Ağrı felaketleştirmenin dental anksiyete ve ağız sağlığına bağlı yaşam kalitesi ile ilişkisi: ağrı felaketleştirme ölçeği çocuk (AFÖ-Ç) ve ebeveyn (AFÖ-E) Türkçe geçerlilik güvenirlilik çalışması
The relationship between pain catastrophizing and dental anxiety and oral health-related quality of life: the turkish validity and reliability study of the pain catastrophizing scale for child (PCS-C) and parent (PCS-P)
Yazar: ÜMRAN AKGÜL
Danışman: DOÇ. DR. HALENUR ALTAN
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Diş Hekimliği Fakültesi / Pedodonti Ana Bilim Dalı
Derece: Diş Hekimliği Uzmanlık, 2023
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry

Özet:
Tıbbi ve dental tedaviler esnasında ağrı hissedileceği endişesi sık rastlanan durumlardan biridir. Ağrı felaketleştirme, ağrılı uyaranlara karşı abartılı olumsuz bir yönelim olarak tanımlanmıştır. Bugüne kadar yapılan çok sayıda araştırma, ağrılı uyarana maruz kalan katastrofik bireylerin, katastrofik olmayan bireylere göre daha fazla ağrı ve duygusal stres yaşadıklarını göstermiştir. Çocuk diş hekimliğinde ağrı felaketleştirme konusu dental literatürde yeni bir kavramdır. Ebeveynlerin çocukları üzerinde ne ölçüde ağrı felaketleştirmeye yol açtığının değerlendirilmesi bir başka önemli konudur. Çalışmamızda AFÖ-Ç ve AFÖ-E ölçeklerinin geçerlilik ve güvenirlilik çalışmalarını geniş bir örneklem grubuyla yaparak dilimize kazandırmayı amaçladık. Ayrıca öncü nitelikte olan çalışmamızda; yaş, cinsiyet, eğitim düzeyi (ilkokul, ortaokul, lise, üniversite, yüksek lisans), ekonomik durum (çok düşük, düşük, orta, yüksek), ağız sağlığı alışkanlıkları (diş fırçalama sıklığı, diş hekimine gitme sıklığı, diş hekimine en son ne zaman gidildiği, kendi diş sağlığını değerlendirme, daha önce görülen dental tedavilerin türü ve bu tedavilerde yaşanan ağrı deneyimi), ağız-diş sağlığı kriterleri (plak indeksi, gingival indeks, DMFT/dmft indeksi), dental anksiyete ve ağız sağlığına bağlı yaşam kalitesi ile ağrı felaketleştirme arasındaki nedensellik ilişkisini yol analizi kullanarak değerlendirmeyi amaçladık.

Necmettin Erbakan Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Pedodonti kliniğine rutin muayene amacıyla başvurmuş, 8-14 yaş aralığındaki 317 hasta üzerinde gerçekleştirilmiş çalışmamızın birinci basamağında; AFÖ-Ç ve AFÖ-E skalalarının kültürler arası geçerlilik ve güvenirlilik çalışması yapılmış, ikinci basamağında ise; bu skalalar kullanılarak çocuklar ve ebeveynlerdeki ağrı felaketleştirme davranışı ile; yaş, cinsiyet, eğitim düzeyi, ekonomik durum, ağız sağlığı alışkanlıkları, ağız-diş sağlığı kriterleri, dental anksiyete ve ağız sağlığı ile ilişkili yaşam kalitesi arasındaki ilişki değerlendirilmiştir. Hastaların dental anksiyete düzeyini ölçmek için MÇDASy, ağrı felaketleştirme düzeyini ölçmek için AFÖ-Ç ve ASİYK'yi ölçmek için 8-10 yaş ile 11-14 yaş arasına uygun olacak şekilde ÇAÖ ölçeği uygulanmıştır. Ebeveynlerin dental anksiyete düzeyini ölçmek için DAS, ağrı felaketleştirme düzeyini ölçmek için AFÖ-E ve ASİYK'yi değerlendirmek için ASİYK-BK uygulanmıştır. Çocukların ağrı felaketleştirme eğilimi göstermesinde ebeveynlerin etkisi de açıklığa kavuşturulmamıştır. 
Çalışmada yer alan tüm sorular ve ölçekler araştırmacı hekim (ÜA) tarafından okunarak katılımcılara birebir yöneltilmiştir.
 
Çalışma sonuçlarımıza göre; AFÖ-E Türkçe versiyonunun, yetişkin bireylerde ağrı felaketleştirme düzeyinin değerlendirilmesi ve AFÖ-Ç Türkçe versiyonunun, 8-14 yaşlar arasındaki çocuklarda ağrı felaketleştirme düzeyinin değerlendirilmesi için geçerli ve güvenilir bir araç olarak kullanılabileceği bulundu. Kız çocuklarında ağrı felaketleştirme eğilimi daha yüksek bulunurken (p=0,001), AFÖ-E ile cinsiyet arasında ilişki bulunmadı (p=0,415). AFÖ-Ç ve AFÖ-E ile yaş arasında ilişki bulunmadı (p=0,457)(p=0,456). Çocuklarda dental anksiyete arttıkça ağrı felaketleştirme düzeyinde artış saptanırken (p<0,001), ebeveynlerde dental anksiyete ile ağrı felaketleştirme düzeyi arasında ilişki bulunmadı (p=0,052). Hem çocuklarda hem de ebeveynlerde ağrı felaketleştirme düzeyi yüksek olan bireylerin ASİYK düzeyleri düşük bulundu (p<0,001)(p=0,038). Ebeveynlerdeki ağrı felaketleştirme eğilimi arttıkça çocuklardaki ağrı felaketleştirme düzeyinde de artış rapor edildi (p=0,031).

