Sosyo-ekonomik gelişimin atık oluşumu üzerindeki etkisi: Avrupa ülkeleri üzerine bir analiz
The impact of socio-economic development on waste generation: An analysis on European countries
Yazar: EZGİ YORULMAZ
Danışman: DOÇ. DR. HÜSEYİN ÖNDER
Kütahya Dumlupınar Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ekonomi = Economics ; Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Ambalaj atıkları = Packaging waste ; Atıklar = Wastes ; Avrupa ülkeleri = European countries ; Evsel atıklar = Domestic wastes ; Katı atıklar = Solid wastes ; Kentsel atıklar = Urban wastes ; Kimyasal atıklar = Chemical wastes ; Sosyoekonomik gelişmeler = Socio-economic developments ; Sıfır atık = Zero waste ; Tehlikeli atıklar kontrolü yönetmeliği = Hazardous wastes control regulation

Özet:
Sanayi Devrimi'yle birlikte artan makineleşme ve bunun sonucunda ortaya çıkan hızlı üretim, hızlı tüketim ve kaynak kullanımı; "doğanın kendini yenileme gücü sayesinde" uzun bir süre çevreye zarar veriyor algısı yaratmamıştır. Ancak AB üyesi gibi; ekonomisi yüksek oranda sanayiye dayanan ve üretim için kaynaklarının büyük bir bölümünü ithal etmekte olan ülkeler, mevcut (doğrusal) ekonomi modelinin uzun vadede sürdürülebilirlikten koptuğunu fark etmişlerdir. Bu ise Avrupa ülkeleri nezdinde yeni bir ekonomi modelinin (döngüsel ekonomi) gerekliliğini öne çıkarmıştır. Önemi her geçen gün artan döngüsel ekonomi modeli; günümüzde özellikle atıkların önüne geçebilmeye odaklanmaktadır. Bunun yanı sıra atıkların değer yaratan bir kaynak olarak değerlendirilmesi; döngüsel ekonomi modelini doğrusal ekonomi modelinden ayıran temel bir noktadır. 
Atık oluşumunu etkileyen sosyal ve ekonomik pek çok faktör bulunmaktadır. Yapılan çalışmada ise, sosyoekonomik gelişimin temsilcisi niteliğindeki bu faktörlerin; atık oluşmuna etkisi, 26 Avrupa ülkesi için test edilmiştir. Çalışma, 2004-2017 yılları baz alınarak dengeli panel veri yöntemiyle ve Driscoll-Kaary dirençli tahmincisinin kullanılmasıyla gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgulara göre; modelin genel olarak, bağımsız değişkenlerin ise %10 önem düzeyinde anlamlı olduğu tespit edilmiştir. Aynı zamanda, atık oluşumunu azaltıcı yönde etkileyen değişkenlerin etki düzeyine göre sırasıyla insani gelişme endeksi (İGİ) ve Arge değişkenleri olduğu; Gsyih değişkeninin ise atık oluşumunu artırıcı yönde etkileyen bir değişken olduğu ulaşılan diğer sonuçlardır. Bu sonuçlara göre, bir ülkenin insani gelişmişliğine önem verip arge çalışmalarını akılcı politikalarla yönlendirmesi halinde atık oluşumunu azaltacağını ifade etmek mümkündür.

Anahtar Kelimeler: Atık Oluşumu, Avrupa Ülkeleri, Sosyoekonomik Faktörler, Panel Veri Analizi

Abstract:
Increasing mechanization with the Industrial Revolution and the resulting rapid production, rapid consumption and resource uses; " thanks to the self-renewal power of nature",  has not create the perception that it harms the environment for a long time. However, countries like an EU member, whose economy relies heavily on industry and imports a large part of theirs resources, have realized that the current (linear) economy model cannot be sustainable in the long run. This has highlighted the necessity of a new economic model (circular economy) in the eyes of European countries. The circular economy model, whose importance is increasing day by day; today, it focuses especially on preventing waste. In addition, the evaluation of waste as a value-creating resource; it is a fundamental point that distinguishes the circular economy model from the linear economy model.
There are many social and economic factors that affect waste generation. In the study, these factors, which are representative of socioeconomic development; its impact on waste generation has been tested for 26 European countries. The study was carried out using the balanced panel data method and the Driscoll-Kaary resistance estimayor, based on the years 2004-2017. According to the findings obtained; It was determined that the model was significant in general and the independent variables were significant at the 10% significance level. At the same time, the variables that reduce waste generation are the human development index (IGI) and R&D variables, respectively, according to the level of impact; other result is that the GDP variable is a variable that affects the waste generation in an increasing way. According to these results, it is possible to state that if a country attaches importance to its human development and directs R&D studies with rational policies, it will reduce waste generation.
Keywords: Waste Generation, European Countries, Socioeconomic Factors, Panel Data Analysis