Halid Ziya Uşaklıgil'in edebi tenkitleri
The literary critical reviews of Halid Ziya Uşakligil
Yazar: İPEK ŞAHBENDEROĞLU
Danışman: PROF. DR. ABDULLAH UÇMAN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Edebiyatı Bölümü / Yeni Türk Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Edebi eleştiri = Literary criticism ; Edebiyat = Literature ; Eleştiri = Criticism ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Uşaklıgil, Halid Ziya = Uşaklıgil, Halid Ziya ; Yeni Türk edebiyatı = New Turkish literature

Özet:
Halid Ziya Uşaklıgil (1865-1945), Servet-i Fünûn edebiyatı içinde Tevfik Fikret'in şiir alanında yürüttüğü öncülüğü, roman ve hikâye sahasında üstlenmiş, Aşk-ı Memnû, Mâi ve Siyah, Kırık Hayatlar gibi romanlarıyla modern Türk romanının gelişmesine öncülük etmiş, gerek roman gerekse hikâye türlerinde eser vermekle kalmayıp; bu türlerin yapısal özellikleri üzerinde düşünmüş, bu yönde roman türünü hem tarihsel hem de yapısal olarak incelediği Hikâye adlı teorik eseri de Türk edebiyatına kazandırmıştır.ANAHTAR KELİMELER: Halid Ziya Uşaklıgil, Tenkit, Makale, Kırk Yıl, Sanata DairHalid Ziya Uşaklıgil aynı zamanda 1886-1943 yıllarını kapsayan geniş bir dönem içerisinde Hizmet, Servet-i Fünûn, İkdam, Tanin, Peyâm-ı Sabah, Cumhuriyet, Akşam, Son Posta gibi öne çıkan pek çok gazete ve dergide Türk ve Batı edebiyatı üzerine edebî makaleler de kaleme almıştır. Cumhuriyet döneminde yazdığı makaleleri ise Sanata Dair başlığı altında dört kitapta yer almaktadır. Öte yandan bu dönemde yayımlanan Kırk Yıl adlı hâtırâtında, çeşitli mülâkat ve mektuplarında da Türk edebiyatı üzerine değerlendirmeleri mevcuttur.Tezin amacı bu makalelerden yola çıkarak öncü bir yazarın eleştirmen olarak portresinin çizilebilmesidir. Bu kapsamda Arap alfabesiyle basılan gazete ve dergilerdeki makalelerin daha önce bu yönde yapılan çalışmalardan yararlanılıp günümüz harflerine aktarımı yapılmış; Cumhuriyet döneminde yayımlanan makaleleri ayrıca kendisiyle yapılmış mülâkatlar ve mektuplarıyla birlikte değerlendirilip, malzemenin niteliğine uygun bir sınıflandırma yöntemiyle Halid Ziya Uşaklıgil'in Türk Edebiyatında eleştiri tarihine yaptığı katkıları ortaya konulmaya çalışılmıştır.

Abstract:
Halid Ziya Uşaklıgil (1865-1945), was the avant-garde figure in the field of story and novel writing, just as Tevfik Fikret was in poetry writing in Servet-i Fünûn. He was the leading author who developed the style of modern Turkish novel-writing with his novels like Aşk-ı Memnû, Mâi ve Siyah, Kırık Hayatlar, not only he wrote stories and novels, but also he developed ideas on the structures of these two types, as a result he gave his theorical work named Hikâye as a gift to Turkish literature, in which he wrote his historical and structural ideas on novel writing.Halid Ziya Uşaklıgil also wrote literary essays in the long period between 1886-1943, in various newspapers and magazines such as Hizmet, Servet-i Fünûn, İkdam, Tanin,Peyâm-ı Sabah, Cumhuriyet, Akşam, Son Posta which were the most important of their time. His essays that took place in Cumhuriyet were published as four books named Sanata Dair. He also wrote Kırk Yıl, which was published in the same period, and in which he wrote about his observations on Turkish literature, by the help of his many interviews and letters.The aim of this thesis is, to make a portrait of an avant-garde author as a critic, with the existence of these essays. In order to provide this, the essays in the newspapers and magazines which were published in the Arabic alphabet, have been translated into today?s Turkish language, the author?s essays that belong to the Cumhuriyet period, the interviews with him and his letters have been studied, and with an appropriate classification method due to all these materials? qualifications, Uşaklıgil?s contributions to the history of Turkish literature criticism have been emphasized.KEY WORDS: Halid Ziya Uşaklıgil, Criticism, Essay, Kırk Yıl, Sanata Dair