Temporomandibular eklem disfonksiyonunda dejeneratif değişiklikler ve efüzyonun klinik ve manyetik rezonans görüntüleme bulgularıyla karşılaştırmalı değerlendirilmesi
Clinical and magnetic resonance imaging evaluation of degenerative changes and effusion in temporomandibular disorders
Yazar: MEHMET ALİ ELÇİN
Danışman: DOÇ. DR. ŞEBNEM ERÇALIK YALÇINKAYA
Marmara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Ağız, Diş ve Çene Radyolojisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry
Dizin: Manyetik rezonans görüntüleme = Magnetic resonance imaging ; Temporomandibular eklem = Temporomandibular joint ; Temporomandibular eklem hastalıkları = Temporomandibular joint disorders ; Teşhis = Diagnosis ; Çiğneme = Mastication

Özet:
Temporomandibular eklem rahatsızlıklarının (TMR) tanısı klinik muayene ve genellikle manyetik rezonans görüntülemenin (MRG) birlikte değerlendirilmesiyle konulmaktadır. Bu çalışmanın amacı 1) Temporomandibular Rahatsızlıklar İçin Araştırma Tanı Kriterleri'nin (TMR/ATK) etkinliğini ve 2) redüksiyonlu ve redüksiyonsuz disk deplasmanı (DD), kondil dejenerasyonu ve eklem içi efüzyonun birbirleriyle ilişkisini belirlemektir. Bu çalışmada; 18-54 yaş aralığında TMR şikayeti olan toplam 120 kişi (104 kadın, 16 erkek) TMR/ATK ve MRG ile değerlendirilmiştir [hasta grubu, n=90 (180 eklem) / kontrol grubu, n=30 (60 eklem)]. Görüntüler Siemens Symphony Maestro Class 1.5 T MRG cihazıyla, T1 ve T2 ağırlıklı sekanslarda, bilateral, ağız açık ve kapalı pozisyonda elde edilmiştir. T2 ağırlıklı görüntülerde değerlendirilen efüzyon alanı, efüzyon sınırları çizilerek bilgisayar yazılımı (Osirix® Dicom Viewer) aracılığıyla hesaplanmıştır. İstatistiksel analizler (ki-kare, kappa, ICC, McNemar, t testi) için SPSS 17.0 programı kullanılmıştır. Hasta grubunda MRG ile incelenen 180 eklemin 42'sinde redüksiyonlu DD, 75'inde redüksiyonsuz DD, 103'ünde kondil dejenerasyonu, 78'inde ise efüzyon saptanmıştır. Efüzyon saptanan eklemlerin %43,5'inde redüksiyonsuz DD (p=0,027), %70,5'inde kondil dejenerasyonu (p=0,005) izlenmiştir. Miyofasiyal ağrılı 123 eklemin %75,6'sında DD (p=0,0001), %69,1'inde kondil dejenerasyonu (p=0,0001) ve %52,8'inde efüzyon (p=0,0001) görülmüştür. İleri derecede efüzyon (3. derece; >0.4 cm2) izlenen tüm eklemlerde redüksiyonsuz DD ve dejenerasyon saptanmıştır. TMR/ATK ve MRG ile konulan tanıların istatistiksel olarak uyumsuz oldukları görülmüştür (sırasıyla ?=0,473; ?=0,217). Bu çalışmanın bulgularına dayanarak DD, kondil dejenerasyonu ve efüzyon arasında pozitif yönlü bir ilişkiden bahsedilebilir. Çalışmanın sonuçları TMR/ATK ile yapılan muayenenin yetersizliğine ve kesin tanıda MRG'nin gerekliliğine dikkat çekmektedir. 

Anahtar Sözcükler: Disk deplasmanı, efüzyon, kondil dejenerasyonu, MRG, TMR/ATK

Abstract:
TMD diagnosis consists of clinical examination and usually magnetic resonance imaging(MRI). The aim of this study was to evaluate 1)The efficacy of Research Diagnostic Criteria for Temporomandibular Disorders(RDC/TMD) and 2)The association of disc displacement "with/without reduction"(DDwR/DDwoR), degenerative changes of condylar head and intraarticular effusion between each variable. A total of 240 TMJs of 120 patients(18-54 year-old,104 female/16 male) with TMD complaints were evaluated with RDC/TMD and MRI. Of the patients, thirty (sixty TMJs) comprised the control group. MRI was carried out with a 1.5-Tesla imaging unit(Siemens Symphony Maestro Class). T1, T2-weighted bilateral images at both closed and maximum opening mouth positions were taken. Joint effusion area was assessed in T2-weighted MRI. Boundary of the effusion was selected manually and then calculated by a software programme(Osirix® Dicom Viewer). Chi-square, kappa, ICC, McNemar and t tests were used for the statistical analysis that was done by SPSS for Windows 17.0. Of the 180 TMJs, 42 presented DDwR, 75 DDwoR, 103 condyle degeneration and 78 effusion. Of the joints with effusion, 43,5% revealed DDwoR(p=0,027) and 70,5% condyle degeneration(p=0,005). Of the 123 TMJs with myofacial pain; 75,6% showed DD(p=0,0001), 69,1% degenerative changes(p=0,0001) and 52,8% effusion(p=0,0001). All joints showing extreme effusion regarded as 'score 3'(>0.4 cm2) revealed DDwoR and degeneration. When compared to the gold standard MRI, RDC/TMD diagnoses were found to be statistically nonsignificant in the diagnosis of internal derangement and condyle degeneration(?=0,473 and ?=0,217 respectively). Based on the findings of this study, it can be concluded that there is a positive relationship between DD, condyle degeneration and effusion. Findings of this study revealed that use of RDC/TMD in the diagnosis of TMDs has limitations and MRI is essential for the definite diagnosis.
Key Words: Condyle degeneration, disk displacement, effusion, MRI, RDC/TMD