Milletlerarası Özel Hukukta velayet sorumluluğuna ilişkin uyuşmazlıklarda milletlerarası yetki ve yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizi
International jurisdiction and recognition and enforcement of foreign judgments in disputes regarding parental responsibility in Private International Law
Yazar: ÇAĞLA ALARA ÇELEBİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BEGÜM ŞERMET SÜZEN
Bahçeşehir Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı / Özel Hukuk Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Velayet sorumluluğuna ilişkin uyuşmazlıklarda çocuğun korunması en önemli unsurdur. Bu çerçevede gün geçtikçe artan yabancılık unsuru barındıran birliktelikler sonucu dünyaya gelen çocukların velayetlerinin düzenlenmesi önem kazanmıştır. Türk milletlerarası özel hukukunda velayet sorumluluğuna ilişkin uyuşmazlıklarda uygulanacak olan milletlerarası yetki kuralları gerek MÖHUK m. 40 ve m. 41 gerekse Türkiye'nin taraf olduğu 1996 tarihli Velayet Sorumluluğuna ilişkin Lahey Sözleşmesi ile düzenlenmiştir. Sözleşme yargı yetkisine sahip devletin belirlenmesini sağlamaktadır. Sözleşme'nin yetki kuralları çocuğun mutad meskeninin esas yetkili mahkeme olması etrafında toplanmıştır. Velayet sorumluluğuna ilişkin yabancı devletlerden alınan kararların ise Türkiye'de kesin delil ve kesin hüküm etkisi doğurabilmesi için Türk mahkemelerinde tenfiz edilmesi gerekmektedir. Bu kapsamda 1996 tarihli Sözleşme'ye taraf devletlerden alınan kararlar için Sözleşme kuralları uygulanacakken, Sözleşme'ye taraf olmayan devletlerden alınan kararlar bakımından MÖHUK düzenlemeleri uygulama alanı bulacaktır. 
Çalışmamızın amaçlarından biri konuya ilişkin Avrupa Birliği düzenlemeleri ile Türk milletlerarası özel hukuk düzenlemelerini karşılaştırmaktır. Bu nedenle 2022 yılında yürürlüğe giren ve Avrupa Birliğine üye ülkeler bakımından uygulama alanı bulan Brüksel II ter Tüzüğünün velayet sorumluluğuna ilişkin yetki kuralları ve tanıma tenfize ilişkin getirdiği yenilikler incelenmiştir.

Abstract:
The protection of the child is the most important element in disputes regarding parental responsibility. In this context, it has become important to regulate the custody of children born because of relationships that involve foreign elements. In Turkish private international law, the international jurisdiction rules to be applied in disputes regarding parental responsibility are regulated by art. 40 and art. 41 of Turkish International Private Law Code (MÖHUK) and the Hague Convention on Parental Responsibility dated 1996, to which Turkey is a party. The Convention provides rules for the determination of the state with jurisdiction. The jurisdiction rules of the Convention are centered around the child's habitual residence being the primary court of jurisdiction. Decisions taken by foreign states regarding parental responsibility must be enforced in Turkish courts to have the effect of conclusive evidence and final judgment in Turkey. In this context, while the Convention rules will apply to the decisions taken from the states that are parties to the 1996 Convention, MÖHUK regulations will be applied to the decisions taken from the states that are not parties to the Convention.
One of the aims of our study is to compare the European Union regulations with Turkish private international law regulations on the subject. For this reason, the innovations brought by the Brussels II Regulation, which came into force in 2022 and has application in the member states of the European Union regarding the jurisdiction and recognition and enforcement rules to be applied in parental responsibility cases were examined.