Soğuk Savaş ekseninde gelişen Türk-ABD ilişkilerine çok boyutlu yaklaşım
Multidimensional approach to Turkish-US relations developing on the axis of the Cold War
Yazar: MUHAMMET BURAK DENKTAŞ
Danışman: PROF. DR. SEDAT CEM KARADELİ
Ufuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
Bu çalışmada, Soğuk Savaş'ın başlamasıyla Türkiye uluslararası düzende yeniden konumlanmış ve dış politikada ABD ile yakın ilişkiler kurmuştur. Soğuk Savaş süresince Türkiye ile ABD arasındaki ilişkilerinin ele alındığı bu çalışmada, Türkiye bakış açısıyla; siyasi, askeri, ekonomik, teknolojik ve kültürel gelişmelere bağlı olarak gelişen Türk-ABD ilişkilerine çok boyutlu yaklaşım amaçlanmıştır. Realizm, Neorealizm ve Dünya Sistemler Analizi teorileri açısından Soğuk Savaş'ın yapısı ve mantığı değerlendirilmiştir. Türk-ABD ilişkilerinin gelişmesinde etkin olan Truman Doktrini ve Türkiye'nin NATO'ya üyeliği sonrasında gelişen siyasi olaylar neticesinde iki ülke arasındaki ilişkiler yakınlaşmıştır. 1964 Kıbrıs sorununa kadar çok yakın ilişkiler içerisinde olan Türk-ABD ilişkileri Johnson Mektubu ile uzaklaşma başlamıştır. Johnson Mektubu sonrası Türkiye dış politikada SSCB ve bölgedeki diğer ülkeler ile daha yakın ilişkiler kurmaya başlamıştır. Afyon sorunu ve Kıbrıs Barış Harekatı sonrası Türkiye'ye silah ambargosu uygulanması Türk-ABD ilişkilerinde derin bir etki bırakmıştır. 1979 yılındaki İran Devrimi ve Afganistan işgali, Türkiye'nin jeopolitik önemi daha da artmış ve ABD ile yeniden yakınlaşma başlamıştır. yeniden yakınlaşma süreci Turgut Özal döneminde tepe noktasına ulaşmıştır. Sonuç olarak bu çalışmada; Neorealizm ve Dünya Sistemler Analizi teorileri açısından, Soğuk Savaş süresince inişli-çıkışlı bir şekli olan Türk-ABD ilişkileri askeri, siyasi, ekonomik, teknolojik ve kültürel gelişmeler kapsamında değerlendirilmiştir. Bu çalışma, Türk-ABD ilişkilerinin seyrinin çok boyutlu yapısını ortaya koymaya çalışmaktadır.

Abstract:
In this study, with the beginning of the Cold War, Türkiye repositioned itself in the international order and established close relations with the USA in foreign policy. In this study, which deals with the relations between Türkiye and the USA during the Cold War, from Türkiye's perspective; A multidimensional approach to Turkish-US relations, which develop depending on political, military, economic, technological and cultural developments, is aimed. The structure and logic of the Cold War were evaluated in terms of realism, neorealism and World Systems Analysis theories. As a result of the Truman Doctrine, which was effective in the development of Turkish-US relations, and the political events that developed after Turkey's membership in NATO, relations between the two countries became closer. Turkish-US relations, which had very close relations until the Cyprus problem in 1964, began to diverge with the Johnson Letter. After the Johnson Letter, Türkiye began to establish closer relations with the USSR and other countries in the region in foreign policy. The arms embargo imposed on Turkey after the opium issue and the Cyprus Peace Operation left a deep impact on Turkish-US relations. Following the Iranian Revolution and the invasion of Afghanistan in 1979, Turkey's geopolitical importance increased even more and rapprochement with the USA began again. The process of rapprochement reached its peak during the Turgut Özal period. As a result, in this study; In terms of neorealism and World Systems Analysis theories, Turkish-US relations, which had ups and downs during the Cold War, were evaluated within the scope of military, political, economic, technological and cultural developments. This study tries to reveal the multidimensional structure of the course of Turkish-US relations.