Fiyatlara döviz kuru geçiş etkisi: Türkiye örneği
Exchange rate pass throug on prices: Case of Turkey
Yazar: HÜSEYİN ÖNDER
Danışman: PROF. DR. İLYAS ŞIKLAR
Dumlupınar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Döviz kuru = Exchange rate ; Fiyat = Price ; Geçiş etkisi = Pass through ; Vektör hata düzeltme modeli = Vector error correction model

Özet:
Bretton Woods sisteminin çökmesinin ardından dalgalı döviz kuru sisteminin uygulanmaya başlaması, döviz kurundan fiyatlara geçiş etkisinin hem teorik hem de ampirik literatürde önemli bir araştırma konusu haline gelmesini sağlamıştır. Bu çalışmada, döviz kuru geçiş etkisinin Türkiye'nin yurtiçi, ihracat ve ithalat fiyatları üzerindeki etkisini incelemek amacıyla, literatürde öne çıkan modellerden hareketle döviz kuru olarak euro ve doları ayrı ayrı kullanarak analizler yapılmıştır. Analizlerde yer alan değişkenler için 1989:08-2010:11 dönemini kapsayan aylık veriler kullanılmıştır. Ayrıca analizlerde alt dönem ayrımlarına da yer verilmiştir. Serilerin durağanlık analizi için ADF ve PP testleri, seriler arasındaki eş bütünleşik vektör ilişkisinin varlığını belirlemek için ise Johansen eş bütünleşme testi kullanılmıştır.Yapılan analizler sonucunda; yurtiçi fiyatlara döviz kuru geçiş etkisinin dalgalı döviz kuruna geçilen 2001:03 döneminden sonra azaldığı, bu dönemde euronun dolara oranla daha yüksek bir etkiye sahip olduğu, uzun dönemde ithalatta geçiş etkisinin düşük olduğu ve ihracatta dolardaki geçiş etkisinin yüksek olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Kısa dönem analizlerinde beklenen etkilerin tersi sonuçlarla karşılaşılmıştır. Bu durum döviz kurunda meydana gelen değişmenin fiyatlara geçmesinde yaşanan şokların firmalar tarafından kalıcı veya geçici olmasına bakıldığı ve kısa dönemde etkinin geçmesini bekledikleri için fiyat ayarlaması yapmadıkları şeklinde yorumlanmıştır.Anahtar Kelimeler: Döviz Kuru, Geçiş Etkisi, VAR Analizi, Etki Tepki Analizi, Vektör Hata Düzeltme Mekanizması.

Abstract:
The onset of fluctuating exchange rate application right after the collapse of Bretton Woods system caused exchange rate pass through become an important research area of both theoretical and empirical literature. In this study, in order to examine influence of exchange rate pass through on domestic, imports and exports prices of Turkey, analysis was performed taking the outstanding models in literature as starting point and using euro and dollar as exchange rates separately. The monthly data covering the 1989:08-2010:11 period were used for the variables in the analysis. Moreover, sub-period distinction was also made in the analyses. For stationary analysis of the series ADF and PP tests were used while Johansen co integration test was applied in order to determine the existence of co integrated vector relationship among the series.As a result of the analysis conducted, it was determined that influence of exchange rate pass through coefficients on domestic prices has decreased since 2001:03 period when transition to fluctuating exchange rate was realized, also that euro has had higher influence compared to dollar in this period, and that the influence of the exchange rate pass through coefficients on imports is low in long term and finally for the export prices the exchange rate pass through coefficients dollar is high. Opposite results of the expected effects for short term analysis were reached. This situation was interpreted as the firms evaluate the shocks experienced in reflection of the changes in the exchange rate on prices as permanent or temporary, and they do not make price adjustments because they expect the effects go by in short term.Key Words: Exchange Rate, Pass Through, VAR, Impulse Response Function, Vector Error Correction Model.