Kent içi ulaşım sistemlerinde yaya hareketlerinin modellenmesi
Modelling of pedestrian movement characteristics in urban transportation systems
Yazar: MEHMET ÇAPUTCU
Danışman: PROF. DR. BURAK ŞENGÖZ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Ulaştırma Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Trafik = Traffic ; Ulaşım = Transportation

Özet:
Yaya hareketliliği kent içi trafiğini oluşturan temel bileşenlerden biridir. Bir ulaştırma türü olarak yaya hareketleri (yürüme), kentsel ulaşımda oldukça büyük bir paya sahiptir. Nitekim, ev, iş veya okul gibi bir başlangıç noktasından hareket eden bir kişi, yolculuğunun en azından bir bölümünü yürüyerek gerçekleştirmekte; herhangi bir toplu taşıma sistemini kullanması halinde erişim amacıyla yürümek durumundadır. Dolayısıyla, kentsel alanlar içerisindeki yol ağı üzerinde bulunan kaldırımların yayalara sunacağı hizmet kalitesi kent nüfusunun yolculuklarını güvenli ve konforlu biçimde gerçekleştirebilmesi bakımından son derece önemlidir.
Öte yandan ülkemizde, yayalar tarafından da kullanılmakta olan kent içi yolların birçoğu, standart dışı kaldırım uygulamalarından kaynaklanan çeşitli sorunlarla karşı karşıyadır. Kaldırım bulunmaması, genişliğinin yetersiz olması, kural dışı işgallerin bulunması ve gereksiz kot değişimleri göstermesi olarak özetlenebilecek söz konusu sorunlar, seçilmiş etüt sahaları özelinde ele alınmış; yaya ve taşıt hareketleri yüksek ölçüm hassasiyetine sahip lazer tarama cihazları yardımıyla incelenmiştir. Toplanan verinin işlenmesi ve analizinde çeşitli yazılım ve bilgisayar algoritmalarından yararlanılmıştır. Üç ayrı sorunlu yol kesiminden elde edilen değerler, standarda uygun kabul edilen bir kontrol yol kesimine ait olanlar ile karşılaştırılmıştır.
Çalışmada varılan sonuçlar, sık aralıklarla değişen kaldırım genişlikleri ve yüksekliklerinin yaya yürüme hızı ve hizmet seviyesini olumsuz etkilediğini; yer yer yol platformu üzerinde yürümek durumunda kalan yayaların büyük konforsuzluk yaşadığını ve güvenlik risklerine maruz kaldığını göstermektedir. Kaldırım sorunları, ayrıca, gerek birbirine paralel seyreden yaya ve taşıt trafiği arasında gerekse birbirine ters yöndeki taşıt akımları arasında çatışma durumları doğurmakta; taşıt hızlarını olumsuz etkileyerek yoldaki yolculuk direncinin artmasına neden olmaktadır.

Abstract:
Pedestrian mobility is an essential constituent of urban traffic. Pedestrian movements (walking), as a transportation mode, has a significant share in urban transportation. Upon departing from an origin such as house, business or school, a person utilizes walking on at least some portion of their travel, and also has to walk for access to/from any mass transportation system. Thus, the quality of service offered to pedestrians by sidewalks along urban roads is very important to ensure an acceptable level of safety and comfort in urban trips.
On the other hand, most urban roads in our country which also carry pedestrian traffic are suffering from a number of problems caused by non-standard sidewalk implementations. These problems include absence of a sidewalk, insufficient cross-sectional width, existence of illegal encroachments, and unnecessary changes of elevation. The aforementioned problems were investigated through cases observed at selected sites, and the data about pedestrian and vehicle movements were collected by means of laser scanning devices with high measurement precision levels. Computer software and algorithms were utilized to process and analyze the data. Results obtained from three different non-standard sidewalk segments were compared to that of a control site.
Results show that changes of width and elevation within small distances on a sidewalk have a negative impact on walking speeds and pedestrian level of service; and that pedestrians forced to walk on vehicular road experience significant loss of comfort and exposure to safety risks. In addition, sidewalk problems yield to conflicts between parallel pedestrian flow and adjacent vehicular traffic, as well as between the two vehicle flows in opposite direction, resulting in an increase in the travel impedance on such roads.