Meyve çekirdek yağlarının fitokimyasal içeriklerinin belirlenmesi ve biyolojik etkinliklerinin araştırılması
Determination of phytochemical content of fruit seed oils and investigation of their biological activities
Yazar: MAHASEN SHIHAB
Danışman: PROF. DR. NAZIM ŞEKEROĞLU ; DOÇ. DR. SEVGİ GEZİCİ
Gaziantep Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Biyoloji = Biology ; Botanik = Botany ; Gıda Mühendisliği = Food Engineering

Özet:
Meyve tohum ve çekirdekleri, gıda işleme sonrasında arta kalan, daha çok çöp veya yakacak olarak kullanılan, ya da gübre olarak değerlendirilen bitkisel maddelerdir. Yapılan bilimsel çalışmalar, atık olarak görülen bu bitkisel yan ürünlerin, aslında oldukça kıymetli fitokimyasallar içeren sürdürülebilir doğal hammaddeler olduğunu göstermiştir. Bu kapsamda, yapılan bu tez çalışmasında ülkemizde gıda işleme yan ürünü olarak oldukça fazla miktarlarda açığa çıkan ve yeterince değerlendirilemeyen üzüm (Vitis vinifera L.), nar (Punica granatum L.) ve incir (Ficus carica L.) meyvelerinin çekirdeklerinden farklı ekstraksiyon (soğuk sıkım ve Soxhlet ektraksiyonu) yöntemleri ile elde edilen meyve çekirdek yağlarının araştırılması amaçlanmıştır. Çalışılmaya dahil edilen meyve çekirdeklerinden elde edilen sabit yağ örneklerinin fitokimyasal olarak yağ asidi bileşimlerinin belirlenmesi, mineral madde miktarının ortaya konulması, kromatografik olarak ihtiva ettikleri fenolik bileşiklerin tanımlanması, farklı fizikokimyasal özelliklerinin belirlenmesi ve biyolojik aktivitelerinin kapsamlı olarak ortaya konulması hedeflenmiştir. Sonuç olarak; çalışma kapsamında ele alınan meyve çekirdeklerinden soğuk sıkım yöntemi ile elde edilen sabit yağların, verim bakımından soxhalet yöntemine göre daha düşük olmakla birlikte, genellikle daha zengin fitokimyasal içeriğe sahip olduğu, daha güçlü antioksidan kapasite sergilediği ve özellikle de soğuk sıkım ile elde edilen nar çekirdek yağının güçlü antikanser aktiviteye sahip olduğu belirlenmiştir. Bu tez çalışmadan elde edilen veriler ışığında, atık madde olarak nitelendirilen meyve çekirdeklerinin fonksiyonel gıda üretiminde, aromaterapi uygulamalarında, kozmetik ürünlerde, insan gıdası ve hayvan yemi katkı maddelerinde ve daha birçok alanda, sıfır atık ve doğal çevrenin korunması politikaları çerçevesinde sürdürülebilir doğal hammaddeler olarak değerlendirilmesini yararlı olacağı düşünülmektedir.

Abstract:
Fruit seed and kernels are plant materials which are generated by food processing, and they are mostly used as waste or firewood, or as fertilizers. Scientific studies have shown that these plant by-products, considered as waste, are in fact sustainable natural raw materials containing valuable phytochemicals. In this context, this work aims to investigate the fruit seed and kernel oils obtained by different extraction methods (cold pressing and Soxhlet extraction) from the kernels of grapes (Vitis vinifera L.), pomegranates (Punica granatum L.) and figs (Ficus carica L.), which are by-products of food processing and are produced in large quantities in our country but are underutilized. The study aims to determine the fatty acid compositions of the fatty oil samples obtained from the fruit kernels, reveal their mineral content, chromatographically identify the phenolic compounds they contain, determine their various physicochemical properties and comprehensively present their biological activities. As a result, it was found that the fatty oils obtained by cold pressing from the fruit kernels studied, although yielding lower than the oils obtained by the Soxhlet method, generally have a higher content of phytochemicals, have a stronger antioxidant capacity and, in particular, the pomegranate seed oil obtained by cold pressing has a strong anti-cancer effect. Based on the data obtained in this work, it is hypothesized that the fruit kernels classified as wastes could be beneficially evaluated as sustainable novel natural raw materials in the production of functional foods, aromatherapy applications, cosmetic products, food and feed additives and in many other areas in the context of waste prevention and environmental protection policies.