Chia (Salvia hispanica L.) bitkisinin arı bitkisi olarakkullanım olanaklarının değerlendirilmesi
Evaluation of the possibilities of use of chia (Salvia hispanica L.) as a bee plant
Yazar: YILDIZ ÖZÇOPUR
Danışman: PROF. DR. MEHMET BİLGEN
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Chia olarak bilinen Salvia hispanica L., Lamiaceae familyasına ait tek yıllık bir bitkidir. Chia tohumu besleyici ve fonksiyonel özelliği nedeniyle dünya çapında önemini gittikçe artırmıştır. Son yıllarda, yüksek besin değeri nedeniyle bu hammaddeye büyük ilgi duyulmaktadır. Chia bitkisinin bölgemizde yetiştirilebilme olanaklarının araştırıldığı bu çalışma, Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümüne ait Araştırma ve Uygulama Arazisinde 2018 ve 2019 yıllarında yürütülmüştür. Deneme farklı ekim zamanlarında  (Kasım-Temmuz), 3 farklı kökenli chia bitkisinin (Arjantin, Çin ve Paraguay), en uygun vejetasyon dönemi belirlemek ve çiçeklenme döneminde arılar için nektar kaynağı olup olamayacağını saptamak amacıyla kurulmuştur.
Deneme, tesadüf bloklarında bölünmüş parseller deneme desenine göre, ekim zamanları ana parselde, genotipler ise alt parsellerde olacak şekilde 3 tekrarlamalı olarak kurulmuştur. Araştırmada bitki boyu, bitki yaş ağırlığı, ana dal sayısı, yan dal sayısı, ilk dal yüksekliği, boğum sayısı, çiçek uzunluğu, çiçek sayısı, çiçeklenme başlangıcı, çiçeklenme süresi , bin tane ağırlığı, tohum verimi  incelenmiştir.
Antalya ilinde yapılan bu çalışmanın sonucunda, bir çok özellikte ekim zamanları arasında önemli farklılıkların olduğu buna karşın farklı bitki kökenleri ve ekim zamanı köken interaksaksiyonları arasındaki farkların önemsiz olduğu görülmüştür. Chia bitkisinin çiçeklenme zamanının sonbahar mevsimine denk geldiği, bu dönemde arıları büyük oranda cezbettiği ve bitkinin çiçeklerini ziyaret ettikleri belirlenmiştir. Çiçekli bitkilerin bu dönemde az olmasından dolayı, chia alternatif bir arı bitkisi olarak değerlendirilebileceği saptanmıştır.

Abstract:
Chia known as Salvia hispanica L. is an annual plant from Lamiaceae family. The value of chia seeds have increased for its nutritious and functional feature all around the world. This crop has become a trend  because of its rich nutritious. Researching the possibility to culture Chia plant in our region has been carried out in Akdeniz University Faculty of Agriculture, Department of Field Crops between 2018 and 2019. This study aims to determine the most suitable period for the vegetation period and to see if it can be a nectar source for the bees in the flowering stage by growing 3 different Chia plants (Argentina, China and Paraguay origin) in different sowing dates.
The experiment was carried out in 3 replications, with the sowing times in the main plot and  origins in the sub plots, according to the split plots trial design in randomized complete block design. In the experiment plant height, fresh weight, number of main branches, number of lateral branches, first branch height, number of nodes, flower length, flower number, beginning of flowering, duration of flowering, thousand grain weight, seed yield per plant have been examined. 
As a result of the experiment that has been carried out in Antalya; there are many significant differences between sowing dates in many characters although differences between origins and sowing date origin interaction are insignificant. The flowering time of the Chia plant occurs in the autumn season and bees get attract to the flowers of Chia plant during this time. Due to the absence of the flowery plants during this time, Chia plant can be considered as a bee plant.