Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezinde görev yapan beden eğitimi öğretmenlerinin öz yeterlik ve tükenmişlik düzeylerinin incelenmesi
Investigation of self-efficacy and burnout levels of physical education teachers working in special education and rehabilitation center
Yazar: RAMAZAN BOĞA
Danışman: PROF. DR. MELİH NURİ SALMAN
Aksaray Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Beden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Beden Eğitimi dergisi = Journal of Physical Education ; Engelli sporları = Sports for persons with disabilities ; Özel eğitim = Special education ; Özel eğitim kurumları = Special education institutions ; Özel eğitime muhtaç çocuklar = Handicapped children who need special education ; Öğretmenlik = Teaching

Özet:
Öğrenme ve öğretme kavramları çok eski zamanlardan günümüze kadar gelen kavramlardan biridir. Asırlar boyunca insanlar birbirlerine bir şeyler öğretmişlerdir. İlk çağlarda sistemsiz ve tesadüfi olarak gerçekleşen öğretme işi, zamanın ilerlemesi ve teknolojinin gelişmesiyle birlikte çok daha kapsamlı ve sistemli bir hal almıştır. Günümüzde okullarda yapılan öğretme işi, alanında uzman kişiler olan öğretmenler tarafından yapılmaktadır. Öğretmenlerin temel amacı, çocuklarını hayata hazırlayan anne ve babalara destek olmak, yeni beceriler öğretip topluma yararlı bireyler yetiştirmek ve bireylere yeni ufuklar kazandırmaktır. Normal gelişim gösteren bireylerle çalışmak bile öğretmenler için bu kadar önemli ve zorken normal gelişim göstermeyen bireylerle çalışmanın daha zor ve uzmanlık gerektireceği inkar edilemez bir gerçektir.
 Bu araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmaya 2022-2023 eğitim öğretim yılında İstanbul ilinde faaliyet gösteren 64 özel eğitim okullarından 73 gönüllü beden eğitimi öğretmeni katılmıştır. Araştırmada beden eğitimi öğretmenlerinin öz-yeterliklerini belirlemek amacıyla Charlotte A. Humphries ve Edward Hebert, Kay Daigle ve Jeffrey Martin tarafından 2012 yılında geliştirilen ve  Türkçe'ye Işıl AKTAĞ tarafından uyarlanan ve toplam 29 maddeden oluşturulmuştur (Aktağ, 2013) Beden eğitimi öğretmenlerinin tükenmişlik düzeylerinin ölçülmesinde, Maslach ve Jackson (1981) tarafından geliştirilen ve Ergin (1992) tarafından Türkçe'ye uyarlanan Maslach Tükenmişlik Ölçeği (MTÖ) (Maslach Burnout Inventory) kullanılmıştır. Toplam 22 maddeden oluşan ölçek, tükenmişliği üç alt boyutta değerlendirmektedir. Bunlardan birincisi, dokuz maddeden oluşan Duygusal Tükenme (Emotional Exhaustion); ikincisi, beş maddeden oluşan Duyarsızlaşma (Depersonalization) ve üçüncüsü, sekiz maddeden oluşan Kişisel Başarı (Personal Accomplishment) alt boyutudur. Maslach ve Jackson (1981)'a göre 7'li dereceleme ile cevaplanan ölçeğin Ergin (1992) tarafından uyarlanan şekli 5'li dereceleme ile cevaplanmıştır. Analiz kapsamında elde edilen veriler tablo haline getirilerek betimsel istatistiklerden yararlanılmıştır. Her iki ölçeğin ve alt boyutlarının Cronbach Alpha Güvenirlik Katsayılarına bakılmış ve çalışmanın güvenilir düzeyde olduğu görülmüştür. Verilerin normal dağılımına bakmak için ise Kolmogorov-Smirnov analiz sonucuna bakılmış ve verilerin normal dağılmadığı sonucuna ulaşışmıştır. Ancak örneklem sayısının elliden büyük olması ve Skewness (Çarpıklık) ve Kurtosis (Basıklık) değerlerinin -1.5 ile +1.5 arasında olması durumunda verinin normal dağıldığı kabul edilebilir olduğu belirtilmektedir (Tabachnick ve Fidell, 2013). Tablo 4'e bakıldığında iki ölçeğin ve alt boyutlarının çarpıklık ve basıklık değerleri -1.5 ile +1.5 arasında olup, normal dağılıma sahip olduğu kabul edilmiştir. Bu sonuca göre ikili gruplarda bağımsız gruplar t testi, üç ve üzeri gruplarda tek yönlü varyans (ANOVA) analizi, ölçekler arasındaki ilişkiyi belirlemek için Pearson korelasyon analizi ve son olarak yordama analizi için çoklu doğrusal regresyon analizi kullanılmıştır. 
