Marmara bölgesinde hızlı gelişen egzotik tür plantasyonlarında karşılaşılan koruma sorunları
The protection problems on exotic fast growing forest plantations in Marmara region
Yazar: FAZIL SELEK
Danışman: PROF.DR. R. TAMER ÖYMEN
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Orman Entomolojisi ve Koruma Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering

Özet:
Hızlı gelisen agaç türleriyle yapılan plantasyon ormancılıgı dünyada pek çok ülkede önemkazanmıstır. Çünkü endüstriyel plantasyon isletmeciliginde dogal ormanlara oranla 40-50kat fazla üretim söz konusudur. Türkiye de plantasyon ormancılıgı pazarında dünyaülkeleri arasında yerini almalıdır.Ülkemizde hızlı gelisen tür endüstriyel plantasyonları için orman rejimi içinde yer alanekolojik olarak uygun 1-1,5 milyon hektar alan ile özel sektörün mülkiyetinde bulunansulanabilir ve sulanmayan tarım alanları bulunmaktadır.Marmara Bölgesi'nde toplam 42 185 Ha Pinus pinaster, 949 Ha Pinus radiata 50 HaPseudotsuga menziesii agaçlandırma alanları bulunmaktadır. Bu çalısma bu alanlarınvarlıgını tehdit eden biyotik ve abiyotik etkenlerin varlıgını ortaya çıkarmak amacıylayapılmıstır.Marmara Bölgesi'nde bu alanlarda böcek zararlarını ortaya çıkarmak amacıyla tuzakagaçları, feromon tuzakları ve ısık tuzakları kullanılmıs, elde edilen böcekler teshisedilmistir. Fungus zararlarını belirlemek amacıyla düzenli olarak agaçlandırma alanlarıgezilmis, bulunan fungus üreme organları toplanarak teshis edilmistir. Yangın, kar, fırtına,don zararları ile ilgili bilgiler Orman sletme Seflikleri kayıtlarından alınmıstır. Ayrıca buagaç türleri ile ilgili yapılan orijin deneme sonuçları incelenerek degerlendirilmistir.Arastırma alanımızda zarar yapan böcek türleri arasında Leucaspis pusilla Loew Pinuspinaster ve P. radiata agaçlandırma alanlarında zarar yapmaktadır. Bu alanlar böceginepidemi yapma tehlikesine karsı gözlem altında tutulmalıdır.Monochamus galloprovincialis (Oliv.) P. pinaster ve P. radiata türlerinde bulunmustur.Böcek Bursaphelenchus xylophilus (Steiner and Buhrer) Nickle adlı nematoduntasıyıcısıdır. Henüz ülkemizde bu nematodun varlıgına rastlanmamasına ragmennematodun ülkemize girmemesi için çok dikkatli olmak gereklidir. Çünkü nematodölümcül zararlara ve büyük ekonomik kayıplara neden olmaktadır.Pissodes notatus Fabr. P. pinaster agaçlandırmalarında zarar yapmaktadır. Böceginepidemi yapmaması için orman gözlem altında tutulmalıdır.Ips sexdentatus (Boern.) ve Orthotomicus erosus (Woll.) P. pinaster ve P. radiataagaçlandırma alanlarında yogun miktarda belirlenmistir. Böceklerin epidemi yapmamasıiçin ormanda temiz bir isletmecilik uygulanmalı ve orman devamlı gözlem altındatutulmalıdır.Thaumetopoea pityocampa (Den. and Schiff.) Pinus pinaster ve Pinus radiataagaçlandırma alanlarında yogun miktarda zarar yapmakta artım kaybına sebep olmakta veagacı zayıflatmaktadır. Böcegin epidemi yaptıgı durumlarda böcekle mücadele edilmelidir.Rhyacionia buoliana (Den. and Schiff.) ve Lymantria dispar (L.) Pinus pinasteragaçlandırma alanlarında görülmekle beraber P. radiata agaçlandırma alanlarında dahayogun zarar yapmaktadır. Böceklerin epidemi yaptıgı durumlarda böceklerle mücadeleedilmelidir.Fungus zararları arasında Onnia tomentosa Fr. Pinus pinaster üzerinde parazit olarakbulunmustur. Diger funguslar saprofit olarak zarar yapmaktadır.Abiyotik zararlara karsı Pinus pinaster orijin denemeleri sonuçlarına göre MarmaraBölgesi'nde özellikle kar yagısı yogun olan deneme alanlarında FC. 333 (Corse, var.mesogeensis) Korsika orijini çok basarılı olmustur ve P. pinaster'le yapılacakagaçlandırmalarda bu orijin öncelikle