Kişilerin kendi sağlıklarıyla ilgili aktiflik düzeylerinin sigarayı bırakmayı isteme durumları ile ilişkisi
Relation of the activity levels of individuals related to their own health with their willingness to quit smoking
Yazar: BETÜL ŞEVVAL TÜRLÜ
Danışman: DOÇ. DR. İRFAN ŞENCAN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Bilkent Şehir Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı / Aile Hekimliği Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç: Bu çalışmada hem sigara bırakmayı isteme durumları ile hasta aktiflik düzeyi arasındaki ilişkinin hem de nikotin bağımlılık düzeyi ile hasta aktiflik düzeyi arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlanmıştır. 
Gereç ve Yöntem: Çalışmamız gözlemsel, analitik tipte bir araştırmadır. Ankara Bilkent Şehir Hastanesi Aile Hekimliği birimine bağlı Sigara Bırakma Polikliniğine ve Aile Hekimliği Polikliniklerine başvuran ve dâhil edilme kriterlerine uyan 165 kişi çalışmaya alınmıştır. Katılımcılar; sigara içmeyenler, sigara içip sigara bırakma polikliniğine başvurmayanlar ve sigara içip sigara bırakma polikliniğine başvuranlar şeklinde 3 gruba ayrılmıştır. Her bir grup bakımından 55'er kişi çalışmaya dâhil edilmiştir. Katılımcılara sosyodemografik bilgilerini içeren ve sigara kullanımına dair sorular sorulmuş ve Hasta Aktiflik Düzeyi Ölçüm Aracı (PAM) ile Fagerström 
Nikotin Bağımlılık Testi (FNBT) uygulanmıştır. Çalışma kapsamında katılımcılardan elde edilen bulgular değerlendirilirken SPSS 25 istatistik programı kullanılmış olup p<0,05 değeri istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. 
Bulgular: Çalışmamızda sigara içmeyenlerin PAM puanı ortancası 65,47 ve %41,82'sinin hasta aktiflik düzeyi seviye 3 olarak bulunmuştur. Sigara içip sigara bırakma polikliniğine başvurmayanların PAM puanı ortancası 60,63 ve %50,91'inin hasta aktiflik düzeyi seviye 3 olarak saptanmıştır. Sigara içip sigara bırakma polikliniğine başvuranların PAM puanı ortancası ise 65,47 ve %38,18'inin hasta aktiflik düzeyi seviye 3 olarak tespit edilmiştir. Çalışmamızda sigara içmeyenler, sigara içip sigara bırakma polikliniğine başvurmayanlar ve sigara içip sigara bırakma polikliniğine başvuranların PAM puanları ve hasta aktiflik düzeyleri arasında anlamlı bir ilişki saptanmamıştır. Aynı zamanda çalışmamızda FNBT ve PAM puanları arasında istatistiksel anlamlı düzeyde korelasyon saptanmamıştır. 
Sonuç: Çalışmamızda her 3 grup arasında PAM puanları ve hasta aktiflik düzeyleri açısından anlamlı fark gözlenmemesinin nedeninin, kişilerin sigara bağımlılığının ölümle sonuçlanabilen kronik bir hastalık olduğunun bilincinde olmaması ve düşük sağlık okuryazarlık düzeyine sahip olmaları ile ilişkili olabileceği değerlendirilmektedir. Çalışmamızda FNBT ve PAM puanları arasında istatistiksel 
anlamlı düzeyde korelasyon saptanmamasının nedeninin ise nikotin bağımlılığı yüksek olan bireylerin, kendilerinin bağımlı olmadığına ve istedikleri anda sigarayı rahatça bırakabileceklerine dair inançlarından kaynaklanabileceği düşünülmektedir. Bu çerçeveden incelendiğinde çalışmamız soncuna en temel önerimiz kişilerin sağlık okuryazarlık düzeyinin artırılması, her fırsatta hekim tarafından sigara bırakmaya teşvik edilmesi ve sigara bırakma konusunda profesyonel sağlık desteği alınması 
gerektiğidir. 
Anahtar Kelimeler: Hasta Aktiflik Düzeyi, Sigara Bırakma, Sigara Bağımlılığı

Abstract:
Objective: The aim of this study is to examine both the relationship between patients' activity levels and their desire to quit smoking, and the relationship between nicotine dependence levels and patients activity levels.  
Materials and Methods: Our study is an observational, analytical type of research. A total of 165 participants who applied to the Smoking Cessation Clinic and Family Medicine Clinics of Ankara Bilkent City Hospital Family Medicine Department, and met the inclusion criteria, were included in the study. The participants were divided into three groups: non-smokers, smokers who did not apply to the smoking cessation clinic, and smokers who applied to the smoking cessation clinic. Each group included 55 participants. The participants were asked questions about their sociodemographic information and smoking habits, and the Patient Activation Measure (PAM) and the Fagerström Nicotine Dependence Test (FNBT) were applied. The findings obtained from the participants were analyzed using the SPSS 25 statistical program, and a p-value of <0.05 was considered statistically significant.  
Results: In our study, the median PAM score for non-smokers was 65.47, and 41.82% of them had a patient activity level of 3. For smokers who did not apply to the smoking cessation clinic, the median PAM score was 60.63, and 50.91% of them had a patient activity level of 3. The median PAM score for smokers who applied to the smoking cessation clinic was 65.47, with 38.18% of them having a patient activity level of 3. No significant relationship was found between the PAM scores and patient activity levels of non-smokers, smokers who did not apply to the smoking cessation clinic, and smokers who did. Additionally, no statistically significant correlation was found between FNBT and PAM scores in our study.
Conclusion: The lack of significant differences in PAM scores and patient activity levels between the three groups may be related to individuals unawareness of the fact that smoking addiction is a chronic disease that can lead to death, as well as their low health literacy levels. The absence of a statistically significant correlation between FNBT and PAM scores may be due to individuals with high nicotine dependence believing that they are not addicted and can quit smoking at any time. 
From this perspective, our primary recommendation based on the results of this study is to improve individuals health literacy, encourage smoking cessation by physicians at every opportunity, and seek professional health support for smoking cessation. 
Keywords: Patient Activation Measure, Smoking Cessation, Nicotine Dependence