İlişki çatışmalarında duygu ifade biçimleri: Yatırım modeli açısından bir inceleme
Emotional expressions in relationship conflict: An investment model perspective
Yazar: BAĞDAT DENİZ KAYNAK
Danışman: PROF. DR. İSMAİL SELİM HOVARDAOĞLU
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Sosyal Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Duygu = Emotion ; Duyguları ifade etme = Emational expression ; Saldırganlık = Aggressiveness ; Sosyal psikoloji = Psychology-social ; Suçluluk = Criminality ; Yatırım modelleri = Investments models ; Çatışma = Conflict ; Öfke = Anger ; Ölçekler = Scales ; İlişki = Relationship

Özet:
Romantik ilişkilerde yaşanan çatışmalarda öfke ve suçluluk duyguları
ortaya çıkabilmekte ve bu duygular çeşitli biçimlerde ifade edilebilmektedir. Öfke
duygusu olumlu/bütünleyici ifade, yaygın saldırganlık, edilgen saldırganlık ve
kaçınmacı davranış yollarıyla ifade edilebilirken; suçluluk duygusu özür
dileme/affettirme, açıklama getirme ve inkar etme yollarıyla ifade edilebilmektedir.
         Bu çalışmanın temel amacı, öfke ve suçluluk ifade biçimlerinin Yatırım
Modeli açısından incelenmesidir. Geçmişteki çalışmalar ilişki doyumu, seçeneklerin
niteliği, yatırımlar ve bağlanımın bireylerin ilişkisel çatışmalarda verdikleri tepkileri
etkilediğini göstermektedir. Buradan yola çıkıldığında, bu değişkenlerin öfke ve
suçluluk ifade biçimlerini de şekillendirmesi beklenmektedir. Bu çalışmanın diğer bir
amacı da öfke ve suçluluk ifade biçimlerinin cinsiyet ve ilişki türü açısından
farklılıklarının belirlenmesidir.
           Araştırmaya 155 evli ve 185 evli olmayan (flört, sözlü gibi) birey
katılmıştır. Bu katılımcıların 193'ü kadın, 147'si ise erkektir. Veri toplama aracı olarak
Kişisel Bilgi Formu, İlişki İstikrarı Ölçeği, Kızgınlık İfade Ölçeği ve Suçluluk İfade
Ölçeği kullanılmıştır.
          Araştırma sonucunda, öfke ve suçluluk ifade biçimlerinde cinsiyet ve ilişki
türü açısından bazı farklılıklar olduğu ortaya çıkmıştır. Buna göre erkekler öfke
durumlarında olumlu/bütünleyici ifade ve kaçınmacı davranışı, suçluluk durumlarında
ise özür dileme/affettirmeyi kadınlara oranla daha fazla kullanmaktadır. Kadınlar ise,
öfke durumlarında yaygın saldırganlık ve edilgen saldırganlığı erkeklere oranla daha
fazla kullanmaktadır. Ayrıca, araştırma sonuçlarında evlilerin öfke durumlarında
edilgen saldırganlığı evli olmayanlara oranla daha fazla kullandığı gözlenmektedir.
Evli olmayanlar ise öfke durumlarında olumlu/bütünleyici ifade, suçluluk
durumlarında ise özür dileme/affettirme biçiminde ifadeyi evlilere oranla daha fazla
kullanmaktadır.
         Araştırma sonuçları, öfke ve suçluluk ifade biçimlerini en iyi yordayan
değişkenin ilişki doyumu olduğunu göstermiştir. Öfke ifade biçimlerinin yordayıcıları
incelendiğinde; olumlu/bütünleyici ifadeyi ilişki doyumunun olumlu yönde yordadığı
görülmektedir. Ayrıca yaygın saldırganlık, edilgen saldırganlık ve kaçınmacı davranış
biçimlerinde ifadeleri de en iyi yordayan değişken ilişki doyumudur. İlişki
doyumunun, bu ifade biçimlerini olumsuz yönde yordadığı gösterilmiştir. Suçluluk
ifade biçimleri incelendiğinde ise; özür dileme/affettirme biçiminde ifadeyi yatırımlar
ve ilişki doyumunun olumlu yönde yordadığı görülmektedir. Suçluluk duygusunun
açıklama getirme ve inkar etme biçimlerinde ifadelerini ise yine ilişki doyumu
yordamıştır. İlişki doyumunun yükselmesinin açıklama getirme biçiminde ifadeyi
arttırdığı, inkar etmeyi ise azalttığı görülmektedir.

Abstract:
In relationship conflicts, individuals commonly experience guilt and
anger. These emotions are expressed in various ways. While anger can be expressed
via integrative assertion, distributive aggression, passive aggression; guilt can be
expressed through apology/appeasement, explanations and denial.
The major aim of this study was to investigate expressions of anger and
guilt according to the Investment Model. Previous research has showed that
relationship satisfaction, quality of alternatives, investments and commitment
influence individuals' reactions in relationship conflicts. Therefore, these variables are
also expected to affect the expressions of anger and guilt. Another aim of the study is
to determine the differences in expressions of anger and guilt in terms of gender and
relationship type.
        The study involved 155 married and 185 non-married couples (i.e. dating,
engaged), a total of 193 men and 147 women. Demographic Information Form,
Investement Model Scale, Anger Expression Scale and Guilt Expression Scale were
data collection instruments.
         The study revealed certain differences in expressions of anger and guilt
regarding gender and type of the relationship. Compared to women, men are more
likely to use integrative assertion and denial/withdrawal in anger situations. Moreover,
they are more inclined to utilize apology/appeasement in guilt situations. Women use
distributive aggression and passive aggression in anger situations more than men. In
addition, the study showed that married people use passive aggressive style more thannon-married ones in anger situations. Non-married people make more use of
integrative assertion in anger situations and apology/appeasement in guilt situations.
       It is also showed that that relationship satisfaction serves as the best
predictor variable of expressions of anger and guilt. For the predictors of expression
of anger, relationship satisfaction positively predicts integrative assertion. Besides,
relationship satisfaction is also the best predictor for distributive aggression, passive
aggression and denial/withdrawal types. Relationship satisfaction negatively predicts
these expression types. Concerning the expressions of guilt, investments and
relationship satisfaction positively predicts expressions of apology/appeasement.
Relationship satisfaction also predicted expressions of explanations and denial to
emotion of guilt. It was observed that when the level of relationship satisfaction
increased, the expression of explanations increased and expression of denial decreased.