Sağlık inanç modeline göre verilen eğitimin yaşlı bireylerde bilinçli ilaç kullanımına etkisi
Effect of education provided according to health belief model on rational use of drugs in elder individuals
Yazar: ŞEMSİNNUR GÖÇER
Danışman: PROF. DR. OSMAN GÜNAY
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Geriatri = Geriatrics ; Hasta eğitimi = Patient education ; Huzurevleri = Nursing homes ; Sağlık eğitimi = Health education ; Sağlık inanç modeli = Health belief model ; Yaşlılar = Aged ; İlaç kullanımı = Drug utilization

Özet:
Amaç: Bu çalışmada, huzurevinde yaşamakta olan yaşlılarda Sağlık İnanç Modeli'ne göre verilen eğitimin yaşlı bireylerde bilinçli ilaç kullanımına etkilerinin belirlenmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Yarı deneysel araştırma olarak planlanan bu çalışmada, öntest - sontest tek grup deneme modeli kullanıldı. Kayseri il merkezinde bulunan Büyükşehir Belediyesi'ne bağlı Hacı–Rukiye Gazioğlu Huzurevi'nde Eylül 2016- Mayıs 2017 tarihleri arasında yapıldı. Verilerin toplanmasında, bireyin sosyodemografik özellikleri ve genel sağlık durumunu belirlemeye yönelik anket formu, bilinçli ilaç kullanımı bilgi formu ve  "İlaç Kullanmaya İlişkin Sağlık İnanç Ölçeği" kullanıldı. Katılımcılara, Sağlık İnanç Modeli'ne göre bilinçli ilaç kullanma eğitimi verildikten sonra aynı veriler yeniden toplandı. 103 kişiye ait veriler değerlendirildi. Eğitim öncesi ve eğitim sonrası verilerin  karşılaştırılmasında, kategorik veriler için McNemar testi, nicel veriler için Wilcoxon Signed Ranks test kullanıldı.
Bulgular: Araştırma grubunun %54.4' ü erkek,  %3.9'u evli ve %45.6'sı okuryazar olup, yaş ortalaması 77.0 ± 0,86 yıl idi.  Katılımcıların  % 45.6'sında hipertansiyon, %19.4'ünde diabetes mellitus, %35.0'ında kalp hastalığı ve %12.6'sında Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı (KOAH) mevcuttu.  Devamlı ilaç kullananların oranı  % 91.3 idi. Yaşlı bireylerde eğitim sonrasında bilinçli ilaç kullanımı ile ilgili tutum ve davranışlarda anlamlı düzeyde değişim olduğu belirlendi. İlaç Kullanmaya İlişkin Sağlık İnanç Ölçeği'nin toplam puanı eğitim öncesinde 130.4±13.3, eğitim sonrasında ise 136.8±11.2 idi.
Sonuç: İlaç Kullanmaya İlişkin Sağlık İnanç Ölçeğinin toplam puanlarının ve tüm alt boyut puanlarının  (duyarlılık algısı, önemseme/ciddiyet algısı, sağlık motivasyonu, yarar algısı, engel algısı, öz-etkililik)  eğitimden sonra önemli ölçüde yükseldiği belirlenmiştir. Yaşlı bireylerin eğitiminde Sağlık İnanç Model'i kolay uygulanabilen bir modeldir ve gelecekte bu grupta yapılacak olan araştırmalarda kullanılması önerilebilir.
Anahtar Kelimeler: 	Yaşlı, Huzurevi, Sağlık Eğitimi, Sağlık İnanç Modeli, Bilinçli İlaç Kullanımı.

Abstract:
EFFECT OF EDUCATION PROVIDED ACCORDING TO HEALTH BELIEF MODEL ON RATIONAL USE OF DRUGS IN ELDER INDIVIDUALS

Şemsinnur GÖÇER 

Erciyes University, Graduate School of Health Sciences
Department of Public Health
PhD. Thesis, March 2018
Supervisor: Prof. Dr. Osman GÜNAY

ABSTRACT
Objective: In this study, it was aimed to determine effects of education provided according to health belief model on rational use of drugs in elder individuals. 
Materials and methods: Pretest-posttest single group test design was used in this semi-experimental study. The study conducted at Hacı-Rukiye Gazioğlu nursing home, which is governed by Kayseri Metropolitan Municipality, between September 2016 and May, 2017. A sociodemographic datasheet, rational use of drugs datasheet, and Health Belief Scale on Drug Use were used to collect data regarding sociodemographic characteristics and general health status at baseline and after provision of education about rational use of drugs according to health belief model. Overall, data from 103 subjects were analyzed. We compared the level of knowledge and attitude regarding rational use of drugs before and after education. McNmear test was used to compare categorical data while Wilcoxon signed rank test to compare quantitative data. 
Findings: It was found that 54.4% of study population was male while 3.9% were married and 45.6% were literate. Mean age was 77.0 ± 9.86 years. There was hypertension in 45.6%, diabetes mellitus in 19.4%, cardiac disorder in 35.0% and chronic obstructive pulmonary disease in 12.6% of study population. In elder individuals, a significant change was found in the attitudes and behavior regarding rational use of drugs after education. The rate of chronic drug use was 91.3%. Mean total score in Health Belief Scale on Drug use was 130.4 ±13.3 before education and 136.8 ± 11.2 after education. 
Conclusion: It was seen that mean total score and scores in all subdomains (perceived susceptibility, perceived severity, health motivation, perceived benefit, perceived barrier, self-efficacy) were markedly increased after education. Health belief model is an ease to use model in the education of individuals and it is recommended to use this model in the future in this group of patients. 
Keywords: 	Elder, nursing home, health education, health belief model, rational use of drugs