Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi çerçevesinde mısır yemek kültürünün incelenmesi
Studying food culture of egypt within the framework of Evliyâ Çelebi's book of travels
Yazar: NURULHUDE BAYKAL
Danışman: PROF. DR. SUNA AĞILDERE
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mütercim Tercümanlık Ana Bilim Dalı / Çeviri ve Kültürel Çalışmalar Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Gastronomi ve Mutfak Sanatları = Gastronomy and Culinary Arts ; Tarih = History
Dizin: Afrika = Africa ; Evliya Çelebi = Evliya Çelebi ; Gastronomi = Gastronomy ; Mısır = Egypt ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Seyahatname = Seyahatname ; Yemek kültürü = Food culture ; Yemekler = Dishes

Özet:
Osmanlı'nın Afrika'da hüküm sürdüğü dört yüzyıl üzerine yapılan çalışmalar genellikle iktisat ve tarih bilimi odaklıdır. Söz konusu döneme halk bilimsel açıdan ışık tutan çalışmalar konusunda büyük bir eksiklik vardır. Bu tezin başlangıç noktası, özellikle de ortak geçmiş çerçevesinde Osmanlı dönemi Afrika kültürünün anlaşılması için eksikliği duyulan bilimsel çalışmalara bir örnek ortaya koymaktır. Bu tezde Osmanlı kültür dünyasının sınırlarının genişliği vurgulanarak Mısır yemek kültürü ele alınmıştır. Bu sırada Mısır'ın yalnızca imparatorluğun sınırları içinde kalan bir toprak parçası değil, Osmanlı sarayına dahi doğrudan yiyecek ve içecek temin edilen bir merkez, baharat ve kahve ticaretinde önemli bir durak olduğunun altı çizilmiştir. Tezde on yedinci yüzyıl Osmanlı coğrafyasında yaşayan ve çeşitli sebeplerle türlü ülkelere gidip farklı memleketlerden bilgiler derleme imkânı bulan ünlü seyyah Evliyâ Çelebi'nin Seyahatnâme başlıklı eseri çerçevesinde Mısır yemek kültürü incelenmiştir. Evliyâ Çelebi'nin sözünü ettiği Mısır yemek kültürüne dair unsurların derlenmesi ve aynı konu üzerine yazılmış farklı eserlerle de karşılaştırılarak değerlendirilmesi bu tezin yöntemini oluşturmaktadır. Dolayısıyla tezde Mısır yemek kültürü yalnızca Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi çerçevesinde ele alınmış, farklı kaynaklara ancak Seyahatnâme'de değinilen bilgileri karşılaştırmak üzere başvurulmuştur. Tezde yemek kültürünü oluşturan maddi unsurların yanında bağlamsal öğeler de ele alınmış, Evliyâ Çelebi'nin verdiği örnekler üzerinde durulmuştur. Böylece Seyahatnâme'nin yazıldığı dönemin Mısır yemek kültürünü yansıtan geniş bir çerçeve çizmekle kalmayıp dönemi açısından ilgi çekici detaylar da barındırdığı gösterilmiştir.

Abstract:
Studies on the four centuries of Ottoman rule in Africa generally focus on economics and history. There is a great lack of studies that shed light on this period in terms of questions of folklore. In this context, the starting point of this thesis is to set an example for the scientific studies that are lacking for an understanding of African culture in the Ottoman period within the framework of the common past. In this thesis, the food culture of Egypt is discussed by emphasizing the width of the borders of the Ottoman cultural world. While doing so, it is underlined that Egypt was not simply a land within the borders of the Ottoman Empire; it was also a center providing food and drink even directly to the Ottoman palace and an important stop in the spice and coffee trades. The food culture of Egypt is examined here within the framework of the Book of Travels by the famous traveler Evliyâ Çelebi, who lived in the Ottoman Empire in the seventeenth century and had the opportunity to travel to various countries for various reasons, collecting information about those lands along the way. As its research methodology, this thesis compiles the elements of Egyptian food culture mentioned by Evliyâ Çelebi and compares them with other works written on the same subject. Therefore, Egyptian food culture is dealt with here only within the framework of Evliyâ Çelebi's Book of Travels and different sources have been applied only to compare the information mentioned in the Book of Travels. In the thesis, besides the material elements that make up the food culture, contextual elements are also discussed, and the examples given by Evliyâ Çelebi are emphasized. Thus, it has been shown that the Book of Travels not only draws a broad framework reflecting the Egyptian food culture of the period in which it was written, but also contains interesting details.