Orta Anadolu Bölgesi'nde Epi-Paleolitik dönem ve Neolitik Çağ mimarisi
Epi-Paleolitic period and Neolitic Age architecture in the Central Anatolia Region
Yazar: FAHRETTİN ÖZTÜRK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FEVZİ VOLKAN GÜNGÖRDÜ
Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Arkeoloji = Archeology

Özet:
"Orta Anadolu Bölgesi'nde Epi-Paleolitik Dönem ve Neolitik Çağ Mimarisi" başlıklı tez çalışmasında, Orta Anadolu Bölgesi'nde insan topluluklarının Epi-Paleolitik Dönem'de inşa ettikleri ilk barınaklardan, Neolitik Çağ'da yerleşik hayata geçerek inşa ettikleri ilk köy evlerinin ve bu evlerin oluşturduğu ilk köylerin mimari açıdan gelişimi incelenerek, bahsi geçen süreçlerde insan gruplarının sosyo-kültürel yapısının mimariye yansımasının değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Bu bağlamda bahsi geçen konunun net bir şekilde aktarılabilmesi için Orta Anadolu Bölgesinde gerçekleştirilen arkeolojik araştırma ve kazı çalışmaları sonucunda elde edilen veriler doğrultusunda hazırlanan yazılı ve görsel kaynaklar kullanılmıştır.
Barınma insanoğlunun doğada hayatta kalabilmesi için en önemli temel ihtiyaçlarından bir tanesidir. Epi-Paleolitik Dönem öncesinde bu barınma ihtiyacını mağara, ağaç kovukları ve kaya altı sığınaklar gibi doğal alanları kullanarak karşılayan göçebe insan toplulukları, Epi-Paleolitik Dönem ile birlikte yarı göçebe yaşam biçimini tercih ederek daha önceden keşfettikleri, ilkel yaşama uygun kamp bölgelerinde geçici barınaklar inşa etmeye başlamışlardır. Bu basit kamp örneklerinin en erkeni günümüzde Ürdün sınırları içerisinde bulunan Ohalo II kamp alanında görülmektedir. Basit barınaklar, çevrede kolaylıkla bulunabilecek ağaç dalları, taşlar, saz/kamış ve iri hayvan kemikleri ile bu hayvanların derileri kullanılarak inşa edilmiştir. Ortalama 3-4 metre çapında oldukça küçük boyutlardaki bu yapılar birkaç kişinin temel barınma ihtiyacını karşılama amacı ile inşa edilmiştir.
Günümüzden yaklaşık olarak 12.000 yıl önce Holosen sürecin başlamasıyla birlikte insan topluluklarının yaşamında önemli gelişmeler izlenmektedir. Bu gelişmelerin başlangıç noktası olan Neolitik Çağ içerisinde insan toplulukları yerleşik yaşama geçmiş, aynı zamanda ilk tarım ve hayvancılık faaliyetlerini de bu süreç içerisinde gerçekleştirmiştir. İnsanoğlunun yaşamında görülen bu önemli değişim, barınma anlayışının da önemli ölçüde değişip gelişmesine neden olmuştur. Önceki süreç olan Epi-Paleolitik Dönem'de hafif malzemeler ile inşa edilen geçici basit barınaklar yerini Neolitik Çağ ile birlikte kerpiç, taş, kireç, ahşap sütunlar gibi daha dayanıklı malzemeler kullanılarak inşa edilen kalıcı ve daha büyük boyutlu yapılara bırakmıştır. Neolitik Çağ'ın erken evrelerinde inşa edilmeye başlanan basit evler ise ilerleyen süreçte değişen ihtiyaçlar doğrultusunda gelişim göstermiştir. Bu mimari gelişim ise Orta Anadolu Bölgesi'nde kendine özgü bir kültür içerisinde gerçekleştiği görülmektedir.

Abstract:
In the thesis titled "Epi-Paleolithic Period and Neolithic Architecture in the Central Anatolian Region", the first shelters built by human communities in the Epi-Paleolithic Period in the Central Anatolian Region, the first village houses and houses they built in the Neolithic Age. By examining the architectural development of the first villages formed by these houses, it is aimed to evaluate the reflection of the socio-cultural structure of the human groups on the architecture in the mentioned processes. In this context, written and visual sources prepared in line with the data obtained as a result of archaeological research and excavations carried out in the Central Anatolian Region were used in order to convey the aforementioned subject clearly.
Shelter is one of the most important basic needs of human beings to survive in nature. Before the Epi-Paleolithic Period, the nomadic human communities, which met this need for shelter by using natural areas such as caves, tree hollows and shelters under the rocks, preferred a semi-nomadic lifestyle with the Epi-Paleolithic Period and started to build temporary shelters in the camp areas suitable for primitive life, which they discovered before. they started. The earliest examples of these simple camps can be seen at the Ohalo II campsite, which is located in present-day Jordan. Simple shelters were built using tree branches, stones, reed/reed and large animal bones and skins of these animals that can be found easily in the surrounding area. These very small structures with an average diameter of 3-4 meters were built with the aim of meeting the basic shelter needs of a few people.
With the beginning of the Holocene process approximately 12,000 years ago, important developments are observed in the life of human societies. In the Neolithic Age, which is the starting point of these developments, human communities settled down and also carried out the first agriculture and animal husbandry activities in this process. This important change in the life of human beings has led to a significant change and development in the understanding of housing. The temporary simple shelters built with light materials in the previous period, the Epi-Paleolithic Period, were replaced by permanent and larger-sized structures built using more durable materials such as adobe, stone, lime and wooden columns with the Neolithic Age. The simple houses that were started to be built in the early stages of the Neolithic Age, on the other hand, developed in line with the evolving needs in the following period. This architectural development seems to take place in a unique culture in the Central Anatolian Region.