Konaklama sektörü tedarik ilişkilerinin analizi: Alanya örneği
Analysis of supplier relations of hospitality sector: Case of Alanya
Yazar: GÜLİZ SALİHOĞLU
Danışman: PROF. EMİNE FERHAN GEZİCİ KORTEN
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Şehir ve Bölge Planlama Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Turizm = Tourism ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Turizm ve ekonomik gelişme arasındaki ilişki kalkınma yazını kapsamında uzun yıllardır tartışılmaktadır. Bu tartışmaların sonuçları genel olarak turizmin; istihdam yaratma, hane halkı gelirini arttırma, yeni iş kolları sağlama ve sermaye yatırımlarını bölgeye çekme gibi avantajları nedeni ile kalkınmaya katkı sağladığı ortak görüşünü benimsemiştir.
Turizmin en ön plandaki yüzü olan konaklama sektörünün nitel ve nicel özellikleri turizm sektörünün başarısı ve gelişimi üzerinde doğrudan etkilidir. Konaklama sektörünün iletişimde olduğu sektörler, firmalar, çalışanlar ve daha genel anlamda bölgede yaşayanlar üzerinde, turizmin diğer birimlerine oranla daha fazla etkiye sahip olduğu belirtilmektedir.
Konaklama sektörü, temel faaliyetlerini sürdürmek amacıyla ürün ve hizmet talebinde bulunmakta, böylece yerel tedarikçiler açısından ekonomik fırsatlar yaratmaktadır. Turizm kaynaklı gelişmeler, tedarik ilişkileri sayesinde, diğer sektörlerle bağlantı kurma, iş kolları yaratma ve ekonomik fayda sağlama açısından avantajlar yaratmakta ve yerel tedarikçiler arasında tedarik zinciri oluşumuna imkân vererek kalkınmanın itici güçlerden birini oluşturmaktadır. Bu kapsamda, konaklama sektörünün ürün/hizmet talebinin hangi coğrafyalardan karşılandığı, yerel/bölgesel arz kaynaklarının bu talebi karşılama kapasitesi ile otel ölçekleri ve farklı ürün/hizmet türlerine göre bu tedarik ilişkilerindeki değişimler gibi konular, kalkınma literatürü ile ilişkili olarak bu çalışmanın temel motivasyonunu oluşturmuştur. 
Konaklama işletmelerinde, en yüksek tedarik maliyetleri genellikle üretimin en yoğun olarak yaşandığı yiyecek-içecek bölümünde görülmektedir. Bu nedenle, konaklama sektörünün geri bağlantıları ve tedarikçilerle ilişkilerinin tarım sektörüne etkileri açısından, turizm ve yerel kalkınma kapsamında gelişen bir literatür bulunmaktadır. Genel olarak, yerel tarım üreticilerinin turizm konaklama sektörüne ürün sağlayabildiği durumlarda yerel kalkınma etkilerinin ortaya çıktığı söylenmektedir. 
Bu çalışma, örnek alan kapsamında konaklama sektörünün tedarik ilişkilerini ve bu ilişkiyi etkileyen faktörleri inceleyerek turizmin ikincil ekonomik etkilerini belirlemeye ve mekansal perspektiften yerel, bölgesel ve ulusal seviyelerdeki yansımalarını keşfetmeye çalışmaktadır. Bu amaca yönelik olarak tezin temel konusu; konaklama birimlerinin yarattığı talep, bu talebin yerel tedarik kaynaklarından karşılanma potansiyeli, tedarikçiler ve turizm arasındaki ilişkinin belirleyici unsurları ve tedarik ilişkilerinin nasıl bir coğrafya ortaya çıkardığı, kümelenmeyi destekleyici yapısı ile özel olarak gıda tedariği kapsamında tarım sektörüne etkileridir. Örnek alan olarak seçilen Alanya'nın, küresel bir turizm destinasyonu olduğu kadar, tarımsal üretim açısından da Türkiye için önemli bir konumda yer alması, çalışma alanı olarak seçiminde etkili olmuştur.
Bu kapsamda tez beş bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünden sonra, ikinci bölümde turizmin ekonomik etkilerinin yerel/bölgesel kalkınma yazını ile ilişkisi ele alınmış, ikincil ekonomik etkiler kapsamında diğer sektörlerle ilişkiler, turizm kümeleri ve tedarik ilişkilerine yönelik literatüre yer verilmiştir. Üçüncü bölümde, turizmin ekonomik bağlantıları konaklama sektörünün tedarik ilişkileri çerçevesinde açıklanmıştır. Ayrıca, turizmin tarım sektörü ile olan tedarik ilişkileri incelenmiş, bu konuda yapılan çalışmalardan örnekler sunulmuştur. Özgün araştırmanın aktarıldığı dördüncü bölümde, çalışmanın yöntemi açıklanmış ve hipotez testleri ile sonuçları sunulmuştur. Beşinci bölümde ise, sonuç ve önerilere yer verilmiştir.
