Kentlerin müzeleşmesi ve kamu politikalarının rolü: Beyoğlu örneği
The musealisation of cities and the role of public policy: Beyoğlu case
Yazar: HALİDE EKİN SARICA
Danışman: PROF. DR. BESİME ŞEN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Kentsel Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Küresel ekonomide 1970'li yıllardan itibaren etkin hale gelen neoliberalizm, Türkiye'de 1980 sonrasında gündeme gelmiş, kamu politikalarında köklü değişimlere neden olmuştur.  Ekonomide yaşanan yapısal değişikliklerin sonucu olarak 1980 sonrası kent merkezlerinin sanayisizleşmesi, üretim alanlarının tasfiyesinin ardından, kentlerin sanayi yapılarının ve liman bölgelerinin yeniden işlevlendirilmesi için hizmet sektörü ile birlikte kültür endüstrileri ön plana çıkmıştır. 1990'lı yıllarda Beyoğlu'nun kıyıları, desantralizasyon politikaları sonrası ağırlıklı olarak rekreasyon alanlarına dönüştürülmüştür. İlerleyen yıllarda ise söz konusu kıyı hattında kalan endüstri mirası ve tarihi yapılar, turizm, eğitim ve kültür-sanat fonksiyonları ile yeniden işlevlendirilmeye başlamıştır.
Tez çalışması 2000 sonrasında Beyoğlu'nun müzeleşmesinde kamu politikalarının rolünü tartışmak üzere, müze ve kültür fonksiyonları ile dönüştürülmesi amaçlanan kıyı hattının bir bölümüne tekabül eden Dolmabahçe Sarayı'ndan Sütlüce'ye kadar uzanan alana odaklanmıştır. Kültürün özelleştirilmesi yönünde adımların atıldığı, piyasanın aktör olarak kültür sanat alanında etkinliğinin arttığı söz konusu dönemde Beyoğlu'nun müzeleşmesi, soylulaşma süreci ile doğrudan ilişkili görülmektedir. Son yıllarda ise Beyoğlu kıyılarında, bir kısmı neoliberal kent poltitikalarının bir parçası olan öncü projeler kapsamında kalmak üzere tarihi yapılar müzeleşmiş ya da yeni müze yapıları inşa edilmiştir. Bu doğrultuda tezin amacı, Beyoğlu'nun müzeleşmesinde gerçekleştirdikleri, planladıkları ve destekledikleri projeler üzerinden kamu aktörleri olarak İstanbul Büyükşehir Belediyesi ve Beyoğlu Belediyesi'nin kültür ve kent politikalarının rolünün incelenmesidir.
Çalışma kapsamında kamu politikaları doğrultusunda, Beyoğlu'nda gerek yapı ölçeğinde gerekse de yapının sınırlarını aşarak kentsel ölçekte müzeleşme, ilgili dökümanların incelenmesi ve analizi yöntemi ile tartışılmaktadır. Beyoğlu'nda Cumhuriyet döneminden itibaren kültür sanat yaşamına ve 2000 sonrası merkezi ve yerel kültür politikalarına dair yapılan detaylı okuma ile araştırma için arka plan oluşturulmuştur. Yaklaşık yirmi beş yıllık döneme odaklanan çalışmanın sonucunda Beyoğlu'nun müzeleşmesinde yerel yönetimlerin yatırımcı ve girişimci bakış açısıyla yürüttükleri kamu politikalarının önemli bir etkisi olduğu değerlendirilmektedir.

Abstract:
Neoliberalism, which has become effective in the global economy since the 1970s, was added to agenda in Turkey after 1980 and caused radical changes in public policies.  As a result of the structural changes in the economy, following the deindustrialisation of urban centres and the displacement of production areas after 1980, cultural industries came to the fore together with the service sector in order to re-functionalise the industrial structures and port areas of the cities. In the 1990s, the coasts of Beyoğlu were mainly transformed into recreational areas after the decentralisation policies. In the following years, the industrial heritage and historical buildings on the coastal line started to be re-functionalised with tourism, education, culture and arts functions.
In order to discuss the role of public policies in the museumisation of Beyoğlu after 2000, the thesis focuses on the area extending from Dolmabahçe Palace to Sütlüce, which corresponds to a part of the coastal line that was intended to be transformed into museum and cultural functions. The museumisation of Beyoğlu is seen to be directly related to the process of gentrification in the period in question, when steps were taken as the privatisation of culture and the effectiveness of the market as an actor in the field of culture and arts increased. In recent years, historical buildings have been museumised or new museum buildings have been built on the coasts of Beyoğlu, some of which are within the scope of flagship projects that are part of neoliberal urban policies. Accordingly, the aim of this thesis is to examine the role of the cultural and urban policies of Istanbul Metropolitan Municipality and Beyoğlu Municipality as public actors through the projects they have realised, planned and supported in the museualisation of Beyoğlu.
Within the scope of the study, in line with public policies, musealisation in Beyoğlu as both at the scale of the building and beyond the boundaries of the building through spreading to the urban scale, is discussed through the examination and analysis of relevant documents. The background for the research has been formed with detailed reading of the culture and arts life in Beyoğlu from the Republican period and the central and local cultural policies after 2000. As a result of the study, which focuses on a period of approximately twenty-five years, it is evaluated that public policies carried out by local governments with an investor and entrepreneurial perspective have a significant impact on the musealisation of Beyoğlu.