Obsesif kompulsif bozuklukta tepki ketleme, bilişsel rezerv ve bilişsel esneklik ilişkisinin incelenmesi
Examining the relationship between response inhibition, cognitive rezerve and cognitive flexibility in obsessive compulsive disorder
Yazar: ELİF TİRYAKİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ELİF ÜNAL
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Bilişsel esneklik = Cognitive flexibility ; Ketleme = Inhibition

Özet:
Obsesif-kompulsif bozukluk (OKB), kişilerin yaşam kalitesini olumsuz yönde etkileyen ve kaygı veren yineleyici düşünceler ile bu düşüncelerle başa çıkabilmek veya bunları hafifletmek adına yapılan tekrarlayan davranış örüntülerinden oluşan kompulsiyonların olduğu bir ruhsal bozukluktur. Obsesif-kompulsif bozuklukta kişilerin iş, aile ve sosyal yaşantıları olumsuz yönde etkilenmekte olup, hastalığın klinik semptomları ile birlikte bilişsel süreçlere ilişkin değişiklikler meydana gelmektedir. Bu doğrultuda çalışma kapsamında OKB'li bireylerin bilişsel süreçleri ele alınmış olup; bozuklukta başlıca etkilendiği bilinen yönetici işlevlerden bilişsel esneklik ve tepki ketleme becerisi ile birlikte bilişsel rezerv incelenmiştir. Çalışmanın örneklemini Ondokuz Mayıs Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Psikiyatri Polikliniğine başvuran ve gönüllü olarak çalışmaya katılmayı kabul eden 28 OKB tanılı hasta ile cinsiyet ve eğitim düzeyi açısından benzer 30 kontrol grubu katılımcısı oluşturmaktadır. Çalışmada bilişsel bozulmalara karşı koruyucu etkisi olduğu bilinen bilişsel rezervin; bozuklukta olumsuz etkilendiği belirtilen tepki ketleme ve bilişsel esneklik arasında hasta ve kontrol grubu için düzenleyici bir role sahip olup olmadığının belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışmada tepki ketleme becerisini değerlendirmek adına Stroop görevi sayı versiyonu ile Yap-Yapma görevi olmak üzere deney programı aracılığıyla iki farklı görev oluşturulmuş olup, bilişsel esneklik ve bilişsel rezervi değerlendirmek için ise envanter ve anket kullanılmıştır. Söz konusu değişkenlere ilişkin ilk aşamada cinsiyet ve hastalık durumuna bağlı olarak katılımcılar arası bir farklılık olup olmadığı incelenmiştir. İkinci aşamada ise değişkenler arasındaki korelasyonlar yorumlanmıştır. Korelasyon analizindeki anlamlı ilişkilerden hareketle bilişsel rezervin tepki ketleme ve bilişsel esneklik açısından düzenleyici rolü olup olmadığını belirleyebilmek adına analizin üçüncü aşamasında bilişsel rezerv indeksi ele alınarak etkileşimsel değişken oluşturulmuş ve bu doğrultuda hiyerarşik regresyon analizi uygulanmıştır. Yapılan analizler sonucunda tepki ketleme ve bilişsel esneklik açısından hasta grubunun performansının kontrollere kıyasla daha kötü olduğu görülmüş olup, bilişsel rezervin ise hasta grubu için düzenleyici bir rolü olduğu ortaya konmuştur.

Abstract:
Obsessive-compulsive disorder (OCD) is a mental disorder that negatively affects the quality of life of individuals and involves recurrent thoughts that cause anxiety and compulsions consisting of repetitive behavior patterns in order to cope with or alleviate these thoughts. In obsessive-compulsive disorder, people's work, family and social lives are negatively affected and changes in cognitive processes occur with the clinical symptoms of the disease. In this direction, the cognitive processes of individuals with OCD were addressed within the scope of the study; cognitive flexibility and response inhibition skills, which are known to be primarily affected in the disorder, and cognitive reserve were examined. The sample of the study consisted of 28 patients voluntarily agreed to participate in the study and 30 control group participants who were similar in terms of gender and education level. In the study, it was aimed to determine whether the cognitive reserve, which is known to have a protective effect against cognitive impairments, has a regulatory role between response inhibition and cognitive flexibility, which are reported to be negatively affected in the disorder, for the patient and control groups. In the study, two different tasks, the number version of the Stroop task and the Go/No-Go task, were created through the experimental program to assess response inhibition skills, and an inventory and questionnaire were used to assess cognitive flexibility and cognitive reserve. In the first stage, it was examined whether there was a difference between the participants depending on gender and disease status. In the second stage, the correlations between the variables were interpreted. Based on the significant relationships in the correlation analysis, in order to determine whether cognitive reserve has a regulatory role in terms of response inhibition and cognitive flexibility, an interactional variable was created by considering the cognitive reserve index in the third stage of the analysis and hierarchical regression analysis was applied accordingly. As a result of the analyses, it was seen that the performance of the patient group was worse than the controls in terms of response inhibition and cognitive flexibility, and it was revealed that cognitive reserve had a regulatory role for the patient group.