Surfaktanın nazal mukoza üzerine olan histopatolojik etkilerinin sıçanlarda oluşturulan rinitis medikamentoza modelinde araştırılması
Histopathological investigation of exogenous surfactant on rhinitis medicamentosa created rat model
Yazar: MELİS DEMİRAĞ EVMAN
Danışman: PROF. DR. MURAT SARI
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Kulak Burun Boğaz Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2016
Konu: Kulak Burun ve Boğaz = Otorhinolaryngology (Ear-Nose-Throat)
Dizin: Adrenal korteks hormonları = Adrenal cortex hormones ; Histopatoloji = Histopathology ; Komplikasyonlar = Complications ; Nazal mukoza = Nasal mucosa ; Rinit = Rhinitis ; Yüzey aktif ajanlar = Surface active agents ; İlaç kullanımı = Drug utilization ; İlaç tedavisi = Drug therapy

Özet:
Amaç. Rinitis medicamentoza, nazal dekonjestanların uygunsuz kullanımı sonucu ortaya çıkan bir durumdur. Tedavisinde günümüzde etkinliği kanıtlanmış ve sıklıkla kullanılan ajanlar nazal kortikosteroidlerdir; ancak bu tedavi ve kullanılan birçok tedavi yönteminin etkinliğine dair kanıtlar yalnızca mevcut vaka serileri ile sınırlıdır. Solunum yollarında surfaktan düzeyi ile yapılan çalışmalar mevcut olup, atrofik rinitlerde surfaktan eksikliği saptanmış olması, primer atrofik rinitin sempatik aşırı çalışma sonucu oluşması ve RM'nın ilerleyen dönmelerde atrofik rinitle sonuçlanabileceği göz önünde bulundurularak bir non-allerjik rinit tipi olan RM'nın tedavisinde de surfaktanın umut vaad edeceğini düşündürmektedir. Buradan yola çıkarak, toplumda çok kolay erişilen ve sık kullanılan topikal dekonjestanların aşırı ve uzun süreli kullanımı sonucu ortaya çıkan rinitis medikamentoza tablosununun tedavisinde surfaktanın iyileştirici etkilerini belirlemek amacıyla çalışma yapılması planlanmıştır.
Yöntem.  Çalışmada 250-350gram ağırlığında 30 adet sağlıklı, erişkin, Wistar cinsi albino dişi ve erkek sıçan, her grupta 6 hayvanın yer aldığı 5 grup oluşturulacak şekilde dağıtıldı. Tüm gruplara 30 gün boyunca günde 3 kez her bir nazal pasaja 50µl dozda oksimetazolin %0.05 (İliadin, Merk, Almanya) uygulandı. 2. Gruptaki hayvanlara 30gün boyunca her nazal pasaj 50µl dozda serum fizyolojik ( İzotonik %0.09 NaCl, Eczacıbaşı, Türkiye) verildi. Bu 30 günlük sürenin ardından 5. gruptaki deney hayvanların nazal mukoza histopatalojik değişiklikleri saptamak için hayvanlardan 2 tanesi sakrifiye edilerek spesimenler patolojik incelemeye gönderildi. Gönderilen spesimenlerin nazal mukozal değişikliklerinin rinitis medikamentoza ile uyumlu olması üzerine diğer 4 sıçanın çalışma dışı bırakılmasına karar verildi.  1. gruptaki hayvanlara 30 gün boyunca oksimetazolin ardından 15 gün intranazal serum fizyolojik uygulandı. 2. Gruptaki hayvanlara 30 gün boyunca oksimetazolin ardından 15 gün intranazal mometazon furoat monohidrat %0,05 (Nazoster,Santa Farma,Türkiye) 15 gün boyunca her nazal pasaja 50µg olacak şekilde günde bir kez  verildi. 3. gruptaki hayvanlara 30 gün oksimetazlin ardından 15 gün boyunca intranazal surfaktan yıkama solüsyonu (Abfen Sinus Rinse-S) 1damla/100cc oranda olmak üzere tatbik edildi. 4. gruptaki hayvanlara 30 gün intranazal surfaktan solüsyonu ardından mometazon furoat monohidrat %0,05 (Nazoster,Santa Farma,Türkiye) 15 gün boyunca her nazal pasaja 50µg olacak şekilde günde bir kez  verildi. Deney sonrası sıçan nazal mukozaları histopatolojik olarak incelendi.

Bulgular.  Birinci  grupta  rinitis  medikamentozaya  ait  patolojik  değişiklikler görüldü.   Bu   patolojik   değişikliklerin   serum fizyolojik  uygulanan gruplarda anlamlı ölçüde düzeldiği, ancak surfaktan grubunda ödem ve goblet hücre hiperplazisi gibi çalıştığımız histopatolojik parametrelerin bazılarında düzelme olmasına karşın anlamlı bir iyileşme sağlamadığı, surfaktan+mometazon kombinasyonunu ise hiçbir parametrede anlamlı düzelme oluştrumadığı saptandı.   
Sonuçlar. Elde edilen bulgular doğrultusunda surfaktan içeren burun yıkama  solüsyonunun, sıçanlarda rinitis medikamentoza tedavisinde etkin, kullanılabilir ve ucuz   bir   madde olmadığı sonucuna varıldı.   Ancak  hayvanlarda  daha   kapsamlı   çalışmalar    ve    klinik parametreler de içeren  insan    çalışmalarının    yapılmasına    gerek duyulduğu sonucuna varıldı.

Abstract:
Objective. Rhinitis medicamentosa is a drug-induced rhinitis form which occurs after prolonged and overdose usage of topical nasal decongestants. First line treatment is cessation of the drug where there is not much choice for an effective treatment. In this study, effect of surfactant molecule on pathological changes of nasal mucosa in the situation of rhinitis medicamentosa were aimed.
Method. 30 Wistar rats were separated into 4 groups. İntranasal oxymetazoline was applied to all groups for 30 days. Subsequently, rats in the control group were sacrified and formation of histopathologic alterations were confirmed. Later, surfactant solution, mometasone, surfactant solution and mometasone combination were applied respectively for 15 days. Rats were decapitated at the end of 15 days and specimens were sent to pathology department evaluated according to previously described histopathological paramaters.
Results. In the control group mucosal histopatological changes according to the predetermined parameters were confirmed. Diversion of the pathological changes were detected in serum physiologic and surfactant groups. 
Conclusion.   According   to   results,   surfactant when compared to other molecules was not found effective enough for the treatment of rhinitis medicamentosa. 
However, more detailed animal studies with larger groups and  human  studies  with clinal parameters added to histopathological parameters should  be  performed.