Türkiye için il bazında pandemi risk endeksi oluşturulması: Temel bileşenler yöntemi
Creating a pandemic risk index at the provincial level for Turkey: The principal components method
Yazar: KÜBRA BETÜL TÜRKOĞLU
Danışman: PROF. DR. SEHER NUR SÜLKÜ
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Ekonometri Ana Bilim Dalı / Ekonometri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonometri = Econometrics

Özet:
Covid-19 salgınının birçok konu üzerinde ciddi etkileri olmuştur.  Bu tez çalışmasında, Türkiye'nin 81 ilinde epidemik risk analizi oluşturmayı hedeflemektedir. Dayanıklılık, kapasite ve maruz kalma olmak üzere üç ana alt endeksi kullanarak her bir ilin epidemik riskini değerlendirmeyi amaçlamaktadır.
Dayanıklılık endeksi, büyük şehirler arasında İstanbul, Ankara, İzmir ve Antalya'nın öne çıktığı bir direnç profili sunmaktadır. Bu, sağlık sistemlerinin güçlü olması, acil durum planlarının etkili uygulanması ve toplumun bilinç düzeyinin yüksek olmasıyla ilişkilidir.
Maruz kalma endeksi, İstanbul, Yalova, Ankara, İzmir ve Kocaeli gibi bölgelerin sanayi etkileşimi nedeniyle yüksek bir riskle karşı karşıya olduğunu göstermektedir. Bu, nüfus yoğunluğu, hareketlilik ve sosyal etkileşim gibi faktörlerin etkisi altında olan bölgeleri vurgular.
Kapasite endeksi, İstanbul, Ankara, İzmir, Antalya ve Adana gibi büyük ve kapasite olarak güçlü illeri öne çıkarmaktadır. Sağlık altyapısı, kaynaklar ve sağlık personeli kapasitesi açısından bu iller diğerlerinden daha yüksek bir potansiyele sahiptir.
Bu analizlerin birleşimi, her bir ilin epidemik risk profili üzerinde detaylı bir anlayış sağlamayı amaçlamaktadır. Bu, yerel yönetimlere, sağlık kuruluşlarına ve diğer ilgili paydaşlara salgın yönetimi stratejilerini optimize etme ve kaynakları etkili bir şekilde tahsis etme konusunda rehberlik etmeye yardımcı olabilir.

Abstract:
Covid-19 pandemic has had significant impacts on various aspects. This thesis aims to conduct an epidemic risk analysis in the 81 provinces of Turkey. Utilizing three main sub-indices, namely Resilience, Capacity, and Exposure, the objective is to assess the epidemic risk of each province comprehensively.
The Resilience index highlights the resilience profile among major cities, emphasizing Istanbul, Ankara, Izmir, and Antalya. This is associated with strong healthcare systems, effective implementation of emergency plans, and a high level of public awareness.
The Exposure index indicates that regions with high industrial interactions, such as Istanbul, Yalova, Ankara, Izmir, and Kocaeli, face elevated risks. This underscores areas influenced by factors like population density, mobility, and social interactions.
The Capacity index accentuates larger provinces with robust capacity, including Istanbul, Ankara, Izmir, Antalya, and Adana. These regions exhibit higher potential in terms of healthcare infrastructure, resources, and healthcare personnel capacity.
The combination of these analyses aims to provide a detailed understanding of the epidemic risk profile for each province. This insight can guide local governments, healthcare institutions, and other stakeholders in optimizing pandemic management strategies and allocating resources effectively.