Deneyimsel Gestalt sanat terapisinde spiritüel dönüşüm süreci
Spiritiual transformation process in experiential Gestalt Art Therapy
Yazar: FATMA GÜLSÜM HEKİMOĞLU
Danışman: PROF. DR. RECEP YAPAREL
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Felsefe ve Din Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion ; Psikoloji = Psychology

Özet:
Sanat terapisi, sanat eşliğinde kendini tanımayı, keşfetmeyi, içsel çatışmaları çözmeyi, iyi oluş halini geliştirmeyi ve sürdürülebilir kılmayı, travmaları şifalandırmayı, duygu, düşünce ve hisleri dışa vurmayı sağlayan bir terapi yöntemidir. Ayrıca dışa vurulan sanatsal ürünün estetik değerinden ziyade iyileşme sürecine önem veren, söz ile açıklanması, tarif edilmesi mümkün olmayan, kelimelerle ifadesinin yetersiz kalacağı deneyimlere yaratıcı süreçte anlam bulunmasına ve imge oluşturma deneyimlerinin paylaşılmasına yardımcı olabilen bir yoldur. Sanat terapisinin oluşum sürecine bakıldığında sistemli olarak İkinci Dünya Savaşının yıkıcı ve derin etkilerini azaltmak amacıyla, spiritüel yenilenme ve bütünsel bir sağaltım aracı olarak kullanıldığı anlaşılmaktadır. Bu durum, kendisini şamanik uygulamalarda, ritüellerde ve dinsel ögelerde gösteren sanatın, söz ile ifadeyi aşan spiritüel boyutun dışa vurumuna olanak tanıdığına işaret etmektedir. Sanat ile spiritüelliğin bu anlamlı bütünlüğü araştırmamızda spiritüel dönüşümün, Gestalt Sanat Terapisinin yöntem ve teknikleriyle mümkün olabileceği varsayımına temel oluşturmaktadır.
Eylem araştırması yöntemi ve fenomenolojik değerlendirme yaklaşımı kullanılan araştırmamızda üç kadın katılımcıya on dört hafta süren eylem planı (yönerge) uygulanmıştır. Süreç içerisinde katılımcıların sanat terapisinin teknikleriyle dışa vurdukları resimler, karalama çizimleri, kolaj çalışmaları, beden çalışmaları, danslar, merkezlenme ve nefes çalışmaları fotoğraflanmıştır ve oturumlar sona erdikten sonra e-posta yoluyla sorular yöneltilerek elde edilen
veriler, uygulama sürecinin spiritüel dönüşüme yönelik muhtemel rolünün ve etkisinin saptanması için kullanılmıştır. Veriler, gestalt terapisinin temel kavramlarıyla çözümlenmiş ve dönüşümün adımları detaylı şekilde gösterilmeye çalışılmıştır.
Spiritüel dönüşüm, kademeli olarak ve bir süreç içerisinde gerçekleşmektedir. Spiritüel boyutu kapsayan Gestalt sanat terapisi deneyiminin, spiritüel duygu ve hislerin, yaşamda yürünmesi gereken yeni yolların ve keşfedilmesi gereken potansiyellerin açığa çıkmasında erişim kaynağı olduğuna tanıklık edilmiştir. Katılımcılar spiritüel ihtiyaçlarını nasıl karşılayacağı ve nasıl besleyeceği konusunda farkındalık kazanmış ve spiritüel boyutu dışarıda ve orada aramaktan ziyade iç dünyalarında deneyimsel olarak keşfederek şimdi ve burada var olduğuna tanıklık etmişlerdir. Buna ek olarak uygulama sürecinin bireylerin bütün boyutlarının dönüşmesine yönelik önemli bir rolünün olduğu da deneyimlenmiştir. Bireylerin şimdi ve burada olmasına, farkındalıklar kazanmasına, krizleri fırsata dönüştürmesine, bölünen parçalarını bütünleştirmesine, tamamlanmamış deneyimlerini tamamlamasına, kutuplarını (zıtlıklarını) sahiplenmesine, kaliteli temaslar inşa etmesine, potansiyellerinin farkına varmasına, bilinçlerinin yükselmesine, bütünsel bakış açıları kazanmasına, yaşam amaçlarını keşfetmesine, olgunluk seviyesinin ve yetişkinlik bilincinin yükselmesine, anlam bulmalarına imkan tanıdığı ve destek olduğu gösterilmiştir.

Abstract:
Art therapy is a therapy method that enables self-knowledge and discovery through art, resolving internal conflicts, improving and sustaining well- being, healing traumas, and expressing emotions, thoughts, and feelings. In addition, it is a way that gives importance to the healing process rather than the aesthetic value of the artistic product expressed and can help find meaning in the creative process and share image-making experiences for experiences that cannot be explained or described in words. When we look at the formation process of art therapy, it is understood that it was systematically used as a tool of spiritual renewal and holistic treatment to reduce the destructive and profound effects of the Second World War. This indicates that art, which manifests itself in shamanic practices, rituals, and religious elements, allows the expression of the spiritual dimension beyond verbal expression. This meaningful unity of art and spirituality forms the basis for the assumption in our research that spiritual transformation is possible with the methods and techniques of Gestalt Art Therapy.
In our research, where the action research method and phenomenological evaluation approach were used, an action plan lasting fourteen weeks was applied to three female participants. During the process, the paintings, doodle drawings, collage works, physical practices, dances, centering, and breathing exercises that the participants expressed with the techniques of art therapy were photographed, and the data obtained by asking questions via e-mail after the sessions ended was used for detecting the possible role and impact of this practical process on
spiritual transformation. The data were analyzed with the basic concepts of Gestalt Therapy and the transformation steps were tried to be shown in detail.
Spiritual transformation occurs gradually and within a process. It has been witnessed that the Gestalt art therapy experience, which includes the spiritual dimension, is a source of access to reveal spiritual feelings and emotions, new paths to be walked in life, and potential to be discovered. Participants gained awareness of how to meet and nourish their spiritual needs and witnessed that the spiritual dimension exists here and now by experientially exploring it in their inner world rather than looking for it outside. In addition, it has been experienced that the implementation process has an important role in transforming all dimensions of individuals. It helps individuals to be here and now, to gain awareness, to turn crises into opportunities, to integrate their divided parts, to complete their incomplete experiences, to own their polarities of personality, to build quality contacts, to realize their potential, to raise their consciousness, to gain holistic perspectives, to discover their life goals, to increase their level of maturity. It has been shown that it enables and supports the rise of adult consciousness and finding meaning.