Kelâmi bir problem olarak elem ve haz
Sorrow and pleasure as the problem of kalam
Yazar: AZİZ KAYMAZ
Danışman: PROF. DR. HASAN TEVFİK MARULCU
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion
Dizin: Ahiret = Hereafter ; Keder = Sorrow ; Kelam = Islamic theology ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Zevk = Pleasure ; İslamiyet = Islam

Özet:
Nitekim dünya âleminde varlığını inkâr edemediğimiz kadar iyilik ve kötülük vardır ve bunların sonuca yansıması elem ve hazdır. İslam Kelâmı açısından bu durum hayır ve şer kavramları ile alakalıdır. Bu bağlamda hayır ve şerrin yani elem ve hazzın kaynağının tespiti, insan fiilleriyle irtibatlandırılması ve Tanrı-insan ilişkisinin de açıklanması gerekmektedir.
Kelam ekolleri elem ve haz kavramına yönelik tartışmaları genellikle adalet, zulüm ve hikmet kavramları çerçevesinde gerçekleştirmişlerdir. Kelam ekolleri Allah'ın kullarına ve yarattığı diğer varlıklara isabet eden elemlerin nedeni, kaynağı ve çözümü hakkında teoriler üretmişlerdir. Mu'tezile, Allah'ın yarattığı varlıklara elem vermeyeceğini, Allah elem verdiyse mutlaka bedelini ödemesinin vacip olduğunu, yoksa Allah'ın zulmetmesi söz konusu olacağını iddia etmiştir. Mâturîdî ve Eş'arî ekolleri de Allah'ın elem vermesi sebebiyle yarattıklarına zulüm etmiş olmayacağı gibi Allah'ın bedel ödemek zorunda olmadığını da vurgulamışlardır. Tüm bunların sonucunda mezhepler; Allah zulmeder mi? Allah elem verir mi? Allah zâlim olmakla sıfatlanabilir mi gibi soruları tartışmışlardır. 
Allah'ın yarattığı varlıklara elem, bela ve musibet vermesi genel anlamda imtihandır. Hatta teklif sahibi insanlar kendi irade ve fiilleri sebebiyle günah işleyip ceza çekebilir ya da sevap işleyerek mükafat alabilir. Fakat Allah'ın gayri mükellef varlıklara, yani çocuk ve hayvanlara elem ve acı çektirmesine anlam vermek zordur. Çünkü hiçbir sorumlulukları yok iken bu varlıklar dünyada Tanrı, insan ve hemcinsleri tarafından zulme, eleme ve acıya maruz bırakılmaktadır. Bu elemlerinin bedeli ne olacaktır ve bu varlıkların elemlerine nasıl anlam verilecektir? Probleminin çözümü için kelam ekolleri ivaz kavramı çerçevesinde problemi tartışmışlardır.

Anahtar Kelimeler: Elem ve Haz, Adalet, Zulüm, Ahiret, İvaz

Abstract:
As a matter of fact, there is so much good and evil in the world that we cannot deny their existence, and their reflection on the result is pain and pleasure. In terms of Islamic Kalam, this situation is related to the concepts of good and evil. In this context, it is necessary to determine the source of good and evil, that is, pleasure and pain, to connect it with human actions and to explain the God-human relationship.
Kalam schools have generally made the discussions on the concept of pain and pleasure within the framework of the concepts of justice, cruelty and wisdom. Kalam schools have produced theories about the cause, source and solution of the pains that befalls Allah's servants and other creatures He has created. The Mu'tazila claimed that Allah would not cause suffering to the creatures He created, that if Allah did hurt, He would obligatory to pay the price, otherwise that Allah's persecution would be in question. Maturidi and Ash'ari schools, on the other hand, emphasized that Allah would not have persecuted His creations because of the suffering, and that Allah does not have to pay a price. As a result of all these, sects discussed questions such as; "Does Allah persecute?", "Does Allah inflict pain?", "Could Allah have an attribute being cruel?".
It is a test in general terms that Allah gives pain, trouble and misfortune to the creatures He has created. In fact, people who have responsibilities can commit sins and be punished due to their own will and actions, or they can be rewarded by doing good deeds. But it is difficult to make sense of God's inflicting pain and suffering on non-responsible beings, namely children and animals. Because while they have no responsibilities, these beings are exposed to persecution, suffering and pain by God, human beings and their fellow beings in the world. In order to solve the problem of "What will be the cost of these sufferings and how to give meaning to the sufferings of these beings", the schools of Kalam have discussed this problem within the framework of the concept of ivaz (compensation).

Key Words: Pain and Pleasure, Justice, Cruelty, Hereafter, Compensation.