Mersin kentinde mahalle olgusundaki değişim süreci
Changing process with museking in Mersin city
Yazar: HÜLYA GÜLER
Danışman: PROF. DR. NECATİ ŞEN
Toros Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Bu çalışmamızda komşuluk birimi entegrsayonu olan Mahalleyi; Mersin
özelinde ve tarihsel perspektif içerisinde ele alarak teknolojik ilerlemeyle birlikte
gelişen ve değişen, sosyal ve mekânsal hareketliliği bağlamında irdelemektir.
Mahalle Osmanlıdan bugüne kentlerin biçimlenmesinde insan ilişkileri üzerinde
belirleyici olurken, bugün gelinen noktada kentlerimizin kalabalıklaşması, yeni
yapılaşmalar, mahalle kavramının içeriğini değiştirmeye başlamıştır. Mahalle
doğrudan ya da dolaylı olarak başka insanlarla iletişim ve etkileşim alanlarıdır ki bu
komşuluk düzeni demektir. Günümüzde küreselleşen dünyada insan ilişkilerinin
değişimi mekânların ve tüm sosyal hayatın dönüşümü demektir. Mersin, değişen ve
gelişen dünya içerisinde kurulduğu zamandan itibaren kendine yer bulabilmiştir.
Mersin'in tarihsel gelişimi dünya pazarında kendine yer edinmesinde, diğer Osmanlı
kentlerinden farklı bir gelişim göstermesinde, birçok kültürü bünyesinde
barındırmasında, Tarsus limanının alüvyonlarla dolması ve işlevselliğini
kaybetmesinin ardından Akdeniz'e gelen gemi ve kayıkların Mersin iskelesine
yaşanmasıyla birlikte başlamıştır. Mersin 1840 yılında Adana Eyaleti'nin Tarsus
kazası Gökçeli nahiyesine bağlı bir köy, 1851 yılında aynı kazaya bağlı nahiye
merkezi, 1877 yılında kaza merkezi ve 1888 yılında da sancak merkezi olmuştur. 
v
Kısa zaman içerisinde hızlı gelişme gösteren kentin demografik yapısındaki
gelişmeler ışığında artışlar olmuştur. Türkiye genelinde ilk nüfus sayımı olan 1927
yılında Mersin nüfusu 211.543 kişi olarak tespit edilmiştir. 1950'li yıllardan itibaren
kentlerin sanayileşme sürecinin başlamasıyla birlikte, kırsal alanlardan ve kentlerden
diğer kentlere açılan fabrikalarda iş bulmak amacıyla göçler olmuştur. Mersin Birinci
Dünya Savaşı ardından Kurtuluş savaşı, savaş sonrası nüfus kaybı, kentte yaşayan ve
ticaretle uğraşan gayrimüslimlerin kentten ayrılmaları, Hatay ilinin 1939 yılında
Türkiye'ye katılması ardından Mersin liman faaliyetlerinin İskenderun limanına
kayması gibi çeşitli nedenler Mersini 1920-1950 yılları arsında bir durgunluk dönemi
geçirmesine neden olmuştur. Mersin'in ikinci kentleşme ve gelişme süreci 1950'li
yıllardan itibaren başlamıştır. Mersin limanının Hollanda Kraliyet Liman Şirketi
tarafından yenilenip 1962 yılında hizmete açılması, Ataş Rafinerisinin 1962 yılında
hizmete girmesi ile birlikte sanayi sektöründe ki gelişmeler, küçük büyük birçok
ticari işletmenin kurulması, 1980 sonrası inşaat sektörünün hız kazanması ve
günümüze kadar devam etmesi, üniversitelerin açılması, kentin ılıman iklime sahip
olması, diğer kentlerden yaşamın daha ucuz olması, hem sanayi hem de tarım kenti
olması Mersin'i cazip hale getirmiş başta Doğu ve Güneydoğu Anadolu olmak üzere
birçok ilden göç almıştır. Mersin'deki ilk apartmanlaşma sürecinin başlama tarihini
bazı kaynaklar 1960 yılını verirken diğer birçok kaynak 1970 yılını işaret etmektedir.
