Kitāb-ı İḳlīm-i Cedīd (metin-inceleme-dizin)
Kitāb-ı İḳlīm-i Cedīd (transcription–analysis-index)
Yazar: ZEYDİ KARACA
Danışman: PROF. DR. HİKMET KORAŞ
Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Anlam = Meaning ; Dil bilgisi = Grammar ; Dil özellikleri = Language features ; Kitab-ı İklim-i Cedid = Kitab-ı İklim-i Cedid ; Ses bilgisi = Phonetic ; Tarihi coğrafya = Historical geography ; İmla = Spelling

Özet:
Kitāb-ı İḳlīm-i Cedīd, XVI. yy.ın son çeyreğinde yazılmış, Türk edebiyatında konusu itibarıyla
sıra dışı bir eserdir. Tārīh-i Hind-i Ġarbī, Tārīh-i Yeñi Dünyā, Ḥadīs-i Nev, Ḳuṭr-ı Nev gibi
farklı başlıklı başka yazma nüshaları da bulunan Kitāb-ı İḳlīm-i Cedīd bu nüshaların en eskisi
ve en güzel hat ile yazılmış olanıdır. Nüshalar içinde harekeli tek nüsha da Kitāb-ı İḳlīm-i
Cedīd'dir. Eserin esas konusu Yeni Dünya'nın Avrupalılarca keşfi, işgali ve istilasıdır. Arapça
kozmografi, astronomi, tarih ve coğrafya eserlerinden parça tercümeleriyle başlayan eser, Yeni
Dünya'nın Avrupalılar tarafından istilası konulu İtalyanca ve/veya İspanyolca kitaplardan
parça tercümeleriyle devam eder. Çalışmamız, Türk edebiyatında konu içeriğiyle özel bir yeri
olan ve Türkçenin söz varlığına önemli katkılarda bulunan bu eserin çeviri yazılı metnini, dil
bilgisi incelemesini ve gramatik dizinini içermektedir. Eserde tespit edilen çok sayıdaki imla
hatasının doğruları kaynak metinlerle karşılaştırılarak belirlenmiş ve İspanyolca/İtalyanca imla 
ve telaffuzun Türkçe iz düşümleri belirlenmiştir. Metinde bazı eskicil biçim birimlerin XVI. 
yy.da da kullanıldığı görülmüştür. Eserin söz varlığı ve söz dizimi eş anlamlılık, ters anlamlılık,
yan anlamlılık, anlam değişmeleri, kavram alanları, deyimler, atasözleri, üslup gibi özellikleri
bakımından da değerlendirilmiştir. Metnin ilk defa tam söz varlığı dizini kök dilini, işlevsel
kelime türünü / türlerini, metindeki anlamını / anlamlarını ve metindeki görünüşlerini içerecek
şekilde hazırlanmıştır. Dizin bölümü titiz bir çalışmayla hazırlanıp genel dizin; kişi, unvan ve
eser adları dizini; yer, devlet ve halk adları dizini; hayvan ve bitki adları dizini olmak üzere
dört başlığa ayrılmıştır.

Anahtar Sözcükler: Kitāb-ı İḳlīm-i Cedīd, Tārī-i Hind-i Ġarbī, XVI. yy. Türkiye Türkçesi,
Amerika Kıtalarının Avrupalılarca İstilası, Batı Hint Adaları Tarihi

Abstract:
Kitāb-ı İḳlīm-i Cedı ̇̄d (The Book of the New Clime) is a manuscript work written in 1583 and
an extraordinary example of the Turkish literature by its subject. The book has some other
manuscriptal editions in different titles such as Tārīh-i Hind-i Ġarbī, Tārīh-i Yeñi Dünyā,
Ḥadīs-i Nev, Ḳuṭr-ı Nev. Kitāb-ı İḳlīm-i Cedīd is the oldest and the loveliest copy of all. It is
the only copy written with ḥarakāt, some special signs for Arabic alphabet based orthographies. The main subject of Kitāb-ı İḳlīm-i Cedīd is the discovery and the invasion of the Americas by the Europeans. It contains Turkish translation of text pieces from some Arabic books by its first and second parts and of some text pieces from Italian history books on the New World by its last part. There are many spelling errors in Turkish text and all corrected by comparing
the text with the original texts. That thesis also displays Turkish text of transcription letters,
grammatical analysis of the text and contains individually separated four particular indexes of
general words and of anthroponymical, toponymical, ethnonymical, faunonymical and botanical names.

Key Words: Kitāb-ı İḳlīm-i Cedīd, Tārīh-i Hind-i Ġarbī, XVIthCentury Turkish, the European
Invasion of the Americas, the History of the West Indies