Bir toplumsal ilişki biçimi olarak borçla satın alma: Tarihsel ve mikro-sosyolojik bir inceleme
Buying on credit as a social relation form: A historical-and micro-sociological analysis
Yazar: MUHAMMED FATİH KARAKAYA
Danışman: PROF. DR. ENES KABAKCI
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Borçla satın alma = Buying on credit ; Ekonomi sosyolojisi = Economic sociology ; Fail-ağ kuramı = Actor-network theory ; Kredi kartları = Credit cards ; Sosyal ilişkiler = Social relations ; Taksitli satışlar = Installment sales

Özet:
Borçla satın alma ilişkisini kuşatan sosyo-ekonomik bağlam, yerleşik kültürel örüntüler, demografik unsurlar ve hukuki çerçeveler erken finansallaşan ülkelerde ve Türkiye'de farklılık arz etmektedir. Bu anlamda tarihsel bir okumada ilk elden bir farklılık olduğu akla gelebilecekse de satış yerinde ve satış anında veresiye alışveriş, taksitle alışveriş ve kredi kartıyla alışveriş ilişkisinin nasıl kurulduğu, borca sadakatin nasıl ölçüldüğü, kredi limitinin nasıl tayin edildiği ve muhtemel kredi yeniden yapılanması şartlarının nasıl belirlendiğinin figürasyonel ve mikro-sosyolojik incelemesi çok temel örüntülerin ortaklığına işaret edecektir. Bu benzerlikte veresiye defteri, taksitle satış formu ve kredi kartı gibi ajansmanların ilişkiye dâhil olması ve bu ajansmanların maddi nitelikleri ile kayıt, ölçüm ve tayin süreçlerinde montajladığı örüntüler dikkat çekicidir. Öyle ki bu örüntüler yakından incelendiğinde modernleşme ve finansallaşma süreçleri ile ilgili hâkim anlatının öngördüğü gibi gelenekselden moderne, enformelden formele, öznelden nesnele, güvenden güvensizliğe, kişiler arası güvenden sisteme güvene, kişisellikten anonimliğe vs. bir çizgisel ilerlemeden bahsetmenin de mümkün olmadığı anlaşılacaktır. Formelleşmeye, nesnelleşmeye, güvensizliğe, sisteme güvene, anonimliğe iten bir kuvvet olduğu kadar enformelleşmeye, öznelleşmeye, güvene, kişiler arası güvene ve kişiselleşmeye iten bir karşı kuvvet de her zaman mevcuttur. Çalışma; Elias'ın figürasyonel yaklaşımına ve ülkeler arası karşılaştırmalı tarihsel bir çözümlemeye, Goffman'ın in situ etkileşim çözümlemelerine ve fail-ağ kuramının sağladığı kavramsal araçlara yaslanarak bir toplumsal ilişki biçimi olarak borçla satın almayı ele almaktadır.

Abstract:
Socio-economic contexts, cultural patterns, demographic facts, and legal frames that encompass buying on credit relations all differ within early and late financialised countries. In this respect, a historical interpretation of the buying on credit pattern in those countries might suggest a divergence. However, a figurational and an in situ analysis of how creditworthiness, credit limit, and credit restructuring are evaluated at the point of sale in open account dealings, instalment sales and credit card purchases will point at common patterns. In this ground involvements and material aspects of the agencements such as debt books, instalment sale forms, and credit cards play a crucial role. A close analysis of those buying on credit patterns pave the way for an alternative interpretation of the grand narrative that suggests linear progress from traditional to modern, from informal to formal, from subjective to objective, from trust to distrust, from interpersonal trust to systemic trust, from personalisation to depersonalisation, and so on. In fact, there is a double movement that pushes the history to the formalisation, objectivisation, distrust, systemic trust, depersonalisation as well as to the informalisation, subjectivisation, trust, interpersonal trust, and personalisation. By relying on the figurational analysis of Elias, and in situ encounter analysis of Goffman, this study aims at opening the black box of buying on credit as a social relation form.