Çağdaş kaynaklar ışığında Ortaçağ İslâm iktisat düşüncesi
Medieval Islamic economic thought in the light of contemporary sources
Yazar: BİROL GÖRMEZ
Danışman: PROF. DR. AHMET TABAKOĞLU
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Din = Religion ; Ekonomi = Economics
Dizin: Ekonomik düşünce = Economic thought ; Orta Çağ = Middle Ages ; İslam alimleri = Islamic scholars ; İslam ekonomisi = Islamic economy

Özet:
Ortaçağ İslâm iktisat düşüncesinin içeriğinin ve niteliğinin düşünür, eser ve bâzı iktisâdi tartışma konuları bazında incelenmesi, ortaçağ İslâm iktisat düşüncesine eserlerinde yer vermeyen ya da çok az yer veren birçok modern dönem batılı iktisâdi düşünce tarihçisinin bu yaklaşımlarının arkasında yatan sebebin araştırılması ve de ortaçağ İslâm dünyasında iktisat zihniyetinin ve iktisat ahlâkının ana hatlarıyla incelenmesi bu çalışmanın konularıdır. Çalışma beş bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, Avrupa merkezli bakış açısı kısaca incelenmiş ve eleştiriye tâbi tutulmuştur. Akabinde ise modern dönem batılı iktisâdi düşünce tarihi çalışmalarında ortaçağ İslâm iktisat düşüncesine karşı gösterilen olumsuz yaklaşım ve bu yaklaşımın sebepleri incelenmiştir. İkinci bölümde, ortaçağ İslâm dünyasında iktisat zihniyeti ve iktisat ahlâkı, ortaçağ İslâm düşünürlerinin iktisâdi meselelere yaklaşımları ve ortaçağ İslâm iktisat düşüncesinin özellikleri ana hatlarıyla incelenmiştir. Üçüncü bölümde, ortaçağ İslâm bilim dünyasında kaleme alınmış ve iktisâdi düşünce içeren eserler bir sınıflandırmaya tâbi tutulmuş ve her sınıfın ortaçağ İslâm iktisat düşüncesi açısından önemi ana hatlarıyla açıklanmıştır. Dördüncü bölümde, ortaçağ İslâm dünyasında yaşamış ve iktisâdi düşünce beyan etmiş düşünürler ve bu düşünürlerin iktisâdi düşünceleri hakkında bilgi verilmiştir. Beşinci bölümde, hem modern dönem batılı iktisâdi düşünce tarihçilerinin hem de ortaçağ İslâm düşünürlerinin incelediği tartışma konularından bazıları detaylı olarak incelenmiştir. Birinci ve ikinci bölümlerin yanı sıra, ortaçağ İslâm iktisat düşüncesinin içeriğinin ve niteliğinin araştırılması amacına dönük üçüncü, dördüncü ve beşinci bölümlerde de İngilizce veya Türkçe kaleme alınmış kaynaklardan yararlanılmıştır. Çalışmanın neticesinde, modern dönem batılı iktisâdi düşünce tarihçilerinin Avrupa merkezli bakış açısının etkisiyle ortaçağ İslâm iktisat düşüncesine eserlerinde ya hiç yer vermedikleri ya da çok yüzeysel olarak yer verdikleri ve de ortaçağ İslâm iktisat düşüncesinin düşünür, üzerinde tartışma yapılmış iktisâdi mesele ve iktisâdi düşünce içeren eser açısından oldukça zengin olduğu sonuçlarına varılmıştır.

Abstract:
An investigation into the fact and characteristics of medieval Islamic economic thought on the basis of some thinkers, pieces, and matters of discussion; and the reason(s) behind the negative approach of many modern western historians of economic thought who do not give place to medieval Islamic economic thought in their pieces at all or who give little place, and the economic mentality and morality in medieval Islamic world constitutes the subject matters of this study. To this effect, the study is composed of five chapters. In the first chapter, the Eurocentric standpoint over history of science was examined and criticized shortly. Then, the negative approach of modern western historians of economic thought against medieval Islamic economic thought was examined and the reasons of this negative approach were investigated. In the second chapter, economic mentality and morality in medieval Islamic world, the approach of medieval Islamic thinkers to economic issues, and the features of medieval Islamic economic thought were outlined. In the third chapter, the pieces, including economic thought, written in medieval Islamic history of science were classified and the economic content of each class was outlined. In the fourth chapter, some information was given about the medieval Islamic thinkers who produced economic thoughts and about their economic thoughts. In the fifth chapter, some of the economic concepts discussed both by the modern western historians of economic thought and medieval Islamic thinkers were studied in detail. The pieces written in English or Turkish were used in the third, fourth and fifth chapters devoted to the investigation of the fact and characteristics of medieval Islamic economic thought. In conclusion, it was found that modern western historians of economic thought did not give place to medieval Islamic economic thought in their pieces at all or gave little place due to the Eurocentric standpoint over history of science. Secondly, it was also found that medieval Islamic economic thought was quite rich in terms of thinker, economic issues and pieces including economic thought.