Kent çeperindeki kırsal alanın dönüşümü ve kentsel morfolojik özellikleri: Düzce Şıralık örneği
Transformation of the rural area on the city surroundings and urban morphological features: Duzce Şiralik example
Yazar: NURBANU YILDIZ İNCİ
Danışman: DOÇ. DR. AYŞEGÜL KAYA
Düzce Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Tarih boyunca insanlar farklı gerekçelere doğa olayları, savaşlar, ekonomik, siyasal vb. bağlı olarak mekânsal hareketlilik içerisinde olmuşlardır. Bu hareketlilik insanlar üzerinde olduğu kadar yerleşim yerlerinin mekânsal ve toplumsal yapısı üzerinde de etkili olmuştur. Son yıllarda ülkemizde yaşanan deprem afetlerinin ve pandemi sürecinin beraberinde getirdiği fiziksel mesafeden kaynaklı dönüşüm, yapılı çevrenin fiziksel dokusunu da etkilemiştir. Deprem etkisi ile yatay mimari taleplerinin yanı sıra pandemi etkisi ile de açık ve yeşil alanlara erişimin, yaşam için ne derece kritik bir öneme sahip olduğu anlaşılmıştır. Kentin gelişme yönü doğrultusunda konumlanan kırsal nitelikli yerleşimler "potansiyel kentsel arsalar" olarak değerlendirilebilen alanlardır. Bu sebeplerle kent merkezine yakın daha güvenlikli ve yeşil ile iç içe olan açık alanlara olan istek ile bu bölgelere olan konut taleplerinin artmasına neden olmaktadır. Artan talepler sonucunda kırsal alanlarda tarım dışı nüfus ve yapılaşma artmaktadır. Yapılaşma baskısıyla birlikte kentleşmeye başlayan kırsal alanlarda yerleşim morfolojisi de dönüşmeye başlamaktadır. Bu çalışmanın amacı, mahalle statüsü kazanmadan önce kırsal niteliğe sahip olan ve kent çeperinde bulunan Şıralık yerleşiminin deprem ve pandemi etkisi ile değişim sürecini açıklamaktır. Kırsal alan olan bu yerleşimin kent merkezine dahil olmaya başlaması ile birlikte etrafı hızlı bir yapılaşma sürecine girmiştir. Kent çeperindeki bu yerleşimde meydana gelen değişimi, kırsalın morfolojik yapısında oluşan etkileri ortaya koymak, kır karakterinin değişimine dikkat çekmek hedeflenmektedir. Kırsal nitelikli bir yerleşme olan Şıralık yerleşkesinde dört farklı morfolojik özelliğe sahip yerleşme dokusu belirlenerek, yapılaşma, sokak, kamusal mekan, parsel  ve bina ölçeğinde incelenecektir. Bu şekildeŞıralık yerleşkesi örneğinde deprem ve pandemi etkisi ile oluşan yapılaşmanın kırsal dokuya ve kimliğine etkisinin değerlendirilmesi söz konusudur. Kentsel ölçekten başlayarak, bir yapı ve bir oda ölçeğine kadar okuma yapabilmeye olanak sağlayan kentsel morfoloji kavramı çalışmanın teorik altyapısını oluşturmuştur.Araştırma kapsamında kırsal yerleşmedeki yeni gelişme alanları ile mevcut yerleşim alanlarındaki morfolojik yapı detaylı olarak incelenmiştir. Bu tez kapsamında kırsal kimlikdeki değişim, sosyo-ekonomik yapısı ve kır karakteri üzerinde oluşturduğu etkileri Şıralık örneği üzerinden tartışılmıştır. 


Anahtar Sözcükler:Düzce Depremi, Kırsala Dönüş, Mekansal Değişim,Morfoloji

Abstract:
Throughout history, people have suffered from natural events, wars, economic, political, etc. for different reasons. They have been in spatial mobility accordingly. This mobility has had an impact on the spatial and social structure of settlements as well as on people. The transformation caused by physical distance brought about by the earthquake disasters and pandemic process experienced in our country in recent years has also affected the physical texture of the built environment. In addition to the horizontal architectural demands due to the earthquake effect, as well as the pandemic effect, it has been understood how critical access to open and green spaces is for life. Rural settlements located in line with the development direction of the city are areas that can be considered as "potential urban lands". For these reasons, the desire for safer and greener open areas close to the city center causes an increase in housing demands in these areas. As a result of increasing demands, non-agricultural population and construction are increasing in rural areas. Settlement morphology is also beginning to transform in rural areas that are beginning to urbanize with the pressure of construction. The aim of this study is to explain the change process of Şıralık settlement, which was rural and located on the city periphery before gaining neighborhood status, with the effects of earthquake and pandemic. As this rural settlement began to be integrated into the city center, its surroundings entered a rapid construction process. It is aimed to reveal the change that occurred in this settlement on the urban fringe, the effects on the morphological structure of the countryside, and to draw attention to the change in the character of the countryside. In the Şıralık settlement, which is a rural settlement, the settlement pattern with four different morphological features will be determined and examined at the scale of construction, street, public space, parcel and building.In this way, in the example of Şıralık campus, it is possible to evaluate the impact of the construction created by the earthquake and pandemic on the rural texture and identity. The concept of urban morphology, which allows reading starting from the urban scale to the scale of a building and a room, formed the theoretical basis of the study. Within the scope of the research, new development areas in rural settlements and the morphological structure in existing settlements were examined in detail. Within the scope of this thesis, the change in rural identity, its socio-economic structure and its effects on rural character are discussed through the example of Şıralık.



Keywords:Düzce Earthquake, Morphology, Rural Return, SpatialChange