COVID-19 hastalarında gelişen pulmoner tromboemboli ile COVİD-19 dışı gelişen pulmoner tromboemboli arasındaki farklılıkların değerlendirilmesi; tek merkezli çalışma
Evaluation of differences between pulmonary thromboembolism in COVID-19 patients and non-COVID-19 related pulmonary thromboembolism;a single-center study
Yazar: ORHUN ALAÇAM
Danışman: PROF. DR. FATMA SEMA OYMAK
Erciyes Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Göğüs Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Göğüs Hastalıkları = Chest Diseases

Özet:
COVİD-19 HASTALARINDA GELİŞEN PULMONER TROMBOEMBOLİ İLE COVID-19 DIŞI GELİŞEN PULMONER TROMBOEMBOLİ ARASINDAKİ FARKLILIKLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ ;
TEK MERKEZLİ ÇALIŞMA
ÖZET
Amaç: Pulmoner tromboemboli (PTE) edinsel ve kalıtsal faktörlere bağlı olarak gelişebilir. COVID-19 enfeksiyonu da bu edinsel faktörlerden biridir. COVID-19 ilişkili PTE ile COVID-19 dışı PTE arasında klinik, radyolojik, laboratuar ve mortalite açısından farklılık saptanmıştır. Bu çalışma ile COVID-19 hastalarında erken ve geç dönem pulmoner emboli sıklığını, pulmoner tromboemboliye neden olabilecek risk faktörlerini, COVID-19 hastalık şiddeti ile pulmoner emboli erken mortalite riski arasındaki korelasyonu ve COVID-19 dışı pulmoner emboli olguları arasındaki farkları araştırmayı hedefledik.
Materyal ve Metod: Hastalar; Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi hastanesinin 11 Mart 2019-31 Mart 2021 tarihleri arasındaki tıbbi dosyaları retrospektif bir şekilde incelenerek çalışmaya dahil edildi. 11 Mart 2019-10 Mart 2020 tarihleri arasında BT anjiyo ya da V/Q sintigrafisi ile (klinik şüphe yüksek olan ve tanıyı destekleyen bulgular varlığında) Pulmoner Emboli tanısı konulan hastalar ile 11 Mart 2020-31 Mart 2021 tarihleri arasında COVID-19 tanısı (PCR testi ile veya Sağlık bakanlığı COVID-19 tanı rehberindeki olası vaka tanımına uyan ve tipik radyolojik bulguları olan hastalar)  ile birlikte BT anjiyo ya da V/Q sintigrafisi ile (klinik şüphe yüksek olan ve tanıyı destekleyen bulgular varlığında) Pulmoner Emboli tanısı konulan hastalar karşılaştırıldı. Bu hastaların tanısı, tedavisi, radyolojisi, laboratuar tetkikleri ve mortalitesi tıbbi kayıtlara bakılarak elde edildi.
Bulgular: 50 hasta COVID-19 dışı PTE, 42 hasta COVID-19 ilişkili PTE olmak üzere toplamda 92 hasta çalışmaya dahil edildi (48 erkek/44 kadın). COVID-19 dışı PTE'de yaş ortalaması 62,06, COVID-19 ilişkili PTE'de ise 57,45'dir. 
COVID-19 dışı PTE grubunda 40 hastaya BT anjiyografi, 10 hastaya ise V/Q sintigrafisi ile tanı konulmuştur. COVID-19 ilişkili PTE grubunda 38 hastaya BT anjiyografi, 4 hastaya V/Q sintigrafisi ile tanı konulmuştur. COVID-19 tanısını 24 hasta PCR testi alırken, 18 hasta ise yüksek klinik şüphe ve radyolojik bulgular ile almıştır.
COVID-19 ilişkili PTE grubunda ortalama COVID-19 ve PTE arası geçen süre 37.9±48.95 gündür. Bu grupta yer alan 42 kişinin 14' ü (%33.3) COVID-19 tanı anında PTE tanısı da almıştır. 42 kişinin 13' ü ise (%30.9) COVID-19 tanısından 60 gün veya daha sonrasında PTE tanısı almıştır. En uzun süre ise COVID-19 tanısından 210 gün sonra PTE tanısı alan 1 kişidir.
