Elektrokonvülsif tedavinin şizofrenide glial hücre aktivitesi üzerine etkisinin GFAP ve S100B ile değerlendirilmesi
Evaluation of the effect of electroconvulsive therapy on glial cell activity in schizophrenia with GFAP and S100B
Yazar: GÖZDE ATAÖV
Danışman: DOÇ. DR. ÖZLEM DEVRİM BALABAN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Hamidiye Uluslararası Tıp Fakültesi / Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Elektrokonvülsif tedavi = Electroconvulsive therapy ; Glial fibriler asidik protein = Glial fibrillary acidic protein ; Nörodejeneratif hastalıklar = Neurodegenerative diseases ; Psikiyatrik hastalar = Psychiatric patients ; Psikiyatrik hastalıklar = Psychiatric sickness ; S100 proteinleri = S100 Proteins ; Ölçekler = Scales

Özet:
AMAÇ: Bu çalışmada Glial Fibriler Asidik Protein (GFAP) ve S100B proteinlerinin düzeylerinin elektrokonvulsif tedavi (EKT) öncesi ve EKT'den 3 ay sonrası ölçülerek EKT'nin şizofreni patogenezindeki olası nörodejeneratif sürece etkisinin araştırılması amaçlanmıştır.
GEREÇ VE YÖNTEM: Çalışmaya Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi yataklı tedavi kliniklerinde tedavi gören ve ilaç tedavisi alan şizofreni tanılı 39 hasta ile  EKT+İlaç tedavisi alan 37 hasta ve 36 sağlıklı gönüllü olmak üzere, toplam 112 kişi dahil edildi. Hastalara Sosyodemografik ve Klinik Veri Formu, Pozitif ve Negatif Sendrom Ölçeği (PANSS) uygulanmıştır. EKT+İlaç tedavisi alan hastalar için EKT öncesi, 1. EKT seansı sonrası 1 gün içinde, son EKT seansından 3 ay sonra; sadece ilaç tedavisi alanlarda ilk ölçüm ilk EKT tarihi göz önünde bulundurularak, EKT+İlaç tedavisi alan gruba göre belirlenmiş ve taburculuk sonrası 3. ayda; sağlıklı gönüllülerden ise 3 ay ara ile 2 kez serum örneği alınmış, GFAP ve S100B düzeyleri ölçülmüştür.
BULGULAR: İlaç tedavisi altındaki hasta grubunun tedavi öncesi ve 3. ay değerlendirmelerinde, PANSS skorlarında istatistiksel anlamlı azalma saptanmıştır (p<0,001). S100B ve GFAP kan düzeylerinde istatistiksel anlamlı fark saptanmamıştır (sırasıyla p=0,126 ve p=0,139). İlaç tedavisi altındaki hasta grubunda, GFAP düzeyi farkı ile eşdeğer klorpromazin dozları arasında pozitif yönde korelasyon saptanmış (r=0,382, p=0,016); PANSS skorundaki değişim ile hastalık süresi (r=-0,381, p=0,015) ve GFAP düzeyi değişimi (r=-0,330, p=0,040) arasında negatif yönde korelasyon saptanmıştır. EKT+İlaç grubu hastalarının, EKT öncesi ve EKT sonrası 3. ay değerlendirmelerinde, PANSS skorlarında istatistiksel anlamlı azalma saptanmıştır (p<0,001).  S100B düzeyinde, 1. EKT seansı sonrası ve 3. ay değerleri arasında; GFAP düzeyinde, EKT öncesi ve 3. ay, 1. EKT seansı sonrası ve 3. ay değerleri arasında istatistiksel anlamlı fark saptanmıştır (sırasıyla p=0,028 ve p=0,031). Sağlıklı kontrol grubunun 3 ay ara ile yapılan kan değerlendirmelerinde, S100B ve GFAP düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmamıştır (sırasıyla p=0,454, p=0,057). S100B düzeyi, 1. ölçümde sağlıklı grupta hem ilaç hem de EKT+İlaç grubuna göre anlamlı düşük saptanırken (p=0,003); GFAP düzeyi 1. ölçümde (1.ölçüm, 1.EKT seansından 1 gün önce yapılmıştır) EKT+İlaç grubunda, hem ilaç grubu hem de sağlıklı gruba göre anlamlı yüksek saptanmıştır (p<0,001). Ayrıca S100B düzeyi, 3.ay ölçümlerinde ilaç grubunda hem EKT+İlaç hem de sağlıklı gruba göre anlamlı yüksek (p<0,001) iken; GFAP düzeyi, 3.ay ölçümünde ilaç grubunda, hem EKT+İlaç grubu hem de sağlıklı gruba göre düşük, sağlıklı grupta ise EKT+İlaç grubuna göre düşük bulunmuştur (p<0,001). 
