Sıçan fetuslarında ve yenidoğanlarında deksametazonun kemik gelişimi üzerine etkileri
Effects of dexamethasone on bone development in rat fetuses and neonates
Yazar: FATMA YILMAZ ÜNLÜ
Danışman: PROF. DR. ERDOĞAN UNUR
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Anatomi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Anatomi = Anatomy
Dizin: Deksametazon = Dexamethasone ; Fetüs = Fetus ; Kemik ve kemikler = Bone and bones ; Sıçanlar = Rats ; İskelet = Skeleton

Özet:
Bu çalışmada, Deksametazon (Dex) uygulanan gebe sıçanların fetuslarında ve yenidoğanlarında ortaya çıkacak iskelet sistemi değişikliklerinin ikili boyama yöntemi ile ortaya konması hedeflenmiştir.
Bu amaçla çalışmamızda 18 adet erişkin dişi Wistar-albino türü sıçan kullanıldı. 2 dişi ve 1 erkek sıçan aynı kafese konuldu ve gebe olan sıçanlar tespit edildi. Gebe sıçanlardan ilk olarak kontrol ve deney olmak üzere iki grup oluşturuldu. Sonrasında da her grup kendi içerisinde 3 alt gruba (doğum öncesi:18. gün, doğum günü:0. gün ve doğum sonrası:5. gün) ayrılarak toplamda 6 grup elde edildi. Her grupta 10 fetus veya yavru (toplam 60) bulunmaktadır. Deney grubuna gebeliklerinin 9., 11. ve 13. Günlerinde 100 µg\kg dozunda deksametazon (intramuskuler) uygulanırken kontrol grubuna aynı günlerde ve aynı miktarda serum fizyolojik uygulandı. Gebeliğin 18. gününde kontrol ve deney grubundaki gebelerin fetusları sezeryanla alınarak 18 günlük fetus grubu oluşturuldu. Yeterli sayıya ulaşınca kalan gebe sıçanların doğum yapması beklenerek doğum günü ve 5 günlük yavru grupları elde edildi. Oluşturduğumuz bu gruplarda ki fetus ve yavruların öncelikle ağırlıkları ve baş-kıç uzunlukları tespit edildi. Daha sonra fetus ve yavrular, ikili iskelet boyama yöntemi kullanılarak kemik yapıları Alizarin Red S ile kırmızıya, kıkırdak yapıları da Alcian Blue ile mavi renge boyandı. Boyanmış olan fetus ve yavrulara ait ön ve arka ekstremite kemikleri (humerus, ulan, radius, femur, tibia ve fibula) öncelikle stereomikroskop altında incelendi ve fotoğrafları çekildi. Daha sonra ekstremitelere ait kemiklerin fotoğrafları Image J programı kullanılarak kemik uzunlukları ve kemikleşen alanların uzunlukları ölçüldü. Son olarak ölçülen kemiklere ait veriler SPSS programında değerlendirildi.
Kontrol ve deney grubuna ait fetus ve yavruların boy ve ağırlıkları arasında farkın olmadığı tespit edildi. 18 günlük kontrol ve deney grubuna ait fetusların kemik uzunlukları arasında fark bulunmazken, kemikleşmenin başladığı bölgenin uzunluklarına baktığımızda deney grubunda anlamlı azalmalar ortaya çıktı (p<0.05). Doğum gününe ait deney grubu yavrularının kemik uzunlukları ve kemikleşen bölge uzunluklarının kontrol grubundan daha büyük olduğu tespit edildi ve aralarında istatiksel olarak anlamlı fark görüldü (p<0.05). 5 günlük kontrol ve deney gruplarına ait yavru sıçanlarda ise kemik uzunlukları ve kemikleşen bölge uzunlukları arasında fark görülmezken deney grubuna ait yavrularda boyun ve sırt bölgesinde yağ dokusunun fazlalığı dikkati çekti.
Bu verilere göre, gebelik sırasında kullanılan deksametazon'un iskelet sistemi üzerindeki etkisinin geçici olduğu, ilacın vücuttan atılması ile doğru orantılı olarak etkisinin ortadan kalktığı tespit edildi. Bununla birlikte kemikleşmenin tamamlanmasından sonra ilacın boyun ve sırt bölgesinde yağlanmaya sebep olduğu görüldü.   
Anahtar Kelimeler: Sıçan, deksametazon, kemikleşme.

Abstract:
In this study, we aimed to demonstrate effects of dexamethasone(Dex) on Dex administered rat fetuses and neonates skeletal system with double skeleton staining method.
This purpose, we used 18 adult female Wistar-albino rats. 2 female and 1 male rat were put in the same cage and pregnant rats were identified. Pregnant rats distributed into control and experiment groups.  Each group was divided into 3 subgroups afterward (18th day of birth, the day of birth and, 5th day after birth) to a total of 6 groups. Each group had 10 neonates or fetuses (total of 60). Dexamethasone was administered to experiment group rats; 9th, 11th and 13th day of gestation whereas saline administered to control group with the same dosage on same dates. Pregnant rat fetuses were delivered by caesarean section on the 18th day of gestation and 18th-day fetus group was made. Once sufficient number is met, we waited for remaining pregnant rats delivery and made the day of birth and 5th day of birth groups. First, length and weight of fetuses and neonates were measured. After that, they were analyzed with double skeleton staining method, bone structures were painted red with Alizarin Red S and cartilage structures were painted blue with Alcian Blue. Painted rat fetuses' and neonates' front and back extremities (humerus, ulna, radius, femur, tibia, and fibula) were analyzed under the stereomicroscope and photographed. Bone lengths and ossified area length of extremity bone photographs were measured with Image J program. Lastly, data of measured bones were analyzed with SPSS program. 
There was no difference in fetuses and neonate rats between experiment and control group for length and weight. While there was a significant difference for ossification between 18-day experiment and control groups (p<0.05), there was no difference in bone lengths. At the day of birth, neonates in the experiment group were larger than the control group for bone length and ossification zone length, and there was a statistically significant difference (p<0.05). There was no difference in bone length and ossification zone length in 5- day experiment and control groups  but excess adipose tissue on neck and back of neonates is noticed.
According to these data, prenatal dexamethasone's effect on the skeletal system is temporary, drug loses its effect as it's eliminated. Along with that, after ossification is completed, the drug causes fat deposition on the neck and back region.
Keywords: Rat, dexamethasone, ossification.