Aigai'deki (Aiolis) endüstriyel üretime ait taş donanımlar
The stone tools relating to industrial production in Aigai (Aiolis)
Yazar: MESUT EROĞLU
Danışman: PROF. DR. ERSİN DOĞER
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Klasik Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Klasik Arkeoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Aigai = Aigai ; Arkeolojik alanlar = Archeological areas ; Arkeolojik eserler = Archaeological materials ; Arkeolojik kazılar = Archaeological excavations ; Endüstriyel üretim = Industrial production ; Taş aletler = Stone tools ; Taş aletler = Stone tools ; Taş endüstrisi = Stone industry ; Taş yapılar = Stone structures ; Üretim = Production

Özet:
Bu çalışma, Aigai (Aiolis) antik kentinde 2004 yılından itibaren yürütülen kazı çalışmaları ve yüzey araştırmalarında ele geçen endüstriyel üretim donanımlarıyla ilgilidir.  Taş donanımlar ile sınırlı tutulan konu kapsamında, kentin akropolisini ağırlayan tepe ve eteklerindeki aşağı kent ile kuzeyindeki ovalık alanlarda yer alan buluntular incelenmiştir. Antik Çağ'daki endüstriyel üretim faaliyetlerinin arkeolojik kanıtları olarak değerlendirilen buluntular fotoğraf, çizim ve lokalizasyon bilgileri ile belgelenmiştir. Analojik karşılaştırmalar sayesinde donanımların işlevlerine yönelik tutarlı dayanak noktaları oluşturulmaya çalışılmıştır. Ayrıca, Aigai'deki kazı çalışmalarından elde edilen veriler aracılığıyla, buluntu grupları içerisindeki diyakronik gelişim süreçleri takip edilmeye çalışılmıştır.
Çalışma sonucunda, değerlendirilen donanımların Antik Çağ'daki zeytinyağı, şarap ve un üretiminde kullanıldığı saptanmıştır. Her bir endüstriyel üretim kolunun çeşitli aşamalarına ait donanımlar tespit edilmiştir. Zeytinyağı üretimine ait kırma, pres ve ayrıştırma donanımları tanımlanmıştır. Bunlar arasında trapetum, mola olearia, basit manivela pres, bocurgatlı manivela pres ve vidalı manivela pres gibi üretim donanımları veya yapılanmaları bulunmaktadır. Değerlendirme esnasında, pres yapılanmalarına ait arkeolojik kanıtların şarap üretimiyle de ilişkili olabileceği her zaman göz önünde tutulmuştur.
Un üretimiyle ilişkili taş donanımlar arasındaki ezgi taşı, Olynthos değirmeni, rotatif el değirmeni ve Delos değirmeni (parçalı değirmen) gibi farklı dönemleri ve teknolojileri temsil eden birçok örnek, çalışma kapsamında değerlendirilmiştir.
Diğer donanım grubu pila ve mortarium olarak tanımlanan farklı tiplerdeki mortarlardan oluşturmaktadır. Son grup ise yüksek ayaklı teknelerden oluşmaktadır. Son iki gruptaki donanımlar çeşitli kullanım alanlarına sahiptir. Bu yüzden, söz konusu donanımları sadece bir fonksiyonla tanımlanmak mümkün değildir.

Abstract:
This study addresses the industrial production implements unearthed in the excavation campaigns and field surveys carried out in the ancient city of Aigai (Aiolis) since 2004. The subject is limited to stone tools and examines finds from the hilltop which houses the acropolis of the city, the lower city on the slopes and the plains on the north. The finds, considered to be the archaeological evidence of the industrial production in antiquity, were documented with photographs, drawings and localization data.  Consistent reference points were attempted to be established through analogical comparisons. Furthermore, the diachronic development process within the find groups was aimed to be followed on the basis of the evidence obtained in the excavations in Aigai.
The results of the study determined that the examined tools were used in the ancient olive oil, wine and flour production. Equipment regarding the various phases of each industrial production line was identified. Crushing, pressing and decantation implements related to olive oil production were defined. These include production implements or installations such as the trapetum, mola olearia, simple lever press, capstan lever press and screw-lever press. During the evaluation, a possible relation of the archaeological evidence of press installations with wine production was taken into consideration.
The study evaluates multiple stone tools related to flour production, representing different periods and technologies, including grindstones, Olynthus mills, rotary hand mills and Delian mills (segmented mills).
Another equipment group consists of different mortar types described as pila and mortarium. The last group consists of basins on high stands. These tools in the last two groups have various range of use. For that reason, it is not possible to define the aforesaid tools of only one function.