Demokrasi, insan hakları ve yurttaşlık sosyal kulüp faaliyetleri yoluyla ortaokul öğrencilerinin demokratik değer anlayışının geliştirilmesi
Developing secondary school students' understanding of democratic values through democracy, human rights and citizenship social club activities
Yazar: FERDİ EKİNCİ
Danışman: PROF. DR. ALİ YILMAZ ; DR. ÖĞR. ÜYESİ SELDA ŞAN
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Sosyal Bilgiler ve Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Demokratik değerler = Democratic values

Özet:
Demokrasi, insan hakları ve yurttaşlık kavramları, demokratik bir toplumun sağlam temellerini oluşturur. Bu kavramlar, bireylerin özgürce düşünme, ifade etme ve seçim yapma hakkını garanti ederken, aynı zamanda toplumun çeşitliliğini kabul eden ve farklılıklara saygı gösteren bir ortamın oluşmasına da olanak tanır. Tabi böyle bir ortamın oluşmasında bu kavramların sadece anlam ve öneminin bilinmesi, maalesef yeterli olmamaktadır. Bu kavramların toplumu oluşturan bireylere aktarılması ve bireyler tarafından içselleştirilerek yaşamlarında uygulamaları sağlanmalıdır. Bu noktada da en önemli sorumluluğu eğitim üstlenmektedir. Demokratik bir toplumun temeli olan demokrasi değerlerinin benimsenmesi ve demokratik becerilerin geliştirilmesi, insan haklarının anlaşılması ve korunması, bireylerin etkin yurttaşlık bilinci kazanması ve toplumsal sorunlara duyarlılık gösteren etkin vatandaşlık becerilerini geliştirmesi eğitim yoluyla gerçekleştirilebilir. Günümüzde eğitim sistemleri, demokrasi, insan hakları ve yurttaşlık eğitimine daha fazla önem vererek öğrencilerin demokratik değerleri benimsemelerini, hak ve özgürlüklerin bilincinde olmalarını ve toplumsal sorumluluklarını yerine getirmelerini sağlamaya çalışmaktadır. Bu eğitimin amacına ulaşabilmesi için, bireylere sadece bilgi değil, tutum, beceri ve değer kazanımı da sağlanmalıdır. Öğrenciler, yaşayarak, uygulayarak öğrenmeli ve bu değerleri tam anlamıyla içselleştirerek yaşantılarında uygulayabilir hale gelmelidir. Ancak bunu sadece sınıf içinde ve müfredatın öngördüğü süre içinde öğrencilere kazandırmanın mümkün olmadığı bilinen bir gerçektir. Demokratik değerlerin yaşantıya dönüştürülmesi ve öğrenciler tarafından içselleştirilmesi noktasında ders dışı etkinliklerin önemli bir role sahip olduğu düşünülmektedir. Sosyal kulüp faaliyetleri öğrencilerin kişisel ve toplumsal sorumluluk alarak demokratik değerler kazanarak etkili ve aktif vatandaşlar olmasına yardımcı olabilir.
Ortaokul öğrencilerinin demokratik değer anlayışını Demokrasi İnsan Hakları Ve Yurttaşlık Kulüp (DİHYUK) çalışmaları yoluyla geliştirmeyi amaçlayan bu araştırma, Mardin ilinin Midyat ilçesine bağlı bir köy okulu olan Yolbaşı Halid Bin Velid İmam Hatip Ortaokulunda 7 ve 8. Sınıfta öğrenim gören ve DİHYUK'a üye öğrenciler ile gerçekleştirilmiştir. 2023-2024 eğitim ve öğretim yılının eylül ile kasım ayları arasında, nitel bir araştırma deseni olan eylem araştırması ile gerçekleştirilen bu araştırmada 2N formu, gözlem, görüşme, araştırmacı yansıtıcı günlüğü, öğrenci yansıtıcı günlüğünden elde edilen veriler, betimsel ve içerik analizi ile analiz edilmiştir. Araştırmada geçerlik ve güvenirliği sağlamak adına veri toplama araçları ve politik okuryazarlık eğitimi etkinliklerine yönelik uzman görüşleri alınmıştır. Eylem araştırması Danışma/Geçerlik Komitesi belirlenmiştir. Verilerin analizinde katılımcılara ait görüşlerden sık sık doğrudan alıntılar yapılmıştır.
