Kazakistan'ın sosyal, kültürel ve siyasi hayatında Yeseviliğin etkileri
The effects of Yassawism on the Kazakhstan's social, cultural and political life
Yazar: ZHANBOLAT SAMBETOV
Danışman: PROF. DR. KEMALEDDİN TAŞ
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Felsefe ve Din Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology ; Tarih = History
Dizin: Din = Religion ; Din kültürü = Religious culture ; Din sosyolojisi = Religious sociology ; Din-kültür ilişkileri = Religious-culture relations ; Din-siyaset ilişkileri = Religious-politics relations ; Din-toplum ilişkileri = Religious-society relations ; Kazak Hanlığı = Khanate of Kazakh ; Kazak Türkleri = Kazakh Turks ; Kazakistan = Kazakhstan ; Yesevilik = Yesevilik

Özet:
Hoca Ahmed Yesevi aradan asırlar geçmesine rağmen Türk ve İslam Dünyasını etkilemeye devam ediyor. Bu etkilenmeden en fazla pay alan Ahmed Yesevi'nin doğup büyüdüğü ve irşat faaliyetleri yürüttüğü bölgede yaşayan Kazak Türkleridir. Bu sebeple Kazakistan'ın sosyal, kültürel ve siyasi hayatında Yeseviliğin etkisinin araştırılması önem arz etmektedir.
Dört Bölümden oluşan "Kazakistan'ın Sosyal, Kültürel ve Siyasi Hayatında Yeseviliğin Etkileri" adlı tezde Yeseviliğin Kazakların milli ve dini yaşamına etkisi mercek altına alınmıştır. Araştırma sonucunda Kazakların Türkleşme ve İslamlaşmasının Yesevilik sayesinde içiçe geçen süreçler olduğu görülmüştür. Kazak milliyetçiliğini ve Kazak dindarlığını Yesevilik olmadan açıklamak imkansızdır. Günümüz Kazak halkının oluşum sürecinde Yeseviliğin yükseliş ve düşüşüne göre ulus inşasının sürdüğü tarihi hadiselerden anlaşılmaktadır.
Hanlıklar veya devletler (Altınordu, Çağatay, Timur, Kazak, Buhara, Hokand, Çarlık Rusya, SSCB, Kazakistan Cumhuriyeti) ve uygulayıcılar (sufi, şakirt, koca (hoca), han, ahund, pir, şeyhülislam, derviş, jırau (ozan), işan) değişmesine rağmen, hak ve doğruluk üzerine kurulu Yesevilik kendi felsefesini korumayı sürdürmektedir. Hoca Ahmed Yesevi Külliyesi ve Kazakistan'daki diğer kutsal (kıyeli) mekanlar Yeseviliği yaşatan mekanlar olarak günümüzde de önem arz etmektedir.
Anahtar Kelimeler: Hoca Ahmed Yesevi, Yesevilik, Kazaklar, Kazakistan, İslamlaşma

Abstract:
The heritage of Khoja Ahmed Yassawi continues to have significant repurcussions on the Turkish and Islamic World across centuries. Particularly, Turkic-speaking people living around the birthplace of Ahmad Yassawi have played great role in it. Taking this into account, it becomes important to study the impact of Yassawism on the processes of Turkification and Islamization of Kazakh people.
In the thesis titled "The Effects of Yassawism on the Kazakhstan's Social, Cultural and Political Life", which consists of four chapters, the effects of Yassawism on the national and religious life of Kazakhs are examined. As research outcomes demonstrate Turkification and Islamization of Kazakhs have been intertwined processes because of Yassawism influence. As it has become evident explanation of phenomena of Kazakh nationalism and Kazakh religiosity poses some difficulties without understanding Yassawism. The historical events demonstrate that the formation of contemporary Kazakh people and nation building have been intertwined with the rise and fall of Yassawism.
Despite the change of khanates or states (Golden Horde, Chagatai, Timur, Kazakh, Bukhara, Khokand, Tsarist Russia, USSR, Republic of Kazakhstan) and practitioners (sufi, shakirt, koja (khoja), khan, ahund, pir, sheikhulislam, dervish, jirau (bard), ishan), Yassawism, based on truth and righteousness, continues to preserve its philosophy. The Khoja Ahmad Yassawi Complex and other sacred places in Kazakhstan are still important today as places that keep Yassawism alive.
Keywords: Khoja Ahmad Yasawi, Yasawism, Kazakhs, Kazakhstan, Islamization