Ağır ve çoklu yetersizliği olan bireylerin tercihlerinin değerlendirilmesi ve seçim yapma becerisinin öğretimi
Preference assessment in individuals with profound and multiple disabilities and teaching choice-making
Yazar: MÜZEYYEN ELDENİZ ÇETİN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. PINAR ŞAFAK
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı / Görme Engellilerin Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmanın genel amacı; AÇYE olan bireylerin dolaylı ve doğrudan tercih değerlendirmeleri arasında ilişkiyi ve AÇYE olan bireylere uygulanan doğrudan tercih değerlendirmeleri (tek uyaranlı, iki uyaranlı, çok uyaranlı) arasındaki ilişkiyi belirlemek ve fotoğraflar arasından seçim yapma becerisini sabit bekleme süreli işlem süreci ile öğretmenin etkili olup olmadığını belirlemektir. 
Araştırmada iki yöntem bir arada kullanılmıştır. Araştırmada AÇYE olan bireylerin dolaylı ve doğrudan tercih değerlendirmeleri arasında ilişkiyi ve AÇYE olan bireylere uygulanan doğrudan tercih değerlendirmeleri (tek uyaranlı, iki uyaranlı, çok uyaranlı) arasındaki ilişkiyi belirlemek için ilişkisel araştırmalardan korelasyonel araştırma türü,  fotoğraflar arasından seçim yapma becerisini sabit bekleme süreli işlem süreci ile öğretmenin etkili olup olmadığını belirlemek için de tek denekli deneysel desenlerden, denekler arası çoklu yoklama modeli kullanılmıştır.
Araştırmanın deneklerini, Bolu ilinde ikamet eden ağır düzeyde yetersizlik tanısı olan 9 yaşlarında iki erkek ve 7 yaşında bir kızdan oluşan toplam üç denek ve deneklerin birincil bakıcıları oluşturmuştur.
Araştırma verilerinin toplanabilmesi için, birincil bakıcı bilgilendirme formu, tercihleri belirleme formu, tercih sıralama listesi, tekli sunumla tercih değerlendirme kayıt formu, eşli sunumla tercih değerlendirme kayıt formu, çoklu sunumla tercih değerlendirme kayıt formu, fotoğraflar arasından sabit bekleme işlem süreciyle öğretimde kullanılacak formlar ( yoklama, süreklilik ve genelleme oturumları veri kayıt formu, 0 sn sabit bekleme süreli işlem süreciyle fotoğraflar arasından seçim yapma becerisi kayıt çizelgesi, 4 sn sabit bekleme süreli işlem süreciyle fotoğraflar arasından seçim yapma becerisi kayıt çizelgesi), yoklama, izleme ve genelleme oturumları uygulama güvenirliği veri kayıt formu, öğretim oturumları uygulama güvenirliği veri kayıt formu, sosyal geçerlik formu hazırlanmış ve araştırmacı tarafından uygulanmıştır.
Araştırmada birinci ve ikinci amaca ilişkin elde edilen veriler arasındaki ilişki Spearman Brown Sıra farkları korelasyon katsayısı kullanılarak hesaplanmıştır. Araştırmanın üçüncü amacına ilişkin elde edilen verilerin analizinde grafiksel analiz kullanılmıştır.
Araştırmanın birinci amacına yönelik elde edilen bulgular incelendiğinde; birincil bakıcıların AÇYE olan çocuklarının yiyecek tercihi tahmini ile çocuklara uygulanan tek uyaranlı, iki uyaranlı ve tekrar yerleştirmesiz çok uyaranlı tercih değerlendirme sonuçları arasında yüksek düzeyde pozitif yönde ilişki tespit edilmiştir.
Araştırmanın ikinci amacına yönelik elde edilen bulgular incelendiğinde AÇYE olan bireylere doğrudan uygulanan tek, iki ve tekrar yerleştirmesiz çok uyaranlı tercih değerlendirmeleri arasında yüksek düzeyde pozitif yönde ilişki tespit edilmiştir.
Araştırmanın üçüncü amacına yönelik elde edilen bulgular incelendiğinde, fotoğraflar arasından seçim yapmayı sabit bekleme süreli işlem süreci ile öğretmenin etkili olduğu, katılımcıların seçim yapma becerisini öğretim bittikten 1, 3, ve 4 hafta sonra korudukları ve birincil bakıcılarına genelledikleri tespit edilmiştir.

Abstract:
General aim of this study is to identify the relationship between indirect preference assessment of children with PMD and the preference assessment directly implemented to children as well as the relationship between the primary caregivers? predictions about the food preferences of children with PMD and direct preference assessment of individuals (single stimulus, paired-stimulus, multiple stimulus without replacement) and to determine whether teaching choice-making among photographs is effective with constant time delay procedure. 
Two methods were used in conjunction with each other. Correlational research which is a relational research method was used to identify the relationship between indirect preference assesment of children with PMD and the preference assessment directly implemented to children as well as the relationship between the primary caregivers? predictions about the food preferences of children with PMD and direct preference assessment of individuals (single stimulus, paired-stimulus, multiple stimulus without replacement) and multiple probe design across subjects, one of the single subject experimental designs was employed to determine whether teaching choice-making among photographs is effective with constant time delay procedure. 
The study composed of a total of three subjects who live in Bolu; two 9 year old males and one 7 year old female with profound disability diagnosis and their primary caregivers. 
Primary Caregiver Information Form, Preference Identification Form, Preference Ranking Form, Preference Assessment Recording Form with Single Stimulus Presentation, Preference Assessment Recording Form with Paired Stimulus Presentation, Preference Assessment Recording Form with Multiple Stimulus Without Replacement, forms to use during teaching constant time delay procedure (trial, maintenance and generalization sessions data recording form, skill recording form for choice-making among photographs with 0-second delay trial, skill recording form for choice-making among photographs with 4-second delay trial, trial, maintenance and generalization session implementation safety data sheet, teaching session implementation safety data sheet, social validity forms were prepared as data collection tools and implemented by the researcher. 
The relationship between the data obtained regarding the first and second objectives of the study was calculated by using Spearman Brown rank correlation coefficient. Graphic analysis was employed in analyzing the data obtained for the third objective of the study.
Investigation of the findings obtained regarding the first objective of the study shows a high level positive correlation between the results of primary caregivers? food preferences for children with PMD and the preference assessment results of single stimulus, paired-stimulus, multiple stimuli without replacement.
Investigation of the findings obtained regarding the second objective of the study shows a high level positive correlation between the results of preference assessment directly implemented to children with single stimulus, paired-stimulus, multiple stimulus without replacement.
Investigation of the findings obtained regarding the third objective of the study shows that the teacher who employed constant time delay procedure was effective in teaching choice-making among photographs, the subjects were able to maintain the skills in the 1st, 3rd and 4th weeks after the instruction was over and they generalized the instruction to their primary caregivers.