Bazı antihipertansif etken maddelerinin modifiye camsı karbon elektrotlar kullanılarak farmasötik dozaj formlarından ve biyolojik sıvılardan elektroanalitik yöntemlerle tayini
Determination of some antihypertensive active substances from pharmaceutical dosage forms and biological fluids using modified glassy carbon electrodes     with electroanalytical methods
Yazar: GÖKÇE ÖZTÜRK
Danışman: PROF. DR. DİLEK KUL
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Analitik Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology ; Kimya = Chemistry

Özet:
Bu tez çalışmasında elektrokimyasal olarak aktif olan doksazosin mesilat, amlodipin besilat ve bisoprolol fumarat antihipertansif etken maddelerinin voltametrik yöntemlerle hassas tayini için modifiye camsı karbon elektrotlar geliştirildi. Camsı karbon elektrot yüzeyi, çok duvarlı karbon nanotüplerin ve/veya naftol yeşili B boyar maddesinin elektrot yüzeyinde farklı kombinasyonlarda kaplanması ile modifiye edildi. Her bir etken madde için, değişik kombinasyonlarda hazırlanan modifiye elektrotlar arasında en yüksek pik akımına sahip en simetrik pikleri veren modifikasyon seçilerek analiz çalışmaları bu elektrotlarla yapıldı. Etken maddelerin analizi için, döngülü voltametri, diferansiyel puls voltametrisi ve kare dalga voltametrisi yöntemleri kullanıldı. Analiz için uygun tampon ortamı, doksazosin mesilat için pH 5.5 asetat tamponu, amlodipin besilat için pH 7.0 fosfat ve pH 5.5 asetat tamponları ve bisoprolol fumarat için pH 7.0 fosfat tamponu olarak belirlendi. Tarama hızı çalışmaları ile doksazosin mesilat ve amlodipin besilatın adsorpsiyon kontrollü ve bisoprolol fumaratın difüzyon kontrollü bir prosese sahip olduğu olduğu görüldü. Adsorpsiyon kontrollü etken maddeler için biriktirme potansiyeli, biriktirme süresi ve karıştırma hızı optimize edildi. Belirlenen şartlarda her bir maddenin kantitatif analizi için voltametrik yöntemler kullanılarak kalibrasyon grafikleri oluşturuldu; doğrusal çalışma aralıkları, teşhis ve tayin sınırları belirlendi. Geliştirilen yöntemlerin kesinlikleri gün içi ve günler arası tekrar edilebilirlik deneyleri ile beş değer üzerinden hesaplandı ve %2'nin altında elde edildi. Son olarak etken maddeler, geliştirilen yöntemler kullanılarak farmasötik dozaj formlarından, insan serum ve yapay idrar örneklerinden tayin edildi. Buna göre, her bir etken madde için geliştirilen en az bir yöntem hem farmasötik dozaj formlarına hem de biyolojik numuneye uygulanabildi. Bu da, numunelerdeki diğer maddelerin etkisi olmadan etken maddelerin yüksek doğrulukla analizlerinin yapılabildiğini gösterdi.

Abstract:
In this thesis study, modified glassy carbon electrodes were developed for the sensitive determination of the electrochemically active antihypertensive active substances doxazosin mesylate, amlodipine besylate and bisoprolol fumarate by voltammetric methods. The glassy carbon electrode surface was modified by coating multi-walled carbon nanotubes and/or naphthol green B dye in different combinations on the electrode surface. For each active substance, among the modified electrodes prepared in different combinations, the modification that gave the highest peak current and the most symmetrical peaks was selected and analysis studies were carried out with these electrodes. For the analysis of active substances, cyclic voltammetry, differential pulse voltammetry, and square wave voltammetry methods were used. Suitable buffer media for analysis were determined as pH 5.5 acetate buffer for doxazosin mesylate, pH 7.0 phosphate and pH 5.5 acetate buffers for amlodipine besylate, and pH 7.0 phosphate buffer for bisoprolol fumarate. Scan rate studies showed that doxazosin mesylate and amlodipine besylate had an adsorption-controlled process and bisoprolol fumarate had a diffusion-controlled process. Deposition potential, deposition time, and stirring rate were optimized for adsorption-controlled active substances. Calibration graphs were obtained using voltammetric methods for the quantitative analysis of each substance under specified conditions; linear working ranges, detection and quantification limits were determined. The precision of the developed methods was calculated based on five values through intra-day and inter-day repeatability experiments and was obtained below 2%. Finally, the active substances were determined from pharmaceutical dosage forms, human serum, and artificial urine samples using the developed methods. Accordingly, at least one method developed for each active substance could be applied to both pharmaceutical dosage forms and biological samples. This showed that active substances could be analyzed with high accuracy without the influence of other substances in the samples.