Farklı biçimlendirici değerlendirme araçlarıyla lise öğrencilerinin modelleme yeterliklerinin geliştirilmesi
Developing high school students' modeling competencies with different formative assessment tools
Yazar: BEYHAN ÇAKIR
Danışman: PROF. DR. ESRA BUKOVA GÜZEL
Dokuz Eylül Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Matematik Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu tez çalışması matematiksel modelleme etkinlikleri üzerine çalışan lise öğrencilerinin farklı biçimlendirici değerlendirme süreçlerine dahil edilmesiyle grup ve bireysel uygulamalardaki modelleme yeterliklerinin nasıl değiştiğini araştırmak ve biçimlendirici değerlendirmelerin matematiksel modelleme etkinlikleri üzerinde çalışma süreçlerine yansımasına ilişkin öğrenci görüşlerini incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın yöntemi nitel araştırma desenlerinde olan durum çalışması yöntemi olarak belirlenmiştir. Araştırmanın çalışma grubu; Van ilindeki resmi bir Fen Lisesinde öğrenim gören 2 erkek ve 1 kız olmak üzere 3 öğrenciden oluşmaktadır. Çalışmanın verileri grup uygulamalarına ait video kamera kayıtlarının transkriptlerinden, grupların ve kişilerin matematiksel modelleme etkinliği çözüm kâğıtlarından, uygulama esnasındaki öğretmenin tuttuğu gözlem notlarından, yarı yapılandırılmış görüşmelerin ses kayıtlarının transkriptlerinden ve öğretmen, akran ve öz değerlendirme raporlarından oluşmaktadır. Öğretmen, akran ve öz değerlendirme raporları çalışmada öğrencilere biçimlendirici değerlendirme sağlamak adına kullanılmış olup bu raporlar Modelleme Yeterliklerini Değerlendirme Rubriği [MYDR] (Tekin Dede ve Bukova Güzel, 2018) esas alınarak hazırlanmış ve öğretmen değerlendirmesi bu rubriğin orijinali kullanılarak yapılmıştır. Veriler analiz edilirken öğrencilerin modelleme yeterliklerini belirlemek için her grup uygulamasının ardından uygulamanın video kamera kaydı transkriptleri ve grupların çözüm kâğıtları ile her bireysel uygulamanın ardından bireylerin çözüm kâğıtları ve öğretmen gözlem notları MYDR ile analiz edilmiştir. Bununla birlikte öğrencilerin matematiksel modelleme yeterliklerinin geliştirilmesinde öğretmen, akran ve öz değerlendirmeye dayalı biçimlendirici değerlendirmenin rolünü incelemek adına öğretmen, akran ve öz değerlendirme raporları ile öğrencilerle yapılan yarı yapılandırılmış görüşmelerin ses kayıtlarının transkriptlerinin analizinde betimsel analiz yönteminden yararlanılmıştır.
Çalışmada ortaya koyulan bulgular ışığında; matematiksel modelleme sürecinin grup olarak gerçekleştirilmesinin öğrencilerin süreçte zengin tartışmalar yürütmelerini, farklı bakış açılarını görmelerini ve bu bakış açılarını değerlendirerek etkili modeller oluşturmalarını desteklediği görülmüştür. Grubun modelleme yeterlikleri incelendiğinde ilk uygulamalarda tüm yeterlikler düşük seviyelerde gözlemlenmesine rağmen son uygulamada matematikselleştirme ve matematiksel olarak çalışma yeterlikleri hariç tüm yeterliklerde grup en üst seviyede yaklaşım göstermiştir. Benzer bir tabloyla bireysel modelleme yeterlikleri incelendiğinde de karşılaşılmıştır. İlk uygulamada hiçbir öğrenci yorumlama ve doğrulama yaklaşımında bulunmamış ve diğer yeterlikler de düşük seviyelerde gözlemlenmiştir. Buna rağmen her uygulama sonrası öğrencilerin modelleme yeterliklerinde artış görülmüş ve son uygulamalarda öğrenciler tüm yeterlik alanlarında en üst seviyeye çıkabilmişlerdir. Öğrencilerle yapılan görüşmelerde söz konusu gelişime en çok katkı sağlayan değerlendirmenin öğretmen değerlendirmesi olduğu görülmüştür. Bunun yanı sıra öz değerlendirme formunda yer alan ifadelerin hatalarının veya eksikliklerinin farkına varmalarına ve matematiksel modelleme etkinliği çözüm sürecinde dikkat edilmesi gerekenleri kendi gözleriyle görmelerine olanak sağladığını belirten öğrenciler bu yönüyle öz değerlendirmenin de modelleme yeterliklerinin gelişim sürecinde yararlı olduğunu ifade etmişlerdir. Öğrenciler, objektif bulmadıkları için akran değerlendirmesini çok fazla dikkate almasalar da akranlarını değerlendirirken formda yer alan değerlendirme ölçütlerini düşünerek en azından kendi süreçlerini gözden geçirme fırsatı bulduklarını belirtmişlerdir. 
