Bilim ve sanat merkezlerindeki sosyal bilgiler derslerinde değerler eğitiminin durumu: öğretmenlerin görüşleri
Status of moral education in social studies lessons at science and art center: Teachers' views
Yazar: HATİCE YILDIZ AYAYDIN
Danışman: DOÇ. DR. AHMET KATILMIŞ ; DOÇ. DR. AHMET FARUK LEVENT
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilim ve sanat merkezleri = Science and arts centers ; Değerler = Values ; Değerler eğitimi = Values education ; Sosyal bilgiler dersi = Social studies course ; Sosyal bilgiler eğitimi = Social studies education ; Öğretmen görüşleri = Teacher opinions ; Üstün yetenekli çocuklar = Gifted children

Özet:
Bu araştırma, Bilim ve Sanat Merkezlerindeki sosyal bilgiler dersi kapsamındaki değerler eğitiminin Bilim ve Sanat merkezlerinde görev yapan sosyal bilgiler öğretmenlerinin görüşleri doğrultusunda değerlendirilmesi amacıyla yapılmıştır. Araştırmada nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2020-2021 eğitim-öğretim yılında İstanbul ilinde bulunan Bilim ve Sanat Merkezlerinde görev yapmakta olan 10 sosyal bilgiler öğretmeni oluşturmuştur. Araştırmanın katılımcıları amaçlı örnekleme yöntemlerinde ölçüt örneklem yöntemi kullanılarak seçilmiştir. Ölçüt olarak Bilsem öğretmeni olmak, aktif olarak en az 1 yıl sosyal bilgiler dersine giriyor olmak belirlenmiştir. Araştırmada veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından geliştirilen görüşme formu kullanılmıştır. Görüşmelerden elde edilen verilerin analizinde betimsel analiz yöntemi kullanılmıştır. 
Araştırmada Bilim ve Sanat Merkezlerindeki sosyal bilgiler derslerinin sistemli bir işleyişi olmadığı, program ve etkinliklerde eksik olduğu, derslerde öğretmenlerin becerisinin ön plana çıktığı, öğrencilerin derse yönelik ön yargılarının bulunduğu, derslerin arka planda kaldığı tespit edilmiştir. Bununla birlikte sosyal bilgiler dersinin yapılan uygulamalar ile eğlenceli, keyifli geçtiği ve programda esneklik olduğu tespit edilmiştir. Öğretmenlerin sosyal bilgiler derslerini öğrencilerin özelliklerine göre öğrenci merkezli planladıkları, dersleri farklı yöntem ve teknikler kullanarak zenginleştirdikleri ve farklılaştırdıkları ve derslerini ürün, proje ve etkinlik odaklı gerçekleştirdikleri tespit edilmiştir.
Araştırmada öğretmenlerin çoğu sosyal bilgiler dersi programında kök değerlere yeterli ve sistemli bir vurgunun yapılmadığını belirtmiştir. Öğretmenlerin değerler eğitimini etkinlik odaklı, özellikle sınıf içi etkinlikler şeklinde, sosyal bilgiler konularıyla bağlantılı gerçekleştirdikleri; bununla birlikte sınıf dışı etkinliler, proje uygulamaları ve teorik anlatım şeklinde yaptıkları tespit edilmiştir. 
Araştırmada öğretmenlerin tamamı sosyal bilgiler dersinde değerler eğitimine yer verilmesi gerektiğini belirterek kendilerinin de değerler eğitimi uygulamalarına yer verdiklerini vurgulamıştır. Öğretmenler değerler eğitimine yönelik proje çalışmaları, sınıf dışı uygulamalar, sosyal hizmet kurumlarına ziyaret, STK işbirliği, müze gezisi, uygulamalı etkinlikler, akran öğretimi, veli katılımı, araştırma-inceleme, çalıştay, festival, sempozyum gibi çalışmaların yapılabileceğini belirtmiştir. 
