Kırkağaç ve Hasanbey tipi kavunlarda fom (Fusarium oxysporum f.sp. melonis) ve ZYMV  (Zucchini Yellow Mosaic Virüs) dayanımlı ıslah hatlarının eldesi
Obtaining fom (fusarium oxysporum f.sp. melonis)  and ZYMV (Zucchini Yellow Mosaic Virüs) resistant breeding lines in Kırkağaç and Hasanbey-type melons
Yazar: NECİBE KAYAK
Danışman: PROF. DR. ÖNDER TÜRKMEN
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Biyoteknoloji = Biotechnology ; Ziraat = Agriculture
Dizin: Fusarium solgunluğu = Fusarium wilt ; Islah = Improvement ; Kabak sarı mozaik virüsü = Zucchini yellow mosaic virus ; Kavun = Melon ; Moleküler markerler = Molecular markers

Özet:
Anadolu, Dünyanın pek çok bölgesinde tarımı yapılan kavunun (Cucumis melo L.) sekonder gen merkezi olup, çok geniş bir varyasyona sahiptir. Yerel genotip zenginliğinin yanında Türkiye'de kavun geniş alanlarda tarımı yapılan bir sebze türü olup üretici ve tüketici talepleri sürekli değişmekte ve yeni çeşitlere ihtiyaç duyulmaktadır. Bu bağlamda kavun ıslah programlarında hedefler sürekli değişen dinamik bir yapıdadır. Bu çalışmanın hedefi verim ve kalite açısından tatminkâr, Fusarium oxysporum f. sp. melonis (Fom)'a dayanıklı çeşit geliştirmek için alt yapı oluşturmaktır. 
Tez çalışması kapsamında Beta Ziraat ve Ticaret A.Ş.' ye ait 305 adet kavun genotipi kullanılmış olup Konya Gıda ve Tarım Üniversitesi'ne ait Çumra'da bulunan araştırma ve uygulama serasında 2019-2020 yılında yürütülmüştür.  Çalışmada morfolojik karakterizasyonlarda Uluslararası Bitki Genetik Kaynakları Enstitüsü standartlarına göre ve moleküler çalışmada Fom-1, Fom-2 ve ZYMV'ye karşı dayanıklılık durumları hastalık dayanıklılığına ilişkin SNP markörleri CAPs genotipleme yöntemi ile belirlenmiştir. Çalışmanın en son aşamasında genotiplerde temel bileşen analizi ve Hiyerarşik kümeleme yapılmıştır. Analiz sonucunda 7 adet (kantitatif) tanımlama özellikleri ile ilgili olarak birbirinden 3 adet bağımsız temel bileşen ekseni elde edilmiştir. Bu eksenler toplam varyasyonun%66'sını temsil etmektedir. Özellikler arasındaki interaksiyonu gösteren grafikte % PC1 (%35,00) (the first Principal Component - 1. Ana Bileşen) % PC2 (the second Principal Component- 2. Ana Bileşen) (%15,87) değerleri toplamı %50,87 olarak hesaplandığı görülmektedir. Dendogram incelendiğinde genotiplerin A ve B olarak iki alt gruba ayrıldığı görülmektedir. 
Çalışmanın sonucunda genotipler 135 genotipte Fom-1'de 40 adet dayanıklı (RR), 71 adet heterozigot dayanım (Rr), ve 24 adet hassas (rr) bulunmuştur. Fom-2'de ise 54 adet dayanıklı (RR), 47 adet heterozigot (Rr) ve 33 adet hassas (rr) bulunmuştur. ZYMV' ye genotiplerin tamamının hassas olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
Anatolia is the secondary gene center of the melon (Cucumis melo L.) cultivated in many parts of the world and has a wide variation. In addition to this local genotype richness, melon is a type of vegetable cultivated in large areas in Türkiye, and producer and consumer demands are constantly changing and new varieties are needed. In this context, targets in melon breeding programs have a dynamic structure that can change continuously. The aim of this study is satisfactory in terms of yield and quality, Fusarium oxysporum f. sp. melonis (Fom) is to create an infrastructure to develop resistant varieties.
Within the scope of the thesis study, 305 melon genotypes belonging to Beta Agriculture and Trade Inc. were used and carried out in the research and application greenhouse of Konya Food and Agriculture University in Çumra in 2019-2020. In the study, the morphological characterizations were determined according to the standards of the International Institute of Plant Genetic Resources and the resistance status against Fom-1, Fom-2 and ZYMV in the molecular study, SNP markers related to disease resistance were determined by the CAPs genotyping method. In the last stage of the study, principal component analysis was performed on genotypes. As a result of the analysis, 3 independent principal component axes were obtained regarding 7 (quantitative) identification features. These axes represented 66% of the total variation. In the graph showing the interaction between the features, it is seen that the sum of % PC1 (35,00%) (the first Principal Component - 1st Main Component), and % PC2 (the second Principal Component- 2nd Main Component) (15,8%) were calculated as 50,87%. As a result of the study, allele loci resistant to genotypes Fom-1, Fom-2 and ZYMV were screened with the relevant markers. In terms of 137 genotypes constructed, 4 resistant (RR), 71 heterozygous resistant (Rr), and 24 sensitive (rr) Fom-1 were found. In Fom-2, 54 resistant (RR), 47 heterozygous (Rr) and 33 sensitive (rr) were found. All genotypes were found to be susceptible to ZYMV.