Kamus-ı Türkî'de batı kökenli sözlük birimleri
Western origin dictionary units in Kamus-i Türkî
Yazar: NEVİN ÇETİN
Danışman: DOÇ. DR. OĞUZ ERGENE
Mersin Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Dil bilgisi = Grammar ; Dil bilim = Linguistics ; Dil eğitimi = Language education ; Kamus-ı Türki = Kamus-ı  Turk ; Sözlük = Dictionary ; Sözlükbilim = Lexicology ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Şemseddin Sami = Şemseddin Sami

Özet:
Türkler, tarihi süreç içerisinde Orta Asya'dan Avrupa'ya kadar oldukça geniş bir coğrafyada yaşamını sürdürmüştür. Türklerin farklı bölgelerde yaşamış olmaları pek çok uygarlıkla karşılaşmalarına zemin hazırlamıştır. Karşılaştıkları uygarlıklar ile sosyal, ekonomik, siyasi, kültürel, dinî, ticari ilişkiler kuran Türklerin diğer topluluklarla kurduğu bu ilişkiler neticesinde Türkçe ile ilişkide bulunduğu toplumların dilleri arasında birtakım etkileşimler yaşanmıştır. Bu etkileşim Türkçenin birçok dilden öge almasına ve o dillere öge vermesine neden olmuştur. Türkçe ile diğer diller arasında görülen öge alışverişi dönemin şartlarına göre değişkenlik göstermiştir. Türkçede önceleri Doğu dillerinden ödünçlemeler fazla iken daha sonraki dönemlerde özellikle Tanzimat'tan sonra Batı dillerinden yapılan ödünçlemelerinin sayısındaki artış dikkat çekmiştir. Paşa Yavuzarslan (TDK 2019) tarafından hazırlanan Şemseddin Sami'nin Kamus-ı Türkî adlı eserinin esas alındığı bu çalışmada, söz konusu eserde yer alan Batı kökenli sözlük birimlerinin tespit edilmesi ve kaynak dillerine göre sınıflandırılması amaçlanmıştır. Araştırma ile ilgili veriler, doküman inceleme tekniği ile toplanmıştır. Araştırmadan elde edilen verilerin analizinde "içerik analizi yöntemi" kullanılmıştır. Çalışma sonucunda Kamus-ı Türkî'de Batı dillerinden ödünçlenen 836 sözlük biriminin bulunduğu saptanmıştır. İtalyanca ve Fransızcanın en fazla sözlük birimi ödünçlenen diller olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
Turks have lived in a very wide area from Central Asia to Europe in the historical process. The fact that the Turks lived in different regions laid the groundwork for their encounter with many civilizations. Turks established social, economic, political, cultural, religious and commercial relations with the civilizations they encountered. As a result of these relations established by Turks with other communities, there have been some interactions between Turkish and the languages of the societies with which they are in contact. This interaction caused Turkish to take elements from a lot of languages and give elements to those languages. The exchange of elements between Turkish and other languages varied according to the conditions of the period. While Turkish borrowings from Eastern languages were high in the past, the increase in the number of borrowings from Western languages, especially after Tanzimat, attracted attention. In this study based on Şemseddin Sami's Kamus-ı Türkî, prepared by Paşa Yavuzarslan (TDK 2019); it is aimed to determine the Western-origin dictionary units and to classify them according to their source languages. The sample of the study consists of Western-based dictionary units in Şemseddin Sami's Kamus-ı Türkî. The data related to the research were collected by the document analysis technique. The "content analysis method" was used in the analysis of the data obtained from the research. As a result of the study, it was determined that there are eight hundred and thirty-six dictionary units borrowed from Western languages in Kamus-ı Türkî. It has been determined that Italian and French are the languages that borrowed the most lexical units.