Karakter alanlarına özgü koruma yaklaşımları: Şişli Maçka Pangaltı kentsel sit alanı örneği
Conservation approaches specific to character areas: The example of Şişli Maçka Pangaltı urban protected area
Yazar: TANSU TEKİN
Danışman: DOÇ. DR. YAŞAR DİLEK ERBEY
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Kentsel Koruma ve Yenileme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Şehirsel koruma =   ; Şehirsel koruma alanları =

Özet:
İstanbul ilk yerleşiminin başlamasından bugüne tarihin farklı mimari ve toplumsal değerlerinin birbiri üstüne eklenerek kentsel gelişimine devam ettirirken fark edilmektedir ki günümüzde de bu süreç devam etmektedir.  Bu geçirilen dönüşüm sürecinde kentte birçok dönemden kalan katmanlar görülürken bunların kıymetinin anlaşıması zaman almış ve koruma süreci tekil bina ölçeğinden çıkamayarak reellde somut olarak mekanlarımızda kendini göstermesi imkansızlaşmıştır. Kentsel ölçekte alınan kararların sadece turizm ve rant odaklı olması, mülk sahibinin koruma kararları içerisinde elinin kolunun bağlanmasından öteye geçmediği anlaşılan koruma politikaları neticesinde çalışma alanı olarak belirlenen kentsel ve tarihi sit alanı olarak tanımlanan çalışma alanı içerisindeki 6 mahalle daha detaylı analizler ile irdelenerek birbirinden farklı geçirdiği korum süreci kapsamında irdelenmesi gerekliliği ortaya çıkmıştır.19. yüzyılın ortalarında gayrimüslim ve levanten nüfusu ile ön plana çıkan Pera ve Galata yerleşimlerinin yetersiz kalması sonucu kent, kuzey yönünde genişlemeye başlamıştır. Bu dönemde konut yerleşimi ile birlikte, bir ticaret alanı olarak gelişen bölgede 1980'lere gelindiğinde kısıtlı miktarda boş alan kalmış, bölge İstanbul'un en merkezi yerleşimlerden biri haline gelmiştir. Nişantaşı-Teşvikiye ve Harbiye-Şişli bölgeleri 1980'den bu yana kent içindeki merkezi ve prestijli konumları nedeni ile tercih edilen bir kent alanı olarak önemlerini korumakta, ancak bu yoğun talebin getirdiği kentsel ve yapısal baskıdan dolayı özgün kent dokusunun tahrip olması tehdidi altındadır. Birinci bölümde çalışma amacı,  kapsamı  ve yöntemi ve tezde ele alınan koruma yaklaşımı detaylı olarak açıklanmıştır. 
İkinci bölümde Şişli'nin genel, idari, tarihi bilgileri incelenmiştir. Çalışma alanı sınırları tanımlanmıştır. Üçüncü bölümde çalışma alanı kentsel, mekansal analizler ile araştırılmıştır. Eski haritalar ile mekansal gelişimin dönüşümü irdelenmiştir. 1/5000 Nazım İmar planı ile stratejik analizler ile irdelenmiştir. Kentsel sit alanı sınırları kapsamında sosyal, tarihsel ve mekansal analizler ile mahalle ölçeğinde mekansal okumalar yapılmıştır. Günümüzde yapılan saha çalışmaları ile mahalle ölçeğinde mekansal ve sosyal farklar irdelenmiştir.
Dördüncü bölümde bölgesel olarak yapılan stratejik analizler sonrasında korunması gereken, sit alanları içerisindeki mahalleler içerisinde ayrıca odak haline gelebilecek  kentsel mekan tipolojileri, aks sokak meydan olarak detaylandırılıp örnekler resim ve eskizlerle irdelenmiştir. Son bölümde sit alanları içerisinde çalışma alanımız örneği üzerinden karakter alanlarına ayrılarak korunmaya yönelik oluşturulan değerlendirilme; işlevsiz kalan mekanlar, nitelikli binaların belirlenmesi ve kullanıcı sürekliliğinin sürdürülebilir devamlılığı olarak ilkeleri ile tartışılmıştır. Çalışma mahalleler üzerinden karakter alanlarına göre oluşan 3 tipolojiye uygun öneriler ile tamamlanmıştır.

