Kavram öğretimi tekniklerinin ortaokul öğrencilerinin eleştirel düşünme becerileri üzerine etkisi
The effect of concept teaching techniques on middle school students' critical thinking skills in science course
Yazar: DİLEK SERİNCİ
Danışman: DOÇ. DR. HANİFE GAMZE HASTÜRK
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eleştirel düşünce = Critical thinking ; Kavram öğretimi = Concept teaching ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students

Özet:
Kavramlar bireylerin bilişsel yapılarının en temel unsurudur. Üst düzey zihinsel becerilerle kavramların oluşturulmasında fen eğitimi önemli bir yere sahiptir. Fen eğitimi öğrencilerin çevre ile bütünleşmelerini, problem çözme, karar verme, eleştirel düşünme gibi becerilerin geliştirilmesini sağlar. Bireylerin olaylara farklı açıdan bakabilmeleri, sorgulama, akıl yürütme, yorum yapma, tartışma yeteneklerinin gelişmesi eleştirel düşünme becerileri ile mümkün olmaktadır. 21. yüzyıl becerilerinden biri olan eleştirel düşünme becerilerinin geliştirilmesi amacıyla derste kullanılacak yöntem ve teknikler çok büyük öneme sahiptir. Etkili ve anlamlı öğrenmenin sağlanması, eleştirel düşünme becerilerinin geliştirilmesi amacıyla kavram öğretim tekniklerinin kullanılması bilginin zihinde kalıcı olarak yer almasını sağlamaktadır. Bu bağlamda, çalışma, ortaokul 7.sınıf fen bilimleri dersinde 'Saf Madde ve Karışımlar' ünitesinde kavram öğretim tekniklerinin öğrencilerin fen bilimleri dersi eleştirel düşünme becerilerine etkisini belirlemeyi amaçlamıştır. Araştırmanın çalışma grubunu Orta Karadeniz Bölgesinde yer alan bir il merkezinde 7. sınıfta öğrenim gören 42 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırma denkleştirilmemiş kontrol gruplu öntest-son test yarı deneysel desende tasarlanmıştır. Araştırma 2022-2023 eğitim-öğretim yılı güz döneminde 30 ders saatlik (7 hafta) bir süreci kapsamaktadır. Araştırmanın verileri "Kişisel Bilgi Formu" ve "Fen Bilimleri Dersi Eleştirel Düşünme Becerileri Ölçeği" uygulanarak elde edilmiştir. Araştırma sürecinde dersler, kontrol grubunda 2018 fen bilimleri öğretim programına dayalı olarak, deney grubunda ise kavram öğretim teknikleri kullanılarak işlenmiştir. Verilerin analizinde IBM SPSS 25 programı kullanılmıştır. Verilerin analizinde Mann-Whitney U ve Wilcoxon işaretli sıralar testi kullanılmıştır. Araştırma sonucuna göre deney grubu Fen Bilimleri Dersi Eleştirel Düşünme Becerileri Ölçeği ön test-son test puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark olduğu bulunmuştur. Ayrıca öğrencilerin fen bilimleri dersi eleştirel düşünme becerilerinin cinsiyete göre anlamlı bir farklılık göstermediği tespit edilmiştir. Sonuç olarak kavram öğretim teknikleri ile ders işlemenin öğrencilerin fen bilimleri dersi eleştirel düşünme becerilerini geliştirmekte etkili olduğu, programa dayalı olarak ders işlemenin ise öğrencilerin fen bilimleri dersi eleştirel düşünme becerilerini geliştirmede herhangi bir katkısının olmadığı görülmüştür. Elde edilen bulgular çerçevesinde, öğretmenlerin, öğrencilerin eleştirel düşünme becerilerini geliştirmek için kavram öğretimi tekniklerinin uygulama süreci ile ilgili hizmet içi programlara katılmaları, eğitim ortamında kavram öğretimi tekniklerinin sayı ve niteliğinin artması ve farklı disiplinlere uyarlanması doğrultusunda önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
Concepts are the most basic element of individuals' cognitive structures. Science education has an important place in the formation of concepts with high-level mental skills. Science education enables students to integrate with the environment and develop skills such as problem solving, decision making and critical thinking. The methods and techniques to be used in the course in order to develop critical thinking skills, which is one of the 21st century skills, are of great importance. The use of concept teaching techniques to ensure effective and meaningful learning and to develop critical thinking skills ensures that the information is permanently placed in the mind. In this context, the study aimed to determine the effect of concept teaching techniques on students' critical thinking skills in the 'Pure Matter and Mixtures' unit in the 7th grade middle school science course. The study group of the research consists of 42 7th grade students studying in a city center located in the Central Black Sea Region. The research was designed in a pretest-posttest quasi-experimental design with an unbalanced control group. The research covers a period of 30 lesson hours in the fall semester of the 2022-2023 academic year. The data of the study were obtained by applying "Personal Information Form" and "Science Course Critical Thinking Skills Scale". The research was applied for 7 weeks and the lessons were taught in the control group based on the 2018 science curriculum and in the experimental group using concept teaching techniques. IBM SPSS 25 program was used to analyze the data. Mann-Whitney U and Wilcoxon signed-rank test were used to analyze the data. According to the results of the study, it was found that there was a statistically significant difference between the pre-test and post-test scores of the experimental group Science Course Critical Thinking Skills Scale. In addition, it was determined that students' critical thinking skills in science course did not show a significant difference according to gender. As a result, it was seen that teaching with concept teaching techniques was effective in developing students' critical thinking skills in science course. Within the framework of the findings, suggestions were made for teachers and administrators in the process of implementing concept teaching techniques. Teachers can participate in special training programs to develop students' critical thinking skills. School administrations should provide teachers with training opportunities to improve their critical thinking skills. Increasing teachers' competencies in this area allows them to better guide students.