Özel eğitim okullarında bulunan rekreasyon alanlarının öğrencilerin sosyalleşme düzeyleri açısından belirlenmesi
Determining the impact of recreational areas in special education schools on students' socialization levels
Yazar: OĞUZHAN MUTLU
Danışman: PROF. DR. FATİH BEKTAŞ
Trabzon Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Beden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı / Beden Eğitimi ve Spor Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Spor = Sports

Özet:
Araştırmanın amacı, özel eğitim okullarındaki rekreasyon temelli kurum içi ve kurum dışı eğitim ve uygulama alanlarının öğrencilerin sosyal gelişimi açısından niteliklerinin belirlenmesidir. Araştırma üç farklı katılımcı grubundan oluşmaktadır. Araştırmanın örneklemini Ordu ilinde ikamet eden, Özel eğitim okulunda görev yapan özel eğitim öğretmenleri, beden eğitimi öğretmenleri ve özel eğitim okullarında aktif olarak kaydı bulunan özel gereksinimli öğrencilerin aileleri kapsamaktadır. Araştırmada, teoriler geliştirmek ve disiplinler arasında karmaşık fenomenler hakkında derinlemesine içgörüler elde etmek için nitel araştırma yöntemlerinden olan içerik analizi deseni benimsenmiştir. Araştırmada elde edilen bulgular, terapötik rekreasyon uygulamalarında mekânın önemini vurgulamaktadır. Bu bağlamda, rekreasyon uygulamalarının okullarda gerçekleştirilebilmesi için mekânsal imkânların varlığı büyük bir öneme sahiptir. Okullarda bulunan rekreasyon uygulamalarının, mekânsal yapıyı etkileyen dış faktörler tarafından şekillendirildiği gözlemlenmiştir. Ayrıca, açık ve kapalı rekreasyon alanlarında bulunması gereken özellikler de detaylı bir şekilde incelenmiştir. Terapötik rekreasyon uygulamalarının sosyal gelişimle ilişkisi önemli bir bulgu olarak öne çıkmıştır. Bu uygulamaların sosyalleşme üzerine olumlu etkileri belirlenmiş ve sosyalleşmeyi destekleyen çeşitli terapötik rekreasyon uygulamaları tanımlanmıştır. Mevcut rekreasyon uygulamalarının öğrencilerin sosyalleşmesine katkı sağladığı tespit edilmiştir. Rekreasyon uygulamalarının planlanırken dikkat edilmesi gereken hususlar, uygulamaların başarısını doğrudan etkileyen faktörler olarak belirlenmiştir. Terapötik rekreasyon uygulamalarının önemi, bu uygulamalara ayrılan sürenin yeterliliği, içerik ve hazırlık süreci gibi unsurlar da araştırmada ele alınmıştır. Hazırlık sürecinde aileler, öğretmenler ve idareciler gibi paydaşlara düşen görevler de araştırmanın kapsamı dâhilindedir. Uygulamalarda karşılaşılan güçlükler ise çözülmesi gereken önemli konular olarak belirtilmiştir. Sonuç olarak özel eğitim okullarındaki rekreasyon alanlarından yeterli düzeyde yararlanılamadığını, özellikle okul-aile işbirliği ve devlet desteğinin özel eğitim okullarındaki gerekliliği vurgulanmaktadır. Ailelerin rekreasyon uygulamaları hakkında yeterli bilgilendirilmemesi, onların okullardaki rekreasyon uygulamaları hakkında eksik bilgiye sahip olmasına neden olmaktadır. Bu durum, öğrencilerin rekreasyon uygulamalarına erişimde zorluklar yaşamasına yol açmaktadır. Rekreasyon uygulamalarının sınırlılıklarına bakıldığında, okullarda mevcut rekreasyon alanlarının mekânsal imkanlarının yetersiz olduğu dikkat çekmektedir. Resim, müzik ve sportif rekreasyon uygulama alanlarının sınırlı olması, iklim şartları dolayısıyla bu alanlardan yeterince faydalanılamaması, rekreasyon uygulamalarının etkinliğini azaltmaktadır. Bu nedenle, devlet desteğinin ciddi anlamda gerekli olduğu, kapalı rekreasyon alanlarının engel türlerine göre düzenlenmesi ve açık rekreasyon alanlarının daha işlevsel hale getirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Okullardaki terapötik rekreasyon uygulamalarının ve bu uygulama alanlarının öğrencilerin sosyal gelişimine olumlu etkileri olduğu tespit edilmiştir. Ancak, sosyalleşmeyi destekleyen terapötik rekreasyon uygulamaları sınırlı düzeydedir. Mevcut rekreasyon uygulamaları öğrencilerin sosyalleşme düzeylerine olumlu etki ederken, bu uygulamaların planlanma aşamasında öğrencilere yönelik göz önünde bulundurulması gereken ihtiyaçların belirlenmesi büyük önem taşımaktadır. Terapötik rekreasyon uygulamalarında ailelere, öğretmenlere ve idarecilere düşen görevlerin terapötik rekreasyon hazırlık sürecinde büyük önem arz ettiği belirtilmiştir. Ulaşım, aile katılımı, okul imkanlarının azlığı gibi faktörler, bu uygulamaların etkinliğini sınırlamaktadır. Devlet desteği ve eğitimli personele olan ihtiyaç, terapötik rekreasyon uygulamalarının başarısını artırmak için önemli olduğu görülmüştür.

