Vardiyalı çalışmanın hemşirelerde yeme davranışı ve uyku kalitesi üzerine etkisi
The effect of shift working on eating behavior and sleep quality in nurses
Yazar: SEHER YAVUZ KAYA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜLCAN KENDİRKIRAN
Haliç Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Hemşirelik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Acil Tıp = Emergency Medicine ; Psikiyatri = Psychiatry

Özet:
VARDİYALI ÇALIŞMANIN HEMŞİRELERDE YEME DAVRANIŞI ve UYKU KALİTESİ ÜZERİNE ETKİSİ

Bu çalışma vardiyalı çalışmanın hemşirelerde yeme davranışı ve uyku kalitesi üzerine etkisini belirlemek amacıyla tanımlayıcı ve kesitsel desende gerçekleştirilmiştir. Çalışma, İstanbul Başakşehir Çam ve Sakura Şehir Hastanesi acil servislerinde yapılmıştır. Çalışmanın evrenini 294 hemşire oluşturmuş olup örneklemini ise 167 hemşire oluşturmuştur. Çalışmanın verileri etik kurul ve kurum iznini takiben 25.02.2024-30.04.2024 tarihleri arasında yüz yüze toplanmıştır. Çalışmanın verileri, Kişisel Bilgi Formu (EK-A), Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ) (EK-B) ve Hollanda Yeme Davranışı Anketi (HYDA)  (EK-C) ile toplanmıştır.
Çalışmada, kişilerin yaş ortalaması 27,95±3,29 (yıl),  %65,9'u (n=110)  kadın, %70,1'i (n=117) bekar, % 87,4'ü (n=146) lisans mezunu, hemşire olarak çalışma süresi ortalamasının 4,49±2,58 (yıl) olduğu, 79 kişinin (%47,3) 3-4 yıldır hemşirelik yaptığı, 134 kişinin (%80,2) gece/gündüz vardiyalı çalıştığı, 156'sının (%93,4) kurumda hemşire olduğu, 116 kişinin (%69,5) uyku sorunu yaşadığı ve 160'ının (%95,8) profesyonel diyet uygulamadığı belirlenmiştir. 
Çalışmada, cinsiyete göre duygusal yeme puanları (Z=-1,985; p=0,047) ve kısıtlayıcı yeme puanları (Z=-2,860; p=0,004) açısından istatistiksel olarak anlamlı farklılık tespit edilmiş olup kadınların duygusal yeme ve kısıtlayıcı yeme puanları, erkeklere göre anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu belirlenmiştir.
Çalışmanın sonucunda; Pittsburg Uyku Kalitesi İndeksi puanlarının yüksek olduğu vardiyalı çalışan hemşirelerin %69.5 inin uyku sorunu yaşadığı bulundu. 30 ve üzerinde yaş grubunda olanların kısıtlayıcı yeme puanları, anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu belirlenmiştir (p<0,05). Kadınların duygusal yeme ve kısıtlayıcı yeme puanları, erkeklere göre daha yüksek olduğu bulundu.
Hemşirelerin uyku kalitesi ve yeme davranışlarını etkileyebilecek faktörlerin belirlenmesine yönelik nitel, nicel ya da karma desende çalışmaların yapılması önerilmektedir.

 
Anahtar Kelime: Vardiyalı Çalışma, Uyku Kalitesi, Yeme Davranışı

Abstract:
THE EFFECT of SHIFT WORKING on EATING BEHAVIOR and SLEEP QUALITY in NURSES

This study will be carried out with a descriptive and cross-sectional design to determine the effect of shift work on eating behavior and sleep quality in nurses.
The study was conducted in the emergency departments of Istanbul Başakşehir Çam and Sakura City Hospital. The study covers the period between 13.11.2023 and 30.06.2024, and the data of the study was collected face to face between 25.02.2024-30.04.2024, following the permission of the ethics committee and the institution. The data of the study were collected with the Personal Information Form (Annex-A), Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI) (Annex-B) and Dutch Eating Behavior Questionnaire (DEBQ) (Annex-C).
In the study, the average age of the people was 27.95±3.29 (years), 65.9% (n=110) were women, 70.1% (n=117) were single, 87.4% (n=117) were single. =146) have a bachelor's degree, the average working time as a nurse is 4.49±2.58 (years), 79 people (47.3%) have been nursing for 3-4 years, 134 people (80.2%) work day/night shifts. It was determined that 156 of them (93.4%) were nurses in the institution, 116 of them (69.5%) had sleep problems and 160 of them (95.8%) did not follow a professional diet. 
In the study, a statistically significant difference was found in terms of emotional eating scores (Z=-1.985; p=0.047) and restrictive eating scores (Z=-2.860; p=0.004) according to gender, and women's emotional eating and restrictive eating scores were significantly higher than men's. 
As a result of the study; It was found that 69.5% of nurses working shifts with high Pittsburg Sleep Quality Index scores had sleep problems. It was determined that the restrictive eating scores of those in the 30 and above age group were significantly higher. Women's emotional eating and restrictive eating scores were found to be higher than men.
It is recommended to conduct qualitative, quantitative or mixed design studies to determine the factors that may affect nurses' sleep quality and eating behaviors.

Key Words: Shift Work, Sleep Quality, Eating Behavior