Bazı balık atıklarının yem hammaddesi olarak değerlendirilebilmepotansiyellerinin araştırılması
Investigations on the potential use of some fish by-products in aquafeeds
Yazar: NUH KAŞIKCI
Danışman: PROF. MURAT ARSLAN
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Su Ürünleri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Su Ürünleri = Aquatic Products
Dizin: Amino asitler = Amino acids ; Balık atıkları = Fish waste ; Proksimet kompozisyonları = Proximate composition ; Yağ asitleri = Fatty acids

Özet:
Amaç: Mevcut çalışmada, Erzurum ilinde taze olarak tüketilen hamsi (Engraulis encrasicolus), gökkuşağı alabalığı (Oncorhynchus mykiss), çipura (Sparus aurata) ve levrek (Dicentrarchus labrax) atıklarının (baş + iç organlar) proksimet kompozisyonlarının yanı sıra yağ asidi ve amino asit profilleri belirlenerek, bu atıkların balık yemi hammaddesi olarak kullanılabilme potansiyellerinin araştırılması amaçlanmıştır.
Yöntem: Alabalık, çipura, levrek ve hamsi atıkları Erzurum'da faaliyet gösteren bir balıkçıdan Aralık 2019 – Şubat 2020 döneminde her hafta sonu olmak üzere toplam 10 kez olacak şekilde toplanmıştır. Baş ve iç organlardan oluşan her bir hamsi atık örneği 1 kg taze hamsiden, her bir alabalık, çipura, levrek atık örneği ise 10 adet taze balıktan anlık olarak elde edilmiştir. Proksimet kompozisyonu ile yağ asidi ve aminoasit profilleri standart metotlara göre gerçekleştirilmiştir.  
Bulgular: Ham protein oranı türler arasında önemli derecede değişmezken, ortalama %12,4 olarak tespit edilmiştir. Diğer yandan, ham lipit, ham kül ve nem oranları türler arasında önemli farklılıklar göstermiştir (P<0,05). En düşük ve en yüksek yağ oranları hamsi ve levrekte sırasıyla %17,0 ve %29,9 olarak tespit edilirken, nem içeriği yağ içeriğine ters bir eğilim göstermiştir. Farklı türlere ait atıkların yağ asidi profili önemli derecede değişiklikler göstermiştir (P<0,05). En yüksek doymuş yağ asidi (DYA) miktarı hamside (%37,0) kaydedilirken, diğer türler birbirine benzer sonuçlar (%21,3-22,4) göstermiştir. Tekli doymamış yağ asitleri (TDYA) bakımından en düşük ve en yüksek değerler hamsi ve alabalıkta sırasıyla %27,4 ve %41,9 olarak tespit edilirken,  çipura ve levrekte benzer sonuçlar elde edilmiştir (sırasıyla, %37,3 ve %36,9). Alabalık, çipura ve levrekte en fazla bulunan çoklu doymamış yağ asitleri (ÇDYA) linoleik asit (LA; 18:2n-6) ve linolenik asit (LNA; 18:3n-3) iken, hamside 18:4n-3, araşidonik asit (ARA; 20:4n-6), ekozapentaenoik asit (EPA; 20:5n-3) ve dokozahekzaenoik asit (DHA; 22:6n-3) diğer türlere oranla daha fazla bulunmuştur. Amino asit profili türler arasında önemli değişimler göstermiştir (P<0,05). Hamsi, alabalık ve levrekte en yüksek düzeyde bulunan esansiyel aminoasit lösin iken, çipurada lisin en yüksek düzeyde tespit edilmiştir. Glutamik asit hamsi ve alabalıkta en fazla bulunan esansiyel olmayan aminoasit iken, çipura ve levrekte glisin en yüksek düzeyde tespit edilmiştir.
Sonuç: Çalışmanın sonuçlarına göre, balık atıklarının balık ununa göre daha yüksek oranda yağ ve daha düşük oranda protein içerdiği belirlenmiştir. Diğer yandan, amino asit profilleri balık ununa benzerlik gösterirken, EPA ve DHA gibi önemli n-3 uzun zincirli ÇDYA hamsi hariç diğer balık türleri atıklarında balık yağına oranla oldukça düşük olarak tespit edilmiştir. 

Anahtar Kelimeler:  Balık atıkları, Proksimet kompozisyon, Yağ asitleri, Amino asitler

Abstract:
Purpose: The objective of the current study was to investigate the proximate composition as well as fatty acid and amino acid profiles in by-products of freshly consumed fishes such as anchovy (Engraulis encrasicolus), rainbow trout (Oncorhynchus mykiss), sea bream (Sparus aurata) and sea bass (Dicentrarchus labrax), and to evaluate the potential use of this materials in aquafeeds.
Method: Anchovy, rainbow trout, sea bream and sea bass by-products (head and viscera) were collected from a local market in Erzurum during December 2019 – February 2020 at 10 different weekends. Each anchovy sample was the by-product from 1 kg of fresh fish, while rainbow trout, sea bream and sea bass samples were the by-products from 10 fresh fish, which were collected at the time the fish were prepared for sale. Proximate, fatty acid and amino acid analyses were carried out according to the standard methods. 
Findings: Crude protein did not significantly change among the species, averaging 12.4%. Crude lipid, ash and moisture significantly changed among the species (P<0.05). The lowest and the highest lipid contents were in anchovy (17.0%) and sea bass (29.9%), respectively, showing the opposite trend to the moisture content. Fatty acid profile was significantly influenced by the species (P<0.05). The highest saturated fatty acids (SFA) were detected in anchovy (37.0%), while other species had similar results (21.3-22.4%). The lowest and the highest monounsaturated fatty acids (MUFA) were observed in anchovy (27.4%) and rainbow trout (41.9%), respectively, while sea bream and sea bass had similar values (37.3 and 36.9%, respectively). The most abundant polyunsaturated fatty acids (PUFA) were linolenic acid (LA; 18:2n-6) and linolenic acid (LNA; 18:3n-3) in rainbow trout, sea bream and sea bass, while 18:4n-3, arachidonic acid (ARA; 20:4n-6), eicosapentaenoic acid (EPA; 50:5n-3) and docosahexaenoic acid (DHA; 22:6n-3) were the most abundant ones in anchovy. Amino acid profile significantly changed among the fish species (P<0.05). The most abundant indispensable amino acid was leucine in anchovy, rainbow trout and sea bream, while lysine was the predominant indispensable amino acid in sea bream. Glutamic acid was the most abundant dispensable amino acid in anchovy and rainbow trout, while glycine was the predominant dispensable amino acid in sea bream and sea bass. 
Results: According to our results, fish by-products had higher lipid and lower protein content in comparison to fish meal. However, amino acid profile was found similar with fish meal. The important n-3 long chain PUFA such as EPA and DHA were lower in fish by-products, except the those from anchovy. 
  
Keywords:  Fish waste, Fish by-products, Proximate composition, Fatty acids, Amino acids