Sekülerleşme tartışmaları sürecinde Türkiye'de dindarlaşma sürecine bir dair değerlendirme
An assessment of the seculari̇zati̇on debate i̇n the process of increasing religiousness i̇n Turkey
Yazar: MEHMET SEMERCİ
Danışman: PROF. DR. KAYHAN DELİBAŞ
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Dindarlık = Religiousness ; Dini kimlik = Religious identity ; Modernleşme = Modernization ; Muhafazakarlık = Conservatism ; Sekülerleşme = Secularization ; Türkiye = Türkiye ; İslamiyet = Islam

Özet:
Tez konusu olarak sekülerleşme tartışmaları sürecinde Türkiye'de dindarlaşma
süreci seçilmiştir. Son yirmi otuz yıllık süreçte tüm dünyada dindarlaşmanın arttığına dair
yoğun tartışmalar sürüp gitmektedir. Bu tartışmaların 1990'lı yılların ortalarından itibaren
ülkemizde de fazlasıyla yaşandığına tanıklık etmiş bulunuyoruz. Bu çalışmada Cumhuriyet
Türkiye'sinin, Osmanlı'dan devraldığı aydınlanmacı, modernleşmeci, seküler, lâik toplum
kurgusunun geldiği toplumsal durumu görmek amaçlanmıştır. 1980'lerden itibaren
kapitalizmin en son uygulaması olan neoliberal politikalar Türkiye'de de uygulanmaya
başlanmıştır. Buna bağlı gelişen kırdan kente göçün artması, gecekondulaşma, köksüzleşme,
geleneksel dayanışma ağlarının çöküşüyle ortaya çıkan boşluğun modern kurumlarca
karşılanmasındaki eksiklikler hem özel hem de kamusal alanda dine yönelimi artmıştır.
Dünyada yükselişe geçen dine dönüş-dine başvuru- ile birlikte ülkemiz özelinde dinin
toplumsal görünürlüğünün ve etkilerinin araştırılarak ortaya çıkarılması bu tezin temel
amacını oluşturmaktadır.
Araştırma stratejisi olarak araştırma problemimizin yapısına en uygun olan nitel
araştırma yöntemi kullanılmıştır. Nitel araştırmanın alt çalışma gruplarından "betimsel
araştırma" tekniğine uygun toplamda 27 görüşmeci ile yüz yüze görüşme
gerçekleştirilmiştir. Aydın örnekleminde bizim temel araştırma yöntemimiz olarak
belirlenmiştir. Sahada elde edilen verilerin tekrar etmeye başladığında görüşmeler
sonlandırılmıştır. Mevcut literatür, bilimsel çalışmalar ve çeşitli dokümanlar da
analizlerimizde kullanılmıştır.
Sekülerleşme tartışmaları ekseninde Türkiye'de görülen dindarlaşmanın arkasındaki
nedenler tartışılarak, Türkiye'deki dindarlaşma gerçeğinin dünya genelindeki dindarlaşma
vi
süreciyle bağıntısını anlamak ve Türkiye'de yaşanan toplumsal değişimin dindarlaşmasekülerleşme tartışmaları bağlamında anlamaya çalışılmıştır.
Bulgularımız araştırmamızın başlangıcında ortaya konulan gözlemlerimiz ve
sayıltılarımızı büyük oranda doğrular niteliktedir. Buna göre tüm dünyada olduğu gibi
Türkiye'de de dindarlaşmanın arttığı, dine yöneliminin olduğu görülüyor, ancak,
'görünürlüğü' artmış olan bu dindarlaşmanın muhtevası hususunda aynı şeyi söylemek pek
mümkün görünmemektedir. Yani görünürde artan dindarlaşmanın nitelik anlamda İslam'a
uygunluğu tartışma konusudur.
ANAHTAR SÖZCÜKLER: Din, Dindarlaşma, Dini Kimlik, Laiklik, Modernleşme,
Muhafazakârlık, Sekülerleşme.

Abstract:
As a research topic for this MA thesis we have chosen the topic of `an assessment of
the secularization debate in the process of growing religiosity in Turkey. There has been
intense debate over the last two decades of increasing religiousness around the world. We
have witnessed that these debates have taken place in our country since the mid-1990s. In
this study, we want to find out the social structural changes, happened in the last two
decades, in relation with the Enlightenment, modernization, secularization and laicity in
which Turkish Republic took over from the Ottoman Empire. The implementation of
neoliberal economic policies by the decisions of 24 January (1980) has resulted in wide
results not only in the economic field but also in the social, political and cultural fields as
well. Due to factors such as the increase in rural to urban migration, slum, rootlessness, and
the failure of the modern institutions to fill the gap caused by the collapse of the traditional
solidarity networks, the tendency towards religion has increased in both private and public
spheres. The foremost aim of this thesis is to investigate the social visibility and effects of
religion in our country, together with the application to religion / rise to the rising religion in
the world.
The qualitative research method was used as the research strategy which is most
suitable for the structure of our research problem. Face-to-face interviews were conducted
with a total of 27 interviewers who were eligible for "descriptive research technique. Aydin
was chosen as our main research cite. The interviews were terminated when the data
obtained in the field started to repeat. Existing literature, scientific studies and various
documents are also used in our analysis.
The sociological reasons behind the process of increasing religiousness,
conservatism and real nature of this debates have been discussed. At the same time, we have
viii
investigated the relationships between the increasing religiousness in Turkey and in the
world. Also, the relationship between social change and increased piety experienced onsecularization debate in Turkey it was examined in the light of qualitative data.
Our findings confirm our observations and assumptions at the beginning of our
research to a great extent. According to that, it seems religious piety have been increasing in
Turkey as well as all over the world, however, it does not seem possible to say the same
about the content of this piety, whose 'visibility' has increased. In other words, the
appropriateness of the apparently increasing religiosity to Islam is a matter of debate.
KEY WORDS: Religion, Piety, Religious Identity, Secularism, Modernization,
Conservatism, Secularization