Dolmabahçe Bezm-i Alem Valide Sultan Cami
Dolmabahçe Bezm-i Alem Valide Sultan Mosque
Yazar: SİBEL ÖZEL
Danışman: PROF. DR. AFİFE BATUR
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Osmanlı İmparatorluğunda XIX. yüzyıl mimarisi geçmiş klasik dönem yapılarındançok farklı türde ve farklı mimari üsluplarda yapıların inşa edildiği bir dönemdir.Batılılaşma hareketleri dediğimiz değişim süreci I. Mahmut, III. Selim ve II. Mahmutdönemlerinde ivmelenerek devam etmiş, bu değişim hareketleri sosyal hayata olduğukadar mimaride de etkilerini göstermiştir. İstanbul daha önce olmadığı kadar yoğunbir mimari hareketlilikle yeni bir çehreye kavuşacak, Osmanlı yapı tipolojisi içindedaha önce yer almayan kışla binaları, hastaneler ve devlet daireleri inşa edilecekti.Sultan Ahmet ve Süleymaniye gibi merkezde, büyük ölçekli cami külliyeleriyapılmayacak bunların yerini şehrin farklı yerleşim yerlerine dağılmış , küçükölçekli, tek kubbeli yapılar almıştır.Cami mimarisinde de klasik osmanlı cami plan şemasının dışında tek kubbeli, küçükölçekli camiler inşa edilmiştir. Bu camiler plan şeması olarak çok büyük yenilikgetirmemekle birlikte mimari üslup olarak farklı karakteristik yapılar olmuşlardır.Bu yüzyıl cami mimarisinin ortaya koyduğu en büyük yenilik ise cami ilebütünleşen, aynı mimari plan içinde düşünülmüş hünkâr kasırlarının inşa edilmişolmasıdır.Bu yapılardan biri de İstanbul avrupa yakasınında, Dolmabahçe sarayının hemenyanına Sultan Abdülmecit'in annesi Bezm-i Âlem Valide Sultan tarafından inşaedilmiş. İsmini hem banisinden hem de yanına inşa edildiği saraydan alarakDolmabahçe yada Bezmialem Valide Sultan Camisi olarak bilinen cami hem farklımimari üslubu hem de Osmanlı cami mimarisi için bir yenilik olan hünkâr kasrınıncami tipolojisi içindeki önemli uygulamalarından biri olarak karşımıza çıkmaktadır.İlk inşa edildiğinde avlu duvarı ile çevrili olan caminin avlu duvarı tamamenyıkılmış, muvakkithanesi şimdiki yerine alınmıştır.Caminin iç mekanında kullanılan süslemeleri stuk sıva dekorasyonu ile yapılmıştır,stuk sıva dekorasyonunun en yoğun uygulandığı örneklerdendir bu bakımdandadöneminin önemli yapılardan biridir.

Abstract:
XIXth century architecture, in Ottoman Empire, is a period where different kind ofstructures were build in styles drastically diversing from past classical era.The westernisation process continued, accelerating, through the reings of MahmudI, Selim III and Mahmud II with effects on daily life and architecture. Istanbul, asintense as it is never seen before, would get a new appearance, barracks, hostpitalsand government buildings would be built that did not belong to Ottomanarchitectural typology before. Rather than establishments in the centre -like BlueMosque or Sulaimaniya- large-scale mosque complexes, single-domed small-scalestructres were built scatered around the city.Again in mosque architecture, breaking away from traditional outline, single-domedsmall-sclaed mosques were built. Although these mosques did not bring out greatedeal of innovation to the outline, they characteristically stand as structures differentin architectural style.The most significant innovation introduced by the mosque architecture of thiscentury is the construction of pavilons that are integrated with the mosque andconsidered in the layout.One of those constructions was built, at the european side of Istanbul, next to theDolmabahce palace by the mohter of Abdulmecid I, Bezmialem Valide Sultan.Known as Dolmabahce or Bezm-i Âlem Valide Sultan Mosque, inheriting its nameboth from its establisher and the palace next to it, the mosque appears both as adifferent archtichtural style and as one of the most important applications ofpavilions within the mosque typoligy which was an innovation in Ottomanarchitecture.The mosque was surrounded by courtyard walls when it was first built. However, thewalls were demolished later and the observatory is moved its actual location today.Stuccowork plaster is used for the interior decoration of the mosque. This is one ofthe instances of the most intense application of stuccowork, hence the mosque is oneof the most important buildings fo its period.