Kovid-19 pandemi sürecinde sağlık çalışanlarının anksiyete-kaygı ve besin takviyesi kullanım durumları ile fiziksel aktivite düzeyleri ve beslenme alışkanlıklarındaki değişimin incelenmesi
Examination of the changes in healthcare professionals' anxiety and nutritional supplement use with physical activity levels and nutritional habits during the Covid-19 pandemic process
Yazar: LETAFET ATMACA
Danışman: DOÇ. DR. MÜGE ARSLAN
İstanbul Aydın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı / Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Anksiyete = Anxiety ; Besin destekleri = Dietary supplements ; Beslenme alışkanlıkları = Nutritional habits ; Beslenme durumu = Nutritional status ; COVID 19 = COVID 19 ; Fiziksel aktivite = Physical activity ; Pandemiler = Pandemics ; Sağlık personeli = Health personnel

Özet:
Amaç: Kovid-19 pandemi sürecinde sağlık çalışanlarının anksiyete-kaygı ve besin takviyesi kullanım durumları ile fiziksel aktivite düzeyleri ve beslenme alışkanlıklarındaki değişimin incelenmesidir.
Materyal Metod: Bu çalışmada, İstanbul Avrupa Yakası'nda bulunan "Birinci Göz Hastanesi", "Birinci İnternational Hastanesi", "Birinci Yeni İklim Hastanesi" ve "Özel Simge Tıp Merkezi"nde görev yapan 73 erkek 157 kadın olmak üzere toplam 230 sağlık çalışanına, katılımcıların tanıtıcı bilgileri (yaş, cinsiyet, mesleği, vücut ağırlığı, boy uzunluğu gibi), beslenme alışkanlıkları (sigara ve alkol kullanım durumları, ana öğün, ara öğün sayıları hakkında bilgi, sıvı tüketimi, kovid-19 pandemisi sonrası besin tüketim durumları gibi), besin takviyesi kullanım durumları tespiti için 28 soru ve üç günlük besin tüketim kaydı (2 gün hafta içi ve 1 gün hafta sonu), "Becks Anksiyete Ölçeği" ve Uluslararası Fiziksel Aktivite Ölçeği (IPAQ)'nden oluşan anket uygulanmıştır. Verilerin istatistiksel analizi SPSS v26 (IBM Inc., Chicago, IL, USA) istatistik paket programı kullanılarak yapılmıştır.
Bulgular: Yaş ortalamasının 30,66±9,81 yıl ve BKİ ortalaması; 24,53±5,10 kg/m2 olan sağlık çalışanlarının %31,7'si erkek ve 68,3'ü kadındır. En fazla zayıflar %16,7 ile besin takviyesi kullanmaktadır. Zayıfların en fazla kullandığı besin takviyesi; %16,7 ile omega-3, normal kiloluların %66,7 ile demir ve şişmanların %60,0 ile; kara mürver özütü'dür. Katılımcıların %86,1'i besin takviyesi kullanmamaktadır, %13,9'u besin takviyesi kullanmaktadır ve en fazla kullanılan besin takviyesi; %33,3 ile demirdir ve kadınlar %41,7, erkelerden %11,1 daha fazla demir kullanmaktadır. Kovid-19 pandemisinde, katılımcıların %63,0'ının besin takviyesi kullanma durumu değişmemiştir ve %37,0'ının besin takviyesi kullanma durumu değişmiştir. Katılımcılar pandemide; D vitamini (%27,1), C vitamini (%48,2), B12 vitamini (%8,2), multivitamin (%32,9), demir (%3,5), çinko (%18,8), selenyum (%7,1), kara mürver özütü (%11,8), omega-3 (%7,1) kullanmışlardır. Katılımcıların, kovid-19 pandemisinde besin takviyesi kullanma nedeni en fazla %29,1 ile bağışıklığı güçlendirmektir. Katılımcıların çoğu (%41,3) 1-2 litre/gün su tüketmektedirler. Kovid-19 pandemisinde, katılımcıların %70,9'unun su tüketimi değişmemiştir ve %29,1'nin su tüketimi değişmiştir ve su tüketimi değişenlerin çoğunun (%68,7) su tüketimi artmıştır. Katılımcıların, kovid-19 pandemisinde, %54,8 ile beslenme