Türkçe öğretiminde cümle yapısı
Sentence structure in teaching Turkish
Yazar: AYLİN GÜNDÜZ
Danışman: PROF. DR. CANER KERİMOĞLU
Dokuz Eylül Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Birleşik cümle = Compound sentence ; Koşul cümleleri = Conditional statements ; Yan cümleler = Clauses

Özet:
Günümüzde Türkçe öğretimi, öğrencilerin hayatlarında yararlanabilecekleri temel becerileri kazandırmayı hedeflemektedir. Bu becerilerin başında da okuma, dinleme, konuşma ve yazma becerileri gelmektedir. Öğrencilerden dili doğru ve etkili bir şekilde kullanmaları, kendilerini doğru bir şekilde ifade etmeleri beklenmektedir. Öğretim programları hazırlanırken öğrencilerin anlayan, anladığını aktarabilen, sorgulayan, yorumlayan, analiz yapabilen bireyler olması hedeflenmektedir. Öğrencilerin bu hedeflere ulaşabilmeleri için de dil önemli bir araçtır. Bireylerin dili etkili bir şekilde kullanarak ve dilin kurallarına uygun hareket ederek dil becerilerini kazanmaları beklenmektedir. Dil bilgisi de bu amaçlara ulaşmada vasıta niteliğindedir. Bu doğrultuda dil bilgisi konuları, Türkçe dersi öğrenme alanlarının içerisine sınıf seviyelerine göre dağıtılmıştır. Ancak öğrenme alanlarından farklı olarak dil bilgisi konularının işlenişinde, ders kitaplarında yer alan etkinliklerin soyut kaldığı görülmektedir. Bununla birlikte Türkçe öğretiminde yer alan dil bilgisi konularıyla ilgili akademik çalışmalar incelendiğinde yazarlar arasında görüş farklılıkları olduğu görülmektedir. Bu görüş farklılıkları Türkçe öğretimine de yansımaktadır. Ders kitaplarında, merkezi sınav sorularında, EBA kaynaklarında bazı dil bilgisi konularında terim ve tasnif farklılıkları dikkat çekmektedir. Bu durum öğretimde karışıklık ve zorluk oluşturmaktadır. Bu çalışmada da üzerinde fikir birliği olmadığı görülen cümle yapısı konusu incelenmiştir. 
Bu çalışmada dil bilgisi ve dil bilim kaynakları incelenerek literatürde cümle yapısının nasıl ele alındığı araştırılmaya çalışılmıştır. Kaynaklarda cümlenin yapısının yazarlar tarafından farklı ölçütlerle ele alındığı bunun sonucunda da farklı tasniflere yer verildiği gözlemlenmiştir. Bu farklılığın yansıması olarak cümle yapısının öğretiminde de karmaşanın olduğu görülmüştür. Bu çalışmada akademik çalışmalarla birlikte Türkçe dersi öğretim programları, ders kitapları ve çeşitli ders materyalleri de incelenmiştir. Cümle yapısı konusu tüm boyutlarıyla ele alınmaya çalışılıp konunun öğretiminde ortaya çıkan sorunlara dikkat çekmek amaçlamıştır.

Abstract:
Today, teaching Turkish aims to prepare students with essential skills that they can benefit from in their lives. Those skills include reading, listening, speaking and writing. Students are expected to use language correctly and effectively and express themselves accurately. While preparing our curriculum, we aim to ensurethat students will understand, communicate what they have understood, question, interpret and analyze. Language is an important tool for students to achieve these goals. Individuals are expected to acquire language skills by using the language effectively and adhering to its rules. Grammar plays a key role in achieving these goals. In this regard, grammar topics were distributed within the Turkish course  according to grade levels. However, unlike the learning areas, it seems that the treatment of grammar subjects and the activities in the textbooks remain more abstract. Furthermore, when examining academic studies related to grammar topics in Turkishcourse, it has been observed that there are different opinions among the authors. These differences are also reflected in Turkish language teaching. In some grammar topics textbooks, central exam questions and EBA resources there are notable differences in terminology and classification. This situation creates confusion and difficulty in teaching. This study focuses on the issue of sentence structure, on which there seems to be no consensus, among scholars..
In this study, grammar and linguistic sources were reviewed and examined to investigate how sentence structure is addressed in literautre. It was observed that the structure of the sentece is approached by the authors using different criteria, leading to various classifications. As a reflection of this difference there was confusion in teaching sentence structure. This study examines Turkish language teaching programs, textbooks and various course materials along with academic studies. The topic of sentence structure has been addressed in all its aspects, aiming to highlight the issues that arise in theaching the subject.