Hafıza sanatının kültürel müzik mirası üzerine etkisi: Arap Yarımadası müziğinin yaşayan kültür mirası olarak incelenmesi
A research on the impact of art of memory on cultural music heritage: A review of the music of Arabian Peninsula as a living cultural heritage
Yazar: NİHAN KURTER
Danışman: PROF. DR. BİLLUR TEKKÖK KARAÖZ
Başkent Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi ve Müzecilik Ana Bilim Dalı / Müzecilik Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Müzecilik = Museology
Dizin: Arap Yarımadası = Arabian Peninsula ; Bellek = Memory ; Hafıza sanatı = Art of memory ; Kültürel miras = Cultural heritage ; Müzik = Music

Özet:
Hafızanın sosyoloji, felsefe, psikoloji, tarih, tıp, antropoloji ve sanat gibi çeşitli bilim dallarını, araştırma konusu olarak ortak paydada buluşturması onun ne denli önemli bir kavram olduğunun vurgusudur. Hafıza insanoğlu için hayatta kalma, çoğalma, bireysel- kollektif kimlik oluşturma, sosyalleşme, anlama, öğrenme, yaratma gibi birçok aşamada mihenk taşıdır. Yaşamın hemen hemen her basamağında karşımıza çıkan hafıza konusu bu sebeplerdendir ki büyük bir merak ve heyecanla disiplinlerarası araştırmalara konu olmaya devam etmektedir. Hafızanın, bilgi işleme metodları ve yaratıcılıkla sanata evrilmesi olarak karşımıza çıkan "hafıza sanatı" sadece geçmişi değil, şimdiyi ve geleceği de içinde barındırmaktadır. Bireyleri, toplumları oluşturan hafızanın bilgiyi oluşturma, saklama, hatırlama ve onları aktarma için hafıza sanatının yöntemlerine başvurması toplumların benliklerini sürdürebilmesi açısından son derece önemlidir. Bu benliklerden birtanesi olan -kültür yapısı- içerisinde çeşitli sanat dallarıyla, toplumlar kültürel miraslarını gelecek nesillere aidiyet duygusu kazandırmak amacıyla aktarmaktadırlar. Bu sanat dallarından biri olan müzik, insanlığın var oluşundan süre gelen en eski sanatlardandır. Kültürel görelilik açısından müzik, diğer sanat dallarına kıyasla en birleştirici olandır çünkü o, söze dahi gerek duymadan duyguları ve düşünceleri anlatmanın sanatıdır. İstisnasız yeryüzünde herkesin bildiği ortak dildir. Toplumlarda hafızanın oluşturduğu kimlik yapısına, kültüre, ekonomiye, siyasete, neredeyse tüm yaşama etki eden müzik, sosyolojik açıdan son derece önemli olup, birleştiriciliğinin yanı sıra toplumlara yön de vericidir. Toplumların kimliklerini ayakta tutan kültürel miras bu araştırmada, özgül olarak müzik alanında, Arap Yarımadası üzerinden incelenmiştir. Arap Yarımadası'nda en yaygın sanat dallarından biri olan müzik, toplumla iç içe yaşamaktadır. Geleneksel olarak adetlerin yaşamın hemen hemen her alanında müzikle ve ona eşlik eden devinimlerle yapılıyor olması da bölge de müziğin hafızayla gelen bir süreci olduğunun işaretidir. Günümüze kadar gelen bu kültürel müziğin değerli bir miras olduğu aşikardır. Bu hususlar cevaplanması gereken birçok soruyu da akla getirmektedir. Kültürel müzik mirası Arap Yarımadası toplumları için ne ifade etmektedir? Günümüzde bu miras yaşamaya nasıl devam etmektedir? Toplumun benliğini yaşatmada ve yansıtma da aktif bir görevi olan kültürel müzik mirasının korunması ve aktarılması için ne gibi çalışmalar yapılmaktadır ya da yapılmalıdır? Hafızanın da bireysel ve çevresel faktörlere maruz kaldığı göz önüne alındığında bu durumun kültürel müzik mirasına nasıl yansıdığı, küresel dünyanın her bir topluma, kültüre -popüler kültürle- sızdığı düşünüldüğünde yerel müzik kültürünün popüler müzik kültürüyle olan savaşının etkileri ve toplum kültüründe yarattığı sonuçların cevabı da aranmalıdır. Küreselliğe varan bir dünyada, toplumların bireysel farkındalıkla başlayıp toplumsal farkındalığa dönüşen, bir noktada benliklerine olan özlem ve onlara yeniden sahip olma gerekliliğinin önemi güdüsüyle kültürel miraslarına sahip çıkma çabası, devletlerin kültürel anlamda diğerlerine karşı hudutlarını çizdiği ve bu çizgilerle küresel dünyada kendini var etme çabası içinde oldukları düşünülürse,  geleneklerine son derece önem veren Arap Yarımadası toplumları için de  -hafıza sanatıyla-  nesiller boyu aktarılmış bir müzik kültürünün hala aktif yaşamda hayat buluyor olması, hem kendi kültür devamlılıkları açısından hem de küresel dünyada yer bulma ve kendilerini tanıtma fırsatı açısından oldukça önemli olduğu sonucunu ortaya çıkarmaktadır.

