Saksı tipleri, mikoriza ve mikrobiyal gübre uygulamalarının pikan kök-taç morfo-fizyolojisi üzerine etkileri
The effects of pot types, micorization and microbial fertilizer application on pecan root-corolla morpho-physiology
Yazar: SERAY EYLEM ÇAKIR
Danışman: PROF. DR. HAMİDE GÜBBÜK
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Budama yöntemleri = Pruning methods ; Mantarlar = Fungi ; Mikrobiyal gübre = Microbial fertilizer ; Saksı = Pot ; Topraksız kültür = Soilless culture

Özet:
Dünyada ve ülkemizde son yıllarda pikan meyvesinin bilinirliği ve tüketimi artmakta olup buna bağlı olarak da üretim alanında artışlar yaşanmaktadır. Bahçe tesis edilirken kullanılmak üzere adına doğru, sertifikalı, gelişimi güçlü olarak değerlendirilen sağlıklı fidan kullanımı tarımda iyi bir gelecek için büyük önem taşımaktadır. Pikan için fidan üretiminde en büyük sorun kök gelişimi ve saçak köklerin yoğunluğu olarak görülmektedir. Pikanın en büyük bitkisel özelliği kazık köke sahip olması ve saçak kök oluşumunun zayıf olmasıdır. Bu kazık kök fidan üretiminde hastalıktan ve virüsten ari fidan üretimi için dezavantaj olarak görülmektedir. Pikanda fidan üretimi özellikle ülkemizde sınırlı sayıda ve açık alanda yetiştirilmektedir. Açık alanda yapılan geleneksel fidan üretiminin özellikle bahçe tesis edilirken kısıtlı sürede dikim yapılma zorunluluğunu oluşturması en büyük dezavantaj olarak kabul görmektedir. Saksıda fidan üretiminde ise açık alana göre bakıldığında avantaj olarak görülen başlıca sebepler; kök gelişiminin iyileştirilmesi, her sezon satışının mümkün kılınması gibi sebepler sayılabilir. Fidan üretimi ile ilgili yapılan çalışmaların esasına dayanarak hava budamalı saksıların kullanılabilir durumda olması kök gelişimine fayda sağlayacak durumlardan biri olarak kabul görmektedir. Bu projede amaçlanmış olan pikanın kök morfolojisinde gelişimi iyi yönde sağlayarak saçak kök etkinliği arttırmak ve saksıda üretimi mümkün kılmaktır. Bu kapsamda hava budamalı saksıların kullanılması yanında ayrıca hem mikrobiyal gübre hem mikorizanın tek başına veya kombinasyonları ile yapılan uygulamalarla sadece kök morfolojisi değil bitki kök-taç morfo-fizyolojisi üzerine etkilerini araştırmak ve olumlu sonuçlar elde edilebilmesi sağlanmıştır. Proje ve uygulamalar Ocak-Ekim 2021 tarihleri arasında Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri bölümü uygulama seralarında gerçekleştirilmiştir. Çalışmamızda kullanılacak olan bitkisel üretim materyali olarak pikan türüne ait Wichita çeşidi tercih edilmiştir.
Araştırmada dönemlere ve uygulamaların zamanlarına göre değişmekle birlikte, topraksız bitki besleme formülasyonu ile beraber 100 ml mikrobiyal gübre-1, 100 ml mikrobiyal gübre-2 köklere muamele edilerek uygulanmıştır. Mikoriza karışımı olarak ise trüf mantarı olarak bilinen mikorizadan 100 ml mikoriza solüsyonu olarak uygulanmıştır. Ayrıca bitkilere mikoriza ile mikrobiyal gübre-1 kombine edilerek 50 ml mikoriza+50 ml mikrobiyal gübre-1 uygulaması yapılmıştır. 
Deneme, tesadüf parselleri deneme deseni dikkate alınarak düzenlenmiş ve üç tekerrürlü, her tekerrürde beş pikan fidanı olacak şekilde planlaması yapılmıştır. Saksı ortamında fidan yetiştiriciliği için uygun olarak kabul edilen 2:1:1 oranında torf, perlit ve vermikülit karışımı kullanılmıştır. Değerlendirme aşamasında ise, ilk kotiledon yaprak çıkışı başladıktan sonra aktive edilmiş ve gelişim periyodu başladıktan itibaren (Haziran) büyüme dönemi boyunca (Ekim) devam etmiştir. Araştırmada; bitki gövde boyu, bitki gövde çapı, yaprak alan indeksi, fidanların kök, gövde ve yaprakların yaş ve kuru ağırlıkları çalışılacak parametreler olarak planlanmıştır.
