Klasik dönem Arap edebiyatında bedevilere dair mensur rivayetler ve üslup değerlendirmesi
Prose narrations about eloquent bedouins in classical Arabic literature and review of its literary style
Yazar: MUSTAFA ALTUNBAY
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞE MEYDANOĞLU
Fırat Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Arap Dili ve Belagatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Arap edebiyatı = Arabian literature ; Arapça = Arabic ; Dil bilgisi = Grammar ; Dil bilim = Linguistics ; Mensur hikaye = Prose story ; Rivayetler = Rumours ; Üslup = Stylistic

Özet:
İslam dünyasında 8. ve 19. yüzyıllar arasında ortak bir yazı dili olarak kullanılan Arapça, henüz Cahiliye Dönemi'nden itibaren edebî bir yetkinliğe sahipti. Bu yönüyle tarih boyunca İslam dünyasında ortak bir ilim dili olarak kullanıldığı kadar, ortak bir edebiyat dili olarak da kullanılmaya devam etmiştir. Günümüzde klasik Arap edebiyatı olarak ifade edilen bu edebiyatın temelini Cahiliye Dönemi şiirleri ve hutbeleri, Müslümanların kutsal kitabı Kur'ân- Kerîm, eski dönemlerde yaşayan fasih Arapların şiirleri, hutbeleri ve irticalen söyledikleri güzel sözler teşkil etmektedir.
Miladî 6. ve 10. asırlar arasında Arabistan yarımadasında uzak çöl bölgelerinde yaşayan bedeviler, yabancılarla temaslarının çok az olmasından dolayı anadilleri olan fasih Arapçayı koruyarak düzgün bir şekilde konuşmaya devam etmişlerdir. Aynı zamanda sözlü rivayet kültürüne sahip olmaları ve sade hayat şartlarında yaşamaları, ezberlerinin güçlü olmasını ve sözlü edebiyat geleneğinin içlerinde uzun süre yaşamasını sağlamıştır. İslamî fetihlerle birlikte Arapların yabancılarla karışması sonucu Arapçanın bozulmaya başladığı dönemden itibaren bedevi Araplar, Arap dili ve edebiyatının önemli bir taşıyıcısı ve temsilcisi olmuşlardır. Bu durum, Arapçayı koruma gayretinde olan dil alimleri nezdinde, onların Arap dilinin saf ve temiz bir kaynağı olduğu kanaatini geliştirmiştir. Dil alimlerinin onlardan aktardıkları rivayetler ve sözler daha sonra yazılı olarak edebiyat kitaplarına geçirilmiş ve klasik Arap edebiyatının önemli bir malzemesi hâline gelmiştir. Aynı zamanda fasih Arapçanın ve klasik Arap edebiyatının orijinal formunu yansıtan bu rivayetler, Kur'ân-ı Kerîm'in üslubunun iyi anlaşılması ve asırlar boyu farklı kültürel etkileşimlerle üslup yönünden değişime uğrayan fasih Arapçayı asıl kaynağından tanıma yönünden önemlidir.
Arap dili ve edebiyatına dair telif edilen eserlerde, fasih bedevilerin mensur sözlerini ihtiva eden rivayetleri ve bu rivayetlerde edebî üslubu inceleyen bu çalışmanın birinci bölümde bedevi mefhumu, bedevilerin yaşam koşulları ve bedevilerde dil ve edebiyat hakkında genel bilgiler verilmiş; ikinci bölümde ise fasih bedevilere dair mensur rivayetlerden seçilen metinler tercümesiyle birlikte verilerek bu rivayetlerde edebî üslup özellikleri değerlendirilmiştir.

Abstract:
Arabic language, which was used as a common written language in the Islamic world between the 8th and 19th centuries, had a literary competence as of the "Jahiliyya" period. In this respect, it has continued throughout history to be used as a common literary language as well as being used as a common language of science in the Islamic world. The basis of this literature, which is referred to as classical Arabic literature today, is the poems and orations of the Jahiliyya period, the holy book of Muslims, the Qur'an, the poems of the eloquent Arabs living in early İslamic period and their orations and beautiful words.
Bedouins living in the remote desert regions of the Arabian Peninsula between the 6th and 10th centuries AD continued to speak the pure Arabic correctly, which was being their mother tongue, and preserve it, since they had very little contact with foreigners. At the same time, having a culture of oral narration and living in simple life conditions enabled them to enjoy a strong memory and sustained the tradition of oral literature between them for a long time. Thus, bedouin Arabs have been important transmitters and representatives of Arabic language and literature since the period when Arabic language began to deteriorate as a result of mixing of Arabs with foreigners after the Islamic conquests. This situation has fostered the opinion in the eyes of linguists who are trying to protect the Arabic language, that bedouins are a pure and clean source of the Arabic language. The narrations and words transmitted from them by the linguists were later written down in literature books and became an important material of classical Arabic literature. These narrations, which reflect the original form of fluent Arabic and classical Arabic literature, are also important in terms of understanding the wording style of the Holy Qur'an well and recognizing the fluent Arabic from its original source, which has undergone stylistic changes over the centuries due to different cultural interactions.
In the first chapter of this study, which examines the narrations containing the prose words of the eloquent Bedouins and the literary style in the works written on the Arabic language and literature, general information about the Bedouin concept, the living conditions of the Bedouins, the language and literature in the Bedouins are given. In the second part, the texts selected from the prose narrations about the eloquent Bedouins are given together with translations and the literary style features in these narrations are reviewed.