Evrelik tanıları ve evre olgusuna yeniden bakış
Phase diagnoses and revisiting the phase phenomenon
Yazar: KARDELEN TUANA YILMAZ
Danışman: DOÇ. DR. MURAT ÖZGEN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Genel Dilbilim Ana Bilim Dalı / Genel Dilbilim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Dilbilim = Linguistics
Dizin: Evrensel dil bilgisi = Universal grammar ; Üretici-dönüşümsel dil bilgisi = Generate-transformational grammar

Özet:
Evre Kuramı, sözdizimsel yapıların çoklu döngülerle üretildiği savına dayanan bir kuramdır. Bu olguya ilişkin alanyazında birçok çalışma bulunmaktadır. Alanyazındaki çalışmalar açısından ele alındığında, evre olarak kabul edilen öbeklerin tümleyici öbeği (TÖ), küçük eylem öbeği (eÖ), belirleyici öbeği (BelÖ), yüklem öbeği (YükÖ) ve ilgeç öbeği (İÖ) olduğu görülmektedir. Evrelerin bu çalışmalarda tartışılan hem kavramsal hem de görgül temelleri bulunmaktadır. İşler belleğin üzerindeki iş yükünün sınırlı olması zorunluluğu evreleri kavramsal olarak güdüler. Görgül açıdan, evrelerin bağımsız olarak arakesit bölütleri olduğu varsayılır. Dolayısıyla, duyudevinim ve düşünce sistemlerinde bağımsız olarak dağılım sergileyen tüm alanlar evre olarak varsayılır.  Bu tür alanlar için kullanılan tanılar alanyazında çok çeşitlidir. Bunlardan başlıcaları uyum, yorumlanamaz özellikler, durum, çıkarma, silme ve ne-taşımadır. Çalışmamız evrelik tanısı olarak kabul edilen bu yapıların Türkçe açısından uygulanabilirliğini ve evrelik olgusuna ilişkin yeni bir bakış açısı kazandırmayı amaçlamıştır. Çözümlememiz kapsamında, evre tanılarının tanı olarak kullanılmayacağını; bu tanıların bağımsız olarak açıklanabilir olduğunu ve tanılardan çoğunun Türkçe çerçevesinde uygulanabilir olmadığını tespit ettik. Sonuç olarak evre olgusuna görgül açıdan daha şüpheci yaklaşılması gerektiğini; bundan ötürü de daha fazla dillerarası tanıt toplanarak bu olgunun daha detaylı incelenmesi gerektiğini önerdik.

Abstract:
The Phase Theory is a theory based on the assertion that syntactic structures are generated through multiple cycles. There are numerous studies in the literature concerning this phenomenon. When considering the studies in the literature, it is observed that the constituents accepted as phases are the complementizer phrase (CP), the little verb phrase (vP), the determiner phrase (DP), the predicate phrase (PredP), and the prepositional phrase (PP). The phases have both conceptual and empirical foundations discussed in these studies. Conceptually, the necessity of limited working memory load motivates the phases. Empirically, it is assumed that the phases are independently accessible domains. Thus, areas exhibiting independent distribution in both sensory-motor and cognitive systems are assumed to be phases. Various diagnostics are used for such areas in the literature. The main ones among these are agreement, uninterpretable features, case, extraction, ellipsis, and wh-movement. Our study aimed to examine the applicability of these structures, considered as phase diagnostics, from the perspective of Turkish and to provide a new perspective on the phase phenomenon. Within the scope of our analysis, we determined that phase diagnostics would not be used as diagnostics; that these diagnostics are independently accounted for; and that most of the diagnoses are inapplicable within the framework of Turkish. As a result, we suggested that a more skeptical approach should be taken towards the phase phenomenon from an empirical perspective; therefore, it is recommended to gather more cross-linguistic data for a more detailed examination of this phenomenon.