Tarihi güzergahın bir koruma yöntemi olarak kültürel rotaya dönüştürülmesi: İznik gölü güney kıyısı ve İznik-Gemlik yolu
Conversion of ancient road to cultural route as an conservation method: Southern shore of İznik lake and İznik-Gemlik road
Yazar: PINAR LÜTFİYE ALKAN
Danışman: DOÇ. DR. ELVAN EBRU OMAY POLAT
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Rölöve-Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Tarihi kimliği, coğrafi bağlamı ve kültürel birikimleri gibi somut bileşenlerinin yanı sıra; değer, anlam, beklenti ve tecrübe gibi manevi bileşenleri dolayısıyla da önem arz eden tarihi güzergahların geleceğe taşınabilmesi adına "kültürel rota" kavramına dönüştürülmesi, yapılan tez çalışması kapsamında bir koruma yöntemi olarak seçilmiş ve Gemlik (Kios) – İznik (Nikaia) yolu için kurgulanmıştır. 
M.Ö. 4. yüzyıldan günümüze dek sürekliliğini büyük ölçüde koruyan Gemlik (Kios) – İznik (Nikaia) güzergahı, Bitinya Krallığı, Roma ve sonrasında Doğu Roma İmparatorluğu dönemlerinde ticaret ve tarım amacıyla öncelikli yol güzergahı olarak kullanılmaktayken; bu güzergahın Selçuklu, İznik-Bizans ve Osmanlı Devletleri yönetiminde önemi azalmışsa da varlığını günümüze kadar ulaştırabilmiştir. Sahip olduğu tarih ve kültür birikimi ile doğal miras ögeleri sayesinde potansiyel vaat eden bu güzergah, bir "kültür rotası"na dönüştürülmek üzere çalışma alanı olarak seçilmiştir. Bölgede var olan somut bileşenler ile somut olmayan kültür değerleri, kurgulanan rota sayesinde birbirleriyle ilişkilendirilmiş ve bu kültür mirası ögelerinin korunması için bölgesel ölçekte kapsayıcı bir bakış açısı geliştirilmiştir. 
Çalışmanın amacı, Gemlik (Kios) – İznik (Nikaia) güzergahındaki kültür bileşenlerini tespit etmek; bu özgün değerleri birbirleri ile ilişkilendirerek günümüzde önemini yitirme durumuna gelmiş olan bu tarihi yolu, kültür rotası olarak yeniden tasarlamaktır. 
Çalışma 4 ana bölümden oluşmaktadır. Birinci ve ikinci başlık, alanın ve tarihi yolun anlaşılması için yapılan teorik çalışmaları kapsamaktadır. Üst ölçekten başlanarak uygulanan literatür taramaları ile oluşturulan kuramsal altyapı sürecinin yanı sıra, arazi çalışmaları ve uzman kişilerin bilgileriyle bu tanımlama aşaması desteklenmiştir. Çalışmaların bir neticesi olarak ikinci bölümün ilerleyen kısımlarında, bölgeye özgün olarak belirlenen başlıklar altında detaylı analiz çalışmaları yapılmıştır.
Üçüncü başlıkta, ilk olarak 'Kültürel Rota' kavramı tanımlanmış; ardından altyapı sürecinde güzergâh boyunca belirlenen somut ve somut olmayan kültürel bileşenlerin değerlendirilmesi yapılmıştır. Son olarak, bu analizler ve değerlendirmeler neticesinde, tarihi yolun kültürel rotaya dönüştürülebilmesi için ana ve alternatif rota güzergahları kurgulanmıştır.
Araştırma, planlanan rota sistemlerinin gerçekleştirilmesi, tanıtılması ve yönetilmesi süreçleri için getirilen önerilerin yer aldığı dördüncü bölümle sonuçlandırılmıştır. Önerilen rotaların gerçekleştirilebilmesi için gerekli olan uygulama aktörlerinin rol paylaşımlarının yapılması ve rotanın sürdürülebilmesi için gerekli olan kullanıcı ile yerel halk iletişiminin sağlanması ve bilgilendirme-tanıtma işlemlerinin tamamlanması süreçleri aktarılmıştır.
Belirlenen rota sistemleri sayesinde, bütüncül bir koruma yaklaşımı gözetilerek İznik Gölü güney kıyısındaki kültürel mirasın sürekliliği sağlanmış ve gelecek nesillere aktarılmış olacaktır.

Abstract:
This study applies the conservation and protection method of transferring the ancient roads to "cultural routes", which is a strategy to carry their tangible components such as historical identitiy, geographical context and cultural accumulation and also intangible components as value, meaning, expectation and experience into future. Thus, the ancient road between the Gemlik (Kios) - Iznik (Nikaia) is designed as a "cultural route".The Gemlik (Kios) - Iznik (Nikaia) road, which was in use as the main road for the commercial and agricultural activities during the period when the Bithynia Kingdom and the Roman Empire ruled over the region, has been preserved since the 4th c. CE. Despite its declining importance in the Seljuk, Iznik-Byzantine and Ottoman periods, the road has been able to survive until today. Thanks to its historical and cultural accumulation and natural heritage components that provide a basis for its potential transformation to a cultural route, the road has been selected as the study region of this thesis. In order to design the cultural route, tangible and intangible cultural values of the study region have been linked to each other as well as an comprehensive perspective has been developed to conserve all these components on the regional scale.
The aim of the study is to determine the cultural components on the Gemlik (Kios) - Iznik (Nikaia) road, to associate these authentic values with each other, and finally to re-design this historic road as a cultural route and an itinerary.
In doing this, the thesis is arranged in 4 main parts. The first and the second titles give a theoretical framework to better understand the region and the ancient road. In addition to the theoretical background, this identification phase is supported by the field studies and observations of competent people or experts. As a result of the literature studies, detailed analyses are conducted under the specific headings.
In the third chapter, first the concept of Cultural Route is defined; then, tangible and intangible cultural components are determined along the route. Finally, as a result of these analyses and evaluations, a main route as well as alternative routes have been designed in order to transfer the historical road into a cultural route.
In the fourth chapter, the research is concluded with several suggestions for the realization, implementation and management of the route systems. The processes of role-sharing among the actors for the building of the proposed routes, ensuring the communication with the locals and the visitors for the maintenance of the routes, and completingthe information or representation are indicated.
The route systems that are proposed in this study on the basis of an integrated conservation approach will ensure that the cultural heritage of the region on the southern shore of Iznik Lake will be preserved and transferred to the future generations.