Biyografi, edebiyat ve sosyal hayata katkılarıyla nevsaller (Nevsal-i Asr, Musavver Nevsal-i Meşahir, Nevsal-i Nisvan, Nevsal-i Malumat, Nevsal-i Ragıp, Nevsal-i Edebi)
Biography, literature and contributions to social life nevsaller (Nevsal-i Asr, Musavver Nevsal-i Meşahir, Nevsal-i Nisvan, Nevsal-i Malumat, Nevsal-i Ragıp, Nevsal-i Edebi)
Yazar: EMEL KARAKAŞ
Danışman: PROF. DR. SÜHEYLA YÜKSEL
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Edebiyat ve sosyal hayata katkılarıyla dikkat çeken nevsaller, bir sene zarfında meydana gelen bütün olayları göstermek amacıyla hazırlanmıştır. Osmanlı Türkçesinde salname veya nevsal olarak adlandırılan bu eserlerin Türkçedeki karşılığı yıllıktır. İçerisinde yazıldıkları dönem hakkında siyasi, idari, coğrafi, edebî, sosyal ve kültürel alanlarda önemli bilgiler bulunmaktadır. Bu eserler resmî ve özel olarak iki şekilde kaleme alınır. Özel nevsallerin belli bir konu sınırı veya zorunluluğu yoktur. 
Bu çalışmada, Şirket-i Mürettibiyye Matbaası'nda basılan Musavver Nevsal-i Meşahir, Cemal Efendi Matbaası'nda basılan Nevsal-i Asr, Yuvanaki Panayotidis Matbaası'nda basılan Nevsal-i Nisvan, Tahir Bey Matbaası'nda basılan Nevsal-i Malumat, Karabet Matbaası'nda basılan Nevsal-i Ragıp, Amedi Matbaası'nda basılan Nevsal-i Edebi'nin biyografi, edebiyat ve sosyal hayata katkıları incelenmiştir. Bu nevsaller arasında konu çeşitliliği, teknik farklılıklar ve üslup değişimleri ile ilgili çıkarımlar yapılmıştır. 
Bu çalışma, dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Musavver Nevsal-i Meşahir, Nevsal-i Asr, Nevsal-i Malumat ve Nevsal-i Ragıp'ın içerisinde bulunan biyografilerin edebiyat araştırmalarındaki önemini vurgulamak için biyografi türünün tanımı ve tarihî gelişimi hakkında bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde incelenen nevsallerin tür olarak gelişimi ve özelliklerinin daha net aktarılmasını sağlamak için nevsal tanımı, içeriği ve incelenen nevsallerin şekil ve muhteva özellikleri hakkında bilgiler verilmiştir. Üçüncü bölümde nevsallerin dizin tahlili yapılmıştır. Dördüncü bölümde ise nevsallerden seçilmiş metinler Latin alfabesine aktarılmıştır.

Abstract:
Nevsals, which draw attention with their contributions to literature and social
life, are prepared to show all the events that occurred within a year. These works,
referred to as salname or nevsal in Ottoman Turkish, correspond to the term
"yearbook" in modern Turkish. They contain important information about political,
administrative, geographical, literary, social, and cultural aspects of the period in
which they were written. These works are written in two forms: official and private.
Private nevsals have no specific subject limitation or obligation.
In this study, the contributions of the biographies, literature, and social life in
the Musavver Nevsal-i Meşahir printed by Şirket-i Mürettibiyye Press, Nevsal-i Asr
printed by Cemal Efendi Press, Nevsal-i Nisvan printed by Yuvanaki Panayotidis
Press, Nevsal-i Malumat printed by Tahir Bey Press, Nevsal-i Ragıp printed by
Karabet Press, and Nevsal-i Edebî printed by Amedi Press have been examined.
Conclusions have been drawn regarding the variety of topics, technical differences,
and stylistic changes among these nevsals.
This study consists of four sections. In the first section, information is
provided about the definition and historical development of the biography genre to
emphasize the importance of the biographies found in Musavver Nevsal-i Meşahir,
Nevsal-i Asr, Nevsal-i Malumat, and Nevsal-i Ragıp for literary research. In the
second section, the definition of nevsal, its content, and the formal and substantive
characteristics of the examined nevsals are given to more clearly convey the
development and characteristics of the nevsal as a genre. In the third section, an index
analysis of the nevsals is conducted. In the fourth section, selected texts from the
nevsals are transcribed into the Latin alphabet.
Keywords: Nevsal, Yearbook, Biography, Literature, Social Life