Disfajisi olan akut inme hastalarına uygulanan güvenli beslenme programının etkinliğinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effectiveness of safe nutrition program applied to acute stroke patients with dysphagia
Yazar: AYSEL ÇAVUŞOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. ZELİHA TÜLEK
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı / İç Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Hasta eğitimi = Patient education

Özet:
Amaç: Bu çalışmayla disfajisi olan akut inme hastalarına uygulanan güvenli beslenme programının etkinliğini değerlendirmek amaçlanmıştır.  
Yöntem: Randomize olmayan kontrol gruplu yarı deneysel tasarımda gerçekleştirilen bu çalışmaya 39 kontrol, 39 deney grubu olmak üzere toplam 78 hasta katıldı. Çalışma kontrol, hazırlık ve girişim dönemi olmak üzere üç aşamada tamamlandı. İlk dönemde kontrol grubu hastalar alındı. Hasta ve bakım verenlerin bilgileri bilgi formu ile, değerlendirmeler ise skala (NIHSS, MMSE) ve ölçümlerle (BKİ, BUN/Kreatinin) tamamlandı. Taburculukta Mini Nütrisyonel Değerlendirme (MNA), modifiye Rankin Skoru (mRS), Barthel İndeksi (Bİ) ve Yutma Kaygısı Ölçeği (YKÖ) uygulandı. Kliniğin rutin uygulamaları dışında hiçbir girişim  
uygulanmadı. Hastalar üçüncü ayda ilave olarak İnmeye Özgü Yaşam Kalitesi Ölçeği (İÖYKÖ) ve Beck Depresyon Ölçeği (BDÖ) ile değerlendirildi. Hazırlık döneminde kliniğin hemşirelerine disfaji ve güvenli beslenme konulu bir eğitim programı düzenlendi. Girişim döneminde hastaların verileri kontrol grubuyla aynı yöntemlerle toplandı. Hasta ve bakım verenler araştırmacılar tarafından oluşturulan 'İnme ve Yutma Güçlüğü' isimli rehber kitapçık eşliğinde eğitim programına alındı ve taburcu olduktan sonra üç ay boyunca telefon takibi yapıldı. Taburculukta ve üçüncü ayda tekrar değerlendirildi.  
Bulgular: Çalışmaya katılan tüm hastaların yaş ortalaması 67,6±12,5 idi. Hastaların 66,7'si (n=52) ilk defa inme geçirmiş olup, %83,3'ü (n=65) iskemik inmeydi. Hastaların %71,8'inde (n=56) hipertansiyon vardı ve %39.7'si (n=31) yoğun bakım ünitesinde (YBÜ) kalmıştı. Hastaların hastanede toplam yatış süresi 11,7±8,9 gün, NGT'li kalış süresi ortalaması 21,0±28,6 gündü. Bakım verenlerin yaş ortalaması 49,5±13,2 olup, %73,1'i (n=57) kadındı. Deney ve kontrol grubu sosyodemografik ve klinik özellikler açısından değerlendirildiğinde ve ilk ölçüm sonuçlarında (NIHSS, MNA, mRS, Bİ) benzer bulundu (p>0,05). Güvenli beslenme programının primer sonuç ölçütlerinden aspirasyon pnömonisi, dehidratasyon ve malnütrisyon arasından sadece malnütrisyon oranı deney grubunda kontrol grubuna göre anlamlı olarak azaldı (p=0,039).  Sekonder  sonuç ölçütleri taburculuğa kıyasla üçüncü ayda elde edilen iyileşme açısından iki grup karşılaştırıldığında sadece mRS (p=0,006) ve Bİ (p=0,002) parametrelerinde deney grubu lehine anlamlı iyileşme görüldü. Üçüncü ayda deney grubunda kontrol grubuna kıyasla YKÖ puanı düşük (p=0,002), İÖYKÖ puanı ise yüksek (p=0,003) bulundu.
Sonuç: Güvenli beslenme programının inme hastalarında disfaji komplikasyonlarından malnütrisyonu önlemede etkili olduğu görüldü. Yutma kaygısı ve yaşam kalitesi üzerinde de fayda sağlayabileceği düşünüldü.

Abstract:
Introduction: Dysphagia is a common complication in acute stroke patients. Although there are treatment options, healing takes time. Managing this process in the safest way is important for the physical and mental health of the patient.
Purpose: This study aimed to evaluate the effectiveness of a safe nutrition program applied to acute stroke patients with dysphagia.
Method: A total of 78 patients, 39 in the control group and 39 in the experimental group, participated in this study, which was conducted in a quasi-experimental design with a non-randomized control group. The study was completed in three stages: control, preparation and  intervention periods. In the first period, control group patients were included. The information of the patients and caregivers was completed with an information form, and the evaluations were completed with scales (NIHSS, MMSE) and measurements (BMI, BUN/Creatinine).   
Mini Nutritional Assessment (MNA), modified Rankin Score (mRS), Barthel Index (BI) and Swallowing Anxiety Scale (YKÖ) were administered at discharge. No intervention was applied other than the routine practices of the clinic. Patients were additionally evaluated with the Stroke-Specific Quality of Life Scale (SS-QOL) and Beck Depression Scale (BDI) in the third month. During the preparation period, a training program on dysphagia and safe nutrition was organized for the nurses of the clinic. During the intervention period, patients data were collected using the same methods as the control group. Patients and caregivers were included in a training program accompanied by the guidebook titled 'Stroke and Dysphagia', created by the researchers, and telephone follow-up was carried out for three months after discharge. It was re-evaluated at discharge and in the third month.
Results: The average age of all patients participating in the study was 67.6±12.5 years. 66.7 (n=52) of the patients had a stroke for the first time, and 83.3% (n=65) was ischemic stroke. 71.8% (n=56) of the patients had hypertension and 39.7% (n=31) remained in the intensive care ünit (ICU). The total hospital stay of the patients was 11.7±8.9 days, and the average length of stay with NGT was 21.0±28.6 days. The average age of the caregivers was 49.5±13.2 and 73.1% (n=57) were women. When the experimental and control groups were evaluated in terms of sociodemographic and clinical characteristics and the first measurement results (NIHSS, MNA, mRS, BI) were found to be similar (p>0.05). Among the primary outcome measures of the safe nutrition program, aspiration pneumonia, dehydration and malnutrition, only the malnutrition rate decreased significantly in the experimental group compared to the control group (p=0.039). When the two groups were compared in terms of secondary outcome measures, the improvement achieved in the third month compared to discharge, a significant improvement was seen in favor of the experimental group only in the mRS (p=0.006) and BI (p=0.002) parameters. In the third month, the swallowıng anxıety scale score was found to be lower in the experimental group compared to the control group (p=0.002), and the SS-QOL score was found to be higher (p=0.003).
Conclusion: The safe nutrition program was found to be effective in preventing malnutrition from dysphagia complications in stroke patients. It was thought that it may also benefit swallowing anxiety and quality of life.