Kohlberg'in bilişsel ahlak gelişimi kuramına göre hemşire öğrencilerin ahlaki yargı yeteneklerinin belirlenmesi
Determination of nursing students? moral judgment ability according to Kohlberg?s cognitive moral judgment development theory
Yazar: FATMA BAŞALAN İZ
Danışman: PROF. SÜHEYLA ALTUĞ ÖZSOY
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Bu araştırma, ?Kohlberg'in Bilişsel Ahlak Gelişimi Kuramına? göre hemşire öğrencilerin ahlaki yargı yeteneklerinin belirlenmesi amacıyla planlanmış, betimleyici tasarım niteliğindedir.Araştırma, 2007-2008 eğitim-öğretim döneminde Ege Üniversitesi ve Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Yüksek Okulu 1., 2., 3. ve 4. sınıflarında yürütülmüştür. Araştırmanın örneklemi, tabakalı örneklem seçim tekniğine göre belirlenmiş 304 öğrenciden oluşmaktadır. Araştırmada Görüşleri Belirleme Test'i (GBT), Öz Ahlaki Değerlendirme Ölçeği (ÖADÖ) ve Toplumsal Ahlaki Değerlendirme Ölçeği (TADÖ) kullanılmıştır. Verilerin analizinde SPSS 15 paket programı kullanılarak sayı, yüzde, varyans analizi, t testi ve korelasyon uygulanmıştır. Araştırmanın yapılabilmesi için Ege Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Bilimsel Etik Kurulu'ndan ve araştırmanın yürütüldüğü kurumlardan yazılı izin alınmıştır.Öğrencilerin çoğunluğu 21-24 yaş grubunda olup, yaş ortalaması 21.19±1.68 dır. Öğrencilerin en önemli kişisel değeri aile, en önemli mesleki değeri profesyonel olmaktır. Öğrencinin ahlaki değerlerin gelişmesinde en önemli rolü ailesinin üstlendiği belirlenmiştir. Öğrencilerin çevresindeki olaylar karşısındaki duyarlılıklarını yüksek olarak ifade ettiği, fakat gönüllü faaliyetlere katılım oranlarının düşük olduğu görülmüştür. Öğrencilerin GBT'e göre ahlaki yargı yetenek puanları orta (33.9±12.8) düzeyde olup, ahlaki yargılamaları Kohlberg'in kuramında belirttiği geleneksel dönem özelliklerini taşımaktadır. Öğrenciler, ÖADÖ'den 10 üzerinden 8.2; TADÖ'den 10 üzerinden 4.8 puan almışlardır. Araştırmada kullanılan GBT, ÖADÖ ve TADÖ arasında korelasyon bulunmamıştır. Araştırmada üçüncü sınıfa devam eden öğrencilerin ahlaki yargı yetenekleri diğer sınıflara göre anlamlı derecede yüksek bulunmuştur (p<0.05). Babası okur-yazar olmayan olan öğrencilerin ahlaki yargı yetenekleri diğer öğrencilere göre anlamlı derecede yüksek olarak belirlenmiştir (p<0.05). Üniversitedeki başarı durumunu, bilgi birikim düzeyini ve çevresinde gelişen olayları yorumlama düzeyini çok iyi olarak ifade eden öğrencilerin ÖADÖ puanları diğer öğrencilere göre anlamlı derecede yüksektir (p<0.05). Öğrenim süresi boyunca aldığı eğitimin, karşılaşabileceği ahlaki ikilemlerde doğru karar vermeyi sağlamasında çok yeterli olarak ifade eden öğrencilerin, öz ahlaki değerlendirme puanları daha yüksek olarak belirlenmiştir (p<0.05). Öğrencinin annesinin kendine karşı tutumu ile öğrencinin ÖADÖ puanı arasındaki ilişki incelenmiş, annesinin tutumunu demokratik olarak algılayan öğrencilerin öz ahlaki değerlendirme puanlarının yüksek olduğu belirlenmiştir (p<0.05). Babası ilkokul mezunu olan öğrencilerin ÖADÖ puanları diğer öğrencilere göre anlamlı derecede yüksek bulunmuştur (p<0.05). TADÖ puanı ile öğrencinin üniversitedeki başarı durumunu değerlendirmesi arasındaki ilişki incelenmiş; farklılığın öğrencinin üniversitedeki başarısını kötü olarak değerlendirmesinden kaynaklandığı saptanmıştır (p<0.05).Bulgular, bireyin ahlak gelişiminde ailenin, toplumun ve eğitimin önemli rol oynadığını, bu nedenle etkili kurumsal düzenlemelerin her düzeyde yapılması gerektiğini göstermektedir.Anahtar Kelimeler: Görüşleri Belirleme Testi, Öz Ahlaki Değerlendirme, Toplumsal Ahlaki Değerlendirme, Hemşire Öğrenci, Bilişsel Ahlak Gelişimi

Abstract:
The aim of this descriptive designed research is to define nursing students? moral judgment ability according to ?Kohlberg?s Cognitive Moral Development Theory?.The sample of the research included 304 student from Ege University and Dokuz Eylul University 2007-2008 spring semester 1., 2., 3., and 4., classes whose selected according to stratified sampling method. In the research Defining Issues Test, Self Morality Evaluation Scale and Social Morality Evaluation Scale were used. SPSS 15.0 package software was used to analyses and numbers, percentage estimation, variance analyzes, t test and correlations implemented to evaluate the data. For conducting the research ethic approval was taken from Ege University School of Nursing and the written permission from intuitions which the research carried out.Most of the students attended to this study were 21- 24 age group and age mean were 21.19±1.68. Students? most important self values were family and most important professional values were being professional. Most important role was undertaken by the family, in moral development of the students. Sensitivity toward to social events as higher expressed by the students, but the rate of involvement in voluptuary actions was low. According to DIT, students? moral judgment ability scores mean were in moderate level (33.9±12.8) and their moral judgments supported traditional term features which pointed out in Kohlberg?s theory. Students had 8.2 above 10 point from Self Morality Evaluation Scale and 4.8 above 10 point from Social Morality Evaluation Scale. There were not correlations between DIT, Self Morality Evaluation and Social Morality Evaluation test which used in this research. In the research the moral judgment ability of third class students were statically significance according to other classes (p<0.05). It is determined that the moral judgment ability of the students whose father illiterate were significantly higher than the other students (p<0.05). Students who evaluated herself very well about in university success level, knowledge backlog level and the level of interpretation environmental episodes had higher Self Morality Evaluation Test scores than the other students and this was statically significant (p<0.05). Students who evaluated her/his education very well when they encounter to decide on moral dilemmas had higher Self Morality Evaluation Test scores and this was statically significant (p<0.05). It is evaluated the correlation between Self Morality Evaluation Test and mother?s attitude to herself, students had higher Self Morality Evaluation scores whose perception is mother has a democratic attitude (p<0.05). Students whose father is elementary school degree had higher Self Morality Evaluation Test scores and statically significant (p<0.05). It is evaluated the correlation between Social Morality Evaluation Test and success level: it is determined that the source of statically significance was the evaluation of unwell success level (p<0.05).Findings show that family, society and education have an important role on individuals? moral development for these reason effective institutional regulations must have done on every level.Key Words: Defining Issues Test, Self Morality Evaluation, Social Morality Evaluation, Nursing Student, Cognitive Moral Development