Dağılışından sonra sosyalist Yugoslavya'yı hatırlamanın nostaljik boyutu: Saraybosna örneği
The nostalgic dimension of remembering socialist Yugoslavia after its dissolution: The case of Sarajevo
Yazar: MELİH FİLİZ
Danışman: PROF. DR. ŞEREF ULUOCAK
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Bölge Çalışmaları Ana Bilim Dalı / Balkan Araştırmaları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Bosna-Hersek-Saraybosna = Bosnia-Herzegovina-Sarajevo ; Kimlik = Identity ; Kolektif bellek = Collective memory ; Kolektif kimlik = Collective identity ; Nostalji = Nostalgia ; Yugoslavya = Yugoslavia

Özet:
Soğuk Savaş'ın sona erişi ve yükselen ulusçulukların etkisiyle reel sosyalizmden liberal/kapitalist sisteme geçiş sürecini; bir başka ifadeyle post-sosyalizmi deneyimleyen Doğu Avrupa toplumlarının bazı kesimlerinde, geçiş süreci ile oluşturulmaya çalışılan yeni düzenlerden ve bu sürecin doğurduğu toplumsal, siyasi, ekonomik ve kültürel sonuçlardan bir hoşnutsuzluk ile yabancılaşma durumu gün yüzüne çıkmıştır. Bu hoşnutsuzluk ve yabancılaşma durumu, mevcut gerçeklikler ile kıyaslandığında daha arzu edilebilir gerçeklikleri barındıran sosyalist geçmişlere yönelik nostaljinin içkin olduğu kültürel fenomenlerde somutlaşmıştır. Post-sosyalizmi deneyimleyen farklı örneklerde farklı kavramlar ile ifade bulan bu fenomenlerden birisi olan Yugo-nostalji, Sosyalist Federal Yugoslavya Cumhuriyeti'nin halef devletlerinde barındırdığı çok-boyutluluk, çok-anlamlılık ve müphemlik ile belirginleşmiştir. Yugo-nostalji'nin popüler kültür, tüketim ve eğlence kültürleri bünyesindeki metalaştırılmış ve ticarileştirilmiş boyutları onun pasif, duygusal,  ve ticari bir fenomen olduğu şeklinde yorumlanışlara sebebiyet vermiştir. Fakat bu boyutlarının yanında onun aktif, özgürleştirici, ütopik, birçok alanda toplumsal eleştiriye imkan veren ve daha iyi bir gelecek arzusunu yansıtan boyutları da yadsınamayacak düzeydedir. Reddedilemeyecek olan ilgili boyutlarının bir ''akademik düşünümsellik'' çerçevesinde amprisize edildiği bu çalışmada fenomen, ortak Yugoslav geçmişine dair birçok sembolik değeri barındıran Bosna ve Hersek'in başkenti Saraybosna örneğinde ele alınmaktadır. Bosna ve Hersek'in geçiş sürecini savaş ile deneyimlemesi ve sonrasında etnik-ulusçu hegemonyanın etkisi altında gelişen ve etnik açıdan bölünmüş bir toplum ile karakterize olan mevcut koşulları göz önüne alındığında; Yugo-nostalji'nin bir karşı-söylem ve karşı-hegemonya olarak birçok alanda eleştirel konum alışlara ve etnik kolektivizm ile özcü perspektifleri yansıtan resmi kimlik politikasının karşısında barışçıl bir arada yaşamın inşasına yönelik alternatif bir kimlik politikası imkânına ve alternatif aidiyet pratiklerine işaret ettiği düşünülmektedir.
Anahtar Kelimeler: kolektif bellek, kolektif kimlik, nostalji, Yugo-nostalji, Bosna ve Hersek, Saraybosna

Abstract:
In some parts of Eastern European communities that experienced the transition from the actually existing socialism to the liberal/capitalist system; in other words, the post-socialism with the effect of the termination of Cold War and the rising nationalism, a state of discontentment and alienation have emerged due to the new orders which were tried to be formed through the transition and the social, political, economic and cultural results spawn by this process. This state of discontentment and alienation has become concrete in the cultural phenomena in which a nostalgia for the socialist past harbouring more desired realities is inherent in comparison to the existing realities. Yugo-nostalgia, one of those phenomena that find an explanation with different concepts in different samples which experienced post-socialism, has become clear in the succeeding states of the Socialist Federal Republic of Yugoslavia along with its multi-dimensionality, multi-meaningfulness and ambivalence. The dimensions of Yugo-nostalgia which were made commodified and commercialized within popular culture and cultures of consumption and entertainment have led to the interpretations that it is just a passive, emotional and commercial phenomenon. However apart from those dimensions, its other dimensions which are active, emancipatory, utopic and enable social criticism and reflect a desire of better future are also at undeniable level. In this study, the phenomenon whose undeniable dimensions have been empiricized within the framework of ''academic reflexivity'' is dealt with within the case of Sarajevo, the capital city of Bosnia and Herzegovina, which encompasses many symbolic values in regard to the common Yugoslav past. Taking into consideration Bosnia and Herzegovina that experienced its transition through war and developed under the ethno-nationalist hegemony and the existing conditions characterized by a ethnically divided community; it is thought that Yugo-nostalgia signals an opportunity of alternative identity politics and alternative practices of belonging for purpose of building a peaceful coexistence. In this respect Yugo-nostalgia should be seen as a cultural phenomenon that allows the critical taking positions in numerous fields as a counter-discourse and counter-hegemony against the official identity politics reflecting ethnic collectivism and essentialist perspectives.
Keywords: collective memory, collective identity, nostalgia, Yugo-nostalgia, Bosnia and Herzegovina, Sarajevo