Hastanede yatan yaşlı COVID-19 hastalarında malnutrisyon sıklığı ve ilişkili risk faktörleri
Prevalance and associated risk factors of malnutrition in hospitalized elderly COVID-19 patients
Yazar: HATİCE DENİZ YÜCEL
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET YÜRÜYEN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Bakırköy Dr. Sadi Konuk Eğitim ve Araştırma Hastanesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Geriatri = Geriatrics
Dizin: Beslenme = Nutrition ; COVID 19 = COVID 19 ; Geriatri = Geriatrics ; Malnütrisyon = Malnutrition ; Risk faktörleri = Risk factors

Özet:
Amaç: Malnutrisyon, önemli bir geriatrik sendromdur. Malnutrisyonun
immun yanıtta azalma, enfeksiyon riskinde artış, hastane yatışlarında uzama ve 
mortalite artışı gibi birçok olumsuz klinik sonucu vardır. Bu sebeple, malnutrisyonun 
tanınması çok önemli olup, özellikle hastanede yatan hastalarda malnutrisyon 
taramasının yapılması rehberlerce önerilmektedir. Malnutrisyonun birçok sebebi 
bulunmakla birlikte bilinen en önemlisi inflamasyondur. Bu yüzden akut ve kronik 
hastalıklarda malnutrisyon riski artmaktadır. COVID-19 (Coronavirus disease-19) 
enfeksiyonu da hem artmış inflamasyon hem de neden olduğu gastrointestinal 
problemler nedeniyle malnutrisyon açısından risk oluşturmaktadır. Biz de bu 
çalışmamızda hastanede yatan yaşlı COVID-19 hastalarında malnutrisyon sıklığını 
ve ilişkili risk faktörlerini araştırmayı amaçladık.
Gereç ve Yöntem: Bakırköy Dr. Sadi Konuk Eğitim ve Araştırma Hastanesi 
Klinik Araştırmalar Etik Kurulu' ndan etik onay alındı. Çalışmaya COVID-19
kliniklerinde 1 Nisan 2020-30 Nisan 2020 tarihleri arasında yatan 65 yaş üstü 
hastalardan retrospektif olarak dosya bilgilerine ulaşılabilen 334 hasta dahil edildi. 
Tüm hastalar yatışlarından sonraki ilk 24 saatte değerlendirildi. Hastaların komorbid 
durumları, kullandığı ilaçlar, bası yarası durumları, laboratuvar parametreleri, 
akciğer görüntüleme bulgularının şiddeti, başvuru anındaki oksijen saturasyon 
düzeyleri (SaO2), COVID-19 PCR (Polimerase chain reaction) sonuçları, taburculuk
durumları, mortalite durumları kayıt edildi. Ayrıca hastaların malnutrisyon 
değerlendirilmesi için boy ve kilo ölçümleri kayıt edildi, vücut kitle indeksleri
hesaplandı. Malnutrisyon riskini değerlendirme aracı olarak NRS-2002 (Nutrisyonel 
risk screening-2002) kullanıldı. Malnutrisyon ile ilişkili risk faktörlerini analiz etmek 
için Spearman Korelasyon Testi kullanıldı.
Bulgular: Çalışmaya alınan 334 hastanın %53,9 kadın hasta olup, ortalama 
yaşları 75,2±7,6 bulundu. Hastaların ortalama komorbidite sayısı 2,03±1,3; ortalama 
kullandığı ilaç sayısı 2,4±1,9 olarak bulundu. Hastalardaki mortalite oranı ise %17,1
saptandı. Nutrisyonel durumları değerlendirilen hastalarda ortalama 4,2±3,3 kg kilo 
kaybı mevcuttu. Hastalarda, NRS-2002 puan ortalaması 3,13±1,5 saptanırken 
malnutrisyon riski %60,5 olarak saptandı. Hastaların %79'u servis takipleri sonunda 
ix
eve taburcu edildi. Ancak, %6'sı klinikte yatarken eksitus olurken, %15'i ise 
COVID-19 yoğun bakım kliniğine sevk edildi.
Hastalarda malnutrisyon riski ile ilişkili risk faktörleri incelendiğinde; yaş 
(r=0,453; p<0,001), akciğer görüntüleme bulgularının şiddeti(r=0,348; p<0,001), Creaktif protein düzeyi (r=0,112; p=0,042), D-dimer düzeyi (r=0,127; p=0,024), 
komorbidite sayısı ( r=0,121; p=0,027), kronik kalp hastalığı (r=0,135; p=0,014), 
nörodejeneratif hastalıklar (r=0,184; p=0,001), nötrofil/lenfosit oranı (r=0,120;
p=0,03), trombosit/lenfosit oranı (r=0,153; p=0,006), ilk başvuru anındaki SaO2 
düşüklüğü (r=0,117; p=0,043) ile malnutrisyon riski arasında pozitif korelasyon 
saptandı. Buna karşın, lenfosit sayısı (r= -0,162; p=0,003), hemoglobin düzeyi (r= -
0,138; p=0,012), albümin düzeyi (r= -0,254; p<0,01), Braden risk skalası puanı (r= -
0,209; p=0,001) ile malnutrisyon riski arasında ise negatif korelasyon saptandı. 
