Türkiye'de manda yetiştiriciliği işletmelerinin yapısal ve ekonomik analizi
Structural and economic analysis of buffalo breeding enterprises in Turkey
Yazar: OĞUZ ALTIN
Danışman: PROF. DR. YILMAZ ARAL
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hayvan Sağlığı Ekonomisi ve İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine
Dizin: Manda sütü = Buffalo milk ; Mandalar = Buffaloes

Özet:
Bu çalışma manda yetiştiriciliği işletmelerinin teknik ve ekonomik analizlerinin yapılması, pazarlama aşamalarında yaşanan sorunların çözümüne ilişkin önerilerin ortaya konması ve Türkiye manda yetiştiriciliğinin geliştirilmesine yönelik hayvancılık politikalarına ve destekleme stratejilerine katkı sağlamak amacıyla gerçekleştirilmiştir.
Çalışma kapsamında Karadeniz Bölgesinden Samsun, Marmara Bölgesinden İstanbul, Güneydoğu Anadolu Bölgesinden Diyarbakır, Ege bölgesinden Afyonkarahisar ve İç Anadolu Bölgesinden Kayseri illerinde Damızlık Manda Yetiştiricileri Merkez Birliğine üye olan manda yetiştiriciliği işletmelerinden yüz yüze uygulanan veri temin formu aracılığıyla birincil veriler elde edilmiştir.
Damızlık Manda Yetiştiricileri Merkez Birliği'ne kayıtlı olarak faaliyette bulunan manda yetiştiricilik işletmelerinden istatistiki olarak yeterli derecede temsil edecek sayıda (112 adet) işletme örnekleme dahil edilmiştir. Örneklem hacmi Basit Rasgele Örneklem Seçimi Metoduna göre yapılmıştır. Çalışma kapsamında 160 işletme ziyaret edilerek veri temin formu uygulanmıştır. İşletmeler sahip oldukları hayvan yoğunluğuna göre 1-25 baş (küçük), 26-50 baş (orta) ve 51 baş ve üzeri (büyük) ölçekli işletmeler şeklinde gruplandırılmıştır. 
Araştırmada elde edilen veriler değerlendirilmiş, işletmeler genelinde maliyeti oluşturan unsurlarının %51,73'ünü yem masraflarının, %21,90'ını işgücü giderlerinin, %5,91'ini malakların içtiği süt-mama giderinin oluşturduğu tespit edilmiştir.
1 litre sütün üretim maliyeti işletmeler genelinde ortalama 5,60 ₺, İstanbul'da 3,81 ₺, Samsun'da 4,36 ₺, Kayseri'de 5,87 ₺, Diyarbakır'da 7,08 ₺ ve Afyonkarahisar'da 7,26 ₺ olarak bulunmuştur.
Regresyon analizi sonucunda işletmelerdeki diğer masraf unsurları ve analizde yer verilen faktörler sabit kalmak şartıyla, her bir bağımsız değişkende sırasıyla 1 birim değişiklik yapıldığında, toplam kâr/zarar durumunda; "Toplam Yem Maliyeti" (X1) 1,17 kat azalmaya, "Veteriner-Sağlık Harcamaları" (X2) 2,11 kat azalmaya, "İşgücü maliyeti" (X3) 1,31 kat azalma yönünde etki etmektedir. Bağımsız değişkenler içinde yer alan "Tali gelirler" (X10) üzerinde 1 birimlik değişiklik yapıldığında kâr/zararda 0,99 kat artış ve "Toplam Süt Üretim Değeri" (X19) üzerinde yapılacak 1 birimlik değişiklik ile kârda 0,96 kat artış meydana geleceği tahmin edilmektedir.
Manda sütü ve ürünlerine olan talep yapısı, pazarlama olanakları, satış fiyatları bölgelere göre farklılık göstermektedir. Kaymak, tereyağ, yoğurt ve peynir gibi manda sütünden elde edilen katma değerli süt ürünlerinin tanıtımı ve satışı ile işletme gelirlerinin artacağı öngörülmektedir.
Sonuç olarak, destekleme düzeyinin artışı yanısıra işletmelerde mevcut teknik, pazarlama, örgütlenme ve ekonomik sorunlar gibi yapısal sorunların çözümü ile kârlılık ve sürdürülebilirlik noktasında işletmelerin daha başarılı olabileceği tespit edilmiştir.
Anahtar Sözcükler: Ekonomik Analiz, Kârlılık, Maliyet, Manda Sütü, Manda Yetiştiriciliği.

Abstract:
This study was carried out in order to make technical and economic analysis of buffalo breeding enterprises, to propose the solutions for problems experienced in the marketing process and to contribute to the livestock policies and support strategies for the development of buffalo breeding in Turkey.
Within the scope of the study, primary data were obtained through the face-to-face data form from the buffalo breeding enterprises which are members of the Central Union of Breeder Buffalo Breeders in Samsun from the Black Sea Region, Istanbul from the Marmara Region, Diyarbakir from the Southeastern Anatolia Region, Afyonkarahisar from the Aegean region, and Kayseri from the Central Anatolia Region.
The enterprises, which are statistically representative of the buffalo breeding establishments registered to the Central Union of Buffalo Breeders, were included in the sample. The sample size was calculated according to the Simple Random Sample Selection Method. İn toltal 160 enterprises were visited and the form was applied. The enterprises grouped as 1-25 heads (small), 26-50 heads (medium) and 51 and over heads (large) according to their animal density and obtained data were evaluated.
The data obtained in the analysis were evaluated. It was determined that 51.73% of the total cost components of the enterprises were feed costs. This was followed by labor costs (21.90%) and milk costs (5.91%)  that the (buffalo) calfs consumed respectively.
The average production cost of 1 liter of milk was 5.60 ₺ in enterprises, 3.81 ₺ in İstanbul, 4.36 ₺ in Samsun, 5.87 ₺ in Kayseri, 7.08 ₺ in Diyarbakır and 7.26 ₺ in Afyonkarahisar was found.
As a result of the regression analysis, provided that other cost elements in the enterprises and the factors included in the analysis remain constant, in the case of total profit/loss when 1 unit change is made in each independent variable, respectively; "Total Feed Cost" (X1) decreases 1.17 times, "Veterinary-Health Expenditures" (X2) decreases 2.11 times, "Labor cost" (X3) decreases 1.31 times. It is estimated that there will be a 0.99 times increase in profit/loss when a 1-unit change is made on the "Secondary incomes" (X10) included in the independent variables, and a 0.96 times increase in profit will occur with a 1-unit change on the "Total Milk Production Value" (X19). 
The demand structure, marketing opportunities and sales prices for buffalo milk and its products differ according to the regions. It is predicted that enterprises income will increase with the promotion and sale of value-added dairy products obtained from buffalo milk, such as cream, butter, yoghurt and cheese.
As a result, it has been determined that enterprises can be more successful in terms of profitability and sustainability by solving structural problems such as technical, marketing, organizational and economic problems, as well as increasing the level of support.
Keywords: Buffalo Breeding, Buffalo Milk, Cost, Economic Analysis, Profitability.