Muhasebe manipülasyonu ve muhasebe manipülasyonunun tespitine yönelik Borsa İstanbul'da bir araştırma
A research on accounting manipulation and detection of accounting manipulation in Borsa Istanbul
Yazar: BİLGE ARIKAN
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA MORTAŞ
Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Bağımsız denetim = Independent audit ; Manipülasyon = Manipulation

Özet:
Türkiye'de son yıllarda yaşanan ekonomik bunalımlar birçok kesimi olumsuz yönde etkilenmiştir. Bu olumsuz durumlara başlıca sebep 2020 sonrası ülkemizi ve tüm dünyayı etkisi altına almış Covid-19 salgını gelmektedir.  Covid-19 salgını 2020 yılının mart ayında pandemi durumuna dönüşerek tüm dünyayı etkisi altına almıştır. 2020 yılından bu yana yaşanan küresel ekonomik kriz ile birlikte Rusya-Ukrayna savaşı ile daha da derinleşerek Türkiye'yi de olumsuz etkilenmesine sebep olmuştur. Tüm dünyada olduğu gibi Türkiye'deki birçok sektörde, yaşanan ekonomik kriz karşısında sıkıntılı süreçlere girmiştir. Bu bağlamda son yıllarda yaşanan ekonomik krizlerin etkisi ile, BIST 100 endeksinde işlem gören işletmelerin manipülasyon yapıp yapmadıkları Beneish INT ve Beneish TR karşılaştırması ile tespit edilmeye çalışılmıştır. Yatırımcılar tarafından, güvenilir ve yüksek getirili yatırımlar yapabilmek amacı ile BIST 100 endeksinde işlem gören şirketleri tercih etmeleri nedeniyle, çalışmada da BIST 100 endeksinde işlem gören şirketlerin verileri kullanılmıştır.
Yapılan manipülasyonları ortaya çıkarmak için birçok yöntem ve teknik geliştirilmiştir. Bu yöntem ve teknikleri kullanarak, işletme içinde neden ve nasıl manipülasyonlar yapıldığı tespit edilebilmektedir. Ancak manipülasyonları ortaya çıkarmak kolay olmayıp tespit edilmesi güçtür. Manipülasyonları ortaya çıkarmak için, bağımsız denetim ve iç denetimde uzman kişiler ile muhasebe alanında bilgili ve tecrübeli kişilerden yararlanılması gerekmektedir. Çalışmada, Beneish yöntemi kullanılarak BİST 100 endeksinde faaliyet gösteren, 8 farklı sektörden oluşan 67 işletme analize tabi tutulmuştur. Holdingler ve yatırım şirketleri, bankalar, gayrimenkul yatırım ortaklıkları ve finans sektöründe faaliyet gösteren firmalar, hem faaliyet alanları,  hem de finansal raporlarının farklılık göstermesi ve dolayısıyla karşılaştırma imkanının olmaması nedeniyle analiz dışı bırakılmıştır.  Ayrıca finansal verileri sunulmayan 33 firma araştırmaya dâhil edilmemiştir. Finansal raporlardan edilen veriler, Beneish ABD (INT) ve Beneish Türkiye (TR) Modelleri kullanılarak analiz edilmiştir. 
Analizler sonucunda, firmaların muhasebe manipülasyonu yapılıp yapılmadığı varsayımları değerlendirilerek iki model karşılaştırılmıştır. Yapılan karşılaştırmada, 2022 yılı esas alınmış olup, uygulamaya konu işletmelerin 2021 ve 2022 yılları arasına ait finansal raporları incelenmiş ve ilgili finansal raporların verilerine ilişkin hesaplamalar yapılmıştır. Çalışmada, işletmelerin finansal verileri kullanılarak, manipülasyonu yapma veya yapmama ihtimalleri Beneish INT ve Beneish TR denklemleri ile elde edilen M_i değerleri hesaplanmıştır. SPSS paket programı yardımı ile verilerin normal dağılım testleri yapılmış ve elde edilen Z Skor (Z_i) değerleri tablo haline getirilerek yorumlanmıştır.
