Çankırı ili tarım işletmelerinde optimal üretim planlarına göre işletme sermayesi ihtiyaçlarının saptanması üzerine bir araştırma /
Yazar: ADNAN TOPUZ
Danışman: PROF. DR. AHMET ERKUŞ
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1998
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Tarım ekonomisi = Agricultural economy ; Tarım işletmeleri = Agricultural enterprises ; Çankırı = Çankırı

Özet:
Bu araştırmada, Çankırı ilindeki tarım işletmeleri incelenmiş, bu işletmelerin ekonomik yapılan, yıllık faaliyet sonuçlan, işletmelerin optimal ürün bileşimleri ile işletme sermayesi ihtiyaçları saptanmıştır. Çalışmada, Çankırı ilinin Merkez, Kızılırmak, Ilgaz, Orta ve Şabanözü ilçelerine bağlı 17 köydeki tarım işletmelerinden tesadüfi örnekleme yöntemi ile belirlenen işletmelerden anket yolu ile toplanan veriler değerlendirilmiştir. Bu veriler, 1993-1994 üretim dönemine aittir. İşletmelerin planlanmasında doğrusal programlama yöntemi kullanılmıştır. İncelenen işletmelerde bir çiftçi ailesi ortalama 6.14 nüfusa sahiptir ve bu nüfusun öğrenim düzeyi yüksektir (%93.01). Ancak, öğrenim düzeyi daha çok ilköğretim ve okur-yazar düzeyinde yoğunlaşmıştır. Çiftçilerin genellikle tarım tekniğindeki gelişmeleri benimsedikleri söylenebilir. Ortalama işletme arazisi genişliği, işletme büyüklük grupları itibariyle 62,22-335,00 dekar arasında değişmekte ve bu miktar işletmeler ortalamasında 106,22 dekar olmaktadır. Oldukça parçalı ve dağınık bulunan işletme arazisinin %99.68'i tarla arazisidir. İşletmeler ortalamasında işletme başına düşen aktif sermaye 704.263.309 TL'dir. Bunun %52.68'ini çiftlik sermayesi ve %47.32'sini işletme sermayesi oluşturmaktadır. İşletmelerin borçları aktif sermayenin sadece %1.67'si kadardır. İşletmelerden elde edilen gayrisafi üretim değerinin %48.08'i bitkisel üretim, %51.92'si de hayvansal üretimden sağlanmaktadır. Hayvansal üretim değerinin yüksek bulunmasında sulanabilen tarım arazisinin azlığı ve sulanamayan alanda da verimliliğin düşüklüğü etkili olmuştur. İşletmeler ortalamasına göre saf hasılanın aktif sermayeye oranı % 12.88 olup, bu oranın reel faiz haddi dikkate alındığında tatminkar düzeyde olduğu söylenebilir. İşletme başına elde edilen tarımsal gelir, 1-100 dekar genişlikteki işletmelerde yeter gelir düzeyinin altında, diğer büyüklük gruplarında ise üstünde bulunmaktadır. Planlama sonucu bulunan optimal ürün bileşimlerine göre işletme büyüklük gruplarında toplam brüt kardaki artış oranı % 14.72 ile %20.65 arasında olup, işletmeler ortalamasında bu artış oranı %18.51'dir. İşletme büyüklük gruplarının hepsinde nakit akış dönemleri itibariyle ek işletme sermayesine yani krediye ihtiyaç duyulmuştur. Ancak, 251 dekar ve daha geniş işletme büyüklük grubunda birinci ve üçüncü dönemde ek işletme sermayesi gerekli olurken, diğer büyüklük gruplarında ek işletme sermayesine birinci ve ikinci dönemde ihtiyaç duyulmuştur.

Abstract:
In this research, the farm holdings in Çankırı province are analyzed. Annual operating results, optimum product composition, operating capital needs and economical structure of those holdings are determined. In the study, data that are collected by random sampling method from 17 villages in the Central, Kızdırmak, İlgaz, Orta and Şabanözü districts of Çankırı province are evaluated. The data are from the production period of 1993-1994. In the planning of holdings the method of linear programming is used. In the analyzed holdings, the number of people in farmer families is 6.14 in average and they have a high literacy level (% 93.01). On the other hand, most ofthem have been graduated from primary school. It can be said that the farmers adopt the developments in the agriculture technique. The cultivated areas of holdings are in the range of 62,22 and 335,00 decares and the average is 106,22 decares. The holdings' areas are fragmented and scattered and 99.68 % of them are arable land. The average assets per holding is 704,263,309.- TL. It is composed of 52.68 % fixed capital and 47.32 % operating capital. Only 1.67 % of assets is debt. Gross production value of holdings is obtained 48.08 % from crop production and 51.92 % from animal husbandry. The value of gross production from animal husbandry is higher because of lack of irrigation and low efficiency in dry lands. The ratio of net profit to assets is 12.88 % as an average for holdings and this is sufficient in respect to the real interest rates. Net farm income per farm is not sufficient for 1-100 decares holdings. But in other groups which are bigger than 100 decares; it is higher than sufficiency level. According to the optimum product pattern which are found as result of the planning, increase rate in total gross margin for holdings' groups is between 14.72 % - 20.65 %, and in average this increase is 18.51 %. Additional operating capital, that is, credit is needed for all holdings' groups, in respect to cash flow periods. However, additional operating capital is needed in first and third periods for holdings' groups which have 251 decares land or larger, where as, in the first and second periods for all the other holdings' groups.