Diyarbakır yerel kavun genotiplerinin tuz stresine tolerans düzeylerinin belirlenmesi
Determination of salt stress tolerance levels of Diyarbakir local melon genotypes
Yazar: BÜŞRA KARATAŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ VEDAT PİRİNÇ
Dicle Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Cucumis melo = Cucumis melo ; Genotip = Genotype ; Gerilme = Stress ; Kavun = Melon ; Tuzluluk = Salinity

Özet:
Çalışma; Diyarbakır Yerel Kavun genotiplerinin tuza tolerans düzeylerinin belirlenmesi amacıyla yapılmıştır. Araştırmada, Diyarbakır merkez ve ilçelerinde yetiştirilen ve daha önce toplanan 37 yerel kavun genotipleri (Cucumis melo L.) ile şahit olarak; ticari kavun çeşidi (Kırkağaç 637), Şemame genotipi ve tuza tolerant olduğu bilinen Midyat kavunuyla beraber toplamda 40 kavun genotipi kullanılmıştır. Araştırma, Dicle Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü'ne ait laboratuvarda 2021 yılında topraksız tarım koşullarında tesadüf parselleri deneme desenine göre 3 tekerrürlü olarak yürütülmüştür. Çalışmada, Hoagland besin çözeltisi kullanılmıştır. Araştırmada; bitki uzunluğu, bitki kök boğazı çapı, fide yaş ağırlığı, kök boyu ve kök yaş ağırlığı, yaprak alanı, yaprak sayısı ve ağırlığı ile tuz uygulamasının bitkideki etkisine ait 0-5 görsel skalası, kök, yaprak ve gövdenin kuru ağırlıkları, klorofil a ve b içeriği, karotenoid içeriği, toplam klorofil, prolin içeriği, membran zararlanma indeksi ve bitki yapraklarındaki oransal su içeriği parametrelerine bakılmıştır. Çalışma sonucunda; tartılı derecelendirme uygulanarak elde edilen veriler incelendiğinde; 2111; 2119; 2122; 2124; 2133 numaralı genotipler ile Midyat ve Tatlı Kavun Dereli genotiplerinde toplam puanlama yüksek bulunarak bu kavunların gelecekte yapılacak başta ıslah olmak üzere diğer çalışmalarda da ümit var oldukları söylenebilir. Bu genotiplerin gelecekte tuzlu koşullarda yetiştiriciliğinde kullanılabileceği düşünüldüğü gibi, aynı zamanda gelecekteki ıslah çalışmalarında bu genotiplerin anaç materyal olarak kullanım potansiyeline sahip olduğu söylenebilir. Bunun yanında 2128; 2138; 2113; 2125 no'lu genotipler Hazro yerli genotipinin tuz stresine orta düzeyde tolerant olduğu söylenebilir. Ayrıca Kırkağaç kavunu ile 2139; 2136; 2115 no'lu genotipler ve Şemmame genotipinin en düşük puanlamalara sahip olduğu için tuz stresine hassas olduğu söylenebilir. Elde edilen bulgular neticesinde gelecekte tuz stresi çalışmalarında, yetiştiriciliğinde veya ıslahında yerel genotipler arasında seçim yapılabilmesi amacıyla bu çalışmanın kaynak olarak kullanılabileceği düşünülmektedir. Çalışmada kullanılan genotiplerin aşılama ile toleransın arttırılması, tuza toleransı yüksek sebze eldesi için geleneksel ıslah çalışmaları ve transgenetik yaklaşımlarla tuza toleransı yüksek sebze ıslahı gibi çalışmalarda kullanılabilmesine olanak sağlaması çalışmanın önemini arttırmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Diyarbakır, Kavun, Stres, Tuzluluk, Genotip, Cucumis melo

Abstract:
Study; It was carried out to determine the salt tolerance levels of Diyarbakir Local Melon genotypes. In the research, 37 local melon genotypes (Cucumis melo L.) grown in the center and districts of Diyarbakir and collected before, as witnesses; A total of 40 melon genotypes were used, together with the commercial melon variety (Kırkağaç 637), Şemame genotype and Midyat melon, which is known to be salt tolerant. The research was carried out in the laboratory of Dicle University, Faculty of Agriculture, Department of Horticulture, in soilless agricultural conditions in 2021, in a randomized plot design with 3 replications. Hoagland nutrient solution was used in the study. In the research; plant length, root collar diameter, seedling fresh weight, root length and root fresh weight, leaf area, leaf number and weight, and 0-5 visual scale of the effect of salt application on the plant, dry weights of roots, leaves and stems, chlorophyll a and b content, carotenoid content, total chlorophyll, proline content, membrane damage index and proportional water content parameters in plant leaves were examined.İn the results of working; When the data obtained by applying weighted grading is examined; It can be said that the total score of genotypes 2111; 2119; 2122; 2124; 2133 and Midyat and Tatlı Melon Dereli genotypes is high and there is hope for these melons in future studies, especially breeding. It is thought that these genotypes can be used in breeding in salty conditions in the future, and it can also be said that these genotypes have the potential to be used as rootstock material in future breeding studies. Besides, It can be said that genotypes 2128; 2138; 2113; 2125 and Hazro Native genotype are moderately tolerant to salt stress. In addition, 2139 with Kırkağaç melon; 2136; Since genotypes 2115 and Şemmame genotype have the lowest scores, it can be said that they are sensitive to salt stress. As a result of the findings obtained, it is thought that this study can be used as a source in order to be able to choose between local genotypes in salt stress studies, breeding or breeding in the future. The fact that the genotypes used in the study can be used in studies such as increasing tolerance by grafting, traditional breeding studies for obtaining vegetables with high salt tolerance and breeding of vegetables with high salt tolerance with transgenetic approaches increases the importance of the study.

Keywords: Diyarbakir, Melon, Stress, Salinity, Genotype, Cucumis melo