2N formu, gözlem, görüşme, araştırmacı yansıtıcı günlüğü, öğrenci yansıtıcı günlüğü, elde edilen bulgulara göre şu sonuçlara ulaşılmıştır: DİHYUK'da yapılan etkinlikler öğrencilerin demokratik değer anlayışını geliştirmede etkili olmuştur. Etkinlikler öncesinde öğrenciler demokratik değerleri dar bir bakış açısıyla ve eksik tanımlarken, etkinlikler sonrasında demokratik değerleri daha kapsamlı ve çok boyutlu bir şekilde tanımlayabildikleri görülmüştür. Öğrenciler, adalet, eşitlik, hoşgörü ve özgürlük değerlerini etkinlikler sonrasında daha fazla vurgulamışlardır. Etkinlikler, öğrencilerin demokratik değerleri somut örneklerle anlamlandırmalarında etkili olmuştur. Etkinlikler, öğrencilerin adaleti dile getirme, adil olmanın önemini vurgulama ve başkalarının haklarını savunma konularında olumlu gelişim göstermelerini sağlamıştır. Hoşgörü değerine yönelik etkinliklerde öğrenciler, farklı düşüncelere saygı gösterme ve sabırla dinleme konularında olumlu davranışlar sergilemişlerdir. Katılımcılar, özgürlüğün önemini vurgulayan ifade ve davranışlar sergilemiş ve fikirlerini özgürce ifade etme konusunda olumlu gelişme göstermişlerdir. Eşitlik değerine yönelik olarak, katılımcılar insanların eşit haklara sahip olması gerektiğini vurgulamış ve eğitimde fırsat eşitliği, cinsiyet eşitliği, pozitif ayrımcılık, adil eşitlik gibi kavramları ifade etmişlerdir.
Bu araştırma, eğitimciler ve politika yapıcılar için, okul ortamlarında demokratik değerlerin nasıl etkili bir şekilde kazandırılabileceğine dair önemli bilgiler sunmaktadır. Sosyal kulüp çalışmaları, öğrencilerin demokratik değerleri öğrenmeleri ve günlük hayatlarında uygulamaları için önemli bir fırsat yaratmaktadır.

Abstract:
The concepts of democracy, human rights and citizenship form the solid foundations of a democratic society. These concepts guarantee the right of individuals to think, express and choose freely, while at the same time creating an environment that recognizes and respects the diversity of society. Unfortunately, merely knowing the meaning and importance of these concepts is not enough to create such an environment. It must be ensured that these concepts are transferred to the individuals who make up the society and that they are internalized by individuals and applied in their lives. At this point, education assumes the most important responsibility. The adoption of democratic values and the development of democratic skills, which are the basis of a democratic society, the understanding and protection of human rights, individuals' gaining awareness of effective citizenship and developıng effective citizenship skills that Show sensitivity to social problems can be realized through education. Today, education systems attach more importance to democracy, human rights and citizenship education and try to ensure that students adopt democratic values, become aware of rights and freedoms and fulfill their social responsibilities. In order for this education to achieve its goal, individuals should acquire not only knowledge but also attitudes, skills and values. Students should learn by living and practicing and become able to fully internalize these values and apply them in their lives. However, it is a well-known fact that it is not possible for students to acquire these values only in the classroom and within the time prescribed by the curriculum. It is thought that extracurricular activities have an important role in transforming democratic values into life and internalizing them by students. Social club activities can help students become effective and active citizens by taking personal and social responsibility and gaining democratic values.
This study, which aims to improve middle school students' understanding of democratic values through Democracy, Human Rights and Citizenship Club (DIHYUK) activities, was conducted with 7th and 8th grade students who are members of DIHYUK at Yolbaşı Khalid Bin Walid Imam Hatip Secondary School, a village school in Midyat district of Mardin province. In this study, which was conducted between September and November of the 2023-2024 academic year, the data obtained from the 2N form, observation, interview, researcher reflective diary, student reflective diary were analyzed with descriptive and content analysis. In order to ensure validity and reliability in the research, expert opinions were taken on data collection tools and political literacy education activities. The action research Advisory/Validity Committee was determined. In the analysis of the data, direct quotations were frequently made from the views of the participants.
According to the findings obtained from the 2N form, observation, interview, researcher reflective diary, student reflective diary, the following conclusions were reached: The activities in DIHYUK were effective in DEVELOPING students' understanding of democratic values. While students defined democratic values from a narrow perspective and incompletely before the activities, they were able to define democratic values in a more comprehensive and multidimensional way after the activities. Students emphasized the values of justice, equality, tolerance and freedom more after the activities. The activities were effective in helping students make sense of democratic values with concrete examples. The activities enabled students to make positive progress in expressing justice, emphasizing the importance of being fair and defending the rights of others. In activities related to the value of tolerance, students exhibited positive behaviors in respecting different opinions and listening patiently. Participants displayed expressions and behaviors that emphasized the importance of freedom and showed positive development in expressing their opinions freely. Regarding the value of equality, the participants emphasized that people should have equal rights and expressed concepts such as equal opportunity in education, gender equality, positive discrimination, and fair equality.
This research provides important information for educators and policy makers on how to effectively promote democratic values in school settings. Social club activities create an important opportunity for students to learn democratic values and apply them in their daily lives