Lise öğrencilerinin genetiği değiştirilmiş organizmalara yönelik tutum ve görüşleri, satın alma niyetleri: Eskişehir TOKİ Şehit İkram Cirit Anadolu Lisesi örneği
High school students 'attitudes, opinions and purchase intention on genetically modified organisms: An examination in Eskisehir TOKİ Şehit İkram Cirit Anatolian High School
Yazar: MERVE TABAK
Danışman: PROF. DR. BERRİN AYAZ TÜYLÜ
Eskişehir Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İleri Teknolojiler Ana Bilim Dalı / Biyoteknoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Biyoteknoloji = Biotechnology

Özet:
İlk genetik değiştirme işlemlerinin yapıldığı 1970'li yıllardan günümüze çok önemli gelişmeler yaşanmıştır. Ürün ve gıdaların ömürlerinin uzaması, içeriklerinin zenginleştirilmesi ya da alerjik reaksiyonlarının ortadan kaldırılması bu gelişmelerden sadece bir kaçıdır. Dahası son yıllarda genetik değiştirme yöntem ve tekniklerinin gelişmesi ile birlikte birçok hastalığa yönelik tedavi yöntemleri dahi geliştirilmiştir. Ancak bu gelişmeler beraberinde bazı sorunları da getirmiştir. Söz konusu sorunların başında bu türden uygulamaların öngörülemez olması ve insan ve çevre sağlığı üzerine olası etkilerinin ne olacağının tahmin edilememesi gelmektedir. Bu durum, insanların genetiği değiştirilmiş organizmalara dayalı ürün ve gıdaların kullanımından rahatsız olmalarına ve bu türden çalışmalara karşı çıkmalarına neden olmuştur. Bu noktada kamuoyunun genetiği değiştirilmiş organizmalara yönelik görüş ve tutumlarının incelenmesi son derece önemlidir. Zira söz konusu uygulamalar hem sosyal, hem ahlaki hem de ekonomik açıdan tüm bireyleri yakından ilgilendirmektedir.

Bu kapsamda, bu çalışmada, lise öğrencilerinin genetiği değiştirilmiş gıdalara yönelik görüş, tutum ve bilgi düzeylerinin incelenmesi ve satın alma niyetlerinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Çalışma evreni olarak Eskişehir'in Tepebaşı ilçesinde faaliyet gösteren Toki Şehit İkram Cirit Anadolu Lisesi'nde okuyan lise öğrencileri belirlenmiş ve olasılıklı örnekleme yöntemlerinden biri olan tabakalı örnekleme yöntemine göre örneklem büyüklüğü belirlenmiştir.

Bu çalışmada, lise öğrencilerinin genetiği değiştirilmiş gıda ve organizmalara yönelik olumsuz bir bakış açısına sahip oldukları, büyük bir çoğunluğunun bu türden uygulamaları insan ve çevre sağlığına tehdit olarak gördükleri ve satın alma niyetlerinin de genetiği değiştirilmiş gıdalara yönelik görüş, tutum ve bilgi düzeylerine göre farklılık gösterdiği tespit edilmiştir. Bu kapsamda, genetiği değiştirilmiş organizmalar hakkında kamuoyu bilincini artırmak için birtakım tanıtım ve eğitim programlarının yapılması önerilmektedir.

Anahtar Sözcükler: Genetiği Değiştirilmiş Organizmalar, GDO, Transgenik Ürünler, Satın Alma Niyeti

Abstract:
Since the 1970s, when the first genetic alteration procedures were performed, there have been significant developments in biotechnology. Prolonging the life of products and foods, enriching their contents or eliminating allergic reactions are just a few of these developments. Moreover, with the development of genetic modification methods and techniques, some treatment methods for many diseases have been developed in recent years. However, these developments lead to some discussion. One of these discussion is to not predict the possible effects of such practices on human and environmental health. This has caused people to feel uncomfortable with the using and buying of products and foods based on genetically modified organisms. In this context, it is quite important to examine public opinion and attitudes towards genetically modified organisms. Because these practices are closely related to all individuals in social, moral and economic terms.

In this context, in this study, it was aimed to examine the opinions, attitudes and knowledge levels of high school students towards genetically modified organisms and to reveal their intention to purchase them. As the study population, high school students studying at TOKI Sehit Ikram Cirit Anatolian High School in Tepebaşı district of Eskişehir was chosen and stratified random sampling was used.

In this study, it was found that high school students had a negative point of view on genetically modified food and organisms. It was also found that the majority of the students considered that such practices were a threat to human and environmental health. Also, their intention to purchase such products differed according to their opinions, attitudes and knowledge levels towards genetically modified foods. In this context, it was recommended that some promotion and training programs should have been carried out to raise public awareness about genetically modified organisms.

Keywords: Genetically Modified Organisms, GMO, Transgenetic Products, Intent to Purchase