Sağlık Bakanlığı'na bağlı hastanelerde hasta hakları uygulamalarının değerlendirilmesi
Assesment of patient rights applications at the hospitals under Ministry of Health
Yazar: İSHAK AYDEMİR
Danışman: PROF. DR. VEDAT IŞIKHAN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Hastaneler = Hospitals ; Sosyal Hizmetler = Social Services
Dizin: Hasta hakları = Patient rights ; Hastalar = Patients ; Hastaneler = Hospitals ; Sağlık Bakanlığı = Ministry of Health ; Sağlık hizmetleri = Health services

Özet:
Son yıllarda ulusal ve uluslararası düzeyde yoğun bir şekilde tartışılmakta olan hasta haklarının yasal düzenlemeler ile korunması yönünde bir eğilimin ortaya çıktığı görülmektedir. Ülkemizde 2003 yılında kurulup faaliyete başlayan hasta hakları birimlerinin etkinliğinin değerlendirilmesi, verilen hizmetlerin arzu edilen sonuca ulaşıp ulaşmadığının ve hasta ve yakınlarının ihtiyaçlarına cevap verip vermediğinin saptanması önemlidir.Sağlık alanında akreditasyon, sağlık kuruluşlarının sundukları hizmetin tümünün kalitesini iyileştirmek ve sürekliliğini sağlamak için tasarlanmış standartları karşılayıp karşılamadığının değerlendirildiği süreçtir. Akreditasyonun temelinde, uluslararası kabul gören kriterlerin tanımlandığı standartlar bulunmaktadır. JCI (Joint Commission International), Amerika dışındaki sağlık hizmeti sunan kurumların akreditasyon taleplerini karşılamak için kurulmuş ve Joint Commission on Accreditation of Healthcare Organizations (JCAHO) kurumunun uluslararası akreditasyon hizmetleri için oluşturulmuş önemli bir birimidir. Bu araştırma, Türkiye'de Sağlık Bakanlığı'na bağlı hastanelerde yürütülen uygulamaların JCI tarafından geliştirilen hasta ve yakınlarının haklarına yönelik akreditasyon standartları'na uygunluğunun değerlendirilmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu araştırmada değerlendirme modeli kullanılmıştır. Tam sayım yapıldığı için örneklemeye gerek duyulmamıştır. Araştırmanın evreni, Sağlık Bakanlığı'na bağlı 740 hastanenin hasta hakları birim sorumlusundan oluşmaktadır. Görüşme formu, hasta hakları birim sorumlularının bazı sosyo-demografik özellikleri, JCI standartlarının uygulanma durumu (hasta haklarının belirlenmesi, korunması ve teşvik edilmesi, hasta ve yakınlarının bilgilendirilmesi ve bakım sürecine dahil edilmesi, hasta ve yakınlarının hakları konusunda bilgilendirilmesi, personelin hasta hakları konusunda eğitilmesi, hasta ve yakınlarının şikayet, anlaşmazlık başvuruları, bilgilendirilmiş onay, bilimsel araştırmalar ve organ bağışı ve organ nakli) ve hasta hakları birim sorumlularının karşılaştıkları sorunlar, bu sorunları çözmek için geliştirdikleri yöntemler ve hasta hakları uygulamalarının kalitesini arttırmak için konuya ilişkin önerileri olmak üzere üç bölümden oluşmuştur. Görüşme formu, hasta hakları birim sorumlularının Sağlık Bakanlığı'ndan alınan e-posta adreslerine gönderilmiştir. Veriler, hasta hakları birim sorumlularından e-posta yoluyla elde edilmiştir. Sonuçta hastanelerde görevli 552 hasta hakları birim sorumlusundan gelen görüşme formunun geçerli olduğu kabul edilmiştir.Araştırma sonunda; Türkiye'de hasta hakları ile ilgili olarak yürütülen çalışmaların mevcut durumu dikkate alındığında hasta hakları birim sorumlularına göre, yürütülen çalışmaların JCI standartları doğrultusunda büyük bir oranda (% 72.3'ü tamamen, % 21.5'i kısmen uygulanmakta, % 4.2'si ise uygulanmamakta) uygulandığı belirlenmiştir. Hasta hakları birim sorumlularının çalışma alanına ilişkin olarak, hasta hakları kurulu, birimin fiziksel yapısı, yasal mevzuat ve hasta ve yakınları ile ilgili birtakım sorunlarla karşılaştıkları, bu sorunları çözmek için birtakım yöntemler geliştirdikleri ve hasta hakları uygulamalarının kalitesinin arttırılmasına ilişkin önerileri de incelenmiştir.Araştırma, şu anki hasta hakları uygulamalarının JCI standartlarına uygun olduğunu göstermiştir. Hasta ve yakınlarının ve sağlık çalışanlarının sorunları çözüldüğü taktirde daha iyi sağlık hizmetine ulaşabilecekleri ve memnuniyet düzeylerinin artacağı bu araştırma ile öngörülmektedir.Anahtar Kelimeler: Hasta Hakları, Hasta Hakları Birimi, Hasta Hakları Birim Sorumlusu, Sosyal Hizmet Uzmanı, Tıbbi Sosyal Hizmet.

