Bazı kişisel özellikleri ve sosyal destek algıları farklı olan ergenlerin temel psikolojik ihtiyaçları
Basic psychological needs of adolescents having different in some personal characteristics and with different perceptions of social support
Yazar: SİNEM TATARLI
Danışman: PROF. DR. S.SONAY GÜÇRAY
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Ergenler = Adolescents ; Kişilik özellikleri = Personality traits ; Psikolojik ihtiyaçlar = Psychological needs ; Sosyal destek = Social support ; Sosyal destek sistemleri = Social support systems

Özet:
Bu araştırmada bazı kişisel özellikleri (yaş, kardeş sayısı, tam aile veya tek ebeveynli aile olma, anne-baba eğitim düzeyi, ebeveyn kontrolü) ve sosyal destek algıları (aile ve arkadaştan algılanan) farklı 14-18 yaş aralığında bulunan ergenlerin temel psikolojik ihtiyaçlarının (ilişki, yeterlik, özerklik) incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma ilişkisel tarama modelinde betimsel bir çalışmadır. Araştırmanın çalışma grubunu 2012-2013 eğitim-öğretim yılında İstanbul ili Çekmeköy, Sancaktepe, Ümraniye ve Sultanbeyli ilçelerinde yer alan Resmi Lise ve Özel Liselere devam etmekte olan 14-18 yaş aralığındaki 9, 10 ve 11. sınıflardan uygun örneklem yöntemi ile seçilen 1155 öğrenci oluşturmuştur. Öğrencilerin sosyal destek algılarına ilişkin veriler Procidano ve Heller (1983) tarafından geliştirilen ve Güçray (1998) tarafından Türkçe'ye uyarlanan 'Aile ve Arkadaştan Algılanan Sosyal Destek Ölçeği', temel psikolojik ihtiyaçlara ilişkin veriler Deci ve Ryan (2000) tarafından geliştirilen, Şahin (2007) tarafından lise öğrencilerine uyarlaması yapılan 'Temel Psikolojik İhtiyaçlar Ölçeği' ve ebeveyn kontrolüne ilişkin veriler Jessor, Turbin ve Costa (2004) tarafından geliştirilen ve Siyez (2006) tarafından uyarlanan "Ergen Sağlığı ve Gelişimi Envanteri" nin 'Ebeveyn Kontrolü' alt ölçeği ile toplanmıştır. Kişisel ve ailesel özelliklere ilişkin veriler araştırma kapsamında hazırlanan 'Kişisel Bilgi Formu' kullanılarak elde edilmiştir. Verilerin analizinde iki faktörlü ANOVA, tek faktörlü ANOVA ve Bağımsız Gruplar t-Testi'nden yararlanılmıştır.
Temel psikolojik ihtiyaçlara ilişkin bulgularda; ilişki ihtiyacı alt boyutunda cinsiyetler arasında farklılaşma olduğu görülmüş, kız ergenlerin ilişki ihtiyacı, erkek ergenlere göre daha fazla bulunmuştur. Aileden ve arkadaşlardan yüksek sosyal destek algılayan ergenlerin yeterlik ve özerklik ihtiyacının, düşük sosyal destek algılayan ergenlere göre daha fazla olduğu gözlenmiştir. Arkadaşlardan algılanan sosyal destek ve cinsiyet ortak etkisine bakıldığında ise, arkadaşlardan yüksek sosyal destek algılayan erkek ergenlerin yeterlik ihtiyacının, düşük sosyal destek algılayan erkek ergenlere göre; arkadaşlardan yüksek sosyal destek algılayan erkek ergenlerin özerklik ihtiyacının, yüksek sosyal destek algılayan kız ergenlere göre daha fazla olduğu görülmüştür.
Bazı kişisel özelliklere (yaş, tam aile veya tek ebeveynli aile olma, baba eğitim düzeyi) göre psikolojik ihtiyaçlarda anlamlı bir farklılaşma görülmemiştir. Bununla birlikte çok kardeşi olan ergenlerin yeterlik ihtiyaçlarının, tek çocuk olan ergenlerden yüksek olduğu görülmüştür. Annesi ortaokul ve üzerinde eğitim almış olan ergenlerin özerklik ihtiyacı, annesi okuma yazma bilmeyen ergenlerden daha yüksek bulunmuştur. Yüksek ebeveyn kontrolü olan ergenlerin düşük ebeveyn kontrolü olan ergenlere göre ilişki ihtiyacının daha yüksek, özerklik ihtiyacının ise daha düşük olduğu gözlenmiştir.




Anahtar Sözcükler: Ergenlik, aile ve arkadaşlardan algılanan sosyal destek, temel psikolojik ihtiyaçlar

Abstract:
The purpose of the study is to examine basic psychological needs (relatedness, competence and autonomy) of adolescents, between the ages of 14 and 18, different in some personal characteristics (age, number of siblings, being a full family or a single parent family, parents' educational level, parental control) and perceiving social support from family and friends.
	The research is a descriptive study at the base of relational scanning model. The data of the research have been collected from 1155 students, who were chosen via convenience sampling method, between the ages of 14-18 years and from the 9th, 10th, 11th grades, attending to public and private high schools in Çekmeköy, Sancaktepe, Ümraniye and Sultanbeyli counties of İstanbul in 2012-2013 educational year. The data related to the students' perceptions of social support from family and friends were collected by "Perceived Social Support From Family, From Friends Scale", developed by Procidano and Heller (1993) and adapted Turkish by Güçray (1998), the data related to basic psychological needs were collected by "Basic Psychological Needs Scale", developed by Deci and Ryan (2000), adapted into high school students by Şahin (2007) and the data related to parental control were collected by "Parents Control" sub-scale of "Adolescent Health and Development Scale", developed by Jessor, Turbin and Costa (2004) and adapted by Siyez (2006). Data related to personal and family characteristics were collected by using "Personal Information Form" prepared by the researcher. One-way factor ANOVA, two way ANOVA and Independent Samples t Test were used to analyze data. The findings related to basic psychological needs; revealed that there was difference between the genders at the relationship need sub-dimension and showed that  female adolescents' relationship need was higher than male adolescents. It was observed that competence and autonomy needs of the adolescents with high perceived social support from family and friends, was higher than adolescents with low perceived social support. When social support perceived from friends and the gender common effect were studied, it was observed that the competence needs of male adolescents with high social support perceived from friends was higher than male adolescents with low perceived social support and the autonomy needs of male adolescents with high social support perceived from friends was higher than female adolescents with high perceived social support. A significant difference in psychological needs according to some personal characteristics (age, being a full family or a single parent family, education level of father) wasn't observed. In addition to this,  adolescents' competence need having many siblings is higher than the only child adolescent. It was found that adolescents' autonomy need having secondary and higher school graduate mothers is higher than adolescents having illiterate mothers. It was seen that the adolescents with more parental control have higher need for relationship than the adolescents with low parental control, but have lower need for autonomy.



Keywords: Adolescence, perceived social support from family and friends, basic psychological needs