Mardin Firdevs Kasrı için restorasyon ve yeniden kullanım önerisi
Restoration and re-use proposal for Mardin Firdevs Kasrı
Yazar: MEHMET KOÇ
Danışman: DOÇ. DR. CEYLAN İREM GENÇER
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Rölöve-Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Türkiye'nin Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde birçok önemli medeniyete ev sahipliği yapan ve yoğun bir tarihi dokuya sahip olan Mardin şehrinin günümüze ulaşan izleri 14. yüzyılda Artuklular dönemiyle başlamış, sonrasında Osmanlı dönemiyle genişlemiştir. Tez kapsamında incelenen Firdevs Kasrı, Mardin İli Merkez ilçesi Nusaybin yolu üzerinde olup Mardin sivil mimarisinde önemli yere sahip yapılardan sadece biridir. 
Mardin'in geleneksel kasırlarının adları tarihte ilk olarak Artuklu sultanlarının dinlenmelik sayfiye yeri olarak geçmektedir. Firdevs Kasrı dışında yirmi üç adet kasır yapısı daha günümüze ulaşmıştır. Bunların bir kısmı Artuklu döneminde, bir kısmı Osmanlı döneminde ve son olarak Cumhuriyet döneminin ilk yıllarına uzanan bir süreçte yapılmıştır.
Mardin sivil mimarisinin daha gelişmiş ve nitelikli bir yapısı olan Firdevs Kasrı, Mardin merkezinin dışında olup Mardin ovasına doğru bütün kente hâkim eşsiz bir manzaraya sahiptir. Bu özelliklerinden dolayı şehri yöneten bütün sultanlar tarafından sürekli tercih edilmiş ve değişen kullanıcılarıyla da birlikte çeşitli müdahaleler geçirmiştir.
İlk inşasının Artuklu döneminde (14. yüzyıl) gerçekleştiği düşünülen Mardin Firdevs Kasrı, günümüze sağlam olarak ve özgün mimarisini büyük ölçüde koruyarak gelmiştir. Ziyarete açık olan Firdevs Kasrı'nın mülkiyeti Ensari Zade Şeyh Mehmet Efendi Vakfı'na aittir. Koruma Derecesi olarak Anıtsal 2 kategorisinde olan yapı, 1979 yılında tescil edilerek koruma altına alınmıştır. Bahar ve yaz aylarında Ensari Ailesi tarafından kullanılan kasır havaların soğumasıyla birlikte sadece hizmetli personel tarafından kullanılmaktadır.
Mardin'de yaşanan hızlı kentleşme ve yapı sahiplerinin değişen ihtiyaçlarına göre yaptıkları müdahaleler ile bu son derece önemli yapılar hasar görmekte ve özgün karakterleri bozulmaktadır. Bu tez kapsamında Mardin'in özgün bir mimari biçimlenişi olan kasırların önemine vurgu yapılarak bu yapılardan günümüze ulaşanlardan biri olan Firdevs Kasrı için analitik rölöve, restitüsyon, restorasyon ve yeniden kullanım önerilerini içeren detaylı bir çalışma yapılmıştır.

Abstract:
Many important civilizations are hosted by Mardin which is located in the southeastern region of Turkey. The historic fabric of Mardin started to develop in the 14th century Artuqid period, then it expanded during the Ottoman period. Firdevs Qasr, which is examined within the scope of this thesis, is located on the Nusaybin road of the central district of Mardin Province and it is one of the many buildings that have an important place in the civilian architecture of Mardin.
The traditional qasr buildings of Mardin were first mentioned in the historical resources as the resting place of the Artuqid Sultans. Other than Firdevs Qasr, twenty-three qasr buildings have survived. Some of them were built during the Artuqid period, some in the Ottoman period and some are added in the first years of the Republic.
Firdevs Qasr, which is a more developed and qualified structure of Mardin civil architecture is outside the center of Mardin and has a unique view dominating the whole city towards Mardin plain. Because of these characteristics, the building has been continuously preferred by all the sultans who have ruled the city and the building has undergone various interventions with its changing users.
The Mardin Firdevs Qasr, whose initial construction was thought to have taken place during the Artuqid Period (14th century), has survived till today and its original architecture has mostly survived. The property of Firdevs Qasr, which is open to visitors, belongs to Ensari Zade Şeyh Mehmet Efendi Foundation. The building which is in the Monumental 2 Category as conservation degree was listed in 1979 and it was taken under protection. In the spring and summer months, the qasr was used by the Ensari family and the rest of the year which means when the weather gets colder it used only by housekeeping staff.
The rapid urbanization in Mardin and the interventions made by the building users according to their changing needs that affect  the historical buildings and they have been damaged and their original characteristics deteriorated by those reasons. Within the scope of this thesis, a detailed study including analytical survey, restitution, restoration and reuse proposals are prepared for Firdevs Qasr, which is one of the buildings that emphasizes the importance of the unique architectural characteristics of qasrs.