Atatürk Üniversitesi Tarım İşletmesi'nde yetiştirilen esmer, ileri kan dereceli esmer melezleri ile siyah alaca sığırların süt verim özellikleri ve laktasyon eğrisi parametrelerine etkili faktörler
Factors affecting the milk yield traits and lactation curve parameters of brown swiss, highly upgraded brown swiss crosses of East Anatolian red and holstein cows in experimental farm of Atatürk Üniversity
Yazar: ÖMER AKBULUT
Danışman: PROF.DR. HAKKI EMSEN
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Zootekni Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1990
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Fertilite = Fertility ; Hayvancılık = Animal husbandry ; Süt verimi = Milk yield ; Sığırlar = Cattles

Özet:
Bu araştırmada Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım İşletmesinde yetiştirilen Esmer, Esmer x Doğu Anadolu Kırmızısı İleri Kan Dereceli Melezleri ile Siyah-Alaca sığırların süt verim özellikleri ve laktasyon eğrisi parametreleri incelenmiştir. Ayrıca süt verimi ile ilgili bazı parametreler ve döl verim özellikleri de ele alınmıştır. Süt verimi ve laktasyon eğrisi ile ilgili özelliklerde 18981-1988 yıllarına ait (1984 yılı hariç) 7 yıllık, yağ verimi ile ilgili özelliklerde 1986-1988 yıllarına ait 3 yıllık verim kayıtları kullanılmıştır. Ele alınan döl verimi özelliklerinde bütün genotiplere ait genel ortalama ilk buzağılama yaşı için 41.7 0.9 ay buzağılama aralığı için 443.0 7.4 gün aşıma açık günler için 158.3 ± 7.2 gün ve gebelik süresi için 285.4 ± 6 gün olarak hesaplanmıştır. Siyah-Alacalarda buzağılama aralığı (464.0 ±19) ve aşıma açık günler sayısı (158.0 ±19) ortalamaları diğer genotiplerden daha uzundur. Süt verim özellikleri olarak, laktasyon uzunluğu ortalama günlük süt verimi, yağ oranı, gerçek süt ve yağ verimi, 305 gün süt ve yağ verimi, ergin çağ süt ve yağ verimi incelenmiştir. Laktasyon eğrisi ile ilgili olarak, laktasyon eğrisinin şekli, bu eğrinin parametreleri (InA, b ve c) laktasyonun devamlılık derecesi (S), ile laktasyonda maksimum günlük süt verimi (Ymax) ve bu verimin elde edildiği laktasyon günü (Tmax) tespit edilmiştir. Ayrıca laktasyon eğrisi tipleride belirlenmiştir. Ele alınan verim özelliklerine, genotipin yanında verim yılının, buzağılama mevsiminin, laktasyon sırasının, aşıma açık günler sayısının ve buzağılama yaşının (linear, kuadratik) etkisi En Küçük Kareler Metodu kullanılarak araştırılmıştır. Süt verimi ile ilgili özelliklerinde, genellikle, verim yılı ve buzağılama mevsiminin etkisi önemli (P<0.05) veya çok önemli (P<0.01) bulunmuştur. Bu iki faktöre ait varyasyonun toplam varyasyondaki % payı sırasıyla laktasyon süresinde 2.36, ii 2.59, ortalama günlük süt veriminde 0.02, 0.01, gerçek süt veriminde 6.52, 5.79, 305 gün süt veriminde 7.43, 5.79 ve EÇ süt veriminde 6.01, 4.39 olarak tespit edilmiştir. Aşıma açık günler sayısı ve buzağılama yaşının süt verimi ile ilgili özelliklere etkisi önemli, laktasyon sırasının etkisi genellikle önemsiz olmuştur. Esmer, İleri Melezler ve Siyah-Alacalara ait düzeltilmemiş en küçük kareler ortalamaları sırasıyle, laktasyon uzunluğunda 283.3 i 8.9, 283.8 * 7.2 ve 321.1 + 11.2 gün, günlük süt veriminde 7.7 1.2, 7.9 1.2 ve 9.6 ±.2 kg, gerçek süt veriminde 2192.6 i 101.8, 2229.8 i 82.1, 3145.3 i 128.1 kg., 305 gün süt veriminde 21 36.3 1 77 A, 21 63.7 i 62.5, 2856.8 1 97.5 kg ve EÇ süt veriminde 2354.9.? 76.8, 2487.9 i 56.2 ve 2983.2 t 1 07.6 kg olarak tespit edilmiştir. Aynı genotip sırasına göre düzeltilmiş en küçük kareler ortalamaları laktasyon süresi için 287.4 ? 