Okul psikolojik danışmanlarının ailelerle yürüttükleri konsültasyon çalışmaları
Consultation studies conducted by school counselors with families
Yazar: ABDULLAH MÜCAHİT ASLAN
Danışman: PROF. DR. MEHMET GÜVEN
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Danışmanlar = Consultants ; Eğitim = Education ; Eğitim psikolojisi = Education psychology ; Okul-aile ilişkisi = School-family relations ; Psikoloji = Psychology ; Psikolojik danışmanlık = Psychological consulting ; Rehberlik = Guidance ; Rehberlik hizmetleri = Guidance services ; Rehberlik ve Araştırma Merkezi = Centres of Educational Guidance and Research ; Öğretmen-veli ilişkileri = Teacher-parent relations

Özet:
Bu araştırmanın amacı, ailelere sunulan konsültasyon çalışmalarının okul psikolojik danışmanları tarafından nasıl yürütüldüğünü belirlemek ve ailelerin bu çalışmalara ilişkin yeterlik algılarının çeşitli değişkenlere göre farklılık gösterip göstermediğini incelemektir. 
Araştırmaya Ankara'nın (Çankaya, Yenimahalle, Keçiören, Altındağ, Sincan ve Etimesgut  olmak üzere) 6 farklı merkez ilçesindeki resmi ilkokul ve ortaokulların 15'inde görev yapan 20 okul psikolojik danışmanı ile bu okulların 10'unda eğitim-öğretime devam eden öğrencilere sahip 392 ebeveyn katılmıştır. Araştırma karma araştırma yöntemlerinden yakınsayıcı paralel desende yürütülmüştür. Araştırmanın nitel kısmında araştırmacı tarafından geliştirilen "Okul Psikolojik Danışmanlarının Ailelerle Yürüttükleri Konsültasyon Çalışmalarına İlişkin Görüşme Formu" kullanılarak ailelerle konsültasyon çalışmalarını nasıl yürüttüklerine ilişkin okul psikolojik danışmanları ile yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın nicel kısmında ise araştırmacı tarafından geliştirilen "Ailelerle Yürütülen Konsültasyon Hizmetlerini Değerlendirme Anketi" kullanılarak ailelerin sunulan konsültasyon çalışmalarına ilişkin yeterlik algılarının konulara, ebeveynlere, ebeveynlerin yaşlarına, eğitim düzeylerine, velisi olduğu öğrencilerin gittikleri okul kademesine göre farklılaşıp farklılaşmadığı incelenmiştir. Araştırmanın nitel kısmına ilişkin görüşme kayıtlarının analizinde içerik analizi kullanılırken nicel kısmında ise normal olmayan bir veri dağılımına sahip olunduğundan non-parametrik testlerden ki kare bağımsızlık testi kullanılmıştır. 
Araştırmanın sonuçlarına göre okul psikolojik danışmanlarının konsültasyon hizmetlerini önemli ve gerekli buldukları; konsültasyona ilişkin verilen eğitimleri yetersiz gördükleri, hizmet içi eğitime ihtiyaç duydukları sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca ailelerle yürüttükleri konsültasyon çalışmalarında çoğunlukla ebeveyn tutumları, ergenlik dönemi ve özellikleri, verimli ders çalışma yöntemleri, aile içi iletişim, davranış problemleri, merkezi sistem sınavları ile ilgili konu ve sorunlar üzerinde çalıştıkları; çalışılan bu konuların okul kademesine göre farklılıklar gösterdiği ve konsültasyon çalışmalarının ailelere önemli faydalar sağladığı sonuçlarına ulaşılmıştır. Okul psikolojik danışmanlarının ailelerle konsültasyon çalışmalarını yürütürken çoğunlukla bireysel görüşmeler, seminer çalışmaları, ev ziyaretleri ve grup çalışmaları gibi yöntemleri kullandıkları; okul psikolojik danışmanlarının çoğunluğunun ailelerle yürüttükleri konsültasyon çalışmalarına ilişkin öğretmen ve okul yönetiminden yeterli desteği gördükleri de araştırma sonunda ulaşılan diğer sonuçlar arasındadır. Araştırmanın nicel kısmından elde edilen sonuçlar ise ailelerin en yüksek yeterlik algılarının oryantasyona, öğrencilerin kişisel sorunlarına ilişkin yapılan bireysel görüşmelere ve okul başarısına ilişkin ailenin rolüne yönelik sunulan konsültasyon çalışmalarında olduğunu; ailelerin en düşük yeterlik algılarının ise öğrencilerin gidebilecekleri üst eğitim kurumları ve giriş koşullarına, öğrencilerin mesleki gelişimine yardımcı olmaya, merkezi sınavlar ve hazırlık süreçlerine yönelik ailelere sunulan konsültasyon çalışmalarında olduğunu göstermiştir. Ayrıca araştırmada, konsültasyon çalışmalarına ilişkin ailelerin yeterlik algılarının ebeveynlere göre bazı maddelerde farklılık gösterdiği, farklılık gösteren maddelerin tamamında annelerin babalara kıyasla daha yüksek yeterlik algısına sahip oldukları; ebeveynlerin yaşlarına göre ise herhangi bir maddede farklılaşmanın olmadığı sonuçlarına ulaşılmıştır. Elde edilen sonuçlar arasında ebeveynlerin eğitim düzeyine göre kendilerine sunulan konsültasyon çalışmalarına ilişkin yeterlik algılarının bazı maddelerde farklılık gösterdiği, buna göre ebeveynlerin eğitim düzeyleri yükseldikçe, sunulan konsültasyon hizmetlerini yetersiz olarak algılama eğilimlerinin arttığı sonucu da yer almaktadır. Diğer bir sonuç ise ebeveynlerin ilkokul ya da ortaokul velisi olmalarına göre ailelere sunulan konsültasyon hizmetlerini bazı maddelerde daha yeterli ya da yetersiz olarak algıladıklarıdır. Buna göre farklılaşmanın olduğu maddelerde ilkokul velilerinin ortaokul velilerine göre sunulan konsültasyon çalışmalarını daha yeterli olarak algıladıkları sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
