Türk edebiyatında yeraltı romanlarına mekân bağlamında bir bakış
An overview of underground novels in Turkish literature in the context of space
Yazar: BÜŞRA İLAYDA ÇEVİK
Danışman: DOÇ. DR. SERDAR ODACI
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Altkültür = Subcultur ; Karşı kültür = Counter-culture ; Kentsel mekan = Urban space ; Kurgusal mekan = Fictional place ; Mekan = Space ; Roman = Novel ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Türk romanı = Turkish novel ; Yeni Türk edebiyatı = New Turkish literature ; Yeraltı edebiyatı = Underground literature

Özet:
İnsanların dünya üzerinde yaşadığı değişim ve dönüşümler, sanatsal faaliyetlere belirli bir birikime ulaştıktan sonra yansımaktadır. Teknolojinin ve ulaşımın önemli düzeyde gelişmesi dünyanın bir ucunda yaşanan bir hareketliliğin benzer bir şekilde başka bir nokta da karşılığını bulabilmesinde etkili olmaktadır. Bu durumun örneklerinden biri, üst kültüre yönelik bir karşı hareket olan yeraltı anlayışında da görülmektedir. Bireylere etki eden dışsal faktörler, düşünce dünyalarında değişime neden olmuş ve bunun sonucunda dünyadaki farklı bölgelerde aykırı bir tavır olarak nitelendirebileceğimiz yeraltı anlayışı ölçüsünde yazılan ve bir tür olarak değerlendirilebilecek birikime ulaşan bir anlayış doğmaya başlamıştır. Bu anlayışın doğmasında dünyada 1950'lerden itibaren etkili olmaya başlayan Rock müziğin tetikleyici bir unsur olarak değerlendirilebileceği görülmektedir. Etkiler sınırlı bir alanda kalmamıştır. Beat kuşağı, bu etkilerin edebiyata yansıması olarak değerlendirebilecek bir anlayışı imlemektedir. Türkiye'de ise dünyada daha önceden etkili olmuş bu hareketlilik, 1980'lerin siyasal, ekonomik, kültürel ortamının etkisi ile kendine yer açmıştır. Bu etkiler müzik yayınlarının artışının yanı sıra fanzinlerle birlikte edebiyatın farklı bir çizgiden, başka bir ifade ile üst kültürün dışında kalan bir dil ile kendine yer bulmasına sebep olmuştur. Türk yeraltı romanının seksenlerden itibaren gelişmeye başladığı görülmektedir.
Kültürle kuvvetli bir ilişkisi olan mekânın alt-kültürleri, karşı kültürleri ön plana alarak yazılan yeraltı romanlarında görünümlerini ele almak sosyo-kültürel ve psikolojik çıkarımlar yapmamıza olanak sağlamaktadır. 1990- 2020 arasında yazılmış seçilen romanlarda hem mekân çeşitliliğinin ne ölçüde olduğu ve çeşitliliğin hangi mekânlarda ağırlık kazandığı sorgulanmış hem de edebi esere mekânın hangi bağlamlarda derinlik kazandırdığı ortaya konulmaya çalışılmıştır.

Abstract:
The changes and transformations that people experience in the world are reflected in artistic activities after they reach a certain level of growth. The significant development of technology and transportation is effective in finding a response to a movement experienced in one part of the world in a similar way to another part. One of the examples of this situation can be seen in the understanding of the underground-culture, which is a counter-movement towards the upper culture. External factors affecting individuals caused a change in their world of thought, and as a result, an understanding that was written to the extent of the underground understanding, which we can describe as a contrary attitude in different regions of the world, and which reached an accumulation that could be considered as a species, began to emerge. It is seen that rock music, which has started to be influential in the world since the 1950s, can be considered as a triggering factor in the birth of this understanding. The effects did not remain in a limited area. The Beat generation implies an understanding that can be evaluated as the reflection of these influences on literature. In Turkey, this movement, which has been effective in the world before, has made a place for itself with the effect of the political, economic and cultural environment of the 1980s. These influences, along with the increase in music publications, caused the literature to find a place for itself from a different line, in other words, with a language that is outside of the upper culture, together with fanzines. It is seen that the Turkish underground novel has started to develop since the eighties.
The sub-cultures of the space, which has a strong relationship with culture, allow us to make socio-cultural and psychological inferences by considering their appearances in the underground novels written by taking countercultures to the fore. In the selected novels written between 1990 and 2020, both the extent of spatial diversity and the places where diversity gained weight were questioned, and it was tried to reveal in which contexts the space gave depth to the literary work.