Ehl-i sünnet tefsir geleneğinde zındıklık ve zenâdıka algısı
The perception of zindaqa and zenadiqa in the ahl al-sunnah tafsir tradition
Yazar: YUSUF AĞKUŞ
Danışman: DOÇ. DR. SAMİ KILINÇLI
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Din = Religion
Dizin: Ehl-i sünnet = Ehl-i sunna ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Sünni düşünce = Sunni thought ; Sünnilik = Sunnism ; Tefsir = Commentary ; Zındıklar = Zindiks ; Zındıklık = Zindikness ; İslamiyet = Islam

Özet:
Sünnî tefsir literatüründe kimi zaman bazı yorumların zındıklık, yorum sahiplerinin de zındık olduğu iddia edilmektedir. Bu çalışmada, söz konusu iddiaların yer aldığı tartışmalardan hareketle, Ehl-i Sünnet tefsir geleneğinin zındıklık algısı, bu iddiaların nedenleri, iddia sahiplerinin ve muhatap olan kişilerin düşünce çizgileri ve bu şekilde bir iddiada bulunmanın gerekli olup olmadığı gibi meseleler irdelenmeye çalışılmıştır.
 Giriş, üç ana bölüm ve sonuçtan oluşan bu çalışmanın giriş başlığı altında araştırmanın konusu, kapsamı, amacı, yöntemi ve araştırmada kullanılan kaynaklar hakkında bilgi verilmiştir. Kavramsal çerçeve adını verdiğimiz birinci bölümde, başta zındıklık nitelemesi ve türevleri olmak üzere çalışmamızın çerçevesine dâhil olan kavramların etimolojik ve semantik tahlilleri yapılmış, zındık olduğu iddia edilen kişiler sınıflandırılarak zındıklığın çerçevesi belirgin hale getirilmiştir. 
İkinci bölümde Sünnî tefsirlerde zındıklık iddialarına fazlaca yer verildiğini tespit ettiğimiz, hararetli tartışmaların yaşandığı temel meseleler incelenmiş ve tartışma konusu olan bu meselelerden hareketle Sünnî tefsir geleneğinin zındıklık algısı ortaya konmaya çalışılmıştır. Çalışmanın üçüncü bölümünde de zındıklık iddialarının arka planında yer aldığını düşündüğümüz temel nedenler örneklendirilerek izah edilmeye çalışılmış, sonuç kısmında ise tespitler ve neticeler aktarılmıştır.

Abstract:
In the Sunni tafsir (exegesis) literature, it is occasionally claimed that certain interpretations constitute zindaqa and certain interpreters are zenadiqa. Starting from the discussions on such claims and accusations, this study attempted to address such issues as the perception of zindaqa in the tafsir tradition of Ahl al-Sunnah (Followers of the Sunnah), the causes of such accusations, the way of thinking of those who made these accusations as well as of those who were the object of accusations, and whether these accusations were necessary.  
The study consisted of an introduction, three main sections and conclusion part, and the introduction part described the subject, scope, aim and method of the study as well as the sources used in the research. The first section, conceptual framework, conducted etymological and semantic analyses on the concepts used in the framework of the study, particularly the concept of zindaqa and its offshoots, later categorised the persons claimed to be zenadiqa, and presented a clear framework for zindaqa. 
The second section discussed the main issues that were the subject of heated debate and placed too much emphasize on zindaqa claims in Sunni tafsir works, and tried to demonstrate the perception of zindaqa in Sunni tafsir tradition based on the issues discussed. The third section explains the main causes considered to be lying behind zindaqa claims and accusations through examples, and the conclusion part revealed the findings and results of the study.