Sonuç: Tüm dünyada COVID-19 pandemisi önemli bir sağlık problemi olma 
özelliğini hala korumakta ve özellikle yaşlı bireyler bu hastalıktan daha ağır 
etkilenmektedir. Yaşlı hastalarda malnutrisyon önemli bir geriatrik sendrom olup 
olumsuz hastane sonuçlarına sebep olmaktadır. Çalışmamızda yaşlı COVID-19 
hastalarında malnutrisyon riski ile ilişkili birçok risk faktörü bulunmuştur. Özellikle 
ileri yaş, toraks bilgisayarlı tomografide şiddetli hastalık bulgularının varlığı, çoklu 
komorbid hastalık durumu, düşük albümin düzeyi, düşük lenfosit sayısı, bası yarası 
riski yüksek olan olan hastalar malnutrisyon riski ile ilişkilidir. Bu sebeple, 
yukardaki riskleri bulunduran yaşlı COVID-19 hastaları malnutrisyon riski açısından 
değerlendirmeli ve erken tedavi edilmelidir.
Anahtar Kelimeler: COVID-19, Malnutrisyon, Risk faktörleri, Yaşlı

Abstract:
Aim: Malnutrition is an important geriatric syndrome. Malnutrition has many 
clinical results as decreased immune response, increased infection risk, prolonged 
hospitalization or increased mortality. Therefore it is important to diagnose 
malnutrition and it is especially recommended to screen every hospitalized patients. 
While there are several reasons of malnutrition, the known most important reason is 
inflammation. Thus, the malnutrition risk is increased in acute and chronic diseases. 
Covid-19 (Coronavirus disease -19) infection also poses risk in terms of malnutrition 
due to both increased inflammation and the gastrointestinal problems it causes. In 
this study, we planned to determine the malnutrition frequency and associated risk 
factors at the hospitalized elderly Covid-19 patients. 
Materials and Method : Institutional Review Board approval was obtained 
from Bakirkoy Sadi Konuk Training and Research Hospital. 334 patients, who were 
above 65 years old , hospitalized in Covid-19 clinics and monitored between 1 April 
2020- 30 April 2020 and whose medical folder information were accessible, included 
to study. All of the patients were assessed in the first 24 hours following their 
hospitalizations. The patients' comorbid conditions, concomitant medications, 
pressure ulcers , laboratory parameters, severity of lung screenings, oxygen 
saturation levels, Covid-19 PCR (polimerase chain reaction) results,, the ways of 
discharge and existence of mortality were evaluated and recorded. Also, their heigh 
and weight measurements were recorded and their body mass indexes were 
calculated. Nrs-2002 (Nutritional risk screening-2002) was used as malnutrition 
assessment tool and the obtained results was recorded. Spearman correlation test was 
used for analysis of malnutrition related risk factors.
Results: When the general of the group (n=334) was evaluated %53,9 were 
women,and average age were 75,2±7,6. The average comorbidity number was found 
as 2,03±1,3 and average the number of drugs used by patients was found 2,4±1,9.The 
total mortality ratio is found as %17,1. Average weight lost was 4,2±3,3 kg among 
the patients whose nutritional status was evaluated. While NRS-2002 mean score 
was 3,13±1,5, the number of the patients who have malnutrition risk was founds as 
xi
202 (%60,5). %79 of patients has discharged to home at last. But %15 of total 
patients were transferred to intensive care unit and %6 were died.
All parameters that were examined on patients were evaluated, as a result of 
correlation analysis positive correlation was found between age (r= 0,453; p<0,001), 
severity of results of thorax computed tomography ( r=0,348; p<0,001), C-reactive 
protein (CRP) level (r=0,112; p=0,042), D-dimer level (r=0,127; p=0,024), amount 
of comorbidity (r=0,121; p=0,027), chronic heart disease (r=0,135; p=0,014), 
neurodegenerative diseases (r=0,184; p=0.001), neutrophil/lymphocyte (r=0,120; 
p=0.03), platelet/ lymphocyte (r=0,153; p=0.006), low SaO2 on first evaluation
(r=0,117; p=0.043) and malnutrition risk. Also, a negatif correlation was found 
between Lymphocyte count (r=-0,162; p=0.003), hemoglobin (Hb) levels (r=-0,138; 
p=0.012), albumin levels (r=-0,254; p<0.01), Braden pressure scoring (r=-0,209; 
p=0.001) and malnutrition risk. 
Conclusion: Covid-19 pandemic still remains an important health problem 
and elderly people has more severely affected by. Malnutrition is an important 
geriatric syndrome that leads negative results in hospitalization. In elderly COVID19 patients from our study we found many risk factors related malnutrition risk.
Especially older age, polimorbidity, low albumin level, low lymphocyte count, 
severity findings on thorax computer tomography and patients with high risk for 
pressure ulcer related to malnutrition risk. When all these conditions are considered, 
especially hospitalized elderly Covid-19 patients should be assessed in terms of 
malnutrition risk and necessary precautions should be taken.
Keywords: Malnutrition, Risk factors, COVID-19, Elderly