Karkamış ve Oğuzeli (Gaziantep) ilçelerinin bazı köylerinin etnobotanik özellikleri
The ethnobotanical properties of some villages of Karkamis and Oguzeli (Gaziantep)
Yazar: HÜLYA ÇELİK
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA PEHLİVAN
Gaziantep Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı / Biyoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Biyoloji = Biology

Özet:
Bu çalışma, 2021-2023 yılları arasında Gaziantep ili sınırları içerisinde yer alan Karkamış ve Oğuzeli ilçelerine bağlı toplam 20 köye ait etnobotanik kullanım özelliklerini ortaya çıkarmak amacıyla yapılmıştır. Araştırma sahası içerisinde yaşayan yöre halkı arasından 144 katılımcı ile görüşülerek 48 familyaya ait 140 taksonun yöresel adları, kullanım amacı, kullanılan kısmı ve kullanım şekilleri tespit edilmiştir. Bu bitki türlerinin familyalara göre dağılım şekline göre sırasıyla ilk beş familya şöyledir: Asteraceae (27 takson), Lamiaceae (13 takson), Brassicaceae (8 takson), Apiaceae (7 takson), Fabaceae (7 takson). Taksonların 92'si tıbbi, 75'i gıda, 26'sı eşya, 20'si yem, 16'sı yakacak, 12'si oyuncak, 7'si süs, 7'si koruma, 7'si kozmetik, 6'sı aroma, 5'i nazar ve bereket, 5'i hayvancılık, 2'si boyar madde amaçlı kullanıldığı belirlenmiştir. Rhus coriaria, Echinophora tenuifolia subsp. sibthorpiana, Gundelia tournefortii subsp. tournefortii, Silybum marianum, Tragopogon pterocarpus, Capsella bursa-pastoris, Mentha longifolia subsp typhoides, Sideritis libanotica subsp. microchlamys, Thymbra spicata subsp. spicata, Teucrium polium subsp. polium, Malva neglecta, Malva sylvestris, Portulaca oleracea, Urtica dioica subsp. diocia taksonları yöre halkı tarafından en sık kullanılan doğal yayılış gösteren bitkilerdir. Çalışma alanı içerisinde 35 taksona ait yöreye özgün kullanım şekilleri ve 9 taksona ait etnobotanik bilgiler ilk kez bu çalışmada verilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Etnobotanik, Gaziantep, Karkamış, Oğuzeli, Türkiye

Abstract:
This study was conducted to reveal the ethnobotanical usage characteristics of a total of 20 villages of Karkamış and Oğuzeli districts within the borders of Gaziantep province between 2021-2023. Local names, purpose of use, part of use and usage patterns of 140 taxa belonging to 48 families were determined by interviewing 144 participants among the local people living in the research area. According to the distribution of these plant species according to families, the first five families are as follows: Asteraceae (27 taxa), Lamiaceae (13 taxa), Brassicaceae (8 taxa), Apiaceae (7 taxa), Fabaceae (7 taxa). It was determined that 92 taxa were used for medicinal purposes, 75 for food, 26 for goods, 20 for fodder, 16 for fuel, 12 for toys, 7 for ornament, 7 for protection, 7 for cosmetics, 6 for aroma, 5 for evil eye and abundance, 5 for animal husbandry, and 2 for dyestuff. Rhus coriaria, Echinophora tenuifolia subsp. sibthorpiana, Gundelia tournefortii subsp. tournefortii, Silybum marianum, Tragopogon pterocarpus, Capsella bursa-pastoris, Mentha longifolia subsp typhoides, Sideritis libanotica subsp. microchlamys, Thymbra spicata subsp. spicata, Teucrium polium subsp. polium, Malva neglecta, Malva sylvestris, Portulaca oleracea, Urtica dioica subsp. diocia taxa are the most frequently used plants by local people. In the study area, the unique usage patterns of 35 taxa belonging to the region and ethnobotanical information about 9 taxa are given for the first time.
Key Words: Ethnobotanical, Gaziantep, Karkamış, Oğuzeli, Turkey