Sağlık inanç modeline dayalı eğitim programının üniversite öğrencilerinin human papilloma virüs enfeksiyonu ve aşılama ile ilgili bilgi ve sağlık inanç düzeylerine etkisi
The effect of the education program based on health belief model on university students' knowledge and health belief levels about human papilloma virus infection and vaccination
Yazar: PELİN TİKBAŞ
Danışman: PROF. DR. FİLİZ ADANA
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı / Halk Sağlığı Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Hemşirelik = Nursing
Dizin: Halk sağlığı hemşireliği = Community healt nursing

Özet:
Amaç: Bu çalışma; Sağlık İnanç Modeline dayalı eğitim programının üniversite öğrencilerinin Human Papilloma Virüs enfeksiyonu ve aşılama ile ilgili bilgi ve sağlık inanç düzeylerine etkisini belirlemeyi amaçlamaktadır.
Gereç ve Yöntem: Araştırma ön test son test yarı deneysel tiptedir. Araştırma Eylül 2022-Haziran 2024 tarihleri arasında Aydın Adnan Menderes Üniversitesinde bir meslek yüksekokulunda yapıldı. Araştırmanın evreni 335 öğrenci örneklemi ise 235 öğrenciden oluştu. Beş bölüm içinden kura çekilerek üç bölüm deney grubunu, iki bölüm ise kontrol grubunu oluşturdu. Bu uygulama ile öğrenciler arasında bulaşı engellemek amaçlandı.
Araştırmada Öğrencileri Tanıtıcı Bilgi Formu, Human Papilloma Virüs Enfeksiyonu ve Aşılanmasına ilişkin Sağlık İnanç Modeli ölçeği ve Human Papilloma Virüsü Bilgi Ölçeği kullanıldı. Araştırmanın uygulama aşamasında deney grubunda olan öğrencilere Human Papilloma Virüs Enfeksiyonu ve Aşılanmasına ilişkin bilgi ve inanç düzeylerinin geliştirilmesi kapsamında 6 oturum eğitim verildi. Altı oturumluk eğitimin başında, eğitimden bir ay sonra ve eğitimden 3 ay sonra anket uygulanarak veri toplandı. Araştırmanın verileri Statistical Package for the Social Sciences Version 21 programı ile analiz edildi. Araştırmada normal dağılım Gauss Eğrisi, minimum ve maksimum puan genişliği, Kolmogorov Smirnov testleri ile değerlendirildi. Araştırma verileri tanımlayıcı istatistikler, Pearson Ki-kare testi, Paired Samples testi, Mann Whitney U, Likelihood Ratio, Friedman, İndependent Sample-t Test kullanıldı. P<0,05 düzeyindeki değerler istatistiksel olarak önemli kabul edildi. Araştırmanın uygulama aşamasından önce kurum izni, etik kurul izni, ölçek kullanım izni ve katılımcılardan yazılı onam alındı.
Bulgular: Çalışmada öğrencilerin HPV enfeksiyonu ve HPV aşısına yönelik bilgi düzeylerinin çok düşük olduğu belirlendi. Deney grubundaki öğrencilerin eğitim sonrası 1.izlem ve eğitim sonrası 2.izlem Genel HPV Bilgisi, HPV Tarama Testi Bilgisi, Genel HPV Aşı Bilgisi, Mevcut HPV Aşılama Programına Yönelik Bilgi altölçek puanları eğitim öncesi puanlarına göre yüksek bulundu. (p<0,005). Kontrol grubunun eğitim sonrası 1.izlem ve eğitim sonrası 2.izlem Genel HPV Bilgisi puanı eğitim öncesi puanına göre ve eğitim sonrası 2.izlem Mevcut HPV Aşılama Programına Yönelik Bilgi puanı eğitim öncesi ve eğitim sonrası 1.izlem puanlarına göre yüksek bulundu (p<0,005). Eğitim sonrası birinci izlem uygulamasında deney grubunda Genel HPV Bilgisi, HPV Tarama Testi Bilgisi, Mevcut HPV Aşılama Programına Yönelik Bilgi alt boyut puanları kontrol grubuna göre yüksekti (p<0,005). Eğitim sonrası birinci izlem uygulamasında deney grubunda Genel HPV Aşı Bilgisi alt boyut puanları kontrol grubuna göre yüksek bulundu (p>0,005). Eğitim sonrası ikinci izlem uygulamasında deney grubunda HPV Tarama Testi Bilgisi, Mevcut HPV Aşılama Programına Yönelik Bilgi alt boyut puanları yüksek bulundu (p>0,005).
