İmam Muhammed'in el-hücce adlı eseri ekseninde şer'î deliller
The legal proofs (adillah shar'iyyah) in the axis of imam Muhammad's work entitled al-hujjah
Yazar: AHMET TEMEL
Danışman: PROF.DR. MEHMET ERDOĞAN
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İlahiyat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Din = Religion

Özet:
mam Muhammed b. el-Hasan es-Seybânî h. II. yüzyılda yasamıs en önemlifıkıh âlimlerinden biridir. Onun Hanefî mezhebinin tesekkülündeki önemlikatkılarının yanı sıra fıkıh usûlünün olusumunda da önemli etkileri vardır. Bunu barizbir sekilde el-Hücce adlı eserinde görmek mümkündür. O, bu eserinde döneminin ikibüyük fıkıh ekolü olan Medine ve Kûfe ekollerinin usûl anlayıslarına dair tartısmalarıaktarmıs, deyim yerindeyse bu iki ekolün usûl anlayıslarının mukayesesini yapmıstır.Bu çalısmanın amacı da sözü edilen bu tartısmalar üzerinden, ser`î delillerçerçevesinde dönemin usûl anlayısının ortaya çıkarılmasına katkıda bulunmaktır. Busadece slam tarihinde, büyük bir cografyada etkili olan Hanefî ve Malikîmezheplerinin erken dönem usûl anlayıslarının özelliklerini ortaya çıkarmaya katkıdabulunmakla kalmayacak; aynı zamanda henüz yeterince aydınlatılamamıs Sâfiî öncesiusûl faaliyetlerinin ortaya çıkarılmasına da katkı saglayacaktır.Arastırmamız bir giris ve üç bölümden olusmaktadır. Çalısmamızıtanıttıgımız giris bölümünün ardından birinci bölümde sahâbe döneminden el-Hücceadlı eserin yazımına kadar geçen sürede ser`î delillerin gelisimi genel bir bakısla elealınmıs; ayrıca çalısmanın ana kaynagı olan el-Hücce adlı eser tanıtılmıstır. kinci veüçüncü bölümde ise el-Hücce'de nakledilen, dönemin iki büyük fıkıh ekolününtemsilcileri arasında geçen usûl tartısmaları ser`î deliller ekseninde temel ve tali ser`îdeliller seklinde incelenmistir.Çalısmanın sonucunda, zengin usûl tartısmalarını ihtiva etmesiyle el-Hücce'nin dönemin usûl anlayısının anlasılması noktasında önemine dikkatçekilmistir. Bu, Sâfiî'nin er-Risâle adlı eserinden önce de usûl faaliyetlerine ısık tutanönemli bir eserin var oldugunu göstermesi açısından son derece önemlidir. Böyleliklemam Muhammed'in yasadıgı bu dönemle önceki ve sonraki dönemler, özellikletâbiûn dönemi ile Sâfiî ve hemen onun sonrasındaki dönem, arasında yapılacakmukâyeseli çalısmalar fıkıh usûlünün olusum sürecini önemli ölçüde aydınlatacaktır.

Abstract:
Imam Muhammad b. al-Hasan al-Shaybani is one of the most eminent jurists(faqih) who lived in the hijri second century. In addition to his contributions to theformation of the Hanafite School, he has important effects on Islamic legal theory,which can be clearly seen in his work entitled al-Hujjah `ala ahl al-Madinah. In thiswork, he cites juristic debates between the Kûfah and Madinan School, which werethe two important juristic schools at that time, and compares these two legal thoughts.This study aims to contribute to reveal the legal thought of that period byexamining the legal proofs of the juristic discussions. In addition to presenting theearly basic legal thoughts of the Hanafite and Malikite Schools, this study intends todisplay the legal thoughts before al-Shafii, which have not been properly brought tolight so far.This study consists of an introduction, three chapters, and a conclusion. Thefirst chapter studies the progress of the legal proofs in general from the period of theCompanions (al-Sahabah) to the period of al-Shaybani and also introduces al-Hujjah.The following chapters examines comprehensively the legal proofs of the both partiesthat were mentioned in al-Hujjah as the primary and secondary proofs (delil).In the conclusion, after showing that this period has many arguments onIslamic legal theory, this study confirms the importance of al-Hujjah that brought tolight the ideas on Islamic legal theory of that period before al-Resâlah, al-Shafii'swork. In this manner, comparative studies of the periods before and after al-Shaybaniwill reveal the process of the formation of Islamic legal theory considerably.