Türk bozkır kültüründe hoşgörü
Tolerance in Turkish steppe culture
Yazar: EMİNE ARTIR
Danışman: PROF. DR. MUALLA UYDU YÜCEL
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Genel Türk Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
Hoşgörü, Türk kültürüne dair en temel kavramlardan biridir. Konukseverlik, iyilik, yardımseverlik gibi kavramlarla tarih boyunca yan yana gelmiş olan Türk milleti, kağanlık ve toplum hayatının her alanında "öteki"ne bakışında göstermiş olduğu hoşgörü davranışıyla sert protokol kurallarıyla, baskıyla elde edilemeyecek bir kağanlık anlayışı meydana getirmiştir. Bu "Türk kağanlık anlayışı" tarihî süreç boyunca diğer komşu devletlerin de ilgisini çekmiş, hatta kaynaklarında bu durumla ilgili çeşitli bilgilere yer vermişlerdir. Cihanşümul devlet anlayışına sahip olan Türk milleti, bu birçok unsurun bağlılık duyduğu, birlik ve vatanseverlik duyguları yüksek bir millet olmayı, sahip çıktıkları insanî değerler, insan sevgisi ve özelde hoşgörü davranışı ile gerçekleştirebilmişlerdir. Bunların kaynağını da Türk töresi oluşturmuştur. Türk töresi temelli kağanlık anlayışlarının yanında sahip oldukları teşkilatçılık ve savaşçılık becerilerinin de etkisiyle Türkistan'dan Balkanlar'a kadar ilerleyebildikleri gibi günümüze kadar da bu sıfatlarla anılagelmişlerdir. Daha sonra kurdukları devletlerde de bu kültürün etkisinin devam ettiği görülmüştür. Biz çalışmamızda, Türk kültürünün ve tarihinin temelinin oluştuğu bozkır kültürü ile hoşgörü davranışını; törede yer alan merhamet, anlayış, sevgi gibi belli başlı insanî değerler ve yaşanan tarihî olaylar üzerinden incelemeye çalıştık. Türk töresinin içerdiği bu insanî değerler ve kurallar doğrultusunda yaşamını ve karakter yapısını şekillendirmiş olan Türk milletinde, insan sevgisinin ve hoşgörülülüğün temellerini öncelikle etimolojik, psikolojik ve sosyolojik sözlüklerden ve bilimsel kaynaklardan yararlanarak kavramsal olarak ele aldık. Daha sonra Kutadgu Bilig ve Dîvânu Lûgati't-Türk gibi temel kaynaklarımız başta olmak üzere, yazıtlar, destanlar, atasözleri ve deyimler gibi Türk kültürünün başlıca yazılı ve sözlü kaynaklarını, Çin, Roma, Arap kaynakları gibi yabancı kaynakları ve bunlardan yola çıkan araştırma eserlerini bu doğrultuda inceleyerek, hoşgörünün beslendiği kaynakları tespit etmeye çalıştık.

Abstract:
Tolerance is one of the fundamental concepts in Turkish culture. The Turkish nation, with its values of hospitality, kindness, and helpfulness, has embraced tolerance throughout its history, creating a unique understanding of khaganate and societal life that cannot be achieved through strict protocol rules or oppression. This 'Turkish khaganate concept' has attracted the interest of neighboring states throughout the historical process, with various sources mentioning this phenomenon. The Turkish nation, with its universal state understanding, has been able to become a nation with strong bonds, unity, and patriotism, achieved through the values of humanity, love for others, and particularly the practice of tolerance. The foundation of these values lies in the Turkish customs and traditions. Besides the khaganate based on Turkish customs, their organizational and warrior skills have allowed them to advance from Turkistan to the Balkans and carry these attributes into modern times. The influence of this culture has been observed to persist in the states they established later on. In our study, we have attempted to explore the relationship between the steppe culture, which forms the basis of Turkish culture and history, and the practice of tolerance through major human values such as compassion, understanding, and love, as well as historical events. Analyzing the foundations of love for others and tolerance in the Turkish nation, shaped by the values and rules of Turkish customs, we have approached the subject conceptually, drawing from etymological, psychological, and sociological dictionaries and scientific sources. Subsequently, we have examined the main written and oral sources of Turkish culture, such as Kutadgu Bilig and Divanu Lugati't-Turk, as well as inscriptions, epics, proverbs, and idioms, along with foreign sources like Chinese, Roman, and Arab texts and research works derived from them, in order to identify the sources that nourish tolerance.