Karma taşıyıcı sistemlere sahip binaların yapısal olarak incelenmesi
Structural examination of buildings formed by the combination of various load-bearing systems
Yazar: ZEHRA MERGEN
Danışman: DOÇ. DR. ABDULLAH SÖNMEZ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Yapı Bilgisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Taşıyıcı sistemler yapının oluşumunu ve düzenini belirleyen sistemlerdir. Taşıyıcı 
sistemler ile işlev yapıda birlikte hareket ederler. Taşıyıcı sistemler yapının inşa 
edilmesini sağlarken yapının fonksiyonunun gerçekleşmesini de sağlarlar. 
Taşıyıcı sistemler yapının ihtiyaçlarına uygun çözümler sağlar. Çeşitli taşıyıcı 
sistemlerin birlikte kullanılması yapının ihtiyacı olan mekânların oluşmasını sağlar. 
İnsanların mekân ihtiyaçları karşılanırken taşıyıcı sistem çeşitleri yapı içinde çeşitli 
konfigürasyonlarla tasarlanabilmektedir.
Tarihsel süreç içinde çeşitli işlevlere hizmet eden yapılara gereksinim duyulmuştur.
Endüstri devrimiyle birlikte gereksinim duyulan geniş açıklıklı mekânlar teknolojinin 
ilerlemesiyle birlikte geçilebilmiştir. Günümüzde de farklı işlevli yapılar için taşıyıcı 
sistemler çeşitli biçimlerde bir araya gelmektedir. Çeşitli taşıyıcı sistemlerin bir arada 
kullanımı yapıların farklı işlevlerinin gerçekleşmesini sağlarken özgün ve etkin 
tasarımların da ortaya çıkmasını sağlamaktadır. Bir yapıda taşıyıcı sistem çeşitlerinin 
ve farklı yapı malzemelerinin kullanımı yapıyı simge ve reklam aracı haline
getirebilmektedir. Çeşitli taşıyıcı sistemlerin bir araya gelmesi yapılara estetik katkı 
sağlarken yapısal olarak da katkı sağlamaktadır. Yapılarda taşıyıcı sistem çeşitleri bir 
araya geldiğinde birbirlerinin etkinliklerinden, geniş açıklıkları geçme 
kabiliyetlerinden, malzeme kullanımlarından, geometrik özelliklerinden, üretim 
süreçlerinden vb. faydalanırlar. Yapılarda çeşitli taşıyıcı sistemler bir araya gelirken 
tasarım, yapının işlevi ve etkinlik göz önünde bulundurulur. (Doğan Hasol, 2011)
Bu çalışmada, farklı işlevleri bir arada bulunduran yapılar dikkate alınarak, karma 
taşıyıcı sistemlere sahip binaların yapısal olarak irdelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaç 
doğrultusunda karma taşıyıcı sisteme sahip binaların mimari form, fonksiyon ve 
taşıyıcı sistem ilişkisi ile geniş açıklık geçme sınırları incelenmiştir. Ayrıca tarihi 
yapılara getirilen modern eklerde, karma taşıyıcı sisteme sahip yapı özelliğinde olduğu 
için bu çalışmanın kapsamına dahil edilmiştir. Dünyada ve Türkiye'de bulunan karma 
taşıyıcı sisteme sahip binaların kullanım amacı, yapım yılı, kullanılan malzeme, karma 
taşıyıcı sistemlerin oluşturduğu mekanların fonksiyonları ve geçtiği geniş açıklık ile 
bu açıklığın geçilmesinde kullanılan taşıyıcı sistemler araştırılarak bu parametrelerin 
istatistiksel analizi yapılmıştır.
Birinci bölümde, taşıyıcı sistem çeşitlerinin birlikte kullanılması ile ilgili genel bilgi 
verilmiş ve çalışmanın amacı, yöntemi ve kapsamı açıklanmıştır.
İkinci bölümde, taşıyıcı sistem tanımları ve taşıyıcı sistem sınıflandırılması ile 
yapılarda çeşitli taşıyıcı sistemlerin bir araya gelişlerinin gereksinimi, tasarıma etkisi 
ve binalara olan yapısal katkıları açıklanmıştır.
