Ergenlerin ve ailelerinin ergenlik dönemi aşıları hakkındaki bilgi düzeyi ve tutumlarının, COVİD-19 pandemisinin aşı farkındalığına etkisinin araştırılması
Knowledge and attitudes of adolescents and parents about adolescent vaccinations and the effect of the COVİD-19 pandemic on vaccination attitudes
Yazar: HÜRAY KÖK
Danışman: PROF. DR. FİRDEVS BAŞ
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sosyal Pediatri Ana Bilim Dalı / Sosyal Pediatri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Ergenlik dönemi hayatın en sağlıklı olunan evresi olarak düşünülmesine rağmen ergenlik yıllarında birçoğu önlenebilir nedenlerden ölüm, hastalık ve yaralanma yaşanmaktadır.  En önemli koruyucu sağlık hizmetlerinden biri olan bağışıklama programı ile hem ergenlerin hastalıklardan korunmakta hem de toplumun hassas grupları için enfeksiyon kaynağı oluşturmaları önlenebilmektedir.
Bu prospektif, tanımlayıcı-gözlemsel ve çok merkezli çalışmada ergenlik dönemi aşıları ile ilgili ergenlerin ve ebeveynlerinin bilgi ve tutumlarını değerlendirmeyi amaçladık. Toplam 605 ergen ve 605 ebeveyne anket uygulandı. 
Sonuçlar incelendiğinde; ergenlerin %55,6'sı kız ve %72,1'nin 13-18 yaş aralığındaydı. Ebeveynlerin %90'ı annelerden oluşuyordu, %40,8'i 12 yıl ve üzerinde eğitim seviyesine sahipti. Hane gelir düzeyi %45,9 oranında asgari ücretin iki katından fazlaydı. Ebeveynlerin %59,2'si ve ergenlerin %67,8'i ergenlik döneminde öneriler aşılar hakkında bilgi sahibi değildi. Ergenlik dönemi aşılarından en az bir tanesini yaptırmış olan ergenlerin oranı %64 saptandı bu oranın düşük olmasının en sık nedeninin bilgilendirme eksikliğinin olduğu gözlendi. Yeterli bilgilendirmenin yapılması durumunda Ergenlerin %54,8'i ve ebeveynlerin %59,4'ü aşı uygulanmasını kabul edeceği saptandı. Ailelerin sosyoekonomik durumu ve eğitim seviyesi ile ergenlerin düzenli sağlık izlemlerine gidiyor olmasının bilgi ve tutumu etkilediği görüldü. Covid 19 pandemisinin, diğer aşılarla ilgili tutuma etkisi değerlendirildiğinde ergenlerin (%79,8) ve ebeveynlerin (%78,4) çoğunluğunun düşüncelerinin değişmediği saptandı.
Ergenlik döneminde aşılarla ilgili bilgilendirmenin az olması, aşılanma oranlarının düşük olmasının önde gelen nedenlerindendir. Bu tez çalışması, özellikle sağlık çalışanlarının bilinçlendirilerek ebeveynlere ve ergenlere sağlık izlemleri esnasında hatırlatmalar yapması, aşıların daha ulaşılabilir hale getirilmesi için planlamalar yapılması ve medya kanallarının bu konuda bilinçli bir şekilde kullanılması ile aşılarla ilgili farkındalığın ve aşı kabulünün artacağına dikkat çekmektedir.
Anahtar Kelimeler: Ergen aşılaması, ergen sağlığı, aşı bilgi ve tutumu, Covid-19 etkisi, aşı kararsızlığı

Abstract:
Although adolescence is considered the healthiest stage of life, it is a period marked by preventable deaths, illnesses, and injuries. Immunization programs, which are among the most important preventive health services, help protect adolescents from diseases and prevent them from becoming sources of infection for vulnerable groups in the community.
In this prospective, descriptive-observational, and multi-center study, we aimed to evaluate the knowledge and attitudes of adolescents and their parents regarding adolescent vaccinations. A total of 604 adolescents and 604 parents were surveyed.
The results showed that 55.6% of the adolescents were girls, and 72.1% were aged between 13-18 years. The majority of parents (90%) were mothers, and 40.8% had an education level of 12 years or more. The household income exceeded twice the minimum wage for 45.9% of the families. Additionally, 59.2% of parents and 67.8% of adolescents were unaware of the recommended vaccinations for the adolescent period. The rate of adolescents who had received at least one adolescent vaccine was found to be 64%. The most common reason for this low rate was the lack of information. If adequately informed, 54.8% of adolescents and 59.4% of parents stated they would accept the vaccinations. Socio-economic status, education level, and regular health check-ups influenced knowledge and attitudes. The Covid-19 pandemic did not significantly alter the attitudes of the majority of adolescents (79.8%) and parents (78.4%).
Our study highlights the need for increased awareness and acceptance of vaccinations through better communication from healthcare providers, improved accessibility, and the conscious use of media channels.
Key Words: Adolescent vaccination, adolescent health, vaccine knowledge and attitudes, Covid-19 impact, vaccine hesitancy