İslam Hukukunda kişilik hakkının temellendirilmesi (Hanefî ve şâfiî mezhepleri bağlamında)
Grounding the right of personality in İslamic Law (In the context of hanafi and shafii sects)
Yazar: SAMAGAN MYRZAIBRAIMOV
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM ÇALIŞKAN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law

Özet:
Bu çalışmada İslam Hukukunun kendine özgü kişilik hakkı anlayışı olduğu ifade edilmiştir. İslam Hukukunda kişilik hakkının anlam kazanması için, bu hakların uygulanabileceği ve iddia edilebileceği bir düzenin kaçınılmazlığı belirtilmiştir. Kişilik hakkı geniş bir kavram olup, kişilik hakkı çerçevesinde kişi, hak (vücub) ehliyeti, eylem (edâ) ehliyeti ve kişiliği oluşturan temel kişilik değerleriyle kişinin hukuki durumu (zimmet) gibi unsurlardan söz etmek mümkündür. Bu unsurlara söz konusu çalışmada kişilik hakkının konuları olarak görülebileceği üzerinde durulmuş ve İslam hukuk düzeni tarafından korunması gerektiği öngörülmüştür. İslam hukukunda kişilik hakkı, temel dinî ve kişilik değerleri çerçevesinde belirlenmektedir. Kişilik hakkının belirlenmesinde İslam Hukukunun hak kavramına bakış açısı da belirleyici rol oynamaktadır. İslam Hukukunda kişilik hakkı, hak süjesinin Allah'a karşı yükümlülüğünü yerine getirme adına üçüncü şahıstan hak iddia etme ve bu hakkı kullanma yetkisini ifade eder. İslam Hukukuna ilişkin klasik kaynaklarda kişilik hakkı, ölüm (ve gaiplik), dinden çıkma ve İslam ülkesinden ayrılmakla sonra ereceği tespit edilmiştir. Bütün bu konularda Hanefî ve Şâfiî mezheplerinin bir birinden farklı yaklaşım tarzları söz konusu olup, bu söz konusu farklı bakış açıları uygulamada da kendini fark ettirmektedir.

Abstract:
In this study, it has been stated that the Islamic Law has an understanding of the right of personality that unique to itself. Indispensability of an order that such rights can be applied and claimed in order to get a meaning for the right of personality in the Islamic Law has been stated. Right of personality is a comprehensive concept, and within the frame of personality right, capacity of obligation, capacity of acting, basic personality values that constitute the personality and other factors like the legal status (duties) of the individual can be mentioned. It is emphasized in the present study that all these factors can be considered as the subject of the personality right and it is foreseen that they must be protected by the Islamic Law. Personality right is determined within the frame of the basic religious and personality values in the Islamic Law. In determining the personality right, point of view of the Islamic Law to the concept of right also plays a determining role. Right of personality in the Islamic Law means the power of claiming and using the rights by the subject of the right from third persons in the name of performing their obligations against God. It is stated in the classical sources of the Islamic Law that personality right ends with death (and being lost), giving up the religion and leaving an Islamic country. In all these subjects, Hanafi and Shafii Sects have different methods of approach, and all these different points of view make themselves distinct also in applications.