Zorbalıkla baş etmeye yönelik akran destek programının ortaokul 6. ve 7. sınıf öğrencilerinin zorbalıkla baş etme becerilerine etkileri
The effects of a peer support program for coping with bullying on secondary school (6.and 7. graders') students'skills to cope with bullying
Yazar: ŞEBNEM TÜRKTAN
Danışman: PROF. DR. GÜRHAN CAN
Anadolu Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Akran eğitimi = Peer education ; Akran ilişkileri = Peer relationships ; Akran zorbalığı = Peer victimization ; Başa çıkma = Coping ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Zorbalık = Bullying

Özet:
Bu araştırmanın amacı zorbalıkla baş etmeye yönelik akran destek programının, ortaokul altıncı ve yedinci sınıf öğrencilerinin zorbalıkla baş etme becerileri üzerindeki etkilerini incelemektir. Bu amaca ulaşabilmek için araştırmacı tarafından akran yardımcılarının deney grubu öğrencileriyle uygun şekilde iletişim kurabilmeleri ve zorbalıkla baş etme konusunda uygun desteği verebilmeleri amacıyla ?Akran Yardımcıları Eğitimi? hazırlanmıştır. Araştırmanın deneysel işleminde deney grubu öğrencileri dört haftalık Zorbalıkla Baş Etmeye Yönelik Akran Destek Programına katılmışlardır. Zorbalıkla Baş Etmeye Yönelik Akran Destek Programı akran yardımcılarının ?Akran Yardımcıları Eğitimi?nde edindikleri bilgi ve beceriler doğrultusunda deney grubu öğrencilerinin zorbalıkla baş etmelerine yardımcı olmak üzere gerçekleştirdikleri akran destek oturumlarının tamamıdır. Program dört hafta boyunca, araştırmacının akran yardımcılarına verdiği süpervizyon altında gerçekleşmiştir. Kontrol grubundaki öğrencilere ise hiçbir işlem uygulanmamıştır.Eşitlenmemiş kontrol gruplu yarı-deneysel desende yürütülmüş olan araştırma aynı zamanda nitel ? nicel yaklaşım ve tekniklerin bir arada kullanıldığı karışık desen (mixed method) özelliklerini de yansıtmaktadır.Araştırma 2010-2011 Eğitim Öğretim yılında Eskişehir'deki iki devlet ortaokulunda öğrenim gören 6. ve 7. sınıf öğrencileri arasında yürütülmüştür. Çalışma grubunu deney grubunda 42 öğrenci, akran yardımcısı grubunda 16 öğrenci ve kontrol grubunda 42 öğrenci olmak üzere toplam 100 katılımcı oluşturmuştur.Akran destek programının etkisini test edebilmek amacıyla deney ve kontrol grubundan Akran Zorbalığı Belirleme Ölçeği- Ergen Formu (Kurban Ölçeği)'nin öntest, sontest ve izleme ölçümleri alınmıştır. Ayrıca deney grubunun ve akran yardımcılarının programla ilgili görüşlerini değerlendirebilmek için Destek Alan Öğrencilere Yönelik Görüşme Soruları ve Destek Alan Öğrenciler İçin Sosyal Geçerlik Değerlendirme Formu, Akran Yardımcıları İçin Sosyal Geçerlik Değerlendirme Formu ve Akran Yardımcısı İçin Modeli Değerlendirme Formu uygulanmıştır.Bu çalışmada deney ve kontrol gruplarının ölçümlerinin karşılaştırılmasında ANCOVA ile tekrarlı ölçümler için ANOVA kullanılmıştır. Deney grubunun programla ilgili görüşleri ?görüşme tekniği? yoluyla elde edilmiştir. Bu görüşmelerden elde edilen veriler içerik analizine tabi tutulmuştur. Verilerin kodlama işlemi ve tema oluşturma işlemi QSR-Nvivo 9 paket programı aracılığıyla gerçekleştirilmiştir. Programın sosyal geçerlik açısından uygunluğunun sınanması için hazırlanan ?Sosyal Geçerlik Formları? ile akran destek görüşmesinin akran yardımcısı tarafından değerlendirilmesini sağlayan ?Akran Yardımcısı İçin Modeli Değerlendirme Formları? yoluyla elde edilen veriler yüzde frekans analizi yoluyla incelenmiştir.Programın etkisini test etmek amacıyla yapılan istatistikler hem deney grubunun hem de kontrol grubunun zorbalıkla baş etme becerilerinde anlamlı bir gelişme olduğunu göstermiş, ancak bu gelişmeye karşın deney ve kontrol gruplarının son test ve izleme ölçümleri arasındaki karşılaştırmalarda anlamlı bir fark görülmemiştir. Bir başka deyişle, zorbalıkla baş etmeye yönelik akran destek programına katılan ortaokul altıncı ve yedinci sınıf öğrencilerinin zorbalıkla baş etme düzeylerinin programın bitiminde ve izleme ölçümlerinde programa katılmayan öğrencilere göre anlamlı ölçüde gelişmediği ortaya çıkmıştır. Bununla birlikte araştırma kapsamında deney grubu öğrencileri ile yapılan görüşmelerde öğrencilerin büyük çoğunluğu akran destek programının zorbalıkla baş etme becerilerini geliştirmede etkili olduğunu, zorbalıkla baş etme biçimlerini anlayıp uyguladıklarını, uygulamada fayda gördüklerini ifade etmişlerdir.Anahtar Kelimeler: Zorbalıkla Baş Etme, Akran Destek Programı, Akran Yardımcıları, Ortaokul Öğrencileri.

