Kani divanı sözlüğü (Gazeller bölümü): Bağlamlı dizin ve işlevsel sözlük
Glossary of Kani's divan (Ghazals section): Concordance and functional glossary
Yazar: NECMİYE KELEMCİ
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET ÖZDEMİR
Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: 18. yüzyıl = 18. century ; Divan edebiyatı = Divan literature ; Divan şiiri = Court poem ; Divanlar = Divans ; Gazeller = Ghazals ; Kani = Kani ; Söz varlığı = Vocabulary ; Şiir = Poem

Özet:
Klasik Türk şiirinin kökleri; Arap ve Fars edebiyatıyla birlikte Osmanlı Devleti'nin
hüküm sürdüğü Balkanlar, Orta Avrupa ve Kırım gibi coğrafyaların da edebȋ ve kültürel
unsurlarını içinde barındıran çok zengin bir kelime hazinesine ve kültürel arka plana
dayanmaktadır. Yaşanılan coğrafyanın değişmesi ve kullanılan dildeki şekilsel
değişikliğin de içinde bulunduğu birçok etken şiirin arka planını oluşturan kültüre
yabancılaşmamıza neden olmuştur. Bunun sonucunda günümüzde klasik Türk şiirinin
anlaşılması güçleşmiştir. Tez çalışmamızda, klasik Türk şiirindeki söz varlığının
kültürel zenginliğinin ortaya çıkarılabilmesine katkı sağlayabilmek için XVIII. yüzyıl
eserlerinden olan "Kânȋ Dȋvânı"nın bağlamlı dizin yöntemi ile sözlüğü hazırlanıp bir
inceleme yapılmıştır. Divandaki şiirler dönemin kültürel anlayışına ve şairin edebȋ
kişiliğine bağlı olarak anlamlandırılmış ve incelenmiştir.
"Kȃnȋ Dȋvânı" üzerine yapılan çalışmamız beş bölümden oluşmaktadır. "Birinci
Bölüm"de Kȃnȋ'nin hayatı, edebȋ kişiliği ve eserleri hakkında bilgiler verilmiştir.
"İkinci Bölüm"de dil ve üslup özellikleri ele alınarak şiirlerin söz varlığı incelenmiştir.
"Üçüncü Bölüm"de Kȃnȋ'nin gazellerindeki duygu ve düşünce unsurları belirlenerek
şiirlerin muhtevası ortaya konulmaya çalışılmıştır. "Dördüncü Bölüm"de şiirlerde geçen
şahsiyetler ve kahramanlar tespit edilerek tanıtılmıştır. "Beşinci Bölüm"de kelimelerin
yazımı ile ilgili öneriler verilmiştir. Son olarak "Kȃnȋ Divanı'nın (Gazeller Bölümü):
Bağlamlı ve İşlevsel Sözlüğü" ek olarak sunulmuştur.
Bu çalışma ile birlikte özelde Kȃnȋ'nin gazellerinin söz varlığı ve kültürel arka planı
genelde ise XVIII. yüzyılın edebȋ zihniyeti ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır.

Abstract:
Classical Turkish poetry, has a rich vocabulary and cultural background which hosts
cultural and literary elements of Arabic and Persian languages as well as regions that
Ottoman Empire once reigned such as Balkans, Central Europe and Crimea. Various
factors including changes in geography and modal of language caused an estrangement
to the culture that establishes the background of poetry. As a consequence, classical
Turkish poetry has become harder to understand nowadays. In this thesis work, a
dictionary of XVIII. century work, "KaniDivanı", was developed by utilizing contextual
index method to unearth cultural richness of vocabulary of classical Turkish poetry and
an examination was performed. The poetry were studied and explained in accordance
with cultural mentality of period and literary characteristics of poet.
Our study on poetry of Kȃnȋ under lyrics part consists of five chapters. In the First
Chapter, general information about life of Kȃnȋ, his literary characteristics and his
artistic work were given. Second Chapter houses vocabulary in light of his linguistic
and wording features. In Third Chapter poetric content was presented using
determination of sentiment and imagination in his lyrics. Characters and heroes from
poetry were introduced in Fourth Chapter. Suggestions for spelling of vocabulary were
given in Fifth Chapter. Lastly, Contextual and Functional Dictionary of (Lyrics Part of)
Kȃnȋ Divan were presented as appendix.
Vocabulary and cultural background of Kȃnȋ lyrics in particular and literal mentality of
XVIIIth century in general were presented with this study.