Türkiye'de döviz kurları ile dış ticaret dengesi arasındaki ilişki
The relationship between exchange rate and foreign trade in Turkey
Yazar: HAZAR KESKİN
Danışman: PROF. DR. MEHMET KARA
Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Döviz kuru = Exchange rate ; Dış ticaret dengesi = Foreign trade balance ; Reel döviz kuru = Real exchange rates ; Türk ekonomisi = Turkish economy ; Zaman serileri analizi = Time series analysis

Özet:
Küreselleşen dünyada, Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerin kritik düzeyde bir ekonomik sorunu olan dış ticaret açığı ve bu açığa yol açan etmenler çalışmalara konu olmuş ve olmaya devam etmektedir.
Bu çalışmanın amacı, reel efektif döviz kuru ile dış ticaret dengesi arasındaki ilişkinin araştırılmasıdır. Bu çalışma dört bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın birinci bölümünde dış ticaret ile ilgili genel çerçeve ortaya konmaktadır. İkinci bölümde, reel efektif döviz kuru kavramı, teoriler ve etkileri değerlendirilmiştir. Üçüncü bölümde, literatür araştırmasına yer verilmiştir. Dördüncü bölümü ise çalışmanın temel amacı olan ekonometrik uygulama bölümü oluşturmaktadır. Türkiye'de 2003:Q1-2018:Q3 dönemi ele alınmış, durağanlık analizleri yapılmış, kısa ve uzun dönem analizleri için ARDL yönteminden faydalanılmıştır. TÜFE bazlı (2003=100) reel efektif döviz kuru: RDK, ekonomik büyüme: GSYH ve mal dengesi: DA değişkenleri ARDL analiz yöntemine dâhil edilmiştir. Bu analiz sonucuna göre, değişkenler arasında eşbütünleşme ilişkisi olduğu saptanmıştır ve ARDL modeli kurulmuştur, modelin açıklama gücü 0.91 gibi yüksek bir değer çıkmış ve anlamlı bulunmuştur. Uzun dönemde RDK serisi ile DA bağımlı değişkeni arasında anlamlı bir ilişki olsa da kısa dönemde bu ilişki anlamlı bulunamamıştır. DA değişkeni uzun dönemde RDK'den etkilense de kısa dönemde etkilenmemektedir. Ayrıca son olarak modelin kararlılığına bakmak için de CUSUM ve CUSUMSQ grafikleri incelenmiş ve değişkenlere yönelik herhangi bir kırılmanın olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
In the globalizing world, the foreign trade deficit, which is a critical economic problem in developing countries such as Turkey and the factors that lead to this deficit have been and continue to be the subject of studies.
The purpose of this study is to investigate the relationship between foreign trade balance and real effective exchange rate. This study consists of four chapters. In the first chapter of the study, the general framework regarding foreign trade is presented. In the second chapter, the concept of real effective exchange rate, theories and effects are evaluated. In the third chapter, literature research has been done. In the fourth chapter is the application part, which is the main purpose of the study. Turkey in 2003: Q1-2018: Q3 periods discussed, stability analyzes were carried out, the ARDL method was utilized for short and long term analysis. CPI based (2003 = 100) real effective exchange rate: RDK, economic growth: GDP (balance of goods): DA variables are included in the ARDL analysis method. According to the results of this analysis, it was determined that there was a cointegration relationship among the variables and the ARDL model was established, the explanatory power of the model was found to be as high as 0.91 and it was found to be significant. Although there is a significant relationship between the RDK series and the DA dependent variable in the long run, this relationship was not significant in the short term. Although DA variable is affected by RDK in the long term, it is not affected in the short term. Also, CUSUM and CUSUMSQ graphs were examined to look at the stability of the model and it was concluded that there was no break for the variables.