Erken postpartum dönemde ebeveynlere verilen emzirme eğitiminin paternal emzirme özyeterlik ve doğum sonu sonuçlara etkisi
The effect of breastfeeding training given to parents in early postpartum period on the paternal breastfeeding self-efficacy and postpartum results
Yazar: YEŞİM YEŞİL
Danışman: DOÇ. DR. HAFİZE ÖZTÜRK CAN
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Ebelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Kadın Hastalıkları ve Doğum = Obstetrics and Gynecology ; Sağlık Eğitimi = Health Education
Dizin: Ana-baba = Parents ; Anne eğitimi = Mother education ; Anne sütü = Milk-human ; Babalar = Fathers ; Emzirme = Breast feeding ; Postpartum dönem = Postpartum period ; Öz yeterlilik = Self-efficacy

Özet:
Erken doğum sonrası dönem, emzirmeyi başlatmak ve desteklemek için kritik bir zamandır. Bu dönemde annelerin emzirme ile ilgili bilgilendirilmeye ihtiyacı olduğu gibi babalarında bu konuda bilgiye ihtiyacı vardır. Annenin bebeğini emzirme becerisine olan güvenini ölçmek için emzirme özyeterlik ölçeği kullanılırken babaların annelere emzirme desteği konusunda güvenini, annelerin ise doğum sonu dönemde eş desteğini değerlendiren bir araç yoktur. Bu durumdan yola çıkarak araştırma iki aşamada gerçekleşmiştir. 
Birinci aşamasında "Doğum Sonu Eş Destek Ölçeği" ve "Paternal Emzirme Özyeterlik Ölçeği'nin" Türkçe geçerlilik ve güvenilirliğinin belirlenmesi amacı ile metodolojik ve ikinci aşamada erken postpartum dönemde ebeveynlere verilen emzirme eğitiminin etkisinin saptanması amacıyla kontrollü bir müdahale araştırması olarak gerçekleştirilmiştir.
Araştırmanın birinci aşamasının araştırma grubunu İzmir Sağlık Bilimleri Üniversitesi Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde 02.01.2019 - 29.03.2019 tarihleri arasında miadında ve tekil doğum yapan, bebeği yanında olan ve iletişim kurulabilen anneler ve eşlerinden oluşmuştur. Örnek büyüklüğünün hesaplanmasında ölçek çalışmalarında idealde olması gereken sayı, ölçekteki soru sayısının 10 katına denk gelen kişi ile çalışmaktır. Bu nedenle 200 anne ve 200 baba ile araştırmanın ilk aşaması tamamlanmıştır.
Doğum Sonu Eş Destek Ölçeği'nin Cronbach alpha katsayısı 0.871, Paternal Emzirme Özyeterlik Ölçeği''nin Cronbach alpha katsayısı 0.930 olarak belirlenmiş ve ölçeklerin güvenirliği yüksek bulunmuştur (0.80≤α<1.00). Açıklayıcı Faktör Analizi, Doğum Sonu Eş Destek Ölçeği'nde toplam varyansın %33.41'ini açıklarken, Paternal Emzirme Özyeterlik Ölçeği'nde toplam varyansın %54.62'sini açıklamaktadır. Açıklayıcı Faktör Analizi ve Doğrulayıcı Faktör Analizi sonuçları verilerin model ile uyumlu olduğu ve yapıyı doğruladığını göstermektedir.
Araştırmanın ikinci aşaması, eğitim etkinliğinin değerlendirilmesine yönelik randomize kontrollü bir müdahale araştırmasıdır. Araştırmaya, doğum yapan, primipar olan, iletişim kurulabilen, tekil ve miadında doğum yapan anneler ve doğum sonu dönemde yanında olan eşleri oluşturmuştur. Örnek büyüklüğünün hesaplanmasında daha önce yapılan araştırmalar değerlendirilmiş ve etki farklı hesaplanarak α= 0.05 ve % 80'lik bir güçle, örneklem büyüklüğü müdahale grubunda 45 ve kontrol grubunda 45 (anne ve baba) ebeveyn olmak üzere toplam 180 anne ve baba olarak belirlenmiştir. İzlemler sırasında kayıp olabileceği düşüncesiyle Müdahale grubu 76 (anne ve baba) ve kontrol grubunda 71 (anne ve baba)  olarak araştırma tamamlanmıştır. Müdahale grubunda ve kontrol grubunda yer alan anneler ve eşlerine eğitim uygulanmadan önce; Anneler için; Sosyodemografik Veri Formu ve Doğum Sonu Eş Destek Ölçeği, babalar için; Sosyodemografik Veri Formu ve Paternal Emzirme Özyeterlik Ölçeği' uygulanmıştır. Müdahale grubuna dahil edilen anneler ve eşlerinehastanede teorik olarak ve beceri kazandırmaya yönelik olarak eğitim uygulanmıştır. Hastaneden taburculuk sonrası birinci hafta ve altıncı haftada telefon izlemi ile emzirme danışmanlığı verilmiştir. Kontrol grubundaki anneler ve eşlerine emzirme eğitimi verilmemiş rutin hastane hizmetinden yararlanmışlardır. Birinci hafta ve altıncı hafta izlemlerinde her iki gruba ölçekler uygulanmış annelerin emzirme durumları değerlendirilmiştir. 
