İsmet Özel ve Charles Taylor'da modernleşme eleştirisi
Modernization criticism in İsmet Özel and Charles Taylor
Yazar: MEHMET TOPACA
Danışman: PROF. DR. EMRAH AKBAŞ
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Medeniyet = Civilization ; Modernleşme = Modernization ; Sekülerleşme = Secularization ; Taylor, Charles = Taylor, Charles ; Teknik = Technical ; Çok kültürlülük = Multiculturalism ; Özel, İsmet = Özel, İsmet

Özet:
İsmet Özel ve Charles Taylor'da Modernleşme Eleştirisi
Bu çalışmanın konusu; İsmet Özel ve Charles Taylor'ın modernleşmeye yönelik
eleştirilerinin karşılaştırmalı analizidir. Bu amaçla çalışmada hem Özel hem de Taylor
tarafından modernleşmeye yöneltilen eleştiriler "din", "medeniyet", "teknik", "araçsal akıl",
"yabancılaşma", "kimlik", "toplumsal tahayyül", ve "çokkültürcülük" gibi kavramların
tanımlanması ve birbiriyle karşılıklı etkileşimi çerçevesinde değerlendirilmektedir. Çalışma
öncelikle Özel ve Taylor'ın birincil kaynakları üzerinden literatür taraması yoluyla
gerçekleştirilmiştir. Birincil kaynakların yanı sıra yer yer ikincil kaynaklara, konu
kapsamındaki diğer yazar ve düşünürlerin destekleyici nitelikteki kaynaklarına da yer
verilmiştir. Ayrıca çalışma karşılaştırmalı bir yöntem izlenerek ortaya konulmuştur. Bu
kapsamda, konu bağlamında Özel ve Taylor'ın örtüşen ve ayrışan yönleri ayrıntılı şekilde
irdelenmiştir.
Çalışmada modernleşmenin teknik, teknoloji, kentleşme, tüketim kültürü,
araçsallaşma gibi dinamikler üzerinden kimlik, din ve tanınma gibi kurumları etkilediği
bunun neticesinde de toplumların hâkim tahayyüllerinde değişikliklere neden olduğu ortaya
konulmuştur. Devamında değişen tahayyülün bireyleşme, yabancılaşma, tek tipleşme, anlam
kaybı gibi çeşitli sıkıntılar ortaya çıkardığı Özel ve Taylor tarafından ortaya konulan
bulgular ışığında irdelenmiştir.
Özel ve Taylor modernleşmeyi; mekanikleşen ve tek tipleşen bir birey anlayışına
sebep olmak, bireyin kimlik oluşum sürecinde etkili olan geleneksel dinamikleri yerle bir
etmek, dinde bir gerilemeye, sekülerleşmenin yükselmesine yol açmak, aklın
araçsallaşmasının da etkisiyle ekonomi temelli bir düzenin tüm dünyayı kuşatmasına ve
kendi kurallarını dayatmasına zemin hazırlamak gibi birbiriyle ilintili birçok dinamik
bağlamında eleştirmiştir. Kentleşme, ekonomi ve teknik gibi unsurlara modernleşme
sürecinde birincil bir önem atfeden Özel'e karşı Taylor bu unsurlara ikincil bir önem
atfetmektedir. Özel, modernleşmenin sıkıntılarına karşı Türk kimliğinde (Müslüman Türk)
ısrar ederken Taylor "çokkültürcülük ve tanıma" politikaları eksenin de bir çözüm önerisi
sunmaktadır. Özel'in din temelli çözüm önerisine Taylor daha çok kültür ve medeniyet bazlı
çoklu bir çözüm seti ile karşılık vermektedir.
Anahtar Kelimeler: İsmet Özel, Charles Taylor, modernleşme, teknik, sekülerleşme

Abstract:
Modernization Criticism in İsmet Özel and Charles Taylor
The subject of this study; it is a comparative analysis of Ismet Özel and Charles
Taylor's criticisms of modernization. For this purpose, the criticisms directed towards
modernization by both Özel and Taylor in this study include the definition of concepts such
as "religion", "civilization", "technical", "instrumental reason", "alienation", "identity",
"social imagination", and "multiculturalism" and it is evaluated within the framework of
mutual interaction with each other. The study was carried out primarily through the literature
review on the primary sources of Özel and Taylor. In addition to primary sources, secondary
sources, and supportive sources of other authors and thinkers within the scope of the subject
are also included.
In the study, it has been revealed that modernization affects institutions such as
identity, religion and recognition through dynamics such as technique, technology,
urbanization, consumption culture, instrumentalization, and as a result, it has caused changes
in the dominant imaginations of societies. Afterwards, it was examined in the light of the
findings of Özel and Taylor that the changing imagination caused various problems such as
individuation, alienation, uniformization, loss of meaning.
Özel and Taylor modernization; to cause a mechanized and uniform understanding of
the individual, to destroy the traditional dynamics that are effective in the identity formation
process of the individual, to cause a regression in religion, the rise of secularization, to
prepare the ground for an economy-based order to surround the whole world and impose its
own rules with the effect of instrumentalization of the mind has criticized many related
dynamics in the context. Taylor attributes a primary importance to elements such as
urbanization, economy and technique in the modernization process, and Taylor attributes a
secondary importance to these elements. While Özel insists on Turkish identity (Muslim
Turk) against the problems of modernization, Taylor offers a solution proposal for the axis
of "multiculturalism and recognition" policies. The religion-based solution proposal of Özel,
Taylor responds with a multi-cultural and civilization-based solution set.
Keywords: İsmet Özel, Charles Taylor, modernization, technique, secularization.