Kamu özel ortaklığı uygulamaları ve havacılık sektörüne yönelik bir model önerisi
Public private partnership applications and a proposed model for the aviation sector
Yazar: BÜLENT TOPDEMİR
Danışman: PROF. DR. MURAT AZALTUN
İstanbul Okan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe Ve Denetim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Sivil Havacılık = Civil Aviation ; İşletme = Business Administration
Dizin: Finansman = Financing ; Havacılık = Aviation ; Havacılık sektörü = Aviation sector ; Kamu-özel sektör ilişkileri = Public-private sector relations ; Kamu-özel sektör ortaklığı = Public-private partnership

Özet:
Kamu hizmetlerinin özel sektör eliyle yürütülmesinin sağlanması için geçmişten
günümüze kadar birçok metot kullanılmıştır. Devlet bütçelerinin yetersizlikleri ve özel
sektörün bir takım avantajları sonrasında gündeme gelen kamu hizmetlerinin özel sektör
tarafından yerine getirilebileceği fikri, ilk olarak özelleştirme adı altında ortaya çıkmıştır.
Ancak özelleştirilen hizmetlerin tamamen özel teşebbüslerin himayesine bırakılmasına
getirilen eleştiriler ve hizmetlerin yürütülmesinde karşılaşılan problemlerden dolayı, kamu
ve özel sektörün birlikte işin içinde olduğu daha efektif ve uygulanabilir bir yöntem olan
kamu özel sektör ortaklıkları ortaya çıkmıştır.
Günümüzde, kamu hizmetinin finansmanında kamunun tek başına bütün riskleri
üstlenmesi ve özellikle altyapı yatırımlarının tüm finansmanını sağlaması devlet
politikaları gereği istenilen bir durum değildir. Bunun yayında, özel sektöründe kamu
hizmeti alanında aktif olarak yer almak istemesi kamu hizmetlerinin birlikte verilmesinin
önünü açmıştır.
Kamu ve özel sektör ortaklıkları, dünya genelinde özellikle enerji, sağlık, haberleşme ve
ulaştırma sektörlerinde yaygın olarak kullanılmaya başlamış, dünyadaki kamu özel sektör
ortaklıklarındaki bu gelişmeler Türkiye'ye de paralel olarak yansımış ve birçok sektörde
kamu özel sektör ortaklıkları kullanılmaya başlamıştır.
Kamu özel ortaklıklarının kullanıldığı önemli alanlardan biri olan ulaşım sektörü,
küreselleşme ve uluslararası ticaretin gelişmesi ile önemli bir konum kazanmıştır.
Ulaştırma sektörüne olan yoğun talep daha fazla altyapı yatırımlarını ve bununla birlikte
ciddi finansman ihtiyaçlarını beraberinde getirmiştir. Oluşan bu talep ile birlikte insanların
gün geçtikçe artan güvenlik, konfor ve özellikle hız konusundaki talepleri ulaştırma
sektöründeki hava ulaşımını öne çıkarmış ve dünyada ciddi bir talep artışı yaratmıştır.
Bu tezin konusunu havacılık sektöründeki, terminal işletmecilik modelleri
oluşturmaktadır. Kamu tarafından açılan ihaleler sonrasında terminal işletmecilikleri, yap
işlet devret veya kirala işlet devret modelleri ile özel sektöre bırakılmaktadır. Çalışmanın

10

içeriğinde Türkiye'nin en fazla kullanılan beş büyük havalimanlarındaki yap işlet devret ve
kirala işlet devret modellerinin analizi yapılarak her bir ihalenin mali durumu
incelenmiştir. Çalışmada tamamen özel sektöre bırakılan işletmeciliğin yerine, belirlenecek
bir oranda kamunun ortak edilmesi önerilmiş, bu sayede kamu tarafının daha fazla kontrol
gücünü elinde tutacağı, ayrıca tahmin edilenin üzerinden oluşacak karlardan ve değerlenen
şirketlerin getirilerinden kamunun pay almasının sağlanabileceği ifade edilmiştir. Bu
sayede kamunun işletmeciler üzerindeki kontrol gücünün artacağı, ayrıca kırılganlıklarda
oluşacak zararların bir kısmına kamunun katılmasının mümkün olabileceği tespiti
yapılmıştır.
Çalışmanın model önerisi olan kamu ve özel sektörün bir arada yürütecekleri
işletmecilik, Analitik Hiyerarşi Prosesi ile test edilmiş, çalışmaya ilişkin detaylara tezin
içerisinde yer verilmiştir.

Abstract:
Over the years, various methods have been used to provide public services by the
private sector. The inadequacy of the budgets of the governments and several advantages
of the private sector created the idea that the public services can also be provided by the
private sector, which first became known under the name privatization. However, the
control of the privatized service solely by the private sector received many criticisms and
created various problems in its practice, which have resulted in a more effective and
feasible method of public-private sector partnership where the public and private sector are
jointly involved.
Today, it is not desired for the government to undertake all the risks and provide all the
funding of public services, in particular infrastructure in compliance with the pursued
government policies. Further, the private sector wishes to actively engage in the provision
of public services.
At the global level, public-private sector partnerships have been mainly utilized in the
energy, healthcare, communication and transportation sectors. Such global developments
in public-private sector partnerships have been similarly observed in Turkey, where public-
private sector partnerships have been utilized in many sectors.
Transportation is an important area in which public-private sector partnerships have
been extensively used and has assumed a significant role due to the burgeoning of
international trade with globalization. The extensive demand for transportation resulted in
more infrastructure investments which required serious funding. The demand of the people
for security, comfort, and especially speed is reflected in the transportation sector, where
the demand for air transportation among different modes of transportation has increased.
In this thesis, we discuss models of terminal operations in the aviation sector. Following
invitations to tender by the public sector, terminal operations are relegated to the private
sector using the build-operate-transfer or lease-operate-transfer models. We present the

12

financial status of each tender using an analysis of the build-operate-transfer and lease-
operate-transfer models in Turkey's five most commonly used airports. In the thesis, we
propose a new model, where instead of handing over the terminal operations entirely to the
private sector, the public jointly handles terminal operations with the private sector at a
determined ratio, so that the public sector will have more control over the process and a
bigger share of the profits and the returns of the valued companies can be attained by the
public sector. Such a model will enable the government to make gains from the revenues
beyond expected, and bear some of the losses that might occur during vulnerabilities.
The public and private sector joint operation model proposed as this thesis has been
tested by Analytic Hierarchy Process and the details on the study are provided in the thesis
in detail.