Ali Rıza el-Hâdimî'nin îtikâdî görüşlerinin İslâm akâidi ve kelâm ilmi açısından değerlendirilmesi
The evaluation of Ali Rida al-Hādimī's creedal views in terms of Islamic belief and ilmu'l-kalam
Yazar: ÖZGÜR ÖZYÜREK
Danışman: DOÇ. DR. MURAT SERDAR
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kelam Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Din = Religion
Dizin: Akaid = Akait ; Ali Rıza el-Hadimi = Ali Rıza el-Hadimi ; Kelam = Islamic theology ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; İnançlar = Beliefs ; İslamiyet = Islam

Özet:
Kelâm ilmi, İslâm dininin îtikâda ve davranışlara dair temel ilkelerini naslardan hareketle belirleyen ve aklî ilimler ve yöntemlerle temellendirip destekleyen bir ilimdir. Kelâm ilminin, Müslümanların dinî, siyasî ve içtimaî problemlerinden kaynaklanan iç sebepler ve yabancı kültürlerle karşılaşmasından kaynaklanan dış sebeplerin etkisiyle ortaya çıktığı kabul edilir. Müslümanlar arasındaki ilk fikrî ve siyasî ayrılıklar Hz. Peygamber'in vefatının ardından meydana gelmiştir. İslâm coğrafyasının fetihlerle genişlemesi sonucu Müslümanların çeşitli din, inanç, felsefe ve kültürlere sahip milletlerle karşılaşması yeni problemleri ve ihtilafları ortaya çıkarmıştır. Tüm bu süreçlerde ve Hz. Ali'nin hilâfeti zamanında yaşanan Cemel, Sıffîn savaşları ve Hakem Olayı neticesinde ortaya çıkan ihtilaflar ve bu ihtilaflar etrafında yürütülen tartışmalar Kelâm ilminin doğmasına sebep olmuştur. 19. yy'da pozitif ilimlerde kaydedilen gelişim ve dönüşüm süreci ile birlikte evrimcilik, materyalizm, Freudizm ve pozitivizm gibi akımlar ortaya çıkmış ve Kelâm ilminin literatürüne yeni konular ve tartışmalar dahil olmuştur. Tüm bu süreçlerde yürütülen tartışmalar ve ortaya çıkan kavramlar, erken zamanlardan günümüze kadar sürekli İslâm toplumlarının gündeminde olmuş ve her devirde canlılığını korumuştur. Kelâm tarihine bakıldığında tüm îtikâdi fırkaların bu kavramlar ile alakalı mevzularda farklı bakış açılarına sahip oldukları görülür. Bu çalışmada Osmanlı Devleti'nin son dönemleri ile Cumhuriyet'in kuruluş yılları arasında yaşamış Ali Rıza el-Hâdimî'nin eserlerinde yer verdiği Kelâmî ve Akâidî meseleler ele alınmıştır. Konular, kelâm ekollerinin meseleler ile alakalı yorumları eşliğinde aslî kaynaklar üzerinden işlenmeye çalışılmış ve Hâdimî'nin hangi îtikâdî oluşum tarafında duruş sergilediği tespit edilmeye çalışılmıştır.

Abstract:
Ilmu'l-Kalam is a science that determines the basic principles of Islamic religion in terms of creed, bases and supports them with rational sciences and methods. Ilmu'l-Kalam is considered to have arisen from the influence of internal factors based on the religious, political and social problems of Muslims and external factors related with encountering foreign cultures. The first intellectual and political differences between Muslims occurred after the death of the Prophet. As a result of the expansion of the Islamic geography with conquests, the encounter of Muslims with nations of various religions, beliefs, philosophies and cultures revealed new problems and conflicts. In all these processes and the battles of Camel and Siffin and the Event of Arbitration that took place during the time of Ali's caliphate and the debates around them led to the birth of Ilmu'l-Kalam. With the development and transformation process recorded in positive sciences in the 19th century, trends such as evolutionism, materialism, Freudism and positivism emerged and new topics and discussions were included in the literature of Ilmu'l-Kalam. 
The debates and concepts that emerged in all these processes have always been on the agenda of Islamic societies from the earliest times to the present and have kept their vitality in every period. When the history of Ilmu'l-Kalam is examined, it is seen that all the creedal schools have different points of view in relation to these concepts. In this study, the issues related with ilmu'l-kalam and aqāid in the works of Ali Rida al-Hādimī, who lived between the last periods of the Ottoman Empire and the founding years of the Turkish Republic, were discussed. The subjects are tried to be studied on the main sources with the interpretation of the Ilmu'l-Kalam schools about the issues and it is tried to determine on which side of the formation of al-Hādimī's stance.