Kişilik bozukluklarının erken dönem uyumsuz şemalar ve duygu düzenleme stratejileri açısından incelenmesi
The investigation of personality disorders in terms of early maladaptive schemas and emotion regulation strategies
Yazar: BADE KÜRÜM
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BURCU TÜRK
Haliç Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Psikiyatri = Psychiatry ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Antisosyal kişilik bozuklukları = Antisocial personality disorders ; Bilişsel duygu düzenleme = Cognitive emotion regulation ; Erken dönem uyum bozucu şemalar = Early maladaptive schemas ; Histrionik kişilik bozukluğu = Histrionic personality disorder ; Paranoid kişilik bozukluğu = Paranoid personality disorder ; Sınırda kişilik bozukluğu = Borderline personality disorder ; Şizoid kişilik bozukluğu = Schizoid personality disorder ; Şizotipal kişilik bozukluğu = Schizotypal personality disorder

Özet:
Bu araştırmada, DSM-V'de tanımlanan kişilik bozuklukları ile erken dönem uyumsuz şemalar, bilişsel duygu düzenleme stratejileri ve duygu düzenleme güçlükleri arasındaki ilişki incelenmiştir. Araştırma kapsamında, 18-65 yaş aralığındaki 724 katılımcıya ulaşılmış ve dışlama kriterlerine uygun olarak 701 katılımcının verileri analiz edilmiştir. Katılımcılara "Sosyodemografik Bilgi Formu", "Coolidge Eksen II Envanteri-Kısa Formu", "Young Şema Ölçeği Kısa Formu", "Bilişsel Duygu Düzenleme Ölçeği" ve "Duygu Düzenleme Güçlüğü Ölçeği-Kısa Formu" uygulanmıştır. Araştırma değişkenlerinin varyansı incelenmek üzere bağımsız örneklem T-Testi ve tek yönlü ANOVA Analizi kullanılmıştır. Değişkenler arasındaki ilişkinin analiz edilmesi amacıyla Pearson Momentler Çarpım Korelasyon Analizi kullanılmıştır. Kişilik bozukluğu puanlarının araştırmanın bağımsız değişkenleri tarafından yordayıcılığının incelenmesi için doğrusal regresyon analizi uygulanmıştır. Araştırma değişkenleri puanları, katılımcıların cinsiyet, yaş, medeni durum, eğitim düzeyi, çalışma durumu, gelir düzeyi, aile öyküsünde psikiyatrik hasta olma durumu, psikiyatrik tanı öyküsü, psikiyatrik tedavi veya psikolojik destek alma durumu değişkenleri arasında anlamlı farklılıklar göstermektedir. Korelasyon bulgularına göre, tüm erken dönem uyumsuz şema alanı ve şemaların, maladaptif bilişsel duygu düzenleme stratejilerinin ve duygu düzenleme güçlüklerinin kişilik bozuklukları ile anlamlı ve pozitif, bazı adaptif bilişsel duygu düzenleme stratejileri ile negatif yönde ilişkili olduğu tespit edilmiştir. Erken dönem uyumsuz şema alanı ve şemaların ise maladaptif bilişsel duygu düzenleme stratejileri ve duygu düzenleme güçlükleri ile pozitif, bazı adaptif bilişsel duygu düzenleme stratejileri ile negatif yönde ilişkili olduğu görülmüştür. Duygu düzenleme güçlükleri ile bazı adaptif bilişsel duygu düzenleme stratejileri arasında negatif, maladaptif bilişsel duygu düzenleme stratejileri arasında ise pozitif yönde bir ilişki tespit edilmiştir. Erken dönem uyumsuz şemalarının, bilişsel duygu düzenleme stratejilerinin ve duygu düzenleme güçlüklerinin kişilik bozukluğunu yordayıcılığına ilişkin bulgular incelendiğinde, Borderline KB'nin %68 ile en yüksek, Antisosyal KB'nin ise %28,2 ile en düşük açıklayıcılık oranına sahip olduğu görülmüştür. Regresyon sonuçlarına göre, bilişsel duygu düzenleme stratejilerinin Şizotipal KB, Antisosyal KB, Histrionik KB, Obsesif Kompulsif KB, duygu düzenleme güçlüklerinin ise Şizoid KB üzerinde yordayıcı bir etkisi olmadığı görülmüştür.

Abstract:
In this study, the relationship between personality disorders defined in DSM-V and early maladaptive schemas, cognitive emotion regulation strategies, and emotion regulation difficulties was examined. A total of 724 participants aged between 18 and 65 were reached, and the data of 701 participants were analyzed according to exclusion criteria. Participants were administered the "Sociodemographic Information Form," "Coolidge Axis II Inventory-Short Form," "Young Schema Questionnaire-Short Form", "Cognitive Emotion Regulation Questionnaire" and "Difficulties in Emotion Regulation Scale-Brief Form" Independent sample t-tests and one-way ANOVA analysis were used to examine the variance of research variables. Pearson Moment Product Correlation Analysis was used to analyze the relationship between variables. Linear regression analysis was conducted to examine the predictability of personality disorder scores by the independent variables of the study. The scores of research variables show significant differences among participants' gender, age, marital status, education level, employment status, income level, family history of psychiatric illness, psychiatric diagnosis history, psychiatric treatment, or psychological support-seeking status. According to the correlation findings, it was found that all early maladaptive schema domains and schemas are significantly and positively correlated with personality disorders, maladaptive cognitive emotion regulation strategies, and emotion regulation difficulties, and negatively correlated with some adaptive cognitive emotion regulation strategies. Early maladaptive schema domains and schemas were positively correlated with maladaptive cognitive emotion regulation strategies and emotion regulation difficulties, and negatively correlated with some adaptive cognitive emotion regulation strategies. A negative relationship was found between emotion regulation difficulties and some adaptive cognitive emotion regulation strategies, while a positive relationship was found between maladaptive cognitive emotion regulation strategies. When the findings regarding the predictability of personality disorders by early maladaptive schemas, cognitive emotion regulation strategies, and emotion regulation difficulties are examined, it is seen that Borderline PD has the highest explanatory power with 68%, while Antisocial PD has the lowest with 28.2%. According to the regression results, cognitive emotion regulation strategies did not have a predictive effect on Schizotypal PD, Antisocial PD, Histrionic PD, Obsessive-Compulsive PD and emotion regulation difficulties did not have a predictive effect on Schizoid PD.