Antik Yunan kaynaklarında Euhemeristik unsurlar
Euhemeristic elements in Ancient Greek sources
Yazar: LALE KARAARSLAN
Danışman: PROF. DR. MUZAFFER DEMİR
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History

Özet:
Antik Yunan sözlü kültür geleneği ve üretilen yazınların tamamı esasen yaşamsal karşılığı olan bir temele dayanır. Bu temel, prehistorik dönemin her türlü koşulunu içinde barındırır ve tıpkı evrensel fizik kanunlarında olduğu gibi kaotik bir bütünlük olarak bize geri yansır. Bu tarihtir ve tarihi süreçleri yansıtan yazınlar dikkatli incelendiğinde, dönem koşullarının kapsamlı etkileriyle karşılaşılır. Öyle ki, prehistorik dönem içerisinde meydana gelen kimi gelişmeler, insanların yalnızca biyolojik gelişim süreçlerini etkilemekle kalmayıp, aynı zamanda düşünsel sıçrama eşikleri yaşamalarına da neden olur. Dahası, söz konusu sıçramanın bir sonucu olan soyut algılama kabiliyeti, insanların zaman gibi, inanç gibi, ahlâk gibi pek çok karmaşık yapıyı oluşturmasına ve organize etmesine yol açar. Nitekim bu dönemde meydana gelen; zorunlu göç hareketleri, alet yapımı, ateşin evcilleştirilmesi vb. bazı gelişmeler, insan algı ve inanç sistemi üzerinde belirleyici bir etkisi bulunur. Özellikle ateşin evcilleştirilmesi, muhtemelen ortaya çıkan artı zaman nedeniyle düşünsel sürecin gelişimini tetikleyerek, soyut algılama potansiyelini artırır. Bu durum, gerek ahlâki yapıların oluşmasında gerekse inançsal-kültürel farklılaşmada kendini gösterirken ancak yazının icadıyla tespit edilebilir hale gelir. Antik Yunan yazın geleneğinde yer alan kahramanlık hikâyeleri, kültler ya da teolojik unsurlar, temelde psikogenetik hafızanın bir yansısı olmakla birlikte insan zihnindeki gelişmeye paralel olarak, farklı zamanlarda farklı yaklaşımların konusu haline gelmeye başlar. Bu noktada Euhemeros'un Yunan pantheonum yönelik, 'gerçekte yaşamış kişilerdi' iddiasına yoğunlaşmak, tarih öncesi dönemle aralarında kurulabilecek muhtemel bağ nedeniyle önemlidir. Zira antik Yunan kaynaklarında Euhemeristik unsurları tespit etmek, temelde insan türünün prehistorik sürecini takip etmek anlamına gelir. Bu çalışma söz konusu dönemden Euhemeros'a, soyut algılama yetisine neden olan etkenleri değerlendirerek, antik Yunan yazınlarındaki karşılıklarını ifşa etmek ve Euhemeros'un teolojik yaklaşımının günümüze ulaşma sürecini takip etmek üzerine yoğunlaşacaktır.

Abstract:
Oral cultural tradition of ancient Greece and ali the works produced are essentially related to life-sustaining basis. This principal contains ali the conditions of the prehistoric period and is reflected back to us as a chaotic unity, just like the universal laws of physics. This is called the history. And when the works reflecting the historical processes are examined carefully, the comprehensive effects of the periodical conditions are encountered. So much so that the developments that took place in the prehistoric period not only affect the biological development processes of people, but also cause them to experience mental leap thresholds. Moreover, the ability to perceive abstractly, which is a result of the leap in question, leads people to form and organize many complex structures such as time, belief, morality. As a matter of fact, some developments during this period such as forced migration movements, tool making, domestication of fire, ete. have a decisive effect on human perception and belief system. In particular, the domestication of fire inereases the potential for abstract perception, possibly by triggering the development of the mental process due to the resulting extra time. While this situation manifests itself both in the formation of moral structures and in religious-cultural differentiation, it becomes deteetable only with the invention of writing. The heroic stories, cults or theological elements in the ancient Greek literary tradition are basically a reflection of psychogenetic memory, but in parallel with the development of the human mind, they begin to become the subject of different approaches at different times. At this point, it is important to concentrate on the claim of Euhemerus about the Greek pantheon that they were people who actually lived because of the possible connection that can be established between them and the prehistoric period. Yet identifying the Euhemeristic elements in the ancient Greek sources basically means following the prehistoric process of the human species. This study will focus on revealing its counterparts in ancient Greek literatüre and following the process of Euhemerus's theological approach to the present, by evaluating the factors that cause abstract perception from the period in question to Euhemerus.