İlkokul 4. sınıf öğrencilerine aşamalı sorumluluk aktarımı modeliyle okuduğunu anlama stratejilerinin öğretimi: Eylem araştırması
Teaching reading comprehension strategies to 4th grade students in primary school with the gradual release of responsibility model: An action research
Yazar: GÜL ŞEBNEM ALTUNER ÇOBAN
Danışman: PROF. DR. SEYİT ATEŞ
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Sınıf Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmada, ilkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin okuduğunu anlama stratejilerini geliştirmeye yönelik uygulamalar üzerine odaklanılmıştır. Eylem araştırması deseni kullanılan çalışma 2021-2022 eğitim öğretim yılında Yozgat ili merkezinde bulunan Millî Eğitim Bakanlığına bağlı bir ilkokul dördüncü sınıftaki 17 öğrenci ile yürütülmüştür. Araştırmanın ihtiyaç analizi ve durum tespiti süreci, araştırmacının alan yazın taraması, Türkçe Dersi Öğretim Programı'nın incelenmesi, 2021-2022 eğitim öğretim döneminde uygulama sürecinin devam ettiği sınıfta kullanılan Türkçe ders kitabının incelenmesi, sınıf içi gözlemler, resimli çocuk kitabıyla durum tespiti ve öğretmen görüşmesiyle gerçekleşmiştir. Eğitim uygulamalarına başlamadan önce 7 hafta boyunca 30 ders saati Türkçe derslerinde gözlem, 3 hafta boyunca 5 ders saati ısındırma çalışmaları ve gözlemler, 1 hafta boyunca 2 ders saati durum tespiti olmak üzere toplamda 11 hafta 37 ders saati sınıf içi durum tespiti yapılmıştır.  Çalışma grubuna, Aşamalı Sorumluluk Aktarımı Modeli (ASAM) benimsenerek resimli çocuk kitapları aracılığıyla 17 hafta boyunca 77 ders saati anlama stratejileri eğitimi verilmiştir. Bu süreçte öğretimi yapılan stratejiler metin yapılarının öğretimi stratejisi, tahmin stratejisi, bağ kurma stratejisi, çıkarım yapma stratejisi, soru sorma stratejisi ve özetleme stratejisidir. Araştırma sürecinde, araştırmacı uygulayıcı rolündedir. Araştırma süreci toplamda 32 hafta 148 ders saati sürmüştür. Araştırmada veri toplamak için doküman inceleme, video kayıt, gözlem, görüşme, günlükler, geçerlik komitesi kayıtları, öğrenci ürünleri, ASAM aşamaları formları, izleme ve ödev formları, izci formları, strateji kullanım formu, strateji kullanımı değerlendirme formu ve strateji çemberi formları kullanılmıştır. Veri analizi uygulama sürecinde haftalık makro analizler halinde yürütülerek, çalışma sonrasında mikro analizler ile tamamlanmıştır. Araştırmanın başlangıcında öğrencilerin okuduğunu anlama stratejileri konusunda yetkin olmadıkları ve okuduğunu anlama sürecine dair üstbilişsel farkındalıklarının bulunmadığı tespit edilmiştir. Araştırma sonucunda öğrencilerin okuduğunu anlama stratejileri konusunda bir gelişme gösterdiği, öğrencilerin strateji repertuarının oluştuğu, çoklu strateji kullanımının gözlendiği ve okuduğunu anlama sürecine dair üstbilişsel farkındalık kazandığı sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
The aim of this study was to focus on the kind of activities to develop reading comprehension strategies in fourth grade primary school students. Using an action research design, this study was conducted with 17 students in the fourth grade of a primary school affiliated to the Ministry of National Education in the centre of Yozgat, Türkiye in the 2021/22 academic year. The needs analysis and needs assessment process of this study involved the researchers' literature review, examination of the relevant Turkish Curriculum and of the Turkish textbook used in the classroom where the implementation process continued in the 2021/22 academic year, as well as in-class observations, needs assessment with the children's picture books and teacher interviews. Prior to the activities, a total of 37 course hours of in-class needs assessment was conducted for 11 weeks in total, including 30 course hours of observations in Turkish lessons for 7 weeks, 5 course hours of warm-up activities and observations for 3 weeks, and 2 course hours of in-class needs assessment for 1 week. The study sample was provided with 77 course hours of training on comprehension strategies for 17 weeks through children's picture books by adopting the Gradual Release of Responsibility Model (GRRM). The strategies taught in this process consisted of the text structure strategy, prediction strategy, the strategy of making connections, the strategy of making inferences, questioning strategy and summarising strategy. In the research process, the researcher acted as a facilitator. The process of research lasted a total of 32 weeks and 148 course hours. Data collection tools utilized in this study were document reviews, video recordings, observations, interviews, diaries, validity committee records, student products, forms prepared for the GRRM stages, monitoring and assignment forms, tracking forms, strategy use forms, strategy use evaluation forms and strategy circle forms. Data was analysed in weekly macro analyses during the implementation process and completed with micro analyses after the study. At the beginning of the study, it was determined that students were not competent in reading comprehension strategies and did not have metacognitive awareness of the reading comprehension process. The results, however, revealed that students showed considerable improvement in reading comprehension strategies, developing a strategy repertoire and that they appeared to have used multiple strategies and gained the metacognitive awareness of the reading comprehension process.