Leibniz Felsefesi'nde akılsal-olgusal hakikat ayrımı
Necessary truths and contingent truths in the Leibniz's philosophy
Yazar: AZİZ MURAT KARACA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SEDAT DOĞAN
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Felsefe = Philosophy

Özet:
Bu tez, felsefe tarihinin en önemli gündemlerinden biri olan, açık ve seçik bilgi için yöntem problemini Leibniz felsefesi açısından konu edinmektedir. Temel problemimiz, Leibniz'in; akılsal hakikat ve olgusal hakikat ayrımı üzerinden erken modern dönemin en önemli felsefi gündemi haline gelen yöntem problemine nasıl yaklaştığı üzerinedir. Bu dönemin yöntem arayışı içinde söz konusu edilebilecek yaklaşımların hemen hepsi ya birini tercih edip ötekini reddederek, ya aralarında bir hiyerarşi kurarak ya da bir tür sentez girişimiyle rasyonel olan ile ampirik olan veya a priori olan ile a posteriori olan arasında bir ayrım gözetmiştir. Leibniz ise problemi bir önermenin doğruluk ile ilişkisinin çözümlenebilmesi bakımından ele almış, söz konusu ayrımı bir çözüme kavuşturmak adına iki hakikat düzlemi tespit ederek aralarında bir derecelenme ilişkisi öngörmüştür. Bu düzlemlerden biri akılsal hakikat, diğeri olgusal hakikat düzlemidir. Akılsal hakikatlere ait önermeler kanıtlanabilirdir, fakat insan zihninin sınırlı analiz yetisinden dolayı olgusal hakikatlere ait önermeler kanıtlanamazdır. Leibniz bu durumu, akılsal önermeler ve olgusal önermelerin, farklı mantık ilkeleri üzerinden hakikat ile temas etmesine bağlar. Söz konusu ilkeler, çelişmezlik ilkesi ve yeter-sebep ilkesidir. Bu sebeple akılsal önermelerin açık ve basit, olgusal önermelerin belirsiz olduğunu ifade eder. Leibniz bu analizi üzerinden bir evrensel dil projesi oluşturmak ve kendi dönemindeki birçok alanda ortaya çıkan aykırılıkları uzlaştırmak istemiştir. Bu çalışma Leibniz'in bu ayrımının; çağının koşullarıyla ve bu koşullarla sıkı bir ilişki içinde geliştirdiği felsefesiyle irtibatını ortaya koymayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler: Leibniz, Akılsal Hakikat, Olgusal Hakikat, Çelişmezlik İlkesi, Yeter-Sebep İlkesi.

Abstract:
In this thesis, we will investigate on the method problem for the precise knowledge which is one of the most important issues in the history of philosophy, in terms of Leibniz's philosophy. Our basic problem is how do Leibniz approaches method problem which has become the most important agenda of early modern philosophy, through his analysis on the necessary and contingent truths. Almost all of the approaches that can be evaluated in the works of method of this age, made a distinction between the rational and the empirical, or the a priori and a posteriori, either by preferring one and rejecting the other, or by establishing a hierarchy between them or by attempting a kind of synthesis. Leibniz, on the other hand, approached the problem in terms of analyzing the relation of a proposition with truth. He also has identified two plane of truth and fixed that there is a gradation relationship between them in order to solve the relevant problem. One is plane of necessary truths (truths of reason) and the other is plane of contingent turths (truths of fact). While propositions of necessary truths are demonstrable, the second propositions are not demonstrable due to finite analytical ability of the human mind. Since according to Leibniz, both proposition come into contact with truth through different principles. These principles are principle of contradiction and principle of sufficient reason. Hence he says that the necessary proposition is explicit and the contingent proposition is implicit. Leibniz, through this his analysis, wanted that create a universal language project and that reconcile the contradictions in many areas of his age. This study aims at reveal the connection of this distinction of Leibniz with the conditions of his age and with his philosophy that he developed in a close relationship with these conditions.

Keywords: Leibniz, Necessary Truths, Contingent Truths, The Principle of Contradiction, The Principle of Sufficient Reason.