Ahmedî, Kadı Burhâneddîn ve Seyyid Nesîmî divanlarında nebâtî unsurlar
The botanical elements in divans of Ahmedi, Kadı Burhaneddin and Nesimi
Yazar: MELİKE BEYZA MURAT
Danışman: PROF. DR. ORHAN BİLGİN
İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Ahmedi = Ahmedi ; Bitkiler = Plants ; Divan edebiyatı = Divan literature ; Divan şiiri = Court poem ; Divanlar = Divans ; Kadı Burhaneddin = Kadı Burhaneddin ; Klasik Türk edebiyatı = Classical Turkish literature ; Nesimi = Nesimi ; Türkçe divan = Turkish divan ; Şiir = Poem

Özet:
Ahmedî, Kadı Burhâneddîn ve Seyyid Nesîmî bugün yazılı olarak bulabildiğimiz ilk
divanların sahipleridirler. Bir devrin başlangıcını temsil eden bu divanlar elimizde
bulunan en eski divan örnekleri olmaları hasebiyle bu dönemin sanat anlayışını
inceleyebilmek adına en büyük yardımcılarımızdır.
Çeşitli temalar çevresinde divanların tahlillerini yapmak dönemin anlayışını
anlamlandırabilmek için önemlidir. Tema olarak içinde yaşadıkları hayatın vazgeçilmez
bir parçası olan bitkiler tercih edilmiştir. O devirde şairin tabiata bakışı ve onu
anlamaya çalışma şekli beyitler yoluyla tetkik edilmeye çalışılmıştır. Bu çalışmanın
amacı elimizde bulunan ilk divanları inceleyerek klasik edebiyatın iptidai olarak
adlandırabileceğimiz devresinde tabiata bakışın nasıl olduğunu anlamaya çalışmaktır.
Bahsedilen üç divandaki nebâtî unsurlar karşılaştırılmalı olarak ele alınmıştır. Ahmedî
divanında 130, Kadı Burhâneddîn divanında 100 ve Seyyid Nesîmî divanında 85 nebâtî
unsura tesadüf olunmuştur. Belirlenen kelimeler çiçekler, ağaçlar, meyveler ve hubûbat
olmak üzere dört bölümde ele alınmıştır.
Şairlerimizi daha yakından tanıyabilmek için öncelikle hayatları incelenmiştir.
Sonrasında nebâti unsurların toplumumuz için önemi aktarılmıştır. Dört ana başlık
altında incelenen nebatlar kullanım sıklıklarına göre sıralanmıştır. Ele alınan bitkilerle
ilgili önce sözlük bilgileri verilmiş daha sonra tasnife göre örnek beyitlerin gerekli
durumlarda nesre çevirisi verilmiş yahut açıklama yoluna gidilmiştir. Son kısımda ise
istatistiksel bilgi verilerek üç şairin nebâtî unsurları kullanım sıklığı arasında mukayese
yapılarak analiz edilmeye çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Ahmedî, Kadı Burhâneddîn, Seyyid Nesîmî, klâsik Türk şiiri, bitkiler.

Abstract:
Ahmedi, Kadı Burhaneddin, and Seyyid Nesîmî are the owners of the first divans that
we can find in writing today. These divans, which represent the beginning of an era, are
the oldest examples of divans we have, and they are our greatest helpers in order to
examine the understanding of the art of this period.
It is important to analyze the divans around various themes in order to make
sense of the understanding of the period. Botanical elements, which is an indispensable
part of the life they live in, was chosen as the theme. At that time, the poet's view of
nature and the way he tried to understand it was tried to be examined through couplets.
The aim of this study is to examine the first divans we have and to try to understand
how the view of nature was in the period of classical literature that we can call
primitive. The vegetable elements in the mentioned three divans are discussed
comparatively. 130 in the Ahmadi Divan, 100 in the Kadı Burhaneddin Divan, and 85 in
the Sayyid Nesîmî Divan. The determined words are discussed in four sections: flowers,
trees, fruits, and cereals.
In order to get to know our poets better, first of all, their lives were examined.
Afterward, the importance of vegetable words for our society is explained. The plants
examined under four main headings are listed according to their frequency of use. First,
the dictionary information about the plants discussed is given, and then the sample
couplets are translated into prose or explained according to the classification, when
necessary. In the last part, statistical information was given and it was tried to be
analyzed by comparing the usage frequency of the vegetable elements of the three
poets.

Key Words: Ahmedî, Kadı Burhâneddîn, Seyyid Nesîmî, classical Turkish poetry, herbs