Yaşlı hastaya bakım veren yaşlılarda beslenme durumu: Bakım verme yükü ve kırılganlık durumu ile ilişkisi
Nutritional status of elderly caregivers who take care of older patients: Its relationship with caregiving burden and frailty
Yazar: FATMA ÖZALP
Danışman: PROF. DR. GÖKHAN KESER
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics ; Geriatri = Geriatrics
Dizin: Bakım verenler = Caregivers ; Bakım verme yükü = Caregiver burden ; Beslenme = Nutrition ; Beslenme durumu = Nutritional status ; Kırılganlık = Frailty ; Yaşlılar = Aged

Özet:
Amaç: İleri yaşta, beslenme durumu fizyolojik, psikolojik, sosyal ve ekonomik değişimlere bağlı olarak yaşla birlikte kolayca bozulabilmektedir. Günümüze kadar yaşlıların yaşam yerlerine (toplum, huzur evi) ve hizmet alma alanlarına (evde bakım, hastane) göre beslenme durumu ve beslenme durumunu etkileyen faktörler geniş çapta çalışılmıştır. Ancak, yaşlı hastaya bakım veren yaşlılarda beslenme durumu ve ilişkili faktörleri inceleyen az sayıda çalışma bulunmaktadır. Bu araştırmanın amacı, yaşlı hastaya bakım veren yaşlı bireylerde beslenme durumunun saptanması, bakım verme yükü ve kırılganlık durumunun beslenme durumunu nasıl etkilediğini değerlendirmektir.
Yöntem: Araştırma, Mayıs 2018-Aralık 2018 tarihleri arasında Muğla Büyükşehir Belediyesi, Sağlık ve Sosyal Hizmetler Dairesi Başkanlığı, Menteşe Evde Bakım Biriminin takibinde olan yaşlı hastalara bakım veren 66 yaşlı (ort. yaş 72,68±7,09 yıl ,%92,4'u kadın) ile yürütülmüş kesitsel bir çalışmadır. Araştırmanın verileri, Genel Bilgi Formu (sosyodemografi, sağlık durumu, ağız-diş sağlığı, ilaç ve vitamin- mineral kullanımı, çiğneme-yutma güçlüğü, bakım verme özellikleri) Mini Nütrisyonel Değerlendirme (MNA), Zarit Bakım Verme Yükü Ölçeği (ZBYÖ) ve Edmonton Kırılganlık Ölçeği kullanılarak araştırmacı tarafından yüzyüze görüşme tekniği ile toplanmıştır. Veriler SPSS 22.0 paket programı ile değerlendirilmiştir. 
Bulgular: Yaşlı hastaya bakım veren yaşlılarda MNA ortalama puanına göre (25,17±3,84) iyi beslenme durumuna sahip olduğu görülmesine rağmen malnütriyon oranı %3, malnütriyon riski oranı %25,8 olarak bulunmuştur. Bakım veren yaşlıların %77,3'ü orta ve üzeri derecede yük hissetmektedir. %54,5'i kırılgan değilken, %28,8'i kırılgandı. Yetersiz beslenme ve iyi beslenme durumu grupları arasında bakım verme yükü, bakım verme süresi ve başka birey varlığı açısından anlamlı bir farklılık yoktu (p=0>0,05). Bakım veren yaşlılarda kırılgan olanların %68,4'ü, görünürde savunmasız olanların %27,3'ü, kırılgan olmayanların %8,3'ü yetersiz beslenme durumuna sahipti (p=0,000). Bakım veren yaşlılarda kullanılan ilaç sayısı (p=0,036), kanser varlığı (p=0,023) ve gastrointestinal sistem hastalık varlığı (p=0,012) yetersiz beslenme ve iyi beslenme durumu ile ilişkili parametreler olarak bulunmuştur. Yaş (ß=- 0,222, p <0,001), hastalık sayısı (ß=-0,640, p=0,026), ilaç sayısı (ß=-0,651, p=0,001), bakım verme yükü (ß= -0,060, p = 0,04), kırılganlık durumu (ß=-0,758, p<0,001) bakım veren yaşlılarda beslenme durumunu anlamlı ve negatif yönde etkilerken, bakım verme süresinin (ß=-0,002,p=0,847) beslenme durumunu anlamlı olarak etkilemediği görülmüştür. Yaşlı hastaya bakım veren yaşlılarda kırılganlık durumu (ß=-0,662, p<0,001) MNA puanının anlamlı belirleyicisi (adjusted R2=0,431, p<0,001) olduğu görülmüştür. 
