Kahramanmaraş koşullarında üç değişik çinko (Zn) uygulama yönteminin üç pamuk (Gossypium hirsutum L.) çeşidinde kütlü verimi, verim unsurları ve kalite üzerindeki etkisi
The effect of different zinc application methods on seed cotton yield, lint and seed qualtiy of cotton (Gossypium hirsutum L.) under Kahramanmaras conditions
Yazar: EMİNE YARPUZ
Danışman: DOÇ. DR. LALE EFE
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
2008 yılında Kahramanmaraş koşullarında yürütülen araştırmada değişik çinko (Zn) uygulama yöntemlerinin pamukta (Gossypium hirsutum L.) kütlü verimi, verim unsurları ve kalite üzerine etkisi araştırılmıştır. Çalışma bölünmüş parseller deneme desenine göre üç tekerrürlü olarak kurulmuş ve yürütülmüştür. Çinko gübresi uygulama yöntemleri ana parsellere, çeşitler alt parsellere yerleştirilmiştir. Çalışmada, bitkisel materyal olarak Azerbaycan'dan getirilmiş olan erkenci mutant pamuk çeşitleri Ağdaş-3 ve Ağdaş-17 (G. hirsutum L.) ile Kahramanmaraş `ta ekimi yapılan Maraş-92 pamuk çeşidi (G. hirsutum L.) kullanılmıştır. Çinko uygulama yöntemleri tohum, toprak ve yaprak uygulaması ile hiç uygulama yapılmayan kontrol parsellerinden oluşmaktadır. Çinko gübresi olarak, %17 çinko (Zn) içeren EDTA şelatlı ticari preperat kullanılmıştır.Kütlü pamuk verimi ve verim unsurları, önemli lif kalite özellikleri, tohumdaki ham yağ ve ham protein oranları ile tohumdaki ve yapraktaki çinko miktarları incelenmiştir. Bitki boyu, iplik olabilme özelliği (SCI), lif elastikiyeti ve lifin sarılık değeri (+b) yönünden değişik çinko uygulama yöntemleri arasında istatistiksel farklılıklar saptanmıştır. Lifin parlaklık derecesi ve sarılık değeri bakımından çeşitler arasında fark bulunmuştur. Bitki boyu, lif uzunluk uyum indeksi ve kısa lif oranı yönünden uygulama x çeşit interaksiyonu istatistiksel olarak önemli bulunmuştur. Denemeye alınan pamuk çeşitlerinin kütlü verimleri Ağdaş-3 çeşidinde 297.5 kg/da, Ağdaş-17 çeşidinde 317.7 kg/da ve Maraş-92 çeşidinde 307.5 kg/da olarak belirlenmiştir. Çeşitlerin çırçır randımanları ise, Ağdaş-3 çeşidinde % 40.2, Ağdaş-17 çeşidinde % 41.2 ve Maraş-92 çeşidinde % 41.5 olarak saptanmıştır. İncelenen çeşitlerin lif uzunluğu değerleri Ağdaş-3 çeşidinde 28.9 mm, Ağdaş-17 çeşidinde 29.0 mm ve Maraş-92 çeşidinde 29.3 mm olarak ölçülmüştür. Lif inceliği değerleri Ağdaş-3 çeşidinde 4.7 mic., Ağdaş-17 çeşidinde 4.8 mic. ve Maraş-92 çeşidinde 4.5 mic. olarak belirlenmiştir. Lif mukavemeti değerleri Ağdaş-3 çeşidinde32.1 g/tex, Ağdaş-17 çeşidinde 31.7 g/tex ve Maraş-92 çeşidinde 31.5 g/tex olarak belirlenmiştir.Çinko uygulama yöntemlerinin bitki boyu dışındaki verim ve verim unsurları üzerine herhangi bir etkisinin bulunmadığı kanısına varılmıştır. Lif kalite özelliklerinden iplik olabilme özelliği, lif elastikiyeti ve sarılık değeri dışındaki diğer lif özellikleri üzerine çinko uygulama yöntemlerinin etkisi bulunmazken, iplik olabilme özelliği bakımından toprak ve yaprak uygulaması ile kontrolden, sarılık değeri bakımından ise yapraktan çinko uygulamasından en iyi değerlerin oluştuğu söylenebilir. Tohumda ham yağ ve ham protein oranları ile tohumda ve yaprakta çinko miktarları üzerine çinko uygulama yöntemlerinin herhangi bir etkisinin bulunmadığı saptanmıştır. En parlak ve en az sarılık değerine sahip lifler Maraş-92 çeşidinden alınmıştır.Deneme topraklarının pH'sı, organik madde ve kireç kapsamları ile toprak bünyesi dikkate alındığında denemenin yürütüldüğü alanda çinko gübrelemesinin yanı sıra, toprak pH'sının ve kireç kapsamının azaltılmasına ve organik madde içeriğinin arttırılmasına yönelik önlemlerin alınması önerilebilir. Denemenin yürütüldüğü alanda demir eksikliğinin de bulunması nedeniyle, pamukta ileride yapılacak çinko gübrelemesi çalışmalarında, daha iyi sonuçların elde edilebilmesi açısından artan şekilde değişik çinko ve demir dozlarının birlikte denenmesi önerilebilir.Anahtar Kelimeler: Pamuk, çinko (Zn) gübrelemesi, uygulama yöntemleri, kütlüpamuk verimi, lif kalitesi, tohum kalitesi.

