Ardahan ilindeki hayvan yetiştiricilerinin ve kasapların kistik echinococcosis hakkındaki bilgi düzeyinin araştırılması
Investigation of cystic echinococcosis knowledge levels of animal breeders and butchers in ardahan province
Yazar: EDANUR GÜNDÜZ ALAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NİLGÜN AYDIN
Kafkas Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Parazitoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Parazitoloji = Parasitology
Dizin: Ardahan = Ardahan ; Echinococcosis = Echinococcosis ; Hayvan hastalıkları = Animal diseases ; Hayvancılık = Animal husbandry ; Hayvancılık işletmeleri = Livestock enterprises ; Kistler = Cysts

Özet:
Dünya çapında önemli bir halk sağlığı sorunu olan kistik echinococcosis (KE) ile ilgili bilgi
düzeyleri konusunda yapılan çalışmalar yetersiz olduğundan güncel ve süreklilik gösteren
bilgilere ulaşmanın zor olduğu daha önce yapılan araştırmalara bakılarak tespit edilmiştir. Bu
hastalık, hayvancılığın yoğun olarak yapıldığı yerlerde, yüksek oranlarda karşımıza
çıkmaktadır. Zoonoz bir enfeksiyon olduğundan dolayı hem hayvanların hem de insanların
risk altında olduğu ifade edilmektedir. Kistik echinococcosis açısından yüksek risk grubu
teşkil eden meslekler arasında hayvan yetiştiriciliği ve kasaplık da bulunmaktadır. Ayrıca
köpek sahibi olmak ya da ortamda köpeklerin bulunması da bu hastalık için bir diğer önemli
risk faktörüdür. Bu çalışmada Doğu Anadolu Bölgesinde yer alan Ardahan ili ve ilçelerinde
hayvan yetiştiricilerinin ve kasapların KE ile ilgili bilgi düzeylerini tespit etmek ve hastalığın
ortaya çıkmasına sebep olabilecek risk faktörlerini belirlemek amaçlanmıştır.
Bu amaçla Kasım 2021-Mayıs 2022 tarihleri arasında Ardahan İl Tarım ve Orman
Müdürlüğü'ne kayıtlı olan ve rastgele seçilen 402 hayvan yetiştiricisi ve 23 kasaba
ulaşılmıştır. Araştırmada; 402 hayvan yetiştiricisi ve 23 kasabın KE hakkındaki bilgi
düzeyinin belirlenmesi için gönüllük esasına dayalı olarak çoktan seçmeli sorulardan oluşan
yüz yüze anket çalışması yapılmıştır. Anket sorularına verilen cevapların hepsi hayvan
yetiştiricileri ve kasapların bilgi düzeylerini belirleyebilmek için kendi arasında
yorumlanmıştır.
Sosyo-demografik açıdan KE'in en çok kadınlar tarafından bilindiği (%45,85) ayrıca yaş
arttıkça hastalık hakkında bilgi sahibi olunduğu tespit edilmiştir. Katılımcıların %71,76
(305/425)'sının köpek sahibi olduğu, köpeklerini genellikle besin artığı (%48,52; 148/305) ile
besledikleri belirlenmiştir. Ayrıca, köpeklerinin veteriner hekim kontrollerini düzenli
yaptırmadıkları (%58,03; 177/305) fakat paraziter ilaç verdikleri (%51,48; 157/305) ve her
temas sonrası ellerini yıkadıkları (%96,39; 294/305) tespit edilmiştir. Katılımcıların hemen
hemen hepsinin hayvan sahibi olduğu (%98,82; 420/425) ve çoğunlukla büyükbaş hayvan
(%72,62; 305/420) yetiştirdikleri ifade edilmiştir. Ankete katılanların kesim yaptığı (%53,65;
228/425), büyük çoğunluğunun kesimi evin bahçesinde gerçekleştirdiği (%72,37; 165/228) ve
genellikle karşılaştıkları hastalıklı organları derine gömerek (%72,81; 166/228) imha ettikleri
tespit edilmiştir. Katılımcıların %55,30 (235/425)'u bu hastalığı bilmediğini ifade etmiştir. Bu
kişilerin çoğunluğunun hayvan yetiştiricisi (%91,91; 216/235) olduğu tespit edilmiştir.