Üçüncü bölümde, çalışma kapsamında incelenen tarihi yapılara getirilen modern 
ekler hakkında bilgi verilmiştir. Eski yapıların korunmasının nedenleri ve yeniden 
işlevlendirilmesi açıklanmış, tarihi yapıların bütünlenmesi hakkında bilgi verilmiştir. 
Ayrıca tarihi yapılara gelen modern ek kavramı ve eski yapılara geliş sebepleri 
açıklanmıştır.
Dördüncü bölümde karma taşıyıcı sisteme sahip yapı örnekleri incelenmiş ve 
karşılaştırılması yapılmıştır. Öncelikle karma taşıyıcı sisteme sahip yapılar; eski 
yapılara modern eklerin gelmesiyle oluşan yapılar ve yeni bir yapı tasarlanırken 
taşıyıcı sistem çeşitlerinin bir araya gelmesiyle oluşan yapılar olmak üzere iki başlık 
altında incelenmiştir. Bu örneklerin mimari form, fonksiyon ve taşıyıcı sistem ilişkisi 
ile geniş açıklık geçme sınırları incelenmiştir. Dördüncü bölümün ikinci kısmında; 
incelenen örnekler bahsedilen kriterlere dayanılarak oluşturulmuş bir tabloda 
karşılaştırılmıştır ve taşıyıcı sistemlerin birlikte kullanılmasının uygunluğuna 
değinilmiştir.
Sonuç bölümünde ise, elde edilen bilgilere dayanılarak yapılarda çeşitli taşıyıcı 
sistemlerin bir araya gelerek kullanılmalarının tercih edilme sebepleri açıklanmış ve 
incelenen örneklerden yola çıkılarak bu özelliklere sahip yapıların özgünlüğü ve 
etkinliği vurgulanmıştır. Ayrıca çalışmanın sonucunda tasarımcıların strüktürlerin 
birlikte kullanılması ile ilgili algılarının güçlenmesi ve yeni tasarımlar için yol 
göstermesi beklenmektedir.

Abstract:
Structural systems are the systems that determine the formation and functioning of 
the structure. They move together in a functional structure with carrier systems. While 
the load-bearing systems enable the building to be constructed, they also ensure that 
the function of the structure is realized.
In this study, it is aimed to structurally examine buildings with mixed load-bearing 
systems, taking into account structures that combine different functions. For this 
purpose, the architectural form, function and load-bearing system relationship and 
wide span passage limits of buildings with mixed load-bearing systems were 
examined. In addition, modern additions to historical buildings are included in the 
scope of this study because they have a mixed load-bearing system structure. The 
purpose of use of buildings with mixed load-bearing systems in the world and in 
Turkey, the year of construction, the materials used, the functions of the spaces formed 
by mixed load-bearing systems, the wide span through which they pass, and the load-bearing systems used to cross this span were investigated and statistical analysis of 
these parameters was made.
In the first chapter, general information about the combined use of carrier system 
types is given and the purpose, method and scope of the study are explained.
In the second chapter, carrier system definitions and carrier system classification, 
the need for the combination of various carrier systems in buildings, their effects on 
design and their structural contributions to buildings are explained.
In the third chapter, information is given about the modern additions to the historical 
buildings examined within the scope of the study. The reasons for the preservation and 
re-functioning of old buildings are explained, and information is given about the
integration of historical buildings. In addition, the concept of modern addition to 
historical buildings and the reasons for their addition to old buildings are explained.
viii
In the fourth chapter, building examples with mixed load-bearing systems were 
examined and compared. First of all, buildings with mixed structural systems; It has 
been examined under two headings: structures formed by adding modern additions to 
old buildings, and structures formed by the combination of load-bearing system types 
when designing a new structure. The relationship between architectural form, function 
and carrier system and the wide span passing boundaries of these examples were 
examined. In the second part of the fourth chapter; The examined examples were 
compared in a table created based on the mentioned criteria and the suitability of using 
the carrier systems together was mentioned.
In the conclusion section, based on the information obtained, the reasons for 
preferring to use various load-bearing systems (shell systems, membrane systems, 
space frame systems, etc.) in structures are explained and the originality and 
effectiveness of structures with these features are emphasized based on the examples 
examined. In addition, as a result of the study, it is expected that designers' perceptions 
about the use of structures together will be strengthened and will provide guidance for 
new designs.