Türkiye'deki katılım bankalarının ekonomiye ve finansal gelişmeye etkisi
The effects of participation banks in Turkey to economy and financial development
Yazar: MÜMİNE FARİKA ARSLAN
Danışman: PROF. DR. YÜKSEL BAYRAKTAR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Politikası Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Bankacılık = Banking ; Ekonomi = Economics
Dizin: Ekonomik etki = Economic effect ; Ekonomik gelişmeler = Economic developments ; Faizsiz bankacılık = Interest-free banking ; Faizsiz finans kurumları = Interest-free finance institution ; Finansal etki = Financial effects ; Finansal gelişme = Financial development ; Katılım bankacılığı = Participation banking ; Özel finans kurumları = Special finance houses ; İslami bankacılık = Islamic banking

Özet:
Temel görevi, ekonomik birimler arasında fon akışlarına aracılık etmek olan bankalar, topladıkları fonları kredi mekanizmasıyla üretim ve istihdam alanlarına aktararak ekonomik büyümeye katkı sağlamaktadır. Türkiye'de 1985 yılında Özel Finans Kurumları ile başlayan, 2005 yılından itibaren de "Katılım Bankaları" tarafından gerçekleştirilen faizsiz bankacılık faaliyetleri, geleneksel, kalkınma ve yatırım bankalarının yanı sıra ayrı bir tür olarak Türk Bankacılık Sektörü'nde faaliyet göstermektedir.

Katılım bankalarının Türk bankacılık sektörü içindeki performansını inceleyen bu çalışma, katılım bankalarının finansal gelişmeye ve ekonomiye katkılarını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda katılım bankalarının faaliyet yöntemleri ve esasları araştırılarak, ekonomik gelişmeye sağladıkları katkılar bakımından değerlendirilmiştir. Bu çalışma ile katılım bankacılığı sektörünün gelişmesi için gerekli düzenlemelere dikkat çekilmiştir.

Araştırma konusu için yapılan analiz sürecinde, katılım bankalarının 2010-2018 dönemine ait temel finansal rasyo ve göstergeleri kullanılarak geleneksel bankalarla karşılaştırma yapılmıştır.

Çalışmada, katılım bankaları kullandığı yöntemler ve esas aldığı prensipler itibarıyla teoride tamamen farklı görülmektedir. Katılım bankaları, uygulamaları ile geleneksel bankaların faizle ilgili olmayan hemen her bankacılık hizmetini verebilmeleriyle geleneksel bankalara benzer özellikler gösteren ve geleneksel bankaları tamamlayan kurumlar olarak ifade edilmektedir. Katılım bankaları, faiz hassasiyeti olan müşterilerin ihtiyaçlarına cevap vermesiyle ise, geleneksel bankacılık hizmetlerine alternatif kurumlar olarak görülmektedir.

Katılım bankaları, 2010-2018 döneminde başarılı bir performans göstermesine rağmen, Türk bankacılık sektörü içinde ve ekonomideki tamamlayıcı etkilerini yerine getirmede küçük bir paya sahiptir. Katılım bankalarının başlıca katkıları Türkiye'de faize duyarlı kesimlerin atıl fonlarını finansal sisteme kazandırarak ekonomik gelişmeyi pozitif yönde etkilemesi ve kullandığı faizsiz bankacılık yöntemleriyle finansal sistemde derinlik ve hizmet çeşitliliğini artırmasıdır. Türkiye ekonomisine ilave fon yaratma ve bu fonun kullanımına sürdürülebilir katkı sağlama açısından katılım bankaları, önemli bir potansiyele sahiptir.

Anahtar Kelimeler: Katılım Bankaları, Özel Finans Kurumları, Faizsiz Bankacılık, İslami Bankacılık.

Abstract:
The banks in the financial system play a vital role in the economic development of a country. It encourages both savings and investment and creates a link between savers and investors by credit mechanism. Interest-free banking activities started in Turkey since 1985 by the Special Finance Houses which have been transformed into the Participation Banks by the new Banking Law in 2005, have been operating as well as traditional banks and development/investment banks in Turkish Banking System.

This study examines the performance of the participation banks within the Turkish banking sector and aims to show the contribution of the participation banks to financial development and the economy. For this purpose, the operating methods and principles of the participation banks were investigated and evaluated in terms of their contribution to economic development.The study also drew attention to he necessary policies are required for the development of the sector.

The study analyses the efficiency of the participation banks by comparing their performance with traditional banks in the period of 2010-2018 by using basic financial ratios and indicators. The data used in the analysis have been collected from the financial statements of the banks which are published in the Interactive Monthly Bulletin of the Banking Supervision and Regulation Authority (BRSA). The information about the global ınterest-free banking ındustry have been provided from The Global Islamic Economy Indicator –Zawya source and "The Islamic Finance Development Indicator-Zawya reports are published by Thomson Reuters.

According to the study, the participation banks are quite different compared to traditional banks, in terms of their concepts and mechanisms, however they are operating similar banking services as traditional banks by applying almost every banking services except being not related to interest. Therefore, the participation banks are seen as complementary to the traditional banking system as well as being an alternative in terms of responding customers' needs.

Although the financial performance of the participation banks was seen succesful within the period of 2010-2018, the market share of the participation banks in Turkish banking system is low to fulfill its complementary effects in the economy.

The study shows that the participation banks has a positive impact on the development of economy by incorporating interest sensitive savings into the financial system. The methods used by the participation banks have increased the depth and diversity of the services in the financial system. Moreover, their performance shows that the participation banking industry has a potential in terms of increasing amount of allocated funds in the financial system and ensuring the sustainable use of the funds in the economy.

Key words: Participation Banks, The Special Finance Houses, Interest-Free Banking, Islamic Banking.