Evli engelli kadınların toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin yaşam deneyimlerinin ekolojik yaklaşıma göre incelenmesi
Investigation of life experiences of married disabled women on gender roles according to ecological approach
Yazar: LÜTFİYE KARAASLAN
Danışman: PROF. DR. EMİNE ÖZMETE
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Sosyal Hizmet = Social Work
Dizin: Ekolojik sistem yaklaşımı = Ecological system approach ; Engelli kişiler = Disabled persons

Özet:
Bu çalışmada, evli engelli kadınların; evlenme, cinsellik, üreme, eş, annelik ve ebeveynlik,  akrabalık, komşuluk, arkadaşlık, eğitimde ve istihdamda yer alma, kamu hizmetlerinden yararlanma ve siyasete ve karar alma mekanizmalarına katılım temelinde toplumsal cinsiyet rollerini deneyimleme biçimlerinin ekolojik yaklaşımla ele alınması amaçlanmıştır. Bu bağlamda kültürel ögelerin, inanışların, yargıların ve öğrenmelerin engelli kadınların toplumsal cinsiyet temelinde karşılaştıkları ayrımcılıkla ilişkisinin ortaya konması ve bu ayrımcılıkla mücadelede sosyal hizmet müdahalesi için bir tartışma başlatılması da amaçlanmıştır. Araştırmanın evreni 25-60 yaş aralığında evli engelli kadınlardır. Araştırmanın çalışma grubu 20 evli kadından oluşmaktadır. Bu araştırmada örneklemede bir olasılıksız örneklem türü olan amaçlı örnekleme kullanılmıştır. Örneklem seçiminde bir "amaçlı örnekleme" türü olan "kartopu örnekleme" tekniği kullanılmıştır. Araştırmada veriler, nitel veri toplama tekniği ile uyumlu bir şekilde derinlemesine görüşme tekniği kullanılarak elde edilmiş, veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Araştırma sonucunda elde edilen temel bulgular; evli engelli kadınların çocukluklarından başlayarak çekirdek ailede, yakın çevrede, kendi evlilikleri içerisinde, okulda, çalışma hayatında, kamu hizmetlerine erişimde, siyasete ve karar alma mekanizmalarına katılımda ayrımcı ve dışlayıcı tutum ve davranışlarla karşılaştıkları ve bunun sonucunda da geçmişten günümüze toplumsal yaşama tam ve eşit katılımda sorunlar yaşadıklarını ortaya koymaktadır. Çalışmada elde edilen bulgular ışığında; eğitimde, istihdamda, başta sağlık olmak üzere hizmet sağlayıcı kurumlarda, sivil toplum kuruluşları ile siyasette ve karar alma mekanizmalarında toplumsal cinsiyet bakış açısıyla engelli kadınların ihtiyaçlarına dönük yeni bir anlayışın geliştirilmesi, toplumda engelli kadınların ihtiyaçlarına yönelik farkındalık oluşturulması, engelli kız çocuklarının ve engelli kadınların toplumsal yaşama katılımlarının desteklenmesi ve teşvik edilmesi amacıyla sosyal hizmet müdahalelerinin toplumsal cinsiyet bakış açısıyla çeşitlendirilmesinin faydalı olacağı değerlendirilmektedir.

Abstract:
In this study, it is aimed to address the ways of married disabled women to experience gender roles based on marriage, sexuality, reproduction, spouse, motherhood and parenthood, kinship, neighborliness, friendship, participation in education and employment, use of public services and participation in politics and decision-making mechanisms with an ecological approach. In this context, it is also aimed to reveal the relationship of cultural elements, beliefs, judgments and knowledge to discrimination faced by women with disabilities on the basis of gender and to start a discussion for social work intervention for fighting against discrimination. The target population of the research is married disabled women between the ages of 25-60. The study group consists of 20 married women. In this research, purposeful sampling, which is a type of improbable sampling, was used in the sampling. The "snowball sampling" technique, which is a type of "purposeful sampling", is used in the sample selection. In the research, the data were obtained by using the in-depth interview technique in accordance with the qualitative data collection technique, and the semi-structured interview form developed by the researcher was used as a data collection tool. The main findings obtained as a result of the research; married disabled women face discriminatory and exclusionary attitudes and behaviors in their family, close environment, in their own marriage, school, working life, access to public services, participation in politics and decision-making mechanisms starting from their childhood, and as a result, they experience problems in their full and equal participation in social life from past to present. In the light of the findings obtained in the study; it is evaluated that it would be beneficial to develop a new understanding of the needs of disabled women from a gender perspective in education, employment, service provider institutions, especially health, non-governmental organizations, politics and decision-making mechanisms, to create soiecty awareness towards the needs of disabled women and to support and encourage the participation of disabled girls and disabled women in social life through diversified social service interventions from a gender perspective.