Klasik Arap edebiyatı şiir şerhi geleneği: Ebû Ali el-Merzûkî'nin el-Hamâse Şerhi
Classıcal Arab literature poetry expression tradition: Ebû Ali al-Merzûqî's al-Hamâsah Commentary
Yazar: HATİCE DEREBAŞI
Danışman: PROF. DR. ŞÜKRAN FAZLIOĞLU
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Arap Dili ve Belagatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Arap dili =   ; Arap edebiyatı = Arabian literature ; Edebi eleştiri = Literary criticism

Özet:
Bu çalışmada, IV./X. ve V./XI. asır klasik Arap edebiyatı alanındaki şiir şerhi geleneği araştırma konusu edilmiştir. Çalışma alanı, telif edilen eserler içerisinde şiir seçkilerinden biri olan Ebû Temmâm'ın el-Hamâse adlı eseri üzerine yazılan matbûꜥ haldeki şerhlerle sınırlandırılmıştır. Bu şerhler içerisinde yöntemi ve üslûbuyla öne çıkan şiir şerhine şâhid ve bir örneklem olarak el-Hamâse şârihi Merzûkî'nin şerhi incelenip tahlil edilmiştir. Diğer bir ifadeyle mevzu, sabit nokta klasik dönem şiir şerhi olmakla birlikte şiir şerhi geleneğinde ortaya çıkan değişim, gelişim ve gelinen nokta, şerh yazımının en güzel şekilde temessül ettiği bir örnek üzerinde ele alınmıştır. Birinci bölümde şiir şerhi ve şiir şerhinin gelişimi; ikinci bölümde Merzûkî ve el-Hamâse şerhinin mukaddimesi; üçüncü bölümde ise Merzûkî'nin şerhteki yöntem ve üslûbu incelenmiştir. Araştırma sonucunda şârihin, üslûba dayalı edebî zevkle başlayıp farklı şerh unsurlarının kullanımıyla açıklama, tahlil (analiz), eleştiri, düzeltme ve değerlendirme basamaklarını tırmanan şerh metodunu benimsediğine ulaşılmıştır. Merzûkî, bu yöntem ve üslûbuyla kendinden önceki şârihlerden ayrılmış, edebî bir metne edebiyatçı gözüyle bakarak şiir şerhine farklı bir soluk getirmiştir. Diğer bir ifadeyle şârih, edebî yönü ağır basan bir şerhi ortaya koyarak edebî şerhin nasıl olacağının örneğini uygulamalı olarak sunmuştur.

Abstract:
In this study, Hijri IV-V. (X-XI) The tradition of poetry commentary in the century Classical Arabic Literature has been the subject of research. The study area is limited to the printed annotations on the work of Abû Tammâm named al-Hamâsah, which is one of the poetry selections among the copyrighted works. In these commentaries, the commentary of al-Hamâsah commentator Merzûqî, as a witness to the poetic commentary, which stands out with its method and style, has been examined and analyzed. In other words, the subject, the fixed point is the classical period poetry commentary, the change, development and the point reached in the poetry commentary tradition are discussed on an example that the commentary writing represents in the best way. In the first part, poetry commentary and the development of poetry commentary; In the second part, the introduction of the commentary on Merzûqî and al-Hamâsah; In the third part, Merzûqî's method and style in the commentary were examined. As a result of the research, it has been reached that the commentator adopts the commentary method, which starts with stylistic tazevvuk and climbs the steps of tafsir, analysis (analysis), criticism, correction and evaluation with the use of different commentary elements. Merzûqî, with this method and style, differed from the previous commentators and brought a different breath to the commentary of poetry by looking at a literary text from the perspective of a writer. In other words, the commentator presented a practical example of what a literary commentary would be like by presenting a commentary with a predominantly literary aspect.