Mimarlık pratiğinde yapılabilirlik ve itibarsızlaşma sorunu ve tasarım yapım proje teslimat sistemi
The issue of feasibility and loss of reputation in architectural practice and design build project delivery systems
Yazar: MERVE YÜKSEL BERBEROĞLU
Danışman: PROF. DR. FETHİYE EMEL ARDAMAN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Sorunları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Günümüzde en büyük sektörlerden biri olan inşaat sektörüne bakıldığında mimarın yapı üretim sürecinde yeteri kadar söz sahibi olmadığı ve buna bağlı olarak  yapılabilirlik ve itibarsızlaşma sorunları yaşadığı görülmektedir. Bu sorunların, mimarın yapı üretim sürecinin yapım kısmında yeteri kadar yer almamasından kaynaklı olduğu düşüncesi giderek yaygınlaşmaktadır.
Yapı üretiminin tarihsel sürecine bakıldığında başlarda tasarım ve yapım aşamalarından tek kişinin (tasarımcının ya da yapı ustasının) sorumlu olduğu, ayrışmanın Rönesans ile başladığı görülmektedir. Sanayi devrimiyle birlikte sürece yeni malzemeler, yeni uzmanlıklar dahil olmuş ve bu ayrışma daha da belirgin hale gelmiştir. Bunu teknoloji devrimi ve dijital teknoloji devrimi izlemiştir. 21. yy'a gelindiğinde artık belirli ölçekteki projeler için bir araya gelen uzmanlar ve farklı disiplinler; aynı proje üzerinde, farklı yerlerden, tek bir dosya üzerinde, eş zamanlı olarak çalışabilmektedirler.
Tasarım ve yapımın ayrışma süreci içerisinde mimar, giderek yapı üretim sürecinin tasarım kısmında yer almakta, yapım kısmını üstlen-e-memektedir. Bu da zamanla mimarın yapılabilirlik ve itibarsızlaşma sorunları yaşamasına neden olmaktadır. Uzmanlık sayısının arttığı ve artmaya devam ettiği bu dönemde mimarın "orkestra şefi" olarak süreçteki rolünü yeniden tanımlaması, hem iş sahiplerinin, hem sektörün hem de kullanıcıların faydasına olacaktır. Mimar, tüm uzmanlıkların koordinasyonunu sağlamalı, bu şekilde tasarım ve yapım aşamalarında iradesini ortaya koymalıdır. Aksi taktirde mimar, son dönemde örneğinin çokça görüldüğü şekilde sürecin sürüklenen bir parçası haline gelecektir ve bu durum insanlığın yaşam kalitesine olumsuz bir şekilde yansımaya devam edecektir.
Günümüzdeki iş sahiplerinin; yapı üretimi hakkında bilgi ve görgüsünün yeterli olmaması mimarı ve mimarlığı önemsememesi, hatta mimarı birlikte çalıştığı bir uzman olarak görüp ona güvenmek yerine, yapıya dair kendi düşüncelerini ve heveslerini somutlaştırabilecek bir aracı olarak görmesi yapılabilirlik ve itibarsızlaşma sorunlarının başka bir boyutudur. İş sahipleri, çoğunlukla mimarı karşı taraf olarak görmekte ve onların çalışma alanına müdahale edecek şekilde davranabilmektedirler. Sorunları tanımlamak yerine çözümleri bulmaya çalışma çabası bu müdahalelerin arasında öne çıkmaktadır. İş sahipleri ellerindeki işin "baş mimarı" olma isteğinden genellikle kendilerini alamamaktadırlar.

Türkiye'deki mimarlık pratiğine bakıldığında, dünya geneline paralel şekilde, mimarın yaşadığı yapılabilirlik ve itibarsızlaşma sorunlarının giderek arttığı görülmektedir. Devletin tasarıma ve tasarımcıya gereken önemi vermediği Türkiye'deki  mevcut yapı stoğuna bakıldığında tasarıma önem verilerek yapılmış yapıların, düzenlemelerin sayısının oldukça az olduğu görülmektedir. Toplumun çoğu, mimarın ne iş yaptığını bilmemektedir. Mimarlık alanında toplumsal bir bilinç yoktur. Mimara dolayısıyla da mimarın yaptığı işe verilmeyen değer, mekânlar üzerinden toplumun tüm bireylerini etkileyerek yaşamı zorlaştırmaktadır. 
