Sağlık çalışanlarında sirkadiyen ritim ve uyku bozukluğunun nörodejeneratif parametreler üzerine etkisi
The effect of circadian rhythm and sleep disorder on neurodegenerative parameters in healthcare workers
Yazar: KÜBRA ÖZKAN
Danışman: DOÇ. DR. DURSUN BARUT
Harran Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç: Kaliteli uyku zihinsel, fiziksel sağlığın ve hayat kalitesinin korunmasında önemli rol
oynar. Sirkadiyen ritim ve uyku bozuklukları, çevresel ve sosyal koşullara uygun olan uyku-uyanıklık
ritminin bozulduğu klinik durumları tanımlar. Bu çalışmada, sirkadiyen ritim ve uyku bozukluğunun
nöbet tutan sağlık çalışanları üzerindeki nörodejeneratif etkilerinin araştırılması amaçlanmıştır.
Yöntem: Bu çalışma, Harran Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi'nde nöbet tutan 30 kişilik
denek grubu ve nöbet tutmayan 29 kişilik kontrol grubu ile yürütülmüştür. Çalışma verilerinin elde
edilmesinde yüz yüze anket tekniği ile uygulanan, araştırmacılar tarafından oluşturulmuş
sosyodemografik özellikleri ve çalışma durumlarına yönelik bilgileri sorgulayan 25 sorudan oluşan
anket formu, Pittsburg Uyku Kalite İndeksi (PUKİ) ve Sabahçıl-Akşamcıl Anketi (SAA)
kullanılmıştır. Katılımcıların onayı alınarak venöz kanda Nörofilament hafif zincir (NfL),
Fosforlanmış tau protein (p-tau protein), Glial fibriler asidik protein (GFAP), Nörona özgü enolaz
(NSE), S100 kalsiyum bağlayıcı protein (S100B), Beyin kaynaklı nörotrofik faktör (BDNF), cAMP
yanıt elemanı bağlayıcı protein (CREB), melatonin parametrelerine bakılmıştır. Nörodejeneratif
parametreler ve anket sonuçları, denek ve kontrol grubu arasında karşılaştırılmıştır, ayrıca denek
grubunun nöbet öncesi ve sonrası nörodejeneratif parametreler değerleri de kıyaslanmıştır. Bu
nörodejeneratif parametrelerin PUKİ ile ilişkisi değerlendirilmiştir. Denek grubunun çalışma
hayatının uyku kalitesine olan etkisi incelenmiştir. Verilerin, IBM SPSS Statistics 25.0 programı ile kullanılarak analiz edilmiştir. Anlamlılık düzeyi olarak p<0,05 değeri kabul edilmiştir.
Bulgular: Çalışma denek grubunda 14 (%46,7) kadın, 16 (%53,3) erkek; kontrol grubunda
ise 15 (%51,7) kadın, 14 (%48,3) erkek olmak üzere toplam 59 katılımcı (Kadın n=29 (%49,2), erkek
n= 30 (%50,8)) ile yürütülmüştür. Denek grubunun kontrol grubuna kıyasla PUKİ (p=0,002)
puanlarının ortalaması daha yüksek, SAA (p=0,003) puanlarının ortalaması daha düşük bulunmuştur.
Nörodejeneratif parametrelerden S100B (p=0,003) değerleri denek grubunda kontrol grubuna göre daha yüksek, melatonin (p=0,037) değerleri ise daha düşük saptanmıştır. NfL (p=0,120), GFAP
(p=0,412), PMAPT (p=0,929), CREB (p=0,726) ve BDNF (p=0,966) değerleri için denek ve kontrol
grubu arasında istatiksel olarak anlamlı farklılık saptanmamıştır. Denek grubu nöbet öncesi ve sonrası
kıyasladığında, NSE (p=0,010) nöbet sonrasında daha yüksek saptanmış ancak GFAP (p=0,156),
NFL (p=0,185), S100B (p=0,943), PMAPT (p=0,829), CREB (p=0,829), BDNF (p=0,476) ve
melatonin (p=0,790) seviyelerinde istatiksel olarak anlamlı farklılık saptanmamıştır. Denek
grubunun çalışma hayatı özellikleri ile PUKİ arasındaki ilişki istatiksel olarak anlamlı bulunmamıştır.
Katılımcıların PUKİ puan ortalama değerleriyle nörodejeneratif parametreleri arasında ise anlamlı
ilişki olmadığı görülmüştür.
