Okuma stratejileri öğretiminin ortaokul öğrencilerinin okuma stratejileri üstbilişsel farkındalıklarına, okuma başarılarına ve okuma öz yeterliklerine etkisi
The effect of reading strategies instruction on middle school students' metacognitive awareness, reading achievement and self efficacy
Yazar: BÜŞRA BOZKURT
Danışman: DOÇ. DR. AHMET BENZER
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilişüstü farkındalık = Matacognitive awereness ; Okuma = Reading ; Okuma stratejileri = Reading strategies ; Okuma-anlama = Reading-comprehension ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Ortaokullar = Secondary schools ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching ; Öz yeterlilik = Self-efficacy ; Öğrenci başarısı = Student achievement

Özet:
Okuma stratejileri, okuma öncesi, sırası ve sonrasında metni anlamlandırma sürecini etkin kılmak amacıyla işe koşulan stratejilerdir. Araştırmada okuma stratejileri öğretiminin ortaokul öğrencilerinin okuma stratejileri üstbilişsel farkındalıklarına, okuduğunu anlama başarılarına ve okuma öz yeterliklerine etkisinin belirlenmesi hedeflenmiştir.
Araştırma 2018-2019 eğitim öğretim yılında İstanbul'daki bir ortaokulda 5. sınıfta okuyan öğrencilerle gerçekleştirilmiştir. Araştırmada sürecin detaylı incelenmesi düşüncesiyle karma yöntem kullanılmıştır. Karma yöntemin nitel ve nicel veri ve analizlerine dayandığı göz önünde bulundurularak daha geçerli sonuçlar elde edilebileceği düşünülmüştür. Çalışmada, karma yöntem desenlerinden iç içe desen kullanılmıştır.
Araştırmada nicel verileri toplamak amacıyla Okuma Stratejileri Üstbilişsel Farkındalık Envanteri, Okuduğunu Anlama Başarı Testi, Okur Öz Yeterlik Ölçeği; nitel verileri toplamak amacıyla ise Yarı yapılandırılmış Görüşme Formu, Öğrenci Günlüğü, Öğretmen Günlüğü ve Tarafsız Gözlemci Raporu kullanılmıştır. 
Araştırmanın deneysel deseni bir deney ve bir kontrol grubundan oluşmaktadır. Deney grubunda 29, kontrol grubunda ise 28 öğrenci bulunmaktadır. Deney grubunda toplam 20 ders saati boyunca hem öğretim gerçekleştirilmiş hem de ders kitabında yer alan metinler üzerinden uygulamalar yapılmıştır. Kontrol grubunda ise Türkçe Öğretim Programı göz önünde bulundurularak ders kitabındaki okuma etkinlikleriyle ders süreci planlanmıştır. Uygulama sürecince öğrenci günlüğü gerek okuma stratejileri öğretimi yapılan deney grubuna gerekse müfredata uygun okuma etkinlikleri yapılan kontrol grubuna her metin sonunda dağıtılmış ve öğrencilerin bu formu doldurmaları istenmiştir. Yarı yapılandırılmış görüşme formu ise deney grubunda yer alan öğrenciler arasından tarafsızlık ilkesi gözetilerek rastgele belirlenen 5 öğrenciye araştırmacı tarafından uygulanmıştır.
Araştırmanın nicel verilerinin istatistiksel analizlerinin gerçekleştirilmesinde SPSS 22.0 paket program kullanılmıştır. Veri seti normal dağılıma uygunluk göstermediği için parametrik olmayan hipotez testlerinden iki bağımlı grubun ortalamalarının karşılaştırılması için Wilcoxon, bağımsız grupların ortalamalarının karşılaştırılması için Mann Whitney U kullanılmıştır. Kategorik değişkenleri karşılaştırmak içinse ki-kare uygulanmıştır. Nitel veri toplama araçlarından yarı yapılandırılmış görüşme formunun ve öğrenci günlüğünün analizinde betimsel analiz kullanılmıştır.
Araştırmada okuma stratejileri öğretiminin, öğrencilerin okuma stratejileri üstbilişsel farkındalıkları ve okuduğunu anlama başarıları üzerinde olumlu yönde anlamlı farklılık oluşturduğu belirlenmiş, yarı yapılandırılmış görüşme formu, öğrenci günlüğü ve tarafsız gözlemci raporundan elde edilen sonuçların da bu durumu destekler nitelikte olduğu saptanmıştır. Öz yeterlikleri üzerinde ise olumsuz yönde anlamlı farklılık oluşturduğu tespit edilmiş, yarı yapılandırılmış görüşme formu, öğrenci günlüğü ve tarafsız gözlemci raporundan elde edilen sonuçlarda ise bu durumun aksine okuma öz yeterliliklerinde olumlu etkiler oluşturduğu belirlenmiştir.

Abstract:
Reading strategies are the strategies used to make the process of interpreting the text effective before, during and after reading. In the study, it was aimed to determine the effect of teaching reading strategies on the metacognitive levels of middle school students' reading strategies, their reading comprehension achievements and reading self-efficacy.
The research was carried out with students studying at 5th grade in a secondary school in Istanbul in the 2018-2019 academic year. In the research, mixed method was used with the thought of examining the process in detail. Considering that the mixed method is based on qualitative and quantitative data and analysis, it is thought that more valid results can be obtained. In the study, nested patterns, which are mixed method patterns, were used.
Reading Strategies Metacognitive Awareness Inventory, Reading Comprehension Achievement Test, Reader's Self-Efficacy Scale in order to collect quantitative data in the research; semi-structured Interview Form and Student Diary, Teacher Diary and Neutral Observer Report were used to collect qualitative data.
The experimental design of the research consists of an experiment and a control group. There are 29 students in the experimental group and 28 students in the control group. In the experimental group, a total of 20 lesson hours were both teaching and applications were made over the texts in the textbook. In the control group, considering the Turkish Education Program, the course process was planned with the reading activities in the textbook. During the implementation process, the student diary was distributed to both the experimental group in which reading strategies were taught, and the control group in which reading activities in accordance with the curriculum were given at the end of each text and the students were asked to fill this form. The semi-structured interview form, on the other hand, was applied to 5 randomly selected students by the researcher, considering the impartiality principle among the students in the experimental group.
SPSS 22.0 package program was used to perform statistical analysis of the quantitative data of the research. Since the data set did not conform to normal distribution, Wilcoxon was used to compare the averages of two dependent groups from non-parametric hypothesis tests, and Mann Whitney U to compare the averages of independent groups. Chi-square was applied to compare categorical variables. Descriptive analysis was used in the analysis of the semi-structured interview form and student diary, which is one of the qualitative data collection tools.
In the study, it was determined that teaching reading strategies positively created a significant difference on students' reading strategies, metacognitive awareness and reading comprehension achievement, and the results obtained from the semi-structured interview form, student diary and impartial observer report also supported this situation. It was determined that it creates a significant negative difference on self-efficacy, on the contrary, in the results obtained from the semi-structured interview form, student diary and impartial observer report, it was determined that it had positive effects on reading self-efficacy.