Deliliğin idaresi: Erenköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi'nde etnometodolojik bir çalışma
Management of madness: An ethnomethodological study at Erenköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi
Yazar: BÜŞRA NUR TOPAL
Danışman: PROF. DR. CEVAT ÖZYURT
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Psikoloji = Psychology ; Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Akıl hastası kişiler = Mentally ill persons ; Delilik = Madness ; Etnometodoloji = Ethnmethodology ; Hastane yönetimi = Hospital administration

Özet:
Akıl Hastaneleri; "hasta", "personel" ve "ziyaretçi" üçlüsünün yaşam ve karşılaşma alanı olarak etkileşim mekânlarıdır. Yüksek güvenlik unsurları ile içeri ve dışarı ayrımının örgütlü bir biçimde gerçekleştiği total kurumlar, toplumu okumada yönümüzü çevirmemiz gereken önemli yapılardır. Yaşamsal faaliyetlerini "içeride" gerçekleştiren öznenin bilgisine dayanarak akıl hastanesi deneyimine dikkat yöneltmek, yalnızca içeriye yönelik değil dışarının gerçekliğine dair birtakım verileri de bizlere sunmaktadır. Bireyin total kuruma geldiği dünyası (home world) ile bu yeni müşterek dünya arasında bir gerilim meydana gelmektedir. Bu çalışmanın temel problemini ve kapsamını mezkûr gerilim belirlemektedir. Gerilim, öznenin kurum içindeki toplumsallığını –toplumsal kaderini– belirlemekte ve ona bir yön tayin etmektedir. 
Giriş bölümünün ardından gelen "Deliliğin Kurumsallaştırılma Serüveni" başlıklı ikinci bölüm, deliliğin tarihsel sürecini tartışmakta ve tarihin hemen her döneminde bir dizginleme pratiği olarak açığa çıkan müdahale tarzlarına değinmektedir. Bu bölümde, ıslah ve dizginleme sürecinin geldiği nokta olan tıbbîleştirme ve kurumsuzlaştırmanın delilik olgusu üzerindeki yansımaları ile birlikte deliliğe müdahale tarzlarını nasıl değişime uğrattığı tartışılmıştır. Ayrıca, bahsi geçen değişimin tanı-teşhis ve tedavi sürecine etkileri değerlendirilmiş; deliliğin standartlaşma süreci ile sosyoloji biliminin inceleme nesnesi olarak kurulma serüveni ortaya konulmuştur. Yine aynı bölümde, Türkiye'de psikiyatrik tanı sisteminin mevcut işleyişine yönelik bir durum analizi yer almaktadır.
Verilerin yorumlanmasında kavramsal çerçevesinden bir hayli yararlandığımız Erving Goffman'ın sosyolojik bilgi üretme prosedürlerinin tanıtıldığı üçüncü bölümde, Goffman'ın kavram seti ile tarihçilik ve tasnifçilik arasında konum problemine sahip "benlik teorisine" yer verilmiştir. Benlik teorisi delilik olgusu etrafında okunmuş ve Goffmancı yöntemin izleri ile Goffman'ın öncülleri tartışılmıştır; böylelikle Goffmancı yöntem ile tez çalışmamız arasında bir köprü kurulmuştur.
Dördüncü bölümde, Erenköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi örnekleminde akıl hastanelerinin kurum kültürünün hangi ilkeler hiyerarşisi üzerine kurulu olduğuna, akıl hastanelerinin kurum içi mantığının nasıl işlediğine dair etnometodolojik bir inceleme yer almaktadır. Hastanedeki toplumsal ilişkilerin, etkileşimlerin ve ritüellerin çözümlenmesi sonucu ulaşılan genellemelerle, "akıl hastanelerinde delilik nasıl 'idare' edilmektedir?" sorusu yanıtlanmaya çalışılmıştır; diğer bir ifadeyle kendi kendini idare etme olan oto-idarenin ve kurum tarafından idare edilmenin toplumsal temelleri hastane uzamındaki etkileşim türlerinin tasviriyle deşifre edilmiştir. Bunun sonucunda kurumun hastanın sivil yaşamına sirayet ettiği ve böylece bireyin hastalık rolü edindiği görülmüş fakat bu rolün hastanenin kurumsal stratejisi karşısında geliştirilen taktikleri içerdiği anlaşılmıştır.     

ANAHTAR KELİMELER: Akıl Hastanelerinin Toplumsal Karakteri, Deliliğin Sosyolojisi, Deliliğin Kurumsal İdaresi, Deliliğin Oto-İdaresi

Abstract:
Mental Hospitals are places of interaction as being the living and meeting area of  "patient", "staff" and "visitor" trio. Total institutions, in which the separation of inside and outside with high security elements are organized in an organized manner, are important structures in which we must turn our direction in analyzing the society. To draw attention to the mental hospital experience based on the knowledge of the subject, who performs his vital activities "inside", provides us with some data on the reality of not only the inside but the outside. There is a tension between the world of the individual (home world) and this new common world.  The tension stated above determines the main problem and the scope of this study. The tension determines the sociality of the subject within the institution - its social destiny - and sets a direction for it.
The second chapter that follows the introduction, entitled "The Adventure of Madness", discusses the historical process of madness and addresses the intervention styles that emerged as a restraining practice in almost every period of history. In this section, the reflections of medicalization and de-institutionalization on the phenomenon of madness, which is the point where the correction and restraint process has reached, and how they have changed the ways of intervention to madness. In addition, the effects of the mentioned change on the diagnosis and treatment process were evaluated, and the standardization process of madness and the establishment adventure of sociology as a research object were put forward. In the same section, the psychiatric diagnostic system in Turkey is located on a situation analysis for the current operation.
In the third part, where Erving Goffman's -whose conceptual framework we benefit from in interpretation of the data- sociological knowledge production procedures are introduced, the "self theory" with Goffman's concept set and the problem of location between historiography and classification is included. The theory of self was read both around the phenomenon of madness and the traces of the Goffmanian method and Goffman's precursors were discussed; Thus, a bridge was established between the Goffmanian method and our thesis.
In the fourth section, there is an ethnomethodological examination on the principles of the institutional culture of mental hospitals in the sample of Erenköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi, and how the mental logic of mental hospitals operates. With the generalizations reached as a result of analyzing the social relations, interactions and rituals in the hospital, "How is 'madness' managed in mental hospitals?", the question was tried to be answered; In other words, the social foundations of self-management and institution management are deciphered by depicting the types of interaction in the hospital space. As a result, it has been observed that the institution spreads the patient's civil life and thus individuals have a disease role, but it has been understood that this role includes the tactics developed against the institutional strategy of the hospital.

KEY WORDS: Social Character of Mental Hospitals, Sociology of Madness, Corporate Management of Madness, Self Management of Madness