İslami hareketin kurumsallaşma sorunu ışığında Müslüman Kardeşler teşkilatı
The Muslim Brotherhood in the light of institutionalization question of the islamic movement
Yazar: MUHAMMED HÜSEYİN MERCAN
Danışman: PROF. DR. HALUK ALKAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Kurumsallaşma = Institutionalization ; Müslüman Kardeşler = Muslim Brotherhood ; İdeoloji = Ideology ; İslami hareketler = Islamic movements ; İslami ideoloji = Islamic ideology ; İslami radikalizm = Islamic radicalism ; İslamiyet = Islam

Özet:
İslami hareket ya da daha özel manada Müslüman Kardeşler üzerine yapılan çalışmalar, genellikle ideolojik temelleri ya da siyasal rejimle yaşanan gerilimleri üzerine odaklanmıştır. Müslüman Kardeşler'in teşkilat yapısına, örgütlenme biçimine, eğitim ve ideolojik endoktrinasyon yöntemine dair sınırlı sayıda çalışma olsa da bunlar Teşkilat'ın kurumsallaşma düzeyine yoğunlaşmayıp tüm analizlerde kurumsallaşma faktörünü dışarıda tutan bir anlayış benimsemişlerdir. Bunun temelinde yatan en önemli gerekçe ise İslami hareketlerin siyasal kurum olarak kabul edilmemesinden kaynaklanan ön kabulün bulunmasıdır. Siyasal kurum mensuplarına değer ve kimlik atfeden yapılanmalardır. Bu yönüyle İslami hareketlerin de benzer özelliklere sahip olduğu düşünüldüğünde bakış açısının değiştirilmesi ve başta Müslüman Kardeşler olmak üzere tüm İslami hareketlerin analizlerinde kurumsallaşma faktörünün ciddi şekilde ele alınması gerekmektedir.
Bu tez çalışması, yukarıda bahsedilenler ışığında, Müslüman Kardeşler Teşkilatı'nın bir siyasal kurum olduğu varsayımından yola çıkarak altı parametre üzerinden Teşkilat'ın kurumsallaşma sorunsalını ele alacaktır. Müslüman Kardeşler'in 1928'den günümüze kadar yaşadığı iç gerilimler ve tartışmalara ek olarak Mısır rejimiyle kurduğu ilişki bağlamında Teşkilat'ın kurumsallaşma düzeyi analiz edilmeye çalışılacaktır. Dolayısıyla çalışmanın ana odağı, Kardeşler'in hangi başlıklarda kurumsallaşma yolunda mesafe kat ettiği, hangi başlıklarda ise kurumsallaşmayı başaramadığı üzerine olacaktır. Özellikle çalışma, kurumsallaşma düzeyinin düşük olduğu alanların Teşkilat'ın içyapısında yol açtığı sorunlara ve devrim sonrası kısa süreli iktidar süreci üzerindeki olumsuz etkisine odaklanacaktır.

Anahtar Kelimler: Müslüman Kardeşler, Kurumsallaşma, Siyasal Kurum, İslami Hareket, Mısır Siyasal Sistemi, Hasan el-Benna

Abstract:
The works on the Islamic movement or specifically on The Muslim Brotherhood generally focus on its ideological grounds or tensions with the political regime. Though there are limited numbers of works on the Brotherhood's organizational structure, its form of organization, as well as its methods of education and ideological indoctrination, such works appear to have adopted an approach failing to concentrate on its level of institutionalization and exclude the factor of institutionalization in all analyses to discuss the Brotherhood. The most significant reason which lies under this tendency is the acceptance deriving from the failure of understanding Islamic movements as political institution. Political institutions are the structures which attribute value and identity to the members. As Islamic movements also attribute value and identity to the members in a similar manner, they should be accepted as political institution. Therefore, all analyses on Islamic movements –more specifically the Brotherhood- should absolutely examine the factor of institutionalization.
This thesis, in the light of all the facts mentioned above, on the basis of the assumption that The Muslim Brotherhood is a political institution, will discuss the institutionalization question of the Brotherhood through six parameters. In addition to the inner tensions and discussions existed within the Brotherhood since 1928, the institutionalization level of the organization will be analyzed within the context of its relationship with the regime in Egypt. Thus the main focus of the study will be on which parameters the Brothers succeeded or failed at achieving institutionalization. The thesis will specifically focus on the problems caused by low-level institutionalization fields within the domestic structure of the organization and negative effects on short-term government in the post revolution era.

Keywords: The Muslim Brotherhood, Institutionalization, Political Institution, Islamic Movement, Egyptian Political System, Hasan al-Banna