Diz osteoartritli kadın hastalarda Q açısı ile klinik bulgular, radyolojik evre ve ultrasonografık değerlendirme arasındaki ilişkinin araştırılması
Relationship between Q angle and clinical findings, radiological stage, and ultrasonographic evaluation in female patients with knee osteoartritis
Yazar: ELHAM MALEKIFARD
Danışman: DOÇ. DR. SİNA ARMAN
İstanbul Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon = Physical Medicine and Rehabilitation
Dizin: Kadınlar = Women ; Kıkırdak = Cartilage ; Osteoartrit = Osteoarthritis ; Osteoartrit-diz = Osteoarthritis-knee ; Q açısı = Q angle ; Ultrasonografi = Ultrasonography ; Ölçüm teknikleri = Measurement techniques

Özet:
Amaç: Bu çalışmanın amacı semptomatik primer diz osteoartriti (OA) olan kadın hastalarda alt ekstremite diziliminin değerlendirilmesinde kullanılan Quadriceps (Q) açısı ile demografik özellikler, klinik bulgular, radyolojik bulguların şiddeti, ultrasonografi ile ölçülen distal femoral kıkırdak kalınlığı ve semikantitatif skorlar arasındaki ilişkinin değerlendirilmesidir.
Gereç ve Yöntem: Çalışmaya Amerikan Romatoloji Cemiyeti (ACR) kriterlerine göre iki yanlı diz OA'sı olan, dahil edilme ve dışlama kriterlerini karşılayan 80 hasta (toplam 160 diz) dahil edildi. Hastaların demografik özellikleri, eşlik eden hastalıkları ve semptom süresi kaydedildi. Hastaların boy ve kilo ölçümleri yapılarak vücut kitle indeksleri (VKİ) hesaplandı. Hastaların ağrısının değerlendirmesi için Vizüel Analog Skala (VAS) kullanıldı. Ağrı, tutukluk ve fiziksel fonksiyonları değerlendirmek için Western Ontario ve McMaster Üniversiteleri Osteoartrit İndeksi (WOMAC) kullanıldı. Sağ femur uzunluğu ve kalça genişliği ölçüldü. Çalışmaya özel tasarlanan uzun kollu gonyometre ve ayak pozisyonlaması için yatağa monte edilmiş alet ile oluşturulan standardize protokole göre Q açısı ölçümleri yapıldı. Diz grafilerinin değerlendirilmesi için radyolojik Kellgren-Lawrence (K-L) evreleme skalası kullanıldı. Hastaların ultrasonografik incelemesinde distal femoral kıkırdak kalınlık ölçümü ve semikantitatif kıkırdak derecelendirmesi yapıldı. Bu değişkenlerin Q açısı ile ilişkisi incelendi. Korelasyon analizinde, ilişki Q açısının normal değerlerden (12-16°) hem azalması (Q açısı <16°) hem de artmasına yönelik (Q açısı >12°) iki yönlü olarak araştırıldı.
Bulgular: Çalışmaya dahil olan hastaların yaş ortalamaları 59,2±10,4 yıl idi. Çalışmada değerlendirilen 160 dizin K-L radyolojik evrelemesine göre; %40ʹının (n=64) evre 1, %18ʹinin (n=29) evre 2, %34ʹünün (n=54) evre 3 ve %8ʹinin (n=13) evre 4 olduğu ve semikantitatif ultrasonografik kıkırdak derecelendirmesine göre; %34ʹünün (n=54) derece 1, %34,5ʹinin (n=55) derece 2a, %21,2ʹsinin (n=34) derece 3 ve %17ʹsinin (n=27) derece 4 olduğu saptandı. Ortalama Q açısı sağda 16,6±4,4° solda ise 16,5±4,5° olarak elde edildi ve her iki taraf arasında bu değerler karşılaştırıldığında anlamlı fark bulunmadı. Q açısı ile hastaların demografik özellikleri, eklem hareket açıklığı, VAS, WOMAC, semptom süresi ve distal femoral kıkırdak kalınlığı değerleri arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptanmadı (p >0,05). Q açısının normalin üst sınırından az olduğu dizlerde (Q <16°), Q açısı ile K-L radyolojik evresi arasında ters yönde anlamlı ilişki (p <0,05; r =-0,250) saptanırken Q açısının normalin alt sınırından fazla olduğu dizlerde (Q >12°) aynı yönde anlamlı ilişki (p <0,01; r =0,444) tespit edildi. Bu bulgulara benzer şekilde, Q <16° olan dizlerde Q açısı ile femoral kıkırdağın semikantitatif ultrasonografi skorları arasında ters yönde anlamlı ilişki (p <0,05; r =-0,218) bulunurken, Q >12° olan dizlerde aynı yönde anlamlı ilişki (p <0,01; r =0,498) saptandı. Q açısı <16° olan dizlerde ortalama Q açısı erken evre (1 ve 2) ve ileri evre (3 ve 4) radyolojik bulguları olanlarda sırayla 12,8±1,6° ve 11,1±4,6° olarak tespit edilirken, Q açısı >12° olan dizlerde bu değerler sırayla 16,5±3,6° ve 19±2,8° olarak saptandı. Ultrasonografik derecelendirmede açısından bakıldığında Q açısı <16° olan dizlerde ortalama Q açısı derece 1 ve 2a olanlarda (erken) 13,0±1,8° iken derece 2b ve 3 olanlarda (ileri) 10,5±3,6° idi. Q açısı >12° olan dizlerde ise bu değerler sırayla 16,7±3,5° ve 18,9±2,6° olarak saptandı. İster radyolojik (Q <16°, p <0,05; Q >12°, p <0,01) ister ultrasonografik (Q <16°, p <0,01; Q >12°, p <0,01) açısından erken evrede bulunan dizlerde Q açısı fizyolojik değerlere yakın saptandı. Ayrıca distal femoral kıkırdağın semikantitatif ultrasonografi skorları ile K-L radyolojik evresi arasında aynı yönde anlamlı ve güçlü bir ilişki (p <0,01; r =0,800) tespit edildi. Üstelik K-L radyolojik evre ve ultrasonografik derece dağılımın arasında anlamlı ilişki varlığı ve bu ilişkinin uyum düzeyi Kontenjans Katsayısı 65 ve Spearman Korelasyounu 75 düzeylerde olduğu saptandı.
