Osmanlı'da tek hadis şerhçiliği: Kâfiyecî 879/1474 örneği
Single hadith commentaries in the ottoman empire the Kâfiyecî example
Yazar: TAHA RIDVAN AKAY
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SEYİT ALİ GÜŞEN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Hadis Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Din = Religion
Dizin: Hadis = Hadith ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; İslamiyet = Islam ; Şerh = Commentary

Özet:
Hadis rivayetleri, yapı itibariyle Hz. Peygamber'in bir anını aktaran metinler olması sebebiyle genellikle olayın bağlamını içermezler. Bu da Hz. Peygamber'in vefatından hemen sonrasında bu tür rivayetlerin açıklanması ihtiyacını doğurmuştur. Nesillerin olayın bağlamından uzaklaşması nedeniyle başlayan sözlük formundaki çalışmalar, ilerleyen zamanlarda muhtevası genişleyen açıklama metinlerine dönüşmüş ve böylece ilk yazılı hadis şerhleri ortaya çıkmıştır. Gereksinimlerin farklılığı şerh faaliyetlerinin çeşitlenmesini etkilemiş, hicrî IV. asırda ortaya çıkan şerh çalışmaları içerisindeki tek hadis şerhçiliği, hadis literatür tarihinde erken dönemden itibaren yerini almıştır. 
Osmanlı Dönemi ve Coğrafyası dâhilinde yoğun olarak kaleme alınan tek hadis şerhlerini genel bir değerlendirmeye tabi tutmak, bu çalışmanın merkezini oluşturmaktadır. Osmanlı'da bir gelenek halini alan tek hadis şerhçiliğinin gelişim çizgisini ve öne çıkan hususlarını incelemek, aynı zamanda döneme hakim olan fikrî akımları tanımamıza olanak sağlayacaktır. Osmanlı'da bilinen ilk tek hadis şârihi Kâfiyecî (ö. 879/1474), çeşitli alanlardaki birikimini, diğer eserlerinde olduğu gibi telif ettiği Hulâsatu'l-akvâl fî hadîsi "İnneme'l-a'mâl" adlı risalesine de yansıtmıştır. Söz konusu şerhin muhtevası ve yazımında takip edilen metodun irdelenmesi, bu araştırmanın amaçları arasında yer almaktadır.

Abstract:
Since they are structurally the texts that convey a moment of the Prophet, the hadith narrations usually do not include the context of the referred event. This inevitably led to the need to explain such narrations immediately after the death of the Prophet. The studies in the form of a glossary, for which started with the gradual divergence of generations from the context of the referred event, turned into explanatory texts whose contents were expanded in later times; and thus, the first written hadith commentaries emerged. The diversity of requirements influenced the diversification of commentary activities; emerging in the tenth century commentary tradition, the single hadith commentaries have taken its place in the history of hadith literature from the early period. 
A general evaluation of the single hadith commentaries written extensively in the Ottoman period and geography constitutes the center of this study. Examining the development line and its prominent aspects of the single hadith tradition, which became a tradition in the Ottoman Empire, will also enable us to recognize the intellectual movements that dominate the period. The first known single hadith commentator in the Ottoman Empire, Kâfiyecî (d. 879/1474), as in various fields to his treatise, reflected the accumulation of knowledge to his work titled Hulâsatu'l-akvâl fî hadîsi "İnneme'l-a'mâl". This study precisely aims to understand his method applied in content and writing of this tract.