COVID-19 pandemi sürecinde periodontal ve sistemik hastalık ilişkisi
The relationship between periodontal and systemic diseases in the COVID-19 pandemic process
Yazar: İREM TOSUN BALCI
Danışman: PROF. DR. ÖZLEM FENTOĞLU
Süleyman Demirel Üniversitesi / Diş Hekimliği Fakültesi / Periodontoloji Ana Bilim Dalı / Periodontoloji Bilim Dalı
Derece: Diş Hekimliği Uzmanlık, 2022
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry ; Kardiyoloji = Cardiology
Dizin: Anjiyotensin konverting enzim = Angiotensin converting enzyme ; COVID 19 = COVID 19 ; Diş hekimliği = Dentistry ; Gingival hastalıklar = Gingival diseases ; Gingivit = Gingivitis ; Kalp hastalıkları = Heart diseases ; Kardiyovasküler hastalıklar = Cardiovascular diseases ; Korona virüs enfeksiyonları = Coronavirus enfections ; Metabolik hastalıklar = Metabolic diseases ; Periodontal hastalıklar = Periodontal diseases

Özet:
Amaç: COVID-19, kardiyo-metabolik sistemik ve periodontal hastalıklar,
'konak cevabı' hipoteziyle ortak bir patogeneze sahiptir. Renin-anjiotensin sistemi, üç
hastalık patogenezinde de önemli rol oynar. Amacımız, Pandemi sürecinde periodontal
ve sistemik hastalık ilişkisinde, anjiotensin dönüştürücü enzim (ACE) ve ACE-2
seviyelerinin serum ve salyada değerlendirilmesidir.
Gereç-Yöntem: Çalışmamıza, yaşları 18-72 arasında değişen kardiyovasküler
hastalık (KVH)'lı (n:64) ve sistemik sağlıklı (n:12) 76 birey dahil edildi.
Radyografik/klinik muayene sonrası klinik periodontal parametreler kaydedilerek,
serum ve uyarılmamış total salya örneklerinde ACE ve ACE-2 seviyeleri ELISA ile
değerlendirildi. Data SPSS Windows 20.0 ile analiz edildi.
Bulgular: Popülasyonumuzu KVH'lı (K:35, E:29) ve sistemik sağlıklı (K:6,
E:6) 76 birey oluşturdu. Bireylerin %50'sinde KVH'nın çoklu klinik fenotipleri
gözlenirken, periodontitisli hasta sayısı gingivitisli hasta sayısından fazlaydı. KVH' lı
grupta klinik periodontal parametreler sistemik sağlıklı gruba göre fazlayken, ACE ile
pozitif ACE-2 ile negatif korelasyon görüldü. COVID-19 geçirmiş grupta,
gingivitis/periodontitis oranı ½ idi. COVID-19 geçirmiş ve KVH' lı gruplarda; serum
ve salya parametreleri paralellik gösterirken, gingivitis mevcudiyetinde; KVH' lı
grupta serum ACE-2 ve salya ACE/ACE 2 oranı, COVID-19 grubunda ise; serum
ACE ve ACE 2 seviyeleri önemli artışlar gösterdi.
Sonuç ve Öneriler: ACE ve ACE-2; COVID-19, KVH ve periodontal hastalık
patogenezini yansıtabilen biyobelirteçlerdir. COVID-19 öyküsünde biyokimyasal
parametrelerle anlamlı korelasyonlar, üç hastalıkta da ortak sitokin fırtınasına dair
objektif kanıtlar sunmaktadır. Serum ve salya parametrelerindeki paralellik dikkate
alındığında, bulgularımız bu hasta gruplarında ortak tedavi stratejilerinin
geliştirilmesine yönelik çalışmalara ışık tutması bakımından öncüdür. Bu yaklaşım;
hasta yaşam kalitesinin arttırılması yanı sıra, COVID-19 gibi infeksiyöz-kardiyometabolik inflamatuvar sistemik hastalıklardan korunabilmek yönüyle halk sağlığı
adına çok büyük bir adım oluşturacaktır.
Anahtar kelimeler: COVID-19, sistemik hastalık, kardiyo-metabolik hastalık,
kardiyovasküler hastalık, periodontitis, gingivitis, serum,
salya, ACE, ACE-2

Abstract:
Background and aims: COVID-19, cardio-metabolic systemic and
periodontal diseases share a common pathogenesis with the 'host response' hypothesis.
The renin-angiotensin system is a pro-inflammatory marker that plays an important
role in the pathogenesis of all these three diseases. Our aim is to evaluate angiotensin
converting enzyme (ACE) and ACE-2 levels in serum and saliva in the relationship
between periodontal and systemic disease during the pandemic process.
Materials and methods: 76 individuals with cardiovascular disease (CVD)
(n:64) and systemic healthy (n:12) aged between 18 and 72 were included in our study.
After radiographic/clinical examination, clinical periodontal parameters were
recorded. ACE and ACE-2 levels in serum and unstimulated total saliva samples were
evaluated by ELISA. Data was analyzed with SPSS Windows 20.0.
Results: Our population consisted of 76 individuals with CVD (F:35, M:29)
and systemic healthy (F:6, M:6). While multiple clinical phenotypes of CVD were
observed in 50% of individuals, the number of patients with periodontitis increased
compared to the number of patients with gingivitis. While clinical periodontal
parameters increased in the CVD group compared to the systemic healthy group, they
showed a positive correlation with ACE and a negative correlation with ACE-2. In the
group with COVID-19, the gingivitis/periodontitis ratio was ½. In groups with both
COVID-19 and CVD; serum and saliva parameters showed parallelism. In the
presence of gingivitis, the ratio of serum ACE-2 and saliva ACE/ACE 2 increases in
the CVD group and in the COVID-19 group; serum ACE and ACE 2 levels showed
significant increases.
Conclusion and recommendations: ACE and ACE-2 biomarkers can reflect
the pathogenesis of COVID-19, CVD and periodontal disease. Significant correlations
with biochemical parameters in the history of COVID-19 provide objective evidence
of a common cytokine storm in all three diseases. Considering the parallelism in serum
and saliva parameters, our findings lead and shed light on the development of common
treatment strategies in these patient groups. This approach; in addition to increasing
the patient's quality of life, it will be a great step for public health in terms of protecting
from infectious-cardio-metabolic inflammatory systemic diseases such as COVID-19.
Keywords: COVID-19, systemic disease, cardio-metabolic disease, cardiovascular
disease, periodontitis, gingivitis, serum, saliva, ACE, ACE-2