Erzurum' da aile sağlığı merkezlerine başvuran kadınlarda sağlık okuryazarlığı ve ilişkili faktörler
Health literacy and related factors in women applying to family health centers in Erzurum
Yazar: FATMA DOĞANER
Danışman: PROF. DR. YETER KİTİŞ
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Hemşirelik = Nursing
Dizin: Aile sağlığı merkezi = Family health center ; Erzurum = Erzurum ; Kadınlar = Women ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy

Özet:
Bu çalışma Erzurum'da Aile Sağlığı Merkezine başvuran kadınlarda sağlık okuryazarlık
düzeyinin ve ilişkili faktörlerin belirlenmesi amacıyla kesitsel araştırma modelinde
yapılmıştır. Ayrıca çalışmada koruyucu sağlık davranışları ile sağlık okuryazarlık düzeyi
arasındaki ilişki de incelenmiştir. Erzurum ilinde Merkeze bağlı aile sağlığı merkezleri
arasından rastgele seçilen Abdurrahman Gazi Aile Sağlığı Merkezi ve Ceylanoğlu Aile
Sağlığı Merkezine herhangi bir sağlık hizmeti almak için başvuran 18-64 yaş arası 600 kadın
birey araştırmanın örneklemini oluşturmuştur. Araştırma verileri Demografik Bilgiler ve
Koruyucu Sağlık Hizmeti Kullanımı Soru Formu ve Yetişkin Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği
ile toplanmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde Kolmogorov-Smirnov, Shapiro-Wilk ve
Mann- Whitney U testi kullanılmıştır. Araştırmaya katılan kadınların %82'si 18-44 yaş
aralığında, %10,5' inin okuryazar olmadığı, %76,7'sinin evli, %66,2'sinin ev hanımı,
%44,3'ünün il merkezinde ikamet ettiği ve %63,5'inin orta düzey gelir durumuna sahip
olduğu belirlenmiştir. Araştırmaya katılan bireylerin %74,7' sinin internet kullandığı,
%72,7'sinin hiç sigara içmediği, %3,5'inin düzenli egzersiz yaptığı ve %78,4'ünün
ambalajlı gıdaların son kullanma tarihlerine baktığı belirlenmiştir. YSOÖ puan ortalaması
13,43 olarak belirlenmiştir. Bu puan 2014 Türkiye SO anket araştırmasında elde edilen
kadınların puan ortalamasına (12,6) yakındır. SO puanı ile yaş, eğitim durumu, medeni
durum, gelir durumu, meslek ve ikamet edilen yer arasında istatistiksel olarak anlamlı bir
ilişki bulunmuştur (p<0.05). Ayrıca sigara kullanımı, egzersiz spor yapma, düzenli doktor
kontrolü ve ambalajlı gıda satın alırken ürün etiketine bakma gibi koruyucu sağlık
davranışları ile sağlık okuryazarlık düzeyi arasında da anlamlı ilişki olduğu belirlenmiştir.
Sonuç olarak çalışma örnekleminde SO düzeyi düşüktür. Bu nedenle SO'nun geliştirilmesi
için kültürel yapı ve sosyo demografik özellikler dikkate alınarak planlama yapılması
önerilir.

Anahtar Kelimeler : Sağlık okuryazarlığı; kadın, sağlık davranışlar; Sağlığı geliştirme

Abstract:
This study was conducted in a cross-sectional research model in order to measure the health
literacy level of women who applied to the Family Health Center in Erzurum and to
determine the related factors. Additionally, the study examined the relationship between
preventive health behaviors and health literacy level. The sample of the study consisted of
600 females between the ages of 18-64 in Abdurrahman Gazi Family Health Center and
Ceylanoğlu Family Health Center, randomly selected among family health centers affiliated
to the Center in Erzurum. Research data were collected using the Demographic Information
and Preventive Health Service Use Questionnaire and Adult Health Literacy Scale.
Kolmogorov-Smirnov, Shapiro-Wilk and Mann-Whitney U tests were used to evaluate the
data. 82% of the women participating in the study are between the ages of 18-44, 10.5% are
illiterate, 76.7% are married, 66.2% are housewives, 44.3% are residing in the city center
and 63%5 of them were determined to have middle-level income status. Health Literacy
Adult Scale mean score was determined as 13.43. This points to the average scores obtained
in 2014 Turkey HL Survey (12.6) is low and close when evaluated over a total of 23 points.
A statistically significant relationship was found between the HL score and age, education,
marital status, income, profession and place of residence (p <0.05). In addition, it was
determined that there is a significant relationship between health literacy level and
preventive health behaviors such as smoking, exercising, regular doctor control, and looking
at the product label when purchasing packaged food. As a result, health literacy should be
developed in health promotion and sustainability, and educational materials should be
rearranged in the light of the cultural structure and socio-demographic dynamics of the
society.

Key Words : Health literacy; women, ,health behaviors; health promotion