İzmir ili Orta Tunç Çağı mimarisi
The Middle Bronze Age architecture of İzmir region
Yazar: İRFAN TUĞCU
Danışman: PROF. DR. HAYAT ERKANAL
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Protohistorya ve Önasya Arkeolojisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Arkeoloji = Archaeology ; Arkeolojik kazılar = Archaeological excavations ; Arkeolojik yerleşim = Archaeological settlement ; Kıyısal arkeoloji = Coastal archeology ; Mimari = Architectural ; Mimari özellikler = Architectural characteristics ; Tunç Çağı = Bronze Age ; İzmir = Izmir

Özet:
İzmir İli Orta Tunç Çağı Mimarisi isimli bu çalışmada Liman Tepe, Çeşme Bağlararası ve Kocabaş Tepe yerleşimlerinin mimari özellikleri değerlendirilmiştir. Aynı kültür bölgesinde olmalarına rağmen her üç yerleşimde de farklı bir mimari anlayış görülmektedir. Kıyı yerleşimi olan Liman Tepe ve Çeşme-Bağlararası kullanabilecekleri alansal özelliklere bağlı olarak gelişmiş olup, Çeşme-Bağlararası'nda kapalı ve sık bir yerleşim söz konusuyken, Liman Tepe bunun aksine açık bir yerleşim anlayış sergilemektedir. Her iki merkez de planlı bir gelişim gösterirken Kocabaş Tepe daha çok ihtiyaca göre şekillenmiş ve basit bir mimari anlayışla tanımlanmıştır.Erken Tunç Çağı ile birlikte savunma sistemine dayalı olarak gelişim gösteren güçlü bir mimari anlayışın var olduğu Liman Tepe'nin genel karakterini gösteren, Erken Tunç Çağı I döneminin erken safhasından itibaren kullanım gören uzun evler hem işlik hem de günlük yaşamın birlikte yürütüldüğü mekanlar şeklinde düzenlenmiştir. Orta Tunç Çağı'nın başıyla birlikte işlevine göre şekillenmiş oval plan yapılar oluşmuştur. Farklı mimari planların oluşmasıyla birlikte, günlük yaşamla üretime yönelik aktivitelerin yürütüldüğü mekanlar birbirinden ayrılmış gibi gözükmektedir.Çeşme ? Bağlararası'nda cadde ve sokaklarla sınırlandırılmış alanlarda boşluk bırakılmaksızın gelişen bir mimari yapı söz konusudur. Sırt sırta ya da yan yana inşa edilen yapılar birbirlerinden ikiz duvar olarak tanımlanan duvarlarla ayrılmışlardır. Çeşme- Bağlararası bilinen höyük tabakalaşmasından farklıdır. Yerleşim yatay düzlemde yer değiştirmiştir. Bu durum protohistorik ve antik dönem tahribatının daha az yaşanmasını sağlamıştır. Bu nedenle Çeşme-Bağlararası'ındaki mimari doku, Liman Tepe ve az sayıda da olsa bölgedeki diğer yerleşimlere oranla günümüze daha iyi korunarak gelmiştir. Bağlararası 2b evresi deprem ve ona bağlı olarak gelişen yangınlarla son bulmuştur. Böylece yapı içi envanterlerin bir çoğu günümüze kullanım gördükleri son anlarını gösterir şekilde ulaşmıştır. Bağlararası Anadolu'nun içlerinin yanı sıra Girit ve Kiklad Adaları ile daha yoğun ilişki içerisindedir.Kocabaş Tepe bu iki yerleşimin aksine tepe üstü yerleşimidir. Yaklaşık 1 km genişliğinde bir alana yayılan yerleşim sondajlarla araştırılmıştır. Çoğu yerde ana kaya üzerine oturan mimari oluşum yoğun tahribata uğramıştır. Orta Tunç Çağı boyunca iskan gören Kocabaş Tepe planlı bir yerleşimden uzak ihtiyaca göre şekillenen köy karakterindedir.

Abstract:
Within the context of this study the architectural features of Liman Tepe, Çeşme- Bağlararası and Kocabaş Tepe settlements have been analysed. Although they lie in the same cultural zone the architectural organization of these settlements represent different characters. Both being coastal settlements, Çeşme-Bağlararası represents a closed and dense settlement organization whereas Liman Tepe reflects an open settlement structure. However both settlements show a well-planned development. On the contrary, Kocabaş Tepe is developed more likely on the needs of the settlement and is characterized by a simple architectural concept.At Liman Tepe there is a strong architectural concept based on the defensive structure with the beginning of the Early Bronze Age (EBA). The long houses which reflect this strong character from the EBA I onwards have been organized for both domestic and industrial activities. With the beginning of the Middle Bronze Age the oval houses start to appear which are formed according to their functions. With the appearance of different architectural plans it seems highly plausible that places for domestic and industrial purposes have been separated.At Çeşme-Bağlararası the architectural plan consists of buildings within the limits of streets but no empty spaces. The contiguously constructed buildings share common twin- walls. Çeşme-Bağlararası reflects a different stratigraphy then the well-known Höyük accumulation. The settlement has shifted in a horizontal plane. As a result, the protohistoric and ancient destruction on the settlement occurred on a few scale. Thus, the architectural features at Çeşme-Bağlararası are well preserved compared to Liman Tepe and other few contemporary settlements in the region. The 2b level at Bağlararası ended up by an earthquake and associated fires. As a result, most of the building inventories arrived with their in situ positions. Bağlararası settlement shows close cultural contacts with Anatolian inland zones and especially with Crete and Cyclades.On the contrary to Liman Tepe and Bağlararası, Kocabaş Tepe is a hilltop settlement. The overall settlement which extends to an 1 km wide area has been investigated by soundings. In most places the architectural remains which lie on the bedrock are heavily damaged. Kocabaş Tepe, which was occupied during the entire Middle Bronze Age, reflects a simple village character rather than a well-planned settlement.