Cezaevlerinde din eğitimi
Religion training in prisons
Yazar: ŞUAYİP ÖZDEMİR
Danışman: PROF. DR. ABDULLAH ÖZBEK
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1998
Konu: Din = Religion ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ceza infaz kurumları = Prisons ; Din eğitimi = Religious education ; Hükümlüler = Convicts

Özet:
Bu araştırma cezaevlerinde yürütülen din eğitimi faaliyetlerinin ıslah çalışmalarına ne derece katkıda bulunduğuna açıklık getirmek ve bu faaliyetlerin daha iyi yapılabilmesine ilişkin öneriler hazırlamak amacıyla hazırlanmıştır. Araştırmada 450 mahkum, 50 din görevlisi ve 50 cezaevi yöneticisi örnekleme alınmıştır. Önce mahkumlarla ilgili, sonra da din görevlileri ve yöneticilerle ilgili bulgular değerlendirilmiştir. A- Mahkumlarla İlgili Bulgular 1. Mahkumlara Ait Kişisel Bilgiler: Mahkumların işledikleri suçlar arasında en büyük oranı adam öldürme (% 28.45), gasp (% 18) ve hırsızlık (% 14, 65) suçları oluşturmaktadır. Suçun en sık işlendiği yaş grubu 26-35'dir (% 42.67). Mahkumların yandan fazlası (% 51.78) suç işledikleri sırada evlidir. Mahkumların % 34.89'unun doğum yeri köy, % 33.34'ünün il merkezidir. Yandan fazlası (% 54.22) ilk okul mezunudur. Yarısının (% 50) babası ilkokul mezunudur. Yarıdan fazlasının (% 50.89) annesi okur - yazar değildir. Mahkumlar genelde tarım alanında (% 17.33), ticaret (% 17.11) ve tamirat (% 16.22) işlerinde çalışmaktadır. Mahkumların % 35.33'ü fakir, % 20'si ortanın altında bir gelire sahiptir. Yarıya yakınının (% 46) mahkumiyet süresi 2-4 yıl arası dönemde yoğunlaşmaktadır. 2. Mahkumların Dini Bilgi Durumları: Mahkumların yarıya yakını (% 42) cezaevine girmeden önce dini konulardaki bilgilerini yeterli görmektedir. Yarıdan fazlası (% 57.77) dini bilgilerini ailelerinden öğrenmişlerdir. 3. Mahkumların Dini İnanç ve Davranış Yönünden Durumları: Cezaevine girdikten sonra Allah'ın varlığına inananların oranı % 93.33 den % 98'e, Ahirete inananların oranı % 94.45'den % 96.45'e, Kaza ve Kadere inananların 110oranı % 92.23'den % 94.45'e, Cennet ve Cehenneme inananların oranı % 93.55'den % 95.12'ye yükselmiştir. Cezaevine girdikten sonra beş vakit namazını kılanların oranında artış olmuştur. (Önce, % 27.56, Sonra, % 31.78). Anne ve babalarının yarıdan fazlası (% 64) beş vakit namazlarını kılmaktadır. Cezaevine girdikten sonra Ramazan ayında devamlı oruç tutanların oranında bir değişiklik olmamıştır. (Önce, % 73.1 1 - Sonra, % 73.1 1). Anne ve babalarının büyük çoğunluğu (% 87.56) Ramazan ayında devamlı olarak oruç tutmaktadır. Mahkumların büyük çoğunluğu (% 81.11) suç işledikleri sırada bu suçun günah olduğuna inanmaktadır. İşledikleri suçun günah olduğuna inananların yarıya yakınının (% 41.91) suç işlemesinde toplum yapısının bozuk oluşu, üçte birinin (% 35.06) suç işlemesinde ekonomik nedenler etkili olmuştur. Din eğitimi noksanlığından dolayı suç işleyenlerin oranı düşüktür (% 1 8.90). İşledikleri suçun günah olduğuna inanmayanların büyük çoğunluğu (% 76.74) haksız olmadıkları için böyle bir inanca sahip olduklarını belirtmişlerdir. 