Moğollar Döneminde Anadolu'da yaşanan Türk insan kaybı
The casaulties of Turkish People Residing in Anatolia In The Mangolian Period
Yazar: KARDELEN KARAAĞAÇ
Danışman: PROF. DR. CEVDET YAKUPOĞLU
Kastamonu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Tarih = History
Dizin: Anadolu = Anatolia ; Anadolu Selçukluları = Anatolian Seljuks ; Anadolu tarihi = Anatolia history ; Moğollar = Mongoşs ; Nüfus = Population ; Orta Çağ = Middle Ages ; Türk tarihi = Turkish history ; Türkler = Turks ; Ölüm = Death

Özet:
Türkiye Selçuklu Devleti, Süleymanşah tarafından 1075 yılında İznik'te kuruldu. Kurulduğu
andan itibaren iskân ve imara önem veren Türkiye Selçuklu Devleti, I. Alâaddin Keykubâd
döneminde en parlak ve ihtişamlı dönemini yaşadı. 1230 yılında Harzemşah Devleti ile
yapılan Yassıçemen Savaşı sonucunda Harzemşah Devleti yıkıldı. Bu devletin yıkılması ile
Türkiye Selçuklu Devleti, Moğollar ile sınır komşusu oldu.
Bu komşuluk sonucu Moğollar her zaman Selçuklu Devleti'nin gücünden çekinmiş ve onları
yakından takip etmişlerdir. 1240 yılında çıkan Babaî İsyanı'nın bir türlü bastırılamadığını
gören Moğollar aynı yıl içerisinde Cormagon Noyan komutasında bir Moğol birliği ile Ani'yi
ve ardından Kars'ı kuşatarak ele geçirmişlerdir. Bu şehirlerde büyük yağma ve talan yaptıktan
ve şehir halkının çoğunu kılıçtan geçirdikten sonra başkentleri Muğan'a geri dönmüşlerdir.
Moğolların sürekli Anadolu'ya gelerek yağma ve talan yapması Türkiye Selçuklu Devleti'ni
harekete geçirerek Moğollara karşı bir askeri hareket düzenlemelerini sağladı. 1243 yılında
yapılan Kösedağ Savaşı'nda Türkiye Selçuklu Devleti, Moğollara karşı savaşı kaybetti ve ağır
bir darbe aldı. Böylece Türkiye Selçuklu Devleti, Moğollara tâbi bir devlet halini aldı ve
yükseliş döneminden yıkılış sürecine girdi.
Kösedağ Savaşı'nın ardından Anadolu'ya gelen Baycu Noyan, burada büyük katliamlar yaptı
ve birçok şehirde yağma ve talanda bulundu. Baycu Noyan, Anadolu'ya giren ilk Moğol valisi
olsa da son olmadığı kesindi. Baycu Noyan'ın ardından Anadolu'ya Hülagu, Alıncak Noyan,
Abaka ve Geyhatu gibi önemli Moğol ilhanları ve noyanları gelmiş olmakla birlikte bunlar da
Anadolu halkını öldürmekten geri durmamış birçok şehri yağmalamaktan da
çekinmemişlerdir.
1277 yılında Anadolu'dan gelen yardım çağrıları sonucunda Memlûk Sultanı Baybars,
Elbistan ovasına gelmiş ve burada önemli bir Moğol kuvvetini yok etmiştir. Moğolları
bozguna uğratan Baybars, Anadolu halkı tarafından sevinçle karşılanmıştır. Ancak Anadolu
halkının sevinci Baybars'ın gitmesi ile son bulmuştur. Abaka han bu olayı öğrendiği zaman
Anadolu'ya gelerek binlerce Türkmen'in öldürülmesine neden olmuştur.
Moğollara karşı her zaman Türkmen beylerinin yanında olan Anadolu halkı bağımsızlık
mücadelesinden hiç vazgeçmemişlerdir. Karamanoğulları, Germiyanoğulları, Denizli 
v
Türkmenleri vd. Türk beyleri her zaman Moğollara karşı durmuşlar ve onların Anadolu'da
daha fazla ilerlemelerine engel olmuşlardır. Aralarında geçen çetin savaşlar sonucunda önemli
komutanlarını hatta beylerini bile kaybetseler dahi her zaman Moğollara karşı dimdik
savaşmışlardır.
Moğollardan yeterince zarar gören Anadolu halkı, bu zararı telafi etmek için çok çabalamışlar
ancak bu dönemde Anadolu'da birçok kez kıtlık yaşanmış ve bu yüzden zirai ihtiyaçların
artan fiyatları halkın açlıktan ölmesine neden olmuştur. Anadolu halkını yaralayan sadece
kıtlık değil aynı zamanda Moğolların yaptıkları katliamlardan şehirlerde ortaya çıkmış veba
hastalığı olmuştur. Bunun neticesinde Moğollarının elinden kurtulan halkın bir kısmı da veba
salgınları sonucu hayatını kaybetmiştir.