COVID-19 dışı PTE'de grubunda 13 hastada (%26) DVT saptanmış, 17 hastada ise (%34 ) DVT saptanmamıştır. 20 hasta ise (%40) DVT açısından değerlendirilmemiştir. COVID-19 ilişkili PTE grubunda ise hasta sayıları sırası ile 10 hasta (%23,8), 14 hasta (%33,3) ve 18 hasta (%42,9) olarak bulunmuştur. 
PTE lokalizasyonu açısından değerlendirildiğinde COVID-19 dışı PTE grubunda 9 hastada ana dallarda (%18), 8 hastada lober dallarda (%16), 33 hastada segmenter-subsegmenter dallarda (%66) PTE saptanmıştır. COVID-19 ilişkili PTE grubunda ise hasta sayıları sırası ile 8 hasta (%19), 8 hasta (%19), 26 hasta (%62) olarak bulunmuştur. 
COVID-19 nedeniyle yoğun bakım ünitesine (YBÜ) yatan 7 hastanın 3'ü PTE nedeniyle exitus olmuştur. Servis ve ayaktan takip edilen 35 hastanın sadece 1'inde exitus izlenmiştir. COVID-19 ilişkili PTE hastalarında COVID-19 şiddetindeki artışın mortaliteyi anlamlı olarak artırdığı saptanmıştır (P<0,05). COVID-19 ilişkili PTE grubunda, COVID-19 nedeniyle YBÜ'ne yatan 7 hastanın 5'inde PTE erken mortalite riski yüksek veya orta-yüksek bulunmuştur. Servis ve ayaktan takip edilen 35 hastanın 31'inde orta-düşük ve düşük risk saptanmıştır. COVID-19 şiddeti arttıkça PTE erken mortalite riskinin de arttığı (P<0,05) ve erken mortalite riskinin artışının da mortaliteyi anlamlı olarak arttırdığı saptanmıştır (P<0,05). 
6 hasta (%14,3) profilaksi alırken 36 hasta (% 85,7) tromboprofilaksi almamıştır. 6 hastada profilaktik antikoagülasyon almasına rağmen PTE gelişmiştir. 
COVID-19 dışı PTE grubunda exitus olan hasta sayısı 3 (%6) iken COVID-19 ilişkili PTE grubunda 4 hasta (%9,5) exitus olmuştur. Her iki grup arasında anlamlı farklılık izlenmemiştir.
Sonuç: PTE, COVID-19 sonrası gelişen sık bir komplikasyondur. COVID-19 şiddeti arttıkça PTE sıklığı, şiddeti ve mortalitesi artmaktadır. COVID-19 tanısı alan hastaların tanı aldığı andan itibaren tromboembolik komplikasyonlar açısından dikkatli olunması gerekmektedir. COVID-19 hastalarında tromboprofilaksi verilse dahi PTE gelişebileceği gösterilmiştir. Bundan dolayı tromboprofilaksinin hastaya göre uygun dozda ve sürede verilmesi gerekmektedir.
Anahtar Kelimeler: pulmoner tromboembolizm, COVID-19, mortalite, tromboprofilaksi, derin ven trombozu

Abstract:
EVALUATION OF DIFFERENCES BETWEEN PULMONARY THROMBOEMBOLISM IN COVID-19 PATIENTS AND NON-COVID-19 RELATED PULMONARY THROMBOEMBOLISM;
A SINGLE-CENTER STUDY
ABSTRACT
Aim: Pulmonary thromboembolism (PTE) can develop due to acquired and hereditary factors, and COVID-19 infection is one of these acquired factors. Clinical, radiological, laboratory, and mortality differences have been observed between COVID-19-related PTE and non-COVID-19-related PTE. This study aimed to investigate the frequency of early and late pulmonary embolism in COVID-19 patients, risk factors that may cause pulmonary thromboembolism, the correlation between COVID-19 disease severity and early mortality risk in pulmonary embolism, and differences among non-COVID-19-related pulmonary embolism cases.
