Sosyal bilgiler dersinde argümantasyona dayalı etkinliklerin ahlaki muhakeme gelişimine etkisi
The effect of argumentation-based activities on the development of moral reasoning in social studies course
Yazar: YAKUB IŞIKER
Danışman: PROF. DR. MEHMET AKİF SÖZER
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Sınıf Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ahlaki değerler = Moral values ; Argümantasyon = Argumentation ; Argümantasyon tabanlı bilim öğrenme = Argumentation based science learning ; Mantıksal düşünme = Logical reasoning ; Sosyal bilgiler = Social studies ; Sosyal bilgiler dersi = Social studies course ; Sosyal bilgiler eğitimi = Social studies education ; İlkokul öğrencileri = Primary school students

Özet:
Bu araştırmanın amacı, ilkokul 4. Sınıf sosyal bilgiler dersi kapsamında; argümantasyona dayalı etkinliklerin öğrencilerin ahlaki muhakeme gelişimine dair etkisini incelemektir. Araştırmada nicel ve nitel yöntemlerin bir arada kullanıldığı karma araştırma yöntemlerinden eş zamanlı gömülü desen tercih edilmiştir. Bu bağlamda, araştırmanın nicel boyutunda tek grup ön test-son test deneysel desen, nitel boyutunda ise durum çalışması deseni kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu, 2021-2022 eğitim-öğretim yılının birinci döneminde Mardin ili, Artuklu ilçesindeki bir ilkokulun dördüncü sınıf kademesinde öğrenim gören 30 öğrenci oluşturmuştur ve bu öğrenciler ile haftada 3 ders saati olmak üzere 9 hafta boyunca argümantasyona dayalı etkinlikler gerçekleştirilmiştir. Araştırmada öğrencilerin argümantsayona dayalı etkinlikler öncesi ve sonrası ahlaki muhakeme seviyeleri ile ahlaki muhakeme, ahlaki duygu ve değerlere ilişkin görüşlerindeki değişimi belirleyebilmek amacıyla "Ahlaki Muhakeme Senaryoları Envanteri" uygulanmış ardından öğrenciler ile bu senaryolara ilişkin görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Bu yönde öğrencilerin senaryolarda yer alan ahlaki ikilem durumlarına yönelik sundukları gerekçeler kategorize edilerek karşılaştırma yapılmıştır. Bununla birlikte uygulama süreci içerisinde veri çeşitliliğine katkı sunması açısından etkinlik yaprakları, araştırmacı günlüğü ve öğrenci günlüklerinden yararlanılmıştır. Araştırmada elde edilen nicel verilerin analizinde SPSS 22.0 paket programından yararlanılarak öncelikle elde edilen verilerin normal dağılıma uygunluğunun incelenmesi amacıyla Shapiro-Wilk Testi kullanılmıştır. Verilerin normal dağılım koşullarının sağlanmasıyla parametrik testlerden ilişkili örneklemler için t-testi kullanılmıştır. Bu doğrultuda araştırmadan elde edilen nicel bulgulara göre öğrencilerin argümantasyona dayalı etkinlikler öncesi ve sonrası hem ahlaki muhakeme hem de ahlaki duygu puanları arasında uygulama sonrası ahlaki muhakeme ve ahlaki duygu puanları lehine anlamlı farklılığın olduğu tespit edilmiştir. Araştırmanın nitel bölümünden elde edilen verilerin analizinde ise betimsel analiz ve içerik analizi tekniklerinden faydalanılarak sürece ilişkin veriler kod, kategori ve temalara ayrılıp karşılaştırılmıştır. Nitel bulgulara yönelik sonuçlar incelendiğinde; argümantasyona dayalı etkinlikler sonrasında öğrencilerin hedonistik ve cezadan kaçınmaya dayalı muhakemelerinde azalmanın olduğu, sosyal onay odaklı muhakemede düşük düzeyde olmakla birlikte, norm ve kural temelli, diğerinin iyiliği-empati ve hak ve adalet temelli muhakemelerinde olumlu yönde belirgin bir artışın gerçekleştiği sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmada ayrıca argümantasyona dayalı etkinliklerin ahlaki muhakemeyle birlikte öğrencilerin ahlaki duygu ve ahlaki değerlere ilişkin görüşlerinde olumlu yönde değişim sağladığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu sonuçlarla birlikte öğrencilerin argümantasyon etkinlikleri ve ahlaki durumlara ilişkin görüşleri birlikte ele alındığında öğrencilerin ahlaki muhakemelerinin gelişiminde argümantasyona dayalı etkinliklerin olumlu yönde etkiye sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Araştırma sonucunda elde edilen bulgular doğrultusunda araştırmacılara, öğretmenlere ve politika üreticilere birtakım öneriler sunulmuştur.

Abstract:
The research aims to examine the effects of argumentation-based activities on 4th grade primary school students' moral reasoning development in social studies course. The research performs concurrent nested mixed method, in which the quantitative and qualitative methods are utilized simultaneously. In this respect, a single group pre-test post-test experimental design was used in the quantitative section, and a case study design was used in the qualitative part. The target group consisted of 30 students at the fourth grade of a primary school in the Artuklu district of Mardin province in the fall semester of the 2021-2022 academic year, and argumentation-based activities were carried out with these students for 9 weeks, 3 lesson hours a week. "Moral Reasoning Scenarios Inventory" was implemented, then interviews were conducted with the students about these scenarios before and after the argumentation-based activities to determine the change in the students' moral reasoning levels and the change in their views on moral reasoning, feelings and values. In this direction, the students' justifications for the moral dilemmas in the scenarios were categorized and compared. In addition, activity sheets, researcher's diary and student diaries were used in order to contribute to the diversity of data during the implementation process. In the analysis of the quantitative data, the Shapiro-Wilk Test was used to test the normality of the data using the SPSS 22.0 software. As the data is normally distributed, paired sample t-test as a parametric procedure was implemented.  It was found that there was a significant difference between the students' moral reasoning and moral emotion scores before and after the argumentation-based activities, in favor of the moral reasoning and moral emotion scores after the implementation. In the qualitative part of the research, descriptive and content analysis techniques were used, and the data wwasdivided into codes, categories and themes and compared. When the results of the qualitative analysis are examined, after the argumentation-based activities, it was observed that there was a decrease in the hedonistic and punishment avoidance reasoning of the students, and a significant increase in the norm and rule-based, the good-empathy of the other, and rights and justice-based reasonings, although it was at a small level in the reasoning based on social approval. In the study, it was also concluded that argumentation-basedactivities, affect moral reasoning as well as students' views on moral feelings and moral values positively. When the students' argumentation activities and their views on moral situations are considered together, it has been concluded that argumentation-based activities have a positive effect on the development of students' moral reasoning. In line with the findings obtained in the research, some suggestions were presented to researchers, teachers and policy makers.