Dijital ortama ilişkin farklı ülke düzenlemelerinin uygulanması
Implementation of various national legislations on digital environment
Yazar: FATİH BURAK UZUN
Danışman: PROF. DR. FARUK KEREM GİRAY
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Ekonomik ve sosyal faaliyetler günümüzde çok büyük ölçüde dijital ortama kaymıştır. Kişiler arasındaki hukuki işlem ya da hukuki fiillerin büyük kısmı internet vasıtasıyla ve dijital ortamda iz bırakarak gerçekleşmektedir. Bu durum kara, deniz ve hava ülkesinden bağımsız olan dijital ortama etki edecek hukuk kurallarının getirilmesi ihtiyacını doğurmaktadır. Ancak internetin ülke sınırı tanımayan yapısı, getirilen hukuk kurallarının da ülke sınırları dışında uygulanmasını gerektirmektedir. Farklı devletlerin birbirleri ile çelişen ve sınır ötesi uygulama kapsamına sahip kanunlar çıkarması halinde, "hukukların çatışması" olarak adlandırdığımız olgu meydana gelmektedir. Bu olgu bir kişinin farklı devletlerin birbirleri ile çelişen hukuk kurallarına uymak zorunda kalması halini açıklamaktadır. 

Hukukların çatışması olgusunu yaratabilecek örnek düzenlemeler olan GDPR ve CLOUD Act sınır ötesi uygulama kapsamına sahip mevzuat olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu düzenlemeler vasıtasıyla AB ve ABD; kendi ülkeleri dışındaki veriler üzerinde de egemenlik yetkisi kullanmaktadırlar.

Hem yabancı devletlerin egemenlik yetkisi kullanmalarını engellemek hem de veriler üzerinde kendi egemenlik yetkilerini rahatça kullanabilmek isteyen devletler ise veri lokalizasyonu yükümlülükleri öngörmektedir. Veri lokalizasyonu yükümlülükleri, belirli tip verilerin ilgili ülke ya da bölge sınırları içerisinde saklanmasını öngören hukuki düzenlemelerdir. Veri lokalizasyonu yükümlülükleri ülkemizde ve dünyada oldukça yaygındır.

Sınır ötesi uygulama kapsamına sahip kanunların etki alanının engellenmesi için tek başına veri lokalizasyonu gerektiren kanunlar yeterli olmamaktadır. Bunun yanında verilerin yurtdışına aktarılmasını sınırlayan ya da engelleyen kanunlara da ihtiyaç bulunmaktadır. Öte yandan her devletin yabancı ülkelerde bulunan verilere ihtiyacı olacağından sınır ötesi uygulama kapsamına sahip kanunlara ihtiyaç olduğu açıkça ortadadır. İşte bu iki farklı pozisyon, hukukların çatışması olgularının önümüzdeki dönemde daha da yaygınlaşacağını göstermektedir. Dolayısıyla ülkemizin de hukukların çatışması durumlarını düzenleme yönünde gerekli çalışmaları yapması gerektiği düşünülmektedir.

Abstract:
Nowadays, economic, and social activities have largely turned to digital media. Most legal transactions or acts between individuals are carried out through the internet, leaving a mark in the digital environment. In this case, it creates the need to introduce legal rules for the digital environment that is independent of land, sea, and air country. However, the borderless nature of the internet requires the implementation of the rules of law outside the borders of the country. A phenomenon called "conflict of legal orders" occurs when different states enact laws that contradict each other and have cross-border applications. This phenomenon explains the situation that a person is forced to comply with the conflicting legal rules of different states.

GDPR and CLOUD Act, which are exemplary regulations that may lead to conflict of legal orders, appear as legislation with a cross-border scope of application. Through these regulations, the EU, and the U.S. exercise their sovereign authorities over data outside their own countries. 

States that want to both prevent foreign states from exercising sovereignty and freely exercise their sovereign authority over data, envisage data localization obligations. Data localization obligations are legal regulations stipulating that certain types of data are stored within the borders of the relevant country or region. Data localization obligations are quite common in our country and around the world.

Laws requiring data localization alone are not sufficient to prevent the impact of laws with the cross-border scope of application. In addition, there is also a need for laws that limit or prevent the transfer of data abroad. On the other hand, since every state will need data located in foreign countries, there is clearly a need for laws with a cross-border scope of application. These two different positions indicate that the conflict of legal orders will become more widespread in the coming period. Therefore, it is considered that our country should also carry out the necessary studies to regulate the conflict of legal orders.