II. Meşrutiyet Dönemi basınında parlamenter sistem
Parlamenter system on the press of the II. constitutionalism
Yazar: ŞAFAK VAROL
Danışman: DOÇ. ŞENNUR ŞENEL
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Tarih = History
Dizin: Basın = Press ; Meşrutiyet II = Constitutional Monarcy II ; Parlamenter sistem = Parliamentary system ; Siyasi tarih = Political history ; Yakın Çağ = Modern Times

Özet:
Demokrasi en kısa tanımıyla yönetilenlerin (halkın) yönetimde söz sahibi olması demektir. Bu siyasal rejimin devletlerin yönetim biçimi haline gelmesi uzun bir süreçte gerçekleşmiş ancak her devlet ve toplum için eş zamanlı olmamıştır. Araştırmamızın ilgili kısımlarında demokrasinin farklı millet, devlet ve coğrafyalarda gelişimlerine yer verilmiş, anayasal yönetim çerçevesinde parlamenter sistem uygulamaları ele alınmıştır. Osmanlı Devleti'nde ise bahsettiğimiz anlamda demokratik yönetimin benimsenmesi ve uygulanılmaya konulması Avrupa'ya görece daha kısa sürede olmakla beraber uzun ve sancılı gerçekleşmiştir. Zira siyasal sistemin değişiminin başlangıcı olarak görülen ilk anayasal gelişme Sened-i İttifak anlaşması, Avrupa'ya nazaran geç sayılabilecek bir zaman diliminde XIX. yüzyıl'ın başında 1808 yılında ortaya çıkmıştır. Söz konusu değişim sürecinde özellikle 1839 yılından itibaren yaşanılan Tanzimat Döneminin katkısı ise idari ve mülki alanlarda yapılan yeniliklerde aranmalıdır. Devletin merkezinde adli ve idari yargı sisteminin temelini oluşturacak olan Meclis-i Vala-yı Ahkam-ı Adliye'nin kurulması parlamenter sistemin  uygulanabilirliğine kaynaklık ederken; mali hedeflerle taşraya görevlendirilen muhassılların uhdesinde meclisler oluşturulması ise yerel yönetimler özelinde farklı bir yönetim yapısının ortaya çıkmasını sağlamıştır. Her ne kadar muhasıllık sistemi çok sürmeden kaldırılmışsada  bu dönemde meclis yönetiminin kabul edilmesi, 1864 yılında çıkarılan "Vilayet Nizamnamesi'' ile vilayet, kaza, sancak gibi yerleşim birimlerinde yönetim fonksiyonuna sahip idare meclislerinin oluşturulmasına ön ayak olmuştur. Bu meclislerin uzun vadede Osmanlı Devleti'ne en önemli getirisi ise umumi anlamda bir meclis sisteminin uygulanabilir olacağını düşündürmesi ve meşruti yönetimi hazırlamasıdır. Bunların yanı sıra şüphesiz ki demokratik yönetim, yönetici ve yönetilenlerin birlikte bütünlük arz etmesi, halkın demokrasinin gereklerini benimsemiş olması, eğitim, kültür, fikir anlamında belli bir yetkinliğe ulaşılmasını gerektirmektedir. Bu doğrultuda Osmanlı Devleti'nde  mutlak monarşi yönetiminden anayasalı parlamenter sisteme geçişin ne olup olmadığı konusunda topluma söz konusu yetkinliği kazandırmada en önemli rolü basın üstlenmiştir. Nitekim II. Meşrutiyet Döneminin oluşturduğu fikir zenginliği zemininde çok sayıda ve çeşitli görüşlerde neşredilen gazeteler Osmanlı entelektüelinin parlamenter sisteme bakış açısını, anayasa kavramını ve ideal devlet yönetimi konusundaki görüşlerini yansıttığı önemli bir kaynaktır. Bu araştırmamızda farklı görüşlerdeki Osmanlı gazetelerine bakılmış ve buralarda yer alan yazılar konumuz çerçevesinde değerlenmiş ve değerlendirilmiştir.

Abstract:
Democracy, in its shortest definition, means that the governed (people) have a voice in the administration. This political regime became a form of government in a long period of time, but it was not simultaneous for every state and society. In the relevant parts of our research, the development of democracy in different nations, states and geographies has been included, and the parliamentary system practices within the framework of constitutional administration have been discussed. As well as it was relatively shorter in Europe, the adoption and implementation process of democratic governance as we mentioned was long and painful in the Ottoman Empire. Yet the "Charter of Alliance", the first constitutional development which was seen as the beginning of the change in political system, was signed in 1808, at the beggining of the XIX. Century, in a time period that can be considered as late in Europe. In the process of change, especially the contribution of "Tanzimat Reform Era", which has been experienced since 1839, should be sought in innovations in administrative and civil fields. The establishment of "Council of Ministers of the", which will form the basis of the judiciary and adjudication in the center of the state, is the basis for the applicability of the parliamentary system; at the same time, the establishment of councils under the jurisdiction of tax collectors who are assigned to the provinces with the financial goals has led to the emergence of a different governance structure specific to the local administrations. Although the tax collector system has been abolished in a short time, the adoption of parliamentary administration during this period has initiated to the creation of board of governors with administrative functions in the settlements such as province, district and sanjak, with the "Provincial Regulations", issued in 1864. In the long term, the most important yield of these assemblies to the Ottoman Empire is that a parliamentary system would be applicable in the general term and it would prepare the constitutional administration. In addition to these, without any doubt, democratic administration, co-existence of the governed and the rulers together and people's adoption to the requirements of democracy, necessitates a certain competence in the sense of education, culture and idea. Accordingly, the press has taken the most important role in gaining this competence to the society about the transition from absolute monarchy to the constitutional parliamentary system. As a matter of fact, the newspapers published in numerous and various views on the basis of richness of the idea of the II. Constitutionalism Period are an important source where the views of Ottoman intellectual's were reflected about parliamentary system, concept of constitution and ideal state administration. In this study, Ottoman newspapers in different views were examined and the articles in these areas were valued and evaluated within the framework of our subject.