Celil Mehmetkuluzade (1866-1932) ve Molla Nasreddin Dergisi (1906-1931)
Celil Mehmetkuluzade (1866-1932) and Molla Nasreddin Journal (1906-1931)
Yazar: AYNUR ASKEROVA
Danışman: DOÇ.DR. MEHMET ÖZDEN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2006
Konu: Tarih = History

Özet:
Celil Mehmetkuluzâde tarafından 7 Nisan 1906 yılında neşr edilmeye başlanan Molla Nasreddin dergisi, XX. yüzyıl Azerbaycan matbuatının ve ictimaî-siyasî fikrinin inkişâfında önemli bir merhaledir. Mehmetkuluzâde, Molla Nasreddin' in sadece bânîsi ve naşiri olmayıp, onun isim babası, Azerbaycan Matbuat Tarihi 'nde büyük bir yeniliğin temelini atan aydın fikir adamı, mütefekkir ve usta bir muharrirdi. XTX. yüzyılın başlarında A. Bakûhanov tarafından temelleri atılan ve aynı yüzyılın ikinci yansında büyük mütefekkir M.Fethali Ahundzâde'nin simasında şekillenen maârifçi- realist matbuatın tarihî mücâdelesini devam ettiren dergi, yayın hayatım aralıklarla 25 sene sürdürmüştür. Azerbaycan matbuatında Molla Nasreddin dergisinin neşre başlamasıyla birlikte, Molla Nasreddincilik diye yeni bir kavram, yeni bir anlayış meydana çıkmış olup, Ömer Faik Numanzâde, Mirza Ali Ekber Sâbir, AMürrahim Bey Hakverdili, Ali Nazmî, Mehmet Said Ordubadî, Alikulu Gamküsar, Selman Mümtaz vd. söz konusu ekolün en önde gelen temsilcileriydi. Sadece ictimaî-siyâsî bir dergi olmayıp, aynı zamanda orijinal bir satirik organ niteliğindeki Molla Nasreddin ilk olarak 1906-1917 yıllan arasında Tiflis'te, 1921 yılında kısa bir süre Tebriz'de, Sovyet iktidarın işbaşında olduğu 1922-1931 yıllarında ise başkent Baku'da faaliyet göstermiştir. Derginin Tiflis'te üçyüzyetmiş, Tebriz'de sekiz, Baku'da üçyüzdoksan sayısı yayınlanarak, toplam yediyüzaltmışsekiz sayısı mevcuttur.Anahtar Sözcükler; Celil Mehmetkuluzâde, Molla Nasreddin, Gayret Matbaası, Numanzâde

Abstract:
The Journal of Molla Nasreddin, which began to be published by Celil Mehmetkuluzâde on 7 April 1906 is an important stage on the development of Azerbaijan Press and socio - political notion. Mehmetkuluzâde was not only founder and publisher of Molla Nasreddin, but also the one who named the journal. Moreover, he was the entellectual, philosopher and master author who initiated major reform in the history of Azerbaijan Press. At the beginning of the 11 th century, the journal whose foundation was laid by A. Bakûhanov, and continued the historical struggle of the instructional - press which was shaped in the second period of the same century by the personage of the great philosopher M. Fethali Ahundzâde maintained its publication at intervals for 25 years. In the Azerbaijan Press with the launching of publication of Molla Nasreddin, a new consept, a recent comprehension came into being in the name of Molla Nasreddinism, and Ömer Faik Numanzâde, Mirza Ali Ekber Sâbir, Abdürrahim Bey Hakverdili, Ali Nazmı, Mehmet Said Ordubadî, AJikulu Gamküsar, Selman Mümtaz were the foremost representatives of the mentioned school. Molla Nasreddin which was not only socio - political journal but also in the quality of an orginal satiric organ displayed activity first of all betwen 1916-1917 Tiflis and then in 1921 in a short period in Tabriz, between 1922-1931 when Soviet government was on duty in the capital, Baku. In Total 768 issues of Journal, 370 of which in Tiflis, 8 in Tabriz, 390 in Baku are available. Key Words: Celil Mehmetkuluzâde, Molla Nasreddin, Gayret Printing Office, Numanzâde