Hizmet sektöründe performans ölçümünde veri zarflama analizinin kullanımı: Havalimanları üzerine bir uygulama
Using data envelopment analysis for performance measurement of service sector: An application on airports
Yazar: MÜKRİME ÖKSÜZ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. NURİ ÖMÜRBEK
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü = General Directorate of State Airports Authority ; Etkinlik = Efficiency ; Hava alanları = Airports ; Hizmet sektörü = Service sector ; Performans = Performance ; Performans ölçümleri = Performance measurements ; Veri zarflama analizi = Data envelopment analysis ; Verimlilik = Productivity

Özet:
Bu çalışmada Türkiye'deki Devlet Hava Meydanları İşletmesi'ne (DHMİ) bağlı havalimanlarının veri zarflama analizi (VZA) ile etkinliklerinin ölçülmesi ve etkin olmayan havalimanlarının referans alabileceği havalimanları hakkında bilgiler verilmiştir.Çalışmaya Türkiye'deki 45 havalimanından 40 tanesi dahil edilmiştir. Havalimanları uçuş trafiğine ve yolcu trafiğine göre büyük havalimanları, orta büyüklükteki havalimanları, küçük havalimanları olarak ayrılarak analiz edilmiştir. Girdi çıktı değişkenleri olarak, hizmet giderleri hariç diğer girdilerde (hizmet verilen alan, yolcu kapasitesi, otopark kapasitesi, taşıt parkı, apron kapasitesi, uçak kapasitesi, bilgi işlem cihaz sayısı, kurtarma cihaz sayısı, personel sayısı) havalimanlarının 2011 yılı verileri dikkate alınmıştır; çıktılar ise uçuş trafiği, yolcu trafiği, ticari uçuş trafiği ve kargo trafiği, hizmet gelirleri ve girdi olan hizmet giderlerinin 2007-2008-2009-2010 yılları verilerinin ortalaması alınarak araştırmada kullanılmıştır. Girdi ve çıktı değerlerine Spearman's korelasyon analizi uygulanarak girdi ve çıktılar arasındaki korelasyon ilişkisi ölçülerek değişkenler arasında pozitif yönde güçlü bir ilişki olduğu görülmüştür. Daha sonra Measurement System Version 3.1 (EMS 3.1) VZA paket programı ile CCR modeli, ölçeğe göre sabit getiri (CRS) varsayımına dayalı olan toplam etkinlik; BCC modeli, ölçeğe göre değişken getiri (VRS) varsayımına dayalı olan teknik etkinliği ve ölçek etkinliği olarak üç farklı etkinlik ölçülmüştür. Ayrıca referans değerler ile etkin olmayan havalimanlarının referans alabileceği havalimanları belirlenmiştir. Büyük havalimanlarından Atatürk ve Antalya, orta büyüklükteki havalimanlarından Samsun Çarşamba, Kayseri, Van Ferit Melen ve Malatya, küçük havalimanlarından Balıkesir Körfez, Adıyaman, Sinop ve Amasya Merzifon havalimanlarının bütün durumlarda etkin olduğu görülmektedir. Büyük havalimanı kategorisindeki Muğla Dalaman havalimanı ise bütün durumlarda etkin değilken orta büyüklükte ve küçük havalimanlarından bütün durumlarda etkin olmayan belli bir havalimanı yoktur.Anahtar Kelimeler: Veri Zarflama Analizi(VZA), Devlet Hava Meydanları İşletmesi (DHMİ), Performans, Etkinlik, Verimlilik, Havalimanlarında Etkinlik.

Abstract:
In this work, there are some informations is given which are abaut airport?s Data Enveloping Analysis (VZA) and evaluating their activity and airports which can be taken up referances by inactive airports. These airports ancillary to the State Airports Company (SAO) in Türkiye. 40 of 45 airports in Türkiye were analysed in this work.Airports were analysed as mojor airports, medium airports and minor airport because of their fly traffic and passanger jam. As input-output variables, airports' datas of 2011 year were used except service costs for other inputs (area of service, passanger capacity, carpark capacity, vehicle park, apron capacity, plane capacity, number of data processing machine, number of recovery machine, number of employees) and for outputs; average datas of fly traffic, passanger jam, commercial fly traffic, cargo traffic, service revenue and service costs which are inputs in 2007, 2008, 2009, 2010 were used in survey.By using Spearman's correlation analysis to datas of input and output and evaluating correlation relation between input and output, a strong relation between variables was seen in positive way. After that there are three diffrent activities were evaluated as total activity which is founded on Constant Return to Scale (CRS) assumption, technical activity which is founded on Variable Return to Scale (VRS) assumption and scale activity by using package program of Measurement System Version 3.1 (EMS 3.1) with CCR model and BCC model. Also airports which can be taken referance by inactive airport, were established. Atatürk and Antalya Airports as major airports, Samsun Çarşamba, Kayseri, Van Ferit Melen and Malatya airports as medium airports, Balıkesir Körfez, Adıyaman, Sinop and Amasya Merzifon airports as minor airports are active airports in all cases. Muğla Dalaman Airport, which is in major airports category, is inactive inactive airport in all cases but there are no airports in medium and minor airports categories.Key Words: Data Enveloping Analysis (VZA), State Airports Company (SAO), Performance, Efficacy, Efficiency, Activity At The Airports.