Muhasebe mesleğinde e-dönüşüm ve elektronik belge uygulamalarına geçişin serbest muhasebeci mali müşavirler açısından değerlendirilmesi: Sivas'ta bir uygulama /
Yazar: HANDE ÇAĞAN
Danışman: DOÇ. DR. SAİD ALPAGUT ŞENEL
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Muhasebe, Finans ve Bankacılık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonomi = Economics ; Maliye = Finance
Dizin: Elektronik dönüşüm = Etransformation ; Muhasebe uygulamaları = Accountin applications ; Serbest mali müşavirlik = Free financial consultancy

Özet:
İş hayatındaki hızlı değişimler, şirketlerin ve ülkelerin birtakım yenilikler aramasını zorunlu kılmaktadır. Günümüzde, teknolojinin gelişmesi nedeniyle muhasebe dünyasında da birçok yenilik meydana gelmiş ve e-uygulamalar kullanılmaya başlanmış, muhasebede işletmelerin kaliteli bilgiye ulaşmasında kilit rol üstlenmiştir.
Günümüzde, e-dönüşümle ilgili olarak Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yapılmış olan çalışmaların kapsamı büyütülmüş ve genişletilmiştir. Geliştirilen bu yeniliklerin başında da "Bilişim Teknolojileri" birinci sırada yerini almıştır. Bilişim teknolojileri muhasebe uygulamalarında oldukça etkili olmuş; bu gelişim süreci, işlemlere ve ihtiyaç duyulan bilgilere hızlı ve doğru bir şekilde ulaşılmasını da sağlamıştır.
Elektronik dönüşüm (e-dönüşüm) sürecinde ilk olarak elektronik ortamda elektronik muhasebe uygulaması (e-uygulama) yapılmaktadır.
Elektronik faturaları diğer elektronik belgeler takip etmektedir. Öte yandan belirli şartları taşıyan mükellefler için elektronik defter uygulaması zorunlu hale getirilmiş ve daha sonra kapsamı genişletilmiştir. Elektronik defterden sonra "defter beyan sistemi" gelmektedir.
Elektronik dönüşüm sürecinde elektronik belgelerin elektronik ortamdaki uygulaması ilk olarak elektronik muhasebe uygulamasıdır. Temel elektronik belge elektronik fatura uygulamasıdır. Türkiye'de e-fatura uygulaması 2008 yılında e-devlet (e-devlet) projesi kapsamında "Elektronik Fatura Kayıt Sistemi" ile birlikte kullanılmaya başlanmıştır.
Türkçe bilgilerin elektronik ortama taşınması ile birlikte muhasebe sistemindeki uygulama ve beyanlar elektronik belge (e-belge) ve elektronik defter (e-defter) şeklinde uygulamaya konulmuştur.
Yeni gelişmeler ve değişikler doğrultusunda başta elektronik fatura (e-fatura) olmak üzere sisteme eklenen "elektronik arşiv (e-arşiv), elektronik Müstahsil Makbuzu (e-mm), elektronik serbest meslek makbuzu (e-smm), elektronik irsaliye (e-İrsaliye)," gibi farklı belgeler de elektronik ortamda yerini almıştır.
İstenilen zamanda uygun bilgiyi sunmak için teknolojik uygulamaların varlığı şüphesiz çok önemlidir. Bir işletme, teknolojik uygulamaların kendi içinde kurulmasına ne kadar izin verirse, kendisine ve çevreye sunduğu bilgiyi o kadar hızlı artıracak, bu durumda işletmenin kendi birimleri arasındaki iletişim gelişerek uyumlu işleyiş yaratacak, gelişmeyi sağlayacaktır.
Bu çalışmanın amacı, elektronik belge uygulamalarını tanıtmak ve Sivas ilinde görev yapan muhasebe meslek mensuplarının elektronik uygulamalara yönelik tutumları ve bu tutumların mesleki deneyim, yaş ve cinsiyete göre farklılık gösterip göstermediği konusunda kanıt sağlamaktır. Bu amaçla 139 muhasebe meslek mensubu ile anket yapılmıştır.
