Şeyh Abdurrahman Aktepe hayatı, eserleri ve tasavvufî görüşleri
Shaykh Abd-al-rahman Aktepe his life works and mystic taots
Yazar: MURAT ÖZAYDIN
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA AŞKAR
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tasavvuf Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Din = Religion
Dizin: Tasavvuf = Mystic

Özet:
Şeyh Abdurrahman Efendi 1854 yılında Diyarbakır'ın Çınar ilçesine bağlı Aktepe köyünde doğmuştur. Hâlidî silsilesinden gelen şeyh Hasan-i Nûrânî, hazretlerinin oğludur. İlim tahsilini öncelikle babasının terbiyesinde gerçekleştirmiş ve ilim icâzesini de babasından almıştır. Babasının vefatından sonra, babasının halifelerinden Molla Muhammed Efendi'nin yanında eğitimine devam etmiş ve kısa bir süre sonra bu zattan hilafet almıştır. Hilafet aldıktan sonra Aktepe ve çevresinde irşâd faaliyetlerine başlamış geniş bir alana hitap etmiştir.Şeyh Abdurrahman, birçok eser kaleme almış ancak bunlardan günümüze on üç tanesi ulaşabilmiştir. Eserlerinde ?Rûhi? mahlasını kullanmıştır. Eserlerindeki Arapça, Farsça, Osmanlı Türkçesi ve Kürtçe dil zenginliği ile birlikte, edebi sanatlardaki ustalığı ve şairliği dikkat çekicidir. En meşhur eserleri ?Mesnevî? tarzında yazmış olduğu ?Ravdu'n-Naîm? ve ?Dîvân-ı Rûhi? adlı eserleridir. Ayrıca ?Râbıta? ve ?Tarîkat Âdâbı? üzerine yazılmış iki risâlesi de mevcuttur. Astronomiye olan merakı doğrultusunda ceviz ağacından yapmış olduğu bir dünya küresi ve bölgesel takvim çalışmaları da dikkate değerdir.Şeyh Abdurrahman, Dinî, Îtikâdî, Tasavvufî, Fıkhî, Kelamî, Astronomi, Fennî, İslâmî ve Edebî alanlardaki birikimlerinin ve ilmi bağlılığının bir sonucu olarak el yazması eserlerden oluşan bir kütüphane kurmuştur. Ancak bu kütüphaneden günümüze yaklaşık 250 kadar eser ulaşabilmiştir.Şeyh Abdurrahman, 1910 yılında Diyarbakır'da vefat etmiş ve Aktepe'de babasının yanına defnedilmiştir.Anahtar kelimeler: Abdurrahman Aktepe, Nakşbendîlik, Hâlidîlik, Tekkeler, Diyarbakır, Mürşîd, Mürîd, Râbıta, Peygamber, Aktepe köyü, Tarîkat, Tasavvuf, İhlâs.

Abstract:
Shaykh Abd al-rahman was born in Aktepe village in Cinar the province of Diyarbakir in 1854. His father is Shaykh Hasan-i Nûrânî descending from the Khalidi ancestry. He was educated firstly as a pupil by his father and was his father he who gave him the scientific idjaza. After his father died, he was teached by Molla Muhammad Efendi, a caliph of his father, and soon he reached the caliphate degree that was aprroved by Molla Muhammad Efendi. After he hold the caliphate degree, he started his irshad activities in Aktepe village area, more and mora his area extanded and widened.Among the the works written by Shaykh Abd al-rahman who is known to write a great number of books, thirteen books are available today. He used the nick Ruhi in his poems. His ability of Arabic, Persian, Otoman Turkish and Kurdish languages and proficiency in literary usages is appeared through his works as well as his skill as a poet. Rawd al-naim and Divan-i Ruhi are his well known works, both are writtin in masnawi style. Also Rabita, and Tarikat adabi are the tretises written by him. On the other hand being keen on astronomy he made a globe, of walnut wood, alongside with some regional calenderical works.Shaykh Abd al-rahman, through his great skill on religion, belief, mystics, law, kalam, astronomy, scientific, literary ve Islamic fields he found a library containing a great number of manuscripts. But unfortunately, of the library, today only two hundred and fifty manuscripts are availiable.Shaykh Abd al-rahman died in Diyarbakir in 1910 and was buried in Aktepe village alongside with his father.Keywords: Abd al-rahman Aktepe, naksh-bendi sect, Halidi sect, tekkah, Diyarbakir, murshid, murid, rabita, prophet, Aktepe village, sect, mystic, ikhlas