Sağlık çalışanlarının COVID-19 pandemi dönemi sağlıklı yaşam biçimi davranış değişimlerinin incelenmesi
Examination of healthy lifestyle behavior changes of healthcare professionals after the COVID-19 pandemic
Yazar: SEVGİ ACARAY
Danışman: DOÇ. DR. AYSUN ARDIÇ
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı / Halk Sağlığı Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Bu araştırma, COVID-19 pandemisi sonrası sağlık çalışanlarının sağlıklı yaşam biçimi davranış değişiminin incelenmesi amacıyla tanımlayıcı-ilişki arayıcı tipte gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın örneklemi İstanbul ili Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde çalışan 297 sağlık çalışanından oluşmuştur. Araştırmanın verileri, "Sosyo-demografik Özellikler Formu" ve ''Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği'' kullanılarak toplanmıştır. Verilerin analizi için bağımlı ve bağımsız t testi, Pearson korelasyon analizi, Anova analizi kullanılmıştır. Katılımcıların %82,2'si kadın, %72,1'i hemşire/ebe, %48,50'si bekar, %59,60'ı lisansüstü eğitime sahip, %48,80'nin gideri gelirine eşit, %84,80'ninin kronik hastalığı yok, %62'si sigara %75,7'si alkol kullanmamaktadır.
Sağlık çalışanlarının pandemi öncesi sağlıklı yaşam biçimi davranışı ölçeğinden aldıkları toplam puan ortalaması (123,40±21,95) ve madde puan ortalaması ise (2,44 ±0,42) olarak hesaplanmıştır. Ölçeğin alt boyutlarından aldıkları ortalama puanlar değerlendirildiğinde ise en düşük puan ortalamasının (17,00±5,50)  ve en düşük madde puan ortalamasının (2,12±0,68) "Fiziksel Aktivite" alt boyutunda, "Kişilerarası İlişkiler" alt boyutunun ise en yüksek puan ortalaması (24,84±4,29) ve en yüksek madde puan ortalamasına (2,76±0,47) sahip olduğu görülmüştür. Pandemi öncesi dönemde, yaşın beslenme ve manevi gelişim; yalnız yaşayanların arkadaşları ile yaşayanlara göre stres yönetimi; sigara kullananların kullanmayanlara göre kişilerarası ilişkiler alt boyutu; çalışma yılı ile beslenme ve manevi gelişim alt boyutu anlamlı olarak farklılaşmaktadır (p<0,05).
Sağlık çalışanlarının pandemi dönemi sağlıklı yaşam biçimi davranışı ölçeğinden aldıkları toplam puan ortalaması (127,32±22,16) ve madde puan ortalaması ise (2,37±0, 42) olarak hesaplanmıştır. Ölçeğin alt boyutlarından aldıkları ortalama puanlar değerlendirildiğinde ise en düşük puan ortalamasının (15,88±5,22)  ve en düşük madde puan ortalamasının (1,98±0,65) "Fiziksel Aktivite" alt boyutunda; "Manevi Gelişim" alt boyutunun ise en yüksek puan ortalaması (23,70±4,52) ve en yüksek madde puan ortalamasına (2,63±0,50) sahip olduğu görülmüştür. Pandemi dönemi sağlık sorumluluğu alt boyutu ile cinsiyet; beslenme ve manevi gelişim alt boyutunun yaş ile;  fiziksel aktivite alt boyutunun bekar olanların evli olanlar ile,  beslenme alt boyutunun çalışma yılı ile sağlıklı yaşam biçimi davranışlarının hemşire/ebe grubunun sağlık teknikerleri ile manevi gelişim alt boyutu ile diğer sağlık çalışanlarının (memur, halkla ilişkiler vb.) tıbbi sekreterlerle arasında anlamlı bir farklılaşma olduğu belirlendi (p<0,05). Pandemi öncesi ve sonrası dönem karşılaştırıldığında SYBDÖII'nin tüm alt boyutlarının kendi aralarında anlamlı bir farklılaşma vardır (p<0,05).

Abstract:
This descriptive correlational study was conducted to examine the change in healthy lifestyle behaviors of healthcare workers after the COVID-19 pandemic. The sample of the study consisted of 297 healthcare professionals working at Prof. Dr. Mazhar Osman Mental Health and Neurological Diseases Training and Research Hospital in Istanbul. The data were collected using the "Socio-demographic Characteristics Form" and "Healthy Lifestyle Behaviors Scale". Dependent and independent t-test, Pearson correlation analysis, Anova analysis were used to analyze the data. Among the participants, 82.2% were female, 72.1% were nurse/midwife, 48.50% were single, 59.60% had postgraduate education, 48.80% had expenses equal to income, 84.80% had no chronic disease, 62% did not smoke, 75,7% did not drink alcohol. The mean total score (123.40±21.95) and the mean item score (2.44±0.42) of the health care workers from the pre-pandemic healthy lifestyle behavior scale were calculated. When the mean scores from the sub-dimensions of the scale were evaluated, it was observed that the lowest mean score (17.00±5.50) and the lowest mean item score (2.12±0.68) were in the "Physical Activity" sub-dimension, while the "Interpersonal Relations" sub-dimension had the highest mean score (24.84±4.29) and the highest mean item score (2.76±0.47). In the pre-pandemic period, age differed significantly in the sub-dimensions of nutrition and spiritual development; stress management in those living alone compared to those living with friends; interpersonal relations sub-dimension in smokers compared to non-smokers; and nutrition and spiritual development sub-dimension in years of employment (p<0.05).
The mean total score (127.32±22.16) and the mean item score (2.37±0.42) of the health care workers from the pandemic period healthy lifestyle behavior scale were calculated. When the mean scores from the sub-dimensions of the scale were evaluated, it was observed that the lowest mean score (15.88± 522) and the lowest mean item score (1.98±0.65) were in the "Physical Activity" sub-dimension, while the "Spiritual Development" sub-dimension had the highest mean score (23.70±4.52) and the highest mean item score (2.63±0.50). It was determined that there was a significant difference (p<0.05) between the pandemic period health responsibility sub-dimension and gender, nutrition and spiritual development sub-dimension and age, physical activity sub-dimension and years of employment, nutrition sub-dimension and healthy lifestyle behaviors of the nurse/midwife group and health technicians, spiritual development sub-dimension and other health workers (civil servants, public relations, etc.) and medical secretaries. When the pre-pandemic and post-pandemic periods were compared, there was a significant differentiation between all sub-dimensions of the SYBDÖII (p<0.05).