Kuşadası, Kadıkalesi'ndeki Bizans Dönemi taş eserleri
Byzantine stone works from Kadikalesi at Kuşadası
Yazar: MUHSİNE EDA ARMAĞAN
Danışman: PROF. DR. ZEYNEP MERCANGÖZ
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Bizans Sanatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Aydın-Kuşadası-Kadıkalesi = Aydın-Kuşadası-Kadıkalesi ; Bizans Dönemi = Byzantine Period ; Bizans eserleri = Byzantine works ; Bizans mimarisi = Byzantine architecture ; Bizans sanatı = Byzantine art ; Taş eserler = Stone works

Özet:
Kuşadası, Ortaçağ'ın önemli iki limanından biri olan Kadıkalesi'ne sahip olması sebebiyle Bizans tarihinin önemli merkezlerden biri olmuştur. IX. Konstantin Monamakhos'un (1042-1055) banisi olduğu düşünülen kilise kompleksi ve piskoposluğun ikametgahı ile ve buna ek olarak Kadıkalesi'nin konumu itibariyle bir kommerkion ve gümrük noktasıdır. Prehistorik dönem höyüğü üzerinde yer alan kalenin doğu girişinde Türk dönemine ait mescit ve batısındaki 20. yüzyıla ait Osmanlı tabyalarının varlığı ile tarihsel kimliğini sürekli yenilemiş ve güçlü tutmuştur.Bu çalışmada 2001 yılından beri sürdürülen kazı çalışmalarında ele geçen taş eserler incelenmiştir. Çalışma kapsamında yaklaşık 416 taş eser değerlendirilmiştir. Levha, lento ve söve ile arşitrav, arkosolium kemer alınlık parçaları ve ambon merdiven korkuluğunun restitüsyon çalışmaları yapılmıştır.Motif ve üslup bakımından başta Khora Manastırı olmak üzere Kadıkalesi'ndeki Bizans dönemi taş eserlerinde palmet, lotus frizleriyle bitkisel ve champlevé tekniği gibi başkent yapılarında korunan mimari elemanların üslup ve beğeni anlayışını barındırdığı gözlemlenmiştir. Gerek mezar gerekse özel kullanıma yönelik şapel ve mezar ek yapısı ile mimari ve mimarinin farklı noktalarında konumlanan in situ taş eserleri ile Kadıkalesi'ndeki yapıların değişik dönemlerde genişletilerek manastıra dönüştürüldüğü düşünülmektedir. Restitüsyonu yapılan taş eserler arasında bulunan arkosolium kemer alınlık parçaları, başkent yapılarından Kariye Cami'deki örneklerde görüldüğü üzere, Kadıkalesi Bizans Dönemi taş eserleri bakımından da önemlidir.Sonuç olarak, özellikle farklı renk ve kaliteli mermerlerin (Hymettos, Portasanta, Prokonessos, Pavonazetto, Fior di Pesco, Verde Antico) tercih edildiği Kadıkalesi'ndeki taş eserler üzerinde kabartma, kazıma, a'jour ve delik işi ile champlevé tekniğinde bitkisel, geometrik, hayvan figürleri ve sembolik motiflerin zenginliği de göze çarpmaktadır. Bunun neticesinde Bizans dönemine ait taş eserlerde yerel ve başkent üslubunun Kadıkalesi'nde kaynaştırıldığı gözlenmektedir.

Abstract:
Kuşadası had been one of the significant centers of the Byzantine history with the existence of Kadıkalesi, which was one of the important harbours of the Middle Ages. With the church-complex, which Konstantin Monamakhos (1042-1055) thought to be the founder of, the existence of the Episcopal residence, and the emplacement of Kadıkalesi the area had become a kommerkion (a customs-trade center). The castle, which is situated on a prehistoric era tell (höyük), has in the eastern entrance a mescid that belongs to the Turkish period, in addition to this, the Ottoman bastions (defense constructions) of the 20th century suggest that it almost relentlessly re-identifies its history, and also empowers itself all again.Stone pieces, which have been found since the 2001 excavations in the area, have been covered in this study. Almost 417 stone pieces has been evaluated within the study. Restitution works of pieces such as slabs, lintels, and fixed frames (?), architraves, and arches fronton pieces of arcosolium and ambo step barriers has been made.By the recognition of the motif and the style principally in the Khora Ministry of Kadikalesi, many stone pieces of the Byzantine era; such as palmettes, lotus cornishes, and vegetative or champlevé techniques, could be regarded as involving the style and taste of the capital city constructions? architectural elements.With both burials and chapels, which are for private use, supplemented constructed burials, and architectural and various points of architectures of in situ stone pieces, constructions at Kadikalesi are considered to be enlarged at different times and be converted into monasteries. The arcosolium niches that belong to the elements, which are being restituted in this study, are the significant characteristics of the monasteries as can be seen in the capital city constructions.On the stone pieces at Kadıkalesi, where various and qualified marbles (Hymettos, Portasanta, Prokonessos, Pavonazetto, Fior di Pesco, Verde Antico) were preferred during the time, one may see the richness of techniques such as craving, engraving, a?jour, open work, and champlevé, and also symbolic motifs and vegetative and geometric figures. As a result, one may suggest that Kadıkalesi stone pieces unite the local and capital styles within its specific style.