Anadolu'da Roma döneminde tiyatro ve stadion ilişkisi
The relationship of theater and stadion in Anatolia in Roman period
Yazar: ECE ÇOKSOLMAZ
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN SABRİ ALANYALI
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Klasik Arkeoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Anadolu = Anatolia ; Arkeoloji = Archaeology ; Arkeolojik alanlar = Archeological areas ; Arkeolojik eserler = Archaeological materials ; Klasik arkeoloji = Classical archeology ; Roma Dönemi = Roman Period ; Stadionlar = Stadium ; Tiyatro = Theatre

Özet:
Tiyatro ve stadion yapıları Anadolu kentlerinde Helenistik Dönemde yapılmaya başlanmıştır. Plan ve tasarım bakımından farklı özellikler taşımakla birlikte, Romalıların kendilerine özgü mimari propagandasıyla Anadolu kentlerinde gelişim göstermiştir. Anadolu Roma şehircilik anlayışında kutsal alanla bağlantılı ana cadde, genel olarak kutsal yol niteliğindedir. Tiyatro ve stadion yapıları bu caddenin etrafına konumlandırılmış ya da bu cadde ile ilişkilendirilmiştir. Tiyatro ve stadion yapılarının plan ve konum olarak gelişmişlik düzeyi kentlerde düzenlenen agon, bütçe, ulaşım ve topografik nedenlere bağlıdır.
Tiyatro ve stadion ilişkisi kentlerde düzenlenen festival kapsamında yapılan, tören alaylarının geçiş rotasına öneri getirilerek kurulmuştur. İtalya Roma'da İmparatorluk Dönemi'nde yapılan zafer alaylarının toplanma noktası Campus Martius'da başlar ve Circus Maximus'u da içerisine alan rota Iupiter Tapınağı'nda sonlanırdı. Roma Dönemi'nde bu ilişki Anadolu'da her iki yapıya sahip olan kentler içerisinde farklılık göstermektedir. Ionia'da epigrafik buluntularda kült adına yapılan tören alayının Ephesos örneğinde Artemis Kutsal Alanı'nda başlayan tören, kente ilerleyerek, tiyatro ve stadionu rotaya dahil eder, tekrar geldiği noktaya dönerdi. 
Tiyatro ve stadion yapılarında yapısal ilişki bağlamında kompleks olarak tasarlanan örnekler karşımıza çıkmaktadır. Anadolu dışında kompleks yapılar içerisinde başlıca örnek Dodona Tiyatro - Stadionudur. Anadolu'da Aizanoi ve Sardes Tiyatro - Stadionu önemli kompleks tasarımlardır. Roma Dönemi Anadolu kentlerinde her iki yapının bulunduğu kent sayısı fazladır.

Abstract:
Theater and stadion structures had been started to be built in Anatolian cities in the Hellenistic Period. Althoug it has different features in terms of plan and design, it has developed in Anatolian cities with the arcitectural propaganda of the Romans. In the Anatolian Roman urban planning, the main street connected with the sanctuary is generally a holy road. The theater and stadion structures are located around or asociated with this street. The level of development of theater and stadion structures in terms of plan and location depends on agon which is organized in the city, Budget, transportation, and topographic reasons.
The relationship between the theater and the stadion was established by proposing the passage route of the ceremony processions held within the scope of the festivals organized in the cities. The gathering point of the triumphal processions in Italy during the imperial period in Rome, begins at the Campus Martius and the route that includes the Circus Maximus would end at the Temple of Jupiter. In the Roman Period, this relationship differs among cities with both structures in Anatolia. The ceremony that started in the sanctuary of Artemis in the Ephesos example of the ceremony held in the name of the cult in the epigraphic finds in Ionia, proceeds in the city and includes the theater and the stadion on the route and return to the point it came from. 
We encounter the examples that designed as complexes in the context of structural relations in the theaer and stadion buildings. Compleks structures outside of Anatolia are Dodona Theater- Stadium. Aizanoi and Sardes Theater - Stadion are important complex designs in Anatolia. The number of cities in which both structures are located in the Roman Period cities in Anatolia is high.