durumları değişmiştir ve katılımcılar kovid-19 pandemisinde, %40,5 ile yemek yeme miktarını artırmış ve %40,5 ile daha çok sağlıklı beslenmeye başladıklarını belirtmişlerdir. Kovid-19 pandemisinde beslenme sürecindeki besin çeşidi değişim durumu bakımından, katılımcılarda en fazla %37,4 ile atıştırmalık tarzı besinlerin (cips, kraker, jelibon, şeker, mısır, bisküvi, çikolata vb.) tüketiminde artış olmuştur. Katılımcıların %70,0'ında kovid-19 pandemisinde öğün tüketim sıklığında değişim yoktur, %30'unun öğün tüketim sıklığında değişim vardır ve öğün tüketim sıklığında değişim olanların çoğunda (%75,4) öğün tüketim sıklığı artmıştır. Kovid-19 pandemisi sürecinde en sık atlanılan öğün; %29,6 ile kahvaltı öğünüdür. Katılımcıların %49,1'i minimal düzeyde anksiyeteye sahiptir ve kadın katılımcıların Beck Anksiyete ölçek (BEA) [9 (0-49)] puan ortancasının, erkek katılımcılara [5 (0-49)] göre daha yüksek olduğu bulunmuştur (U=4514; p<0,01). BEA'nın "Öznel Anksiyete" alt faktör puanında kovid-19 pandemisinde beslenme durumu değişen sağlık çalışanlarının [3 (0-30)] puan ortancası, beslenme durumu değişmeyen sağlık çalışanlarına [2 (0-28)] göre (U=5566,5; p<0,05), "Somatik Belirtiler" alt faktör puanında kovid-19 pandemisinde beslenme durumu değişen sağlık çalışanlarının [3,5 (0-19)] puan ortancası, beslenme durumu değişmeyen sağlık çalışanlarına [3 (0-15)] göre (U=5542; p<0,05) ve "Fizyolojik Tepkiler" alt faktör puanında kovid-19 pandemisinde beslenme durumu değişen sağlık çalışanlarının [2 (0-9)] puan ortancası, beslenme durumu değişmeyen sağlık çalışanlarına [1 (0-9)] göre (U=5400; p<0,05) istatistiksel olarak yüksek bulunmuştur. Sağlık çalışanlarının BKİ gruplarına göre "IPAQ Toplam" puanlarında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmamıştır (p>0,05). Sağlık çalışanlarının besin takviyesi kullanım durumlarına göre "IPAQ Toplam" puanında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmamıştır (p>0,05). Kovid-19 pandemisinde beslenme durumu değişen sağlık çalışanlarının [1372,5 (231-14040)] IPAQ puan ortancası, beslenme durumu değişmeyen sağlık çalışanlarına [1139,3 (75-14130)] göre istatistiksel olarak yüksek bulunmuştur (U=5543; p<0,05).  Erkek sağlık çalışanları, protein (g) ve CHO (g)'ı,  A vitamini (μg), riboflavin (mg)", niasin  (mg), B6 vitamini (μg) ve B12 vitamini (μg),  omega-3 (g), sodyum (mg)", fosfor (mg), klor  (mg), demir (mg) ve bakır (mg)'ı DRI'ya göre günlük gereksinimden fazla, yağ %'sini, omega-6 (g) ve lif (g)'ı, E vitamini (mg), K vitamini (μg),  tiamin (mg), folat (μg) ve C vitamini (mg), magnezyum (mg)'u  DRI'ya göre günlük gereksinim kadar ve potasyum (mg), kalsiyum (mg), çinko (mg), flor (mg) ve selenyum (mg)'u DRI'ya göre günlük gereksinimden yetersiz almaktadır.Kadın sağlık çalışanları ise; A vitamini (μg), riboflavin (mg),  B12 vitamini (μg), sodyum (mg), fosfor (mg), klor  (mg), fosfor (mg) ve bakır (mg)'ı  DRI'ya göre günlük gereksinimden fazla, E vit. (mg), tiamin (mg), niasin (mg), B6 vit. (μg), K vit. (μg) ve C vit. (mg), protein (g), omega-6 (g), lif, magnezyum (mg), demir (mg) ve iyot (mg)'u  DRI'ya göre günlük gereksinim kadar, D vitamini (μg), folat (μg), potasyum (mg), kalsiyum (mg), çinko (mg)", flor (mg)"  DRI'ya göre günlük gereksinimden yetersiz almaktadırlar.
