1820-1823 Osmanlı-İran Savaşı
1820-1823 Ottoman-Persian War
Yazar: ERALP YAŞAR AZAP
Danışman: PROF. DR. MAHİR AYDIN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Tarih = History
Dizin: Kaçar Hanlığı = Khanate of Qajar ; Mahmud II = Mahmud II ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı-İran Sınır Antlaşması = Ottoman-Persian Boarder Treaty ; Savaş = War ; Türk-İran ilişkileri = Turkish-Iran relations ; İran = Iran

Özet:
Doğunun hâkimi olmak için yüzyıllardır birbirleriyle mücadele eden Osmanlı ve İran devletleri, 1820 yılında başlayan ve yaklaşık üç yıl devam eden savaşın sonunda imzalanan I. Erzurum Antlaşması sonucunda, aralarındaki sorunları geçici de olsa çözüme kavuşturmuştu. Bu savaş, II. Erzurum Antlaşması'na giden süreçte ve sonrasında yaşanacak yağma saldırıları, muhasaralar ile çatışmalar bir kenara bırakılırsa doğunun iki önemli gücü arasında gerçekleşen son büyük savaş olacaktı.

XIX. yüzyılın başından itibaren, her iki ülkeyi de siyasi hedefleri doğrultusunda kıskaç içerisine almaya çalışan İngiltere, Fransa ve Rusya devletlerinden Fransa, yüzyılın ilk çeyreğinin geçilmesiyle birlikte, bu alandaki mücadeleyi kalan iki devlete bırakmak zorunda kaldı. Kafkasya, Hindistan ve Ortadoğu'da başlayan sert mücadelede Osmanlı ve İran devletleri, rakipleri karşısında hayli zayıftı ve ayakta durmak her iki devlet için de büyük problemdi. Osmanlı ve İran devletleri, bir yandan büyük güçlerin toprakları üzerindeki mücadelesini savuşturmakla meşgul olurken diğer yandan geçmişten bugüne aralarında var olan birçok meseleden dolayı siyasi ve askeri olarak karşı karşıya gelmeye başlamışlardı. İki devletin sınır hattında konargöçer olarak yaşayan Kürt aşiretlerinin yarattığı sorunlar, İranlı hacılar / ziyaretçiler, tüccarların sıkıntıları ve şehzadeler Abbas Mirza ile Muhammed Ali Mirza arasındaki siyasi rekabetin Osmanlı topraklarına sirayet etmesine Rusya'nın teşvikleri de eklendiğinde, İran için savaşmaya yetecek sebepler olgunlaşmış oldu.

Bu tez çalışması; iki ülkeyi savaşa götüren sebepleri, savaşın askeri boyutlarını ve barışa giden diplomatik süreç ile antlaşmayı konu edinmektedir. Çalışma, muhtelif dillerdeki ana kaynaklar ve arşiv belgeleri kullanılarak vücuda getirilmeye çalışılmıştır.

Abstract:
Having fought with each other for centuries to be the sovereign power in the East, the Ottoman and Persian States resolved their problems, though temporarily, as a result of the first Erzurum Treaty signed at the end of the war that began in 1820 and lasted for approximately three years. If we are to leave aside the lootings, sieges, and conflicts that took place during the process that ended with the signing of the second Erzurum Treaty and in the aftermath of the Treaty, this was the last great war waged between the two significant powers of the East.

From the beginning of the 19th century, Britain, France and Russia attempted to exert dominance over these two countries in line with their political goals. After the first quarter of the century, France had to withdraw from this struggle. Both the Ottoman and Persian States were quite weak in comparison to their opponents in the fierce struggle that began in Caucasia, India, and Middle East and it was extremely difficult for both countries to not to collapse given the circumstances. On the one hand, the Ottoman and Persian states were occupied with fending off the great powers' fight regarding their lands and on the other hand they began to face each other politically and militarily due to many issues that transpired between them in the past. Due to the problems caused by the Kurdish tribes who lived nomadically on the borderline of the two states, the grievances of the Persian pilgrims / visitors, the spreading of the political competition between the princes Abbas Mirza and Mohammad Ali Mirza to the Ottoman lands along with the encouragements of Russia, Iran had sufficient reasons to wage war.

This thesis study addresses the reasons that led the two countries go into war, the military dimensions of the war, and the diplomatic process that brought peace and the treaty. The study employs primary sources from various languages and archival documents.