İzmirli İsmail Hakkı'nın "Felsefe-i Ûlâ"sının çeviri yazısı ve eserdeki kötülük probleminin tahlili
Translation of Izmirli Ismail Haqqi's work "Felsefe-i Ûlâ" and analysis of the problem of evil in this Work
Yazar: HANDE NUR BOZBUĞA
Danışman: PROF. DR. RECEP ALPYAĞIL
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Felsefesi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Din felsefesi = Religious philosophy ; Kötülük = Evil ; Metafizik = Metaphysical ; Çeviriyazı = Transcription ; İsmail Hakkı İzmirli = İsmail Hakkı İzmirli

Özet:
Bu tez, İzmirli İsmail Hakkı'nın metafizik alandaki çalışmalarından biri olan Felsefe-i Ûlâ'dan hareketle hazırlanmıştır. Çalışmamızı Osmanlıca olarak yazılmış olan bu eserin çeviri yazısına yer vererek meydana getirdik. Tezimizde, din felsefesinin bazı temel problemleri bir son dönem Osmanlı düşünürünün eseri ekseninde sorgulanmıştır. Bu nedenle İzmirli'nin kötülük problemine karşı savunuları, bilgi ve varlık anlayışı, metafiziğin bir başka mevzuu olan isbât-ı vacip hususundaki görüşleri, Allah ile âlem ilişkisi bağlamındaki yaklaşımları tahlil edilmiş; bu görüşlerle din felsefesi alanının ilişkisi tesis edilmiştir. Çalışmamızın esas konusunu din felsefesi disiplininin temel meselelerinden biri olan kötülük problemi konusunda İzmirli'nin Felsefe-i Ûlâ'daki görüşleri oluşturmaktadır.

Eserde kötülük problemi bağlamında ilahi inayet ve cüzi irade teodiselerinin ele alındığı fark edilmiştir. İnayet bahsi, bu konuda temel teodiseyi oluşturmaktadır. Düşünürümüzün kötülük problemi hakkındaki çözümlerinin güçlü ve başarılı olduğu söylenebilir. Zira o, kötü olgu ve olayların Allah'tan sâdır olmayacağı tezini temellendirirken bu görüşünü insanın cüzi iradesine vurgu yaparak desteklemiştir. Buna ilaveten İzmirli'nin Felsefe-i Ûlâ eseri metafiziği konu edinen bir diğer çalışması olan Muhtasar Mâ-ba'dü't-tabîa ile şekil ve içerik açısından karşılaştırılmıştır. Bu mukayesede düşünürümüzün metafizik sahadaki kavram ve muhteva tercihleri incelenmiştir. Böylece bu tezde İzmirli'nin metafizik meseleler hakkındaki görüşlerine yer verilmiş olup onları muhtelif açılardan ele alarak onun tercihlerinde nasıl bir yaklaşım benimsediğine işaret edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: İzmirli İsmail Hakkı, Felsefe-i Ûlâ, Mâ-ba'dü't-tabîa, Din felsefesi, Kötülük problemi.

Abstract:
The thesis has been prepared with the motive of Felsefe-i Ûlâ, one of the works of Izmirli Ismail Haqqi in the metaphysical field. We have formed our study on the basis of the translation of this work, written in Ottoman Turkish. In our thesis, some fundamental problems of the philosophy of religious have been questioned in the frame of the work of the late Ottoman philosopher. Therefore, the arguments of Izmirli against the evil problem, his philosophy of epistemology and ontology, his opinions of the other issue of metaphysics in terms of the isbât-ı wajib his perspective to the context of the relationship between God and universe have been analyzed and his views have been associated with the field of philosophy of religion. The main issue of our study is the ideas of Izmirli on the evil problem, one of the fundamental issues in the discipline of philosophy of religion, in Felsefe-i Ûlâ.

It has been perceived that the providence of God and the free will of human theodicies exist in the work within the context of the evil problem. The issue of providence has been concluded as the basic theodicy in this regard. His solutions to the evil problem can be said to be convincing and effective. He supported his views by emphasizing the free will of the human being as he is basing the thesis that the badness could not be from Allah. In addition, the Felsefe-i Ûlâ of Izmirli has been compared with his other work of metaphysics, called Muhtasar Mâ-ba'dü't-tabîa in terms of format and content. This comparison examines the conception and content preferences of the philosopher in the metaphysical field. Thus, in this thesis, the views on the metaphysical issues of Izmirli have been investigated, and by addressing them from various perspectives, it has been pointed out how he adopted the approach in his preferences.


Keywords: Izmirli Ismail Haqqi, Felsefe-i Ûlâ, Mâ-ba'dü't-tabîa, Philosophy of religion, The problem of evil.