Hemodiyaliz hipotansiyonunu önlemede sodyum ve ultrafiltrasyon profili uygulamanın etkinliği
Effectiveness of sodium and ulrafiltration profile in preventing hemodialysis hypotension
Yazar: BİRGÜL PALABIYIK
Danışman: DOÇ. DR. FADİME ÇINAR
İSTANBUL NİŞANTAŞI ÜNİVERSİTESİ / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı / Sağlık Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sağlık Yönetimi = Healthcare Management

Özet:
Giriş: Hemodiyaliz, kronik böbrek yetmezliği olan hastalar için hayatı sürdürebilmeleri 
adına kritik bir tedavi yöntemidir. Diyaliz seanslarının yaklaşık %20'sinde meydana 
gelen hipotansiyon; bulantı, kusma, kramp, baş dönmesi gibi semptomların yanı sıra 
diyalizin etkinliği, hastanın yaşam kalitesi ve mortalite ile yakından ilişkilidir. Sodyum, 
üre konsantrasyonundaki azalma ile oluşan osmotik basınç değişikliğini dengeleyerek 
hipotansiyon ve buna bağlı görülen komplikasyonların sıklığını azaltır. Ultrafiltrasyon
(UF) hemodiyaliz sırasında fazla sıvının vücuttan uzaklaştırılma hızını ifade eder. 
Hipotansiyon ve buna bağlı komplikasyonlar yaşam kalitesini olumsuz yönde 
etkiledikleri gibi sık hemşire müdahaleleri gerektirerek iş gücü kaybına da neden 
olmaktadır.
Amaç: Bu çalışmanın amacı hemodiyaliz esnasında sodyum ve ultrafiltrasyon (UF) 
profili ayarlamalarının hipotansiyon üzerindeki etkilerini kapsamlı bir şekilde 
incelemektir. 
Gereç ve Yöntem: Bu çalışma yüksek lisans tezi kapsamında randomize klinik kontrollü 
bir çalışma türünde olup, Ocak 2023 ve Aralık 2023 tarihleri arasında Türk Böbrek Vakfı 
Özel Memorial Hizmet Hastanesi ve Ahmet Ermiş Diyaliz Merkezi İktisadi İşletmesi 
Diyaliz Merkezi'nde örnekleme dahil edilme kriterlerini karşılayan 39 deney grubu ve 41 
kontrol grubu olmak üzere 80 hasta ile gerçekleştirildi. Hastaların deney ya da kontrol 
grubunda yer alma durumunun belirlenmesi için basit randomizasyon örneklem tekniği
kullanıldı. Araştırma verileri, "Hasta Tanılama Formu" ve "Hemodiyaliz Ünitesi Hemşire 
Takip Formu" ile toplandı. Kontrol grubundaki hastalara 10 seans boyunca rutin 
hemodiyaliz tedavisi uygulanırken, deney grubundaki hastalara 10 seans boyunca 
sodyum ve ultrafiltrasyon profili uygulandı.
Bulgular: Hemodiyalizde sodyum ve UF profil ayarlamalarının, özellikle kuru ağırlık ve 
kan basıncı üzerinde önemli etkileri olduğunu göstermektedir. Deney grubunda kilo sonra 
değerlerinde, kilo önce değerlerine göre anlamlı bir düşüş tespit edilmiştir( p= 0,000). 
Deney ve kontrol grubunda sistolik kan basıncı ölçümlerinde anlamlı düşüşler tespit 
edilmiştir. Deney grubunda sistolik kan basıncı önce ortalaması 134.667±16,439 iken, 
sistolik kan basıncı sonra ortalaması 114,795±20,109 olmuştur. Diastolik kan basıncı 
ölçümleri deney grubunda anlamlı şekilde düşüş göstermiştir. Diastolik kan basıncı önce 
ortalaması 79,282±10,221 iken, diastolik kan basıncı sonra ortalaması 73,641±12,656 
bulunmuştur. İstatistiksel analizler, SPSS for Windows 22.0 programı kullanılarak, 
tanımlayıcı istatistikler (sayı, yüzde, ortalama, standart sapma) ve bağımsız gruplarda Kikare, Fisher Exact testi ve t-testi kullanılmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 
kabul edilmiştir. 
