Lomber disk hernisi operasyonundan sonra hastalarda görülen kas iskelet sistemi problemleri /
Yazar: ÖZGE TAP GÜMÜŞ
Danışman: DOÇ. DR. TÜLAY TEKDEMİR TİFTİK
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı / Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon = Physical Medicine and Rehabilitation
Dizin: Elektronöromiyografi = Electroneuromyography ; Herniler = Hernia ; Kas-iskelet hastalıkları = Musculoskeletal diseases ; Kas-iskelet sistemi = Musculoskelatal system ; Sinir cerrahisi = Neurosurgery ; Ultrasonografi = Ultrasonography ; İntervertebral disk = Intervertebral disc ; İntervertebral disk deplasmanı = Intervertebral disc displacement

Özet:
Amaç: Çalışmamızın amacı, lomber disk hernisi (LDH) operasyonu sonrası
şikayetleri devam eden hastalarda görülen kas iskelet sistemi sorunlarını detaylı
olarak incelemektir. Böylece operasyon sonrası lomber bölge ve alt ekstremitede
gelişen kas iskelet sistemi sorunlarına yönelik uygun fizik tedavi ve rehabilitasyon
programı yapılarak, hastaneye tekrarlayan başvuru sayısını azaltmak ve hastaların
sosyal yönden daha aktif bir yaşam sağlamasını amaçlamaktayız.
Gereç ve Yöntem: Fiziksel tıp ve rehabilitasyon polikliniğine başvuran, 18-
60 yaş arası lomber disk herniasyonu sebebiyle operasyon geçiren 80 hasta ve
kontrol grubu olarak 3 aydan uzun süreli tek taraflı radikülopati semptom, bulgu ve
MRG ile gösterilmiş lomber seviyeli disk hernisi olan 40 katılımcı dahil edildi. Tüm
katılımcıların demografik bilgileri kayıt edildi. Hastaların anamnezi alındı, hastalar
fizik muayene (yapısal bozukluk, yürüme paterni, eklem hareket açıklığı, sakroiliak
kompresyon testi, Schober, modifiye Schober, parmak-zemin mesafesi, femoral sinir
germe, düz bacak kaldırma, çift bacak kaldırma, romberg, valleks nokta hassasiyeti,
piriformis testleri, FADIR, FABER), nörolojik muayene (kas kuvveti, kas atrofisi,
duyu muayenesi, derin tendon refleksleri (DTR)), Vizuel Analog Skala(VAS),
Oswestry Bel Ağrısı Engellilik Anketi, Kısa form 36 (SF-36), Tek Ayak Üzerinde
Durma Testi, Leeds Assessment of Neuropathic Symptoms and Signs(LANSS), 6
Dakika Yürüme Testi (6DYT) ile değerlendirildi. Bilateral femoral kıkırdak kalınlığı
ultrasonografik (USG) ölçümleri yapıldı. LDH operasyonu geçiren grupta alt
ekstremitede bilateral posterior tibial ve common peroneal sinir motor ileti ve
bilateral sural sinir duyu ileti çalışması yapıldı
Bulgular: Çalışmamızda LDH operasyonu geçiren hasta grubunda
radikulopatili tarafta femoral kıkırdak kalınlığı lateral kondil ölçümü sağlam
taraftakilere göre anlamlı derecede daha kalın saptadık. LDH operasyonu geçiren
grupta sağlam tarafta peroneal sinir motor amplitüd ölçümü radikulopatili tarafa göre
anlamlı derecede daha yüksek tespit ettik. LDH operasyonu geçiren grubun
radikülopatili taraf VAS ortalaması 4,78±2,46 idi, kontrol grubunun radikülopatili
taraf VAS ortalalaması 7,98±0,70 idi. LDH operasyonu geçiren grubun LANNS
skalası ortalamasını 4,78±2,46, kontrol grubunda LANNS ağrı skalası ortalamasını