Sonuç: Yaşlı hastaya bakım veren yaşlılarda, malnütrisyon gizli bir tehdit olarak görülmelidir. Bakım veren yaşlılarda hem kırılganlık durumu hem de beslenme durumunun aynı anda ve rutin olarak değerlendirilmesi gerekmektedir. Bakım verme yükü ve kırılganlık durumunun beslenme durumuna negatif etkisini azaltması amacıyla biyopsikososyal destek mekanizmalarının geliştirilmesi önerilmektedir.

Abstract:
Objectives: In advanced age, nutritional status can easily deteriorate with age due to physiological, psychological, social and economic changes. Until today, nutritional status and  affecting factors of the nutritional status of the elderly people have been studied according to their living places (society, nursing home) and service areas (home care, hospital), extensively. However, there are few studies examining the nutritional status and related factors in elderly caregivers. The aim of this study is to determine the nutritional status of elderly people who take care of elderly patients, to evaluate how caregiver burden and frailty affect the nutritional status. 
Method: The research is a cross-sectional study conducted with 66 elderly people (mean age 72.68±7.09 years, 92.4% women) who take care of elderly patients who are under the follow-up of Menteşe Home Care Unit of Muğla Metropolitan Municipality, Department of Health and Social Services between May 2018 and December 2018. The data of the study were collected using General Information Form (sociodemography, disease status, oral-dental health, drug and vitamin-mineral use, chewing-swallowing difficulty, caregiving characteristics) Mini Nutritional Assessment (MNA), Zarit Caregiver Burden Scale, Edmonton Frailty Scale by the researcher by face-to-face interview technique. The data were evaluated with the SPSS 22.0 package program. 
Results: According to the mean MNA score, the elderly caring for the elderly patients had a good nutritional status of (25,17±3,84), while 3,0% were malnutrition, 25,8% were at risk of malnutrition. 77,3% of the elderly caregivers felt moderate or higher burden. While 54,5% were non frail, 28,8% were frail. There was no significant difference between the poor nutritional and well-nourished groups in terms of caregiving burden, caregiving duration, and presence of other dependents. Among the elderly caregivers, 68,4% of the frail, 27,3% of the apparently vulnerable, and 8,3% of the non-frail had poor nutritional status (p=0,000). The number of drugs used in caregivers (p=0,036), the presence of cancer (p=0,023) and the presence of gastrointestinal system disease (p=0,012) were found to be parameters associated with poor nutritional status. While age (ß=- 0.222, p <0,001), number of diseases (ß=-0,640, p=0,026), number of drugs (ß=-0,651, p=0,001), caregiving burden (ß=- 0,060, p=0,04), frailty status (ß=- 0,758, p <0,001) were significantly and negatively affected the nutritional status of the elderly caregivers, the duration of caregiving (ß=-0,002, p=0,847) was not. It was observed that frailty status (ß=-0,662, p<0,001) was a significant determinant of MNA score (adjusted R2=0,431, p<0,001) in elderly caregivers. 
Conclusion: Malnutrition should be seen as a hidden threat in elderly caregivers. Both frailty and nutritional status should be evaluated simultaneously and routinely in elderly caregivers. It is recommended to develop biopsychosocial support mechanisms in order to reduce the negative impact of caregiving burden and frailty on nutritional status.