Meme cerrahisi sonrası radyoterapi alan bireylere sağlık inanç modeline göre evde uygulanan hemşirelik girişimlerinin lenfödemi önlemeye etkisi
Effects of health beliefs model based nursing interventions performed at home on prevention of lymphedema in patients receiving radiotherapy after breast surgery
Yazar: AYŞE ÇAL
Danışman: PROF. DR. ZÜHAL BAHAR ; PROF. DR. İLKNUR GÖRKEN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Ev ziyaretleri = Home visits ; Hemşirelik = Nursing ; Lenfödem = Lymphedema ; Meme neoplazmları = Breast neoplasms ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Sağlık = Health ; İnanç sistemi = Faith system ; İnançlar = Beliefs

Özet:
Amaç: Çalışma meme cerrahisi olan bireylere Sağlık İnanç Modeline göre verilen hemşirelik girişimlerinin, lenfödem gelişimine etkisini incelemek amacıyla yapılmıştır.
Yöntem: Araştırma niteliksel ve deneysel tasarımlı araştırma bölümlerinden oluşmaktadır. Niteliksel araştırmada, Sağlık İnanç Modeline temellendirilmiş bireysel derinlemesine görüşme yöntemi ile lenfödemi olan 14 kadından veri toplanmış ve içerik analizi yapılmıştır. Deneysel aşamada, meme cerrahisi sonrası radyoterapi alan 37 girişim ve 35 kontrol grubu  kadından veri toplanmıştır. Veriler, ev ziyaretleri yoluyla Bireysel Bilgi Formu, Kısa form- Kol, Omuz ve El Sorunları Anketi Anketi, EORTC QLQ- BR23 Ölçeği, Hastaların Kullandığı Sağlığı Geliştirme Stratejileri Ölçeği ve Kol Çevresi Ölçümü Takip Formu kullanılarak toplanmış olup, üç aylık periyotlarla toplam üç ev ziyareti uygulanmıştır. 
Bulgular: Meme cerrahisi sonrası kadınların lenfödemden korunmaya yönelik engelleri ve evde bakım gereksinimleri, lenfödemin oluşumu, lenfödemle baş etme süreci, lenfödemin yaşama etkisi temaları altında incelenmiştir. Deneysel aşamada hemşirelik girişimleri sonucunda meme cerrahisi sonrası kadınların üst ekstremite fonksiyonlarının iyileştiği, yan etki, kol ve meme semptomlarının azalarak yaşam kalitesi düzeylerinin geliştiği, öz etkililik düzeylerinin arttığı, lenfödem görülme sıklığı ve maliyet ortalamalarının kontrol grubuna göre daha düşük olduğu saptanmıştır.
Sonuç: Bu araştırmanın sonuçları doğrultusunda meme cerrahisi sonrası kadınlara lenfödemden korunma davranışlarının kazandırılmasında Sağlık İnanç Modeline temellendirilen evde hemşirelik girişimlerinin uygulanması ve periyodik olarak izlenmesi önerilmektedir. 

Anahtar Kelimeler: Meme kanseri, sekonder lenfödem, Sağlık İnanç Modeli, ev ziyareti, hemşirelik

Abstract:
Aim: The study was conducted to determine home care needs and barriers to maintain behavior of lymphedema management in women developing lymphedema after breast surgery and to examine effects of health beliefs model based nursing interventions at home on lymphedema development.
Methods: The study had qualitative and experimental designs. In the qualitative design, data were collected from 14 women at face-to-face in-depth interviews based on Health Beliefs Model and content analysis of obtained data were made. In the experimental stage, data were collected from 72 women on radiotherapy after breast surgery, of whom 37 were in the intervention group and 35 were in the control group. Data collection was performed at three home visits at three-months intervals by using Personal Characteristics Form, Quick- Disabilities of the Arm, Shoulder and Hand Scale, European Organization for Research and Treatment of Cancer Quality of Life Questionnaire-BR23, Strategies Used by Patients to Promote Health Scale and Arm Circumference Measurement Form. 
Results: Barriers to lymphedema prevention and homecare needs after breast surgery were examined under the themes of lymphedema development, coping with lymphedema and effects of lymphedema on life. In the experimental stage of the study, upper extremity functions improved, side-effects and arm and breast symptoms decreased and the quality of life was enhanced, self-efficacy levels increased, frequency of lymphedema development and the cost averages was lower in the women offered nursing interventions at home compared to the control group. 
Conclusion: In the results of the study, nursing interventions based on Health Belief Model by home visits performed at regular intervals is recommended for development of lymphedema prevention behavior women having breast surgery in the short and long terms.

Key words: Breast cancer, secondary lymphedema, Health Belief Model, home visit, nursing