Kavak deltası (Gelibolu-Çanakkale) bakir ve tarıma açılan sulak alanlarında toprak organik karbonunun (TOK) değişimi
Change of soil organic carbon (SOC) of the Kavak delta (Gelibolu-Çanakkale) in the virgin areas and wetlands opened to agriculture
Yazar: UTKU ÖZER
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN EKİNCİ
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Saroz Körfezi kıyısında yer alan Gelibolu yarımadası Kavak Deltası, önemli bir sulak olmasının yanı sıra önemli kuş alanlarından da biridir. Bu nedenle 2010 yılında Özel Çevre Koruma bölgesi ilan edilmiştir. Bu çalışmada, Kavak Deltasındaki sulak alanlarda ve bu sulak alanların tarıma açılan bazı kısımlarında farklı arazi kullanımı ve buna bağlı olarak değişen arazi örtüsünün toprak organik karbon (TOK) miktarı üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Bu amaçla, bakir alanlardan (sulak-bataklık alanlar, doğal mera alanları ve çıplak –kumul alanları) ve bu alanların tarıma açılan çeltik ve diğer tarım alanlarında (bağ-bahçe ve buğday-ayçiçeği) yaklaşık 1 km x1 km aralıklarla gridler oluşturulmuş ve gridlerin köşelerinden 0-30 cm derinlikten bozulmuş ve bozulmamış toprak örnekleri alınmıştır. Çalışma sonucunda elde edilen verilere göre en yüksek TOK miktarları mera alanlarında (147,31 ton C/ha) ve bataklık alanlarda (128,15 ton C/ha) saptanmıştır. Tarım alanlarının 78,16 ton C/ha, çeltik alanlarının ise 108,9 ton C/ha TOK içerdiği bulunmuştur. Buna karşın genellikle kumullardan oluşan çıplak alanların ise 10,23 ton C/ha ile çalışma alanında en düşük TOK içeriğine sahip olduğu görülmüştür. Çalışma alanındaki toprakların ortalama TOK miktarının ise 101,23 ton C/ha olduğu belirlenmiştir. Çalışma alanındaki sulak ve bataklık alanların buğday-ayçiçeği gibi tarım alanlarına dönüştürülmesiyle yaklaşık 50 ton C/ha, çeltik tarımına dönüştürülmesi ile ise ortalama yaklaşık 20 ton C/ha TOK kaybının ortaya çıktığı görülmektedir. Kavak Deltasında ÇEM sınıflamasına göre çok yüksek-çok yüksek çölleşme risk sınıfında yer alan çıplak alanlar hariç diğer tüm arazi kullanım türlerinin kapladığı alanlar çok düşük-çok düşük çölleşme risk sınıfında yer almıştır. Yapılan çalışmanın lokal alanda olsa bile, Çölleşme ve Erozyonla Mücadele Genel Müdürlüğü'nün (ÇEM) Organik Karbon Projesinde belirlenen hedeflerden birisi olan "Toprak organik karbon stokunda ortaya çıkan değişimin izlenmesi" hedefine katkı sağlayabileceği düşünülmektedir.

Abstract:
Kavak Delta, located on the coast of Saroz Gulf, is an important wetland as well as an important bird area. For this reason, it was declared as "Special Environmental Protection Area" in 2010. In this study, the effects of different land use and land cover types on the amount of soil organic carbon (TOC) in the wetlands of the Kavak Delta and in some parts of these wetlands converdet to agricultural area were investigated. For this purpose, grids were created at approximately 1 km x 1 km intervals from the virgin areas (wetland-swampy areas, natural pasture areas and bare-dune fields), and converted areas such as paddy fields, vineyards-orchards and wheat-sunflower fields. Degraded and undisturbed soil samples were taken from a depth of 0-30 cm from the corners of the grids. As a result of the study, the highest TOC amounts were determined in the pasture areas (147.31 tons C/ha) and wetland- marsh areas (128.15 tons C/ha). It was found that agricultural lands contain 78.16 tons C/ha, and paddy fields contain 108.9 tons C/ha TOC. On the other hand, bare-dune areas had the lowest TOC content in the region which is 10.23 tons C/ha. The average TOC amount was 101.23 tons C/ha in study area. It is seen that conversion of wet and swampy areas into agricultural areas such as wheat-sunflower caused, approximately 50 tons of C/ha loss while 20 tons of C/ha loss occured when they were converted to paddy fields. Except for the bare areas, which are in the range of very high-very high desertification risk class according to the ÇEM classification, the areas covered by all other land use types in the Kavak Delta are in the very low-very low desertification risk class. Even results belong to local area, it can contribute to the goal of "monitoring the change in the soil organic carbon stock", which is one of the goals set in the Organic Carbon Project of ÇEM.