Behçet hastalığı semptom değerlendirme ölçeği'nin geliştirilmesi: Karma metod çalışması
Development of behçet's di̇sease symptom assessment scale: Mi̇xed methods
Yazar: FİLİZ ÖZEL
Danışman: PROF. DR. AYNUR ESEN
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Romatoloji = Rheumatology
Dizin: Behçet sendromu = Behcet syndrome ; Belirti ve semptomlar = Signs and symptoms ; Güvenilirlik ve geçerlilik = Reproducibility of results ; Karma yöntemler = Mixed methods ; Ölçekler = Scales

Özet:
Amaç: Bu araştırmanın kantitaif bölümünde, Behçet hastalarının semptomlarını güvenilir ve geçerli biçimde değerlendirebilecek Rahatsız Edici Semptomlar Teorisi'ne dayalı bir ölçeğin geliştirilmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın kalitatif bölümünde Behçet hastalarının bu semptomlarla baş etmeleri incelenmiştir.
Gereç ve Yöntem: Araştırmanın kantitatif bölümünde, amaca yönelik olarak araştırmacılar tarafından ilgili literatür taranarak soru havuzu hazırlanmıştır. Soru havuzu 40 maddeden oluşmuştur. Oluşturulan soru havuzu alanında uzman 9 kişinin incelemesi sonucunda yüzey geçerliliği elde edilmiş olan bir ölçek haline getirilmiştir. Uzmanların önerileri doğrultusunda Kapsam Geçerlik Oranı ≥0.75 p<0.05 olan 39 madde ölçeğe dahil edilmiştir. Ölceğin geçerliliğini test etmek amacıyla hastalarla ilk ölçek uygulanmasından sonraki iki hafta içerisinde, yüz yüze görüşme tekniği ile tekrar uygulanmıştır. Araştırma Şubat 2013-Mart 2014 tarihleri arasında yürütülmüş olup, uygulama aşamasında ölçeğin örneklemini Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi romatoloji polikliniği'ne başvuran 218 Behçet hastası oluşturmuştur. Araştırmanın kalitatif bölümü, 14 Kasım 2014-6 Mart 2014 tarihleri arasında Ege Üniversitesi romatoloji polikliniğine başvuran 35 Behçet hastası ile yapılmıştır. Görüşmeler, odak grup görüşme tekniği kullanılarak, yüz yüze yapılmış ve ses kayıt cihazına kaydedilmiştir. Kayıtlar bilgisayar ortamında yazılı döküm haline getirilmiş, veriler kodlanıp temalara göre sınıflandırılmıştır. Verilerin analizinde içerik analizi yöntemi kullanılmış ve verilerin işlenmesinde Nvivo 10 programından yararlanılmıştır.
Bulgular:  Araştırmanın kantitatif bölümünde, örneklem grubunun (n=218) yaş ortalaması 45.8±11.2 'dir. Behçet hastalarının  %45'i kadın, %55'i erkektir. "Behçet Hastalığı Semptom Değerlendirme Ölçeği" Bölüm I: Semptomları Etkileyen Faktörler ve Bölüm II: Semptomların Etkilediği Durumlar başlıkları altında iki bölümden oluşmaktadır. "Bu bölümlere ölçeğin kapsam geçerliliğini belirlemek için faktör analizi uygulanmıştır. Her bölümde faktör analizi sonucunda üç faktör grubu elde edilmiştir. Analizler her bölüm için ayrı ayrı değerlendirilmiştir. Birinci bölüm için Kaiser-Meyer-Oklin değeri (0.88) ölçek maddeleri arasındaki korelasyonun yeterli olduğunu göstermiştir. Birinci bölüm için Barlett Testi katsayısı x2= 3434.0 p<0.00'dır. Birinci bölüm için denemelik soru formunda 22 madde yer alırken, yapılan uygulama ve analizler sonucunda madde sayısı 20'ye indirilmiştir. Birinci bölümün iç tutarlılık Cronbach alfa katsayısı 0.91 olarak bulunmuştur. İkinci bölüm için Kaiser-Meyer-Oklin değeri (0.89) ölçek maddeleri arasındaki korelasyonun yeterli olduğunu göstermiştir. İkinci bölüm için Barlett Testi katsayısı x2= 3966.0 p<0.00'dır. İkinci  bölüm için denemelik soru formunda 20 yapılan uygulama ve analizler sonucunda değişmemiştir. İkinci bölümün iç tutarlılık Cronbach alfa katsayısı 0.93 olarak bulunmuştur. Ölçeğin iki bölümüne ait değerler iyi düzeydedir. 
Araştırmanın kalitatif bulguları sonucunda, Semptomlar grubunda; Rahatsız edici semptomlar, Semptomları Etkileyen faktörler ve Semptom algıları; Semptom Yönetimi grubunda Etkili semptom yönetimi, Etkisiz semptom yönetimi ve Semptom yönetim stratejileri temaları belirlenmiştir.
Sonuç: Araştırmanın kantitatif bölümü bulguları, geliştirilen Behçet Hastalığı Semptom Değerlendirme Ölçeği'nin Behçet Hastalığı semptomlarını ölçmekte kullanılabilir geçerli ve güvenilir bir araç olduğunu göstermiştir. Araştırmanın kalitatif bölümünde, Behçet hastalarının semptomlarının hayatlarını etkilediği için semptom yönetimi yapmaları gerektiği belirlenmiştir. Hemşirelerin bu alanda yeterli bilgi birikiminde olmaları, Behçet hastalarına bakım ve danışmanlık hizmeti vermeleri önerilmektedir.

