Vergileme ve firma davranışları: Türkiye otomobil piyasası
Taxation and company attitudes: Turkish automobile market
Yazar: CAHİT ODABAŞI
Danışman: DOÇ.DR. A. HAKAN ÇERMİKLİ
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Politikası Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Endüstriyel iktisat kapsamında incelenen firma davranışları;piyasadaki firmaların pazar paylarını ve karlılıklarını arttırmak, rakiplerine vepazara girmesi olası potansiyel firmalara karşı rekabet avantajı sağlamakiçin, kontrol alanlarına giren değişkenlerin seçiminde takip ettikleridavranışsal kurallar olarak tanımlanmaktadır.Bu çerçevede firma davranışları piyasa yapısından ve hükümetlerinvergileme politikalarından etkilenmektedir. Vergilerin firma davranışlarınaolan etkileri piyasa yapısına, arz ve talep esnekliklerine, uygulanan verginintürüne ve büyüklüğüne göre değişmektedir.Devletin ve yetkili diğer kamu kuruluşlarının, yüklendikleri fiskal veekstrafiskal görevleri gerçekleştirmek üzere iktisadi birimlerden karşılıksızolarak ve egemenlik gücüne dayanarak aldığı para ve benzeri ekonomikdeğerler olarak tanımlanan vergiler, dolaylı-dolaysız şeklinde bir ayrıma tabitutulabilir. Dolaylı vergilerin firmalar tarafından belli şartlarda yansıtılmasımümkün olup, bu yansımanın miktarı ve yönü arz ve talebin esnekliğinebağlıdır. Dolaysız vergiler ise kardan alındığından yansıtılması teknik olarakmümkün değildir. Bu nedenle, arz ve talep esnekliklerine, piyasa yapısına veverginin türüne bağlı olarak uygulanan vergi politikasından beklenen etkilerde değişmektedir.Türk otomobil piyasasında, satış fiyatının yaklaşık yarısının dolaylıvergilerden oluşması, talebin bu doğrultuda esneklik gösterirken rekabetkoşullarının da buna bağlı olarak değişmesi nedenleriyle, vergilerin piyasadavranışları üzerindeki etkisinin incelenmesini gerektirmektedir.Türkiye'de otomobil piyasası oligopolistik bir yapı göstermektedir.Üretimin yarıdan fazlası ihraç edilirken, yaklaşık aynı oranlarda da ithalatyapılmaktadır. Talep yapısı esnek olan otomobil piyasasının arz tarafında yeryer eksik kapasite ile çalışmalar görülmektedir. Piyasadaki firmalar, yüksekvergiler ve esnek talep nedeniyle, fiyat dışındaki değişkenleri kullanarakrekabet etmektedirler. Bu çerçevede, vergilerin firma davranışları üzerindekibaşlıca etkileri; yeni ürün ve yeni model geliştirilmesi, servis ve bakımolanaklarının iyileştirilmesi, yabancı firmaların piyasa girişinin GümrükBirliğinden sonra artması, aynı şekilde yerli firmaların rekabet şanslarınıarttırmak için yeni yatırımlar yapması yönünde belirlenen stratejiler şeklindesayılabilir.Sonuç olarak, otomobile uygulanan vergiler Avrupa Birliğiortalamasının yaklaşık iki katı vergi yükü getirmekte olup; bu durum da, firmadavranışları üzerinde bir kısıt oluşturmaktadır. Ancak vergilerindüşürülmesinin bütçe ve ödemeler dengesindeki açıkları büyütme tehlikesibulunmaktadır. Ayrıca, arz ve talep esneklikleri göz ardı edilerekgerçekleştirilecek bir vergi indiriminin fiyatlara yansıtılmaması olasılığı davardır. Nitekim geçmişte, başka ürünlere yönelik vergi indirimlerinde benzerfirma davranışları görülmüştür. Bu nedenle de, otomobil piyasasındavergilerin yüksekliği, gündemden düşmeyen bir konu olarak eleştirilere maruzkalmaya devam edecektir.Anahtar Sözcükler1. Otomobil piyasası2. Firma davranışları3. Vergileme4. Fiyat esnekliği5. Dışsal ekonomiler

Abstract:
Company attitudes in the context of industrial economics are identifiedas behavioural rules that are followed to select the variables in their controlzone to raise their market shares and profitability to gain competitiveadvantage against their potential rivals.In this context, company attitudes are affected from the marketstructure and the taxation policy of the governments. The effects of taxes oncompany attitudes vary from the market structure, the elasticity of supply anddemand to the type and the size of tax being applied.Taxes that are defined as the irrevocable monetary or similareconomic values taken from economical foundations relying on itssovereignty power to implement government?s or other authorized publicinstitutions? fiscal and extra-fiscal functions can be classified as direct andindirect taxes. Under certain conditions the incidence of indirect taxes bycompanies possible and the amount and the direction of this incidencedepends on the elasticity of demand and supply. On the other hand, sincesome direct taxes are taken from companies? profits, their (tax) incidence istechnically impossible. Thus, the expected effects of existing tax policychange due to the elasticity of supply and demand, market structure and taxtypes.In the Turkish automobile market, it?s needed to examine the effects oftaxes on market attitudes, since indirect taxes account for approximately thehalf of the sales price and the conditions of competition change inaccordance with the demand elasticity.It?s seemed that the automobile market in Turkey has an oligopolisticstructure. While more than half of the production is being exported,approximately the same rate of goods are being imported. The automobilemarket that has a demand elasticity is seemed to produce at low capacity insome parts of the supply process. The firms in the market compete by usingnon-price variables due to the high taxes and elastic demand. In this extent,the effects of taxes on company attitudes can be listed as developing newproducts and models, improving service and after sales service, the increasein the market access of the foreign companies after Customs Union, and thestrategies that are determined by the local firms for making new investmentsto increase their competition opportunities.Consequently, the taxes applied to automobiles bring in tax burdensapproximately as twice as the average tax in the European Union, and thisleads to a restriction over the company attitudes. However, it may be risky toreduce the taxes in terms of expanding the deficits in the budget andpayments balance. Furthermore, it?s likely not to reflect tax discount,practiced by overlooking the elasticity of supply and demand, to the prices.As a matter of fact, in the past similar firm attitudes were appeared in taxreduction applied to other products. Hence, the high taxes in the automobilemarket will continue to be exposed to criticism as a current issue.Key Words1. Automobile market2. Company attitudes3. Taxation4. Price elasticity5. External economies