Tıbbi atık lojistiğinde iş sağlığı ve güvenliği süreçlerinin iyileştirilmesi
Improvement of occupational health and safety processes in medical waste logistics
Yazar: EMRE EREN
Danışman: PROF. DR. UMUT RIFAT TUZKAYA
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı / İş Güvenliği ve Sağlığı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering
Dizin: Analitik hiyerarşi süreci = Analytical hierarchy process ; Gezgin satıcı problemi = Travelling salesman problem ; Tıbbi atık = Medical waste ; Üyelik fonksiyonu = Membership function

Özet:
Dünyada teknolojinin hızla ilerlemesine bağlı olarak sağlık alanında da her geçen gün yeni gelişmeler görülmesiyle birlikte artan nüfus ve hızlı kentleşme sebebiyle sağlık hizmetlerine olan talep de giderek artmaktadır. Bu trende paralel olarak ortaya çıkan tıbbi atık miktarı ve çeşitliliği de hızla artmaktadır. Bu doğrultuda, özellikle büyük şehirlerde tıbbi atıkların etkin bir şekilde toplanması, taşınması ve bertaraf edilmesi kentsel lojistik kapsamında ele alınan ve güvenlik açısından önem arz eden bir konu olmuştur. Bu çalışmanın amacı, tıbbi atık lojistiği için iş sağlığı ve güvenliği açısından en güvenli ve en kısa mesafede tıbbi atık toplama araçlarının rotalarının belirlenmesidir. Bu çalışmada öncelikle tıbbi atık lojistiği aşamaları belirlenmiş, hiyerarşik bir yapı oluşturulmuş ve Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) yöntemi ile hiyerarşik yapı içindeki kriterler ağırlıklandırılmıştır. Daha sonra bu kriterlerin hastanelerde ne derece sağlandığı, hastanelerin tıbbi atık sorumluları tarafından değerlendirilmiş ve AHP yöntemi ile elde edilen ağırlıklar ile ilişkilendirilerek her hastane için güvenlik skorları elde edilmiştir. Elde edilen güvenlik skorları, çok amaçlı hale getirilen gezgin satıcı problemi içerisinde kullanılarak tıbbi atık lojistiğinin güvenliği ve toplam taşıma mesafesi optimizasyonunu esas alan iki amaç fonksiyonu oluşturulmuştur. Bu doğrusal programlama modeli çözülerek uzlaşık bir çözüm elde edilmiştir. İstanbul'da karşılaşılan ve sağlık kuruluşlarından kaynaklanan tıbbi atık lojistiğinin çözümüne yönelik olarak önerilen bu model spesifik bir bölge için uygulanmış, çıkan sonuçlar analiz edilmiş ve tıbbi atık toplama araçlarının rotalanmasına dair önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
The outstanding pace of technological development around the world coupled with increasing population and rapid urbanization have brought along an ever-increasing demand for healthcare services. This trend results in an increasing amount and variety of medical wastes. In this regard, the issue of effective collection, transportation and disposal of medical wastes, specifically in large cities, has become a critical concern from the viewpoint of urban logistics and holds great importance in terms of safety.  The aim of this research is to determine the safest and shortest transportation routes for medical waste vehicles within the frame of occupational health and safety regulations. The study involves the determination of the stages of medical waste logistics, establishment of a hierarchical structure, and weighting of the criteria within the established hierarchical structure by means of Analytic Hierarch Process (AHP). Afterwards, the extent to which these criteria are complied in hospitals was evaluated by the medical waste officers of hospitals, and safety scores were obtained for each hospital through associating the results with the weighted values obtained by AHP. The resulting safety scores were used in a multi-purpose travelling salesman problem for deriving two objective functions which are based on medical waste logistics safety and total transportation distance. A conciliating solution was obtained by solving this linear programming model. The model proposed for medical waste logistics problem encountered by healthcare institutions in İstanbul was implemented for a specific region of Istanbul province, the obtained results were analyzed and recommendations as to the routing for medical waste vehicles were proposed.