20. yüzyılın ilk yarısında konut sorununun ele alınış yöntemleri ve Henri Prost İstanbul örneği
In the beginning of the 20 th. century analyzing methods of the housing problem an example: Henri Prost's Istanbul plannings
Yazar: HÜLYA COŞKUN
Danışman: PROF. DR. KAYAHAN TÜRKANTOZ
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Bina Bilgisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Bu araştırma, 20. yüzyılın ilk yarısında, Cumhuriyet Türkiye'sinde erken dönemde
başlayan çağdaşlaşma projesinin en önemli birkaç örneğinden biri olan İstanbul'un
Henri Prost planlamasını genel konu almıştır.
Genelde, H. Prost, kent tasarımı ve planlaması konusunda konusunda, özelde
İstanbul'un planlamasına dair çok sayıda dönemlerin ilgi alanlarına ve bilgi üretim
hedeflerine göre yapılan Türkiye'de ve Fransa'daki akademik alanda araştırmalar
bulunmaktadır. Bunun nedeni H. Prost'un geniş coğrafyaya da yayılan metropollerde
ve kolonilerdeki uygulamalarda da olduğu gibi ikinci dünya savaşı sonrası yıkılan
kentlerin yeniden inşaasında uygulanan plancılık anlayışının somut örneklerini ve
düşünsel arka planının sergilemeye uygun bir araştırma alanı sunmasıdır. Bir ölçüde,
bir ekolün temsilcisidir.
Tezde savunulan ana fikir ise ; daha önceki araştırma programlarının tam anlamıyla
ele almadığı bir boyut olduğu saptamasından çıkarak, bu planlama ekolünün "konut"
konusundaki özel yaklaşımı incelemeyi ve bunun planlama tekniklerindeki başat
rolünü savunmaktadır.
Araştırma, İstanbul örneğinden hareketle bu genişlikte bir sorunsalı da ele alarak,
önce, mimarlık mesleğini kentsel sorunlara yayarak ilk "şehircilik" ünvan ve
disiplinini kurguladığı saptanan "düzenleyici", "güzelleştirici","gerçekçi" bir kent
planlama ekolü olarak tanımlanan bu "ekolün" düşün kaynakları, onu ideolojik ve
politik olarak besleyen STK, Musée-Social, (Sosyal-Müze) ve Frédérick Le Play gibi
onun öncüllerini inceleyerek konuya yaklaşmaktadır.
İkinci bölümde ise, İstanbul kenti özelinde, planlama ve tasarlama tekniği olarak
kullanılan ve diğer araştırmaların paradigmalarından farklı olarak (düzenleyici,
güzelleştirici, gerçekçi şehirciliğin yol, cadde, eksen ve sembol üreten bir teknik
olarak, inceleyen yaklaşım), alttan üste (bottom-up), konuttan yapı-adasına, yapıadasından,
yol ve cadde dokusuna doğru da giden ikinci bir araç tekniği harekete
geçirdiği varsayımı etrafında örülen saptama ve önermeler incelenmektedir. Bu
tümden gelen tasarlama tekniğinin, tüme varan teknikle, koşut ve dialektik oluşunu
H. Prost özelinde gözlemlenen (düzenleyici, güzelleştirici, gerçekçi şehirciliğinin)
genel niteliği olduğunun kanıtları (egemen konut tipolojileri incelenmesi ile) sunulur.
Sonuç ve tezin genişletilme potansiyeli taşıyan önermesi ise, bu ikili yapının (tüme
dair teknikle, tümevaran tasarım araçları), H. Prost ve arkadaşlarının mimar-şehirci
olmasından ve küçük ölçekteki (açıkça gözlemlenemeyen) sorun çözümlerinin,
(konut tasarımı, ada boyutları, diğer oluşumlar) büyük ölçekteki (açıkça savunulan)
kararları -yol eksenleri, meydanlar, parklar- besleyen güçlü ögeler olarak kabul
edilmesi gerekliliğidir ve bunun mimar-şehirci ikili kimliği ve knowhow
(bilgilenmenin) bir boyut olduğudur.

Anahtar sözcükler : Henri Prost, mimar, kent tasarımı/ planlaması, kent tasarım
tarihi, F.Le Play, Musée-Social, İstanbul, konut, çok disiplinli
tasarım.

Abstract:
This doctoral thesis, focused on Henri Prost's plannings in Istanbul city which is the
one of the most important examples of the modernization project that started in the
early period of fondation of Republic of Turkey in the first half of the 20th. century.
In general, there were many researches on subject of H. Prost's essentially planning
of Istanbul, read through a particular angle and specifically purposes of hypothesis of
some researches which realised in academic fields in Turkey and France.
H. Prost's planning approach represents in his research area with his concrete
examples which are effectively applied colonies where have been spread to the wide
geographical area and also to reconstruction of the cities that were destroyed the after
the world war. Furthermore, these plannings are representative of an (l'école-school).
The main idea which presenting in this thesis is searching a new dimension of
research which previous researches have not examine before properly and also this
thesis defends aiming to research of this plannings "school's" as a essential approach
of "housing" and its rules with leading planning methods.
This research is based to this broad problematic consisting example of whole
Istanbul city. First of all, the ideological backround and the characteristics of this first
particular urbanism methods which based "realism", "planning-regulation"and
"embellishment" extending from the architectural dicipline to urban problems which
sources of idea Musée-Social, (as a think thank institution) feeded by ideologically
and politically, approaches its subject by examining its premises. H. Prost and his
friends were also member of the Social Museum whose origins went back to the 19th.
century and Frédérick Le Play.
In the second part of this research, based to problematic designing techniques used in
whole Istanbul city as a answer of the new assumptions also examined different
paradigms from the other researches with a new research techniques (bottom-up,
approaches) from housing to plots and from roads to the urban tissue also different
from the existing "regulating","embellishment"and "realism" methods using symbol
of the city roads, avenues and city axis.
Evidence of this overall designing technique is the general character of the paralelled
technological and dialectical form of ascendancy(regulatory, embellismentry,realistic
urbanism) observed in H. Prost's plannings (by examining his housing typologies.
The conclusion of this doctoral thesis and its proposal as having a potantial extention
its binary structure (using design tools with overall design method) derivating from
H. Prost and his colleagues plannings as architect-urbanist. Also their solutions in
architectural scale (not observed explicitly) (housing design, plot design and
dimensions, other formations) as a urban scale the necessity of accepting decisions as
powerful instruments in planning that feeds by the city road axes, squares, parks
which reflect a dimension of architect planned city and his dual identity (architect
and urban planner) and knowhow.

Key words : Henri Prost, architect, urban design/ planning, history of urban design
F. Le Play, Musée-Social, İstanbul, housing problem, multi diciplinary design.