Hastanelerde kalite yönetim sistemlerinin değerlendirilmesi: Kamu ve özel hastanelerde bir araştırma
Assessment of hospital quality management systems:An application for public and private sector
Yazar: MUSTAFA SAİD YILDIZ
Danışman: DOÇ. DR. ZEKAİ ÖZTÜRK
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Sağlık Kurumları Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management ; İşletme = Business Administration
Dizin: Devlet hastaneleri = State hospitals ; Kalite = Quality ; Kalite yönetim sistemi = Quality management system ; Kalite yönetimi = Quality management ; Sağlık kuruluşları = Health institutions ; Özel hastaneler = Private hospitals

Özet:
Bu çalışmada farklı hastane özelliklerinin kalite yönetim sistem olgunluklarının değerlendirilmesi sonrasında hastanelerin bazı karakteristik özelliklerinin ve farklı kalite güvence ve iyileştirme çabalarının olgunluk seviyelerine etkileri araştırılmıştır. Çalışmanın ilk bölümünde kalite yönetim sistem çerçeveleri, akreditasyon ve kalite yönetim sistem değerlendirme yaklaşımlarına değinilmiş; ikinci bölümünde ise Türkiye'de kalite ve akreditasyon çabaları ve bu alanda yürütülen amprik çalışmalar üzerinde durulmuştur. Çalışmada daha önceki dönemde bir Avrupa Komisyonu projesinde (DUQuE - Avrupa'da Kalite İyileştirme'yi Derinlemesine Anlamak) oluşturulan bir endeks kullanılmıştır. Farklı özellik gruplarından ülkemizde faaliyet gösteren tüm hastanelerin kalite birim sorumlularına hastanelerinin indeks karşısındaki durumu sorulmuştur. Bu özellik grupları: hasta yatağı sayısına göre hastane ölçekleri, eğitim ve araştırma fonksiyonu, sahiplik durumu (kamu, özel, üniversite) ve kalite iyileştirme çabaları: akredite olup olmamaları, EFQM çabası içinde olup olmamaları ve ISO KYS sertifikalı olup olmamaları olarak belirlenmiştir. Türkiye'de faaliyet gösteren 1348 hastanenin herbirinin kalite koordinatörüne anket gönderilmiş, 350 adedi anketi cevaplamışlardır. Öncelikle hastane özellik gruplarının kalite yönetim sistem indeksinin dokuz bileşeninin her biri (kalite yönetimi, hastane yönetimi, profesyonellerin eğitimi, güncel enfeksiyon protokolleri, güncel hasta ve nakil protokolleri, bakım süreçlerinin performansının analizi, profesyonellerin performansının analizi, hasta deneyimi geri bildiriminin analizi, sonuçların değerlendirilmesi) ve indeksin tamamı için ortalama skorları hesaplanmış ve özellik grupları arasında karşılaştırma tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ve bağımsız örneklerin t-testi analizleri ile yapılmıştır.  Aynı özellik sınıflandırması altındaki alt grupların ortalama skorları arasında yapılan karşılaştırma sonrasında; kalite yönetim sistem bileşenlerinin büyük çoğunluğunda daha büyük ölçekli, eğitim ve araştırma fonksiyonu olan, özel sektör ve üniversite mülkiyetinde ve kalite yönetimi ve iyileştirmesi sistemleri uygulaması bulunan hastanelerin; daha küçük ölçekli, eğitim ve araştırma fonksiyonu olmayan, Sağlık Bakanlığı'na bağlı ve kalite çabalarına (ISO, EFQM ve akreditasyon) daha az oranda başvuran hastanelerden istatistiksel bakımdan anlamlı şekilde farklı ve daha yüksek ortalamalarda bulundukları yüzde 95 güven düzeyinde ve yüzde 5 hata payında gözlemlenmiştir. İndeksin tamamı için ayrıca yapılan ortalamanın karşılaştırılması analizinden de bu sonucu doğrulayan sonuç alınmıştır. Sonuç olarak hastaneler için yürütülen merkezi kalite denetim sistemleri ve akreditasyonun ötesinde; sürekli, sistematik ve homojen kalite iyileştirme aktivitelerini güvence altına alan hastane odaklı kalite yönetim sistemlerine ihtiyaç duyulmaktadır. Ulusal akreditasyon sistemine ilaveten, kısa dönemde hastanelerde kalite yönetim sistemlerini kurumsallaştıracak jenerik modellerin kullanılması, orta ve uzun vadede ise bir kalite yönetim sistem modeli ve kalite yönetim ödül çerçevesinin oluşturulması önerilmiştir.


Anahtar Kelimeler : Kalite yönetim sistemleri, hastane kalite yönetim sistemleri, kalite Yönetim sistem değerlendirmesi, akreditasyon

Abstract:
In this study, after an assessment of quality management system maturities of different characteristics of hospitals, effect of these characteristics and diverse quality assurance and improvement efforts of hospitals to these maturity levels were investigated. In first part of the study; quality management and accreditation frameworks and quality management system approaches; for second part of study quality and accreditation efforts in Turkey and observational studies of these fields are subjected. This study was conducted by using an index with nine components created by a previous European Comission Project: DUQuE (Deepening our Understanding of Quality Improvement in Europe). Hospitals' quality coordinators from different groups of characterics were asked for their hospital's quality management systems' situation against the index. These characteristic groups were determined as: size of hospitals by impatient beds, training and research function, ownership status (public, private and university); and quality improvement efforts; being accredited, having EFQM efforts and being ISO QMS certified. Questionnaires were sent to quality section coordinators of 1348 hospitals actively working in Turkey, 350 of them responded.  Initially hospital characteristic groups' average scores for nine components of quality management system index (quality management, hospital management, trainings of professionals, up-to-date infection protocols, up-to-date patient and take-over protocols, performance analysis of care processes, performance analysis of professionals, analysis of patient experience feedbacks, assessment of outcomes) and entire index were calculated and comparison between these characteristic groups are made by one way analysis of variance (ANOVA) and t-tests of independent samples. After the comparison of average scores for sub groups in same characteristics classification; hospitals with larger scale, training and research function, private sector and university ownership and quality management and improvement system applications reached to higher average scores than hospitals with smaller scale, training and research function, Ministry of Health ownership and without quality effort (ISO, EFQM and accreditation) for most of the components of the index, in a statistically meaningful manner for ninety five percent confidence level. Analysis which is made for entire index also verified this results. As a conclusion, hospital with quality management systems focus beyond central quality auditing and accreditation systems for hospitals, to assure continuous, systematic and homogenous quality improvement activities, is needed. As an addition to national accreditation system; Utilization of a jeneric model for instutitionalisation of quality management systems of hospitals in short term and construction of a quality management system model and a quality management prize framework for hospitals for medium and long term is suggested.


Key Words : Quality management systems, hospital quality management systems, quality management system assessment, accreditation