Arkeolojik kerpiç korumasında akrilik reçine, alkali silikat, etil silikat ve nano-kireç kullanımının değerlendirilmesi
Evaluation of the use of acrylic resin, alkali silicate, ethyl silicate, and nano-lime in the conservation of archaeological adobe
Yazar: MEHMET FEVZİ UĞURYOL
Danışman: DOÇ. DR. UFUK KOCABAŞ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Taşınabilir Kültür Varlıklarını Koruma ve Onarım Ana Bilim Dalı / Koruma-Yenileme ve Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Mimarlık = Architecture
Dizin: Akrilik reçineler = Acrylic resins ; Kerpiç = Adobe ; Kireç = Lime ; Konservasyon = Conservation ; Silikat = Silicate ; Tarihi koruma = Historic preservation ; Tuğla = Brick

Özet:
Bu araştırmada arkeolojik kerpiçlerin korunmasında sıklıkla kullanılan malzemeler olan akrilik reçineler, alkali silikatlar ve etil silikatın başarımlarının karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesi ve nano-kirecin arkeolojik kerpiçlerin korunmasında kullanılabilirliğinin araştırılması amaçlanmıştır. Bu amaçlara ulaşabilmek için öncelikle Kaniş/Kültepe-Karum ören yerinde şiddetli erozyona uğramış bir kerpiç yapı kalıntısından arta kalan toprak laboratuvarda ve sahada gerçekleştirilen deneysel çalışmalarda kullanılmak üzere tedarik edilmiştir. Laboratuvar çalışmasının ilk kısmında bu toprağın karakterizasyonu fiziksel, geoteknik, kimyasal ve mineralojik analizler ile gerçekleştirilmiş, sonraki aşamalarda bu toprak ile laboratuvar testlerinde kullanılmak üzere numuneler hazırlanmış, yine bu toprak kullanılarak Karum kazı alanında kerpiç test duvarları inşa edilmiş ve söz konusu malzemeler bu numunelere ve duvarlara uygulanmıştır. Laboratuvar numunelerinin fiziksel, mekanik testlere ve ıslak yıpratma testlerine tabi tutulması ve kazı alanındaki test duvarlarının bir yıl boyunca doğal koşullar altında bozulmaya bırakılması sonrasında malzemelerin başarımları değerlendirilmiştir. Ayrıca, saha çalışması kapsamında kullanılan malzemelerin sarf edilen miktarları ile satış maliyetleri belirtilmiş ve işçilik maliyetlerine ışık tutması amacıyla her malzemenin uygulanması için harcanan zaman da hesaplanmıştır. Sonuçta; laboratuvar çalışmasında en etkili malzemenin etil silikat olduğu belirlenmiş; saha çalışmasının ise bir yılın sonunda ancak ön sonuçlar verebildiği görülmüş ve tez kapsamı dışında da sürdürülmesinin daha güvenilir sonuçlar vererek yarar sağlayacağı izlenimi oluşmuştur. Bununla birlikte, arkeolojik alanda verim alınabilecek miktarda etil silikat kullanımının sarf malzeme ve işçilik açısından oldukça yüksek bir toplam maliyet gerektireceği anlaşılmıştır.



ANAHTAR KELİMELER: Kerpiç, toprak tuğla, çamur tuğla, konservasyon, koruma, sağlamlaştırma, akrilik reçineler, alkali silikatlar, etil silikat, nano-kireç, Kültepe-Kaniş

Abstract:
The aims of this dissertation are to comparatively evaluate the performances of acrylic resins, alkali silicates, and ethyl silicate which are commonly used materials for conserving archaeological adobe, and to investigate the usability of nano-lime in conservation of archaeological adobe. Initially, the remaining soil from an eroded adobe ruin in Kanesh/Kültepe-Karum was collected for the experimental studies conducted in the laboratory and the field. The soil was then characterized through physical, geotechnical, chemical, and mineralogical analysis, and utilized to prepare samples for the laboratory tests and to build adobe test walls in the field. After applying the materials to these samples and test walls, their performances were evaluated through physical, mechanical, and wet erosion tests in the laboratory, and exposing the test walls to the environmental factors for a period of one year in the field. Moreover, prices and amounts of the materials used in the field work were indicated, and the time spent to apply each material was calculated to estimete the labor costs. In conclusion, it was determined that the most effective material in the laboratory work was ethyl silicate; and it was seen that the field work could only give preliminary results at the end of a year, and should be continued to provide more reliable results. Furthermore, it was understood that the use of a certain amount of ethyl silicate is required to ensure the field application efficiency which will lead to a significant total cost considering the material and labor cost.