Kronik böbrek yetmezliği hastalığında renal replasman tedavi yöntemi kullanımının yaşam kalitesine etkisi: bir meta analiz araştırması
The effect of renal replacement treatment on quality of life in patients with chronic renal failure: a meta analysis research
Yazar: CUMA FİDAN
Danışman: PROF. DR. İSMAİL AĞIRBAŞ
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sağlık Kurumları Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management

Özet:
Çalışmada, kronik böbrek yetmezliği (KBY) hastalığında renal replasman tedavi (RRT) yöntemi kullanımının ve moderatör değişkenlerin yaşam kalitesine etkisini ortaya koymak amaçlanmıştır. Araştırma, meta analiz yöntemi kapsamında gerçekleştirilmiştir. Araştırma kapsamına dâhil edilen çalışmalara; YÖK Tez Merkezi, ULAKBİM, Google Scholar, ProQuest ve Arizona University (EMBASE, PubMed, MEDLINE, SCOPUS, CINAHL, Cochrane Library ve PsychINFO başta olmak üzere toplam 919 indeks) veri tabanları kullanılarak ulaşılmıştır. Türkçe ve/veya İngilizce yayın dilinde; makale ve tez yayın türünde; kesitsel, kohort ve vaka kontrol yöntem türünde ve en az iki RRT yöntemini kullanan nicel araştırmalar çalışma kapsamına dâhil edilmiştir. Araştırma kapsamına 111 çalışma dâhil edilmiştir. Bu çalışmaların 1989-2021 yılları arasında uygulandığı ve 50.151 hastanın RRT yöntemlerinden birini kullandığı tespit edilmiştir. Etki büyüklüklerinin hesaplanmasında Hedges g yöntemi; ortak etki büyüklüklerinin hesaplanmasında ise rastgele etkiler modeli kullanılmıştır. Araştırmada; yayın türü, yöntem türü, ölçek türü, ülke türü, yıl ve yaş ortalaması moderatör değişkenleri kullanılarak alt grup analizi ve meta regresyon analizi yapılmıştır. Kodlama güvenirliğinin belirlenmesinde Cohen kappa yöntemi kullanılmış, uyum katsayısı 0,87 olarak hesaplanmış ve bu durum araştırmada yeterli bir uyumun olduğunu göstermektedir. Çalışmada, böbrek transplantasyonu (TX) yönteminin diyaliz yöntemlerine göre; periton diyaliz (PD) yönteminin hemodiyaliz (HD) yöntemine göre ve evde diyaliz (ED) yönteminin hastanede veya diyaliz merkezinde HD (HHD) yöntemine göre yaşam kalitesi açısından istatistiksel olarak daha etkin olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Duyarlılık analizlerinde de ulaşılan bu sonuç farklılık göstermemiştir. Yayın yanlılığı analizlerinde yayın yanlılığının olmadığı test edilmiştir. Alt grup analizlerinde; yayın türü, yöntem türü, ölçek türü ve ülke türü moderatör değişkenlerinde çoğunlukla TX yönteminin diyaliz yöntemlerine göre, PD yönteminin HD yöntemine göre ve ED yönteminin HHD yöntemine göre yaşam kalitesi açısından daha etkin olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Meta regresyon analizlerinde ise çoğunlukla RRT yöntemi kullanımında yıllara göre yaşam kalitesinin arttığı ve yaş ortalamasındaki artışın ise yaşam kalitesini azalttığı saptanmıştır. Çalışmadan elde edilen sonuçlar doğrultusunda, KBY hastalığının tedavisinde yaşam kalitesi açısından TX, PD ve ED yöntemlerinin kullanılması önerilmektedir.

Abstract:
This study investigated the effect of renal replacement treatment (RRT) and moderating variables on the quality of life of patients with chronic renal failure (CRF). The study adopted a meta analysis research method. The YÖK Thesis Center, ULAKBİM, Google Scholar, ProQuest, and Arizona University (919 indices including EMBASE, PubMed, MEDLINE, SCOPUS, CINAHL, Cochrane Library, PsychINFO, and PsychINFO) were screened to access relevant articles. The inclusion criteria were (1) written in Turkish and/or English, (2) articles and theses, (3) cross-sectional, cohort, and case-control studies, and (4) quantitative studies using at least two RRT methods. The sample consisted of 111 studies conducted between 1989 and 2021. More than fifty thousand patients used one of the RRT methods (n=50.151). Effect sizes were calculated using Hedges g method. Common effect sizes were calculated using the random-effects model. Subgroup and meta regression analyses were performed using the moderating variables of the type of publication, type of method, type of scale, type of country, year, and mean age. Cohen's kappa method was used to determine coding reliability. The coefficient of concordance was 0.87, indicating adequate concordance. The results showed that the kidney transplantation (TX) method was better at improving patients' quality of life than the dialysis methods. The peritoneal dialysis (PD) method was better at improving patients' quality of life than the hemodialysis (HD) method. The home dialysis (HHD) method was better at improving patients' quality of life than the in-center HD (ICHD) method. The sensitivity analyses showed that this result did not differ. The results showed no publication bias. According to the subgroup analyses, the TX method was more effective than the dialysis methods, the PD method was more effective than the HD method, and the HHD method was more effective than the ICHD method, depending on the moderating variables "type of publication," "type of method," "type of scale," and "type of country". According to the meta regression analyses, when the RRT method was used, the quality of life of the patients increased over the years, and there was a decrease in their quality of life with an increase in the mean age. The results suggest that the TX, PD, and HHD methods are recommended for the treatment of CRF in terms of quality of life.