Ayakkabı tasarımında kullanılan yenilikçi tekstiller ve çevreci yaklaşımla bir model önerisi
Innovative textiles used in shoe design and a model proposal with environmental approach
Yazar: HAVVA MERYEM İMRE
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ZEHRA DOĞAN SÖZÜER
Haliç Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tekstil ve Moda Tasarımı Ana Sanat Dalı
Derece: Sanatta Yeterlik, 2022
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Tekstil ve Tekstil Mühendisliği = Textile and Textile Engineering
Dizin: Ayakkabı endüstrisi = Shoe industry ; Sürdürülebilirlik = Sustainability ; Tasarım = Design ; Tasarım süreci = Design process ; Tekstil malzemeleri = Textile materials ; Tekstil tasarımı = Textile design ; Yeniden kazanma = Recycling

Özet:
Tasarım ve tasarım uygulamaları endüstrileşmiş toplumlarda sürekli gelişerek ve ürün ortaya koyarak eylemini sürdürmektedir. Günümüzde çevresel, teknolojik, toplumsal, düşünsel değişim ve gelişimler tasarımı ve yaratıcılığı farklı algılamaya yol açmıştır. Yaratıcı ve yenilikçi tasarım, insanın varlığını sürdürebilmesi için önemli olan doğal kaynaklara alternatifler malzemelere ve geri dönüşüm tekstil malzemeleri ile bütünleşerek sürdürülebilir tasarımın alt yapısını oluşturmaktadır.
Bu bağlamdan yola çıkarak, 21.yüzyılda endüstri 4.0 ile tasarım ve üretimin dinamikleri her alanda farklı bir boyuta taşınmıştır. Bu alanlar içerisinde, ayakkabı tasarımı ve üretimi de yer almaktadır. Bu gelişmeler ve değişimler, tasarım fikri oluşurken tasarımcının düşünsel sürecini de sorgulayıcı konuma getirmiştir. Özellikle doğal kaynakların kullanımı, malzemelerin ve üretim süreçlerinin çevresel etkileri tasarım alanında önemli bir konuma gelmiştir. Bu anlayış ile ayakkabı endüstrisi çevreci yaklaşımla, geri dönüşüm tekstil malzemeleri ve alternatifler saya ve taban malzemeleri üzerinde çalışarak katma değeri yüksek, fonksiyonel tasarımları yaygınlaştırmak için yeni süreç ve biçimlere odaklanmıştır.
Çalışmanın bilimsel dayanağını, konuyu açıklamaya ve prototip geliştirmeye yardımcı olacağı düşünülen güncel ayakkabı tasarımı, malzemeler ve üretim süreçlerini içeren literatür araştırması oluşturmaktadır. Çalışmanın ayakkabı tasarımı içindeki tekstili kapsayan bölümü tarihsel, kültürel boyutlarıyla irdelenmiş, tekstillerin ayakkabı saya malzemesi olarak kullanımı araştırılmıştır. Ayakkabı tasarımında özellikle performans ve teknik yönden güçlü olan yenilikçi tekstil ve geri dönüşüm malzemelerinin spor ayakkabı tasarımındaki kullanımı üzerinde durulmuştur. Bu çalışma, endüstri devrimi ile güçlenen tasarım alanında giysinin tamamlayıcı nesnesi olan ayakkabının yeniden ele alınarak, alternatif tekstil ve taban malzemelerinin ilerleyişine paralel olarak fonksiyonel tasarımlar üzerinde çalışmayı ve araştırmayı güçlendirmeyi hedeflemektedir.
Araştırmanın yöntem bölümünde malzemelerin kullanın alanları ve özellikleri araştırılarak üretim yöntemlerine değinilmiş, koleksiyon fikri geliştirilmiştir. Çevreci bir yaklaşımla fonksiyonel bir ayakkabı tasarımının süreçlerini, kullanılan tekstil malzemelerin, üretim şekilleri, özellikleri, üretim aşamaları tespit ve analiz edilmiş ve üç çift değişebilir saya özellikli kadın ayakkabı prototipi üretilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Ayakkabı, Geri Dönüşüm,Fonksiyonel,Tasarım,Tekstil Malzemeler

Abstract:
Design and design practices continue their action in industrialized societies by constantly developing and producing  product. Today, environmental, technological, social, intellectual changes and developments have led to different perception of design and creativity. Creative and innovative design, aims to contribute to sustainable design with searching for alternative to depleted natural resources and recycling textile materials.
Based on this context, with industry 4.0 in the 21st century the dynamics of design and production have beed moved to a different dimension in every field. Shoe design and production are also included in these fields. These developments and changes have brought the designer's thought process to a more questioning position while the design idea is formed. In particular, the use of natural resources, the enviromental effects of materials and production processes have come to an important position in the field of design. With this understanding, the shoe industry focused on new processes and forms with an enviromentalist approach in order to popularize functional designs with high added value by working on recycled textile materials and alternative upper and sole materials.
The scientific basis of the study is a literature research that consist of current shoe design, materials and production processes, which is thought to help explain the subject and develop prototypes. The part of the research that includes textile in shoe design has been examined with its historical and cultural dimensions and the use of textiles as a shoe upper material has been researched. In shoe design, the use of innovative textile and recycling materials, which are especially strong in terms of performance and technique, in the design of sports shoes is emphasized.
This study aims to strengthen the study and research on functional designs in parallel with the progress of alternative textile and sole materials by reconsidering shoes, which is the complementary object of  clothing, in the field of design strengthened by the industrial revolution.
In the method section of the research, the usage areas and properties of the materials were investigated and the production methods were mentioned, and the idea of collection was developed. With an environmentalist approach, the processes of a functional shoe design, the textile materials which were used, production steps, properties and production stahges were analyzed and three woman shoe with changeable upper prototypies was produced.

Keywords: Footwear, Design, Functional, Recycling, Textile Materials