Romatoid artrit hastalarinda temporomandibular disfonksiyonun değerlendirilmesi; temporal ve masseter kas kalinliğinin ultrasonografi ile ölçümü
Evaluation of temporomandibular dysfunction in rheumatoid arthritis patients; measurement of temporal and masseter muscle thickness by ultrasonography
Yazar: FURKAN ÇETİN
Danışman: PROF. DR. BELGİN KARAOĞLAN
Gazi Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon = Physical Medicine and Rehabilitation ; Romatoloji = Rheumatology
Dizin: Artrit-romatoid = Arthritis-rheumatoid ; Kaslar = Muscles ; Romatoid artrit =   ; Temporomandibular eklem disfonksiyon sendromu = Temporomandibular joint dysfunction syndrome ; Ultrasonografi = Ultrasonography ; Çiğneme kasları = Masticatory muscles

Özet:
Amaç: Romatoid artrit (RA) en sık karşılaşılan inflamatuvar hastalıklardan biridir. Hastalık easas olarak el ve ayak parmak eklemlerini tutmakla beraber bu hastalarda temporomandibular eklem (TME) tutulumu ve temporomandibular disfonksiyon (TMD) sık görülür. RA'da TME'nin tutulumu ilk olarak 19. yüzyılın sonlarında tanımlanmış. TMD'ye bağlı ağrı başta olmak üzere birçok semptom görülebilir ve günlük hayatı zorlaştırabilir. Ayrıca RA'da inflamasyon eklem ile sınırlı olmayıp periartiküler yumuşak dokularda (kas, tendon, ligament) da etkilenme olabilir. Bakıldığı zaman literatürdeki çalışmaların çoğu RA'da TME'deki değişikleri değerlendirmektedir. Fakat özellikle çiğneme kasları olmak üzere yumuşak doku değişikliklerini değerlendiren çalışma sayısı kısıtlıdır.
Bu çalışmanının amacı RA hastalarında ve sağlıklı gönüllülerde TMD ile ilişkili olabilecek semptom ve bulguların değerlendirilmesi, temporal ve masseter kas kalınlığının ultrasonografi (USG) ile ölçülmesi ve çene fonksiyonlarının değerlendirilmesidir. Bunun yanında RA hastalarında hastalık aktivitesi, ekstraartiküler (EA) tutulum ve serolojinin yukarıda bahsedilen parametrelerle olan ilişkisini incelemeyi amaçladık.
Gereç Yöntem: Bu çalışmaya, Mart 2022 ile Temmuz 2022 tarihleri arasında Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Anabilim Dalı Polikliniğine başvuran ve çalışma kriterlerini karşılayan 60 gönüllü alındı. Bunlar her iki grupta 30'ar kişi olacak şekilde RA grubu ve sağlıklı gruba dahil edildi. Tüm hastaların sosyodemografik verileri kaydedildi. RA grubundaki katılımcıların klinik özellikleri ve labaratuvar bulguları kaydedildi. Tüm katılımcılar TMD açısından Temporomandibular Düzensizlikler İçin Tanı Kriterleri'ne (DC/TMD) göre değerlendirildi. Semptomlar için Belirti Anketi kullanıldı. Fizik muayenede (FM) TME palpasyon ile ağrı, oskültasyon ile anormal ses ve maksimum ağız açıklığı değerlendirildi ve kaydedildi. Katılımcıların ağrı şiddeti ve etkisi Derecelendirilmiş Kronik Ağrı Skalası (GCPS v2.0), çene fonksiyonları Çene Fonksiyon Kısıtlanma Skalası (JFLS-20), oral parafonksiyonel aktiviteleri Ağız Alışkanlıkları Kontrol Listesi (OBC) ile değerlendirildi. Tüm katılımcılarda TMD şiddetini değerlendirmek için Fonseca Anamnestik İndeksi (FAI) kullanıldı. Katılımcıların TME, temporal kas ve masseter kaslara ait basınç ağrı eşiğini (BAE) değerlendirmek için algometre kullanıldı. Temporal kas ve masseter kas kalınlıklarının ölçümü USG ile yapıldı.
RA grubundaki hastaların akut faz reaktanları (AFR) ve serolojik (RF, anti-CCP) değerleri kaydedildi. FM'de periferik eklemleri şişlik ve hassasiyet açısından değerlendirildi ve kaydedildi. Bu hastaların genel duygudurumu Hastane Anksiyete ve Depresyon Ölçeği (HAD), fiziksel aktivite kapasiteleri de Sağlık Değerlendirme Anketi (HAQ) kullanılarak değerlendirildi.

