Ar-Ge dışı inovasyon parametreleri: Bir meta-analiz uygulaması ve analitik ağ süreci yöntemi ile önceliklendirme çalışması
Non R&D innovation parameters: A meta-analysis and prioritization with the analytic network process
Yazar: MELDA GÜLİZ ATEŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ CEMİL CEYLAN
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Endüstri Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering

Özet:
Artan rekabet, değişen müşteri ihtiyaçları ve oldukça hızlı yaşanan teknolojik gelişmeler organizasyonların sürdürülebilirliği noktasında inovasyon kavramının sıklıkla ön plana çıkmasını sağlamıştır. İnovasyon yeni fikri değer yaratan çıktıya dönüştüren dinamik, değişken ve devamlı bir süreç olarak firmaların rekabet avantajı elde etmesinde ve müşteri taleplerine doğru ve hızlı yanıt verebilmesinde kilit bir role sahiptir. Günümüz dünyasında ancak, inovasyon yönetimi konusunda başarılı firmalar iç ve dış değişimleri doğru bir şekilde yöneterek hayata kalabilir ve sürdürülebilir büyüme sağlayabilir. Bu noktada "ölçmeden yönetemezsin" bakış açısı ile inovasyon ölçümüne dair gittikçe artan bir ilgi mevcuttur. İnovasyon ölçümünde kullanılabilecek parametreler yani inovasyonu etkileyen kriterler son dönem inovasyon literatürünün ilgisini çekmektedir. Bir organizasyonun inovasyon yeteneğini etkileyen faktörleri tespit etmesi ve bunların önem düzeylerini elde etmesi inovasyon yönetimini doğru ve başarılı bir şekilde gerçekleştirebilmesi adına kritik önem taşımaktadır.
Bu bağlamda bu çalışmada öncelikle inovasyonun tanımına, türlerine ve kaynaklarına yer verilecektir. İnovasyon sıklıkla yenilikçilik ile ilişkilendirilse de bundan çok daha bütünsel bir süreci ifade ettiğinden bahsedilecektir. İnovasyon türleri derecesi bakımından inovasyon türleri, alan ve fonksiyonu bakımından inovasyon türleri ve organizasyonun uygulama şekline göre inovasyon türleri olarak sınıflandırılacaktır. İnovasyonun organizasyonlar için kritik rolü, "inovasyon nereden doğar? " sorusunun da ilgi çekmesini sağlamıştır, inovasyon kaynakları da ikinci bölümde açıklanacaktır.
İnovasyon ölçümüne dair literatür taraması göstermektedir ki, inovasyon göstergeleri dünyadaki değişime paralel olarak yıllar içerisinde değişime uğramıştır. Ar-Ge girdi ve çıktıları ile patentler gibi göstergeleri inovasyon anketleri takip etmiş, son dönemde ise bilgi ve maddi olmayan varlık yoğun göstergelere doğru evrilmiştir. 1980'lere kadar Ar-Ge ile eşdeğer tutulan inovasyona dair değişim trendi 1990'larda OECD'nin yayınladığı Oslo Kılavuzu ve Topluluk İnovasyon Anketleri'nin ortaya çıkması ile ivmelenmiştir. Günümüzde hala Ar-Ge aktiviteleri inovasyonla sıkça ilişkilendirilse de Ar-Ge inovasyon maliyetlerinin sadece üçte birini oluşturmakta ve teknik ilerlemede %20 rol oynamaktadır. Son dönem çalışmalar önemli oranda firmanın Ar-Ge'ye sahip olmadan inovasyon gerçekleştirdiğini göstermiştir. Tüm bu gelişmelerle birlikte inovasyon ölçümüne dair literatürde Ar-Ge dışı parametrelere git gide artan bir ilgi olduğu söylenebilir. Çalışmanın üçüncü bölümünde 2000 yılı sonrası literatüründe detaylı bir tarama gerçekleştirilerek inovasyon ile ilişkilendirilen Ar-Ge dışı parametreler derlenmeye çalışılmıştır. Derleme 96 yazara ait 55 farklı parametreyi içermektedir. Beşeri sermaye, teknolojik yetkinlik, üst yönetim desteği ve karakteristiği, iç iletişim ve bilgi paylaşımı, organizasyonel öğrenme, inovasyon odaklılık, teşvik ve personel güçlendirme parametreleri literatür çalışması çıktısı olarak meta-analize dahil edilebilecek parametreler olarak elde edilmiştir. 
