Birlikte öğretim yaklaşımlarından bir öğretim yapan bir gözlemci modelinin kaynaştırma ortamlarındaki sınıf öğretmenlerinin etkili öğretim becerilerine etkisi
The impact of the effectiveness of an observer model providing education according to the 'joint teaching' approach in an inclusive environment on the effective teaching ability of classroom teachers
Yazar: HATİCE NİLAY KAYHAN
Danışman: PROF. DR. GÖNÜL AKÇAMETE
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı / Özel Eğitim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Etkili öğrenme = Effective learning ; Etkili öğrenme yöntemleri = Effective learning methods ; Kaynaştırma eğitimi = Inclusive education ; Sınıf öğretmenleri = Class teachers ; Özel eğitim = Special education

Özet:
Bu araştırmanın amacı, ''Birlikte öğretim yaklaşımlarından bir öğretim yapan bir
gözlemci modelinin, kaynaştırma ortamlarındaki sınıf öğretmenlerinin etkili öğretim
becerilerinden a) öğretimi planlama, b) öğretimi uygulama ve c) öğretimi değerlendirme
becerilerindeki etkililiğinin incelenmesidir''.
Araştırmaya Ankara İli Mamak bölgesindeki ilkokullarda, özel gereksinimli
öğrencilerin devam ettiği kaynaştırma ortamlarında görev yapan üç sınıf öğretmeni
katılmıştır. Deneklerin seçimi için ön koşullar belirlenmiş, en az beş yıllık sınıf
öğretmenliği deneyimine sahip olan ve çalışmaya gönüllü katılmayı kabul eden üç kadın
öğretmenle; tek denekli deneysel desenlerden ''Denekler Arası Çoklu Yoklama Deseni''
kullanılarak gerçekleştirilmiştir.
Deney süreci başlama düzeyinin belirlenmesi, Birlikte öğretim yaklaşımına ait bir
öğretim yapan bir gözlemci modeli ile öğretim uygulamaları, öğretim sırası değerlendirme,
öğretim sonu değerlendirme ve izleme aşamalarından oluşmaktadır. Bir öğretim yapan bir
gözlemci modeli, planlama, öğretimi uygulama ve değerlendirme aşamalarında
sunulmuştur. Öğretim aşamaları her denekle ölçüt temelli olarak düzenlenmiştir. Tüm
değerlendirme koşullarında deneklerle gerçekleştirilen planlama, öğretimi uygulama ve
değerlendirme aşamaları dikkate alınmıştır. Bu aşamaların her biri sonunda, her deneğin
ayrı ayrı etkili öğretim becerileri değerlendirilmiştir. Verilerin puanlamasında deneklerin
gerçekleştirdikleri etkili öğretim davranış sayısı belirlenmiş ve Etkili Öğretim Becerileri
Kontrol Listesindeki ilgili aşamaya ait puanlama bölümüne işaret koyularak kayıt
edilmiştir. Veriler görsel olarak gösterilmiş ve görsel olarak analiz edilmiştir.
Araştırma bulguları, ''Birlikte öğretim yaklaşımına ait "bir öğretim yapan bir
gözlemci modelinin", kaynaştırma ortamlarında görev yapan sınıf öğretmenlerinin etkili
öğretim becerilerinin gelişiminin desteklenmesinde etkili olduğunu ve deneklerin Türkçe
dersi için birlikte öğretim yaklaşımına dayalı uygulama sürecindeki planlama, öğretimi
uygulama ve değerlendirme becerilerine yönelik öğretim sonu kazanımlarını, çalışma
tamamlandıktan 3 hafta ve 10 gün sonra da sürdürdüklerini göstermiştir. Ayrıca,
öğretmenlerin birlikte öğretim yaklaşımına dayalı planlama, öğretimi uygulama ve
iv
değerlendirme becerilerine yönelik görüşleri alınmıştır. Öğretmenlerin birlikte öğretim
uygulamalarının kendilerine, kaynaştırma ortamlarında özel gereksinimli öğrenciler için
öğretimsel düzenleme yapma, farklı öğretim yöntem ve teknikleri kullanarak ders planı
hazırlama ve BEP'leri takip etmeye ilişkin çalışmalarında katkı sağladığı yönündedir. Sınıf
içi yapılan gözlemler ve izleme verilerine göre, öğretmenlerin sınıflarındaki özel
gereksinimli öğrenciler için öğretimsel düzenlemelere yer verme düzeylerinde artış
gözlenirken, Türkçe dersinde öğrencilerin BEP'lerini dikkate aldıkları, farklı öğretim
materyali kullanarak ders işledikleri ve performansa dayalı değerlendirmeyi etkili biçimde
yaptıkları belirlenmiştir. Ayrıca kişilerarası iletişim, fiziksel çevrenin etkili kullanımı,
değerlendirme, planlama, sunum süreci, müfredata yönelik amaç belirleme ve bu amaca
yönelik öğretimsel düzenleme yapma, sınıf yönetimi alanında da kazanımlar elde ettikleri
gözlemlenmiştir.
