Farklı pH ve EC'de gübrelemenin sera domates yetiştiriciliğindeki etkileri
The effects of fertigation in different pH and EC on tomato cultivation under greenhouse conditions
Yazar: AHMET ŞAFAK MALTAŞ
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA KAPLAN
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Domates = Tomato ; Elektriksel iletkenlik = Electrical conductivity ; Sulamayla gübreleme = Fertigation ; Toprak tepkimesi = Soil reaction ; Örtü altı yetiştiriciliği = Protected cultivation

Özet:
Bu tez çalışması, 2015-2016 ve 2016-2017 yıllarında tek sezonluk domates yetiştiriciliğinde farklı pH ve EC'deki fertigasyon uygulamalarının domates meyve verimi, toprak özellikleri ve meyve kalitesi üzerine etkilerini incelemek amacıyla yapılmıştır. Çalışma, 2 farklı EC ve 3 farklı pH olmak üzere, toplam 6 konu 3 tekerrürlü olacak şekilde yürütülmüştür. 
Uygulamaların toprak özellikleri üzerine etkileri incelendiğinde; dönem içi ölçümlerde özellikle düşük pH değerine sahip uygulamalar ile toprak pH değerinin düştüğü ancak yeniden yükseldiği belirlenmiştir. Toprak EC değerinin ise farklı düzeylerde olmakla birlikte tüm uygulamalarda arttığı belirlenmiştir. Domates meyve kalitesi ve verimi değerlendirildiğinde, pH*EC interaksiyonunun 1. ve 2. kalite domates meyvelerinin ortalama meyve verimi, meyve ağırlığı, meyve sayısı, meyve çapı, BER sayısı ve ağırlığını önemli ölçüde etkilediği belirlenmiştir. Ortalaması 2.0 dS/m olan düşük EC değerine sahip uygulamalarda bile bitki başına ortalama 1. yıl 3.73 ve 2. yıl 4.65 BER'li meyve hasadı yapılmıştır. 6 farklı uygulama ile 1. kalitedeki en düşük verim ile en yüksek arasında 1. yıl 3308 kg/da; 2. yıl 4142 kg/da verim farklılığı olduğu belirlenmiştir. Meyve kalite kriterleri incelendiğinde, pH*EC interaksiyonunun SÇKM, meyve rengi, sertliği ve C vitamini içeriği üzerine etkileri önemli bulunmuştur. 
Sezon sonu toprak ölçümlerinde, pH*EC interaksiyonunun organik madde, pH ve EC değeri, toplam N, değişebilir K, Ca, Mg, Na, alınabilir P, Fe, Zn, Mn ve Cu elementleri üzerine etkilerinin önemli olduğu belirlenmiştir. Domates yapraklarının beslenme durumu incelendiğinde, pH*EC interaksiyonunun toplam N, P, K, Ca, Mg, Fe, Zn, Mn ve Cu elementleri üzerine etkileri istatistiksel olarak önemli bulunmuştur. Yapraklardaki fosfor kapsamlarının, asit uygulamalarına bağlı olarak arttığı belirlenmiştir. Domates meyvelerinin besin elementi içeriği üzerine pH*EC interaksiyonunun etkileri toplam P, K, Ca, Mg, Fe, Zn, Mn ve Cu elementleri üzerine istatistiksel olarak önemli bulunmuştur. Bitki beslenmesi, meyve kalitesi ve özellikle meyve verimi ile ilgili veriler değerlendirildiğinde düşük pH'da gübrelemenin yapıldığı konularda daha olumlu sonuçların meydana geldiği belirlenmiştir. Bu durum yüksek kireç içeren topraklarda fertigasyon bölgesi toprak pH'sının sezon içerisinde düzenli olarak düşürülmesi ile toprak besin maddesi etkinliğinin artırılmasına bağlanabilir.
İki yıllık sonuçlar ve asit kullanımının maliyete etkisi dikkate alındığında; tek sezon domates yetiştiriciliğinde 1. kalite verim bakımından 6.5 pH+2.0 dS/m EC değerinin tercih edilmesinin daha iyi olduğu sonucuna varılmıştır. Ortalama 3.5 dS/m uygulamasının ekonomik ve agronomik açıdan iyi sonuç vermediği belirlenmiştir.
Asit kullanımı sonucu verim ve kalite kriterlerinde olumlu sonuçlar elde edilmesine rağmen, daha yüksek asit kullanılan pH3 uygulamasında (pH=5.0) verimde pH2'ye (pH=6.5) göre meydana gelen azalma dikkat çekicidir. Asit kullanımı sonucu topraktaki besin maddelerinin yarayışlılığının artabileceği ve olumlu etkinin bu nedenle gerçekleştiği söylenebilirse de yüksek asit kullanımı sonucu kireçli topraklarda bazı olumsuz etkilerin de ortaya çıkabildiği dikkatle not edilmelidir. Bu konudaki çalışmaların sürdürülmesinin gereği açıktır.

Abstract:
This study was conducted to determine the effects of fertigation applications in different pH and EC on fruit yield and quality of tomatoes and soil characteristics in single season tomato cultivation during 2015-2016 and 2016-2017. The trial was carried out with 2 different EC and 3 different pH levels with three replications.
Evaluating the effects of applications on soil characteristics, it was determined that the soil pH value decreased but increased again, especially with the applications with low pH value in the intra-period measurements. However, soil EC value increased with all applications at different levels. Considering fruit yield and quality of tomato, the pH*EC interaction significantly affected average fruit yield, weight, number, diameter and BER number and quality of first and second quality tomato fruits. Even in applications with low EC with an average of 2.0 dS/m, fruits with an average BER of 3.73 in the first year and 4.65 in the second year were harvested. There was a yield difference of 3308 kg/da in first year and of 4142 kg/da in the second year between the lowest and highest yield in the first quality. Evaluating fruit quality parameters, it was determined that the pH*EC interaction significantly affected total soluble solids, fruit colour, fruit firmness and vitamin C content.
	In soil analyses at the end of the season, it was determined that the pH*EC interaction significantly affected organic matter, pH, EC, total N, changeable K, Ca, Mg, Na, available P, Fe, Zn, Mn and Cu. Considering nutritional status of leaves, the effects of the pH*EC was found interaction statistically important on total N, P, K, Ca, Mg, Fe, Zn, Mn and Cu. Additionally, it was determined that the phosphorus contents in the leaves increased based on acid applications. The pH*EC interaction significantly affected the plant nutrients of the tomato fruits including total P, K, Ca, Mg, Fe, Zn, Mn and Cu. Considering the data on plant nutrition, fruit quality and especially yield, fertigation at low pH had better results. These results may be attributed to the increase in soil nutrient efficiency by regularly decreasing the soil pH of the fertigation zone in the soils containing high lime during the season.
It was concluded that the application 6.5 pH+2.0 dS/m EC was better to obtain first quality yield in single season tomato growing considering data of two years and the effect of acid usage on cost. Unlike this, average of 3.5 dS/m application did not give good results for economical and agronomical.
The application pH2 (pH=5.0) had higher yield compared to pH3 (pH=6.5) although it was determined that acid usage positively affected yield and quality parameters. In addition, some negative effects may also ocur in calcareous soils as a result of high acid use although it can be said that the availability of nutrients in the soil that can positively affect the yield and quality. It is clear that new studies on this subject needs to be continued.