5, 6, 7 ve 8. sınıf Türkçe ders kitabındaki metinlerin ekoeleştirel açıdan incelenmesi
5, 6, 7 and 8th grades examination of texts in the classroom Turkish textbook from an ecocritical point of wiev
Yazar: ESRA KALKAN
Danışman: PROF. DR. MUHAMMED EYYÜP SALLABAŞ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Sanayi devriminin bir çıktısı olarak insanın doğaya bakış açısının değişmesiyle birlikte günümüzde açıkça gözlemlenebilen ve olumsuz etkileri her geçen gün daha çok hissedilen çevre sorunları ortaya çıkmıştır. Çevresel krizlerin küresel boyutlara ulaşması sorunun çözümünü yalnızca doğa bilimlerinde aramanın yetersiz olduğunu göstermiştir. İlk olarak Amerika'da ortaya çıkan ekoeleştiri kuramı; su kaynaklarının azalması, hava sıcaklıklarının mevsim normallerinin üstüne çıkmasıyla birlikte oluşan orman yangınları, sera gazı salınımının öngörülen sınırı geçmesiyle ortaya çıkan hava kirliliği, türlerin yok oluşu, buzulların erimesi, küresel ısınma, kuraklık gibi birçok çevresel probleme edebî metinler ve kültürel öğeler aracılığıyla dikkat çekmeyi amaçlamıştır. Ekoeleştiri kuramına göre edebî metinler; çevre sorunlarının fark edilmesinde, tanımlanmasında ve bu sorunların çözümünde önemli bir rol oynamaktadır. Literatür incelendiğinde ortaokul Türkçe ders kitabındaki metinlerin tamamının ekoeleştirel yönden incelenmesine yönelik bir çalışmanın yapılmadığı görülmüştür. Bu sebeple öğretmenlerin % 94,4 gibi bir oranla en çok kullandığı ders materyali olan ders kitaplarındaki edebi metinlerin ekoeleştiri penceresinden incelenmesi bu araştırmanın amacını oluşturmaktadır. Çalışma kapsamında ekoeleştirel yaklaşımlardan yola çıkılarak ölçütler belirlenmiş, bu ölçütler uzman görüşüne göre düzenlenerek doküman analizine temel teşkil etmiştir. 2022-2023 eğitim-öğretim yılında kullanılan ortaokul (5, 6, 7 ve 8. sınıf) Türkçe ders kitaplarındaki 160 okuma ve dinleme metni doküman analizi yöntemiyle analiz edilmiş, elde edilen bulgular tablolar halinde sunularak yorumlanmıştır. Yapılan inceleme sonucunda 160 metinden 53'ünde ekoeleştirel iletilere yer verildiği belirlenmiş ve ekolojik bir bilinç kazandırmada edebiyatın dönüştürücü işlevinden yeterince faydalanılmadığı görülmüştür.

Abstract:
As an outcome of the industrial revolution, with the change in the perspective of people on nature, environmental problems that can be clearly observed today and whose negative effects are felt more and more everyday have emerged. The fact that environmental crises have reached global dimensions has shown that it is insufficient to seek the solution of the problem only in natural sciences. The theory of ecocriticism, which first emerged in the United States, causes many environmental problems such as the decrease in water resources, forest fires caused by the increase in air temperatures above the seasonal normal, air pollution caused by greenhouse gas emissions exceeding the predicted limit, extinction of species, melting of glaciers,global warming drought aimed to draw attention through literary texts play an global elements.  According to the theory of ecocriticism literary texts play on important role in recognizing defining and solving environmental problems. When the literature is examined, it is seen that there is no study to analyze all the texts in the secondary school Turkish textbook from an ecocritical perspective. For this reason, the purpose of this research is to examine the literary texts in textbooks, which are the most used course materials by 94,4 % of teachers, from the eco-criticism perspective. Within the scope of the study, criteria were determined based on ecocritical approaches, these criteria were arranged according to expert opinion and formed the basis for document analysis. In the 2022-2023 academic year, 160 reading and listening texts, that were used in secondary school (6th, 7th and 8th grade) Turkish textbooks, were analyized by document analysis method, and the findings were presented in tables and interpreted.As a result of the examination, it was determined that 53 out of 160 texts included ecocritical messages and it was seen that the transformative function of literature was not sufficiently utilized in raising an ecological awareness.