Dördüncü bölümde bu yedi parametrenin inovasyon üzerine etkisi meta-analiz yöntemi ile araştırılacaktır. Meta-analiz en genel tanımıyla analizlerin analizidir. Meta-analizde bağımsız çalışmalardan elde edilen araştırma bulguları bir araya getirilip bütünleştirilir, istatistiki teknikler ile analiz edilerek yorumlanır. Meta-analiz uygulaması Comprehensive Meta-Analysis (CMA) programı ile gerçekleştirilmiştir. Parametreler ait etki büyüklükleri heterojenlik testine tabi tutulmuş ve etki büyüklükleri heterojen dağıldığından rastgele etkiler modeli ile çalışma gerçekleştirilmiştir. Parametreler ile inovasyon arasındaki ilişkinin moderatörleri olarak firma yaşı ve firma büyüklüğü seçilmiştir. Meta-analiz çalışmalarının en büyük kısıtlayıcılarından biri olan yayın yanlılığı; huni saçılım grafiği, Duval ve Tweedie'nin kırp ve doldur yöntemi ve Begg ve Mazumdar sıra korelasyonları istatistiği yöntemleri ile araştırılmıştır. Yayın yanlılığına dair bir bulguya rastlanmamıştır. Meta-analiz çalışması sonucunda etki büyüklükleri hesaplanmış buna göre yedi parametrenin de inovasyon ile arasında anlamlı pozitif korelasyon elde edilmiştir. Uygulamanın çıktılarına göre üst yönetim karakteristiği ve desteği ile organizasyonel öğrenme büyük etki büyüklüğüne sahipken diğer parametrelerin orta etki büyüklüğünde olduğu sonucuna varılmıştır. Moderatör analizi de yine CMA programı yardımı ile gerçekleştirilmiştir.
İnovasyonu etkileyen faktörlerin tespiti kadar bu faktörlerin önem derecelerini belirlemek de organizasyonlar için kritiktir. Bu sebeple çalışmanın beşinci bölümünde Analitik Ağ Süreci (AAS) yöntemi ile yedi parametre için önceliklendirme çalışması gerçekleştirilmiştir. İnovasyonun dinamik ve karmaşık yapısı gereğince kriterlerin iç ve birbirleri arasındaki ilişkiler gözetilerek bu yöntem tercih edilmiştir. İnovasyon alanında dört kişilik uzman bir grup ile gerçekleştirilen çalışmada öncelikle kriterler bilgi ve yetkinlik, organizasyonel yapı ve inovasyon kültürü olmak üzere üç boyut altında gruplandırılmıştır. Boyut ve parametreler arasındaki ilişkiler uzmanlarca kurulmuş daha sonra ikili karşılaştırmalar gerçekleştirilmiştir. AAS uygulamasında Super Decision programı tercih edilmiştir. İkili karşılaştırmalara dair tutarlılık analizleri bu program ile yapılmış, tutarlılık oranlarının (CR) 0.10'un altında olduğu sonucu elde edilmiştir. Böylece AAS yönteminin temel koşulu sağlanmış olmuştur. Limit değeri elde edilen kriterler ait önem sıralaması, beşeri sermaye, üst yönetim desteği ve karakteristiği, inovasyon odaklılık, teknolojik yetkinlik, teşvik ve personel güçlendirme, iç iletişim ve bilgi paylaşımı, organizasyonel öğrenme şeklinde gerçekleşmiştir. 
