Hatırlama unutma kültürü geçmişle yüzleşme bağlamında Türkiye örneği
Memory and forgetting culture: İn the context of "Coming to terms with the past" in the case of Turkey
Yazar: BUKET ÖZDEMİR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜVEN GÜRKAN ÖZTAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Adalet = Justice ; Bellek = Memory ; Geçmiş = Past ; Hatırlama = Remembering ; Kolektif bellek = Collective memory ; Kültür = Culture ; Siyasi partiler = Political parties ; Türkiye = Türkiye ; Unutma = Forgetting

Özet:
Bu çalışmada geçmişle yüzleşme bağlamında Türkiye, hatırlama ve unutma kültürü kapsamında incelenmektedir. Toplumların hafızasının hatırlama ve unutma yolu ile inşa edildiğine değinilmekte, belleğin kimlik, tarih, hakikat ve adalet ile olan ilişkiselliği geçmişle yüzleşme bağlamında tartışılmaktadır. Bireyler, kolektif kimlik ile ortak bir geçmiş, kimlik ve değerler etrafında bir araya getirilmekte ve kurulan bu zemin, oluşturulan bellek ve tarih ile sağlamlaştırılmaktadır. İnşa edilen kolektif hafızanın içeriği yönetenler/iktidar tarafından belirlenmektedir. Resmi bellek olarak da tanımlanan bu hafızada neyin hatırlanıp neyin unutulacağına dair ayıklama yapılmaktadır. Bu durum, hatırlamanın ve unutmanın, toplumların geçmişiyle kurduğu ilişkideki rolünün, ideolojik bir boyutu olarak değerlendirilmektedir. Resmi belleğin kapsamı dışında kalan diğer bellekler ise canlı bellek olarak adlandırılmaktadır. Başka bir deyişle canlı bellek, maruz kalınan bellektir. Fail olarak olayların yükünü çekmiş, acısını yaşamış insanların inşa ettiği bellektir. Resmi belleğin genel tutumu unutma üzerine kuruluyken, bu hafıza dışında kalan canlı bellek, hafıza ve hatırlama talep etmektedir. Bu çalışmada belleğin tarih ile kurduğu çatışmalı ilişki hakikat ve adalet ile kurduğu ilişki üzerinden ele alınmaktadır. Hafızanın artık değişen misyonu ile hakikatleri temsil ettiği görülmektedir. Hakikat ve adalet talebi aynı zamanda hafıza talebidir. 
Hatırlama kültürünün bir yöntemi olarak ele alınan geçmişle yüzleşme kavramı, bu çalışmada geçmişteki insan hakkı ihlallerinden olan faili meçhul cinayetlerle yüzleşme olarak ele alınmaktadır. Geçmişle yüzleşme; demokratik ve barışçıl toplum inşa sürecinde geçmişin ağır insan hakkı ihlallerinin toplumda yarattığı tahribatı onarmanın bir yolu olarak görülmektedir. Geçmişle yüzleşmenin en önemli aşaması hakikatlerin ortaya çıkarılmasına yönelik olan mücadelenin yürütüldüğü süreçtir. Bu süreçte hakikat hakkının kolektif boyutu ve onarıcı adalet arayışının bir neticesi olarak Hakikat Komisyonları devreye girmektedir. Araştırma kapsamında geçmişiyle yüzleşebilen dünya deneyimlerinden yola çıkılarak komisyonların işlevi ve içeriği aktarılmaktadır. Bununla birlikte henüz resmi düzlemde komisyonların kurulmasının mümkün olmaması sonucu sivil toplum kuruluşlarının yürüttüğü gayrı resmi projelerin geçmişle yüzleşme sürecini başlatabilecek bir etkiye sahip olduğu savunulmaktadır. Bu bağlamda da yakınlarını siyasi cinayetlerde kaybedenlerin kurmuş olduğu Toplumsal Bellek Platformu incelenmektedir. Farklı kuşakları hakikat ve adalet arayışında bir araya getiren platform, yaşanan insan hakkı ihlallerini unutturmamaya çalışmaktadır. Ayrıca kendi davaları ve benzer hak ihlalleri davalarını takip ederek, resmi kanallara başvurularda bulunarak cezasızlık ve zaman aşımı ile de mücadele etmektedirler. Geçmişle yüzleşme noktasında Türkiye'de çok umut veren bir tablo olmasa da sivil toplum kuruluşları ve inisiyatiflerin girişimleri sürecin geleceğine dair bir ışık yakmaktadır.
Anahtar kelimeler: Kolektif hafıza, kolektif hatırlama, hatırlama ve unutma kültürü, geçiş dönemi adaleti, geçmişle yüzleşme

Abstract:
This dissertation examines memory culture and forgetting culture in the context of coming to terms with the past in Turkey. I elaborate the conceptualization of collective memory, it is relationship with respectively identity, history and collective remembering -including the role of politics in the reconstruction of collective memory and in the work of collective remembering- the link between memory, history, truth and justice. Individuals are brought together around a common past, identity and values with a collective identity and this ground is reinforced by the memory and history. This memory and history are constructed by the power and it is also called "official memory". Official memory decides on which event should be remembered and which event should be forgotten. This is considered as an ideological dimension of the role of remembering and forgetting in the relationship of societies with their own past. Official memory externalizes the collective memory of the latter groups, whose members belong to different ethnicity, religion and culture from the dominant group. This memory is called "live memory" -imposed memory- or we can call as "counter memory". While the general attitude of the official memory is based on forgetting, the live memory demands memory and remembering that is out of this memory. In this study, the relationship between collective memory and history is discussed with the relationship between truth and justice. It is seen that memory represents the truth with the changing mission; the demand for truth and justice is also means the demand for memory.
Coming to terms with the past is discussed as a method of memory culture and I elaborate the conceptualization of coming to terms with the past, it is deal with as a confrontation with unsolved murders from the past human right violations.  Coming to terms with the past is seen as a way to repair the damage in the society caused by the severe human rights violations of the past in the process of building a democratic and peaceful society. The most important stage of coming to terms with the past is, the process in which the struggle is carried out for making out the truth. In this point, truth commissions get involved as represents of collective dimension of the truth right. I conduct comparative cases of the truth commission in various countries' experiences. However, it is argued that unofficial projects carried out by non-governmental organizations and initiatives have the effect of the process of coming to terms with the past as a result of the fact that it is not possible to establish commissions on the official level. In this regard, the Social Memory Platform (Toplumsal Bellek Platformu) which is founded by those who lost their relatives in political murders is examined. The platform, which brings together different generations in the seeking for truth and justice, tries not let forget the human rights violations. Moreover, they struggle against impunity and time out for their own cases and other similar human right violations' cases by applying public institutions.
Although, there is not much hope that the realization of coming to terms with the past in Turkey, non-governmental organizations and initiatives light the way to the process' future. 

Key words; Collective memory, collective remembering, cultural memory, memory and forgetting culture, transitional justice, coming to terms with the past