Hüseyin Kâzım Kadri'nin Türk Lügati'nde "Zâl ve Ze" harfi ile başlayan kelimeler ve ilgili şiir örnekleri
Examples of poems related to words starting with the Letter "Zâl and Ze" in Hüseyin Kâzım Kadri's Turkish Dictionary
Yazar: MUHAMMET AKGÜL
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET GÖKTAŞ
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu çalışmada Hüseyin Kâzım Kadri'ye ait Türk Lügati adlı eserin ikinci cildinde 837-848 ve 940-980. sayfalar arasında bulunan "zâl / ذ ve ze / ز" harfi ile başlayan kelimelerin anlamları ve bu kelimelerin delillendirilmesinde kullanılan örnek manzumelerin, Osmanlı Türkçe'sinden günümüz alfabesine aktarımı yapılmıştır. 
 Çalışma giriş ve üç ana bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde, Hüseyin Kâzım Kadri'nin hayatı ve farklı bilim alanlarında yazdığı eserler hakkında bilgilendirme yapılmıştır.
Birinci Bölümde, Türk Lügati hakkında bilgi verilmiş, eserin Türk dili ve kültürü açısından önemi vurgulanmıştır. Ayrıca, lügatin hazırlanış sürecinde müellifin izlediği yöntem ve eserde kullanılan kaynak çeşitliliğine ana hatlarıyla temas edilmiştir.
İkinci Bölümde, "Zâl / ذ"; Üçüncü Bölümde "Ze/   ز" harfiyle başlayan kelimeler ve bu kelimelerle ilişkilendirilen şiirlerin Osmanlı alfabesinden Latin alfabesine aktarımı yapılmıştır. Şiirlerin doğru okunuşlarını belirlemek amacıyla ilk kaynaklara ulaşılmaya çalışılmış ve lügatın içeriğinde şairleri belirtilmeyen manzûmelerin, çok az bir kısmı hariç, şairleri tespit edilerek dipnotlarda verilmiştir. Ayrıca, Türk Lügati'nde ilgili maddelerde yer alan kelimelerin örneklendirildiği şiirler ve şairleri alfabetik sırayla ve bir tablo halinde düzenlenerek çalışmanın sonunda sunulmuştur.

Abstract:
This study focuses on the words beginning with the letters "zâl / ذ" and "ze / ز" in the second volume (pages 837-848 and 940-980) of Hüseyin Kâzım Kadri's Türk Lügati (Turkish Dictionary), as well as the poetic verses used to illustrate these words. The aim is to transfer these words from Ottoman Turkish to the contemporary Latin alphabet currently in use.
The study consists of an introduction and three chapters. In the introduction of the study, a brief overview of Hüseyin Kâzım Kadri's life is provided, followed by a short evaluation of the works he authored in different scientific fields.
In the first chapter, comprehensive information about Türk Lügati is presented, emphasizing the importance of the dictionary in Turkish culture and language. The methods employed by the author in compiling the dictionary are detailed, and attention is drawn to the variety of sources used in the work.
The second chapter covers the words beginning with "Zâl / ذ," while the third chapter addresses the words starting with "Ze / ز," along with the poetic verses associated with these words, transferred from the Ottoman alphabet to the Latin alphabet. To ensure accurate readings of the verses, efforts were made to access the original sources, and most of the poems in which the poets are not mentioned in the dictionary were identified, with the names of the poets provided in the footnotes, except for a few cases. Additionally, the poets of the poems illustrating the words starting with "Zâl" and "Ze" in Türk Lügati have been listed alphabetically, and the number of verses cited from each poet is presented in a table at the end of the study.