Klorheksidin glukonat ve hipokloröz asit içerikli gargaraların mikrobiyal dental biyofilm üzerine etkilerinin klinik ve mikrobiyolojik olarak kıyaslanması
Comparison of the clinical and microbiological effects of chlorhexidine gluconate and hypochlorous acid-containing mouthwashes on microbial dental biofilm
Yazar: RABİANUR BALTACI
Danışman: DOÇ. DR. MEHTAP BİLGİN ÇETİN
Başkent Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Periodontoloji Ana Bilim Dalı / Periodontoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry

Özet:
Supragingival dental biyofilmi uzaklaştırmak periodontal hastalıkların önlenmesi için birincil faktördür. Mekanik oral hijyen uygulamalarının zor ve sınırlı olduğu durumlarda kimyasal gargaraların kullanımı supragingival dental biyofilmin kontrolünde faydalı olabilmektedir. Klorheksidin glukonat (CHX) antigingivitis, antiplak ve antienflamatuar özellikleriyle biyofilm kontrolü için altın standart olarak kabul edilmiş bir kimyasal ajandır. Klorheksidinin çeşitli yan etkileri ve bakteriyel direnç geliştirme şüphesi bulunmaktadır. Bu nedenle klorheksidine alternatif ajanların geliştirilmesine ihtiyaç duyulmaktadır. Hipokloröz asit (HOCl), antijenlerin fagositozu sırasında bağışıklık sistemi hücreleri tarafından sentezlenen reaktif oksijen türlerinin bir parçasıdır. HOCl, antienflamatuar ve geniş spektrumlu antimikrobiyal etkilere sahiptir. HOCl'nin antimikrobiyal etkileri sebebiyle dental plak biyofilmi kontrolünde etkili olabileceği bildirilmiştir. Ancak literatürde konuyla ilgili sınırlı sayıda çalışma yer almaktadır. Dental literatürde HOCl'nin supragingival plak oluşumu üzerindeki etkisini ve dental plaktaki antimikrobiyal etkinliğini değerlendiren klinik bir çalışma bulunmamaktadır. Bu nedenle çalışmamızın birincil amacı HOCl gargara ile CHX gargaranın antiplak etkinliğini karşılaştırmaktır. Çalışmanın ikincil amacı ise HOCl gargara ve CHX gargaranın dental biyofilm üzerindeki antimikrobiyal etkinliklerini kıyaslamaktır. 
Tek merkezli, üç kör, randomize kontrollü, çapraz geçişli dizayna sahip olan çalışmamız 26 katılımcı ile tamamlanmıştır. Çalışmada aynı katılımcılar 4 günlük yeniden plak oluşum modeli ile HOCl ve CHX içerikli gargaraları 4 gün boyunca kullanmışlardır. Her gargara kullanımını takiben supragingival dental plak biyofilmi örnekleri alınmışır ve modifiye plak indeksi, sondlamada kanama indeksi, interproksimal plak indeksi, interproksimal sondlamada kanama indeksi, modifiye stain indeksi ve dilde renklenme indeksini içeren klinik parametreler kaydedilmiştir. Ayrıca, katılımcılardan bir anket yardımıyla kullandıkları gargaraları değerlendirmeleri istenmiştir.
Çalışmanın sonuçlarında tüm ağız plak indeksi, sondlamada kanama indeksi, interproksimal plak indeksi ve interproksimal sondlamada kanama indeksi verileri HOCl kullanımında, CHX kullanımına göre istatistiksel anlamlı şekilde daha düşük bulunmuştur. Değerlendirilen bütün bölgelerde modifiye stain indeksinin yoğunluk, alan ve aynı zamanda stain indeksi skorları HOCl kullanımında, CHX kullanımına göre istatistiksel olarak anlamlı şekilde daha düşük bulunmuştur. Dilin 9 bölgesinde oluşan renk değişikliğinde ve dil kaplaması kalınlıklarında iki gargara arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık görülmemiştir. Katılımcılara verilen anketlerde sadece "Kullandığınız gargaranın tadını nasıl değerlendirirsiniz?" sorusu için iki grup arasında CHX lehine istatistiksel anlamlı farklılık gözlenmiştir. Dişlerden alınan plak örneklerinin mikrobiyolojik verilerine göre Staphylococcus spp. HOCl kullanımında, Neisseria spp. CHX kullanımında istatistiksel olarak anlamlı şekilde daha düşük bulunmuştur.  Streptekok spp, Granulicatella spp, Rothia spp ve total bakteri sayısında iki gargara kullanımı arasında anlamlı bir fark bulunamamıştır. Sonuç olarak, HOCl en az CHX kadar antiplak etkinlik göstermiştir. Total bakteri sayısı değerlendirildiğinde iki gargara benzer antimikrobiyal etkinlik sergilemiştir. Bu çalışmanın sınırları dahilinde HOCl'nin dental plak kontrolünde kullanılabilecek umut vadeden antimikrobiyal bir ajan olduğu düşünülebilir. 


