Çalışma yaşam kalitesinin iş tatmini, örgütsel bağlılık ve işten ayrılma niyeti ile ilişkisinde iş yükü ve lider-üye etkileşiminin rolü
The role of workload and leader-member exchangein the relationship between quality of working life and job satisfaction, organizational commitment, and turnover intention
Yazar: MELİH ALTAY
Danışman: DOÇ. DR. ÖMER TURUNÇ
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations
Dizin: Lider-üye etkileşimi = Leader-member exchange ; Örgütsel bağlılık = Organizational commitment ; İş doyumu = Job satisfaction ; İş hayatı kalitesi = Quality of work life ; İş yükü = Workload ; İşten ayrılma niyeti = Turnover intention

Özet:
Örgüt ve işgörenlerin menfaatlerinin ortak paydasını oluşturan çalışma yaşam kalitesi; bireylerin örgüte bağlılığı, tatmin düzeyini ve performansı artırırken, örgütün etkinliğine de katkıda bulunabilmektedir. Yazın taramasında genellikle çalışma yaşam kalitesinin bir veya birkaç değişkenle olan ilişkilerinin incelendiği, öncül ve ardıllarına yönelik kapsamlı çalışmaların ise nadiren yapıldığı gözlenmiştir. Ayrıca iş yükü sorunun çalışma yaşam kalitesine etkisinde, lider-üye etkileşiminin rolünün sorgulandığı bir araştırmaya rastlanmamıştır. Örgütler için anahtar role sahip olan bu unsurların çok değişkenli bir modelde sorgulanmasının yazına katkı sağlayacağı düşünülmüştür.
Bu doğrultuda çalışmamızda; iş yükü, çalışma yaşam kalitesi ve lider-üye etkileşiminin, örgütsel bağlılık, iş tatmini ve işten ayrılma niyeti üzerindeki etkisini bütüncül bir biçimde ortaya koymayı amaçlanmıştır. Araştırmada; Ankara ve İstnabul'da çalışan 506 özel güvenlik personelinden anket yöntemiyle veriler toplanmıştır. Elde edilen verileri analiz etmek üzere t-testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), korelasyon, regresyon analizleri Sobel testi ve yapısal esitlik modellemesinden faydalalanılmıştır.
Analizler neticesinde, iş yükü yoğunluğunun; hem çalışma yaşam kalitesini, hem de amirleriyle yaşadıkları lider-üye etkileşim kalitesini olumsuz biçimde etkilediği ve iş yükünün çalışma yaşam kalitesi üzerindeki etkisine lider-üye etkileşimin aracılık ettiği saptanmıştır. Bununla birlikte çalışma yaşam kalitesinin, iş tatmini ve örgütsel bağlılığı olumlu yönde etkilerken; işten ayrılma niyeti olumsuz yönde etkilediği belirlenmiştir. Diğer taraftan örgütsel bağlılığın iş tatminini olumlu yönde etkilerken; işten ayrılma niyetini olumsuz yönde etkilediği bulgusuna ulaşılmıştır. Ayrıca örgütsel bağlılığın çalışma yaşam kalitesi-iş tatmini ve çalışma yaşam kalitesi-işten ayrılma niyeti ilişkisinde kısmî aracılık rolüne sahip olduğu belirlenmiştir. Dolayısıyla araştırmada kurgulanan hipotezler hem kuramsal bazda, hem de istatistiksel olarak desteklenmiştir.

Abstract:
The quality of working life, as a common ground, may contribute to organizational effectiveness while increasing organizational commitment, satisfaction and performance levels. Many researchers, investigated the link between the quality of working life and just one or more variables at the same time. Holistic and integral studies for the antecedents and outcomes are rarely made. Besides little research is found which is examining the role of leader–member exchange on the relationship between workload and quality of working life. Therefore, it is thought that analyzing these elements in a multivariate model can make contributions to relevant literature.
In this regard, the purpose of our research was to examine the effects of workload, quality of working life and leader-member exchange on organizational commitment, job satisfaction and the intention to leave work in a comprehensive and holistic model. Data were collected from 506 private security personnel through the survey method, working in Ankara and İstanbul. Analyzing the obtained data, t-test, one-way variance analysis, correlation and regression analysis were conducted. Sobel testing and structural equalization modelling (SEM) were also used in the study.
Findings revealed that employees'heavy workload condition, has negative effect both on the quality of working life and the quality of the leader-member exchange. Also our model showed that the effect of workloadon thequality of working life is mediated by leader-member exchange. However, the quality of working life, job satisfaction and organizational commitment have negative effect on the turnover intention. On the other hand, it was found that organizational commitment has a positive effect on job satisfaction, while it has negative effect on the turnover intention. Half mediating role of the organizational commitment were detected both in the quality of working life-job satisfaction and the quality of working life-turnover intention relationship. These results provided support for the hypotheses.