Aralık değerli küresel bulanık analitik hiyerarşi prosesi yöntemi kullanılarak bir yalın olgunluk değerlendirme modeli önerisi
A lean maturity assessment model proposal using interval-valued spherical fuzzy analytic hierarchy process method
Yazar: ASİYE YÜCEDAĞ GÜREL
Danışman: DOÇ. DR. ALPER KİRAZ
Sakarya Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering

Özet:
Yalın Yönetim, sürekli değişen koşullarda ve günümüz rekabet ortamında ayakta
kalabilmek için en etkili ve güçlü metodolojilerden biri olarak kabul edilmektedir. Bir
şirketin ürün ve hizmetlerine sürekli olarak değer katmak, her geçen gün gelişen ve
ticari üstünlük kazanma çabasının bir o kadar zorlu olduğu küresel pazara uyum
sağlamak için çok önemlidir. Bu nedenle Yalın Felsefe şirketler arasında giderek daha
önemli ve popüler hale gelmekte ve şirketler Yalın uygulamalarına giderek daha fazla
güvenmektedir. Yalın Felsefe, müşteriye hiçbir katkı sağlamayan süreçleri ortadan
kaldırarak karlılığı ve kaliteyi artırmaya yardımcı olmakla kalmayıp, aynı zamanda
üretimde ve verimlilikte esnekliği artırmayı da sağlamaktadır. Bu çalışmada Yalın
Olgunluk Seviyesi'ne etki eden en önemli kriterler belirlenmiş ve şirketlerin Yalın
Olgunluk ve Yalın Etkinlik seviyelerini tanımlamalarına ve anlamalarına yardımcı
olacak bir Yalın Olgunluk Ölçüm Modeli geliştirilmiştir. Yakın zamanda tamamlanan
ve Türkiye'nin birçok farklı sektöründen yalın metodolojisi ve teknikleri konusunda
belli bir farkındalığa ve uygulamaya sahip firmaların katılımıyla, 187 orta ve üst düzey
profesyonele uygulanan 116 soruluk çevrimiçi anketten elde edilen verileri içeren bir
vaka çalışması, önerilen yaklaşımın anlaşılmasına yardımcı olması için
gerçekleştirilmiştir. Bu modelde yalın olgunluğu belirlemek için 9 ana 14 alt yalın
kriter (yönetim ve liderlik, kalite, tam zamanında üretim, yalın yöntemler (gembakaizen, ergonomi ve 5S, değer akış haritalama, israf), toplam üretken bakım ve toplam
ekipman verimliliği, tedarik zinciri yönetimi, üretim süreçleri, çalışma koşulları,
insanlar) oluşturulmuş ve her bir kriter önce uzman değerlendirmelerine sonrasında ise
bulanık çok kriterli karar verme metodu kullanılarak göre ağırlıklandırılmıştır. Yalın
kriterlerinin önem derecesinin belirlenmesi ve geliştirilen değerlendirme modelinin ön
testi için görüşlerine başvurulan uzman grubu, endüstri mühendisleri, akademisyenler
ve üretim müdürleri olmak üzere beş kişiden oluşmaktadır. Bu çalışmada, ilk kez
Aralık Değerli Küresel Bulanık Analitik Hiyerarşi Süreci yöntemi, bir Yalın Olgunluk
Değerlendirme Modeli kriterlerinin ağırlıklandırılmasında uygulanmıştır. Yalın
Olgunluk Değerlendirme modeli için gerçekleştirilen modifikasyonlar ve
hesaplamalar, yalın uzmanlarının değerlendirmeleri ve Aralık Değerlemeli Küresel
Ağırlıklı Aritmetik Ortalama yöntemi ile hesaplanan kriter ağırlıklarına dayanarak
Excel aracılığıyla tamamlanmıştır. Anket çalışması aracılığıyla veri toplandıktan
sonra, modelin uyumluluğunu, geçerliliğini ve güvenilirliğini test etmek için
Doğrulayıcı Faktör Analizi, IBM SPSS AMOS V26 programı kullanılarak
uygulanmıştır. Doğrulayıcı Faktör Analizi sonuçlarına göre, önerilen modelin
geçerliliği ve standartlaştırılmış bir araç olarak yalın uygulayıcıları tarafından
kullanılabileceği başarıyla doğrulanmıştır. Yalın olgunluk seviyelerini belirlemek için
Operasyonel Seviye Yalın Olgunluk Modelinde kullanılan seviyelendirme ölçeği
(anlama, uygulama, iyileştirme ve sürdürülebilirlik) kullanılmıştır. Sonuçlar, endüstri
yöneticilerinin piyasada rekabet edebilmek için endüstri performanslarını ve
ietkinliklerini artıracak yalın araçlar üzerinde düşünmelerini ve çalışmalarını
sağlayacaktır. Katılım sağlayan firmalardan elde edilen anket sonuçlarının analizi
sonucunda, genel yalın olgunluk seviyesi 4 üzerinden 2.55 olarak hesaplanmıştır. Bu
sonuç, seviyelendirme ölçeğinde Seviye 3 - İyileştirme aralığına denk gelmektedir.
