Ortadoğu Teknik Üniversitesi'nde görevli akademik personelin diyet örüntüleri, diyet kalite indeksleri ve sağlıklı yeme indekslerinin belirlenmesi üzerine bir çalışma
Dietary pattern, diet quality index and healthy eating index of academic stuff in Middle East Technical University
Yazar: CEYLAN AKİŞ
Danışman: PROF. DR. SEVİNÇ YÜCECAN
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2005
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
vÖZETAkiş, C., Ortadoğu Teknik Üniversitesi'nde görevli akademik personelin diyetörüntüleri, diyet kalite indeksleri ve sağlıklı yeme indekslerinin belirlenmesi üzerinebir çalışma, Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Beslenme BilimleriProgramı Bilim Uzmanlığı Tezi, Ankara, 2003. Bu araştırmada Ortadoğu TeknikÜniversitesinde görevli akademik personelin diyet örüntüleri çerçevesinde geliştirilmiş diyetkalite indekslerinin ve sağlıklı yeme indekslerinin belirlenmesi amaçlanmış, ayrıcabireylerin biyokimyasal göstergeleri ile diyet kalite ve sağlıklı yeme indeksleri arasındakiilişki irdelenmeye çalışılmıştır. Araştırma evrenini Ortadoğu Teknik Üniversitesi'nde görevyapmakta olan yaşları 23-65 arasında değişen rastgele seçilen farklı akademik derecelerdekitoplam 281 erkek (34.8Â±12.07 yıl), 319 kadın (33.3 Â± 9.97 yıl) birey oluşturmuştur.Araştırmaya katılan tüm bireylere beslenme durumlarını değerlendirmeye yönelik anketformu uygulanmış, antropometrik ölçümleri alınmış ve 64 bireyin ise Serum demiri, Demirbağlama kapasitesi, Trigliserit, Kolesterol, HDL-Kolesterol, LDL-Kolesterol, Transferin,Kalsiyum, Na, K, Fosfor, ALP değerlerine bakılmıştır. Çalışma sonucunda araştırmayakatılan tüm bireylerin süt-yoğurt, et, balık, tavuk, yumurta, kurubaklagiller, turunçgiller veyeşil yapraklı sebze tüketimlerinin, önerilen miktarların çok altında olduğu ve kadınbireylerin erkek bireylere kıyasla yetersiz beslendikleri gözlenmiştir. Farklı akademikderecelerdeki erkek bireylerin yumurta, yeşil yapraklı sebze, toplam sebze, şeker-tatlı ürüntüketim miktarları; kadın bireylerin ise kırmızı et, yeşil yapraklı sebze, toplam sebze, şeker-tatlı ürün tüketim miktarları arasında farklılık (p<0.05) belirlenmiştir. Erkek bireylerdegünlük ortalama enerji, protein, toplam-doymuş yağ, kolesterol, karbonhidrat; kadınbireylerde ise protein, doymuş yağ tüketimlerinin akademik derecelere göre gösterdiğifarklılıklar önemli (p<0.05) bulunmuştur. Erkek bireylerin çoğunun diyet posası (%83.6),magnezyum (%65.5), potasyum (%77.6) ve B1 (%64.1) vitamini; kadın bireylerin kalsiyum(%56.4), demir (%61.1) ve potasyum (%74.9) tüketimlerinin yetersiz olduğu görülmüştür.Bireylerden hiçbirinin besin çeşitliliği skorunun 10 (16 çeşit â¤) olmadığı, genelde erkek(%95.7) ve kadın (%96.6) bireylerin günde â¥ 6 - <16 çeşit besin tükettiği belirlenmiştir.Erkek ve kadın bireylerin akademik derecelerine göre besin çeşitliliği skorları arasındakifarklılıklar önemsiz (p>0.05) bulunmuştur. Tüm bireylerin DKİ ve SYİ skorlarının artanakademik derece ile arttığı, ancak araştırmaya katılan bireylerin çoğunun DKİ'ne (%66.5)göre orta; SYİ'ne (%62.3) göre düşük kalitede beslendikleri belirlenmiştir. Araştırmayakatılan bireylerin DKİ ve SYİ skor kategorileri ile günlük ortalama toplam-doymuş-ekstrayağ, kolesterol tüketimleri ile ters; meyve tüketimleri ile doğru ilişkili olduğu ortayaçıkarılmıştır . Erkek bireylerin günlük toplam-ekstra yağ, kolesterol, sodyum, alkol; kadınbireylerin ise kalsiyum ve süt tüketimlerinin plazma kolesterol düzeylerine göre gösterdiğifarklılıklar önemli (p>0.05) bulunmuştur. Beslenme bilimindeki son gelişmeler diyetörüntüsünün sadece optimal sağlığın oluşumu ve gelişiminde değil, hastalık riskiniazaltmada da potansiyel etkiye sahip olduğunu göstermektedir. Beslenme sorunlarınınönlenmesi ve yaşam kalitesinin artırılmasında en önemli ve etkili yöntem beslenmeeğitimidir. Eğitimin yaygın, etkin ve sürekli olması amaca ulaşabilmesi için kesinliklegereklidir.Anahtar Kelimeler: Diyet örüntüsü, besin çeşitliliği, diyet kalite indeksi, sağlıklıyeme indeksi

