Okul öncesi eğitimde yaratıcılığı geliştirmeye yönelik mekân tasarımı önerisi
Space design proposal to develop creativity in pre-school education
Yazar: ÖZGE DEVAL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ EMEL BAŞARIK AYTEKİN ; DR. ÖĞR. ÜYESİ BENGİSU KOYUNCU
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İç Mimarlık Ana Bilim Dalı / İç Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: İç Mimari ve Dekorasyon = Interior Design and Decoration
Dizin: Anaokulları = Kindergartens ; Mekan tasarımı = Space design ; Okul öncesi eğitim = Preschool education ; Öğrenme merkezi = Learning center ; İç mekan tasarımı = Interior design

Özet:
Okul öncesi eğitim ortamı, çocukların bedensel ve zihinsel yönden gelişmelerini etkilerken, fiziksel ortamlar da eğitimlerine destek vererek çocuğun bağımsızlık kazanmasına olanak sağlamaktadır. Bu sebeple okul öncesi eğitim kurumlarının gerek iç gerek dış mekânlarının, çocukların fiziksel ve psikolojik durumu dikkate alınarak tasarlanması gerekmektedir. Farklı eğitim yaklaşımlarının tanımlanan ilkelerine göre tam anlamıyla uygulanmaması eğitimcilerin mekânı öngörüldüğü şekilde yerleştirememesine bu da mekânın verimli kullanılamamasına sebep olmaktadır. Bu anlamda, okul öncesi eğitim kurumlarında yaşanan mekânsal sorunlar, yaratıcılığı geliştirmeye yönelik imkanların olmaması bu çalışmanın problemini oluşturmaktadır. Bu doğrultuda çalışmada, Türkiye'deki okul öncesi eğitim kurumlarının mekân düzenini iyileştirmeya yönelik önerilerin ortaya konması amaçlanmıştır. Bu kapsamda tarihsel süreçte okul öncesi eğitim sistemleri, okul öncesi eğitimde mekân ve okul öncesi eğitimde mekânın yaratıcılığa olan etkisi incelenmiş, çocukların yaratıcı düşünme becerilerini destekleyici tasarım unsurları belirlenmiş ve bir mekân tasarım önerisi geliştirilmiştir. 
Çalışmada birinci bölümde; problemin tanımı, tezin amacı, kapsamı, yöntemi ve çalışmanın önemi ele alınmıştır. İkinci bölümde; araştırmanın kavramsal çerçevesi kapsamında, okul öncesi eğitim tanımı, tarihsel gelişimi, önemi, bakım ve sağlıkla olan ilişkisi, uluslararası kurumların  okul öncesi eğitim politikaları ele alınmıştır.  Üçüncü bölümde; iç mekânı oluşturan yüzeyler, ana elemanlar, mobilya ve tasarımın tamamlayıcı öğeleri, farklı eğitim yaklaşımlarındaki iç mekân tasarım kriterleri ile  MEB'in kabul ettiği iç mekân tasarım kriterleri, aynı zamanda yaratıcılığın, farklı eğitim yaklaşımlarında nasıl işlendiği, Türkiye'deki eğitim programlarının yapısı, yaratıcılığın boyutları, okul öncesi eğitim merkezlerinde oluşturulan mekân tasarımı ve bu tasarımın çocuğun gelişimine etkisi incelenmiştir. Dördüncü bölümde; örneklem olarak seçilen İzci Anaokulu'nda, mekân bileşenlerinin mevcut konumu saptanmıştır. Mevcut durumda oluşan sorunlar, şikayetler görüşme formu ile belirlenmiştir. Okulda ele alınan 5-6 yaş dönemi için kullanılan ve oyun odası tabir edilen mekan,  öğretmen  görüşlerine göre ve çocukların fiziksel, psikolojik gelişimleri göz önünde bulundurularak, yaratıcılığı tetikleyici kriterler doğrultusunda mevcut elemanlarla yeniden farklı şekilde kullanım prensibiyle düzenlenmiştir. İyileştirme önerisini deneyimleyen öğrencilere uygulanan 'Yaratıcı Öğrenme Ortamı Görüşme Değerlendirme Formu' ve açık uçlu görüşme formu yardımıyla görüşleri alınmıştır. Çıkan sonuçlara göre yeni bir model önerisi tasarlanmıştır. Beşinci bölümde; araştırmada kullanılan Veri toplama Araçlarına  (Görüşme Formu, Demografik Bilgi formu, Yaratıcı Davranış Gözlem Formu) yer verilmiş ve herbirinin analizleri yapılmıştır. 

