Aşı uygulamaları ile ortaya çıkan etik sorunlar üzerine bir inceleme
An enquiry on ethical problems occurring with vaccination
Yazar: FERHAT ŞİRİNYILDIZ
Danışman: PROF. DR. BERFİN KART TEPE
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Deontoloji ve Tıp Tarihi = Medical History and Ethics ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Deontoloji =   ; Etik = Ethics

Özet:
Aşı uygulamaları günümüz pratik etik sorunları arasında en önemli ve güncel sorunlardan biri olarak karşımıza çıkmaktadır. Özellikle COVID-19 pandemisiyle birlikte aşı ve uygulamaları hakkındaki tartışmalar tıp başta olmak üzere, felsefe, sosyoloji, psikoloji gibi sosyal bilimler alanındaki pek çok disiplinde de geniş yer bulmuştur. Aşı uygulamalarında ortaya çıkan pratik etik sorunlar arasında, aşılara erişim ve adaletsizlik, aşının yan etkileri ve riskleri hakkında aydınlatılmış onam eksikliği, yasal ve politik baskı ve zorunlu aşılamaya ilişkin tartışmalar bu sorunların başında gelmektedir. Bu sorunlara felsefi bakış, felsefenin temel disiplinlerinden biri olarak etik alanında ortaya konulan teoriler aracılığıyla   bir araya getirilmesi ve dengeli bir yaklaşım benimsemenin önemini vurgular. Bu sorunlara farklı etik bakış açıları eşlik etmektedir.
Etik kuramlardan hareketle, aşı uygulamalarının kişinin ve toplumun faydası bakımından değerlendirilmesi önemlidir. Aşılar yalnızca insanların sağlığını koruyarak toplumsal refahı artırmamakta, aynı zamanda kişinin kendi yaşamının korunması için de önem teşkil etmektedir. Ancak, aşıların uygulanmasının yanı sıra, aşıya erişimin ya da aşının dağıtımının yerel ve küresel düzeyde adil olmadığı örnekleri, temel hakların korunabilirliğine ilişkin endişe yaratmaktadır. Felsefe tarihindeki etik kuramlar, pratik alanda aşı ve uygulamaları hakkındaki pratik etik sorunlar için çözümlere ışık tutabilirler. Özellikle, Aristoteles, Kant, Mill ve günümüzde Kuçuradi'nin etik bakışı, aşı uygulamalarındaki etik sorunların görülebilmesi ve çözülebilmesi için referans alınabilecek farklı teorik perspektifler sunmaktadır. 
Bu çalışmada, söz konusu düşünürlerin etik bakışlarının aşı uygulamaları ve erişimiyle ilgisinde karşılaşılan etik sorunların çözümüne nasıl referans olabilecekleri, kişinin ve toplumun bu sorunların çözümüyle uzun vadede nasıl bir yaşam sürebilecekleri ele alınmaya çalışılacaktır.

Abstract:
Vaccine applications appear as one of the most important and current issues among today's practical ethical issues. Especially with the COVID-19 pandemic, discussions about vaccines and their applications have found wide coverage in many disciplines in the field of social sciences, especially medicine, philosophy, sociology, and psychology. Among the practical ethical problems that arise in vaccine applications, access to vaccines and injustice, lack of informed consent about the side effects and risks of the vaccine, legal and political pressure, and debates about compulsory vaccination are the main problems. The philosophical perspective on these problems emphasizes the importance of bringing together and adopting a balanced approach through the theories put forward in the field of ethics, as one of the basic disciplines of philosophy. These problems are accompanied by different ethical perspectives.
Based on ethical theories, it is important to evaluate vaccine applications in terms of the benefits to the individual and society. Vaccines not only protect people's health and increase social welfare but are also important for protecting one's own life. However, in addition to the administration of vaccines, examples of unfair access to or distribution of vaccines at local and global levels raise concerns about the protectability of fundamental rights. Ethical theories in the history of philosophy can shed light on solutions to practical ethical problems about vaccines and their applications in the practical field. In particular, the ethical perspectives of Aristotle, Kant, Mill, and today Kuçuradi offer different theoretical perspectives that can be taken as reference to see and solve ethical problems in vaccine applications. 
In this study, we will try to discuss how the ethical views of these thinkers can be a reference for the solution of ethical problems encountered in vaccine applications and access, and how people and society can live in the long term with the solution of these problems.