Sonuç ve Öneriler: Kontrol grubunda sistolik kan basıncı önce ortalaması deney 
grubundaki sistolik kan basıncı önce ortalamasından yüksek bulunmuştur. Kontrol ve 
deney grubunda diastolik kan basıncı önce ortalamalarında anlamlı bir fark tespit 
edilmemiştir. Her iki grupta da sistolik kan basıncı sonra ortalamalarında kan basıncı önce 
ortalamalarına göre anlamlı düşüş tespit edilmiştir. Hem kontrol hem deney grubunun 
sistolik kan basıncı sonra değerleri literatürün kabul ettiği normal sınırlar içerisindedir. 
Hemodiyaliz hastaları için sodyum ve UF profil ayarlamalarının bireyselleştirilmesi her 
hastanın özgün ihtiyaçlarına uygun tedavi sağlamak için önemlidir. Hemodiyaliz 
tedavisinde sodyum ve UF profil ayarlamalarının etkileri hakkında daha fazla araştırma
yapılması ve bu bulgulara dayanarak etkili sağlık politikaları geliştirilmesi 
gerekmektedir.

Abstract:
Introduction: Hemodialysis is a critical treatment method for patients with chronic 
kidney failure in order to maintain life. Hypotension, which occurs in about 20% of 
dialysis sessions, is closely related to the effectiveness of dialysis, patient's quality of life 
and mortality, as well as symptoms such as nausea, vomiting, cramps, dizziness. Sodium 
reduces the frequency of hypotension and related complications by balancing the osmotic 
pressure change caused by a decrease in urea concentration. Ultrafiltration (UF) refers to 
the rate at which excess fluid is removed from the body during hemodialysis. Hypotension 
and related complications negatively affect the quality of life, as well as require frequent 
nurse interventions, resulting in a loss of labor.
Objective: The aim of this study is to comprehensively examine the effects of sodium 
and ultrafiltration (UF) profile adjustments on hypotension during hemodialysis.
December January 2023 and December 2023, This study was conducted in the Turkish 
Kidney Foundation Private Memorial Hizmet Hospital and Ahmet Ermiş Dialysis Center 
Economic Enterprise Dialysis Center with 80 patients, including 39 experimental groups 
and 41 control groups, who met the sampling inclusion criteria Dec. 2023. 
Materials and Methods: This study is a type of randomized clinically controlled study 
within the scope of the master's thesis. A simple randomization sampling technique was 
used to determine the participation status of patients in the experimental or control group. 
The research data were collected with the "Patient Diagnosis Form" and the 
"Hemodialysis Unit Nurse Follow-up Form". Routine hemodialysis treatment was 
applied to patients in the control group for 10 sessions, while sodium and ultrafiltration 
profiles were applied to patients in the experimental group for 10 sessions.
Results: It shows that sodium and UF profile adjustments in hemodialysis have 
significant effects, especially on dry weight and blood pressure. In the experimental 
group, a significant decrease was found in the values after weight, compared to the values 
before weight( p= 0.000). Significant decreases in systolic blood pressure measurements 
were found in the experimental and control groups. In the experimental group, the average 
systolic blood pressure was 134.667±16.439 before, while the average systolic blood 
pressure was 114.795±20.109 after. Diastolic blood pressure measurements showed a 
significant decrease in the experimental group. The mean diastolic blood pressure was 
79.282±10.221 before, and the mean diastolic blood pressure was 73.641±12.656 after. 
Statistical analyses, descriptive statistics (number, percentage, mean, standard deviation) 
and Chi-square, Fisher's Exact test and t-test were used for independent groups using 
SPSS for Windows 22.0 program. The statistical significance level was accepted as 
p<0.05.
Conclusions and Recommendations: The average systolic blood pressure in the control 
group was found to be higher than the average systolic blood pressure in the experimental 
group before. No significant difference was found in the mean diastolic blood pressure in 
the control and experimental groups before. In both groups, a significant decrease in 
systolic blood pressure after the average blood pressure compared to the average before 
was found. The systolic blood pressure values of both the control and experimental groups 
are within the normal limits accepted by the literature. For hemodialysis patients, 
individualization of sodium and UF profile adjustments is important to provide treatment 
appropriate to the specific needs of each patient. More research should be conducted on 
the effects of sodium and UF profile adjustments in hemodialysis treatment and effective 
health policies should be developed based on these findings.