Ahır gübresi ve kompost kullanımının biberde verim ve sürdürülebilir yetiştiricilik üzerine etkileri
Effect of animal manure and compost use on tield and sustainable cultivation of pepper
Yazar: ABDIRIZAK MOHAMED SHEIKH ABDI
Danışman: PROF. DR. NAİF GEBOLOĞLU
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Ispanak = Spinach ; Kalite = Quality ; Kompost = Compost ; Organik tarım = Organic farming ; Toprak verimliliği = Soil fertility

Özet:
Sürdürülebilir tarımın vazgeçilmez unsurlarından biri olan kompost, sebze yetiştiriciliğinde başarıyla kullanılmaktadır. Kompost yapımında çok çeşitli materyaller kullanılmaktadır. Bu çalışmada meyve suyu ve salça sanayisi atıklarından elde edilen domates, elma ve üzüm kompostlarının biber ve ikinci ürün ıspanak yetiştiriciliğindeki etkileri ve toprak yapısında meydana gelen değişimler incelenmiştir. Çalışma 2020 yılında kompost yapımı ile başlamıştır. Domates, elma ve üzüm posalarına ahır gübresi, üre, saman ve kireç ilave edilerek kompost hazırlığı başlatılmıştır. Kompost materyallerinin fiziksel, kimyasal ve biyolojik özellikleri incelenmiştir. Kompost materyalleri farklı konsantrasyon ve karışımlar halinde biber ve ıspanak yetiştiriciliğinde kullanılmıştır. Denemede gübresiz kontrol, kimyasal gübre (NPKCaMg + mikro elementler),  10 ve 20 ton ha⁻¹ domates, elma, üzüm ve ahır gübresi kompostu ve 10 ve 20 ton ha⁻¹ domates, elma, üzüm ve ahır gübresi kompostu + kimyasal gübre uygulamaları yapılmıştır. Kompost uygulanan parsellerde biber yetiştiriciliği yapılmış ve kompostun biberin verim ve kalite özelliklerine etkisi incelenmiştir. Biber yetiştiriciliğinden sonra ikinci ürün olarak ıspanak yetiştirilmiş ve ıspanakta biyomas ölçümü yapılmıştır. 
Deneme sonunda kompost uygulanan parsellerden alınan toprak örneklerinin fiziksel ve kimyasal özellikleri incelenmiştir. Denemede kullanılan kompstun organik madde içeriği % 55.58 ile 68.82, pH değeri 7.84 ile 8.68 arasında, elektriksel iletkenliği 2.51 ile 6.10 dS/m arasında, N içeriği %2.71 ile  4.09 arasında, P içeriği % 0.58 ile 0.88 arasında, K içeriği %  1.38 ile 3.26 arasında ve bakteri sayıları 4.75*106 ile 3.60*107 arasında değişmiştir. Biberde pazarlanabilir verim kontrol uygulamasında 42.38 ton ha⁻¹ olurken, 20 ton ha⁻¹ üzüm kompostunda 63.79 ton ha⁻¹ olmuştur. En yüksek pazarlanabilir verim 84.20 ton ha⁻¹ ile 20 ton ha⁻¹ ahır gübresi + kimyasal gübre uygulamasından elde edilmiştir. Kompost uygulamaları ile biber meyvelerinde pH, suda çözünebilir kuru madde ve titrasyon asitliği arasında bir ilişki bulunamamıştır. Ispanakta biyomas kontrol parsellerinde 7.03 ton ha⁻¹, 20 ton ha⁻¹ üzüm kompostunda 1.21 ton ha⁻¹ olmuştur. Kompost kullanılması biber meyvelerinde makro ve mikro besin elementlerinin birikimini önemli düzeyde artırmıştır. Vejetasyon sonunda toprağın organik madde içeriği %2.3'ten %3,87'ye, azot içeriği % 0,094'den %0,128'e, fosfor içeriği 9,93 mg.kg⁻¹'dan 14,17 mg.kg⁻¹'a ve potasyum içeriği 121,33 mg.kg⁻¹'dan 161,33 mg.kg⁻¹'a yükselmiştir.
Sonuç olarak, domates, elma ve üzüm posalarından kaliteli kompostlar elde edilmiş, biber ve ıspanak yetiştiriciliğinde başarıyla kullanılmıştır. Kompostlar aynı zamanda toprağın fiziksel ve kimyasal yapısının iyileşmesinde de önemli rol oyanmışlardır. Kompost materyalleri arasında en etkilisi üzüm kompostu olurken, bunu elma ve domates kompostu izlemiştir.

Abstract:
Compost, which is one of the most important factors of sustainable agriculture, is successfully used in vegetable cultivation. A lots of materials are used in making compost. In this study, the effects of composts obtained from fruit juice and tomato paste industry wastes on pepper and second crop spinach cultivation and changes in soil structure were investigated. Study started in 2020 with composting.  Compost preparation was started by adding cow manure, urea, straw and lime to tomato, apple and grape wastes.  The physical, chemical and biological properties of compost materials were investigated. Compost materials were used in pepper and spinach cultivation in different concentrations and mixtures. In the study, non fertilized control treatment, chemical fertilizers (NPKCaMg plus micro elements), 10 and 20 tons ha⁻¹ tomato, apple, grape and cow manure compost and compost + chemical fertilizers  were applied. Pepper cultivation was carried out in compost-applied plots and the effects of compost on yield and quality of pepper was investigated. Spinach was grown as the second product after pepper cultivation and biomass measurement was made in spinach. 
At the end of the experiment, the physical and chemical properties of the soil samples taken from the composted plots were examined. The organic matter content of the compost used in the experiment varied between 55.58% and 68.82.  pH and electrical conductivity of composts varied  between 7.84 - 8.68 and 2.51 - 6.10 dS/m, respectively. N, P and K content of composts determined 2.71%  - 4.09%, 0.58% - 0.88% and 38% - 3.26%, respectively.  Bacterial content of composts determined between 4.75*106 and 3.60*107. While the marketable yield in pepper was 42.38 tons ha⁻¹ in control, it was 63.79 tons ha⁻¹ in 20 tons ha grape compost. The highest marketable yield was obtained from 20 tons ha⁻¹ cow manure compost + chemical fertilizer application (84.20 tons ha⁻¹). No relationship was found between composts and pH, brix and titretable acidity of pepper fruits. Biomass in spinach ranged from 7.03 tons ha⁻¹ (control) to 1.21 tons ha⁻¹ (20 tonnes ha⁻¹ grape compost). Compost had a significant impact on the development of spinach as second crop. At the end of vegetation, the organic matter content of the soil increased from 2.3% to 3.87%, nitrogen content from 0.094% to 0.128%, phosphorus content from 9.93 mg.kg⁻¹ to 14.17 mg.kg⁻¹ and potassium content from 121.33 mg.kg⁻¹ to 161.33 mg.kg⁻¹. 
As a result, high quality composts were obtained from tomato, apple and grape wastes and were used successfully in pepper and spinach cultivation. Composts also increased the physical and chemical structure of the soil. Grape compost was the most effective compost, followed by apple and tomato composts.