Endülüslü Ebû İshâk el-İlbîrî ve dîvânı
Andalusian Abû Ishaq al-Ilbiri and his diwan
Yazar: KENAN YENİCELİ
Danışman: PROF. DR. HALİM ÖZNURHAN
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Arap edebiyatı = Arabian literature ; Dini edebiyat = Religious literature ; Divan edebiyatı = Divan literature ; Divanlar = Divans ; El-İlbiri = El-İlbiri ; Endülüs = Andalucia ; Endülüs edebiyatı = Andalusian literature ; Zühd = Asceticism ; Şairler = Poets ; Şiir = Poem

Özet:
Ebû İshâk el-İlbîrî, Müslümanların büyük bir medeniyet kurdukları Endülüs'te yaşamış bir şairdir. el-İlbîrî, edebî çevreler tarafından Endülüs zühd şiirinin en önemli şairlerinden biri kabul edilmiştir. Zâhid bir kişiliğe sahip olan el-İlbîrî, fıkıh ve hadis alanında âlim bir zat olup Endülüs idarî teşkilatında farklı görevler de üstlenmiştir. el-İlbîrî'nin dîvânında başta zühd olmak üzere mersiye, medih, fahr, hiciv gibi çeşitli konulara ait şiirler bulunmakla birlikte o, daha çok söylemiş olduğu zühd temalı şiirleri ile tanınmıştır. Dünya hayatının fâniliği, ihtiyarlık, ölüm, nefsi kınama, günahlardan pişmanlık, tövbe, Allah'ın rahmetini ümit etme, kabirlerden ve geçmiş milletlerden ibret alma, ahiret hayatı, takva, ibadete ve ilme teşvik etme gibi konular el-İlbîrî'nin zühd temalı şiirlerinde en çok değinilen hususları oluşturmuştur. O, Endülüs zühd şiirine hem şiirleriyle hem de üslûbuyla katkı sunarak gelişmesinde önemli bir rol oynamıştır. Münzevî bir zühd anlayışına sahip olmayan el-İlbîrî, şiirleriyle toplumsal hayatta aktif bir yaşam sürmüştür. Şiirleri, yaşadığı dönemin birtakım sosyal ve siyasî olaylarını aydınlatması yönünden araştırmacıların ilgi odağı olmuştur. el-İlbîrî'nin şiir dili, toplumun geneline hitap etmesi açısından sade ve akıcı bir üslupla öne çıkmıştır. İrşâd ve vaaz niteliğindeki kimi şiirleri, dilden dile dolaşarak insanlar arasında yaygınlık kazanmıştır. Bu çalışmada, Ebû İshâk el-İlbîrî'nin hayatı ile dîvânından hareketle şiirleri, muhteva ve şekil yönünden incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Endülüs, Ebû İshâk el-İlbîrî, zühd, dîvân, şiir.

Abstract:
Abu Ishaq al-Ilbiri is a poet who lived in Andalusia, where Muslims established a great civilization. al-Ilbiri has been accepted by literary circles as one of the most important poets of Andalusia ascetic poetry. al-Ilbiri, who has a ascetic personality, is a scholar in the field of Islamic law (fiqh) and hadith, and he also took on different duties in the Andalusia administrative organization. Although there are poems on various subjects such as asceticism, elegy, praise meth, pride (fahr), and satire in al-Ilbiri's diwan, he has been mostly known for his asceticism-themed poems. Topics such as the mortality of worldly life, old age, death, self-reproach, repentance, penitence, hoping for Allah's mercy, taking lessons from the graves and past nations, life in the hereafter, taqwa, encouraging worship and knowledge are all constituted the most mentioned issues in al-Ilbiri's ascetic poems. He played an important role in the development of Andalusia ascetic poetry by contributing both with his poems and his style. al-Ilbiri, who did not have an ascetic understanding of asceticism, led an active life in social life with his poems. His poems have been the focus of attention of researchers in terms of illuminating some social and political events of the period in which he lived. The poetic language of al-Ilbiri came into the prominence with a plain and fluent style in terms of appealing to the general public. Some of his poems, which are in the quality of guidance and sermon, have become widespread among people by circulating from language to language. In this study, Abu Ishaq al-Ilbiri's poems, based on his life and his divan, were examined in terms of content and form.

Keywords: Andalusia, Abu Ishaq al-Ilbiri, asceticism, diwan, poetry.