Ahmet Hamdi Tanpınar'ın romanlarında ideoloji
Ideology in Ahmet Hamdi Tanpınar's novels
Yazar: CEMİLE YALVARI
Danışman: YRD. DOÇ. DR. NURİ SAĞLAM
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Ahmet Hamdi Tanpınar Türk kültür ve düşünce tarihinde romanları, şiirleri, deneme ve makaleleri ile birçok mesele üzerinde kalem oynatmış bir isimdir. Bu çok yönlü yazarlık serüveni şüphesiz ki birikiminin çok yönlü oluşu ile yakından ilgilidir. Sanat, edebiyat, felsefe, psikoloji ve sosyoloji gibi alanlarda derinliği olan yazarın metinleri de bu derinlik ölçüsünde çoklu okumalara müsait bir yapı arz etmektedir. Bu tez genel olarak Ahmet Hamdi Tanpınar'ın bu çok sesli romanları üzerinde metin ideolojisi kavramını esas alarak farklı bir okuma gerçekleştirmeyi hedeflemiştir.Çalışma esnasında romanlarda örtük anlamlar ve birtakım alegoriler yoluyla gizlenmiş esas göndermelere ulaşılmaya çalışılmıştır.
Tezin ilk bölümünde "ideoloji" kavramının tarihsel anlamda geçirdiği evreler ve dönüşümler açıklanmış ve bu çizgide kavramın tarihsel sürekliliğine etki etmiş düşünürlerin fikirlerine yer verilmiştir. İkinci bölümde de teze kavramsal bir alt yapı hazırlayan "metin ideolojisi" kavramının açıklanması temele yerleştirilmiş ve edebî metinlerin bu eksende nasıl incelenmesi gerektiği söz konusu edilmiştir. Tezin üçüncü ve son bölümü ise Ahmet Hamdi Tanpınar'ın romanlarında din, siyaset, iktidar ve kadın meselesi şeklinde dört izlek üzerinden metinlerin incelenmesiesasına dayanmaktadır.
Bu tezin genel amacı; Ahmet Hamdi Tanpınar'ın çok sesli ve "mesele"li metinlerini salt estetik birer yapı olarak gören ve bu anlamda zenginliklerini de göz ardı eden bakış açılarının aksine, biçim ve içeriği ustaca birleştirmiş bir yazarın sanatsal yaratım gücünü bir kez daha ortaya koymaktır.
Anahtar Kelimeler: Ahmet Hamdi Tanpınar, roman, ideoloji, estetik, metin ideolojisi

Abstract:
Ahmet Hamdi Tanpınar is an important figure in Turkish culture and idea history who produced works on many issues with his novels, poems, essays and articles. This multi-directional authoring adventure is undoubtedly closely associated with the versatile side of his accumulation. This writer, who mastered in areas such as art, literature, philosophy and sociology, produced texts that are suitable for multiple readings at the extent of his mastery in those areas. This study overall aimed to achieve a different reading on Ahmet Hamdi Tanpınar's multi-directional novels based on the concept of ideology of the text. Throughout the study, hidden allusions were tried to reach through implicit meanings and some allegories. 
In the first part of the thesis, phases and transformations of the concept of "ideology" throughout history were explained along with the ideas of intellectuals who had impacts on the historical continuity of this concept. In the second part, the concept of "ideology of the text" which formed a conceptual foundation for the thesis was explained along with how to analyze the literary texts with this respect. The third and final chapter of the thesis is based on analyzing the texts through four themes in Ahmet Hamdi Tanpınar's novels which are religion, politics, power and woman.
The overall aim of this thesis is to emphasize the power of artistic creation of an author who skillfully combined form and content in contrast to points of view that see the multi-directional and problem-solving texts of Ahmet Hamdi Tanpınar as a pure aesthetic structure and that ignore their richness.
Key words: Ahmet Hamdi Tanpınar, Novel, Ideology, Aestetichs, Ideology of the Text