Şehitlik ve Türkiye'de militarizmin yeniden üretimi: 1990-1999
Martyrdom and reproduction of the militarism in Turkey: 1990-1999
Yazar: ŞAFAK AYKAÇ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. İSMET AKÇA
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Siyaset ve Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Cenaze törenleri = Funeral ceremony ; Militarizm = Militarism ; Milliyetçilik = Nationalism ; Ulus-devlet = Nation-state ; İç savaş = Civil war ; Şehitler = Martyrs ; Şehitlik = Graveyard

Özet:
1990-1999 döneminde Türkiye Cumhuriyeti devleti ile PKK arasında yaşanan çatışmalar ve süreklilik arz etmeye başlayan asker cenazeleri ile iç savaş süreci tüm yurttaşların günlük hayatının önemli bir parçası haline gelmiştir. Hem devlet hem de medya düzeyinde savaşta ölen bu askerler milli şehitler olarak kodlanmıştır ve bu tanımlama geniş bir toplumsal zeminde kabul görmüştür. İşte, bu çalışmanın amacı, Türkiye'de 1990-1999 döneminde Doğu ve Güney Doğu'daki çatışmalarda ölen askerler üzerinden yükselen şehitlik olgusunu ve bunun bağlantılı olarak militarist ideolojinin popüler yeniden üretim süreçlerini incelemektir. Bunun için öncelikle milliyetçi, militarist ve dini söylemlerin şehitlik olgusunun oluşumuna etkisine bakılmıştır. Ardından savaşta ölen askerler için yapılan anıt-mezarlar, kitlesel cenaze törenleri ve şehit ailesi dernekleri şeklinde üç temel hareket noktası belirlenerek, doksanlı yıllarda şehitliğin toplumsal ve siyasal yapısı analiz edilmiştir. Böylece şehitlik örnek olgusu aracılığı ile militarizmin asker-sivil ikiliğinin ötesinde ideolojik ve kültürel boyutlarıyla bir okumasını oluşturmak amaçlanmıştır. Çalışmada pek çok farklı kaynağın yanında, özellikle dönemin şehitlik olgusunu anlayabilmek için gazeteler, şehit ailesi derneği üyeleri ile yapılan görüşmeler ve katılımcı gözlemler ana kaynak olarak kullanılmıştır. Sonuç olarak asker mezarlıklarına ziyaretlerin ve cenazelere katılımların gönüllülük üzerinden ilerleyen bir sosyal hareket tarzına dönüştüğü görülmüştür. İnsanların şehitlik olgusu etrafında aktive olması, onları militarizmin yeniden üretim sürecinde birer özne haline getirmektedir. Bu süreçte yurttaşlık kurgusu da önemli bir dönüşüm geçirmiştir; sözleşmeci-siyasal yurttaşlığın yerini militer yükümlülüklere dayanan nekrofil bir yurttaşlık modeli almıştır.

Abstract:
Soldiers funerals have become one of the significant aspect of everyday life during 1990-1999 as a result of intensified and continuous clashes and civil war between the state of Turkish Republic and PKK. Soldiers who died in this war have been titled as national martyrs both by the state and media, and this entitlement has been extensively accepted at the societal level. Thus, the objective of this thesis is to analyze the martyrdom phenomenon produced about soldiers who died during the clashes in the East and Southeast Anatolia in relation to the processes of popular reproduction of militarist ideology. In the context of this analysis, first, it is concentrated on impact of the nationalist, militarist and religious discourses in the emergence of martyrdom phenomenon. Second, in the context of three points such as memorials constructed for the dead soldiers, mass funeral ceremonies and martyrs? families associations, it has been aimed to scrutinize the social and political construction of martyrdom in the 1990s. Therefore, it is intended to provide a close reading of ideological and cultural dimensions of militarism beyond military-civil binary. In addition to multiple secondary sources, newspapers, interviews with the members of martyrs? families association and participant observation have been the major sources of this thesis. Consequently, it is argued that visits to soldiers? cemeteries and the participations to funerals transformed into a social movement. Mobilization in the framework of the martyrdom phenomenon makes these people the agents of reproduction militarism in everyday life. In the making of this process, the construction of citizenship has also transformed significantly; contractual-political citizenship has been replaced by a necrophilic citizenship model based on militarist liabilities.