Kanser hastalarında stres ve başetme yolları
Stress and coping strategies in cancer patients
Yazar: ÖZLEM KORKMAZ
Danışman: PROF. DR. AHMET TAMER AKER
İstanbul Bilgi Üniversitesi / Lisansüstü Programlar Enstitüsü / Afet Eğitimi ve Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Kanser hastaları = Cancer patients ; Kronik hastalık = Chronic disease ; Stres = Stress ; Stres bozuklukları-travmatik = Stress disorders-traumatic ; Stresle başetme = Coping with stress

Özet:
Kanser hastalığı; kronik hastalıklar içinde en önemlilerinden biri olup, bu
hastalar çeşitli yöntemler kullanılarak tanı alırlar. Bu tanı hastalarda stres yaratan
travmatik olaylardan biridir çünkü kişinin yaşamsal bütünlüğünü tehdit
eden/bozan olaylardır. Bu tanıyı alan kişiler ölümcül bir hastalıkla karşı karşıya
kaldıklarından, travmatize olabilmektedir. Bu hastalığa verilen stres tepkilerinin
bir kısmı, uyum sağlama ve başetme amaçlıdır. Öyle ki, kişiler bu yeni sürece
uyum sağlayamazsa fiziksel ve ruhsal dengesi ve yaşamındaki değişikliklere
adaptasyonu bozulabilir. Tanı sonrası stres tepkileri, yoğun korku, çaresizlik ya da
dehşet öğelerini barındırabilir. Hastanın bu strese yüklediği anlam, başetme
kaynaklarının neler olduğu ve işlevselliği, kendisine uygun sosyal destek
kaynakları ve ulaşılabilirliği ile yeniden şekillenmekte, yaşanan deneyim bu yeni
stresli durumda olumlu ya da olumsuz başetme yöntemlerini kullanmasını
sağlamaktadır. Başetme tutumlarında kişisel farklılıklar ve hastaların güçlü ve
güçsüz yönlerinin stres düzeyine etkileri bilindiğinden, kesitsel tipteki bu
araştırmada, kanser tanısı alan hastaların travmatik stres düzeylerini çeşitli
değişkenler (yaş, cinsiyet, medeni durum, hastalık öyküsü vb.) açısından
değerlendirmek, travmatik stres ile nasıl başettiklerini ve hangi başetme
yöntemlerini kullandıklarını saptamak amaçlanmıştır. Çalışmanın örneklemini
İstanbul Beylikdüzü Medicana International Hastanesi'nde tedavi ve takipleri
yürütülen kanser hastaları oluşturmuştur. Çalışmaya başlarken 80 kişiye ulaşmak
hedeflenmiştir, ancak 71 kişi ile çalışma tamamlanmıştır. Katılımcılarda, son beş
yıl içinde herhangi bir kanser tanısı almış olmak, son beş yıl içinde herhangi bir
kanser tanısı sonucu radyoterapi/kemoterapi ve/veya cerrahi tedavi yöntemlerini
almış/alıyor olmak, en az 18 yaşında olmak, çalışmaya katılmaya gönüllü olmak
şartları aranmıştır. Katılımcıların sosyo-demografik verileri değerlendirildiğinde;
34'ünün (%47,9) erkek, 37'sinin (%52,1) kadın olduğu görülmektedir. Erkeklerin
yaş ortalaması 56,9, kadınların yaş ortalaması 53,7'dir. 51 kişinin (%71,8) sosyal
güvencesinin SGK olduğu, 48 kişinin (%67,6) tedavi süresince şehir merkezinde 
xiv
ikamet ettiği, 68 kişinin (%95,8) 1. derece yakınlarında kaldığı, 50 kişinin
(%70,4) çalışmadığı, 61 kişinin (%85,9) ilk kez kanser tanısı aldığı, bu tanıyı 49
kişinin (%69) 2018-2019 tarihlerinde aldığı, 45 (%63,4) kişide metastaz olmadığı
geçmişte 57 kişinin (%80,3) ameliyat olduğu, en çok kalp/damar/solunum sistemi
hastalıklarının (N=20, %28,2) görüldüğü belirlenmiştir. En sık olarak; doğal afeti
(N=46; %64,8), yakın bir kişinin ani, beklenmedik ölümünü (N=38; %53,5),
ulaşım ile ilgili kazayı (N=17; %23,9) deneyimledikleri görülmektedir. İnsan
kaynaklı şiddetli acı (N=1; %1,4) ve tutsaklık (N=1; %1,4) ise en az maruz
kaldıkları travmatik yaşam olaylarıdır. Çalışmada anlamlı olarak, Katılımcılardan
2018 Ocak öncesi kanser tanısı alanlar (N=22, M=43,77) ve ikinci ve daha fazla
kez kanser tanısı alanların (N=10, M=48,20) Travmatik Stres Belirti Ölçeği
(TSBÖ)'den anlamlı bir şekilde yüksek puan aldıkları bulunmuştur (p<0.05).
