Aile hekimlerinin rotavirüs, HPV, meningokok aşıları hakkında bilgi düzeyleri, tutum ve davranışları
Knowledge level, attitude and behavior of family physician's about rotavirushpv, , meningcoccia vaccines
Yazar: DUYGU COŞKUN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ CELAL KUŞ
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Aşılama = Vaccination ; Aşılar = Vaccines ; Doktorlar = Physicians ; Meningokok aşıları = Meningococcal vaccines ; Papillom = Papilloma ; Papillomavirüs aşıları = Papillomavirus vaccines ; Rotavirüsler = Rotaviruses ; Viral aşılar = Viral vaccines

Özet:
Amaç: Çalışmamız aile hekimlerinin T.C Sağlık Bakanlığı rutin aşı şeması dışındaki
rotavirüs, HPV, meningokok aşıları hakkındaki bilgi düzeylerini, tutumlarını ve
davranışlarını belirlemek amacıyla planlanmıştır. Toplum bağışıklanmasında aile
hekimlerinin aşı uygulama kararlarına katkı sağlamayı amaçladık.
Gereç ve Yöntem: : Çalışmamız 2019 Mayıs ve Temmuz ayları arasında
gerçekleştirilmiştir. Çalışmaya Kahramanmaraş ilinde görev yapan Aile Hekimi
uzmanları, Aile Hekimliği Bölümünde görev yapan araştırma görevlileri ve Aile Hekimi
olarak görev yapan pratisyen hekimler olmak üzere toplam 377 hekim dahil edilmiştir.
Çalışmamız tanımlayıcı ve kesitsel bir çalışma olarak icra edilmiştir. Katılımcılara
sosyo-demografik özelliklerin de yer aldığı, literatür taranarak hazırlanan 21 soruluk
anketle birlikte sunulmuştur. Rotavirüs, meningokok, HPV ve bu mikroorganizmalar
için geliştirilmiş aşılar ile ilgili 19 soru içeren likert ölçeği hekimlere uygulanmıştır.
Araştırmamızda sosyo-demografik özelikler ve bağımsız değişkenler olarak yaş,cinsiyet, medeni durum, çalışılan yer ve buna göre unvan, çalışma süresi, çocuk sahibi
olma durumu, çocuğuna aşı yaptırma durumu, kendine aşı yaptırma durumu, hastalarına
aşı önerme durumları belirlenmiş ve sorulmuştur. Bağımlı değişkenler olarak ise aşıyı
hastalarına önerme durumu ve aşının ulusal aşı takviminde yer almasının gerekliliğine
inanma durumları belirlenmiş ve katılımcılara sorulmuştur. Sonuçlar derlenmiş,
katılımcı hekimlerin sosyo-demografik özellikleri, bilgi düzeyleri, aşıyı kendine veya
çocuklarına yaptırma durumları, aşıların ulusal aşı takviminde yer almasının
gerekliliğine yönelik düşünceleri, aşıları hastalarına önerme durumları
karşılaştırılmıştır. Kategorik değişkenlerin karşılaştırılmasında Ki-Kare Testi veya Fisher'in Kesin Testi uygulanmıştır. En az bir değişkenin kategori sayısı ikiden fazla
olan karşılaştırmalarda Bonferroni düzeltmesi uygulanmıştır. Sürekli değişkenlerin normal dağılıma uygunluğu Kolmogorov-Smirnov ve Shapiro-Wilk Testi kullanılarak
incelenmiştir. Normal dağılıma uyduğu saptanan değişken için Student T Testi
kullanılmıştır. Normal dağılıma uyduğu saptanan üç ve daha fazla bağımsız grup
arasında Tek Yönlü ANOVA ve Post hoc çoklu karşılaştırmalarda grupların
varyanlarının homojenliğine göre Tukey veya Tamhane's T2 test sonuçları
kullanılmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir.
