Geç romantizm'in transgresif kadınları: Edgar Allan Poe ve Joseph Sheridan Le Fanu'nun eserlerinde dişi vampir Lamia
Transgressive women in late romanticism: The female vampire and Lamia in the works of Edgar Allan Poe and Sheridan Le Fanu
Yazar: ENVER ÖZDEMİR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ UFUK GÜNDOĞAN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Karşılaştırmalı Edebiyat Ana Bilim Dalı / Karşılaştırmalı Edebiyat Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Karşılaştırmalı Edebiyat = Comparative Literature

Özet:
Bu çalışmanın temel amacı, kadının sosyokültürel konumunun tarihsel ve edebi bağlamda mitoloji, folklor ve romantik dönem anlatılarında içerisinde bulunduğu oluşum süreci bağlamında incelemektir. Kadının cinsiyet rolleri ve edebi değerini İngiliz/İrlanda ve Amerikan edebiyatı içerisindeki konumlandırmaları arasında kültürel değişimleri ve edebi gelişimlerini karşılaştırmaktır.
Çöküş edebiyatı olarak bilinen dekadan sanat vampirizm ve hayalet motifleri ile temellendirilmiştir. Bu nedenle çalışmamın ilk bölümünde bu motiflerin folklorik hikayelerdeki tarihsel olaylar ile bağlantısı ortaya konmuştur. Bunun yanı sıra insan bilincini kapsayan en eski hikayeler olarak nitelendirdiğimiz mitolojik unsurlar da bu motiflerin kökenleri olarak baz alınmıştır. Dekadan edebiyatın temellerini oluşturan bir diğer unsur olan Viktoryen dönem anlatısı yapılmıştır. Dönemin Emperyalist İngiltere'sinin sosyokültürel değişimi ve dolayısıyla kadının toplumda konumlandırılmasındaki yeni oluşumlar ardından gelecek olan romantik edebiyata etkisini Bram Stoker'ın Dracula (1897) adlı eseri üzerinden incelenmiştir. Bu noktada vampirizmin temellendirilmeleri yapılmakla birlikte mitolojik ve folklorik köklere bağlanmıştır. Ayrıca Dekadan edebiyatın hayalet motifinin erken romantizmin farklı eserlerinde ve tablolarında incelemeleri yapılmıştır. Romantik dönem hayalet motifi kadının toplumsal rolleri ve edebi yansıması olan femme fatale ile ilişkilendirilmiştir. Çalışmamızın ikinci bölümünde Edgar Allan Poe'nun Berenice (1835), Ligeia (1838) ve Morella (1835) adlı eserleri üzerinden regresif kadın ve mekan özdeşleşmesi incelenmiştir. Kadın bedeninin edebi bağlamda bir geçişi temsil ettiği üzerine inceleme yapılmıştır. Çalışmamızın son bölümünde ise romantik dönem içerisinde kadın figürünün farklı mitolojik ve toplumsal alımlamaları yapılmıştır. Kadının edebi değerinin bir oluşum içerisinde olduğu gösterilmiştir. Sheridan Le Fanu'nun Carmilla (1878) adlı eseri geç romantik dönemin cinsellik saplantılı kadın imgelemi üzerinden incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Femme Fatale, Viktoryen Dönem, Kadın ve Oluşum, Vampir Sembolizmi, Regresyon.

Abstract:
The main purpose of this study is to examine the sociocultural position of women in the historical and literary context. In addition, this study examines the gender roles and literary value of women in the context of the formation process in mythology, folklore, and romantic period narratives and to compare their cultural changes and literary developments between their positioning in British/Irish and American literature.
Decadent literature known as decadence art was based on vampirism and ghost motifs. For this reason, in the first part of our study, the connection of these motifs with historical events in folkloric stories has been revealed. In addition, mythological elements, which we describe as the oldest stories covering human consciousness, were also taken as the origins of these motifs. The Victorian period narrative manifested itself, which is another element that forms the foundations of decadent literature. The socio-cultural change of the Imperialist England of the period and therefore the new formations in the positioning of women in society, its effect on the romantic literature that will follow, was examined through Bram Stoker's "Dracula". At this point, the foundations of vampirism were made, but it was connected to mythological and folkloric roots. The ghost symbolism of decadent literature was examined in different works and paintings of early romanticism. Romantic period ghost motif was associated with the social roles of women and its literary reflection, the femme fatale in the second part of our study, the regressive identification of women and space were dominant elements through Edgar Allan Poe's works Berenice, Ligeia and Morella. That period showed that the female body represents a transition in the literary context. In the last part of our study, different mythological and social perceptions of the female figure were made in the romantic period. It was shown that the literary value of women had been in a transformation. Sheridan Le Fanu's Carmilla was analyzed through the sexually obsessed female imagery of the late romantic period.

Key Words: Femme Fatale, Victorian Era, Woman and Genesis, Vampire Symbolism, Regression.