Anadolu'daki inanç ve müzik ilişkisinin sem?-semah kavramları çerçevesinde incelenmesi
The analysis of the relation between belief and music in anatolia based on the semah and sema concepts
Yazar: CENK GÜRAY
Danışman: DOÇ. DR. BAYRAM AKDOĞAN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / Türk Din Musikisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Din = Religion
Dizin: Anadolu = Anatolia ; Dini müzik = Religious music ; Sema = Sky ; Semah = Semah ; Türk dini musikisi = Turkish religious music ; Vahdet-i vücud = Unity of existence ; İnançlar = Beliefs

Özet:
Müzik binlerce yıldır, insanın doğayı ve doğaüstünü algılama ve tanıma mücadelesinin en önemli kılavuzlarından biri olmuştur. Müziğin ifade gücü bazen insana doğa ile doğrudan iletişim kurma imkânını verirken bazen de ona açıklayamadığı hadiseleri kontrol edebilme umudunu aşılamıştır. İşte ?inanç ve müzik? kavramlarının birlikteliği, doğa ve insan arasındaki böylesi kadim bir ilişkiyi günümüze taşımaktadır. Bu ilişki kapsamında, bir toplumun sesli hafızasının belki de en güçlü kısmını oluşturan müzik örnekleri ile sözlü hafızanın en çok önem addedilen hatta ?kutsal? sayılan inanç sistemleri kesişmektedirler. Öyle ki, inanç sistemlerine ait pek çok simge müziğin gücü ile kuşaklar boyu aktarılabilmekteyken; müzik de ifade gücüne eklenen kutsallık algısı aracılığıyla sosyal değişimlerin etkilerini daha az hissedebilmektedir. Semâ ve Semah kavramları Anadolu'daki inanç sistemlerinin müzik ile kurduğu kadim ilişkiyi simgeleyen en önemli iki kavram olarak gözükmektedir. Semâ kavramı İslâm Tasavvufu içinden çıkmış en önemli kuramlardan biri olarak, insanın olgunlaşma ve bilgiye ulaşma aracılığı ile Allah'a yakınlaşma yolculuğunun aşamalarını müzik ve zikir ile belirlemiştir. Semah kavramı ise bu kavramın kuramsal çerçevesini temel almış ve uygulama boyutunu gerek Türklerin İslâmiyet öncesinde intisâp ettiği gerekse de İslâmiyet öncesi Anadolu'da rastlanan inanç sistemlerinden gelen bilgilerle besleyerek özgün yönleri olan bir zikir anlayışını var etmiştir. Bu iki yapının arasındaki ilişkinin irdelenmesi, İslâm'ın değişik dönemlerin ait tasavvuf anlayışını ve bu anlayışlarla örtüşen Allah-insan ilişkisinin irdelenemesini sağlayacaktır.

Abstract:
For thousands years, music has always acted as a critical guide for human beings in their journey for perceiving and identifying the nature and the super-nature. The expressive power of music had presented both the chance of making direct relations with the nature and the hope of controlling the unseen to the mankind. Therefore, the concepts of ?belief and music? have been carrying this ancient relation to the present time. Within this relation it is also possible to detect an intersection of musical examples with the religious symbols, forming the most decisive parts of the human memory. Based on this intersection, many religious symbols had been transmitted more effectively by the use of music and the music has been kept unaffected through the social changes over time. The concepts of Semâ and Semah can be considered as the most significant concepts that symbolize the ancient relationship of music with the belief systems in Anatolia. Semâ concept, being one of the most important concepts of İslâm Sufism, has been able to describe a ritual route for human beings to reach the God through acquiring knowledge and being maturized. Whereas the semah concept had taken the theoretical background of this concept, supported it with knowledge coming from both the Turkish and Anatolian religions before the age of Islâm and ended up in a ritual system specific in application. The comparative analysis of these two structures will be able to draw conclusions on the different periods of Sufism and the relation of God and human being relavant to these periods.