Türk halk kültüründe tren
Train in Turkish folk culture
Yazar: FATMA İPEK ÇINKIR
Danışman: PROF. DR. CENGİZ GÖKŞEN
Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore

Özet:
Kültürün kendi bünyesindeki bir unsura yüklenilen anlamların ortak çağrışımlarda bulunması onun simgesel olma özelliğinden ötürüdür. Modern çağın odak noktası olan makineler de değişen ve gelişmekte olan zamana karşı kendini yenileyerek ortaya bir sentez çıkaran kültürün içindeki yerini alır. Kalkınmayı, ideolojik yaklaşımları çağrıştıran makineler arasında trenler, yüklenilen anlamlar bağlamında öne çıkmıştır. İngiltere'de gelişip hızlı bir şekilde dünyaya ağlarını ören demir yolları kendi yolculuk romantizmini, durak mekânlarını ve edebiyatını da meydana getirmiştir. Bir dönem uygarlık sembolü olan tren ve etrafındaki kavram, metafor ve olgular da pek çok metne malzeme oluşturmuştur.
19. yüzyılda İngiltere'de icat edilen tren; ticaretin canlanmasına, ekonominin gelişmesine ve sosyal hayatın hareketlenmesine katkı sağlayarak, insanların hayatını derinden etkilemiştir. Bu etki, bir yanda yazılı ve modern edebiyatta yansımasını bulurken bir yandan da sözlü halk edebiyatında ve halk kültüründe yer edinmiştir.
Bu çalışmada; trenin, Türk halk edebiyatına yansıması incelenmiştir. Çalışmanın amacı; 19. yüzyılda geliştirilen bir ulaşım aracı olan trenin Türk halk edebiyatında nasıl yer aldığını tespit etmek ve Türk halkının trene bakışını değerlendirmektir. Çalışma, üç ana bölüm ile Sonuç, Kaynakça ve Ekler kısımlarından oluşmaktadır. 
Çalışma sonucunda "tren"in mânilerde, ağıtlarda, ninnilerde ve türkülerde "gurbet, hasret, ayrılık, çaresizlik" gibi duyguların anlatımında simgesel bir olgu olarak öne çıktığı; fıkralarda ve bilmecelerde bir ulaşım vasıtası, "fiziksel bir obje", âşık edebiyatında ise yeni bir teknoloji şeklinde işlendiği tespit edilmiştir. Çalışmada nitel araştırma yöntemleri izlenmiş; literatür tarama, metin tahlili / içerik analizi, gözlem ve görüşme yöntemleri kullanılmıştır.

Abstract:
The common connotations of the meanings attributed to an element within the culture it self is due to its symbolic feature. Machines, which are the focus of the modern age, take their place in the culture that creates a synthesis by renewing it self against the changing and developing time. Among the machines that evoke development and ideological approaches, trains have come to the fore in the context of the meanings attributed. The railways, which developed in England and weaved their webs to the world rapidly, also created their own travel romance, stopping places and literature. The train, which was a symbol of civilization for a period, and the concepts, metaphors and facts around it also formed the material for many texts.
The train, which was invented in England in the 19th century; ıt has deeply affected people's lives by contributing to the revival of trade, the development of the economy and the mobilization of social life. While this effect is reflected in written and modern literature on the one hand, it also has a place in oral folk literature and folk culture.
In this study; The reflection of the train on Turkish folk literature was examined. The aim of the study; The aim of this study is to determine how the train, a means of transportation developed in the 19th century, took place in Turkish folk literature and to evaluate the view of the Turkish people on the train. The study consists of three main sections: Conclusion, Bibliography and Appendices.
As a result of the study, the "train" stands out as a symbolic phenomenon in the expression of emotions such as "homelessness, longing, separation, despair" in manis, laments, lullabies and folk songs; It has been determined that it is used as a means of transportation, a "physical object" in jokes and riddles, and as a new technology in minstrel literature. Qualitative research methods were followed in the study; literature review, text analysis / content analysis, observation and interview methods were used.