Cumhuriyetin yurttaş inşa projesinde lise sosyoloji ders kitaplarının etkisi (1923-1938)
The effect of high school sociology textbooks on the republican project of building citizenship (1923-1938)
Yazar: MURAT TOK
Danışman: PROF. DR. HAKKI UYAR
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Sosyoloji = Sociology ; Tarih = History
Dizin: Ders kitapları = Textbooks ; Kimlik inşası = Identity formation ; Sosyoloji dersi = Sociology lesson ; Türk sosyoloji tarihi = Turkish sociology history ; Türk sosyolojisi = Turkish sociology ; Ulus inşası = Nation building ; Vatandaşlık = Citizenship ; Vatandaşlık bilinci = Citizenship awareness

Özet:
Bu araştırma Türkiye'de Cumhuriyet'in kuruluş döneminde (1923-1938)
liselerde okutulan sosyoloji ders kitaplarının Cumhuriyet Devrimi ile
oluşturulmak istenen yurttaş modeline katkısını ortaya koymayı
amaçlamaktadır.
Cumhuriyet'in hedeflediği yeni neslin şekillendirildiği bu dönemde
öğrencilere bilgi ve değerlerin aktarılmasında sosyal bilgiler derslerine önemli
işlevler yüklenmiştir. Bu fonksiyonu taşıyan derslerden birisi de sosyolojidir.
Çalışmada o dönemde yayımlanan beş ders kitabı ve üç müfredat programı
incelenerek sosyolojiye yüklenilen anlam ve sosyoloji eğitiminin yurttaşlık
eğitimine katkısına ışık tutulmaya çalışılmıştır.
Çalışma sonunda Sosyoloji ders kitaplarının millî bilinç oluşturmaya
etkisiyle birlikte öğrencilere katılımcı demokrasi anlayışının kazandırılması,
tarih bilincinin geliştirilmesi, sanayileşmenin bir toplum için anlamı, ailenin birey
ve toplum için önemi, kadının sosyal statüsünün geliştirilmesinin önemi,
Cumhuriyet devriminin nitelikleri ve Cumhuriyet'in sağladığı kazanımların
Türk toplumu için anlamı ve en nihayetinde Atatürkçü Düşünce Sistemi
çerçevesinde öğrencilerde Atatürk İlke ve Devrimlerinin içselleştirilmesi gibi
konularda kazanımlar sağladığı görülmüştür. Bu çerçevede Cumhuriyet ile
oluşturulmak istenen yurttaş tipine sosyoloji ders kitaplarının da etkisi olduğu
tespit edilmiştir.

Abstract:
The main aim of this research is to exhibit the contribution of the sociology
textbooks taught at high schools during the foundation period of Republic of
Turkey(1923-1938) to the citizen model wished to be set by Revolution of
Republic.
Some significant functions have been attributed to social studies within the
context of information and value transfer during the process that the rising
generation is formed by Republic. One of the subjects which have this function is
sociology. By analyzing five textbooks and three curriculums, it is aimed to
provide an insight to the importance attached to sociology and contribution of
sociology education to civic education.
As a result of this work it is concluded that Sociology textbooks provide
acquisitions for the issues like creating the national consciousness, giving students
the insight of participatory democracy, improving the sense of history,
importance of industry for the society, importance of the family concept for an
individual and the society, significance of improving social status of the woman,
the role and importance of Revolution of Republic characteristics and of
acquisitions provided by Republic for Turkish Society, internalization of
Ataturk's Principles and Reforms within the scope of Ataturkist Thought System.
In this context, it is determined that the sociology textbooks have an effect on the
citizen model wished to be set by Republic.