Yapı üretim sürecinde, mimarın yapım alanındaki rolü yok denecek kadar az olması bir yana dursun tasarım kısmında da konumunu her ne kadar devam ettiriyor gibi görünse de yapılabilirlik ve itibarsızlaşma sorunları bu alanda da devam etmektedir. Mimarlar, yapı üretim sürecinde işin değersizleşen bir aktörü haline gelmekte, giderek taşeron derecesine indirgenmektedir. Proje teslimat sistemlerinin yükselen değeri haline gelen tasarım yapım (Design Build) proje teslimat sistemi, bu konuda mimara önemli bir fırsat sunmaktadır. Mimar bu fırsatı görüp değerlendirmek durumundadır.
Mimarın, tarihsel süreçte olduğu gibi, yapı üretim sürecinde baş aktör olma konumunu koruması, işin yapım kısmını da üstlenmesi gerekliliği, bunu tasarım yapım proje teslimat sistemi üzerinden yapabileceği, böylelikle yapılabilirlik ve itibarsızlaşma sorunlarını giderebileceği bu tezin savunduğu temel düşüncedir. 
Dokuz bölümden oluşan tez çalışmasının birinci bölümünde genel bir tanıtım yazısından sonra çalışmanın amacı, kapsamı ve yöntemi belirtilmiştir.
İkinci bölümde, yapılabilirlik ve itibarsızlaşma sorunlarının neler olduğu ve konu ile ilgili tanımlar  üzerinde durulmuştur. 
Üçüncü bölümde, iş süreci hakkında genel bilgi verilmiş, genel olarak kullanılan proje teslimat sistemleri incelenmiştir. Bu teslimat sistemlerinin, yapılabilirlik ve itibarsızlaşma sorunlarına etkisi veya katkısı bağlamında karşılaştırmalar yapılmıştır.
Dördüncü bölümde, tasarım yapım proje teslimat sisteminin tarihi hakkında bilgi verilerek tasarım ve yapımın ayrışma süreci değerlendirilmiştir. 
Beşinci bölümde, tasarım yapım firmasının nasıl kurulacağı incelenmiştir.
Altıncı bölümde, tasarım yapım proje teslimat sisteminin işleyişi araştırılmış, bir tasarım yapım proje teslimat sisteminin strüktürel ve operasyonel varyasyonları incelenmiş, yapılabilirlik ve itibarsızlaşma sorunlarını çözmesi konusuna katkısı araştırılmıştır. Çeşitli strüktürel varyasyonlarla yapılmış tasarım yapım projeleri, teknik çizimler ve fotoğraflar kullanılarak örneklenmiştir.
Yedinci bölümde ise Türkiye'de mimarlık pratiği tarihçesine, mevzuatın mimarlık pratiği ve çalışma düzenine etkisine ve mimarlık pratiğinde karşılaşılan yapılabilirlik ve itibarsızlaşma sorunlarına değinilmiş, yaşanan hikayelerle örneklendirilmiştir. Günümüzde iş sahibi kimliği, işlerin verilme şekli, iş sahibi-mimar ilişkisi ve mimarın günümüze kadar olan tarihsel süreçteki konumu incelenmiştir.
Sekizinci bölümde, mimarlık büroları ve yapı yönetim firmasıyla yapılan kişisel görüşmelerle ve tasarım yapım proje teslimat sistemi ile yapıldığı saptanan örnek projeler ile konu yerel ölçekte ortaya konulmuştur.
Dokuzuncu ve son bölümde, bölüm sonlarında yazılan sonuçlar değerlendirilmiş, tasarım yapım proje teslimat sisteminin, mimarın yapı üretim sürecinde yaşadığı yapılabilirlik ve itibarsızlaşma sorunlarına ne şekilde çözüm oluşturabileceği ile ilgili yapılan öngörülerin, röportajlarla ne ölçüde desteklendiği ortaya konulmuş, yapılabilirlik ve itibarsızlaşma sorunlarına çözümlerin neler olabileceği ile ilgili görüşler açıklanmış ve önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
Looking at the construction sector which is one of the biggest sectors today, it is seen that the architect can not be a main actor in the building production process. Depending on this architects experienced the issue of feasibility and loss of reputation. It is becoming increasingly common that these problems arise from the fact that the architect does not take part in the construction part of the building production process. 
