Rıfat Ilgaz'ın çocuklara yönelik eserlerinde söz varlığı
Rıfat Ilgaz's vocabulary in his works for children
Yazar: BELGİN BAYER
Danışman: DOÇ. DR. MUSA DEMİR
Kırıkkale Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Söz varlığı, bir dilin ve onu konuşan topluluğun sahip olduğu sözcük hazinesinin tamamını ifade eder. Kişinin günlük iletişiminde, eğitim düzeyinde ve mesleki yetkinliklerinde belirleyici bir rol oynayan söz varlığının genişliği; okuma, yazma gibi anlama ve anlatma becerilerini doğrudan etkiler. Bu çalışmada, Rıfat Ilgaz'ın çocuklar için hazırladığı "Bacaksız Kamyon Sürücüsü, Bacaksız Macera Peşinde, Bacaksız Okulda, Bacaksız Sigara Kaçakçısı, Bacaksız Paralı Atlet, Bacaksız Tatil Köyünde, Öksüz Civciv, Cankurtaran Yılmaz, Küçükçekmece Okyanusu, Kumdan Betona, Hoca Nasrettin ve Çömezleri, Halime Kaptan, Boncuk Kedim, Çocuk Bahçesi (Şiir), Çok Küçüğüm Daha Ben (Şiir), Durmak Yok (Çocuklar ve Gençler İçin Şiirler)" isimli eserleri söz varlığı unsurları açısından incelenmiştir. Söz varlığı unsurları kapsamında; atasözleri, deyimler, ikilemeler, terimler, kalıp sözcükler, yansıma sözcükler ve argo sözcükler ele alınmıştır. Çalışma, metin analizi üzerine kurulu bir nitel araştırma türüdür. Bu yüzden nitel araştırmaların doğasına uygun olarak doküman incelemesi tekniği kullanılmıştır. Yapılan çalışma sonucunda, eserlerde en çok tespit edilen unsurların deyimler ve ikilemeler olduğu görülmüştür. Atasözleri ise bazı eserlerde bulunurken bazı eserlerde hiç yer almamıştır. Bunların yanı sıra eserlerde en az tespit edilen unsur ise terim anlamlı sözcüklerdir. Bazı eserlerde argo sözcüklerin yoğun olarak bulunması da dikkat çekici bir nokta olmuştur. Eserlerin çocuklar için yazılmış olması nedeniyle argo sözcüklerin yer alması, bu kitapların pedagojik açıdan uygunluğunu sorgulanmasına yol açabilir. Çünkü bu tür ifadeler, çocukların hem dil gelişimini olumsuz etkileyebilir hem de toplumsal değerleri yanlış bir şekilde öğrenmelerine sebebiyet verebilir. Çocuk edebiyatında kullanılan dilin, çocuğun gelişimine uygun ve anlaşılır olması dikkate alınmalıdır. Bu nedenle, çocukların anlamasını kolaylaştıracak ve doğru dil kullanımını destekleyecek kelimeler seçilirken özen gösterilmesi faydalı olabilir. 
Anahtar kelimeler: Söz varlığı, çocuk, çocuk edebiyatı, metin, Rıfat Ilgaz.

Abstract:
The term "vocabulary" refers to the entire lexicon of a language and the word treasure possessed by the community that speaks it. The breadth of an individual's vocabulary, which plays a decisive role in their daily communication, educational level, and professional competence, directly affects comprehension and expression skills such as reading and writing. In this study, Rıfat Ilgaz's works prepared for children, including Bacaksız Kamyon Sürücüsü, Bacaksız Macera Peşinde, Bacaksız Okulda, Bacaksız Sigara Kaçakçısı, Bacaksız Paralı Atlet, Bacaksız Tatil Köyünde, Öksüz Civciv, Cankurtaran Yılmaz, Küçükçekmece Okyanusu, Kumdan Betona, Hoca Nasrettin ve Çömezleri, Halime Kaptan, Boncuk Kedim, Çocuk Bahçesi (Poetry), Çok Küçüğüm Daha Ben (Poetry), Durmak Yok (Poetry for Children and Young Adults), were analyzed in terms of vocabulary elements. The study examined proverbs, idioms, reduplications, technical terms, set phrases, onomatopoeic words, and slang words within the scope of vocabulary elements. The research is a qualitative study based on text analysis, and therefore, the document analysis technique was used in line with the nature of qualitative research. The findings of the study revealed that idioms and reduplications were the most frequently identified elements in the works. While proverbs were present in some works, they were entirely absent in others. Additionally, the least frequently identified elements were technical terms. The presence of slang words in some works, despite being written for children, is another noteworthy point. The inclusion of slang words in these books, considering they are intended for children, may raise concerns about their pedagogical appropriateness. Such expressions could negatively impact children's language development and lead to a distorted understanding of societal values. It is important to consider that the language used in children's literature should be appropriate for their development and easily understandable. Therefore, it would be beneficial to choose words that facilitate children's understanding and support correct language use.
Keywords: Vocabulary, children, children's literature, text, Rifat Ilgaz.