Sinemada minimalizm ve Nuri Bilge Ceylan filmlerine yansımaları
Minimalism in cinema and its reflections in the films of Nuri Bilge Ceylan
Yazar: BATUHAN KESKİN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ASLI FAVARO
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı / Radyo-Televizyon ve Sinema Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Auteurizm = Auteurism ; Ceylan, Nuri Bilge = Ceylan, Nuri Bilge ; Metonimi = Metonymy ; Minimal sanat = Minimal art ; Minimalizm = Minimalism ; Sinema = Cinema ; Türk sineması = Turkish cinema

Özet:
Sanatta minimal sanat, ABC sanatı ve indirgemeci sanat olarak kendisini gösteren sadeleşme çabası, kesin bir tanımı olmamakla birlikte esas olarak 1960'larda soyut, kompozisyon karşıtı New Yorklu bir grup sanatçının çalışmalarına atıfta bulunur. İlk yansımaları soyut dışavurumculuğa tepki olarak resim sanatında görülen minimalizm, sonrasında heykel, müzik, edebiyat ve sinemada da kendine alan bulur.
Sinemanın diğer sanat dallarıyla kıyaslandığında çok daha yeni bir alan olması sebebiyle sinemada minimalizmin nasıl yorumlanması gerektiği konusu, diğer sanat dallarına göre biraz daha muğlâk kalmıştır. Bu sebeple, film teorisyenleri ve sinema eleştirmenleri farklı prodüksiyon değerlerine, biçim ve tema özelliklerine sahip filmler için minimal sıfatını kullanarak görsel sanatlarda ve edebiyatta sınırları daha belirgin olarak çizilen minimalizmin sinemada farklı şekillerde yorumlanmasına olanak vermişlerdir. Andras Balint Kovacs (2010), minimalizmin bir akım olarak sinemadaki yansımalarının ilk olarak 1950'li yıllarda Carl Theodor Dreyer, Robert Bresson ve Michelangelo Antonioni gibi yönetmenlerin filmlerinde görülmeye başlandığını ifade etmiştir. 1960'lı yıllardan itibaren stilistik sadelik ve indirgemeciliğin dünya sinemasında güçlü ve belirgin bir özellik olarak anılmaya başlandığını vurgulayan Kovacs, dönemin modern minimalist formunun üç ana eğilime sahip olduğunu belirtmiştir. Bunlardan ilki Robert Bresson'un filmleriyle özdeşleştirilen metonimik minimalizmdir. Michelangelo Antonioni'nin 1957-1966'daki filmleri tarafından temsil edilen ikincisi analitik minimalizm, Ingmar Bergman'ın 1961 ve 1972 yılları arasındaki filmlerini kapsayan üçüncüsü ise etkileyici minimalizmdir. (s. 141)
Bu çalışmada, Nuri Bilge Ceylan sinemasındaki iki film Uzak (2003) ve İklimler (2006) Kovacs'ın minimalizme ilişkin teorik çerçevesi üzerinden ele alınmıştır. Yönetmenin kariyerinin ilk döneminde sürdürdüğü minimalist sinema anlayışı incelenerek filmler tematik ve biçimsel açıdan analiz edilmiştir. Çalışmada ayrıca Nuri Bilge Ceylan'ın neden auteur olarak adlandırıldığı tartışılmış, yönetmenin minimal sinemasının 2000 sonrası Türkiye sinemasındaki genç sinemacılar üzerindeki etkisine değinilmiştir.

Anahtar kelimeler: Minimalizm, Nuri Bilge Ceylan, auteur teorisi, metonimik minimalizm, minimal sanat

Abstract:
Despite of a precise definition, the attempt of simplification, which distinguishes itself in art as minimal art, ABC art and reductionist art, essentially refers to the works of a group of New Yorker artists in 1960s that are against abstraction and composition. Minimalism can also find place for itself in sculpture, music, literature, and cinema right after its first reflections in painting as a reaction to abstract expressionism.
As cinema is a much more new discipline confronted with other fields of art, the topic of how minimalism in cinema should be interpreted has stood more ambiguous compared to the other fields of art. For this reason, by using the adjective of minimalist for the films having different production values, forms and themes; film theorists and cinema critics have enabled different forms of interpretation for minimalism in cinema of which boundaries in visual arts and literature are drawn more clearly. Andras Balint Kovacs (2010) has stated that the first reflections of minimalism in cinema as a movement have started to be seen in 1950s in the films of the directors such as Carl Theodor Dreyer, Robert Bresson, and Michelangelo Antonioni. Kovacs, emphasizing that stylistic simplicity and reductionism have started to be mentioned as a powerful and effective tendency in world cinema since 1960s, stated that modern minimalist form of mentioned period has three main tendencies. First of these is metonymic minimalism identified with the films by Robert Bresson. The second is analytical minimalism represented by the films by Michelangelo Antonioni between the years of 1957 and 1966, and the third one is influential minimalism involving the films by Ingmar Bergman between the years of 1961 and 1972. (p. 141)
In this study, two films of Nuri Bilge Ceylan's cinema – Distant (2003) and Climates (2006) – have been analyzed with minimalist perspective of which frame was drawn by Kovacs. By examining the minimalist cinema perception that the director has pursued at the first period of his career, the aforesaid films are analyzed in thematic and visual terms. It is also discussed why Nuri Bilge Ceylan is called as auteur, and his minimalist cinema's effect on young filmmakers in Turkey after 2000 is mentioned.

Keywords: Minimalism, Nuri Bilge Ceylan, auteur theory, metonymic minimalism, minimal art