Abay'ın şiirlerinde ölüm algısı
Perception of death in Abay's poems
Yazar: FATİH YILMAZ
Danışman: PROF. DR. ORHAN SÖYLEMEZ
Kastamonu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı / Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Kazak edebiyatı = Kazakh literature ; Kunanbayev, İbrahim Abay = Kunanbayev, İbrahim Abay ; Modern şiir = Modern poem ; Ontoloji = Ontology ; Ölüm = Death ; Şiir = Poem

Özet:
Ölüm, yeryüzündeki tüm canlıların yüzleşmek durumunda kalacağı önlenemez sondur. Lakin yaşayan varlıklar içinde öleceğinin bilincinde olarak hayat süren tek canlı insandır. Bu nedenle insan türünün var olmaya başladığı dönemlerden bugüne ölüm hem varlığından ürkülen bir hadise hem de sonucu merak edilen bir gizem olarak süregelmiştir. Düşünürler, fikir adamları, sanatçılar, yazarlar ve şairler yapıtlarında ölüm hususuna değinmişler, hepsi de sahip olduğu dünya görüşü ekseninde bir tutum ve tavır ortaya koymuşlardır. Sistemli düşüncenin gelişmeye başladığı dönemler incelendiğinde yazının bulunuşundan beri ölüm nispetinde sergilenen iki tavır dikkat çekmektedir. Bunlardan birincisi ölümü yok hükmünde sayıp, anımsamamak iken, ikincisi hayatın her vaktini onun gerçeğiyle doldurmak üzerinedir. İslam felsefesinde ölüm hususu ekseriyetle ölümün akabindeki yaşam ve bu yaşamın niteliği noktasında işlenmektedir. Bu bahis dini araştırmacılar ve düşünürler arasında bütün yönleriyle irdelenmekle beraber, yazar ve şairler de hususu yapıtlarında işlemişlerdir. 
Abay Kunanbayoğlu, 1845 ve 1904 yılları arasında Kazak topraklarında yaşamış ve bıraktığı manevi mirasla geniş bir etki alanı oluşturmuş büyük bir âlim ve şairdir. Skolastik bir eğitimle büyümesine karşın Doğu felsefesinin yanında Rus dilini öğrenerek Batı bilimi ve felsefesiyle de tanışma fırsatı bulmuş, bu yönüyle de devrinin en nadide düşünce adamlarından biri olarak kabul edilmiştir. Hayatı bozkır ortasında geçen şair, yaşamı boyunca birçok yakınının ölümüne şahit olmuştur. Bu bağlamda ölümü en yakından deneyimleyen Abay Kunanbay'ın ölüm karşısındaki tavrı da dikkate değer bir araştırma konusu içermektedir. 
Bu çalışmada, Abay'ın yakınlarının ölümü üzerine kaleme aldığı on üç farklı yas şiiri, diğer bir eseri olan Kara Sözler'i, şiirleri ve konuyla ilgili felsefi kaynaklardan da yararlanarak ontolojik çözümleme metoduyla incelenmiş ve şairin ölüm karşısında takındığı tavır açığa çıkarılmaya çalışılmıştır.

Abstract:
Death is the inevitable end that all living things on earth will have to face. However, human beings are the only living creatures that live with the awareness that they will die. For this reason, death has continued both as an event that was feared for its existence and as a mystery whose outcome was curious from the times when the human species began to exist. Thinkers, intellectuals, artists, writers and poets have mentioned death in their works, and all of them have put forward an attitude and attitude on the axis of their worldview. Looking at the periods when systematic thought began to develop, two attitudes exhibited in relation to death since the discovery of the article are noticeable. The first is to ignore death and not bring it to mind, while the second is to fill every time of life with its truth. In Islamic philosophy, the issue of death is mostly processed at the point of life after death and the nature of this life.  Although the issue of death is examined in all aspects among religious researchers and thinkers, writers and poets have also dealt with this issue in their works.
Abay Kunanbayoğlu is a great scholar and poet who lived in Kazakh lands between 1845 and 1904 and created a wide sphere of influence with the spiritual legacy he left. Although he grew up with a scholastic education, he learned the Russian language as well as Eastern philosophy and had the opportunity to meet Western science and philosophy. In this respect, Abay Kunanbayoğlu has been accepted as one of the rarest thinkers of his era. Living in the middle of the steppe, the poet witnessed the deaths of many of his relatives throughout his life. In this context, the attitude of Abay Kunanbayoğlu, who has experienced death very closely, also constitutes a remarkable research topic.
Abay's thirteen different mourning poems he wrote about the death of his relatives and his other work, "Kara Sözler", were analyzed with the method of ontological analysis by making use of his poems and related philosophical sources, and the poet's attitude towards death was tried to be revealed in this study.