Avrupa Birliği ülkeleri ve Türkiye'nin makroekonomik performans göstergelerine göre bulanık GRA-TRIL Zero yöntemi ile sınıflandırılması
Classification of European Union countries and Turkey according to their macroeconomic performance indicators with fuzzy GRA-TRIL Zero method
Yazar: CANSU AKKAYA
Danışman: DOÇ. DR. HÜSEYİN AVNİ ES
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering

Özet:
Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yöntemleri, karar süreçlerinde birçok kriterin değerlendirilmesini sağlayarak; seçme, sıralama ve sınıflandırma problemlerinde etkin bir şekilde kullanılmaktadır. Bu çalışmada, ÇKKV'de sınıflandırma problemi üzerine odaklanılmıştır. Çalışma kapsamında öncelikle Gri İlişkisel Analiz (GİA) metodolojisi temel alınarak geliştirilen GRA-TRIL Zero sınıflandırma yöntemi bulanık sayılar ile genişletilmiştir. Bu sayede önerilen yöntem belirsizlik altında karar süreçlerine çözüm üretebilme kabiliyeti kazanmıştır. Daha sonra yöntemin geçerliliği ve uygulanabilirliği ülkelerin makroekonomik performansını ele alan kapsamlı bir çalışma ile sunulmuştur.  Bu bağlamda Avrupa Birliği Ülkeleri ve Türkiye'nin makroekonomik performans göstergeleri literatürden hareketle tespit edilmiş ve uzman görüşleri alınarak her bir göstergenin ağırlıkları Adım Adım Ağırlık Değerlendirme Oran Analizi (SWARA) yöntemi ile belirlenmiştir. Elde edilen ağırlıklar kullanılarak Gri İlişkisel Analize dayalı olarak klasik ve bulanık yöntem uygulamalarıyla hem sıralama hem de sınıflandırma analizleri ayrı ayrı gerçekleştirilmiştir. Böylece yöntemin geçerliliği gösterilmekle birlikte Avrupa Birliği Ülkeleri ve Türkiye özelinde detaylı analizlere ulaşılmıştır. Bulanık GRA-TRIL Zero yöntemiyle yapılan sınıflandırma analizi sayesinde de ülkelerin ekonomik performans değerlendirmelerinde belirsizlik altında karar desteği sağlayan yenilikçi bir yaklaşım sunulmuştur.

Abstract:
Multi-Criteria Decision-Making (MCDM) methods are effectively utilized in decision-making processes by enabling the evaluation of multiple criteria, and they are widely applied in selection, ranking, and classification problems. This study focuses on the classification problem of MCDM. Within the scope of the study, the GRA-TRIL Zero classification method, developed based on the Grey Relational Analysis (GRA) methodology, has been extended using fuzzy numbers. Thus, the proposed method has gained the ability to provide solutions to decision-making processes under uncertainty. Subsequently, the validity and applicability of the method have been demonstrated through a comprehensive study addressing the macroeconomic performance of countries. In this context, the macroeconomic performance indicators of the European Union countries and Turkey were identified based on the literature, and the weights of each indicator were determined using the Stepwise Weight Assessment Ratio Analysis (SWARA) method by incorporating expert opinions. Using the obtained weights, both ranking and classification analyses were separately conducted through classical and fuzzy method applications based on Grey Relational Analysis. Thus, the validity of the method has been demonstrated, and detailed analyses specific to the European Union countries and Turkey have been obtained. The classification analysis conducted using the Fuzzy GRA-TRIL Zero method has provided an innovative approach that offers decision support under uncertainty in the evaluation of the economic performance of countries.