Farklı gelişme sürelerine sahip yağlık ayçiçeği  (Helianthus annuus L.) genotiplerinin farklı azot dozlarına tepkileri
Responses to different nitrogen doses of oilseed sunflower genotypes (Helianthus annuus L.) with different growth periods
Yazar: VOLKAN GÜL
Danışman: PROF. DR. KEMALETTİN KARA
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Ayçiçeği = Sunflower ; Helianthus annuus = Helianthus annuus

Özet:
Bu çalışma, farklı gelişme sürelerine sahip yağlık ayçiçeği (Helianthus annuus L.) genotiplerinin farklı azot dozlarına tepkilerini belirlemek amacıyla 2011 ve 2012 yıllarında Erzurum koşullarında yürütülmüştür. Üç ayçiçeği çeşidi (Isera, Teknosol ve C-70165) ve altı azot dozunun yer aldığı deneme (0, 3, 6, 9, 12 ve 15 kg N/da) ?Şansa Bağlı Tam Bloklar? deneme desenine göre üç tekerrürlü olarak kurulmuştur. 
Araştırmada çiçeklenme süresi, olgunlaşma süresi, bitki boyu, sap çapı, tabla çapı, tane tutma oranı, bin tane ağırlığı, tane iç oranı, yağ ve protein oranı, tane verimi, yağ verimi ve hasat indeksi incelenmiştir. 
Deneme yıllarının incelenen karakterlerden çiçek açma süresi ile sap çapı, azot dozlarının çiçek açma süresi, bitki boyu, tabla çapı ve hasat indeksi hariç diğer karakterler üzerine önemli etkide bulunduğu, ayçiçeği çeşitlerinin ise incelenen tüm karakterler üzerine etkili olduğu belirlenmiştir.
Denemenin ilk yılı incelenen karakterlerden tane iç oranı ile protein oranı hariç diğer karakterler yönünden ikinci deneme yılına göre daha fazla olmuştur. Ayçiçeği çeşitlerinden Isera (tabla çapı, bin tane ağırlığı, tane ve yağ verimi değerleri) ve C-70165 (tane iç ve yağ oranı) çeşitlerinin ise Teknosol çeşidinden daha üstün olduğu tespit edilmiştir.
Bu çalışmanın sonucunda, çeşitlerin ve azot dozlarının ortalamasına göre; Erzurum şartlarında yağlık ayçiçeği yetiştiriciliğinde tane verimi için dekara 15kg?lık yağ verimi yönünden ise dekara 3 kg?lık azot dozunun ayrıca çeşit olarak erkenci (Isera) ve orta erkenci (C-70165) çeşitleri önerilebilir.
Anahtar Kelimeler: ayçiçeği, Helianthus annuus, verim, verim unsurları

Abstract:
This study which was carried out for the purpose of determining the responses to different nitrogen doses of oilseed sunflower genotypes (Helianthus annuus L.) with different growth periods under Erzurum ecological conditions in 2011 and 2012 years. The experiment was established as three replicates according to randomized complete block design. In this experiment was used to three oilseed sunflower genotypes (Isera, Teknosol and C-70165) and six nitrogen doses (0, 3, 6, 9, 12 and 15 kg N/da). 

In the study, the period to days to flower and maturity, plant height, stem diameter, head diameter, seed filling percentage, 1000 seed weight, seed ratio of hulled, oil and protein ratio, seed yield, oil yield and harvest index were investigated. 

On the period to days flower and stem diameter from investigated characteristics of experiment years, and on other characteristics except for period to days flower, plant height, head diameter and harvest index of nitrogen doses, were found important effects. Sunflower cultivars were also determined that effected on investigated all characteristics. In the first year of experiment was higher with regard to other characteristics, except for the seed ratio of hulled and protein ratio from characteristics investigated according to the second experiment year. Isera (head diameter, 1000 seed weight, seed and oil yield) and C-70165 (seed ratio of hulled and oil ratio) from sunflower cultivars were higher determined from Teknosol cultivar.

In conclusion of this study, according to mean of cultivars and nitrogen doses, 15 kg/da from nitrogen doses was suggested for seed yield in oilseed sunflower cultivation in Erzurum conditions, but 3 kg/da from nitrogen doses was suggested for oil yield. Isera (earlier variety) and C-70165 (middle earlier variety) were also suggested as cultivar
Keywords: Sunflower, Helianthus annuus, yield, yield components