Çocuk yoksulluğunu anlamak: Mardin örneği
Understanding child poverty: The case of Mardin
Yazar: İSLAM AKÇE
Danışman: PROF. DR. SEMA BUZ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı / Sosyal Hizmet Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Sosyal Hizmet = Social Work ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Çocuk hakları = Children's rights ; Çocuk refahı = Child welfare ; Çocuk yoksulluğu = Child poverty

Özet:
Bu araştırma, yoksulluğun çocuk refahı üzerindeki etkilerini ve sonuçlarını, temel haklar ve yapabilirlik yaklaşımı çerçevesinde analiz etmeyi amaçlamaktadır. Çalışma, nitel araştırma desenlerinden durum çalışması deseni kullanılarak gerçekleştirilmiş ve araştırma grubunu 13 çocuk, 12 ebeveyn ve 35 profesyonel oluşturmuştur. Veriler, her grup için ayrı tasarlanan yarı yapılandırılmış görüşme formları ile toplanmış, ardından MAXQDA 2020 nitel veri analiz programı aracılığıyla tematik analiz sürecine tabi tutulmuştur. Analiz sonucunda "çocuk yoksulluğunun boyutları", "çocuk yoksulluğunun nedenlerine yönelik algılar", "yoksulluğun çocuklar üzerindeki etkileri: riskler ve hassasiyetler", "çocuk yoksulluğunun sonuçları ve çocukların yaşadığı zorluklar", "mücadele yöntemleri ve verilen hizmetler" ile "çocuk yoksulluğunun azaltılması ve sona erdirilmesine yönelik görüşler" başlıkları altında temalar belirlenmiştir.
Araştırma bulguları, çocuk yoksulluğunun hem maddi bir boyutu hem de çok boyuttan oluşan bir yapısı olduğunu ortaya koymaktadır. Çocuk yoksulluğunun; yapısal, ailevi, bireysel ve kaderci nedenleri bulunmakla beraber bu nedenlerin temelde yapısal nedenlere dayanmakta olduğu görülmüştür. Öte yandan yoksulluğun çocuk refahı üzerinde çocuk işçiliği, suça sürüklenme, bağımlılık ve istismar gibi etkiler oluşturduğu görülmüştür. Ayrıca yoksulluğun çocuklar üzerinde biyopsikososyal sonuçlar doğurduğu belirlenmiştir. Çocuklar ve ebeveynler, yoksullukla mücadelede farklı yöntemler geliştirirken; kurum ve kuruluşlar da çocuklara ve ailelere yönelik geliştirilen hizmet modelleriyle destek vermektedir. Bu kapsamda; yoksulluğun bağımlılık oluşturucu etkisini azaltmak için ailelerin güçlendirilmesi; koruyucu, önleyici ve iyileştirici hizmetlerin arttırılması; sosyal politika ve uygulamalarda hayırseverlik anlayışından hak temelli bir anlayışa dönüşümün gerçekleştirilmesi, politika ve araştırmalarda çocuk katılımının sağlanması önerilmektedir.

Abstract:
This study aims to analyze the effects and consequences of poverty on child welfare within the framework of fundamental rights and the capability approach. The research was conducted using a case study design, one of the qualitative research methods, and involved 13 children, 12 parents, and 35 professionals as the study group. Data were collected through semi-structured interview forms specifically designed for each group and were subsequently subjected to thematic analysis using the MAXQDA qualitative data analysis software. As a result of the analysis, six main themes were identified: "dimensions of child poverty," "perceptions of the causes of child poverty," "effects of poverty on children: risks and vulnerabilities," "consequences of child poverty and challenges faced by children," "coping strategies and provided services," and "opinions on reducing and eliminating child poverty."
The findings reveal that child poverty encompasses not only material deprivation but also a multidimensional structure. While the causes of child poverty include structural, familial, individual, and fatalistic factors, it was observed that these causes primarily stem from structural issues. Moreover, poverty was found to have significant impacts on child welfare, such as child labor, involvement in crime, addiction, and abuse. The study also identified the biopsychosocial consequences of poverty on children. Children and parents develop various strategies to cope with poverty, while institutions and organizations provide support through service models designed for children and families.
In this context, the study recommends strengthening families to mitigate the dependency-inducing effects of poverty, increasing protective, preventive, and rehabilitative services, transitioning from a charity-based approach to a rights-based perspective in social policies and practices, and ensuring child participation in policymaking and research.