İslam Hukuku açısından hayat sigortası
Life insurance at Islamic Law
Yazar: HADİ SAĞLAM
Danışman: PROF. DR. BEŞİR GÖZÜBENLİ
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2001
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law
Dizin: Hayat sigortası = Life insurance ; Hukuk = Law ; Sigorta = Insurance ; Sosyal güvenlik = Social security ; Sosyal güvenlik hukuku = Social security law ; İslam hukuku = Islamic law

Özet:
Sosyal güvenlik kavramı, farklı toplumsal kültürlerde aynı gayenin tahakkuku için farklı müessese ve biçimlerde yorumlanıp uygulanagelmiştir. Çağdaş sosyal güvenlik sistemleri Ortaya çıkmadan önce dünya toplumlarında gözlemlenen uygulamalar, bireylerin hayat boyu çalışmasına, artık çalışamayacak kadar güçten düşen ve/veya yardıma muhtaçlara, aile içi, akrabalar ve mesleki teşekkül içerisi dayanışma veya hayır kurumları çerçevesinde korunmaları esasına dayanmıştır. Zaman içerisinde sosyal güvenlik sistemlerinin ortaya çıkmasının en önemli sonucu, kuşaklar arası geleneksel yardımlaşmayı1 kurumsallaştırması ve devletin sosyal görevleri arasına katmış olmasıdır. Devletin sosyal fonksiyonlarından kaynaklanan bu görev, geçmişte fiilen ya da dolaylı olarak devlet kurumlan vasıtasıyla yürütülmüş ise de, günümüzün değişen demografik ve iktisadî ortamında yeniden yorumlanma ihtiyacı göstermiştir. Sosyal güvenlik hukuku, başlangıçta iş hukukunun bir dalı sayılırken daha sonra bağımsız bir branş haline gelmiş bulunmaktadır. Sosyal güvenlik hizmetlerinin hukukî yapısı genelde sosyal sigortalar ve özel sigortalar şeklinde iki farklı disiplinde zorunlu veya isteğe bağlı olarak gelişmiştir. Sosyal güvenlik müesseseleri içerisinde gelişmiş bir teknik olan sigortanın, ilk olarak, denizdeki rizikolara karşı doğduğu, oradan kara rizikolarına uygulandığı ve hayat sigortasıyla geliştiği görüşü hakimdir. Hayat sigortasıyla, bireyin, "temel hak ve özgürlüklerinin" kapsamı genişletilmesi ve korunması hedeflenir. Bu temel hak mücadelesi sosyal haklardan biri olan sosyal güvenlik hakkını bir insan hakkı disiplini haline getirmiştir. Bireyin temel haklarının güvence altına alınması organizasyonu da hukukî düzenlemeleri zorunlu kılmıştır. İslâm hukuk bilginleri, "genelde sigorta özelde hayat sigortası" hakkında farklı görüşler ileri sürmüşlerdir. Hayat sigortası sözleşmesinin caiz olmadığı görüşünde olanlar, İslâm'ın yasakladığı, kumar ve bahis, garar ve cehalet, ribâ ve faiz gibi, sözleşmeden ayrılmayan vasıfların varlığından hareketle^ daha çok inanç temeline dayalı kaderci bir yaklaşımdan yola çıkarlardır. Bunun caiz olduğu görüşünde olanlar ise; temel ve talî kaynaklardan hareketle tek, iki ve çok taraflı benzer hukukî ilişkilerle kıyaslayarak, daha çok sözleşme serbestisi ilkesi gereği, hakkında yasaklayıcı nass da bulunmayan, kendine özgü niteliği olan yeni bir sözleşme sayarak görüşlerini temellendirmişlerdir.

Abstract:
The concept of social security have been commented and brought into application at different ways and institutions for realization of the same aim at differant social cultures. Before the contemporary securitiy systems have came into being, the security systems at world were based on working of persons all life, protection of weaks as much as they were not able to work and helping of them within the famility supports. The most important result of happening of social security is that the traditional helping between persons has become an instituon and been added into social duties of the state Although this duty which derived previously from social functions of the state were carried actually out by the state or its institutions, today it needs to being commented again in the changing economic and demographic environmets of our days. While the social security was previously accepted as a branch of working law, later it become an indepented branch. Today the social and previous insurances are necessary and optional social security insitutions that camforms this concept. ît is accepted by the majority that the tecnique of insurance which was developed in the social security systems was firstly developed against risks at sea and later been appleid to the risks at the land. Generally it has aimed fundamental rights and liberaties of persons. The organization of securing of the fundamental rights has made neccessary the juridical arrengments. Generally islamic juridic scholars have different understanding and wievs on the insurance and life insurance. The scholars who oppose the validity of contracts of life insurance rely for their opinions on the following grounds whicn base on the belief and fatalist considerings: Gambling (maisir), interest (Rica), uncertainly (gharar) fate or pre-destination ( Taqdir) The ones who are on the side of validity of life insurance establish their wievs setting out way from main and secondary sources. They compare the life insurance to unilateral and multilateral contracts, accept it as a new contract which there is no nass ( a verse of Qur'an or hadith) against it and rely on the liberity of contract.