Seyyid Şerîf Cürcânî'de cevher ve araz anlayışı
The conception of essence and attribute in Sayyid Sharîf al-Jurjânî
Yazar: AYŞE KEVSER KOK
Danışman: DOÇ. DR. KILIÇ ASLAN MAVİL
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Araz = Accident ; Cevher = Ore ; Cisimler = Fields ; Kelam = Islamic theology ; Seyyid Şerif Cürcani = Seyyid Şerif Cürcani ; İslamiyet = Islam ; Şerhu'l-Mevakıf = Şerhu'l-Mevakıf

Özet:
İslâm dininin inanç esaslarını temellendirip savunan kelâm ilmi, âlemin yaratılışı ve işleyişi konusunda nedenselliğin reddederek varlık ve fiillerin gerçek sebebi olarak Allah'ın yaratmasını koymuş ve böylece ilk evren modelini geliştirmiştir. II/VIII. ve III/IX. yüzyıllar arasında atom teorisi geliştirilerek standart bir evren düşüncesi oluşmaya başlamış ve etkin biçimde sürdürülmüştür. Âlemi anlamlandırmaya çalışan ve bir evren modeli oluşturan bir diğer disiplin ise İslâm filozoflarıdır. Kelâmcılar tarafından kabul gören cevher-araz teorisi farklı anlayışlarla da olsa tarihi süreç içerisinde kabul gören bir fizik sistemi haline gelmiştir. Bu çalışma Adudüddin el-Îcî ile başlayan şerh ve haşiye geleneğinin en önemli isimlerinden biri olan Seyyid Şerif Cürcânî (ö. 816/1413) ve kaleme aldığı kelâma dair en hacimli eseri olan Şerhu'l-Mevâkıf'ında yoğun biçimde işlediği kelamcıların ve filozofların evren teorilerine yaklaşımlarını tespit ederek Cürcânî'nin temel metafizik meselelere bakışını aydınlatmayı hedeflemektedir. Çalışmada ilk olarak konunun Eşʿarî, Mâtürîdî, Muʿtezilî kelamcılar ve Aristoteles başta olmak üzere İslâm filozoflarından Kindî, Fârâbi, İbn Sînâ, Gazzâli, İhvân-ı Safa ve İbn Rüşd filozoflar nezdinde kavramsal analizleri yapılmış, ardından ele alınan konulardaki fikir ayrılıkları ve karşı delillendirmeler çerçevesinde mesele ele alınmıştır.

Abstract:
The science of kalam, which is based on and defends the belief principles of the religion of Islam, rejected causality in the creation and functioning of the world, and revealed Allah's creation as the real reason for existence and actions, thus developing the first universe model. Between the II/VIII. and III/IX centuries, atomic theory was developed and the idea of a standard universe began to emerge and was actively pursued. Another discipline that tries to make sense of the world and creates a model of the universe is Islamic philosophers. The ore-land theory, which was accepted by the theologians, has become an accepted physics system in the historical process, albeit with different understandings. In this study, Seyyid Şerif Cürcânî (d. 816/1413), who is one of the most important names of the commentary and annotation tradition that started with Adudüddin al-Îcî, and the theologians and philosophers, who intensely dealt with the universe in his most voluminous work, Şerhu'l-Mevâkıf. It aims to try to understand the metaphysical mental structure of Jürcânî by identifying his approaches to his theories. In the study, firstly, after making conceptual analyzes of the subject in the eyes of Ash'ari, Mâturîdî, Mu'tezilî theologians and Aristotle, among the Islamic philosophers Kindî, Fârâbi, İbn Sînâ, Gazzâli, İhvân-ı Safa and Averroes philosophers, the issue is within the framework of the differences of opinion and arguments against it. It is discussed.