Farklı yağlık keten (Linum usitatissimum L.) çeşitleri ve ekim sıklıklarının verim ve verim bileşenlerine etkisi
The effects of different linseed (Linum usitatissimum L.) cultivars and seeding rate on yield and yield components
Yazar: UFUK SENEM
Danışman: PROF. DR. AYDIN ÜNAY
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Ekim normu = Sowing norm ; Keten tohumu = Linseed ; Keten yağı = Linseed oil ; Uyum = Adaptation ; Verim = Yield ; Yağ oranı = Oil ratio ; Yağ verimi = Oil yield

Özet:
Aydın ekolojik koşullarına uyumlu yağ keteni çeşitlerini ve bitki sıklığını belirlemek amaçlanmıştır. Karakız, Beyaz Gelin ve Sarı Dane olmak üzere üç farklı yağ keteni çeşidi materyal olarak kullanılmıştır. Bu çeşitler 750, 1000, 1250 bitki m-2 olmak üzere ekim sıklıklarında test edilmiştir. Çalışma, Tesadüf Bloklarında Bölünmüş Parseller deneme desenine göre üç tekerrürlü olarak yürütülmüştür. Bitki boyu (cm), teknik sap uzunluğu (cm), yan dal sayısı, tek bitki biyolojik verimi (g bitki-1), bitki başına kapsül sayısı, kapsülde tohum sayısı, bin dane ağırlığı (g), dekara biyolojik verim (kg da-1), tohum verimi (kg da-1), yağ içeriği (%) ve dekara yağ verimi (kg da-1) incelenmiştir.
Teknik sap uzunluğu, bin dane ağırlığı, tohum verimi ve dekara yağ verimi yönünden çeşit x ekim sıklığı interaksiyonunun önemli olduğu saptanmıştır. Çeşit ve ekim sıklıklarının etkisi kapsül ağırlığı ve yağ içeriği üzerine önemli bulunmuştur. Bitki boyu, tek bitki biyolojik verimi, dekara biyolojik verim, yan dal sayısı ve kapsül sayısı için ekim sıklıkları arasındaki farklılıkların önemli olduğu saptanmıştır. En yüksek tohum verimleri 1250 bitki m-2 sıklıkta 200,26 kg da-1 ile Karakız, 1250 bitki m-2 ve 1000 bitki m-2 sıklıklarda 183,40 kg da-1 ve 191,64 kg da-1 ile Beyaz Gelin çeşidinde bulunmuştur. Tohum yağ içeriğinin %31,46 ile 1250 bitki m-2 sıklıkta ve %34,41 ile Sarı Dane çeşidinde en yüksek olduğu saptanmıştır.  
Bölgede yağlık keten tarımında tohum verimi yönünden Karakız ve Beyaz Gelin çeşitlerinin 1250 bitki m-2 sıklıkta ekilmesinin yararlı olacağı sonucuna varılmıştır. 

Anahtar Kelimeler: Yağlık Keten, Ekim Sıklığı, Verim, Yağ Oranı, Uyum

Abstract:
It was aimed to determine the oil flax cultivars and plant density suitable for Aydın ecological conditions. Three different oil flax cultivars, Karakız, Beyaz Gelin and Sarı Dane, were used as material. These cultivars were tested at sowing densities of 750, 1000, 1250 seeds m-2). The study was carried out according to the Split Plots in Randomized Complete Block design with three replications. Plant height (cm), technical stem length (cm), number of lateral branches, single plant biological yield (g plant-1), number of capsules per plant, number of seeds per capsule, thousand seeds weight (g), biological yield (kg ha-1), seed yield (kg ha-1), oil content (%) and oil yield (kg ha-1) were investigated.
Cultivar x plant density interaction was found to be significant for technical stem length, thousand seeds weight, seed yield (kg ha-1) and oil yield (kg ha-1). The effect of cultivar and plant density was significant on capsule weight and oil rate. Plant height, single plant biological yield, biological yield (kg ha-1), number of lateral branches and number of capsules were found to be significant. The highest seed yields were found in Karakız cultivar with 2002,6 kg ha-1 at 1250 plant m-2 plant density and in Beyaz Gelin cultivar with 1834,0 kg ha-1 and 1916,4 kg ha-1 at 1250 plant m-2 and 1000 plant m-2 plant densities. The highest seed oil content was found in 1250 plant m-2 plant density with 31.46% and in Sarı Dane cultivar with 34.41%.  
It would be recommended to cultivate Karakız and Beyaz Gelin cultivars at a plant density of 1250 plant m-2 for seed yield in oilseed flax cultivation in the region.  

Key Words: Oil Flax, Plant Density, Yield, Oil Rate, Adaptation