Argümantasyon tabanlı mesleki gelişim programının fen bilimleri öğretmenlerinin eleştirel düşünme becerilerini geliştirmedeki rolü
The role of the argument-based professional development program in developing critical thinking skills of science teachers
Yazar: BÜŞRA NUR ÇAKAN AKKAŞ
Danışman: DOÇ. DR. ESRA KABATAŞ MEMİŞ
Kastamonu Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: 21. yüzyıl = 21. century ; Argümantasyon = Argumentation ; Beceri kazandırma = Skill acquiring ; Branş öğretmenleri = Branch teachers ; Eleştirel düşünce = Critical thinking ; Fen bilgisi eğitimi = Science education ; Mesleki gelişme = Professional development ; Öğretmen yetiştirme = Teacher training ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Eleştirel düşünme; 21. yüzyıl becerileri kapsamında ifade edilen ve bireylere kazandırılması gereken bir beceri olarak karşımıza çıkmaktadır. Ancak literatürde yer alan genel vurgu bireylerin eleştirel düşünme düzeylerinin yeterli olmadığı yönündedir. Bu noktada sınıflarda bu becerilerin geliştirilmesindeki öğretmen rolü ön plana çıkmış olsa da bu alanda yapılan çalışmaların sınırlı olduğu söylenebilir. Bu nitel araştırmanın temel amacı; Fen Bilimleri öğretmenlerinin eleştirel düşünme becerilerine yönelik düşünceleri ve sınıf içi etkinliklerde bu becerileri teşvik etme durumlarının tespit edilmesi ve öğretmenlere verilen mesleki gelişim programı sonrasında öğretmenlerdeki değişimin incelenmesidir. Yapılandırmacı paradigma ile ele alınan bu araştırma, bütüncül çoklu durum deseniyle yürütülmüştür. 2019-2021 yılları arasında yürütülen bu araştırmaya dört fen bilimleri öğretmeni katılmıştır.  Nitel araştırmanın doğasına uygun olarak katılımcıların seçilmesinde amaçlı örnekleme yöntemine başvurulmuştur. Öğretmenlerin sınıflarda eleştirel düşünme becerilerini teşvik etme durumlarını tespit etmek amacıyla araştırma kapsamında gözlem formu hazırlanmıştır. Ayrıca süreç boyunca öğretmenlerin düşüncelerini açığa çıkarmak amacıyla görüşme soruları kullanılmıştır. Araştırma sürecinin başında öğretmenlerin eleştirel düşünmeye yönelik düşüncelerini tespit etmek için ön görüşmeler, sınıflarında bu becerileri teşvik etme durumlarını belirlemek amacıyla ön gözlemler yapılmıştır. Ön gözlem ve görüşmeler doğrultusunda öğretme durumları tespit edilmiş ve bu doğrultuda mesleki gelişim programı hazırlanmıştır. Bu program kapsamında öğretmenler, sekiz haftalık eğitim sürecine katılmışlardır. Eğitim sonrasında öğretmenlerin eleştirel düşünme tanımlamalarını tespit etmek ve eğitimi onların gözünden değerlendirmek amacıyla ara görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Ardından öğretmenler, eleştirel düşünmeyi temel alan ders planları hazırlamışlar ve sınıflarında uygulamışlardır. Öğretmenlerin bu planları uygularken eleştirel düşünme becerilerini teşvik etme durumlarını tespit etmek amacıyla son gözlemler yapılmıştır. Derslerin tamamlanmasının ardından öğretmenlerin sürece yönelik genel değerlendirmelerini tespit etmek amacıyla son görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Elde edilen görüşmelerin analizinde tümevarımsal içerik analizi, gözlemlerin analizinde ise betimsel analiz kullanılmıştır. Analiz sonucunda elde bulgular ise şu şekildedir: Fen Bilimleri öğretmenlerinin eleştirel düşünme, eleştirel düşünen birey, eleştirel düşünmenin geliştirilmesi ve ölçülmesi konusunda yeterli ve makul bilgilere sahip olmadıkları görülmüştür. Mesleki gelişim programı kapsamında öğretmenlere verilen eğitimlerin öğretmenlerin eleştirel düşünmeye yönelik bilgilerini artırdığı tespit edilmiştir. Öğretmenler katıldıkları bu eğitimi genel olarak verimli bir süreç olarak tanımladıkları, kendi pedagojilerine katkı sağladığını ve eleştirel düşünme becerilerinin geliştirilmesi konusunda bilinçlendiklerini belirtmişlerdir. Eğitimler sonunda ders planlarını hazırlayıp uygulayan öğretmenlerin sınıflarında eleştirel düşünme becerilerini daha çok teşvik ettikleri görülmüştür. Öğretmenlerin sahip oldukları farklı eğitim, deneyim ve pedagojik bilgiler sınıflarında eleştirel düşünme becerilerini teşvik etme durumlarını etkilemektedir.

Abstract:
Identified as one of the 21st century skills, critical thinking emerges as the one which needs to be acquired by the individuals. However, the general emphasis in the literature is that individuals' critical thinking levels are not sufficient enough. At this point, although the role of the teacher in the development of these skills in the classroom has come to the fore, it can be said that the studies in this field are limited. The main purpose of this qualitative research is to determine the views of science teachers toward critical thinking skills and to determine how they promote these skills in classroom activities, and to examine the change in teachers after the professional development program given to them. Based on the constructivist paradigm, the study was carried out with a holistic multiple-case design. Four science teachers participated in the study which was conducted between 2019 and 2021. In line with the nature of qualitative research, the purposeful sampling method was used to select the participants in the study. An observation form was prepared within the scope of the research in order to determine the teachers' ability to foster critical thinking skills within the classroom In addition, interview questions were used to reveal the thoughts of the teachers throughout the process. At the beginning of the study process, preliminary interviews were conducted to determine the thoughts of the teachers about critical thinking, and preliminary observations were made to determine their state of encouraging these skills in the classrooms. Teaching situations were determined in line with preliminary observations and interviews, and a professional development program was prepared accordingly. Within the scope of this program, teachers participated in an eight-week training process. After the training, screening interviews were conducted to determine the teachers' definitions of critical thinking and to evaluate the training from their perspective. Then, the teachers prepared lesson plans based on critical thinking and applied them in their classes. Final observations were made in order to determine whether the teachers encouraged critical thinking skills while implementing these plans. After the completion of the courses, final interviews were conducted so as to determine the general evaluations of the teachers concerning the process. Inductive content analysis was used in the analysis of the interviews, and descriptive analysis was used in the analysis of the observations. As a result of the analysis, the findings revealed that the science teachers did not have sufficient and reasonable knowledge about critical thinking, critical thinking individuals, and the development and measurement of critical thinking. It was determined that the training given to teachers within the scope of the professional development program increased the knowledge of teachers regarding critical thinking. Teachers described this training as an efficient process in general, contributing to their own pedagogy and helping them become aware of the development of critical thinking skills. The teachers who prepared and implemented lesson plans in line with the training they received were observed to encourage critical thinking skills more in their classes. Different education, experience, and pedagogical knowledge of teachers were found to affect their ability to promote critical thinking skills in their classes.