6.9, 285.4 i 4.9, 328.2 1 10.1 gün, gerçek süt verimi için 2424.3 i 84.1, 2487.2 i 59.6, 3433.8 i 124.3 kg ve EÇ. süt verimi için 2329.9 ı 65.2, 2468.9 i 46.2 ve 2974.3 i 96.4 kg'.dır. Bu özelliklerde Esmerler ve İleri Melezler arasındaki verim farkı önemsiz, her iki genotipin Siyah-Alacalara olan farkı çok önemlidir (P<0.01). İleri Melezler olarak bir grupta toplanan G-|, G2, G3, G4+. genotip grunionum cnt verim özellikleri ayrı ayrı olarakta belirlenmiştir. Ele alınan süt verimi özelliklerinde G-|, G2, G3, ve G4+ genotiplerinin hem birbirleri arasındaki farkları hem de Esmerlere olan farkları önemsiz bulunmuştur. Yağ oranına verim yılının ve yağ verimi ile ilgili diğer özelliklere verim yılı ve buzağılama mevsiminin etkisi çok önemli (P<0.01) bulunmuştur. Laktasyon sırasının etkisi yağ verimi özelliklerinde önemsiz, aşıma açık günler sayısının etkisi gerçek yağ veriminde çok önemli (P<0.01) varyasyon meydana getirmiştir. Yağ verimi özelliklerinde çevre faktörlerinden kaynaklanan en yüksek varyasyon payı verim yılı ve buzağılama mevsiminde hesaplanmıştır. Verim yılından kaynaklanan varyasyonun toplam varyasyondaki % payı yağ oranında 7.63, gerçek yağ veriminde 9.93, 305 gün yağ veriminde 13.60 ve EÇ. yağ veriminde 14.28 dir. Aynı değerler buzağılama mevsimi için sırasıyle 2.69, 7.81, 8.84 ve 9.51 dir. Esmer, İleri Melez ve Siyah-Alacaların yağ verimi özelliklerinde hesaplanan düzeltilmemiş en küçük ortalamaları sırasıyle yağ oranında %4.08ı.06, %3.98 i.06, %4.05 i.08, gerçek yağ veriminde 89.3 i 6.0, 94.5 i 6.2, 127.1 ± 7.9 kg, 305 gün yağ veriminde 86.8 i 4.6, 91.5 i 4.7, 115.2 ± 6.0 kg. ve EÇ. yağ veriminde 94.5 * 4.7, 1 06.9 1 4.2, 1 19.8 i 6.3 kg'dır. Aynı genotip sırasına göre düzeltilmiş en küçük kareler ortalamaları yağ oranında % 4.14 1.05, %3.97 ±.04, % 4.05 1.07, gerçek yağ veriminde 82.9 i 4.6, 96.6 i 4.1 ve 128.5 ± 6.8 kg EÇ. yağ veriminde 97.7 * 3.9, 108.5 i 3.5 ve 126.6 + 5.7 kg 'dır. Yağ oranı dışındaki diğer özelliklerde Esmerlerin ileri Melezlere olan verim farkı önemsiz, bu iki genotipin Siyah-Alacalarla olan farkı çok önemlidir (P<0.01). Ayrıca İleri Melez alt grupları yağ verim özelliklerinde de birbirlerine ve Esmerlere benzerlik göstermektedir. Yağ oranı dışındaki tüm özelliklerde Siyah Siyah-Alacalar, Esmerler ve İleri melezlerden daha yüksek verim ortalamasına sahiptirler. Bütün özelliklerde en yüksek verim kış ve ilkbaharda buzağılayan ineklerden elde edilmiştir. Yaz ve sonbaharda buzağılayanlar önemli seviyede düşük verime sahiptirler. Laktasyon sırasına göre en yüksek verim genellikle 3. laktasyondaki ineklerden elde edilmiştir. Aşıma açık günler sayısının etkisi daha çok gerçek verim özelliklerinde görülmüştür. Yağ oranı dışındaki diğer özelliklerde genellikle buzağılama yaşının kısmi linear iv regresyon katsayısı pozitif kuadratik regresyon katsayısı negatiftir. Yağ oranı ise yaşa bağlı olarak azalmıştır. Bazı süt verim özelliklerine ait parametreler, saf Esmerlere, G2, G3 ve G4+. genotiplerinin katılmasıyla oluşturulan Esmer sürüsünde hesaplanmıştır. Tekrarlama ve kalıtım derecesi laktasyonun ilk on ayındaki sağılan günler sayısı için sırasıyle.09 i.08, -.08 t.10, ortalama günlük süt verimi için.35 i.07,.50 i.20, 305 gün süt verimi için.37 ±.07,.34 i.18 ve Eç süt verimi için.37 1.07,.13 i.14 olarak tahmin edilmiştir. Ortalama günlük süt verimi ile 305 gün ve EÇ süt verimi arasındaki genotipik ve fenotipik korelasyonlar yüksek ve önemli bulunmuştur. Laktasyon eğrisi ile ilgili özellikler önce herbir genotip grubunda laktasyon sırası ve