İmparatorluktan Cumhuriyete Türk devrim süreci üzerine distopik tarih yazımı
Dystopian historiography on the Turkish revolutionary process from the empire to the Republic
Yazar: ŞAHSENEM MERİÇ GEBİÇ
Danışman: PROF. DR. CENK REYHAN
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Tarihsel süreçte bilinen ilk örneği Platon'a kadar dayanan öngörülmüş ideal bir toplum arayışı, 15. yüzyıl ile birlikte belirgin bir şekilde Ütopya kavramı olarak karşımıza çıkmıştır. Bu itibarla, ütopyadan türeyen ve aynı zamanda karşıtı Distopya kavramı da şimdiki zaman temelli kötümser bir senaryonun gelecek öngörüsü mahiyetinde ilk kez 19. Yüzyılda da John Stuart Mill tarafından meclis konuşmasında siyasi bir olgu olarak kullanılmıştır. Genellikle edebi bir tür olarak tanımlandırılan distopyanın, tarih bilimi zemininde, tarihsel olaylar ve özneler üzerinde distopya ve ütopya yorumlarının dualist etkisi, büyük toplumsal dönüşümlerden biri olan Türk Devrimi üzerinde de reaksiyonel anlamda kendisini özellikle basında ve birçok edebi eserde göstermiştir. Bu çalışmada, Türk modernleşme süreci ve buna bağlı hareketlerin hız kazandırdığı Cumhuriyete giden süreçte, toplumsal ve siyasi radikal değişimlerden hareketle bu iki olgu bağlantılı olarak ele alınacak, kavramsal anlamda distopik reaksiyonların, bireyler aracılığı ile toplumsal etkileşimler üzerindeki pratikleri analiz edilecektir. Dönemin çeşitli ideoloji temsilcisi aydınların, kendi ütopyalarının yok olma riski üzerinden, topluma yön veren eserleri vasıtası ile bir sosyal kontrol aracı olarak distopik gelecek inşası incelenecek, özellikle 19. Yüzyıl siyasi gelişmeleri ve sosyokültürel ortamını takiben II. Meşrutiyet dönemi modernleşme teması üzerinden Osmanlı toplumuna ışık tutulacaktır.

Abstract:
The quest for an envisioned ideal society, with its earliest known example dating back to Plato, became prominently articulated as the concept of Utopia from the 15th century onwards. Consequently, the notion of Dystopia, derived from Utopia and simultaneously representing a pessimistic scenario of future anticipation, was first politically mentioned in the 19th century, notably in a parliamentary speech by John Stuart Mill. Generally categorized as a literary genre, dystopia's dualistic impact on historical events and subjects in the field of historiography has also manifested itself in a reactionary manner, particularly evident in the Turkish Revolution through press publications and numerous literary works. This study aims to examine, within the context of the Turkish modernization process and the movements leading to the Republic, these two interconnected concepts in light of societal and political radical changes. Conceptually, the dystopic reactions will be analyzed for their practical implications on societal interactions mediated by individuals. The construction of dystopian future as a mean of social control through the dissemination of works guiding society due to intellectuals' perceived risk of the extinction of their utopias, stemming from various ideologies of the period, will be analysed. Particularly, following the political developments and socio-cultural environment of the 19th century, insight into Ottoman society will be provided through the theme of modernization during the Second Constitutional Era.