Türk tarihyazımına Avrupamerkezciliğin etkisi: Niyazi Berkes örneği
The impact of Eurocentrism on Turkish historiography: The case of Niyazi Berkes
Yazar: İBRAHİM ORHUN KAPLAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİ ÇAPAR
Çankırı Karatekin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History
Dizin: Tarih = History

Özet:
Avrupamerkezcilik uzun süredir tartışılan ve içeriği itibariyle yoğun eleştirilere maruz kalan bir paradigmadır. Bu paradigmanın güçlü ve zayıf yönleri, yerli ve yabancı düşünürler tarafından yapılan eleştiriler ve yorumlar bağlamında incelendiğinde, bilinen gerçekliklerin ötesinde bir yapıya sahip olduğu ortaya çıkmaktadır. Özellikle Avrupa'nın tarihsel varlığı ve dünya genelinde Avrupa'nın merkezde olduğu sistemlerin sorgulanması, sosyal bilimler alanında önemli bir tartışma ve eleştiri konusu olmuştur. Türk tarihyazımı açısından değerlendirildiğinde, Avrupamerkezci paradigmanın geniş bir etkisi olduğu görülmektedir. Bu bağlamda, Avrupamerkezciliğin Türk tarihyazımı üzerindeki etkilerinin eleştirel bir bakış açısıyla incelenmesi amaçlanmıştır. Bu inceleme neticesinde elde edilen bulguların, Türk tarihyazımı açısından değerlendirilebilmesi için araştırmada örneklem olarak Niyazi Berkes'in çalışmaları tercih edilmiştir. Böylelikle Niyazi Berkes'in Türk modernleşmesi üzerine kaleme aldığı eserler üzerinden, Avrupamerkezci paradigmanın Türk tarihyazımındaki yeri ve etkileri ortaya konulmuştur. Avrupamerkezci paradigmanın genel izleğini oluşturmak amacıyla, bu konuda yazılmış eserler kronolojik çerçevede analiz edilmiştir. Bu analizler ile paradigmanın genel yapısı ve özellikleri ortaya konulmuştur. Bu noktadan hareketle, Niyazi Berkes'in eserleri taranmış, Avrupamerkezci bulgular tespit edilmiştir. Niyazi Berkes'in eserlerindeki Avrupamerkezci yaklaşımlar paradigma bağlamında analiz edilerek Avrupamerkezci yönü vurgulanmış ve bu düzlemde Türk tarihyazımındaki Avrupamerkezci etkiler gösterilmiştir. Çalışmada varılan sonuç Türk toplumunun tarihsel kimlik ve hafızasına kendilik bilinci üzerinden erişebilmesi için Türk tarihyazımının Avrupamerkezci etkilerden arındırılması gerektiği olmuştur.

Abstract:
Eurocentrism is a widely debated paradigm that has faced significant criticism regarding its content. When analyzing the strengths and weaknesses of this paradigm within the framework of critiques and observations put forth by both local and foreign intellectuals, it becomes obvious that it possesses a structure that extends beyond established realities. The historical presence of Europe and the examination of the systems in which Europe holds a central position in the world have been significant topics of debate and examination in the realm of social sciences. The Eurocentric paradigm has had a significant influence on Turkish historiography. Within this framework, the aim is to analyze the impact of Eurocentrism on Turkish historiography through a critical lens. To assess the findings of this examination in relation to Turkish historiography, the research focused on the works of Niyazi Berkes. Therefore, through Niyazi Berkes' works on Turkish modernization, the place and effects of the Eurocentric paradigm in Turkish historiography were revealed. To establish a comprehensive overview of the Eurocentric paradigm, the literature on this topic was examined within a chronological framework. The analyses showed the overall structure and distinctive features of the paradigm. We thoroughly examined Niyazi Berkes' works from this perspective, identifying Eurocentric findings. Through an examination of Niyazi Berkes' works within the paradigm, the focus was placed on the Eurocentric approaches, and their impact on Turkish historiography was demonstrated. The results of the study suggest that Turkish historiography needs to be purified of Eurocentric influences for Turkish society to fully embrace its historical identity and memory through self-consciousness.