Berlin Alexander Meydanı uyarlamalarının kent ve modernite bağlamında çözümlemesi
Analysis of Berlin Alexander Square adaptations in the context of city and modernity
Yazar: ASRA ÇIRA
Danışman: PROF. DR. FATİME NEŞE KAPLAN
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı / Sinema Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Radyo-Televizyon = Radio and Television

Özet:
19. Yüzyılda gerçekleşen Sanayi Devrimi beraberinde yeni ekonomik yapıları ve sosyal değişimleri getirdi. Modern kentlerin inşası ile kırsaldan kente kitlesel göç başladı. Farklı etnik ve sosyal grupların birleştiği modern kentler, kente özgü yeni bir insan ve şehircilik yarattı. Bu yeni kent insanının yaşamı özellikle hareketlilik ve değişime dayanıyordu. Şehir ışıklarının büyüsü altındaki şehirli insan, şehrin özgürleştirici havasını solurken aynı zamanda bu hız ve değişim ile adeta felç oldu. Kentin ritmi daha önce var olan toplumsal ve kültürel yapılardan bağımsız yeni bir yapıyı beraberinde getirdi. Modernizmin insan hayatına kattığı olumlu değerlerin yanı sıra olumsuz yanları da büyük kentlerde kendisini çabuk gösterdi. Bireyin yüzeysel ilişki ağları içerisinde toplumsal kontrol zayıfladı; modern büyük kentler insan doğasında var olan iyi ve kötünün açığa çıkmasında en uygun ortam haline geldi.
Bu çerçevede çalışmada 1929 yılında Alfred Döblin tarafından yazılan Berlin Alexander Meydanı romanının sinema uyarlamalarını, kent kuramları ve modernite eleştirileri bağlamında içerik analizi yöntemiyle çözümlenecektir. Romanın farklı zamanlarda birbirinden oldukça farklı uyarlaması yapılmıştır. Phil Jutzi tarafından yönetilen 1931 tarihli ilk uyarlama, Yeni Alman Sineması'nın en etkileyici yönetmeni olan Rainer Werner Fassbinder'in 1980 yılında 14 bölümden oluşan televizyon filmi ve son olarak Burhan Qurbani'nin 2020 tarihli Berlin Alexander Meydanı uyarlaması, Berlin'in tarihsel koşulları da göz önünde bulundurularak karşılaştırmalı bir yaklaşımla incelenecektir. 20. Yüzyıldan 21. Yüzyıla uzanan süreçte şehrin bu üç uyarlama aracılığıyla ne şekilde temsil edildiği ortaya koyulacaktır. Döblin, Berlin Alexander Meydanı'nda modernizm ve kent arasındaki ilişkiyi ortaya koyarak romanının anti kahramanı Franz Biberkopf'un ve Berlin'in iç içe geçen hikayesi aracılığıyla Avrupa'nın en büyük metropollerinden olan Berlin'in akışkan, hızlı ritminin bir görüntüsünü sunar. Hapishaneden çıkan Biberkopf'un namuslu bir hayata adım atacağına dair kendine verdiği sözün Berlin'in çürümüşlüğü içerisinde nasıl yok olduğunu anlatır. Biberkopf'un yaşamı aynı zamanda kentsel deneyimin de bir yansımasıdır. Döblin'in romanının sinema uyarlamalarında kentin, yüzyıl boyunca değişmeyen olumsuz niteliklerini sürdürdüğü; sömürüye, eşitsizliğe ve insani değerlerin yıkımına dayalı bir mekân olarak tasvir edildiği tespit edilmiştir.

Abstract:
The Industrial Revolution that took place in the 19th century brought with it new economic structures and social changes. With the construction of modern cities, mass migration from rural to urban began. Modern cities, where different ethnic and social groups come together, have created a new dweller and urbanism. The life of this new urban dweller was primarily based on mobility and change. City people, under the spell of city lights, were paralyzed by this speed and change while breathing the liberating air of the city. The rhythm of the city brought along a new structure independent of the social and cultural structures that existed before. In addition to the positive values that modernism added to human life, its negative aspects quickly showed itself in big cities. Social control weakened within the individual's superficial networks; modern big cities have become the most suitable environment for the manifestation of good and evil inherent in human nature.
In this context, the film adaptations of the Berlin Alexander Square novel written by Alfred Döblin in 1929 will be analyzed with content analysis method in the context of urban theories and criticisms of modernity. The novel has been adapted quite differently from each other at different times. In the first adaptation in 1931 directed by Phil Jutzi, the 14-part television movie in 1980 by Rainer Werner Fassbinder, the most influential director of the New German Cinema, and finally Burhan Qurbani's adaptation of Berlin Alexander Square in 2020, the historical conditions of Berlin will be analyzed with a comparative approach in the study. In the process from the 20th century to the 21st century, it will be revealed how the city is represented through these three adaptations. By revealing the relationship between modernism and the city in Berlin's Alexander Square, Döblin presents an image of the fluid fast rhythm of Berlin, one of the biggest metropolises of Europe, through the intertwined story of the anti-hero Franz Biberkopf and Berlin. He tells how Biberkopf, who was released from prison, had promised himself that he would step into an honorable life, and was destroyed in the decay of Berlin. Biberkopf's life is also a reflection of urban experience. In the film adaptations of Döblin's novel, the city has maintained its unchanging negative qualities throughout the century; It has been determined that it is depicted as a place based on exploitation, inequality and the destruction of human values.