Utanç ve suçluluk duygularının bilişsel süreçler üzerindeki etkileri
The influences of shame and guilt emotions on cognitive processes
Yazar: SİNEM SÖYLEMEZ
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET KOYUNCU
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Bilişsel süreç = Cognitive processes ; Duygudurum = Mood ; Suçluluk = Criminality ; Suçluluk duygusu = Guilt ; Utanma duygusu = Shame

Özet:
Bu tez çalışmasında, utanç ve suçluluk duygularının perspektif alma bilişsel becerisi üzerindeki etkileri duygu-durum ve eğilim temelinde incelenmiştir. Utanç ve suçluluk, toplumsal bağlamlarda uygunsuz görülen durumlar sonucunda ortaya çıkan öz-biliş duygularıdır. Benzer özelliklere sahip olsalar da bu duygular biliş üzerinde farklı etkilere sahiptirler. Bu farklılaşma şu şekilde açıklanmaktadır: utanç olumsuz durumların benliğe atfedilmesine sebep olmakta ve böylece daha acı verici ve yıkıcı etkiler yaratmaktadır; fakat suçluluk olumsuz durumların o anki davranışa atfedilmesine neden olmakta ve böylece daha az acı verici ve yapıcı etkiler yaratmaktadır (Lewis, 1971). Utanç ve suçluluk arasındaki söz konusu bu farklılaşma eğilim ve duygu-durum temellerinde aynı şekilde vurgulanmaktadır. Bu çalışmada, perspektif alma bilişsel becerisi- utanç ve suçluluk gibi, benlik konseptine sıkıca bağlı olması nedeniyle- utanç ve suçluluk duygularının biliş üzerindeki farklı etkilerini eğilim ve duygu-durum temelinde deneysel olarak test etmek üzere seçilmiştir. Ege Üniversitesinde eğitim görmekte olan 90 kadın öğrenci deneye katılmıştır. Çalışmanın sonucunda; utancın hem duygu-durum hem de eğilim temelinde, perspektif alma başarısı üzerinde olumsuz etkiye sahip olduğu bulunmuştur. Bununla birlikte, utancın duygu-durum ve eğilim temellerinin perspektif alma başarısı üzerinde anlamlı etkileşime sahip olduğu bulunmuştur. Diğer taraftan, suçluluğun perspektif alma başarısı üzerinde eğilim seviyesinde etkisi bulunamazken, duygu-durum seviyesinde utanca kıyasla olumlu, sakinliğe(nötr) kıyasla olumsuz etkisi bulunmuştur.


Anahtar Kelimeler: Utanç, Suçluluk, Eğilim, Duygu-Durum, Perspektif Alma

Abstract:
This study is to show how shame and guilt emotions affect perspective taking cognitive ability based on state and trait levels. Shame and guilt are the self-conscious emotions which appear as response to inappropriate situations in social contexts. Despite their similarities, they have different influences on cognition. This difference is explained as follows: shame causes to connect bad events to self and this makes it painful and damaging; but guilt causes to connect bad situation to immediate behavior, and this makes it less painful and beneficial. Also, this distinction between shame and guilt is emphasized in the same direction for both proneness and state levels. In the current research, perspective taking, strongly depends on self concept- was chosen as cognitive task in order to empirically test the different influences of these emotions on cognition at both proneness and state levels. Ninety female university students from Ege University participated in this study. As a result, it was found that shame has negative effects on perspective taking at both proneness and state levels. Also, it was found that proneness and state levels of shame has interaction effect on perspective taking. On the other hand, guilt was found as inefficient on perspective taking at proneness level. Also, it was found that at the state level, guilt has positive effect in respect to shame state whereas it has negative effect in respect to calm(neutral) state.


Keywords: Shame, Guilt, Proneness, State, Perspective Taking