Veri madenciliği ile hanehalkı yağ tüketiminin modellenmesi
Modeling household oil consumption by using data mining
Yazar: UĞUR ERCAN
Danışman: DOÇ. DR. SEZGİN IRMAK
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ekonometri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Ekonometri = Econometrics
Dizin: Bütçe = Budget ; Hanehalkı = Household ; Hanehalkı tüketimi = Household consumption ; Karar ağacı = Decision tree ; Kümeleme analizi = Cluster analysis ; Veri madenciliği = Data mining ; Yağ tüketimi = Oil consumption

Özet:
Hanehalkına ait hane, fert ve tüketim karakteristiklerini içeren "Hanehalkı Bütçe
Anketi" veri seti ile yapılmış birçok çalışma mevcuttur. Bu çalışmanın amacı TÜİK tarafından
derlenen Hanehalkı Bütçe Anketi verileri kullanılarak, hanehalkının tüketmiş olduğu
zeytinyağı, tereyağı, margarin ve diğer bitkisel yağlar ile diğer yenilebilir sıvı yağ tüketimini
etkileyen hanehalkı karakteristiklerine ilişkin faktörlerin ve hanehalklarının tüketim
durumlarının Karar Ağacı yöntemi ile belirlenmesidir.
Çalışmanın birinci bölümünde veri madenciliği kavramı ve bilgi keşfi sürecinde
kullanılan metodolojiler özetlenmiştir, ikinci bölümünde veri madenciliği modelleme çeşitleri
ile ilgili bilgiler verilmiştir. Üçüncü bölümde genel olarak katı ve sıvı yağlar ile ilgili bilgilere
yer verilmiştir. Ayrıca bu bölümde hanehalkı genel tüketimi, gıda tüketimi ve yağ tüketimi
harcamalarını etkileyen faktörler incelenmiş ve bu alanda daha önce yapılmış çalışmalar
detaylı bir şekilde incelenmiştir. Çalışmanın uygulama kısmında ilk önce 2009-2012 yılları
arasında TÜİK tarafından derlenen hanehalkı bütçe anketi verilerinin veri birleştirme, ön
işleme aşamaları ile gelir ve harcama verilerinin enflasyondan arındırma işlemlerine yer
verilmiştir. Buradan elde edilen veri setleri ile veri madenciliği yöntemlerinden kümeleme
analizi ve karar ağacı yöntemleri kullanılarak Türkiye hanehalkının belirlenen yağ tüketimi
kategorisinde tüketim profili çıkarılmıştır.
Yapılan çalışma sonucunda hanehalkının tüketmiş olduğu dört farklı yağ türünün
tüketimini etkileyen faktörler karar ağacı yöntemi ile belirlenmiştir. Yağ türlerinin tüketimini
etkileyen faktörler genel olarak birbirine benzemekle beraber, hangi yağ türünü hangi
karakteristiğin hangi şekilde etkilediği farklılıklar göstermektedir. Meydana gelen karar
ağacında bu detaylar görülmektedir. Zeytinyağı ve tereyağı gibi sağlıklı, besin değeri yüksek
ve pahalı olan yağ türlerini etkileyen en önemli karakteristiğin gelir olduğu görülürken,
margarin ve diğer bitkisel yağlar ile diğer yenilebilir sıvı yağ gibi daha ucuz yağ türlerinin
tüketimini etkileyen en önemli karakteristiğin hanehalkı büyüklüğü olduğu görülmüştür. Her
bir yağ türünde meydana gelen karar ağacının alt düğümlerine ve detaylarına inildiğinde
tüketimi etkileyen faktörlerin değiştiği görülmüş ve bunların detayları çalışmada
incelenmiştir.


Anahtar Kelimeler: Hanehalkı Bütçe Anketi, Hanehalkı Yağ Tüketimi, Veri Madenciliği, Karar Ağaçları

Abstract:
There are a lot of researchs made with HSB data set which contains characteristics of
household and personal consumption of households. The aim of this research is to identify the
factors on household characteristics which affect the consumption of olive oil, butter,
margarine, other vegetable oils and consumable oils consumed by households and
consumption situations of households with decision tree method by using HSB datas
compiled by TÜİK.
In the first part of the research, data mining concept and methodologies used in
knowledge discovery are summarized. In the second part, informations about data mining
modelling type; in the third part, generally the informations about fats and oils are given. And
also, in this part, the factors affect the general household consumption, food consumption and
the oil consumption expenditures are examined, and the studies in this field are scrutinized.
In the execution part of the research, databinding and preprocessing phases of HBS
datas compiled by TÜİK between the years 2009-2012 and net of income and expenditure
datas of inflation were included first. With the data sets obtained, by using the clustering
analysis and decision tree method which are data mining methods, the consumption profile in
determined oil consumption cathegory of Turkey household is profiled.
In consequence of the research, factors affect the consumption of four different kinds
of oil consumed by the household are determined via decision-tree method. Despite the
factors affect the consumption of fat kinds usually look alike, it shows differences on which
fat kind is affected by which characteristic in which way. In the decision tree, those details are
seen. While the most important characteristic on consumption of healthy, nutritious and
expensive oils like olive oil and butter is the income, it's the size of the household on cheaper
oils like margarines, other vegetable and consumable oils. When looking down the nodes and
the details of a decision tree took place on each kinds of oil, it is seen that the factors which
affect the consumption and the characteristics are changed, the details of these factors are
examined in the research.


Keywords: Household Budget Survey, Household Oil Consumption, Data Mining, Decision Trees