kullanılmalıdır.Koruma açısından Pinus pinaster'in Marmara Bölgesi'nde rahatlıkla dikilebilecegi ortayaçıkmıstır.Pinus radiata 400 m'nin altındaki bölgelerde daha iyi gelisme yapmakta ve orijinlerarasında önemli farklılıklar bulunmamaktadır. P. radiata'larda 400 m'nin üzerinde donzararları tespit edilmistir. P. radiata için yapılacak agaçlandırmalarda birinci derecedeGuadalupe, ikinci derecede Ano Nuevo populasyonlarından saglanacak tohumlarkullanılmalıdır.Koruma açısından Pinus radiata'nın Marmara Bölgesi'nde 300 m'nin üzerinde olmayan,yagıs degerleri yüksek, drenajı iyi, derin topraklara sahip alanlarında dikilmesi uygundur.Marmara Bölgesi'nin bazı kısımlarında Pseudotsuga menziesii için önemli derecedeyetisme muhitleri sözkonusudur. Bu bölgelerde 500 m yükseklige kadar yapılacak yeniagaçlandırmalarda Washington eyaletinin 45-47. enlemleri arasında bulunan KaskadDagları ile Büyük Pasifik Okyanusu sahilleri arasından, 500-600 m yükseklige kadar olankısımlardan toplanacak tohum kaynakları rahatlıkla kullanılabilir.Koruma açısından Pseudotsuga menziesii'nin Marmara Bölgesi'nde uygun alanlarda genisolmayan agaçlandırmalar seklinde dikilmesi ve bu türe ait orijin denemelerine devamedilmesi gerektigi ortaya çıkmıstır.

Abstract:
The forestry focusing on exotic fast growing forest plantations is considered to be moreimportant in many countries. This is because the production outcome in the industrialplantations is 40-50 times more than that of natural forests. So Turkey should take thesame position among the world countries by the production of fast growing trees.There are 1-1,5 million hectares of ecologically suitable forestland for fast growingindustrial plantations. There are also agricultural areas belong to private sector forindustrial plantations.There are 42 185 hectares of Pinus pinaster, 949 hectares of P. radiata, 50 hectares ofPseudotsuga menziesii plantation areas in the region of Marmara. The investigation wasrealized in these areas to determine the biotic and abiotic factors damaging the forestedland.To determine the insect and fungus damage; pheromone and light traps were used regularlyand after that collected specimens were identified. Besides; the information about fire,snow, storm and frost damage was take into consideration.Leucaspis pusilla Loew on Pinus pinaster and Pinus radiata species; the areas should beobserved regularly against the insect.Monochamus galloprovincialis (Oliv.) damages on the same trees and also this insect is avector for Bursaphelenchus xylophilus (Steiner and Buhrer) Nickle nematode. Thisobservation is very important for Turkey, because this nematode has not be seen untiltoday within the borders of our country. The nematode is a potential danger and will causegreat economic loss in the future.Pinus pinaster trees should be controlled regularly against Pissodes notatus Fabr., Ipssexdentatus (Boern.) and Orthotomicus erosus (Woll.).Although Rhyacionia buoliana (Den. and Schiff.) and Lymantria dispar (L.) common inPinus plantations areas, the damage is more serious in Pinus radiata areas.Most of the fungi species are saprofitic. The only one species, Onnia tomentosa Fr. is aparasitic organism on Pinus pinaster.By this study it is clearly seen that Pinus pinaster is ecologically suitable for the MarmaraRegion and preferably Corsican origin can be used widely.As the frost damage is observed over 400 meters, the trees can be grown better in theregions below 400 m.From the point of protection; Pseudotsuga menziesii should be planted as small patchesthrough Marmara Region, and the origin trials should be continued.