Kentsel koruma alanlarındaki yasal ve kurumsal değişikliklerin tarihi çevreye etkisi – Karaköy Perşembe Pazarı bölgesi örneği
Effects of legal and institutional changes on historical environment in urban conservation sites – case of Karakoy Persembe Bazaar area
Yazar: MAHFUZ AKTAŞ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ELİF ÖRNEK ÖZDEN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Kentsel Koruma ve Yenileme Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Türkiye'de sit kararları ile koruma altına alınan tarihi merkezlerin gereği gibi korunamadığı ve giderek bir değer yitimi sürecine girdiği gözlenmektedir. Bunun nedenleri arasında, kapsamlı ve sürdürülebilir bir koruma politikasının benimsenip uygulanmaması; planlama sisteminin bütüncül olarak ele alınmaması, kent planları ile koruma amaçlı planlar arasındaki ilişkinin sağlıklı kurulamaması gelmektedir. Kentsel alanlar ve kentsel koruma alanları birbirlerinden farklı yasal mevzuat ve örgütsel yapı içerisinde planlanmaktadır. Bu alanlarda toplumsal ve fiziki çevredeki değişmeleri yaratan süreçler esas alınarak kentsel gelişmeyi destekleyen planlar hazırlanmakta ve onaylanmaktadır. Bu sürecin dışında, genelde bu planların temel kararlarından bağımsız olarak ve koruma ölçütlerinin ana eksen olarak kabul edildiği koruma planları hazırlanmakta ve bu planlar da kendi sistemi içinde onaylanmaktadır. Bu durumda aynı kentsel mekanda birbirinden farklı ve tutarsız uygulamaların ortaya çıkmasına neden olmaktadır.
Yine, Kentsel koruma alanları içerisinde de bütüncül bir yaklaşım söz konusu değildir. 5366 sayılı "Yıpranan Tarihi ve Kültürel Taşınmaz Varlıkların Yenilenerek Korunması ve Yaşatılarak Kullanılması Hakkındaki Kanun" ile sit alanları içinde yenileme alanı ilanları ve projelendirmelerinin bölgenin koruma planı yaklaşımları, ilkeleri ve süreçlerinin dışında tutulması yukarıda dile getirilen kent planı-koruma planı kararlarının birlikte üretilmemesindeki benzer sorunların ortaya çıkmasına neden olmaktadır.
Bu çalışmada, öncelikle konu ile ilgili kavramsal temelin oluşturulması için literatür araştırması yapılacak, daha sonra kentsel tarihi mekanların korunmasının yasal ve yönetsel boyutu incelenip, mevzuat değişikliklerinin ve bütünlüklü bir alanda birden fazla yasal ve kurumsal düzenlemenin kentsel koruma alanlarında yarattığı etkiler Karaköy Perşembe Pazarı Bölgesi örneği üzerinden değerlendirilecektir.

Abstract:
It is observed that historical centers, which are taken under protection by conservation site decisions fail to protect properly and prevent value lost. Inefficiency in succeeding a comprehensive and sustainable way of conservation planning, dealing with planning system in a holistic way and maintaining coherence among city plans and conservation plans are main reasons for such failure. Urban areas and urban conservation areas are planned under separate legal regulations and organization structures. In such, spatial plans are prepared and approved to support urban growth regarding social and physical change. Besides regular processes, on the other hand, conservation plans are prepared and approved under unique constitutional structure, considering main conservation criterion independent of basic decisions of related spatial plans. This dual existence of two planning processes cause differentiated and incoherent implications across the urban space.
Moreover, neither urban conservation areas are dealt with a holistic approach. Incoherence of renewal site proclamations and project designs in conservation sites by the law no. 5366 on "Usage of Timeworn Historical and Cultural Real Property with Restoration and Protection" with related conservation plans approaches, principles and processes reproduces aforementioned problems derive from separate preparation of urban plans and conservation plans.
This study primarily surveys the literature to set relating conceptual base, then examines legal and administrative aspects of conservation of urban historical spaces in order to evaluate effects of legislative changes and multiple legal and constitutional arrangements in urban conservation sites, in focus of Perşembe Bazaar Site in Karaköy, Istanbul.