Irk Bitig ve kâğıda yazılı Türk runik harfli metinler üzerine açıklamalı bibliyografya
An annotated bibliography on Irk Bitig and Turkis runic letters written on paper
Yazar: CEYLAN KAYA
Danışman: PROF. DR. ÖZLEM DEMİREL DÖNMEZ
İnönü Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Bibliyografya = Bibliography ; Irk Bitig = Irk Bitig

Özet:
Açıklamalı bibliyografya türünde hazırlanan bu çalışma, Irk Bitig ve kâğıda yazılı Türk runik harfli metinler ile ilgili yayımlanmış eserleri kapsamaktadır. Irk Bitig ve kâğıda yazılmış Türk runik harfli metinlerle ilgili yapılan çalışmaları inceleyerek bu alandaki mevcut bilgi birikimini değerlendirmekte ve bu alana katkıda bulunmaktadır. Literatür taraması yapılırken araştırmacıların kitaplarına, makalelerine ve konu ile ilgili dergi, uluslararası Türk dili kurultayı bildirileri gibi çeşitli kaynaklara başvurularak kapsamlı bir inceleme gerçekleştirilmiştir.
Irk Bitig, Türk edebiyatında runik harfleriyle yazılmış ve günümüze kadar ulaşan tek Eski Türkçe kitaptır. Doğu Türkistan`da Bin Buda Mağaraları`nda bulunmuş olup günümüzde tek yazma nüshası İngiltere`deki British Museum`da muhafaza edilmektedir. İlk kez V. Thomsen tarafından incelenmiş ve yaklaşık olarak VIII. yüzyılın ortaları ile IX. yüzyılın başlarına tarihlendirilmiştir. Eser, 104 sayfadan oluşmakta olup 65 fal ve bir hatime bölümü içermektedir. Her falda önce şans daireleri, ardından fal metni ve daha sonra falın iyi ya da kötü olduğunu belirten sonuç yer almaktadır. Bu metin, Manihaist bir çevrede yazılmış olmasına rağmen dinî unsurlar içerse de aslında dini bir eser değildir.
Irk Bitig adlı eser üzerine çalışanlar arasında V. Thomsen, Hüseyin Namık Orkun, Malov, Marcel Erdal, Hamilton, İkeda, Talat Tekin, Klyaştornıy, Zieme ve Fikret Yıldırım gibi isimler bulunmaktadır. 1912-2024 yılları arasındaki Irk Bitig ve kâğıda yazılı Türk runik harfli metinler üzerine yapılan çalışmalar geniş bir yelpazede derlenmiştir. Çalışmada yerli yabancı kaynaklar taranarak toplamda 105 kaynak tespit edilmiştir. Hazırlanan bu bibliyografyanın, Türkoloji alanında çalışacak kişilere katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Abstract:
This annotated bibliography covers the published works related to Irk Bitig and Turkish runic script texts written on paper. It evaluates the current body of knowledge in this field by examining the studies conducted on Irk Bitig and other Turkish runic script texts written on paper, and contributes to this area. During the literature review, comprehensive research was conducted by consulting various sources, including researchers' books, articles, relevant journals, and proceedings from international Turkish language congresses.
Irk Bitig is the only Old Turkic book written in runic script that has survived to the present day in Turkish literature. It was discovered in the Thousand Buddha Caves in East Turkistan, and its only extant manuscript is preserved in the British Museum in England. It was first studied by V. Thomsen and is dated to approximately the mid-eighth century to the early ninth century. The work consists of 104 pages and includes 65 omens and a conclusion section. Each omen contains a circle of fortune, followed by the omen text, and finally, a result indicating whether the omen is good or bad. Although this text was written in a Manichaean environment and contains religious elements, it is not a religious work.
Notable scholars who have worked on Irk Bitig include V. Thomsen, Hüseyin Namık Orkun, Malov, Marcel Erdal, Hamilton, Ikeda, Talat Tekin, Klyaştornıy, Zieme, and Fikret Yıldırım. Studies on Irk Bitig and Turkish runic script texts written on paper, conducted between 1912 and 2024, have been compiled comprehensively. A total of 105 sources have been identified by reviewing both local and international resources. This bibliography is expected to contribute to those working in the field of Turkology.