Sekiz üyeli halka içeren bazı siklitollerin sentezi: Amino- ve halosiklitoller
Synthesis of some cyclitols containing eight-membered rings: Amino- and halocyclitols
Yazar: YUNUS ZOZİK
Danışman: PROF. DR. EMİNE SALAMCI
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Kimya = Chemistry

Özet:
cis,cis-1,3-Siklooktadienden çıkılarak sekiz üyeli halka içeren amino- ve halosiklitollerin kısa ve etkin sentezi gercekleştirildi. Bu sentezde, cis,cis-1,3-siklooktadienin fotooksijenasyonu ile anahtar bileşik siklookten endoperoksit elde edildi. Sentezlenen siklookten endoperoksitin çeşitli kimyasal transformasyonları sonucunda (1,3,4/2)-3-aminosiklooktantriol, (1,4/2,3)-3-aminosiklooktantriol, (1,3,4/2)-3-bromosiklooktantriol ve (1,3,4/2)-3-klorosiklooktantriol bileşikleri yüksek verimle ve stereospesifik olarak sentezlendi. Çalışmanın ikinci kısmında, cis,cis-1,3-siklooktadienin m-CPBA ile epoksidasyonundan elde edilen epoksitin NaN3 ile muamelesinden ilgili azidoalkol elde edildi. Azidoalkolün mezilasyonu sonucu elde edilen mezil ürününün NaN3 ile tepkimesinden sonra oksidasyon gerçekleştirildi. Bu reaksiyonların birleşimi sonucunda (1,2/3,4)-3,4-diaminosiklooktandiol, (1,4/2,3)-1,4-diaminosiklooktandiol ve (1,2,3,4)-3,4-diaminosiklooktandiol bileşikleri sentezlendi. Siklookten epoksitin OsO4/NMO oksidasyonu ilgili epoksidiolü verdi. Epoksidioldeki epoksit halkasının HCl(g)-MeOH ile açılmasını müteakip hidroksil gruplarının asetilizasyonu sonucunda bir karışım elde edildi. Karışım kolon kramotografisi ile saflaştırılarak (1,2,4/3)-4-kloro- ve (1,2,3/4)-3-klorosiklooktantriasetat bileşikleri elde edildi. Ardından asetat grupları uzaklaştırılarak (1,2,4/3)-4-klorosikloktantriol ve (1,2,3/4)-3-klorosiklooktantriol molekülleri sentezlendi. Siklookten endoperoksitten çıkılarak bromosiklitol türevlerinin sentezleri de gerçekleştirildi.

Anahtar Kelimeler: Siklitol, karbosiklik, endoperoksit, aminosiklooktantriol, diaminosiklooktandiol, 
halosiklooktantriol, epoksisiklooktandiol, sentez.

Abstract:
A concise and efficient synthesis of amino- and halocyclitols containing eight-membered carbocycles are described starting from cis,cis-1,3-cyclooctadiene. Initially, cyclooctene endoperoxide obtained by photooxygenation of cis,cis-1,3-cyclooctadiene was the key compound in the synthesis. As a result of various chemical transformation of cyclooctene endoperoxide resulted in formation of (1,3,4/2)-3-aminocyclooctantriol, (1,4/2,3)-3-aminocyclooctantriol, (1,3,4/2)-3-bromocyclooctantriol and (1,3,4/2)-3-chlorocyclooctantriol in high yield and stereospecifically. In the second part of this work, epoxide obtained by m-CPBA of cis,cis-1,3-cyclooctadiene was treated with NaN3 to form the corresponding azidoalcohol. After mesylation of the azidoalcohol and from treated with NaN3 of mesyl product was performed oxidation. The combinations of these reactions gave (1,2/3,4)-3,4-diaminocyclooctandiol, (1,4/2,3)-1,4-diaminocyclooctandiol, (1,2,3,4)-3,4-diaminocyclooctandiol. OsO4/NMO oxidation of the cyclooctene epoxide afforded epoxydiol. The ring-opening of the epoxydiol with HCl(g)-MeOH followed by acetylation of the hydroxyl group gave a mixture. (1,2,4/3)-4-chloro- and (1,2,3/4)-3-chlorocyclooctantriacetate were isolated by column chromatography. The deprotection of the acetate groups gave the new (1,2,4/3)-4-chloro- and (1,2,3/4)-3-chlorocyclooctantriol structure. Bromocyclitol derivatives were also synthesized starting from cyclooctene endoperoxide.

Keywords: Cyclitol, carbocycle, endoperoxide, aminocyclooctanetriol, diaminocyclooctanediol, 
halocyclooctanetriol, epoxycyclooctanediol, synthesis