BM koruması altındaki bölge ve bu bölgede işlenen suçlar
UN safe zones and crimes committed there
Yazar: ESMİR KASİ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. Mustafa Çakır
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / Kamu Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Hukuk = Law ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Birleşmiş Milletler = United Nations ; Bosna-Hersek-Srebrenica = Bosna-Hersek-Srebrenica ; Cenevre Sözleşmesi = Geneva Convention ; Güvenli bölge = Safe zone ; Soykırım = Genocide ; Uluslararası hukuk = International law

Özet:
Bosna Hersek'teki korunan alanların kaybedilmesi ve bu bölgelerin yıkılmasının hemen ardından uluslararası hukuk tarafından bilinen en ciddi suçlar ve Ruanda'da 1990'larda işlenen suçlar nedeniyle insani müdahale ile sonuçlandı. 1990'larda ortaya çıkan etnik, dini ve aşiret çatışmaları ile uluslararası olmayan çatışmalar, çok sayıda mülteci dalgasına ve çok sayıda kişinin yaralanmasına, ölümüne neden oldu. Bütün bunlar, uluslararası toplumu çatışma bölgesindeki sivil nüfusa koruma sağlamak için bir eylem modeli bulmaya zorladı. İlk başta, korunan alanların sivil nüfusu korumak için en ideal kavram olduğu düşünülüyordu. Soykırım sonrası dönemde Irak'ta ve daha sonra Ruanda'da güvenli bölgeler oluşturma kavramının ilk kez ortaya çıkmasıyla elde edilen kısmi başarı, bu kavramın umut verici olduğunu ve gelecekte silahlı çatışmaların yaşandığı bölgedeki sivil nüfusun korunmasına katkıda bulunmanın insani müdahalenin en  önemli unsuru haline geleceğini gösterdi. Ancak, uluslararası toplum tarafından Bosna'da yaşanan güvenli bölgelerin çöküşünden sonra, bu varsayımın kısa süre sonra yanlış olduğunu kanıtlandı. Güvenli bölgeler kavramı resmi bir insani müdahale aracı olma statüsünü kaybetti. Buna paralel olarak, 1990'larda ortaya çıkan ve birden bire ortadan kalkan BM'nin güvenli bölgelerin kurulması kavramının söyleyebiliriz. 1990'larda korunan bölgelerin yaratılamaması, 21. yüzyılda bazı BM üyelerinin çok sayıda talebine rağmen silahlı çatışmaların yaşandığı bölgelerde yeni koruma bölgelerinin oluşmasının kaçınılmasının en önemli nedenlerinden biridir.
21. yüzyılın silahlı çatışma açısından başlangıcı 1990'lardan farklı değildi. Ortadoğu'da bazılarının bugüne kadar devam ettiği kanlı çatışmalara dönüşen yeni isyanlar çıktı. Kuşkusuz, bu çatışmaların çoğunda güvenli bölgeler oluşturma ihtiyacı vardı ancak bir dizi talebe rağmen oluşum asla gerçekleşmedi ve bir milyondan fazla sivil, kadın ve çocuğun öldürüldüğü bir durumla sonuçlandı. Bu bakış açısıyla, insani müdahalenin bir ölçüsü olarak güvenli bölgelerin kurulmasının Ortadoğu'daki sivil nüfusun çektiği acıların ve çilelerin azaltılmasına büyük katkı sağlayacağına şüphe yoktur.
Doktora tezinin amacı, hem çeşitli teorik yaklaşımları gözden geçirerek hem de dünyadaki yerleşik korunan alanları analiz ederek korunan alanlar kavramına kapsamlı genel bir bakış sağlamaktır. Uluslararası insancıl hukukta, bazıları Cenevre Sözleşmelerinde de bulunan farklı terimler kullanılmaktadır. Bu, diğer şeylerin yanı sıra kesinlikle korunan alanlar kavramının bir parçası olan hastane ve tarafsız bölgelerden, güç kullanımıyla ilgili herhangi bir eylemin yasak olduğu alanlardan bahsetmektedir.
Kuşkusuz, insancıl hukuku ihlal eden silahlı çatışmalar, temel insan haklarının ağır ihlalleri için verimli bir zemin oluşturuyor, bu tür çatışmalarda ayrım gözetmeyen cinayetler ve sivil nesnelerin imhası olağan hale geliyor. Güvenli bölge oluşturma kavramı yalnızca sivil nüfusu korumaya yönelik ek bir önlem olup, insani hukukun sivil nüfusun silahlı çatışma sırasında herhangi bir saldırıya maruz kalamayacağını açıkça belirtmesi nedeniyle ikincil bir önlemdir. Çatışmanın tarafları insancıl hukuk kurallarına ve bu durumda savaş kurallarına uygun davranırsa, kesinlikle korunan bölgelerin oluşturulmasına gerek kalmayacaktır. Korunan bölgelerin oluşumu, taraflardan birinin sivil halka saldırması yönünde ciddi bir tehdidin varlığının bir sonucudur.
Uluslararası hukuk, BM Şartı'nın kendisinden başlayarak açık ve kesin bir şekilde, bir çatışmanın taraflarının anlaşmazlığı barışçıl yollarla çözme yükümlülüğü olduğunu şart koşmaktadır. Ancak ihtilaf artarsa uluslararası hukuk kuralları, özellikle insancıl hukuk, çatışmanın taraflarını insanca savaşmaya, bir yandan askeri personel ile yaralı ve hasta askeri personel ve diğer yandan siviller arasında ayrım yapmaya mecbur kılar. Saldırının meşru hedefi olarak başka bir kişi kategorisini belirleyemez ve ihtiyaç duymaları halinde onlara koruma sağlamaya istekli olmalıdır. Güvenli alanlar oluştururken, birincil odak noktası savunmasız nüfusu korumaktır, ancak sivil tesislere ve belirli tesislere verilen hasar da korunan nüfusun refahı üzerinde olumsuz bir etkiye sahip olabilir. Bu, öncelikle insanlara temel hizmetleri sağlayan altyapıları ifade eder ve bunlar öncelikle sağlık tesisleri, elektrik üretimi ve dağıtımı için ağlar ile su arıtma ve dağıtım tesisleridir. Cenevre Sözleşmeleri, silahlı çatışmalardan etkilenen bir bölgedeki sivil nüfusun ırk, renk, cinsiyet, din veya inanca dayalı herhangi bir olumsuz ayrımcılık olmaksızın korunmasını sağlamak ve ayrıntılı olarak düzenlemek için uluslararası düzeyde ilk yasal araçtır.
Uluslararası toplum ve bazı büyük güçler için kara harekatı yerine sınırlı hava müdahalesini tercih etmek daha kolay olsa da insani müdahalenin bir tedbiri olarak güvenli bölgelerin oluşturulmasının hiçbir alternatifi olmadığı ve elde edilebilecek sonucun olduğu unutulmamalıdır sivilleri koruyarak başka bir müdahale önlemi elde edemezsiniz.

