Rekreasyon alanlarının özellikleri ile zihinsel yenileme potansiyeli arasındaki ilişkinin irdelenmesi: İzmir-Kültürpark örneği
Examining the relationship between the characteristics of recreation areas and the mental restoration potential: Case of Izmir-Kulturpark
Yazar: İREM ÖZÇİFÇİ
Danışman: PROF. DR. HATİCE İLKDEN TAZEBAY
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture

Özet:
Bu doktora tez çalışması kentsel açık-yeşil alanların sahip olduğu özellikler ile bireyin algılanan restoratifliği arasındaki ilişkiyi inceleyen ve bu ilişki bağlamında kullanıcıların zihinsel yenilemesini arttıracak açık-yeşil alanlar oluşturulmasında kullanılabilecek bir yöntem geliştirmeyi hedeflemektedir. Bu yöntem, açık-yeşil alanların planlanma ve tasarım aşamalarında kullanıcı görüşleri ve uzman değerlendirmelerini birleştiren ve Algılanan Restoratiflik Ölçeği'nin Türk diline uyarlanma çalışması ile oluşturulmuştur.  İzmir Kültürpark'da altı alana ait on iki adet fotoğraf uzman ve kullanıcı değerlendirmelerine sunularak anket çalışması gerçekleştirilmiştir. Kullanıcı grubundan fotoğrafları algılanan Restoratiflik Ölçeği 'ne göre puanlandırmaları istenmiştir. Uzman grubu ise fotoğrafları araştırma konusu ile ilgili kuramsal çerçeveye dayanarak hazırlanan ve alan özelliklerini tanımlayan ve tez çalışmasında Algılanan Duyusal Boyut olarak tanımlanan sekiz adet alan özelliğini kullanarak değerlendirmiştir.  Algılanan Restoratiflik Ölçeği ve Algılanan Duyusal Boyutlar, park özellikleri ile kullanıcıların algılanan restoratifliği arasında anlamlı ilişkiler bulunup bulunmadığını belirlemek için birleştirilmiştir.  Araştırma sonucunda çalışmada kullanılan sekiz algılanan duyusal boyuttan (doğal, kültürel, görünümü açık, sosyal, mekânsal, türlerce zengin, korunaklı, dingin) altı tanesi kullanılabilir olarak saptanmıştır. "Sosyal" boyutu, kullanıcıların algılanan restoratifliği ile önemli ölçüde ilişkili bulunmuştur. Sonuçlar, algılanan duyusal boyutların kentsel açık-yeşil alanların restoratiflik potansiyelini geliştirmek için bir araç olarak kullanılabileceğini göstermektedir.

Abstract:
This Ph. D. thesis aims to develop a method that examines the relationship between the characteristics of urban open green spaces and the perceived restoration of the individual and thus can be used in creating space that will increase the mental restoration of the users. This method was developed by combining both user needs and expert evaluations in the planning and design process of open green spaces and by adapting the "Perceived Restorative Scale" into Turkish language. Two seperate questionnaires were carried out by presenting twelve photographs which belong to six areas in İzmir Kültürpark to expert and user evaluations. The users were asked to rate each photograph according to the Perceived Restorativness Scale.  The expert group evaluated the same photographs using eight Perceived Sensory Dimensions that define the park characteristics prepared based on the theoretical framework related to the research subject. Perceived Restorativeness Scale and Perceived Sensory Dimensions have been combined to see whether significant relationships can be found between park characteristics and users' perceived restoration. As a result of the evaluation of the research findings; six of the eight Perceived Sensory Dimensions (nature, culture, prospect, social, space, rich in species, refuge, serene) could be used in the study. The perceived sensory dimensions' "social" has been significantly associated with users' perceived restorativeness. The results show that the perceived sensory dimensions can be used as a tool to improve the restorative potential of urban open green spaces.