Yetişkin bireylerin gıda etiketi okuma alışkanlıkları ve bu alışkanlıklarının, besin seçimi ve diyet kalitesi üzerine etkisi
Adults' food label reading habits and the effects of these habits on food choice and diet quality
Yazar: ÖZGE YEŞİLTAŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BİRSEN DEMİREL
İstanbul Bilgi Üniversitesi / Lisansüstü Programlar Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Alışkanlıklar = Habits ; Besin tercihleri = Food preferences ; Diyet kalitesi = Diet quality ; Etiket okuma = Label reading ; Gıda işletmeleri = Food companies ; Gıda maddeleri = Food materials ; Sağlıklı beslenme = Healthy nutrition ; Tüketici tercihleri = Consumer preferences ; Yetişkinler = Adults

Özet:
Bu çalışmanın amacı, yetişkin tüketicilerde gıda etiketi okuma alışkanlıklarının belirlenmesi, bu alışkanlıklarının besin seçimleri ve diyet kalitesi ile ilişkilendirilmesidir. Bununla birlikte çalışmada katılımcıların demografik ve antropometrik özellikleri, besin seçimlerini etkileyen faktörler ve diyet kalite puanları da değerlendirilmiştir. Araştırmanın örneklemini İstanbul'da yaşayan, yaşları 19-65 yaş aralığında olan 253 gönüllü katılımcı oluşturmaktadır. Katılımcıların demografik ve antropometrik özellikleri, gıda etiketi okuma alışkanlıkları, besin seçimi anketi ve 24 saatlik besin tüketim kaydı verilerini alabilmek amacıyla yüz yüze görüşme yöntemi ile anket uygulanmıştır. Katılımcıların yaş ortalaması 35,54±10,66 yıl, beden kütle indeksi ortalaması 24,77±4,14 kg/m2'dir. Katılımcılar gıda ürünleri satın alırken sırasıyla en çok geçmiş deneyimler (%70,0),  aile/arkadaş önerisi (%59,3) ve ambalaj üzerindeki etiket bilgilerinden (%55,7) etkilenmektedir. Cinsiyete göre gıda ürünü etiketi okuma durumu açısından istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmamıştır (p>0,05). Son kullanma tarihi (%96,0) ve marka (%84,6) en fazla dikkat edilen etiket bilgisi olmuştur. Gıda etiketinde marka ve besin değerlerine dikkat edenlerin yaş ortalaması daha küçük, TSE/Türk Gıda Kodeksi uygunluğuna dikkat edenlerin yaş ortalaması daha büyük bulunmuştur (p<0,05). Katılımcıların besin seçimini etkileyen en önemli dört faktör sırasıyla doğal içerik, fiyat, duyusal çekicilik ve sağlıktır. Katılımcıların büyük çoğunluğu (%90,9) gıda etiketleri hakkında yetkili kuruluşların bilgilendirme yapmasını istemektedir. Sağlıklı Yeme İndeksi (SYİ) puan ortalaması kadınlarda 53,5±13,63; erkeklerde 45,82±13,96 olarak saptanmıştır.

Abstract:
The aim of this study is to determine the food label reading habits in adult consumers and to correlate these habits with food choices and diet quality. In addition, the demographic and anthropometric characteristics of the participants, factors that affect their food choices and diet quality scores were also evaluated in the study. The sample of the study consists of 253 volunteer participants aged between 19-65 years, living in Istanbul. A face-to-face interview method was used to obtain demographic and anthropometric characteristics, food label reading habits, food selection questionnaire and 24-hour food consumption record data of the participants. The average age of the participants was 35,54±10,66 years and the average body mass index was 24,77±4,14 kg/m2. When purchasing food products, participants are most influenced by past experiences (%70,0), family/friend suggestions (%59,3), and label information on the packaging (%55,7) respectively. There was no statistically significant difference in food product label reading status according to gender (p>0,05). The expiration date (%96,0) and brand (%84,6) have been the label information that has been given the most attention. It was found that the average age of those who paid attention to the brand and nutritional values on the food label was smaller, and the average age of those who paid attention to the compliance with the TSE/Turkish Food Codex was larger (p<0,05). The four most important factors affecting the participants' food choice are natural content, price, sensory attractiveness and health, respectively. The vast majority of participants (%90,9) want authorized institutions to inform about food labels. The average score of Healthy Eating Index (HEI) was found to be 53,5±13,63 for women and 45,82±13,96 for men.