Okul öncesi eğitimde sorgulama temelli fen etkinliklerinin geliştirilmesine yönelik eylem araştırması
Action research on developing inquiry-based science activities in early childhood education
Yazar: İNANÇ ETİ
Danışman: DOÇ. DR. AYPERİ SIĞIRTMAÇ
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Okul Öncesi Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Etkinlik = Efficiency ; Eylem araştırması = Action research ; Fen bilgisi = Science ; Fen bilgisi eğitimi = Science education ; Okul öncesi eğitim = Preschool education ; Sorgulayıcı öğretme = Inquisitorial teaching

Özet:
Bu çalışma okul öncesi eğitimde sorgulama temelli fen etkinliklerini geliştirmek amacıyla öğretmen ve araştırmacının karşılıklı-işbirliğine dayanan eylem araştırması deseninde gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda çalışma grubuna alınan okuldaki öğretmenlerin mevcut durumdaki fen etkinliklerine ve sorgulama temelli öğrenmeye ilişkin görüş ve uygulamaları belirlenmiştir. Ardından bir öğretmenin sorgulama temelli fen etkinliklerini planlama ve uygulama süreçlerini geliştirmesi, süreçte karşılaştığı sorunlar ve bu sorunlara ne gibi çözümler bulduğu belirlenmiştir. Son olarak öğretmenin fen eğitiminde sorgulama temelli öğrenme uygulamalarına ve araştırma sürecine ilişkin genel değerlendirmeleri alınmıştır. 
Çalışma grubunu Adana ilinde bulunan resmi bağımsız bir anaokulunun 13 öğretmeni oluşturmaktadır. Mevcut durum ve problemin belirlenmesi sürecinden sonra bu öğretmenlerden biri (Ö2) ve sınıfında bulunan beş yaş grubundaki 13 çocuk eylem araştırması sürecinde yer almıştır. Araştırma verileri nitel veri toplama yöntemlerinden görüşmeler, gözlemler ve dokümanlar yoluyla toplanmıştır. Elde edilen verilerin tümevarımsal bir bakış açısıyla içerik analizi yapılmıştır. 
	Yapılan nitel gözlemler sonucunda mevcut durumda çalışma grubundaki öğretmenlerin fen etkinliklerine diğer etkinliklere göre daha az yer verdiği bulgusuna ulaşılmıştır. Aynı zamanda fen etkinliklerini geleneksel öğretmen merkezli işledikleri, sorgulama temelinde gerçekleştirmedikleri bir problem olarak belirlenmiştir. Bu problemden yola çıkan çalışma,  sorgulama temelli fen etkinliklerini geliştirmeyi amaçlamış ve bu nedenle altı eylem döngüsü içinde gerçekleştirilmiştir.
Bu süreçte yapılan gözlem ve görüşmeler sonucunda öğretmenin beş yaş grubu çocuklara yönelik olarak sınıfında sorgulama temelli fen etkinliklerini planlama, uygulama ve değerlendirme basamaklarında önemli gelişmeler kaydettiği sonucuna ulaşılmıştır. Buna göre, sorgulama temelli fen etkinliklerinin geliştirilmesi aşamasında öğretmenin eylem planlarını uygularken sorgulamayı destekleyici, sorgulama basamaklarını işleten ve sorgulamayı kısıtlayan davranış ve söylemleri ortaya çıkmıştır. Sorgulama temelli fen etkinliklerinin uygulama aşamasında öğretmenin kendisinden ve dış etkenlerden kaynaklı bazı sorunlar yaşandığı belirlenmiştir. Öğretmenin, sorgulama sürecinde okul kültüründen, aile katılımından ve okulun fiziksel imkanlarından kaynaklı sorunlar yaşadığı belirlenmiştir. Bu sorunlardan bir çoğu yapılan eylem araştırmasında öğretmenin kendi ürettiği çözümlerle giderilmiştir. Öğretmenin yapılan eylem araştırması sürecinde bilgilenme toplantılarından, kendi uygulamalarından ve kendi uygulamalarına ilişkin yansıtıcı değerlendirmelerinden elde ettiği deneyimlerle sorgulama temelli fen etkinliklerini başarıyla uyguladığı sonucuna ulaşılmıştır. Gelişen sorgulama temelli fen etkinlikleri boyunca çocukların daha çok süreçte kaldıkları, sorgulama basamaklarında deneyim kazandıkları, sorular sormaya başladıkları, meraklarını ifade ettikleri, öğretmenle ve diğer arkadaşlarıyla daha çok iletişim kurdukları sonuçlarına ulaşılmıştır.
Öğretmen süreç sonunda sorgulama temelli fen etkinliklerinin okul öncesi dönemde uygulanabilir olduğu sonucuna ulaşmıştır. Ancak öğretmenin yöntemsel, uygulamaya yönelik, teknik ve duygusal olarak desteğe ihtiyaç duyduğu görülmüştür.

Abstract:
This study was conducted as a collaborative action research in order to develop inquiry-based science activities in early childhood education. The teachers who are involved in this study were interviewed to determine their perceptions and practices regarding the current science activities and inquiry based learning. Then, following the process in which a teacher designs such activities, the challenges she encounters and what kind of solutions she comes up with to the issues were identified. Finally, the teacher's evaluation of inquiry based learning practices and the research itself was added.
The participants were 13 teachers at an official and independent kindergarten in Adana, Turkey. After determining the current situation and the problem, one of these teachers (Ö2) and 13 students in her class took part in the study. The data was collected through qualitative methods such as interviews, observations and documents. All the data collected went through content analysis in an inductive way. 
According to the observations, it was found out that the teachers involved in the study spent less time on science activities than other activities in the current situation. It was also observed that the science activities were teacher centered and they lacked inquiry based learning, which was a problem. To develop inquiry based learning in science education, six action cycles were created during the research. With the observations and the interviews carried out, it was concluded that the teacher showed some important progress in planning, implementing and evaluating inquiry based science learning for her five-age group of learners.
As a result, in the process of developing inquiry based learning practices in science education, the teacher demonstrated some behavior which encouraged the inquiry, implemented the steps on inquiry and also limited the inquiry.  It was noted that the teacher had some difficulties due to both internal and external factors in the implementation stage of inquiry based science learning. The teacher experienced some problems because of the school culture, family involvement, and physical facilities of the school. Most of these problems were overcome with the solutions the teacher came up with in the action research. It was concluded that the teacher successfully implemented inquiry based learning activities with the help of update meetings, her own practices, and her reflective evaluations during the research. The results showed that the students were involved in the process more, gained experience in inquiry, started asking questions, expressed their curiosity, and had more interaction with their teacher and peers.
The teacher stated that science activities through inquiry based learning are applicable in early childhood education. However, it was observed that the teacher needed more support and guidance in methodological, practical, technical and emotional terms.