Osmanlı yargılama hukukunda tanıklık
Testimony in Ottoman trial law
Yazar: MELİKŞAH AYDIN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ İBRAHİM ÜLKER
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law
Dizin: Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı hukuku = Ottoman law ; Tanıklık = Testimony ; Yargı = Judgment ; İslam hukuku = Islamic law

Özet:
Yargılama hukuku binlerce yıldır var olan davaların yürütülmesinde esas alınan kural ve ilkeleri inceler. Deliller de hâkimin önüne gelen bir davayı çözüme kavuşturması için ona yardımcı olan araçlardır. Tanıklık ise davanın ispatı için kullanılan delillerin en önemlilerindendir. Tarihi süreçte incelendiğinde davalarda kullanılan delillerin en çok başvurulanının tanıklık olduğu görülecektir.
Tanığın durumunun Osmanlı hukuku açısından incelenmesi ile de bu önemli kurumun gelişiminin gösterilmesi sağlanabilir. Osmanlı hukukunda da İslam hukuku uygulandığı için İslam hukukunda tanıklık incelenmiş, Osmanlı uygulamasından da örnekler verilmiştir. Osmanlının Klasik devri denilen Tanzimat Fermanı'na (1839) kadar olan dönem bu çalışmada esas alınmıştır.
Tanıklık delili tamamen insana dayanır. İnsana dayandığı için güvenilirlik konusunda diğer delillere göre daha sorgulanabilir durumdadır. Bu yüzden pozitif yargılama hukukunda hâkimler tarafından tanıklık deliline çok güvenilmez ve hükme gerekçe olarak en son çarede başvurulur. İslam hukukunda ise günümüz hukukuna göre tanık olmak, mahkemede geçerli olacak şekilde beyanda bulunmak çok zorlaştırılmıştır. Belirli kişilerin tanıklığı hiç kabul edilmezken, belirli kişilerin ifadelerinde töhmet bulunabileceği için hâkim tarafından kabul edilmemesi kurallaştırılmıştır.
Bu çalışmada tanıklığın tarihi, tanık olabilmek için gereken şartlar ve tanık ifadesinde bulunması gerekenler ve ifadenin alınış şekli Osmanlı hukuku klasik devir ekseninde gösterilmiştir.

Abstract:
Jurisdictional law examines the rules and principles on cases which have existed for thousands of years. Evidence is a tool that helps the judge to resolve a case brought before him. Testimony is one of the most important evidences used to prove the case. When it is examined in the historical process, it will be seen that the most used evidence in the cases is testimony.
The development of this important institution can be demonstrated by examining the situation of the witness in terms of Ottoman law. Testimony was examined in Islamic law and examples were given from Ottoman practice because Islamic law was also applied in Ottoman law. In this thesis Ottoman Classical Age took base on which is continued to the Tanzimat Fermanı 1839.
Testimony is based entirely on human beings. Since it is based on human beings, it is more questionable than any other evidence regarding its non-reliability. Therefore, in positive trial law, the evidence of testimony is very unreliable by the judges and it is used as the last solution in justification for the decision. In Islamic law, it has become very difficult to be a witness and make a statement to be valid in court according to today's law. Testimony of certain persons is not accepted at all and certain people's statements are not accepted by a judge, as they may contain accusations. This has been regulated in Islamic law.
In this study, the history of testimony, the conditions required to be a witness, what must have in the witness statement, how the statement is taken, is shown in the Ottoman Classical Age law axis.