Sorgulayıcı bir bakış açısıyla iklim değişikliğine dair uluslararası metinlerin değerlendirilmesi ve Türkiye'nin durumu
Assessment of international texts on climate change with a questioning perspective and the situation of Turkey
Yazar: SERTAÇ ATABEY
Danışman: PROF. DR. ZEYNEL FUAT TOPRAK
Dicle Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering

Özet:
Küresel iklim değişikliği, "insan faaliyetlerinin sonucu olarak atmosfere salınan ve sera etkisi yaratan gazların birikmesiyle yerküremizin sıcaklığının artmasına bağlı olarak iklim sisteminde meydana gelen düzensizlikler" olarak tanımlanabilir. Tüm canlı yaşamını tehdit eden ve sürekli büyüme eğiliminde olan bu önemli problem uzun yıllardır küresel çapta, tüm yaşam sektörleri arasında ve organize edilen toplantılarda tartışılagelmektedir. Bu toplantıların gerekliliği ve iklim değişikliği konusunun geniş çevrelerce ele alınması ihtiyacı söz konusu çalışmaların kurumsal olarak organize edilmesini ve yönlendirilmesini zorunlu kılmaktadır. Bu zorunluluğun sonucu olarak, Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi, Kyoto Protokolü ve Hükümetlerarası İklim Değişikliği Panelleri gibi uluslararası sözleşme, protokol ve metinler ortaya çıkmıştır.
Güncel literatürde IPCC raporlarını konu edinmiş birçok çalışmaya rastlanmakla birlikte -bu çalışmada yapıldığı gibi- ağırlıklı olarak sorgulayıcı bir bakış açısı ile konuyu ele alan çalışmalara ne yazık ki rastlanmamıştır. Pandemi süresince IPCC faaliyetlerine yönelik ise bugüne kadar yapılmış ve literatüre geçmiş hiçbir çalışmaya ulaşılamamıştır. Diğer taraftan, KP üzerinde çok sayıda yayınlanmış çalışma olmakla birlikte bu çalışmaların her birinin protokolün bir veya birkaç maddesi üzerinde kritik yaptığı görülmektedir. Ülkemizin belirtilen uluslararası metinlere karşı pozisyonuna, bu metinlerden kaynaklanan yükümlülüklerine ve bu metinlere katkısına yönelik olarak uluslararası düzeyde basılı çalışmaların olmadığı, ulusal düzeyde ise bu tür çalışmaların yetersiz olduğu görülmüştür. Bu tez kapsamında yapılan detaylı literatür araştırması sonucunda, oldukça önemli ve birbiri ile ilişkili olan bu metinlerin tamamını konu alan ve bunların üzerinde kritik, eleştiri yapan çalışmalara hala ciddi bir ihtiyaç olduğu kanaatine varılmıştır. Bu çalışma, belirtilen bu ihtiyacı bir nebze gidermek için yapılmıştır. Bu ihtiyaç aynı zamanda bu tezin amacını da belirlemektedir. Daha açık bir şekilde ifade etmek gerekirse; tezin amacı, uluslararası önemli metinlerden olan IPCC raporları ve Kyoto Protokolünün eleştirel bir bakış açısıyla ele almak ve ülkemizin bu metinler bağlamında pozisyonunu ortaya koymaktır. Bu kapsamda çalışmada, IPCC ve Kyoto Protokolü'nün iklim değişikliği konusunda üstlenmiş olduğu uluslararası yol göstericilik ve emisyon azaltımındaki misyonlarında ne kadar başarılı olduğu ayrı iki ana başlık altında tartışılmıştır. Bunun yanı sıra IPCC'nin pandemi süresince ne tür güçlükler ile karşılaştığı ve bu güçlükleri nasıl aştığı da ayrı bir ana başlık altında incelenmiştir. Bunlara ek olarak Türkiye'de sera gazı kavramını tanımlama hassasiyeti ayrı bir ana başlık altında tartışılmıştır. Diğer bir ana başlık altında ise ülkemizin söz konusu uluslararası metinler karşısındaki duruşuna, bu metinlerden kaynaklanan yükümlülüklerine ve bu metinlere katkısına değinilmiştir. Bu yapılırken öncelikle önceki çalışmalar özetlenmiş ve tartışılmıştır. Ancak bununla yetinilmemiştir. Anılan metinler özgün bir bakış açısı ile doğrudan değerlendirilmiş ve eleştirel bir bakış açısı ile tartışılmıştır. Dolayısıyla hem konu ile ilgili bugüne değin yapılmış çalışmalar bir araya getirilerek tartışılmış hem de özgün bazı tespitler yapılmıştır. Bunlara bağlı olarak da bazı önerilerde bulunulmuştur.
