Değer Odaklı Manevi Güçlenme ve Bakım Programının (DOMAB)   din eğitimi alan ergen bireylerin öfke ve affetme eğilimleri üzerindeki etkisinin incelenmesi
Investigation of the effects of Value-Oriented Spiritual Empowerment and Care Program on anger and forgiveness inclination of adolescent individuals who received religious education
Yazar: FERİDE GÖREGEN
Danışman: DOÇ. DR. MUALLA YILDIZ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Din = Religion ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bağışlama = Forgiveness ; Değer Odaklı Manevi Güçlenme ve Bakım Programı = Value-Oriented Spiritual Empowerment and Care Program ; Din eğitimi = Religious education ; Ergenler = Adolescents ; Eğitim programları = Education programs ; Tanrı = God ; Tanrı anlayışı = God understanding ; Öfke = Anger ; Öfke-kızgınlık eğilimi = Dispositional anger

Özet:
Bu Çalışmanın amacı ergenlerin sahip oldukları Tanrı algısı, affetme eğilimi ve öfke tarzlarının tespit edilmesi ve yapılacak olan Değer Odaklı Manevi Güçlenme ve Bakım (DOMAB) Programı uygulamasının din eğitimi alan ergen bireylerin değerlere yönelik farkındalıkları ile sahip oldukları Tanrı algısı, affetme eğilimi ve öfke puanları üzerinde ki etkisinin incelenmesidir. Bu kapsamda nitel ve nicel yöntemlerin bir arada kullanıldığı karma yöntemde açıklayıcı sıralı desende bir araştırma yürütülmüştür. 
Araştırmanın ilk bölümünde manevi güçlenme ve bakım programına olan ihtiyacı belirlemek ve var olan durumu betimlemek için ergen bireylerin sahip oldukları Tanrı algısı, affetme eğilimleri ile sürekli öfke ve öfke tarzları arasındaki ilişkinin tespitine yönelik ilişkisel tarama modeline göre hazırlanmış nicel bir çalışma yürütülmüştür. Araştırma verileri 2018-2019 eğitim-öğretim yılında Ankara ili merkezinde farklı türde liselerde 10.sınıf düzeyinde öğrenim görmekte 596 öğrenciden yüz yüze olarak toplanmıştır. Veri toplama aracı olarak Demografik Bilgiler Formu, Affetme Eğilimi Ölçeği, Tanrı Algısı Ölçeği ve Sürekli Öfke ve Öfke Tarz Ölçeği kullanılmıştır. Elde edilen veriler SPSS 25 programı ile analiz edilmiştir. Demografik değişkenlere göre uygulanan ölçeklerin alt boyutlarının puanlarında  ve ölçekler arası alt boyutların puanları arasında istatistiksel açıdan anlamlı farklılıklar tespit edilmiştir. Araştırma sonucunda ergenlerin seven Tanrı algılarının ve affetme eğilimlerinin güçlendirilmesine yönelik programların uygulanarak manevi olarak güçlendirilmelerinin onların öfke düzeyleri ve affetme eğilimleri üzerinde olumlu yönde etkileri olacağı ortaya konmuştur.
