Risk grubunda olan ve olmayan 60-72 aylık çocukların erken okuryazarlık becerilerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi
Examination of early literacy skills of 60-72 months-old children with and without risk in terms of various variables
Yazar: HİLAL GENGEÇ
Danışman: DOÇ. DR. İSA BİRKAN GÜLDENOĞLU
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı / Özel Eğitim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Erken okuryazarlık becerileri = Early literacy skills ; Erken çocuk eğitimi = Early child education ; Okul öncesi eğitim = Preschool education ; Okul öncesi çocuklar = Preschool childrens ; Risk grupları = Risk groups ; Sosyoekonomik düzey = Socio-economic level

Özet:
Bu çalışmanın temel amacı, 60-72 aylık çocukların erken okuryazarlık beceri
düzeyinin SED, ev okuryazarlık uygulamaları, öğretmen okuryazarlık bilgi düzeyi ve
sınıf içi okuryazarlık uygulamaları açısından incelenmesidir. Araştırmaya, devlet okulları
bünyesinde bulunan anasınıflarında eğitim öğretimine devam eden ve tanılı herhangi bir
yetersizliği olmayan 60-72 ay yaş aralığındaki 235 çocuk dâhil edilmiştir. Araştırmaya
dâhil edilen çocukların erken okuryazarlık beceri düzeylerine ilişkin bilgiler 'Erken
Okuryazarlık Testi (EROT)', ailelerin sosyo ekonomik düzeylerine ilişkin bilgiler 'Aile
Bilgi Formu', ev okuryazarlık uygulamalarına ilişkin bilgiler araştırmacı tarafından
geliştirilen 'Ev Okuryazarlık Uygulamaları Ölçeği (EVOKU)', okul öncesi
öğretmenlerinin erken okuryazarlık bilgi düzeyi ve sınıf içi okuryazarlık uygulamalarına
ilişkin bilgiler 'Öğretmen Görüşme Formu' ile elde edilmiştir.
Çocukların öncelikle EROT alt testlerinden elde ettikleri puanların SED'e ve yaşa
göre dağılımları belirlenmiştir. Dağılımların belirlenmesinin ardından EROT alt
testlerinden elde edilen puanların SED'e ve sınıf içi okuryazarlık uygulamalarına göre
farklılık gösterip göstermediğimi belirlemek için Kruskall Wallis- H testi, ev okuryazarlık
uygulamalarına ve öğretmen bilgi düzeyine göre farklılık gösterip göstermediğini
belirlemek için Mann Whitney-U testi kullanılmıştır. Elde edilen sonuçlara bakıldığında
çocukların alıcı dilde sözcük bilgisi, ifade edici dilde sözcük bilgisi ve sesbilgisel
farkındalık becerileri alt testlerinden elde ettikleri puanların SED'e göre anlamlı farklılık
gösterdiği görülmüştür. Anlamlı farklılığın ise üst SED'den gelen çocuklar ile alt
SED'den gelen çocuklar arasında ve üst SED'den gelen çocukların lehine, orta SED'den gelen çocuklar ile alt SED'den gelen çocuklar arasında ve orta SED'den gelen çocukların
lehine olduğu gözlemlenmiştir. Ev okuryazarlık uygulamalarının, çocukların alıcı dilde
sözcük bilgisi, ifade edici dilde sözcük bilgisi, sesbilgisel farkındalık ve dinlediğini
anlama alt testlerinden elde ettikleri puanlar üzerinde anlamlı farklılıklar yarattığı
sonucuna ulaşılmıştır. Anlamlı farklığın ise erken okuryazarlık becerileri açısından risk
grubunda olmayan çocukların lehine olduğu görülmüştür. Okul öncesi öğretmenlerinin
sahip olduğu erken okuryazarlık bilgi düzeyinin, çocukların EROT alt testlerinden elde
ettikleri puanlar üzerinde anlamlı farklılık yaratmadığı görülmüştür. Son olarak sınıf içi
okuryazarlık uygulamalarının, çocukların alıcı ve ifade edici dilde sözcük bilgisi alt
testlerinden elde ettikleri puanlar üzerinde anlamlı farklılık yarattığı sonucuna
ulaşılmıştır. Anlamlı farklılığın ise iyi uygulamacı olan öğretmenlerin sınıfında bulunan
çocuklar ile zayıf uygulamacı olan öğretmenlerin sınıfında bulunan çocuklar arasında ve
iyi uygulamacı olan öğretmenlerin sınıfındaki çocukların lehine, orta düzey uygulamacı
olan öğretmenlerin sınıfında bulunan çocuklar ile zayıf uygulamacı olan öğretmenlerin
sınıfında bulunan çocuklar arasında ve orta düzey uygulamacı olan öğretmenlerin
sınıfındaki çocukların lehine olduğu görülmüştür.
Elde edilen bulgular alanyazın temelinde tartışılmış ve hem SED'in hem ev
okuryazarlık uygulamalarının hem de sınıf içi okuryazarlık uygulamalarının erken
okuryazarlık becerileri için önemli değişkenler olduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak,
çocuğun erken okuryazarlık bilgi ve becerilerinin gelişimi üzerinde etkili olduğu
belirlenen tüm değişkenler bütüncül bir bakış açısıyla ele alınmış ve çocuğun içinde
bulunduğu SED'in, ev okuryazarlık ve sınıf içi okuryazarlık uygulamalarının niteliğinin
ve niceliğinin çocukların erken okuryazarlık bilgi ve becerilerinin gelişimini destekleyen
önemli değişkenler olduğu görülmüştür.

