Bağımsız denetim kalitesi boyutları ile kilit denetim konuları ilişkisi: BİST 100 endeksinde işlem gören işletmeler üzerine bir araştırma
The relationship between dimensions of audit quality and key audit matters: A study on companies listed in the BIST 100 index
Yazar: DİLEK ÇARDAK
Danışman: PROF. DR. ŞÜKRAN GÜNGÖR TANÇ
Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Bağımsız denetim standartları, denetim süreçlerinin kalitesini güvence altına almada 
ve dolayısıyla ekonomik sistemin istikrar ve güvenilirliğini sağlamada önemli bir rol 
oynamaktadır. Bağımsız Denetim Standardı (BDS) 701 "Kilit Denetim Konularının 
Bağımsız Denetçi Raporunda Bildirilmesi"nin oluşturulma amacı, bağımsız denetim 
raporlarının şeffaflığını ve iletişim değerini artırmaktır. Bu standart, denetçilerin 
mesleki muhakemelerine dayanarak belirledikleri kilit denetim konularının denetçi 
raporlarında açıklanmasına ilişkin ilke ve kuralları içermektedir. Kilit denetim 
konuları, denetçilerin mesleki muhakemelerine göre belirledikleri konular olmasından 
dolayı çeşitli faktörlerden etkilenebilirler. Bu konuların bağımsız denetçi raporlarında 
açıklanması sürecinin etkin bir şekilde yönetilmesi, denetim raporlarının şeffaflığını 
artırarak denetim kalitesine olumlu katkılar sağlamaktadır. Dolayısıyla kilit denetim 
konularını etkileyen faktörlerin tespit edilmesi büyük önem taşımaktadır. Bu 
çalışmanın temel amacı, bağımsız denetim kalitesine ilişkin bazı göstergelerin BDS 
701 standardı kapsamında denetçi raporlarında yer alan kilit denetim konuları 
üzerindeki doğrudan ve dolaylı etkilerini belirlemektir. Başka bir ifadeyle, bu çalışma, 
denetim kalitesiyle ilgili belirli faktörlerin, kilit denetim konularının belirlenmesinde 
nasıl etkili olduğunu analiz etmektedir. Bu bağlamda çalışmanın veri setini Borsa 
İstanbul (BİST) 100 endeksindeki işletmelerin bağımsız denetçi raporlarından ve 
faaliyet raporlarından elde edilen veriler oluşturmaktadır. Çalışmanın amacı 
doğrultusunda verilerin test edilmesi için Yapısal Eşitlik Modellemesi (YEM) 
kullanılmıştır. Analiz sonucu elde edilen bulgulara göre; denetim şirketi büyüklüğü ile 
kilit denetim konuları arasında negatif anlamlı; denetlenen işletmedeki denetim 
komitesi ile kilit denetim konuları arasında pozitif anlamlı ilişkiler tespit edilmiştir. 
Bununla birlikte denetim şirketi büyüklüğü ile aracı değişken olarak belirlenen 
denetim komitesi arasında pozitif anlamlı ilişki bulunmuştur. Denetçinin sektör 
uzmanlığı ile denetim komitesi arasında ise negatif anlamlı ilişki bulunmuştur. Ayrıca, 
denetim şirketi büyüklüğü ve denetim ücreti değişkenlerinin, denetim komitesi 
aracılığıyla, kilit denetim konuları üzerinde pozitif anlamlı ilişkisi olduğu 
görülmektedir. Denetçinin sektör uzmanlığının ise denetim komitesi aracılığıyla, kilit 
denetim konuları üzerinde negatif anlamlı etkiye sahip olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
Independent audit standards play an important role in ensuring the quality of audit 
processes and, consequently, in maintaining the stability and reliability of the 
economic system. The purpose of Independent Auditing Standard (IAS) 701 
"Communicating Key Audit Matters in the Independent Auditor's Report" is to 
enhance the transparency and communication value of independent audit reports. This 
standard includes principles and rules regarding the disclosure of key audit matters, 
which are determined based on the auditors' professional judgment, in audit reports. 
Since key audit matters are determined according to the auditors' professional 
judgment, they can be influenced by various factors. Effectively managing the process 
of disclosing these matters in independent auditor reports contributes positively to the 
quality of the audit by increasing transparency. Therefore, identifying the factors that 
influence key audit matters is of great importance. The primary aim of this study is to 
determine the direct and indirect effects of certain indicators of audit quality on key 
audit matters disclosed in auditor reports within the scope of IAS 701. In other words, 
this study analyzes how certain factors related to audit quality affect the determination 
of key audit matters. In this context, the dataset of the study consists of data obtained 
from the independent auditor reports and annual reports of companies listed in the 
Borsa Istanbul (BIST) 100 index. Structural Equation Modeling (SEM) was used to 
test the data in line with the study's objective. According to the findings obtained from 
the analysis, a negative significant relationship was found between the size of the audit 
firm and key audit matters, while a positive significant relationship was identified 
between the audit committee of the audited company and key audit matters. 
Additionally, a positive significant relationship was found between the size of the audit 
firm and the audit committee, which was determined as a mediating variable. A 
negative significant relationship was found between the auditor's industry expertise 
and the audit committee. Furthermore, the variables of audit firm size and audit fee 
were found to have a positive significant relationship with key audit matters through 
the audit committee. It was also determined that the auditor's industry expertise has a 
negative significant effect on key audit matters through the audit committee.