Sonuç olarak, Türkiye'de okul öncesi eğitim kurumlarının fiziksel özellikler ve yaratıclığı tetiklemeye yönelik iyileştirilmesinin gerekliliği ortaya konularak bu konudaki standartların geliştirilmesine gereksinim duyulduğu tespit edilmiştir. Mekân tasarımının, okul öncesi dönemdeki çocukların esneklik, akıcılık, orijinallik ve zenginleştirme alt boyutlarındaki yaratıcı davranışlarını anlamlı bir şekilde etkilediği saptanmıştır. Araştırmanın bu bulgusuna ve öğretmen görüşme formu verilerine göre mekân tasarımının çocuğun psikolojik ve fiziksel gelişimi  dikkate alınarak MEB kriterlerine uygun yaratıcı düşünceyi geliştirici mekân tasarım model önerisi sunulmuştur.

Abstract:
While the pre-school education environment affects the physical and mental development of children, the physical environments also support their education and enable the child to gain independence. For this reason, both indoor and outdoor spaces of preschool education institutions should be designed by taking into account the physical and psychological conditions of children. The fact that alternative education approaches are not fully implemented causes educators to not place the space as envisaged, which leads to inefficient use of the space. In this context, the spatial problems experienced in pre-school education institutions and the designs aimed at improving creativity constitute the problem of this study. In this direction, it is aimed to organize pre-school education classrooms design in Turkey. In this context, the effects of preschool education systems, space in preschool education and space in preschool education on creativity have been examined in the historical process, design elements that support children's creative thinking skills have been determined, and a space design proposal has been developed for preschool education spaces.

In the study; In the First Chapter; The definition of the problem, the purpose, scope, method of the thesis and the importance of the study are discussed. In the second part; In the conceptual framework of the research; The definition of pre-school education, its historical development, importance, its relationship with care and health, and the pre-school education policies of international institutions are included. In the Third Chapter; There are surfaces forming the interior, main elements, complementary elements of furniture and design, different educational approaches and interior design criteria accepted by the Ministry of National Education. At the same time, it has been mentioned how creativity is processed in different educational approaches. The structure of the education programs in Turkey, the dimensions of creativity, the space design created in pre-school education centers and the effect of this design on the development of the child were examined. In the Fourth Chapter; The current location of the spatial components was determined in the Scout Kindergarten chosen as the sample. With the interview form, the problems and complaints that have arisen in the current situation have been determined. The game room was arranged with the principle of reusing existing items in a different way in line with the criteria that trigger creativity, taking into account the physical and psychological development of children, according to the teachers' opinions. The opinions of the students who experienced the improvement proposal were taken and a new model proposal was designed according to these opinions. Three-dimensional images of the model proposal were shared with the teachers, and their opinions were determined with the Creative Behavior Observation Form. In the Fifth Chapter; Data collection tools (Interview Form, Demographic Information Form, Creative Behavior Observation Form) used in the research were included and analyzed.
As a result, it has been determined that there is a need to increase the quality of pre-school education institutions in Turkey in terms of physical characteristics and to develop standards in this regard. It has been determined that space design significantly affects the creative behaviors of preschool children in the sub-dimensions of flexibility, fluency, originality and enrichment. According to this finding of the research and the data of the teacher interview form, a space design model proposal was presented to develop creative thinking in accordance with the MEB criteria, taking into account the psychological and physical development of the child's space design.