Metastatik prostat kanserli bireylerde ergoterapinin iyi olma hali ve yaşam kalitesine olan etkisi
The effect of occupational therapy on wellbeing and the quality of life in patients with metastatic prostate cancer
Yazar: MERAL HURİ
Danışman: PROF. DR. HÜLYA KAYIHAN
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İş ve Uğraşı Tedavisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon = Physical Medicine and Rehabilitation
Dizin: Neoplazm metastazları = Neoplasm metastasis ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Prostat neoplazmları = Prostatic neoplasms ; Rehabilitasyon = Rehabilitation ; Tedavi = Treatment ; Tıbbi onkoloji = Medical oncology ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
Onkolojik rehabilitasyonda ergoterapistlerin rolü; hasta için anlamlı olan günlük yaşam aktivitelerine (GYA) katılım yolu ile hastanın fiziksel ve psikolojik performansını en üst düzeye çıkarabilmek ve sosyal katılım becerisini arttırmaktır. Çalışmanın amacı; ergoterapinin metastatik prostat kanserli hastalarda iyi-olma hali ve yaşam kalitesi üzerindeki etkilerinin araştırılmasıdır. Çalışmaya, metastatik prostat kanseri tanısı ile takip edilen 30 hasta dahil edilmiştir. Hastalar basit rasgele örnekleme yöntem ile iki gruba ayrılmıştır. Tedavi grubuna (n:15) onkolojik tedavileri ile birlikte günlük yaşam aktiviteleri (GYA) eğitimi, kansere bağlı yorgunluğun azaltılması uygulama ve eğitimi, davranışsal başa çıkma stratejileri geliştirme, uygulama ve eğitimi ile rekreasyonel aktivite katılımı içerikli ergoterapi uygulanırken; kontrol grubu (n:15) ise sadece onkolojik tedavi almıştır. Hastalar; Uluslararası İşlevselik, Yeti Y,timi ve Sağlık Sınıflaması (ICF)'nın onkolojik rehabilitasyona özgü modifiye edilmiş özürlülük modeli esas alınarak; yorgunluk, stres ve anksiyete Vizüel Analog Skala (VAS) ile, iyi-olma hali WHO-5 İyi-Olma İndeksi (WHO 5) ile, duygu durumu değişikliği Nowlis'in Duygu Durumu Değişikliği Listesi (NDDDL) ile, GYA Modifiye Barthel İndeksi (MBI) ile, rekreasyonel aktivitelere katılım Kanada Aktivite Performans Ölçümü (COMP) ile, yaşam kalitesi ise Avrupa Kanser Araştırma ve Tedavi Yaşam Kalitesi Ölçeği (EORTC QOL-C30) ve Prostat Kanseri Özel Modülü (EORTC QOL-P25) ile değerlendirilmiştir. 12 hafta sonunda değerlendirmeler tekrar yapılmış ve sonuçlar karşılaştırılmıştır. Tüm sonuçlara göre hastaların en çok zorlandıkları GYA kendine bakım, mobilizasyon/transfer ve ince beceri aktiviteleridir. Ergoterapi sonrası kansere bağlı yorgunluk, stres ve anksiyeteye ait VAS puanları gruplar arası karşılaştırıldığında tedavi grubunda anlamlı azalma tespit edilirken (p<0.05) kontrol grubunda istatistiksel olarak anlamlı olmamakla beraber artış tespit edilmiştir (p>0,05). Ergoterapi sonrası tedavi grubunun MBI puanı anlamlı olarak artarken (p<0,05); kontrol grubuna ait MBI puanında anlamlı değişiklik gözlenmemiştir. (p>0.05). NDDDL'ye göre tüm hastalar kendilerini olumsuz duygu durumu sıfatları ile tanımlamıştır. Kontrol grubu NDDDL'de değişiklik gözlenmez iken ergoterapi sonrası tedavi grubu kendilerini daha olumlu duygu durumu sıfatları ile tanımlamaya başlamışlardır. Hastaların COPM'a göre performans ve tatmin puan farkları gruplar arasında karşılaştırıldığında tedavi grubu lehine istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmuştur (p<0.05). WHO 5 puanı tedavi grubunun tümünde anlamlı artış (>%10) gösterirken; kontrol grubunda 3 hastada anlamlı artış tespit edilmiştir. Gruplar; EORTC QOL-C30 sonuçlarına göre karşılaştırıldığında genel yaşam kalitesinde tedavi grubu lehine anlamlı artış kaydedilirken (p<0,05); EORTC QOL-PR 25'e göre karşılaştırıldığında yorgunluk, ağrı, dispine, uykusuzluk, kabızlık, üriner semptomlar ve tedavilere bağlı semptomlarda azalma tedavi grubu lehine anlamlı azalma tespit edilmiştir (p<0,05). Ergoterapi metastatik prostat kanserli hastalarda iyi olma hali ve yaşam kalitesini olumlu yönde etkilemektedir. Farklı tür ve evrelerinde kanser hastalarına yönelik ve toplumsal katılımın daha kapsamlı değerlendirildiği ergoterapi çalışmalarının yapılması gerekmektedir.

Abstract:
The role of the occupational therapist in oncologic rehabilitation is to facilitate and enable an individual patient to achieve maximum functional performance, both physically and psychologically, in everyday living skills regardless of his or her life expectancy. The aim of the study is to investigate the effects of occupational therapy on quality of life and well-being in patients with metastatic prostate cancer. 30 metastatic prostate cancer patients were included. Patients were divided into two groups with random sampling method. The treatment group (n = 15) received occupational therapy including training of activities of daily living (ADLs), implementation and training of cancer-related fatigue, using and developing behavioral coping strategies and participation to recreational activity additional to oncologic treatments while the control group (n = 15 ) received only oncological treatment. Assessment was based on the modified ICF disability model for oncologic rehabilitation. Cancer related fatigue, stress and anxitey were evaluated with visual analog scale (VAS), well-being was evaluted with WHO-5 Well-being Index, mood was evaluated with Nowlis Mood Adjective Checklist (MACL), activities of daily living was evaluted with Modified Barthel Index, participation to recreational activities was evaluated with Canadian Occupational Performance Measure (COPM) and the quality of life was evaluted with European Organization for Cancer Research and Treatment of Cancer Quality of Life Questionnaire (EORTC QOL-C30) and Prostate Cancer Special Module (EORTC QOL-P25). After 12 weeks the patients were re-evaluted and the results were compared. According to the results; the most difficult ADL?s for metastatic prostate cancer patients were self-care, mobilization / transfer and fine-skill activities. Treatment group?s VAS scores of cancer-related fatigue, stress and anxiety were significantly decreased (p<0,05) while the control group?s scores were increased although it was not statically significant (p>0,05). MBI scores of treatment group increased significantly (p<0,05) but no significant change was observed in the control group (p>0,05). According to MACL treatment group began to identify themeselve with more positive mood adjectivies while no mood changes observed with the control group. WHO 5 scores increased in both goups but no significant change with the contol group (>10%). According to EORTC QOL-C30 significant increase were observed for the treatment group (p<0,05) and EORTC-P25 score were decreased signifantly for fatigue, pain, dyspnoea, insomnia, constipation, urinary symptoms, and treatment-related reduction. Occupational therapy affects well-bing and quality of life of patients with metastatic proste cancer. More comprehensive occupational therapy studies should be planned for patients with various cancer types and stages.