Hastalığı bilenler, hastalığın en çok akciğeri (%64,52; 120/186) ve karaciğeri (%35,48;
66/186) etkilediğini belirtmişlerdir. Katılımcılara göre bulantı, kusma (%68,09; 128/188), kist
bulunan organda ve etrafında ağrı (%29,26; 58/188) ve diğer belirtiler (%1,06; 2/188)
şeklinde görülen rahatsızlıklar hastalık belirtileri olup hastalığın %25,65 (109/425) oranla
koyunu, %1,90 (8/425) oranla köpekleri etkilediğini ifade etmişlerdir. Ayrıca ankete katılan
katılımcılar hastalığın tedavisi bulunmayan bir hastalık olduğunu (%43,05; 183/425) ve
hastalıktan korunmak için önlem aldıklarını (%74,82; 318/425) belirterek konu hakkında bilgi
almak istediklerini (%93,41; 397/425) belirtmişlerdir. Ankete katılanların çevrelerinde
hastalığı çok az kişinin geçirdiği (%7,53; 32/425) ve geçirenlerin de akraba olmadıkları
(%2,82; 12/425) tespit edilmiştir.
Sonuç olarak, Ardahan ili ve ilçelerindeki hayvan yetiştiricilerinin ve kasapların KE hakkında
yeterli düzeyde bilgiye sahip olmadığı saptanmış olup Ardahan ilinde bölge halkının KE ve
diğer zoonoz hastalıklar ile ilgili bilgilendirme çalışmalarının yapılması gerektiği kanısına
varılmıştır.

Abstract:
Cystic echinococcosis (CE) is an important public health problem all over the world. Studies
on the level of knowledge about the disease are insufficient. Therefore, when the studies on
the disease are examined, it has been determined that it is difficult to reach up-to-date and
continuous data. This disease occurs at high rates in areas where animal husbandry is intense.
Since it is a zoonotic infection, it is stated that both animals and humans are at risk. In
addition, dog ownership or the presence of dogs in the environment is another important risk
factor for this disease. This study aimed to determine the knowledge level of animal breeders
and butchers about CE and the risk factors that may cause the disease in Ardahan province
and its districts located in the Eastern Anatolia Region.
For this purpose, 402 randomly selected animal breeders and 23 butchers registered to
Ardahan Provincial Directorate of Agriculture and Forestry were reached between November
2021 and May 2022. In the research; a face-to-face survey including multiple-choice
questions was conducted voluntarily. All of the answers given to the questions were
interpreted among themselves to determine the level of knowledge of animal breeders and
butchers.
It was determined that CE is mostly known by women (45.85%) from a socio-demographic
point of view, and as age increases, the information about the disease is increased. It was
stated that 71.76% (305/425) of the participants had dogs, and they generally fed their dogs
with food waste (48.52%; 148/305). In addition, it was determined that their dogs did not
have regular veterinary check-ups (58.03%; 177/305) but they gave parasitic drugs to the dogs
(51.48%;157/305), and they washed their hands after each contact (96.39%; 294/305). It was
stated that almost all of the participants owned animals (98.82%; 420/425) and mostly raised
cattle (72.62%; 305/420). The respondents stated that they slaughtered (53.65%; 228/425), the
majority of them slaughtered in the garden of the house (72.37%; 165/228), and they usually
destroyed the diseased organs they encountered by burying them deeply (72.81%; 166/228).
detected. 55.30% (235/425) of the participants stated that they did not know the disease. It
was determined that the majority of these people were animal breeders (91.91%; 216/235).
Those who knew the disease stated that the disease mostly affect the lungs (64.52%; 120/186)
and the liver (35.48% 66/186). According to the participants, nausea, vomiting (68.09%;
128/188), pain in and around the organ with cyst (29.26% 58/188), and other symptoms
(1,06%; 2/188) were seen as symptoms of the disease. They stated that it affects sheep with a
rate of 25.65 (109/425) and dogs with a rate of 1.90% (8/425). In addition, the participants of
the survey stated that the disease is incurable (43.05%; 183/425) and that they take
precautions to prevent the disease (74.82%; 318/425), and they want to get information about
the subject (93.41%; 397/425). It was determined that very few people (7.53%; 32/425) had
the disease in the local community of the respondents and those who had it were not related
(2.82%; 12/425).
As a result, it has been determined that animal breeders and butchers in Ardahan province and
its districts do not have sufficient knowledge about CE, and it has been concluded that
informing the people of the region about CE and other zoonotic diseases in Ardahan province
should be performed.