Arbuscular mikorizal mantarın kuraklık stres durumu altında kekik bitkisinin (Origanum onites L.) büyüme, beslenme ve kalite parametreleri üzerine etkisi
Effects of arbuscular mycorrhizal fungi on growth, nutrition and quality parameters of thyme (Origanum onites L.) under drought stress condition
Yazar: MINA NAJAFI
Danışman: PROF. DR. BURÇİN ÇOKUYSAL ; PROF. DR. YOUNES REZAEE DANESH
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı / Bitki Besleme Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Kekik (Origanum onites L.) yüzyıllardır tıbbi, kozmetik ve mutfak amaçlı olarak yetiştirilen çok yıllık ve otsu bir bitki türüdür. Antioksidan ve antimikrobiyal etkileri bulunmaktadır. Solunum yolu hastalıkları, hipertansiyon ve yüksek kolesterolün tedavisinde ham ilaç olarak, ağrı kesici, yatıştırıcı ve genel ağız antiseptiği olarak kullanılmaktadır. Kuraklık bitkiler ve tarım için en önemli tehditlerden biridir. Kültüre alınan kekik, kalitesini ve verim potansiyelini sınırlayan birçok çevresel strese maruz kalmaktadır. Çoğu bitkinin kökleriyle birleşen Arbüsküler Mikorizal Fungus (AMF)'lar, sadece bitkilerin büyümesini teşvik etmekle kalmaz, aynı zamanda tuzluluk, kuraklık ve sıcaklık stresi gibi abiyotik strese karşı bitki toleransının arttırılmasına katkıda bulunmaktadır. Çalışmada kuraklık stresi altında olan kekik bitkisinin, verim ve büyüme parametreleri, değişik besin alımı ve uçucu yağ verimi üzerine AMF etkisi değerlendirilmiştir. Faktöriyel olarak planlanan deneme, tesadüf parselleri deseninde kurulmuştur. Kuraklık stresi (4 seviye) ve mikoriza fungus (mikorizalı ve mikorizasız olmak üzere iki seviye) iki faktörlü faktöriyel denemeye dayalı çalışma, tesadüf parselleri deneme deseninde, kontrollü sera koşulları 3 tekerrürlü ve toplam 24 parselden oluşmuştur. Sonuç olarak bitkilerde AMF etkisinin değerlendirilmesinde morfolojik özellikler olarak bitki yaş ve kuru ağırlık parametre miktarlarının, AMF aşılamanın bu bitki parametresi üzerindeki olumlu etkilerini doğrulayan, aşılanmamış bitkilerden ziyade aşılanmış bitkilerde daha yüksek olduğunu göstermiştir. Besin elementleri ise, bitkilerde AMF etkisinin değerlendirilmesinde K, N, Na ve Fe de mikoriza besin alımını anlamlı derecede yükseltmiştir, ancak, Ca, P ve Mg alımında önemli derecede bir fark gözlemlenmemiştir. AMF ile aşılanan bitkilerin uçucu yağ analizinde, aşılanan bitkilerde uçucu yağ oranında önemli derecede artış gözlemlenmiştir. Fungus spor sayısı ve fungus kolonizasyon yüzdesi değerlendirmesinde, su stresi arttıkça, spor sayısında ve fungus kolonizasyon yüzdesi önemli derecede düşüş gözlemlenmiştir.

Abstract:
Thyme (Origanum onites L.) is a perennial and herbaceous herb, which has been grown for centuries for medicinal, cosmetic and culinary purposes. It has antioxidant and antimicrobial effects. It is used as a raw medicine, pain reliever, sedative and general oral antiseptic in the treatment of respiratory diseases, hypertension and high cholesterol. Drought is one of the most important stresses for agricultural crops. Cultivated thyme affected by several environmental stresses that limit its quality and yield efficiency. Arbuscular Mycorrhizal Fungi (AMF) have the symbiotic relationship with the roots of most plants not only promote plant growth, but also increases plant tolerance against different abiotic stresses including salinity, drought and high temperature. In this study, the effect of AM fungus on yield and growth parameters, different nutrient content as well as the essential oil ratio of thyme under drought stress conditions were evaluated. The factorial experiment including 24 treatments with two factors, irrigation levels (100%, 75%, 50%, and 25%) and mycorrhizal fungus (with mycorrhiza, without mycorrhiza) was set up in a complete randomized design with 3 replicates. The results showed that plant fresh and dry weight parameters were increased in AMF-inoculated plants rather than non-inoculated ones, which confirms the positive effects of AMF inoculation. In addition, there are significant increase in K, N, Na and Fe contents in AMF-inoculated plants. However, no significant difference was observed in Ca, P and Mg contents. The essential oil ratio was also increased significantly in AMF-inoculated plants. The fungal spore numbers as well as fungal colonization percentage were also significantly decreased with increasing water stress conditions.