Türk ve Mısırlı üniversite öğrencilerin reddetme stratejileri
Refusal speech act in egyptaian Arabic and Turkish
Yazar: OLA MANSOUR
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET KARA
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Arapça = Arabic ; Davet = Invitation ; Dilbilgisi = Grammar ; Dilbilim = Linguistics ; Mısır = Egypt ; Reddetme = Refusal ; Rica = Request ; Söz edimleri = Speech acts ; Türk öğrenciler = Turkish students ; Türkçe eğitimi = Turkish education

Özet:
Bu araştırmanın temel amacı, Mısırlı öğrencilerle Türk öğrencilerin arasında empatik değer puanlarının değişkenlere göre farklılaşıp farklılaşmadığını ve öğrenciler tarafından teklif, rica, davet ve öneri ifadelerinin reddedilmesinde kullanılan stratejileri tespit etmek, bunların incelenmesini ve karşılaştırmasını yapmaktır.  Ek olarak Empatik Değer Ölçeği ile elde edilen puanlar, Arapça ve Türkçe konuşan iki grubun reddetme stratejisi tercihleri arasında ilişki olup olmadığının incelenmesini yapmaktadır. Ayrıca, Arapça ve Türkçe konuşan iki grubun reddetme stratejisi tercihleri üzerindeki etkisinin incelenmesi Arapça ve Türkçe arasında benzer durumlar altında ret sözeyleminin gerçekleştirilme şekli arasındaki benzerliklerin ve farklılıkların tanımlanması amaçlanmaktadır. Bu amaca ulaşabilmek için nicel ve nitel veriler eş zamanlı toplanarak, daha sonra bu bulgular kullanılarak verilerin birbirini destekleyip desteklemediğine bakılarak karma yöntemin zenginleştirilmiş deseni ( Triangulation Design) kullanılmıştır. Bunun için çalışmada Türkiye Türkçesi birinci dil konuşanları ile Mısır Arapçası birinci dil konuşanları üzerinde "Empatik Değer Ölçeği" ile "Söylem Tamamlama Testi" formu uygulanmıştır. Araştırmanın evrenini Mısır Arapçası ve Türkiye Türkçesi konuşanları oluşturmuştur. Evreni ise Mısır Arapçası ve Türkiye Türkçesi konuşanları oluşturmuştur. Araştırmanın örneklemi ise 2014-2015 akademik yılı güz döneminde Gazi Üniversitesinde sayısal ve sözel alanda lisans düzeyindeki 100 öğrenci ile El Ezher Üniversitesi, Ayn Şems Üniversitesi ve Süveyş Kanalı Üniversitesinde sayısal ve sözel alanda lisans düzeyindeki 100 öğrenciden oluşturmuştur. Türkçe ve Arapça konuşanlar evreninden seçilen 100 Türkiye Türkçesi birinci dil konuşan ve 100 Mısır Arapçasını birinci dil olarak konuşan öğrenciye uygulanan bir "Empatik Değer Ölçeği" ile "Söylem Tamamlama Testi" vasıtasıyla Türk ve Mısırlı öğrencilerin cinsiyet, uyruk, sayısal ve sözel olma değişkenlere göre en fazla ve en az kullandıkları reddetme sözeylemlerinin stratejileri elde edilmiş ve bunlar kendi arasında karşılaştırılmıştır. Bu araştırmadan elde edilen veriler ışığında, reddetme stratejilerinin kullanımında Türk erkek ve kız öğrenciler ile Mısırlı erkek ve kız öğrenciler arasında önemli bir farkın olup olmadığına bakıldığında; her iki dili konuşanlar arasında reddetme stratejilerinin kullanımında Türk öğrencilerin Mısırlı öğrencilere göre dolaylılık stratejisini daha fazla kullanmayı tercih ettikleri görülürmektedir. "Dolaylılık kibar, orta ve kaba" stratejilerinden her iki grup en fazla "dolaylılık orta" stratejisini kullanmayı tercih ettikleri görülmektedir. Buradan her iki grubun da aynı dili ve duygular hissetikleri anlaşılmaktadır. Dil-davranış ilişkisi açısından her iki grup arasında bir uyumun var olduğu anlaşılmaktadır. Çalışma, Türk ve Mısırlı öğrencilerin reddetme sözeylemleri ve stratejileri bakımından hem benzer hem de farklı yönlerin olduğunu göstermiştir. Pişmanlık, özür dilerim, kusura bakma gibi veya bahaneler sunmak veya açıklamalar yapmak ricaların reddedilmesinde kullanımı tercih edilen sözeylemler olmuştur. Türk ve Mısırlı öğrenciler tarafından bu sözeylemlerin seçiminde ve muhataplarını reddetme eyleminin gerçekleştirmesinde kendi kültürlerinin etkisi sonucunda ortaya çıkmıştır. Ayrıca reddetme sözeylemlerinin kültür ve bağlama göre değişebildiğini ve farklı yakınlık derecesine sahip akranların