Türkiye Cephidae (Hymenoptera: Insecta) türlerinin sistematiği, biyocoğrafyası ve filogenisi
Systematics, biogeography and phylogeny of Cephidae (Hymenoptera: Insecta) species of Turkey
Yazar: MAHİR BUDAK
Danışman: PROF. DR. HASAN HÜSEYİN BAŞIBÜYÜK
Cumhuriyet Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Biyoloji = Biology ; Zooloji = Zoology
Dizin: Filogeni = Phylogeny ; Geometrik morfometri = Geometric morphometry ; Türkiye = Turkey

Özet:
Cephidae familyası Holoarktik bölgede yayılış gösteren Cephoidea üstfamilyasının tek temsilcisidir. Bu familya Sap ve Filiz Arıları adı ile anılır. 160 kadar tür içeren Cephidae Athetocephinae, Australcephinae ve Cephinae olmak üzere üç altfamilyaya ayrılır. Yaklaşık 150 tür içeren Cephinae altfamilyası ise Hartigiini, Pachycephini ve Cephini tribuslarından oluşmaktadır. Bu türlerden büyük çoğunluğu Palearktik yayılış sergilerken çok az bir kısmı Nearktik bölgede bulunmaktadır. Bu çalışmada, ülkemiz biyoçeşitliliğine bir katkı sağlamak amacı ile Türkiye Cephidae türleri belirlenerek, filogenetik ve geometrik morfometri analizleri ile taksonomik grupların geçerliliği sorgulanmıştır. Bu amaçla 28 Cephidae türü ve bir dış grup olmak üzere 29 türün filogenetik analizleri için mitokondri (COI ve Cyt b) ve çekirdek (EF1?) genomlarına ait gen bölgeleri kullanılmıştır. Bu belirteçlerden elde edilen nükleotid ve amino asit dizi verileri Maksimum Olasılık (ML), Maksimum Tutumluluk (MP), Bayesiyan çıkarsamalı (BI) ve uzaklık yöntemleri kullanılarak analiz edilmiştir. Geometrik morfometri analizlerinde ise Cephidae familyasına ait 85 örneğin ön ve arka kanat, tırnak ve ovipozitör preparatlarının dijital fotoğrafları alınarak Referans nokta temelli Temel Bileşen analizleri uygulanmıştır. Ayrıca Türkiye Cephidae türlerinin ayrımında kullanılmak amacıyla bir teşhis anahtarı oluşturulmuş ve türlerin betimleri yapılmıştır. Filogenetik analizler sonucunda cinslerin monofilisi desteklenmiş ancak tribusların monofilisi desteklenmemiştir. Geometrik morfometri ve filogenetik analizler Cephinae altfamilyası üyelerinin iki grup altında toplandığına işaret etmektedir. Analizlere dahil edilen Cephidae üyeleri içerisinde en atasal soy-hattı Janus olarak tespit edilmiştir.

Abstract:
The family Cephidae is the only representative of Cephoidea superfamily which has Holoarctic distribution. This family is known as stem or shoot sawflies. Cephidae contains about 160 species and divided into three subfamily; Athetocephinae, Australcephinae and Cephinae. The subfamily Cephinae which contains approximately 150 species, has three tribes called as Hartigiini, Pachycephini and Cephini. Most of these species are distributed in Palearctic but few of them found in Nearctic region. In this study, with the aim of a contribution to biodiversity of Turkey, Cephidae species of Turkey were determined, and the validity of taxonomic groups was examined by phylogenetic and geometric morphometric analyses. Gene regions from mitochondrial (COI and Cyt b) and nuclear (EF1?) genomes were used for the phylogenetic analyses of 29 species (28 Cephidae and one outgroup). Sequence data of nucleotide and amino acid obtained from these markers were analysed by Maximum Likelihood (ML), Maximum Parsimony (MP), Bayesian inference (BI) and distance methods. In geometric morphometrics, landmark based Principal Component analysis was applied to digital images of fore and hind-wing, claw and ovipositor slides of 85 specimens of Cephidae family. Additionally, a key to the Cephidae species of Turkey and descriptions of the species were given. Phylogenetic analyses supported the monophyly of all genus but non of tribes. Geometric morphometric and phylogenetic analyses indicate that members of Cephinae subfamily form two groups. Janus was determined as the ancestral lineage among examined Cephidae members