Kazan Tatar yazarı Fatih Hüsni: dönem-şahsiyet-eser (metin- aktarma - inceleme)
Kazan Tatar Author Fatih Hüsni: Period-personality-work (text- transfer - review)
Yazar: NİYAZİ AYDOĞAN
Danışman: PROF. DR. RAMİLYA YARULLİNA YILDIRIM
İnönü Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Çağdaş Türk Lehçeleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Yazarlar; anlatımı güzelleştirmek, etkili hâle getirmek ve verilen mesajı daha güzel ifade etmek için eserlerini yazarken toplumun sorunlarına uzak kalamaz. Kazan Tatar edebiyatının XX. yüzyıldaki önemli nesir ustaları arasında yer alan Fatih Hüsni (1908-1996); işçinin, çiftçinin ve sıradan insanların doğasını, millî ruhunu derinden inceleyip birçok eser veren ünlü sanatçılardandır. Onun eserlerinde yer alan kahramanlar mutlu olmak için daima mücadele eden iyimser insanlar olarak karşımıza çıkar. Yazdığı hikâyelerinde pek çok çağdaşı gibi ölümü ve yıkımı değil de yaşam sevincini, aşkı ve mutluluğu okuyucunun zihninde canlandırmaya çalışır. Tatar köyünü ve kırsal kesimde yaşayan Tatar halkını tüm varlığında hisseden kalem ustası; eserlerinin çoğunda sıradan insanın yaşam derdini ve sevincini kaleme alır.
Tatar köyünde dünyaya gelen Fatih Hüsni; çağdaşları gibi sıradan insanlarla iç içe büyümüş, çok küçük yaşlarda zorluklarla yüzleşip ağır fiziksel çalışmalar altında ezilmiştir. Yine de hayatının her anında zihnini, hayallerini, umutlarını zorlayan durumlar karşısında pes etmeden daha da ileriye gitmeyi hayal etmiştir. O, ilk eserlerinden itibaren Tatar milletinin zengin söz hazinesinden ustaca yararlanır. Üstelik anlattığı konuların kurgusu, yorum ve keşifleri, olaylar üzerinden aktarmaya çalıştığı fikirleri de düşündürücüdür.
Tezde Kazan Tatar edebiyatında hikâye, roman, piyes vd. türlerde kalemi oldukça kuvvetli olan Fatih Hüsni'nin Kabak, Kiçké Doġa (Akşam Duası) hikâyeleri ve Yözék Kaşı (Yüzük Taşı) povesti (uzun hikâyesi) Türkiye Türkçesine aktarılmış; bu eserler dönem, şahsiyet ve eser ekseninde incelenmiş olup yazarın dünyaya ve olaylara bakışı tespit edilmeye çalışılmıştır.
Bu tez, Fatih Hüsni'nin Türkiye'de tanıtılmasına yönelik ilk çalışma olması bakımından önemlidir. Yapılan araştırmalarla Fatih Hüsni'nin Tatar hikâyeciliğindeki konumu belirlenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Kazan Tatar Edebiyatı, Fatih Hüsni, Dönem, Şahıs, Nesir.

Abstract:
Writers; cannot stay away from the problems of society while writing their works in order to beautify the narrative, make it effective and express the given message more beautifully. Fatih Hüsni (1908-1996), who is among the important prose masters of Kazan Tatar literature in the 20 th century, is one of the famous artists who deeply examined the nature and national spirit of the worker, farmer and ordinary people and produced many works. The heroes in his works appear as optimistic people who always struggle to be happy. In the stories he wrote, he tries to portray the joy of life, love and happiness in the mind of the reader, rather than death and destruction, like many of his contemporaries. The master of the pen, who felt the Tatar village and the Tatar people living in the countryside in his entire being, writes about the troubles and joys of life of ordinary people in most of his works.
Fatih Hüsni, who was born in a Tatar village; grew up among ordinary people like his contemporaries, faced difficulties at a very young age and was crushed under heavy physical work. Nevertheless, he always dreamed of going even further without giving up in the face of situations that challenged his mind, dreams and hopes at every moment of his life. He skillfully uses the rich vocabulary of the Tatar nation from his first works onwards. Moreover, the structure of the subjects he narrates, his comments and discoveries, and the ideas he tries to convey through events are thought-provoking.
The stories of Yüzük Taşı, Akşam Duası, and Kabak by Fatih Hüsni, whose pen is quite strong in the genres of story, novel, play etc. İn Kazan Tatar literature, have been translated into Turkish by us; these works have been examined in terms of period, personality and work, and an attempt has been made to determine the author's perspective on the world and events.
The study is important in that it is the first thesis study aimed at introducing Fatih Hüsni in Turkey. The study attempts to determine Fatih Hüsni's position in Tatar storytelling.
Keywords: Kazan Tatar Literature, Fatih Hüsni, Period, Person, Prose.