Alzheimer hastalarına bakım veren yakınlarının duygusal tepkilerinin değerlendirilmesi
Evaluation of the emotional reactions of caregivers of Alzheimer patients
Yazar: SAFVET HAMİDİOĞLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ERHAN ŞİMŞEK
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı / Aile Hekimliği Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
ALZHEİMER HASTALARINA BAKIM VEREN YAKINLARININ DUYGUSAL TEPKİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Giriş ve Amaç: Dünya nüfusu hızla yaşlanmaktadır ve buna bağlı olarak ileri yaşta görülen hastalıklar daha sık karşımıza çıkmaktadır. Bunların en başında da demans ve demansın en sık nedeni olan Alzheimer hastalığı gelmektedir. Bu hastaların bakımı ve bakım veren üzerinde oluşan yük önemli bir toplum sağlığı problemi olarak karşımıza çıkmaktadır. Bununla beraber Alzheimer hastalığının doğası gereği yaşanılan sürekli kayıplar bakım verende 'muğlak bir kayıp' duygusu yaşatmakta ve bu da ölüm öncesi yas sürecini başlatmaktadır.  Ölüm öncesi yas süreci hakkında yeterince çalışma yapılmadığından, çok iyi tanımlanamamış ve depresyon gibi hastalıklarla çoğu zaman karıştırılmıştır. Bu bağlamda çalışmamızda bakım verenin yükünü, yaşadığı duygusal deneyimleri ve ölüm öncesi yas sürecini daha iyi anlamak ve bu konuda daha kapsamlı ve etkili çözüm önerileri sunmak amaçlanmıştır.

Gereç ve Yöntem: Araştırmamız, evrenini Ankara Bilkent Şehir Hastanesi Evde Sağlık Birimi'nde kayıtlı olan 257 Alzheimer hastasının birinci derecede bakımından sorumlu ve ücret almaksızın bakım veren yakınlarının oluşturduğu kesitsel bir çalışmadır. Araştırma verileri Sosyo-demografik Veri Anketi ve Marwit-Meuser Bakım Veren Yas Ölçeği aracılığıyla elde edilmiştir. Verilerin istatistiksel analizinde SPSS 25 (Statistical Package for the Social Sciences, version 25) istatistik programı kullanılmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir.

Bulgular: Çalışmaya dahil edilen 257 katılımcının yaş ortalaması 54,73'tür. Katılımcıların %63,81'i kadın; %62,65'i üniversite ve üstü eğitim düzeyinde; %35,41'i çalışmakta; %61,87'sinin bakım verdiği kişi annesi; %59,53'ünün bakım verdiği yakınının hastalığı ileri düzeydedir. Katılımcıların %44,75'inin en az bir kronik hastalığı olduğu ve bakım verme sürelerinin ortalama 6,51 yıl olduğu bulundu. Kadın katılımcılarda, erkeklere göre MMBYÖ-KF toplam puanı anlamlı yüksek bulundu (p<0,01). Geliri giderinden az olan bireylerin MMBYÖ-KF toplam puanı, geliri giderine eşit olanların MMBYÖ-KF toplam puanına göre anlamlı yüksek bulundu (p<0,05). İlköğretim mezunlarının bakım verme süresinin, lise ve üniversite mezunlarının bakım verme süresine göre istatistiksel olarak anlamlı derecede daha uzun olduğu görüldü(p<0,01).

Sonuçlar: Demans/Alzheimer hastalarına bakım veren yakınların karşılaştığı bakım verme yükü hem fiziksel hem duygusal açıdan oldukça yoğun bir süreci ifade etmektedir. Özellikle kadın bakım verenlere daha fazla destek programları planlanmalıdır. Birinci basamak sağlık hizmetleri kapsamında bakım verenlerin bireyselleştirilmiş ihtiyaçları da baz alınarak hayata geçirilmelidir. Bu tez, bakım verenlerin yaşadığı bu zorlu deneyimi anlamak ve hafifletmek amacıyla bireyselleştirilmiş destek programları ve duygusal destek sağlama ihtiyacını vurgulamaktadır. Ayrıca, Aile Hekimliği ve biyopsikososyal yaklaşımın bu bağlamda önemli bir rol oynayabileceği düşünülmektedir. Hekimler ve diğer sağlık çalışanları sadece hastanın değil, aynı zamanda bakım verenin ihtiyaçlarına da duyarlı bir şekilde yaklaşarak, bütüncül bir sağlık hizmeti sunabilirler. Bu çerçevede, Aile Hekimliği ve biyopsikososyal yaklaşımın, Demans/Alzheimer hastalarına bakım verenlerin desteklenmesinde kritik bir unsur olabileceği düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler: Aile hekimliği, Alzheimer hastalığı, Bakım süreci, Demans, Sağlık hizmetleri

Abstract:
EVALUATION OF THE EMOTIONAL REACTIONS OF CAREGIVERS OF ALZHEIMER PATIENTS

Introduction and Aim: The world population is rapidly aging, leading to an increased prevalence of diseases associated with advanced age. Among these, dementia and Alzheimer's disease, the most common cause of dementia, stand out. The care of individuals with these conditions and the burden on caregivers present a significant public health challenge. Additionally, the nature of Alzheimer's disease inherently induces a sense of 'ambiguous loss' in caregivers due to the continuous losses experienced, initiating a pre-death mourning process. Since there is insufficient research on the pre-death mourning process, it has often been inadequately defined and confused with conditions such as depression. In this context, our study aims to better understand the caregiver's burden, emotional experiences, and the pre-death mourning process, providing more comprehensive and effective solutions.
Materials and Methods: Our research is a cross-sectional study involving the primary caregivers, who are unpaid family members, responsible for 257 Alzheimer's patients registered in the Ankara Bilkent City Hospital Home Health Unit. Research data were obtained through a Socio-demographic Data Questionnaire and the Marwit-Meuser Caregiver Pre-death Grief Scale. Statistical Package for the Social Sciences (SPSS) version 25 was used for the statistical analysis of the data, with a significance level set at p<0.05.
Results: The average age of the 257 participants included in the study is 54.73. Of the participants, 63.81% are female, 62.65% have a university education or higher, 35.41% are employed, 61.87% are caregivers for their mothers, and 59.53% of the cared individuals have advanced-stage diseases. It was found that 44.75% of the participants have at least one chronic disease, and the average caregiving duration is 6.51 years. The Marwit-Meuser Caregiver Pre-death Grief Scale total score is significantly higher in female participants compared to males (p<0.01). The total score of Marwit-Meuser Caregiver Pre-death Grief Scale is significantly higher in individuals with income less than their expenses compared to those with income equal to expenses (p<0.05). Caregiving duration is statistically significantly longer for primary school graduates compared to high school and university graduates (p<0.01).
Conclusion: The burden of caregiving for individuals with dementia/Alzheimer's represents an intensive process both physically and emotionally. Especially, more support programs should be planned for female caregivers. Within the scope of primary healthcare services, caregiving should be personalized, considering the individual needs of caregivers. This thesis aims to emphasize the need for personalized support programs and emotional support to understand and alleviate the challenging experiences of caregivers. Furthermore, Family Medicine and the biopsychosocial approach are considered to play a significant role in this context. Physicians and other healthcare professionals can provide comprehensive health services by being sensitive not only to the patient's needs but also to the caregiver's. In this framework, Family Medicine and the biopsychosocial approach are believed to be a critical factor in supporting caregivers of individuals with Dementia/Alzheimer's, emphasizing the importance of addressing the holistic well-being of both patients and caregivers.
Keywords: Alzheimer disease, Care process, Dementia, Family medicine, Healthcare services.