Okul öncesi öğretmenleri mesleğe yabancılaşma ölçeğinin geliştirilmesi ve bir örnek uygulama
Developing  vocational alienation scale for the preschool teachers (VAS-PT) and a sample study
Yazar: GÜLŞEN KIHRI
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MUSTAFA OTRAR
Yeditepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Yönetimi ve Denetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ölçek geliştirme = Scale development

Özet:
Bu araştırma, resmi ve özel okullarda görev yapan okul öncesi öğretmenlerinin mesleki
yabancılaşma boyutlarının (anlamsızlık, yalıtılmışlık, kendine yabanbılaşma, güçsüzlük, 
normsuzluk) cinsiyete, yaşa, çocuk sahibi olma, eğitim durumuna, görev yaptığı kuruma, 
mesleki kıdeme göre farklılık gösterip göstermediğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. 
Araştırmanın örneklemini İstanbul Avrupa Yakasında bulunan 70 resmi ve özel okulda 
görev yapan 231 okul öncesi öğretmeni oluşturmaktadır.
Araştırma bağlamında bir "Okulöncesi Öğretmenleri İşe Yabancılaşma Ölçeği" geliştirilme 
aşamasında 143 madde (item) oluşturulmuş ve uzman görüşüne sunulmuştur. Lawshe 
analizi ile yapılan kapsam geçerliği işlemlerinin ardından 61 madde ölçekten çıkarılmış ve 
11 madde üzerinde değişiklik yapılarak oluşturulan 82 maddelik taslak ölçek 2012-2013 
eğitim öğretim yılında İstanbul Avrupa Yakası'nda Avcılar, Bağcılar, Bahçelievler, 
Bakırköy, Beşiktaş, Fatih, Güngören, Küçükçekmece, Zeytinburnu ilçesinde görev yapan
231 okul öncesi öğretmenine uygulanmıştır. Ölçeğin yapı geçerliğini saptamak amacıyla 
temel bileşenler analizi ile faktör analizi yapılmış ve varimax dik döndürme işlemi 
gerçekleştirilmiştir. Bu analizler sonucunda 5 faktörlü (anlamsızlık duygusu, yalıtılmışlık 
duygusu, kendine yabancılaşma, güçsüzlük, normsuzluk) 69 maddeden oluşan ölçek elde 
edilmiştir. Güvenirlik için varimax rotasyon sonucu saptanan beş alt boyut ve ölçeğin tümü 
için Cronbach α (0.966) katsayıları hesaplanmıştır. Öte yandan Pearson analizi ile 
hesaplanan madde-toplam ve madde-kalan korelasyonları anlamlı (p<.001); t testi 
kullanılarak yapılan (alt-üst %27) analizler sonucu maddelerin ve faktörlerin ayırt edici 
olduğu saptanmıştır. Ayrıca Pearson analizi ile faktörler arasındaki korelasyonların anlamlı 
olduğu belirlenmiştir (p<.001). Devamlılık katsayısı için ölçek üç hafta arayla aynı gruba 
uygulanmış ve korelasyon katsayısı anlamlı bulunmuştur (r=.83; p<.001). Elde edilen 
sonuçlar ölçeğin geçerli ve güvenilir olduğunu kanıtlar niteliktedir.xi
Öte yandan tezin alt amaçları bağlamında okulöncesi öğretmenlerinin mesleki 
yabancılaşma düzeyleri demografik değişkenler bağlamında da incelenmiştir. Bu amaçla 
grupların yabancılaşma düzeyleri Kruskal Walli-H, bağımsız grupla t testi, tek yönlü 
varyans analizi, Mann Whitney-U teknikleri ile karşılaştırılmıştır. Araştırmadan elde edilen 
bulgular; mesleki yabancılaşma alt boyutlarından anlamsızlık alt boyutu puanlarıın eğitim 
durumu değişkenine göre anlamlı şekilde önlisans mezunu öğretmenler grubu lehine 
farklılaştığını ortaya koymuştur. Ayrıca mesleki yabancılaşma alt boyutlarından kendine 
yabancılaşma alt boyutunun yaş ve öğrenim durumu grupları arasında 41-50 yaş arası 
öğretmenler ve ön lisans mezunu öğretmenler grubu lehine anlamlı farklılık gösterdiği 
saptanmıştır.

Anahtar Sözcükler: Mesleğe yabancılaşma, okulöncesi öğretmenleri, ölçek geliştirme

Abstract:
The aim of this research is to exhibit whether dimensions of vocational alienation of the 
preschool teachers working at public and private schools (meaninglessness, sense of 
isolation, self-enstragement, powerlessness, normlessness) varies according to gender, age, 
having children, education level, his institution, professional seniority or not. The sample 
of the research consists of 231 preschool teachers working at 70 public and private schools 
on İstanbul European Side.
In the context of research, 143 items were created and presented to the assessment of 
specialists at the stage of development of a "Preschool Teachers Profesional Alienation 
Scale". After making the operations of validity of the scope by using Lawshe analysis, 61 
item were removed from the scale and the draft scale containing 82 items were created by 
making changes on 11 items. Then, in the academic year 2012-2013, the draft scale were 
applied to 231 preschool teachers working in the districts of Avcılar, Bağcılar, 
Bahçelievler, Bakırköy, Beşiktaş, Fatih, Güngören, Küçükçekmece and Zeytinburnu on the 
European side of Istanbul. In order to detect the structural validity of the scale, principle 
components analysis and factor analysis were conducted and varimax vertical rotation 
process was held. As a result of these analyses, 5 factored (meaninglessness, sense of 
isolation, self-enstragement, powerlessness, normlessness) and Cronbach's α (.966)
coefficients for the totality of the scale were calculated. In addition, item-total and itemreminder correlations calculated via Pearson analysis were determined as significant 
(p<.001), items and factors determined with regards to the analyses held via t test (bottomtop 27%) were determined as distinguishing. Moreover, correlations among factors were 
determined as significant with regards to Pearson analysis (p<.001). In order to determine xiii
the continuity coefficient, the scale was applied to the same group every other 3 weeks and 
correlation coefficient was pointed as significant (r=.83; p<.001). The obtained results 
prove that the scale is valid and reliable.
On the other hand, in the context of sub-objectives of the thesis, dimensions of vocational 
alienation of the preschool teachers were examined in also the context of demographic 
variables. For this purpose, alienation levels of groups were compared with Kruskal WalliH, t-test by independent group, one-way analysis of variance and Mann Whitney-U 
techniques. Findings of the research; exhibited that the score of the meaninglessness subdimension which is one of profesional alienation sub-dimensions varies in favor of group 
of associate degree graduates teachers according to education level variable. Likewise, 
findings of the research determined that for the self-enstragement sub-dimension which is 
one of profesional alienation sub-dimensions, the score varies in favor of group of teachers 
between the ages of 41-50 and group of associate degree graduates teachers.

Keywords: Profesional alienation, preschool teachers, scale development