Tarihi miras yapılarında uyarlamalı yeniden kullanım: Ünye alan çalışması
Adaptive reuse of historic heritage buildings: A case study of Ünye
Yazar: GÖKSU ATMACA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ KADER REYHAN
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Kültürel miras = Cultural heritage ; Mekan = Space ; Mekansal algı = Spatial perception ; Sürdürülebilirlik = Sustainability ; Tarihi koruma = Historic preservation ; Tarihi yapılar = Historic structures ; Yeniden kullanma = Reuse

Özet:
Tarihi yapılar, bir yandan inşa edildiği döneme ait mimari, kültürel, ekonomik ve sosyal açıdan izler taşırken, diğer yandan geçmiş ve gelecek arasında bir köprü görevi üstlenmektedir. Tarihi yapıların gelecek kuşaklara aktarılmasında, hem ulusal hem de uluslararası boyutta öneminin arttığı görülmektedir. 
Sürdürülebilirlik kavramı, gelecek kuşakların ihtiyaçlarını da koruyarak, bugünkü ihtiyaçlarımızın karşılaması şeklinde açıklanabilmektedir. Tarihi yapıların korunması gelecek kuşaklar için kültürel, ekonomik ve sosyal bir fayda sağlamaktadır. 
Koruma yöntemlerinden biri olan uyarlamalı yeniden kullanım, fiziksel olarak var olan ancak özgün işlevini devam ettiremeyen yapıların tekrardan hayata kazandırılmasıdır. Tarihi yapılara yeni işlev kazandırılmasıyla yapının canlı kalmasını amaçlanmaktadır. Kendi haline bırakılan tarihi yapılar kaybolma tehlikesiyle karşı karşıyadır. Verilecek olan yeni işlevin yapı için uygun olması, toplumsal bir ihtiyaca hizmet vermesi ve kültürel değerleri korumasına dikkat edilmesi gerekmektedir.
Bu çalışmanın amacı uyarlamalı yeniden kullanım sonucunda tarihi yapıların mimari üslubundaki değişimleri incelemektir. Bu çalışmada, uyarlamalı yeniden kullanım kapsamında Ünye'de yer alan tarihi konaklar bu karşılaştırma için seçilmiştir. Kültür Yolu güzergâhında yer alan ve işlev değiştiren Yalı Kilisesi, anıtsal yapının yeni işlevi sonucunda, olumlu ve olumsuz durumları tespit edebilmek için seçilmiştir. Yapılarda yeni işlev sonrası ihtiyaçlar doğrultusunda gerçekleşen değişim/dönüşümler ve bu işlevsel değişimlerin mekânsal kurguya olan etkileri karşılaştırılmıştır. Uyarlamalı yeniden kullanımın kültürel miras sürdürülebilirliğine olan etkisinin analiz edildiği tarihi yapılarda Tarihi yapıda restorasyondan sonra yeni işlevin ve özgün mimarinin, kişi bazlı olarak tarihi yapı değerinin algılanıp algılanmamasını dair bir anket çalışması yürütülmüştür. Tez kapsamında yürütülen çalışmalar sonucunda, cephelerin tarihi değerlerini başarılı şekilde yansıtması ve bunun sonucunda insanlar tarafından yapının tarihi değerlerini koruduğu algısı olduğu görülmektedir. 

Anahtar Kelimeler: Tarihi Miras Koruması, Uyarlamalı Yeniden Kullanım, Kültürel Miras Sürdürülebilirliği, Mekânsal Kurgu, Mekânsal Algı

Abstract:
Historical buildings, on the one hand, carry traces of the architectural, cultural, economic and social aspects of the period in which they were built. On the other hand, they act as a bridge between the past and the future. It is seen that the importance of transferring historical buildings to future generations has increased both nationally and internationally. The concept of sustainability is explained as fulfilment of current needs while protecting the needs of future generations. The preservation of historical buildings provides cultural, economic and social benefits for future generations. Adaptive reuse, one of the conservation methods, is the reintroduction of physically existing structures that cannot maintain their original function. It is aimed to keep the building alive by giving new functions to historical buildings. Historical buildings don't be architecturally processed are in danger of being lost. Care should be taken to ensure that the new function to be given is suitable for the building, to serve a social need, and to protect cultural values.
The aim of this study, examine the changes in the architectural style of historical buildings as a result of adaptive reuse. In this study, historical mansions in Ünye were chosen for comparisons within the scope of adaptive reuse. The Yalı Church located on the Cultural Road route and changing its function was chosen in order to detect positive and negative situations as a result of the new function of the monumental building. The changes/transformations that took place in line with the new post-functional needs in the buildings and the effects of these functional changes on the spatial setup were compared. Facade setup, structural setup and plan setup are examined respectively and comparatively in historical buildings, where the effect of adaptive reuse on the sustainability of cultural heritage is analyzed. A survey study was conducted to support these analyses. It measures whether the new function and the original architecture and the historical building value are perceived on a person-based basis after the restoration in the historical building. As a result of the studies carried out within the scope of the thesis, it is seen that the facades reflect the historical values successfully and as a result, there is a perception by the people that the building preserves its historical values.

Keywords: Historic Heritage Conservation, Adaptive Reuse, Cultural Heritage Sustainability, Spatial Set-up, Spatial Perception