Üsküdar kent merkezindeki kamusal alanların imge ve bileşenlerine yönelik bir alan araştırması
A field research on the i̇mage and components of public spaces in üsküdar city center
Yazar: AYŞEN EYÜPOĞLU ÖZEŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MÜNEVVER DAĞGÜLÜ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Mimaride kamusal alan ve kentlerin görünebilir imgelerini konu alan bu çalışma "kentlerin imge ve bileşenlerinin en iyi görünebildiği yerlerin kamusal alanlar olduğu modelini" ortaya koymaktadır. Kamusal alanların sahip olduğu potansiyelleri kavramak için öncelikle kenti tanımak gerekir. Ancak şüphesiz ki kent karmaşık bir yapıya sahiptir. Söz konusu karmaşık yapı çalışma kapsamında, 'kent, kamusal alan ve imge' kavramlarının etkileşimi üzerinden ele alınmış ve bu kavramların sınırlarını belirlemek için Kevin Lynch'in Kent İmgesi kitabındaki yaklaşımdan faydalanılmıştır. Bu yaklaşım çerçevesinde, kentlerin görsel niteliğinin okunması ile kentlilerin zihinsel imgelerinin karşılaştırılması amaçlanmıştır. Bu sebeple kentlilerin paylaştığı ortak mekanlar olan 'kamusal alanlar' araştırmanın odak noktasını oluşturmuştur.
Kamusal alan kavramı tarihsel süreçte batı merkezli bir olgu olarak var olagelmiştir. Bu sebeple öncelikle kamusal alan kavramı ile kavramın doğu toplumlarındaki karşılığı incelenmiş ve kamusal alan olgusunun mekansal yönüne vurgu yapılmıştır. Kamusal alan kavramı imge, kimlik ve hafıza kavramları ile ilişkilendirilerek İstanbul içinde hem tarihi süreçleri açısından önemli bir yere sahip olan hem de pek çok kamusal alan dinamiği üzerinden günümüze kadar sürekli değişim içerisinde olan Üsküdar kent merkezi örnekleme olarak seçilmiş ve çalışmanın kapsamı Üsküdar kent merkezi ile sınırlandırılmıştır. Seçili alanın verilerini belirlemek için Kevin Lynch'in kentin imge ve bileşenleri için oluşturduğu ilkelerden faydalanılmıştır.
Üsküdar'a yönelik araştırmalar için öncelikle, geniş bir etki alanına sahip olan ve Üsküdar Meydanı olarak tabir edilen alanın özellikle 2004-2018 yılları arasında geçirdiği ve halen geçirmekte olduğu önemli değişimler incelenmiş, alan kentin imge ve bileşenleri doğrultusunda analiz edilmiştir. Sonrasında, kent hafızasında yaşanan bu değişimleri kentlinin hafızasından da okumak adına bir anket çalışması yapılmıştır. Anket, değişimin kullanıcıların gözünden nasıl algılandığını, imgesel olarak eski ve yeni Üsküdar algısının neye işaret ettiğini ve yapılan kentsel tasarım çalışmalarının kullanıcılar açısından nasıl yorumlandığını belirlemek amacıyla yapılmıştır. Elde edilen veriler üzerinden kullanıcılar ile kent arasında kurulan imgesel ilişki karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir.
Sonuç olarak Üsküdar kent merkezindeki kamusal alanların imgesel olarak sahip olduğu potansiyeller ortaya konularak önerilerde bulunulmuştur. Kamusal alanların mekânsal organizasyonları bağlamında gerçekleştirilmesi gereken kentsel tasarım projeleri bireyin mekan ile kurduğu imgesel ilişkiden bağımsız tasarlanamaz. Kamu eli ile gerçekleşen projelerin gerçek hedeflerine ulaşabilmesi için yapılan çalışmaların, yalnızca yapısal çevreye müdahale olarak değil, tasarımların kent hafızası, kentli imgelemi ve 'yer' in sahip olduğu kimlik bileşenleri iyi analiz edilerek, bunların gündelik hayat içerisinde bıraktıkları izlere göre yapılması gerektiği vurgulanmıştır.

Abstract:
This study, which focuses on the visible areas of public spaces and cities reveals "the model of public spaces as places where images and components of cities are best seen". In order to understand the potentials of public spaces, it is necessary to recognize the city primarily. However, undoubtedly that the city has a complex structure. This complex structure is discussed through the interaction of concepts 'city, public space and image'. So as to determine the limits of these concepts, the approach of Kevin Lynch's book 'The Image of The City' is used. In this context, it is aimed to compare visual characteristics of cities and mental images of the citizen. Therefore, 'public spaces', which are the common places shared by the citizens, form the focus of the research.
The notion of public space exists as a West-centered phenomenon throughout the history. For this reason, the notion of public space and its equivalent in the Eastern societies are examined and the spatial aspect of the public sphere is emphasized. The concept of public space is associated with the concepts of 'image, identity and memory' and Üsküdar city center- which has an important place in İstanbul, both in terms of its historical processes and constantly changing public space dynamics- has been selected as a sample and the scope of the study is limited with this area. Kevin Lynch's principles for images and components of the city are used to determine the data of the selected area.
For studies considering Üsküdar, first of all, important changes which took place between 2004- 2018 and are still taking place has been examined in the area named by Üsküdar Square; and the area has been analyzed according to the image and components of the city. Afterwards, a survey is conducted in order to read these changes in the memory of the city from the memory of the citizens. The survey is conducted so as to determine how change is perceived by users, what the old and new Üsküdar perception is, and how the urban design works are interpreted by the users. Based on the obtained data, the relationship between users and city is evaluated comparatively.
As a result, imaginary potentials of public spaces in Üsküdar city center are put forward and suggestions are made. Urban design projects that need to be realized in the context of spatial organizations of public spaces cannot be designed independently from individual's relation with space. It should be emphasized that it is needed implementation projects, that are realized publicly, to reach real targets not only an intervention to the structural environment but also analyzing urban memory, urban imagery and identity components of place according to the traces left by them in daily life.