ʽAbdullâh Ṣāfī, Dīvān (inceleme-metin)
ʽAbdullâh Ṣāfī, Dīvān (analysis-text)
Yazar: ÖZGÜR OKMAK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FATİH GÜNAY
Trakya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Abdullah Safi = Abdullah Safi

Özet:
Türkler İslamiyet'i kabul ettikten sonra bu medeniyetin etkisi altına girmişler ve bir süre sonra da bu medeniyetin güçlü bir savunucusu ve temsilcisi olmuşlardır. İslam medeniyetinin Türkler üzerinde siyasal, kültürel, sosyal, yaşayış biçimi ve bunun gibi daha birçok alanda önemli etkileri olmuştur. Bu etkilerin en önemlilerinden biri de edebi alanda gerçekleşmiştir. Böylelikle altı yy. boyunca varlığını sürdürüp, birçok önemli örneklerin verildiği, Osmanlı toplumunun duygu, düşünce, dünya görüşü, zevk ve hayallerinin yansıtıldığı bir edebiyat meydana getirilmiştir. Geleceğe daha bilinçli ve güvenle bakabilmek için geçmişimizin ve geçmişte oluşturulmuş edebiyatımızın layıkıyla bilinmesi gerekmektedir. Bunun doğal bir sonucu olarak da geçmişimize ait edebiyat eserlerinin günümüze kazandırılıp incelenmesi gerekmektedir.
	Biz bu çalışmamızda 1241/1809'da Kerkük'ün Kale-Meydan Mahallesi'nde doğmuş, babası devrin önde gelen âlimlerinden Molla Derviş diye bilinen Mehmed Efendi olan asıl adı Abdullah olup, Sâfî mahlasını kullanan 19. yy. divan şairlerimizden Sâfî'nin hayatını, kendi el yazısıyla kaleme aldığı şiirlerini transkripsiyonlu olarak Latin harflerine aktarıp, sonrasında şiirlerinin şekil ve muhteva özelliklerini tespit etmeye çalıştık.
	Çalışmamızın ilk bölümünde Sâfî'nin hayatı, edebî şahsiyeti ve eserleri hakkında bilgiler verilmiştir. İkinci bölümünde ise çalışmamıza esas olan şiirlerin şekil ve muhteva bakımından incelemesi yapılmıştır. Üçüncü bölümünde ise şiirlerin transkripsiyonlu tespitinden sonra sırasıyla – yapmış olduğumuz çalışmalardan edindiğimiz izlenimler ve çıkarımların yer aldığı – "Sonuç", çalışmamız esnasında yararlandığımız kaynakların alfabetik sıraya göre listelenmiş "Kaynakça" kısmı yer almaktadır.

Abstract:
After adhering to Islam, the Turks have been influenced by that civilization, and then they have become a strong defender and representative of it. Islamic civilization have had significant political, cultural, social, life style and so on effects on the Turks. One of the most significant effects has been realized in literary field. Thus a literature has been created in which the senses, the thoughts, the worldviews, the pleasures and the dreams of Ottoman society existed for six centuries having many examples of it, were reflected. It is crucial to know thouroghly our past and our literature which was formed in the past so as to look to the future more consciously and confidently. As a natural result of this, literary works belonged to our past must be studied by making them contemporary.
In this study, we have attempted to find out the life of Sâfî, one of the 19th century poets using the pseudonym of Sâfî whereas his real name was Abdullah whose father was Mehmet Efendi known as Molla Derviş-one of the prominent scholars of the age-, born in Kale-Meydan district of Kirkuk in 1241/1809, and also to identify the form and content features of his poems which had been written by his own handwriting after translating them into Latin letters with transcription.   
In the first section of our study, the information about the life of Sâfî, his literary literary personality and his works given. In the second section the examination of his poems, which are the basis of our study, in terms of form and content. In the third section, following the transcription of the poems, " the conclusion part ", in which our impressions and deductions t from our studies take part and then the alphabetically ordered "bibliography part" in which the sources we have benefited from during the course of our study and finally the systamatic index take place.