Post processual "süreç sonrası"arkeoloji ve kültürel miras Çatalhöyük örneği
Post processual archaeology and cultural heritage (the example of Çatalhöyük)
Yazar: MEHMET KAYA YAYLALI
Danışman: DOÇ. DR. VELİ KÖSE
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Arkeoloji = Archaeology ; Arkeolojik kazılar = Archaeological excavations ; Kültürel miras = Cultural heritage ; Çatalhöyük = Çatalhöyük

Özet:
Arkeoloji tarihsel süreç içerisinde gelişerek değişim geçirmiş salt eskiye ait etkileyici (değerli kalıntılar) için yapılan ilk kazı faaliyetlerinin yerini sistemli kazı, tasnif ve değerlendirme süreçleri almıştır. Arkeolojik veri birikiminin artışıyla birlikte ise deneysellikleri ön planda olan antropoloji, zooloji, botanik, kimya ve fizik gibi bilim dallarında uygulanan yöntemlerin kullanımı yaygınlaşmış arkeoloji multidisipliner nitelikli bir bilim dalı haline gelmiştir.Ancak arkeoloji biliminde gözlemlenen bu pozitivist farklılaşma sürecinin tek dinamiği bilimsel ilerlemenin sağladığı yeni koşullar ya da kuramlar değildir. Siyasi ve sosyal hayatı etkilerken bilimsel değerlendirme biçimlerini de şekillendiren büyük olaylar da sosyal bir bilim dalı olan arkeolojiyi etkilemiştir. Özellikle Fransız İhtilali sonrası ortaya çıkan Milliyetçilik akımı birçok toplumsal dönüşümün temel etkeni olmuş ulus devlet anlayışıyla birlikte arkeolojik araştırmaların hedeflerinde dönüşümler yaşanmıştır.Ancak temel olarak geçmişte yaşamış insan topluluklarının ortaya koyduğu bütün eylemlere (beslenme tarzları, ürettikleri ürünler, savaşları, anlaşmaları, inançları?.) bağlı maddi kalıntılar, bu maddi kalıntıların yarattığı ilişkiler ve anılan ilişkilerin yarattığı sosyal ve siyasi sonuçlar arkeolojinin konusunu oluşturmaya devam etmiştir. Söz konusu tez çalışması dâhilinde arkeoloji bilimi teorileri ve uygulamaları bakımından tarihsel süreç içerisinde değerlendirilmiştir. Ayrıca arkeolojinin ilgilendiği tüm kalıntıların karşılığı olan ?kültürel miras? kavramının tanımı yapılmaya çalışılmış bilimsel anlamda gözlemlenen arkeolojik değerlendirme ve çalışma metotlarına ilişkin teknolojik ve düşünsel değişim kapsamında kültürel miras yönetimi kavramı irdelenmeye çalışılmıştır.Özellikle 1960'lı yıllardan itibaren arkeolojik verilerin tanımlanması ya da değerlendirilmesi anlamında yaşanan kuramsal gelişim kültür varlıklarının öneminin bilincine varan meslek kuruluşları, uluslararası örgütler ve ülkelerin kültürel mirasın korunması anlamında yoğun bir çaba içine girmesine neden olmuştur. Söz konusu tez çalışmasıyla taşınır ya da taşınmaz nitelikli ?kültürel miras? bakımından büyük bir zenginliğe sahip olan ve bu zenginliğin tüm insanlığın ortak belleği açısından taşıdığı önemin değerlendirilmesi anlamında sorumluluk ve yükümlülükleri olan ülkemiz sınırları içerisindeki arkeolojik nitelikli kültür varlıklarının yönetimine ve değerlendirilmesine ilişkin ? Post Processual Archaeology ? Süreç Sonrası Arkeolojik çalışmalar kapsamında bir metot analizi yapılmıştır .Anahtar Sözcükler: Arkeoloji, Deneysellik, Teori, Süreç Sonrası, Kültürel Miras

Abstract:
Archaeology witnessed serious transformations in its historical development and first excavations targeting impressive/precious remains replaced by a scientific approach based on systematical excavations, classification and evaluation processes. Methods of empirical sciences like anthropology, zoology, botany, chemistry and physics were applied in line with the increase of archaeological data and archaeology became a multidisciplinary science.New paradigms or theories are not the single source of this positivist transformation observed in archaeology. Significant social events, which influenced political and social perceptions together with scientific methodology, affected archaeology as a social science. Especially Nationalism, which came into view after French Revolution, was primary motivation of important social transformations. Goals of archaeological studies have changed with the establishment of national states as well.The subject of archeological studies continued to be material culture objects, which were created by the activities of ancient societies like subsistence styles, products, wars, agreements, and beliefs etc., together with their social and political implications. Historical development of archaeological theories and their applications have been analyzed within this thesis. Additionally definition of ?cultural heritage? has been given and concept of cultural heritage management was considered in line with the methodological and intellectual developments observed in archaeology practice.Theoretical developments observed in definition of archaeological data or its evaluation during 1960?s lead professional organizations, international institutions and states serious efforts for preservation of cultural heritage. Turkey is enormously rich in terms of movable or immovable cultural heritage and has responsibilities and obligations for the common memory of civilization. A post-processual methodological analysis has been carried out for the management and use of this rich heritage in this study.Keywords: Archaeology, Empirical, Theory, Post Process, Cultural Heritage