Bankacılık sektöründe bilanço dışı risklerin analizi ve ölçülmesi
Analysis and measurement of off-balance sheet risks in the banking sector
Yazar: TOLGA BALCI
Danışman: PROF. DR. AHMET AKSOY
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe Finansman Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Bankacılık = Banking ; İşletme = Business Administration
Dizin: Bankacılık sektörü = Banking sector ; Bankalar = Banks ; Bilanço dışı finansman = Off-balance sheet finance ; Bilanço dışı işlemler = Off-balance sheet items ; Menkul kıymetleştirme = Asset-backed securitization ; Risk = Risk ; Risk analizi = Risk analysis

Özet:
İşletmenin fonksiyonlarından muhasebe ve finansman işletmenin başarısının sağlanmasında kilit rol üstlenmektedir. Bu fonksiyonların sağlıklı şekilde işlememesi halinde işletmenin yaşamı son bulabilmektedir. Finansman sayesinde işletme ihtiyacı olan fonları sağlarken, muhasebe sayesinde ise işletme ile ilgili mali bilgiler toplanır, analiz edilir, ölçülür, kayıt altına alınır ve herkesin yararlanabileceği bir formata getirilir. Finans ve muhasebe bilimlerinin birbirlerini etkilediği birçok ortak alan mevcuttur. Bunlardan biri de bilanço dışı işlemler alanıdır. Bilanço dışı işlemlerin kullanımı özellikle bankacılık sektöründe karşımıza çıkmakta ve firmanın gerçek kaldıraç durumunun gizlenmesi başta olmak üzere çeşitli amaçlarla geçekleştirilmektedir. Bununla birlikte bilanço dışı işlemlerin en önemli sonucu bilanço dışı riskleri meydana getirmesidir. Bankacılık alanında bilanço dışı işlemler ve risklerine ilişkin genel düzenlemeler hem ulusal hem de uluslararası mevzuatlarda yer almaktadır. Uluslararası mevzuat olarak temel nokta Basel Kriterleri olup; bilanço dışı işlemlere ilişkin düzenlemeler özellikle ABD Mortgage Krizi'nden sonra en yoğun çalışılan alan olmuştur. Buna paralel olarak Türkiye'de bankacılık sektörünü düzenleyen mevzuatlarda konuyla ilgili olarak gerekli güncellemeler sürekli olarak revize edilmektedir. Bankacılık sektöründe bilanço dışı riskler hem Türkiye'de hem de diğer ülkelerin bankaları üzerinde olumsuz sonuçlar meydana getirmektedir. Türkiye'de 2000 – 2001 Krizi'ne yol açan batan bankalar örneklerinde hakim ortak istismarlarının yoğun şekilde bilanço dışı işlemler üzerinden gerçekleştirilmiştir. Öte yandan 2007 – 2009 Küresel Finansal Kriz'inde dünya örneklerinden yola çıkıldığında ise küresel bankaların yüksek kar elde etmek amacıyla bilanço dışı işlemlere aşırı eğildikleri ve yüksek tutarlarda bilanço dışı risklere maruz kaldıkları anlaşılmaktadır. Buradan hareketle bankacılık sektöründe bilanço dışı risk üzerinde hangi faktörlerin etkili olduğunu anlaşılması önem taşımaktadır. Türkiye'de bu alanda ilk yapılan çalışmalardan biri olan tez bankacılık sektöründe bilanço dışı riski etkileyen faktörlerin tespitini amaçlamıştır. Literatüre bağlı kalınarak mikro ve makro değişkenlerden seçilen çeşitli parametreler Genelden Özele Hendry Ekonometrik Yöntem ile analiz edilmiş ve hangi değişkenlerin ne yönde bilanço dışı risk üzerinde etkili olduğu tespit edilmiştir. Bulunan sonuçların genel olarak literatürle uyumlu olduğu anlaşılmaktadır.

Abstract:
Accounting and finance, among the functions of the business, play a key role in ensuring the success of the business. If these functions do not perform properly, the life of the firm may not survive. While the firm provides the funds it needs thanks to financing, financial information about the business is collected, analyzed, measured, recorded and brought into a format that everyone can benefit from. There are many common areas where finance and accounting sciences are influenced by each other. One of these is off-balance sheet financing. Off-balance sheet financing emerged as a branch of creative accounting and has become one of the important developments in the financial field in the last three decades. The use of off-balance sheet transactions is especially encountered in the banking sector and is performed for various purposes, especially to hide the real leverage status of the firm. Off-balance sheet transactions and their effects on banks are included in both international legislation and national legislation of our country. As the international legislation, the main point is Basel Criteria; Regulations on off-balance sheet transactions have been the most worked area especially after the USA Mortgage Crisis. In parallel with this, the necessary updates in the legislation related to the banking sector in our country are constantly ongoing. Off-balance sheet transactions can have negative consequences on banks both in our country and in other countries. It is obvious that banks, which suffered great losses in the cases of bankrupt banks that led to the 2000 - 2001 Crisis in our country, and which suffered great losses in the 2007 - 2009 Global Financial Crisis, deliberately used off-balance sheet transactions for malicious purposes. In the banking sector, there are bank-specific variables and macro variables that increase or decrease off-balance sheet transactions. Based on the literature, those selected from these variables were analyzed using the Hendry Econometric Method from General to Spesific, and it was investigated which variables would affect the off-balance sheet risk in what direction. The results found are generally compatible with the literature.