Sosyal bilgiler öğretmenlerinin Eğitim Bilişim Ağı kullanım düzeyleri ve sınıf içi uygulamalarının değerlendirilmesi
Evaluation of social studies teachers' usage levels and classroom practices of Education Information Network
Yazar: MURAT TARTUK
Danışman: DOÇ. DR. İBRAHİM TURAN
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Açımlayıcı sıralı karma yöntem = Exploratory sequential mixed method desig ; Bilişim teknolojisi = Information technology ; Eğitim Bilişim Ağı = Education Information Network ; Görsel-işitsel materyaller = Audio-visual materials ; Sosyal bilgiler dersi = Social studies course ; Sosyal bilgiler eğitimi = Social studies education ; Sınıf içi çalışmalar = In-class works ; Teknoloji kullanımı = Technology utilization ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Bilişim teknolojilerinin gelişmesiyle birçok farklı alanda olduğu gibi eğitim bilimlerinde de güncel, pratik, yenilikçi materyal, uygulama ve araç-gereç kullanımı gündeme gelmiştir. Teknolojinin sunduğu imkânlardan daha fazla yararlanma fikri artık hem eğitimi planlayanların hem de uygulayıcılar olarak öğretmenlerin gündemindedir. 21. yüzyılda artık bilginin kendisinden çok onun nasıl öğretileceği, en yüksek düzeyde öğrenme çıktısı alabilmek için öğretimi nasıl planlamamız gerektiği temel bir problem alanı olarak karşımızda durmaktadır. Günümüz ihtiyaçlarını karşılamak ve öğrencileri geleceğe daha iyi hazırlayabilmek için onları; nasıl ve ne şekilde öğrenecekleri, nasıl düşünecekleri ve bu amaçla gelişen teknolojiyi nasıl kullanacakları konusunda bilinçli yetiştirmek gerekmektedir. Çağımız bilgi ve teknoloji toplumunda öğretme - öğrenme sürecinde "öğretmen" ve "teknoloji" ayrı bir öneme sahiptir. Öğretmenlerin hem günlük hayatlarında teknolojiyi aktif bir şekilde kullanabilmeleri hem de eğitim öğretim yaşantılarında eğitim başarısının artması adına eğitim teknolojilerine açık olmaları oldukça önemlidir. Eğitimin geleceğe açılan kapısı olan EBA, eğitim-öğretim sürecinde öğretmen ve öğrencilere farklı, zengin, eğitici içerikler sunarak e-içerik konusunda öğretmenlerin eğitim alanındaki birçok ihtiyacına cevap veren çevrimiçi sosyal eğitim platformudur. EBA dünya genelinde ve ülkemizde yaşanan Covid-19 pandemi döneminde uzaktan eğitimde kullanılarak bilinirliğini ve önemini arttırmıştır.
Bu tezin amacı; sosyal bilgiler öğretmenlerinin EBA'yı hangi amaçlarla, ne düzeyde ve nasıl kullandıklarını tespit etmek ve sosyal bilgiler öğretmenlerinin EBA'ya ilişkin genel algı ve değerlendirmelerini ortaya koymaktır. Bu araştırmada, nicel ve nitel veri toplama tekniklerinin birlikte kullanıldığı karma yöntem, karma yöntem türlerinden açıklayıcı sıralı desen kullanılmıştır. Araştırmanın nicel bölümünde rastlantısal örnekleme yöntemi ile ulaşılan 344 sosyal bilgiler öğretmenine anket uygulanmıştır. Nitel araştırmanın çalışma grubu ise amaçlı örnekleme yöntemi ile belirlenen 10 sosyal bilgiler öğretmenidir. Nicel verileri toplamak için EBAKAF (Eğitim Bilişim Ağı Kullanımı Anket Formu) literatüre dayalı olarak araştırmacı tarafından geliştirilmiştir. Çalışmanın nitel boyutunda ise veriler, araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak elde edilmiştir. EBAKAF'dan elde edilen veriler SPSS 22.0 ve AMOS 24.0 programlarında analiz edilmiştir. Nitel bölümde yapılan görüşmelerin analizinde ise betimsel analiz ve içerik analizi yöntemleri kullanılmıştır.
