Ovaören Demir Çağı mimarisinin Orta Anadolu Demir Çağı mimari gelenekleri içindeki yeri ve önemi
The place and importance of Ovaören Iron Age architecture in Central Anatolian Iron Age architectural traditions
Yazar: İLKAY AKLAN
Danışman: PROF. DR. SÜLEYMAN YÜCEL ŞENYURT
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Arkeoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Arkeoloji = Archaeology ; Arkeolojik alanlar = Archeological areas ; Arkeolojik yerleşim = Archaeological settlement ; Demir Çağı = Iron Age ; Mimari ögeler = Architectural elements ; Mimari özellikler = Architectural characteristics ; Nevşehir-Gülşehir-Ovaören = Nevşehir-Gülşehir-Ovaören ; Orta Anadolu bölgesi = Central Anatolian region

Özet:
Orta Anadolu Bölgesi'nin jeolojik açıdan zengin Kapadokya Bölümü içerisinde yer alan Ovaören, Nevşehir ili Gülşehir ilçesine bağlı Ovaören kasabasının 2,5 km güneyinde, 3 farklı birimden oluşan arkeolojik bir bütünlüğü temsil etmektedir. "Ovaören Arkeolojik Yerleşim Alanı" olarak da tanımlanan söz konusu alan batıda Topakhöyük ve Teras Alanı, doğuda ise bu birimlere 350 m uzaklıktaki Yassıhöyük'ten oluşmaktadır. Ovaören'de 2007-2021 yılları arasında gerçekleştirilen çalışmalar, 3 birimin kronolojik olarak birbirini tamamlayan nitelikte alanlar olduğunu ortaya koymakla beraber, Topakhöyük ve Teras Alanı'nda Erken ve Orta Tunç Çağı tabakaları, Yassıhöyük'te ise Geç Tunç Çağı ve Demir Çağı tabakaları açığa çıkarılmıştır. Geç Tunç Çağı'nda mimari, seramik ve küçük buluntuları ile Hitit kültürünün temsilcilerinden biri olan Ovaören, Hitit Devleti'nin ortadan kalkması ile sonuçlanan kültürel ve politik değişimden etkilenmiş ve Erken Demir Çağı'nda geçici bir yerleşime dönüşmüştür. Orta Demir Çağı'nda Tabal Coğrafyası'nın batısındaki Göstesin Ovası'nda, savunmalı yerleşim modeli ile öne çıkan Ovaören, Geç Demir Çağı'nda ise Kapadokya Satraplığı sınırları içerisinde yer alan bir kasabaya dönüşmüştür. Bu kapsamda yerleşimde, Demir Çağı tabakalarında açığa çıkarılan mimari kalıntılar ve arkeolojik buluntular bölgenin Demir Çağı kültürünün anlaşılmasına katkıda bulunmaktadır. Ovaören'de bu gelişim ve değişim sürecini kapsayan Demir Çağı tabakaları, Yassıhöyük'ün Erken Demir Çağı'na tarihlenen YH 8-7, Orta Demir Çağı'na tarihlenen YH 6-4 ve Geç Demir Çağı'na tarihlenen YH 3-2 tabakaları ile temsil edilmektedir. Tez çalışmasının konusunu oluşturan mimari kalıntılar, tüm tabakalarda farklı yoğunlukta açığa çıkarılmakla birlikte, Erken, Orta ve Geç olmak üzere 3 başlık altında değerlendirilen Ovaören Demir Çağı mimarisi, kendi dönemleri içerisinde detaylıca değinilen diğer merkezlerdeki örnekler ile karşılaştırılmış ve bu kapsamda yerleşimin Orta Anadolu Bölgesi, Demir Çağı mimari geleneği içerisindeki yerinin ortaya konması amaçlanmıştır.

Abstract:
Ovaören, where is located in the geologically wealthy Cappadocia Region of the Central Anatolian Region, represents an archaeological integrity consisting of 3 different units, 2.5 km south of the town of Ovaören in the Gülşehir county of Nevşehir province. The area, also called as "Ovaören Archaeological Settlement Area", consists of Topakhöyük and Terrace Area in the west and Yassıhöyük in the east, which is 350 m away from these units. While the studies carried out in Ovaören between 2007-2021 showed that these three units are chronologically complementary areas, Early and Middle Bronze Age layers were unearthed in Topakhöyük and Terrace Area, and Late Bronze Age and Iron Age layers in Yassıhöyük. Ovaören, one of the representatives of Hittite culture with its architecture, ceramics and small finds in the Late Bronze Age, was affected by the cultural and political change during the falling of the Hittite Kingdom, and it turned into a temporary settlement in the Early Iron Age. Ovaören, that stands out with its defensive settlement model in the Göstesin Plain to the west of the Tabal Geography in the Middle Iron Age, turned into a town within the borders of the Cappadocia Satrapy in the Late Iron Age. In this context, architectural remains and archaeological finds from the Iron Age layers in the settlement contribute to understand the Iron Age culture of the region. Iron Age layers covering this development and alteration process in Ovaören, YH 8-7 dated to Early Iron Age, YH 6-4 dated to Middle Iron Age and YH 3-2 dated to Late Iron Age of Yassıhöyük is represented. Though the architectural remains, which are the subject of the thesis, are discovered in different densities in all layers, the Iron Age architecture of Ovaören, which is evaluated under 3 headings as Early, Middle and Late, has been compared with the examples in other centers which are mentioned in depth in their own periods, and in this context, the settlement is located in the Central Anatolian Region, Iron Age. It aims to point out its place in the architectural tradition of the age.