Araştırma grubundaki beden eğitimi öğretmenlerin, öz yeterlik düzeyleri ve tükenmişlik düzeyleri, cinsiyet, yaş, haftalık ders saati, çalıştığı okuldaki hizmet süresi, haftalık ders saati, çalıştığı okul türüne göre, meslekteki hizmet süresi değişkenlerine göre incelenmiş ve öz yeterlilik düzeylerinin yüksek olduğu, tükenmişlik düzeyini ise düşük olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
The concepts of learning and teaching are one of the concepts that have come down from very ancient times to the present day. For centuries, people have taught each other something. The teaching work, which took place without a system and by chance in the early ages, has become much more comprehensive and systematic with the progress of time and the development of technology. The teaching work done in schools today is done by teachers who are experts in their field. The main purpose of teachers is to support parents who prepare their children for life, teach new skills, raise useful individuals to society and give new horizons to individuals. It is an undeniable fact that even working with individuals who show normal development is so important and difficult for teachers, while working with individuals who do not show normal development will be more difficult and require expertise.
In this research, screening model, one of the quantitative research methods, was used. In the 2022-2023 academic year, 73 volunteer physical education teachers from 64 special education schools operating in Istanbul province participated in the research. In order to determine the self-efficacy of physical education teachers in the research, Charlotte A. The Maslach Burnout Inventory (Maslach Burnout Inventory), developed by Humphries and Edward Hebert, Kay Daigle and Jeffrey Martin in 2012 and adapted to Turkish by Işıl AKTAĞ, was used to measure the burnout levels of physical education teachers developed by Maslach and Jackson (1981) and adapted to Turkish by Ergin (1992). It was created from a total of 29 items (Aktağ, 2013). The scale, which consists of a total of 22 items, evaluates burnout in three sub-dimensions. The first of these is Emotional Exhaustion, which consists of nine items (Emotional Exhaustion); the second is the sub-dimension of Depersonalization consisting of five items and the third is the sub-dimension of Personal Achievement consisting of eight items. According to Maslach and Jackson (1981), the form of the scale answered with a 7-point rating, adapted by Ergin (1992), was answered with a 5-point rating. The data obtained within the scope of the analysis were tabulated and descriptive statistics were used. The Cronbach Alpha Reliability Coefficients of both scales and their sub-dimensions were examined and it was found that the study was at a reliable level. In order to look at the normal distribution of the data, the Kolmogorov-Smirnov analysis result was examined and it was concluded that the data were not normally distributed. However, it is stated that if the number of samples is greater than fifty and the Skewness and Kurtosis values are between -1.5 and +1.5, it is acceptable that the data is Decently distributed (Tabachnick and Fidell, 2013). When looking at Table 4, it was assumed that the skewness and kurtosis values of the two scales and their sub-dimensions are between -1.5 and +1.5 and have a normal distribution. Dec. According to this result, independent t-test was used in binary groups, one-way variance (ANOVA) analysis was used in groups of three and above, Pearson correlation analysis was used to Decipher the relationship between the scales and finally, multiple linear regression analysis was used for procedure analysis.

The self-efficacy levels and burnout levels of physical education teachers in the research group were examined according to gender, age, weekly lesson time, service time at the school where they work, weekly lesson time, type of school where they work, service time variables in the profession, and it was concluded that their self-efficacy levels were high and their burnout level was low.