OECD ülkelerinin birinci basamak sağlık harcamaları bakımından sağlık düzeyi verimliliğinin değerlendirilmesi
Assessment of health level efficiency of OECD countries in terms of primary health expenditures
Yazar: ESRA ARSLAN
Danışman: PROF. DR. YETER DEMİR USLU
İstanbul Medipol Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sağlık Yönetimi = Healthcare Management

Özet:
Küresel dünyada gelişen teknoloji ile artan nüfusa bağlı olarak ortaya çıkan sağlık ihtiyacı, sağlık alanında yüksek maliyetli tedavi sistemlerine artış yaşatırken ülkelerin bütçeleri içerisinde sağlığa ayırdıkları paylara ağır yük getirir. Sağlık sistemini verimli kullanabilmenin düşük maliyetli ve etkin yolu birinci basamak sağlık hizmetlerine öncelik verilerek, maliyeti yüksek ikinci ve üçüncü basamak sağlık hizmetlerine  ihtiyaç ve gereksiz kullanımını düşürmeye çalışan bir politika sistemi izlemektir.
Bu çalışmanın amacı birinci basamak sağlık harcamaları ile ilgili kısıtlı olan literatür kaynaklarına katkı sağlamak için 18 OECD ülkelerinin 2020 yılına ait birinci basamak sağlık harcamalarına bağlı verimliliğinin incelenmesidir. Çalışma kapsamlı bir literatür taraması ile incelenerek birinci basamak sağlık ile ilgili değişkenler seçilmiştir. VZA'da kullanılan girdi değişkenleri; bin nüfusa düşen pratisyen hekim sayısı, sağlık harcamalarının GSYİH oranı, koruyucu sağlık harcamalarının GSYİH oranı, birinci basamakta reçete yazma; çıktı değişkenleri; anne ölüm oranı, doğumda beklenen yaşam süresi, bebek sağ kalım hızıdır. Araştırma kapsamındaki analizin ilk aşamasında tüm değişkenler Excel programında hazırlanmış, tablo ve grafikler oluşturularak yorumlanmış; analizin ikinci aşamasında birinci basamakla ilgili verilerine eksiksiz ulaşılan 18 OECD ülkeleri veri zarflama yöntemi ile analiz edilmiş, verilerin birbirleri ile ilişkileri IBM SPSS 2.1 programında Spearman korelasyon testi ile belirlenmiştir. Verimlilik analizi için DEAP 2.1 programına aktarılan girdi odaklı CCR modeli ile verilerin 2020 yılı analiz sonucuna göre 18 OECD ülkelerinden 14 ülke görece tam verimli, 4 ülke görece verimsiz olarak bulunmuştur. Türkiye'nin birinci basamak sağlık harcamaları verimli bulunmuştur. Verimlilik sağlanması için ülkelerin ihtiyaca uygun kaynak tahsisini doğru kullanabilmesi ve sağlık sistemlerinin karşılaştırılmasında yapılacak yeni çalışmalarla ve farklı analiz yöntemleriyle birinci basamakla ilgili literatürün genişletilmesi konularında öneri sunulmuştur.

Abstract:
The need for health, which arises due to the increasing population and the developing technology in the global world, causes an increase in high-cost treatment systems in the field of health and places a heavy burden on the shares that countries allocate to health in their budgets A low-cost and effective way to use the health system efficiently is to prioritize primary health care services and follow a policy system that tries to reduce the need for and unnecessary use of high-cost secondary and tertiary health services.
The aim of this study is to examine the productivity of 18 OECD countries, whose data are fully accessible, based on primary health care expenditures in 2020, in order to contribute to the limited literature resources on primary health care expenditures. The study was examined through a comprehensive literature review and variables related to primary health care, which could be obtained from OECD, WHO (World Health Organization) and Turkish Statistical Institue databases, were selected. Input variables used in DEA; number of general practitioners per thousand population, health expenditures to gdp ratio, preventive health expenditures to gdp ratio, prescribing in primary care; output variables; maternal mortality rate, life expectancy at birth, and infant survival rate. In the first stage of the analysis within the scope of the research, all variables were prepared in the Excel program and interpreted by creating tables and graphs; In the second stage of the analysis, 18 OECD countries with complete data on primary care were taken and analyzed with the data envelopment method, and the relationships between the data were determined with the Spearman correlation test in the IBM SPSS program. According to the 2020 analysis result of the data with the input-oriented CCR model transferred to the DEAP program for productivity analysis, 14 countries out of 18 OECD countries were found to be relatively fully productive and 4 countries to be relatively inefficient. Turkey's primary health care expenditures were found to be efficient. In order to ensure efficiency, suggestions have been made for countries to use appropriate resource allocation correctly.