Somali tüketicilerin sığır ve deve etleri tüketim tercihleri: Mogadishu örneği
Somali consumers' beef and camel meat consumption preferences: The case of Mogadishu
Yazar: HASSAN AHMED ELMI
Danışman: PROF. DR. YAVUZ TOPCU
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: COVID 19 = COVID 19 ; Doğrulayıcı faktör analizi = Confirmatory factor analysis ; Et ürünleri = Meat products ; Faktör analizi = Factor analysis ; Tüketici tutumları = Consumer attitudes ; İklim değişikliği = Climate change

Özet:
Amaç: Global olarak yaşanan iklim değişikliği ve Covid-19 salgını arz ve talep dengesini önemli ölçüde değiştirerek, tüketicilerin gıda ürünlerine yönelik tutum ve davranışlarını değiştirmiştir. Bu kapsamda iklim değişikliği ve Covid-19 salgını koşullarında Somali tüketicilerin hem deve eti hem de sığır eti tüketim tercihleri etkileyen faktörleri belirlemek amacıyla, bu araştırma planlanmıştır. 
Materyal ve metot: Araştırmanın ana materyalini 2022 yılında Somali'nin Mogadishu ilindeki 385 hane halkından edile edilen veriler oluşmuştur. Somali tüketicilerin deve eti tüketim tercihlerini belirlenmek için Keşfedici Faktör Analizi (EFA), sığır eti tüketim tercihleri için ise Doğrulayıcı Faktör Analizi (CFA) kullanılmıştır.  
Bulgular: Araştırma sonuçları, katılımcıların Covid-19 öncesinde deve eti tüketiminde sırasıyla duyusal, hedonik ve gerçek kalite nitelikleri ile hayvancılıkta ekolojik ayak izi ve hayvan bakım ve besleme yönetimi üzerine odaklanıldığını, ancak Covid-19 döneminde ise Covid-19 endişesi, hayvancılıkta ekolojik ayak izi ve hayvan bakım ve besleme yönetimi ile duyusal ve hedonik kalite, etin yapısal niteliklerine önem atfettiklerini ortaya koymuştur. CFA ölçüm modeli sonuçları ise Covid-19 öncesinde sığır eti tüketim memnuniyetinde pazarlama karması ve gıda güvenliği faktörleri yüksek düzeyde pozitif etki sağlarken, hayvancılıkta ekolojik ayak izi ile hayvan bakım ve besleme yönetimi faktörleri negatif bir etki olduğuna vurgu yapmıştır. Covid-19 döneminde ise mamulün hedonik ve duyusal kalite faktörleri pozitif etki yaparken, hayvancılıkta ekolojik ayak izi, hayvan bakım ve besleme yönetimi ve Covid-19 endişe faktörler negatif bir etki yaratmıştır.
Sonuç: Tüketicilerin deve eti tüketiminde, Covid-19 öncesi mamul nitelikleri ve iklim değişikliği faktörleri dikkate alınırken, Covid-19 döneminde salgın endişesi ve iklim değişikliği faktörleri ön plana çıkmıştır. Diğer taraftan sığır eti tüketiminde, Covid-19 öncesi pazarlama çevresi faktörleri tüketim memnuniyetinde pozitif etki sağlarken, iklim değişikliği faktörleri negatif etki yaratmıştır. Covid-19 döneminde ise mamul nitelikleri pozitif ve önemsiz, fakat iklim değişikliği ve pandemi etkisi negatif ve önemli bulunmuştur.
       
Anahtar Kelimeler: Açıklayıcı Faktör Analizi, Covid-19 endişesi, Doğrulayıcı Faktör Analizi, et ürünleri, iklim değişikliği, tüketici tutum ve davranışları

Abstract:
Purpose: Global climate change and Covid-19 pandemics have rapidly changed consumers' attitude and behavior toward food products by affecting significantly their supply and demand. In this context, it was planned to determine the factors affecting camel meat and beef consumption preferences of Somali consumers under the climate change and Covid-19 epidemics' conditions.
Material and method: The maim material of the research was obtained from 385 households residing in Mogadishu province of Somalia in 2022. Exploratory Factor Analysis (EFA) and Confirmatory Factor Analysis (CFA) were used to explore camel meat and beef consumption preferences of Somali consumers, respectively. 
Findings: The results of the study indicated that the participants focused on sensory, hedonic and real quality attribudes, ecological footprint and animal care and feeding management in livestock prior to Covid-19 respectively, however they gave bigger attention to Covid-19 concern, ecological footprint, animal care and feeding management, sensory and hedonic qualitie, structural qualities of meat during Covid-19. The CFA measurement model results highlighted that while marketing mix and food safety factors provided a high positive effect on beef consumption satisfaction prior to Covid-19, ecological footprint and animal care and feeding management factors in livestock had a negative effect. During Covid-19, while its hedonic and sensory quality factors had a positive effect, the ecological footprint, animal care and feeding management, Covid-19 concern items in livestock created a negative effect. 
Results: While product attributes and climate change factors prior to Covid-19 took priorty on consumers' camel meat consumption preferences, it took into consideration epidemic concern and climate change factors during Covid-19. On the other hand, whereas the marketing environment factors provided a positive impact on beef consumption satisfaction prior to Covis-19, the climate change factors were of a negative effect. Product attributes were also found to be positive and insignificant, but the climate change and pandemic impacts on that were tested a negative and significant during Covid-19. 

Keywords: Exploratory Factor Analysis, Covid-19 anxiety, Confirmatory Factor Anaysis, meat product, climate change, consumer attitude and behaviors