Mustafa Zeki Paşa'nın Askerî Mektepler Nazırlığı ve Tophane-i Amire Müşirliği görevleri üzerine bir inceleme
An investigation on Mustafa Zeki Pasha's missions as the Minister of Military Schools and the Tophane-i Amire Marshal
Yazar: ALEYNA OFLUOĞLU
Danışman: PROF. DR. GÜRSOY ŞAHİN
Afyon Kocatepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History
Dizin: Abdülhamid II = Abdülhamid II ; Askeri okullar = Military schools ; Mustafa Zeki Paşa = Mustafa Zeki Pasha ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Tophane-i Amire = Tophane-i Amire

Özet:
Çalışmanın temel amacı 1849-1914 yılları arasında yaşayan, II. Abdülhamid döneminde 25 yıl Askerî Mektepler Nazırı ve 17 yıl Tophâne-i Âmire Müşiri olarak görev yapan devlet adamı Mustafa Zeki Paşa'nın Askerî Mektepler Nazırlığı ve Tophâne-i Âmire Müşirliği dönemini ortaya koymaktır. 
Mustafa Zeki Paşa, 1849'da Aydın ilinin Bozdoğan kazası Kemer köyünde dünyaya gelmiştir. 1872'de Erkan-ı Harbiye Mektebi'nden Kurmay Yüzbaşı rütbesiyle mezun olmuştur. 1877-1878 Osmanlı-Rus Harbinde Müşir Süleyman Paşa'nın yaverliğinde bulunmuştur. Daha sonra Padişah yaveri ve Şehzadelerin öğretmeni olmuştur. 1883'te Liva (Tuğgeneral) rütbesi ile Askerî Mektepler Nazırlığına, 1891'de bu Nazırlığı korumak suretiyle Tophâne-i Amire Müşirliğine geçirilerek uzun yıllar boyu bulunduğu görevleri başarıyla ifa etmiştir. 1908'de II. Meşrutiyet'in ilanına kadar bu görevlerde kalmıştır. II. Meşrutiyet'in ilanından sonra rütbesi sökülerek 1909'da Rodos'a sürülmüştür. Rodos dönüşünde 1914'te İstanbul Büyükada'da vefat etmiştir. 
Araştırmanın temel kaynaklarını T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi ve Genelkurmay Askerî Tarih ve Stratejik Etüt ve Denetleme Başkanlığı Arşivi başta olmak üzere süreli yayınlar ve hatıratlar oluşturmaktadır.

Abstract:
The main purpose of the study is to reveal the period of Military Schools Minister and Tophane-i Amire Marshal of the statesman Mustafa Zeki Pasha, who lived in 1849-1914, served as Minister of Military Schools for 25 years and Tophane-i Amire Marshal for 17 years during the Second Abdulhamid period. 
Mustafa Zeki Pasha was born in 1849 in Kemer village, Bozdoğan town of Aydın province. He graduated from the Erkan-ı Harbiye Mektebi in 1872 with the rank of Staff Captain. He was the aide of Müşir Süleyman Pasha in the 1877-1878 Ottoman-Russian War. Later, he became the Sultan's Adjutant and the teacher of the Princes. Later, he became the aide of the Sultan and the teacher of the Princes. In 1883, he was transferred to the Ministry of Military Schools with the rank of Liva (Brigadier-General), and in 1891, he was transferred to the Tophane-i Amire Marshal by protecting this Ministry, and he successfully carried out his duties for many years. He remained in these positions until the declaration of the II. Constitutional Monarchy in 1908. After the proclamation of the II. Constitutional Monarchy, he was demoted and exiled to Rhodes in 1909. He died on his return from Rhodes in 1914 in Büyükada, Istanbul.
The main sources of the research are periodicals and memoirs, especially the Presidency of the Republic of Turkey State Archives Ottoman Archive and the General Staff Military History and Strategic Studies and Supervision Presidency Archive.