Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu olan çocuklarda duyu profili ve duygusal düzenleme ilişkisi
The relationship between sensory profile and emotion regulation in children with attention deficit hyperactivity syndrome
Yazar: EMRE ÜRER
Danışman: DOÇ. DR. DİDEM BEHİCE ÖZTOP
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Duyular = Sensation ; Duyusal özellikler = Sensorial properties ; Hiperaktiviteli dikkat eksikliği bozukluğu = Attention deficit disorder with hyperactivity ; Çocuklar = Children

Özet:
Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Olan Çocuklarda Duyu Profili ve
Duygusal Düzenleme İlişkisi
AMAÇ: Bu çalışmada Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB)
tanısı alan çocuklarda Duyu Profili (DP) testi yapılarak duyusal işlemleme
problemlerinin tespit edilmesi ve bunun duygusal düzenleme problemleri ile olası
ilişkisinin ortaya konulması amaçlanmıştır.
YÖNTEM: Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Etik Kurul onayının
alınmasının ardından, üniversitemiz Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları
Anabilim Dalı Polikliniği'mize 01.07.2018 - 01.10.2018 tarihleri arasında başvuran,
ilkokul çağında olan ve yaşları 6-10 arasında değişen, ilk kez DEHB tanısı alan 34
erkek çocuk ile yaş ve cinsiyet açısından eşleştirilmiş tipik gelişim gösteren 34 sağlıklı
çocuk çalışmaya dahil edilmiştir. Çalışmacı tarafından Okul Çağı Çocukları İçin
Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi - Şimdi ve Yaşam Boyu -
Türkçe Versiyonu (ÇGDŞ-ŞY-T) yarı yapılandırılmış tarama görüşmesi yapılmıştır.
DEHB tanısı, DSM-5 kriterleri dikkate alınarak, çalışması çocuk ergen psikiyatristi
tarafından klinik görüşme ile konulmuştur. Sosyodemografik Bilgi Formu, Conners
Ebeveyn Değerlendirme Ölçeği - Yenilenmiş Uzun Form (CEDÖ-YU), Duygu
Ayarlama Ölçeği (DAÖ) ebeveynler tarafından doldurulmuştur. Duyu Profili (DP)
Bakımveren Anketi, çalışmacı tarafından her madde ebeveynlere sorularak
doldurulmuştur. Çocukların IQ değerleri Wechsler Çocuklar İçin Zeka Ölçeği - IV
(WÇZÖ-IV) ile kliniğimizdeki uzman klinik psikologlarca belirlenmiştir. Test ve
ölçeklerin değerlendirilmesinde istatistiksel analizler IBM SPSS Statistics for Mac
20.0 yazılımı kullanılarak yapılmıştır. İstatistiksel anlamlılık sınırı olarak α=0.05
alınmıştır.
SONUÇLAR: DEHB ve Kontrol grupları yaş, sosyoekonomik düzey, aile
yapısı, anne ve baba öğrenim düzeyleri, anne ve baba psikiyatrik tanıları ve
kardeşlerdeki nörogelişimsel hastalık tanıları açısından benzer bulunmuştur. DEHB'li
çocuklar CEDÖ-YU, DAÖ toplam ve alt testlerinde kontrol grubuna göre anlamlı
70
düzeyde yüksek puanlar almışlardır. DP toplam ve alt testlerinde DEHB'li çocuklar
kontrol grubuna göre anlamlı düzeyde düşük puanlar almışlardır. Farklı DEHB klinik
görünümlerindeki CEDÖ-YU, DAÖ ve DP puanları kontrol grubu ile
karşılaştırıldığında; CEDÖ-YU ve DP toplam ve alt testlerindeki puanların her üç
klinik görünümde de kontrol grubundan farklı olduğu, DAÖ toplam ve alt ölçek
puanlarındaki farklılıkların DEHB "Hiperaktivite/Dürtüsellik" ve "Kombine" klinik
görünümlerinde daha belirgin olduğu görülmüştür. Grupların WÇZÖ-IV puanları
karşılaştırıldığında DEHB grubunda kontrol grubuna göre "Algısal Akıl Yürütme",
"İşlemleme Hızı", "Çalışma Belleği" ve "Toplam Performans" alanlarında anlamlı
düzeyde düşük puanlar aldıkları bulunmuştur. Tüm örneklemde, CEDÖ-YU alt ölçek
puanları ile DAÖ toplam ve alt ölçek puanlarının pozitif yönde güçlü korelasyon
gösterdiği; CEDÖ-YU alt ölçek puanları ile DP alt test puanlarının negatif yönde orta
düzeyde korelasyon gösterdiği görülmüştür. DP alt testleri ile DAÖ alt ölçek ve toplam
puanları arasındaki ilişki incelendiğinde ise; DP "Endurans ve Tonus" Alt Testi hariç
tüm alt testleri ile DAÖ "Değişkenlik/Olumsuzluk" alt ölçeği puanlarının negatif
yönlü orta düzeyde korelasyon gösterdiği görülmüştür. DP "Oral Duyusal İşlem",
"Aktivite Seviyesi", "Duygusal Cevap", "Tepki Verme", "Oral Hassasiyet", "Duyusal
Hassasiyet" alt testleri hariç diğer tüm DP alt testleri ile DAÖ "Duygu Ayarlama" alt
ölçeği arasında negatif yönde orta düzeyde korelasyon saptanmıştır.
TARTIŞMA: Çalışmamızda diğer çalışmalara benzer şekilde, ilk kez DEHB
tanısı konulan ilkokul çağındaki erkek çocuklarda, tipik gelişenlere göre duyusal
işlemleme problemlerine daha yüksek düzeyde rastlandığı görülmüştür. Yine
literatürle uyumlu şekilde gözlenen diğer bir bulgu da DEHB'li çocuklarda tipik
gelişenlere göre duygusal düzenleme problemlerinin yüksek düzeyde görülmesidir.
Duyusal işlemleme problemlerinin duygusal düzenleme ile ilişkisi incelendiğinde,
duyusal işlemleme problemleri bulunanlarda duygudurum salınımları, öfke ile tepki
gösterme, duygusal yoğunluğun ve olumlu duyguların ayarlanamaması ile ilgili
alanlarda baskın olmak üzere duygusal düzenlemenin problemli olduğu görülmüştür.
Bu durum duyusal girdileri modüle etmede ve duyusal girdilere ikincil uygun cevap
oluşturmada problem yaşayan DEHB'li bireylerin duygusal düzenleme alanında daha
bariz zorluklar yaşadıklarını düşündürmektedir.
Bu çalışma DEHB'li çocuklarda duyu profili ile duygusal düzenleme ilişkisinin
gösterildiği ilk çalışmadır. DEHB'lilerde duyusal işlemleme problemlerinin
aydınlatılmasının, DEHB'nin ve duygusal düzenleme problemlerinin etiyolojisinin
aydınlatılmasına ve kişiye özgü müdahale stratejilerinin geliştirilmesine katkı
sağlayacağını düşünmekteyiz.

