Sosyal baskınlık yönelimi, sistemi meşrulaştırma ve göreli yoksunluk arasındaki ilişkiler: Etiyopya ve Türkiye örnekleminde bir inceleme
The relationship between social dominance orientation, system justification, and relative deprivation: An investigation on Etopian and Turkish sample
Yazar: YASİN MOHAMMED ALI
Danışman: PROF. DR. DERYA HASTA
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Sosyal Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Bu araştırmanın amacı, Etiyopya'daki siyaset sisteminde büyük rol oynayan, en
kalabalık ve en rekabetçi üç etnik grup olan Oromo, Amhara ve Tigrayları sosyal
baskınlık yönelimi, göreli yoksunluk ve sistemi meşrulaştırma açısından
karşılaştırmaktır. Aynı zamanda söz konusu üç grupta yer alan Müslüman ve Hristiyan
katılımcılar da sosyal baskınlık yönelimi, göreli yoksunluk ve sistemi meşrulaştırma
açısından karşılaştırılmışlardır. Araştırmanın diğer bir amacı, sosyal baskınlık yönelimi
ve göreli yoksunluk arasındaki ilişkide sistemi meşrulaştırmanın aracı rol oynayıp
oynamadığını bulmaktır. Ayrıca, bu araştırma sosyal baskınlık yönelimi ve göreli
yoksunluk düzeyleri arasındaki ilişkide grup statüsü düzenleyici rol oynayıp
oynamadığını test etmiştir. Araştırmanın son amacı ise söz konusu değişkenler
açısından uzun yıllar boyunca Cumhuriyetle yönetilmiş olan Türkiye ve Etiyopya'yı
karşılaştırmaktır.
Bu çalışmaya 551 lisans öğrencisi (Etiyopya'dan 301 ve Türkiye'den 249)
katılmıştır. Araştırmanın verileri, Demografik Bilgi Formu, Sosyal Baskınlık Yönelimi
Ölçeği, Sistemi Meşrulaştırma Ölçeği, Algılanan Etnik Göreli Yoksunluk Ölçeği ve
Algılanan Din Göreli Yoksunluk Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Ölçekler araştırmacı
tarafından Etiyopya diline uyarlanmış, güvenirlik ve geçerlik testleri yapılmıştır.
Etiyopyalı katılımcıların Türkiyeli katılımcılardan daha yüksek sosyal baskınlık
yönelimi, sistemi meşrulaştırma ve etnik göreli yoksunluk düzeyi sahip oldukları
görülmektedir. Etiyopya'nın en baskın dini grubunu temsil eden Ortodoks Hristiyanlığa
üye olan katılımcıların sosyal baskınlık yönelimi ve sistemi meşrulaştırma düzeyinin alt
grubunu temsil eden Müslüman ve Protestan Hristiyan katılımcılardan anlamlı olarak
daha yüksek olduğu görülürken, dini göreli yoksunluk ve etnik göreli yoksunluk
düzeylerin ise en düşük olduğu görülmektedir. Tigre etnik grubundan gelmiş
katılımcılar, sistemi meşrulaştırma ve sosyal baskınlık yönelimi'nde en yüksek; dini
göreli yoksunluk ve etnik göreli yoksunluk'ta ise anlamlı olarak en düşük puana
sahiptir. Hem Etiyopya'daki çalışmada hem de Türkiye'deki çalışmada sistemi
meşrulaştırma'nın sosyal baskınlık yönelimi ile dini göreli yoksunluk/etnik göreli
yoksunluk arasındaki ilişkide aracı rol oynadığı anlaşılmaktadır. Düşük statülü dini
grupta sosyal baskınlık yöneliminin dini göreli yoksunluğu negatif yönde ve anlamlı
olarak yordadığı anlaşılmaktadır. Yüksek statülü etnik grupta sosyal baskınlık
yöneliminin etnik göreli yoksunluğu pozitif yönde ve anlamlı olarak yordadığı
anlaşılmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Sosyal Baskınlık Yönelimi, Sosyal Baskınlık, Sistemi
Meşrulaştırma, Din Göreli Yoksunluk, Etnik Göreli Yoksunluk, Sosyal Statü

Abstract:
This research aimed to compare the Oromo, Amhara, and Tigray, the
three most populous and competitive ethnic groups in Ethiopia, that play a significant role
in the country's political system in terms of the level of social dominance
orientation, relative deprivation, and system justification. Furthermore, Muslims and
Christian participants in these three groups were compared regarding social dominance
orientation, relative deprivation, and system justification. Another aim of the research
was to determine whether system justification plays a mediating role in the relationship
between social dominance orientation and relative deprivation. In addition, this study
tested whether group status moderates the relationship between social
dominance orientation and relative deprivation levels. The final aim of the research was
to compare a more democratic and stable Turkey with Ethiopia regarding the variables
under study.
551 undergraduate students (301 from Ethiopia and 249 from Turkey)
participated in this study. The data of the study were collected using Demographic
Information Form, Social Dominance Orientation Scale, System Justification Scale,
Perceived Ethnic Relative Deprivation Scale and Perceived Religion Relative
Deprivation Scale. The researcher adapted the scales to the Ethiopian language,
and reliability and validity tests were conducted.
It is seen that Ethiopian participants have higher SBY, SM, and EGY levels than
Turkish participants. Orthodox Christianity participants, who represent
Ethiopia's most dominant religious group scored higher in System
justification, Social Dominance Orientation, and Relative Deprivation than
the Muslim and Protestant Christian participants, who represented the subordinate groups
in the country. But they, the Orthodox participants, scored the lowest in Ethnic and
religious relative deprivations.
Participants from the Tigre ethnic group significantly scored the highest on
System Justification and Social dominance orientation and significantly lower on Ethnic
and religious relative deprivations. In both studies conducted in Ethiopia and Turkey, it
is confirmed that System Justification played a mediating role in the relationship
between Social dominance orientation and Ethnic and religious relative deprivations. It
is understood that social dominance orientation in the low-status Religion group
predicted relative religious deprivation negatively and significantly. It is understood that
in the high-status ethnic group, social dominance orientation predicts ethnic relative
deprivation positively and significantly.
Keywords: Social Dominance Orientation, Social Dominance, System Justification,
Religious Relative Deprivation, Ethnic Relative Deprivation, Social Status