Döviz kurunun para talebi üzerine etkileri: Türkiye örneği
Effects of exchange rate on money demand: Turkey example
Yazar: ZEYNEP ŞAHİN
Danışman: PROF. DR. TAYFUR BAYAT
İnönü Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Para talebi fonksiyonun istikrarı ve belirleyicilerinin belirlenmesi para otoriteleri için para politikası uygulamalarında makroekonomik açıdan büyük önem arz etmektedir. Para talebinin istikrarlı olup olmaması para politikasının etkinliğini de etkiler. Bununla birlikte, para talebinin istikrarına bağlı olarak Merkez bankalarının ara hedefleri de değişebilmektedir. Para talebinin istikrarlı olduğu bir ekonomide merkez bankası para arzını ara hedef olarak seçerken, para talebinin istikrarsız olduğu bir ekonomide faiz hedefini seçebilir. Bu nedenle, para talebinin istikrarlı olup olmadığına dair çeşitli ampirik çalışmalar yapılmıştır. Türkiye için yapılan çalışmaların önemli bir kısmında para talebinin istikrarlı olmadığı görülmüştür.
Çalışmanın amacı Türkiye'de döviz kurunun ve para talebinin belirleyicilerini araştırmak, döviz kurunun para talebini nasıl etkilediğini incelemek ve para talebi ile ilgili çalışmalara katkı sağlamaktır.  Döviz kurunun para talebi üzerine etkileri Türkiye için belli dönemlerde araştırılıp belirlenen testler yapılarak para talebi ile ilgili çalışmalara katkı sağlamaya çalışmaktır. Aralık 2011- Aralık 2023 dönemleri arasında Türkiye ekonomisinde nominal döviz kurunun para talebi fonksiyonunu ne yönde etkilediği araştırılmıştır. Para talebi fonksiyonunda M2 para arzı, 2015 baz yıllı sanayi üretim endeksi, 1 aya kadar vadeli Türk Lirası mevduat faiz oranları ve Amerikan doları nominal alış kuru değişkenleri kullanılmıştır. Ampirik analizlerden Blanchard ve Quah (1988) tarafından öne sürülen uzun dönemli yapısal vektör otoregresyon  modeli kullanılmıştır.  Ampirik analizler sonucunda para talebinin gelir esnekliği istatistiksel olarak anlamsız çıkmaktadır. Para tutmanın fırsat maliyeti olarak faiz oranlarının artması para talebini azaltırken bu durum Keynesyen iktisat teorisi ile örtüşmektedir. Nominal döviz kurunun para talebi üzerindeki negatif olduğu bulgusuna ulaşılmaktadır. 
Anahtar kelimeler: Para talebi, döviz kuru, Yapısal VAR

Abstract:
The stability of the money demand function and its determinants are of great macroeconomic importance for monetary authorities in monetary policy implementation. The stability of money demand also affects the effectiveness of monetary policy. In addition, the intermediate objectives of central banks may also change depending on whether the demand for money is stable or not. In an economy with stable money demand, the central bank may choose money supply as an intermediate target, while in an economy with unstable money demand, it may choose interest rate target. Therefore, various empirical studies have been conducted on whether the demand for money is stable or not. A significant number of studies for Turkey have found that the demand for money is not stable.
The aim of this study is to investigate the determinants of exchange rate and money demand in Turkey, to investigate how exchange rate affects money demand and to contribute to the studies on money demand.  The effects of exchange rate on the demand for money are investigated in certain periods for Turkey and the tests are conducted to contribute to the studies on the demand for money. The effects of the nominal exchange rate on the money demand function in the Turkish economy between December 2011 and December 2023 have been investigated. In the money demand function, M2 money supply, industrial production index with base year 2015, interest rates on Turkish Lira deposits with maturities up to 1 month and the US dollar nominal buying rate are used. The long-run structural vector autoregression model proposed by Blanchard and Quah (1988) is used in the empirical analysis.  As a result of the empirical analysis, the income elasticity of money demand is statistically insignificant. An increase in interest rates as the opportunity cost of holding money decreases the demand for money, which is in line with Keynesian economic theory. It is found that the nominal exchange rate has a negative effect on money demand.
Keywords: Money Demand, Exchange Rate, Structural VAR