Şehir devletinden başkente: Gelibolu Yarımadası'nda kurulmuş olan Kardia, Agora, Paktye şehir devletlerinin Lysimakheia başkentine dönüşmesi sürecinin yüzey buluntuları aracılığıyla irdelenmesi
From the city state to the capital city: Established on the Gallipoli Peninsula Kardia, Agora, Paktye of transformation process to the capital city Lysimakheia investigation by evaluation survey finds
Yazar: GÖKNUR BEKTAŞ
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA HAMDİ SAYAR ; PROF. DR. BİLLUR TEKKÖK KARAÖZ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Eskiçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Tarih = History
Dizin: Agora = Agora ; Eski Çağ tarihi = Old Age history ; Gelibolu Yarımadası = Gallipoli Peninsula ; Kardia = Cardia ; Keramik = Ceramic ; Lysimachia = Lysimachia ; Paktye = Paktye ; Şehir devletleri = Urban governments

Özet:
2006, 2011 ve 2012 yıllarında İstanbul Üniversitesi Eskiçağ Tarihi Anabilim Dalı Güneydoğu Avrupa Araştırmaları Merkezi adına Prof. Dr. Mustafa H. SAYAR tarafından Trakya (Thrakia) ve Gelibolu Yarımadası'nda (Khersonesos) yüzey araştırmaları yürütülmüştür. Çanakkale ilinde Lale Baba (Alopekonnesos), Eceabat, Akbaş Tepesi (Sestos), Horon Tepe, Aigospotamoi olduğu düşünülen Kalanora ve Bolayır kasabası ile Kazanağzı incelenmiştir.
	Tezin konusunu Bolayır kasabası ve bu kasabanın sınırları içerisinde olan Bakla Burnu, Maltepe Höyük, Kozluca/Kozulca Mevki, Karakova ile yarımadanın kıstağında bulunan Kazanağzı Mevki keramik buluntuları oluşturmaktadır. Bununla birlikte Prehistorik Dönem taş baltalar, Arkaik-Hellenistik Dönem bronz fibula ile aplik parçası, Kozluca/Kozulca Mevki, Asker Çeşmesi Mevki ve Bolayır'da tespit edilen mimari unsurlar ile Bakla Burnu'nda görülen temellere de görselleriyle birlikte değinilmiştir. 
	Bolayır kasabası sınırları içerisinde Hellenistik Dönem öncesi üç şehir devleti bulunmaktadır. Bakla Burnu'na konumlandırılan ve en erken buluntusu MÖ 8. yy sonu-7. yy başına tarihlenebilen Kardia ve kısmen günümüz Bolayır kasabasının altında kalmış olan Agora/Khersonesos/Kherronesos şehir devletidir. Agora'nın konumlandırıldığı Bolayır'da en erken buluntular Prehistorik Dönem taş baltalar ile MÖ 8. yy sonu-7. yy başına ait keramik parçalarıdır. Üçüncü şehir devleti ise Maltepe Höyük ve onun çevresindeki Karakova, Kozluca/Kozulca ve Asker Çeşmesi Mevkilerine yayıldığı düşünülen Paktye'dir. Maltepe Höyük'ün en erken buluntuları ise Son Kalkolitik-İlk Tunç Çağ I'e tarihlenen keramik parçalarıdır.
	Bu tezde Kardia, Agora/Khersonesos/Kherronesos, Paktye ve Lysimakhos tarafından bu kentlerin synoikismosla birleştirilmesiyle oluşturulan başkent Lysimakheia'nın tarihsel süreci, ekonomik ve siyasi ilişkileri yüzey buluntuları aracılığıyla ele alınmıştır. 
MÖ 309/8-281 yıllarında Hellenistik bir başkent olan Lysimakheia, siyasi gerilimlerle, istilalarla zayıflamış ve en sonunda MÖ 144'te Thrak Kralı Diegylis'in tahribatından sonra terkedilerek MÖ 1.-2. yy'a kadar bir daha yerleşilmemiştir. MS 3.-4. yy'larda Avar ve Hunlar'ın saldırıları ile depremler sebebiyle yerleşim yine terk edilmiştir. MS 5.-6 yy ile 11.-12 yy'da yerleşilmiştir. Bu durum Bakla Burnu, Maltepe Höyük, Bolayır'da takip edilebilmektedir. Kazanağzı Mevki'nde ise sadece MS 5.-6.yy ile 11.-12. yy keramik buluntuları ele geçmiştir. 
