Kıraat farklılıklarının anlama etkisi üzerine bir mukayese (Te'vîlât ve Keşşâf örneği)
A comparison of the understanding effect of qirā'āt difference (An example of Tā'wilāt and Kashshāf)
Yazar: BİLAL GÖKTAŞ
Danışman: DOÇ. DR. SÜLEYMAN PAK
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion
Dizin: Kaşifü't-Te'vilat = Kaşifü't-Te'vilat ; Keşşaf = Keşşaf ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Kıraat = Reading ; Maturidi = Maturidi ; Te`vilat`ül-Kur`an = Te`vilat`ül-Kur`an ; Tefsir = Commentary ; Zemahşeri = Zemahşeri ; İslamiyet = Islam

Özet:
Kur'an'ı Kerim ayetlerinin bir kısmı yapısal olarak birçok manaya delalet edebilmektedir. Müfessirler kişisel bilgi ve birikimleriyle ilahi hitabın asıl mesajını ayetlerden tespit etmeye çalışırken azami gayret göstermektedirler. Bu hususta Mâtürîdî (ö. 333/944), Te'vîlâtü'l-Kur'ân, Zemahşerî (ö. 538/1144), Keşşâf isimli tefsirinde kıraat ilminden faydalanmaktadır. Dirayet yöntemi benimsenen söz konusu kaynaklar itikadi olarak ilki Hanefi ve ikincisi Mu'tezili düşüncede zirve eser niteliği taşımaktadırlar. Bu kapsamda Mâtürîdî ve Zemahşerî'nin tefsirlerinde kıraatleri kullanım keyfiyetleri, birebir aynı ayetler üzerinden karşılaştırılarak benzer ve farklı yaklaşımları tespit edilmeye çalışılmaktadır. Araştırmanın birinci bölümünde müfessirlerin hayatları ve kıraat ilmi hakkında genel bilgi verilmektedir. İkinci bölümde kıraatleri nakil yöntemleri, üçüncü bölümde ise kıraatlere anlamsal yaklaşımlarının karşılaştırılması yapılmaktadır.
Bu çalışmada, ayetler lafzı ve anlamıyla verildikten sonra Mâtürîdî ve Zemahşerî'nin ayetteki kıraat farklılıklarını ele alış biçimleri açıklanmaktadır. İlgili ayetteki kıraat farklılıkları, kıraat kaynaklarından yararlanılarak mütevâtir-şâz yönüyle türü tespit edilip müfessirlerin ayete kıraat ve anlam yönünden yaklaşımları hakkında değerlendirme yapılmaktadır. Müfessirlerin kıraatleri nakletme yöntemleri, itibar ettikleri kıraat türleri, kıraati nispet ettikleri isimler gibi başlıklarda yöntem itibariyle; kıraat farklılıklarını kullanım amaçları, kıraatlerle ayetleri yorumlamaları, kıraati tercih ve tenkit etme sebepleri, kıraat siyak sibak ilişkisi gibi başlıklarda ise anlamsal yaklaşımları incelenmektedir. Genel olarak araştırmada, te'vil yönüyle öne çıkan Mâtürîdî'nin anlamsal, dilci olması hasebiyle Zemahşerî'nin Arap dili kullanımları ve kurallarıyla kıraatleri açıkladıkları anlaşılmaktadır. Sonuç olarak Mâtürîdî ve Zemahşerî'nin kıraatleri kullanım keyfiyetleri arasında benzerlikleri ve farklılıkları olduğu anlaşılmaktadır.

Abstract:
Some of the verses of the Qur'ān have different meanings structurally. Exegetes show maximum effort with their personal knowledge and their experience while trying to determine the real message of the rubric address. In this regard, Māturīdī (d.d 333/944), Tā'wilāt al-Qur'ān, Zamaḫsharī (d.d 538/1144) make use of the science of Qirā'āt in his commentary, Kashshāf. The sources using the method dirāyah are Ḥanafī and Mu'tazīlī, the pinnacle treatise of thought as a creed. In this regard, it is tried to determine the similar and different approaches by comparing the condition of using Qirā'āt in the tafsir of Māturīdī and Zamaḫsharī over the same verses. In the first chapter, general information is given about the lives of commentators and the science of Qirā'āt. In the second chapter, the procedure of conveying Qirā'āt is compared. In the last chapter, the semantic approaches to the Qirā'āt are compared.
In this study, the ways in which Māturīdī and Zamaḫsharī deal with the differences of Qirā'āt in the verses are explained after the verses are given with their wording and meaning. Evolution is made about the approaches of the commentators to the verse in terms of Qirā'āt and meaning by using the differences in the Qirā'āt in the relevant verse and determining the type of Qirā'āt with the property of mutawātir-shādh. The purpose of using the difference of Qirā'āt in terms of the method is examined in titles such as the methods of conveying the Qirā'āt by the commentators, the types of Qirā'āt they respect, the names they attribute to the Qirā'āt and the semantic approaches are examined in the titles such as the purpose of using the differences in Qirā'āt, the interpreting the verses with Qirā'āt, the reasons for preferring and criticizing Qirā'āt, the relation of Qirā'āt, Siyāq and Sibāq. In general, it is understood in the research that Māturīdī who become prominent with his ta'wil explain the types of using Qirā'āt as semantic and Zamaḫsharī who is a linguist explains by using Arabic language uses and rules. As a result, it is understood that there are similarities and differences between the use of Qirā'āts by Māturīdī and Zamaḫsharī.