Ağrı-Eleşkirt koşullarında yem bezelyesi (Pisum sativum ssp. arvense L.) çeşitlerinin ve yazlık ekim zamanlarının belirlenmesi
Determination of suitable forage pea (Pisum sativum ssp. arvense L.) varieties and sowing times in Ağri-Eleşkirt conditions
Yazar: EMRAH YAZICI
Danışman: DOÇ. DR. SÜLEYMAN TEMEL
Iğdır Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma, Ağrı-Eleşkirt koşullarında ot ve tohum performansları açısından uygun yem bezelyesi (Pisum sativum ssp. arvense L.) çeşitleri (Özkaynak, Taşkent, Kirazlı ve Ürünlü) ve ekim zamanlarının (1.ekim zamanı; 5 Nisan, 2.ekim zamanı; 21 Nisan ve 3.ekim zamanı; 6 Mayıs) belirlenmesi amacıyla yapılmıştır. Deneme, 2018 yılında sulu koşullarda tesadüf bloklarında bölünmüş parseller deneme desenine göre üç tekrarlamalı olarak yürütülmüştür. Araştırma kapsamında ot üretimi için çiçeklenmeye başlama (gün), bitki boyu (cm), dal sayısı (adet), sap kalınlığı (mm), yaş ot verimi (kg da-1), kuru ot verimi (kg da-1), kuru madde oranı (%), otta ham protein oranı (%), NDF (%) ve ADF (%) oranı, tohum üretimi için ise olgunlaşma gün sayısı, yatma derecesi, bitkide bakla sayısı (adet), baklada dane sayısı (adet), tohum verimi (kg da-1), sap verimi (kg da-1), biyolojik verim (kg da-1), bin dane ağırlığı (g), hasat indeksi (%) ve tohumda ham protein oranı (%) incelenmiştir. Yapılan istatistik analiz sonucu incelenen parametreler üzerine ekim zamanı (kuru madde oranı, baklada tane sayısı ve tohumda ham protein oranı hariç) ve çeşitlerin (bitki boyu, dal sayısı, yatma derecesi, NDF ve ADF oranı hariç) etkisi önemli bulunmuştur. Bu sonuçlara göre Taşkent ve Ürünlü yüksek ot verimine, Özkaynak ve Ürünlü çeşitleri ise yüksek yem kalitesine sahip çeşitler olarak belirlenmiştir. Tohum üretimi için ise en yüksek verime sahip çeşit Kirazlı olmuştur. Ekim zamanları açısından değerlendirildiğinde, ot ve tohum üretimleri için en uygun ekim zamanlarının sırasıyla Nisan'nın ilk haftası ve Nisan'nın son haftası olarak belirlenmiştir. Sonuç olarak, Ağrı İli Eleşkirt İlçe koşullarında kaba yem üretimi amacıyla Ürünlü ve Taşkent çeşitleri; tohum üretimi açısından ise Kirazlı çeşidi ümitvar görülmüştür.

Abstract:
This study was carried out to determine the suitable forage pea (Pisum sativum ssp. arvense L.) varieties (Özkaynak, Taşkent, Kirazlı and Ürünlü) and planting times (1.sowing date; 5 April, 2.sowing date; 21 April ve 3.sowing date; 6 May) in terms of herbage and seed performances in Ağrı-Eleşkirt conditions. The experiment was established according to split plot experimental design on completely randomized blocks with three replicates under irrigated conditions in 2018. Within the scope of the research, beginning of flowering (days), plant height (cm), number of branches per plant (number), stem thickness (mm), fresh hay yield (kg da-1), dry hay yield (kg da-1), dry matter ratio (%), crude protein (%), NDF (%) and ADF (%) ratio for hay production, and number of ripening days, degree of lying, number of pods per plant (number), number of seeds per pod (number) , seed yield (kg da-1), stem yield (kg da-1), biological yield (kg da-1), thousand grain weight (g), harvest index (%) and crude protein ratio (%) for seed production were examined. As a result of the statistical analysis, the effect of planting time (except for the dry matter ratio, number of seeds per pod and crude protein ratio in seed) and varieties (except for the plant height, number of branches per plant, degree of lying, NDF and ADF ratio) on the parameters examined was found to be significant. According to these results, Taşkent and Ürünlü were determined as the varieties with high herbage yield, but Özkaynak and Ürünlü varieties with high feed quality. For seed production, Kirazlı had the highest yield. When evaluated in terms of sowing times, the most suitable sowing times for herbage and seed productions were determined as the first week of April and the last week of April, respectively. As a result, in the conditions of Eleşkirt District of Ağrı Province, Ürünlü and Taşkent for roughage production and Kirazlı variety in terms of seed production are considered promising.