1979 İran İslam Devrimi sonrası Türk-İran ilişkileri ve ABD etkisi
Turkish-Irani relations and the influence of the USA after the 1979 Iran Islamic Revolution
Yazar: SEDA DOKANAK
Danışman: DOÇ. DR. YİĞİT ANIL GÜZELİPEK
Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
Türkiye ve İran tarihsel süreçte, tam bağımsızlık ve toprak bütünlüğünü korumayı hedefleyerek dış politikalarını şekillendirmişlerdir. İki ülke ilişkilerinde tarihsel etkileşim, kültürel, sosyolojik, ekonomik, jeostratejik, jeopolitik etkenlerin belirleyiciliğinin yanı sıra bu iki önemli bölgesel aktörün dış politikaları da etkili olmuştur. Aynı zamanda iki ülke ilişkileri uluslararası ve bölgesel aktörlerle olan ilişkilerindeki politikaları doğrultusunda şekillenmiştir. Bu çalışmada 1979 İran İslam Devriminden 2010 yılına kadar olan tarihsel süreç ele alınmıştır. Çalışmada 1979 İran İslam Devrimi sonrası, Türk -İran ilişkileri ele alınmış ve aynı zamanda 1979 İran İslam Devrimi sonrası uluslararası siyasette değişen dengeler, bölgede yaşanan gelişmeler ekseninde ABD politikalarının iki ülke ilişkilerini nasıl etkilediği değerlendirilmiştir.
Dört bölümden oluşan bu çalışmanın birinci bölümünde; İran ve Türkiye'nin yakın tarihi değerlendirilmiş, tarihsel süreçte iki ülke ilişkilerini etkileyen gelişmeler ve tarafları yakınlaştıran süreç ele alınmıştır. İkinci bölümde; II. Dünya Savaşı ve sonrası dönemde ABD, İran ve Türkiye ilişkilerinin, SSCB tehdidine göre nasıl şekillendiği, çalışmanın üçüncü bölümünde; 1979 İran İslam Devrimi ile İran ve ABD arasındaki yaşanan köklü değişimler, bu değişimlerin Türkiye- İran ilişkilerine nasıl yansıdığı, bölgede yaşanan siyasal olayların tarafları nasıl etkilediği çalışılmıştır. Çalışmanın son bölümünde Türkiye'de iktidara gelen Ak Parti'nin "Komşularla Sıfır Sorun" politikası bağlamında, Türk-İran ilişkilerinin nasıl etkilendiği ve İran'ın nükleer teknolojisi ile ilgili gelişmeler ele alınmış, ABD'nin İran yaptırımlarına, Türkiye-İran ilişkilerine etkisine değinilmiştir.

Abstract:
Turkey and Iran are two important actors in terms of world history and future in terms of both inheritors and bearers of culture and civilization. In the historical process, the two countries have shaped their foreign policies by aiming to protect their territorial integrity and full independence. In order to understand the Middle East geography and regional dynamics, it is very important to analyze and understand the foreign policy of Turkey and Iran, which are the important pillars of the region. The foreign policies of these two important regional actors and their relations with each other have been shaped in line with the changes in their relations with the West. In the first part of this study, how the regime change in Turkey and Iran and the developments in world politics reflected on the relations between the two countries, in the second part of the study, ın the second part of the study, how the relations between the USA, Iran and Turkey in the Second World War and the following period were shaped according to the Soviet threat,In the third part of the study, the radical changes between Iran and the USA with the 1979 Iranian Islamic Revolution and how these changes are reflected in Turkey-Iran relations are discussed. In the study, the developments between 1920 and 2003 are mentioned. In order to better understand the subject, in the fourth part of the study, Iran and nuclear technology are discussed,Iranian nuclear technology and US sanctions on Iran are mentioned.