Antik Sümer ve Mısır dinlerinde teslis
The trinity in ancient Sumerian and Egyptian religions
Yazar: ESRA NUR ÇİFTÇİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUHAMMET YEŞİLYURT
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Dinler Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion ; Tarih = History
Dizin: Din anlayışı = Understanding of religion ; Dini iman = Religious faith ; Dinler tarihi = History of religions ; Hristiyanlık = Christianity ; Mısır = Egypt ; Sümerler = Sumerians ; Teslis = Trinity ; İnançlar = Beliefs

Özet:
Antik Sümer ve Mısır dininde teslis anlayışının ele alındığı çalışmada, teslis anlayışının kökenine ışık tutulmaya çalışılmıştır. Teslis anlayışı, Hıristiyanlıkla özdeşleşmesine rağmen Hıristiyanlığa mahsus bir tanrı inancı değildir. Söz konusu inancın kökeni, antik mitolojilere dayanır. Bu nedenle çalışmada Dinler Tarihi açısından teslisin kökeninin dayandığı Antik Sümer ve Mısır dinlerindeki teslis anlayışı incelenmiştir.
  Sonuç olarak Dinler Tarihinin temel araştırma metotları olan deskriptif (nitelendirmeci), karşılaştırmalı, fenomonolojik, filoloji ve hermeneutik (yorumlayıcı) metotları kullanılarak hazırlanan çalışmada ulaşılan sonuçlara göre teslis doktrininin, insan yaşamının sürdürülmesi için elzem olan hava, su ve toprak olmak üzere üç temel doğa fenomenine tanrısal güç atfedilmesiyle ortaya çıkmıştır. Tarihin ilerleyen dönemlerinde sosyal yapının gelişmesiyle tanrısal dünyanın giderek daha fazla insana özgü bir yapı kazandırılmasıyla tanrıların, toplumun temel yapı taşı olan aile ilişkisi etrafında bir araya getirildiği görülmektedir. Bilimsel gelişmelerin ilerlemesi ve soyut düşünme biçiminin yaygınlaşmasıyla üçlünün üyeleri arasında kavramsal ve daha komplike ilişkilerin bulunduğu teslis anlayışları ortaya çıkmıştır. Hıristiyanlığın pagan Roma bünyesinde gelişmesi ve Antik Yakındoğu ve Mısır medeniyetine dayanan Yunan mirasıyla harmanlanması Hıristiyanlıktaki teslis inancının kaynağını, doğrudan olmasa da politeist dinlerdeki teslis anlayışına bağlamıştır. 
Anahtar Kelimeler: Dinler Tarihi, Üç Sayısı, Teslis, Hıristiyanlık, Sümer, Mısır.

Abstract:
In the study, which deals with the understanding of trinity in ancient Sumerian and Egyptian religions, it has been tried to shed light on the origin of the concept of trinity. Although the understanding of the Trinity is identified with Christianity, it is not a Christian belief in God. The origin of the belief in question is based on ancient mythologies. For this reason, in this study, the understanding of trinity in Ancient Sumerian and Egyptian religions, on which the origin of the trinity is based, has been examined in terms of the History of Religions.
  As a result, according to the results obtained in the study prepared by using descriptive (qualitative), comparative, phenomenological, philological and hermeneutic (interpretive) methods, which are the basic research methods of the History of Religions, the doctrine of trinity is based on three basic natural phenomena, air, water and soil, which are essential for the continuation of human life. emerged with the attribution of divine power. In the later periods of history, with the development of the social structure, it is seen that the gods were brought together around the family relationship, which is the basic building block of the society, with the divine world gaining a more and more human-specific structure. With the advancement of scientific developments and the spread of abstract thinking, trinity understandings, in which conceptual and more complex relations exist between the members of the triad, have emerged. The development of Christianity within pagan Rome and its blending with the Greek heritage based on Ancient Near East and Egyptian civilizations connected the source of the belief of trinity in Christianity to the understanding of trinity in polytheistic religions, although not directly. 
Keywords: Religions of History, Number Three, Trinity, Christianity, Sumer, Egypt.