Şîa'da Kur'an tarihi ve Kur'an ilimleri -Muhammed Hâdî Ma'rifet örneği-
History and sciences of the Qur'an in the Shi'a -An example of Muhammed Hâdî Ma'refat-
Yazar: ERSİN ÇELİK
Danışman: DOÇ. DR. MUHAMMET YILMAZ
Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Kur'an-ı Kerim = Koran ; Marifet, Muhammed Hadi = Marifet, Muhammed Hadi ; Tefsir = Commentary ; Ulumu`l-Kur`an = Ulumu`l-Kur`an ; İslam tarihi = Islamic history ; İslamiyet = Islam ; Şia = Şia

Özet:
Ulûmü'l-Kur'ân, Kur'an vahyinin hem tarihsel serüveni hem de tefsiri açısından önemli birçok meseleyi içerisine alan bir üst kavramdır. Kur'an ilimleri meseleleri her ne kadar tefsir eserlerinde belli ölçüde ele alınmış olsa da bu sahaya tahsis edilmiş eserlerin söz konusu meseleleri çok daha detaylı ve bütüncül bir şekilde ele aldığı açıktır. Bu çalışma Ehl-i sünnet'in ardından en büyük İslâmî fırka olan Şîa'nın Kur'an tasavvurunu bütüncül bir şekilde ele almayı amaçlamaktadır.  Bunu da Şiî gelenekte ilk defa ansiklopedik tarzda bir ulûmü'l-Kur'ân eseri telif eden Muhammed Hâdî Ma'rifet'i merkeze alarak yapmaktadır. Üç bölümden oluşan çalışmanın ilk bölümü, Ma'rifet'in hayatı ve eserlerine tahsis edilmiştir. İkinci bölümde, vahyin nüzûlünden başlayarak Kur'an'ın cem' edilmesi, istinsâhı, tahrif iddiası ve kıraatler gibi Kur'an tarihi meselerine dair Şiî perspektif, hem klasik hem de çağdaş Şiî âlimlerinin bakış açısısıyla birlikte incelenmektedir. Son olarak üçüncü bölümde ise Kur'an'ın tarihi ile ilgili meseleler dışında kalan tefsir-te'vil meselesi, esbâb-ı nüzûl, Mekkî-Medenî, nâsih mensûh, i'câzü'l-Kur'ân ve münâsebâtü'l-Kur'ân gibi diğer ulûmü'l-Kur'ân meseleleri irdelenmektedir. Bu bölümde de yine konular, klasik ve çağdaş Şiî âlimlerin bakış açısıyla karşılaştırılmakla birlikte Hâdî Ma'rifet merkezli olarak ele alınmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Tefsir, Ulûmü'l-Kur'ân, Kur'an tarihi, Şîa, Hâdî Ma'rifet

Abstract:
Ulûm al-Qur'an is a top concept that includes many important issues in terms of both the historical process of Qur'an Revelation and its interpretation. Although much of the interpretative works have dealt with the issues of the Quranic Sciences to some extent, it is clear that the works allocated to this field address these issues in a more detailed and holistic way. This work aims to handle the Qur'an description of Shia in a holistic way, which is the biggest Islamic group after the followers of Sunnah. It is done by putting Muhammed Hâdî Ma'refat into the centre, who copyrighted a work of ulûm al-Qur'an in the encyclopaedic style for the first in the Shiite tradition. The first part of the study, which consists of three sections, is devoted to Ma'refat's life and works. In the second part, Shia's perspective on some Qur'anic historical issues such as starting from the revelation, bringing together the revelation of the Qur'an,  the communion of the Qur'an, its relevance, and the falsification claim is examined by both classical and contemporary Shiite scholars. Finally, in the third chapter, other issues such as context of revelation, tafsir-ta'wīl issue, meccan-medinan, naskh-mansukh, i'câz al Qur'ân, and münâsebât al-Qur'ân, which are not related to the historical issues, are explored. In the chapter, again, the subjects are compared with the point of view of classical and contemporary Shiite scholars, together with the fact that Hâdî Ma'refat is centred.

Keywords: Interpretation, Ulûm al-Qur'an, History of the Qur'an, Shia, Hâdî Ma'refat