Sosyal medyada dijital kimlik inşasında gözetim toplumunun etkisi
The effect of surveillance society on digital identity construction in social media
Yazar: MERVE YILDIZ
Danışman: PROF. DR. YEŞİM GÜÇDEMİR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Halkla İlişkiler ve Tanıtım Ana Bilim Dalı / Yeni Medya ve İletişim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Halkla İlişkiler = Public Relations ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Benlik kavramı = Self concept ; Benlik sunumu = Self-presentation ; Gözetim toplumu = Surveillance society ; Kimlik = Identity ; Kimlik inşası = Identity formation ; Sayısal göçmenler = Digital immigrant ; Sayısal kimlik = Digital identity ; Sayısal yerliler = Digital natives ; Sosyal medya = Social media

Özet:
Geçmişte iletişim araçlarında yaşanan her gelişme toplum yapısında bir takım
değişikliklere yol açmış ve bu değişiklikler farklı dönemlerde düşünürler tarafından
tartışılmıştır. Geleneksel kitle iletişim araçlarının icadı ve yaygınlaşması
enformasyon toplumuna dönüşüme etkileri açısından değerlendirilmiş ve bahsedilen
araçların gözetimsel faaliyetlere katkısı irdelenmiştir. İnternet ve sosyal medya ağlarının icadı ile günlük hayatın her alanına nüfus etmeleri
arasındaki oldukça kısa zamanda, bahsi geçen ağların, iletişimden toplum yapısına
kadar çeşitli alanlara etkisi farklı açılardan ele alınmış ve incelenmiştir. Bugün 4.6
milyar kullanıcısıyla, dünya nüfusunun %59.5'ine yayılmış olan sosyal medya ağları,
bireylerin günlük ortalama 2,5 saatlerini geçirdikleri platformlar haline gelmiştir.
Sosyal medya ağlarının bu denli hızlı yayılmasına en önemli etken etkileşimlilik ve
çift yönlü iletişim imkânı sunması olarak görülmektedir. Sosyal ağların bu
özelliğinin olumlu getirilerinin yanı sıra pek çok olumsuz sonucu olduğu,
görünürlük, sosyal ağların sağladığı ekonomik kazançların dağılımı gibi konularda
eşit ve adil olmaktan uzak bir sistemin yaratıldığı görüşleri de mevcuttur. Tüm
bunların yanı sıra sosyal medya ağlarındaki kullanıcı verilerinin ticari ve siyasi güç
sahiplerince gözetlendiği ve bu veriler üzerinden bir takım kazançlar elde edildiği
ileri sürülmektedir.

Kimlik kavramının bireysel anlamda tartışılmaya başlaması modernizm etkisiyle
gerçekleşmiş, o dönemde bireyin ve bireye özgü konuların ön plana çıkması kamusal
alan ve özel alan kavramlarının da tartışılmaya başlamasına sebep olmuştur.
Sonraları postmodernizm ve tüketim kültürü, kimlik kavramı üzerinde etkisini
göstermiş ve böylece kimlik, sürekli tüketilen imajlar olarak akışkan bir hal almıştır.
İnternet teknolojisi ve toplumsal etkileri sonucu dijimodernizm olarak adlandırılan bir dönemin yaşanmaya başladığı ve bu dönemde anlık olarak inşa edilebilen dijital
kimliklerin kendi dil ve sembolleri olduğu ifade edilmiştir (Kirby, 2009).

