Bir üniversite hastanesi hemşirelerinde bel ağrısı sıklığı, fonksiyonel yetersizlik düzeyi ve ilişkili etmenler
Frequency of low back pain, functional disability level and related factors in a University hospital nurses
Yazar: ZEHRA ÜSTÜN
Danışman: DOÇ. DR. MİNE ESİN OCAKTAN
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Hemşirelik = Nursing
Dizin: Bel ağrısı = Back pain ; Hastane hemşireleri = Nursing staff-hospital ; Hastaneler-üniversite = Hospitals-university ; Hemşireler = Nurses ; Hemşirelik araştırmaları = Nursing research ; Ölçekler = Scales

Özet:
Hemşirelerde yaygın olarak görülen mesleki bel ağrıları önemli bir sağlık sorunudur. Yapılan çalışmalarda bu meslek grubunda çalışanlarda mesleki bel ağrısının, diğer ağır fiziksel iş koşullarında çalışanlara oranla daha fazla ortaya çıktığı bildirilmiştir. Literatürde hemşirelerin en fazla bel ve alt ekstremite ağrıları gibi kas iskelet sistemi ağrılarından şikayet ettiklerini bildirilmiştir.
Çalışma, Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Ankara Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde çalışan hemşirelerde bel ağrısı sıklığının, fonksiyonel yetersizlik düzeyinin ve ilişkili etmenlerin değerlendirilmesi amacıyla 2013 yılında yürütülmüş olan kesitsel bir araştırmadır.
Araştırmanın 300 kişi üzerinden yapılmasına karar verilmiş ve toplamda 246 kişi ile araştırma tamamlanmıştır. Katılım yüzdesi 82'dir.
Araştırmada, çalışanların sosyodemografik özelliklerini, meslek ve çalışma koşulları ile ilgili özelliklerini, sağlık durumları ile ilgili özelliklerini ve bel ağrısı ile ilgili özellikleri içeren bir anket formu kullanılmıştır. Ayrıca mevcut bel ağrısı olanlarda fonksiyonel yetersizlik düzeyini değerlendirmek için Oswestry Bel Ağrısı Ölçeği kullanılmıştır.
Verilerin analizinde Ki-kare testi, Fisher'ın Kesin Testi ve Lojistik Regresyon analizi kullanılmıştır.
Araştırma grubunu oluşturan 246 çalışanın tümü kadındır. Çalışan hemşirelerin % 39'u (n=96) 25 ile 31 yaş aralığında (yaş ortalaması 31,5 ± 6,9, min. 18, max. 50), %65'i (n=160) evli, %55,7'si (n=137) çocuk sahibi, % 80,5'i (n=198) üniversite ve yüksek lisans mezunudur. Hemşirelerin %69,1'i (n=170) kendi ifadelerine göre ekonomik durumlarını orta ya da kötü olarak belirtmişlerdir.
Eğitim ve araştırma hastanesinde yapılan bu çalışmada yaşam boyu bel ağrısı %90,7 (n=223), mevcut bel ağrısı ise %45,1 (n=111) olarak saptanmıştır.
Araştırma esnasında bel ağrısı bulunan 111 hemşirenin % 62,2'sinde (n=69) hafif yeti yitimi (5-14 puan), %23,4'ünde (n=26) yeti yitimi yok (0-4 puan), %12,6'sında (n=14) orta derece yeti yitimi (15-24 puan), %1,8'inde (n=2) ise tam/ileri derecede yeti yitimi (25-34 puan) olduğu saptanmıştır. Oswestry bel ağrısı ölçeğinden alınan puanlar yeti yitimi var ve yeti yitimi yok olarak kategorize edildiğinde ise araştırma grubunu oluşturan hemşirelerin %23,4'ünde (n=26) yeti yitimi olmadığı, %76,6'sında (n=85) yeti yitimi olduğu saptanmıştır.
Yapılan analizde yaşam boyu bel ağrısı ile yaş, çalışma yılı, çalışırken belini incitme durumu, bel ağrısı dışındaki ağrı varlığının çalışma performansını etkileme durumu, sırt ağrısı, kalça ağrısı, bacak ağrısı, bazı hasta bakım uygulamaları (hastanın çarşafını değiştirme, hastanın alt bezini değiştirme) arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur.
Mevcut bel ağrısı ile çalışırken belini incitme, bel ağrısı dışındaki ağrı varlığının çalışma performansını etkilemesi, araba kullanma, boyun ağrısı, sırt ağrısı, uyluk ağrısı, bacak ağrısı, ayak ağrısı, ayakta çalışma pozisyonu, hastayı yatakta çekme pozisyonu, oturma pozisyonu arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur.
Mevcut bel ağrısı olan hemşirelerin OBAÖ'nden alınan puanlara göre analiz yapıldığında yaş, çocuğu olma durumu, çalışma yılı mesai saatleri içinde dinlenme, sigara kullanma durumu, beden kitle indeksi ile OBAÖ'nden alınan puanlar arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur.