Abstract:
In this study carried out in 2008 under Kahramanmaras conditions it was investigated the effect of different Zinc application methods on seed cotton yield, yield components, lint and seed quality of cotton (Gossypium hirsutum L.). The study was established according to experimental design of split plots with three replications. Application methods of zinc fertilizer were in main plots, cotton varieties were in subplots. Early maturing mutant cotton varieties of Agdas-3 and Agdas-17 (G. hirsutum L.) from Azerbaijan and local standard variety of Maras-92 (G. hirsutum L.) were used as plant material. Zinc application methods were seed, soil and foliar application and control (untreated). A commercial preparation of chelated Zinc (EDTA Zn-17 %) was used as zinc fertilizer.Seed cotton yield, yield components, important lint quality traits, raw oil and protein ratio of cotton seed, zinc content in cotton seed and leaf were investigated. Statistically differences were determined among diffrent application methods of zinc for plant height, spinning consistency index (SCI), elongation and yellowness (+b). For brightness and yellowness differences were determined among varieties. For plant height, fiber uniformity and short fiber index treatment x variety interaction was statistically significant. Seed cotton yields of tested varieties were 297.5 kg/da (cv. Ağdaş-3), 317.7 kg/da (cv. Ağdaş-17) and 307.5 kg/da (cv. Maraş-92). Ginnig outturn values of tested varieties were 40.2 % (cv. Ağdaş-3), 41.2 % (cv. Ağdaş-17) and 41.5 % (cv. Maraş-92). Fiber length values of tested varieties were 28.9 mm (cv. Ağdaş-3), 29.0 mm (cv. Ağdaş-17) and 29.3 mm (cv. Maraş-92). Fiber fineness values of tested varieties were 4.7 mic. (cv. Ağdaş-3), 4.8 mic. (cv. Ağdaş-17) and 4.5 mic. (cv. Maraş-92). Fiber strength values of tested varieties were 32.1 g/tex (cv. Ağdaş-3), 31.7 g/tex (cv. Ağdaş-17) and 31.5 g/tex (cv. Maraş-92).It was determined that zinc application methods didn?t affect yield and yield components except plant height. While zinc application methods had not an effect on lintquality traits except spinning consistency index (SCI), elongation and yellowness (+b), the best values were taken from soil and foliar application of zinc and control for spinning consistency index, from foliar application of zinc for yellowness. It was determined that zinc application methods didn?t affect raw oil and protein ratio of cotton seed, zinc content in cotton seed and leaf. Among tested varieties the brightest (78.3) and the least yellow (8.5) fibers were taken from cv. Maraş-92.When pH, organic matter and lime content and soil texture are taken into consideration, it can be suggested decreasing of pH value and lime content of soil and increasing of organic matter together with zinc fertilization in the experimental field. Because there was iron deficiency in the experimental field it can be said that in futher studies on zinc fertilization of cotton increasing zinc and iron doses should be tried for better results.Key Words: Cotton, zinc (Zn) fertilizer, application methods, seed cotton yield, lint quality,seed quality.