İstanbul'daki günlük ulaşım hareketlerinin mekansal otokorelasyon yöntemleriyle analiz edilmesi
Analysis of daily transportation movements in Istanbul with spatial autocorrelation methods
Yazar: NURAN KÖSE ÇERÇİ
Danışman: DOÇ. DR. İBRAHİM DEMİR
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İstatistik Ana Bilim Dalı / İstatistik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: İstatistik = Statistics
Dizin: Sosyo-mekansal ilişkiler = Socio-spatial relationship ; İstatistik = Statistics

Özet:
Mekansal istatistik, coğrafi konumlarının belirlenebildiği veri setlerinin mekansal dağılımlarına dair çeşitli bilgiler sağlar. Coğrafi Bilgi Sistemlerini (CBS) temel alarak mekansal otokorelasyon gibi farklı analiz yöntemleri geliştirir. 
Tez kapsamında İstanbul Büyükşehir Belediyesi(İBB) tarafından İstanbul'un ulaşım sorunlarının daha planlı ve efektif yatırımlarla çözülmesi amacıyla 2006 yılında hazırladığı İstanbul Metropoliten Alanı Kentsel Ulaşim Ana Planı (İUAP), Hanehalkı Araştırması verileri kullanılmıştır. Ortalama yolculuk süresi ve ortalama yolculuk mesafesi İUAP HHA çalışmalarında önemli göstergelerden ikisidir. Tez kapsamında ilçelere göre ortalama değerlere ait dağılım haritaları incelenmiş, il genelinde küresel, ilçeler düzeyinde yerel mekansal otokorelasyon teknikleriyle, verilerin, komşuluk ilişkileri ve buna bağlı kümelenme durumlarına mekânsal rassalık hipotezleri test edilerek bakılmıştır. 
Bununla birlikte her bir değişkenin mekansal örüntüsü il ve ilçeler düzeyinde; cinsiyete ve seyahat amaçlarına (ev-iş, ev-okul, ev-diğer ve ev bazlı olmayan diğer yolculuklar) göre çeşitli kırılımlarda yukarıda bahsedilen mekansal analiz teknikleriyle incelenmiştir. 
Ortalama yolculuk süresinin İstanbul düzeyindeki mekansal dağılımı, gerek genel gerekse cinsiyete ve seyahat amaçlarına göre Küresel Moran's I ile incelendiğinde mekansal kümelenme olduğu tespit edilmiştir. Aynı veriler ilçeler düzeyinde incelendiğinde alt kırılımlarda değişmekle birlikte genel olarak Beyoğlu, Beşiktaş, Kadıköy ve Şişli ilçelerinde yüksek-yüksek kümelenme, Esenler, GOP, Bayrampaşa ilçelerinde düşük-düşük kümelenmeler görülmüştür. Ortalama yolculuk mesafesinin İstanbul düzeyindeki mekansal dağılımı, gerek genel gerekse cinsiyete ve seyahat amaçlarına göre Küresel Moran's I ile incelendiğinde mekansal kümelenme olduğu tespit edilmiştir. Veriler ilçeler düzeyinde incelendiğinde genel olarak Silivri, Arnavutköy, Çatalca, Büyükçekmece ilçelerinde yüksek-yüksek kümelenmeler görülmüştür.
Bu tez çalışmasıyla, hali hazırda planlama ve ulaşım araştırmaları kapsamında yaygın olarak kullanılmayan mekânsal otokorelasyon yöntemlerinin, araştırma sonuçlarının yorumlanmasına ve bölgesel projelerde etki alanının belirlenmesine sağlayacağı katkıyı ortaya koymak hedeflenmiştir.

Abstract:
Spatial statistics provide various information on the spatial distribution of data sets from which geographic locations can be determined. It develops different analysis methods such as spatial autocorrelation based on Geographical Information Systems (GIS).
Within the context of the thesis, the data of Istanbul Metropolitan Area Urban Transportation Master Plan and Household Survey, prepared by Istanbul Metropolitan Municipality in 2006 in order to solve the transportation problems of Istanbul with more planned and effective investments, were used. Average travel time and average travel distance are two important indicators of ITMP HHS studies. Within the scope of the thesis, distribution maps of average values according to districts have been examined and the spatial randomness hypotheses of neighboring relations and related clustering conditions of the data have been tested by using global and local spatial autocorrelation techniques across city in general and districts, respectively. 
That being said, the spatial pattern of each variable at the province and district level; the above mentioned spatial analysis techniques have been examined in various refractions according to gender and travel purposes (home based work, home based school, home based other and non-home based trips). 
When the spatial distribution of average travel time at Istanbul level is analyzed by Global Moran's I both generally and according to gender and travel purposes, it is determined that there is spatial clustering. When the same data are examined at district level, although the sub-fractures change, high-high clustering was observed in Beyoğlu, Beşiktaş, Kadıköy and Şişli districts, while low-low clustering was observed in Esenler, GOP and Bayrampaşa districts. When the spatial distribution of the average travel distance at Istanbul level is analyzed by Global Moran's I both generally and according to gender and travel purposes, it is also found that there is spatial clustering. When the data were analyzed at district level, high-high clusters were observed in Silivri, Arnavutköy, Çatalca and Büyükçekmece districts. 
With this thesis, it is aimed to reveal the contribution of spatial autocorrelation methods, which are not widely used within the scope of planning and transportation research, to the interpretation of the research results and determining the impact area in regional projects.