Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu tanısı alan ve almayan ergenlerin akıllı telefon bağımlılığı düzeyleri, mizaç özellikleri ve anne baba tutumları açısından karşılaştırılması
Comparison of smartphone addiction levels, temperament characteristics and parental attitudes of adolescents with and without attention deficit hyperactivity disorder
Yazar: SİMGE KOÇYİĞİT
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HALİME ŞENAY GÜZEL
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Klinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Akıllı telefonlar = Smartphones ; Ana-baba tutumu = Parents attitude ; Bağımlılık = Dependency ; Ergenler = Adolescents ; Hiperaktiviteli dikkat eksikliği bozukluğu = Attention deficit disorder with hyperactivity ; Kişilik özellikleri = Personality traits

Özet:
Bu çalışmanın amacı Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu tanısı alan ve almayan 11-14 yaş arası ergenleri akıllı telefon bağımlılığı, mizaç özellikleri ve ebeveyn tutumları açısından karşılaştırmak ve gruplar arasındaki farklılıkları ortaya koymaktır. Bu amaç doğrultusunda çalışmaya DEHB tanılı grupta 67, DEHB tanısı olmayan grupta 76 olmak üzere toplamda 143 çocuk ile anne/babaları dahil edilmiştir. Ebeveynlere Aile Hayatı ve Çocuk Yetiştirme Tutum Ölçeği uygulanırken, ergenlere Akıllı Telefon Bağımlılığı Ölçeği – Kısa Formu ile Çocuklar İçin Mizaç ve Karakter Envanteri uygulanmış ve her iki gruba kişisel bilgi formu verilmiştir. Ölçeklerden elde edilen veriler incelenirken öncelikle student t-testi, ki-kare analizi, korelasyon analizi, ANOVA ve MANOVA uygulanmıştır. Sonrasında ise çalışmanın temel amacı doğrultusunda, Akıllı telefon bağımlılığını yordayan değişkenleri incelemek amacıyla DEHB tanılı ve DEHB tanısı olmayan gruplar için iki ayrı çoklu regresyon analizi yapılmıştır. Yapılan analizlere göre, DEHB tanılı ergenlerin akıllı telefon bağımlılığı puanları DEHB tanısı olmayan gruba oranla anlamlı derecede yüksek bulunmuştur. Ayrıca, grupların mizaç ve karakter özellikleri ile anne baba tutumları açısından da farklılıklar gösterdiği saptanmıştır. Son olarak, her iki grubun akıllı telefon kullanım amacı ve cinsiyet açısından farklılaştığı tespit edilmiştir. Regresyon analizi sonuçlarında, DEHB tanılı grupta akıllı telefon bağımlılığını yenilik arayışı mizaç özelliği pozitif yönde, aşırı koruyucu ebeveyn tutumu negatif yönde yordamaktadır. DEHB tanısı olmayan grupta ise akıllı telefon bağımlılığını yenilik arayışı mizaç özelliği pozitif yönde, sebat etme mizaç özelliği ise negatif yönde yordamaktadır. Elde edilen bulgular alanyazın çerçevesinde tartışılmış, ileri çalışmalar için bazı önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
This study was aimed to compare adolescents between 11-14 years with and without Attention Deficit Hyperacitivity Disorder in terms of smartphone addiction, temperament characteristics and parental attitudes and to reveal differences between groups. For this purpose, a total of 143 children and their parents were included in the study, 67 of which were adolescents who had received ADHD diagnosis and 76 had not received ADHD diagnosis. While parents completed the Parental Attitude Research Instrument-PARI, adolescents were administered the Smart Phone Addiction Scale - Short Form and Junior Temperament and Character Inventory and and both groups were given personal information form. Student's t-test, Chi-squared analysis, correlation analysis, ANOVA and MANOVA were used to analyze the findings obtained from the research. Then, in order to investigate the predictors of smartphone addiction, two different multiple regression analyzes were performed for the groups with and without ADHD. According to the analysis, the smartphone addiction scores of adolescents with ADHD were significantly higher than the non-ADHD group. In addition, ADHD and non-ADHD groups showed differences in temperament characteristics and parental attitudes. Finally, it was determined that both groups differed in terms of purpose of using smartphones and gender. Regression analysis revealed that, novelty seeking temperament trait positively predict and overprotection parental attitude negatively predict smartphone dependence in ADHD group. In the non-ADHD group, smartphone addiction predicted novelty seeking temperament trait positively and persistence temperament trait predicted negatively. The findings were discussed within the context of the literature and some suggestions were made for further studies.