Mimarlık meslek pratiğinde etik değer ve sorumlulukların değerlendirilmesi için bir yöntem önerisi
A method for the evaluation of ethical values and responsibilities in the practice of architecture
Yazar: ALP ERDİ
Danışman: DOÇ. DR. SİNAN MERT ŞENER
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Ahlak = Morality ; Etik = Ethics ; Meslek ahlakı = Professional ethics ; Mesleki değer = Occupational value ; Meslekler = Occupations ; Mimari = Architectural ; Mimari tasarım = Architectural design ; Mimarlar = Architects ; Mimarlık = Architecture ; Mimarlık mesleği = Architectural career

Özet:
Yapılı çevrenin tasarlanması ve gerçekleştirilmesi ile ilgilenen mimarlık pratiği, tarihsel süreci boyunca bir uğraş olmaktan, bir meslek niteliği kazanmasına kadar birçok evre ve aşamadan geçmiştir. Gerek Antik Çağ'da gerekse Modern dönemde varoluşunu sürdüren mimarlık pratiği farklı zamanlarda farklı niteliklerde kişi ve kurumlara hizmet etmiş, farklı teknolojik ilerlemelerin ve sanatsal akımların etkisi ile gelişimini sürdürmüştür. Ancak hangi zamana, teknik bilgiye, sanat akımına ait olursa olsun mimarlık pratiği meydana getirdiği yapılı çevre ile, öncelikle insanlık için temel ihtiyaçlardan biri olan barınma gereksinimini karşılamakta ve bununla birikte insanoğlunun her türlü fiziksel edimini gerçekleştireceği mekanları yaratmaktadır. İnsanoğlu, bu mekânlarda, fiziksel gerçekliğinden kaynaklanan ihtiyaçlarını gidermesinin ötesinde, sosyal gerçekliğinden ortaya çıkan toplumsal, kültürel ve sanatsal mevcudiyetini da ortaya koymaktadır. Bununla birlikte insan, yaşamı boyunca hayatta kalabilmek için fizyolojik ve sosyal ihtiyaçlarının karşılamasının yanı sıra aynı zamanda iyi ve mutlu bir yaşam sürme arayışındadır. İyiyi, doğruyu ve mutluluğu arayışında insanoğlu, yaptığı seçimler ve eylemlerle, fiziksel ve sosyal bir varlık olmanın yanında, ahlaki bir varlık olma özelliği de taşımaktadır. Ahlaki olarak iyi bir yaşama sahip olabilmesi için öncelikle fiziksel ve sosyal yaşamını idame ettirebilecek uygun koşullara ihtiyacı vardır. Mimarlık işte bu noktadan başlayarak, insanın ahlaki varlığını ortaya koyabilmesi için fiziksel ve dolayısıyla sosyal varlığını sürdürebileceği uygun yapılı çevreyi oluşturarak, ona etik bir katkıda bulunmaktadır.Bu çalışma mimarlık pratiğinin etik ile ilişkisini ortaya koymaya çalışarak, mimarlık meslek pratiğinde etik değer ve sorumlulukları araştırmaktadır. Bu araştırmanın birincil amacı mimarlık pratiğinin özünde ve hedeflerinde bulunan etik derinliğin incelenerek mesleğin icra edilmesinde, etik bilinci ve farkındalığı yaratmaktır. Gerçekleştirilmesi hedeflenen bu bilinç ve farkındalık doğrultusunda, etik değer ve sorumluluk kavramlarının değerlendirilerek, meslek pratiğinde hayata geçirilmesi için bir yöntem önerisi sunmak da çalışmanın ikincil amacıdır.Çalışma üç ana aşamadan oluşmaktadır. Birinci aşamada etik ve değer kavramları ile mimarlık pratiği kavramları irdelenecek, amaç, tanım ve zaman içinde farklı ele alınış biçimleri ile araştırılacaktır. Böylece her iki kavramın bağımsız bir şekilde tanımlanması ve de okuyucuya tanıtılması hedeflenmektedir.İkinci aşamada mimarlık pratiğinin etik ile ilişkisi araştırılacaktır. Öncelikle etik ve mimarlık pratiğinin kavramsal ilişkisi irdelenecek, bu konudaki akademik çalışmalar ve mevcut bilimsel, akademik görüşler ortaya koyularak, mimarlık pratiğinin etik derinliği temellendirilmeye çalışılacaktır. Bu doğrultuda, meslek pratiğinde gerçekleştirilmesi gereken etik değer ve sorumluluklara değinilecektir.Bu etik değer ve sorumlulukların belirlenmesinde mimarlık mesleğinin her iki özelliğinden(hizmet ve üretim niteliğinden) yola çıkılacak ve uygulanacak yöntem bu niteliklerden beslenecektir. Bu yöntem, mesleğin eyleme ve ürüne dayalı etik değer ve sorumlulukları araştırılması ve ortaya koyulması şeklinde olacaktır. Bu değer ve sorumlukların belirlenmesi için, bu konudaki bilimsel ve akademik çalışmalar ve fikiler ile mesleki kurum ve kuruluşların çalışma ve araştırmaları doğrultusunda ortaya koyulacak çözümlemelerden yararlanılacaktır.Üçüncü aşamada ise, bu çözümleme ve değelendirmelerden ortaya çıkan sonuçların pratikte nasıl hayata geçirilebileceği araştırılacaktır. Bu doğrultuda, eyleme ve ürüne dayalı etik değer ve sorumlulukları, bütünsel bir yaklaşımla ele alan bir değerlendirme modeli önerilecektir.Sonuç bölümünde ise çalışmadan çıkarılan sonuçlar ve gelecekle ilgili öneriler ifade edilecektir.

