Sermet Muhtar Alus'un eserlerinde İstanbul mekân - kimlik - hafıza
Istanbul in the works of Sermet Muhtar Alus space - identity - memory
Yazar: YAKUP ÖZTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. SEZAYİ ÇOŞKUN
Fatih Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Alus, Sermet Muhtar = Alus, Sermet Muhtar ; Edebi eserler = Literary works ; Edebiyat = Literature ; Kimlik = Identity ; Mekan = Space ; Roman = Novel ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; İstanbul = Istanbul

Özet:
1887-1952 yılları arasında yaşamış olan Sermet Muhtar Alus,
1930'ların başından itibaren günlük gazetelerde İstanbul yazıları yazmış,
hayatını buna adamış yazarlarımızdandır. Bu çalışmada, Alus'un
fıkralarından, kurgusal metinlerinden ve İstanbul Ansiklopedisi için yazdığı
maddelerden hareketle bir İstanbul monografi ortaya konulmuştur.
Çalışma dört ana başlığa ayrılmaktadır. Birincisi Sermet Muhtar
Alus'un eserlerinde mekânın yansımalarıdır. Mekân, İstanbul'un kıyı köşe
bütün unsurlarını içine alacak şekilde bu eserlerde görülmektedir. Sivil
mimarîden resmî kurumlara, meskenlerden, sosyal hayatı düzenleyen
eğlence, yeme-içme, dinî mekânlara kadar İstanbul'un Suriçi ve Beyoğlu-
Galata bölgesi olmak üzere bütün mekânları değerlendirmeye alınmıştır.
İkinci kısımda Alus'un eserlerinde karşımıza çıkan kimlik
unsurlarına yer verilmiştir. Burada da Alus'un atalarının askerî erkândan
olmalarından dolayı karşımıza daha çok Abdülaziz devrinden II.
Abdülhamid devrine kadar görev yapan paşalar, mabeynciler, saray
çevresine mensup kişiler anlatılmaktadır. Bunların yanısıra Alus'un eğitim,
aile çevresinden kişilere de yer verilmektedir. Kimlik bahsinde, devrin
önemli sanatkârları, esnafı, muallimleri ve ayak takımı tabir edilen büyük
bir hususiyete sahip olmayan kişiler de değerlendirmeye alınmaktadır.
Üçüncü kısım hafızanın Alus'un eserlerine ne derece aksettiği
üzerinedir. Sermet Muhtar Alus, geçmişle irtibatını koruyarak hayata
tutunan yazarlardandır. Muhafazakar bir mizaca sahip olduğu söylenemese
de İstanbul gibi büyük bir tarih, kültür şehri olan İstanbul'daki değişimin
farkına varmış bir kalemdir. Tabiatıyla, yazdıklarına hafızanın birikimini
aksettirme kaygısı taşımaktadır. Küçük eşyadan, tabiî afetlere; sosyal
ilişkilerden eğlence ve törenlere kadar pek çok durumu ve hadiseyi
yazılarına taşımayı ilke edinmektedir.
Dördüncü kısımda, Alus'un kurgusal metinlerinde (roman, hikâye,
küçük hikâye, piyes) mekân, kimlik ve hafızanın değerlendirildiği
görülecektir.
Bu dört kısımdan önce Alus'un biyografisi kaleme alınmıştır.
Bölümlerin başında, ilgili kavramların Türk edebiyatında işgal ettiği yere ve
örnek metinlere yer verilmiştir. Her bölümde, teorik çalışmalardan istifade
edilmiştir. Sözgelimi, hafıza başlığında tanıklık edebiyatı kavramından,
mekânda Bakhtin'in "kronotop" kavramsallaştırmasından hareketle
çalışmanın zenginleştirilmesi sağlanmıştır.

Abstract:
Sermet Muhtar Alus, who lived between 1887-1952, wrote Istanbul
articles in daily newspapers and dedicated his life to this since the beginning
of the 1930s. In this study, an Istanbul monography is elicited through
narrates, fictional proses, and items written for Istanbul Encyclopedia, of
Alus.
The study is divided into four parts. First part is the reflections of the
place in the works of Sermet Muhtar Alus. Place can be seen thoroughly, in
a way that encompasses all the elements of Istanbul in all these works. All
the places has been taken into evaluation, from civic architecture to official
institutions, and from houses to the places of entertainment, eating and
praying in the district of Surici and Beyoglu-Galata.
In the second part, identity elements which emerge in the works of
Alus have been given place. Here it has been generally told about pashas,
mabeyncis and people related to the palace who served from the times of
Abdulaziz to II. Abdulhamid, since ancestors of Alus was military people.
Alongside these, Alus' relatives and acquaintances through education have
been given place. In the identity subject, prominent artisans, craftsmen,
teachers and so-called lay people of the age have been taken into evaluation.
The third part is on the extent in which memory reflected to the
workings of Alus. Sermet Muhtar Alus is one of the writers, who clings to
life by protecting his connection with the past. Although he was not a
conservative man, he was a writer who noticed the change in Istanbul, who
has a big history and is a city of culture. He has the concern of reflecting the
experience of the memory with his writings. He mentions miscellaneous
situations and events from little goods to natural disasters, and from social
relationships to entertainment and ceremonies.
In the fourth part, place, identity and memory in Alus' fictional proses (novel, tale, drama) have been evaluated.
Before these four parts, Alus' biography has been written out. In the
beginning of the parts, the places, which occupied by related notions, and
sample proses have been given place. In every part, theoretical workings
have been capitalized on.