Abstract:
viABSTRACTAkiş, C., Dietary pattern, diet quality index and healthy eating index of academicstuff in Middle East Technical University. Hacettepe University, Institute of HealthSciences Msc Thesis in Nutrition Science, Ankara, 2005. The aim of this study is toasses the diet quality and healthy eating index of academic stuff in Middle EastTechnical University, also to examine the relation between diet quality, healthyeating index and biochemical indicators. This study is held on the academic stuff inMiddle East Technical University the ages of 23 - 65 years, and randomly selectedamong different academic degrees of 281 men (34.8 Â± 12.07 years) and 319 women(34.8 Â± 12.07 years). A questionnaire -determining the dietary status- is used,anthropometrical measurements were taken and the serum Fe, UIBC, trigliceride,total cholesterol, HDL- cholesterol, LDL- cholesterol, transferrine, Ca, Na, K, P,ALP levels of 64 of the study population were assessed. As a result consumption ofmilk-yogurt, meat, fish, chicken, egg, legumes, citrus and green leafy vegetableswere found lower than the recommended levels and the total food intakes of femaleswere found more inadequate where compared with the males. The amount of egg,green leafy and total vegetables, sweet intakes of males; the amount of meat, greenleafy and total vegetables and sweet intakes of females in different academic degreeswere found significantly different (p<0.05). The amount of energy, protein, total andsaturated fat, dietary cholesterol, CHO intakes of males; the amount of protein andsaturated fat intakes of females in different academic degrees was found significantlydifferent (p<0.05). Intakes of dietary fiber (%83.6), magnesium (%65.5), potasium(%77.6) and vitamine B1 (%64.1) in men; calcium(%56.4), iron (%61.1), potasium(%77.6) and vitamine B1 (%64.1) in women were found inadequate. None of theparticipants? food variety score was 10 (16 types of food â¤) and in general men(%95.7) and women (%96.6) participants consumed â¥ 6 - <16 different types offood in one day. There is a significant difference (p<0.05) between men and womenin different academic degrees. Among all participants high DQI, HEI scores wereassociated with high academic degrees, but in general the quality of participants dietwas moderate (% 66.5) according to DQI and poor (%62.3) according to HEI. Aninverse relationship was found between DQI, HEI scores and daily total- saturated-extra fat, dietary cholesterol and positive relationship was found daily fruitconsumption of all participants (p>0.05). The amount of daily total-extra fat, dietarycholesterol, sodium, alcohol consumptions of males; the amount of daily calciumand milk consumptions of females in different plasma cholesterol levels were alsofound significantly different (p<0.05). The improvements in nutrition science showthat dietary pattern does not have the potencial effect only on consisting andimproving the optimal health condition decreasing but also on decreasing the diseaserisk. Nutrition education, is the most important and effective way to prevent nutritionproblems and to increase the life quality. It?s exactly necessary that education to bewidespread, effective and continuous to meet the nutrition goals.Key words: Dietary pattern, food variety, diet quality index and healthyeating index