Lukács estetiğinde biçim ve birleşme
Form and unification in Lukács aesthetics
Yazar: EYLEM YILDIZER MUTLUER
Danışman: PROF. DR. METİN BAL
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı / Felsefe Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Felsefe = Philosophy

Özet:
Bu çalışmada Georg Lukács'ın Estetiğin Özyapısı (Die Eigenart des
Ästhetischen) adlı yapıtında açıkladığı estetik kuramının, yirminci yüzyılın
felsefe ve sanat alanlarındaki belirleyici tartışmalar çerçevesinde ve Lukács'ın
felsefesinin seyri bakımından önemi ekseninde bir incelemesi sunulmaktadır. Bu
bağlamda, Lukács'ın Roman Kuramı adlı yapıtından başlayarak, düşünme
serüveni boyunca yayımladığı diğer yapıtlarında estetik kuramının temellerini
oluşturan kavramların ve tartışmaların izi sürülmüş, böylece estetiğin Lukács'ın
felsefesindeki yeri belirlenmeye çalışılmıştır. Söz konusu kavramlar ve
tartışmalar ele alınırken, Lukács'ın epistemoloji ve ontoloji üzerine çalışmaları
da dikkate alınmış, özellikle de sanatın bir genesis'ini ortaya çıkarma çabasına
yönelik olarak bu alanlardaki düşüncesinin etkileri belirlenmeye çalışılmıştır.
İnsan etkinliği olarak sanatın insanın nesnel dünyayla ilişkisinde hangi aşamalar
ve gelişmelerin sonucu olarak ortaya çıktığı, bu çerçevede gerçeklikle ilişkisi ve
bu ilişkide bütünsellik kavramının etkisi bu çalışmanın ana eksenlerinden birini
oluşturmuştur. Modern insanın yaşamı ve yaşamın özünü örtüştürme çabasının
sanatsal ifadesi olarak romana ilişkin değerlendirmelerinden başlayan bu
incelemede, dışavurumculuk tartışması olarak bilinen ve Lukács'ın gerçekçi
sanata ilişkin görüşlerini geniş ölçüde ifade ettiği tartışmalara da bu bağlamda
yer verilmiştir. İnsanın tarihsel ve toplumsal gelişim süreçleri içinde maddi
nesnel dünya karşısındaki bilincinin öz bilince dönüşümü, hem emek
kategorisinin hem de Lukács'ın "şeyleşme" kavramının açıklanması yoluyla
sergilenmektedir. Lukács'ın gerçekliği yansıtmanın üç biçimi olarak sunduğuv
günlük yaşam, bilim ve sanatın ortaklıkları ve ayrımlarının belirlenmesi yine bu
tarihsel-toplumsal çerçeve içinde anlaşılabileceği için, toplumsal varlık olarak
insanın ontolojisine ilişkin bakış açısı, estetik kuramını anlamada bir temel hat
olarak ele alınmıştır. Lukács'ın estetiğin ilkelerini ortaya çıkarma yönündeki
çalışmaları içinde kimi kavramların kapsam ve sınırlarının süreç içerisinde bir
değişime uğrayıp uğramadığının incelenmesi de bu çalışmanın amaçları
arasındadır. Bununla birlikte, Lukács'ın felsefesini, birbirinden kesin biçimde
ayrılabilen dönemler olarak değil, belirli soruların, bu sorulara verilen
cevapların ve bu soruları anlama çabası içinde ortaya çıkan içsel bağıntıların
süregiden ve zaman içinde berraklaşan bir düşünme yolculuğu olarak
gördüğümüz için, kavramların kapsam ve sınırlarındaki değişimler bu genel
amaç bağlamında değerlendirilmiştir. Lukács'ın estetik yansıtmanın temeline
yerleştirdiği mimesis kavramı ve bu eksende sanat etkinliğinin kaynağını anlama
girişiminde tarihsel ve toplumsal gelişimin hangi kategorilerle anlaşılabileceği
sorusu büyük önem taşır, yansıtma kuramını estetiğin alanına taşımakla
genişleten Lukács'ın bakış açısına yönelik eleştiriler de bu çerçevede ele
alınmıştır. Bu incelemenin sonucunda bugünün dünyasında sanatta gerçekçilik
beklentisinin ne ölçüde geçerli olabileceği sorusu belirginleşmektedir, bu
çalışmada Lukács'ın Marksist bir estetik kuramı oluşturma girişiminin sanata
ilişkin güncel sorunlara hâlâ cevap olabileceği yönünde bir sonuca ulaşılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Lukács, Estetik, Sanat, Gerçekçilik, Mimesis, Yansıtma
Kuramı.

Abstract:
In this study, an investigation of Georg Lukács' theory of aesthetics,
explained in his work titled The Specifity of the Aesthetic (Die Eigenart des
Ästhetischen), is presented within the framework of the significant debates in the
fields of philosophy and art in the twentieth century, and on the axis of its
importance in terms of the course of Lukács' philosophy. In this context, starting
from Lukács' The Theory of the Novel, the concepts and discussions that form
the basis of his aesthetic theory in his other works published during his thinking
journey were traced, thus the place of aesthetics in Lukács' philosophy was tried
to be determined. While approaching these concepts and discussions, Lukács'
studies on epistemology and ontology were also taken into account, and the
impact of his ideas regarding these areas were attempted to be explored,
especially in the effort to reveal a genesis of art. One of the main axes of this study
is to understand how art, as a human activity, emerged as result of which stages
and developments in the relationship of human with the objective world, its
relationship with reality in this framework, and the effect of the concept of totality
in this relationship. Starting from the evaluation of the novel as an artistic
expression of modern human beings' life and the effort to coincide life with its
essence, this study includes the expressionism debate, in which Lukács widely
expressed his views on realistic art within this context. The transformation of
human consciousness faced with the material objective world into selfconsciousness in the historical and social development processes is exhibitedvii
through the explanation of both the category of labour and Lukács' concept of
"reification". Since ascertaining the commonalities and distinctions of daily life,
science and art, presented by Lukács as three forms of reflecting reality, can be
understood within this historical-social framework, the perspective on the
ontology of human as a social being has been taken as a basic line in
understanding the theory of aesthetics. This study also aims to examine whether
the scope and boundaries of some concepts have changed in the process of
Lukács' studies to reveal the principles of aesthetics. However, as we consider
Lukács' philosophy not as periods that are separable with certain lines, but as an
ongoing and clarifying expedition of thought through specific questions, the
answers to these questions, and the internal relations that emerge in the effort to
understand these questions, changes in the scope and boundaries of concepts
evaluated in the context of this general purpose. The concept of mimesis, which
Lukács placed on the basis of aesthetic reflection, and the question of by which
categories can historical and social development be understood in the attempt to
understand the source of artistic activity on this axis, is of great importance; thus
criticisms of the perspective of Lukács, who expanded the reflection theory by
carrying it into the field of aesthetics, were also discussed within this framework.
As a result of this examination, the question of how valid the expectation of
realism in art can be in today's world becomes clear; in this study, it has been
concluded that Lukács' attempt to create a Marxist theory of aesthetics can still
be an answer to current problems related to art.
Keywords: Lukács, Aesthetics, Art, Realism, Mimesis, Theory of Reflection.