Kaçar dönemi dini yapılarında iç mekan tasarımı ve geleneksel motifler: Şiraz nasır El-Mülk Cami incelemesi
Interior design and traditional motifs in religious architecture of qajar period: A case study of Nasir El-Mulk Mosque
Yazar: NEJLA ALLAHYARI
Danışman: DOÇ. DR. AYŞEN ÖZKAN
Hacettepe Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: İç Mimari ve Dekorasyon = Interior Design and Decoration

Özet:
Geleneksel İran mimarisinde ve özellikle cami yapılarında kullanılan süsleme ve motifler; ifade biçimleri ile yapıların dönemine ilişkin sanatsal, kültürel, dini, siyasi ve iktisadi anlamda pek çok ipucu vermektedir. Bu tez çalışmasında, İran, Kaçar dönemi kültürel özellikleri, sanatsal eserlerdeki yaygın süsleme teknikleri, motifler ve  bu motiflerin ifade ettikleri anlamlar çalışmanın odak noktasını oluşturmaktadır. Bu anlamda, tez çalışmasının birinci bölümünde, İran coğrafyasında görülen farklı sanat dönemleri tanımlanmıştır. Bu dönemler sınıflandırılarak, yaygın olarak kullanılan motifler; geometrik, bitkisel, insan ve hayvan, karma ve yazı motifleri olarak beş ana grup altında incelenmiştir. Her bir motif grubu farklı dönemler altında incelenmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde yöntem ile birlikte araştırma ortamı olarak belirlenen Nasır El-Mülk Cami'sinin mimari ve iç mekan özellikleri tanımlanmıştır. Çalışmanın üçüncü bölümünde, araştırma ortamı olarak belirlenen İran, Şiraz'da bulunan ve Kaçar dönemine ait olan Nasır El-Mülk Cami'sinin tarihsel ve kültürel özelliklerinin yanı sıra iç mekanında kullanılan mimari elemanları süsleme ve motifler ile birlikte ele alınmıştır. Caminin yapısal özellikleri  ve mekansal özellikleri iki ayrı başlık altında hem işlevsel hem de sembolik yönlerden detaylıca irdelenmiştir. Çalışmanın son bölümünde ise elde edilen tüm veriler karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiş olup; iç mekanda kullanılan süsleme ve motiflerin işlevsel ve sembolik nitelikleri ile birlikte ifade ettiği değerler üzerine çeşitli çıkarımlarda bulunulmuştur.

Abstract:
The decorations and motifs used in traditional Iranian architecture, especially in its mosques' architecture, reveal abundant information about artistic, cultural, political, and economic characteristics of each historical period. In this thesis, the cultural features of Iran during the Qajar period, common decoration techniques and motifs in artworks, and their meaning were chosen as the focus of the study. In the first part of the study, different art periods observed throughout Iran's various regions were defined. The common motifs from these art periods were categorized into five main groups including geometric motifs, plant motifs, human and animal motifs, imaginary creature motifs, and calligraphy. Each motif group was considered in the defined historical periods. In the second part of the study, the architectural features and interior design of Nasir El-Mulk Mosque, located in the city of Shiraz and belonging to the Qajar period, was evaluated. In the third part of the study, the historical and cultural features of the Qajar period as well as Nasir El-Mulk Mosque were studied. Moreover, the structural and spatial features of this mosque and the functional and symbolic aspects of these features were considered separately. In the last part of the study, the data were evaluated comparatively and conclusions were drawn about the functional and symbolic qualities of the decorations and motifs used in the interior spaces of Nasir El-Mulk Mosque.