Çoklu doz insülin enjeksiyonu ya da sürekli cilt altı insülin infüzyon pompası ile tedavi edilen çocuk ve adölesan tip 1 diabetes mellitus hastalarında sağlıkla ilişkili yaşam kalitesi ve metabolik kontrol
Health-related quality of life and metabolic control in pediatric and adolescent TYPE 1 diabetes mellitus patients treated with multiple dose insulin injection or continuous subcutaneous insulin infusion pump
Yazar: MUHAMMED AKİF ATLAN
Danışman: PROF. DR. ECE BÖBER
Dokuz Eylül Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları = Endocrinology and Metabolic Diseases
Dizin: Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus-tip 1 = Diabetes mellitus-type 1 ; Enjeksiyonlar = Injections ; Ergenler = Adolescents ; Hemoglobin A-glikolize = Hemoglobin A-glycosylated ; Tedavi = Treatment ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; İnfüzyon pompaları = Infusion pumps ; İnsülin = Insulin

Özet:
Giriş ve Amaç: Tip 1 diyabet gibi kronik bir hastalık çocuklarda sağlıkla ilişkili yaşam kalitesini etkilemekte olup tip 1 diyabetli çocuklar ve sağlıklı akranlarında yapılan sağlıkla ilişkili yaşam kalitesi çalışmalarından çelişkili sonuçlar bildirilmiştir. Son 20 yılda konvansiyonel insülin tedavisi yerini yoğun insülin tedavisine bırakmış olup, yoğun insülin tedavisi günlük çoklu doz insülin enjeksiyonlarıyla veya sürekli cilt altı insülin infüzyonu (insülin pompası kullanılarak) ile yapılmaktadır. Günlük çoklu doz insülin tedavisi veya sürekli cilt altı insülin tedavisi sağlıkla ilişkili yaşam kalitesini ve metabolik paremetreleri farklı şekilllerde etkileyebilir. Bu çalışma ile tip 1 diyabetes mellitus tanılı çocuk ve adölesanlarda, çoklu doz insulin enjeksiyonu ya da sürekli cilt altı insülin infüzyon pompası ile tedavi edilen hastaların tedavi şeklinin, hastanın sağlıkla ilişkili yaşam kalitesi ve hastalığın metabolik kontrolü üzerine etkisi araştırılarak tip 1 DM hastalığının tedavi stratejisinin geliştirilmesine katkı sağlanması amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Tip 1 diyabetes mellitus tanısıyla Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Hastanesi Çocuk Endokrinoloji Kliniği'nde takip edilmekte olan, diyabet dışında yaşam kalitesini etkileyecek majör hastalığı olmayan, 8-18 yaş aralığındaki hastalar ve ebeveynleri çalışmaya alınmıştır. Şubat 2020 ile Haziran 2020 tarihleri arasında 135 tip 1 diyabetli hasta ve ebeveynine Varni ve ark. tarafından 2003 yılında geliştirilmiş olan Diabetes Mellitus'lu çocuklarda yaşam kalitesi ölçeği (PedsQL 3.0) çocuk ve ebeveyn formu ile sosyodemografik veri formu doldurtularak veriler toplandı. Metabolik verilere hastaların yazılı ve elektronik ortamdaki kayıtlarından ulaşıldı. Parametrik testlerde student T testi, independent T testi, paired-sample T testi ve One-Way ANOVA testi kullanılırken; non parametrik testlerde ise Wilcoxon Sign, Mann-Whitney U ve Kruskall-Wallis testi kullanıldı. Sayısal olmayan verilerin karşılaştırılmasında çapraz tablolar (Crosstabs, Pearson Correlation) kullanılmış olup elde edilen sonuçlar % 95 (p<0.05) anlamlılık düzeyinde değerlendirilmiştir.
Bulgular: Toplam 135 hasta ve ebeveyn çalışmaya dahil edildi; hastaların %52.6'sının (n=71) erkek, %47.4'ünün (n=64) kız olduğu görüldü. Hastaların ortanca yaşı 13 yıl olup %54.1'i (n=73) 13-18 yaş aralığındaydı. Hastaların %17'sinde (n=23) diyabet dışı hastalık, %9.6'sında (n=13) da insülin dışı ilaç kullanımı mevcuttu. Çalışmaya katılan hastaların ebeveynlerinin %74.8'ini (n=101) anneler oluştururken %23'ünü (n=31) baba ve %2.2'si (n=3) de diğer aile yakınları oluşturmaktaydı. Son 1 yıl içindeki ortalama HbA1c değerleri incelendiğinde ise ortanca HbA1c % 8.3 (min 6.4-maks 15.4) idi. Hastalardan ≥2 kardeşi olanlardaki HbA1c düzeylerinin kardeşi olmayan ve 1 kardeşi olan hastalara göre istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksek olduğu görüldü (p<0.05). Son 1 yıl içerisindeki ortalama HbA1c düzeyi 8-12 yaş arasındaki hastalarda 13-18 yaş grubundaki hastalara göre istatistiksel olarak anlamlı derece düşük saptandı (p=0.001). Ebeveynlerinin aylık geliri yoksulluk sınırının üzerinde olan hastalardaki HbA1c düzeylerinin aylık gelir düzeyi asgari ücretin altında olanlar ve asgari ücret ile yoksulluk sınırı arasında olanlara göre istatistiksel olarak anlamlı derecede düşük olduğu görüldü. Kan şekeri ölçüm sayısı >6 olan hastaların HbA1c düzeyleri, günlük kan şekeri ölçüm sayısı ≤3 olan hastalar ile ölçüm sayısı 4-6 arasında olan hastalara göre istatistiksel olarak anlamlı derecede düşük saptandı (p<0.05). Anketin tüm alt gruplarında ve toplam anket puanlarında insülin pompa tedavisi kullananlar ile çoklu doz insülin enjeksiyonu uygulayanların yaşam kaliteleri açısından anlamlı farklılık olmadığı görüldü. Hastaların yaşam kaliteleri ebeveynler tarafından değerlendirildiğinde ise insülin pompası kullanan hastalarda toplam anket puanı ve anketin tüm alt gruplarının puanları çoklu doz insülin enjeksiyonu uygulayan hastalara göre daha yüksek saptandı; ancak istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptanmadı. Kardeş sayılarının ≥2 olması durumunda yaşam kalitesi anket puanlarının istatistiksel olarak anlamlı derecede daha düşük olduğu görüldü (p<0.05).
