Türkçede belirleyici öbeği
Determiner phrase in Turkish
Yazar: PERİHAN TUĞCU
Danışman: YRD. DOÇ. DR. SELÇUK İŞSEVER
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Dilbilim Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Belirlilik = Definiteness ; Dilbilgisi = Grammar ; Dilbilim = Linguistics ; Söz dizim = Syntax ; Türkçe = Turkish

Özet:
Bu tez, Belirleyici Öbeği Varsayımı'nın Türkçe için geçerli olup olmadığını sorgulamaktadır. Bu doğrultuda, AÖ'lerin içyapısı betimlenmekte ve tanımlık işlevinde biçimbirimleri olmayan Türkçede AÖ'lerin sözdizimi düzlemine nasıl yansıdığı incelenmektedir.Ayrıca, üye konumunda bulunmanın koşulları (`gönderimsellik' ve `Durum' yüklenmiş olma) doğrultusunda Türkçede gönderimselliğin nasıl kodlandığı ve Durum biçimbirimlerinin işlevi tartışılmaktadır. Bu doğrultuda, özellikle, eylemin hemen önünde yer alan ve herhangi bir Durum biçimbirimi almamış olan çıplak AÖ'ler ele alınmakta ve bu AÖ'lerin üye konumunda bulunup bulunmadığı tartışılmaktadır. Sonuç olarak, bu AÖ'lerin üye konumunda değil, EÖ sınırı içinde kaldığı ve gönderimsellik kodlamadığı ortaya konmaktadır. Bu noktadan hareketle, Türkçede AÖ/BelÖ şeklinde bir ayrımın varlığına dikkat çekilmektedir. Dolayısıyla da Türkçede BelÖ işlevsel ulamının varlığı ortaya konmaktadır. Ancak, İngilizceden farklı olarak Türkçede bu öbeğin başının sesbilimsel olarak gerçekleşmediğine dikkat çekilmektedir.Ayrıca, gönderimsellik taşıyan BelÖ'lerin sayı bilgisi taşıması ve Türkçede dilbilgisel sayının biçimbirimler ile işaretlenmesi noktasından hareketle, Türkçede AÖ'ler üzerinde Sayı Öbeği (SayıÖ) işlevsel ulamının varlığı ortaya konmaktadır. Bununla birlikte, sayılar ve niceleyiciler ile AÖ'ler arasında sayı Uyumu olduğunun altı çizilmekte ve bu birimler SayıÖ'nün GÖS konumunda değerlendirilmektedir. Yalnızca SayıÖ değil, sayıların ve niceleyicilerin Niceleyici Öbeği (NÖ), `tane, adet, salkım' vb. gibi ölçü-miktar-sayı belirten birimlerin de Ölçüm Öbeği (ÖÖ) işlevsel ulamını oluşturduğu ileri sürülmektedir.Ayrıca, alanyazınında belirtildiği gibi tamlama yapıları Uyum Öbeği (UÖ) işlevsel ulamı altında ele alınmaktadır. Bilindiği üzere, UÖ tamlayan ile tamlanan arasındaki kişi-sayı Uyumunun yansıdığı ulamdır.

Abstract:
This dissertation examines the validity of Determiner Phrase Hypothesis in Turkish. In this respect, the inner structure of NPs are described and how Noun Phrases project to the syntactic level in Turkish, a languge without an article system, is investigated.Furthermore, in line with the two conditions for argumenthood (case and referentiality assignment), it describes the referentiality assignment and the role of case morphemes in Turkish. At this point, it focuses especially on bare NPs in pre-verbal position and discusses whether they occupy argument positions or not. As a result, it finds out that these bare NPs do not occupy the argument positions, but they are inside of Verb Phrase and they are not referential at this position. From this result, it asserts that Turkish reflects the NP/DP distinction. Therefore, it is definite that Turkish has a DP projection above referential NPs. However, it states that in Turkish the head of this phrase is null, unlike in English.Moreover, since DPs encode number information and grammatical number is realized morphologically on nouns in Turkish, it claims that there is another functional projection called Number Phrase (NumP) above NPs. Besides, it draws the attention to the number Agreement between NPs and numbers/quantifiers, and it locates them in SpecNumP. Furthermore, it claims that there are some other functional categories; Quantifier Phrase (QP) in which the numbers and quantifiers are head, and Measure Phrase (MP) in which the amount-number encoding items like `tane, adet, salkım, etc.? occupies the head position.Besides, it adopts the Agreement Phrase (AgrP) analysis in possessive phrases, as stated in the literature. It is generally assumed that AgrP is the category where person-number Agreement projects to the level of syntax.