Mekanın ontolojisi: Zeitgeist ve mekanın ruhu, ruhun mekanı
Ontology of space: Zeitgeist and the spirit of space, the space of spirit
Yazar: ENES AYYILDIZ
Danışman: PROF. DR. NAİME HÜLYA BERKMEN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Kentsel Mekan Organizasyonu ve Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Bu tez, insan varlığı ile mekân arasındaki ontolojik bağı, Perikles dönemi
Atina'sını merkeze alarak anlamayı ve mekânın kentsel tasarım bağlamındaki
rolünü açıklamayı amaçlamaktadır. Mekân, insanın varoluşsal anlam arayışında
yalnızca bir fiziksel barınak değil, aynı zamanda toplumsal, kültürel ve politik
dinamiklerin şekillendiği bir çerçeve olarak işlev görür. Bu bağlamda, Perikles
dönemi Atina'sı, kentsel mekânların birey ve toplum üzerindeki etkisini
incelemek için güçlü bir örnek sunmaktadır.
Çalışma, mekânın bir toplumun "Zeitgeist"ini nasıl taşıdığına ve şekillendirdiğine
dair bir analiz sunmaktadır. Perikles döneminin Akropolis ve Agora gibi
mekânları, demokratik değerlerin ve toplumsal aidiyetin sembolü haline gelmiştir.
Bu mekânlar, sadece bireylerin günlük yaşamını değil, aynı zamanda kentsel
çevrenin kolektif hafızasını ve kimliğini de yapılandırmıştır. Özellikle Parthenon,
yalnızca dini bir merkez değil, aynı zamanda Atina'nın demokratik ve kültürel
gücünün yansıması olarak, kentsel mekânın estetik ve politik anlamlarını
birleştiren bir tasarım anlayışını temsil eder.
Tez, kentsel tasarım perspektifinden mekânın, bireyin kendini tanımlama ve
toplumsal bağlarını güçlendirme sürecindeki rolünü tartışmaktadır. Mekân,
dönemin kültürel, politik ve sosyal dinamiklerini barındıran ve bu dinamikleri
yeniden üreten bir araç olarak ele alınmıştır. Perikles dönemi Atina'sının mekân
üretimi, kentsel çevrelerin birey ve toplum üzerindeki dönüştürücü etkisini
göstermektedir. Bu bağlamda, mekân tasarımının toplumsal kimlik ve aidiyet
inşasındaki kritik önemi vurgulanmıştır.
Sonuç olarak, bu çalışma, mekânın kentsel tasarım bağlamındaki ontolojik
anlamını, birey ve toplum arasındaki ilişkiyi dönüştüren bir araç olarak yeniden
değerlendirmektedir. Perikles dönemi Atina'sından hareketle, mekânın yalnızca
fiziksel bir yapı değil, aynı zamanda kentsel çevrenin toplumsal ve kültürel
dinamiklerini taşıyan bir "ruh" olduğunu ortaya koymaktadır. Bu tez, şehircilik
literatürüne katkıda bulunarak, kentsel mekânların tasarımında yeni bir perspektif
sunmayı hedeflemektedir.

Abstract:
This thesis explores the ontological relationship between human existence and
space, focusing on the urban context of Periclean Athens to understand the role of
spatial design in shaping societal and individual identity. Space is not merely a
physical construct but also a medium where cultural, social, and political
dynamics are articulated and transformed. In this regard, Periclean Athens serves
as a compelling case study to examine how urban spaces influence and reflect
human existence within a specific historical and cultural framework.
The study analyzes how space embodies and reproduces the "Zeitgeist" of its era.
Urban spaces such as the Acropolis and Agora in Periclean Athens became
symbols of democratic values and social cohesion. These spaces not only
structured daily life but also constituted the collective memory and identity of the
urban environment. The Parthenon, for instance, functioned as both a religious
sanctuary and a cultural landmark, encapsulating Athens' democratic and cultural
ideals while integrating aesthetic and political dimensions into its urban design.
From an urban design perspective, the thesis investigates the transformative role
of space in the processes of self-identification and social integration. Space is
conceptualized as a carrier of cultural, political, and social dynamics, shaping and
being shaped by its users. The production of space in Periclean Athens illustrates
the profound influence of urban environments on both individual and collective
identities. This perspective underscores the critical role of spatial design in
fostering a sense of belonging and cultural identity.
In conclusion, this study reconsiders the ontological significance of space within
the framework of urban design, highlighting its role as a transformative medium
in the relationship between individuals and society. Drawing insights from the
urban fabric of Periclean Athens, it argues that space is not merely a physical
entity but a bearer of the cultural and social dynamics of its time. By integrating
the discourse of urban design with historical analysis, this thesis aims to
contribute a novel perspective to the field of urban studies and spatial theory.