Proje okulunda görev yapan okul yöneticilerinin liderlik stilleri ile öğretmenlerin dışlanmışlık düzeyleri arasındaki ilişki
The relationship between the leadership styles of school administrators working in the project school and the ostracism levels of teachers
Yazar: CELAL MURAT YAVUZ
Danışman: DOÇ. DR. GÜL KURUM TİRYAKİOĞLU
Trakya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Liderlik = Leadership ; Okul yöneticileri = School administrators ; Proje okullar = Project schools ; Psikolojik dışlanma = Ostracism ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Bu çalışmanın amacı, proje okullarında görev yapan okul yöneticilerinin liderlik stillerinin öğretmenlerin dışlanmışlık düzeyleri ile ilişkisini ortaya koymaktır. Araştırma nicel araştırma yöntemi ile ilişkisel tarama modelindedir. Veri toplama aracı olarak Ferris, Brown, Berry ve Lian (2008) tarafından geliştirilen Kurum ve Erdemli (2022) tarafından Türkçeye uyarlanan "İş Yerinde Dışlanma Ölçeği" ile Akan, Yıldırım ve Yalçın (2014) tarafından geliştirilen "Okul Yöneticilerinin Liderlik Stilleri Ölçeği" kullanılmıştır. 
Araştırma verileri Gaziantep merkez ve ilçelerinde proje okullarında görev yapan öğretmenlere ölçekler uygulayarak elde edilmiştir. Örneklem büyüklüğü için öncelikle evrendeki öğretmen sayısı öğrenilmiştir. 2022 – 2023 eğitim-öğretim yılı Gaziantep İl Milli Eğitim Müdürlüğü İstatistik Şubesi verilerine göre, Gaziantep il merkezinde proje okullarında görev yapan öğretmen sayısı (Şehitkâmil 738; Şahinbey 704) 1442' dir. Gaziantep ilçelerinde bulunan 10 proje okulunda görev yapan öğretmen sayısı (İslahiyede 167; Nizipte 314; Nurdağı 42) 523' tür. Gaziantep ilinin proje okullarında görev yapan toplam öğretmen sayısı 1965'tir. Araştırmanın birinci alt evreni olan 1965 proje okulu öğretmenini α = .05 anlamlılık düzeyinde, 443 öğretmenin temsil edebileceği varsayılmıştır. Bu örneklemin seçiminde "Basit tesadüfi örnekleme" yöntemi kullanılmıştır.
Verilerin analizi SPSS programından yararlanılarak yapılmıştır. Sorulara verilen yanıtların frekans, yüzde, ortalama ve standart sapma değerleri hesaplanmıştır. Araştırmaya katılan öğretmenlere göre yöneticilerinin liderlik stillerine ilişkin algıları ile iş yerinde dışlanmaları arasındaki ilişkinin incelenmesi için pearson Momentler Çarpımı Korelasyon Katsayısı testi yapılmıştır. Araştırmaya katılan öğretmenlerin liderlik stili ve dışlanma düzeyine ilişkin görüşleri arasında cinsiyet, eğitim durumu, yerleşim birimi değişkenine göre anlamlı bir farklılığın bulunup bulunmadığı tespit amacıyla t-testi kullanılmıştır. Branş, kıdem ve mevcut okulda görev yapma süresi gibi değişkenlere göre anlamlı bir farklılığın bulunup bulunmadığı ise tek yönlü varyans analizi ANOVA testi ile test edilmiştir. Ayrıca anlamlı farklılığı bulunan sonuçlara post hoc testi yapılmıştır. Analiz sonuçları araştırmanın amacına uygun olarak tablolaştırılmış ve yorumlanmıştır.
Araştırmanın sonucunda okul yöneticililerinin liderlik anlayışları ile dışlanma arasında anlamlı ilişki olduğu görülmüştür. Serbest Bırakıcı ve Dönüşümcü Liderlik anlayışını sergileyen okul yöneticileri olduğunda öğretmenler kendilerini az dışlanmış ya da dışlanmamış hissederken Sürdürümcü liderlik anlayışı sergileyen okul yöneticisi karşısında öğretmenler kendilerini diğer liderlik türlerine göre daha dışlanmış görmektedirler. 
