Milli Mücadele ve Atatürk Döneminde Gelibolu (1919-1938)
Gallipoli in the Period of National Struggle and Atatürk (1919-1938)
Yazar: UMUT ÇEVİK
Danışman: YRD. DOÇ. DR. BURHAN SAYILIR
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Tarih = History ; Türk İnkılap Tarihi = History of Turkish Revolution
Dizin: Atatürk Dönemi = Atatürk Period ; Gelibolu Yarımadası = Gallipoli Peninsula ; Milli Mücadele Dönemi = National Struggle Period ; Çanakkale Savaşı = Çanakkale War ; Çanakkale-Gelibolu = Çanakkale-Gelibolu ; Çanakkale-Gelibolu = Çanakkale-Gelibolu

Özet:
Çanakkale zaferine ve savaşın tahribatına tanıklık eden Gelibolu, Mondros mütarekesi gereğince 30 Kasım 1918'te, İngilizler tarafından işgal edilmiştir. 4 Ağustos 1920 tarihinde Yunan ordusu tarafından işgal edilmesine kadar, İngilizlerin denetiminde kalan Gelibolu'da Müslüman halk, özellikle bölgede yaşayan Rumlar tarafından, hakarete ve zulme maruz kalmıştır. Ayrıca işgal döneminde Gelibolu, 1917 Ekim devrimi sonucu Rusya'da iktidarı Bolşeviklere devreden Çar yönetimine mensup Wrangel ordusuna da, 22 Kasım 1920'den son kafilenin ayrılış tarihi olan 5 Mayıs 1923'e kadar ev sahipliği yapmıştır. Gelibolu'nun işgal dönemi, 26 Kasım 1922 tarihinde Büyük Millet Meclisi Hükümeti'ne devredilmesi ile birlikte sona ermiştir.Gelibolu, 1923 yılında imzalanan Lozan Antlaşması sonucu askerden arındırılmış bölge kapsamına alındı. Büyük Millet Meclisi Hükümeti'nin, bölgede hâkimiyetini tesis etmesinin ardından, 1923 yılında vilayet yapılmıştır. Ancak kısa süren vilayet döneminin ardından, 1926 yılında ilçeye çevrilmiştir. Mübadele anlaşması kapsamında çok sayıda muhacir Gelibolu'da iskân edildi. 1936 yılında imzalanan Montrö Boğazlar Antlaşması ile birlikte askerden arındırılmış bölge statüsüne son verilerek, bölgede tam anlamıyla Türkiye Cumhuriyeti Devleti hâkimiyeti esas kılındı.

Abstract:
Gallipoli, which was exposed to the devastation of the war and witnessed to the Çanakkale victory, was occupied by the British troops on November 30, 1918 in accordance with the Mondros Armistice Agreement. Gallipoli remained in the British hand up to the Greek occupation on August 4, 1920. During this period Gallipoli Muslims was exposed to the humiliations and atrocities of the local Greek peoples. In addition, after the Bolshevik revolution in Russia in October 1917, Gallipoli hosted the Tsarist Wrangel Army between November 22, 1920 and May 5, 1923. Greek occupation ended with handing over of Gallipoli to the Turkish National Assembly on November 26.Besides, according to the Lausanne agreement of 1923, Gallipoli became a demilitarized area. After the re-establishment of the Turkish rule, Gallipoli was promoted to the province status by the Turkish National Assembly in 1923. However, this period was not long-lived and Gallipoli once again became a district in 1926. In the meantime, numerous emigrants inhabited in Gallipoli as a result of the exchange of population agreement. Montreaux Agreement of 1936 abolished the demilitarised area status of Gallipoli and absolute rule of the Turkish Republic started in the region.