Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu olan çocuk veergenlerde kişilik özelliklerinin ve aile tutumlarının kararverme, problem çözme, irritabilite üzerine etkisi
Effects of personality traits and parenting styles on decision-making, problem-solving, and irritability in children and adolescents with attention deficit hyperactivity disorder
Yazar: HÜSEYİN EREN KÖSE
Danışman: DOÇ. DR. ÖZNUR BİLAÇ
Manisa Celal Bayar Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Psikiyatri = Psychiatry

Özet:
Giriş: Çocuk ve ergen popülasyonda yaygın görülen dikkat eksikliği
hiperaktivite bozukluğunda kişilik özelliklerinin ve aile tutumlarının, karar
verme, problem çözme becerisi ve irritabilite ile ilişkisinin değerlendirilmesi
amaçlanmıştır.

Yöntem: Çalışmaya DEHB tanısı olan, 12-18 yaş arası 69 olgu ve 69 sağlıklı
kontrol dâhil edilmiştir. Katılımcıları ÇDŞG-ŞY-T ve DSM-5'e göre yapılan
klinik görüşme ile psikiyatrik tanılar açıdan değerlendirdik. Olgu ve kontrol
grubu çocuk ve ergenler EKVÖ, PID-5-BF, Düzey 2 İrritabilite Ölçeği 11-17
Yaş ve PÇE, ebeveynleri ise AHÇYT, SVF, Turgay DSM-IV Yıkıcı Davranış
Bozuklukları Değerlendirme Ölçeği doldurdu.


Bulgular: Kırsal kesimde yaşamanın DEHB riskini arttırdığını bulduk.
Olguların annelerinin daha düşük eğitim düzeyleri olduğunu gördük. Olgu
grubunun arkadaş ve kardeş ilişkilerinde, ödev yapmalarında ve evdeki
uyumunda çok daha fazla sorun yaşadığını, teknolojik cihaz kullanımına daha
erken yaşta başladıkları, problem çözme becerilerinin sağlıklı kontrollere göre
oldukça düşük olduğu sonucuna ulaşılmıştır. DEHB olan bireylerde
incelediğimiz olumsuz kişilik özelliklerinin hepsinin karar vermede öz saygı
üzerine istatistiksel olarak anlamlı şekilde negatif, olumsuz karar verme
stilleriyle pozitif ilişkili olduğunu gördük. Yine çalışmamızdaki tüm kişilik
özelliklerinin olumlu karar verme özelliği olan ihtiyatlı seçicilikle negatif ilişkide
olduğu; dizinhibisyon, psikotizm ve uzak olmanın ise istatistiksel olarak anlamlı
fark ortaya koyduğunu gördük. DEHB olan bireylerde negatif kişilik özellikleri
artıkça problem çözme becerilerinin düştüğü, incelediğimiz kişilik özelliklerinin
irritabiliteyle pozitif ilişkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır. DEHB olan çocuk ve
ergenlerde aile tutumlarıyla çocuğun karar verme, problem çözme becerilerinin
ilişkili olmadığı, irritabiliteyle ise sadece ev kadınlığı rolünün reddinin anlamlı
ilişkide olduğu sonucuna ulaştık.

Tartışma ve Sonuç: Çalışmamız sonucunda DEHB olan bireylerde sosyal
becerilerin ve problem çözme becerilerinin geliştirilmesini hedefleyen erken
terapötik müdahalelerin gerekli olduğu, DEHB olan bireylerin kişilik
özelliklerinin değerlendirilip, uygun şekilde müdahale edilmesiyle karar verme
stillerine, irritabilite ve problem çözme becerilerine olumlu katkı yapabileceği
düşünülmektedir.

Abstract:
Introduction: This study aimed to evaluate the impact of personality traits and
parenting attitudes on decision-making, problem-solving, and irritability in
children and adolescents with Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD),
a prevalent condition in the child and adolescent population.

Method: The study included 69 cases diagnosed with ADHD and 69 healthy
control participants aged 12-18 years. Participants were assessed for
psychiatric diagnoses through clinical interviews according to the Schedule for
Affective Disorders and Schizophrenia for School-Age Children-Present and
Lifetime Version, DSM-5 (K-SADS-PL-DSM-5). Both case and control groups
completed Adolescent Decision Making Questionnaire (ADMQ), Personality
Inventory for DSM-5 Brief Form (PID-5-BF), Level 2 Irritability Scale for Ages
11-17, and parents completed Parent Attitude Research Instrument (PARI), a
Sociodemographic Data Form, and the Turgay DSM-IV Disruptive Behavior
Disorders Rating Scale.

Results: It was found that living in rural areas increased the risk of ADHD. The
mothers of the cases had lower levels of education. The case group
experienced significantly more problems in their friendships, sibling
relationships, homework, and household harmony. They also started using
technological devices at an earlier age and exhibited significantly lower
problem-solving skills compared to healthy controls. Negative personality traits
examined in individuals with ADHD were found to have a statistically significant
negative impact on self-esteem in decision-making and a positive effect on
negative decision-making styles. Furthermore, all personality traits in our study
were found to be in a negative relationship with the positive decision-making
feature of cautious selectivity; impulsivity, psychotism, and emotional
detachment showed statistically significant differences. As negative
personality traits increased in individuals with ADHD, their problem-solving
skills decreased. We have reached the conclusion that the personality traits
we have examined are positively associated with irritability. We have
concluded that in children and adolescents with ADHD, there is no significant
relationship between family attitudes and the child's decision-making and
problem-solving skills, but there is a significant relationship with irritability,
particularly related to the rejection of the homemaking role.

Discussion and Conclusion: Based on our findings, early therapeutic
interventions aimed at improving social and problem-solving skills are deemed
necessary for individuals with ADHD. Evaluating the personality traits of
individuals with ADHD and providing appropriate interventions may positively
contribute to decision-making styles, irritability, and problem-solving skills.