Gagavuz Türkçesi ağızları
Gagauz Turkish dialects
Yazar: MEHMET FATİH DİNÇASLAN
Danışman: PROF. DR. NEVZAT ÖZKAN
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Ağızlar = Dialects ; Gagavuzca = Gagavuz language ; Rumeli ağızları = Thrace accents

Özet:
Gagavuz Türkçesinin ana ağız alanları ile alt ağız gruplarının tespiti, tasnifi ve dil hususiyetleri açısından incelenmesi bu çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. Gagavuz Türkçesi ağızlarıyla ilgili bütünleşik bir çalışmanın olmayışı, daha önce yapılan çalışmaların diyalektoloji çalışmalarında kullanılan yöntem ve tekniklerden kısmen uzak oluşu gibi nedenlerden dolayı bu çalışmanın yapılması planlanmıştır. Bu plan doğrultusunda alana katkı sağlamak amacıyla saha çalışması şeklinde yapılan bu çalışmada, günümüzde Gagavuz Türklerinin yoğun olarak yaşadığı Moldova Cumhuriyeti'nin Gagavuz Yeri Özerk Bölgesi, Ukrayna'nın Odessa, Yunanistan'ın Evros, Kuzeydoğu Bulgaristan'ın Varna ve Dobriç bölgelerinden derlemeler yapılmıştır. Söz konusu ağız alanlarından yapılan derlemeler çeviri yazı tekniğiyle deşifre edilerek kaynak metinler oluşturulmuştur. Kaynak metinler çalışmanın "Dil İncelemesi" bölümünde ses ve şekil özellikleri açısından ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir. Dil incelemeleri sonucunda elde edilen verilerden hareketle bulgular ortaya konulmuş, çalışmaya esas bütün ağız bölgeleri müstakil olarak değerlendirilmiş, söz konusu ağız bölgelerinin Gagavuz Türkçesi ağızları içerisindeki yeri belirli ölçütler çerçevesinde tespit edilmeye çalışılmıştır. Çalışmanın "Sözlük" bölümünde sahadan derlenen ve yazıya geçirilen metinlerin bağlamsal söz varlığı tanıklanarak ortaya konulmaya çalışılmıştır. Gagavuz Türkçesi ağızlarının ayırıcı özellikleri sonuç bölümünde ortaya konularak söz konusu ağızlar, ön plana çıkan karakteristik özelliklerine ve şimdiki zaman ekinin kullanımına göre sınıflandırılmıştır. Aynı zamanda Gagavuz Türkçesi ağızlarıyla Rumeli ağızları arasındaki benzerliklere de dikkat çekilmiştir. 
Anahtar kelimeler: Ağız bilimi, Gagavuz Türkçesi ağızları, Rumeli ağızları.

Abstract:
The subject of this study is the identification, classification and examination of the main oral areas and sub-oral groups of Gagauz Turkish in terms of language characteristics. This study was planned to be carried out due to the lack of an integrated study of Gagauz Turkish dialects, as well as the partial remoteness of previous studies from the methods and techniques used in dialectology studies. In this study, which was carried out as a fieldwork in order to contribute to the area in line with this plan, compilations were made from Gagauz Autonomous Region of the Republic of Moldova, Odessa of Ukraine, Evros of Greece, Varna and Dobrich regions of Northeast Bulgaria, where Gagauz Turks live intensely today. The compilations made from the dialect areas in question were deciphered with the transcription technique and source texts were created. The source texts were examined in detail in the "Language Analysis" section of the study in terms of sound and morphological features. Findings were revealed based on the data obtained as a result of language studies, all dialect regions that were the basis of the study were evaluated independently, and the place of these dialect regions in Gagauz Turkish dialects was tried to be determined within the framework of certain criteria. In the "Vocabulary" section of the study, it was tried to define the contextual vocabulary of the texts compiled from the field and transcribed. The distinctive features of Gagauz Turkish dialects are presented in the conclusio section, and these dialects are classified according to their prominent characteristics and the use of the present tense suffix. At the same time, attention was drawn to the similarities between Gagauz Turkish dialects and Rumelian dialects.
Key words: Dialectology, Gagauz Turkish Dialects, Rumeli Dialects.