İngilizce ders kitaplarında değerler: Resmi ve özel ilkokul örneği
Values in English language textbooks: a case of public and primary schools
Yazar: SELİN KARAGÖZ
Danışman: PROF. DR. LEVENT DENİZ
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: İngilizce = English

Özet:
Değerler ve değerlerin aktarımı her toplum için önemli bir yer tutmaktadır. Yabancı dil öğreniminin doğası gereği öğrencilerin maruz kalacağı farklı kültürlerler ve bu kültürler arasındaki etkileşim sebebiyle İngilizce dersi evrensel değerlerin aktarımı için uygun bir ortam sunmaktadır. Derslerde kullanılan materyallerde doğrudan veya örtük biçimde değerlere yer verilmesi önerilmiştir. En yaygın kullanılan ders materyallerinden biri olan kitaplarda bu değerlere çeşitli yollarda yer verildiği görülmektedir.
Milli eğitim sistemimiz içinde özel ve resmi okullarda okutulan ders kitaplarının benzer değerler üzerinde yoğunlaşıp yoğunlaşmadığı ve bu bağlamda değerlerin verilmesinde kitaplarla sınırlı kalmak üzere okullar arasında bir tutarlılık sağlanıp sağlanmadığının sorgulanması hususunda araştırmada; 2022-2023 eğitim öğretim yılında özel ve resmi ilkokullarda kullanılan farklı yayınevlerine ait İngilizce ders kitaplarında hangi değerlere ne sıklıkla yer verildiği incelenmiştir. Doküman analizi yöntemiyle yapılan çalışmada incelenen İngilizce ders kitapları amaçlı örnekleme yöntemlerinden uygun örnekleme ile belirlenmiştir. Çalışmada resmi ilkokullarda kullanılan 3, iki farklı özel ilkokulda kullanılan 6 kitap olmak üzere toplamda 9 İngilizce ders kitabı incelenmiştir. Araştırmadaki verilerin analizi için içerik analizi kullanılmıştır. Kitaplarda yer alan değerler MEB 2018 İngilizce öğretim programı ve Yaşayan Değerler Eğitim Programı (YDEP) bağlamında incelenmiştir. Ayrıca, iki programda da değerler arasında yer almayan ancak araştırmacı tarafından kitapların incelenmesi sırasında sıklıkla ders kitaplarının içeriğinde bulunduğu fark edilen çeşitlilik değeri de uzman görüşü alınarak çalışmaya dahil edilmiştir. Çalışma kapsamında incelenen değerler: adalet, alçak gönüllülük, barış, birlik, çeşitlilik, dostluk, dürüstlük, hoşgörü, iş birliği, mutluluk, öz denetim, özgürlük, sabır, sadelik, saygı, sevgi, sorumluluk, vatanseverlik, yardımseverliktir. Verilerin analizi sürecinde kitap içeriğinde yer alan okuma metinleri, görseller, dinleme metinleri ve videolar taranmıştır. Veri analizinin tutarlılığını ortaya koymak için kodlayıcı içi ve kodlayıcılar arası güvenirlik hesaplamaları yapılmıştır. Çalışmada aktarılabilirliği artırmak için araştırmacının yorumları katılmadan doğrudan alıntılara yer verilmiştir ve uzman incelemesiyle araştırmanın geçerliğini artırmak hedeflenmiştir. 
Araştırma sonucunda, farklı değerlere en yüksek sıklıkla yer veren ders kitaplarının özel ilkokulda (Ö2) kullanılan İngilizce ders kitapları, farklı değerlere en az sıklıkla yer veren ders kitaplarının ise resmi ilkokulda kullanılan İngilizce ders kitapları olduğu tespit edilmiştir. Tüm okul türlerinde kullanılan kitaplarda en sık rastlanan değerin iş birliği olduğu görülmektedir. Farklı okul türlerinde kullanılmakta olan İngilizce ders kitaplarının değerlerinin dağılımına verilen önem açısından, iş birliği değeri hariç, bazı değerlerde farklılaştığı görülmektedir. Bu kapsamda özel ilkokullarda kullanılan kitaplarda iş birliğini izleyen en sık yer verilen değerler çeşitlilik ve mutluluk değerleriyken; R kitaplarında mutluluk ve sevgidir. Tüm okulların kitaplarında mutluluk değerinin en sık yer verilen ortak değerler olduğu gözlenmekle birlikte, özel ilkokullarda kullanılan kitaplarda çeşitlilik değeri en sık yer verilen değerler arasında bulunurken resmi ilkokulda kullanılan kitaplarda çeşitlilik değerine daha az sıklıkta yer verildiği anlaşılmaktadır. Resm ilkokulda kullanılan kitaplarda çeşitlilik değerinin yerini daha yüksek sıklıkla sevgi değerinin aldığı görülmektedir. Özel ilkokullarda kullanılan İngilizce ders kitapları içerdikleri toplam değer ifadesi sayısı bakımından ve farklı değerler sayısı bakımından sınıf seviyesine göre niceliksel anlamda çok büyük farklılarla sahip değildir. Çalışmada incelenen tüm kitaplar içinde en yüksek sıklıkta değere rastlanan kitap, resmi ilkokulda kullanılan 4. sınıf seviyesindeki İngilizce ders kitabı olurken en düşük sıklıkta değere rastlanan İngilizce ders kitabı yine resmi ilkokulun 2. sınıf seviyesindeki kitabı olmuştur. Değerlerin sınıf seviyelerine göre dağılımında bazı kitaplarda niceliksel olarak benzerlikler olduğu görülmesine rağmen dağılımın sistemli veya homojen olduğunu söylemek mümkün değildir. Genel toplama bakıldığında en yüksek sıklıkta değer ifadesinin yansıtıldığı biçimin okuma metinleri olduğu tespit edilmiştir. Değer ifadelerinin yansıtılması için en az tercih edilen biçimin ise dinleme metinleri olduğu görülmüştür. Çeşitlilik, dostluk, mutluluk ve sevgi değerlerine her kitapta ve her biçimde yer verildiği tespit edilmiştir. Çalışmada incelenen tüm okulların kullandığı İngilizce ders kitaplarında bazı değerlere (iş birliği, mutluluk) ağırlık verilirken bazı değerlere (adalet, dürüstlük, hoşgörü, özgürlük, sabır) oldukça az yer verildiği veya hiç yer verilmediği görülmektedir. Değerlerin dağılımında bulunan bu dengesizliği gidermek için düzenlemeler yapılabilir.