Önceliklendirme çalışması sonucunda en önemli üç kriter beşeri sermaye, üst yönetim desteği ve inovasyon odaklılık olmuştur. Organizasyonların inovasyon performanslarını artırmaları için insan kaynağını doğru konumlandırmaları ve değerlendirmeleri kritiktir. İnovatif yönelime sahip olan çalışanların alokasyonu ve tespiti inovasyon sürecinin önemli bir parçasıdır. İnovasyon bir firma için en tepeden, en aşağıya bütüncül ve katılımcı bir süreçtir. Bu noktada üst yönetimin inovasyonu sahiplenmesi, inovasyonun doğabileceği uygun ortam yaratması, çalışanlarına motivasyon ve destek sağlaması oldukça önemlidir. İnovasyonu sürdürülebilir kılmanın bir diğer anahtarı da inovasyon odaklı bir stratejinin oluşturulmasıdır. Kurumlar ancak bir inovasyon stratejisine sahip olduklarında ve bunu destekleyici uygulamalar gerçekleştirdiklerinde inovasyonun organizasyon için gündelik bir proses haline gelmesini ve kurumun DNA'sına işlemesini sağlayabilirler.
İnovasyon süreci dinamik ve pek çok alt elementten oluşan bütünsel bir süreçtir. Bu çalışma da inovasyonun doğasına paralel olarak inovasyon üzerinde etkili parametreleri bütünsel bir süreç ile ele almıştır. Öncelikle inovasyonun alt bileşenlerini, potansiyel göstergelerini literatür araştırması ile derlemiş daha sonra analitik bir yaklaşım olan meta-analiz yöntemi ile öne çıkan faktörlerin etkililiği test edilmiş, etkili önemi kanıtlanan parametrelerin önceliklendirme çalışması ile önem sıralamaları elde edilmiştir. Çalışmanın sonucuna göre inovasyon performansını artırmak isteyen organizasyonlar için insan kaynağı, üst yönetim desteği ve inovasyon odaklı bir strateji kritik önemdedir. Bunların tamamlayıcısı olarak teknolojik kaynaklar, teşvik ve personel güçlendirme uygulamaları ile firmanın iç iletişim ve organizasyonel öğrenme düzeyi inovasyon üzerinde anlamlı bir şekilde etkilidir.

Abstract:
In today's world increasing competition, shifting customer demands and expectations, rapid growth of technology drive forward the concept of innovation for sustainability of organizations. Innovation can be defined as the process of translating an idea into a good or service that creates value. Innovation is a dynamic and continues process and for organizations it has a key role on gaining competitive advantage and responding customer needs rapidly and accurately.  For organizations it is crucial to manage innovation successfully for surviving from internal and external changes and for sustainable growth. At that point with the concept of "you cannot manage it unless you measure it" there is an increasing interest on innovation measurement. Recently, factors that affecting innovation and parameters that can be used for innovation measurement receive growing attention in the literature. For organizations, it is critical to determine the parameters of innovation performance and also priorities of them to manage innovation rightly and successfully.
In this context, this study includes definition of innovation, types of innovation and sources of innovation at the second part. The importance of approaching innovation as a holistic process and seeing it much more than inventiveness is emphasized at that part. Categorization of innovation is carried out under three major titles, innovation types according to degree of innovation, innovation types according to function and innovation types according to manner of application. The critical role of innovation leads the question "where innovation comes from" to gain attention. So, sources of innovation are also topic of second part.
