Vergi ahlakı belirleyicilerinin ülkeler arası karşılaştırılması
Comparison of tax morality determinants between countries
Yazar: MUHAMMED AYBER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ DEBİ KONUKCU ÖNAL
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Maliye = Finance ; İşletme = Business Administration
Dizin: Ahlak = Morality ; Karşılaştırmalı analiz = Comparative analysis ; Vergi ahlakı = Tax ethics

Özet:
Vergiler, insan ve devletlerin varoluşundan itibaren tarihin her alanında önemli bir politik
araç olmuştur. Çünkü vergiler, ülkeler için kritik bir finansal kaynaktır. İçinde
bulunduğumuz yüzyılda devletler, görev ve sorumluluklar edinerek değişen toplumsal
yapılara ve süreçlere uyum göstermek zorunda kalmıştır. Bu mecburiyet, devletlerin
görev ve sorumluluklarını finanse edecek vergi gelirleri için yeni programların politika
haline getirilmesini de beraberinde getirmiştir. Bu politikaların en önemli hedefleri
arasında ise vergi uyumunun ve vergi ahlakının artırılması bulunmaktadır.
Verginin alınmaya başladığı tarihten itibaren; bireyler çeşitli sebepler ile vergi ödemekten
kaçınmış, ülkeler ise mali sorumlulukların eksiksiz yerine getirilmesi amacıyla vergi
uyumunun artırılmasını hedeflemiştir. Vergi uyumunun artırılması için kullanılan
yöntemlerin başında ise genellikle caydırma politikaları yer almaktadır. Oysa katı
cezaların ve denetimlerin mükellefleri uyuma zorlayacağı fikri hatalıdır. Çünkü
günümüzde birçok ülkenin katı olmayan caydırma yöntemlerine rağmen yüksek vergi
ahlakına sahip olduğu görülmüştür.
Toplum tarafından vergi ödemesinin devletin temeli olduğu bilinmesine rağmen,
kimsenin vergi ödemeyi istemediği varsayılmaktadır. Çünkü mükellefler genellikle
bireysel faydalarını toplumsal faydanın üzerinde tutmakta ve bireysel faydanın toplumsal
faydanın bileşeni olduğunu ise ihmal etmektedir. Oysa gelir elde eden vatandaşların
toplum ile devlete karşı mali ve sosyal sorumlulukları vardır. Bu sorumlulukların
yönetilmesi ise devletlerin asli görevidir. Sosyal sermaye bileşeninde oluşturulacak bir
vergi sistemi, vergi kayıp ve kaçaklarının önüne geçerek vergi uyum ve ahlakının
yükseltilmesinde en nihayetinde vergi gelirlerinin artırılmasında başarı sağlayabilecektir.
Literatürde; içsel bir motivasyon olarak tanımlanan vergi ahlakı, sistem içinde mükellef
ve devlet ilişkilerini belirleyen davranışsal bir semptomdur. Ayrıca vergi ahlakı, sübjektif
bir kavram olup, toplumdan topluma, kültürden kültüre farklılık göstermektedir. Göreceli
bir perspektife sahip olan bu kavram, paydasında birçok faktörden etkilenmektedir.
Kültürel normlar, sosyolojik ve ekonomik faktörler, demografik yapılar vergi ahlakını
belirleyen temel başlıklardır. Bu çerçevede vergi ahlakının ekonomi ve vergi psikoloji
dikkate alınarak değerlendirilmesi, etkilendiği faktörlerin istatiksel veriler ile somut bir
şekilde yorumlanması, literatürde yapılan çalışmalardan farklı olarak ülkeler bazında
geniş ve karşılaştırılabilir bir değerlendirme sunacaktır.

Anahtar Sözcükler
Vergi Uyumu, Mükellef davranışları, Vergi Gelirleri, Sosyal Sermaye Stoku, Kayıt Dışı Ekonomi, Vergi Kaçakçılığı.

Abstract:
Taxes have been an important political tool in all areas of history since the existence of
people and states. Because taxes are a critical financial resource for countries. In the
current century, states have had to adapt to changing social structures and processes by
acquiring duties and responsibilities. This obligation has brought along the policy making
of new programs for tax revenues that will finance the duties and responsibilities of states.
Among the most important goals of these policies is to increase tax compliance and tax
morale.
From the date of tax collection; individuals avoided paying taxes for various reasons,
while countries aimed to increase tax compliance in order to fully fulfill their financial
responsibilities. At the beginning of the methods used to increase tax compliance,
deterrence policies are generally included. However, the idea that strict penalties and
controls will force taxpayers to comply is wrong. Because today, it has been seen that
many countries have high tax morale despite non-strict deterrence methods.
It is assumed that no one wants to pay taxes, even though it is known by society that
paying taxes is the foundation of the state. Because taxpayers generally keep their
individual benefits above the social benefit and neglect that the individual benefit is the
component of the social benefit. However, citizens who earn income have financial and
social responsibilities towards society and the state. Managing these responsibilities is the
primary duty of states. A tax system to be created in the social capital component will be
successful in increasing tax compliance and morality finally increasing tax revenues by
preventing tax losses and evasion.
In the literature; Tax morale, which is defined as an intrinsic motivation, is a behavioral
symptom that determines the taxpayer and government relations within the system. In
addition, tax morale is a subjective concept and differs from society to society, culture to
culture. This concept, which has a relative perspective, is affected by many factors in its
denominator. Cultural norms, sociological and economic factors, demographic structures
are the main topics that determine tax morale. In this context, the evaluation of tax morale
by taking into account the economy and tax psychology, the concrete interpretation of the
factors that are affected by statistical data will provide a broad and comparable evaluation
on the basis of countries, unlike the studies in the literature.

Keywords
Tax Compliance, Taxpayer Behavior, Tax Revenues, Social Capital Stock, Informal Economy, Tax Evasion.