Türk musiki tarihinin kaynağı olarak güfte mecmuaları
Lyrics miscellanies as a source of Turkish music history
Yazar: HARUN KORKMAZ
Danışman: PROF. DR. ZEYNEP TARIM
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Yeniçağ Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Müzik = Music ; Tarih = History ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Dergiler = Magazines ; Fasıl müziği = Chapter music ; Güfte mecmuası = Lyrics magazine ; Klasik Türk müziği = Classical Turkish music ; Makamlar = Modes ; Müzik tarihi = Music history ; Türk dini musikisi = Turkish religious music ; Türk müziği = Turkish music

Özet:
'Güfte Mecmuası', makam, usûl, beste türü, bestekâr ismi gibi atıflardan birini yahut birkaçını kullanarak, içeriğindeki şiirlerin bestelendiğini gösteren deliller taşıyan, derleyicisinin melodisini hafızasında sakladığı eserleri, yeri geldiği zaman ona başvurarak okumasını temin eden defterlerdir. Müziğin yazılmadığı, eserlerin sadece bir hocaya gidip 'diz dövmek' suretiyle öğrenildiği ve eserlerin hafızada saklandığı bir dünyada, güfte mecmuaları çok önemliydi. Bu mecmualar çoğu zaman, sahibine eserin güftesini hatırlatması bakımından gerekliydi. 15. yüzyıldan itibaren musiki yaşantısında yoğun biçimde kullanıldığını tesbit ettiğimiz güfte mecmualarının yüzlercesi, bugün musiki tarihinin kaynaklarından biri olarak elimizdedir. Bu yönüyle pek ele alınmamış olan güfte mecmuaları, tarih ilminin disiplini çerçevesinde ve bu tezde anlatılan metotlar doğrultusunda incelendiğinde Türk musiki tarihinin yazımına katkı sunabilecektir.
Bu çalışmada, güfte mecmualarının tertib edilme sebepleri ve icra pratiğindeki fonksiyonları tesbit edilmiş, fasıl, şarkı, tesbih, ilâhî, âyîn-i şerîf, Mi'râciye, Mevlid-i şerîf gibi türlere ayrılan branşlarının tarihsel gelişim süreçleri üzerinde durulmuş ve ele alınan güfte mecmualarının bir tarih kaynağı olarak nasıl değerlendirilebileceği, örnekleriyle ortaya konmuştur.

Anahtar Kelimeler: Klasik Türk Musikisi, musiki yazmaları, güfte mecmuaları, tarih kaynakları, makam, müzik, fasıl

Abstract:
Gufte mecmuas (lyrics miscellanies) are notebooks that contain evidence showing that the poems in their content were composed by using one or more of the references such as makam, usûl, composition type, composer's name. They enable the compiler to sing a musical piece in which the melody is kept in his memory, by referring to them when appropriate.  In a world where music was not written, works were learned only by going to a master and 'beating the knee', and the works were kept in memory, lyrics miscellanies were very important. These mecmuas were often necessary to remind the owner of the lyrics of the piece. Hundreds of lyrics miscellanies, which we determined to have been used extensively in musical life since the 15th century, are in our hands today as one of the sources of music history. When  lyrics miscellanies, which have not been dealt with in this respect, are examined within the framework of history discipline  and in line with the methods described in this thesis, they will be able to contribute to the writing of the historiography of Turkish music.
In this study, the reasons for the composition of the lyrics miscellanies and their functions in performance practice are determined. The historical development processes of the branches that are divided into genres such as fasil, şarki, tesbih, ilâhî, âyîn-i şerîf, mi'râciyye, mevlid-i şerîf were emphasized, and the historical development processes of the mentioned lyrics miscellanies are discussed in terms of how it can be evaluated as a historical source with examples.

Keywords: Turkish Classical Music, music manuscripts, güfte mecmuaları/lyrics miscellanies, historical sources, maqam, music, fasil.