Sivas Divriği tarihi Kültür (Çarşı) camisine yönelik koruma kararlarının incelenmesi ve restorasyon önerisi geliştirilmesi
Investigation of conservation decisions and development of restoration proposal for the historical Kültür (Çarşi) mosque of Sivas Divrigi
Yazar: SEDANUR ÇETİN
Danışman: DOÇ. DR. NESLİHAN KULÖZÜ
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Camiler = Mosques ; Koruma = Conservation ; Restorasyon = Restoration ; Sivas-Divriği = Sivas-Divriği

Özet:
Amaç: Kültür varlıklarında koruma; sanat veya tarih değeri olan yapıların, eserlerin, değerlerin ve kent öğelerinin yaşamlarını devam ettirebilmeleri için koruma, bakım ve onarım yapılmasına yönelik önlemlerin alınmasını ifade etmektedir. Tarihsel süreç içinde koruma kriterlerin belirlenmesi ve özgünlük kavramlarının ortaya çıkması sonucunda restorasyon bilinci ortaya çıkmış ve sürekli tartışılarak gelişmeye devam etmiştir. Restorasyon kavramının ortaya çıktığı ilk günden itibaren restorasyona konu olan önemli bir yapı grubunu dini yapılar oluşturmaktadır. Bu çalışmanın amacı da Sivas/Divriği'de bulunan Tarihi Kültür (Çarşı) Cami'sine yönelik restorasyon önerisinin geliştirilmesidir. Bu araştırma sonucunda restorasyon projesi geliştirilerek korumak, yaşatmak ve bu yolla yapının sürdürülebilirliğinin sağlanmasına yardımcı olmak hedeflenmiştir.
Yöntem: Çalışmada gerekli bilgi ve belgeleri elde etmek için literatür taraması yapılmıştır. Bunun sonucunda oluşturulan çalışmanın kuramsal çerçevesi doğrultusunda Kültür Camisine yönelik koruma kararları ve caminin tarihi araştırılmış, caminin geçmişten günümüze geçirdiği onarımlar tespit edilmiş, mimari özellikleri doğrultusunda nasıl bir restorasyon projesi geliştirileceği belirlenmiştir. 
Bulgular: Kültür Cami'nin Arasta Çarşısı içinde merkezi konumu itibariyle ilçedeki diğer camilere göre cemaati fazla olan bir cami olduğu görülmüştür. Ayrıca ilçede bulunan camiler incelendiğinde, mahallelerde azalan nüfus ve inanç yapısındaki değişim nedenleriyle birçok caminin kapalı olduğu görülmüştür. Kültür Cami'nin günümüze kadar geçirdiği onarımların her hangi bir koruma kurulu kararı doğrultusunda yapılmamış olması, yapının pek çok niteliksiz onarıma maruz kalmasına ve özgün mimarisinin bozulmasına sebep olmuştur. Ancak, bu çalışmayla önerilen restorasyon projesi çerçevesinde günümüz inşa tekniğine uygun imalatlar ve özgün mimariye yönelik çalışmalar yapılması ile yapının gelecek kuşaklara aktarılarak tarihi doku içinde korunarak kullanılması sağlanabilecektir.
Sonuç: Çalışmanın sonucunda Kültür Cami'ye yönelik elde edilen bulgular doğrultusunda restorasyon proje önerisi geliştirilmiştir. Ayrıca çalışmanın örneğini oluşturan Kültür Cami'nin koruma kullanma dengesi içerisinde sürdürülebilirliğinin sağlanmasına yönelik olarak sosyal ve mimari açıdan önerilere yer verilmiştir. Sosyal açıdan geliştirilen önerilerle süreklilik, tarihsel, anı, teknik ve ekonomik değere sahip olan caminin anıtsal yapısını korumak ve tarihi kimliğini gelecek nesillere aktarmak mümkün olacaktır. Mimari açıdan ise; Kültür Cami'nin restorasyonunun yapılacak olması durumunda, koruma kullanım ilkesi çerçevesinde kültür mirası olan Kültür Cami'ye sahip çıkılacak ve yapının korunarak kullanılması sağlanabilecektir.

Abstract:
Purpose: Protection of cultural assetsmeans taking measures to protect, maintain and repair buildings, artifacts, values and urban elements with artistic or historical value so that they can survive. As a result of the determination of conservation criteria and the emergence of the concepts of originality in the historical process, the awareness of restoration emerged and continued to develop by constantly being discussed. Since the first day the concept of restoration emerged, religious structures constitute an important group of buildings that have been subject to restoration. In this line, the aim of this study is to prepare the restoration project for the Historical KültürKültür (Carşı) Mosque in Sivas/Divrigi. As a result of this research, it is aimed to develop a restoration project, to protect it, to keep it alive and to help the next generations to ensure the sustainability of the building in this way.
Method: A literature review was conducted to obtain the necessary information and documents in the study. As a result of this, in line with the theoretical framework of the study, the preservation decisions for the Kültür Mosque and the history of the mosque were researched. Additionally the repairs that the mosque had undergone from the past to the present were determined, and it was determined what kind of restoration project would be developed in line with its architectural features.
Findings: It has been seen that Kültür Mosque is a mosque with more congregation than other mosques in the district due to its central location in the Arasta Carsi. In addition, when the mosques in the district were examined, it was seen that many mosques were closed due to the decreasing population and the changing belief structure in the neighborhoods. The fact that the repairs that the Kültür Mosque has undergone until today have not been carried out in line with the decision of any conservation committee, has caused the structure to be subjected to many unqualified repairs and the deterioration of its original architecture. However, within the framework of the restoration project proposed by this study, it will be possible to transfer the building to future generations and be used by preserving it within the historical texture, by making works in accordance with today's construction technique and original architecture.
Results: As a result of the study, a restoration project proposal was developed in line with the findings obtained for the Kültür Mosque. In addition, social and architectural suggestions are given to ensure the sustainability of the Kültür Mosque, which is the example of the study, in the balance of protection and use. It will be possible to preserve the monumental structure of the mosque, which has continuity, historical, memory, technical and economic value, and to transfer its historical identity to future generations, with the suggestions developed from the social point of view. Architecturally, within the scope of the proposal; in the case of restoration of the Kültür Mosque as a cultural heritage, depend on the principle of protection and use, the mosque will be protected and the building will be used by protecting it.