Bitlis ili çorap örücülüğünün araç, gereç, motif yönünden incelenmesi üzerine bir araştırma
The Investigation of the sock knitting in Bitlis province in terms of total, equipment and motifs
Yazar: İMREN FATMA BARUTCU
Danışman: YRD. DOÇ. DR. FERİHA AKPINARLI
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / El Sanatları Eğitimi Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2000
Konu: El Sanatları = Crafts
Dizin: Araç-gereçler = Equipments ; El örgüsü = Hand-knitted ; Motifler = Motifs ; Çorap = Socks ; Örmecilik = Being a knitter

Özet:
İnsanoğlunun çağlar boyunca ürettiği, yaşama geçirdiği değerler onun kültür varlığını oluşturmuştur. Bu kültürel değerlerin oluşum ve gelişiminde bir süreklilik vardır. Bu değerler üretilip tüketilerek devamlılığı sağlanmıştır. Anadolu'da yaşamış bir çok medeniyete merkez olmuş ülkemizde el sanatlarının çok zengin çeşitlerine rastlamak mümkündür. Bu el sanatları içerisinde yer alan örücülük kapsamında incelenen el örgüsü çorapların büyük önemi vardır. Bölgelere göre farklı görünümleri olan çoraplar, el örücülüğünün en güzel örneklerini sergilemektedir. Günümüzde de yapımı devam eden el örgüsü çoraplar ile ilgili araştırmaların yeterince yapılmadığı gözlenmektedir. Bu araştırma, Bitlis İli ve Tatvan ilçesinde bulunabilen el örgüsü çorapların teknik, araç-gereç, motif özelliklerinin ortaya konulması, elde edilen sonuçlardan yeni tasarımlar oluşturarak çağdaş bir boyut kazandırılması amacıyla planlanmış ve yürütülmüştür. Yörede uygulanan anketlerin istatistiksel işlemleri yapılmış, çizelgelere dönüştürülüp yorumlanmıştır. Tespit edilen çorap örneklerinin tek tek fotoğraflar çekilmiş her çorabın desen özelliklerine göre renkli çizimleri ve analizleri yapılmıştır. Bu çorap örneklerinde elde edilen motiflerin kullanım alanının dışında olmak üzere yeni tasarımları yapılıp ürüne dönüştürülmüştür. Bitlis İlinde araç olarak beş şiş gereç olarak ta eskiden yün iplik kullanılmakta iken günümüzde sentetik iplik tercih edilmiştir. Örgü tekniği olarak düz, desenli, renkli desenli ve ajur örgü kullanılmıştır. Araştırma çerçevesinde incelenen 77 çorap örneğinin 64'ünde renkli desenli, 13'ünde ajurlu örgü tekniği kullanılmıştır.339 Yörede çorap örme tekniği olarak başlık kısmından başlanıp, burun kısmında bitirilmektedir. Çoraplarda geometrik, figürlü, bitkisel, sembolik nesneli olmak üzere 5 ayrı bezeme türünün kullanıldığı gözlenmiştir. Bunlardan geometrik bezeme yoğun olarak kullanılmıştır. Yörede kullanılan motiflerin diğer yörelerle benzerlik gösterdiği tespit edilmiştir. Çoraplarda birden fazla kompozisyon şekline rastlanmıştır. Fakat yoğun olarak boyuna kompozisyon şekli kullanılmıştır. Yörede el örgüsü çorapların genelde eski örneklerden bakılarak örüldüğü ve desen motif özelliğini korunduğu gözlenmiştir, Buna dayalı olarak Bitlis ilinde çorap örücülüğünün kuşaktan kuşağa devam eden bir el sanatı olduğu bireylerin çeyiz ve ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla yaptıkları tespit edilmiştir. Geleneksel özellik taşıyan kültürümüzün önemli bir parçası olan çorap örücülüğünde Bitlis yöresinde yapılan araştırmadan elde edilen veriler doğrultusunda tespit edilen motif ve desenlerin özelliğini bozmadan teknolojik gelişmeler yanında farklı açıdan bakarak gerçek kullanım alanlarının(giyim- dekorasyon-süsleme) dışında değerlendirmek üzere çeşitli tasarımları yapılarak yeni bir boyut kazandırılması hedeflenmiştir. Bu hedefler doğrultusunda 6 adet tasarım yapılmış ve bunlardan 3 adeti farklı teknik,malzeme,araç kullanılarak giyim alanında uygulanmıştır. Uygulamaya dönüştürülen bu ürünlerin her aşamasında büyük titizlik gösterilerek estetik ve çağdaş yaklaşımla çalışılmış, bundan sonra yapılacak olan araştırmalara rehberlik etmesi sağlanmıştır.

Abstract:
The Values produced and converted into life by mankind throught the epoces have consisted of his cultural presence. In creation and development of these cultural presence there is continuty that has been provided by producing and consuming of these values. It is possible to come across far rich varieties of the handicrafts in our country that has become a centre for number of civilisations survived in the Anatolia.There is significant importance of the hand knitted socks studied within the scope of knitting involved in among these handicrafts. The socks, which have different appearances by regions exhibit the must beatiful samples of hand knitting. It is observed that the studies relevant to the hand knitting socks that are still continuing are not sufficiently investigated. This study was planned and implemented for the aim to put forward the technical features, tools and aguipment, and the motifs of the hand knitted soks in the area of the Bitlis province and the Tatvan sub-prefecture, and to impart a contemporary dimension by creating new designs. Statistical processes of the inguiries implemented in the region were performed, and converted into diagrams, and construed. Individual pictures of the sock samples determined were taken, and the color drawings and analysis of each sample sock were performed in accordance with their pattern features. The new designs of these patterns obtained from these sock samples were converted into products, other thain their field of use.341 Today, synthetic treads are preferred while wool treads whit five knitting needles were used as a tool in the area of Bitlis Province. The simple knitting, the knitting with designs and colour patterns, and the embrodery are used as the knitting technigue. It was observed that the knitting technigue of colour-patterns and of embrodery wasused in 64 and 13 of total 77 sock samples, respectively, The kniting technigue used in the region is to start from the leg of, and to complete the nose of soks. It was observed that five different kinds of decoration, geometric.floral, symbolic and material were used in the soks, and it was determined that the motifs used within the region were exhibited similarity with that of other regions. More than one composition form was come across in the socks, but longitudinal composition was extensively used. Using the old samples they knit the hand knitting socks was observed, and they preserved the feature of pattern motifs. Based on this concept, it was determined that the sock knitting in Bitlis province is the handicraft dated back from generation, and was implemented to meet the need of individuals as well as bride's dowry. In the sock knitting that is an important part of our culture having traditional feature, it was aimed to impart a new dimension by producing its various designs as to be evaluated other than its field of use ( clohing, decoration) from another viewpoint in line with technologial development, without deterioration the features of the determined patterns and motifs based on thedata obtained from this study in the Bitlis region. Therefore, six designs were prepared, and three of them were applied in the field of clotting by using different technigue, materials and tools. In all stages of these products, an aesthetical and contemporary approach was employed together with utmost fastidious, and was provided guidance for further studies. «&&* 661*^^*