Nonilfenol oktilfenol ve bisfenolün deniz kestanesi (Paracentrotus lividus) embriyo gelişimi üzerine etkileri
The effects of nonylphenol, octylphenol and bisphenol on embryonic development of sea urchin (Paracentrotus lividus)
Yazar: ÖZLEM ÇAKAL  ARSLAN
Danışman: PROF.DR. HATİCE PARLAK
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Su Ürünleri Temel Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2005
Konu: Su Ürünleri = Aquatic Products

Özet:
ÖZET NONİLFENOL, OKTİLFENOL VE BİSFENOL'ün DENİZ KESTANESİ {Paracentrotm lividus) EMBRİYO GELİŞİMİ ÜZERİNE ETKİLERİ ÇAKAL ARSLAN, Özlem Doktora Tezi, Su Ürünleri Temel Bilimler Anabilim Dalı Tez Yöneticisi: Prof. Dr. Hatice PARLAK Mayıs 2005, 172 sayfa Son yıllarda yapılan araştırmalarda, doğal yaşamdaki canlıların ve insanların endokrin sistemi üzerinde tahrip edici etkisi bulunan "endokrin bozucu" adı verilen kimyasalların tehlikeli boyutlarda geniş bir dağılım gösterdiği belirlenmiştir. Endokrin sistemi tahrip edici kimyasallardan alkilfenol ethoksilatlarının biyo-degredasyon ürünü olan nonilfenol (NP) ve oktilfenol (OP) ile endüstriyel kimyasal olan bisfenol- A' nın (BPA) toksik etkileri ve östrojenik etkileri üzerine araştırmalar bir çok türde araştırılmıştır. Bu kimyasallara gelişmelerinin erken evrelerinde maruz kalan bireydeki olumsuz etkiler populasyon boyutunda da görülmektedir. Bu çalışmada nonilfenol (0,001-0,02 mg/L), oktilfenol (0,005-0,16 mg/L) ve bisfenol-a' ran (0,3-3,5 mg/L) artan konsantrasyonlarının karşılaştırmalı embriyotoksik ve genotoksik etkileri deniz kestanesi {Paracentraîus lividus) gamet ve embriyoları kullanılarak belirlenmeye çalışılmıştır. Sonuçlar; larval bozukluklar, sperm fertilizasyon başarısı ve mitotik aktivitede sayısal ve morfolojik değişikliklere, gelişim geriliği, embriyonik/larval ölüm, bakılarak değerlendirilmiştir. Elde edilen veriler sonucunda üç kimyasalın da (NP, OP ve BPA) spermlerin fertilizasyon başarısını sınırlandırdığı ilk konsantrasyonlardan itibaren fertilizasyon oranım düşürdüğünü göstermiştir. Bununla birlikte bu spermlerle döllenen embriyolarda kontrole oranla özellikle iskelet bozukluklarına sahip pluteus larvası sayısında önemli artışların olduğu gözlenmiştir.Bu tür için spermiyotoksik seviye nonilfenol için 0,001 mg/L, oktilfenol için 0,005 mg/L ve bisfenoi-a için 0,3 mg/L olarak belirlenmiştir. Embriyotoksik seviyeler değerlendirildiğinde ise her üç kimyasal için benzer sonuçlarVI gözlenmiştir. Embriyolojik analizler sonucunda her üç kimyasalın ilk konsantrasyonlardan itibaren (0,001 mg-NP/L; 0,005 mg-OP/L; 0,3 mg- BPA/L) iskelet sisteminde deformasyonlar oluştururken, yüksek konsantrasyonların bölünmeyi engelleyerek embriyoların erken safhalarında gelişiminin durmasına neden olduğu gözlenmiştir. Sitogenetik analizler ise kimyasalların artan konsantrasyonlarına paralel olarak mitotik endeksi azalttığı, buna karşılık interfaz embriyo yüzdesini arttırarak sayısal ölçütlerde değişikliğe neden olduğu görülmüştür. Ayrıca tüm kimyasal konsantrasyonlarında düşük miktarda mitotik bozukluğa rastlanmıştır. P. lividus embriyoları ile gerçekleştirilen tüm denemeler sonucunda nonilfenol, oktilfenol ve bisfenol-a' mn üreme ve embriyolojik gelişim üzerinde zararlı etkilerinin olduğu ve türü populasyon seviyesinde etkilemesinden dolayı ekolojik önem taşıdığı sonucuna varılmıştır. Anahtar Kelimeler: Alkylphenol ethoxylat, nonylphenol, octylphenol, bisphenol-a, Paracentotus lividus, embriyotoksisite.

Abstract:
VII ABSTRACT THE EFFECTS OF NONYLPHENOL, OCTYLPHENOL AND BISPHENOL ON EMBRYONIC DEVELOPMENT of SEA URCHIN {Paracentrotus lividus ) ÇAKAL ARSLAN, Ozlem Ph. D. in Depatment of Hydrobiology Supervisor: Prof. Dr. Hatice PARLAK May 2005, 172 pages It has been reported that presence of chemicals called "endocrine disrupters" which have disruptive effects on the endocrine systems of organisms, have become increase in the environment in recent years. Toxic and estrogenic effects of nonylphenol (NP), octylphenol (OP) ethoxylates, which are the biodegradations products of alkylphenols and other industrial chemical bisphenol-A (BPA) have been investigated in several species. Exposing to these chemicals in early life stages may destabilize populations. In this study comparative embryotoxic and genotoxic effects of increasing concentrations of nonylphenol (0,001- 0,02 rag/L), octylphenol (0,005-0,16 mg/L) and bisphenol-a (0,3-3,5 mg/L), were tested on the gametes and embryos of sea urchin Paracentrotus lividus. Results were evaluated by observing: sperm fertilization success, and quantitative and morphologic changes in mitotic activity larval malformations, developmental arrest, embryonic/larval mortality. The results indicated that fertilization success of P. lividus decreased by approximately 20% all tested chemical concentrations (NP, OP and BPA). Besides that, it was observed significant increases on the number of pluteus larvae having especially skeleton malformations on the offspring of the same sperms compared with control. The spermyotoxic and embryotoxic concentration were determined as 0,001 mg/L for nonylphenol, 0,005 mg/L for octylphenol, 0,3 mg/L for bisphenol-a for this species. Results of embryological analysis, low concentrations of all chemicals (NP, OP and BPA) generally caused malformations in skeleton systems. It was observed that high concentrations (0,001 mg-NP/L, 0,005 mg-OP/L and 0,3 mg-BPA/L)VIII inhibited the growth of embryos at the early life stages by preventing mitosis. The cytogenetic analyses showed that the mitotic indexes were decreased with increasing concentrations of all chemicals. In contrast, they caused increase on interphase embryo ratios. Also, scarcities of mitotic aberrations were observed in all concentrations of chemicals tested. As the result, it can be concluded that nonylphenol, octylphenol and bisphenol-a affects the P. lividus during reproduction and embryonic developmental stages, it has ecological importance due to the hazard at the population level. Key Words: Alkylphenol ethoxylat, nonylphenol, octylphenol, bisphenol-a, Paracentrotus lividus, embryotoxicity.