Tarih öğretimine yönelik üç boyutlu sanal ortamın tasarım süreci
Design process of 3D virtual environment for teaching history
Yazar: SÜMEYYE BAYRAKTAR FIRINCI
Danışman: DOÇ. DR. ESRA KELEŞ
Trabzon Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Tarih = History ; Türk İnkılap Tarihi = History of Turkish Revolution
Dizin: Bilgisayar destekli eğitim = Computer assisted education ; Sanal eğitim = Virtual education ; Tarih = History ; Tarih eğitimi = History education ; Tarih öğretimi = History teaching ; Öğretim yöntemleri = Teaching methods ; Üç boyutlu görünümler = Three dimensional views ; Üç boyutlu modelleme = Three dimensional modelling ; Üç boyutlu tasarım = Three dimensional design

Özet:
Teknolojideki gelişmelerin bir getirisi olarak ortaya çıkan 3 boyutlu (3B) sanal ortamların eğitimde kullanımı önemli görülmekte ve her geçen gün artmaktadır. 3B sanal ortamlar; zaman ve mekân bağlamında esneklik sağlaması, aynı anda birden fazla kullanıcıya ulaşım imkânı sunması ve eğlenceli, zengin ve gerçeğe yakın deneyimler yoluyla öğrenci merkezli eğitim ortamlarının oluşturulabilmesi nedeniyle eğitsel bir potansiyele sahiptir. Geleneksel ve uzaktan eğitim uygulamalarına bir alternatif olan, öğrencilerin öğrenmeye karşı motivasyon ve memnuniyetini arttıran, zengin öğrenme etkinlikleriyle kalıcı öğrenmeyi sağlayabilen 3B sanal ortamların, bu mevcut potansiyelinden faydalanılabileceği düşünülmektedir. Bu düşünceden hareketle bir TÜBİTAK projesi kapsamında lisans 1. sınıf  "Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi-I" dersi konularının tarihsel canlandırma tekniği kullanılarak işlenebileceği 3B sanal bir tarih ortamı tasarlanmıştır. Bu araştırmada, ilgili 3 boyutlu sanal tarih ortamın tasarımının değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. 3B sanal tarih ortamının tasarımı, tasarım tabanlı araştırma yöntemine uygun olarak yürütülmüştür. Çalışma dört döngüsel aşamada gerçekleşmiş ve her bir aşamada farklı araştırma gruplarıyla çalışılmıştır. Birinci döngünün araştırma grubunu 2019-2020 eğitim-öğretim yılı güz döneminde Trabzon Üniversitesi Sosyal Bilgiler Öğretmenliği bölümündeki 14  adet 1. sınıf öğrencisi ve aralarında dersin öğretim elemanının (moderatör) da yer aldığı 6 alan uzmanı oluşturmaktadır. İkinci aşamanın araştırma grubunu 2019-2020 eğitim-öğretim yılında güz döneminde Trabzon Üniversitesi Sosyal Bilgiler Öğretmenliği bölümündeki 12 adet 2. sınıf öğrencisi ve aralarında dersin öğretim elemanının (moderatör) da yer aldığı 6 alan uzmanı oluşturmaktadır. Üçüncü aşamanın araştırma grubunu 2019-2020 eğitim-öğretim yılında güz döneminde Trabzon Üniversitesi Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi bölümündeki 15 adet 4. sınıf öğrencisi ve aralarında dersin öğretim elemanının (moderatör) da yer aldığı 11 alan uzmanı oluşturmaktadır. Dördüncü aşamanın araştırma grubunu ise, 2020-2021 eğitim-öğretim yılında güz döneminde Trabzon Üniversitesi Sosyal Bilgiler Öğretmenliği bölümündeki 17 1. sınıf öğrencisi ve 2020-2021 eğitim-öğretim yılında güz döneminde Trabzon Üniversitesi'nde farklı bölümlerde öğrenim gören 23 1. sınıf öğrencisi oluşturmaktadır. Katılımcılar tasarlanana 3B sanal ortamda tarihsel karakterlere bürünerek döneme ait tarihsel mekânlarda tarihi olayları canlandırdıkları uygulamalar gerçekleştirmişlerdir. Veri toplama araçları olarak, gözlem formu, yarı yapılandırılmış görüşme, online iletişim ortamı (whatsapp) kayıtları ve yazılı dokümanlar kullanılmıştır. 
