I. Dünya Savaşı'na giden süreçte Doğu Anadolu'da Ermenilere yönelik ıslahat sorunu ve 1914 Yeniköy Antlaşması
The problem of reconstruction against Armenians in Eastern Anatolia in the process leading to World War I and the 1914 Yenikoy Treaty
Yazar: HASRET TOPRAK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MURAT AYDOĞDU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History
Dizin: Dünya Savaşı I = World War I ; Ermeni sorunu = Armenian question ; Ermeniler = Armenians ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Rusya = Russia ; Vilayatı Şarkiye = Vilayet-ı Şarkiye ; Yeniköy Antlaşması = Yeniköy Treaty ; Yenilik hareketleri = Reform movements

Özet:
Vilayat-ı Şarkiye ıslahatı meselesi Osmanlı Devleti'nin son yıllarında en çok meşgul olduğu meselelerden birisidir. Osmanlı Devleti ıslahat konusunda ülke içerisinde Ermeni Komiteleri, Patrikhane ve Ermeni aydınlardan baskılar görürken dış siyasetinde de Avrupalı devletlerin baskılarıyla mücadele etmek zorunda kalmıştır. Hem iç hem de dış baskılar sonucunda Doğu Vilayetlerinde bir ıslahat icrası için 8 Şubat 1914 tarihinde Osmanlı Devleti ve Rusya arasında Yeniköy Antlaşması imzalanmıştır. Bu antlaşma gereği Vilayat-ı Şarkiye iki bölüme ayrılarak burada ıslahat yapmak üzere Binbaşı Nicolas Hoff ve Louis Constant Westenek Beyler genel müfettiş olarak tayin edilmişlerdir. Doğu Anadolu'da kurulmaya çalışılan sistem ve genel müfettişlerin yetkileri oldukça geniş olmakla birlikte devletin de buradaki nüfuzunu kısıtlamaktadır. Birinci Dünya Savaşı'na giden süreçte Osmanlı Devleti'nin doğu sınırlarında icra edilmeye çalışılan ıslahat programı, bölgedeki idari, askeri ve adli tüm kurumları tayin edilen iki genel müfettişin emrine girmişti. Böyle bir ortamda girilecek Birinci Dünya Savaşı yıllardır bölgede yürütülen faaliyetler ve burada depolanan silahlar sonucunda bölge bir felakete sürüklenmektedir. Bu antlaşma ve getirdiği ağır şartların farkında olan hükümet Birinci Dünya Savaşı'nın çıkmasıyla seferberlik ilanından sonra müfettişlerin görevlerine son vermiştir.

Abstract:
The issue of reforming the Vilayat-ı Şarkiye is the issues that Ottoman State has been most busy with in recent years. While the Ottoman State was under pressure from Armenian Committees, Patriarchate and Armenian intellectuals in the country regarding reformation, it also had to fight against the pressures of European states in its foreign policy. February 8, 1914 consequently both internal and external pressures, the Treaty of Yenikoy was signed between the Ottoman and Russia for the implementation of Deconstruction in the Eastern Provinces. In accordance with this agreement, the Province of Song was divided into two parts and Major Nicolas Hoff and Louis Constant Westenek were appointed as general inspectors to carry rehabilitation here. The system that is being tried to be established in Eastern Anatolia and the powers of general inspectors are quite extensive, but they also limit the influence of the state here. During the period leading up to WWI, the reform program, which was being tried to be implemented on the eastern borders of the Ottoman Empire, was placed under the command of two general inspectors, who appointed all administrative, military and judicial institutions in region. WWI to be entered in such an environment is being dragged into a disaster consequently the activities carried in the region for years and the weapons stored here. Aware of this treaty and the severe conditions imposed by it, the government terminated the duties of inspectors after the declaration of mobilization with the outbreak of WWI.