Ortodontik tedavi sonrası hasta memnuniyeti ve yaşam kalitesi
Patient satisfaction and quality of life after orthodontic treatment
Yazar: TUĞÇE ÖZTEKİN KURUCA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ZEYNEP ÇOBAN BÜYÜKBAYRAKTAR
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Diş Hekimliği Fakültesi / Ortodonti Ana Bilim Dalı
Derece: Diş Hekimliği Uzmanlık, 2023
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry
Dizin: Hasta memnuniyeti = Patient satisfaction ; Ortodonti = Orthodontics ; Ortodonti-düzeltici = Orthodontics-corrective ; Tedavi = Treatment ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
Çalışmamızın amacı farklı ortodontik tedavi yöntemleri ile tedavi edilmiş bireylerde hasta memnuniyeti ve yaşam kalitesini etkileyen faktörlerin değerlendirilmesidir. 
Bu çalışma, farklı ortodontik tedavi yöntemleri ile tedavi edilmiş 71 kadın, 46 erkek olmak üzere toplam 117 katılımcı ile yürütülmüştür. Çalışmamızda çekimsiz sabit ortodontik tedavi, çekimli sabit ortodontik tedavi, ortopedik tedaviler (hızlı maksiller ekspansiyon, yüz maskesi ve twin block) ve şeffaf plak (çekimsiz) olmak üzere dört grup yer almaktadır. Veri toplama araçları; sosyodemografik veri formu, Memnuniyet Anketi, Ağız Sağlığı Etki Profili (OHIP-14) ve Beş Faktör Kişilik Envanteri'dir.  Ortodontik tedavileri tamamlanmış olan ve üzerinden en fazla 1 yıl geçmiş hastalardan bu veri toplama formlarını doldurmaları istenmiştir. 
 Değerlendirme sonucunda; tedavi yöntemi ile memnuniyet arasında anlamlı ilişki tespit edilmiştir (p=0,023). Şeffaf plak tedavi grubunun çekimli ve çekimsiz sabit tedavilere göre memnuniyet düzeylerinin daha az olduğu görülmüştür. Cinsiyet, yaş ve eğitim durumu ile hasta memnuniyeti arasında anlamlı bir ilişki saptanmamıştır (sırasıyla p=0,959, p=0,064, p=0,353). Duygusal tutarsızlık (p=0,011), gelişime açıklık (p=0,005) ve özdenetim (p=0,001) kişilik özellikleri ile memnuniyet arasında anlamlı ilişki tespit edilirken, yumuşak başlılık ve dışa dönüklük özellikleri ile anlamlı bir ilişki tespit edilmemiştir. Duygusal tutarsızlığı yüksek olan bireyler tedavi sonuçlarından daha az memnun iken, gelişime açıklık ve özdenetimi yüksek bireylerin tedavi sonuçlarından daha memnun olduğu görülmüştür. PAR indeksi ile memnuniyet arasında anlamlı ilişki olduğu görülmüştür (p=0,008). PAR indeksine göre tedavi başarısı yüksek olan bireylerin sonuçlardan daha memnun olduğu tespit edilmiştir. 
Yaşam kalitesi değerlendirmesinde; tedavi yöntemi ile OHIP-14 arasında anlamlı ilişki tespit edilmemiştir (0,083). Fonksiyonel kısıtlılık ve psikolojik yetersizlik alt boyutlarında ise anlamlı farklar bulunmuştur. İskeletsel tedavi grubu hastalarının yaşam kaliteleri hem fonksiyonel (p=0,025) hem psikolojik açıdan (0,035) olumsuz etkilenirken, şeffaf plak hastaları da fonksiyonel açıdan (p=0,017) olumsuz etkilenmiştir. Cinsiyet (p=0,107), eğitim durumu (p=0,392) ve yaş (p=0,132) ile OHIP-14 arasında anlamlı ilişki bulunmamıştır. Alt boyutlara bakıldığında ise kadınların psikolojik olarak yaşam kalitelerinin daha olumsuz etkilendiği (p=0,03), yaş (p=0,009) ve eğitim düzeyi (p=0,04) arttıkça ise fonksiyonel açıdan olumsuz etkilenme oranının arttığı görülmüştür. Duygusal tutarsızlık özelliği ile OHIP-14 yaşam kalitesi değerlendirmesi (p<0,001) ve tüm alt boyutları arasında anlamlı ilişki olduğu görülmüştür. Bu bireylerin yaşam kalitesi daha olumsuz etkilenmektedir. PAR indeksi sonuçları ile yaşam kalitesi arasında da anlamlı ilişki tespit edilmiştir (p=0,048). Tedavi başarı düzeyi düşük olan bireylerde yaşam kalitesi daha olumsuz etkilenmiştir.
