Türkiye'nin Türk dünyası ile askeri ve güvenlik işbirliklerinin Türk dış politikasındaki yeri: Azerbaycan ve Kırgızistan ile işbirliği örnekleri
The place of Turkey's military and security cooperation with the turkic world in Turkish foreign policy: Examples of cooperation with Azerbaijan and Kyrgyzstan
Yazar: EMRAH MİRA
Danışman: PROF. DR. NASUH USLU
Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
Askeri ve güvenlik işbirliklerinin devletler arasında yayılması, İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana uluslararası ilişkilerde dikkat çeken hususlardan biri haline getirmiştir. Güvenlik ve askeri alanda işbirliği uluslararası arenada hem çok gerekli hem de çok önemlidir. Ülkelerin savaş veya savaştan kaçınılması için kurdukları ve kuracakları askeri ve güvenlik işbirlikleri artık kabul edilen bir gerçektir. Bu tür askeri ve güvenlik işbirlikleri aynı zamanda stratejik askeri ilişkilerinin güçlendirilmesine ve ortak güvenlik kaygılarının giderilmesine de yardımcı olmaktadır. Sovyetler Birliği'nin çökmesiyle Türkiye'nin askeri ve güvenlik alanında uluslararası politik durumunu etkileyen önemli değişiklikler ortaya çıkmıştır. Bu durum Türkiye'nin Türk Dünyası ile ilişkilerinin önünü açmıştır. Sovyetler Birliği'nin resmi olarak dağılmasından ardından Türkiye,  1990'lı yılların başında bağımsız olan Türk devletlerini hızlı bir şekilde tanımış ve bu cumhuriyetlerde konsolosluklar açarak diplomatik ilişkileri de hızlıca başlatmıştır. Diplomatik ilişkilerin başlamasından sonra Türkiye'nin Türk devletleri ile imzaladığı siyasi, ekonomik, sosyo-kültürel ve askeri alanlarda işbirliği anlaşmalar ile ikili ilişkiler dönemine başlanılmıştır. 
Türkiye'nin Türk devletleriyle askeri ve güvenlik alanındaki ilişkileri, askeri eğitim işbirliği anlaşmaları imzalamasıyla başlamış, ilerleyen yıllar içerisinde askeri birliklerin ihtiyaçları doğrultusunda askeri araç, malzeme ve teçhizat ve mali yardım desteği gibi hibe anlaşmaları ile genişletilmiştir. 2000'li yıllarda önemli projelerin temelini atan Türk askeri sanayi 2010'lu yıllara gelindiğinde yükselme dönemine girmiş, bu dönemde Türkiye'nin askeri sanayi gücü etkinliği görülmeye başlanmıştır. Türkiye'nin artan askeri sanayi gücüyle birlikte Türk devletleri ile devam eden askeri ve güvenlik ilişkileri de stratejik olarak seviyelere çıkmaya başlamıştır. Türkiye'nin Türk devletleri ile yaptığı askeri ve güvenlik işbirlikleri, Türkiye'nin askeri gücünün artmasıyla Türkiye'nin bölgedeki etkinliğinin artmasına ve bölgede etkin bir oyuncu olmasına yol açmıştır. Türkiye'nin Azerbaycan ile arasında oluşan stratejik bağ, Türk Dünyası'nın Türk dış politikasındaki yerinin sıradan etnik ve tarihi bağları olan bir akraba topluluk olmadığını, ''müttefiklik'' gibi stratejik bir ortaklık düzeyine sahip olduğunu göstermektedir.
Türkiye'nin Orta Asya'da Kırgızistan ile askeri ve güvenlik alanında kurduğu işbirliği üzerinde etkin bir askeri güç transferi ve 2. Karabağ Savaşı'nda Azerbaycan'a verdiği destek bunu açıkça göstermektedir. Türkiye'nin Azerbaycan'a açıktan verdiği destek veya Kırgızistan'a askeri ve güvenlik alanında sağladığı işbirliği desteği, Türkiye'nin uluslararası arenadaki imajına önemli oranda güç katmış ve Türkiye'nin Türk Dünyası ile askeri ve güvenlik ilişkilerinin günden güne artmakta ve gelişmekte olduğunu göstermiştir. Bu durum, Türkiye'nin uluslararası camiada bölgesel bir güç olma arzusuna sahip olduğunu ve bu yönde etkin eğilimlerinin de var olduğunu göstermektedir. Türkiye'nin Türk dünyası ile askeri ve güvenlik alanındaki işbirliklerinin uluslararası camiada kendisine olduğu kadar Türk devletlerine de uluslararası arenada önemli ölçüde güç katmaktadır. 
