Ortaokul ve lise öğrencilerinin dönüşümsel liderlik algıları, beden eğitimi dersi yatkınlıkları ve motivasyonlarının karma yöntem aracılığıyla incelenmesi
An investigation of middle and high school students' transformational leadership perceptions, predisposition and motivation for physical education lessons through mixed method
Yazar: VİLDAN AKBULUT
Danışman: PROF. DR. ERMAN ÖNCÜ
Trabzon Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Beden Eğitimi ve Spor Öğretmenliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Spor = Sports
Dizin: Beden eğitimi ve spor dersi = Physical education and sports lesson ; Dönüşümcü liderlik = Transformational leadership ; Liderlik = Leadership ; Lise öğrencileri = High schools students ; Motivasyon = Motivation ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Tutumlar = Attitudes ; Yatkınlık = Disposition ; Ölçekler = Scales ; Öz yeterlilik = Self-efficacy

Özet:
Bu araştırmanın amacı, ortaokul ve lise öğrencilerinin beden eğitimi dersi yatkınlıklarını, motivasyonlarını ve öğretmenlerinin davranışlarına ilişkin algılamış oldukları dönüşümsel liderlik algılarını boylamsal bir çalışma ile ele alarak bazı bağımsız değişkenlere ve öğrenci görüşlerine göre incelemek ve değişkenler arasındaki ilişkiyi ortaya koymaktır. Çalışmanın bir diğer amacı ise "Beden Eğitimi Motivasyon Ölçeği"nin Türkçe'ye uyarlamasını yapmaktır. Araştırmanın ölçek uyarlamasına ilişkin örneklem grubunu 1232 öğrenci, nicel bölümün örneklem grubunu I. uygulama için 2183 öğrenci ve II. uygulama için 2106 öğrenci, nitel bölümünün örneklem grubunu ise 26 öğrenci oluşturmuştur. Karma yöntem deseninde tasarlanan çalışmada açımlayıcı sıralı karma yöntem deseni kullanılmıştır. Araştırmanın nicel bölümünde boylamsal tarama modeli, nitel bölümünde ise özel durum çalışması yöntemi kullanılmıştır. Çalışmanın nicel bölümünde veri toplama aracı olarak "Beden Eğitimi Yatkınlık Ölçeği", "Beden Eğitimi Motivasyon Ölçeği" ve "Dönüşümsel Öğretim Ölçeği" kullanılmıştır. Nitel verilerin toplanmasında ise yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. BEMÖ'nin geçerlik-güvenirlik çalışması kapsamında Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yapılmış ayrıca korelasyon ve Cronbach Alpha iç tutarlık katsayıları hesaplanmıştır. I ve II. Uygulama sonucu elde edilen nicel verilerin analizinde betimsel istatistikler, t-testi, tek örneklem t-testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), Scheffe ve Dunnett's C çoklu karşılaştırma ve korelasyon testleri, nitel verilerin analizinde ise içerik analizi metodu kullanılmıştır. Yapılan analizler sonucunda "Beden Eğitimi Motivasyon Ölçeği"nin ortaokul ve lise öğrencileri için geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu tespit edilmiştir. Araştırmanın nicel bölümünden elde edilen bulgular doğrultusunda, araştırma grubunda yer alan katılımcıların beden eğitimi dersine yönelik tutum, öz-yeterlik, içsel motivasyon ve dışsal motivasyonlarının orta seviyenin üzerinde, beden eğitimi dersine yönelik motivasyonsuzluklarının düşük seviyede ve beden eğitimi öğretmenlerinin algılamış oldukları dönüşümsel liderlik davranışlarına ilişkin idealize etki, ilham veren motivasyon, entelektüel uyarım ve bireysel saygı puanlarının orta seviyede olduğu görülmüştür. Araştırma sonucunda öğrencilerin beden eğitimi dersine yönelik tutum, öz-yeterlik, içsel motivasyon, dışsal motivasyon, motivasyonsuzluk ve beden eğitimi öğretmenlerinin algılamış oldukları dönüşümsel liderlik davranışlarına ilişkin idealize etki, ilham veren motivasyon, entelektüel uyarım ve bireysel saygı puanlarının cinsiyet, sınıf, beden eğitimi dersinde yaralanma/sakatlanma yaşama durumu, beden eğitimi öğretmeninin cinsiyeti, ailede sporla ilgilenen (izleyici, sporcu, antrenör vb.) birey bulunma durumu, okul spor takımında yer alma durumu ve bir spor kulübüne bağlı (lisanslı) olarak spor yapma durumu değişkenlerine göre anlamlı bir şekilde farklılaştığı tespit edilmiştir. Araştırmanın nitel bölümünde ise öğrenciler beden eğitimi dersinin güzel ve dinlenmeyi sağlayan/rahatlatıcı bir ders olduğunu belirtmişlerdir. Ayrıca öğrenciler dersin önemli ve gerekli bir ders olduğunu, dersin spora yönlendirme ve aktivite/spor yapma açısından gerekli olduğunu, ders içerisinde bir şey öğretilmemesi ve eğitime katkı sağlamaması açısından ise gerekli bir ders olarak görülmediğini ve derslerin verimli geçtiğini ifade etmişlerdir. Öğrenciler genel olarak beden eğitimi dersinde kendilerini yeterli gördüklerini ve beden eğitimi dersinde yeterli olmaktan gösterilenleri/aktiviteleri yapabilmeyi anladıklarını, beden eğitimi öğretmenlerinin derse yönelik motivasyonu etkilediğini, ebeveyn, aile, arkadaş ve okulun imkânlarının derse yönelik motivasyon üzerinde etkili olduğunu belirtmişlerdir. Diğer yandan öğrenciler beden eğitimi öğretmenlerinde bulunması gereken özellikleri çocuklara iyi/güzel davranan, dersi iyi öğretebilen, bir spor branşı ile ilgilenen ve meslek bilgisine sahip olan kişiler şeklinde sıralamışlardır.