Araştırmanın sonucunda sosyal bilgiler öğretmenlerinin EBA etkinliklerine derslerinde ortalama 14 dakika süre ayırdıkları, EBA'yı çoğunlukla ya da ara sıra kullandıkları tespit edilmiştir. EBA platformunu tekrar/pekiştirme/özetleme ve ölçme-değerlendirme amacıyla sık sık, konu anlatımı, dersi monotonluktan çıkarma ve derse hazırlık amaçları için ara sıra kullanmaktadırlar. Öğretmenler EBA'yı genellikle dersin sonunda konu özetleme ve tekrar etme, ölçme ve değerlendirme ile öğrenilen konuları pekiştirmek için daha fazla kullanmaktadırlar. Öğretmenlerin EBA'yı derse yardımcı bir kaynak olarak, konu anlatımlarından sonra video, test, alıştırma ve etkinlikler ile dersi destekleme amaçlı kullandıkları tespit edilmiştir. Öğretmenler EBA'da öğretim materyali olarak en fazla video ve görselleri kullanmaktadır, dergi, kitap gibi yazılı materyaller pek tercih edilmemektedir. Ölçme değerlendirme için daha fazla kullanılan EBA'da en fazla kullanılan ölçme değerlendirme materyalleri tarama testleri, alıştırmalar ve merkezi sınav denemeleridir. EBA öğretim materyallerinin seçiminde öncelik verilen kriterler kazanıma uygunluk, görüntü kalitesi, öğrenci ilgisi, güncellik, öğrenci seviyesine uygunluk ve görsellerle desteklenmesi kriterleridir. Ölçme değerlendirme materyali seçiminde kullanılan kriterler görüntü kalitesi kriteri hariç öğretim materyali seçim kriterleri ile aynıdır. Öğretmenlerin büyük bir kısmı içeriğin yeterli olmadığını, mevcut içeriğin de özellikle düzey açısından geliştirilmesi gerektiğini düşünmektedirler. Öğretmenler EBA'da çoğu teknik nedenlerden kaynaklanan bir takım sorunlarla karşılaşmaktadır. Öğretmenler tarafından en sık belirtilen sorunlar; altyapı yetersizliği, bağlantı sorunu, internete erişim kısıtı, güncellik ve niteliksiz içeriktir. EBA'nın geliştirilmesi için öğretmenlerin önerileri arasında en sık ifade edilenler; altyapının iyileştirilmesi, bağlantı sorunlarının çözülmesi, içeriğin zenginleştirilmesi, soru çeşidinin çoğaltılması, internet hızının yükseltilmesi ve platformun güncellenmesidir. EBA uygulamalarının değerlendirilmesi ölçeğinde sosyal bilgiler öğretmenlerinin EBA uygulamalarına ilişkin genel algı ortalamaları, EBA uygulamalarına ilişkin olumlu görüşlere dair ortalamaları ile EBA uygulamalarına ilişkin öğrenci motivasyonu ve sistem yeterliliğine yönelik eleştirilere dair ortalama değerlerinin orta düzeyde olduğu, zaman yönetimi ve kullanışlılığa yönelik eleştirilere dair ortalama değerlerinin ise düşük düzeyde olduğu saptanmıştır. Öğretmenlerin EBA platformuna ilişkin değerlendirmelerinin genel olarak olumlu yönde olduğu, olumsuz eleştirilerin ise daha düşük düzeyde olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
With the development of information technologies, utilization of up-to-date, practical, innovative materials, applications and tools have come to the fore in educational sciences as well as many other fields. The idea of benefiting more from the opportunities offered by technology is nowon the agenda of both the education planners and the teachers as practitioners. In the 21st century, how to teach knowledge rather than itself, and how we should plan teaching in order to get the highest learning outcomes stands before us as a basic problem area. In order to meet the needs of the 21st century and better prepare students for the future; It is necessary to raise awareness about how and in what way they will learn, how they will think, and how they will use the developing technology for this purpose. In the information and technology society, "teacher" and "technology" have a special importance in the teaching-learning process. Teachers need to be open to educational technologies both to be able to use technology actively in their daily lives and to increase educational success in their educational life. EBA, the door of education to the future, is an online social education platform that responds to many needs of teachers in the field of e-content by offering various, rich, and educational content to teachers and students in the education process. The need for distance education infrastructure during the Covid-19 pandemic period has increased awareness towards EBA.
This thesis aims to determine for what purposes, at what level, and how social studies teachers use EBA and to reveal the general perceptions and evaluations of social studies teachers about EBA. In this research, mixed-method, in which quantitative and qualitative data collection techniques are used together, and explanatory sequential design from mixed-method types was used. In the quantitative part of the study, a questionnaire was applied to 344 social studies teachers reached by random sampling method. The study group of the qualitative research is 10 social studies teachers determined by the purposive sampling method. To collect quantitative data, USEIN (Educational Information Network Usage Questionnaire) was developed by the researcher based on the literature. In the qualitative part of the study, the data was obtained by using a semi-structured interview form developed by a researcher. The data acquired from the USEIN was analyzed in the SPSS 22.0 and AMOS 24.0 programs. On the other hand, descriptive and content analysis methods were used in the analysis of the interviews done in the qualitative part.
As a result of the research, it has been determined that social studies teachers spend an average of 14 minutes in their classes for EBA activities, and they use EBA mostly or occasionally. They frequently use the EBA platform for repetition/reinforcement/summarization and assessment-evaluation purposes, and occasionally for lecture, removal of monotony, and lesson preparation purposes. Teachers generally use EBA more at the end of the lesson to reinforce the subjects learned by summarizing and repeating, measuring, and evaluating. It has been determined that teachers use EBA as an auxiliary resource for the lesson, after the lectures, to support the lesson with videos, tests, exercises, and activities. Teachers mostly use videos and visuals as teaching materials in EBA, written materials such as magazines and books are not preferred. The most commonly used assessment and evaluation materials in EBA, which are used more for assessment and evaluation, are screening tests, exercises, and central exam trials. The criteria that are prioritized in the selection of EBA teaching materials are suitability for the acquisition, image quality, student interest, timeliness, suitability for student level, and supporting with visuals. The criteria used in the selection of assessment and evaluation materials are the same as the teaching material selection criteria, except for the image quality criterion. Most of the teachers think that the content is not sufficient and that the existing content should be improved especially in terms of level. Teachers face several problems in EBA, mostly due to technical reasons. The most frequently mentioned problems by teachers; are infrastructure insufficiency, connection problem, internet access restriction, up-to-dateness, and unqualified content. Among the teachers' suggestions for the development of EBA, the most frequently expressed ones are; improving the infrastructure, solving connection problems, enriching the content, multiplying the question type, increasing the internet speed, and updating the platform. The scale of evaluation of EBA applications shows that social studies teachers' average of the general perception of EBA applications, their positive opinions about EBA applications, student motivation about EBA applications, and criticism of system adequacy are at medium level, while their criticism of time management and usefulness are at a low level. It has been concluded that teachers' evaluations of the EBA platform are generally positive, while negative criticisms are at a lower level.