Mu'addilü'l-İmlâ ve Mükemmilü'l-İnşâ (İnceleme-metin)
Mu'addilüʾl-İmlâ ve Mükemmilüʾl-İnşâ (Review-text)
Yazar: YASEMİN CAYLAV
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HALİL İBRAHİM HAKSEVER
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Belagat = Eloquence ; Edebiyat = Literature ; Eski Türk edebiyatı = Old Turkish literature ; Fesahat = Fesahat ; Mehmet Nüzhet Efendi = Mehmet Nüzhet Efendi ; Münşeat = Münşeat ; Nesir = Prose ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; İnşa = Construction

Özet:
Edebiyatta belâgat ve fesahat kurallarına uygun bir şekilde kaleme alınan
edebî güzellik taşıyan her türlü nesir, inşâ terimiyle ifade edilir. Bu yazıların
toplandığı eserler ve her çeşit sanatlı düz yazı, münşeât adı altında incelenir.
Edebiyatımızda ilk örnekleri XIV-XV. yüzyılda görülmeye başlayan münşeâtlar,
tarihî, didaktik ve edebî olarak tasnif edilmiştir. Edebiyatımızda ilk münşeât olarak
kabul edilen Teressül ile beraber o yüzyılda kaleme alınan münşeâtların didaktik
yönlerinin ağır bastığı görülmektedir. Osmanlı Devleti'nin bir imparatorluk hâlini
almasıyla diplomasiye olan önem artmış ve münşeâtlarda resmî-siyasî yazışma
örnekleri çokça görülmeye başlanmıştır. Daha sonraki yüzyıllarda çeşitli münşeâtlar
yazılmış olup, XIX. yüzyıldan sonra okullarda usûl-i kitâbet derslerinin konulmasıyla
münşeâtlar dönemin ihtiyaçlarına yönelik olarak daha çok didaktik olarak kaleme
alınmış ve ders kitabı olarak kullanılmışlardır. Bu sebeple münşeâtlar, yazıldıkları
dönemin tarihî, siyasî ve sosyal özelliklerini barındırmaları açısından önemli
kaynaklar niteliğindedir.
Çalışmamıza konu olan münşeât metni, XIX.yüzyılın özellik ve ihtiyacına
uygun bir şekilde kaleme alınmıştır. 96 sayfa olan metinde; inşâ, yazıcı, münşî,
belâgat gibi pek çok terimlerin anlamlarına yer verilmiş olup kâtiplik mesleğinde
kişinin nasıl bir eğitim alması ve nelere dikkat etmesi gerektiği üzerinde
durulmuştur. Eserin müellifi olan Mehmed Nüzhet, verdiği bilgiler çerçevesinde
açıklamalarının arasına koymuş olduğu kısa misaller ile anlatımını güçlendirip
örneklendirmiştir.
Eserde altı ana başlık, iki hikâye, yedi beyit, bir kıt'a ve bir mesnevi
bulunmaktadır. Eserin son sayfaları Farsça dilbilgisi kurallarını ihtiva eder ve Türkçe
başlayan ancak sonu Farsça bitirilen bir hikâye ile kaidelere devam edilir. Tezde,
süslü ve zincirleme Arapça ve Farsça tamlamaları olan münşeât metninin günümüz
harflerine aktarılıp transkripsiyonlu çevirisi verilmiş olup, metin muhteva yönünden
incelenerek ilgilileri için katkı sağlanmaya çalışılmıştır.
Anahtar Kelimeler: İnşâ, Münşeât, Nesir, Mehmed Nüzhet

Abstract:
All kinds of prose with literary beauty, which is written in accordance with
the rules of eloquence and fluency in literature, is expressed with the term inşâ. The
works in which these writings are collected and all kinds of artistic prose are
examined under the name of münşeât. Münşeâts, the first examples of which began
to be seen in our literature in the XIV-XV. century, have been classified as historical,
didactic and literary. It is seen that the didactic aspect of the münşeâts written in that
century, together with Teressul, which is accepted as the first munsheat in our
literature, predominates. With the Ottoman Empire becoming an empire, the
importance of diplomacy increased and munşeats began to be used more in official
correspondence. In the following centuries, various munşeats were written, and after
the XIX. century, with the introduction of usûl-i Scripture lessons in schools,
munşeats were written more didactically for the needs of the period and used as a
textbook. For this reason, munşeats are an important source in terms of containing
the historical, political and social characteristics of the period in which they were
written. The munşeat text, which is the subject of our study, was written in
accordance with the characteristics and needs of the XIX. century. In the text of 96
pages; The meanings of many terms such as inşâ, yazıcı, münşî, belâgat are given,
and it is emphasized what kind of education a person should receive in the profession
of clerk and what he should pay attention to. Mehmed Nüzhet strengthened and
exemplifies his narrative with short examples that he put between his explanations
within the framework of the information he wrote. There are six main titles, two
stories, seven beyit, a kıt'a and a mesnevi in the work. The last pages of the work
contain the rules of grammar in Persian and the bases are continued with a story that
starts in Turkish but ends in Persian. In the thesis, the münşeât text, which has
ornamental and chained Arabic and Persian phrases, has been transferred to today's
letters and translated with transcription, and it has been tried to contribute to our
literature by examining the text in terms of content.
Key Words: İnşâ, Münşeât, Nesir, Mehmed Nüzhet