İslam'da dış politika anlayışı ve İran örneği
Foreign policy understanding of İslam and case of İran
Yazar: ATAY AKDEVELİOĞLU
Danışman: PROF. DR. BASKIN ORAN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Bölümü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Uluslararası politika = International policy ; İran = Iran ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bu tezde, İslam'ın ilk dönemindeki dış politika anlayışı (?siyer?) ile İran'da Cumhuriyet döneminde izlenen dış politika karşılaştırılmaktadır.Giriş bölümünde tezin amaçları ve varsayımları ortaya konmuştur. 19. Yüzyıldan itibaren, İslam devletlerinin dış politikalarını açıklamak için siyere dayalı dış politika anlayışının işe yaramayacağı ve günümüzdeki köktendinci Ortadoğu rejimlerinin retorikte siyeri takip etseler de uygulamada Batı normlarına uydukları, tezin temel varsayımını oluşturmaktadır. Bölümün ikinci kısmında ise İslam'da devlet anlayışı ve siyaset teorisi özetlenmiş, Sünni ekoller ile Caferi ekol arasındaki farklar açıklanmıştır.İlk bölümde Klasik dönem (1258 öncesi) İslamî dış politika anlayışı, Kuran esas alınarak, bir anlamda kodifiye edilmeye çalışılmıştır. Kodifikasyon ile model oluşturma arasında bir çaba olarak tanımlanabilecek bu teorik kısım, siyerin sadece muğlak bir çerçeve oluşturduğunu ve bu nedenle de ?anlayış? yerine ?kuram? teriminin kullanılamayacağını göstermiştir. Ayrıca, olanı açıklamak yerine olması gerekeni anlatması, siyerin kuramdan bir diğer farkı olarak belirlenmiştir.İkinci bölümde Cumhuriyet İranında dinsel yapılanma ve yeni rejimin bölgede ifade ettiği anlam incelenmiştir. İran'ın anayasal teokratik rejiminin sui generis niteliği ortaya konmuştur. Ayrıca, Ortadoğu'da köktendincilik teriminin 1979 sonrasında anlamının nasıl kaydığı açıklanmaya çalışılmıştır.Üçüncü bölümde İran dış politikasının ana hatları, ikili ilişkiler esas alınarak incelenmiştir. Bazı olaylar öne çıkarılarak, siyerle ne derece bağdaştırılabileceği ele alınmıştır.Sonuç bölümünde ise, varsayımların geçerliliğinin ne ölçüde sınandığı tartışılmıştır. Varsayımlar doğrulanmış olsa da, siyerin esnekliği sayesinde, İran'ın ulusal çıkara dayalı olduğu anlaşılan dış politikasını, İslam'ın dış politika anlayışına uygun göstermeyi büyük oranda başardığı sonucuna varılmıştır.

Abstract:
The understanding of foreign policy in the first period of Islam (siyer) has been compared with the foreign policy of Republic of Iran in this thesis.The aims and hypothesises of the thesis have been given in the introduction part. From the 19th century, the understanding of foreign policy that based on siyer in order to give information about the foreign policy of Islamic states was not useful and if fundamentalist of the Middle Eastern regimes follow the rhetoric of siyer but they have been obeyed Western norms in the application have been formed the main hypothesis of this study. The second part of the chapter summarizes the understanding of state and the theory of politics in Islam, comparing and describing the Sunnite and the Jafari Sects.In the first chapter, Islamic foreign policy understanding in the Classical period (before 1258) has been tried to codify in one meaning based on the Koran. This theoric part has been defined an effort between the formation of codification and model, only the siyer has been formed an uncertain frame and in this reason, it has been showed that the ?theory? term would not be used instead of ?understanding?. Furthermore, it has been defined that the siyer has another difference from theory, about the explaining the necessary thing instead of the thing that was.In the second chapter, what new regime expressing means in the Middle East and has been examined in the formation of religious structure of Iran. It has been put out that the quality of sui generis constitutional theocratic regime of Iran. Also, it has been tried to explained how the meaning of the term of fundamentalist in the Middle East changing after 1979.In the third chapter, the guidelines and bilateral relationships of Iranian foreign policy have been examined. It has been explained how the degree to get along well with siyer taking some events front.In the conclusion, the discussion regards how much the validity of the hypotheses has been questioned. Even though they are confirmed, it has been concluded that Iran has highly achieved to display the conformity of its foreign policy, which shows to be based on national interests, with that of Islam, thanks to the flexibility of the siyer.