35 Numaralı Mukteza Defteri ve Osmanlı topraklarında faaliyet gösteren yabancı kurumlar
35th Mukteza Defteri and the foreign foundations operating in the Ottoman Empire
Yazar: CANAN ŞAHİN AKDAŞ
Danışman: DOÇ. DR. AYHAN ÖZTÜRK
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2003
Konu: Tarih = History
Dizin: Misyonerlik = Missionary ; Mukteza Defteri = Mukteza Defteri ; Yabancı kurumlar = Foreign foundations

Özet:
Misyonerlik, sömürgeci milletlerin kurduğu, amacı milletleri sömürmek ve Hıristiyan sayısını artırmak olan bir faaliyettir. Osmanlı Devleti, zayıflayıp gerilerken misyonerlik çalışmaları güçlenmiş, maddî olanaklarını artırmış, dinî amacının dışında emperyalist fikirlerin öncülüğünü üstlenmiş, bunun için de eğitim-öğretim kurumlarını kendi politikalarının aracı durumuna sokarak Osmanlı topraklarını faaliyetlerine merkez haline getirmişlerdir. Eğitim-öğretim kurumları yanında sağlık ve yardım kuruluşları da açarak düşüncelerini yaymışlardır. Osmanlı Devleti 'nde faaliyet gösteren yabancı kurumlara ait meselelerin ahdî ve hukukî cephelerini ihtiva eden Divan-ı Hümayun defterlerine Mukteza Defterleri denmektedir. Başbakanlık Osmanlı Arşivi'nde bulunan 37 adet Mukteza Defteri'nden sadece 35 numaralı olan defter Osmanlı Devleti 'nde faaliyet gösteren yabancı kurumlar hakkında yazışmaları içermektedir. 35 Numaralı Mukteza Defteri, 207 sayfadan ibaret olup, içerisinde 58 adet belge bulunmaktadır. Bu belgelerden 25'i Fransa, 13'ü Amerika, 8'i Almanya, 7'si İngiltere, 3'ü Rus, 2'si Avusturya devletleri vatandaşları tarafından açılan okullardır. Belgelerden elde edilen bilgiye göre, yabancı devletler amaçlarını bu kurumlar aracılığıyla gerçekleştirmeye çalışmışlardır. Osmanlı Devleti, bütün kanun, uygulama ve denetlemelerine rağmen çoğu kez bu kurumlara karşı yetersiz kalmış, bu durum Cumhuriyet' e kadar devam etmiştir. Anahtar Sözcükler: 1. Misyonerlik 2. Yabancı Kurumlar 3. Mukteza Defteri.«ssss^ t^W***

Abstract:
Missionary is a performance which the colonialist countries established in order to exploit nations and increase the number of people believing in Christianity. As Otoman Empire was losing its power and efficiency, missionary gained strength and financial support and became the pioner of the Imperyalism as well as some religious believes. As a result, they used the Empire as a center so as to utilize the educational institutions in order to spread their ideals. Apart from the edicational institutions, many other health associations and charities were established to ensure the ideals of the imperyalism. The scripts and records of the counsil of ministers in the Otoman Empire containing the information and aggrements about the foreign foundations operating in the Empire are called Mukteza Defteri. Only the 35 of 37 pieces of these records contains the correspondings about these foundations. The mentioned documents explain the rules that the so called foundations had to obey. The 35 piece is 207 pages and it has 58 documents. Of these documents, 25 pieces belong to France, 13 to america, 8 to Germany, 7 to England, 3 to Russia, 2 to Austria. With respect to findings obtained from these documents, the foreign countries made use of these institutions to reach their aims. The Otoman Empire was insufficient to apply the rules and to control these countries. And these situation continued until the Republic of Turkey was established. KEY WORDS: 1. Missionary 2. Foreign Foundations 3. Mukteza Defteri