Yeraltı suyu kaynaklarının araştırılmasında kuyu jeofiziği: Bir uygulama örneği
Well geophysics in the exploration of groundwater resources: A case study
Yazar: HATİCE USTA
Danışman: PROF. DR. ZÜHEYR KAMACI
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeofizik Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Uygulamalı Jeofizik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Jeofizik Mühendisliği = Geophysics Engineering

Özet:
Yeraltı sularının jeofizik yöntemlerle araştırılması, ekonomik ve kolay olması nedeniyle günümüzde büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmada yeraltı suyu kaynaklarının etkin bir şekilde araştırılması için kuyulardan elde edilen self potansiyel, rezistivite ve gamma ray log değerleri ile sediman numune karşılaştırılarak değerlendirmesi yapılmıştır. Genel olarak bu yöntemler akifer zonlarının belirlenmesi, incelenmesi ve ekonomik olarak temini ile doğrudan ilgilidir. Elde edilen kuyu log verilerinden suyun varlığı, su verimi, kuyunun statik ve dinamik seviyeleri, kuyu derinliği gibi parametrelerin bulunmasına olanak sağlamaktadır. Yeraltı suyunun araştırılmasında amaç açılan sondaj kuyularında karşılaşılan formasyonların belirlenmesi ve fiziksel özelliklerinin (radyoaktivite, özdirenç, tabaka kalınlığı, sıcaklık, porozite) değerlendirilmesi ve kayıt altına alınmasıdır.

Çalışmada, Isparta, Afyonkarahisar ile Burdur illeri ve ilçelerinde, DSİ 18. Bölge Müdürlüğü tarafından su araştırması amacıyla açılan 5 adet sondaj kuyusu değerlendirilmiştir. Kuyu logu ölçümlerinin uygulanması sırasında dikkat edilmesi gereken parametreler analiz edilmiştir. Kuyudan elde edilen veriler değerlendirilip tabaka sınırları, kalınlık, derinlik, litolojik karakter, gözenekli ve geçirgen tabakalar, tabaka sınırları, killi seviyelerin ayrımı gibi özellikler yorumlanarak ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu tez çalışması sonucunda, kuyudan alınan SP, rezistivite ve gamma ray log ölçü değerleriyle, doğru litolojiye filtre konulmasının önemi ortaya konmuştur. Yanlış şekilde inşa edilmiş kuyu, filtre borusunun kil katmanlarına yerleştirilmesine neden olabilir ve bu da kuyudaki kil birimlerinde göçme ve istenmeyen dolgulara yol açabilir. Bu nedenle, kuyu jeofiziği yeraltı sularının araştırılmasında kullanılması gereken bir yöntemdir.

Abstract:
Investigation of groundwater resources by geophysical methods is of great importance today due to its economic and easy methods. In this study, self potential, resistivity and gamma ray log values obtained from wells and sediment samples were compared and evaluated for the effective investigation of groundwater resources. In general, these methods are directly related to the identification, investigation and economic supply of aquifer zones. The well log data obtained allows the determination of parameters such as the presence of water, water yield, static and dynamic levels of the well, and well depth. The aim of groundwater investigation is to determine the formations encountered in the drilled boreholes and to evaluate and record their physical properties (radioactivity, resistivity, layer thickness, temperature, porosity).

In this study, 5 boreholes drilled by DSİ 18th Regional Directorate for water research in Isparta, Afyonkarahisar and Burdur provinces and districts were evaluated. The parameters to be considered during the application of well log measurements were analysed. The data obtained from the wells were evaluated and features such as layer boundaries, thickness, depth, lithological character, porous and permeable layers, layer boundaries, separation of clayey levels were interpreted and tried to be revealed. As a result of this thesis study, the importance of placing a filter in the correct lithology was revealed with the SP, resistivity and gamma ray log measurements taken from the well. Incorrectly constructed wells can cause the filter pipe to be placed in clay layers, which can lead to collapse of the clay units in the well and unwanted fills. Therefore, well geophysics is a method that should be used in groundwater exploration.