Ebeveynlerin ağız sağlığı okuryazarlığının ve yer tutucular hakkındaki farkındalıklarının çocuklarının ağız sağlığı üzerine etkisi
The effect of parents' oral health literacy and awareness about space maintainers on the oral HEALTH of their children
Yazar: SENA SAKIN ULUBAY
Danışman: DOÇ. DR. SEMA AYDINOĞLU
Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi / Diş Hekimliği Fakültesi / Çocuk Diş Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Diş Hekimliği Uzmanlık, 2022
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry
Dizin: Ana-baba = Parents ; Ağız sağlığı = Oral health ; Dişler = Teeth ; Farkındalık = Awareness ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy ; Yer tutucu = Spacemaintainer

Özet:
Amaç: Bu çalışmanın amacı ebeveynlerin ağız sağlığı okuryazarlığı ve yer tutucular hakkındaki farkındalıklarının belirlenerek ilişkili faktörlerin araştırılması ve ebeveynlerin ağız sağlığı okuryazarlığı ve yer tutucular hakkındaki farkındalıklarının çocuklarının ağız sağlığı üzerine etkilerinin incelenmesidir.
Materyal Metot: Çalışmaya Ağustos 2022 ve Ekim 2022 tarihleri arasında Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Çocuk Diş Hekimliği Ana Bilim Dalı'na başvuran 6-12 yaş aralığında 600 hasta ve ebeveyni dahil edildi. Bu kesitsel çalışmanın ilk aşamasında ebeveynlere sosyodemografik veriler, ebeveynlerin ağız sağlığı bilgisi, çocukların süt dişi kaybı ve yer tutucu deneyimi ve ebeveynlerin yer tutucular hakkındaki farkındalığını araştıran toplam 29 sorudan oluşan anket yüz yüze uygulandı. İkinci aşamada ebeveynlerin ağız sağlığı okuryazarlık düzeyleri TREALD-30 ve TREALD-30A ölçekleri kullanılarak ölçüldü. Son aşamada ise çocukların ağız sağlığı durumu DMFT ve PUFA indeksleri ile kaydedildi. Elde edilen veriler IBM SPSS V26 programıyla, p<0,05 değeri anlamlılık derecesi kabul edilerek değerlendirildi.
Bulgular: Çalışmaya dahil edilen ebeveynlerin %40,5'inin yer tutucular hakkında farkındalığa sahip olduğu görüldü. Katılımcıların TREALD-30 ve TREALD-30A ölçeklerinden aldıkları ortalama puanlar sırasıyla 24,194,66 ve 13,162,88 olarak kaydedildi. Çocukların ortalama DMFT ve PUFA skorları sırasıyla 6,84  3,62 ve 1,85  3,65 olarak rapor edildi. Ebeveynlerin ağız sağlığı okuryazarlığı ile yer tutucular hakkındaki farkındalıkları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki tespit edildi (p<0,001). Ebeveynlerin ağız sağlığı okuryazarlıkları arttıkça yer tutucular ile ilgili farkındalıklarının arttığı sonucuna ulaşıldı. Ebeveynlerin yer tutucu farkındalığı ile çocuklarının DMFT değerleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki tespit edildi (p=0,036). Ebeveynlerin yer tutucular hakkında farkındalıkları arttıkça çocuklarının DMFT değerlerinin de arttığı görüldü. Ebeveynlerin yer tutucular ile ilgili farkındalığı ile çocuklarının ortalama PUFA değerleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki tespit edilmedi (p=0,114). Ebeveynlerin ağız sağlığı okuryazarlığı ile çocuklarının ortalama DMFT ve PUFA değerleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmadı (p=0,297; p=0,122). 
Sonuç: Ebeveynlerin ağız sağlığı okuryazarlıklarının artması ile yer tutucular hakkındaki farkındalıkları artabilir. Ebeveynlerin ağız sağlığı okuryazarlığının çocuklarının ağız sağlığı durumuna etkisi bulunmazken, yer tutucular hakkında daha fazla farkındalığa sahip ebeveynlerin çocuklarının çürük, dolgulu ve çekilmiş diş sayısının arttığı görüldü.
Anahtar Kelimeler: ağız sağlığı okuryazarlığı, yer tutucu, ağız ve diş sağlığı

Abstract:
Aim: The aim of this study is to determine the parents' oral health literacy and awareness about spacemaintainers, and to investigate the associated factors, and to evaluate the effects of parents' oral health literacy and awareness space maintainers on their children's oral health.
Material and Method: 600 patients aged between 6-12 years and their parents who applied to the Department of Pediatric Dentistry of Recep Tayyip Erdogan University Faculty of Dentistry between August 2022 and October 2022 were included in the study. In the first stage of this cross-sectional study, a questionnaire consisting of 29 questions was applied face-to-face to the parents, investigating sociodemographic data, parents' oral health knowledge, children's experience of deciduous tooth loss and space maintainer experience, and parents' awareness of spacemaintainers. In the second stage, parents' oral health literacy was measured using the TREALD-30 and TREALD-30A scales. In the last stage, the oral health status of the children was recorded with DMFT and PUFA indices. The obtained data were evaluated with the IBM SPSS V26 program, with p<0,05 as the significance level.
Results: It was observed that 40,5% of the parents had awareness about spacemaintainers. The mean scores of the participants on the TREALD-30 and TREALD-30A scales were recorded as 24,194,66 and 13,162,88. The mean DMFT and PUFA scores were 6,843,62 and 1,853,65, respectively. A statistically significant association was found between parents' oral health literacy and their awareness of spacemaintainers (p<0,001). It was concluded that as the oral health literacy of the parents increased, their awareness of spacemaintainers increased. A statistically significant relationship was found between parents' spacemaintainers awareness and their children's DMFT values (p=0,036). It was observed that as parents' awareness of spacemaintainers increased, their children's DMFT values also increased. There was no statistically significant relationship between parents' awareness of spacemaintainers and their children's average PUFA values (p=0,114). There was no statistically significant relationship between the oral health literacy of the parents and the mean DMFT and PUFA values of their children (p=0,297; p=0,122).
Keywords: oral health literacy, spacemaintainer, oral and dental health