Sağlık finansman modelleri ile hizmet kullanım ilişkisi üzerine bir araştırma
A research on the relationship between health finance models and service use
Yazar: ZEHRA NUR ZEYNEP GARİP
Danışman: PROF. DR. EMRAH CENGİZ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Hastane ve Sağlık Kuruluşlarında Yönetim Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management
Dizin: Doğrusal korelasyon = Linear correlation ; Finansman yöntemleri = Financing methods ; Korelasyon = Correlation ; Regresyon = Regression ; Sağlık finansmanı = Health financing ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Çoklu lineer regresyon analizi = Multiple linear regression analysis

Özet:
Sağlık finansmanı, hizmeti alan ile sunan arasında yapılan alışverişin sunuculara karşılıklarının maddi olarak verilmesidir. Sağlık finansmanı kendi içerisinde kamu ve özel olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Her bir modelin kendine özgü özellikleri ve fonksiyonları bulunmakla beraber, bu fonksiyonların çeşitli yaptırımları mevcuttur. İnsanlığın varoluşundan beri teknolojinin ilerlemesiyle de sürekli bir yenilenme ve gelişme gösteren sağlık, ihtiyaç duyulan hizmete göre farklılıklar göstermektedir. İki başlık altında değişim gösteren bu farklılıkların birbirleri ile ilişkilerinin olup olmadığını, eğer var ise ilişkileri ne derece olduğu vb. sorular doğrultusunda hipotezler oluşturulmuş ve yapılan analizlerde hipotezlerin cevaplar aranmıştır. 

    Birinci bölümde sağlık finansmanına yer verilmiştir. Sağlık finansmanı; amaçları, tarihçesi, işlevleri ve modellerin alt başlıkları olan özel finansman modelleri ile kamu finansman modelleri ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Özel finansman modelleri ve kamu finansman modelleri incelenirken araştırma kolaylığı ve gelişmesi de sağlanması için zaman çizelgesi yaparak Orta Çağdan günümüze kadar olan gelişimleri sıralanmıştır.

    Çalışmanın ikinci bölümünde sağlık finansmanı ayrıntılı olarak değerlendirilmiş ve finansman ölçütleri açıklanmıştır. Sağlık hizmetlerine erişim ve tüm nüfusa sağlık güvencesi sağlanması, sağlık hizmetleri finansmanında adalet başlığı altında olan; dikey adalet ve gelirin dağıtılması ile yatay adalet ve gelirin dağıtılması tartışılmıştır. Değerlendirme ölçütleri kapsamında sağlık hizmetlerinde verimlilik ve sürdürülebilirlik kavramları açıklanmıştır. 

    Çalışmanın üçüncü bölümünde ise sağlık finansmanını ilişkilendirdiğimiz sağlık hizmetleri kavramına ve alt başlıklarına yer verilmiştir. Sağlık hizmetleri tanımı ve amacı açıklandıktan sonra sağlık hizmetlerinin özellikleri vurgulanmış ve daha sonra çalışmanın değişkenlerinden olan koruyucu sağlık hizmetleri, tedavi edici sağlık hizmetleri, rehabilite edici sağlık hizmetleri ve sağlığın geliştirilmesi hizmetleri tanımlanmıştır. 

    Çalışmanın dördüncü bölümünde gereç ve yönteme yer verilip bağımlı değişken olan Özel Sektör Sağlık Harcaması, Kamu Sağlık Harcaması, Toplam Sağlık Harcaması ve Cepten Yapılan Sağlık Harcamasının ve bağımsız değişken Kişi Başı Sağlık Harcaması $ ve TL bazında, Kişi Başı Özel Sağlık Harcaması, Devlet Hastanesi Muayene Sayısı, Üniversite Hastanesi Muayene Sayısı, Üniversite Hastanesi Muayene Sayısı, Hastane Kalış Süresi, Toplam Yatak Sayısı, Kamu-Özel-Üniversite ve Diğer Hastane Yatak Sayısı, Ambulans Sayısı, Birinci- İkinci- Üçüncü Basamak Hekim Müracaat Sayısı, Kamu-Özel-Üniversite Hastanesinde Yatılan Gün Sayısı, Birinci Basamak Sağlık Kuruluş Sayıları, Doğumda Beklenen Yaşam Süresi, 65 Yaşında Yaşam Beklentisi ve Bebek Ölüm Oranları / 1000 Canlı Doğumda öncelikle durağanlık bakımından sınanmış, durağan olmayan seriler logaritmik farkları alınarak durağan hale getirilmiştir. Durağan hale gelen serilere Doğrusal Lineer Regresyoni ARMA ve SARIMAX modelleri uygulanmış ayrıca veriler arasındaki ilişkinin yönü Korelasyon ile analiz edilmiştir.  Durağanlık sınamasından sonra Doğrusal Lineer Regresyon Modelinde ilişki bulunamayıp, ARMA ve SARIMAX modellerinde ilişkinin olduğu gözlemlenmiştir. İlişkilerin yönleri ise Korelasyon Model uygulaması için analiz edilmiştir.

Abstract:
Health financing is the financial response of the exchanges between the service provider and the provider to the servers. Health financing is divided into two as public and private. Although each model has its own characteristics and functions, these functions have various sanctions. Health, which has been continuously renewed and improved with the advancement of technology since the existence of humanity, differs according to the service needed. Whether these differences, which vary under two headings, have relations with each other, and if so, how much their relations are, etc. In line with the questions, hypotheses were created and the answers of the hypotheses were sought in the analyzes.

    In the first part, health financing is included. Health financing; private financing models and public financing models, whose objectives, history, functions and sub-titles of models are discussed in detail. While examining private financing models and public financing models, a timeline is provided to facilitate research and development, and the developments from the Middle Ages to today are listed.

    In the second part of the study, health financing was evaluated in detail and financing criteria were explained. Access to health services and providing health insurance to the entire population, which is under the title of justice in healthcare financing; the distribution of vertical justice and income and the distribution of horizontal justice and income were discussed. Within the scope of evaluation criteria, the concepts of efficiency and sustainability in health services are explained.   

    In the third part of the study, the concept of health services and subtitles that we associate with health financing are given. After explaining the definition and purpose of health services, the characteristics of health services were emphasized and then protective health services, therapeutic health services, rehabilitative health services and health promotion services were defined.

    In the fourth part of the study, equipment and method are included and the dependent variable is Private Sector Health Expenditure, Public Health Expenditure, Total Health Expenditure and Out-of-pocket Health Expenditure, and the independent variable Health Expenditure Per Capita in $ and TL, Private Health Expenditure per Capita, Number of State Hospital Examinations , Number of University Hospital Examinations, Number of University Hospital Examinations, Length of Hospital Stay, Total Number of Beds, Number of Public-Private University and Other Hospital Beds, Number of Ambulances, Number of First-Second-Third Care Physician Applications, Days of Public-Private-University Hospital Number, Number of Primary Health Care Institutions, Life Expectancy at Birth, Life Expectancy at the Age of 65 and Infant Mortality Rates / 1000 Live Births were tested primarily for stasis, and the non-stationary series were made stable by taking their logarithmic differences. Linear Linear Regression ARMA and SARIMAX models were applied to the series that became stationary, and the direction of the relationship between the data was analyzed by correlation. After the stationarity test, no relationship was found in the Linear Linear Regression Model, and it was observed that there was a relationship in ARMA and SARIMAX models. The directions of the relations were analyzed for the Correlation Model application.