Basınçlı kaplarda oluşan risklerin Bow-tie modeli ile analiz edilmesi
Analyzing risks in pressurized vessels with the Bow-tie model
Yazar: MEHMET DEVECİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ EVREN ÇAĞLARER
Kırklareli Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İş Sağlığı ve Güvenliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Makine Mühendisliği = Mechanical Engineering

Özet:
Teknolojinin çalışma hayatında getirdiği büyük devrimler, dünyadaki toplumsal refahı ve gelişimi için katkı sağlarken bir yandan insanoğlunun yaşamına ve bulunduğu iş ortamına yönelik oluşturduğu tehditleri beraberinde getirmiştir. 18. Yüzyılda enerji kaynaklarının makinelerle birleşmesiyle başlayan makineleşme çağı, o zamandan bu yana çeşitli etkenlere ve dış faktörlere bağlı birçok ''İş Kazasına'' sebebiyet vermişlerdir. Yaşanan kazaların artması küresel sorunlar olarak nitelendirilmiş ve engelleyici tedbirlerin alınması gerekliliği zorunlu hale gelmiştir.
İş kazalarının yaşanmasında yangın, patlama, sızdırma gibi risklerle karşılaşılan basınçlı kaplarda, günümüzde birçok iş güvenliği tedbirleri uygulanmaktadır. Alınan tedbirler çalışanı koruyup, çalışan ortamın güvenliğini sağlarken yaşanabilecek iş kazalarının önlenmesinde etkili olmuştur. Fiziki tedbirler ve eğitimlere ek olarak iş güvenliği sorumlularınca çalışma sahası özelinde yapılan risk analizleri de kazaların azalmasına, çalışan ve işvereni olası kaza senaryolarına karşı sürekli duyarlı kalmalarına katkı sağlamıştır. 
Yapılan bu çalışma; sosyal ve iş hayatımızın her noktasında yer alan ''Basınçlı Kapların'' üretiminden kullanım sahalarına kadarki olan süreci, kullanımında oluşabilecek tehditleri, olası sonuçları ve bunları engelleyici unsurları çalıştıran bir metot olan Bow-tie risk analiz modeli (Papyon modeli) üzerine literatür taramasını ele almaktadır. Bu risk modellemesinin ana tehlikesi olarak ''Sıcak Su Kazanın Patlaması'' olayı belirlenerek analiz çalışması yapılmıştır.
Bow-tie risk modellemesinin kritik olayı ele alarak varacağı olası sonuçları ve özellikle hasarı/şiddeti azaltıcı engelleyici bariyerler içeren bir analiz olması, tez çalışmasının da ele aldığı basınçlı kaplar gibi risk içeren, bakım ve kontrollerinin sürekli düzenli olarak takip edilmesi gereken, insan ve makinelerin iç içe çalıştığı tüm sahalarda etkili bir analiz metodu olduğu anlaşılmaktadır.



Anahtar Kelimeler: İş güvenliği ve sağlığı, basınçlı kaplar, bow-tie risk analizi, iş kazaları, kazan patlaması

Abstract:
The significant revolutions brought by technology in the workplace have contributed to societal welfare and development worldwide, while simultaneously posing threats to human life and the work environment. The era of mechanization, which began in the 18th century with the combination of energy sources  with machines, has resulted in numerous workplace accidents up to the present day, attributable to various factors and external influences. The increase in accidents has been described as a global problem and the need to take preventive measures has become mandatory.
Many occupational safety measures are implemented in pressure vessels where risks such as fire, explosion and leakage occur in the event of work accidents. These measures not only protect the workers and ensure the safety of the working environment but also effectively prevent potential workplace accidents. In addition to physical measures and training, risk analyses conducted by Occupational Health and Safety officers specific to the workplace have contributed to reducing accidents and keeping both employees and employers constantly aware of possible accident scenarios.
This study focuses on the entire process from the production to the usage of 'Pressurized Vessels,' which are ubiquitous in our social and work life, as well as the threats that may arise during their usage, possible consequences, and mitigating factors, using the Bow-tie risk analysis model (also known as the Butterfly model) as the driving methodology. The primary hazard identified for this risk modeling is the 'Explosion of a Hot Water Boiler,' and an analysis study has been conducted accordingly.
By addressing the critical event in the Bow-tie risk modeling and its possible consequences, especially incorporating preventive barriers to reduce damage/intensity, it is understood that this analysis method is effective in all fields containing risks, such as pressurized vessels discussed in this thesis, where maintenance and checks need to be continuously monitored, and where humans and machines work closely together.

Keywords: Occupational health and safety, pressurized vessels, bow-tie risk analysis, workplace accidents, boiler explosion