Türkiye`de çok uluslu işletmelerden teknolojik yetenek aktarımında karşılaşılan sorunlar ve çözüm önerileri Netaş uygulama örneği
Problems related to transfer of technological competencies from multi-national enterprases in Turkey and solution suggestions, an aplication example of Netaş
Yazar: HATİCE BAYSAL
Danışman: DOÇ. DR. SEVGİ GEREK
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2000
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Netaş = Netaş ; Teknolojik yetenekler = Technological compentences ; Uluslararası işletmeler = International enterprises

Özet:
Dünya ülkeleri geçtiğimiz yüzyılda başlayan ve bu yüzyılda daha da hız kazanması beklenen bilgi toplumuna doğru yönelirken, dünyada teknoloji temelli küresel bir rekabet dönemi başlamıştır. Üçüncü endüstri devrimi olarak nitelendirilen bu dönemde bilgi toplumları oluşurken, teknolojik bilgi rekabetin ana unsuru haline gelmiştir. Uluslararası rekabetin temel faktörleri ucuz emek ve yoğun sermayeden, yetişmiş emek, bilgi unsuru ve etkin sermaye ile teknoloji kullanımına doğru kaymaktadır. Teknolojik rekabetin hız kazandığı bu dönemde teknoloji lideri olarak Çokuluslu işletme'ler (ÇUl) ön planda yeralmakta hatta bu teknolojik rekabetin yönünü ve sürecini etkilemektedir. Inovasyon için önemli adım olan Ar-Ge çalışmaları son derece riskli, uzun zaman, sermaye, donanım ve nitelikli emek isteyen çalışmalardır. Bu nedenle Ar-Ge için gerekli şartları yerine getirebilen ÇUl'ler bugün küresel teknolojik rekabetin koşullarını belirleyen işletmeler olarak karşımıza çıkmaktadır.Ill Rekabetin küresel bir nitelik kazandığı bu dönemde, Türkiye'nin mikro ve makro düzeydeki vizyonu teknolojik rekabette teknoloji lideri ülkeler arasında yeralmak olmalıdır. Bilim ve teknolojide lider konumda olan gelişmiş ülkeler arasında yeralabilmenin temel parametresi olarak görülen yüksek rekabet gücüne erişebilmek teknoloji üretebilmekten geçmektedir. Bu bağlamda yapılan çalışma dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde genel olarak ÇUl'ler ele alınmış, işletmeleri çokulusluluğa iten nedenler, temel karakteristiklerine değinilmiştir. Üretim faktörleri arasında bilginin yeralması hatta diğerlerini ikame edebilir olması nedeniyle ÇUl'lerin çalışma alanları incelenmiş, ucuz emek ve düşük maliyetlerle üstünlük sağlamaya yönelik diğer ülkelerdeki yatırımlarının süreç içersinde nitelikli emek, gerekli bilgi birikimi ve altyapı açısından nasıl değişikliğe uğradığı ele alınmıştır. İkinci bölümde teknolojik yeteneğin kapsamı ve özellikleri, dinamoları, ülkelerin teknolojik yetenek düzeylerinin değerlendirilmesinde kullanılan ölçütlere ve aktarım kanallarına yer verilmiş, teknolojik yetenek düzeyini etkileyen çevresel faktörlere değinilmiştir. Üçüncü bölümde ise Türkiye'nin genel olarak teknolojik yetenek kapasitesi, yayınlanan veriler doğrultusunda diğer ülkelerle karşılaştırmalar yapılarak analiz edilmiş ve bugünkü görünümü ortaya konulmuştur. Ortaya konulan bu tablo teknolojik yetenek aktarımında karşı karşıya kalınan sorunların belirleyicisi olarak değerlendirilmiştir. Türkiye'de teknolojik yeteneğin geliştirilmesine yönelik olarak yürütülen ÇUİ'lerden teknolojik yetenek aktarımında mevcut beşeri ve fiziksel altyapı açısından karşılaşılan sorunlar incelenerek bu sorunları ortadan kaldırmaya yönelik çözüm önerileri sunulmuştur.IV Dördüncü bölümde bilgi çağıyla birlikte iletişimin anahtar sektör olarak ön plana çıkması nedeniyle Türkiye'de bu konuda faaliyette bulunan NETAŞ uygulama örneği olarak seçilmiştir. NETAŞ'ın teknolojik yetenek düzeyi bu bölümde analiz edilerek, teknolojik yetenek aktarımı ve teknoloji geliştirme faaliyetleri sırasında, ne tür sorunlarla karşılaştığı, ne düzeyde etkilendiği ve bu sorunların nitelik bakımından ne kadarının Türkiye'nin mevcut bilim ve teknoloji altyapısından dolayı kaynaklandığı yapılan "Interaktif Anket" yöntemiyle irdelenmiştir. Ayrıca sorunlara ilişkin çözüm önerilerinden hangilerinin uygulandığı ortaya konulmaya çalışılmış hatta bir adım daha ileriye gidilerek çözüm yöneliminde karşılaşılabilecek sorunlar tespit edilerek, bunların çözümü için öneriler araştırılmıştır. Yürütülen çalışmadan çıkan sonuç ve genel bir değerlendirme, Sonuç kısmında verilerek çalışma tamamlanmıştır.

Abstract:
There has been a new period of technology based universal competition in the world attributed as the third industrial revolution. In order for knowledge to take place among production factors, and even to substitute these factors, the knowledge society has been put on the agenda. The main factors of universal competition, cheap labour force and capital are being replaced with qualified labour force, knowledge and technology. In such a period When competition has become global and technology-based, countries and organizations have been acting with the purpose of better benefiting from the scientific and technological advancements by determining various strategies. In general, Multi- National Enterprases (MNE) are coming to the force in technological competition, moreover determining the aspect and period of this competition. MNE's whose market shares fundamentally rely on technology- based products are allocating more and more resources to R&D for competition. For Turkey, who wants to be the important center in it's region, it's inevitable to generate it's own knowledge and technology. It is necessary that the social and physical infrastructure be ready for assimilation and investigation of technology coming from MNE with their direct investments and for developed reproduction of this technology. Thus, the study named, "Problems Related to Transfer of Technological Competencies from MNE's in Turkey and Solution Suggestions" is presented in four sections. In the first section, MNE's are studied in general, and their work areas and preferences are investigated. In the second section, we discussed the scope of technological capability, spesifications, dynamics and transfer channels. We touched uponVI the subjects of technological competency measures and effective environmental factors. In the thirt section, we analyzed Turkey's current technological competency in the frame of issued data and measures and presented the current situation. These measures are evaluated as determinants of problems in transfer of technological competency. We summarized these problems under certain headings. Furthermore, in order to realize the transfer of technological competence, solution proposals are presented to eliminate these problems. In the fourth section, we choose NETAS from the telecommunication sector of Turkey as an example. Additionally, we determined NETAS's technological capacity; how many of the problems mentioned on the thirt section have been faced during the development and transfer of it's technology, and which of the solution proposals have been applied. Taking it even one step further, we investigated the answers to problems that maybe encountered during the process of these solutions. The study was completed with general evaluation and results.