Balıkesir il merkezinde yaşayan yaşlıların tıbbi ve sosyal sorunları, yaşam kalitesi düzeyi ve etkileyen faktörler
Medicosocial problems of the elderly and the determinans of quality of life in persons aged 65 and over living in Balikesir city center
Yazar: SONER GÜNEŞ
Danışman: PROF. DR. ERHAN ESER
Manisa Celal Bayar Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Balıkesir = Balıkesir ; Depresyon = Depression ; Düşme kazaları = Accidental falls ; Geriatri = Geriatrics ; Sağlık = Health ; Sosyal sorunlar = Social problems ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Yaşlılar = Aged

Özet:
Amaç: Bu çalışmanın amacı, Balıkesir ilk merkezinde yaşayan yaşlıların tıbbi ve sosyal sorunlarını ortaya çıkarmak, yaşam kalitesi düzeylerini saptamak ve bireylerin yaşam kalitelerine etki eden faktörleri ortaya çıkarmaktır.
Gereç-Yöntem: Bu çalışma toplum tabanlı kesitsel bir çalışmadır. Çalışma evrenini Balıkesir'in il merkezinde yer alan iki ilçeden birisi olan Altıeylül 'de ikamet eden 65 yaş ve üzeri 14.137 yaşlı birey oluşturmaktadır. %20.6'lık prevalans, %4 düzeyinde sapma, 1.4'lük desen etkisi ve %5 hata payı ile minimum 535 yaşlı bireye ulaşılması hedeflenmiştir. Çalışmada çok aşamalı olasılıklı örnekleme kullanılmıştır. Veriler anket aracılığı ile yz yüze görüşülerek elde edilmiştir. Ankette, yaşlılara yönelik sosyodemografik bilgiler, sağlık durumları ve sağlık hizmet kullanımları, alışkanlıklar, ilişkiler ve şiddet görme durumları, geriatrik sendromlar ve yaşam kalitesi değişkenleri yer almıştır. Yaşam kalitesini ölçmek için WHOQOL-AGE ölçeği kullanılmıştır. Çalışmanın bağımlı değişkenleri yaşam kalitesi toplam puanı ve iki alt boyutudur. Tek değişkenli analizlerde Ki-kare testi, çok değişkenli analizlerde lojistik regresyon kullanılmıştır.
Bulgular: Çalışmamıza katılan bireylerin yaş ortalaması 71.57±6.02 olup %51.4'ü kadındır. Katılımcıların %25.9'u örgün eğitim görmemiş olmakla birlikte %17.6'sı gelirinin giderinden az olduğunu belirtmiştir. Araştırma grubumuzun %85.1'inin en az bir kronik hastalığı, %42.7'sinin hekim tavsiyesi olmadan ilaç kullanma durumu, %61.0'ının genel sağlığını takip eden bir doktorunun olmama durumu, %34.4'ünün acil olmayan bir sağlık sorununda ilk olarak ASM'ye başvurma durumu, %39.9'unda inkontinans, %33.1'inde son bir yıl içerisinde düşme öyküsü, %19.6'sında şiddete maruz kalma, %41.0'ında depresif duygudurum ve %14.0'ında günlk işlerinde bağımlılık saptanmıştır. Çalışmamızda yaşam kalitesi toplam puanı 70.92 ± 13.94 bulunmuştur. Çalışmamızda düşük yaşam kalitesi, kentsel bölgede yaşayanlarda 2.28 kat (%95 G.A=1.38±3.78), bekâr ya da eşinden ayrılmış olanlarda 3.96 kat (%95 G.A=1.49±10.51), herhangi bir okul bitirmeyenlerde 1.90 kat (%95 G.A=1.06±3.40), geliri giderinden az olanlarda 4.48 kat (%95 G.A=1.85±10.88), evinde alafranga tip tuvalet bulunmayanlarda 3.02 kat (%95 G.A=1.62±5.64), herhangi bir kronik hastalığı olanlarda 2.02 kat (%95 G.A=1.01±4.06), görme ya da işitme durumu kötü olanlarda 2.76 kat (%95 G.A=1.32±5.76), egzersiz yapmayanlarda 2.37 kat (%95 G.A=1.31±7.28), günlük ilişkilerinden memnun olmayanlarda 4.57 kat (%95 G.A=2.50±8.36), günlük yaşam aktivitelerinde bağımlı olanlarda 9.33 kat (%95 G.A=3.18±27.46) ve depresif duygudurum içerisinde bulunanlarda 5.20 kat (%95 G.A=3.09±8.76) riskli bulunmuştur.
