Anlama eğitiminde konu ana fikir özetleme öğretiminin program ders kitabı ve öğretmen görüşleri çerçevesinde değerlendirilmesi
An assesment of topic main idea summarization teaching in education of comprehension in the framework of curriculum textbook and teacher's' views
Yazar: KÜRŞAT KAYA
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET KURUDAYIOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ana fikir = Main idea ; Anlama = Understanding ; Ders kitapları = Textbooks ; Konu = Title ; Türkçe dersi = Turkish lesson ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching ; Özetleme = Summarizing ; Öğretim programları = Teaching curriculums ; Öğretmen görüşleri = Teacher opinions

Özet:
Bu çalışmanın temel amacı Türkçe ders kitaplarında yer alan dinleme/okuma becerileri kapsamında konu, ana fikir ve özetleme etkinliklerinin bilişsel bağlantılara ve alt işlem basamaklarına uygunluğuna yönelik durumunu belirlemektir. Bu kapsamda Türkçe Dersi Öğretim Programı'nda (2019) dinleme/izleme ve okuma becerilerine yönelik konu, ana fikir ve özetleme kazanımlarının durumu incelenmiştir. Bu kazanımlar doğrultusunda Türkçe ders kitaplarında yer alan konu, ana fikir ve özetleme etkinliklerinin birbirleriyle olan bilişsel bağlantılara uygunluğu ve konu, ana fikir ve özetleme becerilerinin alt basamaklarına yönelik herhangi bir yönergenin/etkinliğin kitaplarda varlığı sınanmıştır. Araştırmada inceleme nesnesi olarak Türkçe Dersi Öğretim Programı ve 1-8. sınıf düzeyleri arasında hâlihazırda öğretim materyali olarak kullanılan MEB ve özel yayınevleri tarafından hazırlanan 14 Türkçe ders kitabının tamamı incelenmiştir. Türkçe Dersi Öğretim Programı'ndan elde edilen veriler doküman analizi ile elde edilmiştir. Kitaplar, doküman analizi ile incelenmiş, bu incelemede araştırmacı tarafından oluşturulan "Türkçe Ders Kitaplarındaki Konu/Ana Fikir/Özetleme Etkinliklerini Değerlendirme Ölçütleri Formu" kullanılmıştır. Program'dan ve ders kitaplarından elde edilen veriler betimsel analiz ile çözümlenmiştir. Araştırma doğrultusunda sınıf öğretmenleri ve Türkçe öğretmenlerinin görüşlerine başvurulmuştur. Çalışma grubu olarak Ankara ili Çankaya, Etimesgut, Keçiören ve Yenimahalle ilçelerinde yer alan ilkokul ve ortaokullarda görev yapan 15 sınıf öğretmeni ve 15 Türkçe öğretmeni belirlenmiştir. Öğretmenlerle görüşmek için ise yarı yapılandırılmış görüşme formu hazırlanmıştır. Öğretmenlerin sorulara verdikleri cevaplar içerik analizi ile çözümlenmiştir. Çalışma kapsamında elde edilen verilerin sonuçlarına göre Program'da kazanımlar sıralanırken bilişsel işlem sıralarının göz önünde bulundurulmadığı, Türkçe ders kitaplarında yer alan etkinliklerin alt işlem basamaklarına göre hazırlanmadığı ve öğretmenlerin, bu becerilere yönelik bilgilerinin eksik olduğu sonuçlarına ulaşılmıştır.

Abstract:
The main purpose of this study is to determine the suitability of topic, main idea and summarizing activities to sub-process steps within the scope of listening/reading skills in Turkish textbooks. In this context, the situation of the topic, main idea and summarization objectives for listening/watching and reading skills in the Turkish Language Curriculum (2019) was examined. In line with these objectives, the suitability of the topic, main idea and summarizing activities in the Turkish textbooks to the cognitive connections with each other and the existence of any instruction/activity related to the sub-process steps of the topic, main idea and summarization skills in the books were tested. The sample of this study consisted of the Turkish Curriculum and 14 Turkish textbooks used as teaching materials of grade levels of 1-8th. The data obtained from the objectives in the Curriculum and activity in textbooks were obtained by document analysis and were analyzed by descriptive analysis.As the study group, 15 primary school teachers and 15 Turkish teachers working in primary and secondary schools in Ankara province were determined. The answers given by the teachers to the questions were analyzed by content analysis. According to the results of the data obtained within the scope of the study, it has been determined that cognitive processing sequences are ignored while listing the objectives in the Curriculum, the activities in the Turkish textbooks were not prepared according to the sub-process steps and the teachers lack knowledge of these skills.