Seyyid Cemaleddin Afganî'ye göre devlet ve Toplum
State and society according to Seyyid Jamaluddin Afghani
Yazar: SAMİULLAH KAMGAR
Danışman: DOÇ. DR. TURGUT SUBAŞI
Sakarya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
On dokuzuncu yüzyılın çalkantılı siyasi ve entelektüel ikliminde doğan Seyyid Cemaleddin Afganî, 
yaşamı, düşünceleri ve yaptığı siyasi faaliyetleri ile hem dönemi hem de daha sonraki dönemlerde 
İslam ülkelerinde en çok konuşulan ve tartışılan kişilerden biri haline gelmiştir. Sevenlerince Batı 
sömürgeciliğine karşı mücadelenin öncüsü, doğuyu uykusundan uyandıran İslam mücahidi ve 
muhaliflerine göre büyük din tahripçisi olarak bilinen Afganî, özellikle siyasal hayatı ve görüşleri 
açısından araştırılamaya değer bir nitelik taşımaktadır. Onun siyasal hayatına dair yapılan 
incelemeler, Afganî'nin radikal düşüncelerinin yanı sıra dönemin siyasi olaylarına karşı tutumunu 
da gözler önüne sermektedir. O, toplumu ve Müslüman milletleri kendi içlerinde birleştirme fikrine 
yoğun bir şekilde çalışmıştır.  
Afganî, düşüncelerini hayata geçirebilmek için o dönemdeki İslam toplumlarının siyasi gündemini 
meşgul eden temel meseller hakkındaki görüşlerini dile getirmiştir. Bunlar içinde Müslüman 
halkının yönetiminin mahiyeti, Müslüman yöneticilerinin kimlik ve şahsiyetleriyle ilgili problemleri 
ve halifelik gibi olanlar sayılabilir. Afganî, İslam ülkelerinde otoriter devletlerin yerine, siyasi, ırkı 
farklılıklar olmaksızın, halkın hak ve ayrıcalıklarını korumak, aile bağları yerine dini bağların ön 
planda tutulduğu, ülkeye huzuru, barışı getiren ve İslam ümmetinin birliğini sağlamak için şuraya 
dayalı güçlü bir devletin kurulması gerektiğini savunmuştur.  
Bu çalışmada Afganî'nin, devlet ve toplum anlayışıyla alakalı görüşleri üzerinde durulmuştur. Bu 
bağlamda Afgani'nin siyasi düşüncesi, devletin temeli ve önemi, hükümet ve yönetim, otoriter 
yönetim, anayasal sisteme bakışı, sömürgecilik, Müslümanların geri kalma sebepleri ve İttihadı 
İslam düşüncesi gibi konular ele alınacak. Bununla beraber Müslümanların sömürgeciliğe karşı 
durabilmeleri için neler yapmaları gerektiği hususundaki fikirleri ve bu uğurda yaptığı mücadeleler 
incelenmeye çalışılmıştır. Bunun yanı sıra, Afganî'nin İslam birliği ideali ve ideal bir toplumun 
oluşturulmasıyla insanları mutluluğa ulaştırmak için önerdiği yöntemler de çalışmanın önemli 
konuları arasında yer almıştır.

Abstract:
Seyyid Jamal al-Din al-Afghani, who was born in the turbulent political and intellectual climate of 
the nineteenth century, became one of the most talked-about and debated figures in both his era and 
subsequent periods in the Islamic countries due to his life, thoughts, and political activities. 
Regarded by his admirers as a pioneer in the struggle against Western colonialism, an Islamic 
jihadist awakening the East from its slumber, and by his opponents as a great destroyer of religion, 
Afghani is particularly noteworthy for his political life and views. Studies of his political life reveal 
not only Afghani's radical ideas but also his stance towards the political events of the time. He 
worked intensively on the idea of uniting society and Muslim nations internally. 
Afghani expressed his views on the fundamental issues that occupied the political agenda of the 
Islamic societies of that time in order to realize his ideas. These include the nature of Muslim 
governance, problems related to the identity and personalities of Muslim rulers, and matters such as 
the caliphate. Afghani advocated for the establishment of a strong state based on shura that would 
protect the rights and privileges of the people, prioritize religious ties over familial ties, bring peace 
and tranquility to the country, and ensure the unity of the Islamic ummah, replacing authoritarian 
states in Islamic countries, without racial differences. 
This study focuses on Afghani's views on state and society. In this context, topics such as Afghani's 
political thought, the foundation and importance of the state, government and governance, 
authoritarian rule, his view on constitutional systems, colonialism, the reasons for the backwardness 
of Muslims, and the concept of Islamic unity will be discussed. Additionally, his ideas on what 
Muslims should do to resist colonialism and the struggles he waged for this purpose are examined. 
Furthermore, Afghani's ideal of Islamic unity and the methods he proposed for creating an ideal 
society to bring people to happiness are also among the important topics of this study.