Türkiye`de eğitimin kamu-ekonomi politiği
The Public-political economy of education in Turkey
Yazar: İLKER KESKİN
Danışman: PROF.DR. HALİL ÜLKER
Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2001
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Eğitim = Education ; Eğitim ekonomisi = Education economy ; Eğitim harcamaları = Education expenditures ; Eğitim hizmetleri = Education services ; Eğitim politikaları = Educational policies ; Finansman = Financing

Özet:
ÖZET TÜRKİYE'DE EĞİTİMİN KAMU-EKONOMI POLİTİĞİ Keskin,İlker Yüksek Lisans Tezi Tez Danışmanı: Prof. Dr. Halil İ. ÜLKER Kamu Yönetimi Bölümü Ocak, 2001 xii + 99 Sayfa Bu araştırma ile Türkiye'de 1950-1999 yıllan arasında uygulanan finansman politikalarıyla, eğitim kademelerine ayrılan kaynakların düzeyi analiz edilmiştir. Araştırmada tarama ve betimleme yöntemi kullanılmış, kaynakların dağılım analizinde önce kavramsal inceleme yapılmış, daha sonra ekonomik ağırlıklı sosyal veriler toplanmış ve yüzdelerle çözümleme yapılmıştır. Araştırmanın birinci bölümünde problem, alt problem, araştırmanın amacı, önemi, sayıltılan, sınırlılıkları, araştırma modeli ve tanımlara yer verilmiştir. Araştırmanın ikinci bölümünde, devlet olgusu ve bu anlamdaki yaklaşım ve şekillenmelerine, ardından da devlet ile eğitim ilişkisine değinilmiştir. Üçüncü bölümde konunun daha çok kavramsal yönüne ağırlık verilmiş, kamu mal ve hizmetlerine ekonomik yönlü yaklaşımlara yer verilmiştir. Dördüncü bölümde, eğitim hizmetleri ve özelliklerine, ardından da bu hizmetin sunumu konusundaki görüşlere yer verilmiştir. Beşinci bölümde Türkiye'de eğitimin finansmanı analiz edilmiş, bu anlamda, finansman kaynak ve yöntemleri ile eğitim kademelerine göre dağılımı araştırılmıştır. ıııVerilerin analizi sonucunda şu sonuçlara ulaşılmıştır; Eğitim hizmetleri tam kamusal bir mal olarak algılanıp, tamamen devlet tarafından finanse edildiği ülkeler bulunduğu gibi, yan kamusal bir mal olarak ele alındığı ve finansal yükün kamu ile özel kesim arasında paylaşıldığı ülkeler de mevcuttur. Dünya üzerinde bir çok ülkede kamu finansmanının %90 oranında ağırlığı olduğu, Türkiye'de de durumun aynı paralellik arz ettiği görülmüştür. Türkiye'de eğitim, toplumsal ve sosyal faydanın yüksek olduğu zorunlu eğitim kademelerinde tam kamusal mal olarak görülmekte, finansmanı vergi ve borçlanma yoluyla devlet tarafından sağlanmaktadır. Orta öğretim; özellikle yüksek öğretimde ise bireysel faydanın ön plana çıkmasıyla, yan kamusal bir mal olarak değerlendirilip, hizmetten yararlananlann da finansmana kısmi katılımını sağlayan uygulamalar mevcuttur. G.S.M.H. içerisinde eğitime aynlan paylann dünya ortalaması %5 iken Türkiye'de bu oran %3.8 seviyelerindedir. Türkiye'de toplam eğitim bütçesinden, ortalama %50'si ilköğretime, %27'si ortaöğretime ve %23'ü yükseköğretime pay aynlmaktadır. Yükseköğretimde kaynak sıkıntılannı aşabilmek amacıyla 1994 yılından sonra Vakıf Üniversiteleri uygulamasına geçilmiştir. Ancak Vakıf Üniversitelerinin devlet bütçesinden de pay alması, devlet üniversiteleriyle vakıf üniversiteleri arasındaki adaletsizliği artırmıştır. Eğitim yatınmlanna, toplam yatınmlar içerisinde 1970'li yıllara kadar %10 civannda pay aynlırken 1980'li yıllardan sonra iyice düşmüştür. Öyle ki; 1984 ve 1986 yıllannda %3.7'lik oranlar dahi görülmüştür. Anahtar Kelimeler:Eğitim Ekonomisi,Okul Finansmanı,Harcama. iv

Abstract:
ABSTRACT THE PUBLİC-POLİTİCAL ECONOMY OF EDUCATION IN TURKEY Keskin, İlker Masters Thesis Supervisor: Prof. Dr. Halil t ÜLKER Departman of Public Adminesteration January,2001 xii + 99 Pages This study is about the analysis of the sources which were seperated to education and financing policies in period of 1950-1999 in Turkey. Survey and descriptive research methods were used in this study.First conceptual investigation was done.Then, the analiysis of sources seperation and then the data was gathered from economics data and was interpreted by using the percentage method. In the first chapter of the study,the problem sub-problem,the purpose,the significance,assumptions,limitations,research model were defined and definations were made. In the second chapter of the study, the concept of the state,the approach and the form of this situation and also the relationship of the state and education were investigated. In the third chapter,the subject were studied rather conceptually,and economy based approaches about public goods and services were given.In the fourth chapter of the study, characteristics and services of education, then views of the presentation about the subject were investigated. In the fifth chapter of the study, the financing of education was examined and financing methods and sources were investigated according to educational levels. It was seen after the analyst that: States in which education services are completely financed by taking as a wholly public property. There are many countries sharing the financial property between the first and second classes were taken as semi public. %90 percentage of public financing is high in Turkey as many countries in the world. In Turkey,The educational service was accepted to be wholly public property at where there was social and public profit,therefore its finance was helped by the government. At the levels of high school and university education at where the profit was rather individual,education was accepted as to be semi-public and the expenditures were shared by the service-seekers. In practise public who take advantage of the service contribute to the financing. While the avarage share of education in Gross National Product(G.N.P.)is %5,it is %3.8 in Turkey. % 50 percant of Educational budget goes to primary education, % 27 percent to secondary education,and %23 percent university. Private univercities were opened after 1994 to overcome problems in university education. But private universities, getting money from the national budget, increased inequality between the public and private universities. While %10 percent of the total investments was used for education until the 1970's,these rates dramatically after the 1980's.This rate fell to %3,7 in 1984 and 1986 Key Words: Economics of Education, School Financing,Spending.