Araştırma bulguları, birden çok kanser tanısı almanın ve 1 yıldan fazla süredir
kanser tanısı olmanın, hastaların Travmatik Stres Belirti Ölçeği (TSBÖ)'den
aldığı puan ortalamasının daha yüksek olduğunu göstermesi nedeniyle, hastalık
öyküsü alırken, bu değişken açısından hastaların değerlendirilmesinin önemli
olduğu düşünülmektedir. Bu bulgulardan yola çıkarak hastalara, kanser tanısı
almanın yarattığı travmatik stres ile baş edebilmesi için psikososyal destek ve
eğitim verilebilir. Ayrıca bulgular, hastalık öyküsünde, ameliyat ya da müdahale
geçirenlerin yaşam olayları kontrol listesi ortalamasının (N=57, M=38,82) anlamlı
ve daha yüksek olduğunu ve başetme tutumları puanının ise anlamlı ve daha
düşük (N=57, M=33,55) olduğunu göstermiştir. Bu durum açıklanmaya muhtaç
olduğundan, daha derinlikli ve retrospektif/prospektif bir araştırma yapılabilir.
Çalışmamız örneklem ve çalışma metodu açısından tanımlayıcı bir çalışmadır. Bu
bulguların açıklanması için kanser hastalarıyla yürütülecek prospektif çalışmalar
yapılmasının gerekliliğini ortaya koymaktadır. Çalışmada anlamlı olmasa da,
kadınların Yaşam Olayları Kontrol Listesi (YOKL) ve Başetme Tutumları Ölçeği
(COPE)'dan aldığı puan ortalamasının erkeklerin ortalamasından daha yüksek,
travmatik stres toplam puanının düşük olduğu bulgulanmıştır. Cinsiyet ile ilgili
bulgularda kadın ve erkekler açısından anlamlı farklar olmayışı da, yine ayrı bir
araştırma için konu olabilecek niteliktedir. Başetme tutumlarının alt ölçeklerinden 
xv
elde edilen anlamlı bulgular ile hazırlanacak yapılandırılmış bir form ile hastalara
sağlık profesyonelleri ile güçlendirme programları uygulanabilir.
