Relapsing- remitting multiple skleroz hastalarında kognitif etkilenme ve vizüel uyarılmış potansiyellerin değerlendirilmesi
Evaluation of visual evoked potentials and cognitive i̇mpairment in relapsing-remitting multiple sclerosis patients
Yazar: TÜLAY YILMAZ
Danışman: PROF. DR. HIZIR ULVİ
Atatürk Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Nöroloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2013
Konu: Nöroloji = Neurology
Dizin: Biliş = Cognition ; Engelli kişiler = Disabled persons ; Multipl skleroz = Multiple sclerosis ; Uyarılmış potansiyeller = Evoked potentials ; Uyarılmış potansiyeller-görsel = Evoked potentials-visual

Özet:
Multiple Skleroz (MS) oldukça heterojen bir klinik spektrumla genç erişkinleri etkiler ve genç erişkinlerde özürlülüğün en önemli nedenlerinden biridir. MS'de fiziksel özürlülüğün yanında gözardı edilen kognitif işlev bozuklukları, işsizlik, boşanma, günlük yaşam aktivitelerinde güçlükler gibi durumlarla ile ilişkili bulunmuş ve son zamanlarda rutin muayenede kognitif bozulmaya yönelik testlere yer verilmesine dikkat çekilmiştir. Bu çalışmada Relapsing-Remitting MS (RRMS) hastalarında kognitif bozulmanın değerlendirilmesi ve MS hastalarında yardımcı bir tanı testi olan vizüel uyarılmış potansiyeller (VEP) ile kognitif bozulma arasındaki ilişkinin irdelenmesi amaçlanmıştır. Çalışmaya, Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi nöroloji polikliniğinde takipli 35 RRMS hastası ve 30 sağlıklı kontrol olgusu alındı. Hasta ve kontrol grubuna depresyon dışlama amaçlı Beck Depresyon Ölçeği, özürlülük değerlendirme ölçekleri (EDSS, MSFC) ve yeni bir test olan Faces-Symbol Test (FST)'in de içinde yer aldığı, farklı alanlarda kognitif işlevleri değerlendiren geniş bir nöropsikometrik batarya uygulandı. Hasta ve kontrol grubunun VEP incelemeleri yapıldı. MS'li hasta ve kontrol grubunun nöropsikometrik test sonuçları uygun istatistiksel analizlerle karşılaştırıldı. MS'li hastaların VEP sonuçları ile kognitif test skorları arasında korelasyon analizi yapıldı. RRMS hastalarında sözel bellek süreçleri, dikkat, dikkati sürdürme, çalışma belleği, görsel-mekansal işlevler, yürütücü işlevler ve konstrüksiyon yetisinde sağlıklı kontrollere göre bozulma olduğu saptandı. PASAT ve FST ile diğer bilişsel testler arasında anlamlı ilişki saptandı. Fiziksel özürlülüğü değerlendiren EDSS ile kognitif bozukluk arasında anlamlı ilişki olduğu görüldü. VEP incelemesinde parametre olarak alınan P100 latansı ile dikkat/kısa süreli bellek ve yürütücü işlevleri değerlendiren testlerin alt parametreleri arasında anlamlı ilişki saptandı. Sonuç olarak; RRMS hastalarında sözel bellek süreçleri, dikkat, dikkati sürdürme, çalışma belleği, görsel-mekansal işlevler, yürütücü işlevler ve konstrüksiyon yetisinde bozulmalar görülmektedir. Fiziksel özürlülük arttıkça kognitif bozukluk sıklığı da artmaktadır. FST ve PASAT bilişsel etkilenmeyi iyi yansıtan ve kısa sürede uygulanabilen testler olduğundan rutin muayenede tüm nöropsikometrik batarya yerine kullanılabilirler. VEP anormallikleri ile kognitif bozukluk arasında bir ilişki olup olmadığı hakkında genel yorum güç olmakla birlikte, P100 latans uzaması ile dikkat, kısa süreli bellek ve yürütücü işlevlerde bozulma arasında bir korelasyon varlığı dikkat çekicidir ve bu konuda daha fazla çalışmaya ihtiyaç vardır.
Anahtar kelimeler: Multiple Skleroz, kognitif, vizüel uyarılmış potansiyeller, özürlülük, PASAT, Faces-Symbol Test

Abstract:
Multiple Sclerosis (MS) affects young adults within a heterogeneous clinical spectrum and is one of the most important causes of disability in young adults. In MS, cognitive function impairments neglected has been found related to conditions such as unemployment, divorce, difficulties in daily life activities as well as physical disability and recently performing the tests for cognitive impairment in routine examination has been remarked. In this study, to evaluate cognitive impairment in Relapsing-Remitting MS (RRMS) patients and to probe the association between cognitive impairment and visual evoked potentials (VEP) that is an auxiliary diagnostic test in MS patients were aimed. Thirty-three RRMS patients followed up in neurology polyclinic at Ataturk University Faculty of Medicine and 30 healthy control cases were included into the study. Beck Depression Inventory to exclude depression,  disability status scales  (EDSS, MSFC) and a broad range of neuropsychometric test battery, in which a new test called Face-Symbol Test (FST) exists, that evaluates cognitive functions in different fields, were applied for patient and control groups. VEP of patient and control groups were examined. Test results of control and MS patient groups were compared to appropriate statistical analyses. Correlation between cognitive test scores and VEP results of patients with MS was analyzed. It was identified that there is impairment in verbal memory processes, attention, maintaining attention, working memory, visual-spatial functions, executive functions, and construction ability in RRMS according to healthy controls. Significant association was determined between PASAT and FST and other cognitive tests. Significant relation was seen to be between cognitive disorder and EDSS evaluating physical disability. Significant correlation was detected between P100 latency taken as a parameter in VEP analysis and subparameters of tests evaluating attention/short-term memory and executive functions. In conclusion, impairments in verbal memory processes, attention, maintaining attention, working memory, visual-spatial functions, executive functions, and construction ability are seen in RRMS patients. As long as physical disability increased, the frequency of cognitive disorder also increases. As FST and PASAT are tests that reflect cognitive response well and can be applied in a short time, they can be used instead of all neuropsychometric battery in routine examination. Although to make interpretation about that whether or not there is an association between VEP abnormalities and cognitive disorder is difficult, the presence of a correlation between P100 latency extension and impairment in attention, short-term memory, and executive functions is remarkable and more studies about this subject are needed.    
Key words: Multiple Sclerosis, cognitive, visual evoked potentials, disability, PASAT, Faces-Symbol Test