Türkiye İran tercihli ticaret anlaşmasının iki ülke arasındaki ticaret hacmine katkısı
The contribution of Turkey-Iran preferred trade agreement to the trade volume between the two countries
Yazar: PEREN ÇELİK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HASAN PARILTI
Haliç Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Uluslararası Ticaret ve İşletmecilik Ana Bilim Dalı / Uluslararası Ticaret ve İşletmecilik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Uluslararası Ticaret = International Trade

Özet:
Küreselleşme ülkeler arasındaki dış ticaretin yapısı, yönü ve ölçeği giderek değiştirmiş ve dünya finans piyasalarının ekonomik entegrasyonuna zemin hazırlamıştır. Türkiye de artan entegrasyon girişimleri doğrultusunda girdiği pazarları çeşitlenmeye başlamıştır. Türkiye'nin dış ticaretindeki payının artırmaya çalıştığı ülkeden biri de İran'dır. Türkiye ile İran arasındaki ekonomik ilişkilerin hacmini ve seyrini etkileyen bir diğer gelişme ise 1 Ocak 2015 tarihi itibariyle yürürlüğe giren "Türkiye Cumhuriyeti İle İran İslam Cumhuriyeti Arasındaki Tercihli Ticaret Anlaşması"'dır. Bu çalışma Türkiye ile İran arasında imzalanan TTA'nın iki ülke arasındaki ticaret hacmine katkısını incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma verileri Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı internet sitesinden alınmıştır. Araştırmada TTA öncesi ve sonrasındaki yedişer yılı içerecek şekilde 2008-2022 yılları arasında iki ülke arasındaki ticaret hacmi ürün bazında incelenmiştir. Elde edilen veriler grafik halinde sunularak yorumlanmıştır. Araştırma sonucunda, TTA'nın hem Türkiye hem de İran'ın karşılıklı ticaretine katkı sağladığı, bu katkının Türkiye için anlaşmanın ilk yıllarında daha belirginken, İran için anlaşmanın ilerleyen yıllarında daha belirgin olduğu görülmüştür. Bu zamansal farklılığın, İran'ın bir geçiş dönemi uyguladığını yansıttığı değerlendirilmektedir. Ayrıca araştırmada TTA'nın Türkiye ve İran'a katkısının farklı sektörlerde olduğu görülmüştür. Bu sonuçların, TTA'nın Türkiye ile İran arasındaki ticaret üzerindeki etkisinin karmaşık ve sektöre özgü olduğunu gösterdiği değerlendirilmektedir. TTA'nın ticaretin belirli sektörlerine olan etkisinin zaman içinde değişebileceği ve genel bir etki yerine sektörel düzeyde daha belirgin olabileceği düşünülmektedir.

Abstract:
Globalization has gradually changed the structure, direction and scale of foreign trade between countries and has paved the way for the economic integration of world financial markets. In line with the increasing integration initiatives in Turkey, the markets it entered began to diversify. One of the countries that Turkey is trying to increase its share in foreign trade is Iran. Another development affecting the volume and course of economic relations between Turkey and Iran is the "Preferential Trade Agreement between the Republic of Turkey and the Islamic Republic of Iran", which entered into force as of January 1, 2015. This study aims to examine the contribution of TTA signed between Turkey and Iran on the trade volume between the two countries. The research data was obtained from the United Nations Conference on Trade and Development website. In the study, the trade volume between the two countries was examined on a product basis for the years 2008-2022, covering seven years before and after the TTA. The obtained data was presented in graphical form and interpreted. The research results indicate that the TTA contributed to the mutual trade of both Turkey and Iran, with this contribution being more pronounced in the early years of the agreement for Turkey, while becoming more noticeable in the later years for Iran. This temporal difference is considered to reflect a transitional period implemented by Iran. Additionally, the research reveals that the contribution of TTA to Turkey and Iran differs across sectors. These findings suggest that the impact of TTA on trade between Turkey and Iran is complex and sector-specific. It is also considered that the effect of TTA on specific sectors of trade may vary over time and be more pronounced at the sectoral level rather than having a general impact.
0