Kentsel dirençlilik bağlamında kamusal mekânlara yerelden bakmak: taktiksel şehircilik, İstanbul örneği
A local look at public spaces in the context of urban resilience: Tactical urbanism, the case of İstanbul
Yazar: SELİN ŞAHİN
Danışman: PROF. DR. EBRU FİRİDİN ÖZGÜR
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Kentsel Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Kamusal mekanlar = Public places ; Kendin yap = Do it yourself ; Kentsel dirençlilik = Urban resilience ; Kentsel fiziksel çevre = Urban physical environment ; Kentsel tasarım = Urban design ; Kentsel yaşam = Urban life ; Sürdürülebilirlik = Sustainability ; İstanbul = Istanbul

Özet:
Günümüz kentlerinin iklim krizi başta olmak üzere doğrudan veya dolaylı olarak maruz kaldığı veya sebep olduğu birçok küresel sorun; yerel ölçekte kentsel yaşam biçimlerini etkilemekte ve kentsel kırılganlıkları derinleştirmektedir. Karmaşık ve belirsiz bir geleceğe doğru giden kentler için geleneksel planlama ve tasarım yaklaşımları çözüm üretmekte yetersiz kalmakla birlikte yaşanan hızlı değişim ve dönüşüm süreçlerine adapte olabilmek ve kentsel kırılganlıklara karşı çözüm üretebilmek için kentsel dirençlilik düşüncesi ön plana çıkmaktadır. Kentler, dirençlilik düşüncesi çerçevesinde esneklik, uyum sağlama, yetkinlik, dönüştürülebilirlik gibi literatürde öne çıkan kavramlarla ilişkili olarak kapasite oluşturmaya ve bunu oluşturmayı sağlayacak araçların geliştirilmesine ihtiyaç duymaktadır. Bu nedenle kentlerin önemli yapılı çevre bileşenlerinden olan kamusal mekanlara da dirençlilik düşüncesi çerçevesinde yaklaşmak gerekmektedir. Yerel düzeyde geliştirilen ortak bir süreç ile kamusal mekanlar yaratmanın hem toplumsal hem de ekolojik olarak yenilikçi ve dönüştürücü bir etkisi bulunmaktadır. Bu çalışmada; kısa süreli, esnek ve uygun maliyetli mekansal müdaheleler ile çalışan taktiksel şehircilik yaklaşımı, kamusal mekanların ve dolayısıyla kentlerin dirençliliğine katkıda bulunan bir araç olarak sunulmaktadır. 
Taktiksel şehircilik yaklaşımları, sivil toplum kuruluşları, yerel halk ve yerel yönetimler ile ortak bir süreç yönetmek ve kapsayıcı olma fırsatı sağlamanın yanı sıra hızlı uygulamalar ile kalıcı çözümler konusunda kanıtlayıcı bir nitelik de sunmaktadır. Aynı zamanda değişen ihtiyaçlara uyum sağlama ve esnek mekan kullanımı konusunda olanak tanımaktadır. Çalışma kapsamında dünyada birçok farklı yerel probleme uyum sağlayacak şekilde geliştirilen proje örnekleri incelenmiştir. Yapılan literatür araştırmaları ve örnek incelemeleri doğrultusunda kamusal mekanları dirençlilik bağlamında ele almak için ölçütler belirlenmiştir. Belirlenen bu ölçütler İstanbul örneği üzerinden test edilmiştir. İstanbul'da henüz kendisini taktiksel şehircilik olarak nitelendiren proje oldukça az olmasına karşın kamusal mekan üretimi konusunda taktiksel şehircilik yaklaşımları ile ortak ilkeler barındıran projeler bulunmaktadır. Bu nedenle çalışmada İstanbul'da uygulanmış olan farklı yerel bağlamlara sahip ve taktiksel şehircilik yaklaşımı ilkeleri ile benzerlik gösteren Kuzguncuk Bostanı, Kalamış Parkı ve Zümrütevler Meydanı üzerinden taktiksel şehircilik yaklaşımlarının kamusal mekan üretme konusundaki dirençlilik olanakları tartışılmıştır.

Abstract:
Many global problems that today's cities are directly or indirectly exposed to or caused, especially the climate crisis; it affects urban lifestyles on a local scale and deepens urban vulnerabilities. Although traditional planning and design approaches are insufficient to produce solutions for cities moving towards a complex and uncertain future, the idea of urban resilience comes to the fore in order to adapt to the rapid change and transformation processes and to produce solutions against urban vulnerabilities. Within the framework of the idea of resilience, cities need to build capacity in relation to the prominent concepts in the literature such as flexibility, adaptability, competence, and transformability, and to develop tools that will enable this. For this reason, it is necessary to approach public spaces, which are important built environment components of cities, within the framework of the idea of resilience. Creating public spaces through a common process developed at the local level has an innovative and transformative effect both socially and ecologically. In this study; The tactical urbanism approach, which works with short-term, flexible and cost-effective spatial interventions, is presented as a tool that contributes to the resilience of public spaces and therefore cities.
Tactical urbanism approaches provide the opportunity to manage a joint process with non-governmental organizations, local people and local governments and to be inclusive, as well as providing fast implementations and permanent solutions. At the same time, it allows for adapting to changing needs and flexible use of space. Within the scope of the study, examples of projects developed to adapt to many different local problems in the world were examined. In line with the literature research and examples of projects, criteria have been determined to deal with public spaces in the context of resilience. These determined criteria were tested on the example of Istanbul. Although there are very few projects that describe itself as tactical urbanism in Istanbul, there are projects that share common principles with tactical urbanism approaches in the production of public spaces. For this reason, in this study, the resilience possibilities of tactical urbanism approaches in producing public spaces are discussed over Kuzguncuk Garden, Kalamış Park and Zümrütevler Square, which have different local contexts and are similar to the principles of the tactical urbanism approach applied in Istanbul.