Coğrafi bilgi sistemleri ile Doğu Karadeniz bölgesindeki kanser vakalarının konumsal analizleri
Spatial analysis of cancer cases by geographical information systems in the Eastern Black Sea region of Turkey
Yazar: HÜSNİYE EBRU ÇOLAK
Danışman: PROF. DR. TAHSİN YOMRALIOĞLU
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Harita Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Jeodezi ve Fotogrametri = Geodesy and Photogrammetry
Dizin: Coğrafi bilgi sistemleri = Geographical information systems ; Doğu Karadeniz bölgesi = Eastern Black Sea region ; Haritalar = Maps ; Jeoistatistik = Geostatistics ; Neoplazmlar = Neoplasms

Özet:
Kanser günümüzün önemli sağlık konuları arasında yer almaktadır. Kansere karşı kontrol stratejilerinin geliştirilmesi ve kanser kontrol programının uygulamaya aktarılabilmesi için öncelikle kanser vakalarının zaman içindeki değişimlerinin çevresel etkenlerle birlikte incelenmesi gereklidir. Kanserin hangi coğrafi bölgelerde ne sıklıkla görüldüğü, kanser türlerinin çevresel anlamda dağılımı ve hangi alanlarda ne gibi kanser türleri ile daha sık karşılaşıldığının belirlenebilmesi gibi konularda bilgi sahibi olunabilmesi açısından kansere ilişkin tematik haritalara gereksinim vardır. Böylece kansere karşı kontrol stratejilerinin nasıl ve hangi bölgelerde olması gerektiği yönünde daha güvenilir ve sağlıklı veri altlıkları oluşturularak, hastalığa ilişkin doğru karar verme seçenekleri artırılmış olacaktır.Bu gereksinim doğrultusunda gerçekleştirilen bu tez çalışmasında, ülkemizde Doğu Karadeniz Bölgesi'nde görülen kanser vakalarının mekânsal dağılımı ile nüfus ve çevresel etmenlere bağlı olarak ilişkilerinin incelenmesine yönelik, Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS)'ne dayalı bir veritabanı oluşturularak, yerleşim bölgelerindeki mevcut kanser vaka-risk tabanlı tematik haritaların üretilmesi amaçlanmıştır. Bununla birlikte çalışma kapsamında, söz konusu bölgede yerleşim alanlarında görülen kanser vaka dağılımları CBS ortamında dijital altlıklar üzerinde sunularak, izlenmiş ve nüfusla ilişkili olarak kanser yoğunluk bölgeleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Böylece kanser vakalarının yoğun olduğu bölgelerde kansere neden olan çevresel etkenlerin konumsal ilişkileri jeo-istatistiksel olarak irdelenerek, kansere dair ileri çalışmalar için coğrafi veri altlıkları oluşturulmuştur. Ayrıca kanser vakalarının coğrafya üzerinde dağılımları ile kansere etken çevresel risk faktörleri arasındaki ilişkiler irdelenerek, konumsal bazlı analizler gerçekleştirilmiş ve sonuçlar jeo-istatistiksel anlamda yorumlanarak, haritalar üzerinde gösterimi sağlanmıştır. Sonuç olarak bu çalışma ile, bölgeye ait epidemiyolojik çalışmalara yol gösterici olacak çeşitli tematik kanser haritaları üretilerek, kansere karşı kontrol programlarının geliştirilmesi ve uygulanmasına destek sağlaması hedeflenmiştir.

Abstract:
Cancer takes place as an important health issue nowadays. Examining variations of cancer cases in time and spatially is necessary to develop control strategies struggling against cancer and to put cancer control programme into practice. Creating cancer maps is necessary for obtaining information on such matters as that cancer chases are encountered in what regions with what frequency, examining the distribution of cancer types geographically, and determining that what region has the highest density of its case. Consequently, alternatives of accurate decision making against the disease will be increased by creating more reliable and precise data infrastructures about how and on what regions control strategies struggling against cancer should be carried out.In this PhD thesis, in accordance with these requirements, it was aimed to build a spatial database based on Geographical Information Systems (GIS) and to produce thematic maps relating cancer cases to allocation units for examining the spatial distribution of cancer cases together with population and environmental factors in the Eastern Black-Sea Region of Turkey. In addition, within this study, the distribution of cancer cases in the region was observed and geographical locations of cancer density areas in conjunction with population were determined in the GIS environment. Thus, using produced cancer cases density maps, relation between cases and environmental factors have been examined geo-statistically in the entire region. Geo-statistical and spatial analyses have also been carried out and shown on the maps. Especially different thematic cancer maps based on GIS have been created for further more detailed studies in the region in epidemiological topics. Consequently, it is considered that the results of this study would help develop and apply cancer control programmes in the country.