11

7,98±0,70 saptadık. Oswestry Bel Ağrısı Engellilik Anketi LDH operasyonu geçiren
grupta ortalama değeri 30,78±19,96 olup, kontrol grubunda 55,15±11,77 tespit ettik.
LDH operasyonu geçiren grubun radikülopatili taraf üzerinde tek ayak durma süresi
değerlendirildiğinde, hastaların radikülopati tarafında %28,8'i <5 sn, %45' i 5-10 sn,
%26,3'ü >10 sn olduğu, sağlam tarafta ise hastaların %3.8'i <5 sn, %23,8'i 5-10 sn,
%72,5'u >10 sn olduğu tespit edildi. Kontrol grubunda, katılımcıların radikülopati
tarafında %27,5'i <5 sn, %55' i 5-10 sn, %17,5'ı >10 sn olduğu, sağlam tarafta ise
hastaların, %40'ı 5-10 sn, %60'ı >10 sn olduğunu saptadık. 6 DKYT ortalamasını
LDH operasyonu geçiren hasta grubunda 483,18±68,41 (m), kontrol grubunda ise
424,68±41,72 (m) tespit ettik. Semptom süresi ile radikulopatili tarafta tibial sinir
motor hız ve sural sinir duyusal hız ölçümleri arasında negatif korelasyon tespit ettik.
Tek ayak üzerinde durma testi sonucu 10 sn üzerinde olanların femoral kıkırdak
kalınlığı medial kondil ve peroneal sinir motor amplitüd ölçümlerinin, tek ayak
üzerinde durma testi 5 snden küçük olanlara göre anlamlı derecede daha yüksek
olduğunu saptadık. Schober, modifiye Schober ölçümleri ile femoral kıkırdak
kalınlığı ölçümleri arasında pozitif yönde istatiksel olarak anlamlı korelasyon
saptadık. VAS ile radikulopatili tarafta femoral kıkırdak kalınlığı lateral-medial,
tibial sinir motor hız, peroneal sinir motor amplitüd, sural sinir duyusal amplitüd
arasında, sağlam tarafta ise sural sinir duyusal amplitüd ölçümleri arasında negatif
yönde korelasyon saptadık. Radikülopatili tarafta, LANNS ile tibial sinir motor hız,
peroneal sinir motor amplitüd, sural sinir duyusal amplitüd arasında, sağlam tarafta
ise LANNS ile sural sinir duyusal amplitüd ölçümleri arasında negatif yönde
korelasyon saptadık. Oswestry Bel Ağrısı Engelilik Anketi ile radikulopatili tarafta
femoral kıkırdak lateral-medial kondil, tibial sinir motor hız, peroneal sinir motor
amplitüd, sural sinir duyusal amplitüd ölçümleri arasında, sağlam tarafta ise femoral
kıkırdak lateral kondil ölçümleri arasında negatif yönde istatistiksel olarak anlamlı
derecede ilişki saptadık.
Sonuç: LDH operasyonu geçiren hastalar değerlendirilirken sadece ağrıya
odaklanmamak gerektiğini, hastanın bir bütün olarak değerlendirilip, hastanın
fonksiyonelliğinin ön plana alınması gerektiğini düşünmekteyiz. Alt ekstremitede
eklemlerinde dejeneratif değişikliklerin, denge problemlerinin, lomber bölgedeki
hareket kısıtlılıklarının, denervasyon ve immobilizsayona bağlı gelişen kas

12

atrofilerinin önlenmesi için hastaların rehabilitasyon programına bel hareket açıklığı,
postür, güçlendirme, denge-koordinasyon egzersizleri ve yürüme eğitimi eklenmesini
önermekteyiz.

Anahtar kelimeler: Lomber disk hernisi, spinal cerrahi, ultrasonografi,
femoral kartilaj, elektronöromiyografi

