Konut tasarımında kültürel sürdürülebilirliğin ölçülmesine dair bir yöntem önerisi: Türk-Bulgar konutu bağlamında Erdoğdu köyünden örnek konutlar
A methodical proposal of measuring cultural sustainability in housing design: Erdoğdu village in the context of Turkish-Bulgarian housing
Yazar: MERYEM GEÇİMLİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET NUHOĞLU
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: İç Mimari ve Dekorasyon = Interior Design and Decoration
Dizin: Sosyal sürdürülebilirlik = Social sustainability

Özet:
Tez çalışmasının amacı konut tasarımında kültürel sürdürülebilirliğin ölçümlenmesinde kullanılacak bir yöntem önerisi geliştirmektir. Bulgaristan'dan göç gelen bir ailenin mensubu olan bir yerel usta hem göç edip ayrıldığı hem de yerleştiği yerden izler taşıyan konutlar inşa etmiştir. Bu konutların incelenerek Bulgar ve Türk konut kültüründen taşıdığı izler ve günümüze kadarki süreçte geçirdiği değişimler belirlenmeye çalışılmıştır. Konut tasarımına kültürün etkilerini belirlemek ve kültürel sürdürülebilirliğin ölçümlenebilmesi için bir yöntem önerisi geliştirmek amacını taşıyan bu tez çalışması, kültür analizi (etnografya) araştırma deseni çerçevesinde yürütülmüştür. Tezin kavramsal çerçevesini oluşturan Abraham H. Maslow'un ihtiyaçlar teorisi ile Amos Rapoport'un kültürel bileşenleri üzerine yapılmış çalışmalar incelenerek elde edilen veriler değerlendirilmiştir. Değerlendirmeler ışığında kültürel sürdürülebilirliğin ölçümlenmesine yönelik Kültürel Sürdürülebilirlik Ölçümleme Aracı (KSÖA) geliştirilmiştir. Alan çalışması kapsamında Adem Geçimli'nin Erdoğdu Köyünde inşa ettiği konutlar (kendi konutu da dahil) yer almaktadır. Bu araştırmalar hem yerinde gözlem yöntemiyle hem de evlerde yaşayanlarla yapılan görüşmelerle yürütülmüştür. Ayrıca kültür analizinde en önemli veri toplama araçlarından olan doküman incelemeleri, eski fotoğraflar ve belgelerin değerlendirilmesi ile konutların plan çizimleri yapılmıştır. Araştırma sonucunda bir ortama ilişkin ayrıntılı, kapsamlı ve zamana yayılmış bir resim elde edilebilmek için gözlem yöntemi kullanılmaktadır. Katılımcılar, Adem Geçimli'nin yaptığı evlerde yaşamış veya yaşayan 18 yaşından büyük yetişkin bireylerden oluşmaktadır. Bu katılımcılar, amaçlı örnekleme yöntemlerinden olan benzeşik (homojen) örnekleme yöntemiyle belirlenmiştir. Tez çalışmasının sonuçlarına göre beslenme, uyuma gibi fizyolojik ihtiyaçlar ile güvenlik ihtiyaçları yaşam tarzı, standartlar, idealler gibi kültürün özelleşme bileşenleri ile ilişkilendirilirken; sevgi, saygı ve kendini gerçekleştirme gibi daha üst kadem ihtiyaçlar kültürün somutlaşma süreci bileşenleri ile ilişkilenmektedir. Alan çalışması verilerine dayalı sonuçlara göre kültürel sürdürülebilirliğin sağlanmamış olduğu katılımcıların yarısından fazlasının tamamen değiştiği veya kısmen değiştiği düşüncesiyle ortaya çıkmaktadır. Nitekim teknolojik gelişmelerle oluşan toplumsal değişimler özellikle oturma düzeni ve biçimleri ile ilişkili kuralları ortadan kaldırmaktadır. Öte yandan kıble yönü ile ilişkili kurallar ve inanç kaynaklı normlar geçerliliğini sürdürmektedir.

Abstract:
The thesis proposes a cultural sustainability measuring approach for house design. A local master, who is a member of a family that immigrated from Bulgaria, built houses that bear traces of where he left and settled. By examining these houses, the traces of Bulgarian and Turkish housing culture and the changes they have undergone by now have been tried to be determined. This thesis used ethnography to examine how culture affects house design and provide a technique for quantifying cultural sustainability. The data obtained by examining the studies on Abraham H. Maslow's theory of needs and Amos Rapoport's cultural components, which constitute the conceptual framework of the thesis, were evaluated. Regarding the evaluations, the Cultural Sustainability Measurement Tool (CSSA) was developed. Within the scope of the field study, there are houses (including his own house) built by Adem Geçimli in Erdoğdu Village. These investigations involved on-site observation and interviews with home residents. In addition, document analysis, which is one of the most important data collection tools in etnography, old photographs, documents, and plan drawings of the houses were made.The research uses observation to create a thorough, comprehensive, and time-lapsed image of an area. The participants that are determined as purposive homogenous sampling consist of adults over the age of 18 who lived in these houses. According to the results, physiological needs such as nutrition, and sleep and safety needs are associated with the specialization components of culture such as lifestyle, standards and ideals; Higher level needs such as love, respect and self-actualization are associated with the components of the concretization process of culture. Field study indicates, more over half of participants have modified their opinion that cultural sustainability has not been realized. Technology-driven societal shifts reduce seating and form rules. However, qibla direction and belief-based regulations remain valid.