Planlı Davranış Teorisi ve yeşil satın alma niyeti: Genişletilmiş model uygulaması
Theory of Planned Behavior and green purchase intention: Extended model application
Yazar: AYŞE BETÜL AVTEPE
Danışman: DOÇ. DR. HİLAL ÖZEN
Trakya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Üretim Yönetimi ve Pazarlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Günümüz küreselleşen dünyasında teknolojinin hızla gelişmesi ve artan insan nüfusu ile kentleşme, sanayileşme vb. faktörler çeşitli çevresel sorunların meydana gelmesine sebep olmaktadır. Özellikle üretim hacminin büyümesine bağlı olarak ortaya çıkan çevresel sorunlar ciddi boyutlara ulaşmıştır. Çevrenin bu denli bozulması, tüketicilerin çevre dostu (yeşil) ürünlere yönelik tutumlarının ve bilinçlerinin gelişmesine yol açarken bu durum işletmeleri de yeşil dostu olmaya itmektedir. Bu doğrultuda tüketicilerin çevre dostu (yeşil) ürünlere yönelik satın alma niyetlerinin incelemesi gerek işletmeler gerek akademi dünyasında popüler hale gelen konular arasında yer almaktadır. Bu noktalardan hareketle çevre dostu (yeşil) ürünlerin benimsenmesi, tüketicilerin algısına bağlı olduğundan bu çalışma, planlı davranış teorisinin çevresel kaygı, çevre bilgisi ve yeşil aklama algıları ile genişletilmiş modelini kullanarak tüketicilerin çevre dostu (yeşil) ürünleri satın almaya yönelik niyetlerinin keşfine odaklanmaktadır.
Araştırma verileri 18 yaş üstü bireylerden çevrimiçi anket ile elde edilmiş ve toplamda 530 katılımcıya ulaşılmıştır. Katılımcılardan elde edilen verilerin analizinde çoklu regresyon analizi kullanılmıştır. Araştırmanın sonuçlarına göre, planlı davranış teorisinin bileşenlerinden olan tutum, subjektif norm, algılanan davranışsal kontrolün yeşil satın alma niyeti üzerinde pozitif yönlü bir etkisi olduğu görülmüştür. Planlı davranış teorisinin genişletilmiş model bileşenlerinden olan çevresel kaygı ve çevre bilgisinin de yeşil satın alma niyeti üzerinde pozitif yönlü bir etkisi olduğu tespit edilmiştir. Yine planlı davranış teorisinin genişletilmiş modelinin bileşeninden olan yeşil aklamaya yönelik algıların yeşil satın alma niyetine etkisi ise negatif yönlü olduğu saptanmıştır. Bu çalışma ile elde edilen neticeler, sürdürülebilir tüketime yönelik önemli bir rol oynayabilecek olan yeşil ürünleri satın alma niyetinin anlaşılmasına katkıda bulunmaktadır. Araştırmanın sonunda yeşil veya yeşil olma yolunda ilerleyen işletmelere ve gelecek çalışmalara önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
In today's globalized world, the rapid development of technology and factors like increasing human population, urbanization, industrialization cause many environmental problems. Various environmental problems such as water pollution, soil pollution, noise pollution, air pollution and global warming are among the environmental pollutions caused by human beings. While such deterioration of the environment leads to the development of consumers' attitudes and awareness towards environmentally friendly products, it also forces businesses to be green friendly. For those reasons, examining consumers' green purchasing intentions is among the topics that have become popular in both businesses and academia. In this study, the effects of the expanded framework components for theory of planned behaviour on green purchasing intention for environmentally friendly products were examined.
Research data were obtained through an online survey and a total of 530 participants were reached. Results of the study show that attitude, subjective norm, and perceived behavioural control, which are components theory of planned behaviour, have positive effects on green purchase intention. It has been determined that environmental concern and environmental knowledge, which are the extended model components theory of planned behaviour, have also positive effected green purchase intention. It has also been determined that green washing - which is one of the components of the expanded model theory of planned behaviour- has a negative effect on green purchase intention. At the end of the research, suggestions were made to the businesses that are trying to be green and recommendations for future studies.