Başkurt Türkçesinde zarf-fiiller /
Yazar: RAMAZAN KESKİN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. EKREM ARIKOĞLU
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2004
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Başkurtca = Bashkir language ; Dil bilgisi-eylem = Grammar-verb ; Dil bilgisi-zarf = Grammar-adverb ; Dil bilgisi-zarf-eylem = Grammar-adverb-verb ; Dilbilgisi = Grammar

Özet:
211 ÖZET Bu çalışmamızda Başkurt Türkçesine âit zarf-fîil eklerini tespit ederek, bunların Türkiye Türkçesindeki karşılıklarını vermeye çalıştık. Bunun için, öncelikle Başkurt Türkçesiyle yazılmış "Hammahî La Yirzâ Qala", "Ğumîr bîr gına", "Taftilaw", "Basqurt Xaliq îcadı T\ "Basqurt Xaliq İcadı V", "Tuğan Âzâbiyat 5", "Tuğan Âzâbiyat 6", "Basqurt Âzâbiyâti Tariyxi", "Xazîrgî Basqurt TîlF' ve "Basqurt Tilînîn HüzlîgF' isimli metinlerden zarf-fîil eki örneklerini içinde geçtiği cümlelerle birlikte tespit ettik. Tespit ettiğimiz bu zarf-fîil eki örneklerini içinde geçtiği cümlelerle birlikte Türkiye Türkçesine aktardık. Tespit ettiğimiz ve Türkiye Türkçesine aktardığımız zarf-fîil eklerini tasnif ederek bu zarf-fiil eklerinin ses düzenlerini, çeşitli kullanılış şekillerini ve fonksiyonlarım ele aldık. Özetle Başkurt Türkçesine âit olan zarf-fiil ekleri ile ilgili şu durumları tespit ettik: Tarama yaptığımız metinlerden Başkurt Türkçesine ait şu zarf-fiil ekleri tespit edilmiştir: -A,-y; -ArAQ; -ĞAndA; -ĞAndAn; -ĞAndAy; -ĞAnĞA; -ĞAn hayın; -GAnllQtAn; -ĞAnsA; -ĞAnsI; -ĞAs; -ı; -IşIAy; -mAsQA; -mAstAn; -mAstAy; -mAy; -mAylnsA; -mAysA; -mAysI; -mîşkâ; -mîşlây; -p, -ip; -rĞA, -IrĞA; -rzA, -IrzAy; -wlnsA Aynca şu zarf-fiil ekleri Başkurt Türkçesi gramerlerinde yer almayıp tarama yaptığımız metinlerden tespit edilmiştir: -ArAQ; -I; -ĞAndA; -ĞAndAn; -ĞAndAy; -ĞAnĞA; -ĞAn hayın; -GAnllQtAn; -mAsQA; -mAstAn; -mAstAy; -mAysI; -mîşkâ; -rĞA, -IrĞA; -rzAy, -IrzAy Bu zarf-fîil eklerinden -A, -y ; -ArAQ; -ı; ve -p, -ip zarf-fiil eklerinin ses düzenleri bakımından büyük ölçüde Türkiye Türkçesiyle ortak olduğu tespit edilmiştir.212 Bu zarf-fiil eklerinden -ĞAndA; -ĞAndAn; -ĞAndAy; -ĞAnĞA; -ĞAn hayın; -GAnllQtAn; -ĞAnsA; -ĞAnsI; -ĞAs; -IşlAy(ı); -mAsQA; -mAstAn; -mAstAy; -mAy; -mAylnsA; -mAysA; -mAysI; -mîşkâ; -mîşlây; -rğA, -IrĞA; -rzAy, -IrzAy; -wlnsA zarf-fiil eklerinin ise Türkiye Türkçesinde bulunmadığı tespit edilmiştir. Fakat, Başkurt Türkçesinde tespit ettiğimiz bu zarf-fiil ekleri, Türkiye Türkçesiyle ister ortak olsun ister olmasın, cümle içerisinde daima benzer kullanım özelliklerine ve fonksiyonlara sahiptirler. Başkurt Türkçesindeki zarf-fiiller Türkiye Türkçesinde olduğu gibi cümle içerisinde birleşik fiil yapımında ve hâl, sebep, zaman, miktar zarflan oluşturmakta kullanılırlar. Ayrıca vardığımız neticeleri tezimizin Sonuç bölümünde özetledik.

Abstract:
213 ABSTRACT In our work we translated the gerunds belonging to Bashkir Turkish and gave the meanings in Turkey Turkish. For this first of all we found out the sentences which have the examples of gerund suffixes in works in Bashkir Turkish; "Hammahî La Yirza Qala", "Ğumîr bîr gına", "Taftilaw", "Basqurt Xaliq icadı I", "Basqurt Xaliq İcadı IV", "Tuğan Âzabiyat 5", "Tuğan Âzabiyat 6", "Basqurt Âzabiyati Tariyxi", "Xâzîrgî Basqurt TÎ1F' ve "Basqurt Tilînîn Hüzlîgî". We transleted the examples of gerund suffixes with their sentences into Turkey Turkish. We classified the gerund suffixes which are translated into Turkey Turkish and we handle their syntax, various usage and functions. If we summarize, we found out these situations in the gerund suffixes in Bashkir Turkish. These gerund suffixes which belonging to Bashkir Turkish are found out in combed texts: -A,-y; -ArAQ; -ĞAndA; -ĞAndAn; -ĞAndAy; -ĞAnĞA; -ĞAn hayın; -GAnllQtAn; -ĞAnsA; -ĞAnsI; -ĞAs; -i; -IşIAy; -mAsQA; -mAstAn; -mAstAy; -mAy; -mAylnsA; -mAysA; -mAysI; -mîşkâ; -mîşlây; -p, -ip; -rĞA, -IrĞA; -rzA, -IrzAy; -wlnsA Otherwise these gerund suffixes which aren't in Bashkir Turkish found out in combed texts: -ArAQ; -I; -ĞAndA; -ĞAndAn; -ĞAndAy; -ĞAnĞA; -ĞAn hayın; -GAnllQtAn; -mAsQA; -mAstAn; -mAstAy; -mAysI; -mîşkâ; -rĞA, -IrĞA; -rzAy, -IrzAy -A, -y ; -ArAQ; -ı; ve -p, -ip gerund suffixes syntax are generally the same with Turkey Turkish. It is found that -ĞAndA; -ĞAndAn; -ĞAndAy; -ĞAnĞA; -ĞAn hayın; -GAnllQtAn; -ĞAnsA; -ĞAnsI; -ĞAs; -IşlAy(ı); -mAsQA; -mAstAn; -mAstAy; -mAy; -mAylnsA; -mAysA; -mAysI; -mîşkâ; -mîşlây; -rğA, -IrĞA; -rzAy, -IrzAy; -wlnsA gerund suffixes aren't in Turkey Turkish.214 However the gerund suffixes which are found out in Bashkir Turkish have the same usage and functions in sentences, if they are the same or not. The gerund suffixes in Bashkir Turkish, as in the Turkey Turkish, are used to make compound verb; adverbs of manner, adverbs of reason, adverbs of time, adverbs of degree. These results are summarized in the end of our thesis.