Şap hastalıklı ve şap aşısı yapılan sığırlarda bazı biyokimyasal parametrelerin değerlendirilmesi
Evaluation of some biochemical parameters in cattle with foot and mouth disease and vaccinated with foot and mouth disease vaccine
Yazar: MÜJDAT KAYA
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA İSSİ
Fırat Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine
Dizin: Aşılama = Vaccination ; Aşılar = Vaccines ; Hayvan hastalıkları = Animal diseases ; Sığırlar = Cattles ; Trofinin = Trophinin ; Şap hastalığı = Foot and mouth disease ; Şap hastalığı virüsü = Foot and mouth disease virus

Özet:
Bu çalışmada, şap hastalıklı sığırlar ile şap aşısı yapılan sığırlarda kardiyak enzim [kardiyak troponin-I (cTn-I), kreatin kinaz (CK), kreatin kinaz – miyokardiyal band (CK-MB), laktat dehidrogenaz (LDH) ve aspartat aminoteansferaz (AST)] aktiviteleri ile serum A, C ve E vitamini düzeylerinin belirlenmesi amaçlanmıştır.
Çalışma materyalini, genel klinik muayenelerinden sonra şap hastalığı teşhisi konan 20 baş sığır (Hasta grubu) ile şap aşısı yapılan sağlıklı 20 baş sığır (Aşı grubu) olmak üzere toplam 40 baş hayvan oluşturdu. 
Hasta grubundaki hayvanlardan 1 kez, Aşı grubundaki hayvanlardan ise aşılamadan önce (Kontrol grubu) ve aşı uygulamasından sonraki 1., 3., 7. ve 14. günlerde (sırasıyla Aşı-1 grubu, Aşı-2 grubu, Aşı-3 grubu ve Aşı-4 grubu) detaylı klinik muayeneler (vücut sıcaklığı, kalp ve solunum frekansı ile rumen hareketleri sayısı) yapıldıktan sonra hematolojik ve biyokimyasal analizler için V. jugularis'lerinden kan örnekleri alındı. 
Şap virusunun tipinin ASİA1 tipi olduğu belirlenmiştir. Şap aşısı olarak Şap Enstitüsü tarafından üretilen Turvac-Oil şap aşısı 2 mL deri altı uygulandı.
Hematolojik muayeneler [total lökosit sayısı, eritrosit sayısı, hemoglobin miktarı, hematokrit değer, ortalama alyuvar hacmi (MCV), ortalama alyuvar hemoglobini (MCH), ortalama alyuvar hemoglobin derişimi (MCHC) ve trombosit sayısı] Fırat Üniversitesi Hayvan Hastanesi teşhis laboratuvarında bulunan kan sayım cihzında ve serumda kardiyak enzim aktiviteleri (cTn-I, CK, CK-MB, LDH, AST) Fırat Üniversitesi Hastanesi teşhis laboratuvarında ticari test kitleri yardımıyla cTn-I hormon analizöründe chemiluminesence yöntemiyle; CK, CK-MB, LDH, AST düzeyleri ise otoanalizörde spektrofotometrik yöntemle hemen analiz edildi. Serum A, C ve E vitamini ile malondialdehit (MDA) düzeyleri ise Fırat Üniversitesi Veteriner Fakültesi Hayvan Besleme ve Beslenme Hastalıkları Anabilim Dalı'nda bulunan Yüksek Performanslı Sıvı Ünitesinde gerçekleştirildi. 
Hasta grubu ile diğer gruplar arasında tüm klinik parametrelerin ortalama değerlerinin istatistiksel olarak önemli derecede farklı olduğu görülmektedir (P<0.05). Bu farklılıkların vücut sıcaklığı, kalp ve solunum frekansının hasta grubunda yüksek ve rumen hareketi sayılarının ise önemli derecede düşük olduğu görülmektedir.
Hematolojik parametrelerden hemoglobin miktarı, MCV, MCH ve trombosit sayısı ortalama değerleri açısından gruplar arasında önemli farklılıkların olmadığı (P>0.05) belirlenirken, total lökosit sayının Hasta grubunda diğer gruplardan yüksek olduğu, Hasta grubu ile Aşı-1 grubu ortalama değerleri arasında farkın istatistiksel açıdan önemi olmamasına rağmen ve diğer gruplarla (Kontrol, Aşı-2, Aşı-3 ve Aşı-4 grubu) arasındaki farkın önemli olduğu belirlenmiştir (P<0.05). Eritrosit sayısının ortalama değerlerinin yalnızca Hasta grubu ile Aşı-2 grubu gruplar arası farkının önemli olduğu (P<0.05), hematokrit değer ortalama değerlerinin Hasta grubu ile Aşı-2 ve Aşı-3 grupları arasındaki farkın istatistiksel açıdan önemli olduğu (P<0.05) ve MCHC'nin ortalama değerlerinin de Hasta grubu ile Aşı-1 ve Aşı-2 grupları arasındaki farkın önemli (P<0.05) olduğu görülmektedir.
Serum AST ve CK-MB enzim aktivitelerinin ortalama değerleri açısından gruplar arası farklılıkların istatistiksel olarak önemsiz (P>0.05) olduğu görülürken, serum cTn-I ve CK düzeylerinin Hasta grubunda diğer gruplara göre önemli derecede yüksek (P<0.05), LDH düzeyinin ise Hasta grubu ile Aşı-1, Aşı-3 ve Aşı-4 gruplarında ortalama değerlerinin gruplar arası farkın P<0.05 düzeyinde önemli olduğu belirlemiştir.
