Kültür politikalarında sanat aracısı olarak orkestra: İstanbul Devlet Senfoni Orkestrası örneği
Orchestra as an art agent in cultural policies: The example of Istanbul State Symphony Orchestra
Yazar: ENGİN ŞEN
Danışman: DOÇ. DR. ZEYNEP GONCA İNCEDERE
İstanbul Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Müzikoloji ve Müzik Teorisi Ana Bilim Dalı / Müzikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Müzik = Music
Dizin: Kültür politikası = Cultural policy ; Orkestra = Orchestra ; Sanat = Art ; İstanbul Devlet Senfoni Orkestrası = İstanbul State Symphony Orchestra

Özet:
Orkestralar tarihin her döneminde kültür sanat hayatının önemli parçalarından biri olmuştur. Kültür politikalarında etkin bir şekilde rol alan orkestralar dünyada olduğu gibi Türkiye'de de sanat aracıları olarak varlıklarını sürdürmektedirler. Muzıka-i Hümayün'den günümüze kadar geçen süreçte çoksesli batı müziği orkestraları kurulmaya devam etmiş, cumhuriyetin ilanından sonra ilk olarak yerel yönetime bağlı İstanbul Şehir Orkestrası kurulmuştur. İstanbul'un kültür sanat hayatına önemli katkıları olan bu orkestranın devamında ise İstanbul Devlet Senfoni Orkestrası kurularak uzun yıllardır birçok konuk solist ve şef ile düzenli konserler gerçekleştirilmektedir. 1980'li yıllar sonrası kültürel endüstri kavramının gelişmesi ile birlikte dünyada kültür sanat alanında birtakım özelleştirmeler gerçekleştirilmeye başlanmıştır. Bu özelleştirmeler ile birlikte dünyada olduğu gibi Türkiye'de de özel şirketlerin kültür sanat politikalarına katılma süreci orkestralar, sanat galerileri, konser evleri kurularak başlamıştır. 1990'lı yılların sonunda ilk vakıf orkestraları kurulmuş ve bunu takip eden süreçte yerel yönetimlerin kurduğu gençlik ve oda orkestraları 2000'li yılların ilk çeyreğinde artış göstermiştir. Kültür politikalarında sanat aracısı olarak kullanılan orkestralar hem özel vakıflar tarafından hem de devlet yönetiminde kurularak milli kültürel değerlerin tanıtılması ve klasik batı müziği eserlerinin   çalışmalarına devam etmektedir. Çalışmanın örneklemini oluşturan İstanbul Devlet Senfoni Orkestrası ise kurulduğu 1972 yılından bu yana düzenli konserlerine devam etmekte, tüm bu süreçten günümüze kadar birçok ünlü şef ve konuk solist sanatçılarla çalışmıştır. Cumhuriyetin ilanından günümüze kadar dönemsel olarak kültür sanat politikaları incelenmiş, karşılaşılan problemler, yapılan yenilikler ve orkestraların tüm bu süreç içerisindeki oluşum modelleri araştırılmıştır. Tüm bu araştırmalar yapılırken örnek olarak İstanbul Devlet Senfoni Orkestrası tarihsel ve müzikal bağlamda ele alınmıştır. Bu çalışmada sosyal bilimler alanında sıkça tartışılan sanatın hükümetleşmesi konusu dünya üzerinde hakim olan kültürel endüstri sonucu meydana gelen özelleştirmeler ve yine sıkça tartışılan popülizm kavramları üzerinden ele alınmıştır. Araştırmada literatür taraması ve kişisel görüşme yöntemi kullanılmış olup, Türkiye'de ki çoksesli batı müziği orkestraları hakkında bilgiler verilerek yine bu çalışmada örneklem olarak yer alan İstanbul Devlet Senfoni Orkestrası'nın tarihi ve repertuvar incelemesi üzerine bilgiler yer almaktadır.

Abstract:
Orchestras have been one of the crucial parts of cultural and artistic life in periods of history. Orchestras play an active role in cultural policies and continue to exist as art mediators in Turkey as well as in the world. After the proclamation of the Republic, the Istanbul City Orchestra was first established under the local government. The Istanbul State Symphony Orchestra has been established and performed regular concerts with many guest soloists and conductors have been held for many years. After 1980s, with the development of cultural industry, a number of privatizations in the field of culture and art began to be realized in the world. By privatizations, the process of participation in the cultural and artistic policies of private companies in Turkey, as well as in the world, began by establishing orchestras, art galleries, concert houses. At the end of the 1990s, the first foundation orchestras were established, and in the process that followed, youth and chamber orchestras established by local authorities increased in the first quarter of the 2000s. Orchestras used as art mediators in cultural policies are established both by private foundations and under state administration and continue to work on the promotion of national cultural values and works of European Art Music. The Istanbul State Symphony Orchestra, which is a sample of the work, has been continuing its regular concerts since 1972, and has worked with many famous conductors and guest soloists since this entire process to the present day. Since the proclamation of the Republic to the present day, culture and art policies have been examined periodically, problems encountered, innovations made and models of formation of orchestras in this process have been investigated. As an example, the Istanbul State Symphony Orchestra has been considered in historical and musical context. In this study, the subject to governmentalization of art, which is frequently discussed in the field of social sciences, is discussed through the privatization resulting from the cultural industry that dominates the world and the concepts of populism that are often discussed. In this study, the literature review and interviews were used and information about multi-purpose Western music orchestras in Turkey is given and information about the history and repertory review of the Istanbul State Symphony Orchestra is included as the case.