Karmaşık bir sistem olarak mimari tasarım stüdyosu
Architectural design studio as a complex system
Yazar: GÜLBİN LEKESİZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ETHEM GÜRER
İstanbul Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Bilişim Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarımda Bilişim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Karmaşık sistemler = Complex systems ; Mimari tasarım = Architectural design ; Stüdyo = Studio

Özet:
Mimari tasarım stüdyosu mimarlık eğitiminin önemli bir parçasıdır. Stüdyonun dinamik bir süreç olması, zengin etkileşim ağlarının var olması, çeşitli aktivitelerin birlikteliğinden oluşması gibi özellikleriyle bir karmaşık sistem gibi davranması çalışmanın hipotezini oluşturmaktadır. Karmaşık sistem araştırmaları pek çok disiplinde yeni bakış açıları yaratmıştır. Eğitim konusunda da yapılan çalışmalara literatürde rastlanmaktadır. Bununla birlikte mimari tasarım stüdyosunu karmaşık sistem perspektifinden incelemek çalışmanın literatüre özgün katkısıdır.
Çalışmanın amacı stüdyoyu karmaşık sistem olarak ele almanın stüdyonun verimliliğine etkisini değerlendirmektir.  Öğrenci ve yürütücü etkileşimlerini içeren pedagojik yaklaşımın doğası gereği bunu nicel araştırma yöntemleriyle değerlendirmek zordur. Bu yüzden, bu çalışmada etkileşimleri gözlemlemek ve değerlendirmek için en uygun yöntem nitel araştırma yaklaşımı olarak kabul edilmiştir. 
Tezin birinci bölümünde çalışmanın amacı, motivasyonu, yöntem ve kapsamı açıklanmaktadır. Tezin ikinci bölümünde mimari tasarım stüdyosu sistematik olarak bileşenlerine ayırılarak incelenmektedir. Bir model oluşturmak için ilgili alanı sistem olarak kabul etmek yaygın bir yaklaşımdır. Stüdyonun elemanları; aktörleri, aktiviteleri ve ilişki ağları olarak ele alınmış ve bunlar literatür araştırmasıyla derinlemesine incelenmiştir. Tezin üçüncü bölümünde karmaşık sistem tanımı yapılmaktadır. Karmaşıklık kavramı tartışılmıştır. Ayrıca karmaşık sistemlerin özellikleri, örnekleri ve bu alandan üretilen verimlilik algoritmaları konu alınmaktadır. Tezin dördüncü bölümünde ise öncelikle eğitim ve karmaşık sistem arasındaki ilişki üzerine yapılan çalışmalar incelenmiştir. Ardından sırasıyla mimarlık eğitimi ve mimari tasarım stüdyosunun karmaşık sistem perspektifinde değerlendirilmesi literatür araştırması yöntemiyle sunulmaktadır. Bu inceleme karmaşık sistemlerin dört temel özelliği üzerinden yapılmaktadır: öz-örgütlenme, stigmerji, belirme ve adaptasyon. Tezin bu bölümünde etkileşim ve örgütlenme senaryolarını tartışabilmek için özgün bir diyagram dili üretilmiştir. Bu diyagramlarda stüdyonun aktörleri, ilişkileri, ortamı, sınırları ifade edilmektedir. 
Tez kapsamında Özyeğin Üniversitesi, Mimarlık Bölümü'ndeki dört farklı ikinci sınıf mimari tasarım stüdyosu vaka çalışması olarak incelenmiştir. Bu stüdyolar öncelikle süreçsel olarak aktivitelere parçalanmıştır. Her bir aktivite kendi içinde karmaşıklığı açısından değerlendirilmiştir. Saptamalar, etkileşim ve örgütlenme diyagramları aracılığıyla sunulmaktadır. Ardından tümevarım yöntemiyle bütünsel değerlendirmesi sunulmuştur. Bu bölümün sonunda karmaşıklığın stüdyo üzerindeki etkileri öğrenci, yürütücü ve bir bütün olarak sistemin bakış açısından değerlendirilmektedir.
Son olarak ise tüm bulgular tartışmaya açılmaktadır. Yapılan araştırmalar ve gözlemler doğrultusunda karmaşık sistemlerle stüdyonun benzerlikleri açıklanmıştır. Mevcut durumun değerlendirmesinin yanında gelecek senaryoları sunulmaktadır. Gelecekte karmaşık sistem prensibinde bir stüdyo kurgulamanın gereksinimleri açıklanmaktadır. Karmaşık sistemlerin stüdyoya uyarlanabilecek davranışları sıralanmıştır. Bu davranışların uyarlanabilmesi için uygulanması gereken prensipler sunulmuştur. Böylece mimari tasarım stüdyosu için yeni bir pedagojik yaklaşım önerisi geliştirilmektedir.

Abstract:
The architectural design studio is an essential part of architecture education. The method of the studio has been discussed since the first architectural school. Unlike the overall positivist training approach, design training is linked to subjective creativity. Some studies suggest that pedagogy underlying the traditional studio method has been followed for generations without serious examination.
