Bitlis ilinde yetiştirilen Anadolu mandalarında bazı verim özelliklerine ait fenotipik ve genetik parametreler
Phenotypic and genetic parameters of some production characteristics of anatolian buffaloes breed in Bitlis province
Yazar: ÖNDER BAYRAM ÇOBAN
Danışman: PROF. DR. GÜRSEL DELLAL
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Zootekni Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Büyüme = Growth ; Süt = Milk ; Üreme = Reproduction

Özet:
Bu araştırmada Türkiye'de Bitlis ilinde TOB-TAGEM tarafından uygulanan "Halk Elinde Anadolu Mandası Islahı" alt projesinde, Anadolu mandalarının 2011-2019 dönemi kayıtları kullanılarak önemli büyüme, üreme ve süt verimi özelliklerine ait fenotipik ve genetik parametreleri analiz edilmiştir. Erkek ve dişi malaklar için sırasıyla doğum ağırlığı (kg); altıncı ay canlı ağırlığı (kg); bir yaş canlı ağırlığı (kg); doğum ve altıncı ay arası günlük canlı ağırlık artışı (g); doğum ve bir yaş arası günlük canlı ağırlık artışı (g); altıncı ay yaşama gücü (%); bir yaş yaşama gücü (%) özelliklerine ilişkin en küçük kareler ortalamaları 31.31±0.078 ve 30.35±0.072; 109.11±0.332 ve 102.80±0.298; 187.905±0.528 ve 174.58±0.448; 430.87±1.747 ve 402.71±1.586; 428.34±1.399 ve 395.43±1.194; 0.89±0.005 ve 0.90±0.005; 0.76±0.007 ve 0.78±0.007 olarak saptanmıştır. Laktasyon süresi (gün); toplam laktasyon süt verimi (kg); 305 gün laktasyon süt verimi (kg); laktasyon günlük ortalama süt verimi (g); malaklama aralığı (gün); servis periyodu (gün) özelliklerine ait en küçük kareler ortalamaları sırasıyla 241.28±0.301; 1011.39±3.582; 1278.37±3.771; 4.19±0.012; 438.32±1.110; 111.39±0.148 olarak belirlenmiştir. Aynı sırayla büyüme, süt ve üreme verimi özelliklerine ait kalıtım dereceleri (h2) 0.31, 0.21, 0.18, 0.20, 0.18, 0.21, 0.20;0.16, 0.36, 0.34,0.35 ve 0.11, 0.23 şeklinde tahmin edilmiştir. Büyüme özellikleri arasındaki pozitif ve negatif yönlü genetik ve çevresel korelasyonlar sırasıyla 0 ile 1 ve-0.01 ile-0.11 arasında hesaplanmıştır. Süt ve üreme verimi özelliklerinin kendi içlerinde ve aralarındaki pozitif ve negatif yönlü genetik ve çevresel korelasyonlar ise sırasıyla 0.15 ile 1.00 ve-0.13 ile-0.19; 0.59 ile 0.71; 0.19 ile 0.26 ve-0.04 ile-0.52 arasında tahmin edilmiştir. Fenotipik ve genetik analiz sonuçlarına göre; Bitlis ilinde projeye dâhil Anadolu mandalarında malak büyüme ve süt verimi için 2011 yılında başlatılan seleksiyon çalışmalarının, 2019 yılına kadar büyüme, süt ve üreme özelliklerinin birçoğunda orta düzeylerde bir eklemeli genetik varyasyonun ortaya çıkmasına neden olduğu ileri sürülebilir. Bu nedenle bu manda popülasyonunda seleksiyon çalışmalarına 2019 yılından sonra da sistematik bir şekilde devam edilmesi durumunda üzerinde durulan özellikler bakımından genetik ilerleme miktarlarının artırılma imkânının bulunduğu söylenebilir. Büyüme, üreme ve süt verimi özellikleri arasında hesaplanan genetik ve çevresel korelasyonlar ise buzağı doğum ağırlığı ve süt verimini kontrol eden genlerin, diğer büyüme ve süt verimi özellikleri üzerinde genellikle pozitif bir pleiotropik etki gösterdiklerini ve dolayısıyla bu özelliklerin önemli bir kısmının erken seleksiyon kriteri olarak kullanılabilme imkânın olduğunu da göstermiştir.

Abstract:
In this study, phenotypic and genetic parameters of important growth, reproduction and milk yield characteristics of Anatolian buffaloes were analyzed using the 2011-2019 period records of Anatolian buffaloes in the sub-project "Breeding of Anatolian Buffalo in the Hand of People" implemented by TOB-TAGEM in Bitlis province in Turkey. For male and female calves, least squares mean of birth weight (kg); sixth month live weight (kg); one year live weight (kg); daily live weight gain (g) between birth and sixth month; daily live weight gain (g) between birth and one year of age; sixth month survivability (%); one-year survival rate (%) were determine respectively as 31.31±0.078 and 30.35±0.072; 109.11±0.332 and 102.80±0.298; 187.905±0.528 and 174.58±0.448; 430.87±1.747 and 402.71±1.586; 428.34±1.399 and 395.43±1.194; 0.89±0.005 and 0.90±0.005; 0.76±0.007 and 0.78±0.007. Least squares mean of characteristics of lactation periods (day); total lactation milk yield (kg); 305 days lactation milk yield (kg); lactation average daily milk yield (g); calving interval (day); the service period (day) were determined respectively as 241.28±0.301, 1011.39±3.582; 1278.37±3.77; 4.19±0.012; 438.32±1.110; It was as 111.39±0.148. In the same order, heritabilities (h2) of characteristics of growth, milk and reproductive were  estimated as 0.31, 0.21, 0.18, 0.20, 0.18, 0.21, 0.20; 0.16, 0.36, 0.34, 0.35 and 0.11, 0.23. Positive and negative directional genetic and environmental correlations between growth traits were calculated between 0 with 1 and -0.01 with -0.11, respectively. The positive and negative directional correlations of milk and reproductive characteristics within and between themselves have been estimated as -0.15 with 1.00 ve -0.13 with -0.19; 0.59 with 0.71; 0.19 with 0.26 ve -0.04 with -0.52, respectively. According to the phenotypic and genetic analysis results, it can be suggested that the selection studies initiated in 2011 for calf growth and milk yield in Anatolian buffaloes, including the project in Bitlis province, have caused the appearance of moderate levels of additive genetic variation in many of the growth, milk and reproductive characteristics by 2019. For this reason, if selection studies are continued systematically in this buffalo population after 2019, it can be said that there is an opportunity to increase the amount of genetic progress in terms of the characteristics focused on. Genetic and environmental correlations calculated between characteristics of growth, reproductive and milk yield have also shown that the genes controlling calf birth weight and milk yield usually have a positive pleiotropic effect on other growth and milk yield characteristics, and therefore an important part of these characteristics can be used as an early selection criterion.