Feminizmin doğa bilimleri ile buluşması: Kuantum felsefesinden yeni materyalizm ve insan-sonrasına (post-human) eleştirel bir okuma
Feminism meeting with the natural sciences: A critical readingfrom quantum philosophy to new materialism and post-human
Yazar: FEYZA TOPRAK
Danışman: PROF. DR. GÜZİN EVLİYAOĞLU
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kadın Çalışmaları ve Toplumsal Cinsiyet Ana Bilim Dalı / Kadın Çalışmaları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Felsefe = Philosophy ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Doğa bilimleri = Natural sciences ; Felsefe = Philosophy ; Feminizm = Feminism ; Kuantum = Quantum ; Kuantum alan teorisi = Quantum field theory ; Materyalizm = Materialism ; Posthuman = Posthuman ; Queer Kuramı = Queer Theory

Özet:
Feminist hareket içindeki teorik çalışmalar, başından beri felsefeyle ilişkili olmuştur. Bu tezin
konusu, önce Kuantum felsefesinin Edimsellik, Belirlenimsizlik ve Dolanıklılık İlkelerinin
Deleuzyen varlık felsefesi dolayımıyla, queer teoriyle kurduğu paralellikleri ortaya koymak; sonra
Kuantum felsefesinin bu ana ilkeleri ile 'İnsan-sonrası Feminizm'in felsefi temellerinin
paralelliklerini göstermektir. Kunatum felsefesi, Queer teori ve İnsan-sonrası ilişkisi en son kertede
Yeni Materyalist feminist teoriyi bir eko-eleştiriye dönüştürmüştür. Bu eksende tezde önce,
Kuantum felsefesinin bahse konu üç prensibi tanıtılmış, akabinde bu prensiplerin Deleuzyen varlık
felsefesini hangi kavramsal araçlarla etkilediği ortaya konmuştur. Bu yapılırken, Deleuzyen
felsefenin Kuantum felsefesine yakınsadığı alanlar serimlenmiş, Deleuze'ün queer teoriye zemin
hazırlayan özgün felsefesi Kuantum felsefesi temelinde irdelenmiştir. Deleuzyen varlık felsefesinin
Kuantum felsefesinden etkilenim hattı takip edilerek bu hattın İnsan-sonrası Feminizmin temel
argümanları ile olan paralelliği ortaya konmuştur. Tezde Yeni Materyalist feminist ontolojinin
köklerinin Kuantum fiziğinden beslendiğini; 20 yüzyılın başından bu yana Kuantum fiziği ile
değişen doğa bilimleri paradigmasının temkinli ama kararlı adımlarla felsefe dünyasını etkilediğini;
felsefedeki bu etkinin akabinde feminist teoriyi etkilediğini; buradan yola çıkarak Kuantum
fiziğinin çok disiplinli, kapsayıcı ve bütüncül Yeni Materyalist bir feminist teori geliştirdiğini;
Gilles Deleuze, Rosi Braidotti, Donna Haraway ve Karen Barad hattını takip ederek anlatıyorum.
Barad'ın, Kuantum fiziğine dayandırdığı ve maddenin bir fenomen olarak var olduğunu iddia ettiği
teorisi "faili gerçekçilik" kavramına temas ediyorum. Barad'ın, Bohr'un atom modelini feminizme
nasıl taşıdığına dair bir çerçeve sunuyorum. Beşerî bilimler ve doğa bilimlerinin ilişkilerini
vurgulayan Yeni Materyalizm'i tanıtıyor, disiplinler-arası bir yönelime işaret eden bu akımla sosyal
bilimlerin hümanist dualitelerinin nasıl alaşağı edildiğini izah ediyorum. Kuantum felsefesinden
etkilenen bu yeni feminist alanın kısa sürede ekoloji ile rezonansa geçtiğini ortaya koyuyorum.

Abstract:
Theoretical work within the feminist movement has been associated with philosophy from the
beginning. The subject of the thesis is first to demonstrate the resemblances between the principles
of Performativity, Indeterminacy, and Entanglement in Quantum philosophy with basic principles
of queer theory through Deleuzian ontology; then to show the similitudes between these main
principles of Quantum philosophy and the philosophical foundations of 'Post-human Feminism'.
Quantum philosophy, queer theory, and the post-human relationship eventually altered the New
Materialist feminist theory into an eco-criticism. In this axis, the three principles of Quantum
philosophy are presented in the thesis, and then the conceptual means by which these principles
influence Deleuzian ontology are displayed. While doing this, the areas where Deleuzian
philosophy converges to Quantum philosophy were revealed, and Deleuze's original philosophy
that laid the groundwork for queer theory was analyzed based on Quantum philosophy. The line of
influence of Deleuzian ontology from Quantum philosophy has been followed. The parallelism of
this line with the basic arguments of Post-human Feminism has been revealed. In the thesis, it is
stated that Quantum physics feeds the roots of the New Materialist feminist ontology. Since the
beginning of the 20th century, the paradigm of natural sciences, which has changed with Quantum
physics, has influenced the world of philosophy with cautious but determined steps. This impact in
philosophy subsequently affected feminist theory. Quantum physics has developed a
multidisciplinary, inclusive, and holistic New Materialist feminist theory. I explain this by
following the line of Gilles Deleuze, Rosi Braidotti, Donna Haraway and Karen Barad. I touch upon
the concept of "agential realism" Barad's theory, which is based on Quantum physics and claims
that matter exists as a phenomenon. I suggest a framework for how Barad brings Bohr's model of
the atom to feminism. I introduce New Materialism, which highlights the relations between the
humanities and natural sciences, and I explain how the humanist dualities of the social sciences
have been overthrown with this trend, which points to an interdisciplinary orientation. I expose that
this new feminist field, influenced by Quantum philosophy, resonated with ecology in a short time.