Buhûrîzâde Mustafâ Itrî'nin Mecmûa-ı Eş'âr isimli güfte mecmuası (inceleme-metin)
Buhurizade Mustafa Itri's journal of lyrics named Mecmua-i Es'ar (review-text)
Yazar: FATİH TÜYSÜZ
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET TIRAŞCI
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Müzik = Music
Dizin: Buhurizade Mustafa Itri Efendi = Buhurizade Mustafa Itri Efendi ; Güfte = Lyrics ; Güfte mecmuası = Lyrics magazine ; Mecmu`a-i Eş`ar = Mecmu`a-i Eş`ar ; Müzik = Music ; Müzik dergisi = Music magazine ; Tekke musikisi = Tekke music ; Türk dini musikisi = Turkish religious music

Özet:
Bu çalışma, İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi'nde T.Y.
5525 numarası ile kayıtlı mecmûanın tanıtımı, incelenmesi ve metninin çeviri-yazı
alfabesi ile Türkçeye aktarılmasından meydana gelmektedir. Bünyesinde
bulunduğu kütüphanede herhangi bir mürettip/müstensih adıyla kayıtlı olmayan
mecmûanın, yapmış olduğumuz tetkikler neticesinde mürettibinin Buhûrîzâde
Mustafa Itrî olduğu ve XVII. yüzyılın son çeyreği ile XVIII. yüzyılın başlarında
kaleme alındığı tespit edilmiştir. İhtiva ettiği karma konular bakımından
"mecmüatü'r-resâil" türünde bir mecmûa olan bu yazma eser, "Mecmûa-ı Eş'âr"
özel ismiyle bu çalışmada tanıtılmıştır.
238 varaktan müteşekkil Mecmûa-ı Eş'âr'da, XVI. ve XVII. yüzyılda
yaşamış şairlerin şiirlerinden müteşekkil bir "Eş'âr Bölümü", XVII. yüzyıl
mûsikîşinâslarının bestelerinden müteşekkil bir "Güfte Bölümü"nün yanı sıra,
XVII. yüzyıl müelliflerinden Kâtip Çelebi'ye ait Mîzânü'l-Hâk fî İhtiyâri'l-Ehakk
isimli eser ile XVI. ve XVII. yüzyılları idrak eden şair/müellif Veysî'ye ait
"Vak'anâme-i Veysî" (Hâb-nâme-i Veysî) isimli toplam iki adet mensûr eser de
yer almaktadır. Bu bölümlerin dışında ayrıca, yine Veysî'ye ait manzûm Tevbenâme'yi
de hâvî Mecmûa-ı Eş'âr'da, eserlerine yer verilen tüm şahıslar hakkında
kısa bilgiler verilmek suretiyle kendilerine ait tüm eserlerin çeşitli açılardan tasnifi
yapılmıştır.
Hem kaleme alındığı döneme hem de muhtevasında eserlerine yer verilen
farklı asırlarda yaşamış şahısların yaşadığı dönemlere ait birçok konuda bilgiler
edinmemizde köprü vazifesi sağlayan Mecmûa-ı Eş'âr, İslâm Tarihi ve Sanatları
Ana Bilim Dalı bünyesinde yer alan başta mûsikî olmak üzere, edebiyat, ilahiyat
ve tarih alanları için de kadim bir kaynak teşkil etmekte olup bu tez çalışması ile
araştırmacıların istifadesine sunulmuştur.
Anahtar kelimeler: Türk Mûsikîsi, Türk Din Mûsikîsi, Buhûrîzâde Mustafa Itrî, Mecmûatü'r-Resâil, Mecmûa-ı Eş'âr.

Abstract:
This study consists of the introduction, examination and translation of the
text of the journal registered in the Istanbul University Rare Works Library with
the registered with the number T.Y 5525 into Turkish with the transliteration
alphabet. As a result of the examinations we have made, the editor of the journal,
which is not registered with any scribe / copyist name in the library it is in, is
Buhurizade Mustafa Itri and it was found that it was written in the last quarter of
the XVII century and in the beginning of the XVIII century. This manuscript,
which is a journal in the type of "mecmüatü'r-resail" in terms of mixed topics it
contains, has been introduced in this study with the special name of "Mecmûa-ı
Eş'âr".
In Mecmûa-ı Eş'âr, which consists of 238 leaves, includes an "Poetry
Section" consisting of the poems of poets who lived in the XVI and XVII
centuries, a "Lyrics Section" consisting of the compositions of the XVII century
musicians, and also the work named Mîzânü'l-Hâk fî İhtiyâri'l-Ehakk, which
belongs to Katip Çelebi, one of the XVII century authors, and there are also two
prose works named "Vak'anâme-i Veysî" (Hâb-nâme-i Veysî) belonging to the
poet/author Veysi who lived in the XVI and XVII centuries. Apart from these
sections, in Mecmûa-ı Eş'âr, which also contains the verse Tevbe-nâme belonging
to Veysî, brief information about all the people whose works are included, has
been classified from various aspects.
Mecmûa-ı Eş'âr, which serves as a bridge in acquiring information on
many subjects belonging to the period in which it was written and the periods in
which people lived in different centuries whose works are included, Mecmûa-ı
Eş'âr is an ancient source for the fields of music, literature, theology and history
which are within the Department of Islamic History and Arts, and it has been
presented to the use of researchers with this thesis.
Keywords: Turkish Music, Turkish Religious Music, Buhurizade Mustafa Itri, Mecmuatu'r-Resail, Mecmûa-ı Eş'âr.