Büyükada 82 ada, 9 parselde yer alan köşkün koruma projesi
Conservation project of the mansion located at Buyukada block 82, parcel 9
Yazar: FATMA FÜSUN ÖZKARAMAN
Danışman: DOÇ. DR. ZEYNEP ERES ÖZDOĞAN
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Kültürel miras = Cultural heritage

Özet:
İstanbul tarih boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yapmıştır. İstanbul Adaları
olarak da adlandırılan Prens Adaları'nın bilinen tarihi Bizans dönemine
dayanmaktadır. Dokuz adadan oluşan takımada içinde, yüzölçümü olarak en büyüğü
olan Büyükada, yeşil dokusu ve sivil mimarlık örnekleriyle 19.yy İstanbul sayfiye
ortamını yansıtmaktadır. Günümüzdeki konut mimarisini 20.yy dönümünden beri
gelişen bir doku oluşturmaktadır. 20.yy ikinci yarısında modern mimarlık döneminde
uygulanan evlerin yanında hızla çoğalan niteliksiz yapılaşma ile yerleşim yoğunluğu
artmış ve özgün doku bozulmaya başlamıştır.
Tez konusu köşk, İstanbul ili, Adalar ilçesine bağlı Büyükada, Camii Mahallesi,
20 pafta 82 ada 9 parselde bulunmaktadır. Köşk parselin kuzeyinde
konumlanmaktadır ve parselin güneyinde bahçe içerisinde müştemilat yapısı yer
almaktadır. Köşk, İstanbul III. Numaralı Kültür Ve Tabiat Varlıklarını Koruma
Kurulu tarafından 25.12.1991 tarihinde 4047 sayılı genel karar ile tescil edilmiş,
İstanbul V. Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu tarafından
24.09.2008 tarihinde koruma grubunun II olarak belirlenmiştir. 29.08.1991 tasdikli
1/5000 ölçekli Marmara Takımadaları Koruma Amaçlı Nazım İmar Planı'nda kentsel
sit alanında yer almaktadır.
Köşkün tez konusu seçilmesinin nedeni, yapımı 20.yy ilk çeyreğine tarihlenen köşk
kendine özgü nitelikleri olan bir sivil mimarlık örneğidir ve özgün kimliğini büyük
ölçüde korumuştur. Ayrıca, günümüze kadar köşkün belgeleme çalışması ve
restorasyon projesi yapılmamıştır.
Çalışmanın amacı, köşkün mevcut durumunun günümüz teknolojileri kullanılarak
belgelenmesi, tarihinin araştırılarak özgün karakterinin tanımlanması ve çağdaş
restorasyon ilkelerine göre restorasyon projesinin hazırlanmasıdır. Mevcut işlevin
yapının özgün kimliğini bozmayacak şekilde sürdürülerek yapının yaşatılarak
korunması sağlanmalıdır. Adadaki sivil mimarlık örnekleri içinde oluşturulan
tipolojide bu yapının da kendine özgü detayları ile yer alması amaçlanmaktadır.
Tez çalışmasının birinci bölümünde tezin amacı, kapsam ve kullanılan yöntemler
açıklanmıştır. İkinci bölümde yapının bulunduğu Büyükada'nın coğrafi konumu,
tarihçesi ve yapının yakın çevresindeki önemli yapılar hakkında bilgi verilmiştir.
Yapının yapıldığı dönemi ve sahip olduğu mimari özellikleri anlamak için Büyükada
konutlarının mimari özellikleri anlatılmıştır. Üçüncü bölümde ise çalışmanın ana
konusu olan köşkün konumu ve tarihi hakkında bilgiler verilmiştir. Tez konusu olan
yapının mimari özellikleri ile Büyükada konutları içindeki yeri incelenmiştir ve
yapıldığı dönemde etkin olan Art Nouveau üslubunun yansımaları olan özgün
nitelikler belirtilmiştir. Dördüncü bölümde tez konusu yapının genel tanımı
yapılmıştır ve günümüzdeki durumu planlar ve cepheler olarak detaylı tasvir
edilmiştir. Yapının bahçesinde yer alan müştemilat yapısı hakkında bilgi verilmiştir.
Yapım sistemi ve yapı öğeleri incelenmiş, tek tek başlık altında detaylıca
anlatılmıştır. Yapıda kullanılan malzemelerin belirtildiği malzeme analizi
açıklanmıştır. Yapıda görülen hasar ve bozulmalar, belli başlıklar altında oluşturulan
lejant ile hasar analizinde anlatılmıştır. Beşinci bölümde ise yapının restitüsyon
sorunları ve restitüsyon önerisine temel alınan kaynaklar belirtilmiştir. Yapıdan
okunan izler, yazılı, sözlü ve görsel kaynaklar ve analoji araştırması ile yapının
kronolojik analizi oluşturularak yapının ilk yapıldığı özgün tasarımının restitüsyon
önerisi hazırlanmıştır. Altıncı bölümde yapılan analizler doğrultusunda tez konusu
yapının işlevine ve onarımına yönelik yapılması gereken müdahaleler açıklanmıştır.
Günümüzde dernek olarak kullanılan yapının işlevinin sürdürülmesi önerilmiştir.
Restorasyon müdahaleleri belirlenirken yapının bütünlüğü ve özgünlüğü korunmalı,
yapıya en az müdahale gerektiren yöntemler seçilmelidir. Son bölümde ise tez
kapsamında yapılan çalışmalar değerlendirilmiştir. İşlevinin devam ettirilmesi ve
uygun tekniklere göre özgün yapıya zarar vermeden onarılması ile tescilli sivil
mimarlık örneklerinin başarılı projelendirilmesine bir örnek çalışma olması
hedeflenmiştir.

