Afyonkarahisar'da eğitim tarihi üzerine bir inceleme (1923-1945)
On a review education in Afyonkarahisar(1923-1945)
Yazar: HATİCE ÇETİN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞE AYDIN
Afyon Kocatepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Milli Mücadele Dönemi'nde zafere giden yolda önemli bir yere sahip olan Afyon, cephe şehri
olmasıyla birlikte İngiliz, Fransız ve Yunan kuvvetleri tarafından işgal edilmiştir. İşgal
sırasında okul binaları düşman kuvvetleri tarafından kullanılarak tahrip edilmiş ve yakılmıştır.
Bu gelişmeler, Afyon'da eğitim alanında sıkıntılara yol açmıştır. Cumhuriyetin ilan
edilmesiyle birlikte savaşın yarattığı tahribat ve yıkımlar giderilmeye çalışılmıştır. Böylece
her alanda yeniliklerin yapıldığı bir döneme girilmiştir. Bu yeniliklerden biri de Afyon'da
eğitim alanında gerçekleştirilen çalışmalardır. Cumhuriyet Dönemi'nin ilk yıllarında okumayazma oranının düşük olması nedeniyle eğitim ve öğretime verilen önem artmıştır. Bu
doğrultuda, herkese okuma-yazma öğretmek amacıyla bir seferberlik başlatılmıştır. Yeni ve
büyük okul binaları inşa edilmiştir. Öğretmen ve öğrencilerin durumu iyileştirilmeye
çalışılmıştır. Öğretmen sayısının arttırılması ve maaşlarının düzenli olarak verilmesi için
çeşitli önlemler alınmıştır. Müfredat programında, öğrencilerin her alanda kendilerini
geliştirmeleri için pozitif ve sosyal bilimlerin yanı sıra pratik ve teknik bilgilerin bulunduğu
derslere de yer verilmiştir. Öğrencilerin yeteneklerini gösterebilmeleri için uygun ortamlar
sağlanmıştır. Fakir öğrenciler tespit edilerek kıyafet, yemek ve barınma yardımları
yapılmıştır. Okullarda sadece eğitim değil, aynı zamanda çeşitli sosyal aktiviteler de
gerçekleştirilmiştir. Bu aktiviteler arasında gezi, müsamere, konferans, sergi, veda çayları,
spor, gösteriler ve milli bayram kutlamaları yer almıştır. Bu çalışmada, 1923-1945 yılları
arasında Afyon merkez ve ilçelerindeki okur-yazar oranları, okul binalarının sayısı, öğretmen
ve öğrenci sayıları, sanat okulları, eğitime ayrılan bütçe ve harcamalar; süreli yayınlar, arşiv
kaynakları, TBMM Zabıt Cerideleri, tetkik eserler ve diğer kaynaklar kullanılarak
incelenmiştir. Ayrıca, Afyon merkez ve ilçelerinde bulunan yaygın eğitim kurumları arasında
Afyon Türk Ocakları, Afyon Millet Mektepleri, Eğitmen Kursları, Afyon Halkevleri ve
Halkodalarının eğitimdeki yeri ve önemi üzerinde durulmuştur. Afyonkarahisar adı 2005'ten
itibaren kullanılmaya başlandığı için, dönemin terminolojisine uygun olması açısından ilin adı
bu çalışmada Afyon olarak geçmiştir.
Anahtar Kelimeler: Afyon, Eğitim, Cumhuriyet Dönemi, Okul, Öğretmen, Öğrenci.

Abstract:
Afyon, which had an important place on the road to victory during the National Struggle, was
also occupied by British, French and Greek forces, as it was a frontline city. During the
occupation, school buildings were used by enemy forces and destroyed and burned. These
developments caused problems in the field of education in Afyon. With the declaration of the
Republic, efforts were made to eliminate the damage and destruction caused by the war. Thus,
a period in which innovations were made in every field was entered. One of these innovations
was the work carried out in the field of education in Afyon. Due to the low literacy rate in the
early years of the Republic, the importance given to education and training increased. In this
direction, a mobilization was started to teach everyone how to read and write. New and large
school buildings were built. Efforts were made to improve the situation of teachers and
students. Efforts were made to increase the number of teachers and to pay their salaries
regularly. In the curriculum program, there were courses that included practical and technical
information as well as positive and social sciences so that students could develop themselves
in every field. Appropriate environments were provided for students to demonstrate their
talents. Poor students were identified and provided with clothing, food and accommodation
assistance. In schools, not only education but also various social activities (trips, shows,
conferences, exhibitions, farewell teas, sports, shows, national holiday celebrations) were
carried out. In this study, the literacy rates, the number of school buildings, teachers, students,
the number of students, art schools, budgets and expenditures allocated to education in Afyon
city center and districts between 1923-1945 were presented using periodicals, archive sources,
TBMM Minutes, research works and other sources. In addition, the place and importance of
Afyon Turkish Hearths, Afyon National Schools, Instructor Courses, Afyon Community
Centers and Community Rooms, which are widespread educational institutions located in
Afyon city center and districts, in education were emphasized. Since the name Afyonkarahisar
started to be used in 2005, the name of the province will be used as Afyon in this study in
order to be suitable for the terminology of the period.
Keywords: Afyon, Education, Republican Period, School, Teacher, Student