Yeni bir sosyal yardımlaşma ve dayanışma ortamı olarak sosyal medya araçları: Instagram ve Facebook örneği
Жаңы коомдук медиа инструменттеринин коомдук жардам жана тилектештик чөйрөсү катарында : Instagram жана Facebookтун мисалында
Yazar: MEERİM ZHAKYPOVA
Danışman: DOÇ. DR. Erdoğan AKMAN
Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İletişim Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: COVID 19 = COVID 19 ; Facebook = Facebook ; Korona virüsler = Coronaviridae ; Sosyal dayanışma = Social solidarity ; Sosyal medya = Social media ; Sosyal yardımlaşma = Social aid ; İnstagram = Instagram

Özet:
Sosyal dayanışma ve yardımlaşma insanlığın varoluşunun temellerinden biridir. Bu yüzden de tarih olarak çok derinlere dayanmaktadır. İnsanlar sosyal bir varlık olduğu için her zaman birbirlerine ihtiyaç duymuştur. Şimdiki zamana kadar sosyal dayanışma ve yardımlaşma faaliyetleri toplumun hayatında önemli bir rol oynamaktadır. Tabii, bu faaliyetler zaman geçtikçe modernleşerek büyük değişimlere uğradığını söyleyebiliriz. Artık, sosyal dayanışma ve yardımlaşma dedikçe akla çeşitli kurumlar, örgütler , kampanyalar ve fonlar gelmektedir.Bunlar hepsi sosyal daynışma ve yardımlaşmanın birer araçlarıdır ve tezde detaylı bir şekilde incelenmiştir,. Sosyal daynışma ve yardımlaşma insanlık için her zaman büyük bir önem taşımıştır, ancak bugün , bütün dünyanın ekonomi ve başka krizler ile mücadele ederken en çok ihtiyaç duyulan olgudur. Sosyal dayanışma ve yardımlaşma zamanla teknolojınin gelişmesi ile birlikte yeni araçlara da sahip olmuştur.
Bu yeni araçların birisi de sosyal medyadır. İletişim teknolojilerin gelişmesinin bir sonucu olan sosyal medya , sosyal dayanışma ve yardımlaşma faaliyetlerinin yürütülmesi için yeni bir ortam oluşturmuştur. Bugün nerede ise herkesin sosyal medya kullanıcısı olduğu ortadadır. Sosyal medya mecrası insanların hayatlarına o kadar derin girmiş ki, artık onsuz bir yaşam rutinin hayal etmek güçtür. Tam da bu yüzden toplumun her faaliyetlerine ve alanına sızmıştır. Buna sosyal dayanışma ve yardımlaşma da dahildir. İnsanların haytının bir parçası haline gelen sosyal medya bütün alanlar için kullanılışlı , hızlı erişimli ve büyük kitleye ulaşılabilen bir platform olarak karşımıza çıkmaktadır. Sonuç olarak, sosyal medya sadece bir iletişim arac Mevcut tez çalışmasının birinci bölümünde sosyal medyanın kavramsal çerçevesi oluşturulmuştur. Sosyal medyanın ortaya çıkışı ile birlikte tarihsel süreci, haberleşme ve iletişim aracı olarak sosyal medya, sosyal medyanın olumlu ve olumsuz yönleri , instagram ve facebook örneğinde sosyal medya araçları ve Kırgızistan'da sosyal medya tarihi ve şimdiki kullanımı bütün detayları ile açıklanmaktadır. Çalışmanın ikinci bölümünde sosyal dayanışma ve yardımlaşma kavramı ve üzerinde yapılan araştırmalar yer almaktadır. Sosyal dayanışma ve yardımlaşmanın araçları: STK(Sivil Toplum Kurumları), din kurumu, kamu kurumları, vakıflar, örgütler, kitle iletişim araçları ve yeni bir araç olarak sosyal medya da çalışmanın ikinci bölümünde incelenmiştir. Aynı zamanda, bu bölümde sosyal dayanışma ve yardımlaşmanın önemi ve sosyal dayanışma ve yardımlaşma uygulamalarını gerektiren durumlar ile ilgili bilgi verilmiştir. Çalışmanın üçüncü bölümünde ise , Аzattyk ve Turmush enformasyon portallarının instagram üzerinde resmi sayfaları örnek alınarak Kırgızistan'da Covid-19 (Koronavirüs) pandemisinin ortaya çıktığı ve güç aldığı dönemde paylaşılan sosyal dayanışma ve yardımlaşma haberlerin içerik analizi yapılmıştır.