Mersin'de apartmanlaşma süreci mahalle olgusundaki değişimin başlangıcını
oluşturmuştur. Kalabalıklaşan nüfusla birlikte önce kıyı bandı yüksek konutlarla
tamamen doldurulmaya başlanmış kentin doğu ve kuzey kesiminde arsaların
parsellere bölünerek satılması diğer taraftan yüksek katlı apartmanların hız kesmeden
devam etmesi kentte ikili bir yapılaşma ve farklı mahalle oluşumlarının önünü
açmıştır. Kente bir taraftan mahalle ve komşuluk ilişkileri devam ederken toplu
konut ve lüks sitelerin bulunduğu alanlarda bir birinden habersiz sadece aynı alanları
paylaşan insanların birlikte yaşadıkları yeni mahalle ve yerleşim alanları oluşmaya
başlamıştır. Bu çalışmanın konusu olan Mersin Kentinde Mahalle Olgusundaki
Değişim Süreci, değişen ve gelişen teknolojik ekonomik gelişmeler, bu gelişmelerle
birlikte alım gücünün artması, alıcı isteklerinin değişmesi ile birlikte mahalle
yapısındaki değişimi ele alınacaktır.
Anahtar Kelimeler: Mahalle, Göç, Mersin'in Kentsel Gelişimi, Mersin'de
Mahalle Değişim Süreci.

Abstract:
This study examines the neighbourhood as an unit of integration in a historical
perspective and in the specific context of Mersin with regards to the changing and
developing social and spatial mobility along with technological progress. While the
neighborhood has been the determinant of human relations in the shaping of cities, as
of today we argue that the neighborhood as a concept has been modified dün to new
structures. We can speak of a order of neighborhood as it is directly or indirectly the
area of communication and interaction with other people. In today's globalizing
World the exchange of human relations means the transformation of spaces and
whole social life. Mersin in a changing and developing World, has been able to
find its place since its foundation. Mersin's historical development started to take its
place in the world market, showing a different development scheme with regards to
other Ottoman cities, containing many cultures in it and after the port of Tarsus was
filled with alluvium and lost its functionality the ships and boats that came to the
Mediterranean started with the berthing of Mersin port. In 1840, Mersin became a
village connected to the Gokçeli township in the province of Tarsus in the state of
Adana. In 1851 it became a township center in the same province, in 1877 it became
a province center and in 1888 it was a provincial center. Shortly after, there has been
an increase in the demographic structure in the rapidly developing city. According to
the first population census in Turkey in 1927, the population of Mersin was 211,543
people. From the 1950s onwards, with the beginning of the industrialization process
of cities, migrations from rural areas and cities took place in order to find jobs in
factories opened in other cities. After the First World War, the War of Independence,
the post-war population loss, the seperation of the non-Muslims living in the city and
dealing with trade, the participation of the province Hatay to Turkey in 1939 and the
shifting of the port activities in Mersin to İskenderun port and such various reasons
caused a period of stagnation for Mersin between the years 1920-1950. Mersin's
second urbanization and development process started after 1950's. The opening of
the port of Mersin in 1962 renovated by Dutch Royal Port Company, With the
commissioning of the Ataş Refinery in 1962 developments in the industrial sector,
the establishment of many small and large commercial enterprises, the acceleration
of the construction sector after 1980 which continued until today, opening of the
universities, the temperate climate in the city, life being cheaper than other cities, 
vii
being both industrial and agricultural city made Mersin attractive and many migrants,
mainly from Eastern and Southeastern Anatolia cities, have migrated. While the
starting date of the first apartment building in Mersin was given in 1960, some other
sources point to 1970's. The process of apartment building in Mersin was the
beginning of the change in the neighborhood. With the crowded population, first the
coastal belt started to be filled with high residences, the lands in the eastern and
northern part of the city were divided into parcels and sold, on the other hand the
high-rise apartments continued without slowing down opened up a dual structure and
different neighborhood formations in the city. On one side of the city neighborhood
and neighborliness relations continue on the other side in areas where mass housing
and luxury sites are located new neighborhoods and settlements inhabited by people
who are unaware of each other and share only the same areas have begun to ocur.
The Process of Change in the Neighborhood Situation in Mersin City, which is the
subject of this study, changing and developing technological economic
developments, increase in purchasing power with these developments, the change of
buyer requests and the change of neighborhood structure will be discussed/ handled.
Key Words: Neighborhood, Migration, Urban Development of Mersin,
Neighborhood Change Process in Mersin.