Görsel-uzamsal zekaya göre zihinde canlandırmanın ilköğretim görsel sanatlar dersi kapsamında incelenmesi
The examination of cognitive imagination according to visual -spatial intelligence within the primary education visual arts course
Yazar: BEHİYE YETKİN ATACAN
Danışman: PROF. DR. CEMİLE ARZU AYTEKİN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Güzel Sanatlar Eğitimi Ana Bilim Dalı / Resim-İş Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Görsel sanatlar dersi = Visual arts course ; Görsel sanatlar eğitimi = Visual arts education ; Görsel-uzamsal zeka = Visual-spatial intelligence ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Ortaokullar = Secondary schools ; Perspektif = Perspective ; Uzamsal yetenek = Spatial ability ; Zeka = Intelligence ; Zihinsel imgeleme = Mental imagery ; Çoklu Zeka Kuramı = Multiple Intelligence Theory

Özet:
Görsel-uzamsal zeka; bireyin çevresini görme duyusu ile gözlemlemesi, algılaması ve değerlendirmesi sonucunda elde edilen uzaysal ve görsel düşünceleri resimler, şekiller ve imgelerle yansıtabilme yeteneğidir. Bu bağlamda araştırmada amaç; görsel olanın ve uzamın ne olduğunun sorgulanması, görsel-uzamsal zekanın Gardner' ın kuramındaki tanımı, kişideki özellikleri, geliştirilebilir olup olmadığı, uzamın yaratıcı düşünme, hayalden çizim yapma, iki ve üç boyutlu tasarımlardaki ifade becerileri ile olan ilişkisini incelemektir.
Araştırma İzmir İli Karabağlar ilçesinde yer alan Fevzi Çakmak Ortaokulu'nda öğrenim görmekte olan 6. Sınıf öğrencileri ile yürütülmüştür. Ön test-son test deney ve kontrol gruplu yarı deneysel desen ile yapılan araştırmada 10 deney 10 kontrol grubu öğrencisi yer almaktadır. Araştırmada veri toplamada ilgili literatür taraması, veri toplama araçları; Uzamsal Görselleştirme Testi, Zihinsel Döndürme Testi ve gözlem formu kullanılmıştır. Altı hafta süren uygulamada, Görsel Sanatlar Dersi Eğitim Programı'nda yer alan Perspektif konusu, deney grubu öğrencileri ile Çoklu Zeka Kuramı çerçevesinde; kontrol grubu öğrencileri ile mevcut öğretim yöntemleri esas alınarak yapılmıştır. Öğrencilerin birbirleri ile denk olup olmadıkları başlangıçta yapılan ön testin t-testi analizine tabi tutulması ile belirlenmiştir. Çoklu zeka kuramına dayanan etkinliklerin uygulandığı deney grubu öğrencileri ile mevcut öğretim yöntemlerinin uygulandığı kontrol grubu öğrencilerinin ön test- son test zihinsel döndürme ve uzamsal görselleştirme testleri 0.05 anlamlılık düzeyi esas alınarak MATLAB 2020a analiz programı ile analiz edilmiştir. Altı haftalık uygulama sürecinde gözlem formu ile öğrencilerin gelişimi takip edilmiştir. Uygulamanın son haftasında araştırmacı tarafından hazırlanan çizim yönergesi deney ve kontrol grubu öğrencileri ile paylaşılmıştır. Yapılan tek kaçış noktalı perspektif çiziminde deney grubu öğrencilerinin yönergeye daha uygun çizimler gerçekleştirdikleri görülmekte, ÇZK'ya dayalı öğretim yönteminin iki ve üç boyutlu tasarımlarda zihinsel döndürme ve uzamsal görselleştirme becerisine olumlu yönde katkısı olduğunu göstermektedir. ÇZK'ya dayalı öğretim yönteminin kullanıldığı deney grubu öğrencilerinin uzamsal görselleştirme ön test-son test ortalaması 3,3 iken kontrol grubu öğrencilerinin ön test-son test ortalaması 0,2 olarak tespit edilmiştir. ÇZK'ya dayalı öğretim yönteminin öğrencilerde uzamsal görselleştirme becerilerine olumlu yönde etkisi olduğu görülmektedir. Zihinsel döndürme ön test-son test ortalaması deney grubunda 5,4 iken kontrol grubu öğrencilerinde 3,7 olarak elde edilmiştir. ÇZK'ya dayalı öğretim yönteminin öğrencilerde zihinsel görselleştirme becerilerine olumlu yönde etkisi olduğunu ancak istatistiki olarak anlamlı olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmanın sonuçları göz önüne alındığında Çoklu Zeka Kuramı'nın başarıyı, öğrencilerde iki ve üç boyutlu tasarım yapma becerilerini, uzamsal düşünme kabiliyetlerini artırdığı görülmektedir. Bu nedenle Görsel Sanatlar öğretmenlerinin etkinlik hazırlama sürecinde öğrencilerin bireysel farklılıklara ve farklı zeka alanlarına sahip oldukları, görsel uzamsal zekanın geliştirilebilir olduğu düşünülerek planlama yapmaları önerilmektedir.
