Uluslararası vergi uyuşmazlıklarının çözümünde Tahkim müessesesinin incelenmesi
Examination of the Arbitration in international tax dispute resolution
Yazar: ARKAN YUSUFOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. MİNE NUR BOZDOĞAN
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı / Maliye Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Hukuk = Law ; Maliye = Finance
Dizin: Tahkim = Arbitration ; Uluslararası uyuşmazlıklar = International disputes ; Uluslararası vergi anlaşmaları = International tax treaties ; Uluslararası çifte vergilendirme = International double taxation ; Vergi anlaşmaları = Tax treaties ; Vergi uyuşmazlıkları = Tax conflicts ; Vergiler = Taxes ; Zorunlu tahkim = Mandatory arbitration ; Çifte vergilendirme = Double taxation

Özet:
Devletler, vergilendirme yetkilerinin çatışması sonucu ortaya çıkan çifte vergilendirme sorununun önlenebilmesi için yaptıkları tek taraflı yasal düzenlemelerin yanı sıra vergi anlaşmaları imzalamaktadır. Ancak bu anlaşmaların uygulanması ya da yorumlanmasında çeşitli uyuşmazlıklar ortaya çıkabilmekte ve söz konusu uyuşmazlıklar anlaşmanın amacına hizmet etmesini engellemektedir. Vergi anlaşmalarından kaynaklanan bu uyuşmazlıkların çözümünde kullanılan yöntemler "karşılıklı anlaşma usulü" ve onun tamamlayıcı parçası olarak "tahkim"dir. Tahkimin uyuşmazlıkların çözümünde kullanılması yeni bir fikir olmamakla birlikte devletlerin egemenlik kaygıları nedeniyle vergi anlaşmaları bağlamında uygulanabilmesi mümkün olmamış ve uzun dönem karşılıklı anlaşma usulü tek çözüm yöntemi olmuştur. Tahkim, bir uyuşmazlık çözüm yöntemi olarak, istisnai olarak ikili vergi anlaşmalarında ve transfer fiyatlaması uyuşmazlıklarından kaynaklanan çifte vergilendirmenin ortadan kaldırılması ile sınırlı olan Avrupa Birliği Tahkim Anlaşması çerçevesinde kullanılabilmiştir. Günümüzde uluslararası vergi uyuşmazlıklarının çözümünde tahkimin kullanılması geniş çapta kabul görmektedir. Gelinen noktada Model anlaşmalar ve BEPS projesi kapsamında geliştirilen Çok Taraflı Anlaşma'da ve de Avrupa Birliği düzenlemelerinde tahkim hükmü bulunmaktadır. Bu bakımdan çalışmada, OECD ve BM model vergi anlaşmaları, OECD Çok Taraflı Anlaşma, AB Tahkim Anlaşması ve AB'de Vergi Uyuşmazlıklarının Çözüm Yöntemlerine İlişkin Konsey Direktifi'nde yer alan tahkim düzenlemeleri ile çeşitli ülkelerin uluslararası vergi uyuşmazlıklarının çözümüne yaklaşımı incelenmektedir. Ayrıca uyuşmazlıkların çözümünde tahkimin kullanılmasına yönelik olarak ileri sürülen çeşitli kaygı ve çekincelerin geçerliliği değerlendirilmektedir. Yapılan değerlendirme sonucunda, Türkiye'nin taraf olduğu vergi anlaşmalarında tahkim hükmü bulunmasının önünde anayasa ya da egemenlik bağlamında herhangi bir engel olmadığı ve vergi anlaşmaları bakımından takip edilen politikanın, uyuşmazlık çözüm yöntemi olarak tahkime yer verecek şekilde değiştirilmesinin ülkenin menfaatine olacağı sonucuna varılmıştır.

Abstract:
States sign tax treaties along with the unilateral legislative regulations to prevent double taxation problem arising from the conflict of taxation powers. However, various disputes may arise in the implementation or interpretation of these treaties and these disputes prevent the agreement from serving its purpose.  The methods used to resolve these disputes arising from tax treaties are mutual agreement procedure and arbitration as an integral part of it. Although the use of arbitration in the resolution of disputes is not a new idea, it has not been possible to utilize it in the context of tax agreements due to the sovereignty concerns of the states, and therefore, the mutual agreement procedure has been the only solution method for a long time. Arbitration has been used as a dispute resolution method, rarely in bilateral tax treaties and the European Union Arbitration Agreement, which is limited to the elimination of double taxation arising from transfer pricing disputes. Nowadays, using arbitration in the resolution of international tax disputes is widely accepted. At this point, arbitration clauses have been included in the model tax conventions of OECD and UN, Multilateral Agreement developed within the scope of BEPS project and European Union regulations. In this regard, the study examines the arbitration regulations within OECD and UN model tax conventions, the OECD Multilateral Agreement, the EU Arbitration Agreement and the Council Directive on tax dispute resolution mechanisms in the European Union, and the approach of various countries to the international tax disputes resolution. In addition, the validity of various concerns and drawbacks about the use of arbitration in the resolution of disputes are evaluated. As a result of the evaluation, it is concluded that, in the context of constitution or sovereignty there is no obstacle to include arbitration clause in Turkey's tax treaties. Changing the current policy on tax treaties to include arbitration as a dispute resolution method will be in the best interest of country.