Türk kültüründe kadının rolü ve Kırgız destanlarındaki yansımaları
The role of women in Turkish culture and its reflections in Kyrgyz epics
Yazar: CEREN DOĞAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ İSMAİL TURAN KALLİMCİ
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Sosyoloji = Sociology ; Tarih = History ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Destanlar = Epics ; Kadınlar = Women ; Kahramanlar = Heroes ; Kültür = Culture ; Kırgızlar = Kyrgyzs ; Türk destanları = Turkish legends ; Türk kültürü = Turkish culture

Özet:
Destanlar bir milletin kültürü, yaşam şekli ve olaylara/kişilere yaklaşımını gösteren en önemli edebi kaynaklardan biridir. Destanlar, dünya üzerinde yaşayan bütün Türk toplulukları için ayrı bir önem arz etmektedir. Arkaik dönemden itibaren Türk destanları, Türklerin yaşayış şekilleri ve günümüze kadar geçen süreçteki değişimlerini anlayabilmek açısından da eşsiz kaynaklardır. Arkaik destanlar, kahramanlık destanları, tarihi ve aşk destanları, mitsel-masalsı destanlar şeklinde çeşitleri bulunan destanlarımız, bir milletin tanınmasına da olanak sağlamaktadır. Kırgız Türklerinde ise daha çok sözlü edebiyat sahasında gelişme gösteren destanlar günümüze kadar ulaştırılmış değerli edebiyat ürünleridir. Söz konusu tez çalışmasında da Kırgız Türklerine ait olan beş destan ışığında kadınların Türk kültüründeki yeri anlatılmıştır.
Tezin ilk bölümünde arkaik dönemden günümüze kadar geçen süre zarfında Türk kadınlarının aile, sosyoekonomik, kültürel ve siyasî hayat içindeki rolleri üzerine araştırma yapılmış ve Türk yaratılış destanı ile bağdaştırılarak verilmiştir. Türk mitolojisinde çok önemli bir yeri olan Ak Ana ve Umay Ana başta olmak üzere iyicil ve kötücül tanrıçalar hakkında bilgi verilmiştir.
İkinci bölümde ise Türk destancılık geleneği ve kadınlar ile ilgili destan motifleri üzerinde durulmuştur. Ayrıca destanlarımızda görülen tipler hakkında da bilgiler sunulmuştur.
Son bölümde ise beş Kırgız destanında yer alan kadın kahramanlar tespit edilmiş ve Türk kültüründeki rolü saptanmıştır. Tez çalışmasının sonunda yer alan ekler kısmındaki resimler ise tezde incelenen tanrıçaların ve destanlardaki kadın kahramanların mitolojide ne şekilde temsil edildiğini anlayabilmek adına verilmiştir.

Abstract:
Epics are one of the most important literary sources that show a nation's culture, lifestyle and approach to evenSDts \people. Epics represent a distinct jaw for all Turkish communities living in the world. Turkish epics from the archaic period, They are also unique sources in terms of understanding the life styles of Turkish people and their changes in the process until today. Our sagas with varieties in the form of archaic epics, heroic epics, historical and love epics, myths and national epics, allows a nation to be recognized. In the Krygyz Turks, epics that mostly development in the field of oral literature are valuable literary products that have survived to the present day. In the thesis study, the place of women in Turkish culture is explained in the light of five epic, which belongs to the Krygyz Turks.
In the first part of the thesis, during the period from the archaic period to the present day, research was conducted on the roles of Turkish women in family, socio-economic, cultural and political life and made by linking with the Turkish epic of creation. Ak Mother and Umay Mother who have a very important place in Turkish mythology and information about good and evil goddesses.
In the second part, there is information about the Turkish epic tradition and epic motifs about women. There is also information about the types in our epics.
In the last part, female heroes in five Krygyz epics have been identified and its role in Turkish culture has been determined. The annexes at the end of the thesis are to understand how the goddesses and female heroes in epics are represented in mythology.