Aşılara karşı tutum ölçeğinin geliştirmesi: COVİD-19 pandemisi örneği
Development of the attitude towards vaccines: COVID-19 pandemic example
Yazar: MUSTAFA BURAK KARAGÖZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ZAFER YILDIZ
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sağlık Kurumları Yöneticiliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management

Özet:
İnsanlık tarihinde kimi olaylar uzun dönemler etkisini korumuştur. Bunların başında da salgınlar veya pandemiler gelmektedir. Kısaca salgın bir bölgede belirli bir zaman diliminde bir grup insanda epidemiyolojik olarak bağlantılı birden fazla vaka görülmesidir. Salgın yapan önemli hastalıklar sırasıyla şu şekildedir. Veba, kolera, tüberküloz, tifo, tifüs, sifiliz, sıtma, trahom, çiçek, grip, corona virüs, HIV, kızamık, ebola olarak bilinmektedir. Tarihteki önemli salgınlar ise geçmişten günümüze şu şekildedir. Antonine Salgını, Jüstinian Vebası, Japonya Çiçek Salgını, Kara Veba, Yeni Dünya Çiçek Salgını, İtalyan Vebası, Londra Büyük Vebası, Kolera Pandemileri, III. Veba Salgını, Rus Gribi, İspanyol Gribi, Asya Gribi, Honkong Gribi, SARS, Domuz Gribi, Ebola olarak bilinmektedir.
Bu çalışma Sivas Cumhuriyet Üniversitesi öğrencileri üzerinde yapılmıştır. Geliştirilen ölçek COVİD-19 sürecinde genel olarak bireylerin aşı tutumunu ölçmek amacıyla oluşturulmuştur. Sırasıyla yapılan analizler şu şekildedir; kapsam geçerlilik analizi, faktör analizi, doğrulayıcı faktör analizi, güvenilirlik analizi ve path analizidir. Kapsam geçerlilik analizinde kabul edilen madde havuzu faktör analiziyle birlikte 22 madde olarak belirlenmiştir. Doğrulayıcı faktör analizinde ölçeğin maddelerine ilişkin regresyon ağırlıklarının doğru yüklendiği bulunmuştur ve model diyagramı oluşturulmuştur. Doğrulayıcı faktör analizi sonucunda model uyum indeksleri karşılaştırması ise kabul edilebilir uyum ve iyi uyum seviyesinde bulunmuştur. Path analizine gelindiğinde ise faktörler arasında kurulan model için indeks değerlerinin iyi uyumlu olduğu bulunmuştur. Path analizi model diyagramı geliştirilmiş ve faktörlerin bu diyagrama göre doğrudan ve dolaylı etkileri gözlemlenmiştir. Son olarak path analizinin faktörler arası nedensellik analizi yapılmış ve regresyon ağırlıkları, hata ağırlıkları tespit edilerek modeller oluşturulmuş ve açıklanmıştır.

Anahtar Kelimeler: Aşı Reddi, Ölçek Geliştirme, Yol Analizi

Abstract:
Some events in human history have maintained their impact for long periods. The most important of these are epidemics or pandemics. In short, an epidemic is the occurrence of more than one epidemiologically related case in a group of people in a certain period of time in an area. The important epidemic diseases are as follows. It is known as plague, cholera, tuberculosis, typhoid, typhus, syphilis, malaria, trachoma, smallpox, influenza, coronavirus, HIV, measles, ebola. The important epidemics in history from past to present are as follows. Antonine Plague, Plague of Justinian, Japan Smallpox Epidemic, Black Death, New World Smallpox Epidemic, Italian Plague, Great Plague of London, Cholera Pandemics, III. It is known as Plague Epidemic, Russian Flu, Spanish Flu, Asian Flu, Hong Kong Flu, SARS, Swine Flu, Ebola.
This study was conducted on Sivas Cumhuriyet University students. The developed scale was created to measure individuals' attitudes towards vaccination in general during the COVİD-19 period. The analyzes performed respectively are as follows; content validity analysis, factor analysis, confirmatory factor analysis, reliability analysis and path analysis. The item pool accepted in the content validity analysis was determined as 22 items with factor analysis. In the confirmatory factor analysis, it was found that the regression weights for the items of the scale were loaded correctly and the model diagram was created. As a result of confirmatory factor analysis, the comparison of model fit indices was found to be at acceptable and good fit levels. When it comes to path analysis, it was found that the index values for the model established between the factors were well compatible. Path analysis model diagram was developed and the direct and indirect effects of the factors were observed according to this diagram. Finally, the inter-factor causality analysis of the path analysis was performed and models were created and explained by determining regression weights and error weights.
Keywords: Vaccine Rejection, Scale Development, Path Analysis