İdiopatik intrakranial hipertansiyon hastalarında koku fonksiyonları ve bulbus olfactorius'un volümetrik değerlendirilmesi
Evaluation of olfactory functions and bulbus olfactorius volumes in patients with idiopathic intracranial hypertension
Yazar: CANSU ERKOL
Danışman: PROF. DR. UFUK EMRE TOPRAK
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Hamidiye Uluslararası Tıp Fakültesi / Nöroloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Nöroloji = Neurology

Özet:
Giriş ve Amaç: İdiopatik intrakraniyal hipertansiyon (İİH), sıklıkla genç ve obez kadınlarda görülen, baş ağrısı, pulsatil kulak çınlaması ve görme problemlerinin eşlik ettiği, sekonder bir nedene bağlı olmayan kafa içi basınç (KİB) artışıdır. Hastalıkta temel sebep olan KİB artışından potansiyel olarak etkilenmesine bağlı oluşan koku duyusu kusuru, hastaların yaşamını önemli derecede etkilemektedir. Bu çalışmada, İİH hastalarında KİB artışının olfaktör sinir ve fonksiyonları üzerine olan etkisinin, kranial MRG'de olfaktör bulbus (OB) volümlerinin incelenmesi ve Connecticut Chemosensory Clinical Research Center (CCCRC) koku testi ile değerlendirilmesi amaçlandı.
Gereç ve Yöntem: Tek merkezli, prospektif, kesitsel, gözlemsel planlanan çalışmaya Mart 2022–Temmuz 2023 tarihleri arasında İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi Nöroloji Servisinde İİH tanısı ile yatarak tedavi gören 18-55 yaş arası 50 hasta dahil edildi.  Kontrol grubu aynı yaş grubunda, koku fonksiyonlarını etkileyebilecek bir hastalık veya ilaç kullanımı olmayan, baş ağrısı şikayeti olmayan hastalardan oluşturuldu. Her iki grup için kranial MRG incelemeleri 1.5 Tesla MRG ile yapılarak sağ ve sol OB volümleri ölçüldü. Her iki grupta Türkçe geçerlilik çalışması yapılmış olan CCCRC (Connecticut Clinical Research Center Olfactory Test) koku değerlendirme testi uygulandı.
Bulgular: Hasta grubunda İİH tanılı 50 kişi (48 kadın, 2 erkek), kontrol grubunda 50 kişi (47 kadın, 3 erkek) dahil edildi.  Yaş ortalamaları hasta grubunda 35,4; kontrol grubunda 39,8 yıl idi. Hasta ve kontrol grubu arasında yaş ve cinsiyet dağılımı açısından anlamlı fark saptanmadı (p˃0,05). Hastaların BKİ ortalaması 31,1 kg/m2; ortalama BOS açılış basıncı değeri 34,7 cm su idi. Hasta grubunda koku eşiği, diskriminasyonu ve bileşik koku skorları kontrol grubundan anlamlı olarak daha düşüktü (p<0,05). Hasta ve kontrol grupları arasında sol ve sağ taraf OB volüm değerleri açısından anlamlı fark saptanmadı (p˃0,05). Hasta grubunda hastalık süresi ile ölçülen OB volümleri arasında anlamlı negatif korelasyon gözlendi (p<0,05).
Sonuç: İİH olgularında hiposmi gelişmekte ve hastalık süresi ile ilişkili olarak OB volümleri azalmakta olup hastaların takibinde koku fonksiyonları önem taşımaktadır. Kognitif işlevler ile ilişkisi tanımlanmış olan koku fonksiyonu ve OB morfolojisi, İİH olgularının kognitif açıdan takibini değerli kılacaktır. Hastalığın erken tanısı, takibi, kilo kontrolü, etkin medikal tedavi, uygun zamanda cerrahi tedaviler ile kognitif disfonksiyon gelişiminin engelenebileceği düşünülmektedir.
Anahtar Kelimeler: İdiopatik İntrakranial Hipertansiyon (İİH), kafa içi basınç (KİB), koku, beden kitle indeksi (BKİ), olfaktör bulbus (OB), hiposmi, kognisyon

Abstract:
Introduction and Objective: Idiopathic intracranial hypertension (IIH) is an increase in intracranial pressure (ICP) that is often seen in young and obese women. Common clinical features include headache, pulsatile tinnitus and vision problems. The defect in the sense of smell, which is potentially affected by the ICP, seems also significant. This study aimed to evaluate olfactory functions in IIH patients by examining the olfactory bulb (OB) volumes and using the Connecticut Chemosensory Clinical Research Center (CCCRC) olfactory test.
Materials and Methods: 50 patients between the ages of 18-55 years and who were treated with a diagnosis of IIH at the Neurology Service of Istanbul Training and Research Hospital between March 2022-July 2023 were included in this single-center, prospective, cross-sectional, observational planned study. The control group consisted of individuals of the same age range, without any disease or medication use that could affect olfactory functions, and without complaints of headache. For both groups, cranial MRI was performed with 1.5 Tesla MRI and OB volumes were measured. CCCRC (Connecticut Clinical Research Center Olfactory Test), was applied to both groups.
Results: The study included 50 IIH patients (48 women, 2 men) and 50 individuals in the control group (47 women, 3 men). The average age in the patient group was 35.4; in the control group it was 39.8 years. There was no significant difference between the groups in terms of age and gender distribution (p˃0,05). The average BMI of the patients was 31.1 kg/m2. The mean CSF opening pressure was 34.7 cm water. Odor threshold, discrimination and composite odor scores in the patient group were significantly lower(p<0,05). No significant difference was detected between the groups in terms of OB volumes (p˃0,05). In the patient group, a significant negative correlation was observed between disease duration and OB volumes (p<0,05).
Conclusion: In IIH cases, hyposmia develops and OB volumes decrease in relation to the duration of the disease. It is important to question olfactory functions in the follow-up. On the other hand, olfactory function and OB morphology, whose relationship with cognitive functions have been defined, will make cognitive follow-up of IIH cases valuable. In this manner,early diagnosis of the disease, follow-up, weight control, effective treatments at the appropriate time becomes significant.
Key Words: Idiopathic Intracranial Hypertension (IIH), intracranial pressure (ICP), odor, olfaction, body mass index (BMI), olfactory bulb (OB), hyposmia, cognition