Anadili eğitim dilinden farklı olan öğrenci ve velilerin yaşadıkları sorunların çözümlenmesi (Diyarbakır ili örneği)
The analysis of the problems faced by students and parents who have different mother tongue from main education language (Diyarbakır city case)
Yazar: NEVRUZ UĞUR
Danışman: PROF. DR. HASAN HÜSEYİN AKSOY
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Ekonomisi ve Planlaması Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Anadil = Mother tonque ; Dil edinimi = Language acquisition ; Dil kullanımı = Language usage ; Dil öğrenimi = Study of languages ; Diyarbakır = Diyarbakır ; Eğitim dili = Education language ; Eğitim sorunları = Education problems ; Farklılıklar = Differences ; Kürtçe = Kurdish ; Veliler = Parents

Özet:
Bu araştırmada anadili eğitim dilinden farklı olan öğrenci ve velilerin dil farklılıklarından kaynaklı yaşadıkları sorunların çözümlenmesi amaçlanmıştır. Çalışma ile anadili Kürtçe olan öğrenci ve velilerin dil edinimi ve günlük yaşamlarında dil kullanım durumları,  okul içi ve okul dışı gündelik yaşamlarında dil farklılıklarından kaynaklı yaşadıkları sorunlar, bu sorunların eğitim ve öğretim hayatlarına etkisi, dil farklılığının sorun olmasına yol açan nedenlere ilişkin görüşleri ve yaşadıkları sorunların çözümüne ilişkin görüş ve beklentilerinin neler olduğu ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu kapsamda Diyarbakır kent merkezinde yaşayan, ortaöğretime devam eden 20 öğrenci ile en az bir çocuğu ortaöğretime devam eden 20 velinin görüşlerine başvurulmuştur. Verilerin toplanmasında yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Görüşmelerden elde edilen veriler betimsel analiz ve içerik analizi yapılarak değerlendirilmiştir. 
Araştırmaya katılan öğrenci ve velilerin dil edinimi ve kullanımı durumlarına ilişkin olarak; katılımcıların biri Türkçe diğeri Kürtçe olmak üzere en az ikidilli olduğu görülmüştür. Velilerin ve öğrencilerin öğrendikleri ilk dil diğer bir ifade ile birinci dilleri büyük oranda anadilidir. İkinci olarak öğrenilen dil ise ağırlıklı olarak Türkçedir. Kuşaklar arasında Kürtçenin birinci dil olarak öğrenilme oranında düşüş söz konusudur.  Türkçenin aile ortamında öğrenilme oranı ise genç kuşaklarda yükselmektedir. Veliler arasında anadilini yeterli düzeyde anlayıp konuşabilme ancak okuyup yazamama durumu oldukça yaygındır. Anadilini okuma ve yazma yeterliliği öğrencilerde de düşüktür ancak bu yeterlilik velilere oranla daha yüksektir. Aile içerisinde eşler arasında ağırlıklı iletişim dili Kürtçe, çocuklar arasında ise Türkçedir. Kuşaklar arasında günlük yaşamda karşılaşılan kişiler ve bulunulan mekânlar açısından Kürtçeyi kullanma alanının giderek daraldığı ve yerini Türkçeye bıraktığı saptanmıştır. Öğrenci ve velilerin günlük yaşamlarında geçmişten günümüze anadili kullanım düzeylerinde değişim söz konusudur. Öğrencilerin günlük yaşamda anadili kullanımındaki değişime ilişkin algısı ağırlıklı olarak azalma, kötüleşme ve/veya gerileme şeklinde iken, velilerde algı bir dönem azalma, kötüleşme ve/veya gerileme olduğu daha sonra artış, iyileşme ve/veya gelişme olduğu yönündedir.  
Katılımcı öğrenci ve velilerin günlük yaşamlarında karşılaştıkları dil farklılıklarından dolayı yaşadıkları sorunların, iletişim kuramama, kendini tam olarak ifade edememe, yasaklarla karşılaşma, resmi kurum ve kuruluşlarda Kürtçe konuşamama, Batı illerinde olumsuz tepki ile karşılaşma, utanma, ayıplanma ve yadırganma olduğu görülmüştür. Katılımcıların günlük yaşamlarında dil farklılıklarından dolayı okulda yaşadıkları sorunların ise, öğretmeni anlayamama ve kendini ifade edememe; baskıya, şiddete maruz kalma, uyarılma, engellenme, alay konusu olma, hor görülme, ötekileştirilme, dışlanma Türkçeyi sağlıklı bir şekilde öğrenememe,  okul programını geriden takip etme, anadilini unutma olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu sorunların katılımcıların eğitim ve öğretim hayatlarında olumsuz etkilere neden olduğu görülmüştür. 
Katılımcı öğrenci ve veliler dil farklılıklarından kaynaklı olarak yaşanan sorunların ağırlıklı olarak siyasal, pedagojik ve kişisel/iletişimsel sorun ve yaklaşımlarla ilişkili olduğunu saptanmıştır. Katılımcıların büyük bir bölümünün dil farklılıklarından kaynaklanan sorunlarının çözümüne ilişkin temel beklentisi Kürtçenin eğitimde yer almasıdır. Bununla birlikte yaşanılan sorunların çözümü için siyaset kurumundan beklentiler olduğu görülmüştür.


