Tarihsel süreçte Eş'arilik Malikilik ilişkisi
Malikis and Ash'aris and the dogmatic relationship among them
Yazar: AISHA ABULQASEM KHALIFA AJJOUAT
Danışman: PROF. DR. MEHMET ATALAN
Kastamonu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Din = Religion
Dizin: Eş`ari = Eş`ari ; Maliki = Maliki ; Mezhepler = Sects ; Mezhepler tarihi = Sect history ; İslamiyet = Islam

Özet:
bu araştırmanın amacı; ünlü Fıkıh mezheplerinden Malikilik ve en ünlü Kelam
mezheplerinden Eş'arilik'in en meşhur âlimlerinin farklı inanç meselelerindeki
söylemlerini göstererek aralarındaki inanç ilişkilerini tanımaktır. Bu araştırmanın
amaçlarını gerçekleştirmek için niteleyici karşılaştırmacı metot kullanılmıştır.
Araştırma, giriş ve sonuç bölümleri ile iki ana bölümden müteşekkildir. Giriş
bölümü, çalışmanın metodu, kaynakları ve ilgili kavramları kapsamaktadır. Birinci
bölümde ise İmam Malik ve İmam Eş'ari'nin özgeçmişleri ile bu mezheplerin tarihi
serencamı ele alınmıştır. İkinci bölüm kendi içinde dört ana bölüme ayrılmıştır.
İkinci bölümün birinci kısmında Allah'ın adları, sıfatları ve görmesi, kaza ve kadere
iman bahisleri incelenmiştir; ikinci başlık altında peygamberlik kavramının
mukayesesi yapılmıştır; üçüncü başlık altında kabir azabı, haşr, mizan, sırat, cennet
ve cehennem gibi kavramlar ve bunlarla ilgili iki mezhep âlimlerinin görüşleri
benzerlik ve farklılıkları ile ele alınmıştır. İkinci bölümün dördüncü ve son kısmında
ise iman, imamet kavramları ile Malikî ve Eş'arî âlimlerin bidat, bidat ehli ve
tasavvufa karşı takındıkları tavır mevzubahis edilmiştir.
Araştırmanın sonuçlarını kısaca şöyle özetleyebiliriz:
Malikilerin ya Eş'arilerin deyişleri ile zengin eserleri ya da Eş'arilerin âlimlerinin
çabalarını destekleyen fetvaları ile Eş'ari olmayan Malikilerin Eş'arileri
desteklemesidir. İmam Eş'ari'nin, Allah'ın kendine ispat ettiklerini ispat etme ve
kendinden reddettiklerini reddetme konusunda açıklamalı bir şekilde diğer mezhepler
(Malik) ve Ehl-i Sünnet gibi deyişleri ile uyuşmaktadır. İki mezhep arasındaki
ilişkiler iyi değildi. İlahiyat bölümünde, özellikle sıfatlar konusunda, Eş'ariler,
Malikilerden daha iyi tevil yaparlardı. Allah'ı görmek konusunda ihtilaf olmuşlardır,
çünkü Eş'arilere göre Allah'ı görmek hiçbir yöne hiçbir yere bağlı değildir, Malikiler
ise bunun tam tersini söylemektedirler. Deyişleri denk geldiği en önemli inanç
meselelerden imamlık meselesi, bidat ehline takındıkları tutum ve onları yermek,
zühtte rağbet etmek ve bidat olan sufiliği bırakmada anlaştılar. Eş'arilerin en büyük
âlimlerinin itidale dönmesi mezheplerin birbirine yaklaşmalarına katkıda
bulunmaktadır.
Araştırmanın sonuçlarına göre birkaç tavsiye sunulabilir. En önemlisi, Akademik
ilgili makamları fıkıh ve kelam mezheplerinin arasındaki ilişkiler diye seminerler ve 
v
bilimsel konferanslar yapmaya ve her mezhebin tarihini detaylı bir şekilde anlatmaya
davet etmekte, camilerin hocalarına ise Kur'an-ı Kerim ile yan yana inanç meseleleri
içeren metinleri, çocuklar tekrar ederek hafızalarında daha kalıcı olacağı için
çocuklara ezberletmelerini tavsiye etmektedir.

Abstract:
This study aimed to investigate the extent of dogmatic relationship between the most
common doctrine in the Islamic jurisprudence (Maliki doctrine) and among the
Kalam (word) doctrines (Al-Ash'ari doctrine) through introducing views of the most
influential scholars in both doctrines, covering different dogmatic issues. To
achieving the objectives of the study, the author adopted the descriptive comparative
method.
This study started with an introduction in which the author highlighted definitions of
the research terms ( The Creed, The Science of Speech, The Interpretation and The
Doctrine), as well as the historical sequence of the two doctrines, beginning with the
biography of both imam Malik and imam Al-Ash'ari. The author divided the study to
four chapters. The first chapter discussed the divinity which is the names, attributes
and vision of Allah, and the belief in destiny and fate. In the second chapter, the
Prophecies was clarified. While the third chapter demonstrated the Unseen such as
Punishment of the Grave, Exile (Al-Hashr), the Balance, the Straight Path, the
Intercession (Shafaa'ah), the Heaven and the Fire. In addition, it was referred to the
scholars' views of both doctrines in the above-mentioned. Finally, in the last chapter,
the author presented different issues such as the Faith, the issue of Imamate, the
attitude of both Maliki and Ashari scholars towards innovation (bid'ah) and
followers of bid'ah (the People of Bidah), and their attitude towards Sufism.
The main results of this research were as follows: the Malikis who are Non-Ash'aris
supports Ash'aris either through the confirmed literatures to their statements or
through fatwas which support the efforts of Ash'ari scholars; Al-Ash'ari approves the
statements of Maliki and imams of the Sunnis which is proving what Allah proves to
himself and denies what he denies, documenting his attitude in the statement; there
was not a solid relationship between the two doctrines in the chapter of divinity,
especially in terms of attributes matter, because Ash'aris are much more likely to be
interpreters than Malikis, as well as they have different opinions about concept of the
vision of Allah almighty. Unlike Malikis, they believes that this vision of Allah does
not entail form, place or direction; however, the imamate issue and the attitude 
vii
towards innovation and warning against its followers are the most important
dogmatic matters in which both sides' statements are consistent with each other.
There is also an agreement on encouraging the asceticism and rejecting the mystical
Sufism. In addition, the return of senior Ash'ari scholars to moderation contributes in
reducing the distances between two doctrines.
In the light of these results, the researcher presented a number of key
recommendations: inviting the academic institutions to conduct scientific seminars
and conferences concerning the relationship between the doctrines of Islamic
jurisprudence and the kalam doctrines, alongside with detailed historical
presentations of each doctrine. The research also recommend the scholars in mosques
to encourage children to memorize the Hasith which concerning dogmatic issues
alongside with Guran. By doing so, children are more likely to keep memorizing
them through the repetition