Orta Asya`dan Osmanlı`ya Türk deri sanatı ve aksesuarları üzerine bir kimlik araştırması
A Resarch over the identity Turkish leather art and accessories from Central Asia to Ottoman Period
Yazar: ZEYNEP GARGI
Danışman: DOÇ. SUHANDAN ÖZAY
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tekstil Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2000
Konu: El Sanatları = Crafts ; Tekstil ve Tekstil Mühendisliği = Textile and Textile Engineering
Dizin: Aksesuar = Accessory ; Deri sanatı = Leather art ; Dericilik = Leather trade ; Orta Asya = Central Asia ; Osmanlı Devleti = Ottoman State

Özet:
Deri, İlkçağlardan başlayarak birçok kültürde, giysi ve çeşitli eşyaların yapımında kullanılan bir malzemedir. Türkler, en eski kültür buluntularına göre 2400 yıl önce deriyi çeşitli alanlarda kullanmışlardır. Dericiliğin, Türkler için en önemli zanaat kollarından birisi olarak; Orta Asya'dan sonra Anadolu'da da büyük bir gelişme gösterdiği izlenmektedir. Türk sanatı, İslam öncesi ve sonrası olmak üzere iki dönemden oluşmaktadır. Toplumsal ve kültürel yapı, sanat ürünlerinin biçimlenmesinde rol oynamıştır. İslam öncesinde, Totemizm, Şamanizm, Budizm gibi birçok inanç sistemi değişik sanat kollarının oluşumunda ve ürünlerin biçimlenmesinde etkili olmuşlardır. Göç sonrası Anadolu'da ise Türk sanatı büyük ölçüde İslam dininin etkisini taşımıştır. Türklerin yaşamında deriden yapılmış ürünler önemli yer tutmaktadır. Hayvancılık başbca geçim kaynağı olduğu için; deri yaygın kullanılan bir malzeme olmuştur. Türkler, giysi ve giyim aksesuarları, at eyer ve koşum takımları, silah aksesuarları, kapkacak, çadır gibi birçok nesnenin yapımında ve süslemelerinde deriden yararlanmışlardır. Orta Asya'da ve göç sonrası Anadolu'da, iki ayrı tarzda gelişen Türk sanatı; deri ürünlerinin biçim ve süslemelerine de yansımıştır. Zaman içinde gelişen tekniklerle, derinin kullanım alanlarıyla birlikte tasarımları da zenginleşmiştir. Kültürler arası etkileşim tasarımlarda kendini göstermiştir. Deri aksesuarların statü belirleyici simgesel rolü önemli olmuş, tasarımı etkilemiştir. Günümüzde, Türklerin Orta Asya'da ve Osmanlı Dönemi'nde oluşturdukları deri sanatı ürünleri; yurt içinde ve dışındaki müze ve koleksiyonlarda yerlerini almıştır.

Abstract:
In ancient times leather has been used as one of the primary materials in many cultures. According to ancient culture foundings, Turkish people have used leather in many forms for different purposes, some 2400 years ago. The manufacturing of leather as an important branch of craft showed a great devel opment in Anatolia after moving from central Asia. Turkish Arts should be studied in two distinet parameters. The Pre-Islam period and the period covering the Islam belief as a religion. Social and culturel structure has played a role in design and form of the products. In the pre-Islam, different kinds of belief-systems like Totemism, Shamanism and Budism, had an effective role in the birth of different art styles and forms of different of art products. After the migration from Central Asia the Islam period had a big influ ence upon Turkish Art mostly in Anatolia. Products made out of leather have an important place and role in Turkish people's lives. Though stockbreeding is the means of subsistance, leather has become a popular product. Turks used leather to make and decorate clot has and accessories, saddle and horse trace of harness, weapon accecories, pots and pans for the house hold, tents. Turkish Handcrafts in Central Asia and in Anatolia after the migration showed a link to major development in two different eras; from and decoration of the leather products. With techniques that developed by the time, leathers useabilities and designs have become rich. Leather accessories played a great role as symbols of statues. Today, most of leather the Turks products made by at Central Asia and Ottoman Period one being samed for future at the national and international museums.