Gaziantep ili, İslâhiye ilçesi, Çolaklar mahallesinde bulunan "Türkmen mezarlığı damgalı şahide taşları"
Turkmen cemetery with stamped "Shahid stones" in the Çolaklar area of Islâhiye district, Gaziantep province
Yazar: KEMAL KARAKAŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ TİMUR DEMİR
Gaziantep Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Arkeoloji = Archeology

Özet:
İnsan duygularının, düşüncelerinin, dürtülerinin ve eylemlerinin ifadesi, tarih boyunca farklı kültürlerde çok sayıda sembol aracılığıyla aktarılmıştır. Coğrafi ve kültürel bağlamlara göre farklılık gösteren söz konusu semboller, toplumların ayırt edici kimliklerini oluşturan ayrılmaz unsurlar haline gelmiştir. Orta Asya bozkırlarında yaşayan göçebe kültürler bağlamında "damga" olarak adlandırılan semboller, yalnızca bir iletişim biçimi olarak değil, aynı zamanda toplumsal kimlik, aidiyet ve tarihsel mirasın ifade aracı olarak da işlev görmektedir.Gaziantep İli İslâhiye İlçesi Çolaklar Mahallesinde bulunan "Türkmen Mezarlığı Damgalı Şahide Taşları" başlıklı bu çalışmada, Orta Asya kökenli damga geleneğinin mezar taşlarında gözlemlenebilen örneklerine dair fikir edinmek amacıyla bir dizi unsur ele alınmaktadır. İlk olarak, "damga/tamga" teriminin tanımı, kullanımı ve işlevlerine ilişkin temel argümanlar incelenerek, bu kavramların kökenleri ve evrimi aydınlatılmaktadır. Çalışmanın sonraki bölümünde, Türkmen mezarlığındaki mezar taşlarının kültürel arka planı, genel durumu, kullanılan hammaddeler, yapım teknikleri ve tipolojik değerlendirmelerinin sistematik bir analizi sunulmaktadır. Mezar taşları üzerindeki damgaların form özellikleri, işleme teknikleri ve benzer tipolojik değerlendirmeleri, sanatsal ve kültürel değerlerini ortaya çıkarmak amacıyla analize tabi tutulmuştur. Özellikle damgaların oransal dağılımı, bu sembollerin ait olduğu topluluğun sosyo-kültürel dinamikleri göz önünde bulundurularak değerlendirilmiştir. Bu nedenle, damgaların sadece süsleyici unsurlar olmadığını, aynı zamanda bir toplumun tarihi ve kültürel kimliğini yansıtan önemli semboller olduğunu vurgulamak önemlidir. Yukarıda belirtilenler ışığında bu çalışmada, damga/tamga kavramının kapsamlı bir şekilde anlaşılmasını sağlamak ve Türkmen mezarlığı damgalı mezar taşlarının estetik ve kültürel değerini ortaya koyarak geçmişle bugün arasında bir bağ kurmak hedeflenmektedir.

Abstract:
The expression of human emotions, thoughts, impulses and actions has been conveyed through a multitude of symbols across diverse cultures throughout history. The aforementioned symbols, which vary according to geographical and cultural contexts, have become integral elements that constitute the distinctive identities of societies. In the context of nomadic cultures inhabiting the Central Asian steppes, symbols, referred to as "stamps," serve not only as a mode of communication but also as a means of expressing social identity, belonging, and historical heritage. This study, entitled "Turkmen Cemetery Stamped Shahide Stones" and located in the Çolaklar neighbourhood of the İslâhiye district in the Gaziantep province, addresses a number of factors in order to gain insight into the examples of the stamp tradition that originated in Central Asia and can be observed on gravestones. Firstly, the fundamental arguments pertaining to the definition, utilisation and functions of the term 'stamp' are examined, and the origins and evolution of these concepts are elucidated. The subsequent section of the study presents a systematic analysis of the cultural background, general condition, raw materials used, construction techniques and typological evaluations of the gravestones in the Turkmen cemetery. The form characteristics, processing techniques and analogous typological evaluations of the stamps on the gravestones were subjected to analysis in order to reveal the artistic and cultural values of the latter. In particular, an evaluation of the proportional distribution of the stamps was conducted in consideration of the socio-cultural dynamics of the community to which these symbols belonged. It is therefore important to emphasise that stamps are not merely ornamental elements; they are also significant symbols that reflect the historical and cultural identity of a society. In light of the above, the objective of this study is to provide a comprehensive understanding of the concept of stamps and to establish a connection between the past and the present by elucidating the aesthetic and cultural value of Turkmen cemetery stamped gravestones.