Sosyal Bilgiler öğretmeni adaylarına uygulanan dijital vatandaşlık eğitimi programının etkililiği: Bir model önerisi
Effectiveness of the digital citizenship education program applied to Social Study teachers: a model proposal
Yazar: ÜMİT ÖZER
Danışman: DOÇ. DR. YÜKSEL GÜÇLÜ
Sakarya Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmada, sosyal bilgiler öğretmen adaylarının dijital vatandaşlık düzeylerinin geliştirilmesi için hazırlanan dijital vatandaşlık eğitimi programının etkililiğinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Yükseköğretim düzeyinde gerçekleştirilen bu araştırmada karma araştırma yöntemlerinden açımlayıcı desen kullanılmıştır. Araştırmada kolay ulaşılabilir örneklem yoluyla belirlenen gönüllü 21 sosyal bilgiler öğretmen adayının nicel ve nitel araçlarla dijital vatandaşlık düzeyleri belirlenmiştir.
Dijital vatandaşlık kavramının kendisi ile dijital erişim, dijital okuryazarlık, dijital hukuk, dijital güvenlik, dijital sağlık, dijital hak ve sorumluluklar, dijital iletişim, dijital etik ve dijital ticaretten oluşan dokuz alt boyutunu kapsayacak biçimde on oturum olarak hazırlanan eğitim programının uygulanması aşamasında ve bitiminde katılımcıların dijital vatandaşlık düzeyleri ve uygulanan eğitime yönelik değerlendirmeleri belirlenmiş ve düzeyler arasındaki fark ele alınmıştır. Veriler İşman ve Güngören (2014) tarafından geliştirilen dijital vatandaşlık ölçeği ve araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formları ile katılımcı ürünlerinden elde edilmiştir. Veriler Wilcoxon işaretli sıralar testi ile nitel analiz türlerinden söylem/içerik analizi ve betimsel analizi kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda, uygulanan eğitim programının, dijital vatandaşlık düzeylerinin geliştirilmesinde olumlu etki sağladığı görülmüştür. 
Araştırma ile birlikte, dijital vatandaşlık kavramının kendisi ile dijital erişim, dijital okuryazarlık, dijital hukuk, dijital güvenlik, dijital sağlık, dijital hak ve sorumluluklar, dijital iletişim, dijital etik ve dijital ticaretten oluşan dokuz alt boyutuna yönelik her bir oturumun, amaca uygun ve katkı sunan, işlevsel oturumlar olduğu belirlenirken, gerçekleştirilen nicel ve nitel süreç değerlendirme ve düzey belirlemeleri ile birlikte katılımcı gelişimleri de ortaya konulmuştur. Araştırma kapsamında işe koşulan ön test son test ile birlikte uygulanan eğitim aracılığıyla katılımcıların dijital vatandaşlık düzeylerinin gelişmesine katkı sağlandığı belirlenmiştir. İzleme testi ile birlikte uygulanan eğitimde kalıcılığın sağlandığı tespit edilmiştir. Araştırma kapsamında elde edilen nitel veriler yolu ile de uygulanan eğitimin amaca uygun, verimli ve nitelikli bir eğitim olduğu sonucuna erişilmiştir. Bu doğrultuda dijital vatandaşlık düzeylerinin gelişmiş olduğu bireyler yetiştirilmesi bakımından; uygulanan dijital vatandaşlık eğitimi programının daha geniş kitlelere ulaştırılması; öğretmen eğitiminde yer alan akademisyenlerin dijital vatandaşlık eğitimine tabi tutulması gibi araştırma sonuçlarına yönelik; aynı ya da farklı düzeylere dönük yeni/farklı dijital vatandaşlık eğitimi etkinliklerinin geliştirilmesi gibi gelecek araştırmalara yönelik öneriler sunulmuştur.

Abstract:
In this research, it was aimed to determine the effectiveness of the digital citizenship education program prepared to improve the digital citizenship levels of social studies teacher candidates. Explanatory design, one of the mixed research methods, was used in this study, which was carried out at the higher education level. In the research, digital citizenship levels of 21 volunteer social studies teacher candidates, who were determined through an easily accessible sample, were determined by quantitative and qualitative tools.
During the implementation and completion of the training program, which was prepared in ten sessions, covering the concept of digital citizenship itself and nine sub-dimensions of digital access, digital literacy, digital law, digital security, digital health, digital rights and responsibilities, digital communication, digital ethics and digital commerce, the participants digital citizenship levels and evaluations of the applied education were determined and the difference between the levels was discussed. The data were obtained from the digital citizenship scale developed by İşman and Güngören (2014) and the semi-structured interview forms developed by the researcher and participant products. The data were analyzed using Wilcoxon signed-rank test and discourse/content analysis and descriptive analysis, which are qualitative analysis types. As a result of the research, it was seen that the applied education program had a positive effect on the development of digital citizenship levels.
Along with the research, each session on the concept of digital citizenship itself and its nine sub-dimensions, digital access, digital literacy, digital law, digital security, digital health, digital rights and responsibilities, digital communication, digital ethics and digital commerce, is relevant and contribution. While it was determined that there were functional sessions that presented the participants, together with the quantitative and qualitative process evaluations and level determinations, participant developments were also revealed. It was determined that the training applied together with the pre-test and post-test employed within the scope of the research contributed to the development of the digital citizenship levels of the participants. It has been determined that permanence is ensured in the training applied together with the follow-up test. Through the qualitative data obtained within the scope of the research, it has been concluded that the education applied is a suitable, efficient and qualified education. In this direction, in terms of raising individuals with advanced digital citizenship levels; distributing the implemented digital citizenship education program to wider audiences; for research results such as digital citizenship training of academics involved in teacher education; Suggestions for future research such as the development of new/different digital citizenship education activities for the same or different levels are presented.