Liselerin çoklu başarı değişkenlerine göre kümelenmesi ve bu kümelerin eğitim işgörenleri arasındaki sosyal ağlar üzerine bir araştırma
A research on the clustering of high schools according to multiple success variables and social networks among education staff of these clusters
Yazar: SULTAN UÇAR ALTUN
Danışman: PROF. DR. MUALLA BİLGİN AKSU
Akdeniz Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi, Teftişi, Planlaması ve Ekonomisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Başarı değişkenleri = Success variables ; Diskriminant analizi = Discriminant analysis ; Doğrusal diskriminant analizi = Linear discriminant analysis ; Kümeleme analizi = Cluster analysis ; Ortaöğretim okulları = Secondary education schools ; Sosyal ağ analizi = Social network analysis ; Sosyal ağlar = Social networks

Özet:
İki aşamadan oluşan bu araştırmanın birinci aşamasında, Antalya il genelinde bulunan resmi liseler 2018 yılına ait akademik, sosyal-kültürel-sanatsal ve sportif başarı değişkenlerine göre kümelenmiş ve küme yapıları incelenerek kümelerin oluşmasında etkili olan değişkenler ve etki oranları belirlenmiştir. Araştırma kapsamında Antalya il genelinde bulunan ve çalışma evrenine alınan 198 liseye ulaşmak amaçlanmış, bu nedenle tüm evrene resmi kanalla "Okul Bilgi Formu (OBF)" iletilmiştir. Ancak toplanan veriler incelendiğinde, eksiklikler ve çelişkili yanıtlar saptanması nedeniyle, araştırmada kullanıma uygun görülen 80 liseden elde edilen veri ile kümeleme analizi yapılmıştır. Analiz sonucunda, liseler akademik skor, sosyal-kültürel-sanatsal skor ve sportif skorlarına göre dört kümede gruplanmıştır. Kümeler "Akademik Yönden Güçlü Okullar (AYGO)", "İyileştirme Gereksinimi Olan Okullar (İGOO)", "Sosyal-Kültürel-Sanatsal Okullar (SKSO)" ve "Sportif Yönden Güçlü Okullar (SYGO)" olarak adlandırılmıştır. Antalya genelinde bulunan 80 okulun 45'inin, tüm skorlarda ortalamanın altında bir değere sahip olduğu ve İGOO kümesinde yer aldığı belirlenmiştir. Bulgulara göre, çoklu başarı durumu değişkenlerinden takdir-teşekkür belgesi skoru ile "Temel Yeterlik Testi (TYT)" ve okula giriş puanı arasında pozitif yönde; öğrenci özürsüz devamsızlık ortalaması ile takdir-teşekkür belgesi skoru ve okula giriş puanı ortalaması arasında negatif yönde korelasyon saptanmıştır. Liselerin özellikleri bakımından hangi boyutlarda temsil edildiğini belirlemek amacıyla yapılan faktör analizinde ortaya çıkan üç boyut, "fiziksel özellikler", "öğrenci yoğunluğu" ve "öğrenci niteliği ve katılımı" olarak adlandırılmıştır. Araştırmada ortaya çıkan küme yapısını belirleyen değişkenler, diskriminant analizi ile de incelenmiştir. Analiz sonucunda, elde edilen diskriminant fonksiyonunun okulun yer aldığı kümeyi yüzde 78,8'lik bir oranla doğru tahmin ettiği görülmüştür.
Araştırmanın ikinci aşamasında, her kümeden ikişer lise olmak üzere toplam sekiz lisede sosyal ağ analizi uygulanarak, liselerin iş ilişkisi ve arkadaşlık ilişkisi ağları incelenmiştir. Araştırma sonucunda, tüm liselerde iş ilişkisi ile arkadaşlık ilişkisi arasında anlamlı ilişkiler olduğu ortaya konmuştur. Liselerin sosyal ağları, iç-derece, yakınlık, arasındalık, otorite ve özvektör olmak üzere beş merkezilik ölçüsüne göre de incelenmiş; ardından iş ilişkisi ile arkadaşlık ilişkisi ağlarındaki aktör örüntüleri ağ haritaları oluşturularak yorumlanmıştır.
Okul başarısı ve okul özelliklerine ilişkin veriye dayalı olarak yapılan bu araştırmanın sonuçları, okul türlerine ve kümelere göre materyal ve insan kaynaklarının yönlendirilmesine katkı sağlayabilir. Oluşan küme yapılarından yola çıkılarak okulların gereksinimleri saptanabilir, böylece sorunlar daha hızlı bir şekilde çözülebilir. Araştırmanın bu yönüyle, Milli Eğitim Bakanlığı 2023 Vizyon Belgesi'nde öngörülen amaçları da desteklediği düşünülmektedir.

Abstract:
In the first stage of this study, which consists of two stages, public high schools in Antalya province-wide were clustered based on the variables of academic, social-cultural-artistic and sportive success dated 2018. By examining cluster structures, variables affecting the formation of the clusters and impact rates were also determined. In the scope of the research, it was aimed to reach 198 high schools located in Antalya province-wide and were target population of the study, therefore the "School Information Form (SIF)" was sent to the whole population through the official way. However, when the collected data were examined, cluster analysis was performed with the data obtained from 80 high schools that were considered suitable for the usag in the study, due to the detection of deficiencies and contradictory responses. As a result of the analysis, high schools were grouped into four clusters according to their academic scores, social-cultural-artistic scores and sporting scores. The clusters were called as "Academically Powerful Schools (APS)", "Schools in Need of Improvement (IGOO)", "Social-Cultural-Artistic Schools (SCA)" and "Sportively Powerful Schools (SPS)". It was determined that 45 of the 80 schools in Antalya province-wide had the value below average in all scores and were located in the SNI cluster. According to the findings, there were positive correlations between the ratio of certificates of achievement and appreciation, and school's mean on university entrance exam) as well as and school's admission score. Negative correlations were found between the days of absence without excuse and the ratio of certificates of achievement and appreciation as well as school's admission score. The three dimensions, that revealed in the factor analysis conducted to determine the dimensions in which high schools were represented in terms of their characteristics, were called "physical properties", "student density" and "student quality and participation ". The variables that determine the cluster structure revealed in the study were also examined by discriminant analysis. As a result of the analysis, it was seen that the discriminant function obtained correctly predicted the cluster in which the school is located, with a rate of 77.8 percent.
In the second phase of the study, social network analyses were applied in totally eight high schools by sampling two ones from each cluster, and the formal relation networks and informal relation networks were examined. Araştırma sonucunda, tüm liselerde iş ilişkisi ile arkadaşlık ilişkisi arasında anlamlı ilişkiler olduğu ortaya konmuştur. As a result of the research, significant relationships were found between formal and informal networks in all high schools. Social networks of high schools were also examined according to the five centrality criteria, called in-degree, closeness, betweenness, authority and eigenvector; then, the actor patterns in the formal and informal networks were interpreted by creating network maps.
The results of this study, conducted based on the data on school success and school characteristics, can contribute to be directed material and human resources according to school types and the clusters. The needs of schools can be determined based on the emerging cluster structures, by this way problems can be solved more quickly. In this aspect of the study, it is thought that it also supports the objectives envisaged in the 2023 Vision Document of the Ministry of National Education.