4. Mahkumların Suç İşlemede En Çok Etkili Gördükleri Faktörler: Mahkumların % 77.78'ine göre toplum yapısının bozuk oluşu, % 75. 11 'ine göre ekonomik nedenler, % 69.78'ine göre karşıdaki kişinin haksız davranışı suç işlemede "çok" etkilidir. Din eğitimi noksanlığının suç işlemede "çok" etkili olduğu belirtenlerin oranı % 52.89'dur. Cezaların az olmasının suç işlemede "çok" etkili olma oranı ise oldukça düşüktür (% 22.44). 5. Mahkumların D. K. ve A. Bilgisi Dersi Uygulamasıyla İlgili Görüşleri: Mahkumların yarıdan fazlası (% 53.55) derste öğretilen konulan yeterli görmemektedir. Mahkumların % 84'ü derste inanç konularına "çok" yer verilmesini istemektedir. Ahlak konularına "çok" yer verilmesini isteyenlerin oranı % 75.1 1, birlik ve beraberlik konularına "çok" yer verilmesini isteyenlerin oranı % 66.67, ibadet konularına "çok" yer verilmesini isteyenlerin oranı % 64.89'dur. U\Mahkumların yarıdan fazlası (% 54.67) D. K. ve A. Bilgisi dersini yeterli görmemektedir. Yarıdan fazlası (% 55.11) ders saatini yeterli görmemektedir. Mahkumların çoğunluğuna göre (% 65.33) din görevlileri derslerde ayet ve hadislere "devamlı" olarak yer vermektedir. Derslerde günlük hayatla "devamlı" bağlantı kurulduğunu belirtenlerin oranı % 53.11, soru-cevap yönteminin "devamlı" kullanıldığını belirtenlerin oranı % 48.89'dur. Mahkumların büyük çoğunluğu (% 79.55) derste din görevlilerine rahatça soru sorabilmektedir. Mahkumların yarıdan fazlası (% 51.11) derse ara-sıra katılmaktadır. Mahkumların büyük çoğunluğunun (% 76.44) derse katılmalarında dini bilgilerini artırmak istemeleri "çok" etkili olmaktadır. Din görevlisini iyi tutumunun derse katılmada çok etkili olduğunu belirtenlerin oranı % 38.67'dir. Mahkumların büyük çoğunluğu (% 80.44) derse katıldıklarında dine ilgilerinin arttığını belirtmişlerdir. Pişmanlık duygularının arttığını belirtenlerin oranı % 52'dir. 6. İşledikleri Suçtan Pişman Olma ve Aynı Şartlarda Tekrar İşleyip İşlememe Yönünden Durumları: Mahkumların büyük çoğunluğu (% 78.89) işledikleri suçtan pişmanlık duymaktadır. Büyük çoğunluğu (% 71.11) tekrar aynı şartlarda suç işlemeyeceklerini belirtmişlerdir. Aynı şartlarda tekrar suç işleyeceklerini belirtenlerin oranı % 20.67'dir. Mahkumların % 67.74'ü toplum yapısının bozuk oluşundan, % 65.59'u ekonomik nedenlerden dolayı tekrar suç işleyebileceklerini belirtmişlerdir. Mahkumların büyük çoğunluğu (% 77.18) D. K ve A. Bilgisi dersinin üzerlerindeki etkisinden dolayı tekrar aynı şartlarda suç işlemeyeceklerini belirtmişlerdir. Pişmanlık duydukları için işlemeyeceklerin oranı % 76.25, cezaevinde yaşadığı sıkıntılardan dolayı işlemeyeceklerin oranı % 64.37'dir. B- Din Görevlileri ve Kurum Yöneticileriyle İlgili Bulgular 1. Din Görevlileri ve Kurum Yöneticilerine Ait Kişisel Bilgiler: