XIX. yüzyıl seyyahlarına göre Hazar ötesi Türkmenleri (sosyal, iktisadi ve kültürel durum)
The Turkmens beyond caspian according to travellers in XIX. century (Social, economic and cultural situation)
Yazar: CİHAD CİHAN
Danışman: PROF. DR. ÜÇLER BULDUK
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Bölümü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Tarih = History
Dizin: 19. yüzyıl = 19. century ; Ekonomik durum = Economic situation ; Kültür tarihi = Cultural history ; Kültürel yapı = Cultural structure ; Seyahat = Travel ; Seyahatname = Seyahatname ; Sosyal yapı = Social structure ; Türkmenler = Turkomans

Özet:
Seyahatnameler göçebe Türk kavimlerinin kültür tarihlerine ait en önemli kaynaklardan birisidir. Bu çalışmada farklı milletlere mensup bazı seyyahların 19. yüzyılda Hazar Ötesi Türkmenlerini nasıl tasvir ettiklerinin tespit edilmesi ve bu seyyahların eserlerindeki Türkmen kültürüne ait bilgilerin mukayese ve tenkit edilerek ortaya konulması amaçlanmıştır. Bununla birlikte söz konusu dönemde gerçekleşen Rus işgalinin Türkmen kültürü üzerindeki etkileri de tahlil edilmeye çalışılmıştır. Yöntem olarak Türkmen coğrafyasını gezen seyyahların verdikleri bilgiler zaman ve mekâna göre, boy farklılıkları da esas alınarak tasnif edilmiştir. Bu kaynaklarda Türkmen yağmacılığı ve köle ticareti, at, çadır, mezar kültü gibi bazı konular yoğun olarak işlenmekle birlikte, Türkmen kültürü bakımından çok önemli olan başka bilgiler de yer almaktadır.Çalışmanın giriş kısmında seyyah, seyahatname ve tarih münasebetleri izah edilerek kaynaklar tanıtılmıştır. Birinci bölümde Türkmen kimliğini oluşturan unsurlar ortaya konulmaya çalışılmıştır. Burada Türkmen insanının fiziki ve karakter tasvirinden başlanmış, daha sonra yaşadığı coğrafya, aile yapısı, aşiret sistemi, din ve töre gibi sosyal yapısını oluşturan unsurlar ele alınmıştır. İkinci bölümde göçebe ve yarı göçebe bir halde yaşayan bu Türkmen boylarının meskûn olduğu bölgelerin iktisadi coğrafyası, üretim ve tüketim tarzları, dış dünya ile ticarî bağları ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Üçüncü bölümde daha çok Türkmenlerin maddî kültürü ve günlük hayatlarına dair bilgiler yer almaktadır. Sonuç kısmında ise bütün bu bilgilerin genel değerlendirmesi yapılmıştır.

Abstract:
Travel books are one of the most important sources for the cultural history of nomadic Turkish tribes. In this study, detecting how some of these travellers from various nations in 19th century represent Turkmens beyond Caspian and presenting information by comparing and criticizing related to the culture of Turkmen in these certain travellers? works. It is aimed to analyze the influence of Russian invasion occurred in the period at issue on Turkmen culture. As the method of the study, information obtained from travellers who visited Turkmen regions are classified in terms of time and space and based on tribe variations. In these sources, not only Turkmen pillage and slave trade, horse, tent and the cult of grave are handled intensively, but also another important information in terms of Turkmen culture are included.In the introduction of the study, relation between traveller, travel book and history is explained and sources are introduced. In the first chapter, elements constituting Turkmen identity are aimed to be represented. Here, physical and characteristic features of Turkmens are firstly, represented and then the elements constituting the social structure of them such as the region in which they live, family structure, tribe system, religion and moral laws are handled. In the second part of the study, economic geography of the regions at which these nomadic and semi-nomadic Turkmen tribes are resident, mode of production and consumption and their linkages for trade with external world are aimed to be revealed. In the third part of the study, information related to the material culture and daily lives of Turkmens are included. In the conclusion of the study, all of this information is generally evaluated.