Örgüt kültürünün örgütsel muhalefete etkisi: Hizmet sektörü üzerine bir araştırma
The effect of organizational culture on organizational dissent: A research on service sector
Yazar: ERTUNÇ ÇELİK
Danışman: DOÇ. DR. ERCAN YAVUZ
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Rekreasyon Yönetimi Ana Bilim Dalı / Rekreasyon Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Turizm = Tourism ; İşletme = Business Administration

Özet:
Örgüt içi iletişim örgütsel yapının önemli bir unsuru olmakla birlikte işgören davranışlarının temelini oluşturmaktadır. İşgörenlerin birbirleri ile olan ilişkileri örgütsel yapı içerisinde birçok olumlu ve olumsuz davranışı meydana getirebilmektedir. Bu açıdan örgüt kültürü ilişkilerin temel normlarının belirlenmesi açısından etkili bir kaynak olarak kullanılabilmektedir. Öte yandan örgütsel muhalefet davranışı noktasında işgörenlerin ve yöneticilerin politikaları sorgulayabilir olması da örgütlerde olumlu veya olumsuz davranışları ortaya çıkarabilmektedir. Bu bağlamda araştırmanın temel amacını, örgüt kültürünün içsel ve dışsal muhalefet davranışı üzerindeki etkisinin tespit edilmesi oluşturmaktadır. Araştırmanın diğer amaçlarını ise örgüt kültürü alt boyutlarını oluşturan klan, adhokrasi, hiyerarşi ve pazar kültürü tiplerinin, örgütsel muhalefet davranışı alt boyutlarını oluşturan içsel ve dışsal muhalefet davranışlarına olan etkilerinin tespit edilmesi oluşturmaktadır. Araştırmanın amaçları doğrultusunda değişkenler arasındaki ilişki ve etkinin tespit edilmesi amacıyla nicel araştırma yöntemleri arasında yer alan ilişkisel tarama modelinde kullanılarak araştırmanın modeli ve hipotezleri oluşturulmuştur. Araştırmanın örneklem grubunu Ankara ilinde faaliyet gösteren kurumlardaki/işletmelerdeki çalışan işgörenler oluşturmaktadır. Araştırma kapsamına nicel veri toplama yöntemlerinden anket tekniği ile çalışmanın saha araştırması yapılmıştır. Elde edilen 386 sağlıklı anket formu ile veri seti oluşturulmuştur. Araştırmanın genel sonuçları incelendiğinde, korelasyon analizi sonucunda piyasa kültürü ile içsel muhalefet arasında istatistiksel olarak düşük şiddette ve anlamlı sonuç elde edilmiştir. Diğer yandan hiyerarşi kültürü ile içsel muhalefet arasında da istatistiksel olarak anlamlı ve düşük şiddette bir ilişki tespit edilmiştir. Hiyerarşi ve piyasa kültürünün içsel muhalefet davranışı üzerinde anlamlı etkisi tespit edilmiştir. Örgütlerde rekabetçi ve başarı odaklı işlerin sonuca yönelik olması, işlerin dengeli ve sorunsuz işleyişinin hedeflenmesi, hedeflerin başarılmasına yönelik verilen önem ve denetim mekanizmasının sıkı tutulması, dış çevrede üstünlüğün sağlanmasına yönelik isteklilik, verimliliği amaçlayan sistemin koordine olma ve örgütlenmeden geçmesi; işgörenlerin memnun olmadığı örgüt politikalarını açıkça dile getirmesine, örgüt kararlarının sorgulandığı noktada yöneticilerle paylaşmasına ve eksikliklerin giderilmesi için önerilerde bulunmasına, örgüt içerisinde haksız davranışlar sergilendiğinde yöneticilere bu düşüncesini aktarmasına, örgüte sıkıntı verecek konuları diğer çalışma arkadaşlarıyla rahatlıkla konuşmasına sebep olacağı düşünülmektedir. Bu tür davranışların piyasa ve hiyerarşi kültürünü benimseyen örgütlerde örgüt içi iletişime ve örgütsel yapının gelişimine katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Abstract:
Intra-organisational communication is an important element of organisational structure and forms the basis of employee behaviours. The relations of employees with each other can create many positive and negative behaviours within the organisational structure. In this respect, organisational culture can be used as an effective source for determining the basic norms of relations. On the other hand, the fact that employees and managers can question the policies at the point of organisational dissent behaviour can also reveal positive or negative behaviours in organisations. In this context, the main purpose of the research is to determine the effect of organisational culture on internal and external dissent behaviour. The other objectives of the research are to determine the effects of clan, adhocracy, hierarchy and market culture types, which constitute the sub-dimensions of organisational culture, on internal and external dissent behaviours, which constitute the sub-dimensions of organisational dissent behaviour. In order to determine the relationship and effect between the variables in line with the objectives of the research, the model and hypotheses of the research were created by using the relational survey model, which is among the quantitative research methods. The sample group of the research consists of the employees working in the institutions/businesses operating in Ankara. The field research of the study was carried out with the survey technique, which is one of the survey methods of survey data collection. A data set was created with 386 valid survey forms obtained. When the main results of the research were analysed, as a result of correlation analysis, statistically low and significant results were obtained between market culture and internal dissent. On the other hand, a statistically significant and low-severity relationship was found between hierarchy culture and internal dissent. Hierarchy and market culture had a significant effect on internal dissent behaviour. Competitive and success-oriented work in organisations, aiming for a balanced and smooth functioning of the work, the importance given to the achievement of the goals and keeping the control mechanism tight, the willingness to achieve superiority in the external environment, the system aiming for efficiency, coordination and organisation; It is thought that this kind of behaviour will cause the employees to openly express the policies of the organisation that they are not satisfied with, to share with the managers at the point where the decisions of the organisation are questioned and to make suggestions for the elimination of deficiencies, to convey their opinions to the managers when unfair behaviours are exhibited in the organisation, and to talk about the issues that will cause problems to the organisation with other colleagues easily. It is thought that such behaviours will contribute to intra-organisational communication and the development of the organisational structure in organisations that adopt market and hierarchy culture.