COVİD-19' un koku alma fonksiyonu ve koku ile ilişkili yaşam kalitesine etkisi ve yeme davranışı ile ilişkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of COVİD-19's impact on odor function and odor-related quality of life and its relationship with eating behavior
Yazar: MERT ARTUK
Danışman: PROF. DR. OKCAN BASAT
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Beslenme bozuklukları = Nutrition disorders ; Beslenme davranışı = Feeding behavior ; Beslenme ve yeme bozuklukları = Feeding and eating disorders ; COVID 19 = COVID 19 ; Koku = Odor ; Koku hastalıkları = Olfaction disorders ; Korona virüs enfeksiyonları = Coronavirus enfections ; Korona virüsler = Coronaviridae

Özet:
Giriş ve Amaç: COVİD-19 hastalığı geçiren kişiler hastalık sırasında ve sonrasında koku ve tat bozuklukları deneyimlemektedirler. Bu çalışmada; COVID-19'un, hastalığı geçirmiş kişilerde koku alma fonksiyonu ve koku ile ilişkili yaşam kalitesine etkisinin ve yeme davranışı ile ilişkinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Yöntem: Bu çalışma; tek merkezli, prospektif ve analitik bir araştırma olarak planlandı. Gaziosmanpaşa Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği Polikliniği'ne Ocak-Mayıs 2022 tarihleri arasında herhangi bir sebeple başvuran 18 yaş ve üzeri hastalardan son 2-6 ay içerisinde COVİD-19 geçirmiş, tanı konmuş yeme ve beslenme bozukluğu olmayan ve çalışmaya dahil etme kriterlerine uyanlar ile gerçekleştirildi. Verilerin elde edilmesinde; Hasta Bilgi Formu, Koku Alma Fonksiyonu ve Koku İle İlişkili Yaşam Kalitesi Ölçeği (ASOF) ve Hollanda Yeme Davranış Anketi (HYDA) kullanıldı. P<0,05 istatistikçe anlamlı kabul edildi.
Bulgular: Çalışmaya katılan 316 kişinin yaş ortalaması 39,71±13,40 yıl (min:18-max:74) idi. ASOF'tan alınan puanlar ortalama; genel koku alma kapasitesi (BKK) için 9,16±1,47; belirli kokuları algılama kapasitesi (BKA) için 4,66±0,75; koku duyusu ile ilişkili yaşam kalitesi (KYK) için 4,70±0,65'idi. Katılımcıların %1,26'sında BKK bozuk saptanmış iken; %3,8'inde BKA, %8,5'	inde ise KYK bozuk idi. HYDA'dan alınan puanlar ise ortalama; duygusal yeme için 32,57±13,16; kısıtlayıcı yeme için 27,60±7,85 ve dışsal yeme için 31,10 ±7,47 bulundu. ASOF ile HYDA alt boyut puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmadı. ASOF alt boyutlarından BKK, BKA ve KYK skorları 4-6 ay önce COVİD-19 geçirenlerde daha yüksek bulundu (hepsi için p<0,001). HYDA' de ise kısıtlayıcı yeme skorları 4-6 ay önce COVİD-19 geçirenlerde daha yüksek bulundu (p=0,044).  
Sonuç: Bu çalışmada COVİD-19 geçiren kişilerin %1,26'sında BKK' da, %3,8'inde BKA'da, %8,5'inde ise KYK'da bozulma olduğu gözlendi. Koku ile ilişkili fonksiyonlar ve yaşam kalitesi hastalığı daha yakın zamanda geçirenlerde daha bozuk idi. Koku alma fonksiyonu ve koku ile ilişkili yaşam kalitesi ile yeme davranışları arasında ise anlamlı ilişki bulunmadı.

Abstract:
Introduction and Aim: People with COVID-19 disease experience smell and taste disorders during and after the illness. In this study; it was aimed to evaluate the effect of COVID-19 on olfactory function and odor-related quality of life in people who have had the disease, and its relationship with eating behavior.
Methods: This study was planned as a single-center, prospective and analytical study. This study conducted with patients aged 18 and over who applied to the Gaziosmanpaşa Training and Research Hospital Family Medicine Outpatient Clinic for any reason between January and May 2022, those who had COVID-19 in the last 2-6 months, who had no diagnosed eating and nutritional disorders and who met the inclusion criteria. To obtain the data; the Patient Information Form, Olfactory Function and Smell-Related Quality of Life Scale (ASOF), and Dutch Eating Behaviour Questionnaire (DEBQ) were used. SPSS 25.0 package program was used in the analysis of the data. p<0.05 was considered statistically significant.
Findings: The mean age of 316 people participating in the study was 39.71±13.40 years (min:18-max:74), and 54.7% (n=173) were women. The mean BMI was 26.71±4.06 kg/m2. 51.9% (n=164) had COVID-19 2-4 months ago. Average scores from ASOF were; 9.16±1.47 for general olfactory capacity (SRP); 4.66±0.75 for specific odor detection capacity (SOC); and 4.70±0.65 for sense of smell-related quality of life (ORQ). While 1.26% of the participants were found to have impaired SRP; 3.8% had SOC and 8.5% had impaired ORQ. The average scores from DEBQ were; 32.57±13.16 for emotional eating; 27.60±7.85 for restrictive eating and 31.10 ±7.47 for external eating. No statistically significant correlation was found between ASOF and DEBQ total and sub-dimension scores. ASOF-SRP, SOC, and ORQ scores were found to be higher in patients who had COVID-19 4-6 months ago (p<0.001 for all). In DEBQ, restrictive eating scores were found to be higher in those who had COVID-19 4-6 months ago (p=0.044).
Conclusion: In this study, it was observed that 1.26% of people who had COVID-19 had deterioration in ASOF-SRP, 3.8% in SOC, and 8.5% in ORQ. Odor-related functions and quality of life were more impaired in those who had the disease more recently. There was no significant relationship between olfactory function and odor-related quality of life and eating behaviors.