Sebze tohumu dış ticaretinde rekabet analizi: Antalya ili örneği
Competitive analysis of foreign trade of vegetable seed: Case of province of Antalya
Yazar: ABDÜLKADİR FİLİZ
Danışman: PROF. DR. CENGİZ SAYIN
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Dış ticaret politikaları = Foreign trade policies ; Rekabet = Competition ; Sebze tohumu = Vegetable seed ; Stratejik analiz = Strategic analysis ; Tarım ekonomisi = Agricultural economy ; Uluslararası ticaret = International trade

Özet:
Dünya nüfusunun artması ve iklim değişikliği gibi gelişmeler gıda güvenliği konusunu önemli hale getirmektedir. Bu nedenle tohuma duyulan ihtiyaç da giderek artmakta, dünya tohum ticareti ve rekabeti daha fazla önem kazanmaktadır. Mevcut durumda, sebze tohumu dünya tohum pazarının %20'sini oluşturmaktadır.
Türkiye'de sebze tohumu üretimi yapan 251 firmanın 89'u (%35) Antalya'da yer
almaktadır. Antalya, Türkiye 2017 yaş meyve ve sebze ihracatının miktar olarak
%12,3'ünü (488,947 ton), değer olarak ise %18,5'ini (413 milyon $) temsil etmektedir.
Türkiye 2018 tarımsal üretim değeri 384,48 milyar TL ve bitkisel üretim değeri 158,87
milyar TL olup Antalya, 10,8 milyar TL bitkisel üretim değeri ile Türkiye birincisi ve
13,4 milyar TL tarımsal üretim değeri ile Konya ve İzmir'in ardından Türkiye
üçüncüsüdür. Türkiye 2016 sebze tohumu ihracat miktarı 362 ton, ihracat değeri 22,43
milyon $ olup bunun sırasıyla %22'si (81 ton) ve %71'i (15,97 milyon $) Antalya
kaynaklıdır.
Bu nedenle araştırma alanı olarak Antalya ili belirlenmiştir. Araştırmanın ana
materyali olarak anket verileri kullanılmıştır. Antalya'da sadece sebze tohumu dış ticareti
yapan veya üretim ve dış ticareti yapan toplam 52 firmadan görüşmeyi kabul eden 40'ı
ile yüz yüze görüşmeye dayalı anket çalışması yapılmıştır. Araştırmanın ana amacı;
"Türkiye sebze tohumculuğunun dış ticaretteki rekabet durumunun Antalya İli örneğinde
incelenmesi" olarak belirlenmiştir. Temel araştırma metodu olarak, Porter'ın Elmas
Modeli kullanılmıştır.
Araştırma sonucunda, sebze tohumculuğu sektörünün dış ticaretteki rekabet
düzeyi "orta düzey (3,34p)" olarak belirlenmiştir. Araştırmada ayrıca GZFT ve SOR
analizi de yapılmıştır. GZFT analizi sonucunda; sebze tohumculuğu sektörünün en zayıf
yönleri, ar-ge faaliyetlerinin küresel rekabet için yetersiz kalması (3,79 p) ve vasıfsız işçi
varlığı (3,55 p), en güçlü yönleri ise tohum üretimindeki uzmanlaşma düzeyi (4,05 p) ve
üretim süreçlerinde yenilik yapma faaliyetleri (4,05 p) olarak belirlenmiştir. SOR analizi
sonucunda; sebze tohumculuğu sektörü, matristeki fırsat ve tehdit kombinasyonunun
kesiştiği atak (200,25 p) bölgesinde yer almaktadır. Buna göre sektör, içerisinde
bulunduğu zafiyetleri güçlü yönleriyle gidererek büyümeye ve atılım yapmaya devam
edebilecek güce sahiptir.
Sektörün sermaye ve finansman yapısı, uluslararası ölçekte rekabet edebilmek
adına ağırlıklı olarak çeşit geliştirme ve ıslah faaliyetlerine yönlendirilmelidir.
Firmaların, küresel rekabette var olabilmek için ar-ge faaliyetlerini pazarın talep ettiği
tohum çeşitlerini arz etme yönünde yoğunlaştırmaları gerekmektedir. Yenilik
faaliyetlerinden geri kalmamak ve pazar paylarını kaybetmemek, hatta yeni pazarlara
girebilmek için sahip oldukları sebze tohumu üretim tecrübelerini, nitelikli ıslah personeli
ve işçi yetiştirmeye ve gelişmiş ıslah yöntemlerinin uygulanmasına yönlendirmelidirler.

ANAHTAR KELİMELER: Dış Ticaret, Elmas Modeli, Rekabet Düzeyi, Sebze Tohumu, SOR, Antalya

Abstract:
Increasing world population and developments such as climate change make food
safety important. Therefore, the need for seed is increasing and world seed trade and
competition is gaining more importance. Currently, vegetable seed accounts for 20% of
the world seed market.
89 of the 251 companies (35%) engaged in the production of vegetable seeds in
Turkey is located in Antalya. Antalya represents 12.3% of the Turkey's 2017 export
amount of fresh fruit and vegetable (488.947 tons) and 18.5% of the export value ($ 413
million). Agricultural production of Turkey is 384, 48 billion TL and plant production is
158,87 billion TL in 2018 while Antalya is the first with 10,8 billion TL in plant
production and takes the third place with 13,4 billion TL agricultural production
following Konya and Izmir. Turkey exported 362 tons of vegetable seeds having export
value of $ 22,43 million in 2016 respectively of which 22% (81 tons) and 71% ($ 15.97
million) Antalya origin.
For this reason, Antalya has been determined as the research area. Survey data
were used as the main material of the study. A survey was conducted on face-to-face
interviews with 40 of the 52 companies that engaged in foreign trade or production and
foreign trade of only vegetable seed in Antalya of which accepted having survey. The
main purpose of the research; "To examine the Turkey's status of competition on
vegetable seed trade in Antalya Province," Porter's Diamond Model was used as the main
research method. As a result of this research, the competition level of the vegetable seed
sector in foreign trade was determined as "medium level (3,34p). SWOT and SOR
analysis were also performed in the study. As a result of SWOT analysis; weaknesses of
the vegetable seed sector are found as insufficient R&D activities for global competition
(3.79 p) and unqualified workers (3.55 p) while strengths in seed production (4.05 p) are
seen as level of specialization (4.05 p) and innovation activities in production processes
(4.05 p). As a result of SOR analysis; the vegetable seed sector is located in the attack
(200,25 p) region where the combination of opportunity and threat in the matrix intersects.
Accordingly, the sector has the power to continue to grow and make progress by
eliminating the weaknesses in the sector with its strong aspects.
The capital and financing structure of the sector should be directed towards variety
development and breeding activities in order to compete on an international scale.
Companies need to concentrate their R&D activities on supplying the seed varieties
demanded by the market in order to exist in the global competition. They should direct
their vegetable seed production experience to train qualified breeding personnel and
workers and to apply advanced breeding methods so as to stay behind innovation
activities and not to lose their market share or even to enter new markets.

KEYWORDS: Foreign Trade, Diamond Model, Competition Level, Vegetable Seed, SOR, Antalya