X, Y ve Z kuşağı tüketicilerinin helal sertifikalı gıda ürünlerini satın alma niyetlerinin incelenmesi: Türkiye–Almanya karşılaştırması
An investigation of the intentions of X, Y and Z generation consumers to buy halal certified food products: Turkey–Germany comparison
Yazar: İSMAİL CAN ALBAYRAK
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA KEMAL YILMAZ
Samsun Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Uluslararası İşletmecilik ve Ticaret Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Almanya = Germany ; Dindarlık = Religiousness ; Helal ürün = Permissible products ; Kuşaklar = Generations ; Satınalma niyeti = Purchase intention ; Tüketici davranışı = Consumer behavior ; Türkiye = Turkey ; X kuşağı = Generation X ; Y kuşağı = Generation Y ; Z kuşağı = Generation Z

Özet:
Günümüzde Dünya üzerinde farklı din, dil, ırka sahip milyarlarca insan yaşamaktadır. Bu insanlar, din, dil, ırk gibi özelliklerle birlikte kuşak olarak da birbirlerinden ayrılmaktadır. Aynı zaman diliminde dünyaya gelmiş, benzer durumları tecrübe etmiş, dönemin büyük olaylarına şahit olmuş insan toplulukları kuşak kavramını oluşturmuştur. Kuşak olarak ayrılan insanlar, bir gruba dahil olmalarına rağmen tamamen aynı davranışları sergilediği söylenemez. Bu kuşak grupları farklı dine, cinsiyete, milliyete sahiptirler ve bu konularda birbirlerinden farklılaşmaktadır. Bilhassa din bakımından oluşan bu farklılıklar insanların tüketim davranışlarını da farklılaştırmaktadır. Müslümanlar her ne kadar farklı kuşaklara mensup olsalar da tüketim açısından Allah'ın emir ve yasaklarına uymak durumundadırlar. Müslümanların farklı inanıştaki ülkelere göç ederek Dünya geneline yayılması ve sayılarının gittikçe artması onları helal konusunda daha hassas hale getirmiştir. Özellikle gıda konusunda tüketiciler ürünlerin helalliğini sorgulamaya başlamışlardır. Bunun sonucunda helal ürün pazarları gelişim göstermiştir.
Bu çalışmada, Türkiye ve Almanya'da yaşayan farklı kuşaklara mensup Türk tüketicilerin helal satın alma niyetlerine etkisi olan faktörler incelenmiştir. Bununla birlikte iki ülke arasında kuşak bazında farklılıklar incelenmiştir. R programı kullanılarak uygulanan Yapısal Eşitlik Modeli (YEM) ile model testi, güvenilirlik analizi uygulanmıştır. Çalışma sonunda Türkiye ve Almanya'da yaşayan tüketicilerin dindardık düzeylerinin, algılanan davranışsal kontrollerinin, helal gıdaya yönelik tutumlarının, helal farkındalıklarının ve öznel normlarının  helal gıda satın alma niyeti üzerinde pozitif ve yüksek derecede etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Türkiye ve Almanya arasında kuşaklar bazında yapılan farklılık analizleri sonucunda Türkiye'deki X, Y ve Z kuşağı dindarlık, algılanan davranış kontrolü, öznel normlar ve satın alma niyeti bakımından Almanya'daki X, Y ve Z kuşağından farklılaştığı tespit edilmiştir. Helal farkındalık bakımından her iki ülkenin Y ve Z kuşakları farklılık gösterirken X kuşağında farklılık bulunamamıştır. Tutumlar incelendiğinde ise Türkiye'deki X ve Y kuşağı ile Almanya'daki X ve Y kuşağı farklılık gösterirken Z kuşağı bakımından farklılık bulunamamıştır.

Anahtar Sözcükler: Helal gıda, Kuşaklar (X,Y ve Z), helal gıda satın alma niyeti, dindarlık, Türkiye, Almanya

Abstract:
In today's world, there are billions of people who have different religions, languages, and nationalities all around the globe. These people vary from each other in terms of not only characteristics such as religion, language, and nationality but also the matter of generation. People who were born during the same time periods, who experienced similar situations at the times they lived and who witnessed the great events of the time, have formed the notion of generation. However, these people, who are separated from each other with respect to the factor of generation, cannot be thought to exhibit exactly the same behaviours though they belong to a specific group. These groups of generations have different religions, genders, and nationalities, and they differ from each other in these respects. These differences, especially about the notion of religion, differentiate the behaviours of consumption of people. Muslims, though they may vary in terms of diverse generations, are supposed to obey the orders and restrictions of God considering the fact of consumption. Muslims' migrating to other countries of different religious beliefs, spreading all over the world, and the increase in their population have made them more sensitive about the issue of halal. Consumers have started to question products whether they are halal or not, particularly regarding food and nourishment. As a result, markets of halal products have considerably developed.
In this study, the factors which affect the halal buying intentions of Turkish consumers who belong to different generations living in Turkey and Germany, have been examined. In addition, differences between the two countries in terms of generation have been inquired. The research model has been tested using the programme R. At the end of the research, it has been found out that the issues of the degree of devoutness, perceived behavioural controls, attitudes to halal food, awareness of halal and subjective norms of the consumers who live in Turkey and Germany, have a positive and considerably influential effect on the intention of buying halal food. As a result of the discrepancy analyses in terms of generations in Turkey and Germany, it has been detected that the generations X, Y and Z in Turkey differ from the ones in Germany in respect to devoutness, perceived behavioural control, subjective norms, and the intention of buying. While the generations Y and Z in both Turkey and Germany vary in terms of awareness of halal, no difference has been determined in the generations X. Moreover, when the attitudes are examined, it has been found out that while the generations X and Y in Turkey and Germany vary, there is no difference in terms of the generation Z.

Keywords: halal food, generations (X, Y and Z), the intention of buying halal food, devoutness, Turkey, Germany