Çevresel kirliliğin Karasu havzasında yaşayan ova kurbağalarının (Pelophylax ridibundus) akciğer, karaciğer ve böbrekleri üzerine olan histopatolojik etkileri
Histopathological effects of environmental pollution on lung, liver and kidney of marsh frog (Pelophylax ridibundus) living Karasu basin
Yazar: MUHAMMET ÇAĞRI KESKİN
Danışman: PROF. DR. TURGAY ŞİŞMAN
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı / Genel Biyoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Biyoloji = Biology

Özet:
Erzurum il sınırları içinde olan Karasu Havzası Fırat Nehri'nin kaynağını oluşturmaktadır. Tarımsal kaynaklı suni gübrelerin, insektisitlerin, kanalizasyon, sanayi ve fabrika atıklarının bu havzayı kirlettiği bilinmektedir. Bu havzadaki kirlilik Fırat Havzası'nı da tehdit eder niteliktedir. Son yıllarda çevresel kirlilikteki artışla beraber amfibi populasyonlarında ciddi azalmalar meydana gelmiştir. Bu amfibi türlerinden biri olan ova kurbağaları (Pelophylax ridibundus) Karasu Havzası'nda da yaşamaktadır. Bu çalışmada havzanın tarım yapılan bazı alanlarından (Dereboğazı Köyü ve Söğütlü Köyü) yakalanan Pelophylax ridibundus türü kalan kurbağalarda çevresel kirliliğin etkilerini tespit etmek amacıyla histolojik çalışmalar yapılmıştır. Kurbağaların hayati organlarındaki histolojik değişiklikler mikroskobik olarak gözlendi ve kantitatif olarak değerlendirildi. Yakalanan kurbağaların akciğer, karaciğer ve böbreklerinde çeşitli histopatolojik anormallikler tespit edildi. Akciğerde alveol epitelinde hiperplazi, alveolar septum kalınlaşması, akciğer kapillerinde dilatasyon, damarlarda konjesyon ve melanomakrofajlarda birikme tespit edildi. Karaciğerde melanomakrofajlarda artış, homojen olmayan parankima, merkezi ve portal venlerde konjesyon, merkezi vende dejenerasyon, sinüzoidal dilatasyonlar, hepatositlerde dejenerasyon ve vasküler dejenerasyon gözlendi. Böreklerde de proksimal ve distal tubullerde dejenerasyon, dilatasyon, nekroz, glomerulonefrit ve lenfosit infiltrasyonu gibi doku hasarları bulundu. Histopatolojik anormallikler bakımından Dereboğazı Köyü'nden yakalanan kurbağalarda istatistiksel olarak bir artış gözlenmedi. Ancak Söğütlü Köyü'nden yakalanan kurbağalarda patolojinin arttığı ve istatistiksel olarak önemli olduğu tespit edildi. Histolojik lezyonlar karşılaştırıldığında en çok karaciğerin etkilendiği görüldü. Gözlenen anormalliklerin bölgede yapılan tarımsal faaliyetlerle ilgili olabileceği sonucuna varıldı.

Abstract:
Karasu Basin, in Erzurum boundary, is the source of the Euphrates River. It is known that artificial fertilizers, insecticides, municipal sewage, industrial and factory wastes are polluted the basin. The pollution in the Karasu Basin also threatens the Euphrates basin. During the last few years, many amphibian populations have been decreasing dramatically by environmental pollution. An amphibian species marsh frogs (Pelophylax ridibundus) are distributed in Karasu Basin. To determine the environmental pollution effects, we performed the histological studies in Pelophylax ridibundus frogs collected at some agricultural areas in the Karasu Basin (Dereboğazı Village and Söğütlü Village). The histological changes in lung, liver and kidney of frog were detected microscopically and evaluated with quantitative analyses. Various histopathological abnormalities were determined in lung, liver and kidney tissue of the frogs. Hyperplasia of the epithelium, thickened alveolar septa, dilated blood capillaries, congested blood vessel and deposits of melanomacrophage were observed in lung tissue. In the liver, there were an increase in the number and size of melanomacrophage centers, non-homogenous parenchyma tissue, degeneration of the hepatocytes, blood congestion of central and portal vein, degeneration of central vein, sinusoidal dilatation, and vascular degeneration. The observed changes in kidney included degeneration, dilatation and necrosis in proksimal and distal tubules, glomerulonephritis and lymphocyte infiltration. The histopathologic abnormalities did not show significant increasing between frog species caught from Dereboğazı Village, statistically. But, pathology increased in Söğütlü Village and this increase was found to be statistically significant. The histological lesions were comparatively most severe in liver. The observed abnormalities may be related to agricultural activities in the area.