Türkiye'de kutanöz leishmaniasisin endemik olduğu iki alanda Phlebotomus halepensis'in vektörlüğünün araştırılması
Investigation of Phlebotomus halepensis vectorial capasity in two endemic areas of cutaneus leishmaniasis in Turkey
Yazar: HAKAN KAVUR
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN ARIKAN ; PROF. DR. YUSUF ÖZBEL
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Biyoloji = Biology
Dizin: Leishmaniasis-cutaneous = Leishmaniasis-cutaneous

Özet:
Tez çalışmamızın amacı, Leishmania tropica'nın sebep olduğu kutanöz leishmaniasis olgularının görüldüğü Afyon ve Niğde illerinin çeşitli alanlarında kum sineği faunasını belirlemek, Phlebotomus halepensis'in ve diğer türlerin vektörlük potansiyelini saptamak, bu türlerin bireylerinde parazitin varlığını direkt ve moleküler biyolojik yöntemlerle göstermektir.Yapılan saha çalışmaları sonucunda Afyon'da 1514 ve Niğde'de 518 tane kum sineği örneği yakalanmıştır. Toplanan kum sineklerinin 9'u Phlebotomus, 1'i Sergentomyia genusunun üyesidir. Afyon ilinde P. halepensis (%41,74), P. papatasi (%34,54), P. neglectus/syriacus (%11,69), P. balcanicus (%8,98), P. simici (%1,78), P. perfiliewi (%1,05), P. sergenti (%0,66), P. similis (%0,66) ve Sergentomyia dentata (%0,66) olmak üzere 8; Niğde ilinde P. halepensis (%74,34), P. simici (%13,90), P. papatasi (%3,83), P. neglectus/syriacus (%2,87), P.balcanicus (%2,63), P. sergenti (%2,39) ve P. tobbi (%0,23) olmak üzere 7 Phlebotomus türünün varlığı saptanmıştır. Saha çalışması esnasında yapılan 115 tane dişi kum sineğinin (75'i Afyon'dan, 40'ı Niğde'den) mide diseksiyonu sonucunda Leishmania promastigotuna rastlanmamıştır. Toplanan 687 dişi kum sineği örneğinden, tür ve kan emme/yumurta bulundurma durumlarına göre gruplandırılan ve 2 ila 33 arasında değişen sayılarda birey konularak oluşturulan 38 havuzdan elde edilen DNA örneklerinde gerçek zamanlı PCR yöntemi ile Leishmania DNA'sı aranmıştır. Elde edilen gerçek zamanlı PCR sonuçlarına göre Afyon'dan toplanan örneklerle oluşturulan 4 havuz ve Niğde'den toplanan örneklerle oluşturulan 2 havuz pozitif olarak saptanmış ve parazit türünün de L. tropica olduğu belirlenmiştir.Sonuç olarak KL hastalığının Türkiye'de endemik olarak görüldüğü Afyon ve Niğde illerinde gerçekleştirilen çalışmamızda, kum sineği faunası belirlenmiş, P. halepensis iki ilde de dominant tür olarak tespit edilmiş ve P. halepensis dişilerinin bulunduğu 3 havuz L. tropica pozitif olarak saptanmıştır. Elde edilen bulguların P. halepensis'in bu alanlarda KL hastalığına neden olan L. tropica'yı taşıyan olası vektör olabileceğinin doğadaki ilk kanıtları olarak gösterilebilecek nitelikte olduğu kanısına varılmıştır.

Abstract:
Our aim of the present study was determination of the sand fly fauna of various endemic areas in Afyon and Niğde provinces where cutaneous leishmaniasis caused by Leishmania tropica was reported. We also aimed that to show the vectorial capacity of P. halepensis and/or other Phlebotomus species using direct and/or molecular biologic assays.As a result of the field works, we collected 1514 and 518 sand fly specimens belonging to 9 Phlebotomus and 1 Sergentomyia genera in Afyon and Niğde, respectively. In Afyon we found P. halepensis (41.74%), P. papatasi (34.54%), P. neglectus/syriacus (11.69%), P. balcanicus (8.98%), P. simici (1.78%), P. perfiliewi (1.05%), P. sergenti (0.66%), P. similis (0.66%), Sergentomyia dentata (0.66%). In Niğde we found; P. halepensis (74.34%), P. simici (13.90%), P. papatasi (3.83%), P. neglectus/syriacus (2.87%), P. balcanicus (2.63%), P. sergenti (2.39%) and P. tobbi (0.23%). During field works, 115 sand fly midguts of female specimens (75 and 40 specimens in Afyon and Niğde, respecively) were dissected and examined for the presence of Leishmania sp. promastigotes. We could not detect any promastigotes in these sand fly specimens. The rest of the female specimens were grouped and pooled (687 females, 38 pools of 2-33 individuals) according to their blood-fed/gravid status and species. A real time PCR assay for detection and identification of Leishmania parasite was performed and 6 pools (4 from Afyon, 2 from Niğde) were found positive. The parasite was identified as Leishmania tropica in all 6 pools.In conclusion, we detected sandfly fauna in cutaneous leishmaniasis endemic areas in Afyon and Niğde provinces. P. halepensis was dominant species in all endemic areas and 3 pools which are containing female P. halepensis specimens was detected as Leishmania tropica positive. We are in opinion that our findings support P. halepensis vectorial role for L. tropica in nature as a first proof.