Doğal kızılçamlarda (Pinus brutia Ten. ) popülasyonlar arası ve içi genetik çeşitlilik
Genetic diversity of among and within the populations of natural Turkish red pine (Pinus brutia Ten. )
Yazar: SERVET ÇALIŞKAN
Danışman: PROF. DR. MELİH BOYDAK
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Silvikültür Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2003
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering
Dizin: Genetik varyasyon = Genetic variation ; Kalıtım dereceleri = Heritability ; Korelasyon = Correlation ; Kızılçam = Red pine

Özet:
ÖZET DOĞAL KIZILÇAMLARDA (Pinus brutia Ten.) POPULASYONLAR ARASI VE İÇİ GENETİK ÇEŞİTLİLİK "Doğal Kızılçamlarda {Pinus brutia Ten.) Populasyonlar Arası ve İçi Genetik Çeşitlilik" adlı bu çalışma, İ.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü, Orman Mühendisliği Anabilim Dalı, Silvikültür Programında Yüksek Lisans Tezi olarak hazırlanmıştır. Kızılcamın doğal yayılış alam içerisinde Akdeniz, Ege, Marmara Bölgelerinde belirlenen dört ıslah zonundan, sekiz populasyon seçilmiş, her populasy ondan 10' ar aile olmak üzere toplam 80 aile üzerinde bir yıl boyunca belirlenen yedi fidan karakteri üzerinde çalışılmıştır. Deneme için beş yinelemeli raslantı blokları deneme deseni uygulanmıştır. Populasyonlar arası ve populasyon içi aileler arası farklılıkları hesaplamak için varyans analizleri yapılmıştır. Student Newman-Keuls testi yardımıyla populasyonlar arası farklılıklar gruplandmlmıştır. Gözlenen karakterlere ait varyans bileşenleri, varyans bileşenlerinin toplam varyans içindeki paylan, birey ve aile kalıtım dereceleri, genetik ve fenotipik varyasyon katsayıları, fenotipik ve genetik korelasyonları tahmin edilmiştir. Yapılan varyans analizi sonuçlarına göre fidecik boyu, kök boğazı çapı, epikotil boyu bakımından hem populasyonlar, hem de aileler arasında istatistiksel anlamda farklılıklar tespit edilmesine karşın, hipokotil boyu, kotiledon sayısı, yan dal sayısı ve olgun iğne yaprakta yalnızca aileler arasında istatistiksel anlamda farklılıklar bulunmuştur. İncelenen fidan karakterlerine göre varyasyon oranı, populasyon seviyesinde %0 (kotiledon sayısı) ile %29.5 (Epikotil boyu) arasında değişirken, aile seviyesinde ise %6 (kök boğazı çapı) ile %22.01 (kotiledon sayısı) arasında değişmektedir. Aile düzeyinde tahmin edilen kalıtım dereceleri, birey düzeyindeki kalıtım derecelerinden yüksektir. Aile düzeyinde tahmin edilen kalıtım dereceleri 0.58 (olgun iğne yaprak) ile 0.86 (kotiledon sayısı) arasında değişmektedir. Fidecik boyu, kök boğazı çapı, epikotil boyu bakımından aile kalıtım dereceleri sırasıyla 0.77, 0.72, 0.59 düzeyinde tahmin edilmiştir. Ayrıca genetik korelasyonlar fenotipik korelasyonlara nazaran yüksektir. Fidecik boyu ve kök boğazı çapı arasındaki genetik korelasyon 0.57 iken kök boğazı çapı ile epikotil arasındaki genetik korelasyon 0.59 olarak tahmin edilmiştir. VIIİlk yıllardaki maternal etkiler sonucu gerek kalıtım dereceleri gerekse genetik korelasyonlar oldukça yüksektir. Diğer yandan Akdeniz alçak zon populasyonları fidecik boyu ve epikotil boyu bakımından en iyi gelişme gösteren populasyonlar olup, kök boğazı çapında ise Muğla-Milas hariç en iyi gelişme yine Akdeniz alçak zon populasyonlarındadır. Akdeniz alçak zon populasyonlarının, hemen arkasından Akdeniz orta zon populasyonları gelmektedir. Sonuç olarak büyüme karakterleri olan fidecik boyu, kök boğazı çapı ve epikotil boyu bakımdan populasyon seviyesinde yapılacak seleksiyon ile dikkate değer miktarda genetik kazanç sağlanabilir. Ancak bu sonuçlar bir yıllık verileri kapsadığından, daha net yorumların yapılabilmesi için gözlemlerin ileriki yıllarda da devam ettirilmesi uygun olacaktır. VIII

Abstract:
SUMMARY GENETIC DIVERSITY OF AMONG AND WITHIN THE POPULATIONS OF NATURAL TURKISH RED PINE (Pinus brutia Ten.) Eight natural Pinus brutia Ten. populations sampled in three regions over four breeding zons. From each population ten parent trees (families) were sampled. Half-sib seedlings were produced on a randomized block desing in the nunsery in Istanbul for one year and seven traits of seedling were observed. Analysis of variance was used to detect the differences between and within the populations. Student Newman-Keuls (SNK) test was used for clustering the populations. The component of the variation, narrow sense and family heritabilities, coefficients of genetic and phenotypic variances, phenotypic and genetic correlations were estimated. The analysis of variance results showed that there were significant differences among the populations and among families within populations, for total height, root collar diameter and terminal growth. Hypocotyl lenght, number of lateral brances, number of cotyledons and number of secondary leaves showed significant differences among the families within populations. The component of the variation due to populations ranged 0% (number of cotiledons) to 29.5 % (terminal growth) while the component due to families varied from 6 % (root collar diameter) to 22.01 % (number of cotiledons). Family heritabilities were higher than narrow sense heritabilities. Estimated family heritabilities ranged from 0.58 (number of secondary leaves) to 0.86 (number of cotiledons). Family heritabilities for total height, root collar diameter and terminal growth were 0.77, 0.72, 0.59 respectively. Genetic correlations were higher than phenotypic correlations. Genetic correlations between total height and root collar diameter was 0.57 while correlation between root collar diameter and terminal growth was 0.59. Both heritabilities and genetic correlations were strong for most traits. This could be attributed to maternal effects in early ages. It is concluded that if selection is practised on the basis of population for growth traits (total height, root collar diameter, terminal growth) considerable amount of genetic gain could be obtained. IX