Abstract:
The purpose of this study is to examine the effects of a peer support program on secondary school (6th and 7th graders) students? skills to cope with bullying. To achieve this goal, ?Peer Supporter Education? was prepared to let peer supporters communicate experimental group students properly and to support them in coping with bullying. In an experimental procedure, experimental group students were involved in a four week Peer Support Program for Coping with Bullying. A Peer Support Program for Coping with Bullying is a sum of all the sessions carried out by peer supporters to help experimental group students to cope with bullying by means of the knowledge and skills acquired during ?Peer Supporter Education?. A-four week peer support program was carried out under the supervision of the researcher and a control group was not exposed to any experimental treatment.This research carried out with quasi experimental nonequivalent control group design reflects also mixed design characteristics in which both qualitative and quantitative approaches and techniques are used together.This research was conducted with the sixth and the seventh graders from two public secondary schools in the academic year 2010-2011. There were total 100 subjects, 42 of whom were in experimental group, 16 of whom were peer supporter group and 42 of whom were in control group.In order to investigate the effect of Peer Support Program, data were gathered by means of A Scale for Determining Peer Bullying in Schools- Adolescent Form (Victim Scale) in three phases as pre-, post- and follow up periods. To be able to evaluate the views of subjects in an experimental group and that of peer supporters about the program, Social Validity Assessment Form was used for the students getting support and they were also interviewed. Moreover, Social Validity Assessment Form for peer supporters and Model Evaluation Form for peer supporters were administered.In the comparison of experimental and control group measurements, ANCOVA and ANOVA for Repeated Measures were used. Views of the subjects in the experimental group about the program were obtained by means of interview technique. Data obtained from these interviews were analyzed by means of content analysis. Coding of data and forming the theme were carried out by means of QSR-Nvivo 9. Data obtained from ?Social Validity Form? prepared to assess the appropriateness of the program in terms of social validity and ?Model Evaluation Form for Peer Supporter? yielding peer supporter views about peer support interviews were analyzed by means of using percentages and frequencies.Statistical analyses carried out to examine the effect of the program indicated that coping skills of the subjects both in an experimental and a control group showed significant improvement. On the other hand, in the comparison of experimental and control groups? post and follow-up measurements, no significant difference was found. In other words, in post and follow up measurements the coping levels of the sixth and the seventh grade students taking part in peer support program for coping with bullying did not differ (improve) significantly from that of those who did not take part in the program. However, interviews with the students in an experimental group indicated that most of them found peer support program effective in the development of their coping skills, they stated that they understand and apply coping styles and the program is beneficial for them.Key Words: Coping With Bullying, Peer Support Programme, Peer Supporters, Secondary School Students.