Emek gücünün yeniden üretim sürecinin ekonomi politik analizi: Endüstri meslek liselerine ilişkin bir örnekolay çalışması
Analysis of the political economy of the process of reproduction of labour power a case study related to vocational high schools
Yazar: YALÇIN ÖZDEMİR
Danışman: PROF. DR. L. IŞIL ÜNAL
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Yönetimi ve Politikası Ana Bilim Dalı / Eğitim Ekonomisi ve Planlaması Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ekonomi politikaları = Economic policies ; Emek süreci = Labour process ; Eğitim ekonomisi = Education economy ; Eğitim politikaları = Educational policies ; Eğitim sosyolojisi = Education sociology ; Meslek liseleri = Vocational high schools ; Mesleki teknik eğitim = Vocational technical education ; Yeniden üretim = Remanufacturing ; Üretim = Production ; İş gücü = Manpower

Özet:
Bu araştırmanın amacı, endüstri meslek liselerindeki öğrenci, öğretmenve öğrenci ailelerinin anlatılarından yola çıkarak, mesleki teknik ortaöğretiminemek gücünün yeniden üretim sürecindeki rolünün ekonomi politik analizininyapılmasıdır.Nitel bir çalışma olan bu araştırmada, öncelikle, örnekolay çalışmasıyapmak üzere seçilen bir endüstri meslek lisesinde 12. sınıfta öğrenimgörmekte olan 95 öğrenciye araştırmacı tarafından geliştirilen ?Öğrenci SoruFormu? uygulanmıştır. Bu öğrenciler araştırmanın birinci çalışma grubunuoluşturmaktadır. Bu yolla, öğrencilerin sosyoekonomik kökenleri vedemografik özellikleri, araştırmacı tarafından betimlenmeye ve üretimörgütlerinin belirli konumlarına emek gücü yetiştiren bir kurumun hangitoplumsal kökenden öğrenci aldığına ilişkin genel bir fotoğraf elde edilmeyeçalışılmıştır.Araştırmada asıl yoğunlaşılan konu ise, işyerlerindeki örgütselhiyerarşide en altta yer alan konumlara eleman yetiştiren endüstri meslekliselerindeki eğitimsel süreçlerdir. Bu amaç çerçevesinde, öğrencilerinokullarındaki ve staj süreçlerindeki deneyimleri, öğretmen-öğrenci ilişkileri,öğrenciler arası ilişkiler, öğretmenlerin öğrencilerin eğitim yaşantılarına ilişkindüşünceleri ve öğrenci ailelerinin, çocuklarının eğitimsel yaşantılarına ilişkintutum ve düşünceleri, öğrenci, öğretmen ve öğrenci ailelerinin kendianlatılarının çözümlenmesi ile ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu kapsamdaaraştırmanın ikinci çalışma grubunu oluşturan 20 öğrenci, araştırmanınüçüncü çalışma grubunu oluşturan 8 veli ve araştırmanın dördüncü çalışmagrubunu oluşturan 12 öğretmenle görüşmeler gerçekleştirilmiştir.Araştırmada soru formu ile elde edilen veriler, SPSS programı aracılığıile çözümlenmiş ve bulgular, frekans tabloları ve çapraz tablolar kullanılarak aktarılmıştır. Araştırmada görüşmeler yolu ile elde edilen veriler, sistematikanaliz tekniği kullanılarak çözümlenmiştir.Araştırma sonucunda, öğrencilerin büyük bölümünün sosyoekonomikve kültürel açıdan dezavantajlı ailelere mensup erkek öğrenci olduğuanlaşılmıştır. Büyük bölümü olumsuz ilköğretim deneyimlerine sahip olanöğrenciler, temel olarak kendilerini akademik açıdan yetersiz hissettikleri veortaöğretim sonrasında işsiz kalma korkuları nedeni ile endüstri mesleklisesine yönel[til]mişlerdir.Okulun müfredat yapısı, öğrencilerin teorik bilgiye erişimini kısıtlamaktave öğrencilerin emek gücü piyasaları içerisindeki ?uygulayıcı? rollerine itaatetmelerini amaçlamaktadır. Müfredatın bir parçasını oluşturan stajsüreçlerinde öğrencilerin birçoğu olumsuz çalışma koşullarında çok düşükücretlerle işçi olarak çalıştırılmaktadırlar. Okul içerisinde meslek dersiöğretmenleri, öğrencilerin itaatkâr işçilere dönüştürülmesine yönelikuygulamalarını örtük ya da gizli bir biçimde değil, açık biçimdegerçekleştirmektedirler. Bu kapsamda meslek dersi öğretmenleri, öğrencilerinsınıfsal ve kültürel kimliklerini yeniden üretecek biçimde eğitim süreçlerindeeril bir dil kullanmakta ve disipliner uygulamalara başvurabilmektedir. Meslekiteknik ortaöğretime yönelik daha eleştirel olmalarına ve öğrencilerinişçileştirilmesi sürecinde doğrudan bir rol almamalarına karşın kültür dersiöğretmenleri, derslerin içeriklerini seyrelterek öğrencilere aktarma eğilimleri ileöğrencilerin işçileştirilmesi sürecine dahil olmaktadırlar.Öğrenciler, kendilerinin işçileştirilmesine yönelik süreçlere büyükoranda itaat etmekte, bu kapsamda gerek staj süreçlerinde, gerekse meslekderslerinde ?uyumlu? tutumlar sergilemektedirler. Buna karşın öğrenciler kültürderslerine ve kültür dersi öğretmenlerine büyük oranda direnişsergilemektedirler. Teoriyi emek gücü piyasalarında kendilerine bir yararsağlamayacağı gerekçesi ile reddetmeye yönelik bu tutum, büyük orandaöğrencilerin sınıfsal ve kültürel profilleri ile ilişkilidir. Diğer yandan öğrencilerinkültür derslerinde gösterdikleri direnişin, okulun emek gücünün yenidenüretimi kapsamındaki amaçları açısından bir direniş olaraknitelendirilemeyeceği, aksine bu amaçla uyumlu olduğu anlaşılmıştır.

