İlkokul sosyal bilgiler dersi kapsamında öğrencilerin yerel tarih farkındalıklarının geliştirilmesine yönelik bir eylem araştırması
An action research to improve students' local history awareness within the scope of primary school social studies lesson
Yazar: MİRAÇ BAKKALOĞLU
Danışman: PROF. DR. TANER ALTUN
Trabzon Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Sınıf Öğretmenliği Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmada eylem araştırması aracılığıyla ilkokul 4. sınıf öğrencilerinin yerel tarih farkındalıklarının geliştirilmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda sınıf öğretmenlerinin yerel tarih uygulamalarına yönelik görüşleri belirlenmiş, ardından Yerel Tarih Etkinlik Programı (YTEP) geliştirilmiş ve 4. sınıf öğrencilerine uygulanmıştır.
Araştırma bir eylem araştırması olduğundan dolayı araştırma eleştirel kuram yaklaşımı doğrultusunda gerçekleştirilmiş ve geliştirilen veri toplama araçları ve etkinlikler eylem araştırması yöntemine göre uygulanmıştır. Araştırmada veri toplama araçları olarak araştırmacı tarafından geliştirilen öğretmenler için açık uçlu görüş anketi, öğrenciler için yarı yapılandırılmış ön görüşme formu, farkındalık testi, Yerel Tarih Etkinlik Programı (YTEP), etkinlik gözlem formları, düzey belirleme kontrol listeleri, öğretmen kontrol listesi, odak grup görüşme formu, öğrenci günlükleri ve araştırmacı günlüğü kullanılmıştır. Araştırmada geliştirilen öğretmenler için açık uçlu görüş anketi ile öğrenciler için yarı yapılandırılmış ön görüşme formu betimsel-yorumsal analiz tekniğine göre analiz edilmiş, farkındalık testinden elde edilen verilerin analizinde ise SPSS 29.0 analiz programı kullanılmıştır. YTEP'in analizinde nitel ve nicel veriler bir araya getirilerek sonuçlar birleştirilmiş ve veriler analiz edilmiştir. YTEP'in etkinlik gözlem formları, kontrol listeleri ve öğrenci ve araştırmacı günlükleri doküman analizi tekniğine göre analiz edilmiş, odak grup görüşmenin analizinde ise içerik analizi tekniği kullanılmıştır. YTEP'teki etkinlikler bağlam temelli öğrenme tekniğine uygun olarak geliştirilerek öğrencilere uygulanmıştır. Uygulama sürecinde araştırmacı eylem araştırması yöntemine uygun olarak araştırmacı öğretmen rolüyle süreç içerisinde yer almıştır.
Araştırmadan elde edilen sonuçlara göre sınıf öğretmenleri derslerinde yerel tarih etkinliklerini uyguladıklarını belirtmelerine rağmen etkinliklerin hazırlık, uygulama ve değerlendirme aşamalarında öğretmenlerin belirttikleri süreçlerde eksikliklerin olduğu ortaya çıkmıştır. Ayrıca derslerinde yerel tarih etkinliklerine yer veren sınıf öğretmenlerinin çok azının sadece gezi etkinliği yaptığı, çoğunun ise diğer etkinlik türlerini neredeyse hiç yapmadığı ortaya çıkmıştır. Derslerinde yerel tarih etkinliklerine yer veren sınıf öğretmenlerinin bu etkinlikleri soru-cevap tekniği ile değerlendirdiği belirlenmiş ancak yerel tarih etkinliklerinde olması gereken sergi ve sunum gibi etkinlik sonu değerlendirme yöntemlerinin kullanılmadığı ortaya çıkmıştır. Yine araştırmadan elde edilen sonuçlara göre öğrencilerin YTEP'in uygulanmasından önce yerel tarih farkındalıklarının oldukça düşük olduğu, geliştirilen farkındalık testi puanlarında ön test ile son test ve kalıcılık testi puanları arasında anlamlı bir fark olduğu ve geliştirilen YTEP'in öğrencilerin yerel tarih farkındalıklarını artırmada etkili olduğu ortaya çıkmıştır. Uygulanan YTEP'ten sonra öğrencilerin yerel tarih farkındalıklarının arttığı, öğrencilerin bu etkinliklere severek katıldığı ve öğrencilerin yerel tarihin tanımını doğru bir şekilde yapabildiği sonuçlarına ulaşılmıştır. Araştırma sonucunda öğretmenlere derslerinde yerel tarih etkinliklerine daha fazla yer vermeleri ve yerel tarih konularını işlerken yapacakları etkinlik türlerini çeşitlendirmeleri önerilmektedir.

Abstract:
In this research, it was aimed to improve the local history awareness of 4th grade primary school students' through action research. For this purpose, the opinions of primary school teachers' regarding local history practices were determined, and then the Local History Activity Program (LHAP) was developed and applied to 4th grade students.
Since the research is an action research, a critical theory approach was determined in the research and the developed data collection tools and activities were applied according to the research method. As data collection tools in the research, open-ended opinion survey for teachers, semi-structured preliminary interview form for students, awareness test, Local History Activity Program (LHAP), activity observation forms, level determination checklists, teacher checklist, focus group interview form, student diaries and researcher diary were used and all data collection tools were developed by researcher. The open-ended opinion survey for teachers and the semi-structured preliminary interview form for students developed in the research were analyzed according to the descriptive -interpretive analysis technique, and SPSS 29.0 analysis program was used to analyze the data obtained form the awareness test. In the analysis of the LHAP, qualitative and quantitave data were brought together, the results were combined and the data was analyzed. Activity oservation forms, checklists and student and researcher diaries of the LHAP were analyzed according to the document analysis technique, and content analysis technique was used in the analysis of the focus group interview. The activities in the LHAP were developed in accordance with context-based learning technique and applied to students. During the implementation process, the researcher took part in the process as a teacher researcher role in accordance with the action research method.
According to the results obtained form the research, altough primary school teachers said that they implemented local history activities in their lessons, it was levealed that there were deficiencies in the preperation, implementation and evaluation stages of the activities. It has also been revealed that very few of the primary school teachers who include local history activities in their lessons only do field trips, while most of them almost never do other types of actvities. It was determined that primary school teachers who includeed local history activities in their lessons evaluated these activities with the question-answer technique, but it was revealed that end-of-activity evaluation methods such as exhibitons and presentations, which should be in local history activities, were not used. Again, according to the results obtained from the research, it has been revealed that students' awareness of local history was quite low before the implementation of the LHAP, there was the significant difference between the pre-test with post-test and follow-up test scores in the developed awareness test scores, and the LHAP is effective in increasing students' local history awareness. It was concluded that after the implemented LHAP, students' awareness of local history increased, students participated in these activities willingly, and students were able to define local history correctly. As a result of the research, primary school teachers are recomended to include more local history activities in their lessons and to diversity the types of activities they will do while teaching local hstory subjects.