224/1 numarali Urfa şer'iyye sicili'nin transkripsiyon ve değerlendirmesi (H. 1287-1290)
The transcription and evaluation of Urfa sharia court record numbered 224/1 (H. 1287-1290)
Yazar: ALİ İBRAHİM GÜNOĞLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ İSMAİL ASOĞLU
Harran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History
Dizin: 19. yüzyıl = 19. century ; Asayiş =   ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Osmanlı toplumu = Ottoman society ; Şanlıurfa = Şanlıurfa

Özet:
Bu çalışma, 224/1 (1-158) Numaralı Urfa Şer'iyye Sicili üzerinden H. 1287-
1290/M. 1870-1873 tarihleri arasındaki dava tutanaklarının çeviri ve tahlilini amaçlar. 
Defter, toplam 302 sayfadır. Bu tezde ise 1-158 sayfaları arası incelenmiştir. Söz 
konusu sayfa aralığında 667 dava mevcuttur. Üç yıllık süre içerisinde mahkemeye 
intikal etmiş adlî vakalar çoğunlukta olup, hırsızlık, cinayet, darp ve cerh olayları ise 
ağırlıktadır. Bu suçların daha ziyade şehrin kırsalında meydana geldiği görülmektedir. 
Yaralama, darp ve cinayete karışan suçluların farklı gerekçeleri vardır. Genellikle küfür, 
zina ve tecavüz gibi şahsın onuruna dokunan fiillerin yanında gündelik ilişkilerde 
yaşanan anlaşmazlıklar, aile içi miras taksimi, alım-satım ve alacak-verecek gibi pek 
çok konular bu sebepler arasında sıralanır. Suç eğiliminin kırsaldaki yoğunluğu sosyokültürel sebeplere dayandığı gibi güvenlik tedbirlerinin eksikliğine de işaret etmektedir. 
Tutanaklarda sadece erkeklerin değil kadınların da sesi duyulmaktadır. Herhangi bir 
davada hazır bulunurlarken nadir de olsa borç verdikleri görülür. Belde tabiplerinin 
hasta mahkûmlara ilişkin kayıtlarında, dönemin hapishane koşullarına ve yaşanan 
hastalıklara temas edilmiş olması ayrıca kıymet arz eder. İslamiyet'e geçmek üzere 
mahkemeye başvuran Hıristiyanların ihtida davaları üç yıllık süre içerisinde tutulmuş 
kadı kayıtları arasında yer alır. Söz konusu kayıtlar, mühtedilerin Müslüman 
olabilmeleri için sağlamaları gereken şartları ve mahkemenin izlediği yolu içermektedir. 
Arazî anlaşmazlıklarında taraflar arasındaki uyuşmazlıklar, alacak-verecek konularında 
yaşanan anlaşmazlıklar ve çözüm yollarının kayıtlar üzerinden tespit edilebilmiş olması 
ayrıca önemlidir. İlaveten suç cetvellerinin gönderimine dair fermanlar, uygunsuz 
makulesinden olarak addedilen, toplum huzurunu bozan kişilere dair belgeler defterdeki 
davalar arasında yer almaktadır. Nadir de olsa nafaka, kefillik, alım-satım, iflas, ticarî 
ortaklık, firar, memura hakaret, beledî hizmetler ve aşiretlerin tutumlarına ilişkin belgeler, Urfa kadılığınca tutulmuş kayıtlar arasında yer alır.

Abstract:
This work was carried out through the Urfa Sher'iyya Registry No. 224/1 (1-158) 
H. 1287-1290/M. 1870-1873 aims to translate and analyze the minutes of the 
proceedings between the dates. The notebook has a total of 302 pages. In this thesis, 
pages between 1-158 were examined. Judicial cases that have been transferred to the 
court within a three-year period are the majority, while theft, murder, beating and 
cervical cases are predominant. It is seen that these crimes occur mostly in the 
countryside of the city. Offenders involved in wounding, beatings and murder have 
different motives. In addition to the acts that touch the honor of the person such as 
swearing, adultery and rape, many issues such as disagreements in daily relationships, 
family inheritance division, purchase and sale and credit-giving are listed among these 
reasons. The intensity of the crime tendency in the countryside is based on sociocultural reasons as well as the lack of security measures. In the minutes, not only the 
voices of men but also of women are heard. While they are present at any lawsuit, they 
are rarely seen lending. It is also valuable that in the records of the town doctors 
regarding the sick prisoners, the prison conditions of the period and the diseases 
experienced were touched. The conversion cases of Christians who applied to the court 
to convert to Islam are among the qadi records kept within a three-year period. The 
records in question contain the conditions that converts must meet in order to become 
Muslims and the path followed by the court. It is also important that the disputes 
between the parties in land disputes, the disputes in creditor-credit issues and the 
solutions can be determined through the records. In addition, edicts on the sending of 
criminal records, documents on persons who are deemed to be inappropriate makuleli 
and who disturb the public peace are among the cases in the book. Although rare, 
documents relating to alimony, surety, purchase-sale, bankruptcy, commercial partnership, desertion, insult to civil servants, municipal services and the attitudes of the 
tribes are among the records kept by the Urfa kaddish.