Ali Bey Hüseyinzade'nin Füyûzat Dergisi'nde yayımlanan yazıları üzerine bir inceleme
A review on Ali Bey Hüseyinzade's articles published in Füyüzat Magazine
Yazar: RAİF TÜCİ
Danışman: DOÇ. DR. CAVİD QASIMOV
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Yakınçağ Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History
Dizin: Azerbaycan = Azerbaijan ; Azerbaycan basını = Azerbaijan press ; Dergiler = Magazines ; Füyuzat dergisi = Fuyuzat magazine ; Tarihçilik = Historiography ; Turan, Hüseyinzade Ali = Turan, Hüseyinzade Ali ; Yakın Çağ = Modern Times

Özet:
Füyûzat dergisi 1 Kasım 1906 yılında Ali Bey Hüseyinzade'nin "Hayati" mahlasıyla yazdığı "Hâyat ve meyl-i Füyûzat" isimli yazısıyla Bakü şehrinde yayım hayatına başlamıştır. Derginin sahibi ve kurucusu Ali Bey Hüseyinzade veya diğer ismiyle Hüseyinzade Ali Turan olmuştur. Osmanlıca ve özellikle de İstanbul şivesinde haftalık yayın yapan Füyüzat dergisi kendi yayım çizgisini Edebi, ilmi, siyasi, ictimai, müsevver ve haftalık İslami Dergi olarak ("Edebî, fennî, siyasî, ictimaî, müsevver haftalık Türkçe Mecmua-yi İslamiyedir") nitelendirmiştir. Füyûzat Dergisi yayım hayatını bir sene sürdürebilmiş ve 1 Kasım 1907 yılında Ali Bey Hüseyinzade'nin "Perde eniyor" yazısıyla yayım hayatını sonlandırmıştır. Bir sene zarfında derginin 32 sayısı yayımlanmış ve bu sayılarda edebi, ilmi, sosyal, siyasi, iktisadi, içtimai ve diğer konularda toplamda 340'tan fazla yazı yer almıştır. Derginin yazar kadrosunda Azerbaycan başta olmakla Türk Dünyası'nın ünlü aydınları yer almış, fakat derginin fikri yapısını Ali Bey Hüseyinzade tarafından yayımlanan yazılar belirlemiştir.
Füyûzat Dergisi XX yüzyılın başlarında Azerbaycan ve aynı zamanda dünyada yaşanan sosyal, siyasi ve kültürel olayları yakından takip etmiş ve bu olaylarla ilgili yapılan yazıları manşetine taşımıştır. Fakat dergide daha çok Türk-Müslüman Dünyası'nın siyasi, ekonomik ve kültürel sorunları tartışılmış ve Türk-Müslüman Dünyası'nın Batı'dan bilgi ve teknoloji bakımdan geri kalmış olmasının nasıl ortadan kaldırılması için yollar aranmıştır. Bununla beraber dergi Turancılık ülküsünü şiar edinerek parçalanarak sömürgeleşen Türk ve Müslüman memleketleri "Türkleşmek, İslamlaşmak ve Muasırlaşmak" sloganı ile tekrar bir araya getirmek için mücadele vermiştir. Derginin sayfalarında Rus sosyal-demokratizmi, Osmanlı Tanzimat reformları, "İttihat ve Terakki" siyasi düşüncesi ve İran'dakı Meşrute (Anayasa) harekâtı konusunda değerlendirmeler yapılmıştır. Türk-Müslman Dünyası'nın "dilde, fikirde ve işde birlik" sloganı ile hareket ederek muasır medeniyeti yakalamalarının mümkünlüğü öngörülmüştür. Dergide Türk-Müslüman dünyası'nın yeni siyasi modeli yakalamaları öngörülmüş ve bu ülkelerde Avrupa'daki modern parlamenter sistemin kurulması ve Anayasanın kabul edilmesinin kaçınılmaz olduğunu ile ilgili yazılar yayınlanmıştır. Genel olarak Füyûzat Dergisi kendi manşetinde Türk-Müslüman Dünyası'nın siyasi, ekonomik ve kültürel sorunlarının aydınların tartışmasına açarak, bu sorunlardan kurtulmanın çarelerini aramıştır.

Abstract:
Füyuzat magazine started its publication life in Bakû on November 1, 1906. The owner and founder of the magazine was Ali Bey Hüseyinzade or by other name Hüseyinzade Ali Turan. Füyüzat magazine, which is a weekly publication in Ottoman Turkish and especially in the Istanbul dialect, described itself as an Islamic publication. Füyuzat Magazine, which publishes on literary, scientific, social, political, economic and social issues, continued its publication life for one year. The journal ended its publication life on November 1, 1907, with the article "The Curtain is Becoming" by Ali Bey Hüseyinzade. During the one-year publication period, 32 issues of Füyuzat Magazine were published. In these numbers, more than 160 articles were published on literary, scientific, social, political, economic and social issues. Famous intellectuals of Azerbaijan were among the writers of the journal, but the articles published by Ali Bey Hüseyinzade determined the intellectual structure of the journal.
Füyuzat Magazine closely followed the social and political events in Azerbaijan and also in the world at the beginning of the XX century and carried it to its headline with articles about these events. However, in the magazine, the political, economic and cultural issues of the Turkish-Muslim World were discussed and ways were sought to eliminate the Turkish-Muslim World's backwardness from the West in terms of information and technology. In addition,
the magazine struggled to reunite the colonized Turkish and Muslim countries with the slogan of "Turkification, Islamization and Modernization", taking the Turanism ideal as its motto. In the pages of the magazine, evaluations were made on Russian social-democracy, Ottoman Tanzimat reforms, the political thought of "İttihat ve Tarakki" and the Constitutional (Constitutional) movement in Iran. It is foreseen that the Turkish-Muslim World will be able to approach the contemporary civilization by acting with the slogan of "unity in language, idea and business". In the journal, it was predicted that the Turkish-Muslim World would catch up with the new political model, and articles were published on the fact that the establishment of the modern parliamentary system in Europe and the adoption of the Constitution were inevitable in these countries. In general, Füyuzat Magazine, in its headline, opened the political, economic and cultural problems of the Turkish-Muslim World to the discussion of intellectuals and sought solutions to get rid of these problems.