Okul terkini önlemeye yönelik psikoeğitim programının 9.sınıfı tekrar eden öğrenciler üzerindeki etkililiğinin incelenmesi
Investigating the effectiveness of dropout prevention program of 9th grade retention students
Yazar: GÜLŞAH ERTEKİN
Danışman: DOÇ. DR. AYŞE ESRA İŞMEN GAZİOĞLU
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Aile desteği = Family support ; Aile eğitimi = Family education ; Motivasyon = Motivation ; Okul terki = Drop out of school ; Psiko-eğitim programı = Psycho-educational program ; Sosyal Bilişsel Öğrenme Kuramı = Social Cognitive Learning Theory ; Öz yeterlilik = Self-efficacy ; Öz yeterlilik algısı = Self-efficacy belief

Özet:
Bu araştırmanın amacı Sosyal-Bilişsel Öğrenme kuramı temel alınarak geliştirilen okul terk riskini azaltmaya yönelik psikoeğitim programının sorumlu olarak 10.sınıfa geçen öğrenciler üzerindekini etkisini incelemektir. Bu amaç doğrultusunda öğrencilerin okul terki riskini azaltmak, öz-yeterlik inançlarını arttırmak ve öğrenmeye yönelik motivasyonel stratejilerini geliştirmek hedeflenmiştir. Ayrıca bu araştırmada aile katılımının okul terki üzerindeki etkisi araştırılmış,bu nedenle iki deney grubu kullanılmıştır. Deney 1 öğrenciye, Deney 2 öğrenciyle birlikte aileye yönelik müdahale programını içermektedir. Araştırmada iki deney ve kontrol gruplu ön test, son test ve izleme testi ölçümlerinden oluşan yarı deneysel model kullanılmıştır.  Bu model 3x3'lük karma desenle ifade edilmektedir. Bu desende birinci faktör deneysel desen gruplarını (deney 1, deney 2, kontrol), ikinci faktör ise bağımlı  değişkene ilişkin ölçümleri (öntest, sontest, izleme testi) göstermektedir. Uygulanan program sonunda aile eğitimine yetersiz katılım gösterildiği için, araştırmada aile eğitiminin etkisi araştırılamamış ve deney gruplarından elde edilen verilerin birleştirilmesine karar verilmiştir. Revize edilen desende araştırma modeli '2x3'lük karma desenle ifade edilmektedir. Araştırmanın bağımsız değişkeni 'Okul Terkini Önleme Psikoeğitim Programı' ve  bağımlı değişkenleri ise okul terki riski, akademik öz-yeterlik inancı, ve öğrenmeye yönelik motivasyon inancıdır.  Çalışma grubunu 2021/2022 eğitim/öğretim döneminde İstanbul ili Bahçelievler ilçesinde de bir liseye devam eden ve sorumlu olarak 10.sınıfa geçen öğrencilerden oluşan gönüllü 37 öğrenci oluşturmuştur. Araştırmada Kişisel Bilgi Formu,  Okul Yaşantıları Ölçeği, Çocuk-Ergen Öz-Yeterlik Ölçeğinin Türkçeye uyarlanmış formu, Öğrenmeye Yönelik Motivasyonel Stratejiler Ölçeğinin Türkçeye uyarlanmış formu  kullanılmıştır. Oturumların ve sürecin değerlendirilmesi için araştırmacı tarafından geliştirilen Oturum Sonu Süreç Değerlendirme Formu, Grup Süreci Genel Değerlendirme Formu ve Aile Eğitimi Oturum Süreci Genel Değerlendirme Formu kullanılmıştır. Verilerin analizi SPSS 22 programı yardımıyla yapılmıştır. Öncelikle araştırmada elde edilen verilerin normal dağılım gösterip göstermediğini test etmek için Shapiro-Wilks testi ve küresellik testi yapılmıştır. Ayrıca varyans homojenliğini test etmek amacı ile Levene testi yapılmıştır. Veriler normal dağılım gösterdiği için hipotezlerin test edilmesinde karışık ölçümler için varyans analizi (Mixed ANOVA) ve post-hoc analizlerinden Bonferonni testi uygulanmıştır. Oturum sonu değerlendirme formu, genel değerlendirme formundan elde edilen verilerin değerlendirilmesi içinse betimsel analizler yapılmıştır.
Araştırmadan elde edilen bulgulara göre; okul terkini önleme programı uygulanan deney grubu öğrencilerinin okul yaşantıları, çocuk-ergen öz-yeterlik ve öğrenmeye yönelik motivasyonel stratejiler ölçeği öntest puanları ile sontest puanları arasında istatiksel olarak anlamlı düzeyde fark vardır ve bu fark izleme testinde de devam etmektedir.  Dolayısıyla geliştirilen 'Okul Terkini Önleme Programı'nın deney grubu öğrencilerinin okul terki riski, öz-yeterlik inancı ve öğrenmeye yönelik motivasyonel inançları üzerinde etkili olduğu söylenebilir. Bununla birlikte,  deney ve kontrol grubu öğrencilerinin son test puanları arasında istatiksel olarak anlamlı düzeyde bir farka rastlanmamıştır. Bu sonucun, uygulama öncesinde deney ve kontrol gruplarına seçkisiz atama yapılamaması ve öğrencilerin farklı ders programlarından dolayı grupların eşleştirilememesinden kaynaklandığı düşünülmektedir.

