Yeni Platonculuğun İslâm felsefesine yansımaları
Reflection of new Platonism on Islamic philosopy
Yazar: CAHİD ŞENEL
Danışman: PROF. DR. MAHMUT KAYA
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Felsefe = Philosophy ; Yeni Platonculuk = Neo platonic ; İslam felsefesi = Islamic philosophy

Özet:
Yeni Eflâtunculuk, İslâm felsefesinin özellikle metafizik alanındaki temel bazı problemlerinin oluşması, yorum ve çözümüne dair etkide bulunmuş felsefî bir akımdır. Özellikle sudur teorisi etrafında gelişen sebeplilik ve negatif teoloji gibi problemler, her ikisi de Aristoteles'e isnat edilen apokrif metinler üzerinden tercüme faaliyeti sırasında İslâm kültür coğrafyasına intikâl etmiştir. Bu metinlerin ilki Plotinus'un Enneadlar adlı eserinin üç bölümünün (IV-VI) özetlenerek tercüme edilmiş hali olan Esûlûcyâ, diğeri ise Proklus'un Teolojinin Unsurları adıyla bilinen eserinin tercümesi olan el-Hayru'l-Mahz'dır. Bu eserlerin henüz çok erken bir dönemde Arapça'ya çevrilmesi İslâm felsefesinin seyrini etkilemiştir.İslâm felsefenin klasik dönemi olarak kabul edilen IX.-XIII. yüzyıllarda ana ekolü temsil eden Meşşâîliğin dışında İhvân-ı Safâ gibi bağımsız felsefe çevreleri de bulunmaktadır. Çalışmamız adı geçen klasik dönemde Kindî, Fârâbî, Âmirî, İhvân-ı Safâ, İbn Miskeveyh ve İbn Sînâ'da Yeni Eflâtuncu unsurların izini sürmenin yanısıra, filozofların kendi özgün yönlerinin araştırılmasını da içermektedir. Dolayısıyla bu çalışmada İslâm felsefesinin eklektik olmaktan çok senkretik yönüne dikkat çekilerek daha ziyade bu açıdan bir okuma yapılmıştır. Bunun yanısıra, başta Gazzâlî olmak üzere pek çok kelâmcının ve Meşşâî ekolün ünlü şârihi İbn Rüşd'ün, Yeni Eflâtuncu felsefeyi kabul edip geliştiren bu filozoflara yönelik eleştirilerine de yer verilmiştir.Çalışmamızda bu konular kronolojik olarak ele alınmış, Yeni Eflâtunculuğun İslâm felsefesiyle olan diyaloğu ağırlıklı olarak sudur teorisi etrafında irdelenmiştir.

Abstract:
Neo-Platonism is a philosophical movement which had a significant impact on the Islamic philosophy, particularly in the field of metaphysics, regarding to the emergence of principal problematics, the ways they are dealt with and their resolution. Especially topics developed around the theory of emanation such as causality and negative theology entered to the Islamic world during the translation movement, with two apocryphal texts both attributed to Aristotle. The first one, Theology of Aristotle, is an abbreviated translation of the three chapters (IV-VI) from Plotinus? Enneads, and the second is al-Khayr al-Mahd, a translation of the Elements of Theology by Proclus. The transmission of these works to the Islamic world at an early stage, deeply influenced the course of Islamic philosophy.Between the 9th-13th centuries, in the classical period of Islamic philosophy, there are also independent philosophical circles such as the Brethren of Purity alongside with the Peripateticism representing the main school. Our work explores this classical period not merely by tracing the elements of Neo-Platonism in the philosophy of al-Kind?, al-F?r?b?, al-?Amir?, Ikhwan as-Saf? (the Brethren of Purity), Ibn Miskawayh and Avicenna, but also by looking into the peculiarities of these philosophers. We have made an interpretation emphasizing that Islamic philosophy is syncretic, rather than eclectic. Besides, we have also taken into consideration the serious criticism by many theologians especially al-Ghazz?l? and Averroes, the illustrious commentator of the Peripatetic school, directed to these philosophers who had adopted and developed the Neo-Platonic theories.In our work the above-mentioned cases have been handled in a chronological order and the dialogue between the Neo-Platonism and Islamic philosophy has been studied mainly around the theory of emanation.