Maneviyat düzeylerine göre stres, bilgece farkındalık ve ayrışma-bütünleşme farklılıkları
Stress, mindfulness and differentiation-integration differences according the levels of spirituality
Yazar: AFRA ESMA AKMAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ESRA GÜVEN
Başkent Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Ayrışma-bütünleşme = Differentiation-integration ; Bilinçli farkındalık = Mindfulness ; Dengeli benlik = Balanced-self ; Maneviyat = Spirituality ; Stres = Stress ; Ölçekler = Scales

Özet:
Bu araştırma, maneviyat ile stres belirtileri, bilgece farkındalık düzeyi ve dengeli 
benlik değişkenleri arasındaki ilişkiye odaklanmıştır. Çalışmada, 18 yaş üstü 266 kadın ve 
erkek katılımcının maneviyat düzeylerine göre, stres belirtilerinin, bilgece farkındalık 
düzeylerinin ve dengeli benliklerinin anlamlı olarak farklılaşıp farklılaşmadığına 
bakılmıştır. Katılımcılar rastgele örnekleme yöntemiyle, çevrimiçi olarak çalışmaya 
katılmıştır. Çalışmada araştırmaya katılanlara; Demografik Bilgi Formu, Maneviyat 
Ölçeği, Stres Belirtileri Ölçeği, Beş Faktörlü Bilgece Farkındalık Ölçeği-Kısa Formu ve 
Dengeli Bütünleşme Ayrışma Ölçeği uygulanmıştır.
Araştırmanın bulgularına göre, manevi pratik yapan katılımcıların "duyumsal 
farkındalık" düzeyleri, manevi pratik yapmayanlara göre daha yüksek olduğu bulunmuştur. 
Maneviyat ile Dengeli Bütünleşme Ayrışma Ölçeği'nin alt boyutları olan "kişiler arası" ve 
"öz gelişim" değişkenleri arasında çalışmada beklenildiği, gibi anlamlı ve pozitif yönlü bir 
ilişki gözlemlenmiştir. Maneviyat ile "duyumsal farkındalık", "duyguları isimlendirme" ve 
"etkilenmeden gözlemleme ve izleme" bilgece farkındalık alt boyutları, anlamlı ve pozitif 
yönde ilişkilidir. Maneviyat ve stres belirtileri arasında ise istatistiksel olarak yeterince 
güçlü bir ilişki bulunamamıştır. Maneviyat düzeyinin değişkenler ile anlamlı bir ilişkisi 
olup olmadığına bakıldığında ise; maneviyat düzeyi düşük ve orta alt olarak gruplandırılan
bireylerin, maneviyat düzeyi orta üst ve yüksek bireylere göre, bilgece farkındalık düzeyi 
ve dengeli benlik puanı daha düşüktür. Maneviyat düzeyi stres belirtileri üzerinde yalnızca
"duygusal belirtilerde" anlamlı, pozitif yönde sonuçlar vermiştir. Mevcut çalışmada, kadın 
ve erkek katılımcılar arasında farklılık olup olmadığını incelemek amacıyla SPSS'deki
Split File yöntemiyle analizler yenilenmiştir. Bu analiz sonuçlarına göre; maneviyat düzeyi 
düşük, orta alt, orta üst ve yüksek olarak gruplandırılan kadın katılımcıların, kişiler arası, 
öz gelişim, duyumsal farkındalık, duyguları isimlendirme, etkilenmeden gözlemleme ve 
izleme ve duygusal stres belirti düzeyleri arasında anlamlı farklılıklar gözlemlenmiştir. 
Erkek katılımcılarda ise yalnızca, kişiler arası ve etkilenmeden gözlemleme ve izleme 
düzeyleri arasında anlamlı bir fark bulunmuştur. Elde edilen sonuçlar tartışılmıştır.
Anahtar Sözcükler: Bilgece farkındalık, stres belirtileri, maneviyat, dengeli benlik

Abstract:
This research focuses on the relationship between spirituality and stress symptoms, 
mindfulness and the balanced-self variables. In this study, it was examined whether the 
stress symptoms, mindfulness levels and the balanced-self level differed significantly 
according to the spirituality levels of 266 female and male participants over the age of 18. 
Participants participated in the study online by the random sampling method. In the study; 
Demographic Information Form, Spirituality Scale (SS), Stress Symptoms Scale, Five-
Facet Mindfulness Questionnaire-Short (FFMQ-S) form and Balanced Integration-
Differentiation Scale (BIDS) were applied.
According to the findings of the study, the level of sensory awareness of the 
participants who do spiritual practice were found to be higher than those who did not 
spiritual practice. As expected in the study, a significant and positive relationship was 
observed between spirituality and the variable "interrelational" and "self-development" 
which are sub-dimensions of BIDS. "Sensory awareness", description of emotions" and 
"non-reactional observing and monitoring" mindfulness sub dimensions are related with 
spirituality in a meaningful and positive way. There was no significant relationship found 
between spirituality and stress symptoms. When looking at if the spirituality level has a 
significant relationship with the variables; the level of mindfulness and balanced-self score 
were lower in individuals who were grouped as low and medium-lower spiritual than those 
of middle-high and high spiritual. The level of spirituality yielded significant, positive 
results only on significant emotional symptoms relaying on stress symptoms. In the present 
study, the analyses were renewed with the Split File method in order to examine the 
differences between the male and female participants. According to the results of this 
analysis; Significant differences were observed between interrelational, self-development, 
sensory awareness, description of emotions, non-reactional observing and monitoring, and 
emotional stress symptom levels of female participants who were grouped as low spiritual, 
middle lower, middle upper and high. Significant difference was found between male 
participants, only interrelational and non-reactional observing and monitoring levels. The 
results have been discussed.
Key Words: Mindfulness, stress symptomps, spirituality, balanced-self