TİP 2 diyabet tanılı hastalarda uyku kalitesi, depresyon ve bilişsel zayıflık görülme sıklığı ve bunların glisemik kontrole etkisi
The prevalence of sleep quality, depression, and cognitive impairment in patients with TYPE 2 diabetes and their effect on glycemic control
Yazar: AYGÜN AYHAN
Danışman: PROF. DR. ŞEFİKA BURÇAK POLAT ; DR. ÖĞR. ÜYESİ ERHAN ŞİMŞEK
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine ; Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları = Endocrinology and Metabolic Diseases

Özet:
Giriş ve Amaç: T2DM hastaların hayatını her yönüyle etkileyen bir hastalıktır. Metabolik sorunların ve fiziksel komplikasyonların yanı sıra, sosyal ve psikolojik zorluklara da neden olabilir. Uyku bozuklukları ile T2DM gelişimi arasındaki ilişki göz önüne alındığında, T2DM'li kişilerde uyku bozukluklarının prevalansı genel popülasyona göre daha yüksektir. Depresyon veya depresif semptomlar, T2DM hastalarında daha zayıf glisemik kontrol, kötü yeme alışkanlıkları ve egzersiz uyumsuzluğu gibi olumsuz klinik profillerle ilişkilendirilmiştir. Aynı zamanda literatürde diyabet tanısı ve tedavisinin, depresyon olasılığını arttırdığı ile ilgili çalışmalar da mevcuttur. T2DM ile birlikte hipergliseminin derecesi ve süresi demans ile; daha hızlı bilişsel zayıflama ise HbA1c artışı ve uzayan diyabet süresi ile ilişkilidir. Bu bağlamda çalışmamızda T2DM hastalarında uyku kalitesi, depresyon ve bilişsel durum değerlendirmesi yapıp bu durumların hastaların glisemik durumlarını nasıl etkilediğini anlamaya çalışıp literatüre katkı sağlamayı hedefledik.

Gereç ve Yöntem: Kesitsel analitik tipteki çalışma 15.12.2024-15.03.2024 arasında Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları polikliniklerine ve Aile Hekimliği polikliniklerine başvuran dahil etme kriterlerini karşılayan hastalara yazılı onamları alınarak uygulanmıştır. Araştırma verileri Sosyo-Demografik Veri Anketi, Pittsburgh Uyku Kalite Ölçeği, Beck Depresyon Ölçeği, Mini-Mental Test aracılığıyla elde edilmiştir. Verilerin istatistiksel analizinde SPSS 25 (Statistical Package for the Social Sciences, version 25) istatistik programı kullanılmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir.

Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 58,89±11,44 cm, kilo ortalaması 82,97±14,7 kg olarak belirlendi. Katılımcıların %53,78'i (n=199) kadın, %79,19'u (n=293) evliydi. Katılımcıların %43,51'i (n=161) ilkokul mezunu, %23,78'i (n=88) üniversite ve üstü eğitim düzeyine sahipti. Diyabet tanılı 370 hastanın %50,54'ünde (n=187) hipertansiyon, %26,49'unda (n=98) hiperlipidemi, %25,68'inde (n=95) kardiyovasküler sistem (kvs) hastalığı, %17,84'ünde (n=66) hipotiroidi tanısı mevcuttu. Katılımcıların %31,35'i (n=116) sigara, %8,92'si (n=33) alkol kullanmaktaydı. Çalışmaya dahil edilenlerin HbA1c ortalaması %7,41±1,57, ortanca puanı %7,1 olarak hesaplandı. Katılımcıların %48,6' da kötü uyku kalitesine rastlanmıştır. Egzersiz yapanların Beck Depresyon Ölçeği (BDÖ) puanı ve HbA1c değeri düşükken Mini Mental Test (MMT) puanı yüksekti. Egzersiz yapanlar ile yapmayanlar arasında istatistiksel anlamlı fark saptandı (p<0,05). Katılımcıların yaşları ile MMT puanları arasında negatif yönlü düşük/orta düzeyde, yaşları ile HbA1c değerleri arasında pozitif yönlü zayıf düzeyde korelasyon saptandı.