Serum C vitamini düzeylerinin ortalama değerlerinin gruplar arası farkın Hasta grubunda düşük olmasına rağmen istatistiksel açıdan önemsiz (P>0.05) olduğu görülürken, serum A ve E vitamin düzeylerinin ortalama değerlerinin gruplar arası farkının Hasta grubunda diğer gruplardan istatistiksel olarak önemli dercede düşük olduğu belirlenmiştir (P<0.05). Serum MDA değerlerinin Hasta grubundan Kontrol, Aşı-1, Aşı-2, Aşı-3 ve Aşı-4 grubundaki ortalama değerlerden önemli derecede yüksek olduğu görülmüştür.
Sonuç olarak, şap hastalığının klinik, hematolojik ve kardiyak enzim aktiviteleri, MDA ile A, C ve E vitamini düzeylerini önemli derecede etkilediği saptanmıştır. Aşı uygulamalarının ise istatistiksel düzeyde olmamakla birlikte tüm parametreleri etkilemesi nedeniyle aşı ile birlikte A, C ve E vitamini uygulamalarının faydalı olacağı kanısına varılmıştır.

Abstract:
In this study, it was aimed to determine cardiac enzyme activities [cardiac troponin-I (cTn-I), creatine kinase (CK), creatine kinase-myocardial band (CK-MB), lactate dehydrogenase (LDH) and aspartate aminothecenase AST)] and serum A, C and E vitamins levels in cows with foot-and-mouth disease.
The study material consisted of 20 head cattle (patient group) who were diagnosed with foot-and-mouth diseases after general clinical examinations and 20 head cattle (vaccination group) with foot-and-mouth vaccination.
After detailed clinical examinations (body temperature, heart and respiratory frequency and number of ruminal movements)on days 1, 3, 7 and 14 of the animals in the patient group, before vaccination from the animals in the vaccine group and on the 1st, 3rd, 7th and 14th days after the vaccination (Vaccine-1 group, Vaccine-2 group, Vaccine-3 group and Vaccine-4 group respectively), from V. jugularis according to the procedure for hematological and biochemical analyzes, and blood samples were taken.
The type of foot-and-mouth disease was identified as ASIA 1 type. The Turvac-Oil screed vaccine, produced by the alum plant as a screed vaccine, was applied subcutaneously in 2 mL.
Hematological examinations [total leukocyte count, erythrocyte count, hemoglobin level, hematocrit value, mean red blood cell volume (MCV), mean red blood cell hemoglobin (MCH), mean red blood cell hemoglobin concentration (MCHC) and platelet count] were immediately analyzed in the diagnostic laboratory of the Fırat University Animal Hospital diagnostic laboratory and Cardiac enzyme activities (cTn-I, CK, MB, LDH, AST)  in the diagnosis laboratory of Fırat University Hospital, using chemiluminescence method in cTn-I hormone analyzer with commercial test kits; CK, CK-MB, LDH and AST were analyzed immediately by spectrophotometric method in the autoanalyzer. Serum A, C and E vitamins and malondialdehyde (MDA) levels were determined at the High Performance Liquid Chromatography Unit in the Department of Animal Nutrition and Nutritional Diseases, Faculty of Veterinary Medicine, Fırat University.
The mean values of all clinic parameters were statistically significantly different between the patient group and the other groups (P<0.05). These differences show that body temperature, heart and respiratory frequency are high in the patient group and that the number of rumen movement is significantly low.
The difference between the mean values of hemoglobin, hemoglobin, MCV, MCH and thrombocyte counts was not significant (P>0.05), while the total leukocyte count was higher in the patient group than in the other groups. The difference between the patient group and the vaccine-1 group mean values was statistically significant (Control, Vaccine-2, Vaccine-3 and Vaccine-4 groups) was significant (P<0.05). The mean values of hematocrit value were statistically significant (P<0.05) between the patient group and the Vaccine-2 and Vaccine-3 groups, and the mean values of erythrocyte counts were significantly different only between the patient group and the Vaccine-2 group The mean value of MCHC is also significant (P<0.05) between the patient group and the vaccine-1 and vaccine-2 groups.
Serum cTn-I and CK levels were found to be significantly higher (P<0.05) in the patient group than in the other groups, while LDH levels were significantly higher in the patient group than in the other groups in terms of mean values of serum AST and CK-MB enzyme activities group and vaccine-1, vaccine-3 and vaccine-4 groups, the difference between the groups was significant at P<0.05 level.
Although the difference between the mean values of serum vitamin C levels was found to be statistically insignificant (P>0.05), the difference between the mean values of serum A and vitamin E levels was statistically significantly lower in the patient group than in the other groups (P<0.05). Serum MDA levels were found to be significantly higher than the mean values in the control group, Vaccine-1, Vaccine-2, Vaccine-3 and Vaccine-4 groups.
In conclusion, it has been determined that foot-and-mouth disease affects clinical, hematological and cardiac enzyme activities, MDA and vitamins A, C and E significantly. It has been concluded that vaccination with A, C and E vitamins would be beneficial because vaccination is not statistically effective but all parameters are affected.