Türkçe organ adlarının yönelim metaforları açısından incelenmesi
Investigation of Turkish body parts in terms of orientation metaphors
Yazar: METİN İLHAN
Danışman: DOÇ. DR. FARUK GÖKÇE
Dicle Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Dilbilim = Linguistics
Dizin: Adlar = Nouns ; Dil bilgisi = Grammar ; Dil bilgisi-isim = Grammar-noun ; Dil bilim = Linguistics ; Organ adları = Names of organs ; Türkçe = Turkish ; Yöneltme = Orientation ; Yönlenme = Orientation

Özet:
Metaforlar, zihin ve dil bağlamında düşüncenin dile yansımış doğal şekilleridir. Bilişsel süreçlerin doğal bir oluşumu olarak ortaya çıkan metaforlar ister bilinçli ister farkında olmadan kullanımıyla dilsel ifadelerde çoğu zaman merkezi konumdadır. Klasik/geleneksel teorinin benimsediği şekliyle metaforlar, ifadede estetik ve retorik terennümlerle bilinçli ve istekli bir kullanımdır. Modern teori ise metaforu, bilişsel süreçlerle kavramlaştırılan hayat ve içindeki durumların dilsel ifadelerdeki tezahürü olarak görmektedir. Klasik teorinin beyanı, düşüncelerin meteforlar olmadan da tam olarak ifade edilebileceği yönündeyken, modern teori metaforlar olmadan düşünce ve tecrübe boyutlarının dilde tam olarak yerini bulamayacağını yönündedir. Bu açıdan metaforlar dilsel bir gerekliliktir. Modern teori bu gerekliliği, dilin göstergelerden meydana gelen yapısıyla beraber metaforların da geniş ölçüde bu yapının içinde yer alması şeklinde açıklamaktadır.

Eldeki çalışmayla modern verilerle yeniden yorumlanan metaforun dil ve biliş ekseni, geleneksel anlayışla beraber gösterilecek Türkçeye yansımalarının nasıl olduğu yine aynı bağlamdan irdelenecektir. Modern teoriler çerçevesinde Türkçedeki organ adları yeni bir bakış açısıyla işlenecek, yönelim metaforlarıyla olan bağı ortaya konulmaya çalışılacaktır. Genel anlamda metaforik anlamların sistematiği üzerinde durulup ve bunun dile yansımaları örneklendirilecektir. Metaforiksel kategoriler hakkında bilgi verilip yönelim metaforları ile bedensel tecrübe boyutunun Türkçe ve diğer dillerde ortaya çıkan organ adlarıyla olan bağı ortaya konulmaya çalışılacaktır. Çalışmamızın iskeletinde bilişsel dilbilimin görüşlerinden faydalanılacak ve bu görüşlerin dile yansımaları irdelenecek. Metinlerden tanıklayacağımız örnekleri vermek suretiyle Türkçedeki organ adları diyakronik-semantik incelemeyle sunulup böylece dilsel işletim sistemi ve farklı semantik oluşumlar ortaya konulacaktır.

Anahtar Sözcükler: Metafor, Bilişsel Dilbilim, Türkçe Organ Adları, Yönelim Metaforları

Abstract:
Metaphors are natural forms of thought reflected in language in the context of mind and language. Metaphors, which emerge as a natural formation of cognitive processes, are often central to linguistic expressions, whether consciously or unintentionally. Metaphors, as adopted by classical / traditional theory, are a conscious and eager use of expression with aesthetic and rhetorical chanting. Modern theory, on the other hand, sees metaphor as the manifestation of life and its situation in linguistic expressions conceptualized by cognitive processes. While classical / traditional theory is that ideas can be expressed fully without metaphors, modern theory argues that without metaphors, the dimensions of thought and experience cannot be fully replaced in this respect, and in this respect metaphors are a linguistic necessity. Modern theory argues that language is composed of indicators, but also includes metaphors to a large extent.

In the present study, the language and cognition axis of the metaphor reinterpreted with modern data will be tried to be shown with the traditional understanding and how it will be reflected in Turkish from the same context. Within the framework of modern theories, the names of organs in Turkish will be studied from a new perspective, and the connection with the orientation metaphors will be revealed. The metaphorical meanings on language will be emphasized. Information about metaphorical categories will be given and the relationship between orientation metaphors and physical experience dimension with body parts in Turkish and some other languages will be tried to be revealed. By giving examples from the texts we will give examples of body parts in Turkish with diacronic- semantic analysis thus linguistic operating system and semantic formations of Turkish will be revealed.

Keywords: Metaphor, Cognitive Linguistics, Turkish Body Parts, Orientation Metaphors