Sağlık hizmetlerinde özelleştirme uygulamaları ve hemşirelerin özelleştirme uygulamalarına ilişkin algıları
Privatization practices in health services and the nurses' perception related to privatization practices
Yazar: ARZU KADER HARMANCI
Danışman: PROF. DR. AYTOLAN YILDIRIM
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelikte Yönetim Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Hastaneler = Hospitals ; Hemşirelik = Nursing ; Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management
Dizin: Algı = Perception ; Hemşirelik = Nursing ; Hemşirelik araştırmaları = Nursing research ; Hemşirelik hizmetleri = Nursing services ; Kamu sektörü = Public sector ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Özelleştirme = Privatization

Özet:
Hemşirelerin sağlık hizmetlerinde özelleştirme uygulamalarına ilişkin algılarını belirlemek amacıyla planlanan ve paralelinde bir ölçek geliştirme çalışması da yürütülen bu çalışma, tanımlayıcı ve metodolojik tiptedir. Meslek örgütüne üye kamuda çalışan hemşirelerin oluşturduğu örneklem grubundan uygun şekilde doldurulup geri toplanan 460 anket değerlendirilmeye alınmıştır. Ölçeğin değerlendirilmesinde kapsam geçerliği, yapı geçerliği, iç tutarlık ve algı puan ortalamaları kullanılmıştır. Örneklemin yaş ortalaması 33,1±7,68 olup, çoğunluğunun evli (%52), çocuksuz (%55,7), lisans mezunu (%41,1) olduğu; çoğunlukla THD'ye (%48,4) üye oldukları, üniversite hastanesinde çalıştıkları (%71,1), 657 sayılı yasaya tabi oldukları ve 11 yıl üzeri deneyime sahip oldukları; servis hemşiresi (%51,3) olarak çalıştıkları, sendikaya üye olmadıkları (%68) saptanmıştır. Ölçeğin kapsam geçerlik indeksi, alt boyutlarda 0,88; 0,84 ve 0,96 olarak bulunmuştur. Ölçeğin madde toplam puan korelasyonları 0,41-0,75 arasında ve Cronbach ? güvenirlik katsayısı 0,95, alt boyutlarda ise sırasıyla 0,82, 0,89, 0,92 olarak 0,70'den yüksek ve güvenilir bulunmuştur. Yapı geçerliği başlığında doğrulayıcı faktör analizi yapılmış, üç faktörlü ölçek yapısı doğrulanmış ve faktör yükü 0,40'ın altında olan maddeler çıkarılmıştır. Uyum iyiliği istatistiklerinde, ölçeğin uyumunun iyi olduğu bulunmuştur. Ölçek toplam puan ortalaması 2,16±0,57'dir. Alt ölçeklerin ortalaması sırasıyla; genel özelleştirme, 2,20±0,66; sağlıkta özelleştirme, 2,10±0,59 ve özelleştirmelerin hemşireliğe etkisi 2,21±0,65'tir. Katılımcılar, genel özelleştirme alt boyutunda ?Kamu işletmeleri ve kamu hizmetlerinin özelleştirilmesi kamunun ekonomik anlamda refahına hizmet eder? maddesine en yüksek oranla (%80,4) katılmıyorum ve kesinlikle katılmıyorum yanıtı vermişlerdir. Katılımcılar, sağlıkta özelleştirme alt boyutunda ?Kamu sağlık kurumlarına gereğinden fazla yatırım yapılır? maddesine en yüksek oranla (%89,6) katılmıyorum ve kesinlikle katılmıyorum yanıtı vermişlerdir. Katılımcılar, özelleştirmelerin hemşireliğe etkisi alt boyutunda ?Kamu sağlık kurumlarının özelleştirilmesi ile hemşireler daha adil ücretlendirilir? maddesine en yüksek oranla (%76,1) katılmıyorum ve kesinlikle katılmıyorum yanıtı vermişlerdir. Ölçekten alınan algı puan ortalamalarında, ?yaş, eğitim durumu, deneyim, pozisyon, istihdam biçimi, gelir durumu, medeni durum, çocuk sayısı, çalıştığı kurum, üye olduğu mesleki örgüt, sendikaya üye olma durumu, üye olduğu sendika? bağımsız değişkenlerine bağlı olarak anlamlı farklılık bulunmuştur.Sonuç olarak; bu çalışmaya göre hemşireler özelleştirme uygulamalarını, genel özelleştirmeleri, sağlıkta özelleştirmeleri ve özelleştirmelerin hemşireliğe etkisini olumsuz algılamaktadırlar. Bu çalışmada kullanılan ölçek geçerli ve güvenilirdir. Sağlık hizmetlerinde farklı örneklem gruplarında kullanılması önerilir.

Abstract:
This study which has been planned for the purpose of defining the perceptions of nurses about privatization practices in health services and in which a scale has been developed, is descriptive and methodological. 460 scales, which have been filled and returned by the sample group that has nurses who are the members of occupational organizations and work in public hospitals, were analysed. Content validity, construct validity, internal consistency and perception score means have been used in the scale evaluation. Average age of the sample was 33.1±7.68 and it was seen that most of the participants were married (52%), childless (55.7%), graduated from a lisence program (41.1%), were the members of THD (48.4%), worked in the university hospital (71.1%), were subsidiaried to 657 number act, had experinece of 11 years or more, mostly were clinical nurses (51.3%), were not members of any trade unions (68%). Content validity index of scale has been found as 0.88; 0.84; and 0.96 in subscales. Item mean correlations of the scale were between 0.41-0.75; its Cronbach ? coefficient was 0.95; in the order of subscales, Cronbach ? coefficients were 0.82, 0.89, 0.92; they were over 0.70 and significant. Explanatory factor anlaysis was done in construct validity, three-factor scale structure was confirmed and the ones whose load factors were less than 0.40 were removed. Goodness of fit statistics showed that the goodness of fit indexes of the scale was suitable. The mean total scale score was 2.16±0.57 and the means of subscales were 2.20±0.66 in general privatization, 2.10±0.59 in privatization in health and 2.21±0.65 in the effects of privatization on nursing. In the subscale called general privatization, participants mostly chose (80.4%) the options ?don?t agree? and ?absolutely don?t agree? for the item ?Privatization of the public institutions and public services are for the economic prosperity of the public.? In the subscale called privatization in health, they mostly chose (89.6%) the options ?don?t agree? and ?absolutely don?t agree? for the item ?Public health institutions are invested more than their needs.? In the subscale called effect of privatizations on nursing, they mostly chose (76.1%) the options ?don?t agree? and ?absolutely don?t agree? for the item ?Nurses are charged more fairly by the privatization of the public health institutions.? A significant relationship between the mean scores of perception and the variables, ?age, education, experience, position, staffing style, revenue, marital status, number of children, affiliation, occupational organization,union membership status, being a member of the union? was found. In conclusion, according to this study, it has been confirmed that the nurses? perception related to privatization practices, general privatizations, privatizations in health and the effect of privatizations on nursing are negative. The scale that was used in this study is a reliable and a valid instrument. The scale is advised to be used in different sample groups in health services.