Vadeli işlemler piyasası ve Türkiye'de gelişim süreci
Future markets and the development process in Turkey
Yazar: CEMAL HAKAN ERKUT
Danışman: PROF. DR. YURDAKUL ÇALDAĞ
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Risk yönetimi = Risk management ; Vadeli işlem borsaları = Futures stock exchanges ; Vadeli işlem piyasaları = Futures markets

Özet:
Vadeli işlemlerin tarihi çok uzun yıllara dayanmakla birlikte günümüzdeki anlamda, organize borsalarda 1800'lü yıllarda yapılmaya başlanmış ve hızlı bir şekilde gelişme göstermiştir. Bu borsalar günümüzde de ekonomik koşullara göre gelişmeye devam etmektedir.Yaptığım çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde vadeli işlem piyasaları genel olarak tanıtılmış ve tarihi gelişim süreci incelenmiştir. Ayrıca piyasalarda işlem gören future ve opsiyon sözleşmeleri incelenmiş ve genel olarak tanıtılmıştır. Bu bölümde tarihi gelişimdeki yeri ve konun anlaşılırlığını kolaylaştırmak amacıyla forward sözleşmelerde incelenmiştir. Tanıtılan bu araçların birbirleri ile farklarına da değinilmiştir. Vadeli işlem piyasasının sağladığı faydalar, kullanım nedenleri, organizasyon yapıları da incelenmiştir.İkinci bölümde vadeli işlem piyasalarının gelişimi sürecinde İstanbul Altın Borsası Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası, İstanbul Menkul Kıymetler Borsası Vadeli İşlemler Piyasası, Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası'nın genel işleyiş esasları incelenmiştir.Uygulama başlıklı bölümde Vadeli İşlemler ve Opsiyon Borsası'nın işlem saatleri, sözleşme büyüklülükleri ve takas merkezi gibi unsurları dünyadaki bazı borsalarla karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Bir future sözleşmesinin muhasebe kayıtları gösterilmiştir.Vadeli işlemler piyasası Türkiye'de yeni tanınmaya başlanmaktadır. Aslında bu piyasa ülkemiz açısından çokta yeni bir kavram değildir. İstanbul Altın Borsası ve İstanbul Menkul Kıymetler Borsası bünyesinde daha önce vadeli işlem piyasası açılmış ancak açılan piyasalar ülkemizdeki yüksek enflasyon ve aşırı fiyat dalgalanmaları sonucunda oluşan belirsizlik ortamında işlerlik kazanamamıştır. VOB' da işlem hacimlerinin sürekli olarak artış göstermesi borsa açısından olumlu bir gelişmedir. Ancak işlemlerin sadece iki sözleşme türünde yoğunlaşmış olması, borsanın daha fazla tanıtılması gerektiğini göstermektedir.Bu piyasalar ekonomik sistem içerisinde bir gerekliliktir. Vadeli işlemler piyasası risk yönetimi, geleceğe yönelik fiyat tahminleri gibi temel fonksiyonları ile zaman içerisinde, dünya da olduğu gibi, ülkemizde de ekonomik sistemin vazgeçilmez bir unsuru olacaktır.Anahtar Sözcükler:1.Vadeli İşlem2.Opsiyon3.Türev Ürün4.Borsa5.Risk Yönetimi

Abstract:
The history of the futures lies on long years but in modern style, in organized stock markets, it is started to be used in 1800?s and had a rapid development. These markets follow the development process depending on the economical circumtances at the present time.This article I have prepared has three main sections. The first one includes the general meaning and the historical development process of the futures market. And the future agreements and option agreements that are operated on the markets are analysed and described. The forward agreements are also included in this section to make that agreement type and its landmark in the historical development comprehensible. The differences between these instruments are also mentioned in this section. The benefits, the reasons of use and the organizational structure of the futures markets are the other subjects of the first section.The general operating principles of İstanbul Gold Exchange Futures and Option Exchange, İstanbul Stock Exchange Futures Market, Future And Option Exchange are analyzed in the second section.In the section named ?Application? The Futures and Option Market is confronted with other stock markets in the world by elements like; the working times, agreement format and the clearing center.Futures market is newly being acknowledged in Turkey. In fact this market is not a new concept for our country.In İstanbul Gold Exchange (İAB) and İstanbul Stock Exchange (İMKB) future markets are founded formerly but the economic uncertainty caused by the high inflation rates and fluctuation in the prices made these markets unoperational. In the VOB the increase of the trading volume is a positive process. But it?s understood that the market should be introducted better because the operations were mostly on two agreement types.These markets are a necessity in the economical system. With the basic functions like hedging or forward-looking price estimates, futures market will be an indispensable component of the economical system of Turkey like it is in the world.Keywords1.Future2.Option3.Derivative Products4.Exchange5.Hedging