Muhasebe meslek mensuplarının anket sorularına verdikleri yanıtlar ve süreç boyunca ilettikleri mesajlara dayanarak, elektronik dosyalama kullanımının hem işletme hem de devlet için yararları olduğu, ancak aynı zamanda faaliyetlerin yürütülmesinin dezavantajları ile ilgili bazı hususların da olduğu kaydedilmiştir. Elektronik ortamda, işletmelerin başını belaya sokan en önemli faktörün güvenlik sorunları olduğu belirtilmiştir. Bilgilerin çalınması veya ticari sırların ifşa edilmesiyle ilgili endişeler, muhasebenin dijitalleşmesini engelleyen önemli bir faktör olmuştur. Ayrıca işi bilen kalifiye eleman bulma sorunu da dezavantaj olarak görülmüştür.
Araştırma sonucunda muhasebe meslek mensuplarının e-uygulamaların kendilerine işlerini yapmaları sırasında birçok avantaj sağlıyor olmasından dolayı e-uygulamalara yönelik farkındalık düzeylerinin yüksek olduğu, e-uygulamaları öğrenme ve kullanmanın kolay olmasından dolayı olumlu değerlendirdikleri, e-uygulamalar ile ilgili gelişmeleri takip ettikleri ve e-uygulamaların yaygınlaşması için projeler düzenlenmesi ve eğitimlerin verilmesi önerilerinde bulundukları belirlenmiştir. Araştırmada ayrıca eğitim durumunun e-uygulamalara yönelik tutum konusunda etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
Rapid changes in business life require companies and countries to seek some innovations. Today, due to the development of technology, many innovations have occurred in the accounting world and e-applications have started to be used, and accounting has played a key role in reaching quality information for businesses.
Today, the scope of the studies carried out by the Ministry of Treasury and Finance on e-transformation has been expanded. At the beginning of these innovations, "Information Technologies" took its first place.Information technologies have been very effective in accounting practices; This development process also ensured fast and accurate access to transactions and required information.
In the process of electronic transformation (e-transformation), firstly, electronic accounting application (e-application) is made in electronic environment.Electronic invoices are followed by other electronic documents.On the other hand, electronic ledger application has been made compulsory for taxpayers who meet certain conditions and then its scope has been expanded.After the electronic ledger comes the "ledger declaration system".
In the process of electronic transformation, the application of electronic documents in electronic environment is the first application of electronic accounting. The basic electronic document is electronic invoice application.
In Turkey, the e-invoice application started to be used in 2008 together with the "Electronic Invoice Registration System" within the scope of the e-government (e-government) project. With the transfer of Turkish information to the electronic environment, the applications and statements in the accounting system were put into practice in the form of electronic documents (e-documents) and electronic books (e-ledgers). In line with new developments and changes, electronic archive (e-archive), electronic Manufacturer's Receipt (e-mm), electronic self-employment receipt (e-smm), electronic dispatch note (e- Different documents such as "Waybill)" have also taken their place in the electronic environment.

The existence of technological applications is undoubtedly very important in order to present the appropriate information at the desired time.The more an enterprise allows the establishment of technological applications within itself, the faster it will increase the information it offers to itself and the environment, in this case, the communication between the units of the enterprise will develop, creating a harmonious operation and ensuring development.
The aim of this study was to introduce electronic document applications and to provide evidence on the attitudes of professional accountants working in Sivas province towards electronic applications and whether these attitudes differ according to professional experience, age and gender. For this purpose, a survey was conducted with 139 professional accountants.
Based on professional accountants' responses to survey questions and messages they conveyed throughout the process, it was noted that the use of electronic filing has benefits for both business and government, but there are also some disadvantages associated with running operations. It was stated that the most important factor that puts businesses in trouble in the electronic environment is security problems. Concerns about the theft of information or the disclosure of trade secrets were an important factor hindering the digitization of accounting. In addition, the problem of finding qualified personnel who know the job was also seen as a disadvantage.
As a result of the research, it was concluded that professional accountants have a high level of awareness towards e-applications, since e-applications provide them with many advantages during their work. In addition, it was determined that they evaluated e-applications positively because they were easy to learn and use, they followed the developments related to e-applications, and they suggested organizing projects and providing trainings for the spread of e-applications. In the study, it was also concluded that the education level is effective on the attitude towards e-applications.