Van Müzesi'nde bulunan Urartu adak levhaları
Urartian votive plaques in the Van Museum
Yazar: MEDYA KOÇ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ İSMAİL COŞKUN
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Adak levhaları = Votive reliefs ; Levhalar = Plates ; Maden sanatı = Metalwork ; Metal levhalar = Metal plates ; Urartular = Urartians ; Urartular Dönemi = Urartians Period ; Van = Van ; Van Müzesi = Van Museum ; İkonografi = Iconograpy

Özet:
MÖ I. binde Doğu Anadolu'da büyük bir krallık kuran Urartular, madeni çok iyi kullanarak çeşitli alanlarda çok sayıda eseri günümüze ulaştırmışlardır. Altın, gümüş, bakır ve bronzu kullanarak madencilik alanında oldukça gelişmişlerdir. Bronzu daha dayanıklı ve daha kolay işlediklerinden dolayı hammadde olarak çoğunlukla bronzu tercih etmişlerdir. Bronzdan heykel, at koşum takımları, miğfer, bilezik, kalkan, sadak, ok ucu, iğne, kemer ve metal levha olmak üzere çok sayıda eser üretmişlerdir. Urartu sanatının önemli bir grubunu oluşturan metal levhalar, Türkiye'nin ve dünyanın çeşitli müzelerine dağılmış durumdadırlar. Levhalar, üzerlerine işlenen bezemelerin çeşitliliği ve sayılarının çokluğuyla dikkat çekmektedir. Giyimli kökenli bronz levhalar üzerinde yapılan çalışmalar özellikle Urartu dini, dini törenleri, kıyafetleri hakkında bilgiler vermektedir. Üslup özellikleri ele alınarak on grupta incelenen levhalar üzerinde farklı teknikler kullanılarak değişik figürler işlenmiştir. Bu levhalarda Urartu çağdaşı ve Urartu'dan önce yaşamış toplumların sanat özelliklerini görmek mümkündür. Kullanım amaçları hakkında çeşitli fikirler öne sürülmüşse de dinsel sahnelerin çokluğu bu levhaların daha çok koruyucu anlamda birer obje olarak kullanıldıklarına işaret etmektedir. Bu çalışma ile Van Müzesi'nde bulunan eserlerin ikonografik açıdan değerlendirilmesi yapılmıştır. Detaylı bir şekilde çizimleri ve analizleri yapılan eserlerin üzerine dinsel ağırlıklı figürlerin işlenmiş olması gözden kaçmamıştır. Levhaların sanatsal ve tarihsel gelişimiyle birlikte çağdaşı kültürlerle etkileşimleri de ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler: İkonografya, Maden sanatı, Metal Levhalar, Urartular.

Abstract:
Establishing a great kingdom in Eastern Anatolia in the 1st thousand BC, the Urartians used the metal very well and brought many works in various fields to the present day. Using gold, silver, copper and bronze, they are highly developed in the mining field. Since they are more durable and easier to process bronze, they mostly preferred bronze as a raw material. They produced many works including bronze sculptures, horse harnesses, helmets, bracelets, shields, quiver, arrowheads, pins, belts and metal plates. sheet metal forming an important group of Urartu art, they dispersed to various museums in Turkey and the world. The plates attract attention with the variety and number of decorations embroidered on them. Studies on bronze plates of dressed origin give information especially about the religion of Urartu, religious ceremonies, and attire. Different figures were worked on the plates, which were examined in ten groups by considering their stylistic features, by using different techniques. On these plates, it is possible to see the artistic characteristics of Urartu contemporary and societies that lived before Urartu. Although various ideas have been put forward about their intended use, the abundance of religious scenes indicates that these plates are mostly used as objects in a protective sense. With this study, the artifacts in the Van Museum have been evaluated in terms of iconography. The fact that religious figures were engraved on the works, whose drawings and analyzes were made in detail, did not go unnoticed. The artistic and historical development of the plates, as well as their interaction with contemporary cultures are discussed.

Key words: İconography, Metal Art, Metal Pates, Urartians.