Hane halkının geri dönüşüm yapmalarını etkileyen faktörlerin analizi: Kahramanmaraş ili örneği
Analysis of factors affecting households' recycling: The case of Kahramanmaraş
Yazar: HATİCE AKBAŞ
Danışman: PROF. DR. EMİNE İKİKAT TÜMER ; DR. ÖĞR. ÜYESİ CEVAHİR KAYNAKÇI BAYDAR
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı / Tarım Politikası ve Yayım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ekonometri = Econometrics
Dizin: Atıklar = Wastes ; Regresyon = Regression ; Sıfır atık = Zero waste ; Tüketici algısı = Consumer perception ; Tüketici davranışı = Consumer behavior ; Yeniden kazanma = Recycling

Özet:
Dünyada yaşanan teknolojik ilerlemeler, sanayileşme, kentleşme ve nüfusun artmasıyla birlikte tüketim artmakta ve kaynaklar bilinçsizce kullanılmaktadır. Bu bilinçsiz tüketim sonucunda da atıklar oluşmaktadır. Giderek büyüyen atık sorunu canlıların sağlığını, çevreyi, doğayı ve ülke ekonomilerini olumsuz etkilemektedir. Kaynakların aşırı düzeyde kullanımını önlemeyi, atıkların kaynaklarında ayrıştırılmasını sağlamayı, atık çöp miktarının azaltılmasını sağlamayı amaçlayan geri dönüşüm, atıkların yeniden değerlendirilmesini sağlar. Bu çalışmada Kahramanmaraş ili kent merkezinde yaşayan hane halkının geri dönüşüm yapmalarını etkileyen faktörleri belirlemek amaçlanmıştır. Bu amacı gerçekleştirmek için 2021 yılı Nisan-Mayıs aylarında Kahramanmaraş ilinde toplam 384 hane halkına yüz yüze anket çalışması yapılmıştır. Katılımcıların geri dönüşüm ve kavramları hakkındaki algıları, katılımcılara yöneltilen açık uçlu soruların nitel veri analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Buna göre katılımcıların çoğu geri dönüşüm konusunda bir fikir sahibidir ve geri dönüşümü; geri kazanım, çevreyi koruma, sürdürülebilirlik, ekonomiye katkı, toplama ve ayrıştırma temalarıyla doğru ama eksik ifade etmişlerdir. Çok az sayıda katılımcı ise geri dönüşümü, çöplerin tekrar kullanımı şeklinde yanlış ifade etmiştir. Bununla birlikte, bir yenilik olarak kabul edilen geri dönüşümden katılımcıların haberdar olma süreci kapalı uçlu sorularla değerlendirilmiş ve %55'inin geri dönüşümü duyduğu ama uygulamadığı; yaklaşık %40'ının ise geri dönüşümü duyduğu ve uyguladığı tespit edilmiştir. Hane halkının geri dönüşüm oranlarını etkileyen faktörlerin analizi çok değişkenli regresyon analizi ile belirlenmiştir. Sonuçlara göre, geri dönüşüm oranı ile hane halkının yaşı, eğitim seviyesi, alış-veriş poşetlerinin ücretli olmasının çevre kirliliğini azaltmada etkili olacağına katılma durumu ile oturduğu binada apartman görevlisi olma durumu arasında pozitif yönlü bir ilişki tespit edilmiştir. Geri dönüşüm oranı ile hane halkının birey sayısı, medeni durumu ve evsel atıkları ayrıştırmayı zahmetli bulma durumu arasında negatif yönlü bir ilişki olduğu belirlenmiştir. Bu sonuçlara göre geri dönüşümü duyan ama uygulamayan katılımcıların geri dönüşüm sürecine katkı sağlamaları için poşet uygulamasına benzer resmi olarak uyulması zorunlu kararlar alınması, bireylerin yaşına ve eğitim seviyesine uygun yaygın eğitimlerle ve kamu spotlarıyla geri dönüşümün teşvik edilmesi sağlanabilir. Ayrıca hali hazırda geri dönüşüme katkı sağlayan ama uygulamada süreçteki aktörlerden kaynaklı sorunlarla karşılaşan hane halkının sorunlarına yönelik daha detaylı ve diğer aktörleri de kapsayan çalışmalar yapılabilir.

Abstract:
With the technological advances, industrialization, urbanization and population increase in the world, consumption increases and resources are used unconsciously. As a result of this unconscious consumption, wastes are formed. The growing waste problem negatively affects the health of living things, the environment, nature and national economies. Recycling, which aims to prevent excessive use of resources, to ensure that wastes are separated at their sources, and to reduce the amount of waste garbage, ensures the re-evaluation of wastes. In this study, it is aimed to determine the factors affecting the recycling of households living in Kahramanmaraş city center. In order to achieve this aim, a face-to-face survey was conducted with a total of 384 households in Kahramanmaraş between April-May 2021. These are open-ended questions directed to the participants. Accordingly, most of the participants have an idea about recycling and recycling; They expressed it correctly but incompletely with the themes of recycling, environmental protection, sustainability, contribution to the economy, collection and separation. Very few participants misrepresented recycling as the reuse of garbage. In addition, the process of participants' awareness of recycling, which is considered an innovation, was evaluated with closed-ended questions and 55% of them heard about recycling but did not practice it; It has been determined that approximately 40% of them have heard and applied recycling. The analysis of factors affecting household recycling rates was determined by multivariate regression analysis. According to the results, a positive relationship was found between the recycling rate and the age of the household, the level of education, the state of agreeing that paying for shopping bags would be effective in reducing environmental pollution, and the status of being an apartment worker in the building they live in. It has been determined that there is a negative relationship between the recycling rate and the number of individuals in the household, marital status and finding it difficult to separate household waste. According to these results, in order to contribute to the recycling process of the participants who hear about recycling but do not implement it, it can be ensured that officially obligatory decisions are taken, similar to the bag application, and recycling can be encouraged through non-formal trainings and public service announcements suitable for the age and education level of individuals. In addition, more detailed studies can be conducted to address the problems of households, which currently contribute to recycling but encounter problems arising from the actors in the process in practice, including other actors.