Osmanlı Devleti'nde kız çocuklarının eğitimi ve dönemine etki eden kadın öğretmenler (1850-1918)
Girls' education in the Ottoman Empire and the women teachers influencing the period (1850-1918)
Yazar: RUKİYE ÇAĞAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SERKAN GÜL
Yozgat Bozok Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
Bu çalışmanın başlıca amacı; Osmanlı Devleti'nde uzun süre göz ardı edilen kız
çocuklarının eğitiminin 1850 ve 1918 yılları arasında ne şekilde ele alındığını, 19. yüzyılda
yetişen kadın öğretmenleri, bu öğretmenlerin Osmanlı eğitim hayatına ve sosyal hayata
katkılarını açıklamaktır. Çalışma için ana kaynaklardan konu araştırılmış, Başkanlık
Osmanlı Arşivi ve İslam Araştırmaları Merkezi (İSAM) veri tabanı üzerinden gerekli
belgeler taranmıştır. Bunların dışında konuyla ilgili müstakil çalışmalar ve makaleler
incelenmiştir.
Osmanlı Devleti'nin eğitim tarihi 19. yüzyıla kadar erkek çocukların eğitim alabildiği
kurumlar ile sınırlı bir incelemeye tâbidir. Çünkü sıbyan mektebi dışında herhangi bir
kurum kız çocuklarına açık değildir. Kızların eğitimi hususunda 1859'da açılan kız
rüşdiyeleri ile ilk adım atılmış, kız idadilerinin açılığı ile bu süreç devam etmiştir. Kızlar
için açılan okullarda eğitim verecek kadın öğretmen olmadığından Darülmuallimat açılmış,
böylece kadınlar öğretmen olma yolunda ilk adımı atmışlardır. Sonraki dönemlerde kadın
öğretmenlere duyulan ihtiyaç artınca kadın öğretmen yetiştiren farklı okullar da açılmıştır.
Nihayetinde II. Meşrutiyet Dönemi'nde kadınlara üniversite yolu açılmıştır. Eğitim
alanında varlık gösteren kızlara, kadın öğretmenler yol gösterici olmuşlardır.
Osmanlı Devleti'nin Tanzimat Dönemi'nde birçok alanda modernleşme çabasına girmesi
toplumdaki kadın algısını değiştirmiş, bu durum kız çocuklarının eğitim alanında görünür
olmasını sağlamıştır. Kadın öğretmenlerin varlığı hem nitelik hem de nicelik açısından
kızların eğitimde daha yoğun hissedilmesini sağlamıştır. Kadın öğretmenlerin kızların
okullaşma oranının artmasında gayretleri etkili olmuş fakat Osmanlı maarif sistemi
içerisinde kız öğrenci sayısı istenen düzeyin altında kalmış, yeterli sayıya ulaşılamamıştır.

Anahtar Kelimeler: Darülmuallimat, İnas, Kadın Öğretmen, Kız Çocuklarının Eğitimi, Mektep, Muallime.

Abstract:
The main purpose of this study is; to explain how the education of girls, which was ignored
for a long time in the Ottoman Empire, was handled between 1850 and 1918, and the
women teachers who grew up in the 19th century, and the contributions of these teachers to
Ottoman educational life and social life. For the study, the subject was researched from the
main sources and the necessary documents were scanned through the Presidential Ottoman
Archive and Islamic Research Center (ISAM) database. Apart from these, independent
studies and articles on the subject were examined.
Until the 19th century, the educational history of the Ottoman Empire was subject to a
limited examination with the institutions where boys could receive education. Because any
institution other than the Sıbyan School (Ottoman primary school) was not open to the
girls. The first step was taken with the girls' junior high school (Ottoman secondary school)
opened in 1859 in terms of girls' education, and this process continued with the opening of
the girls' high schools. Since there were no female teachers to give education in the
schools opened for girls, Darülmuallimat was opened, so that women took the first step
towards becoming teachers. In the following periods, when the need for women teachers
increased, different schools were opened to train women teachers. Finally, in the Second
Constitutional Period, a way was opened to women for the university. Women teachers
have been guiding the girls who have a presence in the field of education.
The Ottoman Empire's efforts to modernize in many areas during the Tanzimat Period
changed the perception of women in society, which made girls visible in the field of
education. The presence of female teachers has made girls feel more intensely in
education, both in terms of quality and quantity. The efforts of women teachers were
effective in increasing the enrollment rate of girls, but the number of female students in the
Ottoman education and training system remained below the desired level and a sufficient
number could not be reached.

Keywords: Darülmuallimat, Inas, Female Teacher, Girls' Education, School, Muallime