Bipolar bozukluk tanılı hastalarda zaman perspektifinin değişimi ve işlevselliğe etkisi
Change of time perspective and its effect on functionality in patients with bipolar disorder
Yazar: ÖMER ÖZ
Danışman: DOÇ. DR. HÜSEYİN GÜLEÇ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Erenköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Bipolar bozukluk = Bipolar disorder ; Zaman = Time ; Zaman planlama = Time planning ; Ölçekler = Scales ; İşlevsellik = Functionality

Özet:
Amaç: Bipolar bozukluk, yetiyitimi yapan hastalıkların ilk sıralarında gelmektedir. Bipolar bozuklukta zaman perspektifi üzerine çalışmalar son zamanlarda artış göstermektedir. Bununla birlikte zaman perspektifinin işlevselliğe etkisi üzerine çalışmalar oldukça sınırlıdır, bu çalışmanın da hastaların daha iyi anlaşılmasında ve yönetiminde yardım sağlayacağı düşünülmektedir.
Gereç ve Yöntem: Araştırmamız uzunlamasına ve kontrollü bir çalışmadır. Araştırmaya bipolar bozukluk tanısıyla hastanede yataklı serviste takip edilen 47 hasta ve 47 sağlıklı kontrol grubu dahil edilmiştir. Bipolar bozukluk tanılı hastalarla hastaneye yatışlarının ilk haftasında ilk görüşme olmak üzere iki hafta aralıklarla üç kez görüşülme yapılmıştır; kontrol grubuyla ise görüşmeler, ölçek doldurma şeklinde yapılmıştır. DSM-5(Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı) tanı ölçütleri ile bipolar bozukluk tanısı alan hastaların, SCID-5 CV (DSM 5 Eksen I Bozuklukları İçin Yapılandırılmış Klinik Görüşme) ile diğer psikiyatrik eş tanılar belirlenerek, dışlama kriterlerini karşılayan hastalar bu klinik araştırmaya alınmamıştır. Çalışmada Duygudurum bozuklukları tanı ve izlem formu (SKIP-TURK), Young Mani Derecelendirme Ölçeği (YMDÖ), Hamilton Depresyon Derecelendirme Ölçeği (HDDÖ) ve Kısa İşlevsellik Değerledirme Ölçeği (KİDÖ) klinisyen tarafından uygulanmış olup öz bildirim ölçekleri olan Zimbardo Zaman Perspektifi Ölçeği(ZZPÖ)'nin hastalar tarafından doldurulması istenmiştir.
Bulgular: Bipolar bozukluk tanılı hastalarda hastalığın akut dönem sürecinde ZZPÖ-Geçmiş Zaman-Olumlu ZP alt ölçeği ortalama puanlarının, sağlıklı kontrollere göre istatistiksel olarak daha düşük; ZZPÖ-Şimdiki Zaman-Hazcı ZP alt ölçeği ortalama puanlarınınsa sağlıklı kontrollere göre daha yüksek olduğu görülmüştür. BB hastalarında ötimik döneme yaklaştıkça ZZPÖ - Şimdiki Zaman Hazcı ZP eğilimi azalırken, ZZPÖ-Gelecek Zaman ZP eğiliminin arttığı görüldü. Çalışmamızda hastalarla olan son görüşmede, ilk görüşmeye göre ZZPÖ-Geçmiş Zaman-Olumsuz, ZZPÖ-Şimdiki Zaman-Kaderci, ZZPÖ-Şimdiki Zaman Hazcı ZP ortalama puan değerlerinde istatistiksel olarak anlamlı düşüş, ZZPÖ-Gelecek Zaman ZP ortalama puan değerinde anlamlı artış olmuştur. Araştırmamızda son ölçümde, ikinci ölçüme göre yani hastalığın subakut dönemine göre , ZZPÖ-Şimdiki Zaman-Kaderci, ZZPÖ - Şimdiki Zaman Hazcı ZP değerlerinde anlamlı düşüş olmuştur. Hastalığın subakut döneminde, birinci görüşmeye göre yani akut döneme göre ZZPÖ-Geçmiş Zaman-Olumlu ZP alt ölçeği  ve ZZPÖ-Gelecek Zaman ZP ortalama puanlarında artış görülmüştür. Dengeli Zaman Perspektifi (BTP), bir kişinin duruma bağlı olarak farklı zaman perspektifleri arasında verimli ve dengeli bir şekilde geçiş yapabilme yeteneğini ifade eder. Bipolar bozukluk hastalarında Dengeli Zaman Perspektifinden sapma puanı, hastalarla ilk ve son görüşmede sağlıklı kontrol grubuna göre istatistiksel anlamlı olarak daha düşük gelmiştir. Dengeli zaman perspektifinden sapma arttıkça işlevsellik puanlarında artış görülmüştür.
