Türkiye bor madenciliğinde verimlilik analizleri
Productivity analyses of Turkish boron mining
Yazar: SEYHAN ÖNDER
Danışman: PROF.DR. ADNAN KONUK
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Maden Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2006
Konu: Maden Mühendisliği ve Madencilik = Mining Engineering and Mining

Özet:
TÜRK YE BOR MADENC L Ğ NDE VER ML L K ANAL ZLERSeyhan ÖNDERÖZETTürkiye, dünyada en büyük bor rezervine sahip ülkedir. Bu rezervin en etkilişekilde değerlendirilebilmesi için verimlilik ölçüm ve değerlendirme çalışmalarınaönem verilmesi, ülkemizin bu doğal kaynaktan elde edeceği kazançları da artıracaktır.Türkiye bor madenciliğinde sektörel ve işletme düzeyinde verimliliğin ölçümüve değerlendirilmesi amacıyla yapılan bu çalışmada, öncelikle verimlilik kavramı veözellikleri tanıtılmış, verimlilik ölçüm modellerinde kullanılan indeksler ve özellikleriverilmiştir. Bu indekslerden Fisher ideal indeksi seçilmiş ve Kazukiyo Kurosawatarafından geliştirilen AIPR modelinin kullandığı indeksler yerine Fisher ideal indeksikullanılarak, verimlilik ölçüm modeli geliştirilmiştir. Daha sonra, geliştirilen verimlilikölçüm modelinin uygulaması, 1999-2003 yılları arasında ABC Bor şletmeMüdürlüğünde ve 1980-2001 yılları arasında Türkiye bor madencilik sektöründeyapılmıştır.Yapılan çalışma sonucunda, baz alınan yıla göre bor madenciliği sektöründekârlılık ve verimlilik yüksek olmasına rağmen, işletme düzeyinde karlılığın yüksekverimliliğinin düşük olduğu belirlenmiştir. Verimlilik düşüşünde de yükselişinde de enbüyük payın teknolojik değişime ait olduğu belirlenmiştir. Ayrıca işgücü ve sermayemaliyetlerinin toplam maliyet içindeki oranlarının oldukça yüksek olduğu tespitedilmiştir. şletme ve sektörde kârlılık yüksek olduğundan verimlilikle ilgili çalışmalaragereken önem verilmemektedir. Ancak bor pazarında sınırlı sayıda üretici olduğundanve ürün grubunun birbirini ikame edebilme özelliği olduğundan dolayı, rekabetamacıyla ileride yaşanabilecek fiyat düşüşleri verimlilik ölçme ve değerlendirmeçalışmalarını ön plana getirecektir.

Abstract:
PRODUCTIVITY ANALYSES OF TURKISH BORON MININGSeyhan ÖNDERSUMMARYTurkey has the biggest boron reserves in the world. In order to benefit fromthese existing reserves effectively, productivity measurements and evaluationinvestigations must be taken as first priority. Thus, the benefit being earned by thesenatural resources will also increase.In this study, the measurement and evaluation of productivity in the sectoral andthe operational level is aimed. Firstly, the notion of productivity and its traits aredefined and the indexes used in the productivity measurement models and theircharacteristics are presented. The productivity measurement model is developed bychoosing Fisher ideal index, and using Fisher ideal index instead of the indexes whichare enhanced by Kazukiyo Kurosawa and used by AIPR model. Secondly, theproductivity measurement model was applied in the ABC Boron Enterprise Directoratebetween the years 1999-2003 and in the data of Turkish boron mining sector betweenthe years 1980-2001.It was determined that the sectoral profitability and productivity were high withrespect to the base year. However, at firm level, despite to high profitability, lowproductivity was observed compared to that of the base year. It was also observed thatthe biggest portion of productivity being either low or high, is of technological change.It can also be said that the ratio of labor and capital costs to total costs is relatively high.Because profitability is high in the enterprise and sector, not many studies areconducted on productivity. However, because there is a limited number of producers inboron market and because the product group has substitution trait, future price decreasesfor competitiveness, studies on productivity measurement and evaluation will gainimportance.