Bilgisayar destekli çeviriye eleştirel bir bakış
Critical thinking on computer aided translation
Yazar: ÖZGE ÇETİN
Danışman: PROF. DR. FÜSUN BİLİR ATASEVEN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Batı Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı / Diller ve Kültürlerarası Çeviribilim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Bilim ve Teknoloji = Science and Technology ; Mütercim-Tercümanlık = Translation and Interpretation
Dizin: Bilgisayar destekli = Computer aided ; Bilgisayar çevirisi = Computer translation ; Etnometodoloji = Ethnmethodology ; Çeviri = Translation ; Çeviri teknolojisi = Tanslation technologies ; Çevirmen = Translator

Özet:
Çeviri teknolojileri ile çevirmenlerin çalışma koşullarında meydana gelen değişiklikler günümüzde farklı açılardan incelenmektedir. Bu inceleme konularından birisi de çeviri eylemi üyeleridir. Bu çalışma Bilgisayar Destekli Çeviri programları ile çalışan çeviri üyelerinin pratik eylemleri, anlamlandırma ve ifade etme metotlarına odaklanmaktadır. Bunun için bireyleri tek tek inceleyen etnometodolojik araştırma yöntemi kullanılmıştır. Araştırmada çevirmenler, redaktör / editörler, yöneticiler ve öğrenciler ayrı ayrı incelenmiştir. Türkiye'de çevirmen meslek odalarının olmayışı üye sayısını belirsiz kılmaktadır. Bu nedenle evreni tahmin etme olasılığı düşüktür. Dolayısıyla olasılığı bilinmeyen örnekleme yöntemlerinden kolaylıkla bulunabileni örnekleme yöntemine gidilmiştir. Yapılan yazılı görüşme, yüz yüze görüşme ve gözlem şeklindeki veri toplama yöntemleri ile veri üçlemesi sağlanmıştır. Etnometodolojik çözümleme çalışmalarında Maxqda 2018 ve 2020 programı kullanılmış, tarafların dizinsel / bağlama gönderimli ifadelerine, üyelerin pratik eylemlerine, pratik eylemlerinin refleksif özelliklerine ve üyelerin arka plan beklentilerine bakılmıştır. Katılımcıların Bilgisayar Destekli Çeviriyi kullanma ile ilgili ifadeleri incelendiğinde, arka plan beklentilerine ve gündelik pratik eylemlerine göre değişebilen çeşitli anlamlandırma metotları kullanabildikleri gözlemlenmiştir. Çevirmenlerin bu programları bulundukları statü içerisinde üst denetim mekanizmalarına bağlı anlamlandırdığı, redaktör / editörlerin ticari ilişkiler ve statü içerisinde değerlendirdiği, yöneticilerin ticari ilişkilerine ve arka plan beklentilerine bağlı anlamlandırdığı, öğrencilerin ise eğitim ve deneyimlerine bağlı, görev yerine getirme beklentisi içerisinde anlamlandırdıkları gözlemlenmiştir. Ancak bu genellemelerin katılımcıların süre gelen icraları olduğunu ve bunların içlerinde de farklılıklar bulunduğu belirtmek gerekir. Bunlar çalışmada detaylı bir şekilde aktarılmıştır. Çalışma teknolojinin ilerleyişinde çoğulcu yaklaşımların aksine bireysel farklılıklara bakılarak yapılmıştır. Çeviri teknolojileri ve özellikle Bilgisayar Destekli Çeviri araçları çevirmenlere yardımcı programlar olarak profesyonel çevirmenlerin elinde kaliteli çeviri üretilmesine yardımcı araçlar olarak uzun yıllar daha kullanılmaya devam edecektir. Bireysel anlamlandırma yöntemlerinin bu yöntemle analiz edilmesi teknoloji konusunu Çeviribilim'de dost / düşman gibi ikilemlerden kurtararak bu programların üreticilerine ve en önemlisi Çeviribilim alanına çeviri eylemindeki üyelerin bakış açılarındaki farklılıklar ile ilgili önemli veriler sunmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Etnometodoloji, Bilgisayar Destekli Çeviri, Çevirmen, Maxqda, Çeviri belleği.

Abstract:
The changes taking place within the way of translators work style caused by translation technologies have currently been searched in several subtopics. One of these subtopics is the members of translation act. In this study we focus on the practices of everyday lives, sense methods and expression methods of the translation members who works with Computer Aided Translation tools. So, we applied Etnometodology research method which based on analysis of particularly individuals. All the translators, redactors/ editors, managers, and students were analysed individually in groups. The number of the members is not known exactly due to lack of chambers of translators. So, it is unlikely to know exact numbers of the research universe. Consequently, we used convenience sampling method in unknown probability sampling method. We assured a data trilogy by using data collection methods like interviews in written form, semi-structured interviews, and observation. We used Maxqda 2018 and Maxqda 2020 during this ethnomethodological interrogation study and we looked for indexical expressions of individuals, practical actions of members, reflexivity of those practical actions and background expectations of members. Regarding participants' expressions on using Computer Aided Translation, it is obvious that participants use various sense-making methods changing according to their background expectations and everyday practical actions. We concluded that translators reason out these programmes according to their status, related to top-down control system, redactors / editors reason out these programmes according to their commercial relations and status, managers reason out these programmes according to commercial relations and their own background expectations, students reason out these programmes according to their education and experience history and fulfilment of duty expectations. But we need to state that these generalizations are ongoing accomplishments of the participants and among these generalizations there are some disparities, too. Detailed explanations are given within the paper. This research was carried out by analysing the individual disparities unlike the other generalist approaches on technological progresses. Translation technologies and especially Computer Aided Translation tools are going to be used for long years as utilities for translators and tools that help to produce good quality translations in professional translators' hands. Analysing individual sense-making methods in this way will give important data, related to disparities in perspectives of translation act members, both for developers of these programmes and especially for translation studies field by saving the technology issue in translation studies from the dilemma of friend / foe in translation studies.
Key Words: Ethnomethodology, Computer Aided Translation, Translator, Maxqda, Translation Memory.