Diyarbakır'da yaygın olarak yetiştirilen ekmeklik ve makarnalık buğday çeşitlerinde verim kalite ve karlılık
An assessment on yield, quality and profitablity of some bread and durum wheat varieties, grown in Diyarbakir
Yazar: ÖMER FARUK TANRIKULU
Danışman: PROF. DR. İRFAN ÖZBERK
Harran Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Durum buğdayı =   ; Ekmeklik buğday = Bread wheat ; Tane verimi = Grain yield

Özet:
Bu çalışmada Diyarbakır bölgesinde yaygın olarak yetiştirilen 7 ekmeklik (Ceyhan-99, Karatopak, Pehlivan, Kaşifbey, Nurkent, Panda ve Sagittario) ve 7 makarnalık (Svevo, Zühre, Şahinbey, Aydın-93, Fırat-93, Sarıçanak ve Güney Yıldızı)  buğday çeşitlerinin, verim, kalite ve pazarlama fiyatları vasıtasıyla karlılıklarının tespit edilmesi amaçlanmıştır. Tarla denemeleri 2014-15 yetiştirme mevsiminde Şanlıurfa'da Harran Üniversitesi Osmanbey Kampüsü tarla bitkileri deneme alanında yürütülmüştür. Deneme 4 tekerrürlü tesadüf blokları deneme desenine göre 4 ayrı deneme (yağışa dayalı ekmeklik buğday, ilave sulanan ekmeklik buğday, yağışa dayalı makarnalık buğday ve ilave sulanan makarnalık buğday) olarak yürütülmüştür. Çeşitli tarımsal ve kalite özellikler gözlenmiş veya ölçülmüştür.  Pazarlama fiyatları yerel buğday borsasından tesadüfi olarak seçilen alıcılar yardımıyla tespit edilmiştir. Verim ile verimle ilişkili karakterler, kalite ve pazarlama fiyatları arasındaki ilişkiler korelasyon ve regresyon analizleriyle daha detaylı incelenmiştir. Karlılık tahminleri pazar fiyatlarının tane verimi ile çarpılması yoluyla tespit edilmiştir. Yağışa dayalı ekmeklik buğdayda tane verimi en yüksek çeşit 552,12 kg/da ile Nurkent olurken, ilave sulanan ekmeklik buğdayda en yüksek tane verimi 621,85 kg/da ile Ceyhan-99 olmuştur. Yağışa dayalı makarnalık buğdayda en yüksek tane verimi 485,35 kg/da ile Aydın-93 olurken ilave sulanan makarnalık buğdayda en yüksek tane verimi 662,32 kg/da Şahinbey çeşidinden elde edilmiştir. Yağışa dayalı ekmeklik buğdayda en yüksek piyasa fiyatı 74.50 krş/kg Karatopak çeşidinden, ilave sulanan ekmeklik buğdayda ise en yüksek piyasa 74.73 krş/kg ile Karatopak çeşidinden elde edilmiştir. Yağışa dayalı makarnalık buğdayda en yüksek piyasa fiyatı 85.45 krş/kg ile Aydın-93 olurken ilave sulanan makarnalık buğdayda en yüksek piyasa fiyatı 83.32 krş/kg ile Svevo olmuştur. Yağışa dayalı ekmeklik buğdaylarda dekara gelir temel alındığında en yüksek gelirin 404.547 TL/da ile Nurkent çeşidinden alınırken ilave sulanan ekmeklik buğdaylarda en yüksek dekara 458.873 TL/da ile Ceyhan-99 çeşidinden elde edilmiştir. Yağışa dayalı makarnalık buğdaylarda en yüksek dekara gelir 414.732 TL/da ile Aydın-93 çeşidinden alınırken ilave sulanan makarnalık buğdaylarda en yüksek dekara gelir 539.629 TL/da ile Şahinbey çeşidinden elde edilmiştir. Ekmeklik buğdayın piyasa fiyatın belirlemede kalite özelliklerinden bin tane ağırlığı, hektolitre ağırlığı, protein oranı, yaş gluten, gluten indeks değeri ve sedimantasyon değerleri oranlarının önemli bir etkiye sahip olduğu anlaşılmıştır.  Makarnalık buğdayın piyasa fiyatını belirlemede ise kalite özelliklerinden bin tane ağırlığı, hektolitre ağırlığı, protein oranı, camsılık ve b değeri oranlarının önemli bir etkiye sahip olduğu tespit edilmiştir. Elde edilen tüm sonuçlar dikkate alındığında; ekmeklik buğdaylardan kuruda Nurkent, suluda ise Ceyhan-99 çeşidi, makarnalık buğdaylardan kuruda Aydın-93, suluda Şahinbey çeşidi en karlı çeşitler olarak çiftçiye önerilmektedir.

Abstract:
This study aimed to investigate yield, quality, marketing price and finally profitability of some bread and durum wheat cultivars grown largely in Diyarbakir. Seven bread wheats (i.e. Ceyhan-99, Karatopak, Pehlivan, Kaşif bey-95, Nurkent, Panda and Sagittario) and 7 durum wheat cultivars (i.e. Svevo, Zühre, Şahinbey, Aydın-93, Fırat-93, Sarıçanak-98 and Güney Yıldızı) were employed as plant material. Field trials were carried out at the experimental fields of Faculty of Agriculture in 2014-15 growing season. Both type of cultivars were tested under rainfed and supplementary irrigated conditions individually employing randomized complete block design with 4 replications. Various agronomical traits and major quality characteristics were scored. Marketing price estimates were received from randomly selected grain purchasers in local commodity market. Correlation and regression analysis were further run among the yield related characteristics vs. grain yield and the quality characteristics vs. marketing prices. Profitability estimates were calculated through grain yield x marketing price for eac hentry. It was found that bread wheat variety of Nurkent (552.12 kg/da) and Ceyhan-99 (621.85 kg/da) were found the highest yielding cultivars under rainfed and supplementary irrigated conditions respectively. Whereas, durum wheat variety of Aydın-93 (485.35 kg/da) and Şahinbey  (662.32 kg/da) were the highest yielding under same conditions given above respectively. Bread wheat variety of Karatopak (74.5 and 74.73 Kr/kg) was found to be the highest marketing price receiving genotype under both growing conditions. Durum what variety of Aydın-93 (84.85Kr/kg) and Svevo (83.32 Kr/kg) were the highest marketing price offered cultivars under the same conditions respe ctively. Bread wheat variety of Nurkent (404.54 TL /da) and Ceyhan-99 (458.87 TL /da) were the highest income generating varieties under rainfed and supplementary irrigated conditions respectively. Durum wheat cultivar of Aydın-93 (414.73 TL /da) and Şahinbey (539.63TL/da) were the highest in rank for profitability under same conditions respectively. Thousand kernel weights, hectoliter weights, protein %, wet gluten, gluten index and sedimentation significantly affected marketing price. Whereas, 1000 kernel weight, hectoliter weights, protein %, kernel vitreousness and 'b' value significantly affected marketing prices in durum wheat. It was concluded that bread wheat varieties of Nurkent, Ceyhan-99 and durum wheat varieties of Aydın-93, Şahinbey can be recommended for farmers under rainfed and supplementary irrigated conditions in the region respectively.