Kamu harcamaları ve yoksulluğun iç göç üzerindeki etkileri: Türkiye örneğinde mekânsal panel veri analizi
The effects of public spending and poverty on internal migration: a spatial panel data analysis in the case of Turkey
Yazar: SERHAT GÖZEN
Danışman: DOÇ. DR. FERDİ ÇELİKAY
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Maliye = Finance

Özet:
Göç ve yoksulluk insanlık tarihi boyunca süregelmiş iki sorun olarak halen önemini korumaktadır. İnsanlar sosyal, politik ya da ekonomik birçok nedenle göç edebilmektedir. Nitekim yakın geçmişte başta Ukrayna, Nijerya, Suriye ve Irak olmak üzere çeşitli ülkelerde milyonlarca insan savaş veya şiddet kaynaklı göç etmek zorunda kalmıştır. Diğer taraftan zorunlu göçün dışında insanlar işsizlik, yoksulluk, tarımsal verimliliğin azalması, toprakların miras yoluyla parçalanması ve kamusal hizmetlere erişimde yaşanan aksaklıklar gibi nedenlerle de göç etmektedirler. Çünkü sebebi ne olursa olsun göçün temelinde daha iyi yaşam standartlarına ulaşma arzusu bulunmaktadır. Özellikle tarım sektörünün hâkim olduğu bölgelerde işsizlik ve yoksulluğun daha şiddetli hissedilmesi ve kamu hizmetlerine erişimde yaşanan sorunlar sanayi sektörünün geliştiği şehirlere/bölgelere/ülkelere ilgiyi artırmıştır. Bu sebeple günümüzde ülkelerin neredeyse tümünde kentleşme eğiliminin arttığı ve önümüzdeki süreçte de artmaya devam edeceği tahmin edilmektedir. Ancak göçle arzu edilen ile ulaşılan sonuç her zaman denk olamamakta ve yoksulluk derinleşebilmektedir.
Yoksullukla mücadele kamu kesiminin öncelikli amaçları arasında yer almaktadır. Yapılan çalışmalarda özellikle beşerî sermayenin artmasıyla istihdam ve gelir artarken, yoksulluğun azaldığı belirtilmektedir. Dolayısıyla eğitim ve sağlık hizmetleri için yapılan harcamalar yoksullukla mücadelede en önemli kamu harcamalarını oluşturmaktadır. Benzer şekilde fonksiyonel sınıflandırmadaki diğer harcama kalemlerinin her biri verimli alanlarda kullanılmak şartıyla yatırım, üretim ve istihdama katkı sağlayarak yoksullukla mücadeleye fayda sağlamaktadır. Bu sayede kamu hizmetlerine erişim ve yoksulluk sebebiyle göç edilmesi de önlenebilmektedir.  
Bu tezin amacı, Türkiye'de bölgesel düzeyde kamu harcamaları ve yoksulluğun iç göç üzerindeki etkilerini mekânsal boyutları da dikkate alarak belirleyebilmektir.  Bu çerçevede 2014-2020 dönemi İkinci Düzey Bölge Birimlerinin göstergeleri dengeli panel veri seti haline getirilmiştir. Analiz sürecinde ise kamu harcamaları ve yoksulluğun iç göç üzerindeki etkileri kurgulanan mekânsal modeller eşliğinde irdelenmiştir. Elde edilen bulgular, kamu harcamalarının alınan göç üzerinde pozitif yönlü bir etki oluşturduğunu, yoksulluğun ise alınan göçü azalttığını ortaya koymaktadır. Bunun yanında verilen göçün bağımlı değişken olarak belirlendiği modellerde ise benzer bir etkileşim olmakla birlikte kamu harcamaları ve yoksulluğun verilen göç üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir etkisi olmadığı görülmektedir. Çalışma etrafında şekillendiği araştırma konusu, kullandığı mekânsal panel veri teknikleri ve elde ettiği bulgular itibariyle literatüre katkı sağlayacak öncül araştırmalardandır. Özellikle erişilen bulgular gerek kamu harcaması ile göç ve gerekse yoksulluk ile göç̧ arasındaki ilişkinin tespiti bağlamında ileride yapılacak çalışmalara referans teşkil eder niteliktedir.

Abstract:
Migration and poverty still maintain their importance as two ongoing problems throughout human history. People can migrate for social, political or economic reasons. As a matter of fact, in the recent past, millions of people have had to migrate due to war or violence in various countries such as Ukraine, Nigeria, Syria and Iraq. On the other hand, apart from forced migration, people also migrate for reasons such as unemployment, poverty, decrease in agricultural productivity, fragmentation of land through inheritance and disruptions in accessing public services. Because the basis of migration is the desire to reach better living standards. Especially in regions where the agricultural sector is dominant, unemployment and poverty are felt more severely and the problems experienced in accessing public services have increased the interest in cities/regions/countries where the industrial sector is developed. For this reason, it is estimated that the trend of urbanization has increased in almost all countries and will continue to increase in the upcoming period. However, the desired result and the result achieved with immigration are not always equal and poverty may deepen.
Fighting poverty is among the primary objectives of the public sector. Studies have shown that while employment and income increase, poverty decreases, especially with the increase in human capital. Therefore, expenditures for education and health services constitute the most important public expenditures in the fight against poverty. Similarly, each of the other expenditure items in the functional classification contributes to the fight against poverty by contributing to investment, production and employment, provided that they are used in productive areas. In this way, access to public services and migration due to poverty can be prevented.
The aim of this thesis is to determine the effects of public expenditures and poverty on internal migration at the regional level in Turkey, taking into account spatial dimensions. In this framework, the indicators of the Second Level Regional Units for the period 2014-2020 have been turned into a balanced panel data set. In the analysis process, the effects of public expenditures and poverty on internal migration were examined in the context of spatial models. The findings reveal that public expenditures have a positive effect on immigration, while poverty reduces immigration. In addition, in the models where the given migration is determined as the dependent variable, it is seen that there is no statistically significant effect on the migration given the public expenditures and poverty, although there is a similar interaction. It is one of the preliminary studies that will contribute to the literature in terms of the research subject that the study is shaped around, the spatial panel data techniques it uses and the findings it has obtained. In particular, the findings are a reference for future studies in the context of determining the relationship between public expenditure and migration, and between poverty and migration.