Polikistik over sendromunda 2 ve 3 boyutlu ultrasonografi bulgularının irdelenmesi
Evaluation of 2D and 3D ultrasonographic findings in patients with polycystic ovary syndrome
Yazar: ZUHAL YAPICI COŞKUN
Danışman: PROF. DR. HAKAN YARALI
Hacettepe Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Kadın Hastalıkları ve Doğum Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2010
Konu: Kadın Hastalıkları ve Doğum = Obstetrics and Gynecology
Dizin: Polikistik over sendromu = Polycystic ovary syndrome ; Radyografi = Radiography ; Teşhis = Diagnosis ; Teşhis-ayırıcı = Diagnosis-differential ; Ultrasonografi = Ultrasonography ; Ultrasonografi-doppler = Ultrasonography-doppler

Özet:
Polikistik over sendromu (PKOS) üreme çağındaki kadınlarda üreme endokrinolojisi ile ilgili en sık görülen sorundur. En önemli özellikleri anovulasyon ve hiperandrojenizm olup, 2003 yılında Rotterdam'da yapılan ESHRE/ASRM ortak toplantısı ile birlikte ultrasonografik değerlendirme de tanısal açıdan önem kazanmıştır. Temel olan değerlendirme parametreleri, follikül sayımı ve over hacmi değerlendirmesidir. İki boyutlu (2B) ultrasonografi (USG) ile over değerlendirmelerini takiben yeni yazılım ve donanım destekleri ile tanısal güvenilirliği artan üç boyutlu (3B) USG de kullanımda yerini bulmaya başlamıştır. Bu çalışmada klinik, biyokimyasal, ultrasonografik bulgulara göre PKOS ve kontrol grubu olarak sınıflandırılan katılımcı gruplarının 2 ve 3 boyutlu sonografik verilerinin karşılaştırılması birincil amacımızı oluşturmaktadır.Çalışma tek merkezli, PKOS için yapılan kesitsel bir taramada gerekli değerlendirmeleri tamamlanan hastaların dahil edildiği bir çalışmadır. Maden Tetkik Arama (MTA) Genel Müdürlüğü Doktorluk binasında konumlandırılan `Genel Kadın Sağlığı Taraması' birimine başvuran 18- 45 yaş arası katılımcılardan bilgilendirilmiş onamı, iletişim bilgileri alınıp, tıbbi durumları ve geçmişleri sorgulanıp, fizik muayeneleri yapılmıştır. Katılımcıların erken folliküler dönemde hormonal taramaları (total testosteron, androstenedione, dihidroepiandrostenedion sülfat, 17 hidroksiprogesteron, seks hormon bağlayıcı globulin ve oligomenoreik hastalarda tiroid stimulan hormon, prolaktin) 2B (antral follikül sayısı, over hacmi, stromal/ovaryan alan oranı, doppler resistivite indeksi, pulsatilite indeksi) ve 3B (antral follikül sayısı, over hacmi, stromal hacim, folliküler hacim, stromal/ovaryan hacim, doppler vaskülarizasyon indeksi, akım indeksi, vaskülarite-akım indeksi) ultrasonografik değerlendirmeleri yapılmıştır. Tüm araştırmaları yapılan ve yandaş hormonal sorunu olmayan katılımcı sayısı 392 olmuştur. Katılımcılar kontrol grubu (n=190) ve NIH (n=24), Rotterdam (n=78) ve AEPS (n=60) kriterlerine göre PKOS grubu olarak ayrılmıştır.Tüm tanı kriterleri esas alındığında bir şekilde PKOS tanısı almış gruplarda 2B ve 3B incelemede follikül sayısı ve over hacmi kontrol grubuna göre anlamlı derecede yüksek bulunmuştur (p<0,001). 2B incelemede AEPS ve Rotterdam kriterlerine göre PKOS tanısı alan kadınlarda kontrol grubuna göre stromal/total ovaryan alan oranı anlamlı farklılık göstermiştir (p=0,003 ve 0,007, sırasıyla). Rotterdam kriterleri kullanıldığında 3B USG incelemesinde follikül hacmi (p=0,043) ve stromal hacim (p=0,002) için gruplar arasında anlamlı farklılık bulunmuştur. Ayrıca 2B ve 3B USG değerlendirme sonuçları kendi arasında uyumluluk ve güvenilirlik açısından karşılaştırılmış olup, follikül sayısı ve over hacmi açısından uyumlu bulunmuşlardır. (Cronbach Alpha katsayısı: 0,921 ve 0,867). Yapılan doppler incelemelerinde Rotterdam kriterlerine göre belirlenmiş gruplar arasında 2B USG doppler parametrelerinde resistivite indeksi (RI) (p=0,658) ve pulsatilite indeksi (PI) (p=0,484) gruplar arasında farklılık göstermezken, 3B USG power doppler incelemelerinde gruplar arasında vaskülarite indeksi (VI) (p= 0,004), akım indeksi (FI) (p=0,003) ve vaskülarite akım indeksinde (VFI) (p=0,001) anlamlı farklılık izlenmiştir. Power doppler parametreleriyle follikül sayısı ve over hacmi ilişkisi incelendiğinde ise, VI, FI ve VFI ile en iyi korelasyonu 2B (r=0,335/0,318/0,348) ve 3B (r=0,223/0,213/0,226) antral follikül sayımının gösterdiği görülmüştür (p<0,001).Sonuç olarak sadece 2B değil 3B USG değerlendirmesi ile de PKOS tanısı alan hastalarda sağlıklı bireylere göre morfolojik farklılıklar belirgindir. Her iki USG modalitesinin uyumunun iyi olması neticesinde her iki yöntemin birbirinin yerine tercih edilebilir olduğu sonucuna varılmaktadır. Ayrıca 2B doppler incelemelerinde gruplar arası farklılık izlenmemiş olup, 3B USG doppler bulgularındaki PKOS ve kontrol grupları arasındaki farklılık dikkat çekicidir ve ileriki çalışmalarda daha geniş örneklemlerde incelenmelidir.

