Türk toplumunda değer boyutlarının kadercilik eğilimleri, güvenlik motivasyonu, güvenlik performansı ve risk algısıyla ilişkisi
The relationship of value dimensions in turkish society with fatalism tendencies, safety motivation, safety performance and risk perception
Yazar: AHMET EBRAR SAKALLI
Danışman: PROF. DR. SELMA ARIKAN
İstanbul Medeniyet Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İş Sağlığı ve Güvenliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Psikoloji = Psychology ; Sosyoloji = Sociology ; Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations

Özet:
İş kazalarında insanların rolünü anlamak oldukça zordur. İnsanlar her zaman kendilerine doğru gelen davranışı gerçekleştirdikleri varsayılmaktadır. Bu çalışmanın insan davranışlarının temelini oluşturan değerlerin güvenlik motivasyonu, kadercilik eğilimleri, risk algısıyla ve güvenlik davranışı ile ilişkisi ana konusudur.
Bu bağlam da araştırmanın amacı doğrultusunda, Türkiye'nin NUTS-12 bölgesinden 701 katılımcı ile değişkenler arasında ilişkiyi incelemek için yol analizi, kısmi korelasyon ve demografik değişkenler arasındaki ilişkiyi incelemek için t-test, ANOVA vb. testler kullanılmıştır. Araştırma nicel ve nitel olmak üzere iki kısımdan oluşan karma yöntem kullanılarak model oluşturulmak amaçlanmıştır. Çalışmanın bulgularına göre 19 değer boyutlarından büyük bölümünün ve öz koruma ve gelişim üst değerleriyle muhafazakâr, öz yetkinlik, öz aşkınlık ve değişime açıklık üst değer boyutlarının kadercilik eğilimlerini, risk algısını, güvenlik motivasyonu ve güvenlik performansını etkilediği tespit edilmiştir. Öz Koruma, muhafazakârlık ve öz yetkinlik üst değerlerinin güvenlik performansına negatif bir etkisi varken değişime açıklık, öz aşkınlık ve gelişim değerlerinin güvenlik performansına pozitif bir etkisi olduğu saptanmıştır. Çalışmanın sonucunda nicel çalışmadan çıkan sonuçlar ile nitel çalışmadan çıkan sonuçların birbirlerini destekledikleri görülmektedir.
Bireyler önem verdikleri değer boyutlarına göre davranış biçimi gösterecekleri göz önüne alınırsa NUTS-12 bölgelerine göre önem verilen değer boyutlarına uygun olacak biçimde İSG eğitimlerinin geliştirilmesi gerekmektedir. Ayrıca değer boyutlarından İSG için olumsuz olan yönlerinin giderilmesi ve azaltılması için kanuni olarak desteklenmesi gerekmektedir.

Abstract:
It is very difficult to understand the role of people in occupational accidents. It is assumed that people always perform the behaviour that feels right to them. The main topic of this study is the relationship between values that form the basis of human behaviour and safety motivation, fatalistic tendencies, risk perception and safety behaviour.
In this context, in line with the purpose of the research, path analysis and partial correlation analysis were used to examine the relationship between variables with 701 participants from NUTS-12 region of Turkey, and t-test, ANOVA etc. tests were used to examine the relationship between demographic variables. The research aimed to create a model using a mixed method consisting of two parts, quantitative and qualitative. Based on the findings of the study, it was determined that most of the 19 value dimensions and the top values of self-protection and growth and the top value dimensions of conservation, self-enhancement, self-transcendence and openness to change affect fatalism tendencies, risk perception, safety motivation and safety performance. While self-protection, conservation and self-enhancement top values have a negative effect on safety performance, openness to change, self-transcendence and growth top values have a positive effect on safety performance.
As a result of the study, it is seen that the results of the quantitative study and the results of the qualitative study support each other. Considering that individuals will show behaviours according to the value dimensions they attach importance to, OHS trainings should be developed in accordance with
the value dimensions given importance according to NUTS-12 regions. In addition, the negative aspects of the value dimensions for OHS should be supported legally in order to eliminate and reduce them.