1980 sonrası Türkiye'de uygulanan para politikalarının enflasyon üzerindeki etkisi
Monetary policies implemented in Turkey after 1980 impact on inflation
Yazar: NAZMİYE ÇABAK
Danışman: DOÇ. DR. ŞAHİN BULUT
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Politikası Ana Bilim Dalı / İktisat Politikası Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: ARDL Sınır Testi = Autoregressive Distributed Lag Bounds Test ; Enflasyon = Inflation ; Faiz oranları = Interest rates ; Para politikası araçları = Monetary policy toolls

Özet:
Türkiye ekonomisinde, enflasyon ile mücadele edebilmek adına farklı zamanlarda ülkenin o dönem şartları ve yapısına göre, farklı politika kanallarıyla çözüm aranmıştır. Özellikle, ülke ekonomisinde dışa açılma adımlarının atılmaya başladığı 1980 yılı sonrası için, uygulanan politikalar ve alınan kararlar ekonomik açıdan daha önemli hale gelmeye başlamıştır. Bu çalışmada, 1980'den 2023 yılı yarısına kadar, uygulanan para politikalarının içeriği ve enflasyon üzerindeki etkinliği araştırılmıştır. 1980 yılından, küresel finansal krizin Türkiye ekonomisi üzerindeki etkisinin azalmaya başladığı 2009 yılının başlarına kadar, Merkez Bankasının uyguladığı para politikalarının enflasyon üzerinde uzun dönemli bir etki sağlayamadığı görülmüştür. Fiyat istikrarının sağlanamama sebebi, en çok Türkiye ekonomisini, oldukça etkileyen yapısal sorunlardan kaynaklı krizlerin ve sonrasında alınan karar ve politikaların uzun vadede çözüm sağlayamamasının olduğu düşünülmektedir. Yapısal sorunların çözümü adına yapılan reformlar neticesinde para politikasının 2002-2007 yıllarına kadar enflasyon üzerinde etkinliği olumlu sonuçlar üretirken, küresel krizle bu denge tekrar bozulmuştur. Çalışmada Türkiye'de uygulanan para politikasının enflasyon oranı üzerindeki etkisi, 2009:01-2023:04 yılları arasındaki aylık veriler üzerinden birim kök testi ve sonrasında ARDL sınır testi yaklaşımıyla analiz edilmiştir. Çalışmada kullanılan değişkenler; dış ticaret dengesi, mevduat faiz oranı, toplam para arzı, toplam rezervler, tüfe bazlı reel efektif döviz kuru, büyüme oranları ve kukla değişken olarak, 2021 yılının Eylül ayında düşürülmeye başlanan faiz indirimleri olmuştur. Ulaşılan sonuçlara göre, mevduat faiz oranları, para arzı, rezervler ve sanayi üretim endeksi ile enflasyon arasında pozitif ilişki bulunmuştur.

Abstract:
In order to combat inflation in the Turkish economy, solutions have been sought through different policy channels at different times, depending on the conditions and structure of the country at that time. Especially after 1980, when the country's economy started to take steps towards opening up to the outside world, the policies implemented and the decisions taken have become more important in economic terms. This study investigates the content of the monetary policies implemented from 1980 to 2023 and their effectiveness on inflation. From 1980 until early 2009, when the impact of the global financial crisis on the Turkish economy started to diminish, the monetary policies implemented by the Central Bank failed to have a long-term effect on inflation. The reason for the failure to achieve price stability is thought to be the crises stemming from the structural problems that affected the Turkish economy the most, and the failure of the decisions and policies taken afterwards to provide a solution in the long run. While the effectiveness of monetary policy on inflation produced positive results until 2002-2007 as a result of the reforms made to solve structural problems, this balance was disrupted again with the global crisis. In this study, the effect of the monetary policy implemented in Turkey on the inflation rate is analyzed by unit root test and then ARDL bounds test approach over the monthly data between 2009:01-2023:04. The variables used in the study are foreign trade balance, deposit interest rate, aggregate money supply, total reserves, rifle-based real effective exchange rate, growth rates and, as a dummy variable, interest rate cuts that started to be reduced in September 2021. According to the results, deposit interest rates, money supply, reserves and industrial production index are positively correlated with inflation.