Yöneticilerin kişiliklerinin gölge yönlerini fark etme deneyimleri üzerine nitel bir araştırma
A qualitative study on the experiences of executives in recognizing the shadow aspects of their personalities
Yazar: AYKUT ŞEN
Danışman: DOÇ. DR. HÜSEYİN ÇIRPAN
İstanbul Medipol Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Yönetim ve Strateji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Analitik psikoloji = Analytical psychology ; Gölge = Shadow ; Gölge arketip = Shadow archetype ; Jung, Carl Gustav = Jung, Carl Gustav ; Jungien psikoloji = Jungian psychology ; Liderlik = Leadership ; Yönetici geliştirme = Manager development ; Yöneticiler = Managers ; Üst düzey yönetici = High level managers

Özet:
Bu araştırmanın amacı, yöneticilerin kişiliklerinin gölge yönlerini fark etme deneyimlerine ilişkin süreci, bütünsel bir model üzerinden ortaya koymaktır. Araştırmada, nitel yönteme dayalı sistematik kuram oluşturma (grounded theory) deseni kullanılmıştır. Araştırma verisi, yarı yapılandırılmış görüşme tekniğiyle toplanmıştır. Araştırmada, 21 üst düzey (executive) yöneticiden elde edilmiş olan veri kullanılmıştır. Araştırma katılımcılarını belirleme ölçütleri şöyledir: 40 yaşının üzerinde olmak, en az 10 yıl yöneticilik deneyimine sahip olmak, orta veya büyük ölçekli işletmelerde görev yapmış olmak ve üst düzey yöneticilik deneyimine sahip olmak. Araştırma kapsamındaki gölge yönleri fark etme deneyimleri, yöneticinin yöneticilik kariyerindeki fark etme deneyimleri ile sınırlı tutulmuştur. Deşifre edilen veri, MAXQDA programı yardımıyla açık, eksenel ve seçici kodlama işlemine tabi tutulmuştur. Araştırma sonucunda gölgelerle yüzleşme, gölgeleri kabullenme ve entegre etmeye ilişkin ortaya çıkan bütünsel model "Denizi Arayan Nehrin Yolculuğu" olarak ifade edilmiştir. Araştırma sonucunda, yöneticilerin gölgelerinin "Dengesiz Eril Yönetici"ye işaret ettiği ve krizlerin bu gölgelerle yüzleşmeyi sağladığı sonucuna ulaşılmıştır. Yüzleşme sonrasında sergilenen olumsuz yaklaşımların, gölgeyi geldiği yer olan bilinç dışında tutarak daha da güçlendirdiği; olumlu yaklaşımların ise gölgenin bilince çıkmasını sağlayarak, yöneticiyi kabul ve entegrasyon sürecine ittiği tespit edilmiştir. Kabul ve entegrasyon sürecinde engelleyici ve destekleyici güçlerin yer aldığı, bunlardan engelleyici güçlerin hâkim olması durumunda gölgeyi tekrar bilinç dışına bastırarak güçlendirdiği, destekleyici güçlerin hâkim olması durumunda ise yönetici tarafından gölge üzerinde çalışılmaya devam edildiği ve sonuçta söz konusu gölgenin kabulü ve entegrasyonunun gerçekleştiği görülmüştür. Araştırmada, gölge yönlerin birer birer kabul edilerek hayata entegre edilmesiyle, yöneticilerin "dengesiz eril yönetici"den "daha dengeli bütünsel yönetici"ye dönüştüğü sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
The aim of this research is to reveal the process of executives' experiences in recognizing the shadow aspects of their personalities within a holistic model. A grounded theory design based on qualitative methodology was employed in this study. Data were collected through semi-structured interviews with 21 senior executives. The criteria for selecting participants were as follows: being over 40 years old, having at least 10 years of managerial experience, having served in medium or large-scale enterprises, and having experience as a senior executive. The experiences of recognizing shadow aspects were limited to the executives' managerial careers. The transcribed data were subjected to open, axial, and selective coding using the MAXQDA software. As a result of the study, a holistic model regarding confronting, accepting, and integrating shadows was expressed as "The Journey of the River Seeking the Sea" The study concluded that executives' shadows pointed to the "Unbalanced Masculine Executive" and crises facilitated the confrontation with these shadows. It was found that negative approaches exhibited after the confrontation strengthened the shadow by keeping it in the unconscious, while positive approaches allowed the shadow to surface in consciousness, leading the executive to a process of acceptance and integration. During the acceptance and integration process, obstructive and supportive forces were present. If obstructive forces prevailed, the shadow was repressed back into the unconscious, further strengthening it. If supportive forces prevailed, the executive continued to work on the shadow, ultimately achieving its acceptance and integration. The study concluded that by accepting and integrating shadow aspects one by one into executives' lives, they transformed from "unbalanced masculine executive" into "more balanced holistic executive."