Perakende işletmelerde iç kontrol riskleri ve önlemleri
Internal control risks and measures in retail enterprises
Yazar: MUSTAFA CAN GÖK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ZEKİ YANIK
Atılım Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Finansman Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: COSO tabanlı denetim tekniği = COSO-based process control technique ; Perakende satış işletmeleri = Retail enterprises ; Perakende sektörü = Retail sector ; Perakendeciler = Retailers ; Risk = Risk ; İç denetim ve iç kontrol = Internal control and internal audit

Özet:
Perakende satış işletmelerini, farklı nitelikteki bireysel müşterilerin fazla sayıda
ihtiyacını, diğer işletmelere göre daha kalabalık ve tek alanda karşılayan işletme
grubu olarak tanımlamak hiç yanlış olmaz. Bu işletmeler gelişen teknolojinin desteği
ile tüketicilerin değişen davranış ve tüketim kalıplarına en iyi karşılık verebilen
işletmeler olarak da nitelenebilir. Herhangi bir ailenin sabah kahvaltısı dâhil, aylık
tüm ihtiyaçlarını, hatta otomobil, bahçe mobilyası, ev tamir malzemesi gibi ihtiyaç
malzemelerini, seyahat rezervasyonu ve tatil planını aynı yerde bir gün içinde
karşılamak ancak bu tür işletmelerin eseri olabilir.
Bu tür işletmelerin müşteri yoğunluğuna göre istihdam edecekleri personel
yoğunluğu, günlük yapılan cirolar, müşterilerin kaprisleri veya nazları, rakipler ile
rekabet gibi durumlar değerlendirildiğinde yönetimi oldukça zor olarak kabul
edilebilecek bir sektör doğmaktadır.
Bu kapsamda gerek günlük iş akışı sırasında çıkan zimmet, hata ve hile riski, gerekse
rekabet içinde yarışabilmek için uygun alım politikalarının geliştirilmesi kapsamında
riskler bu şirketleri tam bir kıskaca almaktadır. Bu kıskaçtan kurtulabilmenin
araçlarından birisi de işletmenin tüm birimlerine yayılmış, işletmenin stratejik
amaçlarını kapsayan bir iç kontrol sistemidir. Burada iç kontrol sistemi bir israfı ve
zimmeti önleme, aynı zamanda toplumun kurallarına uygun davranış modeli ile
kurumlaşma yolculuğunun aracı olarak görülmektedir.
Yönetimin, verimliliği artırmak, kaçak ve kayba engel olmak ve itibar kaybı
riskinden korunmak amacıyla oluşturduğu sistematik önlemlere (kontrollere) iç
kontrol sistemi denmektedir. İç kontrol sisteminin oluşturulması ile işletmenin
faaliyetlerini etkin bir seviyede devam ettirmesi, varlıkların korunması, rekabet
gücünü artırması, işletme içerisinde ki hata, hile ve hırsızlığın engellenmesi
amaçlanmaktadır. 
Günümüzde birçok uluslararası komisyonun oluşturduğu iç kontrole ilişkin modeller
bulunmaktadır. Bu çalışmada COSO modeli temelinde incelemeler yapılmıştır.
Çalışma boyunca hedef nokta olarak genel ürün odaklı perakende mağazalar baz
alınmıştır. Süreçler incelenerek, birimler bazında kontrol noktaları oluşturulmuş ve
kontrol noktalarının amaçları açıklanmıştır.

Abstract:
It would not to be false to determine the retail enterprises as a group which provides
the numerous needs of various individual customers, in one area and in a crowded
community in comparison to other enterprises. These enterprises can be
characterized as the enterprises which respond to changing behaviors and
consumption models of customers with the support of the progressing technology. It
merely can be the work of these kinds of enterprises to respond to the things such as
monthly needs of any family including breakfast and even the need such as
automobile, garden furniture, repair tools, booking for trips and planning vacations,
within a day in one area.
A sector with strenuous management arises when the factors such as workers to be
employed with respect to customer density of the enterprise, daily profits, complaints
and grievances of the customers and completion with other companies are evaluated
together.
In this regard, risks of embezzlement, failure and duplicity which occur in daily work
– flow and the risks of improving proper buying policies to race in competition put
those companies in a hard position. One of the tools in order to overcome this hard
position is an internal control system, which spreads in every unit of the enterprise
and embraces the strategic purposes of the enterprise. Here, internal control system is
regarded as a tool to prevent wastage and embezzlement and also a tool to become an
institution with a behavior model in accordance with societal rules.
The systematic measures (control) created by the management in order to increase
efficiency, prevent leakage and loss and to get prevented from the risk of loss of
reputation are called internal control systems. The aim of an internal control system
is for prevention of failure, cheating and robbery, increasing competing power,
protection of the assets and to for enterprise to resume its activities with an effective
level.
Nowadays, there are models regarding internal control system created by numerous
internal commissions. In this study, examinations are made with COSO models as
the baseline. Throughout the study, general product, oriented retail stores were taken
as the target point. By examining the processes, control points were created on the
basis of units and the objective of the control points were explained.