Kişiler arası ilişkiler modeli'ne temellendirilmiş akran zorbalığı danışmanlık programı'nın etkinliğinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effectiveness of the peer bullying consultancy program based on the interpersonal relations model
Yazar: KADRİYE DEMİR
Danışman: DOÇ. DR. SİBEL KÜÇÜK
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Akran zorbalığı = Peer victimization ; Danışmanlık = Consulting ; Kişiler arası ilişkiler = Interpersonal relations ; Çocuklar = Children

Özet:
Araştırma Kişiler Arası İlişkiler Modeli'ne temellendirilmiş Akran Zorbalığı Danışmanlık Programı'nın zorbalık yapan 11-12 yaş çocuklardaki etkinliğinin incelenmesi amacıyla müdahale-kontrol gruplu ön test-son test deneysel desende yapılmıştır. 
Araştırmanın örneklem grubunu, tabakalı örnekleme sonrası randomize belirlenen iki farklı ortaokulda 5. ve 6. sınıfa devam eden Akran Zorbalığı Belirleme Ölçeği Zorba Davranış Gösterme puanı okul ortalamasının bir standant sapma üstünde olan çocuklar (müdahale grubu/n=29; kontrol grubu/n=32) oluşturmuştur. Müdahale grubundaki çocuklara danışmanlık programı 2 yüz yüze ve 5 online bireysel görüşme ile 26 günde uygulamıştır. Müdahale grubundaki zorba çocukların akran zorbalığı biliş düzeyini arttırmak, empati becerilerini geliştirmek, arkadaşlık ilişkilerini iyileştirmek ve öfke kontrollerini arttırmak için danışmanlık programı kapsamında yaş dönem özelliklerine uygun içerik geliştirilmiş ve çeşitli eğitim teknikleri (beyin fırtınası, eğitsel oyun, demonstrasyon, örnek olay analizi, video izletimi) kullanılmıştır. Veriler Sosyodemografik Bilgi Formu, Çocuklar için Zorbalıkla İlgili Bilişler Ölçeği, Çocuk ve Ergenler için Empati Ölçeği, Arkadaşlık İlişkileri ve Öfke Kontrolü Değerlendirme Formu ile toplanmıştır. Veri toplama araçları, müdahale grubundaki çocuklara Akran Zorbalığı Danışmanlık Programı'nın başında ve sonunda, kontrol grubundaki çocuklara ise 26 gün ara ile uygulanmıştır. 
Araştırmada, müdahale grubundaki çocukların kontrol grubundaki çocuklara göre ÇİZİBÖ puanlarının düştüğü, ÇEİEÖ ve AİÖKDF puanlarının arttığı saptanmıştır (p<0.05). 
Zorbalık yapan 11-12 yaş çocuklarda Kişiler Arası İlişkiler Modeli'ne temellendirilmiş Akran Zorbalığı Danışmanlık Programı'nın etkin olduğu belirlenmiştir. Hemşirelerin savunucu, danışman, lider, eğitici gibi rolleri ile zorbalık yapan çocukların büyüme gelişmelerini desteklemek için yaş dönem özelliklerine uygun olarak, farklı eğitim tekniklerinin kullanıldığı, model temelli, bireysel danışmanlık ve eğitim programları geliştirmeleri önerilmektedir.

Abstract:
The research was conducted in experimental design with intervention-control group and pretest-posttest in order to examine the effectiveness of the Peer Bullying Consultancy Program, is based on the Interpersonal Relations Model, on 11-12 years old children who are bullying. 
The sample group of the study consisted of children (intervention group/n=29; control group/n=32) were attending 5th and 6th grades in two different randomized designated secondary schools after stratified sampling, had high Peer Bullying Determination Scale Bully Behavior. The PBCP was implemented to the children in the intervention group in 2 face-to-face and 5 online individual interviews in 26 days. To increase the peer bullying cognition level, to develop empathy skills, to improve friendship relations, to increase anger control of children who are bullying in intervention group, content suitable for age characteristics was developed within the scope of PBCP various training techniques (brainstorming, educational game, demonstration, case study, video watching) used. The data were collected using Sociodemographic Information Form, the Bullying Related Cognitions Scale for Children, the Empathy Scale for Children and Adolescents, Friendship Relations and Anger Control Assessment Form. Data collection tools were applied to the children in the intervention group at the beginning and at the end of the PBCP, and to the children in the control group with an interval of 26 days. 
In the study, children in the intervention group had lower scores on the BRCSC; had higher scores on the ESCA and FRACAF than the children in the control group (p<0.05). 
It has been determined the PBCP based on the IRM is effective for children aged 11-12 who are bullying. It is recommended nurses develop model-based, individual counseling and training program in which different educational techniques are used in accordance with the age characteristics to support the growth, development of children who are bullying within their roles such as advocate, consultant, leader.