Ezan, kâmet, tesbihat formları örneğinde günümüzde cami mûsikîsi ürünlerinin seslendirme biçemleri
Vocalization styles of adhan, iqame ann tesbihat forms today
Yazar: OSMAN ÖZCAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HÜLYA UZUN
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Geleneksel Türk Müzikleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Müzik = Music

Özet:
İnsanlık tarihi boyunca var olan mûsikînin hemen hemen her inanç sisteminde var olduğu görülmektedir. Türk-İslam Medeniyeti içerisinde oluşan ve gelişen Türk Din Mûsikîsi günümüzde Hz. Peygamberin uygulamaları esas alınarak devam etmektedir. Öyle ki, geleneğe bakıldığında mûsikî, camilerde toplu olarak yapılan ibadetler sırasında huzuru ve maneviyatı artırmanın en önemli bir parçası olmuş ve yüzyıllar boyu kullanılmıştır. Ancak günümüzde camilerde yapılan toplu ibadetler içinde mûsikînin önemine bakıldığında, selatin   ve merkez camiler dışında çok fazla uygulanmadığı, uygulansa da bilinçli bir icranın olmadığı görülmüştür. Bunun sonucunda da cemaat iki şekilde tepkilerini ortaya koymuştur; bunlardan ilki camilere gitmemek, ibadetlerini evde yerine getirmek; ikincisi ise din görevlilerinin ezanı kötü okumalarından dolayı bağlı bulundukları yerin müftülüğüne şikâyette bulunmak. Bu nedenle, camilerde toplu yapılan ibadetlerde cami mûsikîsi icrasının önemli olduğu ve camilerde görev yapacak olan din görevlilerinin mûsikî bilgisinin yanında yeteneğinin olması gerektiği de anlaşılmaktadır.  
Bu doğrultuda araştırmanın konusu; mûsikî eğitimi almış din görevlileriyle, mûsikî eğitimi almamış din görevlilerinin, günümüzde cami mûsikîsi formlarından ezan, kamet ve tesbihatı icra ediş şekillerini, durum belirleyici ve ilişki arayıcı bir yaklaşımla ortaya koymaktır. 
Camilerde görev yapan imam-hatip ve müezzin-kayyumların mûsikî sanatı ile birlikte cami mûsikîsi tavrı ve üslubunu öğrenip uygulamaları gerekli görülmektedir. Yapılan alan çalışmasını, literatürde yazılmış kaynaklar ile destekleyerek sonuca ulaşmak için tarama modeli kullanılmış ve alan araştırması yöntemi ile düzenlenmiştir. Bu amaçla konuyla ilgili yapılan literatür taraması sonrasında, Türkiye'de mûsikî eğitimi alan 5 din görevlisinin ve hiç mûsikî eğitimi almamış olan 5 din görevlisinin okudukları ezan, kamet ve tesbihat örnekleri kayıt altına alınmış ve bu örnekler nota metinlerine aktarılmış ve betimlemeler yapılmıştır. Bu noktadan hareketle, mûsikî eğitimi almış ve Mûsikî eğitimi almamış din görevlilerinin icraları sırasında kullandıkları seslerin, makamların, duygu ve ahengin farklı olduğu bulgularına ulaşılmıştır. Mûsikî eğitimi almış olan din görevlilerinin seslendirme biçemleri ve kullandıkları tavırlar uyum içindeyken, mûsikî eğitimi almamış olan din görevlilerinde bu durumun gerçekleşmediği tespit edilmiştir.

Abstract:
Throughout human history, music has been ubiquitous across almost every belief system. Within the Turkish-Islamic civilization, Turkish religious music has evolved, drawing inspiration from the practices of the Prophet, and continues to thrive. According to tradition, music plays a vital role in fostering a sense of peace and spirituality during collective worship in mosques.
Over centuries, music has played a significant role in enhancing spiritual experiences. However, the contemporary implementation of music in mosque worship varies, with a noticeable discrepancy between central mosques  and others: its incorporation often lacks intentionality. Consequently, community responses have manifested in two primary ways: some individuals prefer to pray at home rather than attend mosques, while others lodge complaints with religious authorities regarding the quality of mosque music or the recitation of the call to prayer. This underscores the importance of skilled religious officials who possess both talent and expertise are crucial in ensuring the quality and authenticity of musical performances within mosques.
The focus of this research lies in exploring the impact of musical training on religious officials. It aims to compare the practices of trained religious officials versed in mosque music, including the performance of ezan, kâmet, and tesbihat, with those who lack such training. By adopting a situational and relational approach, the study seeks to unveil the various methods used by these officials in executing these sacred duties.
To understand the role of musical education for Imam-Hatip and muezzin-trustees in mosques, it was deemed essential to investigate their approach to mosque music and style. A comprehensive study was conducted utilizing a mixed-methods approach, integrating literature review and field research. Following a thorough review of relevant literature, the study involved the participation of five religious officials who underwent music education in Turkey, alongside five counterparts who had not received any formal musical training. Recordings of their performances of ezan, kâmet, and tesbihat were transcribed into musical notation, allowing for a detailed analysis. The findings revealed notable distinctions between the vocal styles, modes, and emotions employed by officials with and without musical education. Specifically, officials with musical training demonstrated greater vocal versatility and emotional depth, resulting in harmonious performances. In contrast, those without musical education exhibited less variation in vocal styles during their performances.
Additionally, this study examined the contemporary usage of modes in mosque music and provided detailed insights into their application. The requirements and conventions associated with each mode were elucidated through musical notation and exemplified with concrete examples. Furthermore, the tradition of mosque music was explored, highlighting the distinction between recognized forms such as ezan and kâmet, and the separate form of tesbihat. This distinction was underscored through textual analysis, supported by examples and musical annotations.