Osmanlı Dönemi İstanbul fotoğraflarında Bizans dini mimarisi
Byzantine religious architecture in Ottoman Period İstanbul photos
Yazar: MUSTAFA NEZİH BAŞGELEN
Danışman: PROF. DR. GÜLGÜN KÖROĞLU
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Türk İslam Sanatları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Bizans Dönemi = Byzantine Period ; Bizans eserleri = Byzantine works ; Dini eserler = Religious objects ; Dini mimari = Religious architecture ; Fotoğraf = Photograph ; Fotoğraf sanatı = Photography art ; Fotoğrafçılık = Photography ; Kartpostal = Postcard ; Mimari eserler = Architectural works ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period

Özet:
Fotoğraf elde etmenin ilk başarılı yöntemi sayılan "dagerotip"in, Parisli Ressam L. J.
Mandé Daguerre tarafından 1839'da bulunmasını takiben dünyanın diğer
merkezlerinden çok önce, Osmanlı İmparatorluğu'nun pek çok köşesinin ve
İstanbul'un fotoğraflarının çekildiği bilinmektedir. Gerek gelen fotoğrafçıların
çalışmaları gerekse yerleşik stüdyoların çekimleri açısından İstanbul, dünya fotoğraf
tarihinde ayrıcalıklı bir konuma sahiptir. Fotoğraf stüdyolarının açılması açısından
İstanbul Avrupa'nın gerisinde kalmamıştır. İlk fotoğrafçıların çoğu yabancılardır.
ama girişken Osmanlılar da çabucak durumu kavrayarak yeni sanatı öğrenmişler.
Basile Kargopoulo (1826-1886) stüdyosunu 1850'de kurup 1886'da ölümüne kadar
çalıştırmıştır. J. Pascal Sébah ile Policarpe Joaillier ise kentin ondokuzuncu yüzyıl
fotoğrafçıları arasında en tanınmış olanlardır. Bir levanten olan Sébah, stüdyosunu
1857'de, Fransız A. Laroche'a ortak olarak açmış, sonra 1884-85'de Joaillier ile de
birleşmişlerdi. Abdullah Biraderlerin ilk stüdyoları 1875'e kadar çalışmış, sonra
onun yerine kurulan "Abdullah Frères"de 1899'a kadar çalışıp, "Sébah ve Joaillier"e
satılmıştır. Nikolaos Andriomenos (1851-1929), kariyerine "Abdullah Kardeşler"in
yardımcısı olarak başladı, sonra stüdyoyu 1875'de kendisi devralmıştır. İsveçli
Guillaume Berggren (1835-1920)'de 1870'lerde İstanbul'da stüdyo işletmiş kişiler
arasındaydı. Osmanlı dönemi gezginlerine sunulan çok çeşitli fotoğraf ve resimli
kartpostallar arasında İstanbul'un Osmanlı öncesi anıtlarının özellikle Bizans
resimleri şaşılacak kadar çoktur. Fotoğraf ve Resimli Kartpostalın Altın Çağı
İstanbul'daki Bizans etüdlerinin Altın Çağı'yla da çakışmıştır. Istanbul çeşitli
Avrupalı bilimadamları incelenmiş, dönüşte seyahat kitapları ve bilimsel metinler
yayınlamışlardır. Bu çalışmaların hepsi görsel açıdan zengindir. Yazarları ele
aldıkları yapıları hem çizim ve hem de resimlerle doğru biçimde belgelemeye,
kartpostallarla da yaşamı ve manzaraları aktarmaya çalışmışlardır. Ayasofya (Hagia
Sophia), Aya İrini (Hagia Eirene) ve Kariye Camii'ne (Christos tes Choras) ek
olarak, daha az bilinen anıtlar da, örneğin Bodrum Camii (Myrelaion), Zeyrek Camii
(Christos ho Pontocrator) ve Gül Camii (Hagia Theodosia?) gibileri de fotoğraflara
konu olmuştur. Tezimizin konusunu da bu görseller oluşturmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Fotoğrafçılık, Kartpostal, İstanbul, Bizans Dini Mimarisi.

Abstract:
Daguerrotype is considered the first successful method used in photography and
following its discovery in 1839 by Parisian artist L.J. Mande Daguerre it is known
that photographs of Istanbul and many corners of the Ottoman Empire were taken
long before they were taken in other centers around the world. The work of the
photographers who came and the pictures taken by local studios have a separate
place from the standpoint of Istanbul's photographic history. İstanbul did not lag far
behind Europe in the establishment of photographic studios and in the development
of the picture postcard. Many of the early photographers were foreigners, but
enterprizing Ottomans quickly learned the new medium. Basile Kargopoulo, who
established his studio in 1850 and after his death in 1886 his son worked until 1895.
However, J. Pascal Sébah and Policarpe Joaillier were the best known and most
prolific of the 19th-century photographers in the city. The Levantine Sébah had
opened his studio in 1857, with the Frenchman A. Laroche as his partner, then
joining with Joaillier in 1884-85. The Abdullah brothers, were also successful and
prolific. Their original studio operated until 1875; its successor, Abdullah Frères,
continued until 1899, when it was sold to Sébah & Joaillier. Nikolaos Andriomenos,
began his career as assistant to the Abdullah brothers, subsequently taking over the
studio in 1875. The Swede Guillaume Berggren (1835-1920) also operated a studio
in İstanbul during the 1870s. Among the rich assortment of photographs and picture
postcard available to the turn-of-the-century traveller were a surprising number of
views of the Byzantine monuments of Contantinople.. One of the explantions for the
great variety of Byzantine images is that the Golden Age of the photograph and
postcard coincided with the Golden Age of Byzantine studies in İstanbul. A number
of European scholars had examined the city, publishing travel books and scholarly
texts, In fact, the tourist of one hundred years ago had a much greater array of images
to chose from than the present visitor to the city does. In addition to Ayasofya (Hagia
Sophia), Hagia Eirene, and the Kariye Camii (Christos tes Choras), postcards depict
the lesser-known monuments, such as the Bodrum Camii (Myrelaion), the Zeyrek
Camii (Christos ho Pantokrator), and the Gül Camii (Hagia Theodosia?). These
early photographs are the subject of the our thesis.
Key words: Early photograpy, Postcards, Istanbul, Byzantine Churches Istanbul.