Prematüre doğan 60-72 aylık çocukların okula hazır bulunuşluklarının incelenmesi
An investigation on school readiness in prematurely born children aged 60-72 months
Yazar: BAĞDAGÜL SARIDAŞ
Danışman: PROF. DR. GÜLEN BARAN
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Çocuk Gelişimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Sağlık Eğitimi = Health Education
Dizin: Bebek-prematür = Infant-premature ; Doğum-prematür = Labor-premature ; Hazırbulunuşluk = Readiness ; Okula uyum = School adjustment ; Çocuklar = Children ; İlköğretim = Primary education

Özet:
Prematüre Doğan 60-72 Aylık Çocukların Okula Hazır Bulunuşluklarının İncelenmesi
Okula başlamak insan yaşamındaki en önemli dönüm noktalarından biri olarak kabul edilmektedir. Prematüre doğan çocukların bebeklik ve erken çocukluk döneminde karşılaştıkları gelişimsel problem ve zorlukların,  okula hazırlık sürecinde etkili olduğu kabul edilmektedir. Bu çalışmada; prematüre doğan çocukların okula hazır bulunuşluk düzeylerinin ve etkili olan etmenlerin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu çalışma, nicel desende betimsel bir araştırma olarak planlanmıştır. Araştırmaya; Ankara il merkezinde bir devlet hastanesinde doğumu gerçekleşmiş, prematüre doğan (≤36 hafta), 60-72 ay arasında olan ve herhangi tanısı olmayan 150 çocuk dahil edilmiştir. Çalışmada çocuklar ve aileleriyle ilgili demografik bilgileri elde edebilmek amacıyla araştırmacı tarafından hazırlanan Bilgi Formu, çocukların ilkokula hazır bulunuşluk düzeylerini belirlemek amacı Polat (2003) tarafından, Türk çocukları için geliştirilmiş ve geçerlik–güvenirlik ve norm çalışmaları yapılmış olan Marmara İlköğretime Hazır Oluş Ölçeği'ni oluşturan Uygulama Formu ve Gelişim Formu kullanılmıştır. Verilerin istatistiksel analizlerinde SPSS 17.0 paket programı ile Mann-Whitney U Testi ve Kruskal Wallis Testi kullanılmıştır. Anlamlılık düzeyi p<,05 olarak alınmıştır. MİHÖ Uygulama Formu sonuçlarına göre; Matematik alt boyutunda çocukların %38'inin okula hazır olduğu, %32,7'sinin ihtiyaç noktalarında, %26,0'ının ise düzenli ve uzun soluklu bir eğitim ile desteklenmesi gerektiği, %3,3'ünün ise ilkokula hazır olmadığı görülmektedir.  Fen alt boyutunda çocukların %54,0'ı, ses alt boyutunda %58,0'ı okula hazırdır. Çizgi (x̄=20,95) ve Labirent (x̄=23,27) alt boyutlarında tüm çocukların ortalaması ve çocukların büyük çoğunluğu (Çizgi=%58,7; Labirent= %77,3)  %25'lik dilimin altındadır ve en düşük ortalamalar bu alt boyutlarda edinilmiştir. Çizgi alt boyutunda okula hazır oluş düzeyini olarak kabul edilen %75'lik dilimde hiçbir çocuk bulunmamakta, Labirent alt boyutunda ise  %2.0 ile sınırlıdır. Uygulama Formu toplamında çocukların  %38,2'sinin okula hazır olduğu, %29,3'ünün ihtiyaç noktalarında, %21,3'ünün ise düzenli ve uzun soluklu bir eğitim ile desteklenmesi gerektiği, %10,7'sinin ise ilköğretime hazır olmadığı görülmektedir. MİHÖ Gelişim Formu alt boyutları ve toplamından edinilen sonuçlar incelendiğinde; en yüksek ortalama değerin (x̄=63,13)  ve %75'lik dilimde yer alan en fazla çocuğun (%34,0)  Zihin-Dil Gelişimi alt boyutunda olduğu görülmektedir. Tüm alt boyutlarda en fazla çocuk oranının %25-50 ve %50-75 arasında olması çocukların ihtiyaç noktalarında ve düzenli, uzun soluklu eğitim ile desteklenmesi ihtiyacını ortaya koymaktadır. Prematüre çocukların  %11,3'ü Sosyal- Duygusal Gelişim alt boyutunda,  %17,3'ü ise Özbakım Becerisi alt boyutunda okula hazır bulunmadığı dikkati çekmektedir. Gelişim Formu toplamından alınan sonuçlar incelendiğinde; çocukların  %28,0'ının okula hazır olduğu, %37,3'ünün ihtiyaç noktalarında, %30,7'sinin ise düzenli ve uzun soluklu bir eğitim ile desteklenmesi gerektiği, %4'ünün ise ilkokula hazır olmadığı görülmektedir. Gelişim Formu ortalamaları incelendiğinde Özbakım Becerisi (x̄=47,69) alt boyutunda %50'nin altında,  diğer tüm alt boyutlarda; Zihin-Dil Gelişimi (x̄=63,13), Sosyal-Duygusal Gelişim (x̄=52,16), Fiziksel Gelişim (x̄=56,06) ve Toplamda  (x̄=59,28)  60-72 aylık çocukların %75'lik dilimin altında olduğu dikkat çekmektedir. Çocukların yaş grubuna göre okula hazır bulunuşluklarına ilişkin sonuçlar incelendiğinde; 66-72 aylık çocukların Matematik, Fen, Ses, Çizgi alt boyutlarında ve Uygulama Formu toplamında, Gelişim Formu'nun tüm alt boyutları ve toplamında aldıkları puanlarda (p<,01) anlamlı düzeyde farklılık olduğu görülmektedir. Puan ortalamaları incelendiğinde; 66-72 aylık çocukların puan ortalamalarının 60-65 aylık çocukların puan ortalamasına göre daha yüksek olduğu görülmektedir. Cinsiyet değişkenine, Anne-baba yaşlarına ve tekil-çoğul gebelik olma durumuna ilişkin olarak hiçbir parametrede anlamlı bir fark tespit edilmemiştir. Tedavi gebeliği sonucunda dünyaya gelen çocukların sosyal-duygusal gelişimlerinin spontan gebelik sonucu dünyaya gelen çocuklara göre (p<,05) daha yüksek bulunmuştur. Bebek kaynaklı bir problem sonucunda prematüre doğan çocukları Matematik, Ses alt boyutlarında ve Uygulama Formu toplamında, Zihin-Dil Gelişimi, Sosyal Gelişim ve Gelişim Formu toplamında (p<,01;  p<,05) anne kaynaklı bir sorun ile doğan çocuklardan daha düşük puanlar almıştır. Doğum haftası değişkeninde herhangi bir anlamlılık bulunmazken, doğum ağırlığına bakıldığında 1000 g altında doğan çocukların Sosyal Gelişim, Özbakım Becerisi ve Gelişim Formu toplamında daha geride oldukları tespit edilmiştir ( p<,05). Yoğun bakımda yatış süresi 61günden uzun süre olan çocukların Zihin-Dil, Fiziksel Gelişim ve Gelişim Formu toplamında daha düşük puanlar aldıkları görülmektedir (p<,05). Kardeşi olmayan prematüre çocukların uygulama ve gelişim formu toplamında aldıkları puanlar kardeşi olan çocuklara göre çok daha yüksek bulunmuştur. Fen, ses alt boyutları ve uygulama formu toplamında kardeşi olmayan prematüre çocuklar ile okula giden kardeşi olan çocuklar arasında ve fiziksel gelişim alt boyutunda kardeşi olan tüm gruplar ile arasında anlamlı fark bulunmuştur (p<,05).Okul öncesi eğitim alan çocukların puanları tüm alt boyutlarda ve toplam puanlarda okul öncesi eğitim almayan çocuklardan daha yüksek bulunurken, Labirent alt boyutu dışında tüm alt boyutlarda ve toplamda anlamlılık (p<,01) tespit edilmiştir. 12 aydan kısa süre ile okul öncesi eğitim alan çocukların puanları daha uzun sürelerde eğitim alanlara göre daha düşüktür ve p<,05 ve p<,01 düzeylerinde anlamlı fark vardır. Gelişimsel izlem sürelerine ilişkin sonuçlar incelendiğinde üç yıl ve altı yıla kadar izleme katılan çocukların sonuçları yakın ve benzer bulunurken izlemi aile tarafından bir yaş ve öncesinde bırakılmış çocukların tüm alt boyutlarda ve toplamda daha düşük puanlar aldığı görülmektedir. Labirent alt boyutu dışındaki tüm alt boyut ve toplamlarda anlamlılık p<,01 düzeyindedir. Gelişimsel izlemi düzenli olan çocukların tüm alt boyut ve toplam puanlardaki puanları düzensiz olan çocuklara göre anlamlı düzeyde (Uygulama Formu: p<,01, Gelişim Formu:  p<,05)  daha yüksektir. Anne öğrenim düzeyi ile ilgili ilişkin olarak Ses, Sosyal-Duygusal Gelişim alt boyutlarında (p<,01)  ve Gelişim Formunda (p<,05)  lise ve üzeri mezunu annelerin lehine anlamlı bir fark olduğu görülmektedir. Benzer şekilde Ses, Sosyal-Duygusal Gelişim alt boyutlarında (p<,05); lise ve üzeri mezunu babaların lehine anlamlı bir fark olduğu görülürken bu farkın annelerde daha anlamlı düzeyde olması dikkat çekmektedir. Bu araştırma ile prematüre çocukların okula hazırlık becerilerinde desteklenmeye ihtiyaç duydukları tespit dilmiştir. Bu sonuçlar ışığında; doğum ağırlıklarının, erken doğuma neden olan etmenin kaynağının, yoğun bakımda yatış süresinin, ailedeki çocuk sayısının, anne–baba öğrenim düzeyinin, düzenli ve uzun süreli gelişimsel izlemlerinin yapılmasının, okul öncesi eğitim almanın,  bu eğitimin süresinin, okula başlama yaşının prematüre çocukların okula hazır bulunuşlukları üzerinde anlamlı etkilerinin olduğu söylenebilir.  
