Siyanür ve kral suyu liç çözücülerinin kıyaslamasıyla e-atıklardan değerli metal kazanımı
Precious metal recovery from e-waste with comparing of cyanide and aqua regia leaching agents
Yazar: MEHMED AKİF ÖZGÜN
Danışman: PROF. DR. ATA UTKU AKÇİL
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Maden Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Maden Mühendisliği ve Madencilik = Mining Engineering and Mining
Dizin: Siyanür liçi = Cyanide leaching ; Sodyum siyanür = Sodium cyanide

Özet:
Bu tez çalışmasında kentsel atıklardan bahsedilerek, bu kentsel atıklardan biri olan elektronik atıkların geri dönüşümüne yönelik çalışmalar araştırılmıştır.
Avrupa Birliğinin WEEE ve RoHS direktifleri ülkemizi yakından ilgilendirmektedir. Bu yüzden sanayimizde, E-atıkların yok edilmesi ve geri kazanılması zorunlu hale gelmektedir. Aynı zamanda yeni üretilecek elektrikli ve elektronik cihazlarda tehlikeli ve zehirli metal kullanımı azaltılmalıdır. Elektronik atıklar içerdikleri yüksek metal ve değerli metal oranları dikkate alındığında önemli bir ikincil kaynak olarak değerlendirilmektedir. 
Elektronik atıkların yeniden değerlendirilmesi için diğer geri kazanım yöntemlerine oranla, daha fazla avantaja sahip olması nedeniyle hidrometalurjik yöntemler tercih edilmektedir. Türkiye'deki döngüsel ekonomi konseptine E-atıklar içerisindeki tüm malzemelerin eksiksiz geri dönüşümü ve kaynak kullanımına dayanılarak, E-atıklar için yüksek verimlilik sağlayan yeni ve çevre dostu entegre geri dönüşüm süreçleri oluşturulması önerilmektedir.
Bu tez çalışması sonunda elde edilen araştırmalara göre öncesinde sülfürik asit liçi uygulanarak %98 bakır kazanılan elektronik atıklarla siyanür ve kral suyu liçleri gerçekleştirilmiştir. Siyanür liçi ile %90 altın, %100 gümüş ve %76 paladyum kazanılmıştır. Kral suyu liçi ile %100 altın, gümüş ve paladyum kazanılmıştır. Yarı pilot ölçekli siyanür liçi ile %69 altın, %100 gümüş ve %66 paladyum kazanılmıştır. Yarı pilot ölçekli kral suyu liçi ile %100 altın, %34 gümüş ve %100 paladyum kazanılmıştır.

Abstract:
In this thesis, the studies are directed towards recycling of electronic wastes which is one of the urban wastes.
European Union's WEEE and RoHS directives are of particular concern to our country. Hence from an industrial point of view, it is a must to dispose of and recycle the E-wastes. Additionally, the use of hazardous and toxic metals in the new electrical and electronic devices, projected to be manufactured in the future, must be minimized. Taking the high rates of metal and noble metal content into consideration, the electronic wastes are recognized as a significant secondary resource.
Owing to the several advantages over other recycling methods, hydrometallurgical techniques are preferred for the recycling of electronic wastes. In Turkey, based on the circular economy concept, the complete recycling of all materials in E-wastes is recomended in view of resource utilization and a new environmental-friendly integrated recycling process with high efficiency must be developed.
By the end of the research work reported in the thesis, cyanide and aqua regia leaching tests were applied on electronic wastes 98% copper extraction were obtained through the application of sulphuric acid leaching. 90% gold, 100% silver and 76% palladium extraction were obtained by means of applying cyanide leaching, while these extraction yields ran upto 100% for gold, silver and palladium with the use of aquaregia leaching. With semi-pilot scale, 69% gold, 100% silver and 66% palladium extraction were obtained by cyanide leaching. The obtained extraction yields for gold, silver and palladium were 100%, 34% and 100%, respectively, by aquaregia leaching at a semi-pilot scale.