Baki'nin gazellerinde teşbih /
Yazar: GÜNAY İNCİ
Danışman: PROF. DR. ABDULKADİR GÜRER
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Edebiyatı Bölümü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Baki = Baki ; Benzetme = Converge ; Edebi sanatlar = Literary arts ; Edebi söylem = Literary discourse

Özet:
Bu tezde, Bâkî Divanı'ndaki ilk 100 gazelde teşbih ve teşbihten elde edilen mecazlar olan istiare türlerinin edebî üslûp oluşturmadaki kullanım sıklıklarının incelenmesi amaçlanmaktadır. Bu amaçla öncelikle Bâkî Divanı'ndaki tüm gazeller düz yazıya çevrilmiş; daha sonra, gazel metinlerinde geçen teşbih ve istiare türleri tespit edilmiştir. Gazellerde ?mufassal?, ?mücmel?, ?mürsel? ve ?beliğ teşbih? türleri ile ?açık ve kapalı istiare? türlerinin hemen hepsinin kullanıldığı görülmüştür. Bunların yanısıra teşbihlerin ?tek bir mısrada, mısralarda ayrı ayrı ve karşıklı olarak kullanılan, beytin tamamına yayılmış ve beyitler arası kurulan teşbih türleri? başlıklarıyla da sınıflanabileceği görülmüştür. Açık ve kapalı istiarelerde ise, ayrı bir gruplandırma yapılmıştır. Açık istiareler ?mutlak?, ?mücerred? ve ?müreşşah?; olmak üzere üç; kapalı istiareler ise sadece ?müreşşah kapalı istiare? olmak üzere tek başlık altında toplanmıştır. Sonuçta, ilk 100 gazelde toplam 494 teşbih, 290 de istiare tespit edilmiştir. Dolayısıyla Bâkî'nin gazellerinde edebî imge oluşturmada teşbihin istiareye göre daha sık kullanıldığı görülmüştür. Teşbih türleri arasında ise 428 beliğ teşbihin kullanılması, bu teşbih türünün Baki'nin şiirlerinde edebî söylem oluşturmada diğer teşbih türlerine göre daha etkili olduğunu göstermektedir. Bu şiirlerdeki istiarelerin ise 124'ü açık, 166'i de kapalı istiaredir. Kullanım sıklıkları birbirlerine yakın olsa da bu şiirlerde kapalı istiarelerin edebî söylem çerçevesinde daha fazla tercih edildiği görülmüştür

Abstract:
This thesis aims at studying the freguency use of ?teşbih? and types of ?istiare? that means figures from getting ?teşbih? in literary style in the first 100 gazels of Bâkî?s Divan. First of all, gazels have been translated to the prose. After that, the types of ?teşbih? and ?istiare? have been established in gazel texts. Using all kinds of ?mufassal?, ?mücmel?, ?mürsel?, ?beliğ teşbih? and ?açık and kapalı istiare? has been observed at these gazels. Besides, these ?teşbih?s can be classified ?in a line of poetry, using separate and opposite of lines of poetry, spreading to couplet and setting between couplets?. As an another category, ?açık and kapalı istiare? has also been done different kind of classifying. ?Açık istiare?s have been collected in three kinds of headline: ?mutlak?, ?mücerred? and ?müreşşah?. ?Kapalı istiare?s have been categorized under one title: ?müreşşah kapalı istiare?. Finally, 494 ?teşbih?s and 290 ?istiare?s have been determined in the first 100 gazels. The results of this study show that forming literary image at the gazels of Bâkî, ?teşbih? is used more often than ?istiare?. Additionally, there are 428 ?beliğ teşbih?s in the types of ?teşbih?. It means that ?beliğ teşbih? is more effective than other types of ?teşbih?s for making literary image in the poems of Bâkî. In these poems, the number of ?açık istiare? is 124; the number of ?kapalı istiare? is 166. Although the freguency use of these ?istiare?s are close, in these poems for literary discourse ?kapalı istiare?s were preferred to the ?açık istiare?s.