Mimari ikiliklerin mekânsal yansıması olarak ara mekân kavramının mimari yarışma projeleri üzerinden okunması
Reading the concept of in between space as a spatial reflection of architectural dualities through architectural competition projects
Yazar: SAFFET İLKAY KAYA
Danışman: PROF. DR. MUZAFFER TOLGA AKBULUT
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Ara mekanlar = Intermediate places

Özet:
Mekân kavramının tarihsel serüveni oldukça karmaşık ve çok yönlü olup kültürel, sosyal, ekonomik ve teknolojik parametreler çerçevesinde değişip dönüşmüş, çeşitli anlamlarda yorumlanmış ve üzerinde çalışmalar yapılmıştır. Farklılıkların ve karşıtlıkların üretim zenginliği yarattığı günümüz koşullarında mekân kavramını da mimari ikilikler üzerinden okumak, var olan mekân potansiyellerinin açığa çıkartılması ve iki zıt arasındaki üçüncü mekânı keşfetmek adına önemlidir. İkili zıtlıklar, mimarlık, edebiyat, dil bilim ve felsefe gibi birçok disiplinde derin düşünsel tartışmaların merkezinde yer almış ve yeni tartışmalara da zemin oluşturmuştur. Günümüzde de devam etmekte olan tartışmaların mimari perspektifinde ikili zıtlıkların mekânsal potansiyelleri zaman içinde değişmiştir. Mimarlar, farklı dönemlerde mekânı tasarlarken, toplumsal, kültürel, estetik ve işlevsel ikilikleri düşünmüş ve bu ikilikleri yaratıcı bir şekilde ele alıp mimarlığın tarihsel gelişimine önemli bir katkı sağlamışlardır. Tarih boyunca var olan tezatlıklar mekânsal üretimi geliştirmiş ve mekân tanımını değiştirmiştir.
Modernite ile sınırların esnediği, geçirgenlik ve şeffaflık kavramlarının üzerinde
durulduğu bir mimari perspektifte mekânın ikilikler üzerinden okunması fikri
merak konusu olmuştur. Çalışma kapsamında mimari mekân kavramı ve ikiliklerin
tarihsel süreçteki gelişimi aktarılmış ve mimari ikilikler, kullanımına, oluşumuna,
geçirgenliğine, mobilitesine ve fiziki konumuna göre sınıflandırılmış ve yine
mekân kavramı, günümüz mimari pratiğinde çokça üzerinde durulan bir kavram
olarak tez kapsamında, doğal-yapay, kamusal-özel, iç-dış, devingen-durağan ve
saydam-opak gibi ikili zıtlıklar üzerinden ele alınmaya çalışılmıştır. Öte yandan
zıtlıktan doğan gri durumlar, ara mekân kavramı üzerinden ele alınmış ve bu
kavramın mekânsal yansıması tez kapsamında, yarı doğal, yarı kamusal, yarı açık,
yarı durağan ve yarı saydam mekân olarak ortaya konmuştur. İncelenen ara mekân
türleri, alt kavramları ile değerlendirilmiş ve belirlenen mimari yarışma projeleri
üzerinden analiz edilmeye çalışılmıştır. Analizlerin ışığında aradalıktan beslenen
durumların, mekân potansiyellerini arttırdığı, kullanıcı deneyimlerini
zenginleştirdiği ve mimarlık disiplini için yeni çalışma alanları doğurduğu
sonucuna ulaşılmıştır. Çalışmanın mimari mekânın ikilikleri ve ara durumları ile
ilgili yapılacak bundan sonraki çalışmalara da yeni açılımlar oluşturması
beklenmektedir.

Abstract:
The historical adventure of the concept of space is quite complex and multifaceted and has changed and transformed within the framework of cultural, social, economic and technological parameters, has been interpreted in various meanings and studies have been carried out. In today's conditions, where differences and contrasts create a wealth of production, it is important to read the concept of space through architectural dualities in order to reveal the existing space potentials and discover the third space between two opposites. Binary opposites have been at the center of deep intellectual discussions in many disciplines such as architecture, literature, linguistics and philosophy, and have formed the basis for new discussions. In the architectural perspective of the discussions that continue today, the spatial potentials of binary oppositions have changed over time. Architects have considered social, cultural, aesthetic and functional dualities when designing space in different periods and have made a significant contribution to the historical development of architecture by handling these dualities creatively. The contradictions that have existed throughout history have improved spatial production and changed the definition of space. In an architectural perspective
where the boundaries are stretched with modernity and the concepts of permeability and transparency are emphasized, the idea of reading space through dualities has become a matter of curiosity. Within the scope of the study, the concept of architectural space and the development of dualities in the historical process are conveyed and architectural dualities are classified according to their use, formation, permeability, mobility and physical location, and the concept of space, as a concept that is highly emphasized in today's architectural practice, is discussed within the scope of the thesis as natural-artificial, public- private, inside-outside, dynamic-static and transparent-opaque. On the other hand, conceptually, the gray situations arising from this contrast, such as the conflict between the black and white of the space, are discussed through the concept of in between space, and the spatial reflection of this concept is presented within the scope of the thesis as a semi-natural, semi-public, semi-open, semi-static and semi-transparent space. The examined in between space types were evaluated with their sub-concepts and tried to be analyzed through the determined architectural competition projects. According to analysis, it has been concluded that situations nourished by in-betweenness increase space potentials, enrich user experiences and create new fields of study for the discipline of architecture. It is expected that the study will create new insights into future studies on the dualities and intermediate states of architectural space.