Boş zaman katılımının yaşam kalitesine etkisinde iş tatmininin aracı rolü
The mediating role of job satisfaction in the effect of leisure participation on quality of life
Yazar: İBRAHİM AYDIN
Danışman: DOÇ. DR. ERCAN YAVUZ
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Rekreasyon Yönetimi Ana Bilim Dalı / Rekreasyon Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Turizm = Tourism

Özet:
Yaşam kalitesini etkileyen öznel ve nesnel birçok faktör bulunmaktadır. Sosyo-demografik faktörler arasında ifade edilen günlük boş zaman süresi, öznel faktörler arasında ifade edilen iş tatmini ve çalışma yaşam kalitesi yaşam kalitesinin önemli göstergeleri arasında yer almaktadır. Bu göstergelerin olumlu olması, yaşam kalitesi algısını olumlu yönde etkilerken olumsuz olması olumsuz yönde etkilemektedir. Boş zaman etkinlikleri insanların dinlenmelerine, eğlenmelerine, öğrenmelerine ve sosyal bağlantılarını güçlendirmelerine yardımcı olarak yaşam kalitesi algısının yükselmesine katkı sağlamaktadır. Diğer taraftan, iş yaşamından duyulan memnuniyet ve tatmin duygusu bireylere boş zamanlarında daha olumlu deneyimler yaşatmakta ve bu deneyimler de yaşam kalitesi algısını olumlu yönde etkilemektedir. Bu bağlamda araştırmanın amacı, işgörenlerin boş zaman katılımı durumlarının yaşam kalitesi düzeyine etkisinde iş tatmini durumlarının aracı rolünün tespit edilmesidir. Çalışmanın diğer amaçları ise; (a) boş zaman katılımı alt boyutlarını oluşturan rekreasyonel, üretici, sosyal ve bilişsel aktivitelerin yaşam kalitesi ve iş tatmini üzerindeki etkisinin belirlenmesi, (b) sosyo-demografik durumlara göre boş zaman katılımı, yaşam kalitesi ve iş tatmini düzeyi arasındaki farkların tespit edilmesidir. Araştırmanın amaçları doğrultusunda değişkenler arasındaki ilişki, etki ve aracı rol durumunun tespit edilmesi amacıyla nicel araştırma yöntemleri arasında yer alan ilişkisel tarama modeli kullanılarak araştırmanın modeli ve hipotezleri oluşturulmuştur. Araştırmanın örneklem grubunu Kırşehir ilinde faaliyet gösteren kurumlarda/işletmelerde çalışan işgörenler oluşturmaktadır. Araştırma kapsamında nicel veri toplama yöntemlerinden anket tekniği kullanılarak çalışmanın saha araştırması yapılmıştır. Elde edilen 557 sağlıklı anket formu ile veri seti oluşturulmuştur. Yapılan analizler sonucunda, boş zaman katılımının yaşam kalitesi üzerinde anlamlı bir etkiye sahip olduğu, boş zaman katılımının iş tatmini üzerinde anlamlı etkiye sahip olduğu, iş tatmininin yaşam kalitesi üzerinde anlamlı etkiye sahip olduğu ve boş zaman katılımının yaşam kalitesi üzerindeki etkisinde iş tatmininin kısmi aracı rolünün bulunduğu sonucuna ulaşılmıştır. Boş zaman katılımı alt boyutlarından sosyal aktiviteler ve rekreasyonel aktivitelerin yaşam kalitesini anlamlı ve pozitif yönde etkilediği, üretici aktivitelerin ve bilişsel aktivitelerin yaşam kalitesi üzerinde herhangi bir anlamlı etkisinin bulunmadığı tespit edilmiştir. Ayrıca sosyal aktiviteler ve rekreasyonel aktivitelerin iş tatminini anlamlı ve pozitif yönde etkilediği, bilişsel aktivitelerin ise iş tatmini üzerinde herhangi bir anlamlı etkisinin bulunmadığı görülmüştür. Araştırma kapsamında işgörenlerin sosyo-demografik durumları ile değişkenler arasında yapılan fark testlerinde, öznel faktörleri destekleyen anlamlı sonuçlara ulaşılmıştır.

Abstract:
There are many subjective and objective factors affecting quality of life. Daily leisure expressed among socio-demographic factors, job satisfaction and quality of working life expressed among subjective factors are among the important indicators of quality of life. While the positivity of these indicators affects the perception of quality of life positively, the negativity affects it negatively. Leisure activities contribute to the perception of quality of life by helping people to rest, have fun, learn and strengthen their social connections. On the other hand, the sense of satisfaction and fulfilment with work life provides individuals with more positive experiences in their leisure time and these experiences positively affect the perception of quality of life. In this context, the aim of the study is to determine the mediating role of job satisfaction in the effect of leisure participation on quality of life. The other objectives of the study are; (a) to determine the effect of recreational, productive, social and cognitive activities that constitute the sub-dimensions of leisure participation on quality of life and job satisfaction, (b) to determine the differences between leisure participation, quality of life and job satisfaction level according to socio-demographic conditions. In line with the objectives of the research, the model and hypotheses of the research were formed by using the relational survey model, which is among the quantitative research methods, in order to determine the relationship, effect and mediating role between the variables. The sample group of the research consists of employees working in institutions/businesses operating in Kırşehir province. Within the scope of the research, the field research of the study was carried out using the survey technique, one of the quantitative data collection methods. A data set was created with 557 healthy questionnaire forms. As a result of the analyses, it was concluded that leisure time participation has a significant effect on quality of life, leisure participation has a significant effect on job satisfaction, job satisfaction has a significant effect on quality of life and job satisfaction has a partial mediating role in the effect of leisure participation on quality of life. Among the sub-dimensions of leisure participation, social activities and recreational activities had a significant and positive effect on quality of life, while productive activities and cognitive activities did not have any significant effect on quality of life. In addition, social activities and recreational activities have a significant and positive effect on job satisfaction, while cognitive activities do not have any significant effect on job satisfaction. In the difference tests between the socio-demographic status of the employees and the variables within the scope of the research, significant results supporting the subjective factors were found.