Kayseri şeker pancarı ekim alanlarında kullanılan metamitrona karşı Amaranthus retroflexus L., Amaranthus hybridus L. ve Chenopodium album L.'un dayanıklılık durumlarının araştırılması
Investigation of the resistance status of Amaranthus retroflexus L., Amaranthus hybridus L. and Chenopodium album L. against metamitron used in Kayseri sugar beet production areas
Yazar: OSMAN GÜVEN
Danışman: PROF. DR. DOĞAN IŞIK
Erciyes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı / Bitki Koruma Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Şeker pancarı, Türkiye'de ve dünyada stratejik öneme sahip bir ürün olup, şeker pancarı 
alanlarında bulunan yabancı otlar, şeker pancarı üretiminde önemli verim ve kalite
kayıplarına neden olmaktadır. Yabancı otlarla en etkili mücadele yöntemi herbisitlerin 
kullanımıdır. Ancak herbisitlerin sık ve bilinçsiz kullanımları yabancı ot 
popülasyonlarının herbisitlere karşı dayanıklılık geliştirmelerine neden olmaktadır. Bu 
çalışmada Kayseri'nin 8 ilçesinden 95 Amaranthus retroflexus L., 13 Amaranthus 
hybridus L. ve 104 Chenopodium album L. popülasyonu toplanmıştır. Toplanan F1 
tohumlarından F2 tohumlar elde edilmiştir. Bioassay testlerinde F2 popülasyonlar 
metamitronun tavsiye dozu ile dayanıklılık tarama testine tabi tutulmuş, çıkış öncesi ve 
çıkış sonrası iki farklı şahit herbisitle karşılaştırılmıştır. Doz-etki çalışmaları sonucunda 
13 A. retroflexus., 2 A. hybridus ve 18 C. album popülasyonunda metamitrona karşı farklı 
derecelerde dayanıklılık tespit edilmiştir. Çalışmada yüksek dayanıklılığa sahip A. 
retroflexus, A. hybridus ve C. album popülasyonlarında oluşan dayanıklılığın PSII ile 
ilgili gen bölgesinin kısmi sekans analizleri yapılmıştır. A. retroflexus ve A. hybridus 
popülasyonlarında mutasyon tespit edilememiştir. C. album da tek nükleotit değişimine 
bağlı sesiz mutasyonlar ve amino asit değişimine sebep olan mutasyonlar tespit edilmiştir. 
Ayrıca dayanıklılığın çıkış sonrası durumunu belirlemek amacıyla yüksek dayanıklı 
popülasyonlar çıkış sonrası doz etki analizlerine tabi tutulmuştur. Daha sonra dayanıklı 
ve duyarlı A. retroflexus ve C. album popülasyonlarının farklı sıcaklık, pH ve NaCl
düzeylerında çimlenme oranları (%) tespit edilmiştir. Bu çalışma ile ülkemizde ilk defa 
A. retroflexus, A. hybridus ve C. album'da metamitrona karşı dayanıklılık bioassay ve 
moleküler yöntemlerle saptanmıştır.

Abstract:
Sugar beet is a product of strategic importance for the agricultural sector in Turkey and 
the world. However, weeds cause significant yield losses in sugar beet production. The 
most effective method of combating weeds is the use of herbicides. However, frequent 
and unconscious use of herbicides causes weed populations to develop resistance to
herbicides. In this study, 95 Amaranthus retroflexus L., 13 Amaranthus hybridus L. and 
104 Chenopodium album L. populations were collected from 8 districts of Kayseri. 
Collected F1 seeds were planted to obtain F2 seeds. F2 populations subjected to bioassay 
tests were subjected to resistance screening test with the recommended dose of 
metamitron and compared with two different control herbicides, pre-emergence and postemergence. As a result of dose-effect studies, different degrees of resistance to 
metamitron were detected in 13 A. retroflexus., 2 A. hybridus and 18 C. album
populations. In the study, partial sequence analyses of the PSII-related gene region 
occurring in highly resistant A. retroflexus, A. hybridus and C. album populations were 
performed. No mutation was detected in A. retroflexus and A. hybridus populations. In C. 
album populations, silent mutations due to single nucleotide changes and mutations 
causing amino acid changes were detected. In order to determine the status of resistance 
in post-emergence applications, populations with high resistance were subjected to postemergence dose effect analyses. Then, germination rates (%) of resistant and susceptible 
A. retroflexus and C. album populations were determined at different temperature, pH and 
NaCl levels. In this study, resistance to metamitron was determined in A. retroflexus, A. 
hybridus and C. album for the first time in our country by bioassay and molecular 
methods.