Sağlık okuryazarlığı ile akılcı ilaç kullanımı arasındaki ilişkinin incelenmesi
Examination of the relationships between health literacy and rational drug use
Yazar: ZEYNEP ECE KAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ EKREM SEVİM
Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı / Sağlık Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Sağlık Yönetimi = Healtcare Management
Dizin: Aile sağlığı merkezi = Family health center ; Akılcı ilaç kullanımı = Rational drug use ; Birinci basamak sağlık hizmetleri = Primary health care ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy ; Sağlık yönetimi = Health management

Özet:
Araştırmanın amacı, bireylerin sağlık okuryazarlık ve akılcı ilaç kullanım
düzeylerinin belirlenmesi ve sağlık okuryazarlık düzeyleri ile akılcı ilaç kullanımı
arasındaki ilişkinin incelenmesidir. Tanımlayıcı ve ilişki arayıcı bir saha araştırması
olarak tasarlanan çalışmanın evrenini, çalışmanın yapılacağı tarihler arasında
Balıkesir merkez Altıeylül ilçesi 1 nolu Dr. Leman Yurtoğlu Aile Sağlığı Merkezine
veri toplama sürecinde başvuracak 18 yaş üstü, okuryazar ve çalışmayı kabul eden
yaklaşık 20.000 kişi oluşturmuĢtur. Bu kapsamda örneklem olarak 387 kişiye
ulaşılmıştır. Araştırmada elde edilen veriler SPSS (Statistical Package for Social
Sciences) for Windows 25.0 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Verileri
değerlendirilirken tanımlayıcı istatistiksel metotları kullanılmıştır. Ölçekler normal
dağılım göstermediği (p<0,05) için nonparametrik testler kullanılmıştır. Normal
dağılıma sahip olmayan ölçeklerde niceliksel verilerin karşılaştırılmasında iki
bağımsız grup arasındaki farkı bulmak için Mann Whitney U testi, ikiden fazla
bağımsız grup karşılaştırmalarında ise Kruskal Wallis analizi uygulanmıştır. Kruskal
Wallis analizi sonucunda fark var bulunduğunda, fark yaratan grubu bulmak için ise
düzeltilmiş Bonferroni uygulanmıştır. Ölçekler arasındaki ilişkiyi test etmek için
Spearman korelasyon kullanılmıştır. Çalışma sonucunda, Türkiye sağlık okuryazarlık
ölçeğinin ortalama puanı, sorunlu/sınırlı sağlık okuryazarlığı olarak ifade edilen
32,90±7,35 olarak tespit edilmiştir. Akılcı ilaç kullanımı ölçeğinin ortalama puanı ise
akılcı ilaç kullanım bilgisine sahip olarak değerlendirilen 38,82±3,90 olarak tespit
edilmiştir. Bireylerin sağlık okuryazarlık düzeyleri ve alt boyutları ile akılcı ilaç
kullanım düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişkinin bulunmadığı
tespit edilmiştir. Bu sonuçlar politika yapıcılara ve sektörün diğer önemli yapı taşları
olan uygulayıcılar ve akademisyenlere konuya yönelik daha fazla çalışma yürütmeleri konusunda yön gösterici olabilir.

Anahtar Sözcükler: Akılcı ilaç kullanımı, Akılcı olmayan ilaç kullanımı, İlaç kullanımı, Sağlık okuryazarlığı.

Abstract:
The aim of the study is to determine the health literacy and rational drug use levels of
individuals and to examine the relationship between health literacy levels and
rational drug use. The universe of the study, which was designed as a descriptive and
relationship-seeking field study, consisted of approximately 20,000 people over the
age of 18 who were literate and accepted to work, who would apply to the Dr. Leman
Yurtoğlu Family Health Center number one in Balıkesir center Altıeylül district
during the data collection process. In this context, 384 people were reached as a
sample. The data obtained in the research were analyzed using the SPSS for
Windows 25.0 program. Nonparametric tests were used because the scales did not
show normal distribution (p<0.05). Accordingly, nonparametric tests were used in
the evaluation of the scales. Mann Whitney U test was used to find the difference
between two independent groups in the comparison of quantitative data in nonnormally distributed scales, and Kruskal Wallis analysis was used in comparisons of
more than two independent groups. When a difference was found as a result of
Kruskal Wallis analysis, the corrected Bonferroni was applied to find the group that
made the difference. Spearman correlation was used to test the relationship between
the scales. As a result of the study, the mean score of Turkey's health literacy scale
was determined as 32.90±7.35, which is expressed as problematic/limited health
literacy. The mean score of the rational drug use scale, on the other hand, was
determined as 38.82±3.90, which is considered as having knowledge of rational drug
use. It has been determined that there is no statistically significant relationship
between individuals' health literacy levels and sub-dimensions and rational drug use
levels. These results can guide policy makers and other important building blocks of
the sector, practitioners and academics, to conduct more studies on the subject.

Keywords: Drug use, Health literacy, Irrational drug use, Rational drug use,