Hoca Sadeddin Efendi'nin Tȃcü't Tevȃrȋh adlı eserinde 1. Murâd Dönemi transkripsyonu ve değerlendirilmesi
Transcription and evaluation of Murad I in Tacü't Tevarih by Hoca Sadeddin Efendi
Yazar: ESRA HAVZA
Danışman: PROF. ABDULKADİR GÜL
Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Tarih = History
Dizin: 14. yüzyıl = 14. century ; Hoca Sadeddin Efendi = Hoca Sadeddin Efendi ; Murad I = Murad I ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Tacü't-Tevarih = Tacü't-Tevarih ; Tarihçilik = Historiography

Özet:
Hazırlanan tezde Hoca Sadeddin Efendi'nin Tâcü't-Tevârîh adlı eserinin I. 
Murâd dönemini (1362-1389) ele alan farklı nüshâları karşılaştırıldı. Bu nüshaların 
incelenmesi ve değerlendirilmesi yapıldı. Çalışmanın giriş kısmında Hoca Sadeddin 
Efendi'nin hayatı ve tarihçiliği hakkında bilgiler verildi. O, XVI. yüzyılın önemli 
Osmanlı tarihçilerinden biridir. Hoca Sadeddin Efendi'nin bu kıymetli eserinde 
Osmanlı tarihinin başlangıcından 1520 yılına kadar geçen olayları ele almaktadır. Bu 
zamana kadar bu eser dışında, Hoca Sadeddin'in birçok Arapça ve Farsça kitabı 
Türkçeye tercüme edilmiştir.
Bu çalışmada Hoca Sadeddin'in yazdığı Tâcü't-Tevârîh'in 3 farklı nüshâsı 
karşılaştırıldı. Michigan Üniversitesindeki "Türkçe Yazma Eserler Koleksiyonu"nda 
381 arşiv numarası ile kayıtlı nüshânın diğer nüshâlâra göre I. Murad'ı konu alan sayfa 
sayısının daha fazla olduğu tespit edildi. Fransız Milli Kütüphanesindeki Turc.64 arşiv 
numaralı nüsha da ve Michigan Üniversitesindeki 381 Arşiv numaralı nüshâsında 
başlıklar ve âyetler kırmızı mürekkep ile belirtilirken, 1862 numaralı matbu 
nüshâsında bu belirtilere rastlanmadı. Bunun gibi bütün farklılıklar çalışmada tek tek 
ortaya konuldu. Nüshâlar karşılaştırılırken ana nüsha olarak aldığımız Turc.64 arşiv 
numaralı nüshâ AN, 1862 nolu matbu nüsha M, Michigan Üniversitesinde bulunan 
381 Arşiv numaralı nüshâ ise B Şeklinde kodlandı. Çalışmada karşılaştırmalı metin 
analizi yapıldı. Elde edilen bilgiler metin içerisinde değerlendirilerek farklılıklar 
dipnotlarda belirtildi. Ayrıca bu süreçte metin içerisinde rastlanan ayet, hadis, dualar, 
atasözleri ve deyimler ise Arap alfabesi ile metin içerisinde ilgili yerlerde belirtildi. 
Ekler kısmında ise farklı nüshalardaki konu ile ilgili birkaç varak örnek olarak eklendi. 
Sonuç kısmında ise bulgular, genel başlıklar altında sunuldu. 
Anahtar Kelimeler: Osmanlı Tarih Yazıcılığı, Hoca Sadeddin Efendi, Tâcü'tTevârîh

Abstract:
In this thesis different copies of Tâcü't-Tevârîh by Hoca Sadeddin Efendi, which 
examines Murad I era (1362-1389) are compared. These copies are examined and 
evaluated. In the introductory part of the study, information about the life and 
historiography of Hoca Sadeddin Efendi is given. He is one of the important Ottoman 
historians of the XVI century. In this valuable work of Hoca Sadeddin Efendi, he 
discusses the events that took place from the beginning of Ottoman history to the year 
1520. Until today various Persian and Arabic books by him have been translated into 
Turkish, except for this book.
In this study, 3 different copies of the Tâcü't-Tevârîh written by Hoca Sadeddin 
are compared. The copy registered with archive number 381 in the "Turkish 
Manuscript Collection" at the University of Michigan is found to have more pages 
concerning Murad I when compared to other copies. The titles and verses were 
indicated in red ink in the copy registered with archive number Turc.64 in French 
National Library, and in the copy registered with archive number 381 at Michigan 
University, while the indications were not found in the 1862. All such differences are 
revealed individually in the study. When comparing the copies, the copy archived as 
Turc.64 which I took as the main copy, is encoded as AN, the copy archived as 1862
in the library of the University of Toronto is encoded as M, the copy archived as 381 
at Michigan University is encoded as B. Comparative text analysis is performed in the 
study. The information obtained is evaluated in the text and the differences are 
indicated in the footnotes. In addition, in this process, verses, hadiths, prayers, 
proverbs and phrases found in the text are indicated in the Arabic alphabet and related 
places in the text. In the appendix part of the thesis, words, phrases and terms that are 
used extensively in the texts are put in the form of a dictionary. In addition, several 
leaflets selected from the text are added to this section as examples. In the conclusion 
section, the findings are presented under general headings.
Keywords: Ottomon Hıstory, Hoca Sadeddin Efendi, Tâcü't-Tevârîh.