Balkanlarda neo-selefi hareketler -Bosna Hersek Kosova Kuzey Makedonya-
Neo-salafi movements in the Balkans -Bosnia and Herzegovina Kosovo North Macedonia-
Yazar: MERAL JAHJAI
Danışman: PROF. DR. MUHAMMET ALTAYTAŞ
Trakya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Balkan Çalışmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Bu çalışmada, son iki asırda dünya tarihinde teopolitik olarak önemli roller icra eden, bilhassa geçen yüzyılın son çeyreğinden itibaren gündemdeki yerini pekiştiren Neo-Selefi hareketlerin Yugoslavya'nın dağılmasından sonra Balkanlara yerleşme ve bölgedeki Müslümanları dönüştürme faaliyetleri incelenmiştir. Neo-Selefilerin Balkanlar'daki faaliyetleri, sadece dinî bir olgu olarak değil aynı zamanda Suudi Arabistan ve diğer Körfez ülkelerinin bölgede siyasi hedefleri doğrultusunda yumuşak güç faaliyeti olarak da görülmektedir. Balkanlar'da 90'lı yıllardan itibaren görülmeye başlayan bu oluşumların din anlayışları ile bölgeye damgasını vuran, Matürîdî-Hanefi ve sufi-meşrep Türk/İslâm anlayışının vücut verdiği kadîm Balkan Müslümanlığı arasında derin farklar bulunmaktadır. Bu sebeple Neo-Selefiler ilk günden itibaren diğer bölgelerde olduğu gibi, Balkanlar'daki Müslümanları da kendi anlayışları doğrultusunda "dönüştürme" faaliyetlerine girişmiştir. Balkan halklarının yoğun direnişiyle karşılaşan bu hareketler, başarısızlığa uğratıldığı her seferinde vasıtalarını ve yöntemlerini yenileyerek faaliyetlerinin devamını sağlamıştır. 

Tez, konunun arka planı, boyutları, önemi, muhtevası, hedefi, yöntem ve kaynaklarının ele alındığı Giriş kısmından başka üç bölümden oluşmuştur. Birinci bölümde genel olarak temel fikirleri ve ekollerinden hareketle Neo-Selefilik tarif ve tasvir edilmiş, ikinci bölümde Bosna Hersek, Kosova ve Kuzey Makedonya'da Osmanlı sonrası dini yapılanma ve Neo-Selefi hareketlerin bölgeye girişleri hakkında bilgi verilmiştir. Üçüncü bölümde Balkanlar'daki Neo-Selefi grupların kendilerine özgü görüşleri, söylemleri ve yöntemleri tasvir edilerek Balkanların kadîm Hanefî-Mâtürîdî çizgisindeki Ehl-i Sünnet geleneği açısından tahlil edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Neo-Selefilik, Balkanlar, Bosna Hersek, Kosova, Kuzey Makedonya.

Abstract:
This study examines the activities of Neo-Salafi movements in the Balkans after the dissolution of Yugoslavia. The salafi movements have played important theopolitical roles in world history in the last two centuries and have particularly consolidated their place on the agenda since the last quarter of the last century. The activities of Neo-Salafis are seen not only as a religious phenomenon but also as a soft power activity in line with the political goals of Saudi Arabia and other Gulf countries in the region. There are deep differences between the religious understandings of these formations, which began to appear in the Balkans in the 1990s, and the Balkan Islam, which was embodied by the Maturidi-Hanafi and Sufi-oriented Turkish/Islamic understanding that left its mark on the region. For this reason, from the very beginning, Neo-Salafis, as in other regions, have embarked on activities to "transform" Muslims in the Balkans in line with their own understanding. These movements, which encountered intense resistance from the Balkan people, continued their activities by renewing their means and methods every time they were defeated.

Other than the Introduction chapter, which addresses the background, dimensions, importance, content, goal, method and sources of the subject, the thesis is consisted from three chapters. In the first chapter, Neo-Salafism is defined and described in general based on its basic ideas, and in the second chapter, information is provided about the post-Ottoman religious structure in Bosnia and Herzegovina, Kosovo and North Macedonia and the entry of Neo-Salafist movements into the region. In the third chapter, the unique views, discourses and methods of Neo-Salafist groups in the Balkans are described and analyzed in terms of the Ahl al-Sunnah tradition in the Hanafi-Māturīdī line of the Balkans.

Keywords: Neo-Salafism, Balkans, Bosnia and Herzegovina, Kosovo, North Macedonia.