Hasat sonrası farklı sürelerde bekletilen şeker pancarının (Beta vulgaris saccharifera L.) ağırlık ve bazı kalite özelliklerindeki değişimlerin incelenmesi
Investigation of changes in weight and some quality features of sugar beets (Beta vulgaris saccharifera L.), storaged at different times after harvesting
Yazar: UMUT YILDIZ
Danışman: PROF. DR. ERDOĞAN ÖZTÜRK
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Ağırlık kaybı = Weight loss ; Beta vulgaris = Beta vulgaris ; Hasat = Harvesting ; Şeker pancarı = Sugar beet

Özet:
Amaç: Bu araştırma, hasat sonrası hemen işlenemeyen ve tarla şartlarında bekletilmek zorunda kalan şeker pancarı kök gövdelerinde oluşabilecek ağırlık kayıpları ve bazı kalite özelliklerindeki değişimleri belirlemek amacıyla 2020 yılında yürütülmüştür.
Yöntem: Çalışmanın birinci aşamasında, araştırmada kullanılmak üzere ihtiyaç duyulan bitki materyali Erzincan ili Çayırlı ilçesine bağlı Verimli köyü çiftçi tarlasında üretilmiştir. Hasat sonrası (birinci aşama) elde edilen bitki materyali bu çalışmanın ikinci aşamasında kullanılmıştır. Araştırmada, hasat edilen şeker pancarı kök gövdelerinin tarla şartlarında bekletildiği dört farklı süre (hasattan sonra hemen (0 gün), 10, 20 ve 30 gün) yer almış, "Tesadüf Parselleri" deneme desenine göre 3 tekerrürlü olarak yürütülmüştür.
Bulgular: Elde edilen bulgulara göre şeker pancarı kök gövdelerinin hasat sonrası bekletilme süresinin zararlı azot, pH, kül değeri ve safiyeti haricinde diğer incelenen tüm karakterler üzerine etkileri önemli bulunmuştur. Şeker pancarı kök gövdelerinin bekletilme süreleri önemli derecede ağırlık kayıplarına neden olmuştur. Ağırlık kaybı 30 günlük bekleme süresinde daha fazla olurken, %45,1 oranında kayıp meydana gelmiştir. İlk 10 günlük bekleme süresinde %25,8 olan ağırlık kaybı, 20 günlük sürede %37,2 olarak saptanmıştır.  Şeker pancarı kök gövdelerinin işlenmeden bekletilme süresinin uzatılması durumunda kuru madde içeriğinin artış gösterdiği belirlenmiştir. Hasat anında ölçülen kuru madde miktarına göre 10 günlük sürede %26,1, 20 günlük sürede %48,0 ve 30 günlük silolama süresinde ise %53,2 olarak belirlenmiştir. Hasat esnasında belirlenen şeker oranı %17,4 iken, 10 günlük silolama süresi sonunda %22,0, 20 günlük silolama sonucunda %24,2 ve 30 gün sonunda ise %26,9'a yükselmiştir. Şeker pancarı kök gövdelerinin işlenmeden tarla şartlarında bekletilmesi zararlı azot ve kül değerlerinin kısmen de olsa artmasına neden olurken, pH değerinin belirli bir süreye kadar artmasına (10 gün) tekrar azalmasına neden olduğu belirlenmiştir.  Safiyeti değerlerinde, silolama süresinin artmasına paralel olarak artış meydana gelmiş, en fazla 30 günlük bekleme süresinde 91,84 g/100 olmuştur.  
Sonuç: Şeker pancarı kök gövdelerinin hasat sonrası işleninceye kadar tarla şartlarında bekletilmesinde kalite açısından artışların, ancak önemli derecede de ağırlık kaybının oluştuğu belirlenmiştir.  Şeker pancarı kök gövdelerinde oluşacak kayıpların en aza indirilmesi amacıyla hasat sonrası mümkün olan en kısa sürede hemen işlenmesi, eğer bekletilmek zorunda kalınıyor ise 10-20 gün arasında işlenmesi önerilmektedir.

Abstract:
Purpose:  This study was carried out in 2020 for determining the weight losses and changes in some quality characteristics that may occur in sugar beet root-stems, which cannot be processed immediately after harvest and have to be kept in field conditions,. 
Method: In the first stage of the study, the plant material needed to be used in the study has been produced in the farmers' field of the Verimli village, Çayırlı district of Erzincan province. The plant material obtained after harvest (the first stage) has been used in the second stage of the study. In the study, there are four different periods (post harvesting (0 days), 10, 20 and 30 days) in which the harvested sugar beet root stems had been kept under field conditions and was carried out in 3 replications according to the " Randomized Complete Plots" experimental design.
Findings: According to the findings, the effects of the waiting period of the sugar beet root stems after harvesting on all the investigated characters except the harmful nitrogen, pH, ash value and purity were found to be significant. The waiting time of sugar beet root stems has caused significant weight loss. While the weight loss was greater in the 30-day waiting period, a loss of 45,1% occurred. The weight loss, which was 25.8% in the first 10-day waiting period, was found to be 37.2% in the 20-day period. It was determined that the dry matter content of sugar beet root stems increased when the waiting period was extended. According to the amount of dry matter measured at the time of harvest, it was determined as 26.1% in the 10-day period, 48.0% in the 20-day period and 53.2% in the 30-day silage period. While the sugar rate determined during the harvest was 17.4%, it increased to 22.0% at the end of the 10-day silage period, to 24.2% after the 20-day silage period, and to 26.9% at the end of the 30-day period. It has been determined that keeping the root stems of sugar beet under field conditions without processing causes the harmful nitrogen and ash values to increase, albeit partially, while it causes the pH value to increase up to a certain period (10 days) and decrease again. The purity values increased in parallel with the increase in the silage period, and it became 91.84 g/100 in the maximum 30-day waiting period.
Results: It was determined that there was an increase in quality, but a significant weight loss occurred when the sugar beet root stems were kept in the field conditions until processing after harvesting. In order to minimize the losses that will occur in sugar beet root bodies, it is recommended to be processed as soon as possible after harvest, and if it has to be waited, it is recommended to be processed within 10-20 days.