Çalışanların kişilik özellikleri ile ihbarcılık (whistleblowing) eğilimleri arasındaki ilişki üzerinde örgütsel adalet algısının aracılık rolü
The role of organizational justice on the relationship between personality traits of employees and whistleblowing trends
Yazar: MAKBULE HÜRMET ÇETİNEL
Danışman: DOÇ. DR. SONER TASLAK
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Adalet algısı = Justice perception ; Kişilik = Personality ; Kişilik özellikleri = Personality traits ; Whistleblowing = Whistleblowing ; Yapısal Eşitlik Modeli = Structural Equation Model ; Çalışanlar = Workers ; Örgütsel adalet = Organizational justice

Özet:
Örgütlerin başarısını ve varlığını etkileyen en önemli değer, sahip olduğu insan gücüdür. İnsan kaynağı, işletme yöneticilerinin üzerinde durması gereken bir konudur. Bu noktada, çalışanların çok iyi tanınması ve çalışanların kişiliği önemli bir unsur olmaktadır. Bazen örgütlerde ahlak dışı davranışlar ortaya çıkmaktadır. Ahlak dışı davranışların tespit edilmesi ile gerekli önlemler alınmaktadır. Son yıllarda ihbarcılık bu nokta da tartışılmaya başlanmıştır. Kamu yararı gözetilmesi açısından ihbarcılık önemli bir eylemdir. Ancak, çalışanlar ihbarcılık konusunda bazen kararsız kalabilmektedir. Bu noktada, çalışanların algıladıkları adalet duygusu önem taşımaktadır. Literatürde, kişilik özellikleri ile ihbarcılık eğilimleri arasındaki ilişkiyi ele alan ve bu ilişki üzerinde örgütsel adalet algısının ne kadar etkiye sahip olduğunu araştıran mevcut bir çalışmaya rastlanmamıştır. 
Bu çalışmada, çalışanların kişilik özellikleri ile ihbarcılık (whistleblowing) eğilimleri arasındaki ilişki üzerinde örgütsel adalet algısının aracılık rolü araştırılmıştır. Ülkemiz literatürü için yeni bir kavram olan ihbarcılık (whistleblowing) ile ilgili bilgiler ele alınarak,  kişilik özellikleri ile ihbarcılık eğilimleri ilişkisi ve örgütsel adalet algısı anlatılmaktadır. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi akademik ve idari personeli üzerinde yapılmış olan bu çalışmanın ana amacı; çalışanların kişilik özellikleri ile ihbarcılık eğilimleri arasındaki ilişki üzerinde örgütsel adalet algısının bir rolü olup olmadığını tespit etmektir. Araştırma kapsamında Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi'nde çalışan 156 idari personele ve 175 akademik personele ulaşılmıştır. Yapısal eşitlik modelinden elde edilen sonuçlara göre, kişilik özellikleri ile ihbarcılık eğilimi arasındaki ilişkinin istatistiksel olarak anlamlı olduğu bulgulanmıştır. Algılanan örgütsel adaletin ihbarcılık eğilimine olan etkisi istatistiksel olarak anlamlı tespit edilmiştir. Kişilik özelliklerinin ihbarcılık eğilimine olan ilişkisinde algılanan örgütsel adaletin aracılık rolü olmadığı bulgusuna ulaşılmıştır. 
Anahtar Kelimeler: Kişilik Özellikleri, İhbarcılık, İhbarcılık Eğilimi, Ahlakdışı Davranış, Örgütsel Adalet Algısı.

Abstract:
The most important value that affects organizations' success and existence is human power.  Human resource is a subject that businees managers should deal with. At this point,  the recognition of the employees and the personality of the employees are an important elements. Sometimes, immoral behaviors arise in organizations. It is necessary to take necessary precautions by detection of unethical behavior. In recent years, the issue of whistleblowing has begun to be discussed. Whistleblowing is an important action in terms of public benefit.  However, employees are sometimes irresolute about whistleblowing. At this point, the sense of justice that employees perceive is important. In the literature, there is no existing study investigating the relationship between personality traits and whistleblowingtendency and the effect oforganizational justice perception on this relationship. 
In this study, the mediating role of perception of organizational justice on the relationship between employees' personality traits and whistleblowing tendencies were investigated. Whistleblowing, which is a new concept for our country's literature, in other words, information about the concept called whistleblowing, relationship between personality traits and whistleblowing tendencies and organizational justice perception were explained. This study was conducted at Muğla Sıtkı Koçman University's academic and administrative staff, the main focus of this study is to determine whether the perception of organizational justice has a role on the relationship between employee personality traits and whistleblowing tendencies. Within the scope of the research, 156 administrative staff and 175 academic staff working at Muğla Sıtkı Koçman University were reached. According to the results obtained from the structural equation model, The relationship between the personality traits and the tendency of whistleblowing were statistically significant. 
The impact of perceived organizational justice on the tendency to whistleblowing was statistically significant It has been found that perceived organizational justice do not have an mediator role on the relationship between personality traits of employees and whistleblowing tendency.
Key Words: Personality Traits, Whistleblowing, Whistleblowing Tendency, Amoral Behavior, Perception of Organizational Justice.