Türkiye ve Rusya Federasyonu ilişkilerinde boru hatları diplomasisi
Pipelines diplomacy in the Turkey and Russia Federation relations
Yazar: BURCU KANBAL
Danışman: PROF. DR. HASAN SAYGIN
Harp Akademileri Komutanlığı / Stratejik Araştırmalar Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Boru hatları = Pipelines ; Enerji = Energy ; Enerji iletim sistemleri = Energy transmission systems ; Enerji kaynakları = Energy resources ; Rusya = Russia ; Türk-Rus ilişkileri = Turkish-Russian relations ; Türkiye = Turkey ; Uluslararası ilişkiler = International relations

Özet:
Enerji, yaşamsal faaliyetlerin sürdürülebilmesi için çok önemli bir girdi olup; 21.yy. ile birlikte kalkınmanın önde gelen unsurlarından biri haline gelmiştir. Dünya nüfusunun giderek artması, hızla yaşanan teknolojik gelişmeler ve devletlerin büyüme gereksinimleri nedeniyle enerjiye olan ihtiyaç da giderek artırmıştır. Alternatif enerji kaynaklarının üretilememesi ve talebin hızla artması dünyada sınırlı miktarda bulunan fosil yakıtların hızla tükenmesine sebep olmaktadır. Bu talep doğrultusunda, enerji her alanda önem arz ederken; özellikle de uluslararası ilişkilerde, karar vericilerin devletler arası ilişkileri düzenlemede kullandıkları bir ?diplomasi aracı? haline gelmiştir. Enerji kaynaklarına verilen bu değerin sürekli artan bir gidiş hat izlemesi, petrol ve doğal gazın, ekonomik ve politik açıdan stratejik önem kazanmasına neden olmuştur.Enerji kaynakları, dünya coğrafyasında ?eşit olmayan? bir dağılım tablosu çizmektedir, bu nedenle enerji rezervlerini ve nakil hatlarını kontrol ediyor konumda olmak, uluslararası sistemde de söz sahibi olmakla aynı anlama gelmeye başlamıştır. Bu açıdan bakıldığında boru hatlarının önemi de her geçen gün artmaktadır. Petrol ve doğal gazın üretici ülkelerden tüketici ülkelere taşınmasında yaygın olarak kullanılan boru hatlarının güzergahı ve bu hatlar üzerinde kurulan hakimiyet, yaşanan mücadele dış politikada büyük önem taşımaktadır.Günümüzde, dünyanın en büyük ihracatçılarından biri olan RF, enerji alanında hakimiyetini sürdürmek için enerji kaynaklarını ve boru hatlarını başarılı bir diplomasi aracı olarak kullanmaktadır. Bölge devletleri üzerinde de büyük kontrole sahip olan RF, oluşturulmakta olan enerji politikalarını ve devletlerin bu yönde gelişen davranışlarını etkilemektedir.Türkiye'nin bu tablodaki yeri, jeopolitik konumu nedeniyle oldukça önemlidir. Petrol ve doğal gaz rezervi açısından kıt kaynaklara sahip olan bir devlet olarak Türkiye, enerjinin nakli konusunda önemli bir kilit noktadadır ve enerji geçiş merkezi haline gelmektedir. Çünkü dünyadaki kanıtlanmış doğal gaz rezervlerinin yüzde 71.8'i, petrol rezervlerinin ise; yüzde 72.7'si Türkiye'nin çevresindeki coğrafyada yer almaktadır (T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2011b). Ayrıca, Türkiye'nin enerji alanında yaşadığı bağımlılık da dikkat edilmesi gereken diğer bir noktadır. 2009 yılında Türkiye, yaklaşık olarak 35.7 milyar metre küp doğal gaz (The World Factbook, 2011) ve yaklaşık 13.6 milyon ton (T.C. Petrol İşleri Genel Müdürlüğü, 2010) petrol ithal etmiştir. Bu noktada yaşanan bağımlılık Türkiye'nin izlemiş olduğu politikalara da etki etmektedir.Enerji günümüzde yaşamsal faaliyetlerin gerçekleştirilmesini sağlayan temel aktörlerden olduğu ve her geçen gün daha önemli hale geldiği için, enerjinin nakli konusunda boru hatları da aynı önemi taşımaktadır. 21.yüzyılın son çeyreğine kadar petrol ve doğal gazın bu önemi göz önünde bulundurulduğunda; enerji arzının da güvenilir bir şekilde sağlanması ve ulaşılabilir olması devletler için çok önemli hale gelmektedir. Bu kapsamda enerjinin nakli ve boru hatları devletlerin birbirleri ile olan ilişkilerini de etkilemektedir.Bu araştırmada, RF ve Türkiye ilişkisinde boru hatlarının, dış politikaya etkileri; Türkiye'nin boru hatları ile enerji naklinde stratejik bir ülke haline gelebilmesi için gereklilikleri problem olarak ele alınmıştır. Araştırmada, enerji kaynaklarının çeşitlendirilmesi ve nakli konusunda çeşitli politikaların geliştirilmesine yardımcı olmak için yapılan çok sayıda çalışma incelenmiştir. Bu inceleme ile Türkiye'nin istikrarlı ve ulusal çıkarları koruyan bir enerji politikası geliştirildiği ve başarılı boru hatları diplomasisi ile pekiştirildiği takdirde; enerji alanında söz sahibi olan bir ülke konumuna geleceği, dünya enerji güvenliğini sağlayan en önemli aktörlerden biri olacağı ve enerji merkezi olma hedefine kavuşacağı sonucuna varılmıştır.

Abstract:
Energy, becoming one of the leading elements of development with 21st century, is very important input to continue vitality activities. Due to both gradually increase of world population, rapidly increase of technological advancements and growth of the states? necessities, energy requirement has gradually increased too. Non-producing of alternative energy sources and increasing demand has caused to decrease fossil fuels in the world. In the direction of this demand, while energy has been important, it has become a tool of diplomacy in international relations. Price of energy sources has made oil and gas have a strategic importance.Energy sourses have displayed a nonequivalent table of dispersion, so controlling of the energy reserves and transmission lines has become the same meaning with ?to have voice? in the international system. Due to these reasons, importance of pipelines has been increasing day by day. Route of pipelines which are used for oil and gas transmission from producer countries to consumer countries and domination on these pipelines have had a place in foreign policy. Today, RF is one of the biggest exporters in the world and RF has used pipelines and energy sources as a diplomacy tool, in a successful way.Turkey?s place in this table is very important by the reason of its geopolitical position. Turkey has scarce resources in the way of oil and gas but it is on the key point and has become an energy passing center because 71.8 percent of the proven natural gas reserves in the world and 72.7 percent of the oil reserves take part in around of Turkey (T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2011b). Also, Turkey?s dependency is the another remarkable point. (bu iyi bişi mi ki??) In 2009, Turkey imported 35.7 billion cubic meter natural gas (The World Factbook, 2011) and 13.6 billion tone oil (T.C. Petrol İşleri Genel Müdürlüğü, 2010). This dependency effects Turkey?s politics.Energy is a very important actor to continue vitality activities and has been becoming more important day by day. So pipelines are important as much as energy. When the importance of oil and natural gas is considered down to the last quarter of the 21st century; security of energy supply and achievable energy become very important. In this context energy transport and pipelines effects on intergovernmental relations.In this study, pipelines influences on foreign policy in Turkey and RF relations, was discussed as a problem. A large number of studies were researched to diversification and transportation of energy sources. With this research when Turkey develops an energy policy which is stabilized and preserved national interest and solidify with pipelines diplomacy, it will be the most important actor about energy in the world and achieve to be of being energy center.