Bulgular: İki grup TMD ilişkili semptom ve FM bulguları, BAE değerleri, kas kalınlıkları, çene fonksiyonları, ağrı şiddeti ve TMD şiddeti açısından karşılaştırıldığında tüm parametrelerde anlamlı farklılık saptandı (p<0,05). RA grubunda hastalık aktivitesi, seroloji ve EA tutulum ile TMD ilişkili FM bulguları, TME, temporal kas ve masseter kasa ait BAE değerleri, istirahat ve maksimum kası esnasındaki temporal ve masseter kas kalınlıkları ve çene fonksiyonları arasındaki ilişki incelendiğinde hiçbir parametrede anlamlı ilişki saptanmadı (p>0,05). RA grubunda fiziksel aktivite kapasitesi ile çene fonksiyonları arasında anlamlı ilişki saptandı (p<0,05).

Sonuç: RA hastalarında TMD ile ilişkili semptom ve FM bulgularının sağlıklı popülasyona göre daha sık görüldüğü saptandı. RA hastalarında çiğneme kas kalınlıkları ile çene eklemi ve çiğneme kaslarının BAE değerlerini sağlıklı popülasyona göre daha düşük saptandı. RA hastalarında TMD ile hastalık aktivitesi, seroloji ve EA tutulumu arasında ilişki olmadığı saptandı.

Anahtar Kelimeler: Romatoid artrit, temporomandibular disfonksiyon, çiğneme kasları, ultrasonografi

Abstract:
Objective: Rheumatoid arthritis (RA) is one of the most common inflammatory diseases. Although the disease is mainly seen in the finger and toe joints, temporomandibular joint (TMJ) involvement and temporomandibular dysfunction (TMD) are also common in these patients. TMJ involvement in RA was first described in the late 19th century. Many symptoms, especially pain due to TMD, can be experienced, and they make daily life difficult. In addition, inflammation in RA is not limited to the joint, but periarticular soft tissues (muscle, tendon, ligament) may also be affected. Most of the studies in the literature evaluate the changes in RA and TME. However, the number of studies evaluating soft tissue changes, especially chewing muscles, is quite limited.
The study aims to evaluate the symptoms and signs that may be associated with TMD in RA patients and healthy volunteers, to measure temporal and masseter muscle thickness by ultrasonograpy (USG) and to evaluate jaw function. In addition, it aims to investigate the relationship between disease activity, extraarticular (EA) involvement and serology and the above-mentioned parameters in RA patients.
Material and Method: This study consisted of a population of 60 volunteers who applied to the Polyclinic of Gazi University Faculty of Medicine Department of Physical Medicine and Rehabilitation and met the study criteria between March 2022 and July 2022. These were included in the RA group and the healthy group, with 30 people in each group. Sociodemographic data of all patients were recorded. Clinical features of the participants in the RA group were recorded as laboratory findings. All participants were evaluated according to Diagnostic Criteria for Temporomandibular Disorders (DC/TMD) for TMD. Symptom Questionnaire (SQ) was used for symptoms. On physical examination, pain with TMJ palpation, abnormal sound with auscultation and maximum mouth opening were evaluated and recorded. Pain intensity of the participants and its effect were evaluated by Graded Chronic Pain Scale version 2.0 (GCPS v2.0), jaw function by Jaw Function Limitation Scale-20 (JFLS-20), and oral parafunctional activities by Oral Behaviors Checklist (OBC). The Fonseca Anamnestic Index (FAI) was used to assess TMD severity in all participants. Algometer was used to evaluate participants' pressure pain treshold (PPT) belonging to TME, temporal muscle and masseter muscles. Temporal muscle and masseter muscle thicknesses were measured by USG.
Acute phase reactants and serological (RF, anti-CCP) values of patients in the RA group were recorded. On physical examination, peripheral joints were evaluated in terms of swelling and tenderness and recorded. The general mood of these patients was evaluated by Hospital Anxiety and Depression Scale (HAD), and their physical activity capacity was evaluated by Health Assessment Questionnaire (HAQ).

Results: When the two groups were compared in terms of TMD-related symptoms and physical examination findings, PPT values, muscle thickness, jaw functions, pain intensity and TMD intensity, significant differences were found in all parameters. (p<0.05). When the relationship between disease activity, serology and EA involvement and TMD-related physical examination findings, PPT values, temporal and masseter muscle thicknesses during rest and maximum muscle, and jaw functions were examined in the RA group, no significant relationship was found in any parameter (p>0.05). In the RA group, there was a significant relationship between physical activity capacity and jaw function (p<0.05).

Conclusion: TMD-related symptoms and physical examination findings were found to be more common in RA patients than in the healthy population. It was also found out that the chewing.

Key Words: Rheumatoid arthritis, temporomandibular dysfunction, masticatory muscle, ultrasonography