İstiğfar kavramı ve Nesâî'nin 'Amelü'l-Yevm Ve'l-Leyle'si ile Nevevî'nin "Ezkâr" adlı eserlerinin istiğfar bölümlerinin karşılaştırılması
The concept of istighfar and comparing of istighfar section of"Amal al-Yawm wa al-Laylah" of Imam an-Nasai and "al-Azkar" of an-Nawawi
Yazar: ESMA VELİOĞLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ABDÜLKADİR PALABIYIK
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Dua = Prayer ; Hadis = Hadith ; Nevevi = Nevevi ; Rivayetler = Rumours ; Tövbe = Repentance ; Zikir = Mention ; İmam Nesai = İmam Nesai ; İslamiyet = Islam ; İstiğfar = lstighfar

Özet:
İslam dini, insanı hedef alarak hayatı boyunca her an yaradılış gayesine uygun seçimler yapmaya yönlendirmekte ve davranışlarındaki iç ve dış, görünen ve görünmeyen tüm alana nüfuz etmektedir. Dinimiz bu hususta yaşam boyu uygulanabilir pratik çözümler sunmaktadır. Sadece kitap gönderip bırakmadan, güzel ahlakı ile örnek alacağımız insan modeli olan Rasûlü ile yaşama imkânı vererek onun gibi olmamızı istemektedir.
Onun hayatını incelediğimizde bir ömrün en verimli şekilde nasıl ibadete dönüştürüldüğünü görmekteyiz. Tezimizin konusu olan istiğfar penceresinden baktığımızda, her işe dua ile başlaması, her durumda dua ve zikre yer vermesi, günahsız olmasına rağmen istiğfarı dilinden düşürmemesi ve bizlere birçok defa tavsiye etmesi, istiğfar duasının önemine dikkatimizi çekmektedir. Dua kulluğun özü, istiğfar ise duanın özüdür. Bunun farkında olan âlimlerin yazdığı kitaplardan iki tanesi olarak ele alınan 'Amelü'l-Yevm ve'l Leyle ve el-Ezkâr'ın istiğfar ile ilgili bölümleri bu çalışmada değerlendirilmektedir.
İlk bölümde istiğfar, tüm ilgili kavramlar çerçevesinde incelenerek Kur'an'da, Hadiste, Tasavvuf geleneğinde ve İslam Edebiyatı ile Türk Edebiyatındaki yerine dikkat çekilmeye çalışılmaktadır.
İkinci bölümde İmam Nevevî ile İmam Nesâî hakkında bilgi verilerek meydana getirdikleri eserlerine kısaca değinilmektedir. Devamında el-Ezkâr ve 'ʿAmelü'l-Yevm ve'l-Leyle adlı kitaplar tanıtılmaktadır.
Üçüncü bölümde ise bu eserlerdeki istiğfar lafzını içeren tüm hadis-i şerifler toplanmakta ve iki eserin birçok açıdan karşılaştırması ve değerlendirmesi yapılmaktadır. İki eser de Peygamberimizin günlük yaşamında kullandığı zikir ve duaları tek kaynakta toparlayan çalışmalardır ancak kitapların düzeni ve planlanması konularında birçok farklılıklar mevcuttur. Bu farklılıklar karşılaştırma bölümünde ayrıntılı incelenmektedir.
Çalışmamızın kapsamında istiğfarın ilk insanla başlayan tarihi derinliğinin manası ve etki alanı ile hayatımıza yansıyan tarafına dikkat çekilmeye çalışılmış ve bu konuda farkındalık sağlamak amaçlanmıştır. Kavram, İslam dininde dönemlerinde otorite sayılmış âlimlerin eserlerinin penceresinden, ilgili hadis-i şerifler üzerinden açıklanmaktadır. İki farklı dönemde yaşamış İmam Nevevî ve İmam Nesâî'nin kitaplarını da istiğfar kavramı üzerinden karşılaştırıp değerlendirirken dönemsel, bilimsel ve kişisel farklılıklara dikkat çekilmektedir.

Anahtar Kelimeler: Hadis, İstiğfar, Tevbe, Dua, Zikir, Mağfiret.

Abstract:
Islam guides person to make suitable choices in line with the purpose of creation throughout his life and penetrade to all aspects of his behaviors; inside, outside, visible and unvisible sides. In this respect our religion provided us practical solutions in many matters, He did not just send the book and leave us alone, gave us opportunity to live together with his prophet who is example human model for all mankind and wanted us to be like him.
When we look at his life, we can see how each and every moment of life is transformed into worship in the most efficient way. If we look at it from istighfar perspective, starting every work with prayer, giving place to prayer and remembrance in every situation, keep telling istighfar despite being sinless and advising us these prayers so many times show us the importance of forgiveness (istighfar) in our life. Prayer is the essence of servitude, istighfar is the essence of prayer. In our study we evaluate relating sections of two hadith prayer books that were written by our scholars who are aware of that.
In the first part we tried to draw attention to the place of istighfar (asking for forgiveness) in the Quran, Sunnah, Sufism and İslamic Literature. In the second part we gave information about the authors Imam Nesâî and Imam Nawawi, all of their works and also their books 'Amelu'l-Yawm ve'l-Laylah and al-Azkâr. In the third part, we collected hadiths in these books that contain the word istighfar (asking for forgiveness), compared and evaluated these books from
different angles. Both books are works that collect the dhikr and prayers in a single source used by the Prophet in his daily life, but there are many differences in the order and planning of the books. These differences are examined in detail in the comparison section.
Within the scope of this work, it was aimed to draw attention to the meaning of the historical depth of istighfar (forgiveness) which started with the first human and to raise awareness on this issue. So it was explained the concept of istighfar (forgiveness) through the relevant hadiths and from the window of the works of scholars who were regarded as an authority in the Islamic religion. We compared and evaluated these two books of Imam Nesâî and Imam Nawawi who lived in different periods within the framework of the concept of forgiveness (istighfar). We also drew attention to periodic scientific and personal differences.

Keywords: Hadith, lstighfar, Repentance, Prayer, Dhikr, Forgiveness