Ratlarda sisplatin ve karboplatin tarafından indüklenen trombositopeni üzerine likopen'in etkilerinin araştırılması
In investigation of possible protective effects of lycopene on cisplatin and carboplatin-induced thrombocytopenia in rats
Yazar: SERPİL BAYRAKDAR
Danışman: PROF. KADİR SERVİ
Fırat Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakoloji ve Toksikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology ; Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine
Dizin: Karboplatin = Carboplatin ; Likopen = Lycopene ; Sisplatin = Cisplatin ; Sıçanlar = Rats ; Trombositopeni = Thrombocytopenia

Özet:
Çalışmada platin türevi antineoplastik ilaçlardan sisplatin ve karboplatin ile trombositopeni oluşturulan ratlarda likopenin koruyucu etkileri araştırıldı. Deney için 4-6 aylık 250-300 g canlı ağılıklarında Spraq-Dawley ırkı erkek ratlar kullanıldı. Toplam 48 rat her grupta 6 hayvan olacak şekilde 8 gruba ayrıldı. Grup 1 (Kontrol), Grup 2 (Sisplatin; 5 mg/kg İ.M, 4 gün arayla iki doz), Grup 3 (Karboplatin; 60 mg/kg tek doz), Grup 4 (Likopen; 4 mg/kg oral), Grup 5 (sisplatin+likopen), Grup 6 (Karboplatin + Likopen) aynı dozaj rejiminde uygulandı. Grup 7 (Sisplatin + Dekzametazon; 1 mg/kg, İM) ve Grup 8 (Karboplatin +Dekzametazon)  grubu olarak bölündü. Çalışmanın sonunda kan örnekleri (2 ml) kalpten antikoagulanlı tüplere alındı. Dekapite edilen hayvanlardan kemik, kemik iliği alındı. Kanda trombosit sayımları başta olmak üzere oksidatif stres parametreleri (MDA, CAT, GSH, GSHPx) spektrofotometrik olarak belirlendi. Kemik iliği ve dalak doku örneklerinde histopatolojk analizler rutin işlemlerle yapıldı. 
Sonuç olarak Grup 2 (Sisplatin) ve Grup 3 (Karboplatin) uygulanan gruplar Grup 1 (Kontrol) grubu ile karşılaştırıldığında plazma MDA düzeyinde önemli artış, kan ve GSH düzeyinde, CAT, GSH-Px, aktivitelerinde ise önemli bir azalış gözlenmiştir (p<0,001). Grup 5 (Sisplatin + Likopen) ve Grup 6 (Karboplatin + Likopen) uygulanan gruplar Grup 1(Kontrol) grubu ile ayrı ayrı karşılaştırıldığında MDA düzeyinde istatistiksel olarak önemli azalış, GSH düzeylerinde, CAT, GSH-Px, aktivitelerinde ise artış saptanmıştır (p<0,001). Grup 7 (Sisplatin + Dekzametazon) ve Grup 8 (Karboplatin +Dekzametazon)  sırasıyla Grup 2 (Sisplatin) ve Grup 3 (Karboplatin) ile karşılaştırıldığında bu fark anlamlı bulunmadı.
Tüm deneme gruplarında genel olarak kemik iliğinde hipoplazi dikkati çeken başlıca değişimdi. Tek başına Grup 2 (Sisplatin)  ve Grup 3 (Karboplatin) uygulanan gruplarda genellikle myelopoeziste ve megakaryositlerde azalmaya ilişkin kemik iliği hipoplazisi dikkati çekti. Deksametazon uygulamalarının ise yukarıda anılan değişimlere ek olarak özellikle eritropoeziste azalmaya neden olduğu ve hipoplazi şiddetini daha da artırdığı belirlendi (P˂0.001). Likopen uygulamalarının ise hipoplastik değişimler üzerine herhangi bir etkisinin olmadığı tespit edildi.
Bu çalışmada Grup 2 (Sisplatin) ve Grup 3 (Karboplatin) uygulanan gruplar Grup 1 (Kontrol) ile karşılaştırıldığında trombosit sayısında anlamlı bir azalma görüldü (p<0,001). Grup 4 (Likopen), Grup 5 (Sisplatin + Likopen) ve Grup 6 (Karboplatin + Likopen) uygulanan gruplar sırası ile Grup 2 (Sisplatin) ve Grup 3 (Karboplatin) uygulanan gruplar karşılaştırıldığında likopenin trombosit sayısını anlamlı olarak düşürdüğü belirlendi (p<0,001). Dekzametazonun ise trombosit sayısı üzerine etkisi anlamlı bulunmadı.

Abstract:
In this study, the protective effects of lycopene in rats with thrombocytopenia were investigated with platinum-derived antineoplastic drugs cisplatin and carboplatin. For the experiment, 4-6 months old Spraq-Dawley male rats weighing 250-300 g were used. A total of 48 rats were divided into 8 groups with 6 animals in each group. Group 1 (Control), Group 2 (Cisplatin; 5 mg/kg IM, two doses 4 days apart), Group 3 (Carboplatin; 60 mg/kg single dose), Group 4 (Lycopene; 4 mg/kg orally) , Group 5 (cisplatin + lycopene), Group 6 (Carboplatin + Lycopene) were administered in the same dosage regimen. Group 7 (Cisplatin + Dexamethasone; 1 mg/kg, IM) and Group 8 (Carboplatin + Dexamethasone) were divided into groups. At the end of the study, blood samples (2 ml) were taken from the heart into tubes with anticoagulants. Bone and bone marrow were taken from the decapitated animals. Oxidative stress parameters (MDA, CAT, GSH, GSHPx) in the blood, especially platelet counts, were determined spectrophotometrically. Histopathological analyzes of bone marrow and spleen tissue samples were performed with routine procedures.
 As a result, when Group 2 (Cisplatin) and Group 3 (Carboplatin) applied groups were compared with Group 1 (Control) group, a significant increase in plasma MDA level, a significant decrease in blood and GSH levels, CAT, GSH-Px and activities were observed (p<0.001). When Group 5 (Cisplatin + Lycopene) and Group 6 (Carboplatin + Lycopene) applied groups were compared with Group 1 (Control) group, a statistically significant decrease was found in MDA levels, and an increase in GSH levels, CAT, GSH-Px, and activities (p< 0.001). When Group 7 (Cisplatin + Dexamethasone) and Group 8 (Carboplatin + Dexamethasone) were compared with Group 2 (Cisplatin) and Group 3 (Carboplatin), respectively, this difference was not significant.
In all experimental groups, hypoplasia in the bone marrow was the main change that was noteworthy in general. Bone marrow hypoplasia, generally related to a decrease in myelopoiesis and megakaryocytes, was noted in the groups treated with Group 2 (Cisplatin) and Group 3 (Carboplatin) alone. In addition to the changes mentioned above, dexamethasone applications were found to cause a decrease in erythropoiesis and further increase the severity of hypoplasia (P˂0.001). It was determined that lycopene applications did not have any effect on hypoplastic changes.
In this study, when Group 2 (Cisplatin) and Group 3 (Carboplatin) groups were compared with Group 1 (Control), a significant decrease in platelet count was observed (p<0.001). When Group 4 (Lycopene), Group 5 (Cisplatin + Lycopene) and Group 6 (Carboplatin + Lycopene) applied groups were compared, respectively, Group 2 (Cisplatin) and Group 3 (Carboplatin) groups, it was determined that lycopene decreased the platelet count significantly (p<0.001).  The effect of dexamethasone on platelet count was not found significant.