Kırsal mimarinin dönüşümü: Şükürlü Köyü, Diyarbakır /
Yazar: SERPİL ÖZAYDOĞDU
Danışman: PROF. DR. AYHAN BEKLEYEN
Dicle Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Yerel mimarlık, geçmişten günümüze aktarılan yaşam tarzının bir yansıması olarak yapı kültürünün ve zamanla onun değişimlerinin fiziksel biçimleridir. Yerel mimarinin özgünlüğünü taşıyan kırsal mimari ise hem çevresel özelliklere göre biçimlenmesi hem de mekân tipolojisi bakımından Anadolu'nun binlerce yıllık mekânsal özelliklerini bünyesinde taşıyan yapılı çevrelerdir. Yöreye özgü olan kırsal mimarinin oluşmasında kullanıcı, hem yapı malzemesinin hazırlanması hem de yapım tekniğinin uygulanması bakımından bina üretimine doğrudan katılmaktadır. Bu nedenle kültürel geleneklerin bina biçimlendirmesine etkisi oldukça fazladır. 
Bu çalışmada, Diyarbakır'ın kırsal mimarisinin özgün örneklerinden olan Şükürlü Köyü'nün yapılı çevresi incelenmiştir. Bu çalışmanın temel amacı, bu köydeki kırsal mimarinin hem mekânsal hem de üretim tekniği bakımından ayırt edici özelliklerini ortaya çıkarmaktır. Bu bağlamda yapılı çevredeki eski (kerpiç) ve yeni konutların planları ölçekli olarak çıkarılmıştır. Bu binalar mekânsal ve yapım tekniği bakımından incelenmiştir. Ayrıca yeni üretilen konutlar da eskinin yapılı çevreleri (mekânsal, kullanılan yapı malzemesi ve yapım tekniği) ile karşılaştırılmıştır. Yapılı çevrenin sakinleri ile yapılan görüşmelerle, eski (kerpiç) ve yeni yapılı çevreler hakkındaki kullanıcı değerlendirmeleri elde edilmiştir. Yeni binalarla karşılaştırıldığında, kerpiç binaların üretimlerinin kolay, maliyetlerinin daha düşük, içinde yaşamak için yazın serin, kışın sıcak ve daha sağlıklı yaşam alanları oldukları kullanıcı değerlendirmeleri arasında yer almaktadır. Ancak mekânsal boyutlarındaki yetersizlik ve daha da önemlisi her yıl onların bakımlarının yapılmasındaki zorunluluk, bu binalarda yaşamayı zorlaştıran nedenler olarak belirlenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Kırsal Mimari, Kerpiç, Sürdürülebilir Yapı, Şükürlü Köyü, Mekân Tipolojisi

Abstract:
Local architecture is the physical forms of building culture and its changes over time as a reflection of the lifestyle transferred from past to present. Rural architecture, which carries the originality of the local architecture, is the built environment that carries the spatial characteristics of Anatolia for thousands of years in terms of both its environmental characteristics and spatial typology. In the formation of rural architecture that is unique to the region, the user directly participates in the production of the building in terms of both the preparation of the building material and the application of the construction technique. For this reason, the influence of cultural traditions on building shaping is quite high.
In this study, the built environment of Şükürlü Village, which is one of the original examples of Diyarbakır's rural architecture, was examined. The main purpose of this study is to reveal the distinctive features of the rural architecture in this village in terms of both spatial and production techniques. In this context, the plans of the old (adobe) and new houses in the built environment were drawn to scale. These buildings were examined in terms of spatial and construction techniques. In addition, newly built houses are compared with the built environments of the old (spatial, building materials and construction techniques). User evaluations of the old (adobe) and new built environments were obtained through interviews with the residents of the built environment. Compared to new buildings, it is among the user reviews that adobe buildings are easy to manufacture, have lower in cost, are cool in summer, warm in winter and are healthier living spaces. However, the inadequacy of their spatial dimensions and, more importantly, the necessity of maintaining them every year have been determined as the reasons that make it difficult to live in adobe buildings. 
Keywords: Rural Architecture, Adobe, Sustainable Building, Şükürlü Village, Space Typology