Kentsel kıyı alanlarının bütünsel tasarımı: Viranşehir kıyı alanı
Integrated design of urban coastal areas: Viranşehir coastal area
Yazar: NUPELDA BEDİRHANOĞLU AKKUŞ
Danışman: DOÇ. DR. TOLGA LEVENT
Mersin Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Bütünleşme = Integration ; Gestalt yaklaşımı = Gestalt approach ; Kentsel kıyı = Urban coast ; Kentsel mekan = Urban space ; Süreklilik = Continuity ; Tasarım değişkenleri = Design variables ; Tasarım ilkeleri = Design principles ; Şanlıurfa-Viranşehir = Şanlıurfa-Viranşehir

Özet:
Kıyı alanları tarihsel süreçte toplulukların ilk yerleştikleri ve farklı sosyo-ekonomik gerekçeler
ile yoğun olarak kullandıkları alanlar olmuştur. Kara ve deniz arasında ara yüz olmasıyla da kıyı
alanları, özel karakteristiklere sahip ve genellikle kentlerin en çekici alanlarıdır. Doğal, sosyal,
kültürel, ekonomik ve çevreyle ilgili yönleri nedeniyle sıradan bir kent mekânından daha farklı ele
alınmaları ve dolayısı ile özel olarak tasarlanmaları gerekmektedir. Ancak kıyı alanlarının farklı
öncelikler ile tasarlanmış uyumsuz ve bütünleşemeyen parçalarının bulunması, bu kentsel tasarım
süreci önündeki en büyük zorluktur. Bu tez çalışmasında kıyıya yapılan tasarım müdahalelerinin
bütünleşmesini engelleyen faktörler incelenmiş, farklı müdahalelerin, kendi içerisinde nitelikli mekân üretse bile, birbiriyle uyuşmayan ve bütünleşmeyen parçalar oluşturduğu tespit edilmiş ve bu
parçaların nasıl bütünleşeceğine yönelik genel tasarım ilkeleri oluşturulmaya çalışılmıştır.
Bu kapsamda öncelikli olarak Carmona'nın ele aldığı kentsel tasarım boyutları irdelenmiştir.
Kentsel tasarım boyutları kentsel mekânı anlamada ve mekân kalitesini iyileştirmede kullanılacak
ilkeleri belirlerken, kentsel tasarım rehberleri de bu ilkeleri uygulamada bir araç olarak değerlendirilmiştir. Kıyı alanlarının mekânsal kalitesinin nasıl artırılacağını anlamak için kentsel
tasarım rehberlerinin önemsediği mekânın fiziksel nitelikleri ile ilgili olan ilkeler üzerinde
durulmuştur. Kentsel tasarım rehberleri mekânın kimliği doğru analiz edilerek mekânda yapılacak
tasarımlar için tasarım ilkeleri geliştirmeye olanak sağlamaktadır. Bu çalışmada değerlendirilen
kentsel tasarım rehberleri seçilirken kentsel kıyı alanlarını esas alan rehberler tercih edilmiştir. Kentsel tasarım boyutlarından oluşturulan kavram seti ile birbiri ile uyuşmayan ve bütünleşemeyen tasarım müdahalelerine çözüm olarak "bütünleşik süreklilik" kavramı kullanılmıştır. Bütünleşik süreklilik farklı biçimlerde ele alınabilecek olsa da bu çalışma, kavramı mekânın fiziksel nitelikleri üzerinden ele almıştır. Fiziksel mekândaki bütünleşik sürekliliği sağlamak için de Gestalt ilkeleri yol gösterici niteliktedir. Gestalt ilkeleri ve kentsel tasarım ilkelerinin ilişkilendirilmesi ile nitelikli kent mekânı oluşturmakta kullanılabilecek ilkeler elde edilmiştir. Bu kuramsal çerçeve ile bir kıyı kenti olan Mersin'deki Mezitli ilçesinin vitrini konumundaki Viranşehir Mahallesi kentsel kıyı alanı değerlendirilmiştir. Öncelikli olarak Viranşehir kıyı alanı analiz edilmiş ve kıyı alanında gerçekleştirilen müdahaleler incelenmiştir. Bu analizler ve incelemeler doğrultusunda Gestalt ilkeleri ile "süreklilik, bütünleşme, erişilebilirlik ve geçirgenlik" kavramlarına ilişkin sorunlar tespit edilmiştir. "Bütünleşik sürekliliği" sağlayarak nitelikli bir mekân oluşturma amacıyla çeşitli öneriler geliştirilmiştir. Bu önerilerin yapılacak olan kentsel tasarım çalışmalarında mevcut müdahalelerin göz önünde bulundurularak nasıl nitelikli bir mekân oluşturulabileceğine dair yol gösterici olacağı düşünülmektedir.

Abstract:
In the historical process, coastal areas have been the areas where communities first settled and
used extensively for different socio-economic reasons. Being the interface between land and sea,
coastal areas have special characteristics and are generally the most attractive areas of cities. Because of their natural, social, cultural, economic and environmental aspects, they should be handled differently from an ordinary urban space and therefore they should be specially designed. However,finding incompatible and non-integrating parts of coastal areas designed with different priorities is the biggest challenge in front of this urban design process. In this thesis, the factors that prevent the integration of design interventions to the shore were examined, it was determined that different interventions, even if they produced a qualified space in themselves, created parts that did not match and did not integrate with each other, and general design principles were tried to be established for how these parts would be integrated.
In this context, primarily the dimensions of urban design that Carmona deals with are examined. While the dimensions of urban design determine the principles to be used in understanding the urban space and improving the quality of the space, urban design guides have been evaluated as a tool in applying these principles. In order to understand how to increase the spatial quality of coastal
areas, the principles related to the physical qualities of the space, which urban design guides care
about, are emphasized. Urban design guides allow the development of design principles for the
designs to be made in the space by analyzing the identity of the space correctly. While selecting the urban design guides evaluated in this study, guides based on urban coastal areas were preferred. The concept of "integrated continuity" has been used as a solution to the design interventions that do not match and cannot be integrated with the concept set formed from the dimensions of urban design.
Although integrated continuity can be handled in different ways, this study deals with the concept
through the physical characteristics of the space. Gestalt principles are also guiding in order to ensure the integrated continuity in the physical space. By associating Gestalt principles and urban design principles, principles that can be used in creating a qualified urban space have been obtained. With this theoretical framework, the urban coastal area of Viranşehir District, this is the showcase of Mezitli district in Mersin, which is a coastal city, has been evaluated. First of all, the coastal area of Viranşehir was analyzed and the interventions carried out in the coastal area were examined. In line with these analyzes and investigations, problems related to Gestalt principles and the concepts of "continuity, integration, accessibility and permeability" have been identified. Various suggestions have been developed in order to create a qualified space by providing "integrated continuity". It is thought that these suggestions will be a guide on how to create a qualified space by considering the existing interventions in urban design studies.