"Sosyal İkilem" belgeselinin sosyal medya kullanan bireylere etkisi üzerine alımlama çalışması
Reception study on the effect of the documentary "The Social Dilemma" on social media users
Yazar: SENA TAŞKIN
Danışman: PROF. DR. ŞÜKRÜ SİM
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Radyo-Televizyon = Radio and Television

Özet:
2020 yılında Netflix tarafından yapılan "Sosyal İkilem" belgeseli sosyal medyanın zarar ve tehlikelerine karşı kullanıcıları uyaran güncel bir yapımdır. Yapım, bilgi aktarımıyla izleyicileri belirli bir görüşe yönlendirmesi, teknik ve anlatı özelliğinin ilgi çekici bulunması, gençler tarafından sıkça tercih edilen Netflix platformunda uzun süre en beğenilen filmler arasında yer alması gibi özellikleri sebebiyle medya içeriğinin izleyici üzerindeki etkilerini incelemek için ideal bir örnek teşkil etmektedir. Bu yapımın genç izleyiciler tarafından nasıl alımlandığı, izleyicilerde nasıl bir karşılık bulduğu bu araştırmada incelenmektedir.
İzleyici etkisinin ölçülmesi amacıyla çalışma örneklemi 1997-2004 yılları arasında doğmuş Z kuşağı mensubu, sosyal medya kullanıcısı bireyler ile sınırlandırılmıştır. Nitel araştırma yöntemi ile gerçekleştirilen çalışmada verilerin toplanması için yarı yapılandırılmış soru formları ile derinlemesine görüşmeler yapılmış, elde edilen bulgular söylem analizi ile değerlendirilmiştir. Çalışmada, İngiliz Kültürel çalışmalar geleneğinden Stuart Hall ve David Morley'in geliştirdiği kodlama-kodaçımlama teorisinden yararlanılmıştır. İzleyicilerin medya metinlerini farklı şekillerde alımladıkları ve anlamlandırdıkları görüşünden hareketle katılımcıların belgesele dair görüşleri analiz edilmiş, belgesel izleme öncesi ve sonrası yapılan detaylı görüşmeler ile belgeselin etkisi saptanmaya çalışılarak, izleyici alımlamasına etki eden unsurlar ve alımlama pratikleri irdelenmiştir.
Çalışmamız sonucunda, "Sosyal İkilem" belgeselinin, tüm katılımcılar tarafından beğenildiği ve çoğunlukla olumlu değerlendirildiği görülmüş, belgeselin izleyicilerin yarısı tarafından baskın okuma ile, yarısı tarafından müzakereli okuma ile alımlandığı saptanmıştır. Genç izleyicilere sosyal medyanın bilinçli ve temkinli kullanımı için mesajlar ileten belgesel, izleyiciler üzerinde sosyal medyanın zarar ve tehditlerine karşı farkındalık oluşturmuş ve düşünceleri pekiştirmiştir. Belgeselin sosyal medyaya dair ilettiği mesajlar izleyiciler tarafından aktif şekilde yorumlanmış, izleyicilerin mesajı yorumlarken ürettiği anlamda farklılıklar olduğu tespit edilmiştir. Hall ve Morley'in izleyicilerin medya içeriğini alımlamasında aktif bir rolü olduğu, düşünce ve deneyimlerinin, mesajları kodaçımlamalarında ve kabullerinde önemli etkenler olduğu, bununla birlikte medyanın bireyleri etkileyerek yönlendirdiği görüşleri bizim çalışmamız ile desteklenmektedir. Medya yapımlarının köklü tutum ve davranış değişikliği oluşturabilme potansiyeli ile beraber bu potansiyelin uzun vadeli ve sürekli iletiler ile sağlanacağı kanaati edinilmiştir.

Abstract:
The documentary "The Social Dilemma," produced by Netflix in 2020, is a contemporary production that warns users about the harms and dangers of social media. The documentary is considered an ideal example for examining the impact of media content on audiences due to its influence on viewers by directing them towards a particular perspective, its captivating technical and narrative features, and its popularity among young viewers on Netflix, where it remained among the most popular films for a long time. This study examines how this production is received by young viewers and the responses it evokes in them.
To measure audience effect, the study sample was limited to Generation Z individuals born between 1997 and 2004 who use social media. Using qualitative methods, data were collected through semi-structured questionnaires and in-depth interviews, and findings were evaluated via discourse analysis. Stuart Hall and David Morley's encoding-decoding model, from the British Cultural Studies tradition, was employed to analyze audience reception. Based on the idea that audiences interpret media texts in varied ways, the documentary's impact was analyzed through detailed pre- and post-viewing interviews, examining factors influencing audience reception.
The findings revealed that "The Social Dilemma" was appreciated by all participants and generally evaluated positively. It was found that half of the viewers interpreted it with a dominant reading, while the other half interpreted it with a negotiated reading. The documentary conveyed messages to young viewers about the conscious and cautious use of social media, raising awareness of the harms and threats of social media, and reinforcing existing thoughts. The documentary's messages on social media were actively interpreted by the viewers, and differences were observed in the meanings they produced. The study supports Hall and Morley's views that audiences play an active role in interpreting media content, with their thoughts and experiences being significant factors in decoding and accepting messages, while also acknowledging that media can influence and direct individuals. It was concluded that media productions have the potential to effect fundamental attitude and behavior changes, but such potential can be realized through long-term and continuous messaging.