Bosna Hersek'in Avusturya Macaristan tarafından ilhakı (1908)
Annexation of Bosnia and Herzegovina by Austria Hungary (1908)
Yazar: ÖMER AKKAŞ
Danışman: DOÇ. DR. FAHRİYE EMGİLİ
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
Balkanlarda önemli bir konumu olan Bosna-Hersek, 19. Yüzyılının ikinci yarısında Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'nun hedefi olmuş ve 1875 Bosna-Hersek isyanıyla birlikte bir doğu sorunu olarak Avrupa siyasetine yansımıştır. 19. yüzyılın siyasi grupları arasında kendine yer bulamayan ve değişen siyasi dengelere ayak uyduramayan Osmanlı Devleti, 1878 Berlin Antlaşması ile Balkanlar'daki topraklarının çoğunu kaybetmiş ve Bosna'yı terk etmek zorunda kalmıştır. 
Avusturya-Macaristan İmparatorluğu tarafından işgal edilene kadar çoğunluğu Müslüman olan Hersek, Berlin Kongresi'nin 25. Maddesi uyarınca Avusturya-Macaristan ordularınca işgal edilmiş ve nihayetinde 1908 yılında ise ilhak edilerek Balkanlarda bir krize sebep olmuştur. Avusturya Macaristan ilhakı kendini sözde saldırılara karşı koruduğu bir eylem olarak değerlendirmiştir. İlhak olayı hem Bosna-Hersek topraklarında hem de Osmanlı topraklarında tepkiye yol açmıştır. Osmanlı topraklarında Avusturya'ya karşı boykotaja yol açmıştır. Bosna-Hersek'te ise ilhak farklı görüşlerle karşılanmıştır. İlhak'ı Bosna-Hersek'te yaşayan Sırplar ve Müslümanlar protesto ederken, Hırvatlar bu durumu memnuniyetle karşılamışlardır. Ayrıca Bosna-Hersek'teki milliyetçi gençlik de ilhakı protesto etmiştir. Bosna-Hersek topraklarında yaşanan İlhak krizi Dünya Savaşı'nın fitilini ateşleyecek ve 20. Yüzyılda Dünya ve Balkanlardaki gelişmeleri şekillendirecektir.
Avusturya-Macaristan'ın Bosna-Hersek'i ilhak etmesi üzerine Bosna Aydınları Mebusan Meclisine Layihalar sunmuşlardır. Tezimizde ilk kez kullanılan ve günümüz Türkçesine çevrilen bu Layihalarda; Avusturya Macaristan Devleti'nin Bosna Hersek üzerindeki emelleri konu alınmıştır. 400 seneden beri Bosna Hersek'in Osmanlı toprağı olduğunu ve Bosnalıların sınır bekçiliği yaparak kutsal bir görev yaptıkları ifade edilmiştir. Her üç layihada da özetle Bosna-Hersek'in Osmanlı kültürü ile yoğrulmuş olduğu ifade edilmiştir. Bundan dolayı Bosna-Hersek'in Avusturya Macaristan Devletine terk edilmemesi gerektiği üzerinde önemle durulmuştur ve Avusturya'nın Bosna'yı ilhakına olan tepkiler dile getirilmiştir. Bu layihalar Bosna-Hersek İlhak krizini ayrıntılandırması açısından önemli olmuştur.  
Bosna-Hersek'in ilhakı Osmanlı İmparatorluğu'nu ve Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'nu birçok açıdan etkilemiş ve Avrupa'da siyasi ittifakların oluşmasına yol açmıştır. Bu, Birinci Dünya Savaşı'na giden yolda siyasi durumun gözden geçirilmesine ve yeni siyasi hiziplerin oluşmasına yol açtı. Bu nedenle Bosna-Hersek'in ilhakı hem Osmanlı hem de Avrupa tarihinde önemli bir yer tutar. Dolayısıyla Bosna'nın 1878'de Avusturya-Macaristan tarafından işgali ve ilhaka giden sürecin incelenmesi önemlidir.
Bu çalışma, Bosna-Hersek İsyanının yol açtığı Bosna krizinin ardından, Bosna-Hersek'in, 1877-1878 Berlin Antlaşması'nın 25'nci maddesi uyarınca Avusturya-Macaristan İmparatorluğu tarafından işgalini, Bosna-Hersek kaynaklarına, Başbakanlık Osmanlı Arşivi belgelerine dayanarak ve özellikle Boşnak aydınların kaleme aldığı üç layihaya vurgu yaparak 1908'de oldubitti ile gerçekleşen Bosna'nın ilhakını analitik bir bakış açısıyla değerlendirmeyi amaçlamaktadır.

Abstract:
Bosnia-Herzegovina, which has an important position in the Balkans, became the target of the Austro-Hungarian Empire in the second half of the 19th century and was reflected in European politics as an eastern problem with the Bosnia-Herzegovina rebellion of 1875. The Ottoman Empire, which could not find a place for itself among the political groups of the 19th century and could not keep up with the changing political balances, lost most of its lands in the Balkans with the 1878 Berlin Treaty and had to leave Bosnia. 
Herzegovina, which was predominantly Muslim until it was occupied by the Austro-Hungarian Empire, was occupied by the Austro-Hungarian armies in accordance with Article 25 of the Berlin Congress and was eventually annexed in 1908, causing a crisis in the Balkans Austria viewed the annexation of Hungary as an act of protecting itself against so-called attacks.  It led to a boycott against Austria in Ottoman lands. In Bosnia and Herzegovina, the annexation was met with different views. While Serbs and Muslims living in Bosnia-Herzegovina protested the annexation, Croats welcomed this situation. Additionally, nationalist youth in Bosnia-Herzegovina also protested the annexation. The Annexation crisis in Bosnia-Herzegovina will ignite the World War and shape the developments in the World and the Balkans in the 20th Century.
Upon the annexation of Bosnia-Herzegovina by Austria-Hungary, the Bosnian Intellectuals submitted Layihas to the Parliament. In these Layihas, which were used for the first time in our thesis and were translated into modern Turkish; The subject is the ambitions of the Austro-Hungarian State on Bosnia and Herzegovina. It has been stated that Bosnia and Herzegovina has been Ottoman territory for 400 years and Bosnians have performed a sacred duty as border guards. In all three developments, it is briefly stated that Bosnia-Herzegovina is steeped in Ottoman culture. For this reason, it was emphasized that Bosnia-Herzegovina should not be abandoned to the Austro-Hungarian State, and reactions to Austria's annexation of Bosnia were expressed. These plans were important in terms of detailing the Bosnia-Herzegovina Annexation crisis.
The annexation of Bosnia and Herzegovina affected the Ottoman Empire and the Austro-Hungarian Empire in many ways and led to the formation of political alliances in Europe. For this reason, the annexation of Bosnia-Herzegovina has an important place in both Ottoman and European history. Therefore, it is important to examine the occupation of Bosnia by Austria-Hungary in 1878 and the process leading to its annexation.
This study examines the occupation of Bosnia-Herzegovina by the Austro-Hungarian Empire in accordance with the 25th article of the 1877-1878 Berlin Treaty, following the Bosnian crisis caused by the Bosnia-Herzegovina Revolt, based on Bosnian-Herzegovinian sources, documents from the Prime Ministry Ottoman Archives, and especially It aims to evaluate the annexation of Bosnia, which took place fait accompli in 1908, from an analytical perspective by emphasizing three drafts written by Bosnian intellectuals.