Otizm spektrum bozukluğu tanılı çocukların kliniği ile ebeveynlerinin kronotip özellikleri arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between the clinic of children diagnosed with autism spectrum disorder and the chronotype characteristics of their parents
Yazar: MEHMET EMRE GÜL
Danışman: DOÇ. DR. SERHAT NASIROĞLU
Akdeniz Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Psikiyatri = Psychiatry ; Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Ana-baba = Parents ; Kronotip = Chronotype ; Otistik bozukluklar = Autistic disorder ; Otistik çocuklar = Autistic children ; Otizm spektrum bozukluğu = Autism spectrum disorder ; Uyku = Sleep ; Uyku kalitesi = Quality of sleep

Özet:
Bu çalışmada, otizm tanılı çocukların otizm semptomlarının şiddeti ile ebeveynlerinin uyku kalitesi ve kronotip özellikleri arasındaki ilişki araştırılmıştır. 
Çalışmaya, Temmuz 2022-Ocak 2023 tarihleri arasında Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı polikliniğinde otizm tanısı ile takip edilmekte olan veya ilk kez otizm tanısı konulan olgular ve ebeveynleri dahil edilmiş olup olguların otizm tanısı DSM-5 tanı kriterlerine göre konulmuştur. Otizm tanılı çocukların sosyodemografik özelliklerini saptamak için sosyodemografik veri formu kullanılmış olup otizm semptomlarının şiddetini değerlendirmek için Çocukluk Otizmi Derecelendirme Ölçeği ve Otizm Davranış Kontrol Listesi kullanılmıştır. Ebeveynlerin uyku kalitesinin değerlendirmek için Pittsburgh Uyku Kalite İndeksi, kronotip özelliklerini değerlendirmek için Sabahçıl-Akşamcıl Anketi (MEQ) kullanılmıştır. 
Bu çalışmada, 88 anne ve 83 baba MEQ ölçeğini tamamlamıştır. MEQ ölçeği kullanılarak yapılan değerlendirmeye göre, annelerin kronotip özelliklerine göre dağılımı şu şekildedir: %4,5'i akşamcıl tipe yakın, %52,3'ü ara tip, %39,8'i sabahçıl tipe yakın ve %3,4'ü kesinlikle sabahçıl olarak sınıflandırılmıştır. Buna karşılık, babaların kronotip özelliklerine göre dağılımı şu şekildedir: %1,2'si kesinlikle akşamcıl, %3,6'sı akşamcıl tipe yakın, %59'u ara tip, %31,3'ü sabahçıl tipe yakın ve %4,8'i kesinlikle sabahçıl olarak sınıflandırılmıştır. 
Doğum sonrası küvöz öyküsü ve uyku sorunlarına sahip çocukların babalarının uyku kalitesinin düşük olduğu, annelerin ise otizm semptomlarının şiddeti azaldığında daha iyi uyuduğu bulunmuştur (P<0.05). Düzenli ilaç kullanan çocukların annelerinin uyku ilacı kullanımının arttığı tespit edilmiştir (P<0.01). Otizm semptomlarının şiddeti arttıkça, ebeveynlerin kronotip özelliklerinin akşamcıl tipe doğru kaydığı görülmüştür (P<0.05). Otizm semptomlarının şiddeti arttıkça, ebeveynlerin uyku kalitesi düşerken, annelerin uyku kalitesinin daha fazla etkilendiği saptanmıştır.
Sonuç olarak; bu çalışma güncel literatürü incelediğimiz kadarıyla, otizm tanılı çocukların ebeveynlerinin uyku kalitesi ve kronotip özelliklerini değerlendiren ilk çalışma olduğu için literatüre önemli katkılar sağlamaktadır. Çalışma, ebeveynlerin uyku kalitesinin iyileştirilmesinin otizm semptomlarını azaltabileceğini ve semptomların azaltılmasının ebeveynlerin uyku kalitesini artırabileceğini öne sürmektedir. Ayrıca, otizmli çocukların semptomlarının şiddetinin, ebeveynlerin kronotip özelliklerini akşamcıl tipe kaydırarak çeşitli sağlık sorunlarına neden olabileceği belirtilmektedir. Bu nedenle, otizmli çocukların semptomlarının azaltılması için tedaviye başlamak, özellikle annelerin uyku ve yaşam kalitesini olumlu yönde etkileyebilir.

Abstract:
In this study, the relationship between the severity of autism symptoms in children diagnosed with autism and the sleep quality and chronotype characteristics of their parents was investigated. 
The study included cases with autism diagnosis followed up or newly diagnosed with autism at the Child and Adolescent Mental Health and Diseases Department of the Akdeniz University Faculty of Medicine Hospital between July 2022 and January 2023, as well as their parents. The autism diagnosis of the cases was made according to the DSM-5 diagnostic criteria. A socio-demographic data form was used to determine the socio-demographic characteristics of children with autism, and the Childhood Autism Rating Scale and Autism Behavior Checklist were used to evaluate the severity of autism symptoms. The Pittsburgh Sleep Quality Index was used to assess parents' sleep quality, and the Morningness-Eveningness Questionnaire (MEQ) was used to assess chronotype characteristics.
In this study, 88 mothers and 83 fathers completed the MEQ scale. According to the evaluation made using the MEQ scale, the distribution of mothers according to their chronotype characteristics is as follows: 4.5% were close to the evening type, 52.3% were intermediate type, 39.8% were close to the morning type and 3.4% were definitely morning types. In contrast, the distribution of fathers according to their chronotype characteristics is as follows: 1.2% were definitely evening types, 3.6% were close to the evening type, 59% were intermediate type, 31.3% were close to the morning type and 4.8% were definitely morning types.
It was found that fathers of children with a history of neonatal intensive care unit and sleep problems had lower sleep quality, while mothers slept better when the severity of autism symptoms decreased (P<0.05). It was also found that mothers of children who regularly use medication for autism had increased sleep medication use (P<0.01). As the severity of autism symptoms increased, the chronotype characteristics of parents shifted towards the evening type (P<0.05). It was determined that as the severity of autism symptoms increased, parents' sleep quality decreased, and mothers' sleep quality was more affected.
In conclusion, this study makes significant contributions to the literature as the first study evaluating the sleep quality and chronotype characteristics of parents of children with autism. The study suggests that improving parents' sleep quality can reduce autism symptoms, and reducing symptoms can improve parents' sleep quality. In addition, it is noted that the severity of symptoms in autistic children can lead to various health problems by shifting parents' chronotype characteristics towards the evening type. Therefore, starting treatment to reduce the symptoms of autistic children can positively affect the sleep and quality of life of mothers, in particular.