Bulgular: Çalışmamıza 377 aile hekimi dahil edilmiştir. Katılımcı hekimlerin yaş
ortalaması 37,96±9,30 ve ortancası 36'dır (min:25 ve maks:68). Hekimlerin %50,90'u
kadın, %79,80'i evli, %85,10'i il merkezinde ve %62,10'i pratisyen hekim olarak aile
hekimliği yapmaktadır. Hekimlerin meslekte hizmet süresi 12,54±9,30'dur (min:1 ve
maks:40). Katılımcı hekimlerin %74,82'i rotavirüs ve %56,20'si HPV aşılarını
hastalarına önermektedir. Çalışmamıza katılan hekimlerin %10,60'sı (40 kişi) rotavirüs,
HPV, meningokok, influenza ve erişkin boğmaca aşılarından hiçbirisini hastalarına önermemektedir. Bunun nedenine yönelik değerlendirmede; özel aşı önermeyen
hekimlerin %58,70'si (27 kişi) Sağlık Bakanlığı rutin aşı takviminde yer almadığı için
aşıları önermediğini belirtmektedir. Diğer bir önemli neden olarak ise aşıların ücretli
olması gösterilmektedir (%30,4, 14 kişi). En az önerilen aşı ise %10,60 (40 kişi) erişkin
boğmaca aşısıdır. Ayrıca ulusal aşı takvimine girmesi en az önerilen aşı da yine erişkin
boğmaca aşısı olarak belirlenmiştir (%16, 60 kişi). Katılımcıların %42,30'ü çocuğuna
rotavirüs ve %33,60'sı meningokok aşılarını yaptırdıklarını belirtmişlerdir. Aynı şekilde
çocuğu olsa %84,50'i rotavirüs ve %78,60'sı meningokok yaptıracaklarını
belirtmişlerdir. Katılımcı hekimlerin %45,90'u influenza aşısı yaptırdığını belirtirken
%11,10'i meningokok yaptırmıştır. Hekimlerin %46,70'si bundan sonra aşı yaptırmayı
düşündüğünü belirtmektedir. Aşı yaptırmayı düşünenlerin %62,0'ı HPV ve %54,0'ı
influenza yaptırmayı düşünmektedir. Hiçbir aşıyı yaptırmayıp, aşı yaptırmamayı düşünenlerin aşı yaptırmama nedenleri en sık olarak %44,10 ile rutin aşı şemasında
olmaması şeklinde belirtilmiştir. Rutin aşı takviminde yer almayan özel aşılar hakkında
yeterli bilgi sahibi olma sorusuna katılımcıların %26,sı yeterli bilgi sahibi olduğunu,
%56,50'i kısmen bilgi sahibi olduğunu belirtmektedir. Kadın hekimler erkeklere kıyasla
daha yüksek oranda Ulusal Aşı Programına aşı eklenmesini istemektedirler (%96,9, 186
kişi vs %88, 162 kişi, p<0,05). Kadın hekimlerde çocuğunu aşılatma oranlarının
erkeklere kıyasla istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksek olduğunu saptadık
(%72,2, 96 kişi vs %55,3, 78 kişi, p<0,05). Hastalarına en az bir aşıyı önerenlerin likert
bilgi soruları toplam puanı, hiç önermeyenlerden anlamlı derecede yüksektir (p=0,001). Kendisine en az bir aşı yaptıranların likert bilgi soruları toplam puanı hiç
yaptırmayanlardan anlamlı derecede yüksektir (p=0,001).
Sonuç: Hastalara en çok önerilen aşı rotavirüs aşısıdır. Önerilen diğer aşıların sıklık
sırası meningokok, influenza, HPV ve erişkin boğmaca aşısı şeklindedir. Hekimlerin
yaklaşık onda biri ulusal aşı takviminde yer almayan aşıların hiçbirini hastalarına
önermemektedirler. Aşı önermeyen hekimlerin öne sürdüğü en sık sebep aşının Sağlık
Bakanlığı aşı takviminde yer almamasıdır. Diğer en önemli sebep aşıların ücretli
olmasıdır. Ulusal aşı programına dahil edilmesi en çok istenen aşı rotavirüs aşısıdır.
Kadın hekimler rotavirüs, HPV, meningokok ve influenza aşılarını erkek hekimlere
kıyasla daha yüksek oranda hastalarına önermektedirler. Hekimlerin kendilerine en çok
yaptırdıkları aşı influenza aşısıdır. Çocuğu olan hekimlerin çocuklarına en çok
yaptırdıkları aşı rotavirüs aşısıdır. Çocuğu olan hekimlerin üçte birinden fazlası
çocuğuna ulusal aşı takviminde yer almayan hiçbir aşıyı yaptırmamıştır. Mesleki hizmet yılı az olan hekimler rotavirüs ve meningokok aşısını daha çok önermektedirler.
Mesleki hizmet yılı çok olan hekimler rotavirüs ve meningokok aşısının ulusal aşı
programında yer almasını daha az istemektedirler. Özel aşılar hakkındaki bilgi düzeyi
azaldıkça aşıyı kendine yaptırma, hastalarına önerme ve ulusal aşı takviminde yer
almasını isteme oranları da azalmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Rotavirüs, HPV, Meningokok, Aşı, Aile Hekimleri

Abstract:
Aim: The aim of this study was to determine the knowledge, attitudes and behaviors of
family physicians about rotavirus, HPV and meningococcal vaccines which have not
been included in the routine vaccination schedule of the Turkey Ministry of Health. We
aimed to contribute to the positive impact of family physicians' vaccination decisions on
community immunization.
