İmam Buhari'nin Sahih'inde zikrettiği Kur'an lafızları ile ilgili yorumların tahlili
Analysis of comments about the Quran words mentioned by Imam Buhari in his Sahih
Yazar: ZEYNEP SARITAŞ
Danışman: DOÇ. DR. ŞEMSEDDİN KIRIŞ
Kastamonu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Kendine has bir usulle bağımsız olarak Hadis eserinde tefsir bölümü oluşturma geleneği Buhari ile başlamıştır. Daha sonra meşhur hadisçilerden de eserlerine tefsir bölümü açanlar olmuştur. Bu bölümlerde ayetler bab başlıklarına konulmuştur. Sonrasında ise bu başlıkların altında, başlıktaki ayetle ilişkili olan hadis rivayetleri yer almıştır. Tefsir bölümleri bu şekilde hazırlanan bab başlıklarının tümünden oluşmaktadır. Hadis eserlerinde süregelen adetlerden farklı olarak Buhârî'nin, eserinde kendi şahsi fikirlerine yer verdiği görülmektedir. Özel olarak bizim konumuz olan Sahih'in tefsir kitabı bölümüne baktığımızda, ayetlerle ilişkili hadis rivayetlerinin dışında kendi şahsi düşüncelerine yer verdiğini ve tefsir verilerinden oluşan bazı bilgiler verdiğini görmekteyiz. Buhârî'nin Sahih'inde bölüm başlıklarında bazı malumatlara yer vermesi bunları aktarması onu diğer musanniflerden ayıran bir başka özelliğidir. Aslında bir hadis eseri olan ve sadece rivayetler içermesi beklenen kitabında bablarda yaptığı tercümelerle kendi şahsi görüşlerini aktarma imkânı bulmuştur. Buhari tefsir kitabı bölümünde eserini diğerlerinden farklılaştıran dilbilimsel açıklamalara ve kelime izahlarına yer vermiştir. Onun bu uygulaması yalnızca tefsir kitabı ile sınırlı kalmamıştır. Bu kelime açıklamalarına eserinin hemen her yerinde rastlanmaktadır. Biz yalnızca tefsir kitabı bölümünde incelemelerde bulunduk. Buhari, hadis sahasında olduğu gibi tefsir sahasında da isminden bahsettirmiş bir alimdir. Bilindiği üzere hadis kitabında ilk defa tefsir başlığı açan o olmuştur.  Buhârî'nin tefsir kitabı bölümü birçok kişi tarafından inceleme konusu olmuştur. Bizim de bu bölümün başlıklarında yer alan, Kuran lafızlarına yaptığı kendi yorumları, filolojik açıdan dikkatimizi çekmiştir. Şartlar el verdiğince bazı kelimeleri alıp değerlendirdik. Diğer filolojik kaynaklarla karşılaştırma yapmaya çalıştık. Yaptığımız lafız incelemeleri yalnızca tefsir kitabı bölümünü kapsamaktadır. Ele aldığımız lafızlar anlam bakımından dikkat çekici ve birden çok manaya gelen lafızlardır.

Abstract:
The tradition of independently creating a commentary section in the Hadith work with a unique method started with Bukhari. Later, some of the famous hadith writers opened a commentary section in their works. In these sections, the verses are placed under chapter headings. Afterwards, hadith narrations related to the verse in the title were included under these headings. Tafsir sections consist of all the chapter headings prepared in this way. It is seen that, unlike the traditions in hadith works, Bukhari included his own personal ideas in his work. When we look specifically at the tafsir book section of Sahih, which is our subject, we see that, apart from the hadith narrations related to the verses, he includes his own personal thoughts and gives some information based on tafsir data. The fact that Bukhari includes some information in his translations and conveys them is another feature that distinguishes him from other writers. In his book, which is actually a work of hadith and expected to contain only narrations, he had the opportunity to convey his personal views through the translations he made in the chapters. In the tafsir book section, Bukhari included linguistic explanations and word explanations that differentiate his work from others. This practice of his was not limited only to the book of tafsir. These word explanations can be found almost everywhere in his work. We only examined the tafsir book section. Bukhari is a scholar who has made a name for himself in the field of tafsir as well as in the field of hadith. As it is known, he was the first to open a tafsir title in the hadith book. The section of Bukhari's commentary book has been the subject of examination by many people. His own comments on the words of the Qur'an, which are included in the headings of this section, attracted our attention from a philological perspective. We took some words and evaluated them as the conditions allowed. We tried to make comparisons with other philological sources. Our wording analysis covers only the tafsir book section. The words we are considering are words that attract our attention in terms of meaning and have more than one meaning.