The study hypothesizes that the studio behaves like a complex system with features such as being a dynamic process, rich interaction networks, and the combination of various activities. Complexity theory deals with the relations within the system, not the objects of the system, and examines the process of the system, not its outputs. While considering the design studio as a whole, it aims to be explained together with its internal and environmental relations. The multidisciplinary study of complex systems in the physical and social sciences over the last quarter-century has led to articulating new conceptual perspectives and methodologies for researchers in these fields. Studies on education are also found in the literature. However, examining the architectural design studio from the perspective of complex systems is the original contribution of the study to the literature. While analyzing the architectural studio from this point of view, it aims to examine all its elements and reveal this organization's qualities.
The purpose of the study is to evaluate the impact of the studio's efficiency by addressing the studio as a complex system. Due to the nature of the pedagogical approach that includes student-faculty interactions, it isn't easy to evaluate it with quantitative research methods. Therefore, this study accepted the most appropriate way to observe and assess interactions as a qualitative research approach.
In the first part of the thesis, the study's purpose, motivation, method, and scope are explained. In the second part of the thesis, the architectural design studio is systematically divided into components and examined. For this purpose, the literature research was done on the system approach, and the methods of this approach were revealed. It is common to consider the area of interest as a system for constructing a model. It is necessary to present elements, interrelationships, convergence, and behavior that will occur over time to define a system. In this respect, the elements of the studio are examined as actors, activities, and networks of relations in depth through literature research. The third part of the thesis examines complexity theory and the complex system. In addition, the features of complex systems, examples, and efficiency algorithms produced in this field are discussed. In the fourth part of the thesis, the studies on the relationship between education and the complex system were examined. Then, the evaluation of architectural education and architectural design studio in a complex system perspective, respectively, is presented with the literature research method. This review is based on four essential features of complex systems: self-organization, stigmergy, emergence, and adaptation. In this part of the thesis, an original diagram language has been produced to discuss interaction and organization scenarios. These diagrams express the studio's actors, relationships, environment, and boundaries. Thus, the discussions are supported by visuals.
The studio's structure displays self-organization, stigmergy, emergence, and adaptation behaviors among various activities. For example, self-organization occurs during inter-student interaction and collective behavior. Stigmergy is when agents interact indirectly by communicating with each other. The points where this situation, which is frequently encountered among students in the studio, is concentrated, can be considered as the moments of giving-receiving project critique. While the students' mutual dialogue and criticizing each other's projects are considered a direct interaction, the influence of the studio instructor and the other students through a student's critical-taking process provides indirect interaction. Stigmergy can also be regarded as the counterpart of the chemical pheromone in ants. The pheromones secreted by ants to guide other ants in showing the shortest path while searching for food can be considered the counterpart of the critiques that guide other students in the studio. With this in mind, pheromones persist throughout the studio process, concentrating at critical points (especially on juries). The concept of emergence indicates that the holistic perception of the system is more than the coming together of the parts of the system. The studio is not only the sum of the students and the instructors but also a holistic system that occurs with all the relations between them, and it is unique and dynamic. Emergence in the studio intensifies when the studio exhibits activity as a whole and the interactions between agents increase. Adaptation is the change of the agents in the system in line with a particular purpose over time. In the dynamic process of the studio, with the guidance and encouragement of the executive, all students – at different levels – adapt to the ability to design. Students' adaptation to design is expected to increase from the beginning of the term until they graduate from the beginning of their design education. The adaptation shown by each student will undoubtedly be different.
Within the scope of the thesis, four different second-year architectural design studios in Özyeğin University Department of Architecture were analyzed as case studies. These studios are primarily procedurally fragmented into activities. Each activity was evaluated in terms of its complexity. Detections are presented through interaction and organization diagrams. Then, its holistic evaluation was presented with the inductive method. At the end of this section, the effects of complexity on the studio are evaluated from the perspective of the student, the instructor, and the system as a whole. Although the four studios examined were designed independently from the perspective of the complex system, it was determined that many interactions and organizations took place in the process. When we reconsider the studio in line with all these determinations, we can increase the complexity capacity with the supporting elements of the interaction scenarios. It is argued that such a setup will increase the efficiency of the studio. As a result, it was asked what should be considered if the complex system principle is adopted during the setting up of a studio.
The efficient operation of complex systems is the result of the richness of interactions within the system. It is predicted that following strategies that will strengthen and diversify interactions in the architectural design studio will positively increase studio efficiency.
Finally, all findings are open to discussion. The similarities between the complex systems and the studio are explained in line with the research and observations. In addition to the evaluation of the current situation, future scenarios are presented. In the future, the requirements for setting up a studio on the principle of a complex system are explained. The behaviors of complex systems that can be adapted to the studio are listed. The principles to be applied in order to adapt these behaviors are presented. Thus, a new pedagogical approach proposal is being developed for the architectural design studio.