Sosyal bilgiler öğretiminde okul dışı öğrenme ortamlarının değişim ve sürekliliği algılama becerisine etkisinin incelenmesi
The effect of out-of-school learning environments on perception of change and continuity skills in social studies teaching
Yazar: SELDA UZUN
Danışman: PROF. DR. ALİ MEYDAN
Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Bilgiler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Teknolojik ilerlemelerin de etkisiyle hızla değişen dünyada bireysel ve toplumsal ihtiyaçlar gün geçtikçe farklılaşmakta, sahip olunması gereken yeterlilikler de bu doğrultuda değişmektedir. Yaşanılan çağın ihtiyaçları doğrultusunda gerekli bilgi, beceri ve donanıma sahip, karşılaştığı sorunlara çözüm üretebilen bireylerin yetiştirilmesi önemlidir. Bu kapsamda toplumsal gelişmeyi merkezine alan etkin ve sorumlu vatandaşlar yetiştirmeyi amaçlayan en temel derslerden birisi sosyal bilgilerdir. Sosyal bilgiler dersi öğretim programındaki temel becerilerden değişim ve sürekliliği algılamanın kazanımı önemlidir. Bireyin geçmişten günümüze kadar olan tarihsel süreçteki, çevresinde ve dünyada yaşanan farklılaşmayı görebilme, gelecekte devam edebilecek veya yaşanabilecek durumları öngörebilme yeterliliği değişim ve sürekliliği algılayabilmesine bağlıdır. Bu araştırmada sosyal bilgiler öğretiminde okul dışı öğrenme ortamlarında gerçekleştirilen etkinliklerin öğrencilerin değişim ve sürekliliği algılama becerisinin geliştirilmesindeki etkisinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada karma yöntem desenlerinden yakınsayan paralel desen kullanılmıştır. Araştırmanın nicel boyutunda ön test-son test eşleştirilmiş kontrol gruplu yarı deneysel desen, nitel boyutunda durum çalışması tercih edilmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu Konya ilinde Milli Eğitim Bakanlığına bağlı bir ilkokulda 2022-2023 eğitim öğretim yılında 4. sınıf olan 65 öğrenci oluşturmuştur. Veri toplama aracı olarak akademik başarı testi, açık uçlu soru formu, yarı yapılandırılmış görüşme formu, etkinlik değerlendirme formları, dereceli puanlama anahtarı, öz değerlendirme formu, araştırmacı ve öğrenci günlükleri, gözlem notları, etkinlik örnekleri, fotoğraf ve video kayıtları kullanılmıştır. Nicel verilerin analizinde tek yönlü varyans analizi olan ANOVA testi, puanlama anahtarları, nitel verilerin analizinde içerik analizi tercih edilmiştir. İstatistiksel paket program, nitel veri analiz programı, dereceli puanlama anahtarları kullanılmıştır. Araştırma bulgularına göre değişim ve sürekliliği algılama becerisinin geliştirilmesine yönelik okul dışı öğrenme ortamlarında yapılan etkinlikler sonunda akademik başarı testi analizinde deney ve kontrol gruplarında grup içinde anlamlı farklılık bulunmuştur. Gruplar arasında deney grubu lehine artış olsa da istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunmamıştır. Etki büyüklüğü açısından orta derecede olduğu tespit edilmiştir. Açık uçlu soru formu analizinde deney grubu lehine fark bulunmuştur. Nitel boyutta, öğrencilerin okul dışı ortamlarda yapılan etkinliklere yönelik olumlu görüşlere sahip oldukları, düşüncelerinde zaman içindeki değişimi görme, geçmiş ve günümüzü karşılaştırma, tarihi ve kültürümüzü tanıma, okulda işlenen derslere göre daha faydalı, eğlenceli ve akılda kalıcı bulma yönlerinin ön plana çıktığı görülmüştür. Ayrıca deney grubu öz yeterlilikleri, etkinliklere katılım ve performans düzeyleri oldukça yüksek düzeyde bulunmuştur.

Abstract:
In a rapidly changing world with the impact of technological advances, individual and social needs are changing day by day and the competencies that should be possessed are also changing in this direction. It is important to raise individuals who have the necessary knowledge, skills and equipment in line with the needs of the age and who can produce solutions to the problems they face. In this context, social studies is one of the most basic courses aiming to raise effective and responsible citizens who put social development at the center. Among the basic skills in the social studies curriculum, the acquisition of perception of change and continuity is important. The individual's ability to see the differentiation in the historical process from the past to the present, in his/her environment and in the world, and to foresee the situations that may continue or may occur in the future depends on his/her ability to perceive change and continuity. In this study, it was aimed to determine the effect of the activities carried out in out-of-school learning environments in social studies teaching on the development of students' ability to perceive change and continuity. Convergent parallel design, one of the mixed method designs, was used in the study. Quasi-experimental design with pre-test-post-test paired control group was preferred in the quantitative dimension of the research, and case study was preferred in the qualitative dimension. The study group of the research consisted of 65 4th grade students in a primary school affiliated to the Ministry of National Education in Konya province in the 2022-2023 academic year. Academic achievement test, open-ended question form, semi-structured interview form, activity evaluation forms, rubric, self-assessment form, researcher and student diaries, observation notes, activity samples, photographs and video recordings were used as data collection tools. ANOVA test, which is one-way analysis of variance, and rubrics were used to analyze quantitative data, and content analysis was preferred to analyze qualitative data. Statistical package program, qualitative data analysis program and rubrics were used. According to the research findings, at the end of the activities carried out in out-of-school learning environments for the development of change and continuity perception skills, a significant difference was found within the group in the experimental and control groups in the academic achievement test analysis. Although there was an increase in favor of the experimental group between the groups, no statistically significant difference was found. It was found to be moderate in terms of effect size. In the open-ended question form analysis, a difference was found in favor of the experimental group. In the qualitative dimension, it was seen that the students had positive opinions about the activities carried out in out-of-school environments, and the aspects of seeing the change in time, comparing the past and present, getting to know our history and culture, finding it more useful, fun and memorable compared to the lessons taught at school came to the fore in their thoughts. In addition, self-efficacy, participation in activities and performance levels of the experimental group were found to be quite high.