Gestasyonel diyabetli kadınlarda planlı davranış teorisi temelli eğitim modelinin diyabet yönetimi ve doğum sonuçlarına etkisi
The effect birth outcome and diabetes management of planned behavior theory based education model in women with gestational diabetes
Yazar: SİNEM DİNMEZ
Danışman: PROF. DR. KAFİYE EROĞLU
Koç Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Kadın Hastalıkları ve Doğum Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Kadın Hastalıkları ve Doğum = Obstetrics and Gynecology
Dizin: Diabet-gebelik sırasında = Diabetes-gestational ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Doğum = Delivery ; Güvenilirlik ve geçerlilik = Reproducibility of results ; Motivasyonel görüşme = Motivational interviewing ; Obstetrik-hemşirelik = Obstetrical-nursing ; Planlanmış davranış = Planned behavior ; Planlı Davranış Kuramı = Theory of Planned Behavior ; Tutum ölçekleri = Attitude scales ; Ölçekler = Scales

Özet:
Gestasyonel diyabetli kadınlarda Planlı Davranış Teorisi (PDT) temelli eğitim modelinin diyabet yönetimi ve doğum sonuçlarına etkisini belirlemek amacıyla yapılan çalışma iki aşamadan oluşmaktadır. İlk aşamada PDT temelli ölçüm aracı olan ''Diyabette Niyet, Tutum ve Davranış (DNTD)'' ölçeğinin Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması, Şubat- Nisan 2020 tarihleri arasında 133 gestasyonel diyabetli (GDM) gebe üzerinde yapılmıştır. Veriler önce psikolinguistik sonra psikometrik olarak analiz edilmiştir. Yapılan analizlerde; madde toplam puan korelasyon değerlerinin .354 ve .713 arasında olduğu, cronbach alpha (α) güvenirlik kat sayısının .88, test-tekrar test korelasyon kat sayısı değerlerinin (r) madde bazında yüksek olduğu ve kısa zamana göre tutarlılık gösterdiği belirlenen ölçek beş alt boyutlu yapı olarak doğrulanmıştır. İkinci aşamada GDM'li gebelerde PDT temelli eğitim müdahalesi randomize kontrollü olarak, Mayıs- Kasım 2021 tarihleri arasında, 66 gebe (müdahale:33, kontrol:33) üzerinde yapılmıştır. Veriler; Kişisel Veri Toplama Formu, DNTD Ölçeği, Metabolik Kontrol Değişkenleri (MKD) Formu, Anne ve Bebeğe Yönelik Doğum Sonuçları Formu aracılığı ile yüz yüze, online ve telefon ile toplanmıştır. Müdahale  grubuna, PDT temelli ''Motivasyonel Görüşme'' ile yapılandırılmış eğitim programı uygulanırken, kontrol grubu standart bakım almıştır. Veriler tanımlayıcı ve önemlilik testleri ile analiz edilmiştir. Önemlilik düzeyi p<0.05'tir. Müdahale ve kontrol grupları arasında; DNTD ölçeği tutum, öznel norm ve niyet alt boyutları puan ortalamaları arasında anlamlı farklılık saptanmıştır (p<0.05). MKD parametrelerinden tokluk kan şekeri, HbA1c ve Beden Kitle İndeksi ölçüm değerlerinde anlamlı fark saptanmıştır (p<0.05). Annenin doğum sonu diyabet kontrolüne gitme durumu ve bebeklerin ilk beslenme zamanları yönünden istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmuştur (p<0.05). Çalışma sonucu; DNTD ölçeğinin GDM'li gebeler için geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu ve PDT'ye dayalı yapılan eğitim müdahalesinin GDM'li gebelerde tutum, öznel norm ve niyete etki ederek diyabet yönetimine katkı sağladığını göstermiştir. 
Anahtar Kelimeler: Gestasyonel diyabet, diyabet yönetimi, planlı davranış teorisi, motivasyonel görüşme, hemşirelik, geçerlilik ve güvenirlik

Abstract:
This study, which aims to determine the effect of Theory of Planned Behavior (TPB)-based education model on diabetes management and birth outcomes in women with gestational diabetes, consist of two stages. In the first stage, the Turkish validity and reliability study of the "The Diabetes Intention, Attitude And Behavior Questionnaire (DIAB-Q)", which is a TPB-based measurement tool, was conducted on 133 pregnant women with gestational diabetes (GDM) between February and April 2020. The data were analyzed first psycholinguistically and then psychometrically. In the analyzes, it was determined that the item-total score correlation values of the questionnaire were between .354 and .713, the Cronbach alpha (α) reliability coefficient was .88, the test-retest correlation coefficient values (r) were high on item basis and showed consistency over a short period of time and the questionnaire was validated as a five sub-dimensional construct. In the second stage, TPB-based education intervention in pregnant women with GDM was performed in a randomized controlled manner on 66 pregnant women (intervention: 33, control: 33) between May and November 2021. Data were collected face-to-face, online and over the phone with the help of the Personal Data Collection Form, DIAB-Q, Metabolic Control Variables (MCV) Form, Maternal and Baby Birth Outcomes Form. While a structured training program was applied with PDT-based "Motivational Interview" to the intervention group; control group received standard care. The data were analyzed with descriptive and significance tests. The significance level is p<0.05. A significant difference was found between the intervention and control groups in terms of mean scores of the DIAB-Q attitude, subjective norm and intention sub-dimensions (p<0.05). A significant difference was found in the measurement values of postprandial blood glucose, HbA1c and Body Mass Index, which are among the MCV parameters (p<0.05). A statistically significant difference was found in terms of the mother's postpartum diabetes control and the first feeding times of the babies (p<0.05). In conclusion, This study showed that the DIAB-Q is a valid and reliable measurement tool for pregnant women with GDM, and the educational intervention based on TPB contributes to diabetes management by affecting attitudes, subjective norms, and intentions in pregnant women with GDM. 

Keywords: Gestational diabetes, diabetes management, theory of planned behavior, motivational interviewing, nursing, reliability and validity.