Erzincan (Büyükardıç) ve Erzurum (Güllüdere, Tasmasor, Tetikom ve Mağaratepe) kazılarından elegeçen demir çağına ait seramiklerin XRF tekniği ile incelenmesi
XRF technique-based survey of ceramics belonging to iron epech, which were acquired from the excavations of Erzincan (Büyükardıç) and Erzurum (Güllüdere,Tasmasor, Tetikom and Mağaratepe)
Yazar: BURCU ENDER
Danışman: PROF. DR. PERVİN ARIKAN
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Fizik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Fizik ve Fizik Mühendisliği = Physics and Physics Engineering

Özet:
iiiERZİNCAN (BÜYÜKARDIÇ) VE ERZURUM (GÜLLÜDERE, TASMASOR,TETİKOM VE MAĞARATEPE) KAZILARINDAN ELE GEÇEN DEMİRÇAĞINA AİT SERAMİKLERİN XRF TEKNİĞİ İLE İNCELENMESİ(Yüksek Lisans Tezi )Burcu ENDERGAZİ ÜNİVERSİTESİFEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜŞubat 2006ÖZETBu çalışmada, Bakü-Tiflis-Ceyhan Ham Petrol Boru Hattı (BTC HPBH)Arkeolojik Kurtarma Kazıları Projesi çerçevesinde, Gazi Üniversitesi,Arkeolojik Çevre Değerleri Araştırma Merkezi (GÜ-ARÇED), tarafındanyapılan kazı sonucu ele geçen, Erken Demir Çağı'na ait seramik parçalarının,kimyasal kompozisyonun bulunması amacıyla örnekler, X-ışını Floresanstekniği (XRF) ile incelendi. Seramik parçaları Erzincan (Büyükardıç) veErzurum (Güllüdere, Tasmasor, Tetikom ve Mağaratepe) bölgelerine aittir.Kazı bölgesini temsil eden 39 adet seramik parçasının; hamurları, iç ve dış astaryüzeyleri ve bazı toz astar örneklerinde, majör, minör ve eser elementleraraştırıldı. İzinli olmayan örneklere tahribatsız kalitatif analiz, izinli olanörneklere ise kantitatif analiz uygulandı.Hamur örneklerinin kalitatif ve kantitatif analiz sonuçlarına, SPSS (StatisticalPackage for the Social Sciences) programı uygulanarak istatistikseldeğerlendirme yapıldı. Bu değerlendirmede, çok değişkenli istatistikyöntemlerden Hiyerarşik Kümeleme Analizi (HCA) ve faktör analizikullanılarak örneklerin benzer ve farklı özellikleri dendrogram grafiği ilesınıflandırıldı. Bu analiz sonucunda Mağaratepe'den MT-4 ve Tetikom'danTTK-4 kod numaralı örneklerin kümeleme ve dendrogram sonuçlarına göreivfarklı oldukları gözlendi. Ayrıca kazı bölgelerinden, tahribat için izinli olan 5örnek seçilerek X-ışını Toz Difraktometresi ile yapı analizleri yapıldı.Örneklerde illit ve kaolinit tipi kil mineralleri gözlendi. Erken Demir Çağınatarihlendirilmiş olan örneklerin araştırma sonuçları ile arkeolojik yorumlarınuyum içinde olduğu belirlenmiştir.Bilim Kodu :205. 2.005Anahtar Kelimeler :X-ışını Floresans Spektrometresi, X-ışını Difraktometresi,Hiyerarşik Kümeleme Analizi, Büyükardıç, Güllüdere,Tasmasor, Tetikom, Mağaratepe, ArkeometriSayfa Adedi :100Tez Yöneticisi :Pervin ARIKAN

Abstract:
vXRF TECHNIQUE-BASED SURVEY OF CERAMICS BELONGING TOIRON EPOCH, WHICH WERE ACQUIRED FROM THE EXCAVATIONSOF ERZİNCAN (BÜYÜKARDIÇ) AND ERZURUM (GÜLLÜDERE,TASMASOR, TETİKOM AND MAĞARATEPE)(M.Sc. Thesis)Burcu ENDERGAZI UNIVERSITYINSTITUTE OF SCIENCES AND TECHNOLOGYFebruary 2006ABSTRACTIn present study, ceramic sherds dated to the Early Iron Age, excavated byArcheology Environment Properties Research Center of Gazi university (GÜ-ARÇED), within Bakü-Tiflis-Ceyhan Crude Oil Pipeline (BTC HPBH)Archeological Salvage Project, are investigated by the means of chemicalcomposition using x-ray fluorescence (XRF) techniques. The ceramic samplesare belonged to the Erzincan (Büyükardıç), Erzurum (Güllüdere, Tasmasor,Tetikom and Mağaratepe).Major, minor and trace elements in paste and inner and outer self-slip of 39ceramic sherds which representing excavation area are analyzed. Qualitativeanalysis is applied to the samples not authorized for destruction and as for thoseauthorized for destruction, the quantitative analysis is accomplished .Qualitative and quantitative results of the paste of sherds are evaluatedstatistically using computer program entitled SPSS (Statistical Package for theSocial Sciences). Samples are classified by multivariable techniques withindendrogram method for similar and different properties of sherds and as wellas Hierarchic Cluster Analysis (HCA) and Factor Analysis. It is observed thatvisamples are MT-4 from Mağaratepe and TTK-4 from Tetikom have differentproperties and can be classified in different age. Furthermore, 5 samples areselected from excavation area and authorized for destruction. The mineralstructure of 5 samples are obtained employing x-ray diffractometer. It isresulted as the clay minerals are illit and kaolinite in dedicated samples. Ourresults are in good satisfaction with the archaeological conclusion.Science Code :205. 2.005Key Words :X-ray fluorescence spectrometer, X-ray diffractometer,Hierarchic Cluster Analysis, Büyükardıç, Güllüdere,Tasmasor, Tetikom, Mağaratepe, Archeometry.Page Number :100Adviser :Pervin ARIKAN