Çevrimiçi işbirlikli öğrenme ortamlarında gerçekleşen bilgi yapılandırma süreçlerinde etkileşim ve katılım
Interaction and participation in knowledge building processes within the online collaborative learning environments
Yazar: ÜMMÜHAN AVCI YÜCEL
Danışman: PROF. DR. YASEMİN USLUEL
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Bilim ve Teknoloji = Science and Technology ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmanın amacı bir ders bağlamında geliştirilmiş olan çevrimiçi işbirlikli bir öğrenme ortamında üniversite öğrencilerinin bilgi yapılandırma süreçlerini, etkileşim ve katılımlarını ve aralarında nasıl bir ilişki olduğunu incelemektir. Bu amaçla çevrimiçi işbirlikli bir öğrenme ortamında 14 hafta süren bir uygulama süreci gerçekleştirilmiştir. Bu süreçte bilgi yapılandırma süreçlerinden yol göstericilerin, etkileşim ve katılım miktarlarının, içeriklerinin, kalitelerinin gelişimleri ve yol göstericiler ile etkileşim ve katılım miktarları arasındaki ilişkiler incelenmiştir. 
Araştırma grubunu Başkent Üniversitesi Eğitim Fakültesi 2011?2012 bahar yarıyılı Öğretim Teknolojileri ve Materyal Geliştirme dersini alan 145 öğretmen adayı oluşturmuştur. Çevrimiçi işbirlikli öğrenme ortamı olarak yol göstericiler, anahtar kelimeler, ek açıklamalar gibi çeşitli özellikleriyle bilgi yapılandırma sürecine destek vermesi, Türkçe dil seçeneğinin olması, log analiz aracının olması ve gelişime açık bir program olması gibi nedenlerle ?Bilgi Forumu? kullanılmıştır. Uygulama esnasında bilgi yapılandırma süreci ?Bilgi Forumu? üzerinden,  planlama süreci Moodle ÖYS üzerinden gerçekleştirilmiştir. Bilgi Forumu üzerinden konu başlıkları oluşturulmuş ve bu konu başlıkları altında bilgi yapılandırılma süreci gerçekleştirilmiştir.
Araştırmada nicel ve nitel veri toplama tekniklerinin birlikte kullanıldığı karma yontem kullanılmıştır. Karma araştırma yöntemlerinden aynı anda hem nicel hem de nitel verilerin toplandığı, birleştirildiği ve araştırma problemini anlamak için sonuçlarının kullanıldığı bir yöntem olan yakınsak paralel tasarım (the convergent parallel design) kullanılmıştır. Nicel veriler çevrimiçi işbirlikli öğrenme ortamı log kayıtları aracılığıyla elde edilmiştir. Nitel veriler ise Hou ve Wu [131] tarafından oluşturulan eşzamanlı tartışma tabanlı öğrenme aktivitelerinde sosyal etkileşim ve bilgi yapılandırmanın içerik analizi için kodlama şeması ve araştırmacı ve tez danışmanı tarafından geliştirilen çevrimiçi işbirlikli öğrenme ortamlarında gerçekleşen bilgi yapılandırma sürecinde etkileşim ve katılım kalitesini değerlendirme rubriği aracılığıyla elde edilmiştir. Ayrıca araştırmacı ve tez danışmanı tarafından geliştirilen ve açık uçlu sorulardan oluşan yarı yapılandırılmış görüşme formu ve öğrenci yansımalarından da yararlanılmıştır. Nicel verilerin analizinde betimsel istatistikler, tekrarlı ölçümler için tek faktörlü ANOVA analizi ve korelasyon analizi kullanılmıştır. Nitel verilerin analizi için içerik analizi kullanılmıştır. Kodlama listelerinin güvenirliği ile ilgili olarak iki kodlayıcının aynı veri seti üzerinde yaptıkları kodlamalar arası anlaşmanın seviyesini ölçmek için Cohen?s Kappa analizi yapılmıştır. Yapılan analiz sonucunda, etkileşim ve katılımlarının içeriği için Kappa katsayısı 0,76 olarak hesaplanırken, kalitesi için ise Kappa katsayısı 0,78 olarak hesaplanmıştır. Elde edilen bu Kappa katsayıları her iki kodlayıcının da önemli derecede uyuştuğunu göstermiştir.
Araştırma sonucunda öğrencilerin çevrimiçi işbirlikli öğrenme ortamında gerçekleşen bilgi yapılandırma süreçlerinde görüşlerini yapılandırma ve ifade etme biçimlerinde, not yaratma ve üstüne not eklemelerinde dönem başından dönem sonuna kadar artan bir gelişim olduğu gözlenmiştir. Ayrıca bu araştırma kapsamında incelenen tüm ögeler arasında en fazla akademik içeriğin ve kalitenin hem kendi içlerinde hem de grupların büyük çoğunluğunda gelişim gösteren ögeler oldukları gözlenmiştir. Gelişim gösteren kaliteli bir bilgi yapılandırma sürecinin gerçekleşmiş olmasının öğrenmeye katkı sağladığı ve öğrenmeyi artırdığı ileri sürülebilir. Öğrencilerin görüşlerini yapılandırma ve ifade etme biçimleriyle not yaratmaları ve üstüne not eklemeleri arasında anlamlı ilişki olduğu bulunmuştur. Buradan hareketle öğrencilerin bilgi yapılandırma süreçleri ile etkileşim ve katılımlarının birbirlerinden bağımsız hareket etmediği, aslında birbirlerini destekleyen süreçler olduğu ifade edilebilir. Araştırma sonuçlarına göre çevrimiçi işbirlikli bilgi yapılandırma ortamlarında gerçekleşen ders sürecinin öğrencilerin görüşlerini yapılandırma ve ifade etmelerine, etkileşim ve katılımlarının miktarının, içeriğinin ve kalitesinin gelişimlerine, buradan hareketle öğrenmelerine önemli ölçüde katkı sağladığı söylenebilir.

