Amasya ili Gümüşhacıköy ilçesi konut mimarisinin somut ve soyut kültürel miras kapsamında mimari ve yapıcılık geleneği açısından belgelenmesi
Documenting the rural architecture of Gümüşhaciköy district of Amasya in terms of architectural and constructive tradition within the scope of tangible and intangible cultural heritage
Yazar: EBRU MELİS ÖZDEMİR
Danışman: PROF. DR. ÖZLEM SAĞIROĞLU DEMİRCİ ; ÖĞR. GÖR. EMİNE ERCAN
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
UNESCO 2003 Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi'nde, kültürel mirasın korunması konusunda sadece somut unsurların değil, somut olmayan unsurların da koruma çalışmalarının içeriğinde yer alması gerektiği düşüncesi benimsenmiştir. Kültürel mirasın korunmasında, kültürel mirası aktaran ve üreten kişilere vurgu yapan sözleşmede; yapı kültürünün uygulayıcıları olan yapı ustalarının bilgi, uygulama ve anlatımları somut olmayan kültürel mirasın ilişkili olduğu alanlardan biridir. Kültürel mirasın önemli bir parçası olan geleneksel konutlar; bulunduğu bölgenin kültür ve gelenekleriyle şekillenen, yıllar içinde oluşan birikimin getirdiği teknik bilgiye dayalı olarak oluşturulan yapı kültürünün ürünleridir. Bu bağlamda geleneksel konutların; mimari özellikleri somut mimari miras kapsamında değerlendirilirken, bu özellikleri yaratan, yapım sürecini oluşturan ve yapı ustaları tarafından kuşaktan kuşağa aktarılan geleneksel yapma biçimi, ustaların sahip olduğu bilgi ve becerileri somut olmayan kültürel miras kapsamında görmek mümkündür. Somut ve somut olmayan mirası bir arada barındıran; bölgenin coğrafi koşullarının yansımasıyla şekillenen geleneksel konutlar ve konutların yapım sürecinin parçası olan, geleneksel yapma biçiminin, deneyim ve işçiliğin kuşaktan kuşağa aktarılması için en önemli bilgi kaynağı olan yapı ustaları, her iki miras değerini bütüncül olarak değerlendirmek bağlamında öneme sahiptir. Bu tez çalışması Selçuklu ve Osmanlı döneminde çıkarılan ve işletilen gümüş madeni sebebiyle önemli bir yerleşim yeri olan Amasya İli Gümüşhacıköy İlçesi'nde bulunan Türk, Ermeni ve Rumlara ait özgünlüğünü koruyan geleneksel konutları konu edinmektedir. Çalışmanın amacı; ilçedeki geleneksel konutların mimari özelliklerini ve konutların inşa tekniklerini yaşamı boyunca ya da yaşamının bir dönemi boyunca uygulamış olan yapı ustalarından geleneksel yapma biçimi hakkında elde edilen bilgilerle birlikte bütüncül bir yaklaşımla belgelemektir. Böylece incelenen konutlar ve ulaşılan yapı ustaları üzerinden ilçedeki inşa kültürünün somut ve somut olmayan yönleriyle belgelenmesi ve koruma çalışmaları için gelecek nesillere aktarılması amaçlanmaktadır.

Abstract:
In the 2003 UNESCO Convention for the Protection of the Intangible Cultural Heritage, the idea that not only tangible elements but also intangible elements should be included in the content of the conservation work has been adopted in the protection of cultural heritage. In the convention emphasizing the persons who transmit and produce the cultural heritage in the protection of cultural heritage; The knowledge, practices, and expressions of the building masters, who are the practitioners of the building culture, are one of the areas in which the intangible cultural heritage is related. Traditional houses, which are an important part of cultural heritage are the products of the building culture, which is shaped by the culture and traditions of the region where it is located, and based on the technical knowledge brought by the accumulation of years. In this context, while the architectural features of the traditional houses are evaluated within the scope of tangible architectural heritage, it is possible to see the traditional way of making, the knowledge, and skills of the masters, which created these features, constituted the construction process, and transferred from generation to generation, within the scope of intangible cultural heritage. Containing tangible and intangible heritage together traditional houses shaped by the reflection of the geographical conditions of the region and the builders, who are part of the construction process of the houses and are the most important source of information for the transfer of traditional construction, experience, and craftsmanship from generation to generation, are important in terms of evaluating both heritage values holistically. This thesis is about the traditional residences of Turks, Armenians, and Greeks, which are in the Gümüşhacıköy District of Amasya, which is an important settlement due to the silver mine that was mined and operated during the Seljuk and Ottoman periods. The aim of the study is to document the architectural features of the traditional houses in the district and the construction techniques of the houses with a holistic approach, together with the information obtained from the builders who have applied throughout his life or a period of his life. Thus, it is aimed to document the construction culture in the district with its tangible and intangible aspects and to transfer it to future generations for conservation studies through the houses examined and the building masters reached.