XIII. yüzyılda Türkiye Selçuklu Devleti'nin ticarî hedeflere yönelik politikaları ve fetihleri
Policies and conquests of the Türkiye Seljuk State regarding commercial targets in the 13th century
Yazar: TAHA YASİN AYDIN
Danışman: PROF. DR. AYŞE DUDU KUŞÇU
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Ortaçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History
Dizin: Anadolu = Anatolia ; Selçuklular = Seljuks ; Ticaret = Trade ; İhracat = Export ; İthalat = Import

Özet:
Anadolu, sahip olduğu jeopolitik konumu sayesinde, taşıdığı potansiyeli ve fırsatları yüzyıllar boyunca değerlendirmesini bilmiştir. Önemli ölçüde doğal yol ağının varlığı, ulaşımda elverişli koşullar sunduğu gibi beşerî ve iktisadî etkinlikler de tarihi süreçte iç içe bir yön takip etmiştir.

Bizans Devleti'nin siyasî ve iktisadî sisteminin XI. yüzyıldan itibaren zayıflaması, Türkiye Selçukluları adına bu nizamı tekrar inşa etmesi için uygun ortamı hazırlamıştır. Selçuklu sultanları, ülke içinde huzur ve güvenliği sağladıktan sonra fetih hareketlerini, iktisadî amaçlar gözeterek, ticarî yolları güvenli hale getirmek üzerine planlamışlardır. Karadeniz'de Sinop ve Suğdak; Akdeniz'de Alâiye ve Antalya gibi liman şehirlerini ele geçirerek, doğu-batı ve kuzey-güney istikametinde yürütülen ticareti denetim altına almışlar, bu da Anadolu'ya dinamizm katmıştır.

Selçuklu sultanları, iktisadî ve ticarî hareketliliğe ivme kazandırmak için koruyucu ve teşvik edici önlemlere de yönelmişlerdir. Bazı hukukî tanzimler yapılarak, tüccar devletlerle antlaşmalar imzalanmıştır. Gümrük vergi oranları düşürülürken, tacirlerin zararları devlet sigortası kapsamında garanti altına alınmıştır. Böylece ticarî akım Selçuklu sahasına çevrilmiş ve ihracat ön plana çıkmıştır.

Ticaretin milletlerarası boyuta taşınmasında, ticarî yol ağının varlığı ve sunduğu elverişli koşulların da önemli ölçüde katkısı olmuştur. Seyahat sırasında umulan güvenlik ve ulaşım rahatlığı, Selçuklu yöneticilerinin gözünden kaçmamış, mevcut olanı geliştirmek ve himaye etmek maksadıyla ribât, kervansaray, han ve köprü gibi yapılar meydana getirmişler ve bunlara büyük önem atfetmişlerdir.

Bu araştırmada, Türkiye Selçuklu Devleti'nin Anadolu'yu milletlerarası ticaret ağına entegre edebilmek için ne tür politikalar izlediği, ekonomik amaçlara binaen gerçekleşen fetih faaliyetleri ve yatırımların, bu coğrafyayı nasıl refaha kavuşturduğu incelenmeye çalışılmıştır. 
 
Anahtar Kelimeler: Selçuklular, Anadolu, Ticaret, İhracat, İthalat

Abstract:
Anatolia, thanks to its location, has been able to utilize its potential and opportunities for centuries. The existence of a significant natural road network offers favorable conditions for transportation, and human and economic activities have also followed an intertwined direction throughout the historical process.

The weakning of the political and economic system of the Byzantine State in the 11th century is created a suitable environment for the Türkiye Seljuks to rebuild this order. After ensuring peace and security within the country, the Seljuk sultans planned their conquest movements with economic objectives in mind and to make the commercial routes safe. Sinop and Suğdak in the Black Sea; By capturing port cities such as Alâiye and Antalya in the Mediterranean, they took control of the trade carried out in the east-west and north-south directions, and this added dynamism to Anatolia.

Seljuk sultans, also took protective and encouraging measures to accelerate economic and commercial activity. Some legal regulations were made and agreements were signed with merchant states. While customs tax rates were reduced, merchants' losses were guaranteed under state insurance. Thus, the commercial flow was directed to the Seljuk area and exports came to the fore.

The existence of the commercial road network and the favorable conditions it offered also contributed greatly to the transfer of trade to the international level. The security and ease of transportation hoped for during travel did not go unnoticed by the Seljuk rulers, and they built structures such as ribat, caravanserais, inns and bridges in order to improve and protect the existing ones, and they attached great importance to them.

In this research, we tried to examine what kind of policies the Türkiye Seljuk State followed in order to integrate Anatolia into the international trade network, and how the conquest activities and investments carried out for economic purposes brought prosperity to this geography.

Key Words: Seljuks, Anatolia, Trade, Export, İmports