Fen bilgisi öğretmenliği öğrencilerinin biyoteknoloji konusundaki bilgileri ve biyoteknoloji uygulamalarına yönelik biyoetik yaklaşımları: Tutum, görüş ve değer yargıları
Pre-service science teachers? knowledges about biotechnology and their bioethic approaches towards biotechnology practices: Attitudes, views and values
Yazar: ZEYNEP YÜCE
Danışman: PROF. DR. NECATİ YALÇIN
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Biyoteknoloji = Biotechnology ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Biyoetik = Bioethics ; Biyoteknoloji = Biotechnology ; Fen bilgisi = Science ; Mesleki yeterlilik = Professional competence ; Öğrenciler = Students ; Öğretmen yeterliliği = Teacher proficiency ; Öğretmenler = Teachers ; Üniversite öğrencileri = University students ; Üniversiteler = Universities

Özet:
Bu araştırmanın amacı, fen bilgisi öğretmenliği öğrencilerinin biyoteknoloji konusundaki bilgi düzeylerini ve öğrencilerin günlük yaşamdaki biyoteknoloji uygulamalarına yönelik biyoetik yaklaşımlarını; tutum, görüş ve değer yargıları çerçevesinde belirlemek ayrıca bunları etkileyen faktörleri araştırmaktır.Araştırmada, nicel ve nitel araştırma yöntemleri kullanılmıştır. Araştırmanın nicel boyutunda, genel tarama modeli kullanılmıştır. Nitel boyutunda ise, örnek olay tarama modeli kullanılmış ve veriler yarı yapılandırılmış mülakatlar ile elde edilmiştir.Araştırma, pilot ve asıl uygulama olmak üzere iki basamakta gerçekleştirilmiştir. Pilot uygulama, Fen Bilgisi Öğretmenliği Anabilim Dalı'nda öğrenim görmekte olan 298 öğrenci ile, asıl uygulama ise 2008-2009 eğitim-öğretim yılında öğrenim görmekte olan 504 öğrenciyle yürütülmüştür.Öğrencilerin biyoteknoloji konusunda sahip oldukları bilgi düzeylerinin belirlenmesi amacıyla ?Biyoteknoloji Bilgi Ölçeği? ve biyoteknoloji uygulamalarına yönelik tutumlarının belirlenmesi amacıyla da ?Biyoteknoloji Uygulamalarına Yönelik Tutum Ölçeği? kullanılmıştır. Toplanan veriler, SPSS 11.5 paket programı ile analiz edilmiştir. Ayrıca öğrencilerin görüş ve değer yargılarının belirlenmesi amacıyla öğrencilerle yarı yapılandırılmış mülakat yapılmıştır.Bulgular, araştırmaya katılan öğrencilerin biyoteknoloji konusundaki bilimsel bilgilerinin orta düzey olduğunu, biyoteknolojiyi tam ve doğru olarak tanımlamakta zorluk çektiklerini göstermektedir. Koyun Dolly öğrencilerin tamamı tarafından biyoteknoloji alanında yapılan uygulamalara örnek olarak verilmektedir. Öğrencilerin %70'i biyoteknoloji uygulamalarına yönelik olumsuz tutum sergilemekte ve genel olarak; uygulamaların etik olup olmadığına, dini yönden uygulanabilirliğine, doğal düzenin bozulmasına, insan sağlığına ve canlıların yaşam hakkına yönelik çekincelerini belirtmektedirler. Öğrencilerin büyük çoğunluğu sırasıyla mikroorganizmalar-bitkiler-hayvanlar ve en son olarak ta insanlar üzerinde yapılan genetik değişiklikleri kabul edilebilir bulduklarını belirtmişlerdir. Ayrıca, öğrencilerin biyoteknoloji konusundaki bilgileri ve biyoteknoloji uygulamalarına yönelik tutumlarında farklı değişkenler bakımından anlamlı farklılıklar bulunmuştur.Anahtar Kelimeler: Fen bilgisi öğretmenliği öğrencileri, biyoteknoloji, biyoteknoloji uygulamaları, biyoetik, biyoetik yaklaşımlar.

Abstract:
The aim of this study is to examine pre-service science teachers knowledge levels about biotechnology and their bioethic approaches towards biotechnology practices in daily life in framework of attitudes, views and values and to determine the factors which affect them.Quantitative and qualitative research methods were used in this research. In quantitative dimension general screening model was used. In qualitative dimension case study model was used and data were obtained through semi-structured interviews.Research was done in two steps as pilot and real scale implementations. Pilot implementation was done with 298 students who enrolled in Science Education Department and the real scale implementation was done with 504 students who enrolled in 2008-2009 academic year.?Biotechnology Knowledge Scale? was used to determine students? knowledge levels about biotechnology and ?Attitude Scale towards Biotechnology Pratices? was used to determine their attitudes towards biotechnology practices. Collected data were analysed by SPSS 11.5 program. Besides, semi-structured interviews were done to determine students? views and values.Findings showed that participants scientific knowledges about biotechnology were middle level and they had difficulty to understand biotechnology accurately and completely. Sheep Dolly was given as an example in the context of biotechnology by all students. 70% of students had negative attitudes towards biotechnology practices and they mentioned risks towards nonethical characteristics of implementations, religious viability of them, pollution of natural order, health and right to live. Majority of students indicated that they found genetic transformations acceptible respectively on microorganisms, plants, animals and at last humans. Besides, meaningful differences were found on students? knowledges about biotechnology and their attitudes towards biotechnology practices in respect to different variables.Key Words: Pre-service science teachers, biotechnology, biotechnology practices, bioethic, bioethic approaches.