Otel çalışanlarında dönüşümcü liderliğin presenteeism üzerindeki etkisi: İş yaşam dengesinin aracılık rolü
The effect of transformational leadership on presenteeism in hotel employees: The mediating role of work-life balance
Yazar: RAMAZAN İNAN
Danışman: DOÇ. DR. GÖKHAN AYAZLAR
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Turizm = Tourism ; İşletme = Business Administration
Dizin: Dönüşümcü liderlik = Transformational leadership ; Liderlik = Leadership ; Liderlik modelleri = Leadership models ; Oteller = Hotels ; Presentizm = Presenteeism ; Çalışanlar = Workers ; İş-yaşam dengesi = Work-life balance

Özet:
Teknolojinin hızla gelişmesi bazı sektörlerde insan kaynağına olan ihtiyacı azaltmasına rağmen otel işletmelerinde insan kaynağına olan ihtiyaç hala önemini korumaktadır. Fakat otel işletmelerin emek yoğun özelliği, çalışma saatlerinin uzun ve vardiyalı olması, müşteri ile çalışan arasındaki yüz yüze ilişkinin yoğun olması ve yöneticilerin olumsuz tutum ve davranışları çalışanlar üzerinde fiziksel ve ruhsal sorunlara neden olabilmektedir. Nitekim çalışma ortamındaki olumsuzluklar çalışanların iş yaşam dengesizliği yaşamasına ve iş yerinde olmalarına rağmen görevlerini tam olarak yerine getirememesi (presenteeism) sorununa zemin hazırlayabilmektedir.
Bu tez çalışmasında, otel işletmelerinde dönüşümcü liderliğin çalışanların presenteeism davranışı üzerindeki etkisinde iş yaşam dengesinin aracılık rolünü incelenmesi amaçlanmaktadır. Karma yöntem kullanılarak gerçekleştirilen araştırmanın, nicel kısımda İstanbul İli'nde faaliyet gösteren 4 ve 5 yıldızlı otel çalışanlarından nicel araştırma yöntemlerinden anket tekniği ile 442 adet veri toplanmıştır. Elde edilen veriler IBM SPSS 24 aktarılmış ve araştırmanın kavramsal modeli AMOS 23 programı ile analiz edilmiştir. Araştırmanın nitel kısmında ise, nicel araştırmaya katılan katılımcılardan gönüllü olan 25 otel çalışanı ile derinlemesine görüşmeler yapılmış ve MAXQDA 12 ile analiz edilmiştir.
Araştırmanın nicel analiz kısmında, araştırmada kullanılan ölçeklerin yapı geçerliliklerini test etmek için doğrulayıcı faktör analizi gerçekleştirilmiş ve kavramsal modeli test etmek için de yol analizi yapılmıştır. Araştırma sonuçları, dönüşümcü liderliğin presenteeismi ve iş yaşam dengesi pozitif, iş yaşam dengesinin presenteeismi pozitif yönde etkilediği ortaya çıkmıştır. Buna ilaveten, dönüşümcü liderliğin presenteeism üzerinde etkisinde iş yaşam dengesinin kısmı aracılık etkisinin bulunduğu tespit edilmiştir. Nitel araştırma kısmında ise dönüşümcü liderliğin presenteeismi pozitif etkilemesinde, yöneticilerin çalışanlar ile iş odaklı ilişki kurması, çalışanlara değer vermemesi ve güvenmemesi en önemli unsurlar olarak gösterilebilir. Son olarak, araştırmanın sonuçları doğrultusunda da otel yöneticilerine ve araştırmacılara önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar kelimeler: Dönüşümcü liderlik, İş Yaşam Dengesi, Presenteeism, Otel Çalışanları

Abstract:
Although the rapid development of technology has reduced the need for human resources in some business lines, the need for human resources in hotel enterprises still maintains its importance. However, the labor-intensive nature of hotel businesses, the long working hours and shifts, the intense face-to-face relationship between the customer and the employee, and the negative attitudes and behaviors of the managers can cause physical and mental problems on the employees. As a matter of fact, the negativities in the working environment may pave the way for the problem of employees experiencing work-life imbalance and not being able to fulfill their duties fully (presenteeism) despite being at work. In this thesis, it is aimed to examine the mediating role of work-life balance in the effect of transformational leadership on presenteeism behavior of employees in hotel businesses. The research was carried out using the mixed method. In the quantitative part of the research, 442 data were collected from the employees of 4 and 5 star hotels operating in İstanbul, by using survey technique, one of the quantitative research methods. The obtained data were transferred to IBM SPSS 24 and the conceptual model of the research was analyzed with the AMOS 23 program. In the qualitative part of the research, in-depth interviews were conducted with 25 hotel employees who volunteered to participate in the quantitative part of th research and were analyzed with MAXQDA 12. In the quantitative analysis part of the research, confirmatory factor analysis was carried out to test the construct validity of the scales used in the research, and path analysis was performed to test the conceptual model. Research results revealed that transformational leadership positively affects presenteeism and work-life balance, and work-life balance positively affects presenteeism. In addition, it was determined that the effect of transformational leadership on presenteeism was partially mediated by work-life balance. In the results of qualitative research part, it can be shown that the most important factors in the positive effect of transformational leadership on the presenteeism are that the managers establish a business-oriented relationship with the employees and they do not value and trust the employees. Finally, suggestions were made to hotel managers and researchers in line with the results of the research.

Key words: Transformational leadership, Work-Life Balance, Presenteeism, Hotel Employee