mevsim gruplarına göre, daha sonra ise herbir laktasyon verimi için tespit edilmiştir. Genotip gruplarında laktasyon sırasına göre laktasyon eğrisi tipleri normal karakterdedir. Mevsimlere göre ise, kış ve ilkbaharda buzağılayan ineklere ait laktasyonlar normal, yaz ve sonbaharda buzağılayan ineklere ait laktasyonlar anormal ve genellikle down-hill eğrisi tipine sahip olmuşlardır. Laktasyonun devamlılık derecesi laktasyon sırasına bağlı olarak azalma eğilimi göstermiştir. En düşük devamlılık derecesi yazın buzağılayan ineklerde tespit edilmiştir. Araştırmada kullanılan 388 laktasyon eğrisinin %39.4'ü anormal karakterdedir. Anormal laktasyon eğrilerinin %31.3'ü konkav, %45.8'i down-hill tiptedir. % 22.9'u ise InA'nın negatif olması sebebiyle anormal olarak nitelendirilmiştir. Bu eğrilerin toplam laktasyon eğrilerine oranı aynı sıraya göre %12.4, %18.0 ve %9.0 dır.Normal ve anormal laktasyon eğrilerinin mevsimlere ve laktasyonun sırasına dağılımı bağımlı, genotip gruplarına dağılımı bağımsız bulunmuştur. Yaz aylarında buzağılayan inekler diğer mevsimlerde buzağılayanlardan daha fazla anormal laktasyon eğrisi göstermiştir. 3. laktasyonunu icra eden inekler ise daha az anormal laktasyon eğrisi göstermişlerdir. Laktasyon eğrisi parametreleri InA, b ve c'ye ait en küçük kareler ortalamaları sırasıyle 1.932 i.110, 0.184 i.033, 0.0057 ı.0005, Gamma fonksiyonunun laktasyon eğrisine ait varyasyonu belirleme katsayısı ortalama 69.95*1.74 dür. InA, b ve c parametrelerinde buzağılama ayının etkisi çok önemlidir (P<0.01). Aşıma açık günler sayısının etkisi b parametresinde önemli (P<0.05) c parametresinde çok önemli (P<0.01) bulunmuştur. Laktasyon eğrisi parametrelerine diğer çevre faktörlerinin etkisi önemsizdir. InA parametresinde Siyah-Alacalar, Esmerler ve İleri Melezlerden büyük ve çok önemli (P<0.01) değere sahiptir, b ve c parametrelerinde ise Siyah-Alacaların her iki genotipe olan farkı önemsizdir. Esmerler ve ileri Melezlere ait her üç parametre arasında istatistik) fark bulunamamıştır. InA, b ve c parametreleri ile S, Tmax ve Ymax değerlerine genel ortalamalar ve aralarındaki korelasyon katsayıları aşağıdaki gibidir (** ile işaretli korelasyonlar çok önemlidir (P<0.01)). vi Laktasyonun devamlılık derecesine (S) sadece buzağılama mevsiminin etkisi çok önemli (P<0.01) diğer faktörlerin etkisi önemsizdir. Yaz aylarında buzağılayan inekler diğer mevsimlerde buzağılayanlardan önemli derecede düşük (P<0.01)S değerine sahiptirler. S değeri yaşa bağlı olarak azalma temayülü göstermiştir. Ymax değerine verim yılı, buzağılama mevsimi ve buzağılama yaşının linear etkisi çok önemli (P<0.01) diğer çevre faktörlerinin etkisi önemsizdir. En yüksek Ymax değeri ilkbaharda buzağılayan ineklerde tespit edilmiştir. Tmax değerine sadece buzağılama mevsiminin etkisi önemli (P<0.05) olmuştur. Yazın buzağılayan inekler daha kısa sürede maksimum günlük süt verim düzeyine ulaşmışlardır. Ayrıca Tmax, laktasyon sırası ve yaşa bağlı olarak kısalma temayülü göstermiştir. En düşük Tmax ve S değerleri Siyah-Alacalarda sırasıyle 38.5 i 6.4, 6.07 i.19 olarak hesaplanmıştır. Esmerler ve İleri Melezlere ait aynı değerler birbirine yakın ve önemsizdir. S değerinde Siyah-Alacaların Esmerler ve İleri Melezlerle olan farkı çok önemli (P<0.01).Tmax değerinde ise her üç genotip arasındaki fark önemsizdir. En yüksek Ymax değeri Siyah-Alacalarda tespit edilmiştir (14.9 i.5). Bu özellikte de Siyah-Alacaların Esmerler ve İleri Melezlerle olan farkı çok önemli (P<0.01) Esmerler ve İleri Melezler arasındaki fark önemsizdir.

