Sürdürülebilirlik ve iktidar bağlamında sözel belleğin Türk müzelerinde kullanımı
The use of verbal memory in the context of sustainability and power at the museums of Turk
Yazar: ZEHRA SEMA DEMİR
Danışman: PROF. DR. M. ÖCAL OĞUZ
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Edebiyatı Bölümü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Halk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Halkevleri = Community houses ; Kültür politikası = Cultural policy ; Meşruiyet = Legitimacy ; Müzeler = Museums ; Sözel bellek = Verbal memory ; Sürdürülebilirlik = Sustainability ; Temsil = Representation ; İktidar = Government

Özet:
Türkiye Cumhuriyeti tarihi boyunca, iktidarı elinde bulunduran güçler tarafından müzenin nasıl araçsallaştırıldığı müze ve sözel bellek ilişkisi bağlamında bu tezin araştırma konusudur. Bu bağlamda tezde, her biri ayrı bir müze retoriğine sahip Mevlâna Müzesi, Ankara Etnografya Müzesi, Vedat Nedim Tör Müzesi, Gazi Üniversitesi Somut Olmayan Kültürel Miras Müzesi, Yaşayan Müze, İstanbul Modern Müzesi ile Halkevleri Müzecilik Kolları iktidar ve sürdürülebilirlik kurumları olarak değerlendirilmiştir. Buna ek olarak sözlü edebiyat ürünlerinin iktidarın meşruiyetini kurmada nasıl araçsallaştığı da müzeler ekseninde sorunsallaştırılmıştır.Tezde, sözel bellek bir müze nesnesi olarak değerlendirilmiş ve bu belleğin müze mekânlarında sergilenme biçimleri tarihsel gelişim süreçleriyle birlikte okunmuştur. Üç ana bölümde yürütülen tartışmada elde edilen sonuçlar şu biçimde sıralanabilir:Birinci bölümde sözel bellek temsili ve iktidar bağlamında ele alınan Mevlâna ve Ankara Etnografya Müzeleri, müze mekânının, müze binasının bu anlamda bir efsane üretim alanı olduğunun anlaşılmasını mümkün kılmıştır. Bu haliyle de müzelerin efsane yaratma geleneğini sürdüren mekânlar olduğu saptanmıştır. Söz konusu müzelerin sözel bellekle kurduğu ilişkinin, erken Cumhuriyet dönemi iktidar politikalarına ayna tuttuğu görülür.İkinci bölümde, tezde, kronolojik olarak ele alınan iktidar dönemlerinden biri de tek parti dönemine odaklanılmıştır. Bu dönemin müze üzerinden anlaşılmasını sağlayan kurum ise Halkevleri olarak belirlenmiştir. Halkevleri öncelikle Türk Ocakları ile kurdukları tarihsel ilişki bağlamında değerlendirilmiştir. Bu çalışmayla Halkevleri döneminde yerel kültür unsurlarına bir yaşam alanı tahsis edildiği görülmüştür. Bu yaşam alanın ise, Batılı formlar içinde bir temadan ibaret olduğu görülmüştür. Bu anlamda iktidarın ?geçmişi seçen güç? olarak belirdiği tespit edilmiştir.Son bölümde, Yeni Dünya Düzeni Ekseninde Gelişen Kültür Politikaları,sözel bellek bağlamında Vedat Nedim Tör Müzesi, Gazi Üniversitesi Somut Olmayan Kültürel Miras Müzesi, Yaşayan Müze ve İstanbul Modern Müzesi üzerinden tartışılmıştır. Müzelere özellikle sözel bellek temsilleri bağlamında bakılınca tezde bütünü kurmaya yönelik bütün kuramsal bakışlardan önce müzelerde sözün temsil edildiği görülmüştür. Bunun yanı sıra tarafsız bir kurum gibi algılanan müzelerin aslında baştan ayağa ideolojik bir kurum oldukları anlaşılmıştır.

Abstract:
In the context of museum and verbal memory relation, the research base of this thesis is how museums were instrumentalized by the power of governments during the Republic History. Therefore, in this thesis, Mevlana Museum, Ankara Ethnography Museum, Vedat Nedim Tör Museum, The Intangible Cultural Heritage Museum of Gazi University, Yaşayan Museum (Living Museum), Istanbul Modern Museum and The Museum Branches of Community Centers each one of which has a different museum rhetoric?s were taken as the foundations of power and sustainability. In addition, it was questioned in the aspect of museum that how the products of oral literature were instrumentalized to legalize the power.In the thesis, oral memory was considered as a museum object and the ways this memory had been exhibited in museums were argued out with its historical development process. The results derived from the argument carried out on three main sections as follows:In the first section, Mevlana and Ankara Ethnography Museums which were handled in the context of verbal memory representation and power, made it possible to understand that museums are places where legends have been produced and they carry on this tradition. The relation, the museums mentioned above made, with verbal memory reflects the policies of the governments in the Early Republican Era.In the second section, power periods were discussed in the chronological order, however the single-party era was focused on. Community centers make us understand this era through museums. Community centers were first discussed with their historical relations to Türk Ocakları (representative offices of a political party). In this work, it is seen that local cultural items were provided place to live in the period of community centers. This place however consisted of a theme in western forms. As such, power appeared as the one which chose the past.In the last section, cultural policies which derived from the new world order were discussed on Vedat Nedim Tör Museum, The Intangible Cultural Heritage Museum of Gazi University, Yaşayan Museum and Istanbul Modern Museum in terms of verbal memory. When we look at museums in the context of verbal memory representations, before all the theoretical approaches to frame up the whole in the thesis, we can see that verbalism has been represented at museums. Furthermore, although museums are perceived as impartial, they are completely ideological foundations.