Türkiye Türkçesi tiyatro metinlerinde nezaket dili
Politeness in Turkish theatrical plays
Yazar: ÖZGÜR ÖNER
Danışman: PROF. DR. MUNA YÜCEOL ÖZEZEN
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Dilbilim = Linguistics
Dizin: Dilbilim = Linguistics ; Dilsel nezaket = Linguistic politeness ; Kibarlık = Politeness ; Nezaket = Kindness ; Sözlü anlatım = Oral narrative ; Tiyatro = Theatre ; Tiyatro oyunları = Theater plays ; Türkiye Türkçesi = Turkey Turkish ; Türkçe = Turkish ; Türkçe metinler = Turkish texts

Özet:
Bu çalışmada Brown ve Levinson'un Nezaket Kuramı temel alınmış ve Türkiye Türkçesi açısından değerlendirilmiştir. Bu amaçla Cumhuriyet Dönemi Türk tiyatrosundan beş eser seçilmiş ve çalışmanın veri tabanındaki örnekler bu eserler taranarak oluşturulmuştur. Bu nedenle bu çalışmanın veri tabanı, yazılı hale getirilmiş kurgusal sözlü dil kullanımlarından oluşmaktadır. Çalışmada taranan metinler Oğuz ATAY'ın Oyunlarla Yaşayanlar, Cevat Fehmi BAŞKUT'un Paydos, Memet BAYDUR'un Yangın Yerinde Orkideler, Tuncer CÜCENOĞLU'nun Boyacı ve Güngör DİLMEN'in Hakimiyet-i Milliye Aşevi adlı tiyatro eserleridir. Çalışmamızda incelediğimiz metinlerden elde edilen verilerin, Türkiye Türkçesinde nezaket söylemini incelemek için yeterli nitelikleri barındırdığı ve çalışmanın amacına ulaşmasını sağlayacak kapsamda olduğu düşünülmüştür.
	Giriş bölümünde çalışmanın konusu, amacı, önemi, sayıltıları ve sınırlılıkları ile çalışmada kullanılan bazı terimler ile ilgili bilgiler verildikten sonra, ikinci bölümde kuramsal açıklamalar yapılmıştır. Üçüncü bölümde ise araştırmanın yöntemi, araştırma evreni ile örneklemi ve veri toplamada kullanılan araçlar ile ilgiler bilgiler yer almaktadır. 
	Dördüncü bölümde, yakınlayıcı ve uzaklayıcı nezaket stratejileri Türkiye Türkçesi temel alınarak sınıflandırılmıştır. Çalışma kapsamında incelenen tiyatro metinlerinden elde edilen veriler bu sınıflandırma kapsamında incelenmiş ve açıklanmıştır. Çalışma, bulguların yorumlanması ve elde edilen sonuçların paylaşılması ile tamamlanmıştır. 

Anahtar kelimeler: edimbilim, Türkiye Türkçesi, yakınlayıcı nezaket, uzaklayıcı nezaket, itiba

Abstract:
This study is based on Brown and Levinson's Politeness Theory and this theory is evaluated in terms of Turkish. For this purpose, five dramas from the Republican Period of Turkish theater were selected and the samples in the database were compiled by scanning these dramas. Therefore, the examples in the database of this study consist of written fictional verbal language usage. The texts scanned in the study are Oğuz ATAY's Oyunlarla Yaşayanlar, Cevat Fehmi BAŞKUT's Paydos, Memet BAYDUR's Yangın Yerinde Orkideler, Tuncer CÜCENOĞLU's Boyacı and Güngör DİLMEN's Hakimiyet-i Milliye Aşevi. The data obtained from the texts of our study is thought to be hosting the properties of politeness theory in Turkish that can be examined and to be in the context that would achieve the objectives of the study.
	In the introductory part, after giving information about the subject, aim, importance, assumptions and limitations of the study and some terms used in the study, theoretical explanations are made in the second part. In the third part, the method of the research, the sample of the research universe and the tools used in data collection are given.
	In the fourth part, negative and positive politeness are classified on the basis of Turkish. The data obtained from the theater texts were examined and explained within the scope of this classification. The study was completed by interpreting the findings and sharing the results.

Keywords: pragmatics, Turkish, positive politeness, negative politeness, face.