Abstract:
ABSTRACT

Objective: The scope of our study is to examine in detail musculoskeletal
system problems seen in patients whose complaints continue after lumbar disc
herniation surgery. We aim to reduce the number of recurrent visits to the hospital
and to provide a more socially active life for the patients by making an appropriate
physical therapy and rehabilitation program for the problems of musculoskeletal
system that develop in the lumbar region and lower extremities after the operation.
Material and Methods: 80 patients aged 18-60 years who applied to the
physical medicine and rehabilitation outpatient clinic and underwent surgery for
lumbar disc herniation, and 40 participants with unilateral radiculopathy symptoms,
signs and MRI-proven lumbar disc herniation for more than 3 months were included
as the control group. Demographic information of all participants was recorded.
Physical examinations (structural disorder, gait pattern, joint range of motion,
sacroiliac compression test, Schober, modified Schober, Finger-ground distance,
femoral nerve stretch, straight leg raising test, double leg lift, romberg, vallex point
tenderness, piriformis tests, FADIR, FABER), neurological examination (muscle
strength, muscle atrophy, sensory examination, deep tendon reflexes), Leeds
Assessment of Neuropathic Symptoms and Signs (LANSS), Oswestry Low Back
Pain Disability Questionnaire, Single Leg Stance Test, Visual Analog Scale (VAS),
6-Minute Walking Test (6MWT), Short form 36 (SF- 36) were perfomed.
Ultrasonographic measurements of bilateral femoral cartilage thickness were carried
out. In the group undergoing LDH operation, bilateral posterior tibial and common
peroneal nerve motor conduction and bilateral sural nerve sensory conduction studies
were performed in lower extremities.
Results: In our study, we found that the lateral condyle measurement of the
femoral cartilage thickness on the radiculopathy side was significantly thicker in the
patient group who had undergone LDH operation compared to those on the healthy
side. We found that the motor amplitude measurement of the peroneal nerve in the
healthy side was significantly higher in the group undergoing LDH operation
compared to the side with radiculopathy. The mean VAS of the group undergoing

14

LDH operation was 4.78±2.46, the mean VAS of the control group was 7.98±0.70.
We found the mean LANNS scale of the group undergoing LDH operation to be
4.78±2.46, and the mean of LANNS pain scale to 7.98±0.70 in the control group.
The mean value of the Oswestry Low Back Pain Disability Questionnaire was
30.78±19.96 in the group undergoing LDH operation, and 55.15±11.77 in the control
group. When the duration of Single Leg Stance Test on the radiculopathy side of the
group who underwent LDH operation was evaluated, it was found that 28.8% of the
patients had <5 seconds, 45% of the patients 5-10 seconds, and 26.3% of the patients
>10 seconds on the radiculopathy side. On the healthy side, it was determined that
3.8% of the patients had <5 seconds, 23.8% of the patients had 5-10 seconds, and
72.5% of the patients had >10 seconds. In the control group, we found that 27.5% of
the participants had <5 seconds on the radiculopathy side, 55% of the participants
had 5-10 seconds, and 17.5% of the participants had >10 seconds. On the healthy
side, we found that 40% of the participants had 5-10 seconds, and 60% were >10
seconds. The mean of 6MWT was 483.18±68.41 (m) in the patient group who had
undergone LDH operation, and 424.68±41.72 (m) in the control group. We found a
negative correlation between symptom duration and tibial nerve motor velocity and
sural nerve sensory velocity measurements on the side with radiculopathy. We found
that the femoral cartilage thickness, medial condyle and peroneal nerve motor
amplitude measurements of the ones whose results in the Single Leg Stance Test
were longer than 10 seconds were significantly higher than those whose Single Leg
Stance Test was less than 5 seconds. We found a statistically significant positive
correlation between Schober & modified Schober measurements and femoral
cartilage thickness measurements. We found a negative correlation between VAS
and femoral cartilage thickness lateral-medial, tibial nerve motor velocity, peroneal
nerve motor amplitude, sural nerve sensory amplitude on the radiculopathy side, and
sural nerve sensory amplitude measurements on the healthy side. We found a
negative correlation between LANNS and tibial nerve motor velocity, peroneal nerve
motor amplitude and sural nerve sensory amplitude in the radiculopathy side, and
between LANNS and sural nerve sensory amplitude measurements on the healthy
side. We found a statistically significant negative correlation between Oswestry Low
Back Pain Disability Questionnaire and measurements of femoral cartilage lateral-

15

medial condyle, tibial nerve motor velocity, peroneal nerve motor amplitude, sural
nerve sensory amplitude on the radiculopathic side, and between femoral cartilage
lateral condyle measurements on the healthy side.
Conclusion: We think that when evaluating patients who have undergone
LDH operation, we should not focus only on pain, but evaluate it as a whole and give
priority to the functionality of the patient. We recommend adding waist range of
motion, posture, strengthening, balance-coordination exercises and gait training to
the rehabilitation program of patients in order to prevent degenerative changes in the
lower extremity joints, balance problems, and movement restrictions in the lumbar
region.

Key words: Lumbar disc herniation, spine surgery, ultrasonography, femoral
cartilage, electroneuromyography