Özel gereksinimli çocukların tıbbi tanılama ve yönlendirme aşamalarında ailelere yapılan bilgilendirmenin özel eğitim hizmetlerine geçişe yansımaları
Reflections of informing parents of children with special needs during the diagnostic and guidance process on transition into special educational services
Yazar: ZEYNEP İLBİLGE ÇELEBİ
Danışman: DOÇ. DR. AYŞE DOLUNAY SARICA
Dokuz Eylül Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı / Özel Eğitim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aile = Family ; Aile danışmanlığı = Family counseling ; Aile yardımları = Family allowance ; Bilgilendirme = Informing ; Teşhis = Diagnosis ; Yönlendirme = Routing ; Özel eğitim = Special education ; Özel eğitime muhtaç çocuklar = Handicapped children who need special education ; Özel gereksinimli çocuklar = Children with special needs

Özet:
Bu araştırmanın amacı, tıbbi tanılama aşamasında olan küçük çocuk ailelerine, tıbbi ve eğitsel tanılama/değerlendirme ve özel eğitim hizmetlerinden yararlanmaya ilişkin yasal hak ve sorumlulukları ile ilgili bilgilendirmek için yapılan tek oturumluk bir müdahalenin, çocuğun ve ailesinin özel eğitim hizmetlerine geçişlerindeki olası katkılarını belirlemektir. Ailelerin bu süreçte yaşadıklarının derinlemesine incelenmesi gerektiğinden, araştırma niteliksel araştırma modelleri içerisinde yer alan çoklu durum çalışması olarak desenlenmiştir.
        Araştırma, 2018 yılında Sağlık Bakanlığı ve Manisa İl Sağlık Müdürlüğü'ne bağlı, Manisa ilindeki Manisa Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi'nde çocuklarının ilk tanılama aşamasında olan ve araştırmacıyla gelişimsel değerlendirmeler için bir araya gelen babalar ve anneler ile yürütülmüştür. Araştırmada 6 anne ve 3 baba olmak üzere toplam 9 katılımcı yer almıştır. Araştırmanın verileri, Aile Demografik Bilgi Formu, anne babalarla yapılan telefon görüşmeleri, bireysel yarı yapılandırılmış görüşmeler ve araştırmacı günlüğü ile toplanmıştır. Çoklu kaynaklardan toplanan bu veriler, üçgenleme yoluyla tümevarımsal olarak analiz edilmiştir. 
        Her aileyle bireysel olarak yürütülen çalışmalarda gerçekleşen işlemler sırasıyla şöyledir: (1) Gelişimsel değerlendirme sonrasında aileye araştırmayla ilgili bilgi verilmiş ve katılım onayları alınmıştır. (2) Katılmayı kabul eden ailelerle Araştırma Onay Formu ve Aile Demografik Bilgi Formu doldurulmuştur. (3) Müdahale oturumu yürütülmüştür. (4) Katılımcılara Özel Eğitime Giden Süreçte Aile Bilgilendirme Kılavuzu verilmiştir. (5) Katılımcılar, çocuklar özel eğitim destek hizmetlerinden yararlanamaya başladıkları süreye kadar belirli aralıklarla telefon yoluyla takip edilmiştir. (6) Çocuğun özel eğitim destek hizmetlerine geçişinden bir ay sonra katılımcılarla bireysel görüşmeler gerçekleştirilmiştir.    
Bulgular, katılımcıların geçiş sürecini yürütmede müdahaleden sınırlı düzeyde yararlandıklarını göstermiştir. Buna göre bazı katılımcıların sürece uyumunun kolaylaştığı, bazıları için ise bilgiye ulaşmada onları harekete geçirmeye teşvik ettiği belirlenmiştir.  Müdahalenin katılımcıların yaşadığı süreçlerde sınırlı kalmasının nedenleri arasında müdahalenin tek bir oturumdan oluşması ve bazı ailelerin dil ve kültürel özelliklerine yanıt verememesi olduğu sonucuna varılmıştır. Bu sonuçlar doğrultusunda, benzer müdahalelerde ailelerin uzmanla daha kısa aralıklarla bir araya gelmeleriyle sağlanacak etkileşimlerin daha verimli olabileceği tartışılmıştır.

Abstract:
The purpose of this study was to investigate the possible effects of a brief family intervention for parents of children undergoing developmental and educational assessments, on their transition to special education services. Due to the fact that these effects reqired an in-depth analysis, a multiple case study was utilized.
        The research was conducted with 9 parents (6 mothers and 3 fathers) of  whose children are on te process of their first develaopmantal diagnosis at Manisa Mental Health and Illness Hospital in 2018. Data were collected via the Family Demographics Information Form, phone conversations with parents, the Family Interview Form and the researcher diary. Data were analyzed using the triangulation method.       
The followed process with each individual family consists of these steps : (1) After the developmental assesment, parents are informed about the research and asked whether they want to participate, (2) Application forms were filled with families who accepted participation, (3) The intervention session about legal rights and responsibilities was conducted, (4) Parents received the Information Guide For Parents About The Path to Special Education from the researcher regarding to legal rights and responsibilities , (5) The status of the children are checked with routine phone calls until the children started benefitting from special education support services, (6) Interviews with mothers and fathers were conducted individually one month after the start of the special education support services.
The results showed that the benefits of the intervention for managing the transition  for participants were limited. According to this, it was determined that the intervention made some participants' adaptation to the process easier and for some of themi it was motivational to reach out information. was concluded that the intervention consisted of a single session and that some faimilies were unable to respond to the language and cultural characteristics of the intervention. In line with these reasons, it was discussed that the interactions to be achieved by bringing families together with experts at shorter intervals may be more efficient in similar interventions.