Abstract:
The aim of the research is to determine the qualities of recreation-based intra- and extra-curricular educational and practical areas in special education schools in terms of students' social development. The study consists of three different participant groups. The sample of the research includes special education teachers working in special education schools in Ordu province, physical education teachers, and the families of special needs students actively enrolled in these schools. The research adopts the content analysis design, one of the qualitative research methods, to develop theories and gain in-depth insights into complex phenomena across disciplines.
The findings emphasize the importance of space in therapeutic recreation practices. In this context, the presence of spatial opportunities for conducting recreation practices in schools is of great importance. It has been observed that recreation practices in schools are shaped by external factors affecting the spatial structure. Additionally, the characteristics that should be present in both open and closed recreation areas have been examined in detail. The relationship between therapeutic recreation practices and social development has emerged as a significant finding. These practices have been found to have positive effects on socialization, and various therapeutic recreation practices supporting socialization have been identified. Existing recreation practices have been found to contribute to the socialization of students.
Factors to consider when planning recreation practices have been identified as directly affecting the success of these practices. The importance of therapeutic recreation practices, the sufficiency of the time allocated to these practices, content, and preparation processes have also been addressed in the research. The roles of stakeholders such as families, teachers, and administrators in the preparation process are included within the scope of the research. The challenges encountered in the practices are noted as important issues to be resolved. As a result, it is emphasized that recreation areas in special education schools are not utilized adequately, highlighting the necessity of school-family collaboration and government support in special education schools. The insufficient information provided to families about recreation practices leads to their lack of knowledge about these practices in schools, causing difficulties for students in accessing recreation practices. The limitations of recreation practices indicate that the spatial opportunities of existing recreation areas in schools are inadequate. The limited nature of visual arts, music, and sports recreation practice areas, and the inability to fully utilize these areas due to climatic conditions, reduce the effectiveness of recreation practices. Therefore, significant government support is required, the arrangement of indoor recreation areas according to disability types, and making outdoor recreation areas more functional. Therapeutic recreation practices and these practice areas in schools have been found to have positive effects on students' social development. However, therapeutic recreation practices supporting socialization are limited. While existing recreation practices positively affect students' socialization levels, determining the needs to be considered for students during the planning stage of these practices is of great importance. It has been stated that the roles of families, teachers, and administrators in the preparation process of therapeutic recreation practices are of great importance. Factors such as transportation, family participation, and the lack of school facilities limit the effectiveness of these practices. Government support and the need for trained personnel are seen as important for enhancing the success of therapeutic recreation practices.