Patateste telkurtları (Agriotes spp.) (Coleoptera: Elateridae)'nın mücadelesinde entomopatojen nematodların kullanımı
The use of entomopathogenic nematodes in the management of wireworms (Agriotes spp.) (Coleoptera: Elateridae) in potato
Yazar: ARİFE GÜMÜŞ ASKAR
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA İMREN
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Biyolojik mücadele = Biological control ; Patates = Potato

Özet:
Telkurtları (Agriotes spp.) (Coleoptera: Elateridae) patates yetiştiriciliğinde ekonomik açıdan önemli ürün kayıplarına ve zarara sebep olmaktadır. Bu çalışmada ülkemizde patates yetiştirilen 7 ilde 2020-2021 yıllarında entomopatojen nemotod (EPN) ve telkurdu varlığını saptamak için ilk kez sörveyler yapılmıştır. Elde edilen 48 EPN izolatının morfolojik/morfometrik ve moleküler teşhisi sonucunda 34'ü Steinernema feltiae, 13'ü Heterorhabditis bacteriophora ve 1 tanesi de Oscheius tipulae olarak tanımlanmıştır. Elde edilen 54 telkurdunun moleküler analizi sonucunda 48'inin Agriotes sputator ve 6 tanesinin de Agriotes rufipalpis olduğu tespit edilmiştir. Laboratuvar koşullarında EPN'lerin etkinliklerinin araştırılmasında tesadüfi olarak 6 EPN izolatı seçilmiştir. Bu izolatların, A. sputator ve A. rufipalpis türlerine karşı etkinlikleri, 25 ve 30oC sıcaklıkta, 5 farklı infektif juvenil (IJ) dozundaki ölüm oranlarına 3 ve 7. günde bakılarak değerlendirilmiştir. 3. günde en yüksek ölüm oranı A. sputator larvalarında, %50 ile Sf_BL22 ve Hb_AF12 izolatları oluşturmuştur. 7. günde en yüksek ölüm oranı ise, %87,5 ile A. sputator ve A rufipalpis larvaları üzerinde, sırasıyla Sf_BL24 ve Hb_AF12 izolatları tarafından gerçekleştirilmiştir. En yüksek uygulama dozunda genellikle tüm izolatlar %80'in üzerinde bir biyolojik etkinlik göstermiştir. Saksı denemelerinde; 3. günde en yüksek ölüm oranı, A. rufipalpis larvaları üzerinde, en yüksek uygulama dozunda %40 ile Sf_KAY4 izolatında, 7. günde en yüksek ölüm oranı ise A. sputator larvaları üzerinde %67,5 ile Sf_BL22 izolatından elde edilmiştir. Tarla koşullarındaki etkinlik çalışmaları Bolu ve Afyonkarahisar illerinde, en etkili iki EPN izolatı (Sf_BL22 ve Hb_N3)  ve dozları (1,000,000-1,500,000 IJ/m2) kullanılarak ve bir imidacloprid etken maddeli insektisit uygulaması şeklinde yapılmıştır. Bu illerdeki EPN uygulamasında, iki telkurdu popülasyonunda da  %62-90 oranında azalma gözlenmiştir. Bu azalmanın insektisit uygulamasına yakın olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
Wireworms (Agriotes spp.) (Coleoptera: Elateridae) cause significant economic crop losses in potato cultivation. In this study, surveys were conducted for the first time to determine the presence of entomopathogen nematodes (EPN) and wireworms in 7 provinces where potatoes are grown in our country in 2020-2021. As a result of morphological/morphometric and molecular analysis of 48 EPN isolates, 34 were identified as Steinernema feltiae, 13 as Heterorhabditis bacteriophora and 1 as Oscheius tipulae. Of the 54 wireworms, 48 were identified as Agriotes sputator and 6 as Agriotes rufipalpis as a result of molecular analysis.
To investigate the effectiveness of EPNs under laboratory conditions, 6 EPNs isolates were randomly selected. The effectiveness of these isolates against A. sputator and A. rufipalpis species was evaluated by looking at the mortality rates at 5 different infective juvenile (IJ) doses at 25 and 30oC the 3rd and 7th day of the trial. The highest mortality rate on day 3 was in A. sputator larvae, with 50% in Sf_BL22 and Hb_AF12 isolates. On day 7, the highest mortality rates was 87.5% Sf_BL24 by A. sputator and by Hb_AF12 on A. rufipalpis, respectively. At the highest application dose, all isolates generally showed a biological activity of over 80%. In pot trials, the highest mortality rate on day 3 was 40% of A. rufipalpis larvae created by Sf_KAY4 isolate and the highest mortality rate on day 7 was 67.5% of A. sputator larvae created by Sf_BL22 isolate. The two most effective EPN isolates (Sf_BL22 and Hb_N3) and their doses (1,000,000-1,500,000 IJ/m2) and an insecticides with the active ingredient imidacloprid were applied in research plots, Bolu and Afyonkarahisar provinces. In these provinces, reductions of 62-90% were observed for both wireworm species populations in EPN application plots. It was determined that this decrease was close to that of insecticide application.