Hadis edebiyatında câmi' türü kaynaklar ve câmi' kavramının sorunları (Hicri I-IV. Asır)
Type of jâmi' sources in hadith literature and  problems of jâmi' concept
Yazar: BİLGE KILIÇ
Danışman: PROF. DR. AHMET KELEŞ
Dicle Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Hadis Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Cami = Jami ; Cins = Genus ; Cüz = Cüz ; Dini edebiyat = Religious literature ; Hadis = Hadith ; Tür = Type

Özet:
Bu çalışmada, hicri ilk dört asırda telif edilen hadis kaynaklarının adı olarak kullanılan Câmi' sözcüğü ele alınmıştır. Tezin birinci bölümünde Câmi'  ismi ile telif edilen eserler ve isimleri Câmi' olmadığı halde Câmi' olarak kabul edilen eserler incelenmiştir. İsim-müsemma uyumları ve sorunları tespit edilmiştir. İkinci bölümde, söz konusu kaynaklar tam anlamıyla bir muhteva analizine ve karşılaştırılmasına tabi tutulmuştur. Bu analiz sonucunda ortaya çıkan fotoğraf, aynı ismi taşıyan eserlerin farklılıklarını ve benzerliklerini göstermektedir. Üçüncü bölümde ise tezin ana konusu olan Câmi' kavramının sorunları tespit edilmiş ve çözüm önerisi olarak da yeni bir Câmi' tanımı yapılmıştır. 
Mütekaddimûn ve müteahhirun dönemlerinde sıklıkla kullanılmasına karşılık herhangi bir Câmi' tanımının yapılmadığı görülmüştür. İlk tanımlar çağdaş dönem ile başlamış Abdülazîz ed-Dihlevî'nin Ujalah al Nafiah adlı eserinde yaptığı tanım ile bugünkü konumuna gelmiştir. Abdülazîz ed-Dihlevî'ye ait olduğunu tespit ettiğimiz genel kabul gören bu tanımın en belirgin özelliği Câmi' kavramı ile karşılanacak bir hadis kaynağının; âkaid, ahkâm, rikâk, yeme, içme, sefer, kıyam, ku'ûd âdâbı, tefsîr, tarih, siyer, fiten, menâkıb ve mesâlib gibi sekiz ana kitâbı ihtiva etmesi gerektiğidir. Biz bu çalışma ile söz konusu tanımın hatalı olduğunu gösterdiğimiz gibi önerdiğimiz tanım ile de Câmi' kavramının doğru bir tanımını yapmış olduk. Tanımımız "cins", "tür/nev'" ve "cüz" olmak üzere üç karşılığa sahiptir.

Abstract:
In this study, the word Jâmi', which is used as the name of hadith sources written in the first four centuries of Hijri, is discussed. In the first part of the thesis, the works written under the name of Jâmi' and the works accepted as Jâmi' although their names were not Jâmi' were examined. Name-match compatibility and problems have been identified. In the second part, these sources were subjected to a full content analysis and comparison. The photograph obtained as a result of this analysis shows the differences and similarities of the works with the same name. In the third chapter, the problems of the concept of Jâmi', which is the main subject of the thesis, were determined and a new definition of Jâmi' was made as a solution proposal.
Although it is frequently used in the periods of the Mutaqaddimin (Former Scholars) and the Mutaakhkhirin (Following Scholars), it has been observed that there is no definition of "Jâmi'". The first definitions started with the modern period and reached its current position with the definition made by Abdülazîz ed-Dihlevî's work called Ucâle-i nâfia. The most distinctive feature of this definition, which is generally accepted as belonging to Abdülazîz al-Dihlevî, is that of a hadith resource that can be met with the concept of Jâmi' it should contain eight main inscriptions such as âkaid (creed), ahkâm (judgments), rikâk (slaves), eating, drinking, expedition, manners of stand-up and sitting, commentary of Quran, history of Prophet, fiten (strives), menâkıb (anecdotes). With this study, we have shown that this definition is erroneous, and we have made a correct definition of the concept of Jâmi with the definition we have proposed. Our definition has three equivalents: "Genus", "Specy" and "a particular individual".