Şer'iyye sicillerine göre XIX. yüzyılda Varna kazası (1830-1878)
Varna district in the XIX. century based on Şer'iye Sicils (Kadi court records) (1830-1878)
Yazar: VEHBİYE EVİZ
Danışman: PROF. DR. AHMET KANKAL
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Coğrafya = Geography ; Tarih = History ; Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
Şehirlerin kurulması, gelişmesi ve tarih sahnesinden silinmesi devletlerin varlığı, ekonomik durumu, güçlü oluşu ve yıkılışı ile alakalıdır. Ancak Varna gibi önemli jeopolitik konuma sahip ticari merkez olan deniz kentleri varlıklarını yüzyıllarca korumayı başarabilmiştir. Devletlerin güçlü olduğu zamanlarda bu şehirlerin ekonomisi gelişmiş, refah seviyesi ve nüfusu artmıştır. Söz konusu şehirler, devlet zayıfladığında yeteri kadar korunamadığından işgallere, kuşatmalara, sürgünlere ve göçlere maruz kalmış, kötü duruma düşmüş olsalar bile, varlıklarını yine de devam ettirmişlerdir. Tarihi süreç içinde deniz başkenti olarak addedilen Varna, bunun hem avantajı hem de dezavantajlarını yaşamış ve hem teknolojik hem de ekonomik olarak zamanın ilerisinde bir şehir hayatı ve düzenine sahip olmuştur. Yüzyılarca savaşların ve göçlerin etkisiyle Varna nüfusunda değişimler olmuştur. Osmanlı Devleti hâkimiyetinde Kazak saldırıları dışında yüzyıllarca barış ve güven içinde kalan Varna, 1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı'nda yerle bir edilmiş, sonrasında devlet eliyle yeniden inşa edilmiştir. 1856 Kırım Savaşı'nda müttefik ordulara merkezlik etmiştir. Bu savaş sonrasında devasa boyutlara ulaşan göçlerin merkezinden biri olmuştur. Şehir hem savaşlar hem de aynı sırada büyük göçlerle birlikte salgınlarla da mücadele etmiştir. Balkanlarda uluslararası bir ticaret merkezi olan Varna, herşeye rağmen Osmanlı kurumları ve devletin varlığı ile ticari ve sosyo-ekonomik varlığını devam ettirmiştir. 1878 Osmanlı-Rus savaşından sonra Berlin Antlaşmasıyla, Bulgar Prensliği'ne bırakıldığı zamana kadar da Müslüman nüfusun hâkim olduğu bir Osmanlı şehri olmuştur.

Abstract:
The establishment, development and disappearance of cities from the stage of history are related to the existence, economic status, strength and collapse of the states. However, the maritime cities such as Varna, which are commercial centers with a significant geopolitical position, have managed to preserve their existence for centuries. When the states were strong, the economy of these cities improved and their prosperity and populations increased. Those cities were exposed to invasions, sieges, exiles and migrations, as they could not be adequately protected when the state weakened, and even though they were in a bad state, they still continued their existence. Considered as the maritime capital in the historical process, Varna has experienced both its advantages and disadvantages and has had a city life and order ahead of its time both technologically and economically. There have been changes in the population of Varna over the centuries due to the wars and migrations. Varna, which remained in peace and security for centuries except for the Kazakh attacks under the rule of the Ottoman State, was destroyed in the Ottoman-Russian War of 1828-1829 and then rebuilt by the state. It was the center of the allied armies in the 1856 Crimea War. After this war, it became one of the centers of migrations that reached gigantic proportions. The city also struggled with epidemics along with wars and great migrations at the same time. Varna, which is an international trade center in the Balkans, has continued its commercial and socio-economic existence with the Ottoman institutions and the existence of the state, despite everything. After the 1878 Ottoman-Russian War, it became an Ottoman city dominated by the Muslim population until it was left to the Bulgarian Principality with the Treaty of Berlin.