Kadı Burhâneddin'in Tercîhu't-Tavzîh isimli eserinin tahkîki ve değerlendirilmesi
A critical edition and analysis of Qadi Burhân al-Din's Tarjih al-Tawdih
Yazar: EMİNE NUREFŞAN DİNÇ
Danışman: PROF. DR. FAHRETTİN ATAR
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İlahiyat Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Din = Religion
Dizin: Kadı Burhaneddin = Kadı Burhaneddin ; Sadettin Teftazani = Sadettin Teftazani ; Sadruşşeria Ubeydullah bin Mesud = Sadruşşeria Ubeydullah bin Mesud ; İslam Hukuku = Islamic Law

Özet:
Fıkıh usûlü ilminde memzuc usulle Sadruşşerîa tarafından tedvîn edilen et-Tavzîh bu ilmin temel eserleri arasında yer almış, kendisinden sonraki usûl düşüncesini derinden etkilemiştir. Bu eser üzerine yapılan çalışmaların en meşhuru olan et-Telvîh'te Teftâzânî, Sadruşşerîa'nın ortaya koyduğu görüş ve delilleri tenkide tabi tutarak reddetmiştir. Bu tenkitlerin bir kısmında Teftâzânî'nin benimsediği mezhep görüşünün isabetli olduğunu ispat etmeyi amaçladığı görülmektedir. Teftâzânî'nin bir kısım tenkitleri ise dil, mantık, belagat ilimlerinin meseleleri ve Sadruşşerîa'nın çoğunluktan farklı olarak ortaya koyduğu görüşleri ile alakalıdır.İlerleyen süreç zarfında birçok Hanefî âlim et-Telvîh'e hâşiye yazarak, bilhassa bu eserdeki Hanefî görüşünü hedef alan tenkitlere cevap vermeye teşebbüs etmiştir. Kadı Burhâneddin'in Tercîhu't-Tavzîh'i de sözkonusu eser üzerine yazılan cevabî mahiyette bir hâşiyedir. Ancak, et-Tavzîh'in kapalı kısımlarının açıklandığı ve nadir olmakla birlikte Sadruşşerîa'nın eleştirildiği meseleleri de muhtevidir.Bu çalışmada Tercîhu't-Tavzîh isimli eserin iki nüshası esas alınarak tahkiki yapılmıştır. Çalışmanın ilk bölümünde tarihte iz bırakmış bir hükümdar ve şair olan Kadı Burhâneddin'in hayatı, ikinci bölümünde Tercîhu't-Tavzîh'in kaynakları olan et-Tavzîh ve et-Telvîh isimli eserler, bu eserlerin müellifleri ve sözkonusu eserler üzerine yapılan çalışmalar ele alınmıştır. Üçüncü bölümde eser hakkında genel bilgiler verilmiş, eserdeki meselelerin yazılış sebepleri örneklerle tanıtılmıştır. Ayrıca bu bölümde tartışmalarda riayet edilen kurallar ve konu bütünlüğü içinde örnek tartışmalar yer almış, diğer hâşiyelerde Tercîhu't-Tavzîh'e yapılan atıflara değinilmiş, eserin nüsha tavsifleri yapılmıştır. Tercîhu't-Tavzîh'in Arapça metni tezin son kısmındadır.

Abstract:
Al-Tawd?h, a legal work compiled by Sadr al-Shari`a, is regarded as one of the primary sources in legal theory (us?l al-fiqh), which profoundly influenced later generations in their legal thinking. In his al-Talw?h, one of the most famous works written on the Tawd?h, Taft?z?n? has criticised and refuted the views and arguments of Sadr al-Shari`a. As it appears, with some of his critiques Taft?z?n? actually aimed to prove the truthfulness of the legal school he followed. Yet, in some other cases, his criticism was prompted by the matters of language, logic and rhetoric, or matters where he simply differed from the views of Sadr al-Shari`a.In subsequent periods, numerous Hanaf? scholars commented on the Talw?h, many of them trying to answer the objections directed at Hanaf? legal thinking. Q?d? Burh?n al-D?n?s Tarj?h al-Tawd?h is one of these critical commentaries. In addition to its polemical agenda, this work also aims to clarify ambiguous parts of the Tawd?h and in a few cases even to study matters which Sadr al-Shari`a was criticised for.The present study offers a critical edition of Tarj?h al-Tawd?h based on two manuscripts. In Chapter 1 biography of Q?d? Burh?n al-D?n is provided, who as a ruler and poet left significant marks in history. Chapter 2 deals with the two aforementioned sources of this medieval work, namely with the Tawd?h and Talw?h, their authors and studies done on these books. Chapter 3 gives general information about the contents of the Tarj?h al-Tawd?h and a detailed examination of each subject by offering ample examples. In addition, principles followed in a legal discussion and various examples of legal reasoning are presented. References to Tarj?h al-Tawd?h as found in other commentaries and a description of the extant manuscripts are also provided in the same chapter, while the last chapter constitutes the critical edition of the Tarj?h al-Tawd?h.