When we look at the historical process of building production, it is seen that, there was reference to the singular responsibility (craftman / designer)  for  design and construction phases at the begining, the separation of 'design and construction' begins with the Renaissance. The seperation became more evident when new materials and new specialities had been included this process with the industrial revolution. With the introduction of new materials and new specialities, this decomposition became more evident with the industrial revolution. This was followed by the technology revolution and the digital technology revolution. By the 21st century,  all disciplines are able to work on a project from different places simultaneously.
During the separation of design and construction, the architect stands by design phase and and could not remain in control of the the construction phase of building production process. This causes the issue of feasibility and loss of reputation experienced by architects. In this period in which the number of disciplines has increased and continues to increase, if the architects redefined their role as a "maystro" in the process, this will benefit both owners, industry and users. The architect should rule all diciplines and put their authority throughout the design and contruction phases. Otherwise, the architect will become a dragging part of the process as it has been seen in recent times and this situation will continue to have a negative impact on the quality of life of humanity.
Todays owners; knowledge and experience of building production is not sufficient, they do not care about architect and architecture, and instead of seeing the architect as an expert and trustee, they see them as a  intermediary that can concretize their thoughts and aspirations about the building. That is another dimension of the issue of feasibility and loss of reputation. Owners often see the architect on the opposite side and can act in an interfering manner to their work area. To effort to find solutions rather than identifying problems stands out prominent among those interferences. Owners can not take themself off the desire to be "the main architect" at their project.
When looking to the practice of architecture in Turkey, parallel to the world, it is seen that the issue of feasibility and loss of reputation experienced by architects increases. The government in Turkey do not pay enough attention to the architect and architecture. When we look at the existing building stock in Turkey, it is seen that very few buildings got attention to design and plannings. The majority of society does not know what the architect do. There is no social consciousness in the architecture. As long as the architect and work (designing) of the architect are undervalued , all the individuals in society get affected badly in terms of space.
In the process of building production, not only the architect can't be a part of construciton phase but also they can't keep playing their role in the design and planning phase even though threy seem they do. They also continue to experince the issue of feasibility and loss of reputation at this phase. While the architects become crumb actor in the process of building production they also got subcontracted slowly. The design build project delivery system, which has become the rising value of project delivery methods, provides the architect an important opportunity. The architect has to see it and take this opportunity.
The main idea of this thesis is the necessity of an architect's protecting his/her position as the main actor in the building production process just like in ancient times and the necessity of his taking responsibility for also the build phase of the process and to tell you that this can only be done by design build project delivery system and hereby the possibility of the solution of issue of feasibility and loss of reputation.
In the first part of the thesis, which consists of nine chapters, the purpose, scope and method of the study are stated after a general introduction.
In the second part, the issue of feasibility and loss of reputation is explained and the definitions related to this subject are discussed.
In the third chapter, general information is given about the business process and the project delivery systems that generally used is examined. Those project delivery systems are questioned if they have an impact on or have  any contributions to the issue of feasibility and loss of reputation.
In the fourth chapter, the information about the  history of the design build project delivery system is given and seperation of design and construction is evaluated.
In the fifth chapter, how to establish a design build company is examined.
In the sixth chapter, the functioning of design build delivery system is investigated, structural and operational variations of a design build project delivery system are examined and then their impact on the issue of feasibility and loss of reputation is questioned. The design build project delivery  which  is done with diffirent structural variation is sampled by using technical drawings and photograps.
In the seventh chapter, the history of architectural practice in Turkey, the impact of the legislation on architectural practice & work order and practical problems encountered in the issue of feasibility and loss of reputation are mentioned. And those are exemplified by true stories. Today, the identity of the owner and the distribution of the work by owner, the relationship between the owner and the architect and the position of the architect from past to present are examined. 
In the eighth chapter, the subject is presented at the local scale by the sample projects that were found to be working with personal project meetings with the architectural offices and construction management firm and with the design build project delivery system.
In the ninth and final chapter, the results written at the end of the chapters were reviewed and opinions were mentioned and suggestions were made about what should be done to prevent the issue of feasibility and loss of reputation experienced by the architect during the building production process and how the design build project delivery system could create a solution for this.