Osmanlı Devleti'nin dış borçlarına yeni bir yaklaşım: Sosyal ağ analizi
A new approach to the Ottoman Empire's external debts: Social network analysis
Yazar: MEHMET ALDONAT BEYZATLAR
Danışman: PROF. DR. YEŞİM RABİA KUŞTEPELİ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Borçlar = Debts ; Duyun-u Umumiye İdaresi = Administration of Ottoman Public Debt ; Dış borçlanma = External borrowing ; Ekonomi = Economy ; Ekonomi tarihi = Economic history ; Ekonomik faaliyetler = Economic activities ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Sosyal ağlar = Social networks

Özet:
Bu tez çalışması kapsamında, Osmanlı Devleti'nin 1854'den 1914'e kadar gerçekleştirdiği dış borçlanma ilişkileri incelenmiştir. Bu amaç doğrultusunda, 1854-1914 dönemi içerisinde gerçekleştirilen toplam 43 dış borçlanma incelenmiştir. Osmanlı Devleti'nin dış borçlanma ilişkileri, iki ayrı sosyal ağ analizi yöntemi kullanarak haritalandırılmış ve ölçümlenmiştir. Analizler için gerekli olan veriler, İstanbul'daki T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri içerisinde yer alan Osmanlı Arşiv belgeleri taranmak suretiyle elde edilen evraklardan alınmıştır. Bu yöntemlerden ilki olan global ağ analizlerinde, dış borçlanma süreci açısından önem arz eden neden-sonuç ilişkilerinin (savaşlar, antlaşmalar, vb.) siyasî ve ekonomik boyutları araştırılmıştır. Dış borçlanmaya yol açan nedenler belirlenmiş ve bu etkenlerin Osmanlı ekonomik düzenini nasıl şekillendirdiği ortaya konulmuştur. Esas olarak, Osmanlı Devleti'nin genel durumundan ve Osmanlı Devleti'nin içerisinde bulunduğu ekonomik durumdan hareketle, hangi finansal kuruluşlarla dış borçlanma ilişkisine girildiği, dış borçlanmaların miktarı, bu aktörlerin menşei ve Osmanlı İmparatorluğu'ndaki ekonomik faaliyetleri ele alınmıştır. İkinci yöntem olan ego ağ analizlerinde ise, dış borçlanma süreci sadece ekonomik açıdan ele alınmış ve iki ayrı dönem olarak incelenmiştir. Bu dönemlerden ilki, 1854-1877 yıllarını kapsayan dönemdir. Osmanlı Devleti'nin bu süre zarfında gerçekleştirdiği dış borçlanmalar, borç-borç (borcu borçla finanse etme) ilişkisine dayalı olarak seyir göstermiştir. Bu dönemde alınan dış borçlanmalarda rol oynayan aktörlerin oluşturduğu ilişkiler ağı, 1875 yılında geri ödemelerin durdurulmasına (Moratoryum) ve 1881 yılında Düyun-u Umumiyye İdaresi'nin kurulmasına yol açmıştır. Dış borçlanma sürecinde ikinci dönem ise 1885-1914 yılları arasını kapsamaktadır. Bu dönemde yapılan dış borçlanmalar, borç-borç ilişkisinin yanı sıra, altyapı yatırımları odaklı olarak gerçekleştirilmiştir. Düyun-u Umumiyye İdaresi sonrasında gerçekleşen dış borçlanmalar, 1854-1877 dönemine göre daha makul şartlarda alınmış ve kullanım alanları faydalı olmuş olsa da, ekonomik çöküntüye yol açmıştır.

Abstract:
In the framework of this study, external debt relations carried by the Ottoman Empire from 1854 to 1914 were examined. For this purpose, a total of 43 external borrowing performed in the period from 1854 to 1914 were analyzed. Ottoman Empire's external debt relations, were mapped and measured by using two separate methods of social network analysis. The data required for these analyses were obtained by scanning the Ottoman archival documents, located in the State Archives in İstanbul. The first of these methods is the global network analysis, which is used to investigate political and economic dimensions of foreign borrowing process in terms of the importance of cause-effect relationships such as wars, treaties, etc. The reasons that lead to external borrowing has been demonstrated and how these factors shaped the Ottoman economic system was determined. Essentially, the case of the Ottoman Empire in general and the economic situation in the Ottoman Empire were taken into consideration during the discussion of with which financial institutions connected in external borrowing relationships, the amount of external debt, the origin of these actors, and economic activities in the Ottoman Empire. The second method is the ego network analysis, external borrowing process is handled only economically and examined in two separate periods. The first of these periods is the period covering the years 1854-1877. External borrowings of the Ottoman Empire carried out during this period were based on debt-debt relationship (debt to finance debt). During this period, network relations formed by the actors, who played role in external borrowing period, led to the stopping of debt repayments (Moratorium) in 1875 and the establishment of the Public Debt Administration (Düyun-u Umumiyye İdaresi) in 1881. The second period of external borrowing process spans the years 1885-1914. External borrowing made in this period was performed for the debt-debt relationships, as well as focusing investment in infrastructure. External debts occurred after the establishment of the Public Debt Administration, were taken on more reasonable terms compared to the 1854-1877 period, led to economic collapse.