Sonuç: Glisemik kontrol değerlendirmesi için kullandığımız HbA1c ile cinsiyet, yaş, egzersiz yapma durumu ve MMT puanı arasında ilişki bulunmuştur. Meslek, medeni durum, eğitim düzeyi, gelir durumu, sigara, alkol, BDÖ puanı ve total PUKİ puanı arasında ilişki bulunmamıştır. Katılımcıların %48,6'da kötü uyku kalitesine rastlanmıştır. Katılımcıların %47,84 'nün BDÖ ile taramasında depresyon puanı eşik üstü çıkmıştır.  Katılımcıların %0,81'i MMT ile taramada hafif demans kategorisinde puanlanmıştır.

Abstract:
Introduction and Objective: Type 2 diabetes mellitus (T2DM) is a multifaceted condition significantly impacting various domains of a patient's life, encompassing social, psychological, metabolic, and physical dimensions. An intricate interplay between sleep disturbances and the onset of T2DM exists, evidenced by a heightened prevalence of sleep disorders among individuals with T2DM in contrast to the general populace. Such sleep disturbances exacerbate the progression of diabetes, underscoring the pivotal role of sleep regulation in diabetes management.Concurrently, depression or depressive symptomatology correlates with suboptimal glycemic control, unhealthy dietary patterns, and reduced adherence to exercise regimens among T2DM patients. Furthermore, the diagnostic and therapeutic trajectory of diabetes may potentiate the likelihood of depressive episodes, as evidenced in literature. Moreover, a body of observational research underscores a nexus between T2DM, cognitive impairment, and dementia. The severity and chronicity of hyperglycemia associated with T2DM exhibit a pronounced association with dementia, while heightened levels of glycosylated hemoglobin (HbA1c) and prolonged duration of diabetes correlate with accelerated cognitive decline. Against this backdrop, our investigation aims to evaluate the quality of sleep, depressive symptomatology, and cognitive function in individuals afflicted with T2DM, elucidating their impact on glycemic control and thereby augmenting the extant scientific discourse.

Material and Methods: This cross-sectional analytical study was undertaken from December 15, 2024, to March 15, 2024, encompassing patients meeting the predetermined inclusion criteria and seeking care at the Endocrinology and Metabolic Diseases outpatient clinics as well as the Family Medicine outpatient clinics. Prior to participation, all individuals provided written informed consent. Data pertinent to the research objectives were gathered through the administration of the Socio-Demographic Data Questionnaire, Pittsburgh Sleep Quality Index, Beck Depression Inventory, and Mini-Mental State Examination. Statistical analysis of the collected data was performed utilizing the Statistical Package for the Social Sciences (SPSS) version 25, employing a significance threshold of p<0.05.
 
Results: The participants demonstrated an average age of 58.89 ± 11.44 years and an average weight of 82.97 ± 14.7 kg. Among them, 53.78% (n=199) were female, and 79.19% (n=293) were married. Educational attainment revealed that 43.51% (n=161) held primary school qualifications, whereas 23.78% (n=88) possessed a university degree or higher. Of the 370 patients diagnosed with diabetes, a significant proportion had comorbidities, including hypertension (50.54%, n=187), hyperlipidemia (26.49%, n=98), cardiovascular disease (25.68%, n=95), and hypothyroidism (17.84%, n=66). Additionally, 31.35% (n=116) of participants reported smoking habits, and 8.92% (n=33) acknowledged alcohol consumption. The mean HbA1c value was determined as 7.41 ± 1.57, with a median of 7.1. Notably, 48.6% of participants exhibited poor sleep quality. Further analysis indicated that individuals engaging in regular exercise displayed lower Beck Depression Inventory (BDI) scores and HbA1c levels, coupled with higher Mini-Mental State Examination (MMSE) scores, with statistical significance (p<0.05). Exploring correlations, a negative, low-to-moderate correlation emerged between participants' ages and MMSE scores, while a positive, weak correlation was discerned between their ages and HbA1c values.

Conclusion: A correlation analysis revealed a significant association between HbA1c levels, utilized as a metric for assessing glycemic control, and certain demographic and health factors. Specifically, gender, age, exercise frequency, and MMSE scores exhibited a discernible relationship with HbA1c levels. However, no statistically significant correlation was observed between HbA1c levels and occupation, marital status, educational attainment, income status, smoking habits, alcohol consumption, Beck Depression Inventory (BDI) scores, or total Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI) scores. Among the participants, nearly half (48.6%) demonstrated poor sleep quality as per PSQI criteria. Moreover, during BDI screening, 47.84% of participants surpassed the threshold indicative of depression. Additionally, a small proportion (0.81%) of participants were classified as having mild dementia based on MMSE screening outcomes.