Pembe Çizgili Yeni Zelanda Keteni (Phormium tenax pink panther)'nin mikroüretim metoduyla çoğaltma imkânlarının belirlenmesi
Investigation of propagation possibilities of New Zealand Flax (Phormium tenax 'pink panther') through micropropagation method
Yazar: BEYZA KÜLEK
Danışman: PROF. DR. ÖMER BEYHAN
Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışmada, son yıllarda ülkemizde süs bitkisi olarak peyzaj düzenlemelerinde popüler hale gelen ve geleneksel yöntemlerle çoğaltılmasının zor olması, talebin karşılanmasının yetersiz olması sebebiyle Phormium tenax 'Pink Panther' (Pembe Çizgili Yeni Zelanda Keteni) bitkisinin mikroçoğaltım protokollerinin araştırılması amaçlanmıştır. Bu amaçla Pembe Çizgili Yeni Zelanda Keteni için doku kültürü çalışmalarında explantların çoğaltılmasında toprak istekleri de göz önünde bulundurularak Cheepool, Anderson Basal Salt, Litvay, Murashige-Skoog, Westvacowv2 besi ortamları kullanılmış ve bu ortamlardaki gelişim parametreleri Tesadüf Parselleri deneme desenine göre incelenmiştir. Kullanılan ortamlarda elde edilen verilere göre sürgün sayıları 0,33-1,00 adet, sürgün boyları 2,17-9,30 mm, yaprak sayıları 3,30-6,13 adet, gövde çapları 2,50-2,98 mm, gövde boyları 41,60-56,10 mm, kök sayıları 1,06-6,13 adet kök boyları 5,31-20,40 mm arasında değişim göstermiştir. Bu değerlerin analizi sonucunda Phormium tenax 'Pink Panther' çoğaltımı için ideal besi ortamlarının 1,00 mg/L BAP ve 0,01mg/L IBA içeren L ve A besi ortamları olduğu belirlenmiştir. Ancak incelenen parametreler sonucunda bitkideki gelişimin yeterli görülmemesi sebebiyle belirlenen L ve A besi ortamlarının mikroçoğaltımdaki bitki gelişimini artırmak amacıyla farklı konsantrasyonlar da farklı oksinler (0,50, 1,50, 2,50 mg/L IBA ve NAA ) eklenerek oksinlerin Phormium tenax 'Pink Panther' bitkisinin çoğalma katsayısı, bitki gelişimi ve büyüme süreçleri üzerindeki etkileri de ele alınmıştır. Denemede elde edilen verilere dayanarak eksplant başına sürgün sayısı 0,00-0,46 adet, yaprak sayısı 0,33-5,13 adet, gövde çapı 2,28- 6,05 mm, gövde boyu 20,55-55,05 mm,  eksplant başına sürgün boyu 0,00-7,25 mm, kök sayısı 0,28-10,99 adet, kök boyu 0,00-3,86 mm arasında değişim göstermiştir. Bu değerlerin Tesadüf Parselleri Deneme deseninden elde edilen analiz sonucunda eksplant başına en iyi sürgün gelişiminin 1,00 mg/L BAP ve 2,50 mg/L IBA içeren Litvay besi ortamında gerçekleştiği belirlenmiştir. Bu besi ortamında her bir eksplant için sürgün sayısı 0,20 adet, yaprak sayısı 3,20 adet, gövde çapı 3,16 mm, gövde boyu 53,20 mm, sürgün boyu 4,06 mm, kök sayısı 10,21 adet, kök boyu 3,86 mm olarak elde edilmiştir.

Abstract:
This study aims to investigate micropropagation protocols for Phormium tenax 'Pink Panther' (Pink-Striped New Zealand Flax), a plant that has recently gained popularity in landscape designs in Turkey due to its ornamental value. The difficulty of its propagation through conventional methods and insufficient supply to meet demand has highlighted the need for optimized propagation techniques. In this context, tissue culture experiments were conducted using explants of Phormium tenax 'Pink Panther,' considering their soil preferences. Various basal media, including Cheepool, Anderson Basal Salt, Litvay, Murashige-Skoog, and Westvacowv2, were employed, and developmental parameters in these media were the data were examined using a Randomized Complete Block Design (RCBD). Based on the data obtained, the following ranges of growth parameters were observed: the number of shoots per explant ranged from 0,33 to 1,00 shoot length from 2,17 to 9,30 mm number of leaves from 3,30 to 6,13 stem diameter from 2,50 to 2,98 mm, stem height from 41,60 to 56,10 mm, number of roots from 1,06 to 6,13, and root length from 5,31 to 20,40 mm. Analysis of these values identified the L and A basal media containing 1,00 mg/L BAP and 0,01 mg/L IBA as optimal for the propagation of Phormium tenax 'Pink Panther.' However, since the growth achieved was deemed insufficient, the study further examined the effects of adding different concentrations of auxins (0,50- 1,50- 2,50 mg/L IBA and NAA) to the L and A media to enhance micropropagation efficiency. The parameters evaluated in these modified media showed the following variations: shoot number per explant ranged from 0,00 to 0,46 leaf number from 0,33 to 5,13, stem diameter from 2,28 to 6,05 mm, stem height from 20,55 to 55,05 mm, shoot length per explant from 0,00 to 7,25 mm, root number from 0,28 to 10,99, and root length from 0,00 to 3,86 mm. The analysis based on RCBD revealed that the most favorable shoot development occurred in the Litvay basal medium supplemented with 1,00 mg/L BAP and 2,50 mg/L IBA. In this medium, the following averages were recorded: 0,20 shoots per explant, 3,20 leaves per explant, stem diameter of 3,16 mm, stem height of 53,20 mm, shoot length of 4,06 mm, 10,21 roots per explant, and root length of 3,86 mm.