Neoliberal politikalar çerçevesinde Türk medyasının mülkiyet yapısının değişimi
The change of the ownership structure of the Turkish media within the framework of neoliberal policies
Yazar: SEYRAN EFİLTİ ATAY
Danışman: PROF. DR. LEVENT YAYLAGÜL
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İletişim Ana Bilim Dalı / İletişim Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Değişim = Change ; Holdingler = Holdings ; Medya = Media ; Mülkiyet = Property ; Mülkiyet şekilleri = Property types ; Neo-liberalizm = Neo-liberalism ; Sermaye yapısı = Capital structure ; Türk medyası = Turkish media

Özet:
Tüm dünyayı etkisi altına alan neoliberal politikalar, 24 Ocak Kararlarıyla Türkiye'de
uygulanmaya başlamıştır. Ekonomik, politik, kültürel alanda yaşanan yapısal ve kurumsal
değişime paralel olarak, medyanın da, görünümü tamamen değişmiştir. Bu süreçte medya hem
sermaye birikiminin hem de ideolojilerin yeniden üretiminin aracı olmuştur.
1980'lerde, deregülasyon politikaları hız kazanmış, neoliberal uygulamalarla medyanın
mülkiyet yapısında yoğunlaşma yaşanmıştır. Medya sektöründeki mülkiyet yapıları sektör dışı
sermaye grupların bu alana girişiyle değişmiş; farklı sektörlerde faaliyet gösteren holdinglere
eklemlenerek büyüyen medya işletmelerinin sayısı giderek artmıştır. Bu dönüşüm
çerçevesinde, geleneksel medya sahipliği yerini medya dışı sektörlerde faaliyet gösteren
sermaye gruplarının medya ile bütünleştiği bir mülkiyet yapısına bırakmıştır. Bu süreçte aile
işletmeciliği geleneğinden gelen gruplar ya medya sektöründen çekilmişler ya da diğer gruplara
entegre olarak varlıklarını devam ettirmeye çalışmışlardır.
Medya alanı dışında faaliyet gösteren holdinglerin medya sektörüne girmesiyle
tekelleşme süreci, promosyon savaşları, ticari radyo ve televizyonların kurulması, dağıtımda ve
reklamda yapılan kartel anlaşmalar, medya içeriklerinin magazinleşmesi, gazeteci pratiklerinin
değişimi, emek gücünü kontrolü için yapılan anti sendikal anlaşmalar sektörün tamamlayıcıları
haline gelmiştir.
Bu bağlamda bu araştırmanın amacı, 1980-2002 yılları arasında neoliberal politikalarla
Türk medya sektörünün yaşadığı dönüşümü incelenmektedir. Bu amaçla eleştirel ekonomi
politik yaklaşımın benimsendiği çalışmada, "basın"dan "medya"ya geçişle 1980'lerden itibaren
daha fazla görünür hale gelen neoliberal ekonomi politikaları doğrultusunda neoliberal sermaye
birikim süreci çerçevesinde incelenmiştir.
Eleştirel ekonomi politiğin öncüllerinden hareketle tarihsel nitel analizin kullanıldığı bu
çalışmada, 1980-2002 yılları arasında medyada faaliyet gösteren holdinglerle ana faaliyet
alanları ticari ve sanayi sektörü olması yanında ayrıca medya sektörüne yatırım yapan sermaye
gruplarından: Doğan Grubu, Asil Nadir Grubu, Çukurova Grubu, Doğuş Grubu, Medya Grubu
(Dinç Bilgin), Uzan Grubu, Merkez Grubu (Turgay Ciner), Avrupa ve Amerika Holding Grubu
(Erol Aksoy), İhlas Grubu, Korkmaz Yiğit Holding, Nergiz Holding (Olay Medya Grubu),
Çavuşoğlu- Kozanoğlu Grubu ve diğer gruplar incelenmiştir. Bu grupların 1980-2002
döneminde medya sektöründeki faaliyetleri, pazar payları, diğer sektörel yatırımlarla ilişkileri,
ekonomik, siyasal ve toplumsal yapılanmaları ayrıntılı bir şekilde ortaya konulmuştur.
Araştırma kapsamında incelenen 1980'li yıllar ve sonrasında yaşanan neoliberal
politikalar çerçevesinde tüm dünyada olduğu gibi Türkiye'de de siyasal, ekonomik, kültürel
alanda değişimler yaşanmıştır. Neoliberalizm, ekonomide kamu yararı ve kamu hizmeti
anlayışını değiştirmiştir. 1970'lerde hız kazanan basının holdingleşmesi süreci, 1980'lerde
holdinglerin medyalaşması sürecine doğru evrilmiş ve bu bağlamda basın medyaya
dönüşürken; yatay, dikey ve çapraz tekelleşmeyle medya mülkiyeti medya dışındaki sermaye
gruplarının kontrolüne geçmiştir.
Bulgulara göre, özellikle 1980 ve sonrasında Türk medyası Küresel kapitalimin
ekonomi politik koşullara göre şekillenmiştir. Bu süreçte pazar ekonomisine entegre olmaya
çalışan medyada sermayenin kompozisyonu da değişmiştir. Araştırma kapsamındaki medya
holdingleri, medya aracılığıyla siyasal areneda söz sahibi olmuşlar, kamu ihalelerinden pay
almışlar ve egemen ideolojilerinin çıkarları doğrultusunda içerikler üreterek medyayı,
profesyonel işletmecilik anlayışıyla mal/hizmet üreten, yatırım yapan ve pazar koşullarına
uymaya çalışan kapitalist işletmelere dönüşmüşlerdir. Bu süreçte medyanın sermaye yapısının
değişimi altarnatif medya olanaklarını azalttığı gibi, medyadaki çalışma ilişkilerinin de yapısını
tamamen değiştirmiştir.

