İç mekan tasarımında Foucault yöntemlerini kullanarak heterotopya arayışında yeniden işlevlendirilen yapılar: Kadıköy bölgesi örneği
Re-functioning buildings in search of heterotopia using Foucault's methods in interior design: The case of Kadıköy region
Yazar: AYŞE GÜLÇİN URAL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ESİN SARIMAN ÖZEN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İç Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: İç Mimari ve Dekorasyon = Interior Design and Decoration

Özet:
Heterotopya kavramı, 20. yy. filozoflarından olan Michel Foucault tarafından 'Başka Mekânlara Dair' isimli yazısında mekânsal bir tabanda geliştirilmiştir. 'Öteki mekân' ya da 'Diğer mekân' olarak Türkçe'ye çevrilebilen heterotopya kavramı, Michel Foucault tarafından altı ilke ile örneklendirilmiştir. Ancak sınırları bu altı ilke ile kesin bir şekilde çizilmediği için, pek çok araştırmaya konu olmuştur ve olmaya devam etmektedir. Michel Foucault'nun antipozitivist yaklaşımının da etkisiyle heterotopya kavramı, araştırmacılar için üzerine düşünmeye devam edilebilir ve sürekli geliştirilebilir bir kavram olarak durmaktadır. 
Çeşitli sebeplerle olağandışı bir ikilik yaratan, kullanıcı üzerinde mekândan beklenen homojen algı yerine, birbiriyle örtüşmeyen heterojen bir algının yaşanmasına sebep olan bu mekânlar, 'mekânsal heterotopyalar' olarak tanımlanabilmektedir. Foucault 'Öteki Mekânlara Dair' yazısında bulunan altı ilkede, heterotopyaları ağırlıklı olarak kentsel mekânlar üzerinden değerlendirmiş olmasına rağmen bazı ilkelerde iç mekânların da bu etkiyi yaratabileceği görülmektedir. Bu nedenlerle mekânsal heterotopyaların iç mekânda aranması ve yansımalarının değerlendirilmesi gerekli görülmüştür.
Bu tez çalışmasında, heterotopya bağlamında yeniden işlevlendirilen tarihi mekânları incelemek hedeflenmektedir. Heterotopyaların; gerek zaman kavramı ile olan ilişkileri, gerek yönetim stratejilerine uygun organize edilmiş mekânlar olmaları, günün gereklilikleri dikkate alınarak işlevi değiştirilen tarihi yapılarla benzerlik kurulmasına sebep olmaktadır. İlave olarak, düzen mekânı olması planlanırken, planlanamayan bir enerji açığa çıkaran heterotopyalarda olduğu gibi; işlevi değiştirilen tarihi mekânlarda da ortaya çıkan eski-yeni enerjisi bulunduğu düşünülmektedir. Çalışmanın amacı; yeterli sembol ve imgeyi koruduğu takdirde, yeniden işlevlendirilen tarihi mekânların heterotopik mekânlar olarak değerlendirilebileceğini tespit etmektir. Bu ilerleyiş neticesinde araştırma bölgesinin semantik değerlerine dair bir çıktı sunmak da hedeflenmektedir.
Araştırmada incelenmek üzere, Kadıköy İlçesi'nde bulunan ve yerel yönetimler tarafından işlevi değiştirilen tarihi yapılar tercih edilmiştir. Kadıköy İlçesi'nin, İstanbul'un en eski yerleşim yerlerinden biri olması bölgenin tercih edilmesinde birincil etken olmuştur. Buradan yola çıkarak yeniden işlevlendirilen yapılara rastlama imkânı yükselmektedir. 
İkinci tercih sebebi; farklı işlevdeki mekânların doğru restorasyon yöntemleri ile toplumsal bellek dikkate alınarak yeniden işlevlendirildiğinin gözlemlenmesidir. 
Son olarak; bölgede tarih boyunca çeşitli din, ırk, kültür vb. kimliklere sahip kişilerin yaşamış olması ve bu çeşitlilikte yapının ortaya çıkmış olmasıdır. Bütün bu farklılıklar hem yeniden işlevlendirme çeşitliliğini arttırmakta hem de heterojen mekân arayışına örnekler sunmaktadır.
