Dini yapılardaki ahşap kapı kanatları ve pencere kepenklerinin malzeme ve yapım teknikleri bakımından incelenmesi ve bilgisayar destekli örnek model analizi
Investigation of wooden doors and window shutters in religious building in terms of materials and construction techniques and computer aided sample model analysis
Yazar: MEHMET VEFA HAN
Danışman: PROF. DR. CEVDET SÖĞÜTLÜ
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Ağaç İşleri Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ağaç İşleri = Wood Products

Özet:
Bu çalışmada tarihi dini yapılarda kullanılan ahşap kapı ve pencere kepenkleri incelenmiştir.
Günümüze kadar ulaşmış ve kullanılmaya devam eden ahşap eserlerin teknik özelliklerinin
değerlendirilmesinin dışında dönemsel değişimlerde ele alınarak karşılaştırmalar yapmak ve
sanal modeller oluşturarak yeni üretimlere teknik veri sağlamak, model önerileri getirmek
amaçlanmıştır. Bu amaçla örnek veriler oluşturmak için Konya, Bursa ve İstanbul'da
bulunan dini yapıda yer alan kapı kanatları ve pencere kepenkleri incelenerek ölçüleri
alınmıştır. Benzer özellikler doğrultusunda gruplandırmalar yapılmıştır. Yapım tekniğinde
görülen değişimlere uygun olarak değiştirilmiş kapı ve pencere kepenkleri belirlenmiştir.
Uygulanan teknikler ele alınarak, üretim aşamaları model çizimlerle değerlendirilmiştir.
Benzer özellikler doğrultusunda gruplandırılan kapı ve pencere kepenkleri bulunduğu yapı
ile birlikte fotoğrafla belgelenmiş, tüm ölçüleri çizelge şeklinde verilerek katalog
oluşturulmuştur. Tablaruka tekniğinde 7, kündekâri tekniğinde ise 5 farklı model elde
edilmiştir. Kullanılan teknikler doğrultusunda 20 model çizimi yapılmıştır. İki boyutlu
çizimlerde fark edilmeyen ölçü problemleri, üç boyutlu modellerde görülebilmektedir.
Bilgisayar modelleri ile malzeme ihtiyacı, parça ölçüleri ve simetrik parçalar ve üretilmesi
gereken parça sayısı ve şekli elde edilmektedir. Kapı ve pencere kanatlarını oluşturan tüm
elemanların boyut ölçüleri tekniğe bağlı değerlendirilerek oran ilişkileri belirlenmiştir.
Kanat yüksekliği ile genişliği arasında 3-3,5 oranları tespit edilmiştir. Kanat yüksekliğinin
% 2-2,5'i oranında kalınlık tercih edilmiştir. Seren genişlikleri ise kalınlığın 2-3 katı
uygulanmıştır. Dini yapılarda bulunan kapı kanatlarından standartlardan çok büyük
üretilmişlerdir. Bu durum kendi ağırlığının artmasına neden olmaktadır. Ağırlığa bağlı
mekanik zorlanmalar sonlu elemanlar yöntemiyle değerlendirilmiştir. Seçilen kalınlık
değerleri ve ağaç türleri karşılaştırılmıştır. Sonuçlar tarihi yapıların ahşap elemanlarında
istenilen mekanik özellikleri fazlasıyla sağladığını göstermektedir.

Abstract:
In this study, wooden door and window shutters used in historical religious buildings were
examined. Apart from evaluating the technical features of wooden works that have survived
and continue to be used, it is aimed to make comparisons by considering periodic changes,
to provide technical data for new productions by creating virtual models, and to bring model
suggestions. For this purpose, door wings and window shutters in religious buildings in
Konya, Bursa and Istanbul were examined and their measurements were taken to create
sample data. Groupings were made in line with similar characteristics. Door and window
shutters that have been changed in accordance with the changes in the construction technique
have been determined. Considering the applied techniques, the production stages were
evaluated with model drawings. The door and window shutters, which are grouped in line
with similar features, have been photographed together with the building in which they are
located, and a catalog has been created by giving all the dimensions in the form of a chart. 7
different models were obtained in tablaruka technique and 5 different models in kündekari
technique. 20 model drawings were made in line with the techniques used. Measurement
problems that are not noticed in two-dimensional drawings can be seen in three-dimensional
models. With computer models, the material requirement, part dimensions and symmetrical
parts, and the number and shape of the parts to be produced are obtained. Dimensional
measurements of all the elements that make up the door and window sashes were evaluated
depending on the technique and ratio relations were determined. The ratios of 3-3.5 were
determined between the wing height and width. A thickness of 2-2.5% of the wing height is
preferred. The width of the pavement was applied 2-3 times the thickness. They were
produced from the door wings found in religious buildings, much larger than the standards.
This causes its own weight to increase. Mechanical stresses due to weight were evaluated
using the finite element method. Selected thickness values and tree species were compared.
The results show that the wooden elements of historical buildings more than provide the
desired mechanical properties.