İl özel idarelerinin iş sağlığı ve güvenliği uygulamalarında insan kaynaklı risklere yönelik kök sebep modeli önerisi
Proposal of a root cause model for human resourced risks in occupattional health and safety practices of special provincial administrattions
Yazar: MUSTAFA ERDEM
Danışman: PROF. DR. ALPASLAN HAMDİ KUZUCUOĞLU
İstanbul Gedik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İş Sağlığı ve Güvenliği Ana Bilim Dalı / İş Sağlığı ve Güvenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering

Özet:
İl özel idareleri, insanların yönetime daha fazla dâhil olduğu ve demokratik değerlerin daha derin ve daha geniş bir kalkınma ortamı bulduğu yerel kamu hizmetlerinin verimliliğine ve etkinliğine dayanan özerk kurumlardır. Sağladıkları yerel hizmetler, insan hayatını doğrudan etkileyen ve halk arasında en yaygın olan hizmetlerdir. Türkiye'de küreselleşme sürecinde ve Avrupa Birliği'nde (AB) en önemli konulardan biri bu kurumların yapı ve işlevlerinde yaşanan değişim olmuştur. Kuruluşu Osmanlı İmparatorluğu'nun Tanzimat Dönemi'ne kadar uzanan il özel idareleri, 2005 senesinde uygulanmaya başlayan 5302 sayılı İl Özel İdareleri Yasasıyla bugünkü yasal statüsüne kavuşmuştur.
Baş döndürücü bir hızla gelişen teknoloji sayesinde kentsel yaşam ile kırsal yaşam arasındaki yaşam standartları arasındaki fark gittikçe kapanmaktadır. Kentlerdeki standart yaşam şartlarının, kırsal kesimde yaşayan insanlara da sunulması için il özel idarelerine önemli görevler düşmektedir. İl özel idareleri bu görevleri yerine getirirken, sektör çalışanlarının iş kazalarına veya meslek hastalıklarına maruz kalmaları kaçınılmaz bir durum olarak ortaya çıkmaktadır. Çalışanları bu risklerden korumak için tehlikelerin odak noktasındaki insan faktörünün detaylı bir şekilde irdelenmesi, kök sebeplerin araştırılarak bilimsel veriler ışığında çözüm önerilerinin geliştirilmesi önem arz etmektedir. 
Bu çalışmada il özel idarelerinin iş sağlığı ve güvenliği (İSG) uygulamalarında insan kaynaklı risklere yönelik kök sebep modeli önerisinde bulunulması amaçlanmıştır. Bu amaç kapsamında araştırmada, önce il özel idareleriyle ilgili detaylı bilgiler verilmiştir. Daha sonraki kısımda öncelikli olarak özel idarelerinde iş sağlığı ve güvenliği konusu ele alınmıştır. Bu bölüm içerisinde iş sağlığı ve güvenliğine yönelik kuramsal bilgilere de yer verilmiş olup il özel idarelerinde iş sağlığı ve güvenliğinin önemine, iş kazalarına ile bunların nedenlerine, iş kazalarının önlenmesinde alınabilecek tedbirlere yer verilmiştir. 
Araştırmada öncelikli olarak il özel idarelerinin İSG uygulamalarının tespit edilmesi maksadıyla İSG yönetim uygulamaları ölçeği kullanılmıştır. İSG yönetim uygulamaları ölçüsü Christopher ve diğerleri (2012)'nin makalesinden ve Glendon ve Litherland (2001)'ın güvenlik iklimi anketinden adapte edilerek oluşturulmuştur. Ölçek 5 alt boyuttan meydana gelmekte ve 5'li likert (1: Kesinlikle katılmıyorum, 5: Kesinlikle katılıyorum) sistemle puanlanmaktadır. Araştırmanın evrenini il özel idarelerinde çalışan 11.463 kişi oluştururken örneklem 372 kişi olarak belirlenmiş ve 372 kişiyle çalışma yapılmıştır. Toplanan anket verileri SPSS 26.0 programına yüklendikten sonra analiz edilmeye başlanmıştır. Araştırmada cinsiyet, yaş, hizmet süresi, İSG hakkında bilgi sahibi olma durumu, iş kazası durumu ve ramak kala olay bağımsız değişkenlerine göre kategorik değişkenlerle alt boyutlarında (bağımlı değişken) anlamlı farklılık olup olmadığını Mann Whitney Testi ile; ikiden fazla grup durumunda parametrelerin gruplar arası karşılaştırmalarında Kruskal Wallis H-Testi kullanılmıştır.

Abstract:
Special provincial administrations are autonomous institutions based on the efficiency and effectiveness of local public services, where people are more involved in the administration and democratic values find a deeper and wider development environment. The local services they provide are those that directly affect human life and are the most common among the public. One of the most important issues in the globalization process in Turkey and the European Union (EU) has been the change in the structure and functions of these institutions. Special provincial administrations, whose establishment dates back to the Tanzimat Period of the Ottoman Empire, gained their current legal status with the Special Provincial Administration Law No. 5302, which came into force in 2005.
Thanks to technology developing at a dizzying pace, the gap between living standards between urban life and rural life is gradually closing. Special provincial administrations have important duties to provide standard living conditions in cities to people living in rural areas. While special provincial administrations carry out these duties, it is inevitable for sector employees to be exposed to work accidents or occupational diseases. In order to protect employees from these risks, it is important to examine in detail the human factor at the focal point of the hazards, to investigate the root causes and to develop solution suggestions in the light of scientific data.
In this study, it is aimed to propose a root cause model for human-induced risks in the occupational health and safety (OHS) practices of Special Provincial Administrations. For this purpose, in the research, firstly, detailed information about the Special Provincial Administration is given. In the next section, the issue of occupational health and safety in the first private administrations is discussed. In this section, theoretical information on occupational health and safety is also included, and the importance of occupational health and safety in special provincial administrations, work accidents and their causes, and measures that can be taken to prevent work accidents are included.
In the research, the OHS management practices scale was used primarily to determine the OHS practices of special provincial administrations. The OSH management practices measure was created by adapting Christopher et al.'s (2012) article and Glendon and Litherland's (2001) safety climate survey. The scale consists of 5 sub-dimensions and is scored with a 5-point Likert system (1: Strongly disagree, 5: Strongly agree). While the population of the research consists of 11,463 people working in special provincial administrations, the sample was determined as 372 people and the study was conducted with 372 people. The collected survey data began to be analyzed after being uploaded to the SPSS 26.0 program. In the research, whether there is a significant difference in the categorical variables and their sub-dimensions (dependent variable) according to the independent variables of gender, age, length of service, knowledge about OHS, work accident status and near-miss incident, is determined by Mann Whitney Test. In case of more than two groups, Kruskal Wallis H-Test was used for intergroup comparisons of parameters.