Multipl skleroz alt tiplerinde optik koherens tomografi anjiografi ile retinal vasküler ağın değerlendirilmesi ve bunun klinik ile ilişkisi
Evaluation of retinal vascular network with optical coherance tomography angiography in multiple sclerosis sub-types and its relationship with the clinic
Yazar: BİRSEN ULUCA KAYA
Danışman: DOÇ. DR. SEMRA ÖZTÜRK MUNGAN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Bilkent Şehir Hastanesi / Nöroloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Göz Hastalıkları = Eye Diseases ; Nöroloji = Neurology

Özet:
Amaç: Multipl sklerozun (MS) takip parametreleri ile ilgili arayışlar günümüzde hala sürmektedir. Bu amaçla serebral atrofi derecesini ve klasik manyetik rezonans görüntüleme (MRG) teknikleri ile atlanması mümkün lezyonları net bir şekilde gösterebilen yeni MRG teknikleri geliştirilmiştir ancak ulaşılabilirlikleri kısıtlıdır; ayrıca uzun süreli ve maliyetli olmaları kullanımlarını kısıtlamaktadır. Bu nedenle progresyonu değerlendirmek için yeni arayışlara girilmiştir. Bu çalışma kapsamında MS hastalarında optik koherens tomografi anjiografi (OKTA) yardımıyla optik sinir ve retinal tabakalardaki vasküler etkilenmenin hastalık ilişkili klinik parametrelerle ilişkisini ortaya koymayı amaçladık.
Gereç ve Yöntem: Araştırma 30.06.2020-31.09.2020 tarihleri arasında Ankara Şehir Hastanesi Nöroloji bölümünde, prospektif, gözlemsel, vaka-kontrol çalışması olarak yapıldı. Revize McDonald 2017 tanı kriterlerine göre MS tanısı alan, 18-60 yaş arası bireyler dahil edildi. Hastalar optik nörit (ON) öyküsüne göre iki gruba ayrıldı. Kontrol grubu benzer yaş aralığındaki gönüllülerden seçildi. Hasta grubu ayrıca hastalık tanı yaşı, süresi, güncel tedavileri, sigara kullanımı, vücut kitle indeksi ve toplam atak sayısı açısından sorgulandı. Hastaların MRG lezyon dağılımları, görsel uyarılmış potansiyel sonuçları ve beyin omurilik sıvısı parametreleri kaydedildi. Hastalar EDSS (Expanded Disability Status Scale) ile değerlendirildi. OKTA ile retinal tabakalara ve optik sinire ait vasküler yoğunluk ölçümleri gerçekleştirildi. OKTA verileri SPSS V23 (Statistical Package for Social Sciences) programı kullanılarak klinik parametrelerle karşılaştırıldı. Anlamlılık düzeyi p<0,050 olarak alındı.
Bulgular: Hasta grubunda kadın hakimiyeti (%72,2) vardı. Hastalık başlangıç yaşı ortalaması 30,8; atak sayısı ortalaması ise 3,4'tü. EDSS ortalaması 1,1 olarak hesaplandı. Hastaların %89,8'i relapsing remitting MS ve klinik izole sendrom hastalarından oluşmaktayken %10,2'si progresif MS'ydi. Oligoklonal bant hastaların %76,7'sinde pozitifti. VEP hastaların %38,8'inde iki gözde bozuktu. Hastaların %46,9'unda ON öyküsü vardı, %61,2'sinde görme bozukluğu vardı. ON geçirip geçirmediği ayrımı yapılmaksızın hastalar sağlıklılarla kıyaslandığında her iki gözde
xii
de peripariller kapiller tabaka alt parametrelerinde ve hasta grup sol gözde yüzeysel ve derin retinal vasküler tabakaların bir kısmında vasküler yoğunlukta düşüklük saptandı. Ayrıca ON+ grupta her iki gözde optik sinir başı kanlanma parametrelerinin çoğunda ve yüzeysel ve derin vasküler pleksus parametrelerinin bir kısmında sağlıklı gruba göre azalma görüldü. ON – grupta ise diğer gruplara göre istatistiksel anlamlı farklılık izlenmedi. Klinik ilişkili diğer parametreler OKTA verileri bakımından kıyaslandığında bir kısmında istatistiksel anlamlı sonuçlar elde edilirken bir kısmında vasküler parametrelerle korelasyon izlenmedi.
