Boy kısalığı olan hastalarda özellikler ve etiyolojik dağılım
Etiologic  distribution and characteristics of patients with short stature
Yazar: SİBEL ÖZCAN
Danışman: PROF. DR. SERAP TURAN
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2015
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Boy = Body height ; Büyüme = Growth ; Büyüme bozuklukları = Growth disorders ; Büyüme hormonu = Growth hormone ; Cücelik = Dwarfism ; Endokrin sistem hastalıkları = Endocrine system diseases ; Retrospektif çalışmalar = Retrospective studies

Özet:
Amaç: Boy kısalığı, Çocuk Endokrinoloji Kliniklerine başvuru nedenleri arasında ilk sıralardadır. Büyüme hormonu tedavisinin endikasyonlarının genişlemesi ile çocuk endokrinoloji polikliniklerine boy kısalığı nedeniyle yönlendirilen çocuk sayısı artmaktadır. Ancak bunların çok azı tedaviden yarar görebilecek boy kısalıklarıdır. Bu çalışmada genel pediatri ve diğer yandal polikliniklerinden seçilmiş hastaları kabul eden bir Çocuk Endokrinoloji Kliniğinin kısa boylu hastalarındaki etiyolojik dağılımın sunulması amaçlanmıştır. 
Hastalar ve Yöntem: Çocuk Endokrinoloji Polikliniğine başvuru boyu 3 persentilin altında olan ve/veya izlemde 3 persentilin altına düşmüş olan 1519 hasta (693 K) çalışma grubunu oluşturdu.  Retrospektif olarak hastaların klinik bilgileri, antropometrik, radyolojik ve  laboratuvar değerlendirmeleri sonucu aldıkları  tanılara göre  gruplandırıldı. Büyüme hormonu (BH) eksikliği tanısı için antropometrik kriterlerin yanısıra uyarı testinde pik BH değeri <7 ng/ml olması, IGF1 ve IGFBP3 düşüklüğü ve büyüme hızının yetersiz olması kriterleri alındı.
Bulgular: Hastaların başvuru yaşı 10,2±4,2 yıl (0,2 – 19,2) idi. Başvurudaki boy standart deviasyon skorları (SDS) -3,1±1,0 idi. Ağır boy kısalığı (<-3,0 SDS) oranı % 41,5 idi. Vücut kitle indeksi (VKİ) SDS -0,3±1,0'di. VKİ SDS <-2 olan hasta oranı %1,2, obezite oranı (>1.64 SDS) %3,1 idi. Orantısız boy kısalığı oranı %15,7 idi. Hedef boy (n=1255) SDS -1,4±0,9 saptandı. Başvuru boy SDS ile hedef boy SDS arasında kızlarda korelasyon saptanırken (r=0,157, p<0,001); erkeklerde saptanmadı (r=0,030, p=0,436). Anne ve/veya babada boy kısalığı (<-2 SDS) olma oranı % 47,1 ve SGA oranı %20,8'di. Ağır boy kısalığı olan annelerde SGA'lı bebek doğurma oranı daha yüksekti (%33,3 vs %19,4, p=0,003). Hastaların %33,0'ünde normalin varyantı (ailevi±konstitusyonel) kısalık olduğu görüldü. Genetik ve/veya klinik olarak belirlenmiş bir sendromu olan veya multipl konjenital anomali/mental geriliğin eşlik ettiği sendromik boy kısalıkları %18,4 idi. Endokrin bozukluklara bağlı %12,7, kronik hastalığa bağlı %10,7, IUGR'a bağlı  %5,9, iskelet displazileri %4,1 olarak saptandı. Hastaların  % 4,7 si idiyopatik boy kısalığı idi % 8,4'ünde ise takipsizlik nedeniyle etiyoloji belirlenemedi. Sendromik boy kısalıkları içinde Turner sendromu (n=59), Down sendromu (n=23), Noonan sendromu (n=21), Silver Russel sendromu (n=17) sık nedenler olarak saptandı. Toplam popülâsyonda Turner Sendromu %3,9 (kızlarda %8,5) olarak saptandı. Endokrin nedenlerden izole büyüme hormonu eksikliği % 6,8, çoğul hipofizer hormon eksikliği (konjenital/edinsel) %3,5, hipotiroidi %1,6 idi. Çölyak antikorları tüm olguların %46'sında taranmış ve tarananların %3'ünde pozitif saptanmıştı. Çölyak antikor pozitiflerin %43'ünde endoskopi Çölyakla uyumluydu. Böylece Çölyak hastalığı tanı oranı  %0,6 idi.  Sitogenetik analiz kızların %47'sinde yapılmıştı; bu karyotiplerin %18'i turner sendromu ile uyumluydu. Ağır boy kısalığı olan (<-3SDS) olgularda iskelet displazisi ve endokrin nedenler daha sık iken, ağır olmayan boy kısalıklarında normalin varyantı, idiyopatik, kronik hastalığa ve IUGR'a bağlı boy kısalıkları daha sık idi (p<0.001)
Yorum: Çalışmamızda normalin varyantı boy kısalıkları literatüre göre düşük, sendromik boy kısalıkları ise daha yüksek oranda saptanmıştır. Bunun nedeni olarak genel pediatri polikliniğinden hastaların seçilerek gönderilmiş olması düşünülmüştür. Nitekim popülâsyonumuzun boy SDS si -3,1 ve ağır boy kısalığı oranının (boy SDS<-3) %42 olması bunu desteklemektedir. Popülâsyonumuzda izole BH eksikliği %6,8 ve çoklu hipofiz hormonu eksikliği oranları %3,5 olup literatürle uyumludur. Boy kısalığı ağırlaştıkça endokrin nedenler ve iskelet displazileri olasılığı artmaktadır.

