Balkan göçmenlerinde kent kimliği, aidiyet ve kentlileşme süreçleri: Buca örneği
Urban identity, belonging and urbanization processes in Balkan immigrants: Buca case study
Yazar: BİRTAN BOZLU
Danışman: PROF. DR. SEVİNÇ GÜÇLÜ
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Etnik kimlik = Ethnic identity ; Kolektif kimlik = Collective identity ; Kültürel bellek = Cultural memory ; Mekansal kümelenme = Spatial cluster ; Sosyo-mekansal ayrışma = Socio-spatial segregation

Özet:
Kentsel yaşam kültürel, sosyal ya da ekonomik nedenlerle ayrışmış mekânsal kümelenmelerin toplamından meydana gelmektedir. Mekânsal kümelenmeleri oluşturan belirli toplumsal ortaklıklara sahip gruplar yaşadıkları mekân içerisinde, belirli bir tarihsel süreç içerisinde inşa edilen ve yeniden inşa edilmeye devam eden, ortak bir belleğe, bu belleğin şekillendirdiği kimliklere ve kültürel pratiklere sahiptir. Grubun ortak belleği, kimliği ve kültürel pratikleri yaşadıkları mekânı şekillendirdiği gibi, ayrıca bu mekândan etkilenmektedir. Bulunduğu mekânı kimlik ve kültür ekseninde şekillendiren; mekâna bir aidiyet besleyen, sosyal, kültürel ve ekonomik ilişkiler inşa eden bir mekânsal kümelenme de İzmir'in Buca ilçesinde Balkan göçmenlerinin yoğun olarak yaşadığı bölgede yer almaktadır. Yaklaşık olarak 1900'lü yılların ilk çeyreğinde Buca'ya kitleler halinde göç eden Balkan göçmenleri, 1950'li yıllara kadar iskanlı göçmen statüsünde ve bizzat devlet desteğiyle bölgeye göç etmeyi sürdürmüştür. 1950'li yıllardan itibarense, serbest göçmen statüsünde ve daha küçük gruplar halinde 2000'li yılların başlarına kadar bölgeye belirli aralıklarla göç etmeye devam etmişlerdir. Günümüze kadar uzanan bu süre boyunca, Buca'da etnik temelli mekânsal bir kümelenme eğilimi gösteren Balkan göçmenleri yaşadıkları yerin mekânsal, sosyal, kültürel ve ekonomik gelişiminde önemli birer toplumsal aktör ve tarihsel tanık konumunda olmuştur. Açıklamalar doğrultusunda, bu araştırma İzmir kentinin en kalabalık ilçesi olan Buca'da ikamet eden Balkan göçmenlerinin (Boşnak, Pomak, Arnavut, Selanik Göçmeni) kentlileşme süreçlerini, yaşadıkları mekânda kent kimliği ve Balkan göçmeni kimliğinin birlikteliğini ve yarattığı imkanları, mekandaki etnik kimlik ve kültürel pratiklerinin yeniden üretim süreçlerini, mekânla kurdukları toplumsal ilişkileri ve aidiyetleri belirli bir tarihsellikte açıklamayı hedeflemektedir. Açıklanması hedeflenen bu temalar, karma araştırma deseninin gerekleri doğrultusunda elde edilen ilgili veriler ve araştırmanın kuramsal çerçevesini oluşturan kentlileşme, mekânsal kümelenme ve kolektif bellek kavramları üzerinden betimsel olarak analiz edilmiştir. Sonuç olarak, Balkan göçmenlerinin kimliklerini ve kültürel pratiklerini Buca ilçesinde sürdürmeye devam ettikleri, bu devamlılığın da mekânsal olarak kümelendikleri bölgede Balkan göçmeni kimliğinin sağladığı avantajlar ve kolektif bellek aracılığıyla mümkün olduğu sonucuna varılmıştır.

Anahtar kelimeler: Kentleşme, Mekansal Kümelenme, Balkan Göçmenleri, Bellek, Kimlik

Abstract:
Urban life consists of the sum of spatial clusters separated by cultural, social or economic reasons. Social groups with common social characteristics that form spatial clusters have a common memories, identities and cultural practices shaped by group's memory, which are built and rebuilt within a certain historical process in the place they live in. The collective memory, identity and cultural practices of the group shape the place they live in and are also shaped by the place they live in. Another spatial cluster that shapes the place in which it is located on the axis of identity and culture; having a sense of belonging to the place; building social, cultural and economic relationships, is located in the Buca district of Izmir, where Balkan immigrants live densely. Balkan immigrants, who migrated to Buca in masses approximately in the first quarter of the 1900s, continued to migrate to the region with the status of settled immigrants and with the support of the state until the 1950s. From the 1950s to 2000s, they continued to migrate to the region at regular intervals as free immigrants and in smaller groups. In line with the explanations, this research aims to explain the urbanization processes of Balkan immigrants (Bosniak, Pomak, Albanian, Thessaloniki Immigrant); the coexistence of urban identity and Balkan immigrant identity in the place where they live and the opportunities it creates; the reproduction processes of ethnic identity and cultural practices in the space; the social relations and belongings they establish with the place, in a certain historical context. These themes were analyzed descriptively through the data obtained in line with the requirements of the mixed research design and the concepts of urbanization, spatial clustering and collective memory, which constitute the theoretical framework of the research. As a result, it has been concluded that Balkan immigrants continue to maintain their identities and cultural practices in Buca district, and that this continuity is possible through the social advantages and collective memory provided by the Balkan immigrant identity in the region where they are spatially clustered.

Keywords: Spatial Clustering, Balkan Immigrants, Memory, Identity, Culture