Benzimidazolon köprülü heterosiklik bileşiklerin sentezi ve biyolojik özelliklerinin incelenmesi
Synthesis and investigation of biological properties of benzimidazolone bridged heterocyclic compounds
Yazar: OKAN GÜVEN
Danışman: PROF. DR. EMRE MENTEŞE
Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Kimya = Chemistry
Dizin: Benzimidazoller = Benzimidazoles ; Enzim-inhibisyon yöntemi = Enzyme-inhibition method ; Kumarinler = Coumarins ; Tiyadiazoller = Thiadiazoles ; Triazoller = Triazoles

Özet:
Bu tez çalışmasında çeşitli biyolojik etkilere sahip benzimidazolon yapısının köprü konumunda bulunduğu bazı heterosiklik bileşiklerin sentezi gerçekleştirildi ve önemli enzimlere karşı inhibisyon özellikleri incelendi. Sentez çalışmalarının ilk aşamasında o-fenilendiamin bileşiklerinin üre ile reaksiyonundan literatürde kayıtlı üç farklı benzimidazolon bileşiği (1a-c) elde edildi. 1a-c bileşiklerinin formaldehit eşliğinde piperazin türevleriyle tepkimesinden piperazin-benzimidazolon hibrit bileşikleri (2a-f) sentezlendi. 1a-c bileşiklerinin etilbromoasetat ile reaksiyonu sonucunda asetat türevleri (3a-c) elde edildi ve bu bileşikler hidrazin hidrat ile reaksiyona sokularak asetohidrazit türevlerine (4a-c) dönüştürüldü. 4a-c bileşiklerinin uygun aldehitler ile reaksiyonu sonucu furan ve tiyofen halkası içeren Schiff bazı türevleri (5a-f) sentezlendi. Yine 4a-c bileşiklerinin 3-(1H-benzotriazol-1-ilkarbonil)-2H-kromen-2-on türevleri ile reaksiyonundan kumarin halkası içeren hibrit bileşikler (6a-s) ve çeşitli izotiyosiyanatlarla tepkimesinden ise tiyosemikarbazit türevi benzimidazolonlar (7a-o) sentezlendi. Sentez çalışmalarının son aşamasında ise 7a-o bileşiklerinin sırasıyla bazik ve asidik ortamda molekül içi halkalaşma reaksiyonu ile sırasıyla triazol (8a-o) ve tiyadiazol (9a-l) yapısı içeren benzimidazolon türevleri elde edildi. Sentezlenen bileşiklerin yapıları IR, 1H-NMR, 13C-APT ve kütle spektrumlarıyla aydınlatıldıktan sonra üreaz, lipaz ve asetilkolinesteraz enzim inhibisyon özellikleri incelendi. Elde edilen bileşikler çeşitli derecelerde her üç enzime karşı inhibisyon özelliği gösterdi.

Anahtar Kelimeler: Benzimidazolon, Kumarin, Triazol, Tiyadiazol, Enzim inhibisyonu

Abstract:
In this thesis, the synthesis of some heterocyclic compounds with a benzimidazolone structure that has various biological effects was carried out and their inhibition properties against important enzymes were investigated. In the first stage of synthesis studies, three different benzimidazolone compounds (1a-c) were obtained from the reaction of o-phenylenediamine compounds with urea. Piperazine-benzimidazolone hybrid compounds (2a-f) were synthesized from the reaction of 1a-c compounds with piperazine derivatives in the presence of formaldehyde. As a result of the reaction of 1a-c compounds with ethylbromoacetate, acetate derivatives (3a-c) were obtained and these compounds were converted into acetohydrazide derivatives (4a-c) by reaction with hydrazine hydrate. As a result of the reaction of 4a-c compounds with appropriate aldehydes, Schiff base derivatives (5a-f) containing furan and thiophene ring were synthesized. Again, from the reaction of 4a-c compounds with 3-(1H-benzotriazol-1-ylcarbonyl)-2H-chromen-2-one derivatives, hybrid compounds containing coumarin ring (6a-s) and with various isothiocyanates, thiosemicarbazide derivative benzimidazolones (7a-o) were synthesized. In the last step of the synthesis studies, benzimidazolone derivatives containing triazole (8a-o) and thiadiazole (9a-l) structures were obtained by intramolecular cyclization reaction of 7a-o compounds in basic and acidic medium, respectively. After elucidating the structures of the synthesized compounds with IR, 1H-NMR, 13C-APT and mass spectra, urease, lipase and acetylcholinesterase enzyme inhibition properties were investigated. The obtained compounds showed various degrees of inhibition against all three enzymes.

Keywords: Benzimidazolone, Coumarin, Triazole, Thiadiazole, Enzyme inhibition