Tlos Izraza Anıtı
Tlos Izraza Monument
Yazar: TİJEN YÜCEL
Danışman: PROF. DR. GÜL IŞIN
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Anıtlar = Monuments ; Likya = Lycia ; Tlos = Tlos ; İkonografi = Iconograpy

Özet:
Günümüzde Fethiye Arkeoloji Müzesi?nin bahçesinde 683 envanter numarası ile teşhir edilen Izraza Anıtı bu tezin konusunu oluşturur. 1968 yılında zamanın müze müdürü S. Kütük ve J. Borchhardt tarafından müzeye getirilen eser ilk olarak Spratt-Forbes tarafından gezi notlarında belirtilmiştir. 1842?de anıtın alçı kopyası C. Fellows tarafından alınarak Britanya Müzesi?ne götürülmüştür. 	
İlk araştırmacılar kireç taşı monolit bir bloktan oluşan anıtın buluntu yerinin akropolün kuzeydoğusunda 10 dakikalık yürüyüş mesafesi içerisinde olduğunu belirtir. Küp şeklindeki blok 2 katlıdır ve 8 yüzünden 7?si kabartmalarla bezenmiştir. 
Izraza Anıtı mimarisi, ikonografisi ve stil bakımında ele alındığında Lykia sanatı ve Tlos kenti için önemli bir eser olduğunu ortaya koyar. Mimari form olarak eser bölge içerisinde ele geçen diğer kabartmalı eserlerden farklılık gösterir. Anıtın nasıl bir yapıya sahip olduğunu ya da nerede kullanıldığı özellikle bloğun üst kısmının kırık olmasından dolayı tartışma konusu olmuştur. Bu tez içerisinde tartışmalı olan bu konu ele alınmış ve aydınlatılmaya çalışılmıştır. 
İkonografik olarak baktığımız anıt, J. Borchhardt?ın anıt üzerinde çalıştığı zamanki kodlama sistemi karışıklık yaratmaması adına bu tez içerisinde de devam ettirilmiştir. Aynı sistemle kabartma tanımları yapılıp, ikonografik olarak değerlendirilmiştir. Her bir yüzde farklı konuların işlendiği anıtta çok az bir kısmı korunmuş olan A1 yüzünün üzeri boş bırakılmıştır. A2?de karşılıklı konumlandırılmış şaha kalmış atlı iki savaşçı figürü bulunmaktadır. B1 anıtın tek sivil anlatımının olduğu sahnedir. Kabartmada çıplak atlet yanında hizmetlisi ile betimlenmiştir. C1?de savaş sonrası bir anlatım söz konusudur. Zafer kazanan savaşçı yaraladığı bozguna uğrattığı savaşçının arkasından giderken verilmiştir. C2?de Lykia?da Arkaik Dönem?den beri karşılaştığımız kalkan zaferi sahnesi yer alır. D1?de cepheden verilmiş savaşçı figürü yer alır. D2?de ise şehir ve şehir kuşatması betimlenmiştir. 
İkonografik ve stil kritiği bakımından hem bölge içerisindeki örneklerle hem doğu ve Yunan örnekleri ile karşılaştırılarak Lykia sanatı içerisindeki yeri belirtilmiştir. Bunun yanında karşılaştırma örnekleri doğrultusunda eserin doğu ve Yunan etkilerinin kendine özgü anlatımlarla verildiği görülmüştür. 
Son olarak anıta ismini veren Izraza kelimesi, bugün hala tiyatronun kuzey analemma duvarında bulunan Lykçe yazıtlı bloğun yardımıyla da Izraza ismi irdelenmiş ve tartışmalı konulara açıklık getirilmiştir. Anıtın tarihlendirmesinde de yardımcı olan bu Lykçe yazıtlı blok Doç. Dr. Recai Tekoğlu tarafından çevrilmiştir. 
İkonografik karşılaştırmalar ve stil kritiği ile İ.Ö. 350 ve biraz sonrasına tarihlediğimiz anıtı, Lykçe yazıtlı bloğun 1. ve 2. satırında bahsedilen ?Lykia?ya hakim olduğunda? cümlesi ile Lykia satraplık döneminden veya İskender?in Anadolu?ya geldiği bir zaman dilimi içinde olması gerektiğini belgelemiştir. Bu da anıtın İ.Ö. 350 ve sonrası bir tarihten olması gerektiğini destekler niteliktedir. 
Değerlendirme kısmında ayrıca Lykia için önemli olan bu anıtın korunmasına yönelik yapılabileceklere de değinilmiştir. Bugün hala müze bahçesinde teşhir edilen anıt maalesef özelliğini yitirmeye başlamıştır. Korunmasına ve yapılabilecek çalışmalar için Antalya Arkeoloji Müzesi restoratörü Ayşe Çavuşoğlu Korkut?un bilgilerine ve deneyimine başvurulmuştur.

Abstract:
The Izraza Monument forms the subject of this thesis, is exhibited today with the 683 inventory number, in the garden of Fethiye Museum. It was brought to the museum in 1968 by S. Kütük, the director of museum and J. Borchhardt. The monument was first mentioned in the travel notes of Spratt-Forbes and the plaster copy of it applied by C. Fellows was taken to the British Museum in 1842.
The first researchers denote that the monument composed of a lime stone monolith block was found within a ten-minute walk to the northeast of the acropolis. The cubic shaped block is two leveled and has 7 sides covered with reliefs out of 8. 
In terms of architecture, iconography and style, Izraza Monument is important for Lycian art and Tlos ancient city. As an architectural form, it differs from the other relieved artifacts found in the region. Especially because the upper part of the block is damaged, the structure or the function of the monument is still debated. The aim of this thesis is to consider and shed a light on this subject of debate.  
In order to prevent any confusion, the thesis is carried on with the coding system J. Brochhardt had used before. Reliefs were described and ichnographically evaluated with the same system. 
The monument that has different depictions on each side, the ill-preserved A1 side was left empty. There are two figures of warriors with curveted horses facing each other on A2. B1 is the only side that has civil depiction: in the relief, a naked athlete is shown with his servant.  C1 has a post-war scene depiction: a triumphant warrior is shown chasing the warrior he had wounded and defeated. On C2 is the depiction of a victory shield that was known commonly since Archaic Period in Lycia. On D1 is a frontal depiction of a warrior figure. And on D2 is a depiction of a city and its siege. 
The importance of the monument in Lycian art was given by comparing the monument iconographically and stylistically with examples within Lycia, east and Greece. In addition, analyzing comparison examples, it was seen that eastern and Greek influences on the monument had been given with peculiar depictions. 
Finally, the Izraza Word, which was given as a name to the monument, was questioned with the help of the Lycian inscribed block that is still on the north analemma wall of the theatre and thus an explanation was given to the subject of debate. R. Tekoğlu translated this block, which helped in the dating of the monument. 
According to the inscription mentioned on the first and second lines of the block ?When Lycia dominates? R. Tekoğlu documented that the monument we dated to 350 B.C. and a little later with iconographic and stylistic comparisons must be either from the period of time when Lycia was a Satrapy or when Alexander the Great came to Anatolia/Lycia. Therefore this conclusion supports the theory that the monument must be dated at least to 350 B.C. 
In the discussions part, the things that can be done in order to preserve this monument significant for Lycia were also mentioned. The monument that is still exhibited in the garden of the museum unfortunately started to lose its features. For its preservation and further studies A. Çavuşoğlu Korkut, the restorer of Antalya Archeology Museum, was consulted for her knowledge and experience.