Abstract:
Istanbul has been home to many civilizations throughout history. The known history
of the The Prince Islands, also known as the Istanbul Islands, is based on the
Byzantine. Buyukada which is the largest island in the archipelago the island reflects
the summer place in Istanbul of the 19th century with its green texture and civil
architecture. Today's domestic architecture is formed a developing residential since
the turn of the 20th century. Houses have built during the period of modern
architecture in second half of the 20th century and unqualified construction cause
increase in settlement density and deterioration of original texture.
The subject of thesis is a mansion which is located at block 82, parcel 9, Camii
District, Buykada in Istanbul. The mansion is located on the north of the plot. Garden
which is in the south of the plot has a well and an annex. The mansion was registered
in 25.12.1991 with general decision number 4047 by Istanbul III. Numbered
KTVKK and was designated as the protection group II in 24.09.2008 by KTVKBK.
The building is located in the urban site in the 1/5000 scale Master Plan for
Conservation of Marmara Archipelago by certified 29.08.1991.
The mansion is designed according to the contiguous settlement. In the plan, the
spaces are located the north and south facades. The mansion has three floors which
are the ground floor, the first floor and the attic. There is a veranda overlooking the
Çınar Street in front of and a garden and an annex in the South of the mansion. There
is an L-shaped hall providing the ground floor entry and circulation on the ground
floor. This floor has two rooms in the front and two rooms at the back. On the first
floor plan, there are five rooms at the front and rear facade and there is a staircase in
the middle overlooking the rear facade. The bathroom is in the east of the hall, and
the closet is in the west of the hall.
The building has mixed construction system which consists of masonry and wooden
construction system. These construction system types are also seen in walls, flooring
and ceiling. The mansion walls are plastered over brick masonry, only the upper
floors of the North facade are wooden. Moreover, there are two types of flooring
system which are floor arch and wood floor. There is two storey houses which is is
adjacent to the west of the mansion. The building is contiguous to the garden of
neighboring parcels on the east and the south.
The north facade which overlooks the Cinar Street, is the most decorated and the
most splendid facade of the building. In addition, the facade differs from the other
facades by its wooden cover. Moreover, there is an oriel on the first floor and a
balcony on the attic on the north facade. Çınar Square which is important in terms of
history is located at north of the building. There are neighbor parcels to the east, west
and south.
The date of construction of the mansion is 1913-14. The first owner of the mansion
Yunan tebaasından Nikola Giritigos oğlu Tütüncü Tanaş. In the first land register,
the mansion was defined as a masonry house with a garden which consists of a store
at the ground floor, a cistern and a well. Then, in 1961, the shop has been removed
from the registry. The deed of the building was passed to the Balıklı Rum Hospital
Foundation by the bequest, in 1961. Then in 1981, the mansion was given to Tütüncü
Tanaş by legal amendment, and in 2006 it was given to Maliye Hazinesi by jure. The
mansion ownership is the Balıklı Rum Hospital Foundation since the Minority
Foundation Act in 2010. Adalar Cultural Association have been tenant since 2000.
Büyükada maps have been an important source in the research about the mansion.
The building can not be seen on the map of Antoine M.Raymund dated 1912, it
appears in the Istanbul Adalar Plan dated 1913/14 (Rumi 1329). It is deduced that
these two maps the mansion were made in 1912-14 years. In the Istanbul Adalar Plan
dated 1938, mansion, annex and garden are seen in detail.
In 20th century houses in Büyükada, the mansion has Art Nouveau style facade
decorations and details which is common in the period. The mansion has original
details with the plan scheme designed for the contiguous settlement and the mixed
construction system consisting mainly of masonry system.
The reason for choosing the thesis topic of the mansion, built in the first quarter of
the 20th century, the mansion is an example of civil architecture with its own unique
qualities and largely preserves its original identity. In addition, there is no project of
documenting and restoration project.
The aim of the thesis are documenting the present state of the mansion using
technology, identification of original character by searching history and preparation
of the restoration project according to the principles of modern restoration. the
current function is continuing to keep the original identity of the mansion and to be
maintened. Typology of the historical civil architecture It is aimed that typology of
the historical civil architecture include the mansion with original details.
In the first part of the thesis study, the aim of the thesis, the scope and the methods
used are explained. In the second chapter, the geographical location of Büyükada
where the mansion is located, the history and the important structures in the near
vicinity of the structure are given. Architectural features of Büyükada çivil housing
are explained to understand the period of the building and the architectural features it
has. The third part consists of location and history of the mansion which is the main
topic of the study. The architectural characteristics of the building and its location
within the Büyükada houses are examined. In the fourth chapter, the general
definition of the building has been made and plans and facades has been described in
detail. The features of the annex in the garden are described. The construction system
and building components are examined and explained individually under the
heading. The material analysis described in the material used in the mansion is
explained. Damage and deterioration seen in the structure are explained in the
damage analysis with the legend. In the fifth part, restitution problems and sources
based on restitution suggestions are mentioned. The chronological analysis and the
restitution proposal of the original design were prepared by inscriptions read from
the building, written and visual sources, interview and analogy research. Then, the
necessary interventions for the functioning and maintenance of the mansion are
explained toward the analyzes made, in the sixth chapter. It is proposed to continue
the function of the association. When the restoration interventions are determined,
xxix
the integrity and originality of the structure must be preserved and the methods
requiring minimum intervention should be selected. In the last section the studies
conducted were evaluated. It is aimed that conservation project of the mansion is an
example registered civil architecture for the successful projecting of registered civil
architecture.