Türkiye'de engellilik politikasının analizi
Analysis of disability policy in Turkey
Yazar: ADİL ÇAMUR
Danışman: DOÇ. DR. İBRAHİM ARAP
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Kamu Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Engelli kişiler = Disabled persons ; Engellilik = Disability ; Hak temelli = Right based ; Kamu politikaları = Public policies ; Süreç modeli = Process model

Özet:
Kamu politikası, devletlerin bir toplumsal meseleye dair yaptıkları ve yapmadıkları olarak tanımlanmaktadır. Her dönemde insan topluluklarının, toplumların ve devletlerin ilgilendiği bir mesele olan engellilik, son elli yıldır ayrı bir politika alanı haline gelmiştir. Eğitimden istihdama, özel gereksinimlerinden aile hayatlarına kadar engelli bireylerin tüm yaşamları uygulanan kamu politikasından etkilenmektedir. Engellilik politikası, en geniş anlamıyla engellilerin yaşamlarına etki eden her türlü mevzuat, kurumlar ve uygulamaları kapsamaktadır.
Toplumsal sorun olarak ortaya çıkışından itibaren engelliliğin tanımı, engelliğe yaklaşım ve engellilik politikası değişim geçirmiştir. Birleşmiş Milletler Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme'nin 2006'da imzaya açılması ve ardından çok sayıda ülke tarafından yürürlüğe konulmasıyla birlikte hak temelli yaklaşım yaygın politika hedefi haline gelmiştir. Böylece engellilerin bağımsız yaşam taleplerinin karşılanması politikanın odağına yerleştirilmektedir.
Bu çalışmada Türkiye engellilik politikası süreç modeli ve hak temelli yaklaşım dikkate alınarak oluşturulan kuramsal çerçeve bağlamında analiz edilmektedir. Engellilik politikasının gündeme gelme, formülasyon ve uygulama aşamalarındaki seyri incelenmektedir. Uygulama, politika hedefi olan hak temelliliğin ilkeleri esas alınarak değerlendirilmektedir.
Çalışma, doküman incelemesi, yarı yapılandırılmış görüşme ve gözlemlerden elde edilen verilere dayanmaktadır. Araştırmanın sonucunda, engelliliğin tanımında, engelliliğe yaklaşımda ve engellilik politikası hedefinde izlenen dönüşümün Türkiye'de politika hedefi açısından karşılık bulduğu ancak uygulamada hak ihlallerinin devam ettiği tespit edilmektedir.

Abstract:
Public policy is defined as what states do and do not do about a social issue. Disability, which is an issue that human communities, societies and states are interested in in every period, has become a separate policy area for the last fifty years. Daily lives of people with disabilites are affected by public policy including over areas such as education, employment, family. Disability policy, in its broadest sense, covers all kinds of legislation, institutions and practices that affect the lives of people with disabilities.
Since its emergence as a social problem, the definition of disability, the models of disability and disability policy have changed. With the United Nations Convention on the Rights of Persons with Disabilities (UNCRPD) opened for signature in 2006 and subsequently put into effect by many countries, the rights-based approach has become a common policy target. Thus, independent living is placed at the core of the policy.
In this thesis, Turkey's disability policy is analyzed in the context of the theoretical framework that takes into account the stages model and rights-based approach. The progress of the disability policy is examined in the stages of agenda setting, formulation and implementation. Implementation is evaluated on the basis of the rights-based principle as a policy objective.
This thesis is based on data obtained from document review, semi-structured interviews and observations. As a result of the research, it is determined that the transformation followed in the disability definition, models and policy is reflected in Turkey's policy goals, but violations of rights continue in practice.