Bilimsel iletişimde akademisyenlerin değerlendirilmesinde akademik sosyal ağların ve altmetrik göstergelerin kullanımı: Ankara Üniversitesi örneği
The use of academic social networking sites and altmetric indicators in the assessment of academicians in scholarly communication: The case of Ankara University
Yazar: DEMET IŞIK
Danışman: PROF. DR. ÖZLEM GÖKKURT DEMİRTEL
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Bilgi ve Belge Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Bilgi ve Belge Yönetimi = Information and Records Management ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Akademik ağlar = Academic networks ; Akademik iletişim = Scholarly communication ; Akademisyenler = Academicians ; Altmetrik = Altmetric ; Ankara Üniversitesi = Ankara University ; Bilim iletişimi = Science communication ; Sosyal ağlar = Social networks

Özet:
Bilimsel iletişimde akademisyenlerin görünürlük ve etkinliğinin değerlendirilmesi söz konusu olduğunda, mevcut değerlendirme ölçütlerine (geleneksel metrikler) günümüzde alternatif olarak ortaya çıkan ve sosyal etkinin boyutlarının ölçülmesini sağlayan altmetri (yeni nesil metrikler) alanı eşlik etmeye başlamıştır. Bu bağlamda çalışmanın konusunu, altmetri alanı ile altmetrik göstergeleri kullanan, bilimsel iletişime yeni bir boyut kazandıran akademik sosyal ağlar oluşturmaktadır.
Bu çalışmada, altmetri ve altmetrik göstergeler açıklanmış, geleneksel metrikler ile altmetri ilişkisinin ortaya çıkarılması için bu göstergelerin karşılaştırılması yapılmıştır. Bu doğrultuda, Akademik Sosyal Ağ (ASA)'ların incelendiği çalışmada, bu ağların özellikleri ve yararları betimlenerek Ankara Üniversitesi (AÜ) akademisyenlerinin ASA kullanım düzeyleri, hangi ASA'ları kullanmakta oldukları ve bu ağları hangi amaçlar için kullandıkları gibi durumların tespit edilmesi hedeflenmiştir. Bu amaçlar doğrultusunda;  araştırmada ilk olarak AÜ akademisyenlerinin ASA'ları kullanma düzeylerini belirlemek ve bu konuda farkındalık yaratmak için anket tekniğinden yararlanılmıştır. Anket uygulamasında; araştırma evrenini 3.164 akademisyen oluşturmaktadır. Asgari örneklem büyüklüğü ise 362 katılımcı olarak hesaplanmıştır. Anketi 560 akademisyen yanıtlamış olup bu örneklem büyüklüğünün araştırmanın evrenini oldukça yüksek düzeyde temsil ettiği ifade edilebilir. Uygulanan ankete ek olarak akademisyenlerin, ASA'lardan biri olan ResearchGate'i (RG) kullanım durumları ve platformun sunduğu hizmetleri kullanma oranları incelenmiştir. Son olarak RG atıf göstergesi ile altmetrik göstergelerinin korelasyon analizleri ve Scopus veri tabanından AÜ dokümanlarına ilişkin elde edilen atıflar ile altmetrik göstergeler arasında çeşitli korelasyon çalışmaları yapılmıştır.
Uygulanan anket sonucunda AÜ akademisyenlerinin ASA'lara ilişkin tespit edilen tutumları aşağıda sunulmuştur: 
• AÜ akademisyenlerinin büyük çoğunluğunun ASA'ları kullandığı ve sırasıyla Google Scholar, RG ve Academia.edu ASA'larının en fazla oranda  kullanıldığı tespit edilmiştir.
• Akademisyenlerin ASA'ları en çok "Alanlarıyla ilgili yayınları takip etmek, Alanla ilgili yenilikleri takip etmek ve Akademik çalışmaları paylaşmak" amaçları için kullandıkları görülmektedir.
• AÜ akademisyenleri altmetrik göstergelerden okunma sayısı ve indirilme sayılarını önemli olarak gördüklerini belirtmektedirler. Ancak geleneksel göstergelerden atıf sayıları akademisyenler için önem derecesi en yüksek gösterge olarak tespit edilmiştir. 
