XIX. yüzyıl ortalarında niş kazasının sosyal ve ekonomik durumu
The social and economic situation pf XIX. century
Yazar: STEVAN KORDIC
Danışman: PROF. DR. ARZU TERZİ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Tarih = History
Dizin: 19. yüzyıl = 19. century ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Sosyoekonomik durum = Socio-economic situation ; Sırbistan-Niş = Sırbistan-Niş ; Temettuat Defterleri = Temettuat Registers

Özet:
Bu çalışma, herkesten gelir durumuna uygun vergi toplanması amacıyla yapılan
reformu yerine getirmek için XIX. yüzyıl ortalarında Osmanlı Devleti'nde yapılan nüfus,
arazi ve emlak sayımının sonucu olarak ortaya çıkan Temettuat defterleri esas alınarak
yapıldı.
Bu çalışmada sözü geçen defterlerde mevcut bilgileri kullanarak Niş şehrinin
ekonomik ve sosyal durumunu göstermek amaçlanmaktadır. Temettuat defterlerinin
incelenmesiyle elde edilen bilgiler, sayılan nüfusun meslekleri, sahip olduğu
gayrimenkulleri, kullandığı toprakları, ellerinde olan hayvan türleri, ödedikleri vergi
miktarları, genel gelirleri vb. hakkında fikir vermektedir.
Çalışmada kullanılan ana yöntem, mevcut bilgilerin sınıflandırılıp sayılmasıyla
farklı yerleşim birimlerine, dini veya etnik gruplarla meslek gruplarına göre istatistik
yapılmasına dayanmaktadır. Sonuç olarak, zengin ve fakir, Müslüman ve Hristiyan,
toprak sahibi olan ve olmayan n1üfus arasındaki karşılıklı ilişkiler ortaya çıkarılmıştır.
Sonuç kısmında, Niş şehrinin nüfusunun üç ana gruba ayrıldığı görülmektedir.
Sosyal tabakalaşmanın üst kısmını büyük toprak sahipleri, yüksek rütbeli devlet
görevlileri ve zengin Hristiyan tüccarlar oluşturmaktadır. Orta düzey, bölgedeki yüksek ve
orta gelirli esnaf ve ziraatçileri; alt düzey, düşük gelirli esnaf ve işçileri içine alır. Bunlar
arasında ek gelir sağlayabilmek için çoğu kez askeri hizmete giren Müslüman esnafı da
bulunmaktadır.
Şehir ekonomisi, gelişmiş gibi görünse de elde edilen vergi geliri, devlet
görevlilerine ödenen maaşları aşmadığı için şehrin öneminin ekonomik kapasitesinden
değil, kaza merkezi olmasından kaynaklandığı görülmektedir.
Anahtar Kelimeler: Ekonomik durum, hayvancılık, meslekler, Osmanlı Devleti,
Sırbistan-Niş, Sosyal hayat, Sosyal yapı, Tarım, Temettuat Defterleri.

Abstract:
.This study is based on Temettuat registers, an Ottoman survey conducted in midnineteenth century as a preparation for an extensive tax reforms aimed at abolishing
intermediaries in tax collection process.
The aim of the study is to present the economic and social situation in the city of
Niš based on the available data collected from the above-mentioned registers. The
information obtained from the examination of Temettuat registers provides insight into the
occupation of surveyed population, their real estate property, land in their position,
animals they were holding, taxes they were paying and their overall income, among
others.
The main method applied in the study was to classify and sum the available data
in order to create statistics related to different residential areas, religious or ethnic
communities and occupation groups. As a result, interrelations between reach and poor,
Muslim and Christian, land owners and landless population, were brought to light.
In conclusion, we suggest that the population of the city can be divided into three
main population groups. The upper social layer encompasses big landowners, higher
state officials and wealthy Christian merchants. The middle layer contains artisans and
agriculturers; the lower layer contains low income artisans and workers. Muslim artisans
who were often joining military service to provide additional income belong to this group.
While the city economy may seem well developed, the total obtained tax income
is below the costs of wages for state officials which leads us to conclude that the
significance of the city resides more in its position as the center of a province, than in its
economic capacities.
Key Words: Economic situation, animal husbandry, occupations, Ottoman State, SerbiaNis, Social life, Social structure, Agriculture, Temettuat Registers