Sosyal yardım politikalarının işleyiş sistemi ve etkilerinin değerlendirilmesi: Iğdır ili kırsal alan örneği
Evaluation of social assistance policies working system and its effects: A case study of Igdır province rural area
Yazar: OSMAN DOĞAN BULUT
Danışman: PROF. DR. CENGİZ SAYIN
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Iğdır = Iğdır ; Sosyal yardım = Social assistance ; Çoklu lineer regresyon analizi = Multiple linear regression analysis

Özet:
Ülkeler kendi dinamiklerine ve kültürel yapısına uygun olarak yoksullukla mücadelede kamu sosyal yardım uygulamalarını kullanmaktadır. Türkiye'de Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları ve belediyeler, kamu sosyal yardım programlarını yürüten temel kurumlardır. Sosyal yardım uygulamalarına yönelik olarak pek çok problemin (yardım programlarının belirlenmesi, yararlanma kriterlerinin seçilmesi, bütçe kaynakları, duyuru ve arşivleme yöntemleri vd.) varlığı literatürde yer almaktadır. Bu araştırmada, kırsal alan kamu sosyal yardım uygulaması incelenerek aksayan yönlerinin ortaya konulması ve çözüm önerilerinin geliştirilmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda sosyal yardım işleyiş sistemi belirlenmiştir. Bunun yanında hanehalkı yardım gelir oranı ve muhtaçlık düzeyleri hesaplanmış, etkileyen faktörler belirlenmiştir.
Bu araştırmada iki farklı hedef grupla yüz yüze görüşmeye dayalı anket çalışması gerçekleştirilmiştir. Birinci grup, kamu sosyal yardımlardan yararlanan hanelerden oluşmaktadır. İkinci grup ise Iğdır ilinde bulunan Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları ve belediyeler oluşmaktadır. Iğdır il sınırları içerisinde kırsal alanda ikamet eden ve sosyal yardım alan hanelerden kartoplu örnekleme yöntemi ile belirlenen 210 hane ile yararlanıcı anketi yapılmıştır. Iğdır il merkez ve ilçelerinde bulunan Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları ve belediyeler ile yönetici anketi yapılmıştır. Sosyal yardımdan yararlanan hanelerin sosyo-ekonomik özellikleri ve sosyal yardım sisteminin temel özelliklerinin belirlenmesinde tanımlayıcı istatistikler kullanılmıştır. Hanehalkı yardım gelir oranını etkileyen faktörlerin belirlenmesinde çoklu doğrusal regresyon analizi kullanılırken hanehalkı sosyal yardım muhtaçlık düzeylerini etkileyen faktörleri belirlemek için sıralı lojistik regresyon analizi kullanılmıştır.
Araştırma bulgularına göre; kamu sosyal yardımlarından yararlanan hanelerin %46,7'si az muhtaç, %28,6'sı muhtaç ve %24,8'i çok muhtaç kategorisinde yer almaktadır. Yapılan sıralı lojistik regresyon analizinin sonucuna göre; hanehalkının yardıma muhtaçlık düzeyi üzerinde; hane reisinin medeni durumu, hanede çalışan kişi sayısı ve hanenin aldığı yardım grubu değişkenlerinin anlamlı etkisi olduğu saptanmıştır (p<0,01). Yardım alan hanenin yoksulluk tuzağından kurtarılabilmesi için en az bir bireyin çalışma hayatına kazandırılması büyük önem ve öncelik taşımaktadır. Hane reisinin yaşı, ikamet edilen ilçe ve ikamet edilen yerin statüsü (mahalle/köy) değişkenlerinin muhtaçlık düzeyi üzerine anlamlı etkisi yoktur (p>0,05). Iğdır ili için hazırlanan yardım programlarında ilçelere göre programlarda farklılaşmaya gidilmesine gerek olmadığı belirlenmiştir. Sosyal yardım yöneticileri ile yapılan anket verilerine göre yardım yapan kamu kurumları arasında koordinasyonun yetersizliği ve yerel yönetimlerde mevzuat eksikliği bulunduğu saptanmıştır. Yararlanıcıların %95,2'si sosyal yardımlardan memnun olmasına karşılık sadece %17,1'i sosyal yardımları yeterli bulmaktadır. Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları ve belediyelerin kullanabileceği ortak bir Sosyal Yardım Bilgi Sistemi'ne acilen ihtiyaç duyulduğu saptanmıştır. Bu sisteme tüm kamu kurumları ve sosyal yardım konulu tüm sivil toplum kuruluşlarının dâhil edilmesi, ülke geneli uygulanan kamu sosyal yardım sisteminin daha sağlıklı işlemesine katkı sağlayacaktır. Böylece mevcut yardımların yeterlilik durumları daha sağlıklı incelenecek ve gerekirse uygulanan yardım programı türlerine göre ödemelerin de iyileştirilmesi daha kolay sağlanabilecektir. Diğer yandan mevzuat eksikliği görülen ilçe belediyelerinin varlığından hareketle Bakanlıkça sosyal yardımların işleyişine yönelik ortak bir Sosyal Yardım Rehberi hazırlanması gereği öne çıkmaktadır.

