Çocuklar için bilişsel esneklik ölçeğinin geliştirilmesi: Bir ölçek geliştirme çalışması
Development of cognitive flexibility scale for children: A scale development study
Yazar: REŞAT ÜSTGÜNEY
Danışman: DOÇ. DR. FULYA TÜRK
Gaziantep Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Bilişsel esneklik = Cognitive flexibility ; Güvenilirlik ve geçerlilik = Reproducibility of results ; Otomatik düşünce = Automatic thoughts ; Çocuklar = Children ; Ölçek geliştirme = Scale development ; Ölçekler = Scales ; İlköğretim öğrencileri = Primary education students

Özet:
Bu araştırmanın temel amacı 8-14 yaş arası çocuklar için bilişsel esnekliği ölçen bir ölçme aracı geliştirilmesi ve ölçme aracının psikometrik özelliklerinin incelenmesidir. Araştırmanın çalışma grubunu 792 öğrenci oluşturmaktadır. Açımlayıcı Faktör Analizi sonucunda ölçek maddelerinin üç faktör altında toplandığı tespit edilmiştir ve bu faktörler Alternatifler, Sosyal Uyum ve Kontrol olarak isimlendirilmiştir. Başka bir grupta Doğrulayıcı Faktör analizi yapılarak χ²/sd=1.200 değerinin 2'nin altında, CFI ve TLI değerlerinin 0.95'in üzerinde, SRMR ve RMSEA değerlerinin 0.05'in altında olduğu ve bu değerlerin değerleri mükemmel uyuma işaret ettiği görülmüştür. Ölçeğin güvenirlik çalışması kapsamında Cronbach Alfa iç tutarlık güvenirlik katsayıları Alternatifler, Sosyal Uyum ve Kontrol alt boyutları ve toplamı için sırasıyla .76, .65, .58, .76  olarak bulunmuştur. Yapılan analizler sonucunda geliştirilen ölçeğin Çocukların Otomatik Düşünceleri ile negatif yönde anlamlı bir ilişkisi olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Demografik değişkenlere göre bilişsel esneklik düzeyleri incelenmiş, cinsiyete göre anlamlı bir farklılık bulunmazken; ölçeğin kontrol alt boyutunda düşük ekonomik gelire sahip öğrencilerin yüksek ekonomik gelire sahip öğrencilerden daha yüksek bilişsel esneklik düzeyine sahip oldukları bulunmuştur.	Diğer taraftan anne eğitim düzeyi üniversite olan çocukların ortaokul ve diğer eğitim düzeyinde olan çocuklar göre ölçeğin alternatifler boyutu ve genel puanlarının daha yüksek olduğu bulunmuştur. Sosyal uyum boyutunda anne eğitim düzeyi ortaokul olan çocukların anne eğitim seviyesi üniversite, lise ve ilkokul olan çocuklardan bilişsel esneklik puanlarının daha düşük olduğu saptanmıştır.  Elde edilen bulgular Çocuklar İçin Bilişsel Esneklik Ölçeği'nin çocukların bilişsel esnekliklerinin değerlendirmede geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğunu göstermiştir. 

Anahtar sözcükler: geçerlik ve güvenirlik, otomatik düşünceler, bilişsel esneklik, ölçek geliştirme

Abstract:
The main purpose of this research is to develop a measurement tool that measures cognitive flexibility for children aged 8-14, and to examine the psychometric properties of the measurement tool. The study group of the research consists of 792 students. As a result of the Exploratory Factor Analysis, it was determined that the scale items were grouped under three factors and these factors were named as Alternatives, Social Cohesion and Control. In another group, Confirmatory Factor analysis was performed and it was observed that χ²/sd=1.200 value was below 2, CFI and TLI values were above 0.95, SRMR and RMSEA values were below 0.05, and the values of these values indicated a perfect fit. Within the scope of the reliability study of the scale, the Cronbach Alpha internal consistency reliability coefficients were found to be .76, .65, .58, and .76 for the Alternatives, Social Cohesion and Control sub-dimensions and total, respectively. As a result of the analysis, it was concluded that the scale developed has a negative and significant relationship with Automatic Thoughts of Children. Cognitive flexibility levels were examined according to demographic variables, and there was no significant difference according to gender; In the control sub-dimension of the scale, it was found that students with low economic income had a higher level of cognitive flexibility than students with high economic income. On the other hand, it was found that the alternatives dimension and overall scores of the scale were higher for the children whose mothers had a university education level than those whose mothers were at secondary school or other education levels. In the social cohesion dimension, it was determined that the cognitive flexibility scores of the children whose mother's education level was secondary school were lower than the children whose mother's education level was university, high school and primary school. The findings showed that the Children's Cognitive Flexibility Scale is a valid and reliable measurement tool in assessing children's cognitive flexibility.

Keywords: validity and reliability, automatic thoughts, cognitive flexibility, scale development