Üst bilişsel okuma stratejilerinin anlama düzeyine etkisine yönelik ölçme aracı geliştirme üzerine bir çalışma
A study on developing a measurement tool on the effect of metacognitive reading strategies on the level of understanding
Yazar: HÂLE YÖNEZ
Danışman: PROF. DR. NECATİ DEMİR
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Anlama = Understanding ; Açık uçlu sorular = Open ended questions ; Bilişsel farkındalık = Metacognitive ; Bilişüstü farkındalık = Matacognitive awereness ; Bilişüstü okuma stratejileri = Metacognitive reading strategies ; Bilişüstü stratejiler = Metacognitive strategies ; KWL Stratejisi = KWL Strategy ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Çoktan seçmeli testler = Multiple choice tests ; Ölçme araçları = Measurement tools

Özet:
Bu araştırmanın amacı; 5. sınıf öğrencilerinin anlama becerilerine yönelik öğretim süreçleri ve bu süreçlere ilişkin ölçme araçları geliştirerek, üst bilişsel okuma stratejilerinden KWL stratejisine göre hazırlanan bu ölçme araçlarının öğrencilerin okuduklarını anlamaları ile ilgili bilişsel farkındalıklarını geliştirmeye olan etkisini ortaya koymaktır. Araştırmanın modeli, karma araştırma modellerinden gömülü deneysel desendir. Nicel ve nitel verilerin bir arada değerlendirildiği araştırma deseninin nicel kısmında ön test-son test kontrol gruplu deneysel desen kullanılmıştır. Nitel kısmında ise görüşme yönteminden yararlanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubu, pilot uygulamanın ve asıl uygulamanın yapıldığı çalışma grubu olmak üzere iki gruptan oluşmaktadır. Araştırmanın pilot uygulamasının yapıldığı çalışma grubu, Ankara ili Pursaklar ilçesi Şehit Ali İhsan Lezgi Ortaokulunda öğrenim görmekte olan beşinci sınıflar arasından seçkisiz olarak belirlenen iki beşinci sınıftır. Bu sınıflardan biri deney, diğeri kontrol grubu olarak seçilmiştir. Pilot uygulamada görülen eksikler tamamlanıp hatalar düzeltilmiş ve asıl uygulamaya geçilmiştir. Araştırmanın asıl uygulamasının yapıldığı çalışma grubunu, Ankara ili Pursaklar ilçesi Şehit Murat Düger Ortaokulunda öğrenim görmekte olan 91 beşinci sınıf öğrencisi oluşturmaktadır. Asıl çalışma grubunun deney grubunda 52, kontrol grubunda 39 öğrenci bulunmaktadır. Çalışma süresini kapsayan 12 hafta boyunca toplam 24 ders saatinde deney grubuna KWL stratejisinin kullanıldığı öğretim süreçleri ve bu süreçlere bağlı olarak araştırmacı tarafından hazırlanan, çoktan seçmeli ve açık uçlu sorulardan oluşan ölçme aracı uygulanırken kontrol grubunda ders kitabı temelli ders işleniş süreci yürütülmüştür. Gruplara Okuma Stratejileri Bilişsel Farkındalık Ölçeği ve Okuduğunu Anlama Başarı Testi ön test-son test olarak uygulanmıştır. Çalışmanın sonunda deney grubu ile Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu kullanılarak bire bir görüşmeler yapılmış ve süreç değerlendirmesine ilişkin nitel veriler elde edilmiştir. Elde edilen nitel ve nicel verilerin analizleri ile KWL stratejisine göre planlanan öğretim sürecinin ve hazırlanan ölçme aracının 5. sınıf öğrencilerinin genel üst bilişsel becerilerini artırdığı, bilişsel farkındalık alt boyutlarından planlama boyutunda diğer boyutlardan daha etkili olduğu görülmüştür. Araştırmanın sonunda ulaşılan diğer bulgular planlanan öğretim sürecinin ve hazırlanan ölçme aracının öğrencilerin okuduğunu anlama ile ilgili bilişsel farkındalık düzeylerini artırdığı, okuduğunu anlama becerilerinde gelişim sağladığıdır. Ayrıca deney grubundaki öğrenciler başarı son testindeki açık uçlu sorulara kontrol grubundaki öğrencilere göre daha doğru cevaplar vermişlerdir. KWL stratejisine uygun olarak hazırlanan ölçme aracına ve strateji eğitimi sürecine ilişkin, öğrenciler tarafından olumlu görüşlere yer verildiği görülmüştür. Araştırmanın bulgularından hareketle bilişsel farkındalık düzeyinde okuma stratejileri eğitiminin, öğrencilerin anlama düzeylerinin ve bilişsel farkındalık düzeylerinin gelişimine olumlu etkisinin olduğu görülmüştür.

Abstract:
The aim of the study is to prove the effects of the measurement tools prepared within scope of the KWL strategy, one of the metacognitive reading strategies, on the development of students' cognitive awareness of what they read, by developing teaching processes for the comprehension skills of 5th grade students and measurement tools related to these processes. The model of the research is the embedded experimental design from the mixed research models. In the quantitative part of the research design, in which quantitative and qualitative data were evaluated together, the experimental design with pretest-posttest control group has been utilized. In the qualitative part, the interview method is used, as well. The study group of the research consists of two groups, one of which is the pilot scheme and the other one is main application study group. The study group, in which the pilot application of the research was carried out, consisted of two fifth graders randomly selected from Şehit Ali İhsan Lezgi Secondary School in Pursaklar, Ankara. One of these classes was chosen as the experimental group and the other as the control group. The deficiencies observed in the pilot scheme have been completed, after detected, the errors have been corrected and the actual implementation has been started. The study group, on which the main scheme of the research was applied, consists of 91 fifth grade students studying at Şehit Murat Düger Secondary School in Pursaklar, Ankara. The main study group consists of 52 students in the experimental group and 39 students in the control group. While teaching processes in which the KWL strategy is used and the measurement tool consisting of multiple-choice and open-ended questions prepared by the researcher have been applied to the experimental group in a total of 24 lesson hours during the 12 weeks covering the study period, on the meanwhile the control group has been taught coursebook-based process. Reading Strategies Cognitive Awareness Scale and Reading Comprehension Achievement Test are applied to the groups as pretest-posttest. At the end of the study, one-on-one interviews have been conducted with the experimental group using the Semi-Structured Interview Form and qualitative data regarding the process evaluation have been obtained. With the analysis of the qualitative and quantitative data obtained, it is seen that the teaching process planned according to the KWL strategy and the measurement tool prepared increases the general metacognitive skills of 5th grade students, and it is more effective in the planning dimension, which is one of the cognitive awareness sub-dimensions, than the other dimensions. Other findings gathered at the end of the research are that the planned teaching process and the prepared measurement tool increase students' cognitive awareness levels about reading comprehension and improve their reading comprehension skills. In addition, the students in the experimental group gave more correct answers to the open-ended questions in the achievement post-test than the students in the control group. It is seen that positive opinions have been given by the students about the measurement tool prepared in accordance with the KWL strategy and the strategy education process. Based on the findings of the study, it is observed that reading strategies training at the level of cognitive awareness has a positive effect on the development of students' comprehension levels and cognitive awareness levels.