Mustafa Faik Öztrak'ın dâhiliye vekilliği (1939-1942)
Mustafa Faik Öztrak's tenure as the minister of internal affairs (1939-1942)
Yazar: GÖZDE UTLU YAĞCI
Danışman: PROF. DR. İHSAN ŞERİF KAYMAZ
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Türk İnkılap Tarihi = History of Turkish Revolution

Özet:
Türk idare tarihinin önemli simalarından biri olan Mustafa Faik Öztrak, Osmanlı Devleti'nin son dönemlerinde Mülkiye'den mezun olarak idarecilik hayatına başlamıştır. Kaymakamlıktan Dahiliye Vekilliğine uzanan bu süreçte önemli görevlerde bulunmuştur. Denizli Mutasarrıflığı döneminde Millî Mücadele'nin teşkilatlandırılmasında ve milli bilincin oluşmasında önemli bir rol oynamıştır. Denizli Mutasarrıflığından sonra bir dönem Cebelibereket Mebusluğu yedi dönem Tekirdağ Mebusluğu yapmıştır. Meclisin açıldığı ilk günden itibaren TBMM'de bulunan Mustafa Faik Öztrak, İsmet İnönü'nün cumhurbaşkanı olmasından kısa bir süre sonra kurulan Refik Saydam Hükümeti'nin Dâhiliye Vekili olmuştur. II. Dünya Savaşı yıllarına gelen Dâhiliye Vekilliği döneminde iç güvenlik ve asayiş ön plana çıkmıştır. Her an olabilecek bir saldırı nedeniyle pasif korunma tedbirlerinin uygulanmasında, üretici nüfusun büyük bir kısmının silah altına alınması nedeniyle yaşanan iaşe sıkıntısının çözümünde, uygulanan tasarruf tedbirlerinde kendisine önemli görevler düşmüştür. Sorunları yerinde tespit etmek için sık sık tetkik seyahatlerine çıkmıştır. Parti teşkilatında önemli değişikliklerin yapıldığı CHP Beşinci Büyük Kurultayı, bu dönemde toplanmıştır. Yine bu dönemde Hatay, Türkiye'ye katılmıştır. Doğuda devam sorunlar nedeniyle 2884 Sayılı Tunceli Kanunu uzatılmıştır. 1939 yılında önemli can kaybına neden olan Erzincan Depremi yaşanmıştır. Büyük tartışmalara neden olan Basın Kanunu çıkarılmış ve sıkıyönetim uygulanmıştır. Rendell ve Papen suikast girişimleri, casusluk faaliyetleri, sığınma talepleri, transit Yahudi göçleri bu dönemde iç güvenliği tehdit etmiştir. İç politikayı savaşın şekillendirdiği bu dönem öncelikle Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi, TBMM Zabıt Cerideleri ve gazetelerden yararlanılarak açıklanmaya çalışılmıştır.

Abstract:
Mustafa Faik Öztrak, an important figure in Turkish administrative history, began his career in administration after graduating from Mülkiye during the final years of the Ottoman Empire. He served in significant positions ranging from district governorship to Minister of the Interior. During his tenure as the mutasarrıf (district governor) of Denizli, he played a crucial role in organizing the National Movement and fostering national consciousness. Following his time in Denizli, he served seven terms as a deputy for Cebelibereket and later Tekirdağ in the Grand National Assembly of Turkey (TBMM). Mustafa Faik Öztrak was present in the TBMM from its opening day and became the Minister of the Interior in the Refik Saydam Government shortly after İsmet İnönü became the president. During his tenure as Minister of the Interior during the years of World War II, internal security and public order became paramount concerns. He played significant roles in implementing passive defense measures due to the constant threat of attack, addressing the supply shortages caused by mobilizing a large portion of the population for military service, and implementing austerity measures. He frequently embarked on inspection trips to assess problems firsthand. The Fifth Extraordinary Congress of the CHP (Republican People's Party) was convened during this period, during which Hatay joined Turkey. The Tunceli Law (Law No. 2884) was extended due to ongoing issues in the East. The devastating Erzincan Earthquake occurred in 1939. The contentious Press Law was enacted, and martial law was imposed. Assassination attempts targeting Rendell and Papen, espionage activities, asylum requests, and transit Jewish migrations posed threats to internal security during this period. This era, shaped by the war, primarily draws on resources from the Prime Ministry Republic Archives, the Proceedings of the Grand National Assembly of Turkey, and newspapers.