Taşınmaz ve iştirak hissesi satış kazancı istisnasının vergilendirmenin temel ilkeleri çerçevesinde değerlendirilmesi
Assessment of exemption for gain from sale of immovable and participation share, in the context of fundamental principles of taxation
Yazar: MEHMET MERT SARAÇÖZ
Danışman: DOÇ. DR. AYŞE NİL TOSUN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı / Maliye Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Maliye = Finance

Özet:
5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu'nda çeşitli nedenlerle ihdas edilen ve istisna veya indirim olarak düzenlemesini bulan pek çok vergi harcaması mevcuttur. Bu indirim ve istisnaların, vergilendirmenin temel ilkelerine uyumlu olması, sağlıklı bir vergi sisteminin varlığı için büyük önem arz etmektedir.
Çalışmada öncelikle, vergilendirmenin temel ilkeleri Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları perspektifinden incelenmiş, vergi sisteminin bilimsel temellere dayanmasının bir ilke olarak benimsenmesi, bir öneri olarak sunulmuştur.  Devamında ise uygulamada en çok tereddüt yaratan kurumlar vergisi harcamalarından 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 5/1-e maddesinde düzenlenen "Taşınmazlar ve İştirak Hisseleri ile Kurucu Senetleri, İntifa Senetleri ve Rüçhan Hakları Satış Kazancı İstisnası" örneği, vergilendirmenin temel ilkeleri yönünden irdelenmiştir. 
Yargı kararları ve özelgeler yardımıyla tespit edilen uygulamaya yönelik sorunlardan ve canlı örnekler üzerinden yola çıkarak Türk vergi sisteminde önemli bir yere sahip olan müessesenin vergilendirmenin temel ilkelerine uyum sorunu incelenmiş, ayrıca müessesenin diğer bazı ülkelerin mevzuatlarında, eğer varsa, nasıl ortaya konulduğu araştırılmış ve pratikten teoriğe doğru akan bu çalışma ile çözüme katkı sağlanması hedeflenmiştir. 
Analizlerin sonucunda, müessesenin çok sayıda tartışma, belirsizlik ve ihtilaf barındırdığı; pek çok noktada kanunilik, belirlilik, öngörülebilirlik ve vergi adaleti ilkelerine uyum sorunu olduğu sonucuna ulaşılmaktadır.
Sorunun çözümüne müessese özelinde katkı sağlamak amacıyla yeni bir kanun maddesi önerisi sunulmuş; aynı zamanda hem yasama hem de yürütme aşamalarında genel manada vergilendirmenin temel ilkelerine uyum için dikkat edilmesi gereken hususlar belirtilmiştir.

Abstract:
Within the Corporate Income Tax Law No. 5520, there are many tax expenditures established as exemptions or deductions. It is of great importance for the existence of a healthy tax system that these deductions and exemptions are compatible with the basic principles of taxation.
In the study, first of all, the basic principles of taxation were examined from the perspective of the decisions of the Constitutional Court and the European Court of Human Rights, and a recommendation was presented that the tax system should be based on scientific foundations as a principle. Subsequently, the example of "Exception of Proceeds from the Sale of Immovable Properties and Participation Shares, Founder's Certificates, Usufruct Shares and Preemptive Rights", regulated in Article 5/1-e of the Corporate Tax Law No. 5520, which is one of the corporate tax expenditures that creates the most hesitation in practice, is examined in terms of the basic principles of taxation.  
Based on practical problems and live examples identified with the help of judicial decisions and rulings, the compliance status of the institution, which has an important place in the Turkish tax system, with the basic principles of taxation has been examined, also how the institution, if any, has been constructed in some other countries' legislations has been researched and it is aimed to contribute to the solution with this study flowing from practice to theory. 
As a result of the analysis, it is concluded that the institution contains many discussions, uncertainties and conflicts; and concluded that there is a problem of compliance with the principles of legality, certainty, predictability and tax justice at many points.
In order to contribute to the solution of the problem specifically for the institution, a new article of law was proposed; at the same time, the issues that need to be taken into consideration in order to comply with the basic principles of taxation in general at both the legislative and executive stages are stated.