Bazı buğday çeşitlerinin morfolojik ve fizyolojik özelliklerinin belirlenmesi
Determination of morphological and physiological characteristics of some wheat varieties
Yazar: AHMET GÜNEŞ
Danışman: PROF. DR. MURAT OLGUN ; DR. SAVAŞ BELEN
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı / Tahıllar ve Yemeklik Baklagiller Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Ekmeklik buğday = Bread wheat ; Genotip = Genotype ; Kalite = Quality ; Tane verimi = Grain yield ; Triticum aestivum = Triticum aestivum ; Verim = Yield

Özet:
Bu araştırmada Eskişehir kıraç koşullarda ekmeklik buğday çeşitlerinde morfolojik ve fizyolojik olarak bazı özelliklerin saptanması bu özekkiler bakımından çeşitlerin performanslarının ortaya konması amaçlanmıştır. Bu araştırma; 2020-2021 yetiştirme döneminde Eskişehir Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsünde yürütülmüştür.  Çalışma 24 adet tescilli ekmeklik buğday (Dropia Tarex, Maden, Esperia, Rumeli, Gerek 79, Müfitbey, Bezostaja, Kıraç 66, Bayraktar 2000, Sönmez 2001, Tosunbey, Flamura 85, Quality, Pehlivan, Kate-a1, Ahmetağa, Ekiz, Konya 2002, Krasunia Odes'ka, Yubileynaya 100, Nota, Mısiia, Syrena Odes'ka, ve Nacibey) çeşitleri kullanılarak 4 tekerrürlü tesadüf blokları deneme desenine göre kurulmuştur.
Araştırma kapsamında başaklanma süresi, bitki boyu, üst boğum arası uzunluğu, başak uzunluğu, başakta tane sayısı, başakta tane ağırlığı, başak ağırlığı, bin tane ağırlığı, tane verimi, hektolitre ağırlığı, tane protein miktarı, Makro sedimantasyon oranı ve SPAD Klorofil miktarı değerleri ele alınmıştır.
Çalışma sonucunda çeşitlerin başaklanma süresi, 135,5-146,8 gün arasında bitki boyu 41,80-85,13 cm arasında, üst boğum arası uzunluğu 15,90–34,0 cm arasında, başak uzunluğu 5,50–10,40 cm arasında, başakta tane sayısı 21,15–45,00 tane arasında, başata tane ağırlığı 0,66–1,92 g arasında, başak ağırlığı 1,04–2,68 g aralığında, bin tane ağırlığı 36,46–48,97 g arasında, tane verimi 370,0 – 660,8 kg/da arasında, hektolitre ağırlığı 78,97–83,11 kg/hl arasında, tane protein miktarı  %14,02-%16,65 arasında, Makro sedimantasyon oranı 28,67-72,67 ml arasında, klorofil oranı 41,81-54,56 SPAD arasında değerler almıştır. Araştırmamızda tane verimi olarak en yüksek değeri 660,8 kg/da ile Ahmetağa çeşidi verirken bu çeşidi sırasıyla 621,3 kg/da Nacibey, 617,8 kg/da Ekiz ve 606,0 kg/da ile Krasunia Odes'ka çeşitleri izlemiştir. En önemli faktör olan verim açısından değerlendirildiğinde bu çeşitlerin çiftçilerimizi memnun edecek seviyede oldukları değerlendirilmektedir. Çalışmamızda incelenen tüm parametreler dikkate alındığında verim açısından Ekiz ve Ahmetağa, kalite özellikleri bakımından Rumeli buğday çeşidi ön sıralarda yer almıştır.

Abstract:
The purpose of study was to reveal performance of the genotypes for morphological and physiological characteristics in Eskişehir Transitional Zone Agricultural Research Institute in 2020-2021 growing seasons.  Twenty four bread wheat genotypes (Dropia Tarex, Maden, Esperia, Rumeli, Ger 79, Müfitbey, Bezostaja, Kıraç 66, Bayraktar 2000, Sönmez 2001, Tosunbey, Flamura 85, Quality, Pehlivan, Katea1, Ahmetağa, Ekiz, Konya 2002, Krasunia Odes'ka, Yubileynaya 100, Nota, Misiia, Syrena Odes'ka, and Nacibey) were used. Genotypes were tested in a randomized block design with 4 replications, and components, days to flowering, plant height, upper internode length, seed number per spike, spike length, spike weight, seed weight per spike, thousand seed weight, seed yield, test weight, protein content, macro sedimentation, and SPAD chlorophyll content.
Results denoted that, ranges in components were determined as, 135,5-146,8 days in days to flowering, 41,80-85,13 cm in plant height, 15,90-34,0 cm in the upper nodes, 5,50-10,40 cm in spike, 21,15- 45,00 in seed number per spike, 0,66-1,92 g in seed weight per spike, 1,04-2,68 g in the spike weight, 36,46-48,97 gr in thousand seed weight, 3,7 – 6,6 t/ha in seed yield, 78,97–83,11 kg/hl in test weight, 14,02-16,65% in protein content, 28,67-72,67 ml in macro sedimentation, and 41,81-54,56 in SPAD chlorophyll content. 
Study assigned that, Ahmetağa genotype with 6,6 t/ha gave the highest seed yield,   followed by Nacibey with 6,2 t/ha Ekiz  with 6,1 t/ha and Krasunia Odes'ka with 6,0 t/ha.  
When yield was taken into consideration in all components, Ekiz and Ahmetağa  for seed yield, and Rumeli for quality could be suggested to farmers and seed producers.