Bir aile sağlığı merkezine başvuran 40 yaş üstü yetişkinlerde kardiyovasküler hastalık riski, risk faktörleri bilgi düzeyi ve ilişkili etmenler
Cardiovascular disease risk, risk factors knowledge, and associated factors in adults over 40 who apply to a family health center
Yazar: ŞULE PINARBAŞI
Danışman: PROF. DR. MELTEM ÇÖL
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Halk Sağlığı = Public Health

Özet:
Amaç: Yaygınlığı ve neden olduğu ölümlerin sıklığından dolayı önem gösteren 
kardiyovasküler hastalıklar için risk durumunu ve bilgi düzeylerini belirlemek hastalığın
kontrolü için önemlidir. Bu araştırmada, Ankara'da bir aile sağlığı merkezine başvuran 40 yaş 
ve üzeri yetişkinlerin; kardiyovasküler hastalık risk faktörlerini, risk düzeylerini, risk faktörleri konusundaki bilgilerini ve ilişkili etmenleri saptamak amaçlanmıştır.

Gereç ve Yöntem: Araştırma kesitsel tipte olup Temmuz-Ekim 2023 tarihleri arasında
aile sağlığı merkezine başvuran 40 yaş ve üzerindeki kişilerde yürütülmüştür. Bu yaş grubunda 
aile sağlığı merkezine kayıtlı 14.904 kişi bulunmakta olup minimum örneklem hacmi 360 
olarak hesaplanmıştır. Araştırma 470 kişiyle tamamlanmış olup veriler araştırmacı tarafından 
yüz yüze görüşme ile toplanmıştır. Veri toplama formu; sosyodemografik bilgi formu, 
Uluslararası Fiziksel Aktivite Anketini (IPAQ) de içeren davranışsal risk faktörleri formu, 
Kardiyovasküler Hastalıklar Risk Faktörleri Bilgi Düzeyi (KARRİF-BD) Ölçeği ve metabolik 
ve antropometrik ölçümleri içeren toplam 66 sorudan oluşmuştur. Avrupa Kardiyoloji Derneği 
tarafından 2003 yılında geliştirilen ve kullanıma uyarlanan SCORE-Türkiye ile on yıllık 
ölümcül kardiyovasküler hastalık riski belirlenmiştir. Craig ve ark. tarafından 2003 yılında 
geliştirilen, Öztürk tarafından Türkçeye uyarlanan IPAQ ölçeğinin kısa formu ile fiziksel 
aktivite ölçülmüştür. Arıkan ve ark. tarafından 2009 yılında geliştirilen, KARRİF-BD ölçeği ile 
kardiyovasküler hastalıklar risk faktörleri bilgi düzeyi belirlenmiştir. Araştırma için Ankara 
Üniversitesi Tıp Fakültesi Dekanlığı Etik Kurulundan onay alınmıştır. Verilerin analizinde 
SPSS 25.0 paket programı kullanılmıştır. Tanımlayıcı istatistikler; ortalama, standart sapma, 
ortanca, 1.çeyrek, 3. çeyrek, en küçük ve en büyük değer, frekans ve yüzdeler şeklinde 
hesaplanmıştır. Tekli analizlerde; Mann Whitney U, Kruskal Wallis ve Ki Kare testleri,
korelasyon analizinde Spearman testi kullanılmıştır.

Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 62,39±11,12 olup; %59,1'kadın, %68,1'i evli ve 
%60,4'ü üniversite ve üzerinde eğitim düzeyindedir. En sık görülen bulaşıcı olmayan 
hastalıklar; %47,7 ile hipertansiyon, %27 ile diyabet olmuştur. Katılımcıların %26,8'i sigara, 
%15,7'si alkol kullanmaktadır. Her gün meyve ve sebze tüketenlerin oranı %60 üzerindedir. 
Fiziksel aktivite düzeyi "minimal aktif" olanların oranı %75,8'dir. Fazla kiloluluk ve obezite 
%71,9 sıklıktadır. Yapılan ölçümlere göre grubun; %32,7'sinin kan basıncı yüksek, %51,5'inin 
total kolesterolü normalin üstündedir. SCORE risk sistemine göre katılımcıların %52,4'ünün 
risk düzeyi "çok yüksek" olarak bulunmuştur. İleri yaşta olanların, erkeklerin ve aktif 
çalışmayanların, hipertansiyon, hiperlipidemi ve tip 2 diyabet tanısı olanların risk düzeyi daha 
yüksektir (p<0,001). Sigara kullananların (p=0,005), her gün meyve tüketenlerin (p<0,001), 
şiddetli fiziksel aktivite yapmayanların (p=0,002) SCORE riski daha yüksek saptanmıştır.
Beden kitle indeksi (p=0,035) ve bel çevresi (p<0,001) değerleri yüksek olanların riski daha 
fazladır. Sistolik kan basıncı yüksek olanlarda SCORE riski daha yüksek olup (p<0,001) 
kolesterol ölçümlerine göre; total ve LDL kolesterolü yüksek olanlarda (p<0,001) ve HDL 
kolesterolü düşük olanlarda risk daha yüksek saptanmıştır (p=0,005). Grubun KARRİF-BD 
puan ortalaması 22,92±3,00'tür. Yaş, eğitim ve gelir arttıkça bilgi düzeyi artmaktadır 
(p<0,005). Kardiyovasküler hastalığı ve hipertansiyonu olanların bilgi düzeyi daha yüksektir 
(p<0,05). Sağlıklı beslenme alışkanlığı olanların bilgi düzeyi yüksektir (p<0,05). SCORE riski 
yüksek olanlarda KARRİF-BD puanı daha yüksek saptanmıştır (p=0,037).

