XIX. yüzyılın son çeyreğinde Urfa mahkemesinde ıslah ediciler; Muslihûn
XIX. rectificators at the court of urfa in the last quarter of the century; Mediator
Yazar: DUYGU GÖKLÜ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET ALİ TÜRKMENOĞLU
Harran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Tarih = History
Dizin: 19. yüzyıl = 19. century ; Alternatif uyuşmazlık = Alternate dispute ; Arabuluculuk = Mediation ; Daru's-sulh = Dar al-sulh ; Dönüştürücü arabuluculuk = Transformative mediation ; Muslihun = Muslihun ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Sulh = Peace ; Şanlıurfa = Şanlıurfa ; Şeriye sicilleri = Court registers

Özet:
Osmanlı Devleti döneminde herhangi bir bölgenin yerel tarihi incelendiği zaman birinci kaynak şer'iyye sicilleri olmuştur. Çünkü sicil belgeleri, bölgelerin askeri, sosyal, dini ve hukuki yapısı hakkında bilgi edinilmesi hususunda birinci elden kaynak niteliği taşımaktadır. Bu çalışmada belgelerin muslihûn kavramı ile ilgili olanları ele alınmıştır. Muslihûn Osmanlı Devleti'nde alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemi olarak kullanılmış ve şer'iyye sicilleri içerisinde yerini almıştır. Muslihûnun çoğunlukla alacak- verecek, miras ve mihr gibi konularda devreye girmesi dikkat çekmiştir. Uyuşmazlıkların sulha çevrilmesi noktasında da bu durumun bir bedel karşılığında yapılması yani taraflardan birinin diğer tarafın zararını karşılaması için orta yol bulunmuş bir meblağ ödemesi alacak-verecek, miras ve mihr gibi konular ile olan bağlantısını desteklemiştir.

Çalışmada genelden özele gidilerek önce Osmanlı tarihinde muslihûnun öneminden ve konumundan bahsedilmiştir. Daha sonra ise Osmanlı döneminin XIX. yüzyılının son çeyreğinde Urfa Şer'iyye Sicilleri içerisinde geçen konu ile ilgili belgelerin değerlendirilmesi ve analizi yapılmıştır. Bazı defterlerde bu konuya ait belgelerle sıklıkla karşılaşılması bazılarında ise yok denecek kadar az olması dikkat çekmektedir. Bu durumun Kadı'nın defteri kullanış amacı ve biçimine göre şekillendiğini söylemek mümkün olmuştur. Çalışmada muslihûnun devreye girdiği konuların ve uyuşmazlık yaşayan tarafların durumlarının değerlendirilmesi ve analizi de yapılmıştır. Yargı sistemine katkı sağlayan ve hukuk tarihi açısından önem arz eden bu kavram transkript edilen bazı belgelerde yanlış telaffuz edilmiştir. Bu da kavramın ve sistemin çok fazla ele alınmadığı ve değerlendirilmediğini göstermektedir. Bu nedenle tezin asıl amacı, Osmanlı yargı sistemi üzerinde

uygulama alanı bulan ve sulhu sağlamak için önemli bir araç olan bu sistemin insan ilişkileri üzerindeki etkilerini ortaya koymak olmuştur. Hukuki kuramların tarihi alanında önem arz eden bu kavramın araştırılması ile mütevazi bir şekilde literatüre katkı sağlamak amaçlanmıştır. Çalışmada uyuşmazlık çözüm yöntemi olarak kullanılan bu sistemin araştırılması esnasında Osmanlı dönemi Urfa'sının sosyal, ekonomik ve hukuksal yapısı hakkında da bilgi edinilmiş ve çalışmaya yansıtılmıştır. Özellikle hukuk tarihi ile alakalı olan bu kavramın aynı zamanda Urfa'nın sosyal ve ekonomik yapısı hakkında da bilgi vermesi konuyu önemli kılmış ve araştırmaya uygun kılmıştır.

Sonuç olarak yargı sistemi için önem arz eden arabuluculuk sisteminin incelenmesi, kişilik olarak ön plana çıkmayan işlev olarak tarihte yerini almış ve insanlık için önemli hale gelmiş olan muslihûnun tarih literatüründe yerini alması amaçlanmıştır. Şer'iyye sicilleri içerisinde kaybolmuş olan muslihûn kavramının aslında birçok belgede yer aldığı gerçeğine ulaşılmıştır.

Abstract:
If the local history of any region during the Ottoman Empire is examined, the first sources are the Court Records. Because the registration documents are a first-hand source for obtaining information about the military, social, religious and legal structure of the regions. In this study, the documents related to the reconciliation concept were discussed. Reconciliation was used as an alternative dispute resolution method in the Ottoman Empire and took its place in the Court Records. It has been pointed out that this method is often involved in issues such as receivables, inheritance and dowry. At the point of turning disputes into peace, this is done at a price and the presence of a middle way supports the situation.

In the study, the importance and position of Mediator in Ottoman history was mentioned first by going from the general to specific. After that, in the last quarter of the XIX century of the Ottoman period, the evaluation and analysis of the documents related to the subject in the Urfa Court Records were carried out. It points out that in some registrations, documents related to this subject are often encountered, and in others, they are almost absent. It has been possible to aim that this situation is shaped according to the purpose and format of Kadı's use of the book. The issues that the mediator got involved in and the situations of the parties experiencing disputes were evaluated. This concept, which contributes to the judicial system and is important in terms of legal history, has been misused in some transcribed documents. This, in turn, shows that the concept and system are not very much approached and evaluated. Therefore, the main purpose of the thesis is to reveal the effects of this system on Human Relations, which found application in the Ottoman judicial system

and was an important tool for ensuring peace. It is aimed to contribute to the literature modestly by exploring this concept, which is important in the field of the history of legal theories. During the research of this system, which was used as a dispute resolution method in the study, a lot of information about the social economic and legal structure of Urfa of the Ottoman period was obtained and reflected in the study. This concept, which is especially relevant to the history of law, also provides information about the other system of Urfa, making it important and accommodate research.

As a result, the study of this system, which is important for the judicial system, has taken its place in history as a function that does not come to the fore as a personality and has become important for humanity, it has been aimed to ensure that these people take their place in the historical literature. The fact that this concept, which has been lost in the Court records, has taken its place in many documents and continues to exist in almost every period of Urfa of the Ottoman period has been reached.