Konformal ve yoğunluk ayarlı radyoterapi teknikleri ile yapılan meme ışınlamalarında fetüs dozunun araştırılması
Made with conformal and intensity modulated radiotherapy techniques in breast irradiation investigation of the dose to the fetus
Yazar: AKIN ÖĞRETİCİ
Danışman: PROF. DR. HATİCE BİLGE
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Temel Onkoloji Ana Bilim Dalı / Sağlık Fiziği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Fizik ve Fizik Mühendisliği = Physics and Physics Engineering ; Onkoloji = Oncology
Dizin: Fetüs = Fetus ; Gebelik = Pregnancy ; Kurşun = Lead ; Meme neoplazmları = Breast neoplasms ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Radyasyon = Radiation ; Radyasyon dozajı = Radiation dosage ; Radyoterapi = Radiotherapy ; Radyoterapi-bilgisayar yardımlı = Radiotherapy-computer assisted

Özet:
Meme kanserindeki artış ve görüldüğü yaş ortalamasının azalması, hastaların radyoterapi aldığı sırada hamile olma olasılığını oldukça yükseltmiştir.
Hücrelerinin bölünme hızı ve farklılaşma özelliklerine bağlı olarak, embriyo ve fetüs radyasyona fazlasıyla duyarlı dokulara sahiptir. Özellikle vücut gelişimlerinin büyük oranda tamamlandığı hamilelik süreci boyunca maruz kaldıkları radyasyon, fetüsün organ gelişimine ve hayatı boyunca karşılaşabileceği kanser riskine önemli miktarda etki etmektedir.
Çalışma meme kanseri nedeniyle radyoterapi alan gerçek hastayı taklit eden bir fantom üzerinde gerçekleştirilmiştir. Fantom, Varian Clinac 600 DBX doğrusal hızlandırıcı ile standart planlara uygun olarak konformal ve IMRT yöntemiyle ışınlanmıştır. Işınlanan fantomun fetüsün bulunduğu kabul edilen rahim bölgesinden Termoluminesans dozimetreler yardımıyla ölçümler alınmıştır. Alınan ölçümler hem Tedavi Planlama Sistemi (Eclipse), hem de kendi aralarında karşılaştırılmıştır.
Tedavi yöntemlerinin karşılaştırılmasının yanı sıra, tedavilerde kurşun önlük kullanımı ve hasta boyunun 5 santimetre daha kısa olmasının, fetüsün alacağı dozda yaratacağı farklılıklar da incelenmiştir.
Ölçümlere göre fetüsün IMRT yönteminde, konformal ışınlama sonucunda maruz kalınandan yaklaşık 5 kat daha fazla radyasyon dozu aldığı tespit edilmiştir. Bu ölçümler Tedavi Planlama Sisteminde hesaplanamamıştır. Ayrıca kurşun önlük kullanımının konformal ışınlamalarda fetüs dozunu biraz arttırırken, IMRT yöntemi için biraz azalttığı görülmüştür. Fetüs ile ışınlama arasındaki mesafe kısaldıkça fetüsün maruz kalacağı dozun arttığı teorisi de pratik olarak kanıtlanmıştır.

Anahtar Kelimeler : Meme kanseri, Hamilelik, Fetüs, Alan dışı doz, TLD, Kurşun önlük

Abstract:
The possibility of a patient being pregnant during breast radiotherapy has significantly boosted, due to increase of breast cancer cases and decrease of the mean age of subjects.
Fetus has several radio-sensitive tissues according to their cell mitotic rate and differentiation properties. Therefore the fetal radiation exposure, especially in pregnancy period when body development is mostly brought to completion, can highly alter the organogenesis and cancer risk throughout its life.
This research has been done with a phantom that simulates a real radiotherapy patient with breast cancer. Phantom has been treated with Varian Clinac 600 DBX linear accelerator according to standart planning of conformal and IMRT methods. Treated phantom had thermoluminesence dosimeters in the region, where uterus was assumed to be and as such measurements were taken. The measurements have been compared among themselves and with Treatment Planning System (Eclipse) data.
Besides the comparison of treatment methods, fetal dose differences have been investigated in application of lead vests during treatment and also when patient height was lower than normal by 5 centimeters.
Measurement data shows clearly that fetus is absorbing 5 times more radiation dose in IMRT method, than it is exposed to in conformal therapy. It is also evident that Treatment Planning System is not able to calculate such data. In addition to these, application of lead vest proved to be useful in lessening the fetal dose for IMRT method, while increasing the dose slightly in conformal treatment. Theoretical assumption of increasing fetal dose with less fetus - radiation treatment field distance has also been verified practically.
Key Words: Breast cancer, Pregnancy, Fetus, Peripheral Dose, TLD, Lead vest