Kronik bel ağrısının rehabilitasyonunda propriyoseptif egzersizlerin kas kuvveti ve fonksiyonel düzey üzerine olan etkisi
Effects of proprioceptive exercises on muscle strength and functional level in rehabilitation of chronic low back pain
Yazar: GÜRSOY COŞKUN
Danışman: PROF. DR. FİLİZ CAN
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon = Physical Medicine and Rehabilitation

Özet:
Bu çalışma kronik bel ağrısı olan hastaların fizik tedavi ve rehabilitasyonunda propriyoseptif egzersizlerin kas kuvveti, propriyosepsiyon ve fonksiyonel düzey üzerine olan etkilerini araştırmak amacıyla gerçekleştirilmiştir. Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Bölümü Ortopedik Rehabilitasyon Ünitesi'nde, uzman doktor tarafından mekanik bel ağrısı teşhisi konulan 30 hasta ve 15 sağlıklı birey çalışmaya alınmıştır. Çalışmada hastalar, rastgele yöntemle stabilizasyon egzersiz grubu (Grup 1, n:15) ve stabilizasyon+ propriyosepsiyon egzersiz grubu (Grup 2, n:15) olmak üzere iki gruba ayrılmıştır. Çalışmaya katılan tüm bireyler, ağrı (Görsel Analog Skalası), postür analizi, lumbal bölge normal eklem hareketliliği ve esnekliği, lumbal bölge kaslarının izometrik kas kuvveti, aktif ve pasif eklem pozisyon hissi duyusu (Biodex Sysem Pro 3 İzokinetik Sistem), posterior pelvik tilt kuvveti ( Stabilizer Pressure Biofeedback Unit), fonksiyonel düzey (Oswestry) ve lumbosakral bölgenin X-Ray bulguları açısından değerlendirilmiştir. Bir gruba stabilizasyon egzersizleri, diğer gruba stabilizasyon egzersizlerine ek olarak propriyoseptif egzersizler uygulanmıştır. Her iki gruba da için egzersiz öncesi 10 seans ultrason ve nemli sıcaklık uygulaması yapılmıştır. Tedavi programı her iki grup için haftada 3 gün, 6 hafta süreyle uygulanmıştır. Stabilizasyon grubu ile stabilizasyon+propriyosepsiyon grubu tedavi öncesi ve sonrasında değerlendirilmiştir. Gruplara ait veriler incelendiğinde, tedavi sonrasında Grup 1 ve Grup 2 de istirahat ve aktivite ağrı düzeylerinde azalma olduğu görülmüştür (p<0.01). Gövde fleksiyon ve lateral fleksiyonda da her iki tedavi grubunda anlamlı bir artış olmuştur (p<0.05). Buna karşılık esneklikte hiçbir değişiklik olmamıştır. Fleksör kasların pik tork ve ortalama pik tork ile pik tork/vücut ağırlığı değerleri kontrol grubunda her iki hasta grubuna göre daha yüksek bulunmuştur (p<0.05). Bununla birlikte her iki hasta grubunda pik tork ve ortalama pik tork değerleri tedavi sonrasında anlamlı bir artış göstermiştir (p<0.05). Pik tork/vücut ağırlığı bulguları Grup 1 de hem fleksiyon hem ekstansiyon, Grup 2 de sadece fleksiyon değerlerinde artış göstermiştir (p<0.05). Grup 2 pasif propriyosepsiyon değerleri kontrol grubuna göre, aktif propriyosepsiyon değerleri Grup 1'e göre daha iyi bulunmuştur (p<0.05). Tedavi sonrasında her iki tedavi grubunda pelvik tilt kas kuvveti ve Oswestry Fonksiyonel Skala puanlarında tedavi öncesine göre anlamlı düzeyde bir artış olmuş, ancak gruplar arasında bir fark gözlenmemiştir. Stabilizasyon+propriyosepsiyon grubunda lumbosakral açıda anlamlı bir fark bulunmuştur ancak lumbal lordoz açısı ve sakrohorizantal açıda önemli bir farka rastlanmamıştır. Çalışmanın sonucunda kronik bel ağrılı hastalarda hem stabilizasyon hem de stabilizasyon egzersizlerine ilave propriyosepsiyon egzersizlerinin, ağrı düzeyi, eklem hareketliliği, pelvik tilt kas kuvveti ve fonksiyonel düzeyde yararlı etkilere sahip olduğu ancak propriyoseptif duyuda artış elde etmek için daha yararlı etkiler için propriyosepsiyon egzersizlerinin gerekli olduğu ortaya çıkmıştır. Tedavi programına ilave propriyosepsiyon egzersizlerinin uzun dönemde lumbal bölgede yeni yaralanmalar oluşmasının engellenmesi, gövde kaslarının kontrolü ve farkındalığı için çok önemli olduğu düşünülmektedir.Anahtar Kelimeler: Bel ağrısı, propriyosepsiyon, gövde kas kuvveti, lumbal bölge, lumbosakral açı.

Abstract:
This study was performed to investigate the effects of proprioceptive exercises on muscle strength, proprioception and functional level in physical therapy and rehabilitation of chronic low back pain. Thirty patients with low back pain and 15 healthy subjects were included in study performed at Hacettepe University, Faculty of Healthy Sciences, Department of Physical Therapy and Rehabilitation, Unit of Ortophedic Rehabilitation. Patients were randomly divided into two groups; Group 1 (n=15) was stabilization exercises group and Group 2 (n=15) proprioception exercises group which also include stabilization exercises. All the subjects participated to this study have been evaluated for pain intensity (visual analog scale), posture, range of motion, flexibility, izometric lumbar muscle strength, active and passive joint position sensation ( Biodex System Pro 3 Izokinetic System), posterior pelvic tilt strength (The Stabilizer Pressure Biofeedback Unit), functional level (Oswestry Functional Scale), and x-ray findings for lumbosacral area. Group 1 underwent stabilization exercises and group 2 underwent stabilization plus proprioceptive exercises. Both groups have treated using hotpacks and ultrasound for 10 session applying before exercises. Treatment program for the both groups was 3 days per week for 6 weeks. Stabilization and stabilization plus proprioception groups were assessed before and after the treatment. In both Group 1 and group 2 there was significant pain relief in resting and activity (p<0.01). Trunk flexion and lateral flexion increased in both groups (p<0.05). Peak torque, mean peak torque and peak torque/body weight in flexor izometric muscle strength values were higher in the control group (p<0.05). However peak torque and mean peak torque values increased in both groups (p<0.05). Peak torque/body weight in Group 1increased in both flexor and extansors, whereas there was significant increase only in flexors in Group 2. Passive proprioception was better in Group 2 than the control group, active proprioception was also better in Group 2 comparing with the Group 1 after the treatment. In both groups pelvic tilt muscle strength and Oswestry Functional Scale scores improved significantly after the treatment as compared to pre-treatment (p<0.05). There was a significant difference in lumbosacral angle in Group 2 whereas significant differences were not found in lumbar lordosis angle and sacrohorizontal angle. In conclusion, inclusion of proprioceptive exercises has more effect on proprioception in patients with chronic low back pain. This training could ensure prevention of new injuries and increase body awareness and trunk control of the individuals. In conclusion, both stabilization exercises and proprioception plus stabilization exercises have been found that they have benefical effects on pain relief, range of motion, pelvik tilt strength and functional level, but proprioception exercises are needed to insert to the exercises program to pain more benefits in proprioception.Key words: Low back pain, trunk muscle strength, lumbar region, lumbosacral angle