Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan çocukların tedavisinde kullanılan ilaçların kardiyovasküler yan etkilerinin belirlenmesi /
Yazar: NUBAR MUSTAFAYEVA
Danışman: PROF. DR. TAYFUN UÇAR
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Atomoksetin = Atomoxetine ; Hiperaktiviteli dikkat eksikliği bozukluğu = Attention deficit disorder with hyperactivity ; Kardiyovasküler hastalıklar = Cardiovascular diseases ; Kardiyovasküler sistem = Cardiovascular system ; Metilfenidat = Methylphenidate ; Tedavi = Treatment ; Çocuklar = Children ; İlaç yan etkileri ve istenmeyen reaksiyonlar = Drug-related side effects and adverse reactions

Özet:
Giriş: Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) çocukluk çağının en sık rastlanan nörodavranışsal bozukluğudur. DEHB tedavisinde kullanılan ilaçlar sempatomimetik etkilerinden dolayı istenmeyen kardiyovasküler yan etkiler yaparak, kardiyovasküler morbidite ve mortalite riskinde artışa yol açabilmektedir. Ülkemizde DEHB tedavisinde kullanılan ilaçların kardiyovasküler sistem (KVS) yan etkilerini belirleyen çok az sayıda çalışma bulunmaktadır.
Amaç: Çalışmamızda DEHB tanısı olan çocukların tedavisinde kullanılan ilaçların kardiyovasküler yan etkilerinin belirlenmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Çalışmaya 6-18 yaş aralığında ilaç tedavisi başlanması planlanan 50 DEHB tanılı çocuk alındı. Kişisel ve aile öykülerine dair anket formu dolduruldu. Sonrasında fizik muayene, 12 derivasyonlu yüzey elektrokardiyogram (EKG) görüntülemeleri yapıldı. İlaç tedavisi başlanan çocuklar ortalama 6 haftalık ilaç kullanımından sonra kontrole çağrılarak işlemler tekrarlandı. Sonuçlar hasta takip formuna kaydedildi. Sürekli verilere ilişkin tanımlayıcı istatistiklerde ortalama standart sapma, ortanca, minimum, maksimum değerleri, kesikli verilerde ise yüzde değerleri verildi. Verilerin normal dağılıma uygunluğu Shapiro-Wilk testi ile incelendi. Olguların tedavi öncesi ve tedavinin 6. haftasında ölçümlerinin karşılaştırılmasında normal dağılım gösteren verilerde Paired Samples t test, normal dağılmayan verilerde Wilcoxon test kullanıldı. Değerlendirmelerde IBM SPSS Statistics 20 programı kullanıldı ve istatistiksel anlamlılık sınırı olarak p<0.05 kabul edildi.
Bulgular: Olgularımızın 35'i erkek, 15'i kız hastadan oluşmaktaydı. DEHB grubunun yaş ortalaması 10.35±3.37 yıldı. 45 çocuğa Metilfenidat (MPH), 5 çocuğa Atomoksetin (ATX) tedavisi başlandı. Değerlendirme hem tüm olgularda, hem de MPH, ATX grupları için ayrı ayrılıkta yapıldı. Metilfenidat kullanan 45 olgunun 24'ünün preparat ismi Medikinet, 18'i Concerta, 3'ü Ritalindi. Metilfenidat ilaç tedavi dozu ortalama 17.36±9.01 mg/gün, 0.42±0.15 mg/kg, Atomoksetin için ise 15.20±7.79 gün/mg, 0.52±0.32 mg/kg idi. Ortalama tedavi süresi 44.42±4.85 gündü. İlaç tedavisi süresince hiçbir çocukta kardiyovasküler yakınma saptanmadı. İlaç tedavisi sonrasında çocukların vücut ağırlığında anlamlı düşüş saptandı (p<0.05). Hem tüm olgularda hem de Metilfenidat ve Atomoksetin gruplarında kalp hızı, sistolik ve diyastolik kan basıncı değerlerinde anlamlı fark bulunmadı (p>0.05). DEHB'li olguların EKG parametrelerinde tedavi öncesi ve sonrasında değişiklik saptanmadı (p>0.05)
Tartışma ve Sonuç: Bu çalışmada DEHB'li çocukların tedavisinde kullanılan MPH ve ATX öncesi ve sonrasında kalp hızında, sistolik ve diyastolik kan basıncı değerlerinde, EKG parametreleri arasında anlamlı fark bulunmadı. Literatür bilgileri genel olarak bulgularımızla benzerlik göstermektedir. Ancak MPH kullanımı ile bazı çalışmalarda görülen yan etki bizim olgularımızda görülmemiştir. Olgularımızda yan etki görülmemesini başlanan ilaç dozunun güvenli aralıkta olmasından ve/veya ortalama 6 haftalık ilaç kullanım sürecinde yan etkilerin azalmasından kaynaklandığını düşünmekteyiz. Atomoksetin kullanan olgu sayımızın az olmasından dolayı da ATX grubunda anlamlı sonuçlara ulaşamadık. DEHB'li çocuklarda ilaç tedavisinin kardiyovasküler sistem ve otonom sinir sistemi üzerindeki etkileri ve yarattığı risklerin belirlenmesi için daha fazla ve daha uzun takip süreli çalışmalara ihtiyaç vardır.