• Akademisyenlerin ASA'ları kullanmama nedenlerinin başında ise sırasıyla "ASA'lar hakkında bilgim yok ve ASA'ları kullanmam için bir zorunluluk bulunmuyor" nedenleri gelmektedir. 
• Akademisyenlerin ASA kullanım tercihleri unvanları bakımından büyük ölçüde benzerlik göstermektedir. ASA kullanımlarında yaşlara göre anlamlı fark bulunurken unvanlara göre bulunmamaktadır.
• Akademisyenlerin ASA'ları kullanım durumlarının fakültelerine göre anlamlı düzeyde farklılaştığı tespit edilmiştir. 
ASA'ların kullanımına ilişkin ortaya çıkarılan bu sonuçlar ile "Görünürlük ve etkinin arttırılması ve değerlendirilmesinde ASA'lar incelendiğinde, AÜ akademisyenleri, çalışma alanlarına (sosyal ve beşeri bilimler, temel bilimler vb. alanlarda) göre ASA'ların kullanımı konusunda farklı davranışlara sahiptirler." şeklinde belirlenen temel hipotezlerden biri doğrulanmıştır.
RG platformunda gerçekleştirilen analizlerde; sayısal/pozitif bilimler araştırmacılarının (Tıp, Mühendislik, Fen ve Veteriner Fakülteleri ve diğerleri) RG'de AÜ'yü daha fazla temsil ettiği ve AÜ üyelerinin %40'ının RG'yi aktif olarak kullanmadığı, sadece profil oluşturduğu ortaya çıkarılmıştır. RG göstergeleri üzerinden gerçekleştirilen korelasyon analizleri sonuçlarına göre atıf sayısı ile okunma sayısı (r = 0,482, p<0,01), Toplam Araştırma İlgi puanı (r = 0,950, p<0,01), takipçi sayısı (r = 0,371, p<0,01), yüklenen doküman sayısı (r = 0,492, p<0,01) ve RG Puanı (r = 0,438, p<0,01)   arasında olumlu yönde anlamlı korelasyon olduğu tespit edilmiştir. Scopus göstergeleri (Scopus atıfları ve PlumX metrikleri) üzerinden yapılan korelasyon analizi sonuçlarına göre, atıf sayısı ile Mendeley okuyucu sayısı (rho = 0,609, p<0,01), tam metin görüntülenme sayısı (rho = 0,090, p<0,01) ve Tweet sayısı  (rho = 0,262, p<0,01)  arasında olumlu yönde anlamlı korelasyon olduğu tespit edilmiştir. Böylelikle her iki platformda da atıf göstergesi ile altmetrik göstergeler arasında olumlu ve anlamlı ilişkiler olduğu tespit edilmiştir. Bu bağlamda, "ASA'lar ve diğer iletişim ortamlarının gelişmesiyle beraber, bilimsel iletişimde akademisyenlerin ve bilimsel çıktılarının görünürlüğünün ve etkisinin belirlenmesinde altmetri olarak adlandırılan ve sosyal etkiyi ölçen araç ve yöntemler geleneksel metrikleri tamamlayıcı bir nitelik taşımaktadır." şeklinde oluşturulan araştırmanın temel hipotezlerinden ikincisi de doğrulanmıştır. 
İlgili literatür ve elde edilen bulgulara dayalı olarak, çalışma kapsamında ulusal araştırma ağını tek bir platformda oluşturmaya ve geliştirmeye yönelik TR Dizin Ulusal Araştırma Çevresi Modeli  (TR Akademi) tasarlanmıştır. Tasarlanan modelde ULAKBİM tarafından oluşturulan TR Dizin'in altmetrik verileri sistemine entegre etmesi ve ASA özelliklerini barındırması yönünde çeşitli öneriler sunulmaktadır.

