Menâkıb-ı Eşref-zâde'nin sözlüğü [Bağlamlı dizin ve işlevsel sözlük]
Dictionary of Menâkıb-ı Eşrefzâde [Concordance and functional dictionary]
Yazar: ŞULE KANDEMİR ÖKSÜZ
Danışman: DOÇ. DR. ERSEN ERSOY
Dumlupınar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: 15. yüzyıl = 15. century ; Eşrefoğlu Rumi = Eşrefoğlu Rumi ; Menakıbname = Menagip ; Sözlük = Dictionary

Özet:
Eşrefoğlu Rûmî, XV. yüzyıl dînî-tasavvûfî Türk edebiyatının en önemli
şahsiyetlerinden birisidir. Tarihî kaynaklarda onun hayatı hakkında yeteri kadar bilgi
olmasa da Menâkıb-ı Eşrefzâde bu konuda önemli bir kaynaktır denilebilir. Bursalı
Abdullah Veliyyüddin tarafından kaleme alınan bu eser, Eşrefoğlu Rûmî'nin hayatını,
menkıbelerini, yetiştirdiği talebelerini, kendisinin ve halifelerinin çeşitli kerâmetlerini
anlatır. Bu bakımdan tarihî bir kaynak özelliği taşıyan Menâkıb-ı Eşrefzâde dînî-tasavvûfî
Türk edebiyatı açısından önemli görüldüğünden, bu çalışmada onun söz varlığının ortaya
çıkartılması amaçlandı. Bu amaç doğrultusunda bağlamlı dizin ve işlevsel sözlük
çalışması yapılmaya karar verildi. Sözlük hazırlanırken TEBDİZ veritabanına Menâkıb-ı
Eşrefzâde'nin transkripsiyonlu metni yüklendi. Ardından metin içerisindeki kelimeler
bağlama uygun olarak anlamlandırıldı. Bu çalışma ile Menâkıb-ı Eşrefzâde'nin sözvarlığı
ve mana dünyası ortaya çıkartılarak XVII. yüzyılın sözlüğünün oluşturulmasına katkı
sağlanması hedeflenmiş olup bir kültür varlığı daha araştırmacıların istifâdesine
sunulmaya çalışılmıştır. Çalışma, giriş dışında iki ana bölümden oluşmaktadır. Giriş
kısmında ise Türk edebiyatında menâkıb türüne genel bir bakış başlığı altında menkıbe
ve menâkıbnâme edebiyatı hakkında genel bilgiler verildi. Birinci bölümde Menâkıb-ı
Eşrefzâde'nin yazarı, konusu, yazılış sebebi ile alakalı bilgiler verilip ele alınan eser
hakkında yapılan diğer çalışmalara yer verildi. İkinci bölümde ise Menâkıb-ı Eşrefzâde
hakkında daha ayrıntılı inceleme yapılması amaçlandı. Bu amaçla eser içinde yer alan
şahıs isimleri, tasavvuf terimleri, kerâmet motifleri, şiirler ve mecaz anlam taşıyan kelime
grupları çıkartılarak bunlar hakkında gerekli bilgilendirmeler yapıldı. Çalışmanın ekler
kısmı ise Menâkıb-ı Eşrefzâde'nin TEBDİZ projesi kapsamıyla oluşturulan Bağlamlı
Dizin ve İşlevsel Sözlüğüne ayrılmıştır.

Abstract:
Eşrefoğlu Rumi, 15th century, is one of the most important personalities of
religious literature. Although there is not enough information about his life in historical
sources, Menakıb-ı Eşrefzade is an important resource in this regard. This work written
by Bursalı Abdullah Veliyyüddin describes the life of Eşrefoğlu Rumi, his life, his
students, his various heirs and his caliphs. In this study, we aimed to reveal his vocabulary
in this study because we consider Menâkıb-ı Eşrefzade, which carries a historical source
characteristic, in terms of religious-sufistic Turkish literature. For this purpose, we
decided to do corcondace and functional glossary work. While preparing the dictionary,
we uploaded the transcribed text of Menakıb-ı Eşrefzade to the TEBDIZ database. Then
we make sense of the words in the text as appropriate. With this study, we tried to present
the meaning world of Menakıb-ı Eşrefzade and present a cultural asset to the researchers.
Our study consists of two main sections outside the entrance. In the introduction part, we
give general information about menkıbe, it's mean sufistic story, and menâkıb-nâme
literature under the title of menâkıb type in Turkish literature. In the first chapter, we give
information about the author, subject and reason of writing. In the second part, we aimed
to examine Menakıb-ı Eşrefzade in more detail. For this purpose, the names of the names
of the work, sufi terms, miracle motifs, poems and pattern statements by removing the
necessary information about them. The appendix of our study is devoted to the
Concordance and Functional Dictionary of Menâkıb-ı Eşrefzâde, which was created
within the scope of the TEBDIZ project.