İnönü Dönemi'nde (1938-1950) ortaöğretim üzerine bir araştırma
A study on the secondary education during the İnönü Period (1938-1950)
Yazar: ERBİL ERSOY
Danışman: DOÇ. DR. İRFAN DAVUT ÇAM
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitimin Felsefi, Sosyal ve Tarihi Temelleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Cumhuriyet'in kurulmasıyla birlikte modern bir Türkiye inşa etmek için eğitim kurumlarına büyük bir önem verilmiştir. Aydınlanmanın gerçekleşmesi ve bilimin aydınlığının halka götürülmesi için etkili bir eğitim sürecine ihtiyaç duyulmuştur. Mustafa Kemal Atatürk'ün önderliğinde kurulan Cumhuriyet eğitiminin hedefi, çağdaş uygarlık düzeyine ulaşmak, çağdaş uygarlığın ve bilimsel gelişmelerin gerekleri doğrultusunda sürekli gelişmektir. Ancak Mustafa Kemal Atatürk'ün 10 Kasım 1938 tarihinde vefatı üzerine, Cumhuriyet'in ilanından o güne kadar yapılan reformların sürdürülüp sürdürülmeyeceği önemli bir soru haline gelmiştir. İsmet İnönü'nün 1938 yılında Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından Türkiye'nin 2. Cumhurbaşkanı olarak seçilmesi, bu soruyu çözüme kavuşturmuştur.  Öyle ki İsmet İnönü yaptığı çeşitli konuşmalarda Mustafa Kemal Atatürk'ün başlattığı eğitim seferberliğinin devam edeceğini önemle vurgulamıştır. Ayrıca 1939–1945 yılları arasında İkinci Dünya Savaşı'nın olumsuz etkileri, 1945 ve sonrasında ise çok partili döneme giriş sürecindeki belirsizlikler eğitime olumsuz şekilde yansımış olmasına rağmen, İnönü Dönemi'nde, ortaöğretimi yurt sathına yayma yönündeki faaliyet artan bir hızla devam etmiştir. Bu süreçte ortaöğretim kademesinde önemli gelişmeler vuku bulmuştur. Mevcut çalışma, 1938-1950 yılları arası zaman dilimini kapsayan ve günümüz eğitim sisteminin dinamiklerini de etkileyen İnönü Dönemi'nde ortaöğretim kademesinde yaşanan bu gelişmeleri ele almayı amaçlamaktadır. Bu çalışma, öncesinde yaşanan gelişmeleri göz ardı etmeden, söz konusu dönemdeki ortaöğretim kademesini detaylı incelemek suretiyle eğitim mirasımızın bu zaman dilimine isabet eden kısmını bir nebze de olsa göstermek ve yeni çalışmalara bu anlamda bir pencere açmak üzere nitel bir araştırma olarak kurgulanmıştır. Çalışmanın verileri, meclis tutanakları, devlet arşivi, dönemin eğitim şûraları gibi kaynaklardan doküman analizi yöntemiyle toplanıp, içerik analizine tabi tutularak çözümlenmiştir. Yapılan çözümleme neticesinde İnönü Dönemi'nde ortaöğretim alanında gerçekleştirilen çalışmaların söz konusu dönem içinde sonuçlarını verdiği görülmüştür. O dönemde yapılan çalışmaların günümüz ortaöğretimine temel teşkil etmesi bakımından önemli olduğu sonucuna varılmıştır.

Abstract:
With the establishment of the Republic, great importance was placed on educational institutions in order to build a modern Turkey. An effective educational process was deemed necessary for the realization of enlightenment and for bringing the light of science to the public. The goal of the education system established under the leadership of Mustafa Kemal Atatürk was to reach the level of contemporary civilization and to continuously develop in accordance with the requirements of modern civilization and scientific progress. However, following Mustafa Kemal Atatürk's death on November 10, 1938, a crucial question arose regarding whether the reforms carried out from the declaration of the Republic until that date would continue. The election of İsmet İnönü as the 2nd President of Turkey by the Grand National Assembly of Turkey in 1938 resolved this issue. İnönü emphasized in various speeches that the educational mobilization initiated by Mustafa Kemal Atatürk would continue. Although the negative effects of World War II (1939–1945) and the uncertainties during the transition to the multi-party period after 1945 had adverse impacts on education, during İnönü's presidency, efforts to expand secondary education throughout the country continued with increasing momentum. Significant developments took place in the secondary education level during this period. This study aims to examine these developments in secondary education during the İnönü period, which covers the years 1938-1950 and also affects the dynamics of today's education system. By not disregarding the prior developments, this study offers a detailed examination of the secondary education level in this period to highlight the part of our educational heritage that falls within this time frame and to open a window for new research in this regard. The data of the study were collected through document analysis, utilizing sources such as parliamentary records, state archives, and educational councils of the time, and analyzed through content analysis. The results of the analysis show that the work carried out in secondary education during the İnönü period yielded results within that period. It was concluded that the initiatives of that time played a significant role in shaping the foundation of today's secondary education.