Simetri kavramının Türk halı ve kilimlerindeki yapısal izleri
Structural traces of concept of symmetry in Turkish carpets and kilims
Yazar: DAMLA KAPLAN
Danışman: PROF. DR. İLHAM ENVEROĞLU
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Geleneksel Türk Sanatları Ana Bilim Dalı / Geleneksel Türk Sanatları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
Türk süsleme sanatında mühim bir yere sahip olan dokumaların oluşumunda sanatsal yöntemler ve kompozisyon kuralları daima kullanılmaktadır. Dokumanın sanatsal üretim süreci, basit bir asimetrik figür seçerek neye benzeyeceğine dair bir öngörüden ve düzenli çarpım kurallarından oluşmaktadır. Süsleme sanatının ilk aşamalarında, en basit geometrik düzenlemelere dayanan motifler kullanılmaktadır. Daha sonra motifin farklı simetri türlerinde çoğaltılmasıyla detaylı bir tasarım meydana getirilmektedir. Simetri olmadan dokumada kurulum yapma olanağı mümkün değildir. Nitekim pozitif bilimlerden sanata, var olan her şeyde gözlemleyebileceğimiz simetri dokumalarda da yerini almıştır. Aynı zamanda simetri ahengi, düzeni ve estetiği kusursuz biçimde yansıtmaktadır. Pozitif bilimlerde rakamlarla tanımlayabileceğimiz simetriyi sanata uyarladığımızda, desenlerdeki kuralları gün ışığına çıkarmamızı mümkün kılmaktadır.
Bu araştırmada dokumaların yapısında kaçınılmaz olarak kullanılan simetri detaylı şekilde analiz edilmiştir. Simetri grupları ve 17'li simetri kafesi türleri tanımlanmış ve simetri ile ilgili kelimeler sanatta edindikleri yer bağlamında ele alınıp bir sözlük denemesi yapılmıştır. Dokumaların kompozisyon ve motiflerinde yer alan simetri grupları ve 17'li simetri kafesi türleri belirlenmiş, çizimlerle desteklenerek aktarılmaya çalışılmıştır. 
Birinci bölüm giriş kısmından oluşmaktadır. İkinci bölümde simetri ile ilgili tanımlar ve bilgiler yer almaktadır. Üçüncü bölümde dokumanın tanımı ve çeşitlerinden, Türk kirkitli dokumalarının kısa tarihçesinden bahsedilmiş ve Türk kirkitli dokumalarında fon-figür ilişkisine değinilmiştir. Dördüncü bölüm araştırmanın katalog kısmını oluşturmaktadır. Bu kısımda incelenen örneklerin fotoğraf ve çizimleri aynı zamanda gözlem formları yer almaktadır. Beşinci bölümde ise araştırma genel bir değerlendirmeye tabi tutularak bir sonuca ulaşılmıştır.

Abstract:
Artistic methods and compositional rules are always utilized in the creation of weavings, which hold a significant place in Turkish decorative art. The artistic production process of weaving consists of selecting a simple asymmetrical figure and predicting its appearance, as well as utilizing regular multiplication rules. In the initial stages of decorative art, motifs based on the simplest geometric arrangements are utilized. Later, a detailed design is created by multiplying the motif in various symmetry types. It is impossible to create a pattern in weaving without symmetry. Indeed, symmetry is present in everything we can observe, from the sciences to art. Additionally, symmetry beautifully reflects harmony, order, and aesthetics. When we apply symmetry, which we can define with numbers in the sciences, to art, it enables us to highlight the rules in patterns.
In this study, symmetry, which is inevitably used in the structure of weavings, is examined in great detail. Symmetry groups and 17-fold symmetry cage types are defined, and terms related to symmetry are explored within the context of their role in art, along with an attempt at creating a symmetrical dictionary. Symmetry groups and 17-fold symmetry cage types in the compositions and motifs of weavings are identified and illustrated with the help of drawings.
The first part consists of an introduction. The second part includes definitions and information about symmetry. The third part discusses the definition of weavings, their types, a brief history of Turkish weavings, and the relationship between background and motif in Turkish weavings. The fourth part constitutes the catalog of the research. This section includes photographs and drawings of the examined samples as well as observation forms. In the fifth part, the research is evaluated in general and a conclusion is reached.