Çalışmanın sonucunda Beneish INT ve Beneish TR modellerine göre farklı sonuçlar elde edilmiştir. Beneish INT modeline göre, analiz edilen 67 işletmeden 32'sinde manipülasyon yapıldığı varsayılmaktayken, Beneish TR modelinde analiz sonuçlarına göre ise, 24 adet işletmede manipülasyon yapıldığı varsayılmaktadır. Bu farklılığın nedeni, Beneish INT ve Beneish TR denklemlerinde kullanılan katsayılardaki farklılıklar ile Beneish TR modeline eklenen Stokların Satışlara Oranı (SSE), Finansman Giderlerinin Satışlara Oranı (FSE) değişkenlerinden kaynaklanmaktadır. Beneish INT ve Beneish TR modellerinin ortak sonucuna göre, manipülasyon yaptığına dair önemli bulgular olduğu varsayılan 10 işletme tespit edilmiştir. Manipülasyon yaptığına dair sonuç elde edilen 13 işletme tespit edilmiştir. Her iki modele göre 22 işletmenin manipülasyon yaptığına dair bulgu elde edilememiştir.

Abstract:
The economic crisis in Turkey in recent years has negatively affected many segments. The main reason for these negative situations is the Covid-19 outbreak that has affected our country and the whole world after 2020.  The Covid-19 outbreak turned into a pandemic in March 2020 and affected the whole world. Since 2020, the global economic crisis has deepened with the Russia-Ukraine war, along with the global economic crisis, which has caused Turkey to be adversely affected. As in the whole world as in many sectors in Turkey, the economic crisis in the face of the economic crisis has entered into troubled processes. In this context, with the effect of the economic crises experienced in recent years, it is tried to determine whether the enterprises traded in the BIST 100 index are manipulated or not by comparing Beneish INT and Beneish TR. Since investors prefer companies traded in the BIST 100 index in order to make reliable and high-yielding investments, the data of companies traded in the BIST 100 index were used in the study.
Many methods and techniques have been developed to reveal manipulations. By using these methods and techniques, it is possible to determine why and how manipulations are made within the enterprise. However, it is not easy to reveal manipulations and it is difficult to detect them. In order to uncover manipulations, experts in independent auditing and internal auditing, as well as knowledgeable and experienced people in the field of accounting should be utilised. In this study, using the Beneish method, 67 companies operating in the BIST 100 index, consisting of 8 different sectors, were analysed. Holdings and investment companies, banks, real estate investment trusts and companies operating in the finance sector were excluded from the analysis due to the differences in both their fields of activity and financial reports, and thus the lack of comparison. In addition, 33 companies whose financial data were not presented were not included in the study. The data obtained from financial reports are analysed using Beneish USA (INT) and Beneish Turkey (TR) Models. 
As a result of the analyses, the two models are compared by evaluating the assumptions whether the firms are subject to accounting manipulation or not. In the comparison, the year 2022 was taken as a basis, the financial reports of the enterprises subject to the application between 2021 and 2022 were analysed and calculations were made regarding the data of the relevant financial reports. In the study, using the financial data of the enterprises, the M_i values obtained with the Beneish INT and Beneish TR equations were calculated. Normal distribution tests of the data were performed with the help of SPSS package programme and the obtained Z Score (Z_i) values were tabulated and interpreted.
As a result of the study, different results were obtained according to Beneish INT and Beneish TR models. According to the Beneish INT model, it is assumed that manipulation is made in 32 of the 67 enterprises analysed, while according to the results of the Beneish TR model, it is assumed that manipulation is made in 24 enterprises. The reason for this difference stems from the differences in the coefficients used in the Beneish INT and Beneish TR equations and the variables Inventories to Sales Ratio (IPS) and Financing Expenses to Sales Ratio (FSE) added to the Beneish TR model. According to the joint results of the Beneish INT and Beneish TR models, 10 enterprises that are assumed to have significant evidence of manipulation have been identified. There were 13 enterprises that were found to be manipulating. According to both models, 22 enterprises could not be found to have manipulated.