Elazığ –Van demiryolunun coğrafi bilgi sistemi destekli yöntemlerle güzergâh analizi
Route analysis of Elazığ-Van railway with methods aid of geographical information system
Yazar: HAVVA ÇİFTÇİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ LÜTFİYE KUŞAK
Mersin Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Uzaktan Algılama ve Coğrafi Bilgi Sistemleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mühendislik Bilimleri = Engineering Sciences
Dizin: Analitik hiyerarşi süreci = Analytical hierarchy process ; Coğrafi bilgi sistemleri = Geographical information systems ; Demir yolları = Railways ; Doğal afetler = Natural disasters ; Lojistik = Logistics

Özet:
Avrupa ile kesintisiz ve uyumlu demiryolu ulaşımının sağlanması ve Tahran, İran-Türkiye-Pakistan dâhil olmak üzere bölge ülkeleri arasında demiryolu ağının geliştirilmesi, sadece bölgedeki ticari alışverişi artırmakla kalmayacak, aynı zamanda Asya'dan Avrupa'ya yük ve yolcu transferini de mümkün kılacaktır. Bu da Asya-Avrupa kıtaları arasında önemli bir demiryolu koridoru haline gelinmesi hedefi yer almıştır. Teknolojinin beraberinde getirdiği gelişmeler ve yenilikler ile beraber birçok alanda kullanılmaya başlanan Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) hayatın her alanında varlığını sürdürmektedir. Son yıllarda, ürün hayat eğrilerinin kısalması, tüketicilerin beklentilerinin yükselmesi işletmelerin tedarik zinciri yönetimine ve lojistik süreçlere daha çok odaklanmalarına sebep olmaktadır. Ayrıca, teknolojide yaşanan gelişmelerle bilgi sistemleri lojistik uygulamalarında etkin bir biçimde kullanılmakta ve çok sayıda işletme faaliyetlerini Coğrafi Bilgi Sistemleri ile desteklemektedir. Coğrafi Bilgi Sistemlerinin etkin kullanımı ile demiryolu fizibilite raporlarının hazırlanması kolaylaşmıştır.  Bu da hem maliyeti minimalize etmekte hem de zaman tasarrufu sağlamaktadır. Bunun yanı sıra demiryolunun geçtiği bölgenin uygunluk analizinin incelenip bölgenin doğal afetlerden etkilenmesinin test edilebileceği ayrıca demiryolu hattının güzergâhının belirlemesi için kullanılabilecek kriterlerin uygunluğunun da tespit edilmesi için bize yol göstermektedir. 
 Çalışmada ele alınan her parametreye Çok Kriterli Karar Analizi (ÇKKA) yöntemlerinden AHP yazılımı ortamında Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) göre ağırlık verilmiştir. Ulaştırma yatırımlarının teknik, iktisadi, çevresel ve toplumsal parametreler ile birlikte değerlendirilerek planlanmasına ve projelendirilmesine olanak sağlayan AHP yöntemi karar destek sistemleri gibi ileri düzey çalışmaların hayata geçebilmesi için bütünlük içinde ulaştırma veri politikasının geliştirilmesi zorunludur. Bu alanlardan biriyse sanayinin beraberinde getirdiği pazarlama ve Ar-ge çalışmaları doğrultusunda demiryolu lojistiği de büyük bir önem kazanmaya başlamıştır. Globalleşen dünyaya ayak uydurmak için mal ve hizmet sektöründe gelişmelere uyum sağlamak ve hayatı kolaylaştırmak adına demiryolu lojistiğine gereken önem verilmelidir. Orta Doğu ve Avrupa arasında bir köprü vazifesi gören ülkemiz, bu avantajlı konumu ile birçok otorite tarafından da lojistik üssü olarak görülmektedir. 
