Otel işletmelerinde emek sömürüsü, tahakküm ve direniş ilişkilerine dair niteliksel bir araştırma
A qualitative research on the relations of labor exploitation, domination, and resistance in hotel businesses
Yazar: BARIŞ ÇIVAK
Danışman: PROF. DR. SENEM BESLER
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Turizm = Tourism ; İşletme = Business Administration
Dizin: Bourdieu, Pierre = Bourdieu, Pierre ; Direniş = Resistance ; Emek sömürüsü = Labor exploitation ; Konaklama işletmeleri = Occommodation enterprises ; Otel işletmeciliği = Hotel business ; Oteller = Hotels ; Sömürü = Exploitation ; Tahakküm = Domination

Özet:
Bu araştırmanın amacı, otel çalışanlarının emek sömürüsü, tahakküm ve direniş deneyimlerini nasıl algıladıklarını derinlemesine betimlemektir. Araştırmanın kuramsal zeminini emek süreci kuramı, John Scott'ın tahakküm ve direniş sınıflandırması ve Bourdieu'nün alan teorisi oluşturmaktadır.
Araştırmada nitel yöntem benimsenerek, çalışanların sömürü, tahakküm ve direniş deneyimlerini nasıl algıladıkları fenomenoloji deseniyle ortaya çıkarılmıştır. Araştırma kapsamında Antalya ilinde bulunan dört ve beş yıldızlı otel işletmelerinde çalışan 28 kişiyle yüz yüze görüşmeler yapılmıştır. Elde edilen bulgulara göre, sektördeki istihdam biçimleri ve çalışma koşulları incelendiğinde otel çalışanları yüksek düzeyde emek sömürüsüne maruz kalmaktadır. Bununla birlikte çalışanların kontrol mekanizmaları üzerinden hem sömürüldüğü hem de sıkı denetim altında tutulduğu saptanmıştır. Ayrıca çalışanların, yöneticiler, patronlar, müşteriler ve diğer çalışma arkadaşları tarafından fiziksel, maddi, ideolojik tahakküme ve statü tahakkümüne maruz kaldığı tespit edilmiştir. Çalışanların sömürü ve tahakküm pratiklerine karşı alanın vadettiği çıkarlar (illusio), işsizlik ve baskı korkusu, bağlılık, hukuki yetersizlikler ve örgütlü mücadele eksikliği nedeniyle çoğu zaman boyun eğdiği ancak gündelik direniş pratikleriyle de zaman zaman karşı koyduğu görülmüştür. Alanda büyük ve kolektif direniş pratiklerinin olmadığı, ancak bazı gündelik direniş pratiklerinin sömürü ve tahakkümü geriletme ve yavaşlatma potansiyeli içerdiği tespit edilmiştir. Alanda hem itaat hem de direniş sonrası sömürü ve tahakküm pratiklerinin yeniden üretildiği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
The purpose of this research is to describe how hotel employees perceive their experiences of labor exploitation, domination, and resistance. The theoretical basis of the research is labor process theory, John Scott's classification of domination and resistance, and Bourdieu's field theory.
By adopting the qualitative method in the research, how employees perceive their experiences of exploitation, domination and resistance has been revealed through the phenomenology. Within the scope of the research, face-to-face interviews were held with 28 employees working in four- and five-star hotels in Antalya. According to the findings, when the employment patterns and working conditions in the sector are examined, hotel employees are exposed to a high level of labor exploitation. However, it has been determined that the employees are both exploited and kept under strict control through the control mechanisms. In addition, employees are subjected to physical, material, status and ideological domination by managers, bosses, customers, and other colleagues. It has been observed that the employees are often submissive due to the interests (illusio), the fear of unemployment and oppression, loyalty, legal inadequacies, and lack of organized struggle, but occasionally resist with daily resistance practices. It has been determined that there are no large-scale collective resistance practices in the field, but some daily resistance practices have the potential to decelerate exploitation and domination. It has been determined that exploitation and domination practices are reproduced after both obedience and resistance.