Sağlık çalışanlarının toplumsal cinsiyet rolü streslerinin belirlenmesi: Mersin örneği
Determination of gender role stress of health workers: Mersin case
Yazar: MÜZEYYEN DENİZ ZÖHRE TÜRKMENOĞLU
Danışman: PROF. DR. ASLIHAN DOĞAN TOPÇU
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kadın Araştırmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Sosyoloji = Sociology

Özet:
Bu araştırma, sağlık çalışanlarının toplumsal cinsiyet rolü stres düzeylerini ve toplumsal cinsiyet rolü stres düzeylerini etkileyen faktörleri incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada karma yöntem kullanılmıştır. Örneklem ve araştırma grupları meslek, cinsiyet ve yaş grupları dikkate alınararak tabakalama yöntemi ile seçilmiştir. Nicel bölümün örneklemini Mersin ilinde bir üniversite hastanesinde görev yapan farklı meslek gruplarına mensup 400 sağlık çalışanı, nitel bölümün araştırma grubunu ise aynı örneklem grubundan seçilen 15 kişi oluşturmuştur. Nicel veriler, kişisel bilgi formu ve kadın ve erkek sağlık çalışanlarının toplumsal cinsiyet rolü stres ölçekleri aracılığıyla toplanmıştır. Nitel veriler ise yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak yüz yüze derinlemesine görüşmeler yoluyla ve katılımcıların izin ve onayı dahilinde ses kaydı yapılarak elde edilmiştir. Nicel verilerde betimleyici istatistiklere bakılmıştır. Ayrıca Mann Whitney U, Kruskal Wallis H ve spearman korelasyon testleri kullanılarak analizler yapılmıştır. Nitel verilerde ise, ses kayıtları bilgisayar aracılığıyla metne dönüştürülmüş ve yazılımsal program kullanılarak tema, alt tema ve kodlar keşfedilmiştir. Araştırma sonuçları incelendiğinde, sağlık çalışanlarının toplumsal cinsiyet rol stresi ile cinsiyet, yaş ve çocuk sahibi olma değişkenleri arasında anlamlı fark olduğu bulgusuna ulaşılırken, sağlık çalışanlarının eğitim düzeyleri, ebeveyn ve eş eğitim düzeyleri, medeni durum ve toplumsal cinsiyet alanında eğitim alma durumları arasında anlamlı fark saptanamamıştır (p>0,05). Ayrıca sağlık çalışanlarının rol stres düzeylerinin en çok cinsiyet kalıp yargıları ve beklentileri olarak tanımlanan cinsiyet dinamiklerinden etkilendiği sonucuna ulaşılmıştır. Sağlık çalışanlarının çelişik ve örtük duygularının rol stresini etkileyerek mesleki ikilem ve duygusal gerilimlere yol açtığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak, toplumsal cinsiyet rollerinin sağlık çalışanlarının yaşamlarında önemli bir stres kaynağı olduğu anlaşılmıştır. Sağlık sektöründe cinsiyet eşitliğinin sağlanması ve sağlık çalışanlarının desteklenmesi için kapsayıcı politika ve uygulamalara ihtiyaç duyulmaktadır. Cinsiyet temelli kalıp yargıların kırılması ve eşitlikçi bir çalışma ortamının oluşturulması, sağlık çalışanlarının mesleki tatminini artırarak sağlık hizmetlerinin kalitesini yükseltebilir ve toplum genelinde toplumsal cinsiyet eşitliğinin sağlanmasına katkı yapabilir.

Abstract:
This study aims to determine the gender role stress levels of healthcare workers and the factors affecting gender role stress levels. Mixed method was used in the research. The sample and research groups were selected by stratification method considering occupation, gender and age groups. The sample of the quantitative part consisted of 400 health workers from different occupational groups working in a university hospital in Mersin province, and the research group of the qualitative part consisted of 15 people selected from the same sample group. Quantitative data were collected through personal information form and gender role stress scales of female and male health workers. Qualitative data were obtained through face-to-face in-depth interviews using a semi-structured interview form and audio recording with the permission and approval of the participants. Descriptive statistics were used in quantitative data. In addition, Mann Whitney U, Kruskal Wallis H and Spearman correlation tests were used for analyses. In qualitative data, voice recordings were converted into text via computer and themes, sub-themes and codes were discovered using software programmes. When the results of the study were analysed, it was found that there was a significant difference between gender role stress and gender, age and having children variables, while there was a significant difference between gender role stress and education levels, parent and spouse education levels, marital status and gender role stress of healthcare professionals. In addition, it was concluded that the role stress levels of healthcare workers were mostly affected by gender dynamics defined as gender stereotypes and expectations. It was determined that the contradictory and implicit emotions of healthcare workers affect role stress and lead to professional dilemmas and emotional tensions. As a result, it was understood that gender roles are an important source of stress in the lives of healthcare workers. Inclusive policies and practices are needed to ensure gender equality in the health sector and to support health workers. Breaking gender-based stereotypes and creating an egalitarian working environment can improve the quality of health services by increasing the professional satisfaction of health workers and contribute to the achievement of gender equality in society.