Zihinsel engelli bireye sahip ailelerin ihtiyaç örüntülerinin incelenmesi
Examination of the needs patterns of families with intellectually disabled individuals
Yazar: ÖMER KÖSEOĞLU
Danışman: PROF. DR. SEMA BUZ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Sosyal Hizmet = Social Work

Özet:
Bu araştırmada, zihinsel engelli bireye sahip ailelerin dört farklı yaşam döngüsünde tespit edilen 
ihtiyaçlarını Max-Neef'in "İhtiyaç Teorisi" kapsamında ele alınmış, bu ailelerin yaşantılarını, 
karşılaştıkları güçlüklerle baş etme stratejilerini belirlemiş ve bu bağlamda sosyal hizmet
açısından çözüm önerilerini ortaya koymaya çalışılmıştır.
Nitel desende tasarlanmış olan bu araştırma fenomonolojik yaklaşımı temel almıştır. Araştırma 
2020 yılı Haziran ve Temmuz ayları arasında amaçlı örneklem yoluyla Türkiye genelinde
seçilmiş öznelerle online görüşmeler yoluyla gerçekleştirilmiştir. Zihinsel engelli bireyi olan 18 
aileden 24 katılımcı ile yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler yoluyla veriler toplanmış, 
veriler tematik analiz ile çözümlenmiştir.
Veriler kendisi de bir zihinsel engelli çocuğa sahip araştırmacının yaşam deneyimleriyle birlikte 
nitel analiz kullanılarak çözümlenmiş ve araştırmada dört ana tema ortaya çıkmıştır. Bunlar 
doğum anı ve bebeklik, çocukluk, eğitim ve istihdam olarak ifade edilebilir. 
Max-Neef'in "İhtiyaç Teorisi" nin varoluşsal ve değer bilimsel kategorilerine göre doğum anı 
ve bebeklik dönemindeki ihtiyaçlar (bilgi ihtiyacı, şok, kabullenme, reddetme ve destek 
mekanizmaları) varoluş (being) ve anlama ihtiyacı; çocukluk dönemi ihtiyaçları (yakın çevre ve 
toplumsal destek ile kreş ve anaokulu) sahip olma (having) ile koruma ihtiyacı; eğitim 
döneminde (özel eğitim, örgün eğitim ve RAM) yapma (doing) ve anlama ihtiyacı, son olarak 
istihdam aşamasında (yakın çevre, toplumsal alan ve kurumsal birimlerde deneyimler) 
etkileşim (interacting) ve anlama ihtiyacı olarak tespit edilmiştir.
Çalışmada ihtiyaçlar analiz edilmiş, zihinsel engelli bireye sahip ailelerin aile yaşam döngüsüne 
göre tespiti yapılan ihtiyaçlarının karşılanması için sosyal hizmet ekolojik yaklaşımı temel 
alınıp ihtiyaçları kapsamında çevresi içinde bireye ve ailesine özgü uygulama ve öneriler 
geliştirilmiştir.

Abstract:
In this study, the needs of families with individuals with intellectual disabilities were examined 
within the framework of Max-Neef's "Needs Theory" across four different life cycles. The 
research aimed to identify the experiences of these families, determine their coping strategies 
with difficulties, and propose solutions from a social work perspective.
Designed with a qualitative approach, this research is based on a phenomenological approach. 
The study was conducted between June and July 2020 with purposively selected participants 
from across Turkey through online interviews. Data were collected from 24 participants in 18 
families with individuals with intellectual disabilities through semi-structured in-depth 
interviews and analyzed using thematic analysis.
The data were analyzed using qualitative analysis along with the life experiences of the 
researcher, who also has a mentally disabled child, and four main themes emerged in the 
research. These can be expressed as the moment of birth and infancy, childhood, education and 
employment.
According to Max-Neef's "Needs Theory" and its existential and value categories, needs during 
the birth and infancy period (informational needs, shock, acceptance, rejection, and support 
mechanisms) were identified as being and understanding needs. Childhood needs (proximity of 
environment and social support, as well as kindergarten and preschool) were related to having 
and protection needs. Educational needs during the schooling period (special education, formal 
education, and Guidance Research Center) were associated with doing and understanding needs. 
Lastly, needs during the employment stage (experiences in the immediate environment, social 
sphere, and institutional units) were identified as interacting and understanding needs.
The study analyzed these needs and, based on the ecological approach of social work, developed 
specific practices and recommendations within the individual's and family's environment to 
meet the identified needs of families with individuals with intellectual disabilities throughout 
the family life cycle.