Sühreverdî'de âlemin Tanrı'dan sudûru
The emanation of the world from God in Suhrawardi
Yazar: EROL EKER
Danışman: DOÇ. DR. VEYSEL KAYA
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Din felsefesi = Religious philosophy ; Farabi = Farabi ; Sudur = Sudur ; İbn Sina = Ibn Sina ; İslam felsefesi = Islamic philosophy ; İşrakilik = Ishraqi ; Şihabuddin Sühreverdi = Şihabuddin Sühreverdi

Özet:
Varlık bilimi olarak her ontoloji, âleme ilişkin bir başlangıç ve işleyiş öngörmek zorundadır. Bu gereklilik Müslüman düşünürler tarafından geliştirilen ontolojiler için de geçerlidir. Bu bağlamda sudûr nazariyesi de özellikle Müslüman filozoflar tarafından benimsenmiş ve âleme ilişkin başlangıç ve işleyiş öngörüsü olan bir teoridir. Müslüman filozoflar sudûr nazariyesi ile Müslüman düşünürler arasında özel bir yer edinmiştir. Bu özel yer; söylediklerinin etkinliği, dikkate alınması veya reddedililerek karşı cevaplar geliştirilmesi ile doğrudan ilişkilidir. Sühreverdî de işaret edilen düşünürler arasındadır.
Sudûrcu filozoflar içerisinde Fârâbî ve İbn Sînâ'nın sudûr anlayışları Türkçeye kazandırılmışken daha özgün bir sudûr nazariyesine sahip Sühreverdî için böyle bir çalışmanın yapılmamış olması ciddi bir eksikliktir. Bu bağlamda Hikmetü'l-İşrâk'ı temel alan mevcut çalışmanın hipotezi, Sühreverdî'nin Meşşâî sudûra yaptığı müdahalelerle daha tutarlı ve bütüncül bir sudûr şeması ortaya koyduğu iddiasıdır. 
Üç bölümden oluşan çalışmanın ilk bölümünde, bir zemin oluşturması ve karşılaştırma imkânı vermesi için Fârâbî ve İbn Sînâ'nın sudûr anlayışları özetlenecektir. İkinci bölüm çalışmanın temel konusunu ele almaktadır. Bu bölümde Sühreverdîci sudûrun temel kavramları, Sühreverdî'nin varlık görüşü, Tanrı tasavvuru, sudûrun ortaya çıkışı, dikey ve yatay kâhir nûrlar ve cisim anlayışı ortaya konacaktır. Sühreverdî'nin buradaki sudûr anlayışı, teşkîkî ve monist bir karakterdedir. Üçüncü bölüm ise Sühreverdî'nin Meşşâî filozoflara ve kelâmcılara sudûr özelinde yönelttiği eleştirileri ele almaktadır. Bu eleştiriler Sühreverdî'nin muhataplarına bakış açısını ve onlara göre kendini konumlandırmasını göstermesi bakımından önemlidir.

Anahtar Kelimeler:, Âlemin Sudûru, İşrâkî Felsefe, İşrâkî Sudûr, Sudûr, Sühreverdî.

Abstract:
Each ontology, as the science of being, has to predict a beginning and a functioning related to the existing realms. This requirement also applies to ontologies that were developed by Muslim thinkers. In this context, the theory of emanation has been adopted especially by Muslim philosophers, and has had an initial and functioning prediction regarding the universe. Muslim philosophers gained a special place among Muslim thinkers with the theory of emanation. This specific place is directly related to the effectiveness of what they say, the development of counter-responses by being taken into account or rejected. Suhrawardi is among these above-mentioned thinkers.

Although the understanding of Farabi and Avicenna regarding emanation among these philosophers were translated into Turkish, it is a serious shortcoming that such a study was not conducted for Suhrawardi, who had a more original theory of emanation. In this context, the hypothesis of the current study, which was based on Hikmetu'l-Israk, was the claim that Suhrawardi revealed a more consistent and holistic emanation scheme with his interventions to Messai Sudura.

In the first part of the study, which consisted of three parts, the understanding of emanation of Farabi and Avicenna is summarized to provide a basis and for comparison. The second part dealt with the main subject of the study. In this part, the basic concepts of Suhrawardi's emanation, his view of existence, God concept, emergence of emanation, vertical and horizontal divine lights (i.e. kahir noor), and understanding of the "object" were addressed. The understanding of emanation of Suhrawardi here has a monistic and theoretical character. The third part deals with the criticisms of Suhrawardi regarding Messai Philosophers and theologians particularly regarding emanation. These criticisms are important in terms of showing the point of view of Suhrawardi regarding his interlocutors and positioning himself according to them.

Keywords: Suhrawardi, Ishraqi Philosophy, Emanation, Emanation of the Universe, Ishraqi Emanation.