Manisa Hafsa Sultan Vakfı: Akar, hayrat, istihdam
Manisa Hafsa Sultan Waqf: Income, charities, employment
Yazar: HASAN DEMİRTAŞ
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN ÇINAR
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
Vakıf üzerine yapılan akademik çalışmalara bakıldığında genel olarak vakfın temel unsurları olan vakıf kurucusu, vakfedilen akar, vakfın amacına matuf hizmet birimleri olan hayrat müesseselere odaklanıldığı görülmektedir. Bu çalışma, söz konusu unsurlarla birlikte vakfın önemli bir unsuru olan vakıf çalışanlarını konu edinmektedir. Çalışma, vakıf temalı akademik çalışmalar içerisinde istihdam konusunu odağına almasıyla ilk olma özelliği taşımaktadır. Osmanlı padişahlarından Yavuz Sultan Selim'in eşi ve Kanuni Sultan Süleyman'ın validesi olan Hafsa Sultan'ın Manisa'da kurmuş olduğu vakfın ele alındığı bu çalışmada, vakfın akarlarının, hayrat müesseselerinin ve istihdam kadrolarının tarihi süreçteki seyri bütüncül bir yaklaşımla incelenmiştir. Çalışmanın hedefi, Hafsa Sultan Vakfı özelinde vakıfların istihdam ettikleri vakıf çalışanlarının istihdam biçimleri, iş tanımları, çalışma koşulları, göreve atanma ve görevden ayrılma nedenleri, görev süreleri, maaşları ve diğer özlük haklarının ortaya konulmasıdır. Çalışma bir giriş, dört ana bölüm ve bir sonuç bölümünden oluşmaktadır. Giriş kısmında tezin konusu, yöntemi ve kaynakları hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölümde vakıf kurucusu Hafsa Sultan'ın hayatı, vakıf kurma hazırlıkları ve vakfın kuruluş vakfiyesi ile zeyl vakfiyesinin içeriği ele alınmıştır. Hafsa Sultan Vakfı'nın mali yapısının incelendiği ikinci bölümde vakfın gelir kaynakları ile vakıftan yapılan harcamalar dönemsel olarak ortaya konulmuştur. Çalışmanın üçüncü bölümünde Hafsa Sultan Vakfı'nın yönetim birimi ile cami, medrese, hânkâh, mektep, imaret, dârülkurrâ ve dârüşşifâ birimlerinde istihdam edilen kadroları ele alınırken, dördüncü bölümde vakfın tarihi seyri içerisindeki istihdam hareketleri ile ilgili bütüncül değerlendirmelerde bulunulmuştur. Yaklaşık 400 yıllık bir sürecin incelendiği çalışma sonucunda, Osmanlı toplum yapısı içerisinde önemli bir yere sahip olan vakıfların istihdam boyutu Hafsa Sultan Vakfı örnekliğinde ortaya konulmuştur.

Abstract:
Studies on waqfs have substantially focused on the main characteristics of a waqf, including the founder, capital, and charitable services funded through waqf revenues. This study, however, concentrates on waqf employees together with the characteristics of waqfs. Furthermore, focusing on employment in waqfs, this study has specialized in the recent literature. A complete perspective on waqf revenues, charitable organizations and employees generate the main objectives of this study that used a waqf established in Manisa by Hafsa Sultan, wife of Yavuz Sultan Selim and mother of Kanuni Sultan Süleyman. The main purpose is to examine employment practices in waqfs, occupations, wages and other personal benefits through the waqf of Hafsa Sultan. This study consists of six main parts, including introduction, conclusion and four main sections. Introduction provides information about the subject, method, and sources of the dissertation. The first part presents the life of Hafsa Sultan, preparing of the waqf, waqfiyya and addendum. The second part investigates the sources of revenues and expenditures of the waqf by periods. The third part focuses on employees together with administrators of the waqfs and other employees of mosque, madrasah, lodge, school, soup-kitchen, hospitals, and religious school. The fourth part evaluates employment movements and developments within the history of this specific waqf. Examining a period about 400 years, this study gives major findings on waqfs that played a crucial role in Ottoman society through employment dynamics of the waqf of Hafsa Sultan.