Elektronik havale ve bankanın hukukî sorumluluğu
Electronic endorsement (order) and legal responsibilities of banks
Yazar: GÜLŞEN KÖSE
Danışman: DOÇ. DR. VEYSEL BAŞPINAR
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Bankacılık = Banking ; Hukuk = Law

Özet:
Tez ?Elektronik Havale ve Bankanın Hukukî Sorumluluğu? başlığını taşımaktadır. Tezimizde, havale ilişkisi ve bu ilişkinin elektronik ortamda gerçekleşmesi durumunda bankanın hukukî sorumluğu incelenmiştir. Tezin ?Giriş? bölümünde, Konunun Takdimi, Önemi ve Sınırlandırılması üzerinde durulmuştur.Birinci bölümde, üç köşeli ilişkiler ve havalenin hukukî niteliği konuları ele alınmıştır. ?Üç ilgili şahsın? mevcut olduğu hukukî ilişkilere, ?üç köşeli ilişkiler? ya da ?üçlü ilişkiler? adı verilmektedir. Üç köşeli ilişkiler, birden fazla hukukî işlemin mevcut olduğu hukukî mekanizmalardır. Havale de üç köşeli bir ilişkidir.Havalenin hukukî niteliği konusundaki görüşler tezde ana hatlarıyla incelenmiştir. Havalenin bir sözleşme olduğu yönündeki görüş taraftarlarının bir kısmı havalenin ?Vekâlet Sözleşmesi? olduğunu belirtirken, bir kısmı ise ?Üçüncü Şahıs Yararına Sözleşme? olduğunu kabul etmektedir.Diğer bir görüşe göre, havale temsil yetkisi ile açıklanmaya çalışılmıştır. Bu görüş taraftarları, havale ilişkisini, havale veren tarafından havale ödeyicisine ödeme için temsil ve havale alıcısına da kabz için temsil yetkisinin verilmesi olarak açıklamıştır.Zaman içinde, havalenin bir sözleşme olmadığı ve havalenin temsil görüşüyle de açıklanamayacağı anlaşılmıştır. Nitekim, von Tuhr'un 1904 yılında yazdığı ?Havale Doktrini? başlıklı makalesiyle havalenin çifte yetki verme işlemi olduğu ortaya konulmuştur. Havale öyle bir yetki verme işlemidir ki, bununla havale ödeyicisi havale veren hesabına nakit, kıymetli evrak veya sair mislî şeyleri havale alıcısına ödemeye ve havale alıcısı da bunları kendi namına kabza mezun kılınır. Havale, ödeme ve kabzetme hususunda verilen çifte bir yetkiden ibarettir.Havalenin elektronik ortamda elektronik araçlar vasıtasıyla gerçekleştirilmesi durumunda ?elektronik havale? söz konusu olmaktadır. Elektronik havalenin anlaşılabilmesi için, öncelikle gerçekleşeceği elektronik ortamın ve araçların genel hatlarıyla açıklanması gerektiğinden, birinci bölümün üçüncü paragrafında, özellikle Internet, bilgisayar, telefon ve telekomünikasyon idareleri ile Internet Servis Sağlayıcıları konuları irdelenmiştir.Elektronik havalenin kurulması konusu, tezin ikinci bölümünde ele alınmıştır. Havalenin kurulabilmesi için öncelikle buna ilişkin irade açıklamasının mevcut olması gerekmektedir. Elektronik irade beyanı konusunda da, Borçlar Kanunu'ndaki genel ilkeler uygulanmakta olup, sadece iradenin elektronik yolla açıklanması sebebiyle ortaya çıkan farklılıklar incelenmiştir.Tezin ikinci bölümünde, havalenin kabul edilmesi ve rücû konuları incelendikten sonra, havalenin tarafları ele alınmıştır. Elektronik havale söz konusu olduğunda, bu işlem bir (veya birden çok) banka vasıtasıyla gerçekleşmektedir.Bu bölümde bankanın hukukî sorumluluğu üzerinde durulmuştur. Banka, nitelikli bir tacir olduğu gibi, ?itibar? ve ?itimat? müessesesidir. Banka, basiretli bir tacirin göstermesi gereken titizlik ve özeni göstermek durumundadır. Bankanın sorumluluğu da, ciro sözleşmesine istinaden vekilin özen borcu çerçevesinde değerlendirilmektedir.Tezde, taraflar arasındaki hukukî ilişkiler; karşılık ilişkisi, bedel ilişkisi ve ifa ilişkisi (havale ilişkisi) açıklandıktan sonra, havalenin sona ermesi incelenmiştir.?Sonuç ve Öneriler? bölümüyle tez sona ermektedir. Bu bölümde, bankanın elektronik ortamda yapılan işlemlerde göstermesi gereken özen borcu çerçevesinde, sistemdeki güvenlik açıklarını en aza indirmesi gerektiği belirtilmiştir. Burada, Internet yoluyla üçüncü kişilerin verecekleri zarardan dolayı bankanın sorumlu olması gerektiği, ancak müşterinin kusurunu ispat etmesi şartıyla kusuru oranında rücu etmesi gerektiği belirtilmiştir.

Abstract:
The thesis has the title of `Electronic Endorsement (Order) and Legal Responsibilities of Banks?. In our thesis, endorsement relations and legal responsibilities of the bank if this endorsement occurs in electronic way was evaluated. In the introduction Presentation of the subject, Importance and Clasification is emphasized.In the first part, three sided (cornered) relations and legal nature of the subject is evaluated. `Three related persons? having legal relations are called `three sided relations? or `relations of three?. Three sided relations are the legal mechanisms including more than one legal transactians. Endorsement is a three sided relation.Legal nature of endorsement is evaluated in the thesis. The doctrine believing that endorsement is actually a contract are divided into two parts; one part claims that endorsement is on ?Agency Contract?, whereas the orther part claims that endorsement is a ?Contract in the Benefit of a Third Person?.According to another opinion, endorsement is explained with reprasentative competence. The supporters of this opinion explained the endorsement relations as the representation competence given by money sending person to payment person and by money arriving person.By the time, it is understood that endorsement is not a contract and it cannot be explained by representation interpretation. Just so, in 1904 von Tuhr?s manuscript entitled `Endorsement Doctrine? endorsement was explained as a legal transaction having double authorization. Endorsement is a kind of autorization giving transaction that endorsement payers have the competence of cash, valuable documents endorsement from endorsement sender to endorsement accepter.If the endorsement is in electronic way it is called `Electronic Endorsement ?. In order to understand the electronical endorsement firstly electronical enviroment and materials should be understood so in the first part of third paragraph Internet, computer, telephone, telecominication and internet services are explained.Electronic endorsement construction is explained in the second part of the thesis. For endorsement construction firstly related power shoud be known. In the subject of electronic power declaration general principles of the law of obligations is applied, so only the differences craeted by electronics usage are explained.In the second part acceptance of endorsement is evaluated then parts of the endorsement are discussed. In electronic endorsement these procedures are performed via a bank.In this part the legal responsibility of the bank is argued. Bank is a `dignity? and `confidence? place. The bank should be preevish and painstaking.In the thesis, law relations, equivalent relations, substitute relations and endorsement relations are explained.Thesis is concluded by `Results and Recomendations? part. In this section bank?s responsibility of security is mentioned. Prevention of third person related damage should be bank?s responsibility, in case of customer?s deficit, customer also sould return according to his deficit ratio.