Yabani olarak yetişen yemlik (Tragopogon aureus Boiss) ve sütleğen (Euphorbia stricta L.) bitkilerinden doğal kauçuk elde edilmesi
Production of natural rubber from some weeds such as goat's beard (Tragopogon aureus Boiss) and spurge (Euphorbia stricta L.)
Yazar: EZGİ GEREZ
Danışman: PROF. DR. ÖZLEM KORKUT
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Kimya Mühendisliği = Chemical Engineering

Özet:
Amaç: Günümüzde kullanılan pek çok sentetik kauçuk ürünü petrol türevlerinden üretilir. Petrolün tükenebilir bir fosil kaynak olması ve sentetik kauçuğun kullanımındaki bazı olumsuzluklar doğal kauçuğa talebin artmasına sebep olmaktadır. Günümüzde ticari olarak üretilip işlenen doğal kauçuk kaynağı bitkiler sınırlı sayıdadır. Bu çalışmada Erzurum ve
çevresinde de yabani olarak yetişebilen yemlik (Tragopogon aureus Boiss) ve sütleğen (Euphorbia stricta L.) bitkilerinden doğal kauçuk üretimi amaçlanmıştır. 
Yöntem: Çalışma için 2020 yılı sonbahar ve 2021 yaz aylarında sözü edilen bitkiler yabani ortamdan temin edilmiştir. Yemlik ve sütleğen bitkilerine uygulanan aşamalı ekstraksiyon (su, aseton, hekzan) yöntemiyle doğal kauçuk elde edilmiştir. Aşamalı ekstraksiyon işlemi için Soxhlet ekstraksiyon düzeneği ve manyetik karıştırıcı cihazı karşılaştırmalı deneyler için kullanılmıştır.
Bulgular: Yaş ve kuru bitki ile yapılan deneyler sonucunda kurutulup öğütülen bitkiden daha fazla kauçuk elde edildiği gözlemlenmiştir. Sıcaklık, süre ve katı/sıvı oranı parametrelerinin kauçuk üretimi üzerine etkisi incelenmiştir. Sıcaklık, süre ve katı/sıvı oranı arttıkça elde edilen kauçuk miktarının arttığı gözlemlenmiştir.
Sonuç: Yemlik ve sütleğen bitkilerinin Fourier Dönüşümlü Kızılötesi (FT-IR) Spektroskopisi ve NMR yardımı ile kauçuk yapıları karakterize edilmiştir. Kauçuk 1,4 cis poli izoprenin karakteristik bantlarıyla uyumlu piklere sahip olduğu gözlemlenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Alternatif doğal kauçuk kaynakları, lateks, yemlik (Tragopogon aureus Boiss), sütleğen (Euphorbia stricta L.)

Abstract:
Aim:Many synthetic rubber products used today are produced from petroleum derivatives. The fact that petroleum is an exhaustible fossil resource and some negativities in the use of synthetic rubber cause an increase in the demand for natural rubber. Today, commercially produced and processed natural rubber source plants are limited in number. In this study, it was aimed to produce natural rubber from goat's beard (Tragopogon aureus Boiss) and spurge (Euphorbia
stricta L.) plants that can grow wild in Erzurum and its surroundings.
Method:For the study, the plants mentioned were obtained from the wild in the autumn of 2020 and the summer of 2021. Natural rubber was obtained by the gradual extraction (water, acetone, hexane) method applied to goat's bread and euphorbia plants. For the stepwise extraction process, Soxhlet extraction setup and magnetic stirrer device were used for comparative experiments.
Verity:As a result of experiments with fresh and dry plants, it was observed that more rubber was obtained from the dried and grounded plant. The effects of temperature, time and solid/liquid ratio parameters on rubber production were investigated. It was observed that the amount of rubber obtained increased as the temperature, time and solid/liquid ratio increased.
Results:Rubber structures of goat's beard and spurge plants were characterized by Fourier Transform Infrared (FT-IR) Spectroscopy and NMR. It has been observed that the rubber 1,4 cis poly isoprene has peaks compatible with the characteristic bands.

Keywords: Alternative natural rubber sources, latex, goat's beard (Tragopogon aureus Boiss), spurge (Euphorbia stricta L.)