1 numaralı atik şikâyet defterinin M.1649-1650 (H.1059-1060) transkripsiyonu ve muhteva analizi
Transcription and content analysis of atik complaint book no. 1 1649-1650 (H. 1059-1060)
Yazar: HEDİYE KURT
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ UĞUR BOZKURT
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Yakınçağ Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
Osmanlı Devleti'nin sosyal ve idari yapısı hakkında bilgi sahibi olmak isteyenlerin başvurduğu kaynakların başında arşiv kayıtları gelmektedir. Tarihçilerin önemle üzerinde durduğu bu kayıtların değerlendirilmesi sonucu önemli bilgilere ulaşıldığını söylemek mümkündür. Özellikle idari yönetim ve toplum arasında yapılan yazışmaların kayıt altına alındığı belgeler, döneme dair objektif çıkarımlarda bulunmamıza katkı sağlamaktadır. Bu arşiv belgeleri içinde ayrı bir öneme sahip olan defter türlerinden biri hiç şüphesiz Atik Şikâyet Defterleridir. Zaman dilimi itibarıyla IV. Mehmed Dönemi'ne (1648-1687) denk gelen ilk şikâyet defteri üzerinden toplumun sorunlarına ve çözümlerine ilişkin bilgilere bakabilmekteyiz. Aynı zamanda bu belgeler, sonraki yıllarda Osmanlı yönetimini zor durumda bırakacak malî, siyasî, bürokratik, güvenlik gibi yönetsel konularda neler yapılacağına ya da hangi pratiklerde eksik kalındığına ışık tutmaktadır. Bu minval üzere çalışmanın amacı, Osmanlı devlet yönetiminin tebaa ile ilişkisini, bürokrasi ve hiyerarşini şikâyet mekanizması üzerinden açıklamaktır. 1649-1650 yılları arasındaki tarihsel süreç 1 Nolu Atik Şikâyet Defteri'nde bulunan şikâyet konularına ve bunlara verilen hükümlere göre analiz edilmektedir. Yöntem itibariyle çalışma, ilk aşamada Osmanlı arşivlerinden elde edilen kayıtların transkripsiyonu yapılarak hazırlandı. Bu aşamadan sonra hükümlerin konuları, şikayetleri içeren ve yönlendirilen ilgili makamları, hükümlerin coğrafi dağılımları gibi istatiksel veriler yüzdelik olarak grafiklendirildi ve tablolaştırıldı. Elde edilen çıktılara göre; vergilendirme sorunları, kamu güvenliği ve asayişi sorunlarının yanı sıra, kamu görevlilerinin görevi kötüye kullandıkları, özellikle taşrada vergi vermekten kaçınan ya da vergi kaçıran kişilerin olduğu görüldü. Şikâyete konu olan bu olayların sonraki yıllarda kronikleşeceği ve Osmanlı Devleti'nin sorunların çözümü noktasında çalışmalar yapacağı görülecektir

Abstract:
Archival records are the primary source of information for those who want to learn about the social and administrative structure of the Ottoman Empire. It is possible to say that important information has been obtained as a result of the evaluation of these records, which historians emphasize. In particular, the documents that record the correspondence between the administrative administration and the community contribute to objective inferences about the period. One of the types of notebooks that have a special importance among these archival documents is undoubtedly the Atik Complaint Notebooks. Through the first complaint book, which coincides with the reign of Mehmed IV (1648-1687) in terms of time period, we can look at information on the problems of the society and their solutions. At the same time, these documents shed light on what to do or what practices were lacking in administrative matters such as finance, politics, bureaucracy and security that would put the Ottoman administration in a difficult situation in the following years. In this respect, the aim of this study is to explain the Ottoman state administration's relationship with its subjects, bureaucracy and hierarchy through the complaint mechanism. The historical process between 1649- 1650 is analyzed according to the subjects of complaints and the judgments given to them in the Atik Complaint Book No. 1. In terms of methodology, the study was prepared by first transcribing the records obtained from the Ottoman archives. After this stage, statistical data such as the subjects of the judgments, the relevant authorities to which complaints were addressed and referred, and the geographical distribution of the judgments were graphed and tabulated in percentages. According to the outputs, in addition to taxation problems, public security and public order problems, it was observed that public officials were abusing their duties and that there were people who avoided paying taxes or evaded taxes, especially in the provinces. It will be seen that these events, which were the subject of complaints, will become chronic in the following years and the Ottoman State will work to solve the problems.