Sonuç: Nöbet tutan sağlık çalışanlarının; PUKİ puan ortalamasının daha yüksek yani uyku
kalitesinin daha kötü olduğu, SAA puan ortalamasının ise daha düşük yani akşamcıl tipe daha yakın
olduğu gözlenmiştir. Bu çalışma sağlık çalışanlarında nöbet sonrası uykusuzluğun, NSE üzerinde
akut etki yaptığını, düzenli olarak nöbet tutmanın ise S100B seviyeleri arttırdığını, melatonin
seviyelerini azalttığını gösteriyor. Nörodejeneratif parametrelerimizin tamamında farklılık
saptamasak da bir kısmında etkilenme söz konusudur. Çalışmada, sirkadiyen ritim ve uyku
bozukluğunun nörodejeneratif etkilere sebep olduğunu düşündürmektedir.
Anahtar Kelimeler: Uyku bozukluğu, sirkadiyen ritim, nörodejenerasyon, melatonin

Abstract:
Objective: Quality sleep plays an important role in maintaining mental and physical health
and quality of life. Circadian rhythm and sleep disorders describe clinical conditions in which the
sleep-wake rhythm appropriate to environmental and social conditions is disrupted. This study eagers
to investigate the neurodegenerative effects of circadian rhythm and sleep disorders on healthcare
workers on duty.
Method: This study was conducted at Harran University Medical Faculty Hospital with a
subject group of 30 people who were on duty and a control group of 29 people who were not on duty.
In order to obtain the study data, a survey form consisting of 25 questions questioning
sociodemographic characteristics and information about working conditions created by the
researchers, applied with a face-to-face survey technique, Pittsburg Sleep Quality Index (PSQI) and
Morning-Evening Questionnaire (SAA) were used. With the consent of the participants,
Neurofilament light chain (NfL), Phosphorylated tau protein (p-tau protein), Glial fibrillary acidic
protein (GFAP), Neuron-specific enolase (NSE), S100 calcium binding protein (S100B), Brainderived
neurotrophic factor (NfL) were collected from venous blood. BDNF), cAMP response
element binding protein (CREB), and melatonin parameters were examined. Neurodegenerative
parameters and survey results were differentiated between the subject and control groups, and the
neurodegenerative parameters values of the subject group before and after the seizure were also
compared. The relationship between these neurodegenerative parameters and PSQI was evaluated.
The effect of working life on the sleep quality of the subject group was examined. The data was
analyzed using IBM SPSS Statistics 25.0 program. A value of p<0.05 was accepted as the
significance level.
Results: In the study subject group, there were 14 (46.7%) women and 16 (53.3%) men; It
was conducted with a total of 59 participants in the control group, 15 (51.7%) women and 14 (48.3%)
XII
men (Female n = 29 (49.2%), male n = 30 (50.8%)). . The average PSQI (p=0.002) scores of the
subject group were higher and the average SAA (p=0.003) scores were lower compared to the control
group. Among the neurodegenerative parameters, S100B (p=0.003) values were found to be higher
in the subject group than in the control group, and melatonin (p=0.037) values were found to be
lower. No statistically significant difference was detected between the subject and control group for
NfL (p=0.120), GFAP (p=0.412), PMAPT (p=0.929), CREB (p=0.726) and BDNF (p=0.966) values.
When the subject group was compared before and after the seizure, NSE (p = 0.010) was found to be
higher after the seizure, but GFAP (p = 0.156), NFL (p = 0.185), S100B (p = 0.943), PMAPT (p =
0.829), CREB (No statistically significant difference was detected in the levels of p=0.829), BDNF
(p=0.476) and melatonin (p=0.790). The relationship between the working life characteristics of the
subject group and PSQI was not found to be statistically significant. It was observed that there was
no notable relationship between the participants' PSQI score average values and neurodegenerative
parameters.
Conclusion: Health workers on duty; It was observed that the average PSQI score was
higher, meaning the sleep quality was worse, and the average SAA score was lower, which means it
was closer to the evening type. This study shows that post-seizure insomnia in healthcare workers
has an acute effect on NSE, while regular on-call increases S100B levels and decreases melatonin
levels. Although we did not detect any contrast in all of our neurodegenerative parameters, some of
them are affected. The study suggests that circadian rhythm and sleep disturbance cause
neurodegenerative effects.
Keywords: Sleep disorder, circadian rhythm, neurodegeneration, melatonin