Ebeveyn yoksunluğu yaşayan bireylerde aşkınlık, kendini toparlama gücü ve iyi oluş arasındaki ilişkinin incelenmesi
The investigation of relationships among transcendence, resilience and well being in people with parental absence
Yazar: MEHMET BERKAY ÖZÜNLÜ
Danışman: PROF. DR. GALİP YÜKSEL
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Aşkınsal gerçeklik = Transcendence reality ; Boşanmış aileler = Divorced families ; Ebeveyn kaybı = Parental loss ; Kendini toparlama gücü = Self-lift power ; Psikolojik iyi oluş = Psychological well being ; Psikolojik sağlamlık = Resilience ; Yılmazlık = Resiliency

Özet:
Bu araştırmada 0-15 yaş arasında ebeveynleri boşanmış veya anne ya da babasından birini kaybetmiş 18-40 yaş arasındaki bireylerde aşkınlığın iyi oluşu yordamasında kendini toparlama gücünün aracı etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma kapsamında iki farklı çalışma yürütülmüş ve toplamda 1636 kişiden veri toplanmıştır. İlk çalışmada bireylerin aşkınlık düzeylerini belirleyebilmek amacıyla şükran, mizah, umut, estetik ve mükemmelliğin takdiri ve maneviyat alt boyutlarından oluşan bir Aşkınlık Ölçeği geliştirilmesi amaçlanmıştır. Bu çalışma kapsamında 1032 kişiden veri toplanmıştır. Bu çalışmada verilerin toplanmasında Kişisel Bilgi Formu ve Beck Depresyon Envanteri kullanılmıştır. Yapılan geçerlik ve güvenirlik çalışmaları beş alt boyut ve 20 maddeden oluşan Aşkınlık Ölçeği'nin geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğunu ortaya koymuştur. İkinci çalışmada ise ebeveyn yoksunluğu yaşayan bireylerde aşkınlığın iyi oluşu yordamasında kendini toparlama gücünün aracılık rolü incelenmiştir. Bu çalışma kapsamında 604 kişiden veri toplanmıştır. Bu çalışmada veri toplama araçları olarak Kişisel Bilgi Formu, Aşkınlık Ölçeği, Kendini Toparlama Gücü Ölçeği-Kısa Formu ve PERMA Çok Boyutlu İyi Oluş Ölçeği kullanılmıştır. Araştırma bulguları aşkınlığın iyi oluşu yordamasında kendini toparlama gücünün kısmi aracılık rolü üstlendiğini ortaya koymuştur. Ayrıca aşkınlığın alt boyutları olan şükran, mizah, umut, estetik ve mükemmelliğin takdiri ve maneviyatın da iyi oluş toplam ve alt boyut puanlarını yordama gücü incelenmiştir. Bulgular iyi oluş toplam ve alt boyut puanlarının yordanmasında anlamlı bulunan aşkınlık alt boyutlarının farklılık gösterdiği görülmüştür. İkinci çalışma kapsamında bireylerin aşkınlık, kendini toparlama gücü ve iyi oluş düzeylerinin, cinsiyete, yaşa, risk faktörüne, risk faktörüne maruz kalınan yaşa göre farklılaşıp farklılaşmadığı da incelenmiştir. Sonuçlar genç yetişkinlik dönemindeki bireylerin aşkınlık, kendini toparlama gücü ve iyi oluş puanlarının yetişkinliğe geçiş dönemindeki bireylerden daha yüksek olduğu, ebeveynleri boşanmış bireylerin aşkınlık ve iyi oluş puanlarının ebeveyn kaybı yaşayan bireylerden daha düşük olduğu bulunmuştur. Aşkınlık, kendini toparlama gücü ve iyi oluş puanlarının cinsiyete ve risk faktörüne maruz kalınan yaşa göre farklılaşmadığı da araştırmanın diğer bir bulgusudur. Araştırma sonuçları ilgili alanyazın dikkate alınarak tartışılmış ve araştırma kapsamında elde edilen bulgular doğrultusunda geleceğe yönelik öneriler sunulmuştur.

Abstract:
The current research aimed at investigating the mediator effect of resilience between transcendence and well being in adults (aged from 18 to 40) that has experienced parental loss either due to parental death or divorce until reaching the age of 15. Investigating the research problem, two separate but related studies were conducted and totally 1636 participants were reached. The first study was aimed at developing a scale to measure transcendence level of individuals with the participation of 1032. For this purpose, a culture based Transcendence Scale consisting of five different subscales as gratitude, humor, hope, appreciation of aesthetic and beauty and spirituality was developed. Conducting the validity and reliability studies of the scale, Personal Information Form and Beck Depression Inventory were used and in the results of the exploratory and confirmatory analysis, Transcendence Scale including 5 sub scales and 20 items in total was proved to be valid and reliable in measuring people's transcendence levels. The second study aimed at investigating the mediator effect of resilience between transcendence and well being of adults experienced parental absence in their childhood. For this study, Personal Information Form, Transcendence Scale, Resilience Scale-Short Form and PERMA Well Being Scale were used as the data collection tools and 604 people were reached to participate in the study. According to the results of the analysis, resilience was found to be a partial mediator between transcendence and well being. Furthermore in the study, the role of transcendence and its subscales in prediction of well being and its subscales were investigated. Findings showed that different sub scales of transcendence were found significant in the prediction of well being and its sub scales. The second study also included the investigation of whether transcendence, resilience and well being levels of adults differed significantly according to gender, age, risk factor and the age of disruption. The findings of this investigation showed that the transcendence, resilience and well being levels of young adults are higher than those who are still in the transitional stage to adulthood and also adults who experienced parental divorce in their childhood were found to have lower levels of transcendence and well being than those who experienced parental death in their childhood. Additionally, the results showed no significant difference in the levels of transcendence, resilience and well being according to gender and the age of disruption. Overall, the results of the study were discussed considering the relevant literature and some important suggestions for further research and implications and practices were put forward based on the current study results.