Batılı seyyahlara göre 19. asırda Kırım Türkleri
The Crimean Turks in the 19th century according to Western travelers
Yazar: YAĞMUR DERİN ÜKTEN
Danışman: DOÇ. DR. ABDOLVAHİD SOOFİZADEH
Aksaray Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History
Dizin: 19. yüzyıl = 19. century ; Avrupalı gezginler = European travelers ; Batılı düşünürler = Western thinkers ; Kırım = Crimean ; Kırım Türkleri = Crimean Turks ; Seyyahlar = Travellers ; Türk tarihi = Turkish history

Özet:
Kırım, tarih boyunca Türkler başta olmak üzere çeşitli kavimlere ev sahipliği yapmış bir yarımadadır. Altın Orda Devleti'nden önce ve devletin yıkımından sonra geniş çapta Türk hakimiyeti altında kalan Kırım, daha sonra 1441-1700 yılları arasında Osmanlı himayesi altına girmiş ve siyasi anlamda güçlenmiştir. Sahip olduğu stratejik ve jeopolitik konumu açısından Rusyaʼnın büyük bir ilgi odağı olan Kırım, Rus işgali ile birlikte yeni bir döneme girmiştir. Rus hâkimiyetine girdiği dönemden itibaren Türkiyeʼde Kırım hakkında farklı çalışmalar yapılmıştır, fakat yine de dikkat çekilmesi gereken veya gözden kaçan konular ve kaynaklar mevcuttur.  Bu noktada çalışmanın konusunu teşkil eden, 19. yüzyılda Kırımʼa gelen seyyahların eserleri oldukça önemli kaynaklar olarak karşımıza çıkmaktadır. Seyyahların verdiği bilgiler Rus hakimiyeti altında olan Kırımʼın ve Kırım Tatarlarının sosyal, kültürel ve ekonomik durumunu bir dış göz olarak ortaya koymaktadır. 19. yüzyılda Kırımʼa gelen seyyahların seyahatnamelerinin Kırım tarihi araştırmalarında yeterince kullanılmamasının tespiti, bu tez konusunun ortaya çıkmasında önemli rol oynamıştır. Seyyahların izlenimleri doğrultusunda verdikleri bilgiler, araştırma eserlerin ortaya koyduğu sonuçları doğrulamaktadır. Böylece bu çalışma, 19. yüzyıl Kırım ve Kırım Tatarlarının durumunu, seyyahların bakış açısıyla yansıtmayı amaçlamıştır. Bu kapsamda, her anlamda Rus baskısı altında yaşayan Tatarların zor da olsa kendi kültürlerini muhafaza ettikleri ve Kırımʼdaki varlığını devam ettirme amaçları seyyahlar tarafından doğrulanmıştır.

Abstract:
Crimea is a peninsula that has hosted various tribes, especially Turks, throughout history. Crimea, which was under Turkish domination on a large scale before the Golden Horde State and after the destruction of the state, later came under the Ottoman protectorate between 1441-1700 and became politically stronger. Crimea, which is the center of attention of Russia in terms of its strategic and geopolitical position, has entered a new era with the Russian occupation. There have been different studies on Crimea in Turkey since the period when it came under Russian domination, but there are still issues and resources that need attention or are overlooked. At this point, the works of travelers who came to Crimea in the 19th century, which constitute the subject of the study, appear as a very important source. The information given by the travelers reveals the social, cultural and economic situation of the Crimea under Russian domination and the Crimean Tatars as an external eye. The determination of the fact that the travel books of the travelers who came to Crimea in the 19th century were not used enough in the research of the history of Crimea played an important role in the emergence of this thesis. The information provided by the travelers confirms the results of the research works. Thus, this study aimed to reflect the situation of the 19th century Crimea and Crimean Tatars from the perspective of travelers. In this context, it is seen that the Tatars, who lived under the pressure of the Russians in every sense, preserved their own culture even though it was difficult, and the purpose of continuing their existence in the Crimea was recorded by the travelers.