Veteriner ilaçları talep tahmini örneğinde mevsimsel zaman serilerinin ekonometrik modellemesi
The econometric modelling of seasonal time series in forecasting veterinarian demand
Yazar: EBRU AKEL SAATCİOĞLU
Danışman: YRD. DOÇ. DR. KUTLUK KAĞAN SÜMER
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ekonometri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Ekonometri = Econometrics
Dizin: Ekonometrik modeller = Econometric models ; Talep tahmini = Demand estimation ; Veterinerlik = Veterinary ; Zaman serileri analizi = Time series analysis ; İlaçlar = Drugs

Özet:
Bilimsel temele dayanan yöntemlerle veteriner ilaçlarının taleplerinin tahmin edilmesi, yönetici durumunda bulunanların karar almalarını da kolaylaştıran bir olanaktır. Veteriner ilaçlarında taleplerin sayısal ve niteliksel özelliklerinin bir fonksiyonu olarak gereksiz ilaç üretimi, tüketiminin engellenmesi söz konusu olabilecektir. Bu çalışmada; zaman seri analiz yöntemlerinden mevsimsel ARIMA (SARIMA) ile farklı mimariye sahip mevsimsel latent değişkenli modelleri Okzan-F isimli ürünün Kasım 1999 ve Aralık 2009 tarihleri arasında ki satış rakamları üsütnde kullanılmıştır. Mevsimsel latent değişkeni olan regresyon modeli, ve SARIMA modellerinin üçünde de mevsimselliğe rastlanmaktadır. Box-Jenkins yöntemleriyle karşılaştırıldığında, mevsimsel latent değişkeni olan regresyon modelinin düzenlenmiş belirlilik katsayısı 0.28, SARIMA nın 0.42 olarak saptanmıştır. Ancak; SARIMA da durağanlığın bozulmasına bağlı olarak anlamlılığın uygunluğu desteklenmemektedir. Latent değişkenli regresyon modeli, SARIMA'ya göre daha başarılı sonuçlar vermektedir. Ülkemizde gerek mevsimsel latent değişkenli model, gerekse melez yaklaşımlarla mevsimsel ilaç serilerinin modellenmesi ve tahmini ile ilgili çalışmalar sınırlı sayıdadır. İlerideki yapılacak çalışmalar, ekonometrik literatüre, Türkiye'deki ve ilaç sektöründeki uygulamacıların ve karar verme konumunda olan yöneticilerin planlama çalışmalarına önemli katkı sağlayacaktır.

Abstract:
The forecasting of the demand of the veterinarian products with scientific method, will help to the persons in charge for making the necessary decisions. On this basis such forecasting may avoid the unnecessary production and consumption. In this study, we used seasonal ARIMA (SARIMA) and alternatively the regression model with seasonal latent variable for ?Okzan-F product sales datas between November 1999 and December 2009. This study tries to examine the advantages of forecasting between SARIMA method and seasonal latent variable model. It is understood that in all models which are SARIMA and seasonal latent variable, the seasonality can be dedected. Compared with Box-Jenkins method, we found that the adjusted R squared results with SARIMA was 0.42 and with latent variable was 0.28. However; in SARIMA model due to the deformation of stationarity, the efficiency was not supported. In this study, the regression model with seasonal latent variable gives more successful than SARIMA model. In our country, there are limited researches with seasonal latent variable and other econometric models for veterinarian seasonal products. We suggested that further studies should help to forecasting veterinary demand. Therefore, it can be an added value for the econometric literature.