Afganistan Afşarları ve dilleri
Afghan Afshars and languages
Yazar: FIROZ FAOZİ
Danışman: PROF. DR. MÜNEVVER TEKCAN
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics
Dizin: Afganistan = Afghanistan ; Afşar Türkçesi = Afshar Turkish ; Afşarlılar = Afsharids ; Dil = Language ; Dil bilgisi = Grammar ; Dil bilim = Linguistics ; Dil özellikleri = Language features ; Dış Türkler = Turkish diaspora

Özet:
Afganistan, tarihin çok eski devirlerinden beri Türk kökenli kavimler tarafından yönetilmiş kadim bir Türk yurdudur. Akhunlar, Gazneliler, Gurlular, Timurlular, Babürşahlar ve Afşar Nadirşahları gibi Türk devletleri bu kadim coğrafyayı yönetmişlerdir. Günümüze kadar varlıklarını koruyabilmiş Türk boyları bugün Afganistan'ın şehir ve kentlerinde dil ve kültürlerini yaşatmaya çalışmaktadırlar. Ancak bu boylardan bazıları dillerini kaybetme tehlikesi de yaşamaktadır. Tatarlar, Karluklar, Bayatlar ve Afşarlar söz konusu Türk/Oğuz boylarından olup, çalışmamızda Afşarlar üzerinde duracağız. Araştırmalarımıza konu olan Afşarlar daha çok Nadir Afşar zamanında Afganistan'ın çeşitli şehirlerine yerleştirilmişlerdir. Nadir Afşar, Afşarları 18. yüzyılın başlarında İran'dan getirmiş, Azerbaycan Türklerini ve Kızılbaş Türkmenleri de Afşarlar arasına yerleştirmiştir. Günümüzde Afşarlar Afganistan'ın Kabil, Mezar-ı Şerif, Gazne, Bamyan, Samangan, Herat gibi kent ve beldelerinde yaşamaktadırlar. Afşarlar arasında Türkçe konuşan kişi sayısı oldukça azdır.
Farklı etnik grupların yaşadığı Afganistan'da Afşar Türkleri, dilleri dışında gelenek ve göreneklerini, örf ve adetlerini muhafaza etmişlerdir. Az sayıdaki Afşarlar, kendi dillerinde eğitim ve öğretim görmeleri yasak olduğu için dil ve edebiyatlarını sözlü olarak yaşatmaktadırlar. Zengin bir kültüre sahip olan Afganistan Türkleri, sıkıyönetimin doğal bir sonucu olarak dil ve edebiyatlarını yazıya geçirememişler, bu süreç 2001 yılına kadar devam etmiştir. 2003 yılında Afganistan Devleti, yeni anayasasında Türk boylarının dilini üçüncü resmi dil olarak kabul etmiştir. Ülkede yaşayan bütün etnik gruplara eşit haklar tanınmasına rağmen yine de büyük sorunlarla karşı karşıya kalınmaktadır. Araştırmamız daha çok saha çalışması olduğu için dil özellikleri, sosyal ve kültürel faaliyetler üzerinde detaylı duracağız. 

Anahtar kelimeler: Avşar, Afşar, Afganistan, Afşar Türkleri, Afşar Türkçesi

Abstract:
Afghanistan is an ancient Turkish homeland that tribes of Turkish origin have ruled since ancient times. Turkish states such as Akhuns, Ghaznavids, Gurians, Timurids, Baburshahs, and Afshar Nadirshahs ruled this ancient geography. The Turkish tribes, who have preserved their existence until today, are trying to keep their language and culture alive in the cities of Afghanistan. However, some of these tribes are also in danger of losing their language. Tatars, Karluks, Bayats, and Afshars are among the Oghuz tribes in question, and we will focus on Afshars in our study. Afshars, which are the subject of our research, were mainly settled in various Afghanistan cities during the time of Nadir Afshar. Nadir Avşar brought the Afshars from Iran at the beginning of the 18th century and placed Azerbaijani Turks and Qizilbash Turkmens among the Afshars. Today, Afshars live in cities and towns of Afghanistan such as Kabul, Mazar-i-Sharif, Ghazni, Bamyan, Samangan, and Herat. The number of Turkish-speaking people among Afshars is relatively low.
In Afghanistan, where different ethnic groups live, Afshar Turks have preserved their traditions and customs apart from their language. Since many Afshars are forbidden to receive education and training in their language, they maintain their language and literature orally. Afghan Turks, who have a rich culture under a strict administration, could not write their language and literature. This process continued until 2001. In 2003, Afghanistan accepted the language of the Turkish tribes as the third official language in its new constitution. In addition, although it gives equal rights to all ethnic groups, it still faces significant problems. Since our research is mostly fieldwork, we will focus on language features and social and cultural activities in detail.

Keywords: Afshars, Afshar Turks, Afghanistan, Afshar Turkish