Evli bireylerde öz eleştirellik seviyesi ile evlilik doyumu arasındaki ilişkide reddedilme duyarlılığının aracı rolü
The mediating role of rejection sensitivity in the relationship between the level of self-criticism and marriage satisfaction in married individuals
Yazar: SEÇİL USLU
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET ŞAKİROĞLU
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Aile Danışmanlığı Ana Bilim Dalı / Aile Danışmanlığı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Kişinin geçirdiği bireysel süreçler sosyal ilişkilerine de etkide bulunabilmektedir.
Bireysel süreçlerin ele alınmasının sağlıklı sosyal ilişkiler kurma konusunda önem taşıdığı
düşüncesi doğrultusunda bu çalışmanın temel amacı evli bireylerde öz eleştirellik seviyesi
ile evlilik doyumu arasındaki ilişkide reddedilme duyarlılığının aracı rolünün
incelenmesidir. Aynı zamanda öz eleştirellik seviyesi, evlilik doyumu ve reddedilme
duyarlılığı arasındaki ilişkilerin incelenmesi ve bu değişkenlerin belirli demografik
özelliklere göre farklılaşıp farklılaşmadığının saptanması da araştırmanın amaçlarındandır.
Evlilik, insanoğlunun bir aile oluşturmasını ve neslinin varlığını sürdürmesini
sağlayan temel bir ilişkidir (Larson ve Holman, 1994). Aynı zamanda insanın var olduğu her
yerde ve kültürde önem verilen bir kurumdur (Brubaker ve Kimberly, 1993). Destekleyici
yakın ilişkilerin hayat kalitesini ve yaşam doyumunu etkileme düzeyi alanyazının üzerine
önemle eğildiği bir konudur. Bu ilişkilerin en çok araştırılanı ve belki de en önemlilerinden
biri; yaşam doyumunun güçlü bir yordayıcısı olan evlilik ilişkisidir (Glenn ve Weaver,
1981).
Öz eleştirelliğin psikoloji çalışmalarında kabul gören genel tanımı, kişinin kendisini
devamlı olarak; yoğun, olumsuz ve yıkıcı şekilde eleştirmesi, gerçekleştiremeyeceği zor
beklentilere sahip olması ve sürekli çevresindekiler tarafından onaylanmama veya
reddedilme kaygısı yaşamasıdır (Blatt,1995; Thompson ve Zuroff, 2004). Reddedilmeye
duyarlılık, kişilerarası ilişkilerde reddedilmeyle ilgili ipuçlarına yönelik yüksek ölçüde
duyarlılık hali ve sonuç olarak yoğun tepki vermek şeklinde tanımlanmıştır. Reddedilme
duyarlılığı çevredeki tüm insanlardan ziyade, kişi için anlam ifade eden insanlar tarafından
reddedilme algılandığında oluşmaktadır (Downey ve Feldman, 1996).
Araştırmanın çalışma grubunu Aydın ilinde ikamet eden en az 5 yıllık evliliği ve en
az 1 çocuğu olan 150 kadın 150 erkek 300 kişi oluşturmuştur. Katılımcılara çalışmayı
tanıtıcı ve bu çalışmaya gönüllü şekilde katıldıklarını belirtecekleri bir kişisel bilgi formu
verilmiş, yetişkin reddedilme duyarlılığı ölçeği, öz eleştirellik ölçeği ve evlilik yaşam ölçeği
uygulanmıştır ve veriler yüzyüze toplanmıştır. Verilerin analizinde SPSS programı ve SPPS
PROCESS macrosu kullanılmıştır. Değişkenler arasındaki ilişkiler regresyon analizi
yöntemi ile test edilirken öz eleştirellik ile evlilik doyumu arasındaki ilişkide reddedilme
duyarlılığının aracı rolünün olup olmadığı aracılık analizi ile test edilmiştir.
Çalışmanın sonuçlarına göre öz eleştirellik ile evlilik doyumu arasında negatif yönde
anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Yine öz eleştirelliğin reddedilme duyarlılığı ile ilişkisine
bakıldığında pozitif yönde anlamlı bir ilişki bulunduğu görülmüştür. Reddedilme duyarlılığı
ile evlilik doyumu arasında negatif yönde anlamlı bir ilişki bulunmuştur ve yapılan
regresyon analizi sonucunda reddedilme duyarlılığının evlilik doyumunun anlamlı bir
yordayıcısı olduğu bulgusuna ulaşılmıştır. Aynı zamanda öz eleştirellik ile evlilik doyumu
ilişkisinde reddedilme duyarlılığının tam aracı rolü olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ulaşılan
sonuçlar cinsiyet açısından ele alındığında erkeklerin evlilikten daha fazla doyum aldığı
sonucuna ulaşılmıştır. Öz eleştirellik düzeyleri cinsiyet açısından incelendiğinde kadınlar ve
erkekler arasında öz eleştirellik düzeyleri açısından anlamlı bir farklılık bulunmamıştır.
Erkeklerle kadınlar reddedilme duyarlılığı düzeyleri açısından karşılaştırıldığında ise
aralarında anlamlı düzeyde bir farklılaşma olmadığı gözlenmiştir.
Reddedilme duyarlılığı seviyesinin yaşanılan yere göre farklılaşıp farklılaşmadığı
incelendiğinde kırsal bölgede yaşayan kişilerle kentsel bölgede yaşayan kişiler arasında
reddedilmeye duyarlılık açısından anlamlı bir farklılık görülmemiştir. Kırsal bölgede
yaşayan kişilerle kentsel bölgede yaşayan kişiler arasında öz eleştirellik seviyesi açısından
bir karşılaştırma yapıldığında ise kırsal bölgede yaşayan kişilerin kentsel bölgede yaşayan
kişilere göre daha öz eleştirel oldukları bulunmuştur. Kırsal bölgede yaşayanlarla kentsel
bölgede yaşayanlar arasında evlilik doyumu açısından yapılan karşılaştırma sonucuna göre
kentsel bölgede yaşayan kişilerin kırsal bölgede yaşayan kişilere göre evlilikten daha fazla
doyum aldıkları sonucuna ulaşılmıştır.
