Sakarya Nehri'nin Arifiye-Boğazköy arasındaki taşkın ovasının gelişimi ve değişiminin coğrafi bilgi sistemleri ve uzaktan algılama yöntemleri ile incelenmesi
Investigation of the development and change of the Sakarya River floodplain between Arifiye-Boğazköy by using geographical information systems and remote sensing
Yazar: HİLAL OKUR ERTURAÇ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET KORHAN ERTURAÇ ; DOÇ. DR. ALPER GÜRBÜZ
Sakarya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Adapazarı Ovası = Adapazarı Plain ; Coğrafi bilgi sistemleri = Geographical information systems ; Fiziki coğrafya = Physical geography ; Ova = Plains ; Sakarya Nehri = Sakarya River

Özet:
İnceleme alanı, Anadolu'nun Kuzeybatı kesiminde, Doğu Marmara Bölgesinde, Sakarya Nehri akaçlama alanı içerisinde yer almaktadır. Sakarya Nehri, yıllık ortalama 164.5 m3/s debisi ile Kuzeybatı Anadolu'nun büyük bir kısmını (60.000 km2) akaçlayarak yılda 23400 ton asılı çökeli Karadeniz'e ulaştırır. Bu çalışmanın odak noktası, Adapazarı Ovası'ndaki Sakarya Nehri'nin, Boğazköy ile Arifiye arasında yer alan 15 km uzunluğundaki taşkın ovasıdır.
Çalışma iki ana aşamadan oluşmaktadır. Birincisi, Sakarya Nehri ve onun dinamiklerine bağlı doğal kontrollerle oluşan ve etkileşen taşkın ovasının gelişimini araştırmaktır. Bu aşamada Sakarya Nehri'nin Holosen içerisinde şekillendirdiği taraça basamakları ve güncel taşkın ovası yer almaktadır. Eklenik üç taraça basamağı ve zamansal ilişkileri ortaya konulmuştur.
Çalışmanın ikinci aşaması ise alanda yer alan kum-çakıl ocağı işletmelerinin çevresel ve zamansal değişimlerinin izlenmesidir. Kum ocağı işletmelerinin alan genişliğini izlemek için 1970 den günümüze uydu görüntüleri ve Coğrafi Bilgi Sistemi yöntemleri kullanılarak, 44 yıllık kum-çakıl madencilik faaliyetleri ile; kullanılan alan ve işletilen malzeme hacmi ortaya konulmuştur.
Sakarya Nehri taraça basamakları içerisindeki taşkın ovası çökel paketinin yer aldığı çalışma alanı boyunca; güncel taşkın ovasının ve T1 taraça basamağının tamamına yakını, T2 taraça basamağının da büyük bir kısmı kum-çakıl madencilik faaliyetleri ile işletilmiştir. Toplam ~970 hektar alanda 41-52 milyon m3 malzeme işletilmiştir. İşletilen kum-çakıl boylu çökellerin toplam ağırlığı 107-137 milyon ton aralığındadır.

Abstract:
The study area is located within the Sakarya River drainage area in the Northwestern part of Anatolia, in the Eastern Marmara region. Sakarya River drains most of NW Turkey (60.000 km2) with average annual discharge as 164.5 m3/s, carrying 23400 tons of suspended sediment load to the Black Sea. The focus of this study is the 15 km long floodplain of Sakarya River in Adapazarı Basin, between Arifiye and Boğazköy.
The study consists of two main objectives. The first objective is to investigate the development of the Sakarya River deposits during the Holocene. Two terrace steps and the recent flood plain, are introduced with spatial and temporal relationships.
The second objective of the study is to identify and monitor the sand-gravel mining activities in the study area, which in time cause the destruction of the recent floodplain and issued environmental and social problems in the area. The temporal expansion of the sand mines are investigated by using remotely sensed imagery from 1970 to the present and digitized to develop a geographic information system for the area. The collected data are used to define the surface area and volume of material exploited in time for the last 44 years.
The results show that nearly all of the current flood plain (T0) and T1 terrace steps and a significant part of T2 terraces steps were operated by sand-gravel mining activities. The total amount material exploited is calculated as 41-52 million m3 in a total area of ~970 hectares. The gross total of the sand-gravel sediments operated is estimated as 107-137 million tons.