Okul öncesi dönemde biyografik hikayeler aracılığı ile toplumsal cinsiyet eşitliği: Bir eylem araştırması
Gender equality through biographical stories in preschool period: An action research
Yazar: NİLÜFER GÜRCAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ TOLGA KARGIN
Uşak Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Sınıf Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bebeklikten itibaren insanlar toplumsal cinsiyet rollerine yönelik kalıp yargılar oluşturmaya başlarlar. İlk olarak doğdukları ailede bu rolleri öğrenmeye başlayan kızlar daha dişil rolleri, erkekler ise daha eril rolleri benimserler. Bu çalışma kapsamında biyografik hikayeler ve çeşitli medya kaynakları kullanılarak geliştirilen eleştirel okuryazarlık uygulamaları bağlamında hazırlanan okul öncesi eğitim etkinlikleri ile 60-72 aylık çocukların toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin kalıp yargılarının belirlenmesi ve toplumsal cinsiyet eşitliği algısının oluşmasına katkı sağlanması amaçlanmıştır. Eylem araştırması olarak planlanan bu çalışma hafta içi her gün günde yaklaşık 90 dakika olmak üzere toplam 14 hafta sürmüştür. Veri toplama araçları olarak video kayıtları, fotoğraflar, etkinlik dokümanları (çocukların çizdikleri resimler, afişler, kartlar, vb.), araştırmacı günlükleri, öğretmenle gerçekleştirilen mülakat kullanılmıştır. Çalışmada öncelikle çocukların mevcut toplumsal cinsiyet kalıp yargılarına dair bilgi düzeyleri tespit edilmiş, daha sonra eleştirel okuryazarlık bağlamında hazırlanan okul öncesi etkinliklerini içeren bir eylem planı hazırlanarak toplumsal cinsiyet kalıplarına göre daha çok erkeklere atfedilen 10 meslek seçilmiş ve bu mesleği yapan kadın ve erkeklerin biyografik hikayeleri çocuklarla paylaşılmıştır. Gerçekleştirilen eleştirel okuryazarlık etkinliklerinde çocukların daha çok bu biyografik hikayeler aracılığı ile mevcut durumu eleştirel gözle analiz edip ön bilgilerini de kullanarak bir değerlendirmeye ulaşmalarına yardımcı olunmuştur. Çalışmanın sonunda çocuklarla birlikte bir sosyal hareket başlatılarak bu etkinliklerin daha geniş kitlelere ulaştırılması hedeflenmiştir. Toplanan veriler çok yönlü etkileşim analizi yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Çalışma sonucunda uygulama öncesinde çocukların toplumsal cinsiyet kalıpları ve rolleri hakkında bilgi seviyelerinin toplumda var olan toplumsal cinsiyet kalıp yargılarına paralel olduğu, gerçekleştirilen etkinliklerin bu kalıp yargıları ve rolleri değiştirmeye katkı sağladığı, uygulama sonrasında algılarının toplumsal cinsiyet eşitliğini sağlamaya yönelik olumlu yönde değişmeye başladığı sonuçlarına ulaşılmıştır.

Abstract:
From infancy, individuals develop stereotypes regarding gender roles. First of all, the girls who started to learn these roles in the family they were born adopt more feminine roles and men adopt more masculine roles. Within the scope of this study, it is aimed to determine the stereotypes of 60-72 months with critical literacy activities developed using biographical stories and various media sources and to contribute to the formation of the perception of gender equality. This study, which was conducted as an action research, lasted for a total of 14 weeks, one and a half hours a day on weekdays. Video recordings, still images, activity documents (paintings, posters, cards, etc.), researcher's diaries, the interview with the teacher served as the main data. In the study, first of all, the children's knowledge levels were determined, then an action plan was prepared including critical literacy activities, 10 professions mostly attributed to men according to gender stereotypes were selected, and the biographical stories of women and men engaged in these professions were shared with the children. In the critical literacy activities, children were helped to reach an understanding by using their prior knowledge and by analyzing the current situation with a critical lens through these biographical stories. At the end of the study, it was aimed to start a social action with children to bring these activities to the consideration of the wider society. The collected data were analyzed by using the multimodal interaction analysis method. As a result of the study, it was concluded that the children's perceptions of gender stereotypes and roles were very similar to the existing gender stereotypes and roles of the society, the carried-out activities contributed to changing these gender stereotypes and roles, and the perceptions of the children started to change in a positive way towards ensuring gender equality.