Molla Mehmet Demirbaş Divanı ve tahlili
Diwani Mela Mehmet Demirbaş u tehlili ey / Mullah Mehmet Demirbaş's Divan and its analysis
Yazar: DANYAL APUHAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AHMET KAYINTU
Bingöl Üniversitesi / Yaşayan Diller Enstitüsü / Zaza Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature

Özet:
Sınırlı sayıda eserleri olan Zazaca için her çalışma değerlidir. Bu çalışmada, Zaza edebiyatının henüz tanınmayan ancak yazdığı eserle bilinmeyi hak eden Molla Mehmet Demirbaş'ın "Zazaca Divanı" ele alınmıştır. Divan tahlili yapılırken Danışman hocam Dr. Öğretim Üyesi Ahmet Kayıntu'nun elindeki el yazması divan esas alınmıştır.
Tez; "Giriş, Sonuç ve Ekler" kısmı hariç beş bölümden oluşmaktadır.  Tezin giriş kısmında çalışmanın konusu, amacı ve çalışmada izlenecek yöntem hakkında kısa bir bilgi verildikten sonra, şairin hayatı ve edebî kişiliği üzerinde durulmuştur. Çalışmanın birinci bölümünde "Din ve Tasavvuf"; ikinci bölümünde, "Toplum"; üçüncü bölümünde, "İnsan" ve dördüncü bölümünde, "Tabiat" ana başlıkları altında alt başlıklar verilmiştir. İlgili kavramlar hakkında bilgi verildikten sonra, söz konusu kavramlarla ilişkilendirilebilecek beyitler yorumlanmıştır. Çalışmanın beşinci bölümünde divanın transkripsiyonlu şekli verilmiştir.
Şair, eserinde sade ve açık bir dili tercih etmiştir; tasavvufu,  ahlaki, ilmî ve sosyal sorunları; anlaşılır, akıcı ve etkili bir dille işlemiştir. Bu üslup, şairin önemli özelliğidir. Konularını anlaşılır kılmak için İslâm dininin temel kaynağı Kur'an-ı Kerim ve hadisleri referans gösteren şair, tarihî şahsiyetler etrafında oluşan anlam dünyasından yararlanmıştır. 
Şair, şiirlerini okuyucunun kulağına hoş gelecek şekilde kafiyeli bir biçimde yazmış; içinde bulunduğu toplumun ve insanlığın yaşadığı ortak sorunları ihtiva eden bir şiir tarzı ortaya koymuştur. Bu yönüyle divanında İslâmî ve insani sorumluluğunu yerine getirmeye çalışmıştır.
Zaza edebiyatının dünü, bugünü ve yarını ile ilgili önemli bilgiler vermenin yanı sıra kültürel mirası hakkında da önemli ipucu veren bu çalışma ile, yıllarını Zazaca eser yazmaya vermiş şairin bu emeğinin daha geniş kitlelere ulaştırılması amaçlanmıştır. 
Anahtar Kelimeler: Molla Mehmet Demirbaş, Divan, Transkripsiyon, Tahlil, Zazaca.

Abstract:
Every work is valuable for the Zaza language, which has a limited number of works. In this study, the "Zaza Divan" of Mullah Mehmet Demirbaş, who is not well known in Zaza literature but deserves to be known with his work, is discussed. While analyzing the court, my advisor, the manuscript in the archive of the lecturer Dr. Ahmet Kayıntu is based on the divan.
Thesis; which is consists of five sections except for the "Introduction, Conclusion and Appendices" part. In the introduction part of the thesis, after giving a brief information about the subject, purpose and method to be followed in the study, the life and literary personality of the poet are emphasized. In the first part of the study, "Religion and Sufism"; in the second part, "Society"; In the third part, "Human" and in the fourth part, sub-titles are given under the main headings "Nature". After giving information about the related concepts, couplets that can be associated with these concepts are interpreted. In the fifty part of the study, the transcriptioned form of the divan is given.
The poet preferred a plain and clear language in his work; Sufism, moral, scientific and social problems; It is handled in an understandable, fluent and effective language. This style is an important feature of the poet. Referring to the Qur'an and hadiths, the main source of the religion of Islam, the poet made use of the world of meaning formed around historical figures in order to make his subjects understandable.
The poet wrote his poems in a rhyming manner that was pleasing to the reader's ear; he put forward a style of poetry that includes the common problems of society and humanity. With this aspect, he tried to fulfill his Islamic and humanitarian responsibilities in his divan.
With this study, which gives important information about the past, present and future of Zaza literature, as well as giving important clues about its cultural heritage, it is aimed to convey this work of the poet who has spent his years writing Zaza works to a wider audiences.
Keywords: Mullah Mehmet Demirbaş, Divan, Transcription, Analysis, Zazaish.






Nuşteyê Zazaki kem e. O semed ra xebat ki qey Zazaki viraziyeni hemeyê erjaye
ye. Ena xebat derheqi Diwani Molla Mehmet Demirbaş a. Demirbaş, Edebiyatê Zazaki
dı hema nêameyo şınasnayiş, labelê esero ki yı nuşt semedi ay ra wu şınasnayiş kenu
heqı. Diwano ki bı destxet nusiyo u ho mişawıri mı Endami Tedrisat Dr. Ahmet
Kayıntu dı; mı aya nusxa esas gureta.
Tez, bê destpêkerdış, peyniyê u pêseran ra ponc kısım ra yena meydan.
Destpêkerdış dı mevzuyê xebat, gayeye xebat u xebat goreyê kumayo metod ameya
teqipkerdış derheqi ay dı yew zanayişo qıj diya; bade cu cuyayişi şair u şexsiyeti yı wo
edebî ser dı ameyo vındertış. Kısmo yewın dı xebat dı sernuşteyê "Din u Tesewuf";
kısmo dıyın dı "qomel"; kısmo hirın dı, "insan" u kısmo çeharın dı "tabiat" diya u bin
sernuşteyan dı nuşteyê binin diye. Derheqê qewraman dı zanayiş diya, bade cu in
qewram alakadari kumayo beyitane ay beyit tefsir biyi. kısmo poncın dı diwan pê
transkripsiyon ameyo dayiş.
Şair eseri xu dı zıwano sade u fesih şuğulnawo. Tesewuf, exlaq, ilmi u problemê
komeli pê zıwano fesih u tesirın şuğulnawo. En uslup, qey şair muhim yew uslub o.
Şair; qay fehmkerdışi mewzuyanan, Quran u hedis referans mojnano ra, me'nawa ki
dormaleyê şexsiyetani tarixi dı ameya meydan aye ra istifadı kerdu.
Şair, şiiri xu pê kafiye nuşti. Şair, aya komela ki tedı cuyo problemê komelê xu
u problemê insaniti ra behs kenu. En het ra ma eşkeni vaji ki şair vazifeye xu wa İslami
u insani arda ca.
Şair, derheqi edebiyatê Zazakiyê vizêrın u ewrun u amayox dı zanayişo muhim
da wu. Tor in ra pê ena xebat mirasi kulturê Zazaki zanayiş da wu. Şair, ser xu nayi
Zazaki sera. Xebatê şair rasnayışi zafeyê kesan gayeye ena xebat a.
Kelimeyi Mıfteyi: Molla Mehmet Demirbaş, Diwan, Transkripsiyon, Tehlil, Zazaki.