Kötülük problemi ve Hume'daki görünümü
The problem of evil and its view in Hume
Yazar: ÖZKAN YILDIZ
Danışman: PROF. DR. IŞIL BAYAR BRAVO
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı / Sistematik Felsefe ve Mantık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Felsefe = Philosophy

Özet:
İnsanoğlunun tarih sahnesine çıkışı kadar eski bir geçmiş i olan kötülük problemi, 
her çağ ya da dönemde özellikle kötülük üzerine kafa yoran birçok entelektüel insanın 
ilgi alanı olmuştur. Çünkü kendi hayatlarına derinden etki eden bu soruna karşı kayıtsız 
kalamamışlar ve sorunun kaynağına yönelik birçok teori ortaya atmışlardır. Bu 
çalışmanın amacı, ilk olarak Epikuros'un öne sürdüğü kötülük sorunu üzerine felsefi bir 
soruşturma yapmak ve ardından bu sorunu, 18. Yüzyılda din felsefesinin gündemine 
yeniden getiren David Hume özelinde ele alarak, Hume'un bu sorunu tartışmaktaki 
niyetinin ne olduğunu açıklığa kavuşturmaktır. Bu çerçevede, çalışmanın ilk bölümünde 
problem, kötülüğün felsefi bir sorun olarak varlığını kabul eden teizm ve ateizm 
bağlamında tartışıldı. Ayrıca, kötülük türlerinin ne olduğuna değinilerek, daha çok ahlaki 
kötülüğün bir problem oluşturduğuna dikkat çekildi. Yine bu bölümde, kötülük 
probleminin türleri açıklanarak, ateistlerin en şiddetli saldırılarını mantıksal kötül ük 
problemi üzerinden yaptıkları üzerinde duruldu. Kötülük probleminin çözümüne yönelik 
din felsefesinde bazı filozoflar, "teodise" denemelerine de girişmişlerdir. Çalışmada bu 
teodiselerden ön plana çıkanlar ele alınmış, ancak bunlar insan zihninin ürünü oldukları 
için farklı inanç kesimlerinden insanların üzerinde uzlaşabilecekleri çözümler 
sunamadıkları vurgulanmıştır. 
Çalışmanın ikinci bölümünde Hume'un, Tanrı anlayışının, teizmin geleneksel 
Tanrı kanıtlamalarına yönelik eleştirilerinin ve kötülük problemini yorumlama biçiminin 
filozofun bilgi teorisinden özellikle de nedensellik eleştirisinden ayrı 
değerlendirilemeyeceği savunuldu. Buna göre, bilgi teorisinde deneyci olan Hume'a göre 
Tanrı'nın var olup olmadığı asla bilinemez. Ancak iman yoluyla Tanrı'nın varlığından ve 
niteliklerinden bahsedilebilir. Bu bağlamda, Hume'un ateist değil, agnostik olduğu iddia 
edildi. Hume, kötülük problemini de bu çerçevede yorumlar. Ona göre kötülükler, bir 
ateizm kanıtı ya da bir inanç sorunu değildir. Kötülük problemiyle hem teizmin 
158 
geleneksel teleolojik delilini eleştirir, hem de kendi agnostik felsefesine ontolojik bir 
temel kazandırmaya çalışır. 
Anahtar Kelimeler: Kötülük, Kötülük Sorunu, Tanrı, Teizm, Ateizm, Agnostisizm.

Abstract:
The problem of evil, which has a history as old as the emergence of human beings 
on the stage of history, has been the field of interest of many intellectuals who have been 
thinking about evil in every age or period. Because they could not remain indifferent to 
this problem, which had a profound effect on their lives, they put forward many theories 
about the source of the problem. This study aims to first make a philosophical 
investigation on the problem of evil put forward by Epicurus and then to clarify what 
Hume's intention was in discussing this problem by dealing with David Hume, who 
brought this problem back to the agenda of philosophy of religion in the 18th century. In 
this context, the problem was discussed in the context of theism and atheism in the first 
part of the study, which accept the existence of evil as a philosophical problem. In 
addition, it was pointed out that moral evil constitutes a problem by mentioning what 
types of evil are. Again in this section, the types of the problem of evil were explained, 
and it was emphasized that atheists made their most violent attacks on the problem of 
logical evil. In the philosophy of religion aimed at solving the problem of evil, some 
philosophers have also attempted "theodicy". In the study, the prominent ones of these 
theodicies were discussed, but it was emphasized that they could not offer solutions on 
which people from different belief segments could agree, as they are the product of the 
human mind. 
In the second part of the study, it was argued that Hume's understanding of God, 
theism's criticisms of traditional God proofs, and his interpretation of the problem of evil 
cannot be separated from the philosopher's theory of knowledge, especially from the 
critique of causality. According to Hume, who is an empiricist in the theory of knowledge, 
it can never be known whether God exists or not. Only through faith can we talk about 
the existence and qualities of God. In this context, it has been argued that Hume was not 
an atheist but an agnostic. Hume also interprets the problem of evil in this framework. 
160 
According to him, evil is not a proof of atheism or a question of belief. Through the 
problem of evil, he both criticizes the traditional teleological argument of theism and tries 
to give an ontological basis to his agnostic philosophy.
Keywords: Evil, The Problem of Evil, God, Theism, Atheism, Agnosticism.