Yöneylem araştırması teknikleri kullanılarak deprem farkındalığını etkin bir şekilde sağlayacak süreçlerin belirlenmesi
Using operations research techniques determining the processes to provide earthquake awareness effectively
Yazar: NİHAL ŞAH EZİCİ
Danışman: PROF. DR. KAAN YARALIOĞLU
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ekonometri Ana Bilim Dalı / Ekonometri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Ekonometri = Econometrics ; Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: DEMATEL = DEMATEL ; Deprem = Earthquake ; Deprem hazırlığı = Earthquake preparedness ; Farkındalık = Awareness ; Yapısal tedbirler = Structural remedy ; Yöneylem araştırması = Operations research ; Çok kriterli karar verme = Multi criteria decision making

Özet:
Türkiye, coğrafi olarak en etkin deprem kuşaklarından birisi olan ve dünyadaki depremlerin yaklaşık %20'sinin yaşandığı Alp-Himalaya kuşağı üzerinde yer almaktadır. Bu aktif deprem kuşağının Türkiye'de ortalama olarak beş yılda bir yıkıcı bir deprem oluşturduğu bilinmektedir. 2000-2019 yılları arasında en fazla can kaybına yol açan doğal afetler incelendiğine, yaşanan on olaydan altısının deprem kaynaklı olduğu görülmektedir.
Bireylerin deprem konusundaki bilgi seviyeleri, bilinç ve farkındalık düzeyleri, depremle ilgili önlemler alma, depreme hazır olma konuları sıklıkla tartışılmakta ve bilimsel çalışmalara konu olmaktadır.
Kamu kurum ve kuruluşlarının deprem farkındalığı yaratmada ne kadar etkili olduğu, sivil toplum örgütlerinin deprem afeti ile ilgili ne gibi faaliyetlerde bulunduğu ve bireylerin bu çalışmalardan ne ölçüde fayda sağladığı konusu, bu araştırmanın başlangıç noktasını oluşturmaktadır. Kitle iletişim araçlarının ve sosyal medyanın bu sürecin önemli aktörlerini oluşturduğunun ifade edilmesi gerekmektedir.
Araştırmanın temel problemini, deprem konusunda gerekli bilgi ve bilinç seviyesine sahip olan veya olmayan bireylerin farkındalık düzeylerinin, hangi kurumlarca hangi araçlar ve yöntemler kullanılarak artırılabileceği ve daha etkin farkındalık düzeyinin nasıl oluşturulabileceği sorusu oluşturmaktadır.
Bu çalışmanın amacı deprem farkındalığı yaratma konusunda karar vericilere etkin senaryolar oluşturmaktır. Senaryoların oluşturulmasında ÇKKV yöntemlerinden DEMATEL yönteminin, karar problemindeki faktörlerin ilişki diyagramlarını göstermesi sebebiyle en uygun yöntem olduğu önerilmektedir. Bu çalışmanın gelecekte yaratılmaya çalışılacak olan farkındalıklar konusunda hangi tekniğin kullanılmasının, hangi senaryoların hayata geçirilmesinin daha etkili olacağı ile ilgili araştırmacılara emsal teşkil edeceği düşünülmektedir.

Abstract:
Turkey is located on the Alpine-Himalayan belt, which is one of the most geographically active earthquake zones and where approximately 20% of the earthquakes in the world are experienced. It is known that this active seismic belt creates a devastating earthquake on average every five years in Turkey. When examining the natural disasters that caused the most loss of life between 2000-2019, it is seen that six out of ten events were caused by earthquakes. 
The level of knowledge, awareness and awareness of individuals about earthquakes, taking precautions against earthquakes, and being prepared for earthquakes are frequently discussed and are the subject of scientific studies. 
The starting point of this research is how effective public institutions and organizations are in raising earthquake awareness, what kind of activities non-governmental organizations do related to earthquake disasters, and how individuals benefit from these studies. It should be stated that mass media and social media constitute important actors of this process. 
The main problem of the research is the question of how the awareness levels of individuals who have or do not have the necessary knowledge and awareness about earthquakes can be increased by which institutions, which tools and methods can be used, and how a more effective awareness level can be created.
The aim of this study is to create effective scenarios for decision makers in raising earthquake awareness. It is suggested that DEMATEL method, one of the MCDM methods, is the most appropriate method in the creation of scenarios, since it shows the relationship diagrams of the factors in the decision problem. It is thought that this study will set a precedent for researchers about which technique to use and which scenarios will be more effective in terms of awareness that will be tried to be created in the future.