Kentsel dönüşüm projelerinin yerellikle ilişkisi ve enerji korunumuna etkisi: Diyarbakır örneği
Relation of urban transformation projects with locality and their effects on energy conservation: The case of Diyarbakir
Yazar: CEYDA DURUŞ
Danışman: PROF. DR. GÜLAY ZORER GEDİK
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Yapı Fiziği ve Malzemesi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Türkiye'deki kentsel dönüşüm projeleri, son yıllarda karşımıza özellikle konut projeleri olarak çıkmaktadır. Kent nüfusundaki hızlı artışın beraberinde getirdiği konut ihtiyacı, kentlerin yapısal olarak değişmesine neden olmakta, bu değişim ile beraber enerji ihtiyacını arttırmakta, enerji kaynaklarının verimli kullanılması gerektiğine dikkat çekmektedir. Yerel kaynaklar enerji korunumu açısından en kolay ulaşılabilir, uygulanabilir ve verimli referanslar olup, kentlerin ayırt edici özelliklerini ortaya çıkarmaktadır.
Kentteki yerel referansların, kentsel dönüşüm projelerinin enerji tüketimini azaltmaya yönelik nasıl katkı sağlayabileceğini göstermek için, aynı iklim bölgesine ait iki örnek proje seçilmiştir. İlk proje, geleneksel mimari özelliklerin uyarlanarak tasarlandığı bir proje, diğeri ise yerel referanslar kullanılmadan tasarlanmış bir toplu konut projesidir. Yapıların yıllık soğutma ve ısıtma yüklerini azaltmak için, ilk projedeki yerel mimari özellikler mevcut toplu konut projesine uygulanmış ve alternatifler geliştirilmiştir. Önerilen alternatiflerin enerji ihtiyaçları hesaplanmış ve karşılaştırılmıştır.
Çalışma 5 bölümden oluşmaktadır:
İlk bölümde, bu alanda yapılan geçmiş çalışmalar incelenmiş, tezin amacı ve hipotez açıklanmıştır.
İkinci bölümde, kentsel dönüşüm kavramı, yerleşim birimlerinde enerji korunumunu etkileyen faktörler, kentsel dönüşümün yerellikle ve enerji korunumu ile olan ilişkisi açıklanmıştır.
Üçüncü bölümde, örnek projelerin bulunduğu şehir olan Diyarbakır'ın iklimsel özellikleri, geleneksel yerleşim dokusu ve mimari özellikleri incelenmiştir.
Dördüncü bölümde, örnek proje özellikleri değerlendirilmiştir. İlk projedeki özellikler ikinci projeye uyarlanarak yeni öneriler geliştirilmiştir. Öneriler farklı ölçeklerde ele alınarak aşağıdaki başlıklara göre oluşturulmuştur;
• Yerleşim dokusu,
• Yapı kabuğu biçimi,
• Yapı kabuğu katmanları.
Öneri modellerin soğutma ve ısıtma yükleri Design Builder enerji simülasyon programında yapılan analizler sonucunda elde edilmiş ve sonuçlar karşılaştırılmıştır.
Son kısımda ise elde edilen sonuçlar yorumlanarak, geleneksel mimari özelliklerin ve yerel prensiplerin önemi vurgulanmıştır.

Abstract:
Number of housing projects under the name of urban transformation is increasing for last decades in Turkey. To show how the local features of cities contribute to decrease the energy consumption amount increased by urban transformation projects, two sample projects designed for the same climatic region were analyzed. The first project in Diyarbakır was designed by the traditional architecture principles and the second project was designed without references from the city's local sources. Traditional design principles used in the first project were applied to the second project to decrease the annual cooling and heating energy demand in total. The principles used in these projects were assessed with comparative energy analyses.
This study consists of 5 chapters:
In the first chapter, literature review, objective of the thesis and hypothesis were expressed.
In the second chapter, urban transformation, its relation with locality and energy consumption were defined. General information about energy efficient design and factors affecting energy conservation in urban settlements were explained.
In the third chapter, the characteristics of the city were explained. 
In the fourth chapter, information about the projects was given and evaluated. Architectural properties of the first project were applied to the second project with some adaptations. Alternative proposals were formed for:
• Settlement pattern,
• Building envelope form,
• Building envelope layers.
Cooling and heating load of alternative models were obtained by Design Builder energy simulation program and the results were compared.
In the last chapter, energy consumption results were evaluated and the importance of the traditional architecture characteristics and local principles was emphasized.