Akdeniz'de dip trolü kurşun yaka modifikasyonlarıyla hedef dışı vatozların azaltılması
Bottom trawl footrope modifications to reduce rays and skates bycatch in the mediterranean
Yazar: YUNUS EMRE FAKIOĞLU
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN ÖZBİLGİN
Mersin Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Su Ürünleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Balıkçılık Teknolojisi = Fisheries Technology ; Deniz Bilimleri = Marine Science ; Su Ürünleri = Aquatic Products

Özet:
Hedef dışı vatozlar (Rajiformes) Mersin Körfezi trol balıkçılığında daima ıskarta olarak geri denize atılmaktadır. Sualtı gözlemleri bu canlıların kurşun yaka altından kaçma eğiliminde olduklarını göstermektedir. Çalışmanın temel amacı; hedef türde önemli bir kayıp olmaksızın bu canlılara kaçma şansı verecek bir kurşun yaka tasarlamaktır.
Çalışma 1'de Kuzeydoğu Akdeniz'de geleneksel olarak en çok kullanılan kurşun yakaların bölgesel ve teknik özellikleri 26 trol balıkçısıyla gerçekleştirilen anketlerle ortaya koyulmuştur. Çalışma 2'de standart bir kurşun yaka farklı sayılarda yüzdürücü yardımıyla hafifletilerek altı farklı yükseltilmiş kurşun yaka tasarımı test edilmiştir. Çalışma 3'te ise ilk denemede geleneksel kurşun yakaların (TY ve ÇYB) yakalama etkinlikleri alternatif çekim yöntemiyle karşılaştırılmıştır. İkinci denemede ise hedef dışı vatoz miktarını azaltmak için tasarlanan deneysel kurşun yaka (ÇYA) ile geleneksel kurşun yakanın (ÇYB) yakalama etkinlikleri karşılaştırılmıştır. Ocak-Mayıs 2017 tarihlerinde iki deneme için de alternatif olarak 18'er çift çekim yapılmıştır. 10 hedef ve 6 hedef dışı tür için geleneksel ve deneysel kurşun yakalarda adet ve ağırlık karşılaştırılmasında R istatistik yazılımı kullanılmıştır. Ticari türlerin iki kurşun yakadaki boya bağlı av karşılaştırması ise SELNET yazılımı kullanılarak analiz edilmiştir.
İğneli vatoz (Dasyatis sp.) için TY ve ÇYB kurşun yakalardaki adet ve ağırlık miktarları arasındaki farkın istatistiksel olarak anlamlı olduğu tespit edilmiştir (p<0,05). Kemane (Rhinobatos sp.) için ise TY kurşun yakada %90 daha fazla yakalanmasına rağmen aradaki farkın istatistiksel olarak anlamlı olmadığı tespit edilmiştir (p>0,05). Adet ve ağırlık miktarları açısından TY kurşun yaka daha fazla Dil balığı (Solea solea) yakalamıştır (p<0,05). Iskarta edilen türler için TY ve ÇYB kurşun yakalar arasındaki farkın yalnızca Üzgün balığı (Callionymus lyra) için önemli olduğu tespit edilmiştir (p<0,05). Boy analizi sonuçları Dil (tüm boy grupları), Gümüş (Saurida lessepsianus) (<22cm), Merbun (Nemipterus randalli) (<15cm), Kırma mercan (Pagellus erythrinus) (11-15cm) türlerinin ÇYB kurşun yakada önemli derecede daha az yakalandığını göstermiştir (p<0,05).
Geleneksel (ÇYB) ve modifiye (ÇYA) kurşun yakalardaki hiçbir ticari tür için toplam adet ve ağırlık miktarları açısından önemli bir farklılık tespit edilmemiştir (p>0,05). Aynı durum ticari türlerin boya bağlı karşılaştırmasında da söz konusudur. Yalnızca Dil balığının özellikle 17-22cm boy grubu ÇYA kurşun yakada önemli miktarda daha az yakalanmıştır. Kemane türünün modifiye kurşun yakada (0,02±0,02kg) geleneksele (1,15±0,57kg; p<0.05) göre %98 oranında daha az yakalandığı görülmüştür. İğneli vatoz türü de geleneksel kurşun yakada %87 oranında daha fazla yakalanmasına rağmen bu fark istatistiksel açıdan anlamlı bulunamamıştır (p>0,05).
