Alpullu Şeker Fabrikası ekim alanlarında Rhizomania hastalığının yayılma durumu ve toprak özellikleri ile ilişkisi
Dissemination and relationship with soil characteristics of Rhizomania disease in the areas of Alpullu Sugar Factory
Yazar: RIZA KAYA
Danışman: PROF. DR. GÜRSEL ERDİLLER
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1999
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Alpullu Şeker Fabrikası = Alpullu Sugar Factory ; Bitki koruma = Plant protection ; Ekim alanları = Sowing areas ; Rhizomania = Rhizomania ; Zirai mücadele = Pest management ; Şeker fabrikaları = Sugar factories ; Şeker pancarı = Sugar beet

Özet:
Bu çalışmada, Alpullu Şeker Fabrikası'nın Hayrabolu, İpsala, Lüleburgaz, Malkara, Muratlı ve Uzunköprü bölgelerinde surveyler ve ELISA test sonuçlarına göre, 1996 yılında 1670 da, 1997 yılında 1465 da Rhizomania bulaşık ekim alanı tespit edilmiştir. 1996 ve 1997 yılında Edirne Bölgesi ile yukarıda sözü edilen 6 bölgede tarlada hastalık belirtisi gösteren ve göstermeyen bitkiler ELISA ile doğrulanmıştır. Ayrıca, hastalığın toprak özellikleri ile ilişkisi, ekilen şeker pancarı çeşitlerinin hastalanma durumu, toprak ve su ile hastalığın taşınması incelenmiştir. Hastalığın belirtileri, vejetasyon mevsiminde arazi koşullarında incelenmiştir. Hastalık belirtisi görülen tarlalardaki şeker pancarı bitki kök örneklerinin tamamının ve hiç belirti göstermeyen tarlalardaki şeker pancarı bitki kök örneklerinin ise bir kısmının ELISA test sonuçları pozitif çıkmıştır. Alpullu Şeker Fabrikası'nın bu 7 bölgesinde 50 hastalıklı ve 12 sağlıklı tarladan 0-25 cm derinlikten toprak örnekleri alınmıştır. Bu toprak örneklerinin tekstür, pH, kireç ve organik madde analizleri yapılmış ve değerlendirilmiştir. Ayrıca, 42 hastalıklı ve 12 sağlıklı tarlada 1,5 m derinlikten açılan toprak profillerinin horizonları belirlenmiş ve her horizondan toprak örneği alınmıştır. Bu toprak örneklerinin tekstür, yapı, pH, kireç ve organik madde analiz sonuçları ile 0-75 cm ve 76-150 cm derinliklerde toprağın nemlilik durumu verileri değerlendirilmiştir.Bütün bu sonuçlar, Rhizomania enfeksiyonunun, toprağın tekstür, yapı, kireç ve organik madde varlığı ile toprağın nemlilik durumuna göre değiştiğini göstermiştir. Rhizomania hastalığının bulaşık olduğu tarlaların pH'sı 4,3-7,0 arasında değişmiş ve hastalığın bulaşıklığı en fazla pH'nın 6,0-6,9 olduğu tarlalarda saptanmıştır. Fakat, toprak pH'sının değişmesi ile tarlaların sağlıklı veya hastalıklı olması arasında bir ilişki olmadığı görülmüştür. 50 hastalıklı tarladan alman şeker pancarı kökleri ve bu tarla topraklarında yetiştirilen tuzak bitki köklerinin ELISA sonuçları, hassas çeşitlerin toleranslı çeşitlere kıyasla daha fazla hastalığa yakalandığını ortaya koymuştur. Ayrıca, Rhizomania toprak nakli ve nehir sulan ile taşınmasına rağmen, hastalığın gelişmesi için uygun olmayan toprak özelliklerine sahip tarlalarda şeker pancarını enfekte etmemektedir. ANAHTAR KELİMELER : Rhizomania, Beet necrotic yellow vein virus, Şeker pancarı nekrotik san damar virusu, Rhizomania'nın yayılışı, teşhis, toprak özellikleri

Abstract:
According to the results of surveys and ELISA in Hayrabolu, Ipsala, Lüleburgaz, Malkara, Muratlı and Uzunköprü regions of Alpullu Sugar Factory, it was determined that Rhizomania contaminated fields were 1670 da in 1996 and 1465 da in 1997. The plants of showing and not showing symptoms of Rhizomania disease were proved by ELISA in Edirne region besides six other regions in 1996 and 1997. The relationship between soil characteristics and the disease, the situation of infection of sugar beet cultivars affected by the disaese and widespreading of the disease by soil and water were investigated. The symptoms of the disease were observed in the field conditions during vegetation season. The results of ELISA were positive in all of root samples taken from the sugar beet plants in the fields appearing the symptoms of the disease but in some root samples taken from the sugar beet plants in the fields not appearing any symptoms of the disease. Soil samples were collected from 50 infested fields and 12 healty fields in the depth of zero to 25 cm, in these seven regions of Alpullu Sugar Factory. Texture, pH, lime content, organic matter of these soil samples were analyzed and evaluated. Also, soil layers in the soil profiles of the depth of 1,5 m were detected in 42 infested fields and 12 healty fields. Soil samples were taken from every layers of the profiles.The results of analyzing of texture, structure, pH, lime content, organic matter in these samples and the data of moisture in depth of zero to 75 cm and 76 to 150 cm in these layers of profiles were evaluated. All of these results indicated that infection of Rhizomania disease was changed according to soil texture, structure, lime content, organic matter and moisture. Soil pH in Rhizomania contaminated fields was determined that it was between 4,3 and 7,0. The disease was detected more much in the fields where soil pH was between 6,0 and 6,9. However, it was found that there was no relationship between the changing of soil pH and infested field or non-infested field. The results of ELISA of sugar beet roots collected from 50 infested fields and sugar beet bait plant roots grown in these soil samples indicated that sensitive sugar beet cultivars were more affected than resistant sugar beet cultivars from Rhizomania disease. Also, although Rhizomania disease was transported by soil and water, it didn't infect sugar beet in the fields where not suitable for developing of the disease.. Key Words : Rhizomania, beet necrotic yellow vein virus, dissemination of Rhizomania, detection, soil characteristics