Doğu Akdeniz bölgesinde buğday tarlalarındaki yabani yulafın bazı graminisitlere oluşturduğu dayanıklılık üzerinde araştırmalar
Researches on herbicide-resistance in sterile wild oat in wheat fields in the Eastern Mediterranean region of Turkey
Yazar: AHMET ULUDAĞ
Danışman: PROF. DR. YILDIZ NEMLİ ; PROF. DR. BARUCH RUBİN
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2003
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Buğday = Wheat ; Doğu Akdeniz bölgesi = Eastern Mediterranean region ; Herbisitler = Herbicides ; Yabani bitkiler = Wild plants ; Yulaf = Oat

Özet:
Buğday, Doğu Akdeniz Yöresi'nde önemli kültür bitkilerinden biridir. Yabanî yulaf (Avena sterilis) buğday tarlalarındaki yaygın ve yoğun yabancı otlardandır. Bir ACCase inhibitörü olan fenoxaprop dar yapraklı yabancı odları kontrol etmek için yoğun olarak kullanılmaktadır. Diğer herbisitlerin yoğun kullanıldığı ülkelerde olduğu gibi ülkemizin herbisitleri yoğun olarak kullanan yörelerinde herbisitlere dayanıklılığın oluşması kaçınılmazdır. Bu çalışma ile Doğu Akdeniz Yöresinde buğday tarlalarında yabanî yulafın fenoxaprop'a dayanıklılık oluşturduğu ortaya konulmuştur. Adana'nın kuru tarım yapılan ve üst üste buğday ekilen bölgelerinde ve aynı şekilde üst üste buğday ekilen ve ACCase inhibitörü kullanılan Kahramanmaraş Tarım İşletmesi arazilerinde belirlenen ve fenoxaprop'a farklı oranlarda dayanıklı bulunan populasyonlar diğer bazı APP (clodinafop, fluazifop ve diclofop) ve CHD (tralkoxydim, cycloxydim, clethodim, tepraloxydim ve sethoxydim) herbisitlere karşı çapraz dayanıklılık yönünden ve imazamethabenz, mesosulfuron+iodosulfuron, trifluralin ve flamprop'a karşı çoklu dayanıklılık yönünden testlenmişlerdir. Bütün herbisitlere karşı denenen iki populasyondan AKR2 bütün APP ve CHD herbisitlere dayanıklı ve ACCase inhibitörü olmayan bütün herbisitlere duyarlı bulunmuşken; GKY1 hem bazı APP hem baza CHD herbisitlere duyarlı hem de ACCase inhibitörü olmayan flamprop'a da dayanıklı bulunmuştur. Alternatif herbisitleri belirlemek amacıyla üç yılda yürütülen beş tarla denemesi imazamethabenz, mesosulfuron+iodosulfuton, trifluralin ve flamprop'un alternatif olabileceğini ancak populasyonlar arasındaki çapraz ve çoklu dayanıklılık özelliklerinin farklı olmasının da gözden uzak tutulmaması gerektiğini göstermiştir. Sera yerine ACCase inhibitörleriyle ilgili denemelerin laboratuvarda KNO3 kullanılarak kavuzlu tohumlarda penilerde dayanıklılığın saptanmasının yapılabileceği ortaya konulmuştur. Ayrıca dayanıklılığın mekanizmasını belirlemeye yönelik olarak ACCase enzimi ile denemeler yürütülmüştür. Dayanıklı populasyonların ACCase enzimi DNA'sında baz dizilişini belirlemek için ön moleküler çalışmalar yapılmıştır. Anahtar sözcükler: A vena sterilis, ACCase, herbisitlere dayanıklılık, fenoxaprop, clodinafop, fluazifop, diclofop, tralkoxydim, cycloxydim, clethodim, tepraloxydim, sethoxydim imazamethabenz, mesosulfuron+iodosulfuron, trifluralin, flamprop

Abstract:
Wheat is one of the most important crops in the Eastern Mediterranean region of Turkey. Sterile wild oat {Avena sterilis) is among the most frequent and common weeds in wheat fields. Fenoxaprop, an ACCase inhibitor herbicide, has been extensively used to control grass weeds. Herbicide resistance is a detrimental and inevitable problem in the areas where herbicides are used extensively in Turkey and worldwide. Fenoxaprop-resistant wild oat populations, which were detected in monoculture wheat fields treated with one of the ACCase inhibitors every year in Adana and Kahramanmaraş provinces in the region, were examined. The tested herbicides were several aryloxyphenoxypropanoates (APP) such as diclofop, fenoxaprop, clodinafop, and fluazifop or cyclohexanediones (CHD) such as tralkoxydim, tepraloxydim, cycloxydim, clethodim and sethoxydim. In addition, herbicides having other mode of action were tested for multiple vm resistance, such as imazamethabenz, mesosulfuron+iodosulfuron, trifluralin and flamprop. AKR2, a population which was tested for all herbicides listed above, was found resistant to all APP and CHD's but not to the others. On the contrary, other population, GKY1, was resistant to some APPs, CHDs, and flamprop. Five field experiments conducted in three years have shown that mesosulfuron+iodosulfuron, trifluralin, imazamethabenz and flamprop could serve as alternative herbicides.. However, one should pay attention to the varying resistance patterns among weed populations. Verifying experiments can be conducted in Petri dishes in the laboratory using KNO3 and intact seeds of wild oat to replace the time-consuming greenhouse experiments. In addition, in vitro studies were conducted at the target enzyme (ACCase) level to reveal the nature of the resistance mechanism and at the molecular level to confirm the changes in the gene encoding for the less sensitive ACCase. Key Words: Avena sterilis, ACCase, herbicide resistance, clodinafop, diclofop, fenoxaprop,, fluazifop,, tralkoxydim, cycloxydim, clethodim, tepraloxydim, sethoxydim, imazamethabenz, trifluralin, flamprop, mesosulfuron+iodosulfuron