Anahtar Kelimeler: Bilgi yapılandırma, etkileşim ve katılım, çevrimiçi işbirlikli bilgi 
yapılandırma ortamı, yol göstericiler, etkileşim ve katılım miktarı, etkileşim ve 
katılım içeriği, etkileşim ve katılım kalitesi

Abstract:
The aim of this research is to analyse the processes of knowledge building, interactions and participations of students in a collaborative learning environment and their relations among them. With this aim, an application was carried out for 14 weeks in an online collaborative learning environment. During the application process, scaffolds one of the knowledge building processes, the amount, content and quality of interactions and participations and relations among scaffolds and the amount of interaction and participation were reviewed.  
Participants were 145 student teachers enrolled in the ''Instructional Technologies and Material Development'' course during 2011-2012 spring semester at Başkent University. ''Knowledge Forum'' was used because of the fact that Knowledge Forum has some features such as support for knowledge building, Turkish language choice, log analysis device and being a program open to development. During the application, knowledge building process was executed over ?Knowledge Forum'' and planning process over Moodle ÖYS. Topics were formed via Knowledge Forum and under these topics, knowledge building process was carried out.
In the research, a mixed method, consisting of both quantitative and qualitative data collection techniques, was used. Of mixed research methods, the convergent parallel design, in which both quantative and qualitative data were collected and combined and the results of these data were used to understand the research problem, was employed. Quantitative data was collected through the log records of online collaborative learning environment. Qualitative data, however, was gathered through the coding scheme for the content analysis of knowledge building and social interaction in synchronous discussion-based learning activities developed by Hou and Wu [131] and the quality assessment rubric developed by the researcher and supervisor. In addition, semi-structured interview forms, consisting of open ended questions, which were developed by researcher and supervisor and the students? reflections were used. Descriptive statistics, one way repeated measures ANOVA and correlation analysis were used for quantitative data analysis. Content analysis was used for qualitative data analysis. In relation to the reliability of coding scheme, Cohen?s Kappa analysis was conducted to measure the level of agreement between two raters? coding on the same data set. As a result of the analysis, Kappa coefficient for the content of interaction and participation was calculated as 0,76, whereas it was calculated as 0,78 for quality. The kappa coefficients obtained from both raters were found to be significantly overlapping.
The results of the research show that, the way the students build and express their opinions during knowledge building processes, note creations and build-ons was developed visibly since the beginning of the semester. In addition to that, among all the elements examined within the scope of this research, the academic content and the quality were observed to be the ones which developed the most both within and across the majority of the groups. We can propose that a well-developed knowledge building system contributes learning. It was found that there was a significant relationship among the ways the students build and express their opinions and note creations and build-ons. From this point of view, students' knowledge building processes and interactions and participations are not free from each other, on the contrary we can say that they actually support each other. According to the results of the research, course process occurring in online collaborative knowledge building, has contributed greatly to students' building and expressing  their opinions, the amount, content and quality of  their interactions and participations and from this point their learning.

Keywords: Knowledge building, interaction and participation, online collaborative 
knowledge building environment, scaffolds, the quantity of interaction and 
participation, the content of interaction and participation, the quality of interaction 
and participation