Aile hekimliği asistanlarının ağız lezyonlarını yönetme yeterliliğine bir eğitim müdahalesinin etkilerinin değerlendirilmesi
The effect of an educational intervention on family medicine residents' competency to manage oral lesions
Yazar: ÇETİN BATUHAN ÖÇBE
Danışman: PROF. DR. MEHMET AKMAN
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Ağız = Mouth ; Ağız hastalıkları = Mouth diseases ; Ağız neoplazmları = Mouth neoplasms ; Ağız sağlığı = Oral health ; Bilgi düzeyi = Level of knowledge

Özet:
GİRİŞ ve AMAÇ: Birinci basamak sağlık kuruluşları, hastaların ağız sağlığı problemleriyle sıklıkla başvuru yaptıkları yerlerdir. Aile hekimlerinin, ilk başvuru noktası olarak, ağız lezyonlarını tanıma ve kanıta dayalı klinik karar verme gibi sorumlulukları bulunmaktadır. Bunların doğru şekilde gerçekleşmesi, aile hekimlerinin ağız sağlığı ve ağız hastalıkları konusunda yeterince bilgi sahibi olmasıyla mümkündür. Bu çalışmada aile hekimliği asistanlarının (AHA) ağız lezyonlarını yönetme yeterlilikleri üzerinde bir haftalık yüzyüze dersler ve çevrimiçi materyal paylaşımı içeren eğitim müdahalesinin kısa ve uzun süreli etkilerinin incelenmesi amaçlandı.

GEREÇ ve YÖNTEM: Çalışmaya İstanbul'un Pendik ve Kartal ilçelerindeki üçüncü basamak sağlık kuruluşlarında tam zamanlı olarak aile hekimliği asistanlık eğitimini sürdürmekte olan ve eğitiminin bitiş süresine üç aydan uzun süre kalmış tüm AHA'lar davet edildi. Çalışmaya katılmaya gönüllü olan AHA'lar (n=110) iki gruba bölünerek; Pendik ilçesinde eğitim gören asistanlar (n=60) çalışmanın müdahale grubunu oluştururken, Kartal ilçesinde eğitim gören asistanlar (n=50) çalışmanın kontrol grubunu oluşturdu. 

       Çalışmaya katılan tüm gönüllülere; sosyodemografik form, ağız kanseri farkındalık düzeyi ölçüm formu, 25 görsel vaka üzerinden ön tanı ve lezyon yönetimini sorgulayan oral lezyon tanıma ve yönetme yeterliliği ölçüm formunu içeren ön test uygulandı. Çalışmanın müdahale grubu, ön testten hemen sonra eğitim müdahalesine alındı. Eğitim programının hemen sonrasında; aynı görsel vakaları içeren ölçüm formu, eğitimin kısa süreli etkilerini ölçmek için son test olarak ve eğitimden üç ay sonra eğitimin uzun süreli etkilerini ölçmek için kalıcılık testi olarak tekrar uygulandı. 
Çalışmanın kontrol grubuna ise eğitim müdahalesi uygulanmadan üç test aynı aralıklarla uygulandı. Edinilen test skorları; benign ve malign lezyon skorları olarak iki ana gruba ayrıldı. Bu skorlar ise lezyon ön tanı skoru ve lezyon yönetme skoru olarak iki alt gruba ayrıldı. Veriler IBM SPSS V23 ile analiz edildi. İkili gruplardaki verilerin karşılaştırılmasında Bağımsız Örnekler t Testi ve Mann Whitney U testi; üç zamanda ölçülen skorların karşılaştırılmasında Tekrarlı Ölçüm Varyans Analizi ve Friedman testi kullanıldı. İstatistiksel önem düzeyi p<0,05 olarak alındı. 