Anahtar Sözcükler: Erken okuryazarlık, ev okuryazarlık uygulamaları, sınıf içi
okuryazarlık uygulamaları, risk grubu, sosyo ekonomik düzey (SED)

Abstract:
The main purpose of this study is to examine the early literacy skill level of 60-72
month-old children in terms of SED, home literacy practices, teacher literacy knowledge
level and classroom literacy practices. 235 children aged between 60-72 months, who
continue their education in kindergartens in public schools and have no diagnosed
disability, were included in the study. Information on the early literacy skill levels of the
children included in the study 'Early Literacy Test (ELT)', information on the socioeconomic levels of the families 'Family Information Form', information on home literacy
practices 'Home Literacy Practices Scale (HLPS)' developed by the researcher, school
Information about the early literacy knowledge level of pre-school teachers and their
classroom literacy practices was obtained with the 'Teacher Interview Form'.
First of all, the distribution of the scores obtained by the children from the ELT
subtests according to SES and age was determined. After determining the distributions,
Kruskall Wallis-H test was used to determine whether the scores obtained from the ELT
subtests differed according to SES and classroom literacy practices, and the Mann
Whitney-U test was used to determine whether they differed according to home literacy
practices and teacher knowledge level. When the results obtained were examined, it was
seen that the scores obtained by the children in the subtests of vocabulary in receptive
language, vocabulary in expressive language and phonological awareness skills differed
significantly according to SES. Significant difference was observed between the children
from the upper SES and the children from the lower SES and in favor of the children from
the upper SES, between the children from the middle SES and the children from the lower SES, and in favor of the children from the middle SES. It was concluded that home
literacy practices created significant differences in children's scores in receptive language
vocabulary, expressive language vocabulary, phonological awareness and listening
comprehension subtests. It was seen that the significant difference was in favor of the
children who were not in the risk group in terms of early literacy skills. It was observed
that the early literacy knowledge level of the preschool teachers did not make a significant
difference on the scores of the children from the ELT subtests. Finally, it was concluded
that the classroom literacy practices created a significant difference on the scores of the
children's receptive and expressive language vocabulary subtests. The significant
difference is between the children in the class of the teachers who are good practitioners
and the children in the class of the teachers who are weak practitioners, and in favor of
the children in the class of the teachers who are good practitioners and it is in favor of the
children in the class of the teachers who are medium practitioners and the children in the
class of the teachers who are weak practitioners, and in favor of the children in the class
of the teachers who are the intermediate practitioners.
The findings were discussed on the basis of the literature and it was determined
that both SES, home literacy practices and classroom literacy practices were important
variables for early literacy skills. As a result, all the variables that were determined to be
effective on the development of the child's early literacy knowledge and skills were
handled with a holistic perspective and SES of the child, the quality and quantity of home
literacy and classroom literacy practices were found to be important variables that support
the development of children's early literacy knowledge and skills.

Key Words: Early literacy, home literacy practices, classroom literacy practices, risk
group, socio economic status (SES)