Gaziantep ili aktarlarında satılan bitkiler ve etnobotanik özellikleri
Medicinal plants sold in Gaziantep herbalists and their ethnobotanical aspects
Yazar: SERAP ŞAHİN YİĞİT
Danışman: YRD. DOÇ. DR. HASAN AKGÜL
Gaziantep Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Botanik = Botany
Dizin: Etnobotanik = Ethnobotany ; Tıbbi bitkiler = Plants-medicinal ; Tıbbi bitkiler = Plants-medicinal

Özet:
Türkiye'de tıbbi bitkiler; eski çağlardan beri ilaç, gıda, parfümeri ve kozmetik gibi farklı alanlarda kullanılmaktadır. Türkiye'de bu bitkiler genellikle, özensiz bir şekilde toplanmakta, yeterli satış ve kullanım bilgisine sahip olmayan kişilerce satılmakta ve bilinçsizce tüketilmektedir. Bu durumda sağlığa faydalı olan tıbbi bitkiler bile insanlara zararlı olabilmektedir. Gaziantep' de aktarlarda satılan tıbbi bitkilerin sayısı ve çeşidi her geçen gün artmaktadır. Ancak çoğu aktarın hala bu bitkilerin özellikleriyle ilgili yeterli bilgiye sahip olmadıkları görülmektedir. Bu nedenle tıbbi bitkilerin kullanımıyla ilgili bilgi toplamak amacıyla Gaziantep ilinde gerçekleştirilen etnobotanik amaçlı bu çalışma, şehir merkezinde bulunan 30 aktara anket uygulanarak gerçekleştirilmiştir. Yapılan anket ile aktarlarda satılan bitkilerin latince isimleri, yerel isimleri, kullanılan kısımları, tıbbi kullanımları, bitkilerin hazırlanışları araştırılmıştır. Araştırmaya göre 122 farklı bitkiden 10 adedi Lamiaceae, 9 adedi Apiaceae, 9 adedi Asteraceae, 7 adedi Rosaceae, 6 adedi Fabaceae ve 6 adedi Malvaceae familyalarına aittir. Aktarlarda satılan bitkiler genel olarak sindirim sistemi, idrar yolları, solunum, şeker, kalp-damar ve kolesterol hastalıklarında ve yatıştırıcı olarak kullanılmaktadır. Bitkilerle tedavinin çoğunlukla bitkilerin tek olarak kullanılması ile gerçekleştirildiği, bununla birlikte bitkilerin karışımlar şeklinde de önerildiği tespit edilmiştir.

Abstract:
Many medicinal plants have been used for different purposes in pharmaceutical, food, perfumery and cosmetics in Turkey for ancient times. In Turkey, these plants are generally collected carelessly, sold by people who do not have enough knowledge about its trade and usage and consumed unconsciously. In this case, even the medicinal plants which are beneficial to health can become quite harmful for people. In Gaziantep the number and variety of medicinal plants sold in herbalists is increasing day by day. However, it appears that most herbalists do not have sufficient knowledge about the properties of these medicinal plants. For this reason an ethnobotanical survey was made to collect information on the use of medicinal plants in Gaziantep. This study was carried out with the assistance of 30 traditional medicinal plant holders in city center using a questionnaire. Information regarding Latin name, public name, part(s) used, medicinal uses, preparations of plants were collected with this questionnaires. According to survey 122 plant taxa were members of Lamiaceae (10 taxa), Apiaceae (9 taxa) and Asteraceae (9 taxa),  Rosaceae (7 taxa), Fabaceae (6 taxa) and Malvaceae (6 taxa). The highest number of taxa were used for gastrointestinal, the diuretic, respiratory, diabetic, cardiovascular-cholesterol disorders and as sedative. Most of the remedies were prepared from single-species plants. However some mixtures were proposed by health-care practitioner.