Ailenin sosyo-ekonomik düzeyi ile yüksek öğretime giriş arasındaki ilişki: Sudan-Hartum üniversitesi örneği
The relationship between the socio-economic level of the family and access to higher education: The case of Khartoum university-Sudan
Yazar: WALEED MOHAMED
Danışman: DOÇ. DR. ABDULKERİM SÖNMEZ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Aile = Family ; Sosyoekonomi = Socio-economics ; Sosyoekonomik durum = Socio-economic situation ; Sosyoekonomik düzey = Socio-economic level ; Sudan = Sudan ; Sudan-Hartum = Sudan-Hartum ; Yükseköğretim = Higher education ; Yükseköğretim kurumları = Higher education institutions ; Yükseköğretim programları = Higher education programming ; Üniversiteler = Universities

Özet:
Bu çalışma yükseköğretime erişim (access to higher education) ile ailenin sosyo-ekonomik düzeyi ya da sosyal sınıf konumu arasındaki nedensel ilişkinin mahiyeti hakkındadır. Bu ilişki Sudan Cumhuriyeti'nde Hartum Üniversitesi'nde yapılmış bir vaka çalışması yoluyla incelenmektedir. Araştırmanın temel sorusu, öğrencilerin sınıfsal kökenleri ile üniversitede kaydoldukları bölümler arasında ne türden ve ne yönde bir nedensel ilişki olduğu ve bu ilişkinin eğitim politikaları, toplumsal dışlanma ve mahrumiyet üretme kabiliyetinde olan diğer toplumsal etmenler ve bireysel vasıflar ile nasıl bir etkileşim içinde şekillendiğidir. 
Çalışma, sınıf kuramları ve toplumsal sınıf konumu ile eğitimsel başarı arasındaki ilişkileri açıklamaya çalışan kuramsal yaklaşımlar dikkate alınmak suretiyle nitel bir araştırma olarak tasarlanmıştır. Araştırmanın ampirik verileri 2017-2018 eğitim yılı itibariyle Hartum Üniversitesi'nde kayıtlı bulunan ve toplam sayıları 27,000'i aşan lisans öğrencisi arasından kendilerine kartopu örneklemi yöntemiyle erişilmiş olan 40 öğrenci ile yapılan derinlemesine mülakatlar vasıtasıyla derlenmiştir.  Bu 40 öğrenci, öğrencilerin üniversiteye kabul edilme puan aralığı dikkate alınarak oluşturulmuş olan beş farklı tabakada yer almakta olup, araştırma sürecinde her bir tabakada yer alan 6 ila10 öğrenci ile mülakat yapılmıştır. 
Araştırma verileri hem tabaka içi hem de tabakalar arası (yani vaka-içi ve vakalar-arası) karşılaştırma yoluyla, toplumsal sınıf konumunun ve toplumsal dışlanma biçimlerinin ifadesi olan etkenlerin yine belli sınıf konumlarına erişimin mesleki temelini oluşturan belli akademik bölümlere erişimi nasıl etkilediğini ortaya koyacak şekilde niteliksel olarak analiz edilmiştir. Bu analizin amacı sınıf kökeni ve toplumsal dışlanma örüntülerinin eğitim kurumu üzerinden başlangıçtaki toplumsal sınıf konumlarının değişen şartlar altında yeniden üretilmesi ve sürdürülmesine nasıl bir katkı sağladığı ve nedensel mekanizmalarının nasıl işlemekte olduğuna dair nedensel bir değerlendirme yapmaktır. 
Araştırma bulguları, bir bütün olarak, eğitim hareketliliğinde bireylerin gösterdikleri veya gösterebilecekleri performans veya başarının derecesinin onların bireysel biyografilerinin ve yeteneklerinin birçok yapısal eşitsizlik biçimleri ve bunları ifade eden avantaj ve dezavantajlar ile tam olarak nerede, ne zaman ve nasıl kesiştiği ile alakalı olduğunu göstermektedir.  Bu kapsamda üst ve üst-altı sosyal sınıfların eğitim hareketliliği yoluyla kendi konumlarını sürdürmede avantajlı bir durumda oldukları görülmektedir. Onlar bunu öncelikli olarak sahip oldukları toplumsal, iktisadi ve kültürel sermayelerini erken yaştan itibaren çocuklarının daha kaliteli bir eğitim almalarını sağlayarak onların "prestijli fakülteler"e girebilmek için ihtiyaç duydukları liyakate yani üniversiteye giriş için gerekli yeterli puana dönüştürmek suretiyle yapmaktadırlar. Giriş puanının yetersiz olduğu durumda ise özel kabul yoluyla, yani yetersiz olan puanı telafi etmek için belirlenmiş bir çerçeve içinde özel öğrenim ücreti ödemek yoluyla sağlamaktadırlar.  
Anahtar Kelimeler: Toplumsal Sınıf, Toplumsal Cinsiyet, Eğitimsel Başarı, Toplumsal Dışlanma, Kır, Kent, Hartum Üniversitesi, Yükseköğretim

Abstract:
This study is on the nature of the relationship between access to higher education and the socio-economic level or social class of position the family. This relationship is examined through a case study conducted in Khartoum University in the Republic of Sudan.  The main question of the research is what kind of a causal relationship exists between the class origins of students and the departments they are enrolled in, and how this relationship is shaped in interaction with educational policies, other social factors capable of producing social exclusion and deprivation, and the individual qualifications.
The study has been designed as a qualitative one, by considering theories of class and of the claims of theories explaining the relationship between class origins and educational attainment.  Empirical data of the study have been collected by conducting in-depth interviews with 40 students chosen from among nearly 27,000 undergraduates enrolled with Khartoum University as of 2017-18 academic year. The interviewees have been accessed by snowball sampling technique after classifying them into five strata, based on the range of their admission scores; and 6 to 10 students have been interviewed from each one of these strata. 
The research data have been analysed qualitatively by utilizing both within-stratum and inter-strata (that is within-case and between-case) comparisons, revealing how the factors that are the expressions of social class position and social exclusion also affect access to certain academic departments which in turn form the occupational basis of certain class positions. The purpose of this analysis is to assess how class origins and the patterns of social exclusion aid in the reproduction and continuation of the original class positions and how the causal mechanisms of this phenomenon operate.
The research findings show that the degree of actual or potential performance/success of individuals is related to where, when and how their biography intersect a multitude of structural inequalities, and the advantages and disadvantages that express these inequalities. It is observed that the upper and lower-upper classes are in an advantageous position concerning the continuation of their class positions through educational mobility. This is achieved by ensuring a better education for their children from an early age, thereby converting their social, economic and cultural capital into the qualifications or merit, namely admission scores, necessary to be admitted into "prestigious faculties". Where these scores are not enough they achieve the same through special admission, that is to say by paying a special tuition fee to compensate for an inadequate admission score.
Keywords: Social Class, Gender, Educational Achievement, Social Exclusion, Rural, Urban, University of Khartoum, Higher Education