Kahramanmaraş ili Roma Dönemi kaya mezarları
Roman Period rock tombs in Kahramanmaras province
Yazar: NEVZAT DEMİR
Danışman: DOÇ. DR. KENAN EREN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Klasik Arkeoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Klasik arkeoloji = Classical archeology

Özet:
Kahramanmaraş, Taurus Dağları, Amanus Dağları ve Pyramos Nehri gibi coğrafi oluşumlar tarafından şekillendirilmiştir. Yüzey şekillerinin farklılığı değişik iklimlerin görülmesine neden olmuştur. Buradaki coğrafi oluşum antik dönemde farklı siyasi bölgelerin oluşmasına olanak vermiştir. Pyramos Nehri'nin batısında kuzey-güney doğrultulu Taurus Dağları uzantıları ile kentin kuzey ilçelerinin bulunduğu Kataonia Ovası'nın güneyinde uzanan doğu-batı doğrultulu Taurus Dağları üç farklı antik bölgenin ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Kentin kuzeyindeki toprakları Kappadokia Kataonia Bölgesi'nde, batısında kalan toprakları Kilikia Pedias Bölgesi'nde ve doğusunda kalan toprakları ise Kommagene Bölgesi'ndedir. Farklı antik bölgeler farklı kültürler ortaya çıkarmıştır. Buna göre bölge düzeyinde farklı tercihlerin olduğu gözlenmektedir.
Kahramanmaraş ilindeki kaya mezarlarının tipolojisinin belirlenmesi amacıyla yüzey araştırması yapılarak, antik bölgelere göre bir envanter çıkarılmıştır. Mezarların bölgelere göre dağılımı, inşa yerleri, inşa biçimleri, cephe ve iç düzenlemeleri, antik kent /yerleşme ile ilişkileri ele alınmıştır. Ayrıca askeri ve ticari yollar ile savunma yapıları bakımından ilişkilerine değinilmiştir. Bunun yanında kültürel etkileşim açısından incelenerek kaya mezarların yerel özellikleri ortaya çıkarılmıştır.
Coğrafi şekiller ile bölgeler arasındaki kültürel farklılıklar kaya mezarlarının inşa yerlerini ve biçimlerini de etkilemiştir. Kommagene Bölgesi mezarları yüksek kayalıkların olmaması nedeniyle ve ayrıca kültürel farklılıktan dolayı yeraltına inşa edilmişlerdir. Ayrıca bölgenin karakteristik özelliği olarak nekropolisler oluşturulmuştur. Basit ve kemer cepheli mezarların iç düzenlemelerinde arcosoliumlu gömü yerleri bulunmaktadır. Kappadokia Kataonia Bölgesi ve Kilikia Pedias Bölgesi mezarları ise yüksek kayalıklara tekil olarak inşa edilmişlerdir. Her iki bölgede de basit ve kemer cepheli kaya mezarları yanında tonoz cepheli anıtsal mezarlar vardır. Kilikia Pedias Bölgesi kaya mezar çeşitliliği en fazla olan bölgedir. Burada ayrıca kaya lahitleri ve khamosorion mezarlar da saptanmıştır.
Kaya mezarlarının tarihlendirilmesi amacıyla mezarların inşa biçimleri, yazıtları, mimari süslemeleri, heykeltıraşlık kabartmaları gibi özellikleri incelenmiştir. Kommagene Bölgesi mezarları, Dolikhe, Samosata, Edessa gibi kentlerindeki kaya mezarları yardımıyla; Kappadokia Kataonia ve Kilikia Pedias Bölgesi mezarları ise Korykos, Eleuissa Sebaste, Anazarbos gibi kentlerdeki mezarların yardımıyla tarihlendirilmiştir. Bahsi geçen kentlerdeki mezarlar ile analoji yöntimi yardımıyla Kahramanmaraş ilindeki kaya mezarları M.S. 2-3. yy arasına tarihilendirilmiştir.

Abstract:
Kahramanmaraş was shaped by geographical formations such as the Taurus Mountains, the Amanus Mountains and the Pyramus River. The differences in surface shapes have caused different climates to be seen. The geographical formation here allowed the formation of different political regions in ancient times. The north-south Taurus Mountains west of the Pyramus River and the east-west Taurus Mountains south of the Cataonia Plain, where the northern districts of the city are located, led to the emergence of three different ancient regions. The lands to the north of the city are in the Cappadokia Cataonia Region, the lands to the west are in the Cilicia Pedias Region and the lands to the east are in the Commagene Region. Different ancient regions produced different cultures. Accordingly, it is observed that there were diffrent preferences at regional level.
In order to determine the typology of the rock tombs in Kahramanmaraş, a survey was conducted and an inventory was made according to the ancient regions. The distribution of the tombs according to regions, construction locations, construction styles, façade and interior arrangements, and their relations with the ancient city / settlement were discussed. In addition, their relations in terms of military and commercial routes and defense structures were mentioned. In addition, the local characteristics of the rock tombs were revealed by analyzing them in terms of cultural interaction.
Geographical shapes and cultural differences between the regions have also affected the locations and forms of the rock tombs. The tombs of the Commagene Region were built underground due to the lack of high cliffs and also due to cultural differences. In addition, necropolises were formed as a characteristic feature of the region. The tombs with simple and arched facades have arcosolium burial places in their interior arrangements. The tombs of Cappadokia Cataonia Region and Cilicia Pedias Region were built singularly on high rocks. In both regions, there are monumental tombs with vaulted facades as well as simple rock tombs with arch facades. The Cilicia Pedias Region has the highest variety of rock graves. Rock sarcophagi and khamosorion tombs were also found here.
In order to date the rock tombs, features such as construction styles, inscriptions, architectural decorations and sculptural reliefs were analyzed. The tombs of the Commagene Region were dated with the help of the rock tombs in cities such as Dolikhe, Samosata and Edessa, while the tombs of Cappadokia Cataonia and Cilicia Pedias Region were dated with the help of the tombs in cities such as Korykos, Eleuissa Sebaste and Anazarbos. With the help of the analogy method with the tombs in the aforementioned cities, the rock tombs in Kahramanmaraş province were dated between the 2nd-3rd century AD.