Acil serviste anevrizmal subaraknoid kanama tanısı alan hastalarda skorlama sistemlerinin komplikasyon gelişimi ve mortalite üzerindeki prediktif değerlerinin karşılaştırılması
Comparison of the predictive value of scoring systems for complication development and mortality in patients diagnosed with aneurysmal subarachnoid hemorrhage in the emergency department
Yazar: ŞEYDA GEDİKASLAN
Danışman: DOÇ. DR. BURAK KATİPOĞLU
Sağlık Bakanlığı / Ankara Etlik Şehir Hastanesi / Acil Tıp Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Acil Tıp = Emergency Medicine

Özet:
ÖZET
Amaç: Anevrizmal subaraknoid kanama (aSAK), ani başlangıçlı şiddetli baş ağrısı ile kendini gösteren, yüksek mortalite ve morbidite oranlarına sahip, acil müdahale gerektiren bir durumdur. aSAK'lı hastalarda erken tanı ve uygun yönetim, prognoz üzerinde belirleyici rol oynar. Bu nedenle, acil serviste kullanılan klinik ve radyolojik skorlamaların mortaliteyi öngörmedeki etkinliği büyük önem taşımaktadır. Literatürde mevcut klinik, radyolojik ve kombine skorlamaların aSAK'lı hastalarda mortalite ve komplikasyon öngörüsündeki etkinliği üzerine çeşitli çalışmalar bulunmakla birlikte, bu skorların acil servis koşullarında güvenilirlik ve uygulanabilirlikleri sınırlıdır. Özellikle mortalite ve komplikasyonların erken dönemde öngörülmesi, hasta yönetimi ve kaynak kullanımının optimize edilmesi açısından kritik bir öneme sahiptir. Bu bağlamda, çalışmamızda klinik, radyolojik ve kombine skorlamaların etkinliğini karşılaştırarak, acil serviste kullanılabilecek en uygun yöntemlerin belirlenmesi hedeflenmiştir.
Gereç ve Yöntem: 20 Aralık 2023 ile 20 Kasım 2024 tarihleri arasında acil servisimize baş ağrısı, bulantı- kusma, nöbet, bilinç bulanıklığı, senkop vb şikayetler ile başvurup anevrizmal subaraknoid kanama tanısı alan, 18 yaş ve üzeri 92 hasta çalışmaya dahil edildi. Hastalar klinik yatışları boyunca takip edilerek hastane içi eksitus olan (n=43) ve sağ kalan (n=49) olmak üzere 2 grupta incelendi. Tüm hastaların klinik aSAK skorlarından GKS'ye dayalı SAK skoru, HH, WFNS, Yaşargil ve FOUR skorları; radyolojik aSAK skorlama sistemlerinden Fisher, modifiye Fisher, Claassen, BNI, skorları; kombine aSAK skorlama sistemlerinden VASOGRADE, HAIR ve SAH skorları karşılaştırıldı. İstatistiksel analiz için SPSS 26.0 for Windows programı kullanıldı ve anlamlılık seviyesi p<0,05 olarak kabul edildi.
Bulgular: Tüm örneklem grubunda hesaplanan skorlamalar sonucunda mortaliteyi en iyi Yaşargil skorlamasının öngördüğünü bulduk (AUC= 0.82). Cut off skor değeri 3b olup %92 spesifite ve %56 sensitiviteye sahiptir (p<0.001). Ateş, hidrosefali ve Vasograde skoru ile oluşturulan yeni model mortalite öngörmede mükemmel performans göstermektedir (AUC= 0.92, sensitivite %79, spesifite %90). Hidrosefali gelişimini en iyi öngören skor Yaşargil ve HH skoru olup AUC değerleri sırasıyla 0.73, 0.72'dir. Ateş ve Yaşargil skorunun hidrosefali gelişimi için bağımsız risk faktörleridir (Ateş: OR:4.95, Yaşargil: OR:1.59).
Sonuç: Anevrizmal subaraknoid kanama hastalarında Yaşargil skoru, mortalite ve komplikasyonları öngörmede etkili bulunmuş, ancak ateş, hidrosefali ve Vasograde skoru ile oluşturulan yeni model, mortalite öngörmede üstün bir performans sergilemiştir. Radyolojik skorlamalar, hem mortalite hem de komplikasyon öngörmede yetersiz kalmıştır. Klinik skorlamaların acil servis pratiğinde ön planda olması gerektiği sonucuna varılmıştır. Ayrıca, yalnızca radyolojik bulgulara dayanmak yerine, klinik özelliklerin de dikkate alındığı modellerin daha güvenilir sonuçlar verdiği düşünülmektedir.
Anahtar Kelimeler: Subaraknoid Kanama, Mortalite, Klinik Skorlama Sistemleri, Radyolojik Skorlama Sistemleri, Komplikasyonlar

Abstract:
ABSTRACT
Objective: Aneurysmal subarachnoid hemorrhage (aSAH) is a condition characterized by sudden onset of severe headache, associated with high mortality and morbidity rates, and requiring urgent intervention. In patients with aSAH, early diagnosis and appropriate management play a decisive role in prognosis. Therefore, the effectiveness of clinical and radiological scoring systems in predicting mortality in the emergency department is of paramount importance. Although there are various studies on the effectiveness of existing clinical, radiological, and combined scoring systems in predicting mortality and complications in aSAH patients, their reliability and applicability in emergency settings remain limited. Early prediction of mortality and complications is particularly crucial for optimizing patient management and resource utilization. In this context, our study aims to compare the effectiveness of clinical, radiological, and combined scoring systems to determine the most appropriate methods for use in the emergency department.
Materials and Methods: Between December 20, 2023, and November 20, 2024, 92 patients aged 18 and older, who presented to our emergency department with complaints such as headache, nausea-vomiting, seizures, altered consciousness, syncope, etc., and were diagnosed with aneurysmal subarachnoid hemorrhage (aSAH), were included in the study. The patients were followed during their clinical hospitalization and were categorized into two groups: those who died in-hospital (n=43) and those who survived (n=49). The clinical aSAH scores of all patients, including the Glasgow Coma Scale (GCS)-based score, Hunt and Hess (HH), World Federation of Neurosurgical Societies (WFNS), Yaşargil, and FOUR scores; radiological aSAH scoring systems including Fisher, modified Fisher, Claassen, and BNI scores; and combined aSAH scoring systems such as VASOGRADE, HAIR, and SAH scores were compared. Statistical analysis was performed using SPSS 26.0 for Windows, with a significance level set at p<0.05.
Results: In patients with aneurysmal subarachnoid hemorrhage, the Yaşargil score predicts mortality and complications effectively. However, a new model using fever, hydrocephalus, and the Vasograde score predicts mortality more accurately. Radiological scoring systems predict neither mortality nor complications effectively. Clinical scoring systems should be prioritized in emergency department practice. Additionally, models that incorporate both clinical features and radiological findings are believed to provide more reliable results.
Conclusion: The Yaşargil score was found to be effective in predicting mortality and complications in patients with aneurysmal subarachnoid hemorrhage. However, a new model created with fever, hydrocephalus, and the Vasograde score demonstrated superior performance in predicting mortality. Radiological scoring systems were insufficient in predicting both mortality and complications. This suggests that clinical scoring systems should take precedence in emergency department practice. Furthermore, models incorporating clinical features, rather than relying solely on radiological findings, are believed to provide more reliable results. These findings support a more comprehensive and effective approach in determining patient prognosis.
Keywords: Subarachnoid Hemorrhage, Mortality, Clinical Scoring Systems, Radiological Scoring Systems, Complications