Antibiyotik türü ilaç etken maddelerin çevresel risk analizi
Environmental risk assessment for antibiotic pharmaceuticals
Yazar: LIMAN ARJAN ABDULLAH NAFITCHE
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HAMDİ MIHÇIOKUR
Erciyes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering
Dizin: Antibiyotikler = Antibiotics ; Risk değerlendirmesi = Risk assesment ; Yaşam döngüsü = Life cycle

Özet:
Son zamanlarda çevre kirliliğinin artmasına önemli neden olan farmasötik atıklar, su ekolojisinde yüksek oranlarda tespit edilmiştir. İlaçlar, insanlar tarafından genellikle bilinçsiz bir şekilde kullanılmaktadır. İnsan vücudu ilaçların bir miktarını emerken geri kalanını değişmeden deşarj etmektedir. Çevredeki farmasötik aktif kimyasallar, atık su arıtım tesislerinin yeterli arıtma işlemlerini yapamamasından kaynaklanmaktadır. Uluslararası araştırmalara göre, antibiyotik ilaç kullanımında Türkiye ikinci sırada yer almaktadır. Bu tez çalışmasında sıkça kullanılan antibiyotiklerden olan Siprofloksasin, Klaritromisin, Doksisiklin, Amoksisilin, Sefiksim, Sefuroksim, Sefaklor ve Sefaleksin'in çevresel risk değerleri incelenmiştir. Antibiyotiklerin tehlike oranlarına göre sınıflandırılması için Risk (RQ) formülü kullanılmıştır. Antibiyotiklerin günlük kullanım dozundan (DID) yararlanarak, Öngörülen Çevresel Konsantrasyon (PEC) değerleri hesaplanmıştır. Öngörülen Etkisiz Konsantrasyon (PNEC) değerleri, EPI SUITE programı aracılığıyla tahmin edilmiştir. Antibiyotiklerin AAT'de giderimleri araştırılmıştır. Elde edilen bulgulara göre, en fazla Siprofloksasin çevresel riske neden olmaktadır. Öte yandan Klaritromisin AAT'de bozunmadan çamura adsorbe olduğu için çevrede yıllarca bulunarak kirliliğe neden olmaktadır. Klaritromisin, Doksisiklin ve Siprofloksasin'in atık sulardan giderimleri yetersiz olduğu sonucuna varılmıştır. Arıtılmadan deşarj edilen antibiyotikler, toprakta kirliliğe neden olmaktadır. Antibiyotiklerin çevresel etkisini, hammadde elde etmeden kullanım sonrası bertarafına kadarki süreçte belirlemek için Yaşam Döngüsü Analizi (YDA) önerilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Antibiyotikler, Çevresel Risk Değerlendirmesi, Epi Suite, Epi Web Yaşam Döngüsü Analizi

Abstract:
Pharmaceutical wastes, which have lately increased environmental pollution, have been identified in considerable amounts in water ecosystems. Individuals regularly take medications without even realizing it. Some medications are absorbed by the human body, while others are excreted intact. Pharmaceutical waste in the environment is caused by sewage treatment plants failure to provide proper treatment. According to international surveys, Turkey is second in the world in terms of antibiotic usage. Due to their possible environmental dangers, antibiotics such as Ciprofloxacin, Clarithromycin, Doxycycline, Amoxicillin, Cefixime, Cefuroxime, Cefaclor, and Cephalexin are explored in this thesis. Predicted Environmental Concentration (PEC) values are obtained using the antibiotics defined inhabitant dosage (DID). The EPI SUITE software is used to calculate Predicted No-Effect Concentration (PNEC) values. Removal of antibiotics from wastewater treatment plants are examined. According to the studies, Ciprofloxacin poses the greatest environmental danger. On the other hand, because Clarithromycin adsorbed to sludge without decaying, it is found in the environment for years and causes pollution. The removal of Clarithromycin, Doxycycline, and Ciprofloxacin from wastewater is found to be inadequate. İn the process from the procurement of raw materials to disposal following usage, Life Cycle Analysis (LCA) has been proposed to evaluate the environmental effects of antibiotics.

Keywords: Antibiotic, Environmental Risk Assessment, Epi Suite, Epi Web, Life Cycle Analysis