Mimar Clements Holzmeister ve III. Türkiye Büyük Millet Meclisi binası
Architect Clements Holzmeister and 3 rd. Turkish National Assembly building
Yazar: LEYLA KARSLI ALPAGUT
Danışman: Y.DOÇ.DR. MUSTAFA AKPOLAT
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1999
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Bina tasarımı = Building design ; Holzmeister, Clemens = Holzmeister, Clemens ; Mimari ögeler = Architectural elements ; TBMM = Turkish Grand National Assembly ; Tasarım = Design

Özet:
Bu çalışma, Avusturyalı mimar Clemens Holzmeister ve III. Türkiye Büyük Millet Meclisi Binası'nın kapsamlı bir tanıtımını içermektedir. Clemens Holzmeister'in tasarımı olan T.B.M.M. Binası, Cumhuriyet Dönemi'nin mimarlık alanındaki isteklerine yanıt vermesi açısından önem taşımaktadır. Ankara 13 Ekim 1923 tarihinde başkent olmuş ve yoğun bir imar etkinliği yaşanmıştır. Cumhuriyetin ilanı, Atatürk'ün devrim ve ilkeleri Ankara'nın çağdaş bir başkent görünümü kazanmasına yön veren modernleşme isteğini içinde barındırmaktadır. 1927 yılından itibaren Türkiye'de çalışma olanağı bulan yabancı mimarlar Ankara'nın imarında önemli bir görev üstlenmişlerdir. Cumhuriyet'in ilk yıllarında yapılan binalar I. Ulusal Mimarlık Akımı'nın özelliklerini yansıtan, Selçuklu ve Osmanlı seçmeciliğinin önemli örnekleridir. Bu yapılar Atatürk'ün yaratmak istediği modern kent imajına uymamaktadır. Mimarlıkta, çağdaş uygarlık düzeyini temsil edecek bir anlatım hedeflenmiştir. Modern mimarlığa yöneliş, çağdaşlaşma atılımlarının tamamlayıcı öğesi olarak görülmektedir. Başkent Ankara'nın imarında yabancı mimarlardan yararlanılmıştır. Bu amaçla Türkiye'ye davet edilen 14 mimar Ankara'nın en önemli binalarını yaparak Uluslararası Mimarlık anlayışının öncüleri olmuşlardır. Ankara modern şehirleşmenin Türkiye'deki ilk örneğidir. Hermann Jansen Ankara Şehir Planını hazırlamış, İsviçreli Ernst Egli ve Avusturyalı Clemens Holzmeister Ankara'nın en önemli binalarını yapmışlardır.Holzmeister'in Ankara'da gerçekleştirdiği bazı yapılar şunlardır: Milli Savunma Bakanlığı, Genel Kurmay Başkanlığı, Ticaret Bakanlığı, Ordu Evi, Harp Okulu, Güven Anıtı, Çankaya Köşkü, Ulus Merkez Bankası, içişleri Bakanlığı, Vilayetler Meydanı, Bayındırlık Bakanlığı Binaları. Clemens Holzmeister'in yaptığı binalarda bölgesel mimarlık öğelerine uygunluk, bölgenin kültür ve tarihine yakınlık ve anıtsal neoklasik mimarlık öğeleri göze çarpmaktadır. Yapılar Jansen'in, Ankara şehir planında da belirttiği kurallar çerçevesinde genellikle üç ya da dört katlıdır. Anıtsal girişler, birbirinin tekrarı olan sütun ve pencere dizileri, simetrik cephe ve plan özellikleri yapıların genel karakterini vurgulamaktadır. 1938 yılında III. Türkiye Büyük Millet Meclisi Binası için uluslararası bir yarışma açılmıştır. Yarışma sonucunda üç kişi birinci seçilmiştir. Atatürk, Holzmeister'in projesinin uygulanmasına karar vermiştir. Yapının inşaatı uygulama aşamasında ekonomik ve siyasal nedenlerle kesintiye uğramış, 1961 yılında tamamlanarak hizmete açılmıştır. Yapı, Şeref Holü, Toplantı Salonları, Yan Kanatlar, Tören Salonu, Meclis Başkanlığı Bölümleri ve Bahçelerden oluşmaktadır. Bütün cephelerin traverten ile kaplanmış olması ve bakır levha kaplı çatı yapının bir bütün olarak algılanmasını sağlar.

Abstract:
This dissertation aims to study architect Clemens Holzmeister from Austria and to analyse 3rd Turkish National Assembly Building. 3rd Turkish National Assembly Building of Ankara which was designed by Clemens Holzmeister, is an important architectural work Early Period of Turkish Republic. Ankara was the capital city of Turkey according to a decree of 13 October 1923, and form that date Ankara and a large architectural activities. Establishment of Turkish Republic and Atatürk's revolutions and principals are main factors which gained Ankara a new and modern appearance. Foreign architects who had the chance to design and build in Ankara, had important duties in establishment of the city. During the first years of republic, state buildings was designed according to The First Period of National Turkish Architecture" which was the eclecticist result of Seljukian and Ottoman architectural elements. This architectural understanding did not confirm Atatürk's modern thoughts on modern capital city. In architecture, an expression of modern civilization was aimed in stead of National Turkish Architecture. To turn towards modern architecture was the integral part of Turkish modernism. Foreign architects were profitable in construction of capital city of Ankara. In this way, 14 invited architects designed and construct important buildings, hence they were leaders of "International Style" in Turkey. Ankara is the first example of modem urbanisation. Hermann Jansen produced city-plan of Ankara and Ernst Egli from Switzerland and Clemens Holzmeister form Austria designed the most valuable buildings.IV Those are the some of the buildings erected by Holzmeister in Ankara. Ministry of National Defence, General Staff Centre, Ministry of Trade, Military Officers Club, Military Academy, Güven Manument, Çankaya Presidential Residence, General Directorate of Central Bank, Ministry of Interior, Square of Provinces, Ministry of Public Works. Regional architectural elements, cultural aspects of the region and manumental neo-classical architectural elements are the Holzmeister's architectural principals, he designed accordingly. Holzmeister's buildings are generally three of four storeged, in accordance with Jansen's city plan. Manumental entrances, repeating columns and windows, symmetrical facade and plan arrangements are main characteristics of the buildings. An international architectural competition was organized in 1938 to obtain the project of 3rd. Turkish Assembly Building. At the end, Atatürk decided as the first Holzmeister's project between the three finalist projects. The construction of the building was interrupted due to economical, and political reasons, and it was completed in 1961. The 3rd. Turkish Assembly Building composed of Great Honour Hall, Assembly Halls, Side Wings, Ceremony Hall, Assembly President's Section, and Gardens. The travartin covered facades and copper plates covered roofs create an unity and help to perceive the 3rd. Turkish Assembly Building as a complete architectural work.