Gündelik hayat pratikleri ve mekânın yeniden üretimi: Moda Aile Çay Bahçesi
Everyday life practices and the reproduction of space: Moda Family Tea Garden
Yazar: DİLEK ŞAHİN
Danışman: DOÇ. DR. EMRE DEMİREL
Hacettepe Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: İç Mimari ve Dekorasyon = Interior Design and Decoration
Dizin: Kamusal mekanlar = Public places ; Kentsel tasarım = Urban design ; Mekansal pratik = Spatial practice

Özet:
Bu çalışmada, mekânın önceden tanımlanmış ve ortaya konmuş fiziksel sınırlarının yanında; bireyin gündelik hayat pratiklerinin devingen, dinamik ve esnek bir mekân oluşturma potansiyeli çay bahçeleri üzerinden ölçülmüştür. Tezin konusu, seçili çay bahçesi aracılığıyla gündelik hayat pratiğinin bir mekân yaratması ve kent içerisinde yaşayan bireylerin gündelik hayat deneyimine dönüşmesi irdelenerek; kendi mekânını yaratma potansiyeli üzerinden şekillenmektedir. 
Çalışmanın kuramsal kısmı iki ana temele dayanmaktadır. Birinci temeli oluşturan gündelik hayat bölümü, Lefebvre ve De Certeau'nun gündelik hayat teorisiyle şekillenen kavramları ortaya çıkararak, gündelik hayatın pratiklerini ve mekânsal boyutlarını anlamaya odaklanmaktadır. İkinci kuramsal temel ise, beş kent sosyoloğunun kamusal mekân kavramını ele alan çalışmaları üzerine kurulmaktadır. Bu iki temel, çalışmanın kuramsal çerçevesini oluşturmakta ve saha araştırmasının analizinde yol gösterici kriterler sunmaktadır. Moda Aile Çay Bahçesi özelinde yapılan gündelik hayat içindeki mekânsal pratiklerin çözümlenmesi için teorik okumaların analiziyle ulaşılan bir arada olma-ilişki kurma, üretim, eşitleyici, canlı-geçişken-devingen, deneyim kriterleri üzerinden bir çerçeve oluşturularak bireylerin mekânsal pratikleri keşfedilmiştir.
Çay içme pratiğinin gündelik hayat deneyimine dönüştüğü yer olan çay bahçelerinin saha araştırması olarak seçilme nedeni, Türk kültüründe hem tarihsel hem de güncel olarak kültürel ve toplumsal köklere bağlı bir yer olmasının yanı sıra, mekân ve toplum arasındaki karmaşık ilişkiyi mekânsal pratikler aracılığıyla inceleyebilme açısından anlamlı bir yer olmasıdır. Çalışma kapsamında alan araştırması sınırlarının İstanbul'un Kadıköy ilçesinde bulunan Moda Aile Çay Bahçesi özelinde tutulması kararlaştırılmıştır. Bu kararda, İstanbul'un sahip olduğu kentsel ve toplumsal yapısı ve Moda semti ile Moda Aile Çay Bahçesi'nin tarihsel süreçte derin bir geçmişten gelmesi ve doğal yapısını hâlen koruyabilmesi etkili olmuştur. 
Saha çalışması çerçevesinde, mekân ve kullanıcılarına yönelik gözlem tekniği ile görsel mekânsal analizler yapılarak gündelik hayattaki durumlar ve sosyal aktiviteler belgelenmiştir. Çay bahçesinde yapılan gözlemler, çizimler ve fotoğraflar üzerinden oluşturulan diyagramlarla mekânın fiziksel nitelikleri ve mekânsal pratiklerin çözümlemeleri aktarılmaya çalışılmıştır. Yapılan çalışma sonucunda, bir arada olma-ilişki kurma, üretim, eşitleyici, canlı-geçişken-devingen, deneyim gibi unsurların mekânın yeniden üretimi üzerinde önemli bir etkiye sahip olduğu tespit edilmiştir. Bu anlamda, mekânın insan bedeni ve yakın çevresi ile etkileşimi, gündelik hayat pratikleriyle birlikte mekânın kendini tekrar üretmesine olanak tanımaktadır.

Abstract:
In this study, alongside the pre-defined and established physical boundaries of the space, the potential of creating a dynamic, and flexible space through the individual's everyday life practices was measured through tea gardens. The topic of the thesis is shaped by examining creation a space of the everyday life practice and its transformation into the everyday life experience of individuals living within the city though the potential of creating their own space via the selected tea garden.
The theoretical framework of the thesis is based on two main structures. The section on everyday life, which forms the first base is focused on understanding the practices and spatial dimensions of everyday life by exploring the themes shaped by the everyday life theory of Lefebvre and De Certeau. The second theoretical framework is based on the studies of five urban sociologists on the notion of public space. These two bases form the theoretical framework of the study and provide guiding criteria for the analysis of the field research. To analyze the spatial practices in daily life in the Moda Family Tea Garden, the spatial practices of individuals were explored by creating a framework based on the criteria of coexistence-relationship, production, equalizer, living-transitive-dynamic, experience, which were reached through the analysis of theoretical readings.
The reason for selecting tea gardens, where the practice of tea drinking turns into an everyday life experience, as a field site for research is that it is a perfect example for examining the complex relationship between space and society though spatial practices. It is also a place that has a connection to its cultural and societal roots in Turkish culture, both historically and presently. Within the scope of the study, it has been decided to keep the limits of the field research specific to the Moda Family Tea Garden, located in Kadıköy district of İstanbul. This decision has been influenced by urban and societal structure of İstanbul, as well as the fact that the Moda district and Moda Family Tea Garden have a deep historical background and still preserve their natural structure.
Within the framework of the field study, the observation technique and visual spatial analyses have been conducted for the space and its users. The physical properties of the space and the analyses of spatial practices have been tried to be explained with the diagrams created through observations, drawings, and photographs made in the tea garden. As a result of the study, it has been discovered that the criteria of coexistence-relationship, production, equalizer, living-transitive-dynamic, experience have an important impact on the re-production of the space. In this context, the interaction between the space and the human body enables the space for the reproduction of itself though everyday life practices.