Zeugma: Roma Lejyonları ve madeni teçhizatları
Zeugma: Roman Legions and their metal equipments
Yazar: MICHAEL DENİZ YILMAZ
Danışman: DOÇ. DR. VEDAT KELEŞ
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Araç-gereçler = Equipments ; Arkeoloji = Archaeology ; Arkeolojik kazılar = Archaeological excavations ; Askeri = Military ; Klasik arkeoloji = Classical archeology ; Madeni eşyalar = Metalwares ; Roma Dönemi = Roman Period ; Silahlar = Guns ; Zeugma = Zeugmas

Özet:
MÖ  300'lerde  I.  Seleukos  Nikator  tarafından  Fırat  Nehri  kıyısında  kurulan 
Zeugma,  Hellenistik Dönem‟de ve sonrasında özellikle Roma  Dönemi'nde Doğu ve 
Batı  arasında  önemli  bir  askeri  karakol/üs,  ticari  ve  kültürel  merkez  olmuştur. 
Roma'nın  MÖ  1.  yy'da  görülen  politikası  gereği  kent,  MÖ  63  yılında  G. 
Pompeius'un  "Doğu  Organizasyonu"  sırasında  vasal  bir  krallık  olan  Kommagene 
Krallığı‟na verilmiş ve böylece düşman bölgeler ile Roma arasında bir tampon bölge 
oluşturulmuştur.  MS  1.  yy.'da  Roma,  bu  politikasında  değişim  yaparak  tampon 
bölgeleri kaldırmış ve bu alanlara  lejyon'lar  yerleştirmiştir. Bu bağlamda kente,  ilk 
olarak  MS  18  yılında  Legio  X  Fretensis  konuşlandırılmış,  bu  lejyon‟un  Yahudi 
İsyanları‟nı  bastırmak  için  Kudüs‟e  gitmesi  ardından  MS  66  yılında  ise  Legio  IIII 
Scythica kente konuşlandırılmıştır.
Tez  kapsamında  Zeugma  antik  kentinin;  Roma  İmparatorluğu  ile  Parth 
Krallığı  ve  sonrasında  Sassani  Krallığı  arasındaki  askeri  mücadeleler  ve  siyasi 
anlaşmalarda  oynadığı  rol  üzerinde  durulmakla  beraber,  bu  tarihi  birikim  sırasında 
kentde bulunan askerlere ait madeni teçhizatlar da incelenmektedir. Tarihi olaylarda 
hem  bir  bütünlük  ve  sınırlama  olması  açısından  sadece  Principate  Dönemi  olarak 
bilinen ve MÖ 27-MS 284 arasına gelen dönem tez kapsamı içerisinde tutulmuştur.
Onlarca  farklı  yayında  yayınlanmış  madeni  askeri  teçhizatların  birarada 
sunulmasıyla bütünlük oluşturan tez,  bazı askeri buluntular ile tarihi olaylar arasında 
bağlantı  kurma  çabası  yanı  sıra  günümüze  kadar  olan  çalışmaları  farklı  açıdan 
değerlendirmektedir. Zeugma'da başta At Meydanı olarak bilinen mevkiide bulunan 
Roma  kalesi,  Roma  askeri  yapısı  hakkında  bilgiler  sunmakla  beraber  olası  üretim 
faaliyetleri hakkında ip uçları vermektedir.



Anahtar Sözcükler: Zeugma, Roma‟nın Doğu Sınırı, Roma Lejyonları, Askeri Teçhizat.

Abstract:
Zeugma,  which was founded in 300's BC by Seleucos  I.  Nicator on the bank 
of  the  Euphrates,  in  the  Hellenistic  Age  and  later  especially  in  the  Roman  Age 
became  an  important  military  station/base,  commercial  and  cultural  center.  Due  to 
the  Roman  policy  in  the  1
st
century  BC,  the  city  is  known  to  be  given  to  the 
vassal/client kingdom of Commagene  during the  "Eastern Organisation"  of Pompey 
the Great in 63 BC. BY making so, the city became a buffer zone between Rome and 
her  enemies.  Rome  foregoing  this  policy  in  the  1
st
century  AD,  abandoned  the 
vassal/client  kingdoms  and  deployed  legions  in  these  areas.  In  this  context,  first 
Legio X Fretensis was deployed to the city in 18 AD, and after this legion being sent 
to  Jerusalem  to  suppress  the  Jewish  Revolts  in  66  AD  Legio  IIII  Scythica  was 
deployed to the city.
This  thesis  along  with  the  role  of  Zeugma  in  the  military  and  political 
incidents between the Roman Empire and the Parthian Kingdom and later with the 
Sassanid  Kingdom,  also  studies  the  metal  military  equipment  found  in  Zeugma 
dating  to  this  historical  deposit.  To  have  an  integrity  and  a  limitation  within  the 
historic events,  the Principate Period of Roman Age which is known to be between 
27 BC-284 AD limits the extent of this thesis.
The  thesis,  by  combining  the  metal  military  equipments  which  were 
published in many publications together creates an integrity,  and with the attempt to 
link of some of the military finds with historic events evaluates the previous works 
with  a new approach. In Zeugma,  firstly the Roman fortress which is located in the 
locality  known  as  At  Meydanı,  along  with  revealing  information  regarding  the 
Roman military structure, also produces some clues of possible production activities.




Key Words: Zeugma, Rome‟s Eastern Frontier, Roman Legions, Military
Equipment