Peyami Safa'nın Türk düşüncesine bakışı
Peyami Safa's view on Turkish thought
Yazar: ŞEYMANUR KARABULUT
Danışman: DOÇ. DR. SALİH YALIN
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Doğu-Batı sentezlemesi = East-West synthesis ; Milliyetçilik = Nationalism ; Mistisizm = Mysticism ; Safa, Peyami = Safa, Peyami ; Türk düşüncesi = Turkish thought

Özet:
Dünyanın birçok coğrafyasında yaşamış, farklı kollara ayrılmış, değişik kültürlerle temasta bulunmuş Türklerin, düşünce tarihi de en az kendi tarihi kadar eski ve çeşitlidir. Farklı zamanlarda farklı kırılma noktaları yaşayan Türk Düşüncesinin özellikle Modern dönemdeki yansımaları, Peyami Safa'nın düşünce dünyasını etkilemiştir. Her yeni düşünce öncesinde yaşanan sancılı süreçlerin Türk Düşüncesinde de yaşanması, yalnızca yeni bir fikri doğumdan kaynaklanmamaktadır. Bir imparatorluğun kaybı ve savaşların ardından kurulan yeni bir devlet düzeni ve eskiye veda ile kesilen köklerin acısı, milli düşüncenin şekillenmesinde etkili olmuştur. Yalnızca yaşadığı ülkenin değil dünyanın yaşadığı değişimlerin de farkında olan Peyami Safa, bu değişimlere bir yazar gözüyle bakıp tahlil etmiş ve okurlarına görüşlerini sunmuştur. Sahip olduğu bütün birikimi, farklı edebi türleri kullanarak eserlerine yansıtmıştır. Çalışmamızda, Peyami Safa'nın eserleri üzerinden doküman incelemesi yaparak Türk Düşüncesine yansıyan görüşlerini, nitel yöntem ile betimlemeye çalıştık. Bu çalışmanın amacı Peyami Safa'nın düşüncelerini Türk Düşüncesinin temel özellikleri kapsamında yorumlamaktır. Safa'nın düşüncelerinin ana bileşeni sentez fikridir. Doğu ve Batı medeniyetlerinin kendilerine has fikirlerinin coğrafi konumu gibi Türk Düşüncesinde birleştirilmesi gerektiğini savunur. Sahip olduğumuz zenginliklerle ilim ve medeniyet alanında gelişme göstererek yeni bir düşünce çizgisi oluşturmak, Türk Düşüncesinin dünyanın yaşadığı bunalımları çözmesine de örneklik edecektir. Peyami Safa, Doğu ile Batı arasındaki mücadelenin insanın kendi nefsiyle olan mücadelesine benzediğini söylemektedir. İnsan beden ve ruhtan oluşan bir yapıya sahiptir ve bu ikili yapı arasında denge sağlandığı müddetçe insan mutlu yaşayabilir. Bunun gibi Doğunun manevi mistik yönü ile beslenen Batı tekniği gerçek anlamda yaşanabilir bir dünya kuracaktır.

Anahtar Kelimeler: Türk Düşüncesi, Peyami Safa, Doğu-Batı Sentezi, Mistisizm, Milliyetçilik.

Abstract:
The history of thought of the Turks, who have lived in many geographies of the world, divided into different branches and in contact with different cultures, is at least as old and diverse as their own history. The reflections of Turkish Thought, which experienced different breaking points at different times, especially in the modern period, affected the world of thought of Peyami Safa. The painful processes experienced before every new thought in Turkish Thought is not only due to an intellectual birth. The loss of an empire, a new state order established after the wars, and the pain of the roots cut with the farewell to the old have been effective in shaping national thought. Peyami Safa, who was aware of the changes not only in the country he lived in but also in the world, analyzed and analyzed these changes from the perspective of a writer and presented his views to his readers. He reflected all his knowledge in his works by using different literary genres. In our study, we tried to describe Peyami Safa's views reflected in Turkish Thought by conducting a document analysis through his works with a qualitative method. The aim of this study is to interpret Peyami Safa's thoughts in the context of the basic characteristics of Turkish Thought. The main component of Safa's thoughts is the idea of synthesis. He argues that the unique ideas of Eastern and Western civilizations should be united in Turkish Thought, like its geographical location. Creating a new line of thought by developing in the field of science and civilization with the riches we have will also set an example for Turkish Thought to solve the crises the world is experiencing. Peyami Safa says that the struggle between the East and the West is similar to the struggle between man and his own soul. Man has a structure consisting of a body and a soul, and as long as a balance is maintained between these two structures, man can live happily. Similarly, the Western technique, nourished by the spiritual mystical aspect of the East, will establish a truly livable world.

Keywords: Turkish Thought, Peyami Safa, East-West Synthesis, Mysticism, Nationalism.