Anahtar kelimeler: okul terki, okul terkini önleme psikoeğitim programı, öz-yeterlik inancı, öğrenmeye yönelik motivasyon, Sosyal-Bilişsel Öğrenme Kuramı

Abstract:
In this study, the aim was to examine Social-Cognitive Learning Theory based dropout prevention psychoeducation program which reduce dropout risk of 10th grade students who passed responsible. In accordance with this purpose reducing  dropout risk, enhancing students' self-efficacy and developing motivation strategies for learning was aimed.  And also, it was examine whether family participation had an effect on dropout risk of students, for this reason two experimental group were used in this study. Experimental 1 group refers to students and Experimental 2 group refers to students witgh their families. This study based on 3X3 semi-experimental model  (experimental 1, experimental 2 and control group; pretest, posttest, follow-up test). However, there was insufficient participation for family training, after the experimental study data was combined for statistical analysis. The revised model is 2X3 semi-experimental model (experimental, control; pretest, posttest, follow-up test). The indenpent variable of study is the Dropout Prevention Psychoeducation Program, and the dependent variables are the dropout risk, self-efficacy beliefs and motivational learning strategies. The experimental group consist of 22 students, control group consist of 15 students and 37 students total who studying in İstanbul province Bahçelievler district a high school in the academic year 2021/2022. In the study Personal Information Form, School Experiences Scale , The Child-Adolescent Scale and The Motivational Strategies for Learning Questionnaire were used. Evaluation of the sessions and process; Session Evaluation Form, Genaral Evaluation Form and Family Training General Evaluation Form were used which developed by the researcher. The data were analyzed with SPSS 22.0 program.  
Firstly, obtained data was investigated by Shapiro-Wilks test and sphericity test whether it shows normal distribution. And also Levene test was used for variance homogenity.  Because of the data showed normal distribution for the hypothesis test  mixed ANOVA for the repeated measure,  Bonferroni test which is a post-hoc analysis  were used to determine whether there was a sigificant difference between and within groups. Descriptive statistic was used for the qualitative data which obtained from the session evaluation forms.  According to the findings of the research; there was a significance difference within groups of dropout risk, self-efficacy and learning motivation strategies of experimental groups'  total scores. (p<.05). However, there wasn't a significance between groups of of dropout risk, self-efficacy and learning motivation strategies of experimental groups'  total scores. (p>.05). In conclusion, developed dropout prevention program was effective in reducing dropout risk, increasing self-efficacy beliefs and motivational strategies for learning. This result is thought to be due to absence of random assignment  and different syllabus of students that groups scores couldn't be paired before application.

Keywords: dropout, dropout intervention psychoeducation program, self-efficacy belief, learning motivation, Social-Cognitive Learning Theory