Enerji etkin ve iklime duyarlı tasarım ölçütlerinin farklı konut dokuları üzerinde değerlendirilmesi: İstanbul Tarihi Yarımada örneği
Energy efficient and climate sensitive design study on different housing textures in traditional settlement: The case of Istanbul Historical Peninsula
Yazar: MELİH YILMAZ
Danışman: PROF. DR. ZEKİYE YENEN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Kentsel Mekan Organizasyonu ve Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Günümüz kentleri; insan hayatının modernleşmesi ve küreselleşme ile birlikte başta iklim olmak üzere ekonomik, sosyal ve kültürel bağlamda yerel dinamikleri dikkate almadan hızlı ve kontrolsüz bir şekilde biçimlenmektedir. Bu durum günümüzde yaşanan iklim değişikliği başta olmak üzere birçok konuda kentleri sorunlara karşı dayanıksız hale getirmektedir. Yoğun ve düzensiz gelişen kentler iklim değişikliğinin yarattığı olumsuzluklardan etkilenmektedir. Dünya nüfusunun ve kentleşmenin artışı ile paralel olarak enerji tüketimi artmakta, iklim değişikliği ve enerji krizi günümüzün başat sorunu olarak planlama ve mekânsal tasarım ile ilgilenenlerin de sorumluluk alanına girmektedir.
İklim değişikliği ve enerji krizi, günümüzde kentlerin iklime duyarlı ve enerji etkin tasarlanması ve planlanması gerekliliğini ortaya çıkarmıştır. Bu çalışmanın konusu, kent dokularının iklim değişikliğine ve enerji krizine karşın iklime duyarlı ve enerji etkin tasarlanmasıdır. Bu bağlamda yapı yer seçimi, yapı yoğunluğu, yapı yönelişi, yapı büyüklüğü ve derinliği, yapılar arasındaki mesafeler gibi dokuyu oluşturan ölçütlerin ilgili iklim bölgelerinde iklime duyarlı olarak hangi ilkelere göre tasarlanması gerektiği ortaya konulmuştur. Kurumsal bilgilenmenin ışığında  öğretinin pekişmesi amacıyla İstanbul Tarihi Yarımada'da tarihi kent dokusu özelliği gösteren ve bu niteliğini kaybetmiş iki farklı kent dokusu karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Ilıman nemli iklim bölgesinde enerji etkin ve iklime duyarlı kentsel tasarım ölçütlerinin yer aldığı bir değerlendirme modeli oluşturulmuş, bu model iki farklı konut dokusu üzerinde test edilmiştir. Bilgisayar ortamında hazırlanan analizler üzerinden rüzgâr, gölgelenme, güneşlenme, kentsel ısı adası etkisi vb. analizler yapılarak farklı iki kent dokusu karşılaştırılmıştır.  Bağlı olarak, geleneksel kent dokularından ilham alarak kentsel alanda iklimsel konforu sağlamak için güneş, rüzgâr gibi doğal enerji kaynaklarından maksimum fayda sağlayan ve enerji tüketimini azaltan iklime uyumlu kentsel tasarımın önemi ortaya konulmuş, bu bağlamda günümüz planlama ve tasarım pratiğinde ne tür yaklaşımlar geliştirilmesi gerektiğine ilişkin önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
Today's cities; with the modernization of human life and globalization, are shaped in a fast and uncontrolled way without taking into account the local dynamics in the economic, social and cultural context, especially the climate. This development makes cities vulnerable to problems in many issues, especially climate change experienced today. Cities that develop densely and unevenly are heavily affected by the negative effects of climate change. In parallel with the increase in the world population and urbanization, energy consumption is increasing, climate change and energy crisis are the main problems of our day. Climate change and the energy crisis reveal the necessity of designing and planning cities that are sensitive to climate and energy efficiency. The subject of this study is the climate sensitive and energy efficient design of urban fabrics against climate change and the energy crisis. In this context, it has been revealed that the factors that make up the texture, such as site selection, density, orientation, size and depth of buildings, and distances between buildings should be designed according to climate-sensitive principles in the relevant climatic regions. Two different urban textures in the Historical Peninsula of Istanbul, which have the characteristics of the traditional urban texture and grid-iron texture which had lost traditional characteristic. An evaluation model including energy efficient and climate sensitive urban design criteria has been developed for the humid climate zone, and this model was tested on these two different housing textures. Wind, shading, sunbathing, urban heat island effect, etc., through the models prepared in the computer environment. Analyzes were made for the sake of comparison of two different urban textures. Accordingly, the importance of climate-compatible urban design, which provides maximum benefit from natural energy sources such as sun and wind and reduces energy consumption, in order to provide climatic comfort in the urban area, inspired by traditional urban patterns, has been put forward.  In this context, suggestions on what kind of approaches should be developed in today's planning and design practice.