Sağlıklı yapının sürdürülebilirlik sürecine yönelik bir model önerisi
A model proposal for sustainability process of healthy building
Yazar: ASUTAN SARP
Danışman: PROF.DR. AYŞE BALANLI
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Yapı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Kullanıcı gereksinimleri = User requirements ; Performans değerlendirme = Performance evaluation ; Sürdürülebilirlik = Sustainability

Özet:
nsanın temel gereksinmesi yasamını saglıklı olarak sürdürebilmektir. nsan, yasamının%90'ını yapı içinde geçirdiginden, yapının temel islevi, insana gereksinme duydugu saglıklıçevreyi saglamak olmalıdır. Saglıklı yapı, kullanıcısının biyolojik, psikolojik, sosyolojikyapısından kaynaklanan gereksinmelerine, fiziksel-sosyal dıs-iç çevre özelliklerine baglınitelikleri aracılıgıyla yanıt getirir. Saglıklı olarak tasarlanan, üretilen, kullanıma sunulanyapılar, saglıklılıgını kullanım evresinde yitirebilmektedir. Bunun nedeni, olusan zaman(yapının eskimesi, kullanıcının yaslanması) ve kosul (islev, çevresel özellik, kullanıcı,kullanıcı yapısı, kural) degisiklikleri sonucunda, yapı niteliklerinin olumsuzlasması ya dadegisen gereksinmeleri karsılamada yetersizlesmesidir.Saglıklı yapının sürdürülebilirligi için, yapının saglıklı olma durumu, ömrü boyunca kesintisizkorunmalıdır. Bu baglamda olusturulan ?Saglıklı Yapının Sürdürülebilirlik Süreci ModeliÖnerisi?, sürdürülebilirlik için ön kosul olan ?Saglıklı Yapının Elde Edilmesi?; kullanımevresindeki degisiklikler sonucundaki saglıklılık durumunun belirlendigi ?Saglıklı YapınınSürdürülebilirlik Degerlendirmesi?; sonuç olumsuzsa önlemler alınarak yapının yenidensaglıklı duruma getirildigi ?Saglıklı Yapının Sürdürülebilirlik Yönetimi? eylemlerinikapsamaktadır.Performans temelli çalısma çerçevesinde saglıklı olarak elde edilen yapının,sürdürülebilirliginin degerlendirilmesi eyleminde, öncelikle kullanım sırasında olusan zaman,kosul degisiklikleri belirlenir. Degisikligin türüne göre, yapı (kimlik, nesne, çevre, islev),kullanıcı (kimlik, kullanıcı yapısı), kural (zorunluluk, bilimsel bilgi) tanımlamalarıgerçeklestirilir. Tanımlamalardan yararlanılarak, yapının hedeflenen saglık performansıbelirlenir. Degisiklik sonrası performans degerlendirmesi ile, var olan performansın hedeflereuygunlugu ortaya çıkarılır. Sonuca göre, yapının saglıklı olma özelligini sürdürdügü ya dasaglıgını yitirdigi kararına varılır. Sonuç olumsuzsa, olusan hangi degisiklik nedeniyle, hangiyapı niteliklerinin, saglık gereksinmelerini karsılamada ne ölçüde yetersizlestigi saptanabilir.Bu bilgiler, alınacak önlemlerin belirlenecegi ve uygulanacagı sürdürülebilirlik yönetimieylemine veri saglar.Saglıklı yapının sürdürülebilirlik sürecine yönelik önerilen bu model, yapı biyologlarınınesgüdümcülügünde, yapı, çevre ve saglık alanı uzmanlarından olusan bir grup tarafındanuygulanır.Anahtar Sözcükler: Saglıklı yapı, yapı biyolojisi, kullanıcı gereksinmeleri, saglıklı yapınitelikleri, sürdürülebilirlik ölçütleri, saglıklı yapının sürdürülebilirliksüreci, sürdürülebilirlik degerlendirmesi, performans degerlendirmesi.

Abstract:
The basic need of a human being is to lead a healthy life. Since people spend 90% of their lifeindoors, the main function of a building should be providing a healthy environment for users.Healthy building meets user?s biological, psychological, social needs through its qualityindicators related with the physical-social outdoor-indoor environmental characteristics.Buildings, which are designed, constructed and presented to use in health, may lose theirhealthiness during the using stage. The reason of this is the quality indicators? degradation ordeficiency in fulfilling the changing needs due to the changes of time (ageing of the buildingand the user) and circumstance (function, environmental characteristics, user, characteristicsof the user, rules).For the sustainability of the healthy building, the state of being healthy must be protectedduring its service life. Therefore, ?A Model Proposal for the Sustainability Process of HealthyBuilding? is created. This model consists of three main activities as ?Achieving the HealthyBuilding?, a precondition for sustainability; ?Sustainability Assessment of the HealthyBuilding?, determining the state of healthiness exists after the changes at the using stage;?Sustainability Management of the Healthy Building?, making healthy again by taking actionsif the assessment result is negative.In the activity of assessing the sustainability of the healthy building, which is achievedthrough a performance based study, the time and circumstance changes occurred at the usingstage are determined primarily. According to the sort of change, building (identity, hardware,environment, function), user (identity, characteristics) and rules (consent, scientificknowledge) are described. By using these descriptions, the health performance goals of thebuilding are determined. Through a post-change performance assessment, conformity ofexisting performance with goals is identified. According to the results, it is decided that thebuilding has either sustained or lost its health. If the result is negative, it can be determinedthat because of which change, which quality indicator is deficient to what extent in fulfillingthe health needs. This information provides the data of which precautions to be determinedand applied for the activity of sustainability management.The model proposal for the sustainability process of the healthy building is applied by a groupof specialists from building, environment and health sectors with the coordination of buildingbiologists.Keywords: Healthy building, building biology, user?s needs, healthy building qualityindicators, sustainability criteria, sustainability process of the healthy building,sustainability assessment, performance evaluation.