Anahtar Sözcükler:  İlköğretime Hazır Bulunuşluk, Okula Hazır Bulunuşluk, Prematüre, 60-72 Ay

Abstract:
An Investigation on School Readiness in Prematurely Born Children aged 60-72 Months
Starting school is considered as one of the most critical landmarks in human life. Developmental problems and challenges experienced by prematurely born children in infancy and early childhood is regarded to impact school readiness. This descriptive quantitative study aimed to investigate the level of school readiness in prematurely born children, as well as, the factors that act on school readiness. 150 children aged 60-72 months who were born prematurely (≤36 weeks) in a state hospital in Ankara and were not diagnosed with any disability were included in the study. The study employed the demographics form developed by the researcher to gather demographic information on the children and their families, and the Administration Form and the Development Form of the Marmara Primary Education Readiness Scale (MPRS) to assess the level of primary school readiness of the children. The MPRS was developed by Polat (2003) who also conducted the validity-reliability and the norm studies. The SPSS 17.0 software package, the Mann-Whitney U test and the Kruskal Wallis test were used in the statistical analysis of the data and the level of significance was set at p<.05.  MPRS Administration Form results are as follows: In Mathematics subscale, 38.0% of the children were school-ready, 32.7% required scaffolding/support in areas of need while 26.0% required regular and long-term scaffolding/support, and 3.3% were not ready for primary school. 54.0% and 58.0% of the children were found to be school-ready in Science and Sound subscales. The mean scores of all the children were below the 25th percentile in Line (x̄=20.95) and Labyrinth (x̄=23.27) subscales and the lowest mean scores were obtained in these subscales (Line=58.7%, Labyrinth=77.3%). There were no children in the 75th percentile set as school readiness level in Line subscale while the percentage of children in the 75th percentile was limited to 2.0% in Labyrinth subscale. Administration Form overall scores showed that 38.2% of the children were school-ready, 29.3% required scaffolding/support in areas of need while 21.3% required regular and long-term scaffolding/support, and 10.7% were not ready for primary school. MPRS Development Form results are as follows: The highest mean score (x̄=63.13) and the highest number of children in the 75th percentile (34.0%) were observed in Intellectual-Linguistic Development subscale. The highest number of children among all the subscales were in the 50th and the 25th percentiles, which indicates a necessity for scaffolding in areas of need, and regular and long-term scaffolding, respectively. 11.3% and 17.3% of the children were not school-ready in Social Development and Self-Care subscales, respectively. Development Form overall scores showed that 28.0% of the children were school-ready, 37.3% required scaffolding/support in areas of need while 30.7% required regular and long-term scaffolding/support, and 4% were not ready for primary school. Development Form mean scores of the 60-72-month-old children were in the 50th percentile in Self-Care subscale (x̄=47,69) and in the 75th percentile in the rest of the subscales (Intellectual-Linguistic Development: x̄=63,13, Social-Emotional Development: x̄=52,16, Physical Development: x̄=56,06; Overall: x̄=59,28). Investigation of school readiness with respect to age showed significant differences in 66-72-month-old children in Mathematics, Science, Sound, Line subscale and overall Administration Form scores, and in all Development Form subscale and overall Development Form scores (p<.01). 