Türkiye'de doğrudan yabancı yatırım ve diş ticaret ilişkisi: Eşbütünleşme ve nedensellik analizi
The relationship between foreign direct investment and foreign trade in Turkey: Cointegration and causality analysis
Yazar: ÖMER FARUK AKKAYA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ CANAN ŞENTÜRK
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonometri = Econometrics ; Ekonomi = Economics ; Uluslararası Ticaret = International Trade

Özet:
Yirminci yüzyılın son çeyreğinde, küreselleşmenin artan etkisiyle, doğrudan
yabancı yatırımların (DYY) gerek gelişmiş gerekse de gelişmekte olan ülkeler için
ekonomik büyüme ve kalkınma açısından büyük bir etkiye sahip olduğu ve bu etkinin
zamanla arttığı gözlenmektedir. Günümüzde ise özellikle gelişmekte olan ülkelerin
ekonomik kalkınma açısından gerekli olan yatırımları gerçekleştirebilecek sermaye
birikimi yetersizliğine bir çözüm olarak görülmesinin yanı sıra, özellikle ev sahibi
ülkeye sağladığı avantajlar dolayısıyla ülkenin ekonomik büyüme ve kalkınma,
rekabet gücü, bilgi kullanımı ve teknoloji alanlarında ilerlemesine fırsat yaratan
önemli makroekonomik faktörler arasındadır. Bu bağlamda çalışmada, Türkiye için
1980-2022 dönemi verileri kullanılarak doğrudan yabancı yatırım ile dış ticaret ilişkisi,
Johansen Eşbütünleşme, Granger ve Toda-Yamamoto nedensellik analizleriyle
incelenmektedir. Analizden elde edilen bulgulara göre, eşbütünleşme analizi
sonucunda değişkenler arasında eşbütünleşik ilişki tespit edilemediği için, değişkenler
arası uzun dönemli bir ilişki söz konusu değildir. Granger nedensellik analizi
sonucunda ithalattan ihracata tek yönlü bir nedensellik bulunmaktadır. Ayrıca
doğrudan yabancı yatırımlar ve ithalat, ihracatın nedenidir. Toda-Yamamoto
nedensellik analiz sonuçlarına göre ise, ihracat, doğrudan yabancı yatırımların
nedenidir. Ayrıca ithalat da ihracatın nedenidir. Son olarak doğrudan yabancı
yatırımlar ve ithalattan ihracata tek yönlü bir nedensellik mevcuttur.
Anahtar kelimeler: Doğrudan Yabancı Yatırım, İthalat, İhracat, Nedensellik Analizi,
Eşbütünleşme Analizi

Abstract:
In the last quarter of the twentieth century, with the increasing impact of
globalization, it is observed that foreign direct investments (FDI) have a great impact
on economic growth and development for both developed and developing countries
and this impact has increased over time. Today, it is seen as a solution to the lack of
capital accumulation that can make the investments necessary for economic
development, especially in developing countries. In addition, it is among the important
macroeconomic factors that create opportunities for the country to progress in the
fields of economic growth and development, competitiveness, information use and
technology, especially due to the advantages it provides to the host country. In this
context, this study examines the relationship between foreign direct investment and
foreign trade for Turkiye for the period 1980-2022 by using Johansen cointegration,
Granger and Toda-Yamamoto causality analyses. According to the findings obtained
from the analysis, there is no long-run relationship between the variables since no
cointegrated relationship is found between the variables as a result of cointegration
analysis. Granger causality analysis reveals a unidirectional causality from imports to
exports. Moreover, FDI and imports are the causes of exports. According to the results
of Toda-Yamamoto causality analysis, exports are the cause of FDI. Imports are also
the cause of exports. Finally, there is a unidirectional causality from FDI and imports
to exports.
Key Words: Foreign Direct Investment, Import, Export, Causality Analysis,
Cointegration Analysis