Diyarbakır, Mardin ve Elazığ illerinde tarım ve tarım dışı alanlardaki ağaçlarda bulunan Tingidae (Hemiptera) türleri ile bunların parazitoit ve predatörlerinin saptanması ve zararı önemli görülen türlerin biyolojisi ve popülasyon gelişiminin belirlenmesi
Tingidae (Hemiptera) species and their parasitoids and predators in agricultural and non-agricultural areas of Diyarbakir, Mardin and Elaziğ provinces and the determination of the biology and population development of species that cause serious damage
Yazar: HASAN MARAL
Danışman: PROF. DR. MEHMET RİFAT ULUSOY ; YRD. DOÇ. DR. HALİL BOLU
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Hemiptera = Hemiptera ; Parazitoidler = Parasitoids ; Popülasyon biyolojisi = Population biology ; Popülasyon gelişimi = Population development ; Predatörler = Predators ; Yarım kanatlılar = Bugs

Özet:
Bu çalışmada Diyarbakır, Mardin ve Elazığ illerinde tarım ve tarım dışı alanlardaki ağaçlarda bulunan Tingidae (Hemiptera) familyasına bağlı türler ve bu türlerin parazitoit ve predatörleri ile zararı önemli görülen türlerden Monosteira lobulifera Reuter'nın biyolojisi ve M. lobulifera ile Monosteira unicostata (Mulsant & Rey)'nın popülasyon gelişimi belirlenmiştir.2009-2011 yılları arasında yürütülen çalışmada tingidler ve avcı türlerin tespiti ile popülasyon gelişiminin takibi için gözle kontrol ve darbe yöntemi; parazitoitlerin tespiti için ise kültüre alma işlemi uygulanmıştır. M. lobulifera'nın biyolojisi 25±1 ºC sıcaklık, % 65±5 orantılı nem ve 16:8 (A:K) aydınlatmalı laboratuvar koşullarında incelenmiştir.Çalışma sonucunda 12 cinse bağlı toplam 23 tingid türü tespit edilmiştir. Bu türlerden Tingis seidenstueckeri Péricart ve Tingis sinuaticollis Puton Türkiye faunası için yeni kayıt niteliğindedir. Badem (Prunus amygdalus Batsch), söğüt (Salix sp.) ve kavak (Populus sp.) ağaçlarında tespit edilen M. unicostata tüm çalışma alanında ortalama % 41,90 bulunma oranı ile bulunma oranı en yüksek tingid türü olarak belirlenmiştir.Tingidlerin doğal düşmanı olarak Coccinellidae (Coleoptera) familyasına ait 19, Anthocoridae (Hemiptera) familyasına ait 2, Lygaeidae (Hemiptera) familyasına ait 1, Miridae (Hemiptera) familyasına ait 2, Nabidae (Hemiptera) familyasına ait 1, Chrysopidae (Neuroptera) familyasına ait 1, Mymaridae (Hymenoptera) familyasına ait 1 ve Erythraeidae (Acarina) familyasına bağlı teşhisi yapılamayan 2 tür tespit edilmiştir. Çalışma sonucunda M. lobulifera'nın yumurtalarından çıkan yumurta parazitoidi Erythmelus (Paralellaptera) teleonemiae (Subba Rao) (Hymenoptera; Mymaridae) ülkemiz faunası için yeni kayıt olmakla birlikte M. lobulifera için tespit edilen ilk yumurta parazitoitidir.M. lobulifera'nın 25±1 ºC sıcaklık ve % 65±5 orantılı nem koşullarında yumurtlama periyodu boyunca dişi başına bıraktığı ortalama yumurta sayısı 89,79±45,90 adet ve yumurtaların açılma oranı % 76,92 olarak saptanmıştır. Ortalama yumurta açılma süresi 9,39±0,81 gün; ergin öncesi gelişme süreleri beş nimf dönemi için sırasıyla ortalama 2,10±0,35; 1,93±0,34; 1,83±0,30; 2,06±0,30; 2,83±0,33 gün; nimf ölüm oranları beş nimf dönemi için sırasıyla % 7,32; % 15,78; % 3,12; % 3,22; % 0,00 olarak tespit edilmiştir. Dişi ve erkek yaşam süreleri sırasıyla 27,51±7,58 ve 23,82±8,15 gün; preovipozisyon, ovipozisyon, postovipozisyon süreleri sırasıyla 4,55±1,05; 20,93±7,16; 2,03±1,59 gün olarak tespit edilmiştir. Dişi:erkek oranı 0,87 (% 46,67):1,00 (% 53,33) olarak belirlenmiştir.Çalışmada bademlerde önemli zararlara yol açtığı tespit edilen M. lobulifera'nın Merkez ve Yeşilli ilçelerinde (Mardin) bademde yüksek düzeyde, Çermik ilçesinde (Diyarbakır) ise düşük düzeyde popülasyon oluşturduğu tespit edilmiştir. Kavak ve söğütlerde önemli zararlara yol açan M. unicostata'nın Merkez ve Mazıdağı ilçelerinde (Mardin) hem kavak hem de söğüt üzerinde yüksek düzeyde popülasyon oluşturduğu saptanmıştır.

