Adölesan dönemde sağlık okuryazarlığı temelli web destekli eğitimin beslenme ve egzersiz davranışlarına etkisi
The effect of health literacy based web-based education on nutrition and exercise behaviors in adolescent period
Yazar: HANİFİ DÜLGER
Danışman: PROF. DR. SULTAN AYAZ ALKAYA
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Halk Sağlığı Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Hemşirelik = Nursing
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Bilgisayar destekli eğitim = Computer assisted education ; Egzersiz = Exercise ; Ergenler = Adolescents ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy ; Web tabanlı eğitim = Web based education

Özet:
Araştırma adölesanlara verilen sağlık okuryazarlığı temelli web destekli eğitim programının beslenme ve egzersiz davranışlarına etkisini belirlemek amacıyla paralel grup randomize kontrollü deneysel tasarım ile yapılmıştır. Araştırmanın evrenini bir ortaokulda öğrenim gören altıncı ve yedinci sınıf öğrencileri oluşturmuştur. Araştırma 114 adölesan (müdahale: 42, kontrol: 72) ile tamamlanmıştır. Verilerin toplanmasında kişisel bilgi formu, Okul Çağındaki Çocuklar İçin Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği ve Adölesan Sağlığı Geliştirme Ölçeği kullanılmıştır. Müdahale grubuna sağlık okuryazarlığına temellendirilmiş, teorik bilgiye yönelik dört modül 6 hafta boyunca ve teorik bilgiyi pekiştirmeye, beslenme ve egzersiz davranışlarını uygulamaya yönelik iki modül 4 hafta boyunca uygulanmıştır. Toplam altı modülden oluşan ve sağlık okuryazarlığını, beslenme ve egzersiz davranışlarını geliştiren web destekli eğitim programı uygulanmıştır. Müdahale ve kontrol grubu arasında sağlık okuryazarlığı, beslenme ve egzersiz davranışları ön test ortalama puanları açısından istatistiksel olarak anlamlı fark olmadığı belirlenmiştir. Müdahale grubunun eğitim programı sonrası son ölçümlerinde sağlık okuryazarlığı ve beslenme davranışları ortalama puanlarının kontrol grubuna göre daha yüksek olduğu, ancak egzersiz davranışları ortalama puanlarında anlamlı bir fark olmadığı belirlenmiştir. Araştırmada, sağlık okuryazarlığı temelli web destekli verilen eğitimin adölesanların sağlık okuryazarlığı düzeylerini yükselttiği ve beslenme davranışlarını geliştirdiği, ancak egzersiz davranışlarını yeterli düzeyde etkilemediği sonucuna varılmıştır. Adölesanlarda sağlıklı beslenme ve yeterli düzeyde fiziksel aktivite gibi sağlıklı davranışların kazandırılması için sağlık okuryazarlığı temelli web destekli eğitimler verilmesi önerilmektedir. Bu kapsamda okul hemşirelerinin eğitici, danışman ve araştırmacı rollerini kullanarak liderlik yapmaları önemlidir.

Abstract:
The research was conducted as a randomized controlled design with paralel group in order to determine the effect of health literacy-based web-supported education program given to adolescents on nutrition and exercise behaviors. The population of the research consisted of sixth and seventh grade students studying in a secondary school. The study was completed with 114 adolescents (intervention: 42, control: 72). Personal information form, Health Literacy Scale for School-Age Children and Adolescent Health Promotion Scale were used to collect data. In the intervention group, four modules based on health literacy and theoretical knowledge were applied for 6 weeks, and two modules aimed at reinforcing theoretical knowledge and applying nutrition and exercise behaviors were applied for 4 weeks. Web-supported education program, which consists of six modules in total, which improves health literacy, nutrition and exercise behaviors, was implemented.There was no statistically significant difference between the intervention and control groups in terms of health literacy level, nutrition and exercise behaviors pre-test mean scores. In the post test, it was determined that the mean scores of health literacy and nutrition behaviors of intervention group were higher than the control group, however, there was no significant difference in exercise behaviors. The study concluded that health literacy-based web-supported education increased the health literacy levels of adolescents and improved their nutritional behaviors, however there was no sufficiently change in exercise behaviors. It is recommended to provide web supported education based on health literacy, in order to provide adolescents with healthy behaviors such as healthy nutrition and adequate physical activity. In this context, it is important for school nurses to lead by using the roles of educator, consultant and researcher.