Anahtar Kelimeler: Hipokloröz asit, klorheksidin glukonat, dental plak biyofilmi, antiplak, antienflamatuar

Abstract:
Removing supragingival dental plaque biofilm is the primary factor in preventing periodontal diseases. In situations where mechanical oral hygiene practices are difficult and limited, the use of chemical mouthwashes can be beneficial in controlling supragingival dental plaque biofilm. Chlorhexidine gluconate (CHX) is considered the gold standard chemical agent for biofilm control due to its antigingivitis, antiplaque, and anti-inflammatory properties. However, there are various side effects associated with chlorhexidine, and concerns about bacterial resistance have been raised. Therefore, there is a need to develop alternative agents to chlorhexidine. Hypochlorous acid (HOCl) is a component of reactive oxygen species synthesized by immune system cells during the phagocytosis of antigens. HOCl possesses anti-inflammatory and broad-spectrum antimicrobial effects. It has been reported that HOCl may be effective in controlling dental plaque biofilm due to its antimicrobial effects. However, there are limited studies on this topic in the literature, and there is currently no clinical study evaluating the antimicrobial efficacy of HOCl in dental plaque. Hence, the primary aim of our study is to compare the antiplaque efficacy of HOCl mouthwash with CHX mouthwash. The secondary aim is to compare the antimicrobial effects of HOCl and CHX mouthwashes on dental plaque biofilm.
This single-center, triple-blind, randomized controlled, crossover study was completed with 26 participants. In the study, the same participants used HOCl and CHX-containing mouthwashes for 4 days each, following a 4-day plaque regrowth model. After each mouthwash usage, supragingival dental plaque biofilm samples were collected, and clinical parameters including modified plaque index, bleeding on probing index, interproximal plaque index, bleeding on interproximal probing index, modified stain index, and tongue discoloration index were recorded. Additionally, participants were asked to evaluate the mouthwashes they used through a questionnaire.
In the study results, all oral plaque index, bleeding on probing index, interproximal plaque index, and bleeding on interproximal probing index data were found to be statistically significantly lower with the use of HOCl compared to CHX. In all evaluated areas, the intensity, area, and stain index scores of the modified stain index were also found to be statistically significantly lower with HOCl usage compared to CHX. There was no statistically significant difference observed between the two mouthwashes regarding color changes on the tongue in nine regions and tongue coating thickness. In the questionnaires given to the participants, a statistically significant preference for CHX was observed only for the question "How do you evaluate the taste of the mouthwash you used?"
According to the microbiological data of the plaque samples taken from the teeth, Staphylococcus spp. was found to be statistically significantly lower with HOCl usage, whereas Neisseria spp. was lower with CHX usage. No significant difference was found between the two mouthwashes regarding Streptococcus spp., Granulicatella spp., Rothia spp., and total bacterial count.
In conclusion, HOCl has shown antiplaque efficacy comparable to CHX. When evaluating total bacterial count, both mouthwashes demonstrated similar antimicrobial efficacy. Within the limits of this study, HOCl can be considered a promising antimicrobial agent that could be used for dental plaque control.


Keywords: Hypochlorous acid, chlorhexidine gluconate, dental plaque biofilm, antiplaque, anti-inflammatory.