Otizmli çocuğu olan ebeveynlere yönelik güçlendirme programının ebeveynlerin öz yeterlik, bakım yükü ve stres düzeylerine etkisi
The effect of the empowerment program for parents with a child with autism on parents' self-efficiency, care burden and stress levels
Yazar: DAMLA ŞAHİN BÜYÜK
Danışman: PROF. DR. DİLEK ÖZMEN
Manisa Celal Bayar Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Ana-baba = Parents ; Bakım verenler = Caregivers ; Bakım verme yükü = Caregiver burden ; Hasta bakımı = Patient care ; Motivasyonel görüşme = Motivational interviewing ; Otistik bozukluklar = Autistic disorder ; Otistik çocuklar = Autistic children ; Psikolojik güçlendirme = Psycholojical empowerment ; Stres = Stress ; Öz yeterlilik = Self-efficacy

Özet:
Amaç: Bu araştırmada otizm spektrum bozukluğu tanılı çocuğu olan ebeveynlere, çocuklarının bakımına yönelik uygulanan güçlendirme programının ebeveynlerin öz yeterlik, bakım yükü ve stres düzeylerine etkisini incelemek amaçlandı.
Gereç ve Yöntem: İki aşamalı bu araştırma, karma araştırma tasarımlarından sıralı dönüşümsel tasarıma göre yürütüldü. Araştırmanın nitel kısmı fenomenolojik yönteme göre (n: 17) nicel kısmı ise randomize kontrollü deneysel modele göre yapılandırıldı. Çalışmanın evrenini Manisa il merkezinde yaşayan 6- 14 yaş arasında otizmli çocuğu olan ebeveynler (N= 414), örneklemini ise bu grup içinden araştırmaya gönüllü olarak katılmayı kabul eden (Deney: 34, Kontrol: 35). Araştırmanın verileri Tanıtıcı Bilgi Formu ve Görüşme Formu kullanılarak, Ebeveyn Öz-yeterlik Ölçeği ve Zarit Bakım Yükü Ölçeği, Algılanan Stres Ölçeği ve Aile Güçlendirme Ölçeği kullanılarak Ekim 2019 – Ocak 2020 tarihleri arasında araştırmacı tarafından yüzyüze görüşme yöntemi ile toplandı. Araştırmanın yürütülebilmesi için gerekli izinler alındı. 
Bulgular: Nitel fenomenolojik desene dayalı oluşturulan müdahalenin etkinliği ikinci aşamada test edildi. Deney ve kontrol grubundaki ebeveynlerin uygulanan girişim sonrası Ebeveyn Öz Yeterlilik Ölçeği toplam puanları, Algılanan Stres Ölçeği toplam puanları, Algılanan Stres Ölçeği Yetersiz Öz Yeterlilik ve Algılanan Stres Ölçeği Stres/Rahatsızlık Algısı Alt Boyutu puanları, Aile Güçlendirme Ölçeği toplam puanları ve Aile Alt Boyutu puanları arasında anlamlı fark olduğu (p<0,05); Zarit Bakım Yükü Ölçeği toplam puanları ve Aile Güçlendirme Ölçeği Topluma Katılım Alt Boyutu puanları arasında ise anlamlı bir fark olmadığı görüldü ( p>0,05). 
Sonuç: Araştırma sonucunda otizmli çocuğu olan ebeveynlere yönelik uygulanan güçlendirme programının ebeveynlerin öz yeterliliğini artırıp stresini azattığı ve aileyi güçlendirdiği ancak bakım yükünü etkilemediği görüldü.
Anahtar Kelimeler: Otizm, Ebeveyn Güçlendirme, Motivasyonel Görüşme, Bakım Yükü, Stres

Abstract:
Objective: In this study, it was aimed to examine the effects of the empowerment program, applied to the parents of children with autism spectrum disorder, on their  self-efficacy, care burden and stress levels.
Material and Method: This two-stage study was conducted according to a sequential transformational design, one of the mixed research designs. The qualitative part of the study was structured according to the phenomenological method (n: 17), and the quantitative part was structured according to the randomized controlled experimental model. The universe of the study consisted of parents who have a child with autism between the ages of 6 and 14 living in the city center of Manisa (N: 414) and the sample of the study consisted of parents who voluntarily agreed to participate in the study and who met the inclusion criteria (Experimental group: 34, Control group: 35). The data of the study were collected by using the Introductory Information Form and the Interview Form, Parental Self-efficacy Scale and Zarit Care Burden Scale, Perceived Stress Scale and Family Empowerment Scale. The data were collected by the researcher through face-to-face interviews between October 2019 and January 2020. Official permissions from the necessary institutions were obtained in order to conduct the research. 
Results: After the empowerment program, it was found that there was significant difference between the Parental Self-Efficacy Scale total scores, Perceived Stress Scale total scores, Perceived Stress Scale Insufficient Self-Efficacy and Perceived Stress Scale Stress/Discomfort Perception Sub-Dimension scores, Family Empowerment Scale total scores and Family Sub-Dimension scores of the parents in the experimental and control groups (p<0,05). There was no significant difference between the Zarit Care Burden Scale total scores and the Family Empowerment Scale Community Participation Sub-Dimension scores of the experimental and control group parents (p>0.05).  
Conclusions: As a result of the research, it was seen that the empowerment program applied to the parents with a child with autism increased the self-efficacy of the parents, reduced their stress and strengthened the family, but did not affect the burden of care.
Key Words: Autism, Parental Empowerment, Motivational Interviewing, Burden of Care, Stress