Hemodiyaliz tedavisi alan hastalarda sakız çiğnemenin susama, ağız kuruluğu ve bulantıya etkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effect of chewing gum on thirst, dry mouth and nausea in patients undergoing hemodialysis treatment
Yazar: DİDEM SARIMEHMET
Danışman: PROF. DR. SEVİLAY HİNTİSTAN
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Bulantı = Nausea ; Böbrek hastalıkları = Kidney diseases ; Böbrek yetmezliği-kronik = Kidney failure-chronic ; Hemşirelik = Nursing ; Renal diyaliz = Renal dialysis ; Sakız = Chewing gum ; Susuzluk = Thirst

Özet:
Araştırma, hemodiyaliz tedavisi alan hastalarda sakız çiğnemenin susama, ağız kuruluğu ve bulantıya etkisini değerlendirmek amacıyla deneysel tipte müdahale araştırması olarak yapıldı. Araştırmanın örneklemini sakız grubu, ağız spreyi grubu ve kontrol grubu olmak üzere toplam 75 hasta oluşturdu. Verilerin toplanmasında "Hasta Bilgi Formu, Charlson Komorbidite İndeksi, Susama Değerlendirme Anket Formu, Susama Şiddeti Ölçüm Aracı (Vizüel Analog Skala), Ağız Kuruluğu Değerlendirme Anket Formu, Ağız Kuruluğu Şiddeti Ölçüm Aracı (Vizüel Analog Skala), Rhodes Bulantı Kusma ve Öğürme İndeksi, Tükürük Akış Hızı Ölçüm Aracı (Dereceli Tüp) ve Tükürük Akış Hızı Hasta İzlem Formu, Ağız Ortamı pH Ölçüm Aracı (pH Metre), Ağız Ortamı pH Ölçüm Hasta İzlem Formu" kullanıldı. Sakız grubu hastalarına ksilitollü sakız verilerek altı hafta süresince her gün günde beş kere olmak üzere 10 dakika çiğnemeleri sağlandı. Ağız spreyi grubu hastaları ise günde üç kez iki puff şeklinde ağız spreyi kullandılar. Çalışmanın 2., 4. ve 6. haftalarında "Hasta Bilgi Formu ve Charlson Komorbidite İndeksi" dışındaki veri toplama araçları tüm gruplara tekrar uygulandı. Verilerin değerlendirilmesinde yüzde, ortalama, ortanca, standart sapma, Shapiro Wilk, Mann Whitney U, Ki-kare, Kruskal Wallis ve Friedman testi kullanıldı. 
Sakız grubu hastalarının ilk karşılaşma, 2., 4. ve 6. hafta susama şiddeti (9.0, 5.0, 4.0, 2.0), ağız kuruluğu şiddeti (9.0, 5.0, 3.0, 2.0) ile bulantı deneyimi (5.0, 4.0, 4.0, 4.0), öğürme deneyimi (2.0, 0.0, 0.0, 0.0), öğüme oluşumu (1.0, 0.0, 0.0, 0.0), bulantı sıkıntısı (1.0, 0.0, 0.0, 0.0), öğüme sıkıntısı (1.0, 0.0, 0.0, 0.0) ve toplam sıkıntı (5.0, 4.0, 4.0, 4.0) ortanca puanları arasında; ağız spreyi grubu hastalarının ise 2., 4. ve 6. hafta susama şiddeti (8.0, 6.0, 6.0) ile ağız kuruluğu şiddeti (8.0, 6.0, 6.0) ortanca puanları arasında anlamlı farklılık saptandı (p<0.001).

Abstract:
This experimental intervention study was conducted to evaluate the effect of chewing gum on thirst, dry mouth and nausea in patients undergoing hemodialysis treatment. The sample of the study consisted of 75 patients; the gum group, the mouth spray group and the control group. "Patient Information Form, Charlson Comorbidity Index, Thirst Assessment Questionnaire Form, Thirst Severity Measurement Tool (Visual Analogue Scale), Dry Mouth Assessment Questionnaire Form, Dry Mouth Measuring Tool (Visual Analogue Scale), Rhodes Nausea Vomiting and Retching Index, Saliva Flow Rate Measurement Tool (Graduated Tube) and Saliva Flow Rate Patient Follow-up Form, Oral pH Measurement Tool (pH Meter), Oral pH Measurement Patient Follow-up Form" were used for data collection. Gum group patients were given xylitol gum and chewed them for 10 minutes five times a day for six weeks. Patients in the mouth spray group used two puffs of mouth spray three times a day. At the 2nd, 4th and 6th weeks of the study, data collection tools except "Patient Information Form and Charlson Comorbidity Index" were re-applied to all groups. Percentage, mean, median, standard deviation, Shapiro Wilk, Mann Whitney U, Chi-square, Kruskal Wallis and Friedman tests were used to evaluate the data. 
While there was a significant difference between median scores of the first encountering, the severity of thirst on 2.,4. and 6. week (9.0, 5.0, 4.0, 2.0), the severity of dry mouth (9.0, 5.0, 3.0, 2.0) experience of nausea (5.0, 4.0, 4.0, 4.0), retching experience (2.0, 0.0, 0.0, 0.0), retching formation (1.0, 0.0, 0.0, 0.0), nausea distress (1.0, 0.0, 0.0, 0.0), retching distress (1.0, 0.0, 0.0, 0.0) and total distress (5.0, 4.0, 4.0, 4.0) among gum group patients; significant difference was also found between the severity of thirst (8.0, 6.0, 6.0) and the severity of dry mouth (8.0, 6.0, 6.0) at the 2nd, 4th and 6th weeks among mouth spray group (p<0.001).