Erişkin aşılaması için aşı okuryazarlığı ölçeği'nin türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması
Vaccine literacy scale for adult vaccination: a study of turkish validity and reliability
Yazar: ŞEYMA GENÇ
Danışman: DOÇ. DR. ÖZLEM TERZİ
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Halk Sağlığı = Public Health

Özet:
Amaç: Bu araştırmanın amacı, erişkinlerin aşı okuryazarlık düzeyini ölçmek amacıyla geliştirilmiş olan Erişkin Aşılaması İçin Aşı Okuryazarlığı Ölçeği'nin Türkçe'ye uyarlanması ve geçerlik, güvenirliğinin test edilmesidir. İkincil olarak çalışma grubunun aşı okuryazarlık düzeylerinin saptanarak, aşı okuryazarlığı düzeyleriyle ilişkili faktörlerin ortaya konması amaçlanmıştır.

Gereç ve Yöntem: Bu araştırma metodolojik tiptedir. Ölçek İngilizce'den Türkçe'ye çeviri-geri çeviri yöntemiyle uyarlandı. Ölçekle ilgili gerekli uzman görüşleri alındı ve ölçeğin Türkçe formuna son hali verildi. Araştırmanın örneklemini kolayda örnekleme yöntemiyle ulaşılan 560 kişi oluşturdu. Araştırmanın verileri 15 Ağustos – 15 Eylül 2023 tarihleri arasında, yüz yüze görüşme yöntemi ve Google Forms ile çevrimiçi olarak iki ayrı yöntemin birlikte kullanılmasıyla elde edildi. Katılımcılara 12 soruluk sosyodemografik özelliklere yönelik bilgi formu, 15 soruluk araştırmacılar tarafından literatür taranarak oluşturulan "Aşı Bilgi Testi" ve 14 soruluk "Erişkin Aşılaması İçin Aşı Okuryazarlığı Ölçeği Türkçe formu" olmak üzere toplam 41 soruluk anket uygulandı. Ölçeğin geçerliğini değerlendirmek için kapsam geçerliği, açıklayıcı faktör analizi ve doğrulayıcı faktör analizi yapıldı. Güvenirliğini değerlendirmek için ise iç tutarlılık analizi, test-tekrar test uygulaması ve madde analizi yapıldı.

Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 36,6±11,4 yıl, %67,1'i kadın, %75,9' u üniversite ve üzeri mezunu, %29,1'i ise sağlık çalışanıydı. Ölçeğin Cronbach alfa katsayısı 0,833, test-tekrar test arasındaki korelasyon katsayısı 0,929 bulundu (p<0,001). Açıklayıcı faktör analizinde ölçeğin iki faktörlü yapısal bir model oluşturduğu ve bu modelin toplam varyansın %53,83'ünü açıkladığı saptandı. Yapılan doğrulayıcı faktör analizi sonucunda uyum indeksleri χ2/df=2,403, GFI=0,95, CFI=0,962, AGFI=0,924 şeklinde hesaplandı ve iyi düzeyde uyum gösterdiği belirlendi. Üniversite ve üzeri mezunların, gelir durumu yüksek olanların ve sağlık çalışanı olanların hem fonksiyonel alt boyut puanı hem de iletişimsel/eleştirel alt boyut puanı diğer katılımcılara göre daha yüksek olduğu saptandı.

Sonuç: Bulgularımız; "Erişkin Aşılaması için Aşı Okuryazarlığı" ölçeğinin Türk toplumu için geçerli ve güvenilir bir ölçek olduğunu gösterdi. Ayrıca üniversite mezunu olma, sağlık çalışanı olma ve yüksek gelir durumu ile aşı okuryazarlığının daha iyi olmasının ilişkili olduğu saptandı.

Abstract:
Objective: This research sought to adapt the "Vaccine Literacy Scale for Adult Vaccination" designed to assess adults vaccine literacy levels, into Turkish and evaluate its validity and reliability. Additionally, this study aimed to determine the vaccine literacy levels within the study group and elucidate factors associated with these levels.

Materials and Methods: This research is a methodological study. The scale was adapted into Turkish through the translation-back translation method. Expert opinions were solicited concerning the scale, finalizing its Turkish version. The study sample comprised 560 individuals accessed via convenience sampling. Data were collected from August 15 to September 15, 2023, through a combination of face-to-face interviews and Google Forms. Participants responded to a 41-item questionnaire, which consisted of 12 questions about sociodemographic characteristics, a 15-item "Vaccine Knowledge Test" derived from literature review, and the 14-item "Vaccine Literacy Scale for Adult Vaccination Turkish Version". For the scale's validity, content validity, exploratory factor analysis, and confirmatory factor analysis were executed. For reliability assessment, internal consistency analysis, test-retest method, and item analysis were utilized.

Results: The mean age of participants was 36.6±11.4 years, 67.1% were female, 75.9% had attained a university education or higher, and 29.1% were healthcare professionals. The Cronbach's alpha coefficient of the scale was 0.833. The correlation coefficient between test-retest reliability was determined as 0.929 (p<0.001). The exploratory factor analysis revealed a two factor structure of the scale, accounting for 53.83% of the total variance. Confirmatory factor analysis yielded fit indices of χ2/df=2.403, GFI=0.95, CFI=0.962, AGFI=0.924, indicating satisfactory alignment. Higher scores in both subscale were observed among those with a university degree or higher, higher income, and healthcare professionals compared to their counterparts.

Conclusion: Our results showed that the "Vaccine Literacy Scale for Adult Vaccination" is a valid and reliable scale for the Turkish population. It has also been found that having a university degree, being a healthcare professional, and having a higher income level are associated with better vaccine literacy.