Yakınları ölen yetişkin zihin engelli bireylerin ölüm kavramına yönelik deneyimlerine ilişkin görüşleri
Opinions of mentally retarded adults whose relatives have died about the concept of death
Yazar: AYŞENUR CANDEĞER
Danışman: DOÇ. DR. OKTAY TAYMAZ SARI
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı / Zihinsel Engelliler Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmanın amacı yetişkinlik döneminde olan zihin engelli bireylerin birinci derecede bir yakınını kaybettiğinde ölüm kavramını algılama biçimleri, yas süreci deneyimleri ve yaşanan kayıptan sonra hayatı nasıl anlamlandırdığına dair görüşlerini incelemektir. Bu amaç doğrultusunda araştırma için 1.Zihin engelli bireyler ölüm kavramını anlıyor mu? 2.Zihin engelli bireyler ölüm kavramının alt bileşenlerinden hangilerini anlayabiliyorlar?  3.Zihin engelli bireylerin ölüm deneyiminden sonra yaşadıkları duygular nedir? 4.Zihin engelli bireyler yas tutuyor mu? 5.Zihin engelli bireylerin yas tepkileri nelerdir? soruları belirlenmiştir. Araştırmaya katılan bireyler 21-65 yaş aralığında olan yetişkin zihin engelli bireylerden oluşmaktadır. Katılımcılar ölçüt örnekleme ile belirlenmiştir ve araştırmaya katılan bireylere kartopu örnekleme yoluyla ulaşılmıştır.  Bu çalışmada 10 katılımcı ile çalışılmıştır. Bu çalışmada fenomonolojik (olgubilim) deseni kullanılmıştır. Araştırmada veriler yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılarak toplanmıştır. Çalışmadan elde edilen veriler betimsel analiz kullanılarak analiz edilmiştir.  Elde edilen veriler 5 temada toplanmıştır. Bu temalar ölüm deneyiminden sonra bireyin kendi yaşadıkları, ölüm haberi, ölüm kavramı ve ölüm kelimesinin hissettirdikleri, cenaze ve mezarlık ritüelleridir. Katılımcılardan bir tanesini ölümün alt bileşenlerinin hepsini anladığını gösteren ifadeler kullanmıştır.  Yedi katılımcı ölümün kaçınılmazlığı ve evrenselliğini anladığını bildiren ifadeler kullanmışlardır. Altı katılımcı ölümün nedenleri ve ölümün geri dönülmezliğini anladığını bildiren ifadeler kullanmışlardır. Dört katılımcı sonlanma bileşenini anladığını bildiren ifadeler kullanmışlardır. Katılımcılar ölüm kelimesini duyunca üzüntü, korku, özlem, hiçbir şey hissetmeme, alışma, kendini iyi hissetmeme, erken ölmenin iyi olmadığı duygularını yaşadıklarını gösteren ifadeler kullanmışlardır. Katılımcılar ölüm haberinin kısa cümlelerle verildiğini bildirmişlerdir. Ölüm haberini alınca üzülme/ağlama durumu, kimsesiz kaldığını hissetme, ağlamamak için kendini tutma tepkileri verdiklerini belirten ifadeler kullanmışlardır. Katılımcılardan iki tanesi mezarlık ziyareti yapmadığını dile getirmişlerdir. Sekiz katılımcı mezarlık ziyareti yaptığını ve dua etme tespih çekme, çiçek dikme, mezar sulama gibi dini ritüelleri yaptıklarını ifade etmişlerdir. Katılımcıların hepsi cenazeye katıldığını ifade etmiştir. Ölüm deneyiminden sonraki süreçte yalnız kalma düşüncesi, psikolojik destek alma, ilaç kullanmaya başlama, ev değişimi yaşama, iştahta azalma, uyku düzeninin bozulması, iştahta değişim olmaması, güvende olmayacağını düşünme, mezarlıktan korkma, intihar etme düşüncesi, ölenle ilgili hayaller kurma ve rüyada görme, kişinin yaptıklarını yaparak yokluğunu hissetmeme, insanların sevecen davranmasını bekleme, hayatında değişim olmaması, insanlara yük olduklarını düşünme, daha çok sinirlenme yaşadıklarını belirten ifadeler kullanmışlardır.

Abstract:
The aim of this study is to examine the perceptions of individuals with intellectual disabilities in adulthood about the concept of death when they lose a first-degree relative, their experiences of the mourning process, and their views on how they make sense of life after the loss. In line with this purpose, for the research 1. Do individuals with intellectual disabilities understand the concept of death? 2.Which of the subcomponents of the concept of death can individuals with intellectual disabilities understand?  3.What are the emotions experienced by individuals with intellectual disabilities after the death experience? 4.Do individuals with intellectual disabilities grieve? 5.What are the grief reactions of individuals with intellectual disabilities? The individuals participating in the study were adults with intellectual disabilities between the ages of 21-65. Participants were determined by criterion sampling and the individuals participating in the study were reached through snowball sampling.  This study was conducted with 10 participants. Phenomenological (phenomenological) design was used in this study. The data were collected through semi-structured interviews. The data obtained from the study were analyzed using descriptive analysis. The data obtained were collected under 5 themes. These themes are the individual's own experiences after the experience of death, the news of death, the concept of death and the feelings of the word death, funeral and cemetery rituals. One of the participants used expressions indicating that she understood all of the subcomponents of death.  Seven participants expressed an understanding of the inevitability and universality of death. Six participants expressed an understanding of the causes of death and the irreversibility of death. Four participants expressed their understanding of the termination component. When the participants heard the word "death", they expressed feelings of sadness, fear, longing, not feeling anything, getting used to it, not feeling well, and that it was not good to die early. Participants reported that the news of death was given in short sentences. They stated that they reacted with sadness/crying when they received the news of the death, feeling that they were orphaned, and holding themselves back from crying. Two of the participants stated that they do not visit cemeteries. Eight participants stated that they visited the cemetery and performed religious rituals such as praying, praying the rosary, planting flowers, and watering graves. All participants stated that they attended the funeral. In the process after the death experience, they stated that they experienced the following: the thought of being alone, receiving psychological support, starting to use medication, changing the house, decreased appetite, disturbed sleep patterns, no change in appetite, thinking that they would not be safe, fear of the cemetery, suicidal thoughts, dreaming about the deceased and seeing them in dreams, not feeling the absence of the deceased by doing what the person did, expecting people to behave in a loving way, no change in their lives, thinking that they were a burden on people, and getting more angry.