Kant ve Lyotard'da yüce kavramından hareketle sanatın anlamı
The meaning of art based on the concept of the sublime in Kant and Lyotard
Yazar: KÜBRA ÇALIŞKAN
Danışman: PROF. DR. ÖZCAN YILMAZ SÜTCÜ
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Felsefe = Philosophy

Özet:
Modern anlamda estetik Kant ile başlar ve modern estetiğin anahtar kavramlarının önemli bir kısmı, Yargı Gücünün Eleştirisi'nde öne sürülür. Kant "yargı gücü", "beğeni", "hoşlanma", "güzel", "yüce", "deha" gibi kavramları bu eserde yeniden tanımlar. Kuşkusuz 18.yy Alman, Fransız ve İngiliz filozofların birçoğu, sanat üzerine çeşitli düşünceler öne sürmüşler ama Kant'a kadar gelen süreçte sanat felsefesinin önemli bir boyutu eksik kalmıştır. O, estetiği insan yaşamının hem teorik hem pratik yönüyle eşdeğer bir alan sayan ilk filozof olmuştur. Kant'ın felsefesi ve dolayısıyla estetik kuramı; Kritik (Eleştiri) öncesi ve Kritik (Eleştiri) sonrası olarak ele alınabilir. Bu açıdan, tezde "yüce" (sublime) kavramının öncelikle Kant'ın metinleri eşliğinde ve Kant'ın estetik kuramı çerçevesinde tarihsel bir serimlemesi yapılacaktır. Kant'ın yüce kavramına bakış açısı Güzellik ve Yücelik Duyguları Üzerine Gözlemler adlı eserinde; 18.yy'ın genel yaklaşımına denk düşer bir şekilde doğanın bir niteliği olarak değerlendirilirken, Yargı Gücünün Eleştirisi'nde ise doğanın bir niteliği olmaktan çıkartılıp, insanın bilişsel yetileriyle ve zihniyle ilişkilendirilmiştir. Gelenekten farklılaşarak yüce kavramına kazandırdığı bu yeni bakış açısı, çalışmamızda ele alacağımız en kritik ve önemli noktalardan biri olacaktır. Kant'ın estetik kuramının şekillenmesinde Edmund Burke'ün Yüce ve Güzel Kavramlarımızın Kaynağı Hakkında Felsefi Bir Soruşturma adlı eseri oldukça belirleyici olmuştur. Kant'ın özellikle güzel ve yüceye dair görüşlerinde Burke'ün izleri sıklıkla görülmektedir. Bu bağlamda Kant'ın güzel ve yüce hakkındaki görüşlerine zemin hazırlayan ve 18.yy'ın genel sanat kavrayışına ışık tutan Burke'ün görüşlerine kısaca yer verilecektir. Kant'ın 'Yücenin Analitiği' ile estetiğe dair yarattığı yeni tartışmalar, modern anlamda sanatın dayanağını oluşturmaktadır. Kant'ın 'Yücenin Analitiği' ile başlattığı hareketin takipçileri arasında Jean-François Lyotard da bulunmaktadır ve onun düşüncelerinin çıkış noktası da Kantçı yüce kavramında kendini bulur. Kant'ın yüceye dair başlattığı tartışmanın Lyotard yorumu, günümüz sanat anlayışı ile yücenin yadsınamaz bağlantısını kurmamızda uğraması kaçınılamaz bir basamak olacaktır. Lyotard'ın yüce ve yüce sanatına dair görüşlerinin bir incelemesi yapılacak, Kantçı yüce kavramının Lyotard yorumu, "fark ve çokluk felsefesi" bağlamında ele alınacaktır. Son olarak ise araştırmamızın koşullarını sağlayan bazı sanat eserlerinin, Kantçı yüce kavramı ve Lyotard'ın yüce duygusuna dayalı politik estetiği ve fark felsefesi bağlamında bir incelemesi yapılacaktır. Sonuç olarak; yücenin ihtişamı ve hayal gücünün sınırlandırılamazlığı karşısında, günümüzde geleneksel anlamını yitiren, yeni anlam arayışlarına giren sanatın gelmiş olduğu durum tartışılacaktır.

Abstract:
Aesthetics in the modern sense begins with Kant, and many of the key concepts of modern aesthetics are put forward in the Critique of Judgment. Kant redefines concepts such as "judgment", "taste", "pleasure" "beautiful", "sublime", "genius" in this work. Undoubtedly, many of the 18th century German, French and British philosophers put forward various ideas on art, but an important dimension of the philosophy of art remained missing in the process until Kant. He was the first philosopher to consider aesthetics as a field equivalent to both the theoretical and practical aspects of human life. Kant's philosophy and therefore his aesthetic theory; It can be considered as pre-criticism and post-criticism. In this respect, in the thesis, a historical exposition of the concept of "sublime" will be made, primarily in the context of Kant's texts and within the framework of Kant's aesthetic theory. Kant's perspective on the concept of the sublime, as presented in his work Observations on the Feeling of the Beautiful and Sublime, aligns with the general approach of the 18th century, where it is considered a characteristic of nature. However, in Critique of Judgment, it is no longer regarded as a quality of nature but is instead associated with human cognitive faculties and the mind. This new perspective that he brings to the concept of the sublime by differentiating from tradition will be one of the most critical and important points we will address in our study. Edmund Burke's work A Philosophical Inquiry into the Origin of our Ideas of the Sublime and Beautiful was very decisive in shaping Kant's aesthetic theory. Traces of Burke are often seen in Kant's views, especially on the beautiful and the sublime. In this context, Burke's views, which laid the groundwork for Kant's views on the beautiful and the sublime and shed light on the general understanding of art of the 18th century, will be briefly included. The new discussions about aesthetics created by Kant with his 'Analytic of the Sublime' constitute the basis of art in the modern sense. Jean-François Lyotard is among the followers of the movement that Kant started with the 'Analytics of the Sublime', and the starting point of his thoughts finds itself in the Kantian concept of the sublime. Lyotard's interpretation of the debate initiated by Kant on the sublime will be an inevitable step in establishing the undeniable connection between the sublime and today's understanding of art. An examination of Lyotard's views on the sublime and sublime art will be made, and Lyotard's interpretation of the Kantian concept of the sublime will be discussed in the context of the "philosophy of difference and multiplicity". Finally, some works of art that meet the conditions of our research will be examined in the context of the political aesthetics and philosophy of difference based on the Kantian concept of the sublime and Lyotard's sense of the sublime. In conclusion; In the face of the magnificence of the sublime and the limitlessness of imagination, the current situation of art, which has lost its traditional meaning and is in search of new meanings, will be discussed.