18 yaş altı COVİD-19 PCR test sonucu pozitif çıkan hastaların nörolojik açıdan değerlendirilmesi /
Yazar: NURSEL SABANCI DEMİRBAŞ
Danışman: PROF. DR. MUZAFFER POLAT
Manisa Celal Bayar Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı / Zootekni Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Arka plan-hedef: Aralık 2019'da Çin'in Wuhan kentinde başlayan SARS-CoV2 tip COVİD-19 hastalığı kısa sürede bütün dünyaya yayılıp pandemi halini almıştır. COVID‐19 enfeksiyonu tanısı için mikrobiyolojik ve radyolojik incelemeler kullanılmaktadır. Pandeminin başlarında hastalığın çocuk popülasyonunu etkilemediği düşünülse de sonrasında yapılan çalışmalarda çocukların da etkilendiği görülmüştür. Solunum yolu etkileniminin yanı sıra çocuklarda baş ağrısı, anosmi, aguzi, nöbet, baş dönmesi, GBS, ensefalomiyelit, optik nörit gibi bir çok nörolojik bulgu görüldüğü saptanmıştır. Bu çalışmamızda COVID-19 RT-PCR test sonucu pozitif çıkan 0-18 yaş aralığındaki çocukların nörolojik tutulumunu araştırdık. Nörolojik tutulum görülen ve görülmeyen hastaların demografik verilerini, laboratuvar bulgularını, sonlanımlarını, hastane yatışını etkileyen kriterlerini, nörolojik tutulumu olanlarda semptomların görülme sıklığını araştırıp tartıştık.
	Gereç-yöntem: Araştırmamız retrospektif bir araştırma olup araştırmamıza 11 Mart 2020 – 11 Mart 2022 tarihleri arasında Manisa Celal Bayar Üniversitesi Hafsa Sultan Hastanesi'ne başvuran 0-18 yaş aralığındaki COVID-19 RT-PCR test sonucu pozitif çıkan hastalar dahil edilmiştir. Tüm parametreler Hastane Bilgi Yönetim Sistemi (HBYS) üzerinden hasta dosyaları taranarak kaydedilmiştir.
	Bulgular: Çalışmaya dahil edilen 377 olgunun 149 (%39,5) tanesinin en az 1 tane nörolojik şikayeti varken, 228 (%60,5) tanesinin nörolojik şikayeti yok idi. Çalışmaya dahil edilen nörolojik şikayeti olan olguların 68 (%45,6) tanesinin cinsiyeti kadın, 81 (%54,4) tanesinin cinsiyeti erkek iken; nörolojik şikayeti olmayan olguların 95 (%41,7) tanesinin cinsiyeti kadın, 133 (%58,3) tanesinin cinsiyeti erkek olarak saptanmıştır. Çalışmaya dahil edilen ve nörolojik şikayeti olan olguların 49 (%32,9) tanesinin en az bir tane kronik hastalığı mevcut iken; nörolojik şikayeti olmayan olguların 57 (%25) tanesinin en az bir tane kronik hastalığı bulunmaktadır. Çalışma grupları fark etmeksizin en sık görülen kronik hastalık grubu nörolojik hastalıklar olarak görülmüştür. Çalışmamıza dahil ettiğimiz hastaların nörolojik muayenelerine bakıldığında toplamda 51 hastanın en az bir tane muayene bulgusu olduğu görülmüştür. 46 kişinin anosmi-hiposmi bulgusu, 34 kişinin aguzi-hipoguzi bulgusu, 1 tanesinin hipoestezi bulgusu, 2 kişinin kas gücü kaybı, 2 kişinin reflekslerde azalma bulgusu, 1 kişinin de optik nörit bulgusu olduğu saptanmıştır. Çalışmamıza dahil ettiğimiz ve nörolojik belirti görülen hastalarda en sık görülen belirti baş ağrısı oldu (%29). Bu belirtiyi %22 ile miyalji, %12,2 ile anosmi-hiposmi, %9 ile aguzi-hipoguzi, %6.1 ile nöbet aktivitesi ve baş dönmesi-ataksi izlendi. Çok daha az olarak 8 kişide (%2,12) bilinç değişikliği görüldü. Nörolojik şikayet durumu ile nörolojik hastalık arasındaki ilişki incelendiğinde istatistiksel olarak anlamlı ilişki tespit edilmiştir. Nörolojik şikayeti olan 23 kişinin (%15,4) nörolojik hastalığı olduğu, nörolojik şikayeti olmayan 18 (%7,9) kişinin nörolojik hastalığı olduğu belirlenmiştir. Kronik olarak endokrin ve metabolizma bölümünden takipli hastalığı olanların nörolojik şikayet görülme sıklığı anlamlı olarak daha fazla saptanmıştır. Nörolojik muayene bulgusu olanların ağırlıklı olarak nörolojik şikayeti olduğu görülmüştür. Nörolojik şikayet durumu ile süreç arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki tespit edilmiştir. Acilden taburcu olan ve servis yatışı olanların ağırlıklı olarak nörolojik şikayeti olmadığı, yoğun bakım yatışı olanların ise ağırlıklı olarak nörolojik şikayeti olduğu belirlenmiştir. Nörolojik şikayeti olanların yaşları (ay) (139,59±63,31), şikayeti olmayanların yaşlarına (54,02±58,45) göre anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Nörolojik şikayet durumuna göre WBC ve lenfosit değerleri açısından istatistiksel olarak anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Nörolojik ve onkolojik hastalığa sahip olanların istatistiksel olarak daha fazla hastane yatışı yapıldığı bulunmuştur. Hastane yatışı olanlarda solunum şikayeti olma oranının, hastane yatışı olmayanlara göre anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu saptanmıştır. Hastane yatışı durumu ile nöbet aktivitesi arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki tespit edilmiştir. Hastane yatışı olanların yaşları (ay) (72,31±66,38), hastane yatışı olmayanların yaşına (ay) (93,08±75,07) göre anlamlı düzeyde daha düşük olduğu belirlenmiştir. Hastane yatış durumuna göre CRP değerleri açısından istatistiksel olarak anlamlı farklılık tespit edilmiştir.
