Sağlıklı yetişkin bireylerin bağırsak mikrobiyota farkındalığı ve beslenme bilgi düzeylerinin araştırılması
Determining the association between intestinal microbiota awareness and nutritional knowledge of healthy adults
Yazar: BETÜL ÇETİNKAYA DEMİR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SEDA TUNÇİL
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı / Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Bağırsak mikrobiyotası =   ; Sağlıklı beslenme = Healthy nutrition

Özet:
Bağırsak mikrobiyotası, insan vücudunu metabolik, fizyolojik ve immünolojik açıdan etkileyen karmaşık bir ekosistemdir. Bu ekosistem yaşamın erken dönemlerinde oluşmaya başlar ve yaşam boyunca çeşitli faktörlerin etkisiyle farklılaşır. Bağırsak mikrobiyotası, sindirim sağlığı ve bağışıklık sistemi üzerinde dolayısıyla genel sağlık üzerinde kritik bir rol oynamaktadır ve disbiyotik bir kolonik mikrobiyota kompozisyonu obezite, kanser, çeşitli bağırsak hastalıkları gibi birçok hastalığın oluşumu ve gelişimi ile ilişkilendirilmektedir. Kolonik mikrobiyota kompozisyonunu etkileyen çeşitli faktörler bulunmakla birlikte, mikrobiyota kompozisyonunu şekillendiren birincil faktörlerin en önemlilerinin başında beslenme gelmektedir. Son zamanlarda yapılan çalışmalar, kolonik mikrobiyotanın beslenme vasıtasıyla modüle edilerek, genel sağlığın korunmasının, hastalıkların önlenmesinin veya semptomlarının azaltılmasının mümkün olduğunu göstermektedir. Fakat, bu yalnızca   bireylerin kolonik mikrobiyota ve beslenme ile ilişkisi konusunda yeterli düzeyde bilgi sahibi olmaları ve bu bilgileri beslenme davranışına dönüştürmeleri ile mümkün olabilir. Dolayısıyla, toplumların beslenme bilgisinin ve mikrobiyota farkındalığının saptanması ve artırılması, sağlıklı yaşam tarzlarının teşvik edilmesi ve hastalıkların önlenmesi açısından büyük bir öneme sahiptir. Bu çalışma, sağlıklı yetişkinlerin beslenme bilgi düzeylerini ve mikrobiyota farkındalık düzeylerini belirlemek, bunların arasındaki ilişkiyi ortaya koymak ve bunların bireylerin beslenme alışkanlıkları üzerindeki etkisini saptamak amacıyla yapıldı. Çalışma, 2023 Haziran-Eylül ayları aralığında Google Formlar ve yüz yüze anket uygulaması aracılığıyla 18-64 yaş aralığında teşhisli bir sağlık sorunu bulunmayan 463 sağlıklı yetişkin bireye çevrimiçi veya yüz yüze biçimde Beslenme Bilgi Ölçeği (BBÖ) ve Mikrobiyota Farkındalık Ölçeği (MFÖ) uygulamak suretiyle yürütüldü. Ayrıca, katılımcılara, beslenme alışkanlıklarını belirlemek amacıyla birtakım sorular yöneltildi. Araştırmadan elde edilen verilerin değerlendirilmesi ve tabloların oluşturularak yorumlanması için IBM SPSS Statistics 25.0 ve AMOS 21 programı kullanıldı. Araştırmada anlamlılık düzeyi p<0.05 olarak kabul edildi. Çalışmaya katılanların yaş ortalamaları 31,33±11,86 olarak hesaplanmış olup, katılımcıların %42,1'isini erkeklerin, %57,9'unu ise kadınların oluşturduğu görüldü. BBÖ için ortalama değer 93,93±16,32, MFÖ için ortalama değer 73,29±11,05 olarak hesaplandı. BBÖ ile MFÖ arasında istatistiksel olarak anlamlı pozitif bir ilişki bulundu (r=0,431; p=0,000). Mikrobiyota farkındalık düzeyinin beslenme bilgi düzeyini önemli ölçüde etkilediği görüldü. Kadın cinsiyeti, gelir ve eğitim seviyesi ve sağlıklı beslenme eğitimi alma durumları ile BBÖ ve MFÖ ölçek puanları (veya alt boyut puanları) arasında pozitif bir ilişki olduğu saptandı (p<0,05). Ancak, yaş faktörü, medeni durum ve BKİ seviyelerinin BBÖ ve MFÖ puanlarıyla anlamlı bir ilişkileri olmadığı belirlendi (p>0,05). Mikrobiyota farkındalığı ve beslenme bilgi düzeylerinin bireylerin sağlıklı beslenme konusunda eğilimlerini etkileyebildiği tespit edildi. Ayrıca, mikrobiyota farkındalığı ve beslenme bilgi düzeylerinin beslenme alışkanlıklarını üzerindeki etkisi incelendiğinde, bazı besinleri tüketim sıklıkları, öğün saatleri, öğün sayısı, öğün atlama durumları ve nedenlerinin etkilenebildiği gözlendi. Katılımcıların büyük çoğunluğunun, kolonik mikrobiyota ve sağlık üzerine olan etkileri konusunda ve probiyotik ve prebiyotik kavramlarının ne anlama geldiği konusunda, hangi besinlerin pre-probiyotik içerdiği ve tüketimlerinin neden önemli olduğu hususunda genel olarak bir bilgi sahibi oldukları görüldü. Beslenme bilgisi ve mikrobiyota farkındalığı konusundaki araştırmalara katkı sağlayan bu çalışma aynı zamanda farkındalık konusundaki bilincin geliştirilmesi noktasında beslenme eğitiminin önemini de hatırlatmaktadır. Beslenme bilgisi ve mikrobiyota arasındaki ilişki hem sağlığımızı hem de beslenme alışkanlıklarımızı önemli ölçüde etkilemektedir. Ancak bu ilişkinin nasıl işlediği ve çeşitli sosyodemografik ile çevresel faktörler tarafından nasıl şekillendirildiği konusunda hâlâ bilinmeyenler bulunmaktadır. Bu nedenle, mikrobiyota ve beslenme bilgisi arasındaki etkileşimi daha iyi anlayabilmek için, bu faktörlerin rolünü detaylı bir şekilde inceleyen daha fazla bilimsel çalışmaya ihtiyaç duyulmaktadır. Bu tür araştırmaların, sağlıklı beslenme stratejileri geliştirilmesine yardımcı olabileceği ve bireylerin genel sağlık durumlarının iyileştirilmesine katkı sağlayabileceği düşünülmektedir. 
