Bulanık hedef programlama ve bir işletme üzerinde uygulama
Fuzzy goal programming and an application on a company
Yazar: MUSTAFA ÖZKAN
Danışman: DOÇ. DR. HÜDAVERDİ BİRCAN
Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Sayısal Yöntemler Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Bulanık mantık = Fuzzy logic ; Bulanık programlama = Fuzzy programming ; Hedef programlama = Goal programming

Özet:
İşletmelerinin, rekabette üstünlük sağlayabilmeleri için bilgiyi doğru işlemeleri önemli bir husustur. Veri işleme sürecinde, verilerin işletme problemlerine uygun şekilde yansıtılması ise karar vericiler açısından ciddi bir sorundur. Birçok veri ve olay günümüzde, kesinlikten uzak görünüm içindedir. Bu sebeple klasik yöntemlerle yapılacak analizlerin güvenilirliği ise uzun yıllardır tartışılmaktadır. 1965 yılında L.A. Zadeh tarafından ortaya atılan bulanık mantık, sözel değişkenlerin ve kesin olmayan ifadelerin analizlerde kullanımına olanak sağlayarak endüstri ve işletme bilimine yeni bir soluk getiren ve son yarım asırda gelişme göstererek günümüzde birçok alanda etkin olarak kullanılan bir felsefedir.

Bu çalışmada, bir işletmenin ürün kategorisinde bulunan A₁, A₂, A₃, A₄, A₇ ve A₁₄ kodlu 6 ürüne yönelik firma yöneticilerince belirlenmiş olan çeşitli hedeflerin doyuma ulaşıp ulaşamayacağı araştırılmıştır. Bunun için, karar verme tekniklerinden hedef programlama ile bulanık mantık felsefesinin entegrasyonuyla geliştirilmiş olan bulanık hedef programlama analizi modellerinden biri olan Yang, Ignizio ve Kim modeli kullanılmıştır.

Çalışmada öncelikle ürünlerle ilgili hedeflere klasik hedef programlama yöntemiyle ulaşılmaya çalışılmış, sonrasında ise aynı hedeflere Yang, Ignizio ve Kim modeliyle ulaşılmaya çalışılmıştır. Yapılan analizler sonucunda bulanık hedef programlama ile A₂, A₄, A₇ ve A₁₄ kodlu ürünler için belirlenen hedeflere ulaşım olanakları bulunurken, aynı sonuçlar klasik hedef programlama ile ürün yapısını bozmadan başarılamamıştır.

Anahtar Kelimeler: Bulanık Mantık, Hedef Programlama, Bulanık Hedef Programlama, Yang, Ignizio ve Kim Yaklaşımı

Abstract:
Manipulating the information correctly is an important issues for companies  in order to get an business superiority over the competition. On data processing process, reflecting the datas accordingly in company problems is a serious problem for decision-makers. Today, many datas and events look like uncertain. For this reason, reliability of the analysis with classic methods has been discussed for many years. Fuzzy logic is developped by L.A. Zadeh in 1965. It is a philosophy that bring a new breath to industry and business science with allowing of using the linguistic variables and uncertain expressions in decision analysis so that it is effectively used on many fields.

In this study, it is investigated to whether satisfaction of  some  goals is achieveable for this purpose, six products, namely, A₁, A₂, A₃, A₄, A₇ and A₁₄ of a company are cinsidered as basic data in the applications. Yang, Ignizio and Kim model is used which is one of the techniques of fuzzy goal programming, that is developed with a mixture the goal programming as, one of the decision-making techniques and fuzzy logic.

As a first stage, the classic goal programming techniqueis used to reach the goals. Later, Yang, Ignizio and Kim model is used to reach at the same goals, At the end of the analysis, the goals for some products, A₂, A₄, A₇ and A₁₄, are reached by fuzzy goal programming, however, same successful results could not be reached by the classic goal programming without destroying the structure of the products.

Key words: Fuzzy Logic, Goal Programming, Fuzzy Goal Programming, Yang, Ignizio and Kim Approach