Distopik metinlerde sosyal kontrol olgusunun sosyolojik incelenmesi
The case of social control in distopic texts sociological examination
Yazar: İBRAHİM ŞİMŞEK
Danışman: DOÇ. DR. FATİH ARSLAN
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Distopya = Dystopia ; Panoptikon = Panopticon ; Sosyal kontrol = Social control ; Sosyolojik analiz = Sociological analysis ; Ütopya = Utopia

Özet:
Günümüz dünyasında son zamanlarda artış gösteren doğal afetler, salgın
hastalıklar, dünya savaşı söylemleri birçok insanın aklına "distopya"yı getirmiştir.
Özellikle doğal afetler ve salgın hastalıklar neticesinde iktidarların tedbir adı altında
uygulamaya koyduğu kurallar Orwell'in 1984 adlı romanını hatırlatmıştır.
Distopyalar topluma dair birer kara gelecek kurgusu oldukları için sosyal bilimlerin
ve özellikle sosyolojinin de alanına girmektedir. Bu çalışmada Ütopya, Distopya ve
Sosyal Kontrol kavramlarının açıklanması ve çalışma için belirlenen üç distopik
eserin, sosyal kontrol olgusu bakımından ele alınması amaçlanmıştır. Bununla
birlikte distopik eserlerde kurgulanmış olan gelecek toplumunun, günümüz
dünyasında ne kadar gerçekleşmiş olduğu ve gerçekliğini ne kadar koruduğu
konuları da yaşanan güncel olaylar ve örnekler ile ele alınmıştır. Çalışma neticesinde,
distopyaların yaşamın birçok alanına yayıldığı; toplumsal hayat üzerinde denetimi
sağlamak ve geçerliliğini korumak için çeşitli sosyal kontrol ve gözetim
uygulamaları kullanıldığı görülmektedir. Geçmişten günümüze özellikle 11 Eylül
olayları sonrasında gözetim unsurunun önemi artmış ve iktidarlar bu uygulamayı
daha etkin şekilde kullanmaya başlamışlardır. Günümüz dünyasında görülen
doğal/yapay felaketler iktidarların uygulayacağı yöntemlere haklılık zemini
kazandırmıştır. Böylece günümüz dünyasında da distopyalar paralelinde gelişmeler
ve uygulamalar görülmektedir.

Anahtar Kelimeler: Distopya, Panoptikon, Sosyal Kontrol, Ütopya.

Abstract:
In today's world, natural disasters, epidemics, world war discourses that have
increased recently have brought "dystopia" to many people's minds. In particular, the
rules put into practice by the governments under the name of precaution as a result of
natural disasters and epidemics reminded Orwell's novel 1984. Dystopias are also
included in the field of Social Sciences and especially Sociology, as they are the
fictions of the future of society. In this study, it is aimed to explain the concepts of
Utopia, Dystopia and Social Control and to deal with the three dystopian works
determined in terms of social control phenomenon. In addition, the issues of how
much the future society, which will be fictionalized in dystopian works, took place in
today's world and how much it preserves its reality, are also discussed with current
events and examples. As a result of the study, it is seen that various social control
and surveillance practices are used to maintain control and validity at these points
where dystopias spread to many different points of life. From past to present,
especially after the events of September 11, the importance of surveillance has
increased and governments have begun to use this practice more effectively. The
natural/artificial disasters seen in today's world have given justification to the
methods to be applied by the governments. Thus, in today's world, developments and
applications are seen in parallel with dystopias.

Keywords: Dystopia, Panopticon, Social Control, Utopia.