Araç lastik tozlarının çevresel etkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of environmental impact of vehicle tire dusts
Yazar: DAMLA AKTAŞ
Danışman: PROF. DR. FATMA OLCAY TOPAÇ
Bursa Uludağ Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering
Dizin: Enzim aktivitesi = Enzyme activity ; Toprak kirliliği = Soil pollution ; Çevre kirliliği = Environmental pollution

Özet:
Ülkemizde taşıt ve karayolu kirliliği önemli derecede artmıştır. Yapılan çalışmalar ile
egzoz kaynaklı partikül maddeler hakkında önemli sonuçlara ulaşılmıştır. Fakat egzoz
dışı (taşıt lastik tozu vb.) partikül maddeler hakkında fazla bilgi bulunmamaktadır. Bu tez
çalışmasında araç lastikleri ile yol arasında oluşan sürtünme sonucu toz haline gelen
lastiklerin yol kenarlarındaki topraklara olan etkilerinin belirlenmesi amaçlanmıştır.
Lastik tozlarının topraklar üzerindeki olası etkileri bazı toprak verimlilik parametreleri
üzerinden değerlendirilmiştir. Bu kapsamda topraklara %1, %5 ve %10 oranlarını
sağlayacak miktarlarda lastik tozu eklenmiştir ve laboratuvarda gerçekleştirilen 45
günlük bir inkübasyon çalışması ortaya konulmuştur. İnkübasyon süresi boyunca örnekler
alınarak üreaz ve alkali fosfataz enzim aktivitesi ile arginin amonifikasyon hızı
değişimleri gözlenmiştir. Ayrıca örneklere stabilize atıksu arıtma çamuru ilave edilmiştir
ve çamurun topraklardaki iyileştirici etkisi de değerlendirilmiştir. Bu çalışmanın
sonucunda lastik tozu uygulanan topraklardaki üreaz enzim aktivitesinin ciddi miktarda
(%90-95) düştüğü görülmüştür. İlaveten, toprağa %10 oranında uygulanan lastik
tozlarının da arginin amonifikasyon hızı üzerinde inhibisyon etkisi gösterdiği
görülmüştür (%81). Uygulanan lastik tozlarının topraktaki alkali fosfataz enzim
aktivitesini inhibe etmediği gözlenmiştir ve ayrıca, lastik tozu uygulanan topraklara
arıtma çamuru uygulanması sonucunda da aktivite değerlerinin belirgin şekilde
yükseldiği görülmüştür. Sonuç olarak bu çalışma, topraktaki amonifikasyon proseslerinin
araç lastik tozlarından kaynaklanan çevresel kirliliğe daha duyarlı olduğunu göstermiştir.

Abstract:
Vehicle and road pollution has increased significantly in our country. Significant
conclusions have been reached regarding the particulate matter of exhaust sources with
the studies conducted. However, there is not much information about non-exhaust
(vehicle tire dust etc.) particulate matter. In this thesis, it was aimed to determine the
effects of in this thesis, it is aimed to determine the effects of the tires that become dust
as a result of the friction between the vehicle tires and the road on the soils. The possible
effects of tire dust on soils were evaluated based on some soil fertility parameters. In this
context, vehicle tire dusts was added to the soils in amounts to provide 1%, 5% and 10%,
and 45 days incubation study was carried out in the laboratory. Changes in urease and
alkaline phosphatase enzyme activity and arginine amonification rate were observed
during the incubation period. In addition, stabilized wastewater treatment sludge was
added to the samples and the healing effect of sludge on soils was also evaluated. As a
result of this study, it was observed that urease enzyme activity in soils where vehicle tire
dusts was applied decreased significantly (90-95%). In addition, it was observed that
vehicle tire dusts applied to the soil at a rate of 10% had an inhibitory effect on arginine
amonification rate (81%). It was observed that the applied vehicle tire dusts did not inhibit
the alkaline phosphatase enzyme activity in the soil, and also, as a result of the application
of treatment sludge to the vehicle tire dusts applied soil, the activity values were observed
to increase significantly. As a result, this study has shown that ammonification processes
in soil are more sensitive to environmental pollution from vehicle tire dusts.