Türkiye'de yayınlanmış 19.yüzyıl İstanbul cami bibliyografyası (1950-2014)
19th century İstanbul mosque bibliography published in Turkey
Yazar: AYŞE ERTÜRK
Danışman: YRD. DOÇ. DR. SELMAN CAN
Marmara Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türk Sanatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Bibliyografya = Bibliography ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: 19. yüzyıl = 19. century ; Bibliyografya = Bibliography ; Camiler = Mosques ; Dini mimari = Religious architecture ; Dini yapılar = Religious buildings ; Mimari ögeler = Architectural elements ; Mimari özellikler = Architectural characteristics ; Osmanlı mimarisi = Ottoman architecture ; İstanbul = Istanbul

Özet:
Batılılaşma dönemi İstanbul camileri gerek plan şeması gereksede süsleme programları açısından klasik dönem Osmanlı camilerinden büyük farklılıklar gösterir. Bu dönemin siyasi, sosyal ve kültürel ortamı mimaride yeni tercihleri ortaya çıkarırken mimariye bağlı süslemeyi de  batı etkisi altına almıştır. Sanatta batıya açılış 18. yüzyılda kendisini hissettirmeye başlamış ancak 19. yüzyılda daha da görünür olmuştur. Özellikle yabancı mimarlar Osmanlı mimarisindeki batı etkisinin artmasında etkili olmuştur. 

Geç dönem Osmanlı mimarlığı üzerine yapılan çalışmalar sanat tarihi ve  mimarlık tarihi araştırmacılarının son dönemde ilgi gösterdiği bir alandır. Uzun bir süre ihmal edilen bu döneme ilişkin yayınların sayısı ve niteliği bugüne kadar detaylı olarak incelenmemiş bir konudur. Yaptığımız çalışmada geç dönem İstanbul camileri 19. yüzyıl ile sınırlı tutulmuş, 18. yüzyıla ilişkin de genel bir bibliyografya  ön hazırlık olarak sunulmuştur. 

Bibliyografya çalışmamızı Türkiye'de yayınlanmış 1950 ile 2014 yılları arasındaki yayınlarla sınırlandırdık. 1950'yi başlangıç olarak belirlememizde Türkiye'de sanat tarihi disiplini bu tarihlerden sonra yerleşmiş olmaya başlamasından kaynaklanmaştır. Bu tarih öncesine ilişkin sınırlı sayıdaki yayına da değerlendirme ve sonuç bölümde yer verilmiştir. Araştrma kapsamında Türkiye'de yayınlanmış kitap, makale, sempzoyum ve konferans bildirileri ile tez çalışmaları derlenmiştir. 

Çalışmamızda kullanılan kaynaklar önce kendi içinde kitaplar, makaleler, tezler, sempozyum ve konferans bildirileri olarak bölümlere ayrılmıştır. Daha sonra her bir bölüm içinde de yayınlar yazarların soyisimlerine göre alfabetik olarak sıralanmıştır. 

Çalışmamız giriş dahil altı bölümden oluşmaktadır.Birinci bölümde konuya giriş yapılmış, kapsam ve çalışma yöntemi üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde 19. Yüzyıl İstanbul camileri üzerine yapılan yayınların analizleri yapılmıştır. Bu bölümde doğrudan yapılan yayınların, mimari anlayışı, sosyokültürel yapısı, mimarları, şehircilik anlayışına ilişkin  yayınların analizlari yapılmıştır. Üçüncü bölümde 19. Yüzyılda İstanbul'da inşa edilen camilerin tanıtımları yapılmıştır. Dördüncü bölümde 18. Yüzyıl İstanbul camilerine ilişkin seçme bir bibliyografyaya yer verilmiştir.  Beşinci bölüm kendi içinde kitaplar, makaleler, sempozyum ve konferans bildirileri ve tez çalışmalarıolarak dört bölüme ayrılmıştır. Altıncıbölüm çalışmamızın değerlendirme ve sonuç bölümünü oluşturmaktadır.Söz konusu bölümde 19. yüzyıl İstanbul camileri üzerine yapılan yayınların 1950'den 2014'e kadar genel seyri değerlendirilmiş, yapılar bazında rakamsal olarak bir liste çıkarılmış ve ayrıca hakkında yayın yapılan camilerin İstanbul geneline dağılımını gösteren bir harita da hazırlanmıştır.

Abstract:
During the Westernization period the mosques of Istanbul vary greatly in its plan, structure and also by its decorative designing from those of the classical period of the Ottoman mosques. This periods political, social and cultural aspects has made an influence to new preferences in architecture and has been elicited by the Western influence. 
The introduction to Western art has begun in the 18th century however, it has been visible and evident in the 19th century. The foreign architects in particular has made a Western influence to the Ottoman archıtecture. 

Lateperiodof the Ottomanarchitecturestudiesfor theHistory of Artand Architectureis an area whereresearchersshowed an interestin the recent years. The number of publicationsconcerning this period has been neglected to be examined for a long time. Our study has been limited tolate19th centurymosques of Istanbul, a general bibliography for the 18thCenturyhas also presented. The bibliographywork has been limited to the publicationspublishedbetween1950 and2014in Turkey. The reason of starting the study period from the 1950 is that it is the start of the art history discipline in Turkey. 
A limited amount of publications related to the prehistory has been provided in the evaluation and results. In this scientıfıc research publıshed books, journal articles, theses research, conference proceedings and symposıum data's from Turkey has been compiled. 

Sourcesofused booksbeforetheirstudy,articles, theses, is divided into sectionsassymposiumand conferences. Alphabetical orderaccording tolast nameof theauthorofpublicationsineach section has been listed. In addition,the generalcharacteristics of thelateOttoman mosquewas placedat the headingof the thesiswith specificlines.

Our studyconsists of fourchapters including the introduction. After theintroductionofsimilarscope ofworkin the introduction ofbibliography, detailed focus andworking methods has been provided. In the second part, the generalcharacteristics of styleand decorationprograms of thelatemosque has been focused. The thirdsection contains thepublicationsthat make upthe main body ofthethesis. This chapter has been divided ınto four sectıons whıch ıncludes the ınformatıon and data from books, artıcles, symposıa and conference papers. The fourthsectionis theresult ofour studyandevaluationsection.

In the saidsectionof the 19th century Istanbul mosque ofpublicationson the1950assessedthe generalcourseuntil 2014, numericalliston the architecture has been listed andamaphas also been preparedshowingthe distribution of themosque,which was broadcastingaboutIstanbulin general.