Rize ilinde hanelerin balık tüketimi üzerine etkili olan faktörlerin belirlenmesi
To determine the factors that affect the fish consumption of families in Rize
Yazar: TUNCAY TEMEL
Danışman: YRD. DOÇ. DR. AHMET SEMİH UZUNDUMLU
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Su Ürünleri = Aquatic Products

Özet:
Çalışmanın amacı, Rize ilindeki tüketicilerin balık tüketimine yönelik ilgili tutum ve davranışlarını belirlemek ve balıketi tüketiminde etkili olan faktörleri analiz etmektir. Araştırmada kullanılan birincil veriler, Rize ilinde ikamet eden 115 hane halkıyla yüz yüze yapılan anketlerden sağlanmıştır. Tüketicilerin balık tüketimi üzerine etkili olan faktörlerin belirlenmesinde faktör analizi kullanılmıştır. Tüketicilerin segmentlere ayrılması ve her bir segment profilinin ortaya çıkarılmasında, kümeleme analizi kullanılmıştır. En uygun balık tüketiminin belirlenmesi için AHP analizi kullanılmıştır.
Araştırma sonuçlarına göre; Rize ilinde kişi başına balık tüketimi 20,07 kg olup Türkiye ortalamasının yaklaşık üç katıdır. Balık tüketimi üzerine etkili olan 35 faktör, faktör analizi ile 9 ana faktöre indirgenmiştir. Faktör analizi ile elde edilen faktör skorları kümeleme analizinde 4 kümeye ayrılmıştır. Birinci kümeye giren tüketiciler için kültürel entegrasyonlar, sağlık ve besleyicilik motivasyonu, iyi bir diyet ikamesi olması, deniz balıkları tercihi ve reklam en önemli pozitif etkiyi yapmaktadır. İkinci kümedeki hanehalkları balığın sağlık açısından faydasına büyük önem vermekte, balığı genelde kendileri tutmakta, bu nedenle balığı ekonomik bir ürün olarak görmekte, tuzlu su balıklarını tercih etmekte ve balığı her ortamda pişirip yemektedirler. Üçüncü kümedeki tükeici kitlesi balığı sağlık için her ortamda tüketmekte, her balığın mevsiminde tüketilmesine dikkat etmekte, balığı ekonomik ve diyet ürünü olarak görmektedirler. Balıkta reklama önem vermektedirler.  Dördüncü gruptaki tüketiciler her balığın mevsiminde tüketilmesine dikkat etmekte, balığı ekonomik ve diyet ürünü olarak görmektedirler ve reklam bu küme için önem arz etmektedir. 
Araştırma sonuçları aynı zamanda hanelerin %25,55'i hamsiyi, %16,41'i palamutu, %15,19'u barbunu, %15,09'u alabalığı, %14,20'si istavriti ve %13,57'si mezgiti tercih etmektedir. Diğer taraftan Rize Merkez için en uygun balık türü hamsidir.
Sonuç olarak her bir tüketici grubunun ekonomik, sosyal ve demografik özellikleri dikkate alınarak tüketicilerin daha fazla önem verdiği değişkenlere yönelik çalışmalar yapılarak tüketici memnuniyeti sağlanabilir.

Abstract:
The aim of this study is to determine manners and actions about consumption of fish meat and to analyze the factors which are effective on consumption of fish meat for consumers in Rize. The primary data used in the research were obtained from the surveys condected face-to-face with 115 households in Rize. Factor analysis was used for determination of the main factors affacting consumers' fish meat consumption. Cluster analysis was used for the designs of four segment profiles of the consumers. AHP analysis was used to determine the optimum fish typies.  
According to the results of the study, the fish meat consumption per person in Rize was 20.07 kg, and approximately three times of that in Turkey. 35 factors which were effective on the fish meat consumption were reduced to 9 main factors by factor analysis. Factor scores obtained from factor analysis were separated into 4 cluster segments at clustering analysis. Cultural entagration, healty and sustantialty motivation, a very important substitution of diets, the sea fish preference, advertisement; benefit of fish meat for healty, they accepted it as a economical product by fishing themselves, the sea fish prefence, they consumed it by cooking fish at every enveiremnt; they consumed fish for healty and in the fish season, accepted it as a economic and diet product, and cared its advertisement; the consumers of forthy group also consumed the fish for healty and in the fish season, accepted it as a economic and diet product, and cared its advertisement  for the consumers in cluster 1, 2, 3 and 4 were the most factors, respectively. 
The results of the research also showed that 25.55, 16.41, 15.19, 15.09, 14.20 and 13.57 %  of households prefered European anchovy, Bonito, Red mullet, Trout, Horse mackerel and Whiting, respectively. 
Consequently, the sonsumer satisfaction could provide the consumres for fish meat consuption by taking into consideration socioeconomic and demographic characteristics of each consumers segments and by researching for the factors had the much bigger important by consumers.