Klâsik Türk edebiyatında sevgilinin cinsiyeti Fuzûlî'nin Leylâ ve Mecnûn'u örneği /
Yazar: DOĞANCAN TÜLÜK
Danışman: DOÇ. DR. ŞERİFE YALÇINKAYA
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kadın Çalışmaları Ana Bilim Dalı / Kadın Çalışmaları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Cinsiyet = Gender ; Edebi eleştiri = Literary criticism ; Feminist Edebi Kuram = Feminist Literary Theory ; Feminist Eleştiri Kuramı = Feminist Criticism Theory ; Fuzuli = Fuzuli ; Klasik Türk edebiyatı = Classical Turkish literature ; Leyla ile Mecnun = Leyla and Mecnun

Özet:
Bu araştırma klasik Türk edebiyatı anlatı geleneğinde sevgilinin cinsiyeti tartışmalarından yola çıkarak Fuzuli'nin Leylâ ve Mecnûn mesnevisindeki gazeller üzerinden klasik edebiyat geleneğindeki aşık ve mâşuğun cinsiyetine dâir yapılan feminist edebiyat araştırmasıdır. Cinsiyete dair tartışmaları araştırma problemi haline getirip sorularına mazmunlar, lirik ben ve mahlas beyitleri üzerinden cevap sunan araştırmalardan hareketle aynı veriler örneklem üzerinden taranıp kuir yaklaşımlı feminist perspektifle taranan veriler analiz edilmiştir. Bu analiz herhangi bir cinsel oluş kategorisini referans almaksızın veriler birbiriyle karşılaştırılarak yapılmıştır. Bu gereklilik mevcut kategorizasyonun bugünün kurgusal cinsiyet kategorizasyonunun örnekleme göre güncel olmasıyla açıklanmıştır.
Edebiyat eleştirisi ve feminist edebiyat eleştirisi tartışılmış, klasik Türk edebiyatı araştırmalarının durumu tahlil edildikten sonra kuir yaklaşımlı feminist edebiyat eleştirisi metot olarak tanımlanmış, problemin araştırılmasında sunacağı faydalar ortaya konmuştur. Bu bağlamda normatif ve sabitleyici olmayan bir feminist perspektifle mevcut klasik edebiyat araştırma yöntemi yeniden tasarlanmıştır.
Aşık ve mâşuk olarak Leylâ ve Mecnûn karakterlerini ifade eden kelimeler tablolar halinde verilmiş, elde edilen veriler cinsel farkı ifade edip etmediği odağında analiz edilmiştir. Gazellerin söyleyeni olarak karakterlerin bulunduğu gazeller ve bu gazellerin mahlas beyitleri metin olarak aktarılmış, lirik ben cinsiyet tanımlaması açısından analiz edilmiştir.
Sonuç olarak probleminin tartışılmasında ve veri analizin ortaya konmasında teorik/düşünsel arka planın belirleyiciliği ortaya konmuştur. Bu çerçevede yapılan analizin aşık ve mâşuk karakterinin cinsiyet belirten bir ifadeyle edebi eserde bulunmadıkları ortaya konmuştur. Feminist edebiyat araştırmasının alanyazın açısından gerekliliği vurgulanmıştır.

Abstract:
This research is feminist literature research on the gender of the lover and the beloved in the classical literary tradition, based on the discussions on the gender of the lover in the narrative tradition of classical Turkish literature, through the ghazals in Fuzuli's masnavi Leylâ and Mecnûn. Based on the studies that turn the discussions on gender into a research problem and provide answers to their questions through mazmuns, lyrical self, and pseudonym couplets, the same data were scanned through the sample and the data scanned with a queer feminist perspective were analyzed. This analysis was made by comparing the data with each other without reference to any sexuality category. This requirement is explained by the fact that the current categorization is up-to-date compared to the sample of today's fictional gender categorization.
Literary criticism and feminist literary criticism were discussed, after analyzing the situation of classical Turkish literature studies, feminist literary criticism with a queer approach was defined as a method, and its benefits in the study of the problem were revealed. In this context, the existing classical literature research method was redesigned with a non-normative and non-fixing feminist perspective.
The words expressing the characters Leylâ and Mecnûn as lovers and loved ones are given in tables, and the data obtained are analyzed in terms of whether they express sexual differences or not. The ghazals with the characters as the speaker of the ghazals and the pseudonym couplets of these ghazals were transferred as text, and the lyrical self was analyzed in terms of gender definition.
As a result, the decisiveness of the theoretical/intellectual background in discussing the problem and revealing the data analysis has been revealed. In this context, it has been revealed that the lover and beloved characters of the analysis do not appear in a literary work with an expression indicating gender. The necessity of feminist literature research in terms of literature was emphasized.