1939-1950 dönemi Türk sinemasının ekonomik, politik, toplumsal ve kültürel yapısı
The economical, political, social and cultural structure of the Turkish cinema between 1939-1950
Yazar: ESİN HOŞSUCU BERKTAŞ
Danışman: PROF. ASİYE KORKMAZ
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sinema Televizyon Ana Sanat Dalı
Derece: Sanatta Yeterlik, 2008
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts ; Sanat Tarihi = Art History ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Dünya Savaşı II = World War II ; Geçiş dönemi = Transition period ; Sansür = Censorship ; Türk seyirlik sanatları = Turkish spectacle arts ; Türk sineması = Turkish cinema

Özet:
1939-1950 dönemi Türk sineması İkinci Dünya Savaşı'nın etkisi altında şekillenmiştir. Savaş yıllarındaki gelişmeler bu dönemi diğerlerinden farklılaştırır. Bu yıllarda sinema eğitimi almamış ancak genel anlamda sanatsal ve kültürel vizyonu olan amatör sinemacılar film üretmek amacıyla denemeler yapar. Sosyo-ekonomik altyapıları ve özgeçmişleri açısından benzerlikler taşıyan bu genç sinemacıların her biri kendine has bir sinema anlayışına sahiptir. Bununla birlikte dönemin genel atmosferine paralel olarak kendi kültürümüze ve seyircimize hitap eden filmler yapma noktasında birleşirler. Filmlerinde yerel konuları yerel müzikler, basit dekorlar ve amatör oyuncularla anlatırlar. İkinci Dünya Savaşı'nın tek partiyle yönetilen, dışa kapalı Türkiye'sinde sıkıyönetim, sansür ve ekonomik yetersizlikler altında film üretimini başlatırlar. Sinema tarihimizde tiyatrocular dönemi ile sinemacılar dönemi arasında geçit niteliği taşıyan eserler ürettiği düşünülen bu sinemacılara geçiş dönemi sinemacıları adı verilir. Geçiş dönemi sinemacıları halka hitap eden bir sinema yaratmak için görsel ve yazılı geleneklerden faydalanmış, milli bir sinema dili arayışına girmiştir. Ancak kısıtlı sermaye, yüksek vergiler, yetersiz hammadde ve sinema teknolojisi sanatsal arayışlarını zorlaştırır. Sektörün ekonomik sorunlarına çözüm bulmak için örgütlenir ve ilerleyen yıllarda yerli sinemanın önünü açan gelişmelere önayak olurlar. 1950'li yıllara doğru beklenmedik bir hızla seri üretime geçen yerli sinema sektörünün içinde yer alırlar ancak yaratıcı sinema arayışlarını geride bırakmışlardır. 1939-1950 dönemi sinemacılarının sanatsal düşünceleri, yaptıkları filmler ve sinema sektörüne katkıları bu dönemde yerli sinemacılığın temelinin atılmasını sağlamıştır. Bu nedenle Türk sinemasının 1939-1950 yılları arasındaki dönemi bir geçiş dönemi olarak değil yerli sinemada profesyonel bir bilincin oluştuğu dönem olarak tanımlamak gerekir.

Abstract:
The Turkish cinema between 1939-1950 shaped under the Second World War conditions. The Second World War differentiates this period from others. With a cultural vision but without an cinema education, the amateur film makers experiment producing movies. Having similar socio-economic characteristics and autobiographies, each of them has a different understanding of cinema. Nevertheless, they joined in making movies which address native culture and audience. They narrated indigeneous stories with native music, amateur players and simple settings. In spite of the martial law, censorship and economical deficiences, they started to produce films in Second World War. The cinematographers of the 1940?s called as transition period cinematographers, producing in the passage between theatre players? and national cinema period. They referred to traditional visual and written resources for a public cinema and searched for a national cinema language. Yet limited capital, high taxes, insufficient material and technology made this search difficult. They organized to solve the economic problems of the cinema sector and paved the way for the advance of domestic cinema. Towards the 1950?s, they were a part of the highly improved mass production of domestic cinema but, they left behind their creative investigations in cinema. The film makers of the 1939-1950 period founded the domestic cinema sector with their artistic visions, films and contributions. Therefore, the 1939-1950 period of the Turkish cinema should be defined not as the transition but the professionalization period.