Deney grubunun eğitim öncesi Algılanan Ciddiyet, Algılanan Yarar, Algılanan Engel, Algılanan Duyarlılık altölçek puanları, eğitim sonrası 1.izlem ve eğitim sonrası 2.izlem Algılanan Ciddiyet, Algılanan Yarar, Algılanan Engel, Algılanan Duyarlılık altölçek puanlarına göre düşük bulundu (p<0,005). Kontrol grubunun eğitim öncesi Algılanan Ciddiyet, Algılanan Yarar, Algılanan Engel, Algılanan Duyarlılık altölçek puanları, eğitim sonrası 1.izlem ve eğitim sonrası 2.izlem Algılanan Ciddiyet, Algılanan Yarar, Algılanan Engel, Algılanan Duyarlılık altölçek puanlarına göre düşük bulundu (p<0,005). Deney grubunda eğitim öncesi Algılanan Ciddiyet (1,88±0,98) ve Algılanan Yarar (1,75±0,84) altboyut puanları; kontrol grubunda Algılanan Ciddiyet (2,15±0,86) ve Algılanan Yarar (2,06±0,76) altboyut puanlarına göre düşük, eğiitim sonrası birinci izlemde ise yüksek bulundu (p<0,005). Eğitim sonrası ikinci izlem uygulamasında deney grubunda Algılanan Yarar ( 2,44±0,74) ve Algılanan Duyarlılık (2,50±0,77) altboyut puanları; kontrol grubunda Algılanan Yarar ( 2,24±0,85) ve Algılanan Duyarlılık (2,26±0,88) altboyut puanlarına göre yüksek bulundu.
Sonuç: Eğitim sonunda katılımcıların HPV, HPV aşısı, HPV tarama testleri konusunda bilgi ve inançları anlamlı düzeyde gelişti. Bu sonuçlar eğitimsel çabaların önemini göstermektedir.

Abstract:
Aim: This study aims to determine the effect of an education program based on the Health Belief Model on university students' knowledge and health belief levels regarding Human Papillomavirus infection and vaccination.
Materials and Methods: The research is a pretest-posttest quasi-experimental study. It was conducted at a vocational school of Aydın Adnan Menderes University between September 2022 and June 2024. The population of the research comprised 335 students, and the sample consisted of 235 students. By drawing lots among five departments, three departments formed the experimental group and two departments formed the control group. This practice was aimed to prevent transmission among students. In the study, a Student Information Form, the Health Belief Model Scale for Human Papillomavirus Infection and Vaccination, and the Human Papillomavirus Knowledge Scale were used. During the implementation phase of the research, the experimental group students received 6 sessions of education aimed at improving their knowledge levels regarding Human Papillomavirus Infection and Vaccination. At the beginning of the six-session education, one month after the education, and three months after the education, data was collected by administering a questionnaire. The data of the research were analyzed using the Statistical Package for the Social Sciences Version 21 program. Normal distribution was evaluated using Gaussian Curve, minimum and maximum score range, and Kolmogorov-Smirnov tests. Descriptive statistics, Pearson Chi-square test, Paired Samples test, Mann-Whitney U test, Likelihood Ratio test, Friedman test, and independent sample t-test were employed for data analysis. Values with p < 0.05 were considered statistically significant. Before the implementation phase of the research, institutional permission, ethical committee approval, permission for scale usage, and written consent from the participants were obtained.
Results: The study found that students had very low levels of knowledge about HPV infection and HPV vaccination. The experimental group's scores on the General HPV Knowledge, HPV Screening Test Knowledge, General HPV Vaccine Knowledge, and Knowledge about the Current HPV Vaccination Program sub-scales were significantly higher after the education compared to before (p < 0.005). The post-training 1st follow-up and post-training 2nd follow-up General HPV Knowledge scores of the control group were found to be higher compared to the pre-training scores. Additionally, the post-training 2nd follow-up Knowledge scores regarding the Current HPV Vaccination Program were higher compared to both pre-training and post-training 1st follow-up scores. (p<0,005). During the first follow-up after the education, the experimental group had significantly higher scores in the sub-dimensions of General HPV Knowledge, HPV Screening Test Knowledge, and Knowledge about the Current HPV Vaccination Program compared to the control group (p<0,005). During the first follow-up after the education, the experimental group had significantly higher scores in the sub-dimension of General HPV Vaccine Knowledge compared to the control group (p > 0.005). In the second follow-up application after the training, HPV Screening Test Knowledge and Knowledge about the Current HPV Vaccination Program subscale scores were found to be higher in the experimental group than the control group (p>0.005).
The experimental group's pre-training scores on the sub-dimensions of Perceived Severity, Perceived Benefits, Perceived Barriers, and Perceived Susceptibility, as well as their post-training follow-up 1 and post-training follow-up 2 scores on these sub-dimensions, were found to be significantly lower (p<0,005).The control group's pre-training scores on the sub-dimensions of Perceived Severity, Perceived Benefits, Perceived Barriers, and Perceived Susceptibility, as well as their post-training follow-up 1 and post-training follow-up 2 scores on these sub-dimensions, were found to be significantly lower (p<0,005). Perceived Seriousness (1.88±0.98) and Perceived Benefit (1.75±0.84) subscale scores in the experimental group before training; In the control group, Perceived Seriousness (2.15±0.86) and Perceived Benefit (2.06±0.76) subscale scores were found to be lower, but higher at the first follow-up after training (p<0,005). In the second follow-up application after the training, Perceived Usefulness (2.44±0.74) and Perceived Sensitivity (2.50±0.77) subscale scores in the experimental group; It was found to be higher in the control group than the Perceived Usefulness (2.24±0.85) and Perceived Sensitivity (2.26±0.88) subscale scores.
Conclusion: At the end of the training, participants showed significant improvement in knowledge about HPV, HPV vaccination, and HPV screening tests. These results demonstrate the importance of educational efforts.