Abstract:
Factors Affecting The Milk Yield Traits and Lactation Curve Parameters of Brown Swiss, Highly Upgraded Brown Swiss Crosses of East Anatolian Red and Holstein Cows in Experimental Farm of Atatürk University In this research, the milk yield characteristics and lactation curve parameters of Brown Swiss (BS), highly upgraded Brown Swiss x East Anatolian Red Crosses (HuC), Holstein (HF) cows grown in Experimental Farm at Atatürk University had been investigated. The seven years (1 981 -1 988)records were used tor the milk yield characteristics and lactation curve parameters and the three years (1 986-1 988)records were used for milk fat characteristics. The overall means for the reproduction characteristics were as follows: For the firs calving age, 41.7 i 0.9 months, for calving interval 443.0 ± 7.4 days, for days open 1 58.3 1 7.2 days and for pregnancy length 285.4 ? 6 days. Holstein cows had more calving interval (464.0 ±19) and the days open (158.0 +1.9) than those of the other breeds. Lactation length, average daily milk yield, fat percentage, the actual amount of milk and fat yield, 305 days milk and fat yield, mature equivalent (ME) milk and fat yield had been investigated. Relative to lactation curve characteristics, the parameters and persistency (S) of lactation, peak yield (Y,^) and the peak yield days (Tmax) had been examined. The least squares analysis was used to determine the effects of genotype, the calving year, the calving season, the lactation number, the calving age (as linear and viii quadratic). The effects of calving year and calving season on the milk yield characteristics were found significant (P < 0.05 or P < 0.01 ). The percentage shares of these two factors in total variation respectively were 2.36 %, 2.59 % in the lactation length, 0.02 %, 0.01 % in average daily milk yield, 6.52 %, 5.79 in actual amount of milk yield;.43 %, 5.79 % in 305 days milk yield and 6.01 %, 4.39 % in ME milk yield. 7. In general, the effect of the days open ond calving age on the milk yield was significant, but the lactation number was not significant The uncorrected least squares means (LSM) belong to BS, HuC, HF were 283.3 i 8.9, 283.8 * 7.2, 321.1 ? 1 1.2 days for lactation length ; 7.7 j. 2, 7.9 i. 2, 9.6 *.2 kg for average daily milk yield; 2192.6 + 101.8, 2229.8 i 82.1, 3145.3 * 128.1 kg for actual amount of milk yield; 2136.3 i 77.4, 2163.7 4 62.5, 2856.8 * 97.5 kg for 305 days milk yield and 2354.9 *76.8, 2487.9 ı 56.2, 2983.2 j 107.6 kg for ME milk yield respectively. The corrected LSM for the same breeds had been found 287.4 i 6.9, 285.4 i 4.9, 328.7 ±10.1 days for lactation length; 2424.3 i 84.1, 2487.2 i 59.6, 2433.8 ı124.3 kg for actual amount of milk yield; 2329.9 i 65.2, 2468.9 ı 46.2 and 2974 « 96.4 kg for ME milk yield respectively. The differences for these characteristics between BS and HuC were not significant, but there were highly significant differences between both breeds and HF. The milk yield characteristics for the G1, G2, G3, and G4 genotypes named as HuC, had been determined seperately. There were not significant differences among G1, G2, G3 and G4 and BS in milk yield characteristics. The fat percentage was affected by calving year; but other fat yield characteristics affected by calving year and calving season (P< 0.01). The effects of lactation number was not significant for actual fat yield and 305 days fat yield. The days ix open affected significantly only the actual fat yield. The highest part of variation originating from the environmental factors was calculated for calving year and for calving season. The percentage of variation originating from the calving year in total variation was 7.63 for fat percentage 9.93 for actual fat yield, 13.6 for 305 days fat yield and 14.28 for ME fat yield. The same values for calving season were 2.69, 7.81, 8.84 and 9.51 respectively. The uncorrected LSM belong to BS, HuC and HF were 4.08 ±.06 %, 3.98 ?.06 %, 4.05 â.08 % for fat percentage; 89.3 * 6.0, 94.5 * 6.2, 127.1 i 7.9 kg for actual fat yield; 86.8 i 4.6, 91.5 i 4.7, 1 15.2 i 6.0 kg for 305 days fat yield and 94.5 i 4.7, 106.9 i 4.2, 119.8 * 6.3 kg for ME fat yield respectively. The corrected LSM for the same breeds had been found 4.14 *.05 %,3.97 *.04 %>4.05 *.07 % for fat percentage; 82.9 t 4.6 96.6 * 4.1, 128.5 * 6.8 kg for actual fat yield and 97.7 + 3.9, 1 08.5 * 3.5 and 1 26 + 5.7 kg for ME fat yield respectively. Except the fat