Birinci basamağa başvuran 18-49 yaş arasındaki kadınların üreme sağlığı  ihtiyaçlarının tespiti
Determination of reproductive health needs of 18-49 year-old women at primary care
Yazar: YELİZ ÖZENDİ
Danışman: DOÇ. DR. MEMNUNE ÇİĞDEM APAYDIN KAYA
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2017
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Aile sağlığı = Family health ; Kadınlar = Women ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Sağlık hizmetleri araştırmaları = Health services research ; Toplum sağlık merkezleri = Community health centers ; Üreme sağlığı = Reproductive health ; Üreme sağlığı hizmetleri = Reproductive health services

Özet:
Birinci Basamağa Başvuran 18-49 Yaş Arasındaki Kadınların Üreme Sağlığı İhtiyaçlarının Tespiti 
Giriş ve Amaç: DSÖ'nün tanımına göre üreme sağlığı; üreme sistemi, işlevleri ve süreci ile ilgili sadece hastalık ve sakatlığın olmaması değil, tüm bunlara ilişkin fiziksel, zihinsel ve sosyal yönden tam bir iyilik halinin olmasıdır. Aile planlaması hizmetleri, etkin ana sağlığı hizmetleri, genital yol enfeksiyonları ve cinsel yolla bulaşan hastalıkların önlenmesi ve kontrolü gibi konular toplumların kalkınma hedeflerinden biri olan üreme sağlığının içindedir ve kapsamlı yaklaşımı benimseyen aile hekimliği uygulaması içerisinde oldukça önemli bir yere sahiptir. Kadınların üreme sağlığı ihtiyaçlarının belirlenmesi sağlık hizmeti sunanlar ve politika yapıcılar için önceliklerin belirlenmesi ve ihtiyaçların karşılanması için bir fırsat oluşturur. Böylece "kadınların güçlendirilmesi" konusunda adım atılmasını sağlar. Bu araştırmanın amacı, Marmara Üniversitesi Tuzla Eğitim Aile Sağlığı Merkezi'ne kaydolan kadınların üreme sağlığı ihtiyaçlarının belirlenmesidir.
Gereç ve Yöntem: Tanımlayıcı tipte bir araştırmadır. Yeni açılan Marmara Üniversitesi Tuzla EASM'ye 5 Eylül 2016 - 5 Aralık 2016 tarihleri arasında ilk kez başvuran ve çalışmaya katılmayı kabul eden 18-49 yaş kadınlar çalışmaya dahil edilmiştir. Katılımcılara sosyodemografik özellikler ile üreme sağlığı ihtiyaçlarını değerlendiren araştırıcılar tarafından yüz yüze uygulanan bir anket ile üreme sağlığı ve hakları ile ilgili bilgi sorularını içeren kendi kendilerine doldurdukları bir anket uygulanmıştır. İstatistiksel analizler SPSS 16.0 programında yapılmış, frekans hesaplamaları yapılmış ve istatistiksel anlamlılık açısından ki-kare ve Mann-Whitney U testi uygulanmıştır.
Bulgular: Çalışmaya 292 kadın katılmıştır. Katılımcıların yaş ortalaması 33,19±5,37'dir. Katılımcıların ortalama eğitim süresi 9,96±3,8 yıldır ve %77,4'ü ev hanımıdır. Kadınların %97,3'ü evlidir ve ilk gebelik yaş ortalaması 23±1,25'dir. Gebelik sayısı ortancası 2'dir (iqr 2-3). Katılımcıların %4,4'si ilk gebeliğini 18 yaş altında yaşamıştır. Son gebeliğinde takiplerini ASM'de yaptıranların oranı %63,9'dur (n=175). Yedi kadın (%2,6) son gebeliğinde herhangi bir takip yaptırmamıştır. Kadınların %24,3'ü en az bir kez isteği dışında gebelik yaşamış, %2,9'u istemli olarak gebeliğini sonlandırmış, 4 kişi de kendi kendine düşük yapmaya çalışmıştır. 
Katılımcıların %69,5'i aile planlaması yöntemi kullanmaktadır ve %30,9'u bunu ASM'den temin etmektedir. Katılımcıların yalnızca %17,8'i aile planlaması ile ilgili danışmanlık aldığını ifade etmiştir.  Son bir yıl içinde katılımcıların %47,1'i jinekolojik muayene olmuş ve %20,3'ü Pap-smear yaptırmıştır ve yaş, gebelik ve çocuk sayısı arttıkça servikal kanser taraması yaptırma durumu artmaktadır. Katılımcıların çoğu aile planlaması yöntemi kullanmak için eş onayı gerektiğini düşünmektedir ve 10. Haftaya kadar gebeliğin isteğe bağlı sonlandırılabileceğini bilen kadın oranı oldukça düşüktür. Eğitim süresi, gelir ve ilk evlenme yaşı arttıkça üreme haklarını bilme oranı artmaktadır.
Sonuç: Bulgularımız, kadınların üreme sağlığı ihtiyaçlarının öncelikle aile planlaması, servikal kanser taraması ve üreme hakları konularında bilgilenme olduğunu düşündürmektedir. EASM'de sunulan üreme sağlığı hizmetlerinin duyurulması ve başta üreme hakları konusunda eğitimlerin planlanması bölgemizdeki kadınların üreme sağlığı açısından güçlendirilmesini sağlayabilir. 

