GLU-B1K alleli tarafından kodlanan yüksek molekül ağırlıklı glutenin alt ünitesinin yakın izogenik hatların ekmeklik kalitesine etkisi
Effect of high molecular weight glutenin subunit encoded by GLU-B1K allele on bread quality of near isogenic lines
Yazar: BETÜL ALTINSOY
Danışman: PROF. DR. NEVZAT AYDIN
Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyomühendislik Ana Bilim Dalı / Biyomühendislik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Biyomühendislik = Bioengineering
Dizin: Buğday = Wheat ; Ekmeklik buğday = Bread wheat ; Ekmeklik kalitesi = Bread quality ; Glutenler = Glutens ; Sedimantasyon =

Özet:
Buğday, sahip olduğu tarımsal özelliklerle stratejik bir ürün olarak bilinmekte ve dünya coğrafyasında geniş alanlarda yetiştirilmektedir. İklim değişikliği, yağış düzensizlikleri, doğal afetler ve potansiyel riskler üretimi olumsuz etkilerken üstün özelliklere sahip olan buğdayın önemi artmaktadır. Temel geleneksel gıda hammaddesi olarak tüketilen buğdayın son ürün kalitesi büyük önem taşımaktadır. Ekmeklik buğdayda teknolojik kalitenin birçok özellik tarafından kontrol edildiği bilinmektedir. Buğdayın ekmeklik kalitesi büyük oranda depo proteinlerinin özellikleriyle belirlenmektedir. Depo proteinlerinden olan gluten, buğday ununun en önemli kalite parametresi olarak karşımıza çıkmaktadır. Gluten proteinin alt ünitelerinden olan glutenin hamura elastikiyet kazandırmaktan sorumludur. Bu özelliklerinden dolayı kaliteye etki eden en önemli genetik kaynaklardan biri Yüksek Molekül Ağırlıklı Glutenin Alt üniteleridir (YMA-GA). Bu çalışmada tam kontollü sera koşullarında yetiştirilen Nevzatbey, Triticum aestivum L. subsp. sphaerococcum ve bu iki genotipten elde edilen GM4F2 yakın izogenik hatlar kullanılmıştır. Hatların bitki ve başak özellikleri, tanede nem, kül ve renk değerleri, sedimantasyon hacmi, protein içeriği, solvent tutma kapasitesi (STK) ve gluten şişme indeksi (GSI) değerleri belirlenmiştir. Ayrıca YMA-22 nolu alt ünitesinin bu özelliklere etkisi de araştırılmıştır. Populasyonun bitki boyları 54-83 cm, başak boyları 5-9 cm, başaktaki tane sayısı 8-50, başaktaki tane ağırlığı 0.3-2 g, tane renk değerleri 83-86, nem miktarları 10-11, sedimantasyon hacimleri 8.5-24.5 ml, protein oranları %10-25, kül miktarları %1.200-1.645 (km), STK değerleri 83-118, GSI değerleri 2.7-3.0 arasında değişmiştir. YMA 22 nolu alt ünitesini taşıyan hatların protein kalitesi YMA 7+9 taşıyan hatlara kıyasla daha düşüktür. Elde edilen sonuçlar bazı yakın izogenik hatların anaçlardan daha üstün özellikler gösterdiğini ve ıslah çalışmalarında yeni çeşit geliştirmek için kullanılabileceğini göstermiştir.

Abstract:
Wheat is known as a strategic product with its agricultural features and is grown in large areas in the world geography. While climate change, precipitation irregularities, natural disasters and potential risks negatively affect production, the importance of wheat, which has superior abilities, is increasing. The final product quality of wheat, which is consumed as a basic traditional food raw material, is of great importance. It is known that the technological quality of bread wheat is controlled by many features. Bread quality of wheat is largely determined by the properties of storage proteins. Gluten, one of the subunits of gluten protein, is responsible for giving elasticity to the dough. Because of these features, one of the most important genetic resources affecting quality is High Molecular Weight Gluten Subunits (YMA-GA). In this study, Nevzatbey, Triticum aestivum L. Subsp. sphaerococcum and GM4F2 near isogenic lines from these two genotypes were used. Plant and spike characteristics of the lines, moisture in the grain, ash and color values, sedimentation volume, protein content, solvent holding capacity (SRC) and gluten swelling index (GSI) values were determined. In addition, this impressive effect of the subunit YMA-22 was also investigated. Plant height of the population is 54-83 cm, spike length is 5-9 cm, number of grains per spike is 8-50, grain weight per spike is 0,3-2 g, grain color values are 83-86, moisture content is 10-11, sedimentation volumes are 8,5-24,5 ml, protein ratios 10-25%, ash amounts 1,200-1,645% (dry matter) SRC values between 83-118, GSI values varied between 2,7-3,0. The protein quality of the lines carrying YMA 22 subunit is lower than those of the lines carrying YMA 7+9. The results obtained showed superior characteristics of rootstocks from some close isogenic lines and obtained products used to develop new varieties in breeding studies.