Türkiye, Finlandiya ve Kanada'da matematik ders kitaplarındaki bazı ortak konuların göstergebilimsel analizi
Semiotics analyzing of some common subjects in mathematics textbook in Turkey, Finland and Canada
Yazar: RAMAZAN LEYLEK
Danışman: PROF. DR. NECLA TURANLI
Hacettepe Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Ortaöğretim Fen ve Matematik Alanları Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ders kitapları = Textbooks ; Finlandiya = Finland ; Gösterge bilim = Semiotics ; Göstergebilimsel analiz = Semiotic analysis ; Kanada = Canada ; Karşılaştırmalı eğitim = Comparative  education ; Matematik dersi = Mathematics lesson ; Matematik eğitimi = Mathematics education ; Matematik öğretimi = Mathematics teaching ; Türkiye = Turkey

Özet:
Matematik eğitim ve öğretiminde görselliğe ve görsel argümanlara eğilim son yıllarda ciddi oranda artmıştır. Matematikteki soyut kavramların öğretilmesinde ve öğrenilmesinde görsel materyaller çok fazla kullanılmaktadır. Matematiksel kavramlar idealdir, genel bir yapıları vardır ve kavramları temsil etmek ve onlarla etkileşimde bulunmak için göstergeleri bir araç olarak kullanmak zorunludur. Bu anlamda geliştirilen göstergeler kendileri matematiksel nesneler değildir ama herhangi bir şekilde onların yerini tutarlar. Bu nedenle matematiksel kavram yapılarını oluştururken göstergebilimin kazandırdığı gösterge kavramını bilinçli ve bilimsel yöntem farkındalığı ile öğrencilere aktarmanın çok önemli bir başarıyı ortaya koyacağı düşünülmektedir. Bu çalışmada, Türkiye, Finlandiya ve Kanada'da okutulan birer tane seçilmiş ortaöğretim (lise) matematik ders kitabının Doğal Sayılar, Tam Sayılar, Ondalık Sayılar, Rasyonel Sayılar, Üslü Sayılar, Köklü Sayılar ve Fonksiyon konularının göstergebilim açısından analizinin yapılması amaçlanmıştır. Araştırmada bahsi geçen ülkelerdeki matematik ders kitaplarında bulunan göstergelerin (fotoğraf, resim, şekil, vb.) konuların öğretilmesinde, öğrenilmesinde ve kavramsal bir yapı oluşturmasındaki etkisini ortaya koymak amaçlanmıştır. Bu çalışmada, karma yöntem seçilmiştir. Karma yöntemde, döküman inceleme modeli ve anket tekniği kullanılmıştır. Konularının anlatımında görselliğin nasıl verildiği, kavramların  hangi işaret, sembol ve görsellerle ortaya konulduğu, Charles Sanders Peirce'in geliştirdiği göstergebilim (semiotics) üçgen modeli ile incelenmiştir. Anket uygulamasında, matematik ders kitaplarında yukarıda bahsi geçen konuların öğretilmesinde, öğrenilmesinde ve kavramsal bir yapı oluşturmasında sunulan göstergelerin faydalı olup olmayacağı öğretmen görüşü alınarak belirlenmeye çalışılmıştır. Araştırmanın sonuçlarına göre, Peirce' in gösterge türü sınıflandırmasına ait olan göstergelerin (görüntüsel, belirtisel ve sembolik) diğerlerine göre anlamlandırma sürecinde daha etkili olduğu görülmüştür. Kavramsal yapı oluşturma sürecinde en etkili gösterge türünün ise görüntüsel gösterge olduğu saptanmıştır.

Abstract:
In recent years, the trend towards visuality and visual arguments in mathematics education and training has remarkably increased. Visual materials find a significant buyer in the teaching and learning of abstract concepts in mathematics. Mathematical concepts are ideal, they have a general structure, and it is imperative to use representamen as a tool to represent concepts and interact with them. The indicators developed in this sense are not mathematical objects themselves, but they substitute for them in any way. For this reason, it is thought that transferring the concept of indicators gained by students through semiotics with conscious and scientific method awareness while creating mathematical concept structures will bring a very important success. In this study, it is aimed to make the indicator analysis of Natural Numbers, Integers, Decimal Numbers, Rational Numbers, Power Numbers, Root Numbers and Function Issues of selected secondary school (high school) mathematics textbooks from Turkey, Finland and Canada, in terms of semiotics. Also, in the study it is aimed to reveal the effect of the indicators (photographs, pictures, figures, etc.) used in mathematics textbooks in the countries mentioned in teaching/ learning of subjects and creating a conceptual structure. In this study, mixed method research was conducted. In the mixed method, document analysis model and questionnaire are used. How visuality is given in the expression of the subjects, which signs, symbols and visuals are presented by the concepts were analyzed with the semiotics triangle model developed by Charles Sanders Peirce. In the questionnaire application, it was tried to determine whether the indicators presented in mathematics textbooks in teaching, learning and creating a conceptual structure would be beneficial by taking the opinion of the teacher. According to the results of the research, it is seen that the indicators (visual, symptomatic and symbolic) belonging to Peirce's classification are more effective than the others in the process of interpretation. The most effective indicator type has been determined as the visual indicator in the process of creating a conceptual structure.