Araştırmada nitel yöntemlerden genel tarama modeli kullanılarak Foucault'nun heterotopyalara dair fikirleri ve farklı araştırmacıların kavram ile ilgili yapmış olduğu çalışmalar derlenecektir. Belgesel tarama yöntemi ile ilçeye ve yapılara dair veriler toplanacaktır. Çalışmanın kavramsal altyapısı oluşturulduktan sonra heterotopik olduğu öngörülen mekânlara ve ilçeye dair sentaktik verilere ulaşabilmek için mekân dizimi yöntemi kullanılarak art zamanlı sonuçlara ulaşmak hedeflenmektedir. Yapıların kullanıcı üzerindeki etkisini tespit etmek amacıyla, tesadüfi bir kullanıcı grubuna yapılandırılmış görüşme uygulanacaktır. 
Elde edilen bulgular hermenötik metotla irdelenecektir. Araştırma sonucunda heterotopyaların iç mekândaki yansımalarını tespit etmek, araştırma bölgesinin semantik değerlerine dair bir çıktı sunmak ve yeniden işlevlendirilen tarihi yapıların heterotopyalar bağlamında değerlendirilmesine dair tespitte bulunmak hedeflenmektedir.
Bu çalışma ile heterotopya kavramının iç mimari ölçekte yorumlanmasına dair farklı bir bakış açısı sunulabileceği düşünülmektedir.

Abstract:
The concept of heterotopia, 20th century. It was developed on a spatial basis by Michel Foucault, one of the philosophers of the world, in his article named "About Other Spaces". The concept of heterotopia, which can be translated into Turkish as 'other space' or 'other space', is exemplified by six principles by Michel Foucault. However, since its boundaries are not clearly drawn with these six principles, it has been and continues to be the subject of many researches. With the influence of Michel Foucault's antipositivist approach, the concept of heterotopia stands as a concept that can be continued to be considered and constantly improved for researchers.
These spaces, which create an extraordinary duality for various reasons and cause a heterogeneous perception that does not overlap with each other instead of the homogeneous perception expected from the space, can be defined as spatial heterotopias. Although Foucault has evaluated heterotopias mainly on urban spaces in the six principles in his article On Other Spaces, it is seen that interior spaces can also create this effect in some principles. For these reasons, it was deemed necessary to search for spatial heterotopias in the interior and to evaluate their reflections.
In this thesis, it is aimed to examine historical places that have been re-functionalized in the context of heterotopia. The relationship of heterotopias with the concept of time and the fact that they are organized spaces in accordance with management strategies cause similarity with historical buildings whose functions have been changed by taking into account the requirements of the day. In addition, while it is planned to be a place of order, as in heterotopias that reveal an unplanned energy; It is thought that there is an old-new energy emerging in historical places whose functions have been changed.
The aim of the study is to determine that re-functioning historical spaces can be considered as heterotopic spaces if they preserve enough symbols and images. As a result of this progress, it is also aimed to present an output on the semantic values ​​of the research region. Historical buildings in Kadıköy district, whose functions were changed by local governments, were preferred for examination in the research. The fact that Kadıköy district is one of the oldest settlements in Istanbul has been the primary factor in the preference of the region. From this point of view, the possibility of encountering the re-functionalized structures increases.
The second reason for preference is the observation that the spaces with different functions are re-functionalized with the correct restoration methods, taking into account the social memory.
Finally, various religions, races, cultures, etc. throughout history in the region. It is the existence of people with identities and the emergence of structures in this diversity. All these differences both increase the diversity of re-functioning and provide examples of heterogeneous space seeking.
In the research, Foucault's ideas on heterotopias and the studies of different researchers on the concept will be compiled by using the general survey model, which is one of the qualitative methods. Data about the district and buildings will be collected with the documentary scanning method. After the conceptual infrastructure of the study is created, it is aimed to reach diachronic results by using the space syntax method in order to reach the syntactic data about the places that are predicted to be heterotopic and the district. In order to determine the effect of the structures on the user, a structured interview will be applied to a random user group.
Obtained findings will be analyzed by hermeneutic method. As a result of the research, it is aimed to determine the reflections of heterotopias in the interior, to present an output on the semantic values of the research region, and to make a determination about the evaluation of historical buildings that have been re-functionalized in the context of heterotopias.
With this study, it is thought that a different perspective can be presented on the interpretation of the concept of heterotopia on an interior architectural scale.