Abstract:
In recent years, it is seen that tendency through protecting patient right with legislations has become apparent, which is being discussed frequently on national and international levels. It is important to assess the effectiveness of patient rights units which have established in 2003, in our country and begun its activities, to define whether the services reached the desired outcomes and whether they meet the needs of patients and their relatives or not.Accreditation in the field of health sector is a process in which the services given by healthcare institutions are being assessed whether they meet the standards designed in order to improve the quality level at all and provide its continuity. On the basis of accreditation, there are standards defined by internationally approved criteria. JCI ((Joint Commission International) was established in order to meet the accreditation claims of institutions giving healthcare services outside the US and it is an important unit which was created for international accreditation services of the institution Joint Commission on Accreditation of Healthcare Organizations (JCAHO). This research has been performed for the purpose of assessing the conformity of the applications conducted in hospitals under Ministry of Health in Turkey to accreditation standards for rights of patients and their relatives, created by JCI. In this research, assessment pattern was used. Total count was done thus sampling was not needed. Research environment composed of officers of patient rights unit from 740 hospitals under Ministry of Health. Survey form consisted of three parts that are some socio - demographic features of patient rights unit officers, application status of JCI standards (identifying, protecting and encouraging patient rights, informing patients and their relatives and involving them into care process, informing patients and their relatives about their rights, training the employees about patient rights, complaint and conflict applications of patients and their relatives, informed confirmation, scientific researches and organ donation and transplantation of organs) and problems that patient rights unit officers have faced, methods they found to solve those problems and their suggestions about the subject aimed at improving the quality of patient rights applications. Survey forms were sent to e ? mail addresses of patient rights unit officers, that we have taken them from Ministry of Health.Data have been gathered from patient rights unit officers via e ? mails. As a result, it was considered that survey forms from 552 patient rights unit officers still in charge at hospitals, are valid.At the end of this research; when we consider the present conditions of studies conducted about patient rights in Turkey, according to patient rights unit officers, it was found that the majority of studies are being applied through JCI standards (72.3% of them said completely, 21.5% partially, 4.2% not applied). Regarding the working area of patient rights officers, it was found that they have faced some problems about patient rights council, physical structure of the unit, legal statue and patients and their relatives.Research was revealed that present patient rights applications comply with JCI standards. With this research, it is envisaged that patients and their relatives can get better healthcare services and their satisfaction level can be increased, if the problems of healthcare employees are solved.Key Words: Patient Rights, Patient Risghts Office, Responsible Staff of Patient Rights Office, Social Worker, Medical Social work.