Özel uzay yatırımlarının uluslararası uzay hukukuna uygunluğunun incelenmesi: "Starlink" Projesi örneği
Examining the compliance of private space investments with international space law: Example of 'Starlink' Project
Yazar: ANIL UĞRAŞ KARA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET ALİ UĞUR
Yalova Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Havacılık ve Uzay Mühendisliği = Aeronautical Engineering ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Projeler = Projects ; Starlink = Starlink ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası politika = International policy ; Uzay = Space ; Uzay endüstrisi = Space industry ; Uzay hukuku = Space law ; Uzay sistemleri = Space systems ; Yatırımlar = Investments

Özet:
Devletler ve özel şirketler tarafından sürdürülen uzay faaliyetleri, teknolojinin de gelişmesiyle birlikte günümüzde birçok alana etki eden sonuçlar doğurmaktadır. Uzay faaliyetlerinin başlangıç noktası, Soğuk Savaş döneminde Amerika Birleşik Devletleri ile Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği arasında gerçekleşen 'uzay yarışı' olarak kabul edilmektedir. Dönemin iki süper gücü tarafından uzay faaliyetleri, güvenlik kaygıları güdülerek bir prestij mücadelesi olarak yürütülmüştür. Uzay teknolojilerinin ve faaliyetlerinin kapsamının gelişmesiyle, özellikle son 20 yıldır özel şirketler de bu alanda aktif aktörler olmaya başlamıştır. Hem devletler hem de bireysel kullanıcılar tarafından özel şirketlerin sunduğu hizmetlerin kullanılması, globalleşmenin de verdiği ivmeyle bir sivil bir uzay sektörünün oluşmasına sebep olmuştur.
Uzay faaliyetlerinde devlet ve diğer aktörlerin çalışmalarına hukuki düzenlemeler getiren Uluslararası uzay hukukunun ana kaynakları, Birleşmiş Milletler gözetiminde Soğuk Savaş döneminde hazırlanan uluslararası anlaşmalardır. Bu anlaşmalar dışında yine Birleşmiş Milletler tarafından uzayın kullanımı konusunda kabul edilen ilkeler de mevcuttur.
Günümüzde uzay faaliyetlerinin ekonomik kazanç hedefleyen firmalar tarafından da yürütülmesi, uzay sektörünün giderek büyüyen bir alan olmasına sebep olmuştur. Dünya genelinde on binlerce firma uzay faaliyetleri kapsamında çalışmalarını gerçekleştirmektedir. Yapılması hedeflenen uzay projeleri dahilinde, gelecek yıllarda uzay alanında yaşanabilecek hukuki ve çevre merkezli sorunlar literatürde tartışılan konulardandır. Bu kapsamda gerçekleşen özel sektör yatırımlarının, uluslararası uzay hukukuna uygunluğu bu çalışma dahilinde incelenmiştir.
Çalışmada literatüre dayalı veri toplama yöntemi kullanılmıştır. Literatür dışı veriler ise uluslararası kuruluşların hazırladığı yıllık raporlardan toplanmıştır. Çalışma genelinde uzay faaliyetlerinin tarihsel gelişiminde devletlerin politikaları, uzay faaliyetlerinin Soğuk Savaş dönemine göre güncel durumu, uzay hukukunu oluşturan ana kaynakların içerikleri, uzay sektörünün dinamikleri incelenerek 'Starlink Projesi' örneğinde değerlendirilmiştir.

Abstract:
Space programs which are carried out by both states and private companies are making significant contributions to the development of technology in many areas. During Cold War years, space activities have started as another venue of competition between the United States and the Soviet Union. In this competition, which is dubbed as 'space race,' both sides carried out space programs with national security concern and prestige as the main motive. Private companies, however, have started to be visible in this sector only after space technologies and capabilities became more sophisticated and available for them. Private investors and states have started to get mutual benefits from services provided by the private contractors whereby the space sector have become truly globalized.
International space law aims to regulate sovereign behaviors of space actors about peaceful use of space and the extent of space projects. United Nations has been the key international institution which spearheaded the emergence of related international documents on which the current version of space law is based. In addition to the international treaties, there are also some other general principles developed by the UN about peaceful use of space.
Private companies have entered the space sector for the obvious purpose of making profit. This fact is the main reasons for accelerated pace of space sector development in recent decades. Currently, there are more than ten thousand private companies working in space sector all over the world. They face many challenges about the future of space, including legal and environmental issues. Within this context, this paper explores whether private sector investments comply with existing international legal regime concerning space.
This study employs qualitative social science research methods. Annual reports of the related international institutions are utilized for data collection. In this study, sovereign state practices, historical developments in space activities, rather chaotic situation of space programs after Cold War era are examined. After pointing out main principles of the treaties regarding space law, the thesis focuses on current dynamics of the space sector are explored by using the example of 'Starlink' Project.