El-Câhiz'e göre işaret ve beden dili
Sign and body language according to Jahiz
Yazar: BASSEM ALHAJ KHALAF
Danışman: PROF. DR. YAKUP CİVELEK
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics
Dizin: Arapça = Arabic ; Beden dili = Body language ; Cahız = Cahız ; İşaret dili = Sign language

Özet:
İnsanoğlunun konuşma dili dışında jest, mimik ve işaretle de anlaştığı bir gerçektir. Daha önceleri konuşma dilinin toplumun üyeleri arasında tek iletişim aracı olduğu düşünülmekteydi. Bu ön kabul, klasik dilbilimcileri daha çok konuşulan dilin önemi üzerine çalışma yapmaya itmiştir. Dolayısıyla klasik dilbilimciler konuşma dilinin dışındaki jest, mimik ve işaret dili üzerine hatırı sayılır bir görüş bildirmemiş ve bu alana yeterli ağırlığı vermemişlerdir. Modern dönem dilbilimcileri ise klasikçilerin bu eksiğini kapatmaya çalışarak çok kapsamlı çalışmalar yapmışlardır. Bu çalışmalar sonucunda konuşma dilinin dışında jest, mimik ve işaret dilinin varlığının da insan hayatı üzerindeki önemi anlaşılmış olup bu alandaki çalışmalarda da artış gözlenmiştir. Konuşma dilinin dışında yapılan araştırmalara örnek olarak dilsizleri verebiliriz. Bildiğimiz gibi dilsizler çevresindekilerle beden diliyle yani işaret diliyle anlaşmaktadırlar. Kur'an'ı Kerim'de jest, mimik ve işaret ile ilgili birçok ayet vardır.
İnsanoğlunun kullandığı sözlü dilin dışında işaret dilinin de önemli olduğuna işaret eden ilk klasik dönem dilbilimcisi Câhiz'dir. Câhiz işaret dilini beşe ayırır. Bunlar şunlardır: (اللفظ, الخط, الإشارة, العَقد, النّصبة). Câhiz'dan sonra bu kavrama işaret eden bir diğer klasikçi dilci Kudâme b. Ca'fer'dir. Öyle ki Kudâme işaret dilinin önemini kavramış ve bu konuyu meânî ilminin kapsamında zikretmiştir. Bu konuyu ele alan klasik dilbilimciler arasında Askerî ve İbn Reşîk de sayılabilir. Bu iki klasik dilbilimci işaret ve beden dilinin önemine vurgu yaparak bu konuyu bedî' ilmine dâhil etmişlerdir.
Tezimiz bir giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın giriş kısmında araştırma konusunun amacı, önemi ve yöntemi ile ilgili bilgiler yer almaktadır. Birinci bölümde işaret kavramı ve gelişimi üzerinde durulmuş, akabinde Câhiz'in bu konu hakkındaki görüşleri ele alınmıştır. İkinci bölümde Câhiz ve ondan sonra gelen belagat âlimlerinin işaret kavramı üzerindeki görüşleri üzerinde durulmuştur. Üçüncü bölümde ise beden dili ve önemi üzerinde durulmuştur.

Abstract:
It is a fact that human beings agree with gestures, mimics and signs besides spoken language. Spoken language was previously thought to be the only means of communication between members of society. Classical linguists have generally worked on the importance of spoken language. However, classical linguists not only did not express their views on gestures, mimics and sign language other than spoken language, but also did not emphasize this area. Modern period linguists, on the other hand, have carried out extensive studies by trying to make up for this shortcoming of the classicists. As a result of these studies, the importance of the existence of gesture, mimic and sign language in addition to spoken language on human life has been understood, and studies in this field are increasing. We can give the mute as an example of the studies conducted outside the spoken language. As we know, mute people communicate with those around them through body language, that is, sign language. There are many verses in the Quran about gestures, mimics and signs.
Our thesis consists of an introduction and three parts. In the introduction part of the study, there is information about the purpose, importance and method of the research subject. In the first chapter, the concept of sign and its development and Jahiz's view on this subject are emphasized. In the second part of the study, the views of Jahiz and the rhetoric scholars who came after him on the concept of sign are emphasized. In the third part, body language and its importance are emphasized.