Aile hekimlerinin mesleki faaliyetlerine ilişkin Yargıtay kararları
Supreme court decisions regarding the professional activities of family physicians
Yazar: NEZİHA GÖKKAYA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ TARIK EREN YILMAZ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Bilkent Şehir Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Doktor hatası = Physician impairment ; Doktorlar = Physicians ; Doktorlar-aile = Physicians-family ; Hukuki sorumluluk = Legal responsibility ; Yargıtay kararları = Supreme court decisions

Özet:
Giriş ve Amaç: Son yıllarda tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de başta hekimler olmak üzere sağlık çalışanlarının mesleki faaliyetleri süresince karşı karşıya kaldıkları davalarda artış gözlenmektedir. Hastalarının; bebeklik, ergenlik, yetişkinlik, gebelik, yaşlılık ve hatta ölüm gibi süreçlerinde onlara kesintisiz hizmet veren aile hekimleri için de söz konusu durum farklı değildir. Bu davalarda azalma sağlanabilmesi için; ilk önce aile hekimlerinin hasta-hekim iletişimi ve çalışma ortamlarından kaynaklanan sorunların tespit edilmesi son derece önemlidir. Bu çalışma ile aile hekimlerinin mesleki faaliyetleri süresince davalı ya da davacı olarak içinde yer aldığı davalardan Yargıtay'a intikal etmiş ve karara bağlanmış olanlarının incelenmesi, elde edilen bilgiler ışığında aile hekimlerinin karşı karşıya kaldıkları yasal sorunların ve süreçlerin ortaya konulması amaçlanmıştır. Böylelikle aile hekimliği uygulamalarındaki bu sorunların ortadan kaldırılmasına katkı sağlanması hedeflenmiştir.

Gereç ve Yöntem: Araştırmamız retrospektif, tanımlayıcı bir gözlemsel araştırmadır. Araştırmamızda aile hekimliği branşına mensup veya aile hekimi olarak sahada çalışan hekimlerin mesleki faaliyetleri süresince davalı ya da davacı olarak karşı karşıya kaldıkları davalara ait Yargıtay temyiz kararları incelenmiştir. Kararlara; T.C. Yargıtay Başkanlığı resmi internet sitesi ile Sinerji içtihat programı (veri tabanı) üzerinden ulaşılmıştır. İlgili veri tabanları üzerinden "aile hekimi", "aile hekimliği", "tıbbi hata" ve "doktor hatası" anahtar kelimeleri kullanılarak arama yapılmış ve çalışmaya dâhil etme kriterlerimize uyan 110 karar çalışma kapsamında değerlendirmeye alınmıştır. Toplanan verilerin SPSS 20.0 (Statistical Package for Social Science) programı aracılığı ile tanımlayıcı istatistikleri yapılmıştır. 

Bulgular: Aile hekimlerinin davalı (%77,3) olma durumlarının davacı olma durumuna göre daha fazla olduğu, daha çok hukuk davaları (%62,7) ile karşılaştıkları görülmüştür. Yerel mahkemelerin aile hekimlerinin açtığı davalara (%12), aile hekimlerine karşı açılan davalara (%8,2)  göre daha fazla kabul kararı verdiği saptanmıştır. Ceza davalarına verilen beraat ve mahkûmiyet kararları için aynı inceleme yapıldığında ise; aile hekimleri davalı olduğunda verilen beraat kararlarının  (%18), aile hekimlerinin davacı olduğu durumdaki verilen beraat kararlarına (%12) göre daha fazla olduğu saptanmıştır. Dava konuları incelendiğinde; en sık ASM yönetimi ve işleyişi ile ilgili davalarla (%60) en az sıklıkla da tıbbi uygulama hatalarına ilişkin davalarla (%5,5) karşılaşıldığı görülmüştür. Davaya konu olan olayların en sık ASM'lerde yaşandığı görülmüş olup dava sayılarının 2019 yılında yoğunlaştığı saptanmıştır. Davalarda yerel mahkeme karar yılı ile Yargıtay ilgili dairelerinde temyiz sonucunun açıklandığı tarih arasında geçen sürenin dava kararlarının %90,9'unda 2 yıl ve altında olduğu tespit edilmiştir. 