Araştırmanın diğer bulguları ise okul yöneticililerinin liderlik anlayışları ile dışlanma arasında ilişki araştırılırken bağımsız değişkenlerin etkisine bakılmıştır. Cinsiyet, yaş, eğitim durumu gibi bağımsız değişkenlerde anlamlı bir farklılık görülmemiştir.  Branş bakımından sayısal branş öğretmenleri ve mesleki kıdem yılı 11-15 olan öğretmenler kendilerini daha dışlanmış görürken ilçelerde görev yapan öğretmenler merkezde görev yapan öğretmenlere kıyasla daha fazla sürdürümcü liderlik anlayışını benimseyen okul yöneticileriyle karşılaşmaktadır. Araştırma sonuçları doğrultusunda okul yöneticilerinin liderlik anlayışları ve iş yerinde dışlanma konularında daha derinlemesine bilgi edilmesini sağlayacak çalışmalar yapılabilir. Araştırmanın örneklemi sadece Gaziantep ili ile sınırlı kalmayıp diğer iller de araştırmaya dâhil olabilir.

Abstract:
The aim of this study is to explore the relationship between the leadership styles of school administrators in project schools and the levels of perceived workplace ostracism among teachers. The research adopts a quantitative research method within a correlational survey model. The data collection instruments utilized include the "Workplace Ostracism Scale," developed by Ferris, Brown, Berry, and Lian (2008) and adapted into Turkish by Kurum and Erdemli (2022), along with the "School Administrators' Leadership Styles Scale" developed by Akan, Yıldırım, and Yalçın (2014).
Research data were obtained by administering these scales to teachers working in project schools in Gaziantep city center and districts. To determine the sample size, the total number of teachers in the population was initially assessed. According to the Gaziantep Provincial Directorate of National Education Statistics Branch data for the academic year 2022-2023, the number of teachers in project schools in Gaziantep city center (Şehitkâmil 738; Şahinbey 704) is 1442, and in the districts with 10 project schools (İslahiye 167; Nizip 314; Nurdağı 42), it is 523. The total number of teachers in project schools in Gaziantep is 1965, and it is assumed that a sample of 443 teachers can represent this population at a significance level of α = .05. The "Simple Random Sampling" method was employed for sample selection. 
Data analysis was conducted using the SPSS program. Frequencies, percentages, means, and standard deviation values were calculated for the responses to the questions. The Pearson Product-Moment Correlation Coefficient test was performed to examine the relationship between teachers' perceptions of their administrators' leadership styles and workplace ostracism. 
The t-test was used to determine whether there were significant differences in teachers' views on leadership style and ostracism levels based on gender, educational status, and settlement type. One-way analysis of variance (ANOVA) was applied to investigate significant differences based on variables such as subject, seniority, and the duration of current school tenure. Additionally, post-hoc tests were conducted for results showing significant differences. The analysis results were tabulated and interpreted in accordance with the research objectives.
The study's findings indicate a significant relationship between school administrators' leadership styles and workplace ostracism. When administrators exhibit Empowering and Transformational Leadership styles, teachers feel less ostracized or not ostracized, while in the presence of administrators displaying Sustaining Leadership style, teachers perceive themselves as more ostracized compared to other leadership types.
Other findings of the study explored the impact of independent variables when investigating the relationship between school administrators' leadership styles and workplace ostracism. No significant differences were observed based on gender, age, and educational level. However, teachers in numerical subject areas and those with professional seniority between 11-15 years felt more ostracized. Teachers in districts encountered administrators who adopted Sustaining Leadership style more frequently compared to those in the city center. In light of the research results, further studies could be conducted to gain more in-depth insights into the leadership styles of school administrators and workplace ostracism. The study's sample, initially limited to Gaziantep province, could be expanded to include other provinces for broader generalizability.