Ebu`l-Hasan el-Eş`arî ve Kur`an-ı yorumlama yöntemi
Ebu al-Hasan al-Ash`ari and his method of Quran interpretation
Yazar: FARUK GÖRGÜLÜ
Danışman: PROF. DR. ÖMER DUMLU
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2005
Konu: Din = Religion

Özet:
ÖZET Bu çalışma bir giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Girişte kısaca konunun önemi, amacı, metodu, planı üzerinde durulmuş ve istifade ettiğimiz kaynaklar hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölümde, Eş'arî'nin yaşamış olduğu asırda islâm dünyasında meydana gelen belli başlı siyasî, sosyal, iktisadî ve ilmî gelişmeler ele alınarak incelenmiş, onun bu olaylardan nasıl etkilendiği ortaya konulmaya çalışılmıştır. Yine Eş'arî'nin hayatı, günümüze ulaşan ve ulaşmayan eserleri hakkında bilgi verilmiş, tespit edebildiğimiz kadarıyla, onunla ilgili gerek islâm dünyasında, gerek Batı'da yapılan çalışmalardan önemli gördüklerimizin (kitap, makale, tez vb) bir listesi bu bölümde yer almıştır. Ayrıca Eş'arî'nin bu gün elimizde bulunan eserlerinde kullanmış olduğu kaynaklar kısaca belirtilerek, değerlendirilmiştir. ikinci bölümünde, ağırlıklı olarak Eş'arî'nin Kur'an anlayışı ve yorum yöntemi üzerinde durulmuştur. Bu çerçevede Eş'arî'ye göre Allah'ın kelâmının ezeliiiği, halku'l-Kur'an konusundaki görüşü ve delilleri, Kur'an'ın tanımı ve teşriî değeri ele alınmıştır. Ayrıca, Eş'arî'nin akıl-nakii ilişkisi konusundaki düşünceleri, rivayet ve dirayet yönünden Kur'an' ı yorumlama yöntemi île Allah'ın sıfatları hakkındaki ayetleri ele alışı, eserlerinden verilen örneklerle izah edilmiştir. Üçüncü ve son bölümde ise, Eş'arî'nin bazı kelâmî konularla ilgili ayetlere yaklaşımı ele alınmıştır. Bu bağlamda; Allah'ın varlığı ve birliği, rü'yetullah, nübüvvet, hilâfet, kulların fiilleri, teklif, kaza-kader, hidâyet-dalâlet, kalplerin mühürlenmesi, hayır-şer, adâlet-zulüm, ecel, rızık, kabir azabı ve şefaat gibi konularda Eş'arî'nin görüşleri ve onun bu hususları izah ederken ele aldığı ayetleri nasıl yorumladığı, Kur'an'ın bütünlüğü açısından değerlendirilmiştir. Sonuç bölümünde ise, bu araştırmada ulaşmış olduğumuz neticelere yer verilmiştir.

Abstract:
ABSRACT This study consists of an introduction and three chapters. In the introduction, it was touched upon the importance, the aim, the method and the plan of the subject; it was also given the information about the sources which we used. In the first chapter, it was studied some political, social, economical and scientific developments in the century which Ashari lived and how he was influenced from these. It was introduced some information about the life of Ashari and his works. In this chapter, also, it was presented a list which consists of studies on Ashari made in Muslim World and the west. It was evaluated the resources which Ashari used in his works in brief. In the second chapter, it was mainly touched upon the Ashari's understanding of Quran and his interpretation method. In this aspect, it was studied Ashari's views and proofs about the eternality of Allah's word, creation of the Quran, and also his definition the Quran, judicial value of the Quran. It was explained his views on the relation between the reason and transporting, his interpretation method of Quran, and his dealing with the Quranic verses about the attributes of Allah with some examples from his works. In the last chapter, it was analyzed Ashari's approach to verses interested with theological matters, such as existence of Allah and his unity, prophethood, khilafah, deeds of human beings, intercession. In this context, it was evaluated how Ashari commented this kind of Quranic verses. In the end, it was mentioned the results which were obtained in this study. VI