Eskişehir atmosferindeki polisiklik aromatik hidrokarbonlarin (PAH'larin) derişimlerinin ve kaynaklarinin belirlenmesi
Polycyclıc aromatıc hydrocarbons (PAH`s) in Eskişehir atmosphere, concentratıons and source apportıonment
Yazar: AKİF ARI
Danışman: YRD. DOÇ. DR. EFTADE E. GAGA
Anadolu Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering
Dizin: Hava kalitesi = Air quality

Özet:
Bu tez kapsamında Eskişehir kent merkezinde atmosferik Çok Halkalı Aromatik Hidrokarbonlar'ın (PAH'lar) mevsimsel derişimlerinin, gaz-partikül dağılımlarının, profillerinin ve kaynaklarının belirlenmesine yönelik monitorlama çalışmaları gerçekleştirilmiştir.Monitorlama çalışmaları kapsamında 2006 yılının Ocak, Şubat ve Mart aylarında Kış Dönemi Örneklemesi, Temmuz, Ağustos ve Eylül aylarında Yaz Dönemi Örneklemesi gerçekleştirilmiştir. Örnekleme işlemi için Poliüretan Köpük Örnekleyicisi (PUF) kullanılmıştır. Gaz ve partikül faz örnekler ayrı olarak toplanmış ve atmosferik askıda katı madde (TSP) derişimleri belirlenmiştir. Toplanan örnekler uygun ekstraksiyon ve temizleme aşamalarından geçirilerek Gaz Kromatografi-Kütle Spektrometrisi (GC-MS) cihazında analiz edilmiş ve Amerikan Çevre Koruma Ajansı'nın (USEPA) öncelikli kirleticiler listesindeki 16 hedef PAH bileşiğinin derişimleri belirlenmiştir. Analizler öncesi GC-MS cihazı analiz metodu optimize edilmiş, kalibrasyon ve güvenilirlik testleri gerçekleştirilmiştir. Yine örneklerin analizinden önce yapılan özütleme ve temizlik işlemlerinin uygunluğuna ait testler laboratuvarda gerçekleştirilmiştir.Eskişehir'de yapılan örnekleme çalışmasına göre kış ve yaz mevsimlerinde toplam ortalama PAH derişimlerinin sırasıyla; 1185 ve 178 ng/m3 seviyelerinde olduğu görülmüştür. Ölçülen yüksek derişimlerin sebepleri ve PAH bileşiklerinin kaynakları araştırılmıştır. Kaynak belirleme çalışması kapsamında diagnostik oranlar yöntemi ve faktör analizi testleri yapılmıştır. Ayrıca PAH bileşiklerinin gaz-partikül dağılımları incelenerek Junge-Pankow adsorbsiyon modeline uygunlukları araştırılmıştır.

Abstract:
In this study, seasonal concentrations, gas-particulate distributions, profiles and sources of atmospheric Polycyclic Aromatic Hydrocarbons (PAHs) in Eskişehir was monitored and investigated.In the context of monitoring studies, Winter Season Sampling Program was performed in January, February, March 2006 and Summer Season Sampling Program was performed in July, August and September 2006 in the city center. Polyurethane Foam Sampler (PUF) was used for sampling. Gaseous and particulate phase air samples was collected separately and atmospheric total suspended particulate (TSP) concentrations was determined. Samples were extracted and cleaned properly and analyzed by Gas Chromatography-Mass Spectrometry (GC-MS). Concentrations of the 16 target PAH compounds those listed as priority pollutants by United States Environmental Protection Agency (USEPA) were determined. GC-MS analysis method was optimized, calibration and quality control tests have done before analyses. Again the convenience of the extraction and clean-up procedures were tested in the laboratory before analyses.According the results of the sampling campaigns in Eskişehir, total average PAH concentrations in summer and winter were found as 1185 and 178 ng/m3 respectively. The possible reasons and sources of these high concentrations were investigated through diagnostic ratios and source apportionment (factor analysis) techniques. Gas-particle distribution of PAH compounds were investigated and its correlation to Junge-Pankow adsorbtion model was studied.