birbirlerini reddederken kullandıkları stratejilerin hem kültürler arası hem de aynı kültür içinde değişkenlik gösterebileceği görülmüştür. Araştırmanın sonucunda Türk ve Mısırlı öğrenciler, bir daveti reddederken doğrudan stratejilerden ziyade (Örneğin, hayır ya da olumsuz cevap) daha çok dolaylı stratejileri (Örneğin, açıklama, özür, bahane ya da pişmanlık) kullanmayı tercih ettikleri görülmüştür. Bu açıdan iki grup arasında reddetme stratejilerinin kullanımı bakımından farklılıktan çok benzerliklerin olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Türk ve Mısırlı öğrencilerin reddederken karşılarındakinin yüzüne karşı gücendirici, onu üzen, rencide edici ya da tehditkâr olmayan bir şekilde ifade etmek için genellikle dolaylı stratejiler izlediği sonucu ortaya çıkmıştır. Dolaylı sözeylem aynı zamanda birçok dilde ve kültürde kibarlığı da ifade etmektedir. Diğer bir ifadeyle, tüm öğrenciler tarafından en sık kullanılan stratejiler, bir pişmanlık hissinin ardından gelen ya da öncesindeki bahaneler, açıklamalar ya da gerekçelerdir.

Abstract:
The main aim of this research is to determine whether empathetic value points between Egyptian students and Turkish students vary by variables and which one of strategies used in refusal of offer, request, invitation and advice expressions is mostly and least used by students in both groups and it aims to define similarities and differences among the form of refusal speech act under the similar cases between Arabic and Turkish. 
It is aimed to examine whether there is a relation between refusal strategy preferences of both groups speaking Arabic and Turkish or not with reference to questions in Discourse Completion Test with points obtained from Empathetic Value Scale. Triangulation Design of mixed method was used by considering that whether data support each other or not by collecting qualitative and quantitative data simultaneously and then using these findings in order to achieve this aim. For this, "Empathetic Value Scale" and "Discourse Completion Test" form were applied on those who speak Turkey's Turkish as first language and Egypt's Arabic as first language in this study. Population of the research was consisted of those who speak Turkey's Turkish and Egypt's Arabic; the sampling was consisted of 50 students studying at bachelor's degree level in numeric and verbal fields in Gazi University in 2014-2015 academic year fall semester (totally 100 students aged between 18-30 who speak Turkey's Turkish as first language) and 50 students studying at bachelor's degree level in numeric and verbal fields in El Ezher University, Ayn Şems University and Suez Canal University (100 students aged between 17-26 who speak Egypt's Arabic as first language). Strategies of refusal speech acts which Turkish and Egyptian students used mostly and at least by gender, nationality, numeric and verbal variables were obtained through "Empathetic Value Scale" and "Discourse Completion Test" applied on 100 students who speak Turkey's Turkish as first language and 100 students who speak Egypt's Arabic as first language selected from the population who speaks Turkish and Arabic and these strategies were compared with each other. 
In the research, it is seen that while Turkish male students more prefer to use indirect medium strategy, Egyptian male students prefer to use direct polite, direct medium and indirect polite strategies much more. 
It is seen that while Turkish male students prefer to use direct polite, direct rude and indirect rude strategies, Egyptian male students do not prefer to use these strategies. 
It is seen that while Turkish female students prefer to use direct medium, indirect polite strategies, Egyptian female students prefer to use direct polite and indirect medium strategies. 
It appears that Egyptian female students prefer to use direct rube strategy, Turkish female students prefer to use indirect rude strategy.