Yaşam tarzı ve çevreye yönelik tutumun destinasyon aidiyetine etkisi: Olympos örneği
The effect of attitudes towards the environment and lifestyle on destination attachment: The sample of Olympos
Yazar: MELİH AYDIN
Danışman: PROF. DR. ŞAFAK ÜNÜVAR
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı / Turizm İşletmeciliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Turizm = Tourism
Dizin: Aidiyet duygusu = Sense of belonging ; Destinasyon = Destination ; Olympos = Olympos ; Turistik ürünler = Touristic products ; Turistler = Tourists ; Tutumlar = Attitudes ; Yaşam tarzı = Life style ; Çevresel davranışlar = Environmental behaviours ; Çevresel özellikler = Environmental properties

Özet:
Günümüz toplum yapısı, post-modern turizm paradigmasını şekillendiren en önemli dinamiklerden biridir. İçinde bulunduğumuz modern çağda tüketim toplumunda ve turistik tüketim tercihlerinde meydana gelen baş döndürücü değişim, turistik destinasyonların ve işletmelerin sayısız turistik ürünün içinde varlığını sürdürebilmesi için bu değişime ayak uydurmasını zorunlu kılmaktadır. Bu değişime ayak uydurabilmek ise, ancak farklı turist profillerine uygun düşen turistik ürünlerin, turizm paydaşları tarafından isabetle öngörülüp planların zamanında uygulanabilmesiyle mümkün hale gelecektir. Bunun için, turist profillerinin tanımlanıp turistik pazarın bölümlenmesi gerekmekte; bu sayede turist-destinasyon eşleşmesi sağlanmış olacaktır. Turist profillerinin bir psikografik pazar bölümleme metodu olan yaşam tarzı kriterine göre tanımlanıp sınıflandırılması, uzun zamandan beri birçok araştırmacının başvurduğu etkin bir pazar bölümleme tekniğidir. Turizm pazarının psikografik bölümlemesi, turistik tüketicilerin demografik özellikleriyle birlikte yaşam tarzları, değerleri ve psikolojik özelliklerine odaklanılarak yapılmaktadır. Böylece turistin belirli bir destinasyona neden geldiği ve zihnindeki turistik ürün sandığının içeriğinin neler olduğu da gün yüzüne çıkmış olacaktır. Bununla beraber, destinasyon ve diğer turistik ürünler zihninde konumlandırılan turist, söz konusu destinasyona aidiyet duygusu taşıyorsa destinasyon ve turist arasındaki ilişki sürekliliğini koruyacak ve oraya uygun turistin destinasyonla buluşması sürdürülebilir şekilde sağlanmış olacaktır. Bu araştırma, birçok yönüyle doğal unsurların ön plana çıktığı bir ekolojik destinasyon örneği olan ve Antalya ili sınırlarında yer alan Olympos'ta gerçekleştirilmiştir. Araştırmada yaşam tarzı ve çevreye yönelik tutumun destinasyon aidiyeti üzerindeki etkisinin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Araştırma Olympos'u bu destinasyon için yüksek sezon olan yaz sezonunda ziyaret eden 446 yerli turist üzerinde gerçekleştirilmiştir. Araştırmada, Olympos'u ziyaret eden yerli turistlerin çevreye yönelik tutumlarını tespit etmek için Yeni Ekolojik Paradigma (NEP) ölçeği, yaşam tarzı sınıflandırması için ise Değerler ve Yaşam Tarzı (VALS) ölçeği kullanılmıştır. Veriler, çoklu doğrusal regresyon ve doğrulayıcı faktör analizi yöntemi ile analiz edilmiştir. Araştırmanın sonuçlarına göre Olympos'u ziyaret eden yerli turistlerin çevreye yönelik tutumları ve yaşam tarzları Olympos destinasyonuna olan aidiyetlerini etkilemektedir. Ayrıca, Olympos destinasyonunu ziyaret eden yerli turistlerin çevresel farkındalıkları yüksek, çevreye yönelik olumlu tutumlara sahip ve destinasyon aidiyetleri orta düzeyde olan bireyler oldukları bu araştırmanın diğer sonuçları arasındadır. Araştırma sonuçları ışığında, Olympos destinasyonunun ağırlıkla Deneyimciler, Yapıcılar ve Düşünürler yaşam tarzı özellikleri gösteren turistler için uygun bir destinasyon olacağı; Hayatta Kalanlar sınıfındaki turistler için ise uygun olmayacağı öngörülebilir. Destinasyon konumlandırmasının ve yönetiminin bu bilgiler ışığında yapılması, tüm paydaşlar için yol gösterici olacaktır. Hassas bir doğaya sahip bu özel destinasyonun korunabilmesi için çevre bilincinin turistler nezdinde tabana yayılması gerekmektedir. Bunlara ilaveten, farklı yaşam tarzı özellikleri ortaya koyan turist tiplerine de tatilleri esnasında çevre bilincini uyandıracak faaliyetler tertiplenmelidir.

Abstract:
Today's social structure is one of the most significant dynamics that shape the post-modern tourism paradigm. The dizzying change in the consumer society and tourist consumption preferences in the modern era that we are in necessitates to keep up with this change in order for tourist destinations and businesses to survive in numerous touristic products. Being able to keep up with this change will only be possible by predicting the tourism products that are suitable for different tourist profiles by the tourism stakeholders and implementing the plans on time. In order to realize this, it is necessary to define tourist profiles and ensure the tourist-destination match by segmenting the tourist market. Defining and classifying tourist profiles according to lifestyle criteria, which is a psychographic market segmentation method, is an effective market segmentation technique that has been used by many researchers for a long time. The psychographic segmentation of the tourism market is done by focusing on the demographic characteristics of the touristic consumers along with their lifestyle, values and psychological characteristics. Thus, the reason why the tourist comes to a certain destination and what the contents of the touristic product chest in his mind will be revealed. However, if the tourist, whose destination and other touristic products are located in his mind, has a sense of attachment to the destination in question, the relationship between the destination and the tourist will be maintained and the meeting of the appropriate tourist with the destination will be sustainably provided. This research was carried out in Olympos, which is an instance of an ecological destination located in the borders of the province of Antalya, where natural elements come to the fore. In the research, it is aimed to determine the effect of lifestyle and environmental attitudes on destination attachment. The research was carried out on 446 domestic tourists visiting Olympos in the high season for this destination. In the research, the New Ecological Paradigm (NEP) scale was used to determine the attitudes of domestic tourists visiting Olympos towards the environment, and the Values and Lifestyles (VALS) scale for the lifestyle classification. The data were analyzed using multiple linear regression analysis and confirmatory factor analysis. According to the results of the research, environmental attitues and the lifestyle of the domestic tourists visiting Olympos, affect their attachment to the Olympos destination. It is among the other results of the research that domestic tourists visiting the Olympos destination are individuals with high environmental awareness, positive attitudes towards the environment, and moderate degree of attachment. In the light of research results, it can be anticipated that the Olympos destination is a suitable destination for tourists with lifestyle features that are predominantly in the Experiences, Makers and Thinkers segments and not suitable for Survivors segment. Performing destination positioning and management in the light of this information will be a guide for all stakeholders. In order to protect this special destination, which has a sensitive nature, environmental awareness must be spread among the tourists. Additionally, activities that will raise environmental awareness during their holidays, also should be organized for the tourist types that exhibit different lifestyle features.