İmplante edilebilen kardiyoverter defibrilatörlü (ICD) hastalara uygulanan web tabanlı eğitimin şok anksiyete düzeyine ve yaşam kalitesine etkisi
The effect of web-based education applied to patients with implantable cardioverter defibrillator (ICD) on shock anxiety level and quality of life
Yazar: TUĞBA YARDIMCI
Danışman: DOÇ. DR. HATİCE MERT
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Anksiyete = Anxiety ; Anksiyete bozuklukları = Anxiety disorders ; Elektrik-kontraşok = Electric-counter shock ; Kalp durması = Heart arrest ; Kardiyopulmoner reanimasyon = Cardiopulmonary resuscitation ; Sosyal bilişsel kariyer teorisi = Social cognitive career theory ; Web tabanlı eğitim = Web based education ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Ölçekler = Scales

Özet:
Amaç: Florida Şok Anksiyete Ölçeği'nin (FŞAÖ) Türkiye geçerlik ve güvenirlik çalışmasını gerçekleştirmek ve implante edilebilen kardiyoverter defibrilatörlü (ICD) hastalara uygulanan web tabanlı eğitimin şok anksiyete düzeyine ve yaşam kalitesine etkisini incelemektir.
Yöntem: Araştırma metodolojik ve randomize kontrollü çalışma olmak üzere iki aşamadan oluşmaktadır. Metodolojik aşamada, FŞAÖ'nin geçerlik ve güvenirlik çalışması için 115 ICD hastasından veri toplanmıştır. Randomize kontrollü çalışma, girişim (n:39) ve kontrol (n:37) olmak üzere 76 hasta ile yürütülmüştür. Girişim grubuna Bandura'nın Sosyal Bilişsel Öğrenme Teorisi'ne göre yapılandırılmış web tabanlı eğitim uygulanmıştır. Veriler girişim öncesi, 3. ay ve 6. ayda toplanmıştır. Veriler χ2 analizi, t testi, tekrarlı ölçümlerde çok yönlü varyans analizi kullanılarak analiz edilmiştir.
Bulgular: Florida Şok Anksiyete Ölçeği Türkçe formu geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracıdır, Cronbach alfa tüm ölçek için 0.83'tür ve Türkiye örnekleminde tek boyutlu olarak kullanılmasının uygun olduğu saptanmıştır. İkinci aşamada girişim grubundaki bireylerin FŞAÖ puan ortalamaları zaman etkileşimi açısından istatistiksel olarak anlamlı düzeyde düşüktür (p=0.016). Girişim grubundaki bireylerin mental sağlık (p=0.010) ve vitalite/enerji (p=0.028) alt boyut puan ortalamaları kontrol grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksektir. Mental özet değer ve fiziksel özet değer açısından gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık bulunmazken (p>0.05), girişim grubunda mental özet değer puanında zaman etkileşimi açısından istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık saptanmıştır (p=0.038).
Sonuç: Florida Şok Anksiyete Ölçeği geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracıdır. Girişim sonrasında bireylerin şok anksiyete düzeylerinde anlamlı bir azalma, yaşam kalitesi ölçeğinin birçok alt boyutunda ise istatistiksel olarak anlamlı biçimde yükselme olmuştur. Bu nedenle ICD hastaları için uygulanan web tabanlı girişimlerin alternatif bir yöntem olarak kullanılabileceği düşünülmektedir.

Anahtar Sözcükler: İmplante Edilebilir Kardiyoverter Defibrilatör, Şok Anksiyete, Yaşam Kalitesi, Web Tabanlı Eğitim, Sosyal Bilişsel Öğrenme Teorisi.

Abstract:
Aim: To assess the validity and reliability of the Florida Shock Anxiety Scale (FSAS) for the Turkish society and to examine the effect of web-based education applied to patients with implantable cardioverter defibrillator (ICD) on shock anxiety level and quality of life.
Method: This study was composed of two stages with methodological and randomized controlled study parts. In methodological study, data were collected from 115 ICD patients for validity and reliability study of FSAS. Randomized controlled study was carried out with 76 patients as intervention (n:39) and control (n:37) groups. The intervention group was applied to web-based education structured according to Social Cognitive Learning Theory of Bandura. Data were collected pre-intervention and on 3rd and 6th months. Data were analyzed using χ2 analysis, t test, and multi-way analysis of variance on repeated measurements. 
Results: It has been determined that Turkish form of FSAS is a valid and reliable measuring tool, Cronbach alfa value is 0.83  and it is appropriate to use it in one dimension in Turkey sample. In the second stage, FSAS point averages of individuals in the intervention group were statistically significantly low (p=0.016) in terms of time interaction. Mental health (p=0.010) and vitality/energy (p=0.028) sub-dimension point averages of individuals in the intervention group were statistically significantly high. While no statistically significant difference was found between groups in terms of mental summary value and physical summary value (p>0.05), a statistically significant difference was detected in mental summary value point in the intervention group in terms of time interaction (p=0.038).
Conclusions: FSAS is a valid and reliable instrument. There has been a significant decrease in shock anxiety levels of individuals after the intervention and there has been a statistically significant increase in a number of sub-dimensions of quality of life scale. Thus, it is considered that web-based interventions can be used as an alternative method for ICD patients.

Anahtar Sözcükler: Implantable Cardioverter Defibrillator, Shock Anxiety, Quality of Life,  Web-based Education, Social Cognitive Learning Theory.