Otizmli çocuğu olan ebeveynlerin, engeli tanımlama biçimleri ve kabul düzeyleri üzerine sosyolojik bir çalışma: İzmir Buca örneği
A sociological study on the ways of defining disability and acceptance levels of parents with autistic children: The case of İzmir Buca
Yazar: ÖZNUR AKDEMİR
Danışman: DOÇ. DR. NİLÜFER ÖZCAN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Sosyoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sosyoloji = Sociology

Özet:
Engellilik, bu kimliğe sahip bireyin içinde yaşadığı toplum ile olan ilişkisini içeren sosyolojik bir kavramdır. Otizmin; iletişim bozukluğu, sosyal beceri yoksunluğu ve sosyal yaşama uyum sağlayamama gibi tipik özellikleri sebebiyle diğer engel türlerinden farklılaştığı, bu farklılaşmanın toplumsal yaşamda otizmli çocuğun bakım ve sorumluluğunu üstlenen ebeveynini ön plana çıkardığı düşünülmektedir. Bu nedenle araştırmamızın öznesi, otizmli çocuğu olan birincil bakıcı ebeveynlerdir. Çalışmamız, ebeveynin demografik özellikleri ve sosyo kültürel nitelikleri ile otizmi tanımlama biçimleri arasında anlamlı bir ilişki olduğu iddiasındadır. Ebeveynlerin otizm tanılı çocuğunu hasta, engelli, dahi, üstün yetenekli, özel ya da katlanılması gereken bir imtihan olarak nitelendirmelerinin hangi değişkenlere göre farklılaştığı sorgulanmıştır. 
Otizmli çocukların ebeveynleri sosyolojik bir perspektifte ele alınırken, kuramsal açıdan sembolik etkileşimci bir yaklaşım benimsenmiş, ebeveynlerin kabulüne etki eden unsurlar, Damga teorisi bağlamında analiz edilmiştir. Çalışmamızın amacı doğrultusunda, nicel araştırma yöntemi kullanılmış, ebeveynlerin geleneksel yaşam değerleri ve modern yaşam değerlerine dair bakış açıları anket yöntemiyle ölçülerek sosyokültürel konumlanmışlarına dair veri elde edilmiştir. Araştırma sahamız olan Buca ilçesinde, Buca Sosyal Hizmet Merkezi Müdürlüğü Engelli Hizmetleri Birimi'ne kayıtlı olan 284 otizmli çocuğun ailesine ulaşılmış ve ebeveynlere anket formu uygulanmıştır.  Ebeveynlerin otizmi tanımlama biçimlerinin; cinsiyet, yaş, çocuk sayısı, medeni durum gibi demografik niteliklerine göre değişkenlik gösterdiği saptanmıştır. Otizmi ailenin kaderi, yaratıcının bir imtihanı ve hastalık olarak nitelendiren ebeveynlerin, daha yüksek oranlarda geleneksel yaşam değerlerini benimsedikleri bulgusu elde edilmiştir. Eğitim düzeyi yüksek ve sosyokültürel açıdan modern yaşam değerlerini benimseyen ebeveynlerin ise otizmi daha yüksek oranda üstün yetenekli ve dahi çocuk şeklinde tanımlama eğilimi gösterdikleri görülmüştür.

Abstract:
Disability is a sociological concept that includes the relationship of the individual with this identity with the society in which he lives. Autism; It is thought that it differs from other types of disabilities due to its typical characteristics such as communication disorder, lack of social skills and inability to adapt to social life, and this differentiation brings to the fore the parent who takes care and responsibility of the child with autism in social life. Therefore, the subject of our research is the primary caregiver parents who have a child with autism. Our study claims that there is a significant relationship between the demographic characteristics and socio-cultural characteristics of the parent and the way they define autism. It was questioned according to which variables the parents' characterization of their child diagnosed with autism as sick, disabled, genius, gifted, special or a test to be endured differed. 
While the parents of children with autism are discussed from a sociological perspective, a symbolic interactionist approach has been adopted from a theoretical point of view, and the factors affecting the acceptance of parents have been analyzed in the context of the stigma theory. For the purpose of our study, quantitative research method was used, and parents' perspectives on traditional life values and modern life values were measured by questionnaire method and data on their sociocultural positioning were obtained. In Buca district, which is our research area, the families of 284 children with autism registered in the Disability Services Unit of the Buca Social Service Center Directorate were reached and a questionnaire form was applied to the parents. The way parents define autism; It has been determined that it varies according to demographic characteristics such as gender, age, number of children, marital status. It has been found that parents who describe autism as the fate of the family, a test of the creator and a disease adopt traditional life values at higher rates. It has been observed that parents who adopt modern life values from a sociocultural point of view tend to define autism as gifted and genius children at a higher rate.