Toplumsal travmaların izinde: 2000 sonrası Türk sinemasında gayrimüslim anlatıları
Tracing the social traumas: Non-muslim peoples representation in Turkish cinema after 2000
Yazar: BAGER GÜLMEZ
Danışman: PROF. DR. SERPİL KIREL
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı / Sinema Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Gayrimüslimler = Non muslem ; Sinema = Cinema ; Toplumsal bellek = Social memory ; Toplumsal travma = Collective trauma ; Türk sineması = Turkish cinema

Özet:
Geçmişi bugünde yorumlayan ve yarını şekillendiren bellek, var oluşun devamını sağlayan önemli bir zihinsel yetidir. Her birey bir belleğe sahiptir, bununla birlikte bireylerin sahip oldukları bellek, içerisinde bulundukları toplumsal yapıyla sıkı bir ilişkiye sahiptir. Her grubun ve toplumun kuşaktan kuşağa aktarılarak devam eden ortak deneyim ve duyguları vardır. Toplumsal/kolektif bellek olarak adlandırılan bu ortak zihinsel yapı bireysel belleği de şekillendirebilmektedir. Geçmişte yaşanan mutlu, hüzünlü, travmatik her türlü olay toplumsal bellek aracılığıyla sonraki kuşaklara taşınır. Kurumlar, gelenek-görenekler ve gündelik yaşam içerisinde yeniden üretilen her pratik aracılığıyla toplumsal bellek yeniden inşa edilir ve taşınır. Geçmişte yaşanan acı olayların aktarımı, ilgili toplumun bütününde kuşaklararası bir travmaya neden olur. Travmaya neden olan toplumsal olaylarla yüzleşilmemesi ise hem yaşanan acıların devam etmesine hem de benzer olayların tekrar yaşanmasına neden olabilmektedir. 20. yüzyılda Anadolu coğrafyasında farklı toplumsal gruplar birçok travma yaşamıştır. Değişen siyasi konjonktürle birlikte Anadolu'da yaşayan, çalışmanın da odağını oluşturan gayrimüslimler toplumsal travmaya neden olan birçok olayla karşılaşmışlardır. Bu travmaların, uzun yıllar görmezden gelinse de, 1990'lı yıllardan itibaren sınırlı olmakla birlikte üzerine düşünülmeye başlanmıştır. Toplumsal bağlamda üretilen sinema da güncel düşünce yönelimiyle yakın bir ilişki içerisindedir. Toplumsal belleğin oluşumunda sinema, hem belleğin inşasında hem de aktarılmasında önemli bir noktadadır. Bu çalışmanın amacı da 2000 sonrası Türk Sinemasında gayrimüslim temsillerinin ana karakter düzeyinde yer aldıkları ve gayrimüslimlerin toplumsal travmalarını konu edinen; Tomris Giritlioğlu'nun Salkım Hanım'ın Taneleri (1999), Yeşim Ustaoğlu'nun Bulutları Beklerken (2004), Nesli Çölgeçen'in Çalsın Sazlar (2015), Özcan Alper'in Rüzgarın Hatıraları (2015) ve Nihat Durak'ın Kapı (2019) filmlerini, Michael Schudson'un "Kolektif Bellekte Çarpıtma Dinamikleri" (2007) ve E. Ann Kaplan ve Ban Wang'ın kavramsallaştırdıkları "Travmatik Anlatılarda Temsil Stratejileri" (2004) bağlamında, anlatıları oluşturan sinemasal dile dair belirgin özelliklerle birlikte incelemeye çalışmaktır.

Abstract:
Memory that interprets the past in the present and shapes the future is an important mental faculty that ensures the continuation of existence. Every individual has a memory, but the memory of individuals is closely related to the social structure they are in. Each group and society has common experiences and feelings that are passed down from generation to generation. This common mental structure, which is called social / collective memory, can also shape individual memory. The person, carries in his/her own memory the collective memory of the society of which he/she is a member, as well as his/her own experiences. All kinds of happy, sad, traumatic events in the past are carried to the next generations through social memory. Social memory is reproduced and carried through institutions, customs and traditions and every practice that we encounter in daily life. The transmission of past painful events causes an intergenerational trauma in the whole society concerned. Failure to confront the social events that cause trauma, on the other hand, can lead to the continuation of the suffering and the repeat of similar events. Different social groups have experienced many traumas in the Anatolian geography in the 20th century. With the changing political conjuncture, non-Muslims living in Anatolia faced many oppression and violence that caused social trauma. Although these traumas have been ignored for many years, they have started to be considered, although limited, since the 1990s. Cinema produced in a social context is also in a close relationship with the current thinking orientation. Cinema is both a founding and a carrier in the formation of social memory. This study aims in 2000 after Turkish Cinema in non-Muslim representation of starring in the place they receive and movies learn subjects of social trauma of non-Muslims, which Tomris Giritlioğlu's Salkım Hanım'ın Taneleri (1999), Yeşim Ustaoğlu's Bulutları Beklerken (2004), Nesli Çölgeçen's Çalsın Sazlar (2015), Özcan Alper's Rüzgarın Hatıraları (2015) ve Nihat Durak's Kapı (2019), M. Schudson's "Dynamics of Distortion in the Collective Memory" (2007) and E. Ann Kaplan and Ban Wang, they conceptualize "Representation Strategies in Traumatic Narratives" (2004) out is to try to examine.