Abstract:
Countries use public social assistance practices in the fight against poverty in accordance with their own cultural structure. In Turkey, basically, public social assistance is carried out through the municipalities and Social Assistance and Solidarity Foundations. The existence of many problems (determination of aid programs, selection of benefit criteria, budget resources, announcement and archiving methods, etc.) regarding social assistance practices is included in the literature. In this study, it is aimed to examine the rural area public social assistance application and to reveal its failing aspects and to develop solution proposals. For this purpose, the social aid functioning system has been investigated. In addition, household assistance and income ratio and assistance benefit level have been calculated and effective factors have been determined.
In this research, a questionnaire based on face-to-face interviews was conducted with two different target groups. The first group consists of households benefiting from public social assistance. The second group consists of the executives of the public social assistance system. Snowball sampling method was preferred for first group. 210 beneficiary surveys were conducted with households residing in rural areas and receiving social assistance within the provincial borders of Igdir. In addition, a total of 8 administrator surveys were conducted with the municipalities and Social Assistance and Solidarity Foundations in Igdir city centre and its districts. Descriptive statistics were used to determine the socio-economic characteristics of the households benefiting from the assistance and the basic characteristics of the social assistance system. While multiple regression analysis was used to determine the factors affecting the household aid income ratio, ordinal logistic regression analysis was used to determine the factors affecting the household social assistance benefit level. 
According to the research findings, 46,7% of the households benefiting from public social assistance are in the category of less need, 28,6% are in needy and 24,8% are in the very needy category. According to the results of the ordered logistic regression analysis; It was determined that the marital status of the household head, the number of individuals working in the household and the help group variables received by the household had a significant effect on the level of neediness of the household (p<0,01). It is of great importance and priority to bring at least one individual into working life by public assistance in order to save the households receiving aid from the trap of poverty. The variables of age of the household head, the district of residence and the status of the place of residence (neighbourhood/village) have no significant effect on the level of neediness (p>0,05). It has been determined that there is no need to differentiate the programs according to the districts in the aid programs prepared for the province of Igdir. Social Assistance and Solidarity Foundations and municipalities are the main institutions that carry out public social assistance programs. According to the survey data conducted with social assistance administrators, it has been determined that there is insufficient coordination among public institutions that provide aid and there is a lack of legislation in local governments. While 95,2% of the beneficiaries are satisfied with the social assistance, only 17,1% find the social assistance sufficient. It has been seen that a common information system that can be used by Social Assistance and Solidarity Foundations and municipalities is necessary. The inclusion of all public institutions and non-governmental organizations in this system will contribute to the healthier functioning of the country-wide public social assistance system. It is necessary to improve the payments according to the program types by examining the adequacy status of the aids. A guide document for the functioning of social assistance should be prepared and delivered by the relevant ministries to the district municipalities where there is a lack of legislation.