1990 sonrası Türk sinemasında ana akım dışı filmlerde toplumsal cinsiyet ile çatışma yaşayan başkarakterler
The main characters who conflict with gender in the outside the mainstream films in Turkish cinema after 1990
Yazar: EMRE FIRAT
Danışman: DOÇ. DR. BERCESTE GÜLÇİN ÖZDEMİR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Bağımsız sinema = Independent cinema ; Türk sineması = Turkish cinema

Özet:
Bu çalışma toplumsal cinsiyeti odağına alan ve sorgulayan filmler üzerinedir. Çalışmanın amacı bu filmlerde toplumsal cinsiyet ile iç ve dış çatışma yaşayan başkarakterleri keşfetmektir. Çalışmanın kapsamı ise 1990-2022 yılları arasında Türk sinemasında üretilen ana akım dışı filmler ile sınırlandırılmıştır. Çalışma boyunca sadece uzun metrajlı kurmaca filmlere odaklanılmıştır. İlk bölüme toplumsal cinsiyet kavramı açıklanarak başlanmıştır. Feminizm ve queer kuram kapsamında üretilen belirli çalışmaların toplumsal cinsiyet kavramının tartışılması ve sorgulanmasına katkıları incelenmiştir. Birinci bölümde toplumsal cinsiyeti odağına alan film kuramları ve filmlerden bahsedilmiştir. Bu noktada feminist film kuramı, feminist sinema, queer film kuramı ve queer sinema incelenmiştir. Bu bölüm, çalışmanın bağlamını oluşturmak adına önem taşımaktadır. İkinci bölüm Türk sinemasında toplumsal cinsiyeti odağına alan uzun metrajlı kurmaca filmlerdeki başkarakterler ile ilgilidir. Türk sinemasındaki başkarakterlerin toplumsal cinsiyet ile ilişkisi yazılı ve görsel-işitsel kaynaklar aracılığıyla incelenmiştir. Türk sineması tarihinin incelenmesi araştırmanın çalışma grubu olarak seçilen filmlerin önemini ortaya koymaktadır. Buna ek olarak çalışmada odaklanılan dönem olan 1990 sonrası Türk sinemasının ve ana akım dışı filmlerin değerlendirilmesine katkı sunmaktadır. Bu tez çalışması, nitel araştırma yöntemi temeline dayanan, çalışma grubunu oluşturan filmlerin gömülü teori yöntemiyle incelendiği sistematik desene sahip bir çalışmadır. Çalışma grubu Lola + Bilidikid (1999), Gözetleme Kulesi (2012), Sibel (2018) ve Bilmemek (2019) isimli filmlerden oluşmaktadır. Araştırmanın problemi, amacı, sınırlılıkları ve yöntemi aynı zamanda bu tezin Türk sineması ve toplumsal cinsiyet konusu bağlamında yapılan çalışmalar arasındaki önemini de belirlemektedir. Tez çalışması sonucunda Türk sinemasında belirli sayıda ana akım dışı filmin toplumsal cinsiyeti sorguladığı ve bu filmlerdeki başkarakterlerin anlatı boyunca toplumsal cinsiyet ile ilişkili baskılar karşısında iç ve dış çatışmalar yaşadığı görülmüştür.

Abstract:
This study is about films that question gender. The study aims to discover the main characters who are in internal and external conflict with gender in these films. The scope of the study is limited to the films outside the mainstream in Turkish cinema between 1990-2022. Only feature films are examined in the study. In the first part of the study, the concept of gender, queer theory, and feminist theory were explained. Additionally, film theories on gender, such as feminist film theory and queer film theory, were examined in the first part. The study is also focused on feminist cinema and queer cinema. The first part of the study is important to set the context of the thesis. The second part of the study is about the main characters in feature films focused on gender in Turkish cinema. These films were examined through written sources and audiovisual materials. Examining the history of Turkish cinema reveals the significance of the films to be analyzed in the third part. In addition, it contributes to the evaluation of Turkish cinema and the films outside the mainstream after 1990, which is the period the study focuses on. This study is a qualitative research. In the third part of the study, the selected films were analyzed within the scope of the systematic design of the grounded theory method. In this section, Lola and Billy the Kid (1999), Watchtower (2012), Sibel (2018), and Not Knowing (2019) were analyzed. The problem, purpose, limitations, and method of the research also determine its importance among studies on Turkish cinema and gender. The study shows that gender is questioned in a small number of films outside the mainstream in Turkish cinema. In these films, the main characters conflict with gender.