Türkiye'de sağlık alanında sivil toplum ve hegemonyanın dönüşümü: Sağlık hakkı-hasta hakları örgütleri örneği
Transformation of civil society and hegemony in the field ofhealth in Turkey: A sample of the right to health - patient rights organizations
Yazar: AYŞE TEKİN
Danışman: PROF. DR. SONGÜL SALLAN GÜL
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Hasta hakları = Patient rights ; Hegemonya = Hegemony ; Sağlık = Health ; Sağlık hakkı = Health right ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Sağlık politikası = Health policy ; Sivil toplum = Civil society ; Sivil toplum örgütleri = Nongovernmental organizations ; Sosyalleşme = Socialization ; Örgütlenme = Organization

Özet:
Günümüzde sağlık alanı, ekonomik etkinlik ve demokratikleşme amaçlarının
birbiriyle ilişkilendirildiği, seçim ve katılım kavramlarının sıkça kullanıldığı ve katılımı
geliştirmek adına hem sivil toplum düzeyinde hem de kurumsal düzeyde girişimlerde
bulunulan alanlardan biri olmuştur. Sağlık alanında hak savunuculuğu yapan sivil
örgütlenmeler, sağlık hizmetleri alanında öne çıkan hasta haklarıyla ilgili yasal ve
kurumsal düzenlemelerle eş zamanlı olarak yıllar içinde sayıca artmıştır.
Bu çalışmada, sağlık hakkı-hasta hakları örgütlerinin yeni liberal hegemonyanın
inşası ve hegemonik mücadele süreçlerinde işlevleri, bu işlevlerle birlikte öne çıkan
çalışmaları Gramsciyen hegemonya kavramı aracılığıyla analiz edilmiştir. Sağlığın
kamusal bir hak ve hizmet alanı olmaktan çıkarılarak piyasalaştırılmasını hedefleyen
dönüşüm sürecinde, sağlık hakkı-hasta hakları örgütlerinin yeni liberal hegemonyanın
rıza ve baskı ilişkilerinin kurulmasında, sosyal düzen ve sosyal kontrol stratejisi olarak
biçimlenmesindeki dönüştürücü rolleri değerlendirilmiştir.
Bu çalışmada eleştirel realist yaklaşım çerçevesinde nitel araştırma yönteminin
kullanılması esas alınmıştır. Amaçlı örnekleme tekniği ile 6 ilde bulunan 18 sağlık hakkıhasta
hakları örgütü örneklem kapsamına alınmış, ancak 5 ilden 7 dernek yöneticisi
görüşmeyi kabul etmiştir. Temmuz 2017-Ağustos 2017 tarihleri arasında 12 kişiyle
derinlemesine görüşme yapılmış, yarı-yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak veri
toplanmıştır. Veriler, anlatı çözümlemesi tekniklerinden birisi olan kategorik içerik
perspektifi kullanılarak analiz edilmiştir.

Abstract:
Today, healthcare field has become one of the fields in which economic efficiency
and democratization aims are interrelated, choice and participation concepts are often
used, and in order to develop participation, there have been attempts of both civil society
and institutional levels. Over the years, civil society organizations which advocate to the
rights in the healthcare field have increased in number simultaneously with the legal acts
and institutional arrangements about patient rights.
In this study, the functions of the right to health-patient rights organizations in the
construction of neoliberal hegemony and the process of hegemonic struggle and the
prominent studies have all been analyzed via Gramscian hegemony concept. Within the
transformation period, which aims marketization of health instead of conserving it as a
public right and service area, the transformative roles of the right to health-patient rights
organizations in the formation as social control and social order strategy and in
establishing the relations of consent and coercion of neoliberal hegemony have been
evaluated.
In this study, the use of qualitative research method is based on within the frame
of critical realistic approach. By purposeful sampling technique, 18 the right to health -
patient rights organizations in 6 cities were taken into the scope of sampling; however, 7
organization administrators from 5 cities accepted to interview. Field survey was carried
out between the dates of July 2017 and August 2017. In-depth interviews were made with
12 voluntaries; the data were gathered by using semi-structured interview form. The data
were analyzed by use of categorical content perspective that is one of the narrative
analysis techniques.