Roma hukuku'nda superficies (Üst hakkı)
Superficies in Roman law
Yazar: TUNAY YÜCE
Danışman: PROF. DR. AHMET NADİ GÜNAL
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Üst Hakkı sahibine başkasının arazisi üzerinde bina inşa etme veya inşa edilmiş bir binayı kullanma ve yararlanma yetkisi veren sınırlı bir ayni haktır. Aynı zamanda Praetor'un tanıdığı düzensiz şahsi irtifaklar kategorisinde yer almaktadır. Üst Hakkı Klasik hukuk dönemi öncesi ve Klasik hukukta superficies solo cedit kuralı gereği Ius Civile tarafından tanınmamaktaydı. Ancak, Praetor'un hak sahibine interdictum de superficiebus ile tanıdığı quasi possessio durumu ve sonradan üst hakkını iura in re aliena (sınırlı ayni hak) yapan actio de superficie ile üst hakkı Roma Eşya Hukuku'ndaki yerini aldı. Üst hakkının gelişiminde kamu imtiyazlarının özel kişilere tanınması yöntemi benimsendi. Bu nedenle üst hakkının kamu hukuku kaynaklı bir doğası mevcuttur. Klasik Hukuku dönemi boyunca ve Iustinianus dönemi'nde üst hakkının içeriği, hükümleri, niteliği, üst hakkı sahibinin yetki ve yükümlülükleri belirlenirken Praetor'un tanıdığı diğer irtifak hakları olan intifa hakkı ve uzun süreli kira hakkına uygulanan hükümler üst hakkına da uygulandı. Ancak üst hakkının kendine özgü (sui generis) yetkiler içermesi onun ayrıca tanınmasını, değerlendirilmesini ve korunmasını gerektirdi. Nitekim, Praetor tarafından üst hakkına ilişkin olarak tanınmış bir yasak olan interdictum de superficiebus ius ve ayni bir dava olan actio superficie tüm diğer irtifak haklarına tanınan koruma yollarının yanında farklı özellikleriyle yerini almıştır. Üst Hakkı, Roma Hukukunda, Iustinianus döneminde İmparator Zeno'nun emirnamesiyle uzun süreli kira hakkı ile birleştirilerek gelişimini tamamlamıştır.

Abstract:
Superficies is a iura in aliena that authorizes the owner to construct or use and enjoy a building on someone else's land. It is also included in the category of irregular personal servitudes recognized by the Praetor. Superficies were not recognized by Ius Civile as because of the "superficies solo cedit" rule in the pre-classical legal period and in classical law period. However, the quasi possessio status, which the Praetor recognized with the interdictum de superficiebus, and the actio de superficie, which subsequently made the superficies iura in re aliena (limited real right), took their place in the Roman Property Law. The method of granting public privileges to private individuals was adopted in the development of the right of superficies. For this reason, the right of construction has a public law-based nature. During the Classical Law period and in the Iustinian period, the content, provisions, quality, powers and obligations of the superficies were determined, while the provisions applied to the usufructus right and long-term lease right, which are other easements recognized by the Praetor, were also applied to the right of construction. However, the fact that the superficies includes specific (sui generis) powers required it to be recognized, evaluated and protected separately. As a matter of fact, interdictum de superficiarius, which is a prohibition recognized by the Praetor regarding the right of superficies, and actio superficie, which is a case in kind, have taken their place with different features besides the protection methods given to all other easement rights. Superficies, in Roman Law, completed its development by combining with the long-term lease right with the order of Emperor Zeno during the Justinian period.