Bu doğrultuda tezimizde; ana kaynaklar ve tetkik eserler ışında 1235-1335 yılları arasında
Anadolu içlerine giren Moğol han ve noyanlarının Anadolu halkına karşı yaptıkları kıyımları,
Türkmenlerin onlara karşı giriştikleri bağımsızlık mücadeleleri ve bu mücadeleler sonucunda
yaşanan insan kayıpları ele alınmıştır. Aynı zamanda Türkiye Selçuklu Devleti'nde yaşanan
taht kavgaları sonucunda önemli Devlet adamları ve komutanlarının kayıpları, devlet adamları
arasında siyasi çekişmeler sonucunda yaşanan kayıpları ve son olarak ise bu yıllar arasında
yaşanan doğal afet, kıtlık ve veba salgınları sonucunda Anadolu'da yaşanan Türk insan
kayıpları hakkında bilgi verilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Türkiye Selçuklu Devleti, Moğollar, İlhanlılar, Anadolu Nüfusu, Türk
İsan Kaybı, XIII-XIV. yüzyıllar.

Abstract:
The Turkey Seljuk Empire was founded by Süleymanşah in İznik in 1075. The Turkey Seljuk
Empire, which gave importance to the settlement and reconstruction since it was established,
experienced its most brilliant and magnificent period during the reign of Alâaddin Keykubâd
I. In 1230, the Kharzemshah Empire was collapsed as a result of Yassıçemen war. With the
collapse of this state, the Turkey Seljuk Empire became a border with the Mongols.
As a conclusion of this neighborhood, the Mongols have always abstained from the power of
the Turkey Seljuk Empire and followed them closely. Realizing the Babai revolt of 1240
which could not be suppressed, Mongols laid siege to the city of Ani and then the city of Kars
under the command of Cormagon Noyan in the same year. Having plundered and looted the
city and slaughtered many of the city's people, they returned to their capital, Mugan.
Mongols perpetual invasion and plunder of Anatolia caused the Turkey Seljuk State to
organize a military movement against the Mongols. The Turkey Seljuk Empire lost the war
against the Mongols and took a heavy toll in the Kösedağ War made in 1243.
Occupying Anatolia, Baycu Noyan made massacres and plundered many cities following the
Kösedağ War. Baycu Noyan was not the first and the last Mongolian governor to invade
Anatolia. Apart from Baycu Noyan, such noyans and ilkhans as Hülagu, Alıncak Noyan,
Abaka and Geyhatu also invaded Anatolia and did not refrain from slaughtering Anatolian
people and plundering many cities.
As a result of the calls for assistance from Anatolia in 1277, Baybars the Mameluke Sultan
arrived at the Elbistan plain and defeated much of Mongol army. Having defeated the
Mongols, Baybars was welcomed by the people of Anatolia. However, the joy of the people
of Anatolia ended with the departure of Baybars. When Abaka acknowledged the incidence,
on raiding Anatolia, he massacred thousands of Turkmens.
The Anatolian people being always together with the Turkmen chiefs against the Mongols
never gave up their struggle for independence. Karamanoğulları, Germiyanoğulları, Denizli
Turkmens and other Turk beys have always stood against the Mongols and prevented them
from further advancing in Anatolia. The Anatolian people always fought against the Mongols, 
vii
even when they lost their important commanders and their beys as a result of the fierce battles
between the Turks and the Mongols,
Having suffered from the Mongols, the Anatolian people tried hard to compensate for the
damage, but during this period there was much famine in Anatolia. As a result of the
increasing prices of agricultural needs caused people to die of hunger. It was not the famine
that devastated the people of Anatolia but the plague that broke out in the cities resulting from
the massacres of the Mongols. Therefore, some of the population surviving the Mongols lost
their lives as a result of plague epidemics.
From this perspective; the massacre of Mongol khans and noyans invading Anatolia, the
independence struggle of Turkmens' against the Mongols and the human loss during those
invasions were discussed in the study. In addition, the loss of remarkable statesmen and
commanders as a result of the fights for the throne in the Turkey Seljuk Empire, the statesmen
loss due to the political conflicts and finally the loss of Turkish people in Anatolia on account
of the natural disasters, famines and plague epidemics throughout those years were examined
in the research.
Keywords: Turkey Seljuk Empire, Mongols, Ilkhans, Anatolian Population, Turkish Human
Loss, XIII-XIV. centuries.