6. sınıf Türkçe ders kitaplarında yer alan metinlerin kök değerler açısından incelenmesi ve öğretmen görüşlerinin alınması
Examining the texts in the 6th grade Turkish textbooks in terms of STEM values, and analyzing teacher's opinions
Yazar: KÜBRA BEŞER YILDIRIM
Danışman: PROF. DR. SEYFİ KENAN
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ders kitapları = Textbooks ; Değerler = Values ; Değerler eğitimi = Values education ; Kitaplar = Books ; Türkçe = Turkish ; Türkçe dersi = Turkish lesson ; Öğretmen görüşleri = Teacher opinions

Özet:
Değer kavramı bireylerin hayatında ve toplumun düzeninde etkisi büyük bir unsurdur. 
Eğitim programlarında değerler eğitimine yer verilmesi, eğitim öğretim materyallerinin 
değerleri barındırma ve aktarma konusundaki işlevselliğini sorgulamayı gerekli kılmıştır. 
Türkçe dersinde öğretmenler, dilimizin inceliklerini göstermek ve öğrencilerin dil 
becerilerini geliştirmek amacıyla metinlerden çokça yararlanmaktadır. Kullanılan 
metinlerin öğretim programının hedefleri doğrultusunda değerlerin aktarımında 
yararlanılabilecek nitelikleri taşıması gerekmektedir. Bundan yola çıkarak araştırmada 
"Türkçe dersi öğretim programında yer alan kök değerler, Türkçe ders kitaplarında ne 
kadar, hangi temada, hangi metin türünde, nasıl yer almaktadır ve öğretmenlerin görüşleri 
nelerdir?" sorusuna yanıt bulmak amaçlanmıştır. 
Bu amaç kapsamında belirlenen alt amaçlar şu şekildedir: 
1. Ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki metinlerde kök değerler ne kadar yer 
almaktadır?
2. Ortaokul Türkçe ders kitaplarında kök değerler temalara nasıl dağılmaktadır? 
3. Ortaokul Türkçe ders kitaplarında kök değerler metin türlerine nasıl dağılmaktadır? 
4. Öğretmenlerin programda belirtilen kök değerlere yönelik algıları nasıldır? 
5. Ders kitaplarındaki metinler, değerleri aktarmaları açısından öğretmen görüşlerine 
göre nasıl değerlendirilmektedir?
Araştırmada nitel araştırma desenlerinden durum çalışması yöntemi kullanılmıştır. 
Ortaokul Türkçe ders kitaplarında yer alan kök değerler ve kök değerlerin aktarımına 
yönelik öğretmenlerin algısı araştırmanın durumudur. Bu durumu derinlemesine 
inceleyebilmek amacıyla ders kitaplarından ve öğretmen görüşlerinden yararlanılmıştır. 
Ders kitaplarındaki metinler doküman inceleme yöntemine göre incelenmiştir. 
Öğretmenlerin konu ile ilgili görüşleri ise EK-1' de yer alan Yarı Yapılandırılmış Görüşme 
Formu ile yapılan görüşmelerle alınmıştır.
Türkçe öğretim programında değerler, öğretim programlarının perspektifini oluşturan 
ilkeler toplamı olarak belirtilmiştir ve öğrencilere aktarılması hedeflenen 10 kök değerden 
(adalet, dostluk, dürüstlük, öz denetim, sabır, saygı, sevgi, sorumluluk, vatanseverlik, 
yardımseverlik) bahsedilmiştir. 2020-2021 eğitim öğretim yılında kullanılmış olan 
EKOYAY 6. Sınıf Türkçe ders kitabındaki ve 2021-2022 eğitim öğretim yılında 
kullanılmış olan Ata Yayınları 6. Sınıf Türkçe ders kitabındaki metinlerde kök değerlerle 
ilgili ifadeler detaylıca incelenmeye çalışılmıştır. Ders kitaplarını kullanan öğretmenlerin 
kök değerlerin metinlerde bulunuşuyla ilgili ve öğrencilere değer aktarımıyla ilgili 
görüşleri alınarak, ders kitaplarındaki metinlerin bu konudaki yeterliliği değerlendirilmeye 
çalışılmıştır. Araştırmada elde edilen veriler betimsel analiz ve içerik analizi yöntemleriyle 
analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda elde edilen bulgular doğrultusunda Millî Eğitim 
Bakanlığı'na ve bu konuda araştırma yapacak olan araştırmacılara önerilerde 
bulunulmuştur.
