Domateste yüksek sıcaklığa dayanıklılığın fizyolojik ve tarımsal açıdan incelenmesi
The physiological and agricultural aspects of high temperature resistance in tomato
Yazar: YELDEREM AKHOUNDNEJAD
Danışman: PROF. DR. HAYRİYE YILDIZ DAŞGAN
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Domates = Tomato ; Sıcaklık stresi = Temperature stress

Özet:
Bu çalışma özellikle yaz aylarında, hava sıcaklığının yüksek olduğu bölgeler için yüksek sıcaklığa tolerant domates hatlarının belirlenmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir. İlk yıl 131 adet domates genotipi kullanılmıştır. İkinci yıl denemelerinde, ilk yıl sonuçlarına göre seçilen 20 adet en dayanıklı saf hat, 2 duyarlı ve 2 şahit çeşit (F1 Hazera 5656 ve H2274) ile denemeler kurulmuştur. Her iki yılda da denemeler, kontrol ve yüksek sıcaklık olmak üzere 2 farklı dönemde ve 2 deneme şeklinde arazide yaz aylarında kurulmuştur. İlk yıl; 0-5 skala değerlendirmesi, yeşil aksam taze ve kuru ağırlıkları, yaprak sıcaklığı, yaprak alan indeksi, toplam meyve ağırlığı, ortalama meyve ağırlığı ölçümleri yapılmıştır. İkinci yıl ise kontrol ve stres denemelerinde bitkilerde ve meyvelerde ölçülen, analiz edilen ve incelenen parametreler şunlardır: yüksek sıcaklık stresinin bitki yeşil aksamdaki görsel zararının 0-5 skalası ile değerlendirilmesi, yaprak stoma geçirgenliği, yaprak hücrelerinde membran zararlanması, yaprak su potansiyeli, yaprak ozmotik potansiyeli, yaprak sıcaklığı, yaprak alan indeksi, yeşil aksam kuru ağırlığı, yaprak ve meyvede K ve Ca konsantrasyonları, çiçek tozu canlılık testi, bir anterdeki çiçek tozu üretim miktarı, çiçek tozlarında çimlenme testi, toplam meyve verimi, toplam meyve sayısı, meyvede ortalama ağırlık, meyvede ortalama boy, meyve tutum oranı, tohum sayısı, meyvede ortalama çap, meyve hacmi, meyvede suda çözülebilir kuru madde (SÇKM), meyvede titre edilebilir toplam asitlik, meyvede C vitamini, meyvede pH ve EC, genotiplerin su kullanma etkinliği. Yüksek sıcaklık stresi altında yetiştirilen 24 adet domates genotipinde, yukarıda bahsedilen parametrelerin kontrollerine göre değişimleri hesaplanmış ve bu değişimler üzerinden gerçekleştirilen tartılı derecelendirme yöntemi uygulanmıştır. Bu tartılı derecelendirmeye göre domates genotipleri en çok puan alandan en az puan alana doğru sıralanmıştır. Çalışma sonunda aday saf hatlar ortaya çıkarılmış ve aynı zamanda yüksek sıcaklık stresi taramasında kullanılan fizyolojik parametrelerinden öne çıkanlar belirlenmiştir.

Abstract:
This study was conducted for the areas with high temperature problems and for the purpose of determining high temperature tolerant tomato genotypes. First year, 131 tomato genotypes were used. Second year, 20 genotypes from the first year experiments with endurance to higher temperature, also 2 sensitive and 2 control cultivars (F1 Hazera 5656 and  H2274) were used. During two year studies, two testing experiments in each year were established in 2 different periods in the summers ;  control and high temperature stress experiments. First year experiments, 0-5 scale evaluation, shoot fresh and dried weights, leaf temperature, leaf area index (LAI), total fruit weight, average fruit weight measurements were done. Second year experiments: 0-5 scale evaluation of visual damage of high temperature stress on plant, leaf stomatal conductance, membrane damage on leaf cells, leaf water potential, leaf osmotic potential, leaf temperature, leaf area index, shoot fresh and dried weights, K and Ca concentrations in leaf and fruit, pollen viability test, pollen production amount in one anther, pollen germination test, fruit set, total fruit yield, total fruit number, average weight of fruit, average height of fruit, fruit set ratio, seed number, average diameter of fruit, fruit volume, brix in fruit, total titratable acidity in fruit, vitamin C in fruit, pH and EC in fruit, water use efficiency were investigated. Practice of high temperature stress on cultivated 24 tomato genotype were calculated according to the changes of the above-mentioned parameter controls and carried out via these changes weighted rating method was applied. According to this weighted rating, tomato genotypes were sorted from highest to lowest in tolerance to high temperature stress. The results of the study the resistant tomato genotypes were obtained for breeding studies. The most important physiological parameters were determined for the screening to high temperature stress in tomato.