Seçilmiş bazı şifalı bitkilerin Türk tezyinatındaki yarı üsluplaştırma anlayışıyla yorumlanması
Interpretation of some selected healing plants with the approach of semi-stylization in Turkish decoration
Yazar: HAZAL SALTAN YAVAŞ
Danışman: DOÇ. AYNUR MAKTAL
Dokuz Eylül Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Geleneksel Türk Sanatları Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: El Sanatları = Crafts ; Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Borago officinalis L. = Borago officinalis L ; Enginar = Artichoke ; Filipendula = Filipendula ; Motifler = Motifs ; Passiflora = Passiflora ; Stilizasyon = Stylization ; Süsleme sanatı = Decorative art ; Türk süsleme sanatı = Turkish decorative art ; Türk tezhib sanatı = Turkish illumination art ; Tıbbi bitkiler = Plants-medicinal

Özet:
Tarih içerisinde Türklerin ortaya koydukları eserlerde tabiatın çok dikkatli gözlemlendiği, doğa elemanlarının stilize ve sembolize edilerek uygulandığı görülür. Türk sanatında üsluba/ çekmek son derece önemli olmuştur. Bir başka deyişle üsluplaştırma islamiyetten önceki dönemlere ait Pazırık ve Noin-Ula kurganlarından çıkan örneklerde farklı yorumlamalarla karşımıza çıkmış olmakla birlikte, bu durum Anadolu kültürünün tüm eserlerinde hakim özellik olarak görülmektedir. Batı literatüründe stilizasyon olarak ifade edilen üsluplaştırmaya ait örnekler, tarihi süreçte klasik devrini yaşamış olup, Osmanlı Dönemi'nde üsluplaştırma anlayışının en güzel verilerini yazma eser tezyinat örneklerinden kumaş desenlerine kadar pek çok farklı disiplinlerdeki eserlerde yerini almıştır. Üsluplaştırma da en belirgin örnekler arasında yer alan hatayi, rumi, bulut gibi motiflerin başlangıçtaki biçimlerinden ne derece soyutlandığı Karamemi ekolü ile yarı üsluplaştırma olarak evrildiğini yine sayısız tarihi vesika ve örneklerinde izlenebilmektedir.

Bu husustan hareketle çalışmamızda, bulunduğumuz coğrafyada ve aynı zamanda şifalı bitki türlerinden olan dört çeşit seçilmiştir. Bunların yarı üsluplaştırma anlayışıyla yorumlanmasıyla yeni ve özgün motiflerin elde edilmesi böylece tezyinatımıza yeni motiflerin kazandırılması amaçlanmıştır. Örneklerine sıklıkla rastlamadığımız pasiflora, filipendula, hodan ve enginar bitki ve çiçekleri farklı bakış açıları ve duruş özelliklerine göre profilden yatık, önden ve üstten görünüş biçimlerine göre değişik boyutlarda yorumlanarak oluşturulmuştur. Hazırlanan özgün motiflerimizin kendi disiplinine kazandırılması ve özgün tasarımlar da kullanılması hedeflenmiştir. Motiflerin uygulama aşamasında halkar, şükufe ve münhani gibi klasik teknikler kullanılmıştır. Akademik anlayışla incelenen ve yorumlanan bu gibi süreçlerin yaygınlaşması, geleneği olan motiflerimiz konusunda bilincin arttırılmasına, çeşitliliğe, estetik değer zenginliğine de katkı sağlayacaktır. Çalışma konusu yöntemi ve verileri bakımından özgün bir araştırmadır.

Anahtar Sözcükler: Tezyinat, Üsluplaştırma, Enginar, Pasiflora, Filipendula, Hodan

Abstract:
In the course of history, it can easily be, established that Turks have observed nature very closely and have utilized natural elements in stylized symbolic forms. In turkish art, creating individual style has always been important. In other words, developing individul style exhibits itself in pre- islamic artifacts excavated from Pazırık and Noin-Ula burial grounds. This is a dominating characteristic in all Anatolian works of art. In westem literature, creating individual styling had completed its classical development stage. In the ottoman period, stylization reflects itself mostly in caligraphic ornamentation as well as fabric patterns among many other disciplines. Historical documents reveal a tranformation from initial styles such as hatayi, rumi and cloud to Karamemi school of the later period.
	
Proceeding through this method, it has not been observed in nature, its models are not obtained with other plant interpretations and contributed to the cultural enrichment of the traditional medicinal plants in particular. In our work, original designs were prepared by interpreting the passiflora flower based on the semi-stylization understanding and interpretation principles that have left its mark on the Turkish decoration. Application Classical font, halkar, Şukufe and münhani style are used. This study is an original study in this respect.

Keywords: Decoration, Stylization, Artichoke, Passiflora, Filipendula, Borage