The purpose of this research was to determine how school counselor conducted consultation studies presented to families and to examine whether families' efficiency perceptions about this studies differ  according to various variables or not.
20 school counselor working at 15 official primary and middle school in 6 different central districts of Ankara (including Çankaya, Yenimahalle, Keçiören, Altındağ, Sincan and Etimesgut) and 392 of parents of students studying in 10 of these schools participated to the research. The research was conducted in cocurrent triangulation design of mixed research methods. In the qualitative part of the study, semi-structured interviews with  school counselors were conducted on how they conducted the consultation studies with the families using the interview form developed by the researcher. In the quantitative part of the study, using the questionnaire developed by the researcher, it was investigated whether the perceptions of the competencies regarding the consultation studies of the families were different according to the consultation subjects, parents, ages of parents, education levels of parents and school stage of parents or not. While content analysis was used in the analysis of interview records of the qualitative part of the study, the chi-square independence test of non-parametric tests was used in the quantitative part of the study because it had an unusual distribution of data.
According to the results of the study, it was reached that the school counselors found that the consultation services to be important and necessary, that the given educations and in-services trainings for the consultation were inadequate, and that the in-service training needed in the qualitative part of the research. In addition, they frequently work on issues and problems related to parental attitudes, adolescence period and characteristics, efficent study methods, family communication, behavioral problems, central system exams in the consultation studies carried out with families. The results showed that these subjects differed according to the level of the school and the consultation activities provided important benefits to the families. Other results show that  school counselors often use methods such as individual interviews, seminar works, home visits and group works when they conduct family consultations, and that the majority of school counselors have seen sufficient support from the teachers and school management on consultation studies conducted with family members. The results from the quantitative part of the study showed that the highest perceptions of efficiency pertaining to the consultation work of the families were related to the orientation studies, individual interviews on the personal problems of the students and the role of the family on the school success; the lowest perceptions of efficiency pertaining to the consultation work of the families are related to the upper education institutions and entry conditions that students can go to, the professional development of the students, the consultation studies for the central examinations and preparation processes. In addition, it was found that the perceptions of efficiency of the families related to the consultation studies differ in some items according to the parents, in the all of the items differing, the mothers had higher perception of efficiency than the fathers. According to the age of the parents, there is no differentiation in any item.   Among the obtained results, the perceptions of efficiency regarding the consultation studies presented to parents according to their educational level differ in some items. According to this, as the education levels of parents increase, tendencies to perceive the presented consultation services as inadequate also increase. Another result is that parents perceive the consultation services presented to families as more or less efficiency in certain items, depending on whether they are primary school or secondary school parents. According to this, primary school parents perceive consultation studies more efficiency than secondary school parents in items differing.