Avrasya Ekonomik Birliği ülkelerinde birincil enerji tüketimi ve ekonomik büyüme ilişkisi
The relationship between primary energy consumption and economic growth in Eurasia Economic Union countries
Yazar: RUSLANBEK AKİMKANOV
Danışman: PROF. DR. HAYRİYE ATİK
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Avrasya Ekonomik Birliği = Eurasian Economic Union ; Ekonomi = Economy ; Ekonomik büyüme = Economic growth ; Enerji = Energy ; Enerji tüketimi = Energy consumption ; Eşbütünleşme = Cointegration ; Panel eşbütünleşme = Panel cointegration

Özet:
Enerji ülkelerin ekonomik ve sosyal kalkınması, ekonomik büyümesi için çok önemli bir yere sahiptir. Sürdürülebilir kalkınma hedefleri doğrultusunda enerji kaynaklarının etkin ve verimli bir şekilde kullanımının önemi giderek artırmaktadır. Ekonomik sorunların çözümünde başvurulacak politikalar için ortaya çıkarılması gereken enerji ve ekonomik büyüme ilişkisi, bu çalışmada teorik ve ampirik açıdan incelenmiştir. Enerji tüketiminin ekonomik büyüme üzerindeki etkisi ülkenin ekonomik yapısı ve ekonomik büyüme sürecinin evresine bağlı olarak ülkeden ülkeye değişiklik gösterebilir. Bu yüzden enerji tüketimi ile ekonomik büyüme arasındaki nedensellik ilişkisinin yönü ve etkisi ile ilgili literatürde kesin bir görüş yoktur. Literatürde bu konuyla ilgili dört hipotez bulunabilir: büyüme hipotezi, koruma hipotezi geribildirim hipotezi ve yansızlık hipotezi. 
Bu çalışma AEB ülkelerinde enerji tüketimi ile ekonomik büyüme arasındaki ilişkiyi incelemektedir. Çalışmada AEB ülkelerinin 1991-2016 yılları arasını kapsayan 27 yıllık panel veri seti ile çalışılmıştır. Öncellikle ülkeler arasında yatay kesit bağımlılığı incelenmiştir. Sonra değişkenlerde birim kök olup olmadığını analiz edilmiştir. Değişkenler arasında uzun dönem ilişkinin varlığı Kao (1999), Pedroni (2004) ve Westurlund (2005) Panel Cusum eşbütünleşme testi ile araştırılmıştır. Eşbütünleşme testleri sonucunda değişkenler arasında eşbütünleşme ilişkisi tespit edilmiştir. Daha sonra Dinamik Küçük Kareler Yöntemi (DOLS), Düzeltilmiş En Küçük Kareler Yöntemi (FMOLS) ve Panel ARDL tahmincisi ile uzun dönem katsayıları ulaşılmıştır. Elde edilen ampirik bulgular enerji tüketimi ve ekonomik büyüme arasında uzun dönemde pozitif yönlü bir ilişki olduğunu göstermektedir. Hem FMOLS hem de DOLS sonuçları AEB ülkelerinde enerji tüketiminin ekonomik büyüme üzerinde pozitif etkili bir faktör olduğunu ortaya koymaktadır.  Fakat sadece DOLS sonuçları istatistiksel olarak anlamlı çıkmıştır.  Çalışma sonuçları, uzun dönemde enerji tüketimindeki %1'lik bir artışın ekonomik büyümeyi %0,28 oranında artırdığını göstermektedir. Son olarak değişkenler arasında nedensellik ilişkisini ortaya koyabilmek için Granger nedensellik testi kullanılmıştır. Çalışmanın bulgularına göre AEB ülkelerinde enerji tüketim ve ekonomik büyüme arasında çift yönlü nedensellik ilişkisi söz konusudur. Bu durum söz konusu ülkelerde geribildirim hipotezinin geçerli olduğunu göstermektedir. 
Anahtar Kavramlar: Enerji Tüketimi, Ekonomik Büyüme, Avrasya Ekonomik Birliği ülkeleri, Panel Eşbütünleşme Testi, Panel Nedensellik Testi.

Abstract:
Efficient use of energy resources in line with sustainable development targets increasingly increases its importance. Energy, economic and social development of countries, has a very important place for economic growth. The relationship between energy and economic growth, which should be revealed for the policies to be used in the solution of economic problems, has been investigated in terms of theoretical and empirical aspects. The impact of energy consumption on economic growth may vary from country to country depending on the economic structure of the country and the stage of economic growth. Therefore, there is no clear view in the literature on the direction and effect of causality relationship between energy consumption and economic growth. In the literature, four hypotheses can be found: growth hypothesis, conservation hypothesis, feedback hypothesis and neutrality hypothesis.
This study examines the relationship between energy consumption and economic growth in EEU countries. The study was carried out with the 27-year panel data set of EEU countries covering the period 1991-2016. First of all, cross-sectional dependence among countries was examined. Then we analyzed whether the variables in the unit root. The existence of long-term relationship between variables was investigated by using Kao (1999), Pedroni (2004), Westurlund (2005) Panel Cusum cointegration test. As a result of cointegration tests, the cointegration relationship between the variables was determined. Long-term coefficients were obtained by using DOLS, FMOLS and Panel ARDL estimator. The empirical findings show that there is a positive relationship between energy consumption and economic growth in the long run.
Both FMOLS and DOLS results suggest that energy consumption is a positive factor in economic growth in EEU countries. However, only DOLS results were statistically significant. The results of the study show that an increase of 1% in energy consumption in the long term increases economic growth by 0.28%. Finally, Granger causality test was used to reveal the causality relationship between variables. According to the findings of the study, there is bi-directional causality between energy consumption and economic growth in EEU countries. This suggests that the feedback hypothesis in the countries in question is valid.
Key Words: Energy Consumption, Economic Growth, Eurasian Economic Union countries, Panel Cointegration Test, Panel Causality Test.