Attilâ İlhan'ın "Aynanın İçindekiler" roman serisinde ulusal kimlik meselesi
The issue of national identity in Attilâ İlhan's "Aynanın İçindekiler" novel series
Yazar: MUSTAFA GENÇLER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FIRAT KARAGÜLLE
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Sosyoloji = Sociology ; Tarih = History ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Attilâ İlhan, Cumhuriyet sonrası Türk edebiyatının önde gelen sanatçılarından biridir. Toplumsal gerçekçi edebiyat anlayışıyla şiirden romana denemeden senaryoya birçok alanda kalem oynatmıştır. Edebiyat eserlerini, düşüncelerinin estetik plandaki bir aracı olarak kullanmıştır. Bu çalışma, Attilâ İlhan'ın "Aynanın İçindekiler" başlıklı roman serisini, seriye temel teşkil eden Kurtlar Sofrası romanı ile birlikte odağa almaktadır. Çalışmada, yazarın "ulusal bileşim" olarak adlandırdığı ulusalcı görüşleri, kimliğin/ulusal kimliğin kurucu unsuru olan "öteki" kavramı bağlamında ele alınmış, yazarın ulusal bileşim/kimlik tasavvurunun romanlarındaki diyalektik görünümü ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu çalışmada, "Aynanın İçindekiler" serisini oluşturan romanlar, yazarın ulusalcı anlayışını temsil eden ve bu anlayışın ideolojik karşıtı olan unsurlara ayrı ayrı odaklanılarak çift taraflı bir bakışla incelenmiştir. Çalışma, üç bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde kimlik, kimlik siyaseti, ulusal kimlik, öteki ve ideoloji kavramları ve ayrıca yazarın fikrî eserlerinden hareketle "ulusal bileşim" düşüncesi açıklanmıştır. İkinci bölümde çalışmanın kapsamını oluşturan romanlar; "siyaset", "ekonomi", "kültür ve eğitim", "ahlak ve din" başlıkları altında, romanların geçtikleri yahut gönderme yaptığı siyasi dönemlere paralel şekilde incelenmiştir. Kronolojik bir yöntemin takip edildiği bu bölümde yazarın ulusal bileşim/kimlik tasavvurunu karşıtlıklar -bilhassa olumsuz örnekler- üzerinden ortaya koyuşu "öteki" kavramı bağlamında irdelenirken çalışmanın son bölümünde, yine kronolojik bir bakışla, yazarın ulusal bileşim anlayışı açısından "olumlu" denilebilecek unsurlar üzerinde durulmuştur. Neticede ise yazarın "tez-antitez-sentez" formülüne bağlı olarak gelişen ve ideolojik karşıtlıklar üzerinden şekillenen ulusalcı kimlik tasavvurunun romanlarındaki diyalektik görünümü sergilenmeye çalışılmıştır.

Abstract:
Attilâ İlhan is one of the leading artists of post-Republican Turkish literature. With his social realist understanding of literature, he wrote in many fields from poetry to novels, from essays to screenplays. He used his literary works as an aesthetic tool of his thoughts. This study focuses on Attilâ İlhan's novel series titled "Aynanın İçindekiler" together with the novel Kurtlar Sofrası, which forms the basis of the series. In the study, the author's nationalist views, which he calls "national composition", are analyzed in the context of the concept of "the other", which is the constitutive element of identity/national identity, and the dialectical appearance of the author's conception of national composition/identity in his novels is tried to be revealed. In this study, the novels that make up the "Aynanın İçindekiler" series are analyzed with a double-sided perspective, focusing separately on the elements that represent the author's nationalist understanding and the elements that are the ideological opponents of this understanding. The study consists of three parts. In the first part, the concepts of identity, identity politics, national identity, the other and ideology, as well as the idea of "national composition" based on the author's intellectual works are explained. In the second part, the novels that constitute the scope of the study are analyzed under the headings of "politics", "economy", "culture and education", "morality and religion" in parallel with the political periods that the novels are set in or refer to. In this section, where a chronological method is followed, the author's presentation of his conception of national composition/identity through oppositions -especially negative examples- is analyzed in the context of the concept of "the other", while in the last part of the study, again with a chronological approach, the elements that can be called "positive" within the framework of the author's understanding of national composition are emphasized. As a result, the dialectical appearance of the nationalist identity concept, which develops based on the author's "thesis-antithesis-synthesis" formula and is shaped through ideological oppositions, in his novels has been tried to showed.