Anahtar Kelimeler: Atomoksetin, Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu, Kardiyovasküler Sistem, Metilfenidat.

Abstract:
Introduction: Attention and hyperactivity disorder (ADHD) is the most common neurobehavioral disorder of childhood. Drugs used in the treatment of ADHD may cause unwanted cardiovascular side effects due to their sympathomimetic effects and increase the risk of cardiovascular morbidity and mortality. There are very few studies in our country that determine the cardiovascular system (CVS) side effects of drugs used in the treatment of ADHD.
Aim: In our study, it was aimed to determine the cardiovascular side effects of drugs used in the treatment of children with ADHD.
Materials and Methods: 50 children with ADHD, who were planned to start drug treatment between the ages of 6-18, were included in the study. A questionnaire about personal and family histories was filled. Afterwards, physical examination and 12-lead electrocardiogram (ECG) were performed. Children who were started on drug therapy were called for control after an average of 6 weeks of drug use, and the procedures were repeated. The results were recorded on the patient follow-up form. The mean standard deviation, median, minimum and maximum values were given in descriptive statistics for continuous data, and percentage values were given in discrete data. The conformity of the data to the normal distribution was examined using the Shapiro-Wilk test. Paired Samples t test was used for data showing normal distribution, and Wilcoxon test was used for data that were not normally distributed in the comparison of the measurements of the cases before the treatment and at the 6th week of treatment. IBM SPSS Statistics 20 program was used in the evaluations and p<0.05 was accepted as the statistical significance limit.
Results: 35 of our cases were male and 15 were female. The mean age of the ADHD group was 10.35±3.37 years. Methylphenidate (MPH) treatment was started in 45 children and Atomoxetine (ATX) treatment was started in 5 children. Evaluation was done both in all cases and separately for MPH and ATX groups. The preparation name of 24 of 45 cases using methylphenidate was Medikinet, 18 of them Concerta, 3 of them Ritalin. The mean MPH drug treatment dose was 17.36±9.01 mg/day, 0.42±0.15 mg/kg, and for Atomoxetine it was 15.20±7.79 day/mg, 0.52±0.32 mg/kg. The mean duration of treatment was 44.42±4.85 days. No cardiovascular complaints were detected in any child during the drug treatment. There was a significant decrease in body weight of the children after drug treatment (p<0.05). There was no significant difference in heart rate, systolic and diastolic blood pressure values in all cases and in Methylphenidate and Atomoxetine groups (p>0.05). There was no change in the ECG parameters of ADHD patients before and after treatment (p>0.05).
Discussion and Conclusion: In this study, no significant difference was found in heart rate, systolic and diastolic blood pressure values, and ECG parameters before and after MPH and ATX used in the treatment of children with ADHD. Literature information is generally similar to our findings. However, the side effects seen in some studies with the use of MPH were not observed in our cases. We think that the lack of side effects in our cases was due to the fact that the dose of the drug was in the safe range and/or the decrease in side effects during the average 6-week drug use period. Due to the small number of patients using ATX, we could not reach significant results in the ATX group. More and longer follow-up studies are needed to determine the effects and risks of drug therapy on the cardiovascular system and autonomic nervous system in children with ADHD.

Keywords: Atomoxetine, Attention Deficit and Hyperactivity Disorder, Cardiovascular System, Methylphenidate