Sivil toplum kuruluşlarında anlamlandıran liderlik modeli
Meaning-making leadership model in non-profit organizations
Yazar: MEHMET ALİ TAŞ
Danışman: DOÇ. DR. ALİ MURAT ALPARSLAN
Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Liderlik = Leadership ; Liderlik modelleri = Leadership models ; Sivil toplum = Civil society ; Sivil toplum örgütleri = Nongovernmental organizations

Özet:
Çalışmanın amacı; gönüllüler için işin anlamlılığının ne olduğu ve bu anlamlılıkta liderlerin tutum ve davranışlarının rolünü araştırmaktır. Bunun sonucunda anlamlandıran liderlik ölçeğini geliştirmektir.  Çalışmanın amacı doğrultusunda çeşitli STK gönüllüleri üzerinde üç araştırmadan oluşan karma bir çalışma yürütülmüştür. Bu araştırmalardan ilki madde havuzunun oluşturulması, ikincisi taslak ölçeğin geliştirilmesi, üçüncüsü ise taslak ölçeğin geçerliliğinin ve güvenirliğinin test edilmesidir. Nitel bir yöntemle yürütülen birinci araştırmada, fenomenolojik bir desen kullanılmıştır. Çeşitli STK'ya mensup 30 kişilik bir çalışma grubundan veriler toplanarak içerik analizine tabi tutulmuştur. Sonuç olarak gönüllülerin vurguladığı 9 adet anlam kaynağına ulaşılmıştır. Liderlerin işi anlamlı kılan 11 ve işi anlamsızlaştıran 10 adet tutum ve davranışının olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca katılımcıların, kendileri yönetici olmaları halinde işi anlamlandırmak adına 14 adet olumlu tutum ve davranış sergileyebilecekleri saptanmıştır. Bu araştırmanın sonucunda, liderlerin işin anlamlılığını besleyen tutum ve davranışlarından oluşan 10 faktörlü ve 53 ifadeli bir madde havuzu oluşturulmuştur. Nicel bir yöntemle yürütülen ikinci araştırmada, 245 kişilik örneklemden veri toplanarak madde havuzunun psikometrik özellikleri test edilmiştir. Bulgular kapsamında madde havuzundan 6 faktörlü ve 32 maddeli taslak bir ölçek oluşturulmuştur. Ölçekte; Diğerkâmlık, Yapıcı İlişkiler, Demokratik Yönetim Anlayışı, Olumlu Geri Bildirim, Yetiştirme ve Anlam Aşılama faktörleri yer almaktadır. Bu boyutların geçerlilik ve güvenirlik değerlerinin önemli düzeyde olduğu tespit edilmiştir. 
Nicel bir yöntemle yürütülen üçüncü ve son araştırmada ise 492 kişilik örneklemden veri toplanarak ölçeğin yapı geçerliliği, kriter geçerliliği ve güvenirliği doğrulanmaya çalışılmıştır. Yapılan analizler sonucunda anlamlandıran liderlik ölçeğinin 6 faktörden ve 32 maddeden oluşan yapısı doğrulanmıştır. Böylece ölçeğin son şekline ulaşılmıştır. Ayrıca anlamlandıran liderlik ile işin anlamlılığı arasında yüksek düzeyde bir ilişkinin olduğu saptanmıştır. YEM analizleri sonucunda anlamlandıran liderliğin işin anlamlılığı üzerinde anlamlı ve pozitif bir etkisinin olduğu tespit edilmiştir. Böylece anlamlandıran liderlik ölçeğinin ölçüte dayalı yapı geçerliliği doğrulanmıştır. Bunun yanında demografik değişkenler bağlamında anlamlandıran liderliğin işin anlamlılığıyla ilişkisi incelenmiş ve kayda değer sonuçlar elde edilmiştir.

Abstract:
The aim of the study is to investigate what the meaningfulness of the work is for volunteers and to investigate the role of the leaders' attitudes and behaviors in constructing this meaningfulness. As a result, it is to develop the meaning-making leadership scale. In line with the purpose of the study, a mixed study consisting of three research was conducted on the volunteers of various NPOs. The first of these reserach is the creation of an item pool; the second is the development of the draft scale and the third is the testing of the validity and reliability of the draft scale.
In the first study, which was conducted with a qualitative method, a phenomenological design was used. The sample of this research consists of 30 volunteers. The collected data were analyzed by content analysis. As a result, 9 sources of meaning emphasized by the volunteers were reached. It has been determined that 11 attitudes and behaviors of leaders that make the job meaningful and 10 that make the job meaningless are emphasized. In addition, it was found that if the participants themselves were managers, they would implement 14 positive attitudes and behaviors in order to make the work meaningful. As a result of this research, an item pool of 53 statements was formed, consisting of the attitudes and behaviors of the leaders that support the meaningfulness of the work. In the second study, which was carried out with a quantitative method, data were collected from a sample of 245 people and the psychometric properties of the item pool were tested. A draft scale with 6 factors and 32 items was designed from an item pool consisting of 53 items. In scale; Altruism, Constructive Relationships, Democratic Management Approach, Positive Feedback, Training, and Instilling Meaning factors are included. It has been determined that the validity and reliability values of these dimensions are at a significant level. In the third and last study conducted with a quantitative method, data were collected from a sample of 492 people. With this research, the construct validity, criterion validity and reliability of the scale were tried to be verified. When the results of the analyzes were examined, the structure of the "Meaning-Making Leadership Scale" consisting of 6 factors and 32 items was confirmed.  Thus, the final form of the scale was obtained. Also, it has been determined that there is a high level of relationship between the meaning-making leadership scale and the meaningful work. Thus, the criterion-based construct validity of the meaning-making leadership scale was confirmed. Besides, in the context of demographic variables, the relationship between meaning-making leadership and meaningful work was examined and significant results were obtained.