Linyit kömürlerinden organik kükürdün uzaklaştırılabilirliğinin araştırılması
Investigationof organic sulphur removability from lignite coal
Yazar: SELÇUK ÖZGEN
Danışman: PROF. DR. OKTAY BAYAT
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Maden Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Maden Mühendisliği ve Madencilik = Mining Engineering and Mining
Dizin: Kükürt = Sulfur ; Linyit = Lignite ; Mikrodalgalar = Microwaves ; Ultrason = Ultrasound

Özet:
Bu çalışmada Türkiye'nin değişik bölgelerinden (Çanakkale/Çan, Kütahya/Tavşanlı-Tunçbilek ve Muğla/Milas-Hüsamlar) alınmış yüksek kükürt içerikli (sırasıyla, %4,77 S, %3,89 S ve %4,37 S) linyitlerden organik ve piritik kükürdün uzaklaştırılabilirliği araştırılmıştır. Çalışmalar kapsamında kimyasal liç yöntemleri kullanılmış olup çeşitli asitlerin, bazların ve metal katyonların etkisi araştırılmıştır. Ayrıca kimyasal liç sırasında ısıtma işlemleri klasik ısıtma cihazları ve ultrasonik/mikrodalga reaktör kullanılarak gerçekleştirilmiştir. 
       En iyi sonuçlar; ultrasonik/mikrodalga reaktör kullanılarak HNO3+C2Cl4 ortam kombinasyon deneylerinde elde edilmiş olup sırasıyla %4,77, %3,89, %4,37  toplam kükürt içeren ÇLİ, GLİ ve YLİ kömürlerinden sırasıyla %0,49, %0,52 ve %0,51 toplam kükürt içerikli kömürler elde edilmiştir. Ayrıca, %54,98 kül içeriğine sahip ÇLİ kömürlerinin külü %31,33'e, %53,04 kül içeriğine sahip GLİ kömürlerinin külü %30,04'e ve %32,50 kül içeriğine sahip YLİ kömürlerinin külü ise %17,48'e düşürülmüştür. Ayrıca, kömürlerin 1,6 gr/cm3 yoğunluğundaki ağır ortamda yıkanması (fiziksel proses) sonrası elde edilen temiz (lave) kömürlere kükürt uzaklaştırma prosesi uygulanmış (ultrasonik/mikrodalga reaktör ile HNO3+C2Cl4) ve ÇLİ kömürleri için başlangıçta %54,98 kül ve %4,77 S miktarı, ağır ortamda yıkama işlemi sonrası sırasıyla %30,30 kül ve %4,17 S'e, kimyasal kükürt uzaklaştırma sonrası %26,87 kül ve %0,43 S'e düşürülmüştür. Aynı şekilde GLİ kömürleri için başlangıçta %53,04 kül ve %3,89 S miktarı, yıkama sonrası sırasıyla %28,30 kül ve %3,27 S'e, kimyasal kükürt uzaklaştırma sonrası %25,63 kül ve %0,45 S'e, YLİ kömürleri için başlangıçta %32,50 kül ve %4,37 S miktarı, yıkama sonrası sırasıyla %21,1 kül ve %4,03 S'e, kimyasal kükürt uzaklaştırma sonrası ise %16,78 kül ve %0,43 S'e düşürülmüştür.

Abstract:
In this study, removability of organic and pyritic sulphur from lignite with high sulphur content of different regions of Turkey (Çanakkale/Çan, Kütahya/Tavşanlı-Tuçbilek) has been investigated. Chemical leaching methods were used to find the effect of various types of acids, bases and metallic cations. The heating process was carried out with classical heating instruments and ultrasonic/microwave reactors.	
	The best results were taken from the HNO3+C2Cl4 media combination with ultrasonic/microwave reactors and the total sulphur contents of respectively 0.49%, 0.52% and 0.51 from the ÇLİ,GLİ, and YLİ coals with respectively 4.77%, 3.89%, and 4.37% total sulphur contents were handled. In addition, the ash content of the ÇLİ coals with 54.98% was reduced to  31.33%, the GLİ coals with 53.04% was reduced to 30.04% and the YLİ coals with 32.50% was reduced to 17.48%. Sulphur removal process (HNO3+C2Cl4 with ultrasonic/microwave reactors) was also been applied to the clean (lave) coals with density of 1.6 gr/cm³ which had been washed in heavy media (physical process) and the contents of ÇLİ coals with initially having 54.98% ash and % 4.77 sulphur were reduced to respectively 30.30% ash and 4.1 % sulphur through washing process in heavy media, and 26.87 % ash and 0.43% sulphur through chemical removal process. The same procedure was applied to GLİ coals initially having 53.04% ash and 3.89% sulphur content and the contents were reduced to 28.30% ash and 3.27 % sulphur through washing processand 25.63% ash and 4.03% sulphur through chemical removal process. The initial contents of YLİ coals having 32.50% ash and 4.37% sulphur were respectively reduced to 21.1% ash and 4.03% sulphur content through washing process and 16.78% ash and 0.43% sulphur content through chemical removal process.