Türkiye'de mimarlık eğitiminde enformel ortamların çözümlenmesi
Analysis of informal environments in architectural education in Türkiye
Yazar: NURTEN ÖZDEMİR GÖKMEN
Danışman: PROF. DR. HİKMET GÖKMEN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Bina Bilgisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Mimarlık pratiğinin ve mimar kimliğinin değişimi mimarlık bilgisinin öğrenim alanını da dönüştürmektedir. Geleneksel mimarlık anlayışını destekleyici şekilde kurgulanan, bir bakıma sektörün ihtiyaçlarını karşılamak üzere mimar yetiştiren formel eğitim yapısı mimar kimliğindeki sorgulamalarla birlikte daha çok eleştirilir hale gelmiştir. Formel eğitime getirilen eleştirilerin yansıması olarak ortaya çıkan enformel öğrenme ortamlarının çeşitliliği son yıllarda daha da artmıştır. Pratikte çok çeşitli enformel ortamlar kurgulanmasına rağmen literatürde bu ortamların yapısını ve ürettiği öğrenme türünü bütüncül olarak ortaya koyan çalışmaların eksik olduğu görülmüştür. 

Atölye ağırlıklı enformel öğrenme ortamlarını odağa alan bu çalışma gömülü kuram yöntemiyle enformel ortamların yapısını çözümlemeyi ve bu ortamların ürettiği öğrenme deneyimini ortaya çıkarmayı hedeflemiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde enformellik kavramı örgüt yapıları, bilgi alanı ve mimarlık öğrenimi bağlamında incelendikten sonra üçüncü bölümde Türkiye'de 1990-2022 yılları arasında ortaya çıkan enformel ortamlar organizasyonel yapıları, etkinlik türleri, mekan kullanımları bakımından irdelenmiştir. Çalışma dördüncü bölümde enformel öğrenme ortamlarının yapısını ve bu ortamların ortaya çıkardığı rizomatik öğrenme kavramını ortaya koymaktadır. Öğrenme ortamının yapısı motivasyonlar, lens kavramlar ve ortam öğelerinden oluşmaktayken, rizomatik öğrenme Deleuze ve Guattari'nin rizom metaforundan faydalanılarak öğrenme bağlamında tekrar yorumlanmıştır. 

Çalışmanın sonunda formel ve enformel öğrenmenin birbirine göre konumu yorumlanmış, mimarlık pratiğiyle olan ilişkisi tartışılmış ve mimarlık öğrenim alanı için merkezsiz bir öğrenme alanı önerisi getirilmiştir. Bu tez bir yandan enformel öğrenme sürecinin yapısını ortaya koyarken, bir yandan da enformel öğrenme ortamı kurmak isteyen aktörler için bir kılavuz oluşturmaktadır.

Abstract:
The formal education structure, which was designed to support the traditional understanding of architecture and trains architects to meet the needs of the sector, has become more criticized with the questioning of the identity of the architect. The diversity of informal learning environments has increased in recent years. Although wide variety of informal environments have been constructed in practice, it has been observed that studies that reveal the structure of these environments and the type of learning they produce holistically are lacking in the literature.

Focusing on workshop-based informal learning environments, this study aimed to analyze the structure of informal environments with the grounded theory method and to reveal the learning experience produced by these environments. In the second part of the study, the concept of informality is examined in the context of organizational structures, knowledge and architectural education, and in the third part, the informal environments that emerged in Turkey between the years 1990-2022 are presented. In the fourth chapter, the structure of informal learning environments and the concept of rhizomatic learning that these environments reveal are defined.

At the end of the study, the relative position of formal and informal learning was interpreted, its relationship with architectural practice was discussed, and a decentralized learning area was proposed for the field of architectural learning. While this thesis reveals the structure of the informal learning process, it also provides a guide for the actors who want to establish an informal learning environment.