Türkiye'de yayılış gösteren epifitik briyofitlerin substrat tercihlerinin PAST programı ile analizi
Analysis of substrate preferences of epiphytic bryophytes distributed in Turkey with PAST program
Yazar: BERNA DÖNER
Danışman: PROF. DR. RECEP KARA
Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı / Botanik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Biyoloji = Biology
Dizin: Briyofitler = Bryophytes

Özet:
Türkiye topraklarının yaklaşık üçte biri doğal ormanlar ile kaplıdır. Birçok canlıya barınak olan bu ormanlar ülkemizin biyoçeşitliliği için son derece önemlidir. Bu ormanların doğrudan ve dolaylı olarak korunması için ekolojik yapısının ve dengesinin iyi bilinmesi gereklidir. 
Ekolojik hassasiyetleri nedeniyle ormanların sağlık durumunu belirleyen biyolojik indikatörlerin başında briyofitler gelmektedir. Karasal ortamda ilk oluşan bitkiler olarak kabul edilen bu canlıların ekolojik toleransları oldukça geniştir. Bu tolerans genişliği briyofitleri zorlu habitatlarda diğer bitkilere göre daha avantajlı yapmaktadır. Bu nedenle birçok bitkinin yaşayamadığı kuru ağaç kabukları, çıplak kaya yüzeyleri ve çok kurak toprak üzeri briyofitler için substrat olabilmektedir.
Bu çalışmada ülkemizdeki farklı ormanlardan belirlenen epifitik briyofitlerin substratlarıyla olan ekolojik ilişkileri araştırılmıştır. İlk önce Türkiye'nin farklı bölgelerindeki ormandan elde edilmiş 855 örneklik alan bir araya getirilerek veri bankası oluşturulmuştur. Daha sonra bu veri bankası istatistiki yöntemler kullanılarak veri setine dönüştürülmüştür. Bu veri seti ile diğer ekolojik faktörlerden izole edilmiş;epifitik briyofitlerin, hayat formları, yaşam stratejilerive konakçı bitkiyle (ağaç) olan ilişkisi incelenmiştir.Çalışmada ekolojik analizler için açık kaynak kodlu PAST (PAleontological STatistics)ve CAP (Community Analysis Package) programları kullanılmıştır.
Çalışma sonucunda 36 farklı ağaç türü üzerinde kortikol (ağaç kabuğu üzerinde yaşayan) olarak yayılış gösteren 62 briyofit taksonu belirlenmiştir. Bu taksonlar arasında Leucodon sciuroides (Hedw.) Schwägr. en fazla ağaç üzerinde rastlanan türdür. Ayrıca 1130 ağaç üzerinde 54 faklı briyofit taksonu içeren Fagus orientalis Lipsky (Kayın Ağacı) biyolojik çeşitliliği en önemli ağaç türü olarak bulunmuştur.Bu ve benzeri çalışmalar için PAST programının diğer programlara göre daha kullanışlı olduğu belirlenmiştir.
Ayrıca bu tezde substrat sınıflandırması, kommunite analizi, ekolojik ve coğrafik faktörlerin epifitik briyofitlerin substrat seçimindeki etkileri, substratların briyolojik çeşitlilik analizleri de tartışılmış ve grafikler ile gösterilmiştir.

Abstract:
Approximately one-third of Turkey's land is covered with natural forests. These forests, which are sheltersformany living things, are extremely important for our country's biodiversity. In order to protect these forests directly and indirectly, it is necessary to know their ecological structure and balance well.
Bryophytes are the leading biological indicators that determine the health status offorests due to their ecological sensitivity. These living things, which are considered to be the first plants to form in the terrestrial environment, have a very wide ecological tolerance. This tolerance width makes bryophytes more advantageous the an other plants in difficult habitats. For this reason, dry tree barks, bare rock surfaces and very dry soil, where many plants can not survive, can be substrates for bryophyte.
In this study, the ecological relationships of epiphytic bryophytes determined from different forests in our country with their substrates were investigated. First, 855 sample are asobtained from forests in different regions of Turkey were brought together to create a data bank. Then, this data bank was converted into a data set using statistical methods. With this data set, it was isolated from other ecological factors; The life forms,life strategies and the relationship of epiphytic bryophytes with the host plant (tree) were investigated. Open source PAST (PAleontological STatistics) and CAP(Community Analysis Package) programs were used for ecological analyses in the study.As a result of the study, 62 bryophyte taxa were determined that spread as corticoles (living on tree bark) on 36 different tree species. Among these taxa, Leucodon sciuroides (Hedw.) Schwägr. was the species most frequently found on trees. In addition, Fagus orientalis Lipsky (Beech Tree) containing 54 different bryophyte taxaon 1130 trees was found to be the most important tree species in terms of biodiversity. It was determined that the PAST program was more useful than other programs for this and similar studies.In addition, in this thesis, substrate classification, community analysis, the effects of ecological and geographical factors on the substrate selection of epiphytic bryophytes, and bryological diversity analyses of substrates were discussed and shown with graphics.