Ergenlerde psikolojik iyi oluş ve duygusal özerklik arasındaki ilişkide anne baba tutumlarının rolü
The role of parental attitudes in the relationship between psychological wellness and emotional autonomy in adolescents
Yazar: TUBA GÜNAYDIN
Danışman: DOÇ. DR. DURMUŞ ÜMMET
İstanbul Ticaret Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Aile Danışmanlığı ve Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Bu araştırmada ergenlerde psikolojik iyi oluş ve duygusal özerklik arasındaki ilişkide 
anne baba tutumlarının etkisini ortaya koymak amaçlanmıştır. Araştırma İstanbul'un 
Tuzla ilçesinde yer alan ortaöğretim kurumlarından 9., 10., 11. ve 12. sınıflarında 
öğrenimine devam eden 257'si (%55,6) kız, 205'i (%44,4) erkek olmak üzere toplam 
462 lise öğrencisi üzerinde gerçekleşmiştir. Ergen bireylerin iyi oluş seviyelerine dair 
veriler için EPOCH (Ergenlerde Beş Boyutlu İyi Oluş Modeli) Ölçeği, duygusal 
özerklik seviyelerine ilişkin veriler için "Duygusal Özerklik Ölçeği", anne ve 
babasından algıladıkları tutumu ölçmek için "Anne-Baba Tutum Ölçeği" ve kişisel 
veriler için araştırmacı tarafından hazırlanan "Kişisel Bilgi Formu" kullanılmıştır. Bu 
araştırmada normallik varsayımı sağlandığı için EPOCH ve EPOCH alt boyutları, 
ABTÖ ve ABTÖ alt boyutları, DÖÖ ve DÖÖ alt boyutları dokuz farklı değişkene göre
farklılaşıp farklılaşmadığı incelenmiştir. Bu dokuz farklı değişken sırasıyla cinsiyet, 
yaş, sınıf düzeyi, anne-baba beraberlik durumu, kardeş sayısı, doğum sırası, aile 
sosyoekonomik durum (SED), anne eğitim durumu ve baba eğitim durumu olarak 
belirlenmiştir. Cinsiyet için tüm ölçek ve ölçek alt boyutları bağımsız örneklem t test 
analizi ile incelenmiştir. Anne-baba beraberlik durumu için tüm ölçek ve ölçek alt 
boyutları Mann Whitney U testi ile incelenmiştir. Yaş, sınıf düzeyi, kardeş sayısı, 
doğum sırası, aile sosyoekonomik durum, anne eğitim durumu ve baba eğitim durumu 
için tüm ölçek ve ölçek alt boyutları tek yönlü varyans analizi ile incelenmiştir. Alt 
boyutlarda tespit edilen farklılıkların hangi taraf lehine olduğunu tespit etmek için 
Bonferroni testi uygulanmıştır. Araştırma sonucunda elde edilen bulgulara
bakıldığında psikolojik iyi oluşun cinsiyet değişkenine göre bağlılık alt boyutunda, 
sınıf düzeyi değişkenine göre kararlılık alt boyutunda, doğum sırası değişkenine göre 
iyimserlik alt boyutunda, aile sosyoekonomik durum değişkenine göre iyimserlik, 
ilişkililik ve mutluluk alt boyutlarında ve toplam puanlarında, anne eğitim durumu 
değişkenine göre ilişkililik alt boyutunda farklılaşma gösterdiği; anne baba 
tutumlarının anne-baba beraberlik durumu hariç diğer sosyo-demografik özelliklere 
göre denetleme alt boyutunda, kardeş sayısı ve baba eğitim durumu değişkenlerine 
göre psikolojik özerklik alt boyutunda, aile sosyoekonomik durum ve anne eğitim 
durumu değişkenlerine göre kabul/ilgi alt boyutunda farklılaşma gösterdiği; duygusal 
özerkliğin ise cinsiyet, aile sosyoekonomik durum ve anne eğitim durumu değişkenlerine göre bağımsızlık alt boyutunda, aile sosyoekonomik durum ve anne 
eğitim durumu değişkenlerine göre de toplam puanlar bakımında farklılaşma 
gösterdiği sonuçlarına ulaşılmıştır. Aracılık analizinde Pearson Momentler 
Korelasyon Katsayısı kullanılmıştır. Yapılan analiz sonucunda psikolojik iyi oluşun,
Kabul/İlgi alt boyutu ile pozitif yönde orta düzeyde anlamlı bir ilişkiye sahip olduğu 
saptanmıştır. Aynı zamanda psikolojik iyi oluş ile duygusal özerklik arasında da pozitif 
yönde orta düzeyde anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Duygusal özerklik ile Kabul/İlgi 
alt boyutu arasında da yine pozitif yönde orta düzeyde anlamlı bir ilişki saptanmıştır. 
