NATO ve insani güvenlik söylemi: Bosna-Hersek, Kosova ve Libya müdahaleleri
NATO and human security discourse: Bosnia-Herzegovina, Kosovo and Libya interventions
Yazar: MURAT GELEN
Danışman: PROF. DR. GÖKHAN TELATAR
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: NATO = North Atlantic Treaty Organisation ; İnsani güvenlik = Human security

Özet:
Soğuk Savaş sonrası dönemde değişen güvenlik ortamıyla birlikte, devletler arası savaşlar azalırken devlet içi çatışmalar önemli ölçüde artmıştır. İç çatışmalardaki bu artışa bağlı olarak, geleneksel güvenlik anlayışının devlet merkezli odağının, insanı merkeze alan bir güvenlik anlayışına evrilmesi yönünde çeşitli tartışmalar yaşanmıştır. Bu tartışma ortamında ortaya çıkan kavramlardan birisi de insani güvenliktir. İnsani güvenlik resmi olarak ilk kez 1994 yılı Birleşmiş Milletler İnsani Gelişme Raporu'nda tanımlanmış ve kısa sürede uluslararası ilişkiler alanının dikkat çeken kavramlarından birisi olmuştur. Soğuk Savaş sonrası dönemde varlığını sürdürmek maksadıyla dönüşüm sürecine giren Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü'nün [North Atlantic Treaty Organization (NATO)] bu süreçte gerçekleştirdiği askeri müdahalelerde kullandığı temel söylem de insani güvenlik olmuştur. NATO, insani güvenlik söylemiyle gerçekleştirdiği askeri müdahalelere meşruiyet kazandırmak içinse, insani müdahale ve koruma sorumluluğu kavramlarını kullanmıştır. Bu bağlamda tezde; (i) NATO'nun insani güvenlik söylemine dayalı olarak yapmış olduğu müdahalelerin insani güvenliğin sağlanması bakımından ne gibi sonuçlar doğurduğu, (ii) savunma amaçlı askeri bir örgüt olarak kurulan NATO'nun insani güvenliği sağlamadaki rolü ve etkisi, (iii) Soğuk Savaş sonrası dönüşüm sürecinde NATO'nun kullandığı insani güvenlik söyleminin müdahale edilen yerlerde pratikte başarılı olup olmadığı, Bosna-Hersek, Kosova ve Libya örnekleri üzerinden araştırılmıştır. Literatür araştırması, NATO'nun ve diğer uluslararası örgütlerin resmi belgelerinin incelenmesi ve insani güvenliğe ilişkin sayısal verilerin karşılaştırmalı analizi ile yapılan tez çalışmasında; NATO'nun, insani güvenlik söylemi ile gerçekleştirdiği  müdahalelerde insani güvenliğin sağlanması bakımından pratikte başarısız olduğu ve kuruluş amacı, kurumsal yapısı, örgüt kültürü ve temel görevi itibariyle insani güvenliğin sağlanması için uygun bir örgüt olmadığı savunulmuştur.

Abstract:
With the changing security environment in the post-Cold War period, intra-state conflicts have increased significantly while inter-state wars have decreased. Due to this increase in internal conflicts, various discussions have taken place regarding the evolution of the state-centered focus of the traditional security understanding into a people-centered security approach. One of the concepts that emerged in this discussion environment is human security. Human security was officially defined for the first time in the 1994 United Nations Human Development Report and quickly became one of the remarkable concepts in the field of international relations. Human security was the main discourse used by North Atlantic Treaty Organization (NATO), which entered a transformation process in order to maintain its existence in the post-Cold War period, in its military interventions in this process. NATO used the concepts of humanitarian intervention and responsibility to protect in order to legitimize its military interventions with the discourse of human security. In this context, the thesis has researched (i) the consequences of NATO's interventions based on human security discourse in terms of ensuring human security, (ii) the role and impact of NATO, which was established as a defense military organization, in ensuring human security, (iii) whether the human security discourse used by NATO during the post-Cold War transformation process was successful in practice in the places intervened, through the examples of Bosnia-Herzegovina, Kosovo and Libya. In the thesis conducted through literature research, examination of official documents of NATO and other international organizations, and comparative analysis of quantitative data on human security; It has been argued that NATO has failed in practice in terms of ensuring human security in the interventions it carried out with the human security discourse, and it is not a suitable organization to ensure human security in terms of its founding purpose, institutional structure, organizational culture and basic mission.