Fransız belgeseli «Le Dessous des Cartes» temelinde çeviri-odaklı Fransızca-Türkçe coğrafya terimcesi ve sözlüğü
A translation-oriented French-Turkish geography glossary and dictionary based on the French documentary «Le Dessous des Cartes»
Yazar: AYHAN GÜNEŞ
Danışman: PROF. DR. NORA GÜLSÜN MEHMET
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Mütercim Tercümanlık Ana Bilim Dalı / Çeviri ve Kültürel Çalışmalar Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Mütercim-Tercümanlık = Translation and Interpretation

Özet:
Küreselleşme olgusunun zirveye ulaştığı günümüzde, özellikle dünya bilgisi ve bu bilgiye erişme aracı olarak Coğrafya alanı, Çeviribilim ve Çeviri Çalışmaları açısından önemli araştırma konuları ortaya çıkarmaktadır. Çeviribilimin alt alanlarından biri olan Terminoloji ve Sözlükçe çalışmaları, belli bir alanın kurumsallaşması açısından oldukça önem taşımaktadır. Terminoloji konusunda Fransa, Kanada ve Türkiye'deki çalışmalar karşılaştırıldığında, Türkiye'de Terminoloji alanının henüz kurumsallaşmadığı görülmektedir. Ayrıca, Türkiye'de şimdiye kadar yayınlanan coğrafya terimleri sözlüklerinin çeviri-odaklı bir terminoloji içermedikleri için çeviri çalışmalarında yeterli olamadığı tespit edilmiştir.  Bu sorundan yola çıkarak, bu çalışmanın amacı, Terminoloji ve Sözlükçe alanını Coğrafya alanı bağlamında ele alarak, Çeviri-odaklı Terminoloji modelini temel alan Çeviri-odaklı bir coğrafya terimcesi oluşturmaktır. Bu bağlamda, Fransız belgesel kanalı ARTE'de yayınlanan "Le Dessous des Cartes" programının incelenmesi amaçlanmıştır. Bu program, harita ve grafikler yoluyla pek çok konu başlığı altında Fransızca olarak doyurucu coğrafi bilgiler vermekte ve böylece zengin ve güncel bir coğrafya sözvarlığı ve terim bankası oluşturmaktadır. Klasik basılı bir harita yerine, haritalarla zenginleştirilen görsel bir kaynak olan "Le Dessous des Cartes" programının kullanılmasının diğer bir yönü de Çeviribilim alt alanlarından biri olan görsel-işitsel çeviri alanıyla da ilintili olmasıdır; zira böylelikle görsel-işitsel metin yazılı metne dönüştürülecektir. Bu doğrultuda, Fransızca "Le Dessous des Cartes" programının 2007-2017 yılları arasında yayınlanmış 324 bölümü izlenmiş, bunların içinden yoğun coğrafya sözvarlığı ve terim barındırdığını tespit edilen 40 bölüm seçilmiştir. Daha sonra, analize dahil edilecek bu 40 bölüm içeriğinin Fransızca transkripsiyonu yapılarak bir bütünce (derlem) oluşturulmuştur. Son olarak, bu bütüncedeki 1388 adet coğrafya sözvarlığı ve terimi Türkçe'ye çevrilerek bir "Fransızca-Türkçe Coğrafya Terimcesi" oluşturulmuştur. Bu çalışmanın, çeviri eğitiminde önemli bir yere sahip olan "dünya bilgisi"nin artırılmasına katkı sağlayacağı ve coğrafya ile ilgili çevirilerde sıkça karşılaşılan "özel isim" sorununa bir çözüm sunacağı da düşünülmektedir. Son olarak, çalışmanın, Çeviribilim, Çeviri ve Kültürel Çalışmalar, Fransızca Mütercim-Tercümanlık ve Coğrafya gibi alanlarda akademisyen ve öğrencilere, ayrıca sosyal bilimler alanında çeviri yapan tercümanlara fayda sağlayacağı düşünülmektedir.

Abstract:
Nowadays, with the phenomenon of globalization at its peak, the field of Geography, particularly as a means of acquiring and disseminating global knowledge, presents significant research topics in the realm of Translation Studies. Terminology and Glossary studies, a sub-field of Translation Studies, are crucial for the institutionalization of specific disciplines. A comparison of terminology studies in France, Canada, and Turkey reveals that the field of Terminology has not yet been institutionalized in Turkey. Additionally, it has been determined that the dictionaries of geography terms published in Turkey so far are insufficient for translation studies due to the absence of translation-oriented terminology. Addressing this issue, the aim of this study is to create a Translation-oriented geography terminology based on the Translation-oriented Terminology model. This involves considering the field of Terminology and Glossary within the context of Geography. In this context, the study examines the program "Le Dessous des Cartes," broadcast on the French documentary channel ARTE. This program imparts comprehensive geographical information in French across various topics through maps and graphics, thereby establishing a rich and up-to-date geography vocabulary and term bank. Another objective of using the "Le Dessous des Cartes" program, a visual resource enriched with maps, instead of a traditional printed map, is related to the field of audiovisual translation—one of the subfields of translation studies. This choice ensures the conversion of audio-visual text into written text. Accordingly, 324 episodes of the French program "Le Dessous des Cartes" broadcast between 2007 and 2017 were analyzed, and 40 episodes containing extensive geography vocabulary and terms were selected. Subsequently, the contents of these 40 episodes were transcribed into French, creating a corpus. Finally, the 1388 geography vocabulary and terms in this corpus were translated into Turkish, resulting in the creation of a "French-Turkish Geography Glossary". It is aspired that this study will contribute to the enhancement of "world knowledge", a crucial aspect of translation education, and will provide also a solution to the "proper noun" problem frequently encountered in geography-related translations. Ultimately, the study is aimed at benefiting academics and students in the fields of Translation Studies, Translation and Cultural Studies, French Translation, and Geography, as well as assisting translators working in the field of social sciences.