Araştırmanın amacı, Türkiye'nin Türk Dünyası ile askeri ve güvenlik işbirliğinin Türkiye'nin ulusal güvenlik hedefleriyle tutarlı olduğunu, karşılıklı güvenlik hedeflerini desteklediğini ve ortak eylemleri teşvik ettiğini ve mümkün kıldığını göstermek ve Türk Dünyası ile askeri ve güvenlik işbirliklerinin Türk dış politikasındaki yerini ortaya koymaktır. Tez çalışmasında kullanılacak kaynaklar başta Türkiye'de olmak üzere birçok farklı ülkede yayınlanmış farklı dillerde yazılmış çeşitli kitap, makale, rapor, dergi ve gazete yayınlarıdır. Ayrıca bunun yanı sıra, araştırmada tez ile ilgili işbirliği haberleri internet kaynaklarından da sağlanacaktır.
Bu çalışma kapsamında nitel veri toplama yöntemlerinden, doküman/metin analizi yöntemi kullanılmaktadır. Her araştırmada olduğu gibi nitel araştırmalarda da öncelikle araştırılacak konuya ilişkin sorunu tanıma, problemin farkında olma ve sorunun çözümüne ilişkin verilerin toplanması ve analizi önemlidir. Araştırma için detaylı bir kuramsal çerçeve oluşturulmuştur. Veri toplama aşamasında nitel araştırma yöntemlerinden doküman ve metin inceleme tekniği kullanılmaktadır. Bu çalışmada bilime katkıda bulunmak amacıyla planlı olarak verilerin toplanması, yorumlanması ve değerlendirilmesi yapılarak araştırmanın geçerliliği ve güvenirliği ön planda tutulmuştur.

Abstract:
The spread of military and security cooperation among states has made the expansion and institutionalization of international cooperation one of the most salient issues in international relations since the Second World War. Security and military cooperation is both essential and crucial in the international arena. It is now an accepted fact that countries have established and will establish military and security cooperation in order to avoid war or war. Such military and security cooperation also helps to strengthen strategic military relations and address common security concerns. The collapse of the Soviet Union has brought about significant changes in Turkey's military and security situation that have affected its international political position. This paved the way for Turkey's relations with the Turkic World. After the official dissolution of the Soviet Union, Turkey quickly recognized the independent Turkic states in the early 1990s and opened consulates in these republics and quickly initiated diplomatic relations. After the establishment of diplomatic relations, Turkey signed political, economic, sociocultural and military cooperation agreements with the Turkic states, ushering in a period of bilateral relations.
Turkey's military and security relations with the Turkic states started with the signing of military training cooperation agreements and expanded in the following years with grant agreements such as military vehicles, materials and equipment and financial aid support in line with the needs of military units. The Turkish military industry, which laid the foundations for important projects in the 2000s, entered a period of upswing in the 2010s, and Turkey's military industrial power started to be seen in this period. Along with Turkey's increasing military industrial power, Turkey's ongoing military and security relations with the Turkish states have also begun to rise to strategic levels. Turkey's military and security cooperation with the Turkic states has led to an increase in Turkey's military power, which in turn has increased Turkey's influence in the region and made Turkey an effective player in the region. The strategic bond between Turkey and Azerbaijan shows that the place of the Turkic World in Turkish foreign policy is not simply a kin community with ethnic and historical ties, but has a strategic partnership level of "alliance".
Turkey's military and security cooperation with Kyrgyzstan in Central Asia is an effective transfer of military power and its support to Azerbaijan in the 2nd Karabakh War clearly demonstrates this. Turkey's open support to Azerbaijan or its military and security cooperation with Kyrgyzstan has significantly strengthened Turkey's image in the international arena and has shown that Turkey's military and security relations with the Turkic World are increasing and developing day by day. This shows that Turkey has the desire to become a regional power in the international community and has active tendencies in this direction. Turkey's military and security cooperation with the Turkic world not only strengthens itself in the international arena, but also the Turkic states in the international arena.
The aim of the research is to demonstrate that Turkey's military and security cooperation with the Turkic World is consistent with Turkey's national security objectives, promotes mutual security objectives, and encourages and enables joint actions, and to reveal the place of military and security cooperation with the Turkic World in Turkish foreign policy. The sources to be used in the thesis study are various books, articles, reports, journals, magazines and newspapers in different languages published in many different countries, especially in Turkey. In addition, news on cooperation related to the thesis will also be obtained from internet sources.
Within the scope of this study, document/text analysis method, one of the qualitative data collection methods, is used. As in any research, in qualitative research, it is important to first recognize the problem related to the subject to be researched, to be aware of the problem, and to collect and analyze data on the solution of the problem.  A detailed theoretical framework was created for the research.  In this study, the validity and reliability of the research were prioritized by collecting, interpreting and evaluating the data in a planned manner in order to contribute to science.