Anahtar Kelimeler: Medya, Mülkiyet, Holdingleşme, Medya Grupları.

Abstract:
Neoliberal policies, which influenced the whole world, started to be implemented in
Turkey with the January 24 Decisions. In parallel with the structural and institutional change in
the economic, political and cultural fields, the appearance of the media has completely changed.
In this process, the media has been a tool for both capital accumulation and the reproduction of
ideologies
In the 1980s, deregulation policies gained momentum, and the media ownership
structure of the media became concentrated with neoliberal practices. Ownership structures in
the media sector have changed with the entry of non-sector capital groups into this field; The
number of media businesses that have grown by joining the holdings operating in different
sectors has gradually increased. Within the framework of this transformation, traditional media
ownership has been replaced by an ownership structure in which capital groups operating in
non-media sectors are integrated with the media. In this process, groups coming from the family
business tradition either withdrew from the media sector or tried to continue their existence by
integrating with other groups.
With the entry of non-media holdings the media sector into the media sector, the process
of monopolization, promotion wars, the establishment of commercial radio and television,
cartel agreements in distribution and advertising, the tabloidization of media content, the change
of journalist practices, the anti-union agreements the control of the labor force have become the
supplementary of the sector.
In this context, the aim of this research is to examine the transformation of the Turkish
media sector with neoliberal policies between 1980-2002. For this purpose, in this study, in
which a critical political economy approach is adopted, it has been examined within the
framework of the neoliberal capital accumulation process in line with the neoliberal economic
policies that have become more visible since the 1980s with the transition from "press" to
"media".
In this study, in which historical qualitative analysis is used based on critical political
economy approach, between 1980 and 2002 the holdings operating in the media sektor, the
main fields of activity are the commercial and industrial sectors,and the capital groups investing
in the media sector: Doğan Group, Asil Nadir Group, Çukurova Group, Doğuş. Group, Media Group (Dinç Bilgin), Uzan Group, Central Group (Turgay Ciner), Europe and America Holding
Group (Erol Aksoy), İhlas Group, Korkmaz Yiğit Holding, Nergiz Holding (Olay Media
Group), Çavuşoğlu-Kozanoğlu Group and other groups were examined. The activities of these
groups in the media sector, their market shares, their relations with other sectoral investments,
and their economic, political and social structuring in the 1980-2002 period are presented in
detail.
Within the framework of the neoliberal policies experienced in the 1980s and after,
which were examined within the scope of the research, there have been changes in the political,
economic and cultural fields in Turkey as well as in the whole world. Neoliberalism has
changed the understanding of public interest and public service in the economy. The process of
conglomeration of the press, which gained momentum in the 1970s, evolved into the process
of mediaization of the holdings in the 1980s, and in this context, while the press turned into the
media; With horizontal, vertical and cross monopolization, media ownership passed to the
control of non-media capital groups.
According to the findings, especially in 1980 and after, Turkish media was shaped
according to the political economy conditions of global capital. In this process, the composition
of capital in the media, which tries to integrate into the market economy, has also changed. The
media conglomerates within the scope of the research have had a say in the political arena
through the media, have taken a share in public tenders, and by producing content in line with
the interests of their dominant ideologies, they have transformed the media into capitalist
enterprises that produce goods/services, invest and try to adapt to market conditions with a
professional management approach. In this process, the change in the capital structure of the
media didn't allow the alternative media opportunities, but also completely changed the
structure of the labour relations in the media.

Keywords: Media, Ownership, Conglomeration, Media Groups.