Literature review about innovation measurement shows that innovation indicators changed in years parallel to the change in world.  First generation innovation indicators are related with R&D input, output and patents, innovation surveys follow them as next generation indicators and as last generation innovation indicators knowledge and intangibles come to the forefront. Till 1980s innovation was equated with R&D but after 1990s with Oslo Manuel and Community Innovation Surveys there was a huge shift in perception of innovation. Since then there is continuous evolution on innovation indicators and metrics. At the present time, although innovation is still associated with R&D, R&D costs are only the one third of innovation costs and plays only 20% role on technical improvement. Recent studies showed that significantly important number of firms do innovations without internal or external R&D. Because of these, it can be said that there is a rapidly growing interest on non R&D innovation parameters in innovation literature. So, in Section 3 an extensive literature review (2000-2019) is conducted to determine non R&D innovation parameters. As result of literature review, 55 non R&D parameters from 96 different studies are obtained. Parameters that eligible for inclusion in meta-analysis are: Human capital, technological competencies, top management support and leadership style, internal communication and knowledge sharing, organizational learning, innovation orientation, encouragement and empowerment.
In section 4, the effect of these seven non R&D parameters on innovation is investigated via meta-analysis study. Meta-analysis can be defined as the analysis of analysis generally; it is the examination of data from a number of independent studies of the same subject, in order to determine overall trends. Meta-analysis application is carried out with Comprehensive Meta-analysis (CMA) software. Heterogeneity analysis results of the data sets suggested that all datas are significantly heterogeneous and because of heterogeneity, random sampling assumption is  used during analyses. Moderators of the relationship between parameters and innovation are chosen as firm age and firm size. One of the main constraints of meta-analysis studies is publication bias and publication bias is investigated by funnel plot method, Duval and Tweedie's trim and fill test and Begg and Mazumdar's rank correlation test. Results of the tests, which carried out via CMA, show that there is no publication bias. The standard measure of meta-analysis is the effect size that is used for determining the surveyed relationship's strength. Pearson correlation coefficient values are collected for determining the effect sizes and meta-analysis study gives the result of all seven parameters have significant positive effect on innovation. Top management support and leadership style and organizational learning have large-level effect on innovation, and the other parameters have medium-level effect. Moderator analysis is also carried with CMA software.
Determination of importance levels of factors is as important as determination of innovation factors for organizations. Therefore, in section 5 prioritization study for innovation parameters with analytic network process (ANP) is applied. Since innovation is a complex and dynamic process and its sub-criteria have interrelations ANP method is chosen. Priorization study is conducted with a group of experts who are innovation professionals and firstly criteria are grouped under three main clusters, knowledge and competency, organizational structure and innovation culture. The interrelations of clusters and parameters are set by the experts and pair wise comparisons are performed. Super Decision software is used during the ANP study, so it is used for calculation of consistency ratio which are all under 0.10. Limiting values obtained from the software give the order of importance of the parameters. According to the results order is obtained like: human capital, top management support and leadership style, innovation orientation, technological competency, encouragement and empowerment, internal communication and knowledge sharing, organization learning. 
According to the prioritization study the most important three innovation parameters obtained as human capital, top management support and leadership style and innovation orientation. For organizations it is critical to determining, positioning and utilizing its human capital. Allocation and determination of innovation-oriented employees is an important part of innovation process. There are still ongoing debates on if innovation is a top-down or bottom-up process, but there is a consensus on it is an integrative and collaborative process. That's why it is crucial for top management to adopt, support and believe in innovation. Mindset of top management is always effective on whole organization, so with a supportive environment and supportive practices the innovation capability of an organization increases. Another key for making innovation sustainable is setting an innovation oriented strategy. Innovation becomes a daily routine and gets in corporate DNA only after having an innovation strategy and conducting innovation oriented practices.
Innovation is a holistic process as it is dynamic and consists multiple sub-elements. This study approaches innovation parameters with a holistic process parallel to innovation's nature. Firstly non R&D innovation parameters, potential indicators are compiled from innovation literature, secondly relationship between major parameters and innovation tested analytically and lastly the tested and significantly important parameters' importance order obtained with prioritization study. As the result of study it is obtained that human capital, top management support and innovation orientation are crucial for an organization to improve their innovation performance. As complementary of these technological competency, encouragement and empowerment practices and firm's internal communication and organizational learning level are significantly important on innovation capability.