İlkokul dördüncü sınıf düzeyinde öğretmenlerin karşılaştığı direnç davranışlarının incelenmesi
An investigation of resistance behaviors faced by primary school fourth-grade teachers
Yazar: ASLI ÖZGÖK
Danışman: PROF. DR. MEDİHA SARI
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Sınıf öğretmenleri = Class teachers ; Ölçekler = Scales ; Öğrenci direnci = Student resistance ; İlkokul öğrencileri = Primary school students ; İlkokullar = Primary schools ; İstenmeyen öğrenci davranışı = Unwanted student behavior

Özet:
Bu araştırmanın temel amacı, ilkokul dördüncü sınıf düzeyinde öğretmenlerin karşılaştığı direnç davranışlarının incelenmesidir. Araştırma bir durum çalışması olarak desenlenmiştir. Araştırmanın çalışma grubu (nicel veriler için) Adana merkez ilçelerindeki ilkokullarda görev yapmakta olan sınıf öğretmenlerinden oluşmaktadır. Örneklem tabaka örnekleme yöntemi ile belirlenen alt, orta ve üst sosyo-ekonomik düzeydeki okullarda görev yapan dördüncü sınıf öğretmenlerini kapsamaktadır. Bu kapsamda 43 ilkokulda görev yapan 142 gönüllü öğretmenden Öğrenci Direnç Davranışları Ölçeği-Öğretmen Formu (ÖDDÖ-T) kullanılarak veri toplanmıştır. Nitel veriler için belirlenen en düşük ve en yüksek "öğrenci direnç davranışı" düzeyine sahip iki okulda gözlemler yapılmıştır. Gözlemlerin ardından her iki sınıf öğretmeni ve her iki sınıftan 10 öğrenciyle görüşmeler yapılmıştır.
Veriler, öğrenci direnç davranışları ölçeği, görüşme formları ve yapılandırılmamış gözlemler aracılığıyla toplanmıştır. Nicel verilerin analizinde betimsel istatistiklerle birlikte Mann Whitney-U testi ve Kruskal Wallis-H testi kullanılmıştır. Gözlemlerle elde edilen veriler için içerik analizi, görüşmelerle elde edilen veriler için ise betimsel analiz kullanılmıştır.
ÖDDÖ'den elde edilen bulgulara göre Adana ili merkez ilçelerindeki dördüncü sınıf öğretmenlerinin öğrenci direnç davranışlarını düşük algıladığı tespit edilmiştir. Öğretmenlerin algılarına göre öğrenci direnç davranışlarıyla karşılaşma sıklığı arasında cinsiyete, kıdeme ve mezun olunan okul türüne göre anlamlı farklılık bulunmamıştır.
Gözlem bulgularına göre öğrenci direnç davranışı düşük olan sınıfta toplam 61, öğrenci direnç davranışı yüksek olan sınıfta ise toplam 262 direnç davranışı gözlemlenmiştir. Öğrenci direnç davranışı düşük sınıfta en fazla öğretmenin sözünü bilerek kesme davranışının sergilendiği, öğrenci direnç davranışı yüksek sınıfta ise en fazla öğretmenin sözünü (uyarısını) dinlememe davranışının sergilendiği görülmüştür.
Görüşme bulgularına göre öğretmenlerin öğrenci direnç davranışları konusunda bazı durumlarda yeterli bilgi ve farkındalığa sahip olmadığı ve sınıfta istenmeyen sorunlu davranışlarla direnç davranışlarını yeterince ayırt edemedikleri görülmüştür. Öte yandan öğretmenler, öğrencilerin ailelerini direnç davranışlarının temel kaynağı olarak gördüklerini belirtmişlerdir. Öğrenci görüşmelerinde, her iki sınıf öğretmeninin direnç davranışları karşısında gösterdiği tepkiler genel olarak kızmak, bağırmak uyarmak ve ceza vermek şeklinde benzerlik göstermektedir.
Araştırmada elde edilen bulgulara dayanılarak, okul ve sınıf ortamlarında öğrenci direnç davranışlarının doğru bir şekilde tespit edilmesi, analiz edilmesi ve anlaşılmasına yönelik öğretmen eğitimlerinin düzenlenmesi; direnç davranışlarının analizinde rehberlik servisleriyle iş birliği yapılarak, direnç gösteren öğrencileri tanıma ve çoğunlukla yıkıcı türde olduğu gözlenen direnç davranışlarını önleme çalışmaları yapılması; velilerle işbirliği yapılması; öğrenci direnç davranışlarını konu alan çalışmaların artırılması gibi önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar kelimeler: Direnç davranışı, istenmeyen davranış, sınıf öğretmeni, ilkokul öğrencileri

Abstract:
The main purpose of this study is to investigate resistance behaviors faced by primary school fourth-grade teachers. The study utilized a case study design, and the study group (for quantitative data) was composed of classroom teachers who worked in primary schools in the central districts of Adana. The sample was composed of fourth-grade classroom teachers who were selected using a stratified sampling method and worked in schools from low, middle, and high socioeconomic levels. Data were collected through the Student Resistance Behaviours Scale for Teachers (SRBS-T) from 142 volunteer teachers who worked in 43 primary schools. According to the scores obtained from this scale, two schools with the highest and lowest resistance behaviors scores were selected, and one fourth-grade classroom from each school was selected to conduct observations. After the observations, interviews were conducted with two classroom teachers and 10 students from both classrooms.
Data were collected through the Student Resistance Behaviours Scale, interview forms, and unstructured observations. The analysis of the quantitative data was performed using descriptive statistics as well as the Mann Whitney-U test and Kruskal Wallis-H test. While content analysis methods were used for the data obtained from the observations, descriptive statistics were utilized for the data obtained from the interviews. 
The findings obtained from the SRBS showed that fourth-grade teachers in the central districts of Adana perceived student resistance behaviors as low. According to teachers' perceptions, no significant differences were found between the frequency of facing student resistance behaviors and variables such as gender, years of experience, and the school type they graduated from. 
Observation findings showed that while there were 61 resistance behaviors in the classroom that had low student resistance behaviors, there were 262 resistance behaviors in the classroom that had high student resistance behaviors. In the classroom with low student resistance behaviors, the most frequently demonstrated behavior was found to be interrupting the teacher's speech knowingly; in the group that had high student resistance behaviors, the most frequently demonstrated behavior was found not listening to the teacher's word (warning). 
The interview findings showed that in some cases teachers did not have much knowledge and awareness about student resistance behaviors, and they could not adequately distinguish between unwanted problematic behaviors and resistance behaviors. On the other hand, teachers stated that they saw families as the main source of resistance behaviors. Interviews conducted with students showed that both classroom teachers demonstrated similar reactions to resistance behaviors, which included getting angry, shouting, warning, and punishing. 
Based on the findings obtained from the study, it is recommended to organize teacher trainings for the right identification, analysis, and understanding of student resistance behaviors in school and classroom environments;  collaborate with school counseling services for the analysis of resistance behaviors; know students who demonstrate resistance behaviors; prevent resistance behaviors that are mainly disruptive; collaborate with parents;  and increase activities about student resistance behaviors.
 
Keywords: Resistance behaviors, undesirable behavior, classroom teacher, primary school students