İç hastalıkları polikliniğine başvuran tip 2 diyabetes mellitus tanısı olan kombine veya monoterapi oral antidiyabetik tedavi kullanan hastaların pankreas beta hücre rezervinin homa-β indeksi kullanılarak değerlendirilmesi
Evaluation of pancreatic beta cell reserve using homa-β index in patients with type 2 diabetes mellitus who admitted to the internal medicine polyclinic and use combined or monotherapy oral antidiabetic treatment
Yazar: RAİFE DİLHAN ALÇELİK KARACAN
Danışman: PROF. DR. SÜLEYMAN AHBAB ; DR. EMRE HOCA
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases
Dizin: Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus-tip 1 = Diabetes mellitus-type 1 ; Diabetes mellitus-tip 2 = Diabetes mellitus-type 2 ; Diabetik nöropatiler = Diabetic neuropathies ; Hipoglisemi = Hypoglycemia ; Hipoglisemik ajanlar = Hypoglycemic agents ; İnsülin direnci = Insulin resistance

Özet:
Amaç: Diyabetes mellitus, hiperglisemiyle karakterizedir. Patogenezinde insülin direnci ve beta hücre disfonksiyonu çok önemlidir. HOMA-β indeksi beta hücre fonksiyonunu göstermek için kullanılır. Bu çalışmada iç hastalıkları polikliniğine başvuran diyabet tanılı, çeşitli oral antidiyabetik tedavileri kullanan hastaların pankreas beta hücre fonksiyonları arasındaki ilişkiyi HOMA-β indeksi kullanarak göstermeyi amaçladık.
Gereç ve yöntem: Tip 2 diyabeti olan ve oral antidiyabetik kullanan 107 hastanın çeşitli laboratuvar parametreleri, demografik özellikleri, HOMA-ß, HOMA-IR indeksleri incelendi. Hastalar kullandıkları tedavi çeşidine göre gruplandırıldı, aralarındaki ilişkiler incelendi. Hastalar diyabet yaşlarına göre gruplara ayrıldı, HOMA-ß indeksi ve diğer parametreler açısından karşılaştırıldı. 
Bulgular: 107 hastanın 37'si erkek (%34), 70'i (%66) kadındır. 51'inin (%47) diyabet yaşı 5 yıl ve altındayken, 56'sının (%53) diyabet yaşı 5 yılın üzerindedir. Hepsi metformin tedavisi almaktadır. 41 hasta (%38) yalnızca metformin kullanırken 66 hasta (%62) kombine tedavi kullanmaktadır. Metformin ve kombine ilaç kullanan hastaların laboratuvar değerleri arasında tedavi tipine göre anlamlı bir farklılık bulunup bulunmadığı incelendiğinde HOMA-ß (p=0.01), HOMA-IR (p=0.01), HbA1c (p<0.001), AKŞ (p<0.001), LDH (p=0.04) değerleri arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunmuştur. Diyabet yaşı 5 yıl ve altında ve 5 yıl üstünde olan hastalarda HOMA-ß (p=0.01), HbA1c (p=0.04), lenfosit (p=0.04), diyastolik kan basınçları (p=0.04) arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptanmıştır. Metforminin yanı sıra alınan ek tedavinin beta hücre fonksiyonu üzerindeki etkisini incelendiğinde, sülfonilüre kullanımının istatistiksel olarak anlamlı bir etkiye sahip olduğunu görülürken diğer tedavilerde anlamlı fark saptanmamıştır.
Sonuç: Metformin ile kombine olarak DPP4-i, SGLT2-i, sülfonilüre, tiyazolidin grubu oral antidiyabetik kullanan hastalardan yalnızca sülfonilüre kullanan grubun HOMA-ß düzeyleri anlamlı düzeyde düşük saptanmıştır. Bu sülfonilürelerin beta hücre disfonksiyonuna sebep olduğunu destekler. Diyabet yaşı 5 yıl ve altı ile 5 yılın üzerinde olan hastalarda diyabet yaşı 5 yıl ve altı olanların HOMA-ß değerleri anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur, diyabet yaşı arttıkça beta hücre disfonksiyonundaki artışı doğrulamaktadır.
Anahtar kelimeler: diyabet, pankreas beta hücre, homabeta, oral antidiyabetik

Abstract:
Aim: Diabetes mellitus is characterized by hyperglycemia. Insulin resistance and beta cell dysfunction are very important in its pathogenesis. The HOMA-β index is used to indicate beta cell function. In this study, we aimed to investigate the relationship between pancreatic beta cell functions in patients diagnosed with diabetes who applied to the internal medicine outpatient clinic and used various oral antidiabetic treatments, utilizing the HOMA-β index.
Materials and methods: Various laboratory parameters, demographic characteristics, HOMA-ß, HOMA-IR indices of 107 patients with type 2 diabetes who were using oral antidiabetic drugs were examined. Patients were grouped according to the type of treatment they were using, and the relationships between them were examined. Patients were divided into groups based on their duration of diabetes, and then compared in terms of the HOMA-ß index and other parameters.
Results: Out of the 107 patients, 37 were men (34%) and 70 (66%) were women. While 51 (47%) of them had diabetes for 5 years or less, 56 of them (53%) had diabetes for over 5 years. All of them were receiving metformin treatment. 41 patients (38%) used metformin alone, while 66 patients (62%) used combined therapy. When examining whether there was a significant difference between the laboratory values of patients using metformin and combined drugs according to the type of treatment, statistically significant differences were found in the values of HOMA-ß (p=0.01), HOMA-IR (p=0.01), HbA1c (p<0.001), FBG (p<0.001), and LDH (p = 0.04). A statistically significant difference was found between HOMA-ß (p=0.01), HbA1c (p=0.04), lymphocyte (p=0.04), and diastolic blood pressure (p=0.04) when patients were grouped according to diabetes duration being 5 years or less or over 5 years. When the effect of additional treatment taken in addition to metformin on β-cell function was examined, it was observed that the use of sulfonylureas had a statistically significant effect, while no significant difference was detected in other treatments.
Conclusion: Among patients using DPP4-i, SGLT2-i, sulfonylurea, and thiazolidine group oral antidiabetics in combination with metformin, HOMA-β levels were found to be significantly lower in the group using only sulfonylurea. This supports the idea that sulfonylureas may cause beta cell dysfunction. HOMA-β values were found to be significantly higher in patients with diabetes duration of 5 years or less, confirming the increase in beta cell dysfunction as the duration of diabetes increases.
Key words: diabetes, pancreatic beta cell, HOMA-β, oral antidiabetic