Yunanistan'daki Türk eserlerinde kitabeler (Dedeağaç, Dimetoka, İskeçe, Gümülcine, Selanik, Kavala, Yenice-Karasu)
The inscriptions of Turkish architectural works in Greece (Dedeağaç, Dimetoka, İskeçe, Gümülcine, Selanik, Kavala, Yenice-Karasu
Yazar: BERRİN YAPAR
Danışman: YRD. DOÇ. ALİ RIZA ÖZCAN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Geleneksel Türk El Sanatları Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Mezar taşları = Tambstones ; Mimari = Architectural ; Osmanlılar = Ottomans ; Yazı sanatı = Calligraphy ; Yazıtlar = Inscriptions ; Yunanistan = Greece

Özet:
Yazı, yüzyıllarca yavaş yavaş gelişmiş ve sonunda harflerden oluşan bir alfabe haline ulaşmıştır. Tarih boyunca bütün kavimler ve milletler tarafından kullanılmış, devletleri yüksek medeniyet seviyesine yükseltmiştir.Müslümanların elinde gelişen Arap yazısı, dünyada kullanılan yazılar arasında sanat yazısı olarak gelişen en zengin yazıdır. Harflerinin kelimenin başında, ortasında ve sonunda şekil değişikliklerine uğraması, aynı kelimenin farklı biçimlerde yazılabilmesi hat sanatının gelişmesini ve kendisini sürekli yenilemesini sağlamıştır.Hüsn-i hat sadece kutsal kitapların, dinî, ilmî ve edebî metinlerin kağıt üzerine kaydedilmesinde kullanıldığı gibi, dini ve sivil mimariye ait yapıların üzerinde de kullanılmıştır. Kitabeler dini ve sivil mimarinin dili, kimliği halini almıştır. Hatta dini mimaride yapıların içerisinde ayet-i kerimelerin, hadislerin ve duaların yazımıyla devam etmiştir. Yazının, yapının tarihini veren belge niteliğinin yanında bir de sanat yönü vardır.Mimaride eserin kimliği olarak kabul ettiğimiz kitabeler, yazıyla beraber birçok sanatın gelişimini de sağlamıştır. Bir kitabenin hazırlanmasında; mimar, kitabenin metnini hazırlayan şair, hazırlanan metni yazan hattat, etrafındaki süslemeleri yapan nakkaş, yazıyı farklı malzemeler üzerine hâkkeden hâkkâk sanatını göstermektedir. Osmanlı da beş sanatçının bir eser için çalışmasıyla bu sanatlar daha çok gelişmekte ve sanatçının eser üretebilmesi sağlanmaktaydı.Önemli ve farklı özellikler içeren ?Yunanistan'daki Türk Eserlerinde Kitabeler? isimli çalışmamda Dedeağaç, Dimetoka, Gümülcine, İskeçe, Kavala, Selânik, Yenice-Karasu bölgelerindeki kitabe ve mezar taşları çalışılmıştır. Osmanlı Devletinin bugün Yunanistan sınırları içerisinde kalan Türk şehirlerindeki yapılarında bulunan kitabeler ve Osmanlı Türklerine ait mezar taşlarındaki yazılar çalışmanın kapsamına alınmıştır. Bu konuyu seçmemizin gayesi; bugün Türklerin azınlık olarak yaşadığı ve her gün Osmanlı'ya ait bir eserin yok olma tehlikesi içerisinde olduğu bu bölgedeki yapıları tarihlemek ve işlevlerinin doğru bir biçimde tespit etmek, varsa bu konularda yayınlanmış eserlerdeki yanlışları düzeltmek; kitabe metinlerini aslına uygun olarak çözümlemek, kitabelerin bugün bulunduğu yeri göstermek, yazıldığı dili, yazı türünü, hattatını, malzeme ve tekniğini inceleyip bir bütün halinde kitabenin hat sanatı bakımından değerlendirmesini yapmak ve bazı özelliği olan kitabeleri yazısı, ibaresi veya dönemi bakımından yakın olan eserlerle karşılaştırılmasının yapılması şeklinde özetlenebilir.

Abstract:
Calligraphy had developed gradually for centuries and finally had reached an alphabet, which consist of letters. It had been used by societies and nations through the ages and had been elevated the level of the nations to high civilization level.Arabic calligraphy which was developed by Muslim?s hand is the richest artistic calligraphic style through the calligraphic styles which is still using around the world. The letter?s change one form to another at the word?s beginning; center and end, writing same words with different forms make the calligraphy art developed and make it renewed continuously.Calligraphy not only had used for getting down holly books, religious, scientific and literary works onto paper, but also for adorning the religious and civil buildings. Inscriptions had been language and identification of the civil and religious architecture. Calligraphy has a documental character which informed us about history of the building and it has an artistic point besides.Inscriptions which are accepted as identification?s of the architectural works, had been made many art developed. Architect, poet who writes the inscriptions text, calligrapher who writes the text inscription?s surface, decorator who make patterns around the inscriptions, engraver who engraves the calligraphy on different material?s surface play an important role preparing the inscription. Working five artist together for an artistic work, had been made this five art developed and much more works had been able to produced.In my book ,which contains important and different features, had been studied on tombstones which take place in Dedeağaç, Dimetoka, Gümülcine, İskeçe, Kavala, Selanik, Yenice-Karasu. This book contains inscriptions; which take place in the Ottoman cities where are in Greece boundaries now; and tombstones which belong to Ottoman Turks.We chose this subject for designating, putting date on the buildings which take place in area, where Turks live as minority and contains endangered artistic works, confirming the building?s functions exactly, revising books which was written about this subject, analyzing the inscription?s text faithfully to the original, marking the inscriptions place, investigating the inscription?s language, calligraphic style, calligrapher, material and technique, realizing the value of the inscriptions in the calligraphic art view and comparing some inscriptions with present works in calligraphy, period and phrase.