Uluslararası hukuka göre ulusal nükleer düzenleme kurumlarının yeri ve Türkiye'nin Nükleer Düzenleme Kurumu
The position of national nuclear regulatory authorities according to international law and the Nuclear Regulatory Authority of Turkey
Yazar: ALPER KIYAK
Danışman: DOÇ. DR. GALİP ENGİN ŞİMŞEK
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Nükleer Düzenleme Kurumu = Nuclear Regulatory Authority ; Nükleer enerji = Nuclear energy ; Nükleer çalışmalar = Nuclear woks ; Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı = International Atomic Energy Agency ; Uluslararası hukuk = International law

Özet:
Nükleer enerjinin barışçıl amaçlı, sağlıklı ve sürdürülebilir şekilde üretimi ve bu enerjiden yararlanılmasındaki temel ilkeleri oluşturan nükleer güvence, nükleer güvenlik ve nükleer emniyet kavramları hem uluslararası hukukta hem de devletlerin ulusal hukuklarında kendine yer bulmaktadır. Bu alanın düzenlenmesi ve denetlenmesinde uluslararası hukuk bir çerçeve çizerken, devletler de kendi topraklarındaki nükleer tesis ve faaliyetlere ilişkin düzenlemelerini yaparak ulusal düzeyde düzenleyici ve denetleyici kurumlarını tesis etmektedir.
Türkiye'de nükleer alanda düzenleyici ve denetleyici kurum olarak Türkiye Atom Enerjisi Kurumu (TAEK) uzun yıllar faaliyet göstermiştir. 2018 yılında çıkartılan 702 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'yle, Nükleer Düzenleme Kurumu (NDK) adında yeni bir kurum ihdas edilmiş, TAEK'in uhdesinde bulunan düzenleme ve denetlemeye ilişkin yetki, görev ve sorumluklar NDK'ye devredilmiştir.
Bu çalışma içerisinde öncelikle nükleer enerji ile ilgili temel kavramlar, tarihi kurumsal gelişim ve ilgili uluslararası hukuki belgeler eşliğinde açıklanacak, ardından ulusal nükleer düzenleme kurumlarının yeri ve sahip olması gereken koşullar Nükleer Güvenlik Sözleşmesi, Birleşik Sözleşme, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı belgeleri ve Euratom Direktifleri kapsamında irdelenecektir. Daha sonra İsviçre ve müteakibinde Türkiye'nin nükleer enerji ile ilgili hukuki ve düzenleyici çerçevesi ayrıntılı olarak ele alınacaktır. Nihayet, NDK'nin uluslararası hukuki belgeler ve İsviçre örneği bağlamında bir değerlendirmesi yapılacaktır.

Anahtar Kelimeler: Nükleer Düzenleme Kurumu, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı, nükleer güvenlik, nükleer emniyet, nükleer güvence

Abstract:
The concepts of nuclear safeguards, nuclear security and nuclear safety, which constitute the basic principles of peaceful, healthy and sustainable production of nuclear energy and the utilization of this energy, are found in both international and national law. While international law draws a framework for the regulation and supervision of this field, states also establish their own regulatory and supervisory institutions at the national level by enacting their own regulations for nuclear facilities and activities within their territory.
The Turkish Atomic Energy Agency (TAEK) was the nuclear regulatory and supervisory authority for many years in Turkey. With the Decree Law No. 702 issued in 2018, a new institution, the Nuclear Regulatory Authority (NDK), was established, and the regulatory and supervisory powers, duties and responsibilities under TAEK's mandate were transferred to the NDK.
In this study, basic concepts of nuclear energy will firstly be explained along with its historical institutional development and relevant international legal instruments and then afterwards, the position of and the necessary conditions required from national nuclear regulatory authorities will be discussed within the scope of Convention on Nuclear Safety, Joint Convention, International Atomic Energy Agency instruments and Euratom Directives. Secondly, the legal and regulatory nuclear energy frameworks of Switzerland and Turkey will be analysed in detail. Finally, NDK will be evaluated in the context of the Swiss model and related international legal instruments.

Keywords: International Atomic Energy Agency, Nuclear Regulatory Authority, nuclear safety, nuclear security, nuclear safeguards