Yaşlılıkta sosyal dışlanma ve yoksulluk ile başa çıkmak: Sosyal hizmet perspektifinden bir değerlendirme
Dealing with social exclusion and poverty in old age: An assessment from a social work perspective
Yazar: CİHANGİR KARAKAYA
Danışman: DOÇ. DR. TÜRKEN ÇAĞLAR
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Sosyal Hizmet = Social Work

Özet:
Araştırmada yaşlı bireylerin sosyal dışlanma ve yoksulluk durumlarının ve bunlarla başa çıkmaya dair özelliklerinin ekolojik sosyal hizmet perspektifinden analizinin yapılması amaçlanmıştır. Araştırmada nicel araştırma deseni ve ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın katılımcıları Zonguldak ili merkez ilçesi ve merkez ilçeye bağlı belde/köylerde ikamet eden 65 yaş ve üzeri yaşlı bireylerden seçilmiştir. Tabakalı basit tesadüfi örnekleme yöntemi kullanılarak belirlenen katılımcıların 317'si merkez ilçeye bağlı mahallelerden 83'ü ise merkez ilçeye bağlı belde ve köylerden seçilmiştir. Çalışmada katılımcıların ekolojik sosyal hizmet perspektifinden mikro, mezo, ekzo ve makro düzeyde özelliklerini belirlemeyi amaçlayan "Görüşme Formu" ile "Yaşlılarda Sosyal Dışlanma Ölçeği" ve "Yoksulluk Algı Ölçeği" kullanılmıştır. Çalışma verilerinin analizi IBM SPSS Statistics 26 ve IBM SPSS Amos 23 programlarında yapılmıştır.
Yaşlı bireylerin sosyal dışlanma durumları ve yoksulluk algıları ekolojik sosyal hizmet perspektifi bağlamında oluşturulan model kapsamında belirlenen mikro, mezo, ekzo ve makro düzeydeki birtakım özelliklerinden etkilenmektedir. Mikro düzeyde özellikler kapsamında yüksek gelire sahip olan, sağlık durumu iyi olan, fiziksel aktivite yapan ve yaşlı dostu koşullarda barınan yaşlıların daha az çok boyutlu sosyal dışlanma ve yoksulluk yaşadıkları belirlenmiştir. Mezo düzeyde özellikler kapsamında aile üyeleriyle sosyal etkinliklere katılan, aile üyeleri tarafından ihmal edilmeyen, arkadaşı olan, tüketim harcamalarından kısıntı yapmak zorunda kalmayan ve yaşlı dostu bir çevrede yaşayan yaşlıların daha az çok boyutlu sosyal dışlanma ve yoksulluk yaşadıkları belirlenmiştir. Ekzo düzeyde özellikler kapsamında kamusal hizmetlere erişebilen, kamusal hizmetlerin kapsamının ve kamusal hizmet binalarının yaşlıların gereksinimlerine uygun olduğunu düşünen, yerel yönetim hizmetlerinden memnun olan, sosyoekonomik hakları hakkında bilgi sahibi olan ve sosyal yardımları yeterli bulan daha az çok boyutlu sosyal dışlanma ve yoksulluk yaşadıkları belirlenmiştir. Makro düzeyde özellikler kapsamında ise toplumda yaşlılara yönelik olumlu tutum olduğunu düşünen, yaşlı ayrımcılığına uğramayan, sosyoekonomik imkânlara erişme noktasında herkesle eşit fırsatlara sahip olduğunu düşünen ve sosyal politikaların yaşlı bireyleri koruyacak şekilde düzenlendiğini düşünen yaşlıların daha az çok boyutlu sosyal dışlanma ve yoksulluk yaşadıkları belirlenmiştir.
Araştırmada elde edilen veriler doğrultusunda ekolojik sosyal hizmet perspektifi çerçevesinde yaşlılıkta sosyal dışlanmayı ve yoksulluğu azaltacağı ve yaşlı bireylerin sosyal dışlanma ve yoksulluk ile başa çıkma becerilerini geliştireceği düşünülen mikro, mezo, ekzo ve makro sistemlere yönelik müdahale, hizmet, uygulama ve politika önerileri oluşturulmuştur.

Abstract:
In the study, it was aimed to analyze the social exclusion and poverty situations of elderly individuals and their characteristics of coping with them from the perspective of ecological social work. Quantitative research design and relational survey model were used in the study. The participants of the study were selected from elderly individuals aged 65 and over residing in the central district of Zonguldak province and towns / villages connected to the central district. Stratified simple random sampling method was used and 317 of the participants were selected from the neighborhoods of the central district and 83 from the towns and villages of the central district. In the study, "Interview Form", "Social Exclusion Scale for the Elderly" and "Poverty Perception Scale" were used to determine the micro, meso, exo and macro level characteristics of the participants from the perspective of ecological social work. The study data were analyzed using IBM SPSS Statistics 26 and IBM SPSS Amos 23 programs.
Social exclusion and poverty perceptions of elderly individuals are affected by a number of micro, meso, exo and macro level characteristics determined within the scope of the model created in the context of ecological social work perspective. Within the scope of micro-level characteristics, it has been determined that elderly people who have high income, have good health, engage in physical activity and live in elderly-friendly conditions experience less multidimensional social exclusion and poverty. Within the scope of meso-level characteristics, it was determined that elderly people who participate in social activities with family members, are not neglected by family members, have friends, do not have to cut back on consumption expenditures and live in an elderly-friendly environment experience less multidimensional social exclusion and poverty. Within the scope of exo-level characteristics, it has been determined that elderly people who have access to public services, who think that the scope of public services and public service buildings are suitable for the needs of the elderly, who are satisfied with local government services, who are informed about their socioeconomic rights and who find social assistance sufficient experience less multidimensional social exclusion and poverty. Within the scope of macro-level characteristics, the elderly who think that there is a positive attitude towards the elderly in the society, who do not experience discrimination against the elderly, who think that they have equal opportunities with everyone in terms of accessing socioeconomic opportunities, and who think that social policies are organized in a way to protect elderly individuals experience less multidimensional social exclusion.
In line with the data obtained in the research, intervention, service, practice and policy recommendations for micro, meso, exo and macro systems, which are thought to reduce social exclusion and poverty in old age and improve the ability of older individuals to cope with social exclusion and poverty, have been developed within the framework of ecological social work perspective.