Refîk-i Tarîk (Abdurrahîm rahmî-i Erzurûmî) [İnceleme-metin-sözlük]
Refik-i Tarik (Abdürrahim Rahmî-i Erzurûmî) [Review-text-dictionary]
Yazar: RUMEYSA GÜLGÜN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUHAMMED İKBÂL GÜLER
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
İslâmiyet'in etkisiyle ortaya çıkan tasavvufî metinler, din ve tasavvuf bilgisinin edebiyat aracılığıyla öğretimine katkı sağlamıştır. Yüzyıllar boyunca neşredilen bu eserlerin birçoğu eserin yazıldığı yüzyılın alfabe bilgisine, yazıldığı dilin inceliklerine ve söz hazinesine sahip olmayan okuyucuların faydalanabilmesi adına farklı dillere tercüme edilmiştir. Şeyh Kâsım Hânî'nin Halvetiyye tarikatının esaslarını anlatan Seyr u Sulûk ilâ-Meliki'l-Mulûk adlı Arapça risâlesinin ve Ebû Saîd Hâdimî'nin Nakşibendiyye tarikatının şartlarını ve mahiyetini anlatan er-Risâletu'n-Nakşibendiyye eserinin Nakşibendiyye tarikatının mahiyetinin anlatıldığı bölümün Abdurrahîm Rahmî-i Erzurumî tarafından Türkçeye Refîk-i Tarîk adıyla yapılan tercümesi de bu eserlerden biridir.
Çalışmanın konusunu; Seyr u Sulûk ilâ-Meliki'l-Mulûk adlı tasavvuf risâlesinin müellifi Şeyh Kâsım Hânî'nin, er-Risâletu'n-Nakşibendiyye eserinin müellifi Ebû Saîd Hâdimî'nin ve bu eserlerin Türkçeye tercümesi olan Refîk-i Tarîk'in mütercimi Abdurrahîm Rahmî-i Erzurumî'nin hayatı hakkındaki bilgiler, Abdurrahîm Rahmî'nin ulaşılan eserlerinin tanıtımı, Refîk-i Tarîk'in ulaşılan nüshalarının tavsîfi, eserin imlâ hususiyetleri ve muhteva bakımından incelenmesi, eserin çeviri yazılı metni ve esere ait sözlük çalışması oluşturmaktadır. Çalışmanın temel amacı ise Osmanlı Türkçesi ile yazılan bu eseri, Latin asıllı Türk alfabesine aktararak eseri Türk ilim âleminin ve kamuoyunun istifadesine sunmaktır. 
Beş bölümden oluşan çalışmanın birinci bölümünde, Şeyh Kâsım Hânî'nin, Ebû Saîd Hâdimî'nin, Abdurrahîm Rahmî-i Erzurumî'nin hayatı ve Abdurrahîm Rahmî'nin eserleri hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölüm; Abdurrahîm Rahmî'nin Refîk-i Tarîk'i yazma sürecini, Refîk-i Tarîk'in Türk ve dünya kütüphanelerinde tespit edilen altı adet el yazması nüshasının tanıtımını, bu nüshaların soyağacını, eserin imlâ hususiyetleri, seci ve muhteva bakımından incelemesini içerir. Üçüncü bölümde, Refîk-i Tarîk'in çeviri yazılı metni mevcuttur. Dördüncü bölümde Refîk-i Tarîk'e ait sözlük çalışması ve son bölümde sonuç başlığı yer almaktadır.
Refîk-i Tarîk üzerinde yapılan çalışmalar neticesinde eser çeviri yazı yöntemiyle Latin asıllı Türk alfabesine aktarılarak eserin okunması kolaylaştırılmış ve eser üzerine yapılacak yeni çalışmaların zemini hazırlanmıştır.

Abstract:
Sufi texts that emerged under the influence of Islam contributed to the teaching of religion and mysticism through literature. Many of these works, which have been published for centuries, have been translated into different languages for the benefit of readers who do not have the knowledge of the alphabet of the century in which the work was written, the subtleties of the language in which it was written, and the vocabulary. The Nakşibendiyye section of the Abû Saîd Hâdimî's Abû Saîd Hâdimî's Abû Saîd Hâdimî's er-Risâletu'n-Nakşibendiyya work, which describes the Arabic treatise named Seyr u Sulûk ila-Maliki'l-Muluk, which explains the principles of the Halvetiyye sect of Sheikh Kâsım Hânî. i Erzurumî's translation into Turkish with the name Refîk-i Tarîk is one of these works.
The subject of the study; The life of Sheikh Kâsım Hânî, the author of the mystic treatise Seyr u Sulûk ila-Maliki'l Mulûk, the life of Ebû Saîd Hâdimî, the author of er-Risâletu'n-Nakşibendiyye, the Turkish translation of Refîk-i Tarîk Erzurumî's life, the introduction of Abdurrahîm Rahmî's accessible works, the description of the reached copies of Refîk-i Tarîk, the examination of the work in terms of spelling and content, the translated text and the dictionary study of the work. The main purpose of the study is to transfer this work, which was written in Ottoman Turkish, to the Turkish alphabet of Latin origin and present it to the Turkish science  community and the public.
In the first part of the study, which consists of five chapters, information is given about the life of Sheikh Kâsım Hânî, Ebû Said Hâdimî, the life of Abdurrahîm Rahmî-i Erzurumî and the works of Abdurrahîm Rahmi. The second part; includes the writing process of Abdurrahîm Rahmî's Refîk-i Tarîk, the introduction of six manuscript copies of Refîk-i Tarîk that we have found in Turkish and world libraries, the genealogy of these copies, the examination of the work in terms of orthography, style and content. The third chapter, provides the translated text of Refîk-i Tarîk. In the fourth section, there is the dictionary study of Refîk-i Tarîk and in the last section there is the conclusion title.