Mu'tezile'de kabir hayatı inancı
Belief in the issue of torment in the grave according to the Mu'tazila
Yazar: HABİBE BAKKI ZADA
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA ÜNVERDİ
Gaziantep Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kelam Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Kabir hayatı, azabı ve nimetinin varlığı Ehl-i sünnet'in daha çok naklî delillere
dayanarak kabul ettiği bir konudur. Buna karşın Mu'tezile'nin kabir hayatı
konusundan ne tür bir kabule sahip olduğu tartışmalıdır. İlk dönem Eş'ari kaynakları
başta olmak üzere Ehl-i sünnet literatüründe Mu'tezile'nin kabir hayatını inkar ettiği
görüşü yaygındır. Ancak Mutezile'nin özellikle son dönem temsilcilerinin eserleri
incelendiğinde bu konuda farklı bilgilere ulaşmak mümkündür. Bu çalışmanın amacı,
Mu'tezile'nin kabir hayatını inkar ettiğine dair kanaatlerin doğru olup olmadığını
bizzat kendilerine ait olan sahih ve doğru kaynaklara dayanarak tesbit etmek ve
konuyu bunlar üzerinden incelemektir. Araştırmada elde edilen bilgilere göre
Mu'tezile'nin son dönem temsilcilerinden Kâdî Abdülcebbâr, İbnü'l-Melâhimî ve
Zemahşerî kabir azabının varlığını kabul etmişlerdir. Onlar akli ve nakli delillere
dayalı olarak kabirde nimet veya azabın olduğunu savunmuşlardır. Onların bu
hususta Ehl-i sünnetten farkı ise daha çok kabir azabının vakti ve süresi
hususundadır. Ehl-i sünnet kaynaklarında Mu'tezile'nin kabir azabını reddettiği
yönündeki bilgilerin, daha çok Mu'tezilenin ilk temsilcileri için geçerli olduğu
düşünülebilir. Ayrıca bunun farklı muhtemel nedenleri tezimizde irdelenmiştir.
Çalışmada söz konusu hususlar Sünni ve Mu'tezilî kaynakların taranması ve tahlili
yöntemiyle araştırılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Kelam, Mu'tezile, Kabir, Azap, Nimet

Abstract:
The existence of life, torment and blessing in the grave is a subject accepted by the
Ahl as-Sunnah, based mostly on narrational evidence. On the other hand, it is
controversial what kind of acceptance the Mu'tazila have regarding life in the grave.
In the Ahl al-Sunnah literature, especially in the early Ash'ari sources, the view that
Mu'tazila denies life in the grave is widespread. However, when the works of
Mutezile's representatives, especially in the last period, are examined, it is possible to
obtain different information on this subject. The aim of this study is to determine
whether the opinions that Mu'tazila denies life in the grave are true, based on their
own authentic and accurate sources, and to examine the issue through them.
According to the information obtained in the research, Qâdi Abdülcebâr, İbnü'lMelâhimî and Zemahseri, among the late representatives of Mu'tazila, accepted the
existence of torment in the grave. They argued that there is blessing or torment in the
grave, based on rational and narrative evidence. Their difference from the Ahl asSunnah in this regard is mostly in the time and duration of the torment in the grave. It
can be thought that the information in Ahl as-Sunnah sources that Mu'tazila rejects
punishment in the grave is more valid for the first representatives of Mu'tazila.
Additionally, different possible reasons for this are examined in our thesis. In the
study, the issues in question were investigated by scanning and analyzing Sunni and
Mu'tazili sources.
Key Words: Word, Mu'tazila, Grave, Torment, Blessing