Modernleşme sürecinde İslam hukukunda maslahat tartışmaları
Debates on public interest (maslaha) in Islamic law in process of modernization
Yazar: SAMİRE HASANOVA
Danışman: PROF.DR. İBRAHİM KAFİ DÖNMEZ
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İlahiyat Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law
Dizin: Modernleşme = Modernization

Özet:
Modernlesme Sürecinde slam Hukukunda Maslahat Tartısmaları? isimlitez çalısması giris, iki bölüm ve sonuçtan olusmaktadır. Giris bölümündemodernlesme sürecine genel bakıs yapılarak bu sürecin slam dünyasındakiyansımasına ve özellikle müslüman ilim ve fikir adamlarının hukuktefekkürlerine etkisine genel olarak deginilmis, Osmanlı dönemi veCumhuriyet dönemi Türkiye'si yanında, diger slam ülkelerinde modernlesmesürecinin kısa tarihi özetlenmistir. Birinci bölümde, klasik kaynaklar ısıgındamaslahat düsüncesinin ortaya çıkması, terimlesme süreci, kavramsalçerçevesi, diger delillerle iliskisi ve mezheplere göre gelismesi incelenmistir.kinci bölümde ise, son dönem slam dünyasında maslahat eksenlitartısmalarda öne çıkan cmanın Kurumsallastırılması, Örf-âdet ve Makâsıdkonuları ele alınmıstır. Belirtilen konular, bunları son dönemde özel bir vurguveya farklı bir bakıs açısı ile yeniden gündeme getiren Muhammed Abduh,Ziya Gökalp ve Muhammed Tâhir b. Âsûr'ın görüsleri ısıgında incelenmeyeçalısılmıs ve bu konularda dikkat çeken baska alim ve düsünürlerin fikirlerineyeri geldikçe isaret edilmistir.Sonuç olarak, degisen ve gelisen toplum, hukukun canlılıgını korumakiçin dogal olarak yeni hükümlere ihtiyaç duymaktadır. slam muhitindemaslahat/makâsıd kavramları üzerinde ısrarla durulması ve maslahat eksenlitartısmaların hukukun hemen her meselesinde gündeme gelmesi bu dogalihtiyacın teoriye yansımasından baska bir sey degildir. Degisime ayakuydurmak ve Batı'ya tamamen teslim olmak istemeyen slam alimlerinin buamaçla maslahat kavramını yeniden ele almaya ve onun slam hukukliteratüründe ve tesriînde tuttugu önemli yeri daha belirgin biçimde ortayakoymaya çalıstıkları açıktır. Genellikle bu düsünceyi naslara aykırı veyaonlardan bagımsız biçimde isletmeme noktasında fikirbirligi bulundugu, fakatbunun nasıl basarılabilecegi hususunda ortaya konan önerilerin genis biryelpaze olusturdugu görülmektedir.

Abstract:
This present study aims to delineate the Maslahat (Public interest) arguments inIslamic Law in the process of modernisation. The study consists of three parts; oneintroduction and two chapters. In introduction, it is given an overview ofmodernisation and its impacts on the Islamic World, particularly, it focused on theinfluence of Muslim Scholars on law. It covered both the Otoman period and therepublican era in Turkey as well as the short history of modernisation in the Muslimcountries.In Chapter one, in the lights of classical studies, it examined the emergence ofMaslahat thought, its conceptualisation process and framework, its relation withother religious proofs and development in different Islamic sects. In the secondchapter of dissertation, the concept of Maslahat is discussed in conjuction with theinstitutionalisation of Consensus, Custom, Teleological nterpretation of Islamic Lawin the last period of Islamic world.The issues, in question, are studied in the light of arguments of MuhammedAbduh, Ziya Gokalp, Muhammed Tahir b. Asur and they are related to other Islamicscholar who are somehow interested in this aspect of Islamic Law.In conclusion, it needs to new amendments in legal structure in order topreserve the vitality of Islamic Law for societal developments and changes.Recently, these discussions came to surface in the Muslim Society areconsidered as indication of the necessity of amendments ıf through the concepts ofMaslahat (Public Interest) and Makasid (teleologic Interpretation). These attemptshave been done to adopt the changes.Modern situations urged Muslim scholars to carry out some amendments tomake Islamic Law competible with new developments. Although they are inagreement on the point that is not contradict the revealed texts but their argumentsdiffer from each other.