Fırat havzasındaki barajların sismik tehlike ve potansiyel risk analizleri
Seismic hazard and potential risk analyses of dams in Fırat basin
Yazar: ENES NUMAN TURAN
Danışman: PROF. DR. HASAN TOSUN
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2005
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering

Özet:
Barajlar, değişik amaç ve değişik malzemelerden ve çoğunlukla farklı temelzeminler üzerine inşa edilen büyük boyutlu mühendislik yapılarıdır. Bu yapıların, hayatstandardının yükselmesinde ve ülkelerin kalkınmasında büyük faydaları vardır. Ancakbu yapılar büyük su hacimleri ihtiva eden geniş rezervuar oluşturduklarından,mansaptadaki canlı yaşamı için tehlike arz ederler ve herhangi bir nedenle göçmelerihalinde büyük can ve mal kaybına neden olurlar.Baraj yapılarının uzun vadeli stabilitesinde önemli etkiye sahip faktörlerinbaşında, baraj sahasının jeolojisi ve geoteknik özellikleri ile bölgenin sahip olduğusismik aktivite gelir. Ülkemizde daha karmaşık ve sismik aktivitesi yüksek alanlardabarajların yapılma zorunluluğu olduğu dikkate alınırsa, rasyonel tasarımıgerçekleştirebilmek için detaylı geoteknik araştırmalara ihtiyaç vardır ve yapı-zemindavranışını dikkate alan analizler yapılmalıdır. Bu amaçla geliştirilmiş toplam riskanalizleri ile farklı esaslarda dikkate alınan sismik tehlike analizleri geliştirilmiştir.Bu çalışmada, baraj yeri sismik tehlike analizi ile potansiyel risk analizlerininesasları özetlenerek Fırat Havzası'nda yer alan 19 ayrı baraj için aktüel verilere dayalıolarak analizler gerçekleştirilmiştir. Her bir baraj için kritik zondaki en büyük tasarımdepremi ve işletme esaslı deprem tanımlanmıştır. Bu çalışma sonunda görülmüştür ki ;havza içinde yer alan özellikle havzanın kuzey ve kuzeydoğusunda yer alan barajlardeprem esnasında yüksek en büyük ivmeye maruz kalacaktır. Bazı barajlarımızın dayakın kaynak zonu etkisi altında kaldığı görülmüştür.Anahtar Kelimeler: Deprem, Dolgu baraj, Sismik tehlike analizi, Potansiyel risk oranı

Abstract:
Dams are big-sized engineering structures, which are constructed from differentmaterials for different aims. They are usually build on the different foundation soil.These structures have great utility to increase human life standarts and to improvecountries. Howewer these structures have large resevoirs which contain a huge amountof water. For this reason these structures cause danger for life located at thedownstream of structure and at the case of failure, so many people can be died andeconomical lost can be achieved.The main factors, which have important effect on the long-termed stability of adam structure, are the geology and geotechnical properties of the dam area and seismicactivity of the region. In our country, there is a neccessity to build dams at morecomplex and seismically high active areas. It is needed to perform detail geotechnicalinvestigation and to analyses soil-structure interaction in order to realise the rationaldesign. For that case, analysis methods have been developed as based on seismichazard of dam site and potential risk of dam structure.In this study, principles of seismic hazard analysis of dam site and potential riskanalyses of structures are summarized and the detail analyses are realized for 19different dams which are located at the Fırat Basin. Maximum Design Earthquake andOperating Basis Earthquake at critical zone are defined for each dam. As a result of thestudy, it is observed that; the dams which are located at the north and north-east of thebasin, will be subjected to high seismic loads during earthquake and some of them areunder the impect of near source zone.Key Words : Earthquake, Embankment dam, Potential risk ratio, Seismic risk analyses