Aristoteles ve İbn-i Sina'nın madde (hyle/heyula) anlayışlarının karşılaştırılması
Comparison of aristotle's and Ibn-i Sina's understandings of matter (hyle/photus)
Yazar: MERAL UÇAN
Danışman: PROF. DR. SADIK TÜRKER
Kırklareli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Aristoteles = Aristotle ; Madde = Matter

Özet:
Bu tez, Aristoteles ve İbn Sina'nın madde anlayışlarını karşılaştırmaktadır.
Aristoteles, maddeyi değişimin temelinde yatan bir potansiyel olarak görür
ve form ile birlikte doğal dünyayı oluşturur. Madde (hule), form (eidos)
tarafından biçimlendirildiğinde fiziksel dünyadaki değişim ve sürekliliği
açıklar. İbn Sina, Aristoteles'in madde ve form anlayışını İslam felsefesi
bağlamında genişleterek bütünleştirir. Ona göre madde, potansiyellik ve
form alma kapasitesine sahiptir. Ayrıca, İbn Sina maddeyi varlığın
hiyerarşik düzeninin bir parçası olarak görür. İbn Sina, birincil madde ve
ikincil madde ayrımı yapar; birincil madde form almaya hazırdır, ikincil
madde ise zaten form kazanmış ve daha fazla dönüşüme açıktır.
Aristoteles'in ampirik gözlem ve mantıksal kategorizasyon yöntemlerini
kullandığı madde anlayışı, İbn Sina tarafından metafizik ve teolojik bir
çerçeveyle zenginleştirilir. İbn Sina, aktif aklın duyusal verileri işlemedeki
rolünü vurgulayarak, formları duyusal girdiden soyutlayarak entelektüel
bilgiye dönüştürmeyi savunur. Bu süreç, İbn Sina'nın Aristotelesçi ve NeoPlatoncu unsurları İslami bağlamda sentezlediğini gösterir. Tez, Aristoteles
ve İbn Sina'nın madde anlayışlarını karşılaştırarak, her iki düşünürün felsefi
yaklaşımlarındaki benzerlikleri ve farklılıkları vurgular. Aristoteles'in
madde ve form ilişkisine dair dualist ama birbirine bağımlı modeli, İbn Sina
tarafından daha geniş bir ontolojik ve teolojik perspektifle ele alınır. Sonuç
olarak, bu karşılaştırma, hem Batı hem de İslam felsefesindeki madde
kavramlarının evrimini ve etkilerini anlamayı amaçlamaktadır.

Abstract:
This thesis compares Aristotle's and Ibn Sina's understanding of matter.
Aristotle sees matter as a potential underlying change and together with
form, it constitutes the natural world. When matter (hula) is shaped by form
(eidos), it explains change and continuity in the physical world. Ibn Sina
expands and integrates Aristotle's understanding of matter and form in the
context of Islamic philosophy. According to him, matter has potentiality and
the capacity to take form. In addition, Ibn Sina sees matter as part of the
hierarchical order of existence. Ibn Sina distinguishes between primary
matter and secondary matter; primary matter is ready to take form, while
secondary matter has already taken form and is open to further
transformation. Aristotle's understanding of matter, which uses empirical
observation and logical categorization methods, is enriched by Ibn Sina with
a metaphysical and theological framework. Ibn Sina emphasizes the role of
the active intellect in processing sensory data and advocates transforming
forms into intellectual knowledge by abstracting them from sensory input.
This process shows that Ibn Sina synthesized Aristotelian and Neo-Platonic
elements in the Islamic context. The thesis compares the understandings of
matter of Aristotle and Ibn Sina, highlighting the similarities and differences
in the philosophical approaches of both thinkers. Aristotle's dualistic yet
interdependent model of the relationship between matter and form is
addressed by Ibn Sina in a broader ontological and theological perspective.
Consequently, this comparison aims to understand the evolution and
influence of the concepts of matter in both Western and Islamic philosophy.