11. ve 13. yüzyıllar arasında Selçuklu coğrafyasında dini zümrelerin Türk siyasi hayatına etkisi
Between the 11th and 13th centuries, the influence of religious groups on Turkish political life in the Seljuk geography
Yazar: NAZAN AYDOĞDU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ KADER ALTIN
Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Anadolu toprakları birçok sebepten dolayı 11.yüzyıldan itibaren farklı bölgelerden gelen şeyhlere ve dervişlere ev sahipliği yapmıştır. Maveraünnehir, Horasan, Türkistan gibi bölgelerden gelen bu zengin insan kaynağı Anadolu'yu kısa sürede Türk yurdu yaparak İslamlaşmasını sağlamıştır. Farklı siyasi, sosyal, kültürel çevrelerden gelen bu insanlar mensup oldukları fikri seviyeyi de beraberinde getirmiştir. Büyük Selçuklu Devletiyle zirveye ulaşan Türk- İslam Medeniyeti bu şahıslar vasıtasıyla bölgeye taşınmıştır. Böylece Anadolu yeni bir yurt olmanın yanında farklı fikri ve kültürel akımlarında buluştuğu ve çarpıştı bir yer de olmuştur. Anadolu Selçuklu Devletinin yükselişiyle yeni göç dalgaları birbirini takip etmiştir. Moğol İstilasının İslam dünyasındaki yıkıcı etkisi, Türkistan, Horasan, İran, Azerbaycan gibi bölgelerdeki perişan olan halkın sığınak yeri Anadolu toprakları olmuştur. Anadolu'nun İslamlaşmasında önemli roller oynayan birçok alim, mutasavvıf gibi tarikat ehli Anadolu Selçuklu devleti içerisinde büyük bir fikir canlılığı oluşturmuştur. Bu çalışmadaki amaç Anadolu Selçuklu Döneminde oluşan tarikatların dönemin siyasi erki üzerindeki etkisi üzerinde durularak literatürdeki eksikliğe dikkat çekmektir. Ayrıca, sultanların yanı sıra devlet yöneticilerinin de alimler ve mutasavvıf çevrelerle yakın ilişkiler içinde oldukları ve bu süreçte medrese, hangah, zaviye gibi kurumların tahsisinde yarıştıkları, dönemin özellikle ana kaynakları, velayetnameler menakıpnamelerle belirtilmiştir.

Abstract:
Anatolian lands have been home to sheikhs and dervishes from different regions since the 11th century for many reasons. This rich human resource coming from regions such as Maveraünnehir, Khorasan and Turkestan made Anatolia a Turkish homeland in a short time and ensured its Islamization. These people coming from different political, social and cultural environments brought with them the intellectual level they belonged to. The Turkish-Islamic Civilization, which reached its peak with the Great Seljuk State, was carried to the region through these people. Thus, Anatolia became not only a new homeland but also a place where different intellectual and cultural currents met and collided. With the rise of the Anatolian Seljuk State, new waves of migration followed each other. The destructive effect of the Mongol invasion in the Islamic world, the refuge of the people who were devastated in regions such as Turkestan, Khorasan, Iran and Azerbaijan was the Anatolian lands. Many scholars and Sufis who played important roles in the Islamization of Anatolia created a great intellectual vitality within the Anatolian Seljuk state. The aim of this study is to draw attention to the deficiency in the literature by focusing on the impact of the orders formed in the Anatolian Seljuk period on the political power of the period. In addition, the sultans as well as state administrators were in close relations with scholars and Sufi circles, and in this process, they competed in the allocation of institutions such as madrasahs, hangahs, zawiyahs, and especially the main sources of the period, velayetnamas and menakıpnamas.