Araştırma sonucunda ulaşılan temel bulgular aşağıda listelenmiştir:
1. EKOYAY 6. Sınıf Türkçe ders kitabında ve Ata Yayınları 6. Sınıf Türkçe ders 
kitabında 8 tema, bu temalar içerisinde 40 metin olduğu görülmektedir. EKOYAY 6. 
Sınıf Türkçe ders kitabında 8 metinde kök değerlerle ilgili ifadeler yer almazken daha 
güncel olan Ata Yayınları Türkçe ders kitabında 15 metinde kök değerle ilgili ifadeler 
yer almamaktadır. 
2. EKOYAY 6. Sınıf Türkçe ders kitabının metinlerinde sevgi değeri çeşitli 
metinlerde 35 kez yer alarak en fazla rastlanan kök değer olmuştur. Ata Yayınları 6. 
Sınıf Türkçe ders kitabındaki metinlerde sevgi değeri 32 kez yer alarak en çok yer alan 
kök değer olmuştur. Sevgi ve vatanseverlik değerleri iki kitapta da en çok yer alan 
değerlerdendir.
3. EKOYAY 6. Sınıf Türkçe ders kitabındaki metinler incelendiğinde en az geçen 
değerlerin 2 kez ile adalet ve öz denetim değerlerinin olduğu belirlenmiştir. Ardından 
4 kez ile dürüstlük ve sabır değerleri gelmektedir. Ata Yayınları ders kitabındaki 
metinlerde en az yer alan kök değer ise 2 kez ile dürüstlük değeridir. Dürüstlük değeri 
iki kitapta da en az yer alan kök değerlerdendir.
4. Öğretmenlerle yapılan görüşmede ders kitaplarındaki metinlerde en çok yer 
aldığı düşünülen iki kök değerin dostluk ve yardımseverlik olduğu görülmüştür. 
Yapılan görüşmelerde öğretmenlerin çoğu kök değerlerin yeterince yer almadığı 
yönünde görüş belirtmiştir. Metinlerdeki kök değerlerin yeterli olmadığını belirten 
öğretmenler; değerleri aktarmada kitabın yetersiz kaldığını, kitaptaki değerlerin daha 
iyi şekilde işlenebileceğini belirtmektedir.
5. Öğretmenlerle yapılan görüşmelerde ders kitaplarındaki metinlerde öz denetim 
ve sorumluluk değerlerine daha fazla yer verilmesi gerektiği yönünde görüş daha fazla 
belirtilmiştir. Öğretmenler metinleri bu değerler konusunda yeterli görmemekte ve 
eksik olduğunu düşündükleri kök değerlere toplumun daha fazla ihtiyacı olduğunu 
düşündükleri görülmektedir.
Araştırmadan elde edilen bulgular incelendiğinde; iki kitapta da değerlerin dengeli 
şekilde yer almadığı ve öğretmenlerin ders kitaplarındaki metinleri kök değerlerin aktarımı 
konusunda yeterli bulmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Kitaplarla ilgili elde edilen verilerden 
yola çıkılarak; güncellenen kitapların değerler konusunda uzman bir ekibin süzgecinden 
geçirilerek hazırlanması, ders kitaplarında değerlerle ilgili bir standart oluşturabilmek 
amacıyla değerlerin çeşitliliği ve bulunma miktarıyla ilgili bir alt sınır belirlenmesi 
önerilmiştir. Öğretmen görüşmelerinden elde edilen verilerden yola çıkılarak kök 
değerlerin aktarımıyla ilgili; bütün derslerin öğretmenlerine değerler eğitimi semineri 
verilerek değerlerle ilgili etkinliklere dair bilgilendirme yapılması, ebeveynlerin kök 
değerleri çocuklara aktarmasını sağlayabilecek etkinliklere yönelik eğitici çalışmalar 
yapılması, ders kitaplarında bulunan değerler ile ilgili kavramların metinlerle aynı veya 
bağlantılı konularda hazırlanabilecek görsel, video veya animasyonlarla desteklenmesi 
önerilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Kök değerler, değerler eğitimi, Türkçe eğitimi, ders kitabı, öğretmen görüşleri

Abstract:
The concept of value is an important element in the life of individuals and in the order 
of society. The inclusion of values education in education programs has made it necessary
to question the functionality of educational materials in hosting and transferring values. In 
Turkish lessons, teachers make use of texts to show the subtleties of our language and to 
improve students' language skills. The texts used should have the qualities that can be used 
in the transfer of values in line with the objectives of the curriculum. Based on this, in the 
research, "How much, in which theme, in which text type, how are the stem values in the 
Turkish lesson curriculum included in Turkish textbooks, and what are the opinions of the 
teachers?" aimed to answer the question.
