Erken Cumhuriyet dönemi kamu sağlığı politikalarında kadın sağlığı ve cinsellik: Sıhhi popüler kültür metinleri örneği
Women's health and sexuality in the health policies of Early Republican period: The case of popular culture texts on health
Yazar: GAMZE APAYDIN
Danışman: PROF. DR. SERPİL ÇAKIR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kadın Çalışmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Beden sosyolojisi = Body sociology ; Modernleşme = Modernization ; Sağlık sosyolojisi =   ; Siyaset sosyolojisi = Political sociology

Özet:
Bu çalışma, erken Cumhuriyet döneminde sağlık politikaları ve hıfzıssıhha söyleminde
kadınların konumlanışı ve dönem boyunca iktidarın merkezi teknolojilerinden olan tıp
biliminin, sağlık ve ahlak kavramları aracılığıyla hayatın her alanına nüfuz etme şeklini
dönemin sağlık üzerine yazılmış popüler kültür metinleri üzerinden incelemektedir.
Çalışmada biyopolitika, anatomopolitika, thanatopolitika, duygulanım, sağlam
bedenlilik gibi kavramların erken Cumhuriyet dönemindeki yansıması sıhhi popüler kültür
metinleri üzerinden incelenmiş ve cinsiyetli bedenlerin kurgulanış şeklinin hangi imgeler,
duygulanımlar üzerinden şekillendiği tarihsel ve kuramsal arka planla birlikte
değerlendirilmiştir.
Uzun süren bir savaş döneminden yeni yeni çıkmakta olan dönemin yönetici kadroları
ve entelektüelleri özellikle nüfusun nitelik ve nicelik açısından ıslah edilmesini temel amaçları
olarak benimsemiş; nüfus ve beden iktidarın nesnesi haline gelmiştir. Doğru, uygun ve makbul
kavramları iktidarın tahayyülündeki bireyi topluma benimsetmek ve kimi zaman özgürlüğü
kısıtlayıcı uygulamaları meşrulaştırmak için kullanılmıştır. Makbul vatandaş kategorisinin
inşasında özellikle sağlık ve cinsellik önemli bir rol oynamıştır. Kadınların biyolojik ve
ideolojik işlevleri yeni ulusun inşasında özellikle merkezi konumda olmalarına yol açmıştır.
Bu amaçla dönemin patrimonyal, didaktik ve öğüt verici metinlerinde zührevi hastalıklar,
ahlak, cinsellik ve sağlık kavramları öne çıkarılarak bedenlerin ve zihinlerin kurgulanması için
kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Erken Cumhuriyet, Sağlık, Hıfzıssıhha, Sıhhi Öğüt Metinleri, Tenasül Terbiyesi, Ahlaki Terbiye.

Abstract:
This study aims to examine the positioning of women in health policies and the
discourse of sanitation in the early Republican period, and the way in which medicine one of
the central technologies of power throughout the period, penetrated all areas of life with the
concepts of health / morality, through the popular culture texts of the period.
In the study, the reflection of concepts such as biopolitics, anatomopolitics,
thanatopolitics, affect, and the ideology of able-bodiedness is examined within the scope of the
early Republican period through popular culture texts which focuses on health education and
able-bodiedness, and the images and affects used in the construction of gendered bodies is
evaluated together with the historical and theoretical background.
The administrative kadres and intellectuals of the era, who were just beginning to
overcome the effects of a long period of war, adopted the improvement of the population in
terms of quality and quantity as their main objective, centering the population and body as the
object of power. The concepts of right, adequate, acceptable and the figure of perfect were used
to make individuals adopt the so-called perfect in the imagination of the government and to
legitimize the practices that restrict freedom. To this end especially health and sexuality, the
medicalization of the body by medical discourse, played an important role in the construction
of the perfect citizen figure. Biological and ideological functions of these categories
constructed women as both the subject and object of the relations of power. For this purpose,
the concepts of venereal diseases, morality, sexuality, and health were emphasized in the
patrimonial, didactic, and advisory texts of the period and used to govern bodies and minds.

Key Words: Early Republican Era, Health, Hygiene, Health Education Books, Sexual Education, Moral Education.