Uluslararası çerçeve anlaşmalar ve İş Hukukuna etkisi
International framework agreements and impact on Labour Law
Yazar: METEHAN KAPLAN
Danışman: PROF. DR. ZEKİ ERDUT
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hukuk = Law ; Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations
Dizin: Uluslararası anlaşmalar = International agreements ; Çalışma koşulları = Working conditions ; Çerçeve sözleşmeler = Framework agreements ; İş hukuku = Labour law ; İşçiler = Workers

Özet:
1970'li yıllarda yaşanan ekonomik krizden çıkmak için uygulamaya konulan neoliberal ekonomi politikaları gereği devletler ekonomik ve sosyal alana yaptığı müdahalelerden vazgeçmiş, önceki dönemde egemen olan sosyal devlet anlayışı terk edilmiştir. Böylece, serbest piyasa anlayışı günlük yaşamın her alanında etkili olurken, bu anlayışla uyumlu küreselleşme süreci hız kazanmıştır.
Yeni düzende, çokuluslu işletmeler geliri küresel değer zincirleri aracılığıyla uluslararası çapta yaratmaktadır. Bu anlamda, küresel değer zincirlerine dahil olmak için özellikle gelişmekte olan ülkeler arasında rekabet yaşanmaktadır. Bu rekabette, avantaj sağlamanın temel yolu işgücü maliyetini düşürmekten geçmektedir.
Bu bağlamda, iş hukuku önceki dönemde işçi ve işveren arasındaki güç bakışımsızlığını azaltmanın ve işgücü piyasasını düzenlemenin temel aracıyken, yeni dönemde işgücü maliyetini artıran gerekçelerden biri olarak değerlendirilmektedir. Bu süreçte iş hukukunun işçileri koruyucu işlevi aşınmıştır.
İş hukukunun işçileri koruyucu işlevini yerine getirmesi için yeni yöntemler denenmektedir. Çalışma koşullarının sertifikaya bağlanması, serbest ticaret anlaşmalarına çalışma koşullarıyla ilgili hükümler konulması ve çokuluslu işletmelerin yürütme ilkeleri kabul etmesi bu yöntemlerdendir. Fakat, bunların hiçbirinde işçi katılımı yoktur. Dolayısıyla, işçilerin işverenler karşısında korunması ve çalışma ve yaşam koşullarının iyileşmesi söz konusu değildir. Uluslararası çerçeve anlaşmalar ise bu yöntemlerden farklılaşmaktadır. İşçilerin anlaşmaların pazarlık ve uygulama sürecine katılması nedeniyle, uluslararası çerçeve anlaşmaların çalışma ve yaşam koşullarını somut olarak iyileştirmesi ve işçi ve işveren arasındaki güç bakışımsızlığını azaltması beklenmektedir.
Bu beklentilerin gerçekleştiği kuşkuludur. Uluslararası çerçeve anlaşmalar yasal olarak bağlayıcı olmadığı için işçilerin çalışmaya ilişkin temel haklardan yararlanması ve güç bakışımsızlığının azalması çokuluslu işletmelerin isteğine kalmaktadır. Bu nedenle, uluslararası çerçeve anlaşmalar yasal olarak bağlayıcı olmadığı sürece geliri çokuluslu işletmeler lehine dağıtmaktan başka bir işlevi bulunmayacaktır.

Abstract:
States ceased their interventions into economic and social fields and abandoned welfare policies as a result of neoliberal economic policies introduced to fight against the economic crisis of 1970s. Thus, the idea of free market started to affect every aspect of life and in line with this idea the process of globalization accelerated.
In the new order, multinational enterprises create income internationally through global value chains. Under these conditions, there is competition especially among developing countries in order to be included in the global value chains. In this competition, the predominant choice to gain advantage is to reduce labour costs.
Within this context, while labour law was the essential tool to reduce power asymmetry between workers and employers and to regulate labour market in the previous era, it is seen as one of the reasons that increase the labour cost in the new era. In this period, the function of labour law to protect workers has eroded.
In order to fulfil the function of labour law to protect workers, new methods are being tried. Certification of working conditions, putting provisions on working conditions in free trade agreements and adopting code of conducts by multinational enterprises are among these methods. But none of these methods entail worker participation. Hence, the protection of workers against employers and improvements in working and living conditions are out of question. However, international framework agreements differ from these methods. As workers participate in the bargaining and implementation process of agreements, international framework agreements are expected to improve working and living conditions and to reduce power asymmetry between workers and employers.
It is doubtful whether these expectations are materialized. Since international framework agreements are not legally binding, workers' enjoyment of their fundamental rights regarding work and the reduction of power asymmetry is up to the will of multinational enterprises. Therefore, unless international framework agreements are legally binding, they will have no other function than to distribute income in favour of multinational enterprises.