Araştırmanın en ilginç bulgusu sınıf öğretmenlerinin planlama olmadığında dersi
yetiştirememe ve özel gereksinimli öğrenciler dahil sınıftaki her öğrenci için etkili bir
öğretimin gerçekleşmediği durumudur. Birlikte öğretim uygulamalarında iyi bir planlama
ile daha keyifli bir ders işlendiği ve dersin yetiştirildiği görülmüştür. Öğretmen görüşleri
de bu bulguyu destekler niteliktedir. Öğretmenler, birlikte öğretim yaklaşımı
uygulamalarının zaman yönetimi ve her öğrencinin gereksinimlerinin belirlenerek
öğretimsel düzenleme yapabilme konusunda kendilerine oldukça çok kazanım sağladığını;
başlangıç aşamasında zamanlama ve süreçteki rol paylaşımının nasıl yapılacağı ile ilgili
önyargılarının olduğunu, ancak sonuçta çalışmanın kendilerine mesleki beceriler açısından
oldukça katkı sunduğunu düşündüklerini belirtmişlerdir.
Sonuç olarak öğretmenlerle yapılan görüşmeler, sınıf içi gözlemler, tutulan gözlemci
günlüğü kayıtları sonucunda birlikte öğretim yaklaşımı kaynaştırma ortamlarında etkili bir
biçimde kullanılabilir.

Abstract:
The aim of this study is to "investigate the effectiveness of an observer model
providing 'joint teaching' approach in an inclusive environment on the development of
their a) planning of teaching activities, b) implementation of teaching activities, and c)
teaching evaluation skills." In addition, the study also aims to determine the opinions of
teachers regarding the "observer model providing education according to the 'joint
teaching' approach."
The study was conducted with the participation of three classroom teachers working
at elementary schools who provide education for students with special needs in the Mamak
district of Ankara Province. Prerequisites were determined for the selection of subjects.
The study was conducted with three women teachers who have at least five years of
experience in the profession, and who were volunteered to take part in the study. The study
was performed using the "Inter-Subject Multiple Exploratory Survey Design" which is a
single-subject survey design.
The study consisted of different stages, which included the determination of the
starting level, teaching practices with observer model providing 'joint teaching' approach,
evaluation of teaching sequence, post-teaching evaluation and the monitoring phase. The
observer model providing 'joint teaching' is presented according to the planning, teaching
practices and evaluation. These teaching stages were organized for each subject based on
criteria. In all of the evaluation conditions, planning, educational practices and evaluation
stages performed by each study subject were taken into consideration. At the end of each
one of these stages, the effective teaching skills of each subject were evaluated separately.
During the scoring of the data, the number of effective teaching behavior exhibited by the
subjects was determined, and the Checklist for Effective Learning Skills was used to
record the performance of the subjects in the corresponding stages. Data were visually
shown and visually analyzed.
The study results indicated that the "observer model providing 'joint teaching'
approach" is effective in contributing to the development of effective teaching skills
among general education teachers working in inclusion environments; and that the
vi
progress and gains of the subjects from post-teaching with regards to the planning,
teaching practices and evaluation stages of the "joint learning" approach contributed to
effective teaching performances in Turkish classes, which took place after 3 weeks and 10
days after the completion of the study. Additionally, the opinions on teachers on their
competences related to the planning, teaching practices and evaluation stages of the "joint
learning" practices were taken. These opinions are on the approach's contribution to their
teaching arrangements for students with special needs in inclusive environments, preparing
teaching plans using different teaching methods and techniques and tracking of
individualized education programs (IEPs). According to the in-class observations and
monitoring data, it is seen that there is an increase in the teaching arrangements for
students with special needs in inclusive environments, they consider the IEPs of students in
Turkish lessons, teach their courses with various teaching materials and they make the
evaluation based on performance more effective. Additionally, it is seen that they gained
experience in inter-personal communication, the effective use of physical environment,
evaluation, planning, process of presentation, setting objectives for curriculum and
arranging teaching activities in accordance with this objective. The most interesting data of
the study is the transformation of the problems in preparing classes in due time when there
is no sufficient planning and the lack of effective education from each student in class
including the students with special needs to a condition in which the classes become more
enjoyable by sufficient planning and they are prepared in due time in joint teaching
applications. Teachers' views on joint education approach are supporting these findings as
well. The teachers noted that they had certain prejudices regarding the timing and tasksharing
in the beginning stages but nevertheless, the teachers generally expressed the
opinion that this study and the joint learning approach had a noticeable contribution to their
professional skills on time management and teaching arrangements by determining the
needs of the students.
As a result of the interviews with teachers, in-class observations, observer diary
records, it is seen that joint teaching can be used effectively in inclusive environments.