Kavramsal anahtar modeliyle iki dilli çocuklara metafor ve deyim öğretimi
Teaching metaphor and idiom to bilingual children using conceptual key model
Yazar: NİHAL ÇALIŞKAN
Danışman: PROF. DR. LEYLÂ KARAHAN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Deyimler = Idioms ; Dil öğretimi = Language teaching ; Figüratif dil = Figurative language ; Kavramsal metafor kuramı = Conceptual metaphor theory ; Metafor = Metaphor ; İki dilli = Bilungualism

Özet:
Metafor, metonimi, benzetme gibi söz figürlerini ve deyim, atasözü gibi kalıplaşmış ifadeleri içine alan figüratif dil; yalnızca edebî dilin değil, günlük dilin de önemli bir unsurudur. Bu doğrultuda son yıllarda figüratif dil öğretimine ilişkin araştırmalar önemli bir artış göstermiş ve bu araştırmalardan verimli sonuçlar elde edilmiştir. Bu çalışmada da Kavramsal Metafor Teorisi'ne dayalı olarak hazırlanan Kavramsal Anahtar Modeli aracılığıyla figüratif dil becerilerinin geliştirilmesi konusu ele alınmaktadır. Çalışmanın amacı Kavramsal Anahtar Modeli'nin metafor ve deyim öğretimi konusundaki etkinliğini araştırmaktır. Uygulama, duygu metaforları ve deyimleri ile sınırlandırılmıştır.Araştırma 2008-2009 öğretim yılı bahar yarıyılında Belçika'nın Limburg Bölgesi'nde gerçekleştirilmiştir. Çalışmada ön test-son test kontrol gruplu desen kullanılmıştır. Örneklemi oluşturan 32 iki dilli öğrencinin yaşları 10-12 arasında değişmektedir. Bu öğrencilerden yansız atama yoluyla belirlenen 16 kişi deney, 16 kişi de kontrol grubunu oluşturmuştur. Deney grubuna 8 hafta süreyle Kavramsal Anahtar Modeli'ne uygun metafor ve deyim öğretimi yapılırken kontrol grubunda eğitim klasik yöntemle sürdürülmüştür. Uygulama sonuçlarını değerlendirmek üzere araştırmacı tarafından Duygu Metaforlarını Hatırlama Testi, Duygu Deyimlerini Hatırlama Testi, Duygu Deyimlerini Yorumlama Testi, Mini Metin Bağlamında Duygu Deyimlerini Hatırlama Testi, Deyim Yorumlama Testi olmak üzere beş farklı ölçme aracı geliştirilmiştir. Bu ölçme araçlarından elde edilen verilerin analizinde SPSS 16 programı kullanılmıştır. Buna göre;1. Uygulamada yer alan duygu metaforlarını hatırlama bakımından deney ve kontrol grupları arasında istatistiksel açıdan anlamlı bir fark olmadığı görülmüştür.2. Uygulamada yer alan duygu deyimlerini hatırlama bakımından deney grubu lehine istatistiksel açıdan anlamlı bir fark olduğu görülmüştür.3. Uygulamada yer almayan duygu deyimlerini yorumlama bakımından deney grubu lehine istatistiksel açıdan anlamlı bir fark olduğu görülmüştür.4. Mini metin bağlamında verilen duygularla ilgili deyimleri hatırlama bakımından deney grubu lehine istatistiksel açıdan anlamlı bir fark olduğu görülmüştür.5. Duygu alanı dışındaki deyimlerin yorumlanmasında deney ve kontrol grupları arasında istatistiksel açıdan anlamlı bir fark olmadığı görülmüştür.6. Figüratif dil becerilerinin gelişimi bakımından genel olarak deney grubu lehine istatistiksel açıdan anlamlı bir fark olduğu görülmüştür.

Abstract:
Figurative language, which can be thought as a constitution of speech figures like metaphor, metonymy, and stereotypes like idioms and proverbs, is a fundamental element of both literary and daily language. Therefore, there has been a considerable increase in figurative language research. This study also deals with this subject focusing on developing figurative language skills by means of the Conceptual Key Model which is based on the Conceptual Metaphor Theory. The scope of this study is to explore the efficiency of the Conceptual Key Model, particularly in metaphor and idiom teaching under the framework of emotion metaphors and idioms.The study was carried out in the province of Limburg in Belgium during the spring semester of the 2008-2009 academic year with 32 Turkish-Dutch bilingual pupils between the age of 10-12. The pretest-posttest experimental design was used. 16 of the 32 pupils were assigned randomly and evenly as the experimental group and the other 16 as the control group. The experimental group was thought metaphor and idioms according to the Conceptual Key Model through 8 weeks, while the control group received the same education according to classical methods and approaches. Data were collected using Emotion Metaphors Retention Test, Emotion Idioms Retention Test, Emotion Idioms Interpretation Test, Emotion Idioms Retention Test in the Context of Mini-Text, Idiom Interpretation Test. The SPSS 16 was used to describe the data. The following results were obtained from the study:Between the experimental and the control groups;1. There is no statistically meaningful difference on account of metaphor retention, in the domain of emotions.2. There is statistically meaningful difference in favor of the experimental group, on account of idiom retention, in the domain of emotions.3. There is statistically meaningful difference in favor of the experimental group, on account of idiom interpretation, in the domain of emotions.4. There is statistically meaningful difference in favor of the experimental group, on account of idiom retention in the context of mini-text, in the domain of emotions.5. There is no statistically meaningful difference on account of idiom interpretation except the domain of emotions.6. There is statistically meaningful difference in favor of the experimental group, on account of figurative language development.