Türk havacılık tarihinde Tayyâre mecmûası (1924-1926)
Airplane magazine in the history of Turkish aviation (1924-1926)
Yazar: BİRSEN SEZGİN
Danışman: PROF. DR. FATMA GÜL DEMİREL
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Türk İnkılap Tarihi = History of Turkish Revolution
Dizin: Askeri havacılık = Military aviation ; Dergiler = Magazines ; Tayyare mecmuası = Airplane magazine ; Türk Tayyare Cemiyeti = Turkish Airplane Society

Özet:
Bu çalışmada Türk havacılık tarihinin halka yönelik yayın yapan ilk süreli yayını Tayyâre mecmûası konu edilmektedir. 1 Temmuz 1924'te İzmir'de yayımlanmaya başlayan mecmûanın sahibi ve müdürü Şakir Hazım, Kuvâ-yı Havâîyye Müfettişliği'nden ayrılan bir tayyâreci ihtiyat zabitidir. Genelde havacılığın özelde ise tayyârelerin önemini toplumun hemen her kesimine tanıtmak, havacılığın gelişimine hizmet etmek ve gençliği geleceğin havacılığına hazırlamak derginin temel hedeflerindendir. Ayrıca Tayyâre, yaptığı yayınlarla askerî havacılığın maddi olarak desteklenmesi ve tayyâre cemiyeti kurulması için de kamuoyu oluşturmaya çalışmıştır. Çalışmanın ileri sürdüğü tez Tayyâre mecmûasının yayın süresi içerisinde Türkiye'de havacılığın öneminin kavranması, tayyâreciliğin bir meslek olarak tanınması, benimsenmesi, sevilmesi ve askerî havacılığın desteklenmesinde etkisi olduğudur. Türk Tayyâre Cemiyeti'nin 16 Şubat 1925 yılında kurulmasından sonra Cemiyet yönetimi mecmûanın sahibi Şakir Hazım'la iletişime geçerek Tayyâre mecmûasını bünyesine dâhil etmiştir. Bu anlamda Tayyâre, Türk Tayyâre Cemiyeti'nin ilk yayın organı olma özelliğine de sahiptir. Mecmûa, Cemiyet bünyesine geçtikten sonra havacılık haberlerinin yanı sıra Türk Tayyâre Cemiyeti faaliyetleri ve farklı şehirlerdeki şubelerin etkinliklerine dair haberlere de yer vermiştir. Aynı zamanda edebiyatta havacılığın nasıl yer aldığına dair ilginç hikâye, şiir, hatırat literatürünün de mecmûada yer aldığı görülmektedir. Ayrıca bu çalışma Tayyâre'nin Türk havacılık tarihindeki önemine dikkat çekerek mecmûa üzerinden Cumhuriyet'in ilk yıllarında Türk havacılığının durumu, kamuoyundaki tayyâre algısı, havacılık alanında Türkiye'de ve Dünya'da meydana gelen gelişmelerin yanı sıra Türk Tayyâre Cemiyeti'nin ilk yılında yapmış olduğu çalışmalarla ilgili detaylı bilgiler içermesi bakımından da önem taşımaktadır. Çalışmada birincil kaynak olarak Tayyâre mecmûasının, 1 Temmuz 1924 ve 15 Nisan 1926 tarihleri arasında yayımlanan sayıları kullanılmıştır.

Abstract:
In this study, Airplane magazine which was the first periodical of Turkish aviation history of publishing towards puclic is scrutinized. The owner and director of the magazine, which started to be published on 01 July 1924, is Sakir Hazim who is aviator reserve officer left from Air Force Inspectorship. Main targets of the magazine are to introduce the significance of aviation in general and airplaine in particular to all segments of society, to serve development of aviation and prepare the youth to future aviation. In addition, Airplane tried to form public opinion to support military aviation financially and to establish Turkish Airplane Society. The campaing performed by the maganize to promote each province for the purchase of an airplane in order to strengthen Turkish Air Force was efficient and Istanbul bought three airplanes and donated toThe Inspectorship. Thesis of the study is the effectiveness of Airplane magazine within publishing period in comprehension of the importance of aviation in Turkey, recognition, adoption and love of piloting as a profession and support to military aviation. After establishment of Turkish Airplane Society on 16 February 1925, board of the Society contacted with Sakir Hazim and incorporated the magazine into its structure. In this context, Airplane has the feature of being the first press of Turkish Airplane Society. Then in addition to aviation news, the magazine included the news about activities of Turkish Airplane Society and its branches in different provinces. Meanwhile it is seen in the magazine how aviation took place in interesting story, poem and memorial literature. In addition, this study has a place in the aspect of status of Turkish aviation in early years of Republic, airplane perception of the public, developments in aviation in Turkey and in the world besides detailed information about studies of Turkish Airplane Society in its first year through the magazine by attracting attention the importance of Airplane in the history of Turkish aviation. Issues of Airplane magazine published between the dates of 01 July 1924 and 15 April 1926 are used as primary source of the study.