Erken dönem bipolar bozuklukta sosyal biliş ve eşik altı otistik özelliklerin incelenmesi
Investigation of social cognition and subthreshold autistic traits in early stages of bipolar disorder
Yazar: EZGİ CESİM
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM EMRE BORA
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sinirbilimler Ana Bilim Dalı / Klinik Sinirbilimler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Psikiyatri = Psychiatry ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Bipolar bozukluk = Bipolar disorder ; Otistik bozukluklar = Autistic disorder ; Psikiyatrik hastalıklar = Psychiatric sickness ; Sosyal biliş = Social cognition

Özet:
Bu araştırmanın amacı, sosyal bilişin beş boyutunun bipolar bozukluğun erken evrelerinde ve bipolar bozukluk risk grubunda ne kadar bozulduğunu ve bu sosyal bilişsel bozukluklara eşik altı otistik bulguların ne kadar eşlik ettiğini incelemektir.
Dokuz Eylül Üniversitesi'nde tamamlanan bu çalışmanın örneklemini 49 ilk atak mani (İAM), 72 yüksek risk bipolar bozukluk (YRBB) ve 40 sağlıklı katılımcı olmak üzere 161 katılımcı oluşturmaktadır. Eşik altı otistik özelliklerin değerlendirilmesinde OA ve Ergen-OA, sosyal bilişin beş alt boyutunun değerlendirilmesinde PDTT, GZOT, İma Testi, SODPT, YİGT, DÖTT, SNA ve İDDAÖ uygulanmıştır. 
Yüzden duygu tanımada üzüntü, korku, öfke ve toplam puan açısından İAM grubu YRBB ve SK'lere göre anlamlı derecede düşük puan almıştır. Zihin kuramı testlerinde İAM ve YRBB'ler SK'lere göre daha düşük performans sergilemiş, yüksek hipomentalizasyon hataları görülmüştür. Benzer şekilde sosyal algı testlerinde de İAM grubu diğer gruplardan farklılaşmaktadır. Sosyal bilgi testlerinde İAM grubunun her iki gruba, YRBB grubunun ise sağlıklı katılımcılara göre daha çok yanlış ilişkilendirme yaptığı görülmüştür. Atıf stilinde İAM grubunun diğer gruplara göre durumsal atıfta bulunmada belirgin bir düşüklüğe sahip olduğu, pozitif durumlara içsel atıf oranının risk grubuna göre yüksek olduğu, negatif durumları dışsallaştırmaya yatkın olduğu gösterilmiştir. Eşik altı otistik belirtileri yüksek katılımcıların, duygu tanıma ve zihin kuramının yanı sıra, sosyal algı ve sosyal bilgi alt boyutlarında da daha düşük performans sergilediği bulunmuştur.
Bipolar bozuklukta sosyal bilişi inceleyen çalışmalar az sayıdadır. Sosyal bilişin tüm alt alanlarının risk grubunda incelendiği başka bir çalışmaya rastlanmamıştır. Erken tanının önem taşıdığı bu bozuklukta risk grubu ile yapılan çalışmalara daha fazla yer verilmelidir.

Abstract:
The aim of this study is to examine how much the five domains of social cognition are impaired in the early stages of bipolar disorder and ultra high-risk for mania, and how much sub-threshold autistic features affect these social cognitive decline.
The sample of this study completed at Dokuz Eylül University, consists of 161 participants, including 49 first episode mania (FEP), 72 ultra high-risk for bipolar disorder (UHR-BD) and 40 healthy controls (HC). 
Autism Questionnaire (AQ) was used to evaluate sub-threshold autistic features, and PENN-40, RMET, Hinting Test, PONS, SFRT, SNQ, and IPSAQ were used to evaluate five domains of social cognition.
In facial emotion recognition, the FEM group scored significantly lower than UHR-BD and HCs in terms of sadness, fear, anger, and total scores. In theory of mind tests, FEMs and UHR-BDs performed lower than HCs, and high hypomentalization errors were observed. Similarly, FEM group differs from other groups in social perception tests. In social knowledge tests, it was seen that the FEM group made more false associations than both groups and the UHR-BD group performed poorly than the healthy participants. For attribution bias, it was shown that the FEM group had significantly lower level of situational attribution compared to other groups, the rate of internal attribution to positive situations was higher than the risk group, and they were prone to externalize negative situations. Participants with high sub-threshold autistic features performed lower in social perception and social knowledge sub-domains as well as emotion recognition and theory of mind.
Studies examining social cognition in bipolar disorder are few. No other study was found in which all sub-domains of social cognition were examined in the risk group. Early diagnosis is very important for neuropsychiatric diseases, therefore more studies should be done with the risk groups.