Abbasîlerin ilk döneminde Bağdat'ta siyasi ve sosyal durum (145-232/762-847)
Abbasids the first in the period in Bagdat political and social situation (145-232/762-847)
Yazar: NURULLAH PAZAR
Danışman: DOÇ. DR. ALİ HATALMIŞ
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion

Özet:
Bağdat, Abbâsîlerin ikinci halifesi ve kurumsal anlamda devleti kuran isim olarak da nitelendirilen Ebû Caʽfer el-Mansûr tarafından Dicle nehrinin batı yakasında 145-149/762-766 yılları arasında inşa edilmiştir. Bağdat, İslâm tarihinde eşine az rastlanan bir şehir planlaması yapılarak kurulmuş, bütün cadde ve sokaklar özenle şekillendirilmiştir. Şehir, kuruluş sürecinin tamamlanmasının ardından devletin başkenti olarak ilan edilmiştir. Çağına göre çok mükemmel imar planına sahip olduğu anlaşılan bu şehrin kuruluş aşamasında işin ehli uzman meslek erbabı davet edilmiş ve onların fikir ve tecrübelerinden yararlanılmıştır. 
Tezimizde incelediğimiz kadarıyla, Abbâsîlerin ilk yüzyılında Bağdat'ta bir takım siyasi ve sosyal hadiseler diyebileceğimiz ciddi sorunlarla da karşılaşılmıştır. Büyük çaplı siyasi ve toplumsal huzursuzluklar yarattığını düşündüğümüz bu sorunları başta halife olmak üzere devlet erkânı çözmeye çalışmıştır. Bu meyanda halife Mu'tasım devletin başkentini Sâmerrâ şehrine taşımıştır. Her ne kadar Sâmerrâ, 57 yıl kadar Abbâsî Devleti'nin başkentliğini yapmış olsa da, bu süre zarfında Bağdat, İslâm dünyasının en önemli dini, siyasi, ekonomik, sosyal ve kültürel merkezi olma vasfını Moğolların 656/1258 yılındaki işgali ve tahribatına kadar eski parlak günlerine dönememişir. Çalıştığımız dönem itibariyle ümran şehir Bağdat'ın, 145-232/762-847 yılları arasında siyasi ve sosyal durumunu değerlendirerek İslâm kültür ve medeniyeti tarihine katkıda bulunduğumuzu umuyoruz.

Anahtar kelimeler: Bağdat, Abbâsîler, Halife Mansûr ve Halifeler, Siyasi ve Sosyal Hayat.

Abstract:
Baghdad was built on the west bank of the Tigris River between 145-149/762-766 by Abu Ja'far al-Mansūr, the second caliph of the Abbasids and the man who institutionally established the state. Baghdad was built with an urban planning that is unprecedented in Muslim history, and all streets and avenues were carefully shaped. The city was declared the capital of the state after the completion of the establishment process. During the establishment phase of this city, which is understood to have a very perfect zoning plan according to its age, competent professionals were invited and their ideas and experiences were utilized.
As far as we have examined in our thesis, serious problems, which we can call some political and social events, were encountered in Baghdad in the first century of the Abbasids. These problems, which we believe created large-scale political and social unrest, were tried to be solved by the state authorities, especially the caliph. In this context, caliph Mu'tasım moved the capital of the state from Baghdad to the city of Samarra, which he had founded himself. Although Samarra served as the capital of the Abbasid State for 57 years, Baghdad remained the most important religious, political, economic, social and cultural center of the Islamic world until the Mongol invasion and destruction in 656/1258. However, after this invasion and destruction, the city never regained its former glory. We hope that we have contributed to the history of Islamic culture and civilization by evaluating the political and social situation of Baghdad between 145-232/762-847.

Keywords: Abbasids, Baghdad, Caliph al-Mansûr, Caliphs Political and Social Life