Kişisel değerlerin sorumlu tüketim davranışı üzerindeki etkisi
The influence of personal values on responsible consumption behavior
Yazar: ROXANA MOLLA-KHASSAN-OGLY
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİ ERHAN ZALLUHOĞLU
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Sanayileşme, küreselleşme ve dijitalleşmenin etkisiyle yaşamın merkezi haline gelen tüketim olgusu, yaşam kaynakları açısından çevresel ve sosyal sorunları tetiklemeye başlamıştır. Doğal yaşamın ve kaynakların sürdürülebilirliğinin sağlanması açısından tüketim anlayışının değişimine ihtiyaç duyulmaktadır. Bireylerin doğal ve sosyal çevre sorunlarına karşı duyarlı ve ilgili olmalarının yanı sıra gelecek nesiller için yaşanabilir bir dünyanın sağlanması konusunda çaba göstermeleri tüketimin yarattığı zararların azaltılmasında etkili olacağı düşünülmektedir. Bu kapsamda tüketicilerin çevresel ve toplumsal menfaatleri de göz önünde bulundurarak sorumlu bireyler olarak davranmaları önem arz etmektedir. Sorumlu tüketimin gerçekleşmesi ve yaygınlaşması ise büyük ölçüde bireylerin değerlerine ve kişilerin bu değerlere atfetmiş olduğu öneme bağlı olduğu düşünülmektedir. 
Tez çalışmasının amacı, tüketicilerin sahip olduğu kişisel değerlerin çevresel ve sosyal açıdan sorumlu tüketim davranışlarına olan etkisini incelemektir. Ayrıca tüketicilerin bilinçli farkındalık düzeylerinin değer-davranış sürecinde etkisinin olup olmadığı araştırılmıştır. Nicel veri toplama yöntemlerinden anket tekniği kullanılmıştır. Veri toplama işlemi 2 ay içerisinde İzmir ilinde ikamet eden 18-65 yaş arası 384 katılımcı ile yapılmıştır. Çalışma kapsamında tüketicilerin kişisel değerlere atfettiği önem dereceleri, bilinçli farkındalık düzeyleri ve sorumlu tüketim davranış eğilimleri değerlendirilmiş ayrıca bu kavramlar arasındaki ilişkiler ortaya konulmuştur. Sorumlu tüketim davranışlarında bulunan bireylerin kişisel değerlerini ve bilinçli farkındalık düzeylerini ortaya koyarak kamu kurumları ve işletmelere değer oluşturabilecek tüketici profilinin ortaya çıkarılması hedeflenmiştir. Araştırma sonucunda değerlerin yeniliğe açıklık ve özaşkınlık boyutlarının sorumlu tüketim üzerinde etkisine rastlanmıştır fakat bu etkinin sosyal boyutta ağırlık kazandığı saptanmıştır. Bununla beraber, bilinçli farkındalığın moderatör rolüyle kişisel değerlerin sosyal açıdan sorumlu tüketim davranışı ile ilişkisini etkilediği tespit edilmiştir.

Anahtar Sözcükler: Kişisel Değerler, Bilinçli Farkındalık, Sorumlu Tüketim Davranışı, Schwartz Rafine Edilmiş Değer Teorisi

Abstract:
Consumpion phenomenon, which has become the center of life with the effect of industrialization, globalization and digitalization, has started to trigger environmental and social problems for human life. In order to ensure the sustainability of natural life and resources, it is necessary to change the understanding of consumption. It is considered that making efforts to ensure a livable world for future generations, as well as individuals being sensitive and interested in natural and social environmental problems, will be effective in reducing the harm caused by consumption. In this context, it is important for consumers to act as responsible individuals, considering environmental and social benefits. The realization and spread of responsible consumption largely depend on the values of individuals and the importance that people ascribe to these values. 
Current dissertation examined the effect of the personal values of the consumers on their behavior towards environmentally and socially responsible consumption. In addition, it was investigated whether consumers' mindfulness levels influence the value-behavior process. The study employed a quantitative method. Data collection was carried out within 2 months with 384 participants between the ages of 18-65 residing in Izmir. Within the scope of the study, the importance levels attributed to personal values by consumers, their mindfulness levels and responsible consumption behavior tendencies were evaluated, and also the relationships between these concepts were revealed. With the results obtained, it has been tried to create a consumer profile that can create value for companies and public institutions by revealing the personal values and mindfulness levels of people who engage in responsible consumption behaviors. The results demonstrate the effect of openness to change and self-transcendence dimensions of values on responsible consumption behavior, but it was determined that the effect gained weight in the social dimension of responsible consumption behavior. In addition, it has been found that mindfulness, within its moderator role, affects the relationship between personal values and socially responsible consumption behavior.

Keywords: Personal Values, Mindfulness, Responsible Consumption Behavior, Schwartz Refined Value Theory