Ultrasonografik hepatosteatoz derecelendirmesinin dual-eko manyetik rezonans görüntüleme ile korelasyonu
Correlation of ultrasonographic hepatosteatosis grading with dual-echo magnetic resonance imaging
Yazar: DENİZ AKAN
Danışman: PROF. DR. ŞÜKRÜ MEHMET ERTÜRK
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Şişli Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Radyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2017
Konu: Radyoloji ve Nükleer Tıp = Radiology and Nuclear Medicine
Dizin: Karaciğer hastalıkları = Liver diseases ; Karaciğer yağlanması = Fatty liver ; Manyetik rezonans görüntüleme = Magnetic resonance imaging ; Teşhis teknikleri ve prosedürleri = Diagnostic techniques and procedures ; Teşhis-görüntüleme = Diagnostic imaging ; Ultrasonografi = Ultrasonography

Özet:
Giriş: Hepatosteatoz, hepatositlerin sitoplazmalarında trigliserit birikimiyle karakterize olup; patogenez ve klinik seyir bakımından değişkenlik gösteren çok sayıda karaciğer hastalığının ortak bir histopatolojik bulgusudur. Hepatosteatoz; ultrasonografi (USG), bilgisayarlı tomografi (BT) ve manyetik rezonans görüntüleme (MRG) ile noninvazif olarak değerlendirilebilir. Çalışmamızda ultrasonografi ile hepatosteatoz açısından değerlendirilmiş hastalarda, ultrasonografik hepatosteatoz derecesinin, in-phase ve out-of-phase dual-eko MRG sekanslarındaki sinyal intensiteleri ile korele edilmesini amaçladık.

Materyal ve metod: Çalışmaya ultrasonografide hepatosteatozu olmayan (onbeş hasta; yaş ortalaması = 59,7±12,6), ultrasonografide karaciğerinde grade 1 hepatosteatozu olan (onbeş hasta; yaş ortalaması = 57,2±13,4), karaciğerinde grade 2 hepatosteatozu olan (onbeş hasta; yaş ortalaması = 52,3±14,6) ve karaciğerinde grade 3 hepatosteatozu olan (onbeş hasta; yaş ortalaması = 48,9±11,5), toplamda altmış hasta (22 erkek, 38 kadın; yaş ortalaması = 54,5±13,4) dahil edildi. Hastaların in-phase ve out-of-phase dual-eko MR görüntülerinde karaciğerden dört kez ve paravertebral kaslardan iki kez olmak üzere sinyal ölçümleri yapıldı ve ortalamaları alındı. Karaciğer sinyal intensiteleri paravertebral kas sinyal intensitelerine bölünerek normalize değerler elde edildi. Normalize in-phase sinyal intensite değerleri, normalize out-of-phase değerlerine bölünerek sinyal oranları hesaplandı. Farklı grade hepatosteatozlu hastalarda yaş ANOVA, cinsiyet ise Fisher exact test ile karşılaştırıldı. Sinyal oranları ile hepatosteatoz dereceleri arasındaki ilişki Spearman korelasyon ile değerlendirildi. Hepatosteatozu olmayan ve grade 1, grade 2 ve grade 3 hepatosteatozu olan hastaları ayırt edebilecek eşik sinyal intensite değeri ROC eğrisi ile hesaplandı, sensitivite ve spesifite belirlendi.

Bulgular: Hepatosteatozu bulunmayan hastalar ile grade 1, 2 ve 3 hepatosteatozu olan hastalar arasında yaş ve cinsiyet açısından anlamlı istatistiksel fark yoktu (p>0,05). Sinyal oranları ile hepatosteatoz dereceleri arasında pozitif ve kuvvetli korelasyon mevcut idi (r=0,81; p<0,000001). Hepatosteatozu olmayan ya da grade 1 hepatosteatozu olan hastalar ile diğerlerini ayırt etmede; ROC analizinde eğri altında kalan alan (AUC) 0,95 (p<0,00000001), eşik değer 1,14, sensitivite ve spesifisite ise sırası ile %86,7 ve %90,0 idi.

