Bilgi sosyolojisi bağlamında çizgi filmlerde ideolojik içerik: Avatar ve Cille örneği
İdeological content in cartoons in the context of sociology of knowledge: Avatar and Cille example
Yazar: AHMET GÜVEN
Danışman: PROF. DR. CENGİZ ANIK
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Halkla İlişkiler ve Tanıtım Ana Bilim Dalı / Kişilerarası İletişim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts ; Sosyoloji = Sociology ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Avatar = Avatar ; Bilgi sosyolojisi = Information sociology ; Cille = Cille ; Mannheim,  Karl = Mannheim,  Karl ; Medya = Media ; Çizgi film = Animated film ; İdeoloji = Ideology

Özet:
Modern dönemlerde toplumsal bilgi örgüsü –yani ideoloji- kitle iletişim araçları ve ürünleriyle meydana gelmektedir. Haber, sinema, dizi, reklam, yarışma programı, çizgi film gibi her türlü kitle iletişim ürünü, birer anlatı olarak, toplumsal bilgi örgüsünü oluşturan sembolleri üretmekte ve onlara anlamlar yüklemektedir. Bu açıdan hem sosyal kontrolün sağlanmasında hem de toplumsal değişimin imkanında kitle iletişim ürünlerindeki anlatılar temel teşkil eder. İdeolojinin inşasında diğer anlatılar gibi çizgi filmlerin de önemli bir payı vardır. 
Buradaki sorunsallaştırma, son yıllarda yüksek izleyici kitlelerine erişen fantastik yapımlar etrafında oluşmuştur. Bu yapımlar toplumların mitolojik anlatılarını görselleştirdiği gibi yeni fantastik kurgularla da ortaya çıkmaktadırlar. Temel varsayım –bilgi sosyolojisinden mülhem- söz konusu yapımların mevcut toplumsal bilgi örgüsünden bağımsız olamayacağı şeklindedir. Bu yapımlar arasında önemli bir yeri olan ve genellikle gerçek hayatın dışında kurgulanan çizgi filmlerin ideoloji barındırma imkanının kısıtlı olduğu şeklindeki düşüncenin aksine çizgi filmlerdeki sembollerin de ideolojik anlamlara sahip olduğu iddia edilmektedir. Çalışmanın amacı çizgi filmlerde ideolojik anlamın nasıl yüklendiğini soruşturmaktır. Örnek olarak Avatar ve Cille çizgi filmlerinin seçilmesinin sebebi ise ilki Amerikan ikincisi Türk yapımı olan bu yapımların; a) kendi toplumsal, siyasal ve kültürel durum ve konjonktürlerden nasıl malzeme edindiklerini b) kendi toplumsal bilgi örgülerine nasıl semboller ürettiklerini incelemektir.  
Bu çalışmada yorumsamacı paradigma temel alınmış ve yöntem olarak bilgi sosyolojisi kullanılmıştır. Mannheim'ın ideoloji ve ütopya kavramları etrafında, Avatar ve Cille isimli çizgi filmler incelenmiş, söz konusu anlatıların mevcut toplumsal bilgi örgüsüyle ilişkileri irdelenmiş ve karşılaştırmalı olarak anlatılardaki ideolojik formatlama tahlil edilmiştir. Sonuç olarak Avatar çizgi filminde ABD'nin temsil ettiği liberalizmin alternatifsiz olduğu ve ABD müdahaleciliğinin kutsal bir misyon olarak kabul edilmesi gerektiği; Cille çizgi filminde ise Türkiye'deki Kürt sorununun milli birlik ve kardeşlik projesi çerçevesinde çözülmesi gerektiği şeklinde bir ideolojik anlam inşa edildiği görülmüştür.

Abstract:
In modern times, social knowledge patterns- ideologies- occur via mass media and its products. Mass media products such as news, movies, series, advertisements, cartoons product the symbols generating social knowledge patterns and give meanings to these symbols as a means of expression. From this point, the expressions in the mass media products are basically important on the social control and social alteration. In the constitution of the ideology, cartoons have an important role too. 
The problematics about the cartoons occur with fantastic productions with high watching rates. These pruducts are producted as fantastic fictions as well as visualised mythologic heritages of the societies. The basic hypotesis -inspired of sociology of knowledge- is these productions can't be independent from existing social knowledge patterns. It is claimed that the symbols in the cartoons have ideoligic messages on the contrary to the thought that the cartoons have a limited potential for having ideologic meanings which have an important role and fictionilised with an alternative life and world idea. The aim of the study is to question how ideologic meanings are given in cartoons. The reason of choosing the Avatar and Cille cartoons (the first one is an American and the other one is a Turkish production) is to examine: a) how they acquire materials from their social, political and cultural positions and conjonctures. b) what kind of symbols they produce to their social knowledge patterns.
This study is based on Hermeneutical paradigm and sociology of knowledge is used as method. The cartoons Avatar and Cille are studied around Mannheim's ideology and utopia concepts, their relations with existing social knowledge patterns are examined and the ideologic formatting expressions are analyzed comparatively. Consequently, it is inferred that the Avatar cartoon tells that the US represented liberalism has no alternative and the US intervertionism should be accepted as a sacred mission. On the contrary, the Cille cartoon is based on the ideology imposing that the existing Turkish-Kurdish problems should be solved with national union and brotherhood.