The sub-objectives determined within the scope of this purpose are as follows:
1. To what extent are the stem values included in the texts in the secondary school 
Turkish textbooks?
2. How are the stem values distributed to the themes in the secondary school Turkish 
textbooks?
3. How are stem values distributed to text types in secondary school Turkish 
textbooks?
4. What are the teachers' perceptions of the stem values specified in the program?
5. How are the texts in the textbooks evaluated according to the opinions of the 
teachers in terms of conveying the values?
The case study method, one of the qualitative research designs, was used as the 
method of the research. The stem values in the secondary school Turkish textbooks and the 
perception of the teachers about the transfer of the stem values is the state of the research. 
In order to examine this situation in depth, course books and teacher opinions were used. 
The texts in the textbooks were examined according to the document analysis method. The 
opinions of the teachers on the subject were obtained through interviews with the Yarı 
Yapılandırılmış Görüşme Formu in EK-1.
In the Turkish curriculum, it has been stated that values are the sum of the principles 
that form the perspective of the curriculum, and 10 core values (justice, friendship, 
honesty, self-control, patience, respect, love, responsibility, patriotism, helpfulness) that 
are aimed to be conveyed to the students are mentioned. In the texts of the EKOYAY 6th 
Grade Turkish textbook used in the 2020-2021 academic year and the Ata Yayınları 6th 
Grade Turkish textbook used in the 2021-2022 academic year, the expressions related to 
the stem values have been tried to be examined in detail. It was tried to evaluate the 
adequacy of the texts in the textbooks by taking the opinions of the teachers who use the 
textbooks about the presence of the stem values in the texts and the transfer of values to the 
students. The data obtained in the research were analyzed with descriptive and content 
analysis methods. In line with the findings obtained as a result of the research, suggestions 
were made to the Ministry of National Education and to the researchers who will conduct 
research on this subject.
The main findings reached as a result of the research are listed below:
1. EKOYAY 6th grade Turkish textbook and Ata Yayınları 6th grade Turkish 
textbook have 8 themes and 40 texts within these themes. While there are no expressions 
about stem values in 8 texts in the EKOYAY 6th Grade Turkish textbook, there are no 
expressions related to stem values in 15 texts in the more up-to-date Ata Yayınları Turkish 
textbook.
2. In the texts of the EKOYAY 6th Grade Turkish textbook, the value of love has been 
the most common stem value, taking place 35 times in various texts. In the texts of Ata 
Yayınları 6th Grade Turkish textbook, the value of love was the most common stem value, 
appearing 32 times. The values of love and patriotism are among the values most 
frequently mentioned in both books.
3. When the texts in the EKOYAY 6th Grade Turkish textbook were examined, it was 
determined that the values that were mentioned at least twice were the values of justice and 
self-control. Then comes the values of honesty and patience with 4 times. The least 
common stem value in the texts in the Ata Yayınları textbook is the value of honesty with 
2 times. The value of honesty is one of the stem values that take place the least in both 
books.
4. In the interview with the teachers, it was seen that the two stem values that are 
thought to be the most common in the texts in the textbooks are friendship and 
benevolence. In the interviews, most of the teachers stated that the stem values are not 
sufficiently included. Teachers who stated that the stem values in the texts were not 
sufficient; states that the book is insufficient in conveying the values and that the values in 
the book can be handled better.
5. In the interviews with the teachers, the opinion that the values of self-control and 
responsibility should be given more place in the texts in the textbooks was expressed more. 
It is seen that teachers do not see the texts enough about these values and they think that 
the society needs more stem values that they think are missing.
When the findings of the research are examined; It was concluded that the values in 
both books were not included in a balanced way and that the teachers did not find the texts 
in the textbooks sufficient for the transfer of stem values. Based on the data obtained from 
the books; It has been suggested that the updated books should be prepared by filtering by 
a team specialized in values, and a lower limit should be determined for the variety and 
amount of values in order to establish a standard about values in the course books. Based 
on the data obtained from teacher interviews, about the transfer of stem values; It has been 
suggested that teachers of all courses be given values education seminars to inform them 
about activities related to values, to carry out educational studies on activities that can 
enable parents to transfer stem values to children, and to support the concepts related to 
values in the textbooks with visuals, videos or animations that can be prepared on the same 
or related topics as the texts.

Keywords: Stem values, values education, Turkish education, textbook, teacher opinions.