MS 7. yüzyılda Arap-Bizans savaşlarında Kilikia
Cilicia during the Arab-Byzantine wars in the 7th century AD
Yazar: DİLAY ALTIOĞLU
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ERKAN ALKAÇ
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Tarih = History
Dizin: Araplar = Arabs ; Bizans Dönemi = Byzantine Period ; Bizanslılar = Byzantines ; Eski Çağ = Old Age ; Eski Çağ tarihi = Old Age history ; Kilikya = Cilicia ; Kilikya havzası = Cilicia basin ; Savaş = War

Özet:
Kilikia Bölgesi için MS 7. yüzyıl, kaos ve kargaşanın dönemidir. İslamiyet'in Arap yarımadasında ortaya çıkmasından sonra, dini yayma amaçlı birçok fetih hareketleri görülmüştür. MS 7. yüzyılda gerçekleşen akınlarda Kilikia Bölgesi kentleri ciddi oranda zarar görmüştür. Akınlar neticesinde bölge kentleri tahribata uğramış, nüfus giderek azalmış, ekonomi ve ticaret çökmüştür. Bölge halkı korku ve panikten dolayı yaşadıkları şehirleri terk etmek zorunda kalmış. Arapların yapmış olduğu seferlerden dolayı yaşadıkları şehirleri terk eden Kilikia halkı dağlık bölgelere gizlenmişlerdir. Kilikia Bölgesi'nin akınlardan etkilenmesinin en büyük sebebi Gülek Boğazı'nın Araplar tarafından Anadolu'ya giriş kapısı olarak kullanılmasıdır. Kilikia'da bulunan geçişler sayesinde Araplar Anadolu içlerine kadar seferler düzenlemişlerdir. Bu coğrafi sebep dışında Bizans İmparatorluğunun zenginliğinden faydalanmaya çalışan Araplar, ganimet elde edebilmek amacı ile, yaz ve kış aylarında geçitler yolu ile bölgeye gelerek yağmalayıp tekrar geri dönmüşlerdir. MS 7. yüzyılın ortalarından itibaren Kilikia Bölgesi, Arap - Bizans Savaşları'nda kullanılan bir tampon bölge görevi görmüştür. Bölge halkı kimi zaman imparatorun emri ile kimi zaman da kendi kararları ile bölgeyi tamamen terk etmişlerdir. Bu dönemde Dağlık Kilikia Bölgesi'nde bulunan birçok kent terk edilirken bazı üretim alanları Araplar tarafından korunmuştur. Ovalık Kilikia'da ise bazı güçlü kentler (Tarsus, Anazarbos) ise sugur şehir veya üs olarak kullanılmıştır. Bölgede incelenlen kentlerin MS 7. yüzyıldan itibaren ya tamamen terk edildiği ya da Ermeni Dönemi'ne kadar yerleşim görmediği bilgisine ulaşılmıştır. Kilikia Bölgesi'ne akınlar düzenleyen Araplar kendi kültürlerini de yanında getirmişlerdir. Yaptıkları iskân politikaları ve kabile yaşantısına dayalı kültürel geleneklerinden dolayı Kilikia Bölgesi'nde Roma Dönemi kent dokusuna ve planlı kentleşmeye zarar vermişlerdir. Bunun yanı sıra ele geçirdikleri şehirlerde köprü, cami, kale gibi yapılar inşa ederek bölge kentlerinin mimarisine de katkıda bulunmuşlardır. 

Anahtar Kelimeler: MS 7. yüzyıl, Araplar, Bizans İmparatorluğu, Ovalık Kilikia, Dağlık Kilikia.

Abstract:
The 7th century is the period of chaos and disturbance in the Cilician Region. After Islam had shown up in the Arabic peninsula, conquests have been undertaken for Islamization. The cities of Cilicia were damaged seriously during the Arabic invasions of the 7 th century.. As a result of these invasions, cities of the region were demolished, the population, economy and trade decreased gradually. Owing to fear and worry, the community of the region was forced to leave their cities.  The Cilician Region was most affected by the Arabic conquests because the  Arabs used the 'Cilician Gates' (Gülek Boğazı) as an entrance to Anatolia. Through such passages in Cilicia, Arabs could interfere into inner Anatolia. Except for this geographical reason, the Arabs who tried to profit from the richness of the Byzantine Empire, attacked the region through the 'Gates' in summer and winter times just to plunder and to take booties from the region. The Cilician region was a buffer zone during the Arab - Byzantine Wars from middle of 7th century onwards. The region was abondoned either due to the command of emprerors or by the own discretion of the inhabitans.  While many cities were being abandoned by the desicion of the inhabitants, some production areas were protected by the Arabs in this period. Some powerful cities (Tarsus, Anazarbos) were used as sugur cities or as a base.  The cities studied here were either abondoned completely or were not resettled till the Armenian period. The raider Araps brought their own culture to the region. They damaged the Roman city texture and planned urbanisation due to their resettlement policy; their cultural tradition was based on tribal experience. However, they contributed to the urban architecture of the region by building bridges, mosques, castles in the conquered cities.

Key Words: 7th century, Arabs, Byzantine Empire, Cilicia.