Bazı uçucu yağ ve bitki ekstraktlarının hıyar kök ve kökboğazı çürüklüğü etmeni Fusarium oxysporum f. sp. radicis-cucumerinum'a etkinliklerinin belirlenmesi
Determination of efficacy of some essential oils and plant extracts against Fusarium oxysporum f. sp. radicis-cucumerinum, causal agent of crown and root rot of cucumber
Yazar: MERVE EFE
Danışman: DOÇ. DR. MÜRSEL ÇATAL
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Bitki özütü = Plant extract ; Fusarium oxysporum = Fusarium oxysporum ; Hıyar = Cucumber ; Uçucu yağlar = Essential oils ; İn vitro = In vitro ; İn vivo = In vivo

Özet:
Ülkemiz ve dünyada örtü altı ve tarlalarda hıyar üretimini azaltan   en önemli hastalıkların başında toprak kökenli fungus Fusarium oxysporum f. sp. radicis-cucumerinum (Forc)'un sebep olduğu kök ve kökboğazı çürüklüğü gelmektedir. Bu tez çalışmada anason (Pimpinella anisum), ardıç (Juniperus communis), çam (Pinus pinea), okaliptüs (Eucalyptus obliqua), neem (Azadirachta indica) uçucu yağları ve aynısefa (Calendula officinalis), devedikeni (Silybum marianum), karahindiba (Taraxacum officinale), reishi mantarı (Ganoderma lucidum), tarla at kuyruğu (Equisetum arvense) ekstraktlarının (Forc)'un misel gelişimi ve hastalık oluşumunu engelleme etkinlikleri 50, 100, 200 ve 300 ml/100 lt su veya dekar dozlarda in vitro ve in vivo koşullarda belirlenmiştir.
In vitro'da Forc'un misel gelişimini en çok engelleyen uçucu yağlar anoson ve çam olmuştur.  Anason uygulanan 3 doz (100, 200, 300 ml) da fungusun misel gelişini %95'in üzerinde engelleyerek en etkili uçu yağ olurken çam ise 2 doz (200, 300 ml) da anason ile aynı etkiyi göstermiştir. Okaliptus ve ardıç yağları fungusun misel gelişimini aynı dozlarda %55-83 oranında yavaşlatmıştır.  Aynısefa ve devedikeni ekstraktları ise 200 ve 300 ml dozlarda %30-42 arasında engelleme sağlamışlardır. In vivo'da ise anason ve çam uçucu yağları 200 ve 300 ml dozlarda Forc'un hastalık gelişimini %100 oranında engellerken ardıç ve ökaliptus aynı dozlarda %35'den daha az etkili olmuşlardır. Aynısefa bitki ekstraktı Forc'a karşı hiçbir önleyici etki göstermemiştir.
Bu tez çalışması sonuçları hıyar üretiminde Forc'a karşı anason ve çam bitkileri uçucu yağlarının fide döneminden itibaren kullanılabileceğini göstermektedir. Bu yağların uygun formulasyonlarının geliştirilip sera ve tarla koşullarında denenmesi ve biyolojik mücadele potansiyellerinin belirlenmesi faydalı olacaktır.

Abstract:
Root and crown rot caused by Fusarium oxysporum f. sp. radicis-cucumerinum is one of the most important diseases limiting cucumber production in greenhouses and fields in Turkey and around the world. In this study, the efficacy of anise (Pimpinella anisum), juniper (Juniperus communis), pine (Pinus pinea), eucalyptus (Eucalylptus obliqua) and neem (Azadirachta indica) essential oils, and calendula (Calendula officinalis), milk thistle (Slybum marianum), dandelion (Taraxacum officinale), reishi mushroom (Ganoderma lucidum), field horsetail (Equisetum arvense) extracts on the inhibition of the mycelium growth and disease development by Forc were determined at 50, 100, 200 and 300 ml/100 l water/acre doses in in vitro and vivo conditions.
Essential oils of anise and pine were determined to be the most efficient oils against the fungus in in vitro. Anise oil inhibited mycelial growth of Forc over 95 % at the doses of 100, 200, 300 ml while pine oil inhibited at the same rate at 200 and 300 ml doses. Eucalyptus and juniper oils reduced the mycelium growth of the fungus at the rate of %55-83 at the same doses. The plant extracts of calendula and field horsetail prevented Forc mycelium develepment at the rates of %30-42 at 200 and 300 ml doses. In In vivo studies, anise and pine oils prevented the disease develeopment by Forc almost %100 at 200 and 300 ml doses. The oils of eucalyptus and juniper were effective less than %35 at the same doses. The calendula extract did not prevented the root and crown rot of Forc in in vivo assays.
The results of this study indicate that the essential oils of anise and pine could be used to control Forc starting at the seedling stage in cucumber production. The proper formulations of these essential oils must be developed and tested in greenhouse and field conditions to determine their potentials as biological fungicides.