Son dönem Türkiye'de Mâtürîdîlik üzerine yapılan çalışmalar, eleştirel bir analiz
Recent studies on Māturidi in Turkey, a critical analysis
Yazar: FARUK KÜÇÜK
Danışman: PROF. DR. HALİFE KESKİN
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion

Özet:
Tarihi kaynaklarda ihmal edilmesiyle bilinen Ebû Mansûr el-Mâtürîdî ve onun 
düşünce ekolü, cumhuriyetle birlikte yeniden çalışmaların konusu haline gelmiştir. Bu 
çalışmaları tetikleyen ve ön plana çıkaran ana sebepler olarak Mâtürîdî'nin akılcılığı, din 
ve dünya görüşü, siyasilere karşı tavrı ve epistemoloji anlayışı belirleyici olmuştur. Yeni 
bir yönetim anlayışının, siyasi tavrın ve din devlet ilişkilerinin hangi zemin üzere boy 
vereceği, medeniyet arayışlarının temelindeki temel taşların nelerden oluşacağı konusu, 
tarihte Mâtürîdî'yi tekrar gündeme getirmede kaçınılmaz olmuştur. Bu sebeple 
Mâtürîdîliği bu yönüyle ele alan ve karşıt görüşte olan her iki çalışmaları, birincil 
kaynaktan Mâtürîdî okumaları yaparak kritik ettik. Mâtürîdî ekolün üzerine yüklenen bu 
misyonu yüklenip yüklenemeyeceği konusunu detaylı biçimde ele alarak, yeni bir 
medeniyet tasavvuruna ve din siyaset, din bilim ilişkileri konusunu sadece mezhepler 
bağlamında ele almanın büyük fotoğrafı ortaya koyma noktasında eksik kalacağını ifade 
ettik. Zira toplumsal problemlerin birden fazla sebebi olacağı aşikardır. Her derde deva 
olarak sunulan Mâtürîdîlik veya bunun karşısında erimeye mahkum edilmiş olan Eş'arîlik 
konusunu farklı bir zemine taşıyarak, olaylara farklı pencerelerden bakabilmenin 
imkanını aradık. Sonuç olarak hakikatte var olan ve tasavvur edilen Mâtürîdî farklarını 
ortaya koymaya çalışarak, aradığımız şeyi nerede aramamız veya aramamamız 
konusunda bir metodoloji geliştirmeye çalıştık. Bu metodoloji ile Mâtürîdî okumalarını 
daha tutarlı ve gerçekçi yapma fırsatı yakalayabiliriz.

Abstract:
Abû Mansûr al-Mâtürîdî and his school of thought, known to be neglected 
in historical sources, became the subject of rework with the republic. Maturidi's 
rationalism, religion and world view, his attitude towards politicians and his 
understanding of epistemology were the main reasons that triggered and brought to 
the fore these studies. It has been inevitable to bring Maturidi to the agenda again 
in history, the subject of which a new understanding of administration, political 
attitude and religion-state relations will emerge, and what will be the cornerstones 
of the pursuit of civilization. For this reason, we criticize both studies that deal with 
Māturīdism from this aspect and have opposing views, by making Māturīdī 
readings from the primary source. By discussing in detail whether the Mâtürîdî
school could carry this mission on it, we expressed that it would be incomplete in 
terms of revealing the big picture, considering the concept of a new civilization and 
the relations between religion, politics, religion and science only in the context of 
sects. It is obvious that social problems will have more than one cause. By moving 
the subject of Māturīdism, which is presented as a panacea, or Ash'arism, which 
was condemned to dissolve against it, to a different ground, we sought the 
possibility of looking at the events from different perspectives. As a result, we tried 
to develop a methodology on where to look or not to look for what we are looking 
for, by trying to reveal the Māturīdī differences that exist in reality and are 
conceived. With this methodology, we can have the opportunity to make Māturīdī 
readings more consistent and realistic.