Şırnak ve çevresinde Cudi Dağı ve Nuh Tufanının halk inançlarındaki yansımaları
Reflections of Mount Cudi and Noah's Flood in folk beliefs in Şırnak and its surroundings
Yazar: NURİYE DENİZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ İSMET TUNÇ
Şırnak Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Dinler Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion
Dizin: Dinler tarihi = History of religions ; Halk inançları = Public beliefs ; Şırnak = Şırnak

Özet:
Pek çok dini inanışta yer alan tufan anlatıları özellikle Yahudilik, Hıristiyanlık ve İslamiyet gibi inanan sayısı açısından kalabalık dinler için önem taşımaktadır. Dolayısıyla geniş bir nüfusa sahip olan bu dini inanışların ilgilendiği ve dinler tarihi disiplini içinde ele alınması gereken bir konu haline gelmektedir. Yukarı Mezopotamya içinde değerlendirilen Şırnak ve çevresinde bulunan diğer iller, kadim medeniyetler, farklı inançlar ve birbirine karışmış kültürleri içinde barındıran aynı zamanda esrarengiz atmosfere sahip bir bölgededir. Zengin bir kültür ve inanç farklılığının ortak bir noktası olan "Nuh Tufanı" özellikle bu topraklarda ayrıca önem atfedilen bir olaydır. İster mitolojik ister gerçek olduğu düşünülsün, "tufan" oldukça merak edilen ve üzerine yazılıp çizilen bir konu olmuştur. Birçok dini metinde konu edilmiş, mitolojiye yön vermiş, yazarlara ilham olup ressamlarca farklı şekillerde resmedilmiştir. Halkın zihnini öyle çok meşgul etmiştir ki zamanla halkın kültürü ve inançlarına da yansımıştır. Kültürlerle iç içe girmiş, yer yer bir kült olarak ele alacağımız bu mesele oldukça dinamik bir ortamda farklı şekillerde de değerlendirilmeye müsait bir konu olagelmiştir. Şırnak ve çevresinde Nuh Tufanı hakkında neler söylenip yazıldığı, olayın nasıl olduğuna dair halkın hafızasındaki resim anlaşılmaya çalışılmaktadır. Çok konuşulan ve yeri hakkında farklı rivayetleri bulunan bu meselenin halk inançlarına nasıl aksettiği, dini bir inanç olmasının ötesinde halk dininde nasıl bir yeri olduğu hakkında fikir sahibi olmaya gayret edilecektir. İlk bölümde kavramsal çerçeveye yer verilmiş, çalışmamıza konu olan başlıklarla bağlantısı olan kavramlar açıklanmıştır. Ayrıca  araştırmanın konusu, amacı ve önemine yer verilmiştir. İkinci bölümde Şırnak ili ve çevresinin tarihi, arkeolojik verileri araştırılmıştır. Dolayısıyla ilk iki bölümde literatür taraması yapılmıştır. Üçüncü bölümde antik uygarlıklarda ve İbrahimi dini gelenekte tufan hadisesi konu edilmiştir. Asur, Sümer kaynakları, Tevrat ve Kur'an'da tufan olayının nasıl ele alındığı konusu araştırılmıştır. Nuh peygamber ve tufan olayının farklı kültürlerin bazılarında yer alan tufan kahramanları hakkında yaptığımız araştırmamızla ilgili sonuçlar ele alınmıştır.Dördüncü bölümde ise halk inançları için alan çalışması yapılarak ses kaydı ve foroğraf yardımıyla söylenti ve deyimler ele alınmıştır. Bu bölüm için soru-cevap, anlatım ve gözlem tekniklerinden faydalanılmıştır. Röportaj yapılacak olan kişilerin isim, yaş, eğitim durumu, doğum yeri ve tarihi kaydedilmiştir. Halk inançları bağlamında kutsal kabul edilen mekanların fotoğrafları çekilmiştir. Halk arasında bu mekanlara atfedilen kutsallığın sebebi ve sonuçları soru-cevap ve gözlem teknikleri ile araştırılmıştır. Halk dilinde bu kutsallığı içeren söz ve deyimler ses kaydı ile muhafaza edilerek yazıya geçirilmiştir.

Abstract:
Flood narratives, which are found in many religious beliefs, are especially It is important for religions with large numbers of believers, such as Christianity and Islam. Therefore, it becomes a subject of interest for these religious beliefs, which have a large population, and which should be addressed for the discipline of the history of religions. Şırnak and the other provinces around it, which are considered to be in Upper Mesopotamia, are in a region with an enigmatic atmosphere that contains ancient civilizations, different beliefs and intermingled cultures. "Noah's Flood", which is a common point of a rich diversity of cultures and beliefs, is an event of particular importance in these lands. Whether mythological or real, the "flood" has been a subject of great curiosity and much writing and drawing. It has been the subject of many religious texts, shaped mythology, inspired writers and been depicted in different ways by painters. It has occupied the minds of the people so much that over time it has been reflected in their culture and beliefs. Intertwined with cultures, this issue, which we will consider as a cult in some places, has been a subject that can be evaluated in different ways in a very dynamic environment. What has been said and written about Noah's Flood in Şırnak and its surroundings and the picture in the people's memory of how the event happened are tried to be understood. We will try to have an idea about how this issue, which is much talked about and has different narrations about its place, is reflected in folk beliefs and what place it has in folk religion beyond being a religious belief. In the first section, the conceptual framework is given and the concepts related to the topics of our study are explained. In addition, the subject, purpose and importance of the research are given. In the second chapter, the historical and archaeological data of Şırnak province and its surroundings were investigated. Therefore, a literature review was conducted in the first two chapters.  The third part deals with the flood in ancient civilizations and the Abrahamic religious tradition. How the flood event is handled in Assyrian and Sumerian sources, the Torah and the Qur'an has been investigated. The results of our research on the prophet Noah and the flood heroes in some of the different cultures of the flood event are discussed. In the fourth section, a field study was conducted for folk beliefs and rumors and idioms were discussed with the help of voice recordings and forographs. Question-answer, narration and observation techniques were used for this section. The name, age, education level, place and date of birth of the interviewees were recorded. Photographs were taken of places considered sacred in the context of folk beliefs. The reasons and consequences of the sacredness attributed to these places among the people were investigated through question-answer and observation techniques. Words and phrases containing this sacredness in the folk language have been preserved in audio recordings and written down.