Sosyal medya toplumun yardımlaşma ve dayanışma için yeni bir sanal platform sunmaktadır. Söz konusu bu platform soyal dayanışma ve yardımlaşmanın gerçekleşmesi için nasıl bir şekilde hizmet ettiğini ve hangi imkanları sunduğunu araştırmak çalışmanın temel amaçlarından biridir. Bu yüzden dünyayı kaplayan , Kırgızistan'da bir çok krizlerin oluşmasına yol açan Covid-19 diğer adı ile Koronavirüs pandemisinin ortaya çıktığı dönem incelenmektedir. Çünkü, krizlerin oluşması Kırgızistan da dahil bütün dünyada dayanışma ve yardımlaşma hareketlerinin yoğunlaşmasına sebep olmuştur ve hala olmaktadır. Uygulama kısmı için içerik analizi seçilmiştir. Verilere Azattyk ve Turmush internet portallarının Instagram resmi sayfalarını tarama yolu ile ulaşılmıştır. Adı geçen sosyal ağlarda 2020 yılında 24 Mart ve 31 Aralık tarihleri yayınlanan bütün sosyal dayanışma ve yardımlaşma paylaşımları toplanarak tablolar oluşturuldu. Tabloların başlıkları genel olarak: Numara, Paylaşımın Başlığı, Kunusu, Beğeni,Yorum ,Paylaşım,Görüntüleme Sayıları ve Kullanılan Görseller diye ayrılmıştır. İçerik analizi , paylışımın içeriği, yapılan yorumlar ve kullanılan görseller üzerinde yapılarak pandemi sırasında sosyal medyanın sosyal dayanışma ve yardımlaşma için nasıl bir platform oluşturduğu tartışılmıştır.
Anahtar Sözcükler: Sosyal medya , sosyal yardımlaşma ve dayanışma, Covid-19 (Koronavirüs)

Abstract:
Социалдык кызматташтык жана жардамдашуу- адамзаттын бар болушунун негиздеринин бири. Мына ошондуктан ал тарыхта терең тамыр алган. Адамдар ар дайым бири -бирине муктаж болуп келишкен, анткени алар коомдук жаратуулар. Ушул убакка чейин социалдык тилектештик жана кызматташтык иш -аракеттери коомдун жашоосунда маанилүү ролду ойнойт. Албетте, бул иш -чаралар убакыттын өтүшү менен модернизациялоо аркылуу чоң өзгөрүүлөргө дуушар болду деп айта алабыз. Эми социалдык тилектештик жана кызматташтык жөнүндө сөз болгондо, ар кандай мекемелер, уюмдар, кампаниялар жана фонддор эске түшөт. Социалдык тилектештик жана кызматташуу адамзат үчүн ар дайым чоң мааниге ээ болгон, бирок бүгүнкү күндө бул бүткүл дүйнө экономика жана башка кризистер менен күрөшүп жаткан учурда эң керектүү көрүнүш. Убакыттын өтүшү менен технологиянын өнүгүшү менен, коомдук тилектештик жана кызматташуу дагы жаңы инструменттерге ээ болду.Бул жаңы куралдардын бири - социалдык тармактар. Байланыш технологияларын өнүктүрүүнүн натыйжасы болгон социалдык медиа дагы коомдук тилектештик жана кызматташтык иш-чараларын жүргүзүү үчүн жаңы шарт болуп калды. Бүгүнкү күндө дээрлик бардыгы социалдык тармактын колдонуучусу экени айдан ачык. Социалдык медиа адамдардын жашоосуна ушунчалык терең кирип кеткендиктен, мындан ары ансыз жашоону элестетүү кыйын. Ошондуктан ал коомдун ар кандай иш-аракеттерине жана чөйрөсүнө сиңип кеткен. Буга социалдык тилектештик жана кызматташтык кирет. Адамдардын жашоосунун бир бөлүгүнө айланган социалдык медиа, бардык тармактар үчүн пайдалуу, тез жеткиликтүүлүккө ээ жана көп аудиторияны