COVID-19 ve serebrovasküler hastalıklar
COVID-19 and cerebrovascular diseases
Yazar: İSMAİL KOÇ
Danışman: DOÇ. DR. ALİ RIZA SONKAYA
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Gülhane Tıp Fakültesi / Nöroloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Nöroloji = Neurology
Dizin: COVID 19 = COVID 19 ; Korona virüs enfeksiyonları = Coronavirus enfections ; Korona virüsler = Coronaviridae ; SARS virüsü = SARS virus ; Serebrovasküler bozukluklar = Cerebrovascular disorders ; İnme = Stroke

Özet:
Amaç: COVID-19 tanısı ardına serebrovasküler hastalık (SVH) tanısı alan hastalarla, COVID-19 tanısı almadan SVH geçiren ve SVH geçirmemiş COVID-19 hastalarını demografik özellikler, kan parametreleri ve radyolojik görüntüler açısından karşılaştırarak COVID-19 ve SVH arasındaki ilişkinin açıklanması hedeflenmiştir. Gereç ve Yöntem: COVID-19 ardına SVH geçiren 75 hasta ile kontrol grupları olarak COVID-19 tanısı olmayan 108 SVH tanılı hasta ve SVH tanısı olmayan 75 COVID-19 hastası değerlendirilmiştir. Yaş, cinsiyet, sigara ve alkol kullanımı, ek hastalıkları, kullandığı ilaçlar sorgulanmıştır. SVH hastalarından çekilen Beyin Bilgisayarlı Tomografi (BT), Magnetik Rezonans Görüntüleme (MRG), BT Anjiografi, MRG Anjiografi, MRG Venografi, Karotis ve Vertebral Doppler Ultrasonografi ile etkilenen damarlar ve bölgeleri karşılaştırılmıştır. Çalışmaya dahil edilen tüm hastaların kan değerleri üzerinden üre, kreatin, alanin aminotransferaz (ALT), aspartat aminotransferaz (AST), C-reaktif protein (CRP), D-dimer, fibrinojen, ferritin, INR, aPTT, hemoglobin (Hb), hematokrit, platelet, beyaz küre (BK), nötrofil, lenfosit, Hemoglobin A1c, vitamin B12, folat, prokalsitonin (PRC) ve lipid paneli değerleri incelenmiş, ayrıca COVID 19 tanısı alan hastaların interlökin-6 düzeyleri gruplar arasında karşılaştırılmıştır. Bulgular: Tüm gruplarda hipertansiyon varlığı istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Hasta grubunda trigliserit ve üre değerleri kontrol gruplarına göre anlamlı derecede daha yüksek, kontrol COVID-19 grubunda BK ve nötrofil değerleri diğer gruplara göre anlamlı derecede daha düşükken; HDL diğer gruplara göre anlamlı derecede daha yüksek, kontrol SVH grubunda D-dimer, fibrinojen, ferritin, CRP, ALT, AST diğer gruplardan daha düşükken, lenfosit değeri anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur. COVID-19 sonrası SVH geçirenlerin 90. gün ölüm hızı kontrol gruplarından daha yüksek bulunmuştur. COVID-19 ardına SVH geçiren hastalarda en çok iskemik SVH görülmüştür. Hasta grubunda hastanede kalış süresi daha uzun ve NIHSS puanları daha yüksek bulunmuştur. İskemik SVH'lar kıyaslandığında hasta grubunda en sık büyük arter tutulumuna bağlı inme görülürken, kontrol SVH grubundan en yüksek oran küçük damar hastalığına bağlı inmelerde görülmüştür. Lenfosit sayısı hasta grubunda anlamlı olarak daha düşükken; D-dimer, ferritin, CRP, üre, ALT, AST, INR, TG, PRC hasta grubunda daha yüksek bulunmuştur. Geçici iskemik atak tanılı hastaların CRP, hemorajik SVH tanılı hastaların D dimer ve fibrinojen değerleri hasta grubunda anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur. Çalışmamızın sonuçları ROC eğrileri ile incelendiğinde D-Dimer (mg/l) değeri 1,22'den ve ferittin (ng/ml) değeri 47,3'den yüksek olan COVID-19 tanılı hastaların SVH geçirme riski artmış olarak saptanmıştır. Sonuç: COVID-19 ardına SVH geçiren hastalarda en sık büyük arter tutulumuna bağlı iskemik SVH görülmektedir. COVID-19 ardına inme geçirmenin inme şiddetini artırdığı, hastane kalış süresini uzattığı ve yakın zaman ölüm hızını artırdığı sonucuna varılmıştır.

Abstract:
Aim: It is aimed to explain the relationship between COVID-19 and cerebrovascular disease (CVD) by comparing the patients diagnosed with CVD after the diagnosis of COVID-19 and the patients with COVID-19 who had and without the diagnosis of CVD in terms of demographic characteristics, blood parameters and radiological images. Materials (Patients) and Methods: We evaluated 75 patients who had CVD after COVID-19 (patient group) in comparison with 108 patients with CVD without a diagnosis of COVID-19 (CVD group), and 75 patients with COVID 19 without a diagnosis of CVD (COVID-19 group) in the control groups. Age, gender, smoking and alcohol use, comorbidities, and medications were questioned. The affected vessels and regions were compared with brain computed tomography (CT), magnetic resonance imaging (MRI), CT angiography, MRI angiography, MRI venography, carotid and vertebral Doppler ultrasound taken from patients with CVD. Urea, creatine, alanine aminotransferase (ALT), aspartate aminotransferase (AST), C-reactive protein (CRP), D-dimer, fibrinogen, ferritin, INR, aPTT, hemoglobin (Hb), hematocrit; platelet, white blood cell (WBC), neutrophil, and lymphocyte count, hemoglobin A1c, vitamin B12, folate, procalcitonin (PRC) and lipid panel values of all patients included in the study were examined, and interleukin-6 levels of patients diagnosed with COVID-19 were compared between the groups. Results: The patients included in our study were more likely to have hypertension in all groups. Triglyceride and urea levels in the patient group were significantly higher than in the control groups. WBC and neutrophil levels were significantly lower in the COVID-19 group than in the other groups. HDL level was significantly higher in the COVID-19 group than in the other groups. D-dimer, fibrinogen, ferritin, CRP, ALT, AST levels were significantly lower in the CVD group than in the other groups. Lymphocyte level is significantly higher in the CVD group than in the other groups. 90th day death rate of those who had CVD after COVID-19 was found to be significantly higher than control groups. Ischemic stroke was most common in patients with CVD after COVID-19. A longer length of hospital stay and higher 
NIHSS scores were found in the patient group. When ischemic CVDs were compared, stroke due to large artery involvement was most common in the patient group, however small artery involvement was most 
common in the CVD group. While the lymphocyte count was significantly lower in the patient group; D-dimer, ferritin, CRP, urea, ALT, AST, INR, TG, and PRC were found to be significantly higher in the patient group. The CRP level of the patients with transient ischemic attack, and the D-dimer 
and fibrinogen levels of patients with hemorrhagic CVD were significantly higher in the patient group than in the CVD group. When the results of our study are analyzed with ROC curves, D-dimer level elevated beyond 1,22 mg/l and ferritin level elevated beyond 47,3 ng/ml could be predictors of the occurrence of cerebrovascular disease in the patients with COVID 19. Conclusion: Ischemic stroke due to large artery involvement is most commonly seen in patients diagnosed with CVD after COVID-19. It was concluded that having a stroke after COVID-19 increases the severity of stroke, 
prolongs length of hospital stay, and increases short-term death rates.