Materials and Methods: Patients were included in the study by retrospectively reviewing medical records from Erciyes University Faculty of Medicine Hospital between March 11, 2019, and March 31, 2021. Patients diagnosed with pulmonary embolism between March 11, 2019, and March 10, 2020, using CT angiography or V/Q scintigraphy (in the presence of high clinical suspicion and supporting diagnostic findings) were compared with patients diagnosed with pulmonary embolism between March 11, 2020, and March 31, 2021, with a COVID-19 diagnosis (using PCR test or meeting the possible case definition in the Ministry of Health's COVID-19 diagnosis guide and having typical radiological findings) using CT angiography or V/Q scintigraphy (in the presence of high clinical suspicion and supporting diagnostic findings). The diagnosis, treatment, radiology, laboratory tests, and mortality of these patients were obtained by reviewing medical records.
Results: A total of 92 patients were included in the study, with 50 patients having non-COVID-19-related PTE and 42 patients having COVID-19-related PTE (48 males/44 females). The average age in non-COVID-19-related PTE was 62.06, while it was 57.45 in COVID-19-related PTE.
In the non-COVID-19-related PTE group, 40 patients were diagnosed with CT angiography, and 10 patients were diagnosed with V/Q scintigraphy. In the COVID-19-related PTE group, 38 patients were diagnosed with CT angiography, and 4 patients were diagnosed with V/Q scintigraphy. Of the COVID-19 diagnoses, 24 patients received a PCR test, while 18 patients were diagnosed with high clinical suspicion and radiological findings.
The average time between COVID-19 and PTE in the COVID-19-related PTE group was 37.9±48.95 days. Among these, 14 individuals (33.3%) received a PTE diagnosis at the time of COVID-19 diagnosis, and 13 individuals (30.9%) received a PTE diagnosis 60 days or later after COVID-19 diagnosis. The longest duration was 210 days after COVID-19 diagnosis in one individual.
In the non-COVID-19-related PTE group, DVT was detected in 13 patients (26%), not detected in 17 patients (34%), and not evaluated for DVT in 20 patients (40%). In the COVID-19-related PTE group, the numbers were 10 patients (23.8%), 14 patients (33.3%), and 18 patients (42.9%), respectively.
When evaluated in terms of PTE localization, in the non-COVID-19-related PTE group, PTE was found in main branches in 9 patients (18%), in lobar branches in 8 patients (16%), and in segmental-subsegmental branches in 33 patients (66%). In the COVID-19-related PTE group, the numbers were 8 patients (19%), 8 patients (19%), and 26 patients (62%), respectively.
Of the 7 patients admitted to the intensive care unit (ICU) due to COVID-19, 3 died due to PTE. Among the 35 patients followed up on the ward and outpatient, only 1 had mortality. An increase in COVID-19 severity in COVID-19-related PTE patients was found to significantly increase mortality (P<0.05). In the COVID-19-related PTE group, 5 out of 7 patients admitted to the ICU due to COVID-19 had a high or medium-high early mortality risk for PTE. Among the 35 patients followed up on the ward and outpatient, 31 had a medium-low and low risk. It was determined that the risk of early mortality from PTE increased with the severity of COVID-19 (P<0.05), and the increase in early mortality risk significantly increased mortality (P<0.05).
While 6 patients (14.3%) were on prophylaxis, 36 patients (85.7%) did not receive thromboprophylaxis. PTE developed in 6 patients receiving prophylactic anticoagulation.
The number of deaths in the non-COVID-19-related PTE group was 3 (6%), while 4 patients (9.5%) died in the COVID-19-related PTE group. No significant difference was observed between the two groups.
Conclusion: PTE is a common complication that occurs after COVID-19. As the severity of COVID-19 increases, the frequency, severity, and mortality of PTE also increase. Care should be taken for thromboembolic complications from the time of diagnosis in patients diagnosed with COVID-19. It has been shown that PTE can develop even with thromboprophylaxis in COVID-19 patients. Therefore, thromboprophylaxis should be administered in an appropriate dose and duration according to the patient.
Keywords: pulmonary thromboembolism, COVID-19, mortality, thromboprophylaxis, deep vein thrombosis