Albertinum grubu ve çevresindeki Klazomenai lahitleri
"Albertinum group" and the surrounding Clazomenian sarcophagi
Yazar: SÜHEYLA MELİKE ZEREN HASDAĞLI
Danışman: PROF. DR. YAŞAR ERKAN ERSOY
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Klasik Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Arkeoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Hayvan figürleri = Animal figures ; Klazomenai = Klazomenai ; Kırmızı figür tekniği = Red figure technique ; Lahitler = Sarcophage ; Siyah figür tekniği = Black figure tecnique ; Süslemeler = Ornamentations

Özet:
Klazomenai adını ünlü pişmiş toprak boyalı lahitlere sadece önemli sayıda buluntu sağladığı için değil ancak aynı zamanda bazı üretim artıkları ve kil analizlerinin de işaret ettiği üzere üretimin merkezi olduğu için de vermektedir. Klazomenai lahitlerinin biçimsel standartları yerleştikten sonra bu lahitler basitçe dikdörtgen, trapezoidal ve kapaklı dikdörtgen biçimlerde üretilmişlerdir. Lahitler üzerindeki süslemeler temel iki gruba ayrılabilir: daha basit olan bezemeli lahitler ve kontur tekniği, siyah ve kırmızı figür teknikleri ile rezerve hayvan tekniğinde bezenmiş olan özenli lahitler.

Bu çalışma, pişmiş topraktan yapılmış bezemeli Klazomenai tipi lahitlerin stil kritiği yoluyla oluşturulmuş bir sınıfına odaklanmaktadır. Arkeolojik verilerin ışığında yapılan stil ve kronoloji değerlendirmeleri, Klazomenai lahitlerinin stil gelişim çizgisinin belirlenmesini kolaylaştırmıştır. Buna göre lahitleri erken evre, orta evre ve geç evre olarak üç temel kategori içerisinde ele almak mümkün olmuştur. Erken Evre, lahitlerin form ve bezeme şeması itibariyle bir standarda oturduğu ve onu bezeyen sanatçıların takip edilebildiği ilk safhadır. Bu safha, M.Ö. 6. yüzyılın 2. çeyreğine tarihlenir. Orta Evre ile birlikte lahitler üzerindeki bezeme stillerinde bazı değişimler ortaya çıkar ancak henüz geç evredeki yoğun üretim başlamıştır. İçerisinde pek çok ressam ve grubun belirlenmesi mümkün olan orta evre M.Ö. 6. yüzyılın son çeyreğinin ilk yirmi yılına aittir. Bu aşamada ressamların stilleri birbirine yaklaşmış olmasına rağmen bu ressamlar bireysel stillerini de korumuşlardır. Geç Evre Klazomenai lahitlerinin yoğun biçimde üretimin olduğu safhayı temsil eder. Bu dönemde çok sayıda ressam iş başında olmasına rağmen ressamların bireysel stillerinin ayırt edilmesini güçleştiren tek tip bir stil ortaya çıkmıştır. Bu evre, bir önceki evre ile kısmi bir çağdaşlık ile birlikte M.Ö. 6. yüzyılın son onluğu ile 5. yüzyılın ilk yirmi yılına tarihlenir.  

Klazomenai lahitleri, şimdiye dek çok sayıda başka merkezden de bilinmektedirler ve bunların büyük kısmı geç evreye aittir. Bu tarihten sonra da az miktarda figürlü Klazomenai lahitleri üretilmeye devam etmiş olmasına rağmen bunlar üzerindeki stil geç evre stilinden çok uzak ve yoz bir stildir.

Abstract:
Klazomenai gives its name to the famous painted terracotta sarcophagi not only because it provided a considerable amount of finds but also because it was home of production indicating by some waste of production as well as some clay analyses. After the shape standards of the sarcophagi established, they were produced in shapes of rectangle, trapezoidal and rectangle with a lid basically. The decoration on the sarcophagi can be divided into two main categories: the simpler decorative sarcophagi and elaborate sarcophagi decorated with contour technique, the black and red figure techniques and the reserved animal technique.

This study focuses on a specific class of painted Klazomenian sarcophagi which was determined with the help of stylistic criticism. The stylistic and chronological assessments in the light of archaeological evidence help us to determine the line of stylistic development of painted Klazomenian sarcophagi. Thus, it could be possible to discuss them under three main phases as "the early", "the middle" and "the late" sarcophagi. The early phase is the earliest stage that the sarcophagi reached their standards in terms of shape and decorative manner and by this stage hand of some individual artists can be determined. This phase is dated to the second quarter of the 6th century B.C. By the middle phase some changes made their appearance on the decorative scheme of the sarcophagi though the mass production of the late phase had not been started yet. The middle phase in which many of painters and groups are possible to be determined is dated to the first two decades of the last quarter of the 6th century B.C. In this stage, the styles of the painters came considerably closer each other in spite of they kept their individual specialties. The late phase represents the mass production stage of Klazomenian sarcophagi. Even though many of painters were in charge during this period a uniform decorative manner came into existence which make difficult to distinguish the individual hands. This phase is dated to the last decade of the 6th and the first two decades of the 5th centuries B.C. with some overlap with the previous phase.

Klazomenian sarcophagi mostly from the last phase have been reported from many of sites so far. After that date, a few figured Klazomenian sarcophagi were still in production but with a degenerate decorative manner very far from the late phase.