Lise öğrencilerinde sosyal medya bağımlılığı ile eleştirel düşünme ve     akademik güdülenme arasındaki ilişki
The relationship between social media addiction and critical thinking and academic motivation in high school students
Yazar: ALPEREN KOÇAK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GAMZE MUKBA
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Bilişim Teknolojileri ve Bağımlılık Ana Bilim Dalı / Bilişim Teknolojileri ve Bağımlılık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Ergenlik psikolojik,  fizyolojik, sosyal, duygusal, bilişsel, kişilik ve kimlik gelişimi alanlarında yoğun değişimlerin yaşandığı kritik bir evredir. Araştırmamız ergenlik dönemindeki bireylerde sosyal medya bağımlılığı, eleştirel düşünme ve akademik güdülenme arasındaki ilişkileri ve bu değişkenlerin demografik faktörlerle ilişkisini incelemektir. İlişkisel tarama modeli kullanılan bu araştırmanın evreni Van ilinde eğitim gören lise öğrencileri örneklemi ise 275 kadın, 235 erkek öğrenci olmak üzere toplam 510 lise öğrencisidir. Katılımcılara Kişisel Bilgi Formu, Ergenlerde Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği, Akademik Güdülenme Ölçeği  ve Günlük Yaşamda Eleştirel Düşünme Ölçeği uygulanmıştır. Verilerin analizi IBM SPSS 29.00 programıyla yapılmıştır. Analizde bağımsız örneklem t testi, tek yönlü Anova, post hoc Gabriel, post hoc Games-Howell, Pearson korelasyon analizi, basit doğrusal regresyon analizleri uygulanmıştır.
Yapılan analiz sonucu kişisel verilere ait anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Kız öğrencilerin sosyal medya bağımlılık seviyesi erkek öğrencilere göre yüksek olduğu ve katılımcılardan 9.sınıf olanların günlük yaşamda eleştirel düşünme ölçeği alt boyutu olan akıl yürütme ve değerlendirme boyutunun anlamlı şekilde diğer sınıflardan yüksek seviyede olduğu bulunmuştur. Katılımcıların yakın arkadaşı "olması" durumu, akademik algı seviyesi "yüksek" olması durumu, interneti kullanma tercihi "ders" olması durumuna göre, akademik güdülenme ve alt boyutları ile günlük yaşamda eleştirel düşünme ve alt boyutları düzeyi yüksek bulunurken sosyal medya bağımlılığı puanları düşük bulunmuştur. Akademik algı seviyesi "düşük " olanların, akademik güdülenme ve alt boyutları ile günlük yaşamda eleştirel düşünme ve alt boyutları puanlarının düşük olduğu bulunmuştur. Arkadaşlık kurma tercihi "sosyal medya" olan ve gün içerisinde cep telefonu ve sosyal medyada geçirilen süre "5 saat ve üzeri " olan katılımcıların akademik güdülenme ve alt boyutları ile günlük yaşamda eleştirel düşünme ve alt boyutları puanlarının düşük olduğu, sosyal medya bağımlılığı puanlarının ise yüksek olduğu bulunmuştur.
Yapılan korelasyon analizine göre akademik güdülenme ölçeği ve tüm alt boyutları ile eleştirel düşünme ölçeği ve tüm alt boyutlarının aralarında anlamlı pozitif ilişki bulunurken, ergenlerde sosyal medya bağımlılığı ölçeği ile negatif anlamlı ilişki bulunmuştur. Yapılan regresyon analizi ne göre sosyal medya bağımlılığı akademik güdülenmedeki toplam varyansın %10,1'ini ve günlük yaşamda eleştirel düşünmedeki toplam varyansın %10'unu negatif yönde yordadığı bulunmuştur. Akademik güdülenme ise günlük yaşamda eleştirel düşünmedeki toplam varyansın %34,8'ini açıklamakta ve pozitif yönde yordamaktadır.

Abstract:
Adolescence is a critical phase in which intense changes occur in the areas of psychological, physiological, social, emotional, cognitive, personality and identity development. Our research is to examine the relationships between social media addiction, critical thinking and academic motivation in adolescents and the relationship of these variables with demographic factors. This educational universe of the model using relational scanning includes a total of 510 high school students, 275 female and 235 male students, in the high schools in Van. Personal Information Form, Adolescent Social Media Addiction Scale, Academic Motivation Scale and Critical Thinking in Daily Life Scale were applied to the participants. Data analysis was done with IBM SPSS 29.00 program. Independent sample t test, one-way ANOVA, post hoc Gabriel, post hoc Games-Howell, Pearson correlation analysis, and simple linear regression analyzes were applied in the analysis.
As a result of the analysis, significant relationships were found with personal data. It was found that the social media addiction level of female students was higher than that of male students, and the reasoning and evaluation dimension, which is the sub-dimension of the critical thinking scale in daily life, of the 9th grade participants was significantly higher than the other grades. According to the participants' "having" close friends, their academic perception level being "high", and their internet usage preference being "lecture", academic motivation and its sub-dimensions and critical thinking in daily life and its sub-dimensions levels were found to be high, while social media addiction scores were found to be low. It was found that those with "low" academic perception levels had low scores on academic motivation and its sub-dimensions and critical thinking in daily life and its sub-dimensions. Participants whose preference for making friends is "social media" and whose time spent on mobile phones and social media during the day is "5 hours or more" have low academic motivation and sub-dimensions and critical thinking in daily life and sub-dimensions scores, but their social media addiction scores are high. has been found.
According to the correlation analysis, there was a significant positive relationship between the academic motivation scale and all its sub-dimensions and the critical thinking scale and all its sub-dimensions, while a negative significant relationship was found with the social media addiction scale in adolescents. According to the regression analysis, social media addiction was found to negatively predict 10.1% of the total variance in academic motivation and 10% of the total variance in critical thinking in daily life. Academic motivation explains 34.8% of the total variance in critical thinking in daily life and predicts it positively.