Fârâbî ve Carl Schmitt'te siyasal olan ve din ilişkisi
The relationship between the political and religion in Farabi and Carl Schmitt
Yazar: AYHAN ÖZTAŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ADNAN GÜRSOY
İnönü Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Felsefe = Philosophy

Özet:
Çalışma, Fârâbî ve Carl Schmitt'in siyaset felsefelerindeki din-siyasal ilişkisini, onların metafizik düşünceleri bağlamında ele almayı hedeflemektedir. Bir dönemin dünya hakkında çizdiği metafizik resim, siyasî organizasyonun şekli ile benzerlik arz eder. Bu bağlamda Fârâbî'nin ideal toplum teorisi, onun metafiziğindeki varlık hiyerarşisiyle uyumlu, Schmitt'in toplum ve siyasete dair fikirleri de onun teolojik kabulleri ile ilişkilidir. Bununla birlikte özellikle Schmitt ile ilgili araştırmalarda çoğunlukla onun siyasî ve hukukî düşüncelerini temellendirdiği metafizik bağlamın göz ardı edildiği görülmektedir. Oysa Schmitt, kendisini siyaset felsefecisi değil, siyaset ilâhiyatçısı olarak tanımlamaktadır. Öte yandan din-felsefe ve siyaset arasında kurduğu ilişki nedeniyle Fârâbî'nin de Schmitt ile aynı grupta yer aldığı iddia edilmiştir. Bu yaklaşımın değerlendirilmesi, söz konusu filozofların dayandıkları metafizik kabuller dikkate alınmaksızın mümkün değildir. Nitekim Fârâbî ve Schmitt'in toplum tasnifleri, toplumun eğitimi, egemenin vasıfları, görev ve yetkileri ve yönetim biçimlerine dair görüşleri, onların metafizik düşüncelerinin siyasal yansımalarıdır. Elbette her iki düşünürün metafizik yaklaşımları önemli ölçüde farklıdır. Fârâbî metafizikten hareketle ideal bir toplum tasarlarken, somut varoluşçu bir düşünceden hareket eden Schmitt için metafizik, siyasalı okumak için gereklidir. Fârâbî'nin erdemli şehrinde din (mille), yönetimin bir unsuru iken, Schmitt için mevcut siyasî iktidarı ve istikrarı devam ettirebilmenin aracıdır. Bu durum onların siyasala ilişkin düşüncelerindeki görünürdeki benzerliklerin yanı sıra esaslı farklılıkların da bulunduğu gerçeğine işaret etmektedir.

Abstract:
The study aims to examine the religion-political relationship in the political philosophies of Fârâbî and Carl Schmitt in the context of their metaphysical thoughts. The metaphysical picture that a particular period drew about the world is similar to the form of political organization. In this context, Fârâbî's theory of ideal society is compatible with the hierarchy of existence in his metaphysics, and Schmitt's ideas about society and politics are related to his theological acceptances. In addition to this, especially in research on Schmitt, it seems that the metaphysical context on which he based his political and legal thoughts is often ignored. However, Schmitt defines himself as a political theologian, not a political philosopher. On the other hand, it has been claimed that Fârâbî was in the same group with Schmitt due to the relationship he established between religion, philosophy and politics. Evaluation of this approach is not possible without taking into account the metaphysical assumptions on which the philosophers in question are based. As a matter of fact, Fârâbî and Schmitt's classifications of society, the education of the society, the qualifications of the sovereign, their duties and powers, and their views on forms of government are the political reflections of their metaphysical thoughts. Of course, the metaphysical approaches of both thinkers are significantly different. Whereas Fârâbî envisioned an ideal society based on metaphysics, for Schmitt, who operates from a concrete existentialist perspective, metaphysics is necessary for reading the political. While religion (mille) is an element of government in Fârâbî's virtuous city, for Schmitt it is a means of maintaining the current political power and stability. This points to the fact that, in addition to the apparent similarities in their political thoughts, there are also fundamental differences.