Sosyal politika aktörleri olarak yerel yönetimler bağlamında muhtarlıklar: Ankara örneği
Mukhtars in the context of local administrations as social policy actors: The case of Ankara
Yazar: MEHMET BALIKÇILAR
Danışman: DOÇ. DR. ADNAN KÜÇÜKALİ
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations

Özet:
Bu araştırmanın amacı Türkiye'de yerel yönetimlerin bir parçası olan muhtarlıkların sosyal politika uygulamalarındaki rolünün incelenmesidir. Muhtarlık kurumu üstlendikleri görev itibari ile sosyal politikaların yerelde hayata geçirilmesinde önemli bir potansiyele ve işleve sahiptir. Yerelde vatandaşların taleplerini iletebileceği en yakın idari birim olan muhtarlıklar, yerel yönetimlerin sorumlu olduğu diğer hizmetlerin yerine getirilmesinde de önemli roller üstlenmiştir.
         Bu çalışma kapsamında Ankara iline bağlı 9 farklı ilçede yer alan, 31 mahalle muhtarı ile yüz yüze görüşme gerçekleştirilmiştir. Bu görüşmelerden elde edilen veriler MAXQDA Pro Analytics 2020 programı ile analiz edilmiştir.
         Araştırma ile elde edilen veriler muhtarların görev yaptıkları süreçte verdikleri hizmetin görev tanımlarındaki belirsizlikler nedeni ile bireysel özverilerine bağlı olduğu sonucunu göstermiştir. Muhtarların objektif bir performans değerlendirmelerinin olmaması, mesai saatleri, yıllık izin durumu ve maaş gibi özlük durumları ile muhtarı oldukları mahallenin sosyo-ekonomik yapısı ve nüfusu muhtarların bireysel çabalarını etkileyen başlıca unsurlar olarak tespit edilmiştir. 
         İnternet teknolojisinde yaşanan hızlı değişim ve e-devlet uygulamalarının muhtarların iş yükünü hafiflettiği görülmüştür. Yetkili merciler muhtarların internet teknolojisine hâkimiyetini ve sosyal yardım ağlarına ulaşabilmesini ayrıca değerlendirmelidir. Muhtarların internet teknolojisine ulaşımı ve belirli periyotlarla hizmet içi eğitime dâhil edilmeleri, muhtarların iş verimliliklerinin ve hizmet kalitesini arttıracağı sonucunu göstermiştir.
         Bu bağlamda muhtarlıkların yerel yönetim anlayışı içerisinde değerlendirildiği tek bir yasada yeniden tanımlanarak, muhtarlık kurumunun sosyal politikaların uygulanmasındaki rolünün ve görevinin daha kapsayıcı ve açık bir şekilde tanımlanmasının gerekliliği tespit edilmiştir. Muhtarların sorumluluk sahaları içerisinde yaptıkları çalışmaların ölçüldüğü bir performans takip sisteminin oluşturulması ile görevleri ile orantılı özlük haklarının belirlenmesi gerektiği önerilmiştir.

Abstract:
The aim of this research is to examine the role of mukhtars, which are part of local governments, in social policy practices in Turkey. The mukhtar institution has an important potential and function in the implementation of social policies locally due to the duties they undertake. The mukhtarships, which are the closest administrative units to which citizens can convey their demands, also play an important role in the fulfillment of other services for which local governments are responsible.
            Within the scope of this study, face-to-face interviews were conducted with 31 mukhtars in 9 different districts of Ankara. The data obtained from these interviews were analyzed with the MAXQDA Pro Analytics 2020 program.The data obtained from the research showed that the service provided by the mukhtars during their tenure depends on their individual self-sacrifice due to the uncertainties in their job descriptions. The lack of an objective performance evaluation of the mukhtars, their personal status such as working hours, annual leave status, salary, and the socio-economic structure and population of the neighborhood where they are the mukhtars have been identified as the main factors affecting the individual efforts of the mukhtars.
            It has been seen that the rapid change in internet technology and e-government applications alleviated the workload of the mukhtars. Authorities should also evaluate the dominance of the mukhtars in internet technology and their access to social assistance networks. The fact that muhtars have access to internet technology and that they are included in in-service training at certain periods has shown that the work efficiency and service quality of the mukhtars will increase. In this context, the necessity of defining the role and duty of the mukhtar institution in the implementation of social policies in a more inclusive and clear way has been determined by redefining in a single law in which the mukhtars are evaluated within the understanding of local government. It has been suggested that a performance tracking system should be established in which the work done by the mukhtar in their areas of responsibility should be determined and the personal rights proportional to their duties should be determined.