Endeks vadeli işlem sözleşmeleri ile spot piyasa arasındaki etkileşimlerin irdelenmesine yönelik BİST 30 üzerinde bir çalışma
A thesis examining the interaction between index futures contracts and spot market for BİST 30
Yazar: SELMA ODABAŞI
Danışman: PROF. DR. NİMET HÜLYA TALU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Borsa İstanbul = İstanbul Stock Exchange ; Endeks = Index ; Fiyat hareketi = Price movement ; Spot piyasalar = Spot markets ; Vadeli işlem sözleşmeleri = Future contracts

Özet:
Bu çalışmada, 02.01.2001-30.06.2013 döneminde, BIST30 endeksi gün sonu kapanış değerleri ve BIST30'a dayalı vadeli işlem sözleşmelerinin (VIS30) uzlaşma fiyatları kullanılarak, spot ve vadeli piyasa arasındaki etkileşim, modellere Dow Jones endeksi ile TCMB döviz sepeti getirileri dahil edilerek irdelenmiştir. Çalışmada, VAR, VEC, Çapraz Korelasyon Analizi, Johansen Eşbütünleşme, Granger Nedensellik, Blok Dışsallık Wald testleri, Varyans Ayrıştırması ve Etki-Tepki Fonksiyonları ile getiri ve hacim oynaklığının tahmininde GARCH, TARCH, EGARCH ve PARCH modellerinden faydalanılmıştır. Çalışma sonucunda, BIST30 vadeli işlem sözleşmelerinin işlem gördüğü dönemde, spot piyasa getiri ve hacim dağılımlarının, normal dağılıma yaklaştığı görülmektedir. BIST30 getiri ortalamasının vadeli işlem sözleşmelerinin işlem görmediği dönemde daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Endeks vadeli işlemleri sonrasında, BIST30 hacim değerlerinde oynaklığın azalarak istikrar kazandığı ve işlem hacminde göreceli bir artışın olduğu görülmektedir. Ayrıca her iki piyasadaki günlük volatilitenin kalıcı ve geçmiş gelişmelere bağlı olarak tahmin edilebilir yapıda olduğu, spot ve futures volatilitelerinde piyasalar arasında güçlü bir dinamik ve geri bildirimli ilişkinin bulunduğu, piyasaların birisinde ortaya çıkabilecek bir fiyat değişikliğinin diğer piyasadaki gelecek volatilitenin tahmin edilmesinde kullanılabileceği, oynaklık kümelenmesinin var olduğu ve asimetrik etkinin negatif şoklar açısından daha belirgin olduğu görülmektedir. Spot ve vadeli piyasaları arasındaki etkileşimin çift yönlü olduğu ancak spot piyasadan vadeli işlemler piyasasına olan etkileşimin bariz daha güçlü olduğu; Dow Jones getirilerinin genellikle oynaklığı azaltırken, döviz sepeti getirilerinin artırdığı, BIST30, VIS30, döviz sepeti ve Dow Jones getiri serileri arasında uzun dönem denge ilişkisinin var olduğu, Dow Jones getiri serisinden BIST30, VIS30 ve döviz sepeti getiri serilerine, BIST30 ve VIS30 getiri serilerinden ise döviz serisine doğru çok daha güçlü bir nedensellik etkisinin olduğu görülmüştür.

Anahtar Kelimeler: Endeks Vadeli İşlem Sözleşmeleri, Spot-Vadeli Piyasa Etkileşimi, Piyasa Oynaklığı.

Abstract:
This  thesis deals with the interaction between the return and trading volume of the spot and futures market. The research covers the period between January 2, 2001 and June 30, 2013. The data that is used for BIST30 is the daily closing index values and for VIS30 is the closest reconciliation prices of the index futures contracts based on BIST30 (VIS30). The data sets are examined by including the Dow Jones index (DJI) and TCMB  Currency Basket (TCMB-CB) in our models. We make use of VAR, VEC, Cross-Correlation Analysis, Johansen Cointegration, Granger Causality, Block Exogeneity Wald Tests, Variance Separation and Impulse-Response Function in our analysis. Furthermore,  GARCH, TARCH, EGARCH and PARCH models are applied in predicting the return and volume volatility. The results show that BIST30 return and volume distributions approach to the normal distribution. It has been noted that during the non-transaction period of future contracts, BIST30 average returns are higher. Whereas during the transaction period, spot market volume volatility decreases and gains stability. And at the same time, an increase in the trading volume is also observed. Also, It is determined that it is possible to predict daily volatility based on historical developments; there exists a relatively strong dynamic and feedback between the spot and future volatilities; there is a potential to use the price change in one of the markets to predict the future volatility in the other; and the presence of volatility clustering and the effect of asymmetry in terms of negative shocks is observed to be pronounced. Although, a bilateral interaction between spot and futures market is observed, the interaction from the spot to the futures market is evidently stronger; while DJI returns lowers volatility, the TCMB-CB returns increases it; a long term balance correlation between BIST30, VIS30, TCMB-CB and DJI series; stronger causality effect from DJI return series to BIST30, VIS30 and TCMB-CB return series, from BIST30 and VIS30 return series towards TCMB-CB is observed.

Keywords :  Index Futures, The Interaction Between Spot and Futures Market, Market Volatility.