Ekim sonrası farklı periyodik düzende yapılan değişken sıcaklık ön uygulamalarının patlıcanda tohum çimlenme fizyolojisi ve fide kalitesi üzerine etkisi
The effect of different post-sown alternating temperature treatments with different periodic patterns on aubergine seed germination and seedling quality
Yazar: EREN ÖZDEN
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM DEMİR
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Sebze fide üretiminde tohum ortama ekildikten sonra belli bir süre 25 °C'deki odada nemli olarak tutulmakta ve çimlenme teşvik edilmektedir. Patlıcan tohumları kısmi dormansi göstermekte ve sabit sıcaklıklarda çimlenme ve çıkış oranı ve hızı düşmekte, bu da fide kalitesini olumsuz etkilemektedir. Bu araştırmada değişken sıcaklıkların patlıcan tohumlarında çimlenme oranı, hızı, fide çıkışı, hızı ve fide kalitesine etkisi ve bu etkinin CAT, SOD, APX, Lipaz enzim aktiviteleri, GA, Kin, IAA, NOAA, 4-CPA, SA ve JA değişimiyle ilişkisini bulmak ve bitki gelişmesinde etkili olan Ca, Mg, P, K, Na, Fe, Zn, Cu, Mn ve B konsantrasyonlarının belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada 4 adet açık tozlanan, 4 adet hibrit ve 2 adet anaçlık çeşit olmak üzere 10 çeşit kullanılmıştır. Tohumlar 35/20 ºC-16/8 saat, 20/35 ºC-16/8 saat, 20/30 ºC-8/16 saat, 30/20 ºC-8/16 saat, 35/20 ºC-24/24 saat, 30/20 ºC-24/24 saat sıcaklık/süre kombinasyonlarında fide ortamına ekilmiş şekilde nemli olarak tutulmuş ve aynı ortamda 25 °C, sabit sıcaklık kontrol olarak kullanılmıştır. Değişken sıcaklıklar kalite kriterlerinin çoğunda pozitif etki oluşturmuştur. Uygulamalar arasındaki değişim çimlenme oranında % 72 ile 100, çimlenme hızında 3.0 ile 5.9 gün, çıkış oranında % 46 ile 99.3, çıkış hızında 4.4 ile 11.1 gün, fide boyunda 38 ile 142 mm, kök boyunda 50 ile 127 mm, gövde çapında 0.9 ile 2.59 mm, ana yaprak sayısında 2.04 ile 4.07, fide yaş ağırlığında 0.13 ile 11.58 g, fide kuru ağırlığında 0.014 ile 0.127 g, kök yaş ağırlığında 0.013 ile 0.224 g, kök kuru ağırlığında 0.002 ile 0.016 g arasında olmuştur. Değişken sıcaklıklar tohumların çimlenme sonrası kabuk atma gücünü de artırmıştır. Değişken sıcaklıkta tutulan tohumlarda CAT, SOD, APX enzim aktiviteleri, Kin, IAA, NOAA, 4-CPA ve SA seviyeleri ve Mg, Ca, P, K, Zn, Cu, Mn, B seviyelerinde artış tespit edilmişken, Lipaz aktivitesi ve ABA, JA seviyelerinde ise azalma gözlenmiş, Na ve Fe içerikleri ise önemsiz bulunmuştur. Değişken sıcaklık uygulanan tohumlarda yetişen fideler, kontrole göre daha yüksek besin elementlerine sahip olmuştur. Sonuçlar, fide teknolojilerinde kullanılan ekim sonrası çimlenme teşvik safhasının sabit sıcaklık yerine değişken sıcaklıklarda uygulanmasının patlıcan tohumlarında çimlenme ve fide kalitesini artırdığını ortaya koymuştur.

Abstract:
Seeds were kept in peat-moss medium after sowing at 25 °C for inducing germination, and seedling emergence. Aubergine seeds have a relative dormancy and germinates slowly at 25 °C, in turn seedling emergence and size are influenced negatively. This work aimed to determine the effect of alternating temperatures on aubergine seeds' germination rate, mean germination time, seedling emergence, mean emergence time, seedling quality and to determine the effect's relationship with the changes occurred in CAT, SOD, APX and Lipase enzymes activities, GA, ABA, Kin, IAA, NOAA, 4-CPA hormones, SA, JA growth regulators levels. Another goal of the experiment was to determine the concentrations of Ca, Mg, P, K, Na, Fe, Zn, Cu, Mn and B elements which are effective in plant development. Ten aubergine cultivars were used in the research. The cultivars were 4 open-pollinated (Aydin siyahi, Kemer, Pala, Halep karasi), 4 hybrids (Brigitte, Faselis, Karaefe, Hunkar) and 2 rootstock (Hawk, Koksal) cultivars. Seeds were sown in peat-moss:perlite mixture, and were kept at 35/20 ºC-16/8 h, 20/35 ºC-16/8 h, 20/30 ºC-8/16 h, 30/20 ºC-8/16 h, 35/20 ºC-24/24 h, 30/20 ºC-24/24 h combinations before transferring to the climate room. Those kept at 25 °C, were considered as control. Alternating temperatures had showed higher values than those of control. The germination percentages varied between 72 and 100 %, mean germination time 3.0 and 5.9 d, emergence rate 46 and 99.3 %, mean emergence time 4.4 and 11.1 d, seedling length 38 and 142 mm, root length 50 and 127 mm, stem diameter 0.9 and 2.59 mm, true leaf number 2.04 and 4.07 units, seedling fresh weight 0.13 and 1.58 g, seedling dry weight 0.014 and 0.127 g, root fresh weight 0.013 and 0.224 g, root dry weight 0.002 and 0.016 g. Alternating temperatures also increased seeds' shelling capacity. CAT, SOD, APX enzyme activities and Kin, IAA, NOAA, 4-CPA and SA levels were increased at alternating temperatures. Similarly; an increase in Mg, Ca, P, K, Zn, Cu, Mn, B mineral nutrient contents was also observed. Whereas Lipase activity, ABA, JA levels were decreased and Na and Fe contents were found to be non-significant at alternating temperatures. Seedlings that were kept at alternating temperatures had higher macro, micro element contents than those of control. Results indicated that keeping seeds at alternating temperatures rather than that of constant after sowing has a potential to improve aubergine seedling quality.