Pistacia terebinthus L. subsp. palaestina (Boiss.) Engler (Anacardiaceae)'in Göller Yöresi'ndeki yetişme ortamı özellikleri ve yetişme ortamı-Meyve uçucu yağ içeriği etkileşimleri
Pistacia terebinthus L. subsp. palaestina (Boiss.) Engler (Anacardiaceae) in Lakes District of Turkey and interactions between site and volatile oil increments of the fruit
Yazar: SERKAN GÜLSOY
Danışman: DOÇ. DR. KÜRŞAD ÖZKAN ; YRD. DOÇ. DR. GÜLCAN ÖZKAN
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering
Dizin: Ormancılık = Forestry ; Uçucu yağlar = Essential oils

Özet:
Doktora tezi olarak sunulan bu çalışmada vejetasyon, yetişme ortamı özellikleri (yeryüzü şekli, iklim ve toprak özellikleri), bazı yaprak ve meyvede morfolojik ve anatomik özellikler ile menengiç (Pistacia terebinthus L. subsp. palaestina (Boiss.) Engler) meyvelerinin uçucu yağ verimi ve bileşen miktarları arasındaki ilişkiler araştırılmıştır. Çalışmada veriler Göller Yöresi'nde menengiç türünün en fazla yayıldığı 34 örnek alandan temin edilmiştir.Örnek alanlarda ve laboratuarda bütün değişkenlere ait veriler, ait oldukları gruplara göre cevaplandırıcı (uçucu yağ ve bileşenleri) ve açıklayıcı (vejetasyon, toprak, topografik, meyve ve yaprak) veri matrisleri olarak depolanmış ve istatistiksel değerlendirmeler için hazır hale getirilmiştir. İstatistiksel değerlendirmelerde kümeleme analizi, çoklu permutasyon testi, indikatör testi, Bray-Curtis varyans regresyon ordinasyon analizi, basit korelasyon analizi, Wilcoxon sıra istatistik testi, regresyon ağacı yöntemi, basit regresyon analizi ve eşlendirilmiş örneklemde t-testi yöntemlerinden faydalanılmıştır.Elde edilen bulgular menengiç türünün meyve uçucu yağ veriminde farklılıklar olduğunu (% 0,05 - % 0,14) göstermiştir. Uçucu yağlardan elde edilen 13 adet bileşen içerisinde en temel olanları ise ?-pinen (% 51,3) ve limonen (% 39) olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca örnek alanlar arasında tıpkı uçucu yağ veriminde olduğu gibi uçucu yağ bileşen yüzdelerinde de farklılıkların olduğu tespit edilmiştir.Değerlendirmeler sonucu menengiç türünün uçucu yağ verimi ve bileşen miktarları üzerinde en etkili olan yetişme ortamı faktörlerinin önem sırasına göre boylam, yağış, enlem ve yükseltinin olduğu tespit edilmiştir. Meyve ve yaprakta bazı anatomik ve morfolojik özelliklerin ise uçucu yağ verimi ve bileşen miktarları için önemli gösterge olabileceği anlaşılmıştır. Ayrıca vejetasyonun yine türün uçucu yağ verimi ve bileşen miktarı için gösterge olabileceği sonucuna varılmıştır. Son olarak alt yörelere göre değerlendirme yapılmış ve Göller Yöresi'nin tipik Akdeniz iklim zonunda kalan kısımlardan alınan örnekler ile geçiş zonundan alınan örneklere ait uçucu yağların verimi ve bileşen miktarı arasında farklılıkların olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
This study was prepared as PhD thesis in order to investigate the relations among amounts of volatile oil and compounds in turpentine fruits (Pistacia terebinthus L. subsp. palaestina (Boiss.) Engler) and the vegetation, abiotic environmental factors (physiographic, climatic and edaphically factors), some anatomic and morphologic properties of the leaf and fruit. Data were collected from 34 sample plots which are the most-grown plant sites of turpentine species in the Mediterranean Region, Turkey.The data belong to all variables which are obtained from the laboratory and sample plot studies were arranged as depended data matrix (volatile oil and compounds) and independent data matrix (vegetation, edaphically, topographic, morphologic and anatomic variables). Then, they were analyzed by the statistical methods. In the research, it was processed by Cluster Analysis, Multiresponse Permutation Procedure Test, Indicator Test, Bray-Curtis Ordination Method, Simple Correlation Analysis, Wilcoxon Rank-Sum Test, Classification and Regression Tree Analysis, Simple Regression Analysis and Paired Samples t-Test for all the data matrix.The results showed a variation in respect to percentage of the volatile oil (0,05 %- 0,14 %) of turpentine fruits. Two major ones among 13 compounds obtained from the volatile oil of the turpentine fruits were ?-pinene (51,3 %) and limonene (39 %). Also it was found a variation in respect to percentage of volatile oil composition like volatile oil amount.As a result of the assessments, longitude, precipitation, latitude and altitude were the most affected variables on volatile oil and composition amounts of the turpentine fruits. Some morphologic, anatomic fruit and leave features were also found as an indicator to volatile oil and composition amounts. Also, vegetation was an indicator like the ones mentioned above. Another assessment considered for sub-districts in the region and a variation was also seen by means of volatile oil and composition amounts between Mediterranean and transition zones of the lakes district.