Ankete katılan firmaların yalın olgunluk seviyesi yüzdesel olarak %64 olarak
belirlenmiştir. Geliştirilen model, modelin iyiliğinin genel olarak iyi uyum sağlayıp
sağlamadığını belirlemek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi ile istatistiksel açıdan
test edilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre, Artımlı Model Uyumu kategorisinde yer
alan Karşılaştırmalı Uyum İndeksi değeri 0,985 olarak hesaplanmış ve kabul edilebilir
aralık değerlerine göre 'Mükemmel' olarak yorumlanmıştır. Mutlak Model Uyumu
kategorisinde yer alan Ki-kare/df değeri 1,719 ile 'İyi', Yaklaşık hataların ortalama
karekökü değeri 0,040 ile 'Mükemmel' ve Standart Ortalama Karekök Kalıntısı değeri
0,059 ile 'Mükemmel' aralıkta olması nedeniyle model uyumuna ilişkin güçlü kanıtlar
göstermektedir. Kompozit Güvenilirlik değerleri, Yalın Olgunluk Değerlendirme
Modeli'nin tüm eksenleri için 0.7 gerekliliğinin üzerinde olduklarını göstermektedir.
Bu sonuçlar kriterlerin güçlü eşzaman geçerliliğini yansıtmaktadır. Ortalama
Çıkartılan Varyans değerleri, gerekli değer olan 0,5'ten yüksektir ve yakınsak
geçerliliğe dair güçlü kanıtlar sunmaktadır. Maksimum Paylaşılan Varyansın Karesi
ve Ortalama Paylaşılan Varyansın Karesi gibi ayırıcı geçerlilik ölçütleri de ayırıcı
geçerliliğe ilişkin güçlü kanıtlar sağlamak üzere gerekli kriterleri karşılamaktadır.

Abstract:
Lean Management is considered as one of the most effective and powerful
metholodogy to survive in the constantly changing conditions and today's
competititon environment. Continuously adding value to a company's products and
services is inevitable to adapting to this evolving and challenging global market. That
is why Lean Philosophy is becoming icreasingly important and popular among
companies and they are relying more and more on it. It is not only assisting to increase
profitability and quality by elimating all processes that provide no value to the
customer but also enabling to increase flexibility in production and in productivity.
Lean Maturity Assessment Models are developed to easily define and track the Lean
Journey of the enterprises. Lean maturity levels indicate the degree to which an
organization is following lean practices. With an accurate and reliable implementation,
based on the results, strengths and weaknesses in lean practices can be identified, the
organization's lean progress can be observed and actions can be defined to achieve the
objectives. Thus, companies have well-defined roadmaps to move to the next level of
lean maturity. As the uncertainties are eliminated, positive improvements in outputs
such as lower complexity level, higher profitability, shorter delivery time, or higher
consumer satisfaction rate can be more easily observed. This study is based on a
Maturity Model which consists of a self-assessment tool for defining Lean Maturity
Level the production areas, and warehouses. With this study, the basic criteria
affecting the lean maturity level were determined in a wide scope and then questions
were formed under each criterion by feeding on the literature. Thereafter, methods of
measuring the Lean Maturity Level were investigated. Based on the knowledge gap in
this field, the purpose of this research is to help the following statements through the
development of a dynamic, multi-dimensional lean maturity model (LMM) tailored
for management and operational level. 1.A company can assess its overall leanness
through using the Lean Maturity Assessment Model. 2.A company can define easily
improvement points according to its Lean Maturity Level. 3.A company can set the
target for the next level of lean maturity. 4.A company can have other outcome
variables that are positively influenced by lean implementations. Such as complexity
level, profitability (in %), delivery time, consumer satisfaction rate, organizational
performance, agility and sustainability. Using this tool would be beneficial to
managers, lean practitioners, and engineers in many ways, primarily in understanding
current gaps in Lean adoption and in identifying further transformation opportunities.
Since there is no one-best-way recipe for lean implementation, this study only intends
to guide the firms with a detailed inspection opportunity of LML for mainly production
and logistic areas. In this study, the criteria affecting the Lean Maturity level were
determined and a Lean Maturity Measurement Model which helps companies to define
and understand the level of Lean Maturity and Lean Effectiveness was developed.
