Samsun yöresi eosen yaşlı bazik volkanitlerin tüm-kayaç oldukça siderofil element jeokimyası
Whole-rock highly siderophile element geochemistry of eocene aged basic volcanics in the Samsun area
Yazar: BAHRİCAN AR
Danışman: PROF. DR. NECATİ TÜYSÜZ
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Maden Yatakları ve Jeokimya Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering
Dizin: Jeokimya = Geochemistry ; Jeoloji = Geology ; Mineraloji = Mineralogy ; Petrografi = Petrography

Özet:
Bu çalışmada, Samsun ve yakın çevresinde yüzeylenen Orta Eosen yaşlı bazik volkanitlerin oldukça siderofil element (OSE: Os, Ir, Ru, Rh, Pd, Pt, Re) jeokimyasal özellikleri belirlenmiş olup, gelişimlerinde etkili olan petrolojik süreçler (kısmi ergime, fraksiyonel kristallenme, kabuk asimilasyonu) irdelenmiştir. 
İnceleme alanında yüzeylenen bazik volkanitler; Tekkeköy, Kulacadağ ve Bafra yöresi olmak üzere üç grupta incelenmiştir. İncelenen Tekkeköy volkanitleri bazaltik lav örneklerinden, Kulacadağ volkanitleri tefritik sil örneklerinden ve Bafra volkanitleri ise bazaltik ve tefritik lav/dayk örneklerinden oluşmaktadır.
İncelenen bazik volkanitlerin OSE bollukları dikkate alındığında, toplam PGE içerikleri (0.13 ile 11.6 ppb) genel olarak düşük olup, 187Os/188Os izotop oranları 0.15-1.20 arasında değişmektedir. İncelenen volkanitlerin kondrite normalize OSE dağılımlarında PPGE IPGE'ye göre zenginleşme göstermektedir. Ayrıca, incelenen volkanitlerin düşük toplam PGE içerikleri ve Cu/Zr oranları ile yüksek Cu/Pd oranları, kükürtçe doygun magmalardan türeyebileceklerine işaret etmektedir. Volkanitlerin gelişiminde silikat fraksiyonlaşmasının yanısıra sülfit fraksiyonlaşmasının da etkili olduğu söylenebilir.
İncelenen volkanitlerin OSE ve Os izotop sistematikleri ile AFC modellemesi birlikte değerlendirildiğinde, magmalarının gelişimlerinde fraksiyonel kristallenmenin yanında az da olsa kabuk asimilasyonunun etkili olduğu ileri sürülebilir.

Abstract:
In this study, highly siderophile element (HSE: Os, Ir, Ru, Rh, Pd, Pt, Re) geochemical characteristics of Middle Eocene aged basic volcanics outcropping in Samsun and surrounding areas have been determined, and petrological processes (partial melting, fractional crystallization, crustal assimilation), which are important in their genesis, were evoluated.
Basic volcanics in the study area are investigated as three groups; Tekkeköy, Kulacadağ and Bafra areas. The studied Tekkeköy volcanics are composed of basaltic lava samples, the Kulacadağ volcanics are consist of tephritic sil samples, and the Bafra volcanics contain basaltic and tephritic lava/dyke samples.
When the highly siderophile element abundances of the the studied basic volcanics were considered, total PGE contents (0.13 to 11.6 ppb) are generally low and 187Os /188Os isotope ratios range from 0.15 to 1.20. The chondrite normalised HSE patterns of the studied volcanics exhibite PPGE enrichment compared to IPGE. Besides, low total PGE and Cu/Zr ratios, and high Cu/Pd ratios of the volcanics suggest that they may have derived from sulfur saturated magmas. In addition to silicate fractionation, it can be suggested that sulphide fractionation is also effective in evolution of the studied volcanics.
Integrated HSE and Os isotope systematics as well as AFC modelling of the studied volcanics suggest that fractional crystallization with lesser crustal assimilation are effective in the evolution of the parental magmas.