Ceza muhakemesinde çelişmeli yargılama ve silahların eşitliği ilkesi ve olağanüstü hal düzenlemelerinin bu ilkelere etkisi
The principles of adversarial proceedings and equality of arms in criminal procedure and the impact of state of emergency regulations on these principles
Yazar: MESUT CAN TARIM
Danışman: PROF. DR. SEYDİ KAYMAZ
Ufuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / Kamu Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Adil yargılanma hakkı, günümüz hukuk sistemlerinde hakkaniyet ve adillik kavramlarından ayrı düşünülemeyen bir hak haline gelmiştir. Bu hakkın alt ilkeleri olan ve bu hakkın gerçekleşebilmesi için bulunması gereken silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkeleri, son yıllarda önem kazanmaya başlamıştır. Çelişmeli yargılama, bir ceza ya da özel hukuk davasında, taraflara, bağımsız bir yargı kuruluşunca verilmiş olsa dahi hükme etki etmesi amacıyla dosyaya sunulan tüm delil ve görüşler hakkında bilgi sahibi olma ve görüş ileri sürme olanağının sağlanması şeklinde tanımlanabilir. Çelişmeli yargılama ilkesi, yalnızca delil çerçevesinde ele alınmamalıdır. Delil haricinde muhakemeyi etkileyebilecek tüm hususlar, bu ilkenin içine girmektedir. "Silahların eşitliği" ilkesi ise, davanın bir tarafı, davanın diğer taraf karşısında ciddi bir dezavantaj içine sokmayacak koşullar altında bulunmaması, tarafların deliller de dâhil, davalarını ortaya koyması için makul imkânlara sahip olması zorunluluğu şeklinde tanımlanabilir. Silahların eşitliği ilkesi ve çelişmeli yargılama ilkesi ile çok yakından ilişkilidir ve bu iki ilke, AİHM tarafından birbirini tamamlar nitelikte kullanılmaktadır. Bu iki ilke çok yakın ilişkili olsa da farklı ilkeler oldukları açıkça kabul edilmektedir. Çelişmeli yargılamanın ihlal edilmesi, her davada ve her halükârda silahların eşitliği ilkesinin de ihlal edildiği manasına gelmez. Bunun yanında, her iki ilke arasında, birinin diğerini içermesi veya kapsaması biçiminde bir ilişki de bulunmamaktadır. Çalışmada silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerinin tarihsel gelişimi ve tanımları, bu ilkelerin AİHM ve Anayasa Mahkeme kararlarında ne şekilde yer aldığı, her iki ilkenin unsurları ve bu iki ilke ile bağlantılı diğer muhakeme ilkeleri ele alınmıştır. Özellikle AİHM'in bu iki ilkeye ilişkin ihlal kararları sonrasında ve olağanüstü hal döneminde Türk iç hukukunda yapılan düzenlemeler ile bu iki ilkenin birbiriyle olan ilişkisine de değinilmiştir.

Abstract:
The right to a fair trial has become a right that cannot be separated from the concepts of fairness and justice in today's legal systems. The principles of equality of arms and adversarial proceedings, which are the sub-principles of this right and which must be present for the realization of this right, have started to gain importance in recent years. Adversarial procedure can be defined as providing the parties with the opportunity to be informed about all the evidence and opinions submitted to the file and to put forward an opinion in order to influence the judgment, even if they are given by an independent judicial institution, in a criminal or civil lawsuit. The principle of adversarial proceedings should not be considered only in the framework of evidence. All matters that may affect judgment, other than evidence, fall within this principle. The principle of "equality of arms", on the other hand, can be defined as the obligation that one side of the case should not be under conditions that will not put the other party at a serious disadvantage, and that the parties should have reasonable opportunities to present their case, including evidence. It is closely related to the principle of equality of arms and the principle of adversarial trial, and these two principles are used by the ECHR in a way that complements each other. Although these two principles are closely related, they are clearly recognized as different principles. Violation of adversarial proceedings does not mean that the principle of equality of arms is violated in every case and in any case. In addition, there is no relationship between the two principles in the way that one includes or covers the other. In the study, the historical development and definitions of the principles of equality of arms and adversarial proceedings, how these principles are included in the decisions of the ECHR and the Constitutional Court, the elements of both principles and other principles of reasoning related to these two principles are discussed. Especially after the ECHR's violation decisions regarding these two principles and during the state of emergency, the regulations made in Turkish domestic law and the relationship between these two principles are also mentioned.