Muhaddislerin sahih kabul ettiği bazı hadislerle Hanefîlerin amel etmeme gerekçeleri
The reasons of Hanafis for not practicing some hadiths that the muhaddiths accepted as sahih
Yazar: HALİL KILIÇ
Danışman: PROF. DR. ENBİYA YILDIRIM
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Hadis Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
İslam ümmeti Kitab ve sünneti, dinin aslî kaynağı olarak kabul etmiştir. Bu doğrultuda müctehid imamlar da hadisleri dikkate alarak hüküm ve fetva vermişlerdir. Hadis ve sünnete bakış açısı noktasında Hanefîlerin de genel İslam düşüncesinden ve diğer mezheplerden çok farklı olmadığını söylemek en doğru yaklaşım olacaktır. Ebû Hanîfe ve talebeleri başta olmak üzere bütün Hanefî âlimlerin görüşlerine bakılacak, usul ve furû' eserleri gözden geçirilecek olursa bu husus net bir şekilde anlaşılacaktır.
Böyle olmakla birlikte sahih hadislerle amel etmeyip reyleriyle hüküm verdikleri gerekçesiyle Ebû Hanîfe ve ashabı ile sonraki Hanefîlere yönelik pek çok eleştiriler yapılmıştır. Fakat onların bir hadisle amel etmemesinin kendilerince pek çok gerekçesi bulunmaktadır. Hanefîlere ait fıkıh usulü eserlerinde onların bazı hadislerle hangi gerekçelerle amel etmediklerine dair bilgilere rastlamak mümkündür. 
Bu minvalde araştırmamızın bir giriş, beş bölüm ve sonuç kısmından oluştuğunu belirtmek isteriz. Giriş bölümünde; araştırmanın konusu, önemi, amacı kapsamı, metodu ve kaynakları hakkında bilgiler verilmiştir.
Birinci bölümde; Hanefîlerin hadislerle hangi gerekçelerle amel etmedikleri hususuna geçmeden önce konuya zemin teşkil etmesi amacıyla Hanefîlerin hadis ve sünnete yaklaşımları ile sahih hadislerle amel etmedikleri gerekçesiyle onlara yöneltilen eleştirilere ve Hanefîlerin bu eleştiriler karşısındaki tutumlarına yer verdik. 
İkinci bölümde Hanefîlerin sahih hadislerle amel etmemelerinin umumi mahiyetteki gerekçelerini, üçüncü bölümde ise sened ve metinle ilgili olan gerekçeleri ele aldık.
Dördüncü bölümde, ilk üç bölümde tespit edilen gerekçelerin uygulamasını ve pratiğini gösterme amacıyla Hanefîlerin amel etmedikleri on örneğe yer verip onların bu konudaki hadislerle amel etmeme gerekçelerini izah ettik. 
Beşinci bölümde ise Hanefîlerin dışındaki mezheplerin de amel etmediği sahih hadislerin olup olmadığı sorusuna cevap aradık. Her ne kadar bu bölüm çalışmamızla doğrudan alakalı olmasa da sahih görülen bazı hadislerle amel etmeme hususunun Hanefîlere mahsus olup olmadığını tespit için bu bölümün de önemli olduğuna kanaat getirdik.
Sonuç bölümünde de çalışmamızın genel bir özetini ve vardığımız neticeleri zikrettik.
Anahtar Kelimeler: Hanefîler, Sahih Hadis, Ma'mûlun bih, Hadisle Amel

Abstract:
The Islamic Umma has recognized the Ḳurʾān and Sunna as the primary sources of religion. Accordingly, the mud̲j̲tahid imāms also gave rulings and fatāwā based on the aḥādīt̲h̲. It would be the most accurate approach to say that Ḥanafites are not very different from the general Islamic thought and other mad̲h̲habs in terms of their perspective on ḥadīt̲h̲ and sunna. This point will be clearly understood if we look at the opinions of all Ḥanafī scholars, especially Abū Ḥanīfa and his disciples, and review their works on uṣūl and furūʿ.
 Nevertheless, many criticisms have been made against Abū Ḥanīfa and his companions and later Ḥanafites on the grounds that they did not follow the authentic/ ṣaḥīḥ aḥādīt̲h̲ and ruled by their opinions. However, they had their own justifiable reasons for not practicing a ḥadīt̲h̲. It is possible to find information in the works of Ḥanafites on the reasons why they did not act on some aḥādīt̲h̲.
In this respect, we would like to state that our research consists of five chapters apart from the introduction and conclusion. Information on the subject, including its significance, goal, scope, methodology, and sources, is provided in the introduction section.
In the first chapter, before moving on to the reasons why the Ḥanafīs did not act on some aḥādīt̲h̲, in order to set the groundwork for the subject, we have included the Ḥanafīs' approach to ḥadīt̲h̲ and sunna, the criticisms directed at them for not acting on authentic/ ṣaḥīḥ aḥādīt̲h̲ and the Ḥanafīs' attitudes towards these criticisms.
In the second part, we discussed the general justifications of the Ḥanafīs for not acting with ṣaḥīḥ aḥādīt̲h̲ and in the third part the justifications related to the sanad (chain of narrators) and matn (text).
In the fourth chapter, in order to show the practical examples of the justifications identified in the first three chapters, we have included ten examples in which the Ḥanafīs did not act on ḥadīt̲h̲s that were considered ṣaḥīḥ and explained their justifications.
In the fifth chapter, we tried to answer the question of whether there are ṣaḥīḥ aḥādīt̲h̲ that mad̲h̲habs other than the Ḥanafīs do not act upon. Although this chapter is not directly related to our study, we thought that determining whether the issue of not acting upon some ṣaḥīḥ aḥādīt̲h̲ is unique to the Ḥanafīs would contribute to looking at the issue from various angles and from a broad perspective.
In the conclusion chapter, we provide a general summary of the study and our conclusions.
Keywords: Ḥanafites/ Ḥanafīs, Ṣaḥīḥ Ḥadīt̲h̲, Maʿmūlun Bih (acted upon), Practicing Ḥadīt̲h̲