Giysilerdeki kup ve desen özelliklerinin beden formunun algılanmasına etkisi
The effect of line effect and pattern properties at the clothes perception on the perception of body form
Yazar: MENEKŞE SAKARYA
Danışman: PROF. DR. SALİHA AĞAÇ
Gazi Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Moda Tasarımı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Giyim Endüstrisi = Clothing Industry ; Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Algı = Perception ; Desen = Pattern ; Giysi tasarımı = Clothing design ; Görsel algılama = Visual perception ; Görsel yanılsama = Visual illusion ; Kadın giysileri = Woman clothing ; Moda = Fashion ; Optik yanılsama = Optical illusion

Özet:
Görsel sanatlar içinde önemli bir yere sahip olan "Optik Yanılsama" olgusu ve onu meydana getiren unsurların çeşitliliği oldukça ilgi çekicidir. Optik yanılsamalar en çok tasarım alanını etkilemektedir. Moda, tasarım disiplinleri içerisinde insan bedeni ile en çok ilişkisi olan alandır. Giysi tasarımcıları giysideki kup, dikiş gibi hatları göstermede çizgi öğesini kullanırlar. Çizgiler, giysi tasarımlarında çeşitli stil, siluet ve kumaşlar ile birlikte kullanıldığında değişik optik yanılsamalar yaratabilirler.Araştırmanın temel amacı beden formunun algılanmasında elbisede kullanılan farklı dikey kuplar ve geometrik ve zıt renkli kumaş desenlerinin görsel algı ve optik yanılsama açısından insanlarda bıraktığı etkiyi ortaya koymaktır. Araştırmanın yöntemi, iki aşamalı olarak planlanmıştır. Birinci aşama olan tarama modeli için "Görsel Algı Anketi", ikinci aşama olan uzman değerlendirme yöntemi için ise "Uzman Değerlendirme Formu" geliştirilmiştir.

Araştırmanın birinci aşaması olan tarama yöntemi için öncelikle giysilerde en fazla kullanılan dikey kup formuna sahip dört adet elbise modeli belirlenmiştir. Seçilen geometrik ve zıt renkli kumaş desenleri bu elbise formlarına photoshop programında giydirilmiştir. Kumaş desenleri, görsel algı kuramlarından Gestalt İlkeleri ve optik yanılsama biçimlerinin etkisini ölçmeyi sağlayacak özelliklerde seçilmiştir. Farklı dikey kup varyasyonu ile ortaya çıkan dört elbise modeline yedi kumaş deseni photoshop programında giydirilmiş ve 28 adet elbise modeli görseli elde edilmiştir. Daha sonra araştırmacı tarafından ilgili literatür ve uzman görüşleri doğrultusunda elde edilen elbise modellerine ait görseller kullanılarak bir "Görsel Algı Anketi" geliştirilmiştir. Araştırmanın ikinci aşaması olan uzman değerlendirmesi yöntemi için ise 38 beden gerçek ölçülerinde yatay kalın çizgili kumaştan farklı dikey kup formlu dört elbise modeli dikilmiştir. Elbiselerin değerlendirilmesinde alanında uzman öğretim elemanlarının görüşlerinden faydalanılmıştır. Çalışmanın örneklemini, tarama modeli için Türkiye'deki Üniversitelerde bulunan ve tabakalı örneklem yöntemi ile belirlenen 382 öğretim elemanı oluşturmuştur. Uzman değerlendirmesinde ise alanında uzman 9 öğretim elemanının görüşlerinden faydalanılmıştır. Araştırma verilerinin çözümlenmesinde istatistiksel analiz yöntemlerinden ki kare (Pearson Chi-Square)  bağımsızlık testi kullanılmıştır.

Araştırmada farklı kuplu, aynı kumaş desenli elbise modellerinin birbirleri ile kıyaslanmasında kup yerlerinin, ince, geniş ve uzun algısında etkili olduğu sonucuna varılmıştır. Aynı kuplu farklı kumaş desenli elbise modelleri arasından en çok dikey ince çizgili ve balıksırtı desene sahip olanların ince; dikey ince ve kalın çizgili olanların ise uzun algılandığı tespit edilmiştir. Yatay kalın çizgili desene sahip elbisede ise algı geniştir. Desen algısında önceki öğrenme ve deneyimlerin etkili olduğu belirlenmiştir. Uzman değerlendirmesi sonucunda 38 beden gerçek ölçülerinde dikilen farklı dikey kuplu ve yatay kalın çizgili desene sahip elbise model algısının araştırmanın sonuçları ile örtüştüğü bulgusuna ulaşılmıştır. Araştırmada ayrıca elbisedeki kup formları ve kumaş desenleri Gestalt İlkeleri açısından irdelenmiş "şekil – zemin" ilişkisi, "devamlılık" ve "benzerlik" ilkelerinin etkilerine ve optik yanılsama biçimleri açısından ise Helmoltz Kare, Işınlama ve Hareket yanılsamalarının etkileri ile paralellik gösterdiği sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
The "optical illusion" phenomenon, which has an important place in the visual arts, and the diversity of the elements that make it a point of attraction are very interesting. Optical illusions mostly affect design areas.  Fashion is the area that has the most relation with the human body within the design disciplines. Clothing designers use the line item to show the line, sewing and etc. lines on the clothes. Lines can create different optical illusions when used in garment designs in combination with various styles, silhouettes and fabrics.The main aim of the research is to reveal the senses of the effect of different vertical couples and geometric fabric patterns on the visual perception and optical illusion in the perception of body form. The method of the research was planned in two stages. The "Visual Perception Survey" was developed for the screening model which is the first stage and for the second stage of the expert evaluation method "Expert Evaluation Form" was developed.

For the screening method, which is the first stage of the research, four dress patterns with the most commonly used vertical line form were determined. Selected geometric and contrasting colored fabric patterns are dressed to these dress forms in the photoshop program. Fabric patterns are selected to measure the effects of the visual perception theories of the Gestalt Principles and optical illusion format. Four dress patterns that emerged with different vertical line variants were dressed in the photoshop program to the seven fabric patterns and 28 pieces of dress model images were obtained. Then, by using the related literature review and the visuals of the dress models obtained according to the expert opinions the researcher developed a "Visual Perception Survey". In the second stage of the study, for expert evaluation method, four dress with different models of vertical line were sewn in the 38 size horizontal thick striped fabric. In the evaluation of the dresses, the the opinions of expert instructors have been used. For the survey model, the sample of the study has created 382 faculty members designated by stratified sampling method at universities in Turkey. The opinions of 9 instructors who are experts in their field were used for expert evaluation. Pearson Chi-Square of statistical analysis methods was used to analyze the research data.

In the research, it was concluded that different lines and dress patterns with the same fabric pattern were effective in the thin, wide and long perception of the cup locations. Among the different fabric patterned dress patterns of the same line, the ones with the most vertical thin lines and herringbone pattern were thin; and those with vertical thin and thick lines were perceived as long. In the dress with horizontal thick lines, the perception is wide. Previous learning and experiences were found to be effective in pattern perception. As a result of the expert evaluation, it was found that the dress model perception with different vertical cups and horizontal thick stripes, which were planted in real size 38, coincided with the results of the study.  In the research, the line forms and fabric patterns of the dress were examined in terms of Gestalt Principles, the effects of "shape - ground" relationship, "continuity" and "similarity" principles and the effects of Helmoltz Square, Irradiation and Motion illusions were found in terms of optical illusion forms.