Bu bulgular, aracılık analizinin ilk varsayımının sağlandığını kanıtlar niteliktedir.
Psikolojik iyi oluşun, Psikolojik Özerklik ve Denetleme alt boyutları ile anlamlı ilişkisi 
bulunmamıştır. Araştırmanın bir diğer bulgusu olarak, duygusal özerklik ile psikolojik 
iyi oluş arasındaki ilişkide anne-baba kabul ilgi puanlarının aracı rolü olduğu 
saptanmıştır.

Abstract:
This research aims to reveal the impact of parental attitudes on the relationship 
between psychological well-being and emotional autonomy in adolescents. The study 
was conducted on 462 high school students, 257 (55.6%) female and 205 (44.4%) 
male, studying in grades 9, 10, 11, and 12 in secondary schools in the Tuzla district of 
Istanbul. 
The "EPOCH (Five-Dimensional Well-Being Model for Adolescents) Scale" was used 
to obtain data on the levels of well-being of adolescent individuals, the "Emotional 
Autonomy Scale" was used to obtain data on their levels of emotional autonomy, the 
"Parental Attitude Scale" was used to measure their perception of parental attitudes, 
and the "Personal Information Form" prepared by the researcher was used to collect 
personal data.
The study investigated whether the EPOCH and its sub-dimensions, the Parental 
Attitude Scale and its sub-dimensions, and the Emotional Autonomy Scale and its subdimensions differed according to nine different variables, namely gender, age, grade 
level, parental relationship status, number of siblings, birth order, family 
socioeconomic status (SES), mother's educational level, and father's educational level, 
as the normality assumption was met. 
Independent sample t-tests were used to examine all scales and their sub-dimensions 
according to gender. Mann-Whitney U tests were used to examine them according to 
parental relationship status. One-way ANOVA was used to examine them according 
to age, grade level, number of siblings, birth order, family socioeconomic status, and 
mother's and father's educational level. Bonferroni test was applied to determine which 
side the differences in the sub-dimensions were in.
It was determined that psychological well-being differed in the attachment subdimension according to the gender variable, in the stability sub-dimension according 
to the grade level variable, in the optimism sub-dimension according to the birth order 
variable, in the optimism, relatedness, and happiness sub-dimensions and total scores 
according to the family socioeconomic status variable, and in the relatedness subdimension according to the mother's educational level variable when looking at the 
findings obtained at the end of the research. It was also determined that parental attitudes differed in the monitoring sub-dimension according to all socio-demographic 
variables except parental relationship status, in the psychological autonomy subdimension according to the number of siblings and father's educational level variables, 
and in the acceptance/interest sub-dimension according to the family socioeconomic 
status and mother's educational level variables. Emotional autonomy differed in the 
independence sub-dimension according to the gender, family socioeconomic status, 
and mother's educational level variables, and the total scores according to the family 
socioeconomic status and mother's educational level variables.
Pearson's Moment Correlation Coefficient was used in the mediation analysis. As a 
result of the analysis, it was found that psychological well-being had a moderately 
significant positive relationship with the Acceptance/Interest sub-dimension. At the 
same time, a moderately significant positive relationship was found between 
psychological well-being and emotional autonomy. A positive moderate significant 
relationship was also found between emotional autonomy and the Acceptance/Interest 
sub-dimension. These findings indicate that the first assumption of the mediation 
analysis is fulfilled. There was no significant relationship between psychological wellbeing and the Psychological Autonomy and Control sub-dimensions. Another finding 
of the study was that the mediator role of parent acceptance and interest scores in the 
relationship between emotional autonomy and psychological well-being.