İzmit tarihi kent merkezinde ticaretin ve ticaret mekanlarının dönüşümü: İstiklal caddesi örneği
Transformation of commerce and commercial spaces in Izmit historical city center: The case of Istiklal street
Yazar: TUĞBA YİNELEK
Danışman: DOÇ. DR. MEHTAP ÖZBAYRAKTAR
Kocaeli Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Anadolu ve İstanbul arasında önemli bir geçiş yolu olan İzmit, bu sebeple pek çok medeniyete de ev sahipliği yapmış; doğal olarak ticari açıdan önemli bir merkez durumuna da gelmiştir. Doğal liman kenti olması, gemi yapımına uygun ortamı, İpek ve Baharat yollarının güzergahında bulunması, İstanbul'a yakınlığı, ulaşım kolaylığı Osmanlı zamanında da İzmit'in ticaret kenti olmasında etkili olmuştur. Bütün bu süreç boyunca üretim-tüketim ilişkilerinin değişmesi, sanayileşme ile kentin önemli ölçüde göç alması, toplum yapısının değişmesi ve ulaşım ağlarının gelişmesi ile kent büyümeye başlamış ve çok merkezli olmuştur. Sanayinin gelişmesi ile artan göç İzmit'in kent yaşantısını büyük ölçüde etkilemiş, hazırlanan kent planlamaları uygulanamamış, kentte gecekondulaşma başlamış, tarihi kent merkezi de değişmiştir. Yukarıda açıklanan sebeplerden dolayı tezde İzmit'teki üretim- tüketim ilişkilerinin değişimi ve dönüşümünün İzmit tarihi kent merkezindeki ticareti ve ticaret mekanlarını nasıl dönüştürdüğünün incelenmesi, ortaya çıkarılması ve bu yolla geleceğe aktarılması amaçlanmaktadır. Tez çalışması kapsamında incelenmek üzere, İzmit'in dört önemli ana ticaret caddesinden ve üretim-tüketim yerlerinden biri olan İstiklal Caddesi ele alınmıştır. Çalışma beş aşamadan oluşmaktadır: Literatür taraması, konu ile ilgili yazılmış kitaplar, eski haritalar, gazete yazılarının incelenmesi; bellek-mekan anketi; mevcut durum tespiti; ticaret dönüşümünün incelenmesi için apartmanların seçimi; elde edilen apartmanlar üzerinden caddenin ticari dönüşümünün analizi. Tarihi belgelerde İstiklal Caddesi'nde 1923 öncesi cami, fabrika, konut, otel, fırın ve dükkanların bulunduğu ancak çıkan yangın sonucu bunların yok olduğu; 1923-1930 yıllarından 1970'li yıllara kadar üretime dayalı ticaretin ve mekanlarının devam ettiği ancak 1970 yılından sonra üretime dayalı ticaretin yerini Türkiye'nin başka yerlerinde üretilen mallara yönelik ticaret mekanlarına bıraktığı anlaşılmaktadır. Bellek mekan anketi üzerinden İzmit İstiklal Caddesi'nin ticaret ve tarihsel geçmişine yönelik yapılan anket çalışmasına katılanların görüşleri de literatür taraması sonucu elde edilen verilerle İstiklal Caddesi'nin ticari dönüşümünü destekler niteliktedir. Cadde üzerinde ticaret türlerinden en çok giyim ve aksesuar sektörüne ait dükkanların bulunduğu; ticari faaliyetlerin artmasıyla mekanların da değişim geçirdiği; caddede ulusal ve uluslararası düzeyde firmaların arttığı; zamanla konut işlevine sahip binaların büro işlevine dönüştüğü ve zemin kat dükkan kullanımının devam ettiği; en yoğun değişim olarak görülen zemin kat dükkan vitrini değişimi ile caddedeki ticaretin değişime uğradığı, ulusal ve uluslararası düzeyde firmaların gelmesiyle daha büyük vitrinlerin caddede yer aldığı görülmektedir. 
Daha sonraki araştırmalarda İzmit'in diğer önemli ticaret caddeleri olan Hürriyet Caddesi, Fethiye Caddesi ve İnönü Caddelerinin ticareti ve ticaret mekanlarının da incelenmesi İzmit çekirdek kent merkezindeki ticaretin ve ticaret mekanlarının dönüşümünün bütüncül olarak ortaya konması açısından önerilmektedir.

Abstract:
Izmit, which is an important passageway between Anatolia and Istanbul, has also hosted many civilizations; naturally, it has become an important commercial center. Being a natural port city, suitable environment for shipbuilding, being on the route of Silk and Spice routes, proximity to Istanbul, ease of transportation; It was effective in making Izmit a commercial city during Ottoman times. Throughout this period, the city started to grow and became multi-centered with the change of production-consumption relations, the industrialization and the migration of the city to a significant extent, the change in the social structure and the development of transportation networks. Migration increased with the development of industry has affected the city life of Izmit to a great extent, the prepared urban planning could not be implemented, shanty began in the city and the historical city center changed. Due to the reasons explained above, the thesis aims to examine how the change and transformation of the production-consumption relations in Izmit transformed the commerce and commercial spaces in the historical city center of Izmit and to reveal and transfer it to the future in this way. In order to be examined within the scope of the thesis, one of the four main commerce streets and one of the production and consumption spaces of Izmit, Istiklal Street has been studied. The study consists of five stages: Literature review, books on the subject, old maps, review of newspaper articles; memory- survey; analysis of the current situation; selection of apartments for the study of trade transformation; analysis of the commercial transformation of the street through the apartments obtained. The existence of mosques, factories, residential buildings, hotels, bakeries and stores on Istiklal Street before 1923 and their destruction due to a fire; the continuance of the production-based commerce and commercial spaces from 1923 – 1930 to 1970s, however after 1970, production based commerce's giving its space to the commerce areas which was based on the goods those were producing in different parts of Turkey are being understood in the historical documents. Also the opinions of the ones, who took the survey which aimed at commercial and historical past of Izmit Istiklal Street through memory- survey, corroborate the commercial transformation of Istiklal Street with the data obtained from the results of the literature search. It is seen that the existence of the stores was mostly related to clothing and accessories sectors instead of other commercial types; the spaces' being transformed due to the increase of commercial activities; the increase of national and international firms in numbers in the Street; the residential buildings' transformation into office function and the continuance of the store function of ground floor commercial areas; also the commerce's itself in the Street undergoing a change with the transformation of the showcase of ground floor stores, which was seen as the most intense transformation; and with the appearance of the national and international firms, even bigger showcase's taking part in the Street by time. In the following researches, it is suggesting to examine Hürriyet Street, Fethiye Street, and İnönü Street, which are the other important trade streets of Izmit, as in İstiklal Caddesi, in terms of revealing the transformation of the commercial s and the trade with a holistic view in Izmit historical city center.