 Sonuç: Kovid-19 pandemi sürecinde sağlık çalışanlarının anksiyete-kaygı ve besin takviyesi kullanım durumları ile fiziksel aktivite düzeyleri ve beslenme alışkanlıklarında değişim gözlenmiştir.
Anahtar kelimeler: Kovid-19, sağlık çalışanları, fiziksel aktivite, beslenme durumu, anksiyete

Abstract:
Aim: The aim of this study was to examine the changes in healthcare professionals' anxiety and nutritional supplement use with physical activity levels and nutritional habits during the COVID-19 pandemic process. 
Materials and Methods: In this study, consisting of 73 male and 157 female to 230 healthcare professionals working at "Birinci Eye Hospital", "Birinci International Hospital", "Birinci Yeni İklim Hospital" and "Private Simge Medical Centre" located on the European side of Istanbul, in order to determine introductory information of the participants (such as age, gender, occupation, body weight, height), nutritional habits (such as smoking and alcohol use, information about the number of main meals, snacks, liquid consumption, food consumption status after the covid-19 pandemic), nutritional supplement use, a questionnaire consisting of 28 questions and three-day food consumption record (2 days on weekdays and 1 day on weekends), "Beck Anxiety Inventory" and International Physical Activity Questionnaire (IPAQ) was applied to determine cases. Statistical analysis of the data was made with SPSS v26 (IBM Inc., Chicago, IL, USA) statistical package program.
Results: With the average age of 30.66±9.81 years and the average BMI of 24.53±5,10 kg/m2, healthcare professionals consisted of 31.7% male and 68.3% female. The underweight use nutritional supplements the most with 16.7%. The most used nutritional supplements used was by the underweight; omega-3 with 16.7%, by the normal weight; iron with 66.7% and by the overweight; 60.0% black elderberry extract. 86.1% of the participants did not use nutritional supplements, 13.9% use nutritional supplements and the most used nutritional supplement was iron with 33.3% also females 41.7% use more iron than males 11.1%. During the COVID-19 pandemic, the nutritional supplement use status of 63.0% of the participants did not change, and the nutritional supplement use status of 37.0% of the participants did change. During the pandemic participants used; vitamin D (27.1%), vitamin C (48.2%), vitamin B12 (8.2%), multivitamin (32.9%), iron (3.5%), zinc (18.8%), selenium (7.1%), black elderberry extract (11.8%) and Omega-3 (7.1%). The reason for the participants to use nutritional supplements in the COVID-19 pandemic was to strengthen their immunity the most with 29.1%. Participants mostly consume 1 to 2 litres of water a day with 41.3%. During the COVID-19 pandemic, the water consumption of 70.9% of the participants did not change, and the water consumption of 29.1% did changed, and the water consumption increased in the COVID-19 pandemic the most with 68.7%. Nutritional status of the participants changed with 54.8% during the COVID-19 pandemic and the participants stated that they increased the amount of food with 40.5% and started to eat healthier with 40.5% during the COVID-19 pandemic. In terms of the change in food type in the nutrition process during the COVID-19 pandemic, there was an increase in the consumption of snack-style foods (chips, crackers, jellybeans, candy, corn, biscuits, chocolate, etc.) in the participants the most with 37.4%. In 70.0% of the participants, there was no change in meal consumption frequency during the COVID-19 pandemic, 30% of the participants had a change in meal consumption frequency, and the meal consumption frequency increased by 75.4%. The most skipped meal during the COVID-19 pandemic process was breakfast with 29.6%. 