İnsan hakları perspektifinde gıda güvenliği ve 5237 sayılı türk ceza kanununda gıda suçları (TCK M. 185-186)
Food safety in the perspective of human rights and food crimes in the turkish criminal code no. 5237 (ART. 185-186)
Yazar: NİSA YAREN OKUMUŞ
Danışman: PROF. DR. ABDURRAHMAN SAYGILI
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İnsan Hakları Ana Bilim Dalı / İnsan Hakları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Canlı yaşamının sürdürülebilirliği için gıda, tartışmasız bir gerekliliktir. Ancak
gıdanın işlevini yerine getirmesi birtakım şartlara bağlıdır. Bu şartların en başında
gıdanın güvenliği gelmektedir. Güvenli olmayan gıda beslenmeye hizmet etmenin
aksine insan sağlığını bozulmasına yol açmakta; yaşamsal, ekonomik, sosyal birçok
soruna davetiye çıkarmaktadır. Geçtiğimiz yıllarda da gıda sektöründe çokça rastlanan
gıda güvenliği ihlalleri, her ne kadar bu konuda insanların, üreticilerin, tedarikçilerin ve
devletin somut adımlar atmasını sağlamışsa da gelinen noktada gıda güvenliğinin hala
bir insan hakları meselesi olarak ele alınması genel eğilim değildir. Çalışma da gıda
güvenliğinin neden ve hangi insan hakları gözlüğüyle görmek gerektiğini açıklamak
amacındadır.
Çalışma, ilk bölümünde gıda, gıda hakkı, kamu sağlığı gibi kavramlara
değinmek suretiyle gıda güvenliğinin ne anlama geldiğini, tarihsel arka planı ve hukuki
zeminiyle ele almaktadır. Gıda güvenliği, beslenmenin kendisi kadar geçmişe dayanan
bir ihtiyaç olarak birçok insan hakkıyla kesişir bir ilişki içerisindedir. Gıda güvenliği
söz konusu olduğunda hakim tavrın tüketici haklarının korunması ya da gıda
sektöründeki rekabet ortamının düzenlenmesi arasında sıkışması, alandaki ihlallerin
sebep olabileceği sonuçlar düşünüldüğünde önleme, tespit, müdahale ve mücadele
bakımlarından rehavet yaratmaktadır. Dolayısıyla gıda güvenliğinin genelde kamu
sağlığı ve insan onuruna yaraşır bir gelecek, özelde ise bireylerin insan haklarının
sağlanması bakımından bütüncül bir bakış açısıyla değerlendirilmesi zaruriyet haline
gelmiştir. Zira sektörel uygulamaların kayıtsızlığı ile hukuki düzenleme ve yaptırımların
etkinsizliği, mikrodan makroya ciddi tehlikeler barındırmaktadır.
Çalışmanın ikinci bölümünde de 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun literatürde
"gıda suçları" şeklinde tabir edilen 185 ve 186. maddelerinde düzenlenmiş "Zehirli Madde Katma" suçu ile "Bozulmuş veya Değiştirilmiş Gıda veya İlaçların Ticareti"
suçu incelenmektedir. Bu suç tiplerinin, Türk Ceza Hukuku bakımından gıda güvenliği
ihlalleriyle mücadele etmekte en önemli ve etkin kullanılması gerekilen savunma
mekanizmaları olduğu kanısından ve ceza hukukunun sadece toplum düzenini
sağlamayı değil, toplumu ileri götürmeyi amaçlayan bir hukuk dalı olmasından hareket
edilmektedir. Bu sebeple çalışmanın ilk bölümünde inşa edilen "bir insan hakları
gerekliliği olarak gıda güvenliği" bilincinin, bu maddelerin incelenmesi ve
uygulanmasında temel motivasyon edinilmesi amaçlanmaktadır.

Abstract:
Food is an indisputable necessity for the sustainability of life. However, the
function of food depends on certain conditions. The first of these conditions is food
safety. Unsafe food does not just serve malnutrition but also it leads to deterioration of
human health and invites many vital, economic and social problems. Although the food
safety violations, that have ravaged the food industry in the past years have enabled
people, producers, suppliers and the state to take concrete steps in this regard, it is not a
general trend to consider food safety as a human rights issue at this point. The study
aims to explain why it is necessary to see food safety through the lens of human rights
and what human rights it relates to.
In the first part of the study, it deals with the meaning of food safety, with its
historical background and legal ground, by referring to concepts such as food, right to
food and public health. Food safety, as a need as old as nutrition itself, intersects with
many human rights. When it comes to food safety, the fact that the dominant attitude is
caught between protecting consumer rights or regulating the competitive environment in
the food sector creates complacency in terms of prevention, detection, intervention and
struggle when the consequences of violations in the field are considered. Therefore, it
has become a necessity to evaluate food safety from a holistic perspective in terms of a
future befitting public health and human dignity in general, and the human rights of
individuals in particular. Because the indifference of sectoral practices and the
ineffectiveness of legal regulations and sanctions pose serious dangers from micro to
macro.
In the second part of the study, the crime of "Adding Toxic Substance" and the
crime of "Trade of Corrupted or Modified Food or Medicines" regulated in Articles 185
and 186 of the Turkish Penal Code No. 5237, which are referred to as "food crimes" in the literature, are reviewed. It is considered that these types of crimes are the most
important and effective defense mechanisms in combating food safety violations in
terms of Turkish Criminal Law, and that criminal law is a branch of law that aims not
only to ensure social order, but also to take the society forward. For this reason, the
awareness of "food safety as a human rights requirement" built in the first part of the
study is aimed to be the main motivation for the examination and implementation of
these articles.