Türkiye'de çocuk hakları üzerine yapılmış lisansüstü tezlerin meta-sentez yoluyla analizi
Analysis of graduate thesis on children's rights in Turkey by meta-synthesis
Yazar: ZEYNEP SOLAK
Danışman: DOÇ. DR. SEVİM GÜVEN
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Sınıf Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Meta-sentez yöntemi = Meta-synthesis method ; Çocuk hakları = Children's rights ; İlkokul çocukları =

Özet:
İnsanlığın ve insanlığı oluşturan toplumların gelecekleri çocuklara bağlıdır. Gelişmiş toplumlarda çocuk kavramı üzerinde önemle durulmuş ve çocuk haklarını geliştirmek için çeşitli yazılı kurallarla çocuk haklarının güvence altına alınması sağlanmıştır. Çocuk hakları konu alanında yapılan bu araştırmanın amacı, çocuk haklarıyla ilgili yapılan nitel tezleri meta-sentez yöntemi ile incelemektir. YÖK tez veri tabanında "Çocuk Hakları" anahtar sözcükleriyle tarama yapıldığında 111 adet tez olduğu görülmüştür. Bu tezlerden 28'i, veri toplama yöntemi olarak görüş inceleme ve doküman inceleme şeklinde kurgulanmış ve bu tezler dahil etme kriterlerine uygun olanları uzman görüşü alınarak çalışmaya dahil edilmiş çalışma materyalini oluşturmuştur. İncelenecek olan tezler T1, T2, T3… T28 şeklinde kodlanmıştır. Kodlanan bu tezler detaylıca okunarak farklı ve benzer yönleri anlaşılmaya çalışılmıştır. Daha sonra çalışmaya dahil edilen tezler, meta-sentez araştırma desenine uygun olarak yazar adı, yılı, tez adı, tez türü, yöntem, veri toplama araçları, çalışma grubu gibi başlıklar altında tablolaştırılmıştır. Kodlanan çalışmaların bulguları tablolar halinde gösterilmiştir. Çocuk hakları konusunda ele alınan tezlerde kullanılan araştırma desenleri incelendiğinde en fazla durum çalışması deseni kullanılmış olup, veri toplama aracı olarak ise en fazla yarı yapılandırılmış görüşme formu ve doküman taraması kullanılmıştır. İncelenen tezlerde örnekleme yöntemi olarak en fazla amaçlı örnekleme, verilerin analizinde ise en fazla içerik analizi kullanılmıştır. Çocuk hakları konusunda incelenen tezlerin sonuçlarına bakıldığında öğrencilerin, öğretmenlerin, öğretmen adaylarının, yöneticilerin, akademisyenlerin fikirlerine başvurulduğu görülmektedir. Bu durum çocuk hakları konusunda yetişkinlerin görüşlerinin daha çok önemsendiği anlamına gelmektedir. İncelenen tezlerde çocuk haklarının alt boyutlarından en fazla gelişme hakkı ele alınmış ve gelişme hakkı alt boyutundan da en fazla oyun ve eğitim hakkına dair bulguları olan çalışmalar olduğu görülmüştür. Bu durum, çocuk hakları konusunda en çok gelişme hakkının öne çıktığı anlamını taşımaktadır. İncelenen tezlerin bir diğer sonucu ise çocuk haklarını kazandırma bilinci boyutunda genellikle yetişkinlere yönelik faaliyetlerin olduğu sonucudur. Bu sonuç yetişkinlerin çocuk haklarına dair farkındalıklarının düşük olduğunu ortaya koyar niteliktedir. Bunun yanı sıra bu boyutta çocuk haklarını bilme düzeyine ait çalışmaların diğerlerinden fazla olduğu göze çarpmaktadır. Çalışmaya dahil edilen tezlerden hareketle araştırmacılara daha geniş örneklem gruplarıyla çalışılması önerisi yapılmıştır. Bunun yanı sıra öğretmen, yönetici, ebeveyn gibi yetişkinlere yönelik çocuk haklarını tanıtıcı faaliyetlerin daha fazla yapılması gerektiği önerisi yapılmıştır.

Abstract:
The future of humanity and the societies that make up humanity depends on children. In developed societies, the concept of child has been emphasized and children's rights have been secured with various written rules in order to improve children's rights. The aim of this research conducted in the field of children's rights is to examine qualitative theses on children's rights using the meta-synthesis method. When the YÖK thesis database was searched with the keywords "Child Rights", it was seen that there were 111 theses. 28 of these theses were designed as opinion review and document review as data collection methods, and those that met the inclusion criteria were included in the study by taking expert opinion. The theses to be examined are coded as T1, T2, T3… T28. These coded theses were read in detail and their differences and similarities were tried to be understood. Then, the theses included in the study were tabulated under headings such as author name, year, thesis name, thesis type, method, data collection tools, study group, in accordance with the meta-synthesis research design. The findings of the coded studies are shown in tables. When the research designs used in theses on children's rights are examined, the case study design was mostly used, and semi-structured interview forms and document scanning were mostly used as data collection tools. In the theses examined, purposeful sampling was mostly used as the sampling method, and content analysis was mostly used in data analysis. When we look at the results of the theses examined on children's rights, it is seen that the opinions of students, teachers, teacher candidates, administrators and academicians were consulted. This means that adults' opinions are given more importance regarding children's rights. In the theses examined, among the sub-dimensions of children's rights, the right to development was discussed the most, and it was seen that the studies with the most findings on the right to play and education were the sub-dimensions of the right to development. This means that the right to development comes to the fore when it comes to children's rights. Another result of the theses examined is that there are generally activities aimed at adults in terms of awareness of children's rights. This result reveals that adults' awareness of children's rights is low. In addition, it is noticeable that there are more studies on the level of knowledge of children's rights in this dimension than others. Based on the theses included in the study, researchers were advised to work with larger sample groups. In addition, it has been suggested that more activities promoting children's rights should be carried out for adults such as teachers, administrators and parents.