Lobesia botrana (Denis&Schiffermüller, 1775) (Lepidoptera: Tortricidae)'nın bazı insektisitlere direncinin moleküler karakterizasyonu
Molecular characterization  of some insecticidies resistance of lobesia botrana (Denis&Schiffermuller, 1775) (Lepidoptera: Tortricidae)
Yazar: ESRA ALBAZ
Danışman: PROF. DR. FERİT TURANLI ; PROF. DR. NURPER GÜZ
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı / Entomoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bağlarda sorun olan zararlılar bulunmakla birlikte özellikle bu zararlıların içinde üzüm üretimi yapanılan tüm Akdeniz ve Avrupa ülkelerinde olduğu gibi ülkemizde de salkım güvesi bağların ana zararlısı konumundadır. Zararlıya karşı mücadelede mücadele teknikleri uygulansa da üreticiler tarafından en çok uygulanan tercih edilen yöntem, hem kolay uygulanması hem de hemen sonuç vermesi nedeniyle kimyasal mücadele olmaktadır. Üreticilere uygulama zamanı, sayısı ve kullanılacak ilaçlar bildirilse de ne yazık ki, ürünü kaybetme korkusu nedeniyle, bilinçsiz ve kontrolsüz pestisit uygulamaları yapabilmektedirler. Sıklıkla sentetik piretroitli insektisitler uygulansa da, etki mekanizması aynı olan insektisitlerin yaygın ve yoğun kullanımı sonucunda da direnç gelişimi ortaya çıkmaktadır. Zararlılara karşı insektisitlere karşı direnç ile mücadele stratejilerinin geliştirilebilmesi için, dirence neden olan genlerin teşhis edilmesi ve metabolizmasının anlaşılması gerekmektedir.
Yürütülen bu tez çalışmasında, daha önce hiç insektisit uygulanmamış ve çok yoğun insektisit uygulanmış bağ alanlarından toplanan olan bazı insektisitlere hassas ve dirençli olması muhtemel L.botrana popülasyonlarına ruhsatlı pestisitlerden deltamethrin, indoxacarb ve spinosad aktif maddelerine duyarlılık düzeyleri biyoassay yöntemlerle araştırılmıştır. Toplanan 6 farklı popülasyonda Manisa-Merkez popülasyonu en dirençli, Kahramanmaraş popülasyonu en hassas popülasyonlar olarak belirlenmiştir. Biyoassay çalışmaları sonucunda hesaplanan LC90 değerlerini hassas popülasyona göre deltamethrin için 8 kat, indoxacarb için 36 kat ve spinosad için 22 kat fazla saptamış ve popülasyonların kullanılan ilaçlara karşı direnç geliştirdiği tespit edilmiştir. Dirençli ve hassas popülasyonların elde edilmesinin ardından bu popülasyonların RNA izolasyonu yapılmış, gen dizilimleri belirlenip hassas ve dirençli popülasyonlar arasındaki gen farklılıkları ortaya konulmuştur. Hedef bölge dizilerinin analizi, analiz edilen tüm dizi fragmanlarında direnç mutasyonları ve ilaç direnci ile ilgili aday genler üzerindeki mutasyonlar gösterilmiştir. Ayrıca, transkriptomdaki açıklamalı sitokrom P450 unigenleri tanımlanmış ve karakterize edilmiştir.

Abstract:
Even though there are many pests present in vineyards, European grapevine moth, (Lobesia botrana) is the main pest in the vineyards of European and Mediterranean countries, as well as Turkey where grape production occurs. Despite that there are biotechnical and biological control applications, growers prefer the chemical control due to the ease of application and also aiming the earliest results. Unfortunately, even application time, number and chemicals notified, growers may still practice unconscious and uncontrolled applications with the fear of yield losses. Frequent use of including insecticides containing synthetic pyrethroid, common and intensive applications of the insecticides with the same mechanism of action, result in resistance. To develop strategies against resistance in the populations of harmful insecticides, it is necessary to detect and reveal the metabolism of the resistance genes. 
In this study, Lobesia botrana populations which were potentially expected to be either predisposed or resistant to some insecticides, were collected from the vineyards with extensive insecticide or no insecticide applications conducted. Bioassay trials were performed on these populations to determine their sensitivity to L. botrana authorised deltamethrin, indoxacarb and spinosad active substances. 
Manisa-Central population were the most resistant and Kahramanmaraş population were the most predisposed out of 6 populations. As a result of bioassay trials, compared to predisposed population LC90 values were 8 times higher for deltamethrin, 36 times higher for indoxacarb and 22 times higher for spinosad and indicated resistance to the insecticides used. Following the obtaining of resistant and sensitive populations, RNA isolations and gene sequencing were performed which reflected genetical differences between the resistant and predisposed populations. 
Analysis of target region sequences showed resistance mutations in all analyzed sequence fragments and mutations in candidate genes related to pesticides resistance. Furthermore, cytochrome P450 unigenes in transcryptom were described and characterized.