Sonuç ve Öneriler: Araştırma grubumuzda kronik hastalık varlığı, günlük temel işlerinde bağımsızlık, yardımcı araç kullanımı, akılcı olmayan ilaç kullanımı yüksek düzeyde saptanmıştır. Yaşlıların birinci basamak kullanımları, sağlık durumlarını takip eden doktor varlığı, düşmelere karşı önlem alma durumları düşük düzeyde saptanmıştır. Sosyo-ekonomik ve fiziksel sağlık açısından bağımlı olan yaşlılar ile egzersiz yapmayan ve sosyal çevresi ile ilişkileri kötü olan yaşlıların yaşam kaliteleri
113
düşük saptanmıştır. Sağlık sistemi içerisinde yer alan zorunlu hizmet grupları arasına, ülkemizde en azından yaşlı şehirler için yaşlılar da dâhil edilmelidir. Toplumun kendine ait olmayan ilacı kullanmama bilinci oluşturulmalıdır. İlaç kullanımı bilincinin arttırılmasına yönelik çalışmalar yapılmalıdır. Yaşlıların aktif zaman geçirebileceği ve katılım sağlayabilecekleri sosyal ve çevresel imkânlar oluşturulmalıdır. Bu bağlamda erişilebilir güvenli yürüyüş ve egzersiz alanları, sosyal olabilecekleri ve iyi ilişkiler kurabilecekleri sosyal ortamların oluşturulmalıdır.
Anahtar kelimeler: yaşam kalitesi, depresyon, düşme

Abstract:
Objective: The aim of this study is to evaluate the medical and social problems, determine quality of life and to reveal the factors that affect the quality of life of individuals over 65 year and over elderly persons living in the center of Balıkesir.
Materials and Methods: This dissertation thesis is based on a population-based cross-sectional study. The population of the study consists of 14,137 elderly individuals aged 65 and over residing in Altıeylül district, one of the two districts in the city center of Balıkesir. It is aimed to reach a minimum of 535 elderly individuals with 95% confidence level, 4% margin of error, 20.6% elderly bad quality of life prevalence and a design effect of 1.4 cluster effect. Multi-stage probabilistic sampling was used in the study. The data were obtained through a face-to-face interview through a questionnaire. The questionnaire included sociodemographic information for the elderly, their health status and use of health services, habits, relationships and violence exposure, geriatric syndromes and quality of life variables. KATZ index was also applied in order to examine elderly daily life independence (ADL). WH0-5 Well-Being Index is also used to evaluate the depression mood in the elderly. The WHOQOL-AGE scale was used to measure the quality of life. The dependent variables of the study are the quality of life total score and two sub-dimensions. Chi-square test was used in univariate analyzes and logistic regression was used in multivariate analyzes.
Results: The average age of the individuals participating in our study was 71.57 ± 6.02. The research group consists of; 48.9% of male and 51.4% of female. We found that, 25.9% of the participants have not received formal education and 17.6% stated that their income was less than their expenditure. 85.1% of our study group had at least one chronic disease, 42.7% has been using any drug without a physician's recommendation, 61.0% did not have a doctor to monitor their general health and 34.4% were first admits to Family Health Centers (ASM) in a non-emergency health problem. 39.9% had incontinence, 33.1% had a history of falling within the last year, 19.6% had been exposed to violence, 41.0% had a depressive mood and 14.0% had dependence on daily tasks. In our study, the total score for quality of life was found to be 70.92 ± 13.94.
Quality of life score was 2.28 times (95% CI = 1.38 ± 3.78) lower in those living in urban areas; 3.96 times lower (95% CI = 1.49 ± 10.51) in those who were single or separated; 1.90 times (95% CI = 1.06±3.40) lower in those who did not graduate from any school; 4.48-fold (95% CI = 1.85 ± 10.88) lower for those whose income is less than expenditures; 3.02-fold (95% CI = 1.62 ± 5.64) lower for those who do not have a closed-type toilet; 2.02-fold (95% CI = 1.01±4.06) lower for those with any chronic disease); 2.76-fold (95% CI = 1.32 ± 5.76) lower in those
115
with poor vision or hearing; 2.37-fold (95% CI = 1.31 ± 7.28) lower in those who do not exercise;
4.57-fold (95% CI = 2.50 ± 8.36)lower in those who are unsatisfied of social relationships; 9.33 times (95% CI = 3.18 ± 27.46) lower in physically dependent older adults and 5.20 times lower (95% CI = 3.09 ± 8.76) in those with depressive mood.
Conclusion: The presence of chronic diseases, independence in activities of daily living (ADL), and irrational drug use were found at high levels in our research group. The primary care use of the elderly, the continuity of health status care by a doctor; taking precautions against falls were found to be in lower rates. The quality of life of the elderly is poor in the elderly who are physically and socio-economically dependen, who do not exercise regularly and who have poor social relations. The older adults should be involved in official high risk groups in the country that will require regular follow-ups. Efforts should be spent to increase the awareness of drug use in the older adults. Social and environmental opportunities should be created in which elderly people can spend active time and participate. In this context, accessible safe walking and exercise areas, social environments where they can be social and establish good relationships should be created.
Keywords: quality of life, depression, falling