Üniversite öğrencilerinin dijital iyi oluş hallerinin değerlendirilmesi
An evaluation of university students' digital well-being
Yazar: DÖNAY NİSA KARA
Danışman: YRD. DOÇ. DR. SEZER KANBUL ; DOÇ. DR. YAĞMUR ÇERKEZ
Yakın Doğu Üniversitesi / Yurtdışı Enstitü / Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı /  Eğitim Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Günümüzde teknolojinin yoğun bir şekilde kullanımı bireylerin dijital araç ve 
uygulamalardan kaynaklı iyi oluş hallerini olumlu-olumsuz etkilediği ve beraberinde 
birçok e-hastalığı getirdiği literatürde dile getirilmektedir. İyi oluş hali; bireylerde sadece 
hastalanma durumu olmayıp, fiziksel sosyal ve ruhsal boyutlarda da mutlu olma halidir. 
Bireylerin "dijital iyi oluş" hallerinin araştırılması mesleğinde daha başarılı olmaları 
açısından önemlidir. Bu düşünceden yola çıkarak bu araştırmada, meslekleri gereği 
teknoloji kullanımının önemli olduğu üniversite öğrencileri için de dijital teknoloji 
kullanımından kaynaklı sosyal, çevresel ve ruhsal halleri incelenmiştir. 
Üniversite öğrencilerinin dijital iyi oluş hallerinin cinsiyet, bölüm, teknolojiyi 
kullanım ve sosyal medyayı kullanma amacı gibi değişkenler bakımından 
değerlendirilmiştir. Bu çalışma kapsamında 'Dijital İyi Oluş Ölçeği' geliştirilmiştir.
Ölçeğin geçerlik ve güvenirlik analizleri yapılmıştır. Geçerlik analizinde açımlayıcı ve 
doğrulayıcı faktör analizi kullanılmıştır. Analizler sonucunda kalan maddeler ile 
katılımcıların cinsiyet, yaş gibi değişkenlerine göre dijital iyi oluş halleri 
değerlendirilmiştir. Geçerlik ve güvenirlik analiz sonuçlarına göre; 12 maddeli 4 boyutlu 
ve 5'li likert tipinde derecelendirilmiş Dijital İyi Oluş Ölçeği geçerli ve güvenilir bir 
ölçektir.
Analizler sonucunda kalan maddeler ile katılımcıların cinsiyet, yaş gibi 
değişkenlerine göre dijital iyi oluş halleri değerlendirilmiştir. Kadın ve erkek 
katılımcıların dijital iyi oluş hallerinin değişip değişmediğini belirlemek amacıyla "Siber 
v
zorbalığa uğramamak için tanımadığım kişilerle iletişim kurmamak beni mutlu eder." 
Maddesindeki cinsiyete göre bu farklılığın erkek katılımcılara göre kadın katılımcılarda
daha yüksek ve anlamlı olduğu görülmektedir. Yani kadın katılımcılar siber zorbalıkla 
karşılaşmamak için tanımadıkları kişilerle iletişim kurmamaktadırlar.
Öğrencilerin cinsiyetlerine göre ölçek boyutlarına verdiği yanıtları karşılaştırmak 
üzere verdikleri yanıtlarının ortalamaları cinsiyete göre anlamlı olarak değişmektedir.
Ölçek boyutlarını, sosyal medyayı boş zamanı geçirmek amaçlı kullanma 
durumuna öğrencilerin ölçek boyutlarına verdikleri yanıtlar incelendiğinde, "Facebook" 
boyutu sosyal medyayı araştırma yapmak amaçlı kullanma durumlarına göre farklılık
gösterdiği saptanmıştır. 
Üniversite öğrencilerinin okudukları bölümün dijital iyi oluş hali üzerinde etkisini 
ölçmek amacı ile karşılaştırma sonuçları verilmiş ve "Facebook kullanmak beni mutlu 
eder" maddesi dışında kalan diğer maddelerde bölümün etkisi üzerinde anlamlı bir fark 
bulunmamıştır. "Facebook kullanmak beni mutlu eder." Maddesi bölümlere göre 
değişmektedir. Özel eğitim öğretmenliği bölümü okuyan öğrencilerin "Facebook 
kullanmak beni mutlu eder" Maddesine verdikleri yanıtların okul öncesi öğretmenliği 
bölümü okuyan öğrencilere göre daha yüksek ve anlamlı bir fark çıkmıştır. 
Sosyal medyayı iletişim amaçlı kullanıp kullanmamalarına göre katılımcıların 
dijitila iyi oluş hallerinin değişip değişmediğini incelemek üzere sosyal medyayı iletişim 
amaçlı kullanma durumuna göre anlamlı bir fark bulunmamıştır. Öğrencilerin dijital iyi 
oluş hallerini sosyal medyayı oyun amaçlı kullanma durumuna göre karşılaştırmak 
amacıyla incelendiğinde göre anlamlı bir fark bulunmamıştır.
Ayrıca bireylerin dijital iyi oluş hallerine yönelik bir tanıtım ve bilgi broşürü 
literatüre ve uzman görüşlerine dayanılarak çalışma kapsamında oluşturulmuştur. 
Broşürde bireylerin dijtal ortamları nasıl yararlı kullanabileceklerine dair bilgiler verilmiş
ve üniversitenin uzaktan eğitim birimine bağlı sistemine erşim verilmiştir.

Abstract:
It has been pointed out in Literature that, intensive use of technology affects 
individuals' state of well-being positively or negatively as a result of excessive application 
of digital means, which cause various e-disorders. The state of well-being does not only 
refer to health disorders, but also happiness in physical, social, and mental dimensions. 
Studying individuals' "digital well-being" is important in terms of professional success. 
Therefore, this study investigated university students' social, environmental, and mental 
states originating from excessive use of digital technology.
 The study examined university students' well-being in terms of variables such as 
gender, major, department, their aims of using technology and the social-media and a 
"digital well-being scale" was developed. The validity and reliability of the scale were 
confirmed through analyses. A descriptive and verifying analysis was done for validity. 
At the end of the analyses, the items and the participants' well-being states were 
considered in terms of variables such as gender, age etc. According to the results of 
validity and reliability, the 12-item, 4-dimentioned, and 5-likert type "digital well-being 
scale" was found to be valid and reliable. 
 In order to specify the "digital well-being state" of the female and male participants, 
the difference in their response to "I do not interact with individuals I do not know to 
escape cyber-bullying and this makes me happy" was examined and found out that female 
vii
participants are more careful about interacting with individuals they do not know well. 
The average of the responses significantly differed in terms of gender. 
 When the students' responses to "Using the internet as a free-time activity", were 
considered, a significant difference was observed in that they used "face-book" to do 
research.
 The results of the effect of their major on their "digital well-being state" were studied 
and it was observed that there was an effect of all the items except the item "Using facebook makes me happy". A higher and significant difference in the responses to the item 
"Using face-book makes me happy" was observed among students studying Special 
Education Teaching compared to students studying Pre-school teaching.
 A significant difference was not observed in their "digital well-being state" in terms 
of their aim in using the social-media for communication. However, a significant 
difference was noted in their aims in using the social-media to play games.
 In the scope of this study, based on information in literature and views from experts, 
an introductory and informative leaflet has been prepared to brief people about using 
digital environments effectively and having access to long-distance education systems at 
universities.