Evrimsel süreçte beslenme dönüşümleri ve obezite
In the evolutionary process nutritional transitions and obesity
Yazar: ESRA TUNCER
Danışman: PROF. DR. TİMUR GÜLTEKİN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Antropoloji Ana Bilim Dalı / Fizik Antropoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Antropoloji = Anthropology ; Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics ; Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Beslenme davranışı = Feeding behavior ; Dengeli beslenme = Balanced nutrition ; Dönüşüm = Transformation ; Evrim = Evolution ; Evrimsel sistemler = Evolutionary systems ; Obezite = Obesity ; Sağlıklı beslenme = Healthy nutrition

Özet:
Milyonlarca yıldır devam eden evrim sürecinde insan genomu çeşitli değişkenler tarafından uyumsal değişime uğramıştır. İnsanın genetik yapısı, modern insan Homo sapiens'in yaklaşık 40 bin yıl önce ortaya çıkışından bu yana görece çok az değişime uğramıştır. Kültürel değişimin biyolojik değişimden daha hızlı gerçekleşmesiyle biyolojik streslerin ortaya çıkması kaçınılmaz olmuştur. İnsan evriminde genler, yaklaşık 2.6 milyon ile 10 bin yıllık sürede şekillenmiştir. Bu süreçte yeni ortamına tam uyum sağlayacak vücut adaptasyonunu geliştiremeyeceği ve bazı uyum problemleri yaşanabileceği genel kabul görmektedir.
Son 30 yıl içinde diyetteki besinlerin niteliğindeki değişimlerin obezite sıklığı ile ilintili olduğu ortaya koyulmuştur. Ayrıca gelir düzeyi yüksek olan gelişmiş ülkelerde obezitenin ucuz ve yüksek yağ içerikli işlenmiş besinleri tüketen alt düzey sosyoekonomik gruba mensup kesimlerinde daha fazla görülmesi sosyoekonomik durum arasında bir ilişki olduğunu ortaya koymaktadır. Obezite bazıları genetik, bazıları davranışsal olarak çok faktörlü özelliklerle birlikte gelişme gösterir. Obezite ve fazla kiloluluk sağlık için risk oluşturan anormal ve aşırı yağ birikimi olarak tanımlanır, en genel tanımıyla vücutta enerji alımı ve harcanması arasındaki dengenin bozulmasıyla ortaya çıkan komplike bir hastalıktır. Obezite ve obeziteye bağlı gelişen Tip II diyabet ve kardiyovasküler hastalıklar ve kansere sebep olmaktadır. Diyet kaynaklı obezite, küresel epidemik bir hastalık olarak kabul edilmektedir.

Abstract:
Human genome has been shaped through millions of years of evolutionary history via several revolutionary changes. The human genome has remained primarily unchanged since appearance of anatomically modern human Homo sapiens about 40.000 years ago. Humans evolved between 2.6 million years ago to 10.000 years ago. In an evolutionary sense, this is a very short period of time.Although human continue to evolve biologically, these changes are much slower than changes in human cultural adaptation therefore the biological stresses occurred. It is accepted that there would be some adaptive mismatch to new environment cause of genes has no enough time for new adaptive changes.
In recent 30 years researches show that the quality of nutrients has been changed and it is related high prevalence of obesity. In addition, in developed countries with high income levels obesity is more prevalent among low-level socioeconomic groups who consuming cheap and high fat processed foods reveal that a relationship between obesity and socio-economic status. Obesity develops with multifactorial traits some of genetically, some of behavioral. Overweight and obesity defined as abnormal and excess fat accumulation that presents a risk to health problem. In the most general definition obesity is a complicated disease caused by disruption of the balance between energy intake and expenditure in the body. These are major risk factors for a number of chronic diseases, including obesity related type 2 diabetes, cardiovascular diseases and cancer. As a major risk for serious diet-related noncommunicable disease that obesity is accepted a global epidemic illness both in developed and developing countries.