Sakarya Meydan Muharebesi alanındaki şehitlik alanları ve savaş kalıntılarının yer radarı (GPR) ve manyetik yöntem kullanılarak araştırılması
Investigation of martydom and war remains in the battle area of Sakarya Battle Ground method using GPR and magnetic method
Yazar: SİNAN KOŞAROĞLU
Danışman: PROF. DR. ZÜHEYR KAMACI ; PROF. DR. ÖZCAN BEKTAŞ
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeofizik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Jeofizik Mühendisliği = Geophysics Engineering
Dizin: Manyetik ölçüm = Magnetic measurement ; Mezar anıtları = Grave menuments ; Sakarya Meydan Muharebesi = Sakarya Pitched Battle ; Toplu mezarlar = Mass graves ; Yer altı radarı = Ground penetrating radar

Özet:
Sakarya Meydan Muharebesi, Türk Tarihi açısından bir kırılma noktasıdır. Viyana kapılarında başlayan geri çekilmenin, Polatlı ve Haymana arasındaki bozkır bir dağ serisinde son bulduğu noktadır. Dönemindeki en temel askeri kural olan hat savunması yerine alan savunması kuralını uygulayan Türk Ordusu, günümüz askeri eğitimlerinde birçok ülkede örnek olarak gösterilen bu savunma stratejisinin uygulandığı ilk savaştır. Sakarya Meydan Muharebesi süresi bakımından dünyanın en uzun meydan savaşıdır. Önceki savaşlarda ilan edilen seferberlik emirlerinden ötürü tükenmiş, İstanbul'a olan güveni sarsılmış olan Anadolu İnsanı, bu savaşta sadece canı ile değil malı ile de savaşmıştır. Bütün askeri üstünlüklerine rağmen Yunan Ordusu kesin bir yenilgi ile savaş alanından geri çekilmiştir. Sakarya Meydan Muharebesi'nin kazanılması ile genç Türkiye Cumhuriyeti'nin temelleri atılmaya başlanmış ve bu savaştan 1 yıl sonra yapılacak olan Büyük Taarruz hazırlıklarına başlanmıştır. Yoksul Anadolu insanının istiklal ve hürriyetini kazanmak adına kanını seve seve akıtarak, vatan toprağına karıştığı bu alanda şehit olan askerlerimizin defin yerlerinin belirlenmesi amacıyla savaştan yaklaşık 93 yıl sonra araştırmalar yapılmaya başlanmıştır. 
Bu tez çalışmasında, Sakarya Meydan Muharebesi'nin gerçekleştiği alanda şehit olmuş fakat defin yerleri bilinmediğinden 'kayıp' olarak nitelendirilen askerlerimizin defin yerlerinin belirlenmesi amacıyla araştırmalar gerçekleştirilmiştir. Arşiv kayıtları, eski haritalar, günümüz uydu görüntüleri ve yerel halkın ifadeleri gibi diğer bulgulardan yararlanılarak çalışma yapılacak alanlar belirlenmiş ve bu bilgiler ışığında jeofizik yöntemler alanda uygulanmıştır.  Muhtemel, Şüpheli ve Kesin olarak adlandırılan ancak sınırları tam olarak bilinmeyen defin alanlarında Yer Radarı yöntemi ve Manyetik yöntem ile ölçümler yapılmış ve defin alanları ile mühimmat kalıntıları tespit edilmeye çalışılmıştır.
Yapılan Jeofizik ölçümlerin bir bölümü Mala Geoscience CU-II kontrol ünitesine sahip 250 MHz'lik korumalı anten ile gerçekleştirilmiştir. Bir kısmı ise Mala Geoscience Pro WideRange HDR geniş band korumalı anten sistemi kullanılarak yapılmıştır. Geniş band anten sisteminde kullanılan frekans aralığı 80 – 950 MHz'dir. Manyetik ölçümlerde ise Sezyum buharlı Scintrex CM-5 ve Geometrics G858 manyetometreleri kullanılmıştır. 
Ölçümler sırasında toplanmış olan verilere temel veri işlem aşamaları yanında ileri veri işlem adımları da uygulanmıştır. Elde edilen 2 boyutlu Yer Radarı kesitleri birleştirilerek defin alanları 3 boyutlu olarak modellenmiştir. Arazi gözlemleri ile jeofizik sonuçlar birleştirilerek 'Kesin Şehit Defin Alanları' belirlenmiştir. Ayrıca savaş alanında bulunan metalik kalıntıların ve savaş sırasında açılmış fakat üzerleri geçen zamanla kapanmış olan siperlerin konumları da belirlenmiştir.

Abstract:
The Battle of Sakarya is a breaking point in terms of Turkish History. It is the point where the retreat that started at the gates of Vienna ends in a steppe mountain range between Polatlı and Haymana. The Turkish Army, which applied the rule of area defense instead of line defense, which was the most basic military rule of its time, is the first war in which this defense strategy was applied, which is shown as an example in many countries in today's military training. The Battle of Sakarya is the longest field battle in the world in terms of duration. The Anatolian people, who were exhausted by the mobilization orders declared in the previous wars and whose confidence in Istanbul was shaken, fought not only with their lives but also with their property. Despite all their military superiority, the Greek Army retreated from the battle field with a decisive defeat. With the victory of the Battle of Sakarya, the foundations of the young Republic of Turkey were laid and the preparations for the Great Offensive, which would be carried out one year after this war, were started. 93 years after the war, researches were started in order to determine the burial places of our soldiers who were martyred in this area, where the poor Anatolian people willingly shed their blood in order to gain their independence and freedom.
In this thesis, a research was carried out to determine the burial places of our soldiers, who were martyred in the area where the Battle of Sakarya took place, but whose burial places were not known. Using other findings such as archive records, old maps, today's satellite images and expressions of local people, the areas to be studied were determined and geophysical methods were applied in the presence of this information. Measurements were made by using the Ground Penetrating Radar method and the Magnetic method in the burial areas, which are called 'Possible', 'Suspicious' and 'Certain', but whose boundaries were not known, and the burial areas ammunition residues were tried to be determined. 
Some of the geophysical measurements were made with a 250 MHz shielded antenna equipped with the Mala Geoscience CU-II control unit. Some of them are made using Mala Geoscience Pro WideRange HDR wideband shielded antenna system. The frequency range used in the broadband antenna system is 80 – 950 MHz. Scintrex CM-5 and Geometrics G858 magnetometers with cesium vapor were used for magnetic measurements.
In addition to the basic data processing steps, advanced data processing steps were applied to the data collected during the measurements. The resulting 2D Ground Penetrating Radar sections were combined and the burial areas were modeled in 3D. By combining field observations and geophysical results, 'Definite Martyr Burial Sites' were determined. Furthermore, the locations of the metallic remains on the battlefield and the trenches that were opened during the war but were closed over time were also determined.