PISA'da farklı değişkenlerin fen okuryazarlığına etkisi: Bir meta analiz çalışması
The effect of different variables on PISA science literacy: A meta analysis study
Yazar: DİLEK ÇALIŞKAN TEZCİ
Danışman: DOÇ. DR. HAKAN KOĞAR
Akdeniz Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Ölçme ve Değerlendirme Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Fen bilgisi = Science ; Fen bilgisi eğitimi = Science education ; Fen okuryazarlığı = Scientific literacy ; Meta analizi = Meta analysis ; Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı = Programme for International Student Assesment ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation

Özet:
Bu çalışma, PISA fen okuryazarlığıyla anne eğitim, baba eğitim ve cinsiyet değişkenleri üzerine yapılan korelasyonel ve ortalama karşılaştırma çalışmalarını bir araya getirerek ortalama etki büyüklük değerlerini ve bu değerleri etkileyen değişkenleri belirlemeyi amaçlamaktadır. Araştırma nicel araştırma yöntemlerimden birisi olan meta analiz yöntemiyle sürdürülmüştür. Araştırma kapsamında PISA fen okuryazarlığıyla anne eğitim, baba eğitim, cinsiyet değişkenleri üzerine yapılan tez ve makaleler belirlenerek çalışma kapsamına alınmıştır. Başlangıç aşamasında ilgili değişkenleri barındıran toplam 131 çalışma belirlenmiştir. Ancak gerekli istatistiksel değerlerin yer aldığı 65 çalışma meta analize dahil edilebilmiştir. Son aşamada farklı etki büyüklüklerinin hesaplanabilmesi için 13'er çalışma kullanılmıştır. Araştırmanın sonuçları incelendiğinde büyük örneklemler üzerinden yapılan hem korelasyonel hem de standartlaştırılmış ortalama etki büyüklüğü değerlerinin farklı hesaplama yöntemleri kullanılsa da aynı sonuçları verdiği görülmüştür. Araştırma kapsamında gerçekleştirilen korelasyonel ortalama etki büyüklüğü değerlerinin PISA fen okuryazarlığıyla hem anne eğitim düzeyi hem baba eğitim düzeyi için orta etkiye sahip olduğu belirlenmiştir. Ortalama etki büyüklüğü değerlerinin yordanmasına ilişkin gerçekleştirilen meta regresyon sonuçları ise PISA yılı değişkenin her iki korelasyonel etki büyüklüğü değerini açıklamada önemli paya sahip olduğunu göstermiştir. Araştırma kapsamında gerçekleştirilen standartlaştırılmış ortalama etki büyüklüğü değerlerinin PISA fen okuryazarlığıyla anne eğitim ve baba eğitim düzeyi için büyük etkiye, cinsiyet için küçük etkiye sahip olduğu belirlenmiştir. Standartlaştırılmış ortalama etki büyüklüğü değerlerinin PISA yılı, yayın türü ve ülke grupları açısından farklılaşıp farklılaşmadığını belirlemek üzere alt grup ANOVA analizleri gerçekleştirilmiştir. Buna göre PISA fen okuryazarlığıyla anne eğitim arasındaki ortalama etki büyüklüğü değeri yayın türü alt gruplarında, PISA fen okuryazarlığıyla cinsiyet arasındaki ortalama etki büyüklüğü PISA yılı alt gruplarında farklılaştığı diğer değişkenlerde ise bir farklılık olmadığı belirlenmiştir. PISA fen okuryazarlığıyla baba eğitim düzeyi arasındaki ortalama etki büyüklüğü değerinin de yine ilgili değişkenlerin alt grupları açısından farklılaşmamaktadır.

Abstract:
This study seeks to determine the average effect size and the variables that influence it by integrating the PISA science literacy with correlational and average comparison studies on mother education level, father education level and gender variables. The research was conducted using the meta-analysis method, one of the quantitative research methods. The research determined and incorporated theses and articles on PISA science literacy and the variables like mother education level, father education level and gender. At the outset, a total of 131 studies containing the essential variables were discovered. Nonetheless, only 65 research with the required statistical values were included in the meta-analysis. In the last step, thirteen research were utilized to determine each effect size. The research results revealed that both the correlational and standardized mean effect size values derived from large samples yielded the same results despite the use of different calculation methods. The correlational mean effect size values had a moderate effect on the PISA science literacy both for the mother and father education level. In contrast, the meta regression results for the prediction of mean effect size values showed that the PISA year variable significantly explained both correlational effect size values. It was discovered that the standardized average effect size values had a large effect on the PISA science literacy and mother-father education levels, and a small effect for the gender. Subgroup ANOVA analyzes were conducted to determine whether the standardized mean effect size values differed in terms of PISA year, publication type and country groups. Accordingly, it was determined that the mean effect size value between PISA science literacy and mother education level differed in publication type subgroups, the mean effect size between PISA science literacy and gender differed in PISA year subgroups, and there was no difference in other variables. The mean effect size value between PISA science literacy and father education level also did not differ in terms of subgroups of the relevant variables.