Dindarlık yönelimi ve kişilik özellikleri arasındaki ilişki
Relation between religious orientation and personality
Yazar: EMİNE AZAK
Danışman: DOÇ. DR. KENAN SEVİNÇ
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Din psikolojisi = Religious psychology ; Dindarlık = Religiousness ; Dini eğilimler = Religious tendencies ; Kendilik = Self ; Kişilik = Personality ; Kişilik özellikleri = Personality traits ; Mizaç = Temperament

Özet:
Bu çalışmanın konusu, dindarlık yönelimleri ile kişilik özellikleri arasındaki ilişkidir.  Literatüre bakıldığında, dindarlığın farklı düzeyleri, boyutları ve yönelimleri olduğu görülmektedir. Dindarlık ile kişilik arasındaki ilişki, Din Psikolojisi alanında uzun süredir çalışılan bir konudur. Bu çalışmalarda bazen dindarlık düzeyi ve kişilik ilişkisi ve bazen dindarlık boyutları ve kişilik ilişkisi ele alınmıştır. Ancak ilk tasnifini Allport'un yaptığı dindarlık yönelimleri olgusuyla kişilik arasında bir ilişkinin olup olmadığı sorusu, diğerlerine göre nispeten ihmal edilmiş bir konudur. Bu çalışmada, dindarlık yönelimleri ve kişilik özellikleri arasında bir ilişki olup olmadığı, varsa nasıl bir ilişkinin olduğu, bu ilişkinin biçimi ve ilişkili sorular, konuyla ilgili daha önce yapılmış çalışmalar bir arada değerlendirilerek cevaplanmaya çalışılmıştır. Tezin ana problemini, "dindarlık yönelimlerinin farklılaşmasında kişilik özelliklerinin bir etkisi olup olmadığı" sorusu oluşturmaktadır. 
Bu çalışmada, dindarlık yönelimleri dörtlü bir tasnifte ele alınmıştır. Allport ve Roos'un öncü çalışmaları ile tanımlanan içyönelimli dindarlık ve dış yönelimli dindarlığa ilaveten, Batson ve Ventis'in tanımladığı arayış olarak dindarlık ve son olarak da Hunsberger ve Altemeyer'in tanımladığı fundamentalist dindarlık, dört farklı dindarlık yönelimi olarak kabul edilmiş ve konuyla ilgili literatür taraması yapılarak,  bunlarla kişilik özellikleri arasındaki ilişkiler tespit edilmeye çalışılmıştır.  Çalışmanın sonunda dindarlık yönelimlerinin kişilik özellikleri ile bir ilişkisi olduğu ve bireylerin, kişilik yapılarına göre belli dindarlık yönelimlerine sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Din, Dindarlık, Dindarlık Yönelimi, Kişilik, Mizaç, Benlik.

Abstract:
The subject of this study is the relationship between religious orientations and personality. When we look at the literature, it is seen that there are different levels, dimensions and orientations of religiosity. The relationship between religiosity and personality is a long-studied topic in the psychology of religion. In these studies, sometimes the relationship between the level of religiosity and personality, and sometimes the relationship between the dimensions of religiosity and personality have been discussed. However, the question of whether there is a relationship between the phenomenon of religiosity orientations and personality, the first classification of which was made by Allport, is a relatively neglected subject compared to others. In this study, it has been tried to answer whether there is a relationship between religious orientations and personality traits, if there is, what kind of relationship there is, the form of this relationship and related questions, by evaluating the previous studies on the subject together. The main problem of the thesis is the question of "whether personality traits have an effect on the differentiation of religious orientations".
In this study, religious orientations are discussed in a four-fold classification. In addition to intrinsic and extrinsic religiosity defined by the pioneering studies of Allport and Ross, quest religious orientation defined by Batson and Ventis and finally fundamentalist religious orientation defined by Hunsberger and Altemeyer have been accepted as four different religious orientations and it was tried to determine the relationships between them and personality by searching the literature on the subject. At the end of the study, it was concluded that religious orientations have a relationship with personality traits and that individuals have certain rreligious orientations according to their personality structures.

Keywords: Religion, Religiosity, Religious Orientation, Personality, Temperament, Self.