Astımlı ergenlerde sağlık hizmeti talep erteleme davranışının değerlendirilmesi
Evaluation of health service demand postponement behavior in adolescents with asthma
Yazar: İREM SEVİM AKIN
Danışman: PROF. DR. TUBA TUNCEL
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İzmir Tepecik Eğt. ve Arş. Hast. / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Allerji ve İmmünoloji = Allergy and Immunology ; Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Amaç: Astım, havayolunda enflamasyon ve aşırı duyarlılık sonuncunda ortaya çıkan sık rastlanan kronik bir hastalıktır. Ergenlik dönemi kendine özgü zorluklarla karşılaşılan bir evredir. Bu çalışmada astımlı ergenlerde sağlık talebi erteleme davranışının varlığı, bunu etkileyen faktörler ve sağlıklı ergenlerden farklı olup olmadığı ve bunun astım kontrolü üzerine etkisini araştırmak hedeflenmiştir. 
Gereç ve Yöntem: Araştırma Haziran 2023-Aralık 2023 tarihleri arasında Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İzmir Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi Çocuk Kliniklerinde yürütüldü. Analitik, kesitsel, prospektif dizaynlı bir anket çalışması olan çalışma için Sağlık Bilimleri Üniversitesi İzmir Tepecik Eğitim Araştırma Hastanesi Girişimsel Olmayan Araştırmalar Etik Kurulundan onay alındı (2023/06-25). Hasta grubu olarak15-18 yaş arası astımlı hastalar ve kontrol grubu olarak aynı yaşta kronik hastalığı olmayan sağlıklı ergenlerin çalışmaya dahil edilmesi planlandı. Çalışmaya alınma kriterlerine uyan hastalar onay alınarak çalışmaya dahil edildi. Veriler SPSS 25.0 istatistik programına kaydedildi. Tanımlayıcı istatistiklerde yüzde (%), ortalama standart sapma ve ortanca (minimum-maksimum) değerleri kullanıldı. Gruplar arası karşılaştırmalarda uygunluk durumuna göre ki-kare ve Student t-test ve Mann Whitney U ile yapıldı. P<0,05 anlamlı kabul edildi. 
Bulgular: Çalışmaya alınma kriterlerine uyan 17'si kız (%26,5), 47'si (%73,4) erkek olmak üzere 64 hasta çalışma grubu ve 24'ü kız (%37,5), 40'ı erkek (%62,5) olmak üzere 64 hasta kontrol grubu çalışmaya dahil edildi. Astımlı hastaların ortanca yaşı (ÇA) 16 (2), astım semptomlarının başlama yaş ortancası (ÇA) 8 (6,8), iken astım tanısının konulduğu yaş ortancası (ÇA) 9 (6,8) idi. Hastaların en sık kullandığı astım ilacı (%53,1) inhale kortikosteroid-uzun etkili beta 2 agonist kombinasyonuydu. Hastaların %68,8'inde astıma alerjik rinit eşlik etmekteydi. Deri testi pozitifliği (%75) oranındaydı. Hastaların sadece %10,9'unda astım tam kontrollü idi. Astım grubu ile kontrol grubu demografik özellikleri arasında fark yoktu (p>0,05). Astım grubu ve kontrol grubunun sağlık hizmeti talep erteleme davranışı ölçek puanları karşılaştırıldığında, iki grup arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık bulunmadı (p>0,05). Astımlı hastaların cinsiyete, gelir düzeyine, sigara içme durumuna, alerjik rinit varlığına, deri testine, ilaçlarını kullanma durumuna, randevularına zamanında gelme davranışlarına, son bir yıl içerisinde atak geçirme durumlarına, astım kontrolüne göre sağlık hizmeti talep erteleme davranış ölçek puanları karşılaştırıldığında herhangi bir istatistiksel fark görülmedi (p>0,05).
Sonuç: Çalışmamızda astımlı hastalar ve kontrol grubu arasında sağlık hizmeti talep erteleme davranışında anlamlı bir farlılık bulunmamıştır. Ayrıca sağlık hizmeti talep erteleme davranışı etkileyebilecek demografik veya hastalık ilişkili bir faktör bulunamamıştır. Ancak sağlık hizmeti talep erteleme davranışının bireylerin sağlıklarını olumsuz yönde etkileyebilmesi, astımın ilerlemesine ve ciddi komplikasyonların oluşmasına neden olmasından dolayı bu konuda daha fazla çalışma yapılmasına ihtiyaç vardır. Çalışmamız bu konuda yapılmış ilk çalışma olması nedeniyle önemlidir.

Abstract:
Aim: Asthma is a common disease defined by inflammation and excessive sensitivity in the airways. Adolescence is a period marked by unique challenges. This study aimed to investigate the presence of health service delay behavior in adolescents with asthma, factors influencing it, whether it differs from healthy adolescents, and its impact on asthma control.
Materials and Methods: The study was conducted between June 2023 and December 2023 at the Child Clinics of Izmir Tepecik Training and Research Hospital. Ethical approval was obtained from the Non-Interventional Research Ethics Committee of Izmir Tepecik Training and Research Hospital (2023/06-25). Patients who met the inclusion criteria were included in the study with their consent. A sample size of at least 64 in each group, totaling 128 volunteers, was determined to detect a difference of 0.50 effect size between asthmatic and healthy adolescents with 5% Type 1 error and 90% statistical power. Data were recorded using SPSS 25.0. Descriptive statistics such as percentage (%), mean ± standard deviation, and median (minimum-maximum) values were used. Group comparisons were made using chi-square and Student's t-test as appropriate. P<0,05 was considered statistically significant.
Results: The study group included 64 patients who met the inclusion criteria, with 17 being female (26.5%) and 47 being male (73.4%). Additionally, 64 patients, with 24 females (37.5%) and 40 males (62.5%), were included in the control study group. The median age of asthmatic patients was 16 (2) years, with a median onset age of asthma symptoms at 8 (6,8) years and a median age of asthma diagnosis at 9 (6,8) years. The most commonly used asthma medication (53,1%) was inhaled corticosteroid-long-acting beta 2 agonist combination. Allergic rhinitis accompanied asthma in 68,8% of patients. Skin test positivity rate was 75%. Only 10,9% of patients had well-controlled asthma. There was no mismatch between asthmatic and control groups in terms of demographic characteristics (p>0,05). When comparing health service delay behavior scale scores between the asthma group and the control group, no statistically significant difference was found (p>0,05). When comparing health service delay behavior scale scores based on gender, income level, smoking status, allergic rhinitis presence, skin test results, medication usage, punctuality for appointments, occurrence of attacks within the last year, and asthma control, no statistical difference was observed (p>0,05).
Conclusion: Our study did not find a significant difference between asthmatic patients and the control group. However, since delaying health service demand behavior can negatively affect individuals' health, lead to asthma progression, and cause serious complications, further studies are needed in this area. Our study is the first of its kind on this subject.