Avrupalı seyyahların bakış açısından Osmanlı'da kitap ve kütüphane kültürü (1453-1699)
Book and library culture in the Ottoman empire: From the perspective of European travellers (1453-1699)
Yazar: ENGİN CİHAD TEKİN
Danışman: PROF. DR. İRFAN ÇAKIN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Bilgi ve Belge Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Bilgi ve Belge Yönetimi = Information and Records Management ; Tarih = History
Dizin: Avrupalı gezginler = European travelers ; Kitaplar = Books ; Kültür = Culture ; Kütüphane hizmetleri = Library services ; Kütüphaneler = Libraries ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı kütüphaneleri = Ottoman libraries ; Seyyahlar = Travellers

Özet:
Osmanlı kitap ve kütüphane kültürü araştırmalarında Osmanlı kaynaklarının kullanımı dışında Batı kaynaklarının da kullanımı önemli bir konudur. Özellikle 1453-1699 döneminde Osmanlı kitap ve kütüphane kültürü konusunda Batı kaynaklarından yararlanan çok az sayıda çalışma bulunmaktadır. Bu sebeple ilgili dönem ile ilgili Osmanlı kitap ve kütüphane kültürü araştırmalarında eksiklik bulunmaktadır.
Tarihsel araştırmalarda birinci el kaynakların önemi büyüktür. Osmanlı tarihi üzerine birinci el Batı kaynaklarının en önemlilerinden biri seyahatnamelerdir. Çünkü seyahatnameler, bize konumuzla ilgili dönemde gözleme dayalı bilgi ve bulgular sağlamaktadırlar.
Seyahatnameler, Osmanlı tarihi alanında birçok çalışmada kaynak olarak kullanılsa da Osmanlı kitap ve kütüphane kültürü konusunda kullanımları yetersizdir. Bu konudaki oluşan yetersizliği gidermeyi amaçlayan çalışmamızda, 122 Batılı seyyahın Osmanlı kitap ve kütüphane kültürü etrafındaki konularla ilgili gözlemlerinin olduğu ve bu gözlemleri seyahatnamelerine veya eserlerine yazılı olarak aktardıkları tespit edilmiştir.
Bu seyyahların en çok ilgilendikleri ve gözlemledikleri konular, basımcılık, kitap ticareti ile konuşma ve yazım dili ile ilgilidir. Bunun dışında seyyahlar, kitap kopyalama, kitabı oluşturan fiziksel özellikler, kitabın kullanım amaçları, kitaba duyulan saygı, kitap okuma mekanları ve kütüphanelerle ilgili birçok gözlemde bulunmuşlardır.
Araştırmamız sonucunda erişilebilen kaynaklar çerçevesinde, dönem kaynaklarının konumuz ile ilgili yetersizliği ve Batı kaynaklarının yeterince kullanılmamış olması sorunu, çalışmanın amacına uygun bir şekilde çözümlenmiş ve seyyahların fiziksel olarak erişilebilen tüm eserlerinden yararlanılarak, gözlemleri aktarılmış ve değerlendirilmiştir.



Anahtar Sözcükler
Osmanlı kitap kültürü, Osmanlı kütüphane kültürü, Batılı seyyahlar, Seyahatnameler

Abstract:
Besides the use of Ottoman sources, the use of Western sources is also an important issue in Ottoman book and library culture researches. Especially in the period of 1453-1699, there are very few studies that utilize Western sources on Ottoman book and library culture. For this reason, Ottoman book and library culture researches related to this period are lacking.
Primary sources have major importance in historical researches. One of the most important of primary Western sources on Ottoman history is travelogues. Because travelogues provide information and findings based on observations in relation to period of concern.
Although travelogues are used as sources in many studies in the Ottoman history area, their use in Ottoman book and library culture is inadequate. In our study aiming at the inadequacy of this issue, it was determined that 122 Western travelers had observations about the subjects around the Ottoman book and library culture, and that they reflect these observations in writing to their travelogues or works.
The subjects most interested and observed by these travelers are related to printing, book trade, spoken and written language. Apart from this, travelers have made many observations about copying books, physical characteristics of books, main purposes of books, respect for the book as a physical objects, book reading places and libraries.
As a result of our research, the problem of the inadequate sources of the period of concern, and the inadequacy of the Western sources have been resolved appropriate to the aim of the study and the observations have been passed and evaluated, using all the physically accessible works of the travelers.


Key Words
Ottoman book culture, Ottoman library culture, European Travellers, Travels