Anahtar Sözcükler: Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu, Duyusal İşlemleme,
Duyu Profili, Duygu, Duygusal Düzenleme

Abstract:
The Relationship Between Sensory Profile and Emotion Regulation In Children
With Attention Deficit Hyperactivity Syndrome
OBJECTIVE: The aim of this study is to investigate sensory processing
problems by using sensory profiles (SP) test in children diagnosed with Attention
Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD) and to investigate its relationship with
emotional regulation problems.
METHOD: After the approval of the Ethics Committee of The Faculty of
Medicine of Ankara University, 34 boys with primary school age and between 6-10
years old who admitted to our Outpatient Clinic of Child And Adolescent Psychiatry
Department between 01.07.2018-01.10.2018 were diagnosed with ADHD for the first
time. The study included 34 health children with typical age and sex matched
development. A semi-structured interview was conducted with Kiddie Schedule for
Affective Disorders and Schizophrenia for School Age Children-Present and Lifetime
Version (K-SADS-PL). With a clinical interview, a child and adolescent psychiatrist
diagnosed ADHD according to DSM-5. Sociodemographic Data Form, Conners
Parent Rating Scale-Revised Long Form (CPRS-R/L) and Emotion Regulation
Checklist (ERC) were completed by parents. Sensory Profile (SP) was filled by the
researcher with a semi-structured interview. Intelligence levels of children were
assessed with Weschsler Intelligence Scale for Children-IV (WISC-IV). Statistical
analyzes were performed by using IBM Statistics for Mac 20.0 software in the
evaluation of tests and scales. A p value of <0,05 was considered statistically
significant in all statistical tests.
RESULTS: ADHD and control groups are similar to age, socioeconomic
status, family structure, mother and father education levels, psychiatric diagnoses of
parents, neuropsychiatric diagnoses of other siblings. Children with ADHD had
significant higher scores in CPRS-R/L and ERC total and subtest compared to control
group. Children with ADHD had significant lower scores in SP total and subtest
compared to control group. CPRS-R/L, ERC and SP scores in the different ADHD
clinical presentations were compared with the control group, the scores in CPRS-R/L
and SP total and subtest were significantly different from the healthy controls in all
three presentations and the differences in total and subscale scores in the ERC were
pronounced in ADHD "Hyperactivity/Impulsivity" and "Combined" clinical
presentations. Comparing the WISC-IV scores into the groups, "Perceptual
Reasoning", "Working Memory", "Processing Speed" and full scale scores were
significantly lower in ADHD group. In the whole sample, the CPRS-R/L subscale
scores and the ERC total and sub scale scores showed a strong positive correlation.
The CPRS-R/L subscale scores and the SP subtest scores showed a negatively
correlated with a moderate level. When the relation between SP subtests and ERC
subscale and total scores examined, all subtests except SP "Endurance and Tonus"
subtest showed a moderate negatively correlation with ERC "Variability/Negativity"
subscale. There was no correlation between SP "Oral Sensory Process", "Activity
Level", "Response", "Oral sensitivity", "Sensory Sensitivity" subtests and ERC
"Emotion Regulation" Subscale. A significant correlation was found between all other
SP subtest and ERC "Emotion Regulation" Subscale.
CONCLUSION: In our study, similar the other studies, in primary school
children with first diagnosed ADHD, sensory processing problems were observed to
be higher than the typical developed children. Another finding observed in accordance
with the literature is the high level of emotion regulation problems in children with
ADHD compared to the typical ones. When the relationship between sensory
processing problems and emotion regulation was examined, emotion regulation was
found to be problematic, including sensory processing problems, mood swings,
reaction with anger, emotional intensity and lack of positive emotions. This suggest
that individuals with ADHD who have problems in modulating sensory inputs and
creating an appropriate response secondary to sensory inputs experience more obvious
difficulties in the field of emotion regulation.
This study is the first study to show the relationship between sensory profile
and emotion regulation in children diagnosed with ADHD. We think that the
elucidation of sensory processing problems in ADHD will contribute to clarify the
etiology of ADHD and emotional regulation problems and to develop personal
intervention strategies.

Key Words: Attention Deficit Hyperactivity Disorder, Sensory Processing, Sensory
Profile, Emotion, Emotion Regulation