Cevat Şakir Kabaağaçlı'nın romanlarında deyimler, atasözleri, ikilemeler, kalıp sözler ve argolar bağlamında söz varlığı
Vocabulary as part of idioms, proverbs, reduplications, slogans and slangs in novels of Cevat Şakir Kabaağaçlı
Yazar: CEVDET COŞKUN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NECMİ AKYALÇIN
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Argo = Slang ; Atasözleri = Proverbs ; Deyimler = Idioms ; Kabaağaçlı, Musa Cevat Şakir = Kabaağaçlı, Musa Cevat Şakir ; Kalıp sözler = Formulaic words ; Roman = Novel ; Söz varlığı = Vocabulary ; Türk romanı = Turkish novel ; İkilemeler = Reduplications

Özet:
Dil, toplumsal anlaşmayı düzenleyen, insanların kendisini ifade etmesini sağlayan ve
bir toplumun kültürünün oluşmasına yardım eden en önemli ögedir. Toplumdaki kuşaklar
arasında kültür, dil ile aktarılır. Bu aktarımda en önemli dil ögesi, sözcükler ve bu sözcüklere
yüklenen anlamlardır. Toplumun anlam dünyasının zenginleşmesi, dildeki sözcüklerin de
anlamsal açıdan zenginleşmesini sağlar. Her sözcüğün, kendine özgü bir anlamı
barındırmasının yanında sözcüğe bağlam içerisinde de bazı anlamlar yüklenir.
Dilin yaşamasına, ilerlemesine ve gelişmesine katkı sunanların önemli bir kesimini
sanatçılar oluşturmaktadır. Bu sanatçılar içerisinde de yazarlar ve şairler ayrı bir öneme
sahiptir. Bir yazarın veya şairin söz varlığı çözümlemesi, onun düşünce dünyası, dünyaya
bakışı, kişiliği ve dile olan hakimiyeti hakkında bilgi sahibi olunmasını sağlar. Ayrıca, bir
dilin söz varlığı, o toplumun kültürü hakkında da bilgiler verir.
Türk dilinin kökleri, tarihin çok eski dönemlerine uzanmaktadır. Cevat Şakir
Kabaağaçlı, dönemlere ayrılmış Batı Türkçesinin/Oğuzcanın Türkiye Türkçesi sahasının
Cumhuriyet dönemindeki önde gelen roman yazarlarından biridir. Mavi Anadoluculuk
hareketinin fikir babası olarak görülen Kabaağaçlı, denize tutkulu ve döneminin entelektüel
bilgi birikimi olarak önde gelen yazarlarından birisidir.
Bu çalışmada, Cevat Şakir Kabaağaçlı'nın romanlarındaki deyim, atasözü, ikileme,
kalıp söz ve argo gibi söz varlığı ögeleri, kaynak tarama yöntemiyle saptanmıştır. Saptanan
ögeler, sayfa numaraları belirtilerek anlamsal açıdan sınıflandırılmıştır. Bu ögelerin
kendilerine özgü anlamlarının dışında, bağlam içerisinde yüklendikleri anlamlar da
örnekleriyle çalışmaya yansıtılmıştır. Bu çerçevede Kabaağaçlı'nın, saptanan ögeler
bağlamında, Türkçenin söz varlığından ne denli yararlandığı ortaya konmuştur.

Abstract:
Language is the most important element that organizes social agreement, enables
people to express themselves and helps the formation of a society's culture. Culture is
transmitted through language between generations in society. The most important language
element in this transfer is the words and the meaning these words are loaded with. The
enrichment of the meaning world of the society enables the words in the language to be
enriched in terms of semantics. In addition to having a unique meaning for each word; some
meanings are also loaded in context.
Artists constitute an important part of those who contribute to the life, progress and
development of the language. Writers and poets have a special importance among these
artists. The lexical analysis of a writer or poet provides information about his world of
thought, his view of the world, his personality and his command of language. Also, the
vocabulary of a language gives information about the culture of that society.
The roots of the Turkish language go back to ancient times of history. Cevat Sakir
Kabaagacli, is one of the leading novelist in the Turkey Turkish area which is a branch of
West Turkish/Oghuz . Kabaağaçlı, who is seen as the founding father of the Blue Anatolian
movement, is one of the leading writers of his time, passionate about the sea and intellectual
knowledge of his time.
In this study, vocabulary elements such as idiom, proverb, reduplication, slogans and
slang in Cevat Şakir Kabaağaçlı's novels were determined using the source scanning method.
The detected items are classified semantically by specifying their page numbers. Apart from
the specific meanings of these elements, the meanings they were loaded in the context were
also reflected in the study with examples. In this framework, it was revealed how much
Kabaağaçlı made use of the Turkish vocabulary in the context of the identified elements.