Coronavirüs enfeksiyonu (COVID-19) geçiren bireylerde egzersiz kapasitesi ve kas gücünün belirlenmesi ve aerobik egzersiz eğitiminin etkisi /
Yazar: GAYE NARİN
Danışman: PROF. DR. SELDA SARIKAYA
Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon = Physical Medicine and Rehabilitation
Dizin: Aerobik = Aerobic ; COVID 19 = COVID 19 ; Egzersiz = Exercise ; Kas kuvveti = Muscle strength ; Korona virüs enfeksiyonları = Coronavirus enfections ; Korona virüsler = Coronaviridae ; SARS virüsü = SARS virus

Özet:
COVID-19, SARS-CoV-2 virüsünün ortaya çıkardığı yüksek bulaş oranına sahip,
önemli ve ağır bir viral enfeksiyon tablosudur. COVID-19 pandemi sürecinde
hastalığın yayılımını önlemek ve mortaliteyi azaltmak amacıyla devreye sokulan
evde kalma, kısmi karantina ve sosyal izolasyon uygulamaları ile bireylerin hareketli
yaşam alışkanlıklarını kısıtlamış, yaşam kalitesi ve fonksiyonellik üzerinde olumsuz
etkilere neden olmuştur. COVID-19 pandemisinin egzersiz kapasitesi ve kas gücü
üzerinde kısa ve uzun vadedeki etkileri klinisyenler için merak konusu olmuş ve
halen araştırılmaya devam etmektedir. Nitekim COVID-19 enfeksiyonu geçiren
birçok hastada da bu kapasiteyi etkileyen ve yaşam kalitesini düşüren çoklu organ
tutulumları hastalığın seyrinde gözlenmiştir.
Bu çalışmanın amacı; COVID-19 enfeksiyonu geçiren ve geçirmeyen bireylerdeki
egzersiz kapasitesi ve kas kuvvetinin karşılaştırılması ve COVID-19 enfeksiyonu
geçiren bireylerde aerobik egzersiz eğitiminin egzersiz kapasitesi ve kas kuvveti
üzerindeki etkisini araştırmaktır.
Çalışmaya dahil edilen COVID-19 geçirmiş ve COVID-19 geçirmemiş 84 bireyden
tedavi ve değerlendirme süreçlerini tamamlayamadığı için 20 hasta çıkarılırken
toplamda 64 hasta çalışmayı tamamladı. Bireyler COVID-19 grubu ve kontrol grubu
olarak ikiye ayrıldı. Her iki gruba çalışmanın başlangıcında standart egzersiz tolerans
testi ile istirahat nabzı, istirahat sistolik ve diyastolik kan basıncı, maksimum iş,
maksimum kalp hızı, algınan zorluk derecesi (borg skalası), test süresi, metabolik
eşlenik (MET), VO 2pik,, VO 2pik prediktif değerleri açısından değerlendirildi. Her iki
gruptaki bireylerin dominant ekstremitelerinden kuadriseps, triseps ve el kavrama
gücü ölçüldü ve fiziksel aktivite düzeyleri Uluslararası Fiziksel Aktivite İndeksi Kısa
Form 'u (IPAQ) kullanılarak değerlendirildi. COVID-19 grubuna bisiklet

