Bütçe açıkları reel döviz kuru ilişkisi: Türkiye örneği
Budget deficits real exchange rate nexus: Evidence from Turkey
Yazar: ELİF DOĞANAY
Danışman: DOÇ. DR. SERKAN ERKAM
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı / Maliye Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Maliye = Finance

Özet:
Bu çalışma, Türkiye'de bütçe açıkları ile reel efektif döviz kuru arasındaki uzun vadeli ilişkiyi 1994-2022 dönemini kapsayacak şekilde incelemektedir. Bu ilişkinin önemi, birkaç denk bütçe örneği dışında, Türkiye'nin bütçe açıklarına yönelik tarihsel eğilimi nedeniyle araştırılmıştır. Fiyat seviyeleri ve enflasyon oranlarına göre düzeltilmiş reel efektif döviz kuru, yüksek bütçe açığı dönemlerinde özellikle dalgalanmakta ve hem iç piyasaları hem de dış ticaret dengesini etkilemektedir. Çalışmada serilerin durağanlığını belirlemek için Augmented Dickey-Fuller (ADF) ve Phillips-Perron (PP) birim kök testleri kullanılmıştır. Sonuçlar, hem bütçe açıklarının hem de reel efektif döviz kurlarının seviyelerde durağan olmadığını, ancak birinci farklarda durağan hale geldiğini ve birim köklerin varlığına işaret ettiğini ortaya koymaktadır. Otoregresif Dağıtılmış Gecikme (ARDL) sınır testi yaklaşımı kullanılarak yapılan müteakip analiz, bu değişkenler arasında zaman içinde dengeli bir etkileşime işaret eden önemli bir uzun vadeli eşbütünleşme ilişkisi tespit etmektedir. Ramsey-RESET, Breusch-Godfrey LM ve Breusch-Pagan-Godfrey gibi tanısal testler, modelin güvenilirliğini teyit etmekte ve herhangi bir otokorelasyon veya değişen varyans sorunu göstermemektedir. Kısa vadeli hata düzeltme modeli, sapmaların zaman içinde kendini düzelttiği işlevsel bir uyum mekanizmasına işaret etmektedir. Çalışma, mali disiplinin ve reel döviz kurundaki istikrarın Türkiye'nin ekonomik istikrarı ve büyümesi için çok önemli olduğu sonucuna varmaktadır. Bu araştırma, politika yapıcılara bütçe politikaları ve döviz kuru dinamiklerinin karşılıklı bağımlılığı hakkında fikir vermekte ve ihtiyatlı mali yönetim ve döviz kuru politikalarına duyulan ihtiyacı vurgulamaktadır.

Anahtar Sözcükler
Bütçe Açıkları, Reel Döviz Kuru, Reel Efektif Döviz Kuru, ARDL Sınır Testi, Türkiye, Maliye Politikası.

Abstract:
This study investigates the long-term relationship between budget deficits and the real effective exchange rate in Turkey, covering the period from 1994 to 2022. The significance of this relationship is explored due to Turkey's historical tendency towards budget deficits, except for a few instances of balanced budgets. The real effective exchange rate, adjusted for price levels and inflation rates, is particularly volatile during periods of high budget deficits, impacting both domestic markets and foreign trade balance. The study employs Augmented Dickey-Fuller (ADF) and Phillips-Perron (PP) unit root tests to determine the stationarity of the series. The results reveal that both budget deficits and real effective exchange rates are non-stationary at levels but become stationary at first differences, indicating the presence of unit roots. Subsequent analysis using the Autoregressive Distributed Lag (ARDL) boundary test approach identifies a significant long-term cointegration relationship between these variables, suggesting a balanced interaction over time. Diagnostic tests, including the Ramsey-RESET, Breusch-Godfrey LM, and Breusch-Pagan-Godfrey, confirm the model's reliability, showing no autocorrelation or heteroscedasticity issues. The short-term error correction model indicates a functional adjustment mechanism, where deviations correct themselves over time. The study concludes that fiscal discipline and stability in the real exchange rate are crucial for Turkey's economic stability and growth. This research provides insights for policymakers on the interdependence of budgetary policies and exchange rate dynamics, highlighting the need for prudent fiscal management and exchange rate policies.

Keywords
Budget Deficits, Real Exchange Rate, Real Effective Exchange Rate, ARDL Boundary Test, Turkey, Fiscal Policy