Panoramik grafilerde X-ışınına bağlı hücre çekirdeği ve DNA hasarının incelenmesi
The evaluation of cell nucleus and dna damage due to x-ray in panoramic radiography
Yazar: HÜLYA ÇAKIR KARABAŞ
Danışman: PROF. DR. İLKNUR ÖZCAN
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Ağız, Diş ve Çene Radyolojisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry
Dizin: Comet tekniği = Comet assay ; DNA = DNA ; DNA hasarı = DNA damage ; Hücre nükleolusu = Cell nucleolus ; Mikroçekirdek testleri = Micronucleus tests ; Radyografi = Radiography ; Radyografi-dental = Radiography-dental ; Radyografi-panoramik = Radiography-panoramic ; X ışını = X ray

Özet:
X ışınları, hem gen mutasyonlarına hem de kromozomal aberasyonlara sebep olabilen potansiyel mutajenik ajanlardan biridir. DNA hasarının çeşitli hastalıkların etyolojisinde, kanserde, infertilitede ve yaşlanmada etkili bir rolünün olduğu düşünülmektedir. Kanserlerin büyük bir kısmı onarılamamış DNA hasarlarından kaynaklanmaktadır. Panoramik radyografi hastalıkların teşhisinde önemli bir araç olup dental uygulamalarda sıkça kullanılmaktadır. Bu çalışmada, panoramik radyografi çekilen hastaların hücre çekirdeğinde ve DNA yapısında meydana gelebilecek hasarı görmek amacıyla mikronükleus testi ve Comet Assay yöntemi uygulanmıştır.
 Çalışmamızda, dental tanı nedeniyle panoramik radyografi alınması gereken 30 gönüllü hastanın yanak mukozalarından radyografi alınmadan hemen önce ve alındıktan 2 hafta sonra sürüntüler alınmıştır. Panoramik radyografi öncesi ve sonrası alınan birer sürüntü örneğinin 1000 hücre çekirdeğindeki değişiklikler (piknozis, karyolizis, karyoreksis, mikronükleus ve binükleus) ışık mikroskobunda sayılarak kaydedilmiştir. Ayrıca, diğer sürüntü örneklerinin yüzer adet hücresi ise Comet Assay yöntemi ile analiz edilerek "Comet Score" isimli bilgisayar programında değerlendirilmiştir. DNA hasar düzeyini gösteren comet parametrelerinden kuyruk uzunluğu ve kuyruktaki DNA yüzdesi her iki grupta incelenerek karşılaştırılmıştır.
 Çalışmamızda, X ışını maruziyeti öncesi ve sonrası kuyruktaki DNA yüzdesi ve kuyruk uzunluğu sonuçları istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0,001). Benzer şekilde, X ışını maruziyeti sonrası yanak mukoza hücrelerinde görülen mikronükleus sıklığındaki artış anlamlı (p<0,001) bulunmuştur. Sitotoksisiteye ilişkin diğer hücre çekirdeği değişimlerinden karyoreksis ve karyoliziste istatistiksel olarak anlamlı bir artış gözlenmiş; ancak, piknozis artışı istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır.

Sonuç olarak, dental teşhis ve tedaviler esnasında alınan panoramik radyografiler oral mukoza hücrelerinde sitotoksisiteye ve DNA hasarına da sebep olmaktadır. Bu sebeple panoramik radyografi gerektiğinde ve uygun dozda alınmalıdır.

Abstract:
X-rays are one of the potential mutagenic agents that can cause both the gene mutations and chromosomal aberrations. DNA damage is believed to have an effective role in the etiology of various diseases, cancer, infertility and aging. Most cancers are caused by DNA damages that cannot be repaired.  Panoramic radiography is a significant tool for the diagnosis of diseases, and is frequently used in dental applications. In this study, micronucleus test and Comet Assay methods are implemented in order to observe the damage that can occur in the cell nucleus and in the structure of DNA of the patients who had taken panoramic radiographs. 
In our study, buccal mucosa swabs were obtained just before the radiography and two weeks after the radiography from 30 volunteer patients who had to take radiography due to dental diagnosis. Changes in the nuclei (pyknosis, karyolysis, karyorrhexis, micronucleus and binucleus) of 1000 cells of each swab sample have been counted under a light microscope and recorded. Besides, 100 cells of each other swab samples were analyzed by Comet Assay method and have been evaluated by a computer program named "Comet Score". Tail length and % DNA in tail, comet parameters which indicate the level of DNA damage, were analyzed and compared in both groups.
In our study, results of % DNA in tail and tail length before and after X-ray exposure were statistically significant (p <0.001). Likewise, increase in the micronucleus frequency observed in buccal mucosa cells after X-ray exposure was found significant (p <0.001). 
Regarding other changes in the cell nucleus related to cytotoxicity, statistically significant increase was observed corcerning karyorrhexis and karyolysis; however, the increase in pyknosis was not statistically significant.
As a result, panoramic radiographs taken during dental diagnosis and treatment also causes cytotoxicity and DNA damage in oral mucosal cells. Therefore, panoramic radiographs should be applied in appropriate doses if necessary.