Türkiye'de yayılış gösteren bazı onosma L. (Boraginaceae) taksonlarının sistematik problemlerinin çözümüne yönelik moleküler yaklaşımlar
Molecular approaches to the solution of systematic problems on some onosma (Boraginaceae) species which grown naturally in Turkey
Yazar: MACİDE BURCU TİMUR
Danışman: DOÇ. DR. RIZA BİNZET ; ÖĞR. GÖR. SERTAN ÇEVİK
Mersin Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı / Botanik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Botanik = Botany ; Genetik = Genetics

Özet:
Bu çalışmanın amacı, Onosma L. cinsinin Protonosma M. Popov., Podonosma (Boiss.)
Gürke. ve Onosma seksiyonları ile Haplotricha (Boiss.) Gürke. ve Asterotricha (Boiss.) Gürke.
altseksiyonlarında yer alan 24 taksonunun matK, rbcL, trnH-psbA ile ITS2 barkod bölgeleri
kullanılarak DNA barkodlama yönteminin cinsin taksonomik sorunlarına katkısını belirlemektir.
Taksonomik açıdan birçok problem barındıran Onosma cinsinde seksiyon ve altseksiyon
düzeyinde birbirine en yakın ve problemli türler (O. gigantea Lam. , O. auriculata Prodr., ile O.
malatyana; O. mutabilis Boiss, ile O. alborosea Fisch&Mey., gibi) seçilerek mevcut taksonomik
problemlerin çözülmesi amaçlanmıştır. Bu doğrultuda matK, rbcL, trnH-psbA ve ITS2 gen
bölgelerine ait sekans verileri yardımıyla Maksimum Parsimoni, Maksimum Benzerlik, UPGMA
(Ortalamayı Kullanan Ağırlıksız Çift Grup Metodu), Neighbour-Joining (NJ – Komşu Birleştirme
Metodu), Minimum Evrim analiz metodları kullanılarak filogenetik ağaçlar oluşturulmuştur.
Çalışma sonucunda elde edilen filogenetik ağaçlar, daha önce yapılmış morfolojik,
anatomik ve palinolojik analizler ile desteklenerek değerlendirilmiş ve ITS2 barkod bölgesinin
çalışılan Onosma türleri arasındaki ilişkiyi en sağlıklı şekilde açıklayarak çözümlediği
belirlenmiştir. Elde edilen sonuçlar ışığında Protonosma ve Podonosma seksiyonlarının ayrı
birer cins olarak değerlendirilmesi önerilmiştir. Ayrıca bu çalışma ile O. gigantea ile O.
auriculata'nın moleküler özelliklerinin tamamen örtüştüğü belirlenmiş, "Uluslararası Alg,
Mantar ve Bitkileri Adlandırma Kodu"nun öncelik prensibine göre geçerli ismin O. gigantea
olduğunu ve bu nedenle O. auriculata'nın O. gigantea'nın sinonimi olarak kabul edilmesi
gerekliliğini ortaya koymuştur. Aynı şekilde tez çalışması sonucunda elde edilen sonuçlar,
sistematik açıdan sorunlar içeren O. alborosea ve O. mutabilis'in de moleküler verilerinin
örtüştüğünü ve kodun öncelik kuralına göre geçerli ismin O. olborosea olduğunu ve O.
mutabilis'in ise O. olborosea'nın sinonimi olduğunu göstermiştir.

Abstract:
The aim of this study was to determine the contribution of DNA barcoding using matK,
rbcL, trnH-psbA and ITS2 barcode regions on 24 Onosma taxa, representing 3 distinct sections of
the genus (Protonosma, Podonosma and Onosma) and two sub-sections (Haplotricha,
Asterotricha). It was aimed to solve the problems by choosing the closest and problematic
species (O. gigantea, O. auriculata and O. malatyana; O. mutabilis and O. alborosea) in the section
of Onosma which has many problems in taxonomic terms. Using the sequence data of matK,
rbcL, trnH-psbA and ITS2 gene regions and Maximum Parsimony, Maximum Likelyhood, UPGMA
((Unweighted Pair Group Method with Arithmetic Mean), Neighbor-Joining (NJ), Minimum
Evolution analysis programs are used and phylogenetic trees were formed. Phylogenetic trees
obtained as a result of the study, previously supported by morphological, anatomical,
palynological and karyological analysis and the ITS region has solved the relationship between
Onosma species in the most accurate way. It was determined that the chloroplast gene regions
examined in the scope of the thesis did not present healthy analyzes on Onosma genus alone. In
the light of the data obtained, it is suggested that O. orientalis in Podonosma and O. rostellata in
Protonosma are separated from other sections and it would be systematically more convenient
to accept as a separate breed in both sections. In addition to molecular data, anatomical and
palynological characters are also considered and O. gigantea and O. auriculata species which are
both biennial and have very similar properties. It is proposed as according to International Code
of Nomenclature for algae, fungi and plants (Melbourne Code), the valid species is O. gigantea
and O. auriculata species is accepted as the synonym of O. gigantea. Another important result
obtained from the thesis study is that the molecular data of O. alborosea and O. mutabilis which
contain systematic problems are overlapped and according to the priority O. olborosea is the
valid species and O. mutabilis is accepted as synonym.