Aras Boyalıları kültürü yerleşim sistemi (Doğubayazıt-Iğdır)
Aras Painted culture setlement system
Yazar: METİN YÜRÜK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYHAN YARDİMCİEL
Kafkas Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Tarih = History
Dizin: Aras Boyalıları = Aras Painted ; Ağrı-Doğubayazıt = Ağrı-Doğubayazıt ; Erken Tunç Çağı = Early Bronze Age ; Iğdır = Iğdır ; Kurganlar = Castles ; Kültür = Culture ; Mezarlar = Graves ; Orta Aras havzası = Mi̇ddle Aras basin ; Ölü gömme = Burying the dead ; Ölü gömme adetleri = Tradition of burying the dead

Özet:
Aras Boyalıları Kültürü, Kuzeyden güneyde doğru Gürcistan, Ermenistan, Nahçıvan, Kuzeybatı İran ve bu bölgelerle komşu Türkiye'nin Ardahan, Kars, Iğdır ve Doğubayazıt bölgelerine yayılmış Orta Tunç Çağı kültürüdür. Kültür, farklı bilim insanlarınca farklı isimlerle de anılmaktadır. Trialeti Kültürü, Boyalı Kaplar Medeniyeti, Aras Boyalıları Kültürü, Van Urmiye Boyalıları en çok bilinen adlandırmalardır. İlgili kültür taşıyıcılarının yazıyı kullanmamış olması ya da şuana kadar yazıyla alakalı keşifler yapılamadığı için bu kültür ile ilgili tanımlamaların yerel coğrafi ve arkeolojik buluntulardan yola çıkılarak yapılması farklı bölgelerde farklı isimlerle adlandırılmasına sebep olmuştur. Kültür ile ilgili bütüncül bir araştırmanın olmamasına rağmen; kültürün sivil mimari, ölü gömme geleneği ve savunma sistemleri ile çanak çömlekleri hakkında genel bir fikir yürütmek mümkün olabilmiştir. Kültürün Türkiye topraklarında kalan yayılım alan olan kısmen Van Gölü ile yoğunlukla Aras havzalarındaki anahtar yerleşmelerde kültür, mimari tabakaya bağlı olarak temsil edilmediğinden kültür için göçebelik tanımlamasını ortaya çıkarılmıştır. Yapılan arkeolojik kazılarda İlk Tunç Çağı ile Urartu Krallığı arasındaki 1000-1200 yıllık boşluğun olması Orta Tunç Çağı ile birlikte göçebe bir yaşam tarzının başladığına yorumlanmıştır. Buna rağmen kültür, Nahçıvan'daki höyüklerde 4 m'lik tabakası ile kendisini temsil ettirmektedir. Bu durum kültür için yerleşim stratejisi kavramının ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Iğdır İline bağlı Aşağı Erhacı Köyü sınırlarında tabakasız bir yerleşim yerinin ilk kez tespit edilmiş olması Aras Boyalıları Kültürü'nün yerleşim sistemi konusunun irdelenmesini zorunlu hale getirmiştir.

Abstract:
Aras Painted Ware Culture is the Middle Bronze Age (MBA) culture spreading from Georgia in the north, to south through Armenia, Nakhchivan, northwestern-Iran, and the neighboring Ardahan, Kars, and Iğdır regions of Turkey. Different names have been given to this culture by different scientists. Among these, the Trialeti Culture, Painted Wares Culture, Aras Painted Ware Culture, and Van Urmiye Painted Wares are the most widely known. Due to the fact that the peoples of the mentioned culture did not use writing or because no discoveries related to writing have not been made so far, the definition of this culture based on archaeological findings caused it to be titled with different names in different regions. Despite the absence of holistic research on culture, it was possible to form a general idea about the culture's civil architecture, burial traditions, defense systems, and pottery. Since the culture is not represented with layers in the key settlements in the Lake Van and Aras basins, which is the spreading area within the borders of Turkey, the idea was put forward that the culture may have been nomadic. The existence of a 1000-1200-year-old gap between the Early Bronze Age (EBA) and the Urartu Kingdom in archaeological excavations has been interpreted that a nomadic lifestyle might have started with the MBA. Despite this, the culture is represented in the mounds in the Nakhchivan region with a culture layer around 4 meters. This led to the emergence of the concept of settlement strategy for the culture. The fact that a settlement without any layers has been identified for the first time within the borders of the Aşağı Erhacı Village of Iğdır Province has made it necessary to examine the settlement system of Aras Painted Ware Culture.