Demokrat Parti'de parti içi muhalefet (1946-1950)
Intra-party opposition in the Democratic Party (1946-1950)
Yazar: ALPASLAN ÖZTÜRKCİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYDIN BEDEN
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Tarih = History
Dizin: Cumhuriyet tarihi = Republic history ; Demokrat Parti = Democrat Party ; Muhalefet = Opposition ; Parti içi demokrasi = Intraparty democracy ; Siyasi partiler = Political parties

Özet:
Demokrat Parti iç ve dış dinamiklerin bir senkronizasyon halinde Türkiye'de çok
partili hayata geçişi hazırladığı II. Dünya Savaşı sonrası konjonktürde kurulmuş bir siyasal
partidir. CHP içinde ilk defa Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu'nun Meclis'te görüşmeleri
sırasında ekonomik kaygılarla ortaya çıkan parti içi muhalefet, dörtlü takrirle siyasi bir
hüviyet kazanmış, Milli Şef İnönü'nün 19 Mayıs nutku ve 1 Kasım meclisi açış
konuşmasındaki teşvik edici ve cesaretlendirici sözlerinden sonra parti dışında örgütlenerek
Demokrat Parti'yi kurmuştur.
Parti 21 yıl süren tek parti iktidarı karşıtlığı temelinde geniş bir koalisyon olarak
teşekkül etti. Bu kadar heterodoks siyasal yapıda parti içi muhalefetin ortaya çıkması
kaçınılmazdı. Nitekim partinin kuruluşundan yaklaşık altı ay sonra yapılan 1946 genel
seçimlerinde uygulanan despotik yöntemler gerekçesiyle parti içinde meclisten çekilmeyi
savunan bir grup kuruculara eleştiriler yöneltmeye başladı. İnsan Hakları Derneği'nin
kurulmasıyla ve Birinci Büyük Kongre ile parti içi muhalefet iyice belirginleşti.
Ocak 1948'e kadar dağınık hareket eden parti içi muhalefet İstanbul İl Başkanı Kenan
Öner'in istifasıyla Genel İdare Kurulu ve Meclis Grubu'ndaki unsurlarıyla eşgüdüm halinde
hareket etmeye başlayarak partiyi böldü. Parti Meclis Grubu ve Genel İdare Kurulu ortadan
ikiye ayrıldı. Meclis'te Müstakil Demokratlar Grubu adıyla yeni bir grup doğdu. Haziran
1949'da Demokrat Parti, İkinci Büyük Kongresi'nin partiden ihraçları onaylamasından sonra
parti içi muhalefet, Müstakil Demokrat Grubu'nun ve Öz Demokratlar Partisi'nin katılımıyla,
Millet Partisi çatısı altında monolitik bir blok olarak örgütlenerek parti dışında muhalefetlerini
sürdürdüler.
Anahtar Kelimeler: Demokrat Parti, Parti İçi Muhalefet, Kurucular, Demokrasi, Muvazaa

Abstract:
Democratic Party is a political party established in the conjuncture after World War II
when a synchronization of the internal and external dynamics prepared the transition to multiparty life in Turkey. For the first time inside the CHP, the party opposition, which emerged
with economic concerns during the negotiations of the Law on Giving Land to Farmers in the
assembly, gained political identity with the quadruple proposal and after National Chef
Inonu's May 19th speech the incentive and encouraging words of him on National assembly
opening speech, organized outside the party and established the Democratic Party.
The party formed as a broad coalition on the basis of opposition to 21-year-long oneparty to power. In such a heterodox political structure, the emergence of internal opposition
was inevitable. As a matter of fact, 'a group within party who advocated withdrawal from
parliament' on the grounds of the despotic methods applied in the 1946 general elections held
about six months after the establishment of the party, started to criticize founders. With the
establishment of the Human Rights Association and the First Grand Congress, intra-party
opposition became more evident.
In-house opposition, which had been scattered until January 1948, started to act in
coordination with the members of the General Administrative Council and the parliamentary
group in the process that started with the resignation of Istanbul Provincial President Kenan
Öner and divided the party. The party's parliamentary group and the general administrative
board were divided into two. A new group called 'Independent Democrats Group was born in
the parliament. . The Democratic Party, after the Second Grand Congress approved the
expulsions in June 1949, the internal opposition organized as a monolithic block under the
umbrella of the Nation Party, with the participation of the independent democratic group and
the party of self-democrats continued their opposition to the Democratic Party in a new
political party.
Keywords: Democratic Party, Intra-Party Opposition, Founders, Democracy, Collusion