Erzurum yöresi türkülerinde dini unsurların işlenişi üzerine bir inceleme
An analysis on the processing of religious elements in folk songs of Erzurum region
Yazar: HİLAL İŞCAN KİREÇLİGÖL
Danışman: PROF. DR. NESRİN FEYZİOĞLU
Atatürk Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü /  Türk Müziği Çalışmaları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Müzik = Music

Özet:
Amaç: Bu çalışmanın temel amacı, Erzurum yöresi türkülerinde yer alan İslam dini unsurlarının nasıl işlendiğini ve sanat vasıtasıyla nasıl çerçevelendiğini belirlemektir. Bu doğrultuda Erzurum'un kültürel ve toplumsal yapısının türkülerde inanç bağlamındaki değerlerle nasıl yansıtıldığı ve bu değerlerin sanatsal gerçeklik içerisinde nasıl ifade edildiğinin ortaya konulması amaçlanmaktadır.
Yöntem: Bu çalışma, nitel araştırma yöntemlerinden tarama modeli kullanılarak hazırlanmıştır. Çalışmada, Türkiye Radyo ve Televizyon Kurumu Türk halk müziği repertuvarında bulunan 268 adet Erzurum türküsü incelenmiş ve içlerinden İslam dini unsurlarını barındıran 81 türkünün 30 tanesi amaçlı örneklem yöntemi ile analize tabi tutulmuştur. Çalışmanın evrenini, TRT THM repertuvarında yer alan ve yöresi Erzurum olarak kaydedilen, İslam dini unsuru barındıran 81 türkü oluşturur. Örneklemini ise bu türkülerin içinden seçilen 30 adet türkü oluşturmaktadır. Türkülerde dini unsurların geçtiği cümlelerin müzikal yapısına ve söz konusu unsurların güfte içeriğine yönelik analiz yapılmıştır.
Bulgular: İlgili türküler dini unsurlar bağlamında söz ve müzik bakımından iki aşamada incelenmiştir. İlk aşamada türkülerde geçen dini unsurlar tespit edilerek inanç bağlamında yorumlanmıştır. İkinci aşamada ise türkülerde yer alan dini unsurlar ve melodik yapıların ilişkileri göz önünde bulundurularak inceleme yapılmış ve çeşitli bulgular elde edilmiştir.
Sonuç: Çalışmanın sonucunda ilk aşamada türkülerde İslam dini unsurlarının neler olduğu ve türkü içerisinde nasıl kullanıldığı tespit edilmiştir. İkinci aşamada ise söz konusu unsurların melodik hatla ilişkisi ortaya konulmuştur. İlgili sonuçlar doğrultusunda incelenen Erzurum türkülerinin; Erzurum yöresi halkının kültürünü, dini duygularını ve manevi dünyalarını yansıttığı sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
Objective: The main purpose of this study is to determine how the Islamic religious elements in the folk songs of Erzurum region are processed and how they are framed through art. In this direction, it is aimed to reveal how the cultural and social structure of Erzurum is reflected in folk songs with values in the context of faith and how these values are expressed in artistic reality.
Method: This study was prepared using the survey model, one of the qualitative research methods. In the study, 268 Erzurum folk songs in the Turkish folk music repertoire of the Turkish Radio and Television Corporation were examined and 30 of the 81 folk songs containing Islamic religious elements were subjected to analysis with the purposeful sampling method. The population of the study consists of 81 folk songs in the TRT THM repertoire, whose region is recorded as Erzurum and which contain Islamic religious elements. The sample consists of 30 folk songs selected among these folk songs. The musical structure of the sentences containing religious elements in the folk songs and the content of the lyrics of these elements were analyzed.
Findings: The related folk songs were analyzed in two stages in terms of lyrics and music in the context of religious elements. In the first stage, the religious elements in the folk songs were identified and interpreted in the context of belief. In the second stage, the relationship between the religious elements and melodic structures in the folk songs was analyzed and various findings were obtained.
Conclusion: As a result of the study, in the first stage, it was determined what are the Islamic religious elements in folk songs and how they are used in folk songs. In the second stage, the relationship of these elements with the melodic line was revealed. In line with the relevant results, it was concluded that the Erzurum folk songs reflected the culture, religious feelings and spiritual worlds of the people of Erzurum region.