Abstract:
The fact that memory constitutes the common denominator as a research object for a wide range of scientific disciplines; such as sociology, philosophy, psychology, history, medicine, anthropology and arts; is a testament to its importance as a fundamental concept. Memory is a cornerstone for human evolution; impacting many aspects of life like survival, reproduction, individual – collective identity formation, socialization, comprehension and learning. Memory is omnipresent in almost all steps of life; and hence a recurring source of inspiration and curiosity for interdisciplinary research. The "art of memory", which becomes manifest as the evolution of memory into art through processing of information and creativity, does encapsulate not the only the past, but also the present and the future. Memory forms individuals and societies; it is thus critical to employ art of memory methods in order to sustain societal identities through creation, storage, recollection and transfer of knowledge. Culture, one of the above-mentioned identities, is used by the societies to relay a cultural heritage based sense of belonging to their future generations through different forms of art. Music; one of the most ancient forms ever since the emergence of human presence on earth; is one such form of art. Music, in terms of cultural relativity, is the ultimate unifier amongst all forms of art by reason of its capacity to enunciate feelings and opinions without ever requiring verbal communication. It is the common language known, without exception, by everyone on earth. Music has an impact on the questions of identity, culture, economy and politics, and all other walks of life in societies; all formed by the memory. It is of great sociological importance not only as a unifier, but also as a guide steering societies. The concept of cultural heritage, which sustains societal identities, is the research topic of this thesis; with specific focus on the music of Arabian Peninsula. Music constitutes one of the most common forms of art all across the Arabian Peninsula; it is intertwined with all aspects of the social life. The traditions are conventionally performed by music and accompanying movements in every sphere of life; indicating music's connection to the memory process within this region of the world. This extant cultural music does obviously constitute a heritage of tremendous value, which begs multiple questions: What does cultural music heritage mean for the societies of Arabian Peninsula? How does this heritage live on in present times? What is being done and should further be done in order to safeguard and relay the cultural music heritage that is an active agent for sustaining and echoing the social identity? Memory is not impervious against individual and environmental factors, and this has clear implications for the cultural music heritage. One should thus explore and clarify the ramifications of the globalized world on each society and culture – aka infiltration through pop culture – particularly in terms of ever-clashing local and popular musical cultures. The globalized world triggers individual awareness at first that subsequently turns collective in terms of longing for authentic identities; and it motivates societies to safeguard and repossess their cultural heritage. The States are literally drawing cultural lines against "others" and using them for existential purposes in the midst of globalization. The Arabian Peninsula is also known for placing a lot of emphasis on traditions; and the active presence of musical culture, extant for generations thanks to art of memory, in the lives of people ascertains the importance of cultural heritage in terms of cultural continuity, asserted global visibility and self-promotion.