Kemoterapi ilişkili periferik nöropatinin biyopsikososyal modele göre incelenmesi
Investigation of chemotherapy associated peripheral neuropathy according to biopsychosocial model
Yazar: SELİN SEVİNÇELLİ
Danışman: PROF. DR. LEYLA ÖZDEMİR
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Tanımlayıcı kesitsel tasarıma sahip bu araştırmanın amacı, kemoterapi ilişkili periferik nöropatinin (KİPN) biyopsikososyal model kapsamında biyolojik sağlık, algılanan esenlik ve sosyal iyilik durumları ile arasındaki ilişkiyi incelemektir. Çalışma 20 Eylül-2021-24 Mart 2023 tarihleri arasında Gülhane Eğitim Araştırma Hastanesi Onkoloji Klinik ve Polikliniklerinde yapılmıştır. Araştırma örneklemini, dahil edilme kriterlerini sağlayan 109 hasta oluşturmuştur. Araştırma verilerinin toplanmasında Hasta Bilgi Formu Kemoterapiye Bağlı Periferik Nöropati Ölçeği (EQRTC QLQ CIPN 20), Algılanan Esenlik Ölçeği ve Sosyal İyi Olma Ölçeği kullanılmıştır. SPSS 23 programında Pearson korelasyon testi, Bağımsız örneklem t testi ve ANOVA testi yapılmıştır.  Analiz sonucunda, EQRTC QLQ CIPN 20'nin duyusal, motor ve otonomik alt boyutları ile Algılanan Esenlik Ölçeği'nin fiziksel alt boyutu arasında negatif yönlü zayıf korelasyon saptanmıştır (p˂0,05). EQRTC QLQ CIPN 20'nin otonomik alt boyutu ile Algılanan Esenlik Ölçeği'nin sosyal alt boyutu arasında negatif yönlü zayıf düzeyde ilişki saptanmıştır (p˂0,05). Lise ve üzeri seviye eğitim alanlarda (ilkokul ve altı gruba göre) EQRTC QLQ CIPN20 puanı daha yüksek saptanmıştır (p˂0,05). Yaş arttıkça, erkeklerde, kemoterapiye ek immünoterapi almayanlarda, ek stresörü olmayanlarda, çalışmayanlarda, evde eşinden bakım desteği alanlarda, eşiyle yaşayanlarda algılanan esenlik düzeyi yüksek bulunmuştur (p˂0,05).  Yaş ve kür sayısı arttıkça, kök hücre nakli olmayanlarda, ek stresörü olmayanlarda, ilkokul ve altı düzey eğitime sahip olanlarda ve yalnız yaşayanlarda sosyal iyi olma düzeyi daha yüksek bulunmuştur (p˂0,05). KİPN semptomlarının biyolojik, psikolojik ve sosyal semptomlar yönünden bütüncül değerlendirilmesi önerilmektedir. 
Anahtar Kelimeler: Kemoterapi, kanser, periferik nöropati, biyopsikososyal model

Abstract:
The aim of this descriptive cross-sectional study is to examine the relationship between chemotherapy-induced peripheral neuropathy (CIPN) and biological health, perceived well-being, and social well-being within the context of a biopsychosocial model. The study was carried out in Gülhane Training and Research Hospital Oncology Clinic and Polyclinics between 20 September-2021 and 24 March 2023. The study sample consisted of 109 patients who met the inclusion criteria. Patient Information Form Chemotherapy-Induced Peripheral Neuropathy Scale (EQRTC QLQ CIPN 20), Perceived Well-being Scale and Social Well-Being Scale were used to collect research data. Pearson correlation test, Independent sample t test and ANOVA test were performed in SPSS 23 program. As a result of the analysis, a weak negative correlation was found between the sensory, motor and autonomic sub-dimensions of the EQRTC QLQ CIPN 20 and the physical sub-dimensions of the Perceived Well-being Scale (p˂0.05). A weak negative correlation was found between the autonomic sub-dimension of the EQRTC QLQ CIPN 20 and the social sub-dimension of the Perceived Well-being Scale (p˂0.05). EQRTC QLQ CIPN20 score was found to be higher in those with high school and higher education (compared to primary school and below) (p˂0.05). As the age increased, the perceived well-being level was found to be higher in men, those who did not receive immunotherapy in addition to chemotherapy, those who did not have additional stressors, those who did not work, those who received care support from their spouses at home, and those who lived with their spouses (p˂0.05). As age and number of cures increased, the level of social well-being was found to be higher in those who did not have stem cell transplantation, did not have additional stressors, had primary school education and below, and lived alone (p˂0.05). A holistic evaluation of CIPN symptoms in terms of biological, psychological and social symptoms is recommended.
Keywords: Chemotherapy, cancer, peripheral neuropathy, biopsychosocial model