Yönetişim kalitesi, kamu harcamalarının kompozisyonu ve iktisadi büyüme: Türkiye üzerine ampirik bir analiz
The quality of governance, composition of public expenditures, and economic growth: An empirical analysis on Turkey
Yazar: EBRU CANIKALP
Danışman: DOÇ. DR. İLTER ÜNLÜKAPLAN
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Ekonomi = Economics ; Maliye = Finance
Dizin: Büyüme = Growth ; Ekonomik büyüme = Economic growth ; Hükümet harcamaları = Government expense ; Kamu harcamaları = Public expenditures ; Türk ekonomisi = Turkish economy ; Yönetişim = Governance

Özet:
1980'li yılların sonuna doğru önem kazanan yönetişim kavramı, Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı'nda "Bir ülkenin her düzeydeki ilişkilerini yönetmesinde ekonomik, siyasi ve idari otoritenin uygulanması ve bu uygulamada vatandaşların ve toplumsal grupların çıkarlarının sağlanması ve yasal hakların kullanımı için gerekli mekanizmaların, süreçlerin kapsanması" olarak tanımlanmaktadır. Kavramın artan önemi ve uluslararası kurumların kavramı ölçmek için yaptığı çalışmalar, yönetişim kalitesini literatüre kazandırmıştır. Yönetişim kalitesi ise, yönetişim tanımında ifade edilen otoritenin, vatandaşların yaşam kalitesinde oluşturduğu etki şeklinde belirlenmekte ve bu kapsamda iktisadi büyüme üzerinde önemli bir belirleyici olarak yer almaktadır. Yönetişim kalitesi ile iktisadi büyüme arasındaki ilişkinin doğrusal yönde olması, kavramın önemini daha da arttırarak ülkelerarası kıyaslamalar yapılması ve aynı zamanda bu ilişkinin değerlendirilmesi ihtiyacını doğurmuştur. 
Bu çalışmada, ortaya çıkan bu ihtiyaca cevaben iki farklı ampirik analiz uygulanmaktadır. Bunlardan birincisi Ward'ın (1963) Minimum Varyans yöntemi ile uygulanan kümeleme analizidir. Bu analizde, Dünya Bankası Yönetişim Göstergeleri veri setinde yer alan 184 ülke için 1996-2013 yılı Yönetişim Göstergeleri kullanılmakta ve Türkiye'nin bu ülkeler içindeki konumu incelenmektedir. Bu analizin sonucunda,  Türkiye, Meksika ile aynı kümede ve kötü yönetişime sahip ülkeler arasında yer almaktadır.
Analizin ikinci aşamasında;  Türkiye'de yönetişim kalitesinin iktisadi büyüme ile doğrudan ve kamu harcamaları ile oluşan dolaylı etkilerinin analiz edilmesi amaçlanmaktadır. Yönetişim ile iktisadi büyüme arasındaki ilişkide çok değişkenli doğrusal regresyon analizi kullanılarak, 2002-2013 yıllarına ait verilerle yönetişim kalitesi ve iktisadi büyüme arasındaki ilişki araştırılmaktadır. Kamu harcamalarının kompozisyonu ile iktisadi büyüme arasındaki ilişkiler, yönetişim kalitesinin iktisadi büyüme üzerindeki dolaylı etkisini temsil etmektedir. Bu amaçla, 1960-2012 yılları itibari ile eğitim, sağlık, sosyal koruma, sosyal harcamalar ve savunma harcamaları ile iktisadi büyüme arasındaki ilişkiler zaman serisi analizi ile tespit edilmeye çalışılmaktadır. Türkiye Ekonomisi için, çok değişkenli doğrusal regresyon analizi ile ölçülen doğrudan etki, "Düzenleyicilik Kalitesi" (RQ), "Hükümetin Etkinliği" (GE), "Yolsuzluğun Önlenmesi" (COR), "İfade Özgürlüğü ve Hesap Verilebilirlik"  (VA) göstergeleri ile iktisadi büyüme arasında pozitif yönde ve anlamlı bir ilişki olduğu sonucuna işaret etmiştir. Diğer bağımsız değişken olan Türkiye'de "Hukukun Üstünlüğü" (RL) iktisadi büyüme üzerinde pozitif yönde ve anlamsız bir ilişkiye, "Siyasi İstikrar ve Şiddetsizlik" (PS) ise anlamsız ve negatif yönlü bir ilişkiye sahiptir. Dolaylı etkinin analiz edildiği zaman serisi analizinin sonucunda ise, eğitim ve sağlık harcamalarının iktisadi büyümede bir artışa; buna karşılık sosyal koruma, sosyal harcamalar ve savunma harcamalarının iktisadi büyümede azalışa neden olduğu sonucuna ulaşılmıştır.




Anahtar Kelimeler: Yönetişim, iktisadi büyüme, kurumlar, kamu harcamalarının kompozisyonu

Abstract:
Governance which came to prominence at the end of 1980s, is defined as "the exercise of economic, political and administrative authority to manage a country's affairs at all levels. It comprises the mechanism, processes and institutions through which citizens and groups articulate their interests, exercise their legal rights, meet their obligations and mediate their differences" in United Nations Development Programme. While governance concept comes to the question with studies made by international institutions in order to measure it, quality of governance brings in literature as well.  Quality of governance which is accepted a significant factor on growth, is defined as authorities affect on citizens quality of life. While linear relationship between quality of governance  and growth  is becoming more of an issue, a requirement for assessing cross country comparison put on forward. 
Two different methods have used in order to answer these requirements in that dissertation. First method is cluster analysis applying Ward's (1963) Minimum Variance Method. World Bank Governance Indicators dataset, which covers 184 countries for the period 1996-2013, is used in order to analyze, additionally it is aimed to determine Turkey's position on these countries. At the end of this analysis, it is found that Turkey is in the same cluster with Mexico which have poor governance among countries.
In the second phase of study, it is aimed to analyze direct affect of governance quality on economic growth and indirect affect through public expenditures in Turkey.  Linear multiple variable regression analysis is applied in order to seek relation between quality of governance and economic growth. Public expenditure composition and economic growth relations represents quality of governance's indirect affect on economic growth.  Time series analysis is applied for the period 1960-2012 in order to determine relations between education, health, social protection, social expenditures, defense expenditures and economic growth. Direct affect which is measured by linear multiple regression analysis for Turkey is supported a positive and significant relationship between "Regulatory Quality" (RQ), "Government Effectiveness" (GE), "Control of Corruption" (COR), "Voice and Accountability" (VA) and economic growth.  Other independent variables "Rule of Law" (RL) has a positive and insignificant relationship; "Political Stability and Absence of Voice" (PS) has a negative and insignificant relationship on economic growth. Indirect affect is analyzed with time series analysis, its results show that  although health and educational expenditures create an increase on economic growth; social protection, social expenditures, defense expenditures create decreases on economic growth.



Keywords: Governance, economic growth, institutions, composition of public expenditures