3 boyutlu yazıcılar ile üretilmiş yiyeceklerin tüketiciler tarafından değer-tutum-davranış modellemesi kapsamında değerlendirilmesi
Consumers' evaluation of food produced with 3D printers in the scope of value-attitude-behavior modeling
Yazar: EVRİM YILDIZ
Danışman: PROF. DR. LÜTFİ BUYRUK
Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Gastronomi ve Mutfak Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Gastronomi ve Mutfak Sanatları = Gastronomy and Culinary Arts

Özet:
Üç boyutlu yiyecek baskısı her bir yiyeceğe kendine has nitelik kazandırarak
yiyeceklerin kişiselleştirilmesine imkân tanımaktadır. Geniş bir yelpazede yiyecek
baskısı yapılmasının mümkün hale gelmesi ve kişiye özel yiyeceklere olan talebin
artması ile üç boyutlu baskılı yiyecekler yaygınlaşmaya başlamıştır. Bu kapsamda
tüketicilerin üç boyutlu baskılı yiyeceklere yönelik değerlendirmelerinin
araştırılmasının önem kazandığı ifade edilebilir. Öte yandan değer-tutum-davranış
modeli gıda başta olmak üzere tüketim konusunda birçok çalışmada kullanılmıştır.
Buna göre bu modelin yiyecek tercihlerini açıklamada etkili bir model olduğu
söylenebilir. Bu kapsamda bu çalışmanın amacı potansiyel tüketicilerin, üç boyutlu
baskılı yiyeceklere yönelik algılarının ve bu algıların değer, tutum ve davranışlara
etkisinin ortaya çıkartılmasıdır. Araştırmanın bir diğer amacı ise üç boyutlu baskılı
yiyeceklere yönelik algıların, algılanan değerlere olan etkisi üzerinde çeşitlilik arayışı
eğiliminin düzenleyici etkisinin araştırılmasıdır. Bu bağlamda literatür taraması
yapılarak konu ile ilgili kavramsal çerçeve oluşturulmuş ve hipotezler açıklanmıştır.
Ardından nicel araştırma yöntemleri kullanılarak anket vasıtasıyla amaçlı örnekleme
kapsamında 543 geçerli veri elde edilmiştir. Veriler AMOS programı ile yapısal eşitlik
modeli kapsamında analiz edilmiştir. Araştırmanın sonuçlarına göre üç boyutlu baskılı
yiyeceklerden algılanan nitelikler değerlerin, tutumların ve davranışsal niyetlerin
oluşumunda etkili olmaktadır. Ayrıca çeşitlilik arayışı eğiliminin üç boyutlu baskılı
yiyecek nitelikleri ve algılanan değer arasındaki etkide kısmi düzenleyici rolü tespit
edilmiştir. Ulaşılan sonuçlar kapsamında, henüz yeni bir uygulama sayılabilecek üç
boyutlu baskılı yiyeceklerin tüketiciler tarafından yeterince bilinmediğinden, bu
yiyeceklerin niteliklerinin ön plana çıkartılarak tanıtılmasına önem verilmesi gerektiği
önerilebilir.
Anahtar Kelimeler: 3D Yazıcı, 3D Baskılı Yiyecek, Değer-Tutum-Davranış,
Çeşitlilik Arayışı

Abstract:
Three-dimensional food printing allows food to be personalized by giving each food
its own unique attribute. As it has become possible to print a wide range of food and
the demand for personalized foods has increased, three-dimensional printed foods have
become widespread. In this context, it can be stated that it has become important to
investigate consumers' evaluations of three-dimensional printed foods. On the other
hand, the value-attitude-behavior model has been used in many studies on
consumption, especially food. Accordingly, it can be said that this model is an effective
model in explaining food preferences. Therefore, the aim of this study is to reveal
potential consumers' perceptions of three-dimensional printed foods and the impact of
these perceptions on values, attitudes and behaviors. Another aim of the research is to
investigate the moderating effect of the variety seeking tendency on the effect of
perceptions towards three-dimensional printed foods on perceived values. Based on
these, a conceptual framework was created by literature review and hypotheses were
explained. Then, 543 valid data were obtained through a survey, by using quantitative
research methods and purposive sampling. The data were analyzed using structural
equation modeling with the AMOS program. According to the results of the research,
the attributes perceived from three-dimensional printed foods are effective in the
formation of values, attitudes and behavioral intentions. Additionally, a partial
moderating role of variety seeking tendency in the effect between three-dimensional
printed food attributes and perceived values was determined. On the basis of the
results, it can be suggested that since three-dimensional printed foods, which can be
considered a new application, are not known enough by consumers and importance
should be given to promoting these foods by highlighting their attributes.
Keywords: 3D Printer, 3D Printed Food, Value-Attitude-Behavior, Variety Seeking