Ayvacık'a bağlı köylerde yöresel konut analizi
Analyses of vernacular houses at the villages of Ayvacik
Yazar: EVREN KOCABIÇAK
Danışman: PROF. DR. NURAN KARA PİLEHVARİAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Tarihi Ana Bilim Dalı / Mimarlık Tarihi ve Kuramı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
1909'da Celal Esad Arseven'in Türk Evi ile ilgili tespitlerinden bugüne Osmanlı sınırları içinde bulunan konut yapıları önemli bir araştırma konusu olmuştur. Literatür, Türk Evi olarak tanımlanan bir modelin özelliklerini tespit çabası ile başlamış, süreç boyunca yerel araştırmalarla zenginleşmiştir. Bugün halen çalışılmamış bölgeler olmasına karşın, bu konuda tamamlanmış olan araştırmalar ciddi bir bilgi birikimi oluşturmuştur.  Bu birikim sayesinde Anadolu'da ev olgusu konusunda hızlı ve ayrıntıya inen bir genelleme yapmak ya da evlerin ortak yanlarından yola çıkarak kesin sınırlar çizmenin güç olduğu ortaya çıkmıştır. Bu tip genellemeler coğrafi, ekonomik ve sosyal dinamiklere bağlı bilimsel ve araştırmaya dayanan verilere dayanmadığı sürece güvenilirlikleri sınırlı olmaktadır. Bu nedenle tez boyunca Ayvacık Kıran kolu yöresindeki evler tarihsel, toplumsal, ekonomik, coğrafi ve iklimsel veriler ışığında incelenmeye çalışılmıştır. 
Literatür özetiyle başlayan çalışmamız, araştırma bölgesinin coğrafi, tarihi, ekonomik ve sosyal dokusunu inceleyerek yerel, geleneksel yapıların bağlamları ile ilişkisine dayanarak yola çıkar. Bu veriler, konut yapılarının mimari oluşumlarına etkileri göz önüne alınarak incelenmiş ve bölgedeki konut tipinin kökenleri ile ilgili önemli bulgular saptanmıştır. İklim verileri, coğrafi özellikler, tarih öncesi çağlardaki yapı şemaları ve teknikleri, bölgede yaşamış olan tüm etnik kökenlerin ortak mirası, yöre halkının yaşam kültürü, geçmişten günümüze taşınan kültürel alışkanlıkları ve bölgedeki anıtsal yapıların etkileri bağlamımızdan uzaklaşmadan ele alınmıştır. Devamında çalışma alanımız olan Behramkale, Korubaşı, Koruoba, Bektaş, Balabanlı, Koyunevi, Bademli ve Kocaköy'ün mimari dokusu ve bu köylerdeki evlerin özellikleri detaylı olarak incelenmiştir. 
Bu incelemelerin sonucunda belli tipolojilere ulaşılmış, bu tipolojilerin ve detayların Batı Anadolu konut geleneğindeki yeri, bu bölgede yapılmış diğer araştırmaların ışığında tespit edilmeye çalışılmış ve konutların kökeninin ilk örneklerine Troya'da rastlanmış olan 'megaron' tipi konutlar olduğu sonucuna varılmıştır. İlaveten, geleneksel yapılar hakkında yerel ve detaya inen araştırmalar yapmadan genellemeler yapmanın güvenilir olamayacağı örneklendirilmiştir.  Yapıların temel belirleyicileri coğrafi özellikler, iklim verileri, üretim biçimleri, malzeme olanakları ve geçmişten gelen kültürel miras ve yapım gelenekleridir.

ANAHTAR KELİMELER: Ayvacık köyleri, geleneksel mimari, yerel mimari, konut

Abstract:
The houses within the boundaries of the Ottoman Empire have been an important topic of research to date since observations of Celal Esad Arseven about the Turkish House at 1909. The literature began with the endeavor to determine the characteristics of a model defined as the Turkish House and has been enriched with local researches throughout the process. Although there are still unstudied regions, the completed researches on the subject have created serious knowledge. This knowledge made it visible that it is hard to make fast and detailed generalizations on the housing concept in Anatolia and draw clear borders based on common features of houses. The reliability of these kinds of generalization remains limited unless it is based on scientific and research-oriented analyses of geographical, economic and social dynamics. Therefore, during this thesis it has been indented to analyze Ayvacık Kıran region houses in the light of historical, social, economic, geographical and climatic facts.
Our study, which begins with literature summary, examines the geographical, historical, economic and social texture of the research area as well as the relations between traditional - vernacular structures and their contexts. This data was examined by taking into account its impacts on architectural formations of housing structures and important findings were obtained about the origins of the housing type in the region. Climatic values, geographical characteristics, building typologies and techniques in pre-historic ages, common heritage of the ethnical backgrounds that have settled in the region, culture of the local people, their cultural habits passed on through the generations and the impacts of the monumental buildings in the region were argued out without missing our context. This was followed not only by detailed analyses of the architectural texture of our study areas, Behramkale, Korubaşı, Koruoba, Bektaş, Balabanlı, Koyunevi, Bademli and Kocaköy but also by the analyses of the vernacular houses in these villages.
Certain typologies were ascertained as a result of these researches. The place of these typologies and the details in the housing tradition of the Western Anatolia were endeavored to be revealed in light of the other researches in this region and it was concluded that the origins of houses are  'megaron' type houses which was discovered at first in Troy. In addition to that, it has been exemplified that generalizations without local and detailed researches on traditional and vernacular buildings would not be dependable. The basic determinatives of the buildings are the geographical characteristics of the surrounding area, climatic values, production forms, material possibilities and the cultural heritage and traditions of construction coming from the past.

KEYWORDS: Ayvacık villages, traditional architecture, vernacular architecture, house