Başlangıcından itibaren MS. 5.yüzyıla kadar mozaikler üzerinde yer alan mevsim tasvirleri
Seasonal depictions on mosaics from the beginning until the fifth century AD
Yazar: FATMA OCAK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BERNA KAVAZ KINDIĞILI
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Arkeoloji = Archeology

Özet:
Mevsimler Antik ikonografide en çok tercih edilen motiflerden biridir. Arkaik Dönem'den itibaren üç Hora kabartma heykeltıraşlarının ve vazo ressamlarının repertuvarlarındaki standart bir motif idi. Onların popülaritesi Hellenistik Dönemde de devam etmiştir hatta İmparatorluk Dönemi'nde nadiren de olsa üç kadının tasviri görülmektedir. Hellenistik Dönem'de mevsim figürlerinin sayısı artarak dörde yükselmiştir aynı zamanda onların atribüleri de artmıştır. M.S.2.yüzyıla gelindiğinde dört mevsimin personifikasyonu Roma İmparatorluğu'nun her tarafında özellikle de lahitlerin ve mozaik döşemelerin dekorasyonunda en yaygın motif olmuştur. İmparatorluk Dönemi'nin sonunda ve Bizans Dönemi'nin başlarına kadar popülaritesi devam etmiştir.  
Arkaik Dönem'den İmparatorluk Dönemi'nin başlarına kadar mevsim tasvirlerinin biçimi standarttır. Onlar genç kadın olarak dökümlü uzun giysiler içerisinde, birbirlerine yakın hareket ederek elele tutuşarak bir çiçek ya da meyve taşır iken tasvir edilmişlerdir. Bu tasvirlerde onlara düzenli olarak Zeus, Hera ve Apollon gibi büyük tanrılar eşlik etmiştir fakat onlar en yaygın biçimde Dionysos ya da Pan'ı izleyen bir alayda yer almışlardır. Bunların aksine Yüksek İmparatorluk ve Geç İmparatorluk Dönemi'nde çeşitli mevsim motifleri ortaya çıkmıştır. Tüm kadın figürü tasviri mozaikler üzerinde, lahitlerde ve İmparatorluk sikkelerinde en azından M.S.5.yüzyılın sonuna kadar nadiren bulunmuştur. Bu dönem boyunca çoğunlukla Eros olmak üzere tüm figür olarak erkek tasvirlerine yer verilmiştir. M.S.2.yüzyıldan itibaren mozaikler üzerinde en yaygın biçimi büst formundaki kadın ve erkek figürleridir bunun yanı sıra nadiren de olsa kadın ve erkek figürlerinin kombinasyonu görülmektedir. Çıplak ya da giyimli olabilen figürler bazen de kanatlı olarak da gösterilmişlerdir. Tek başlarına ya da Aion, Poseidon, Saturn ya da en yaygını olarak Dionysos gibi diğer tanrılarla da birlikte tasvir edilmişlerdir.
Bunun yanı sıra bu dönemde mevsimlerin atribüleri de büyük bir çeşitliliğe sahiptir. İlkbahar mevsiminin atribüleri arasında gül, keçi, av köpeği, tavuskuşu ve sülün yer almaktadır. Yaz mevsiminin atribüleri bir aslan, orak, haşhaş, buğday tacı, keklik ya da bir papağan'dır. Üzüm hasatının mevsimi olan sonbahar çoğunlukla Dionysos ile özdeşleştirilmiş ve leopar, üzüm salkımı, üzüm tacı, asma yaprakları, thyrsos, sülün, pedum, nebris gibi dionysiak atribüler ya da dionysiak bir figür ile gösterilmiştir. Çıplak ya da ince giysili olan diğer mevsimlerden kış mevsiminin en ayırtedici özelliği kadın ya da erkeğin kalın himation giymesi ve başını örtmüş olmasıdır. Domuz, ördek, kamış, bir zeytin dalı ya da herhangi bir bitkinin yapraksız dalı mevsimin atribüleridir.
Mevsimlere özgü olan bu atribüler her mevsimin kolayca tanınmasını sağlaması sebebiyle çok önemlidir. Daha az sayıda da olsa bu atribülerin mevsimlerin yerini almış olması onların önemine işaret etmektedir.
Roma sanatının diğer dallarında da çok sayıda tasvir edilen dört mevsim, çoğunluğu Kuzey Afrika'dan gelen örnekler ile mozaik döşemelerinde önemli bir kategori biçimidir.
Arkeolojik kanıtlar mevsimlerin İmparatorluk Dönemi'nde diğer Roma eyaletlerindeki döşemelerde olduğu gibi Anadolu'daki döşeme dekorasyonunda da popüler olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler: mozaik, dört mevsim, artibüt

Abstract:
One of the most popular motif in ancient iconography is that of the Seasons. From the Archaic period onward the three Horai are a stock motif in the repertory of vase painters and relief sculptors. Their popularity continues into the Hellenistic period and occasionally we even find representations of the three females in the imperial period. In the Hellenistic period, however, the number of the Seasons increases to four and gradually their attributes increase as well. By the second century A.D. personifications of the four Seasons become one of the most commonplace motifs, particularly in the decoration of pavements and sarcophagi, throughout the Roman Empire. From then on they enjoy a continuous popularity until the end of the imperial and early Byzantine period. 
From the Arhaic to the early imperial period the manner of the representation of the Seasons is consistent. They are depicted as young maidens, wearing voluminous long garments, moving in close proximity, holding hands, and   carrying fruit or a flower. In these representations they regulary accompany major deities such as Zeus, Hera, or Apollo, but they are most commonly found in a procession following Dionysos or Pan. In contrast, in the High and Late Empire we find a variety of Seasons motifs. The full-figure female images are still occasionally found on mosaics, sarcophagi, and imperial coins at least until the end of the fifth century A.D. Alongside these, we also find full-length male images, often depicted as Erotes. However, from the second century A.D. onward, the most common method of representation, primarily on mosaics, is the bust from: female, male, and occasionally a mixture of the two. These figures my be naked or wearing tunics, they may have wings on their back, and they may be shown alone or in association with another deity, such as Aion, Neptune, Saturn, or most commonly, Dionysos. Moreover, the Seasons of this period are endowed with a great variety of attributes. Spring has roses, a goat, a hound, a peacock, or a pheasant. Summer has a lion, a sickle, poppies, a crown of wheat, a partridge, or a parrot. Summer has a lion, a scikle, popies, a crown of wheat, a partridge, or a parrot. Autumn, the time of the grape harvest, is often assimilated to Dionysos and displays a Dionysiac figure or several Dionysiac attributes: a leopard, a bunch of grapes, a crown of grapes and grape leaves, a thyrsos, a pheasant, and occasionally a shepherd's crook and a nebris. Winter is best distinguished by the heavy hooded cloak she/he wears, which is in great contrast to the other lightly dressed or nude Seasons. She/he also has a boar, a duck, a reed, an olive branch or simply a branch devoid of any vegetation. These attributes are very important because they give the Seasons their individuality and allow the viewer to identify each figure easily. Their importance is demonstrated further by the occasional replacement of the Seasons by the attributes.
Among the numerous Roman works of art which represent the four Seasons, mosaic pavements form a significant category, with the majority of examples coming from Roman North Africa. In Asia Minor, archaeological evidence shows that the Seasons are as popular in the decoration of pavements from the imperial period there, as they are in the pavements of the other Roman provinces.

Keywords: mosaic, four seasons, attribute