Türkçe tiyatro metinlerinde iletişim fiilleri
Communication verbs in Turkish theater texts
Yazar: AFAF MOHAMMAD FADIL ALHAJESSA
Danışman: DOÇ. DR. FATİH DOĞRU
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
İnsanlar dil içi ve dil dışı göstergeleri kullanarak birbirleriyle ya da başka 
varlıklarla iletişim kurarlar. Bu iletişimin büyük oranda dil içi unsurlar kullanılarak 
yapıldığı görülmektedir. Bunları gösteren temel dil ögelerinden biri iletişim fiilleridir. 
Fiil sınıflandırmalarında önemli bir grup oluşturan iletişim fiilleri anlamsal olarak 
iletişim ifade eden fiilleri kapsamaktadır. Günlük konuşma dilinde ve yazılı metinlerde 
kendine sıkça yer bulmakta ve söz varlığının önemli bir ögesi olarak dikkat 
çekmektedir. İletişim fiillerinin çokça görüldüğü metin türlerinden biri tiyatro 
metinleridir. Tiyatro, toplumu yansıtan ve iletişimin kendine açık bir yer bulduğu 
edebî bir türdür. İletişim fiillerinin çeşitliliğini görebilmek, sıklık ve dağılım oranlarını 
tespit edebilmek adına tiyatro metinleri zengin veri barındırır. Bu bakımdan çalışmada 
Türk edebiyatının önde gelen tiyatro metinlerinden olan Haldun Taner'in kaleme 
aldığı "Keşanlı Ali Destanı" ve Aziz Nesin tarafından yazılan "Toros Canavarı" adlı 
eserler üzerinden iletişim fiilleri incelenmiş ve bu fiillerdeki çeşitlilik gözler önüne 
serilmeye çalışılmıştır. Bu eserler iletişim açısından zengin bir içeriğe sahiptir ve bu 
nedenle çalışmanın kapsamı bunlarla sınırlandırılmıştır. İletişim fiillerinin kendi 
içerisinde sınıflandırılmasında ise Ärnazarov'un tasnifi esas alınmış; ayrıca iletişim 
fiilleriyle ilgili başka tasniflerle ilgili bilgiler de sunulmuştur. Ärnazarov'un tasnifine 
göre eserlerde tespit edilen iletişim fiilleri kendi içerisinde alt başlıklara ayrılarak 
gösterilmiştir. Sonuç olarak elde edilen veriler tablolar hâlinde verilmiş ve iletişim fiili 
olarak kullanılan örneklerin sayı ve oranları karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir.

Abstract:
Humans communicate with each other or other beings using both verbal and 
nonverbal cues. It is observed that a significant portion of this communication is 
carried out using verbal elements. One of the basic linguistic elements that demonstrate 
this is communication verbs. Communication verbs, which form an important group 
in verb classifications, encompass verbs that semantically express communication. 
They are frequently found in everyday spoken language and written texts and stand 
out as an important element of vocabulary. Theater texts are one of the text types where 
communication verbs are frequently encountered. Theater is a literary genre that 
reflects society and provides an open space for communication. Theater texts contain 
rich data to observe the diversity of communication verbs and to determine their 
frequency and distribution rates. In this context, the study examines communication 
verbs and attempts to reveal their diversity through the plays "Keşanlı Ali Destanı" by 
Haldun Taner and "Toros Canavarı" by Aziz Nesin, which are among the leading 
theater texts of Turkish literature. These works have a rich content in terms of 
communication, and therefore the scope of the study has been limited to these. 
Ärnazarov's classification was used to classify communication verbs within 
themselves; information on other classifications related to communication verbs was 
also provided. According to Ärnazarov, this verbs identified in the works are shown 
under subheadings. Finally, the obtained data are presented in tables and the numbers 
and proportions of the examples used as communication verbs are evaluated 
comparatively