Tarihi Gaziantep camileri
Historical mosques of Gaziantep
Yazar: AYŞE DİJLE DURMUŞ
Danışman: DOÇ. DR. TÜLAY KARADAYI YENİCE
Hasan Kalyoncu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
İslam dininin yayılmaya başlaması ve namazın farz kılınması ile ibadet mekânı ihtiyacı doğmuştur. Bu dönemde cami ve mescit mimarisi gelişmeye başlamıştır. Daha sonra dört halife, İlk İslam Devletleri, Selçuklular, Beylikler ve Osmanlı Dönemi'nde cami inşasına önem verilmiş ve büyük oranda gelişmeler görülmüştür. Bu değişimler çalışma kapsamında aktarılmıştır.
           Gaziantep, Osmanlı Dönemine kadar Müslüman ve gayrimüslümanlar arasında sürekli el değiştirmiştir. Halk İslamiyet'le Hz.Ömer döneminde tanışmış ve 1085 yılında Selçukluların bölgeye girmesi ile bölge Türk-İslam hakimiyetine girmiştir. Bu süreçte birçok yapı inşa edilmiş ve İslamiyet'in sembolü olan cami inşasına önem verilmiştir. Kale çevresine konumlanan camiler şehrin dokusunun oluşmasında etkili olmuştur. 
           Gaziantep ilinde bulunan 12.yy ve 19. yy arasında inşa edilen camiler çalışma kapsamında incelenmiştir. Tarihi camilerin tarihçeleri, konumları, plan tipleri, yapım tekniği ve özellikleri, cephe karakterleri dikkate alınarak şehir merkezindeki 28 adet cami incelenmiştir. Literatür taraması yapılarak camilerin tarihçeleri ve geçirdiği değişimler araştırılmıştır. Saha çalışmaları yapılarak camileri mevcut şekilleri fotoğraflanmış ve çalışma kapsamında kullanılmıştır. Camilerin mevcut durumları incelenmiş ve her cami için tablo oluşturularak anlatılmıştır.  Camilerle ilgili bilgiler görsellerle desteklenerek aktarılmıştır. Çalışmanın sonunda Gaziantep tarihi camilerinin ortak özellikleri ve farklılıkları anlatılmış, Türk- İslam mimarisinde inşa edilen camiler ile Gaziantep ilinde bulunan tarihi camiler arasındaki farklıklar anlatılmıştır.

Abstract:
As Islam began to spread and prayer became obligatory, the need for a place of worship arose. In this period, mosque and masjid architecture started to develop. Later, during the Four Caliphs, the First Islamic States, the Seljuks, the Principalities and the Ottoman Period, mosque construction was given importance and major developments were seen. These changes are conveyed within the scope of the study.
           Gaziantep constantly changed hands between Muslims and non-Muslims until the Ottoman period. The people were introduced to Islam during the reign of Prophet Omar and the region came under Turkish-Islamic rule with the entry of the Seljuks in 1085. During this period, many buildings were constructed and mosques, the symbol of Islam, were emphasized. The mosques located around the castle were effective in the formation of the city's texture. 
           The mosques built between the 12th century and 19th century in Gaziantep province were examined within the scope of the study. Taking into account the histories, locations, plan types, construction techniques and features, facade characteristics of historical mosques, 28 mosques in the city center were examined. The history of the mosques and the changes they have undergone were investigated through a literature review. Field studies were carried out and the existing forms of the mosques were photographed and used within the scope of the study. The current conditions of the mosques were examined and explained by creating a table for each mosque.  Information about the mosques was supported by visuals. At the end of the study, the common features and differences of Gaziantep historical mosques were explained, and the differences between the mosques built in Turkish-Islamic architecture and the historical mosques in Gaziantep were explained.