Ankara'da yaşayan 19-65 yaş arası çölyak hastalarının beslenme durumlarının yaşam kalitesi üzerine etkisi
The potential impact of nutrition status on health related quality of life in 19-65 years old celiac patients who lives in Ankara
Yazar: AYŞEGÜL ÇAKMAK
Danışman: PROF. DR. SEYİT M. MERCANLIGİL
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Diyet = Diet ; Glutenler = Glutens ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Çölyak hastalığı = Celiac disease

Özet:
Çakmak, A. Ankara'da Yaşayan 19-65 Yaş Arası Çölyak Hastalarının Beslenme Durumlarının Yaşam Kalitesi Üzerine Etkisi. Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Diyetetik Programı Yüksek Lisans Tezi, Ankara, 2013. Çölyak hastalarında beslenme diyet uygulanma durumu ile çölyak hastalarında sağlıkla ilişkili yaşam kalitesi ve hastalığın klinik belirtileri arasında kuvvetli ilişki mevcuttur. Bu çalışma, çölyak hastalarının beslenme durumlarını saptamak, glutensiz diyete uyumlarının ve beslenme durumlarının hastaların sağlıkla ilişkili yaşam kaliteleri üzerine etkisini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Çalışmaya hekim tarafından çölyak tanısı almış, 19-65 yaş arası 159 birey (116 kadın, 43 erkek) katılmıştır. Çölyak hastalığı dışında sağlık sorunu olan, son bir yıl içerisinde düzenli ilaç veya besin desteği alan/almaya devam eden, sigara kullanan, düzenli alkol tüketen bireyler çalışma dışı bırakılmıştır. Hastalara genel özelliklerini, hastalık öykülerini, ağırlık değişimlerini, hastalık semptomlarını belirlemeye yönelik anket uygulanmıştır. Yaşam kalitesinin değerlendirilmesi için ?Çölyak Hastalığında Sağlıkla İlişkili Yaşam Kalitesi Anketi? kullanılmıştır. Hastaların besin ögesi alımları, 3 günlük besin tüketim kayıt yöntemi kullanılarak saptanmıştır. Fiziksel aktivite durumu, 24 saatlik fiziksel aktivite kaydı ile değerlendirilmiştir. Antropometrik ölçümler ve vücut bileşimi ölçümleri aynı gün yapılmıştır. Verilerin istatistiksel analizleri için SPSS 19.0 paket programı kullanılmıştır. Hastaların yaş ortalaması 32.74 ± 9.04 yıldır, %50,9'u evli, %55.3'ü yüksekokul mezunudur. En sık gözlenen semptomlar bulantı (%83), yorgunluk (%74.8), abdominal ağrı (%57.2), diyare (%47.8) dir. Hastaların %66.7'si glutensiz diyete her zaman uymaktadır. Evli hastaların diyete uyumları bekarlardan yüksektir (p<0.05). Hastalık tanısı alma yaşı diyete uyumu etkilemektedir (p<0.05). Yaş ve cinsiyetlerine göre alması gereken enerjiyi karşılama oranı ortalama %78.8±24.47'dır. Tüm hastalarda toplam diyet enerjisine karbonhidratların, proteinlerin ve yağların katkıları sırasıyla %47.5±9.73, %13.1±3.36 ve %39.3±9.27`dir. Hastaların yaş ve cinsiyetlerine göre önerileri karşılama oranı sırası ile vitaminler için tiamin (%64.74±27.65), niasin (%73.22±31.89), folik asitte (%62.24±24.53), mineraller için kalsiyum (%60.56±20.18), demir (%63.90 ± 30.17) ve çinkoda (%63.31±41.81) düşük bulunmuştur. Evli hastaların yaşam kalitesi bekarlardan anlamlı ölçüde yüksektir (p<0.05). İleri yaşta duygusal ve sosyal yaşam kalitesi ile toplam yaşam kalitesi puanları anlamlı ölçüde azalmıştır (p<0.05). Glutensiz diyete uyum yaşam kalitesini etkilemektedir. Diyete her zaman uyduğunu belirten hastaların toplam yaşam kalitesi puanı diyetine bazen uyduğunu belirten hastalardan anlamlı ölçüde yüksektir (p<0.05). Glutenli ürün tüketmeyen hastaların yaşam kalitesi haftada 3-4 kezden daha sık glutenli ürün tüketen hastalarınkinden anlamlı ölçüde yüksektir (p<0.05). Yaşam kalitesi alt ölçek puanlarından; gastrointestinal yaşam kalitesi alt ölçek puanı günlük enerji gereksiniminin karşılanma oranı ile pozitif çok iyi derece (r=0.768, p=0.000) korelasyon göstermektedir. Çölyak, ömür boyu tedavi gerektiren bir hastalıktır. Bu nedenle hastaların yaşam kalitelerinin değerlendirilmesi ve glutensiz diyete tam uyumlarının sağlanması önem taşımaktadır.Anahtar kelimeler: Çölyak, Gluten enteropatisi, Yaşam kalitesi, Glutensiz diyet

