Türkiye'nin tarımsal ürünler için sanal arazi dış ticaretinin belirleyicileri
Determinants of Türkiye's virtual land foreign trade for agricultural products
Yazar: SALİHA ÇELİK
Danışman: PROF. DR. HARUN UÇAK
Alanya Alaaddin Keykubat Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Uluslararası Ticaret Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Uluslararası Ticaret = International Trade
Dizin: ARDL Sınır Testi = Autoregressive Distributed Lag Bounds Test ; Dış ticaret dengesi = Foreign trade balance ; Türkiye = Türkiye

Özet:
Sanal arazi kavramı, tarım ürünleri ticaretinde ülkeler arasında yer değiştiren örtülü toprak kaynaklarını ifade etmektedir. Uluslararası tarım ürünleri ticaretine eşlik eden sanal toprak akışları ürünlerin ticaret hacmi ve verim değerleri üzerinden hesaplanabilmektedir. Yoğun nüfus artışı, hızlı kentleşme ve iklim değişimi gibi faktörler nedeniyle ekilebilir tarım arazileri küresel ölçekte her geçen gün azalan kıt bir kaynak haline gelmiştir. Bu nedenle sanal arazi akışlarının nicel ölçümü ve bu akışlar üzerinde etkili olan faktörlerin tespit edilmesi özellikle ilgili kaynakların etkin yönetimi ve sürdürülebilir gıda güvenliğinin sağlanması bakımından oldukça önemlidir. Bu bağlamda tezin amacı, Türkiye'nin bitkisel tarım ürünleri ticaretindeki sanal arazi akışları üzerinde etkili olan faktörlerin ortaya koyulmasıdır. Bu amaçla öncelikle Türkiye'nin bitkisel tarım ürünlerindeki sanal arazi ihracat ve ithalat miktarları birincil ve işlenmiş ürünler için hesaplanmıştır. Daha sonra Türkiye'nin sanal arazi ticaret dengesi ile GSYİH, reel efektif döviz kuru, yıllık toplam yağış, kişi başına ekilebilir arazi ve ekilebilir arazi hektarı başına toplam gübre kullanım miktarı değişkenleri arasındaki ilişki 1986-2019 dönemi için ARDL sınır testi yaklaşımı ile incelenmiştir. İncelenen dönemde Türkiye'nin bitkisel tarım ürünlerindeki toplam sanal arazi ihracatı yaklaşık 93 milyon hektar alan, sanal arazi ithalat miktarı ise 158 milyon hektar alan olarak gerçekleşmiş olup Türkiye net sanal arazi ithalatçısı bir ülke konumundadır. Analiz sonuçlarına göre Türkiye'nin bitkisel tarım ürünlerindeki sanal arazi ticaret dengesi üzerinde en fazla etkiye sahip olan faktörler toplam gübre kullanımı ve kişi başına ekilebilir arazi donatımı değişkenleridir. Söz konusu değişkenler sanal arazi ticaret dengesini pozitif yönde etkilerken analize dahil edilen diğer değişkenlerin etkisi ise negatif yönde gerçekleşmektedir. Sanal arazi akışlarının tarım ve ticaret politikalarına dahil edilebilmeleri ancak söz konusu akışların nicel ölçümü ile mümkün kılınabilir. Bununla birlikte ekilebilir tarım arazilerinin etkin yönetimi ve sürdürülebilir gıda güvenliğinin sağlanabilmesi için de sanal arazi akışlarının ekonomik, demografik, sosyo-ekonomik, çevresel ve ekolojik faktörler bağlamında kapsamlı bir şekilde analiz edilmesi oldukça önemlidir.

Abstract:
The concept of virtual land refers to implicit land resources that are displaced between countries in the trade of agricultural products. Virtual land flows accompanying international trade in agricultural products can be calculated based on the trade volume and yield values of the products. Due to factors such as intense population growth, rapid urbanization, and climate change, arable land resources have become a scarce resource that is decreasing day by day on a global scale. Therefore, quantitative measurement of virtual land flows and identification of factors affecting these flows are important, especially for the effective management of limited arable land resources and ensuring sustainable food security. In this context, the thesis aims to reveal the factors affecting the virtual land flows in Turkey's trade in crops. For this purpose, first of all, virtual land export and import amounts in Turkey's crop trade were calculated based on primary and processed product groups. Then, the relationship between Turkey's virtual land trade balance and the variables of GDP, real effective exchange rate, annual total precipitation, arable land per capita, and total fertilizer use per hectare of arable land was examined with the ARDL bounds test approach from 1986 to 2019. During the examined period, Turkey's total virtual land export of crop products was approximately 93 million hectares, and the virtual land import amount was approximately 158 million hectares, making Turkey a net virtual land importer country. According to the analysis results, the factors most impacting Turkey's virtual land trade balance in crop products are total fertilizer use and arable land equipment per capita variables. While these variables affect the virtual land trade balance positively, the effect of other variables included in the analysis is negative. The inclusion of virtual land flows in agricultural and trade policies can only be made possible by quantitative measurement of these flows. However, to effectively manage agricultural lands and ensure sustainable food security, it is very important to comprehensively analyze virtual land flows in the context of economic, demographic, socio-economic, environmental, and ecological factors.