	Herhangi bir dönem sınırlaması yapılmadan Tunç Çağı'ndan Bizans Dönemi de dahil olmak üzere tüm keramik grupları incelenmiştir. Araziden toplanan taş baltalar, bronz fibula ve aplik parçaları, buğday öğütme düzenekleri ile mimari unsurlar gibi buluntular konuya dahil edilmemektedir. Bu buluntu gruplarına tez kapsamında görselleriyle birlikte kısaca değinilmiş olup gelecekte konunun uzmanları tarafından yayımlanacaktır.
	Yüzey araştırmalarında bulunan ve tez kapsamında çalışılan keramikler hem Thrakia Bölgesi hem de Gelibolu Yarımadası'nda yürütülmüş olan az sayıdaki arkeolojik kazı ve yüzey araştırmaları nedeniyle önem taşımaktadır. Kıstağın keramik buluntularını ele alan ve genel bir çerçeve sunan bu çalışma gelecekteki çalışmalar için faydalı olacağı düşünülmektedir.

Abstract:
In 2006, 2011 and 2012, on behalf of Istanbul University's Southeastern Europe Studies Center, Prof. Dr. Mustafa H. SAYAR has conducted surveys in Thrace (Thrakia) and in the Gelibolu Peninsula (Chersonesos). In the province of Çanakkale, Lale Baba (Alopekonnesos), Eceabat, Akbaş Hill (Sestos), Horon Hill Bolayır and Kalanora which is thought to be Aigospotamoi and Kazanağzı were investigated. 
The subject of the thesis is the pottery finds of the town of Bolayır and Bakla Burnu, Maltepe Höyük, Kozluca / Kozulca Site, Karakova and Kazanağzı Site located on the isthmus of the peninsula within the borders of this town. In addition, Prehistoric stone axes, an Archaic-Hellenistic bronze fibula and an ornamental piece, as well as the architectural elements identified in Kozluca / Kozulca Site, Asker Çeşmesi Site and Bolayır, and also the foundations seen in Bakla Cape are also mentioned with their visuals.
	 There are three pre-Hellenistic city states within the boundaries of Bolayır. Kardia is located in Bakla Cape and its earliest find can be dated to the end of the 8th century BC, the beginning of 7th century BC. Agora / Chersonesos / Kherronesos, was partially under the present-day town of Bolayır. The earliest finds in Bolayır, where Agora is located, are Prehistoric Period stone axes and the ceramics dating to the end of the 8th century BC- beginning of 7th century BC. The third city-state is Paktye, which is thought to have spread to Maltepe Höyük and its surrounding Karakova, Kozluca / Kozulca and Asker Çeşmesi Locations. The earliest finds from Maltepe Höyük are sherds dated to the Late Chalcolithic-Early Bronze Age. 
In this thesis, the historical process, economic and political relations of the capital Lysimakheia, which was formed by Lysimakhos combining the cities of Kardia, Agora/Khersonesos/Kherronesos, Paktye through synoikismos, are discussed through surface finds. 
Lysimakheia, a Hellenistic capital in 309/8-281 BC, was weakened by political tensions and invasions and was eventually abandoned after the destruction of the Thracian King Diegylis in 144 BC. It was not settled again until the 1st-2nd century BC. The settlement was abandoned again due to the attacks of the Avars and Huns and earthquakes 3rd-4th centuries AD. It was occupied between the 5th-6th centuries and the 11th-12th centuries AD, as it is understood through the finds of Bakla Cape, Maltepe Höyük, Bolayır. Whereas in Kazanağzı Mevki, pottery finds are only dated to the 5th-6th centuries AD and the 11th-12th centuries. 
All pottery groups from the Bronze Age to the Byzantine Period are examined without any period limitation. Findings such as stone axes, bronze fibula and ornamental fragments, wheat grinding mechanisms and architectural elements collected from the field are not thoroughly included in the subject of the thesis. These find groups are  briefly mentioned together with their images within the scope of the thesis and will be published by the experts of the subject in the future.
	The ceramics found in the surveys and evaluated within the scope of the thesis are important due to the small number of archaeological excavations and surveys carried out both in the Thrakia Region and in the Gelibolu Peninsula. This study, which deals with the ceramic finds of the isthmus and provides a general framework, is thought to be useful for future studies.