Çalışmayan kişilerin reddedilme duyarlılığı seviyesi ile çalışan kişilerin reddedilme
reddedilmeye duyarlı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Çalışmayan kişilerin öz eleştirellik
seviyesi çalışan kişilerin öz eleştirellik seviyesi ile karşılaştırıldığında da öz eleştirellik
seviyesinin çalışan ve çalışmayan kişilerde anlamlı düzeyde farklılaşmadığı sonucuna
ulaşılmıştır. Evlilik doyumu seviyesinin çalışma durumuna göre farklılaşıp farklılaşmadığı
incelendiğinde evlilik doyumu düzeyinin de kişilerin çalışma durumuna göre farklılaşmadığı
sonucuna ulaşılmıştır.
Araştırma bulguları ilgili alanyazın zemininde tartışılmış, araştırmanın sınırlılıkları,
güçlü ve zayıf yönleri belirlenmiş, aile danışmanlığı alanında çalışan uygulamacılara ve
araştırmacılara yönelik önerilere yer verilmiştir.
ANAHTAR SÖZCÜKLER: Evlilik Doyumu, Evlilik İlişkisi, Öz Eleştirellik, Reddedilme
Duyarlılığı

Abstract:
The individual processes that a person goes through can also affect their social
relationships. In line with the idea that addressing individual processes is important in
establishing healthy social relationships, the main purpose of this study is to examine the
mediating role of rejection sensitivity in the relationship between the level of self-criticism
and marital satisfaction in married individuals. At the same time, examining the
relationships between the level of self-criticism, marital satisfaction and rejection sensitivity
and determining whether these variables differ according to certain demographic
characteristics are also among the aims of the research.
Marriage is a fundamental relationship that enables human beings to form a family
and maintain their lineage (Larson & Holman, 1994). At the same time, it is an institution
that is given importance in every place and culture where people exist (Brubaker &
Kimberly, 1993). The extent to which supportive close relationships affect quality of life
and life satisfaction is a subject that the literature focuses on. One of the most researched
and perhaps the most important of these relationships; It is the marital relationship, which is
a strong predictor of life satisfaction (Glenn & Weaver, 1981).
The general definition of self-criticism accepted in psychology studies is that the
person constantly; criticizes intensely, negatively and destructively, has difficult
expectations that cannot be fulfilled, and is constantly worried about being disapproved or
rejected by those around him (Blatt, 1995; Thompson & Zuroff, 2004).
Sensitivity to rejection has been defined as a state of high sensitivity to cues about
rejection in interpersonal relationships and as a result, an intense reaction. Rejection
sensitivity occurs when rejection is perceived by people who are meaningful to the person
rather than all the people around (Downey & Feldman, 1996).
The study group of the research consisted of 150 women, 150 men and 300 people,
residing in Aydın, with at least 5 years of marriage and at least 1 child. A personal
information form was given to the participants to introduce the study and to indicate that
they participated in this study voluntarily, the adult rejection sensitivity scale, the self-
criticism scale and the marital life scale were applied, and the data were collected face to
face. SPSS program and SPPS PROCESS macro were used in the analysis of the data.
While the relationships between the variables were tested with the regression analysis
method, the mediation role of rejection sensitivity in the relationship between self-criticism
and marital satisfaction was tested with mediation analysis.
According to the results of the study, a negative significant relationship was found
between self-criticism and marital satisfaction. Again, when the relationship between self-
criticism and rejection sensitivity was examined, it was seen that there was a significant
positive relationship. A negative and significant relationship was found between rejection
sensitivity and marital satisfaction, and as a result of the regression analysis, it was found
that rejection sensitivity was a significant predictor of marital satisfaction. At the same time,
it was concluded that rejection sensitivity has a full mediator role in the relationship
between self-criticism and marital satisfaction. When the results are considered in terms of
gender, it has been concluded that men get more satisfaction from marriage. When the levels
of self-criticism were examined in terms of gender, no significant difference was found
between women and men in terms of self-criticism levels. When men and women were
compared in terms of rejection sensitivity levels, it was observed that there was no
significant difference between them.
When the level of rejection sensitivity differs according to the place of residence,
there is no significant difference between people living in rural areas and people living in
urban areas in terms of sensitivity to rejection. When a comparison is made between people
living in rural areas and people living in urban areas in terms of self-criticism, it has been
found that people living in rural areas are more self-critical than people living in urban
areas. According to the results of the comparison made in terms of marital satisfaction
between those living in rural areas and those living in urban areas, it was concluded that
people living in urban areas received more satisfaction from marriage than people living in
rural areas.
When the rejection sensitivity level of unemployed people is compared with the
rejection sensitivity level of working people, it is concluded that non-working people are
more sensitive to rejection than working people. When the self-criticism level of non-
working people is compared with the self-criticism level of working people, it has been
concluded that the level of self-criticism does not differ significantly between working and
non-working people. When examining whether the level of marital satisfaction differs
according to the working status, it was concluded that the level of marital satisfaction did
not differ according to the working status of the individuals.
The research findings were discussed on the basis of the relevant literature, the
limitations, strengths and weaknesses of the research were determined, and suggestions for
practitioners and researchers working in the field of family counseling were included.
KEY WORDS: Marriage Relationship, Marriage Satisfaction, Rejection Sensitivity, Self-
Criticism.