Anahtar sözcükler: Behçet Hastalığı, Behçet Hastalığı Semptom Değerlendirme Ölçeği, Rahatsız Edici Semptomlar Teorisi, Semptom Yönetimi Teorisi, Karma Metod Çalışması

Abstract:
Aim: The aim of quantitative part of this study was to develop a measure basedon the Unpleasant Symptom Tehory which can provide a reliable and valid evaluation of Behçet's patients symptoms. In qualitative part of the study, aimed to investigate the cope with the this symptoms of patients with Behçet disease.
Material and Method: In quantitative part of the study, a question pool was prepared by the investigators according to the aim of the study by reviewing relevant literature. The question pool consisted of 40 items. A scale with face validity was formed by evaluation of the question pool by 9 experts in the field. Thirty-nine items with content validity ≥0.75 and p <0.05 which were suggested by the experts were included in the scale. The questionnaire was applied with face-to-face interviews again in the following two weeks to test the reliability of the scale. The sample of the study that was conducted between February 2013 and March 2014 included 218 Behçet's patients who presented to the rheumatology outpatient clinic in Ege University Medical Faculty. In qualitative part of the study was carried out with 35 Behçet's patients who applied at Ege University rheumatology outpatient clinic between 14 November 2014-6 March 2014. The participant were interviewed with focus group interview method  and face to face interviews were recorded on tape. These tape records, in turn, were decrypted and categorized under certain themes after being coded. The data were analyzed with content analysis by using Nvivo 10 software.
Results: In quantitave part of the study, mean age of the sample (n=218) was 45.8±11.2 years. Among the Behçet's patients, 45% were females and 55% were males. Behçet's Disease Symptom Assessment Scale" consists two section: Section I: Factors Affecting Symptoms and Affected Status of Symptoms. A principal component factor analysis was used to measure the construct validity. Three factor groups were obtained as a result of the factor analysis for each section. Analyses were evaluated separately for each section. Kaiser-Meyer-Oklin value (0.88) showed that the correlation between scale items was adequate for first section. The Barlett Test for Sphericity was x2=3434.0 p<0.00 for first section. While the initial questionnaire included 22 items, the number of the items was decreased to 20 after the analysis for first section. First section demonstrated a reasonable level of internal consistency reliability with a Cronbach's Alpha Coefficient of 0.91. Kaiser-Meyer-Oklin value (0.89) showed that the correlation between scale items was adequate for second section. The Barlett Test for Sphericity was x2=3966.0 p<0.00 for second section section. While the initial questionnaire included 20 items, the number of the items wasn't changed after the analysis for second section. Second section demonstrated a reasonable level of internal consistency reliability with a Cronbach's Alpha Coefficient of 0.93. Two sections of the scale's values are good level. 
In quantitative part of the study's results suggested certain themes for the Symptoms Group such as Unpleasant symptoms, Factors affecting symptoms and Symptom perceptions. The themes for the Symptom Management Group were acknowledged as follows; Effective symptom management, In effective symptom management and Symptom management strategies.
Conculusion: In quantitative part of the study's results show that Behçet Disease Symptom Assessment Scale is a reliable and valid scale to measure the Behçet's Disease symptoms. In qualitative part of the study results show patients with Behçet's symptoms affect their lives so they must symptom management. It was strongly recommended that nurses provide health care and consultancy accordingly.

Key words: Behçet's Disease, Behçet's Disease Symptom Assessment Scale, Unpleasant Symptom Theories, Symptom Management Theories, Mixed Method Research