Budizm'in Orta Asya'ya yayılması ve Türk kültürüne etkisi
The spread of buddhism to Central Asia and its effect on Turkish culture
Yazar: NURCAN ÜNAL
Danışman: PROF. DR. ALİ İHSAN YİTİK
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Felsefe ve Din Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Budizm = Buddhism ; Din = Religion ; Dini hayat = Religious life ; Dinler = Religions ; Orta Asya = Central Asia ; Türk kültürü = Turkish culture ; Türkler = Turks

Özet:
Bu çalışmanın amacı, Türk milletinin ana yurdu olan Orta Asya'nın Budist kültürle tanışması ve sonrasında bu dinin Türk kültürüne etkilerini ortaya koymaktır. Hint, İran, Çin, Türk ve pek çok başka kültürü bünyesinde toplayan Orta Asya, miladi onuncu asra kadar Budist kültürün etkin olduğu ve öğretildiği önemli merkezlerden biridir. Bu kültür doğal olarak Türk-İslam düşüncesinin özellikle ilk dönemlerini etkilemiş ve bu etkilerden bir kısmı günümüzde gerek mistik hayatın gerekse Anadolu halk inançlarının bir parçası olarak varlığını devam ettirmektedir. Amacımız da Türk dini hayatındaki Budist tesirleri tespit etmek ve böylece Türk dinsel yaşamının daha yakından tanınması ve anlaşılmasına katkı sağlamaktır.
Çalışmamız, giriş ve sonuç bölümlerinin yanı sıra üç ana bölümden oluşmaktadır. Çalışmamızın amacının ve temel kaynaklarının ele alındığı giriş kısmından sonraki ilk bölümde, Buda'nın doğduğu çevre ve Budizm'in temel öğretisi tanıtılarak Budizm'in Kral Aşoka ve Kuşhanlar vasıtasıyla Orta Asya'ya yayılış süreci irdelenmiştir. İkinci bölümde ise Budizm'in Orta Asya'da kök saldığı merkezler ve buralarda ortaya çıkan dini yapılar ve kurumlar ele alınmıştır. Üçüncü bölümde de Türklerin bu dinden etkilenme süreçleri ve Budist tarihine etkileri ile onun Türk kültüründeki yansımaları araştırılmıştır. Sonuç bölümünde ise "Türk Budizm'i diye bir Budist akım var mıdır" ve "Budizm, Türk Kültüründen etkilenmiş midir?" soruları çerçevesinde ulaştığımız sonuçlar aktarılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Budizm, Orta Asya, Türk Kültürü

Abstract:
The introduction of Buddhist culture to Central Asia, where is the main
homeland of the Turkish nation, has influenced many cultures. Central Asia has
been home to Indian, Iranian, Chinese, Turkish and many other cultures on its
territory and it has been considered one of the most important centers of
Buddhism until the tenth century AC. Evaluating the effects of this belief, which
is also accepted by the Turks, on Turkish-Islamic culture and revealing the
Buddhist traces in our tradition have been the main purpose of this thesis.
Our study consist of three main parts. Our In the introduction, we
briefly mentioned the purpose, importance and sources of our study. In the first
chapter, after dealing with the environment where Buddha was born, the basic
teachings and rules of Buddhism, the arrival of Buddhism in Central Asia
through King Ashoka and Kushans and the spread processes in this region were
examined. In the second part, the important centers of Buddhism in Central
Asia, which came to Central Asia and reached great power here, the geography
of Central Asia and the services of its people to this religion are explained in
detail. In the third chapter, the process of being influenced by this religion and
their support for Buddhism of the Turks, who accept the Central Asian
geography as their homeland, are explained, and the effects of this tradition on
Turkish-Islamic culture are tried to be evaluated. In the conclusion section,
after briefly summarizing our thesis, which we consider as a result of our study
"Can we mention an ecole under the name Turkish Buddhism" and "Has
Buddhism been influenced by Turkish Culture?" such problems are examined.
Keywords: Buddhism, Central Asia, Turkish Culture