Abbâsî halifesi Mûsâ el-Hâdî ve dönemi (169-170/785-786)
Abbasıd Calıph Musa (Moses) Al-Hadı And Hıs Period (169-170/785-786)
Yazar: BÜNYAMİN KILIÇ
Danışman: DOÇ. DR. İSMAİL PIRLANTA
Yozgat Bozok Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Biyografi = Biography ; Din = Religion ; Tarih = History
Dizin: Abbasiler Dönemi = Abbasid Periods ; Biyografi = Biography ; Din = Religion ; Musa el-Hadi = Musa el-Hadi ; İslam tarihi = Islamic history

Özet:
Abbâsîler günümüz tarih araştırmaları için önemli bir çalışma alanı oluşturmaktadır. Yaklaşık 500 yıllık Abbâsî tarihinde hüküm süren birçok halife araştırmalara konu olmuştur. Abbâsî devletini doğru anlayabilmek için her bir halifenin çalışılması elzem bir durumdur. Özellikle Abbâsî kuruluş dönemi halifelerinin çalışılması devletin siyasi işleyişinin ve kurumsal yapılarının anlaşılmasını kolaylaştıracaktır. Literatür taramasında Hâdî döneminin müstakil olarak çalışılmadığı görülmüştür. Kuruluş döneminin daha doğru anlaşılması için bu dönemin çalışılması gerekli hale gelmiştir. Bu tez çalışmasında Abbâsî halifesi Mûsâ el-Hâdî ve dönemi genel hatlarıyla çalışılmıştır. Araştırmada bu döneme ışık tutan tarihi kaynaklar taranmış ve elde edilen veriler kronolojik olarak kullanılmıştır. Tezin ikinci bölümünde Hâdî'nin nesebi, doğumu, ailesi, kişiliği, ahlakı, ilmi yönü ve ölümü konuları ele alınmıştır.  Üçüncü bölümde, halifenin veliahtlık dönemi, hilafete geliş süreci, iktidarı dönemindeki siyasi gelişmeler genel hatlarıyla ele alınan konulardır. Ayrıca dönemin en dikkat çeken olayı Hüseyin b. Ali'nin isyanı ve Fah katliamı hakkında bilgi verilmiştir. Dördüncü bölümde halifenin annesi Hayzürân'la olan iktidar mücadelesi ele alınmıştır. Kardeşi Hârûn er-Reşîd'i veliahtlıktan azletmek istemesi de bu bölümde incelenmiştir. Beşinci bölümde ise halifenin hastalığı ve ölümündeki şüphe çalışılmıştır. Özellikle annesinin onun ölümündeki rolü klasik İslam tarihi ve Oryantalist kaynaklarda araştırılmış ve konunun nasıl ele alındığı tespit edilmeye çalışılmıştır. Sonuç olarak, Abbâsî iktidarının en kısa tahtta kalan halifelerinden birisi olan Hâdî'nin dönemi tüm yönleriyle incelenmiştir. Ölümü konusundaki şüphe aydınlatılmaya çalışılmıştır.

Abstract:
Abbasids constitute an important field of study for today's historical studies. Many caliphs, who ruled in the nearly 500-year Abbasid history, have been the subject of research. In order to understand the Abbasid state correctly, it is essential to study each caliph. Studying the caliphs, especially in the Abbasid establishment period, will facilitate the understanding of the political functioning and institutional structures of the state. In the literature review, it was seen that the Hadi period was not studied independently. It has become necessary to study this period in order to better understand the establishment period of the Abbasid state. In this thesis, the Abbasid caliph Mûsâ al-Hâdî and his period were studied in general terms. In the research, historical sources that shed light on this period were scanned and the data obtained were used chronologically. In the second part of the thesis, Hadi's ancestry, birth, family, personality, morals, scientific direction and death are discussed. In the third part, the heirship period of the caliph, the process of his coming to the caliphate, and the political developments during his reign are the topics discussed in general terms. In addition, the most striking event of the period Hüseyin b. Ali's revolt and the Fah massacre are studied. In the fourth chapter, the power struggle with Hayzüran, the mother of the caliph, is discussed. In addition, his request to dismiss his brother Harun er-Reşîd from the throne was examined. In the fifth chapter, the illness of the caliph and the doubt in his death were studied. In particular, the role of his mother in his death was investigated in classical Islamic history and Orientalist sources and it was tried to determine how the subject was handled. As a result, the period of Hadi, one of the shortest surviving caliphs of the Abbasid power, has been examined in all its aspects. The doubt about his death was tried to be clarified.