İnşacı uluslararası ilişkiler kuramının fenomenolojik kökenleri: İki inşacı yaklaşım
Phenomenological origins of constructivist international relations theory: Two constructivist approaches
Yazar: UĞUR PEKTAŞ
Danışman: PROF. DR. ÇINAR ÖZEN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Devlet inşaası = State building ; Devlet kimliği = State identity ; Fenomenoloji = Phenomenology ; Ulus inşası = Nation building ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası iş birliği = International cooperation ; Uluslararası politika = International policy ; İnşa = Construction

Özet:
Bu tez, sosyal teoride ve sosyal bilimlerde pek çok disiplinde etkili olan Fenomenolojinin Uluslararası İlişkiler disiplinindeki inşacı kuramın kökeni olduğu argümanını ele almaktadır. İnşacı kuramın öznelerarasılık, sosyal gerçeklik, yönelimsellik, bilgi stoku, ideal tipler gibi popüler kavramları; zihnimizde gerçekliğin inşası ve dışımızdaki dünyanın inşa edilmiş olmasına rağmen verili alınması gibi çözümlemeler Fenomenoloji kökenlidir. Ancak, Fenomenolojinin Uluslararası İlişkiler disiplinine ikincil kaynaklar üzerinden aktarılmasının bir sonucu olarak Fenomenolojinin disiplindeki görünürlüğü büyük ölçüde gözden kaçmıştır. Bu çalışmada, İnşacılığın öznelerarasılık ve sosyal gerçekliğin inşası gibi oldukça sık kullanılan ama çözümlenmeden verili alınarak kullanılan söz konusu kavramları İnşacılığın fenomenolojik kökenleri ortaya konularak ifade edilmiştir. Çalışmada inşacı Uluslararası İlişkiler kuramında Fenomenoloji kökenli iki ana grubun ortaya çıktığı tezi üzerinde yoğunlaşılmıştır: Kural tipi inşacılık ve kimlik tipi inşacılık. Kural tipi inşacılık kategorisinde İnşacılığı disipline tanıtan iki öncü kuramcı Friedrich Kratochwil ve Nicholas Onuf'un kuramları ele alınmıştır. Kimlik tipi inşacılıkta ise Alexander Wendt'in kuramı anlatılmıştır. Çalışmanın problematiğini kimlik tipi inşacılığın uluslararası ilişkiler çözümlemeleri oluşturmuştur. Çalışmada, Wendt'in öncüsü olduğu ve disiplinde yaygınlaştırdığı kimlik tipi inşacılığın devletin ontolojik statüsünü (antropomorfizm) ve devletin kimliğini (ulus) inşa edilmiş bir sosyal gerçeklik olmasına rağmen verili aldığı argümanları ortaya atılmıştır. Devletin insanlaştırılması ve insanlaştırılan devlete bir kimlik atfedilmesinin Yeni Çağ'da inşa edilmiş sosyal bir gerçeklik olduğu Fenomenolojiden faydalanarak çözümlenmiştir. Bunun dışında, yapısal bir uluslararası politika kuramı inşa ettiğini iddia eden Wendt'in kuramının, yapısal değil fail temelli olduğu üzerinde durulmuştur. "Anarşi devletlerin ondan ne anladığıdır" ve "üç anarşi kültürü" gibi çözümlemelerini Fenomenolojiden faydalanarak nasıl inşa ettiği gösterilirken fail temelli bir bilim felsefesine dayalı Fenomenolojiden büyük ölçüde faydalanmasının doğal bir sonucu olarak Wendt'in kuramının fail temelli olduğu iddiası da ispatlanmaya çalışılmıştır.

Abstract:
This thesis addresses the argument that Phenomenology, which is effective in many disciplines in social theory and social sciences, is the origin of the constructive theory in the discipline of International Relations. Popular concepts of Constructivism such as intersubjectivity, social reality, intentionality, stock of knowledge, ideal types; analyses such as the construction of reality in our minds and the given acquisition of the world outside, although it is built, originate from Phenomenology. However, as a result of adapting Phenomenology to the International Relations discipline through secondary sources, the visibility of Phenomenology in the discipline has been largely overlooked. In this study, the aforementioned concepts of Constructivism, such as intersubjectivity and the construction of social reality, which are frequently used but taken as a given without being analyzed, are expressed by revealing the phenomenological origins of Constructivism. The study focuses on the thesis that there are two main groups originating from Phenomenology in the constructivist International Relations theory: Rule-type constructivism and identity-type constructivism. The theories of Friedrich Kratochwil and Nicholas Onuf, two pioneering theorists who introduced Constructivism to the discipline, are discussed in the category of rule-type constructivism. In identity-type constructivism, Alexander Wendt's theory is explained. In the study, the arguments have been put forward that the identity-type constructivism, which Wendt pioneered and spread in the discipline, takes the ontological status of the state (anthropomorphism) and the identity of the state (nation) as a given despite being a constructed social reality. The anthropomorphism of the state and the attribution of an identity to the humanized state is a social reality constructed in the Modern Age, and it is analyzed by making use of Phenomenology. Apart from this, it has been emphasized that Wendt's theory, which claims to have built a structural theory of international politics, is not structural but agent-based. While it is shown how he constructs his analyzes such as "anarchy is what states make of it" and "three cultures of anarchy" by making use of Phenomenology, the claim that Wendt's theory is agent-based, as a natural consequence of making great use of Phenomenology based on an agent-based philosophy of science, has also been tried to be proven.