Ortaokul öğrencilerinin çevre okuryazarlığının çeşitli değişkenlere göre incelenmesi
Investigation of environmental literacy of secondary school students according to various variables
Yazar: NAYFER ŞAHİN
Danışman: PROF. DR. ALİ GÜL
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Biyoloji Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Tutum ölçekleri = Attitude scales ; Tutumlar = Attitudes ; Çevre bilgisi = Environmental knowledge ; Çevre eğitimi = Environmental education ; Çevre okuryazarlığı = Environmental literacy ; Ölçekler = Scales ; Öğrenci tutumu = Student attitude

Özet:
Bu araştırmada, ortaokul öğrencilerinin çevre okuryazarlık düzeylerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırma 2018-2019 eğitim-öğretim yılı ikinci döneminde, Ankara'da bir devlet ortaokulunda 5, 6 ve 7. sınıf düzeyinde öğrenim gören 431 öğrencinin katılımı ile gerçekleştirilmiştir. Bu araştırmada veriler, Erdoğan (2009) tarafından geliştirilen "Çevre Bilgi Testi" (ÇBT) ile Özata Yücel ve Özkan (2014) tarafından geliştirilen "Çevre Tutum Ölçeği" (ÇTÖ) kullanılarak toplanmıştır. ÇBT içeriğindeki çoktan seçmeli 19 sorunun güvenirliği KR21 ile hesaplanmış ve 0,69 bulunmuştur. ÇTÖ iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm "davranış", ikinci bölüm ise "düşünce" "duygu ve "eylemde bulunmaya isteklilik" alt boyutlarından oluşmaktadır. Ölçeğin Cronbach Alpha değeri 0,88 olarak hesaplanmıştır. Çalışmadan elde edilen veriler; cinsiyet, sınıf düzeyi, fen başarı puanı, anne ve baba eğitim durumu, ailenin gelir durumu, yaşanılan yer ve ev tipi değişkenlerine göre bağımsız örneklemler için t testi (independent samples t-test) ve tek yönlü ANOVA ile analiz edilmiştir. Analiz sonuçlarına göre, çevre okuryazarlık düzeyinin cinsiyete göre anlamlı farklılık göstermediği saptanmıştır (p=,234>,05). Fakat çevre okuryazarlık alt boyutlarından bilgi (p=,000<,05), duygu (p=,000<,05) ve düşünce boyutunda (p=,000<,05) kızlar lehine anlamlı bir farklılık bulunmuştur. Çevre okuryazarlık düzeyi sınıf düzeyine göre 5. sınıflar lehine (F=4,682 p<,05), bilgi alt boyutunda 6. ve 7. sınıflar lehine (F=9,232 p<,05) farklılık bulunmuştur. Davranış, düşünce ve eyleme isteklilik alt boyutlarında ise 5. sınıflar lehine anlamlı farklılık bulunmuştur (F=5,250 p=,05; F=3,635 p<,05; F=12,10 p<,05). Çevre okuryazarlık düzeyinin fen başarı puanına göre anlamlı bir farklılık göstermediği belirlenmiştir (F=2,118 p>,05). Fakat bilgi (F=7,937 p<,05) ve davranış (F=3,480 p<,05) boyutlarında not ortalaması 85-100 olan öğrenciler lehine anlamlı farklılık bulunmuştur. Çevre okuryazarlık düzeyi anne eğitim durumuna göre lise mezunu olanlar lehine farklılık göstermektedir (F=2,917 p<,05). Bilgi alt boyutunda annesi lise mezunu olanlar lehine (F=2,294 p<,05), eyleme isteklilik boyutunda ise annesi ortaokul mezunu olanlar lehine (F=2,473 p<,05) anlamlı bir farklılık bulunmuştur. Çevre okuryazarlık düzeyi baba eğitim durumuna göre anlamlı bir farklılık (F=2,843 p<,05) göstermektedir. Çevre okuryazarlığının alt boyutlarından sadece davranış boyutunda anlamlı bir farklılık (F=2,867 p<,05) tespit edilmiştir. Ailenin gelir seviyesi yüksek olan öğrencilerin bilgi seviyesi, gelir seviyesi düşük olan öğrencilerden yüksek bulunmuştur (F=3,353 p<,05). Çevre okuryazarlık düzeyi yaşanılan yer ve ev tipine göre anlamlı bir farklılık göstermemektedir. Bu araştırmada elde edilen sonuçlar; cinsiyet, sınıf düzeyi, anne-baba eğitim durumu, gelir durumu ve akademik seviyenin çevre okuryazarlığı üzerinde etkili bir değişken olduğunu göstermektedir. Sınıf düzeyi daha düşük olan öğrencilerin çevreye karşı davranış, düşünce ve eyleme isteklilik boyutları daha yüksek çıkmıştır. Çevre eğitiminin küçük yaşlardan başlaması gerektiği, ailenin çevreye karşı bilinçli bireylerin yetişmesinde önemli olduğu anlaşılmaktadır. Çevreye karşı olumlu tutum ve davranışların geliştirilebilmesi için uygulamalı eğitime önem verilmelidir. 
