Farklı dozlarda uygulanan NaN3 kimyasalının buğday ve yulaf'ta mutajen etkisinin belirlenmesi
Determination of induced mutagenesis treated with different NaN3 doses on wheat and oat
Yazar: MÜZEYYEN UĞURER
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ZİYA DUMLUPINAR
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarımsal Biyoteknoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Biyoteknoloji = Biotechnology

Özet:
Bu çalışmada, ekmeklik buğday (Seri-82 (Triticum aestivum L.)), makarnalık buğday (Kunduru-1149 (Triticum durum L.)) ve yulaf (A68 (Avena sativa L.)) bitkilerin genomunda kalıcı değişiklikler yapmak için kimyasal mutajen sodyum azid' in farklı dozları (10, 15 ve 20 mM) değişik pH (3 ve 4.5) seviyelerinde uygulanmıştır. 
Mutajen uygulanan bitkiler 3 tekerrürlü olarak 10'ar metrelik sıralara ekildi ve çıkış oranı,  bitki boyu, sap kalınlığı, salkım-başak uzunluğu, salkımdaki-başaktaki tane sayısı, salkımdaki-başaktaki tane ağırlığı ve bin tane ağırlığı gibi özellikler bakımından değerlendirilmiştir. 
Araştırma sonucunda elde edilen verilere göre, kimyasal yolla mutasyon işlemi yapılan Seri-82 (Triticum aestivum L.), Kunduru-1149 (Triticum durum L.) ve A68 (Avena sativa L.) genotiplerinde önemli değişiklikler saptanmıştır. A68 yulaf genotipinin artan mutajen dozlarında doz artışına bağlı olarak, bitki boyunda, sap kalınlığında, salkım uzunluğunda, salkımdaki tane sayısında ve salkımdaki tane ağırlığında azalma görülmüştür. Seri-82 ekmeklik buğday çeşidinin artan mutajen dozlarında doz artışına bağlı olarak başak uzunluğunda ve bin tane ağırlığında azalma görülmüştür. Kunduru-1149 makarnalık buğday çeşidinin artan mutajen dozlarında doz artışına bağlı olarak bitki boyunda, sap kalınlığında, başaktaki tane sayısında, bin tane ağırlığında ve başaktaki tane ağırlığında azalma görülmüştür. Bu bulgulara ek olarak, A68 genotipinde pH 3 düzeyinde, 10 ve 20 mM kimyasal dozlarında ve Kunduru-1149 pH 3 düzeyinde 20 mM kimyasal dozunda hiç çıkış olmamıştır.
Anahtar Kelimeler: Mutasyon ıslahı, Yulaf, Buğday ve Sodium azid.

Abstract:
In this research, different sodium azide (10, 15 and 20 mM) and pH doses (3 and 4.5) were applied to induce mutagenesis on bread wheat  (Seri-82 (Triticum aestivum L.)), durum wheat (Kunduru-1149 (Triticum durum L.)) and oat  (A68 (Avena sativa L.)).
The treated plants were planted on 10 meter rows with 3 replications and germination rate, plant height, stem diameter, panicle-spike length, grain number per panicle-spike, grain weight per panicle-spike and thousand kernel weight were measured. 
According to the results, significant changes were determined on Seri-82 (Triticum aestivum L.), Kunduru-1149 (Triticum durum L.) and A68 (Avena sativa L.) genotypes.  The traits such as plant height, stem diameter, panicle length, grain number per panicle and grain weight per panicle of A68 genotype were decreased while the chemical doses increases. The traits investigated on Seri-82 genotype such as spike length and thousand kernel weight were decreased with the increased chemical doses. Plant height, stem diameter, grain number per spike, grain weight per spike and thousand kernel weight values of Kunduru-1149 genotype were reduced by increased doses. In addition to those findings, there were no germination on 10 and 20 mM doses at pH 3 level in A68 genotype and 20 mM doses at pH 3 level in Kunduru-1149 genotype.

Key Words: Mutation breeding, Wheat, Oat and Sodium azide