Mukattaa harflerin delâleti
Signification of the mukattaa letters
Yazar: ÖMER DİLEK
Danışman: PROF. DR. İSHAK ÖZGEL
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Din = Religion ; Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Arapça = Arabic ; Arapça harfler = Arabic letters ; Delalet = Implication ; Harfler = Letters ; Karine = Presumption ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Mukatta harfler = Mukattaa letters ; Müteşabih = Müteşabih

Özet:
Mukattaa harflerin delâletine dair ileri sürülen görüşler içinde aslî delâleti karşılamaya en elverişli olan görüş, bu harflerin iktitâ' türü hazf yoluyla bazı sözcüklerden seçilmiş harfler olduğunu savunan görüştür. Zira bu harflerin anlam bakımından devamındaki metne benzemesi ve takip eden âyetlerle münâsebetinin kurulabilmesi zorunludur. Bunun için sûre başındaki harflerin tam anlam ifade eden bir cümlenin merkezinde yer alan sözcüklere delâlet etmesi kaçınılmazdır. Ancak mukattaa harflerin içinden seçildiği sözcükleri belirlerken izlenecek yöntemin Arap dili belâğatına uygun olması için ileri sürülen medlûllerin hazfedildiğine dair karînelerin ortaya koyulması gerekmektedir.
Bu tezi diğer çalışmalardan ayıran temel fark tezde mukattaa harflerin delâletinin muhtelif karînelerle tesbit edilmesidir. Bu kapsamda tezde sûre başındaki harflerin medlûllerini belirlemeye yardımcı olan yetmiş dört karîne tesbit edilerek; lafzî karîneler, münâsebet karîneleri, düzenlilik karîneleri, temyîz karîneleri, tekrar karîneleri, ta'zîm karîneleri, hitap karîneleri, zikir karîneleri, cevap karîneleri ve müstakil karîneler başlıkları altında tanımlanmıştır. Söz konusu karîneler, başında mukattaa harf bulunan yirmi dokuz sûre üzerinde uygulanarak çeşitli akıl yürütmelerle mukattaa harflerin delâlet ettiği sözcüklere ulaşılmıştır. Buna göre mukattaa harflerin başında bulundukları sûrenin muhtevâsında yer alan veya sûrenin muhtevâsı ile irtibatlı olan birtakım isimlere delâlet ettiği sonucuna varılmıştır. Mukattaa harflerin karînelerle gösterdiği medlûllerin; kendisine vahiy verilen kimse, vahyin verildiği mekân, Kur'ân'da zikredilen mucize veya büyük hâdise olarak dört gruptan oluştuğu belirlenmiştir. Bu medlûllerden seçilen harfler sûre başında zikredilerek îcâz, icmâl, berâat-i istihlâl, tenbîh, kasem gibi iç içe geçmiş belâğî işlevler bir veya birkaç harf ile yerine getirilmiştir.

Abstract:
Among the views put forward about the signification of mukattaa letters, the most suitable view to meet the original sign is the view that argues that these letters are letters chosen from some words through iktitâ' type hazf. This is because it is imperative that these letters resemble the following text in terms of meaning and that their relation with the following verses can be established. For this, it is inevitable that the letters at the beginning of the sūrah refer to the words at the center of a complete sentence. However, in order for the method of determining the words from which the letters of the muqattaa are selected to be in accordance with the rhetoric of the Arabic language, it is necessary to reveal the presumptions that the medlūls put forward have been omitted.
The main difference that distinguishes this thesis from the other studies is that the evidence of the letters muqattaa is determined with various presumptions. In this context, in the thesis, seventy-four presumptions that help to determine the madlūls of the letters at the beginning of the sūrah have been determined; It is defined under the headings including verbal presumptions, presumptions of correspondence, presumptions of regularity, presumptions of justification, presumptions of repetition, presumptions of ta'zīm, presumptions of address, presumptions of dhikr, presumptions of response, and independent presumptions. These presumptions were applied to twenty-nine sūrahs that have the letter muqattaa at the beginning, and the words signified by the letters muqattaa were reached through various reasoning. Accordingly, it was concluded that the letters of the muqattaa signify some names that are included in the content of the sūrah they appear at the beginning of or that are related to the content of the sūrah. It has been determined that the meanings of the muqattaa letters indicated by the presumptions consist of four groups: the person to whom the revelation was given, the place where the revelation was given, the miracle or great event mentioned in the Qur'an. The letters selected from these medlūls were mentioned at the beginning of the sūrah and the intertwined rhetorical functions such as îjâz, icmâl, berāat-i istihlâl, tenbîh, oath were fulfilled with one or more letters.