Bitlis El-Aman Hanı'nın yeniden işlevlendirilmesi
Functioning of Bitlis El-Aman Hanı
Yazar: NAZDAR DENİZ DEMİRHAN
Danışman: DOÇ. DR. ŞAHABETTİN ÖZTÜRK
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture
Dizin: Kültür varlıkları = Cultural properties ; Restorasyon = Restoration ; İşlevsellik = Functionality

Özet:
Anadolu'da tarihi dokusunu kaybetmeyen ender şehirlerinden biri olan Bitlis, coğrafi konumu itibariyle ilk çağlardan günümüze kadar sürekli ilgi görmüştür. Birçok devletin idaresi altında kalan ve son bin yıl içinde İslâm ve kısmen farklı inanış kültürünün hâkim olduğu ilde, çeşitli dönemlere ait çok sayıda mimari eser bulunmaktadır. Bu dönemlere ait zengin tarihi ve kültürel mirası ile eşsiz doğal güzellikleri sebebiyle Bitlis ili büyük bir kültür ve turizm potansiyeline sahiptir. Bunlar; kaleler, anıt mezarlar, kümbetler, camiler, hanlar, hamamlar, medreseler, kiliseler ve köprüler vb. mimari yapılardır.
Çalışma alanı olan El-Aman Hanı, Bitlis-Tatvan devlet karayolunun 13.km'sinde, Rahvan Geçidi üzerinde yer almaktadır. Anadolu'nun kapladığı kapalı alan yönünde en büyük hanların biri olan El-Aman Hanı, Tarihi Kervan Yolu, Hac Yolu ve İpek Yolu güzergâhlarının kesişme noktasında bulunmakta, bu stratejik konumundan dolayı yüzyıllar boyunca kervanların güvenliklerini ve ihtiyaçlarını sağlamak konusunda ayrıcalıklı bir yere sahip olmuştur. Günümüze kadar gelen bu tarihi yapı halen aynı görkemini ve değerini korumaktadır. Yapılan iyileştirme ve işlevlendirme çalışmaları ile farklı bakış açılarıyla kullanıma açılması istense de kısa sürede tekrar kapanmış ve ziyaretçiler için bir güvenlik oluşturulmuştur. Ayrıca El Aman Hanı'nın onarımı ilgili kurum tarafından yapıldıktan sonra kullanımına ve işlevlendirilmesine yönelik, günün ve bölgenin koşullarına uygun bir çalışma yapılması önem arz etmektedir. Bu kapsamda yapının tarihi dokusunu ikincil bir duruma getirmeksizin kullanıma yönelik bazı işlevlerin araştırması ve çeşitli kurum ve kuruluşlarca yapılan ve yapılacak olan çalışmalar bu kapsamda incelemesi yapılmıştır. Bu incelemeler ışığında daha sağlıklı ve işlevsel sonuçlar elde etmek kent halkının beleğinde yeniden canlandırılması ve turizme yeniden kazandırılması ayrıca yeni bir kaynak oluşturulması da istenmektedir.

Abstract:
Bitlis, one of unique cities which don't lost its historical texture in Anatolia, has been interested in since early ages on account of its region and location. The city, which was under many states administration and dominated by islamic, partially christian culture during the last one thusand years, has many architectural works belonging to different periods.Bitlis city has huge culture and touristic potential in term of its unique natural beauties with its rich history heritage. These are; castles, mausoleum, mosques, large tomb, inns, bathes, churche, bridges and madrasahs.
El-Aman Hanı which is the place of the study locates on the Rıdvan Passage of Bitlis- Tatvan state highway 13. km. Also El-Aman Hanı, which is the biggest inn in term of Anatolia closes area, locates on the corner of historic caravan route, Pilgrimate route and Silk route. According to this crucial stratejic position, the ciy had a privileged place in term of applying the safety and needs of the caranvans through centuries. The structure, which has been able to reach up to today, still preserves its owesome valuation. Although it was wanted to be opened for putting into use with different perspectives, restorating and functionalization, it was closed in a short time and a safety rule was created for visitors. Also after El Aman Hanı is restorated by responsible institution, it is crucial point that a study being comfortable with today and the region conditions should be done. According to this, some function was searched and various studies of institutions and establishes was scanned. In the light of these researches, It is wanted to be obtained more functional and healhier results, be revived in public memory, be regained to tourism, and also a new source is wanted to be prepared.