Ankara ilindeki aile hekimliği kliniklerinde çalışan doktorların aşı karşıtlığı konusundaki görüş, tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi
Evaluation of the opinions, attitudes and behaviors of the physicians workingin family medicine clinics in Ankara province about anti-vaccination
Yazar: ERHAN ŞİMŞEK
Danışman: DOÇ. DR. AYLİN BAYDAR ARTANTAŞ
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Ankara = Ankara ; Aşı reddi = Vaccination refusal ; Aşılama = Vaccination ; Aşılar = Vaccines ; Davranış = Behavior ; Doktorlar = Physicians ; Doktorlar-aile = Physicians-family ; Düşünce = Thought ; Tutumlar = Attitudes

Özet:
Giriş ve Amaç: Sağlığın korunması ve devamlılığının sağlanması için en etkin
metotlardan biri aşı uygulamalarıdır. Aşılama, enfeksiyon hastalıklarına bağlı
sakatlıkları ve ölümleri engelleyen etkili, güvenli ve ucuz bir yöntemdir. Dünyada ve
Türkiye'de aşılama oranlarının artmasının yanında, özellikle son yıllarda aşı
karşıtlığının ve aşı kaygılarının artmaya başladığı görülmektedir. Ülkemizde çocuk ve
erişkin olmak üzere aşılama programlarının hem uygulanmasında hem de takibinde
kilit rol oynayan branş aile hekimliğidir. Bu çalışmanın amacı aşı karşıtlığının ve
reddinin hızlı bir ivmeyle arttığı ülkemizde aile hekimliği kliniklerinde uzmanlık
eğitimine devam eden asistan doktorların bu konudaki görüş, tutum ve davranışlarının
değerlendirilmesidir.
Gereç ve Yöntem: Kesitsel tipteki çalışma 15.06.2019-15.11.2019 tarihleri
arasında yürütülmüştür. Çalışmanın evrenini Ankara İli'ndeki Aile Hekimliği
Kliniklerinde çalışmakta olan 360 hekim oluşturmuştur. Katılımcılara veri toplama
aracı olarak sosyodemografik-mesleki özellikleri ve aşılama-aşı karşıtlığı ile ilgili
görüş, tutum ve davranışları sorgulayan anket formu uygulanmıştır. Veriler SPSS v22
programıyla analiz edilmiş, p<0,05 değeri istatistiksel anlamlılık olarak kabul
edilmiştir.
Bulgular: Çalışmaya 311 Aile Hekimliği asistanı dahil edilmiştir. Daha önce
aşı karşıtlığı ile karşılaştığını belirten katılımcı oranı %59,5 (n=185) olarak
saptanmıştır. Bu katılımcıların %85,4'ü (n=158) aşı ve aşılama konusunda bilgi
vererek aşı yaptırmak için ikna etmeye çalıştığını, %12,4'ü (n=23) ise aşı karşıtı olan
kişinin fikrine saygı duyduğunu, üstelemediğini ifade etmiştir. Katılımcıların %94,9'u
(n=295) aşı reddi fikrine, %82'si (n=255) de aşı tereddütü fikrine karşı olduğunu ifade
etmiştir. %90,7'si (n=282) aşı karşıtlığının yasal mercilere bildirilmesi gerektiğini,
%71,1'i (n=221) ise aşı karşıtlığının cezası olması gerektiğini, %19,9'u (n=62) bu
konuda kararsız olduğunu belirtmiştir. 40 yaş ve üzerindekilerin daha genç olanlara,evlilerin bekarlara, sözleşmeli aile hekimliği uzmanlığı (SAHU) eğitimine tabi
asistanların tam zamanlı asistanlara, 3 yıl ve üzeri asistanlık yılı olanların daha az
olanlara, birinci basamak tecrübesi olanların olmayanlara, çocuğu olanların
olmayanlara göre daha fazla sayıda aşı karşıtlığı vakası ile karşılaştığı saptanmıştır.
Katılımcıların çoğunluğu aşı reddi ve tereddüdüne karşı olduklarını ve aşı karşıtlığının
cezasının olması gerektiğini belirtmişlerdir. Bu anlamda katılımcıların
sosyodemografik ve mesleki özelliklerinin farklılık yaratmadığı saptanmıştır (p>0,05).
SAHU asistanlarının tam zamanlı asistanlara göre, birinci basamakta 4 yıl ve üzeri
çalışanların daha kısa süre çalışanlara göre daha fazla oranda aşı karşıtlığı hakkında
eğitim aldığı saptanmıştır. Ek olarak uzmanlık eğitiminde ilk yılı içinde olan
asistanların çoğunluğunun bu eğitim almadığı saptanmıştır. Birinci basamakta
tecrübesi olmayanlar, olanlarla kıyaslandığında aldıkları eğitimin yeterli olduğunu
belirtmişlerdir (p =0,044).
