Göksu deltasında kıyı çizgisi değişimlerinin çok zamanlı uydu görüntüleri ile analizi
Analysis of shoreline changes using multi-temporal satellite images in Göksu delta
Yazar: HATİCE KILAR
Danışman: PROF. DR. İHSAN ÇİÇEK
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı / Fiziki Coğrafya Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Göksu deltası = Göksu delta ; Kıyı şeridi = Coastal line ; Uydu görüntüleme = Satellite imaging

Özet:
Kıyı çizgisi, 3621 sayılı Kıyı Kanununda deniz, göl ve akarsularda suyun taşkın durumları dışında kara parçasına değdiği noktaların birleşmesinden oluşan çizgi olarak tanımlanmaktadır. Kıyı çizgilerinin belirlenmesi kara ve su tarafındaki kaynakların tanımlanması sağlamakla birlikte kıyı bölgelerinde meydana gelen değişimlerin tespit ve kontrol edilmesini de sağlamaktadır. Son yıllarda, fiziki ve beşeri faktörlerdeki ekstrem koşullar delta alanlarında hızlı kıyı çizgisi değişimlerinin meydana gelmesine neden olmaktadır. Göksu deltası, Akdeniz kıyıları içerisinde kıyı çizgisi değişiminin en hızlı gerçekleştiği alanlardan biridir. Göksu deltası kıyılarında meydana gelen kısa ve uzun dönemli kıyı çizgisi değişimleri delta kıyılarında morfolojik değişimlerin meydana gelmesine neden olmakla birlikte; delta kıyılarının arazi kullanımında da önemli değişimlerin gerçekleşmesine neden olmaktadır.
Göksu deltası kıyı çizgisinin gelecekteki pozisyonun belirlenmesi çalışma sahası ile ilgili etkili kararların alınması ve uzun dönemli planlama çalışmalarının hazırlanması açısından oldukça önemlidir. Bu çalışmada, Göksu deltasının 1984-2017 yılları arasında meydana gelen kıyı çizgisi değişim değerlerinden yola çıkarak çalışma sahasının 25 ve 50 yıl sonraki pozisyonlarının belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışmanın sonucunda, Göksu deltası kıyılarında mevcut koşulların devam etmesi durumunda 25 ve 50 yıl sonraki kıyı çizgisinin pozisyonunda önemli değişimlerin meydana geleceği ve bu durumun delta kıyılarının morfolojik ve ekolojik yapısında değişimlere neden olmakla birlikte delta kıyılarının arazi kullanımında da önemli değişimlerin meydana gelmesine neden olacaktır.  
Delta kıyıları kıyı çizgisi değişimlerinin incelenmesi ve kıyı çizgisi değişimine neden olan faktörlerin tespit edilmesi açısından oldukça komplex bir yapıya sahiptir. Bu nedenle, Göksu deltası kıyılarında meydana gelen kıyı çizgisi değişimlerinin nedenlerinin incelenmesi oldukça geniş ve detaylı bir araştırma konusu içermektedir. Bu çalışmada, Göksu deltası kıyı çizgisi değişimine neden olan faktörlerden "fırtına kabarmaları, deniz seviyesi değişimleri ve Göksu Nehri akım ve sediment değerleri değişimleri" incelenmiştir. Çalışmanın sonucunda, Göksu deltası kıyılarında etkili olan fırtına kabarmaları çalışma sahasında en fazla BG ve BGB yönlerinde meydana gelen kıyı çizgisi değişimleri üzerinde etkili olduğu tespit edilmiştir. Deniz seviyesi değişimlerinin Göksu deltası kıyı çizgisi değişimi üzerindeki etkisinin incelenmesi sonucunda ise sadece deniz seviyesinde 2014 yılında anlamlı bir artış gözlemlenmiş bunun dışındaki diğer dönemlerde anlamlı artış ve azalma eğilimleri tespit edilmemiştir. Göksu Nehri akım ve sediment değerlerinde meydana gelen değişimlerin çalışma sahası kıyı çizgisi değişimi üzerindeki etkisinin incelenmesi sonucunda, 1967 yılından 2012 yılına kadar ki 45 yıllık zaman diliminde Göksu Nehrinin hem akım hem de sediment değerlerinde önemli düşüşlerin meydana geldiği ve bunun çalışma sahası kısa ve uzun dönemli kıyı çizgisi değişimlerini önemli ölçüde etkilediği tespit edilmiştir. 
Sonuç olarak, Göksu deltası kıyıları uzun ve kısa dönemli kıyı çizgisi değişimleri açısından oldukça dinamik bir yapıya sahiptir. Delta kıyılarında meydana gelen hızlı kıyı çizgisi değişimleri mevcut koşulların devam etmesi durumunda gelecekte delta kıyı çizgisinin pozisyonunda önemli değişimlerin ortaya çıkmasına neden olacaktır. Bu nedenle, Göksu deltası kıyı çizgisi değişiminin belirli aralıklarla ve farklı yöntemlerle belirlenmesi, kıyı çizgisinin gelcekteki pozisyonun modellenmesi ve kıyı çizgisi değişimine neden olan faktörlerin belirlenmesi çalışma sahası kıyıları ile ilgili etkili kararlar alma ve uzun dönemli planlama çalışmalarının hazırlanması açısından son derece önemlidir.

Abstract:
According to coastal law, the shoreline is defined as a point where water from the sea, natural and artificial lakes or rivers touches the land, not considering flood conditions. By defining shorelines, land and water resources have been identified and also changes in coastal area can be observed. In recent years, extreme conditions in physical and anthropological factors cause rapid shoreline changes in coastal areas. The Göksu delta is one of the areas along the Mediterranean coast that has experienced such rapid shoreline changes. Short- and long-term shoreline changes in the Göksu delta coast cause morphological changes and alter the coastal land use of the study area.
Determining the future position of the Göksu delta shoreline is important for policy making and long-term planning studies about the study area.  This study aims to predict the future position of Göksu delta (25 and 50 years later) by observing the historical shoreline change of the study area between the years 1984-2017. A key finding of thıs study is that important changes in the Göksu delta may be observed after 25 and 50 years. These changes significantly effect the coastal morphological and ecological structures and the land use of the study area.
Investigating the shoreline changes and determining the factors that causes shoreline changes in the delta coasts is very complicated. Examining the factors that cause shoreline changes in the Göksu delta requires detailed analysis. This study examines factors such as storm surges, sea level changes, river discharges and sediment changes that can effect the shorelines of the Göksu delta. Another key finding of this study is that the most forceful storm surges that effect the shoreline area of the Göksu delta occur from the SW and WSW directions of the study area. As a result of examining the effect of sea level changes on the Göksu delta coastline, a significant increase was observed only at sea level in 2014. No significant changes in sea levels were detected in other periods. A third key finding of this study is that decreases in discharges and sediment changes of the Göksu river had significant impacts on the short- and long-term shoreline changes of the Göksu delta between the years 1967 and 2012. 
In conclusion, short- and long-term shoreline changes of the Göksu delta have very dynamic structures. Rapid shoreline changes on the delta coast will lead to future shoreline changes if the factors discussed above continue to play a significant role. Determining the short- and long-term shoreline changes of Göksu delta with different methods, modelling the future shoreline position and defining the factors that influence shoreline changes can improve policymaking and long-term planning for the study area.