Tip 1 diyabetli çocuk ve adolesanlarda karbonhidrat sayımı yönteminin metabolik kontrol ve yaşam kalitesi ile ilişkisi
The relationship between carbohydrate counting method, metabolic control and quality of life in children with adolescents with type 1 diabetes
Yazar: MERYEM BERFİN CENGİZHAN
Danışman: PROF. DR. NURCAN YABANCI AYHAN
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus-tip 1 = Diabetes mellitus-type 1 ; Karbonhidratlar = Carbohydrates ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Çocuklar = Children

Özet:
Tip 1 diyabet çocukluk çağı ve adolesan dönemde en yaygın görülen kronik hastalıktır. Diyabet tedavisinin temelini insülin, beslenme ve egzersiz oluşturmaktadır. Bu araştırma bir öğün planlama yöntemi olan karbonhidrat sayımının, Tip 1 diyabetlilerde metabolik kontrol ve yaşam kalitesi ile ilişkisini değerlendirmek amacıyla planlanmış ve yürütülmüştür. Çalışma; Ocak-Temmuz 2018 tarihleri arasında Sağlık Bakanlığı Üniversitesi İzmir Dr. Behçet Uz Çocukları ve Cerrahisi Eğitim ve Araştırma Hastanesi Pediatrik Endokrinoloji Polikliniği'ne başvuran 10-18 yaşları arasında 33 erkek ve 33 kız olmak üzere 66 Tip 1 diyabetli çocuk ve adolesan ile yürütülmüştür. Araştırmada bireylerin diyabet ile ilgili bilgileri, beslenme alışkanlıkları, fiziksel aktivite durumları, antropometrik ölçümleri, biyokimyasal bulguları, 24 saatlik hatırlatma yöntemi ile besin tüketim kaydı ve yaşam kaliteleri değerlendirilmiştir. Erkeklerde yaş ortalaması 14,0±2,4 yıl, kızlarda ise 13,9±2,8 yıldır. Çocuk ve adolesanların 36'sı (%55,5) değişim sistemi uygularken, 30'u (%45,5) karbonhidrat sayımı yapmaktadır. Enerji ve protein gereksinimini karşılama yüzdesi karbonhidrat sayımı yapan grupta, değişim sistemi uygulayan gruba göre anlamlı olarak yüksek bulunmuştur (p<0,05). C vitamini hariç tüm vitamin ve minerallerin alımlarının ve günlük gereksinimi karşılama yüzdelerinin karbonhidrat sayımı yapan grupta değişim sistemi uygulayan gruba göre daha yüksek olduğu saptanmış ve bu fark niasin, pantotenik asit, biotin, sodyum, fosfor ve iyotta istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0,05). Enerji ve tüm besin ögelerinin yeterliliği karbonhidrat sayımı yapan grupta değişim sistemi uygulayan gruba göre daha yüksek bulunmuş ve bu fark sadece posada istatistiksel olarak anlamlı saptanmıştır (p<0,05). Karbonhidrat sayımı yapanların tamamı etiket okurken, değişim sistemi uygulayanların %52,8'i okumaktadır (p<0,05).  Karbonhidrat sayımı yapan çocuk ve adolesanların (%7,99±1,18) ortalama HbA1c düzeyi değişim sistemi uygulayanlara (%8,77±1,49) göre anlamlı olarak düşük bulunmuştur (p<0,05). Genel olarak karbonhidrat sayımı yapan çocuk ve adolesanların yaşam kalitesi puanları değişim sistemi uygulayanlara göre yüksek bulunmuş, ancak anlamlı bir fark saptanmamıştır (p>0,05). Ebeveyn sonuçlarına göre ise karbonhidrat sayımı yapan çocuk ve adolesanların yaşam kalitesi puanları değişim sistemi uygulayanlara göre daha yüksek saptanmış bu fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0,05). Sonuç olarak Tip 1 diyabetli çocuklarda ve adolesanlarda karbonhidrat sayımı yöntemi metabolik kontrol ve yaşam kalitesi ile ilişkili bulunmuştur. Tip 1 diyabetli bireylere diyetisyen tarafından karbonhidrat sayımı eğitimi verilmesi ve bu çocuk ve adolesanların düzenli olarak takibi hem metabolik kontrolü hem de yaşam kalitelerini artıracaktır.

Abstract:
Type 1 diabetes is the most common chronic disease in childhood and adolescence. Insulin, nutrition and exercise form the basis of diabetes treatment. This study was conducted to evaluate the relationship between carbohydrate counting, a meal planning technique and metabolic control and quality of life in diabetics. The study was conducted with 66 Type 1 diabetic children and adolescents aged 10-18 years (33 boys and 33 girls), between January 2018 - July 2018, at the Ministry of Health University of Izmir Behçet Uz Pediatrics and Pediatric Surgery Training and Research Hospital Pediatric Endocrinology Outpatient Clinic.  In this study, the knowledge of individuals about diabetes,  nutritional habits, physical activity status, anthropometric measurements,  biochemical findings, 24-hour retrospective food consumption record and quality of life were evaluated. The mean age was 14.0 ± 2.4 years for boys and 13.9 ± 2.8 years for girls. While 36 (55,5%) subjects used exchange system, 30 (45,5%) subjects counted carbohydrates. The percentage of supplying the energy and protein requirements was found to be significantly higher in the carbohydrate counting group compared to the exchange system group(p<0,05). Intake and percentage of daily requirement of all vitamins and minerals except vitamin C were higher in subjects who counted carbohydrates. In addition this significant difference was also determined in niacin, pantotenic acid, biotin, sodium, phosphate and iodine (p<0,05). Energy and adequacy of all nutrients were higher in carbohydrate counting group and this difference was statistically significant in fiber intake (p<0,05). While all of carbohydrate counters read labels, only 52,8% of the exchange system users read them. While the mean HbA1c (%) of the patients who were treated with exchange system was 8,77 ± 1,49, it was found significantly lower in carbohydrate counters (7,99±1,18) (p<0,05). In general,  the quality of life scores of children and adolescents who counted carbohydrates were found to be higher than those of exchange system users, but no significant difference was found (p>0,05). According to the parental results, the quality of life scores of children and adolescents who performed carbohydrate count were higher than those of exchange system users and this difference was statistically significant (p<0,05). In conclusion,  carbohydrate counting method was associated with metabolic control and quality of life in individuals with Type 1 diabetes. Carbohydrate count training in individuals with type 1 diabetes and regular patient follow-up by dieticians will improve both metabolic control and quality of life.