Örgüt içerisinde yalıtılmış ve otonom bölümlere karşı geliştirilen olumsuz ilişkiler
Negative ties developed against isolated and autonomous departments within the organization
Yazar: YAHYA KEMAL ULUSOY
Danışman: PROF. DR. HULUSİ CENK SÖZEN
Başkent Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Yönetim ve Organizasyon Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Ağlar = Networks ; Örgüt yapısı = Organizational structure ; Örgütsel güç = Organisational power ; İlişki ağları = Relationship networks

Özet:
Örgütler, hayatta kalmak için çevre koşullarına ve karşılaştığı belirsizliklere karşı baş etmek zorundadır. Bu amaçla yapılarında çeşitli uzmanlıkta alt bölümler tasarlarlar. Uzmanlaşmış bölümler sorumluluğundaki çıktıları oluşturmak için örgütün onlara sağlayacağı fakat sınırlı olan kaynaklara ihtiyaç duyarlar. Örgütte aynı kaynağa ilgi duyan başka bölümlerin varlığı rekabet ortamı oluşturacaktır. Kaynağı elde etmede avantaj sağlamak için bölümler çıkarları doğrultusunda güçlerini kullanabileceklerdir. Güç vasıtası ile kaynak paylaşımındaki çıkarcılık bölümler arası kurulan ağ ilişkilerinin olumsuz bir hale gelmesine neden olabilecektir. Bu bağlam da anılan bölümlerdeki bireyler arası gerçekleşecek ilişkilerin türüne yansıyabilecektir. Bu içerikte düzenlenen araştırmamız kapsamında, temel olarak "yalıtılmış ve otonom bölümlere karşı geliştirilen olumsuz ilişkilerin kökeni nedir?" sorusuna cevap aranmıştır.
Anılan olumsuz ilişkilerin yapısal biçimde nasıl belirlendiğini keşfetmek için yaptığımız araştırmamız, devlet kurumlarına teknolojik sistem çözümleri sağlayan,  çalkantılı çevre koşullarında faaliyet gösteren, matris yönetim biçimi uygulayan ve yüksek seviyede uzmanlaşmış bir vakıf kuruluşundan elde edilen verilerle gerçekleştirilmiştir. Araştırma sorusuna cevap bulmak amacıyla nitel ve nicel bakış açılarını beraber kullandığımız çalışmamızda önce sosyal ağ anketi yöntemiyle nicel veri toplanmıştır. UCINET Programı vasıtasıyla örgütteki bölümler arası "ilişki ağ" şeması ve bölümlerin merkezilikleri çıkarılmıştır.  Buna ilaveten yapılan nitel araştırma ile örgüt hakkında kıymetli bilgi ve dokümanlara ulaşılmış ve tüm bunların içeriğini daha doğru biçimde değerlendirebilmek için katılımcı gözlemciliğin yanı sıra seçili bölüm çalışanları ile bireysel ve odak grup mülakatları düzenlenmiştir. Verilerin analizi bütüncül şekilde yapılarak çeşitli çıkarımlarda bulunulmuş ve bir model elde edilmiştir.
Veri analizleri sonucunda; örgütün çalkantılı çevre koşullarında kaynak teminindeki tepkiselliğini etkince sağlayabilmesi için bazı özel bölümlerini dış etkilerden korumak ve yapacağı değerli çıktılarını sürekli kılmak için çevreden yalıtarak otonom bir hale getirdiği, bu durumun anılan bölümlerde nispeten güçlenmeye sebep olduğu, güçlenen bölümlerin kaynak dağılımındaki çıkarlarını örgütteki diğer bölümlere göre fazlaca gözetme imkânı buldukları, güçlü bölümlerin çıkarlarını gözetemeyen diğerleri tarafından sevilmedikleri, çıkar kaybına uğrayan bölümlerin bunun nedeni olarak güçlü bölümleri suçladıkları unsurları saptanmıştır. Güçlü bölümlere olumsuz ilişki besleyen fakat aynı zamanda onlara bağımlı da olan güçsüz bölümlerin, kendi çıkarlarını gözetmek için güçlü bölümler ile değiş tokuş bazlı olumlu ilişki de kurmak zorunda kaldıkları hususu ayrıca tespit edilmiştir.
Sonuç olarak yalıtılmış ve otonom bölümlere karşı geliştirilen olumsuz ilişkilerin kökeni nedir?" sorusuna cevap bulmak için yapılan araştırma sonrası elde edilen bulgular ve çıkarımlar kapsamında keşfedildiği düşünülen modele göre, örgütteki bölümler arasındaki kaynak paylaşımında çıkarcılık, bölümler arası olumsuz ilişkilerin gerçekleşmesine sebep olmaktadır. Bölümlerin çıkarcılığı ve bölümler arası olumsuz ilişkiler alakasında, örgüt tasarımı gereği farklılaşan bölümlerin güçleri aracılık yapmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Örgütsel Ağlar, Merkezilik, Güç, Çıkarcılık, Olumsuz İlişkiler

Abstract:
Organizations have to cope with environmental conditions and uncertainties in order to survive. For this purpose, they design specialized subdepartments of various expertise in their structures. Specialized departments need the limited resources that the organization can provide to them to create the outputs under their responsibility. The existence of other departments in the organization that are interested in the same resource will create a competitive environment. In order to gain an advantage in obtaining the resource, the departments will be able to use their power in line with their interests. Self-interest in sharing resources through power may cause the network relations/ties between departments to become negative. This context may also be reflected in the type of ties that will occur between individuals in the aforementioned departments. Within the scope of our research organized in this context, the answer to the question of "what are the origins of negative ties developed against isolated and autonomous departments" was sought.
Our research to explore how the aforementioned negative ties are determined in a structural way was carried out with data obtained from a highly specialized foundation institution that provides technological system solutions to government institutions, operates in turbulent environmental conditions, implements matrix management style. In our study, in which we used qualitative and quantitative perspectives together in order to find an answer to the research question, firstly, the network ties between the departments in the organization and the centrality of the departments were determined by means of a social network questionnaire. In addition, valuable information and documents about the organization were obtained through qualitative research, and in addition to participant observation, individual and focus group interviews were held with selected department employees in order to evaluate the content of all these more accurately. The analysis of the data was carried out in a holistic way, various inferences were made and a suitable model was obtained.
After the data analysis such inferences have been made: In order to ensure the responsiveness of the relevant organization in the supply of resources effectively in the turbulent environmental conditions, the subject organization makes some departments autonomous by isolating them from the environment in order to protect them from external influences and to sustain their valuable outputs. This situation causes these departments to become more powerful. The powerful departments have the opportunity to take advantage of their interests more than the weak. The powerful departments are not liked by the others who cannot take care of their interests. The weak departments that have lost their interests blame the powerful departments for their loss. In addition, it has been determined that the weak, who have a negative ties with the powerful departments, but are also dependent on them, have to establish a positive exchange-based relationship with the powerful departments in order to protect their own interests.
As a result, within the scope of the data obtained after the research to the model that is thought to have been discovered to find the answer to the question of "what are the origins of negative ties developed against isolated and autonomous departments", self-interest in the organization determines the interdepartmental negative ties. The power of the department, which differs due to the organizational design, mediates the relation between departments' self-interest and interdepartmental negative ties.

Keywords: Organizational Networks, Centrality, Power, Interest, Negative Ties