İbn Atıyye el-Endelüsî'nin neshe yaklaşımı
The approach of Ibn Atiyye el-Andalusia towards nash
Yazar: RABİA BAKIR
Danışman: PROF. DR. HİDAYET AYDAR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion

Özet:
Nesh konusu, İslam dünyasında mütemadiyen tartışılagelen bir konu olup geçirdiği anlam değişimleri nihayetinde ilahi hükümlerin pratik hayatta uygulanabilirliği üzerinde konuşulduğu bir mecra hüviyetine bürünmüştür. Zira nesh kavramının sahâbe ve tâbiundan itibaren, tefsirin teşekkül dönemine kadar gerek o dönem gerekse o dönemde yaşayan müfessirlerin yanı sıra fakîh ve mütekellimlerin algısına göre verilen manaların değişimi, kavramın anlamlandırılması ve anlaşılmasını etkilemiştir. Konu hakkında sarih bir nassın bulunmaması kavrama dair içtihat kapısını aralamıştır. Bu içtihatların sistematize edilebilmesi, konunun mezheplere göre tasnif edilerek incelenmesini gerektirmektedir. Diğer yandan bir Kur'ân ilmi olarak nesh konusun ilâhî hükümler üzerindeki etkinliğinin belirlenmesi ve bunun bölgeye özgü bir karakter oluşturup oluşturmadığı irdelenmelidir. 
Bu çalışma, özellikle cihat faaliyetleri ekseninde "seyf ayeti" ile ilgili kilit bölgelerden Endülüs'ü ve bölgenin tefsir anlamında önemli temsilcilerinden İbn Atıyye el-Endelüsî'nin nesh kavramına dair benimsediği usûl ve pratiği konu edinmektedir. Araştırmada neshin uygulama alanı noktasında, İbn Atıyye ile Endülüslü diğer müfessirlerin görüşlerine de yer verilmiş böylelikle h.5. asırdan h.8. asıra kadar Endülüs tefsir geleneğinin neshe konu edilen ayetlere dair kanaatleri kıyas edilerek bu kanaatlerinde fikir birliği sağlanıp sağlanmadığı, kronolojik düzlemde tespit edilmesi amaçlanmıştır. Netice itibariyle Endülüs Tefsir geleneğinin Nesh usûlünde sünnî geleneği devam ettirdikleri ancak pratikte özellikle seyf ve kıtal ayetlerine nesh konusunda yükledikleri etkin misyon ile özgün bir tavır sergiledikleri tespit edilmiştir. Bu tavrın Endülüs'ün siyasi, sosyal durumu ve müfessirlerin kişisel tecrübeleriyle doğrudan alakalı olduğu ve söz konusu ayetle mensûh olan ayetlerin sayısında bölge müfessirleri nazarında birliğin sağlanmadığı sonucuna ulaşılmıştır. İbn Atıyye'nin seyf ayetleriyle otuz küsur ayeti neshettiği, on altı ayeti ise neshe konu etmekle birlikte çekimser davrandığı saptanmıştır.
Anahtar Kelimeler: Tefsir, Nâsih, Mensûh, Endülüs, Cihat, Kıtal, Seyf.

Abstract:
The subject of Nash is a topic frequently discussed in the Islamic world, and its evolving meanings have now taken on the role of a medium for debating the applicability of divine provisions in practical life. Changes in the meanings attributed to Nash, influenced by the perceptions of Fakihs, Mutakallims, and Commentators, both contemporary and historical, from the Sahabe and Tabiun periods to the formation of Tafsir, have significantly affected the understanding of the Nash concept. The absence of a clear 'Nas' on this subject has opened the doors to jurisprudential discussions. To systematize these jurisprudences, it becomes necessary to classify and analyze the subject according to sects. Furthermore, as a discipline within the study of the Quran, it is important to examine the effectiveness and arbitrariness of the Nash concept on divine provisions and whether this gives rise to a region-specific character.
This study focuses on the geography of Andalusia, a region related to 'Seyf Verse,' particularly in the context of jihad activities, and the interpretations and experiences related to the Nash concept as adopted by Ibn Atıyye el-Endelüsî, a prominent figure in Andalusia's tafsir tradition. The research also incorporates the views of Ibn Atıyye and other Andalusian commentators regarding the practical application of Nash. By comparing their opinions on the verses subject to Nash in Andalusian tafsir tradition, the study aims to determine whether a consensus was reached chronologically from the 5th century to the 8th century. Using a descriptive method, the data were categorized and classified. As a result, it has been observed that the Andalusian Tafsir tradition follows the Sunni tradition in its approach to Nash. However, in practice, it demonstrates an original stance, particularly in its interpretation of the Seyf and qıtal verses, reflecting the unique mission attributed to Nash. This approach is directly influenced by the political and social context of Andalusia and the personal experiences of the commentators. It is also evident that regional commentators do not achieve unity in the number of verses related to the specific verse in question. For instance, Ibn Atiyye excluded that about thirty verses in his interpretation of the seyf verses, while he remained undecided on sixteen verses associated with Nash.
Keywords: Tafsir, Nâsih, Mensûh, Andalusia, Jihad, Qıtal, Seyf,