Türkiye'nin imzaladığı serbest ticaret antlaşmaları'nın(STA) dış ticaret etkileri: İki yanlı sektörel bir analiz
The effects of Turkey's free trade agreements (FTA) on its foreign trade: A bilateral sectorial analysis
Yazar: ERDEM ATEŞ
Danışman: PROF. DR. AYŞE DİLEK SEYMEN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Anlaşmalar = Agreements ; Bütünleşme = Integration ; Ekonomik bütünleşme = Economic integration ; Gümrük Birliği = Customs Union ; Serbest ticaret anlaşmaları = Free trade agreement ; Ticari anlaşmalar = Trade agreements ; Türk ekonomisi = Turkish economy ; Türkiye = Turkey ; Uluslararası ticaret = International trade ; İki yönlü dış ticaret = Biolirectional foreign trade

Özet:
Küreselleşme olgusu ile birlikte zaman içinde ülkeler arası ticareti serbestleştirmek için ticaret engellerinin önemli ölçüde azaltıldığı gözlenmektedir. Bu amaçla ilk kurumsal nitelikteki girişimler İkinci Dünya Savaşı sonrasında Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Antlaşması (GATT) ile başlamış, ardından 1995 yılından itibaren Dünya Ticaret Örgütü (WTO) ile devam etmiştir. Süreç içerisinde gözlenen diğer bir eğilim ise ülkelerin ikili ve çoklu ticaret antlaşmalarına yönelmeleridir. Bu şekilde ortaya çıkan bölgesel bütünleşmeler bir yandan küresel düzeyde dış ticareti serbestleştirme yönünde WTO'nun yetersiz kaldığı konuları aşarak en azından taraflar arasında daha da serbest bir ticaret ortamı yaratırken, diğer yandan bütünleşmenin dışında kalan ülkeler açısından bir kutuplaşmaya-bölgeselleşmeye neden olmaktadır.
Son dönemde bu bütünleşme hareketlerinden biri olan Serbest Ticaret Antlaşmaları (STA) ticareti serbestleştirmek için kullanılan en yaygın araç konumundadır. Türkiye, yeni pazar arayışı, dış ticarette ülke çeşitlendirmesi gibi amaçların yanında özellikle Gümrük Birliği üyeliğinin getirdiği yükümlülükler nedeniyle birçok STA imzalamıştır. Ayrıca Avrupa Birliği'nin (AB) uyguladığı yeni ticaret politikasıyla birlikte çok sayıda ülke ile STA imzaladığı veya müzakerelerine başladığı görülmektedir. Türkiye Gümrük Birliği üyesi olarak AB'nin ortak dış ticaret politikasına uymak zorundadır. Bu nedenle Türkiye'nin gelecekte imzalayacağı STA sayısının artacağı beklenmektedir.
Bu çalışmada; Türkiye'nin imzaladığı STA'ların taraf ülkelerle olan ticareti üzerine etkileri, 1980-2016 dönemi için iki yanlı dış ticaret verileri, ihracat ve ithalat büyüme hızları, bilateral yoğunlaşma endeksi, STIC Rev3 iki basamaklı veriler yardımıyla hesaplanan sektörel-bilatarel ticaret yoğunlaşma endeksi (SBT) ve açıklanmış karşılaştırmalı üstünlük endeksi (RCA) kullanılarak araştırılmış ve bulgular dış ticaret politikası açısından değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Serbest Ticaret Antlaşmaları, Dış Ticarette Ülke Çeşitlemesi, Dış Ticaret, Ekonomik Bütünleşmeler.

Abstract:
It is observed that, in time, with the phenomenon of globalization, obstacles moderated in order to liberalize trade between countries. For this purpose, first institutional initiatives started after the Second World War with the General Agreement on Trade and Tariffs (GATT), and later in 1995 followed by World Trade Organization (WTO). In the continuum, another propensity that is surveyed was countries' attempt to make bilateral or multilateral trade agreements. In this manner, emerging regional integrations tackled the inefficacy of the World Trade Organization on specific issues regarding the liberalization of foreign trade on a global scale, building a free trade environment for all parties. However, on the other hand, for the countries which were not a part of the aforementioned regional integration, it caused polarization and a different level of regionalization.    
        Recently, the Free Trade Agreements (FTA) which are a part of this integration, have become the most common tool for liberalizing trade. Turkey has signed multiple free trade agreements with the intention of finding new markets, achieving country diversification in foreign trade along with the obligation that comes with the Customs Union membership. Furthermore, the new trade policy of the European Union constrained Turkey to start negotiations and sign new free trade agreements. As a member of the Customs Union, Turkey has to adhere with the European Union's  mutual foreign trade policy. For this reason, it is expected for Turkey to sign more free trade agreements in the future.
      In this study; free trade agreements which Turkey signed and their effects on its trade with signatory countries, were analized. In this analysis, STIC Rev3 two digit bilateral sectoral trade datas between 1980-2016 were used to measure exports and imports annual compaund growth rate, bilateral trade consentration index in general and sectoral based (SBT) and revealed comparative advantage index (RCA) and findings were evaluated with regard foreign trade policy.

Keywords: Free Trade Agreements, Country diversification in foreign trade, Foreign Trade, Economic Integrations