Davranışsal sistem modeline temellendirilmiş hemşirelik girişiminin ergen zorbalığına etkisi
The effect of behavioural system model based nursing intervention on adolescent bullying
Yazar: DERYA EVGİN
Danışman: DOÇ. DR. MERAL BAYAT
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Akran zorbalığı = Peer victimization ; Ergenler = Adolescents ; Hemşireler = Nurses ; Hemşirelik = Nursing ; Hemşirelik araştırmaları = Nursing research ; Hemşirelik eğitimi = Education-nursing ; Hemşirelik hizmetleri = Nursing services ; Yaratıcı drama = Creative drama ; Zorbalık = Bullying ; Öğrenciler = Students

Özet:
Araştırma, davranışsal sistem modeline temellendirilmiş hemşirelik girişiminin ergen zorbalığına etkisinin belirlenmesi amacıyla, randomize, kontrollü, deneysel çalışma olarak yapılmıştır. Çalışmaya 7. sınıfa devam eden 83 (43 çalışma, 40 kontrol grubu) öğrenci alınmıştır. Davranışsal sistem modeli doğrultusunda yaratıcı drama yöntemine göre düzenlenmiş eğitimler dokuz oturumda yapılmıştır. Veriler, kişisel bilgi formu, Geleneksel Akran Zorbalığı Ölçeği (GAZÖ),  Çocuklar İçin Problem Çözme Envanteri (ÇPÇE) ve Çocuklar İçin Empati Ölçeği (ÇEÖ) kullanılarak toplanmıştır. Çalışma grubuna; ölçekler eğitimin öncesinde, eğitimden bir hafta sonra ve eğitimden üç ay sonra uygulanmıştır. Kontrol grubuna da eş zamanlı olarak aynı ölçekler uygulanmıştır.  Veriler, tanımlayıcı istatistikler, yüzde artma/azalma, Cronbach α, ki-kare, iki yönlü/iki faktörlü tekrarlı ölçümlerde varyans analizi (Post-Hoc: Bonferoni) ve Mann Whitney U testleri kullanılarak değerlendirilmiştir. 
Çalışma grubundaki öğrencilerin GAZÖ puan ortalamalarındaki yüzde azalmanın kontrol grubuna göre daha fazla olduğu saptanmıştır (p<0.05). Çalışma grubundaki öğrencilerin GAZÖ puan ortalamalarının eğitim öncesi 1. ölçüme göre eğitim sonrası 2. ve 3. ölçümlerde azaldığı belirlenmiştir (p<0.05). Çalışma grubundaki öğrencilerin ÇPÇE ve ÇEÖ puan ortalamalarındaki yüzde artmanın kontrol grubuna göre daha fazla olduğu saptanmıştır (p<0.05). Çalışma grubundaki öğrencilerin toplam ÇPÇE (p<0.001),  problem çözme becerisine güven (p<0.001),  özdenetim (p<0.05)  ve kaçınma (p<0.05) puan ortalamalarının eğitim öncesi 1. ölçüme göre eğitim sonrası 2. ve 3. ölçümlerde arttığı bulunmuştur (p<0.001). Çalışma grubunun empati ölçeği puan ortalamalarının eğitim öncesi 1. ölçüme göre eğitim sonrası 2. ve 3. ölçümlerde arttığı belirlenmiştir (p<0.05). 
Okullarda yaygın bir sorun olan zorbalığın önlenmesinde Davranışsal Sistem Modeli doğrultusunda yaratıcı drama yöntemiyle verilen eğitimin etkili olduğu ve önleme programlarında kullanılabileceği sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar kelimeler: Davranışsal Sistem Modeli, yaratıcı drama, zorbalık, öğrenci, hemşire.

Abstract:
The study was conducted randomized-controlled and experimentally to determine the effect of Behavioural System Model based nursing intervention on adolescent bullying. Eighty-three students (43 in study group, 40 in control group) attending 7th degree were recruited. Education which was arranged based on creative drama according to Behavioural System Model was carried out in nine sessions. Data were collected with personal information form, Traditional Peer Bullying Scale (TPBS), Problem-Solving Inventory for Children (PSIC), and the Empathy Scale for Children (ESC). The scales were performed to the study group prior to the education, one week and three months after the education. Same scales were performed to the control group concurrently. Data were analysed with descriptive statistics, decrease/increase in percentage, Cronbach α, chi-square, two way/two factor repeated measures analysis of variance (Post-Hoc: Bonferoni)  and Mann–Whitney U tests.  
The decrease in percentage in the mean TPBS scores of study group students was higher than those of control group (p<0.05). Mean pre-education 1st measurement TPBS scores of study group students were reduced in the post-education 2nd and 3rd measurements (p<0.05). The increase in percentage in the mean PSIC and ESC scores of study group students was higher than those of control group (p<0.05). The mean pre-education 1st measurement scores of total PSIC (p<0.001), confidence in the problem-solving skills (p<0.001), self-control (p<0.05) and avoidance (p<0.05) increased in post-education 2nd and 3rd measurements (p<0.001). The mean pre-education 1st measurement score of empathy scale was increased in post-education 2nd and 3rd measurements (p<0.05).
In conclusion, the education based on creative drama according to Behavioural System Model is effective on prevention of bullying, a common problem at schools, and that may be used in prevention programs.

Key words: Behavioural System Model, creative drama, bullying, student, nurse.