Türkiye yer altı sıcaklık gradyan dağılımının derin kuyu sıcaklık verileri ve variogram analizi ile belirlenmesi
Determining the geothermal gradient distribution in Turkey using variogram analysis on deep well temperature
Yazar: ZAHİD UZUNLAR
Danışman: Y.DOÇ.DR. İBRAHİM METİN MIHÇAKAN
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Petrol ve Doğal Gaz Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Petrol ve Doğal Gaz Mühendisliği = Petroleum and Natural Gas Engineering
Dizin: Türkiye = Turkey ; Variogram = Variogram

Özet:
Bu çalışmada ilk kez tüm Türkiye'yi kapsayan bir yüzey (-1 metre) sıcaklık dağılımı veyeraltı sıcaklık gradyanı dağılımı doğrudan elde edilmiş ve haritalanmıştır. Yüzeysıcaklık dağılımının elde edilmesinde Türkiye'deki 245 meteoroloji istasyonunda 25-30yıldan beri kaydedilen sıcaklık verilerinin yıllık ortalamaları kullanılmıştır. Yeraltısıcaklık gradyanı dağılımı ise 539 adet 1000 metre ve daha derin kuyuda yapılmış olansıcaklık ölçümlerinden ve bu kuyuların bulunduğu noktalardaki yüzey sıcaklıkları dayüzey sıcaklık dağılımından sağlanan verilerle elde edilmiştir. Çalışmada Türkiye yüzeyjeolojisinin belirlediği kayaç türü dağılımı 39 bölge içinde gruplanarak hem yüzeysıcaklığı hem de yeraltı sıcaklık gradyanı hesaplamalarında dikkate alınmıştır. Her ikidağılımın elde edilmesinde, eldeki veriler jeoistatistik yöntemlerden variogram analizive kriging kullanılarak değerlendirilmiş, böylece her iki dağılımın oluşturulmasındahata payı olası en düşük düzeye indirgenmiştir.Böylece ortaya konulan Türkiye yüzey sıcaklığı ve yeraltı sıcaklık gradyanı dağılımlarıve haritaları, yeraltı hammadde ve enerji kaynaklarını değerlendirme çalışmalarına ekolarak jeoloji ve jeofizik alanlarında yapılan bilimsel ve uygulama çalışmalarında gerekduyulan önemli bilgiler sağlamaktadır. Özellikle petrol, doğal gaz ve jeotermal enerjisektörlerinin kullanımına yönelik sonuçlar sunan çalışma, bu nedenle ülke ekonomisineve bilim dünyasına katkı sağlayıcı niteliktedir.Anahtar Kelimeler: Türkiye, yeraltı sıcaklık gradyanı, variogram analizi.

Abstract:
First time ever the surface (-1 meter) temperature distribution and the geothermalgradient distribution is directly obtained and mapped for entire Turkey. The annualaverages of surface temperatures, recorded since 25 to 30 years by 245 meteorologicalstations in Turkey, are used to obtain the surface temperature distribution. Geothermalgradient distribution is obtained using temperature measurements in 539 wells, whichwere drilled to 1000 meters or deeper, in conjunction with the surface temperatures, asextracted from the surface temperature distribution, for the locations of these wells.Effect of geology of Turkey on both surface temperature and geothermal gradientestimations is taken into account in terms of rock type distribution, which are classifiedinto 39 regions. In the generation of both distributions and maps the available data areevaluated by variogram analysis and krigging techniques of geostatistics, so that theerror is reduced to possible lowest level in both distributions.Consequently, the resulting surface temperature and geothermal gradient distributionsand maps for Turkey may provide important information to the subsurface feedstockand energy resource evaluation studies, in additon to the scientific and applicationstudies in geology and geophysics. This study provides results particularly for the use ofoil, gas, and geothermal energy sectors and, thus, exhibits a capability of conributing tothe economy of the country and the scientific world.Keywords: Turkey, geothermal gradient, variogram analysis.