Yiyeceğe dayalı satış çevrelerinde sosyo-kültürel etmenlere bağlı değişimlerin mekansal yansımaları: 1980 sonrası Kadıköy Çarşı örneği
Spatial reflections of changes related to socio- cultural factors at sales circles based on food: Kadıköy Bazaar model after 1980
Yazar: SELMA TUNALI
Danışman: PROF. DR. İNCİ DENİZ ILGIN
Marmara Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / İç Mimarlık Ana Sanat Dalı
Derece: Sanatta Yeterlik, 2011
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts ; İç Mimari ve Dekorasyon = Interior Design and Decoration
Dizin: Mekan = Space ; Mekansal analiz = Spatial analysis ; Mekansal değerlendirme = Spatial evaluation ; Sosyal değişme = Social change ; Sosyokültürel çevre = Socio-cultural environment ; Sosyokültürel özellikler = Socio-cultural characteristies ; Çarşı = Bazaar ; İç mimari = Interior architecture

Özet:
1980 yılında gerçekleşen askeri darbe ve bunu izleyen sosyo-ekonomik, sosyo-politik değişimler toplumun kültürel yapısını farklılaştırmıştır. Yabancı sermayenin ülkeye girişi, özel teşviklerin desteklenmesi, iletişim ağlarının genişlemesi gibi etmenler tüketim; arz-talep ilişkilerini çeşitlendirmiş ve değiştirmiştir. Toplumdaki bu değişimler, tarihinden günümüze genellikle birer sosyal etkileşim alanı olan çarşı ve alışveriş mekânlarına yansımıştır. Çalışma;1980 sonrası sosyo-kültürel etmenlere bağlı değişimlerin satış çevrelerine yansımasını, kapsamaktadır. Türkiye'de 1980 ile başlayan ekonomik, sosyo-kültürel, kentsel değişim ve değişimin satış çevrelerine mekânsal etkilerini genel bir çerçeve içinde irdelemektedir.Toplumsal farklılaşma ve ekonomik değişimler çoğunlukla kent merkezlerinde gözlemlenir. Türkiye'deki sosyo-kültürel değişimin en iyi algılandığı kent ise; İstanbul'dur. Bu nedenle çalışmada İstanbul örnek alınarak, tarihten günümüze varlığını koruyan, geleneksel alışveriş mekanlarımız olan çarşılarımız kendi içinde sınıflandırılarak incelenmiştir. Bu sınıflandırma, geleneksel kapalı çarşılarımız ve geleneksel semt çarşılarımız olarak gruplandırılmış olup; araştırma bu yöntem üzerinden yürütülmüştür.Günümüz alışveriş merkezlerinin (AVM) temelini oluşturan; Kapalıçarşı - Mısır Çarşısı'nın tarihçeleri, mekânsal planlamaları, işlevsel değişimleri ve geleneksel yiyecek satış çevreleri örneklerle incelenmiş olup; tarihi semt çarşılarından olan Beşiktaş Semt Çarşısı'nın geçmişteki ve günümüzdeki durumu anlatılmıştır.İstanbul'daki sosyo-kültürel ve sosyo-ekonomik değişimlerin gözlemlendiği bölgelerden biri de Kadıköy'dür. Çalışmanın özünü, Kadıköy Tarihi Semt Çarşısı oluşturmaktadır. Kadıköy'ün tarihi kadar eski olan Kadıköy Semt Çarşısı tez kapsamında; mekânsal gelişimi irdelenerek, Çarşı içinde yer alan yiyecek satış çevreleri sınıflandırılıp detaylı biçimde incelenmiştir. Yiyecek satış çevreleri, özgün yapısını koruyan geleneksel mekânlar, yeni oluşan yiyecek satış mekânları olarak gruplandırılmış olup; sosyo-kültürel etmenlere bağlı değişimlerin mekânsal yansımaları araştırmanın temelini oluşturan öğelerdir.

Abstract:
The military coup in 1980, and the following changings in socio-economic, socio-political areas caused differences in the cultural structure of society. Foreign capital which is in the country, inputs, support for special incentives, such as the expansion of communication networks, have diversified the consumer factors and supply-demand relations. These changings in society can be seen in bazaars or shopping areas which are for social interaction. The study covers the socio-cultural factors after 1980 and the reflections in sales circles.The aim is to examine the changes starting with the economic, socio-cultural, urban change and the changes in sales within a general framework to evaluate the effects of spatial environments.Differentiation of social and economic changes are observed mostly in urban centers. The best city in which people can understand these changes is Istanbul in Turkey. Therefore, taking the example of study in Istanbul, the date that protects the existence of the present day, traditional shopping spots were classified in the bazaars own. This classification was grouped as traditional closed bazaars and traditional district bazaar, aand the research was conducted via this method.Bazaar ? Egyptian, Bazaar histories, which constitute the form of Today's shopping centers (shopping mall), spatial planning, functional changes in their environment and traditional food sales are examined with examples, past and present historic district bazaar situation described in the Besiktas district Bazaar. One of the regions which is observed for Socio-cultural and socio-economic changes in Istanbul, is Kadıköy. The essence of the study is the District Bazaar of Kadıkoy. The district bazaar of Kadikoy which is as old as the history of Kadikoy itself, examining the spatial development, food and beverage sales in the market place in the environment were classified in detail in this thesis. Food sales environment, preserves the original structure of the traditional places, food and beverage sales of the new venues are grouped as socio-cultural factors, changes due to the reflections of these places form the basis of the research items.