Planlanmış davranış teorisi çerçevesinde sağlık amaçlı bitkisel ürün kullanımı ve medyanın rolü
In the frame of planned behavior theory on herbal product use for health and the role of media
Yazar: MEHMET BARIŞ YILMAZ
Danışman: PROF. DR. AHMET YALÇIN KAYA
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Gazetecilik Ana Bilim Dalı / Gazetecilik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Gazetecilik = Journalism ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Bitkisel ilaçlar = Herbal medicine ; Davranış = Behavior ; Kitle iletişim araçları = Mass media ; Medya = Media ; Planlanmış davranış = Planned behavior ; Planlı Davranış Kuramı = Theory of Planned Behavior ; Sağlık iletişimi = Health communication ; Tüketim harcamaları = Consumption expenditures ; Ürün pazarlaması = Product marketing ; İletişim = Communication

Özet:
İnsanlar için sağlıklarını korumak ve sahip oldukları hastalıklardan kurtulmak, yaşam kalitelerinin devamı açısından son derece önemlidir. Bu noktada bireyin sağlığa yönelik davranışlarının ne yönde şekillendiğini incelemek faydalıdır. Bireyler, davranışlarını şekillendirirken iletişim süreçlerini yoğunlukla kullanmaktadırlar. Davranışlar tutum, algı ve niyetlerin gözlemlenebilir boyutunu oluşturmaktadır. Tutum, davranış ve niyetlerin şekillenmesinde ve dolayısıyla davranışların ortaya çıkmasında gerek iletişim gerekse kitle iletişimi önemli bir yer tutar. İletişim sayesinde insanların çevreleriyle olan ilişkileri belirlenir. Davranışa yönelik tutum ve algılar; iletişim süreci sonrasında oluşmaktadır.Sağlık davranışlarına yönelik çalışmada ele alınan iletişim modelleri, bireyin sağlık konulu davranışlarının ne yönde geliştiği sorusuna cevap aramaktadır. Bireylerin sağlıklarına yönelik herhangi bir tehdit söz konusu olduğunda veya mevcut sağlık durumunu geliştirmek için sergilediği davranışların açıklanmasında bu modeller kendi bakış açılarından farklı çıkarımlarda bulunmaktadırlar. Ancak sağlık iletişim modelleri tek başlarına bu davranışların bütün yönlerini açıklayamamaktadırlar.Bu noktadan hareketle çalışmada sağlık davranış teorileri incelenmiştir. Özellikle Planlanmış Davranış Teorisi, çalışmanın temelini oluşturmakta ve davranışlara yönelik geniş kapsamlı bir açıklama ortaya koymak için ele alınmaktadır. İnsanların sağlıklarına yönelik davranışlarında sağlık amaçlı bitkisel ürünleri kullanırken sahip oldukları motivasyonların neler olduğu çalışmada ortaya konmaktadır. Tutum, algı, niyet gibi davranışın temel unsurlarını ele alan bu teoriyle birlikte, kitle iletişim araçlarının söz konusu teoride hangi noktalarda etkin olduğunun ortaya konması da amaçlanmaktadır. Çalışmada Planlanmış Davranış Teorisi'nde yer alan tutumlar, öznel normlar ve algılanan davranışsal kontrolle birlikte, kitle iletişim araçlarının bu teorideki yerinin saptanması amacıyla öncelikle literatür taraması ve 470 bireye yönelik anket uygulaması yer almaktadır. Bireylerin sağlık davranışlarına yönelik hazırlanmış anket formu SPSS programı kullanılarak sonuçlar incelenmiştir.Anahtar Kelimeler. Tutum, Algı, Davranış, Kitle İletişim Araçları, Planlanmış Davranış Teorisi.

Abstract:
It is extremely important for people to maintain their good health and recover from the diseases that they suffer from in terms of the sustenance of their quality of life. At this point, it would be useful to investigate in what ways individuals? behaviors regarding health are shaped. Individuals make extensive use of communicative processes while they shape their behaviors. Both communication and mass communication play a significant part in the formation and hence the emergence of attitudes, behaviors and intentions. People?s relationships with their environment are determined thanks to communication. Attitudes and perceptions about behaviors come into being as a result of the process of communication.The communication models dealt with in the study on health behaviors seek answers to the question of how individuals? behaviors regarding health develop. These models make differing inferences based on their own points view in explaining individuals? behavior that exhibit to improve their existing health status or when there is a threat to individuals? health. However, health communication models can not adequately account for all aspects of these behaviors.This study deals with health communication models. The Planned Behavior Theory forms the basis of this study and attempts to make a comprehensive explanation about behaviors. In particular, the study investigates the motivations that individuals have regarding their behaviors towards health when they use herbal products intended for their health. The study also aims toreveal, along with this theory, which deals with fundamental components of behavior such as attitude, perception and intention, at what points mass media are effective in the theory in question. Besides attitudes, special norms and perceived behavioral control in the Theory of Planned Behavior, the study involves a review of literature with a view to determining the place of mass media in this theory and a survey for 470 individuals. The results of the survey form intended for individuals? health behaviors have been analyzed using the SPSS program.Keywords. Attitude, Perception, Behavior, Mass Media, The Theory of Planned Behavior.