Sosyal bilgiler dersinde matematiksel modelleme etkinlikleriyle finansal okuryazarlık becerisinin geliştirilmesi
Developing financial literacy skills with mathematical modelling activities in social studies course
Yazar: MAKSUT ÖNLEN
Danışman: PROF. DR. BİLGİN ÜNAL İBRET
Kastamonu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Finansal okuryazarlık = Financial literacy ; Matematik eğitimi = Mathematics education ; Matematiksel modelleme = Mathematical modelling ; Sosyal bilgiler = Social studies ; Sosyal bilgiler dersi = Social studies course ; Sosyal bilgiler eğitimi = Social studies education

Özet:
Ekonomi disiplini ile ilgilenen araştırmacılar, dünyada var olan kısıtlı maddi kaynakların en yüksek fayda ile nasıl kullanılabileceğini açıklamaya çalışmaktadır. İnsanlarda maddi kaynakların bilinçli kullanılmasına yönelik farkındalık oluşturmaya çalışan ekonomi disiplini her geçen gün önemini arttırmaktadır. İnsanlarda oluşturulmaya çalışılan ekonomi konularıyla alakalı farkındalık veya bakış açısı, eğitim sistemlerine finansal okuryazarlık becerisi olarak yansımıştır. Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü (OECD - Organisation for Economic Co-operation and Development), Uluslararası Para Fonu (IMF - International Monetary Fund) ve merkez bankaları gibi ekonomik kuruluşlar ekonomi ile ilgili bilgi ve becerilerin her geçen gün daha da önemli hale geldiğini belirtmekte, eğitim sistemlerine ekonomi konularının ve finansal okuryazarlık becerisinin entegre edilmesi gerektiği üzerine çalışmalar yapmaktadır. Eğitim sistemi aracılığıyla bireylerin ekonomi konularında bilinçlendirilmesi ve gerekli becerilerin kazandırılması insan hayatının geleceği için önemli bir hal almaktadır.
Ekonomi konuları eğitim sistemi içinde farklı derslerde (sosyal bilgiler, matematik vb.) farklı açılardan ele alınmaktadır. Ekonomi disiplini Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programında finansal okuryazarlık becerisi olarak yerini almıştır. Disiplinlerarası yaklaşıma göre düşünülüp hazırlanan bu çalışmanın amacı; Sosyal bilgiler dersi kapsamında öğrencilerde finansal okuryazarlık becerisinin geliştirilmesine yönelik hazırlanan matematiksel modelleme etkinliklerinin uygunluğunun incelenmesidir. 
Araştırmada nitel ve nicel verilerin kullanılmasına ve bir durumu farklı açılardan analiz etmeye olanak sağlayan karma yöntem (mixed method) kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu, İstanbul ili Esenler ve Ümraniye ilçelerinde iki farklı okulda eğitim gören 61 kız, 66 erkek olmak üzere 127 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırma sürecinin değerlendirilmesine gönüllü olarak 30 öğrenci velisi de dahil olmuştur. Araştırmanın uygulama sürecinde, araştırmacı tarafından geliştirilip kullanılan matematiksel modelleme etkinlikleri, finansal okuryazarlık başarı testi, sözel ve görsel ifade formu, öğrenci görüşme formu ve veli görüşme formu veri toplama araçları olarak kullanılmıştır. Araştırma sürecinde elde edilen nicel veriler çift yönlü ANOVA (Two way ANOVA) testi, nitel veriler ise içerik analizi kullanılarak çözümlenmiştir.
Araştırma sonucunda, sosyal bilgiler dersi kapsamında matematiksel modelleme etkinliklerinin, öntest – son test finansal okuryazarlık başarı testi puanlarındaki değişime göre finansal okuryazarlık becerisinin geliştirilmesine katkı sağladığı tespit edilmiştir. Uygulanan matematiksel modelleme etkinliklerinin öğrenciler ve veliler tarafından faydalı bulunduğu yapılan görüşmeler sonucunda elde edilen sonuçlardan biridir. Hazırlanan etkinliklerde kurgulanan problemler, öğrencilerin günlük hayatında karşılaşabilecekleri olayları içerdikleri ölçüde öğrencilerin ilgisini çektiği tespit edilmiştir.

Abstract:
Researchers interested in the discipline of economics try to explain how the limited material resources in the world can be used with the highest benefit. The discipline of economics, which tries to raise awareness of the conscious use of material resources in people, is increasing its importance day by day. The awareness or perspective about the subjects in economics that are tried to be created in people has been reflected in education systems as a financial literacy skill. Economic institutions such as the Organization for Economic Cooperation and Development (OECD), the International Monetary Fund (IMF) and central banks state that knowledge and skills related to the economy are becoming more and more important each day, and they are working on the need to integrate economics subjects and financial literacy skills into education systems. Therefore, it has become critical for the future of humanity to raise people's awareness of the subjects in economics and gain the necessary skills through the education system.
Subjects in economics are covered in different levels and courses (social studies, mathematics, etc.) with a variety of perspectives in schools. The discipline of economics has taken its place as a financial literacy skill in the Social Studies Course Curriculum. Within this context, the purpose of this study, which was planned and prepared according to an interdisciplinary approach, is to examine the suitability of mathematical modelling activities prepared for the development of financial literacy skills in social studies courses.
In the research, the mixed method, which allows the researcher to use both qualitative and quantitative data and analyze a situation from different angles, was used. The study group of the research consists of 127 students, 61 girls and 66 boys, studying in two different schools in Esenler and Ümraniye districts of İstanbul. 30 students' parents voluntarily participated in the evaluation of the research process. Mathematical modelling activities developed and used by the researcher, financial literacy achievement test, verbal and visual expression form, student interview form and parent interview form were used as data collection tools while conducting the research. Quantitative data obtained during the study were analyzed by using a two-way ANOVA test, and qualitative data were analyzed by using content analysis.
As a result of the research, considering the change in pretest-posttest financial literacy achievement test scores, it has been found that mathematical modelling activities in the social studies courses contribute a lot to the development of financial literacy skills. Moreover, in the interviews, it has been determined that the applied mathematical modelling activities were found beneficial by the students and parents. Lastly, it has been seen that the problems created in the prepared activities attract the attention of the students to the extent that they include the events that the students may encounter in their daily life.