Çocuk hakları bağlamında çocuğun üstün yararı ilkesi
The principle of the best interests of the child in the context of the rights of the child
Yazar: NİLÜFER NURBANU BAŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ İSMAİL YAZICIOĞLU
Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Çocuğun üstün yararı ilkesi denildiğinde onun velayet, evlat edinme, soy bağı kurulması gibi medeni hukuk konularındaki yeri akla gelmiştir ve ilke hep bu çerçevede incelenmiştir. Ancak ilke yalnızca bu konularla sınırlı olarak değil; çocuğu ilgilendiren her türlü iş, işlem ve eylem söz konusu olduğunda gözetilmek zorundadır. Dolayısıyla bu ilkenin, ortaya çıkışından başlanarak kavramsal çerçevesinin oluşturulması, birçok önemli düzenlemede nasıl yer aldığının bilinmesi ve kararları bağlayıcı olan yüksek mahkemelerin önüne gelen olaylarda ne şekilde uygulandığının çözümlenmesi elzemdir. Bu çalışma böyle bir ihtiyaca çözüm bulunabilmesi gayesiyle yapılmıştır. Çalışmanın ilk bölümünde çocuk kavramının ve çocuk haklarının tarihçesi, bunların çeşitli düzenlemelerdeki yeri, ardından çocuk haklarının tam anlamıyla yaşama geçirilmesinde büyük önemi haiz çocuğun üstün yararı ilkesinin kavramsal meseleleri ele alınmış ve ilkeye farklı açılardan yaklaşılarak ilke birçok yönüyle incelenmiştir. İkinci bölümde çocuğun üstün yararı ilkesinin ulusal ve uluslararası mevzuat bağlamındaki yeri mercek altına alınmıştır. Bu bölümde ilkeye yer veren birçok ulusal ve uluslararası düzenleme incelenmiş, sonrasında ilkeye çeşitli ülkelerin hukuk düzenleri çerçevesinde yaklaşılmış ve en sonunda ilkenin Türk hukukundaki yeri ve önemi saptanmıştır. Üçüncü ve son bölümde ise genel olarak çocuk yargılamasında ilkenin önemi vurgulanmış, bunun yanında yargılama denildiğinde ilk akla gelen değer olan adil yargılanma hakkı, çocuğun üstün yararı ekseninde olmazsa olmazı niteliğindeki alt hakları ve ilkeleriyle ele alınmıştır. Ardından, çocuk yargılaması konusunda öğretide getirilen eleştiriler ve bu konudaki önerilere yer verilmiştir. Nihayet ilkenin Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Türk Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay kararlarındaki uygulaması açıklanmıştır.

Abstract:
When the principle of the best interest of the child is mentioned, its place in civil law issues such as custody, adoption and genealogical ties comes to mind, and the principle has always been examined within this framework. But the principle is not limited to these issues; it has to be observed when it comes to all kinds of business, transaction and action that concerns the child. Therefore, it is essential to establish the conceptual framework of this principle starting from its emergence, to know how it is included in many crucial regulations and to analyze how it is applied in the cases that come before the high courts whose decisions are binding. This study was carried out to find a solution to such a need. In the first part of the study, the history of the concept of child and children's rights, their place in various regulations, then the conceptual issues of the principle of the best interest of the child, which is of great importance in the full realization of children's rights, were discussed and the principle was examined in many aspects by approaching from different angles. In the second part, the place of the principle of the best interest of the child is examined in the context of national and international legislation. In this section, many national and international regulations that include the principle are examined, then the principle is approached within the framework of the legal orders of various countries and finally the place and importance of the principle in Turkish law are determined. In the third and last part, the importance of the principle in the juvenile judiciary is emphasized, and in addition to this, the right to a fair trial, which is the first value that comes to mind when it comes to the judiciary, is discussed with its sub-rights and principles, which are indispensable in the axis of the best interest of the child. Then, the criticisms and suggestions made in the doctrine of juvenile justice are included. Finally the application of the principle in the decisions of the European Court of Human Rights, the Turkish Constitutional Court and the Court of Cassation is explained.