Emek piyasasında aracılık ve özel istihdam büroları
Employment services and private employment agencies in the labor markets
Yazar: ALİ KEMAL SAYIN
Danışman: PROF. DR. TOKER DERELİ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çalışma Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2002
Konu: Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations
Dizin: Aracılık = Meditation ; Avrupa Birliği = European Union ; Avrupa Birliği = European Union ; Türkiye = Turkey ; Uluslararası Çalışma Örgütü = International Labour Organization ; Özel istihdam = Private employment ; Özel istihdam büroları = Private labour offices ; İstihdam = Employment ; İstihdam kurumları = Employment agencies ; İş gücü piyasası = Labour market ; İş ve İşçi Bulma Kurumu = Association of Work and Workman Foundation

Özet:
oz Küreselleşme ve teknolojik gelişmeler emek piyasalarında önemli değişimlere yol açmaktadır. İletişim ve bilgisayar teknolojilerindeki yenilikler, vasıflı işgücüne yönelik arz ve talep dengelerini yeniden oluşturmaktadır. Teknolojik gelişmeler, hizmetlerde verimliliği olumlu yönde etkilemekte ve ülkelerin daha açık demokratik rejimlere yönelmelerine zemin hazırlamaktadır. Artan teknolojik gelişme, küreselleşme ve demokratikleşme süreci rekabeti de arttırmaktadır. Bu gelişmeler nedeniyle devletin ekonomik yaşamdaki yerinin daraltılması gerektiği görüşü ağırlık kazanmış bulunmaktadır. Bu durum, devletin istihdam hizmetleri alanındaki tekel konumunu tartışmaya açmaktadır. Böyle bir ortamda, işe yerleştirme sistemlerine ilişkin olarak tüm dünyada hızlı değişimler meydana gelmekte ve özel istihdam bürolarının çağdaş ekonomi içindeki rolleri artmaktadır. Özel bürolar, kamusal kuruluşlarla rekabet içerisinde istihdam hizmetleri alandaki boşlukları doldurmaktadırlar. Bu tezin amacı, emek piyasasında özel istihdam bürolarının rolünü analiz etmek ve Türkiye için bir model geliştirmektir. Bu amaçla, öncelikle emek piyasalarında aracılık hizmetleri en eski tarihlere kadar ele alınmaya çalışılmıştır. Emek piyasalarının etkin işleyişini düzenlemek amacıyla hazırlanan Uluslararası Çalışma Örgütü normları ve değişik ülke uygulamaları incelenmiştir. Sosyal sorunlara çözüm bulmak amacıyla oluşturulan uluslararası normlar, başlangıçta istihdam hizmetlerinin devlet tarafından yürütülmesini öngörmekteyken, belirtilen gelişmeler nedeniyle serbestleşme eğilimi göstermiştir. Türkiye'de, bu alanda kamu tekeli uygulaması İş ve İşçi Bulma Kurumu aracılığıyla en katı biçimiyle uygulanmıştır. Bununla birlikte, hemen her alanda görmeye başlanılan tekelden rekabete, resmiden özele geçiş sürecinde, ülkemizde de istihdam hizmetlerinde bir yeniden yapılanma sürecine girilmiştir. Bu amaçla Kurumun yapısında ve işleyişinde çağın ve ülkemiz koşullarına uygun, aktif işgücü politikaları uygulayabilecek olan Türkiye İş Kurumu kurulmuştur. Yasal boşluklar giderildiğinde ise, bu Kurum denetiminde özel istihdam büroları faaliyet gösterebilecektir. iii

Abstract:
ABSTRACT Globalization and technological developments have led to great changes in labor markets. Innovations in communication and computer technologies have reshaped the balance between the supply and demand of qualified labors. Technological developments have affected productivity in services and provide a base for more democratic regimes. Increasing technological developments, globalization, and democratization have also boosted the economic competition. Due to these developments, the idea of decreasing the states' role in the economy has gained widespread support. This situation has given rise to debate on the position of the state in the area of employment services. In this context, recruitment systems have undergone great changes and the role of private employment offices in the modern economy has increased. Private employment agencies have been competing with public offices and filled the gaps in the area of employment services. This thesis intends to analyze the role of private employment agencies in labor markets and to develop a model for Turkey. In this study, firstly, the history of agency services in labor markets is studied in detail. Then, ILO norms related to effective operation of labor markets and country applications are examined. While at the beginning, international norms, established to solve social problems, gave the responsibility of employment services to public authority, due to afore-mentioned developments, this approach has became liberalized. Parallel to the world experiences, in Turkey, employment services have also been privatized by new legislation. Under the liberalization policies in Turkey, employment services have been reassessed. For this purpose, a new institution, Türkiye İş Kurumu, has been established. It is expected that this institution, it in terms of its structure and operation, will be appropriate to Turkey's needs and current economic conditions. When the legislative enactment procedure is completed, private employment agencies will be operated under the control of the recently reformed public employment office. IV