Üniversite öğrencilerinde inanç tarzları, denetim odağı ve psikolojik iyi olma hali arasındaki ilişkiler(Sivas örneği)
Relationships between styles of faith, locus of control, and psychological well-being in university students.
Yazar: BEYAZIT YAŞAR SEYHAN
Danışman: PROF. DR. ÖZNUR ÖZDOĞAN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Din = Religion ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Denetim odağı = Locus of control ; Din psikolojisi = Psychology of religion ; Psikolojik iyi oluş = Psychological well being ; Sivas = Sivas ; Öğrenciler = Students ; Üniversite öğrencileri = University students ; İnançlar = Beliefs

Özet:
Bu tezin konusu inanç tarzları, denetim odağı ve psikolojik iyi olma hali arasındaki ilişkilerdir. Bilimsel yazında dini inanç ve denetim odağı ile psikolojik iyi olma hali arasında çok farklı bulgular elde edilmiştir. Bu çalışmada üniversite öğrencilerinin inanç tarzları, denetim odağı ve psikolojik iyi olma hali ilişkileri incelenerek bilimsel yazında elde edilen söz konusu bulguların anlaşılmasına katkı sağlanacaktır.Bu araştırmanın amacı inanç tarzları, denetim odağı ve psikolojik iyi olma hali arasındaki ilişkileri, daha sonra da aynı değişkenlerin demografik değişkenlerle (fakülte, cinsiyet, yaş ve sınıf) olan ilişkilerini incelemektir. Bu çalışmanın örneklemini, Cumhuriyet Üniversitesine bağlı (İlahiyat, Eğitim, Edebiyat, Fen İ.İ.B.F.) beş fakültedeki öğrenciler arasından tesadüfî yöntemle seçilmiş 955 kişi (kız: 557, erkek: 398) oluşturmaktadır. Deneklerin yaş ranjı 18?28 olup yaş ortalaması 21,09?dur.Fowler?dan esinlenerek Ok tarafından geliştirilen ?İnanç Tarzları? ve ?Dini Tutum? ölçekleri ile J. Rotter?ın ?İçsel-Dışsal Denetim Odağı? ve Ryff?ın ?Psikolojik İyi Olma Hali? ölçekleri araştırmada veri toplamak için kullanılmıştır. ?Dini tutum? arasında pozitif yönlü ilişki içinde bulunan ?kesin inanç tarzı yüksek? olanlar denetim odağında daha ?içsel denetim? odağı puanları alırken, dini tutum ile negatif yönlü ilişki içinde olan ?esnek inanç tarzı yüksek? olanlar denetim odağında daha dışsal odaklı ortalama puanlara sahiptir. ?Dönüşen?, ?gerilimli? inanç tarzları psikolojik iyi olma hali ile negatif yönlü ilişkili iken ?kesin? ve ?esnek? inanç tarzları pozitif yönlü ilişki içindedir. ?İçsel denetim? odaklılar, ?dışsal denetim? odaklılardan anlamlı olarak daha yüksek düzeyde psikolojik iyi olma haline sahiptir. ?Kesin? inanç tarzı dışında tüm inanç tarzları ve dini tutum ve davranışlar anlamlı düzeyde psikolojik iyi olma halini yordamaktadır. ?Kesin? veya ?esnek inanç tarzının herhangi birinde yüksek düzeye ulaşamayan yani ?karışık? inanç tarzına sahip olanların psikolojik iyi olma hali en düşük seviyededir. 
Cinsiyet açısından inanç tarzları arasında anlamlı farklılıklar bulunmamış ve yaş grupları arasında denetim odağı ve psikolojik iyi olma hali açısından anlamlı farklılıklar görülmemiştir. Dini tutumları daha yüksek olan kız öğrencilerin denetim odağı erkeklerden dışsal boyuta daha yakın iken psikolojik iyi olma hali ile cinsiyet arasında anlamlı farklılıklar çıkmamıştır. Üniversite genelinde birinci sınıfların hem ?dini tutum? hem de ?kesin inanç? tarzı dördüncü sınıflardan daha yüksek iken son sınıf üniversite öğrencilerinde ?dini tutum?, ?esnek? ve ?kesin? inanç tarzlarında azalma, ?gerilimli? ve ?dönüşen? inanç tarzlarında artma vardır. ?Kesin? inanç tarzının hâkim olduğu İlahiyat fakültesindeki öğrencilerinin dini tutumları daha yüksek ve denetim odağı daha içsel denetim odaklı olmasına rağmen psikolojik iyi olma hali daha düşük düzeydedir. 

Anahtar Kelimeler: Dini Tutum, İnanç Tarzları, Denetim Odağı, Psikolojik İyi Olma Hali.

Abstract:
Subject of this thesis is the relationship between styles of faith, locus of control and psychological well-being. In scientific literature, many different findings were obtained among religious beliefs, locus of control and psychological well-being. By examining the relationship between styles of faith, locus of control and psychological well-being among university students, this study will contribute to the understanding of these findings in question derived from the literature.The purpose of this study, first of all, is to examine the relationship between the styles of faith, locus of control and psychological well-being; and then, the relationship of these variables with demografic variables (such as age, gender, class, faculty). 955 people randomly selected from five faculties (Theology, Education, Literature, Science, Business and Administration) at Cumhuriyet University form the sample group of this study. The age of the participants is ranges from 18 to 28 and mean age is 21.09.Inspired by Fowler, the styles of faith developed by Ok (2012), Ok?s (2011) religious attitude scale, J.Rotter?s internal-external locus of control, and Ryff?s psychological well-being scale were used to collect data in this study. Whereas the subjects mostly having a style of ?absolute faith? which is in a positive correlation with religious attitude received more internal locus of control, ones who mostly has highly a style of ?flexible faith? which is in a negative correlation with religious attitude had more external locus of control points in locus of control. While styles of ?transforming?, ?stressed? faith are negatively correlated with psychological well-being, styles of ?absolute? and ?flexible? faith posses a positive correlation. The subjects with internal locus of control have significantly higher psychological well-being than the ones with external locus of control. Except the sytle of ?absolute? faith, all other sytles of faith, and religious attittudes significantly predict to psychological well-being. The subjects who are not definitely high level in any of the styles of ?absolute? or ?flexible? faith, that is, having a ?mixed? style of faith have the lowest level psychological well-being. 
No significant difference has been found in the styles of faith in terms of gender and no significant differences are observed between the age groups in terms of locus of control and psyhchological well-being. While female students who are higher in religious attitudes are close to external locus of control then males, there is not a strong correlation between gender and psychological well-being. While, across university, the first clasesthe freshman students are higher in boht ?religious attitudes?, and ?absolute? faith than the seniors, there is reduction in religious attitudes and styles of ?absolute? and ?flexible? faith in final year students, and styles of ?transforming? and ?conflicting? faith are increased. Although the Theology students, among which the style of ?absolute faith? is more dominant, whose religious attitudes are higher, and loci of control is more internal, their psychological well-being is the lowest.


Key words: Religious Attittude, Styles of Faith, Locus of Control, Psychological Well-Being