Gluten enteropatisine bağlı karaciğer nakli olan hastaların uzun dönem sonuçları
Long-term outcomes of liver transplantation in patients with gluten enteropathy
Yazar: CANER ALTUN
Danışman: PROF. DR. MUHSİN MURAT MUHİP HARPUTLUOĞLU
İnönü Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases

Özet:
Giriş: Gluten enteropatisinde karaciğer tutulumu sık görülen bağırsak dışı bulgulardan biridir. Glutensiz diyete yanıt vermeyen son dönem karaciğer hastalarında karaciğer nakli altın standart yöntem olarak kabul edilmektedir. Çalışmamızın amacı, gluten enteropatisi nedeniyle karaciğer nakli yapılan hastalarda nakil sonrasındaki uzun dönem sonuçların retrospektif araştırılmasıdır.
Gereç ve Yöntem: İnönü Üniversitesi Turgut Özal Tıp Merkezi Gastroenteroloji Kliniğinde Ocak 2004 ile Aralık 2023 tarihleri arasında karaciğer nakli yapılan hastalardan doku transglutaminaz veya endomisyum antikor pozitifliği ile ve/veya biyopsi ile gluten enteropatisi tanısı koyulan 28 hasta dahil edildi. Hastaların yaş, cinsiyet, nakil tipleri, survi, nakil öncesi ve sonrası transglutaminaz pozitifliği, vücut kitle indeksleri, osteoporoz durumu, demir eksikliği anemisi, nakil sonrası biliyer komplikasyon, rejeksiyon ve nüks sıklıkları araştırıldı.
Bulgular: Gluten enteropatisi nedeniyle karaciğer nakli yapılan 12 erkek, 16 kadın toplam 28 hasta mevcuttu. Hastaların 26'sına canlı nakil (%92.8); 2'sine kadaverik nakil uygulandı (%7.1). Hastalarımızın 1, 3, 5 ve 10 yıllık sağkalım oranlarını sırasıyla; %92.9, %92.9, %84.4 ve %75 olarak bulunmuştur. Çalışmamızda hastaların %71.4'ünde biliyer komplikasyon gelişti. Hastaların hiçbirisine biliyer komplikasyon nedeniyle cerrahi tedavi uygulanmadı. Biliyer komplikasyonlu tüm hastalar endoskopik ve perkütan tedavi yöntemleri ile başarıyla tedavi edildi. Hastaların 11'inde (%39.3) rejeksiyon gözlendi. Hastaların %22.2'sinin nakil öncesi transglutaminaz düzeyi normal iken nakil sonrası bu oran %81.5 olmuştur ve normal olma oranı anlamlı şekilde artmıştır. Nakil öncesi ile nakil sonrası arasında BMI açısından olumlu yönde anlamlı farklılık görüldü (p<0.001).
Tartışma: Gluten enteropatisinde karaciğer nakli sonrası yüksek sağkalım oranları başka tedavi seçeneği kalmamış son dönem karaciğer hastalıklarında oldukça tatmin edicidir. Sonuçlarımız, gluten enteropatisinde karaciğer naklinin kilo alımı ve çölyak antikorları üzerine anlamlı fayda sağladığını düşündürmektedir.
Anahtar Kelimeler: Çölyak hastalığı, Karaciğer transplantasyonu, Gluten enteropatisi

Abstract:
Introduction: Liver involvement is one of the most common extraintestinal manifestations in gluten enteropathy. Liver transplantation is considered the gold standard method for end-stage liver patients who do not respond to a gluten-free diet. The aim of our study is to retrospectively investigate the long-term outcomes following liver transplantation in patients with gluten enteropathy.
Material and Methods: Twenty-eight patients who underwent liver transplantation between January 2004 and December 2023 at the Gastroenterology Clinic of İnönü University Turgut Özal Medical Center and were diagnosed with gluten enteropathy based on tissue transglutaminase or endomysium antibody positivity and/or biopsy were included. The patients age, gender, transplant types, survi rates, pre- and post-transplant transglutaminase positivity, body mass index, osteoporosis, iron deficiency anemia, as well as post-transplant biliary complications, rejection, and recurrence rates, were investigated.
Results: There were a total of 28 patients, 12 males and 16 females, who underwent liver transplantation due to gluten enteropathy. Twenty-six patients received living donor transplants (92.8%), while 2 received cadaveric transplants (7.1%). The 1, 3, 5, and 10-year survival rates of our patients were found to be 92.9%, 92.9%, 84.4%, and 75%, respectively. In our study, biliary complications developed in 71.4% of the patients. None of the patients underwent surgical treatment for biliary complications. All patients with biliary complications were successfully treated with endoscopic and percutaneous methods. Eleven patients (39.3%) experienced rejection. While 22.2% of the patients had normal transglutaminase levels before transplantation, this rate increased to 81.5% after transplantation, and the rate of normalization was significantly increased. There was a significant positive difference in BMI between pre-transplant and post-transplant (p<0.001).
Discussion: High survival rates after liver transplantation for gluten enteropathy are quite satisfactory in end-stage liver diseases where there are no other treatment options. Our results suggest that liver transplantation after gluten enteropathy provides significant benefits on weight gain and celiac antibodies.
Keywords: Celiac disease, Liver transplantation, Gluten enteropathy