Milletlerarası özel hukukta taşıyıcı annelik
Surrogacy in private international law
Yazar: IRMAK ÜNSAL
Danışman: PROF. DR. HATİCE ÖZDEMİR KOCASAKAL
Galatasaray Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Üreme tıbbi alanındaki gelişmeler, çeşitli sağlık sorunları nedeniyle çocuk sahibi olamayan kişilere çocuk sahibi olabilmeleri için çeşitli imkânlar tanımıştır. Taşıyıcı annelik yöntemi de özellikle kişilerin kendileriyle genetik bağa sahip bir çocuğa sahip olabilmesini sağladığı için son yıllarda oldukça cazip hâle gelmiştir. Öte yandan, taşıyıcı annelik konusunda hukuk sistemlerinin yaklaşımları birbirinden oldukça farklıdır. Bazı hukuk sistemleri taşıyıcı anneliği açıkça yasaklarken bazı hukuklarda bu yöntemle çocuk sahibi olunmasına izin verilmektedir. Hukuki gelişmelerin tıptaki gelişmelerin gerisinden gelmesi ise bu yöntemle dünyaya gelen çocuğun soybağının tesisin noktasında büyük sorunlara neden olmaktadır. Türk hukukunda taşıyıcı annelik yapılması açıkça yasaklanmış olsa da Türkiye'de yaşayan kişilerin bu yönteme izin veren ülkelere giderek çocuk sahibi olabilmelerinin önüne geçilmesi mümkün değildir. Bu çalışmada, öncelikle taşıyıcı annelik yöntemi ve bu yöntemin çeşitli görünüm biçimleri anlatılarak taşıyıcı annelik sözleşmesinin hukukî niteliği, tarafların yükümlülükleri ile böyle bir sözleşme sonucu dünyaya gelen çocukların soybağının nasıl kurulacağı hususu öncelikle maddi hukuk kapsamında ele alınacaktır. Taşıyıcı annelik sözleşmelerinin taraflarının farklı devletlerde bulunması hâlinde söz konusu olan sınıraşan taşıyıcı annelik sözleşmeleri ise milletlerarası özel hukukun alanına girdiğinden sınıraşan taşıyıcı annelik sözleşmelerinden doğan ihtilâflara uygulanacak hukuk ve bu hukukun sınırları, kanunlar ihtilâfı metodolojisi çerçevesinde incelenerek, sınıraşan taşıyıcı annelik sözleşmesi sonucu dünyaya gelen çocuğun soybağının kurulmasında, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları ve çocuğun üstün menfaatinin korunması amacını sağlayacak çözümler üzerinde durulacaktır. Sınıraşan taşıyıcı annelik sözleşmesi sonucu dünyaya gelen çocuk hakkında yabancı devlette düzenlenen doğum veya tanıma ilişkin belgelerin, Türk hukukundaki etkileri ile bu belgeler esas alınarak nüfus kütüğüne yapılacak tescil işlemlerinde karşılaşılabilecek sorunlara değinilerek çözüm getirilmeye çalışılacaktır. Sınıraşan taşıyıcı annelikle doğan çocuk ve müstakbel ebeveyni arasındaki soybağının yabancı mahkeme kararıyla kurulması durumunda bu kararların Türkiye'de hukuki sonuç doğurabilmesi için açılacak bir tanıma davasında karşılaşılabilecek hukukî sorunlar ve bu sorunlara nasıl yaklaşılması gerektiği tespit edilmeye çalışılacaktır.

Abstract:
Developments in reproductive medicine have provided various opportunities for individuals who are unable to conceive due to various health issues to have children. Surrogacy has become particularly attractive in recent years because it allows individuals to have a child who is genetically related to them. However, legal approaches to surrogacy vary significantly among different legal systems. While some legal systems explicitly prohibit surrogacy, others allow individuals to have children through this method. The lag in legal developments compared to medical advancements poses significant challenges to establishing the lineage of children born through this method. Although surrogacy is explicitly prohibited in Turkish law, it is not possible to prevent individuals living in Turkey from going to countries that permit this method to have children. In this study, firstly, the surrogacy method and its various forms will be explained, and the legal nature of the surrogacy contract, the obligations of the parties, and how the lineage of children born as a result of such a contract will be established will be discussed within the scope of substantive law. When the parties to surrogacy contracts are in different states, such contracts fall within the realm of private international law. Therefore, the applicable law to disputes arising from transnational surrogacy contracts and the limits of this law will be examined within the framework of the conflict of laws methodology, focusing on solutions that ensure compliance with the decisions of the European Court of Human Rights and the protection of the best interests of the child in establishing the lineage of children born through transnational surrogacy contracts. The study will also attempt to address the problems that may arise in the registration process in the civil registry based on the effects of foreign birth or recognition documents concerning a child born through transnational surrogacy and how to solve them. Additionally, the legal issues that may arise in a recognition lawsuit to ensure that the decisions made by foreign courts regarding the establishment of lineage between a child born through transnational surrogacy and prospective parents can have legal consequences in Turkey will be identified, and how to approach these issues will be explored.