Ceza koşulunun indirilmesi
Reduction of penal clause
Yazar: IŞIN KARAKAŞ
Danışman: YRD. DOÇ. ÖZ SEÇER
Bahçeşehir Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Borçlu = Debtor ; Cezai şart = Penal clause ; Tüccar = Merchant

Özet:
Ceza koşulu, borçlunun bir asıl borcu hiç veya gereği gibi yerine getirmemesi durumunda alacaklıya karşı ödemeyi önceden taahhüt ettiği ekonomik değere sahip bir edimdir. Türk Borçlar Kanunu m. 179-182 arasında düzenlenmiştir. Ceza koşulunun borçlunun asıl borcu yerine getirme konusunda teşvik edilmesi ve asıl borca aykırı davranması halinde de ödenmesi gereken bedelin önceden ve götürü olarak belirlenmesi şeklinde iki temel amacı vardır. Ceza koşulu kararlaştırmış olmakla alacaklı, borçlunun asıl borca aykırı davranması halinde zararını ve bunun miktarını ispat külfetinden kurtulmaktadır. Alacaklının ceza koşulunu talep etmesi zarar koşuluna da bağlı değildir. 

Taraflar ceza koşulu miktarını serbestçe belirleyebilirler. Ancak, TBK m. 182 f. 3 gereği hakim aşırı bulduğu ceza koşulunu kendiliğinden indirecektir. Hakim kendisine tanınan bu takdir yetkisini, ceza koşulunun borçlu üzerinde psikolojik baskı kurarak asıl borcu ifaya yönlendirme işlevinin bertaraf edilmesine sebep olmayacak şekilde kullanmalıdır.

TTK m. 22 gereği tacir borçlunun aşırı kararlaştırmış olduğu gerekçesi ile hakimden ceza koşulunun indirilmesini talep etme hakkı yoktur. Ancak, tacir borçlunun  ekonomik olarak yıkımına sebep olabilecek şekilde yüksek belirlenmiş olan ceza koşulu ahlaka aykırı olarak kabul edilecek ve kısmen veya tamamen hükümsüz olması söz konusu olabilecektir. 

Yargıtay tacir işverenin ticari faaliyetleri ile ilgili çalıştırmak üzere işçisi ile yapacağı iş sözleşmesini ticari iş olarak kabul etmemektedir. Bunun sonucu olarak tacir işverenin iş sözleşmesinden doğan ceza koşulu borcu için TTK m. 22 hükmü uygulama alanı bulmamaktadır.

Anahtar Kelimeler: Ceza koşulu, ceza koşulunun indirilmesi, tacir borçlunun aşırı ceza koşulu borcunun indirilememesi, ceza koşulunun ahlaka aykırılığı, tacir işverenin ceza koşulu borcunun indirilmesi.

Abstract:
Penal clause is a pre-determined conditional debt commitment with monetary value by the debtor towards the creditor and subject to be paid in the event of non-compliance of a principal debt of the debtor to the creditor. Penal clause provisions are set forth between Articles 179-182 of Turkish Code of Obligations.  Penal clause aims to motivate the debtor to fulfill the principal debt by creating psychological pressure as well as pre-determining the lump sum amount to be paid in the event of non-compliance of the principle debt. Creditor gets the advantage of eliminating the obligation to prove the loss and its amount due to the debtor's non-compliance of the principle debt.

Parties have the liberty of defining the penal clause amount. However, the judge shall reduce the excessive amount of the penal clause subject to Article 182/3 of Turkish Code of Obligations. The judge is expected to apply the reduction authority without disregarding the aim of the penal clause to motivate the debtor with regards to the fulfillment of the principal debt.

Merchant debtor does not have the right to demand the reduction of the penal clause amount by claiming excessive determination subject to Article 22 of the Turkish Commercial Code. However, if the amount of the penal clause determined is so excessive and payment of the penal clause would create massive economic destruction for the debtor, then it will constitute immorality and shall be subject to partial or entire invalidity.

Supreme court does not acknowledge the employment agreement of merchant employer with its employees with regards to his commercial enterprise as commercial business. Therefore, penal clause debt of merchant employer would not be subject to enforceability of Article 22 of the Turkish Commercial Code.

Key Words: Penal clause, reduction of penal clause, non-reducibility of merchant's excessive penal clause debt, reduction of penal clause debt of merchant employer.