Covid-19 pandemisinde Türkiye'deki yatırımcıların A/B kişilik özelliklerine göre finansal risk toleransını etkileyen faktörler.
The factors affecting financial risk tolerance of investors in Turkey according to A/B personality traits in times of Covid-19 pandemic.
Yazar: LOKMAN DAL
Danışman: PROF. DR. NURAY GİRGİNER
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Bireysel yatırımcılar = Individual investors ; Davranışsal finans = Behavioral finance ; Risk toleransı = Risk tolerance ; Tip A kişilik = Type A personality ; Tip B kişilik = Type B personality

Özet:
Küresel piyasalar, tarih boyunca birçok sistemik ve sistemik olmayan risklere maruz kalmıştır. Covid-19 Pandemisi, dünya tarihinin son yüzyılda gördüğü en büyük sistemik şoklardan biri olmasına rağmen, bu sistemik şokun bireysel yatırımcılar üzerindeki etkileri nitelik ve nicelik olarak yeterli düzeyde araştırılmamış konulardandır. Sistemik şoklar karşısında yatırımcılarda oluşan riskten kaçınma davranışları ve finansal seçimlerindeki değişimin altında yatan sebeplerin belirlenmesi, bu faktörler bağlamında onlara alternatif yatırım seçeneklerinin sunulmasıyla tekrar yatırım yapmalarının teşvik edilmesi, ekonomik toparlanmanın sürdürülebilirliği ve gelecekteki şoklara karşı daha dirençli kalma bakımından önem taşımaktadır.
Bu çalışmanın amacı, Covid-19 Pandemisi gibi küresel finans piyasalarına sistemik bir şok geldiğinde gelişmekte olan ancak ekonomik kırılganlığı yüksek olan ülkelerdeki bireysel portföy yatırımcılarının Finansal Risk Toleranslarını ve finansal tercihlerini etkileyen faktörlerin neler olabileceğine dair bilginin ve öngörünün elde edilmesidir. Bu kapsamda, Türkiye örneğinden hareketle Borsa İstanbul (BIST)'da işlem gören pay senetlerine yatırım yapan 761 bireysel portföy yatırımcısından veri toplanmıştır. Araştırma kapsamında oluşturulan hipotezlerin doğruluğunun testi amacıyla Bağımsız Örneklemler t-Testleri ve Tek Yönlü ANOVA Testleri uygulanmış, yatırımcıların Finansal Risk Toleranslarını etkileyen faktörlerin tahmini ve modellenmesi amacıyla Lojistik Regresyon Analizi yapılmıştır. Araştırma sonucunda, Türkiye'deki bireysel portföy yatırımcılarının Finansal Risk Toleranslarının Pandemi döneminde artış gösterdiği belirlenmiştir. Yatırımcıların kendilerine Covid-19 teşhisi konulma durumu ve A Tipi/B Tipi kişilik özellikleri ile Finansal Risk Toleransları arasında anlamlı bir farklılığın olmadığı belirlenmiştir. Diğer taraftan, Covid-19 teşhisi konulan A Tipi kişilik özelliğine sahip yatırımcıların Covid-19 teşhisi konulmayan yatırımcılara göre daha çok spekülatif risk üstlendikleri, A Tipi kişilik özelliğine sahip yatırımcıların B Tipi kişilik özelliğine sahip yatırımcılara nispeten portföylerini daha sık gözden geçirdikleri, 40 yaş ve üzeri A Tipi kişiliğe sahip yatırımcıların 40 yaş altındaki yatırımcılara nispeten yatırımlarına daha yüksek tutarlar yönlendirdikleri bulgulanmıştır. Lojistik Regresyon Analizi sonuçları, Covid-19 Pandemisi döneminde yatırımcıların Finansal Risk Toleranslarını tahminlemede demografik, sosyo-ekonomik özellikler ve kişilik özelliklerinin açıklayıcı olmadığını, buna karşılık yatırımcıların bazı finansal tercihlerinin ve Covid-19'a maruziyet durumunun kısmen açıklayıcı olduğunu göstermiştir.
Araştırmanın, gelecekte yaşanması muhtemel küresel şoklarda yatırımcı davranışlarının tahmin edilmesi ve bu bağlamda kendilerine risk toleranslarıyla uyumlu, rafine yatırım seçenekleri sunulması noktasında yatırım danışmanlarına, portföy yöneticilerine ve aracı kurumlara fayda sağlayacağı değerlendirilmektedir.

Abstract:
Global markets have been exposed to many systemic and non-systemic risks throughout the history. Although the Covid-19 Pandemic is one of the biggest systemic shocks the world has seen in the last century, the effects of this systemic shock on individual investors are subjects that have not been adequately researched in terms of quality and quantity. Identifying the underlying causes of the change in investors' risk aversion behaviors and financial choices in the face of systemic shocks, encouraging them to re-invest by offering alternative investment options in the context of these factors, is important for the sustainability of the economic recovery and to remain more robust to future shocks.
The aim of this study is to obtain information and foresight about the factors that affect the Financial Risk Tolerance and financial preferences of individual portfolio investors in developing countries with high economic fragility when a systemic shock comes to the global financial markets such as the Covid-19 Pandemic. In this context, data were collected from 761 individual portfolio investors who invested in stocks traded in Borsa Istanbul (BIST) based on the example of Turkey. In order to test the accuracy of the hypotheses formed within the scope of the research, Independent Samples t-Tests and One-Way ANOVA Tests were applied and Logistic Regression Analysis was performed in order to estimate and model the factors affecting investors' Financial Risk Tolerance. As a result of the research, it was determined that the Financial Risk Tolerance of individual portfolio investors in Turkey increased during the Pandemic period. It has been determined that there is no significant difference between investors' self-diagnosis of Covid-19, Type A/Type B personality traits and Financial Risk Tolerance. On the other hand, investors with Type A personality traits diagnosed with Covid-19 take more speculative risks than investors without Covid-19 diagnosis, investors with Type A personality traits review their portfolios more frequently than investors with Type B personality traits, and those aged 40 and over. It was found that investors with Type A personality invest higher amounts to their investments compared to investors under the age of 40. The results of the Logistic Regression Analysis showed that the demographic, socio-economic characteristics and personality traits were not explanatory in estimating the Financial Risk Tolerances in times of Covid-19 Pandemic. On the other hand, the results showed that some of the financial preferences of investors and their exposure to Covid-19 are partially explanatory.
It is considered that the research will benefit investment advisors, portfolio managers and brokerage houses in terms of predicting investor behavior in possible future global shocks and in this context, offering them refined investment options that are compatible with their risk tolerance.