Üniversitelerin kentsel gelişime etkisi: Siirt örneği
The impact of universities on urban development: The case of Siirt
Yazar: ÜMİT ÇELEBİ
Danışman: PROF. DR. ORHAN DENİZ
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı / Beşeri ve İktisadi Coğrafya Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Coğrafya = Geography

Özet:
Türkiye'de son yıllarda artan yükseköğretim kurumu sayısı ve bu kurumların 
bulundukları kentlere etkilerinin daha belirgin bir şekilde ortaya çıkması, literatürde 
konuya yönelik daha fazla çalışma yapılmasına yol açmıştır. Üniversitelerin öncelikli 
misyonları eğitim ve araştırmadır. Fakat üniversiteler günümüzde bu görevlerinin 
dışında, bulundukları kentlerde demografik yapı, ekonomik kalkınma, mekânsal 
gelişim ve sosyokültürel yapıda değişim gibi birtakım etkiler ortaya çıkarmaktadır. 
Üniversitelerin ortaya çıkardığı bu etkiler, büyük kentlerde daha az hissedilirken, 
gelişmemiş ve nüfus bakımından küçük olan kentlerde daha belirgin bir şekilde 
kendini göstermektedir. Günümüzde küçük ve orta ölçekli kentlerde üniversitelerin 
kurulma amaçlarından bir tanesi de bulunduğu şehri ekonomik açıdan kalkındırarak 
bölgelerarası gelişmişlik farkını azaltmaya çalışmaktır.
Bu çalışmada üniversitenin Siirt kentine olan etkileri ve neden olduğu 
değişimleri ortaya çıkarmak amaçlanmaktadır. Gelişmişlik ve nüfus bakımından 
küçük ölçekli bir kent olan Siirt'e üniversite 2007 yılında kurulmuştur. Üniversitenin 
kente olan etkileri birçok farklı alanda ortaya çıkmıştır. Çalışmada üniversitenin 
kente olan etkilerini daha ölçülebilir bir konuma getirmek için 397 üniversite 
öğrencisi, akademik ve idari olmak üzere toplamda 177 üniversite personeli ile anket 
çalışması yapılmıştır. Elde edilen veriler SPSS programı ile analiz edilmiştir. Ayrıca 
üniversitenin kent üzerindeki yansımalarını incelemek için kentte farklı mesleki 
alanlarda 25 katılımcı ile mülakat gerçekleştirilmiştir.
Elde edilen bulgular sonucunda, öncelikle üniversite 18.980 öğrenci ve 1213 
personel sayısı ile kentin nüfusunda önemli bir artışın yaşanmasında katkıda 
bulunmuştur. Kentte kişisel giderler, barınma ihtiyacı ve alışveriş için harcama yapan 
öğrenci ve üniversite personeli, Siirt'in ekonomik olarak gelişmesine katkı 
sağlamıştır. Üniversitenin etkisiyle kentte kafe, eğlence, yemek, kırtasiye ve inşaat 
sektöründe önemli gelişmelerin yaşandığı anlaşılmıştır. Kentin mekânsal olarak hızlı 
bir şekilde geliştiği ve üniversite yerleşkesinin de içinde bulunduğu Veysel Karani 
Mahallesi, üniversite etkisine bağlı önemli bir yerleşme konumuna gelmiştir. Ayrıca 
üniversite güzergâhı üzerinde bulunan Afetevleri ve Kooperatif mahallelerinde de 
yapılaşma oldukça hızlı bir şekilde meydana gelmiştir. Üniversite güzergâhında 
bulunan bu alanlarda arsa ve konut fiyatlarında belirgin artışlar ortaya çıktığı 
görülmektedir. Kentin konut yapısında değişiklikler yaşanmış, 8-10 katlı yüksek 
binalar inşa edilmiş, öğrenci ve memurların taleplerine yönelik 1+0,1+1 ve 2+1 gibi 
daireler çoğalmıştır. Kentin öğrenci ve memur nüfusundaki büyüme ile kira fiyatları 
olması gerekenden 2-3 kat artış göstermiş ve yerel halk kiralık ev bulmakta güçlük 
çekmiştir. Ulaşım ağı hem kent içi hem de şehirlerarası alanda gelişme kat etmiş 
ancak altyapı yetersizliğinden dolayı trafik sorunu ortaya çıkmıştır. Kentin 
okuryazarlık oranında artış yaşanmış ve özellikle üniversite etkisi ile kız çocuklarının 
okuma oranında yükselme olmuştur. Üniversite etkisine bağlı olarak kentin 
toplumsal yapısında değişimler meydana gelmiş, bunun sonucunda da sosyal ve 
kültürel faaliyetlerde çeşitlilik meydana gelmiştir.

Anahtar Kelimeler: Mekânsal Gelişim, Kentleşme, Üniversiteler, Siirt Üniversitesi, Siirt

Abstract:
The increasing number of higher education institutions in Türkiye in recent 
years and the more significant effects of these institutions on the cities where they 
are located have led to more studies on the subject in the literature. The primary 
missions of universities are education and research. However, apart from these 
missions, universities nowadays create some effects such as demographic structure, 
economic development, spatial development and change in sociocultural structure in 
the cities where they are located. While these effects of universities are felt less in 
large cities, they are more pronounced in undeveloped cities with small populations. 
Today, one of the purposes of establishing universities in small and medium-sized 
cities is to try to reduce the inter-regional development gap by developing the city 
economically.
The aim of this study is to reveal the effects of the university on the city of 
Siirt and to understand the changes caused by it. The university was established in 
2007 in Siirt, which is a small-scale city in respect of development and population. 
The effects of the university on the city have emerged in many different areas. In 
order to reveal the effects of the university on the city, a survey was conducted with 
397 university students, and a total of 177 university personnel, including academic 
and administrative. The data obtained were analysed with SPSS programme. In 
addition, interviews were conducted with 25 participants in different professions in 
the city to examine the effects of the university on the city.
As a result of the findings, the university has contributed to a significant 
increase in the population of the city with 18,980 students and 1213 staff. Students 
and university staff spending on personal expenses, housing needs and shopping in 
the city contributed to the economic development of the city. It is understood that 
there have been significant developments in the cafe, entertainment, catering, 
stationery and construction sectors in the city with the influence of the university. It 
is seen that the city has developed rapidly spatially and Veysel Karani 
Neighbourhood, where the university campus is located, has become an important 
settlement due to the university effect. In addition, the construction in the 
neighbourhoods of Afetevleri and Kooperatif, which are located on the university 
route, has occurred quite rapidly. There have been significant increases in land and 
housing prices in these neighbourhoods located on the university route. There have 
been changes in the housing structure of the city, 8-10 storey high buildings have 
been built, and apartments such as 1+0, 1+1 and 2+1 have increased in line with the 
demands of students and public officers. With the increase in the student and public 
officer population of the city, rental prices have increased 2-3 times more than they 
should have been and the local people have had difficulty in finding rental houses. 
The city's transport network has improved both within the city and in the intercity 
field, but traffic problems have arisen due to the inadequacy of the transport 
infrastructure. There has been an increase in the literacy rate of the city and there has 
been an increase in the reading rate of girls, especially with the effect of the 
university. Depending on the university effect, changes have occurred in the social 
structure of the city, and as a result, cultural diversity has been experienced in social 
and cultural areas.

Keywords: Spatial Development, Urbanization, Universities, Siirt University, Siirt