Kentsel alanlarda sessiz/sakin işitsel peyzajların belirlenmesine yönelik bir yaklaşım ve Türkiye için bir model önerisi
An approach to determining quiet soundscape in urban areas and a model proposal for Turkey
Yazar: GÜLŞEN AKIN GÜLER
Danışman: PROF. DR. ASLI ÖZÇEVİK BİLEN
Eskişehir Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Analitik hiyerarşi süreci = Analytical hierarchy process ; Coğrafi bilgi sistemleri = Geographical information systems ; Gürültü denetimi = Noise control ; Kentsel fiziksel çevre = Urban physical environment ; Mimari akustik = Architectural acoustic ; Çevresel konfor = Environmental comfort ; İşitsel peyzaj = Soundscape

Özet:
1970'li yıllarda yapılan işitsel peyzaj çalışmalarında, nitelikli ses ortamlar olarak değerlendirilen sessiz/sakin alanlar, 2000'li yıllara gelindiğinde AB üye ülkeleri için yürürlükte olan 2002/49 /EC sayılı Çevresel Gürültü Direktifi'nde ve Türkiye'de yürürlükte olan Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği'nde kentsel alanlarda akustik konfor düzenlemeleri kapsamında, belirlenmesi ve korunması gereken "yerleşim yeri içindeki sessiz/sakin alanlar" olarak yer almıştır. Bu durum bilimsel çalışmaların konu özelinde ilerlemesini hızlandırmıştır. 
Tez kapsamında mevzuat doğrultusunda yerleşim yeri içindeki sessiz/sakin alanların belirlenmesi için, çok kriterli karar verme yöntemlerinden olan Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) ile Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) tabanlı Ağırlıklı Toplam Analizi (WSA) yapılmasına dayanan bir yaklaşım geliştirilmiş ve kavramsal modeli açıklanmıştır. Yaklaşımın kavramsal modeli tüm aşamaları ile Türkiye için sırasıyla takip edilerek, sessiz/sakin alan belirleme model önerisinin teorik kurgusunun yapılması ve teorik kurgunun uygulanabilirliğinin alan çalışmaları (İstanbul Tarihi Yarımada ve Eskişehir) ile araştırılması sonucunda, işitsel peyzaj yaklaşımı ile sessizlik/sakinlik algısında etkili olan başlıca faktörlerin dahil edildiği, kapsamlı ve kolay uygulanabilir bir sessiz/sakin alan belirleme yaklaşımı ve model önerisi geliştirilmiştir.

Abstract:
Quiet/calm areas were evaluated as qualified sound environments in the soundscape studies carried out in the 1970s. The quiet/calm areas were included as "quiet/calm areas in agglomeration" in the 2000s, within the scope of acoustic comfort regulations, in the Environmental Noise Directive 2002/49 /EC, in force for the European Union members, and in the Regulation on Assessment and Management of Environmental Noise, in force for Turkey as areas to be determined and conserved. This situation has accelerated the progress of scientific studies on the subject.
In the doctoral study, the approach based on the Analytical Hierarchy Process (AHP), which is one of the multi-criteria decision-making methods, and the Weighted Sum Analysis (WSA) with Geographic Information Systems (GIS) in order to determine the "quiet/calm areas in agglomeration" in line with the legislation, has been developed and its conceptual model has been explained. The conceptual model of the approach was followed in order for Turkey with all its stages, the theoretical framework of the quiet/calm area determination model proposal, the research of the applicability of the theoretical framework with field studies (Istanbul Historical Peninsula and Eskisehir) were carried out. As a result of these studies, a comprehensive and easy-to-apply quiet/calm area determination approach and model proposal, which includes main factors that are effective in the perception of quietness/calmness have been revealed with the soundscape approach.