Amasya merkezde su mimarisi
Water architecture in Amasya center
Yazar: BUSE KOÇAK
Danışman: DOÇ. DR. KEMAL ÖZKURT
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Amasya, tarih boyunca önemli olaylara sahne olmuş ve birçok medeniyete ev sahipliği yapmıştır. Türklerin Anadolu'ya hakimiyetinden sonra Danişmendli, Selçuklu ve Osmanlı idaresinde yönetilmiş olan şehir, içerisinde bu dönemlerden kalan çok fazla yapı bulundurmaktadır. Bu yapılar arasında Amasya il merkezinde bulunan ve su mimarisini yasıtanlar bu çalışmanın konusunu oluşturmaktadır.
"Amasya Merkezde Su Mimarisi" başlıklı çalışma il merkezi ile sınırlı tutulmuştur. Türk İslam döneminde inşa edilmiş olan su yapılarından çeşmeler, hamamlar, köprüler incelenmiş olup kataloğa dahil edilmiştir. Katalogda 23 çeşme, 10 hamam ve 6 köprü olmak üzere toplamda 39 su mimarisi bulunmaktadır. Yapılar araştırılıp incelendiğinde merkeze bağlı köylerde 3 çeşme ve bu yapıların dışındaki diğer yapılar ise Amasya merkezde konumlanmıştır. Bunların dışında kaynaklardaki bilgilere göre 7 çeşme ve 4 köprü günümüze ulaşamamış yapılar grubunda yer alıp katalogtan sonra değerlendirilmiştir.
Çalışmamız sonucunda yapıların 14 ve 19. yüzyıllar içinde yapılmış oldukları tespit edilmiştir. Kitabesi olanların kitabe transkripsiyonları yapılmıştır. Eserlerin ölçüleri alınmış, çizimleri yapılmış ve fotoğraflanarak belgelenmiştir. Amasya çeşmeleri Osmanlı Döneminde inşa edilen küçük ölçekli yapılardır ve çoğu sağlam kullanılabilir durumdadır. Amasya hamamları geleneksel Osmanlı hamam mimari formuna uygun olarak yapılmıştır. Soyunmalık, ılıklık, sıcaklık, külhan ve su deposu bölümlerinden oluşmaktadır. Bu hamamlar sağlam ve faaliyette olup tek hamam tipinde inşa edilmişlerdir. Köprüler ise Amasya şehrinin içinden geçen Yeşilırmak Nehri'nin üzerinde sıralanmaktadır. Hem araç hem yaya için kullanılan köprülerin yanında, sadece yaya için kullanılan köprüler de vardır.
İçinde Selçuklu yapılarının da bulunmasıyla beraber çoğunlukla Osmanlı Dönemi'nde inşa edilmiş bu yapılar, Cumhuriyet Dönemi'nde son halini almıştır. Bu yapılar kendi içinde değerlendirilerek tarihi gelişimi, mimarisi ve yapısal özellikleri sunulmaya çalışılmıştır.

Abstract:
Amasya has been the scene of important events throughout history and has hosted many civilizations. After the Turks dominated Anatolia, the city was governed by the Danishmend, Seljuk and Ottoman administrations, and it contains many structures from these periods. Among these structures, those in the city center of Amasya that reflect water architecture are the subject of this study.
The study titled "Water Architecture in the Center of Amasya" was limited to the city center. Fountains, baths and bridges from water structures built during the Turkish Islamic period were examined and included in the catalog. There are a total of 39 water architectures in the catalog, including 23 fountains, 10 baths and 6 bridges. When the structures were researched and examined, 3 fountains were located in the villages affiliated to the center and other structures outside these structures were located in the center of Amasya. Apart from these, according to the information in the sources, 7 fountains and 4 bridges were included in the group of structures that have not survived to the present day and were evaluated after the catalog.
As a result of our study, it was determined that the structures were built between the 14th and 19th centuries. The inscription transcriptions of those with inscriptions have been made. The works were measured, drawn and photographed and documented. Amasya fountains are small-scale structures built during the Ottoman period and most of them are in a solid and usable condition. Amasya baths were built in accordance with the traditional Ottoman bath architectural form. They consist of changing rooms, warm rooms, hot rooms, furnaces and water tanks. These baths are solid and functional and were built as a single bath type. The bridges are lined up over the Yeşilırmak River passing through the city of Amasya. In addition to bridges used for both vehicles and pedestrians, there are also bridges used only for pedestrians. These structures, which were mostly built during the Ottoman period, including Seljuk structures, took their final form during the Republican period. These structures were evaluated on their own and their historical development, architecture and structural features were tried to be presented.