Çalışmamızda yapılan analizlere ek olarak ileri analiz yapılmıştır. Değişkenler, yaşam boyu bel ağrısı, mevcut bel ağrısı ve OBAÖ'nden alınan puanlar ile ayrı ayrı lojistik regresyon modeline alınmıştır.
Yaşam boyu bel ağrısına göre bel ağrısı dışındaki ağrı varlığının çalışma performansını etkilemesi ve yaş modelden anlamlı çıkan bağımsız faktörlerdir.
Mevcut bel ağrısına göre bel ağrısı dışındaki ağrı varlığının çalışma performansını etkilemesi, medeni durum ve çalışırken belini incitme modelden anlamlı çıkan bağımsız faktörlerdir.
Çalışmamızdan elde edilen bulgulara göre bel ağrısı ile anlamlı bulunan bu etmenlerin bel ağrısının oluşumuna katkı sağladığı ya da var olan bel ağrısı sıklığını arttırdığı ortaya konmuştur. Buna dayanarak hemşirelerde bel ağrısı sıklığını ve fonksiyonel yetersizlik düzeyini azaltmak için bel ağrısına neden olan etmenlerin belirlenmesi, çalışma ortamının ergonomik olarak düzenlenmesi, beden mekaniklerini doğru kullanmak için eğitimler verilmesi, bel kaslarının güç ve dayanıklılığının arttırılması için düzenli egzersiz programlarının uygulanması ve sağlıklı yaşam davranışlarının kazanılması önerilebilir.

Abstract:
Occupational low back pain which is observed commonly in nurses is a major health problem. Studies cited that the number of occupational low back pain problems observed in nurses is a lot more than workers who are working in heavy physical work conditions. It was recorded that in the literature, most of the complaints coming from nurses are about low back and lower extremity pain.
The aim of this crossectional study which was conducted in 2013 in Yildirim Beyazit University, Ankara Atatürk Education and Research Hospital is to asses the frequency of low back pain among nurses, functional disability and related factors.
300 people was decided to carry out study and the study has been completed with a total of 246 people. Participation percentage was recorded 82%.
In this study, a questionnaire about the demographic characteristics of employees, their working conditions, health status and low back pain related properties was applied. Also the Oswestry Disability Index was made to asses the level of functional disability of the participants who are already experiencing low back pain problems.
Pearson's chi-square test, Fisher's exact test, and logistic regression were used for statistical analyses.
Study group consisted of 246 women. 39% the participants were staff nurses, (n = 96) in the range of 25 to 31 year-olds (mean age 31.5 ± 6.9 min. 18, max. 50), 65% of them (n = 160) were married, 55, 7 % (n = 137) of them have children, and 80,5% of them (n = 198) university graduates. Nurses 69,1% (n = 170) according to their own words stated that their economic situation were moderate or poor.
In the study group, lifetime low back pain was observed 90.7% (n = 223), current low back pain was observed 45,1 % (n = 111), respectively.
During this study the obtained data showed that 111 nurses with low back pain, 62.2% of patients (n = 69), had mild disability (5-14 points), 23.4% patients (n = 26) experienced no disability (0-4 points), % 12.6 percent (n = 14) had moderate disability (15-24 points), and 1.8% (n = 2) experienced full / advanced degree disability (25-34 points).
Statistically significant relations were found between lifetime back pain and age, working year, back hurt cases due to work conditions, the effect of problems other than low back pain on employees' performance status, back pain, hip pain, leg pain, and some patient care practices (the patient's bed linen changing the patient's lower changing diapers).
Relations between current low back pain and back hurt cases during work, the influence of pains other than low back pain on work performance, and also differences in employees' driving status, neck pain, back pain, thigh pain, leg pain, foot pain complaints, standing working positions, the patient bed towing positions and sitting positions were found to be statistically significant.
The differences between the scores of nurses obtained from ODI related with their ages, whether or not they have children, how many years they have been working and their resting status in these total working hours, their smoking status and body mass indexes were found statistically significant.
Further additional analysis were made during the study using logistic regression model with the variables; lifetime low back pain, current low back pain and Oswestry Disability Index results.
The effect of pains outside of the low back pain related to lifetime low back pain was found to be independent factor obtained from model outcomes.
According to the current low back pain, pain effect on the performance of work due to presence of pain outside of the low back pain, marital status and back hurt cases while working are significant independent factors determined from the model.
The results of the study indicated that these factors are either the main causes of low back pain or they cause significant increases in the frequency of observed low back pain. Based on these findings, determination of factors causing low back pain, ergonomic improvements in the workplace, coordination of workshops to teach employees the correct way to use body mechanics, organizing regular exercise programs in order to build waist muscle strength and endurance and bringing in a healthy life style behaviors employees were found necessary in order to reduce the nurses' low back pain problems frequency and functional disability levels.