Türkiye'de vadeli işlem piyasalarının gelişimi, spot 
piyasa ile etkileşimi ve hissesenedi endeks vadeli 
işlem sözleşmeleri örneğinde değerlendirilmesi
Development of futures markets in Turkey, the effect of the 
spot market and evaluation of the case of stock index future 
contract
Yazar: İLKNUR KIRMIZIGÜL ÜNER
Danışman: PROF. DR. DOĞAN ARGUN
Kadir Has Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Bankacılık ve Finans Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Bankacılık = Banking ; İşletme = Business Administration
Dizin: Eşbütünleşme = Cointegration ; GARCH model = GARCH model ; Johansen yöntemi = Johansen method ; Spot piyasalar = Spot markets ; Vadeli işlem borsaları = Futures stock exchanges ; Vadeli işlem piyasaları = Futures markets ; Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası = Futures and Options Market ; Vektör otoregresyon modeli = Vector autoregression model

Özet:
Finansal türev ürünler, finansal ihtiyaçların ve risklerin artması ile ortaya çıkmış ve
son yıllarda organize vadeli piyasalarda yoğun olarak işlem görmeye başlamıştır. Bu
nedenle ülkelerin Sermaye piyasalarının gelişimi açısından vadeli işlem piyasalarının
spot piyasa ile etkileşimi önem kazanır hale gelmiştir. Türev ürünlerin, spot piyasalarda
oluşan risklere karşı koruma sağlama amaçları ile oluşturulmaları iki piyasa arasındaki
etkileşimin altyapısını oluşturmaktadır. İki piyasa arasındaki etkileşim, spot piyasadaki
volatiliteyi azaltma yolu ile (fiyat oynaklığını) katkı sağlama, fiyat oluşumunda öncülük
etme şeklinde literatürde yer almaktadır. Vadeli piyasaların spot piyasa üzerindeki etkisi,
bilgisel etkinliği arttırıcı, orta ve uzun vadede volatiliteyi azaltıcı ve piyasaya derinlik
kazandırıcı nitelikte olduğu şeklinde değerlendirilmektedir.
Bu çalışmanın amacı, Türkiye?de 2005 yılında kurulan Vadeli İşlem ve Opsiyon
Borsasında gerçekleşen işlemlerin spot piyasaya olan etkisini incelemektir. Tezin
uygulama bölümünde İMKB30 endeksi vadeli işlem kontratı örneğinde vadeli kontratların
spot piyasa fiyat oynaklığına etkisi, vadeli kontrat fiyatı ile spot piyasa fiyatı arasındaki
ilişki ve vadeli işlem kontratı işlem hacmi ile spot piyasa işlem hacmi ve fiyatı arasındaki
ilişki incelenmiştir. İMKB 30 endeksinin fiyat oynaklığı dönemsel olarak GARCH metodu
ile, vadeli fiyat ile piyasa fiyatı arasındaki ilişki Johansen eşbütünleşme metodu ile,
vadeli işlem kontratı işlem hacmi ile spot piyasa işlem hacmi ve fiyatı arasındaki ilişki
VAR metodu kullanılarak analiz edilmiş olup; vadeli işlem kontratının yoğun işlem
görmeye başladığı 2008 yılı öncesinde fiyat oynaklığının yoğun olduğu, vadeli işlem
kontratının etkisi ile 2008 yılından 2010 yılına kadar geçen dönemde bu oynaklığın
azaldığı bulunmuştur. Uzun dönemde vadeli işlem piyasası ile spot piyasa fiyatlarının
eşbütünleşik yapı sergilediği ayrıca spot piyasada işlem gören İMKB30 endeksinin
fiyatının ve işlem hacminin vadeli işlem kontratının fiyatından ve işlem hacminden
etkilendiği sonucuna ulaşılmıştır. Türkiye?de vadeli işlem piyasası işlemlerinin spot
piyasayı etkilemesi nedeniyle vadeli işlem piyasasının etkin yönetimi bir çok açıdan
Türkiye?de sermaye piyasalarının derinlik kazanması imkanını sağlayacaktır.


Anahtar Kelimeler: Türev piyasa, spot piyasa, GARCH Analizi, Johansen Eşbütünleşme Analizi, VAR metodu

Abstract:
Financial derivatives have grown rapidly in the organized exchange markets as the
financial risks and the specific needs of the traders have increased in recent years.
Therefore, the interaction between the spot and the futures market has become
increasingly important in terms of the improvement of the countries? capital markets. The
use of derivatives to protect against risks in the spot markets sets up the substructure of
the interaction between the two markets. The interaction between the two markets take
part in literature as it decreases the volatility in the spot market and leads changes in
spot prices. It appears that the futures trading ensures the decrease of the volatility in
the short and long term, provides a useful information and brings dept to the market.
The aim of this study is to examine the effect of the transactions in the Turkey?s
derivatives market which has been established in 2005,on the spot market. In the
technics part of the thesis, in the example of ISE-30 futures, the effect of the futures on
the volatility of the spot market prices, the relationship between the prices in the futures
and the spot market; and the relationship between the trading volumes in these two
markets have been examined. We have analysed he price volatility of ISE-30 index
periodically with the Garch method, the relationship between the future and spot prices
with the Johansen Cointegration Test, the relationship between the futures and the spot
trade volumes with the Var method; and it is shown that the price volatility has
decreased when the futures contracts have become more actively traded from 2008 to
2010.Results provide that the future and the spot prices are cointegrated in the longterm.
Also the spot price and the spot trade volume of the ISE-30 index are affected by
the price and the trade volume of the future contracts. Due to its effects on the spot
market, the efficient management of the futures market will improve Turkey?s capital
market in many respects.



Keywords: future market, spot market, GARCH method, Johansen Cointegration Test, VAR metod