Türkiye'de sosyal politikanın anayasal gelişimi
Constitutional development of social policy in Turkey
Yazar: MEHMET YALIN
Danışman: PROF. DR. ABDULKADİR DEVELİ
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Politika Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ekonomi = Economics ; Hukuk = Law ; Siyasal Bilimler = Political Science

Özet:
Toplumların iktisadi, siyasi ve sosyal seyrine bağlı olarak gelişen sosyal politika,
toplumsal talep ve hareketlenmelerin etkisiyle anayasal düzenlemelere konu olmaktadır.
Ana-yasal düzenlemelerin sosyal politikanın hukuksal bir yapıya bürünmesinde başat rol
oynaması aynı zamanda Türkiye'nin sosyal politika tarihine de etki etmiştir. Sosyal
politika, temelde sermaye-emek ilişkisi ekseninde filizlenerek sosyal sorunlara dönüşen
hareket ve mücadeleler karşısında devlet ve hukuk düzeni eksenli çalışmaları konu edinen
bir disiplindir. Sosyal politikanın, en üst düzenleyici norm olan anayasa ile sabit bir
normatif gerçekliğe sahip olması, kurumsallaşması anlamında önemli bir atılımdır. Bu
bağlamda, sosyal politikanın kavramsal çerçevesinin çizilmesinde referans noktası olan,
ana-yasal düzenlemelerin nasıl ortaya konduğu hususunda olası problemlerin varlığı bu
çalışmanın odak noktasını oluşturmaktadır. Bu çalışmanın amacı, Türk anayasa tarihi
içerisindeki anayasal gelişmeler ve düzenlemeler dikkate alınarak sosyal politikanın
tarihsel sürecinin gelişimini ve boyutlarını ortaya koymaktır. Çalışmanın araştırma tekniği
nitel araştırma yöntemidir. Çalışma konusuna dönük olarak sosyal politika tarihi, anayasa
tarihi, sosyal haklar, sosyal adâlet ve sosyal hukuk devleti eksenli kitap, makale, tez ve
diğer yayınlar taranmıştır. Bu tarama sonucunda özellikle ulusal literatürde, sosyal politika
ile anayasa ilişkisi üzerine yeterli araştırmanın bulunmaması önemli bir eksiklik olarak
karşımıza çıkmıştır. Bu nedenle çalışmanın sosyal politika-anayasa ilişkisine dair
literatürdeki bu önemli boşluğa katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Çalışmanın evrenini;
Osmanlı son dönemi anayasal gelişmeler dahil olmak üzere 1921, 1924, 1961 ve 1982
anayasalarında sosyal politikanın; sosyal adâlet, sosyal hukuk devleti, sosyal haklar
kavramları ile diğer ilgili hükümler üzerinden ele alınışı oluşturmaktadır. Çalışmayla
Osmanlı-Türk anayasal gelişmelerinde, sosyal politikanın anayasalar üzerindeki boyutu ve
etkisi, 1961 Anayasası ile en etkin bir konuma sahipken 1982 Anayasası'nda bu etkinin
dönemin sosyoekonomik koşullarıyla gerilediği anlaşılmıştır. Türkiye'de olduğu gibi
dünyanın birçok ülkesinde ana-yasal olarak tanınan sosyal politika, insanlığın sosyal adalet
arayışına hizmet ederek her geçen gün anayasal bakımdan daha önemli bir hâle gelmiştir.
Anahtar Kelimeler: anayasa, sosyal adalet, sosyal devlet, sosyal haklar, sosyal
politika

Abstract:
Constitutional Development of Social Policy in Turkey
Social policy, which develops depending on the economic, political and social course
of societies, is subject to constitutional regulations with the effect of social demands and
movements. The fact that the constitutional regulations play a leading role in the legal
structure of social policy has also affected Turkey's social policy history. Social policy is a
discipline that deals with the state and legal order oriented studies in the face of movements
and struggles that have sprouted in the axis of capital-labor relationship and turned into social
problems. The fact that social policy has a fixed normative reality alongside with the
constitution, which is the highest regulatory norm, is an important breakthrough in terms of
its institutionalization. In this context, the existence of possible problems about how the
main-legal regulations, which are the reference point in drawing the conceptual framework
of social policy, are the focus of this study. The aim of this study is to reveal the development
and dimensions of the historical process of social policy, taking into account the
constitutional developments and regulations in the Turkish constitutional history. The
research technique of this study is the qualitative research method. Books, articles, theses
and other publications focused on the history of social policy, the history of the constitution,
social rights, social justice and the social state of law were scanned. As a result of this
scanning, the lack of sufficient research on the relationship between social policy and the
constitution, especially in the national literature, has emerged as an important deficiency.
For this reason, it is thought that the study will contribute to this important gap in the
literature on the relationship between social policy and constitution. The universe of this
study; Social policy in the 1921, 1924, 1961 and 1982 constitutions, including the
constitutional developments in the last period of the Ottoman Empire; social justice, social
state of law, social rights concepts and other relevant provisions. With the study, it was
understood that the size and effect of social policy on the constitutions in the OttomanTurkish constitutional developments had the most effective position with the 1961
Constitution, while this effect regressed with the socioeconomic conditions of the period in
the 1982 Constitution. Social policy, which is recognized as constitutional in many countries
of the world as it is in Turkey, has become more important constitutionally with each passing
day by serving humanity's search for social justice.
Key Words: constitution, social justice, social state, social rights, social policy