Kronik ağrı tanısı almış bireylerde kronik ağrının gerginlik modeli'nin (KAGEM) incelenmesi
The investigation of the tension model of chronic pain (TMCP) in individuals diagnosed with chronic pain
Yazar: TUĞÇE ERDOĞRU
Danışman: DOÇ. DR. AYŞE NİLÜFER ALÇALAR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Ağrı = Pain ; Gerginlik = Tension ; Kronik ağrı = Chronic pain ; Ölçekler = Scales

Özet:
Sık karşılaşılan bir halk sağlığı problemi olan ağrı, Uluslararası Ağrı Araştırmaları Birliği (1988) tarafından, mevcut veya potansiyel bir doku hasarına bağlı hoş olmayan duyusal ve duygusal bir yaşantı olarak tanımlanmaktadır. En az üç aydır devam eden ve tedavi edilmesine rağmen geçmeyen ağrılar, kronik ağrı olarak değerlendirilmektedir. Bu araştırmanın temel amacı kronik ağrının oluşumunu ve sürdürülmesini açıklamayı hedefleyen Kronik Ağrının Gerginlik Modeli'nin (KAGEM) sınanmasıdır. 

İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi, Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Anabilim Dalı polikliniğinde kronik ağrı tanısı almış hastalar, üç aydan fazla süredir kronik ağrısı olduğunu bildiren kişiler ve ağrı yakınması olmayan sağlıklı bireyler, bu çalışmanın örneklemini oluşturmaktadır. Çalışma kapsamında üç farklı katılımcı grubundan veri toplanmıştır. Birinci grup (n= 100) poliklinik randevusuna gelen, son 3 aydır ağrısı olduğunu bildiren ve yüz yüze görüşmeler ile veri toplanan ağrı hastalarından oluşmaktadır. İkinci grup (n=86) Ağrı Değerlendirme Formu'nda son 3 aydır ağrısı olduğunu bildiren ve online olarak veri toplanan ağrı hastalarından oluşmaktadır. Üçüncü grup (n=167) ise ağrı yakınması olmayan sağlıklı bireylerden oluşan ve online olarak veri toplanan kontrol grubudur. İlk iki grup için son üç aydır devam eden ağrı yakınmasına sahip olmak, 18-65 yaş aralığında olmak ve okuma yazma bilmek içleme kriterleri olarak alınmıştır.  Üçüncü grup için son üç aydır devam eden ağrı yakınması olmaması, 18-65 yaş aralığında olmak ve okuma yazma bilmek içleme kriterleri olarak değerlendirilmiştir. Üç grup için de okuma-yazma bilmeyen, psikiyatrik hastalığı olduğunu bildiren ve yaş kriterini sağlamayan katılımcılar, araştırmaya dahil edilmemiştir. 

Araştırmada kullanılacak ölçüm araçları belirlenirken KAGEM yapıları göz önünde bulundurulmuştur. Birinci ve ikinci gruba Sosyodemografik ve Kişisel Bilgi Formu, Görsel Analog Skalası-Ağrı (GAS-A), Görsel Analog Skalası-Gerginlik (GAS-G), Ağrı Değerlendirme Formu, Ağrıyla Baş Etme Envanteri (ABE), Bedensel Duyumları Abartma Ölçeği (BDAÖ), Depresyon-Anksiyete-Stres Ölçeği (DASS-42), Toronto Aleksitimi Ölçeği (TAÖ-20), Yaşam Kalitesi Ölçeği (SF-36) ve Ağrı İnançları Ölçeği (AİÖ) verilmiştir. Ek olarak birinci grubun bedensel gerginlik düzeyi Görsel Analog Skalası-Gerginlik'in (GAS-G) yanı sıra algometre ile de değerlendirilmiştir. Üçüncü gruba ise Ağrıyla Baş Etme Envanteri (ABE) ve Ağrı Değerlendirme Formu dışında kalan ölçüm araçları verilmiştir. 
Verilerin analizinde SPSS v25.0 ve Lisrel 8.51 programları kullanılmıştır.  Betimsel analizler, normal dağılım sınaması, Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA), Eşlenik Örneklemler için t Testi ve Bağımsız Örneklemler için t Testi, SPSS programı aracılığıyla yürütülmüştür. Aracı etki hipotez sınamaları ise Yapısal Eşitlik Modellemesi kullanılarak Lisrel programı aracılığıyla gerçekleştirilmiştir. Anlamlılık düzeyi p<.05 olarak kabul edilmiştir.
KAGEM'in en temel varsayımı gerginliğin öncülleri ve kronik ağrı arasında bedensel gerginliğin aracı rol oynamasıdır. Kişilik özelliği olarak değerlendirilen aleksitimi, gerginliğin öncülleri olarak ele alınmış, aleksitimi ve kronik ağrı arasındaki ilişkide bedensel gerginliğin aracı etkisi bulunarak modelin temel varsayımı doğrulanmıştır. Bunun yanı sıra, bedensel duyumları abartma gerginliğin öncülleri olarak ele alındığında, bedensel duyumları abartma ve kronik ağrı arasında gerginliğin aracı rolü bulunamamıştır. Bu durum, bedensel duyumları abartmanın doğası gereği gerginliğin öncülü olabilecek yatkınlaştırıcı bir yapıdan ziyade daha durumsal bir yapı olmasıyla açıklanmıştır. 

