Kadının bakım emeğinin engelli evde bakım hizmetleri açısından incelenmesi; Merzifon örneği
Survey of women's nursing labor through the home care of the disabled, Merzifon sample
Yazar: HATİCE KOÇ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. YASEMİN YÜCE TAR
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Bakıcılık = Care work ; Bakım verenler = Caregivers ; Duygusal emek = Emetional labor ; Engelli kişiler = Disabled persons ; Evde bakım hizmetleri = Home care services ; Çalışan kadınlar = Working women

Özet:
Bu çalışmada bir sosyal politika olarak 'evde bakım hizmeti' uygulamasının, bakım verenler ve uygulamayı mümkün kılan kadınlar üzerindeki etkisi değerlendirilmektedir. Bu bağlamda araştırmanın amacı, Türkiye'de evde bakım politikasının bakım sürecinde, bakıcı kadın-engelli arasındaki ilişkiyi ele alarak, evde bakım ücretini anlamaya çalışmaktır. Bakım sorumluluğunu büyük oranda üstlenen ve bir bakıma, bakım hizmetinin öznesi kadın bakıcıları ve kadının bakım emeğini araştırmaktır.
Ülkemiz aile yaşantısı ve kadının aile içerisindeki yeri düşünüldüğünde, bakım sorumluluğunu yüksek ölçüde alan ve bu süreçte en etkin rolü oynayan kadının yeri ve önemi belirlenmelidir. Dolayısıyla bu araştırmanın temel problemi;kadının görünmeyen bakım emeğini ve bu emeğin ağır düzeyde bakıma muhtaç engelliye, bakım hizmeti sunmasıyla nasıl sosyal bir politika konusu olduğu, aynı zamanda bu politikada kadının ve kadın emeğinin yerini anlamak olmuştur.  Hizmetin etki alanını, sınırlılıklarını, kapsamını, faydası ve eksikliklerini anlarken, hizmetin bakıcı kadın mı, engelli mi temelli olduğu sorunsalına cevap aranmış, kadın emeği kavranmaya çalışılmıştır.
Amasya ili Merzifon İlçesi'nde, ağır düzeyde bakıma muhtaç engelli bireylere bakım hizmeti sunan 23 kadın bakıcı ile sosyolojik bağlam dikkate alınarak, nitel araştırmaya dayalı görüşme tekniği kullanılmıştır. Evde bakım ücretinin kadın bakım emeğine ekonomik ve psiko-sosyal açıdan nasıl etkilerinin olduğu, bütüncül ve derin bir kavrayışa ulaşarak, evde bakım ücreti ve bu ücretin kadın bakıcılara etkisi anlaşılmaya çalışılmıştır. Aynı zamanda, "Kadının bakım emeği gizli mi kalmaktadır?" sorusu ile birlikte, bu ücretin temel hedefinin, engelli-bakıcı kadın bağlamında hangisi olduğu problemi üzerinde durulmuştur.
Nitel araştırmaya dayalı gerçekleştirilen görüşmeler sonucunda elde edilen verilerde ise; engelliye bakan ve bakım ücreti alan kadınlar bu işten para aldıkları halde bunu bir iş olarak görmemektedirler. Bu bir iş olsa, güvencesi, çalışma koşulları gibi hukuki bir zemine sahip olması gerekmektedir. Ancak gönüllü olarak zaten yapacakları bu iş için para alıyor olmak, duygusal emek boyutunda tartışmaya ayrı bir boyut katmaktadır. İş olmayan, hâlihazırda yapılması gerektiği düşünülen bir işten para almak, bir yardım gibi ele alınabilmektedir. Yardımın da kime ve niçin yapıldığı tanımlı değildir.
Kadınların kazandıkları para ile yine aile bütçesine ve ailenin kalkınmasına yardımcı oldukları görülmektedir. Kadının emeği olan bakım emeğinin, yardım bağlamında görünür kılınması, kadından çok aileye yaramaktadır. Bu anlamıyla kadına destek olan, bakım emeğini gören bir yardımdan ziyade, ailenin geçimine katkı sunan, aileyi bu anlamda kalkındıran bir araca dönüşmektedir.