Araştırma kapsamına göre oluşturulan hipotezler, özgün araştırma yöntemi olarak belirlenen karma yöntem çerçevesinde, nitel ve nicel verilerin bir arada kullanılmasıyla test edilmiştir. Bu çerçevede, araştırma yöntemi konu kapsamına da bağlı olarak iki aşamada ele alınmıştır. Buna göre, öncelikle konaklama işletmelerinin tedarik süreci ile ilgili alan araştırması sonuçları elde edilmiştir. İlk aşamadan sonra ikinci aşamadaki alan araştırması, tarım ürünleri tedarikçileri kapsamında yapılmış ve   konaklama sektörünün tedarik yoluyla tarım ürünleri tedarikçilerine olan etkileri incelenmiştir.
Bu tez kapsamında görülmektedir ki, Alanya turizm sektörü, kendi sürdürülebilirliğini sağlamak ve küresel turizm piyasasına kalite ve fiyat ekseninde rekabetçi turizm ürünü sunabilmek için, yerel tedarik kaynaklarının arzına ihtiyaç duymaktadır. Yerel tedarikçiler; ürünleri ve hizmetleri beklenen kalite ve fiyatla temin edebilen, satın alma sürecinde iş birliği sağlayabilen ve farklı ürün çeşitleri sunabilen güvenilir firmalar olarak otellerin bağlantı kurmayı tercih ettiği firmalardır. Büyük ölçekli işletmeler kaliteyi daha ön planda tutarken, küçük ölçekli işletmeler açısından maliyet ve geleneksel sosyo-ekonomik ilişkiler göz önüne alınmaktadır. Otel ölçeği satın alma ve tedarik sürecinde önemli bir değişken oluşturmakta, büyük ölçekli otellerin miktar açısından, küçük ölçekli otellerin ise büyük oranda yakın çevredeki tedarikçileri tercih etmeleri açısından Alanya ekonomisine katkı sağlandığı saptanmıştır. Ürünler bakımından ise Türkiye'nin farklı ürünler konusunda uzmanlaşmış üretim bölgelerinden tedarik edilen ürünler, tedarik coğrafyasının genişlemesine neden olmaktadır. 
Alanya konaklama sektörünün, tarım ürünleri tedariğinde yalnızca yerel kapsamda değil, bölgesel ve ulusal ölçekte de tedarik bağlantıları kurduğu sonucu elde edilmiştir. Alanya her ne kadar tarımsal üretim açısından zengin bir ilçe olsa da özellikle mevsimlik etkiler ve otellerin ürün çeşidi konusundaki tercihleri dolayısıyla tedarikçi firmalar farklı bölgelerdeki üreticilerle bağlantı halindedir. Bu bağlamda, Alanya konaklama sektörünün, tarımsal ürün talebi büyük ölçüde yerel/bölgesel düzeyde karşılanmakla birlikte, tarımsal üreticilerin oluşturduğu ikinci kademe tedarikçileri ile Türkiye'nin çeşitli bölgelerinden ürün tedarik edildiği gözlenmiştir. 
Tez kapsamında, çalışma alanının mevcut yapısının değerlendirilmesi ve elde edilen bulgular ışığında, kendiliğinden gelişen, firma yığılması ve tedarik ilişkilerine dayalı bir yapı sergilediği öngörülen bir küme tanımı yapılmıştır. Buna göre, "Turizm-Tarımsal Üretim Tedarik Kümesi" olarak adlandırılan küme içindeki tarım ürünleri tedarikçisi firmaların, iki sektör arasındaki etkileşimin ekonomik sonuçlarının izlenmesi açısından önemi de ortaya konmuştur. Alanya'da, tarım ürünleri tedarikçisi firmalar açısından oteller önemli bir müşteri potansiyeli oluşturmakta ve bu firmalar konaklama sektörünün taleplerini büyük oranda karşılamaktadır. Turizm sektörü, bu firmalar açısından, Alanya'da yaş-meyve sebze tedariği işi ile ilgilenmek açısından önemli bir fırsat sunmakta ve iki sektör birbiri ile ilişkili kurum ve firmaların yığılması açısından potansiyel yaratmaktadır.
Alanya konaklama sektörü tedarik ve satın alma ilişkileriyle, ilçe ekonomisine önemli katkılar sağlamaktadır. Özellikle tez kapsamında detaylı olarak incelenen turizm-tarım tedarik sürecinin, iki sektörün iş birliğini gerektiren bağlantılar oluşturduğu görülmektedir. Bu bağlantıların güçlendirilmesi ve önerilen küme yapısı çerçevesinde kurumsal olarak da desteklenmesi, kentin turizm ürününe rekabet avantajı kazandırarak küresel piyasadaki yerini güçlendirecek sonuçlar ortaya çıkaracaktır.

Abstract:
The relationship between tourism and economic development has been discussed in the context of development literature for a long time. The outcome of these discussions is resulted with the adoption of the common view that tourism contributes to the development of employment creation, increases household income, provides new business lines and attracts capital investments to the region.
