Orta Mezopotamya'nın geç neolitik dönem boyalı çanak-çömlek geleneği
Late neolithic painted pottery tradition of middle Mesopotamia
Yazar: MUHAMMED DOLMUŞ
Danışman: DOÇ. DR. HALİL TEKİN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Arkeolojik alanlar = Archeological areas ; Arkeolojik eserler = Archaeological materials ; Arkeolojik kazılar = Archaeological excavations ; Boya bezeme = Paint decoration ; Mezopotamya = Mesopotamia ; Neolitik Dönem = Neolithic Period ; Samarra = Samarra ; Çanak = Pottery ; Çömlek = Pot

Özet:
Bir coğrafi tanım olarak Mezopotamya, Fırat ve Dicle nehirlerinin arasındaki toprakları kapsamaktadır. Uygarlığın beşiği olarak kabul edilen Mezopotamya'nın ilk boyalı çanak-çömlek geleneği olan Hassuna, Samarra ve Halaf hakkında son yıllarda ciddi tartışmalar yapılmaktadır. Bu çalışmanın coğrafi sınırını oluşturan Orta Mezopotamya'da daha çok Samarra türü çanak-çömlek yaygındır. Bölgede yürütülen çalışmalar geçen yüzyılın ilk yarısında gerçekleştirilmiş olmasından dolayı son yıllarda konu yeniden ele alınmaktadır. Yüksek Lisans tezi olarak hazırlanan bu çalışmada, Orta Mezopotamya'nın Geç Neolitik dönem boyalı çanak-çömlek geleneği özelinden yola çıkarak, dönemin sosyal, kültürel yapısı hakkında eski bilgilerle günümüz yaklaşımı bir araya getirilerek bütüncül bir boyut kazandırılmak istenmiştir.  
Tez konusunun tarihsel dilimini oluşturan Geç Neolitik dönem üzerine yapılan araştırmalar ve kronoloji yaklaşımları ayrı başlıklar altında sunulmuştur. Samarra seramiğinin çekirdek bölgesini oluşturan Orta Mezopotamya yerleşimlerinin pişmiş toprak boyalı kapların içerik, form ve süsleme bakımından benzerlik ve farklılıkları ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Yerleşimlerden elde edilen veriler bir araya getirilerek Orta Mezopotamya boyalı çanak-çömleğinin Yakın Doğu arkeolojisi içindeki yeri açıklanmak istenmiştir. Orta Mezopotamya yerleşimleri ile karşılaştırma yapabilmek adına Büyük Mezopotamya coğrafyasının farklı bölgelerinden Samarra çanak-çömleği tespit edilen üç anahtar yerleşim seçilmiştir. Böylelikle Samarra boyalı kaplarının çekirdek bölge dışında kalan yerleşimlerde oransal, teknolojik ve tipolojik verileri tez konusu çerçevesinde açıklanmaya çalışılmıştır.

Anahtar Sözcükler
Orta Mezopotamya, Geç Neolitik, Boyalı Çanak-Çömlek, Samarra.

Abstract:
As a geographical definition, Mesopotamia covers the lands between the Euphrates and Tigris rivers. Hassuna, Samarra and Halaf, which are the first painted pottery traditions of Mesopotamia that is accepted as the cradle of civilization, have been discussed in recent years. In Middle Mesopotamia, which is the geographical boundary of this study, Samarra type pottery is common. Since the studies carried out in the region, due to the first half of the last century, the issue has been discussed in recent years. In this study, which was prepared as a master thesis, based on the specialties of the Late Neolithic painted pottery tradition of Middle Mesopotamia, it was desired to bring together an old dimension with the old information about the social and cultural structure of the period and today's approach.
The researches on the Late Neolithic period which constitute the historical slice of the thesis subject and chronology approaches have presented under separate titles. The core of the Samarra pottery constitutes the similarities and differences of the clay painted vessels of the Middle Mesopotamian settlements in the region. The data obtained from the settlements were brought together and the aim of this study is to explain the Middle Mesopotamian painted pottery in the Near Eastern archeology. In order to make comparisons with the Middle Mesopotamian settlements, three key settlements with Samarra pottery from different regions of the Great Mesopotamia were selected. Hence, Samarra painted vessels outside the core region of the proportional, technological and typological data is tried to be explained within the framework of the thesis topic. Hence, the painted vessels of Samarra outside the core region of the proportional, technological and typological data is tried to be explained within the perspective of the thesis topic.

Keywords
Middle Mesopotamia, Late Neolithic, Painted Pottery, Samarra.