Mahtumkulu'nun şiir üslubu
Stylistics of Mahtumkuli's poems
Yazar: YAGHOOB RAHIMIDASHLIBOROON
Danışman: PROF. DR. MELEK ERDEM
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Dilbilgisi = Grammar ; Dilbilim = Linguistics ; Mahtum Kulu = Mahtum Kulu ; Türk lehçeleri = Turkish dialects ; Türkmen edebiyatı = Turkoman literature ; Türkmence = Turkoman language ; Üslup = Stylistic ; Şiir = Poem

Özet:
Türkmen şairi Mahtumkulu Firaki'nin şiir üslubu üzerine eski elyazmalara dayanan bir üslupbilimsel çalışma yapılmamıştır ve onun şiirlerinin dilsel, edebî ve düşünsel özellikleri ve eserlerinin kendi döneminde yaygın olan Çağatay edebiyatından ayrılma ve benzeşme noktaları irdelenmemiştir. 
Bu tez çalışmasında dil bilimin edebî eserleri inceleme yöntemlerine dayanarak dil bilimsel açıdan eş zamanlı ve art zamanlı yöntemlere ve edebî açıdan dil bilimsel edebiyat inceleme ekollerine baş vurulmuştur. Eskiliğini tespit ederek esas aldığımız elyazmaların şiirlerinin transkripsiyonu yapılmıştır. Dönemin sosyal, siyasal ve kültürel şartlarının üslupbilimi ve yeni üslubun oluşmasındaki etkisi dikkate alınmıştır. okul ve tecrübe hayatı, kişisel ve aile hayatı ve çağdaş şairlerle edebî ilişkileri incelenmiştir. Onun şiiri ne derecede Çağatay edebiyatına bağlıdır? Acaba, onun edebî yeteneği ve yaratıcılığı kişisel üslup ortaya çıkarmışmıdır? Dönemsel üslubun öncüsü olmuşmudur ve Türkmenistan, İran ve Afganistan'da onun üslubu izlenmişmidir? Eserlerinin tenkitli metnini oluşturma ve yayınlamada hangi süreçler yaşanmış ve dikkat edilmesi gereken konular nelerdir? Bu tez çalışmasında bunun gibi soruları yanıtlamaya çaba gösterilmiştir.
 İki eski elyazmaya dayanan çalışmamız, metin, dizin, edebî üslup tanımı ve ekolleri, şairin hayatı ve tarihî dönemi, dil, edebiyat ve düşünce yönlü üslup özellikleri ve sonuç bölümünden oluşmaktadır. Üslup özellikleri bölümünde, dil, edebiyat ve düşünce olmak üzere, kişisel ve dönemsel üslubun oluşumu, günümüze kadar şairin izleyicileri, Mahtumkulu'nun kendine ait asil şiirlerinin tespiti ve metinbilimsel ve üslupbilmsel özellikleri dikkate alınarak başkalarının şiirleri onun eserlerinden tasfiye edeilmesinin ipuçları teşhis edeilmeye çalışılmıştır. 
Anahtar Sözcükler: Mahtumkulu, Dil, Düşünce, Edebî, Üslup, Türkmen, Çağatay.

Abstract:
There have not been conducted any researches neither on the stylistics of Turkmen poet Mahtumkuli Firagi's poems based on the manuscripts, nor on the linguistic, literary and intellectual characteristics of his works and their similarity or differences from the common literature of his era, i.e. Chagatai literature. 
Relying on the linguistic-literary analytical methods in this thesis, synchronic and diachronic methods in linguistics and literary analysis schools from the literary point of view are considered based on linguistic achievements. The texts of the poems have been transcribed, after analyzing the valid manuscripts. The social, political and cultural conditions of the era and their relationship with stylistics and the emergence of a new style were studied. The poet's education and his literary relations with his contemporary poets were considered as well. How much does his poetic style owe to the Chagatai literary style? Has his poetic creativity resulted in a new private and individual style? Has he started a new period style and his style been followed and what are the hints to his poetic style in Turkmenistan, Iran and Afghanistan? How were editions and publications of his works and what things must be taken into account? These are the questions which this thesis attempts to answer. 
This thesis, based on two manuscripts, includes the text, a glossary of terms, understanding poetic style and schools, poet's life and his era, the linguistic, literary and intellectual characteristics of his poetry and the conclusion. The section on the poet's stylistics considers the emergence of his individual style, the literary style in the period, his followers until the present, methods used to verify his poetry and guidelines to distinguish the poems which belong to others, based on the stylistic features and text recognition. 
Key Words: Mahtumkuli, Language, İntellectual, Literary, Style, Turkmen, Çhagatai.