Azerbaycan'da Maarifçilik Hareketi (1830-1900)
The Movement of Educationalism in Azerbaijan (1830-1900)
Yazar: KHANIM İSAYEVA
Danışman: PROF. DR. HAYRETTİN PINAR
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Yakınçağ Tarihi Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Azerbaycan tarihinde Maarifçilik Hareketi önemli bir yer tuttuğu için hâlâ Azerbaycan tarihçiliğinin en canlı ve ilgi gösterilen temaları arasında yer almaktadır. 19. Yüzyılın başından itibaren Rusya'nın egemenlıği altına girmek zorunda kalan Kuzey Azerbaycan Türklerinin bu dönemde batı fikirleri ile tanışmaya başladığı görülür. Özellikle aydınların önderliğinde ciddi bir milli uyanış başlamış ve Azerbaycan halkı millet olma yolunda önemli bir mesafe katetmiştir.  Bu uyanış hem eğitim bakımından hem de siyasi-kültürel açıdan olmuştur. Rusya'nın Azerbaycan'daki egemenliğini pekiştirmeye dönük politikası, halkı birbirine yakınlaştırdığı gibi yeni fikirlerin ortaya çıkmasına da yol açmıştır. Hem Azerbaycan'da hem de yabancı ülkelerde yüksek tahsilden geçen gençler, ülkelerindeki bütün yanlışlıklara karşı savaş açmışlardır. Buradan hareketle Avrupa ülkelerinden hayli geride olduklarını açıkça gören bu gençler ve aydınlar maarifçilik hereketini başlatarak modernleşmeye dönük ilk adımları atmıştır. Böylece Azerbaycan tarihinde ilk defa pek çok modern kurum ve gelenek oluşmaya başlamıştır. Tiyatro  kurulmuş, genç kızlar için okullar açılmış, üniversiteler açılmış, gazeteler, dergiler yayınlanmış ve bunların neredeyse tamamı Azerbaycan dili kullanılarak gerçekleştirilmiş ve bu sürecin sonunda Azerbaycan Cumhuriyeti kurulmuştur. Tüm bu gelişmelerin başlangıcını Maarifçilik Hareketi oluşturmuş ve Azerbaycan'ın modernleşme sürecinin başlamasına vesile olmuştur.

Anahtar Sözcükler: Azerbaycan, Aydınlar, Maarifçilik.

Abstract:
Since the the Movement of Educationalism is an important historical event in Azerbaijan it is still an important topic in history studies. Although the lands of the Turks of Norhern Azerbaijan have been captured by Russia through the beginnings of the 19th century they have met with the western ideas during the same years too. As a result of these new ideas a national consciousness began and it affected education, politics and culture. Russia's policy to strengthen her hegemony over Azerbaijan was also resulted in the development of solidarity and new ideas among the people of Azerbaijan. The young generations educated both in Azerbaijan and foreign countries began to fight against that they evaluated as wrong traditions and realities in their countries. These new generations thought that the only way for the salvation and the improvement of their countries depended upon the education and they created the Movement of Educationalism. So many modern institutions and traditions have been founded by means of Educationalism. Theatre, schools for the girls, universities, press etc. have been founded after the great attempts of Educationalists and all these modern institutions made great contributions to the development of mother tongue. These efforts paved the way for the foundation of the Republic of Azerbaijan during the beginnings of 20th century. That is to say the Movement of Educationalism made profound effects on the modernisation of Azerbaijan.      

Keywords: Azerbaijan, Intellectuals, Education