Anahtar kelimeler: Kronik hastalıklar, kanser, travmatik stres, başetme tutumları

Abstract:
Cancer disease, being one of the most important chronic diseases, these
patients get diagnosed by using various methods. This diagnosis is one of the
traumatic events that stresses patients because it is one of the events that
threatens/disrupts a person's vital integrity. The patients who are diagnosed might
be traumatized since they are faced with a life-threatening disease. Some part of
the stress reactions given to this disease are aimed to adapt and cope. Such that, if
people cannot adapt to this new period, then his/her physical and mental balance
and adaptation to changes in his/her life can be disrupted. The reactions after the
diagnosis may include the elements of intense fear, helplessness or dread. The
meaning patient attributes to this stress, re-shapes according to what are the
resources of coping and their functionality, social support resources that are
appropriate for the person and their accessibility; experienced event ensures the
use of positive or negative coping strategies in the new stressful situation. Since
the effects of personal differences and patient's strengths and weaknesses on the
coping sattitudes are known, the aim of this cross-sectional study is to evaluate the
traumatic stress levels of the patients diagnosed with cancer in regards to various
variables (age, gender, marital status, medical history), detect how they cope with
traumatic stress and which coping strategies they use. The sample of this study is
consisted of cancer patients who are under treatment and follow-up care in
İstanbul Beylikdüzü Medicana International Hospital. At the start of the study, the
aim was to reach 80 participants however, the study was completed with 71
participants. The eligibility criteria to include participants were being diagnosed
with any kind of cancer in the last five years, receiving/have received
radiotherapy/chemotherapy and/or surgical therapy treatments as the result of a
diagnosis with any kind of cancer in the last five years, being at least 18 years old,
volunteering to participate in the study. When the socio-demographic data of the
participants were evaluated, it was seen that 34 of them (47,9%) were men, 37 of
them (52,1%) were women. The average age of the men was 56,9, the average age
of women was 53,7. It was found that the social insurance of 51 of individuals 
xi
(71,8%) was SGK, 48 individuals (67,6%) resided in the city center during the
treatment process, 68 individuals (95,8%) accommodated with their first degree
relatives, 50 individuals (70,4%) were not employed, 61 individuals (85,9%) were
diagnosed with cancer for the first time, 49 individuals (69%) received diagnosis
between 2018-2019, 45 individuals (63,4%) had cancers which have not
metastasized, 57 individuals (80,3%) had a surgery in the past, the most common
diseases were cardiovascular/respiratory diseases (N=20, 28,2%). It was found
that they most frequently experienced natural disasters (N=46, 64,8%), sudden,
unexpected death of a close person (N=38, 53,5%), accidents related to
transportation (N=17, 23,9%). Human-made intense pain (N=1, 1,4%) and
captivity (N=1, 1,4%) were the events that they experienced the least. It was
found that the participants who received a diagnosis of cancer before January
2018 (N=22, M=43,77) and the ones who received the diagnoses for the second
time or more (N=10, M=48,20) got a significantly higher score from the
Traumatic Stress Symptom Checklist (TSSC) (p<0.05). Because the research
results showed that receiving cancer diagnosis more than once and having a
cancer diagnosis for more than a year increases the mean score of cancer patients
got from the Traumatic Stress Symptom Checklist (TSSC), it is considered to be
important to evaluate the patients from the perspective of this variable when
taking the medical history. Based on these results, psycho-social services and
education can be given to patients so that they can manage with the traumatic
stress of receiving a cancer diagnosis. In addition, the results showed that the
mean of the Life Events Checklist (LEC) scores of the ones who had a surgery or
an intervention in their medical history (N=57, M=38,83) were significant and
higher and the mean of their assessment scale for coping attitudes (COPE) scores
(N=57, M=33,55) were significant and lower. Since this situation is need of an
explanation, a more in depth and retrospective/prospective research can be
conducted. Our study is a defining study in terms of its sample and research
method. It put forwards that, for these results to be explained, there is a necessity
for prospective studies that will be conducted with cancer patients. In the study, it
was found that the women's mean scores of Life Events Checklist (LEC) and 
xii
assessment scale for coping attitudes (COPE) were higher than men's mean scores
and their total traumatic stress score were lower, although not significant. The
results related with gender not being significant have the quality to be a topic of
another research. Strengthening programs through health professionals can be
applied to patients via the preparation of a structured form, that will be prepared
with the significant results of the subscales of the coping strategies.
Keywords: Chronic diseases, cancer, traumatic stress, coping strategies