Havacılıkta emniyet kültürünün oluşturulmasında bir araç olarak emniyet yönetim sistemi: Nitel bir araştırma
The safety management system as a tool for building safety culture in aviation: A qualitative research
Yazar: GİZEM KARTAL
Danışman: DOÇ. DR. GÖKBEN BAYRAMOĞLU
Hitit Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Sivil Havacılık = Civil Aviation

Özet:
Emniyet kültürü, örgüt içindeki ve dışındaki bireylerin olumsuz veya tehlikeli koşullara 
maruz kalmasını en aza indirmekle ilgilenen örgüt içi inançlar, normlar, tutumlar, roller, 
sosyal ve teknik uygulamalar seti olarak ifade edilmektedir. Herhangi bir ihlalden, engelden
ve baskıdan bağımsız olarak örgütü ulaşılabilecek en yüksek emniyet hedefine doğru 
yönlendiren bir araç olma özelliği de taşımaktadır. Çalışanların sürekli olarak daha emniyetli 
çalışma koşullarına sahip olması için motivasyonlarını sağlayacak etkili bir araç olan bu 
kültür ayrıca emniyet ile ilgili risklerin daha kolay fark edilerek emniyetsiz davranışlardan 
sakınılmasına yardımcı olan bir emniyet yaklaşımı olarak da ifade edilebilir.
Yüksek emniyet kültürü düzeyine sahip örgütlerde; yönetim ve çalışanlar arasında karşılıklı 
güvene dayalı etkili bir iletişim ortamı mevcuttur. Operasyonel tehlikeler ve hatalar daha 
kolay fark edilir. Çalışanların uygun emniyet davranışında bulunabilmeleri için bir çerçeve 
oluşmuştur ve çalışanlar yüksek riskli tesislerde emniyetli davranışlar gösterirler. Havacılık 
örgütlerinin tamamında yüksek düzeyde emniyet kültürü seviyesine ulaşılabilmesi ile insan 
faktörü kaynaklı kazalar, olaylar, hatalar, tehlikeler ve riskler büyük oranda engellenerek 
yüksek emniyet seviyesine ulaşılmasına büyük katkı sağlanacaktır. 
Bu seviyeye erişebilme noktasında en önemli unsur ise etkili bir Emniyet Yönetim Sistemi 
(EYS) aracılığı ile emniyet kültürünün oluşturulmasıdır. Emniyet kültürünün 
oluşturulabilmesi için EYS'ye yoğun bir şekilde odaklanmak önemlidir. EYS, çalışanların 
emniyet ile ilgili davranışlarına yön verebilmeleri için bir çerçeve sağlamakta ve bu çerçeve 
yönetimin uygun liderliği ile desteklenmelidir. EYS bileşenleri ve süreçlerinin etkin ve 
dinamik olarak uygulanması ile emniyet kültürü oluşturulabilir.
Bu çalışmada, havacılıkta emniyet kültürünün oluşturulmasında EYS'nin bir araç olarak 
kullanılabileceği temel görüşünün doğruluğu sınanmak amacı ile Türkiye'de faaliyet gösteren 
havacılık işletmelerinde niteliksel bir araştırma yapılmıştır. Çalışmanın sonucunda ise EYS ve 
süreçlerini etkin olarak uygulamayan işletmelerin emniyet kültürü seviyesinin düşük olduğu 
saptanmıştır. Etkin olarak uygulayan işletmelerde ise yüksek emniyet kültürü seviyesine 
ulaşıldığı tespit edilmiştir.

Abstract:
Safety culture is expressed as a set of beliefs, norms, attitudes, roles, social and technical 
practices in the organization that are concerned with minimizing the exposure of individuals
inside and outside the organization to undesirable or dangerous conditions. It also has the 
feature of being a tool that guides the organization towards the highest attainable safety goal, 
regardless of any breach, obstruction or pressure. This culture, which is an effective tool that 
provides motivation for employees to have safer working efficiencies, can also be expressed 
as a safety approach that helps to avoid the unsafe effect of safety-related risks more easily.
In organizations with a high level of safety culture; there is an effective communication 
environment based on overconfidence between management and workers. Operational 
hazards and faults are more easily recognized. A framework has been established for 
employees to engage in appropriate safety behavior and employees engage is safe behavior in 
high-risk facilities. Achieving a high level of safety culture in all aviation organizations will 
greatly contribute to achieving a high level of safety by preventing human-related accidents, 
incidents, faults, hazards and risks to a large extent.
The most important factor in reaching this level is the creation of a safety culture through an 
effective SMS. It is important to focus heavily on the SMS to build a safety culture. The SMS 
provides a framework for employees to guide their safety-related behavior and this 
framework should be supported by appropriate management leadership. A safety culture can 
be established by the effective and dynamic implementation of SMS components and 
processes. In this study, a qualitative research was conducted in aviation enterprises operating in 
Türkiye in order to test the accuracy of the basic view that SMS can be used as a tool in 
established a safety culture in aviation. As a result of the study, it has been determined that 
the level of safety culture of the enterprises that do not implement the SMS and their 
processes effectively is low. It has been determined that a high level of safety culture has been 
reached in the enterprises that implement it effectively.