Kentsel dönüşüm ve kent hakkı: Fener-Balat rehabilitasyon programı ve santral istanbul projesi örnekleri
Urban regeneration and right to the city: Fener-Balat rehabilitation program and santral istanbul project cases
Yazar: SENEM ZEYBEKOĞLU SADRI
Danışman: PROF. ALTAN AKI
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: İstanbul-Haliç = İstanbul-Haliç

Özet:
Günümüzde, dünyanın pek çok büyük kenti, ekonomik küreselleşmenin etkisiyle ekonomik ve fiziksel yeniden yapılanma sürecine girmiştir. Yeniden yapılanma, uluslararası sermayeyi kentlere çekecek ulaşım altyapılarının ve ileri teknolojiyle donatılmış yapıların inşası, kentlerin uluslararası arenada pazarlanmasına yönelik bir imaj oluşturulması ve kentlerin sorunlu bölgelerinin dönüşümü gibi süreçleri içermektedir. Tarihi mahallelerin yenilenmesi, tarihi endüstri yapılarının yeni işlevlerle dönüştürülmesi ve uluslararası kültürel etkinliklerin organizasyonunu içeren kültür odaklı kentsel yenileştirme projeleri de, bu yeniden yapılanmanın ve kentsel imaj oluşturmanın bir parçasıdır.Buna ek olarak, küreselleşme süreciyle birlikte ulus-devletlerin politik güçlerinin desantralizasyonu ve yerel yönetimlerin politik süreçlerde artan rolleri nedeniyle İnsan Haklarının gerçekleştirilmesi, korunması ve bu haklara saygı duyulması konuları sadece devletlerin sorumluluğu olmaktan çıkarak bölgesel ve yerel yönetimleri ilgilendiren konular haline gelmiştir. Bu bağlamda son yıllarda Kent Hakkı alanında uluslararası, ulusal ve bölgesel olarak pek çok şart yayınlanmıştır. Bu şartlar, yerel yönetimlerin insan hakları konularında görev ve sorumluluklarını tanımlamaktadır. Kent hakkı, evrensel İnsan Haklarını belediye düzeyinde yeniden yapılandıran yeni nesil hakların ifade edilebilmesi için önemli bir başlangıç noktası oluşturmaktadır. Kent hakkı, sadece ekonomik ve fiziksel gelişmeyi değil aynı zamanda sosyal, kültürel, politik ve çevresel gelişmenin sağlanması ile ilgilidir.İstanbul da, son 25 yıldır küresel ekonomik sistemin etkileri ile yeniden yapılanma süreci içindedir. Bu çalışma, İstanbul Haliç'te uygulanan iki farklı kültür odaklı kentsel yenileştirme projesi olan Fener Balat Rehabilitasyon Programı ve Silahtarağa Elektrik Santrali'nin Santral İstanbul'a dönüşümünü, kent hakkı bağlamında değerlendirmeyi hedeflemektedir. Bu değerlendirme sonucunda, kentte demokratik ve eşitlikçi bir gelişmenin sağlanabilmesi için farklı dönüşüm projeleri arasında amaç birliği ve koordinasyonun sağlanması ve katılım, güçsüz grupların desteklenmesi ve kent hakları konularını vurgulayan bir yasal çerçevenin oluşturulması gerekliliği ortaya konulmaktadır.

Abstract:
Today, under the impacts of economic globalization, many of the world?s largest cities are witnessing major economic and spatial restructuring. Urban restructuring is manifested in processes such as the construction of transportation infrastructure and high technology buildings which can attract the international capital to cities, emergence of image making strategies for international city marketing and regeneration of declining parts of cities. Culture led urban regeneration, which includes the rehabilitation of historical neighbourhoods, transformation of former industrial complexes into new functions, and the organization of international mega-events, is a part of restructuring and image making strategies.In addition, due to decentralization of state power and increasing efficiency of local authorities in political decision making processes during globalization the issues of fulfilling, protecting and respecting Human Rights, which formerly had been under the responsibility of states, started to become issues of interest for regional and local authorities as well. In that vein, the last couple of years had witnessed the declaration of various charters at international, regional, national or local levels in the Right to the City area. These charters describe the duties and responsibilities of local authorities in terms of Human Rights. The right to the city constitutes a starting point for new generation rights, which reconstruct the universal Human Rights at municipal level. In addition to economic and physical development, right to the city is related to the achievement of social, cultural, political and environmental development.Within the last 25 years, Istanbul has also been going through restructuring under the impacts of global economic system. This research study aims to evaluate two culture led regeneration projects in Istanbul Haliç, Fener and Balat Districts Rehabilitation Program and Santral Istanbul Project, form the context of right to the city. As a result of this evaluation, it is pointed out that the maintenance of coordination among different regeneration projects and the creation of a legal framework which underlines the issues of public participation, protection of vulnerable groups and rights of inhabitants are vital conditions in order to maintain a democratic and equitable development of the city.