İstanbul metropoliten alanındaki ulaşım projelerinde merkezi ve yerel yönetim inisiyatifleri üzerine bir araştırma
A research on central and local management initiatives in transportation projects in Istanbul metropolitan area
Yazar: EMEK BİLGE KOKA AYDIN
Danışman: DOÇ. DR. CEM BEYGO
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Büyükşehir Planlaması ve Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; Ulaşım = Transportation ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Büyükşehirler = Metropolitan ; Kamu yönetimi = Public administration ; Kentiçi ulaşım =   ; Merkezi yönetim = Central management ; İstanbul Büyükşehir Belediyesi = Istanbul Metropolitan Municipality

Özet:
Sanayi devriminden sonra ulaştırma alanında meydana gelen gelişmeler sonucu insanların yer değiştirme alışkanlığı değişerek geleneksel kent anlayışını değiştirmiştir. Kentte bu değişen ve dönüşen ihtiyaçlara yönelik yeni yönetim birimleri ve kent planlamasına gerek duyulması sonucunda günümüz metropoliten kent ve metropoliten yönetim birimleri var olmuştur. Bu yönetim birimleri devlet ilişki ağı ve modeli, kent için oldukça önemli bir yere sahip olan merkezi ve yerel yönetim olarak ikiye ayrılmaktadır.
Türkiye'deki metropoliten kentlerde merkezi ve yerel yönetimler mekandaki planlama ve proje uygulama yetkileri çeşitli nedenler sebebiyle sürekli bir değişim ve dönüşüm içindedir. Mekansal kararlar yönetmeliklerle ve mevzuatla desteklenerek, alana özgü olarak, planlama süreci, bütçelendirme, ihale etme ve proje uygulama yönetimi ve kontrolü gibi yetkiler kurumlar arasında devredilmektedir. Özellikle bu tezin çalışma alanı olarak kabul edilen İstanbul Metropoliten Alanı'nda son 10 yılda yaşanan yönetimsel siyasi değişimlerin, farklı ölçekteki yönetim birimlerinin planlama- uygulama süreçlerine müdahale etmesinden ve Türkiye'nin en gelişmiş kenti olarak bütün yatırımların odağı olmasından kaynaklı olarak uyuşmazlıklar meydana gelebilmektedir. Kamu yararını gözetmek, yaşayanların günlük yer değiştirme süreçlerinin en iyi organize edilmesini kolaylaştırmak olan büyük ulaşım projeleri hepsi seçimle gelen Merkezi ve Yerel Yönetimlerin birbirleriyle koordine olduğu bir ortamda gerçekleşmesi toplumun nezdinde güvenli bir ortam yaratabilir. Ülkenin idari yapısı itibariyle merkezi hükümetin çatı görevi görmesi ve yerel yönetimi desteklemesi ve denetlemesi gereklidir. İstanbul Metropoliten Alanı'ndaki her bitirilen her proje çeşitli fırsatlar veya yarım kalan her proje başta o bölge olmak üzere tüm kent için çeşitli tehditler oluşturabilir.
Bu çalışmanın amaçlarından ilki İstanbul Metropoliten Alanı'ndaki ulaşım projelerinde; merkezi ve yerel yönetimlerin kanun, yönetmelikler ve kararnameler çerçevesinde yetki ve karar süreçlerinin ele alınmasıdır. İkincisi ise seçilen örnek ulaşım projeleri ışığında merkezi ve yerel yönetim inisiyatiflerinin tamamlanmış veya süreci devam eden ulaşım projelerinin akibeti üzerindeki etkilerinin anlaşılmasıdır. 
Literatürden gelen kavramlar, yönetmelikler ve mevzuat, merkezi ve yerel yönetimin mekandaki projeleri, kurgusal olmadan araştırılarak, olduğu gibi ele alınmıştır. İBB ve ŞPO- İstanbul Şubesi ile yapılandırılmış görüşmeler yapılarak ulaşım projelerindeki yönetim yetkileri ve seçilen projelerin özellikleri hakkında bilgiler toplanmıştır. Edinilen veriler ışığında İstanbul Metropoliten Alanı'nda merkezi ve yerel yönetim olan Bakanlıkların ve Büyükşehir Belediyesinin yetki alanları alanda mekansallaştırılmıştır. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı ve İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin yetki alanında kalan uygulanan veya uygulanmakta olan projeler içerisinden örneklemler seçilerek süreçleri hakkında inceleme yapılıp; açıklanmıştır. Sonuç bölümünde çalışmanın tüm verileri derlenmiş; çalışmanın temel sorularına cevap verilerek oluşturulan hipotezler doğrulanmaya çalışılmıştır.

Abstract:
The traditional understanding of the city has changed as a result of the developments in the field of transportation after the industrial revolution. Today' s metropolitan cities and metropolitan administrative units have come into existence with the need for new administrative units and urban planning for these changing and transforming needs in the city. These units of government are divided into central and local government, which have a very important place in the state relationship network and model for the city.
The spatial planning and project implementation powers of central and local governments in metropolitan cities in Turkey are in a constant state of change and transformation due to various reasons. By supporting spatial decisions with regulations and legislation, area-specific powers such as planning process, budgeting, tendering, and project implementation management and control are delegated between institutions. Especially in the Istanbul Metropolitan Area, which is accepted as the study area of this thesis, conflicts may arise due to the administrative political changes in the last 10 years, the intervention of different administrative units at different scales in the planning and implementation processes, and the fact that it is the focus of all investments as the most developed city of Turkey. Major transportation projects, which are intended to serve the public interest and facilitate the best organization of the daily relocation processes of residents, can create a safe environment in the eyes of the public if they all take place in an environment where elected Central and Local Governments coordinate with each other. The administrative structure of the country requires the central government to act as an umbrella and to support and supervise the local government. In the Istanbul Metropolitan Area, every completed project can create opportunities, and every unfinished project can create threats for the region and the city as a whole.
The first objective of this study is to examine the authority and decision-making processes of local and central governments in transportation projects in the Istanbul Metropolitan Area within the framework of laws, regulations, and decrees. The second is, as for that, to understand the effects of central and local government initiatives on the fate of completed or ongoing transportation projects in the light of selected sample transportation projects. 
Concepts from the literature, regulations, and legislation, projects of the central and local governments in the field, have been researched without fiction and handled as they are. Information on the management authorities in transportation projects and the characteristics of the selected projects were collected through structured interviews with the Istanbul Metropolitan Municipality and Chamber of City Planners Istanbul Branch. The jurisdictions of the Ministries and Metropolitan Municipality, which are the central and local governments in the Istanbul Metropolitan Area, have been spatialized in light of the data obtained. Samples were selected from the projects implemented or being implemented within the jurisdiction of the Ministry of Transport and Infrastructure and Istanbul Metropolitan Municipality, and their processes were examined and explained. In the conclusion section, all the data of the study were compiled; the hypotheses formed by answering the main questions of the study were tried to be confirmed.