Madencilik faaliyetlerinin toprak kirliliği üzerindeki etkilerinin incelenmesi: Orhaneli ve Büyükorhan (Bursa) örneği
Investigation of the effects of mining activities on soil pollution: Orhaneli and Büyükorhan (Bursa) case
Yazar: OLGUN BÖBREK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SERPİL MENTEŞE
Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Coğrafya = Geography ; Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Ağır metaller = Heavy metals ; Bursa-Büyükorhan = Bursa-Büyükorhan ; Bursa-Orhaneli = Bursa-Orhaneli ; Kimyasal kirlilik = Chemical pollution ; Kirlilik = Pollution ; Madencilik = Mining ; Madencilik sektörü = Mining sector ; Toprak kirliliği = Soil pollution ; Çevre kirliliği = Environmental pollution

Özet:
Madencilik insanoğlu tarafından yapılan önemli bir ekonomik faaliyettir. Ancak
diğer birçok antropojenik faaliyetlerde olduğu gibi madencilik faaliyetleri de çevre
üzerinde birçok olumsuz etki bırakmaktadır. Toprak, su, hava ve gürültü kirliliği, arazi
degredasyonu, biyoçeĢitliliğin azalması, toprak çökmesi ve sağlık ile ilgili problemlerin
artması madencilik faaliyetlerinin çevresel etkilerinden birkaçını oluĢturmaktadır. Bu
nedenle bu çalıĢmada Orhaneli ve Büyükorhan (Bursa) çevresinde yürütülen madencilik
faaliyetlerinin toprak kirliliği (ağır metal) üzerinde olan etkilerini tespit etmek
amaçlanmıĢtır. Bu amaçla çalıĢma alanından, sistematik rastgele karalej yöntemi ile 19
adet toprak örneği alınmıĢtır. ÇalıĢma alanındaki ağır metallerin mekansal değiĢiminin
tespit edilmesinde, haritalanmasında ve risk değerlendirilmesinde jeoistatistiksel
yöntemlerden ordinary ve indicator kriking yöntemleri kullanılmıĢtır. ÇalıĢma
alanındaki her bir ağır metalin, maden ocakları ile iliĢkisini tespit etmek için mesafe
analizi yapılmıĢtır. Topraktaki ağır metallerin, maden ocaklarına yaklaĢtıkça yada
uzaklaĢtıkça nasıl etkilendiğini ortaya koymak için ise Pearson „Bivariate' Korelâsyon
analizi yönteminden yararlanılmıĢtır. Sonuç olarak en yüksek arsenik, bakır, cıva, çinko,
krom, mangan seviyeleri Orhaneli‟nin güneyindeki alanlarda tespit edilmiĢtir. En
yüksek alüminyum değerleri ise Büyükorhan‟ın kuzeyi ile kuzeybatısındaki alanda
gözlenmiĢtir. Diğer metallerin (demir, kadmiyum, kobalt, kurĢun, nikel ve vanadyum)
ise çalıĢma alanının kuzeyinde daha yüksek seviyelerde olduğu belirlenmiĢtir. Mesafe
analizi sonucunda ise sadece cıva metali dıĢında diğer metallerle maden ocakları
arasında anlamlı iliĢki tespit edilmiĢtir. Ayrıca alüminyum, arsenik, bakır, cıva, çinko,
demir, kadmiyum, kobalt, kurĢun ve mangan için belirtilen sınır değerlerin altında
değerler tespit edilirken krom, nikel ve vanadyum için ise sınır değerlerin üstünde
seviyeler tespit edilmiĢtir. Ağır metaller açısından kirli olarak görülen alanlar mermer
ve krom iĢletmelerinin çevresi olarak tespit edilmiĢtir. Ġlçeler birbiri ile kıyaslandığında
ise Orhaneli‟nde Büyükorhan‟a göre tüm kirleticilerde daha yüksek seviyeler tespit
edilmiĢtir.

Abstract:
Mining is an important economic activity carried out by human beings.
However, as with many other anthropogenic activities, mining activities have many
negative effects on the environment. Soil, water, air and noise pollution, land
degradation, biodiversity reduction, soil collapse and increasing health problems are
some of the environmental impacts of mining activities. Therefore, in this study, it is
aimed to determine the effects of mining activities carried out in Orhaneli and
Büyükorhan (Bursa) on soil pollution (heavy metal). For this purpose, 19 soil samples
were taken from the study area by systematic random blacking method. Ordinary and
indicator cricketing methods were used in the determination, mapping and risk
assessment of spatial changes of heavy metals in the study area. . Distance analysis was
performed to determine the relationship of each heavy metal in the study area with the
mines. Pearson-Bivariate Correlation analysis method was used to show how heavy
metals in the soil were affected as they approached or moved away from the mines. As a
result, the highest arsenic, copper, mercury, zinc, chromium, manganese levels were
found in the areas south of Orhaneli. The highest aluminum values were observed in the
north and northwest of Büyükorhan. Other metals (iron, cadmium, cobalt, lead, nickel
and vanadium) were found to be higher in the north of the study area. As a result of
distance analysis, a significant relationship was found between mines and other metals
except mercury metal. In addition, aluminum, arsenic, copper, mercury, zinc, iron,
cadmium, cobalt, lead and manganese values were determined below the limit values,
while chromium, nickel and vanadium levels were higher than the limit values. The
areas considered as dirty in terms of heavy metals were determined as the environment
of marble and chrome enterprises. When the districts are compared with each other,
higher levels of all pollutants have been detected in Orhaneli than Büyükorhan.