Akdeniz diyeti, vegan diyet ve Türkiye Beslenme Rehberi önerileri ile oluşturulan diyette karbon ayak izi, su ayak izi ve protein kalitesinin hesaplanarak karşılaştırılması
Calculation and comparison of carbon footprint, water footprint, and protein quality in the mediterranean diet, vegan diet, and the diet made with Turkey Nutrition Guide recommendations
Yazar: ZEYNEP ŞİLAN CEYLAN
Danışman: DOÇ. DR. JALE ÇATAK
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı / Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Bu çalışmada Akdeniz Diyeti, Vegan Diyet ve Türkiye Beslenme Rehberi önerileri doğrultusunda hazırlanan TÜBER Diyet için izokalorik (2000 kkal) örnek menüler oluşturulmuştur, diyetlerin karbon ayak izi, su ayak izi ve protein kalitesi hesaplanarak karşılaştırılmıştır. Oluşturulan tüm diyet modelleri için karbon ayak izi ve su ayak izi hesaplamaları literatürde bulunan küresel su ayak izi ve karbon ayak izi faktörlerinin derlenmesi ile yapılmıştır. Protein kalitesi, Protein Sindirilebilirliği Düzeltilmiş Amino Asit Skorunun (PDCAAS) hesaplanması ile belirlenmiştir. Diyet modelleri arasında karbon ayak izi, su ayak izi ve besin ögesi alımlarının değerlendirilmesi SPSS 26.0 programı ile yapılmıştır, %95 güven düzeyinde çalışılmıştır. İncelenen değerlerin diyet türü ve mevsime göre farklılık gösterme durumunun incelenmesi Kruskal Wallis testi ile analiz edilmiştir. Değerler arasında p<0,05 anlamlı olarak kabul edilmiştir. Değerlendirmeler sonucunda en yüksek karbon ayak izine sahip diyet Akdeniz Diyeti olurken (2,85 kg CO2-eşdeğeri/kişi/gün), en düşük karbon ayak izine sahip diyet Vegan Diyet (1,13 kg CO2-eşdeğeri/kişi/gün) olmuştur (p=0,00). Su ayak izi değerlendirmesinde en yüksek su ayak izine sahip diyet TÜBER Diyeti (2,85 m3/kişi/gün) iken, en düşük su ayak izine sahip diyet Vegan Diyet (2,53 m3/kişi/gün) olmuştur (p=0,09). Protein kalitesi hesaplanmasında Vegan Diyete ait menülerin genel PDCAAS skoru düşük düzeyde kalırken, Akdeniz ve TÜBER diyetlerin protein kalitesinin benzerlik gösterdiği görülmüştür. Sonuç olarak sürdürülebilirlik kapsamında beslenme modelleri önerilirken çevresel etki ile beraber protein kalitesinin değerlendirilmesinin önemi dikkate alınmalıdır.

Abstract:
In this study, isocaloric (2000 kcal) sample menus were created for the Mediterranean diet, vegan diet, and TUBER diet prepared in accordance with the recommendations of the Turkish Dietary Guidelines, and the carbon footprint, water footprint, and protein quality of the diets were calculated and compared. Carbon footprint and water footprint calculations for all diet models were made by compiling global water footprint and carbon footprint factors found in the literature. Protein quality was determined by calculating the Protein Digestibility Corrected Amino Acid Score (PDCAAS). The evaluation of the carbon footprint, water footprint and nutrient intakes between the dietary models was carried out using the SPSS 26.0 programme and examined at a 95% confidence level. The Kruskal-Wallis test was used to analyse whether the values studied differed according to the type of diet and the season. p<0.05 between the values was accepted as significant. As a result of the evaluations, the Mediterranean diet had the highest carbon footprint (2.85 kg CO2-equivalent/person/day), while the vegan diet had the lowest carbon footprint (1.13 kg CO2-equivalent/person/day) (p=0.00). In the water footprint assessment, the diet with the highest water footprint was the TUBER diet (2.85 m3/person/day), while the diet with the lowest water footprint was the vegan diet (2.53 m3/person/day) (p=0.09). In the calculation of protein quality, it was observed that the overall PDCAAS score of the menus of the vegan diet remained at a low level, while the protein quality of the Mediterranean and TUBER diets was similar. As a result, the importance of evaluating protein quality together with environmental impact should be taken into consideration when proposing dietary models in the context of sustainability.