Multiple skleroz hastalarında depresyon, anksiyete, stres ile genel fonksiyon arasındaki ilişkide cinsel fonksiyonun aracı rolü
The mediating role of sexual function between depression, anxiety, stress and general function in multiple sclerosis patients
Yazar: DÖNDÜ CANSU YILMAZ
Danışman: DOÇ. DR. SATI DOĞAN
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Psikiyatri Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Anksiyete = Anxiety ; Depresyon = Depression ; Multipl skleroz = Multiple sclerosis ; Stres = Stress

Özet:
Amaç: Bu araştırma, multiple skleroz hastalarında depresyon, anksiyete, stres ile genel fonksiyon arasındaki ilişkide cinsel fonksiyonun aracı rolünü değerlendirmek amacıyla yapılmıştır.
Yöntem: Ege Üniversitesi Hastanesi Nöroloji Polikliniği'nde Multiple Skleroz hastalarından yazılı onam alınarak, Şubat 2024 – Haziran 2024 tarihleri arasında yürütülen ve çalışmayı kabul eden 224 kişinin oluşturduğu tanımlayıcı ve ilişkisel tipte olan bu çalışmada veriler 'Hasta tanıtım formu', 'Arizona Cinsel Yaşantılar Ölçeği (ACYÖ)', 'Depresyon Anksiyete Stres (DASS-21) Ölçeği 've 'Multiple Skleroz İzlem Ölçeği (MSİÖ)' ile toplandı.
Bulgular: Aracılık etkisinden söz edebilmek için gerekli üç kriter açısından bulgular değerlendirilmiştir. İlk olarak bağımsız değişkenin bağımlı değişken üzerindeki etkisini değerlendirmek için DASS ve MSİÖ ölçekleri regresyon analizi yapılmıştır. Depresyonun genel fonksiyon üzerinde anlamlı bir etkisi varken (p<0.05, etki katsayısı -.716),  anksiyete stresin genel fonksiyon üzerinde bir etkisi olmadığı için depresyonla yeni bir model kurulmuştur ve depresyonun MSİÖ üzerinde anlamlı bir etkisi olup (p<0.05), etki katsayısı -.713 olarak bulunmuştur.  İkinci olarak bağımsız değişkenin bağımlı değişken üzerindeki etkisini değerlendirmek amacıyla modele aracı değişken eklenmiştir . Depresyonun ACYÖ üzerindeki etkisi anlamlı (p<0.05) bulunmuş olup etki katsayısı -.530'tür. Üçüncü olarak ACYÖ'nün  modele dahil olmasıyla Depresyonun, genel fonksiyon üzerindeki etkisi azalırken (etki katsayısı -.461) ACYÖ'nün de genel fonksiyon  üzerinde pozitif yönlü, anlamlı etkisi bulunmuştur (p<0.05, etki katsayısı .475'dir). Bu kriterler doğrultusunda kısmi aracılık etkisi söz konusudur.
Sonuç: MS hastalarında depresyon ile genel fonksiyon arasındaki ilişkide cinsel fonksiyonun kısmi aracılık rolü olduğu bulunmuştur. Depresyonla cinsel yaşantılar ve genel fonksiyon arasında negatif yönlü bir ilişki varken, cinsel yaşantılarla genel fonksiyon arasında pozitif yönlü bir ilişki vardır. Depresyon hem cinsel fonksiyonları hem de genel fonksiyonu negatif yönde etkilemektedir. MS hastalarında depresyon ve cinsel yaşantılar değerlendirilerek genel fonksiyonları ve yaşam kaliteleri önemli ölçüde artırılabilir.
Anahtar Kelimeler; multiple skleroz; depresyon; anksiyete; stres; genel fonksiyon; cinsel fonksiyon, aracı rolü

Abstract:
Aim: This study aims to evaluate the mediating role of sexual function in the relationship between depression, anxiety, stress and general function in patients with multiple sclerosis.
Method: The study was conducted between February 2024 and June 2024 at the Neurology Outpatient Clinic of Ege University Hospital, with written consent obtained from multiple sclerosis patients. A total of 224 individuals who agreed to participate were included in this descriptive and relational study. Data were collected using the 'Patient Introduction Form,' the 'Arizona Sexual Experiences Scale (ASEX),' the 'Depression Anxiety Stress Scale (DASS-21),' and the 'Monitoring My Multiple Sclerosis Scale (MMMS).'
Results: The findings were evaluated based on the three criteria necessary to discuss mediation effects. First, a regression analysis was conducted to assess the effect of the independent variable on the dependent variable using the DASS and MMMS scales. While depression had a significant effect on general function (p<0.05, effect size -.716), anxiety and stress did not affect general function; thus, a new model was established focusing on depression, which also significantly affected MMMS (p<0.05, effect size -.713). Secondly, a mediator variable was added to assess the independent variable's effect on the dependent variable. The effect of depression on the ASEX was found to be significant (p<0.05, effect size -.530). Thirdly, with the inclusion of ASEX in the model, the effect of depression on general function decreased (effect size -.461), while ASEX showed a positive and significant effect on general function (p<0.05, effect size .475). Based on these criteria, a partial mediating effect is indicated.
Conclusion: It was found that sexual function has a partial mediating role in the relationship between depression and general function in MS patients. There is a negative relationship between depression and sexual experiences and general function, whereas there is a positive relationship between sexual experiences and overall function. Depression negatively affects both sexual functions and general function. By evaluating depression and sexual experiences in MS patients, their general function and quality of life can be significantly improved.
Keywords: multiple sclerosis; depression; anxiety; stress; general function; sexual function; mediating role.