Anahtar Kelimeler: Beslenme, Farkındalık, Mikrobiyota, Sağlık.

Abstract:
The gut microbiota is a complex ecosystem that affects the human body metabolically, physiologically and immunologically. This ecosystem begins to form early in life and is differentiated by various factors throughout life. The gut microbiota plays a critical role in digestive health and the immune system and thus overall health, and a dysbiotic colonic microbiota composition has been associated with the occurrence and development of many diseases such as obesity, cancer and various intestinal diseases. Although there are various factors affecting colonic microbiota composition, nutrition is one of the most factors shaping microbiota composition. Recent studies suggest that it is possible to modulate the colonic microbiota by diet to maintain overall health, prevent disease or reduce symptoms. However, this can only be possible if individuals have sufficient knowledge about colonic microbiota and effect of diet on it. Therefore, determining the nutritional knowledge and microbiota awareness of populations is important for promoting healthy lifestyles and preventing diseases. This study was conducted to determine the nutritional knowledge and microbiota awareness levels of healthy adults, to reveal the relationship between them and to determine their impact on individuals' eating behaviours.  The study was conducted between June and September 2023 by using the Nutritional Knowledge Scale (NKS) and Microbiota Awareness Scale (MAS) on 463 healthy adults between the ages of 18-64 without a diagnosed health problem via Google Forms and face-to-face questionnaires. In addition, some questions were asked to the participants to determine their dietary habits. IBM SPSS Statistics 25.0 and AMOS 21 programs were used to evaluate the results obtained from the study. The significance level was accepted as p<0.05. The mean age of the participants was 31.33±11.86 years and 42.1% of the participants were male and 57.9% were female. The mean value for the nk—NKS was 93.93±16.32 and the mean value for the MAS was 73.29±11.05. A statistically significant positive correlation was found between the NKS and the MAS (r=0.431; p=0.000). It was observed that the level of microbiota awareness significantly affected the level of nutritional knowledge. There was a positive correlation (p<0.05) between female gender, income and education level, and receiving healthy nutrition education and the scale scores (or sub-dimension scores) of the NKS and MAS. However, it was determined that age factor, marital status and BMI levels did not have a significant effect on NKS and MAS scores (p>0.05). It was determined that microbiota awareness and nutritional knowledge levels could affect individuals' tendencies towards healthy eating.  In addition, when the effect of microbiota awareness and nutritional knowledge levels on eating habits was examined, it was observed that the frequency of consumption of some foods, meal times, number of meals, skipping meals and reasons could be affected. It was observed that the majority of the participants had a general knowledge about colonic microbiota and its effects on health, what probiotics and prebiotics mean, which foods contain pre-probiotics and why their consumption is important. This study, which contributes to the research on nutritional knowledge and microbiota awareness, also reminds the importance of nutrition education in raising awareness. The relationship between nutritional knowledge and microbiota significantly influences both our health and dietary habits. However, much remains unknown about how this relationship works and how it is shaped by various sociodemographic and environmental factors. Therefore, more scientific studies examining the role of these factors in detail are needed to better understand the interplay between microbiota and nutritional knowledge. Such research may help to develop healthy eating strategies and contribute to improving the overall health status of individuals. 
Key Words: Awareness, Health, Nutrition, Microbiota.