1800-1843 yıllarında Ereğli'de askeri gemi inşaatı müteahhitliği yapan A'yânlar ve Ereğli'de gemi inşaatları
A'yân that built naval ships at Ereğli naval shipyards and naval ship construction contractor A'yâns in between the years of 1800-1843
Yazar: SİNAN YAKAY
Danışman: PROF. DR. ATİLLÂ ÇETİN
Sakarya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2004
Konu: Tarih = History

Özet:
1800-1843 Yıllarında Ereğli'de Askeri Gemi İnşaatı Müteahhitliği Yapan A'yânlar ve Ereğli'de Gemi İnşası Anahtar Kelimeler: A'yânkk, Donanma, Tersane, Müteahhitlik, Ereğli Tersanelerin, Osmanlı deniz gücünün oluşturulmasında, bu gücün korunmasında ve geliştirimesinde büyük etkileri olmuştur. Bu çalışmada 19. yüzyıl başlarında Ereğli Tersanesindeki askeri gemi inşaatları örneğiyle Osmanlı Taşra Tersaneleri incelenmeye çalışılmıştır. Buradaki gemi inşaatlarının a'yân adı verilen yerel güçlerin müteahhitliğinde yapıldığı bilinmektedir. Tezin birinci bölümünde Osmanlı'da a'yânlar ve a'yânlık hakkında genel bilgiler verilmek istenmiştir. Bu toplumsal katmanın Osmanlı içindeki siyasi, sosyal, ekonomik, kültürel etkileri anlaşılmaya ve anlatılmaya çalışılmıştır, özellikle devlet-tophım ikileminde a'yânların aldığı ve onlara karşı alman tavırlar modelleştirilmek istenmiştir. İkinci bölümde Ereğli Tersanesindeki müteahhit a'yânların çalışmaları anlatılmıştır. Burada gemi inşasının a'yânlara nasıl ihale edildiği, inşaat malzemelerinin nereden ve nasıl temin edildiği, gemilerin teslimi, gemilerin maliyetlerinin ne kadar olduğu ve mali denetimin nasıl yapıldığı, devletin müteahhitlere ödemeleri ne şekilde yaptığı anlatılmaya çalışılmıştır. Üçüncü bölümde ise gemi inşaatlarına yapılan engellemeler iç engellemeler ve dış engellemeler olmak üzere ikiye ayrılarak anlatılmak istenmiştir. îç engellemelerde Ereğli'deki toplumsal, siyasal ve ekonomik nedenlerle ortaya çıkan halk ayaklanmaları ile a'yânların gemi inşasındaki suistimalleri üzerinde durulmuştur. Dış engellemeler kısmında Rus Donanması 'nm Ereğli Limanı'na yaptığı çeşitli tarihlerdeki bastonlar anlatılmaya çalışılmıştır. Bugüne kadar Osmanlı Taşra Tersaneleri üzerine ayrı bir araştırmaya rastlanılamamıştır. A'yânların çok farklı mesleki, sosyal gruplardan oldukları bilinmektedir. Bu çalışmada gemi inşaatı müteahhitliği yapan a'yânlar hakkında ayrıntılı bilgiler verilmeye çalışılmıştır. Hem Taşra Tersaneleri hakkında, hem de müteahhit a'yânlar hakkında bilgi verilmeye çalışılmasının tezi dikkate değer kıldığı düşünülmektedir. Çalışmada ikincil kaynakların yetersizliği nedeniyle birincil kaynaklara daha fazla ağırlık verilmiştir. Birincil kaynaklar olarak özellikle Başbakanlık Osmanlı Arşivi'ndeki Hatt-ı Hümâyûn, Cevdet ve İradeler tasnifindeki ilgili belgeler ile Başmuhasebe kalemi Tersane Emini defterlerinden araştırma kapsamında olanları kullanılmaya çalışılmıştır. VI

Abstract:
A'yân that built naval ships at Ereğli naval shipyard and naval ship construction contractor A'yâns in Ereğli between the years of 1800 - 1843. Key words: A'yânlık, Navy, Shipyard, Contractors, Ereğli Shipyards had great effects on the constitution of the Ottoman naval force, and the protection and improvement of that force. With this study, Ottoman provinces naval shipyards are studied with the example of naval constructions at Ereğli naval shipyards in the early 19th century. Those naval constructions are known to have been carried out by local powers known as A'yân. In the first part of the thesis, principal information about A'yân and A'yânlık in Ottoman Empire is given. The social, politic, economic, cultural effects of that social class in Ottoman Empire are tried to be made understood. Particularly the attitudes of and towards A'yâns in the state-society dilemma are tried to be modelled. In the second part Ereğli naval shipyard and the contractor A'yâns' works are explained. In the section, how ship construction was adjudicated to A'yâns, where the construction supplies were provided from and how, ships handing over, what the cost of ships was and how the financial inspections were made, how the payment from state to contractors was, are tried to be explained. In the third part, the obstructions the ship constructions faced are classified as inner and outer ones. The inner obstructions are explained with the people revolts due to social, politic and economic matters in Ereğli, and A'yâns swindles in ship constructions. Outer ones are tried to be explained with the Russian navy raids to Ereğli horbour on several dates. Ottoman Provinces Naval shipyards has not been studied till nowadays. A'yâns are known to have had very different occupations and have been from different social groups. And this is the first study that gives detailed information about naval ship contractor A'yâns. This information makes the study remarkable. In the study, primary sources are used more Ihan secondary ones because of their inadequacy. In Prime Ministry archieves, Hatt-i Hümayun, related documents in Cevdet and İradeler classification, and Kalemi Tersane Emini records which are allowed to be studied are used as primary sources. vn