Tüm bu toplumsal dönüşümler kendi içlerinde bir takım gözetimsel faaliyetlere
çeşitli biçimlerde imkân tanıması açısından eleştirilmektedir. Her dönemin kendi
teknolojik gelişmeleri çerçevesinde gözetime olanak tanıdığı ve bu dönemler içinde
toplum yapısının yanı sıra gözetim faaliyetlerinin de değişip dönüştüğü
vurgulanmaktadır. Gözetim teknolojilerinin çeşitliliği ve kapsamı, içinde yaşanılan
toplumu günden güne gözetim toplumuna dönüştürmekte ve bireyler, gözetimin en
yaygın aracı olan sosyal medya ağlarına katılırken, inşa ettikleri dijital kimliklerini
gözetim toplumunun etkisinde şekillendirmektedir.İnternet teknolojisi ve dijitalleşme
ile tanıştıkları döneme göre dijital yerli ve dijital göçmen olarak iki gruba ayrılan
kullanıcıların, sosyal medya ağlarında dijital kimliklerini inşa ederken mahremiyet
ve gözetime karşı farklı yaklaşımlara sahip olduğu düşünülmektedir. Bu çalışma
toplamda 622 dijital yerli ve dijital göçmen grubuna dahil aktif sosyal medya
kullanıcısının, dijital kimlik inşası sürecinde gizlilik endişesi, gizlilik kontrolü,
mahremiyet ifşası, gözetim farkındalığı ve mahremiyet ihlâli farkındalığı açısından
karşılaştırmalı değerlendirmesini içermektedir. Araştırmanın sonucu, sosyal medya
ağlarında dijital kimlik inşası sürecinde, dijital yerlilerin daha az mahremiyet ifşası
yaptığını, dijital göçmenlerin daha fazla gözetime karşı farkındalık sahibi olduğunu
ve bahsi geçen iki grubun gizliliklerinden endişe etmek, gizlilikleri üzerinde kontrol
sahibi olma düşüncesi ve mahremiyet ihlâli farkındalığı konularında farklılık
göstermediklerini ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler: Sosyal medya ağları, gözetim toplumu, benlik, kimlik, dijital
kimlik inşası, panoptikon, sinoptikon, süperpanoptikon, omniptikon, dijital yerli,
dijital göçmen.

Abstract:
Every development in communication tools in the past has led to some changes in
the social structure and these changes have been discussed by thinkers in different
periods. The invention and dissemination of traditional mass media have been
evaluated in terms of their effects on the transformation into an information society
and the contribution of these tools to surveillance activities has been examined.

In a very short time between the invention of the internet and social media networks
and their penetration into all areas of daily life, the effects of the mentioned networks
on various areas from communication to the structure of society have been discussed
and examined from different perspectives. Today, with 4.6 billion users, social media
networks, which have spread to 59.5% of the world's population, have become
platforms where individuals spend an average of 2.5 hours a day. The most important
factor in the rapid spread of social media networks is seen as the possibility of
interactivity and two-way communication. There are also opinions that this feature of
social networks has many negative consequences besides its positive benefits, and
that a system that is far from being equal and fair has been created on issues such as
visibility and the distribution of economic gains provided by social networks. In
addition to all these, it is claimed that the user data in social media networks are
monitored by the owners of commercial and political power and some gains are
obtained from these data.

The concept of identity began to be discussed individually, with the effect of
modernism, and the emergence of the individual and the issues specific to the
individual at that time led to the discussion of the concepts of public space and
private space. Afterwards, postmodernism and consumer culture showed their effects
on the concept of identity, and thus identity became fluid as constantly consumed images. As a result of internet technology and its social effects, it was stated that a
period called digimodernism started to be experienced and digital identities that can
be built instantaneously in this period have their own language and symbols (Kirby,
2009).

All these social transformations are criticized in terms of allowing some surveillance
activities in various ways. It is emphasized that each period allows surveillance
within the framework of its own technological developments and during these
periods, surveillance activities have changed and transformed as well as the structure
of society. The diversity and scope of surveillance technologies transform the society
in which they live into a surveillance society day by day, and while individuals
participate in social media networks, which are the most common means of
surveillance, they shape their digital identities under the influence of the surveillance
society. It is thought that users, who are divided into two groups as digital natives
and digital immigrants, according to the period they met with internet technology and
digitalization, have different approaches to privacy and surveillance while
constructing their digital identities in social media networks. This study includes a
comparative evaluation of 522 digital native and digital immigrant active social
media users in terms of privacy concerns, privacy control, privacy disclosure,
surveillance awareness and privacy violation awareness in the process of digital
identity construction. The result of the research is that in the process of digital
identity construction in social media networks, digital natives disclose less privacy,
digital immigrants are more aware of surveillance, and they do not differ in the two
groups concerned about their privacy, the thought of having control over their
privacy, and awareness of privacy violations showed.

Keywords: Social media networks, surveillance society, self, identity, digital
identity construction, panopticon, synopticon, superpanopticon, omnipotent, digital
native, digital immigrant.