Türkiye'deki GPS-Nivelman verileriyle global jeopotansiyel modellerin değerlendirilmesi
Evaluation of global geopotential models by GPS-leveling data in Turkey
Yazar: SERAP TEPEKÖYLÜ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. AYDIN ÜSTÜN
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeodezi ve Fotogrametri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Jeodezi ve Fotogrametri = Geodesy and Photogrammetry
Dizin: Jeopotansiyel modeller = Geopotential models

Özet:
Küresel harmonik katsayılardan ( nm C , nm S ) oluşan global jeopotansiyel modeller,yeryuvarının dış çekim alanını belirlemek amacıyla kullanılırlar. Söz konusukatsayılar uydu yörünge bozulmaları, yersel gravite anomalileri ve altimetreverilerinden elde edilir. Milyonlarca gözleme dayalı olarak kestirilen yüz binlercekatsayı ve bu katsayılara ilişkin standart sapma değerlerinden beklenen, modelinyeryuvarının dış çekim alanını en iyi biçimde temsil etmesidir. Ölçü sayısı, globalölçekte bu ölçülerin homojen dağılımı, gravite sinyalinin değişik frekanslarınıyansıtan değişik ölçü türleri ve ölçme-değerlendirme teknikleri model doğruluğuüzerinde doğrudan etkilidir. 1960'lı yıllardan başlayarak günümüze kadar gelen vebugünlerde yeni gravite alanı belirleme amaçlı uydu misyonlarıyla yeni bir ivmekazanan global jeopotansiyel model belirleme çalışmalarının her sonuç ürünü bir dizidoğruluk testinden geçirilir.Model doğruluğu, katsayılara ilişkin kestirilmiş hata derece varyansları üzerindenbelirlenebileceği (iç doğrulama) gibi; doğrudan doğruya modelden hesaplanan jeoityüksekliği, gravite anomalisi, gravite bozukluğu ve çekül sapması bileşenlerininyersel ölçülerle karşılaştırmasıyla (dış doğrulama) da belirlenebilir. Bu çalışmadaöncelikle global jeopotansiyel modellerin elde edilmesinde kullanılan verilere açıklıkgetirilmiştir. Modeller arasındaki karşılaştırma hata derece varyansları veTürkiye'deki GPS/Nivelman verileri yardımıyla yapılmıştır. Bu karşılaştırmada amaçTürkiye jeoidi belirleme çalışmalarına en iyi katkıyı sağlayacak global jeopotansiyelmodeli belirlemektir. Sonuç olarak en uygun modelin hangisi olduğuna değişikmodellerin sinyal ve hata derece spektrumuna ve GPS/Nivelman verileri yardımıylakarar verilmiştir. Türkiye için en uygun model GPS/Nivelman verileriyle yapılankarşılaştırmaya göre EIGEN-CG03C modelidir.Anahtar kelimeler: Altimetre, En Küçük Kareler, Kaldır-Yerine Koy, Jeoit, GPS

Abstract:
Global geopotential models comprised of spherical harmonic coefficients ( nm C , nm S )are used to determine the outer gravitational field of the earth. Aforementionedcoefficients are obtained from satellite orbit perturbations, terrestrial gravityanomalies and altimetry data. The expectation for the estimated hundred thousandsof coefficients based on millions of observations and their corresponding standarddeviation values is that the model represents the outer gravitational field of the earthperfectly. Measurement amount, homogenous distribution of the measurements atglobal scale, different measurement types reflecting the different frequencies of thegravity signal and measuring-assessment techniques affect the model accuracydirectly. Starting from 1960?s and lasts to the present day and also gaining newacceleration with the satellite gravity field missions, every outcome of the studiesrelated to the determination of global geopotential model is experienced a series ofvalidation tests.Accuracy of the model can either be determined from the estimated error degreevariances concerning the coefficients (interior validation) or comparison of geoidheights, gravity anomalies, gravity disturbances and components of verticaldeflection calculated from the model with terrestrial measurements directly (outervalidation).In this study, firstly the data used for deriving the global geopotential models areclarified. Comparison between models is carried out by using error degree variancesand GPS/Leveling data in Turkey. The goal of this comparison is to find the best fitglobal geopotential model which will contribute to the study of Turkish geoiddetermination. The most appropriate model is determined by the help of signal anderror degree spectrums of different models and GPS/Leveling data. The EIGENCG03Cis the best model of the Turkey.Keywords: Global geopotential model, estimated error degree variance, geoidheight, gravity anomaly, gravity disturbance, components of vertical deflection.