Özel gereksinimli çocuğu olan annelerin bakım verme yükü ve stres durumlarının incelenmesi
Examining the caregiving burden and stress situations of mothers with children with special needs
Yazar: GÜLSÜM SEVGİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜLSÜN AYRAN
Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Amaç: Bu araştırma özel gereksinimli çocuğu olan annelerin bakım verme yükü ve stres
durumlarının incelenmesi amacıyla yapılmıştır.
Materyal ve Metot: Tanımlayıcı ve ilişki arayıcı nitelikte olan araştırma, Bingöl il
merkezinde bulunan Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde Eylül 2022 ve Eylül 2023
tarihleri arasında yürütülmüştür. Araştırmanın evrenini belirtilen tarihler arasında Bingöl il
merkezinde Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde eğitim alan 2072 çocuğun annesi
oluşturmaktadır. Örneklemini ise evreni bilinen örnekleme yöntemi ile 324 birey olarak
belirlenmiştir. Araştırma verilerinin toplanmasında "Kişisel Bilgi Formu", "Zarit Bakım
Verme Yükü Ölçeği" ve Algılanan Stres Ölçeği kullanılmıştır. Verilerin analizinde SPSS
paket programı kullanılmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde yüzde, ortalama, standart
sapma, Tek Yönlü Varyans analizi, Bağımsız Gruplarda t Testi, Pearson Korelasyon ve Basit
Doğrusal Regresyon analizinden yararlanılmıştır.
Bulgular: Annelerin %44'ünün 30-39 yaş grubunda olduğu, %87.0'sinin bir engelli
çocuğunun olduğu ve %51.9'unun çocuğunun zihinsel engelli olduğu bulunmuştur. Annelerin
toplam puan ortalamasının Zarit Bakım Verme Yükü Ölçeği için 26.71±8.80 ve Algılanan
Stres Ölçeği için 27.00±11.35 olduğu belirlenmiştir. Annelerin yaş, eğitim durumu, gelir
durumu ve çocuğunun engel türü Zarit Bakım Verme Yükü ölçeği puan ortalaması üzerinde;
yaşadığı yer ve sahip olduğu engelli çocuk sayısı ise Algılanan Stres ölçeği puan ortalaması
üzerinde etkili değişkenler olduğu tespit edilmiştir. Annelerin Zarit Bakım Verme Yükü
Ölçeği puanları ile Algılanan Stres Ölçeği puanları arasında pozitif bir korelasyon olduğu
saptanmıştır (p<0.05).
Sonuç: Çalışma sonucunda özel gereksinimli çocuğa sahip olan annelerin bakım yükü
arttıkça stres düzeylerinin arttığı bulunmuştur. Özel gereksinimli çocuğa sahip olan annelerin
bakım yükünü azaltmaya yönelik olarak ekonomik destek verilmesi ve annelerin özel
gereksinimli çocuk bakımına yönelik bilgilendirme ve eğitim çalışmaları önerilmektedir.
2023, 60 Sayfa
Anahtar Kelimeler: Algılanan stres, Anne, Bakım yükü, Hemşirelik, Özel gereksinimli
çocuk

Abstract:
Aim: This research was conducted to examine the caregiving burden and stress situations of
mothers with children with special needs.
Materials and Methods: The research, which is descriptive and relationship-seeking, was
conducted in Special education and rehabilitation centers in Bingöl city center between
September 2022 and September 2023. The population of the research consists of the mothers
of 2072 children who received education in special education and rehabilitation centers in
Bingöl city center between the specified dates. The sample was determined as 324 individuals
with the known sampling method. "Personal Information Form", "Zarit Caregiving Burden
Scale" and Perceived Stress Scale were used to collect research data. SPSS package program
was used to analyze the data. Percentage, mean, standard deviation, One-Way Analysis of
Variance, t-Test in Independent Groups, Pearson Correlation and Simple Linear Regression
analysis were used to evaluate the data.
Results: It was found that 44% of the mothers were in the 30-39 age group, 87.0% had a
disabled child and 51.9% of their children had a mental disability. It was determined that the
total mean score of the mothers was 26.71±8.80 for the Zarit Caregiving Burden Scale and
27.00±11.35 for the Perceived Stress Scale. Mothers' age, education level, income level and
child's disability type are above the Zarit Caregiving Burden scale score average; It has been
determined that the place where the child lives and the number of disabled children he/she has
are effective variables on the average score of the Perceived Stress Scale. A positive
correlation was found between the mothers' Zarit Caregiving Burden Scale scores and
Perceived Stress Scale scores (p<0.05).
Conclusion: As a result of the study, it was found that the stress levels of mothers with
children with special needs increased as the care burden increased. in order to reduce the care
burden of mothers with children with special needs, it is recommended to provide economic
support and to provide information and training to mothers regarding the care of children with
special needs.
Key Words: Care burden, Child with special needs, Mother, Nursing, Perceived stres.