Jürgen Habermas'ın söylem etiği kuramında ahlak yargılarının oluşumu ve temellendirilmesi sorunu
The problem of generation of ethical judgements and their justification in Jurgen Habermas' discourse ethics
Yazar: SEYİT COŞKUN
Danışman: DOÇ. DR. ERDAL CENGİZ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı / Sistematik Felsefe ve Mantık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Ahlaki yargı = Moral judgment ; Felsefe = Philosophy ; Habermas, Jürgen = Habermas, Jürgen ; Söylem = Discourse

Özet:
Tez, Habermas'ın iletişim teorisi çerçevesinde ortaya konulan söylem-etiksel ahlak anlayışını ve pratik söylem aracılığıyla oluşturulan ahlaki ilke ve normları araştırmaktadır. Yararcı ve Kantçı ahlak anlayışını uzlaştırma amacı güden söylem etiği, ahlaki-pratik sorulara yönelik ideal koşullar altında yürütülen bir argümantasyon sürecinde ortaya konulan normatif ilkelerin, hem bağlamsal hem de evrensel olarak geçerli olabileceğini vurgular. Diğer deyişle, bireylerce yürütülen bir pratik söylemde uzlaşıyla elde edilen ilkelerin, içeriksel olarak söyleme katılan bütün tarafların ilgisini dikkate alabileceğini, ama aynı zamanda biçimsel olarak herkes için geçerli olabileceğini iddia eder. Ancak, bu iddia, pratik söylemden aynı zamanda bağlamsal ve evrensel geçerlilik savlarının türetilmesi konusunda yetersiz görünmektedir. Çünkü pratik bir söylemde doğrudan ahlaki olarak sayılan normlar aynı zamanda evrensel doğrulayıcı ilkeler olarak görülemezler. İletişim kuramı açısından, aynı zamanda olgusallık ve geçerlilik arasındaki gerilimi de ifade eden bu sorun, etiği bütünleyici bir hukuk temelinde aşılmaya çalışılır. Bu çerçevede, Habermas'ın temel olarak kamusal düşünme ve görüşme süreçlerinin tasarlandığı müzakereci demokrasi anlayışı, liberal ve cumhuriyetçi anlayışların dikkate alınarak oluşturulduğu eleştirel bir kamusal akla dayandırılır. Habermas, siyasal haklara sahip özerk ahlaki bireylerin eşit biçimde dahil olabildikleri eleştirel bir kamusal irade oluşumuyla, genelleştirilebilir ortak ilgi ve ilkelerin oluşumunun gerçekleşebileceğine inanmaktadır. Ancak, bireysel çıkarlar temelinde oluşmuş toplumsal yapı ve siyasal süreçlerin etkisiyle biçimlenen iletişim ortamının yönlendirici biçimde herkesi dinleyici yığınına çevirdiği kamusallık koşullarında, eleştirel bir kamusal irade oluşumunun olanaklılığı sorunu tartışmaya açılmaktadır.

Abstract:
This thesis concerns with Habermas? conception of morality stemmed from discourse ethics by which the validity of moral rules and norms are determined by practical discourse. Discourse ethics, which tries to convene Kantian ethics and utilitarianism, focuses on the assumption that norms and moral rules reached through an ideal argumantation process are valid both contextually and universally. That is, it claims that moral norms, which are accepted by convention of individuals who are participants in a practical discourse, have a gist that presumes the interests of participants and have a form which is valid for all participants. But, this assumption seems to be inadequate since it may not be possible to derive both contextual and universal valid claims from the practical discourse by the norms arrived at a practical discourse, which may be counted as moral immediately, cannot be universal justifying principles at the same time. This problem, which refers to the tension between the factual and the universally valid simultaneously, is tried to manage through a complementary law theory. This law theory stems from Habermas? conception of deliberative democracy which enables to public interaction and public opinion emerge, and which is consecutively depends on a public reason which is mixed of both liberal and republican views. With this critical public reason, in which autonomous moral individuals participate as political members, Habermas believes that common interests and principles come to realise. However, it is doubtable whether it is possible to reach a critical public reason in a such public sphere where communicative milieu is constituted by social institutions and political process, and society is manipulated by communication technics as passive listeners community.