камтыган платформа катары чыгат. Натыйжада, социалдык медиа жөн гана байланыш куралы болбой калды, ошондой эле коомдук тилектештиктин жана жардамдашуунун жаңы куралы болуп саналат. Учурдагы тезистин биринчи бөлүгүндө социалдык медианын концептуалдык негизи түзүлгөн. Социалдык медианын пайда болушу менен, анын тарыхый процесси, социалдык медиа баарлашуу жана баарлашуу каражаты катары, социалдык медианын оң жана терс жактары, инстаграм жана фейсбук мисалындагы социалдык медиа инструменттери жана социалдык медианын тарыхы жана учурдагы колдонулушу Кыргызстан бардык майда -чүйдөсүнө чейин түшүндүрүлгөн. Изилдөөнүн экинчи бөлүгүндө социалдык тилектештик жана кызматташуу түшүнүгү жана андагы изилдөөлөр камтылган. Социалдык тилектештиктин жана кызматташтыктын инструменттери: БӨУлар (Жарандык коом институттары), диний мекемелер, коомдук институттар, фонддор, уюмдар, массалык маалымат каражаттары жана социалдык медиа жаңы курал катары изилдөөнүн экинчи бөлүгүндө дагы каралат. Ошол эле учурда, бул бөлүмдө социалдык тилектештиктин жана кызматташуунун маанилүүлүгү жана социалдык тилектештикти жана кызматташуу практикасын талап кылган жагдайлар жөнүндө маалымат берилет. Изилдөөнүн үчүнчү бөлүгүндө, Azatyk жана Turmush маалымат порталдарынын расмий баракчаларын алуу менен, Кыргызстанда Ковид-19 (Коронавирус) пандемиясы пайда болуп, күч алган мезгилде бөлүшүлгөн социалдык тилектештиктин жана кызматташтыктын жаңылыктарынын контент-анализи жасалды. Мисал катары Инстаграмда Азаттык жана Турмуш гезиттеринин расмий баракчалары алынды.
Социалдык медиа коомдук тилектештик жана жардамдашуу үчүн жаңы виртуалдык платформаны сунуштайт. Изилдөөнүн негизги максаттарынын бири - бул платформа социалдык тилектештикти жана жардамдашууну ишке ашыруу үчүн кандай кызмат кылаарын жана ал кандай мүмкүнчүлүктөрдү сунуштаганын изилдөө. Ушул себептен, дүйнөнү каптаган жана Кыргызстанда көптөгөн кризистерди жараткан Covid-19, ошондой эле Коронавирустук пандемия деп аталган мезгил мисал катары алынды. Анткени кризистердин пайда болушу бүткүл дүйнөдө, анын ичинде Кыргызстанда да тилектештикти жана жардамдашуу кыймылдарын күчөттү жана дагы деле күчөтүүдө. Колдонмо бөлүгү үчүн контент анализи тандалды. Маалыматтар Instagram жана Azattyk интернет порталдарынын расмий баракчаларын сканерлөө аркылуу алынган. Таблицалар 2020 -жылы 24 -мартта жана 31 -декабрда жогоруда аталган социалдык тармактарда жарыяланган бардык социалдык тилектештик жана жардамдашуу постторун чогултуу аркылуу түзүлгөн. Таблицалардын аталыштары жалпысынан кийинки аталыштарга бөлүнөт: Сан, Бөлүшүүнүн аталышы, Аталышы, Лайк, Комментарий, Бөлүшүү, Көрүүлөрдүн саны жана Колдонулган Сүрөттөр. Посттун мазмунуна, жазылган комментарийлерге жана колдонулган сүрөттөргө контент анализи жасалып, пандемия учурунда социалдык медиа кантип социалдык тилектештик жана жардамдашуу үчүн платформа түзгөнү талкууланды.
Ачкыч сөздөр: Социалдык тармактар, социалдык жардам жана тилектештик, Коронавирус (Covid-19)