Eğitim emeğinin prekarizasyonu: Öğretmenlerin iş güvencesizliği algılarının incelenmesi
The precarization of educational labour: The examination of teachers' job insecurity perceptions
Yazar: İBRAHİM ÇOLAK
Danışman: PROF. DR. YAHYA ALTINKURT
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi, Teftişi, Planlaması ve Ekonomisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ölçekler = Scales ; Öğretmen algısı = Teacher perception ; Öğretmenler = Teachers ; İş güvensizliği = Job insecurity

Özet:
Bu araştırmada, eğitim emeğinin prekarizasyonu, öğretmenlerin iş güvencesizliği algıları çerçevesinde ele alınmıştır. Araştırmanın amacı, kadrolu, sözleşmeli ve ücretli olarak istihdam edilen öğretmenlerin iş güvencesizliği algılarının incelenmesidir. Araştırma, durum çalışması modelinde desenlenmiştir. Araştırma verileri iki aşamada toplanmıştır. İlk aşamada, 2019-2020 eğitim öğretim yılında Muğla ve Mardin illerinde görev yapan kadrolu, sözleşmeli ve ücretli, toplam 30 öğretmenle yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. İkinci aşamada, bu araştırma kapsamında geliştirilen Öğretmenlerin İş Güvencesizliği Ölçeği, 2020-2021 eğitim öğretim yılında, Muğla ili devlet okullarında görev yapan öğretmenlere uygulanarak veri toplanmıştır. Araştırmanın örneklemini, oransız küme örnekleme tekniğine göre seçilen 432 kadrolu öğretmen oluşturmuştur. Araştırmada, görüşmelerden elde edilen veriler, tematik analiz yoluyla çözümlenmiştir. İş Güvencesizliği Ölçeği'nden elde edilen verilerin analizinde, betimsel istatistikler, t-testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), Sidak testi ve kümeleme analizinden yararlanılmıştır.
Araştırma sonuçları, araştırmaya katılan öğretmenlerin önemli ölçüde açık ve örtük iş güvencesizliği algısına sahip olduğunu göstermektedir. Kümeleme analizi sonuçlarına göre, katılımcıların %69'u orta ya da yüksek düzeyde hem açık hem de örtük iş güvencesizliği; %73'ü ise orta ya da yüksek düzeyde genel iş güvencesizliği algısına sahiptir. İş güvencesizliği kaygısı, öğretmenleri sosyal ve psikolojik olarak olumsuz etkilemektedir. Bu durum, doğal olarak eğitimin niteliğine de yansımaktadır. Öğretmen görüşlerine göre iş güvencesizliği, sosyal açıdan sessizlik kültürü, dayanışma yoksunluğu, ayrımcılık, baskı ve zorlamaya neden olurken; psikolojik açıdan mutsuzluk, yalnızlık, korku, umutsuzluk ve intihar olayları üzerinde etkili olabilmektedir. Bu durumun, öğretim süreci, performans ve öğrenciler üzerinde de olumsuz etkileri olabilmektedir. Güvencesizliği meşrulaştırmak, güvencesizliğe karşı gücü araçsal kullanmak, güvencesizliğe razı olmak ve güvencesizliği kabullenmek, iş güvencesizliğinin yapılaşmasına neden olmaktadır. Demografik değişkenler açısından, 21 yıl ve üzeri kıdeme sahip öğretmenlerin, 11-20 yıl arasında kıdeme sahip öğretmenlerden daha fazla açık iş güvencesizliği algısına sahip oldukları belirlenmiştir. Ayrıca bekâr öğretmenlerin örtük ve genel iş güvencesizliği algılarının, evli öğretmenlerden daha yüksek olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Anahtar kelimeler: prekarizasyon, iş güvencesizliği, eğitim emeği, öğretmen

Abstract:
In this study, the precarization of educational labour was identified in terms of teachers' job insecurity perceptions. The purpose of the study was to examine the job insecurity perceptions of teachers who were employed under permanent, fixed-term, or temporary contracts. Case study design was used in the study. The data of the study were collected in two steps. Firstly, semi-structured interviews were conducted with 30 teachers, under permanent, fixed term, or temporary contracts and working in Mugla or Mardin. Secondly, the data were collected through the administration of Teachers' Job Insecurity Scale, developed within the scope of this study, to the public school teachers working in the province of Mugla in 2020-2021 educational year. The sample of the study consisted of 432 permanent teachers specified using disproportionate cluster sampling technique. The data obtained through the interviews were analysed by thematic analysis. Descriptive statistics, t-test, one-way ANOVA, Sidak test, and clustering analysis were used for the analysis of the data acquired through Teachers' Job Insecurity Scale. 
The results of the study reveal that the participants perceive intense explicit and implicit job insecurity. Clustering analyses show that 69% of the participants perceive moderate and high levels of both explicit and implicit job insecurity, whereas 73% of the participants perceive moderate and high levels of general job insecurity. Job insecurity has crucial negative effects on teachers socially and psychologically which naturally reflected on the quality of education. According to the teachers' views, job insecurity has both social effects such as a silence culture, a lack of solidarity, discrimination, pressure and oppression and psychological effects such as unhappiness, loneliness, fear, despair and suicide on teachers. This situation could also have negative effects on their teaching process, the performance, and students. Justification of insecurity, instrumental use of power against job insecurity, acquiescence of job insecurity, and acceptance of job insecurity cause structuration of job insecurity. Regarding demographic variables, the teachers with 21 years or more seniority have higher perceptions of explicit job insecurity than the teachers with 11 to 20 years of seniority. Additionally, implicit and general job insecurity perceptions of the single teachers have been found to be higher than that of the married teachers.
Keywords: precarization, job insecurity, educational labour, teacher