Osmanlı Devleti'nde Fransız sermayesi (1838-1914)
The french capi̇tal in The Ottoman Empire (1838-1914)
Yazar: ONUR ÇAPAR
Danışman: PROF. DR. ALİ FUAT ÖRENÇ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Tarih = History
Dizin: Ekonomik yapı = Economic structure ; Fransa = France ; Fransızlar = French ; Kapitülasyonlar = Capitulations ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Sermaye = Capital ; Sermaye hareketleri = Capital movements ; Sermaye varlıkları = Capital assets

Özet:
XIX. yüzyıl başlarından itibaren, Osmanlı Devleti Avrupalı devletlerin
ekonomik üstünlüklerine karşı bir direniş göstermiştir. Avrupa sermayesinin
genişlemesi, Osmanlı geleneksel ekonomik yapısını bozmaya başlamış; Avrupa
mallarının Osmanlı pazarında yerli ürünlerin yerini almasını hızlandırmıştır. Yüzyılın
ortalarında sermaye birikimi politikaları ile zenginleşmiş olan batılı ülkeler hızlı bir
şekilde tekelci kapitalizme yönelmiş, Osmanlı Devleti gibi ülkelere sermayelerini hızlı
bir şekilde ihraç etmişler ve yatırımlar yapmaya başlamışlardır. Bu dönemde Osmanlı
Devleti'ndeki sermaye yatırımlarının gelişimi daha önceden muhtelif devletlere
vermiş olduğu kapitülasyonların yanında, bu yüzyılda batılı ülkelerle yapmış olduğu
ticari anlaşmalar nedeniyle daha da hızlanmış görülmektedir.
Konumuzun ana temasını oluşturan Fransız sermayesi, 1789 devrimi sonrası
yaşanan ekonomik dönüşüm sayesinde dünyaya açılmaya başlamıştır. Bu dönemde
kurulan merkez bankası ve özel teşebbüsler sayesinde hızlı bir ekonomik gelişme
gösteren Fransız ticari burjuvazisinin, başta İngiltere olmak üzere, diğer batılı ülkelerle
yaşadığı yoğun rekabetten kaynaklı olarak; Osmanlı Devleti'ne önemli miktarda
sermaye yatırımı yaptığı anlaşılmaktadır. Öncelikle borç ve devlet tahvili alımsatımına
dayanan bu Fransız kaynaklı sermaye hareketliliği, daha sonra bankacılık,
sigortacılık, demiryolu, liman, kent hizmetleri ve madencilik alanlarında doğrudan
yatırımlara dönüşmeye başlamıştır. Genel olarak 1838 Baltalimanı Ticaret
Antlaşması'nın tatbiki ile başlayıp I. Dünya savaşı öncesine kadar süren dönemde,
Osmanlı Devleti'ndeki Fransız sermayesinin tarihsel oluşumu, gelişimi ve etkilerini
ele alan tezimiz, bilhassa Osmanlı'da kurulan Fransız sermayeli şirketler ile bu
şirketlerin sektörel faaliyetlerini detaylı olarak incelemeyi amaçlamıştır.
Anahtar Kelimeler: Fransız sermayesi, Fransız şirketleri, Osmanlı ekonomisi,
kapitülasyonlar, ticari anlaşmalar

Abstract:
From the beginning of the 19th century, the Ottoman Empire had shown
resistance to the economic superiority of the European states. The expansion of
European capital began to disrupt the traditional Ottoman economic structure and
accelerated the replacement of European goods in the Ottoman market for domestic
products. In the middle of the century, the Western countries, which were enriched by
capital accumulation policies, quickly turned to monopoly capitalism, exported their
capital to countries like the Ottoman Empire and started to make investments. During
this period, it has seen that the development of the capital investments in the Ottoman
Empire accelerated due to the trade agreements with Western countries in this century,
in addition to the capitulations it had previously given to various states
French capital, which was the main theme of our subject, was opened to the
world thanks to the economic transformation that took place after the 1789 revolution.
It is understood that the French commercial bourgeoisie, which showed a rapid
economic development thanks to the central bank and private enterprises established
during this period, made a significant amount of capital investment in the Ottoman
Empire due to the intense competition with other western countries, especially
England. This French-based capital mobility, which was primarily based on debt and
government bond trading, was later transformed into direct investments in banking,
insurance, rail, port, urban services and mining. In general, our thesis on the historical
formation, development and effects of French capital in the Ottoman Empire in the
period starting with the application of the Baltalimanı Trade Agreement of 1838 and
lasting until the First World War, in particular the French capital companies
established in the Ottoman Empire and the sectoral activities of these companies in
detail as the purpose of review.
Keywords: French capital, French companies, Ottoman economy,
capitulations, commercial agreements.