Kalkandelenli Muî'dî divanı üzerine bağlamsal dizin çalışması
Contextual index study on the Mu'îdî divan of Kalkandelen
Yazar: BÜŞRA DEMİREL
Danışman: DOÇ. DR. TUBA ONAT ÇAKIROĞLU
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Klasik Türk Edebiyatı, kadim geçmişi ile kültür tarihimizin önemli bir yansımasıdır. 
Yaşadığı her dönemin siyasi ve kültürel olaylarını yazılı kaynaklar ile geleceğe taşımıştır. Şairler 
içerisinde bulundukları bu dairede ustalıklarını yarıştırarak kültürel mirasımıza katkıda 
bulunmuşlardır. Özellikle XVI. yüzyıl Osmanlı Devleti için siyasi, kültürel ve ekonomi anlamında 
altın çağı diyebileceğimiz bir devir yaşamıştır. Bu dönem içerisinde adlarını sıklıkla duyduğumuz, 
Bâkî, Fuzûlî, Hayâli, Zâtî gibi isimler yer almıştır. Bu şairlerin yanı sıra maalesef haklarında çok 
az bilgiye sahip olduğumuz şairler de vardır. Yapılan çalışmada bu şairlerden birisi olan 
Kalkandelenli Mu'îdî divanıdır. 
Gülçin Tanrıbuyurdu tarafından transkripsiyonlu olarak yayımlanan Kalkandelenli Mu'îdî 
Divanının esas alındığı bu çalışmada, Türk kültür tarihi açısından hem kaynaklık edecek hem de 
geçmişe ışık tutacak pek çok deyim, kalıp ifade ve ikilemeler bulunmaktadır. Bilgisayar destekli 
olan LEHÇEDİZ projesi ile özellikle yaşadığı asrı anlamlandırma çalışmasında bulunan bütün 
nesiller için çok önemli bir miras tekrar gün yüzüne çıkmıştır. İncelenen tüm LEHÇEDİZ 
tezlerinde kelimeler anlamlandırılıp, parçalanmayacak olan kelimeler ve tamlamalar çoklu 
seçilerek birleştirilip bir anlam oluşturulmuştur. Proje kapsamında bir edebî metnin içeriği ve 
üslubu incelenirken şairin yaşadığı dönemin zihniyetine göre nasıl şekil aldığını veya nasıl farklı 
anlamlar kazandığını tespit edilmiştir. Mu'îdî Divanı üzerine yapılan bu çalışma 16. yüzyıl kelime 
dünyasını ve yapısını ortaya koyarken ileride yapılacak sözlük çalışmaları için de bir kaynak 
olacaktır.

Abstract:
Old Turkish Literature is an important reflection of our cultural history with its ancient past. 
It has conveyed the political and cultural events of every period it lived in to the future through 
written sources. Poets have contributed to our cultural heritage by competing with their mastery 
within this circle. Especially in the 16th century. The 19th century was a period that we can call 
the golden age of the Ottoman Empire in terms of politics, culture, and economy. There are names 
such as Baki, Fuzulî, Hayâli, and Zatî that we often hear from this period. In addition to these poets, 
there are also poets about whom we unfortunately have very little information. In this study, one 
of these poets, the Divan of Tetovo Mu'îdî, is examined.
Based on the Kalkandelenli Mu'îdî Divan, published with transcription by Gülçin 
Tanrıbuyurdu, this study contains many idioms, formulaic expressions, and reduplications that will 
both serve as a source for Turkish cultural history and shed light on the past. Through the computersupported LEHÇEDİZ project, a very important legacy is coming to light again, especially for all 
generations trying to make sense of the century they live in. In all LEHÇEDİZ theses examined, 
words were given meaning, and words and phrases that could not be broken down were selected 
and combined to create a meaning. While examining the content and style of a literary text within 
the scope of the project, it was determined how it took shape or acquired different meanings according to the mentality of the period in which the poet lived. This study on the Mu'îdî Divan reveals the 16th-century word world and structure, and it will also be a source for future dictionary 
studies