Sonuç olarak; süreç boyunca bireysel veya grup olarak yapılan modelleme uygulamaları ve bu uygulamalara yönelik öz, akran ve öğretmen değerlendirmesiyle sağlanan geribildirimler öğrencilerin modelleme yeterliklerinin gelişimine katkı sağlamıştır. Dolayısıyla matematiksel modelleme yeterlikleri geliştirme çalışmalarında öz, akran ve öğretmen değerlendirmesinden yararlanmanın söz konusu amaca ulaşmayı kolaylaştıracağı söylenilebilir. Küçük bir lise grubuyla yürütülen bu çalışmanın farklı sınıf seviyelerine veya daha kalabalık gruplara uyarlanması uygundur. Özellikle modelleme yeterliklerinin küçük yaşlarda geliştirilmesinin daha sağlıklı olacağı öngörüsüyle ilkokul ve ortaokul seviyesinde modelleme yeterlikleri geliştirme çalışmalarının yapılması önerilmektedir.

Abstract:
This thesis study was carried out to investigate how modeling competencies in group and individual applications change when high school students working on mathematical modeling activities are included in different formative assessment processes and to examine student opinions on the reflection of formative assessments on working processes on mathematical modeling activities. The method of the study was determined as a case study method in qualitative research designs. The study group consists of 3 students, 2 male and 1 female, studying at a public Science High School in Van province. The data of the study consist of transcripts of video camera recordings of group applications, mathematical modeling activity solution sheets of groups and individuals, observation notes kept by the teacher during the application, transcripts of audio recordings of semi-structured interviews, and teacher, peer and self-assessment reports. Teacher, peer and self-assessment reports were used in the study to provide formative assessment to students, and these reports were prepared based on the Modeling Competencies Assessment Rubric [MYDR] (Tekin Dede and Bukova Güzel, 2018) and teacher evaluation was made using the original of this rubric. While analyzing the data, in order to determine the modeling competencies of the students, the video camera recording transcripts of the application after each group application and the solution papers of the groups and the solution papers of the individuals after each individual application and the teacher observation notes were analyzed with MYDR. In addition, in order to examine the role of formative assessment based on teacher, peer and self-assessment in the development of mathematical modeling competencies of the students, the descriptive analysis method was used in the analysis of the audio recordings of the teacher, peer and self-assessment reports and the semi-structured interviews conducted with the students.
 In the light of the findings presented in the study; it was seen that the implementation of the mathematical modeling process as a group supported the students to have rich discussions in the process, to see different perspectives and to create effective models by evaluating these perspectives. When the modeling competencies of the group were examined, although all competencies were observed at low levels in the first applications, the group showed the highest level of approach in all competencies except for mathematicization and mathematical working competencies in the last application. A similar picture was encountered when the individual modeling competencies were examined. In the first application, no student made an interpretation and verification approach and other competencies were also observed at low levels. Despite this, an increase was observed in the students' modeling competencies after each application and in the last applications, the students were able to reach the highest level in all competency areas. In the interviews conducted with the students, it was seen that the evaluation that contributed the most to the development in question was the teacher evaluation. In addition, the students stated that the expressions in the self-evaluation form allowed them to realize their mistakes or deficiencies and to see with their own eyes what needed to be considered in the solution process of the mathematical modeling activity, and stated that self-evaluation was also useful in the development process of their modeling competencies in this respect. Although the students did not consider peer evaluation very much because they did not find it objective, they stated that at least they had the opportunity to review their own processes by thinking about the evaluation criteria in the form while evaluating their peers.

As a result; modeling applications carried out individually or in groups throughout the process and the feedback provided by self, peer and teacher evaluations regarding these applications contributed to the development of the students' modeling competencies. Therefore, it can be said that using self, peer and teacher evaluations in mathematical modeling competency development studies will facilitate the achievement of the said goal. It is appropriate to adapt this study, which was conducted with a small high school group, to different grade levels or larger groups. It is recommended that studies be carried out to develop modeling competencies at primary and secondary school levels, especially with the prediction that it would be healthier to develop modeling competencies at an early age.