Kurumsal değişimlerin ve politik sorunların yansımaları: Osmanlı tahvilleri ile ekonometrik uygulamalı tarihsel değerlendirme (1903-1914)
Reflections of institutional changes and political issues: Econometric applied historical evaluation with Ottoman bonds (1903-1914)
Yazar: MUSTAFA SABRİ DOĞRUYOL
Danışman: DOÇ. DR. AVNİ ÖNDER HANEDAR
Sakarya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ekonometri Ana Bilim Dalı / Ekonometri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonometri = Econometrics ; Tarih = History

Özet:
Tahvil fiyatları, bir devletin harcama ve gelir kapasitesi ile bağlantısı bağlamında siyasi ve jeopolitik
dinamiklerle ilişkilendirilmektedir. Devlet tahvilleri, yurt içinde veya yurt dışında yatırımcılar tarafından 
temin edilerek, bir devletin yatırım için uygun olup olmadığını incelememizde yol gösterici bir veri 
sağlamaktadır. Bu açıdan, savaşlar veya politik çalkantıların varlığında kamu harcamalarının 
yükselebilecek olması nedeniyle; tahvil fiyatlarındaki talep azalışı ve fiyat dalgalanmaları tespit 
edilebilmektedir. Aynı şekilde, tahvil fiyatları devletin mali yapısı ve genel iktisadi sisteminde ortaya
çıkacak düzelmelerin olması durumunda da istikrar kazanabilmektedir. Örneğin, vergi sisteminin etkin 
hale gelmesi, kamu harcamalarının parlamenter denetim altına alınması veya mali ve idari sistemde 
yapılan etkili reformlar, yatırımcıların güvenini kazanmışsa, bu durum devlete borç verme isteğini 
artırarak tahvil talebini ve fiyatlarını yükseltecektir. Aksi halde talep azalacak ve fiyatları düşecektir.
Tezde, Osmanlı İmparatorluğu'nda 1903–1914 yılları arasında gerçekleşen reform ve kurumsal 
değişimlerin mali ve idari sistem üzerindeki etkisi tahvil fiyatları aracılığıyla incelenmektedir. Bu 
çalışmanın ana hedefi, Osmanlı İmparatorluğu'nun 1900 sonrasında mali ve idari sistemini düzenlemek 
için uyguladığı İkinci Meşrutiyet ve Kişisel Gelir Vergisi gibi önemli reformlar süresince yaşanan 
savaşlar ve isyanlar da var iken mali sisteminin etkinliğini ne derece değiştirdiğini gözlemlemektir. Bu 
çerçevede, reform ve kurumsal değişimlerin tahvil yatırımcılarına yansımalarının; İstanbul, Londra, 
Paris ve Berlin borsalarında 1903–1914 yılları aralığındaki konsolide tahvili günlük fiyat verilerindeki 
oynaklık incelenerek değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Tezde; eğer kurumsal değişimler ve reformlar 
başarılı olmuş ise, Osmanlı Devleti'nin konsolide borç tahvillerinin fiyatlarının yükselmesi ve dalgaların 
azalması gerektiği ortaya çıkmaktadır. 
Yapılan ekonometrik analizler, ilgili reform ve kurumsal değişimlerin etkinliği konusunda şüphe 
yaratmaktadır. İstanbul borsasında; İkinci Meşrutiyet, Kişisel Gelir Vergisi Reformu ve Birinci Balkan 
Savaşının, Londra borsasında; Rus–Japon Savaşı ve 1907 Finansal Krizi olayının, Paris borsasında; 
İkinci Meşrutiyet, Kişisel Gelir Vergisi Reformu olayı, Rus–Japon Savaşı ve Birinci Balkan Savaşının, 
Berlin borsasında ise; Birinci Balkan Savaşının ve Bab–ı Ali Baskını olaylarının piyasada fiyat 
dalgalanmalarını ve oynaklığı arttırıcı etki yarattığı görülmüştür. Genel olarak, İstanbul ve Paris 
borsalarındaki yatırımcı tepkilerinin benzer olduğu söylenebilir. Elde edilen sonuçlar bağlamında, 
savaşların etkisinde kalan siyasi–politik durumun, oynaklık artışı olarak piyasalara yansıyabildiği ve 
reformların olası olumlu etkilerini sınırlandığını söylemek mümkündür. Bu sonuçlar, Osmanlı 
İmparatorluğu'nun kurumsal dönüşüm sürecinin anlaşılmasına katkı yapabilecek niteliktedir. İlave 
olarak, günümüzde sistemsel sorunları nedeniyle kurumsal değişim ve reform uygulamalarına yönelen 
birçok iktisadi yapının ve devletin politik gerilimler bağlamında bu tip olumlu hareketleri sürdürmesinin
zorluğunu anlamak da bu bağlamda önemlidir.

Abstract:
Bond prices are related to a country's spending and revenue capacity, which is affected by political and 
geopolitical events. Government bonds' outcomes, purchased by investors, help us understand if a 
country is a good destination for investment. During wars or political turmoil, government spending is 
expected to increase, leading to lower demand for bonds This can create price fluctuations. On the other 
hand, as the country's financial situation and overall economy improve, bond prices can stabilize. For 
example, a more effective tax system, stricter control of public spending, or reforms establish a better 
financial and administrative systems, which can make investors trust the government more. In this case, 
investors are more willing to lend money to the government, increasing demand for bonds and raising 
prices. Conversely, if these conditions are not met, demand decreases and prices fall.
The thesis aims to understand the impact of changes, particularly tax and administrative reforms, in the 
Ottoman Empire between 1903 and 1914 on the financial and administrative systems. This period 
witnessed significant reforms such as the Second Constitutional Era and the introduction of the Personal 
Income Tax. The study focuses on analysing bond prices to gauge the effectiveness of these reforms. 
Daily bond prices from the İstanbul, London, Paris, and Berlin stock exchanges will be examined to 
discern how reforms influenced the economic landscape. Ultimately, it is believed that these reforms 
will increase bond prices and stabilize the economy, if they were effectively imposed.
The econometric analyses reveal that events such as the Second Constitutional Era and the Personal 
Income Tax Reform in the Istanbul Stock Exchange, the Russo–Japanese War and the 1907 Financial 
Crisis in the London Stock Exchange, and the Second Constitutional Era, the Personal Income Tax 
Reform, the Russo–Japanese War, and the First Balkan War in the Paris Stock Exchange had created 
volatility. In the Berlin Stock Exchange, events like the First Balkan War increased volatility. Overall,
similar investor reactions were observed in the İstanbul and Paris stock exchanges. Our findings suggest 
that factors such as the wars mitigated the positive impacts of reforms. These results contribute to our 
understanding of the economic transformation of the Ottoman Empire and as well countries experiencing 
fiscal problems and institutional changes in today.