Özel gereksinimli çocuğa sahip ailelerin yaşam kalitelerinin farklı demografik değişkenler açısından incelenmesi
Examining quality of life among families of childrenwith special needs based on different demographicvariables
Yazar: ZUZAN SEVEN
Danışman: DR. MUKADDES SAKALLI DEMİROK
Yakın Doğu Üniversitesi / Yurtdışı Enstitü
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Betimsel araştırmasına uygun şekilde yürütülen bu araştırmada, ilişkisel
araştırma türünün bir alt boyutu olan Nedensel-Karşılaştırmalı Model' kullanılmıştır
(Fraenkel ve Wallen, 2006; Büyüköztürk, Kılıç, Akgün, Karadeniz ve Demirel,
2009). Araştırmada Beach Center Aile Yaşam Kalitesi Ölçeği'nin Türkçe formunun
yapı geçerliği kullanılmıştır.
Araştırmada, özel gereksinimli çocuğa sahip ailelerin aile yaşam kalitesi alt
alan algılarını yordayıcı değişkenlerin etkisini belirlemek amacıyla parametrik ve
parametrik olmayan testlere başvurulmuştur. Araştırmanın yordanan değişkeni
ailelerin aile yaşam kalitesi ve alt alan algısı; yordayan değişkenleri ise ailelerin
algıladıkları ailelerinyaşadıkları bölgeler, aylık hane geliri, anne-baba yaşı, annebaba meslekleri, ailelerin cinsiyet, medeni durumu ve yaşlardır.
Araştırmanın çalışma grubunu, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nden
(n=200), İzmir (n=152) ve Van'dan (n=152) özel gereksinimli çocuğa sahip anne ve
babalar oluşturmuştur. Araştırma grubu uygun örnekleme yöntemine göre alınmıştır.
v
Araştırma bölgesi olarak; Kuzey Kıbrıs, İzmir ve Van bölgelerinde alınmıştır.
Araştırma bölgesi olarak Kuzey Kıbrıs, İzmir ve Van bölgelerinin seçilme nedenleri:
 Farklı sosyo- ekonomik özelliklere sahip yeterli sayıda aile bulunması,
 Daha öncede benzer bir araştırmanın bu bölgeler de yapılmamış olması,
 Araştırmacının kolay ulaşabileceği bir bölge olmasıdır.
Özel gereksinimli çocuğa sahip ailelerinin demografik bilgileri 'SosyoDemografik Aile Bilgi Formu' aracılığıyla toplanmıştır. Özel gereksinimli çocuğa
sahip ailelerinin aile yaşam kalitesive alt alan algılarını belirlemek amacıyla 'Beach
Center Aile Yaşam Kalitesi Ölçeği (BCAYKÖ) - [Beach Center Family Quality of
Life Scale] kullanılmıştır.
Araştırmada veriler bağımsız değişkenlerin niteliği dikkate alınarak analiz
edilmiştir. Araştırmada ailelerin yaşam kalitesi bağımlı değişken iken; cinsiyet, yaş,
medeni durum, aylık hane geliri, meslek ve aile yapısı bağımsız değişken olarak
alınmıştır. Ölçeklerin analizinde SPSS İstatistik Programı (SPSS 17.0) kullanılmış;
yüzde, aritmetik ortalama, standart sapma, anova, Bonferroni analizi, Tek yönlü
varyans analizi ve Kruskal Wallis testi kullanılmıştır.
Araştırmanın sonucu, Kuzey Kıbrıs, İzmir ve Van'da yaşayan ailelerin aile
etkileşiminin, ebeveynlik alt algı puan ortalamasının yüksek düzeyde olduğu
saptanmışken, Kuzey Kıbrıs ve İzmir'de ailelerin duygusal yeterlilik alt algı puan
ortalamasının orta, Van'da yaşayan ailelerin duygusal yeterlilik alt algı puan
ortalamasının düşük düzeyde olduğu saptanmıştır. Özel gereksinimli çocuğa sahip
ailelerin aile yapısına göre yaşam kalitesi alt alan algılarının çekirdek ailelerin aile
etkileşimi ve ebeveynlik alt alanında; çekirdek aile yapısının en yüksek olduğu,
parçalanmış aile yapısının yüksek olduğu, duygusal yeterlilik alt alanıda çekirdek
aile yapısının orta olduğu, parçalanmış aile yapısının düşük olduğu, finansal
yetersizlik alt alanında; geniş aile yapsının orta olduğu, parçalanmış aile yapısının
orta olduğu, kişisel yetersizlik alt alanında; geniş aile yapısının düşük olduğu,
çekirdek aile yapısının orta olduğu belirlenmiştir.
Anahtar Sözcükler: Aile, Yaşam Kalitesi ve Özel Gereksinimli Çocuk.

Abstract:
In this research, survey method and Causative-Comparative Model which is a
sub-dimension of relational research was used (Fraenkel and Wallen, 2006;
Büyüköztürk, Kılıç, Akgün, Karadeniz and Demirel, 2009). Beach Center Family
Quality of Life Scale was used in this research.
Parametric and non-parametric tests were used in order to determine the
effect of predictive variables of sub-field perceptions of quality of life among
families of children with special needs. Predicted variables of the research are quality
of life of families and sub-field perception; and predictive variables are regions in
which families live, family income, parents' age, parents' job, gender, marital status
and ages.
Study group of the research included mothers and fathers of children with
special needs from Turkish Republic of Northern Cyprus (n=200), Izmir (n=152) and
Van (n=152). Participants were selected based on appropriate sampling method.
vii
North Cyprus, Izmir and Van was selected as research regions. Reasons for selecting
these places are:
 There are families with different socio-demographic characteristics.
 No similar research have been conducted before in these regions.
 Researcher has easy access to these regions.
Demographic information of families of children with special needs were
collected with "Socio-demographic Information Family Form". In addition, Beach
Center Family Quality of Life Scale was used in order to determine the quality of life
among families of children with special needs.
Data were analyzed by considering quality of independent variables. While
dependent variable of the research was quality of life; gender, age, marital status,
educational level of mothers and fathers, income level, job and family structure were
independent variables. SPSS Statistics Program (SPSS 17.0) was used in the analysis
of scales. Percentage, mean, standard deviation, anova, Bonferroni analysis, Oneway variance analysis and Kruskal Wallis test were used in the analysis.
According to the results of the research, family interaction and parenting subperception mean scores of families living in North Cyprus, Izmir and Van are high.
In addition, emotional competence sub-perception mean scores of families living in
North Cyprus and Izmir are at a moderate level and emotional competence subperception mean scores of families living in Van is low. It was also revealed that
nuclear family structure of families of children with special needs is really high in
quality of life sub-field perceptions of family interaction and parenting, broken
family structure is high, nuclear family structure is moderate in emotional
competence sub-field, broken family structure is low, extended family structure is
moderate in financial incompetence sub-field, broken family structure is moderate,
extended family structure is low and nuclear family structure is moderate.
Keywords: Family, Quality of Life and Individual with Special Needs.