Ceza adalet sisteminde uzlaştırma
Victim-offender mediation on criminal justice system
Yazar: EKREM ÇETİNTÜRK
Danışman: PROF. DR. İZZET ÖZGENÇ
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Ceza yargılaması = Criminal procedure

Özet:
1970'lerde ilk defa Kanada ve ABD'de ortaya çıkan uzlaştırma, çok kısa bir süre içerisinde Dünyanın pek çok ülkesinde uygulanma imkânı bulmuştur. Temel felsefesini onarıcı adalet fikrinden alan uzlaştırma, tarafsız bir kişinin yardımıyla güvenli ve denetimli bir ortamda mağdurla failin bir araya gelmesine imkan sağlayan bir süreç olarak tanımlanmaktadır. Bu toplantılarda mağdur ve fail, suç ve suçun hayatlarına etkileri ve neler hissettikleri hakkında konuşurlar ve sorunun çözülmesi için ne yapılması gerektiğini birlikte değerlendirirek suç nedeniyle ortaya çıkan zararların giderilmesi amacıyla bir plan hazırlayabilirler. Mağdur ve faili karşılıklı olarak bir araya getirme fikri, adalet ve zararların tazmini gibi eski toplumsal değerlere dayanmaktadır. Dünya'da 1990'larda 150 kadar olan uzlaştırma programları, 2000'lerde 1200 programı aşmış bulunmaktadır. Uzlaştırma mağdurların suç ve suçlu hakkındaki sorularına yanıt bulmasına imkan sağlamaktadır. Mağdurlar maddi ve manevi ihtiyaçlarının karşılandığı bu sürece aktif olarak katılabilmektedirler. Araştırmalar uzlaştırmaya katılan kişilerin bu usulden oldukça memnun olduklarını göstermektedir. Bu Tezde, ceza adalet sistemimize yeni bir kurum olarak, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunuyla 1 Haziran 2005 tarihinde giren uzlaştırma kurumu incelenmiştir. Bu Tezin temel amacı, uzlaştırma kurumunun gerek felsefi alt yapısının gerekse de diğer ülkelerdeki uygulanma örneklerinin ayrıntılı bir şekilde açıklanması ve böylece Ülkemiz ceza adalet sistemi bakımından uygulanabilir bir uzlaştırma modelinin ortaya konmasına katkıda bulunulmasıdır. Bu amaçla üç bölüm olarak hazırlanan Tezin Birinci Bölümünde, uzlaştırmanın temel felsefi alt yapısını teşkil eden onarıcı adalet kavramına ve uzlaştırmanın temel özelliklerine ayrıntılı olarak değinilmiştir. İkinci Bölümde uluslararası hukukta uzlaştırma konusunda yaşanan gelişmeler ve bu gelişmelerin uluslararası belgelere yansıması ele alınmış ve karşılaştırmalı hukukta uzlaştırma uygulamaları ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir. Son olarak Üçüncü Bölümde, uzlaştırmanın ceza adalet sistemimiz içindeki yeri, uzlaştırma konusundaki yasal düzenlemeler, bu düzenlemelerin uygulamaya yansıması ve Ülkemiz açısından gerek mevzuat gerekse de uygulama yönünden uzlaştırma uygulamalarında yaşanan sıkıntılar ele alınmışk ve bu sıkıntılara çözümler geliştirilmeye çalışılmıştır.

Abstract:
Victim-Offender Mediation (VOM) which came into existance in America and Canada first time in 1970s, has finded opportunity to apply a lot of countries of the World shortly. VOM which takes its main philosophy from restorative justice idea, is a face-to-face meeting, in the presence of a trained mediator, between the victim of a crime and offender. In the meeting, the offender and the victim can talk to each other about what happened, the effects of the crime on their lives, and their feelings about it. They may choose to create a mutually agreeable plan to repair any damages that occurred as a result of the crime. The idea of bringing together a victim of a crime and the person who committed that crime is based on age-old values of justice, accountability, and restoration. In 1990, there were approximately 150 such programs; in 2000, there are more than 1200 programs world-wide. Through this process, crime victims have an opportunity to get answers to their questions about the crime and the person who committed it. They take an active role in getting their material and emotional needs met. Research has found high levels of participant satisfaction in victim-offender mediation. In this Thesis, I analysed this new criminal justice institution which came into effect with new Criminal Panel Code and Criminal Procedure Code in 1 June 2005. The main aim of this Thesis is to research the philosophical substructure of VOM and other countries VOM application models rigorously. And so I want to contribute to find a VOM model which can apply on our criminal justice system. This Thesis consist of three part. In first part, I investigate concept of restorative justice and main feature of VOM at large. In second part, I researched developments in international law and international documents about VOM. In last part, I tried to explain that where is VOM on our criminal justice system, how does VOM legislate and how is the application of VOM. Also in this part, I tried to find solution for difficulties which is encountered both legislation and application.