Yaşlı alt gruplarına yönelik kalıpyargı içerikleri ve farklı yaş gruplarında yaşçılık
Contents of stereotypes toward elder subgroups and ageism in different age groups
Yazar: ASLI AYDEMİR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÖKLEM TEKDEMİR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Kalıp yargılar = Stereotypes ; Sosyal yapı = Social structure ; Yaş grupları = Age groups ; Yaşa dayalı ayrımcılık = Ageism ; Yaşlılar = Aged

Özet:
Bu araştırmada yaşlı alt gruplarına yönelik kalıpyargı içeriklerini kalıpyargı içeriği modeli çerçevesinde incelemek; kalıpyargı içerikleri ve sosyal yapısal değişkenlerin çelişik duygulu yaşçılık ve kuralcı yaşçılık ile ilişkilerini ortaya çıkarmak ve farklı yaş gruplarında (genç, ilk yetişkin, orta yaşlı ve yaşlı) algılanan yaş ayrımcılığı, yaş grup özdeşimi ve yaşçılık (çelişik duygulu ve korumacı yaşçılık) ilişkilerini betimlemek amaçlanmıştır. Araştırmanın ilk aşamasında 104 katılımcıya ulaşılarak on sekiz yaşlı alt grubu belirlenmiştir. Araştırmanın 642 katılımcının dahil olduğu ikinci aşamasında on sekiz yaşlı alt grubu yetkinlik, sıcaklık, statü ve rekabetçilik boyutlarında değerlendirilmiş, katılımcıların yaşçılık (çelişik duygulu ve kuralcı), algılanan yaş ayrımcılığı ve yaş grup özdeşim düzeyleri belirlenmiştir. Araştırma sonucunda on sekiz yaşlı alt grubunun yetkinlik ve sıcaklık boyutlarında beş kümede yer aldıkları, on üç yaşlı grubuna çelişik kalıpyargıların yöneltildiği görülmüştür.  Yaşlı alt gruplarının yetkinliği ile algılanan statüleri arasında anlamlı bir ilişki bulunurken yaşlı alt gruplarının sıcaklığı ile  algılanan rekabetçilik arasında anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. Farklı yaş gruplarında algılanan yaş ayrımcılığı, yaş grup özdeşimi ve yaşçılık arasındaki ilişkilerin farklılaştığı görülmüştür. Kalıpyargı içerikleri ve sosyal yapısal değişkenler ile algılanan yaş ayrımcılığı, yaş grup özdeşimi ve yaşçılık arasındaki ilişkiler ilgili literatür bağlamında tartışılmıştır.

Abstract:
In this study, it was aimed to examine the stereotype contents of the elderly subgroups within the framework of the stereotype content model, to reveal the relations of stereotype contents and social structural variables with ambivalent ageism and normative ageism, and to describe the perceived age discrimination, age group identification and ageism (ambivalent and prescriptive) relations in different age groups (young, young adult, middle aged, and old). In the first stage of the study, 104 participants were reached and eighteen elderly subgroups were determined. In the second stage of the study, the participants (N=642) were asked to evaluate these eighteen subgroups in terms of competence, warmth, status and competitiveness. Additionally, ageism (ambivalent and prescriptive), perceived age discrimination and age group identification levels of the participants were measured. The results indicated that these eighteen subgroups took place in five clusters in terms of competence and warmth dimensions, and ambivalent stereotypes were particularly directed to the thirteen subgroups. While there was a significant relationship between the competence of the elderly subgroups and their perceived status, there was no significant relationship between the warmth of the elderly subgroups and their perceived competitiveness. It has also been observed that the relationships between perceived age discrimination, age group identification and ageism differ in different age groups. The relationships between stereotype contents and socio-structural variables, and the relationships among perceived age discrimination, age group identification and ageism are discussed in the context of the relevant literature.