Sağlık raporu talebi ile başvuran sürücü adaylarının sağlık okuryazarlığı ile temel ilk yardım bilgi düzeyi arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between health literacy and basic first aid knowledge level among driver candidates applying for a health report
Yazar: KÜBRA PERİŞAN EKER
Danışman: DOÇ. DR. HİLAL ÖZKAYA
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Başakşehir Çam ve Sakura Şehir Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
AMAÇ: İlk yardım, toplumdaki bütün bireylerin bilmesi ve gerekli durumlarda uygulamaktan kaçınmaması gereken uygulamalar bütünüdür. Sürücülerin trafikte ilk yardım gerektiren bir durumla karşılaşma olasılıkları da oldukça yüksektir. Sağlık okuryazarlığı ise DSÖ'ye göre sağlığın korunması ve geliştirilmesi için bireylerin sağlık ile ilgili bilgileri edinme, anlama ve kullanma becerisidir. Bu çalışmada polikliniğimize sağlık raporu talebi ile başvuran sürücü adaylarının, sağlık okuryazarlığı ile temel ı̇lk yardım bı̇lgi düzeyı̇ arasındakı̇ ı̇lişkı̇nin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.

GEREÇ VE YÖNTEM: Araştırmamız kesitsel ve analitik tipte bir çalışmadır. 01.06.2023 ile 30.11.2023 tarihleri arasındaki 6 aylık periyotta Başakşehir Çam ve Sakura Şehir Hastanesi Aile Hekimliği Polikliniğine sürücü belgesi amaçlı sağlık raporu talebi ile başvuran 138 katılımcı ile yapılmıştır. Çalışma için gerekli idari ve etik kurul izni alınarak katılımcılardan çalışmaya katılma izni alınmıştır. Katılımcılara 15 soruluk sosyodemografik bilgi formu, 20 soruluk ilk yardım bilgi formu ve 12 soruluk "Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği-Kısa Form"u olmak üzere toplam 47 soruluk bir anket uygulanmıştır. Elde edilen veriler istatistiksel analize tabi tutulmuştur. Tüm istatistiksel analizler IBM SPSS sürüm 25.0 (SPSS Inc., Chicago, Illinois, ABD) kullanılarak gerçekleştirilmiştir ve p<0.05 istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir.

BULGULAR: Çalışmada yer alan 138 katılımcının ortalama yaşının 30,42±10,56 (min=18, max=60), %62,3'ünün (n=86) 30 ve yaş altı olduğu, %58,7'sinin (n=81) kadın olduğu, %46,4'ünün (n=64) evli olduğu görülmüştür. Katılımcıların ilk yardım bilgi anketinden aldıkları ortalama puan 11,10±3,45 iken sağlık okuryazarlığı ölçeği-kısa formdan aldıkları ortama puan 32,13±8,89 bulunmuştur. İlk yardım bilgi anketi ile SOYÖ-KF indeks puanları (r=0.150, p=0.080) arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmamıştır. İlk yardım bilgi puanı ile eğitim durumu arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık saptanmıştır (f=5.294, p=0.002). Eğitim durumu yüksek lisans/doktora olanların diğer gruplara kıyasla ilk yardım bilgi puanı daha yüksek bulunmuştur. SOYÖ-KF indeks puanları ile eğitim durumu arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık saptanmamıştır (f=0,881, p=0,453).

SONUÇ: Sağlık raporu talebı̇ ile başvuran sürücü adaylarının sağlık okuryazarlığı ile temel ilk yardım bilgi düzeyı̇ arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. Sürücü adaylarının ilk yardım bilgi düzeyi düşük-orta düzeydedir. Hem sürücü kurslarındaki hem de sürücü kursu dışındaki ilk yardım eğitimlerinin etkinliğinin sorgulanması önerilebilir. Bu eğitimlerin kalitesinin artırılması için yeni ve ortak düzenlenmeler getirilmesi önerilebilir. Sürücü adaylarının sağlık okuryazarlığı düzeyinin ise orta düzeyde olduğu söylenebilir. Sağlık okuryazarlığı düzeylerini artırmaya yönelik kurslar, kitle iletişim araçları vb. üzerinden ulusal çaba harcanması önerilebilir.

Abstract:
AIM: First aid is a comprehensive set of practices that all individuals in society should know and not hesitate to apply when necessary. The probability of drivers encountering a situation requiring first aid in traffic is also quite high. Health literacy, according to the WHO, is the ability of individuals to acquire, understand, and use health-related information for maintaining and improving health. This study aims to evaluate the relationship between the health literacy and basic first aid knowledge levels of driver candidates who apply to our polyclinic for a health report request.

MATERIALS AND METHODS: Our study is a cross-sectional and analytical type of research. It was conducted with 138 participants who applied to Başakşehir Çam and Sakura City Hospital Family Medicine Polyclinic for a health report for driver's license purposes during the 6-month period between 01.06.2023 and 30.11.2023. The necessary administrative and ethical committee approvals were obtained for the study, and consent to participate in the research was obtained from the participants. Participants were administered a total of 47 questions, including a 15-item sociodemographic information form, a 20-item first aid knowledge form, and a 12-item "Health Literacy Scale-Short Form" questionnaire. The collected data were subjected to statistical analysis. All statistical analyses were performed using IBM SPSS version 25.0 (SPSS Inc., Chicago, Illinois, USA), and p <0.05 was considered statistically significant.

RESULTS: The average age of the 138 participants in the study was found to be 30.42±10.56 (min=18, max=60), with 62.3% (n=86) being 30 years old or younger, 58.7% (n=81) being female, and 46.4% (n=64) being married. The participants had an average score of 11.10±3.45 on the first aid knowledge questionnaire and an average score of 32.13±8.89 on the Short Form of the Health Literacy Scale. No statistically significant relationship was found between the scores of the first aid knowledge questionnaire and the HLS-SF index scores (r=0.150, p=0.080). However, there was a statistically significant difference between the first aid knowledge score and educational level (f=5.294, p=0.002). Participants with a master's/doctoral degree had higher first aid knowledge scores compared to other groups. There was no statistically significant difference between HLS-SF index scores and education (f=0.881, p=0.453).

CONCLUSION: There was no statistically significant relationship found between the health literacy and basic first aid knowledge levels of driver candidates who applied for a health report. The first aid knowledge level of driver candidates is assessed as low to moderate. It may be advisable to question the effectiveness of both in-class and out-of-class first aid training provided in driving courses. Introducing new and common arrangements to enhance the quality of these trainings could be recommended. The health literacy level of driver candidates, on the other hand, can be considered as moderate. National efforts such as courses aimed at increasing health literacy levels, and utilizing mass media channels, could be recommended to improve health literacy levels.