Özel eğitim kurumlarında görev alan öğretmenlerin program okuryazarlık durumları ve özel eğitim özel alan yeterliklerinin incelenmesi
Examining the curriculum literacy status of teachers working in special education institutions and their special education special field competencies
Yazar: SİBEL BAYRI
Danışman: PROF. DR. ADNAN KÜÇÜKOĞLU
Atatürk Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eğitim kurumları = Education establishments ; Mesleki yeterlilik = Professional competence ; Program okuryazarlığı = Curriculum literacy ; Özel eğitim = Special education ; Özel eğitim kurumları = Special education institutions ; Öğretmen yeterliliği = Teacher proficiency ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Bu araştırmada, özel eğitim kurumlarında görev alan öğretmenlerin program okuryazarlık durumları ve özel eğitim özel alan yeterliklerinin incelenmesi amaçlanmıştır.
Araştırmada karma araştırma yöntemlerinden çeşitleme desenli bir çalışmadır. Araştırmanın örneklemini, Erzurum ilinde özel eğitim kurumlarında çalışmakta olan 135 öğretmen oluşturmaktadır. Araştırma verilerini toplamak amacıyla nicel kısımda "Öğretim Programı Okuryazarlık Ölçeği" ve "Özel Eğitim Özel Alan Yeterlikleri Formu" kullanılmıştır. Araştırmanın nitel kısmında ise yarı yapılandırılmış görüşme soruları sorulmuştur. Nicel verilerin analizinde bağımsız örneklem t testi, ANOVA testi ve korelasyon analizinden yararlanılmıştır. Nitel verilerin analizinde ise betimsel analizden yararlanılmıştır.
Araştırmada elde edilen bulgular, katılımcıların program okuryazarlık durumlarının yüksek düzeyde; özel eğitim özel alan yeterliklerinin ise çok yüksek düzeyde olduğunu göstermektedir. Araştırma kapsamında öğretmenlerin program okuryazarlık durumları ve özel eğitim özel alan yeterlikleri arasında branş ve mesleki kıdem değişkenleri bakımından anlamlı farklılık bulunmasına karşın cinsiyet ve sertifika sahibi olup olmama değişkenine göre anlamlı bir farklılık bulunamamıştır. Çalışmadan öğretmenlerin program okuryazarlık durumları ile özel eğitim özel alan yeterlikleri arasında pozitif yönlü bir ilişki olduğu tespit edilmiştir. Araştırma sonucunda öğretmenler özel eğitimde program bilgisine sahip olduklarını, program hazırlama, uygulama ve değerlendirme boyutlarında yeterliklerinin olduğunu ve özel eğitimde çalışma bilincine sahip olduklarını, alan bilgisi farkındalığı ve öğretmenlik mesleğine dair yeterlik sahibi olduklarını ifade etmişlerdir.
Öğretmenlerin program okuryazarlık durumlarının yüksek, özel eğitim özel alan yeterliklerinin ise çok yüksek olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Öğretmenlerin program okuryazarlık durumları ve özel eğitim özel alan yeterlikleri; cinsiyet ve sertifika sahibi olup olmama değişkenine göre farklılaşmazken, branş ve mesleki kıdem değişkenlerine göre anlamlı farklılaşma olmuştur. Çalışmada öğretmenlerin program okuryazarlık durumları ile özel eğitim özel alan yeterlikleri arasında pozitif yönlü bir ilişki olduğu belirlenmiştir. Öğretmenlerin özel eğitimde program hazırlama, uygulama ve değerlendirme boyutlarında yeterliklerinin olduğu ve bu doğrultuda özel eğitimde program bilgisine hâkim oldukları; özel gereksinimi olan öğrencilerle çalışma bilincine sahip ve alan bilgisi farkındalığı ve öğretmenlik mesleğine dair yeterliklerinin olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
In this study, it is aimed to examine the curriculum literacy status and special education special field competencies of teachers working in special education institutions.
It is a study with a variation pattern, one of the mixed research methods. The sample of the research consists of 135 teachers working in private education institutions in Erzurum. In order to collect the research data, "Curriculum Literacy Scale" and "Special Education Special Field Competencies Form" were used in the quantitative part. In the qualitative part of the study, semi-structured interview questions were asked. Independent sample t-test, ANOVA test and correlation analysis were used in the analysis of quantitative data. In the analysis of qualitative data, descriptive analysis was used.
The findings obtained in the research show that the program literacy status of the participants is at a high level; shows that special education special field competencies are at a very high level. Within the scope of the research, although there was a significant difference between the curriculum literacy status of the teachers and their special education special field competencies in terms of branch and professional seniority variables, no significant difference was found according to the variable of gender and having a certificate. From the study, it was determined that there is a positive relationship between teachers' curriculum literacy and special education special field competencies. As a result of the research, the teachers stated that they have program knowledge in special education, they have competence in program preparation, implementation and evaluation, they have the awareness of working in special education, they have field knowledge awareness and competence in the teaching profession.
It has been concluded that the curriculum literacy of the teachers is high, and the special education special field competencies are very high. Program literacy status of teachers and special education special field competencies; While it did not differ according to the variable of gender and having a certificate, there was a significant differentiation according to the variables of branch and professional seniority. In the study, it was determined that there is a positive relationship between teachers' curriculum literacy and special education special field competencies. Teachers are competent in preparing, implementing and evaluating programs in special education, and in this direction, they have knowledge of programs in special education; It has been concluded that they have the awareness of working with students with special needs and have field knowledge awareness and competencies in the teaching profession.