Sonuç: Çalışmamızın sonuçlarına göre ON geçirmiş MS hastalarında daha belirgin olmak üzere hastaların çoğunda optik sinir başı ve retinal vasküler yoğunluklardaki azalmayı OKTA yardımıyla ortaya koymak mümkündür. Çalışmamız göstermiştir ki klinik olarak ON öyküsü dışında başka parametreler de OKTA verilerindeki değişikliklerle korelasyon gösterebilmektedir.
Anahtar Kelimeler: Optik koherens tomografi anjiografi, optik koherens tomografi, multipl skleroz, optik nörit

Abstract:
Objective: Searches for follow-up parameters of multiple sclerosis (MS) are still ongoing today. For this purpose, new MRI techniques have been developed that can clearly show the degree of cerebral atrophy and lesions that can be missed by classical magnetic resonance imaging (MRI) techniques, but their availability is limited; In addition, their long duration and cost limit their use. For this reason, new searches have been made to evaluate the progression. In this study, we aimed to reveal the relationship between vascular involvement in the optic nerve and retinal layers and disease-related clinical parameters in MS patients with the help of optical coherence tomography angiography (OCTA).
Materials and Methods: The research was conducted between 30.06.2020- 31.09.2020 in Ankara City Hospital Neurology Department as a prospective, observational, case-control study. Individuals aged 18-60 years diagnosed with MS according to the revised McDonald's 2017 diagnostic criteria were included. The patients were divided into two groups according to the history of optic neuritis (ON). The control group was selected from volunteers of similar age range. The patient group was also questioned in terms of age at diagnosis, duration, current treatments, smoking, body mass index and total number of attacks. MRI lesion distributions, visual evoked potential results and cerebrospinal fluid parameters of the patients were recorded. Patients were evaluated with EDSS (Expanded Disability Status Scale). Vascular density measurements of retinal layers and optic nerve were performed with OCTA. OKTA data were compared with clinical parameters using the SPSS V23 (Statistical Package for Social Sciences) program. Significance level was taken as p<0.050.
Results: There was a female predominance (72.2%) in the patient group. The mean age of onset of the disease was 30.8; the mean number of attacks was 3.4. The
xiv
EDSS mean was calculated as 1.1. While 89.8% of the patients consisted of relapsing remitting MS and clinically isolated syndrome patients, 10.2% had progressive MS. The oligoclonal band was positive in 76.7% of the patients. VEP was impaired in both eyes in 38.8% of patients. 46.9% of the patients had a history of ON, and 61.2% had visual impairment. When the patients were compared with the healthy, regardless of whether they had ON or not, low periparillary capillary layer sub-parameters were found in both eyes and vascular density was low in some of the superficial and deep retinal vascular layers in the left eye of the patient group. In addition, most of the optic nerve head blood supply parameters and some of the superficial and deep vascular plexus parameters were decreased in the ON+ group compared to the healthy group. On the other hand, no statistically significant difference was observed in the ON group compared to the other groups. When other clinically relevant parameters were compared in terms of OCTA data, statistically significant results were obtained in some of them, while no correlation was observed with vascular parameters in others.
Conclusion: According to the results of our study, it is possible to reveal the decrease in optic nerve head and retinal vascular densities in most of the patients, especially in MS patients with ON, with the help of OCTA. Our study showed that other parameters other than clinical ON history can also correlate with changes in OCTA data.
Keywords: Optical coherence tomography angiography, optical coherence tomography, multiple sclerosis, optic neuritis