Anlatıbilim ve hadis
Narratology and hadith
Yazar: FATMA YÜKSEL ÇAMUR
Danışman: PROF. DR. MEHMET EMİN ÖZAFŞAR
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Hadis Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Din = Religion
Dizin: Anlatı = Narrative ; Anlatıbilim = Narratology ; Hadis = Hadith ; Kurgu = Fiction ; Sözlü anlatım = Oral narrative ; Sözlü kültür = Verbal culture ; İslamiyet = Islam

Özet:
Anlatı, insan tecrübesini tasvir etmek üzere kullanılan kadim bir dilsel ifade şekli;
anlatıbilim ise bu ifade biçimini analiz etmek için geliştirilen modern bir metodolojidir.
Başlangıçta edebî metinleri analiz etme işlevi gören anlatıbilim, anlatının yalnızca hikâye
değil, bilginin hikâye edilmiş formu olduğu tespitinden yola çıkarak interdisipliner bir
hüviyet kazanmıştır. Bu çalışmada hadis ve anlatı meselesi, hadislerin nasıl bir anlatı
olduğu ve hadis anlatısını incelemek için anlatıbilimden nasıl istifade edileceği soruları
çerçevesinde ele alınmıştır.
İlk bölümde meselenin altyapısını oluşturmak üzere anlatının, bir düşünce biçiminin
temsili olması yönüyle hayal gücü ve kültürel bir olgu olması yönüyle sözlü kültür ile
ilişkisi incelenmiştir. İkinci bölümde anlatı ve anlatıbilimin temel meseleleri tartışılmış,
üçüncü ve dördüncü bölümlerde ise bahsi geçen meseleler hadis bağlamında ele
alınmıştır. Bu çerçevede hadis ve anlatı üzerine yazılan sınırlı sayıdaki makale ve tez
çalışmalarının yanı sıra, hadislerin tespiti, anlaşılması ve yorumlanması çerçevesinde
ortaya konan ve hadis anlatısını ilgilendiren metot önerileri de tartışılmıştır. Son bölümde
ise hadis anlatısı kavramı, oluşum süreçleri, yapısal unsurları ve söylemi çerçevesinde
örneklerle incelenmiştir.
Tespit edebildiğimiz kadarıyla yalnızca Türkçede değil, Arapça ve İngilizce dillerinde de
hadis ve anlatıbilim üzerine ilk müstakil doktora tezi olan bu çalışma, yeni bir metodoloji
ortaya koymayı değil, konuyla ilgili metodik meseleleri etraflıca tartışmayı ve bundan
sonra yapılacak çalışmalar için projeksiyon sunmayı hedeflemektedir. Kendine özel bir
anlatı olan hadisi ele almak için anlatıbilim önemli bir yöntem zemini oluştursa da, hadis
anlatıbilimi kavramından söz edebilmek için meselenin teorik ve pratik yönlerini ele alan
bir dizi çalışmanın gerçekleştirilmesi gerekmektedir.

Abstract:
While narrative is a basic linguistic form used for describing human experience,
narratology is a modern approach for studying the logic, principles, and practices of
narrative representation. Although narratology is emerged for analysing literary texts,
after the narrative turn in humanities in 80's it became an interdisciplinary phenomenon
whose main concern is storied forms of knowledge instead of stories. In this study, the
issue of hadith and narrative is handled in the framework of these two questions: What
is the nature of hadith narrative, and how narratology works for analysing hadith
narrative.
In the first chapter, questions over the three problematic areas are posed as a basis for the
main issue, the narrative. Firstly, the concept of imagination is discussed in the framework
of narrative as representation of a certain reasoning. Secondly, oral culture is handled
within the context of oral narrative. The second chapter is confined to narrative and
narratology. Problematics on hadith, narrative and narratology are discussed in the third
and fourth chapter. In these chapters, studies about textual analysis and/or reconstruction
of hadith are examined besides a limited number of articles and dissertations on hadith
and narrative. In the last chapter, the concept of hadith narrative is deeply analysed by its
formation process, structural elements and discourse.
As the first PhD dissertation on the issue of hadith and narrative, this study aims to engage
a thorough discussion of the case and shed a light for forthcoming studies, instead of
introduce a new methodology. Although narratology provides a methodological basis for
the field of hadith, developing an independent hadith narratology requires a series of
studies on hadith, narrative and narratology.