Devrim sonrası İran dış politikası (1979-2005)
After the revolution of the İranian foreign policy (1979-2005)
Yazar: İSMAİL YURDAKURBAN
Danışman: DOÇ.DR. BİROL AKGÜN
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
1979 yılında İran'da yaşanan devrim sadece asırlardır süren monarşi geleneğinideğil, İran'ın iç ve dış politikasını da kökten değiştirmiştir. Şah zamanında ABD veİsrail'in bölgedeki en önemli müttefiklerinden biri olan İran, devrimden sonra bu ikiülkenin hasmı haline gelmiştir.Aslında devrimin seyrine baktığımızda bunun İslam Devrimi'nden çok Şahyönetimine karşı yürütülen topyekün bir muhalefet hareketi olduğu görülmektedir. Ziradevrime destek veren gruplara bakıldığında liberallerden ılımlı İslamcılara,komünistlerden radikal İslamcı kanada kadar birbirlerinden çok farklı birçok grububir arada görmekteyiz. Devrimden sonra Humeyni'nin yeteneğinin de etkisiyle radikalİslamcı kanat yönetimi ele geçirmiştir.Devrim sonrası İran dış politikasına yön veren faktörler ?tam bağımsızlık?, ?batıkarşıtlığı? ile ?rejimin güvenliği ve ihracı? olmuştur. Kurulan yeni rejimin diğerMüslüman ülkelere de ihraç edilme çabası bölge ülkelerinde tedirginliğe sebep olmuş,bu yüzden de İran yalnızlığa itilmiştir. ABD ise bölge ülkeleri üzerindeki İrankorkusunu canlı tutarak bu coğrafyada birçok üs elde etmiştir.Humeyni döneminde uluslararası alanda yalnızlığa itilen İran, Irak ile yapılansavaşta da bunun sıkıntısını fazlasıyla çekmiştir. Humeyni'nin ölümünden sonraRafsancani ve ardından Hatemi'nin cumhurbaşkanlığı dönemlerinde İran dışa açılmahususunda daha istekli politikalar izlemiştir. Bilhassa Hatemi dönemindeki gelişmelernedeniyle Humeyniciliğin bitmeye başladığı yorumları bile yapılmıştır. AncakHatemi'den sonra cumhurbaşkanlığına seçilen Ahmedinecad'ın sert söylemleri veuzlaşmaz üslubu nedeniyle İran'da aslında pek bir şeyin değişmediği ortayaçıkmaktadır.Anahtar Kelimeler: İran Devrimi, Humeyni, Şia, Rejim İhracı, NükleerSilahlanma

Abstract:
The Iranian revolution in 1979 did not only collapse the ancient tradition ofmonarchy but it also produced profound change in domestic and foreign policy of Iran.Iran, which was, a prominent ally of the USA and Israel during Shah Dynasty, hasbecome deeply antagonistic following the revolution.When we look at the course of the revolution, it can be considered a massiveopposition to Shah dynasty rather than an Islamic revolution since the supporters of therevolution include many different circles ranging from liberals to moderate Islamists orfrom communists to radical Islamists. After the revolution, Islamic circles seized thepower due to the Ayatollah Khomeini's charisma and abilityAfter the revolution, the principles of the Iranian foreign policy have become`independence?, `anti-westernism? and `safeguarding and export of the regime?. Due tothe efforts of exportation of the newly founded regime to other Islamic countries, Iranhas been isolated while USA has gained many bases in countries in the region by keepingthe fear of Iran alive.Iran, which was isolated during the Khomeini period, suffered from this isolationduring its war with Iraq. After Khomeini?s death, Rafsanjani and Khatami successivelyfollowed foreign policies of expanding relations with the world. Especially during theKhatami period, there were even comments about death of Khomeinism. However, theharsh comments and irreconcilable attitudes of Ahmadinejad, the current president ofIran elected after Khatami have showed that very little has changed in Iran.Keywords: Iran Revolution, Khomeini, Shia, Export of the Regime, NuclearArmin