Yeni kolinesteraz ve monoamin oksidaz enzim inhibitörlerinin tasarımı, sentezi ve biyolojik aktivite çalışmaları
Design, synthesis and biological activity studies of new cholinesterase and monoamine oxidase enzyme inhibitors
Yazar: BİLGE UZUN POLAT
Danışman: PROF. DR. YUSUF ÖZKAY
Anadolu Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmasötik Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Benzazoller = Benzazoles ; Kalkonlar = Chalcones ; Kolinesterazlar = Cholinesterases ; Monoamin oksidaz = Monoamine oxidases

Özet:
Demansın en yaygın nedeni olarak görülen Alzheimer hastalığı, bilişsel fonksiyonları etkileyen progresif ve dejeneratif bir hastalıktır. Halen kullanılmakta olan tedaviler azalmış kolinerjik aktiviteyi artırmaya yönelik semptomatik tedavilerdir.  Hasta sayılarında öngörülen artışlar, tedavi maliyetlerindeki artış ve tedavi sürecinin uzun olması nedeniyle dünya çapında Alzheimer hastalığı tedavisinde yeni ilaçların geliştirmesine büyük oranda ihtiyaç duyulmaktadır.
Parkinson hastalığı, beyinde dopaminerjik nöron kaybına bağlı olarak hareketlerin yavaşlamasına ve istem dışı hareket bozukluklarına neden olan kronik ve progresif bir hastalıktır. Hastalığa neden olan patofizyolojik mekanizmalar tam olarak aydınlatılamadığından mevcut tedaviler hastaların yaşam kalitesini artırmaya yönelik semptomatik tedavilerden oluşmaktadır. Farklı sosyal ve ekonomik koşullarda görülebilmesi nedeniyle bu alanda ilaç geliştirme çalışmaları tüm dünyada önem kazanmıştır.
Bu doktora tezinde, şalkon yapısını içeren benzazol türevleri sentezlenmiş ve yapıları 1H NMR, 13C NMR ve kütle spektroskopisi ile aydınlatılmıştır. Bileşiklerin ChE ve MAO enzimleri üzerindeki inhibitör aktiviteleri test edilmiştir. Serideki bileşiklerin BChE,  MAO-A ve MAO-B enzimleri üzerinde önemli bir aktivite göstermediği; ancak bütün bileşiklerin AChE enzimine karşı yüksek oranda aktivite sergilediği saptanmıştır. Sentezlenen bileşiklerden 3f ve 3l kodlu bileşiklerin AChE enzimi üzerine güçlü inhibitör aktivite gösterdikleri tespit edilmiştir. En aktif bileşikler olan 3f ve 3l için moleküler modelleme çalışmaları yapılarak ilgili enzim ile etkileşimleri belirlenmiştir. 

Anahtar Sözcükler: Benzazol, Kolinesteraz, Monoamin oksidaz, Şalkon

Abstract:
Alzheimer's disease, which is considered the most common cause of dementia, is a progressive and degenerative disease that affects cognitive functions. Currently used treatments are symptomatic treatments aimed at increasing reduced cholinergic activity. Due to the predicted increases in the number of patients, the increase in the cost of treatment and the long duration of the treatment process, there is a great need for the development of new drugs in the treatment of Alzheimer's disease worldwide.
Parkinson's disease is a chronic and progressive disease that causes slowing of movements and involuntary movement disorders due to the loss of dopaminergic neurons in the brain. Since the pathophysiological mechanisms causing the disease have not been fully elucidated, the current treatments consist of symptomatic treatments aimed at improving the quality of life of patients. Due to the fact that it can be seen in different social and economic conditions, drug development studies in this field have gained importance all over the world.
In this PhD thesis, benzazole derivatives containing chalcone structure were synthesized and their structure was elucidated by 1H NMR, 13C NMR and mass spectroscopy. The inhibitory activities of the compounds on the ChE and MAO enzymes have been tested. The compounds in the series do not show significant activity on BChE, MAO-A and MAO-B enzymes; however, it was determined that all compounds exhibited high activity against the AChE enzyme. It was determined that 3f and 3l coded compounds among the synthesized compounds showed strong inhibitory activity on AChE enzyme. Molecular modeling studies were performed for the most active compounds, 3f and 3l, and their interactions with the corresponding enzyme were determined.

Keywords: Benzazole, Cholinesterase, Monoamine oxidase, Chalcone