Çevresel algılamanın kentsel peyzaj tasarımı yönünden değerlendirilmesinde bir model önerisi: Tarsus kenti örneği
A model suggestion for the evaluation of the environmental perception on landscape design: Tarsus district example
Yazar: HALİL DUYMUŞ
Danışman: PROF. DR. MEHMET FARUK ALTUNKASA
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture

Özet:
Yaşayan bir bütün olan ve bu bütün kapsamında farklı nitelikli yapı, açık alan ve yeşil alan kullanımlarını içeren kentlerde bu kullanımların kent insanına sunduğu olanakların, fiziksel temelli gereksinimleri giderebilmesi yanında; kimlik, algı ve anlam gibi tinsel ve kavramsal temelli gereksinimleri de karşılayabilmesi amaçlanır. Bireylerin, yaşadıkları çevrenin kimlik ve anlamını nasıl algıladıkları ile ilgili araştırmaların sonuçları, kentsel tasarım politikalarının geliştirilmesinde önemli bir belirleyici kabul edilmektedir. Bu bağlamda çalışmada; tarihsel süreçteki mekânsal bilgi birikimi ve deneyimleri kullanan ya da bunlardan uzaklaşan farklı tasarım üslubu ve biçimlendirmelere ilişkin belirgin örnekler sergileyen Tarsus kenti deneyi ile; 1) Bu birikim ve deneyimler yanında güncel mekânsal arayışların uzmanlar ve kullanıcılar tarafından nasıl algılandığının belirlenmesi, matematiksel olarak tanımlanması ve irdelenmesi, 2) Ulaşılan bulguların kentsel tasarım çalışmalarında altlık olarak kullanılabilir duruma dönüştürülmesi ve bu bağlamdaki ilke ve önerilerin sistematik bir yaklaşımla geliştirilmesi amaçlanmıştır. Çalışmanın birinci aşamasında çalışma alanındaki ögelerin mekânsal kimlik ve görsel algılama özellikleri (algı değerleri) bütün ve ayrıntıda matematiksel olarak ortaya konulmuştur. Uzmanların belirleyici olduğu bu aşamada görsel alanın yorumlandığında Gestalt kuramı kapsamındaki yakınlık, benzerlik, kapalılık ve süreklilik ilkeleri temel alınmıştır. İkinci aşamada aynı bölgelerdeki algı değerleri kullanıcı araştırmasıyla belirlenmiştir. Bu aşamada Lynch'in (1960) geliştirdiği yönteme göre kent imgesinin beş ana ögesi olan bölgeler, yollar, sınırlar, odaklar ve nirengi noktaları değerlendirmelerin özünü oluşturmuştur. Üçüncü aşamada uzman ve kullanıcı araştırmasından elde edilen algı değerlerinin haritalanmasına çalışılmıştır. Böylece kentsel tasarım çalışmalarına ışık tutabilecek nitelikte bir plan altlığı oluşturulabilmiştir. Çalışmada son olarak bu altlığın kapsamını tasarım ve uygulamalarda kullanılabilirlik bağlamında destekleyecek ilke ve önerilerin geliştirilmesine çaba gösterilmiştir.
Çalışmanın ürünlerini oluşturan sayısal veriler ve kentsel tasarım altlığı, benzer konularda ve farklı kentlerde yapılacak çalışmalara da bir model oluşturabilecektir.

Abstract:
It is aimed to fulfil the requirements on spiritual- and cognitive-based such as identity, perception and sense, besides the urban, is an alive and a meaningful whole, offer the facilities as physically including the uses of green and open area and the various qualified buildings to people. The research results on the individuals how perceive the identity and the sense of the environment were accepted as a distinctive for the development of the politics on the urban design. In this regard, in the study; with the experiment on Tarsus district presenting significant examples related with using the knowledge and experience on spatial during the historical process or getting off the point on different style of design and forming. 1) Besides the knowledge and experience, the determination of how to be perceived the seekings of current spatial by the experts and the users, the identification and scrutinising as mathematical, 2) It was aimed to transform the received findings to in-service as base on the urban design, and to develop of the principles and suggestions within this context as a systematic approach.
In the first step of the study, the spatial identity and visual perception specifications (perception value) of the items of the study area were introduced as mathematically in total and in detail. When the visual area was interpreted at this step which the experts are the significative, the principles of the Gestalt theory as proximity, similarity, closure and continuity were based. In the second step, the perception values in the same areas were designated by the research of the users. At this step, according to the method developed by Lynch (1960), five main items of the urban image as regions, roads, borders, focal points and landmarks were composed of the basis of the evaluation.  At the third step, it was studied on the mapping of the perception values obtained from the researchs on the experts and the users. Therefore, it was able to created a plan base such as to shed light on the urban design studies. At last on the study, it was made an effort to developed the principles and suggestions which support to the useable base in design and applications.
The numerical findings and the urban design base which created of the products of the study will be able to set a model for further studies on similar issues and different urbans.