Mardin yöresinde ekimi yapılan yerel makarnalık buğdayın (Sorgül: Triticum durum L.) toplanması ve DNA barkodlaması
DNA barcoding and collection of local durum wheat (Sorgül: Triticum durum L.) cultivated in Mardin province
Yazar: AYDIN AYDIN
Danışman: DOÇ. DR. ARZU ÜNAL ; DR. ÖĞR. ÜYESİ KAAN HÜRKAN
Iğdır Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarımsal Biyoteknoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Biyoteknoloji = Biotechnology ; Genetik = Genetics

Özet:
Genetik kaynakların orijinalliğini kanıtlamak ve onaylamak, tüketicilerin tercihi ve üreticilerin ürünlerini ispatlaması açısından oldukça önem arz etmektedir. Özel ıslah ve yetiştirme teknikleri kullanılarak elde edilen yerel ürünler, tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de son derece rağbet görmektedir. Coğrafi işareti alınan ve marka tescili yapılan özel ürünler, bu özelliklere sahip olmayanlara göre ekonomik açıdan daha değerlidir. Bu durum, bu özel ürünler üzerinde yapılabilecek gıda sahteciliği riskini artırmaktadır. Bu nedenle yerel ve özel ürünlerin orijinallik belgelendirmesi ve takibi, Biyoteknolojinin sunduğu olanaklardan faydalanılarak modern teknikler ile yapılmalıdır.
Bu tez çalışmasında Mardin ilinde yetiştirilen yerel Sorgül (Triticum durum L.) makarnalık buğdayın toplama çalışmaları ve DNA Barkodlaması gerçekleştirilmiştir. DNA barkodlama ile Sorgül buğdayının ITS, matK, rbcL ve ycf1 barkod bölgesine ait DNA dizileri ortaya çıkarılmış ve bu buğdaya ait özgün DNA barkodları elde edilmiştir. Böylece ülkemiz yerel değerlerinin DNA barkodlarının ortaya çıkarılması ve yerel değerlerimizin genetik olarak da koruma altına alınabilmesi için gereken metodoloji ortaya çıkarılarak sonraki çalışmalara öncülük edilmiştir.
Ayrıca tez çalışması sonucunda elde edilen veriler ile Türkiye'deki yerel buğdayların akrabalık ilişkileri konusunda yapılacak çalışmalara, Biyoekonominin itici gücü olan Biyoteknoloji bilim dünyasına ve literatüre katkı sağlanmıştır.

Abstract:
Proving and confirming the authenticity of genetic resources is very important in terms of consumers' preference and manufacturers' proving their products. Local products obtained by using special breeding and breeding techniques are very popular in Turkey as well as all over the world. Special products with Protected Designation of Origin (PDO) and trademark registration are economically more valuable than those that do not have these labels. This increases the risk of food fraud on these special products. For this reason, the authenticity certification and follow-up of local and special products should be done with modern techniques by taking advantage of the possibilities offered by biotechnology.
In this thesis study, it is aimed to collect the local wheat cultivar Sorgül (Triticum durum L.), which is cultivated in Mardin region, and generate DNA barcodes. The DNA barcodes of the Sorgül were generated for universal barcoding regions ITS, matK, rbcL and ycf1. The unique barcode sequences were provided authenticity information for the Sorgül cultivar. Thus, the methodology required to reveal the DNA barcodes of Turkey's local values and to protect our local values genetically was revealed and further studies were pioneered.
The result of the thesis was contributed to the further phylogenetic studies on the local wheat cultivars, Biotechnology, which is the driving force of bioeconomy, the world of science and literature.