İngiliz şarkiyatçı Edward Granvılle Browne ve İran tasavvuru
British orientalist Edward Granville Browne and his imagination of Iran
Yazar: NAZELİN ARSLAN
Danışman: DOÇ. DR. REMZİ AVCI
Mardin Artuklu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
İngiliz oryantalizminin İslamiyet ve Doğu toplumlarına dair yorum ve gözlemlerini döneminde yazdığı eserlerle anlamamızı sağlayan Edward Granville Browne, şarkiyat geleneğinde meslektaşları arasında istisnai bir konuma sahiptir. Seyahat yazıları ile kadim İran'ın; edebi, dini, tarihi, sanatsal ve siyasi konularında çalışmalar yaparak dönemin ruhunun anlaşılmasında oldukça başarılı olmuştur. İran'ın modernleşme sürecinde gelişen olayları kurduğu yakın ilişkiler aracılığı ile takip eden Browne, siyasi görüşü ve yazılarıyla hem İngiltere hem de diğer Avrupalı devletlerin emperyalist politikalarına karşı ağır eleştirilerde bulunmuştur.  Uzun yıllar boyunca İran edebiyat tarihi üzerine çalıştığı A Literary History of Persia adlı eseri, kronolojik dönemlere ayrılıp dört farklı ciltte yayımlanırken, Bahailik ve Babi dini üzerine yazdığı makaleleri, Royal Asiatic Society gibi şarkiyatçı kuruluşlarda yayımlanmıştır. Yine seyahat notlarını derlediği A Year Amongst the Persians çalışması da onun oryantalist kimliğini incelememizi sağlayan en önemli eserlerindendir. Browne'nun Osmanlı hayranlığı ile başlayan Şark merakı zaman içerisinde İran uzmanlığına evrilmiştir. Browne'un Şarkiyat araştırmaları serüveni ve geride bıraktığı onlarca eser, akademik bir disiplin olarak İngiliz oryantalizminin gelişimini anlamada önemli bir katkı sunmaktadır. Bu tez Edward Granville Browne'nun perspektifinden bir İran tasavvuru sunarken onun Babi/Bahailik ve tasavvuf gibi dini konulara dair yorumlarını içermektedir. Aynı zamanda onun bir seyahat yazarı olarak İngiliz şarkiyatına katkıları incelenmektedir.

Abstract:
Edward Granville Browne, who helped us understand the interpretations and observations of British Orientalism on Islam and Eastern societies through his works written in his time, has an exceptional position among his colleagues in the Orientalist tradition. Through his travel writings, he studied the literary, religious, historical, artistic and political aspects of ancient Iran and was very successful in understanding the spirit of the period. Browne, who followed the events developing in the modernization process of Iran through the close relations he established, criticized the imperialist policies of both Britain and other European states with his political views and writings.  His work A Literary History of Persia, in which he worked on the history of Iranian literature for many years, was divided into chronological periods and published in four different volumes, while his articles on Bahaism and Babi religion were published in orientalist organizations such as the Royal Asiatic Society.  A Year Amongst the Persians, in which he compiled his travel notes, is one of the most important works that allow us to examine his orientalist identity. Browne's curiosity about the Orient, which began with his admiration for the Ottomans, evolved into an expertise on Iran over time. Browne's journey in Oriental studies and the dozens of works he left behind make an important contribution to understanding the development of British Orientalism as an academic discipline. This thesis presents a vision of Iran from Edward Granville Browne's perspective, including his interpretations of religious issues such as Babi/Baha'ism and Sufism. It also examines his contributions to British Orientalism as a travel writer.