Marmara Denizi kıyı sularında mesozooplankton toplulukları ve bolluklarının belirlenmesi
Determination of mesozooplankton communities and abundance in the coastal waters of the Sea of Marmara
Yazar: ALEYNA ÇAĞLA ÇEBİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BENİN TOKLU ALIÇLI
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı / Hidrobiyoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Biyoloji = Biology ; Deniz Bilimleri = Marine Science

Özet:
Besin zincirinde önemli bir yere sahip olan zooplankton, ekosistemdeki değişikliklerden etkilenmektedir. Marmara Denizi'ndeki 2020-2021 yıllarında görülen müsilaj olayı da ortamdaki zooplanktonu çeşitlilik ve bolluk açısından olumsuz etkilemiştir. Bu çalışma ile müsilaj sonrasında Marmara Denizi kıyı sularındaki mesozooplanktonun güncel durumu ve çevresel parametrelerle ilişkisi ortaya konmuştur. Çalışmada incelenen örnekler Denizlerde Bütünleşik Kirlilik İzleme Programı (DEN-İZ) kapsamında 2022 yılında yedi istasyondan Ocak, Nisan ve Ağustos aylarında elde edilmiştir. Çift tabakalı su kütlelerinden oluşan Marmara Denizi'nde örnekleme derinliklerinin belirlenmesi için haloklin ve termoklin tabakaları dikkate alınarak üst tabakadan dikey çekimler yapılmıştır. Çalışma sonucunda 52 mesozooplankton tür ve grubu tespit edilmiştir. Diplostraca (=Cladocera) grubu tüm mevsimlerde toplam mesozooplanktonun %40,86-62,84'lük kısmını, Copepoda ise %18,43-33,82'lik kısmını oluşturmuştur. Cladocera'dan Pleopis polyphemoides tüm mesozooplankton içerisinde kış mevsiminde en yüksek birey sayısına (25 487 birey/m3) ulaşmıştır. Copepoda'dan Paracalanus parvus çalışma boyunca her mevsim ve her istasyonda gözlenen tek tür olmuştur.Mevsimlere göre türlerin çeşitliliğini belirlemek amacıyla bolluk (birey/m3) verileri kullanılarak Shannon-Weaver Çeşitlilik İndeksi (H') hesaplanmıştır. En yüksek H' değeri yaz mevsiminde (3,24) en düşük H' değeri kış mevsiminde (0,64) belirlenmiştir. Bray-Curtis kümeleme analizinin sonuçlarına göre yaz mevsiminde Marmara Denizi'nin kuzey doğusundaki istasyonların diğer istasyonlardan ayrıldığı görülmüştür. Bu analize göre ilkbahar ve kış mevsimlerinde iki istasyon dışındaki diğer tüm istasyonların birbirine benzerliğinin %50'den fazla olduğu hesaplanmıştır. CCA sonuçlarına bakıldığında tür dağılımını etkileyen en önemli parametrenin sıcaklık olduğu görülmüştür. Podocorynoides minima, Centropages kroyeri, Evadne spinifera ve Pseudevadne tergestina türleri sıcaklıkla yüksek pozitif ilişki göstermiştir. Çalışma sonucunda müsilajlı dönemde en çok etkilenen kıyısal alanların mesozooplankton yapısının, 2022 yılında müsilaj öncesi dönemdeki yapısıyla benzer duruma geldiği belirlenmiştir.

Abstract:
Zooplankton, a critical component of the food chain, is significantly influenced by ecosystem changes. The mucilage event in the Sea of Marmara during 2020-2021 adversely impacted zooplankton diversity and abundance. This study investigates the current state of mesozooplankton in the coastal waters of the Sea of Marmara post-mucilage and examines its relationship with environmental parameters. Samples were collected from seven stations in January, April, and August 2022 as part of the Integrated Marine Pollution Monitoring Programme (DEN-IZ). Vertical sampling from the upper layer was conducted to determine optimal sampling depths, considering the halocline and thermocline layers in the stratified waters of the Sea of Marmara. As a result of the study, 52 species/groups were identified of mesozooplankton. Diplostraca (=Cladocera) comprised between 40.86% and 62.84% of the total mesozooplankton across all seasons, while Copepoda ranged from 18.43% to 33.82%. Pleopis polyphemoides, from the Cladocera group, exhibited the highest individual count in the winter season, with a total of 25 487 ind./m3. Paracalanus parvus from the Copepoda group was the only species consistently observed in every season and station throughout the study. Species diversity, calculated using the Shannon Diversity Index (H'), revealed the highest H' value in summer (3.24) and the lowest in winter (0.64). Bray-Curtis clustering analysis indicated that the north-eastern stations of the Sea of Marmara were distinct from other stations during summer. The similarity of all stations, except two in spring and winter, exceeded 50%. Canonical Correspondence Analysis (CCA) demonstrated that temperature was the most influential parameter affecting species distribution. Species such as Podocorynoides minima, Centropages croyeri, Evadne spinifera, and Pseudevadne tergestina showed a strong positive correlation with temperature. The study concluded that the mesozooplankton structure of coastal areas was most affected during the mucilage period, with the structure in 2022 resembling that of the previous year prior to the mucilage event.