Kamu ilkokullarında öğrenim gören 4. sınıf öğrencilerinin çocuk haklarına ilişkin görüşleri
Opinions of the 4th grade students at public primary schools on children's rights
Yazar: ÜLKÜ ÇOBAN SURAL
Danışman: PROF. DR. NACİYE AKSOY
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Sınıf Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Çocuk Hakları Sözleşmesi = Children Rights Convention ; Çocuk hakları = Children's rights ; Çocuklar = Children ; Öğrenci görüşleri = Opinions of students

Özet:
Çocukların haklarını bilmeleri, onların hak ve sorumluluklarını öğrenmeleri, ihmal ve sömürüden korunmaları, demokratik değerleri anlamaları ve uygulamaları, eşitlik ilkesini gözetmeleri, toplum içerisinde sorumlu bir yaşam sürmeleri gibi pek çok hususta fayda sağlamaktadır. Çocukların haklarını öğrenebilmelerine katkı sunabilmek için öncelikle çocukların haklarını ne kadar bildikleri tespit edilmeli ve onların haklarına ilişkin görüşleri değerlendirilmelidir. Bu perspektiften hareketle bu araştırma kamu ilkokullarında öğrenim gören 4. sınıf öğrencilerinin çocuk haklarına ilişkin görüşlerini incelemek amacıyla yapılmıştır. Nitel araştırma yaklaşımına göre gerçekleştirilen bu araştırma betimsel bir çalışmadır. Çalışma grubunu, 2016-2017 öğretim yılının ikinci döneminde Ankara ilinin Etimesgut, Çankaya, Pursaklar ve Altındağ ilçelerinde yer alan 4 kamu ilkokulunun 4. sınıfında öğrenim gören ve veri toplama aracını gönüllü olarak doldurmayı kabul eden 413 öğrenci oluşturmaktadır. Çalışma grubu amaçlı örnekleme yöntemlerinden tipik durum örneklemesi yoluyla oluşturulmuştur. Öğrencilerin görüşlerini alabilmek için açık uçlu yapılandırılmamış sorulardan oluşan ve araştırmacı tarafından uzman görüşü alınarak geliştirilen bir veri toplama aracı kullanılmıştır. Araştırmanın verileri, yazışma yolu ile toplanmıştır ve elde edilen veriler betimsel olarak analiz edilmiştir. Verilerin çözümlenmesinde öncelikle çocuklar tarafından sorulara verilen cevaplar sınıflandırılarak kategorik (tematik) bir çerçeve oluşturulmuş tur. Anlaşılırlığı kolaylaştırmak adına da sorulara verilen cevaplar frekans ve yüzde olarak tablo haline getirilmiş ve zaman zaman doğrudan alıntılara da yer verilmiştir. Çalışmanın sonucunda çocukların büyük bir kısmının literatürde de tek bir tanımı olmayan "hak" kavramına yönelik bilgilerinin sınırlı olduğu görülmüştür. Çalışmaya katılan çocukların neredeyse tamamı insanların hakka sahip olduğuna yönelik görüş bildirmiş fakat sadece küçük bir kısmı hayvanların da hakka sahip olduğunu ifade etmiştir. Katılımcıların çoğunluğu çocukların hakka sahip olduklarına yönelik görüş bildirmiştir. Çocuklar sahip olduklarını düşündükleri haklar arasında en çok ekonomik, sosyal ve kültürel haklara ardından da kişisel (medeni) haklara karşılık gelen haklarına dolaylı olarak yer vermişlerdir. Korunma hakları ise oldukça az çocuk tarafından belirtilmiştir. Ayrıca haklarını bilmeyen çocukların sayısı azımsanmayacak kadar fazladır. Öğrenciler ekonomik, sosyal ve kültürel haklar arasından en çok "eğitim" ve "oyun" hakkını, kişisel (medeni) haklardan en çok "yaşama" ve "gelişme" hakkını ve korunma haklarından ise en çok "istismara karşı korunma" hakkını ifade etmişlerdir. Öğrenciler haklarını önce okulda sonrasında ise evde öğrendiklerini belirtmiştir. Katılımcıların çoğunun haklarını yönlendirilmiş öğrenme yoluyla (başka birinin rehberliği yoluyla) öğrendiği, çalışmanın diğer sonuçlarından biridir. Ayrıca öğrenciler haklarını öğretmenlerinden ve ailelerinden yaklaşık olarak eşit düzeyde öğrendiklerini ifade etmişlerdir. Çocukların haklarının ihlal edildiğini düşünen öğrenciler ile edilmediğini düşünen öğrencilerin oranının oldukça yüksek ve birbirine çok yakın olduğu görülmüştür. Haklarının ihlal edilmesi durumunda öğrencilerin çoğu tepkisiz kalacağını belirtmiştir. Öğrenciler haklarını en çok ailelerinin daha sonra ise sırasıyla öğretmenlerinin, akranlarının ve yönetsel makamların koruduğunu ifade etmişlerdir. Öğrenciler genel olarak haklarını okul ve sınıf ortamında kullanabildiklerini belirtmişlerdir. Katılımcıların hakları konusunda okul yönetiminden daha çok hakların korunması ve kullanımı ile eğitim süreci ve ortamına ilişkin beklentileri olduğu görülmüştür. Öğrencilerin hakları konusunda öğretmenlerden beklentileri ise daha çok eğitim süreci ve ortamına yöneliktir.

