Gelişimsel yetersizliği olan çocuklara sahip ebeveynler için koza ebeveynden ebeveyne destek programının geliştirilmesi ve uygulanması
Development of koza parent to parent support program for parents of neurodiverse children
Yazar: DÜRİYE MERVE TUNA
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM HALİL DİKEN
Anadolu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı / Zihin Engelliler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu çalışmada Koza Ebeveynden Ebeveyne Destek Programının Geliştirilmesi kapsamında sosyal duygusal, hak savunuculuğu ve bilgi desteği içerikleri oluşturularak farklı gelişim gösteren çocuğu olan ebeveynlerin güçlenme deneyimleri incelenmiştir. Araştırma eylem araştırması olarak desenlenmiştir. Araştırmanın katılımcıları farklı gelişim gösteren (OSB, DS, WS, CP) çocuğu olan ebeveynler (n=22) ve kardeşi olan katılımcılardır (n=3). Araştırma kapsamında gerçekleştirilen eylemler, gözlemler ve görüşmeler, ebeveynlerin tanı ile karşılaştıkları erken dönemde yaşadıkları zorlukların sosyo-kültürel bağlam içerisinde değerlendirilmesinin önemli olduğu sonucunu ortaya koymaktadır. Ebeveynlerin güçlenmeleri için bir araya gelmelerinin, deneyimlerini paylaşmalarının, hikayelerini yeniden yazmalarının, sosyal destek ağları oluşturmalarının etkili araçlar olabileceği belirlenmiştir. Araştırma kapsamında, odak gruplarla görüşme, yapılandırılmamış görüşme, gözlem, kontrol listesi gibi veri toplama araçlarından yararlanılmıştır. Araştırma pandemi koşullarında gerçekleştirildiği için çevrimiçi konferans ve medya araçları kullanılmıştır. Programın geliştirilme sürecinde, dinleme, rol oynama, tartışma, uzman daveti gibi etkinlikler aracılığıyla veri toplanmıştır. Ebeveynlerin sosyal duyusal, hak savunuculuğu ve bilgi alanlarında güçlendikleri sonuçlarına ulaşılmıştır. Alanyazınla paralel olarak ebeveynden ebeveyne destek programlarının erken çocuklukta özel eğitim hizmetlerinin tamamlayıcısı olarak değerlendirilebileceği ve ebeveynlerin güçlendirilmesine yönelik çalışmalara ihtiyaç olduğu söylenebilir.

Abstract:
In this study, the development process of the Koza Parent-to-Parent Support Program was examined in collaboration with parents of children with neurodiversity, focusing on the creation of social-emotional, advocacy, and informational support components to explore parents' experiences of empowerment. The research was designed as action research. Participants in the study were parents (n:22) and siblings (n:3) of neurodiverse (ASD, DS, WS, CP) children. Actions, observations, and interviews conducted in the research emphasize the importance of evaluating the early challenges faced by parents within a socio-cultural context upon diagnosis. It was identified that coming together, sharing their experiences, rewriting their own stories, and forming social support networks could be effective tools for parental empowerment. Various data collection methods such as interviews, observations, document analysis, and checklists were employed in the research. Due to pandemic conditions, online conferences and media tools were used for data collection during the program development process, which included activities such as listening practices, role-playing, discussions, and expert invitations. Parents had been empowered in the domains of social-emotional support, advocacy, and knowledge. Concurrent with the literature, parent-to-parent support programs can be considered complementary to early childhood special education services, highlighting the need for efforts directed towards parental empowerment.