Sardes buluntuları ışığında Lydia arkeo-gemolojisi
Archaeo-gemology of Lydia in the light of finds at sardis
Yazar: GENCAY ÖZTÜRK
Danışman: PROF. DR. RAFET GÜL GÜRTEKİN DEMİR
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Klasik Arkeoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Lidya = Lydian

Özet:
Bu tez çalışmasında, Batı Anadolu'da yer alan ve antik çağda zenginliği ile tanınan Lydia bölgesinin başkenti Sardes'te ele geçen süstaşları incelenmiştir. 1910 yılında başlayan ve halen devam eden bilimsel kazılar sonucunda, Sardes'te birçok süstaşı bulunmuştur, ancak bu buluntuların sadece bir kısmı yayınlanmıştır. Çalışmamızda, Sardes'te ele geçen süstaşlarının tamamı dönem, sektör ve kullanım amacı ayırt edilmeksizin incelenmiş, mühür baskısı içeren kil bullalar da değerlendirmeye alınmıştır. İnceleme sürecinde, arkeoloji ve gemoloji bilimlerinin yöntemlerini birleştiren "arkeogemoloji" disiplini kullanılmıştır. Eserlerin tanımlanması için tahribatsız gemolojik test yöntemleri kullanılmıştır.
Araştırmanın bulguları, Sardes'te en yaygın süstaşı türünün kalsedon olduğunu ve kalsedonların çeşitli varyasyonlarının Lydia Krallığı döneminden Osmanlı dönemine kadar çeşitli formlarda kullanıldığını ortaya koymuştur. Kuvars ve granat gibi diğer taşların da farklı dönemlerde kullanıldığı tespit edilmiştir. Sardes'teki kazılarda ayrıca, süstaşı üretiminin varlığını gösteren bulgulara rastlanmış ve belirli sektörlerde bu üretimin izleri belirlenmiştir. Arkeolojik ve ikonografik analizler, süstaşlarının Erken Demir Çağ'dan Osmanlı dönemine kadar uzanan geniş bir zaman diliminde kullanıldığını göstermiştir. Elde edilen bulguların arkeoloji ve gemoloji alanlarına katkı sağlaması ve gelecekteki araştırmalara fayda sağlaması umulmaktadır.

Abstract:
This thesis examines the gemstones discovered in Sardis, the capital of the ancient and wealthy Lydian region located in western Anatolia. Archaeological excavations since 1958, as well as those conducted during Butler's expedition between 1910–1914, have revealed numerous gemstones in Sardis; however, only a small portion of these finds have been published. Our study analyzes all gemstones discovered at Sardis, including seal-impressed clay bullae, regardless of period, sector, or intended use. This study adopts and utilizes the "archaeogemology" discipline, which merges methods from both archaeology and gemology. Non-destructive gemological testing methods were used to identify the artifacts.  
The study of the archaeological material presented here reveals that chalcedony was the most common stone in the Sardis gems and that its variations were utilized from the Lydian era through to the Ottoman period. It was further attested that other gemstones, such as quartz and garnet, were used in different periods. Excavations in Sardis have additionally uncovered evidence for gemstone production, with traces of industrial activity identified in some sectors. Archaeological and iconographic analyses indicate that the use of gemstones spanned a broad timeframe, from the Early Iron Age to the Ottoman Period. It is hoped that the findings will contribute to the fields of archaeology and gemology and support future research endeavors.