Zihin kuramı ve yürütücü işlevler arasındaki ilişkinin yapısal eşitlik modeli ile incelenmesi
Examining the relationship between theory of mind and executive functions with the structural equation model
Yazar: GONCA KÜSEN
Danışman: DOÇ. DR. HATİCE KAFADAR
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Genel Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Duygusal zeka = Emotional intelligence ; Nöropsikolojik testler = Neuropsychological tests ; Sosyal zeka = Social intelligence ; Yapısal Eşitlik Modeli = Structural Equation Model ; Zihin kuramı = Theory of mind

Özet:
Bu çalışmanın amacı zihin kuramı, yürütücü işlevler, sosyal zekâ ve
duygusal zekâ arasındaki ilişkileri incelemektir. Araştırmanın katılımcı grubunu
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesinde çeşitli bölümlerde öğrenim görmekte olan,
18-25 yaş aralığında, 36'sı kadın 26'sı erkek toplam 62 öğrenci oluşturmaktadır.
Katılımcıların yaş ortalaması 21.98'dir. Çalışmada zihin kuramı becerileri için
Dokuz Eylül Zihin Teorisi Ölçeği (DEZTÖ) ve Gözlerden Zihin Okuma Testi
(GZOT) kullanılmıştır. Yürütücü işlev becerileri Stroop Testi TBAG Formu
(STR), Wisconsin Kart Eşleme Testi (WCST), Iowa Kumar Testi (IKT), Wechsler
Bellek Ölçeği-III Harf-Sayı Dizisi Alt Testi (HSD) ve Wechsler Yetişkin Zeka Testi
IV-Matrix Reasoning Alt Testi (WAIS-IV MR) ile değerlendirilmiştir. Ayrıca
Tromso Sosyal Zekâ Ölçeği, Rotterdam Duygusal Zekâ Ölçeği ve Beck Depresyon
Ölçeği kullanılmıştır. Elde edilen veriler; Bağımsız Örneklemler t-Testi, MannWhitney U Testi, Pearson ve Spearman Korelasyon Analizi ve Yapısal Eşitlik
Modeli ile incelenmiştir. Analiz sonuçlarına göre, zihin kuramı becerileri cinsiyete
göre farklılaşmamaktadır. Aynı zamanda zihin kuramı testleri ile WCST arasında
ilişki bulunamazken HSD ve WAIS-IV MR ile ilişki bulunmuştur. STR, DEZTÖ
ile ilişkili iken GZOT ile ilişkili değildir. Bunlarla birlikte zihin kuramı testleri ile
IKT arasında bazı puanlar açısından ilişki bulunmuştur. Yapısal Eşitlik Modeli
sonuçlarına göre ise çalışma belleği ve akıl yürütme GZOT'u anlamlı olarak
yordamaktadır. Aynı zamanda, seçici dikkat ve karar verme DEZTÖ'yü anlamlı
olarak yordamaktadır. Ayrıca çalışma belleği, akıl yürütme ve karar verme zihin
kuramını anlamlı olarak yordamaktadır. Zihin kuramı ile sosyal zekâ ve duygusal
zekâ arasında ilişki bulunmaktadır.Bulgular literatür ışığında tartışılmış ve
çalışmanın sınırlılıkları ile yeni çalışmalar için önerilere yer verilmiştir.

Abstract:
The aim of this study is to examine the relationships between theory of mind,
executive functions, social intelligence and emotional intelligence. The participant
group of the research consists of 62 students, 36 female and 26 male, between the
ages of 18-25, studying at various departments at Bolu Abant İzzet Baysal
University. The average age of the participants is 21.98. In the study, Dokuz Eylül
Theory of Mind Index (DEToMI) and Reading the Mind in the Eyes Test (RMET)
were used for theory of mind skills. Stroop Test TBAG Form (STR), Wisconsin
Card Sorting Test (WCST), Iowa Gambling Task (IGT), Wechsler Memory Scale
Letter-Number Sequencing Subtest III ve Wechsler Intelligence Scale IV-Matrix
Reasoning Subtest was used for executive functions. In addition, Tromso Social
Intelligence Scale, Rotterdam Emotional Intelligence Scale and Beck Depression
Scale were used. Obtained data were analyzed with Independent Samples t-Test,
Mann-Whitney U Test, Pearson and Spearman Correlation Analysis and Structural
Equation Model. According to the results of the analysis, there is no significant
difference in theory of mind by gender. At the same time, no relationship was found
between theory of mind tests and WCST, but a relationship was found with
Wechsler Memory Scale Letter-Number Sequencing Subtest III and Wechsler
Intelligence Scale IV-Matrix Reasoning Subtest. STR was associated with
DEToMI, but not with RMET. A relationship was found between theory of mind
tests and IGT in terms of some scores. According to the results of the Structural
Equation Model, working memory and reasoning significantly predict RMET.
Selective attention and decision making significantly predict DEToMI. In addition,
working memory, reasoning and decision making significantly predict theory of
mind. There is a relationship between theory of mind and social intelligence and
emotional intelligence. The findings were discussed with the literature and the
limitations of the study and suggestions for new studies were included.