Çalışmamızın sonucunda tedavi yöntemi, kişilik özellikleri ve tedavi başarısının hasta memnuniyeti ve yaşam kalitesi üzerinde etkisi olduğu görülmüştür. Cinsiyet, yaş ve eğitim durumunun ise belirgin bir etkisi olmadığı gözlenmiştir. 
Anahtar kelimeler: Ortodontik tedavi, hasta memnuniyeti, yaşam kalitesi

Abstract:
The aim of this study is to evaluate the factors affecting patient satisfaction and quality of life in individuals treated with different orthodontic treatment methods.
This study was conducted with a total of 117 participants, 71 women and 46 men, who were treated with different orthodontic treatment methods. In this study, there are four groups: fixed orthodontic treatment without extraction, fixed orthodontic treatment with extraction, skeletal treatments (rapid maxillary expansion, face mask and twin block) and clear aligners (non-extraction). Data collection tools are sociodemographic data form, Satisfaction Questionnaire, Oral Health Impact Profile (OHIP-14) and Five Factor Personality Inventory. Patients whose orthodontic treatment was completed and a maximum of 1 year had passed were asked to fill out these data collection forms.
As the results,  significant relationship was found between the treatment method and satisfaction (p=0.023). It was observed that the satisfaction level of the clear aligner treatment group was lower than the fixed treatments with and without extraction. No significant correlation was found between gender, age, education level and patient satisfaction (p=0.959, p=0.064, p=0.353). While a significant relationship was found between neuroticism (p=0.011), openness to experience (p=0.005) and conscientiousness (p=0.001) personality traits and satisfaction, no significant relationship was found with agreeableness and extraversion. Individuals with high neuroticism were less satisfied with the treatment outcomes. Individuals with high openness and conscientiousness were more satisfied with the treatment outcomes. There was a significant relationship between the PAR index results and satisfaction (p=0.008). Individuals with high treatment success according to the PAR index were more satisfied with the treatmet outcomes.
As the evaluation of quality of life; no significant relationship was found between the treatment method and OHIP-14 (0.083). Significant differences were found in the sub-dimensions of functional limitation and psychological disability. Ouality of life of the patients in the skeletal treatment group was adversely affected both functionally (p=0.025) and psychologically (0.035), patients in clear aligner group were also adversely affected functionally (p=0.017). There was no significant relationship between OHIP-14 and gender (p=0.107), educational status (p=0.392) and age (p=0.132). When the sub-dimensions were examined, it was observed that the psychological quality of life of women was affected more negatively (p=0.03). As the age (p=0.009) and education level (p=0.04) increased, the rate of adverse functional effects increased. It was observed that there was a significant relationship between the neuroticism and the OHIP-14 quality of life assessment (p<0.001) and all its sub-dimensions. The quality of life of these individuals is more negatively affected. A significant relationship was also found between PAR index results and quality of life (p=0.048). Quality of life was more adversely affected in individuals with low treatment success level. 
As a result of this study, it was observed that the treatment method, personality traits and treatment success had an effect on patient satisfaction and quality of life. However, gender, age and educational status did not have a significant effect. 
Key Words: Orthodontics treatment, patient satisfaction, quality of life