Yusuf Has Hâcib'in Kutadgu Bilig eserinde sünnî inanç esasları
Yusuf Khass Hajib's Kutadgu Bilig: Exploration of sunni theological principles
Yazar: ILIAS ALIEV
Danışman: DOÇ. DR. ABDULLAH ÖMER YAVUZ
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion

Özet:
İslam dini Arap yarımadasında ortaya çıktıktan sonra Irak, Şam, Mısır, Horasan ve Mâverâünnehir bölgelerinde yayıldı. Bu çerçevede Türkler, İslam'la tanışıp Müslüman olmaya başladılar. Türklerin İslam dinine geçiş sürecine bakıldığında Karahanlılar devleti karşımıza çıkmaktadır. İlk Türk İslam devleti olan Karahanlıların İslam'ı tanımaları Ehl-i Sünnet geleneği üzerinden olmuştur. Ancak, Karahanlılar döneminde Sünnî İslam anlayışının nasıl intikal ettiği ve hangi aşamalardan geçtiği,  onların Sünniliği kavrama biçimleri önemli bir mesele olarak öne çıkmaktadır. Bu bağlamda Türk boylarından oluşan Karahanlıların İslamlaşma sürecini sadece tarihsel kayıtlar üzerinden anlamak pek mümkün gözükmemektedir. Bu açıdan Türk-İslam edebiyatına dair metinlerin ve önemli eserlerin farklı ipuçları taşımaları muhakkaktır. Özellikle Türkler arasında belirli bir çerçeveye sahip metinlerin önemi daha da belirginleşmektedir. Bu çerçevede araştırmamızın merkezinde V/XI yüzyılda Karahanlılar döneminde yaşamış Yusuf Has Hâcib'in çok meşhur eseri Kutadgu Bilig'i yer almaktadır. 
Kutadgu Bilig, İslam'ın Ehl-i Sünnet geleneğine uyumlu bir şekilde kaleme alınmıştır. Ayrıca, İslam'ın temel inanç ilkelerini kendi minvaliyle anlatmaktadır. Bu bağlamda çalışmamız, Karahanlılar devletinde Sünnî İslam düşüncenin var olduğunu bir kez daha hatırlatarak, Ehl-i Sünnet geleneğinin sistematik bir boyuta yükseldiğini bu eser aracılığıyla tespit etmeyi hedef edinmiştir. Ayrıca çalışma, genel Ehl-i Sünnetin Mâturîdî/Hanefi düşüncelerinin asıl kaynaklarından beslenerek, Kutadgu Bilig'deki izlenimleri nasıl temellendirildiğini ortaya koymaya çalışacaktır.  
 Anahtar Kelimeler: Karahanlılar, Yusuf Has Hâcib, Kutadgu Bilig, Ehl-i Sünnet

Abstract:
After the emergence of the Islamic religion on the Arabian Peninsula, it spread to regions such as Iraq, Damascus, Egypt, Khurasan, and Transoxiana. In this context, the Turks began to encounter Islam and convert to it. When examining the process of the Turks' conversion to the Islamic faith, the Karakhanid state comes to the forefront. The Karakhanids, the first Turkic Islamic state, embraced Islam through the tradition of Sunni Islam. However, during the Karakhanid period, the transmission, and stages of Sunni tradition, as well as their understanding of Sunni Islam, emerge as significant issues. In this regard, comprehending the Islamization process of the Karakhanids, composed of Turkic clans, solely through historical records appears to be rather insufficient. Therefore, texts and important works related to Turkic-Islamic literature undoubtedly carry different clues. Particularly, the significance of texts with a specific framework among the Turks becomes even more pronounced. In this framework, the focus of our research is Yusuf Khass Hajib, who lived during the Karakhanid period in the 10th and 11th centuries, and his renowned work Kutadgu Bilig.
Kutadgu Bilig has been composed in accordance with the Sunni tradition of Islam. Furthermore, it presents the fundamental beliefs of Islam in its own context. In this context, our study aims to reaffirm the existence of Sunni thought within the Karakhanid state, highlighting how the tradition of Sunni Islam gained a systematic dimension through this work. Additionally, the study seeks to demonstrate how the impressions within Kutadgu Bilig are grounded, drawing from the main sources of general Sunni Maturidi and Hanafi thoughts.
Keywords: Karakhanids, Yusuf Khass Hajib, Kutadgu Bilig, Sunni Sect.