Kürt ve Alman masallarının tip ve motif yönünden karşılaştırılması
Comparison of Kurdish and German fairy tales in terms of type and motif / Berawirdkirina çîrokên Kurdî û yên Almanî ji hêla tîp û motîfan ve
Yazar: BÜNYAMİN DEMİR
Danışman: PROF. DR. HAYREDDİN KIZIL
Dicle Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kürt Dili ve Kültürü Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature ; Halk Bilimi (Folklor) = Folklore

Özet:
Halk edebiyatının en önde gelen anlatı türlerinden biri masaldır. Masallar basit yapılarına rağmen hem biçimsel hem de içerikleri dolayısıyla kompleks çalışmaların konusu olmuşlardır. Folklor araştırmacıları, masalların özünü veya kaynağını bulmak, daha iyi anlaşılması ve karşılaştırılması amacıyla çeşitli çalışmalar yapmışlardır. Bunun yanında masallar üzerinde çalışma yapan araştırmacıların başvurduğu iki kavram tip ve motif kavramı olmuştur. Tip ve motif kavramları temel alınarak masallar üzerine birçok çalışma yapılmıştır. Biz de bu çalışmamızda masal dünyasının önde gelen örneklerinden Alman Wilhelm ve Jacob Grimm kardeşlere ait masallar ile Kürt masallarını tip ve motifleri bağlamında karşılaştırdık. Karşılaştırmalı folklor alanında değerlendirilebilecek bu çalışmamızda on dokuz masal tipine ait yirmi üç Alman masalı ile otuz dört Kürt masalını karşılaştırdık. Bu karşılaştırılmanın gerçekleştirilebilmesi için aynı masal tipine ait örneklerin motifleri teker teker tespit edilip bu motifler birbirleriyle kıyaslanmıştır. Bu karşılaştırma bunun yanında her ne kadar tip ve motif temelli olsa da masallarda yer alan diğer sosyal-kültürel öğeler de tespit edilip karşılaştırmaya dahil edilmiştir. Masallarda yer alan bu motiflerin ve sosyal-kültürel öğelerin benzerlik ve farklılıkları ile beraber bunların anlamları da açıklanmıştır. Kürt masallarında yer alan özgün motifler de tespit edilip bunların Motif-İndekste yer alması gereken başlıklar da belirtilmiştir.

Abstract:
One of the most prominent narrative genres of folk literature is fairy tales. Despite their simple structure, fairy tales have been the subject of complex studies due to their form and content. Folklore researchers have made various studies in order to find the essence or source of them and to better understand and compare them. In addition, the two concepts used by researchers working on fairy tales have been the concept of type and motif. Many studies have been carried out on fairy tales based on the concepts of type and motif. In this study, we compared the fairy tales of the German brothers Wilhelm and Jacob Grimm, who are among the leading examples of the world of fairy tales, and the Kurdish fairy tales in terms of their types and motifs. In this study, which can be evaluated in the field of Comparative Folklore, we compared twenty-three German fairy tales belonging to nineteen tale types and thirty-four Kurdish fairy tales.
In order to make this comparison, the motifs of the samples belonging to the same tale type were determined one by one and these motifs were compared with each other. In addition, although this comparison is based on type and motif, other social-cultural elements in the fairy tales were also determined and compared. The similarities and differences of these motifs and social-cultural elements in the fairy tales, as well as their meanings, are explained. The original motifs in the Kurdish fairy tales are also determined and the titles that should be included in the Motif-Index are specified.




Çîrok yek ji cureyên sereke yên edebiyata gelêrî ye. Li gel ku binyata çîrokan
xwerû ye, ew hem ji hêla şêwazî û hem ji hêla naverokî ve bûne mijara xebatên
kompleks. Vekolerên folklorê xebatên curbicur kirine da ku gewher yan jêdera çîrokan
bibînin, wan baştir fam bikin û berawird bikin. Du têgehên sereke ku vekoler di van
xebatan de bi kar tînin, tîp û motîf in. Li derdora van her du têgehan gelek xebat hatine
kirin ku xebata me jî dibe yek ji wan. Me di vê xebatê de çîrokên almanî yên Wilhelm
û Jacob Grimm û çîrokên kurdî di çarçoveya tîp û motîfan de berawird kirin ku lewma
ev xebat dikeve nav qada folklora berawirdî jî. Me bîst û sê çîrokên almanî û sî û çar
çîrokên kurdî di nozdeh tîpan de berawird kirin. Di vê çarçoveyê de me motîfên
nimûneyên ji heman tîpê yek bi yek tesbît kirin û ew berawird kirin. Li gel vê yekê
herçend bingeha berawirdkirinê li ser tîp û motîfan be jî, me hêmanên civakî-çandî yên
di çîrokan de jî tesbît kirin û ew berawird kirin. Li gel manendî û cudahiyên motîf û
hêmanên civakî-çandî yên di çîrokan de, me maneyên wan jî rave kirin. Me motîfên
xweser ên çîrokên kurdî jî tesbît kirin û sernavên wan ên di Motîf-Îndeksê de dîyar kirin.