Sistem yaklaşımı ve sosyal-ekolojik yaklaşım çerçevesinde oluşturulan kavramsal model temelinde kronik hastalığı olan çocuklar ve ailelerinde psikolojik uyumun yordanması
Prediction of psychological adjustment in children with chronicillness and their families depending on a conceptual model based on systemsperspective and social-ecological approach
Yazar: ILGIN GÖKLER
Danışman: DOÇ. DR. GÜLSEN ERDEN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Bölümü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Uygulamalı Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Aile = Family ; Kronik hastalık = Chronic disease ; Travma = Trauma ; Uyum = Adjustment ; Çocuklar = Children

Özet:
Çocukluk dönemi kronik hastalıklarının yoğun tedavi gerektirmesi, uzun dönemli olası medikal etkilere yol açması ve yaşamsal tehdit taşıması, araştırmacıları, bu hastalıkların travmatik doğası üzerinde çalışma yapmaya yönlendirmiştir. Kronik hastalığı olan çocuklar ve ailelerinde travma sonrası stres belirtileri özellikle üzerinde durulan bir konu haline gelmiştir. Aile Sistemleri Kuramı ile birlikte, kronik hastalıkların etkisinin yalnızca çocuklasınırlı kalmadığı, tüm aile bireylerine yayıldığı konusundaki farkındalık artmıştır. Çocuğun sağlığına ya da yaşamına yönelik tehditler içermesi nedeniyle ağır bir kronik hastalık tanısı, hem çocuk hem de ailesinde travma tepkilerine yol açabilmektedir. Bu araştırmanın amacı, ailelerin yaşam döngüsünü etkileyen travmatik bir yaşantı olarak çocukluk dönemi kronik hastalıklarının, çocuklar ve anne-babalarının depresyon ve travma sonrası stres belirtileri ile ilişkisini çeşitli yordayıcı değişkenler yönünden incelemektir. Araştırmada travmatik stresi yordayan değişkenlerin seçimi önceki kuramlar ve araştırmalara dayanılarak yapılmış ve seçilen değişkenler, sistem yaklaşımı ve sosyal ekolojik yaklaşım çerçevesinde bir kavramsal model içinde entegre edilmişlerdir. Bu model, psikolojik uyumun yordayıcıları olarak demografik özellikler, hastalığın özellikleri (nesnel ve algılanan özellikler), sosyal-ekolojik değişkenler ve çocuğun bireysel özelliklerini içermektedir. Araştırmanın örneklemi kronik hastalığı olan 125 çocuk/egen ve anne-babalarından oluşmaktadır. Veriler, öz-bildirim ölçekleri aracıyla toplanmıştır. Depresyon ve travma sonrası stres belirtileri puanlarının bağımlı değişken olarak ele alındığı analiz hiyerarşik regresyon yöntemiyle yapılmıştır. Bu yolla kavramsal modelde yer yordayıcı değişkenlerin depresyon ve travma sonrası stres belirtilerine katkısına bakılmıştır. Elde edilen bulguların, ailelerle çalışan psikologlar açısından önemli doğurguları olduğuna inanılmaktadır. Kronik hastalığı olan çocuklar ve ailelerine yönelik psikososyal müdahaleler planlanırken, stres kaynaklarının olabildiğinde azaltılması ve destekleyici etkenlerin devreye sokulması önem taşımaktadır.

Abstract:
In line with the developments in medicine, the survival of children with chronic illnesses has increased progressively. However, chronic illnesses still have consequences in terms of the psychosocial well-being. Family Systems Perspective, brought about the realization that a chronic illness does not only impact the individual child, but also transmit its effects to the entire family system. Living with a chronic illness can be considered as an ongoing trauma both for the child and his/her parents. The present study aims to evaluate the psychological adjustment of families of children with chronic illnesses by investigating the emergence of depression and posttraumatic stress symptoms by utilizing a conceptual model. The model incorporates demographics, illness characteristics (objective and appraised), social-ecological variables and child characteristics as predictors of adjustment. The sample consists of 125children living with a chronic illness and their parents. The data has been gathered through the use of self-report questionnaires. Hierarchical Regression Technique was used to analyze the data. The results constitute an initial support for the validity of the proposed conceptual model in predicting depressive and posttraumatic stress symptomatolgy in children with chronic illness and their families. The results are believed to provide a useful framework to organize researchers? and clinicians? thinking about the psychological responses of the families living with chronic illnesses and thefactors that influence them. An improved understanding of the role of different predictive variables, functioning either as risk or protective factors, is expected to be helpful in designing psychosocial interventions for the families.