Doğu Türkistan'da nüfus hareketi ve iskân politikası (1949-1976)
Population movement and settlement policy in Eastern Turkistan (1949-1976)
Yazar: NURAT ILIYAS
Danışman: DOÇ. DR. ÖMER KUL
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Tarih = History ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Doğu Türkistan = East Turkhistan ; Nüfus = Population ; Nüfus hareketleri = Population movements ; Türk tarihi = Turkish history ; Çin = China ; Çin Komünist Partisi = Communist Party of China ; İskan = Settlement ; İskan politikası = Settlement policy

Özet:
1949 yılında Merkezi Çin başta olmak üzere Qing Hanedanlığı ve Guomindang döneminde hâkim olunan tüm toprakları ele geçiren Çin Komünist Partisi bu suretle iktidara gelmiş ve bundan sonraki süreçte kendi yönetimini güçlendirmek üzere bir dizi siyasi programı uygulamaya koymuştur. 1 Ekim 1949 tarihi itibariyle kurulduğu resmen ilan edilen Çin Halk Cumhuriyeti, aynı tarih itibariyle Doğu Türkistan'da da yönetimi ele almıştır. Bu tarih itibariyle Komünist sistemin Doğu Türkistan'da tamamen uygulanması adına adımlar atan Pekin yönetimi ilk olarak bölgede rejime muhalif olan herkesi tasfiye hareketine girişmiştir. Bununla birlikte bölgedeki keyfi uygulamalardan duyulan rahatsızlık halkın zaman zaman ayaklanmasını ortaya çıkarmış, Komünist iktidar her türlü başkaldırı hareketini acımasız bir şekilde kuvvet kullanarak bastırmıştır. 1 Eylül 1955 tarihi itibariyle Doğu Türkistan "Xin-jiang Uygur Özerk Bölgesi" ilan edilerek idari statüsü belirlenmiştir. 1955 sonrası dönemde, 1930'lu yıllarda başlayan bölgeye göçmen Çinli iskânı projesi Komünist Parti eliyle ama bu sefer daha yoğun olarak bölgeye nüfus transferi gerçekleştirilmiştir. Merkezi Çin Hükümeti'nin Doğu Türkistan'a iskân ettiği göçmen Çinlilerin bölgede nerelere ve ne amaçla yerleştirildikleri günümüzde hala çokça tartışılan bir konudur. 1952 yılı itibariyle, Doğu Türkistan nüfusunun %5'ini oluşturan etnik Çinli nüfus, 2000'li yıllara gelindiğinde %45 seviyelerine ulaşmış, günümüzde ise bu oran %50'yi geçmiş durumdadır. Çalışma ile Çin Komünist Partisi'nin Doğu Türkistan'a iskân ettiği göçmen Çinliler üzerinden bölgenin demografik yapısını nasıl değiştirdiği ortaya konulmaya çalışılmıştır. 1949 sonrası süreçte bölgenin tam bir sömürge mantığı ile yönetilip, halkın asimilasyonu ile bölgede kalıcı bir Çin yönetimi oluşturmaya matuf Çin Komünist parti siyaseti de ortaya konulmaya çalışılmıştır. Çalışma ile Doğu Türkistan'daki Çin komünist Partisi'nin tarih, kültür, dini hayat, eğitim, nüfus planlaması adı altında kürtaj, nükleer denemeler gibi birçok tahrifata sebep olan uygulamaları ve bu uygulamalara bölge halkının tepkisi örnekleriyle ortak konulma gayretinde olunmuştur.

Abstract:
In 1949, the Chinese Communist Party captured all the lands, which especially in Central China dominated during the Qing Dynasty and the Kuomintang period. In such a way it came to power and implemented a series of political programs with the aim of strengthening of its own administration in the next period. On October 1, 1949, the People's Republic of China, which establishing was officially proclaimed at the same date, took over the administration in the East Turkestan. As of this date the Beijing administration that was taking steps toward the full implementation of the communist system in the East Turkestan firstly started to liquidate all those who opposed the regime in this region. However, the discomfort felt from the arbitrary treatments in the region caused the people to revolt from time to time, and the Communist government ruthlessly suppressed all kinds of the rebellion movements by using its force. As of September 1, 1955, East Turkestan was declared "Xingjian Uyghur Autonomous Region" and its administrative status was determined. In the period after 1955, the project of the resettlement of the Chinese immigrants to the region, which started in the 1930s, was carried out by the Communist Party, but this time the transfer of the population to the region was intensified. Where and for what purpose the immigrant Chinese were settled in the East Turkestan by the Central Chinese Government is still a much-debated issue these days. The ethnic Chinese population, which constituted 5% of the East Turkestan population as of 1952, reached 45% in the 2000s, and today this rate has exceeded 50%. With this study, it was tried to reveal how the Chinese Communist Party changed the demographic structure of the region through the immigrant Chinese settled in the East Turkestan. In the post-1949 period, when he region was totally governed by colonial logic, it was also tried to put forward the Chinese Communist Party policy, which aimed the establishing of a permanent Chinese administration in the region with the assimilation of all the people. With this study, an effort has been made to expose the Chinese Communist practices in the Turkestan which in the name of history, culture, religious life, education and population planning caused many distortions such as abortion and nuclear tests, as well as to represent the reaction of the region people to these practices.