Lise öğrencilerinin meslek seçimine ilişkin akılcı olmayan inançlarının pozitif-negatif duygular ve bilişsel esneklik ile ilişkilerinin incelenmesi
Examination of the relationship between high school students' irrational beliefs about career choice and positive-negative emotions and cognitive flexibility
Yazar: YELİZ GÜL DURAN
Danışman: DOÇ. DR. YAĞMUR SOYLU
Altınbaş Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Akılcı olmayan inançlar = Irrational beliefs ; Bilişsel esneklik = Cognitive flexibility ; Lise öğrencileri = High schools students ; Meslek seçimi = Vocational choice

Özet:
Bu araştırmada lise öğrencilerinin meslek seçimine ilişkin akılcı olmayan inançlarının, pozitif-negatif duygular ile bilişsel esneklik arasındaki ilişkinin tespit edilmesi amaçlanmıştır. İlişkisel desenle tasarlanan bu araştırmanın evrenini, İzmir ilinin farklı ilçelerinde okuyan resmi ve özel lise l2. sınıf öğrencileri oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemini ise 2022 yılı içerisinde İzmir ilinin farklı ilçelerinde 12. sınıfa devam eden 507 öğrenci oluşturmuştur. Araştırmada Kişisel Bilgi Formu, Meslek Seçimine İlişkin Akılcı Olmayan İnançlar Ölçeği (MSAOİÖ), Pozitif ve Negatif Duygu Durum Ölçeği (PANAS) ile Bilişsel Esneklik Ölçeği (BEÖ) uygulanmıştır. Elde edilen veriler SPSS 25 programı ile analiz edilmiştir. Analizlere başlamadan önce, ilk aşama olarak ölçeklerin normal dağılım varsayımını karşılayıp karşılamadığı kontrol edilmiş, bu kontrol aşaması sırasında ölçeklere ilişkin çarpıklık ve basıklık değerleri incelenmiştir. Değerlerin -3 +3 referans aralığı içerisinde olduğu tespit edildiğinden, verilerin normal dağıldığı varsayımına uygun hareket edilmiştir.

Araştırma sonucunda negatif duygu ile meslek seçimine ilişkin akılcı olmayan inançlar, yanlış çıkarımlar, genellemeler ve özsaygı arasında düşük düzey pozitif korelasyon saptanmıştır. Pozitif-negatif duygular ile meslek seçimine ilişkin akılcı olmayan inançlar arasında pozitif ve düşük düzeyde anlamlı bir ilişki bulunmuş ve katılımcıların meslek seçimine ilişkin akılcı olmayan inanç düzeylerinin artmasıyla pozitif ve negatif duygu düzeylerinin artmaya başladığı saptanmıştır. Ayrıca meslek seçimine ilişkin akılcı olmayan inançlar ve alt boyutları olan dışsal kontrol, yanlış çıkarımlar, genellemeler ile cinsiyet arasında anlamlı farklılık olduğu görülmektedir. Cinsiyet değişkenine göre meslek seçimine ilişkin akılcı olmayan inançlar arasında anlamlı bir farklılık bulunmuş ve erkeklerin kadınlara oranla daha yüksek puana sahip oldukları tespit edilmiştir. Bilişsel esneklik ile meslek seçimine ilişkin akılcı olmayan inançlar ve alt boyutları olan dışsal kontrol, yanlış çıkarımlar, genellemeler, özsaygı arasında düşük düzey negatif korelasyon olduğu belirlenmiştir. Meslek seçimine ilişkin akılcı olmayan inançlar ile pozitif duygu arasında anlamlı ilişki bulunmamaktadır. Mükemmeliyetçilik ve özsaygı düzeyleri cinsiyete göre anlamlı farklılık göstermemektedir.

Abstract:
This study aimed to determine the relationship between high school students' irrational beliefs about career choice, positive- negative emotions, cognitive flexibility. The universe of this study, which was designed with a relational design, consisted of public and private high school l2th grade students studying in different districts of İzmir. The sample of the study consisted of 507 students attending the 12th grade in different districts of İzmir in 2022. Personal information form, The Irrational Beliefs Relating to The Career Choice Scale (IBCCS), Positive and Negative Affect Schedule (PANAS) and Cognitive Flexibility Scale (CFS) were used in the study. The data obtained were analyzed using the SPSS 25 program. Before starting the analysis, the first step was to check whether the data met the assumptions of normal distribution, and during this control stage, the skewness and kurtosis values of the scales were examined. As the values were found to be within the reference range of -3 +3, it was assumed that the data were normally distributed.

As a result of the research, a small level of positive correlation was found between negative emotion and irrational beliefs about career choice, false inferences, generalizations and self-esteem. A positive and low-level significant relationship was found between positive-negative emotions and irrational beliefs about career choice and it was determined that with the increase in the irrationl beliefs leves of the participants about the choice of profession, their positive and negative emotions levels began to increase. In addition, there is a significant difference between irrational beliefs and the sub-dimensions of external control, false inferences, generalizations and gender. According to the gender variable, a significant difference was found between irrational beliefs about career choice, and it was found that men had higher scores than women. It was also found that there was a low level of negative correlation between cognitive flexibility and irrational beliefs about career choice and its sub-dimensions such as external control, false inferences, generalizations, and self-esteem. There is no significant relationship between irrational beliefs about career choice and positive emotion. Perfectionism and self-esteem levels do not differ significantly by gender.