Trol torbasında boy seçiciliği çalışmaları nerdeyse yarım yüzyıldan fazla bir tarihe dayanmaktadır. Ancak tür seçiciliğini arttırmak amaçlı yapılan kurşun yaka modifikasyonları çok daha yakın tarihlidir. Bu çalışmanın Akdeniz'de bir ilk olduğu düşünülmektedir. Böylesine basit bir modifikasyon ve bu modifikasyonlar öncesinde davranış gözlemleri gibi teknik önlemlerin etkili bir balıkçılık yönetimiyle birlikte bu hassas canlıların korunmasını garanti altına alabileceği umut edilmektedir.

Abstract:
In Mersin Bay trawl fishery, bycatch of rays and skates (Rajiformes) are always dumped at sea as a discard. Underwater recordings show that these species attempt to escape underneath the ground gear. The main objective of this study is to design a ground gear that gives these species a chance to escape without significant loss of target species.
Chapter 1; technical specifications and regional characteristics of the traditional ground gears which are most commonly used in the Northeast Mediterranean has been revealed by questionnaire conducted during face to face interviews with 26 fishermen. Chapter 2; six different raised footrope modifications have been tested with the aid of different numbers of floats at a time on the footrope to make the standard ground gear lighter. Chapter 3; in the first experiment, the catch efficiency of two traditional ground gears (S; Single vs DA; Double Attached) has been compared. In the second experiment, catch comparison were made between the one of the traditional gear (DA) and experimental gear (DD; Double Detached) which is modified to reduce rays and skates bycatch. 18 pairs of hauls for both comparison was made using the alternate haul method between January and May 2017 in Mersin Bay. Differences in mean catch rate for 10 commercial and 6 bycatch species between these two ground gears were compared in terms of total weights and numbers by using R statistical program. Length based catch comparison of commercial species between two ground gears were performed using SELNET.
There was a significant difference for mean catch of Sting ray (Dasyatis sp.) between S and DA gears (p<0,05). For Guitarfish (Rhinobatos sp.), although the mean catch of S gear was found to be 90% higher than that of the DA gear, the difference was not significant (p=0,31). In terms of total weights and numbers of individuals for only common sole (Solea solea), the S gear captures significantly more than the DA gear (p<0,05). Besides, mean catch rates of Dragonet (Callionymus lyra) was significantly reduced by 91% in the DA gear. Length based catch comparison results showed that DA gear captures significantly fewer individuals than the S gear for Common sole (all groups), Brushtooth lizardfish (Saurida lessepsianus) (<22cm), Randall's threadfin bream (Nemipterus randalli) (<15cm) and Common pandora (Pagellus erythrinus) (11-15cm) (p<0,05).
In terms of total weights and numbers of individuals for commercial species, no significant difference was found between the conventional (DA) and modified (DD) ground gears. The results were also similar for the length based comparisons except for common sole, for which catch comparison curve showed that modified gear captures significantly fewer individuals than the conventional between 17 and 22cm length classes. The mean catch of guitarfish was significantly reduced by 98% in the modified gear (0,02±0,02kg) compared to that of the commercial gear (1,15±0,57kg; p<0.05). For sting ray, although the mean catch of conventional gear (1,09±0,58kg) was found to be 87% higher than that of the modified gear (0,14±0,12kg), the difference was not significant (p=0,31).
Improving the size selectivity of trawl codend has a history of more than half a century, but modifying the ground gear to improve species selectivity has much shorter history. To our knowledge this study is the first in the Mediterranean. It is hoped that the technical conservation measures such as this simple modification and the fish behavior observations prior to these modifications with the efficient fishery management measures can ensure protection of these vulnerable species.