Tohumluk üretiminde kullanılan stoplazmık erkek kısır ebeveyn ayçiçeği hatlarında farklı sıklık ve potasyum uygulamalarının bazı tarımsal ve teknolojik karakterler üzerine etkileri
The effects of different frequency and potassium applications on some agronomic characteristics in cytoplasmic male  sterile parent sunflower lines used in seed production
Yazar: MEHMET ADALI
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA ÖNDER ; DOÇ. DR. ALİ KAHRAMAN
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu araştırma, tohumluk ayçiçeği üretimi amacıyla Dupont Pioneer (Corteva) şirketinden temin edilen 3 farklı stoplazmik erkek kısır ana hatlarının her birinin farklı bir bölgede ekimi ile (Eşrefli'de EK1102 çeşidinin ana hattı, Aşağıpiribeyli'nde VE3060 çeşidinin ana hattı ve Doğanyurt'ta PS4042 çeşidinin ana hattı) 3 farklı deneme şeklinde 2 yıl süre ile (2018-2019) yapılmıştır.
Denemelerin her birinde 4 sıklık (Kontrol: PS4042 çeşidinin ana hattı için 6200 bitki/da, VE3060 çeşidinin ana hattı için 5700 bitki/da, EK1102 çeşidinin ana hattı için 6500 bitki/da olmak üzeri her hat için şirket tarafından belirlenen sıklıklar kontrol olmak üzere, 5000, 6000, 70000 bitki/da sıklıklar tüm hatlarda kullanılmıştır) ana parsellere ve 4 potasyum dozu (0, 3, 5, 7 kg/da K2SO4 ) alt parsellere olacak şekilde Tesadüf Bloklarında Bölünmüş Parseller' deneme desenine göre 3 tekerrürlü olarak denemeler kurulmuştur.
Hatların/lokasyonların, gübre dozlarının ve sıklığın ortalaması olarak araştırmanın birinci yılında; çıkış süresi 9,33-12,33 gün, çiçeklenmeye başlama  süresi 68,00-76,67 gün, tabla çapı 17,00-27,00 cm, bitki boyu 76,00-168,00 cm, boş tane sayısı 139,67-774,00 adet/tabla, tane verimi 109,67-307,00 kg/da, yüz tane ağırlığı 7,33-8,72 g, tohum çapı 4,17-7,15 mm, kilogramdaki tane sayısı 11090,88-14519,33 adet, kabuk oranı %17,00-32,67, yağ oranı % 39,40-50,90, yağ verimi 49,31-158,64 kg/da, mineral madde analizlerinde; Bor 11,93-16,83 ppm, Ca 1670,89-2620,68 ppm, Cu  17,32-21,93 ppm, Fe 37,15-54,47 ppm, K 4350,46-5344,77 ppm, Mg 2190,14-2956,83 ppm, Mn 14,69-20.95 ppm, Na 31,78-43,25 ppm, Ni 0,95-1,88 ppm, P 3630,70-5452,42 ppm, S 1657,01-2152,28 ppm, Zn 25,41-40,12 ppm arasında değişmiştir. 
Hatların/lokasyonların, gübre dozlarının ve sıklığın ortalaması olarak araştırmanın ikinci yılında; çıkış süresi 9,33-12,00 gün, çiçeklenme süresi 68,00-76,00 gün, tabla çapı 17,33-27,33 cm, bitki boyu 110,33-161,33 cm, boş tane sayısı 135,33-749,00 adet/tabla, tane verimi 111,00-307,67 kg/da, yüz tane ağırlığı 7,27-8,64 g, tohum çapı 4,27-7,14 mm, kilogramdaki tane sayısı 11444,00-14547,68 adet, kabuk oranı %16,67-30,67, klorofil miktarı 50,00-126,67 (spad),  yağ oranı %45,49-54,21, yağ verimi 55,15-156,31 kg/da, mineral madde analizlerinde; Bor 9,52-14,76 ppm, Ca 1327,25-2346,20 ppm, Cu 17,36-25,90 ppm, Fe 45,92-72,32 ppm, K 4039,29-5269,93 nm ppm, Mg 2019,99-3052,56 ppm, Mn 22,18-37,05 ppm, Na 24,24-39,97 ppm, Ni 0,80-2,07 ppm, P 4134,22-6780,21 ppm, S 1524,79-2438,14 ppm, Zn 34,51-67,09 ppm arasında değişmiştir.
