2021-2023 yılları arasında Erzurum-Pulur höyük kazılarında tespit edilen Karaz kültürüne ait taşınabilir kutsal ocakların değerlendirilmesi
Assessment of portable sacred hearths belonging to the Karaz culture identified in the Erzurum-Pulur mound excavations between 2021-2023"
Yazar: FATMA KOTAN KOÇLİ
Danışman: DOÇ. DR. RABİA AKARSU
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Arkeoloji = Archeology

Özet:
Karaz Kültürü, MÖ. 4. binyıl sonlarından MÖ. 2. binyıl başlarına kadar kendine özgü mimarisi, siyah yüzeyli iyi açkılı el yapımı çanak çömleği ve karakteristik ocaklarıyla Doğu Anadolu Bölgesi'nin neredeyse bütününde, Anadolu'nun bazı kesimleri ve komşularının da dahil olduğu geniş bir coğrafyada yayılım göstermiştir.
Bu geniş coğrafyada çalışmalar ilk olarak Türk Tarih Kurumu ve Erzurum Atatürk Üniversitesi desteği ile kültürün önemli yerleşimlerini barındıran Erzurum ve çevresinde başlatılmıştır.
Ana malzeme grubunu veren Pulur Höyük 2021-2023 yılları arasındaki kazılarda ele geçen 27 adet ocak parçası bu tez çalışmasında değerlendirmeye alınmıştır. Bunun yanında Anadolu'da ele geçen benzer malzeme grubunun da eserlerine de değinilmiştir.
Karaz Kültürü ocakları bilim insanları tarafından andiron, portatif ocak, közlük, mangal, kap altlığı, seyyar altar gibi adlarla anılmıştır. Bu ocaklar şimdiye kadar bilimsel açıdan pek fazla değerlendirmeye alınmamıştır. Bu taşınabilir ocakların tipolojisi, ne amaçla kullanıldığı gibi konular problemlidir. Bu çalışmada Pulur Höyük ocaklarının tipolojisi ve kullanım amaçlarından bahsetmeye çalışıp, diğer ocaklarla benzerlikleri ve farklılıkları ortaya konulacaktır. Çalışmalar sonucunda genel özellikleri belirlenmeye çalışılacaktır.
Anahtar Kelimeler: Erzurum Pulur Höyük, Taşınabilir Ocak, Ocak, Ateş, İnanç.

Abstract:
Karaz Culture, BC. From the late 4th millennium BC. Until the beginning of the 2nd millennium BC, with its unique architecture, black-surfaced, well-burnished handmade pottery and characteristic hearths, it spread throughout almost the entire Eastern Anatolia Region, and in a wide geography, including some parts of Anatolia and its neighbors.
Studies in this wide geography were first initiated in Erzurum and its surroundings, which host important settlements of culture, with the support of the Turkish Historical Society and Erzurum Atatürk University.
27 hearth pieces unearthed during the excavations at Pulur Mound between 2021 and 2023, which provide the main material group, were evaluated in this thesis study. In addition, the works of a similar material group unearthed in Anatolia are also mentioned.
Karaz Culture stoves have been called by scientists with names such as andiron, portable stove, embers, barbecue, pot base, mobile altar. These furnaces have not been evaluated much scientifically so far. Issues such as the typology of these portable stoves and what they are used for are problematic. In this study, we will try to talk about the typology and intended use of Pulur Mound quarries, and their similarities and differences with other quarries will be revealed. As a result of the studies, general characteristics will be determined.
Keywords: Erzurum Pulur Höyük, Portable Hearth, Hearth, Fire, Belief.