Juvenil idiopatik artritli hastalarda hipofiz-adrenal aksının değerlendirilmesi
Assesment of hypophise adrenal axis in juvenile idiopathic arthritis patients
Yazar: GİZEM ZENGİN ERSOY
Danışman: PROF. DR. MÜFERET ERGÜVEN
Sağlık Bakanlığı / Göztepe Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2013
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Antiinflamatuar ajanlar-steroid = Anti inflammatory agents-steroidal ; Hipofiz adrenal sistemi = Pituitary adrenal system ; Kortikosteroidler =   ; Romatoid artrit =

Özet:
Amaç: Juvenil idiopatik artrit, çocukluk çağının en sık görülen romatizmal hastalığı olup birçok sistemdeki klinik bulguların yanı sıra en önemli özelliği idiopatik kronik enflamatuar sinovittir (1,2). Özellikle komplike ve dirençli hastalığı olan juvenil idiopatik artritli hastalarda glukokortikoidlerin hastalığın baskılanmasında ve kontrol altında tutulmasında önemli rolü vardır. Glukokortikoidler genellikle diğer hastalık modifiye edici ilaçlarla ve anti-inflamatuvar ilaçlarla birlikte kullanılırlar. Ancak birçok yan etkileri nedeniyle kullanımları sınırlı ilaçlardır. Tedavi amaçlı düşük doz steroid kullanımının bile hipofiz-adrenal aksını baskılayabildiği gösterilmiştir. Glukokortikoid tedavisi almış juvenil idiopatik artrit hastalarımızın steroid kullanım özelliklerinin ve hipofiz-adrenal aks fonksiyonlarını etkileyen paremetrelerin belirlenmesi amacıyla bu çalışma planlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Çalışmamızda; 132 juvenil idiopatik artritli hasta dosyası incelenmiştir. Bunların arasından ek kronik hastalığı olmayan, kullanmış oldukları steroid tedavisi nedeniyle, hipofiz-adrenal aksları düşük doz (1 mcg) ACTH testiyle değerlendirilmiş 50 hasta seçilmiştir. Düşük doz (1 mcg) ACTH testi uygulananan hastalarımızdan, 30. dk uyarılmış kortizol düzeyi 18 mcg/dl altında olan hastalarda adrenal yetmezlik olduğu kabul edilmiştir (118). Sonuçlar, SPSS 20 programıyla değerlendirilmiştir. Adrenal yetmezlik ile steroid tedavisi dozu ve süresi ilişkilendirilmiştir.
Bulgular: Hastalarımızın %50 sinde (n:25) adrenal yetmezlik saptanırken, adrenal yetmezliğin temel olarak günlük steroid kullanım dozu (10 mg/gün altı ve 10 mg/gün üstü) ve steroid kullanım süresinden (1 ay altı ve 1 ay üstü) etkilendiği bulunmuştur. Düşük doz ve kısa süreli (1 aydan kısa süre ve 10mg /gün altı) kullanımı olan hiçbir hastada adrenal yetmezlik saptanmamıştır. Hastaların yaşları, cinsiyetleri, pubertedurumları, juvenil idiopatik artrit alt tipleri ve toplam kümülatif steroid kullanım dozları ile adrenal yetmezlik varlığı arasında ilişki saptanamamıştır.
Sonuç: Juvenil idiopatik artrit de steroid kullanımı hastalağın kontrol altında tutulması için gerekli bir tedavi olsa da; juvenil idiopatik artrit için kullanılan diğer tedaviler ile birleştirilerek köprü tedavisi uygulanmalı, steroid tedavisi mümkün olan en düşük doz ve en kısa süreyle sınırlandırılmalıdır. Bir aydan uzun süreli ve 10 mg/ gün üzeri tedavi seçeneklerinde adrenal aksın baskılanması kaçınılmazdır.

Abstract:
Aim: Juvenile idiopathic arthritis is the most common rheumatic disease of childhood which manifests mostly as chronic inflammatory synovitis beside many other clinical manifestations (1, 2). Glucocorticoids play a key role at remission and control of juvenile idiopathic arthritis especially which is complicated and resistant type disease. Glucocorticoids are mainly combined with disease modifying drugs and anti-inflammatory drugs. Use of glucocorticoids is limited due to their side effects because even low doses of steroids used in therapeutic limits can suppress pituitary- adrenal axis. We planned our research to determine the parameters which affect pituitary-adrenal axis and steroid use properties who had received glucocorticoid regimen for treatment.
Materials and Methods: 132 patients who were diagnosed as juvenile idiopathic arthritis' data files were inspected retrospectively; patients without any concomitant chronic disease and whose pituitary-adrenal axis was evaluated with low dose (1 mcg) ACTH test were included into study that accounts for 50 patients. Adrenal insufficiency was accepted as present if 30th minute values of stimulated cortisol level were below 18 mcg/dl in low dose ACTH test (156). Results are analyzed with SPSS 20. The relation between adrenal insufficiency and steroid treatment parameters (dose and duration) is examined.
Results: Half of our patients were diagnosed as adrenal insufficiency (n:25), main determinant of adrenal insufficiency were daily dose of steroid (below or upward 10 mg per day) and steroid usage period (below or upward 1 month) (p:0,01). Patients who received steroid therapy less than 1 month and less than 10 mg per day did not suffer from adrenal insufficiency. There was not statistically significant relationship between adrenal insufficiency and patients' age, sex, pubertal status, subtypes of juvenile idiopathic arthritis, cumulative steroid dose (p:>0,5).Conclusion: Even steroid use is an essential therapy for controlling juvenile idiopathic arthritis, it must be combined with other drugs as a bridge therapy and steroid treatment should be limited to minimum dose and shortest possible period. For steroid treatment modalities with doses higher than 10 mg/day and with duration longer than 1 month, adrenal insufficiency is expected.