Elde edilen sonuçlara bakıldığında araştırmanın birinci yılında tane sayısı bakımından en düşük 11090 adet/kg ile PS4042 çeşidinin 7 kg/da gübre dozu ve 7000 bit. /da ekim sıklığında, en yüksek ise 14519 adet/kg ile VE3060 çeşidinin 5 kg/da gübre dozu ve 5000 bit. /da uygulamasından, araştırmanın ikinci yılında adet/kg bakımından en düşük 1144.00 adet/kg ile VE3060 çeşidinin 7 kg/da gübre dozu ve 5700 bit. /da ekim sıklığında, en yüksek ise 14547.68 adet/kg ile VE3060 çeşidinin 5 kg/da gübre dozu ve 5000 bit. /da uygulamasından elde edimiştir.

Abstract:
This research was carried out with the cultivation of each of 3 different cytoplasmic male sterile female lines supplied from Dupont Pioneer (Corteva) for the purpose of seed sunflower production in a different region (The female line of EK1102 variety in Esrefli, the female line of VE3060 variety in Aşağıpiribeyli and the female line of PS4042 in Doğanyurt) was established for 2 years (2018-2019) in 3 different trials.
4 frequencies in each of the trials (Control: 6200 plants/da for the female line of the PS4042 variety, 5700 plants/da for the female line of the VE3060 variety, 6500 plants/da for the female line of the EK1102 variety, the frequencies determined by the company for each line are controlled, Trials were set up with 3 replications according to the 'Divided Plots in Random Blocks' experimental design, with a frequency of 5000, 6000, 7000 plants/da was used in all lines) to the main plots and 4 potassium doses (0, 3, 5, 7 kg/da K2SO4 ) to the sub-plots.
In the first year of the study, as the average of the lines/locations, fertilizer doses and frequency; 9,33-12,33 for days emergence period, 68,00-77,67 for days flowering period, 17,00-27,00 cm for diameter of the head, 76,00-168,00 cm for plant height, 135,33-749,00 kernel for empty kernel, 109,67-307,00 kg da-1 for grain yield, 7,33-8,72 g for weight of one hundred grains, 4,17-7,15 mm for seed diameter, 11090,88-14519,33 pieces for kernel kg-1, 17,00-32,67 % for shell rate, 39,40-50,90 % for oil rate, 49,31-158,64 kg da-1 for oil yield, mineral matter analysis; B 11,93-16,83 ppm, Ca 1670,89-2620,68 ppm, Cu  17,32-21,93 ppm, Fe 37,15-54,47 ppm, K 4350,46-5344,77 ppm, Mg 2190,14-2956,83 ppm, Mn 14,69-20,95 ppm, Na 31,78-43,25 ppm, Ni 0,95-1,88 ppm, P 3630,70-5452,42 ppm, S 1657,01-2152,28 ppm, Zn 25,41-40,12 ppm.
In the second year of the study, as the average of the lines/locations, fertilizer doses and frequency; 9,33-12,00 for days emergence period, 68,00-76,00 for days flowering period, 17,33-27,33 cm for diameter of the head, 110,33-161,33 cm for plant height, 135,33-749,00 kernel for empty kernel, 111,00-307,67 kg da-1 for grain yield, 7,27-8,64 g for weight of one hundred grains, 4,27-7,14 mm for seed diameter, 11444,00-14547,68 pieces for kernel kg-1, 16,67-30,67 % for shell rate, 50,00-126,67 (spad) for amount of chlorophyll,  45,49-54,21 % for oil rate, 55,15-156,31 kg da-1 for oil yield, mineral matter analysis; B 9,52-14,76 ppm, Ca 1327,25-2346,20 ppm, Cu 17,36-25,90 ppm, Fe 45,92-72,32 ppm, K 4039,29-5269,93 ppm, Mg 2019,99-3052,56 ppm, Mn 22,18-37,05 ppm, Na 24,24-39,97 ppm, Ni 0,80-2,07 ppm, P 4134,22-6780,21 ppm, S 1524,79-2438,14 ppm, Zn 34,51-67,09 ppm.
Considering the results obtained, in the first year of the research, the lowest value was 11090 kernels kg-1, PS4042 variety with 7 kg da-1 potassium dose application and 7000 plant da-1 sowing density while the highest value was 14519 kernel kg-1 and VE3060 variety with 5 kg da-1 potassium dose application and 5000 plant da-1 sowing density and in the second year the lowest value was 11440 kernels kg-1, VE3060 variety with 7 kg da-1 potassium dose application and 5700 plant da-1 sowing density while the highest value was 14547.68  kernel kg-1 and VE3060 variety with 5 kg da-1 potassium dose application and 5000 plant da-1 sowing density It can be concluded that deep and various factors are needed to focus for more reliable data collection and adaptation to different ecologies.