Küçük Asi kanalının Amik ovası taşkınlarındaki etkinliğinin modellenerek incelenmesi
Investigation of effectiveness of Küçük Asi channel for floods in the Amik plain by modeling
Yazar: MEHMET ŞAH SÖNÜK
Danışman: PROF. DR. AHMET İRVEM
Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyosistem Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Amik Ovası = Amik Plain ; Taşkın hesapları = Flood calculation ; Yüzey akışları = Runoffs

Özet:
Ülkemizde taşkınlar depremden sonra gelen önemli doğal afetlerdendir. Taşkınlar çok sayıda can ve mal kaybına neden olmaktadır. Taşkın zararlarını azaltıcı önlemlerin alınmasında, taşkınların nedenlerini araştırmak oldukça önemlidir. Amik ovasında geçmiş yıllarda çok sayıda taşkın olayı meydana gelmiş, tarım alanlarının sular altında kalmış, tarımsal üretimin yapılamaması nedeniyle önemli ekonomik kayıplar yaşanmıştır. Geçmişte ovada bulunan Amik gölünü kurutmak ve yüzey drenajı sağlamak amacıyla çok sayıda tahliye kanalı yapılmıştır. Bu kanallardan en önemlilerinden biride, ovadan gelen yüzey sularının büyük bir kısmını tahliye eden Küçük Asi kanalıdır. Bu çalışmada, Küçük Asi kanalı üzerinde bulunan Hasanlı köprüsü akım gözlem istasyonu akım verilerinden, Gumbel olasılık dağılım fonksiyonu kullanılarak 2, 5, 10, 25, 50, 100, 150, 200, 250 ve 500 yıl yinelenmeli taşkın debileri hesaplanmıştır. Bu taşkın debileri kullanılarak kanalda bent olmadan ve bent olması durumunda, istasyonlarda su seviyeleri, kanal boyunca su profilleri ve su yayılımları HE-CRAS ile benzetim yapılarak belirlenmiştir. Mevcut kanal kapasitesinin 20 yıl yinelenmeli taşkın debisine denk geldiği, bunun en az 100 yıl yinelenmeli taşkın debisi olan 558 m3/s kapasiteye göre planlanarak kanalın genişletilmesi önerilmiştir. Bentlerin yapılması durumunda, bent yapılan istasyonlarda su akış hızlarında ve kanal su seviyesinde ani artışlar görülmüştür. İnsan müdahaleleri ile oluşturulan bentlerin kanal boyunca taşkın yayılımını arttırdığı ve suların tahliyesini geciktirmesi nedeniyle taşkının olumsuz etkilerini artırdığı sonucuna varılmış ve yapılan bu bentleri mutlaka yağış mevsimi öncesinde taşkın zararlarını azaltması açısından kaldırılması önerilmiştir.

Abstract:
In our country, floods are one of the important natural disasters that come after the earthquake. Floods cause loss of life and property. It is very important to investigate the reasons of floods to reduce flood damages. In the past, many flood events occurred in the Amik plain. Because of agricultural areas were flooded, sowing and planting could not be done, and as a result, significant economic losses were experienced. In the past, many drainage channels were built in order to dry the Amik Lake located on the plain and to provide surface drainage. One of the most important of these channels is the Küçük Asi channel, which discharges most of the surface waters coming from the plain. In this study, reoccurrence interval of 2, 5, 10, 25, 50, 100, 150, 200, 250 and 500 years flood flows were calculated using the Gumbel probability distribution function using flow data which was obtained from The Hasanlı bridge flow observation station. By using these flood flow rates, water levels at stations, water profiles along the channel and water spreads were determined by HE-CRAS in the presence of obstructions and without obstructions. It has been proposed to expand the channel geometries according to a capacity of 558 m3/s, which is the reoccurrence interval of 100 years flood flow, where the capacity of the channel in present condition reoccurrence interval of 20 year flood flow. In the case of obstruction, sudden increases in water flow rates and channel water level were observed after obstructed stations. It was concluded that the obstructions created by human interventions increase the area of flood by spreading along the channel and increase the negative effects of the flood due to delaying the discharge of water, and it has been suggested that these weirs should be removed before the rainy season in order to reduce the flood damages.