Uzaktan eğitimde üstbilişsel etkinliklerin öğrencilerin ders çalışma süreçleri ve üstbilişsel becerileri açısından incelenmesi
An investigation of metacognitive activities in distance education in terms of the students' study process and metacognitive skills
Yazar: MELİKE AYDEMİR
Danışman: DOÇ. DR. SELÇUK KARAMAN
Atatürk Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Açıköğretim = Open education ; Açıköğretim Fakültesi = Faculty of Open Education ; Bilişüstü beceri = Metacognitive skills ; Ders çalışma becerileri = Study skills ; Uzaktan eğitim = Distance education ; Üstbiliş = Metacognitive

Özet:
Bu çalışmanın amacı, uzaktan eğitim ders içeriklerindeki farklı üstbilişsel stratejilere göre hazırlanmış etkinliklere katılan öğrencilerin ders çalışma sürecinin ve üstbiliş seviyesindeki değişim düzeyinin incelenmesidir. Çalışmada ayrıca öğrencilerin üstbilişsel etkinliklere katılım ve beğeni düzeylerini etkileyen faktörlerin belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden araçsal (instrumental) durum çalışması deseni kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi'nde öğrenim gören 30 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırma sürecinde öncelikle alan yazında üstbilişsel stratejiler ve bu stratejilere uygun teknikler belirlenmiştir. Alan yazın temelinde alan uzmanlarının da görüşleri alınarak bu tekniklere uygun 155 etkinlik tasarlanmış ve Temel Bilgi Teknolojileri II dersinin ünitelerine yerleştirilmiştir. Bu üniteler öğrencilere basılı materyal şeklinde verilmiştir. Öğrencilerden bir veya iki hafta süreyle bu basılı materyallere çalışması ve bunları geri getirmeleri istenmiştir. Öğrencilerle ilk üç haftada her hafta görüşülmüş, sonra ikişer haftalık periyotlarla çalışmalar takip edilmiştir. Öğrenciler ile toplantılarda ünitelerde yer alan etkinliklere dair görüşmeler yapılmıştır. 
Haftalık görüşmeler, uygulama değerlendirme formu, anı defteri, ünitelerdeki etkinliklerde yer alan sorular, üstbilişsel farkındalık ölçeği ve etkinlik değerlendirme formları aracılığıyla veriler toplanmıştır. Üstbilişsel farkındalık seviyesi uygulama öncesi ve sonrasında ölçülmüş; anı defteri ve uygulama değerlendirme formu uygulamanın sonunda uygulanmış ve diğer veriler ise haftalık olarak toplanmıştır. Öğrencilerin üstbilişsel seviyelerini karşılaştırmak için kestirimsel analiz yöntemi ve etkinliklere katılım ve beğeni düzeylerini tespit etmek için betimsel analiz yöntemleri kullanılmıştır. Etkinliklerin katılım ve beğeniyle ilgili faktörlerini ve ders çalışma süreçlerine etkisini belirlemek için nitel veriler üzerinde içerik analizi yapılmıştır. 
Yapılan analizlerden elde edilen bulgulara göre, uzaktan eğitim öğrencilerinin uygulama öncesi ve sonrasındaki üstbilişsel seviye puanları karşılaştırıldığında anlamlı derecede artış olduğu tespit edilmiştir. Öğrencilerin üstbilişsel etkinliklere katılım ve beğeni düzeylerinin yüksek olduğu görülmüştür. Bu etkinlikler sayesinde ders çalışma motivasyonunun, ders çalışma hızı ve süresinin, öz güveninin, güçlü ve zayıf yönleri fark etme becerisinin olumlu yönde etkilendiği belirlenmiştir. Uzaktan eğitim öğrencilerinin bireysel ders çalışma süreçlerinde; konuyu daha iyi anlamasını, öğrenimini planlamasını, kendini değerlendirmesini, çalışma yöntemini tespit etmesini ve konuyu dikkatli bir şekilde çalışmasını sağlamak için metin tabanlı içeriklerde üstbilişsel etkinlikler kullanılabilir.

Anahtar Kelimeler: 
Üstbiliş, üstbilişsel stratejiler, üstbilişsel etkinlikler, planlama, izleme, değerlendirme, uzaktan eğitim

Abstract:
The purpose of this study is to investigate metacognitive levels and study process of students used metacognitive activities designed according to the various metacognitive strategies into the context at distance education. It also aimed to the factors that affected students' levels of participation and satisfaction in metacognitive activities. Instrumental case study design, one of qualitative research methods, was used in this study. Samples consisted of 30 students in Open Education Faculty at Atatürk University. During the research process, firstly, metacognitive strategies were determined from literature and the techniques included in the studies using these strategies were revealed. The use of these techniques and activity design framework that are suitable for these techniques were clarified after interviews with experts and activities were prepared in accordance with these techniques. In practice, 155 metacognitive activities were designed and embedded into units of the class called Basic Information Technology II. Students were provided with hard copy material. They were asked to study these units for one or two weeks and give back hard copy material. Students were interviewed each week for the first three weeks. Then the study was observed in a two week period. In the interviews, they expressed their ideas about activities in the units.
Data was collected through weekly interviews, implementation evaluation form, diary, questions in unit activities, metacognitive awareness inventory, activity evaluation forms. Metacognitive level was measured before and after the implementation; opinions in diary, evaluation form were collected at the end of the implementation, other data was weekly collected. Predictive analysis method was used to compare students' metacognitive level, and descriptive analysis methods were used to determine their participation and satisfaction levels. Content analysis was conducted on qualitative data to determine factors that affected students' participation, satisfaction and study process.
According to the findings derived from analysis distance education students' metacognitive level grades were significantly higher than the ones before the implementation. It was observed that students had higher motivation for study and interest levels and these activities had positive effects on their motivation for study, study rate and duration, self-confidence, ability to recognize their strength and weakness. It is possible to use metacognitive activities in text based contents with the aim of helping students to comprehend the subject better, plan his learning, make self evaluation, determine the study method and meticulously study the subject.

Keywords: 
Metacognition, metacognitive strategies, metacognitive activities, plan, monitor, evaluation, distance education