Abstract:
Values and transmission of values hold an important place for every society. Due to the nature of foreign language learning, English lessons provide a suitable environment for the transfer of universal values due to the exposure of students to different cultures and interactions between these cultures. It has been suggested that values be explicitly or implicitly included in the materials used in lessons. It is seen that these values are included in various ways in textbooks, one of the most commonly used teaching materials.
In the research questioning whether the textbooks used in private and public schools within our national education system focus on similar values and whether consistency is achieved across schools in terms of transmitting values, an examination was conducted on English textbooks used in different private and public primary schools for the 2022-2023 academic year. The English textbooks of different publishing houses were examined in the study conducted using the document analysis method, determined by convenience sampling of purposive sampling methods. A total of 9 English textbooks were examined, including 3 used in public primary schools and 6 used in two different private primary schools. Content analysis was used for the analysis of the data in the study. The values in the textbooks were examined in the context of the Ministry of National Education (MEB) 2018 English teaching program and the Living Values Education Program (LVE). In addition, the diversity value, which is not included among the values in both programs but was frequently found in the content of the textbooks during the researcher's examination, was included in the study with expert opinion. The values examined in the study are: justice, humility, peace, unity, diversity, friendship, honesty, tolerance, cooperation, happiness, self-regulation, freedom, patience, simplicity, respect, love, responsibility, patriotism, altruism. Reading texts, visuals, listening texts, and videos in the book content were scanned/coded for data analysis. In order to demonstrate the consistency of the data analysis, coder reliability calculations were made within and between coders. In the study, direct quotations were included without the researcher's comments to increase transferability, and expert examination aimed to increase the validity of the research.
As a result of the research, it was determined that the English textbooks used in private primary schools (Ö2) were the ones that most frequently included different values, and the textbooks used in public primary schools were the ones that least frequently included different values. It is observed that the most common value in textbooks used in all types of schools is cooperation. In terms of the importance given to the distribution of values in English textbooks used in different types of schools, except for the value of cooperation, it is seen that some values differ. In this context, while the most frequently included values in textbooks used in private primary schools are diversity and happiness, in public primary school's textbooks, it is happiness and love. Although happiness is the most frequently included value in textbooks used in all schools, it is understood that the value of diversity is more frequently included in textbooks used in private primary schools, while the value of diversity is less frequently included in textbooks used in public primary schools. It is observed that the value of love is more frequently included in textbooks used in public primary schools instead of the value of diversity. English textbooks used in private primary schools do not differ significantly in terms of the number of total value expressions and the number of different values included according to grade level. Among all textbooks examined in the study, the book with the highest frequency of value encountered is the English textbook used in the 4th grade level of public primary school, while the English textbook used in the 2nd grade level of public primary school has the lowest frequency of value encountered. Although there are some similarities in the distribution of values according to grade levels in some textbooks, it is not possible to say that the distribution is systematic or homogeneous. When looking at the overall picture, it is determined that the most frequent form of expression of values is reading texts. The least preferred form for reflecting value expressions is seen to be listening texts. Diversity, friendship, happiness, and love values are found to be included in each book and in each form. In English textbooks used in all schools examined in the study, it is observed that some values (cooperation, happiness) are emphasized while some values (justice, honesty, tolerance, freedom, patience) are included very little or not at all. Adjustments can be made to address this imbalance in the distribution of values.