1990 sonrası dönemde Türkiye'de borç-kriz ilişkisi ve 2001 krizi üzerine bir inceleme
Debt-crises relationship in Turkey after the 1990 period and investigation on 2001 crises
Yazar: DÜRİYE TOPRAK
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ALİ YAVUZ
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Ekonomik kriz, ekonomide birden bire ve beklenmeyen bir şekilde meydana gelen olayların ülke ekonomisini önemli ölçüde sarsacak sonuçlar ortaya çıkarması olarak belirtilebilir. 1990'larda Asya'dan Rusya'ya, Türkiye'den Arjantin'e dünyanın dört bu yanında meydana gelen krizler, vaktinden önce gerçekleştirilen finansal serbestleşme sonucunda ortaya çıkmıştır. Türkiye ekonomisinde krizlere yol açan yapısal faktörler ise artan kamu kesimi açıklan, sürdürülemez iç borç dinamiği ve mali sistemdeki sağlıksız yapılaşma olmuştur. Türkiye'de özellikle 1990'h yılların başından itibaren borç yükünde ve kamu kesimi borçlanma gereğinde önlenemeyen artışlar yaşanmaya başlanmış, bu durum ekonomik krizlerin meydana gelmesinde önemli bir faktör olmuştur. Ülkede 1990'dan sonra yaşanan 1994, 2000 ve 2001 ekonomik krizleri de kamu borç yükünün artmasına yol açmış, ekonomik krizler karşısında alınan önlemler ve uygulanan istikrar tedbirleri çoğu kez başarısız kalmıştır. Türkiye'de 1999'dan sonraki dönemde iç ve dış borç miktarı artmaya devam etmiş ve bu borçlanmaların finansmanı için yeni borçlanmalara gidilmiştir. 2001 yılında iç borç stokundaki artışlar nominal ve reel faiz oranlarının aşın yükselmesiyle birlikte kamu ve fon bankalannm getirdiği ilave yükler sebebiyle meydana gelmiştir. 2001 krizinden önceki dönemde döviz kurlannm baskı altında olması ithalatı önemli ölçüde arttırarak dış ticaret açığım büyütmüştür. Artan dış ticaret ve cari açıklar yüzünden daha çok borçlanmaya gidilmiş ve krizden sonraki dönemde de dış borç stoku alınan IMF kredileriyle daha da artış göstermiştir. Dış borçların azaltılmasında ülkeye giren yabancı sermaye önemli bir faktör olmakla birlikte, Türkiye'ye gelen yabancı sermaye, uzun vadeli ve ülkeye pozitif transfer sağlayan doğrudan yabancı sermaye yatıranları şeklinde olmamış, kısa vadeli spekülatif hareketler şeklinde gerçekleşmiştir. Sonuçta, Türkiye'de 1990 sonrası dönemde yaşanan ağır borç yükü, ekonomik krizlerin bir sebebi olduğu kadar, ekonomik krizlerin sonucunu da oluşturmuştur. Anahtar Kelimeler: Ekonomik krizler, Kamu Borçları, Kamu Açıkları, Reel Faizler, Finansal Serbestlik.

Abstract:
Economic crises can be defined as the appearance of unwanted results caused by some sudden and unexpected incidents and may extremely hit the economy of a country. The crisis occurred in 1 990s worldwide, from Asia to Russia, from Turkey to Argentina, are the result of premature financial liberalization. The structural factors that cause crisis in Turkey are the increasing public sector deficits, unsustainable domestic debt dynamics, and the unhealthy structuring of financial system. Unpreventable increase of debt burden and public sector dept neccesity have been lived in Turkey especially after the beginning of 1990s and this situation has been an important factor in the formation of economic crisis. The 1994, 2000, and 2001 crisis occurred after 1990in Turkey, has caused an increase in the public debt burden and the precautions and the stabilization programs taken against these crisis have usually failed. In Turkey, domestic and foreign debt continued to increase after 1999 and these are financed by new borrowing. The increase in the domestic debt stock in 2001 has been caused by the excessive increase in nominal and real interest rates and additional burdens of public and private banks. In the pre-2001 crises period the repressed exchange rate increased the foreign trade deficit by an important increase in imports. Because of the increased foreign trade and current account deficit more borrowing have been made and with the credits taken from IMF after the crises period the foreign debt stock increased. Although the foreign investment flowing into the country is an important factor that decreases the foreign borrowing, the foreign investment flowing into Turkey were neither long term investments nor FDIs that create a positive transfer, but short term speculative investments. As a consequence, the heavy debt burden in Turkey after 1990 period has been both the cause and the result of economic crisis. Key Words: Economic crisis, public debts, public deficits, real interest rate, financial liberalization.