Fotoğraf sanatında kurgusal portre
Fictional portrait in art of photography
Yazar: SEÇKİN TERCAN
Danışman: DOÇ. NİHAL KAFALI
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Fotoğraf Ana Sanat Dalı
Derece: Sanatta Yeterlik, 2008
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Fotoğraf = Photograph ; Kurgu = Fiction ; Portre = Portrait ; Sahne = Stage

Özet:
Kurgusal portre fotoğrafı iki ana dönemde ele alınabilir: Belirleyeci bir rol üstlenmiş olan Öyküsel Viktorya Dönemi ve 20. yüzyılın analizci-sunumu ile çağdaş dönem. Çağdaş dönem, kavramsal ve postmodern anlayış ile bütünleşmiştir.Bu çalışmada kurgusal portre kavramı üç başlık altında ele alınacaktır. Bu başlıklar sadece kurgusal portrenin oluşmasını değil farklı fotoğraf yaklaşımlarının da ifade edilmesine yardımcı olurlar. Kurgusal portre kavramının yapı taşları şu üç başlıktır: ?Oyuncu olarak model?, ?Hikayenin Fotoğrafa Katkısı? ve ?Kurguyu İfade Aracına Dönüştüren Fotoğraf Sanatçısı?.Kurgusal portre fotoğrafının ?Tableaux Vivants? ile ortaya çıktığı kabul edilmektedir. Tableaux Vivants' ın dilimizdeki karşılığı Yaşayan Tablolar' dır. Yaşayan Tablolar; tiyatro sahnesi şekilde aydınlatılmış ortamda poz veren bir grup insanın olduğu sahne düzenlemeleridir. Sahnede bulunan kişiler konuşmadan ve hiç kıpırdamadan kimi zaman ünlü bir tabloyu kimi zaman da bir efsaneyi canlandırıyorlardı. Bir süre sonra sadece bu tablolar için sahneler tasarlanmaya başladı ve bu sahneler, fotoğrafçılar tarafından çekilen belge fotoğraflarıyla, oluşturulan koleksiyonlarda ve albümlerde yerini aldı.İngiltere Kraliçesi Viktorya'nın yaşadığı dönemde keşfedilen fotoğraf, yine Kraliçe Viktorya döneminden oldukça fazla etkilenmiştir. Kurgusal portre fotoğrafında da özellikle bu dönemin etkilerini yoğun olarak görebiliriz. Dönemin sanatına konu olan ?hüzün ve ahlak? yine kurgusal portre fotoğrafına da yansımıştır.19. yüzyıl kurgusal fotoğraf çalışmalarında önümüze üç fotoğraf çıkacaktır. Birincisi Hippolyte Bayard'ın otoportresidir; Bayard 1840 yılında, o dönem için oldukça alışılmadık ve sıra dışı sayılacak bir otoportre yarattı; kendisini boğularak intihar etmiş halde betimleyen bir çalışmaydı. İkincisi Henry Peach Robinson'nun ?Faiding Away? isimli çalışmasıdır. Üçüncü çalışma ise fotoğraf tarihinin ve döneminin en ünlü çalışmalarından biri olan Gustave Rejlander'in Two Ways of Life (Hayatın iki yolu) isimli çalışmasıdır.Resimsel (Pictoryalist) fotoğraf akımı 1880 ile 1930 yılları arasında etkin olmuştur. Resim sanatından kompozisyon ve hikaye açısından faydalanan kurgusal portre anlayışı bu akımla beraber resimsel etkiler de kazanmıştır.20. yüzyılda endüstrileşme ile beraber dünya savaşları yaşanmış ve sanat bu ortamdan fazlasıyla etkilenmiştir. I. ve II. Dünya Savaşları ülke sınırlarının değişmesine neden olmuş, kültürler arası etkileşim önceki dönemlere oranla çok daha yoğun yaşanmıştır. Dada ve avangart sanat anlayışları sanatın bir çok alanını etkilemiş ve portre anlayışına farklı bir bakış açısı kazandırmıştır. Bu dönemde çekilen fotoğraflar doğaçlama gelişen hikayeleri ile karşımıza çıkmaktadır.1960'lı yıllar ile dünyada politik değişimler başlamış, sanat akımları yerlerini daha çok bireysel uygulamalara bırakmıştır. Fotoğraf sanatı da bu değişimlerden etkilenmiş ve güncel sanatın içinde yerini daha yoğun bir şekilde almıştır. Kurgusal portre fotoğrafı eskisi gibi sanat tarihinden faydalanmaya devam etmiş ayrıca günümüz toplumlarının sorunlarını anlatan ve şehir yaşamına gönderme yapan imgeler fotoğraflarda daha çok kullanılmaya başlanmıştır.Kurgusal portre anlayışı tepkisel, politik ve eleştirel yönü ağırbasan bir yaklaşıma dönüşmüştür.

Abstract:
Staged portrait photography can be seperated into two main areas: firstly, The Narrative Victorian Era that became a characteristic and secondly, the Contemporary Era with its analytic representation of the twentieth century. The Contemporary Era has become a united whole with both postmodern and conceptual ideas.There are three areas that comprise this concept of staged portrait. These areas are not only constituted of stage photography, but also help to express different approaches in photography itself. In this study, the concept of staged photography is comprised of three main areas: ?The Actor as Model?, ?The Assistance of Narration to Photography?, and ?Photography Artist who Converts Fiction to Expression?The meaning of Tableaux Vivants in our language is Live Painting. At first, Live paintings which are the accepted beginning of staged portrait photography could not be photographed due technical impossibility such as a very long exposure time in very low levels of light. It was only later that such scenes could be photographed. Live paintings are arranged scenes which contain a group of people posing under theatre lights. People, who are present at the scene, either portray a famous painting or a legend and are still or silent. At some point such scenes are realised for those paintings only, those scenes are then converted to collections and catalogues by documentation by photographers.Photography was invented while Queen Victoria of Great Britain was alive, and photography also effected by the Victorian Era. Effects of the Victorian era can be seen in staged portrait photography too. ?Melancholy and Ethic? featured highly in that era?s art and was also reflected in staged portrait photography.Three photographs have been chosen for the ninetieth century staged photography studies. First of all Hippolyte Bayard?s auto-portrait, extraordinary and unusual for its time of 1840, in which he portrayed himself drowning. The second is Henry Peach Robinson?s study ?Faiding Away? and the third Gustave Rejlander?s study ?Two Ways of Life? which received a great deal of interest at the time.The trend in pictorialist photography was active between the years 1880 and 1930. Staged portrait photography got effects from painting itself in terms of composition and the narrative of painting history.In the twentieth century art was affected by war and industrialization. The first and second world wars caused border changes and the interaction between cultures was more concentrated in comparison with the preceding eras. The idea of Dada and avant-garde art affected almost all fields of art and gave a different angle to idea of what a portrait is. From this point on photographs appear as spontaneous narration.Political changes began during the 1960?s. Trends in art gave way to individual expression. Staged portrait comprehension benefitted from art history the way it used to be, but nowadays society?s problems and the imaginations that make reference to city life have started to become the main subject of photography.Staged portrait comprehension has taken on a political, critical and reactional approach.