Kuzeydoğu Anadolu Bölgesinde hükümdar Türkler: Canik Beylikleri
Sovereign Turks in the Northeastern Anatolian Region: Beyliks of Canik
Yazar: SUAT POLAT
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SAMİ AĞAOĞLU
Karabük Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History
Dizin: Canik Sancağı = Canik Sanjak ; Hükümdar = Kingship ; Kuzeydoğu Anadolu = Northeast Anatolia ; Orta Çağ = Middle Ages ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Türkler = Turks

Özet:
Kuzeydoğu Anadolu'da yer alan Canik yöresi, Antik Çağlardan itibaren insan
topluluklarına ev sahipliği yapmıştır. Türkler XI. yüzyılda Anadolu'ya geldiler ve
birçok yerel beylikler kurdular. Bu dönemde kurulan Danişmend Beyliği, Canik
yöresinin Türk yurdu olmasına öncülük etmiştir.
Moğollar, 1243 yılındaki Kösedağ Savaşı'ndan sonra Anadolu'yu istila etmeye
başladılar. Bu dönemde Türkiye Selçuklu Devleti'nin gerilemesi ile birlikte Trabzon
Rum İmparatorluğu, Canik yöresini kendi hakimiyet sahası içine almaya çalışıyordu.
Moğol istilalarından sonra Anadolu'ya gelen yirmi dört Oğuz boyundan biri olan
Çepniler, Canik yöresine yerleştiler. İlhanlı hükümdarı Ebu Said Bahadır Han'ın
vefatından sonra Anadolu'daki beyler bağımsızlıklarını ilan ettiler.
Çepnilerin Canik yöresinde yaptıkları fetihler ve göçlerle yörenin siyasi yapısı
tamamen değişti. Bu boydan olan Bayramlu, Taceddinoğulları, Kubadoğulları,
Taşanoğulları ve Bafra Beyleri yörede teşkilatlanarak beylikler kurdular. Çevrelerinde
bulunan Trabzon Rum İmparatorluğu, Eretna Devleti, Kadı Burhaneddîn Devleti ve
Osmanlı Devleti ile siyasi ve askeri ilişkiler geliştirdiler.
Timur'un Anadolu seferi öncesinde Osmanlı Devleti'ne tabii olan Canik
Beyleri, 1402 Ankara Savaşı sonrasında yeniden bağımsızlıklarını ilan ettiler. Osmanlı
Devleti'nin XV. yüzyılda gerçekleştirdiği Anadolu seferleriyle bu beylikler tamamen
ortadan kaldırıldı.
Canik beyliklerinin öne çıkan özelliği, Trabzon Rum İmparatorluğu'na karşı
yürüttükleri mücadelelerle Trabzon'un batısında bulunan yerlerin Türkleşmesi ve
İslamlaşması sürecine katkıda bulunmalarıdır.

Abstract:
The Canik region, located in Northeastern Anatolia, has hosted human
communities since ancient times. Turks came to Anatolia in the 11th century and
established many local principalities. The Principality of Danişmend, which was
established in this period, pioneered the Canik region to become a Turkish homeland.
The Mongols began to invade Anatolia after the Battle of Kösedağ in 1243. In
this period, with the decline of the Turkish Seljuk State, the Greek Empire of Trabzon
was trying to take the Canik region into its own dominion. The Chepnis, one of the
twenty-four Oghuz tribes who came to Anatolia after the Mongol invasions, settled in
the Canik region. After the death of the Ilkhanid ruler Ebu Said Bahadır Khan, the
beys in Anatolia declared their independence.
With the conquests and migrations of the Chepni in the Canik region, the
political structure of the region completely changed. Bayramlu, Taceddinoğulları,
Kubadoğulları, Taşanoğulları and Bafra Beys from this tribe were organized in the
region and established principalities. They had political and military relations with the
Trabzon Greek Empire, Eretna State, Kadı Burhaneddin State, and the Ottoman
Empire, which were in their surroundings.
Canik Beys, who were subject to the Ottoman Empire before Timur's Anatolian
campaign, declared their independence again after the 1402 Battle of Ankara. With the
Anatolian campaigns of the Ottoman Empire in the 15th century, these principalities
were destroyed.
The prominent aspect of the Canik principalities is that they contributed to the
Turkization and Islamization process of the places to the west of Trabzon with their
struggles against the Greek Empire of Trabzon.