İç Anadolu Bölgesi'nde bazı buğday çeşitlerinin Puccinia striiformis f.sp. tritici'ye karşı dayanıklılıklarının değerlendirilmesi
Resistance evaluation of some wheat cultivars against Puccinia striiformis f.sp. tritici in Central Anatolia Region
Yazar: MELİKE ÖZASLAN
Danışman: PROF. DR. MEHMET ERHAN GÖRE
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Puccinia striiformis f. sp. tritici etmeninin sebep olduğu sarı pas hastalığı buğday (Triticum aestivum L.) kalitesini ve verim miktarını olumsuz etkilemekte olup, hastalığın olduğu durumlarda ağır verim ve kalite kayıplarına, danede besin miktarlarının azalmasına sebep olmaktadır. Türkiye'de üniversitelerde, araştırma enstitülerinde ve bir çok resmi kuruluşlarda buğdayla ilgili ıslah araştırmaları devam etmektedir. Islah araştırmalarının amacı hastalığa dayanıklı çeşitlerin saptanmasıdır. Bu çalışma, bazı buğday çeşitlerinde sarı pas hastalığının oluşumu ve reaksiyonlarını belirlemek amacıyla 2021/2022 yetiştirme mevsiminde 3 farklı lokasyonda; Ankara, Konya ve Nevşehir'de yürütülmüştür. Çalışmanın verileri, tesadüf blokları deneme desenine göre oluşturulmuştur. Denemede 10 adet ekmeklik buğday çeşidi kullanılmış olup, bunlar sırasıyla; Selenivka, Krasunia, Esperia, Cömert, Bezostaja, Flamura 85, Quality, Tosunbey, Sönmez 2001, Ahmetağa çeşitleridir. Pas hastalığı yönünden en fazla reaksiyonu Bezostaja çeşidi gösterirken, Selenivka, Krasunia ve Cömert çeşitlerinde de en düşük reaksiyon gözlemlenmiştir. Yine Selenivka ve Cömert çeşidinde kardeşlenme sayısının da yüksek olduğu, Bezostaja çeşidinde kardeşlenmenin zayıf kaldığı gözlemlenmiştir. 
Araştırmada kullanılan tüm çeşitlerde Pas hastalığı oluşumunun yanı sıra kardeşlenme sayısı, bitki boyu, protein oranı, gluten içeriği, hektolitre ağırlığı, nem ve tane verimi özellikleri de incelenmiştir. Bu deneme çalışması ile ortaya çıkan sonuçların, buğdayda pas hastalığına karşı dayanıklı çeşit kullanılmasının önemli katkılar sağlayacağı düşünülmektedir.

Abstract:
Yellow rust disease caused by Puccinia striiformis f.sp. tritici factor adversely affects the quality and yield of wheat (Triticum aestivum L.), causing heavy yield and quality losses and a decrease in the amount of nutrients in the grain in cases of the disease. In Türkiye, wheat breeding studies continue in universities, research institutes and many official institutions. The purpose of breeding research is to identify disease-resistant varieties. This study was carried out in 3 different locations in 2021/2022 growing season in order to determine the occurrence and reactions of yellow rust disease in some wheat cultivars; It was conducted in Ankara, Konya and Nevşehir. The data of the study were created according to the randomized blocks experimental design. In the experiment, 10 bread wheat varieties were used, respectively; Selenivka, Krasunia, Esperia, Cömert, Bezostaja, Flamura 85, Quality, Tosunbey, Sönmez 2001, Ahmetağa varieties. While the Bezostaja variety showed the highest reaction in terms of rust disease, the lowest reaction was observed in Selenivka, Krasunia and Cömert varieties. Again, it was observed that the tillering number was high in Selenivka and Cömert cultivars, while tillering remained weak in Bezostaja cultivar. In all cultivars used in the research, besides the formation of rust disease, tillering number, plant height, protein ratio, gluten content, hectoliter weight, moisture and grain yield characteristics were also investigated. It is thought that the results of this trial study will make important contributions to the use of resistant varieties against rust disease in wheat.