Hemşirelik yüksekokullarında eğiyimi iyileştirme çalışmaları için durum değerlendirmesi
The evaluation in nursing school to improve the education
Yazar: SERAP SÖKMEN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ÜLKÜ BAYKAL
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelikte Yönetim Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2001
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Bu araştırma ülkemizde bulunan hemşirelik yüksekokullarının eğitimde kalite çalışmaları açısından durumlarını değerlendirmek amacıyla, tanımlayıcı olarak planlanmıştır. Araştırma, evrenini 1999 ÖSYM kitaplığında hemşirelik yüksekokulu olarak belirtilen 4 özel ve 8 kamuya ait olmak üzere 12 hemşirelik yüksekokulu müdürleri, müdür yardımcıları, anabilim dalı başkanları ve diğer öğretim elemanları oluşturmaktadır. Araştırmada bir örneklem seçme yöntemine gidilmeyerek, araştırmanın yapılmasını uygun bulan hemşirelik yüksekokullarındaki tüm öğretim elemanları araştırma kapsamına alınmıştır. Veri toplama aracı olarak, eğitimin kalitesini değerlendirmede temel oluşturan kriterleri sorgulayan, literatür ve uzman kişilerin görüşleri doğrultusunda hazırlanan, yüksekokul müdürleri, müdür yardımcıları, anabilim başkanları ve diğer öğretim elemanları için üç ayrı anket formu kullanmıştır. Müdür -müdür yardımcıları için hazırlanan anket formunda; öğrenci akademik personel ve idari personel sayıları ile ilgili, yüksekokul fiziki yapısı, bütçesi ile ilgili, eğitim ve kalite ile ilgili sorular; anabilim dalı başkanları ve öğretim elemanları için hazırlanan anket formunda da yüksekokul insan gücü, yüksekokul fiziki yapısı, eğitim uygulamaları ve kalite çalışmaları ile ilgili sorular yer almaktadır. Anketler belirlenen tarihlerde, tüm hemşirelik yüksekokullarına gidilerek, yüksekokul müdür- müdür yardımcılar, anabilim dalı başkanları ve öğretim elemanlarına açıklama yapılarak dağıtılmış, veriler müdür-müdür yardımcıları ile yüz yüze görüşülerek toplanmaya çalışılmıştır. Araştırmayı kabul eden müdür- müdür yardımcıları (%90), anabilim dalı başkanları (%89) ve öğretim elemanları (%70,6) olmak üzere toplam 248 kişi araştırma kapsamına alınmıştır. Araştırmadan elde edilen veriler bilgisayara kaydedilmiş, bağımlı ve bağımsız değişkenler arasındaki ilişkiyi görmek için SPSS programında ki-kare, frekans ve crosstab testleri kullanılmıştır. 103Araştırma kapsamındaki bulgular dört bölümde incelenmiştir. * İlk bölümde, yüksekokul müdür- müdür yardımcılarına ait bulgulara yer verilmiştir. Yüksekokul müdür- müdür yardımcılarının %73,3'ünün yüksekokul idari personel sayısını yeterli bulmadıkları; kamu üniversiteleri dışındaki üniversitelerde yeterli öğretim elemanlarının olmadığı, kamu üniversitelerine bağlı hemşirelik yüksekokullarında ise mevcut sayının (öğrenci sayısındaki artış ve lisansüstü ders yükü nedeni ile) yeterli olmadığı; öğretim elemanı sayılarının anabilim dallarına göre dağılımı incelendiğinde ise, hemşirelikte yönetim ve hemşirelik öğretimi anabilim dallarının yeterli öğretim elemanına sahip olmadığı; bir öğretim elemanı başına düşen öğrenci sayısının 4-16 arasında olduğu belirlenmiştir. Yüksekokul fiziki yapısı ile ilgili bulgularda, fiziki yapının genel olarak yeterli ve kısmen yeterli bulunduğu; bununla birlikte yüksekokul bina büyüklüğü, dinlenme alanları, mesleki laboratuarlar, temel tıp bilimleri laboratuarlarının ve yüksekokul bütçesinin yetersiz bulunduğu saptanmıştır. Yönetim ve kalite ile ilgili bulgular ele alındığında, öğretim elemanlarının kararlara katılımını sağlamak için mekanizmaların oluşturulduğu; yüksekokulların