Abstract:
Knowing their own rights provides children many benefits in many aspects such as learning their rights and responsibilities, protecting from neglect and exploitation, understanding and practicing democratic values, observing the principle of equality and leading a responsible life in society. To help children learn about their rights, firstly, children's information regarding their rights should be determined and their views on their rights should be assessed. From this perspective, this research was conducted to examine the opinions of 4th grade students in public primary schools on children's rights. This research was designed as qualitative  approach. The study group consist of 413 students who are 4th graders in four public primary schools located in the district of Etimesgut, Çankaya, Pursaklar and Altındağ in Ankara province. Data were collected from the students who voluntarily participated and filled the data collection instrument in the second semester of 2016-2017 academic year. The study group was created through typical case sampling from purposeful sampling methods. In order to get the opinions of the students, a self completion questionnaire developed by the researcher was used. The questionnaire included demographic questions and open-ended questions. The data of the study were analyzed descriptively.  To analyze the data, firstly the answers given to the questions by the children were classified and a categorical (thematic) framework was created. In order to make findings more clear and understandable, the answers given to the questions have been tabulated in frequency and percentage, and the direct citation has been included where its necessary. As a result of the study, it is seen that most of the children have limited information about the concept of "right" which also has not a single definition in the literature.  Nearly all of the children have reported that people have rights, but only a small part of them have expressed that animals also have rights. The majority of participants expressed the opinion that children have rights too. Children mostly indirectly mentioned the rights that correspond to economic, social and cultural rights and personal (civil) rights. Protection rights is mentioned by quite a few children. In addition, the number of children who do not know their rights is too high. Students expressed mostly "education" and "play" rights among economic, social and cultural rights; "living" and "developing" rights among personal (civil) rights and "protection against abuse" among protection rights. The students stated that they had learned their rights first at school and then at home. It is one of the other results of the study that most participants learn their rights through directed learning (through one's guidance). They also stated that students learn their rights from their teachers and their families at about the same level. It is seen that the ratio of the students who think that the children's rights are violated and the students who think that rights are not violated are very high and very close to each other. Most of the students stated that they would be unresponsive/passive their rights were violated. Students have expressed that their rights respectively is protected most often by their parents, and later by their teachers, their peers and their administrative authorities. Students generally stated that they can use their rights in school and classroom environment. Participants were more likely to have expectations about "protection and use of rights" and "educational process and environment" from school management as regarding their rights. Expectations of students from teachers about their rights mostly related with the educational process and environment.