Engelli kardeşi olmak: Mardin örneği
Being a sibling of a disabled person: The case of Mardin
Yazar: YASEMİN BİRİNCİ TOSON
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ADNAN ÇETİN
Mardin Artuklu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Aile içi ilişkiler = Family relations ; Dışlanmışlık = Debauchery ; Engelli kişiler = Disabled persons ; Engelli çocuklar = Disabled children ; Kardeş ilişkileri = Sibling relationship ; Kardeşler = Brothers ; Mardin = Mardin ; Sosyal model = Social model ; Ötekileşme = Otherisation

Özet:
Bu çalışma, engelli kardeşi olan bireylerin yaşantılarına ilişkin durumların
anlaşılması, yaşadıkları sosyal sorunların ve güçlüklerin belirlenerek engellilik sosyolojisi
bağlamında değerlendirilmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir. Çalışmada öncellikle, engellilik
sosyolojisi üzerine kavramsal ve kuramsal bir çerçeve yer almaktadır. Burada verilenkuramsal
bilgilerle aynı zamanda tartışma kısmı desteklenmektedir. Çalışma amacına uygun olarak
nitel yöntemle gerçekleştirilmiştir. Araştırma için Mardin Artuklu Üniversitesi öğrencileri
arasından engelli kardeşi olan kişiler seçilerek, bu kişilerden yarı yapılandırılmış görüşmeler
ve gözlem tekniği yoluyla bulgular elde edilmiştir. Elde edilen veriler çalışmanın "bulgular"
kısmında analiz edilerek değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmeler sonucunda engelli kardeşi
olan kişilerin yaşantılarında birçok güçlük yaşadıkları ortaya çıkmıştır. Bu güçlüklerin
yaşanmasında, bu bireylere yüklenen sorumlulukların fazla olmasının ve çevrenin
"ötekileştirici" "dışlayıcı" tavrının etkisi olduğu anlaşılmıştır. Bunun yanı sıra engelli kardeşi
olan bireylerin yaşadıkları bu sorunlarla baş etmede herhangi sosyal destek almadığı ve bu
durumla baş etmede yalnız kaldığı ortaya çıkmıştır. Çalışmanın sonucunda yaşanan
sorunların çözümlenmesine ilişkin olarak, "sosyal model" perspektifinde değerlendirilmeler
yapılmış ve bu yönde öneriler ortaya koyulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Engelli kardeş, engellilik, ötekileştirme, sosyal model, dışlanma.

Abstract:
This study was carried out in order to comprehend the situations regarding the lives
of individuals with disabled siblings, to determine the social problems and difficulties they
experience and to evaluate them in the context of disability sociology. The study primarily
includes a conceptual and theoretical framework concerning the sociology of disability. The
discussion part is also supported by theoretical information given here. The study was
carried out through a qualitative method in accordance with its aim. For the research,
individuals with a disabled sibling among the students of Mardin Artuklu University were
selected and findings were obtained from these people through semi-structured interviews
and observation technique. The data obtained were analysed and evaluated in the "findings "
part of the study. As a result of these evaluations, it has been revealed that people with
disabled siblings experience many difficulties in their lives. It has been understood that the
responsibilities imposed on these individuals are in a large number and the "marginalizing"
and "exclusionary" attitudes of the environment are effective in experiencing these
difficulties. Moreover, it has been revealed that individuals with disabled siblings do not
receive any social support to cope with these problems and are alone in dealing with this
situation. Regarding the resolution of the problems experienced by the individuals with a
disables sibling, evaluations were made in the perspective of "social model" and suggestions
were put forward in this direction as a result of the study.

Keywords: Disabled sibling, disability, marginalization, social model, exclusion.