Enerji fiyat değişimlerinin Azerbaycan'ın cari işlemler dengesi açığına etkisi
Effect of energy price changes on Azerbaijan's current account deficit
Yazar: GUMRU AKHUNDZADA
Danışman: PROF. DR. GÖKHAN KARABULUT
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Gelişmekte olan birçok ülke, ekonomik büyümelerini gerçekleştirirken cari açık sorunu ile yüzleşmektedirler. Enerji ithalatı, ülkelerin ödemeler bilançosunda cari açık sorununun en temel sebeplerinden biri olarak görülmektedir. Bu çalışmanın amacı, küresel petrol piyasası koşullarında fiyat dalgalanmalarının Azerbaycan ekonomisinin istikrarını nasıl değiştirdiğini ve makroekonomik değişkenleri ne ölçüde etkilediğini ortaya çıkarmaktır. Özellikle, 2008 yılındaki küresel ekonomik krizin ardından petrol fiyatlarında yaşanan düşüş Azerbaycan'ın GSYH'sini olumsuz etkilemiştir. Dolayısıyla petrol ihracatına bağımlı olan Azerbaycan'ın makroekonomik dinamiklerinin petrol piyasası nedeniyle sürekli değişmesi çok ilginç ve önemlidir. Bu tez aracılığıyla Azerbaycan'ın cari açığı ile petrol fiyatları arasındaki ilişki araştırılmakta, ülkeyle ilgili henüz daha önce bu konuya ilişkin yapılmış bir ampirik çalışma bulunmadığından literatüre katkıda bulunmak tezin esas hedeflerindendir. Analizde kontrol değişkenleri olarak cari açık ve petrol fiyatının yanı sıra faiz oranı, kişi başına düşen gayri safi yurt içi hasıla, kamu sektörü harcamaları ve tasarrufların GSYİH içindeki payı dikkate alınmaktadır. Bu amaçla Azerbaycan Cumhuriyeti Merkez Bankası, İstatistik Enstitüsü'nün resmi sayfasından ve Dünya Bankası'nın resmi internet sitesinden 1991–2022 dönemine ait yıllık veriler elde edilmiştir. Araştırma kapsamında, Fourier-ADF birim kök testi, Fourier ADL Eşbütünleşme testi ve Fourier Todo-Yamamoto testi uygulanmış ve elde edilen sonuçlar göstermektedir ki, hükumet harcamalarından cari açığa doğru, cari açıktan ise faiz oranlarına doğru tek yönlü nedensellik ilişkisi vardır. Petrol fiyatlarından cari açığa doğru nedensellik ilişkisinin tespit edilememesi ile, uzun dönem denkleminde petrol fiyatlarının cari açık üzerindeki istatistiksel açıdan anlamsız etkisi bir biri ile örtüşmektedir.

Abstract:
Many developing countries face the problem of current account deficit while achieving their economic growth. Energy import is one of the main reasons for the current account deficit problem in the balance of payments of countries. The aim of this study is to reveal how price fluctuations in oil market conditions change the stability of the Azerbaijani economy and to what extent they affect macroeconomic variables. The decline in oil prices, especially after the global economic crisis in 2008, negatively affected Azerbaijan's GDP. Therefore, it is very interesting and important that the macroeconomic dynamics of Azerbaijan, which is dependent on oil exports, constantly change depending on the oil market. The main purpose of this thesis is to investigate the relationship between Azerbaijan's current account deficit and oil prices, and to contribute to the literature with an empirical study that has not been done before for the country. In addition to the current account deficit and oil price, interest rate, gross domestic product per capita, public-sector expenditures and the share of savings in GDP are taken into account as control variables in the analysis. For this purpose, annual data for the period 1991–2022 was obtained from the official page of the Central Bank of the Republic of Azerbaijan, the Institute of Statistics and the official website of the World Bank. Within the scope of the research, Fourier-ADF unit root test, Fourier ADL Cointegration test and Fourier Todo-Yamamoto test were applied, and the results show that there is a one-way causality from government expenditures to the current account deficit and from the current account deficit to interest rates. The inability to determine a causal relationship from oil prices to the current account deficit coincides with the statistically insignificant effect of oil prices on the current account deficit in the long-term equation.