E-sağlık girişimlerinin yaşlı bireylerin sağlıklı yaşam biçimi davranışlarına ve yaşam kalitesine etkisi
Effects of e-health interventions on healthy lifestyle behaviors and quality of life of elderly people
Yazar: SERPİL KOLUNSAĞ
Danışman: DOÇ. DR. AYSUN ARDIÇ
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı / Halk Sağlığı Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Hemşirelik = Nursing
Dizin: Halk sağlığı hemşireliği = Community healt nursing

Özet:
Bu çalışma ile yaşlı bireylere e-Sağlık girişimi şeklinde uygulanan Sağlığı Geliştirme Programının sağlıklı yaşam biçimi davranışlarına ve yaşam kalitesine etkisini incelemek amaçlandı. Araştırma randomize olmayan gruplarda ön test-son test kontrol gruplu, tekrarlayan ölçümlü tasarım şeklinde yürütüldü. Çalışmanın örneklemini İzmir'de bir aile sağlığı merkezine kayıtlı 65-80 yaş grubu, işitme, konuşma ve zihinsel engeli olmayan, eğitim videolarını kabulü ve oynatmaya uygun akıllı telefona sahip olan gönüllüler oluşturdu (deney grubu=48, kontrol grubu=49). Deney grubuna, Pender'in Sağlığı Geliştirme Modeli'ne temellendirilen, sağlık sorumluluğu, beslenme, fiziksel aktivite ve stres yönetimi konularını içeren, uzaktan sağlık eğitimleri, danışmanlık ve rehberlik şeklinde planlanan Sağlığı Geliştirme Programı uygulandı. Veriler "Katılımcı Tanıtım Formu", "Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği II" ve "Dünya Sağlık Örgütü Yaşam Kalitesi Ölçeği-Kısa Form (WHOQOL-BREF)" ile toplandı. Her iki grup sonuç değişkenleri yönünden uygulama öncesi, uygulama sonrası birinci hafta ve uygulama sonrası üçüncü ayda olmak üzere üç kez değerlendirildi. Veriler, sayı, yüzdelik, ortalama, standart sapma, Shapiro-Wilk testi, t testi ve ki-kare testi ve tekrarlı ölçümlerde varyans analizi ile değerlendirildi. Etki büyüklüğü Cohen's d ile hesaplandı. İstatistiki anlamlılık p<0,05 olarak kabul edildi. Uygulanan program sonrası girişim ve kontrol grupları arasında sağlıklı yaşam biçimi davranışları ve yaşam kalitesi puanlarında anlamlı bir fark tespit edilmedi. Beslenme, stres yönetimi ve dört boyut (sağlık sorumluluğu, fiziksel aktivite, beslenme, stres yönetimi) toplam puanında zaman etkisinde anlamlı değişim bulundu. Yine yaşam kalitesi ruhsal ve sosyal boyut puanında zaman etkisinde anlamlı değişim tespit edildi (p<0,05). Zamana göre olan bu değişimlerin zayıf Cohen's d etki düzeyinde olduğu hesaplandı. E-Sağlık girişimleri aracılığıyla yaşlı sağlığının geliştirilmesine yönelik çalışmaların; davranışa yönelik nesnel hedefleri, sosyal etkileşim, grup dinamikleri ve akran iletişimi gibi klasik iletişimin özelliklerini ve sosyal, duygusal ve motivasyonel özellikleri içermesi önerilir.

Abstract:
With this study, it was aimed to examine the effect of the Health Promotion Program implemented in the form of an e-Health initiative on healthy lifestyle behaviors and quality of life. The research was conducted in non-randomized design groups, with a pre-test-post-test control group, repeated measures design. The sample of the study consisted of volunteers aged 65-80, registered to a family health center in Izmir, who did not have hearing, speech, and mental disabilities, and who had a smart phone suitable for accepting and playing educational videos (experimental group=48, control group=49). The Health Promotion Program, based on Pender's Health Promotion Model, including health responsibility, nutrition, physical activity, and stress management, planned in the form of distance health education, guidance, and counselling, was applied to the experimental group. Data were collected with the "Participant Introduction Form", "Healthy Lifestyle Behaviours Scale II" and the "World Health Organization Quality of Life Scale-Short Form (WHOQOL-BREF)". The groups were evaluated before the program, in the first week after the program and in the third month after the program. Data were evaluated by number, percentile, mean, standard deviation, Shapiro-Wilk test, t-test and chi-square test, and analysis of variance in repeated measures. Effect size was calculated with Cohen's d. Statistical significance was accepted as p<0.05. There was no significant difference in healthy lifestyle behaviours and quality of life scores between intervention and control groups after the program applied. In the Time effect, a significant change was found on the nutrition,  stress management and the total score of four dimensions (health responsibility, physical activity, nutrition, stress management). Again, in the Time effect a significant change was detected on the spiritual and social dimensions score (p<0.05). These changes over time were calculated to be at a weak Cohen's d effect level. It is recommended that efforts to improve elderly health through e-Health initiatives, includes objective goals focused on behaviour, features of classical communication such as social interaction, group dynamics, and peer communication and, social, emotional and motivational characteristics.