SONUÇ: EKT+İlaç tedavisi alan hasta grubunda 1. EKT seansı-3. ay arasında ölçülen S100B ve GFAP düzeylerinde, anlamlı düşüş saptanmıştır. Çalışmamız, EKT'nin şizofrenide nörodejeneratif süreci yavaşlattığını, bunun da glial markerler ile periferik kana yansıdığını destekler niteliktedir. Glial hücrelerin hem fizyolojik hem de patolojik süreçlerde yer alabileceği düşünülmekte, EKT'nin etki mekanizmasını aydınlatmakta bu hücrelerin önemli rol oynayabileceği düşünülmüş; daha geniş hasta gruplarında, daha uzun süreli gözlem ve görüntüleme yöntemlerini içeren çalışmalara ihtiyaç vardır.

Abstract:
AIM: In this study, investigation of the effect of ECT on possible neurodegenerative process in the pathogenesis of schizophrenia by measuring Glial Fibrillary Acidic Protein (GFAP) and S100B proteins levels before and 3 months after electroconvulsive therapy (ECT) was intended.
METHOD: The study was conducted on patients diagnosed with schizophrenia who were treated in inpatient clinics of Bakırkoy Prof. Dr. Mazhar Osman Mental Health and Neurological Diseases Training and Research Hospital and 39 patients received medication, 37 patients received ECT+Medication and 36 healthy volunteers. The total number of people was 112. Sociodemographic and Clinical Data Form and Positive and Negative Syndrome Scale (PANSS) were applied to all patients. GFAP and S100B levels were measured for patients who received ECT+Medication before ECT, within 1 day after the first ECT session, 3 months after the last ECT session; for patients who received medication, the first measurement was determined according to the group receiving ECT+Medication by taking into account the first ECT date and at 3 months after discharge; for healthy volunteers, serum samples were taken twice at 3-month intervals. 
RESULTS: In the pre-treatment and third month evaluations of the patient group who received medication, a statistically significant decrease was found in PANSS scores (p<0,001). No statistically significant difference was found in S100B and GFAP blood levels (p=0,126 and p=0,139, respectively). In the medication group, there was a positive correlation between the difference in GFAP level and equivalent chlorpromazine doses (r=0,382, p=0,016), and a negative correlation between the change in PANSS score and duration of illness (r=-0,381, p=0,015) and change in GFAP level (r=-0,330, p=0,040). A statistically significant decrease was found in PANSS scores of ECT+Medication group patients before and 3 months after ECT (p<0,001).  A statistically significant difference was found between S100B values after the first ECT session and third month and a statistically significant difference was found between GFAP values before ECT -third month and after the first ECT session-third month (p=0,028 and p=0,031, respectively). There was no statistically significant difference between the S100B and GFAP levels in the healthy control group at 3-month intervals (p=0,454 and p=0,057, respectively). While S100B level was found to be significantly lower in the healthy group compared to both the medication and ECT+Medication groups at the first measurement (p=0,003), GFAP level was found to be significantly higher in the ECT+Medication group compared to both the medication group and the healthy group at the first measurement (first measurement was performed 1 day before the first ECT session) (p<0,001). In addition, S100B level was significantly higher in the medication group compared to both ECT+Medication group and healthy group (p<0,001) in the third month measurements; GFAP level was found to be lower in the medication group compared to both ECT+Medication group and healthy group in the third month measurement and lower in the healthy group compared to ECT+Medication group (p<0,001).
CONCLUSION: Measured S100B and GFAP levels in the patient group receiving ECT+Medication were significantly decreased between the first ECT session and third month. Our study shows that ECT may slow down the neurodegenerative process of schizophrenia which is reflected to the peripheral blood with the help of glial markers. Glial cells are thought to be involved in both physiological and pathological processes, these cells may play an important role in elucidating the mechanism of action of ECT; in larger patient groups, studies with longer-term observation and imaging methods are needed.