Araştırmada özel yetenekli çocukların özellikle adalet, liderlik, dürüstlük, çevreye duyarlılık değerlerinde hassas olduğu tespit edilmiştir. Öğretmenler özel yetenekli çocukların hassas olduğu değerler noktasında sosyal bilgiler dersinin içerik ve amaçlar yönünden yatkın olduğunu ve bu değerlerin kazandırılmasında önemli rol edinebileceğini vurgulamıştır. Araştırmada etkili değerler eğitiminin gerçekleştirilmesinde öğretmenlerin öğrencilere yaklaşımlarının ve öğrencilerin aktif olduğu yöntem ve tekniklere yer verilmesinin gerekli olduğu tespit edilmiştir.
	Araştırmada öğretmenler sosyal bilgiler dersi kapsamında değerler eğitimini planlamada adalet, saygı, dürüstlük, vatanseverlik, yardımlaşma, eşitlik, merhamet gibi değerlere vurgu yapmak istediklerini, üstün yetenekli çocukların gelecekte toplumda sahip olabilecekleri olası roller nedeniyle bu değerleri kazanmalarının önemli olduğunu belirtmiştir.
Araştırmada öğretmenlerin sosyal bilgiler dersi kapsamında değerler eğitiminde farklı yöntem ve teknikleri kullandıkları ve kullanmak istedikleri tespit edilmiştir. Araştırmada üstün yetenekli öğrencilerin değer edinmelerinde okul içinde öğretmen, arkadaşlar, okul yöneticileri ve çalışanların; okul dışında ise sosyal medya, aile, televizyon, çevre, dizi ve filmlerin etkili olduğu tespit edilmiştir. Öğretmenlerin Bilim ve Sanat Merkezlerine devam eden öğrencilerin değer edinmelerinde önemli bir rolü olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
This research is conducted with the aim of evaluating science and art centers' values education within social science lessons in line with the opinions of social science teachers working at science and art centers.  The qualitative research method is used during research. The working group of research is formed from 10 social science teachers working in science and art centers within the Istanbul providence. The participants of the research are selected by utilizing the criterion sampling method within the purposive sampling methods. As for criterion, being a teacher at "bilsem" and teaching actively for at least one year in social science classes are defined. During the research, the interview form developed by the researcher is used as a data-gathering tool. The descriptive analysis method is utilized during the research to analyze the data gathered from the interviews  
	During the research, it is located that social science lessons at science and art centers do not have systematical teaching; there are deficits at program and activities, the teachers' skills step forth at lessons, students have preconceptions towards the lesson, lessons are kept in the background. Besides these, it is recorded that social science lessons run entertaining and pleased with the practices implemented and the program is flexible. It is seen that social science teachers plan their lessons student-centered upon students' characteristics, enrich and diversify lessons by utilizing different methods and techniques and execute their lessons project and activity focused. 
At the research, teachers stated that in most of part the social science lesson program there is not enough and systematical emphasis on base values. It is pointed that, teachers perform values education activity -especially in-class activities- oriented, associated with social science topics; at the same time they make of class activities, project practices, and theoretical narration. 
In the research, all teachers emphasize that they also include values education practices with stating that values education should be included in social science lessons. Teachers point out that practices like project exercises, out-of-class exercises, visiting social service institutions, cooperation with NGOs, museum trips, practical events, peer education, parent participation, study and research, workshops, festivals, symposiums can be utilized for values education. 
During the research, it is identified that gifted students are sensitive in especially, justice, leadership, honesty, environmental awareness values.  Teachers emphasize that gifted children have an affinity towards social science lessons contents and aim from the point of values that they are sensitive to and these children can have an important role in the acquisition of these values. In the research, it is identified that for realizing effective values education, teachers' attitude towards students and giving place to methods and techniques where students are active are necessary
. In the research, teachers state that they want to underline values like justice, respect, patriotism, helping, equality, charity within the scope of social science lessons; and it is important for gifted students to acquire these values because of the potential role that they will have in the future society. 
	In the research, it is seen that teachers use and want to use different methods and techniques in values education with the scope of social science lessons. During the research, it is pointed out that, for gifted students to acquire values, within the school teachers, friends, school administration and employees, whereas out of the school,  social media, family, television, environment, TV series, and films are influential. It is determined that teachers have an important role for students attending science and art centers to acquire values.