Arşiv belgelerine göre I. Dünya Savaşı'nda Van ve çevresinde asayiş problemleri
The security problems in Van and arround according to the archives documents
Yazar: DİLEK AKGÜMÜŞ
Danışman: PROF. DR. CEZMİ ERARSLAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Tarih = History
Dizin: Arşivler = Archives ; Belgeler = Documents ; Dünya Savaşı I = World War I ; Güvenlik = Security ; Güvenlik politikaları = Security policies ; Güvenlik sistemleri = Security systems ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Savaş = War ; Van = Van

Özet:
Osmanlı devleti güçlü olduğu devirlerde nüfuzu altında yaşayan tüm insanların huzur ve güvenliğini sağlamıştır. Fakat her ülkenin kaderinde olduğu gibi Osmanlı Devleti de zayıflamaya başladığı dönemlerde birçok problemle karşılaşmıştır. Özellikle Avrupa'da başlayan milliyetçilik akımı, birçok etnik kimliği içinde barındıran Osmanlı Devleti için hassas bir mesele haline geldi. Nitekim Osmanlı toprakları üzerinde planları olan Rusya ve Avrupa devletleri tarafından bu mesele kullanılmaya başlandı. Özellikle Ermeni azınlığın, kimlikleri çeşitli vesilelerle ön plana çıkartılmaya çalışıldı. Bu kimlik hırsıyla harekete geçen Ermeniler, önce Avrupalı devletler nezdinde başlattığı politik girişimlerle ıslahatlar konusunda hükümet üzerinde baskı uygulamaya çalıştı. Oysa Ermeniler için ıslahatlar, muhtariyete ulaşma yolunda kullanılan bir vasıtaydı sadece. Nitekim bir süre sonra ıslahatlar kozunun asıl hedeflerine ulaşma noktasında yetersiz kaldığını fark eden Ermeniler, başta Ruslar olmak üzere Avrupalıların uyandırdığı ihtilal ruhuyla harekete geçtiler. Kendilerine yurt olarak tayin ettikleri Anadolu'daki Müslüman nüfusu yok etmek ve Müslümanlara dair tüm izleri silebilmek için önce silahlı çeteler oluşturdular. Ardından terör, tedhiş ve saldırı hareketlerinin ön planda olduğu kanlı bir yol haritası izlediler. Ermenilerin bu terör hareketlerinin en kanlı ve şiddetlisi Van vilayetinde yaşandı. Bunda savaş öncesi açılan misyoner okullarının ve yabancı konsoloslukların Ermeniler arasında milli ruhun uyandırılmasındaki katkılarının yanı sıra savaş arifesinde İran sınırından içeriye sızan silahlı komitecilerin yerli Ermenileri isyana zorlamasının da büyük etkisi vardı. Ermenilerin aynı anda muhtelif yerlerde başlattığı bu isyanlar sırasında masum Müslüman halk öldürüldü. Hedefi sadece Müslüman ahaliyi yok etmek olmayan Ermeniler aynı zamanda şehirde bulunan kışlaları, devlet binalarını, tarihi eserleri ve ibadethaneleri yakıp yıkarak Müslümanlara dair tüm izleri silmeye çalıştılar. İsyanlar sırasında güvenlik güçlerinin yıpranmasına sebep olan Ermeniler böylece Rusların Van'a girişini de fazlasıyla kolaylatırmış oldular. Rusların Ermeni gönüllü birlikleriyle Van'ı işgalinden sonra burada bulunan Ermeni çetelerle birlikte savunmasız Müslüman ahaliye karşı eşine az rastlanır türde katliamlar başlamış, bu katliamlar Van'a yeniden Türk ordusunun girişine kadar devam etmiştir. Van şehri Rus ? Ermeni kuvvetlerinin elinden kurtarıldıktan sonra kalan Ermeniler yeni fesat yuvaları oluşturma tehlikesine binaen Bitlis ve Diyarbakır'a sevk edilmiş, bu arada Van'ın işgali sırasında daha güvenli yerlere göç etmek zorunda kalan Müslümanların da evlerine geri dönüşleri sağlanmaya çalışılmıştır. Bu yıllarda idarî, sosyal ve ekonomik pek çok problemle karşı karşıya kalan Van şehri, Hükümetin destekleriyle yerel yöneticiler tarafından yeniden yapılandırılmaya çalışılmıştır.

Abstract:
Ottoman Empire, during the era when it was a powerful state, provided peace and security to all people living in its territories. However, like any other country, Ottoman Empire faced with many problems during its decline. Especially nationalistic movement in Europe affected the Empire, because it was hosting too many ethnic identities. Indeed, some European states and Russia started to use this situation against to the Ottoman Empire. Particularly the subject of Armenians identity was issued within several occasions. With this ambition Armenians took action while initiating politics with Europe, they tried to pressure the government and focused on the subject of reforms. These reforms were only a way of achieving the autonomy for the Armenians. After a while, they realized that this way was not enough to achieve the autonomy, furthermore they were manipulated by Europeans and Russians to revolute. Anatolia, where the majority of Muslim population was living, was appointed as the home by Armenians for destroying and erasing all traces of Muslims. Firstly, they composed armed gangs. Then, they followed the way map which was drawn upon terror, intimidation, and bloody attacks and actions. The most bloody and violent terrorist actions from these movements of Armenians was in the province of Van. In this point, the share of domestic Armenians was also important. They had become more conscious of the national soul and were encouraged to rebel by missionary schools that opened before the war, foreign consulates, and armed gangs which entered from Iranian border. During these riots that were started by Armenians in multifarious several places at the same time, innocent Muslim people were killed. Armenians? goals were not only to destroy the Muslim population but also to try erasing all traces of the Muslims in Van by destroying the city barracks, government buildings, historic places and prayer houses. In this way, Armenians caused deterioration of the security forces in the area, and eased the entry of Russians to Van. After the occupation of Van, Russians troops and Armenian volunteers started a rarely-seen massacres against indigenous the Muslim population. These massacres continued until the entrance of the Turkish army. After recovering Van from the hands of The Russian and Armenian forces, in order to aviod creating new problems and pose a threat in Van, those Armenians who were situated in there were forced to emigrate to Bitlis and to Diyarbakir. More so, after the recovery the Muslims, who had to migrate to safer places, were given their homes back. During these years, the city of Van faced many administrative, social and economic problems and their reconstruction were dealt with local administrators with the support of the government.