MTK kapsamında tahkimde paralel yargılamalara çözüm olarak derdestlik
LIS pendens as a solution to parallel litagation in arbitration under ial
Yazar: ÖMER YAŞLI
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA ERKAN
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Paralel yargılama tarafları ve konuları aynı olan yahut bağlantılı olan birden çok yargılamanın devlet ya da tahkim mahkemesinde derdest olması veya karara bağlanması hali için kullanılmaktadır. Paralel yargılamanın oluşmasına neden olan ihtimallerin çok fazla olması ve bir tezde tüm ihtimallerin ele alınması mümkün olmadığından bizde çalışmamızı sınırlandırdık. Bu minvalde çalışmamızda yalnızca 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu (MTK) tahkim kurallarının tahkim usulüne uygulandığı yargılamalarda, tahkim mahkemesi ile devlet mahkemesi yahut iki ayrı tahkim yargılaması arasında söz konusu olabilecek paralel yargılama sorunu ele alınmıştır.
Paralel yargılamalar aynı davanın birden çok yargı merci önüne taşınmasından kaynaklı, aynı konu hakkında çelişkili kararların çıkmasına sebep olduğundan toplumun adalete olan inancını zedelemekte yine aynı konunun birden çok yargılamaya konu edilmesinden ötürü gerek bireylerin gerekse devletin boşa emek ve zaman harcamasına sebep olduğundan usul ekonomisine aykırılık teşkil etmektedir. Bu şekilde olumsuz durumlara sebebiyet verdiğinden paralel yargılamanın engellenmesi gerektiği ifade edilmiş ve doktrinde paralel yargılamayı engelleyen birçok mekanizmaya yer verilmiştir. Bizde çalışmamızda bu mekanizmalardan derdestliği ele alıp, derdestliğin tahkimde paralel yargılamayı engellemek adına elverişli bir mekanizma olup olmadığını inceleme altına aldık.
Bu kapsamda çalışmamız iki bölümden oluşmaktadır. Çalışmamızın birinci bölümünde genel olarak paralel yargılamaları, paralel yargılamanın başlatılmasının altında yatan sebepleri, paralel yargılamaya engel olan mekanizmaları ve MTK'yı ele aldık. Çalışmamızın ikinci bölümünde ise derinlemesine bir incelemeye girişerek tahkimde paralel yargılamaya engel olarak derdestlik kurumunu ele aldık. Bu bağlamda doktrindeki görüşler, mahkeme kararları ve mevcut yasal düzenlemeler kapsamında derdestlik kurumunun paralel yargılamanın engellenmesi için elverişli olup olmadığını inceleme altına alıp, kendi görüşlerimizi ortaya koyarak çalışmamızı nihayete erdirdik.

Abstract:
Parallel proceeding are used for pending or adjudicating multiple proceedings, whose parties and subjects are the same or related, in a state or arbitration court. We limited our study as there are too many possibilities that cause parallel proceedings and it is not possible to evaluate all possibilities in one study. In this respect, only the issue of parallel proceedings, which may arise between arbitration and a state court or two separate arbitration courts, in trials where the arbitration rules of the International Arbitration Law No. 4686 (IAL) are applied to the arbitration procedure are discussed in our study.
Parallel proceedings damage the belief of the society in justice as they cause conflicting decisions on the same issue due to the same case being brought before more than one judicial authority, and it is also contrary to the judicial economy as it causes both individuals and the state to waste time and effort because the same issue is subject to more than one trial. It has been stated that parallel proceedings should be prevented as it causes negative situations, and many mechanisms that prevent parallel proceedings are mentioned in the doctrine. In our study, we discussed lis pendens, one of these mechanisms, and examined whether lis pendens is a suitable mechanism to prevent parallel proceedings in arbitration.
In this regard, our study consists of two parts. In the first part of our study, we discussed the parallel litigations in general, the reasons behind the initiation of parallel proceedings, the mechanisms that prevent parallel proceedings, and the IAL. In the second part of our study, we made an in-depth analysis and discussed the concept of lis pendens as an obstacle to parallel litigations in arbitration. In this regard, we examined whether the concept of lis pendens is suitable for the prevention of parallel litigation within the scope of the views in the doctrine, court decisions and current legal regulations, and we concluded the study by presenting our own views.