Buna göre tez toplam 7 (yedi) kısımdan oluşmaktadır. Oldukça yüklü bir literatür araştırması içermesi nedeniyle literatür çalışması "giriş" bölümünün ardından ikinci bir başlık altında sunulmuştur. Daha sonra IPCC Raporları ve Pandemi Süresince IPCC çalışmaları iki ayrı başlık altında verilmiştir. Kyoto Protokolü ise Dördüncü bölümde yer almaktadır. Beşinci bölümde Türkiye'nin bakış açısı değerlendirilmiş, altıncı bölümde ise ülkemizin anılan uluslararası metinler karşısındaki durumu detaylandırılmıştır. Sonrasında çalışmanın tamamından elde edilen sonuçlar/çıkarımlar ve yapılan öneriler ise son bölümde sunulmuştur. Referans listesi ile tez sonuçlandırılmıştır.

Abstract:
Global climate change can be defined as "irregularities in the climate system due to the increase in the temperature of our earth due to the accumulation of gases released into the atmosphere as a result of human activities and creating a greenhouse effect." This important problem, which threatens all living life and tends to grow constantly, has been discussed on a global scale, among all life sectors, and in organized meetings for many years. The necessity of these meetings and the need for the issue of climate change to be addressed by wider circles necessitate that these studies be organized and directed institutionally. As a result of this obligation, international agreements, protocols and texts such as the United Nations Framework Convention on Climate Change, the Kyoto Protocol and the Intergovernmental Panel on Climate Change have emerged.
Although there are many studies in the current literature that focus on IPCC reports, unfortunately there are no studies that deal with the subject from a predominantly questioning perspective - as done in this study. No studies have been found in the literature regarding IPCC activities during the pandemic. On the other hand, although there are many published studies on KP, it seems that each of these studies is critical of one or a few articles of the protocol. It has been observed that there are no published studies at the international level regarding our country's position towards the mentioned international texts, its obligations arising from these texts and its contribution to these texts, and such studies at the national level are insufficient. As a result of the detailed literature research carried out within the scope of this thesis, it has been concluded that there is still a serious need for critical studies that focus on all of these very important and interrelated texts. This study was conducted to meet this need to some extent. This need also determines the purpose of this thesis. To put it more clearly; The aim of the thesis is to examine the IPCC reports and the Kyoto Protocol, which are important international texts, from a critical perspective and to reveal our country's position in the context of these texts. In this context, the study discusses how successful the IPCC and the Kyoto Protocol are in their missions of international guidance and emission reduction on climate change, under two main headings. In addition, what kind of difficulties the IPCC encountered during the pandemic and how it overcame these difficulties are also examined under a separate main heading. In addition, the sensitivity of defining the concept of greenhouse gas in Turkey is discussed under a separate main heading. Under another main heading, our country's stance towards these international texts, its obligations arising from these texts and its contribution to these texts are mentioned. While doing this, previous studies were first summarized and discussed. However, this was not enough. The mentioned texts were directly evaluated with an original perspective and discussed with a critical perspective. Therefore, the studies on the subject to date have been brought together and discussed, and some original findings have been made. Depending on these, some suggestions have been made.
Accordingly, the thesis consists of a total of 7 (seven) parts. Since it contains a very extensive literature research, the literature study is presented under a second heading after the "introduction" section. Then, IPCC Reports and IPCC studies during the Pandemic are given under two headings. The Kyoto Protocol is included in the Fourth Chapter. In the fifth chapter, Turkey's perspective is evaluated, and in the sixth chapter, our country's situation in the face of the mentioned international texts is detailed. Afterwards, the results/inferences obtained from the entire study and the recommendations made are presented in the last section. The thesis has been concluded with the reference list.