Tip I diabetes mellituslu adölesanların hastalığa uyumunda akran etkileşimi ve grup eğitiminin etkisi
The effect of peer interaction and group education at adaptation to disease in adolescents with type I diabetes mellitus
Yazar: SEBAHAT ALTUNDAĞ DÜNDAR
Danışman: DOÇ. DR. MERAL BAYAT
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Akran ilişkileri = Peer relationships ; Diabetes mellitus-tip 1 = Diabetes mellitus-type 1 ; Ergenler = Adolescents ; Grup eğitimi = Group education ; Hasta eğitimi = Patient education ; Hastalar = Patients ; Hemşireler = Nurses ; Uyum = Adaptation

Özet:
Bu çalışma, Tip I Diabetes Mellituslu (T1DM) adölesanların, hastalığa uyumunda grup etkileşimlerinin ve eğitimin etkisini değerlendirmek amacıyla; nicel araştırmanın ön test-son test kontrol gruplu deneysel deseni ve nitel araştırmanın odak grup görüşmesi kullanılarak yapılmıştır. Bir üniversite hastanesinin Çocuk Endokrinoloji Polikliniği'nde T1DM tanısı ile izlenen 12-14 yaş grubu adölesanlar çalışmaya (18 çalışma, 20 kontrol grubu) alınmıştır. Çalışma için etik kurul onayı, adölesanların ve ebeveynlerinin yazılı onamları alınmıştır. Veriler, Tanıtıcı Bilgi Formu, Çocuklar için Sosyal Desteği Değerlendirme Ölçeği (Ç-SDDÖ), Coopersmith Benlik Saygısı Ölçeği, T1DM'lu Adölesanlarda Rollere Uyum Formu, Hastalığın Fizyolojik Sonuçlarını Değerlendirme Formu, DM Bilgi Testi, DM Kompozisyon Formu, T1DM'lu Adölesanlar için Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu ile toplanmıştır. Adölesanların eğitiminde kullanılan eğitim içeriği ve materyalleri DM bilgi testi sonucu ve literatür taraması ile oluşturulmuştur. Çalışma grubundaki adölesanlar dokuz kişilik iki gruba ayrılmış ve her gruba toplam dört oturumda interaktif eğitim teknikleri kullanılarak eğitim verilmiştir. Eğitim sonrasında çalışma grubundaki adölesanlarla akran etkileşim aktiviteleri, ve sonra odak grup görüşmeleri yapılarak içerik analizleri yapılmıştır. Veriler, bilgisayar ortamında tanımlayıcı istatistikler, Cronbach alfa, iki ortalama arasındaki farkın önemlilik testleri (Independent t, ANOVA) ve kategorik değişkenlerin karşılaştırmalarında Ki-kare testleri (Mc Nemar, Cochran Q Testi) kullanılarak değerlendirilmiştir.Çalışmada, eğitim ve akran etkileşimi sonrasında, çalışma grubundaki adölesanların HbA1c düzeylerinin azaldığı (p<0.001), diyet ve insülin kullanımına uyumunun arttığı, hiperglisemi ile hastaneye başvuruların azaldığı (p<0.001), benlik saygısı puan ortalamalarının arttığı (p<0.001), arkadaştan, aileden alınan destek alt ölçek ve toplam sosyal destek puan ortalamalarının çalışma öncesine göre arttığı belirlenmiştir. Çalışma grubundaki adölesanların öğrenci, çocuk, hastalık ve sosyal rollerine uyumunun, bilgi düzeylerinin arttığı (p<0.001) saptanmıştır. Çalışma sonrasında kontrol grubundaki adölesanların; HbA1c düzeylerinin değişmediği (p>0.05), diyet ve insülin kullanımına uyumlarında, benlik saygısı puan ortalamalarında, bilgi düzeylerinde, öğrenci, çocuk, hastalık ve sosyal rollerine uyumlarında çalışma öncesine göre fark olmadığı (p>0.05) bulunmuştur. Ayrıca, odak grup görüşmesi yapılan çalışma grubundaki adölesanlar hastalığa uyuma ilişkin olumlu görüşler ifade etmişler ve çalışma sonrası yazdıkları kompozisyonlarda da akran etkileşim toplantılarının olumlu sonuçları olduğunu belirtmişlerdir.Bu sonuçlar doğrultusunda, hemşirelerin ve ekip üyelerinin, T1DM'lu adölesanlara, interaktif öğretim teknikleri kullanarak, etkin akran grup etkileşimleri sağlayarak sürekli ve düzenli eğitim vermeleri önerilmiştir.Anahtar Kelimeler: Diabetes mellituslu adölesan, uyum, akran etkileşimi, grup eğitimi, hemşire

Abstract:
This study was conducted to evaluate the effect of peer interaction and group education at adaptation to disease in adolescents with type 1 diabetes mellitus (T1DM) by using pre-post test control group design of quantitative study and focus group interview method of qualitative study. The adolescents who were 12-14 years old and followed up with T1DM at Child Endocrinology Policlinic of a university hospital (study group n=18, control group n=20) were taken to the study. Ethical Committee consent with written consents of adolescents and their parents were taken for the study. Data was collected with Descriptive Information Form, the Scale of Social Support Evaluation for Children (SSSE-C), The scale of Coopersmith self-respect, adaptation to the roles in adolescents with T1DM, Evaluation Form of Physiological Outcomes of the disease, DM Knowledge Test, DM Composition Form and Sub - structured Interview Form for adolescents with T1DM. The education concept and its materials which were used at education for adolescents were constituted with DM knowledge test and literature screening. The adolescents in the study group were divided in two groups as being 9 adolescents in each one. The education was given by using interactive teaching methods as four sessions totally. After the education, content analysis was conducted by doing peer interaction activities with focus group interviews.Data were evaluated by using descriptive statistics, Cronbach?s alpha, significance tests of the difference between two means (student t, ANOVA) and chi-square tests for comparing categorical variables (Mc Nemar, Cochran Q Test) .It is determined that of the adolescents in the study group; HbA1c levels (p<0.001), applying to the hospital because of hyperglycemia (p<0.001) were decreased and adaptation to using insulin and diet (p<0.001), self-respect score means (p<0.001), subscale and total scale scores of support taken from family with friends (p<0.001) were increased after education and peer interaction according to before the study. Also, the adaptation to the student, child, disease and social roles of the adolescents in the study group and knowledge levels of them were increased (p<0.001). After the study, HbA1c levels of the adolescents in the control group didn?t change (p>0.05) and there was not any difference in their adaptation to diet and insulin using, mean scores for self-respect, knowledge levels, adaptation to student, child, disease and social roles, according to before the study (p>0.05). Also, the adolescents in the study group told positive opinions related to disease through focus group interview and positive outcomes of peer interaction meetings in their written composition. According to these results, it is suggested that nurses and health team members should give education to the adolescents with type 1 diabetes mellitus by using interactive teaching methods and supplying effective peer group interactions as regularly and continuously.Key words: Adolescent with diabetes mellitus, adaptation, peer interaction, group education, nurse