Prematüre doğum ve annenin doğum sonrası depresyonunun erken çocukluk dönemindeki davranışsal ve duygusal uyum üzerine etkisi: Aileye ve çocuğa özgü aracı mekanizmalar
The effect of premature birth and postpartum depression on the behavioral and emotional adaptation in early childhood: Environmental and child-related mediating factors
Yazar: BUSE ŞENCAN KARAKUŞ
Danışman: PROF. DR. SAİT ULUÇ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Prematüre çocuklar biyolojik risklerin yanı sıra psikososyal risklerle de karşı karşıya kalmaktadır. Bu bağlamda, prematüre doğumun aileye etkileri ve ailenin prematüre çocuğa yönelik tutumları, çocuğun gelişimine etki edebilecek önemli etmenler olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışmada prematüre doğmuş erken çocukluk dönemindeki çocukların duygusal/davranışsal sorunları ve sosyal uyum zorluklarının değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Bu kapsamda prematüre doğmuş çocukların duygusal/davranışsal sorunları ve sosyal uyum zorluğu üzerinde, çocuğun duygu düzenleme becerilerinin etkisi ve bu beceriler üzerinde rol oynayabilecek aileye ve çocuğa özgü değişkenlerinin rolünün incelenmesi hedeflenmektedir. Bu amaçlar doğrultusunda, mevcut çalışma iki aşamadan oluşmaktadır. İlk aşamada, aileye özgü değişkenlerden baba katılımını bütüncül olarak ölçmek amacıyla sağlık alanında baba katılımını değerlendiren, Okul-öncesi Çocukluk Dönemi Sağlıkta Baba Katılımı Ölçümü'nün uyarlama çalışması yapılmıştır. Bu çalışmanın örneklemi 3-6 yaş aralığında çocuğu olan 143 babadan oluşmaktadır. Ölçeğin orijinal faktör yapısının test edildiği doğrulayıcı faktör analizi, geçerlik ve güvenirlik analizleri değerlendirildiğinde, ölçeğin ülkemizde kullanılabilecek geçerli-güvenilir bir ölçüm aracı olduğu görülmektedir. İkinci aşamada, prematüre doğmuş erken çocukluk dönemindeki çocukların sosyal uyum zorluğu ve duygusal/davranışsal sorunları ile aile ve çocuğa özgü mekanizmaların arasındaki ilişkide çocuğun duygu düzenleme becerisinin aracı rolünün incelendiği araştırma yapısal eşitlik modeli kullanılarak test edilmiştir. Bu araştırmanın örneklemini 97 prematüre çocuk ve ebeveynleri oluşturmaktadır. Prematüre çocukların duygusal/davranışsal sorunları ve sosyal uyum zorluğunu etkileyen etmenlerden oluşan bir risk modeli oluşturulmuştur. Model değerlendirildiğinde, anne duygu düzenleme güçlüğünün anne olumsuz duygu sosyalleştirme biçimleri aracılığıyla çocuk duygu düzenleme güçlüğünü yordadığı görülmektedir. Anne olumsuz duygu sosyalleştirme biçimlerinin çocuk duygu düzenleme güçlüğü aracılığıyla çocuğun sosyal uyum zorluğunu ve duygusal/davranışsal sorunlarını yordadığı görülmektedir. Ek olarak, annenin postpartum depresyon belirtilerinin annenin güncel depresyon belirtileri aracılığıyla annenin duygu düzenleme güçlüğünü ve çocuğun duygu düzenleme güçlüğünü yordadağı görülmektedir. Çocukların tepkisel mizaç özelliklerinin ve anne güncel depresyon belirtilerinin ise bu model üzerinde düzenleyici etkisi olduğu görülmektedir. Bu modelin prematüre doğmuş erken çocukluk dönemindeki çocukların duygusal/davranışsal sorunlarına ve sosyal uyum zorluğuna hangi noktalardan müdahale edilebileceği konusunda ışık tutucu olduğu düşünülmektedir.

Abstract:
Children born prematurely face a range of psychosocial risks, in addition to the biological risks associated with their premature birth. The effects of premature birth on the family and the attitudes of the family towards the premature child are important factors that may affect the child's development. This study aims to evaluate the emotional/behavioural problems and social adaptation difficulties of children born prematurely in early childhood. In this context, the aim is to examine the effect of the child's emotion regulation skills on emotional/behavioural problems and social adjustment difficulties of children born prematurely, and to determine the role of family-specific and child-specific variables that may influence these skills. In line with these aims, the current study consists of two parts. In the ﬁrst part, in order to measure father involvement from family-speciﬁc variables in a holistic manner, the adaptation study of the Father Involvement in Health-Pre-School was conducted. This evaluates father involvement in the ﬁeld of health. The sample of this study consisted of 143 fathers with children aged 3-6 years. The findings obtained from confirmatory factor analysis, validity and reliability analyses showed that the scale is a valid and reliable measurement tool that can be used in our country. In the second part, the mediating role of the child's emotion regulation skills in the relationship between social adjustment difficulties and emotional/behavioural problems of children born prematurely in early childhood and family-specific and child-specific mechanisms was tested using structural equation modelling. The sample of this study consisted of 97 premature children and their parents. A risk model consisting of factors affecting emotional/behavioural problems and social adjustment difficulties of premature children was created. When the model was evaluated, it was found that maternal emotion regulation difficulties predicted child emotion regulation difficulties via maternal negative emotion socialisation styles. Maternal negative emotion socialisation styles predicted child social adjustment difficulties and emotional/behavioural problems via child emotion dysregulation. In addition, maternal postpartum depression symptoms predicted maternal emotion dysregulation difficulties and child emotion dysregulation difficulties via maternal current depression symptoms. Children's reactive temperament traits and current maternal depression symptoms had a moderating effect on this model. It is suggested that this model may shed light on where to intervene in the early childhood emotional/behavioural problems and social adjustment difficulties of preterm infants.