Matematik öğretmenlerinin problem çözme sürecinde ortaya çıkan üstbilişsel becerileri ve bu beceriler hakkındaki farkındalıkları
Mathematics teachers' metacognitive skills revealed in the problem solving processes and their awareness about these skills
Yazar: ZEHRA BETÜL GÜLEÇ
Danışman: PROF. DR. HATİCE AKKOÇ
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Matematik Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilişüstü beceri = Metacognitive skills ; Branş öğretmenleri = Branch teachers ; Matematik eğitimi = Mathematics education ; Matematik öğretimi = Mathematics teaching ; Problem çözme = Problem solving ; Problem çözme becerisi = Problem solving ability ; Öğretmenler = Teachers ; Üstbiliş = Metacognitive

Özet:
Bu çalışmada matematik öğretmenlerinin problem çözme esnasında ortaya çıkan üstbiliş becerilerinin özellikleri ve bu becerileri ne kadar bilinçli olarak kullandıklarını ortaya çıkartmak için problem çözme sürecinin derinlemesine incelenmesi hedeflenmiştir. Bu sebeple bu araştırmada nitel araştırma desenlerinden durum çalışması tasarlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu Türkiye'nin farklı kurumlarında görev yapmakta olan iki ortaöğretim matematik öğretmeni ve iki ilköğretim matematik öğretmeni oluşturmaktadır.  Katılımcılarla çevrimiçi olarak görüşülmüştür. Veriler klinik mülakatlar, yarı yapılandırılmış mülakatlar, ekran ve ses kayıtları yardımıyla toplanmıştır. Katılımcılara bir matematik problemi verilerek problemi sesli bir şekilde çözmeleri istenmiştir. Problem çözüm süreci ekran kaydıyla kayıt altına alınmıştır. Ardından her birinde farklı bir üstbilişsel becerinin yazılı olduğu üstbiliş hareket kartları verilerek üstbiliş becerilerini ortaya çıkış sırasına göre sıralamaları sağlanmıştır. Öğretmenlerin problem çözüm sürecini doğru olarak hatırlamaları için video kayıtları izletilmiştir. Ardından sesli düşünme sürecinden elde edilen veriler yazıya dökülmüştür. Daha sonra yazıya dökülen veriler Wilson (2001) tarafından belirlenen üstbilişin üç alt boyutu olan farkındalık, değerlendirme ve düzenleme temalarına göre içerik analizi ile kodlanmıştır. Ardından öğretmenlerin hareket kartlarında sıraladıkları üstbiliş becerileri ile sesli problem çözme sürecinde ortaya çıkan üstbiliş becerileri kıyaslanarak matematik öğretmenlerinin bu becerilerin ne kadarını bilinçli ne kadarını otomatik olarak kullandıkları incelenmiştir. Elde edilen bulgular incelendiğinde matematik öğretmenlerinin en çok kullandıkları beceri değerlendirme iken en az kullandıklarını becerinin düzenleme olduğu görülmüştür. Ayrıca problem çözümünde en çok zorluk yaşayan öğretmenlerin en fazla üstbiliş becerisi kullanan öğretmenler olduğu görülmüştür. Son olarak öğretmenlerin başta değerlendirme olmak üzere birçok üstbiliş becerisini otomatik olarak kullandıkları görülmüş ve üstbiliş becerilerini daha bilinçli olarak kullanan öğretmenlerin problem çözümünde daha başarılı oldukları tespit edilmiştir. Elde edilen sonuçlara bakıldığında öğretmen eğitiminde üstbiliş odaklı eğitimlerin verilmesinin ve öğretmen adaylarının bu becerilerini bilinçli bir şekilde kullanması için teşvik edilmesinin gerekli olduğu görülmüştür.

Abstract:
This study aimed to examine the problem solving process in order to reveal the characteristics of the metacognitive skills that occur during problem solving and how consciously they use these skills. For this reason, this research is a case study which is among the qualitative research designs. The study group of the research consists of two secondary school mathematics teachers and two primary school mathematics teachers working in different schools in Turkey. Data were collected through clinical interviews, semi-structured interviews, screen and audio recordings. Participants were interviewed online. A mathematical problem was given to the participants and they were asked to solve the problem thinking out loud. The problem solving process was recorded with screen recording. Afterwards, they were given metacognitive action cards, each of which had a different metacognitive skill written, and they were provided to rank the metacognitive skills in the order of their occurrence. Video recordings were watched so that the teachers could remember the problem solving process correctly. Then, the data obtained from the thinking aloud process were written down. Then, the transcribed data were coded with content analysis according to the themes of awareness, evaluation and regulation. Then, the metacognitive skills that the teachers listed on the action cards were compared with the metacognitive skills that emerged in the think aloud problem solving process, and it was examined how much of these skills the mathematics teachers used consciously and how much of them automatically. When the findings were examined, it was seen that the most used skill by mathematics teachers was evaluation, while the least used skill was regulation. In addition, it was seen that the teachers who had the most difficulty in problem solving were the teachers who used the most metacognitive skills. Finally, it has been observed that teachers automatically use many metacognitive skills, especially evaluation, and it has been determined that teachers who use their metacognitive skills more consciously are more successful in problem solving. When the results obtained are examined, it is seen that it is necessary to give metacognitive-oriented training in teacher education and to encourage teacher candidates to use these skills consciously.