Batı Karadeniz bölgesi üst devoniyen-turneziyen ve kretase siyah şeyl fasiyesinin hidrokarbon kaynak kaya potansiyelinin belirlenmsi
Evaluation of hydrocarbon source rock potential of the upper devonian tournasian and cretaceous black shale facies in the Western Black Sea region
Yazar: DİDEM KOÇYİĞİT
Danışman: PROF.DR. İSMAİL HAKKI DEMİREL
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering
Dizin: Batı Karadeniz bölgesi = West Black Sea region ; Kaynak kaya = Source rock ; Kretase = Cretaceous

Özet:
Bu çalışmanın konusu Batı Karadeniz bölgesinde Üst Devoniyen-Turneziyen ve Kretase yaşlı siyah şeyllerin potansiyel hidrokarbon kaynak kayaç karakteristiklerinin araştırılmasıdır. Bu amaçla, Tasmaca, İnkum, Amasra (Bartın); Küre (Kastamonu) ve Erfelek-Boyabat (Sinop) yörelerinde 5 ayrı stratigrafik istif incelenmiş ve toplam 47 şeyl örneği alınmıştır. Örnekler üzerinde organik jeokimya (Toplam Organik Karbon içeriği ve Rock-Eval Piroliz) X-RD Tüm Kayaç ve Kil Fraksiyonu analizleri yapılarak, Üst Devoniyen-Turneziyen ve Kretase siyah şeyllerinin hidrokarbon kaynak kaya potansiyeli ve ısısal olgunlukları belirlenmeye çalışılmıştır.Tüm Kayaç analiz sonuçlarına göre mika ve kil mineralleri en bol olarak bulunan iki bileşendir (mika: %11,65-%42,88, kil mineralleri: %33,07-%65,76). Diğer mineraller kuvars (ort.:%7,5); feldispat (ort.:%9), kalsit (ort.:3.5) ve dolomit (ort.:2,2). Yaygın kil mineralleri İllit, Klorit ve Kaolinittir. Simektite sadece Boyabat-03 no'lu örnekte rastlanmıştır. Klorit ? Vermikülit minerali Küre-03 ve Küre-04 nolu örneklerinde gözlenmiştir. İllit Kristalinite değerleri 0,25 ile 0,4 arasında olup `'Ankizon'' dadır. Keskinlik oranı değerleri 3,00-6,10 olup `''Ankizonun'' dadır. Kretase yaşlı Tasmaca-01, Küre-04 ve Boyabat-02 örnekleri 1,8-2,25 arasnda olup `'Diyajenetik Zonu'' göstermektedir. Ankizonda çıkan örneklerin maksimum gömülme sıcaklığı 200-350 0C, dijajenetik zon' da çıkan örneklerin maksimum gömülme sıcaklığı 200 0C' nin altındadır. Toplam organik karbon değerleri Kretase yaşlı Tasmaca için 0,63-0,83, Üst Devoniyen yaşlı İnkum için 0,30-0,32, Turneziyen yaşlı Amasra için 0,41-0,65, Kretase yaşlı Küre için 0,27-1,79, Kretase yaşlı Boyabat için 1,09-1,68 arasındadır. Rock Eval Piroliz sonuçlarına göre; İnkum (Üst Devoniyen), Amasra (Turneziyen) ve Küre (Kretase) örneklerinin Tip III ve Tip IV kerojen içerir ve aşırı olgundur. Boyabat (Kretase) ve Tasmaca (Kretase) örneklerinin Tip III ve Tip II/III kerojen içermektedirler ve hidorokarbon oluşumu için olgun pencerededir.Anahtar Kelimeler: Batı Karadeniz bölgesi, kaynak kaya, İnkum, Amasra, Boyabat, Küre, Üst Devoniyen-Turneziyen, Kretase, siyah şeyller

Abstract:
The main objective of this study in to, investigate the potential hydrocarbon source rock characteristics of the Upper Devonien ? Tournasian black shales croped out in the western Blacksea Region. For this purpose, 5 different stratigraphic sequences located at Tasmaca (Zonguldak), İnkum, Amasra (Bartın), Küre, Boyabat-Erfelek (Sinop) fields have been studied and a total of 47 shale samples were collected. Organic geochemistry studies including total organic carbon content and Rock-Eval Pyrolysis, X-RD Whole-Rock and lay Fraction mineral analyses were performed to assesst the hydrocarbon source rock potential and indicate their degrees of thermal maturity.Based on the results of whole-rock analyses, mica and clay minerals are the most common components ( Mica: %11,69 - %42,88), clay minerals: %33,07 - %65,76). The average values of quartz, feldspar, calcite and dolamite are %7,5, %9, %3,5 and %2,2, respectively. The most abundant clay minerals are illite, chlotite and kaolinite. Smectite is only found in sample Boyabat-03), Two samples of Küre section (Küre-03 and küre-04) have chlorite-vermiculite minerals. Illite crystallinity values of the most samples range from 0,25 to 0,40, indicating `?ankizone??. Sharpness ratio values are between 3,00 and 6,10, correspending to the `?ankizone??. Shaprness ratios of 3 samples (Tasmaca-01:2,25, Küre-04 :2,20 and Boyabat-02:1,80) points to `?diagenetic zone??. Maximum burial temperature values of the samples which were in the `?ankizone?? are between 200-350 0C, while Tasmaca-01, Küre-02 and Boyabat-02 samples which were in the siagenetic zone have been less than 200 0C, indicating that those three samples appear in oil generation window, According to the results of Rock-Eval Pyrolysis, Upper Devonian İnkum, Tournasian Amasra and most of Cretaceous samples have Type III and Type IV kerogen, however, Cretaceous Boyabat and Tasmaca samples have mixed Type II/III kerogen.Keywords: Western Blacksea Region, source rock, İnkum, Amasra, Boyabat, Küre, Upper Devonian-Tournasian, Cretaceous, black shales