Kültürlerarası hemşirelik teori ve modellerinin araştırmada kullanımı: Bir meta analiz çalışması
The use of transcultural nursing theory and models in research:A meta analysis study
Yazar: KADRİYE BIYIKLI
Danışman: PROF. DR. HANDAN ZİNCİR
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Hemşireler = Nurses ; Hemşirelik = Nursing ; Hemşirelik araştırmaları = Nursing research ; Kültürlerarası duyarlılık = Intercultural sensitivity ; Kültürlerarası ilişkiler = Intercultural relations ; Kültürlerarası yeti = Intercultural competence ; Meta analizi = Meta analysis

Özet:
Bu çalışma, kültürlerarası hemşirelik teori ve modellerinin araştırmalarda kullanımını incelemek amacıyla yapılan bir meta analiz çalışmasıdır. 
2010- 2020 yılları arasında yapılmış çalışmalar, Web of Science, Pubmed, Science Direct, BMJ Journals, EBSCO-CINAHL Complete, EBSCO- MEDLINE Complete, OVID, Wiley Online Library, Cochrane Central Register of Controlled Trials (CENTRAL), TR Dizin, YÖK Tez Tarama ve ProQuest Dissertations and Theses Global (Tez Tarama) veri tabanlarında taranmıştır. Türkçe veya İngilizce dillerinde yazılmış, yarı deneysel ve deneysel çalışmalar, kalite değerlendirmesi orta ve yüksek olan makaleler, tezler araştırmaya dâhil edilmiştir. 
İki bağımsız değerlendirici bağımsız olarak çalışmaların başlık ve özetlerini incelemişler ve metodolojik değerlendirmelerini JBI-MAStARI kritik değerlendirme aracı ile belirlemişlerdir. İnceleme sonucunda 8015 çalışma içerisinden 15 yarı deneysel çalışma meta analize dâhil edilmiştir. 15 Çalışmanın toplam örneklem büyüklüğü 1159 kişidir. 
Verilerin analizi Comprehensive Meta Analysis 3 programı ile yapılmış, etki büyüklüğü hesaplamalarında rastgele etkiler modeli ve Cohens' d kullanılmıştır. Huni grafiği, Duval ve Tweedie'nin çıkar ve ekle yöntemi ve Klasik Korumalı N sonuçlarına göre yayın yanlılığı yoktur. 
Meta analiz sonucuna göre kültürlerarası hemşirelik teori ve modellerinin hem teorik çerçevede hem de sağlık çalışanlarının kültürel yeterlilik düzeylerinin belirlenmesinde ölçüm aracı olarak kullanıldığı belirlenmiştir. Kültürel yeterlilik eğitimi sağlık çalışanlarının kültürel yeterlilik düzeyini orta düzeyde etkilemektedir (d = 0.504, SE = 0,247, 95% CI: 0,020 – 0,989). 
Moderatör analizi sonuçlarına göre, kullanılan ölçüm aracının hesaplanan ortalama etki büyüklüğü (p<0,05) için moderatör olduğu; çalışma yılı, çalışma yöntemi, örneklem büyüklüğü ile teorik çerçeve teori ve modelin kullanımı üzerinde moderatör olmadığı belirlenmiştir.
Hemşire araştırmacıların, kültürlerarası hemşirelik teori ve modellerinin kanıt değeri yüksek araştırmalarda kullanmaları konusunda teşvik edilmesi önerilmektedir. 
Bu çalışma PROSPERO veri tabanına (ID=CRD42021242997) kayıtlıdır ve herhangi bir finansal kaynak kullanılmamıştır.

Anahtar kelimeler: Kültürlerarası Hemşirelik; Kültürlerarası Hemşirelik Teorisi; Kültürlerarası Hemşirelik Modeli/Modelleri

Abstract:
The current study is a meta analysis and aims to investigate to use of the transcultural nursing theory and models in research. 
Studies conducted between 2010 and 2020 were searched through Web of Science, Pubmed, Science Direct, BMJ Journals, EBSCO-CINAHL Complete, EBSCO- MEDLINE Complete, OVID, Wiley Online Library, Cochrane Central Register of Controlled Trials (CENTRAL), TR Index, YÖK Thesis Center and ProQuest Dissertations and Theses Global databases. Quasi-experimental and experimental studies written by Turkish or English, articles and theses having medium and high quality evaluation were included in the research. 
Two researchers independently completed a title and abstract review and assessed the methodological quality of studies by using JBI-MAStARI Quality Assessment Tools. After a pre-selection of 8015 references, 15 quasi-experimental studies were finally included in the meta-analysis. Total sample size of fifteen articles were 1159 participants. 
Analyses were conducted using random-effect models on the Comprehensive Meta-Analysis–CMA Software and Cohens' d was used as effect size. Results of Classical Fail-Safe N, funnel plot and Duval and Tweedie's Trim and Fill revealed no evidence of publication bias. 
The results indicated that the transcultural nursing theory and model have been used in research both theoretical framework and to determine of the cultural competence levels of healthcare professionals as a measurement tool. The cultural competence education had moderate effect on the cultural competence level of the healthcare professionals (d = 0.504, SE = 0,247, 95% CI: 0,020 – 0,989). According to the results of the moderator analysis, measurement tool was determined to be a moderator for the calculated average effect size (p<0,05), while year of study, method of study, sample size and the use of theory and model on the theoretical framework were not moderators. 
It is suggested that nursing researchers should be encouraged to use the transcultural nursing theory and models in research, especially in high-quality evidence research.
This study is registered in the PROSPERO database (ID=CRD42021242997) and no financial resources have been used.
Key words: Transcultural Nursing; Transcultural Nursing Theory; Transcultural Nursing Model/Models