Fırat'ın dili olsa: Zorunlu göç ve yeniden yerleşim sürecinde mekân-kültür etkileşimi: Halfeti örneği
If Euphrates could talk: The Halfeti case-the intersecting spatial and cultural dynamics of forced migration and relocation in Southeast Turkey
Yazar: HANDAN TÜRKELİ
Danışman: PROF. DR. AKİLE GÜRSOY ; PROF. DR. BOZKURT GÜVENÇ
Yeditepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Antropoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Antropoloji = Anthropology
Dizin: Göçler = Migrations ; Güneydoğu Anadolu bölgesi = Southeastern Anatolia region ; Kimlik = Identity ; Kültürel etki = Cultural effect ; Mekan = Space ; Mekan kimliği = Space identity ; Orta Fırat bölgesi = Middle Euphrates region ; Sosyal değişme = Social change ; Yeniden yerleşim = Resettlement ; İç göçler = Internal migrations ; Şanlıurfa-Halfeti = Şanlıurfa-Halfeti

Özet:
Bu tez araştırması, `göçün sosyokültürel sonuçları' konusunda, Güneydoğu Anadolu Bölgesi'ndeki Orta Fırat havzasında inşa edilen Birecik Barajı'ndan etkilenen yerleşimleri incelemektedir. ?Mekân-Kültür İlişkisi, Halfeti 1998-2011? başlığı altında; göç olgusunun yol açtığı mekân değişimi ile sosyal değişme arasındaki `karşılıklı' ilişki, araştırmanın hareket noktasını teşkil edecektir.Halfeti ilçe merkezi, 1999 sonunda hizmete giren Birecik Barajı'nın su tutma havzasında kalması nedeniyle Fırat nehri kıyısından 10 kilometre uzakta, çok farklı coğrafi karakterde bir mezraya taşındı. Eski ve Yeni Halfeti adlarıyla iki farklı yaşam alanı oluştu. Bu ilgi çekici durum, göçün yarattığı sonuçlara, her şeyden önce mekânsal değişim açısından bakmak gereğini işaret ediyordu.Göç ve yeniden yerleşim sürecine tanıklığım 12 yıl önce başladı. Belgesel film çekimi için ilk kez 1998 yılında Orta Fırat Havzası'nda gittiğimde, iki yıl sonra hizmete girecek olan Birecik Barajı'nın etkileyeceği bölgedeki sosyal yaşamı, doğal ve tarihi yapıyı, etnografik materyal birikimini kaydetmeye çalıştım. 2000 yılında baraj gölünün henüz su tuttuğu günlerde bölgeye tekrar gittiğimde de yeniden yerleşim sürecini konu edinen iki film daha çektim. Bu üç belgesel, ?Tufandan Önce?, ?Tufandan Sonra?, ?Zeugma-Hasankeyf-Allianoi? başlıklarıyla televizyon kanallarında (Kanal D, CNN Türk ve Euro D) yayımlandı.Öncül çalışmalar fizikî coğrafyanın ve birey-aile / toplum yaşamının geçirdiği dramatik değişimleri gözlemlemek açısından zengin olanaklar sunarken, değişimin baş aktörü olan `insan'a ve onun mekânla ilişkisine daha yakından bakmak gereğini hissettirdi. Bu amaçla 2010 ve 2011 yıllarında bölgeye yaptığım ziyaretlerde de (1) mekân kültürünün -12 yıllık dönemde- yeniden üretilmesi (kültürel süreklilik), (2) sosyal değişmenin mekân kültüründeki yansımaları ve (3) doğal ve kültürel mekân değişim sürecine bireysel ve toplumsal uyum sağlama başlıklarına odaklandım.Anahtar Kavramlar: Göç, Yeniden Yerleşim, Yer (Coğrafi Alan), Mekân (Uzam), Sosyal Değişme ve Kimlik.

Abstract:
In this thesis, the socio-cultural effects of the migration, which took place in the town of Halfeti as a result of the construction of Birecik Dam in Middle Euphrates basin, are investigated in terms of habitation. Under the title of ?Space and Culture Relationship, Halfeti 1998-2011? this ethnographic study diachronically examines the transformative effects of the processes of forced-migration and re-location on the local communities of Halfeti.The district centre of Halfeti was moved to a new area 10 kilometers away from the Euphrates River, geographically quite different from the original one, as it was flooded by the reservoir of the Birecik Dam. The event has led to two different residential areas, the one that was left behind (Old Halfeti) and the one that was newly inhabited New Halfeti. This significant situation / partition were to be particularly investigated in terms of the local perceptions and experiences of space and time.My personal observation on the process of migration and re-location began 12 years ago. In 1998, as a documentary filmmaker in the Middle Euphrates basin for the first time, I tried to gather footage about the social life, history, nature and culture of the area, which was going to be affected by the dam two years later. In 2000, I went there again when the reservoir was filling and made two more documentaries about migration and re-location. The three documentaries were showed in the TV channels (Kanal D, CNN Turk and Euro D) under the names of `Before the Deluge?, `After the Deluge? and `Zeugma - Hasankeyf - Allianoi?.As the preliminary studies provided plenty of opportunities to observe the dramatic changes in physical setting, human-space/place relationship, personal and social life, and environment, they also necessitated a closer look at the `human being?, as the main actor in the processes of this socio-spatial transformation more closely. Hence, I went back to the area to continue ethnographic research on the anthropology of space/place and displacement in 2010 and 2011. During this research, in order to obtain qualitative data in an anthropological point of view I focused on mainly three inter-related research topics: (1) the continuity and change in the production and reproduction of socio-cultural spaces in a 12-year period of time, (2) the effects of this displacement and relocation on the local communities? perception and experience of space/place and (3) the emergence of new engagements and practices with the land in their new environment.Key Words: Migration, Relocation / Displacement, Place, Space, Social Change and Identity.