Akyatan lagününde tuzluluk ve bazı kirlilik düzeylerinin saptanarak coğrafi bilgi sistemi destekli dağılımlarının belirlenmesi
Determination of salinity and some pollution levels with geographic information systems in akyatan lagoon
Yazar: AYŞEGÜL DEMİR
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ZELİHA SELEK
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Bölümü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering
Dizin: Coğrafi bilgi sistemleri = Geographical information systems ; Su kalitesi = Water quality ; Sulak alanlar = Wetlands

Özet:
Bu çalışmada, Türkiye'nin en büyük sulak alan sistemi Akyatan Lagününün Aralık 2007-Ağustos 2008 dönemleri arasında sıcaklık, çözünmüş oksijen (ÇO), pH, alkalinite, elektriksel iletkenlik (Eİ), tuzluluk, çözünmüş katı madde (ÇKM), klorür (Cl-), askıda katı madde (AKM), sülfat, kimyasal oksijen ihtiyacı (KOİ), toplam fosfor (TP), amonyum, nitrit, nitrat, toplam koliform (TC) ve fekal koliform (FC) gibi fiziksel, kimyasal ve bakteriyolojik parametrelerin değişimleri 15 farklı istasyonda aylık periyotlarda izlenmiştir. Bu parametrelerin lagün içerisinde alansal dağılımlarını gözlemlemek amacıyla, Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) kullanılarak, alansal dağılım haritaları çıkartılmıştır. Sonuç olarak; Akyatan lagünü yüzey suyu pH değerlerinde nispeten küçük bir artış, ÇO değerinde ise fazla bir değişimin olmadığı gözlenmiştir. Lagünün batı bölgesinde Tuzluluk, Eİ, ÇKM ve Cl- değerlerinin, denizin 1,5-2 katı kadar yüksek değerlere ulaştığı görülmüştür. AKM değerinin yağış, rüzgar ve dalganın etkisiyle yükseldiği saptanmıştır. Sülfat değerinde çok yüksek sonuçlara rastlanmamış ancak, drenaj kanallarındaki sülfat sonuçlarının, lagüne göre daha düşük seviyelerde seyrettiği görülmüştür. Amonyumun drenaj kanallarında düşük, lagün suyunda ise kışın lagünün batı ve yazın da doğu bölgelerde yüksek değerlerde olduğu tespit edilmiştir. TP, nitrit, nitrat ve KOİ değerleri genelde lagünün batı ucunda ve drenaj kanallarının döküldüğü bölgelerde yüksek seviyelerde olduğu saptanmış ancak, yaza doğru lagün içinde bir düşüş görülmüştür. Su kalitesini gözlemek amacıyla bakılan bütün parametreler; iklimsel, hidrolojik, hidrodinamik olaylar ve insan faaliyetlerinin etkisi ile lagün içerisinde birbirinden farklı değişim göstermiş ve bu değişimler CBS kullanılarak net bir şekilde gözlemlenme imkanı bulmuştur.

Abstract:
In this study, Akyatan lagoon, which is among the largest wetland systems in Turkey, was characterised based on temperature, dissolved oxygen (DO), pH, alkalinity, electrical conductivity (EC), salinity, total dissolved solids (TDS), chloride (Cl-), total suspended solids (TSS), sulphate, chemical oxygen demand (COD), total phosphate (TP), ammonium, nitrite, nitrate, total coliform(TC) and fecal coliform (FC) a period between December 2007-August 2008. Seasonal and local variation were determined on a monthly basis in terms of these physical, chemical and bacteriological parameters at fifteen sampling stations previously determined. İn order to determine spatial distribution of these parameters around the lagoon, Geographic İnformation System (GIS) were used and the distribution maps were formed. Finally, these values obtained were compared to the previous studies carried out in Akyatan lagoons. As a result, pH increased, DO values did not differ significantly. Lagoon is defined as hypersalinity lagoon, because of the salinity, EC, TDS and Cl- values 1,5-2 times higher than sea water. However TSS and sulphate values were much higher those observation the drainage channels. COD was found high levels towards the west of teh lagoons as well as where the drainage channels discharge. Ammonium values observed in the drainage channel were low, however, ammonium was high in the west of the lagoon in the spring months and east of the lagoon, in the summer months. TP, nitrite, nitrate values were found generally high in the west and the drainage channal discharge point with decreasing trent in the summer months with GIS maps, the variation in the water quality of the lagoon in terms of climatic; hydrological; hydrogeological; hydrodinamic and human factors were summarized.