Antik Yunan felsefesinde anayasal düzen (politeia) ve adalet (dike) kavramları
The concepts of constitutional order (politeia) and justice (dike) in Ancient Greek philosophy
Yazar: ARZU SOMALI
Danışman: PROF. DR. MEHMET GÜNENÇ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Felsefe = Philosophy ; Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Adalet = Justice ; Anayasal düzen = Constitutional order ; Antik Yunan = Ancient Greece ; Aristoteles = Aristotle ; Atina demokrasisi = Athenian democracy ; Demokrasi = Democracy ; Eşitlik = Equality ; Felsefe = Philosophy ; Platon = Platon

Özet:
Bu tez, günümüz siyaset tartışmalarının merkezinde yer alan adalet (dike) ve anayasal düzen (politeia) kavramlarının ilk kez ortaya çıktığı varsayılan Antik Yunan dünyasındaki izini sürmeyi ve bu varsayımların geçerliliğinin sorgulanabileceği tarihsel ve düşünsel koşulları ortaya koymayı amaçlamaktadır. Antik Yunan dünyasında adalet ve anayasal düzen kavramlarının arka planındaki ruhun oluşmasında uygulanan yönetim şekillerinin ve sosyolojik-tarihsel koşulların önemli bir etkisi olduğu açıktır. Bu kavramların tam da bu sosyolojik şartlardan etkilenerek nasıl şekillendiğini ortaya koymaya çalışmak her durumda bir tarih yazımı pratiğidir. Tarih yazımı ise her zaman bugünün sorularıyla, bugünün ilgileriyle hareket edeceğinden ortaya çıkan tarihi anlamanın yolu bir bakıma bugünü, yani bizi tarihe yönelten etkileri daha iyi anlamaktır. Bu çalışmada her iki kavramın hem Antik Yunan sitelerindeki farklılaşmaları ortaya konulacak hem de konu belli başlı filozoflar, özellikle Aristoteles ve Platon'un felsefesinde ne anlama geldiği ve nasıl şekillendiği üzerinde durulmaktadır. Yani, adalet ve anayasal düzenin ne olduğundan ziyade Antik Yunan polislerinde ve bilhassa Aristoteles ve Platon'da bu kavramların neye tekabül ettikleri üzerine odaklanmaya çalıştık. Bu amaçla, ilk bölümde söz konusu iki kavramın, yani dike ve politeia kavramlarının etimolojik kökenleri ortaya konulurken, ikinci bölümde monarşi, demokrasi, aristokrasi ve oligarşi gibi yönetim şekillerinin Antik Yunan polislerinde hangi sosyolojik şartlarda ne tür felsefi değerlendirmelerle seçenek haline geldikleri üzerinde durulmakta, özellikle bu deneyimin hem politik hem kültürel merkezi olması hasebiyle Atina daha ayrıntılı bir biçimde ele alınarak yasalılığa doğru giden evrilen süreç anlaşılmaya çalışılmıştır. Üçüncü bölümde ise; politikada idealist bakış açısı ile temayüz eden Platon'un ve ona karşılık realist bakış açısı ile öne çıkan Aristoteles'in adalet ve politeia konusundaki görüşlerine yer verilmektedir. Politika her zaman idealist tasavvurlar ile reel pratik arasında bir gerilim alanı olarak ortaya çıkar. Platon ve Aristoteles isimleri ise bu iki anlayışın referans temsilcileri olarak görüldüğü için görüşleri ayrı bir bölümde özel olarak incelenmiştir.

Abstract:
This thesis aims to track the concepts of justice and constitutional order which constitute the center of political discussions of the present day- in the Ancient Greek world, in which they are assumed to have first appeared, as well as revealing historical and intellectual conditions in which the validity of these assumptions could be questioned. It is obvious that relevant sociological and historical conditions and the forms of government applied had crucial impact in the formation of the spirit behind the concepts of justice (dike) and constitutional order (politeia) in the ancient Greek world. The practice of revealing how these concepts were shaped with the influence of the relevant sociological conditions falls into the field of historiography. Since historiography always acts with today's questions and concerns, understanding the findings of this practice is actually understanding the present day as well as the facts that lead us to history. This study concentrates on how these two concepts differed from one another in different ancient Greek sites, and how they were defined and shaped by prominent philosophers, by Aristotle and Plato in particular. In other words, the primary concern of this research is not to define what justice and constitutional order are in general, but rather to focus on what these concepts refer to in ancient Greek polis and particularly in the philosophy of Aristotle and Plato. To this end, the first part of the study is spared for the etymological analysis of the concepts of dike and politeia, while the second part focuses on how different forms of government such as monarchy, democracy, aristocracy and oligarchy emerged as options under different sociological conditions and philosophical approaches in the ancient Greek world. Besides, a separate section is spared for the case of Athens as a political and cultural center of this experience, and the evolution of the process towards legalization is elucidated. In the third chapter, the views of Plato and Aristotle, who represent the idealist and realist perspective in politics respectively, on "justice" and "politeia" are examined. Politics always emerge as a field of tension between idealism and realism. In this vein, the views Plato and Aristotle are particularly analyzed in a separate section because they are regarded as prevailing representatives of this dichotomy (i.e. idealism vis- à-vis realism) in philosophy.