İnsan bilimlerinin mantıksal temelleri
Logical foundations of human sciences
Yazar: AYŞE ERDOĞAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ EKREM ZİYA DUMAN
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Felsefe = Philosophy ; Psikoloji = Psychology ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Antropoloji = Anthropology ; Bilim = Science ; Mantık = Logic ; Psikoloji = Psychology ; Sosyoloji = Sociology ; Yöntembilim = Methodology ; İnsan = Human

Özet:
Tüm bilimsel, felsefi, dinsel ve sanatsal araştırmalar insanın ne'liğini bulmaya yönelik bir arayıştır. Her biri insanın farklı yönlerine odaklanarak, o alanda yoğunlaşarak incelemelerini yapmaktadır. Mantık, felsefe ve bilim birbirleriyle tarihsel ve kapsamsal olarak sıkı bir ilişki içindedirler. Bilimlerin bilgi elde etme süreçlerinde zorunlu olarak yararlandıkları ve akıl yürütmenin yöntemini belirleyen alan mantıktır. Bu sebeple mantığın bütün bilimlerin temelinde yer aldığını söyleyebiliriz. Ancak bilimlerin mantık ile olan bağlantısı detaylı bir şekilde belirtilmemiştir. Bu eksikliği kapatmak ve alanlar arasındaki bağın nasıl olduğunu göstermek amacıyla bu araştırmanın konusu şu şekilde belirlenmiştir :"İnsan bilimlerinin mantıksal temelleri nelerdir? Araştırmanın amacı, seçilmiş olan bilimler ile bilimsel çalışmanın özünü belirlememizi sağlayan mantık arasındaki ilişkiyi ortaya koymaktır. Araştırmada insan bilimleri ve mantık arasındaki yöntemsel bağı göstermek amacıyla nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi kullanılmıştır. Nitel araştırmalarda veri elde edilirken kullanılan yazılı ve görsel dokümanlar kapsamlı bir çalışma olanağı sunmaktadır. Bu çalışmada elde edilen bulgular insan bilimlerinin temelini anlamanın oluşturduğunu ve bu bilimlerin mantık zemininde inşa edilebildiğini göstermektedir. Her bilim kendisine konu ve amacına göre farklılık gösteren bir yöntem belirlemektedir. Fakat konu ne olursa olsun, doğru düşünmenin kuralları değişmemektedir. Bu kuralları belirleyen mantık bilimlerin bilimi olarak anılmaktadır. Bu araştırma sonucunda varılan sonuç şudur: Mantık, bilimlerinin bilgi elde etme süreçlerinde zorunlu olarak yararlandıkları, doğru düşünmenin yöntemini belirleyen formel bir disiplindir. Doğru ve düzgün bir düşünme için bazı prensipler gereklidir. Bu prensiplere, mantıkta aklın ilkeleri denilmekte ve özdeşlik, çelişmezlik, üçüncü halin imkansızlığı ve yeter sebep ilkesi olarak kabul edilmektedir. Bilim adamının düşüncesinde hareket noktası olarak bu üç ilke yer almalıdır. Aklın ilkeleri doğru düşünme için temel oluşturacak ve akıl yürütme türleri bizi sonuçlara ulaştıracaktır. Sonuçlara ulaşırken öncüller arasındaki ilişkilere bakılarak tutarlılık, geçerlilik denetlemesi yapılabilecek, beş tümel kullanılarak kavramlar arasındaki ilişkiler belirlenebilecek, sınıflandırma ile bazı özelliklere göre sıralamalar yapılabilecektir. Tüm mantıksal işlemler bilimsel araştırmaların yapılabilmesini sağlamaktadır.

Abstract:
All scientific, philosophical, religious and artistic studies are a search for human being to find whatness. Each one makes investigations by focusing on different sides of human being with an intensity in that field. Logic, philosophy and science are historically and comprehensively in a close relationship with each other. Logic is the area in which science necessarily uses knowledge acquisition processes and determines the method of reasoning. Therefore, it can be said that logic is the basis of all sciences. However, the connection of sciences with logic is not explained in detail. In order to cover this deficiency and demonstrate how the connection between the fields is, the subject of the current study was determined as follows: "What are the logical foundations of human sciences?" The purpose of the research is to reveal the relationship between the three sciences determined by the logic that enables us to determine the essence of the scientific study. In the current study, document analysis, one of the qualitative research methods, was used in order to show the methodological link between human sciences and logic. Nitel araştırmalarda veri elde edilirken kullanılan yazılı ve görsel dokümanlar kapsamlı bir çalışma olanağı sunmaktadır. Written and visual documents used in obtaining data in qualitative research provide a comprehensive research opportunity. The findings obtained in the presents study show that understanding is the basis of human sciences and that these sciences can be built on the basis of logic. Each science determines a method that differs according to its subject and purpose. However, whatever the subject, the rules of accurate thinking do not change. The logic that determines these rules is called the science of sciences. The findings obtained in the current study are clarified by the statement: Logic is a formal discipline that determines the method of accurate thinking, which science uses as a necessity in obtaining information. Some principles are necessary for accurate and proper thinking. These principles are called the principles of reason in logic and are accepted as identity, contradiction, enough reason principle and impossibility of the third state. These three principles should take place as the starting point in the thinking of the scientist. The principles of reason will form the basis for accurate thinking, and the varieties of reasoning will lead to results. While reaching the results, by looking at the relationships between the predecessors, it is possible to check the consistency and validity, and the relationships between the concepts using the five universals, and sorting according to some characteristics with classification. All logical operations enable scientific research.