Gebelerde gebelik öncesi vücut kitle indeksinin ve ikinci trimesterdeki ağırlık artış hızının maternal lipit profili, adiponektin, insülin direnci, OMEGA-3 ve OMEGA-6 yağ asitleri üzerine etkisi
The effects of pre-pregnancy body mass index and rate of weight gain during the second trimester on maternal lipid profiles, adiponectin, insulin resistance and omega-3/OMEGA-6 fatty acids
Yazar: MÜGE GÜL GÜLEÇOĞLU ÖNEM
Danışman: PROF. DR. ŞADİYE CANAN ÇOKER
Dokuz Eylül Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Tıbbi Biyokimya Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2018
Konu: Biyokimya = Biochemistry
Dizin: Adiponektin = Adiponectin ; Gebelik = Pregnancy ; Kilo alma = Weight gain ; Lipidler = Lipids ; Vücut kitle indeksi = Body mass index ; Yağ asitleri = Fatty acids ; Yağ asitleri-omega 3 = Fatty acids-omega 3 ; İnsülin direnci = Insulin resistance

Özet:
Gebelik, kadın vücudunda fizyolojik, hormonal ve metabolik değişimleri beraberinde getiren bir süreçtir. Gebelikte yağ metabolizmasındaki değişimin fetüsün nöronal gelişimi başta olmak üzere birçok sistem üzerinde önemli etkileri vardır. Gestasyonun erken evrelerinde artan insülin duyarlılığı ile maternal yağ depoları artar. Geç evrelerinde ise fizyolojik insülin direncine bağlı lipoliz sonucu yağ depoları yıkılır. Fazla kilolu/obez gebelerde, özellikle 2. trimester gestasyonel ağırlık artış hızı yüksek olduğunda lipit metabolizması üzerindeki etkilerin daha belirgin olacağı düşünülmektedir. Bu çalışmada pregestasyonel VKİ (pVKİ) ve 2. trimesterdeki gestasyonel ağırlık artış hızının (AAH) lipit profili, yağ asitleri ve insülin direnci biyobelirteçleri ile ilişkisi araştırılmıştır.
Haziran 2016-Kasım 2017 tarihleri arasında DEÜ Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Kliniğinde izlenen, 69 gebe çalışmaya alındı. Gebelerin 11-14. ve 24-28. gebelik haftalarında vücut ağırlıkları ölçüldü ve kan örnekleri alındı. İkinci trimester ağırlık artış hızı (kg/hafta) belirlendi. Gebeler pVKİ ve AAH'larına göre gruplandırıldı. Glukoz, total kolesterol, trigliserit, HDL kolesterol, LDL kolesterol ve insülin rutin biyokimyasal yöntemler ile otoanalizörde ölçüldü, HOMA-IR hesaplandı. Adiponektin düzeyleri ELİSA yöntemiyle, yağ asitleri GC-MS ile ölçüldü. İstatistiksel değerlendirme için SPSS 23 programında, parametrik veriler için bağımlı gruplarda paired-t test, bağımsız gruplarda independent-t test; non-parametrik veriler için bağımlı gruplarda ''Wilcoxon'', bağımsız gruplarda ''Mann-Whitney U'' testi kullanıldı.
Pregestasyonel VKİ<25 olan 38, ≥25 olan 31; ikinci trimester AAH normal olan 22, yüksek olan 47 gebe vardı. Gebeliğin 2. trimesterinde gerçekleşen AAH'nın pVKİ ile ilişkisi incelendiğinde, Pregestasyonel VKİ≥25 olan grupta AAH (0,43±0,18) pVKİ<25 gruba (0,52±0,14) göre anlamlı olarak düşüktü (p=0,024). 
Altmış dokuz olgunun birlikte değerlendirildiği tüm grupta, gebeliğin ikinci trimesterinde birinci trimestere göre; trigliserit, total kolesterol, HDL kolesterol, LDL kolesterol, insülin, HOMA-IR, miristik asit, palmitik asit, gamma linolenik asit, linoleik asit, oleik asit, araşidonik asit, DHA, toplam n-6 yağ asitleri, toplam n-3 yağ asitleri, n-6/n-3 seviyeleri istatistiksel olarak anlamlı derecede artmış bulundu. 