Sonuç: Çalışmamız, BB'de zaman perspektifi eğilimlerinin hastalığın sürecinde değişebildiğini göstermiştir. Hastaların BB atağının akut ve remisyon-kısmi remisyon döneminde ZZPÖ-Geçmiş Zaman-Olumsuz ZP'ye eğiliminin işlevselliği olumsuz yönde etkilediği gösterilmiştir. BB hastalarında remisyona girilse de zaman perspektifi değişiklikleri normallerden farklılaşmakta ve işlevselliğe etki edebilmektedir. Ayrıca Dengeli Zaman Perspektifi'nden sapma arttıkça işlevsellik kötüleşmektedir. İşlevselliğin uzun dönemde iyileştirilmesinde zaman perspektifindeki değişimlerin ele alınması hastaların tedavisinde yol gösterici olabilir.
Anahtar Kelimeler: bipolar bozukluk, zaman perspektifi, işlevsellik, dengeli zaman perspektifi

Abstract:
Objective : Bipolar disorder is one of the first diseases that cause disability. Studies on the time perspective in bipolar disorder have been increasing recently. However, studies on the effect of time perspective on functionality are very limited, and it is thought that this study will provide help in better understanding and management of patients.
Materials and Methods : Our research is a longitudinal and controlled study. The study included 47 patients who were followed up in the hospital inpatient service with the diagnosis of bipolar disorder and 47 healthy control groups. Patients with bipolar disorder were interviewed three times at two-week intervals, with the first interview in the first week of their hospitalization. Interviews with the control group were made in the form of filling out a scale. Patients diagnosed with bipolar disorder with DSM-5 diagnostic criteria were determined by SCID-5 CV (Structured Clinical Interview for DSM 5 Axis I Disorders) and other psychiatric co-diagnoses and patients who met the exclusion criteria were excluded from this clinical study. Mood disorders diagnosis and follow-up form (SKIP-TURK), Young Mania Rating Scale (YMRS), Hamilton Depression Scale(HAMDS) and Functioning Assessment Short Test (FAST) prepared by the researcher were applied in the study, and patients were asked to fill in the Zimbardo Time Perspective Scale (ZPPS), which are self-report scales.
Results : In the acute phase of the disease in patients with bipolar disorder, the mean scores of the ZTPI-Past-Positive time perspective(TP) subscale were statistically lower than the healthy controls; it was observed that the mean scores of the ZTPI-Present-Hedonistic TP subscale were higher than the healthy controls. As the BD patients approached the euthymic stage, it was observed that while the ZTPI-Present Hedonistic TP tendency decreased, the ZTPI-Future TP tendency increased. In our study, in the last interview with the patients, there was a statistically significant decrease in the mean score of ZTPI-Past-Negative, ZTPI-Present-Fatalistic, ZTPI-Present Hedonistic TP point values, and a significant increase in the mean ZTPI-Future TP point values compared to the first interview. In our study, in the last measurement, that is, in the remission or partial remission period, compared to the second measurement, that is, in the subacute period of the disease, there was a significant decrease in the ZTPI-Present-Fatalistic, ZTPI-Present Hedonistic TP values. In the subacute period of the disease, compared to the first interview, that is, compared to the acute period, there was an increase in the mean scores of ZTPI-Past-Positive TP and ZTPI-Future TP scores. Balanced Time Perspective (BTP) refers to a person's ability to efficiently and balancedly switch between different time perspectives depending on the situation. The Deviation Score from the Balanced Time Perspective in bipolar disorder patients was significantly lower than the healthy control group at the first and last interview with the patients. As the Deviation Score from the Balanced Time Perspective increased, the functionality scale scores increased.
Conclusion : The results of our study showed that time perspective tendency in bipolar disorder patients can change during the course of the illness. It has been shown that the tendency of patients to a past-negative time perspective in the acute and remission-partial remission period of bipolar disorder episodes affects functionality negatively. Although BD patients are in remission, time perspective changes can persist and affect functionality. According to our study, as the deviation score from the balanced time perspective increases, the functionality worsens. Addressing the changes in the time perspective in the long-term improvement of functionality may guide the treatment of patients.