Rus oryantalistlerinin siyer çalışmaları (19 ve 20. yüzyılları)
Rus oryantalistlerinin siyer çalışmaları (19 ve 20. yüzyılları)
Yazar: ZELİMHAN SOLTAYEV
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM SARIÇAM
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Bölümü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: 19. yüzyıl = 19. century ; 20. yüzyıl = 20. century ; Hz. Muhammed = Hz. Muhammed ; Oryantalist = Orientalist ; Ruslar = Russians ; Siyer = Siyer ; Siyer-i Nebî = Siyer-i Nebî ; Tasvir = Description ; Tasvir sanatı = Depicting art

Özet:
Bu çalışmada, XIX. ve XX. yüzyıllarda Rus Oryantalistlerin Siyer Çalışmaları tasvir edilip değerlendirilmiştir. Bununla birlikte Rus oryantalizminin tarihçesi, etkileri ve çeşitleri incelenmiştir. Misyonerlik oryantalizmi, bilimsel oryantalizm ve ateistik oryantalizm Rus oryantalizminin basamak ve çeşitlerini oluşturmaktadır. Çarlık dönemi ve Sovyet dönemleri değerlendirilmiş ve oryantalizm çalışmalarında bu dönemlerin etkisinin ortaya konmasına özen gösterilmiştir.Hz. Muhammed'in siyer çalışmalarını inceleyen Rus oryantalistlerin biyografileri, çalışmaları ve etkilendikleri dini, siyasî, sosyal ve fikri tesirler ortaya konmuş ve değerlendirilmiştir. Rus oryantalistler, üç grupta ele alınmış ve bu grupların fikirleri ve etkileri incelenmiştir.Rus oryantalizm tarihinde Hz. Muhammed'in siyeri ve buna öncülük eden Kur'ân hakkında yapılan ilk çalışmalar ele alınmış ve bu çalışmalara vesile olan dış etkenlerin sebepleri, boyutları ve hedefleri açıklanmıştır. Kazan', Moskova ve St. Petersburg Doğu Bilim Okulları ele alınıp kuruluş aşamaları incelenmiştir.Rusya'da yapılan Doğu bilimi çalışmalarının Rus devleti için önemi ve bu konuda devletin desteği konusunda bilgiler verilmiştir. Bununla birlikte Batı oryantalizmine karşı Rus oryantalizminin bilimsel tavrı ortaya konulmuştur. Batı oryantalizminden bağımsız Rus oryantalizm anlayışının mevcut olup olmadığı tespit edilmeye çalışılmıştır. Rus oryantalistlerin Hz. Muhammed'in siyer çalışmalarında ele aldıkları; 1. Hz. Muhammed'in çocukluk dönemi, 2. Risalet döneminde cereyan eden hadiseler ve Müslümanların sitayişlerine karşı oryantalistlerin tenkitleri, 3.Vahiy konusu ve gerçekleri, 4. Rus oryantalistlere göre, Mekke ve Medine döneminde gerçekleşen hadiseler ve Rus oryantalistler açısından gerçekler, 5. Mekke dönemi İslâm Peygamberi'nin tarihini Rus oryantalistlerin kaynak güvensizliği yüzünden tenkit etmeleri ve bunun arka planında yatan gerçekler, 6. Rus oryantalistler açısından Hz. Muhammed'in peygamberlik davası ve O'nun niyeti, 7. İslâm Peygamberi'nin peygamberlik davasında siyaset, idare ve devlet yapısının rolü, 8. Daha önceki dinlerin (Yahudilik ve Hıristiyanlık) İslâm'a ve Peygamber'ine etkisi konusunda Rus oryantalistlere göre gerçekler, 9. Hz. Peygamber'in kimliği ve bazı özellikleri üzerinde Rus oryantalistlerinin tenkidleri (Hz. Peygamber'in Arap kavmine mensup olması, ümmi olması, fakir olması), 10. İslâm dininin ortaya çıkması ve İslâm'ın varlığının diğer dinler açısından olumlu ve olumsuz sonuçları, gibi konuları değerlendirilmiştir.Çalışmamızın sonuç kısmında, genel bir değerlendirme yapılmıştır. Kaynaklar kısmında ağırlıklı olarak Rusça kaynaklar ele alınmış, bunun dışında konu hakkında Türkçe, Arapça ve kısmen İngilizce eser, makale ve ansiklopediler kullanılmıştır.

Abstract:
In this study, the works of Russian orientalists in the 19th and 20th centuries on the life of prophet Muhammed has been depicted and evaluated. At the same time, the history, effects and varieties of Russian orientalism have been analysed. Missionary orientalism, scientific orientalism and atheistic orientalism constitute the stages and the varieties of Russian orientalism. Tsardom and Soviet periods have been evaluated and the effects of these periods on the works of orientalism have been taken into consideration.The biographies and the religious, political, social and intellectual factors that the Russian missionaries who produced works on the life of Muhammed, were influenced by have been determined and assessed. Russian orientalists have been taken up in three groups and each of their opinions and influences have been examined.The first studies on the life of Muhammed and the Quaran studies which have paved the way for these works in the history of Russian orientalism have been handled and the exterior forces, their causes, dimentions and objects have been explained. Kazan?, Moscow and St. Petersburg Orientalist Schools and their reasons and processes of establishment have been dealt and demonstrated.Information on the importance of orientalist studies for the Russian government and on the government?s support regarding this matter have been given. By exhibiting the scientific attitude of Russian orientalism compared to that of the West, an attempt was made to ascertain whether there is a concept of Russian orientalism independent from Western orientalism. Matters discussed by the Russian orientalists in their works about the life of Muhammed such as 1. The childhood of Muhammed 2. Events taken place during prophethood and criticism of orientalists againts the praises of Muslims 3. The subject of revelation and its realities 4. The events taken place during Mecca and Medina periods and the realities according to Russian orientalists. 5. The criticism of Russian orientalists regarding the Meccan history of the Prophet due to lack of resources and the realities behind this 6. The prophethood claim and the intention of Muhammed according to Russian orientalists 7. The role of politics, governance and the stucture of government in Muhammed?s cause 8. The influences of religions prior to Islam (Judaism and Christianity) and the realities according to Russian orientalists 9. The criticism of Russian orientalists regarding the identity and certain characteristics (his being a member of the Arab tribe, his poverty, his illiteracy etc.) of Muhammed 10. The emergence of Islam and the positive and negative effects of its existence for other religions, have been analyzed.In the conclusion part of this study, a general evaluation have been made. In the bibliography part mostly Russian resources and some Turkish, Arabic, and English books, articles and encyclopedias have been used.