Teneke ambalajlarda tipografi kullanımı
Use of typography in tin packaging
Yazar: MERVE KAVUŞAN
Danışman: PROF. FUAT AKDENİZLİ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Grafik Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
Geçmişi Antik Çağ'a kadar uzanan metal kutular, günümüzde pek çok ürünü
koruma görevini üstlenmiştir. Tenekenin icadı sonrası metal ambalajlar her sınıfa hitap
eden dayanıklı ve sağlıklı olma özellikleriyle ön plana çıkmıştır. Paketleme çağından
önce bir malzeme olarak teneke, mutfak araç gereçleri, saklama kapları, çeşitli kutular
vb. gibi başlıca kullanım alanları arasında yerini almıştır. Teneke kutu, günümüze kadar
geçen sürede ürünü korumak için önemli bir işlev görmüş ve ideal bir kap haline gelmiştir.
Tenekenin demirin dövülerek sac haline getirilmesiyle ilk defa Bohemya'da
üretilmesi, bölgenin Antik Çağ'lardan beri metal açısından zengin cevherlere sahip
olmasıyla ilişkilidir. Bohemya endüstrisinin Saksonya'ya genişlemesiyle teneke üretimi;
daha sonra İngiltere, Fransa ve ardından diğer ülkelere yayılmıştır.
18'inci yüzyıl Avrupa'da uzun süre devam eden savaşlar sebebiyle askerlerin
beslenme sorunlarına çözüm olan teneke kutu, sağladığı gıda muhafazası ile insanların
beslenme alışkanlıklarını etkilemiştir. Bu yeniliği değerlendiren Nicolas Appert,
konserve fikrine ilk adım atan kişi olarak tarihe geçmiştir. Devamında Peter Durand ise
bu fikri genişletip bir adım daha ileri taşıyarak yiyeceği bir teneke kutuya koymuştur.
Teneke kutunun büyüleyici tarihi ve gıda muhafazasına uygulanması Fransa'da başlayıp,
Büyük Britanya'ya geçmiştir ve ardından ABD'ye taşınmıştır (Holcomb & Twede, 2003:
162).
İnsanlık tarihinde köklü değişikliklerin yaşandığı 18. yüzyılda yaşanan Endüstri
Devrimiyle tüketicilerin değişen ve gelişen talepleri hız göstererek ambalaj, ürünün
önemli bir parçası haline dönüşmüştür. Birbirini tetikleyen üretici arzı ve tüketici talebi,
yeni yöntemlerin oluşturulmasını gerektirmiştir. Endüstri Devrimi ile beraber yeni üretim
süreçlerinin ve malzemelerin geliştirilmesiyle teneke kutu ürünü korumada ve saklamada
kullanışlı bir seçenek haline gelmiştir. Teneke ambalajın gelişimi, Endüstri Devrimi'nin
getirdiği makineleşme olgusunun somut bir sonucudur.
Bu gelişim toplu üretimi beraberinde getirmiş, üretimin hızla yayılmasıyla da
ticari rekabet artmış, ambalaj ve ambalaj tasarımı değer kazanmıştır. 'Teneke
Ambalajlarda Tipografi Kullanımı' başlığına sahip bu araştırma söz konusu teneke
ambalajlarında tipografi kullanımının incelenmesini amaçlamıştır. Tarih aralığı olarak
1900-1940 arası İngiltere de teneke ambalajlarında yaygın kullanılan kişisel tüketim
malzemelerinden örneklere değinilmiştir. Bunlar dışında kalan endüstriyel teneke
ambalajlar bir kısıtlama olarak dahil edilmemiştir.
Birinci bölümde, 1900 öncesi teneke ambalaj tasarımının gelişiminden, Endüstri
Devrimi'nin bu duruma etkisinden ve Endüstri Devrimi ile gelişim gösteren ambalaj
tasarımlarından bahsedilmiştir. İkinci bölümde 1900-1940 arası İngiltere'deki teneke
ambalajlarının incelenmesi amaçlanmıştır.
Tezin üçüncü bölümünde teneke ambalajlarda tipografi dikkate alınarak,
tipografiye değinilmiştir. Tipografinin ambalaj tasarımına yansımalarını incelemek,
tipografinin çoğu zaman görselden daha etkili olduğunu, aynı zamanda tipografiyle de
görsel bir tat yakalanabileceğini gösterebilmek ve ambalaj tasarımlarında tipografi
kullanımı konusunda literatüre katkı sağlamak çalışmanın amacını oluşturmaktadır. Son
bölümde uygulama çalışmasında ise retro bir anlatıma sahip olan ambalaj uygulama
projesine yer verilmiştir.
Anahtar kelimeler: tipografi, teneke ambalaj.

Abstract:
Metal boxes, which date back to the Ancient Age, have undertaken the task of
protecting many products today. After the invention of tin, metal packaging has come to
the fore with its durable and healthy features that appeal to all classes. Before the age of
packaging, tin as a material was used for kitchen utensils, storage containers, various
boxes, etc. It has taken its place among the main usage areas such as. Until today, the tin
can has served an important function to protect the product and has become an ideal
container.
The fact that tinplate was first produced in Bohemia by hammering iron into sheet
metal is related to the fact that the region has had metal-rich ores since ancient times.
With the expansion of Bohemian industry into Saxony, tin production; It later spread to
England, France and then other countries.
The tin can, which was a solution to the nutritional problems of soldiers due to the
long-lasting wars in Europe in the 18th century, affected people's eating habits with the
food preservation it provided. Evaluating this innovation, Nicolas Appert went down in
history as the first person to take the first step towards the idea of canning. Later, Peter
Durand expanded this idea and took it one step further by putting the food in a tin can.
The fascinating history of the can and its application to food preservation began in France,
passed to Great Britain, and then moved to the USA (Holcomb & Twede, 2003: 162).
With the Industrial Revolution in the 18th century, which witnessed radical
changes in human history, the changing and developing demands of consumers
accelerated and packaging became an important part of the product. Producer supply and
consumer demand triggering each other necessitated the creation of new methods. With
the development of new production processes and materials with the Industrial
Revolution, tin cans have become a useful option for protecting and storing products. The
development of tin packaging is a concrete result of the mechanization brought about by
the Industrial Revolution.
This development brought about mass production, and with the rapid spread of
production, commercial competition increased and packaging and packaging design
gained value. This research, titled 'Use of Typography in Tin Packaging', aimed to
examine the use of typography in the tin packaging in question. Examples of personal
consumption items commonly used in tin packaging in England between 1900 and 1940
are mentioned. Other than these, industrial tin packaging is not included as a restriction.
In the first part, the development of tin packaging design before 1900, the impact
of the Industrial Revolution on this situation, and the packaging designs that developed
with the Industrial Revolution were mentioned. The second chapter aims to examine tin
packaging in England between 1900 and 1940.
In the third part of the thesis, typography is mentioned, taking into account
typography in tin packaging. The aim of the study is to examine the reflections of
typography on packaging design, to show that typography is often more effective than
visual, and that a visual taste can also be achieved with typography, and to contribute to
the literature on the use of typography in packaging designs. In the last section, the
application study includes a packaging application project with a retro expression.
Key words: typography, tin packaging.