66-72-month-old children's mean scores were higher than those of 60-65-month-old children. There was no significant difference in any parameter with respect to gender, parental age and singleton-multiple pregnancy. Social-Emotional Development scores were found to be higher in children born through treatment pregnancy than those born through spontaneous pregnancy (p<.05). The children born prematurely due to infant-related problems scored lower in Mathematics and Sound subscales and overall Administration Form, as well as, in Intellectual-Linguistic Development, Social-Emotional Development subscales and overall Development Form (p<.01 and p<.05) than those born prematurely due to mother-related problems. There was no significance in gestational age at birth; however, the children with a birth weight <1000g were behind in Social-Emotional Development, Self-Care Skills and overall Development Form scores (p<.05). The children with length of intensive care unit stay longer than 61 days had lower scores in Intellectual-Linguistic Development, Physical Development and overall Development Form (p<.05). Premature children without siblings scored much higher in overall Administration and Development form than premature children with siblings. There was a significant difference in Science and Sound  subscales, as well as, overall Administration Form between premature children without siblings and children with school-age  siblings, and in Physical Development subscale between premature  children without siblings and all groups with siblings p<.05. The children who attended preschool had higher scores in every subscale and higher overall scores, with a significance of p<.01 in each subscale with the exception of Labyrinth subscale. The children with preschool attendance period less than 12 months scored lower than those who attended preschool for a longer period of time, with significant differences at p<.01 and p<.05. Investigation of developmental monitoring durations revealed that the scores of the children who were monitored for up to 3 years and up to 6 years were approximate and similar while the children whose parents ceased monitoring at 1 year old or earlier had lower scores overall and in all subscales. The level of significance was p<.01 in every subscale except Labyrinth and in overall forms. The children with regular developmental monitoring had significantly higher subscale and overall scores than those with irregular developmental monitoring (Administration Form: p<.01, Development Form p<.05). There were significant differences in Sound and Social-Emotional Development (p<.01) subscales and Development Form (p<.05) with respect to maternal educational attainment in favor of the mothers who had high school or higher degrees. Similarly, there were significant differences in Sound and Social-Emotional Development (p<.05) subscales in favor of the fathers who had high school or higher degrees. However, it is noteworthy that this difference is more significant in mothers. The study results revealed that school readiness skills in premature children require scaffolding/support and that birth weight, source of the factor that caused preterm birth, length of intensive care unit stay, number of children in the family, parental educational attainment, regular and long term developmental monitoring, preschool attendance, length of preschool attendance and schooling age significantly impact school readiness in premature children.
Keywords: Premature, Primary School Readiness, School Readiness, 60-72 Months