İbn Haldun'un pratik felsefesi
Ibn Khaldun's practical philosophy
Yazar: EGEMEN KURTOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET AYDIN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Felsefe ve Din Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Ahlak = Morality ; Din felsefesi = Religious philosophy ; Felsefi düşünce = Philosophical thought ; Meşşailer = Peripatetics ; Pratik felsefe = Practical philosophy ; Siyaset = Politics ; Umran = Umran ; İbn Haldun = İbn Haldun ; İslam felsefesi = Islamic philosophy

Özet:
Bu çalışmada İbn Haldun'un ahlak ve siyasete dair görüşleri İslam
düşüncesinde ortaya çıkan pratik felsefe geleneği ile süreklilik ilişkisi içinde
değerlendirilmektedir. Bu değerlendirmenin amacı ise umran ilmini bilim
tarihindeki süreklilik nosyonuna uygun olarak okumaktır. İbn Haldun
Mukaddime adlı eserinde umran ilminin kurucusu olarak kendisinden önce
pratik felsefe kapsamında incelenen varlık sahasını ele almaktadır. Pratik
felsefenin ahlak ve siyaset altında incelediği konular umran ilminde toplumsal
organizasyonda meydana gelen olgular olarak değerlendirilir. Bu noktada tezin
iddialarından ilki, İbn Haldun'un burhan yöntemine bağlılığı bakımından Meşşai
geleneğin içinde yer alan bir düşünür olduğudur. Fakat o iki noktada bu
geleneği yeniden tesis etmiştir. İlk olarak burhani yöntemi duyulur dünyanın
suretlerinden bütünüyle bağımsız olan ikinci makullerden arındırmıştır. İkincisi
ise, ahlak ve siyaseti metafizik ilkelere dayanarak spekülatif bir değer
anlayışından hareketle kuran Meşşai siyaset teorisini umranın olgusal
araştırmasına bağlı realist bir zemine çekmiştir. Böylece tezin ikinci iddiası, İbn
Haldun'un Meşşai pratik felsefe anlayışını ahlaki karakterini koruyarak realist
bir düzlemde yeniden inşa ettiğidir. Buna göre tezin nihai aşamasında
Mukaddime ve Şifaü's-Sail'deki pasajlardan hareketle İbn Halduncu bir ahlaki
siyasetin nasıl olabileceğine dair bir teklif sunulmaktadır. Zira umran ilminin
amacı toplumsal örgütlenmeyi yalnızca olgusal bir tarzda aktarmak olduğu için
İbn Haldun'un kendisi böyle bir siyasete ilişkin detaylı açıklamalar yapmamıştır.
Tezde sunduğumuz teklife göre, İbn Haldun umran ile olgusal çerçevesini
çizdiği reel siyasetin fıkıh/şeriat ve tasavvuf aracılığıyla ahlaki bir forma
sokulabileceğini düşünmektedir. Dolayısıyla elinizdeki çalışma aynı zamanda
ahlak-siyaset ilişkisini İbn Halduncu bir perspektifle yeniden kurmayı
hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler: Pratik Felsefe, İbn Haldun, Ahlaki Siyaset, Umran, Meşşai.

Abstract:
In this study, Ibn Khaldun's views on morality and politics are evaluated in a
continuity relationship with the tradition of practical philosophy that emerged
in Islamic thought. The purpose of this evaluation is to read the science of
umran in accordance with the notion of continuity in the history of science. In
his work titled Mukaddime, Ibn Khaldun, as the founder of the science of umran,
deals with the field of existence that was examined within the scope of practical
philosophy before him. The subjects that practical philosophy examines under
morality and politics are evaluated as phenomena that occur in social
organization in the science of Umran. At this point, the first of the claims of the
thesis is that Ibn Khaldun is a thinker in the peripatetic tradition in terms of his
commitment to the method of burhan. But he re-established this tradition at two
points. First, the method of burhan has been purged of second rationales,
which are completely independent of the forms of the sensible world. Secondly,
he drew the Peripatetic political theory, which established morality and politics
from a speculative understanding of value based on metaphysical principles,
to a realist ground depending on the factual research of umran. Thus, the
second claim of the thesis is that Ibn Khaldun reconstructed his peripatetic
understanding of philosophy on a realistic level while preserving its moral
character. Accordingly, in the final stage of the thesis, a proposal is presented
on how an Ibn Khaldunist moral policy could be based on the passages in
Muqaddimah and Sifau's-Sail. Because the purpose of the science of umran is
to convey the social organization only in a factual way, Ibn Khaldun himself did
not make detailed explanations about such a policy. According to the proposal 
we have presented in the thesis, Ibn Khaldun thinks that real politics, which he
has drawn with umran, can be put into a moral form through fiqh/sharia and
mysticism. Therefore, the study also aims to reconstruct the moral-politics
relationship with an Khaldunist perspective.

Keywords: Practical Philosophy, Ibn Khaldun, Moral Politics, Umran,
Peripatetic.