Niğde-Bor Ovası Neolitik ve Kalkolitik Çağ çanak çömlekleri
The Neolithic and Chalcolithic Pottery Assemblages from Niğde-Bor Plain
Yazar: EMİNE KALKAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖNDER İPEK
Hitit Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Arkeoloji = Archaeology ; Arkeolojik eserler = Archaeological materials ; Kalkolitik Dönem = Chalcolithic Period ; Neolitik Dönem = Neolithic Period ; Niğde = Niğde ; Niğde-Bor = Niğde-Bor ; Seramikler = Ceramics ; Çanak = Pottery ; Çömlek = Pot ; Önasya = Anterior Asia

Özet:
Niğde-Bor Ovası Neolitik ve Kalkolitik Çağ Çanak Çömlekleri adlı tez çalışmasına konu olan materyal, Dr. Abdullah Hacar tarafından Niğde Bor, Ulukışla, Çamardı İlçelerinde 2016 yılından beri yürütülmekte olan "Niğde Dağlık Alanlar Yüzey Araştırması" projesinin 2020 yılı çalışmalarında toplanmıştır. Araştırmanın önceki sezonlarında dağlık alanlara ağırlık verilirken 2020 sezonunda ise Bor Ovası'nda çalışılmıştır. Yaklaşık 10 gün süren arazi çalışmaları sırasında, 1982 yılında Dr. Uğur Silistreli tarafından tek sezon çalışılmış olan Pınarbaşı-Bor Höyük ve Niğde Dağlık Alanlar Yüzey Araştırması 2020 sezonunda tespit edilen Kıvrımak Höyük ve Çıplak Tepe olmak üzere üç höyükten, boyalı ve boyasız gövde parçaları, ağız, dip ve kulplardan oluşan toplamda 170 adet çanak çömlek parçası toplanmıştır. Bu çalışmada, çanak çömlekler geleneksel yöntemlerle değerlendirilip katalog oluşturulacak ve çevre bölgelerdeki gelenekler ile karşılaştırılarak Niğde-Bor Ovası tarihöncesi dönemlerinin kültürel özellikleri anlaşılmaya çalışılacaktır.
Bölgenin arkeolojik araştırma tarihçesinine bakıldığında 1951 yılında başlayan çalışmaların günümüze kadar kesintisiz devam ettiği görülmektedir. Hem yüzey araştırmaları hem de kazılar ile bölgenin arkeolojik geçmişi ortaya konulurken, ülkemiz arkeolojisi için öncü birçok proje yürütülerek arkeoloji bilimine katkı sağlanmıştır. Bu çalışmada analiz edilen çanak çömlekler de bölgenin araştırma tarihine katkı sağlamakta olan güncel projelerinden biri ile elde edilmiştir.
Pınarbaşı-Bor Höyük, Kıvrımak (Kızılca) Höyük ve Çıplak Tepe'den toplanan çanak çömleklerin makroskopik gözlemlerine dayanarak, karakteristik parçaların Tepecik-Çiftlik Höyük'te in situ olarak bulunan ve Erken Kalkolitik döneme tarihlenen 3. tabaka çanak çömlekleri ile benzer bir gelenek olduğu görülmektedir.  Ayrıca Tepecik-Çiftlik gibi in situ bir buluntu grubu olmasa da Musular yerleşiminde tespit edilen ve Geç Neolitik döneme tarihlenen parçalar ile benzediği anlaşılmaktadır. Bölgenin bu iki anahtar yerleşimini referans alarak yapılan tarihleme çalışmalarına göre çanak çömlek parçaları arasındaki en karakteristik mallar olan, kırmızı astarlı ve yoğun perdahlı A grubu malların Geç Neolitik dönemde başlayan iskâna, koyu kahverengi hamurlu ve yoğun perdahlı B grubu malların Erken Kalkolitik dönemde devam eden iskâna işaret ettiği anlaşılmaktadır. Bu bulgular ışığında Pınarbaşı-Bor Höyük, Kıvrımak Höyük ve Çıplak Tepe'nin Geç Neolitik dönemden Erken Kalkolitik döneme kadar iskân edilmiş olması muhtemeldir.

Abstract:
This master thesis presents the study of the pottery, which was collected during the 2020 fieldwork of the "Niğde Dağlık Alanlar Yüzey Araştırması", which has been carried out in Niğde-Bor, Ulukışla, Çamardı Districts since 2016 by Dr. Abdullah Hacar. In the previous seasons of the project, were focused to mountainous areas, while in the 2020 season, the Bor Plain was studied. During fieldwork that lasted for about 10 days, total of 170 sherds, consisting of painted and unpainted body fragments, rims, bottoms and handles, were collected from three mounds, Pınarbaşı-Bor Höyük which were excavated in a single season (1982) by Uğur Silistreli, Kıvrımak (Kızılca) Höyük and Çıplak Tepe, which were identified in this project. In this study, the pottery assemblages will be evaluated with traditional methods and a catalog will be created, and the cultural characteristics of the prehistoric periods of the Niğde-Bor Plain will be tried to be understood by comparing them with the traditions in the surrounding regions.
Looking at the archaeological research history of the region, it is seen that the studies that started in 1951 have continued uninterruptedly until today. While revealing the archaeological history of the region with both surface surveys and excavations, many pioneering projects for the archeology of our country have been carried out, contributing to the archeology dicipline.
Based on the macroscopic observations of the pottery collected from Pınarbaşı-Bor Höyük, Kıvramak Höyük, and Çıplak Tepe, it seems that the characteristic sherds have a similar tradition with the Early Chalcolithic 3 phase assemblage found at Tepecik-Çiftlik Höyük. In addition, although there is no sequences like Tepecik-Çiftlik, it is understood to be similar to the sherds found in the Musular settlement and dated to the Late Neolithic period. According to the dating studies made with reference to these two key settlements of the region, the most characteristic wares among the sherds, the red slipped and burnished A group wares, indicate the occupation that started in the Late Neolithic period, and the dark and burnished Group B wares, which are the most characteristic wares, indicate the continued occupation in the Early Chalcolithic period. In the light of these findings, it is possible that Pınarbaşı-Bor Höyük, Kıvramak Höyük and Çıplak Tepe were settled from the Late Neolithic to the Early Chalcolithic period.