6
ergometresi kullanılarak haftada en az 3 seans olacak şekilde 15 seans aerobik
egzersiz eğitimi verildi. Egzersiz programı sonunda COVID-19 geçirmiş bireylerin
standart egzersiz tolerans testi ve periferik kas gücü ölçümü tekrarlandı. Kontrol
grubundan 14 bireye ve hasta grubundaki 15 bireye kardiyopulmoner egzersiz testi
de yapılarak bu testten elde edilen; maksimum değişim oranı (Respiratory Exchange
Ratio, RER),ventilatuvar anaerobik eşiğe ulaşma süresi (Anaerobik
Treshold),maksimum oksijen kapasitesi (VO 2pik ),ventilatuvar anaerobik eşikteki
maksimum oksijen kapasitesi (VO 2AT ), karbondioksit ventilatuar eşdeğeri (VE/CO 2 ),
kalp atım hızı toparlanması (HRR, Heart Rate Recovery) ve 1. dakikadaki kalp hızı
toparlanması (HRR1, Hear Rate Recovery at first minute) parametreleri
değerlendirildi. Kardiyopulmoner egzersiz testine katılımı sağlanan COVİD-19
grubundaki bireyler için 15 seans aerobik egzersiz eğitimi sonunda, test tekrarlandı
ve aynı parametreler kullanılarak hastalar değerlendirmeye alındı.
Çalışmamızda standart egzersiz tolerans testi ve kardiyopulmoner egzersiz testinin
tüm parametrelerinde her iki grup arasında fark gözlenirken standart egzersiz
tolerans testinin maksimum kalp hızı, maksimum iş, VO 2pik prediktif parametreleri ve
kardiyopulmoner egzersiz testinin maksimum değişim oranı, ventilatuvar anaerobik
eşiğe ulaşma süresi, 1. dakikadaki kalp hızı toparlanması parametreleri açısından her
iki grup arasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmadı. (p>0,05). COVID-19
grubunda aerobik egzersiz eğitimi alan bireylerde tedavi öncesine göre standart
tolerans egzersiz testinin tüm parametrelerinde istatistiksel olarak anlamlı düzelme
tespit edildi (p<0,05). Kardiyopulmoner egzersiz testi ile değerlendirilen hasta
grubundaki bireylerin aerobik egzersiz eğitimi sonrası ventilatuvar anaerobik eşiğe
ulaşma süresi ve ventilatuvar anaerobik eşikteki maksimum oksijen kapasitesinde
tedavi öncesine göre anlamlı düzelmeler tespit edildi (p<0,05). Periferik kas gücü
ölçümlerinde her iki grup arasında el kavrama gücü ve kuadriseps kas gücü açısından
anlamlı fark bulundu (p=0,001, p=0,003). Egzersiz öncesi ölçülen kas güçlerine göre
aerobik egzersiz eğitimi sonunda periferik kas güçlerinin tümünde istatistiksel olarak
anlamlı artış bulundu (p<0,05).
COVID-19 geçiren bireylerde periferik kas gücü ve egzersiz toleransının COVID-19
geçirmeyen bireylere göre daha düşük olması fizyatristler tarafından sürdürülebilir
rehabilitasyon programlarının planlanması gerekliliğini ön plana çıkarmıştır. Aerobik

7
egzersiz eğitiminin rehabilitasyon programlarına eklenmesi kardiyovasküler
enduransın ve kas gücünün arttırılması açısından faydalı olabilir. Egzersiz kapasitesi
ve kas gücünün yanında COVID-19 geçiren bireylerde otonomik bozukluklar,
ventilasyon-perfüzyon dengesindeki patolojilerin de aydınlatılması amacıyla daha
fazla birey üzerinde daha uzun tedavi, takip ve değerlendirme süreçlerini içeren
çalışmaların planlanması gerektiği kanaatindeyiz.

Anahtar kelimeler: COVID-19, egzersiz kapasitesi, aerobik egzersiz, kas gücü,
standart egzersiz tolerans testi, kardiyopulmoner egzersiz testi

