Ağırlığı normalin üzerinde olan üniversite öğrencilerine sağlığı geliştirme modeline göre verilen eğitimin beslenme ve fiziksel aktivite ile ilgili bilgi, tutum ve davranışlarına etkisi
The effects of health education given according to health promotion model on the knowledge, attitude and practi̇ces related to nutrition and physical activity of the overwei̇ght and obese students
Yazar: ZEHRA İNCEDAL SONKAYA
Danışman: PROF. DR. OSMAN GÜNAY
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Ağırlık = Weight ; Beslenme = Nutrition ; Bilgi = Knowledge ; Fiziksel aktivite = Physical activity ; Kilo alma = Weight gain ; Obezite = Obesity ; Sağlığın geliştirilmesi = Health promotion ; Tutumlar = Attitudes ; Üniversite öğrencileri = University students

Özet:
Bu araştırma üniversite öğrencilerine Sağlığı Geliştirme Modeline göre verilen eğitimin, öğrencilerin beslenme ve fiziksel aktivite ile ilgili bilgi, tutum ve danranışlarına etkisini değerlendirmek amacıyla yapılmıştır.
Araştırma ön test-son test, kontrol gruplu deneysel bir çalışmadır. Müdahale araştırması Amasya Üniversitesi Fen–Edebiyat Fakültesi ve Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulunda 2017–2018 eğtim–öğretim yılında yapıldı. Araştırma iki aşamada gerçekleştirildi. Birinci aşamada iki okulda okuyan toplam 1676 öğrencinin boy ve ağırlık ölçümleri yapılarak BKİ değeri 25 ve üzerinde olanlar belirlendi. İkinci aşamada  BKİ değeri 25 ve üzerinde olan  134 öğrenci müdahale grubuna, BKİ değeri 25'in üzerinde olan 132 öğrenci kontrol grubuna alındı. Öğrencilere sosyodemografik anket formu, Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği (SYBDÖ) ve Uluslararası Fiziksel Aktivite Anketi (UFAA) uygulandı. Müdahale grubundaki öğrencilere, Sağlığı Geliştirme Modeline uygun olarak, sağlıklı yaşam biçimi davranışları ile ilgili eğitim verildi. Eğitimden üç ay sonra aynı anket ve ölçekler her iki guruba yeniden uygulandı. Verilerin analizinde; unpaired t testi, paired t testi, Mann Whitney U testi ve Wilcoxon T testi; Pearson ki kare testi, Fisher kesin ki kare testi, McNemar testi ve McNemar Bowker testi kullanıldı.
Müdahale ve kontrol gruplarında eğitimden sonra SYBDÖ alt boyut puanlarının çoğunda önemli ölçüde  artış saptandı. SYBDÖ Toplam puanı ile Sağlık Sorumluluğu ve Beslenme alt boyutlarında müdahale grubundaki artış kontrol grubuna göre önemli ölçüde yüksek bulundu.  Eğitim sonrasında, UFAA Toplam skoru ve Yürüme alt boyutu skorundaki artış müdahale grubunda kontrol grubuna göre önemli ölçüde yüksek bulundu. Eğitim sonrasında, müdahale ve kontrol gruplarının BKİ değerlerinde anlamlı bir değişiklik olmadı.
Üniversite öğrencilerine Sağlığı Geliştirme Modeline göre verilen eğitim, öğrencilerin özellikle sağlık sorumluluğu, beslenme ve fiziksel aktivite ile ilgili tutum ve davranışlarında önemli ölçüde iyileşme sağlamıştır. Kontrol grubunda da üç aylık sürede beslenme ve fiziksel aktivite ile ilgili puanlarında önemli ölçüde yükselme olmuştur. Kontrol grubundaki bu değişim, müdahale grubundaki öğrencilere verilen eğitimin diğer öğrencileri de etkilemesine bağlı olabilir. Tüm üniversite öğrencilerine, sağlıklı yaşam biçimi davranışlarını geliştirmeye yönelik eğitimler planlanmalıdır.
Anahtar Kelimeler: Öğrenci, Sağlığı Geliştirme Modeli, Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları, Beslenme, Fiziksel Aktivite

Abstract:
This investigation was conducted in order to evaluate the impact of the education given to the university students according to the Health Promotion Model on their knowledge, attitudes and practices about nutrition and physical activity.
The research is a pre-test, post-test, experimental group with control group. This interventional study was conducted in Amasya University Faculty of Science and Letters and Vocational School of Social Sciences in 2017–2018 education year. The research was carried out in two stages. In the first stage; the size and weight measurements of 1676 students in two schools were determined and those with a BMI of 25 or higher were determined. Second stage; an intervention group of 134 students having a body mass index (BMI) 25 and over and a control group of 132 students having a BMI 25 and over were formed. A sociodemographic questionnaire, Healthy Lifestyle Behaviors Scale–II (HLBS-II) and International Physical Activity Questionnaire (IPAQ) were administered to the students. The students in the intervention group were given an education on healthy lifestyle behaviors in accordance with the Health Promotion Model. The same questionnaires in both groups were reapplied three months after the education. Unpaired t test, paired t test, Mann Whitney U test Wilcoxon T test; chi-square test, Fisher's exact test and McNemar test were used for statistical analyses.
In the intervention and control groups, a significant increase was found in most of the HLBS sub-dimension scores after the education. The increase in the intervention group was significantly higher than the control group. After the educatiıon, the increase in the IPAQ total score and walking sub-dimension score was significantly higher in the intervention group compared to the control group. There was no significant change in BMI values of the intervention and control groups after the education.
It was concluded that the education according to the Health Development Model significantly improved the attitudes and behaviors of students related to health responsibility, nutrition and physical activity. In the control group, there was a significant increase in nutrition and physical activity scores during the research period. This change in the control group may be related to the fact that the education given to the students in the intervention group affects the other students. Trainings should be planned for all university students to develop healthy lifestyle behaviors.
Key Words: Student, Health Promotion Model, Healthy Lifestyle Behaviors, Nutrition, Physical Activity