Kentsel arkeolojik sit alanlarının arkeopark olarak değerlendirilmesi: Kayseri Talas örneği
Evaluation of urban archaeological sites as archeoparks: The case of Kayseri Talas
Yazar: FATMA GÜLER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ LEYLA KADERLİ
Erciyes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Geçmişten izler taşıyan sit alanları, zengin tarihi ve kültürel değerleri nedeniyle korunması gereken önemli yerlerdir. Kentsel arkeolojik sit alanları, kentin geçmişi ile günümüz arasında bağ kuran ve gelecek nesillere aktarılması gereken hafıza mekanlarıdır. Bu alanların modern kent yaşamı ile korunarak entegrasyonun sağlanması, arkeopark kavramıyla doğal ve kültürel çevreleriyle bütünleşerek rekreasyon alanlarına dönüştürülmesi, kimliklerini kaybetmeden değerlendirilmeleri, kültürel mirasın geri kazanılması ile kente, bölgeye, ülkeye çeşitli açılardan fayda sağlamaktadır. Tarihi alanların korunması amacıyla oluşturulan arkeoparklar, planlama ve yönetim, koruma ve bakım, eğitim, iletişim ve tanıtım gibi faaliyetleri kapsamaktadır. Çalışma kapsamında, tarih boyunca Ermeni, Rum ve Türklerden oluşan çeşitli etnik kökenlerin bir arada yaşadığı Kayseri Talas ilçesinde bulunan kentsel arkeolojik sit alanı ele alınmış ve bölgenin doğal afet riskleri öngörülerek arkeopark önerisi geliştirilmiştir. Parsel bazında afet risklerinin tekrar ele alınması ve kentsel arkeolojik sit alanının bütünleşik korunma politikalarına ilişkin stratejileri geliştirilmesi önerilmektedir. Mevcut yapı ve kalıntıların sağlamlaştırılması, kaya bloklarının parçalanmasına yönelik tedbirlerin alınması gerekmektedir. Alanda tescillenmiş taşınmaz kültür varlıkları, yer altı şehri ve geleneksel Talas evleri bulunmaktadır. Kaçak kazılar nedeniyle yapı kalıntıları hızla tahrip olmakta ve mahalleler yok olmaktadır. Bu kültürel miras alanlarının arkeopark önerisiyle yeniden kentle bütünleştirilmesi, sahip çıkılması ve değerlendirilmesi önem arz etmektedir.

Abstract:
Sites bearing traces of the past are important places that should be protected due to their rich historical and cultural values. Urban archaeological sites are places of memory that connect the past and present of the city and should be passed on to future generations. Ensuring the integration of these areas by protecting them with modern urban life, transforming them into recreational areas by integrating them with their natural and cultural environment with the concept of archaeopark, evaluating them without losing their identity, and recovering cultural heritage provide benefits to the city, region and country in various aspects. Archaeoparks created for the protection of historical sites include activities such as planning and management, protection and maintenance, education, communication and promotion. Within the scope of the study, the urban archaeological site in Kayseri Talas district, where various ethnic origins including Armenians, Greeks and Turks have lived together throughout history, is discussed and an archaeopark proposal is developed by foreseeing the natural disaster risks of the region. It is suggested to reconsider the disaster risks on a parcel basis and to develop strategies for integrated protection policies of the urban archaeological site. Measures should be taken for the consolidation of existing structures and remains and the fragmentation of rock blocks. There are registered immovable cultural assets, underground city and traditional Talas houses in the area. Due to illegal excavations, building remains are rapidly being destroyed and neighbourhoods are disappearing. It is important to integrate these cultural heritage sites back into the city with the archaeopark proposal, to protect and utilise them.