percentage in the amount of fat yield characteristics, there were not significant differences between BS and HuC. But the difference between both genotype and HF was highly significant. However, G-,, G2, G3, G4 and BS genotype groups had similar fat yield values. In general, highest yield value? wore nhtnined from winter and spring calvers, summer and autumn calvers had smallest yield values. Maximum yield values were obtained from cows that are in third lactations. The effect of days open was shown on the actual amount of milk yield. This effect was highly significant (P<0.01). Beside fat percentage in other characteristics the partial linear regression coefficients of calving age were positive, but the quadratic regression coefficients were negative. Fat percentage decreased as the calving age increased. Some of the milk yield parameters had been estimated from BS flock, which included Gg, G3, G4 + and BS genotypes. Estimates of repeatability and heritability were.09 *.08, -.08 ±.10 for the milking days in the firstten months of lactation;.37 ?.07,. 34 i.18 for 305 days milk yield and.37 +.07,.13 *.14 for ME milk yield respectively. Genotypic and phenotypic correlations between the average daily milk yield, the 305 days milk yield and ME milk yield were highly significant (P<0.01). Lactation curve characteristics had been evaluated seperately for each genotype group for lactation number and calving season and for each lactation. Lactation curves was typical according to lactation number in each genotype group. Winter and spring calvers have typical, but summer and autumn calvers have atypical lactation curves which, shows down-hill type of curve. The persistency of lactation tended to decrease depending on lactation number. The smallest persistency value had been obtained from the cows which calved in summer season. The 39.4 percent of lactation curve were atypical. In abnormal curves, the percentage of concave curve, down-hill curve and InA negative curve were 33.3 %, 45.8 % and 22.9 % respectively. The ratios these abnormal curves in total were 12.4 %, 18.0 % and 9.0 % respectively. The distribution of typical and atypical lactation curves were depended upon the calving season and lactation number, but were not depended on the genotype groups. Cows which calved in summer had more abnormal lactation curve than the cows calved in other seasons. The cows in third lactation had less abnormal curves. xi The LSM belong to the parameters of lactations curves InA, b and c were 1.932 ±.110,.184 ±.033 and 0.0057 i.0005 respectively. The average determination coefficient of lactation curve of gamma function was 69.95 ± 1.74. LnA, b, and c parameters were affected significantly by calving season (P<.01). The effect of days open on b and c parameters were significant (P<.05) and highly significant (P<0.01) respectively. Lactation curve parameters were not affected by other environmental factors. HF cows had greater InA value than BS and HuC (P<0.01). The differences between HF and the other two genotypes (BS and HuC) were not significant for b and c parameters. BS and HuC had similar values for three parameters. Overall means and the correlation coefficients between InA b, c parameters and R2, S, Ymax, Tmax measures were as follows : P<0.01 Persistency of lactation was affected by only calving season (P<0.01 ), but the other environmental factors had no significant effect on the persistency of lactation. Cows calved in summer had less persistency value tiian other season calvers. The S value decreased as calving age increased. xii Ymax value was affected by calving year, calving season and calving age (linear). Highest Ymax value had been obtained in spring calvers. Tmax was affected by only calving season. Summer calvers reached the peak value of daily milk yield in a short time. Tmax value tended to decrease depending on the lactation number and calving age. HF had smallest tmax and S values, which were 38.5 i 6.4 and 6.07 i.19 respectively. The same values were similar for BS and HuC. The differences among HF and the two genotypes (BS and HuC) were highly significant (P<0.01) for S values but for Tmax this differences among these three genotypes were not significant. The highest Ymax value had been obtained from HF(14.9 1,5). For this trait, the difference between BS and HuC was not significant, there were also highly significant differences between the two genotypes (BS and HuC) and HF.