Ege bölgesinde seçilmiş bir yörede önemli bazı meyvelerde üretim ve dış satım açısından GLOBALGAP (EUREPGAP) kriterlerine uyum üzerine bir araştırma
A research on the compliance with the  GLOBALGAP (EUREPGAP) criteria in terms of production and export of some important fruits in a selected area in aegean region
Yazar: GÜL ÖNER ABA
Danışman: PROF. DR. ŞULE IŞIN
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı / Tarım İşletmeciliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Kiraz = Cherry ; Logit modeli = Logit model ; Sıralı logit = Ordered logit ; Tarım ekonomisi = Agricultural economy ; Tarımsal işletmeler =   ; Üzüm = Grape ; Şeftali = Peach

Özet:
Bu araştırmada, kiraz, sofralık üzüm ve şeftali üreticilerinin sosyo-ekonomik özellikleri ile işletmelerin yapısal özellikleri ve bu ürünlerin dış satımını yapan firmaların genel özellikleri incelenmiştir. GLOBALGAP protokolünün uygulanabilirliği üreticiler ve dış satımcı firmalar düzeyinde ortaya konulmuştur. Ayrıca, üreticilerin GLOBALGAP sertifikalı üretim sistemini benimsemesinde etkili olan faktörler ile GLOBALGAP kriterlerini yerine getirme düzeyinde etkili olan faktörler incelenmiştir.
Araştırmanın verileri, Ege bölgesinde kiraz, sofralık üzüm ve şeftali dış satımı yapan, tam sayım yöntemi ile belirlenmiş 38 firmadan ve tabakalı örnekleme yöntemi kullanılarak belirlenen 41'i sertifikalı, 81'i sertifikasız toplam 122 üreticiden yüz yüze görüşme yoluyla elde edilmiştir.
Yapılan incelemeler sonucunda, sertifikası olan işletmelerde dekara brüt kar; kiraz için 1311.59 TL, sofralık üzüm için 1726.84 TL, şeftali için 1751.39 TL belirlenirken, sertifikası olmayan işletmelerde dekara brüt kar; kiraz için 977.18 TL, sofralık üzüm için 1182.90 TL, şeftali için 708.70 TL olarak bulunmuştur.
Üreticilerin sertifikalı üretim sistemini benimsemesini etkileyen faktörleri analiz etmek için logit model kullanılmıştır. Kiraz üreticilerinin sertifikalı üretim sistemini benimsemesinde, üreticinin yaşı ve hayvansal üretim yapma durumunun yanı sıra, girdi fiyatlarının yüksekliği, devlet desteğinin olmaması ve dış satımcı firmaların sözleşmeye uymaması gibi daha çok ekonomik nitelikli ve ürünün pazar yapısı ile ilgili faktörlerin etkili olduğu belirlenmiştir. Sofralık üzüm üreticilerinde ise, toplam işletme arazisi içinde sofralık üzüm arazisi oranı ile hayvansal üretim yapma durumunun etkili olduğu bulunurken, şeftali üreticilerinde üretici yaşının etkili olduğu anlaşılmıştır.
Üreticilerin majör ve minör kriterleri yerine getirme düzeyinde etkili olan faktörleri belirleyebilmek için oluşturulan sıralı logit model sonuçlarına göre, üreticinin eğitim süresi, üretimde deneyim süresi, tarım dışında gelir durumu gibi sosyo-ekonomik özellikler ile ana ürün alanı, işletme alanı içinde ana ürün alanının payı, ana ürün parsel sayısı, değişken masraflar, traktör varlığı, hayvansal üretim yapma durumu gibi faktörlerin etkili olduğu belirlenmiştir. 
Sertifikalı firmalar ile sertifikasız firmalar arasında gerek majör gerekse de minör kriterler açısından belirgin bir fark olduğu da saptanmıştır. 
Anahtar Kelimeler: GLOBALGAP (EUREPGAP), kiraz, sofralık üzüm, şeftali, logit ve sıralı logit model.

Abstract:
In this research, the socio-economic and the structural characteristics of the cherry, table grape and peach farmers and the general characteristics of the firms that export these products were investigated. The applicability of the GLOBALGAP (EUREGAP) protocol has been put forth at the level of producers and exporter firms. Further, the factors affecting the producer's adaptation of GLOBALGAP certified production system and their fulfilment level of the GLOBALGAP criteria have also been investigated.
The data were collected from 38 firms, exporting cherry, table grape and peach in Aegean Region, which have been determined by complete enumeration method, and from 122 producers of which 41 certified and 81 non-certified, which have been determined by using the stratified sampling method.
Based on the examinations, the gross profits per decare in certified farms have been determined as 1311.59 ₺ for cherry, 1726.84 ₺ for table grape and 1751.39 ₺ for peach, such profit per decare has been determined as 977.18 ₺ for cherry, 1182.90 ₺ for table grape and 708.70 ₺ for peach in non-certified farms.
Logit model has been used in order to analyze the factors affecting the producers' adaptation of certified production system. With reference to the variables affecting the producers adoption of the certified production system; it has been determined for cherry producers that beside the age of the producer and his status for making animal production, mainly economic nature and the market related factors such as the extent of input prices, the non-availability of government support, the non-compliance of exporting firms to the agreement, for table grape producers, that the rate of table grape land within the total farm land area and the status of making animal production and for peaches producers, that the age of the producer were effective.
According to results of ordered logit models which have been made for determining the factors affecting the producers' fulfilment level for the major and minor criteria, it has been determined that the socio-economic characteristics such as producer's education period, agricultural experience, off-farm income and the factors such as, main product area, the rate of the main product area within the total land, number of parcels for the main product, variable costs, tractor assets, the status of making animal production, were effective. 
A significant difference has also been determined among the certified and non-certified firms in terms of major and minor criteria. 
Keywords: GLOBALGAP (EUREPGAP), cherry, table grape, peach, logit and ordered logit model.