Abstract:
Çakmak, A. The Potential Impact Of Nutrition Status On Health Related Quality Of Life In 19-65 Years Old Celiac Patients Who Lives In Ankara. Hacettepe University Institute of Health Sciences MSc Thesis in Dietetics Programme, Ankara, 2013. Adherence to gluten free diet is strongly associated with the health related quality of life and clinical signs in celiac disease. This study was designed to assess the nutritional status of patients with celiac disease, to evaluate the effects of dietary compliance and nutritional status on patients? health related quality of life. Forty three male and a hundred and sixteen female celiac patients who are between 19-65 years of age with no additional health problems, no nutritional support within the last year, no smoking and no regular alcohol consumption, were recruited to the study. A questionnaire which included general characteristics, medical history, body weight change and symptoms was applied to the patients. Celiac Disease Health-related Quality of Life Questionnaire (CDQ) is used to evaluate the quality of life. The intake of nutrients of patients was determined by 3 days dietary recall. The physical activity levels (PAL) were assessed by 24-h physical activity recall. Anthropometric and body composition measurements were made on the same day. Statistical analysis were done using SPSS 19 software. The mean age of the patients was 32.74 ± 9.04 years, 50,9% of patients were married and 55.3% of patients were college graduates. Nausea (%83), fatigue (%74.8), abdominal pain (%57.2), diarrhea (%47.8) have been found as the most common symptoms in all patients. Study population was found to adhere 66.7% to a gluten-free diet. Married participants were more adherent than unmarried participants (p<0.05). Age at diagnosis also found to be correlated with adherence (p<0.05). The dietary energy intakes of the patients have met 78.8±24.47% of the age and gender specific dietary recommended levels. Contributions of carbohydrates, proteins and fats to the total dietary energy intake have been found to be 47.5±9.73%, 13.1±3.36% and 39.3±9.27%, respectively. The ratios of meeting the recommended levels of thiamine (%64.74 ± 27.65), niacin (%73.22 ± 31.89), folic acid (%62.24 ± 24.53), calcium (%60.56 ± 20.18), iron (%63.90 ± 30.17) and zinc (%63.31 ± 41.81) were found to be low when compared with other nutrients. Especially emotional and social quality of life scores decreased significantly at elder age (p<0.05). Total quality of life score was also decrease with aging (p<0.05). Compliance with the dietary treatment was associated with the health related quality of life. The mean health related quality life score of adhered patient was significantly higher than nonadhered patients (p<0.05). Patients who intake gluten more frequently than 3-4 times per week have significantly lower health related quality of life score than patients who do not consume gluten (p<0.05). Gastrointestinal quality of life score shows positive perfect correlation with daily energy requirement (r = 0.768, p = 0.000). Celiac disease requires lifelong treatment. Therefore, assessment of patients? quality of life and compliance to gluten-free diet, is important.Anahtar kelimeler: Celiac Disease, Gluten enteropathy, Quality of life, Gluten-free diet