Hac turizmine katılan turistlerin deneyimleri: Meryem Ana Evi örneğinde bir ölçek geliştirme çalışması
The pilgrimage tourism experince of tourists: A scale development in the example of Virgin Mary House
Yazar: MÜJDE BİDECİ
Danışman: DOÇ. DR. TAHİR ALBAYRAK
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Din = Religion ; Turizm = Tourism
Dizin: Deneyim = Experience ; Deneyimsel turizm = Experiential tourism ; Dini turizm = Religious tourism ; Hac = Pilgrimage ; Meryem Ana Evi = Virgin Mary House ; Ölçek geliştirme = Scale development ; İnanç turizmi = Faith tourism ; İzmir-Selçuk = İzmir-Selçuk

Özet:
Bu çalışmada antik çağlardan başlayıp günümüze kadar etkisini hissettiren hac seyahatlerinin turistlere yaşattığı deneyimler üzerine bir inceleme yapılmıştır. Günümüzde hac seyahatleri, belirli dini güdülerle çıkılan seyahatler olmaktan çıkıp gittikçe popülerleşen bir turizm faaliyeti olmaya başlamıştır. Geçmişin kadim dinlerine ait hac merkezlerini ziyaret edenlerin profilleri zamanla değişmiştir. Bunun sebeplerinden biri söz konusu yerlerde yaşanılan deneyimlerin tüm insanlar arasında ortak hislere yol açmasıdır. Dolayısıyla bu çalışmanın amacı, bir hac merkezini ziyaret eden turistlerin yaşadıkları deneyimleri ortaya çıkarmak ve bu deneyimleri ölçebilecek bir ölçüm aracı geliştirmektir. 
Çalışmanın ana sahası olan Meryem Ana Kilisesi özellikle antik çağ ve Hıristiyanlık dönemlerine ait dini rolü olan kült alanların yaygın olduğu bir yerdedir. Bu alanlara örnek olarak, Efes Antik Kenti, St. John Bazilikası ve Meryem Ana Evi gösterilebilir. Dolayısıyla bu alanlara yapılan ziyaretlerde yaşanılan deneyim, diğer turistik alanlarda yaşanılan deneyimlerden farklılık gösterebilmektedir. Bu bilgiler ışığında çalışma üç temel bölüme ayrılmıştır. Çalışmanın birinci bölümünde, deneyim kavramı üzerine durulmuş ve turist deneyimi ile ilgili literatürde mevcut çalışmalara ait derlemeler yapılmıştır. İkinci bölümde, genel olarak din kavramı açıklanmaya çalışılmış ve geliştirilen modellerle birlikte, farklı hac ritüelleri ve destinasyonlarından bahsedilmiştir. Üçüncü bölümde, araştırmanın yöntemiyle ilgili bilgiler verilmiş olup ölçek geliştirme süreciyle ilgili yapılan analizler ve bulgulara yer verilmiştir. 
Analizler sonucunda geliştirilen 'Hac Turizmi Deneyimi Ölçeği'nin altı temel boyuttan oluştuğu sonucuna varılmıştır. Bunlar sırasıyla, 'dini deneyim', 'fiziksel deneyim', 'içsel deneyim', 'tarih-hikâye', 'seyahat organizasyonu' ve 'personel'dir. Çalışmanın son bölümünde, sonuçlardan elde edilen çıkarımların yardımıyla ileride yapılacak çalışmalara yönelik önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
This study aims to examine the pilgrimage tourism experience starting with ancient times by the time our popular culture. A pilgrimage was a spiritual travel, currently; this action turns into one of the most attractive touristic attractions. In the meantime, tourist profile, which preferred to visit a holy place ecclesiastically, has changed with the lapse of time. It can be said that the experience in these places gives rise to the fellow-feeling among people all around the world. Consequently, the purpose of this study is to explore tourist's experiences in these sites as well as develop a measurement scale to evaluate pilgrimage experience.
İzmir / Selçuk, known as a cult and holy place for Christendom, is one of the most famous holistic places in the world and these places are ubiquitous around Selçuk such as Ephesus, Basilica of St. John and Virgin Mary House. Therefore, travels and related tourist experiences to this area are unique and are different from any other places. In the light of this information, this study divides into three sections. In the first section, the concept of experience has been emphasised and related literature (Experience Economy and alternative experiences) has been searched. In the second section, the concept of religion developed models and different rituals of pilgrimage and destinations have been referred. In the last section, the methodology of this study, the process and analyses of developing the measurement scale and findings have been evaluated.
The developed scale, called as 'Pilgrimage Tourism Experience Scale', has been concluded in six basic dimensions. These are 'religious experience', 'physical experience', 'inner experience', 'history-story (hi-story)', 'tour organization' and 'staff', respectively. In the end of this study, some recommendations have been presented for future studies, by using results.