Tepebaşı (Şavşat, Artvin) dasitlerinin jeolojik, petrografik ve petrolojik incelemesi
Geologial, petrographical and petrological investigation of dacites around Tepebaşı (Şavşat, Artvin)
Yazar: OSMAN TEKKANAT
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ŞEMSETTİN CARAN
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
Tepebaşı dasiti Doğu Pontidlerde, Artvin ili, Şavşat ilçesi kuzeyinde yüzeylenir. K-Ar jekronolojik yaşlandırılması, dasitlerin 26.7 My önce, Oligosen de bölgeye yerleştiğini göstermektedir. Dasitler jeokimyasal olarak yüksek-K?lu  kalk-alkalin karakterli olup yüksek SiO2 (>65%),  Al2O3, ( >15%), Na2O/K2O oranları (1.5?3.5) ve Sr ( >350 ppm) değerleriyle karakteristiktirler. Örnekler genellikle pozitif ve bazı örneklerde hafif negatif Eu anomalisi, göreceli olarak düşük ağır nadir toprak element (HREE), Y (< 7 ppm) ve Yb ( < 0.85 ppm) değerleri gösterirler ve hafif nadir toprak elementler (LREE), büyük iyon çaplı litofil elementler (LILE, Rb, Ba, Sr ve K),  Zr ve Hf?ça zenginleşmiş olup yüksek güç alanlı elementler (HFSE)?cede tüketilmiştirler (örn., negatif  Nb- Ta anomalisi). Göreceli olarak yüksek ?Nd(t) (+1.4-+2) ve (87Sr/86Sr)i (0.70460?0.70544) değerlerine sahiptirler. Bu jeokimyasal davranışlar, adakit-benzeri bir mağma karakterini önermektedir ve Doğu Pontid adakit-benzeri Eosen ve Miyosen mağmalarının karakterleriyle benzerdir ve benzer kaynaklardan türediklerini işaretlemektedir. Tepebaşı adakitik dasitleri aktif bir yitim ile ilişkili değildir. Düşük Cr2O3 (< 0.02 %?de Ağ.,), Ni (< 20 ppm) ve MgO (< 1.68 %?de Ağ.,) değerleri ve Eosen andezitik adakitlerden, Oligosen dasitik ve Miyosen riyolitik adakitlere doğru silis artışına karşın, yüksek ?Nd(t) değerleri sadece kabuksal ergimeyle açıklanamaz, ve zenginleşmiş (litosferik) mantonun etkilerini yansıtır. Jeodinamik yerleşimleri göz önüne alındığında, Doğu Pontid Neojen adakitleri, çarpışma-sonrası ilerleyen ekstansiyonel bir ortamda yerleşmiş olup, egemen olarak mafik (eklojitik-amfibolitik) alt kıtasal kabuk türevli mağmalarla, zenginleşmiş litosferik manto türevli mağmaların karışımı sonucu oluşmuştur. Kısmi ergimeye neden olan kondaktif ısınma büyük olasılıkla astenosferik manto akışları ile ilişkilidir.

Anahtar Kelimeler: Dasit, petrografi, petroloj, jeokronoloji, Artvin

Abstract:
The Tepebaşı dacite is exposed in the Eastern Pontide area, in the northern part of the Şavşat (Artvin)  area. Whole-rock K-Ar dating indicates that the Tepebaşı dacite was emplaced at 26.7±1 Ma (Oligocene). Geochemically the extrusion is calc-alkaline and characterized by high SiO2 (>65%), Al2O3 (mostly >15%), Na2O/K2O ratios (1.5?3.5) and Sr (generally >350 ppm). Samples display positive to weakly negative Eu anomalies (?Eu=0.81?2.32), low HREE, Y and Yb (Y <7 ppm, Yb <0.8 ppm), are enriched in LREE, LILE (Rb, Ba, Sr, U, and K), Zr, and Hf, and depleted in HFSE. They have relatively high ?Nd(t) values (+1.4?+2.0) and (87Sr/86Sr)i ratios (0.70460?0.70544). These geochemical traits suggest an adakite-like composition and similar to those of Eocene and Miocene adakitic porfiries of Eastern Pontides, indicating the similar parental melts. The Tepebaşı adakitic rocks were not temporospatially associated with active subduction. Furthermore, although they show low Cr2O3 (< 0.02 wt%) and Ni (< 20 ppm,) contents and MgO (< 1.68 wt%) values, their high ?Nd(t) values, and increasing SiO2 contents from Eastern Pontides Eocene andesitic to Oligocene-Miyocene dacitic-rhyolitic adakites are not explicable with only mafic lower crustal melting and argue the interaction with the enriched lithospheric mantle. Considering their geodynamic setting, we suggest that the Eastern Pontide Neogene adakites resulted from mixing of both mafic lower crust-derived and enriched lithospheric-mantle-derived magmas via basaltic underplating events under post-collisional extensional tectonic setting. Conductive heating causing the partial melting,  probably associated with the global asthenospheric mantle flows.

Keywords: Dacite, petrography, petrology, geocronology, Artvin