Abstract:
It is noticed that since its first settlement, different architectural and social values of history have been added to each other and continue its urban development, and this process continues today. While layers from many periods were seen in the city during this transformation process, it took time to appreciate them and the conservation process could not get out of the scale of individual buildings, making it impossible to show itself concretely in our spaces in reality. As a result of the decisions taken at the urban scale being focused only on tourism and profit, and the protection policies that seem to go beyond tying the property owner's hands in the conservation decisions, the 6 neighborhoods within the study area, defined as urban and historical protected areas, were examined with more detailed analysis and the protection they experienced differently from each other. It has emerged that it needs to be examined within the scope of the process 1900s. As a result of the inadequacy of Pera and Galata settlements, which stood out with their non-Muslim and Levantine populations in the middle of the century, the city began to expand towards the north. In this context, while a new neighborhood was being established in Pangaltı, the establishment of Teşvikiye District was encouraged by the sultan himself. During this development process, the Nişantaşı-Teşvikiye and Harbiye-Şişli regions became a residential area hosting the residences of Muslim and non-Muslim merchants and palace bureaucrats, as well as the mansions and residences of the palace members. The region continued to develop without losing its attractiveness as a settlement area during the Balkan wars, World War I and the War of Independence, as well as during the founding of the Republic. However, as a result of the Prost Plan organized in the late 1940s, this residential-oriented settlement remained among the central business areas of Istanbul and was affected by the intense construction process that was active in Istanbul since the mid-1950s. In this period, the region developed as a commercial area along with residential settlements. By the 1980s, there was a limited amount of empty space left, and the region became one of the most central settlements in Istanbul. Nişantaşı-Teşvikiye and Harbiye-Şişli regions have maintained their importance as a preferred urban area since 1980 due to their central and prestigious locations within the city, but are under the threat of destruction of the original urban texture due to the urban and structural pressure brought by this intense demand. In this study, in addition to documenting the Nişantaşı-Teşvikiye-Harbiye-Şişli-Meşrutiyet neighborhoods, which contain the layers of urban transformation that Istanbul has undergone since the mid-19th century, considering their potential urban protected area values, this study, which is subject to intense user interventions within the existing texture of the city, is documented. It is aimed to develop a conservation proposal specific to areas of sustainable character, with an approach that respects the development of the city, for areas containing late period cultural assets and similar late period cultural assets. In the thesis study, firstly, the physical and social development process of the regions and the social, political, economic, urban and architectural changes affecting the regions in the historical process were analyzed with maps and current field studies. In the first section, the scope, purpose and scope method of the study are examined in detail. The transformation in the concept of protection is explained. In the second section, spatial and historical analyses and data were examined at the Şişli scale and the study area region was evaluated at the district scale by interpreting the Şişli 1/5000 Zoning Plan and other upper-scale analyses and the study area boundaries were determined. The reasons for selecting the study area were specifically explained. In the third section, social, historical and spatial analyses were conducted within the scope of urban site area boundaries and spatial readings were conducted at the neighborhood scale. Site area decisions were detailed with a historical analysis timeline and the shift of settlement from Pera to Pangaltı and rapid progress in the regions opened to settlement were determined on maps. With the field studies conducted today, spatial and social differences at the neighborhood scale were examined. In the fourth section, after the strategic analyses conducted regionally, urban space typologies that need to be protected and can also become a focus within the neighborhoods within the site areas were detailed as axis, street and square and examined with sample pictures and sketches. In the last section, the evaluation created for protection by dividing our study area into character areas within the protected areas was concluded as dysfunctional spaces, determination of qualified buildings and sustainable continuity of user continuity. The study was completed with suggestions in accordance with 3 typologies formed according to character areas over neighborhoods.