İslam hukuk tarihinde bilirkişilik ve fıkhî uygulamalar
Expert witness and fiqhi practices in the history of Islamiclaw
Yazar: FİKRİ FERİD KÖSE
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ İSMETULLAH SAMİ
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Bu çalışmanın temel amacı, hukukun en önemli yardımcılarından olan bilirkişilik
kavramını, önemini, tarihi gelişimini ve uygulamalarını ele almaktır. Bilirkişilik
kavramının bilmek ile doğrudan ilişkili olması bu çalışmanın ilim/bilim-bilgi zemininde
incelenmesi gerekliliğini ortaya koymaktadır.
Çalışmanın birinci bölümünde bilirkişiliğin kavramsal çerçevesi üzerinde
durulmuştur. Buna bağlı olarak İslam hukuk tarihinde bilirkişilik kavramına karşılık
gelen "ehl-i vukuf" terimi ve buna benzer pek çok terim tespit edilmeye çalışılmıştır.
Bunun yanında bilirkişiliğin tarihi gelişimi ele alınarak gerek Batı hukuk tarihinde
gerekse İslam hukuk tarihindeki varlığı kronolojik olarak ele alınıp incelenmeye
çalışılmıştır.
İkinci bölümde bilirkişilik ile ilgili fıkhî uygulamalar birtakım örneklerle birlikte
ele alınmıştır. Özellikle bilirkişilik kavramının özellikleri ile örtüşen fakat doğrudan
bilirkişi olarak isimlendirilmeyen bazı meslek grupları ve görevliler tespit edilerek
yaptıkları bilirkişilik faaliyetleri incelenmeye çalışılmıştır. Bilirkişiliğin, kaynaklarda
doğrudan bir başlık olarak yer almaması konu bağlamında tespit edilen meslek
gruplarını ve faaliyetlerini sunmak bu çalışmanın alana katkı sunması bakımından önem
arz etmektedir.
Çalışmanın üçüncü bölümünde ise bilirkişilik ve hukuki niteliği, İslam hukuku ve
modern hukuk açısından mukayeseli bir şekilde ele alınmıştır.
Yapılan bu çalışmaların neticesinde bilirkişiliğin hukukun tatbikinde adalet ve
hakkaniyeti sağlamak amacını gerçekleştirmek açısından son derece önemli olduğu ve
İslam hukuk tarihinin her döneminde kaynaklarda kendisine farklı suretlerde yer
bulduğu tespit edilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Fıkıh, İslam hukuk tarihi, Pozitif hukuk, Bilirkişi, Ehl-i
vukuf

Abstract:
The main purpose of this study is to analyze one of the most important aids of law
the concept of expert witness, its importance, historical development and practices is to
get it. The fact that the concept of expert witness is directly related to knowing the
necessity of examining the study on the grounds of science/science-knowledge puts it
into practice.
In the first part of the study, the conceptualization of expert witness framework
has been emphasized. Accordingly, expert witness in the history of Islamic law "ahl-i
vukuf" and many similar terms. It is tried to be determined. In addition, the historical
development of expert witness and its presence both in Western legal history and
Islamic legal history is chronologically and analyzed as an attempt to analyze it.
In the second part, jurisprudential practices related to expert witnessing are
discussed with some examples. In particular, some professional groups and officials
who overlap with the characteristics of the concept of expert witness, but are not
directly named as expert witnesses, were identified and their expert activities were tried
to be analyzed. The fact that expert witness is not directly mentioned as a title in the
sources, it is important for this study to contribute to the field by presenting the
professional groups and activities identified in the context of the subject.
In the third part of the study, expertise and its legal nature are discussed in a
comparative manner in terms of Islamic law and modern law.
As a result of these studies, it has been determined that expertise is extremely
important in terms of realizing the purpose of ensuring justice and equity in the
application of law and that it has found a place in different forms in the sources in every
period of Islamic legal history.
Keywords: Fiqh, History of Islamic law, Positive law, Expert, Ahl al-wujuf