Gaspıralı ve Gökalp'in eğitim anlayışları ve karşılaştırılması
Gaspirali and Gokalp's models in education and their comparison
Yazar: SELEN YAKAR
Danışman: DOÇ. DR. CİHAT AYDOĞMUŞOĞLU
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Genel Türk Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Tarih = History
Dizin: Eğitim = Education ; Eğitim düşüncesi = Education thought ; Eğitim tarihi = Educational history ; Gaspıralı İsmail = Gaspıralı İsmail ; Gökalp, Ziya = Gökalp, Ziya ; Karşılaştırmalı analiz = Comparative analysis ; Karşılaştırmalı eğitim = Comparative  education ; Türk düşünce tarihi = Turkish thought history ; Türk eğitim tarihi = Turkish education history

Özet:
Rus hâkimiyetinde yaşayan Rusya Türkleri ile bağımsız Osmanlı Türklerinin eğitim ihtiyaçları ortak özellikler göstermekle birlikte eğitim sistemlerinin gelişimi aynı olmamıştır. Rusya Türkleri dış dünyaya kapalı bulunarak ve yenilikleri takip edemeyerek geleneksel hayatları içinde sıkışıp kalmışlardır. Osmanlı Türkleri ise yenileşme ihtiyacını fark ve kabul etmekle birlikte devletin çok uluslu yapısı içerisinde bu yenileşmeyi gerçekleştirme bunalımı yaşamışlardır. Milliyetçiliğin önem kazandığı dünya düzeninde iki toplum da millî kimliğini korumak için mücadele etmiştir.
	Çalışmamızın konusunu oluşturan İsmail Gaspıralı ile Ziya Gökalp'in eğitim sistemleri kendi toplumlarının ihtiyaçlarından doğmuştur. İki aydın da kendi toplumları için kilit noktanın eğitim olduğunu düşünerek toplumun geleceğini gözeterek kendi eğitim sistemlerini oluşturmuşlardır. İsmail Gaspıralı için uyum sağlanması ve olumlu yönleri alınması gereken Batı, Rusya'dır. Ziya Gökalp ise Batı Avrupa, Fransa ekolünün etkisinde kalmıştır. Her ikisi de gazete ve dergiye büyük önem vermişlerdir. Toplumsal zihniyetin dönüşümüne toplum katmanları arasında çatışmaya yol açmadan hizmet etmeye çalışmışlardır. Müslüman-Türk toplumunun geri kalmışlığının sebeplerini ve bundan kurtuluş yolları konusunda fikir ve icraat ortaya koymuşlardır. 
	Samimi birer Türk milliyetçisi olan Gaspıralı ve Gökalp, Avrupalı fikir insanlarına aşinadır ve modern fikir akımlarını takip etmişlerdir. Gaspıralı'nın ön plana çıkan öğretmen kimliği ile Gökalp'in ön plana çıkan sosyolog kimliği eğitimi farklı bakış açılarıyla ele almaları sonucunu doğurmuştur. Çalışmamızda bu iki önemli aydının eğitim hakkındaki görüş ve uygulamalarını inceleyerek Türk dünyasının yenileşme ve fikir hareketlerindeki rollerini ortaya koymaya çalıştık.

Abstract:
Though educational needs of Russian Turks living with Russian domination and independent Ottoman Turks showed common features, the development of their educational systems had not been the same. Russian Turks were trapped in their traditional lives by being closed to the outside world and not following the innovations. On the other hand, although the Ottoman Turks realized and accepted the need for innovation, they experienced the crisis of putting this innovation into practice within the multinational structure of the state. In the new world order where nationalism gained importance, both societies struggled to protect their national identity.
	The education systems of İsmail Gaspıralı and Ziya Gökalp, which constitute the subject of our study, were born from the needs of their own communities. Both intellectuals created their own education systems considering the future of the society, considering that the key point for their community is education. For İsmail Gaspıralı, the West, which had to be adapted and positive aspects of which had to be taken, was Russia. Ziya Gökalp, on the other hand, was influenced by the school of Western Europe, France. Both placed great emphasis on newspapers and magazines. They tried to serve the transformation of the social mentality without causing conflict between the layers of society. They put forward ideas and actions on the reasons for the backwardness of the Muslim-Turkish society and ways to get rid of it.
	Being sincere Turkish nationalists, Gaspıralı and Gökalp were familiar with European intellectuals and have followed modern trends. Gaspıralı's prominent teacher identity and Gökalp's prominent sociologist identity led to the issue of addressing education from different perspectives. In our study, we tried to reveal the roles of the Turkish world in innovation and intellectual movements by examining the views and practices of these two important intellectuals about education. In this study, the roles of these two intellectuals in the innovation and intellectual movements of Turkish world have been revealed by examining their views and practices about education.