role. Positive deviance is a type of behavior that depart from organizational norm and evokes positive and negative reactions. In this research, a new positive deviance behavior definition is introduced. In order to operationalize this definition, a new positive deviance behavior scale (PDB Scale) has been developed at the basis of this new definition. Apart from revealing the underlying reasons of employee's positive deviant behavior, the concept was approached at the frame of Hirschi's Social Bonding Theory. Another important charactheristic of this new definition is its embracing structure of normative and reactivist perspectives together. And by means of new PDB scale, positive deviance is conceptualized, in the manner of capturing the two posibilities that individuals behave in a positive deviance way (firstly) within the frame of multi group memberships and (secondly) beyond the criteria of organizational benefit. 
As metioned above social bonding theory was used to discuss some underliyng reasons for positive deviance. In the research model, self efficacy is hypothesized as a moderator in the relation between social bonding and positive deviance. In the research model while employee's social organizational bond is represented with job satisfaction, organizational satisfaction, organizational commitment, intention to quit and tenure variables. Besides self efficacy is positioned as moderator variable within this research model.
Hypotheses which developed under this research model was tested with structural equation modelling. According to the results, hyphotheses which point out the social bonding variables' effects on positive deviance are generally accepted. On the other hand hyphotheses which reflect the moderator role of self efficacy in the relation between social bonding and positive deviance are partially accepted.