belirlenmiş vizyon ve misyonlarının olduğu, ancak bunu hayata geçirmede aksamalar olduğu; yüksekokulların tümünde öğrenci istek ve şikayetlerini dikkate almak için mekanizmaların oluşturulduğu; yüksekokulların büyük oranda (%73,7) öğrenci memnuniyetini belirleme çalışmalarında bulundukları, ancak düşük bir oranda (%47,4 ) akademik personel memnuniyetini belirleme çalışmalarının olduğu; yüksekokullarda eğitimde kalite çalışmalarının olduğu; eğitimin kalitesini iyileştirme çalışmaları için eğitim programlarının düzenlendiği ve eğitimin entegrasyonu çalışmalarının yapıldığı belirlenmiştir. * İkinci bölümde, anabilim dalı başkanlarına ait bulgular ele alınmıştır. Anabilim dalı başkanlarının akademik kadrolarını ve yüksekokul fiziki yapısını yetersiz buldukları, yüksekokul derslik, laboratuar, kütüphane olanaklarını kısmen yeterli buldukları, eğitim araç-gereçlerini düşük bir oranda (%28,3) yetersiz buldukları; anabilim dalı dersleri için öğrencilerin yeterli sayıda kaynak bulabildikleri saptanmıştır. 104Eğitim ile ilgili olarak; anabilim dalı başkanlarının çoğunluğunun (%69,8) anabilim dalı müfredat programını tam olarak uygulayabildikleri; çoğunlukla (%96,2) öğrenci ihtiyaçlarını dikkate aldıkları; uygulamalı eğitimi iyileştirmek için çalışmalarda bulundukları; uygulama alanlarını kısmen yeterli buldukları; uygulama alanlarında öğrencilere rehberlik etmede güçlüklerle karşılaşmadıkları ve uygulamalı eğitim için beceri listeleri hazırladıkları; uygulamalı eğitimi değerlendirmede en çok, hazırlanan proje, bakım planlan, vaka ödevlerinin ve uygulama değerlendirme formlarını kullandıkları; öğrenci değerlendirmede YÖK'ün belirlediği kriterler dışında da değerlendirme yapıldığı; öğrencilerden en çok, her ders sonunda ve sözlü olarak geri bildirim alındığı; görsel işitsel eğitim aracı olarak en çok tepegözün kullanıldığı, eğitim yöntemlerinden ise, en sık soru cevap yönteminin kullanıldığı görülmektedir. Yönetim ve kalite ile ilgili olarak; anabilim dalında her öğretim elemanının kararlara katılımının sağlandığı; anabilim dallarının öğrenci memnuniyetini belirleme çalışmalarının olduğu; ancak büyük bir çoğunlukla (%78,4) öğretim elemanı memnuniyeti çalışmalarının yapılmadığı; anabilim dalı başkanlarının eğitimi iyileştirmek için üniversite içinde veya dışındaki kurumlarla işbirliği içinde oldukları ve büyük bir oranda eğitimin kalitesini iyileştirme çalışmalarında bulundukları; kuramsal ve uygulamalı eğitimin ve tüm eğitimin entegrasyonu için çalışmalarda bulundukları saptanmıştır. Üçüncü bölümde ele alınan öğretim elemanlarına ait bulgularda; öğretim elemanlarının yüksekokul fiziki yapısını yeterli buldukları, ancak derslik-amfi, laboratuar ve kütüphaneyi yetersiz bulduktan belirlenmiştir. Eğitim ile ilgili olarak; öğretim elemanlarının anabilim dalı müfredat programını uygulayabildiklerini ifade ettikleri; derslerde öğrencilerin oturma düzeninin en çok, düz sıra biçiminde olduğu, daha az olarak U biçiminin kullanıldığı; derslerin amacına uygun işlenişi için öğrenci ihtiyaçlannın dikkate alındığı; derslere diğer öğretim elemanlan ile birlikte girildiği ve ders sonu değerlendirmenin birlikte yapıldığı; uygulama alanlarının kısmen eğitim ihtiyaçlarını karşılayabilecek yeterlilikte olduğu; uygulama alanlarında öğrencilere rehberlik etmede kısmen güçlükler yaşandığı; derste en çok kullanılan eğitim aracının tepegöz olduğu; en çok kullanılan eğitim yönteminin ise, soru cevap ve 105düz anlatım yöntemi olduğu; öğrencilerden her ders sonunda ve sözlü olarak geri bildirim alındığı belirlenmiştir. Yönetim ve kalite ile ilgili olarak; öğretim