Meslek lisesinde çalışan öğretmenlerin mesleklerinden beklentileri ve mesleki tükenmişlik algıları: Bir karma yöntem araştırması
Vocational high school teachers' expectations from their professionals and perceptions of professional burnout: A mixed method research
Yazar: ŞEYDA ASLAN
Danışman: DOÇ. DR. AYŞE NEGİŞ IŞIK
İstanbul Aydın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Mesleğini icra eden her insan yaptığı iş ile ilgili bazı beklentilere girer. Bu beklentiler yeterince gerçekleşmez ise mesleki sıkıntılar ortaya çıkar. Bu da mesleki tükenmişlik düzeyini etkiler. Toplumun gelişmesine katkıda bulunan öğretmenlik mesleği de bütün gelişmelerden olumlu ya da olumsuz etkilenmeye açık bir meslektir. Ülkemizin kalkınması için önemli role sahip olan meslek liseleri, öğretmenlerin çalıştığı ortamlar arasında önemli bir yer kaplamaktadır. Bu araştırmada da meslek lisesinde görev yapan öğretmenlerin mesleki tükenmişlik algıları ve meslekten beklentileri araştırılmıştır. Araştırmanın evreni Tekirdağ il merkezindeki resmi mesleki ve teknik anadolu lisesinde çalışan öğretmenlerdir. Örneklem için evrenin tamamına ulaşılmaya çalışılmıştır (%80). Araştırma bir karma yöntem araştırmasıdır ve karma yöntem modellerinden açıklayıcı sıralı tasarım deseni kullanılmıştır. Nicel veriler toplanırken 11 maddelik kişisel bilgi formu ve 22 maddelik Maslach Tükenmişlik Ölçeği-Eğitimci Formu kullanılmıştır. Nitel veriler için ise uzman görüşü alınarak hazırlanan 10 sorudan oluşan yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Ayrıca ölçek sorularıyla beraber öğretmenlerden "Meslek lisesinde öğretmen olmak……..benzer, çünkü……" ve "Öğretmenlerin okulda en çok kurduğu cümleler nelerdir?" şeklindeki iki açık uçlu soruyu da cevaplamaları istenmiştir. Araştırmaya 145 kadın ve 105 erkek toplam 250 kişi katılmıştır. Kişisel bilgi formundaki süreksiz değişkenler için T testi ve Mann Whitney U testi, sürekli değişkenler için ise korelasyon analizi kullanılmıştır. Nicel veri analizleri sonucunda mesleki tükenmişliği düşük ve yüksek olanlar arasından gönüllülüğe dayanarak 16 öğretmen ile görüşme yapılmıştır. Nitel verilerin analizi içerik analizi ile analiz edilmiştir. Nicel veri analizleri sonucunda mesleki tükenmişlik ve duygusal tükenme, duyarsızlaşma, kişisel başarısızlık alt boyutlarının cinsiyet, medeni durumu, branş türüne göre anlamlı bir fark göstermediği bulunmuştur. Kadro durumu değişkenin sadece duyarsızlaşma alt boyutu ile anlamlı fark bulunmuştur. Eğitim düzeyi, yaş, hizmet yılı, görev süresi değişkenlerinin mesleki tükenmişlik ile negatif yönlü zayıf bir ilişkisi olduğu ama bu ilişkinin istatistiksel olarak anlamlı olmadığı görülmüştür. Haftalık ders saati ile pozitif yönlü çok zayıf bir ilişkisi vardır ancak bu ilişki istatistiksel olarak anlamlı değildir. Hizmet yılı ve okuldaki çalışma süresinin kişisel başarısızlık alt boyutunda negatif yönlü anlamlı bir ilişkisi vardır. Sınıftaki ortalama öğrenci sayısı ile mesleki tükenmişlik, duygusal tükenmişlik alt boyutu ve duyarsızlaşma alt boyutu ile pozitif yönlü zayıf ve istatistiksel olarak anlamlı ilişki vardır. Nitel verilerin analizinde ise öğretmenlerin en çok sorun yaşadığı konular ise meslek lisesine gelen öğrencinin akademik yetersizliği, öğrencinin davranış problemleri, kültür derslerinin öğrenciler tarafından önemsenmemesi, okullardaki malzeme yetersizliği, meslek öğretmenlerin iş yükü, nöbet, ücretin yetersiz olması, okul yönetiminin olumsuz tutumu, kurum kültürünün zayıflığı, toplumun öğretmene bakış açısının olumsuz olması görülmüştür. Ayrıca öğretmenlerinin duygusal tükenmişliği yüksek çıkmış olsa da mesleği bırakmayı düşünmedikleri sonucuna varılmıştır.

Abstract:
Every person who performs his/her profession has some expectations about his/her job. If these expectations are not realised sufficiently, professional problems arise. This affects the level of professional burnout. The teaching profession, which contributes to the development of society, is a profession that is open to be affected positively or negatively by all developments. Vocational high schools, which have an important role for the development of our country, occupy an important place among the environments where teachers work. In this study, professional burnout perceptions of teachers working in vocational high schools and their expectations from the profession were investigated. The population of the research is the teachers working in the official vocational and technical Anatolian high schools in Tekirdağ city centre. For the sample, it was tried to reach the entire population (80%). The research is a mixed method research and explanatory sequential design design from mixed method models was used. While collecting quantitative data, 11-item personal information form and 22-item Maslach Burnout Scale-Educator Form were used. For qualitative data, a semi-structured interview form consisting of 10 questions prepared by taking expert opinion was used. In addition to the scale questions, the teachers were also asked to answer two open-ended questions: "Being a teacher in a vocational high school is similar to being a teacher in a vocational high school........, because......" and "What are the most common sentences that teachers use at school?". A total of 250 people, 145 female and 105 male, participated in the study. T test and Mann Whitney U test were used for discontinuous variables in the personal information form, and correlation analysis was used for continuous variables. As a result of the quantitative data analyses, 16 teachers were interviewed based on volunteerism among those with low and high professional burnout. Qualitative data were analysed by content analysis. As a result of the quantitative data analyses, it was found that the sub-dimensions of professional burnout and emotional exhaustion, depersonalisation and personal failure did not show a significant difference according to gender, marital status and branch type. A significant difference was found only with the depersonalisation sub-dimension of the cadre status variable. It was found that education level, age, years of service, tenure variables had a weak negative relationship with professional burnout, but this relationship was not statistically significant. There is a very weak positive relationship with weekly teaching hours, but this relationship is not statistically significant. Years of service and length of service in the school have a significant negative relationship with personal failure sub-dimension. There is a weak positive and statistically significant relationship between the average number of students in the class and professional burnout, emotional burnout sub-dimension and depersonalisation sub-dimension. In the analysis of qualitative data, the most common problems experienced by the teachers were academic inadequacy of the students coming to vocational high schools, behavioural problems of the students, students' disregard of culture courses, insufficient materials in schools, workload of vocational teachers, seizure, insufficient wages, negative attitude of the school administration, weakness of the corporate culture, and negative view of the society towards teachers. In addition, it was concluded that although the emotional burnout of the teachers was high, they did not think of leaving the profession.