Abstract:
In this study, Tingidae (Hemiptera) species and their parasitoids and predators in agricultural and non-agricultural areas of Diyarbakır, Mardin and Elazığ provinces and the biology of Monosteira lobulifera Reuter and population development of Monosteira unicostata (Mulsant & Rey) and M. lobulifera which cause serious damage on poplar, willow and almond respectively.This study was conducted between 2009 and 2011. In the study, visual inspection and shaking method were used to monitor the population development and to determination of tingids and predator species; culture process is applied to determination of parasitoids. The biology of M. lobulifera examined at 25 ± 1 º C temperature, 65 ± 5% RH and 16:8 (L: D) illumination under laboratory conditions.As a result of the study, a total of 23 tingid species belonging to 12 genera were determined. namely, Tingis seidenstueckeri Péricart and Tingis sinuaticollis Puton, are first records for Turkish fauna. It was determined that the most abundant tingid species in the working area was M. unicostata on almond (Prunus amygdalus Batsch), willow (Salix sp.) and poplar (Populus sp.) trees, by the 41,90 %.19 species belonging to Coccinellidae (Coleoptera), 2 species belonging to Anthocoridae (Hemiptera), 1 species belonging to Lygaeidae (Hemiptera), 2 species belonging to Miridae (Hemiptera), 1 species belonging to Nabidae (Hemiptera), 1 species belonging to Chrysopidae (Neuroptera), 1 species belonging to Mymaridae (Hymenoptera) and 2 unidentified species belonging to Erythraeidae (Acarina) families were determined as natural enemies of tingids. Egg parasitoid Erythmelus (Paralellaptera) teleonemiae (Subba Rao) (Hymenoptera; Mymaridae) which hatched from eggs of M. lobulifera was determined as first record for Turkish fauna.In the study, during the oviposition period M. lobulifera females laid an average 89,79±45,90 eggs per female and egg hatching ratio was 76,92 %. M. lobulifera completed egg hatching 9,39±0,81 day. The development periods of nymphs for five stages were found 2,10±0,35; 1,93±0,34; 1,83±0,30; 2,06±0,30 and 2,83±0,33 days respectively. The mortality rate of nymphs for five stages were found 7,32 %; 15,78 %; 3,12 %; 3,22 % and 0,00 % respectively. Adult female and male longevity 27,51±7,58 and 23,82±8,1 days were found respectively. Preoviposition, oviposition and postoviposition periods in 4,55±1,05; 20,93±7,16 and 2,03±1,59 days respectively at 25±1 ºC and 65±5 % RH. Female:male ratio was found as 0,87 (46,67 %):1,00 (53,33 %).In the study, the adult population density of M. lobulifera that causes serious damage on almond showed high level in Merkez and Yeşilli (Mardin) district and showed low level in Çermik district (Diyarbakır). The adult population density of M. unicostata that causes serious damage on poplar and willow trees showed high level both poplar and willow in Merkez and Mazıdağı (Mardin).