Farklı ekim zamanı ve sıra üzeri mesafelerin çerezlik ayçiçeği (Helianthus annuus L.)'nin  verim ve verim unsurlarına etkisi
Effects of sowing dates and different intra-row spacing on yield and yield components of confectionery sunflower
Yazar: ZAKİR TAŞCI
Danışman: DOÇ. DR. ERDOĞAN ÖZTÜRK
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Ekim zamanı = Sowing date ; Helianthus annuus = Helianthus annuus ; Kalite = Quality ; Verim = Yield

Özet:
Bu çalışma, farklı ekim zamanları ve sıra üzeri mesafelerin çerezlik ayçiçeğinin verim ve verim unsurlarına olan etkilerini belirlemek amacıyla 2013 yılında Erzurum'da yürütülmüştür. Araştırmada, siyah renkli çerezlik ayçiçeği olan Pasinler ekotipi ile üç farklı ekim zamanı (22 Nisan, 2 ve 12 Mayıs) ve 4 sıra üzeri mesafe (20, 30, 40 ve 50 cm) yer almıştır. Deneme "Tesadüf Blokları" deneme deseninde "Bölünmüş Parseller" düzenlemesine göre üç tekerrürlü olarak yürütülmüştür. Araştırmada; çıkış süresi, çıkış oranı,  çiçek açma süresi, olgunlaşma süresi, bitki boyu, sap çapı, tabla çapı, tane tutma oranı, tane iç oranı, bin tane ağırlığı, yağ oranı, protein oranı ve  dekara tane verimi gibi karakterler incelenmiştir.

Araştırmada ekim zamanı uygulamasının incelenen karakterler içerisinde çıkış süresi, çiçek açma süresi, olgunlaşma süresi, bitki boyu, tane iç oranı ve dekara tane verimi üzerine etkileri önemli bulunmuştur. Ekim zamanı geciktikçe, bitki boyu, tane iç oranı, yağ ve protein oranları hariç incelenen diğer tüm karakterlerde azalma belirlenmiştir. 22 Nisan (birinci ekim)'da yapılan ekimde, çıkış süresi (11,9 gün), çıkış oranı (%96,5), çiçek açma süresi (85,0 gün), olgunlaşma süresi (116,0 gün), sap çapı (2,28 cm), tane tutma oranı (%97,8), bin tane ağırlığı (160,6 g) ve tane verimi (594,7 kg/da) bakımından en yüksek değerleri vermiştir. İlk ekimlerin aksine son ekimde (12 Mayıs ekimi) ise bitki boyu (196,4 cm), tane iç oranı (%97,8), yağ (%23,4) ve protein (16,4) oranları daha yüksek çıkmıştır. 

Değişik sıra üzeri mesafelerin çıkış oranı, sap ve tabla çapı, tane tutma, tane iç ve yağ oranları ile bin tane ağırlığı ve tane verimi  üzerine etkileri önemli bulunmuştur. Sıra üzeri mesafelerinden 20 cm'de çıkış oranı (%97,8), çiçek açma süresi (80,3 gün), olgunlaşma süresi (107,6 gün), tane iç oranı (%49,2), yağ oranı (%24,3) ve tane verimi (668,8 kg/da) en yüksek olurken, 30 cm'de bitki boyu (188,9 cm) ve protein oranı (%16,5), 40 cm'de çıkış süresi (11,0 gün), sap çapı (2,37 cm) ve tane tutma oranı (%98,1), 50 cm'de ise tabla çapı (18,1 cm) ve bin tane ağırlığı (170,2 g) en fazla bulunmuştur. 

Sonuç olarak, bölge şartlarında çerezlik ayçiçeği ekiminin mümkün olan en erken zamanda (22 Nisan) yapılması, gerek kalite gerekse uygun bitki sıklığı açısından biraz daha seyrek ekim ve 40 cm sıra üzeri mesafesi önerilebilir.

Abstract:
This study was conducted to determine effects of the different intra-row spacing on yield and yield components of confectionery sunflower sown in different sowing dates in Erzurum ecological conditions in 2013. In this study, three different sowing dates (April 22, 2 and May 12) and four different intra-row spacing (20, 30, 40 and 50 cm) with black confectionary sunflower Pasinler ecotype were used. The experiment was established as a randomized block design with a split plot arrangement with three replicates. In the study,  emergence duration and rate, flowering duration, maturity duration, plant height, stem diameter, head diameter, ratio of dehulled/hulled seed weight, seed filling percentage, 1000 seed weight, oil and protein content and seed yield per decare were investigated.  

According to the results of the study, different sowing dates had significant effect on emergence rate, flowering duration, maturity duration, plant height, seed filling percentage and seed yield in research year. Sowing date affected significantly all parameters except for plant height, ratio of dehulled/hulled seed weight, protein content. The highest emergence duration (11,9 day), emergence rate (96,5%), flowering duration (85,0 day), maturity duration (116,0 day), stem diameter (2,28 cm), ratio of dehulled/hulled seed weight (97,8%), thousand seed weight (160,6 g) and seed yield (594,7 kg /da) were obtained from 22 April (first sowing). 


Different intra-row spacing had significant effect emergence rate, stem and head diameter, ratio of dehulled/hulled seed weight, seed filling percentage, oil content, 1000 seed weight and seed yield per decare on the characteristics investigated in this study. The highest plant height (188,9 cm) and protein rate (16,5%) from 30 cm, emergence duration (11,0 day), stem diameter (2,37 cm) and ratio of dehulled/hulled seed weight (98,1%) from  40 cm,  head (18,1 cm) and 1000 seed weight (170,32 g) from 50 cm were obtained, while the highest emergence rate (97,8%), flowering duration (80,3 day), maturity duration (107,6 day), seed filling percentage (49,2%), oil content (24,3%) and  seed yield (668,8 kg/da) were obtained 20 cm from the different intra-row spacing application.

 
Based on the results of the present study, it can be concluded that sowing at the earliest possible time (22 April) of confectionery sunflower in region conditions and  40 cm as different intra-row spacing would be suggested.