Abidin Mortaş: Bir mimari biyografi
Abidin Mortaş: An architectural biography
Yazar: NESİBE KINATAŞ
Danışman: DOÇ. DR. ALEV ERKMEN ÖZHEKİM
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Tarihi ve Kuramı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Sanayi-i Nefise Mektebi mimarlık şubesindeki eğitimine 1923 yılında başlayıp 1928'te mezun olan ve mimarlık mesleğini aktif olarak 1930'lu ve 1940'lı yıllarda yürüten Abidin Mortaş, Cumhuriyet dönemi Türkiyesi'nin ilk mimar kuşağındandır. Mortaş'ın mimar, yayıncı ve müteahhit olarak kariyeri; modern Türkiye tarihyazımında "erken Cumhuriyet" olarak adlandırılan dönemin mimarlığı için önemli tarihsel deneyimlerden biridir. Erken Cumhuriyet dönemi, yaygın olarak Cumhuriyetin kurulduğu 1923 ile tek parti rejiminin sona erdiği 1950 yılları arası olarak tanımlanır.
Cumhuriyet'in ilanıyla beraber pekçok toplumsal alanda bir yeniden yapılanma süreci başlamış ve kentsel yerleşimlerde yoğun imar faaliyetleri baş göstermiştir. Bu yıllarda Türk mimar sayısı azdır, bu yüzden özellikle yeni başkentin inşası için Avrupa'dan mimarlar ülkeye davet edilmiş ve büyük ölçekli kamu yapılarının projeleri bu konuk mimarlara verilmiştir; küçük ölçekli sivil yapıların büyük çoğunluğu ise hala resmi mimarlık eğitimi almamış yerel kalfalar tarafından yapılmaktadır. Erken Cumhuriyet dönemimin genç Türk mimarları, hem mühendisler gibi kabul görmek hem de mimarlık mesleğini yabancıların tekelinden çıkarmak için çaba göstermişlerdir. Genç Türk mimarlarının bu çabaları, Türkiye'de mimarlık alanının profesyonelleşme sürecinin önemli bir eşiğini oluşturur. Abidin Mortaş da bu süreçte etkin rol oynayan mimarlardan biridir. Türkiye'nin ilk mimarlık süreli yayını olan Mimar/Arkitekt dergisinin kurucu editörlerinden olan Abidin Mortaş aynı zamanda, Türk Yüksek Mimarlar Birliği'nin bir süre başkanı olarak da görev yapmıştır. Mimar olarak kariyerine 1931-1952 yıllarında devam eder; İstanbul'da ağırlıklı olarak konut tasarımı yapar, 1937 yılında Ankara'ya taşındıktan sonra ise kamu tasarımlarının oranı artar. 1945 yılından itibaren yoğun olarak müteahhitlik işlerini yürütür. 
Mesleki kimliği ile dönemin önemli bir mesleki figurü olan Mortaş'ı konu alan bu çalışmada, mimarın yaşam öyküsüne ait bilinenler derlenmiş; müellifi olduğu yapı ve projelerine ait bir katalog hazırlanmış; yayıncılık faaliyetleri & mimari metinleri ve müteahhit olarak faaliyetleri incelenmiştir. 

Anahtar Kelimeler: Abidin Mortaş, modern Türk mimarlığı, erken Cumhuriyet dönemi, Mimar/Arkitekt dergisi, Yüksek Mimarlar Birliği.

Abstract:
As one of the first architects of the Republican Era in Turkey, Abidin Mortaş received his architectural education in the School of Fine Arts (Sanayi-i Nefise Mektebi) in Istanbul between 1923-1928 and pursued an active career in Istanbul and Ankara throughout the 1930s and 1940s. He was among the prominent names of his generation, as he pursued a wide range of professional roles: a designer; founding editor of the country's first architectural journal; founding member and chairman of the Union of Turkish Architects, and a building contractor. Being so, Mortaş's career presents an exemplar case study on the architectural profession of the period generally named as "the early Republic era" in the history of modern Turkey. This era is most often defined as the period between the founding of the Republic in 1923 to the mid-century 1950 when the country's social and political climate began changing with the adoption of a multi-party political system. 
The thesis presents a detailed biography of the architect; bringing together allavailable details of his early years and professional endeavours; a comprehensive catalogue of his built works and designs, a full list of his written works, and a list of buildings he was associated with as a contractor.

Keywords: Abidin Mortas, modern Turkish architecture, the early Republican period of Turkey, Mimar/Arkitekt magazine, Union of Turkish Architects.