Besni Şehri'nin mekânsal gelişimi ve şehirleşmeye bağlı problemler
Spatial development of the Besni city and problems related to urbanization
Yazar: MÜLAYİM ALTUNTAŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÜZEYİR YASAK
Uşak Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Adıyaman-Besni = Adıyaman-Besni ; Coğrafi özellikler = Geographical properties ; Fonksiyonlar = Functions ; Kent coğrafyası = Urban geography ; Kentleşme = Urbanization ; Kentleşme süreci = Urbanization process ; Kentsel gelişme = Urban development ; Kentsel sorunlar = Urban problems ; Nüfus = Population

Özet:
Dünya genelinde şehirleşme hareketlerinin ortaya çıkış biçimleri ve
dönemleri bir bütünlük arz etmemektedir. Sanayi Devrimi ile başlayan şehirleşme
hareketi ülkemizde 1950 yılından sonra görülmeye başlanmış ve 1980 yılından sonra
ise hızlı bir şekilde devam etmiştir. Şehirleşme hareketine bağlı olarak nüfusu artan
yerleşmelerde yeni mekansal gelişim alanları ortaya çıkmasına bağlı olarak bazı
yerleşmelerde şehrin mekansal gelişim yönünde de değişmeler görülmektedir.
şehirleşme olayı meydana gelirken özellikle bazı bölgelerde hızlı bir şekilde
gerçekleşmiş ve bu buna bağlı olarak plansız, çarpık yerleşmeler, gecekondular
ortaya çıkmıştır. Dolayısıyla şehirlerde sosyal hayata, kültüre, ekonomiye, çevreye,
sağlık ve altyapıya dair sorunlar meydana gelmiştir. Bu çalışmada, Besni'nin ilk
kurulmuş olduğu sahadan başlayarak, günümüze kadar gelen süreçte meydana gelen
mekansal değişiklikler, fonksiyonel özellikler ve yerleşmenin şehirleşmesinde
coğrafi özeliklerinin etkisi incelenmiştir. Ayrıca yeni mekansal gelişim alanları tarihi
coğrafya perspektifiyle incelenmeye çalışılmış ve şehirleşme olgusu ile meydana
gelen başlıca sorunlar değerlendirilmiştir. Çalışma sahası olan Besni yerleşmesi
Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde Adıyaman iline bağlı bir şehir merkezidir. Besni
Şehri ilk çağlardan beri yerleşme alanı olarak ortaya çıkmış ve Mezopotamya
Bölgesi içinde idari olarak önemli bir ilçe yerleşmesi konumundadır. 1927'de şehrin
nüfusu 7014 kişi iken 2019 yılında 34584 olmuş ve genel olarak şehir nüfusu sürekli
artış göstermiştir. Besni şehrinde hakim ekonomik fonksiyon hizmet sektörü olmakla
birlikte sanayi ve inşaat sektörlerinin de payı azımsanmayacak kadar çoktur. Şehrin
etki alanında bulunan kırsal nüfusun fazla olmasına bağlı olarak ticari iş yerleri ağırlıktadır. 2000 yılından sonra kırsal kesimden şehir merkezine doğru göçler artış
göstermiş ve şehrin mekansal olarak batı yönüne doğru gelişimi hızlanmıştır. Şehrin
ilk kuruluş nüvesini oluşturan Besni kalesi etrafında savunma fonksiyonu ön planda
olan bir yerleşme olarak kurulmuştur. Kurulduğu arazi yapısının eğimli, dar ve
engebeli bir yapıya sahip olmasına bağlı olarak zamanla yer değiştirmiştir. Buna
bağlı olarak günümüzdeki şehir alanı eski şehir alanın 5 km kuzeyinde kurulmuştur.
Yeni şehir alanına taşınmalar hızlı bir şekilde gerçekleşmiş; plansız, düzensiz
büyümeye bağlı olarak Besni şehrinde de şehirsel sorunlar ortaya çıkmıştır.

Anahtar Kelimeler: Şehir, Mekânsal Gelişim, Besni, Fonksiyon, Problemler

Abstract:
The emergence and periods of urbanization movements around the world do not present an integrity. The urbanization movement that started with the Industrial Revolution began to be seen in our country after 1950 and continued rapidly after 1980. Due to the emergence of new spatial development areas in settlements whose population increased due to the urbanization movement, changes in the spatial development of the city are also observed in some settlements. While the urbanization event took place, it took place rapidly especially in some regions and accordingly, unplanned, unplanned settlements and slums emerged. Therefore, problems related to social life, culture, economy, environment, health and infrastructure have occurred in cities. Besni settlement, which is the study area, is a city center of Adıyaman in the Southeastern Anatolia Region. The city of Besni has emerged as a settlement area since ancient times and is an important administrative district settlement within the Mesopotamia Region. While the population of the city was 7014 in 1927, it increased to 34584 in 2019 and the city population in general increased continuously. Although the dominant economic function in the city of Besni is the service sector, the share of the industry and construction sectors is also substantial. Commercial workplaces are predominant due to the high rural population in the city's impact zone. After 2000, migration from rural areas to the city center has increased and the spatial development of the city towards the west has been accelerated. It was established as a settlement with a defense function in the foreground around the Besni castle, which constitutes the first foundation of the city. Due to the fact that the land on which it was established has a sloping, narrow and rugged structure, it has changed over time. Accordingly, the current city area is 5 km from the city capital. New city moves took place quickly; Besni urban problems have arisen due to unplanned and irregular growth. In this page, the effect of geographical characteristics on the urbanization of the settlement, displacement and the part that occurred in the period from the first area where Besni was established until today has been examined. In addition, the history of new spatial development has been tried to be examined with a geography perspective and the problems arising with the phenomenon of urbanization are evaluated.

Keywords: City, Spatial Development, Besni, Function, Problems