Türk hukukunda hizmet tespit davaları /
Yazar: MERVE ELİF TARHANACI
Danışman: PROF. DR. SEÇKİN NAZLI
İstanbul Medipol Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Türk Hukukunda hizmet tespit davaları, işçinin en geç işe başladığı tarih itibariyle Sosyal Güvenlik Kurumu'na gerekli bildirimin işveren tarafından yapılmamış olması veya işçinin bu çalışmasının Kurum tarafından başkaca yollarla tespit edilememiş olması halinde, uzun vadeli sigorta kollarından faydalanabilmek amacıyla kayıt dışı çalışan sigortalılar tarafından açılan olumlu tespit davalarıdır. Uzun vadeli sigorta kollarından kaynaklı edimlere hak kazanabilmenin, prim ödeme gün sayısı, sigortalılık süresi ve yaş şartının sağlanmasına bağlı olduğu Türk Hukukunda, sigorta kaydı hiç yapılmamış yahut eksik gün bildirimi yapılmış sigortalılar, hizmet tespit davası açarak yargı nezdinde haklarını aramaktadırlar. Bireyin sosyal güvenlik hakkının Anayasa ile güvence altına alınmasına, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu tarafından işverene bu hakkın korunması amacıyla belirli ödevler yüklenmesine, diğer taraftan Sosyal Güvenlik Kurumu'na da bu ikili ilişkinin denetimi ve kontrolü görevi verilmesine rağmen ülkemizde kayıt dışı istihdam sorunu halen devam etmektedir. Sosyal güvenlik hakkının devredilemez, vazgeçilemez ve feragat edilemez niteliği gereği bu hakkı doğrudan ilgilendiren hizmet tespit davaları kamu düzeni ile ilgili davalardan kabul edilmiştir. Tarafların bu hak üzerinde serbestçe tasarrufunun mümkün olmayışı, hizmet tespit davalarında re'sen araştırma ilkesini geçerli kılmıştır. Yargıtay içtihatlarında da hizmet tespit davalarının mahkemelerce titizlikle incelenmesi ve bu davalara hassasiyetle yaklaşılması gerektiği pek çok kere vurgulanmıştır. Çalışmamızda, hizmet tespit davalarının sosyal güvenlik hukuku içerisindeki yeri, konusu, şartları, yargılama usulleri ve verilen kararların sonuçları incelenmiş olup uygulamadaki tartışmalar Yüksek Mahkeme kararlarıyla karşılaştırmalı şekilde değerlendirilmiştir.
 
ANAHTAR SÖZCÜKLER: Sosyal Sigortalar, hizmet tespit davaları, prim gün sayısı, sosyal güvenlik kurumu, işe giriş bildirgesi.

Abstract:
In Turkish Law, service determination lawsuits are affirmative determination cases filed by uninsured workers in order to benefit from long-term social insurance branches, in cases where the employer has not made the necessary notification to the Social Security Institution by the latest date of the worker's commencement of employment, or where the worker's employment has not been determined by the Institution through other means. In Turkish Law, where entitlement to benefits arising from long-term insurance branches depends on the fulfillment of conditions such as the number of premium payment days, the duration of insurance, and age, workers whose insurance registration has not been made or whose workdays have been reported incompletely seek their rights through service determination lawsuits in court. Despite the fact that the individual's right to social security is guaranteed by the Constitution, and the Social Security and General Health Insurance Law No. 5510 imposes certain obligations on employers to protect this right, and on the other hand, grants the Social Security Institution supervisory and control duties in this dual relationship, the problem of unregistered employment still persists in our country. Due to the inalienable, non-renounceable, and irrevocable nature of the right to social security, service determination lawsuits, which directly concern this right, are considered cases related to public order. The fact that parties cannot freely dispose of this right has made the principle of ex officio investigation applicable in service determination lawsuits. The Court of Cassation has repeatedly emphasized in its jurisprudence that service determination cases should be meticulously examined by courts and that these cases should be approached with care. In our study, the place, subject, conditions, consequences of the decisions rendered, and procedural rules of service determination cases within social security law have been examined, and the debates in practice have been comparatively evaluated with the decisions of the High Court.

KEY WORDS : Social security, service determination lawsuits, number of premium days, social security institution, employment entry declaration.