Güneybatı Anadolu'da rakımsal bir gradiyent boyunca bitki komünitelerinin fonksiyonel karakter yapısının değişimi
Change in functional trait structure of plant communities along an elevational gradient in Southwestern Anatolia
Yazar: ZEYNEP LADİN COŞGUN
Danışman: PROF. DR. ÇAĞATAY TAVŞANOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Biyoloji = Biology
Dizin: Bitki ekolojisi = Plant ecology

Özet:
Fonksiyonel karakterler, türlerin yaşadıkları çevreye ve ekolojik koşullara göre sahip olduğu 
uyarlanmaları, hayatta kalabilirliklerini ve nesillerinin devamını doğrudan ve dolaylı olarak etkileyen 
ölçülebilir ve gözlemlenebilir karakterler bütünüdür. Fonksiyonel karakterler, türlerin yaşam öyküsü 
karakterlerini ve evrimsel-biyocoğrafik tarihini anlamakla doğrudan ilişkilidir. Bitki komünite 
dinamiklerini ve bitki komünitelerinin müdahalelere verdikleri cevapları anlamak için, fonksiyonel 
karakter yaklaşımı son yıllarda ekolojik çalışmalarda sıkça kullanılmaya başlanmıştır. Sahip olduğu 
yüksek seviyedeki tür çeşitliliğine karşın, Anadolu'da bu alanda yapılmış çalışma sayısı oldukça azdır. 
Türkiye'de rakımsal bir gradiyent boyunca bitki fonksiyonel karakterlerinin komünite düzeyindeki 
değişimi ise hiç araştırılmamış bir konudur. Bu tez çalışması kapsamında güneybatı Anadolu'da farklı 
Akdeniz vejetasyon kuşaklarını içeren deniz seviyesinden 3007 m'ye kadar yükselen bir rakımsal 
gradiyent boyunca, bitki komünitelerinin fonksiyonel karakter örüntüsündeki değişimler araştırılmıştır. 
Çalışmada, bitki karakterlerinin rakımsal gradiyentle ve iklimsel değişkenler ile olan ilişkisi ortaya 
konmuştur. Rakımsal gradiyent boyunca doğrudan arazi örneklemesiyle yaprak ve gövde örnekleri 
toplanarak uygun yöntemlerle fonksiyonel karakterlerin arazi ve laboratuvar ölçümleri alınmıştır. 
Ölçülen temel fonksiyonel karakterlerin başlıcaları; yaprak özgül alanı, kalınlığı, bitki boyu, gövde 
yoğunluğu, yaprak kuru madde içeriğidir. Analizler sonucunda elde edilen bulgularla Akdeniz için 
temsili olduğu düşünülen bir dağda rakımsal gradiyent boyunca komünitelerdeki fonksiyonel karakter 
örüntüsü, karakterlerdeki değişim ve çeşitlilik ortaya konmuş, ayrıca komüniteler boyunca bitkilerin 
farklı büyüme şekillerine göre karakterlerin dağılımı incelenmiştir. Rakım arttıkça komünitelerin bitki 
karakterleri yapısında görülen değişimler, temel istatistikler, genelleştirilmiş toplamsal modeller ve 
doğrusal modellerle sınanmıştır. Birçok karakter için rakım gradiyenti boyunca doğrusal ilişki 
saptanmamış, değişim daha çok salınım şeklinde kendini göstermiştir. Çalışmadan elde edilen 
bulgular, Akdeniz Havzasında rakımsal gradiyent çalışmalarında, gradiyentin tüm Akdeniz kuşaklarını 
barındırması ve deniz seviyesinden dağ zirvesine kadar geniş bir aralığı kapsamasının, gradiyent 
boyunca fonksiyonel karakter değişimlerinin saptanmasında gerekli olduğunu göstermiştir. Ayrıca 
literatüre Anadolu gibi kıymetli bir coğrafyadan veri sağlaması, uzun vadede koruma biyolojisi odaklı 
çalışmalar için kaynak oluşturması ve bu alanda yapılabilecek diğer çalışmalar için öncü nitelikte 
olmasıyla ekoloji alanına katkı sunacaktır.

Abstract:
Functional traits are the set of measurable and observable traits that directly or indirectly 
affect the adaptation of species to their environment and ecological conditions, their survival, 
and the continuation of their generation. Functional traits are directly related to understanding 
the life history traits and evolutionary-biogeographic history of species. To understand plant 
community dynamics and plant communities' responses to interventions, the functional traits 
approach has been widely used in ecological studies in recent years. Despite the high level of 
species diversity it has, the number of studies conducted in this area in Anatolia is quite low. 
Within the scope of this thesis, the changes in the functional trait pattern of plant communities 
along an altitude gradient rising from sea level to 3007 m including different Mediterranean 
vegetation belts in southwestern Anatolia were investigated. In the study, the relationship of 
plant functional traits with altitude gradient and climatic variables was revealed. Leaf and 
stem samples were collected by direct field sampling along the altitude gradient, and field and 
laboratory measurements of functional traits were taken with appropriate methods. The main 
functional traits measured are leaf specific area, thickness, plant height, stem density, leaf dry 
matter content. With the findings obtained as a result of the analysis, the functional trait 
pattern, the change and diversity in the communities along the altitude gradient on a mountain 
that is thought to be representative for the Mediterranean were revealed, and the distribution
of the traits according to the different growth patterns of the plants throughout the 
communities was examined. The changes in the plant trait structure of the communities as the 
altitude increased were tested with basic statistics, generalized additive models and linear 
models. For many traits, a linear relationship was not detected along the altitude gradient, the 
change manifested itself in the form of oscillations. The findings obtained from the study 
showed that the gradient's covering all Mediterranean belts and a wide range from sea level to 
the mountain peak, in the studies of altitude gradients in the Mediterranean Basin, showed 
functional trait changes along the gradient. demonstrated that it is necessary to identify In 
addition, it will contribute to the field of ecology by providing data to the literature from a 
valuable geography such as Anatolia, creating a resource for studies focused on conservation 
biology in the long term, and being a pioneer for other studies that can be done in this field.