Uzay mimarisi: Ay habitatlarında iç mekân tasarımı
Space architecture: Interior design in lunar habitats
Yazar: AJDA ZAİM
Danışman: DOÇ. DR. EMEL AKIN
Atılım Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Ana Bilim Dalı / İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: İç Mimari ve Dekorasyon = Interior Design and Decoration

Özet:
Dünya dışı mimariyi bir büyük küme olarak kapsayan uzay mimarisi, değişen çevresel faktörleri, yörünge mimarisi, gezegen yüzey mimarisi, Mars ve Ay mimarisi gibi araştırma alanlarını içermektedir. Uzay keşiflerinin daimî ve öncelikli hedefi olan Ay, Dünya'ya olan yakınlığı ile ileride uzayda ve bilhassa gezegen yüzeylerinde kurulması hedeflenen kalıcı koloniler için ilk çalışma sahası ve ön habitat misyonu yüklenmiştir. Dolayısıyla, Ay mimarlığı yeni bir araştırma ve tasarım alanı yaratmış, uzay mimarisi alanında kendisini öne çıkarmıştır. Ay mimarisini konu edinen bu tezin amacı, uzay mimarisi kapsamında Ay mimarisini ve Ay habitatlarındaki iç mekân tasarımını irdelemektedir. Bu amaca koşut olarak tezin hedefi, Ay mimarisinin uzay mimarisindeki yerinin ve geleneksel Dünya mimarisinden farklılığının, Ay mimarisi ve iç mekân tasarımına özgü etkenlerin, faktörlerin ve kısıtların araştırılmasıdır.  Tezde, uzay habitatı detaylı olarak irdelenmiş; habitat sınıfları ve sistemleri, uzay mimarlığı kavramı, uzay-mimari disiplinleri ve elemanları aktarılmıştır. Ay yüzey mimarisi bölümünde, çevresel faktörlerin önemli bir kısmını teşkil eden fiziksel çevre kısıtları, operasyonel kısıtlar ve programatik ilkeler gözden geçirilmiş, Ay yapısı sınıfları ve Ay ortamı tasarımı incelenmiştir. İç mekân görsellerine ve yerleşim planlarına ulaşılabilen, NASA veya ESA tarafından desteklenmiş yedi farklı habitat projesinin iç mekân tasarımı aktarılmıştır. Ay habitatlarının iç mekân tasarımını etkileyen ana kriterler, insan-çevre-ortam faktörleri ve iç mekân tasarımı başlıkları altında detaylı bir şekilde ele alınmış: Ergonomi, habitat düzeni, habitat tasarımına yön veren görev süreleri ve sosyokinetik analizlerin ardından habitatlarda bulunan uyku, yemek hazırlama-yeme, temizlik ve depolama mekânları, aydınlatma, pencereler, renk kullanımı, çöp yönetimi ve bakım konuları detaylı bir şekilde irdelenmiştir.  Tezin sonucunda, uzay ve Ay mimarisini Dünya mimarisinden ayıran nitelikler, Ay habitatlarının iç mekân tasarım kriterleri değerlendirilmiştir.

Abstract:
Space architecture, which encompasses extraterrestrial architecture as a large cluster, includes research areas such as changing environmental factors, orbital architecture, planetary surface architecture, Mars and Lunar architecture. The Moon, which is the permanent and primary target of space exploration, has the mission of being the first working area and preliminary habitat for permanent colonies aimed to be established in space and especially on planetary surfaces in the future, with its proximity to the Earth. Therefore, lunar architecture has created a new field of research and design and has distinguished itself in the field of space architecture. The aim of this thesis, which is about lunar architecture, is to examine lunar architecture and interior design in lunar habitats within the scope of space architecture. In parallel with this purpose, the aim of the thesis is to investigate the place of lunar architecture in space architecture and its difference from traditional Earth architecture, and the factors and constraints specific to lunar architecture and interior design. In the thesis, space habitat is examined in detail; Habitat classes and systems, space architecture concept, space-architecture disciplines and elements are explained. In the lunar surface architecture section, physical environmental constraints, operational constraints and programmatic principles, which constitute an important part of the environmental factors, are reviewed, and lunar structure classes and lunar environment design are examined. The interior designs of seven different habitat projects supported by NASA or ESA, for which interior images and layout plans can be accessed, are presented. The main criteria affecting the interior design of lunar habitats are discussed in detail under the headings of human-environment-ambient factors and interior design: Following the ergonomics, habitat layout, mission duration and sociokinetic analyzes that guide the habitat design, sleeping, food preparation-eating, cleaning and storage areas, lighting, windows, color use, garbage management and maintenance issues in the habitats were examined in detail. As a result of the thesis, the qualities that distinguish space and lunar architecture from Earth architecture and the interior design criteria of lunar habitats were evaluated.