elemanlarının yüksekokul yöneticisinin yönetim tarzını çoğunlukla demokratik olarak tanımladıkları (%64,8 ); büyük bir çoğunluğunun çalıştıkları kurumdan memnun oldukları (%72,4 ); anabilim dalı dersleri için öğrenci memnuniyetini belirleme çalışmalarının olduğunu (%59,4 ) ancak akademik personel memnuniyetini belirleme çalışmalarında bulunulmadığını (%82,2 ) ifade ettikleri saptanmıştır. * Dördüncü bölümde elde edilen bulguların kurumlarla yapılan karşılaştırmasında; yüksekokul idari personel sayılarını yeterli bulma ile ilgili bulgular ele alındığında, kurumların çoğunun idari personel sayısını yeterli bulmadıkları ve yapılan karşılaştı miada kurumlara göre anlamlı bir farkın olmadığı (P>0,05); yüksekokul akademik personel sayılarını yetersiz buldukları, kurumlarla yapılan karşılaştırmada istatistiksel olarak anlamlı bir farkın olduğu (P<0,01); bir öğretim elemanına düşen öğrenci sayısının genelde 11-30 arasında değiştiği, yüksekokulların fizik yapısını çoğunlukla yetersiz buldukları, laboratuarlarını ve kütüphanesini yetersiz buldukları, bu yanıtların kurumlarla yapılan karşılaştırmasında istatistiksel olarak ileri derecede anlamlı farkların olduğu belirlenmiştir (P<0,01). Yüksekokulların eğitim araç gereçlerini kısmen yeterli buldukları ve kurumlara göre yapılan karşılaştırmanın ileri derecede anlamlı olduğu (P<0,01); yüksekokulların bütçelerini ise, büyük oranda yeterli bulmadıkları, bunun kurumlara göre bir farklılık göstermediği (P> 0,05) saptanmıştır. Pozisyonlara göre yapılan karşılaştırmalarda; yüksekokul müdür-müdür yardımcıları ve anabilim dalı başkanlarının yüksekokul akademik kadrosunu yeterli bulmadıkları, öğretim elemanlarının ise, kısmen yeterli buldukları, bu farklılığın ileri derecede anlamlı olduğu (P<0,01); müdür- müdür yardımcılart ve anabilim dalı başkanlarının yüksekokul fizik yapısını kısmen yeterli bulduğu, öğretim elemanlarının ise, yetersiz bulduğu ve farkın ileri derecede anlamlı olduğu (P<0,001); yüksekokul müdürlerinin eğitim araç gereçlerini yeterli buldukları, anabilim dalı başkanları ve öğretim elemanlarının ise, kısmen yeterli buldukları, pozisyonlara göre yapılan karşılaştırmada bu farklılığın anlamlı olduğu (P<0,05); yüksekokul müdür-müdür 106yardımcılarının uygulama alanlarını yeterli buldukları, buna karşın anabilim dalı başkanları ve öğretim elemanlarının çoğunluğunun uygulama alanlarını kısmen yeterli buldukları, değerlendirme farklılığının ileri derecede anlamlı olduğu (P< 0,01); tüm öğretim elemanlarının büyük bir çoğunluğunun yüksekokullarında kalite iyileştirme çalışmalarının olduğunu ifade etlikleri, bu değerlendirmenin pozisyonlara göre yapılan karşılaştırmanın anlamlı bir fark göstermediği (P>0,05); öğretim elemanlarının çoğunluğunun (%54,9) kurumlarında öğrenci memnuniyetini belirleme çalışmalarında bulunduklarını ifade etmelerine karşın, akademik personel memnuniyetini belirleme çalışmalarında bulunmadıklarını (%17,8 ) ifade ettikleri belirlenmiştir. Sonuç olarak, yüksekokulların insan gücü, fizik yapı ve donanım eksiklerinin olduğu, ancak bu eksikliklerin eğitimi iyileştirme çalışmalarında önemli bir engel oluşturmadığı ayrıca, bazı yüksekokulların eğitimi iyileştirme konusunda çalışmalarının olmasının da bu görüşü desteklediği söylenebilir. Eğitim kurumlarındaki yüksekokul yöneticilerinin sundukları hizmetin kalitesini geliştirme ve daha çağdaş bir hizmet sunmada her zaman bilimsel olarak davranmaları, çalışanların ve öğrencilerin, sağlık organizasyonlarının ve tüm toplumun beklenti ve gereksinimlerini karşılamaya yönelik yaklaşımlar benimsemeleri gerekmektedir.

