Türkiye Selçukluları'nda iktisadî hayat
Economic life in The Seljuks of Türkiye
Yazar: MUSTAFA ÖZMEN
Danışman: PROF. DR. AYDIN USTA
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Ortaçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ekonomi = Economics ; Tarih = History

Özet:
Türkiye Selçuklu Devleti, üzerinde yaşadığımız coğrafyada Türk -İslam varlığının 
kalıcılığını sağlayan en önemli unsur olmuştur. Anadolu'nun Türkleşmesi ve İslamlaşması 
açısından bakıldığında kendinden sonraki devletlerle kıyaslanmayacak kadar olumlu 
etkileri olmuştur. Türkiye Selçuklu Devleti tarihine sadece bir hanedan serüveni olarak 
bakmaktan öteye gidip iktisadî bir bakış açısıyla, Türkmenlerin ve bölgenin diğer etnik 
gruplarının sosyal ve ekonomik yaşantısını öğrenmek Osmanlı İmparatorluğu ve hatta 
günümüz Türkiye'sini anlamak için çok önemlidir. Öyle ki Türkiye Selçuklu Devleti tarihi 
esasında Anadolu'nun fethi, Haçlı seferleri, Moğol istilası gibi dünya tarihini etkileyen 
olaylar içerisinde muazzam canlı bir iktisadî yaşantıyı barındırmaktadır. Anadolu'nun 
imarı, ticaret yolları, kervansaraylar, ticaretin devlet garantisi altına alınması, uluslararası 
ticarî antlaşmalar, limanların fethi ve tüccarlara gösterilen özen gibi devletin pek çok 
faaliyetinin arkasında ekonomik beklentiler yatmaktadır. Esasında hanedanın kuruluşundan 
itibaren yapılan hemen hemen her siyasî hamlenin de arkasında bir ekonomik neden vardır. 
Bunun yanında halkın ekonomik faaliyetleri (tarım, hayvancılık, madencilik, sanayii ve 
imalat v.s), ahîlik gibi Türk tarihinin belki de ilk ve en önemli sivil toplum hareketi 
Türkiye Selçuklu Devleti iktisadîyatının önemli unsurlarıdır. Anadolu'nun Türk yurdu 
olması serüveninin yegâne temel taşı olan Türkiye Selçuklu Devleti sonrasında bölgede 
hiçbir devlet Anadolu'nun imarına kendi bütçesi ile kıyaslandığında onun kadar yatırım 
yapmamıştır. Bütün bu iktisadî çaba, veraset sisteminden kaynaklı taht mücadeleleri, 
Bizans ve Haçlı unsurları ile yapılan savaşlar, bölgedeki Türk Beyliklerine karşı verilen 
mücadeleler, Türkmenlerin muhaceretinin devam etmesi gibi sayamayacağımız pek çok 
olaylar içerisinde devam etmiştir. Bu şartlar altında Türkiye Selçuklu Devleti geliştirmiş 
olduğu iktisadî sistemlerle kendisinden sonraki beyliklerin modeli olacak 14. yy'ın başına 
kadar olan süreçte Türk varlığını gelecek yüzyıla taşıyacaktır. 
Türkiye Selçuklu Devleti iktisadî hayatının sadece günümüze kalan bakiyeleri 
dahî incelendiğinde çok canlı, dinamik ve kendi içerisinde sistemli kendinden sonraki 
dönemleri etkilemiş, pek çok yönü ile Anadolu Türklüğüne en büyük katkıyı sunmuş bir 
serüven ile karşı karşıya kalırız. Burada devletin bilinçli politikalarla devamlı bir surette 
ticaretin gelişmesi için özel bir çaba içerisinde olduğu görülmektedir. 
Anahtar Kelimeler: Türkiye Selçuklu Devleti, Türk, iktisadî hayat, ticaret

Abstract:
Turkish Seljuk State has been the most important element that ensured the 
permanence of the Turkish-Islamic presence in the land we live in. Considering the 
Turkification and the Islamization of Anatolia it had profound positive effects that were 
incomparable to the subsequent states. Beyond viewing the history of Turkish Seljuk State 
merely as a dynastic adventure, it is important to learn about the social and economic life 
of the Turkmens and other ethnic groups in the region from an economic perspective to 
understand the Ottoman Empire and even today's Türkiye. So much so that the history of 
Turkish Seljuk State included a tremendously vibrant economic life among the events that 
affected world history such as the conquest of Anatolia, the Crusades, and the Mongol 
invasion. Many of the state's activities, such as the reconstruction of Anatolia, trade routes, 
caravanserais, state-guaranteed trade, international trade agreements, the conquest of ports, 
and the care shown to merchants, were driven by economic expectations. In fact, there is 
an economic reason behind almost every political move made since the establishment of 
the state. As well as the economic activities of the people (agriculture, animal husbandry, 
mining, industry and manufacturing, etc.) and the Ahi movement perhaps became the first 
and the most important civil society movement in Turkish history, are important elements 
of the economy of Turkish Seljuk State. Following its rule, no other state in the region 
invested as significantly in Anatolia's development compared to its own budget. All these 
economic efforts continued amidst numerous events, such as throne fights stemming from 
the inheritance system, wars with Byzantine and Crusaders, disagreement with the local 
Turkish authorities, and the continuation of the Turkish migration. Under these conditions, 
Turkish Seljuk State, with the economic systems it developed, carried the Turkish presence 
into the next century during the period up to the early 14th century, serving as a model for 
the subsequent states. 
Even today, remnants of its economic life reflect a dynamic adventure that 
profoundly influenced future eras, in many ways, making the greatest contribution to 
Anatolian Turkish culture. Notably, the state's conscious policies consistently promoted 
trade and economic development. 
Keywords: Turkish Seljuk State, Turk, economic life, trade.