	Sonuç: Pediatrik yaş grubunda görülen COVID-19 hastalığının solunum yolları dışında birçok nörolojik semptoma yol açabileceği tespit edilmiştir. Ağır nörolojik belirtiler görülen hastalarda ölüm vakaları bildirilmiştir. Bizim hastanemiz ve çalışmamızda COVID-19 hastalarında nörolojik sorunlara bağlı ölüm ile sonuçlanan olgu olmamıştır. Bununla birlikte 2 GBS, 1 optik nörit ve 1 de akut viral serebellit gibi ciddi nörolojik sorunu olan olgular saptanmıştır. Tüm bunlar göz önünde bulundurulduğunda nörolojik semptom ve bulguların hastalığın ciddiyetini belirlemede etken olabileceği düşünülmektedir. Bu hastalara erken tanı konulması ve tedavinin erken dönemde başlaması morbidite ve mortalitenin azaltılması adına önemli olabilir.

Abstract:
Background-aim: The COVID-19 disease caused by the SARS-CoV-2 virus, which started in the city of Wuhan, China in December 2019, quickly spread worldwide and became a pandemic. Microbiological and radiological examinations are used for the diagnosis of COVID-19 infection. Although initially thought not to affect the pediatric population, subsequent studies have shown that children are also affected. In addition to respiratory involvement, many neurological symptoms such as headache, anosmia, ageusia, seizure, dizziness, Guillain-Barré syndrome (GBS), encephalomyelitis, and optic neuritis have been observed in children. In this study, we investigated the neurological involvement of children aged 0-18 years with positive COVID-19 RT-PCR test results. We examined and discussed the demographic data, laboratory findings, outcomes, criteria affecting hospitalization, and frequency of symptoms in patients with and without neurological involvement.
Materials and Methods: Our study is a retrospective investigation that includes patients aged 0-18 years with positive COVID-19 RT-PCR test results who presented to Manisa Celal Bayar University Hafsa Sultan Hospital between March 11, 2020, and March 11, 2022. All parameters were recorded by scanning patient files through the Hospital Information Management System (HIMS).
Results: Of the 377 cases included in the study, 149 (39.5%) had at least one neurological complaint, while 228 (60.5%) had no neurological complaints. Among the cases with neurological complaints, 68 (45.6%) were female and 81 (54.4%) were male, whereas among those without neurological complaints, 95 (41.7%) were female and 133 (58.3%) were male. Among the cases with neurological complaints, 49 (32.9%) had at least one chronic disease, while among those without neurological complaints, 57 (25%) had at least one chronic disease. Neurological diseases were the most common chronic disease group observed in our study population regardless of the study groups. Upon neurological examinations of the patients included in our study, it was observed that a total of 51 patients had at least one examination finding. Among them, anosmia-hyposmia was observed in 46 individuals, ageusia-hypogeusia in 34 individuals, hypoesthesia in 1 individual, muscle weakness in 2 individuals, decreased reflexes in 2 individuals, and optic neuritis in 1 individual. The most common symptom observed in patients with neurological complaints was headache (29%), followed by myalgia (22%), anosmia-hyposmia (12.2%), ageusia-hypogeusia (9%), seizure activity (6.1%), and dizziness-ataxia (6.1%). A change in consciousness was observed in only 8 individuals (2.12%). Statistical analysis revealed a significant relationship between the presence of neurological complaints and neurological diseases. Among the individuals with neurological complaints, 23 (15.4%) had neurological diseases, while among those without neurological complaints, 18 (7.9%) had neurological diseases. The frequency of neurological complaints was significantly higher in individuals followed up for endocrine and metabolic diseases chronically. It was observed that individuals with neurological examination findings predominantly had neurological complaints. There was a statistically significant relationship between the presence of neurological complaints and the course of the disease. It was determined that individuals discharged from the emergency department and those admitted to the general ward predominantly did not have neurological complaints, whereas those admitted to the intensive care unit predominantly had neurological complaints. The ages (months) of individuals with neurological complaints (139.59±63.31) were significantly higher than those without complaints (54.02±58.45). Statistically significant differences were found in terms of WBC and lymphocyte values according to the presence of neurological complaints. It was found that individuals with neurological and oncological diseases had significantly more hospital admissions. The rate of respiratory complaints was significantly higher in individuals admitted to the hospital compared to those not admitted. There was a statistically significant relationship between hospital admission status and seizure activity. The ages (months) of individuals admitted to the hospital (72.31±66.38) were significantly lower than those not admitted to the hospital (93.08±75.07). Statistically significant differences were found in terms of CRP values according to hospital admission status.
Conclusion: It has been determined that COVID-19 disease in the pediatric age group can lead to many neurological symptoms other than respiratory symptoms. Cases of death have been reported in patients with severe neurological symptoms. However, in our hospital and in our study, there have been no cases resulting in death due to neurological problems in COVID-19 patients. Nevertheless, we identified cases with serious neurological problems such as 2 cases of Guillain-Barré syndrome (GBS), 1 case of optic neuritis, and 1 case of acute viral cerebellitis. Considering all these, it is believed that neurological symptoms and signs may play a role in determining the severity of the disease. Early diagnosis and initiation of treatment in these patients may be important for reducing morbidity and mortality.