Kültürlerarası ölçme değişmezliğinin faktör analitik örtük sınıf ve MTK modelleriyle incelenmesi: TIMSS 2019 Matematik Öğrenmeyi Sevme Ölçeği örneği
Investigation of intercultural measurement invariance with factor analytical latent class and IRT models: TIMSS 2019 Students Like Learn Mathematics Scale example
Yazar: FATMA COŞKUN
Danışman: DOÇ. DR. HAMİDE DENİZ GÜLLEROĞLU
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitimde Ölçme Ve Değerlendirme Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Doğrulayıcı faktör analizi = Confirmatory factor analysis ; Madde Tepki Kuramı = Item Response Theory ; Matematik eğitimi = Mathematics education ; Matematik öğretimi = Mathematics teaching ; Uluslararası Matematik ve Fen Araştırmasında Eğilimler = Trends in International Mathematics and Science Study ; Ölçekler = Scales ; Örtük sınıf analizi = Latent class analysis

Özet:
Bu çalışmada, TIMSS 2019 uygulamasının Singapur, Hong Kong, Japonya, Norveç, Türkiye ve Güney Afrika Cumhuriyeti örneklemleri üzerinden kültürlerarası ölçme değişmezliğinin faktör analizi, örtük sınıf analizi ve madde tepki modelleriyle incelenmesi amaçlanmıştır. 
Betimsel araştırma türünde gerçekleştirilen bu çalışmada, TIMSS 2019 uygulaması öğrenci anketlerindeki Matematik Öğrenmeyi Sevme Ölçeği verileri üzerinden üç farklı kurama göre model yapısı belirlenerek kültürlerarası ölçme değişmezliği incelenmiştir. İlk olarak faktör analizi teknikleri altında yer alan ÇG-DFA ile tüm karşılaştırma grupları arasında, ölçek düzeyinde ölçme değişmezliğinin sağlanıp sağlanmadığı incelenmiştir. İkinci olarak, örtük sınıf modelleri altında yer alan ÖSA ile örtük değişkenin üç sınıflı örtük yapıya sahip olduğu tespit edilmiştir. Ardından üç sınıflı örtük yapıya sahip değişkenin tüm karşılaştırma grupları arasında ölçme değişmezliğini ölçek ve madde düzeyinde sağlayıp sağlamadığı tespit etmek için ÇG-ÖSA uygulanmıştır. Üçüncü aşamada ise madde tepki kuramı altında yer alan MTK-OO ile madde düzeyinde ölçme değişmezliğini belirlemek amacıyla DMF analizleri gerçekleştirilmiştir.
Araştırmanın analizleri sonucunda ÇG-DFA'ya göre Singapur-Hong Kong ve Hong Kong-Norveç kültürleri arasında katı değişmezlik, Türkiye-Güney Afrika Cumhuriyeti arasında yapısal değişmezlik sağlanırken; diğer tüm karşılaştırma grupları arasında metrik değişmezlik tespit edilmiştir. ÇG-ÖSA sonucunda 15 karşılaştırma grubundan Singapur-Hong Kong, Singapur-Norveç, Singapur-Türkiye, Singapur-Güney Afrika Cumhuriyeti, Hong Kong-Japonya, Hong Kong-Norveç, Japonya-Norveç ve Norveç-Türkiye kültürleri arasında kısmi homojen model iyi uyum gösterirken; diğer karşılaştırma grupları arasında uyum heterojen model düzeyinde kalmıştır. Madde düzeyindeki ÇG-ÖSA ve MTK-OO analizleri sonucunda tüm maddelerin karşılaştırma grupları arasında DMF gösterdiği ve bu açıdan sonuçların birbiriyle tutarlı olduğu belirlenmiştir. 
Ayrıca örtük sınıf analizi bulgularından hareketle Güney Afrika Cumhuriyeti, Türkiye ve Japonya örnekleminde yer alan katılımcıların belli bir yanıt stiline sahip olduğu tespit edilirken; Singapur, Hong Kong ve Norveç örneklemlerinde baskın bir yanıt stili görülmemiştir. ÇG-ÖSA, ikili karşılaştırma gruplarından her ikisi de baskın bir yanıt stiline sahip değilse %100 olasılıkla kısmi homojen model, karşılaştırma gruplarından biri yanıt stiline sahip diğeri sahip değilse %45 olasılıkla kısmi homojen model ve her iki grup da yanıt stiline sahipse %100 olasılıkla heterojen model ile sonuçlanmıştır. ÇG-DFA ikili karşılaştırma gruplarından biri yanıt stili gösteriyor, diğeri göstermiyorsa %100 olasılıkla metrik değişmezlik ile sonuçlanmıştır. İkili karşılaştırma gruplarından ikisi de yanıt stili göstermiyorsa %67 olasılıkla katı değişmezlik; %33 olasılıkla metrik değişmezlik görülmüştür. İkili karşılaştırma gruplarından ikisi de, yanıt stili gösteriyor ise %67 olasılıkla metrik değişmezlik; %33 olasılıkla yapısal değişmezlik görülmüştür.

Abstract:
This study, it was aimed to examine the TIMSS 2019 application on the samples of Singapore, Hong Kong, Japan, Norway, Turkey, and the Republic of South Africa with factor analysis, latent class analysis, and item response models of intercultural measurement invariance. 
This study, which was carried out as a descriptive research type, assessed the cross-cultural measurement invariance and estimated the model structure based on the data from the TIMSS 2019 application student surveys. Initially, using MG-CFA, a method for factor analysis, it was determined whether measurement invariance had been attained at the scale level across all comparison groups. Second, it has been found that the latent variable, which is included in the latent class models, has a three-class latent structure with LCA. The variable with a three-class latent structure was then tested using MG-LCA to see if it provided measurement invariance at scale and item level across all comparison groups. To ascertain the measurement invariance at the item level with IRT-likelihood, which is covered by item response theory, DIF analyses were conducted in the third stage.
As a result of the analysis of the research, strict invariance between Singapore-Hong Kong and Hong Kong-Norway cultures and structural invariance between Turkey and the Republic of South Africa was ensured according to MG-LCA; Metric invariance was detected between all other comparison groups. Using the use of MG-LCA, partial homogeneous models from 15 comparison groups were found to have a good fit between the cultures of Singapore and Hong Kong, Singapore and Norway, Singapore and Turkey, Singapore and South Africa, Hong Kong and Japan, Hong Kong and Norway, and Norway and Turkey. whereas demonstrating that the heterogeneous model's level of concordance was maintained among the other comparison groups. As a result of the MG-LCA and IRT-likelihood analyses at the item level, it was determined that all items showed DIF between the comparison groups, and in this respect, the results were consistent with each other.
The participants in the South African Republic, Turkey, and the Japanese samples were found to have a particular response style, according to the results of the latent class analysis; however, a dominating response style was not seen in the samples from Singapore, Hong Kong, and Norway. MG-LCA is a partial homogeneous model resulting in the model with a 100% probability if both comparison groups do not have a dominant response style, a partially homogeneous model with a probability of 45% if one of the comparison groups does not have a response style, and a heterogeneous model with a probability of 100% if both groups have a response style. If one of the MG-CFA pairwise comparison groups showed a response style and the other did not, it resulted in metric invariance with a probability of 100%. Strict invariance with a probability of 67% if neither paired comparison group showed a response style; Metric invariance was observed with a probability of 33%. If both paired comparison groups show a response style, 67% probability of metric invariance; Structural invariance was observed with a probability of 33%.