Abstract:
The purpose of this study is to analyze the political economy ofvocational and technical secondary education?s role at the process of thereproduction of labour power through the narratives of the students, teachers,and students' parents at industrial vocational high schools.This study is a qualitative research in which firstly, ninety-five twelfthgrade students studying at industrial vocational high school chosen in thecontext of case study were applied ?Student Questionnaire? developed by theresearcher.These students are the first work group of the study. In this way, theorigins of the socio-economic and demographic characteristics of studentswere tried to be described and a general photo related to an organizationtraining labour power to the specific positions of production organizations thatgetting students from which social backgrounds was tried to get by theresearcher.In this study, main focus of the topic is the educational process of theindustrial vocational high school which is training staff in the bottom positionsof organizational hierarchy in the workplace. With this purpose, the student?sexperiences at school and probation processes, teacher-student relationships,relationships between students, the opinions of teachers about the students?educational life, the opinions of students? parents about students? attitudesand thoughts related to their educational life were tried to be identified andexposed by analysing the students?, teachers? and students? parents? ownnarratives. In this context, twenty students who were the second work groupof study and eight parents who were the third work group and twelve teacherswho were the fourth work group were interviewed.The data obtained from the questionnaire were analysed by SPSSprogram and the results were explained by using frequency table and crosstables. The data obtained from interviews were analysed by using systematicanalysis technique.As a result of the research, it was understood that the majority of thestudents are males students who belong to the disadvantaged socioeconomicand cultural families. Most of these students, having negativeprimary experiences, basically feeling incapable themselves academically,were made to tend / tended to the industrial vocational high school due to thefears of being unemployed.The school's curriculum structure aims to limit students' accessing tothe theoretical knowledge and to make students obey the roles as an?operator/performer? in the labour power markets. The most of the studentsare made to work as a worker at negative work conditions with low wages attraining processes which is the part of the curriculum. Vocational courses?teachers at school realize their practices related to the transformation ofstudents as obedient workers not secretly or implicitly but clearly. In thisconcept, vocational courses? teachers can apply disciplinary practices and usea masculine language in process of reproducing the students? class andcultural identities. Despite the fact that culture courses? teachers are morecritical and don?t have direct role in process of making students becomeworker, they contribute to the process of students? becoming worker byshowing tendency to the reduction of the content of subjects taught tostudents.The students considerably obey the processes of their becomingworker. In this context they show ?conformable? attitudes both at vocationalsubjects and training processes. In contrast with, these students considerablyshow resistance to culture courses and culture courses? teachers. An attitudeintended for resisting the theory for the reason of not providing benefit forthem at labour power markets is related to their class and cultural profiles. Onthe other hand, the students? resistance to culture courses will not be able tobe qualified as a resistance in terms of the aims in the context of reproductionof labour power, on the contrary, it was understood that their resistance toculture courses is consistent to the aim of reproduction of labour power.