Yetişkinler için sağlık okuryazarlığı aracı'nın (health literacy ınstrument for adults) Türkçe versiyonunun geçerlilik ve güvenilirliği
Validity and reliability of the Turkish version of the health literacy instrument for adults
Yazar: FAIG HAJIYEV
Danışman: DOÇ. DR. ÇAĞLA ÖZKUL
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Fizyoterapi ve Rehabilitasyon = Physiotherapy and Rehabilitation

Özet:
Sağlık okuryazarlığı, bireylerin sağlıkla ilgili bilgileri bulma, anlama, değerlendirme ve bu bilgileri sağlık kararları verme sürecinde etkili bir şekilde kullanma becerisini ifade eder. Sağlık okuryazarlığı, bilgiye erişimin kolaylaşması, kronik hastalıkların azaltılması ve sağlık hizmetlerinin geliştirilmesi için günümüzde önem kazanmıştır. Bu çalışmanın amacı, Yetişkinler İçin Sağlık Okuryazarlığı Aracının (Health Literacy Instrument for Adults, HELIA) Türkçe versiyonunun geçerlik ve güvenirliğini araştırmaktır. Çalışmaya 18-65 yaş aralığında olan sağlıklı yetişkinler davet edilmiştir. Değerlendirmede kullanılacak tüm ölçekler Google form kullanılarak hazırlanmış ve veriler online olarak toplanmıştır. Çalışmaya 330 sağlıklı yetişkin birey katılmıştır. Ölçeğin güvenirliğini test etmek amacıyla formu dolduran bireylere 1 hafta sonra ölçek e-mail aracılığıyla yeniden gönderilmiş ve güvenirliğini test etmek için yeniden cevaplamayı gönüllü olarak kabul eden katılımcılara ölçek 2. kez uygulanmıştır. HELIA'nın güvenirliğini belirlemek için iç tutarlılık ve test-tekrar test analizleri yapılmıştır. HELIA'nın geçerliğine yapı geçerliği ve birleşim geçerliği yöntemi ile bakılmıştır. Anketin içsel tutarlılığını incelemek amacıyla Cronbach Alpha Katsayısı hesaplanmıştır. Anketin Cronbach Alfa değerinin 0,948 olduğu görülmüştür. Elde edilen bu katsayılar her bir faktör ve anketin tamamı için yüksek düzeyde iç tutarlık güvenirliğine sahip olduğunu göstermiştir. Anket, ilk uygulamadan 7 gün sonra tekrarlanmıştır (n=72). Test-tekrar test için sınıf içi korelasyon katsayısı (intraclass correlation coefficent: ICC) 0,748 ile 0,942 arasında değişirken, bu sonuç test-tekrar test cevaplarının iyi seviyede ilişikli olduğunu göstermiştir. Birleşim geçerliği için  HELIA'nın Avrupa Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği (ASOY-TR) ve Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği-32 (TSOY-32) ile arasındaki ilişkiye Pearson Korelasyon Analizi yapılarak bakılmıştır. TSOY-32 toplam puanı ile HELIA'nın değerlendirme ve karar verme alt parametreleri arasındaki anlamlı ilişki bulunmazken (p>0,05) diğer parametrelerle anlamlı ilişki olduğu görülmüştür (p<0,05). ASOY-TR toplam puanıyla ise HELIA'nın tüm parametreleri arasında anlamlı ilişki bulunmuştur (p<0,05). Bu sonuçlar doğrultusunda Yetişkinler İçin Sağlık Okuryazarlığı Aracının Türkçe versiyonu geçerli ve güvenilir bulunmuştur.

Abstract:
Health literacy refers to the ability of individuals to find, understand and evaluate health-related information and to use this information effectively in the process of making health decisions. Health literacy has gained importance for facilitating access to information, reducing chronic diseases and improving health services. The aim of this study was to investigate the reliability and validity of the Turkish version of the Health Literacy Instrument for Adults. Healthy adults aged 18-65 years were invited to participate in the study. All scales to be used in the assessment were prepared using Google form and data were collected online. 330 healthy adults participated in the study. In order to test the reliability of the scale, the scale was resent to the individuals who filled out the form via e-mail after 1 week and the scale was applied for the second time to the participants who voluntarily accepted to answer again to test the reliability. Internal consistency and test-retest analyses were conducted to determine the reliability of HELIA. The validity of HELIA was examined with construct validity and convergent validity method. Cronbach Alpha Coefficient was calculated to examine the internal consistency of the questionnaire. The Cronbach Alpha value of the questionnaire was 0.948. These coefficients indicate a high level of internal consistency reliability for each factor and the entire questionnaire. The questionnaire was repeated 7 days after the first administration (n=72). The intraclass correlation coefficient (ICC) for the test-retest ranged from 0.748 to 0.942, indicating that the test-retest responses were well correlated. For convergent validity, the relationship between the HELIA and the European Health Literacy Scale (ASOY-TR) and the Turkish Health Literacy Scale-32 (TSOY-32) was examined using Pearson Correlation Analysis. While there was no significant relationship between the TSOY-32 total score and the evaluation and decision-making subparameters of HELIA (p>0.05), a significant relationship was observed with other parameters of HELIA (p<0.05). A significant relationship was found between the ASOY-TR total score and all parameters of HELIA (p<0.05). In line with these results, the Turkish version of the Health Literacy Instrument for Adults was found to be valid and reliable.