Turizmde gastronominin ürün çeşitlendirme stratejisi olarak kullanımı: Hatay örneği
Utilizing gastronomy in tourism as a product diversification strategy: Case of Hatay
Yazar: SALİH ZEKİ ŞAHİN
Danışman: PROF. DR. CEVAT TOSUN
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Turizm İşletmeciliği Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Turizm = Tourism
Dizin: Destinasyon = Destination ; Gastronomi = Gastronomy ; Hatay = Hatay ; Mutfak turizmi = Culinary tourism ; Strateji = Strategy ; Turizm = Tourism ; Türk mutfağı = Turkish cuisine ; Yemek kültürü = Food culture ; Ölçekler = Scales ; Ürün çeşitlendirme = Product diversification

Özet:
Bu araştırmanın amacı, gastronominin destinasyonlarda müstakil bir turizm ürünü olarak çeşitlendirilip, çeşitlendirilemeyeceğini ortaya koymaktır. Bu amaç doğrultusunda, üçlü bir araştırma yöntemi gerçekleştirilmiştir. Uygulama alanı olarak belirlenen destinasyona gelen turistlere yönelik anket, destinasyondaki yerel turizm paydaşlarına yönelik mülakat ve destinasyonun gastronomi turizmi arz kaynaklarına yönelik belge/doküman incelemesine dayalı içerik analizleri yapılmış ve katılımcı gözlemler ile desteklenmiştir. Anket verilerinin analizi ile turistlerin; demografik özellikleri, seyahat karakteristikleri, gastronomiye yönelimleri ile destinasyon ve gastronomisine ilişkin verilerin; frekans, yüzde, aritmetik ortalama ve standart sapma değerleri hesaplanarak tablolaştırılmıştır. Araştırmada kullanılan ölçeklere ilişkin güvenilirlik ve geçerlilik  (Cronbach Alfa, Faktör Analizi, KMO (Kaiser-Meyer-Olkin) ve Bartlett) analizleri yapılarak, geçerlilik ve güvenirliliklerinin yüksek olduğu görülmüştür. Turistlerin, yeni gastronomi ürünlerine yönelik tutum ölçeğine ilişkin vermiş oldukları yanıtların, yapılan faktör analizleri sonucunda tutumlarını ortaya koyan iki boyut (ilgi/istek ve çekince/korku); gastronomiye yönelik görüş ve değerlendirmelerine ilişkin yapılan faktör analizleri sonucunda ise dört temel boyut (kültür, deneyim, deneyimlerin sonuçları ve seyahtlerindeki etkisi) belirlenmiştir. Turistlerin, demografik özellikleri ve seyahat karakteristikleri ile yeni gastronomi ürünlerine yönelik tutumları arasında istatistiksel anlamlı farklılıkların tespiti için bağımsız örneklem t testi ile tek yönlü ANOVA testi; gastronomiye yönelik görüş ve değerlendirmeleri ile demografik özellikleri ve seyahat karakteristikleri arasında istatistiksel anlamlı farklılıkların tespiti için bağımsız örneklem t testi ile tek yönlü ANOVA testi ve yeni gastronomi ürünlerine yönelik tutumları ile gastronomiye yönelik görüş ve değerlendirme ölçekleri arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişkilerin tespiti için de korelasyon analizleri yapılmıştır. Araştırmanın sonucunda, turistlerin demografik özelliklerinden; yaşları, cinsiyetleri ve medeni durumları ile yeni gastronomi ürünlerine yönelimleri arasında her iki boyutta da (ilgi/istek, çekince/korku) anlamlı farklılıklar bulunurken; eğitim durumları ile herhangi bir boyutta farklılık bulunmamıştır. Seyahat karakteristiklerinde ise; ziyaret amaçları ve ziyaret sıklıkları ile yeni gastronomi ürünlerine yönelimleri arasında her iki boyutta da (ilgi/istek, çekince/korku) anlamlı farklılıklar bulunduğu; tatil birliktelikleri ve gastronomi harcamalarının, yeni gastronomi ürünlerine yönelimlerinin sadece ilgi/istek boyutu ile arasında anlamlı farklılıklar bulunduğu görülmüştür. Turistlerin gastronomiye yönelik görüş ve değerlendirmelerinin; kültür, deneyim, deneyimlerin sonuçları, seyahatlerine etkisi boyutları ile yeni gastronomi ürünlerine yönelik tutumlarının ilgi/istek boyutu arasında pozitif yönde ve orta derecede anlamlı bir ilişki olduğu; çekince/korku boyutunda, deneyim ve seyahatlerine etkisi boyutları ile yine pozitif yönde ve orta derecede, deneyimlerinin sonuçları ve kültür boyutlarında ise pozitif yönde ancak düşük derecede anlamlı bir ilişki olduğu bulunmuştur. Turistlerin demografik özelliklerinden; yaşları, cinsiyetleri ve eğitim durumları ile gastronomiye yönelik görüş ve değerlendirmeleri arasında dört boyutta da (kültür, deneyim, deneyimlerin sonuçları, seyahatlerine etkisi) anlamlı farklılıklar olmadığı; medeni durumlarında ise deneyim ve deneyimlerin sonuçları boyutları arasında anlamlı farklılıklar olduğu, diğer iki boyutta ise herhangi farklılık olmadığı görüşlmüştür. Seyahat karakteristiklerinde ise; ziyaret sıklıkları ile gastronomiye yönelik görüş ve değerlendirmeleri arasında dört boyutta da (kültür, deneyim, deneyimlerin sonuçları, seyahatlerine etkisi) anlamlı farklılıklar bulunduğu; ziyaret amaçları ve gastronomi harcamaları ile gastronomi deneyimlerinin sonuçları boyutu, tatil birlikteliklerinde ise deneyim boyutu hariç olmak üzere, diğer boyutlarda anlamlı farklılıklar bulunduğu görülmüştür. Ayrıca, destinasyonun özgün ve zengin gastronomi ürün çeşitliliği ile gastronomi turizmi potansiyelinin oldukça yüksek olduğu; gastronomi alanında turistik altyapı, etkinlikler, aktiviteler ve organizasyonlar açısından yeterli düzeyde olmasa da bu alandaki çalışmaların ve yatırımların son dönemlerde arttığı, yerel gastronomi kültürünün, hem müstakil olarak hem de diğer turizm ürünlerinin güçlü bir tamamlayıcısı olarak değerlendirilebileceği, araştırmanın mülakat analizleri ve belge/doküman incelemelerinden ortaya çıkan diğer önemli sonuçlardır.