Tartışma ve Sonuç: Biyopsi ve histopatolojik analiz hepatosteatozun değerlendirilmesinde referans standart yöntem olmakla beraber; steatoz düzeyi ultrasonografi, bilgisayarlı tomografi ve manyetik rezonans görüntüleme gibi noninvazif yöntemlerle de belirlenebilir. Rutin MR çekimlerinde su ve lipid moleküllerindeki protonların farklı salınım frekanslarına sahip olmasına dayanan kimyasal şift görüntülemenin de yer alması, hepatosteatozun MR görüntülemede güvenilir bir şekilde değerlendirilmesini sağlamaktadır. Ultrasonografi derecelendirmesi ve MR sinyal intensitelerini karşılaştırdığımız çalışmamızda, sinyal oranları ve sonografik hepatosteatoz derecelendirmesi arasında kuvvetli ve anlamlı bir korelasyon izlendi. Hepatosteatozlu hastalarda kimyasal şift MR görüntülemenin ve elde edilen sinyal oranlarının, hepatosteatozun değerlendirilmesinde ve takibinde güvenle kullanılabileceği görüldü.

Abstract:
Introduction: Hepatosteatosis, which is characterized by the accumulation of triglycerides in the cytoplasm of hepatocytes, is a common histopathological finding of a large number of liver diseases that vary in pathogenesis and clinical course. Hepatosteatosis can be evaluated by ultrasonography (USG), computed tomography (CT) and magnetic resonance imaging (MRI) non-invasively. In our study, we aimed to correlate the levels of ultrasonographic hepatosteatosis with signal intensities in in-phase and out-of-phase dual-echo MRI sequences in patients who were evaluated by ultrasonography for hepatosteatosis.


Materials and Method: Sixty patients ( 22 males, 38 females; mean age= 54,5±13,4) in total were included in the study, who had no hepatosteatosis in the ultrasonography (fifteen patients; mean age=59,7±12,6), had grade 1 hepatosteatosis in the liver (fifteen patients; mean age= 57,2±13,4), grade 2 hepatosteatosis in the liver (fifteen patients; mean age= 52,3±14,6) and grade 3 hepatosteatosis in the liver (fifteen patients; mean age=48,9±11,5). On in-phase and out-of-phase dual-echo MRI imaging, signals were measured four times from the liver of the patients and twice from the paravertebral muscles and the averages were taken. Liver signal intensities were divided by paravertebral muscle signal intensities and normalized values ​​were obtained. Signal ratios were calculated by the division of normalized in-phase signal intensity values by normalized out-of-phase values. Patients with different grade hepatosteatosis were compared by age with ANOVA test and by gender with Fisher exact test. The relationship between signal ratios and hepatosteatosis grades was assessed by Spearman correlation. Threshold signal intensities that could distinguish patients with no hepatosteatosis and those with grade 1, 2 and 3 hepatosteatosis were calculated by ROC curves and sensitivity and specificity were determined.


Results: There was no statistically significant difference between the patients with no hepatosteatosis and those with grade 1, 2 and 3 hepatosteatosis in terms of age and sex (p>0,05). There was a positive and strong correlation between signal ratios and hepatosteatosis grades (r=0,81; p<0,00000001). In differentiation of patients who did not have hepatosteatosis or grade 1 hepatosteatosis from others, the area under the curve (AUC) in the ROC analysis was 0,95 (p <0.00000001), the threshold was 1.14, sensitivity and specificity were 86.7% and 90.0%, respectively.


Discussion and Conclusion: Biopsy and histopathological analysis were the reference standard method in the evaluation of hepatosteatosis; however, the level of steatosis can also be determined by noninvasive methods such as ultrasonography, computed tomography and magnetic resonance imaging. In routine MR imaging, the inclusion of a chemical shift imaging based on the fact that protons in water and lipid molecules have different release frequencies also provides a reliable assessment of hepatosteatosis in MR imaging. In our study in which ultrasound grading and MR signal intensities were compared with each other, a strong and significant correlation was observed between signal ratios and sonographic hepatosteatosis grading. In patients with hepatosteatosis, chemical shift MR imaging and obtained signal ratios can be safely used when evaluating hepatosteatosis and for follow-up.