Kösemehmet Köyünün coğrafi etüdü
The geographical survey of Kösemehmet Village
Yazar: EMRAH POLAT
Danışman: PROF. DR. İHSAN BULUT
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı / Bölgesel Coğrafya Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Coğrafi etüd = Geographical research ; Coğrafi özellikler = Geographical properties ; Erzurum-Yakutiye-Kösemehmet = Erzurum-Yakutiye-Kösemehmet

Özet:
Araştırma sahasını oluşturan Kösemehmet Köyü, Doğu Anadolu Bölgesinin, Erzurum-Kars Bölümünde yer alan Erzurum Büyükşehir Belediyesi sınırları içinde kalan Yakutiye ilçesine bağlı, şehir merkezinin kuzeyinde 13 km. uzaklıkta yer almaktadır.Yaklaşık olarak 21.17 km2 yüzölçümüne sahip olan araştırma sahası kuzeyinde ve batısında Yakutiye ilçesine bağlı Güzelova Köyü, güneyinde yine Yakutiye ilçesine bağlı Çayırtepe Köyü ve Soğucak Köyü, doğusunda Pasinler ilçesine bağlı Küçüktüy ve Büyüktüy köyleri bulunmaktadır.Kargapazarı Dağları'nın doğusu ile Erzurum Ovası'nın batı kenarı arasında yer alan araştırma sahasının sınırları, doğuda dağlık kesimde su bölümü çizgisini takip eder. Batıda ise sınır ayırıcı doğal bir özelliğe sahip değildir.Araştırma sahasında karasal iklim şartları etkili olmaktadır. İklim şartlarına bağlı olarak kış mevsiminde sıcaklığın oldukça düşük olması yaz aylarının ortalarından itibaren su ihtiyacının fazla olması bu bölgedeki tarımsal faaliyetlerin olumsuz yönde etkilenmesine neden olmaktadır.Araştırma sahasında Kargapazarı dağlarında bulunan Kösemehmet Gediği'nden kaynağını alan Kösemehmet Deresi bulunmaktadır. Sahadaki en yaygın toprak tipini horizonlaşma göstermeyen toprak grupları oluşturmaktadır. Bu toprak grubunun araştırma sahasındaki dağılışını ana kayanın litolojik özellikleri, yükselti ve eğim değerleri belirlemiştir. İklim ve toprak türleri step formasyonun gelişmesine ortam hazırlamıştır.Kösemehmet köyü nüfusunun gelişimi 1935-2000 yılları arasındaki devrede düzenli olarak izlenebilmektedir. Sahasının nüfusu başta doğal nüfus artışı ve göçler olmak üzere bazı nedenlere bağlı olarak sayım dönemlerinde değişiklikler göstermektedir. Araştırma sahasında 1935 yılında 248 kişi yaşarken bu sayı 2000 yılında 262 kişiye ulaşmıştır. Buna göre, 1935'ten 2000 yılına kadar, 65 yıllık süre içerisinde Kösemehmet köyünün nüfusu % 5.6 oranında artış göstermiştir. Bu artış oranı Türkiye ortalamasının çok altındadır.Araştırma sahasında yerleşme şekli toplu dokuludur. Sahada etkili olan iklim şartlarına bağlı olarak, şiddetli ve uzun geçen kış devresi, meskenlerin bir araya toplamasını zorunlu hale getirmiştir.Kösemehmet köyünde hakim ekonomik faaliyetler hayvancılık ve tahıl tarımına dayanmaktadır. Bölgenin doğal çevre şartları ve nüfusun sosyo-ekonomik ve sosyo-kültürel özellikleri bu faaliyetlerin belirleyicisi olmuştur.Araştırma sahasındaki ticari faaliyetler Erzurum şehir merkezi yakın olduğundan burayla sınırlı kalmıştır. Sahadaki en önemli ticari unsuru hayvansal ürünler oluşturmaktadır. Buna karşılık şehir merkezinden de çeşitli ihtiyaç maddeleri satın alınmaktadır.Sonuç olarak gelişmemiş bir köy örneğidir. Gelişimini tamamlayabilmesi için de hem eğitim açısından hem de maddi anlamda destek alması gerekmektedir.

Abstract:
Kösemehmet village, which is on the North 13. km away from Erzurum city centre and forms the research area, is located in Erzurum-Kars Zone of East Anatolian Region and also surrounded with the borders of Yakutiye administrative district and Erzurum Metropolitan Municipality.The research area, which has an area of 21.17 square meters, is surrounded with villages of Yakutiye administrative district: Güzelova on the north and west; Çayırtepe and Soğucak on the south, and also Küçüktüy and Büyüktüy villages of Pasinler administrative district on the east.The borders of research area, that is located between the Kargapazarı Mountains and the western side of the Erzurum plain, follows the water line on the mountainous eastern region while there is no natural distinctive feature for a border on the west.The research area is affected by continental climate conditions. Therefore the agricultural activities are negatively influenced by harsh winter conditions and water shortage which begins in mid-summer.The Kösemehmet stream is sourced from Kösemehmet gap in the research area. The most common soil type in the research area is the one which doesn?t belong to horizoning group. The distribution of this type of soil is determined by the incline, altitude and lithological features of the bed rock. The climate and the soil types allow steppe formation.The demographic progress of Kösemehmet which was regularly recorded between 1935-2000 shows can be observed. The population of the region appears to be different in the past census periods due to some reasons like natural growth of population and immigration. In 1935, 248 people had lived in the village and it was 262 in 2000. So the population grew by 5.6 % in these 65 years. This growth rate is fairly below the national average.The settling has a collective form in the research area. The houses are collected together closely due to severe and long winters.The dominating economic activities are cattle-breeding and grain agriculture which have been determined by the natural environmental conditions and socio-economic and socio-cultural characteristics of people.The commercial activities in the research area are restricted within the village because of closeness to the Erzurum city centre. The most important and the most common element of trade is animal products. However basic needs of people have been purchased from the city centre.To conclude the research area is a sample for underdeveloped villages. To accomplish its development this village should be supported in terms of both economy and education.