Fentanil ve metaboliti norfentanilin idrardan sıvı kromatografi - tandem kütle spektrometresi(LC-MS/MS) sistemi ile yan yana tayini
Simultaneous identification and quantitation of fentanyl and its metabolite norfentanyl in urine by liquid chromatography and tandem mass spectrometry
Yazar: FATMA ÇAVUŞ
Danışman: DOÇ. DR. MÜNEVVER AÇIKKOL
İstanbul Üniversitesi / Adli Tıp Enstitüsü / Fen Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Adli Tıp = Forensic Medicine ; Kimya = Chemistry
Dizin: Ağrı = Pain ; Fentanil = Fentanyl ; Kromatografi = Chromatography ; Kütle spektrometri = Mass spectrometry ; Metabolitler = Metabolites ; Opioidler = Opioids ; İdrar = Urine

Özet:
İlaçlar ile tedavi yüzyıllardır uygulanmakta olan bir yöntemdir. Opioidler opiumdan elde edilen ilaçlardır ve morfin, kodein, tebain gibi doğal ürünleri ve birçok semisentetik türevlerini içerir. Ağrı, zararlı bir stimulusa karşı verilen fizyolojik yanıttır; davranışsal ve sosyokültürel ölçüler arasındaki karmaşık etkileşim ile değişir. Son dönemlerde opioidlerin popüler kullanım alanı akut ağrıdır. Klinikte kullanılan en önemli opioidlerden birisi fentanildir. Fentanil intravenöz cerrahide ve tanı operasyonlarında kullanılan güçlü bir aneljizik ilaçtır. Fentanil oral transmukosal olarak veya transdermal depo bantlar şeklinde son zamanlarda özellikle kanser hastalarında kronik ağrı tedavisinde kullanılmaktadır. Opioidlerin etkileri ve yan etkileri hekimler tarafından bilinmeli, kullanımından kaçınılmamalıdır. Yanlış dozda kullanımı sonucu aşırı doz ölümlerine veya başka ilaç maddeleri ile birleşimi sonucu toksisitesinin artması ile ölümlere sebep olabilmektedir. Bunun için postmortem durumlarda fentanil konsantrasyonları kişinin medikal öyküsü ve otopsi bulguları bağlamında yorumlanması gerekmektedir. Dünyaya paralel olarak ülkemizde de hızla artış gösteren yasadışı madde kullanımı ve bunun suç artış oranı ile reddedilemez paralellik göstermesi, bu maddenin biyolojik örneklerde hızlı, güvenilir ve ucuz yöntemlerle tespiti için çalışmaların hızlanmasını doğurmuştur.Bu çalışmada, LC-MS/MS yöntemi kullanılarak fentanil ve ana metaboliti norfentanilin idrardan yan yana tayini amacıyla idrarda hızlı, düşük tayin limitli, güvenilir, ucuz, yüksek geri kazanımlı ve pratik bir yöntem geliştirildi vepapaverin iç standart olarak kullanıldı.Yöntem geçerli kılmada, seçicilik, doğrusallık, gözlem limiti (LOD), tayin limiti (LOQ) ve doğruluk parametreleri belirlendi. Özütleme yönteminin geri kazanımı fentanil ve norfentanil için sırasıyla 94,50 (±5,44) ve 71,61 (±11,47)' dir. Yönteme ilişkin idrarda gözlem limiti (LOD) fentanil ve norfentanil için sırasıyla için 1,65 ng/mL, 16,50 ng/mL; tayin limiti (LOQ) fentanil ve norfentanil için sırasıyla 14.00 ng/mL, 42,00 ng/mL olup, yöntemin fentanil için 5,00 ng/mL - 500,00 ng/mL ve norfentanil için 10,00 ng/mL - 500,00 ng/mL değerleri arasında doğrusallık gösterdiği tespit edildi.Geliştirilen yöntem ile İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Ağrı Bilim Dalı'nda fentanil tedavisi görmekte olan hastalardan alınan idrar örneklerinde fentanil ile ana metaboliti norfentanil oranlarının tayini için 5'i kontrol grubu 3'ü hasta olmak üzere toplam 8 kişi üzerinde çalışıldı.İdrardan fentanil ve metaboliti norfentanilin tayini için geliştirilen yöntemin, fentanil ve norfentanil tayinine olanak vermesi, fentanil tedavisi gören kişilerin takibinde, fentanil kullanımına bağlı adli olguların aydınlatılmasında, fentanil kullanan kişilerdeki CYP3A4 geninin polimorfizm varlığının desteklenmesinde katkı sağlayacağı umulmaktadır.Anahtar Kelimeler: Fentanil, Norfentanyl, Opioid, Akut Ağrı, LC-MS/MS, Tayin, İdrar, Geçerli Kılma.

Abstract:
Drug therapy method has been practiced for centuries. Opioids are drugs derived from opium, and they include the natural products morphine, codeine, thebaine, and many semisynthetic derivatives. Pain is the physiologic response to a noxious stimulus; and modified by the complex interaction of behavioral, and sociocultural dimensions. Currently the popular clinical application of opioids is for acute pain relief. Fentanyl is one of the most important of the opioids which used in the clinic. Fentanyl, a potent analgesic drug, has traditionally been used intravenously in surgical or diagnostic operations.Formulations with fentanyl in oral transmucosal delivery system and in transdermal depot-patch have also been developed against breakthrough pain in cancer patients. Physicians should know the effects and adverse effects of opioids and should not avoid using opioids. Urine norfentanyl concentrations found in cases where fentanyl alone was determined to be the cause of death were similar to cases where fentanyl was part of a mixed drug overdose. There was also considerable overlap between fentanyl concentrations in fentanyl-related overdose deaths compared to hospitalized patients being treated for chronic pain. Fentanyl concentrations in postmortem cases must be interpreted in the context of the deceaseds past medical history and autopsy findings. This study explores practices and risk Dynamics associated with Fentanyl abuse, also considering public health implications. Illegal drug use in our country, paralel to the world and its parrallelity with the increase of crime in the world, caused acceleration of the studies for determination of these drug in biological materals,using fast, reliable and economical methods.In this report, LCMS/MS methods to determine fentanyl as well as fentanyl and its main metabolite, norfentanyl, in human urine are presented together with validation data. Fentanyl and Norfentanyl quantitation from urine by LC-MS/MS, Papaverine were used as internal Standard.Specificity, linearity, limit of detection (LOD), limit of quantification (LOQ) and accuracy system suitability parameters were determined in the validation study. The recovery of the extraction method was for fentanyl 94,50 (±5,44) and for norfentanyl 71,61 (±11,47). It was found that the detection and quantification limits for the method were for fentanyl 1,65 and 14,00 ng/mL; for norfentanyl 16,50 and 42,00 ng/mL, in order. The method showed linear response between the values for fentanyl 5,00  500,00 ng/mL and for norfentanyl 10,00 - 500,00 ng/mL.Overall, the this method better results compared to the underivatized one in terms of linearity, stability of samples and limit of detection and quantitation. This study consisted of 3 patients and 5 control group. In this study, a based liquid chromatography/ tandem mass spectrometry (LC-MS/MS) method for the quantitative determination of total fentanil in urine has been developed.Keywords: Fentanyl, Norfentanyl, Opioid, Acute Pain, LC-MS/MS, Determination, Urine, Validation.