Türkiye'de Tek Parti Dönemi laiklik uygulamaları ve Ali Fuad Başgil'in laiklik anlayışı
Single Party Period secularism practices in Turkey and Ali Fuad Başgil's approach to secularism
Yazar: TAHSİN KÖSE
Danışman: DOÇ. DR. DEMİRHAN FAHRİ ERDEM
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Siyaset ve Sosyal Bilimler Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Sosyoloji = Sociology ; Tarih = History
Dizin: Başgil, Ali Fuat = Başgil, Ali Fuat ; Din = Religion ; Din politikası = Religious policy ; Laiklik = Laicism ; Modernleşme = Modernization ; Siyasi parti programları = Polical party manifests ; Siyasi partiler = Political parties ; Siyasi tarih = Political history ; Tek Parti Dönemi = Single Party Period

Özet:
Türkiye'de laiklik ve dinsellik gerilimi Türk modernleşme sürecinin başından beri süregelen bir sorundur. Özellikle tek parti dönemi modernleşme sürecinde hayata geçirilen laikleşme uygulamaları bu gerilimin esas kaynağı olmuştur. Bu dönemde, siyasal alandan, toplumsal alanın en derinine kadar uzanan laikleşme uygulamaları, laikleşme sürecinde aşırıya kaçıldığı, toplumdaki dinsellik ihtiyacının göz ardı edildiği şeklindeki eleştirilerle karşılaşmıştır. Ali Fuad Başgil'in 1940'ların ortalarından itibaren, laiklik ve din konularında kaleme aldığı yazıları ile ortaya koyduğu laiklik anlayışı, bu gerilime çözüm olabilecek bir yaklaşıma kapı aralamıştır. Nitekim Başgil, din hürriyetinden kaynaklanan dini eğitim, öğretim, yayın, telkin hakkı gibi hakları da modern bireysel hak ve hürriyetlerden sayarak, moderni ve geleneği/dinsel olanı uyumlaştıran bir laiklik düşüncesi ortaya koymuştur. Artık, Türkiye'de demokrasi kültürü, hak ve hürriyet terbiyesi, hoşgörü gibi konularda laiklik ve dinsellik gerilimini, laiklik ve dinselliği modern bir çizgide uyumlaştırarak çözmeye yetecek düzeyde yol kat edilmiştir. Bu çalışmada, bu gerilimin böyle bir çözüm yolunun Başgil'in laiklik anlayışından hareketle ortaya konulmasına çalışılmıştır.

Abstract:
The tension between secularism and religion in Turkey has been an ongoing problem since the beginning of the Turkish modernization process. Particularly, the secularization practices implemented in the modernization process of the single-party period have been the main source of this tension. In this period, secularization practices, ranging from the political sphere to the deepest of the social sphere, faced criticism that the secularization process was overdone and the need for religiousness in the society was ignored. Ali Fuad Başgil's understanding of secularism, which he put forward with his articles on secularism and religion since the mid-1940s, opened the door to an approach that could be a solution to this tension. As a matter of fact, Başgil considered the rights such as religious education, training, broadcasting, and suggestion rights arising from freedom of religion as modern individual rights and freedoms, and put forward a secularism idea that harmonizes the modern and the tradition/religious. Now, enough progress has been made in Turkey to resolve the tension between secularism and religion on issues such as the culture of democracy, the upbringing of rights and freedoms, and tolerance, by harmonizing secularism and religion in a modern line. In this study, it has been tried to reveal such a solution to this tension, starting from Başgil's understanding of secularism.