Anahtar Sözcükler: üreme sağlığı, Eğitim Aile Sağlığı Merkezi (EASM), üreme hakları, sağlık ihtiyaçlarının belirlenmesi, 18-49 yaş kadın

Abstract:
Determination of Reproductive Health Needs of 18-49 Year-Old Women at Primary Care
Background and Aim: According to WHO definition, reproductive health is a state of complete physical, mental and social well-being, and not merely the absence of disease or infirmity. Family planning services, effective maternal health services, prevention and control of genital tract infections and sexually transmitted diseases are within reproductive health; one of the development goals of the communities concerned and have a very important role in family medicine practice which adopts a comprehensive approach. Determination of women's reproductive  health needs help to identify the priorities and give chance to meet the needs for politicians. Thus, it enables the step of "empowerment of women". The aim of this research is to determine the reproductive health needs of reproductive-age women whom register to the Tuzla Training Family Health Center (TFHC).
Method: This is a descriptive study. The population of the study is 18-49 year-old women who consult to the Tuzla TFHC for the first time and who accept to participate in the study between 5th September-5th December 2016. Firstly participants were interviewed by the researcher for sociodemographical features with a questionnaire face to face; then the paricipants were asked to fill in a questionnaire that includes reproductive health knowledge under researchers' supervision. SPSS 16.0 package programme was used for statistical analysis and frequencies were calculated; for statistical significance Chi-square and Mann-Whitney U tests were used.
Results: Totally 292 women attended the study. Mean age was 33.19±5.37. Average education time was 9.96±3.8 years and 77,4% of women were housewives. Married women were 97,3% of total population and aveage first pregnancy age was 23±1.25. Median number of pregnancies were 2 (iqr=2-3). 4,4% of the participants'  first pregnancy age is under 18. In the last pregnancy, the rate of the women who have their follow-up in Primary Care Center is 63.9% (n=175). Seven women (2.6%) had no follow-up during their last pregnancy. Of the women, 24.3% (n = 69) experienced at least one unplanned pregnancy, 2.9% (n = 8) terminated their pregnancy voluntarily and four of the women (1.4%) tried to have self-abortion.
69.5% of participants use contraceptive method and 30.9%of this group provide contraceptive method from family health center. Only 17.8% of participants had family planning counselling. In the last year, 47,1% of participants had gynecologically examined and 20.3% of participants had Pap-smear test. As the age, year of education and number of pregnancy increase, having cervical cancer screening test increases. Most of the participants think that partners' approval is needed to use the family planning method and the rate of women who know termination of pregnancy until 10th pregnancy week is very low. As the status of education, income and age of first marriage increase, knowledge about reproductive rights increases too.
.
Conclusion: Our findings suggest that women's reproductive health needs are primarily in family planning, cervical cancer screening and education about reproductive rights. Announcement of reproductive health services offered at TFHC and planning of trainings on reproductive rights  can provide that women are strengthened in terms of reproductive health.
Keywords: reproductive health, Training Family Health Center (TFHC), reproductive rights, determination of healthcare needs, 18-49 year-old woman