Geç Antikçağ'da Theosebes'ler. Tarih ve inançlar
The god-fearers/theosebes in late antiquity. History and beliefs
Yazar: TUĞRUL KURT
Danışman: PROF. DR. KÜRŞAD DEMİRCİ
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Dinler Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Din = Religion
Dizin: Dinler tarihi = History of religions ; Geç Antik Dönem = Late Antigue Period ; Haniflik = Haniflik ; Hristiyanlık = Christianity ; Theosebes = Theosebes ; Yahudilik = Judaism ; İnançlar = Beliefs

Özet:
Theosebes'ler, M.Ö 1. yüzyıldan M.S 4.yy'a kadar Akdeniz coğrafyasında ortaya çıkan ve kendilerine ait bir takım inançları olduğu varsayılan Yahudi sempatizanı Paganlardır. Diaspora Yahudilerinin kimliklerinin korunmasına katkıda bulunacak şekilde, Grek kültürüyle onlar arasında bir köprü vazifesi gören Theosebes'ler, Pavlus 'la birlikte Gentile- Hıristiyanlığı denilen anlayışın yayılmasına etki eden temel faktörlerden birisi olmuşlardır. Özellikle Yeni Ahit'in Resullerin İşlerinde phoubemenoi ve sebomenoi ton theon kavramlarıyla ifade edilen Theosebeslerin Pavlus'un ilk muhatapları arasında yer aldıkları belirtilir. Grekçe "Theosebes" kelimesi Türkçe'de "tanrıdan korkanlar" anlamına gelir ve Roma hudutları içerisinde şekillenen "Pagan Monoteizmi" veya "Theos Hypsistos" (Ulu tanrı) inancının adeta bir uzantısı olarak kendini önce Yahudilik'te, sonra ise Hıristiyanlık'ta gösterir. Bunun haricinde Arap Yarımadasında İslam'ın doğuşunda yine etkin olmuşlardır. Kitab-ı Mukaddes'in Süryanice tercümesinde (Peşitta'da) Theosebes'leri ifade etmek için kullanılan hanpa kelimesi, Haniflerle ilişkili olabileceklerine dair bir ipucu sunmaktadır. Theosebes'lerin izleri M.S 5.yy'dan itibaren takip edilememektedir. Muhtemelen bu gruplar zaman içerisinde Yahudilik, Hıristiyanlık ve İslam'a asimile olarak ortadan kalkmışlardır.


Anahtar kelimeler: Theosebes, Theos Hypsistos, Yahudilik, Gentile- Hıristiyanlığı,Hanif, Geç Antikçağ

Abstract:
The Theosebes are jewish sympathisant pagans being held to have some beliefs and rituals of their own, emerged between the 1st B.C and the 4.th century A.D in the Mediterranean area. The Theosebes which were bridges between the Greek culture and the diaspora Jews who benefited from them in order to save their own identity. Probably early Christianity started its mission among the Theosebes. Named as 'phoubemenoi' and 'sebomenoi ton theon' in Acts, they are especially marked as being the first addressees of Paul. The greek term ''Theosebes'' means "God-Fearers" and it has, as a extension of the Pagan Monotheism and Theos Hypsistos cult, occured within the Roman borders, revealed itself first in Judaism and later in Christianity. Beside this the Theosebes  also have been pre-valent during the birth of Islam in the Arabian peninsula. The syriac term 'hanpa', which was used to express the Theosebes, arouses suspicion of a relationship to the term Hanif. Traces of the Theosebes vanished themselves after the 5th century A.D. Presumably this group has assimilated with Judaism, Christianity and Islam and disappeared.



Keywords: Theosebes, Theos Hypsistos, Judaism, Gentile Christianity, Hanif, Late Antiquity