Modernleşme sürecinde Türkiye'de gençlik hareketleri: Örgütsel, düşünsel, fonksiyonel ve tarihsel bir değerlendirme (1865 - 1960)
Youth movements in Turkey in modernization process: Organizational, intellectual,  functional and historical evaluation (1865 - 1960)
Yazar: ASİL KAYA
Danışman: DOÇ. DR. DOĞAN DUMAN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Tarih = History
Dizin: Cumhuriyet Dönemi = Republican Period ; Gençlik hareketleri = Youth movements ; Jön Türkler = Jön Turks ; Meşrutiyet = Constitutional monarcy ; Modernleşme = Modernization ; Yeni Osmanlılar = Young Ottomans

Özet:
Gençlik hareketleri, Türk modernleşmesinin en önemli unsurlarından
birisi olmuştur. 1865 yılında genç aydınlar tarafından kurulan "Meslek Cemiyeti",
kısa sürede gelişerek Türk modernleşmesinin mihenk taşlarından olan Yeni
Osmanlılar Hareketi'nin temelini oluşturmuştur. Bu hareketi, kökeni 1889
yılında askerî tıbbiye öğrencileri tarafından kurulan "İttihâd-ı Osmanî
Cemiyeti"ne dayanan "Jön Türk Hareketi" izlemiştir. Jön Türk Hareketi'nin
halefi konumunda olan gençler, Mütareke Dönemi'ndeki faaliyetleriyle
bağımsızlığın elde edilmesinde önemli rol oynamışlar ve böylelikle Türkiye
Cumhuriyeti'nin kuruluşuna doğrudan katkıda bulunmuşlardır. Bu nedenle
gençler, Cumhuriyet Dönemi'nde rejimin ve devrimlerin kalıcı hale
getirilebilmesinin yegâne kaynağı olarak görülmüşlerdir. 1930'lu yıllarda
dünyada yaşanan gelişmelere bağlı olarak yeniden hız kazanan gençlik
hareketleri, II. Dünya Savaşı sırasında adım adım kutuplaşmaya doğru
sürüklenmiştir. Nitekim bu kutuplaşma, Çok Partili Dönem'e geçildikten sonra
daha da belirginleşmeye başlamıştır. 1950 yılında iktidara gelen Demokrat
Parti'nin on yıllık iktidarının sonlarına yaklaşıldığında ivme kazanan gençlik
hareketleri, Cumhuriyet Tarihi'nde yeni bir sürecin altyapısını hazırlamıştır. Bu
çalışmada, Türkiye'de modernleşme sürecinin 1865 – 1960 yılları arasındaki
kesitinde gerçekleşen gençlik hareketlerinin ortaya çıkış nedenleri, nasıl
geliştikleri, bu sırada gençleri harekete geçiren düşünsel ve konjonktürel etkiler,
gençlerin kullandıkları mücadele yöntemleri ve gençlik hareketlerinin yaratmış 
vi
olduğu siyasî, idarî ve hukukî sonuçlar işlenmiştir. Ayrıca 100 yıla yakın bir
süreçte meydana gelen gençlik hareketlerinin birbirleriyle olan benzerliklerinin,
farklılıklarının, sürekliliklerinin ve kopuşlarının ortaya çıkarılmasına
çalışılmıştır. Böylelikle 1865 – 1960 arasındaki gençlik hareketlerinin arka
planına ışık tutulmuştur. Bu ışık tutulurken, ağırlıklı olarak arşiv belgeleri, süreli
yayınlar ve hatıratlar gibi birinci el kaynakların kullanılmasına özen gösterilmiş,
aynı zamanda ilgili dönemlere hakim olan kişiler tarafından kaleme alınan
eserlerden de verimli bir şekilde istifade edilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Modernleşme, Meşrutiyet Dönemi, Cumhuriyet Dönemi,
Gençlik Hareketleri, Yeni Osmanlılar, Jön Türkler

Abstract:
Turkish modernization. Founded by young intellectuals in 1865, the Meslek
Cemiyeti developed in a short time and formed the basis of the New Ottoman
Movement, one of the cornerstones of Turkish modernization. This movement
was followed by the "Young Turc Movement", whose origins were based on
"İttihâd-ı Osmanî Cemiyeti" established by military medical students in 1889.
Young people, in the position of The Young Turk Movement's successor, they have
played an important role in achieving the independence thanks to their activities
in the Armistice period and thus have contributed directly to the establishment
of the Republic of Turkey. For this reason, young people were had seen as the sole
source of making the regime and revolutions permanent in the Republican Era.
In the 1930s, youth movements gained momentum again due to the developments
in the world, During World War II, it was drag into the polarization. As a matter
of fact, this polarization started to become more evident after multiparty life
started. The youth movements, which gained momentum in the end of the 10
years of power of the "Democrat Party", which came to power in 1950, prepared
the infrastructure for a new process in the History of the Republic. In this study,
the reasons of emergence of youth movements that happened in the section
between the years 1865-1960 of the modernization process in Turkey, how they
evolved, meanwhile intellectual and cyclical factors that mobilize youth, methods
of struggle that youth use, and politic, administrative and legal results, the youth 
viii
movement has created, has been processed. In addition, the similarities,
differences, continuities and breaks of youth movements that have occurred in
the process of about 100 years have been tried to be revealed. Thus, to the
background of youth movements between 1865 and 1960 has been shed light.
While this light is being held, attention has been paid to the use of first-hand
sources such as archival documents, periodicals and memoirs, at the same time,
the works written by the people who have mastered the relevant periods have
been benefited efficiently.
Key Words: Modernization, Constitutional Monarchy Period, Republican Period,
Youth Movements, Young Turcs,