İslam iktisadı anlayışı çerçevesinde kooperatif bankacılığı ve Türkiye'de uygulanabilirliği
Cooperative banking within the framework of Islamic economics and its applicability in Türkiye
Yazar: TAMER DANİŞ
Danışman: PROF. DR. YUSUF DİNÇ
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İslam Ekonomisi ve Finansı Ana Bilim Dalı / İslam Ekonomisi ve Uluslararası Finans Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Bankacılık = Banking

Özet:
Bu çalışmada ülkemizdeki kooperatiflerin öz kaynak yetersizliği ve krediye erişim sorunu yaşadığı tespitinden yola çıkılarak kooperatif bankacılığı konusu ele alınmakta ve Türkiye'de faizsiz kooperatifler bankası kurulmasının gerekliliği üzerinde durulmaktadır. Araştırmanın ana gayesi İslam iktisadı anlayışı çerçevesinde gelişen faizsiz kooperatif bankacılığı uygulamalarının finansal piyasalarımızda etkin yer almalarıdır. Yine kooperatif bankacılığı modelinin uygulama alanı bulmasıyla kooperatiflerin finansal sorunlarına kalıcı çözüm üretmektir. İslami bankacılık prensiplerini dikkate alan sosyal sorumluluğa sahip, ortaklık temelli bir faizsiz kooperatif bankacılığı modelinin yaşama geçirilebilmesi tez çalışmasının nihai amaçları arasındadır. Tez süresince dünya genelindeki kooperatif bankacılık uygulamaları İslam iktisadı anlayışı çerçevesinde incelenmiş ülkemizde kurulacak faizsiz kooperatifler bankasının finansal sistemimize sosyo-ekonomik gelişmemize sağlayacağı katkıların önemi üzerinde durulmuştur. Ülkemizde İslam iktisadı bağlamında kurulacak bir kooperatif bankasının bir ihtiyaçtan mı kaynaklandığı, finans sistemimiz içerisinde ne gibi boşlukları dolduracağı, temel yaklaşımlarının neler olması gerektiği hususu tartışmaya açılmış katılımcıların görüşleri doğrultusunda faizsiz kooperatif bankası model önerisi geliştirilmeye çalışılmıştır. Konuyla ilgili mesleki tecrübe ve akademik birikimi olan yirmi (20) katılımcıyla soru seti kapsamında yarı yapılandırılmış mülakat tekniği kullanılarak mülakatlar gerçekleştirilmiş tezimize kaynak teşkil edecek bulgulara ulaşılmıştır. Ülkemizde kooperatiflere finansal ürün ve hizmetler sunan İslam iktisadı temellerine dayalı kooperatif bankasının kurulması bir ihtiyaçtan kaynaklanmaktadır. Kooperatif bankasının ülkemiz finansal sisteminde yerini almamış olması bir eksikliktir. Dayanışma ve yardımlaşma esasına dayalı ortaklık modeli ile faaliyet gösteren kooperatiflerin faizsiz kooperatif bankalarınca desteklenmesi ekonomik sosyal hayatımızda üretim tüketim paylaşım dengesinin sağlanmasını mümkün hale getirecektir. Tez çalışmasında ülkemizde faizsiz kooperatif bankası kurulması düşüncesinin sosyo-ekonomik kalkınmamız ve sağlıklı bir finansal aktarım mekanizmasına sahip olmamız açısından doğru bir yaklaşım olduğu sonucuna varılmıştır.

Abstract:
In this study, the concept of cooperative banking is discussed and the necessity of establishing an interest-free cooperative bank in Turkey is highlighted based on the determination that cooperatives in our country have insufficient equity and access to credit. The main objective of our research is to ensure that interest-free cooperative banking practices that have been developed within the framework of Islamic economics, take an active part in our financial markets. Furthermore, another objective is to produce a permanent solution to the financial problems experienced by cooperatives through finding an area of application for the cooperative banking model. The ultimate goals of the thesis include implementing a partnership-based, interest-free cooperative banking model having social responsibility which takes Islamic banking principles into account. During the thesis period, cooperative banking practices around the world were elaborated within the framework of Islamic economics, and the significance of the contributions of the interest-free cooperative banking to be established in our country to our financial system and socio-economic development, was highlighted. The points discussed include whether a cooperative bank to be established in the context of Islamic economics in our country arises from a need, what gaps it will fill in our financial system, and what its basic approaches should be, and an interest-free cooperative bank model proposal has been tried to be developed along the lines of the opinions of the participants. Using semi-structured interview technique, interviews were conducted within the scope of the question set with 20 participants who had professional experience and academic knowledge on the subject, and findings to serve as a source for our thesis were obtained. The incorporation of a cooperative bank based on the pillars of Islamic Economics, which offers financial products and services to cooperatives in our country, arises from a need. The fact that the cooperative bank has not taken its place in the financial system of our country is a shortcoming. Supporting cooperatives that operate with a partnership model based on solidarity and cooperation by interest-free cooperative banks will make it possible to achieve production-consumption sharing balance in our economic and social life. In this thesis study, it was concluded that the idea of establishing an interest-free cooperative bank in our country is an appropriate approach within the context of our socio-economic development and towards the purpose of having a healthy financial transfer mechanism.