Sağlık çalışanlarının israfa ilişkin görüşlerinin nitel olarak incelenmesi ve israfa ilişkin tutum ölçeği geliştirilmesi
Qualitative examination of the opinions of health care professionals about wastage and developing the attitude scale for wastage
Yazar: SEDA TUĞBA BAYKARA MAT
Danışman: PROF. DR. ÜLKÜ BAYKAL
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Hemşirelikte Yönetim Ana Bilim Dalı / Hemşirelik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Hastaneler = Hospitals ; Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management
Dizin: Sağlık personeli = Health personnel ; Tutum ölçekleri = Attitude scales ; Tutumlar = Attitudes ; Ölçek geliştirme = Scale development ; Ölçekler = Scales ; İsraf = Extravagance

Özet:
Araştırma, hastanelerde görev yapan sağlık çalışanlarının israfa ilişkin görüşlerinin belirlenmesi amacıyla nitel tasarım, "Sağlık Çalışanlarının İsrafa İlişkin Tutumu" ölçeğinin geliştirilmesi amacıyla nicel tasarım kullanılarak iki aşamada gerçekleştirilmiştir. 
Araştırmanın örneklemini, İstanbul ilinde bulunan üç farklı sektörden (özel, üniversite ve Sağlık Bakanlığı) beş hastanede görevli sağlık çalışanları oluşturmuştur. Nitel aşama için bu kurumlarda görevli 60 sağlık çalışanı örnekleme alınırken; nicel aşama için ölçek madde sayısının 5- 10 katı hesabıyla 409 sağlık çalışanı katılmıştır. Araştırmaya katılan sağlık çalışanları ile yapılan derinlemesine görüşmelerde 14 sorudan oluşan "Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu" kullanılmış, bu veriler içerik analizi ve Nvivo12 programı kullanılarak değerlendirilmiştir. Ölçek geliştirme aşamasında nitel verilerden yararlanılarak oluşturulan ve 56 maddeden oluşan  "Sağlık Çalışanlarının İsrafa İlişkin Tutumu" ölçeği taslağı ve katılımcıların kişisel ve mesleki özelliklerini belirlemeye yönelik sosyo-demografik özellikler bilgi formu (12 soru) kullanılmıştır. Nicel veriler SPSS 24 paket programı kullanılarak analiz edilmiştir. 
Araştırmanın nitel aşamasında elde edilen bulgular; "israf algısı", "israf edilen kaynaklar", "israf nedenleri" ve "israfa karşı alınacak önlemler" başlıkları altında dört ana tema, bu ana temalara bağlı alt temalar ve kodlar şeklinde değerlendirilmiştir. Sağlık çalışanlarının görüşleri doğrultusunda; israf kavramının toplumsal ve dini örüntülerin etkileri sonucu şekillendiği, "günah", "yazık", "kul hakkı" kavramlarıyla ifade edildiği, farkında olunmadığında alışkanlığa dönüşmesinin israf davranışlarının artmasının en büyük nedenlerinden biri olduğu belirtilmiştir.
Nitel verilerin analizi kapsamında 84 maddelik taslak ölçek oluşturularak, konu ile ilgili 12 uzmanın görüşüne sunulmuş ve alınan dönüşler doğrultusunda taslak ölçeğin 28 maddesi ölçekten çıkarılmış, kapsam geçerliliği 0,92 olarak bulunmuştur. Çalışmanın devamında ölçek maddelerinin, madde-toplam korelasyonları 0,30'un altında kalanlar ölçekten çıkarılarak, madde-toplam korelasyon değerlerinin 0,30-0,78 arasında değiştiği ortaya konmuştur. Açımlayıcı faktör analizi sonucunda beş boyut (çalışanların israf algısı, israf nedenleri, bireysel önlemler, değer katmayan süreçler, kurumsal tutum) ve 24 maddeden oluşan ölçek yapısı ortaya konmuştur.  Ölçeğin güvenirliğinin incelenmesi amacıyla; zamana göre değişmezliği test-tekrar test yöntemiyle değerlendirilmiş, her iki uygulamadan elde edilen puanlar arasında anlamlı bir fark bulunmadığı (t:1,102, p: ,227) ve pozitif yönde, güçlü ve anlamlı ilişki olduğu ortaya konmuştur (r:,996, p<,001). Geliştirilen ölçeğin iç tutarlılığının belirlenmesi amacıyla, ölçek toplamının Cronbach alfa katsayısı 0,90 olduğu, alt boyutlarının Cronbach alfa katsayısının 0,71-0,88 arasında değiştiği saptanmıştır.
Araştırma sonucunda; çalışmaya katılan sağlık çalışanlarının hastanelerdeki israf nedenlerinin belirlenip ortadan kaldırılmasının israfı azaltabileceğini düşündükleri saptanmıştır. Çalışmada, 'Sağlık Çalışanlarının İsrafa İlişkin Tutumu" ölçeğinin geçerli ve güvenilir bir ölçek olduğu saptanmıştır.

Anahtar Kelimeler: Hastanelerde İsraf, Sağlık çalışanları, Ölçek Geliştirme, Tutum Ölçeği, Hemşirelikte Yönetim.

Abstract:
The aim of this study is to determine the attitudes towards wastage of healthcare professionals working in the hospital and additionally to develop "The Attitude Scale Towards Healthcare Professionals".
The research was carried out in two stages. The sample of the study consisted of healthcare professionals working in 5 hospitals that can be divided into 3 sectors (private, university and Ministry of Health) in Istanbul. For the qualitative stage, 60 healthcare professionals working in these institutions were sampled and for quantitative part of the study 409 healthcare professionals were participated. In the in-depth interviews with the healthcare workers participating in the research, the "Semi-Structured Interview Form" consisting of 14 questions was used and the data was evaluated using content analysis and Nvivo12 program. In the development phase of the scale, the draft version of the "Attitudes Towards Wastefulness of Health Workers" scale containing 56 items and the socio-demographic information form containing 12 questions are used to determine the personal and professional characteristics of the participants. The data was analyzed using SPSS 24 package program. 
Findings obtained at the qualitative stage of the research were evaluated as four main themes which were divided into sub-themes and codes. These four main themes are waste perception, wasted resources, causes of waste and measures to be taken against waste. It was emphasized that waste in hospitals is mostly related to disposable materials and institutional precautions would be more significant rather than individuals' in order to prevent waste.
As a result of the analysis of qualitative data, a draft scale containing 84 items was created. After presenting the draft scale to 12 experts for the feedback, 28 items were removed from the scale in line with the comments received. After that content validity was calculated as 0.92. The items whose scale-item correlations were below 0.30 were excluded from the scale. Item-total correlation values were between 0.30-0.78.
As a result of exploratory factor analysis, the scale structure consisting of five (employees' perception of waste, reasons for waste, individual measures, processes that do not add value, corporate attitude) dimensions and 24 items were reached. In order to examine the reliability of the scale against time was evaluated by test-retest method. There is no significant difference between the scores obtained from both applications (t: 1.102, p: .227) and there was a positive, strong and significant relationship (r: .996, p<.001) between them. Cronbach's alpine coefficient of the developed scale is 0.90 and Cronbach alpha value of sub-dimensions ranged from 0.71 to 0.88.
As a result of the research; it was concluded that the healthcare professionals working in the hospitals think that the causes of wastage in hospitals can be reduced by revealing the causes. In the study, it was determined that the scale of Attitude of Healthcare Professionals towards Waste is a valid and reliable scale.
Keywords: Waste in Hospitals, Healthcare Workers, Scale Development, Attitude Scale, Nursing Management.