Tüketici davranışlarının İslam iktisadı boyutu üzerine bir araştırma
A research on the Islamic economic dimension of consumer behaviors
Yazar: ESMA NUR KÜÇÜK
Danışman: PROF. DR. ERŞAN SEVER
Aksaray Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion ; Ekonomi = Economics
Dizin: Dindarlık = Religiousness ; Müslümanlar = Muslims ; Satın alma davranışı = Purchasing behavior ; Satın alma kararı = Purchasing decision ; Tüketici davranışı = Consumer behavior ; Tüketiciler = Consumers ; Tüketim = Consumption ; Tüketim davranışları = Consumption behaviours ; Ölçekler = Scales ; İslam ekonomisi = Islamic economy

Özet:
Değişen ve dönüşen tüketim kültüründe tüketim davranışlarını anlamak, etki eden değerleri incelemek araştırmacılar ve işletmeciler açısından oldukça önemli bir konudur. Dinler de insan hayatının bütün alanlarına ilişkin her konuya temas eden geçmiş dönemlerden bu yana devam eden değerlerdir. Tüketim ve din veya inanç, ibadet ve değerler, tarihsel süreçte farklı etkileşim içinde bulunmuşlardır. Modern toplumun dönüştüğü tüketim kültürü etkisi ile dini değerlerde farklı dönüşümlere uğramıştır. Bu nedenle özellikle günümüz tüketim toplumu yapısında İslam dininin tüketim davranışları üzerindeki etkisi önemli bir faktör olarak değerlendirilmektedir. Bu çalışmanın amacı da tüketici davranışları ile dindarlıkları arasındaki ilişkileri incelemektir. Ayrıca tüketicilerin dindarlık düzeyleri ve tüketim davranışlarının demografik değişkenler (cinsiyet, yaş, eğitim seviyesi, medeni hâl ve gelir durumu) yönünden farklılaşıp farklılaşmadığını ortaya koymakta çalışmasının diğer bir amacıdır. Çalışma nicel araştırma modelinde hazırlanmıştır.  Katılımcıların demografik değişkenlerin çeşitlenmesi amacıyla farklı şehirlerdeki bireylere ulaşım sağlanmıştır. Bu araştırma anket tekniği ile gerçekleştirilmiş ve frekans analizleri, bağımsız t-testi, tek yönlü ANOVA testi ve çoklu doğrusal regresyon analizlerinden yararlanarak analiz edilmiştir. Çalışmadan elde edilen sonuçlara göre, dindarlık ve tüketim davranışlarının demografik değişkenlere göre anlamlı farklılaşmalar gösterdiği tespit edilmiştir. Araştırmadan elde edilen diğer bulgulara göre, katılımcıların dindarlığının tüketim davranışlarından hedonik tüketim, faydacı tüketim, gösterişçi tüketim, savurgan tüketim, İslam' a uygun tüketim boyutları ile ilişkisi olduğu, rasyonel tüketim boyutu ile ilişkisinin olmadığı görülmüştür. Ayrıca analiz sonuçlarında çalışmaya katılan Müslüman bireylerin namaz kılma ve Kur'an okuma ibadetlerini gerçekleştirme ortalamalarında en düşük orana sahip olmalarına rağmen, bu ibadetlerin tüketim davranışı boyutlarından savurgan tüketim, gösterişçi tüketim, hazcı tüketim boyutlarında negatif yönde ilişkisi bulunan, açıklayıcı gücü en yüksek ve en önemli etken olması dikkat çeken sonuçlardandır.

Abstract:
Understanding the consumption behaviors in the changing and transforming consumption culture and examining the influencing values is a very important issue for researchers and operators. Religions are also values that have been continuing since the past periods, which touch on every subject related to all areas of human life. Consumption and religion or belief, worship and values have been in different relationships throughout history. With the effect of consumption culture that modern society has transformed, religious values have undergone different transformations. For this reason, the effect of Islam on consumption behaviors is considered as an important factor, especially in today's consumer society structure. The aim of this study is to examine the relationships between consumer behavior and Islamic religious values. In addition, another aim of the study is to reveal whether the religiosity levels of consumers differ in terms of demographic variables (gender, age, education level, marital status and occupation). The study was prepared in the quantitative research model. In order to diversify the demographic variables of the participants, transportation was provided to individuals in different cities. This research was carried out by questionnaire technique and analyzed using frequency analyses, independent t-test, one-way ANOVA test and multiple linear regression analysis. According to the results obtained from the study, there were significant differences in religiosity and consumption behaviors according to demographic variables. According to the other findings obtained from the research, it was seen that the religiosity of the participants was related to the dimensions of hedonic consumption, utilitarian consumption, conspicuous consumption, extravagant consumption, consumption in accordance with Islam, but not with the perfectionist consumption dimension. In addition, despite the fact that the Muslim individuals participating in the study had the lowest average rate of performing prayers and reading the Qur'an in the analysis results, it is noteworthy that these prayers are the most explanatory and most important factor, which has a negative relationship with the dimensions of wasteful consumption, conspicuous consumption, and hedonistic consumption attractive results.