Performans temelli sanat uygulamalarında bir aktör olarak izleyici
The audience as actor in performance based art practices
Yazar: AYLİN ÖZKAN NEĞİŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET SUSUZ
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Resim Ana Bilim Dalı / Resim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Gösteri sanatları = Performance arts ; Performans = Performance ; Performans sanatı = Performance art ; Sanat = Art ; Sanat eserleri = Artistic works ; Sanat etkinlikleri = Art activities ; İzleyiciler = Audiences

Özet:
Sanat, başlangıcından günümüze kadar ki zaman diliminde biçim ve içerik konseptinde değişik formları bize sunmuştur. Bu değişimin gerekçelerini sorgulamak, sanatın anlamsal potansiyeline yönelik yorum ya da değerlendirme yapabilmemiz açısından gerekli olduğu söylenebilir.
'Performans Temelli Sanat Uygulamalarında Bir Aktör Olarak İzleyici' başlıklı bu araştırmada, sanatın geçirdiği dönüşümün merkezinde yer alan 'izleyici' etkenine değinilmiştir. Özellikle 20. yüzyılın başında ortaya çıkan sanatta öncü hareketler, sonraki dönemlerdeki sanat hareketlerini beslemiştir. Bir bakıma bu sanat hareketlerinin temelini oluşturan bileşenlerden etkilenerek yeni sanatsal formların üretildiği 1960 sonrası sanat hareketleri, bu çalışmanın gövdesini oluşturur. 
Bu araştırmada, 'izleyici' bileşeninin performans temelli sanat uygulamalarındaki varlığı incelenmiştir. Sanatın gelişim sürecine bakıldığında, izleyicinin sanat eseri ile olan etkileşiminde değişimler görülür. Bu değişimlerin temelinde sanatın değişen ve dönüşen yapısı yer alır. 'İzleyici'nin, eserin oluşum sürecindeki durağan yapısının hareketli konuma geçtiği performatif sanat pratikleri, bu araştırmada ele alınan eserler üzerinden değerlendirilmiştir. Performans temelli sanat uygulamalarında izleyicinin varlığına yönelik ilk örnekler arasında, Marcel Duchamp'ın çalışmalarını sayabiliriz. 1960 sonrası ortaya çıkan sanat hareketlerinde de yoğun olarak izleyicinin sanat eserinin oluşum sürecine katkı sağladığı görülür.
Çalışmada ele alınan performans temelli sanat uygulamalarında 'izleyici', eserlerin ortaya çıkartılmasında merkezi bir rol üstlenir. Sanatçı eserini tasarlar ve tasarladığı eserin biçimlendirilmesinde izleyiciyi sürece dâhil eder. Ortaya çıkan sanat pratiğinde doğaçlamaya yönelik dokular ön plandadır. Her ne kadar eseri kurgulayan sanatçı olsa da, eseri biçimlendiren izleyicidir. 
'Sanatçı, nesne, mekân, süreç ve izleyici' etkileşimi, 1960 sonrası ortaya çıkan sanat hareketlerinin oluşum sürecine etki eder. Bu kavramlar arasında yer alan 'izleyici'nin performans temelli sanat uygulamalarındaki varlığına yönelik incelemeler, "Araştırmanın Sınırlılıklar" bölümünde belirtilen sanatçıların eserleri üzerinden yapılmıştır. Yapılan incelemelerde, izleyici eser etkileşiminin kavramsal boyutlarına değinilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Sanat, Sanat Hareketleri, Performans Sanatı, İzleyici

Abstract:
Art has presented us with different forms in the concept of form and content in the time period from its beginning to the present. It can be said that it is necessary to question the reasons for this change so that we can interpret or evaluate the semantic potential of art.
'The Audience as Actor in Performance-Based Art Practices' ın this research titled, the 'audience' factor, which is at the center of the transformation of art, is addressed. Especially the pioneering movements in art that emerged at the beginning of the 20th century fed the art movements of the later periods. In a way, the art movements after 1960, in which new artistic forms were produced by being influenced by the components that form the basis of these art movements, form the body of this work.
In this research, the presence of the 'audience' component in performance-based art practices was examined. When we look at the development process of art, changes are seen in the interaction of the audience with the artwork. The basis of these changes is the changing and transforming structure of art. Performative art practices, in which the static structure of the 'spectator' is animated during the formation process of the work, has been evaluated through the works discussed in this research. Among the first examples of the presence of the audience in performance-based art practices, we can count the works of Marcel Duchamp. In the art movements that emerged after 1960, it is seen that the audience contributes to the formation process of the artwork.
In the performance-based art practices discussed in the study, the 'audience' plays a central role in the creation of the works. The artist designs his work and includes the viewer in the process of shaping the work he designed. Improvised textures are at the forefront in the developing art practice. Although it is the artist who creates the work, it is the viewer who shapes the work.
The interaction of 'artist, object, place, process and audience' affects the formation process of art movements that emerged after 1960. Researches on the existence of the 'audience', which is among these concepts, in performance-based art practices were made on the works of the artists mentioned in the "Limitations of the Research" section. In the reviews, the conceptual dimensions of the audience-business interaction were mentioned.

Anahtar Kelimeler: Art, Art Movements, Performance Art, Audience.