II. Bayezit Devri şairlerinden Münirî hayatı, eserleri ve divanı (inceleme-tenkitli metin)
Münîrî a poet of II. Bayezidian Period biography, works and critical edition of his Divan
Yazar: ERSEN ERSOY
Danışman: PROF. DR. NİHAT ÖZTOPRAK
Marmara Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türk Edebiyatı Bölümü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Bayezid II = Bayezid II ; Divan edebiyatı = Divan literature ; Divan şiiri = Court poem ; Divanlar = Divans ; Müniri = Müniri ; Şairler = Poets ; Şiir = Poem

Özet:
II. Bayezit Devri Şâirlerinden Münîrî (ö. 1520?), Hayatı, Eserleri ve Dîvânı (İnceleme-Metin) başlıklı çalışmamız üç bölümden meydana gelmektedir. Birinci bölümde şâirin mahlası, adı, mesleği, ölümü ve hayatıyla ilgili diğer bazı bilgiler değerlendirildi. Bunlardan başka şâirin edebi şahsiyeti ortaya kondu. Şiirlerinin âşıkâne olduğu, mutasavvıf bir şâir olmamasına rağmen tasavvufi remizleri kullandığı, anlatıldı. Daha sonra Münîrî edebi bakımdan etkileyen şahsiyetlerle muhitindeki diğer şâirlerden bahsedildi. Onun sade bir dille şiirler kaleme aldığı, şiirlerinde çok sayıda atasözü, deyim, kalıplaşmış ifadeler ve arkaik kelimelere tesadüf edildiği belirtildi. Şâirin ön önemli üslup özelliklerinden birinin cinasa düşkünlük olduğu örneklerle izah edildi. Münîrî'nin dîvânından başka Manzum Siyer-i Nebî, Mihr ü Müşterî Tercümesi, Tezkiretü'l-Vekâyi, Mecmua-i Münşeât gibi eserleri olduğu anlatıldı. Bunlardan üç manzum eserinin Dîvân, Manzum Siyer-i Nebî, Mihr ü Müşterî Tercümesi'nin elimizde bulunduğu diğerlerinin mevcudiyetinin tespit edilemediği belirtildi.Çalışmamızın ikinci bölümünde Dîvân şekil ve bazı muhteva özellikleri bakımından değerlendirildi. Şâirin muhtelif nazım şekilleri arasında bilhassa gazelde başarılı olduğu vurgulandı. Vezin bakımından en çok Fâilâtün/fâilâtün/fâilâtün/fâilâtün kalıbının kullanıldığı, bunun XV. ve XVI. asır şâirlerinin en çok kullandıkları vezin olduğu anlatıldı. Münîrî'nin genellikle redifli şiirleri tercih ettiği, en çok kafiye-i müreddefi kullandığı gösterildi. Dîvândaki muhteva hususiyetleri din, tasavvuf, şahıslar, kavimler, ülkeler, şehirler, nehirler, denizler, dağlar, bazı tipler, meslekler, eğlence hayatı, yiyecek-içecek maddeleri, kıymetli taşlar, güzel kokular, müzik aletleri, savaş teçhizatı, yazı ile ilgili malzemeler, giyim-kuşam, sofrayla ilgili eşyalar, aydınlatma aletleri, ölçü ve tartı aletleri, sevgilinin güzellik unsurları gibi yönlerden değerlendirildi.Tezimizin son kısmı olan metin bölümünde öncelikle metni kurarken tutulan yol anlatıldı. Bunun ardından divanın üç nüshası ve metin tesisinde faydalanılan şiir mecmuaları tanıtıldı. En sonunda tenkitli metin verildi. Metinde iki mesnevi, iki terci-bend, yirmi sekiz kaside, bir tahmis, bir murabba, yüz elli Farsça gazel, üç yüz otuz Türkçe gazel, yirmi bir tuyuğ, on yedi muamma, dokuz müfred ve bir tarih kıtası yer aldı. Ayrıca Farsça şiirlerin tercümeleri verildi.

Abstract:
Our work named ?Münîrî A Poet of II. Bayezidian Period (1482-1512), Biography, His Works and Critical Edition of His Divan? consists of three parts. In the first chapter we deal with biography and literary personality of Münîrî. After that we showed that his poems can be evaluated as amorous poems. Although Münîrî is not a mystical poet he used symbols mystic poets use. Apart from the points we mentioned above we demonstrated that he is effected poets like Şeyhî, Nizâmî of Karaman, Ahmedî, İvazpaşazade Atâyî, Ahmed Paşa in terms literature. And then we specified that poems of Münîrî is simple, he used lost of proverbs, idioms, arcaic words. Moreover we elucidate Münîrî is inclined in using paragrams not only in his collection of poems but also other works in written in verse. Apart from his divan we research other works named Manzum Siyer-i Nebî, Mihr ü Müşterî Tercümesi, Tezkiretü?l-Vekâyi, Mecmua-i Münşeât.The second chapter consists of two parts. In the first part we investigated poetical forms of Münîrî?s divan. The second part is about contents of the divan. Among various poetical forms Münîrî is successful especially in gazal form. Münîrî used different meters. Among them meter of Fâilâtün/fâilâtün/fâilâtün/fâilâtün is used the most. Like Münîrî, the other poets lived in XV?th and XVI?th centuries used the same meter the most. In terms of components of contents we analysed the divan under the fallowing titles: Religion, mysticism, personalities, nations, countries, rivers, mountains, some characters, professions, entertainment life, instruments of toilet, war, music, some instruments used in dialy life of XV?th century, clothes and finery.In the last part of our work, firstly we mentioned methods while we establish critical edition of the divan, secondly described manuscript copies of the divan found in National Library of Austria, Vatican and İstanbul Univesity. Lastly, we gave text of critical edition of Münîrî?s divan.