Çalışanlar için sağlık okuryazarlığı ölçeği'nin Türkçe geçerlik ve güvenirliği
The Turkish validity and reliability of the health literacy scale for workers
Yazar: ELİF EZİRMİK
Danışman: PROF. DR. HALİM İŞSEVER
İstanbul Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Güvenilirlik ve geçerlilik = Reproducibility of results ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy ; Türkçe uyarlama = Turkish adaptation ; Çalışanlar = Workers ; Ölçekler = Scales

Özet:
AMAÇ: Bu araştırmada, Çalışanlar İçin Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği farklı iki sektörde çalışan kişilere uygulanarak; ölçeğin Türkçe geçerlik ve güvenirlik analizlerinin yapılması amaçlanmıştır. Ayrıca bu kişilerin iş sağlığı okuryazarlığı düzeylerinin saptanması ve bununla ilişkili faktörlerin ortaya konması amaçlanmıştır.
GEREÇ VE YÖNTEM: Araştırma, fırıncılık ve tekstil sektörlerinde çalışan 400 kişi ile gözlem altında cevaplama tekniği kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Veri toplama aracı olarak Kişisel Bilgi Formu ve Çalışanlar İçin Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği Türkçe formu kullanılmıştır. Ölçeğin çevirisinde "çeviri-geri çeviri yöntemi" kullanılmıştır. 15 uzmanın görüşü alınarak Kapsam Geçerlik Oranı ve Kapsam Geçerlik İndeksi Lawshe tekniğine göre hesaplanmıştır. Ölçeğin madde-toplam puan korelasyonuna bakılmış, daha sonra açımlayıcı faktör analizi ve doğrulayıcı faktör analizleri yapılmıştır. Cronbach alfa, Guttman Split Half katsayısı ve test-tekrar test ölçümleri sonrası korelasyon katsayısı hesaplanmıştır. Ölçek toplam puanı ile ilişkili değişkenlerin değerlendirilmesinde Mann Whitney U, Kruskal Wallis testleri ve Spearman korelasyon analizi kullanılmıştır. Verilerin çoklu analizinde lojistik regresyon analizi uygulanmıştır. 
BULGULAR: Çevirilerin tamamlanmasının ardından, ölçeğin Kapsam Geçerlilik İndeksi 0,6704 olarak hesaplanmıştır. Kaiser Meyer Olkin değeri 0,947; Barlett test sonucu anlamlı (p<0,001) bulunmuştur. Açımlayıcı faktör analizi sonrası faktör yükü 0,4'ün altında olan madde bulunmamaktadır ancak çift faktöre yüklenen ve faktörlere verdiği yükler arası fark 0,10 dan az olan 5 madde (9, 12, 21, 22, 34) ölçekten çıkarılmıştır. Kalan 29 madde için oluşturulan beş faktörlü yapı varyansın %64,35'ini açıklamıştır. Doğrulayıcı faktör analizi sonrası uyum indekslerinde anlamlı yükselmeyi sağlayan üç adet kovaryans oluşturularak modelin uyum indekslerinin kabul edilebilir seviyelerde olduğu görülmüştür. Ölçeğin güvenirlik analizlerinde test-tekrar test uygulaması sonucu iki ölçüm arası korelasyon katsayısı 0,864 olarak hesaplanmıştır.  29 maddelik son hali için Cronbach alfa değeri 0,949; Guttman Split Half katsayısı 0,841'dir. Ölçek toplam puanıyla ilişkili faktörlere bakıldığında; erkek, evli, lise ve üstü eğitim almış olan, sağlık durumunu iyi olarak algılayan, bilinen hastalığı olmayan, işinden memnun, kişisel koruyucu donanım kullanan ve iş sağlığı ve güvenliği eğitimi almış olan çalışanların daha yüksek puana sahip olduğu görülmüştür. Çoklu analiz sonucunda da lise ve üstü eğitim almış olma, işten memnuniyet ve iş sağlığı ve güvenliği eğitimi almış olma ölçek toplam puanıyla ilişkili bulunmuştur. 
SONUÇ: Çalışanlar İçin Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği'nin 29 maddeden ve 5 alt boyuttan oluşan Türkçe versiyonu uygulanmış olduğu popülasyon için geçerli ve güvenilir bulunmuştur.
Anahtar Kelimeler: Sağlık Okuryazarlığı, Çalışanlar İçin Sağlık Okuryazarlığı, Geçerlik, Güvenirlik, Ölçek, Tekstil, Fırıncılık

Abstract:
AIM: This study aims to analyze validity and reliability of Health Literacy Scale for Workers in Turkish, by applying it to employees of two different industries. It is also aimed to determine the occupational health literacy levels of the workers and to identify elements related to it.
MATERIAL AND METHOD: The study was carried out using interview technique with 400 people working in the bakery and textile sectors. Turkish Health Literacy Scale for Workers Questionnaire and Personal Information Questionnaire were used to collect data. "translation- back translation method" was used for the translation of the scale. Content Validity Ratio and Content Validity Index was calculated according to Lawshe technique after consulting with 15 different experts. Explanatory factor analysis and confirmatory factor analysis was applied after the total point-item correlation of the scale was analyzed. Cronbach's alpha, Guttman Split Half coefficients and correlation coefficient after test-retest measurements were calculated. Mann Whitney U, Kruskall Wallis tests and Spearman correlation analyses were used. Logistic regression analyses were used for the multivariant analysis of the data.
RESULTS: After completion of the translations, Content Validity Index was calculated to be 0,6704. Kaiser Meyer Olkin value was found to be 0,947; Barlett Test value was found to be statistically significant (p<0,001). No item with a factor load below 0,4 was detected in Explanatory Factor Analysis but 5 items (item number 9, 12, 21, 22 and 34) which had cross loading and which's loading between two factors were below 0,10 were excluded from the scale. 5 factored structure which was constructed with the remaining 29 items explained 64,35% of the variance. After confirmatory factor analysis, three covariances were constructed which provided significant rise in fit index, it was seen that the model had acceptable levels in fit index. Correlation coefficient in test-retest between two measurements was calculated to be 0,864 in the scale's reliability analysis. Cronbach's alpha value was 0,949 and Guttman Split coefficient was 0,841 for the scale's final 29 itemed version. It was seen that being male, married, satisfied with the occupation, having a high school or university education, a perception of good health, occupational health and safety training, not having a known illness and using protective equipment has positive effects on workers' total points. In multivariate analysis, having a high school or university education, being satisfied with the occupation and having occupational health and safety training were found to be correlated with scale total point.
CONCLUSION:  The Turkish version of Health Literacy Scale for Workers which is made up off 29 items and 5 factors was applied and found to be valid and reliable for the population it was applied in.
Key words: Health Literacy, Health Literacy for Workers, Validity, Reliability, Scale, Textile, Bakery