Uşak hanları ve ticaret yapıları
The Hans of Uşak and the old baazar
Yazar: FİLİZ GÜRBOĞA
Danışman: PROF. DR. HAMZA GÜNDOĞDU
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Türk İslam Sanatları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1999
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Arasta = Ottoman bazaar ; Bedestenler = Covered bazaars ; Dükkanlar = Shops ; Hanlar = Inns ; Mimari özellikler = Architectural characteristics ; Ticari binalar = Commercial buildings ; Uşak = Uşak

Özet:
Türk ticaret yapılarını meydana getiren bedesten, arasta, dükkan ve hanlar mimari kuruluşları, konuları ile Türk toplumunun sosyal hayatının önemli bir öğesi olan çarşı içinde yer alırlar. Bu yapılar ticaretin aktif olarak yürütüldüğü yerlerdir. Uşak'taki ticaret yapıları, XIV- XV.yy.a tarihlenen İnay Hanı dışında XlV.yy. sonlarından kalmadır.Her birisi dönemin mimari ve süsleme özelliklerini yansıtır. İncelediğimiz yapıların inşa malzemesi düzgün kesme taş, kaba yonu taş, tuğla ve U putrel demirdir. Kemerler tuğla ve düzgün kesme taştır. Üzerleri genellikle volta döşemedir. Tonoz ve düz ahşap döşeme de görülür. Süslemeleri dış cephede toplanmıştır. Bunlar genellikle plastır, silme ve alçak kabartma tarzındadır. Konu olarak geometrik desenler, bitkisel süslemelr, madalyonlar ve ay-yıldız motifleri görülür. Bedesten ve arasta ünik yapılardır. Dükkanlar ise alt katlan dükkan veya tek bir mağaza, üst katları depo, iş yeri, büro gibi kullanımlara sahip kare planlı yapılardır. Bu plan özellikleriyle Türk ticaret yapı tiplerine katılan yeni bir tür sekilinde karşımıza çıkarlar, arasta, bedesten ve dükkanlar işlevlerini günümüzde de sürdürmektedir. Uşak hanları avlulu veya avlusuz inşa edilmiştir. Avlulu hanlar tek ya da iki katlıdır. Plan şekli bakımından, Deve Hanı hariç, klasik hanların plan şemalarını tekrar eder. Sadece, örtü sisteminde volta döşeme tavanı ile farklılık gösterir. Günümüze ulaşabilen hanlardan biri restore edilmiştir ve otel şeklinde değerlendirmektedir. Diğerleri ise ahır veya depo biçiminde kullanılmaktadır. Çalışma konumuzu teşkil eden hanlar ve ticaret yapıları hakkında bugüne kadar detaylı bir çalışma yapılmamıştır. Yaptığımız araştırmada Uşak'ta 14 han ismi tespit ettik Günümüzde bunların sadece beş tanesi mevcuttur, diğerlerini ancak kaynaklardan tanıyabiliyoruz. Bunların dışında bir bedesten, bir arasta, iki dükkan çalışmamız içinde yer almıştır. Amacımız, bu çalışma ile Uşak hanları ve ticaret yapılarını detaylı bir şekilde tanıtmak ve Türk mimarisi içindeki önemini ortaya koymak, bunun yanısıra, giderek yok olan bu yapıların yeniden Türk Sosyal yaşamına kazandırılmasını sağlamaktadır.

Abstract:
Uşak caravasaries and other trade buildings have an important place in Anatolian Turkish architecture with their interesting architectural buildings and decoration features. These buildings have not been presented enough untill now. From commercial building, caravasararies, bedestens (drappery markets), arastas (sutler's camps) and shops, because of their usage, are locadet in the bazaar where social life actively takes place and these are sine qua non elemente of the market. They are monumental buildings with their architectural buildings and functions in daily life. First examples of Turkish commersial buildings in Anatolia are seen with Selçuklu Eraln the periods of Emirates and Ottoman guverness construction of these buildings continued. Uşak was the central district of Kütahya wich was an important part of principality of Germiyanoğulları in 14 th. Century and Ottoman Empire between 15 th. And 19 th. Centuries. Especially, 19 th. Century is the period when Uşak' s trade life was changed and mos deveoped by western effects. Most of the buildings that we handled are from this peroid. Now, in Uşak there are five caravansaries, one drapery market, one sutlers'camp and two shops which could survive. These buildings both contais traditional Turkish commercial architectural features and reflects the decoration wich come with western effecth.