Araştırma sonucunda ortaya çıkan verilere göre topraksız fertigasyon uygulamaları ile birlikte verilen hem hava budamalı saksı tipinde hem standart saksı tipinde uygulanmış olan mikrobiyal gübre-1+mikoriza kombinasyonu olan uygulamanın bitki büyüme ve gelişmesi yanında özellikle kök morfo-fizyolojisinde önemli ölçüde olumlu etkilediği saptanmıştır. Mikrobiyal gübrenin ve mikorizanın tek başına uygulamaları ise beklenilen etkiyi vermemiştir. Yapılan ölçümlerin sonunda elde edilen verilere göre Mikrobiyal gübre-1+Mikoriza (VT) uygulamasının bitki gövde boyunun uzamasını teşvik etmesi (44cm) yanında, yaprak sayısını arttırmış ve kök bölgesinde yanal kök sayısını arttırarak projede hedeflenen amaçlar doğrultusunda pozitif yönde etki yapmıştır. Bu sonuçlar mikoriza kolonizasyonu ile mikrobiyal gübre-1 arasında doğru bir orantının (pozitif ilişkinin) olduğuna işaret etmektedir.

Abstract:
The awareness and consumption of pecan fruit has increased in our country in recent years, and accordingly, there has been an increase in the production area. It is important to use healthy saplings, which are certified to be used and evaluated as strong while establishing a garden for a good future in agriculture. The biggest problem in the production of saplings for pecan is the low root development and the lack of lateral roots. The biggest vegetative feature of the pecan is that has a taproot and a weak lateral root formation. This taproot is seen as a disadvantage for the production of disease-free and virus-free saplings in production. Recently, saplings are producing in a limitedly and on the open areas in our country. The biggest disadvantage of traditional open field production method creates the necessity of planting in a limited time when establishing a garden. Advantages of pot production compared to open filed production is improving root development, ready to planting in every season etc. Based on the previous studies on sapling production, the usage of air pruned pots is accepted as one of the situations that will benefit root development. Our aim in this study is to increase the lateral root efficiency by providing the development in the root morphology of the pecan in a good way and to make pot production possible. In this case, in addition to the use of air pruned pots, microbial fertilizer and mycorrhizae alone or in combination will be applied. The applications made it possible to investigate not only the root morphology but also the effects on the plant root-corolla morpho-physiology. Projects and applications were carried out in the greenhouses of Akdeniz University Faculty of Agriculture between January-October 2020. Wichita variety belonging to the pecan species was used as plant material.
Although it changes according to the periods and the applied conditions in the research, 100 ml microbial fertilizer-1, 100 ml microbial fertilizer-2 to be given together with the soilless plant nutrition formulation were applied to the roots. As a mycorrhiza, 100 ml of mycorrhiza solution known as truffle was applied. In addition, 50 ml of mycorrhiza + 50 ml of microbial fertilizer-1 was applied to the plants by combining mycorrhiza and microbial fertilizer. The experiment was arranged according to the randomized plot design, with three replications and 5 saplings in each replication. A mixture of peat, perlite and vermiculite at a ratio of 2:1:1 was used in the pot. Evaluations were activated after the start of the first cotyledon leaf emergence and continued through the growing period (October) from the start of the developmental period (June). In the research; plant height, plant diameter, leaf area index, fresh and dry weights of roots, stems and leaves of saplings were planned as parameters to be studied.
According to the results of the experiment, soilless fertigation applications showed a more successful growth performance in both standard pots and air pruned pots compared to the production in traditional open field farmer conditions, and additional Mycorrhiza application carried this success much higher. Only microbial fertilizer and mycorrhiza applications alone did not give the expected effect. According to the data obtained at the end of the measurements, Microbial fertilizer-1 + Mycorrhiza (VT) application not only promoted the elongation of the plant (44cm), but also increased the number of leaves and increased the number of lateral roots in the root zone, making a positive impact in line with the aims of the project. These results indicate that there is a direct ratio (positive relationship) between mycorrhizal colonization and microbial fertilizer-1.