Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi'nde yetişen bazı soğanlı bitkiler üzerinde palinolojik araştırmalar
Palynological investigations on some bulbous plants grown in Nezahat Gökyiğit Botanical Garden
Yazar: SERCAN UZUN
Danışman: PROF. DR. FİLİZ VARDAR
Marmara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı / Biyoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Biyoloji = Biology

Özet:
Türkiye, dünyanın en zengin biyolojik çeşitliliğine sahip ülkelerinden biridir. Bu çeşitlilik içinde endemik bitkiler hem temel bilim araştırmalarında hem de tarih, kültür gibi alanlarda yer edinmiştir. Marmara Bölgesi de Asya ve Avrupa kıtaları arasındaki coğrafi yeri ile çok fazla endemik türü barındırmaktadır. Bunlar arasında soğanlı bitkiler ise önemli bir yer tutmaktadır.
Tez çalışmamızda sistematik açıdan bazı durumlarda familyaları ile ilgili karmaşa yaşanan ve ekonomik öneme sahip bazı soğanlı bitkilerin morfolojik verilerine katkı sağlamak amacıyla palinolojik çalışmalar gerçekleştirdik. Bu amaçla, NGBB Soğanlı Bitkiler Koleksiyonundan toplanan Amaryllidaceae, Asparagaceae, Iridaceae, Liliaceae ve Primulaceae familyalarına ait 26 tanesi endemik toplam 74 adet taksona ait polenleri toplandı. Woodehouse yöntemi kullanılarak incelenen polen tanelerinin polar-ekvatoral çap ölçümleri, por-kolpus sayıları ve yüzey ornamentasyonları belirlendi. Elde ettiğimiz verilere göre polenlerin şekilleri ağırlıklı olarak oblat veya suboblattır. İncelediğimiz cinsler arasında sadece Cyclamen ve Crocus taksonlarında polen şekilleri sferoidaldır. Iris cinsine ait taksonların büyük polenleri dışında diğer tüm polenler küçük veya orta boyutludur. Polarite açısından incelendiğinde yine Cyclamen ve Crocus taksonları izopolar, diğer tüm örnekler heteropolardır. Cyclamen cinsine ait polenler kolporat, Crocus cinsine ait polenler spiral apertüre sahipken diğer tüm taksonlar tek sulkuslu apertüre sahiptir.
Bu palinolojik çalışmalar ile elde ettiğimiz ışık mikroskobu verilerinin, Türkiye'deki ülkemizin biyolojik çeşitliliğin ve özellikle soğanlı bitkilerin morfolojik özelliklerinin aydınlatılması için polen atlasının ve anahtarının oluşturulmasına da katkı sağlayacağını düşünmekteyiz.
Anahtar kelimeler: Polen, Soğanlı Bitkiler, Wodehouse yöntemi, Endemik, Marmara

Abstract:
PALYNOLOGICAL INVESTIGATIONS ON SOME BULBOUS PLANTS GROWN IN NEZAHAT GÖKYİĞİT BOTANICAL GARDEN
Turkey is one of the countries with the world's richest biodiversity. In this diversity, endemic plants have taken place both in basic science research and in fields such as history and culture. The Marmara Region also has a lot of endemic species thanks to its geographical location between Asia and Europe continents. Among these, bulbous plants have an important place.
In our thesis, we carried out palynological studies in order to contribute to the morphological data of some bulbous plants which may have economic importance and confusion about their families in some cases. For this purpose, we collected pollen from 74 taxa, 26 of which were endemic, belonging to the Amaryllidaceae, Asparagaceae, Iridaceae, Liliaceae and Primulaceae families collected from the NGBB Bulbous Plants Collection. Polar-equatorial diameter measurements, pori-colpi numbers and surface ornamentations of pollen grains examined were determined using Woodehouse method. According to the data we have obtained, the shapes of the pollen are predominantly oblate or suboblate. Among the genera we examined, only Cyclamen and Crocus taxa have spheroidal pollen shapes. Except for the large pollen of taxa belonging to the genus Iris, all other pollens are small or medium in size. When examined in terms of polarity, Cyclamen and Crocus taxa are isopolar, and all other examples are heteropolar. Pollens belonging to the genus Cyclamen have colporat, pollens belonging to genus Crocus have spiral aperture, while all other taxa have single sulcus aperture.
We think that the light microscopy data we obtained through these palynological studies will also contribute to the creation of a pollen atlas and key to illuminate the biological diversity of our country and especially the morphological characteristics of bulbous plants.
Key words: Bulbous plants, Pollen, Wodehouse method, Endemic, Marmara