Abstract:
Polycystic ovary syndrome (PCOS) is the most common disorder of fertile-aged women, related to reproductive endocrinology. The most specific properties are anovulation and hyperandrogenism, however by ESHRE/ASRM concensus meeting on year 2003, ultrasonographic evaluation gained importance as a diagnostic criterion. Basic parameters to be evaluated are antral follicle count and ovarian volume calculation for each ovaries by 2D sonography. By integration of new software programmes, 3D sonography with increased diagnostic power and reliability, became a common diagnostic modality in use.In this study participant groups are defined according to clinical, biochemical and ultrasonographic properties. We aim to evaluate the ultrasonographic data, the reliability and consistency between 2D and 3D sonographic measurements.Study is designed as single centered, prospective observational study. Participants who are fertile-aged women between 18-45 years are accepted in the general women?s health examination room located in the medical center of Mineral Research and Examination Institute (MTA). Patients who have proper conditions for study acceptance are informed about study and gave consent. Following the personal inquiriy about past and present medical situation, physical examination is completed. On the early follicular phase of their menstrual cycle blood sampling for hormonal screening (total testosteron, androstenedione, dihidroepiandrostenedion sulphate, 17 hydroxy progesteron, sex hormon binding globulin and tiroid stimulan hormon, prolaktin for participants who have oligomenorrhea) is followed by 2D (antral follicle count, ovarian volume, stromal/ovarian area ratio, doppler resistivity index ve pulsatility index) and 3D (antral follicle count, ovarian volume, stromal volume, follicle volume, stroma/ovarian volume ratio, vascularity index, flow index, vascularity-flow index) sonographic examination is applied. The number of participants all of whose investigations has been completed is 392. Participants are identified as control group and PCOS group according to NIH (national Istitute of health, n=24), Rotterdam (ESHRE/ASRM 2003, n=78) and AEPS (Androgen Excess and Polycystic Ovary Syndrome Society, n=60) criteria.There was a significant difference in antral follicle count and ovarian volume between PCOS and control groups (p<0.001). There was a significant difference between PCOS groups (diagnosed according to Rotterdam and AEPS criteria) and control group when 2D sonographic stromal/ovarian area ratio considered (p=0,003 and p=0,007 respectively). There was no statistically significant difference between groups related to RI (p=0,658) and PI (p=0,484). Additionally there was a significant consistency and reliability between 2D and 3D modalities analysed for follicle count and ovarian volume calculation (Cronbach?s Alpha = 0,921 and 0,867 respectively). Doppler examination of ovaries with 2D yielded no difference between groups, whereas, power doppler examination with 3D sonography yielded a significant difference between groups for following parameters vascularity index (VI) (p= 0,004), flow index (FI) (p=0,003), vascularity flow index (VFI) (p=0,001). The analysis of relationship for follicle count and ovarian volume with VI, FI and VFI resulted a significant correlation with 2B (r=0,335/0,318/0,348) and 3B (r=0,223/0,213/0,226) follicle count (p<0.001).We can conclude that, not only 2D but also 3D ultrasound examination reveal significant difference between PCOS group and healthy control subjects. There is a good reliability and consistency between 2D and 3D modalities for antral follicle count and ovarian volume, so these modalities can be used one instead of other. Also, a significant difference of 3D doppler parameters between PCOS and control groups draw attention and need to be further evaluated by studies having larger sample size.