Pregestasyonel VKİ<25 ve VKİ≥25 olan gruplar kıyaslandığında; pVKİ yüksek olan grupta her iki trimesterde insülin ve HOMA-IR anlamlı olarak yüksek bulundu. Pregestasyonel VKİ yüksek olan grupta ilk trimesterde oleik asit, ikinci trimesterde palmitoleik asit, oleik asit, stearik asit, araşidonik asit değerleri anlamlı olarak yüksek bulundu.
Ağırlık artış hızı normal olan grup ile yüksek olan grup kıyaslandığında; ne birinci ne de ikinci trimesterde hiçbir biyokimyasal parametrenin düzeyleri anlamlı farklılık göstermedi. 
Gebeliğin ikinci trimesterinde lipit ve yağ asit parametreleri, insülin ve HOMA-IR'deki değişiklikler gebelikteki yağ metabolizması değişimi ve insülin direnci gelişimi ile uyumludur. Pregestasyonel VKİ yüksek olan gebelerin insülin ve HOMA-IR değerlerinin her iki trimesterde de anlamlı yüksek olması bu olgularda insülin direnci gelişiminin daha belirgin olduğu göstermektedir. Diğer yandan AAH'nın metabolik belirteçler üzerinde anlamlı düzeyde etkili olmadığı görülmüştür. Sonuç olarak; pregestasyonel VKİ, ikinci trimesterdeki AAH'na kıyasla olumsuz metabolik sonuçlar açısından daha önemli bir belirleyici olarak kabul edilebilir.

Abstract:
Pregnancy is a process that occurs physiological, hormonal and metabolic changes in the female body. The change in fat metabolism during pregnancy has significant effects on many systems, especially on neuronal development of the fetus. Insulin sensitivity increases during early gestation leading to an increase in maternal fat deposits. In later pregnancy stage, depending on the physiological insulin resistance fat deposits are destroyed as a result of lipolysis. It is postulated that in overweight and obese pregnant women, the effects on lipid metabolism are more prominent especially if the rate of weight gain in 2nd trimester is higher. This study investigates the relationship between pregestational body mass ındex (pBMI) and the rate of gestational weight gain (GWG) at the 2nd trimester with the biomarkers of lipid, fatty acids metabolism and insulin resistance.
 Sixty nine pregnant women followed at DEU Hospital Gynecology and Obstetrics Department between June 2016-November 2017 were included in this study. The body weights of the pregnant women were measured at 11-14th and 24-28th weeks of pregnancy and blood samples were obtained. Rate of GWG (kg/week) was determined. The pregnant women were stratified according to their pBMI and the rate of GWG at the 2nd trimester. Glucose, total cholesterol, triglyceride, HDL cholesterol, LDL cholesterol, insulin levels were measured by routine biochemical methods, HOMA-IR was calculated. Adiponectin levels were measured by ELISA method and fatty acids were measured by GC-MS. For the statistical analysis, paired t test, independent t test, Mann Whitney U and Wilcoxon test were used on SPSS 23 program.
Pregestational BMI was <25 for 38 women and ≥25 for 31 women. The second trimester rate of GWG was normal in 22 women and high in 47 women. The rate of GWG was significantly higher for the group with pBMI<25 (0,52±0,14), compared to the group with pBMI≥25 (0,43±0,18) (p=0,024). 
Triglyceride, total cholesterol, HDL cholesterol, LDL cholesterol, insulin, HOMA-IR, myristic acid, palmitic acid, gamma linolenic acid, linoleic acid, oleic acid, arachidonic acid, DHA, total n-6 fatty acids, total n-3 fatty acids, n-6 / n-3 levels increased significantly in the 2nd trimester compared to the first trimester for the whole group.
When the group with BMI≥25 was compared to the group with BMI<25; insulin and HOMA-IR levels were found to be significantly higher (p<0.01) at both trimesters. The levels of oleic acid in the first trimester; palmitoleic acid, oleic acid, stearic acid, arachidonic acid in the second trimester were significantly higher in the group with higher pBMI.
When the group with high GWG was compared to the group with normal GWG; there was no significant difference between the values of any biochemical parameters at neither the first nor the second trimester.
 The changes in lipid parameters, free fatty acids, insulin and HOMA-IR at the 2nd trimester were compatible with the changes in lipid metabolism and the development of insulin resistance. The fact that pregnant women with higher pBMI has siginificantly higher levels of insulin and HOMA-IR at both trimesters shows that for these women the development of insulin resistance is more prominent. On the other hand, rate of GWG was not significantly effective on metabolic markers. As a result; The pregestational BMI can be considered as a more important predictor of adverse metabolic outcomes compared to the rate of GWG.