Araştırmanın ikinci bölümünde din eğitimi alan ergen bireylere yönelik oluşturulan manevi güçlenme ve bakım programı Kovid-19 salgını nedeniyle 2020-2021 eğitim-öğretim yılında Ankara ili Keçiören ilçesi Etlik Anadolu İmam-Hatip Lisesinde 11. sınıf düzeyinde öğrenim görmekte olan 50'si deney ve 46'sı kontrol grubunda olmak üzere 96 öğrencinin katılımı ile web tabanlı olarak 11 çevrimiçi oturumda uygulanmıştır. Çalışma ön-test, son-test, izleme-testi kontrol gruplu yarı deneysel desende yürütülmüştür. Çalışmada DOMAB programının etkililiğini ölçmek amacıyla katılımcılara Demografik Bilgiler Formu, Affetme Eğilimi Ölçeği, Tanrı Algısı Ölçeği ve Sürekli Öfke ve Öfke Tarz Ölçeği uygulanmıştır. Araştırmadan elde edilen veriler SPSS 25 programı ile analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda ölçek alt boyutlarına göre alınan puanlarda hem grup içinde hem de gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar saptanmıştır. DOMAB programının ergenlerin öfke düzeylerini düşürmesi, affetme eğilimlerini ve öfke kontrollerini artırması üzerinde etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Araştırmanın son bölümünde ise DOMAB programının uygulanması tamamlandıktan sonra ergenlerin değerlere yönelik farkındalıklarını ve programın etkililiğinin tespit etmek amacıyla nitel yöntemde fenomenolojik desende bir araştırma yürütülmüştür. Bu amaçla deney grubundan 16 öğrenci ve 5 öğrenci velisi ile gönüllük esasıyla mülakatlar yapılmıştır. İkili görüşmelerden elde edilen veriler içerik analizine tabi tutularak analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda Değer Odaklı Manevi Güçlenme ve Bakım (DOMAB) Programının ergenlerin değerlere yönelik farkındalıklarının artırılması üzerinde etkili olduğu saptanmıştır. Ayrıca öğrencilerin ve velilerin uygulanan manevi güçlenme ve bakım programının etkililiği, faydası, gerekliliği ve yaygınlaştırılması hususunda hem fikir oldukları belirlenmiştir.

Abstract:
The aim of this study is to determine the God perception, inclination to forgive and anger styles of adolescents and to determine the effect of value-oriented spiritual empowerment and care Program application that will be made on the awareness of the values of the adolescents receiving religious education and their God perception, inclination to forgive and anger scores. In this context, a research was conducted in an explanatory sequential design in the mixed method in which qualitative and quantitative methods were used together.
In the first part of the study, a quantitative study, prepared according to the relational screening model, was conducted to determine the relationship between the perception of God, forgiveness inclination, and trait anger and anger styles of adolescents in order to determine the need for a spiritual empowerment and care program and to describe the existing situation. The research data were collected face-to-face from 596 students studying at the 10th grade level in different types of high schools in the city center of Ankara in the 2018-2019 academic year. The Demographic Information Form, The Forgiveness Inclination Scale, The God Perception Scale, The Trait Anger and Anger Expression Style Scale were used as data collection tools. The obtained data were analyzed with SPSS 25 program. Statistically significant differences were found between the scores of the sub-dimensions of the scales applied according to the demographic variables and the scores of the sub-dimensions between the scales. As a result of the research, it has been revealed that the spiritual empowerment of adolescents by applying programs to strengthen their perception of loving God and their inclination to forgive will have positive effects on their anger levels and forgiveness inclination.
In the second part of the study, firstly, the contents of the spiritual empowerment and care program for adolescents receiving religious education were created. Due to the Kovid-19 epidemic, it was applied in 11 online sessions on a web-based basis with the participation of 11th grade students at Etlik Anatolian Imam-Hatip High School in Ankara province Keçiören district in the 2020-2021 academic year. 96 students, 50 in the experimental group and 46 in the control group, participated in the research. The study was conducted in a quasi-experimental design with pre-test, post-test, follow-up-test control group. In the study, Demographic Information Form, Forgiveness Inclination Scale, God Perception Scale and Trait Anger and Anger Style Scale were applied to the participants in order to measure the effectiveness of the Value-Oriented Spiritual Empowerment and Care Program. The data obtained from the research were analyzed with the SPSS 25 program. As a result of the research, statistically significant differences were found both within the group and between the groups in the scores obtained according to the sub-dimensions of the scale. It was concluded that the Value-Oriented Spiritual Empowerment and Care Program was effective on reducing the anger levels of adolescents, increasing their tendency to forgive and anger control.
In the last part of the study, after the implementation of the Value-Oriented Spiritual Empowerment and Care Program was completed, a qualitative research was conducted in a phenomenological design in order to determine the awareness of the values of the adolescents and the effectiveness of the program. For this purpose, interviews were conducted with 16 students and 5 parents of students from the experimental group on a voluntary basis. The data obtained from the bilateral interviews were analyzed by subjecting them to content analysis. As a result of the research, it was determined that the Value-Oriented Spiritual Empowerment and Care Program was effective on increasing the awareness of adolescents about values. In addition, it was determined that students and parents agreed on the effectiveness, benefit, necessity and dissemination of the spiritual empowerment and care program.