Abstract:
This research was planned to aim for evaluating the situations of nursing schools in our country concerning the studies of improvements in education and evaluating what kind of studies they make for making education better. The research is a kind of descriptive one which was done by joining twelve (12) nursing schools. Among those, four (4) are private; the others are state nursing schools. The basic of the research consists of directors, director assistants, the presidentes of major sciences, and all teaching staff from twelve (12) nursing schools which consist of four (4) private schools ( Fatih University Collage of Nursing, Haliç University Collage of Nursing, Kadir Has University Collage of Nursing, Maltepe University Collage of Nursing) and eight (8) state schools (Atatürk University Collage of Nursing, Cumhuriyet Universiy Collage of Nursing, Dokuz Eylül University Coolage of Nursing, Ege University Collage of Nursing, Gülhane Militaty Medical Academy of Collage of Nursing, Istanbul University Florence Nightingale Collage of Nursing, Marmara University Collage of Nursing). The research didn't cover one-sample selecting method but covered all of the teaching staff who wanted to take the questionnaire in nursing schools which approved the research. As data collector, it was used three different kinds of questionnaire forms prepared in the direction of literature and experts' opinions (directors, director assistants, the presidentsof major sciences and other teaching staff) containing the criteria which are the bases for evaluating the education given. Questionnaires were handed in to all the persidents of major sciences and teaching staff by the researcher going to every school; were tried to fill in by the directors of schools face to face; totally 248 questionnaries (77,7%) were evalueted. ( 90% of directors and director assitants, 89% of the persidents of major sciences and 70,6% of teaching staff) 108The data, supplied by the research, was saved to the computer by the researcher, with the support of Istanbul University Cerrahpaşa Medical School Biostatistics Department, the statistical analiysis of data was made by using Crosstab Tests and Chi- square, Frequency Range in SPSS Programme. The data, supplied by the research, was calculated in four sections as human lobour profile, physical structure and equipment, the administration structure and quality studies in nursing schools. Concerning the sufficiency of academic staff of nursing schools, think that they mostly find their academic staff as insufficient (57,8%; 141 people) and there is a meaningful difference betwwen those calculations within the instituons (P<0,001). When the data looked at the sufficiency of administrative personnel number, it's stated that all nursing schools have their own faculty secretories, personnel taking care of financial works, students' affairs, and some staff in personnel department; however, three of all nursing schools don't have any staff in their libraries (because of the use of central library in campus), and it's stated that 73,3 % (17 people) of directors and directors and director assistants stressed the insufficiency of the number of personnel and also, the need of quality of existing personnel to develop. In the comparison made according to the physical structures and equipment of nursing schools; the nursing schools at the level of 51,2 % and it's pointed out that this calculation is highly meaningful within the instituons (P< 0,001). In order to specify the discrepancy of existig sources of nursing schools from those of others, in the comparison with old-estabished nursing schools and newly- estabilished ones; statistically it's seen that there's no any meaningful difference. In the comparison made according to the positions, common answers, given by directors, director assistants, the presidents of major science, and teaching staff, were compared and it's seen that there are meaningfull differences in the evaluations according to the positions. 109When all of this data, provided from nursing schools, are calculated as a whole; those schools don't have serious impossibilities on the side of schools'basic sources (human and financial) but they have shortages according to human labour, physical structure, and equipment; yet, those shortages will not be a major trouble on the road of progressing the education; and in spite of shortages, the existence of nursing schools, which give studies with regard to progress the education, support this idea. In the direction of results supplied from the research, in order to improve the education, it could be suggested to increase the quality and quantity of teaching and administration staff; to provide the buildings, classrooms, laboratories, libraries, and audio-visual equipment and additionally, the renewal of these above according to the conditions.