Anahtar Kelimeler: Çevre okuryazarlığı, tutum, çevre bilgisi, çevre eğitimi.
Sayfa Adedi: 125
Danışman: Prof. Dr. Ali Gül

Abstract:
It was aimed to determine the environmental literacy levels of secondary school students in this investigation. The research was conducted in the second semester of 2018-2019 academic year with the participation of 431 students attending 5th, 6th and 7th grades in a public secondary school in Ankara. In this study, the data were collected using "Environmental Knowledge Test" developed by Erdoğan (2009) and "Environmental Attitude Scale" developed by Özata Yücel and Özkan (2014). The reliability of 19 multiple choice questions in EKT content was calculated with KR21 and was found to be 0.69. The EAS consists of two parts. The first part consists of "behavior", the second part consists of "thought" "emotion and willingness to act" sub-dimensions. The Cronbach Alpha value of the whole scale was calculated to be 0.88. The data obtained from the study were analyzed by t-test (independent samples t-test) and one-way ANOVA according to gender, grade level, science achievement score, mother and father education level, family income level, place of residence and house type variables. According to the results of the analysis, it was found that the level of environmental literacy did not show significant differences according to gender (p = .234>.05). However, a significant difference was found in favor of girls from the sub-dimensions of environmental literacy, in the knowledge dimension (p = .000 <.05), emotion dimension (p = .000 < .05) and thought dimension (p = .000 < .05). The level of environmental literacy was found to be in favor of 5th grade (F = 4.682 p < .05) according to the grade level variable, and in the knowledge sub-dimension in favor of 6th and 7th grades (F = 9.32 p < .05). In the sub-dimensions of behavior, thought and willingness to act, a significant difference was found in favor of 5th grade (F = 5.250, p < .05; F = 3.635, p <.05; F = 12.10, p <.05). It was determined that environmental literacy level did not show a significant difference according to science achievement score variable (F = 2.118, p < .05). However, there was a significant difference in knowledge (F = 7.937, p < .05) and behavior (F = 3.480, p < .05) dimensions in favor of students with a GPA of 85-100. The level of environmental literacy differs in favor of the mothers who are high school graduates according to the mother education level variable (F = 2.917, p < .05). In the knowledge sub-dimension, a significant difference was found in favor of those whose mothers were high school graduates (2.294, p < .05) and in the willingness to action dimension in favor of those whose mothers were secondary school graduates (F = 2.473, p < .05). The level of environmental literacy showed a significant difference (F = 2.843, p < .05) according to the father education level variable. The level of environmental literacy shows a significant difference (F = 2.843, p < .05) according to the father education level variable. A significant difference (F = 2.867,  p< .05) was found only in the behavioral dimension from the sub-dimensions of environmental literacy. According to the income level of the family, the knowledge level of the students with high income level was found to be higher than the students with low income level (F = 3.353, p < .05). Environmental literacy level does not show a significant difference according to the place of residence and house type variables. The results obtained in this study show that gender, grade level, mother and father education level, income level and academic level are effective variables on environmental literacy. The behavior, thought and willingness to act dimensions towards environment of students who are in lower grades came out higher. It is understood that environmental education should start at a young age and that the family is important in raising individuals who are conscious about the environment. Practical education should be given importance in order to develop positive attitudes and behaviors towards the environment.
Key Words: Environmental literacy, attitude, environmental knowledge, environmental education.
Page Number:123
Supervisor: Prof. Dr. Ali Gül