Astım hastalarının sağlık okuryazarlık düzeyinin astım kontrolüne etkisi
The effect of level of health literacy in asthma control of asthma patients
Yazar: CANAN GÖKER ÇİÇEK
Danışman: PROF. DR. ESRA SAATÇI
Çukurova Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Astım = Asthma ; Hastalık şiddeti indeksi = Severity of illness index ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy

Özet:
Giriş ve Amaç: Astım, genetik ve çevresel faktörlerin rol oynadığı karmaşık bir hastalıktır. Ülkemizde astım hastalarının büyük çoğunluğunu, koruyucu hekimlik hizmetlerini az kullanan kontrolsüz hastalar oluşturmaktadır. Astım tedavisinde hedef, astım kontrolünün tam olarak sağlanmasına yöneliktir. Ancak birçok faktörün etki ettiği bu karmaşık hastalığın kontrol altına alınabilmesi için hastanın hastalık yönetiminde aktif rol alması gerekir. Sağlık okuryazarlığı, sağlığın korunması ve sürdürülmesi için bir bireyin sağlık bilgisine ulaşma, anlama ve kullanma becerisidir. Astım kontrolünde kişilerin sağlık okuryazarlık düzeyi oldukça önem arz etmektedir. Bu çalışmada, astımlı hastaların sağlık okuryazarlık (SOY) düzeyinin astım kontrolüne etkisi araştırılmıştır.
Gereç ve Yöntem: Çalışmamıza Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Polikliniği'ne 01.06.2020-30.11.2020 tarihleri arasında başvuran 18 yaş ve üzeri yaştaki, en az dört aydır astım tanısı almış olan 112 hasta dahil edilmiştir. Katılımcılara Sosyodemografik Veri Formu, Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği-32 (TSOY-32) ve Astım Kontrol Testi (AKT) uygulanmıştır. Veriler SPSS 23.0 istatistik paket programı ile analiz edilmiştir. Anlamlılık düzeyi p<0,05 kabul edilmiştir.
Bulgular: Araştırmamıza katılan 112 hastanın % 68,8'i (n=77) kadın, % 31,3'ü (n=35) erkektir. Hastaların yaş ortalaması 42,5±13,5 yıldır. Hastaların TSOY-32 Ölçek puan ortalaması 31,0±10,9'dur ve bu ortalama puan, sorunlu-sınırlı SOY düzeyine denk gelmektedir. TSOY-32 Ölçeği'ne göre hastaların % 29,5'inin (n=33) yetersiz SOY düzeyine, % 28,6'sının (n=32) sorunlu-sınırlı SOY düzeyine, % 22,3'ünün (n=25) yeterli SOY düzeyine, % 19,6'sının (n=22) mükemmel SOY düzeyine sahip olduğu bulunmuştur. Astım Kontrol Testi puan ortalaması 17,86±4,93'tür. Bu puan ortalaması AKT sınıflamasında astımın kontrolsüz olduğunu göstermektedir. TSOY-32 Ölçek puanı ile AKT arasında pozitif yönde korelasyon saptanmıştır (r=,266; p=0,005). 
Sonuç: Astımlı hastalara, hastalığın özellikleri, hangi ilacı ne sıklıkla kullanacağı, tetikleyici risk faktörlerinden uzaklaşma, tedavilerinde değişiklik yapabilme gibi konularda eğitim verildiğinde astımın klinik seyrinin iyileşme gösterdiği ve kontrol altına alınabildiği gözlenmiştir. Verilecek eğitimi anlama ve uygulamada, hastalığın kontrol altına alınabilmesinde hastaların sağlık okuryazarlık düzeyleri oldukça önem taşımaktadır. Astımda kontrolün sağlanamadığı hastalarda hastanın sağlık okuryazarlık düzeyi saptanarak buna uygun bir yol haritası çizilmelidir.                      
Anahtar Kelimeler: Astım, Aile Hekimliği, Sağlık Okuryazarlığı, Kontrol

Abstract:
Background and Aim: Asthma is a complex disease with genetic and environmental factors. The majority of patients with asthma in our country are poorly controlled with underutilization of preventine services. The goal of the treatment in asthma is to ensure the complete control of asthma. However, patient's active role is mandatory in disease management to control this complex disease influenced by many factors. Health literacy is the ability to Access, understand and use an individual's health knowledge for health promotion and prevention. The level of health literacy of the patient is very important in asthma control. In this study, the effect of level of health literacy (HL) on asthma control in patients with asthma was studied. 
Material and Method: In our study, 112 patients aged 18 and over admitting to Cukurova University Faculty of Medicine Department of Pulmonary Diseases Outpatient Clinic 01.06.2020-30.11.2020 with diagnoses for asthma for at least four months were included. Sociodemographic Data Questionnare, Turkish Health Literacy Scale-32 and Asthma Control Test (ACT) were completed by patients. Data was analysed with SPSS 23.0 statistical package program. The level of significance is accepted as p<0,05.

Results: Of patients, 68,8 % (n=77) were female and and 31,3 % (n=35) were male. The mean age of the patients was 42,5±13,5 years. The Turkish Health Literacy Scale-32 scale score average was 31,0±10,9 percent which is problematic-limited HL level. Of patients, 29,5 % (n=33) had insufficient HL levels, 28,6 % (n=32) had problematic-limited HL levels, 22,3 % (n=25) had adequate HL levels, and 19,6 % (n=22) had excellent HL levels. The mean score for ACT was 17,86±4,93 and meaning poor control. A positive correlation was found between Turkish Health Literacy Scale-32 scores and ACT scores (r=,266, p=0,005).
Conclusion: It has been observed that the clinical course of asthma improves and asthma can be controlled when patients with asthma are trained on the characteristics of the disease, which drug to use and how often use it, to avoid trigger risk factors, to modify their treatment. The level of health literacy in asthma patients is very important in disease control, understanding and implementing the given training. In patients without any control of asthma, the health literacy level should be determined and a suitable  roadmap should be drawn.
Keywords: Asthma, Family Medicine, Health Literacy, Control