Ebeveyn kabul-reddi, benliğin farklılaşması ve psikolojik esneklik arasındaki ilişkinin incelenmesi
Examining the relationship between parental acceptance-rejection, differentiation of self and psychological flexibility
Yazar: BEYZA YAVUZ
Danışman: PROF. DR. MEHMET ENGİN DENİZ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Bu araştırmada, algılanan ebeveyn kabul-reddi ile psikolojik esneklik arasındaki ilişkide benlik farklılaşmasının aracı rolü incelenmiştir. Araştırma grubunu Türkiye'nin 64 farklı şehrinden katılım sağlayan 18-30 yaş aralığındaki 526 genç yetişkin oluşturmaktadır. Araştırma verileri, "Yetişkin Algılanan Ebeveyn Kabul-Red Ölçeği Kısa Formu", "Benliğin Farklılaşması Envanteri Kısa Formu" ve "Kabul ve Eylem Formu-II" kullanılarak toplanmıştır. Ayrıca katılımcıların demografik bilgilerine ulaşmak amacıyla araştırmacı tarafından hazırlanan "Kişisel Bilgi Formu" kullanılmıştır. Araştırmada gerçekleştirilen tüm analizler için IBM SPSS 22 kullanılmıştır. Genç yetişkinlerin psikolojik esneklik düzeylerinin cinsiyet, yaş, aile tipi, psikolojik yardım alma durumu, algılanan anne baba tutumu, ailenin sosyoekonomik düzeyi, kardeş sayısı değişkenlerine göre anlamlı düzeyde farklılaşıp farklılaşmadığını belirlemek amacıyla ilişkisiz örneklemler t-testi ve tek yönlü varyans analizi (ANOVA) kullanılmıştır. Ebeveyn kabul-reddi ile psikolojik esneklik arasındaki ilişkide benlik farklılaşmasının aracı rolünün olup olmadığına ilişkin aracılık testleri SPSS eklentisi olan PROCESS Macro (4.0) aracılığıyla yürütülmüş ve regresyon modelinden yararlanılarak işlem yapılmıştır. 
Analiz sonucunda benlik farklılaşmasının hem anne kabul-reddi hem de baba kabul-reddi ile psikolojik esneklik arasındaki ilişkiye kısmi olarak aracılık ettiği bulunmuştur. Sonuç olarak anne-babası tarafından reddedildiğini algılayan bireylerin benlik farklılaşması düzeyinin düşmesiyle birlikte psikolojik esneklerinin azaldığı söylenebilir. Anne kabul-reddi ile benlik farklılaşmasının psikolojik esnekliğe ilişkin toplam varyansın %46'sını (R=.68, R²=.46, p<.001), baba kabul-reddi ile benlik farklılaşmasının psikolojik esnekliğe ilişkin toplam varyansın %49'unu (R=.70, R²=.49, p<.001) açıkladığı bulunmuştur. Araştırma sonucunda genç yetişkinlerin psikolojik esneklik düzeyleri yetişilen aile tipi, daha önce psikolojik yardım alma durumu, algılanan anne baba tutumu, ailenin sosyoekonomik düzeyi ve kardeş sayısı değişkenlerine göre anlamlı farklılık gösterirken, cinsiyet ve yaş değişkenleri için anlamlı bir fark bulunmamıştır. Araştırmanın bulguları ilgili alanyazın ışığında tartışılmış ve öneriler sunulmuştur.

Abstract:
This study examined the mediating role of self-differentiation in the relationship between perceived parental acceptance-rejection and psychological flexibility. The research group consisted of 526 young adults aged 18-30 from 64 different cities in Turkey. The research data were collected using the "Adult Perceived Parental Acceptance-Rejection Scale Short Form", "Differentiation of Self Inventory Short Form" and "Acceptance and Action Form-II". In addition, the "Personal Information Form" prepared by the researcher was used to obtain demographic information of the participants. IBM SPSS 22 was used for all analyses performed in the study. Independent samples t-test and one-way analysis of variance (ANOVA) were used to determine whether the psychological flexibility levels of young adults differed significantly according to gender, age, family type, status of receiving psychological help, perceived parental attitude, socioeconomic level of the family, and number of siblings. The mediation tests regarding whether there is a mediating role of self-differentiation in the relationship between parental acceptance-rejection and psychological flexibility were conducted through PROCESS Macro (4.0), an SPSS plug-in, and the regression model was used.
As a result of the analysis, it was found that self-differentiation partially mediated the relationship between both maternal acceptance-rejection and paternal acceptance-rejection and psychological flexibility. As a result, the psychological flexibility of individuals who perceive that their parents reject them decreases with the level of self-differentiation. It was found that maternal acceptance-rejection and self-differentiation explained 46% of the total variance of psychological flexibility (R=.68, R²=.46, p<.001), and paternal acceptance-rejection and self differentiation explained 49% of the total variance of psychological flexibility (R=.70, R²=.49, p<.001). As a result of the study, while there was a significant difference in the psychological flexibility levels of young adults according to the variables of family type, previous psychological help, perceived parental attitude, socioeconomic level of the family, and number of siblings, no significant difference was found for gender and age variables. The study's findings were discussed in the light of the related literature, and recommendations were presented.