Savaşın coğrafi yönü: Askeri coğrafya
Geographical aspect of war: Military geography
Yazar: ÖMER EMRE KUŞCU
Danışman: DOÇ. DR. KAAN KAPAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı / Coğrafya Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Askeri tarih = Military history ; Coğrafya = Geography

Özet:
Birçok bilimi bünyesinden çıkaran, dolayısıyla doğa veya sosyal bilimler fark 
etmeksizin neredeyse tüm bilimlerle ilişki içerisinde olan coğrafya tarih boyunca 
savaşların da vazgeçilmez bir parçası olmuştur. Coğrafya biliminin askerî tarihin 
dışında düşünülmesi devletler ve ordular için önemli bir hata ve eksiklik olacaktır. 
Özellikle 17. yüzyılın ortalarından itibaren modern devletlerin kurulmasıyla birlikte 
devletler yürüttükleri politikaları sırasında coğrafya biliminden yoğun biçimde 
faydalanmıştır. Özellikle sömürge dönemi itibariyle coğrafya bilimi, yayılmacılık 
amacı edinen devletler için vazgeçilmez hale gelmiştir. Yeni coğrafyaları tanımak, 
yeni kaynakları kullanmak ve bunlardan istifade etmek için devletler coğrafyalara 
ciddi biçimde önem vermiştir. Tüm bu faaliyetlerin sonucunda görülecek ki 
coğrafyanın bir bilim olarak kimlik kazanmasının temelinde askerî ve politik 
hedeflerin önemli bir katkısı vardır. Günümüzde bilinirliğinin aksine askerî coğrafya, 
imparatorluklar için vazgeçilmez bir disiplin, coğrafyanın gelişimi için önemli bir 
kaldıraç olmuştur. 
Farklı coğrafyalar farklı mekânlarda gerçekleşen savaşları, farklı mekânlarda 
savaşlar ise farklı coğrafi bilgilerin gerekliliğini beraberinde getirmiştir. Antik çağdan 
itibaren savaş alanının bilinmesi coğrafi istihbarat kavramını ortaya çıkarmış, savaş 
alanında su ve tahkimat gerekliliği askerî jeolojiye ön ayak olmuş, farklı coğrafi 
gerekçeler askerî coğrafyayı oluşturmuştur. Askerî coğrafya geçmişten günümüze 
savaşlarda etkili olan coğrafi unsurların incelenmesi ve bu yönde karar alınması 
konusunda yardımcı olan bilim alanı kapsamında gelişirken günümüzde askerî 
coğrafyanın üstlendiği görev ve kapsam alanı giderek genişlemiştir. 
Değişen iklim, artan nüfus, artan kentleşme ve değişen yeryüzü göstermektedir 
ki geçmişin dünyası günümüze benzemediği gibi geleceğimizin dünyası da günümüze 
benzemeyecektir. Geleceğin dünyasında doğa kaynaklı sorunlar ön plana çıkmaktadır. 
II 
Değişen coğrafi çevre, artan kuraklık, su kaynaklarının azalması, beslenemeyecek 
derecede artan nüfus, iklim nedeniyle artan göçler ve ortaya çıkardığı jeopolitik 
sorunlar geleceğimizin en önemli problemleri olacaktır. Dolayısıyla geleceğin 
sorunları coğrafi sorunlardır ve bu sorunların cevabı da coğrafi biliminde olacaktır. 
Geleceğimizin güvenlik sorunlarının önemli bir bölümü iklim-doğa-insan üçgeni 
içerisinde cereyan edeceğini düşünürsek askerî coğrafya, geleceğe emin adımlarla 
ilerlemek isteyen toplumlar için vazgeçilmez olacaktır. Çünkü problemler sadece 
tespit edilmekle değil, kaynağı belirlenip sonuç üretebildikçe çözüme kavuşur. 
Çalışma boyunca literatürümüzde önemli bir eksikliği hissedilen askerî coğrafyanın 
kapsamlı bir çerçevesi ortaya koyulmuş ve harp tarihinde önemli yer kaplayan çeşitli 
savaşlarda etkili olan coğrafi koşulların analizi yapılmıştır. Çalışma aynı zamanda 
ülkemizin ve ordumuzun gelecekte karşılaşacağı muhtemel sorunlara cevap olabilecek 
ve gelecekte önemini artıracak askerî coğrafyaya giriş niteliğinde olacaktır.

Abstract:
Geography, which has a relationship with almost all sciences, regardless of 
natural or social sciences, has been an indispensable part of wars throughout history. 
It would be a significant mistake and deficiency for states and armies to consider the 
science of geography outside of military history. Especially with the establishment of 
modern states since the mid-17th century, states have made intensive use of the science 
of geography during their policies. Especially in the colonial period, the science of 
geography has become indispensable for states aiming for expansionism. To recognize 
new geographies, to use new resources, and to benefit from them, states have given 
serious importance to geography. As a result of all these activities, it will be seen that 
military and political objectives have an important contribution to the identity of 
geography as a science. Contrary to what is known today, military geography has been 
an indispensable discipline for empires and an important lever for the development of 
geography. 
Different geographies have brought about wars fought in different places, and 
wars fought in different places have brought about the necessity of different 
geographical knowledge. Knowing the battlefield since ancient times has revealed the 
concept of geographical intelligence, the necessity of water and fortification in the 
battlefield has paved the way for military geology, and different geographical reasons 
have formed military geography. While military geography has developed within the 
scope of the field of science that helps to analyze the geographical elements that are 
effective in wars from past to present and to make decisions in this direction, today the 
duties and scope of military geography have gradually expanded. 
Changing climate, increasing population, increasing urbanization, and changing 
earth show that the world of the past is not similar to the present, and the world of our 
IV 
future will not be similar to the present. In the world of the future, nature-based 
problems come to the fore. Changing geographical environment, increasing drought, 
decreasing water resources, increasing population that cannot be fed, and increasing 
migrations due to climate and geopolitical problems will be the most important 
problems of our future. Therefore, the problems of the future are geographical 
problems and the answers to these water problems will be in geographical science. 
Considering that a significant part of the sources of the security problems of our future 
will take place within the climate-nature-human triangle, military geography will be 
indispensable for societies that want to take firm steps forward. Because problems are 
solved not only by identifying them but also by identifying their sources and producing 
results. Throughout the study, a comprehensive framework of military geography, 
which is felt to be an important deficiency in our literature, has been put forward and 
the geographical conditions that were effective in various wars that occupied an 
important place in the history of warfare have been analyzed. The study will also serve 
as an introduction to military geography, which can answer the possible problems that 
our country and our army will face in the future and will increase its importance in the 
future.