Türk-İslam siyasi literatüründe orduda din eğitimi: Siyasetnâmeler örneği
Religious education in the army in turkish-islamic political literature: The example of Siyasetnames
Yazar: RUMEYSA HATİCE ULUDOĞAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ EMİNE KESKİNER
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Din = Religion ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Tarih = History
Dizin: Askeri teşkilat = Military organization ; Askeri yapı = Military structure ; Din eğitimi = Religious education ; Din-siyaset ilişkileri = Religious-politics relations ; Eğitim = Education ; Nizamü`l-Mülk = Nizamül-Mulk ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Siyasetname = Siyasetname ; İslamiyet = Islam

Özet:
Siyasetnâmeler hükümdarlara devlet yönetimi hakkında tavsiyeler vermek üzere
dönemin ileri gelen fikir insanları tarafından yazılmış eserlerdir. Bu eserler kaleme
alındığı dönemlerin sosyo-politik, kültürel ve askerî izlerini taşımaktadır. Bu nedenle
eserler din eğitimi açısından önemli bir tarihî kaynaklık değerine sahiptir. Çalışmada
Nîzâmu'l-Mülk, Mâverdî, Koçi Bey, İbrahim Müteferrika ve Şeyzerî tarafından kaleme
alınan siyasetnâme türündeki eserler, orduda din eğitimi bağlamında incelenmiştir.
Çalışmanın ilk bölümünde, tarihi süreçte orduda din eğitimi ele alınmış ve Türk-İslam
siyasi literatüründeki genel durumuna değinilmiştir. Ardından din eğitiminin askerler
üzerindeki etkisi ve gerekliliği konusu izah edilmeye çalışılmıştır. Son olarak incelenecek
olan siyasetnâmelerde tespit edilen bulguların tasnifi adına, orduda din eğitiminin
boyutları açıklanmış; motivasyon, nizam ve savaş ahlâkı olarak kategorize edilmiştir.
İkinci bölümde eserler, müellifleri ve yazıldıkları dönemin sosyo-politik atmosferi
hakkında detaylı bilgi verilmiştir. Son bölümde, zikredilen eserler orduda din eğitimi
bağlamında incelenmiş, din eğitiminin önemli çalışma alanları olan inanç, ibâdet, ahlâk
ve muâmelât başlıkları altında tasnif edilerek, tarihte askerî sahada uygulanan din eğitime
dair nasihatlerin konulara göre dağılımı araştırılmıştır.

Abstract:
Siyasetnâmes are works written by prominent intellectuals of the time to give advice
to the rulers about state administration. These works carry the socio-political, cultural and
military traces of the period of their stay. For this reason, the works have an important
historical source value in terms of religious education. In the study, siyasetnâmes written
by Nîzâmu'l-Mülk, Maverdî, Koçi Bey, İbrahim Müteferrika and Şeyzerî were examined in
the context of religious education in the army. In the first part of the study, religious
education in the army was handled in the historical process and the general situation in
the Turkish-Islamic political literature was mentioned. Then the effect and necessity of
religious education on the soldiers is explained. The dimensions of religious education in
the army have been explained in the name of the settlement of the findings, motivation,
order and morality of war. In the second part, detailed information was given about the
works, the authors and the socio-political atmosphere of the period they wrote. In the last
part, the mentioned works were examined in the context of religious education in the army
and classified according to topics by classifying them under the titles of faith, worship,
morality and social prenciples which are important work areas of religious education.