Anadolu'da bulunan Rubia tinctorum L.'lardaki antrakinon türevi boyarmaddelerin HPLC ile kantitatif olarak araştırılması
The Quantitative analysis of antraquinone type of dyeing materials in Rubia tinctorum L. in Anatolia by HPLC
Yazar: CAFER AKYÜREK
Danışman: DOÇ.DR. KUDDUSİ ERTUĞRUL
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2001
Konu: Biyoloji = Biology
Dizin: Antrakinonlar = Anthraquinones ; Boyar maddeler = Dyestuffs ; Kromatografi-yüksek basınçlı-sıvı = Chromatography-high pressure-liquid ; Kök boyası = Madder ; Rubia tinctorum = Rubia tinctorum ; Rubia tinctorum = Rubia tinctorum

Özet:
ÖZET Doktora Tezi ANADOLU'DA BULUNAN RUBIA TINCTORUM L.'LARDAKI ANTRAKİNON TÜREVİ BOYARMADDELERİN HPLC İLE KANTİTATİF OLARAK ARAŞTIRILMASI Cafer AKYÜREK Selçuk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Biyoloji Anabilim Dalı Danışman : Doç.Dr. Kuddusi ERTUĞRUL 2001, Sayfa: 53 Jüri: Prof. Dr. Şinasi YILDIRIMLI Prof. Dr. Baki EYCE Prof. Dr. İbrahim KARATAŞ Doç. Dr. Kuddusi ERTUĞRUL (Danışman) Yrd. Doç. Dr. Hüseyin KARA Doğal boyamacılık sanatının en önemli bitkilerinden biri olan, Rubia tinctorum bitkisinden en iyi şekilde istifade etmek ve boyamada standardı yakalamak amacı ile bu formun değişik coğrafyalardaki - iklimlerdeki (Karaman, İnebolu, Beypazarı, Erzurum ) bireylerinin kantitatif olarak ihtiva ettikleri önemli boyarmaddeler YBSK (HPLC) ile incelenmiştir. Daha önce toplanıp yabancı maddelerden arındırıldıktan sonra, uygun şekilde kurutulup öğütülen kök numuneleri, bir yaşında ve çok yaşlı-yıllık (iki ve daha fazla) oluşlarına göre ayrıldıktan sonra incelenmeye alınmıştır. İncelemelerde antrakinonların ekstraksiyonu için beş değişik metod uygulanmış ve en uygunu seçilerek denemelere geçilmiştir. Buna göre en fazla alizarin Karaman (%1.23), purpurin Erzurum (%0.81), toplam antrakinona Karaman (%2.03)' dan alınan köknumunelerinde rastlanmıştır. En az alizarin Beypazarı (%0. 16), purpurin yine Beypazarı (%0.26) örneklerinde tesbit edilmiştir. Değişik ekolojik şartlarda yetişen bitkilerin farklı oranlarda boyarmadde ihtiva ettiği sonucu ortaya çıkmıştır. Ayrıca aynı yörenin farklı yaşlardaki bitkilerinde de boyarmadde - antrakinon (alizarin, purpurin) oranlarında büyük farklılığın olduğu görülmektedir. Dolayısı ile aynı türün değişik ekolojik şartlarda yetişen formlarının ihtiva ettiği kimyasal bileşenlerde farklılıkların olması mümkün olabilmektedir. Boyalı ve boyanmadan kullanılan kök numunelerinden ekstrakte edilerek analizleri yapılan materyallerden aynı yöreden toplananlar arasında farklılıklara rastlanmıştır. Bu durum boyama metodu ve bazı antrakinonlann (pseudopurpurin gibi) dekarboksilasyonundan kaynaklanmaktadır. İleride yapılacak çalışmalarla uygun metodlar kullanmak suretiyle tekstil elyafa istenilen boyarmaddenin bağlanmasını sağlayarak, haslık derecesi yüksek ürünlerin ortaya çıkması söz konusu olacaktır. Anahtar Kelimeler : Rubia tinctorum, boyarmadde, antrakinon, alizarin, purpurin, YBSK. ^ <# jf r /

Abstract:
ABSTRACT PhD Thesis THE QUANTITATIVE ANALYSIS OF ANTHRAQUINONE TYPE OF DYEING MATERIALS IN RUBIA TINCTORUM L. IN ANATOLIA BY HPLC Cafer AKYÜREK UNIVERSITY OF SELÇUK Graduate School of Natural and Applied Sciences Department of Biology Supervisor : Assoc.Prof.Dr. Kuddusi ERTUGRUL 2001, Page : 53 Jury : Prof. Dr. Şinasi YILDIRIMLI Prof. Dr. Baki EYCE Prof. Dr. Ibrahim KARATAŞ Assoc. Prof. Dr. Kuddusi ERTUGRUL Assist. Prof. Dr. Hüseyin KARA Before the advent of synthetic dyestuffs, natural sources such as plant and insects have been used for coloring textiles. Madder [Rubia tinctorum L., (Rubiaceaea)] was formerly of great commercial importance as a dyestuff until the middle of 19 th century. Rubia tinctorum L. was formerly one of the most important natural dyestuffs had been used since ancient times. The roots of R tinctorum contain antraquinone derivatives, main coloring substances being alizarin and purpurin. In this study, the contents of alizarin and purpurin in R tinctorum roots collected from various regions in Anatolia were quantitatively deteminatid by reversed phase HPLC method. mIn the present study, several extraction techniques were tested and the hydrolyses were performed in acidic medium. Highest yields values for alizarin and purpurin were obtained by the method which involve acid hydrolysis procedure. Highest amount of antraquinones (alizarin +purpurin) was in thy R. tinctorum sample obtanied from Karaman region (2.03%). Alizarin and purpurin contents were quite different in annual and perennial. Key Words : Rubia tinctorum L., dyed antraquinone, alizarin, purpurin, HPLC. IV