Arap Baharı'ndan etkilenen Yakın ve Orta Doğu ülkeleri ile Türkiye arasındaki ithalat ve ihracat miktarlarının ARIMA modelleri ile incelenmesi
The analysis of import and export quantities between the Near and Middle East countries which are affected from the Arab Spring and Turkey with ARIMA models
Yazar: DEMET YÜKSEL
Danışman: YRD. DOÇ. DR. HAMDİ EMEÇ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ekonometri Ana Bilim Dalı / Ekonometri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Ekonometri = Econometrics ; İşletme = Business Administration
Dizin: ARIMA modelleri = ARIMA models ; Arap Baharı = The Arab Spring ; Orta Doğu ülkeleri = Middle eastern countries ; Ortadoğu = Middle East ; Türkiye = Türkiye ; Uluslararası ticaret = International trade ; Yakın Doğu = Near East ; Zaman serileri analizi = Time series analysis ; İhracat = Export ; İthalat = Import

Özet:
Yakın ve Orta Doğu bölgesi coğrafi konumu ve zengin yer altı kaynaklarına sahip olması nedeniyle dünya üzerinde önemli bir yere sahiptir. 2010 yılı Aralık ayında Tunus'ta başlayan halk hareketlerinin kısa zamanda Yakın ve Orta Doğu ülkelerine yayılmasıyla birlikte bölgede çeşitli protesto ve gösteriler düzenlenmiştir. ''Arap Baharı'' olarak adlandırılan bu süreç, bölge ülkeleriyle güçlü ticaret ilişkilerine sahip ülke ekonomilerini çeşitli yollardan etkilemiştir. Türkiye de son yıllarda bu ülkelerle olan dış ticaret ağını genişleterek ticari ilişkilerini güçlendirmiştir. Dolayısıyla yaşananların ülke ekonomimize yansıması da sürecin doğal bir sonucu olarak ortaya çıkacaktır.
Ekonomik gelişmişliğin bir göstergesi olan ithalat ve ihracat miktarları için kurulan modeller ile elde edilen öngörüler ülkelerin gelecek dönem bütçe programlarının hazırlanmasına yardımcı olur. Doğru öngörüler neticesinde hazırlanan bütçe programları ise gelir ve giderlerin sürekli kontrol altında tutulmasını sağlayarak zarar riskini minimuma indirir. Zaman serileri analizinde değişkenin geçmiş dönem değerlerinden yararlanılarak seriye uygun bir model belirlenir ve belirlenen model yardımıyla gelecek hakkında öngörümlemede bulunulur.Öngörüler; gerek işletmeler gerekse ülke ekonomileri gibi farklı alanlarda farklı değişkenler üzerinden yapılabilir. Bu değişkenlere satış rakamları, ürün miktarı, işsizlik miktarı, ithalat ve ihracat miktarları örnek olarak verilebilir. 
Bu çalışmanın amacı, Yakın ve Orta Doğu ülkelerinde yaşanan siyasi ve ekonomik krizlerin Türkiye'nin ithalat ve ihracatına nasıl yansıdığını görmektir. Böylece kurulan modeller yardımıyla öngörümleme yapılarak söz konusu ülkelerle gerçekleştirilen dış ticaretin benzer krizlerde nasıl sonuçlar verdiği analiz edilmeye çalışılmıştır. Bu amaçla,01.1996-10.2014 zaman aralığında Türkiye İstatistik Kurumu'ndan(TÜİK) elde edilen verilerden yararlanılarak Arap Baharı'ndan etkilenen Yakın ve Orta Doğu ülkeleri ile Türkiye arasındaki ithalat ve ihracat miktarları için uygun ARIMA modelleri belirlenmiş ve gelecek sekiz ay için öngörümlemede bulunulmuştur. 


Anahtar Kelimeler:Zaman Serileri, ARIMA Modelleri, Dış Ticaret, Öngörümleme.

Abstract:
The Near and Middle East have an important place on earth in terms of their geographical position and having wealthy resources.In December, 2010 different protest and demonstrations were organized in the region with the civil commotions which had started in Tunis, spreading to the Near and Middle East countries at short notice. This period called "The Arab Spring", affected the countries in the region and economics of the countries which have powerful business relations in different aspects.In recent years, Turkey has strengthened its business relations, by expanding its foreign trade system with these countries, as well.Therefore, the reflection of experiences to the economics of our country will come up as a spontaneous outcome of the process.
Forecasts, which are the indicators of economic growth and have been acquired with the models that are set up for the measures of imports and exports help the countries arrange coming period budget programmes.The budget programmes which are prepared with the correct forecasts minimise the risk of loss by keeping the incomes and expenses under control.In the analysis of time series, an appropriate model for the series is assigned in the light of former amounts of the variable and with the help of assigned model, a forecast is made for the future.The forecasts can be made in terms of different variables of different fields, such as administration or national economy.Sales figures, quantity of the product, unemployment rate, quantity of the imports and exports can be given as examples for these variables.
The purpose of these researches is to see how the political and economic crises in the Near and Middle East reflected on Turkey's imports and exports.With the help of built models, forecastings are made and how the foreign trade with these countries resulted under similar crisis conditions is tried to be analyzed.For this purpose, in the light of the data acquired from Turkish Statistical Institute between the time period of 01.1996-10.2014,  appropriate ARIMA models areset for the quantity of imports and exports between Turkey and the Near and Middle East countries which are affected from the Arab Spring and  forecasts are made for the next eight months.


Keywords: Time Series, ARIMA Models, Foreign Trade, Forecasting.