Hastanelerin afete hazırlığı için çok ölçütlü karar verme model önerileri
Multiple attribute decision making model proposals for preparedness to disaster of hospitals
Yazar: GİZEM TAŞDEMİR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ KEREM CİDDİ
Kütahya Dumlupınar Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering
Dizin: AHP =   ; Acil durumlar = Emergencies ; Acil servis = Emergency service ; Ameliyathaneler = Operating rooms ; DEMATEL = DEMATEL ; Hastaneler = Hospitals ; MACBETH yöntemi = MACBETH method ; SWARA yöntemleri = SWARA methods ; Çok kriterli karar verme = Multi criteria decision making ; İnsan kaynakları = Human resources

Özet:
Afetler, tedbirler ve belirli planlamalar yapılmadığı takdirde yıkıcı etkiler oldukça büyük olabilen insan ya da doğa faktörlü olaylardır. Afetlerin bu yıkıcı etkilerini en aza indirmek alınan önlemlerle mümkündür. Sağlık kuruluşları, afet ve acil durumlarda, hayati öneme sahip birinci derece etkin yerlerdir. Yapılan bu çalışmada; hastanelerin afete hazırlığında çok ölçütlü karar verme yöntemlerinden; Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP, Analytic Hieararchy Process), Karar Verme Deneme ve Değerlendirme Laboratuvarı (DEMATEL, The Decision Making Trial and Evaluation Laboratory), Adım Adım Ağırlık Değerlendirme Oranı Analizi (SWARA, Step-wise Weight Assessment Ratio Analysis), Çok Nitelikli Sınır Yakınlık Alanı Karşılaştırması (MABAC, Multi-attributive border approximation area comparison) ve Çekiciliğin Kategorik Tabanlı Değerlendirme Tekniğiyle Ölçülmesi (MACBETH, Measuring Attractiveness by a Categorical Based Evaluation Technique) kullanılmıştır. Belirtilen çok kriterli karar verme yöntemleri ayrı ayrı kullanılmıştır. Konu alanında uzman görüşleri alınarak ve sağlık bakanlığı tarafından belirlenen sağlıkta kalite standartları göz önünde bulundurularak; kriterler ve alternatifler belirlenmiş, aralarındaki ilişkiler araştırılmış, en önemli kriterler ve alternatiflerin bulunması sağlanmıştır. Analizler ışığında; 'insan kaynakları ve eğitim' ana kriteri ve ardından 'acil durum yönetim ekiplerinin planlanması' alt kriterinin en kritik öneme sahip olduğu kararına varılırken, hastanelerin afete hazırlığında en çok hazırlığın yapılması gereken alternatif olarak adlandırılan birimin acil servis olduğu görülmüş, koordinasyon konusunda eğitimli bir ekip ve planlamalarla hastanelerin afet durumlarında çok daha başarılı hizmet verebileceği bulunmuştur.
Anahtar Kelimeler: Afet ve acil durum yönetimi, Hastanelerde hazırlık, AHP, DEMATEL, SWARA, MABAC, MACBETH

Abstract:
Disasters are human or natural events whose destructive effects can be quite large if precautions and certain planning are not taken. It is possible to minimise these destructive effects of disasters with the measures taken. Health institutions are the first-degree active places with vital importance in disasters and emergencies. In this study; one of the multi-criteria decision making methods in the disaster preparedness of hospitals; Analytic Hierarchy Process (AHP), Decision Making Trial and Evaluation Laboratory (DEMATEL), Step-wise Weight Assessment Ratio Analysis (SWARA), Multi-attributive border approximation area comparison (MABAC) and Measuring Attractiveness by a Categorical Based Evaluation Technique (MACBETH) were used. The mentioned multi-criteria decision-making methods were used separately. Criteria and alternatives were determined, the relationships between them were investigated, and the most important criteria and alternatives were found by taking expert opinions in the field and considering the quality standards in health determined by the Ministry of Health. In the light of the analyses, the main criterion of 'human resources and training' and then the sub-criteria of 'planning of emergency management teams' were found to be of the most critical importance, while it was seen that the unit named as the alternative that needs the most preparation in the disaster preparedness of hospitals is the emergency service, and it was found that hospitals can provide much more successful service in disaster situations with a team trained in coordination and planning.
Keywords: Disaster and Emergency Management, Disaster Preparedness of Hospitals, AHP, DEMATEL, SWARA, MABAC, MACBETH