Sivas'ta musahiplik kurumu
The musahiplik institution in Sivas
Yazar: İSMAİL DOĞAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ EMRAH TUNÇ
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Eğitimi Ana Bilim Dalı / Halk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
ÖZET
Bu araştırma, Alevi-Bektaşi geleneğinde önemli bir sosyal örgütlenme biçimi
olan musahiplik kurumunu, Sivas özelinde ele alarak derinlemesine incelemeyi
amaçlamıştır. En genel hâliyle musahiplik, aralarında kan bağı olmayan kişilerin
"ikrar" yoluyla yakınlık kurduğu; güven, dayanışma ve iş birliği temelinde şekillenen
bir sanal akrabalık türü olarak tanımlanmaktadır. Bu bakımdan, bir inanç sistemi
olmanın ötesinde zengin bir kültürel birikime sahip olan ve sosyal bir sistem olarak
karşımıza çıkan Aleviliğin, musahiplik kurumuna büyük bir önem atfettiği
görülmektedir. Nitekim Sivas'ta ikamet eden Alevilerin, Anadolu'nun diğer yerlerinde
olduğu gibi kendilerine muhakkak bir musahip seçtikleri ve sanal olarak kurdukları bu
akrabalık ilişkisini hayat boyu sürdürmeye çalıştıkları anlaşılmaktadır. Bütün bu
açılardan, Sivas'ta musahiplik geleneğinin güncel durumunu, uygulanma biçimlerini,
işlevlerini ve taraflara yüklediği sorumlulukları "sanal akrabalık bağları" ve "sosyal
sermaye teorisi" çerçevesinde ele alan bu çalışma; nitel veri toplama yöntemlerinin
kullanıldığı bir saha araştırması olarak tasarlanmıştır. Bu bağlamda, 2023-2024 yılları
içerisinde Sivas şehir merkezi ve Alevi nüfusun nispeten yoğun olduğu 8 ilçeden
toplamda 43 kaynak kişiyle yapılan mülakatlar aracılığıyla geleneğin güncel durumu
mercek altına alınmış ve çeşitli yönleriyle irdelenmeye çalışılmıştır. Sonuç olarak bu
çalışmada, Sivas'taki Alevi toplumu için oldukça önemli bir konumda olan musahiplik
geleneğinin sosyo-kültürel anlam ve işlevleri derinlemesine olarak ele alınmış ve
geleneğin güncel durumu hakkında ayrıntılı bilgiler üretilmiştir.
Anahtar Sözcükler: Musahiplik, Sivas, Alevilik, Sanal Akrabalık, Halk
Bilimi.

Abstract:
ABSTRACT
This research aims to examine the institution of "musahiplik", an important
form of social organization in the Alevi-Bektashi tradition, in depth by focusing on
Sivas. In its most general form, musahiplik is defined as a type of fictive kinship that
is shaped on the basis of trust, solidarity and cooperation, in which people who are not
related by blood establish closeness through "ikrar". In this respect, it is seen that
Alevism, which has a rich cultural accumulation beyond being a belief system and
appears as a social system, attributes great importance to the institution of musahiplik.
As a matter of fact, it is understood that Alevis residing in Sivas, as in other parts of
Anatolia, definitely choose a musahip for themselves and try to maintain this virtual
kinship relationship throughout their lives. From all these perspectives, this study,
which examines the current status of the musahip tradition in Sivas, the ways in which
it is practiced, its functions and the responsibilities it imposes on the parties within the
framework of "virtual kinship ties" and "social capital theory", is designed as a field
research using qualitative data collection methods. In this context, the current state of
the tradition has been examined through in-depth interviews with a total of 43
informants in Sivas city center and 8 districts with relatively dense Alevi populations
in 2023-2024. As a result, in this study, the socio-cultural meanings and functions of
the musahiplik tradition, which is very important for the Alevi community in Sivas,
have been discussed in depth and detailed information about the current state of the
tradition has been produced.
Keywords: Musahiplik, Sivas, Alevism, Fictive Kinship, Folkore.