Tarihi yapı restorasyonunda çağdaş ek: İshak Paşa Sarayı örneği
Contemporary addition in restoration of historical building: The case of Ishak Pasha Palace
Yazar: GÜLAY KÜÇÜK
Danışman: PROF. DR. NESLİHAN KULÖZÜ
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Amaç: Çalışmanın amacı, tarihi yapıda çağdaş kütle/ek yapma konusunda geliştirilen kriterlerin literatüre bağlı olarak belirlenmesi ile bu kriterlerin tezin örneğini oluşturan İshak Paşa Sarayı'nın restorasyon sürecinde ne ölçüde dikkate alındığının uzman değerlendirmeleri doğrultusunda ortaya konulmasıdır.
Yöntem: Açıklayıcı örnek alan çalışması olarak tasarlanan bu araştırma kapsamında öncelikle ilgili literatür taranarak tarihi yapıya restorasyon sürecinde çağdaş ek yapma konusunda bugüne kadar ortaya konulmuş kriterler derlenmiş ve 4 başlık altında kategorize edilmiştir. Ardından bu kriterlere bağlı olarak 5'li Likert tipi anket geliştirilmiştir. Araştırmanın örneklemini oluşturan uzmanlara uygulanmıştır. Bu yolla toplanan nicel veri SPSS 26.0 paket programı kullanılarak frekans, betimsel, korelasyon ve ayırma analizi teknikleriyle analiz edilmiştir. 
Bulgular: Çalışma kapsamında gerçekleştirilen analizlerden, betimsel analiz bulgularına göre İshak Paşa Sarayı'na yapılan çağdaş ekin yapısal kriterler açısından uygunluğu kararsızım düzeyindeyken biçimsel kriterler grubunda yer alan kütle/hacim, materyal ve konum kriterlerine uygunluğu az düzeydedir. Ayırma analizi bulgularına göre, uzmanların İshak Paşa Sarayı'nda çağdaş eke yönelik strüktürel performansa göre değerlendirmeleri meslek gruplarına göre ve uzmanların biçimsel kriterler arasında yer alan konuma yönelik değerlendirmeleri yapıyı görme durumlarına göre ayrışmaktadır. Son olarak, korelasyon analizi bulgularına göre, kriterlere verilen yanıtlar arasındaki korelasyonlar değerlendirildiğinde yalnızca biçimsel kriterlerin birbirleriyle olan korelasyonlarında yüksek düzeyde ilişki görülmüştür.    
Sonuç: Çalışma kapsamında elde edilen bulgulara bağlı olarak, tarihi yapıda yeni ek yapma konusunda geliştirilmiş kriterlerin İshak Paşa Sarayı örneğinde yönlendiriciliğinin düşük olduğu görülmüştür. Ayrıca, uzman değerlendirmelerinden hareketle, İshak Paşa Sarayı'nın restorasyonu sürecinde yapıya eklenen çatı üst örtüsünün biçimsel kriterler bağlamında form, ölçek ve materyalinin uygun olmadığı ile yapısal kriterler açısından ise orta seviyede uygun olduğu sonucuna ulaşılmıştır. 

Anahtar Kelimeler: Tarihi yapı, Tarihi yapıya müdahale, Çağdaş ek, Çağdaş ek yapımını yönlendiren kriterler, İshak Paşa Sarayı/Ağrı

Abstract:
Purpose: The aim of the study is to determine the criteria developed for contemporary mass/addition in the historical building depending on the literature and to reveal to what extent these criteria were taken into account in the restoration process of the Ishak Pasha Palace, which constitutes the example of the thesis, in line with expert evaluations.
Method: Within the scope of this research that was designed as an explanatory case study, the criteria for making contemporary additions to the historical structure in the restoration process were collected firstly by reviewing the relevant literature and categorized under four headings. Then, 5-point Likert type questionnaire was developed depending on these criteria. It was applied to the experts who constituted the sample of the study. Quantitative data, collected in this way, were analyzed using the SPSS 26.0 package program with the techniques of frequency, descriptive, correlation and discriminant analysis.  
Findings: According to the descriptive analysis findings,  the suitability of the contemporary annex to the Ishak Pasha Palace in terms of structural criteria is at the level of undecided, while the mass/volume, material and location criteria in the formal criteria group is at a low level. According to the findings of the discriminant analysis, the evaluations of the expert groups on the structural performance of the contemporary addition in the Ishak Paşa Palace are differentiated according to their occupations, and the evaluations of the experts regarding the location, which is among the formal criteria, are differentiated according to their state of seeing the building. Finally, according to the correlation analysis findings, when the correlations between the responses to the criteria were evaluated, a high level of correlation was observed only in between the formal criteria with each other.
Results: Depending on the findings obtained within the study, it was seen that the criteria developed for making new additions in the historical building were low in the sample of Ishak Pasha Palace. In addition, based on expert evaluations, it was concluded that the form, scale and material of the roof top cover added to the building during the restoration process of the Ishak Pasha Palace were not appropriate in terms of formal criteria, and it was moderately appropriate in terms of structural criteria.

Key Words: Historical building, Intervention in historical building, Contemporary mass/addition, Criteria guiding the construction of contemporary addition, Ishak Pasha Palace/Ağrı