Molla Mahmud Zu`i Divanı (İnceleme-metin-bağlamlı dizin-işlevsel sözlük)
Molla Mahmud Zu`i`s Divan (Transcription text-analyzing-concordance-functional dictionary)
Yazar: TUNZALA ALİYEVA
Danışman: PROF. DR. ÖZGE ÖZTEKİN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Azeri edebiyatı = Azerbaijan literature ; Divan edebiyatı = Divan literature ; Divanlar = Divans ; Eski Türk edebiyatı = Old Turkish literature ; Molla Mahmud Zui = Molla Mahmud Zui ; Türk edebiyatı = Turkish literature

Özet:
Tez çalışmamız Giriş ve onu takiben dört bölüm ile Sonuç ve Kaynakça`dan oluşmaktadır. Giriş`te Zu`i`nin yaşadığı 19. yüzyılda Azerbaycan`daki siyasi, sosyal ve edebi durum hakkında bilgi verilmiştir. 
Birinci bölümde Molla Mahmud Zu`i, hayatı, edebi kişiliği, etkilendiği kişiler ve eserleri yönünden tanıtılmıştır. Başta Zu`i`nin ismine yönelik farklılıklar üzerinde durulmuş, doğum ve ölüm tarihleri, yapmış olduğu meslekler ve aile hayatı ile ilgili elde edilen bulgular sunulmuştur. Beğendiği şairlerden bahsedilmiş, Divan`ı ile beraber diğer iki eseri tanıtılmıştır. 
İkinci bölümde Divan biçim ve muhteva özellikleri ile metinlerarası ilişkiler yönünden incelenmiştir. Biçim özellikleri kısmında nazım şekilleri hakkında ayrı ayrı bilgi verilmiş, şiirler ahenk unsurları, dil ve üslup özellikleri yönünden tahlil edilmiştir. Muhteva özellikleri kısmında aşk, kişiler, kavimler, şehirler, tabiat ile ilgili unsurlar, sosyal hayat, din ve tasavvuf başlıkları üzerinde durulmuştur. Metinlerarası ilişkiler kısmında ise tespit edilen Alıntı, Anıştırma + Gönderge, Gönderge + Kolaj + Çeviri, Alıntı + Yenidenyazma, Gönderge + Anıştırma + Alıntı üzerinde durulmuştur. 
Üçüncü bölüm Zu`i Divanı üzerinedir. Bu bölümde Divan nüshası tanıtılmış, metnin hazırlanmasında izlenen yol, çeviriyazı işaretleri ve metnin transkripsiyonlu hali verilmiştir. Metnin Farsça kısmının çevirisi beyit sonlarına dipnot düşülerek sunulmuştur.  
Dördüncü bölümde Divan`ın Tebdiz projesi kapsamında hazırlanan bağlamlı dizini ve işlevsel sözlüğü yer almaktadır. Bu bölümde Divan`da yer alan kelimeler Türkiye alfabesine göre sıralanmıştır. Ayın harfi ve Azerbaycan alfabesinde bulunan "Ə" ve "Q" harfi alfabetik sırada sona alınmıştır. Her kelimeden sonra iki nokta konarak anlamları verilmiştir. Kelimelerin geçtiği beyitler sıralanmış ve beyitlerin künyeleri yazılmıştır. Künyelerin yanında köşeli parantez içinde kelime ek ve köküne ayrılmış şekilde gösterilmiştir. 
İnceleme sonucu varılan/elde edilen bilgi ve bulgular Sonuç bölümünde verilmiştir. En sonda ise Kaynakça kısmı eklenmiştir. 
Molla Mahmud Zu`i`nin Divan`ı günümüze kadar bütün halde araştırılmamış, transkripte edilmemiştir. Divan, 19. yüzyıldaki Azerbaycan`ın edebi durumunu yansıtması bakımından önemlidir. 

Anahtar Sözcükler 
19. yüzyıl, Klasik edebiyat, Azerbaycan edebiyatı, Molla Mahmud Zu`i, Divan.

Abstract:
Our dissertation is composed of an Introduction and four parts, followed by a Conclusion and a Bibliography. In the Introduction, you will find information on Azerbaijan's political, social and literary position in the 19th century, where Zu'i lived. 
The first part includes Mollah Mahmud Zu'i's life, literary character, people and works, which influenced him. At the beginning, you will find the distinctions regarding Zu'i's name and evidence on birth and death dates, occupations and family life. Poets he recited in different parts of Divan, names he liked openly and through translation are among those who he was influenced by. This part also includes two of his other works as long as Divan. 
In the second part, Divan is examined based on its style and content as long as its relations between texts. In style, you will find separate information on verse styles and an examination of poetry euphony, language and genre. The content includes facts about love, people, tribes, cities, nature, social life, religion and Islamic philosophy. Relations between texts gives examples of Citation, Allusion, Reference, Reference + Collage + Translation, Citation + Rewriting, Reference + Allusion + Citation. 
The third part is on Zu'i Divan. This part includes an introduction of Divan's copy, the method used in text preparation, transcription signs and a transcribed version of the text. The translation of the Persian part can be found as a footnote at the bottom of the verse. 
The fourth part includes, Divan's concordance and functional dictionary. You will find words/statements from Divan in an alphabetic order as long as the meaning of each word and the bibliography of verses, within parentheses. The words are shown divided into affixes and stem next to the bibliography within square brackets. 
A functional dictionary was prepared based on a concordance; the meanings of the words used in Divan. In this way, a vocabulary of Zu'i Divan was created. Information and evidence found during the examination are presented in the Conclusion. This is followed by a Bibliography. 
Mollah Zu'i's Divan has not been examined, transcribed in whole until today. Divan is important for its reflection on Azerbaijan's literary position in the 19th century. Russian words along with Turkish, Arabic and Persian words can be found within the text. There is a duality within the text due to the dialect and its literary language. The work remains true to the original in order to reflect abovementioned characteristics. 

Key Words
19th century, Classical Literature, Azerbaijani Literature, Mollah Mahmud Zu'i's Divan