Hemodiyaliz, periton diyaliz ve renal nakil olgularında bilişsel fonksiyonun montreal bilişsel değerlendirme testi ile belirlenmesi /
Yazar: BURAK ATALAY
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ YELDA DELİGÖZ BİLDACI
Dokuz Eylül Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Nefroloji = Nephrology

Özet:
Giriş: Bilişsel fonksiyon bozukluğu, kronik böbrek hastalığı (KBH) olan hastalarda sık rastlanan bir nörolojik bozukluktur. Böbrek hastalığında daha yaygın olarak etkilenen alan yürütücü işlevlerdir. Montreal Bilişsel Değerlendirme Testi (MoCA) ise yürütücü işlev bozukluğunu ön planda değerlendirmektedir. Çalışmamızda hemodiyaliz (HD), periton diyalizi (PD) ve renal nakil olgularında, MoCA testi ile bilişsel bozukluk prevalansını belirlemeyi ve farklı renal replasman tedavileri alan gruplarda bilişsel bozukluk açısından karşılaştırılması amaçlanmıştır. 
Materyal Metod: Araştırmamıza, 1 Mart 2024 ile 1 Temmuz 2024 tarihleri arasında nefroloji ve periton diyalizi polikliniği ile hemodiyaliz ünitesine başvuran, 18 yaş ve üzeri, diyaliz veya renal nakil tedavisi sonrası en az üç ay geçen hastalar dahil edilmiştir. Test sırasında akut bir hastalığı bulunan, Türkçe okuma yazma bilmeyen, görme veya işitme engelli, son üç ay içinde serebrovasküler bir olay geçiren, bilinen demansı olan ya da anti-psikotik ve anti-epileptik ilaç kullanan hastalar araştırmaya dahil edilmemiştir. Çalışmamıza katılan tüm katılımcılara yaklaşık 10 dakika süren MoCA testi bu konuda eğitim almış hekim tarafından uygulanmış ve toplam skor, alt ölçek skorları, bilişsel bozukluk olup olmadığı kayıt altına alınmıştır.
Bulgular: Çalışmaya alınan hastalarda PD oranı %30,5 (n=32), HD oranı %29,5 (n=31) ve renal nakilli hasta oranı %40,0 (n=42) olarak saptandı. Hastaların %41,0 (n=43)'inde bilişsel bozukluk olduğu saptandı. PD hastalarının %37,5 (n=12)'inde, HD hastalarının %48,4 (n=15)'ünde, renal nakilli hastalarının %38,1 (n=16)'inde bilişsel bozukluk tespit edildi. Bilişsel bozukluk ile cinsiyet, HT, DM, KAH ve Hiperlipidemi arasında ilişki saptanmadı. Eğitim düzeyi ilkokul olan hasta oranı bilişsel bozukluğu olan hastalarda bilişsel bozukluğu olmayan hastalara göre daha yüksek, eğitim düzeyi lise ve üniversite olan hasta oranları bilişsel bozukluğu olan hastalarda bilişsel bozukluğu olmayan hastalara göre daha düşük saptandı. 
Sonuç: Çalışmamız üç farklı renal replasman tedavisi alan hastalarda bilişsel değerlendirmenin MoCA testi ile karşılaştırıldığı literatürdeki ilk çalışmadır. KBH olan hastalarda bilişsel bozukluk yaygın bir sorundur. Bu nedenle, KBH olan hastaların bilişsel işlevlerinin değerlendirilmesi ve önleyici tedbirlerin alınması önemlidir.
Anahtar kelimeler: Bilişsel fonksiyon, hemodiyaliz, Montreal bilişsel değerlendirme testi, periton diyaliz, renal nakil

Abstract:
Objective: Cognitive dysfunction is a common neurological disorder in patients with chronic kidney disease (CKD). Executive functions are more commonly affected in kidney disease. The Montreal Cognitive Assessment Test (MoCA) assesses executive dysfunction in the foreground. In our study, we aimed to determine the prevalence of cognitive impairment in hemodialysis (HD), peritoneal dialysis (PD) and renal transplant patients using the MoCA test and to compare cognitive impairment in groups receiving different renal replacement therapies. 
Methods: Our study included patients who were 18 years of age or older, at least 3 months after dialysis or renal transplantation treatment, who were receiving hemodialysis treatment through transplantation outpatient clinic and peritoneal dialysis outpatient clinic and who were followed up in Dokuz Eylül University Department of Nephrology between March 1, 2024 and July 1, 2024. Patients who had an acute illness at the time of the test, were illiterate in Turkish, visually or hearing impaired, had a cerebrovascular event in the last 3 months, had known dementia, or were taking anti-psychotic or anti-epileptic drugs were not included in the study. The MoCA test, which lasted approximately 10 minutes, was administered to all participants by a physician trained in this field and the total score, subscale scores and presence or absence of cognitive impairment were recorded.
Results: Among the patients included in the study, PD rate was 30.5% (n=32), HD rate was 29.5% (n=31) and renal transplant patients were 40.0% (n=42). Cognitive impairment was found in 41.0% (n=43) of the patients. Cognitive impairment was found in 37.5% (n=12) of PD patients, 48.4% (n=15) of HD patients and 38.1% (n=16) of renal transplant patients. There was no relationship between cognitive impairment and gender, HT, DM, CAD and hyperlipidemia. The proportion of patients with primary school education was higher in patients with cognitive impairment than in patients without cognitive impairment, and the proportion of patients with high school and university education was lower in patients with cognitive impairment than in patients without cognitive impairment.
Conclusion: Our study is the first study in the literature to compare cognitive assessment with MoCA test in patients receiving three different renal replacement therapies. Cognitive impairment is a common problem in patients with CKD. Therefore, it is important to evaluate the cognitive function of patients with CKD and to take preventive measures.
Key words: Cognitive function, hemodialysis, Montreal cognitive assessment test, peritoneal dialysis, renal transplant