Özel okulların rekabet avantajlarının belirlenmesi ve analizi: Bir karma yöntem araştırması
Determining and analyzing competitive advantages of private schools: A mixed method research
Yazar: NURAY KARAGÖZ
Danışman: DOÇ. DR. ALİ ÖZDEMİR
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi ve Denetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Karma yöntemler = Mixed methods ; Rekabet = Competition ; Rekabetçi avantaj = Competitive advantage ; Çok kriterli karar verme = Multi criteria decision making ; Özel okullar = Special schools

Özet:
Eğitim sistemleri içerisinde belirleyici bir şekilde rol oynayan özel okullar artan rekabet dünyasında değişim ve yenileşme çabalarına yönelerek rakiplerine karşı avantajı elinde bulundurmak istemektedirler. Sermayesi, var olan potansiyeli, tercih edilme durumu, çalışma ortamındaki verimliliği, nitelikli kadrosu, yönetim süreçlerindeki akıcılığı, sunduğu eğitim kalitesi ve uyguladıkları çeşitli inovasyonlar ile birlikte rakiplerinden daha önde olma arzusu taşırlar.
Bu doğrultuda çalışmanın amacı; özel okullar arasında var alan bu rekabet olgusunu anlayarak özel okullardaki rekabet avantajlarını belirlemek ve bu avantajları Çok Kriterli Karar Verme yöntemleri (AHP, DEMATEL) ile analiz etmektir. Araştırmada hem nitel hem nicel yöntem birlikte kullanılacağından araştırma yöntemi olarak karma yöntem modeli seçilmiştir. Önce nitel daha sonra nicel yöntemle ilerlemesi planlanan bu çalışmanın deseni ise karma yöntem modeli desenlerinden biri olan keşfedici sıralı desendir. Araştırmanın nitel yöntem basamağında olgubilim, nicel yöntem basamağında ise nedensel karşılaştırma deseni kullanılmıştır.
Araştırmada; nitel yöntem ile özel okulların rekabet avantajlarının neler olduğu belirlenmiştir. Nicel yöntemin kullanıldığı ikinci aşamada, elde edilen rekabet avantajlarının ağırlıklandırılması için Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) yöntemi; rekabet avantajlarının birbirleri arasındaki etki-ilişki analizi için ise DEMATEL (Decision Making Trial and Evaluation Laboratory) yöntemi kullanılmıştır.
Araştırmanın çalışma grubu; İstanbul'daki özel okulların yönetici kademesinde görev yapan kişilerden örnekleme yöntemlerinden biri olan maksimum çeşitlilik dikkate alınarak oluşturulmuştur.  Nitel verilerin toplanması için 15 kişiyle görüşme sağlanmış olup veriler yarı yapılandırılmış görüşme formları aracılığıyla elde edilmiştir. Nicel veriler için AHP ve DEMATEL matrisleri kullanılmıştır.  Verilerin toplanması için toplam 24 kişiyle görüşme sağlanmıştır. Nitel veriler içerik analizi ile analiz edilirken; nicel yöntemle elde edilen veriler ise AHP ve DEMATEL yönteminin analiz basamaklarından yararlanılarak analiz edilmiştir.
Araştırmanın bulgularına göre; özel okulların en önemli rekabet avantajı akademik alandaki rekabet avantajları olmuştur. Genel olarak önem ağırlıklarına bakıldığında ise bir özel okulun en önemli rekabet avantajları öğretmen kadrosunun nitelikli olması, okulun uluslararası üyeliklerin ve anlaşmalarının olması ve LGS, YKS gibi sınav hazırlık sisteminin ve mezun başarısının çok iyi olmasıdır. Etki-ilişki sonuçlarına göre; "akademik alandaki avantajlar" merkezi rol oynayan rekabet avantajı; "fiziki ve ekonomik kaynak avantajı" en çok etkileyen rekabet avantajı; "pazarlama, marka ve reklam avantajı" en çok etkilenen rekabet avantajı olmuştur.

Abstract:
Private schools that play a decisive role within education systems are seeking to take advantage of their competitors by taking on changes and renewal efforts in an increasing world of competition. Its capital, its present potential, its preferred status, its productivity in the working environment, its qualified staff, with their fluidity in management processes, the quality of training and the various innovations they implement, they desire to be ahead of the competition.
The purpose of working in this respect is to understand this competition phenomenon that exists between private schools, to identify the competitive advantages in private schools and to analyze these benefits with multicriteria decision making methods (AHP, DEMATEL). As both qualitative and quantitative methods are used in the research, the hybrid method model has been selected as the research method. The pattern of this work, which is planned to be quantitative first, is the discoverer sequential pattern, one of the patterns of the hybrid method model. The qualitative method step of the research uses olguistics and causal comparison pattern on the quantitative method step.
The research determined what the competitive advantages of private schools are with qualitative method. In the second phase of the quantitative method, the Analytical Hierarchy Process (AHP) method is used to weigh the competitive advantages obtained, and the DEMATEL (decision making Trial and Evaluation Laboratory) method is used for the impact-relationship analysis between each other of the competitive advantages.
The study group of the study was based on the maximum diversity, which is one of the methods of sampling from people who worked in the executive level of private schools in Istanbul. 15 people were interviewed for the collection of qualitative data and data was obtained through semi-structured discussion forms. AHP and DEMATEL matrices are used for quantitative data. A total of 24 people have been provided for data collection. Qualitative data is analyzed by content analysis, whereas quantitative data is analyzed by taking advantage of the analysis steps of the AHP and DEMATEL method.
According to the findings of the research; the most important competitive advantage of private schools has been their competitive advantage in the academic field. When we look at the importance weights in general, the most important competitive advantages of a private school are the qualified teacher staff, the school has international memberships and agreements, and the exam preparation system such as LGS and YKS and the success of the graduates are very good. According to the effect-relationship results; competitive advantage that plays a central role in "academic advantages"; "physical and economic resource advantage" is the competitive advantage that affects the most; "marketing, brand and advertising advantage" has been the most affected competitive advantage.