Politika ve uygulama bağlamında Türk eğitim sisteminde yaşanan dönüşümler: 2004 ilköğretim müfredat reformu örneği
The transformations experimented within the Turkish education system in the context of policy and implementation: The case of 2004 curriculum reform
Yazar: ZAFER ÇELİK
Danışman: PROF. DR. GÜLAY ARIKAN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Dönüşüm = Transformation ; Eğitim politikaları = Educational policies ; Eğitim reformları = Education reforms ; Eğitim sistemi = Education system ; Türk eğitim sistemi = Turkish education system ; Yenilik = Innovation ; İlköğretim = Primary education ; İlköğretim kurumları = Institutions of primary education

Özet:
Bu çalışma, son on yılda özellikle uluslararası kuruluşların desteği ile birlikte Türkiye eğitim sisteminde gerçekleştirilen reformların eğitim sisteminde ve okullaşma biçiminde nasıl bir dönüşüme neden olduğunu ve tüm bu reformların eğitim sisteminin genel performansını/kalitesini nasıl etkilediğini analiz etmektedir. Bundan dolayı, bu çalışma 2004 yılında gerçekleştirilen ilköğretim müfredat reformunu merkeze alarak, ilköğretim sisteminde yaşanan değişimleri ulusal politikalar ve okullardaki uygulamalar düzeyinde incelemektedir. Küreselleşmeye referans verilerek ve küresel güçlerin beşeri ve finansal desteği ile gerçekleşen eğitim reformları sonrasında okullaşma oranı, öğretmen-öğrenci oranı ve sınıf mevcutları, okulların fizikî ve teknolojik kapasitesi gibi eğitim sisteminin nicel göstergelerinde önemli gelişmeler kaydedilmiştir. Dahası, müfredatlar ve öğretim yöntemleri, öğrenci merkezli eğitim, yapılandırmacı ve çoklu zekâ yaklaşımları ekseninde yenilenmiştir. Bunca çabanın eğitim sisteminde beklenen yapısal dönüşümlere ve eğitimin kalitesinde gelişmelere neden olmadığı görülmüştür. Reformlar kapsamında ödünç alınan küresel eğitim modelleri seçmeci ve eklektik bir yaklaşımla, bazı bileşenler göz ardı edilerek, ulusal politikalara dönüştürülmüştür. Ulusal düzeyde politika ödünç alınırken sergilenen bu seçmeci ve eklektik tavır, politikaların uygulanması sürecinde de görülmektedir. Bu çalışmada, öğretmenlerin reformları kendi öğretim pratiklerini referans alarak, seçmeci ve eklektik bir şekilde uyguladıkları tespit edilmiştir. Öğretmenler, görsel öğrenme yöntemlerini, örnekleri gerçek yaşamla birleştirme, teknolojiyi derslerde daha sık kullanma gibi reform programının bileşenlerini daha fazla uygularken, reformların yok etmek istediği sınıfın önünde ders anlatma gibi klasik yöntemleri de derslerinde kullandıkları tespit edilmiştir. Öğrencilerin performanslarını değerlendiren hem ulusal hem de uluslararası çalışmalar, gerçekleştirilen bunca reforma rağmen, öğrenci performanslarında önemli bir gelişme gerçekleşmediğini göstermiştir. Ayrıca, bu çalışmalar, Türkiye'de öğrencilerin önemli bir çoğunluğunun temel bilgi ve becerilere sahip olmadan eğitim sisteminden mezun olduklarını göstermiştir. Daha da önemlisi, öğrenci başarıları, coğrafi bölge ve sosyoekonomik yapıya göre aşırı farklılaştığı görülmüştür.

Abstract:
This study analyses how the educational reforms initiated in the Turkish education system within the past ten years ?particularly the ones supported by the international organizations?transformed the education and schooling system of Turkey. This study also analyses how these reforms contributed the performance/quality of the education system in Turkey. In order to do so, this study examines the changes experienced in the primary schooling system both at the national policy level and schooling level with reference to the 2004 primary education curriculum reform. Following the educational reforms realized in reference to globalization and with the financial and social support of global actors, substantial improvements were witnessed in schooling rates, student-teacher ratios, class sizes, physical and technological capacity of schools. Moreover, curriculum and pedagogical approaches were reformed to adopt student-centered instruction as well as constructivist and multiple intelligence theory. This study revealed that all these curricular reform efforts did not yield the expected structural transformation and improvement in the quality of education. The global educational policies barrowed through the educational reforms were transformed into national policies with a selective and eclectic attitude, as some components of the borrowed policies were avoided during national policy building process. This selective and eclectic attitude reflected during policy borrowing processes was also seen during the implementation processes. This study revealed that teachers implemented the reforms in a selective and eclectic manner, usually in reference to their teaching practices. For instance, while teachers were eager in integrating visual learning approaches, real life examples, and new technologies into their teaching, they did not avoid the practice of lecturing in front of the class, which was originally intended to be reduced by the reforms. Despite all these educational reform efforts, studies on student achievement conducted both at the national and international levels indicate that there is no substantial degree of improvement in student performances over time. Moreover, these studies have shown that the majority of students in Turkey graduate from the primary education without mastering the basic knowledge and skills. More importantly, an excessive amount of disparity was observed in student achievement levels across geographical regions and students? socioeconomic backgrounds.