Toplum tarafından sık olarak tüketilen gıdaların üretiminde kullanılan bazı pestisitlerin nitrozo bileşikleri ile oluşturulan meme kanserlerinin gelişimine etkisi
The effect of some pesticides, used in production of foods which consumed frequently by public, on the development of mammary tumors formed by nitroso compounds
Yazar: RECAİ OĞUR
Danışman: DOÇ.DR. ÖMER FARUK TEKBAŞ
GATA / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2006
Konu: Halk Sağlığı = Public Health

Özet:
Gıdalarda bulunabilen pestisit ve nitritlerin etkileri genelde tek tekaraştırılmakla birlikte tüketilen gıdalarda ve günlük diyette bunlar biraradabulunabilmekte ve kombine sağlık etkileri gösterebilmetkedir. Biz çalışmamızdayaygın olarak kullanılan bir pestisit olan endosülfan ile yine özellikle et ürünlerindeyaygın olarak kullanılan nitratlı bileşiklerden vücut içinde veya salamura ortamındameydana gelebilen N-Nitroso-N-Metilüre'nin birlikte alınması durumunda meydanagelebilecek ortak etkiyi ortaya koymayı amaçladık. Bu amaçla endosülfanın NMU'nunSprague Dawley türü dişi sıçanlarda neden olduğu ileri sürülen meme kanserigelişimine etkisini incelemeyi planladık.Çalışmada 90 adet dişi Sprague Dawley sıçan kullanılmıştır. Deney hayvanlarıher biri 30 sıçandan oluşan üç gruba ayrılmıştır. Birinci gruba 19ncu gün tek dozintra-peritoneal (i.p.) endosülfan + 21nci gün tek doz NMU; ikinci gruba 60 günsüresince içme suyuyla endosülfan + 21nci gün tek doz NMU ve üçüncü gruba isesadece 21nci gün tek doz NMU uygulanmıştır. Deney hayvanları 90 gün süresincegenel durum, memede kitle gelişimi, günlük su tüketimi ve haftalık ağırlık artışıaçısından takip edilmiştir. Çalışma sonunda hayvanlara anestezi uygulanarak ayrıntılıbir şekilde incelenmiş ve meme dokularından ve batın içi organlarından örnekalınmıştır. Meme, karaciğer ve böbreklerinden alınan doku örnekleri histopatolojikolarak incelenmiştir.İkinci grupta yer alan hayvanların karaciğerlerinde diğer gruplara göreistatistiksel olarak anlamlı derecede hepatomegali geliştiği saptanmıştır (p<0,05).Hayvanların hiç birinde meme tümörü tespit edilmemiştir. Batın içinin makroskopikolarak incelenmesi ve palpasyonla muayenesi sonucu tek doz NMU ve içme suları ile60 gün süresince endosülfan alan ikinci gruptaki dişi Sprague Dawley sıçanların%76,7'sinin böbreklerinde kitle (%1,3'ü her iki böbreği de tutmuş, diğerleri tek taraflı,tek taraflı olanların %70'i solda, %30'u sağdadır) gözlenmiştir. Tek doz endosülfan ilebirlikte tek doz NMU alan birinci gruptaki sıçanların makroskopik incelenmesi vepalpasyonla muayenesinde hayvanların %13,4'ünün böbreklerinde tek taraflı kitletespit edilmiştir. Sadece NMU uygulanan 3. grupta yer alan sıçanların karaciğer veböbrekleri makroskopik inceleme ve palpasyonla normal olarak değerlendirilmiştir.Sonuç olarak deney hayvanlarının temin edildiği araştırma merkezinde üretilenSprague Dawley türü sıçanlarda ?genetik kayma? olarak adlandırılan bir değişiklikmeydana gelmiş olabileceği ve bu nedenle NMU'ya bağlı meme tümörününoluşturulamamış olabileceği değerlendirilmektedir. Uzun süreli endosülfan uygulananhayvanlarda ise böbrek tümörü geliştiği ve bunun ilk olarak yürüttüğümüz çalışmadatespit edildiği görülmektedir. Yukarıda bahsedilen genetik kayma nedeniyle böbrektümörü gelişiminin sadece hayvanların temin edildiği araştırma merkezine özel birdurum olup olmadığını tespit etmek için farklı yerlerden temin edilen çeşitlihayvanlarda da çalışma tekrarlanmalıdır.Kanser gelişiminde yaşam tarzının, çevresel etkenlerin ve genetik altyapınınetkili olması ve toplumda görülen kanser sıklığını azaltmak için her üç faktörün dekontrol altında tutulmasının gerekliliği kanserden korunma konusunda sektörler arasıişbirliğinin ve toplum eğitiminin önemini ortaya koymaktadır. Pestisit kullanımıkonusunda uygulayıcılar ve tüketiciler bilgilendirilmeli, sağlıklı ve güvenli gıda üretimive tüketimi halk sağlığı çalışmalarının birincil önceliğe sahip konularından birisiolarak değerlendirilmelidir.

Abstract:
Pesticides and nitrites which could be available in foods are generallyinvestigated individually, althoug they could be found in foods together and exhibitcombined ehath effects. In this study we aimed to determine the combined effects ofendosulfan which is a commonly used pesticide and N-nitroso-N-methylurea (NMU)which could be formed in brine or also in body from nitrites which is commonly usedin meat. For this purpose, we planned to study the effect of endosulfan on NMUinduces mammary cancer development.Ninety female Sprague Dawley rats had been used in the study. Laboratoryanimals were divided three groups which consisted 30 animals. The first group took asingle dose endosulfan intraperitoneal (ip) on 19th day and a single dose NMU ip on21 day, the second group took endosulfan by their drinking waters for the first 60days of their life and a single dose NMU ip on 21 day, and the third group took only asingle dose NMU ip on 21 day. Animals were controlled for their general healthstatus, mammary mass develeopment, daily water consumption and weekly weightgain. At the end of the study rats were examinated carefully under anesthesia andtissue samples prepared from their mammary glands and intraabdominal organs.Tissue samples taken from mammary glands, liver and kidneys werehistopathalogically examined.It was determined a statistically significant hepatomegally in the second groupwhen we compared to other groups (p<0.05). no animals developed mammarytumors. On the macroscopic examination and manual palpation of intraabdominalregion, it was showed that solid tumors in kidneys as a ratio of 76.7% of the animalsin the second group (bilateral in 1,3% of them, the others are unilaterally and 70% ofthe unilateral tumors are in the left kidneys while the rest of them are right localized).Also it was found that in the first group, 13.4% of the animals developedunilateral kidney tumors. The third group which had been applied only NMUdeveloped no kidney or liver pathalogy macroscopically.As a result it was considered that a diversity which is named as ?genetic shift?could be developed in our animal research center and because of this shift we couldnot developed NMU induced mammary tumors in our Sprague Dawley rats. But it hasbeen showed that long term endosulfan expose has resulted in kidney tumordevelopment, and this was by our study for the first time. Because of the geneticshifting mentioned above, it should be tested whether this experimental animalcancer model is limited for our research center or not by obtaining sprague dawleyanimals from different centers.Interactions of living style, environmental factors and genetic properties in thedevelopment of cancer and its necessary to control all of three factors in order toreduce cancer frequency in public showed that the importance of interdiciplinarycollaboration and public education. Consumers and appliers should be educatedabout using pestices,and healthy and safety food production and concumption shouldbe considered as one of the primary subjects in public health studies.