Recently completed a case study included data from an online survey with 116
xxiv
questions which were conducted in the 187 middle to senior level professionals in
Turkey from different industries, manufacturing and process organizations that have
some degree of awareness and implementation of the axes of Lean Maturity
Assessment Model, to help in understanding the proposed approach. In this model, 9
main 14 sub-lean criteria (management and leadership, quality, just in tıme, lean
methods (gemba-kaizen, ergonomy and 5S, value stream mapping, waste), facility
management (total productive maintenance and overall equipment effectiveness),
supply chain management, production processes, working conditions, people) were
generated to determine lean maturity level, and each criteria was weighted based on
the assessments of experts. The group of experts whose assessments were consulted
for the importance qualification of the lean criteria and pre-testing of the assesment
model, consisted of five people, including industrial engineers, academics and
production managers. In the paper, Interval-valued spherical fuzzy analytic hierarchy
process method has been applied very first time to the weighting of the criteria of a
Lean Maturity Assessment Model. Modifications and calculations of lean maturity
model were completed via Excel by evaluating the reviews of lean experts and based
on criteria weights which were calculated Interval-Valued Spherical Weighted
Arithmetic Mean method. After collecting data through an online survey study,
Confirmatory Factor Analysis in IBM SPSS AMOS V26 program has been applied to
test the model fit, validitiy and reliability. The Confirmatory Factor Analysis approach
successfully validated the proposed model, which can be used as standardized
measurement instrument by lean practitioners. In order to determine the Lean Maturity
Levels, the leveling scale (understanding, implementation, improvement, and
sustainability) was used from the Operational Level Lean Maturity Model. The results
will enable the industry managers, researchers and practitioners to think and work on
lean tools to enhance their industry performance and effectiveness to compete in the
market. As a result of the analysis of the survey results obtained from the participating
companies, the overall lean maturity level was calculated as 2.55 out of 4. This result
corresponds to the Level 3 - Improvement range on the leveling scale from the
Operational Level Lean Maturity Model used in the study. The lean maturity level rate
of surveyed companies was set 64%. The developed model was statistically tested with
Confirmatory Factor Analysis to determine whether the goodness of fit of the model
was generally good. According to the results obtained, the Comparative Fit Index value
in the Incremental Model Fit category was calculated as 0.985 and interpreted as
'Excellent' according to the acceptable range values. The Chi-square/df value in the
Absolute Model Fit category is 'Good' with 1.719, the Root Mean Square Error of
Approximation value is 'Excellent' with 0.040 and the Standardized Root Mean Square
Residual value is in the 'Excellent' range with 0.059, showing strong evidence of model
fit. The Composite Reliability values show that they are above the 0.7 requirement for
all axes of the Lean Maturity Assessment Model. These results reflect the strong
concurrent validity of the criteria. The Average Variance Extracted values are higher
than the required value of 0.5, providing strong evidence of convergent validity.
Discriminant validity measures such as Maximum Shared Squared Variance and
Average Shared Squared Variance also meet the required criteria to provide strong
evidence of discriminant validity. Determining lean maturity levels allows businesses
to improve efficiency by examining their processes. Compliance with lean principles
can increase effectiveness and efficiency by reducing waste and optimizing business
processes. Having a lean manufacturing approach can provide businesses with a
competitive advantage. Being able to respond quickly to customer demands and
reducing costs allows us to get ahead in the market. Determining lean maturity levels
is important to maintaining this competitive advantage. Lean principles can make
business processes more flexible and adaptable. Businesses feel the need to determine
their lean maturity level to quickly adapt to changing market conditions and increase
their resilience. In a dynamic production environment, there is a need to adapt to
constantly changing conditions. Lean models offer the opportunity to adapt and
optimize business processes by focusing on continuous improvement principles. Lean
models often take a modular approach, which helps businesses focus on priority areas
and respond quickly to changes. Modularity makes the application more manageable
in a dynamic environment. Nowadays, technological advances can make it easier to
implement lean models. Automation, data analysis and other technological tools can
support businesses in determining and improving their lean maturity levels.
Implementing models based on lean principles can provide a return on investment in
the long term. As businesses see advantages such as cost savings, increased customer
satisfaction and operational efficiency, they can be rewarded for the time and resources
they devote to these models. To adopt the lean philosophy and to properly implement
and develop lean tools, it is useful to conduct a lean assessment using the lean checklist
at regular intervals. As a recommendation, a soft assessment can be done twice a year
with an internal auditor and a comprehensive check with an external auditor once a
year. On the other hand, lean methods should be part of daily shop floor management.
It is also recommended to develop a dynamic assessment system in line with changing
needs over time by using the feedback of the previous assessments and by reviewing
leanness results in comparison with performance.