Anahtar Kelimeler: Birleşmiş Milletler, Cenevre Sözleşmeleri, Güvenli bölge, Soykırım, Srebrenica

Abstract:
The fall of protected zones in Bosnia and Herzegovina, the most serious crimes known under international law that took place just after the fall of these zones, as well as the crimes of the 1990s in Rwanda are the culmination of the defeat of the concept of humanitarian intervention. Ethnic, religious and tribal conflicts, non-international conflicts that emerged in the 1990s, caused large waves of refugees, a significant number of killed and wounded. All this has forced the international community to find a model of action to provide protection to the civilian population in the conflict zone. At first, it was considered that protected areas were the most ideal concept with which to protect the civilian population. With the first appearance of the concept of forming safe zones in Iraq and later in Rwanda in the post-genocide period, the partial success achieved indicated that this concept was promising and would become the most important element of humanitarian intervention in the future. contribute to the protection of the civilian population in the area where the armed conflicts take place. However, this assumption soon proved to be incorrect. After the debacle of safe zones in Bosnia experienced by the international community, the concept of safe zones lost its status as a formal means of humanitarian intervention. In line with this, we can without a doubt say that the establishment of safe zones by the UN concept that emerged, and suddenly ceased to exist in the 1990s.The failure to create protected zones in the 1990s is one of the most important reasons why, in the 21st century, despite large demands from some UN members, the formation of new protected zones in areas where armed conflicts have been taking place for years has been avoided.
The beginning of the 21st century was no different in terms of armed conflict from the 1990s; new riots have emerged in the Middle East that have escalated into bloody conflicts where some of them continue to this day. Certainly, in many of these conflicts, there was a need to form safe zones, but despite a number of demands, the formation never took place, resulting in a situation in which more than a million civilians, women and children were killed. From this time point of view, there is no doubt that the establishment of safe zones as a measure of humanitarian intervention would greatly contribute to reducing the suffering and suffering of the civilian population in the Middle East. The aim of the doctoral dissertation is to provide a comprehensive overview of the concept of protected areas, both by reviewing various theoretical approaches and by analyzing the established protected areas in the world. Different terms are used in international humanitarian law, some of which are also found in the Geneva Conventions. This mentions, among other things, hospital and neutral zones, which are certainly part of the concept of protected areas, areas where any action involving the use of force is prohibited.
Certainly, armed conflicts that take place in violation of humanitarian law provide a fertile ground for gross violations of basic human rights; in such conflicts indiscriminate killings and destruction of civilian objects become commonplace. The concept of establishing a safe zone is only an additional measure to protect the civilian population, and a secondary measure given that humanitarian law clearly indicates that the civilian population cannot be the subject of any attack during armed conflict. If the parties to the conflict would act in accordance with the regulations of humanitarian law and the rules of war in that case, there would certainly be no need for the formation of protected zones. The formation of protected zones is a consequence of the existence of a serious threat that one of the parties will attack the civilian population.
International law, beginning with the UN Charter itself, clearly and unequivocally stipulates that the parties to a conflict have an obligation to resolve the dispute by peaceful means. However, if there is an escalation of the dispute, the rules of international law, especially humanitarian law, oblige the parties to the conflict to fight humanely and the parties to distinguish between military personnel on the one hand and wounded and sick military personnel and civilians on the other; and that they cannot designate another category of persons as the legitimate target of the attack, as well as be willing to provide protection if they need. When establishing safe areas, the primary focus is on protecting the vulnerable population, but damage to civilian facilities and many other facilities, can also have a negative impact on the well-being of the protected population. This primarily refers to those infrastructures that provide basic services to people, and these are; health facilities, networks for the production and distribution of electricity, as well as water treatment and distribution plants.
The Geneva Conventions are the first legal instrument at the international level to provide for and regulate in detail the protection of the civilian population in an area affected by armed conflict, without any adverse discrimination based on race, color, sex, religion or belief, on another scale. Although it is easier for the international community and some major powers to opt for limited air intervention instead of land operations, it should be noted that the establishment of safe zones as a measure of humanitarian intervention has no alternative, and that the result achieved by this measure cannot be achieved by any other measure of intervention.

Key words: Safe Zone, United Nations, Geneva Conventions, Genocide, Srebrenica