Yakınçağda Afganistan ve Osmanlı Devleti ile ilişkileri
The relationships between Afghanistan and Ottoman Empire in the                    modern age
Yazar: FAZIL AHMAD BURGET
Danışman: PROF. DR. KONURALP ERCİLASUN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Tarih = History
Dizin: Afganistan = Afghanistan ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Tarih = History ; Türk-Afgan ilişkileri = Turkish-Afghan relations ; Yakın Çağ = Modern Times

Özet:
Afganistan coğrafyası özellikle 19. Yüzyılda, araştırmacıların "Büyük Oyun" diye nitelendirdikleri dönem itibarı ile bir yandan İngiltere ve diğer taraftan da Rusya arasında büyük bir güç mücadelesi sahnesine dönüşmüştür. Bugünkü coğrafî hudutları ile Afganistan'ın şekillenmesi de bu güç mücadelelerinin sonucunda gerçekleşmiştir. Bu coğrafya, kendi içinde barındırdığı farklı etnik ve kültürel kimlikleri ile Anadolu coğrafyasına benzemektedir. Bu yüzden Afgan liderleri tarih boyunca Osmanlı Devletini ve daha sonraki dönemlerde Türkiye Cumhuriyetini kendilerine bir model olarak almıştır. Nitekim eski Afgan liderlerinden Abdurrahman Han kendi kalemi ile yazdığı risalede, Osmanlı Devletinin bunca kültürel ve dinî farklılıkları bir araya tutması bakımından Afganistan için bir model teşkil ettiğini açıkça dile getirmiştir. Diğer taraftan Osmanlı Devleti, Hilafet sebebi ile her daim İslam toplumu arasında manevi bir lider olarak görülmüştür. Bu sebepten Afganistan Osmanlı Devleti ile ilişkilerini iyi tutmaya çalışmıştır. Ancak bu ilişkilerin resmi boyutlar çerçevesinde gelişmesi, 19. Yüzyılın sonlarında gerçekleşmiştir. 1877'de Osmanlı Devleti, Ruslara karşı Afganistan'ı İngilizler ile işbirliği yapması için bir heyeti bu ülkeye göndermiştir. Bu tarihlerden sonra iki devlet arasındaki ilişkilerin dostluk ve manevi değerler çerçevesinde geliştiği görülmektedir. Özellikle 20. Yüzyılın başlarında, farklı alandaki Osmanlı uzmanlarının Afganistan'a gidip bu ülkede çalıştığı görülmektedir. Bu dönemde Afganistan dış politika açısından tamamen İngilizlere bağlı olmasına rağmen, Osmanlı Devletinden farklı alanlarda uzmanlar talep etmiş ve Afganistan'da uzman yetiştirmeye çalışmıştır. Buna karşılık Osmanlı Devletinin giriştiği Trablusgarp ve Balkan savaşlarında Afganistan'dan çok sayıda insanın gönüllü olarak Osmanlı Devletine katıldığı ve Afganistan'da da Osmanlı'ya yardım kampanyalarının başlatıldığı görülmektedir. Nitekim Ağustos 1920'de Afganistan temsilciliğine atanan Abdurrahman Bey'in Afganistan asıllı olduğu ve Balkan Savaşları döneminde gönüllü olarak Osmanlı ordusuna katıldığı bilinmektedir.


Anahtar Kelimeler : Afganistan, Osmanlı – Afganistan, Durrani Devleti, Hotakiler, Galciler,Abdaliler, Türk – Afgan İlişkileri, Afşar Devleti.

Abstract:
Afghanistan and its geography especially during the 19th century which is called "The Great Game" as well by researchers have become the field / spot between main power rivalry between Russia and England. The establishment of today`s Afghanistan is also affected by this power rivalry.This geography with it`s different ethno-cultural identities look similar to Anatolia. Therefore, Afghan leaders historically took Ottoman and later the Republic of Turkey as models. Thus, one of the Afghan leaders Abdurrahman Khan in his pamphlet clearly indicated that with cultural and religious differences Ottoman would be a model for Afghanistan. On the other hand, Ottoman state because of Khilafat has been accepted as a spiritual leading power among the Muslim society. Therefore, Afghanistan has always attempted to have good relationship with the Ottoman. However, their relationship got official in the late 19th century. In 1877 Ottoman sent a delegation to this country to make them agree in an alliance with England against Russia. Afterwards the friendly and spiritual relationship between the both states has been improved. At this stage although the foreign policy of Afghanistan was under the influence of England, Afghanistan was asking the Ottoman state to help them in training and educating Afghans in different areas. The Ottoman was sending specialists to Afghanistan to assist them. On the other hand many people voluntarily took the Ottoman side during the Tripoli and Balkan fights. Afghanistan has also mobilized campaigns to help Ottoman in that time. Therefore in 1920, it is known that an Afghan origin Abdulrahman Bey who was appointed as a special representative to Afghanistan, has voluntarily attended the Ottoman army during the Balkan battles. This person was lately appointed as chief of mission in Kabul by the Ankara Government. While Afghanistan announced its independence from The Great Britain in 1919, the war of independence started in Anatolia as well. Over this period both states have helped each other and improved their relationship. In March 1st, 1921 the representatives of both states signed an official agreement in Moscow and then they renewed it over the following decades. Today we can see the continuous improvement of the both state's friendly and political relationships in a spiritual frame.


Key words : Afghanistan, Ottoman – Afghanistan, Durrani State, Hotakis, Ghalzais, Abdalies,Turk-Afghan relationships, Afshar state.