Karotis arter stentleme yapılan hastalarda statin kullanımının stent içi neointima kalınlığına ve restenoz gelişimine etkisi
Effects of statin use on neointima thickness and in-stent restenosis development after carotid artery stenting
Yazar: BERNA KESKİN
Danışman: PROF. DR. ONUR ERGUN
Sağlık Bakanlığı / Ankara Etlik Şehir Hastanesi / Radyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Radyoloji ve Nükleer Tıp = Radiology and Nuclear Medicine

Özet:
Amaç: Ateroskleroza bağlı gelişen karotis arter stenozunun tedavisinde karotis arter stentleme günümüzde sıklıkla tercih edilen minimal invaziv bir tedavi yöntemidir. Stentleme sonrası iyileşme sürecinin bir parçası olan neointimal hiperplazi, geç dönem komplikasyonlarından restenoza yol açmaktadır. Çalışmamızda karotis arter stentleme sonrası gelişen neointimal hiperplazi ve restenoz oranları ile buna etki edebilecek faktörler değerlendirilmiş olup statinlerin karotis stentlerinde restenoz gelişimine olan etkisini araştırmayı amaçladık. 
Gereç ve Yöntem: Çalışmaya aterosklerotik hastalığa bağlı stenoz nedeniyle karotis arter stentleme tedavisi yapılan 51 hasta dahil edilmiştir. Hastaların yaş, cinsiyet, hipertansiyon, diyabetes mellitus, hiperlipidemi varlığı, paket/yıl olarak hesaplanan sigara geçmişi, işlem sonrası sigara kullanımı, işlem sonrası statin kullanımı, plak morfolojileri, Doppler ve NASCET stenoz oranları kaydedildi. Hastalar işlem sonrasında 3. ve 6. aylarda kontrole çağırıldı. Takip sürecinde ölçülen maksimum LDL kolesterol değerleri hesaplandı ve 6. ayda HbA1c değerlerleri tetkik edildi. Takip süresince stent lümeni içerisinde intima-media tabaka kalınlığı ölçüldü. Spektral Doppler bulgularına göre restenoz varlığı araştırıldı. 
Bulgular: Çalışmamızda stent içi segmentten elde edilen ölçümlere göre 5 hastada (%9,8) restenoz saptanmış, 46 hastada (%90,2) restenoz gelişmemiştir. İşlem sonrasında hastaların 37'si (%72,5) statin kullanırken, 14'ü (%27,5) statin kullanmamıştır. Statin kullanmayan 14 hastanın 4'ünde (%28,6) restenoz saptanmıştır. Statin kullanan 37 hastanın ise 1'inde (%2,7) restenoz gelişmiştir. Restenoz görülme oranının statin kullanmayan hastalarda, statin kullananlara göre daha yüksek olduğu bulunmuştur (p=0,017). Statin kullanmayan tüm hastaların takipte maksimum LDL değeri 100 veya üzerinde bulunmuştur. Statin kullanan hastaların ise %32,4'ünde takipte maksimum LDL değeri 100'ün altında iken, %67,6'sında 100 veya üzerindedir. Aradaki farklılık istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p=0,022). Restenoz saptanan 5 hastanın tamamında sol taraflı yerleştirilmiş stent olduğu görülmüş olup gruplar arasındaki farklılık istatistiksel olarak anlamlılık düzeyine yakın olarak bulunmuştur (p=0,051). Restenoz ve neointimal hiperplazi gelişimine etki eden diğer faktörler değerlendirildiğinde gruplar arasında anlamlı farklılık saptanmamıştır (p>0,05). 
Sonuç: Çalışmamız literatürde karotis arter stentleme yapılan hastalarda statin kullanımının restenoz gelişimini önlemede etkin olduğunu gösteren ilk çalışmadır. Bu etkinin LDL kolesterol düzeylerinden bağımsız olarak ortaya çıktığı saptanmıştır. Elde edilen veriler ışığında işlem sonrası, statin kullanımının LDL kolesterol değerlerinden bağımsız olarak restenoz oranlarını azaltabileceğini düşünmekteyiz.

Abstract:
Introduction: Carotid artery stenting is a minimally invasive treatment method that is frequently preferred today in the treatment of carotid artery stenosis due to atherosclerosis. Restenosis is one of the late complication of carotid artery stenting. Neointimal hyperplasia, which is a part of the healing process after stenting, leads to restenosis. In our study, we evaluated the rates of neointimal hyperplasia and restenosis that develop after carotid artery stenting and the factors that may affect those. We aimed to investigate the effect of statins on restenosis in carotid stents.
Materials and Methods: 51 patients who underwent carotid artery stenting treatment due to stenosis secondary to atherosclerotic disease were included in the study. The patients' age, gender, presence of hypertension, diabetes mellitus, hyperlipidemia, smoking history calculated as packs per year, post-procedure smoking, post-procedure statin use, plaque morphologies, Doppler and NASCET stenosis rates were recorded. We did the follow-up at the 3rd and 6th months after the procedure. During the follow-up period maximum LDL cholesterol values were calculated and HbA1c values were examined at the 6th month. During follow-up, intima-media thickness was measured within the stent lumen. The presence of restenosis was investigated according to spectral Doppler findings.
Results: In our study, according to the measurements obtained from the in-stent segment, restenosis was detected in 5 patients (9.8%) and restenosis did not develop in 46 patients (90.2%). After the procedure, 37 patients (72.5%) used statins, while 14 patients (27.5%) did not use statins. Restenosis was detected in 4 patients (28.6%) in the non-statin group. Restenosis developed in 1 patient (2.7%) in statin users group. The restenosis rates was found higher in non-statin group (p = 0.017). All patients in non-statin group had a maximum LDL value of 100 or above during follow-up. In statin users group 32.4% of patients had a maximum LDL value below 100, while 67.6% of patients 100 or above. The difference was found statistically significant (p=0.022). All 5 patients who developed restenosis have left-sided stents, and the difference between the groups was found to be close to statistical significance (p=0.051). When other factors affecting the development of restenosis and neointimal hyperplasia were evaluated, no significant difference was found between the groups (p>0.05).
Conclusions: Our study is the first in the literature that showed the use of statins is effective in preventing the development of restenosis in patients who underwent carotid artery stenting. It has been determined that this effect occurs independently of LDL cholesterol levels. In light of the data obtained, we think that statin use after the procedure may reduce restenosis rates, regardless of LDL cholesterol levels.