Demografik fırsat penceresi açısından Türkiye'nin nüfus politikaları ve nüfuslanma süreci
Population policies and population process of Turkey in terms of demographic window of opportunity
Yazar: BURHAN CAN
Danışman: PROF. DR. SEDAT AVCI
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Coğrafya = Geography ; Demografi = Demography
Dizin: Demografi = Demography ; Demografik yapı = Demographic structure ; Nüfus = Population ; Nüfus politikaları = Population policies

Özet:
Türkiye'deki demografik geçişin incelendiği bu çalışmada,
demografik fırsat penceresinin üçüncü aşamada açıldığı belirlenmiştir. Türkiye,
1985-2015 döneminde demografik geçişin üçüncü aşamasını yaşamıştır. Ülke,
fırsat penceresinin açılması için gereken %30 genç nüfus sınırına ancak 2000
yılında düşmüştür. %50'lik genel bağımlılık oranına ise 2010'da ulaşmıştır.
Her iki tarih de geçişin üçüncü aşamasına tekabül eder. Bu çalışma demografik
geçiş süreci ve demografik fırsat penceresine coğrafi bir yaklaşım getirmiştir.
Zira dünya nüfusu bölgelere göre ele alınmış, Türkiye nüfusu ise bölge ve
illere göre analiz edilmiştir. Bu analizle fırsat penceresi döneminin bölge ve
illere göre farklı tarihlerde açıldığı ortaya konulmuştur. Dahası aynı pencerenin
bazı illerde hiç açılmadığı, bazı illerde ise kapanmaya başladığı saptanmıştır.
Sözü geçen durum ArcGIS 10 programıyla haritalandırılmıştır.
Çalışmanın temel bulguları arasında demografik geçişin ülkenin batısı
ve doğusundaki bölgelerde farklı geliştiği hususu vardır. Bu nedenle fırsat
penceresi dönemi de bölge ve illere göre değişkendir. Fırsat penceresinin
varlığı ekonomik büyüme için yeterli değildir. Bu dönemde işgücü arzı artar.
Artan işgücü istihdam edilmezse süreç demografik kriz penceresine evrilebilir.
Bunun yaşanmaması için; demografik, jeopolitik ve sosyoekonomik faktörlerin
birlikte değerlendirilmesi gerekir. Ayrıca devletçi yahut kamucu teşebbüslerin
tamamen devre dışı bırakılmaması (bypass edilmemesi) da önemlidir. Bu
çalışmada Türkiye'de uygulanan nüfus, ekonomi ve istihdam politikaları; tarihi
coğrafya, ekonomik coğrafya ve nüfus coğrafyası bağlamında ele alınmıştır.
Sonuçta demografik fırsat penceresinin verimli kullanılamadığı, nüfus artışına
yönelik politikaların sonuç vermediği saptanmıştır.

Anahtar Sözcükler: Demografik Geçiş Süreci, Demografik Fırsat
Penceresi, Nüfus Coğrafyası, Demografi, Türkiye.

Abstract:
It is specified in this study that the demographic window of
opportunity opened in the third stage of the demographic transition in Turkey.
Turkey has experienced the third stage of demographic transition during the
period of 1985-2015. It was not until 2000 that the ratio of young population
has dropped to below 30% in Turkey. The general dependency rate of 50% was
reached in 2010. Both dates correspond to the third stage of the transition. This
study brings a geographic approach to the process of demographic transition
and the demographic window of opportunity owing to the consideration of
world's population by regions, and the analysis of the population in Turkey by
region and provinces. By this means, it is revealed in this study that the
window of opportunity period opens on different dates in the regions and the
provinces. Furthermore, it is determined that while the same window has never
opened in some provinces, it has started closing in some others. This situation
has been mapped using the ArcGIS 10 method.
Among the main findings of the study is that the demographic
transition develops differently in the western and eastern regions of the
country. Therefore, the window of opportunity period in the regions and
provinces is also variable. The occurrence of a window of opportunity is not
sufficient for economic growth. The supply of labor increases during this
period. Unless the increased labour force is employed, the process can evolve
into a demographic window of crisis. For this not to happen; demographic,
geopolitical and socioeconomic factors should be evaluated together. It is also
important that statist enterprises are not completely bypassed. In this study,
population, economic and employment carried out in Turkey are analyzed in
the context of historical geography, economic geography and population geography. As a result, it is found that the demographic window of opportunity
has not been used efficiently and that the policies aimed at population growth
has not produced results so far.

Keywords: Demographic Transition Process, Demographic Window
of Opportunity, Population Geography, Demography, Turkey