Selçuklular Döneminde sağlık kurumları
Health institutions during the Seljuk Period
Yazar: ÇAĞRI BAKIR
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA DAŞ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Tarih = History
Dizin: Hastaneler = Hospitals ; Sağlık kuruluşları = Health institutions ; Selçuklular = Seljuks ; Selçuklular Dönemi = Seljuks Period ; Tıp eğitimi = Education-medical

Özet:
Yaklaşık iki buçuk asra yakın Ortadoğu coğrafyasında bilim, sanat, kültür alanlarında çok önemli işler başaran Selçuklular, sağlık alanında da önemli başarılara imza atmışlardır. Bu başarılarının en önemlisi de hüküm sürdükleri Anadolu, Irak, İran, Suriye bölgelerinde yaptırdıkları çeşitli darüşşifa, bîmâristanlar ve hamamlar gibi sağlık kurumlarıdır. 
Selçuklular döneminde yaptırılan Nîşâbûr Darülmerdâ Bîmâristanı ile Selçuklu sağlık kurumları tarihi başlamıştır. Selçuklu hanedan üyeleri tarafından Anadolu dışındaki çeşitli bölgelerde Tutuşi Bîmâristanı, Dukâkî Hastanesi, Benü'd-Dukâk Hastanesi, Şam Nureddin Şehit Bîmâristanı, Halep Nureddin Şehit Bîmâristanı; Anadolu'da ise Konya Darüşşifaları, Kayseri Gevher Nesibe Mâristânı, Sivas Keykavus Darüşşifası, Divriği Turan Melik Darüşşifası, Çankırı Atabey Ferruh Darüşşifası, Kastamonu Ali b. Pervane Maristanı, Tokat Pervanebey Darüşşifası, Aksaray Darüşşifası gibi birçok hastane inşa ettirmişlerdir. Ayrıca bu hastanelerin gelirleri vakfedilen çeşitli mal ve mülklerle sağlanmıştır. Özellikle Selçuklu Devleti'nin yönetici zümresinin bu sağlık kurumlarına maddi anlamda verdiği destek çok önemlidir. 
Selçuklu sağlık sisteminin bir diğer özelliği de, hastanelerde insanlara din, dil, ırk, mezhep ayrımı yapılmaksızın ücretsiz olarak tedavi hizmeti sağlanmasıdır. Selçukluların insana verdikleri değerin bir kanıtı olarak gördüğümüz bu kurumlar, başta Ortadoğu olmak üzere Avrupa ve diğer önemli merkezlerdeki tıp, sağlık ve hastane mimarisi alanlarına yenilikler katmış ve bu merkezlerin gelişiminin temelini oluşturmuşlardır. Zira bu kurumlarda çalışan değerli birçok tabibin hem teorik hem pratik olarak Ortaçağ tıbbının gelişim sürecini derinden etkilediği görülmektedir. 
Selçuklu Hastaneleri, tedavi hizmeti sunmasının yanı sıra tabiplerin eğitimi içinde bir okul niteliğindeydi. Burada birçok tabip hem pratik, hem de teorik eğitim alarak önemli hastalıkları, tedavilerini ve ilaçları öğrenmekteydiler. 

Anahtar Kelimeler: 
Selçuklu Sağlık Sistemi, Sağlık Kuruluşları, Selçuklularda Hastaneler, Bîmaristan, Darüşşifa, Selçuklu Tabipleri, Selçuklularda Tıp Eğitimi.

Abstract:
About two and a half centuries The Seljuks who succeed at many things like science, art and culture in the Middle East, also succeed at health field too. The most important success of them is the health foundations like darüşşifas, bîmâristans and baths which were built by them at where they had control over. 
The history of health foundations begin by Nîşâbûr Darülmerdâ Bîmâristan which had been built at the Seljuks era. The members of the Seljuk dynasty moved to build so many hospitals at where they controlled over, such as Tutuşi Bîmâristan, Dukâkî Hospital, Benü'd-Dukâk Hospital, Şam Nureddin Şehit Bîmâristan, Halep Nureddin Şehit Bîmâristan; Konya Darüşşifas, Kayseri Gevher Nesibe Bîmâristân, Sivas Keykavus Darüşşifa, Divriği Turan Melik Darüşşifa, Çankırı Atabey Ferruh Darüşşifa, Kastamonu Ali b. Pervane Maristan, Tokat Pervanebey Darüşşifa, Aksaray Darüşşifa. Besides, these hospital's revenues had been provided with various possessions. Especially the support of the rulers of the Seljuks' government to these health foundations was very important. 
Another character of the Seljuks' health system was providing treatment with tax free to people it did not discriminate one person to other one by not guarding his religion, sect, language and race. These foundations, which are a proof of cherishing to people by the Seljuks, had added innovations to medicine, health and hospital architecture and had been basis of their evolution primarily in Middle East, Europe and the other health headquarters.  Therefore, it seen that many doctors who were working in these foundations affected the evolution of medieval medicine deeply on both ways in practical and theoretic. 
The hospitals of Seljuks were giving service for treatment and additional to this it was also a school for doctors' education. At these foundations many doctors were learning significant illnesses, their treatments and medicines by taking practical education beside theoretic one. 

Keywords: 
the Health System of the Seljuks, the Health Foundations, the Hospitals of the Seljuks, Bîmaristan, Darüşşifa, the Doctors of Seljuks, Medicine Education at the Seljuks' era.