Fâtımîler döneminde Kâhire'de sosyo-kültürel ve dini hayat
Socio-cultural and religious life in Cairo in the period of the Fatimids
Yazar: AHMET AÇIKGÖZ
Danışman: DOÇ. DR. KASIM ERTAŞ
Şırnak Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion ; Tarih = History
Dizin: Dini hayat = Religious life ; Dini yapı = Religious structure ; Fatimi Devleti = Fatimi Government ; Fatimiler = Fatimies ; Kültür = Culture ; Mısır-Kahire = Egypt-Cairo ; Sosyal hayat = Social life ; Sosyokültürel yaşam = Socio-cultural life ; İslam tarihi = Islamic history

Özet:
Fâtımî Devleti, Orta Çağ'da Şiî Müslümanların kurduğu önemli devletlerden biridir. Sahip oldukları toprakların coğrafi konumu ve insan çeşitliliği sayesinde zengin bir sosyo-kültürel ve dini yapı oluşturmuşlardır. Bu manada başkent Kâhire Fâtımîlerin sosyo-kültürel ve dini yaşantılarını sergiledikleri şehir olarak ön plana çıkmıştır. Nitekim Kâhire'de resmi anlamda milli ve dini pek çok merasim gerçekleştirmişlerdir. Bu merasimler tarihi süreç içerisinde pek çok Müslüman devleti etkilemiştir. Keza günümüzde dahi Müslüman coğrafyalarda etkileri devam etmektedir. Ayrıca Fâtımî Devleti Yahudi ve Hıristiyanlığa mensup kişilerin sosyal ve dini faaliyetlerini serbestçe yerine getirmelerine izin vermiştir. Böylece farklı milletlere ve dinlere mensup olan Kâhire toplumu zengin bir kültürel yapı ortaya çıkarmıştır.

Çalışmamız sosyo-kültürel ve dini açıdan Fâtımî Devleti'nin Kâhire'daki dönemini ele almakta ve iki bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde Fâtımîlerin Mısır'ı fethetmesi ve Kâhire şehrini inşa etme süreci ele alınmıştır. Birinci bölümde Kâhire toplumunun etnik yapısı ve toplumdaki sosyal sınıflar incelenmiş; farklı etnik menşe ve tabakalara ait olan kişi ve toplumlarının yaşantıları ve birbirleri ile olan münasebetleri ortaya konulmaya çalışılmıştır. Birinci bölümün devamında Kâhire'deki kültürel hayat konu edilmiş; çeşitli kutlama, eğlence ve oyunlar üzerinden kültürel durum ile yönetim ve halkın kültürel hayattaki rolleri aktarılmaya ve değerlendirilmeye çalışılmıştır. İkinci ve son bölümde ise Kâhire'deki dini durum aktarılmıştır. Bu çerçevede toplumda var olan dini gruplar, bu grupların Fâtımî yönetimi ve birbiri ile olan ilişkileri, kendilerine özel mabetleri, dini kutlama ve bayramları aktarılmaya çalışılmıştır.

Abstract:
The Fatimid State is one of the important states established by Shiite Muslims in the Middle Ages. They have created a rich socio-cultural and religious structure thanks to the geographical location of their lands and the diversity of people. In this sense, the capital Cairo came to the forefront as the city where the Fatimids exhibited their socio-cultural and religious life. As a matter of fact, they held many official national and religious ceremonies in Cairo. These ceremonies have affected many Muslim states in the historical process. Likewise, even today, its effects continue in Muslim geographies. In addition, the Fatimid State allowed Jews and Christians to carry out their social and religious activities freely. Thus, the society of Cairo, which belongs to different nations and religions, has created a rich cultural structure.

This study, which deals with the socio-cultural and religious period of the Fatimid State in Cairo, consists of an introduction and two parts. In the introduction, the Fatimids' conquest of Egypt and the process of building the city of Cairo are discussed. In the first chapter, the ethnic structure of the Cairo society and the social classes in the society were examined; It has been tried to reveal the lives of people and societies belonging to different ethnic origins and strata and their relations with each other. In the continuation of the first part, the cultural life in Cairo was discussed; Through various celebrations, entertainment and games, the cultural situation and the roles of the administration and the people in cultural life have been tried to be conveyed and evaluated. In the second and last part, the religious situation in Cairo is explained. In this context, it has been tried to convey the religious groups existing in the society, the Fatimid administration of these groups and their relations with each other, their special temples, religious celebrations and holidays.