Eleştirel yönetim çalışmaları bakış açısıyla insan kaynakları uygulamalarında ayrımcılık ve doğallaştırılması
Discrimination in human resources practices and its naturalization from critical management studies perspective
Yazar: HARİKA ÖZKAN
Danışman: PROF. DR. SERAP BENLİGİRAY
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Yönetim ve Organizasyon Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Ayrımcılık = Discrimination ; Doğallaştırma = Naturalization ; Eleştirel yönetim = Critical management ; İnsan kaynakları yönetimi = Human resources management

Özet:
İş dünyasında farklı çalışan gruplarına yönelik çeşitli ayrımcı davranışlar yapılmaktadır. Ancak işverenler ayrımcılık yaparken, çeşitli reaksiyonlarla karşılaşmamak için bu davranışları doğal göstermeye ve çalışanlar tarafından kabul edilebilir olmasına gayret göstermektedirler. Bu çalışmanın amacı eleştirel bir bakış açısıyla insan kaynakları uygulamalarında yapılan ayrımcılıkların hangi yöntemler kullanılarak doğallaştırıldığını tespit etmektir. Bunun için uluslararası sahada faaliyet gösteren bir lojistik şirketinde nitel ve nicel yöntemler kullanılarak bir araştırma yapılmıştır. 
Araştırmada öncelikle şirketin insan kaynakları uygulamalarında kullandığı tüm belgeler (iş başvuru, kıyafet düzenleme, personel talep formu vb.) içerik analizi yardımıyla incelenmiş ve uygulamalardaki ayrımcılıklar ortaya çıkarılmıştır. Burada saptanan ayrımcılıkların yapılma nedenlerini belirlemek için bir görüşme formu oluşturulmuştur. Şirketin insan kaynakları uygulamalarında söz sahibi olan yöneticilerle söz konusu form kullanılarak derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Görüşmeler sırasında alınan ses kayıtları deşifre edilerek yazıya dökülmüş ve içerik analizi yardımıyla ayrımcılıkların neden yapıldığı bilgisine ulaşılmıştır. Şirket çalışanlarının söz konusu nedenleri ne kadar kabul ettiklerini tespit etmek amacıyla, ayrımcılık nedenlerine dayalı bir anket formu oluşturulmuştur. Elde edilen sonuçlar SPSS programında ortalama, mod – medyan değerleri ve ki-kare analizi yardımıyla incelenmiştir. 
Sonuçta yöneticilerin insan kaynakları uygulamalarında en çok cinsiyet ve yaş ayrımcılığı yaptıkları; ayrımcılıkların doğallaştırılmasında meşrulaştırma, taslama, birleştirme, parçalama ve şeyleştirme yöntemlerini kullandıkları saptanmıştır. Bunlar arasından en çok meşrulaştırma ve parçalama yöntemlerinin kullanıldığı görülmüştür. Çalışanlar tarafından birleştirmenin her zaman, parçalamanın ise en az kabul gören yöntemler olduğu tespit edilmiştir. Ayrımcılıkların yapılmasında kullanılan yöntemlerin bilinmesinin bu yöntemlere karşı farkındalık oluşturulmasını ve önlem alınmasını sağlayacağı için önemli olduğuna inanılmaktadır.

Abstract:
Various discriminatory behaviors are being observed to different groups of employees in the business world. However, while discriminating, employers endeavor to display these behaviors to be natural and acceptable to employees, in order not to encounter various reactions. The purpose of this study is to determine what methods are used to naturalize the discrimination made in human resources practices from a critical perspective. For this, a research is carried out in a logistics company operating internationally using qualitative and quantitative methods. 
In the research, all the documents that the company used in the human resources practices (job application, dress code, personnel demand form etc.) are examined with the help of content analysis and discrimination in practice is revealed. An interview form has been established to identify the reasons for the discrimination determined here. In-depth interviews were conducted with the managers, who have a say in the company's human resources practices, utilizing the form. The sound recordings taken during the interviews are deciphered and written, and with the help of content analysis, information about the reasons of discrimination is achieved. A survey form based on the reasons for discrimination was established in order to determine the extent to which the employees of the company had accepted the stated reasons. Obtained results are examined in the SPSS program with average, mode median values and chi-square analysis. 
As a result, it has been determined that managers mostly make gender and age discrimination in their human resources practices;  they use legitimization, pontification, unification, disintegration and reification methods in the naturalization of discrimination. Among these, it has been seen that the methods of legitimization and disintegration are mostly used. It has been confirmed that the unification is always acceptable and the disintegration is the least acceptable by the employees. It is believed that recognition of the methods used in discrimination is important for raising awareness and taking precautions against these methods.