49.1% of the participants had minimal anxiety and the median score of the female participants on the Beck Anxiety Inventory (BAI) [9 (0-49)] was found to be statistically higher than the male participants [5 (0-49)] (U =4514; p<0.01). In the "Subjective Anxiety" sub-factor score of BAI, the median score of healthcare professionals whose nutritional status changed during the COVID-19 pandemic [3 (0-30)] compared to healthcare professionals whose nutritional status did not change [2 (0-28)] (U=5566,5; p<0.05), in the "Somatic Symptoms" sub-factor score, the median score of healthcare professionals whose nutritional status changed during the COVID-19 pandemic [3.5 (0-19)] was compared to healthcare professionals whose nutritional status did not change [3 (0-15)] (U=5542; p<0.05) and in the "Physiological Reactions" sub-factor score [2 (0-9)] of healthcare professionals whose nutritional status changed during the COVID-19 pandemic, the median score of healthcare professionals whose nutritional status did not change [1 (0-9) 9)] (U=5400; p<0.05) was statistically found to be higher. There was no statistically significant difference in the "IPAQ Total" scores of healthcare professionals according to BMI groups (p>0.05). There was no statistically significant difference in the "IPAQ Total" score according to the nutritional supplement usage status of the healthcare professionals (p>0.05). The median IPAQ score of healthcare professionals whose nutritional status changed during the COVID-19 pandemic [1372.5 (231-14400)] was statistically higher than those of healthcare professionals whose nutritional status did not change [1139.3 (75-14130)] (U=5543; p<0,05). According to the DRI, male healthcare professional get more than the daily requirement of; Protein (g) and CHO (g), fat %, vitamin A (μg), Riboflavin (mg), niacin (mg), vitamin B6 (μg) and vitamin B12 (μg), omega -3 (g), sodium (mg), Phosphorus (mg), Chlorine (mg), Iron (mg) and Copper (mg) and according to the DRI get sufficient amount from the daily requirement of; fat %, omega-3 (g), omega (6)g, fibre (g), vitamin E (mg), vitamin K (μg), thiamine (mg), folate total (μg) and vitamin C (mg), Magnesium (mg) and according to the DRI get insufficient amount from the daily requirement of; potassium (mg), calcium (mg), zinc (mg), fluorine (mg), selenium (mg). As for female healthcare professional, according to the DRI, female healthcare professional get more than the daily requirement of; vitamin A (μg), riboflavin (mg), vitamin B12 (μg), sodium (mg), phosphorus (mg), chlorine (mg), phosphorus (mg) and copper (mg)' and according to the DRI get sufficient amount from the daily requirement of; vitamin E (mg), vitamin K (μg), thiamine (mg), niacin (mg), vitamin B6 (μg) and vitamin C (mg), protein (g), omega-6 (g), fibre, magnesium (mg), iron (mg), iodine (mg) and according to the DRI get insufficient amount from the daily requirement of; vitamin D (μg) and folate total (μg), potassium (mg), calcium (mg), zinc (mg), fluorine (mg) according to DRI.
Conclusion: During the COVID-19 pandemic process, changes were observed in the anxiety and nutritional supplement usage status with physical activity levels and nutritional habits of healthcare professionals.
Keywords: COVID-19, healthcare professionals, physical activity, nutritional status, anxiety.