Plastik sanatlarda türcü yaklaşımlar: Arı
Speciesist approaches in plastic arts: Bee
Yazar: MELİSA KILIÇ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FİLİZ PİYALE ONAT
Yeditepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Plastik Sanatlar Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
Meta haline getirilen birçok hayvandan biri olan arı, bu çalışmada plastik sanatlarda türcülük bağlamında araştırılmıştır. Araştırmanın kavramsal çerçevesi türcülük kavramı üzerine ve türcülük karşıtı yaklaşımlar üzerine kurulmuştur. İnsanın kendini merkeze alan yaklaşımıyla öteki türleri tahakküm altına alması diğer ötekilikleri oluşturma noktasında paralellik kurmaktadır. Dolayısıyla araştırmanın kapsamı ırçılık, cinsiyetçilik ve nihai olarak türcülük arasındaki ortak payda üzerinden ele almıştır. İnsanların ten rengine ya da cinsiyetlerine göre ayrıştırılmasına insan ve insan olmayan hayvanlar olarak dâhil olan bu ötekileştirme biçimi, hayvan haklarını bütün canlıların haklarını gözetecek biçimde inşa eden Tom Regan, Gary L. Francione ve Steven Best'in hayvan hakları kuramları irdelenerek türcülük karşıtı anlayış üzerinde durulacaktır.
Araştırma kapsamında, her ne kadar hayvanın temsilinin sanat alanındaki yeri mağara duvarlarındaki örneklere kadar uzansa da hayvanların sanatta türcülük bağlamında kullanımı üzerine yoğunlaşan ve bunu açık etme niyeti ile çağdaş sanat alanından günümüz düşüncesini açık eden başat örnekler üzerinden eser okumaları yapılmıştır. Fakat yapılan literatür taramasında böcek sınıfında yer alan arılar, ironik biçimde "arılarla iş birliği" olarak nitelendirildiği tespitinden hareketle araştırmanın motivasyonu ve birincil odak noktasını oluşturmuştur.  Arıların yaşam döngüsünü ve bedenlerini sömürerek türcü yaklaşım üzerinden ilerleyen bu insan merkezci, türcü ötekiliklere dâhil edilen bakış sorunsallaştırılarak bu araştırmanın bulgularını seçilen on sekiz eser üzerinden araştırmaya dâhil edilmiştir.  Dolayısıyla seçilen bu eserler üzerinden türcülüğün sanata yansımasının nasıl olduğu araştırmanın problemini oluşturmaktadır.  Sanat alanında arılar üzerinden yapılan bu sömürü günümüz postmodern anlayışının sağladığı eleştiri üzerinden çok katmanlı bir anlayışla ve eser okumaları bu bağlamda türcülük karşıtı bir yaklaşım olan vegan düşünce noktasından ele alınmıştır.

Abstract:
In this study, the bee, one of the many animals that have been turned into commodities, has been investigated in the context of speciesism in the plastic arts. The conceptual framework of the research is based on the concept of speciesism and anti-speciesist approaches. The domination of other species by the self-centered approach of man draws parallels in creating other othernesses. Therefore, the scope of the research has been handled through the common denominator between racism, sexism and finally speciesism. The animal rights theories of Tom Regan, Gary L. Francione and Steven Best, who built animal rights to protect the rights of all living things, will be examined and the anti-speciesist understanding will be emphasized.
In the literature review, bees formed the motivation and primary focus of the research, ironically defined as "cooperation with bees". This anthropocentric, speciesist viewpoint, which proceeds through the speciesist approach by exploiting the life cycle of bees and their bodies, is problematized and the findings of this research are included in the study through eighteen selected works. Therefore, the reflection of speciesism on art through these selected works constitutes the problem of the research. This exploitation of bees in the field of art has been handled with a multi-layered understanding through the criticism provided by today's postmodern understanding, and the readings of the works have been handled from the point of vegan thought, which is an anti-speciesist approach in this context.