Sonuç: Araştırma grubunda; risk faktörleri yüksek sıklıkta olup kardiyovasküler hastalık 
riski yüksektir. Elde edilen bulgular doğrultusunda; risk düzeyini belirleyen ve ilişkili bulunan 
diğer risk faktörlerine yönelik yaklaşımlar geliştirilmelidir. Bilgi düzeyinin önemi göz önüne 
alınarak toplumun bilgi düzeyini yükseltecek çalışmalara ağırlık verilmelidir.

Anahtar Kelimeler: Kardiyovasküler hastalıklar, risk faktörleri, bilgi düzeyi, kardiyovasküler 
hastalık riski

Abstract:
Aim: Determining cardiovascular diseases, the leading causes of death in the world, and 
their underlying risk factors is important for controlling these diseases. This research aims to 
determine the cardiovascular disease risk factors, risk levels, knowledge about risk factors, and 
related factors of adult patients aged 40 and over who applied to a family health center in 
Ankara.

Materials and Methods: This cross-sectional research was conducted on people aged 40 
and over who applied to Family Health Center between July and October 2023. There are 
14,904 people registered to the family health center in this age group and the minimum sample 
size is calculated as 360. The research was completed with 470 people and the researcher 
collected the data through face-to-face interviews. The data collection form consists of 66 
questions in total including a sociodemographic information form, the behavioral risk factors 
form including the International Physical Activity Questionnaire (IPAQ), the cardiovascular 
diseases risk factors knowledge level (CARRF-KL) scale, and metabolic and anthropometric 
measurements. With SCORE, which was developed by the European Society of Cardiology in 
2003 and adapted for use in Turkey, the ten-year risk of fatal cardiovascular disease was 
determined. Physical activity was measured with the short form of the IPAQ scale, which was 
developed by Craig et al. and adapted into Turkish by Öztürk. Knowledge level of 
cardiovascular disease risk factors was determined with the KARRIF-BD scale, developed by 
Arıkan and friends in 2009. Approval for the research was taken from the Ankara University 
Faculty of Medicine Deanery Ethics Committee. SPSS 25.0 package program was used to 
analyze the data. The descriptive statistics was calculated as mean, standard deviation, median, 
1st quarter, 3rd quarter, smallest and largest value, frequency and percentages. Mann Whitney 
U, Kruskal Wallis and Chi-Square tests were used in single analysis and the Spearman test was 
used in correlation analysis.

Results: The average age of the participants is 62.39±11.12; 59.1% are women, 68.1% 
are married and 60.4% have a university degree or higher. The most common noncommunicable diseases are; it was hypertension with 47.7% and diabetes with 27%. 26.8% of 
the participants smoke and 15.7% use alcohol. The rate of those who consume fruits and 
vegetables every day is over 60%. The rate of "minimally active" physical activity level is 
75.8%. Overweight and obesity have a frequency of 71.9%. According to the measurements, 
the group; 32.7% have high blood pressure and 51.5% have total cholesterol above normal.
According to the SCORE risk system, the risk level of 52.4% of the participants was found to 
be "very high". The risk level is higher for older people, men, those who are not actively 
working, and those diagnosed with hypertension, hyperlipidemia and type 2 diabetes (p<0.001).
The SCORE risk was found to be higher in those who smoke (p=0.005), consume fruit every 
day (p<0.001), and don't engage in vigorous physical activity (p=0.002). Those with high body 
mass index (p=0.035) and waist circumference (p<0.001) values have a higher risk. The 
SCORE risk is higher in those with high systolic blood pressure (p<0.001) and according to 
cholesterol measurements; the risk is found to be higher in those with high total and LDL 
cholesterol (p<0.001) and those with low HDL cholesterol (p=0,005). The mean CARRF-KL
score of the group is 22.92±3.00. As age, education and income increase, the level of knowledge 
increases (p<0.005). The knowledge level of those with cardiovascular disease and 
hypertension is higher (p<0.05). Those with healthy eating habits have a high level of 
knowledge (p<0.05). CARRF-KL score was found to be higher in those with high SCORE risk.
Conclusions: In the research group; the risk factors are high and the risk of cardiovascular 
disease is high. In line with the findings obtained, approaches should be developed for other 
risk factors that determine the risk level and are associated with it. Considering the importance 
of the level of knowledge studies that will increase the knowledge level of the society should 
be emphasized.

Key Words: Cardiovascular diseases, risk factors, knowledge level, cardiovascular disease risk