Değerli-yarı değerli taşlar ile metallerin oluşum ortamları ve spesifik kullanım alanları (gemoloji-mücevhercilik-litoterapi-radyestezi)
Formation environments of precious-semi precious stone and metals and special areas of use (gemology-jewellery lithotherapy-radestetics)
Yazar: SERCAN KAYA
Danışman: PROF. DR. ORHAN KAVAK
Dicle Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Maden Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
Radyometrik tarihleme ve diğer yöntemlerle dünyamızın yaklaşık yaşının 4.55 milyar yıl yaşında olduğu kanıtlanmıştır. Dünyanın oluşum süresi veya sonrasında yüzeyine çeşitli gök taşları çarparak yapılarında bulunan donmuş buzlar, silikatlar ve metaller yer kabuğuna katılmıştır. Bu durum belirli süreçlerle karaların ve okyanusların oluşmasına sebep olmuştur. Ağır metal ve nikel elementleri merkeze doğru inerek çekirdeği oluşturmuştur. Zamanla soğumaya başlayan yer kabuğu ilkel kabuğu oluşturmuştur. Tektonik levha hareketleri sonucunda günümüz kıtaları meydana gelmiştir. Ardından kayaç türleri olan magmatik (sokulum) kayaçlar, sedimanter (çökel) kayaçlar ve metamorfik (başkalaşım) kayaçlar meydana gelmiştir. Tüm bu jeolojik süreçlerin sonunda yer kabuğu yüzeyi ve içerisinde birtakım yapılar oluşmuştur. İlkçağlardan beri insanoğlunun dikkatini çeken bu yapılar, içerisinde bulunan değerli-yarı değerli taşlar ile metaller günümüze kadar önemini korumuştur. Değerli-yarı değerli taşlar ile metaller endüstri, kuyumculuk ve mücevhercilik sektöründe çeşitli şekillerde kullanılmıştır. TSE 6173-6174 listesinde bulunan 213 adet değerli-yarı değerli taşlar içerisinde tez içeriğinde daha çok kullanılan yaklaşık 80 adet süstaşı hakkında ve kuyumculuk ile mücevher alanında kullanılan 4 adet (altın, gümüş, platin, bakır) değerli metal hakkında bilgilendirme yapılmıştır. Lapidary taş süsleme alanında kullanılan işlem ve yöntemlere, gemolojide yüksek değere sahip mücevher taşı analizlerinin kalite tespitinde kullanılan teknolojik aletlere ve kuyumculuk alanında kullanılan değerli metallerin alaşımında yapılması gereken teknikler detaylıca araştırma yapılarak irdelenmiştir. Bu kullanım alanlarının dışında spesifik olarak arkeo-gemoloji, mimari yapılar, edebiyat, felsefe, tıbbi jeoloji, litoterapi ve radyestezi (ışımduyu) gibi konularda değinilmiştir. Ayrıca değerli-yarı değerli taşların sertifikasyonu ve ekonomik potansiyeli hakkında kısa bilgilendirmeler yapılmıştır. Konumuz gereği değerli-yarı değerli taşlar ile metallerin oluşum süreçleri, özellikleri ve kullanım alanları hakkında literatür çalışmaları yapılarak daha detaylı bilgiler tezimiz içeriğine katılmıştır.

Abstract:
Radiometric dating and other methods have proven that the approximate age of our Earth is 4.55 billion years old. During or after the formation of the Earth, various meteorites hit its surface and the frozen ice, silicates and metals in their structures were added to the Earth's crust. This situation caused the formation of lands and oceans through certain processes. Heavy metal and nickel elements descended towards the center and formed the nucleus. The earth's crust began to cool over time and formed the primitive crust. As a result of tectonic plate movements, today's continents were formed. Then, rock types such as igneous (intrusion) rocks, sedimentary rocks and metamorphic rocks were formed. As a result of all these geological processes, some structures were formed on the earth's crust surface and within it. These structures, which have attracted the attention of humankind since ancient times, and the precious and semi-precious stones and metals they contain have maintained their importance until today. Precious and semi-precious stones and metals have been used in various ways in industry and jewellery sectors. Among the 213 precious and semi-precious stones in the TSE 6173-6174 list, information was given about approximately 80 gemstones, which are used more in the thesis content and 4 precious metals (gold, silver, platinum, copper) used in jewellery. The processes and methods used in the field of lapidary stone decoration, the technological tools used in the quality determination of high-value jewellery stone analyzes in gemology, and the techniques required for the alloying of precious metals used in the field of jewelery have been examined in detail. Apart from these usage areas, subjects such as archaeo-gemology, architectural structures, literature, philosophy, medical geology, lithotherapy and dowsing (radiation) are also mentioned. In addition, brief information was given about the certification and economic potential of precious and semi-precious stones. Due to our subject, more detailed information has been included in the content of our thesis by conducting literature studies on the formation processes, properties and usage areas of precious-semi-precious stones and metals.