Sonuç: Çalışmamızın sonuçları incelendiğinde diz OA olan kadın hastalarda Q açısının fizyolojik değerlerden sapması (artması veya azalması) ile radyolojik ve eklem kıkırdağı semikantitatif bulguların ilerlemesi arasında anlamlı ilişki olduğu görülmektedir. Ayrıca, elde ettiğimiz bu bulgular, Q açısı ölçümünün diz OAʹnın erken tanı ve takibindeki önemini vurgulamaktadır. Bununla birlikte, Q açısı ile ilgili olgu sayısı daha fazla olan iyi standardize edilmiş klinik araştırmaların planlanması önerilmektedir.

Abstract:
Aim: The aim of this study is to evaluate the relationship between Quadriceps (Q) angle applied for the alignment of the lower extremity and demographic features, clinical findings, severity of radiological findings, tibiofemoral cartilage thickness and semiquantitative grading measured by ultrasonography in female patients with symptomatic primary knee osteoarthritis (OA).
Materials and Methods: The study included 80 patients (160 knees in total) with bilateral knee OA based on American Society of Rheumatology (ACR) criteria, meeting the inclusion and exclusion criteria. The demographic characteristics, concomitant diseases, and duration of the symptoms were recorded. Body mass indexes (BMI) were calculated by measuring the height and weight of the patients. The Visual Analogue Scale (VAS) was used for assessment of pain. Western Ontario and McMaster Universities Osteoarthritis Index (WOMAC) was used to assess pain, stiffness and physical functions. Right femur length and hip width were measured. Q-angle measurements were made according to the standardized protocol created with a long-arm goniometer and a bed-mounted foot positioning instrument both of which were specially designed for this study. The radiological Kellgren-Lawrence (K-L) staging scale was applied to evaluate the knee x-rays of the patients. In the ultrasonographic examination of the patients, distal femoral cartilage thickness and semiquantitative cartilage grading were measured. The relationship between these variables and Q angle was examined. In the correlation study, the relationship was investigated bilaterally both for the decrease (Q angle <16°) and for the increase (Q angle >12°) of the Q-angle from normal range values (12-16°).
Results: The mean age of the patients included in the study was 59.2±10.4 years. According to the K-L radiological staging of the 160 knees evaluated in the study; It was determined that 40% (n=64) were stage 1, 18% (n=29) were stage 2, 34% (n=54) were stage 3, and 8% (n=13) were stage 4. According to semiquantitative ultrasonographic cartilage grading of these knees, it was determined that 34% (n=54) were grade 1, 34.5% (n=55) were grade 2a, 21.2% (n=34) were grade 3, and 17% (n=27) were grade 4. The mean Q angle was obtained as 16.6±4.4 ° on the right and 16.5±4.5° on the left, when comparing the values, no significant difference was found between the two sides. There was not statistically significant relationship between Q angle and demographic features, range of motion, VAS, WOMAC, duration of symptoms and distal femoral cartilage thickness values of the patients (p >0.05). In the knees where the Q angle is less than the upper limit of the normal (Q angle <16°), while there was a negative (P <0.05; r = -0.250) relationship between the Q angle and the KL radiological stage, a significant relation (p <0.01; r =0.444) was detected in the same direction in the knees (Q angle >12°) where the Q angle was more than the lower limit of normal. Similarly, while a significant negative correlation (p <0.05; r = -0.218) was found between the Q angle and the semiquantitative ultrasonography scores of the femoral cartilage in the knees with Q angle <16°, in knees with Q angle > 12°, a significant relation was found in the same direction (p <0.01; r =0.498). In the knees with an Q angle <16°, while the mean Q angle was determined as 12.8±1.6° and 11.1±4.6°, respectively, in those with early stage (1 and 2) and advanced stage (3 and 4) radiological findings, these values were 16.5±3.6° and 19±2.8° in the knees with Q angle >12°, respectively. In terms of ultrasonographic grading in knees with a Q angle <16°, while the mean Q angle was found to be 13.0±1.8° in the knees with degree 1 and 2a (early), it was 10.5±3.6° with degree 2b and 3 (advanced). In knees with a Q angle >12° these values were 16.7±3.5° and 18.9±2.6°. Whether radiologically (Q angle <16°, p <0.05; Q angle >12°, p <0.01) or ultrasonographically (Q angle <16 °, p <0.01; Q angle >12 °, p <0.01) Q angle in knees in the early stage was found close to physiological values. In addition, a significant and strong correlation (p <0.01; r =0.800) was found between the semiquantitative ultrasonography scores of the femoral cartilage and the K-L radiological stage. Moreover, it was determined that there was a significant relationship between K-L radiological stage and ultrasonographic degree distribution, and the level of cohesion of this relationship was between the Contingency Coefficient 65 and Spearman Correlation at 75 levels.
Conclusion: Our data suggest that there was a significant relationship between the deviation (increase or decrease) of Q angle from physiological values and the progression of radiological and articular cartilage semiquantitative findings in female patients with knee OA. In addition, these findings highlight the importance of Q angle measurement in the early diagnosis and follow-up of patients with knee OA. Despite these findings, it is recommended to plan well-standardized clinical trials with a higher number of cases related to the Q angle.