Baklada (Vicia faba L.) farklı bitki sıklıkları ve gölgelemenin verim ve verim öğelerine etkisi
Effect of plant density and shading applications on yield and yield components in faba bean (Vicia faba L.) varieties
Yazar: ÜMİT ACAY
Danışman: PROF. DR. BEHİYE TUBA BİÇER
Dicle Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı / Tarla Bitkileri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Tek yıllık baklagiller = Annual legume

Özet:
Bu araştırma, 2022 ve 2023 yılları arasında Diyarbakır'da Dicle Üniversitesi Ziraat Fakültesi deneme alanında yürütülmüştür. Araştırmada farklı bitki yoğunluğu ve gölgelemenin bazı bakla (Vicia faba L.) çeşitlerinin verim ve verim unsurlarına etkisinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada üç bakla çeşidi (Emiralem, Kuşadası ve Sorgun), iki bitki yoğunluğu (10 bitki/m2 ve 20 bitki/m2) ve dört gölgeleme uygulaması (%0, %40, %75 ve %95) kullanılmıştır. Deneme tesadüf bloklarında bölünen bölünmüş parseller deneme desenine göre üç tekrarlamalı olarak kurulmuştur. Ana parsel çeşit, alt parsel bitki yoğunluğu, alt alt parsel bitki gölgelendirme uygulamaları olarak alınmıştır. Araştırmada; çeşit, bitki sıklığı ve gölge uygulamalarının etkisini incelemek amacıyla, iki yıl boyunca çiçeklenme öncesi, tam çiçeklenme ve bakla bağlama dönemlerinde taze olarak hasat edilen bitkilerde ve hasat sonrası bitkilerde verim ve verim özellikleri ile 2022 yılında yedi farklı gelişme döneminde bitkisel özelliklerde büyüme parametreleri incelenmiştir. Bitki boyu (cm), bitki başına bakla sayısı, bitki başına bakla ağırlığı (g), bitki başına tohum sayısı, bakla başına tohum sayısı ve tane verimi (kg/da) gibi bitki özellikleri incelenmiştir. Tane verimi açısından yıllar birleşik analize göre yıl, çeşit, bitki yoğunluğu ve gölgeleme uygulamaları, yıl x çeşit, yıl x bitki yoğunluğu, yıl x gölgeleme, çeşit x bitki yoğunluğu ve bitki yoğunluğu x gölgeleme interaksiyonu önemli bulunmuştur. En yüksek tane verimi 155,53 kg/da ile 20 bitki/m2'den elde edilirken, bitki başına bakla ve tohum sayısı bakımından en yüksek değerler 10 bitki/m2 yoğunluktan elde edilmiştir. Ancak bitki yoğunlukları arttıkça verim özellikleri azalmıştır. Gölgeleme uygulamalarında en yüksek tane verimi (184,79 kg/da) %40 gölge uygulamasında elde edilirken, en düşük tane verimi (107,06 kg/da) %95 gölge uygulamasında kaydedilmiştir. Yoğun gölgeleme bitki boyunu artırmış ancak bitki gövdesinin zayıflamasına neden olmuştur. Orta derecede gölgeli ve gölgesiz bitkiler, yoğun gölgeli bitkilere göre daha yüksek sayıda bakla, bitki başına tohum ve tane verimine sahiptir. CGR peak noktasına ulaşma süresi her iki bitki sıklığında da 53. ve 60. günlerdir. %95 gölge uygulamasının çiçeklenme ve bakla bağlama dönemlerinde bile peak CGR değeri almadığı büyümenin ertelendiği ve 67. günde en yüksek değeri aldığı belirlenmiştir. Yaprak alan indeksi 60. ve 67. günlerde her iki bitki sıklığı içinde en yüksek değerine ulaşmıştır. YAİ, 32. günde %95 gölgelemede 1,3 m2/m2, %75 gölgelemede 1,45 m2/m2 iken, % 40 (1,22 m2/m2) ve açık alan (1,16 m2/m2) uygulamasında benzer yaprak alanı indeksi saptanmıştır.

Abstract:
This research was conducted over two years, from 2022 to 2023, in the trial area of Dicle University Faculty of Agriculture, Diyarbakir, Turkiye. The study was aimed to determined the effect of different plant densities and shading on the yield and yield components of some faba bean (Vicia faba L.) varieties. In the study used three faba bean varieties (Emiralem, Kuşadası, and Sorgun), two plant densities (10 plants/m2 and 20 plants/m2) and four shading applications (0%, 40%, 75%, and 95%). The experiment was arranged to the randomized complete blocks in split-split plot design with three replications. Main plot treatments consisted of cultivars. Sub-plot treatments were plant density. Sub-subplots treatments were also plant shading traetments. In the research; In order to examine the effect of variety, plant density and shade applications, yield and yield characteristics of freshly harvested plants and post-harvest plants during pre-flowering, full flowering and pod setting periods for two years, and growth parameters of vegetative characteristics were examined in seven different development periods in 2022. Plant traits such as plant height (cm), number of pods per plant, weight of pods per plant (g), number of seeds per plant, number of seeds per pod, and grain yield (kg/da) were examined. According to the combined analysis year, variety, plant density and shading treatments, year x variety, year x plant density, year x shading, variety x plant density and plant density x shading interactions for grain yield were significant. The highest grain yield of 155.53 kg/da was obtained from of 20 plants/m2, while the highest values of the number of pods and seeds per plant were obtained from a density of 10 plants/m2. However, as plant densities increased, yield characteristics decreased. For shading applications, the highest grain yield (184.79 kg/da) was in the 40% application, while the lowest seed yield (107.06 kg/da) was recorded in the 95% application. Intensive shading increased plant height but caused the plant stems to become spindly. Moderately shaded and unshaded plants had a higher number of pods, seeds per plant and grain yield than heavily shaded plants. The time to reach the CGR peak is the 53rd and 60th days in both plant densities. It was determined that 95% shade application did not achieve peak CGR value even during the flowering and pod setting periods, growth was delayed and it reached the highest value on the 67th day. Leaf area index reached its highest value in both plant frequencies on the 60th and 67th days. On the 32nd day, the LAI was 1.3 m2/m2 in 95% shading and 1.45 m2/m2 in 75% shading, while similar leaves were observed in 40% (1.22 m2/m2) and open field (1.16 m2/m2) applications. area index was determined.