İslâm borçlar hukukunda ihtiyat ilkesi
Precautionary principle in Islamic law of obligations
Yazar: MERVENUR AKÇAY
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ZEKİ YAKA
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Belirsizlik = Uncertainty ; Borçlar hukuku = Law of obligations ; Mükellef = Taxpayer ; Sözleşmeler = Contracts ; İhtiyat = Precaution ; İslam borçlar hukuku = Islamıc law of debts ; İslam hukuku = Islamic law ; Şüphe = Suspicion

Özet:
Bu çalışmada, İslâm borçlar hukuku alanındaki birçok konuda söz konusu olan hak ve
sorumlulukların yerine getirilmesinde bu hak ve sorumlulukların ihtiyat prensibi ile bağlantısı
ele alınmaya çalışılmıştır.
Şüphe ve belirsizlik olgusunun bulunduğu birçok konuda sıkça karşımıza çıkan ihtiyat
kavramı, İslâm fıkıh literâtüründe müstakil bir delil olarak ele alınmamıştır. Ancak usûl-u
fıkıh'taki sedd-i zerâyi, istihsan, hilâf gibi ferî delillerle ilişkisinin olduğu hatta kimi zaman
onların yerine kullanıldığı gibi görüşler usûl âlimleri tarafından ileri sürülmüştür. Zira
literatürde müstakil bir delil olarak ele alınmamasına rağmen böylesi önemli bir yere sahip
olması ihtiyatın hem usulde hem de furû da kayda değer bir yerinin olduğunu göstermektedir.
İhtiyatın Furû'u fıkıhta yoğun kullanımı ve ifade edildiği gibi bazı ferî deliller ile güçlü
irtibatı, İslâm borçlar hukuku alanındaki borç alacak ilişkileri, akidler, muhayyerlikler gibi
önemli mevzularda sıkça karşımıza çıkmaktadır. Özünde hak ve sorumluklardan oluşan İslâm
borçlar hukuku'nda ihtiyat prensibi gerek tarafların korunması, garanti altına alınması gerekse
karşılıklı yapılan akidler de bazen tek tarafın bazen her iki tarafın haklarının, mallarının yahut
canlarının korunmasını sağlamaktadır.
Netice itibariyle İslâm hukukunun muamelât kapsamı çerçevesinde ele alınan borçlar
hukuku, gündelik hayatta karşılaşılan sorunların yoğunluğu ve vazgeçilmez bir unsur olması
bakımından önemli bir yere sahiptir. Bu nedenle kamu düzeninin sağlanması, ihtiyaçların
karşılanması ve kişiler arasında adaletin sağlanması bakımından İslâm'ın tavsiye ettiği
dengenin gözetilmesi borçlar hukukunun zeminini oluşturur. Dolayısıyla İslâm'ın diğer birçok
konuda olduğu gibi borçlar hukukundaki düzenlemeleri ve tavsiyeleri doğrultusunda ihtiyatın
işlevselliği ve nerede nasıl kullanılması gerektiği konumuzun mevzuunu oluşturmaktadır.

Anahtar Kelimeler: İhtiyat, Borçlar Hukuku, Akidler, Şüphe/Belirsizlik, Mükellef

Abstract:
In this study, the connection between the fulfillment of the rights and responsibilities in
many issues in the field of İslamic Law Of Obligations within the framework of the
precautionary principle has been discussed.
The principle of discretion, which is frequently encountered in many issues where there
is doubt and uncertainty, has not been considered as an independent evidence in the Islamic
fiqh literature. However, it has been arqued by the scholars of the method that it has a relation
ship withsome evidence such as sedd-i zeraysh, isthsan and caliphate, sometimes used instead
of them. The fact that it has such an ınportant place, although it is not considered as an
independent evidence in the literature, Shows that the discretion has a significant place both in
the method and in the branches.
The intensive use of prudence in fiqh and its strong connection with some frivolous
evidences, as expressed, are frequently encountered in important issues such as debt-debt
relations in the field of İslamic law of obligations, contracts, and imagination. In the Islamic
law of obligations, which consists of rights and responsibilities in essence, the principle of
precaution provides the protection and guarantee of the parties and the protection of the rights,
property or lives of both parties, sometimes in matual contracts.
As a consequence, the law of obligations, which is dealt with within the scope of İslamic
law, has an important place in terms of the intensity of the problems encountered in daily life
and being an indispensable element. Therefore, observing the balance recommended by İslam
in terms of ensuring publıc order, meeting the needs and ensuring justice for individuals
constitutes the basis of the law of obligations. Hence, the functionality of the precaution and
how it shold be used in line with the regulations and recommendations of the law of obligations
as in many other subject of our subject.

Keyworlds: Discretion, Law of Obligations, Constracts, Doubt /Uncertainty, Precaution, Taxpayer