İslam ceza muhâkemesi hukukunun temel ilkeleri
Fundamental principles of Islamic criminal procedure law
Yazar: MERVE KAYA
Danışman: DOÇ. DR. AYHAN HİRA
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law
Dizin: Ceza = Punishment ; Suç = Crime ; İlke = Principle ; İslam ceza hukuku = Islamic criminal law ; İslam hukuku = Islamic law ; İslam muhakeme hukuku = Islamic judgement law

Özet:
İslam hukukunda insanın görevleri, hakları ve hürriyetleri belirlenmiş, özelde insanın genelde toplumun düzeninin korunması esas alınmış ve bu doğrultuda çizilen sınırları aşanlara karşı birtakım tedbirler konmuştur. Bu tedbirler İslam ceza hukukunda had, kısas ve ta'zîr cezaları olmak üzere üçlü tasnife tabi tutulmuştur. Söz konusu cezalar vaz edilirken birtakım gayelere ulaşmak hedeflenmiş ve bunların uygulanması esnasında gayelerle uyumlu ilkeler benimsenmiştir. Bu bağlamda İslam muhakeme hukuku, bir yandan dini müeyyidelerle destekleniyor olması, diğer yandan ceza tasnifi ve muhakeme adabı bakımından kendine özgüdür.  
Bu çalışmada İslam ceza muhakeme hukukundaki temel ilkeler ele alınmıştır. İlk olarak klasik kaynaklardaki bilgiler derlenmiş ve daha sonra Türk ceza muhakemesi hukukundaki ilkelerin tasnifleriyle karşılaştırılmıştır. Bu arada ilgili ayetlere ve hadislere kimi zaman metni zikrederek kimi zaman dipnotta atıfta bulunarak yer verilmiştir. Türk ceza muhakemesi hukukundaki ilkeler için Anayasa maddeleri ve uluslararası sözleşmeler de dikkate alınmıştır.  
Çalışmamızın giriş bölümünde tezimizin konusu, amacı, yöntemi ve kapsamı hakkında kısaca bilgi verilmiştir. Birinci bölümde, suç ve ceza teorisi bağlamında maddi ceza hukuku anlatılmış, burada suç ve ceza kavramlarının unsurları ele alınmış, suçun türleri çeşitli bakımlardan incelenmiştir. İkinci bölümde, ceza muhakemesi hukukunun tanımı, hukuki dayanağı, konusu, sistemi, amaçları araştırılmış ve İslam ceza muhakemesi hukukuna etki eden bazı faktörler üzerinde durulmuştur. Üçüncü bölümde, insan haklarının korunması, muhakemenin hazırlanması ve şekli ile ispat yükü bakımından ceza muhakemesindeki ilkeler araştırılmıştır. 
Anahtar Kelimeler: İslam Hukuku, Ceza Muhakemesi, Suç, Ceza, Temel İlkeler

Abstract:
The present study delves into the fundamental principles of Islamic criminal procedure law, focusing on the duties, rights, and freedoms of individuals as determined by Islamic law. The overarching goal is to maintain social order, with measures in place to address those who transgress established boundaries. These measures encompass three categories of punishments: Ḥadd, Taʻzyr, and Qiṣāṣ, which form the foundation of Islamic criminal law. The imposition of these punishments is guided by specific objectives and principles aligned with the goals set during their implementation. Notably, Islamic legal reasoning is distinctive, drawing support from religious sanctions and characterized by the classification of punishments and etiquettes of reasoning.
This study focuses on the examination of the fundamental principles of Islamic criminal procedure law. The initial step involved compiling information from classical sources, which was subsequently compared to the principles categorized within Turkish criminal procedure law. Relevant Quranic verses and Ḥadīths are cited or referred to in footnotes to provide a comprehensive analysis. Moreover, constitutional articles and international conventions are considered concerning the principles outlined in Turkish criminal procedure law.
The introduction of this study provides a concise overview of the subject matter, purpose, methodology and scope. The first chapter explores substantive criminal law, examining crime and punishment theories, discussing the elements of these concepts, and analyzing various aspects of crime types. The second section delves into the definition, legal basis, system, and objectives of criminal procedure law, with a particular emphasis on factors influencing Islamic criminal procedure law. Lastly, the third chapter investigates the principles of criminal procedure regarding the protection of human rights, the preparation and format of trials, and the burden of proof.
Keywords: Islamic Law, Criminal Procedure, Crime, Punishment, Fundamental Principles