Abstract:
The aim of this research is to reveal whether gastronomy could diversify as an independent tourism product or not. Through this cause, a three-stepped research method was put into progress. A questionnare for the tourists who came to the destination where decided as applied field, an interview for the local tourism shareholders in destination and a content analysis based on document review over destination's gastronomy tourism demanded resources were performed and supported with participant's observations. The demographic features, travelling characteristics, orientation to gastronomy and destination and gastronomy datas of the tourists are diagrammed by calculating frequency, percent, arithmetic average and standard deviation values by the analysis of the questionnaire's. The reliability and validty of the scales that are used in the research are founded highly reliable and valid after the results of Cronbach Alfa Factor, KMO (Kaiser-Meyer-Olkin) and Bartlett analysis. Two behavioral dimensions  (interest/desire and fear/hesitation) are found in the result of the factor analysis of the tourist's behavioral approach scale for new gastronomic products. There are also four basic dimensions (culture, experience, experince's result, effect to travel) are found in the result of factor analysis of the tourist's perspective and evaluation of the gastronomy. An independent sample t test and one way ANOVA test is done to specify the meaningful statistical differences between tourist's demographic features, travelling characteristics and their approach for new gastronomical products. The corelation analysis are done to specify the meaningful statistical corelation between the attitude for new gastronomical products and tourists perspective and evaluation of gastronomy. At the end of the research, in both dimensions (interest/desire and hesitation/fear ), there are meanigful differences between the tourist's demographic features such as age, gender and martial status and their approach for new gastronomical products. But no difference in no dimensions is found in educational status. The purpose and frequency of visit and approach for new gastronomical products has a meaningful difference in both dimensions in their travelling characteristics. It is seen that there is a positive and moderate relation between the tourist's interest-desire for new gastronomical products and their ideas about gastronomy, their evaluation of gastronomy, their culture experinces and the result of their experiences. It is also seen that there is a positive and moderate relation between fear-hesitation, experience and the tourist's approach for gastronomical products. But there is a positive and low-rank relation between the results of experiences, culture and the tourist's approach for new gastronomical products. It is understood that there is no meaningful difference in none of the four dimensions  (culture, experience, experince's result, effect to travel) between the tourist's view and evaluation of gastronomy and the tourist's age, gender and educational status. In martial status there is a meaningful difference between their experiences and result of their experiences but there is no difference in two other dimensions. When we look at their travelling characteristics, there are meaningful differences in all four dimensions, considering their frequency of visit and perspective of gastronomy. There are meaningful diffrences in three dimensions –except for the experince- when we look to their purpose of visit and gastronomic spendings. The other important analysis that we can easily get from the results of the research is that there is a great gastronomy tourism potential with the original and plentyful gastronomic product variety. Even though the touristic infrastructure is not enough when the activities and organisations are considered, the studies and the investments to this sector has risen in last few years. Also the native gastronomy culture can be evaluated as a powerful adjunct either alone or with the other tourism products.