Material and method: Our study was conducted between May and July 2019. A total
of 377 physicians including family physicians working in Kahramanmaraş city, research
assistants working in family medicine department of Kahramanmaraş Sütçü İmam
University and general practitioners working as family physicians were included in the
study. Our study was conducted as a descriptive and cross-sectional study. A 15-
question questionnaire including socio-demographic characteristics were prepared with
literature scanning and presented to participants. The likert scale which contains 12 questions about rotavirus, meningococcia, HPV and vaccines developed for these
microorganisms was applied to physicians. In our study, socio-demographic
characteristics and independent variables were determined and asked about age, gender,
marital status, place of work and title, working time, having a child, child's vaccination
status, own vaccination status, and recommending vaccination to their patients. As
dependent variables, the status of recommending the vaccine to the patients and
believing that the vaccine should be included in the national vaccine calendar were
determined and asked to the participants. The results were compiled and parameters like
the socio-demographic characteristics of the participating physicians, their level of
knowledge, the status of having the vaccine administered to themselves or their
children, the opinions about the necessity of vaccines to be included in the national
vaccine calendar, and the status of recommending the vaccines to their patients were compared. Chi-square test or Fisher's exact test was used to compare categorical
variables. Bonferroni correction was applied in comparisons where at least one variable
had more than 2 categories. The suitability of the continuous variables to the normal
distribution was examined using the Kolmogorov-Smirnov and Shapiro-Wilk tests. The
Student T Test was used for the variable which was found to conform to normal
distribution. Tukey or Tamhane's T2 test results were used according to the
homogeneity of the variances of the groups in the One Way ANOVA and Post hoc
multiple comparisons between three and more independent groups which were found to
be normal distribution. Statistical significance level was accepted as p <0.05.
Results: 377 family physicians were included in the study. The mean age of the
participating physicians was 37.96 ± 9.3 and the median age was 36 (min: 25 and max:
68). 50.9% of physicians are women, 79.8% are married, 85.1% are in the city center
and 62.1% are family doctors as general practitioners. The service period of physicians
in the profession is 12,54 ± 9,30 (min: 1 and max: 40). 74.82% of the participating
physicians recommend rotavirus and 56.2% recommend HPV vaccines to their patients.
10.6% (40 people) of the physicians participating in our study do not recommend any of
the rotavirus, HPV, meningococcal, influenza and adult pertussis vaccines to their
patients. In the evaluation of the reason for this; 58.7% (27 people) of physicians who
do not recommend special vaccines state that they do not recommend vaccines because
they are not included in the routine vaccination schedule. Another important reason is
that vaccines are paid (30.4%, 14 people). The least recommended vaccine is 10.6% (40 people) adult pertussis vaccine. In addition, the minimum recommended vaccine entry
into the national vaccination calendar was again adult pertussis vaccine (16 people,
60%). 42.3% of the participants stated that their children had rotavirus and 33.6% of the
participants' children received meningococcus vaccines. Likewise, if the physicians
have children, 84.5% of them would do rotavirus and 78.6% of them would do
meningococcia vaccines. 45.9% of the participating physicians stated that they had
influenza vaccine, while 11.1% had meningococcus vaccine. 46.7% of the physicians
stated that they are considering vaccination. 62.0% of those considering vaccination are
considering HPV and 54.0% are considering influenza. Those who do not have any
vaccination and not considering to have vaccination are stated as the most common
cause of this (%44,1) is special vaccines have not appear in routine vaccination
schedule. In the question of having sufficient information about special vaccines not included in the routine vaccination schedule, 26% of the participants stated that they had sufficient information and 56.5% stated that they had partial information. Female
physicians want higher rates of vaccine adding on the National Vaccination Program
compared to men (96.9%, 186 people vs 88%, 162 people, p <0.05). We found that
vaccination rates of female physicians' children were statistically higher than that of
men (72.2%, 96 people vs 55.3%, 78 people, p <0.05). The total score of likert
information questions of those who recommends at least one vaccine to their patients
was significantly higher than those who never recommended (p = 0.001). The total
score of likert information questions of those who had at least one vaccine was
significantly higher than those who had never had one (p = 0.001).
Conclusion: The most recommended vaccine for patients is rotavirus vaccine. Other
recommended vaccines are meningococcal, influenza, HPV and adult pertussis vaccine,
respectively. About one-tenth of the physicians do not recommend any of the vaccines
to their patients that are not on the national vaccination schedule. The most common reason suggested by physicians who do not recommend vaccination is that the vaccine
is not included in the vaccination schedule of the Ministry of Health. The other most
important reason is that the vaccines are paid. The most desirable vaccine to be included
in the national vaccine program is the rotavirus vaccine. Female physicians recommend
rotavirus, HPV, meningococcal and influenza vaccines to their patients at a higher rate
than male physicians. The most commonly administered vaccine to physicians is
influenza vaccine. The physicians who have children, most commonly adminestered
rotavirüs vaccine to their children. More than one-third of physicians who have
children, have not vaccinated their children with any vaccination that is not included in
the national vaccination calendar. Physicians with fewer professional years recommend
rotavirus and meningococcal vaccine more frequently. Physicians with many years of
professional service have less desire to include rotavirus and meningococcal vaccine in the national vaccination program. As the level of knowledge about special vaccines
decreases, paticipated physicians' own vaccination, recommending the vaccines to their
patients and asking the vaccines to be included in the national vaccination calendar rates
decrease.
Keywords: Rotavirus, HPV, Meningococcus, Vaccine, Family Physicians