Okul öncesi dönemi çocuklar için uzamsal düşünme becerileri testi'nin geliştirilmesi ve çocukların uzamsal düşünme becerilerinin incelenmesi
Developing the spatial thinking skills test for preschool children and investigation the spatial thinking skills of children
Yazar: FERİDE GÖK ÇOLAK
Danışman: PROF. DR. YILDIZ GÜVEN
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Okul Öncesi Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Geometri = Geometry ; Matematik eğitimi = Mathematics education ; Okul öncesi dönem = Preschool period ; Okul öncesi eğitim = Preschool education ; Uzamsal düşünme = Spatial thinking

Özet:
Bu araştırmanın amacı, 54-78 aylık çocukların uzamsal düşünme becerileri düzeylerinin belirlenebilmesi için geçerli ve güvenilir bir ölçme aracının geliştirmek ve belirtilen yaş grubundaki çocukların uzamsal düşünme becerilerinin çeşitli değişkenler (yaş, cinsiyet, okula devam süresi, anne-baba öğrenim düzeyi) açısından incelemektir. Araştırmada nicel desen tarama yönteminden yararlanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubu uygun örneklem ile belirlenmiştir. Araştırmada Okul Öncesi Dönemi Çocuklar için Uzamsal Düşünme Becerileri Testi'nin geçerlik ve güvenirlik çalışmasına ve çocukların uzamsal düşünme becerilerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesine yönelik çalışma grubu olmak üzere iki farklı çalışma grubundan yararlanılmıştır. Çalışmaya toplam 688 çocuk (ön deneme 15- deneme 334 ve esas uygulama 339 olacak şekilde) katılmıştır.  Araştırmada veri toplama aracı olarak Genel Bilgi Formu, Frostig Görsel Algı Testi ve araştırmacılar tarafından geliştirilen Okul Öncesi Dönemi Çocukları için Uzamsal Düşünme Becerileri Testi kullanılmıştır. Elde edilen veriler SPSS 25, TAP, FACTOR ve MPLUS 7 programlarında analiz edilmiştir. Testin geçerlik ve güvenirlik çalışmalarında kapsam geçerliği, yapı geçerliği (açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi), kriter geçerliği, madde analizi, test-tekrar test (devamlılık katsayısı), iç tutarlılık katsayıları incelenmiştir. Ayrıca çocukların uzamsal düşünme becerilerini çeşitli değişkenler açısından incelemeye yönelik çalışmada ise betimsel analizlerden ve fark testlerinden yararlanılmıştır. 
Araştırmanın birincil amacına yönelik yapılan analizler neticesinde "Okul Öncesi Dönemi Çocuklar için Uzamsal Düşünme Becerileri Testi"nde yer alan dört testin kapsam geçerliği .98 ile 1.00 arasında değişmektedir. Bununla birlikte testin geneline ait güvenirlik katsayısı .88 (KR-20) olarak bulunmuştur. Testin dört hafta arayla yapılan iki uygulaması arasındaki tekrar test sonuçları incelendiğinde ise testin geneline ait güvenirlik katsayısı .819 olarak elde edilmiştir. Maddelerin analizi sonuçları incelendiğinde ise testte yer alan maddelerin farklı güçlükte ve ayırt edici maddelerden oluştuğu testin genelinde ise orta güçlükte ve iyi ayırt edicilikte maddelerden oluştuğu bulunmuştur. Yapılan geçerlik ve güvenirlik analizi sonucunda toplamda 41 maddeden oluşan ve 54-78 aylık normal gelişim gösteren çocuklara yönelik olarak araştırmacı tarafından hazırlanan "Okul Öncesi Dönemi Çocuklar için Uzamsal Düşünme Becerileri Testi"in geçerli ve güvenilir bir test olduğu belirlenmiştir. 
Araştırmanın ikincil amacına yönelik yapılan analizler sonucunda çocukların uzamsal düşünme becerilerinin yaş, okula devam süresi ve anne öğrenim durumu değişkenleri açısından incelendiğinde anlamlı fark bulunduğu fakat cinsiyet ve baba öğrenim durumu açısından anlamlı fark bulunmadığı tespit edilmiştir.  Araştırmada elde edilen bulgular neticesinde çocukların yaşı arttıkça uzamsal düşünme becerileri puanlarının artış gösterdiği ve çocukların okula devam süresinin arttıkça çocukların uzamsal düşünme becerileri puanlarının artış gösterdiğine ilişkin sonuçlar elde edilmiştir.

Abstract:
The aim of this study is to develop a valid and reliable assessment test which will be used to determine the spatial thinking skills of 54 to 78 old children and to investigate their spatial skills based on a set of variables (i.e. age, gender, attendance, parents' educational background). The quantitative research method has been employed for the purposes of the study. Participants were chosen via convenient sampling. There were two groups in the study. The first one was recruited to test validity and the reliability of the Spatial Thinking Skills Test for Preschool Children. The second one targeted to investigate the spatial thinking skills of children across different variables. 688 children (334 in pre-test phase and 339 in real test phase) in total took part in the study. Data collection instruments were Background Information Form, Frostig Visual Perception Test, and the Spatial Thinking Skills Test for Preschool Children which was designed by the researchers. Data analyses were run in SPSS 25, TAP, FACTOR, and MPLUS7 software. In validity and reliability tests, content validity, (exploratory and confirmatory factor analyses), criterion validity, item analysis, test-retest test, continuous coefficient, internal consistency coefficient was analyzed. Besides, in the second study targeting the spatial thinking skills of children descriptive analyses and difference tests were used. 
The results of the first study indicated content validity ranging from .98 to 1.00 for four tests in the Spatial Thinking Skills Test for Preschool Children. Additionally, reliability coefficient was found to be .88 (KR-20) for the whole test. The analysis of test retest scores conducted within four-week interval intraclass correlation coefficient was calculated as .819. Item analysis results revealed that each item differed in degree of difficulty and the test consisted of discriminating items. Also, the test was found to comprise of medium difficulty and well-discriminating items. Reliability and validity analyses demonstrated that the Spatial Thinking Skills Test for Preschool Children which consisted of 41 items and was developed by the researcher for 54 to 78 months-old normally developing children was a valid and reliable test. 
The analyses which were conducted in line with the second purpose of the study showed that the spatial skills of children did differ in terms of age, attendance, mother's level of education while father's level of education did not matter. The results indicated that as children grow their spatial thinking skills develop and as their attendance to school increases their scores for spatial thinking skills increase.