Beş yaşındaki çocukların, ebeveynlerinin ve öğretmenlerinin empati düzeyleri ile çocukların duygulanımları arasındaki ilişkiler
Relationships among five-year-old children's, their parents' and teachers' empathy levels and affectivity of children
Yazar: CEM MALAKCIOĞLU
Danışman: PROF. DR. OZANA URAL
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Okul Öncesi Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Duygulanım = Affective ; Ebeveynler = Parents ; Empati = Empathy ; Erken eğitim = Early intervention ; Okul öncesi dönem = Preschool period ; Okul öncesi eğitim = Preschool education ; Okul öncesi çocuklar = Preschool children ; Sosyal duygusal gelişim = Social emotional development ; Sosyal-duygusal beceri = Social-emotional skills ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Duygusal zekânın önemli bir boyutu olan empati, öğrenilebilen ve öğretilebilen sosyal-duygusal bir beceridir. Çok erken yaşlardan itibaren ailede ve okulda gelişmeye başlayan empati, sağlıklı sosyal ilişkilerin kurulmasında ve ilerlemesinde gereklidir. Empati becerisi yüksek olan kişilerin olumlu duyguları ve duygulanımları fazladır. Bunun aksine, empati düzeyi düşük olan kişiler olumsuz duygulanımları daha yoğun yaşamaktadır. Beş yaşındaki çocukların empati gelişiminde, ebeveynlerin ve öğretmenlerin etkileri ve çocukların empati düzeylerinin duygulanımları üzerindeki etkileri hakkında sınırlı sayıda çalışma olduğundan bu araştırmanın yürütülmesi amaçlanmıştır. Araştırma nicel desende ve ilişkisel tarama modelindedir. Araştırmanın verileri, 2019 Kasım ile 2021 Ekim ayları arasında İstanbul ilindeki çeşitli bölgelerde okul öncesi eğitim kurumlarına devam eden beş yaşındaki (53-67 aylık, ortalama 58,8 ay) 318 (151 kız ve 167 erkek) çocuk, bu çocukların anneleri ve babaları ile tamamı kadın olan 30 okul öncesi öğretmeninden toplanmıştır. Verilerin toplanmasında Empati Düzeyi Belirleme Ölçeği ile araştırmacı tarafından geliştirilen çocuk empati ölçme aracı ile 10 günlük çocuk duygulanım kontrol listesi kullanılmıştır. Verilerin analiz edilmesinde doğrusal ve çoklu regresyon ile aracı değişken (yol) analizleri kullanılmıştır. Verilerin analizi sonucunda, empati ve duygulanım düzeyleri açısından cinsiyetler arasında anlamlı bir fark bulunmamıştır. Çocukların empati ve olumlu duygulanım düzeyleri arasındaki ilişki bulgular arasında en güçlü ilişkidir. Çocukların empati düzeyleri üzerindeki etkiler sıralamasında anneler birinci sıradadır. Empati düzeyi en yüksek olanlar okul öncesi öğretmenleri, en düşük olanlar ise babalardır. Çocukların okul öncesi eğitim ortamındaki olumlu duygulanımlarını anlamlı düzeyde en çok arttıran annelerken, olumsuz duygulanımları anlamlı düzeyde azaltan sadece öğretmenlerdir. Anne, baba ve öğretmen empati düzeylerinden hiçbiri, çocukların empati düzeyleri ile duygulanımları arasında aracı değişken rolü oynamamıştır. Sonuç olarak, çocukların empati ve olumlu duygulanım düzeylerinin yükselmesinde birincil etkenin anneler olduğu, babaların empati düzeylerinin düşük kaldığı ve okul öncesi öğretmenlerinin empati düzeylerinin çocukların okul öncesi eğitim ortamındaki olumlu ve olumsuz duygulanımları üzerinde anlamlı düzeyde etkili olduğu ortaya çıkmıştır. Bu nedenlerle, empati eğitimi dahil olmak üzere, okul-aile iş birliği arttırılmalıdır ve ailenin çocuğun eğitimine etkin katılımı sağlanmalıdır. Özellikle, babaların çocuğun bakım ve eğitiminde daha fazla etkin olması teşvik edilmelidir.

Abstract:
Empathy is a social-emotional skill that can be learned and taught, and a significant dimension of emotional intelligence. Being necessary in establishing and progressing healthy social relationships, it begins to develop from a very early age in family and school. People with high empathy also have more positive emotions and affectivity. On the contrary, people with low levels of empathy experience negative emotions more intensely. It was aimed to carry out this research since there were limited studies about the effects of parents and teachers on the development of empathy in five-year-old children and the effects of empathy levels on children's affectivity. The research is in quantitative design and relational screening model. The data consisted of 318 (151 girls and 167 boys) children aged five years (53-67 months, average 58.8 months) attending preschool education institutions in districts of Istanbul between November 2019 and October 2021. Data were collected from those children, their mothers and fathers, 30 preschool teachers who were all women. The Empathy Level Assessment Scale and the child empathy measurement tool developed by the researcher with the 10-day child affectivity checklist were used to collect the data. Linear and multiple regression, and mediation (path) analyses were used for data analysis. No significant difference was found between children's genders in terms of empathy and affectivity levels. The relationship between children's empathy and positive affectivity levels is the strongest. In the ranking of the effects on children's empathy levels, mothers are in the first place. Preschool teachers have the highest level of empathy, and fathers have the lowest. It is mothers who increase their children's positive emotions in the preschool education environment at the highest level, while teachers are the only ones who significantly decrease children's negative emotions. None of the mother, father and teacher empathy levels played a mediating role between the children's empathy levels and their affectivity. As a result, the primary factor in the increase of children's empathy and positive affectivity levels was mothers, fathers' empathy levels remained low, and preschool teachers' empathy levels were significantly effective on children's positive and negative affectivity in preschool environment. For this reason, school-family cooperation should be increased, including empathy education, and effective participation of the family should be ensured. Fathers should be encouraged to be more involved in their child's care and education.