Qualitative and quantitative characteristics of the hospitality sector that is the face of the foreground of tourism are directly related to the success and development of the tourism sector. It is stated that the hospitality sector has more influence in the sectors that it is in communication with, companies, employees and generally on the residents of the region.
The hospitality sector demands products and services in order to maintain its core activities, thus creating economic opportunities for local suppliers. Tourism is one of the driving forces of development, through their supply linkages, creating advantages in terms of linking with other sectors, creating new business lines and providing economic benefits and allowing supply chains to form between local suppliers. Within this context, issues such as the supplier geography of the product/service needs of hospitality sector, the meeting capacity of local / regional supply sources and the changes in supply relations with respect to hotel scales and different product / service types, have created the basic motivation of this work in relation to development literature.
In hospitality enterprises, the highest procurement costs are often seen in the food and beverage sector, where production is most intense. That is why; there is a growing literature on tourism and local development in terms of the backward linkage of the hospitality sector and its impact on the agricultural sector in relation to suppliers. The economic contribution of the tourism industry can only be referred to when the majority of the needs of tourism activities are provided by local entrepreneurs and local products.
This study examines the supply relations of the hospitality sector, the factors affecting this relationship in the case study area and tries to determine the secondary economic effects of tourism and to explore its reflection from the spatial perspective at local, regional and national levels. For this purpose, the main theme of the thesis is the demand created by the accommodation units, the potential to be met from the local supply sources, the determinants of the relationship between the suppliers and the accommodation units and how the supply relations reveal the geography, and the agricultural sector in particular. Alanya that is selected as the case study area, is a global tourism destination, an attractive coastal tourism center, and an agricultural production region in Turkey.
In this context, the thesis consists of five parts. After the introductory chapter, the second section deals with the economic effects of tourism in relation to the local/regional development literature, the literature related to other sectors, tourism clusters and supply relations in the context of secondary economic effects. In the third chapter, the economic relations of tourism are explained in the context of supply relations of the hospitality sector. In addition, the supply relations of tourism sector with the agricultural sector are examined and examples from related studies are presented. In the fourth section where the originality of the research is presented, the methodology of the study is explained, and the results of hypothesis tests are introduced. In the fifth section, the conclusions and recommendations are shown.
The hypotheses were tested by using a mixture of qualitative and quantitative data in the framework of the mixed method, which is the original research method. In this framework, the research method is dealt with in two stages based on the scope of the subject. According to this, firstly, the results of field research related to the supply process of the accommodation enterprises have been obtained. After the first step, the second phase of the fieldwork was conducted within the scope of suppliers of agricultural products and examined the impact of the hospitality sector on suppliers of agricultural products.
Within the scope of this thesis, it is seen that the Alanya tourism sector needs the supply of local supply resources to provide its own sustainability and to offer competitive tourism product in terms of quality and price to the global tourism market. Local suppliers are firms that have preferred to connect with the hotels as reliable firms that can supply products and services with the expected quality and price, provide business cooperation in the procurement process and offer different product range. While large-scale hotels hold quality ahead, costs and traditional socio-economic relations are considered in terms of small-scale hotels. Hotel scale is an important variable in supply process and it has been found that large-scale hotels contribute to the Alanya economy in terms of purchasing quantity while small-scale hotels have a more comprehensive influence on the local economy by having linkage with more local suppliers. It is also found that hotels prefer to buy certain products from specialized regions of Turkey, causes the expansion of the geography of the suppliers.
The result was that the Alanya hospitality sector provided supply linkages, not only to the locals but also, on the regional and national scale in the supply of agricultural products. Although Alanya is a very productive region in terms of agricultural production, the hotels have linkage with the producers in different regions, especially due to the seasonal effects and preferences of the hotels on the product category. In this context, although the demand of the hospitality sector in Alanya largely met from the local/regional suppliers, it is observed that second-tier suppliers are from various regions of Turkey in terms of agricultural products. 
Furthermore, definition of a cluster, which is expected to to exhibit a structure based on self-developed, firm agglomeration and supply relations, has been made as a result of evaluation of the existing structure of the study area and the findings. Accordingly, it is determined that the firms that are in the cluster, called "Tourism-Agricultural Production Supply Cluster", constitute a potential case study area in terms of monitoring the economic results of the interaction between the tourism and agriculture. From the perspective of the firms that supply agricultural products in Alanya, the hotel creates a customer potential, and these firms meet most of the requirements of the hospitality sector. The tourism sector, in terms of these firms, creates an important opportunity to deal with the supply of fresh fruits and vegetables in Alanya and the two sectors have potential for the agglomeration of related institutions and firms.
Alanya hospitality sector provides important contributions to the local economy through its relations with supplier firms in different sectors. It is observed that the supply process between tourism and agriculture, which has been examined in detail within this thesis, constitutes the linkages that require a collaboration of two sectors. Empowering these linkages and supporting that proposed cluster by institutions would create new opportunities for the tourism product to be more competitive in the global market.