Sonuç: Yargıtay'ın aile hekimlerine karşı açılan davalara ilişkin verilen yerel mahkeme kararlarını (%83,3) aile hekimlerinin açtığı davalardaki yerel mahkeme kararlarına (%16,7) göre daha çok bozduğu tespit edilmiştir. Aile hekimlerinin karşılaştığı davalara dair mahkeme kararlarının çoğunlukla aile hekimleri lehine sonuçlandığı görülmekle birlikte dava sayılarını, dava süreçlerinin aile hekimleri üzerinde yarattığı biyopsikososyal etkilenim ve vakit kaybını en aza indirebilmek adına öncelikle ASM yönetimi ve işleyişi ile ilgili uygulamalar olmak üzere davalara sık sebebiyet veren konuların ulusal düzeyde tekrar gözden geçirilmesi gerekliliği bu çalışma ile ortaya konulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Aile Hekimi, Yargıtay Kararları, Yasal Sorumluluk, Doktor Hatası, Mevzuat ve Hukuk

Abstract:
Background and Aims: In recent years, there has been an increase in the number of cases faced by healthcare professionals, especially physicians, during their professional activities in our country as in the rest of the world. Patients; The situation is no different for family physicians who provide uninterrupted service to them during periods such as infancy, adolescence, adulthood, pregnancy, old age and even death. In order to reduce these cases; First of all, it is extremely important to identify problems arising from family physicians' patient-doctor communication and working environments. With this study, it is aimed to examine the cases that family physicians are involved in as defendants or plaintiffs during their professional activities and to examine the ones that have been submitted to the Court of Cassation and decided, and to reveal the legal problems and processes faced by the family physicians in the light of the information obtained. Thus, it is aimed to contribute to the elimination of these problems in family medicine practices.

Materials and Methods: Our research is a retrospective, descriptive observational study. In our study, the appeal decisions of the Supreme Court of the cases that the physicians who are members of the family medicine branch or working in the field as family physicians faced during their professional activities as defendants or plaintiffs were examined. Decisions; T.R. It has been reached through the official website of the Court of Cassation and the Sinerji case law program (database). A search was made on the relevant databases using the keywords "family doctor", "family medicine", "medical error" and "doctor error" and 110 decisions that met our inclusion criteria were evaluated within the scope of the study. Descriptive statistics of the collected data were made using the SPSS 20.0 (Statistical Package for Social Science) program.

Results:  It was observed that family physicians were more defendant (77.3%) than plaintiffs, and they mostly faced civil cases (62.7%). It was determined that local courts gave more acceptance decisions for cases initiated by family physicians (12%) than cases against family physicians (8.2%). When the same examination is made for acquittal and convictions given to criminal cases; When family physicians are defendants, more acquittal decisions (18%) were found than when family physicians were plaintiffs (12%). When the lawsuit subjects are examined; it was observed that most frequently the cases related to the management and operation of the FHC (60%) and the least frequently the cases related to medical malpractice (5.5%) were encountered. It has been observed that the events that are the subject of the lawsuit were most frequently experienced in FHCs, and it was determined that the number of cases increased in 2019. It has been determined that the period between the local court decision year and the date when the appeal result was announced in the relevant departments of the Supreme Court was 2 years or less in 90.9% of the cases. 

Conclusion: It was determined that the Supreme Court reversed the local court decisions (83.3%) regarding the lawsuits filed against family physicians more than the local court decisions (16.7%) in the lawsuits filed by family physicians. Although it is seen that court decisions regarding the cases faced by family physicians are mostly resulted in favor of family physicians, in order to minimize the number of cases, biopsychosocial impact and loss of time created by the case processes on family physicians, it is necessary to repeat the issues that cause frequent cases, primarily the applications related to FHC management and functioning, at the national level. The necessity of reviewing it has been revealed in this study.

Keywords: Family Physician, Supreme Court decisions, Legal Liability, Doctor Error, Legislation and Law