Abstract:
When it comes to evaluating the visibility and effectiveness of academicians in scientific communication, the current evaluation criteria (traditional metrics) have begun to accompany the field of altmetrics (new generation metrics), which has emerged as an alternative today and enables the measurement of the dimensions of social impact. In this context, the subject of the study is academic social networking sites that use altmetrics and altmetric indicators and add a new dimension to scientific communication.
In this study, altmetrics and altmetric indicators were explained, and these indicators were compared to reveal the relationship between traditional metrics and altmetrics. In this direction, in the study examining the Academic Social Networking Sites (ASNS), it was aimed to describe the features and benefits of these networks, determine the ASNS usage levels of Ankara University (AU) academicians, which ASNSs they use and for what purposes they use these networks. For these purposes; in the study, firstly, the questionnaire technique was used to determine the level of using ASNSs of AU academicians and to raise awareness on this issue. In the survey application; research population consists of 3,164 academics. The minimum sample size was calculated as 362 participants. 560 academicians answered the questionnaire, and it can be stated that this sample size represents the population of the study at a very high level. In addition to the questionnaire applied, Academicians' usage of ResearchGate (RG), one of the ASNSs, and usage rates of the services offered by the platform were examined. Finally, correlation analysis of RG citation indicator with altmetric indicators, and various correlation studies between citations obtained from Scopus database regarding AU documents and altmetric indicators were conducted.
The attitudes of AU academicians towards ASNSs as a result of the questionnaire applied are presented below: 
• It has been determined that the majority of AU academicians use ASNSs and Google Scholar, RG, and Academia.edu ASNSs are the most used respectively.
• It is seen that academicians mostly use ASNSs for the purposes of "Following publications related to their fields, following innovations in the field and sharing academic studies".
• AU academicians state that they consider the number of reads and downloads from altmetric indicators as important. However, the number of citations, one of the traditional indicators, was determined to be the most important indicator for academicians.
• The main reasons why academics do not use ASNSs are, respectively, "I do not know about ASNSs and there is no obligation to use ASNSs".
• Academicians' preferences for using ASNSs are broadly similar in terms of their titles. While there is a significant difference in ASNS usage according to age, there is not such a difference according to the titles.
• It has been determined that the use of ASNSs by academicians differs significantly according to their faculties.
With these results regarding the use of ASNSs, one of the basic hypotheses determined as "When ASNSs are examined in increasing visibility and impact and evaluating them, AU academicians have different behaviours on the use of ASNSs according to their field of study (social and humanities, basic sciences, etc.)."  has been verified.
In the analyzes performed on the RG platform; it has been revealed that quantitative/positive sciences researchers (Medicine, Engineering, Science and Veterinary Medicine Faculties and others) represent AU more in RG and 40% of AU members do not use RG actively, but only create a profile. According to the results of correlation analysis performed on RG indicators, between the number of citations and number of reads (r = 0.482, p <0.01), Total Research Interest score (r = 0.950, p <0.01), number of followers (r = 0.371, p < 0.01), the number of documents uploaded (r = 0.492, p <0.01) and the RG Score (r = 0.438, p <0.01) positively significant correlations were found. According to the results of the correlation analysis made on Scopus indicators (Scopus citations and PlumX metrics), It was found that between the number of citations and Mendeley readerships (rho = 0.609, p <0.01), full-text views (rho = 0.090, p <0.01) and the number of tweets (rho = 0.262, p <0.01)  there is a positive significant correlation. Thus, it has been determined that there are positive and significant relationships between the citation indicator and the altmetric indicators in both platforms. In this context, the second of the basic hypotheses of the research, which was formed in the form of "With the development of ASNSs and other communication media, in determining the visibility and impact of academicians and scientific outputs in scientific communication, tools and methods that measure social impact and are called altmetrics complement traditional metrics" was also confirmed.
Based on the relevant literature and the findings, the TR Dizin National Research Environment Model (TR Academy) was designed to create and develop the national research network on a single platform. In the designed model, various suggestions are offered for the TR Dizin created by ULAKBIM to integrate the altmetric data into the system and to include ASNS features.