İlkel aktarım ve sanat sürecinde formal, anti-formal etkiler
Formal and anti-formal effects in the primitive conveyance and art
Yazar: ÖZGÜR ÇAĞLAR YILMAZ
Danışman: DOÇ. MUSA KÖKSAL
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Resim Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Dışa vurma = Acting out ; Görsel sanatlar = Visual arts ; Güzel sanatlar = Fine arts ; Mağara resimleri = Cave drawings ; Modern sanat = Modern art ; Primitif sanat = Primitive art ; Resim sanatı = Painting art

Özet:
Primitif dönem, sanat ve form ilişkisi bakımından oldukça zengindir. Geçmiş
dönemlerdeki ilkel toplumun yarattığı yapılar incelendiğinde anlatılmak istenen
korkulardan, inanışlardan, törenlerden, "ben de buradayım" mesajından
oluşmaktadır. Kuşkusuz ki simgelerin dışa vurumu, geçmişin izlerini bize
sunmaktadır.

İlkel aktarım konusu, sembollerin belli formlara dönüşmesi ile sanat sürecini
yansıtan izler taşımaktadır. İlkel mağara yansımalarında günlük yaşam süreci,
inanışın getirdiği ritüeller, duyguların aktarımını simgelere, betimlemelere ve
hikâyelere yansıtmıştır. İlkel toplumun sanat ihtiyacı duymaksızın yarattığı yapıları
incelerken form kavramı üzerinde yoğunlaşmak doğru bir yaklaşımdır. Yalınlık ve
kapsam, ilkel halin, ilkel sanatını akıllara getirir. Araştırmalar sonucu 70 bin yıl önce
gerçekleşen bilişsel devinimle başlayan sanat, insanların günlük yaşamlarında
edindikleri rolleri, krallıkları, yükselişleri, çöküşleri, parçalanmaları ve günümüze
kadar süre gelen konuları sembollerle aktarmıştır. Tüm bunları sanat ihtiyacı
gütmeden mi, sanat ihtiyaçlarını karşılamak amaçlı mı ya da iz bırakmak için mi
gerçekleştirdiler? Bu soruya karşı birçok cevap ve düşünce geliştirilmiştir. Kullanılan
materyaller, yaşam alanları, kıyafetler, göçlerin izleri dönemin sanatsal
başlangıçlarıdır. Formların ve anti-formların oluşturduğu değerler günümüz sanatına
ışık tutmaktadır. İlkel aktarımın modern ile bağlantısı, görme ya da dokunma
duyuları ile algılanmasını sağlayan kendine özgü gerçekliğidir.

İnsan, kendinde bulduğu güven gücüyle eylemlerini tasvire dönüştürmüştür. Üslup
ve süsleme ile anlatımını kendine has, biricik kılar, gerçek olanı formlarla birleştirir.
Sanatın, resimden heykele, edebiyattan tiyatroya, tasarıma, sinemaya kadar gelişimi
içerikte örneklerle ele alınmıştır. Sıkça rastlanılan form ve anti-form ilişkileri bu

sanat alanlarının içerisinde yer bulmuştur. İlkel aktarım ve sanat süreci birçok sözlü,
yazılı ve görsel yapıda sıklıkla görülmektedir. Plastik alanda yansımalar, geçmişten
günümüze birçok kişiler aracılığıyla, sonraki kuşaklara aktarım çabasındadır. İnsan,
zaman ve evren konumunu kaos ve düzen gibi karşıtlıklarla birleştirmiştir. Tıpkı ilkel
aktarımda olduğu gibi bir dil, benlik ve form bütünlüğü sağlanmaya çalışılmıştır.
Öykücülük ve tasvircilik çalışmada belirtilen aynı sorunun yanıtını aramaktadır. Eski
sanat, yeni sanat ve bunların arasında sıkışan akımlar, başlangıçtaki gibi mağaradan
günümüze sürecin oluşumlarında etkilidir.

Sanatçılar, tarihçiler, eleştirmenler, eski ve yeni arasında bir köprü kurmak amacıyla
çalışmalarda güncel tekniklerle, ilkel aktarım ve sanat sürecinde formal, anti-formal
etkileri sanatsal değer olarak ele almışlardır.
Anahtar Kelimeler: İlkel, Formal, Sembol, Antiformal, Dışavurum

Abstract:
The primitive period is quite rich in terms of the relationship between art and form.
Considering the artworks created by the primitive society of the past eras, what they
desired to express are fears, beliefs, ceremonies, and the message, 'I am here too'.
The expression of symbols definitely exhibits the traces of the past.
 
The subject of primitive conveyance was chosen to examine the symbols turning into
art by means of certain forms. Daily life activities and rituals stemming from beliefs
reflected the convey of emotions in symbols, depictions, and stories of cave art. It is
a proper approach to focus on the concept of form while examining artefacts created
by the primitive society without the need for art. The simplicity and scope remind us
of the primitive art of primitivity. Art, which started with the Cognitive Kinesis that
took place 70 thousand years ago according to research results, is the conveyance of
roles humans played in their daily lives, kingdoms, rises, falls, falling into pieces,
and subjects that continue to this day by means of symbols. Did they do all these
without any need for art, or to meet their need for art, or to leave a trace? Many
answers and ideas have been developed regarding this question. The materials they
used, their living spaces and clothes, and traces of migrations constitute the primal
art of the period. The values consisting of forms and anti-forms shed light on today's
art. The link between the primitive conveyance and modern is that the former has an
idiosyncratic reality that enables the perception of itself by senses of sight and touch.
 
Humans have turned their actions into depictions with the power of self-confidence.
They make the expression idiosyncratic and unique by means of styling and
ornamenting and combine what is real with the forms. The development of art, from
painting to sculpture, literature to theater, and design to cinema was addressed using
examples in the content. Frequently encountered relations between form and anti-
form are found within these artistic fields. The process of primitive conveyance and

art is often seen in verbal, written, and visual works of art. The reflections in the
plastic art have been serving the conveyance to the next generations through many
people from the past and the present. Humans have combined their position in time
and universe with contrasts such as chaos and order. They have tried to ensure the
integrity of the language, ego, and form as in the primitive conveyance. Storytelling
and depicting seeks for the answer of the same question asked in the study. Old art,
new art, and the movements stuck in between have influenced this process from the
beginning in the cave to the present.
 
Artists, historians, and critics have regarded formal and anti-formal impacts on the
process of primitive conveyance and art as artistic values, using contemporary
techniques in artworks to build a bridge between the old and the new.
 
Key Words: Primitive, Formal, Symbol, Antiformal, Expression