Sultan Melikşah ve sonraki dönemde hanedan arası taht kavgası
Fight for the throne between Sultan Melikşah and later dynasty
Yazar: LEYLA GÜNŞAR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ABDURAHİM TUFANTOZ
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Ortaçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
Türk yönetim sisteminde egemenlik kaynağı Tanrı'dır. Türk kağanlarına "devleti
idare etme gücü ve yetkisi" tanrıdan verildiği inancı vardır. Hükümdarlık ise
hanedan üyelerinin birinden diğerine kan yoluyla geçmesidir. Bu sebeple hanedanın
her üyesi tahtta eşit hakka sahiptir. Tahta çıkan kendisinden sonra bir veliaht ilan
etse bile taht kavgalarının önüne geçilemedi. Bazen bu kavgalarda barış yoluna
gidilse de, dönem dönem kanlı mücadeleler yaşandı. Selçuklu Devleti'nde,
mücadeleler en çok Sultan Melikşah ve sonrasında yaşandı. Fetret Devri'nin
başrollerinden biri Sultan Melikşah'ın eşi, Karahanlı Prensesi Terken Hatun'dur.
Sarayda nüfuz sahibi olup devlet işlerine müdahalelerde bulunan ve Sultan
Melikşah'ın bile ölümünde parmağı olduğu düşünülen hatun çocuk yaştaki oğlu
Mahmûd'un tahta çıkmasını istiyordu. Ancak Melikşah'ın, Berkyaruk adında başka
bir oğlu vardı. Berkyaruk ve Terken Hatun arasında yaşanan taht mücadelesini
Berkyaruk kazanarak Rey'de tahta çıktı. Sultan Melikşah'ın kardeşi ve Suriye
yöneticisi Tutuş, Berkyaruk ile taht mücadelesine girdi. Rey yakınlarında çıkan
amca yeğen savaşını Berkyaruk kazandı ve Tutuş öldürüldü. 1099'da Berkyaruk'un
kardeşi Muhammed Tapar, Nizâmülmülk'ün oğlu Vezir Müeyyidülmülk'ün
desteğiyle ayaklandı ve onun etkisiyle Abbasi halifesi Mustazhir (1094-1118),
Muhammed Tapar'ı sultan ilan etti. Tapar ve kardeşi Berkyaruk arasındaki 5 büyük
savaş 5 yıl (1099-1104) sürdü ve kazanan Berkyaruk oldu. Berkyaruk, 1104 yılında
vefat edince yerine 5 yaşındaki oğlu II. Melikşah tahta çıkarıldı. Ancak çocuk sultan
birkaç ay sonra tahttan indirilerek gözlerine mil çekildi ve Muhammed Tapar tahta
çıktı. Tapar'ın ölümünden sonra tahta çıkan oğlu Mahmûd ve amcası Sencer
arasında da taht mücadelesi yaşandı. Mahmûd'un kısa süren sultanlığından sonra
Sultan Sencer tahtın tek ve son sahibi oldu. Büyük Selçuklu Devleti'nin tarih
sahnesinde uzun süre kalmamasının sebebi hanedan üyeleri arasında yaşanan taht
mücadeleleri, Bâtınilik hareketleri, Haçlı saldırıları, sultanlara tabî olması gereken
emîrlerin isyanları fırsat bilerek nüfuzlarını arttırmaya çalışması ve tahta kendi
belirledikleri kişileri çıkarmaya çalışması yıkımı hızlandırdı.

Abstract:
Sencer The source of sovereignty in the Turkish administrative system is
God. There is a belief that the Turkish khans were given the "power and authority to
administer the state" from God. Sovereignty is the passing of members of a dynasty
from one to another by blood. There fore, every member of the dynasty has an equal
right to the throne. Even if he declared an heir to the throne after himself, the fights
for the throne could not be prevented. Although sometimes these fights took the path
of peace, there were bloody struggles from time to time. In the Seljuk State, the
struggles were mostly experienced during and after Sultan Melikşah. One of the
leadin groles in the Interregnum is the wife of Sultan Melikşah, the Karakhanid
Princess Terken Hatun. The woman who was influential in the palace and interfered
in the state affairs and was thought to have a hand in the death of even Sultan
Melikşah, wanted her child son Mahmud to ascend to the throne. However,
Melikşah had another son named Berkyaruk. Berkyaruk won the throne struggle
between Berkyaruk and Terken Hatun andascended to the throne in Rey. Tutuş, the
brother of Sultan Melikşah and the ruler of Syria, entered the struggle for the throne
with Berkyaruk. Berkyaruk won the uncle nephew war near Rey and Tutuş was
killed. In 1099, Berkyaruk's brother Muhammed Tapar revolted with the support of
Nizâmülmülk's son, Vizier Müeyyidülmülk, and the Abbasid Caliph Mustazhir
(1094-1118) declared Muhammed Tapar Sultan. The 5 great wars between Tapar
and his brother Berkyaruk lasted for 5 years (1099-1104) and Berkyaruk was the
winner. When Berkyaruk died in 1104, his 5 year old son II. Melikşah was
enthroned. However, the child sultan was dethroned a few months later, his eyes
were drawn and Muhammed Tapar ascended the throne. After the death of Tapar,
there was a struggle for the throne between his son Mahmud and his uncle Sencer.
After Mahmûd's short reign, Sultan became the sole and last owner of the throne.
The reason why the Great Seljuk Statedid not stay on the stage of history for a long
time was the struggle for the throne among the members of the dynasty, the Bâtinî
movements, the Crusader attacks, the revolts of the emirs who were supposed to be
subject to the sultans, trying to increase their influence and trying to get the people
they determined on the throne, accelerating the destruction.