Bireysel sporcuların algıladıkları antrenör davranışının zihinsel dayanıklılık ve öz yeterlik düzeylerine etkisi
The effect of coach behaviour perceived by individual athletes on their mental toughness and self-efficacy levels
Yazar: RABİA YILDIZ ÖZTÜRK
Danışman: PROF. DR. TURHAN TOROS
Mersin Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Beden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Spor = Sports

Özet:
Bu çalışmanın amacı bireysel sporcularda zihinsel dayanıklılık ve öz-yeterlik durumlarında antrenör davranışının etkisinin incelenmesidir. Bu çalışmanın genel evrenini Türkiye'de bulunan tüm bireysel sporcular oluşturmaktadır. Araştırma evrenini ise büyükşehir kapsamında Mersin, İzmir, İstanbul, Ankara, Adana gibi şehirlerdeki bireysel sporculardan oluşmaktadır. Örneklem grubuna ölçüt örneklem yöntemi ile belirlenen bu şehirlerin merkez ilçelerindeki tesislerde spor yapan ve kolay ulaşılabilir sporcular dahil edilmiştir. Ortaya konulan problem cümlelerini incelemek amacıyla araştırmaya 450 kadın (Xyaş=25,5±3,73) ve 320 erkek (Xyaş=24,92±3,32) olmak üzere toplam 770 lisanslı sporcu katılmıştır. Veri toplama araçları olarak Sheard ve diğ. (2009)'nın geliştirdiği ve Altıntaş (2015)'ın Türk kültürüne uyarladığı Sporda Zihinsel Dayanıklılık Envanteri (SZDE), Sherer ve diğ. (1982)'nın geliştirdiği ve Yıldırım ile İlhan (2010)'ın Türk kültürüne uyarladığı Genel Öz Yeterlik Ölçeği (GÖYÖ) ve Cote ve diğ. (1999)'nın geliştirdiği, Yapar ile İnce (2014)'nin Türk kültürüne uyarladığı Sporcular için Antrenör Davranışlarını Değerlendirme Ölçeği (SADDÖ) kullanılmıştır.  Verilerin analizinde değişkenler arasında karşılaştırma ve korelasyon türü incelemeleri içeren ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. İstatistiksel analiz olarak iki grup farkını bulma açısından bağımsız t-Testi, ikiden fazla grup farkını bulma açısından Tek Yönlü ANOVA testi, yaş ve spor deneyimi durumlarıyla ilişkilerini ortaya koymak amacıyla ise Pearson Korelasyon Analizi kullanılmıştır. Bulgular incelendiğinde, sporcuların zihinsel dayanıklılık envanteri güven alt boyutu ile algılanan antrenör davranışı ölçeği olumsuz antrenör davranışları alt boyutu arasında anlamlı, negatif yönlü ve düşük düzeyli (r=-.126, p<0,01) bir ilişki tespit edilmiştir. Zihinsel dayanıklılık envanteri devamlılık alt boyutu ile hedef belirleme alt boyutu arasında anlamlı, pozitif yönlü ve düşük düzeyli (r=.144, p<0,01) bir ilişki belirlenmiştir. Kontrol alt boyutu ile hedef belirleme alt boyutu arasında anlamlı, pozitif yönlü ve düşük düzeyli (r=.176, p<0,01), kontrol alt boyutu ile yarışma stratejileri alt boyutu arasında anlamlı, pozitif yönlü ve düşük düzeyli (r=.206, p<0,01), kontrol alt boyutu ile olumlu antrenör davranışları alt boyutu arasında anlamlı, pozitif yönlü ve düşük düzeyli (r=.122, p<0,01), kontrol alt boyutu ile olumsuz antrenör davranışları alt boyutu arasında anlamlı, pozitif yönlü ve düşük düzeyli (r=.172, p<0,01) ilişki görülmüştür. Öz yeterlik ölçeği başlatma alt boyutu ile olumsuz antrenör davranışları alt boyutu arasında anlamlı, negatif yönlü ve düşük düzeyli (r=-.083, p<0,05) ilişkiİ yılmama alt boyutu ile teknik beceri öğretimi alt boyutu arasında anlamlı, pozitif yönlü ve düşük düzeyli (r=.098, p<0,01) ilişki, sürdürme alt boyutu ile zihinsel hazırlık alt boyutu arasında anlamlı, pozitif yönlü ve düşük düzeyli (r=.166, p<0,01) ilişki görülmüştür. Araştırmanın sonucuna göre, bireysel sporcuların algılanan antrenör davranışını ile öz yeterlik ve zihinsel dayanıklılık puanlarının ilişkili olduğu ortaya çıkmıştır.

Abstract:
The aim of this study is to examine the effect of coach behaviour on mental toughness and self-efficacy in individual athletes. The general population of this study consists of all individual athletes in Turkey. The research population consists of individual athletes in cities such as Mersin, Izmir, Istanbul, Ankara, Adana within the scope of metropolitan cities. The sample group included easily accessible athletes who do sports in the facilities in the central districts of these cities determined by the criterion sampling method. In order to examine the problem statements put forward, a total of 770 licensed athletes, 450 female (Xage=25,5±3,73) and 320 male (Xage=24,92±3,32), participated in the study. As data collection tools, the (Sport Mental Toughness Questionnaire (SMTQ-14) developed by Sheard et al. (2009) and adapted into Turkish culture by Altıntaş (2015), the General Self-Efficacy Scale developed by Sherer et al. (1982) and adapted into Turkish culture by Yıldırım and İlhan (2010), and finally the Coaching Behaviour Scale for Sport (CBS-S) developed by Cote et al. (1999) and adapted into Turkish culture by Yapar and İnce (2014). In the analysis of the data, the relational screening model, which includes comparison and correlation type examinations between variables, was used. As statistical analysis, independent t-test was used to find the difference between two groups, one-way ANOVA test was used to find the difference between more than two groups, and Pearson Correlation Analysis was used to reveal the relationship between age and sport experience. When the findings were examined, a significant, negative and low-level (r=-.126, p<0.01) relationship was found between the trust sub-dimension of the mental toughness inventory and the negative coach behaviours sub-dimension of the perceived coach behaviour scale. A significant, positive and low-level (r=.144, p<0.01) relationship was determined between the continuity sub-dimension of the mental toughness inventory and the goal setting sub-dimension. There was a significant, positive and low-level (r=.176, p<0,01) relationship between the control sub-dimension and goal setting sub-dimension, and a significant, positive and low-level (r=. 206, p<0,01), a significant, positive and low level (r=.122, p<0,01) relationship between the control sub-dimension and positive coaching behaviours sub-dimension, and a significant, positive and low level (r=.172, p<0,01) relationship between the control sub-dimension and negative coaching behaviours sub-dimension. There was a significant, negative and low-level (r=-.083, p<0.05) relationship between the initiation sub-dimension of the self-efficacy scale and the negative coach behaviours sub-dimension, a significant, positive and low-level (r=.098, p<0.01) relationship between the intimidation sub-dimension and the technical skills teaching sub-dimension, and a significant, positive and low-level (r=.166, p<0.01) relationship between the maintenance sub-dimension and the mental preparation sub-dimension. According to the results of the study, it was revealed that the perceived coach behaviour of individual athletes was related to their self-efficacy and mental toughness scores.