Abstract:
The objective of this study is to examine middle and high school students 'perceptions of transformational leadership on physical education course predispositions, motivations, and teachers' behaviors with a longitudinal study, and to examine them according to some independent variables and student views, and to reveal the relationship between the variables. Another aim of the study is to adapt the "Physical Education Motivation Scale (PEMS)" to Turkish. The sample group for the scale adaptation of the research was 1232 students, the sample group of the quantitative part was 2183 students for the first application and 2106 students for the second one and the sample group of the qualitative part consisted of 26 students. Exploratory sequential mixed method design was used in the study designed in mixed method design. The longitudinal survey model was used in the quantitative part of the study, and the case study method was used in the qualitative part. In the quantitative part of the study, "Physical Education Predisposition Scale", "Physical Education Motivation Scale" and "Transformational Teaching Scale" were used as data collection tools. Semi-structured interview form was used to collect qualitative data. Confirmatory Factor Analysis (CFA) was performed within the scope of the validity-reliability study of PEMS, and the correlation and Cronbach Alpha internal consistency coefficients were calculated. Descriptive statistics, t-test, one sample t-test, one-way analysis of variance (ANOVA), Scheffe and Dunnett's C multiple comparison and correlation tests were employed in the analysis of the quantitative data obtained as a result of the first and second applications, and content analysis method was used in the analysis of qualitative data. As a result of the analysis, it has been found out that the "Physical Education Motivation Scale" is a valid and reliable measurement tool for middle school and high school students. In accordance with the findings obtained from the quantitative part of the study, the participants in the research group have attitudes towards physical education lesson, self-efficacy, intrinsic motivation and extrinsic motivation are above medium level, their lack of motivation towards physical education lesson is low, and they are idealized with regard to the transformational leadership behaviors perceived by physical education teachers. The scores of influence, inspirational motivation, intellectual stimulation and individual respect were found to be at a moderate level. As a result of the research, it has been found to differentiate  in a meaningful way depending on the variables of students' attitude towards physical education lesson, self-efficacy, intrinsic motivation, extrinsic motivation, lack of motivation and idealized effect on transformational leadership behaviors perceived by physical education teachers, inspirational motivation, intellectual stimulation and individual respect scores in gender, classroom, physical education lesson status of experiencing injury/disability, gender of the physical education teacher, presence of an individual interested in sports (audience, athlete, coach, etc.) in the family, status of being in the school sports team, and status of doing sports in a sports club (as licensed). In the qualitative part of the study, the students have stated that physical education lesson is a nice and relaxing lesson. In addition, the students pointed out that the lesson was an important and necessary lesson, that the lesson was necessary in terms of orientation to sports and doing activities/sports, it was not seen as a necessary lesson in terms of not being taught and not contributing to education and the lessons were efficient. Students generally stated that they regard themselves competent in physical education lesson and understand that they are able to do activities thought in physical education lesson and that physical education teachers affect the motivation for the lesson, and the opportunities of parents, family, friends and school have an effect on motivation for the lesson. On the other hand, the students listed the qualities that should be found in physical education teachers as people who treat children well, who can teach the lesson well, who are interested in a sports branch and have professional knowledge.