Anahtar Kelimeler: Anadili, Dil Edinimi, Anadilinde Eğitim, Eğitimde Dil Politikaları, Kürtçe

Abstract:
In this research, it is aimed to analyze the problems of students and parents who have different mother tongue from the language of education. With this research, it has been tried to reveal the language acquisition and the use of language in their daily lives of native Kurdish students and parents, the problems they are experiencing due to language differences in school and non-school daily life, the effects of these problems on the academic lives, their opinions about the reasons why language differences become a problem, and the opinions and expectations about the solution of the problems they experience. 
In this context, the opinions of 20 secondary school students who live in Diyarbakır city center, and 20 parents who have at least one child attended secondary school were asked. A semi-structured interview form was used to collect the data. The collected data were analyzed by using descriptive analysis and content analysis.
As regards the acquisition and use of language of the students and parents who participate in the research; it was seen that the participants knew at least two mother tongues (they are bilingual), one of which was Turkish and the other was Kurdish. The first language both parents and students largely learn is mother tongue, that is, their first languages. The second language that is predominantly learned is Turkish. There is a decline in the rate of learning Kurdish as a first language among generations.  The rate of learning Turkish in the family environment is rising in younger generations. It is fairly common among parents to understand and speak their mother tongue at a sufficient level, but not read or write. The ability to read and write the mother tongue is also low in the students, but this qualification is higher than the parents. The main communication language among the spouses in the family is Kurdish, however,  among the children is Turkish. In terms of the people encountered in daily life among the generations and the places where they are found, it has been determined that the field of using Kurdish has gradually narrowed and left its place in the Turkish. From past to present, there is a change at the level of mother tongue use of the students and the parents in their daily lives.
While the perceptions of students about the change in native language usage in everyday life are mostly in the form of decrease, deterioration and / or regression, the perceptions of parents decline, deterioration and / or regression in some period, then increased, improved and / or developed. 
It was seen that communication failure, could not express themselves fully, encountering prohibitions, unable to speak Kurdish in official institutions, encountering negative reactions in the western cities, embarrassment, reproach and disgrace were problems of participant students and parents due to their language differences in their daily lives. 
It was concluded that inability to understand the teacher, and unable to express oneself, expose to pressure and violence, get warned, hindered, ridicule, contempt, be marginalized, exclusion, do not learn Turkish properly, stay behind school schedule, and forgetting the mother tongue were the problems that participants experience in their daily lives due to language differences. It was seen that these problems have negative effects on educational lives of participants.
It was determined that the problems experienced by participant students and parents due to language differences were mainly related to political, pedagogical and personal / communicative problems and approaches. The basic expectation of the majority of the participants regarding the solution of the problems caused by language differences is that Kurdish take part in education. Along with that, it was seen that there are expectations from the political institution for the solution of the experienced problems.



Keywords: Mother Language, Acquisition of Language, Education in Mother
Language, Language Policies in Education, Kurdish