Tez çalışmasının amacı TCDD 5. Bölge Demiryolu Hattı içindeki mevcut demiryolunun geçtiği bölgelerin fiziki, beşeri ve doğal afet kriterlerine uygunluğu açısından incelenmesi ve uygunluğunun araştırılması yönündedir. Bu bölgenin uygun olmayan kısımları için ülkemizin ekonomi kaybının önlenmesi ve diğer ülkeler ile olan yük taşınmasının zarar görmemesi için alternatif bir demiryolu önerilmektedir. Mevcut demiryolu hattı için öngörülen kriterlerin Çok Kriterli Karar Analizi yöntemlerinden AHP ile sıralanmış olup, ülkemiz için kullanılan lojistik hattı için planlama süreci ve demiryolu lojistik ağını ArcGIS Programı ile analiz etmektir. Mevcut demiryolu güzergâh hattının modellemek ve elde edilen modeli daha etkin ve verimli bir güzergâh uygulamaktadır. Demiryolu ağının seçilme nedeni ise yük taşımacılığında Türkiye başta olmak üzere İran ve Çin-Pakistan ekonomik koridorunu oluşturmaktadır. Ekonomik koridor ise ülkenin taşımacılık ağını etkileyip, ekonomik avantaja sahip olduğunu belirtir. Seçilen demiryolu güzergâhı lojistik bölgesinin ülkemiz için önemli bir ulaşım noktası olması ve dış ülkelere ihracat sektörünü canlı tutması nedeniyle, lojistik yatırımları için uzun vadede önem arz etmektedir. Ülkemizdeki demiryolu lojistik sektöründe önemli bir gelişim ağı olmaktadır. Demiryolu ulaşımında kullanılan bu güzergâh talebin yoğunluğu ve ulaşım kolaylığı sağlaması nedeniyle demiryolu sisteminin kullanım hassasiyeti de artmaktadır. Sonuç olarak mevcut bölgede en risksiz yerlerden geçen iki alternatif güzergâh önerisi yapılmıştır. Ülkemizin demiryolu lojistik kullanımını kolaylaştırmak, gelişen teknoloji ile bütünleştirip ve bu modern teknoloji hayatımızda yer verilmektedir.

Abstract:
Ensuring uninterrupted and harmonious railway transportation with Europe and the development of the railway network between the countries of the region, including Tehran, Iran-Turkey-Pakistan, will not only increase the commercial exchange in the region, but also make it possible to transfer cargo and passengers from Asia to Europe. This is the goal of becoming an important railway corridor between the Asian-European continents. Geographic Information Systems (GIS), which has been used in many areas with the developments and innovations brought by technology, continues to exist in all areas of life. In recent years, the shortening of product life cycles and the rise of consumers' expectations have caused businesses to focus more on supply chain management and logistics processes. In addition, with the developments in technology, information systems are used effectively in logistics applications and support many business activities with Geographic Information Systems. With the effective use of Geographical Information Systems, preparation of railway feasibility reports has become easier. This both minimizes the cost and saves time. In addition, it guides us to examine the suitability analysis of the region where the railway passes and to test the region's impact from natural disasters, as well as to determine the suitability of the criteria that can be used to determine the route of the railway line.
 Each parameter discussed in the study was weighted according to the Analytical Hierarchy Process (AHP) in the AHP software environment, one of the Multi-Criteria Decision Analysis (MCDA) methods. It is imperative to develop a transportation data policy in integrity in order to implement advanced studies such as AHP method decision support systems, which allow transportation investments to be planned and projected by evaluating them with technical, economic, environmental and social parameters. One of these areas, in line with the marketing and R&D studies brought by the industry, railway logistics has started to gain great importance. In order to keep up with the globalizing world, necessary importance should be given to railway logistics in order to adapt to the developments in the goods and services sector and to make life easier. Our country, which acts as a bridge between the Middle East and Europe, is seen as a logistics base by many authorities with this advantageous location.
The aim of the thesis study is to examine the regions where the existing railway passes within the TCDD 5th Region Railway Line in terms of compliance with physical, human and natural disaster criteria and to investigate their suitability. An alternative railway is recommended for the unsuitable parts of this region in order to prevent the economic loss of our country and to prevent damage to the freight transport with other countries. The criteria for the existing railway line are listed with AHP, one of the Multi-Criteria Decision Analysis methods, and the planning process for the logistics line used for our country and the analysis of the railway logistics network with the ArcGIS Program. Modeling the existing railway route line and the obtained model apply a more effective and efficient route. The reason for choosing the railway network is Iran, especially Turkey, and the China-Pakistan economic corridor in freight transportation. The economic corridor, on the other hand, affects the transportation network of the country and indicates that it has an economic advantage. The selected railway route is important in the long term for logistics investments, as the logistics region is an important transportation point for our country and keeps the export sector to foreign countries alive. It is an important development network in the railway logistics sector in our country. This route, which is used in railway transportation, increases the sensitivity of the railway system due to the intensity of demand and ease of transportation. As a result, two alternative routes were proposed, passing through the most risk-free places in the current region. Facilitating the use of railway logistics in our country, integrating it with the developing technology and this modern technology is included in our lives.