Cezaevlerinde D. K ve A. Bilgisi dersine giren din görevlileri arasında en büyük oranı (% 38) mesleği vaizlik olanlar oluşturmaktadır. Üçte biri (% 34) 21-25 yıl arası 112kıdeme sahiptir. Büyük çoğunluğu (% 70) Yüksek İslam Enstitüsü mezunudur. Din görevlilerinin tamamı cezaevlerinde derse girmek için hizmet - içi eğitime katılmamıştır. Din görevlilerinin yarısı (% 50) hizmet - içi eğitime katılma ihtiyacı duymamaktadır. Katılma ihtiyacı duyanların oranı % 42'dir. Kurum yöneticilerinin büyük çoğunluğu (% 84) 2. Müdür olarak görev yapmaktadır. Yöneticilerin dörtte biri (% 26) 6-10 yıl arası kıdeme sahiptir. 2. Din Görevlileri ve Kurum Yöneticilerinin D. K. ve A. Bilgisi Dersi Uygulamasıyla İlgili Görüşleri: Din görevlilerinin ve yöneticilerin yandan fazlasına göre (Din görevlileri, % 66- Yöneticiler, % 62) D. K. ve A. Bilgisi müfredat programındaki konular yeterlidir. Din görevlilerinin büyük çoğunluğu (% 92) derste inanç konularına "1. Derece"de yer verilmesini istemektedirler. Bu oran vatan - millet sevgisi konularında % 52, birlik -.beraberlik konularında % 48, ahlak konularında % 40'dır. Yöneticilerin % 84'ü derste inanç konularına " 1. Derece"de yer verilmesini istemektedirler. Bu oran vatan - millet sevgisi konularında % 82, birlik-beraberlik konularında % 76, ahlak konularında % 72'dir. Din görevlileri ve yöneticilerin yarıdan fazlasına göre (Din görevlileri, % 52- Yöneticiler, % 54) ders saati yeterli değildir. Din görevlilerinin yarıdan fazlası (% 62) derslerde ayet ve hadislerle "devamlı" olarak bağlantı kurduklarını belirtmişlerdir. Derste günlük hayatla "devamlı" olarak bağlantı kuranların oranı % 52, soru-cevap yöntemini "devamlı" kullananların oranı % 36'dır. Din görevlilerinin yarıya yakınına göre (% 44) D. K. ve A. Bilgisi öğretimi müfredat programındaki amaçlan az gerçekleştirmektedir. Yöneticilerin % 40'ına göre D. K. ve A. B. öğretimi müfredat programındaki amaçları orta derecede gerçekleştirmektedir. Din görevlilerinin % 38'ine göre ders kitabının olmayışı, % 34'üne göre ders saatinin azlığı D. K. ve A. Bilgisi dersini " 1. Derece"de olumsuz etkilemektedir. Yöneticilerin % 52' sine göre ders saatinin azlığı, % 38'ine göre mahkumların toplu halde bulunuşları D. K. ve A. Bilgisi dersini "1. Derece"de olumsuz etkilemektedir. Din görevlilerinin yarıdan fazlası (% 56) ve yöneticilerin yarısına göre (% 50) 13mahkumların bazıları D. K. ve A. Bilgisi dersine ilgi duymaktadır. Din görevlilerinin yarıdan fazlası (% 62) derse katılan mahkumların "1. Derece"de dine karşı ilgilerinin arttığını belirtmişlerdir. Yöneticilerin yandan fazlası (% 66) derse katılan mahkumların "1. Derece"de işledikleri suçtan pişmanlık duydukları kanaatinde olduklarını belirtmişlerdir. Din görevlilerinin yarıya yakını (% 44) mahkumları değerlendirmede mahkumların edindikleri bilgiler sonucu davranış geliştirmelerini "1. Derece" de dikkate aldıklarını belirtmişlerdir. 114

Abstract: