İstanbul'da kentsel katı atık kaynaklı sera gazı salımlarının hesaplanması
Calculation of greenhouse gas emissions from municipal solid waste in İstanbul
Yazar: ECE TURHAN
Danışman: PROF. DR. DOĞANAY TOLUNAY
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İklim Değişikliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Coğrafya = Geography ; Kamu Yönetimi = Public Administration ; Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering
Dizin: Katı atıklar = Solid wastes ; Kentsel atıklar = Urban wastes ; Küresel ısınma = Global warming ; Sera gazı = Greenhouse gases ; İklim değişikliği = Climate change ; İstanbul = Istanbul

Özet:
İnsan sağlığı ve çevre üzerinde yüzyıllardır yarattığı olumsuz etkilerinin yanında kentsel katı atık ayrıca sera gazı salımlarına katkı yapan bir kaynaktır. Enerji üretimi ve tüketimi, arazi kullanımı, arazi kullanım değişiklikleri ve ormancılık (LULUCF), sanayi gibi kaynaklara nazaran insan - kaynaklı sera gazı salımlarının daha azından (%5'in üzerinde) sorumlu olan atık sektöründen atmosfere önemli bir CO2-harici sera gazı olan metan salımı gerçekleşmektedir. Karbondioksitin ısıyı atmosferin içinde tutma potansiyelinden 25 kat fazla bir etkiye sahip olan bu metanın büyük bir kısmı da kentsel katı atığın uzaklaştırılmasından kaynaklanmaktadır. Tüm dünyada yaşanan nüfus artışı, ekonomik büyüme, tüketim alışkanlıklarının değişmesi gibi etkenlere bağlı olarak miktarı giderek artan ve içeriği karmaşıklaşan ve bir küresel ısınma kaynağı olan kentsel katı atığın, insanlığın başa çıkması gereken sorunlardan biri olduğu ortadadır.
Türkiye tarafından 2016 yılı için hazırlanan ulusal sera gazı envanterinde, atık sektöründen (atıksu ve endüstriyel katı atık hariç) kaynaklanan toplam (brüt) sera gazları salımının 17,7 milyon ton CO2 eşdeğeri seviyesinde olduğu belirtilmektedir. Ulusal envanterde atık sektörü kaynaklı salımlar IPCC (2006) kılavuzunda sunulan metodoloji ve emisyon faktörleri kullanılarak hesaplanmıştır. Kişi başı katı atık oluşumundan yola çıkılarak tahminlerin yapıldığı envantere göre İstanbul'da kentsel katı atık kaynaklı toplam (brüt) sera gazı salımları 3,3 milyon ton CO2 eşdeğerine denk gelmektedir. Bununla birlikte Türkiye'de kentsel katı atık kaynağına dair veri kalitesinin zayıf olduğu ve ulusal envanterde çok genel kabullere dayanan belirsizliği fazla tahminler yapıldığı görülebilmektedir. Bu tez çalışmasında IPCC (2006) kılavuzunda belirtilen yöntemler ve İstanbul özelinde temin edilebilen veriler kullanılarak, ülkenin en kalabalık kenti İstanbul'da kentsel katı atık kaynaklı oluşan sera gazı salımları tahmin edilmiştir. Çalışma esnasında katı atıklarla ilgili tutulan kayıtların yeterince sağlıklı olmadığı, kimi yıllara ait verilere ulaşmanın neredeyse imkânsız olduğu açığa çıkmıştır. Veri toplama aşamasında yaşanan güçlüklere rağmen, İstanbul için kentsel katı atıklardan kaynaklanan toplam (brüt) sera gazları  salımının ulusal envanterde verilen değerden daha yüksek olduğu (5,6 milyon ton CO2 eşdeğ.) belirlenmiştir. Bu çalışma doğrultusunda kentsel katı atık kaynaklı salımların yerel ölçekte hesaplanması, katı atık yönetimi ile ilgili verilerin düzenli olarak tutulması ve kamuoyuyla şeffaf bir şekilde paylaşılması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
Besides its adverse effects on human health and the environment for centuries, municipal solid waste is also a source contributing to greenhouse gas emissions. The waste sector which is responsible for less (above of 5%) human-induced greenhouse gas emissions compared to sources such as energy production and consumption, land usei land use changes and forestry (LULUCF), industry emits methane, an important non-CO2 greenhouse gas. The majority of this methane, which has a 25 times higher effect than the crbondioxide's potential of trapping heat in the atmosphere, arises from municipal solid waste disposal. It is clear that municipal solid waste – a source of global warming – whose quantity is increasing and composition is getting complex depending on such factors as population increase, economic growth, changes in consumption patterns all over the world, is one of the issues that humanity has to deal with. 
In the national greenhouse gas inventory prepared by Turkey for the year of 2016, the total (gross) greenhouse gas emission from waste sector (excluding wastewater and industrial solid waste) is indicated as 17,7 million tons of CO2equivelant. In the national inventory, emissions from waste scetor are estimated by using the methodology and emission factors that presented in IPCC (2006) guidelines. Total (gross) greenhouse gases emission from municipal solid waste in Istanbul corresponds to 3,3 million tons of CO2eq according to inventory where the estimations are on the basis of solid waste generation per capita. However it can be seen that the quality of data on the municipal solid waste source in Turkey is weak and the national inventory has highly uncertain estimations that are based on too common assumptions. In this thesis study, it is estimated that the greenhouse gases emissions in Istanbul - the most populous city of country – are estimated by using the methods indicated in IPCC (2006) guidelines and city-specific data which is available for Istanbul. During the study, it comes out that the records related on solid wastes are not healthy enough and reaching data for some years is almost impossible. Despite the difficulties in data collection, the total (gross) greenhouse gases emission from municipal solid waste for Istanbul is higher (5,6 MtCO2eq) than the value given in the national inventory. In the context of the study, it is deduced that emissions from municipal solid waste should be estimated at local scale, the data on waste management should be monitored regularly and the information should be shared with public transperantly.