Çalışmaya katılan hekimlerden bir kişi hariç hepsi aşı reddine karşı
olduklarını belirtmişlerdir. Bunun yanında aşı tereddüdünü destekleyen veya bu
konuda kararsız olan katılımcıların oranı da azımsanmayacak düzeyde bulunmuştur.
Aile Hekimliği asistanlarının aşılar ve aşı karşıtlığı konusunda eğitiminin yetersiz
olduğu görülmüştür. Öncelikle hekimlerin bilgi eksiklikleri giderilmelidir. Hekimler
arasında aşı tereddütü yaşayanlarla özel olarak görüşülmeli ve bu durumun nedenleri
ortaya konulmalıdır. Ayrıca birinci basamakta çalışan aile hekimlerine ve Aile
Hekimliği uzmanlık eğitiminin içinde aşı karşıtlığı ile nasıl başa çıkılacağı yönünde
eğitim verilmelidir.
Anahtar kelimeler: Aşı karşıtlığı, aşı reddi, aşı tereddüdü, aile hekimliği

Abstract:
Objective: Vaccine applications are one of the most effective methods for
health protection and promotion. Vaccination is an effective, safe and inexpensive
method that prevents injuries and deaths related to infectious diseases. Besides the
increase in vaccination rates in the world and Turkey, especially in recent years, it is
seen that anti-vaccination and vaccination concerns have started to increase. Family
medicine is the department that plays a key role in both implementation and follow-up
of vaccination programs in our country, including children and adults. The aim of this
study is to evaluate the opinions, attitudes and behaviors of the assistant doctors who
are on their specialization training in family medicine clinics in our country, where the
anti-vaccination / rejection increases rapidly.
Materials and Methods: The cross-sectional study was carried out between
15.06.2019 and 15.11.2019. The universe of the study was 360 physicians working in
Family Medicine Clinics in Ankara Province. A questionnaire form that questions the
socio-demographic-professional characteristics and opinions, attitudes and behaviors
about vaccination-anti vaccination was applied to the participants as a data collection
tool. Data were analyzed with SPSS v22 program and p <0.05 value was accepted as
statistical significance.
Results: 311 Family Medicine assistants were included in the study. The rate
of participants indicating that they had previously encountered anti-vaccination was
59.5% (n=185). 85.4% (n=158) of these participants stated that they tried to persuade
them to get vaccinated by giving information about vaccine and vaccination, while
12.4% (n=23) did not undertake that they respected the opinion of the person who was
anti-vaccine. 94.9% (n=295) of the participants stated that they were against the idea
of vaccination rejection and 82% (n=255) were against the idea of vaccine hesitation.
Statements were that 90.7% (n=282) of anti-vaccination should be reported to legal
authorities, 71.1% (n=221) of anti-vaccination should be punished, 19.9% (n=62) are undecided on this matter. It was found that those who are 40 years and older, married,
with children involved in part-time residency training, with a residency year of 3 years
or more, experienced in primary care, have faced more cases of anti- vaccination
compared to the others. The majority of the participants stated that they are against
vaccine rejection and hesitation, and that there should be a penalty for anti-vaccination.
In this sense, it was determined that the socio-demographic and professional
characteristics of the participants did not make any difference (p>0.05). It was
determined that physcians who are involved in part time residency training and 4 years
or more experienced in primary care received more trainingaboutanti-vaccination
compared to the others. In addition, it was determined that the majority of the residents
who were in their first year in specialty education did not receive this training. Those
who do not have experience in primary care stated that the training they received was
sufficient compared to others (p=0.044).
Conclusion: All of the physicians- except one- participating in the study stated
that they are against vaccine rejection. However, the proportion of the participants who
supported the vaccine hesitation or were undecisive in this regard was found to be
considerable. It has been determined that the most common reason for hesitation about
vaccination is the vaccine side effects. It has been observed that family medicine
residents have insufficient training about vaccines and anti-vaccination. First of all,
knowledge deficiencies of physicians should be eliminated. The physicians should be
consulted privately with those who hesitate to vaccinate and the reasons for this
situation should be revealed. In addition, training should be given to family physicians
working in primary care and how to deal with anti-vaccination in Family Medicine
Specialization training.
Keywords: Anti-vaccine, vaccine rejection, vaccine hesitation, family medicine