Abstract:
COVID-19 is an important and severe viral infection with a high transmission rate
caused by the SARS-CoV-2 virus. During the COVID-19 pandemic, staying at
home, partial quarantine and social isolation practices, which were applied to prevent
the spread of the disease and reduce mortality, limited the active life habits of
individuals and caused negative effects on quality of life and functionality. The
short-term and long-term effects of the COVID-19 pandemic on exercise capacity
and muscle strength have been a matter of curiosity for clinicians and are still under
investigation. As a matter of fact, multiple organ involvements, which affect this
capacity and reduce the quality of life, have been observed in the course of the
disease in many patients with COVID-19 infection.
The aim of this study is to compare exercise capacity and muscle strength in
individuals with and without COVID-19 infection, and to investigate the effect of
aerobic exercise training on exercise capacity and muscle strength in individuals with
COVID-19 infection.
Of the 84 individuals included in the study who had enfected with COVID-19 and
had not, 20 patients were excluded because they could not complete the treatment
and evaluation processes, and a total of 64 patients completed the study. Individuals
were divided into two as the COVID-19 group and the control group. Standard
exercise tolerance test was applied to both groups at the beginning of the study, and
the groups were tested with this test: resting heart rate, resting systolic and diastolic
blood pressure, maximum work, maximum heart rate, borg scale, test duration,
metabolic conjugate (MET), VO 2peak and VO 2peak predictive values. Quadriceps, triceps
and hand grip strength were measured from the dominant extremities of the
individuals in both groups, and their physical activity levels were evaluated using the

9
International Physical Activity Questionnaire Short Form (IPAQ). The COVID-19
group received 15 sessions of aerobic exercise training, at least 3 sessions a week,
using a bicycle ergometer. At the end of the exercise program, the standard exercise
tolerance test and peripheral muscle strength measurement of individuals who had
COVID-19 were repeated. The cardiopulmonary exercise test was also performed on
14 individuals from the control group and 15 individuals in the patient group, and by
this test, the respiratory exchange ratio (RER), anaerobic threshold (AT), maximum
oxygen capacity (VO 2peak ), maximum ventilatory capacity at anaerobic threshold
(VO 2AT ), carbon dioxide ventilatory equivalent (VE/CO 2 ), heart rate recovery (HRR)
and heart rate recovery at 1 min (HRR1) parameters were evaluated. The test was
repeated after 15 sessions of aerobic exercise training for the individuals in the
COVID-19 group who participated in the cardiopulmonary exercise test, and the
patients were evaluated using the same parameters.
In our study, a significant difference was observed between both groups in all
parameters of standard exercise tolerance test and cardiopulmonary exercise test.
There was no statistically significant difference between the two groups in terms of
maximum heart rate, maximum work (W) and VO 2peak predictive parameters of the
standard exercise tolerance test (p>0.05). And also there was no statistically
significant difference between the two groups in terms of RER, VO 2AT and HRR1
parameters of the cardiopulmonary exercise test (p>0.05). A statistically significant
improvement was found in all parameters of the standard tolerance exercise test
compared to pre-treatment in individuals who received aerobic exercise training in
the COVID-19 group (p<0.05). After aerobic exercise training, the time to reach the
ventilatory anaerobic threshold and the maximum oxygen capacity at the ventilatory
anaerobic threshold of the patients in the patient group evaluated with the
cardiopulmonary exercise test were found to be significantly improved compared to
the pre-treatment (p<0.05). In peripheral muscle strength measurements, a significant
difference was found between the two groups in terms of hand grip strength and
quadriceps muscle strength (p=0.001, p=0.003). At the end of the aerobic exercise
training, a statistically significant increase was found in all peripheral muscle
strengths compared to the measurements before the exercise training (p<0.05).

10
The fact that peripheral muscle strength and exercise tolerance are lower in
individuals who have had COVID-19 infection compared to individuals who have
not had COVID-19 has highlighted the necessity of planning sustainable
rehabilitation programs by physiatrists. Adding aerobic exercise training to
rehabilitation programs may be beneficial in terms of increasing cardiovascular
endurance and muscle strength. In addition to exercise capacity and muscle strength,
in order to clarify autonomic irregularity and the pathologies in ventilation-perfusion
balance in individuals who have had COVID-19 infection, we believe that studies
should be planned with larger sample that involving longer treatment, follow-up and
evaluation processes.

Keywords: COVID-19, exercise capacity, aerobic exercise, muscle strength,
standard exercise tolerance test, cardiopulmonary exercise test