Tip 2 diyabet hastalığına ilişkin haberlerin metin madenciliği yöntemi ile incelenmesi
Analyzing the news on type 2 diabetes by text mining method
Yazar: SEMA DÖKME YAĞAR
Danışman: DOÇ. DR. ÇAĞDAŞ ERKAN AKYÜREK
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sağlık Kurumları Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management

Özet:
Toplumlar, haber medyasından sağlık ve sağlık politikaları hakkında çok şey öğrenebilmektedir. Haber medyası, bir sorunun nedenleri, sorunun ele alınmasından kimin sorumlu olduğu ve hangi grupların etkilendiği gibi yayınlarında belirli özellikleri vurgulayarak halkın sorunlar hakkındaki görüşlerini şekillendirebilmektedir. Bu çalışmada, günümüzün önemli bir sorunu ve salgını olarak ifade edilen tip 2 diyabet hastalığı ile ilgili yapılan haberlerin incelenmesi amaçlanmıştır. Türkiye'de faaliyet gösteren beş ulusal gazeteden (Hürriyet, Milliyet, Sözcü, Posta ve Sabah) web madenciliği tekniği ile elde edilen 2047 haber araştırmanın kapsamını oluşturmuştur. Haberlerin incelenmesinde çoğunlukla metin madenciliği teknikleri kullanılmakla birlikte manuel içerik analizinden de faydalanılmıştır. Metin madenciliği teknikleri ile birlikte duygu analizi, kümeleme ve ağ analizleri yapılmıştır. Ayrıca, kelime bulutları, ikili-üçlü n-gramlar ve zaman grafikleri de oluşturulmuştur. Manuel içerik analizinde ise, haberlere ilişkin tanımlayıcı bulgular incelenmiş ve baskın çerçevenin oluşturulması sağlanmıştır. 
Duygu analizi başlık (%53.2), özet (%60.2) ve içeriklerde (%64.6) çoğunlukla pozitif yönde haberlerin yapıldığını ortaya koymuştur. Yıllar içerisindeki değişimi incelendiğinde ise, duygu analizi ile yıl değişkeni arasında anlamlı bir farklılık tespit edilememiştir (p>.05). İçeriklere ilişkin kümeleme analizinde elbow metodu ile altı farklı kümenin olduğu belirlenmiş ve bu sonuç manuel içerik analizi ile desteklenmiştir. Kelime bulutları ile birlikte başlık, özet ve içerikte en çok kullanılan anahtar kelimelerin "diyabet, şeker, hastalık, sağlık, tedavi, obezite ve risk" olduğu görülmüştür. İkili n-gram analizi ile birlikte "şeker-hastalık, diyabet-risk, kan-şeker, metabolik-cerrahi ve diyabet hastalık" yapılarının kullanıldığı tespit edilmiştir. Üçlü n-gramda ise, "tip-diyabet-risk, tip-diyabet-hastalık, kan-şeker-seviye, endikronoloji-metabolizma-hastalık ve aralık-oruç-diyet" yapılarının kullanıldığı belirlenmiştir. 
Haberlerdeki baskın çerçevenin tıbbi olduğu (%41.3) ve bunu sırası ile davranışsal (%38.3), sosyo-politik (%11.2) ve diğer (%9.1) çerçevelerin takip ettiği görülmüştür. Tanımlayıcı bulgular açısından bakıldığında, haberlerin %56.5'inde uzmanlara verilmiştir. Diğer yandan, haberlerin önemli bir bölümünde ise, tip 2 diyabetin nedenlerine (%39.3), belirtilerine (%7), önerilere (%48.1), diğer sağlık sorunları ile ilişkilerine (%36), tedavide kullanılan yöntemlere (%14.6) ve tanımlamalara (%11.5) yer verilmediği tespit edilmiştir. Ayrıca, haberlerin sadece %34'ünde uzmanların çalıştıkları kurumlarının yapısı belirtilmiş ve uzmanların da çoğunlukla özel sağlık kuruluşlarında (%33.53) görev yaptığı görülmüştür. 
Sonuç olarak, Türkiye'deki beş ulusal gazete üzerinde yapılan bu araştırma, kitle iletişim araçlarından haberlerin dikkate alındığı diyabetle ilgili en kapsamlı incelemelerden birisini sunmaktadır. Özellikle diyabetli hastalar noktasında Türkiye'nin Avrupa ülkeleri içerisinde en yüksek orana sahip ülke olması da dikkate alındığında, elde edilen bulguların politika yapıcılar için yol gösterici olabileceği düşünülmektedir. Ayrıca, çalışmada uygulanan model dikkate alınarak sosyal medya veya hastaneye yapılan şikayetler gibi farklı veri kümeleri inceleyen araştırmalar tasarlanabilir.

Abstract:
Societies can learn a great deal about health and health policies from the news media. The news media can shape the public's views on problems by highlighting certain features in their broadcasts, such as the causes of a problem, who is responsible for addressing the problem, and which groups are affected. In this study, it is aimed to examine the news about type 2 diabetes, which is an important problem and epidemic of today. 2047 news obtained by web mining technique from five national newspapers (Hürriyet, Milliyet, Sözcü, Posta and Sabah) operating in Turkey formed the scope of the research. In the analysis of the news, mostly text mining techniques were used, but also manual content analysis was used. Sentiment analysis, clustering and network analyses were performed together with text mining techniques. In addition, word clouds, double-triple n-grams and time graphs were also created. In the manual content analysis, the descriptive findings related to the news were examined and the dominant frame was created.
Sentiment analysis revealed that mostly positive news was made in the headline (53.2%), summary (60.2%) and contents (64.6%). When the change over the years was examined, no significant difference was found between the sentiment analysis and the year variable (p>.05). In the cluster analysis of the contents, it was determined that there were six different clusters with the elbow method and this result was supported by manual content analysis. It has been seen that the most used keywords in the title, summary and content, along with word clouds, are "diabetes, sugar, disease, health, treatment, obesity and risk". It was determined that the structures of "sugar-disease, diabetes-risk, blood-sugar, metabolic-surgery and diabetes-disease" were used together with the double n-gram analysis. In triple n-gram, it was determined that "type-diabetes-risk, type-diabetes-disease, blood-sugar-level, endocrinology-metabolism-disease and interval-fasting-diet" structures were used.
It was observed that the dominant frame in the news was medical (41.3%), followed by behavioural (38.3%), socio-political (11.2%) and other (9.1%) frames. In terms of descriptive findings, 56.5% of the news were given to experts. On the other hand, in a significant part of the news, the causes of type 2 diabetes (39.3%), symptoms (7%), recommendations (48.1%), relations with other health problems (36%), methods used in treatment (14.6%) and definitions (11.5%) were not included. In addition, only 34% of the news reports stated the structure of the institutions where the experts worked, and it was seen that the experts mostly worked in private health institutions (33.53%). 
In conclusion, this research on five national newspapers in Turkey offers one of the most comprehensive reviews of diabetes in which news from the mass media is taken into account. Considering the fact that Turkey has the highest rate among European countries, especially in terms of diabetic patients, it is thought that the findings can be a guide for policy makers. In addition, considering the model applied in the study, studies that examine different datasets such as social media or hospital complaints can be designed.