Afganistan'da İran destekli devlet dışı aktörler
İran supported non-state actors in Afghanistan
Yazar: RAHMATULLAH ZİA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BARIŞ ADIBELLİ
Kütahya Dumlupınar Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: A Grammar of the Turkish Language = A Grammar of the Turkish Language

Özet:
Bu çalışma; Afganistan'da İran destekli devlet dışı aktörler üzerinde analiz
edilmesi amaçlanmıştır. Söz konusu bu çalışma; özellikle İran İslam Devrimi sonrası
dönemdeki İran Devrim Muhafız ordusu ve Kudüs gücünün vekil savaşçıları
Afganistan'daki İran'ın uzantılı milis güçlerini dikkate alarak bölgede İran'ın etki
yaratması ve Afganistan'ın iç meselesinde söz sahibi olabilmesi için önem arz etmektedir.
Çalışma kapsamında yerli ve yabancı literatür çalışması yapılmış ve betimsel içerik analiz
yönteminde yararlanılmıştır. Bu çalışmanın sonucunda 1979 yılından itibaren İran İslam
Devrimi amaçları doğrultusunda Şii ideolojiyi yaygınlaştırılması ve İran'ı bölgesel bir
güç olarak özellikle Afganistan üzerinde söz sahibi olabilmesi için İran'ın dış
politikasında din, dil, kültür gibi Afganistan ile birçok ortak değerleri kullandığı
görülmüştür.
İran'ın, Afganistan'daki varlığının, ülkenin ekonomik, siyasi ve sosyolojik
anlamda istikrarsızlığa ve bataklığa sürüklediği tespit edilmiştir. Ancak 9/11 saldırıları
sonrasında yeniden inşası için iki yüzlü politika ile hem yeniden kurulmuş olan devleti
hem de devlet dışı aktör olarak Taliban terör örgütü her ne kadar ideolojik açıdan karşı
olsada perde arkasında desteklemiştir. Aynı zamanda ülkede ideolojik açıdan
Hazaralardan vekil savaşçıları oluşturarak etnik çatışmalara neden olmuştur.
Anahtar Kelimeler: Afganistan, Aktör, Devlet Dışı, İdeoloji, İran

Abstract:
This study aims to analyze Iran-supported non-state actors in Afghanistan. This
study in question; Particularly, the proxy fighters of the Iranian Revolutionary Guard
army and the Quds force in the post-Iranian Islamic Revolution period are important for
Iran to create influence in the region and have a say in Afghanistan's internal affairs,
considering Iran's extension militia forces in Afghanistan. Within the scope of the study,
local and foreign literature was studied, and descriptive content analysis method was
used.
As a result of this study, it has been seen that since 1979, Iran has used many
common elements with Afghanistan such as religion, language, and culture in its foreign
policy to spread the Shia ideology in line with the aims of the Islamic Revolution and to
make Iran a regional power, especially in Afghanistan. It has been determined that Iran's
presence in Afghanistan has led the country into economic, political, and sociological
instability and swamp. However, after the 9/11 attacks, with a good-natured policy for
reconstruction, it supported both the re-established state and the Taliban terrorist
organization as a non-state actor behind the scenes, even though it was ideologically
opposed to it. It has also caused ethnic conflicts in the country by creating ideological
proxy fighters from the Hazaras.
Keywords: Actor, Afghanistan, Ideology, Iran, Non-State