İşitme engelli adolesanlarda web tabanlı adolesan sağlığını geliştirme programının, fiziksel aktivite, beslenme ve ruh sağlığı üzerine etkisi
Effects of web-based adolescent health promotion program on physical activity, nutrition and mental health in hearing impaired adolescents
Yazar: HAKAN ORAKCI
Danışman: DOÇ. DR. AYSUN ARDIÇ
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Adolesanlar =   ; Sağlığın geliştirilmesi = Health promotion ; Web tabanlı eğitim = Web based education ; İşitme engelli çocuklar = Hearing impaired children

Özet:
Araştırmanın amacı; işitme engelli adolesanlarda olumlu sağlık davranışlarının kazandırılmasını hedefleyen Web Tabanlı Adolesan Sağlığını Geliştirme (ASGE-FABES) Programının beslenme, fiziksel aktivite, stres yönetimi ve ruh sağlığı üzerine etkisini değerlendirmektir. Çalışmada randomize kontrollü, "ön test- son test kontrol gruplu ve tekrarlayan ölçümlü" tasarım tipi kullanıldı. Örneklemi Van ilinde öğrenim gören 12-18 yaş arası 72 (deney 36, kontrol 36) işitme engelli adolesan oluşturdu. Araştırmada deney grubuna 8 haftalık web temelli ve çoklu davranış girişimlerini içeren Web tabanlı ASGE-FABES programı uygulandı. Araştırma verileri "Sosyo-demografik Özellikler Bilgi Formu", "Beden Kitle İndeksi (BKİ) ve Kilo", "Adolesan Beslenme Bilgi Ölçeği", "Adolesan Fiziksel Aktivite Bilgi Ölçeği", "Adolesan Yaşam Biçimi Ölçeği", "Adolesan Sağlıklı Yaşam Biçimi Seçim Ölçeği", "Yenilenmiş Çocuk Anksiyete ve Depresyon Ölçeği", "Günlük Besin Tüketim Formu", "İçecek Tüketim Formu" ve "Adımsayar" kullanılarak toplandı. Veriler girişim öncesi, girişim sonrası 1. hafta, 3. ay ve 6. ay izlem olarak dört ölçümde toplandı. Çalışmaya katılan işitme engelli adolesanların, girişim öncesi tanıtıcı özellikleri, bilişsel ve davranışsal değişkenleri açısından benzerdi. Girişim sonrası deney ve kontrol grubunun BKI ve Kilo ortalamalarında anlamlı bir farklılık gözlenmedi. Web tabanlı ASGE-FABES programı uygulanan deney grubunda, program sonrası fiziksel aktivite davranışları, haftalık adım sayısı, günlük içilen su miktarı, beslenme ve fiziksel aktivite bilgi düzeylerinde ve sağlıklı yaşam biçimi seçimlerinde anlamlı artış ve şekerli içecek miktarında anlamlı düşüş saptandı. Girişim sonrası fiziksel aktivite ve stres yönetimi davranışları, asitli içecek tüketim miktarı, anksiyete ve depresyon düzeylerinde anlamlı farklılık saptanmadı. Sonuç olarak, Web tabanlı ASGE-FABES programının işitme engelli adolesanlarda fiziksel aktivite, beslenme ve stres yönetimi ile ilgili davranış geliştirmede etkili olduğu saptandı. Toplumda dezavantajlı grupta yer alan engelli adolesanlarda, sağlık bilgilerinin geliştirilmesi ve sağlıklı yaşam biçimi davranışlarının kazandırılması yönünde, web tabanlı sağlığı geliştirme uygulamalarının arttırılması ve uzun dönemli etkilerinin değerlendirilmesi önerilmektedir.

Abstract:
The study aimed to evaluate the effect of the Web-Based Adolescent Health Promotion Program (ASGE-FABES) on nutrition, physical activity, stress management, and mental health in hearing-impaired adolescents. In the study, a randomized controlled, "pretest-posttest control group and repeated measures" design was used. The sample consisted of 72 hearing-impaired adolescents aged 12-18 years (36 experimental, 36 control) studying in Van province. In the study, an 8-week web-based ASGE-FABES program including multiple behavioral interventions was applied to the experimental group. Data were collected using the "Socio-demographic Characteristics Information Form", "Body Mass Index (BMI) and Weight", "Adolescent Nutrition Information Scale", "Adolescent Physical Activity Information Scale", "Adolescent Lifestyle Scale", "Adolescent Healthy Lifestyle Choice Scale", "Revised Child Anxiety and Depression Scale", "Daily Food Consumption Form", "Beverage Consumption Form" and "Pedometer". Data were collected in four measurements as pre-intervention, 1st week after intervention, 3rd month and 6th month follow-up. The pre-intervention descriptive characteristics and cognitive and behavioral variables of the hearing-impaired adolescents who participated in the study were similar. No significant difference was observed in the mean BMI and weight of the experimental and control groups after the intervention. In the experimental group that received the web-based ASGE-FABES program, there was a significant increase in physical activity behaviors, weekly step count, daily water intake, nutrition and physical activity knowledge levels, and healthy lifestyle choices, and a significant decrease in the number of sugary drinks after the program. No significant difference was found in physical activity and stress management behaviors, acidic beverage consumption, anxiety, and depression levels after the intervention. In conclusion, the Web-based ASGE-FABES program was found to be effective in developing behaviors related to physical activity, nutrition, and stress management in hearing-impaired adolescents. It is recommended that web-based health promotion applications should be increased and their long-term effects should be evaluated to improve health knowledge and healthy lifestyle behaviors in adolescents with disabilities who are in disadvantaged groups in society.