Türk sosyal güvenlik sistemi reformunda norm ve standart birliği: Yaşlılık sigortası örneği
Unity of norms and standards in the Turkish social security system reform: The old-age insurance case
Yazar: UYGAR EKİM İÇMEZ
Danışman: PROF. DR. HALİL İBRAHİM SARIOĞLU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations

Özet:
Özellikle sosyal sigorta tekniğine dayalı sosyal güvenlik sistemine sahip ülkelerde, kurumsal yapı ve sigortalılara tanınan haklar bakımından önemli farklılaşmalar ortaya çıkabilmektedir. Bu nedenle sigortalılar arasında paralellik kurulması hedefi, çoğu reform hareketinin gündeminde yer almaktadır. Sosyal sigorta modelini takip eden Türk sosyal güvenlik sistemi de, kuruluş aşamasından itibaren mevcut olan çalışma statüsüne göre farklılaşmalar ve çok sayıdaki sosyal sigorta kurumuyla, uç bir görünüm arz etmiştir. 2000'li yıllarda hayata geçirilen reform hareketinin temel hedeflerinden birisi de, sigortalılar arasında norm ve standart birliğini gerçekleştirmektir. Bu amaçla, mevcut üç sosyal sigorta kurumu, bir örgüt çatısı altında (Sosyal Güvenlik Kurumu) birleştirilmiş; beş temel kanunda düzenlenen sosyal güvenlik hakları ise, tek kanunda (5510 sayılı Kanun) toplanmıştır. 
Bu tez çalışması, Türk sosyal güvenlik sistemi reformunun, norm ve standart birliği ilkesi açısından etkinliğini ölçmeyi amaçlamaktadır. Bu amaçla, öncelikle parçalı yapının oluşum tarihi/dinamikleri açıklanmış, sonrasında da reform hareketi baz alınarak, Türk sosyal güvenlik sisteminde mevcut olan haksız ayrımlar, kurumsal yapı, kapsam ve sigortalılık süreleri ile prim ve ivaz dengesi bakımından değerlendirilmiştir. Netice itibariyle, Türk sosyal güvenlik sistemi reformunun, yaşlılık sigortasında norm ve standart birliğini sağlama hedefi yönünden başarısız olduğu şeklindeki hipotezimiz doğrulanmıştır. Zira reform adı altında hayata geçirilen değişiklikler ancak şekli bir birlikteliğe işaret etmektedir ve sosyal güvenlik sisteminin temelini oluşturan unsurlar bakımından, haklı gerekçelere dayanmayan, ölçüsüz ve sosyal denkleştirme amacına matuf olmayan ayrımlar korunmaktadır. Ayrıca, başlangıçta kısmi birlik sağlanan kimi hususlarda, süreç içerisinde yeni haksız ayrımlar da yaratılmıştır. Tez çalışmasında, tespit edilen bu ayrımların giderilmesi ile norm ve standart birliği ilkesinin gerçekten hayata geçirilebilmesi için yapılması gereken değişiklik önerilerine de yer verilmiştir.

Abstract:
Especially in countries with social security systems based on social insurance techniques, significant differences may arise in terms of institutional structure and vested interests. Thus, the intention of creating parallelism among insured people is at the center of most reform movements. Since its foundation, the Turkish social security system has followed the social insurance model and presented an extreme appearance, with variations according to employment status and a large number of social insurance institutions. One of the main goals of the reform movement implemented during the 2000s is to achieve the unity of standards and norms among insured people. To that end, three social insurance institutions were combined under one organization (Social Security Institution) and social security rights, regulated in five basic laws, were gathered in a single law (Law No. 5510). 
 This dissertation aims to measure the effectiveness of the Turkish social security system reform, in terms of the principle of standard and norm unity. For this purpose, firstly, the formation history/dynamics of the fragmented structure were explained, and then, vis-a-vis the reform movement, the unjust discriminations existing in the Turkish social security system were evaluated in terms of institutional structure, coverage, insured periods and the balance of contributions and allowances. As a result, it appears that, the Turkish social security system reform is failed and our hypothesis is confirmed. Because the changes implemented under the name of reform only point to a formal unity and excessive discriminations that are not based on justified reasons and are not aimed at social equalization have been remained as the key elements of the social security system. In addition, the partial unity established on some issues also collapsed in the post-reform period. The dissertation also includes suggestions for law amendments are required to be put into perfectly practice of the principle of standard and norm unity.