Abstract:
Objective: Short stature is at the first place among the reasons of the presentation to the pediatric endocrinology clinics. Increasing number of children with short stature (SS) has been referring to the endocrinology department for growth hormone therapy. However, very few of them have growth hormone deficiency and/or benefit from growth hormone treatment. In this study, we aimed to analyse the etiological factors in patients with short stature in a University Pediatric Endocrinology Clinic, in which patients usually referred from general paediatrics clinic with high likely endocrinological problems after primary screening.      
Methods: 1519 patients (693 F) with height under 3 percentile and /or during the follow-up fallen below the 3 percentile were included in the study. A retrospective clinical data of the patients were analysed for the diagnosis and the anthropometric, radiological and laboratory data of the patient were evaluated. For the diagnosis of growth hormone deficiency; the criteria of peak growth hormone level under 7 ng/ml in stimulation test, low IGF-1 and IGFBP3 levels and insufficient growth rate were used. 
Results: Presenting age of patients was 10.2 ± 4.2 years (0.2-19.2). Initial height standard deviation scores (SDS) was -3.1 ± 1.0. Severe SS (<-3.0 SDS) was detected in 41.5% of the cases. Body mass index (BMI) SDS was -0.3 ± 1.0. Only the %1.2 of the patients had BMI SDS of <-2. Disproportionately short stature was detected in 15.7% of the cases. Target height  (n = 1255) SDS was -1.4 ± 0.9. The height SDS and target height SDS was significantly correlated in girls (r = 0.157, p <0.001); but not in boys (r = 0.030, p = 0.436). The short stature was detected in 47.1% of mother and/or father (<-2 SDS). The 20.8% of our population have small for gestational age. SGA birth rate was more prevalent in the mother with severe short stature (33.3%). The most prevalent aetiology of SS was familial and/or constitutional SS (33.0%). Second prevalent aetiology in our population wwas syndromic short stature (18.4%). The endocrine disorders, chronic diseases, IUGR, skeletal dysplasia and idiopathic short stature were the other determined aetiologies in population as 12.7%, 10.7%, 5.9%, 4.1%, and 4.7% of the population, respectively. Aetiology could not be determined in 8.4% of the patients due to lost in follow-up. In syndromic SS group, Turner syndrome (n =59) and Down syndrome (n = 23), Noonan syndrome (n = 21), Silver Russell syndrome (n = 17) were the commonest causes. Turner Syndrome was detected in 3.9% of the population and 8.5% of the females. Cytogenetic analysis was performed in 47% of girls; 18% of this karyotype was consistent with Turner syndrome. As the endocrine causes, isolated growth hormone deficiency in 6.8%, multiple pituitary hormone deficiency (congenital/acquired) in 3.5%, hypothyroidism in 1.6% of the population was detected. The 46% of all patients were screened for celiac antibodies and positive in 3% of the screened cases. And, endoscopy was performed in 43% of cases with positive Celiac antibodies. And, Celiac disease was detected in 0.6% of the population.  In patients with severe SS (Height <-3SDS), skeletal dysplasia and endocrine causes were more common, while, variant of normal, idiopathic, chronic disease and IUGR were more common in cases with nonsevere SS (Height between -2 SDS and -3 SDS) (p <0.001). 
Conclusion: In our study, the ratio of variant of normal short stature was lower than previous studies in a SS population with more severe cases.  When short stature gets more severe, the possibility of endocrine and syndromic causes with skeletal dysplasias is increasing. Mother with severe SS has a higher risk for having a short child due to IUGR birth.