KAGEM'in diğer bir varsayımı bedensel gerginlik ve kronik ağrının sonuçları arasında kronik ağrının aracı rol oynamasıdır. Bu çalışmada ağrı inançları, baş etme, depresyon ve yaşam kalitesi kronik ağrının sonuçları olarak değerlendirilmiştir. Yürütülen analizler sonucunda olumsuz sonuç değişkenleri söz konusu olduğunda kronik ağrının aracı etkisi olduğu görülmüştür.
Bu çalışmada KAGEM'in merkezi bileşeni olan gerginlik, öz bildirime dayalı ölçülmüştür. Öz bildirime dayalı gerginlik ölçümüne yönelik yürütülen analizler sonucunda ağrı gruplarının benzer düzeyde gerginlik bildirdiği, kontrol grubunun ise ağrı gruplarından istatistiksel olarak düşük gerginlik düzeyi bildirdiği saptanmıştır. Bu durum, öz bildirime dayalı gerginlik ölçümünün bedensel gerginliği ayırt edebildiğini düşündürmüştür. Bunun yanı sıra kronik ağrılı grupların kontrol grubuna kıyasla depresif belirtilerinin istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek ve yaşam kalitelerinin ise düşük olduğu bulunmuştur. 

İlgili bulgular kronik ağrı yaşantısında bedensel gerginliğin merkezi bir rol oynadığına dair kanıtlar sunmakta olup, kronik ağrının tedavisinde bedensel gerginlik bileşeninin önem taşıdığını düşündürmektedir.

Abstract:
Pain, a common public health problem, is defined by the International Association for the Study of Pain (1988) as an unpleasant sensory and emotional experience associated with existing or potential tissue damage. Pain that persists for at least three months and does not recover despite treatment is considered chronic pain. The main purpose of this research is to test The Tension Model of Chronic Pain (TMCP), which aims to explain the occurence and maintenance of chronic pain.

Patients diagnosed with chronic pain in the outpatient clinic of Istanbul University Istanbul Faculty of Medicine, Department of Physical Medicine and Rehabilitation, individuals who report having chronic pain that has been used for more than three months and healthy individuals without pain complaints comprise the sample of this study. In this study, data were collected from three different participant groups. The first group (n= 100) consisted of pain patients who came to the outpatient clinic appointment, reported that they had pain for the last 3 months, and collected data through face-to-face interviews. The second group (n=86) consisted of pain patients who reported that they had pain for the last 3 months in the pain assessment form and collected data through online. The third group (n=167) is the control group, which consists of healthy individuals who do not have pain and collected data through online. For the first two groups, having complaints of pain in the last three months, being between the ages of 18-65, and literate were determined as inclusion criteria. For the third group, no complaints of pain for the last three months, being between the ages of 18-65 and literate were evaluated as inclusion criteria. Participants who were illiterate, reported having a psychiatric illness, and did not meet the age criteria for all three groups were excluded from the study.

The TMCP structures were taken into account while determining the measurement tools to be used in the research. The following measurement tools were used to collect data from the first and second groups: Sociodemographic and Personal Information Form, Visual Analog Scale-Pain (VAS-A), Visual Analog Scale-Tension (VAS-T), Pain Assessment Form and Pain Coping Inventory (PCI), The Somatosensory Amplıfıcatıon Scale (SSAS), Depression Anxiety and Stress Scale (DASS), The Twenty Item Toronto Alexithyma Scale (TAS-20), SF-36 Health Survey and The Pain Beliefs Questionnaire (PBQ). Moreover, the bodily tension level of the first group was evaluated with an algometer in addition to the Visual Analogue Scale-Tension (VAS-G). All measurement tools except the Pain Coping Inventory (PCI) and the Pain Evaluation Form were used while data were colleceted from the third group. 

SPSS v25.0 and Lisrel 8.51 programs were used in the analysis of the data. Descriptive analyzes, normal distribution test, One-Way Analysis of Variance (ANOVA), Paired Samples t Test and Independent Samples t-Test were performed in SPSS program. The mediating effect hypothesis tests were carried out using the Structural Equation Modeling through the Lisrel program. Significance level was accepted as p<.05.

The basic assumption of the TMCP is that bodily tension plays a mediating role between tension premises and chronic pain. In this study, alexithymia, which is accepted as a personality trait, was considered as the premise of bodily tension, and the mediator effect of physical tension was found in the relationship between alexithymia and chronic pain, and the basic assumption of the model was confirmed. Moreover, when somatosensory amplification were considered as the premise of bodily tension, no mediator role of bodily tension was found between somatosensory amplification and chronic pain. This is explained by the fact that somatosensory amplification is a more situational structure rather than a premises structure of bodily tension.

Another assumption of the TMCP is that chronic pain mediates the outcomes of chronic pain and bodily tension. In this study, pain beliefs, coping, depression and quality of life were evaluated as outcomes of chronic pain. 

As a result of the analyzes conducted, it was seen that chronic pain has a mediating effect when it comes to negative outcome variables.

In this study, bodily tension, which is the central component of the TMCP, was measured based on self-report. As a result of the analyzes conducted for self-reported tension measurement, it was determined that the pain groups reported a similar level of tension, while the control group reported a statistically lower level of tension than the pain groups. This finding suggested that self-reported tension measurement can distinguish bodily tension. Furthermore, depressive symptoms of the chronic pain groups were found to be statistically significantly higher and their quality of life was lower compared to the control group.

These findings provided evidence that bodily tension plays a central role in chronic pain experience and suggested that the bodily tension component is important in the treatment of chronic pain.