Giresun'da bulunan su değirmenlerinin gastronomi rotası olarak değerlendirilmesi üzerine nitel bir araştırma
A qualitative research on the evoluation of water mills in Giresun as a gastronomy routes
Yazar: İLKNUR KÖNEZ AĞZIKÜÇÜK
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET AKİF ŞEN
Giresun Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ekoturizm Rehberliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Gastronomi ve Mutfak Sanatları = Gastronomy and Culinary Arts ; Turizm = Tourism
Dizin: Değirmenler = Mills ; Gastronomi = Gastronomy ; Giresun = Giresun ; Mutfak turizmi = Gastronomic tourısm ; Su değirmenleri = Water mills

Özet:
İnsanoğlu, değirmenleri özellikle buğday, mısır gibi tarım ürünlerinden kendilerine un; koyun, keçi, inek, tavuk gibi hayvanlarına da yem olarak işlemeleri amacıyla bulundukları yörelerde inşa etmişlerdir (Ceylan,2014). Değirmenler yapılarına göre; su değirmeni, yel değirmeni, el değirmeni gibi adlar almaktadır. Bunun yanında günümüzde gıda sanayisinin gelişmesiyle birlikte elektrikle çalışan değirmenler ve un fabrikaları da kullanılmaktadır. (Demir, 2003). Su değirmenleri, debinin yeterli olduğu akarsu kenarlarında yer almaktadır. Tarihte bilinen ilk su değirmeni Tokat-Niksar yakınlarındaki Kabeiria'da Lykos (Kelkit) ırmağı üzerinde Mithridates Krallığı döneminde yaklaşık olarak M.Ö. 1. yy 'da yapılmıştır (Çorapcıoğlu,2016). Fakat bazı kaynaklar ilk su değirmenin Urartu Dönemi'ne (M.Ö XVI-VIII. YY) ait olduğunu ve bu değirmene ait değirmen taşının Tiflis'te Gürcistan Milli Müzesi'nde koruma altında olduğunu yazmaktadır (Bekadze,2016).
Türk Dil Kurumu gastronomiyi "sağlığa uygun, iyi düzenlenmiş, hoş ve lezzetli mutfak, yemek düzeni ve sistemi" olarak tanımlamakla birlikte yunanca "gastro" yani yasa kelimelerinin birleşmesiyle ortaya çıkmıştır (Oğuz, 2016; TDK, 2017). Gastronomi yerel ürünlerin korunmasına katkı sağladığı gibi destinasyonlar açısından turizmde rekabeti doğuran bir kavramdır (Aydoğdu vd., 2016; Yılmaz, 2017). Ana gayenin gastronomi amaçla seyahat olan gastronomi turizminin son dönemlerde popülariterliği artmaktadır. Gastronomi turizmi amacıyla seyahat eden gastro turistler yeni destinasyonlar keşfetmektedir. Bu destinasyonların içerisinde su değirmenleri de bulunmaktadır.
Literatürde gastro turistler için yeni destinasyon oluşturma ve üretici ile birlikte bir gastronomik ürünün deneyimlenmesini amaçlayan veya sadece su değirmenlerini konu alan birçok çalışma bulunmaktadır. Su değirmenlerinin gastronomi destinasyonu veya gastronomi rotası oluşturulması bağlamında sadece bir çalışmaya rastlanmamıştır. Özellikle Doğu Karadeniz'de yetişen mısır, Karadeniz mutfağının en önemli hammaddelerinden bir tanesidir. Bu sebeple, Karadeniz mutfağının birçok özelliğini yansıtan Giresun ilindeki su değirmenleri ve bu su değirmenlerinde öğütülerek elde edilen mısır unundan yapılan yemeklerin gastro turistler için önemli bir deneyimleme unsuru olduğu düşünülmüştür. Bu sebeple çalışmanın amacı, Giresun ilinde faaliyet gösteren su değirmenlerinin gastronomi rotası kullanılmasının mümkün olup olmadığını su değirmencileri, turizm sektöründe çalışan kişiler ve turistler üzerinden araştırmaktır. Çalışma sürecinde üç temel araştırma sorusunun yanıtı aranmıştır. Bunlar:
-	"Giresun ilindeki su değirmenlerinin fiziksel yapıları ve konumları nasıldır?",
-	"Bu su değirmenlerine turist ziyareti planlanabilir mi?",
-	"Su değirmenlerinde turistlerin deneyimleme amacıyla mısır öğütme ve yöresel yemek pişirmeleri mümkün olabilir mi?".
Çalışmanın sonunda bu araştırma soruları ve diğer alt soruların yanıtları doğrultusunda, Giresun ilinde faaliyet gösteren su değirmenlerinin bir destinasyon olarak kullanılabilmeleri ve yöredeki turizm destinasyonlarına alternatif oluşturmak konusunda bilimsel çıkarımlar ve önerilerde bulunulmuştur. Benzer konularda çalışmalar yapacak araştırmacılar içinde bir altyapı oluşturmak hedeflenmiştir.

Abstract:
Mankind has built mills in the regions where they are located in order to process agricultural products such as wheat and corn both as flour for themselves and as fodder for animals such as sheep, goats, cows and chickens (Ceylan, 2014). According to the mills structures; It takes names such as water mill, windmill, hand mill. In addition, nowadays, electric mills and flour mills are also used with the development of the food industry. (Demir, 2003). Water mills are located on the riverbanks where the flow rate is sufficient. The first known water mill in history was built during the Mithridatic Kingdom, approximately in the B.C. 1st century (Çorapcıoğlu, 2016).
The Turkish Language Association defines gastronomy as "healthful, well-arranged, pleasant and delicious cuisine, food order and system", and it has emerged with the combination of the Greek words "gastro", that is, law (Oğuz, 2016; TDK, 2017). Gastronomy is a concept that creates competition in tourism in terms of destinations as well as contributing to the protection of local products (Aydoğdu et al., 2016; Yılmaz, 2017) The popularity of gastronomy tourism, whose main purpose is to travel for gastronomic purposes, has been increasing in recent years. Gastro-tourists traveling for the purpose of gastronomic tourism discover new destinations. There are also water mills in these destinations.
In the literature, there are many studies aiming at creating a new destination for gastro tourists and experiencing a gastronomic product with the producer or only about water mills. However, only one study has been found in the context of creating a gastronomic destination or gastronomy route of water mills. Especially grown in the Eastern Black Sea region, corn is one of the most important raw materials of the Black Sea cuisine. The water mills in Giresun province, which reflects many features of the Black Sea cuisine, and the dishes made from corn flour obtained by grinding in these water mills are thought to be an important experience element for gastro tourists. For this reason, the aim of the study is to investigate whether it is possible to use the gastronomic route of the water mills operating in Giresun through water millers, people working in the tourism sector and tourists. During the study, answers to three basic research questions were sought. These:
-	"What are the physical structures and locations of the water mills in Giresun?",
-	"Can a tourist visit to these water mills be planned?",
-	"Is it possible for tourists to grind corn and cook local food for experience in watermills?".
At the end of the study, in line with the answers to these research questions and other sub-questions, scientific inferences and suggestions were made to use the water mills operating in Giresun as a destination and to create an alternative to tourism destinations in the region. It is aimed to create an infrastructure for researchers who will work on similar subjects.