BULGULAR: Ağız kanseri farkındalık düzeyi ölçüm formu yanıtlarına göre, 63 AHA (%57,3) ağız kanserlerinin önlenmesi, risk faktörleri ve tedavi yöntemleri hakkındaki bilgi birikimlerini yetersiz olarak değerlendirdi. Otuz sekiz AHA (%34,5) hastalarına hiçbir zaman ağız kanseri risk faktörleri konusunda bilgilendirme yapmadığını belirtti. On dört AHA (%12,7) klinik görüntüden ağız kanseri ön tanısı koymada kendisini yeterli gördüğünü belirtirken 106 AHA (%96,4) ağız lezyonları konusunda ek eğitim almak istediğini beyan etti.

       Oral lezyon tanıma ve yönetme yeterliliği ölçüm formu yanıtlarına göre müdahale ve kontrol gruplarının ön test skorları arasında hiçbir alt grupta istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmazken; müdahale grubunun son test ve kalıcılık testindeki tüm ana ve alt gruplara ait skorlar ve toplam skorları ile kontrol grubunun test skorları arasında istatistiksel olarak anlamlı farklar saptandı (p<0,001). 

SONUÇLAR: Ağız kanserlerinin erken tanısının önündeki en büyük engellerden biri olan profesyonel kaynaklı tanı gecikmesinin azaltılması, AHA'lar ile ağız sağlığı arasındaki mesafenin uygun eğitim programları ile kapatılmasıyla mümkün kılınabilir.

Abstract:
INTRODUCTION and AIM: Primary healthcare centers host patients with oral health-related problems frequently. As the first contact point, family doctors are responsible for effectively identifying and making evidence-based clinical decisions on oral lesions. Thus, a family doctor must be knowledgeable of oral health. This study aimed to evaluate the short and long term effects of a one week long educational intervention including face to face lectures and online educational material sharing on family medicine residents' (FMRs) competency to manage oral lesions.

MATERIALS and METHODS: All family medicine residents (FMR) continuing their full-time family medicine residency training in the tertiary healthcare services in Pendik and Kartal districts of Istanbul that have at least three months left until the end of their training were invited to the study. The FMRs (n=110) who volunteered to participate in the study were divided into two groups; the FMRs receiving training in the Pendik district formed the intervention group of the study (n=60) and the FMRs receiving training in the Kartal district formed the control group (n=50). 

       All volunteers participating in the study were given a pre-test containing a sociodemographic form, an oral cancer awareness survey, and an oral lesion pre-diagnosis and management competency measurement form that questioned these skills over 25 visual cases. The educational intervention started right after the pre-test for the intervention group. At the end of the training program and three months later; the same form containing the same visual cases was re-applied as post-test and retention test to check the short term and long term effects of the educational intervention. 
For the control group, same tests were applied at the same intervals without the educational intervention. The acquired test scores were divided into two main groups: benign and malign lesion scores. These groups were then further divided into two subgroups: pre-diagnosis and lesion management scores. The data were analyzed using IBM SPSS V23. Independent Sample T-Test and Mann Whitney U tests were used to compare scores between two groups. Repeated Measures ANOVA and Friedman tests were used to compare scores measured three times in each group. The statistical significance level was set as p<0.05. 

RESULTS: The oral cancer awareness survey revealed that 63 FMRs (57.3%) found their knowledge level insufficient regarding prevention, risk factors and treatment methods of oral cancer. Thirty-eight FMRs (34.5%) have never informed their patients about oral cancer and its risk factors. Only 14 FMRs (12.7%) found themselves sufficient in pre-diagnosing oral lesions based on clinical appearance and 106 FMRs (96.4%) have expressed interest in further education about oral lesions.

        The pre-test scores of the oral lesion pre-diagnosis and management competency measurement form revealed no statistically significant differences between intervention and control groups in any main or subgroups. Whereas in every sub and main scoring group of the post-test and retention test scores, statistically significant differences were found between intervention and control groups (p<0.001).

CONCLUSIONS: Bridging the gap between FMRs and oral health through further education should be considered to decrease professional delay in oral cancer diagnosis.