Bu hizmetin kadınlara kazandırdıkları, düzenli bir ücret olmasından kaynaklı ekonomik getirisi, bu getiriye bağlı olarak güven duygusu, ekonomik bağımsızlık, kadının güçlenmesi ve çoğunun herhangi bir mesleğe sahip olmadığı düşünüldüğünde, iş ve meslek edinme imkânı, deneyim-tecrübe olarak kategorileştirilebilir. Kaybettirdikleri göz önüne alındığında ise, ilk olarak bakım yükünün ağırlığından kaynaklı sosyal sorunlar, akabinde psikolojik ve bedensel sorunlar yaşanmaktadır. Kadın, gün içerisinde kendine ve bakmakla yükümlü olduğu kişi dışında sosyal çevresine yeterince zaman ayıramamakta, bakımın tüm gün sürmesi dolayısıyla engelliyi bırakıp evden uzaklaşamamakta ve kişisel ihtiyaçlarını dahi karşılayabilecek zamanı bulamamaktadır. Ayrıca kadın, evde bakım verdiği süre içerisinde, sigortalı başka bir işte çalışmadığı için sosyal güvencesinden mahrum kalmakta ve bunun sonucunda birçok çalışan avantajlarına sahip olamamaktadır. Daha yüksek maaşlı bir işe giremeyen, sigortası ve sosyal güvencesi olmayan, emeklilik için bir umudu kalmayan kadın, bu hakların eksikliğini bilmekte ve beklentilerini sıralarken ilk sırada sosyal güvence istediğini dile getirmektedir.

Abstract:
In this study, the effect of the practice of 'home care services' as a social policy, on caregivers and the women who practiceit, has been evaluated.The aim of the study in this context, is to try to understand the home nursing wage of the home care policy in Turkey, in the process of care, by considering the relationship between caregiver woman and disabled. Another aim of the study is to research the women care givers, who are the subject of the nursing in a way, and the nursing labor of the women, who are largely taking the responsibility for nursing.
Considering the family life in our country and the place of the women in the family, the status and the importance of the woman, who undertakes the responsibility of the care to a large extend and plays the most effective role in the process, should be determined. It is also necessary to determine on which intentions and values women caregivers, whose problems are not taken into account sufficiently and who represents the invisible players of the home caring, act when providing care services.Therefore, the fundamental problem of this research is to understand how woman's invisible care giving and how this labor becomes the subject of a social policy through providing nursing to the disabled, who are in need of a high level of nursing, in addition to understanding the role and the status of women and their labor in this policy. While trying to understand the influence area of the service, its limitations, scope, usefulness and deficiencies, an attempt was made to find an answer to the research question of whether the service is based on the caregiver women or the disabled.
In the Merzifon province of Amasyacity, taking into account the sociological context, a qualitative research based interview technique was used with 23 female caregivers, providing care services for people with disabilities who are in need of care at a serious level.It has been attempted to understand the effect of home care wages and the welfare of women in this care, by reaching a holistic and profound understanding of how the home care wage affects women's care labor both economically and psycho-socially.At the same time, along with the question "Is the women's care laborignored?", we have elaborated the problem whether the main aim of this wage is the caregiver women or the disabled within this context. The question of 'what women's labor means and revealing women's labor' are seen as a matter to be studied in the area of social policy of understanding this salary in full sense, the continuity of the service and more benefits.
In the data obtained as a result of interviews based on qualitative studies; women nursing the disabled and the women with maintenance wages, do not see this as a job, although they get paid for this service. If this was a job, it must have had a legal basis such as social security, working conditions etc.However, being paid for this job, which they would already do voluntarily, adds another dimension to the discussion regarding emotional labor. Taking money from a work, which is not a job and regarded that should be done unconditionally, can be treated as an aid. It is not defined to whom and why the aid is given.
It is also seen that women help to the family budget and the development of the family with the money they earn.The fact that the nursing wage, which is the labor of the women, is made visible in the context of aid, is more beneficial to the family than the women.In this sense, this aid is transformed into a medium that develops the family and contributes to the livelihood of the family, rather than a support for the women, an aid in return to the nursing labor of the women.
What this service brings to womencan be categorized asthe economic return resulting from a regular salary, the sense of confidence based on the income,economic independence,empowerment of women, the chance of acquiring a job and profession, considering most of them are not employed, and experience. When you consider what they deprive, firstly social problems arise from the burden of the care, and psychological and physical problems arise subsequently. The women are unable to spare enough time to their social environmentother than the person, who they are obligated to provide nursing, and as the nursing continues the whole day, they cannot leave the house, so they cannot find any time to meet their personal needs.In addition, as the women cannot work at another job with social securities, during the period of home nursing, they are deprived of social securityand consequently they do not have many of the benefits of an employee. Women, who cannot get a higher-salary job, have no insurance and social security, and do not have a hope for retirement, are aware of the lack of these rights, and state that they want social security first when they draw up their expectations.