Anahtar Kelimeler: Görsel uzamsal zeka, zihinde canlandırma, Howard Gardner çoklu zeka kuramı, görsel sanatlar eğitimi.

Abstract:
Visual-Spatial Intelligence (VSI) is the ability for a person to express his/her spatial and visual ideas regarding the visually observed surronding objects by means of drawing shapes and images. In this regard, this study aims to question what is visual and what is spatial. In addition, VSI's definition in Gardner's theory, whether it is improvable or not, and the relation of spatial with creative thinking, with drawing from imagination, and with the ability of 2D and 3D designs are investigated.
The study was conducted with 6th-year middle school 20 students from Fevzi Çakmak Middle School located in Izmir, Karabaglar province of Turkey. 20 students were divided into two groups; 10 students in the control group and 10 studens in the experimental group. The data in the study has been acquired via literature review, Spatial Visualization Test (SVT), Mental Rotation Test (MRT) and Observation Form designed by the researched. In a six-weeks period, the topic 'Perspective' in the Visual Arts Course curriculum was studied both in the experimental and in the control group; in the experimental group, the topic was conveyed using a contemporary method based on the Multiple Intelligence Theory (MIT), and in the control group, it was conveyed using traditional methods. A t-test using the pre-test scores from the two different groups was conducted to determine whether these two groups were comparable to each other. The difference between pre-test and post-test scores of SVT and MRT were used to conclude whether the education based on MIT is more effective than the traditional methods. To this end, a t-test with 0.05 significany level was designed using the software program MATLAB 2020a. During these six weeks period, students' development was followed via the observation form. In the last week of the study, the students in both groups were tasked with a set of drawing instructions designed by the researcher. The results show that the students in the experiment group were not only more succesfull at following the given set of instructions for the one-point perspective rule, but also education based on MIT had a greater impact on the students' ability in spatial visualization and mental rotation. While the difference between the pre-test and post-test scores of SVT was 3.3 in the experimental group, it was only 0.2 in the control group, which (accompanied with the results of the t-test) suggests that education based on MIT leads to a more succcessful learning experience. Similary, while the difference between the pre-test and post-test scores of MRT was 5.4 in the experimental group, it was only 3.7 in the control group. However, the results of the t-test for MRT fails to lead to a statistically significant difference between the two groups. Overall, it is observed that education based on MIT has a greater impact on students' 2D/3D design abilities and their spatially thinking skills compared to the traditional methods. Hence, based on the results of this study, it is suggested that the educators should take into account that the VSI is improvable when designing the related curriculum.
Keywords: Visual-spatial intelligence, mental imagery, Howard Gardner multiple intelligence theory, visual art education.