Abstract:
In the course of history, as the practice of design and construction of the built environment, the practice of architecuture has been through so many phases until it establishes its professional quality. Architectural practice not only exists in antiquity but also in modernism as it has been serving different people, societies and/or institutions and continue developing paralel to both technical and artistic progress of the world. No matter to which ages, technologies and artistic movements it belongs, architectural practice, beginning from fullfillment of its primary task , as building shelters for the survival of the mankind, serves to humanity and continues to materialize the pyhsical environment for humans to perform all his activities. In this built environment, while people struggles for living well, they not only realize its physical activities in daily life, but also completes their social and culture existence too. The sum of those characteristics moves mankind into a ethical and moral platform where they find themselves in the quest for the good and the accurate to live their life well. From this point of view, in order to establish its ethical and moral behavior, first mankind must ground its physical realization. The practice of architecure starts form this point to serve all the humankind to support its physical existence so that they can have a ehtical one.In this study, the ethical values and responsibilities will be researched, starting from the relationship between the ethics and the practice of architecture. The primary notion of this study is to explore the ethical perspective lies under the arcchitecture and to establish a consciousness for all the participants in the practice of architecture, espacially for the architect.In the introduction section, the purpose, the scope and the method will be described.In the remaining sections the body of the study covers three major parts. At first part, concepts of ethics, value and the practice of architecture will be taken into consideration and the objectives and the definition of the subjects will be researhced in different ways throughout history. The purpose of this level is to define the issues.At second part, the relation between the practise of architecture and ethics will be researched. Firstly the conceptual basis of ethics and the practice of architecture will be examined by the help of the literature and the scientific studies and the ground for the ethical deepness of architecture will be constituted. Afterwards, the types of the ethical values and the responsibilites, that should be realized while practising architecture, would be taken into consideration. The method for the research of the ethical values and responsibilites will ve supported with the two different characteristics of the profession; the production (of the built environment) and the service propersites. From this starting point, the values and the responsibilites of the architecural practice will be taken into consideration dependant in two main topics which are the production and the product. At this level the research will be supported by the help of the academic and scientific studies? analysis and professional institutions studies? analysis.At third part, the process to put the results of these analysis into practice is determined. In this direction, the subject will be examined in a holistic manner, and a evaluation model is proposed to achieve a platform that both types of values and responsibilities can be evaluated.At the final part the results of the entire study and suggestions for the future will be stated.