Çalışmamızın sonuçları göz önünde bulundurulduğunda, ebeveynlerdeki ağrı felaketleştirme düzeyinin çocuklar üzerinde olumsuz etkisine, dental anksiyetenin ağrı felaketleştirmede artışa ve ağrı felaketleştirmenin ASİYK'de azalmaya neden olduğuna ulaşıldığından; gelecekteki çalışmalarda klinik zorlukları azaltmak adına katastrofik bireyleri belirlemek ve anksiyete düzeylerini azaltmak amacıyla maliyet ve zaman açısından etkili yöntemler geliştirilmesi gerektiğini öngörmekteyiz. Ağrı felaketleştirme davranışı gösteren hastanın doğru bir şekilde tespit edilmesi, diş hekimi ile hasta arasında sağlıklı düzeyde iletişim kurulabilmesine, kaliteli tedavi yapılabilmesine ve hastanın sonraki randevulara daha sakin bir şekilde gelmesine yardımcı olacaktır. Dental ağrının, diş tedavisinden kaçınmanın önemli bir belirleyicisi olduğu göz önünde bulundurulduğunda, özellikle yüksek düzeyde ağrı yaşamaya eğilimi olan kişilerde etkin ağrı azaltma stratejilerinin, bireylerin ağız sağlığı üzerinde yararlı etkilere sahip olacağını düşünmekteyiz.

Anahtar Kelimeler: Ağrı Felaketleştirme, Dental Anksiyete, Faktör Analizi, Geçerlilik ve Güvenirlilik, Sağlıkla İlişkili Yaşam Kalitesi

Abstract:
Worrying about pain during medical and dental treatments is an expected common behavior. Catastrophizing is used as an exaggerated negative response to painful stimuli. Numerous studies to date have found that catastrophic people exposed to painful stimuli experienced more pain and emotional stress than non-catastrophic people. Pain experience and pain catastrophizing in pediatric dentistry is a new concept in the dentistry literature. Assessing the extent to which children are catastrophic in pain in their children is another important issue. In our study, we aimed to introduce the validity and reliability studies of the PCS-C and PCS-P scales into our language by making them with a large sample group. In addition, in our pioneering work; age, gender, education level (primary school, secondary school, high school, university, graduate), economic status (very low, low, medium, high), oral health control (brushing load, risk of going to the dentist, last visit to the dentist, when time has gone, own dental examination, type of previous dental treatments and pain experience in these treatments), oral-dental health assessment (plaque index, gingival index, DMFT/dmft index), dental anxiety and oral health-related quality of life and pain we aimed to evaluate the causality relationship between catastrophizing by using path analysis.

In the first step of our study, which was carried out on 317 patients aged 8-14 years, who applied to the Necmettin Erbakan University Faculty of Dentistry Pediatric dentistry clinic for routine examination; Cross-cultural validity and reliability studies of the PCS-C and PCS-P scales were carried out, and in the second step; with the treatment of catastrophizing pain in children and their parents using these scales; The relationship between age, gender, education level, economic status, oral health, oral- dental health assessment, dental anxiety and oral health-related quality of life were evaluated. For dental anxiety crises of the patients, MCDASf, for pain catastrophizing deaths, PCS-C, and OHRQoL, for patients between 8-10 and 11-14 years of age, DAS was used. DAS was applied for dental anxiety deaths of children, PCS-P for pain catastrophizing patients, and OHRQoL-UK for burning OHRQoL. The influence of parents on children's tendency to catastrophize pain has also yet to be clarified results. All questions and scales in the study were read by the researcher physician (ÜA) and directed to the participants one-on-one.

According to our study results; It has been found that the Turkish version of PCS-P can be used as a valid and reliable tool for the evaluation of catastrophizing pain experiences in adult patients, and the Turkish version of PCS-C can be used as a valid and reliable tool for the assessment of pain catastrophizing cases in children aged 8-14 years. While girls have a higher tendency to pain catastrophizing (p=0.001), there was no relationship between PCS-P and gender (p=0.415). There was
no relationship between PCS-C and PCS-P and age (p=0.457)(p=0.456). While dental anxiety was found to be at the level of pain catastrophizing in children (p<0.001), no relationship was found between dental anxiety and catastrophizing pain level in parents (p=0.052). The rate of OHRQoL was found to be low in individuals with high levels of pain catastrophizing in both children and parents (p<0.001) (p=0.038). An increase in the level of pain catastrophizing in children was reported as the parental pain catastrophizing tendency increased (p=0.031).

Given the results of our study; we reached the conclusion that due to the adverse effect of the level of pain catastrophizing caused by parents, the increase of pain catastrophizing caused by dental anxiety and the decrease of OHRQoL caused by pain catastrophizing; future studies should develop cost and time-effective methods for identifying catastrophic individuals and reducing anxiety levels in order to reduce clinical challenges. Accurately detecting the collective that shows the pain catastrophizing practices will help establish a healthy level of communication between the dentist and the patient, provide quality treatment, and help the groups come to the following appointments will benefit. Considering that dental pain is an important organ of avoiding dental treatment, we think that effective pain reduction has effective effects on individual's oral health, especially those who aim to experience high pain levels.

Keywords: Dental Anxiety, Factor Analysis, Health-Related Quality of Life, Pain Catastrophizing, Reliability and Validity