Eleştirel okuryazarlık sürecinin kültürel açıdan karma ilköğretim 4. sınıf öğrencilerinin kültürlerarası yeterliliklerine etkisi
The effect of critical literacy process on culturally mixed 4th grade students' intercultural competency
Yazar: TUĞÇE HİTİT
Danışman: PROF. DR. SERKAN ÇELİK
Hacettepe Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / İlköğretim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmada, ilköğretim 4. sınıf öğretim programında yer alan İnsan Hakları, Yurttaşlık ve Demokrasi dersi kapsamında, geçici koruma altında bulunan Suriyeli öğrencilerin de öğrenim gördüğü bir şubede gerçekleştirilen barış, eşitlik ve mültecilik deneyimi kavramlarına dair eleştirel okuryazarlık süreci değerlendirilmiş ve bu sürecin öğrencilerin kültürlerarası yeterliliklerine olan yansıması belirlenmeye çalışılmıştır. Araştırma, öğrencilerin uygulama öncesinde ve sonrasında barış, eşitlik ve mültecilik kavramlarına dair algılarını yansıttıkları resimlerin analizine odaklanmış ve öğrencilerin varsayılan kültürlerarası  yeterliliklerinin resimlere etkileşim, iletişim ve konumlandırma açılarından nasıl yansıtıldığı incelenmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu Ankara ili, Mamak ilçesinde bulunan bir ilköğretim okulunda, 4. sınıfın bir şubesine devam eden kültürel açıdan karma öğrenciler ve sınıf öğretmeni oluşturmaktadır. Çalışma grubu benzeşik amaçlı örneklem yoluyla seçilmiştir. Araştırmada sınıf öğretmeni için hazırlanan Kültürlerarası Yeterlilik Gözlem Formu ve yarı yapılandırılmış görüşme soruları ile saha notları, eleştirel okuma gözlem formu, öğrenci ürünleri ve uzman görüşü veri çeşitlemesi amacıyla kullanılmıştır. Araştırmada eleştirel okuma sürecinin iki kültüre ait öğrencilerin aralarındaki empati, tolerans ve saygı duygusunu arttırdığı, sürecin sonunda öğrencilerin daha fazla iletişim kurmaya, etkileşimde bulunmaya başladıkları, Suriyeli öğrencilerin iletişim ve uyum, aidiyet konularında ilerleme kaydettikleri sonucuna ulaşılmıştır. Öğrencilerin kültürlerarası yeterlilik bağlamında etnomerkezci düzeyden etnorelativist düzeye doğru bir geçiş izledikleri belirlenmiştir.

Anahtar sözcükler: : ilkokul, kültürel olarak karma sınıf, eleştirel okuryazarlık, kültürlerarası yeterlilik, sosyal uyum

Abstract:
This study explores the impact of critical literacy process with respect to the concepts of peace, equality and refugees' experience on the intercultural competence of culturally mixed 4th grade students, some of whom are Syrian students under temporary protection in Turkey. In the scope of the course of "Human Rights, Citizenship and Democracy" the study aimed to assess the impact of critical reading process on students' intercultural disposition via analysis of paintings which reflect students' perceptions concerning peace, equality and refugees' experience and students' assumed intercultural competencies reflected in their drawings in terms of interaction, communication and positioning. The study group is selected through purposeful sampling, composed of the classroom teacher and culturally mixed 4th grade students some of whom are Syrian children under temporary protection attending an elementary school at Ankara, Mamak district. Critical reading observation form, field notes,  student products, expert opinion, Intercultural Competency Observation Form and semi-structured interview questions for the classroom teacher have been utilized for data triangulation. As a result, it has been determined that the critical literacy process has increased empathy, tolerance and respect between the students. Furthermore, the students started to communicate and interact with each other; Syrian students have made progress in language, communication and adaptation issues. Consequently the students initiated a transition from ethnocentric to ethnorelative stage within the context of intercultural competency. 
Keywords: elementary school, culturally mixed classroom, critical literacy, intercultural competence, social coherence