Şema alanlarından varoluşsal kaygıya giden yollar: Psikolojik esnekliğin aracı rolü
Pathways from schema domains to existential anxiety: The mediatory role of psychological flexibility
Yazar: ÖMER CEYLAN
Danışman: PROF. DR. ÖMER ŞENORMANCI
İSTANBUL BEYKENT ÜNİVERSİTESİ / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Erken dönem uyum bozucu şemalar = Early maladaptive schemas ; Psikolojik esneklik = Psychological flexibility ; Psikolojik katılık = Psychological inflexibility ; Varoluşsal kaygı = Existential anxiety ; Varoluşsal psikoloji = Existential psychology

Özet:
Mevcut araştırmada erken dönem uyum bozucu şemalar ile varoluşsal kaygılar
arasındaki ilişkilerde psikolojik esnekliğin aracı rolünün incelenmesi amaçlanmıştır.
Çalışmanın örneklemini 165'i erkek 239'u kadın 404 gönüllü katılımcı
oluşturmaktadır. Katılımcılara Demografik Bilgi Formu, Young Şema Ölçeği Kısa
Form-3, Kabul ve Eylem Formu (2) ile Varoluşsal Kaygı Ölçeği uygulanmıştır.
Verilerin analizinde betimsel istatistikler, korelasyon analizi ve aracı değişken
modellerinin analizi için PROCESS Macro Model 4 kullanılmıştır. Analizlerle ulaşılan
sonuçlara göre şema alanları alt boyutlarının tümü olan ayrılma-reddedilme,
zedelenmiş özerklik, zedelenmiş sınırlar, diğeri yönelimlilik, aşırı tetikte olma şema
alanları ile anlamsızlık, ölüm, yalıtılmışlık, özgürlük kaygıları arasındaki ilişkilerde
psikolojik esnekliğin aracı role sahip olduğu bulunmuştur. Zedelenmiş özerklik şema
alanı ile ölüm kaygısı arasında ise psikolojik esnekliğin aracı rolü olmadığı sonucuna
ulaşılmıştır. Ayrıca yaş değişkeni ile psikolojik esneklik, yalıtılmışlık kaygısı ve
özgürlük kaygısı arasında anlamlı bir ilişki olduğu görülmüştür. Ulaşılan sonuçlar
literatür eşliğinde tartışılmış, araştırmanın kısıtlılıkları da göz önünde bulundurularak
gelecekteki araştırmalar ve klinik uygulamalar için önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
The current research aimed to investigate the mediating role of psychological
flexibility in the relationship between early maladaptive schemas and existential
anxieties. The study included 404 voluntary participants, consisting of 165 males and
239 females. Participants completed a Demographic Information Form, Young
Schema Questionnaire Short Form-3, Acceptance and Action Questionnaire (2), and
Existential Anxiety Scale. Descriptive statistics, correlation analysis, and PROCESS
Macro Model 4 were used for the analysis of mediating variable models. According to
the results obtained from the analyses, it was found that psychological flexibility
played a mediating role in the relationships between all sub-dimensions of schema
domains, including abandonment-rejection, impaired autonomy, damaged boundaries,
other-directedness, and hypervigilance schema domains, and concerns related to
meaninglessness, death, isolation, and freedom. However, there was no mediating role
of psychological flexibility found between the impaired autonomy schema domain and
death anxiety. Additionally, a significant relationship was observed between age and
psychological flexibility, isolation anxiety, and freedom anxiety. The findings were
discussed in the context of the literature, and recommendations for future research and
clinical applications were provided while considering the limitations of the study.