I. Dünya Savaşı'nda 3. Ordu'da salgın hastalıklar (Tifüs ve kolera örneği)
Epidemic diseases in the  3rd Army in World War I (Typhus and cholera example)
Yazar: EDANUR SARIKAYA
Danışman: DOÇ. DR. MEVLÜT YÜKSEL
Atatürk Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Tarih = History
Dizin: 3. Ordu = 3. Army ; Bulaşıcı hastalıklar = Communicable diseases ; Dünya Savaşı I = World War I ; Kolera = Cholera ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Tifüs = Typhus ; Türk Ordusu = Turkish Army ; Türk Silahlı Kuvvetleri = Turkish Military Forces

Özet:
Osmanlı Devleti, I. Dünya Savaşı'na özellikle de sağlık alanında yeterli bir
hazırlık yapamadan katılmıştır. Bu olumsuz duruma iaşe yetersizliği, hijyen eksikliği ve
olumsuz hava şartları da eklenince savaş şartlarının sebebiyet verdiği salgın hastalıklar,
orduda da baş göstermiştir. Bilhassa tifüs salgını, orduda büyük tahribata neden
olmuştur. Tifüse karşı alınan tedbirler başlangıçta bit ile mücadele şeklinde gelişmiştir.
Bit salgınını önlemek için buğu sandıkları, buğu fıçıları üretilmiştir. Bu şekilde ordu
içerisinde bitlenmenin önüne geçilmeye çalışılmış, ayrıca tifüs için de aşı üretilmiştir.
Tifüsten sonra orduyu etkilen bir diğer hastalık ise koleradır. Kolera ise aşı ve tecrit
yöntemi ile kontrol altında tutulmaya çalışılmıştır.
3. Ordu Komutanlığı bir yandan Kafkas Cephesi'ndeki muharebelere devam
ederken diğer yandan da ortaya çıkan bu salgınlarla mücadele etmeye çalışmıştır. Başta
yukarıda bahsedilen eksiklikler olmak üzere harp sahasının coğrafi özellikleri, mevsim
şartları ve bu amaçla merkezden gönderilen sıhhi malzemelerin zamanında bölgeye
ulaşamaması gibi aksaklıklar, zaman zaman bu mücadeleyi sekteye uğratmıştır. Sıhhi
desteğin ulaşamaması, askerlerin kılık kıyafetlerinin iklime uygun olmaması ve hijyen
sorunu orduda muharebelerden ziyade salgın hastalıkların sebep olduğu kayıpların
artmasına neden olmuştur.
Bu çalışmada I. Dünya Savaşı'nda Kafkas Cephesi'ndeki 3. Ordu'da ortaya
çıkan salgın hastalıklar ile bilhassa da tifüs ve kolera salgınları, bunlarla mücadele
hakkında bilgiler verilmiştir.
Anahtar Kelimeler: 3. Ordu, Salgın Hastalıklar, Tifüs, Kolera ve Aşı

Abstract:
The Ottoman State participated in World War I without adequate preparation,
especially in the field of health. In addition to this negative situation, lack of food, lack
of hygiene and adverse weather conditions, epidemic diseases caused by war conditions
also started in the army. In particular, the typhus epidemic caused great damage to the
army. Measures taken against typhus initially developed in the form of fighting lice.
Mist chests and mist barrels have been produced to prevent lice epidemics. In this way,
it was tried to prevent lice in the army and a vaccine was produced for typhus. Another
disease that affeccts the army after typhus is cholera. Cholera, on the other hand, was
tried to be kept under control by vaccination and isolation method.
While continuing the battles in the Caucasian Front the 3rd Army Command
tried to combat these epidemics on the other hand. In particular the above-mentioned
deficiencies, the geographical features of the battlefield seasonal conditions and the
inability of reaching the sanitary supplies sent from the center for this purpose to the
region have interrupted this struggle from time to time. The lack of sanitary support the
unsuitability of the soldiers clothes to the climate and the hygiene problem caused the
casualties in the army to increase due to epidemic diseases rather than battles.
In this study information about epidemic diseases especially typhus and cholera
epidemics that emerged in the 3rd Army in the Caucasus Front during World War I and
how to combat these diseases was given in detail.
Key Words: The 3rd Army, Epidemics, Typhus, Cholera and Vaccine