Enerji, çevre ve sürdürülebilir kalkınma bağlamında küresel iklim değişikliği sorunsalı ve Kyoto protokolü: Türkiye analizi
The issue of global climate change and Kyoto protocol in the context of energy, environment and sustainable development: The Turkish case
Yazar: DAMLA AYHAN
Danışman: PROF. DR. MÜFİT AKYÜZ
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / Uluslararası İktisat Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Ekonomi = Economics ; Enerji = Energy
Dizin: Enerji = Energy ; Enerji kaynakları = Energy resources ; Kyoto Protokolü = Kyoto Protocal ; Sürdürülebilir kalkınma = Sustainable development ; Yenilenebilir enerji kaynakları = Renewable energy resources ; Çevre = Environment ; İklim değişikliği = Climate change

Özet:
Küresel iklim değişikliği sorunsalı, günümüzün en büyük küresel problemlerinden biridir. 1970'li yıllarda yaşanan enerji krizleri ve çevre konusunda artan bilinçle birlikte gündeme gelmeye başlayan bu problem, sadece kalkınma kavramının içeriğini değiştirmekle kalmamış, aynı zamanda o yıllardan günümüze yenilenemez enerji kaynaklarında bir dönüşümün başlamasına neden olmuştur. Hızlı nüfus artışı, yenilenemez enerji kaynaklarının tükeniyor olması ve küresel iklim değişikliğiyle ilgili giderek artan bilinçle birlikte, geleneksel kalkınma anlayışı yerini sürdürülebilir kalkınma anlayışına bırakırken, yenilenemez enerji kaynaklarından yenilenebilir enerji kaynaklarına doğru, enerji yapısı ve tercihleri de değişime uğramıştır. Dönüşen bu yapı ve problemin küresel nitelikte olması devletlerin sınırlarını ortadan kaldırmış, uluslararası işbirliğini gerektirmiş, dolayısıyla devreye bazı yeni uluslararası aktörler girmiştir. Aynı zamanda bu yapı, gelişmekte olan ülkelerle gelişmiş ülkeler arasında bazı çatışmaların da yaşanmasına neden olmuştur. Çalışmamızda Hükümetlerarası Organizasyonlar kapsamında incelenen Birleşmiş Milletler, günümüzde dünyada enerji ve çevreyle ilgili çalışmalar yürüten uluslararası aktörlerin başında gelmektedir. Bu çalışma ile genelde gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin ve özelde Türkiye'nin, Birleşmiş Milletler kapsamında imzalanan ve yürütülen Kyoto Protokolü karşısındaki tutumu ve Protokol'ün bu ülkelere olan pozitif ve negatif etkileri incelenmeye çalışılmıştır. Ayrıca Türkiye'nin enerji ve iklim değişikliği politikaları incelenerek hem Protokol sürecinde hem de Protokol sonrası -2012 sonrası- dönemde izleyeceği politikalar ve bu konuda uluslararası arenada günümüz ve gelecekteki konumunun anlaşılması amaçlanmıştır. Bu bağlamda özellikle gelişmekte olan ülkelerin Kyoto Protokolü'ne taraf olup olmamasının, Protokol'ün bu ülkelerin ekonomik kalkınmalarına katkı sağlayıp sağlamayacağıyla ilişkili olduğu ve Protokol'e taraf olmanın özellikle Türkiye'nin kalkınmasına bir tehdit oluşturmayacağı görülmüştür. Türkiye'nin Protokol kapsamında izleyeceği politikalar, doğru uygulandığı takdirde, ülkenin enerjide dışa olan bağımlılığını azaltmaya da yardımcı olacaktır.

Abstract:
The problem of global climate change is one of the biggest global problems of our present-day. This problem, which has become a current issue because of the energy crisis happened in 1970s and the raising consciousness on environment, not only changed the content of the development notion but also led to a transformation of the non-renewable energy resources. With the rapid population growth, using up the non-renewable energy resources and the raising consciousness on global climate change, while traditional development comprehension has yielded to sustainable development, energy structure and preferences have also changed from non-renewable energy resources to renewable energy resources. As this changed pattern and problem are global, they have removed the borders among the governments, required international cooperation and thus, new international actors stepped in. This pattern has also caused some conflicts between developing and developed countries. United Nations, which is considered as Intergovernmental Organization in our study, is the leading international actor carrying out works on energy and environment in the world. In this study, the attitude of the developed and developing countries?, especially Turkey?s, towards the Kyoto Protocol signed within the scope of United Nations and the positive and the negative effects of the Protocol on these countries are investigated. Moreover, while Turkey?s policy on energy and climate change is investigated, the policies Turkey will pursue both during and after the protocol ? after 2012 ? and understanding the objective of our present and future situation in the international arena is investigated. In this sense, it has been observed that the Protocol?s contributing or not contributing to the economy of the developing countries? correlates with these countries being a side of the Protocol or not and it has also been observed that to be on the side of the Protocol is not a threat for Turkey?s development. The policies that Turkey will pursue within the scope of the Protocol, if applied correctly, will help the country reduce foreign energy dependency.