Tarih öğretimine yönelik 3B sanal ortamının tasarım sürecine ilişkin bulgular incelendiğinde, gerekli düzeltmeler yapılarak sürecin dört döngüsel aşamada tamamlandığı görülmektedir. Yapılan düzeltmeler sonucunda son hali verilen 3B sanal ortamın tasarımına yönelik olarak; arayüzün ve ortamda gerçekleştirilebilecek eylemlerin amaca uygun, işlevsel ve kullanışlı olması, görsel öğelerin gerçeği yansıtacak şekil, boyut ve renkte yüksek görüntü kalitesine sahip olması, metinlerin okunabilir renk ve boyutta olması ve süreçte işitsel unsurlara yer verilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca kullanılan dokümanların ve verilen eğitimlerin süreci kolaylaştırıcı ve açıklayıcı olması ve karşılaşılabilecek sorunların çözümü için sanal ortamda teknik destek sağlayan bir elemanın olması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
The use of 3-dimensional (3D) virtual environments, which emerged as a result of the developments in technology, in education is considered important and increasing day by day. 3D virtual environments; It has an educational potential as it provides flexibility in the context of time and space, provides access to more than one user at the same time, and can create student-centered educational environments through fun, rich and lifelike experiences. It is thought that 3D virtual environments, which are an alternative to traditional and distance education applications, increase the motivation and satisfaction of students towards learning, and provide permanent learning with rich learning activities, can benefit from this existing potential. Based on this idea, a 3D virtual history environment was designed within the scope of a Tübitak project, in which the subjects of the undergraduate 1st year "Atatürk's Principles and History of Revolution-I" course could be taught using historical reenactment technique. In this research, it is aimed to evaluate the design of the relevant 3D virtual history environment. The design of the 3D virtual history environment was carried out in accordance with the design-based research method. The study took place in 4 cyclical stages and at each stage, different research groups were studied. The research group of the first stage consists of 14 first-year students in the Department of Social Studies Teaching at Trabzon University in the fall semester of the 2019-2020 academic year, and 6 field experts, including the lecturer (moderator) of the course. The research group of the second phase consists of 12 second-year students in the Department of Social Studies Teaching at Trabzon University in the fall semester of the 2019-2020 academic year, and 6 field experts, including the lecturer (moderator) of the course. The research group of the third stage consists of 15 fourth grade students in the Department of Computer Education and Instructional Technologies at Trabzon University in the fall semester of the 2019-2020 academic year and 11 field experts, including the lecturer (moderator) of the course. The research group of the fourth stage consists of 17 first-year students in the Social Studies Teaching department of Trabzon University in the fall semester of the 2020-2021 academic year and 23 first-year students studying in different departments at Trabzon University in the fall semester of the 2020-2021 academic year. . Participants performed applications in which they reenact historical events in historical places belonging to the period by posing as historical characters in the designed 3D virtual environment. Observation form, semi-structured interview, messaging records and written documents were used as data collection tools.
When the findings regarding the design process of the 3D virtual environment for history teaching are examined, it is seen that the process was completed in four cyclical stages by making the necessary corrections. For the design of the 3D virtual history environment; It has been concluded that the interface and the actions that can be performed in the environment should be fit for purpose, functional and useful, the visual elements should have high image quality in shape, size and color that reflect the reality, the texts should be in readable color and size, and auditory elements should be included in the process. In addition, it was concluded that the documents used and the training provided should be facilitating and explanatory to the process and that there should be an employee who provides technical support in the virtual environment for the solution of the problems that may be encountered.