Orta Anadolu Bölgesi için geliştirilmiş makarnalık buğday ve ekmeklik buğday çeşit adaylarının verim ve kalite performans tesbiti
Determination of yield and quality performance of durum wheat and bread wheat varieties developed for Central Anatolia Region
Yazar: SÜLEYMAN YAVUZ İLGÜN
Danışman: PROF. DR. SÜLEYMAN SOYLU
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu araştırma 2016-2017 yılında Konya ili Çumra ve Altınekin ilçeleri ekolojik koşullarında S.Ü. Ziraat Fakültesi ekmeklik ve makarnalık buğday ıslah  programı kapsamında geliştirilen  10 ekmeklik (7 çeşit adayı ve 3 standart çeşit) ve 9 makarnalı (7 çeşit adayı ve 2 standart çeşit) ile tesadüf blokları deneme desenine göre dört  tekerrürlü olarak, sulu koşullarda yürütülmüştür. Araştırmada tane verimi, bitki boyu, protein oranı, alveograf enerji değeri, bin tane ağırlığı ,hektolitre ağırlığı, zeleny sedimantasyon, yumuşama derecesi, yaş glüten, un verimi, camsılık oranı, renk değeri, irmik verimi özellikleri tespit edilmiştir.
Hem ekmeklik hemde makarnalık buğday genotiplerinde renk değeri dışında incelenen özellikler bakımından çeşitler arasındaki farklılıklar istatistiki açıdan önemli bulunmuştur. Araştırma sonucunda ekmeklik buğdaylarda tane verimleri 372 - 693 kg/da, protein oranları  11.45 % - 13.23 %, bin tane ağırlıkları 35.18 - 55.47 g, hektolitre ağırlıkları 70.81 - 82.06 kg, alveograf enerji değerleri 92.50 - 244.0, un verimleri 63.65 % - 72.00 %, SDS sedimantasyon değerleri 21.5 - 34.7, yumuşama dereceleri 118 - 395, yaş glüten değerleri 28.00 % - 33.15 % arasında değişmiştir. Makarnalık buğday genotiplerinde ise tane verimleri 460 - 619 kg/da, bitki boyu 86 - 137 cm, bin tane ağırlığı 45.64 - 58.74 g, hektolitre ağırlığı 77.56 - 82.70 kg, protein oranı 11.20 % - 13.60 %, camsılık oranı 82.50 % - 95.0 %, zeleny sedimantasyon 16 - 21.5 ml, renk değeri 15.50 - 19.35, irmik verimi 56.50 % - 63.00 % arasında  değişim göstermiştir.
Araştırma sonucunda ekmeklik buğdaylarda AT 042 ve AT 052-2 adayları verim açısından ön plana çıkarken, kalite özelliklerinin geneli değerlendirildiğinde ise AT 051-C ve AT 051-Y adayları ön plana çıkmıştır. Kalite yanında verimi de makul seviyede olan AT 051-Y adayı verim ve kaliteyi kombine eden gelecek açısından ümitvar bir genotip olarak gözükmüştür. Makarnalık buğday genotipleri arasında ise verim açısından AT 060, AT 061, AT 062 genotipleri, kalite açısından AT 062-2 ve AT 062 genotipleri, verim ve kaliteyi kombine etme açısından ise AT 062 aday hattı ümitvar gözükmüştür.  Çevre şartlarının çeşitlerin verim ve kalitesine etkisin, dikkate aldığımızda tescil başvuruları öncesi daha fazla lokasyında bu adaylar incelenerek nihai kararın verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştr.

Abstract:
This research was carried out in irrigation conditions as 4 repeatedly according to randomized blocks trial design with 7 candidate and 3 standard varieties developed in the Çumra and Altınekin  location of Konya in 2016-2017 under the S.U.Agricultural Faculty breeding program. Grain yield, protein ratio, thousand kernel weight, hectoliter weight, flour yield, alveograph, softening value, Zeleny sedimentation, wet gluten ratio characteristics were investigated.
Statistical significant differences were found between the bread and durum wheat cultivars in terms of all traits except color value. As a result of the research, the bread wheat cultivars of grain yield were determined as 372 - 693 kg/da, protein ratio  11.45 % - 13.23 %, thousand kernel weight 35.18 - 55.47 g, hectoliter weight 70.81 - 82.06 kg, alveograph 92.50 - 244.0, flour yield 63.65 % - 72.00 %, Zeleny sedimentation 21.5 - 34.7, softening value 118 - 395, wet glüten ratio varied between  28.00 % and 33.15 %. The durum wheat cultivars of grain yield were determined as 460 - 619 kg/da, plant height 86 - 137 cm,  protein ratio  11.20 % - 13.60 %, thousand kernel weight 45.64 - 58.74 g, hectoliter weight 77.56 - 82.70 kg, Zeleny sedimentation 16.0 - 21.5, color value 15.50 - 19.35, semolina yield varied between 56.50 % - 63.00 %.
As a result of the research, AT 042 and AT 052-2 for grain yield, AT 051-C ve AT 051-Y for quality, AT 051-Y appears to be a promising genotype that combines yield and quality  as bread wheat varieties and AT 060, AT 061 and AT 062 for grain yield, AT 0062 and AT 062-2 for quality, AT 062 appears to be a promising genotype that combines yield and quality  as durum wheat varieties candidates were identified as promising genotypes and proposed as registraion aplication material in future. Considering the effect of environmental conditions on the yield and quality of the varieties, these candidates should be examined in more locations before the registration applications and the final decision should be made.