Kronik hastalığı olan bireylerin sağlıklı yaşam biçimi davranışları ile COVİD-19 aşı okuryazarlığının değerlendirilmesi
The evaluating individuals with chronic disease's healthy life style behaviors and covid-19 vaccine literacy
Yazar: RUYA ODLUYURT
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ DUYGU BAYRAKTAR
Kafkas Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Amaç: Bu araştırma kronik hastalığı olan bireylerin sağlıklı yaşam biçimi davranışları ile Covid-19 aşı okuryazarlığının değerlendirilmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir.
Materyal ve Metot: Tanımlayıcı ve kesitsel tipte tasarlanan araştırmanın verileri 4 Mart 2022- 7 Aralık 2022 tarihleri arasında toplanmıştır. Bu çalışma, Kars Harakâni Devlet Hastanesi'nde yatan, çalışmayı kabul eden 292 kronik hastalığı olan birey ile yürütülmüştür. Araştırmanın verileri yüz yüze görüşme yöntemi ile gerçekleştirilmiştir. Hastalara "Hasta Tanıtım Formu" ile "Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği-II (SYBDÖ-II)" ve "Covid-19 Aşı Okuryazarlığı Ölçeği [Covid-19 (AOÖ)]" uygulanmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde bağımsız gruplar t testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), Pearson korelasyon ve çoklu doğrusal regresyon analizi yapılmıştır. 
Bulgular: Örneklemde yer alan hastaların yaş ortalaması 51.69±20.35'dir (min-maks: 18-95 yıl). Bireylerin %69.5'inin evli, %34.9'u ilköğretim mezunu olduğu, %77.4'ünün Covid-19 hastalığına yakalandığı, %94.2'sinin Covid-19 aşısı hakkında bilgisinin olduğu, %81.2'sinin Covid-19 aşısı olduğu ve %89.7'sinin Covid-19 aşısı için kronik hastalıkları olan bireylerin öncelikli grupta olduğunu düşündüğü belirlenmiştir. SYBDÖ-II toplam puan ortalaması 124.21±22.62 (min-maks: 70-188) ve Covid-19 AOÖ toplam puan ortalaması 2.62±0.55 (min-maks:1-4) olarak bulunmuştur. Kronik hastalığı olan bireylerden 18-45 yaş grubunda olanlarda, üniversite mezunu olanlarda, düzenli fiziksel aktivite yapanlarda, Covid-19 aşısı hakkında bilgisi olanlarda hem SYBDÖ-II hem de Covid-19 AOÖ puan ortalamalarının anlamlı derecede daha yüksek olduğu saptanmıştır (p<0.05).
Sonuç: Bu araştırmada kronik hastalığı olan bireylerin sağlıklı yaşam biçimi davranışları ile Covid-19 aşı okuryazarlığı arasında pozitif yönde orta düzeyde ilişki olduğu saptanmıştır. Kronik hastalığı olan bireylerin sağlıklı yaşam biçimi davranışları Covid-19 aşı okuryazarlığını olumlu yönde etkilemektedir.

Abstract:
Objective: This study was carried out to evaluate the healthy lifestyle behaviors of individuals with chronic diseases and their Covid-19 vaccine literacy.
Materials and Methods: The data of the descriptive and cross-sectional study were collected between March 4, 2022 and December 7, 2022. The sample consisted of 292 individuals with chronic diseases who were hospitalized in Kars Harakâni State Hospital and accepted the study. The data of the research was carried out by face-to-face interview method. "Patient Identification Form", "Healthy Lifestyle Behaviors Scale-II (HLBS-II)" and "Covid-19 Vaccine Literacy Scale [Covid-19 (VLS)]" were applied to the patients. independent samples t test, one-way ANOVA test, Pearson correlation and multiple linear regression analysis were used to evaluate the data.
Results: The mean age of patients in the sample is 51.69±20.35 (min-max:18-95 years). It was determined that 69.5% of individuals are married, 34.9% of them were primary school graduates, 77.4% of them got Covid-19 disease, 94.2% of them have knowledge about the Covid-19 vaccine, 81.2% of them had the Covid-19 vaccine and 89.7% of them think that individuals with chronic diseases are in the priority group for the Covid-19 vaccine. The HLBS-II and the Covid-19 VLS had a total score mean of 124.21±22.62 (min-max:70-188) and 2.62±0.55 (min-max:1-4), respectively. It was found that the mean scores of both HLBS-II and Covid-19 VLS was significantly higher in individuals with chronic diseases, who are in the 18-45 age group, those who are university graduates, those who do regular physical activity, and those who have knowledge about the Covid-19 vaccine. (p<0.05).
Conclusion: In this study, it was determined that there was a moderate positive relationship between the healthy lifestyle behaviors of individuals with chronic diseases and Covid-19 vaccine literacy. Healthy lifestyle behaviors of individuals with chronic diseases positively affect their Covid-19 vaccine literacy.