Dürzî inanışında dinî mûsikî
Religious music in the Druze faith
Yazar: FATMA GAMZE APRAŞ
Danışman: PROF. DR. FATİH ERKOÇOĞLU
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Din Musikisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion ; Müzik = Music
Dizin: Arap müziği = Arabian music ; Dini müzik = Religious music ; Dürzilik = Druze ; Müzik = Music ; İnançlar = Beliefs

Özet:
Dürzîlik VI. Fâtımî halifesi Hâkim Biemrillâh (386-411/996-1021) döneminde Mısır'da ortaya çıkan bir inanıştır. Hâkim'e ulûhiyet izafe eden bu inanış, İsmâilîlik mezhebinin görüşlerinden etkilenmiştir. Mezhebin kurucusu Hamza b. Ali'dir. İnanış Hamza b. Ali ve yardımcılarının çalışmaları sonucu Lübnan, Ürdün, Suriye ve Filistin bölgelerine yayılmıştır.
Dürzîler takiyye ve gizlilik prensiplerinden dolayı asırlar boyunca kapalı ve sır dolu bir cemaat olarak anılmışlardır. Dürzî eserlerinin ele geçirilmesi ve mezhep üzerine yapılan araştırmalar neticesinde Dürzîlik hakkında bilgi sahibi olunsa da inanış hâlâ gizemini korumaktadır. Dürzîlik hakkında ülkemizde de çeşitli çalışmalar yapılmıştır. Bu çalışmalar daha çok Dürzîlerin tarihi, ibadetleri ve siyasî olaylarını içermektedir. Dürzîlerin mûsikîsi üzerine yapılmış başlı başına bir çalışma yoktur. Mûsikî konusunda yapılan çalışmalara yabancı kaynaklarda rastlamaktayız. Bu çalışmalarda ise Dürzîlerin mûsikîsinden ve cenaze ağıtlarından bahsedilmektedir. Dürzîlerin dinî mûsikîsini konu alan özel bir çalışma tespit edilemediğinden dolayı çalışmamızda Dürzî inanışında dinî mûsikî konusu ele alınmıştır.
Bu çalışma Dürzî inanışında dinî mûsikî geleneğinin araştırılması amacıyla yapılmıştır. Çalışmamızda nitel araştırma yöntemlerinden tarama-derleme usulü kullanılmıştır. Böylece yerli ve yabancı kaynaklar incelenmiş, konu hakkındaki bazı metinler tercüme edilmiştir. Mülakat yöntemine başvurularak Dürzîlerle görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Ayrıca ulaşılan dinî mûsikî ses kayıtlarından bazı ağıt ve ilâhi örnekleri notaya alınmıştır.
Dürzîlerin halvethânelerde, cenaze törenlerinde ve dinî kutlamalarda icra ettikleri eş'âr adı verilen ilâhileri vardır. Eş'ârların yanı sıra dinî içerikli mavâllarda okunmaktadır. Dürzîler perşembe geceleri halvet zikri ve ayinleri yaparlar. Özel ritüeller içeren cenaze törenleri ve bu törenlerde icra edilen ağıtlar Dürzî geleneğinde önemli bir yere sahiptir. Bu bilgiler ışığında çalışmamızda Dürzî dinî mûsikî geleneği ortaya konulmuştur.

Abstract:
Druzism is a belief that emerged in Egypt during the period of the 6th Fatimid caliph, al- Hakim bi-Amr Allah (386-411 / 996-1021). This belief attributing divinity to al-Hakim was influenced by the views of the Ismaili sect. The founder of the sect is Hamza ibn Ali. The belief spread to Lebanon, Jordan, Syria and Palestine as a result of the work of Hamza ibn Ali and her assistants.
Druze have been remembered as a closed and secret community for centuries due to the principles of taqiyya and secrecy. As a result of the seizure of Druze works and researches on the sect, though we have learned about Druzism, the belief still remains a mystery. Also various studies have been carried out on Druzism in our country. These works mostly include the history, worship and political events of the Druze. There is no a study in itself on the music of the Druze. We come across studies on music in foreign sources. In these studies, the music and funeral laments of the Druze are mentioned. Since a specific study on the religious music of the Druze has not been determined, the subject of religious music in the Druze faith has been discussed in our study.
This study was carried out to research the religious music tradition in the Druze faith. In our study, one of the qualitative research methods, scan-compilation method was used. Thus, domestic and foreign studies were examined and some texts on the subject were translated. Druze people were interviewed by applying the interview method. In addition, some samples of laments and hymns were noted from the religious music recordings reached.
Druze have hymns called ashaar that they perform in khalwa, funeral ceremonies and religious celebration. In addition to ashaar, religious mawawil are also sung. Druze people perform dhikr of khalwa and rituals in khalwa on Thursday evenings. Funeral ceremonies with special rituals and laments performed in these ceremonies have an important place in the Druze tradition. In the light of this information, the Druze religious music tradition has been presented in our study.