Çocukların bakış açısıyla internet kullanımlarına ilişkin ebeveyn arabuluculuğunun incelenmesi
Exploring parental mediation of internet use through children's viewpoints
Yazar: NİHAL DULKADİR YAMAN
Danışman: DOÇ. DR. IŞIL KABAKÇI YURDAKUL
Anadolu Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Arabuluculuk = Mediation ; Ebeveyn davranışı = Parenting behaviors ; Ebeveynler = Parents ; Güvenli davranış = Dependable behaviour ; Risk = Risk ; Riskten korunma = Protection from risk ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation ; İnternet = Internet ; İnternet kullanımı = Internet use

Özet:
Çocukların internetin sunduğu olanaklardan yararlanmaları ve internet ortamında maruz kalabilecekleri risklerden korunmaları konusunda, ebeveynlerin tutumları ve denetimleri önem taşımaktadır. Bu araştırmanın temel amacı, çocukların internet kullanımına ilişkin ebeveyn arabuluculuğunun incelenmesidir. Araştırma, kesitsel tarama modelinde desenlenmiştir. 2018-2019 öğretim yılında 416 ortaokul öğrencisinden veri toplanmıştır. İlk olarak alanyazın taraması yapılarak araştırmanın kuramsal çerçevesi ve bu doğrultuda değişkenler belirlenmiş; madde havuzu oluşturulmuştur. Ardından, ölçek geliştirme çalışmaları yapılmıştır. Ayrı örneklemlerden elde edilen verilerle açımlayıcı (n=868) ve doğrulayıcı (n=360) faktör analizi yapılmıştır. Analizler sonucunda dört faktör ve 23 maddeden oluşan, açıklanan varyansı %50.04 olan "Ebeveyn Arabuluculuğu Ölçeği" geliştirilmiştir. Ebeveyn arabuluculuğu ölçeğinin; izlemeli, güvenli, aktif ve teknik olmak üzere dört alt boyutu bulunmaktadır. İnternet kullanımına ilişkin ebeveyn arabuluculuğunun demografik özellikler bağlamında değerlendirilmesi amacıyla çıkarımsal istatistik tekniklerinden (bağımsız örneklem t testi, tek yönlü varyans analizi) yararlanılmıştır. Analizler sonucunda ortaokul öğrencilerinin bakış açısıyla ebeveynlerin orta düzeyde arabuluculuğa sahip olduğu bulunmuştur. Bulgulara bağlı olarak çocukların internet kullanımında ebeveyn arabuluculuğunun çocuğun yaşı, öğrenim düzeyi, cinsiyeti, ailede kaçıncı çocuk olduğu; ailedeki çocuk sayısı, ebeveynlerin eğitim durumları ve ailenin gelir düzeyi bağlamında farklılık sergilemediği görülmüştür. Araştırma sonuçlarına dayalı olarak ebeveynlere, kurumlara ve araştırmacılara öneriler sunulmuştur.

Abstract:
Parents' attitudes and supervision are important for their children to benefit from online opportunities and beware of the pertaining risks. The main purpose of this study was to investigate the parental mediation of children's Internet use. The study was designed with a cross-sectional survey model. Data were collected from 416 secondary school students in the 2018-2019 academic year. Firstly, the theoretical framework of the study and the variables were determined, and an item pool was prepared. Then, scale development studies were conducted. Exploratory (n=868) and confirmatory (n=360) factor analysis were conducted using data from two separate samples. As a result of the analysis, the parental mediation scale with four factors and 23 items with an explained variance of 50.04% was obtained. The parental mediation scale has four factors as monitoring, safety, active and technical. In order to investigate parental mediation with regard to several background variables, inferential statistical techniques (independent sample t-test, one-way analysis of variance) were used. Results showed a medium level of parental mediation from the perspective of secondary school students. No significant differences were observed in parental mediation with regard to age, education level and gender of the children, the number of children in the family, the educational status of their parents and the family income. Based on the results of the research, suggestions regarding the parents, institutions and researchers are presented.