Verilerin istatistik analizinde tanımlayıcı özellikler ki-kare analizi ile karşılaştırılmıştır. Normal dağılım göstermeyen niceliksel verilerin karşılaştırılmasında;  iki grup arasındaki farkı parametrik olmayan Mann Whitney U testi, Tekrarlı ölçümler arasındaki fark nicel değişkenler için Friedman testi yapılmıştır. Ayrıca, altıncı haftada sadece anne sütü ile besleme üzerine etkisi lojistik regresyon analiziyle değerlendirilmiştir.
Ebeveyn emzirme eğitimi alan annelerin doğum sonrası altıncı hafta Doğum Sonu Eş Destek Ölçeği puan ortalaması eğitim verilen grup da, kontrol grubuna göre daha yüksek bulunmuştur. Müdahale grubunda yer alan babaların altıncı hafta Paternal Emzirme Özyeterlik Ölçeği puan ortalamaları kontrol grubuna göre daha yüksek olarak belirlenmiştir. Doğum sonu erken dönemde ebeveynler için yapılan eğitiminin anneler de doğum sonu eş destek algısını, babalar da ise paternal emzirme özyeterlik özelliklerini arttırdığı belirlenmiştir. Aynı zamanda annelerin sadece anne sütüyle besleme üzerine emzirme davranışını etkilediği belirlenmiştir.

Abstract:
Early postpartum period is critical term to start and support the breastfeeding. As the mothers need to be informed about breastfeeding in that period, the fathers also need information about the issue. While breastfeeding self-efficacy scale is used to measure the confidence of the mother in her breastfeeding skill, there is no instrument evaluating the confidence of the fathers in their support in mothers' breastfeeding and the partner support in postpartum period. From this point of view, the study was carried out in two phases. 
While, in the first phase, a methodological study was conducted to define the validity and reliability of the Turkish form of "Postpartum Partner Support Scale (PPSS)" and "Paternal Breastfeeding Self-Efficacy Scale (PBSS)", a controlled interventional study was conducted, in second phase, to determine the effect of breastfeeding training given to parents in early postpartum period. 
The research  group of the first phase of the study consisted of the mothers who gave single birth, in due time, accompanied the infant and could be communicated, in Obstetrics Clinic of Tepecik Training and Research Hospital in İzmir Health Sciences University between 02.01.2019-29.03.2019, and their spouses. In the calculation of the population size, the ideal number in the scale studies is to study with individuals equivalent to 10 times the number of questions in the scale. For that reason, the first stage of the study was completed with 200 mothers and 200 fathers.
The Cronbach alpha coefficient of PPSS was found as 0.871 and the Cronbach alpha coefficient of the PBSS was determined as 0.930, and the reliability of the scales was found high (0.80≤α<1.00). Also, while the exploratory factor analysis (EFA) explained the 33.41% of the total variance of PPSS, it explained the 54.62% of the total variance of PBSS.The results of the EFA ve CFA shows that the data are coherent to the model and verify the structure. 
The second phase of the study is a randomized controlled interventional study to evaluate the efficiency of the training. The target group of the study consisted of the mothers who were primipara and gave single birth, in due time and could be communicated, in Obstetrics Clinic (Floor 2, 3, 4) of Tepecik Training and Research Hospital in İzmir Health Sciences University between 10.06.2019-26.08.2019, and their spouses who were along with them in postpartum period. The previous studies were assessed for the calculation of the population size and the effect were differently calculated and the population size was determined as 180 mothers and fathers –45 (mother and father) in intervention group and 45 (mother and father) in control group– with α= 0.05 and a strength of 80%. With possibility of loss during the follow-ups, the study was completed with an intervention group of 76 (mother and father) and control group of 71 (mother and father). Before giving training to the mothers and their spouses available in intervention group and control group; Sociodemographic Data Form and PPSS for mothers and Sociodemographic Data Form and PBSS for fathers were applied. The mothers and their spouses included in the intervention group were given theoretic and skilling training in the hospital. Breastfeeding counseling was provided by telephone follow-up in the first and sixth week after discharge from the hospital. The mothers and their partners in the control group were not provided with breastfeeding training and they benefited from routine hospital care. In the first- and sixth-week follow-ups, scales were applied to both groups and breastfeeding status of the mothers were evaluated. 
In statistical analysis of data, descriptive characteristics were compared with chi-square analysis. In the comparison of quantitative data not presenting normal distribution, the difference between the two groups was evaluated by non-parametric Mann Whitney U test, the difference between repeated measures was evaluated by Friedman test for quantitative variables, and the effect of intervention on only breastfeeding at the sixth week was evaluated by logistic regression analysis. 
The mean score of PPSS of the mothers taking parental breastfeeding training was found to be higher in the intervention group compared to the control group in the sixth postpartum week. The mean scores of PBSS of the fathers in the intervention group in the sixth week were found to be higher than the control group. 
It was determined that early postpartum breastfeeding training for parents increased the perception of spousal support in mothers and paternal breastfeeding self-efficacy in fathers. At the same time, it was determined that the mothers affect breastfeeding behavior upon feeding by only breast milk.