Yerleşim yerinden uzaklığa göre mera bitki örtüsünün değişimi
Change of rangeland vegetation according to distance from settlement
Yazar: YEKTA SEMİH BABA
Danışman: PROF. DR. BİNALİ ÇOMAKLI
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Amaç: Yerleşim yerine yakın ve yerleşim yerinden uzak olan mera alanlarında bitki örtüsünün değişiminin belirlenmesine yönelik oldukça az sayıda çalışma yürütülmüştür. Bu nedenle yapılan bu çalışma ile Erzurum ilinin Köşk köyünde bulunan mera bitki örtüsünün uzaklığa göre değişimi ele alınmış ve yerleşim yerinden uzaklığa göre meraların botanik kompozisyonundaki ve yem kalitesindeki değişim incelenmeye çalışılmıştır.
Yöntem: Araştırma alanında köye yakın ve köyden uzak olmak üzere 2 farklı mera kesimi belirlenmiş olup, meradaki hâkim bitkilerin çiçeklenme döneminde toprak özellikleri ve yem kalitesinin belirlenmesi amacıyla araştırma sahasından toprak ve ot numuneleri alınmıştır. Toprakların bazı fiziksel ve kimyasal özellikleri belirlenirken, mera kesimlerine ait bitki örtüsünün ise botanik kompozisyonu, toprağı kaplama oranı, mera durum ve sağlık sınıfı, mevcut yem miktarı ile otun ham protein, ADF ve NDF oranları belirlenmiştir.
Bulgular: Yapılan çalışmada 27 bitki türüne rastlanmış olup, ele alınan mera kesimlerinde ortalama buğdaygil, baklagil ve diğer familya oranları sırasıyla %32,66, %14,97 ve %52,37 olarak tespit edilmiştir. Araştırmada ele alınan kesimlerde ortalama toprağı kaplama oranı %41,50 ve mera durum puanı ise 42,99 olarak kaydedilmiştir. Mera durum ve sağlık sınıfı, köye yakın mera kesiminde orta-riskli sınıfta yer alırken, köyden uzak mera kesiminde orta-sağlıklı sınıfta yer almıştır. Mevcut yem miktarı 47,06 kg/da olarak kaydedilen mera kesimlerine ait ortalama ham protein, ADF ve NDF oranları sırasıyla %9,71, %40,90 ve %56,18 olarak belirlenmiştir.
Sonuç: Yapılan çalışmada erken ve aşırı otlatmadan dolayı köye yakın mera kesiminde incelenen tüm özelliklerin köyden uzak mera kesimine göre daha düşük olduğu kanaatine varılmıştır. Hem meraya çıkarken hem de meradan dönerken otlatma baskısına maruz kalan köye yakın mera kesiminde bitki ile kaplı alan oranı, buna bağlı olarak da mevcut yem miktarı, ham protein, ADF ve NDF oranlarında bir azalma söz konusu olmuştur.
Anahtar Kelimeler: Botanik kompozisyon, Mera, Yem kalitesi, Yerleşim yerine uzaklık

Abstract:
Purpose: There have been very few studies conducted to determine the changes in vegetation cover in rangeland sites near and far from settlements. Therefore, with this study conducted, the change in rangeland vegetation cover in the village of Köşk in Erzurum province was examined according to distance, and the changes in botanical composition and forage quality of rangelands according to distance from settlements were attempted to be investigated.
Method: In the research area, two different rangeland sites were identified: near the village and far from the village. Soil and herbage samples were collected from the research area to determine soil properties and forage quality during the flowering period of dominant plants in the rangeland. While some physical and chemical properties of the soil were determined, the botanical composition of the vegetation cover, soil coverage rate, rangeland condition and health class, available forage quantity, and crude protein, ADF, and NDF ratios of the forage were determined for each rangeland site.
Findings: In the conducted study, 27 plant species were identified, with average proportions of Gramineae, Leguminosae, and other families found to be 32.66%, 14.97%, and 51.98%, respectively, in the studied rangeland sites. The average soil coverage rate was determined to be 41.50%, and the rangeland condition score was recorded as 42.99. The rangeland condition and health class were categorized as moderately risky in the rangeland site near the village, while in the rangeland site far from the village, it was classified as moderately healthy. The available forage quantity for the rangeland sites, recorded as 47.06 kg/ha, had average crude protein, ADF, and NDF ratios of 9.71%, 40.90%, and 56.18%, respectively.
Results: The study concludes that due to early and excessive grazing, all examined characteristics in the rangeland site near the village were lower compared to the rangeland site far from the village. Both the area covered by vegetation and consequently the available forage quantity, crude protein, ADF, and NDF ratios have decreased in the rangeland site near the village, which is subjected to grazing pressure both when entering and leaving the rangeland.
Keywords: Botanical composition, Pasture, Forage quality, Distance from settlement