Sonuç: Tip 1 diyabetes mellitus hastaların ve ailelerin yaşam kalitelerini etkileyen kronik bir hastalıktır. İnsülin pompası kullanan hastalardaki yaşam kalitesi çoklu doz insülin enjeksiyonu uygulayanlara göre daha yüksek olmasına rağmen istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptanmadı. Bu konuda daha güçlü sonuç elde etmek için daha fazla hasta sayısı ile daha büyük çalışmalara ihtiyaç vardır.

Abstract:
Introduction and Purpose: Type 1 diabetes mellitus alters quality of life associated with health. Contradictive studies were published about how type 1 diabetes mellitus effects the quality of life compared to healthy population. Conventional insulin therapy gave place to intensive insulin therapy for last 20 years. Intensive insulin therapy is defined as daily multiple doses of insulin injection or subcutanous continuous insulin infusion (insulin pump therapy). Daily multiple doses of insulin injection and insulin pump therapy can effect quality of life and metabolic parameters in a variable manner. In this study we aim to contribute to type 1 diabetes mellitus treatment strategies by investigating the effects of treatment choices on quality of life and metabolic parameters of type 1 diabetes mellitus diagnosed children and adolescences that using daily multiple doses of insulin injection or subcutanous continuous insulin infusion.
Materials and Method: 8 to 18 years old, type 1 DM diagnosed children that are followed in Dokuz Eylül University Childrens Hospital, Child Endocrinology Clinic and their parents are included into the study. We excluded the children who is diagnosed of any other major disease that can effect quality of life. We reached 135 type 1 DM patient and their parents between february 2020 to june 2020. We conducted questionnaire known as quality of life scale for diabetes mellitus diagnosed children (PedsQL 3.0) that is developed by Varni at all in 2003, to both parents and children. Sociodemographic data are also noted. Metabolic parameters are collected from childrens electronical records and patients files. Student T-test, independent T test, paired-sample T test and One-Way ANOVA test is used for parametrical data and for Non-parametric analysis Wilcoxon Sign, Mann- Whitney U and Kruskall-Wallis tests were used. Crosstabs, Pearson Correlation were used for non-numerical data and the results were evaluated at 95% (p <0.05) significance level.
Results: Total of 135 patients and their parents were included in the study; 52.6% (n = 71) of the patients were male and 47.4% (n = 64) were female. The median age of the patients was 13 years and 54.1% (n = 73) were in the 13-18 age range. Non-diabetes disease was present in 17% (n = 23) of the patients and non-insulin drug use was detected in 9.6% (n = 13). Caregivers that is included into the study was composed of %74.8 (n=101) mothers, %23 (n=31) fathers and %2.2 other relatives. The median HbA1c was 8.3% (min 6.4-max 15.4) in the last one year. HbA1c levels of patients with ≥2 siblings were statistically significantly higher than those who did not have siblings and had 1 sibling (p <0.05). The mean HbA1c level in the last 1 year was found to be statistically significantly lower in patients aged 8-12 years compared to patients in the 13-18 age group (p = 0.001). HbA1c levels in patients whose parents monthly income was above the poverty line were found to be statistically significantly lower than those whose monthly income was below the minimum wage and those between the minimum wage and the poverty line. HbA1c levels of patients with blood glucose measurement number> 6 were found to be statistically significantly lower than patients with a daily blood glucose measurement number of ≤3 and patients with a measurement number of 4-6 (p <0.05). In all subgroups of the questionnaire and in the total questionnaire scores there was no significant difference in the quality of life of those using insulin pump therapy and those using multiple doses of insulin injections. If the quality of life of the patients was evaluated by the parents, the total questionnaire score and the scores of all subgroups of the questionnaire were found to be higher in patients using an insulin pump than the patients who applied multiple doses of insulin injection; but no statistically significant difference was found. If the number of siblings was ≥2, the quality of life questionnaire scores were statistically significantly lower (p <0.05).
Conclusion: Type 1 diabetes mellitus is a chronic disease that affects the quality of life of patients and families. Although the quality of life scale in patients using insulin pumps was higher than those using multiple insulin injections, no statistically significant difference was found. Larger studies with more patients are needed to obtain stronger results.