Cumhuriyet Dönemi Türk tiyatrosunda absürdün yeri ve bir örnek olarak Güngör Dilmen'in "Canlı Maymun Lokantası" oyunu
The place of absurdism in Turkish theater during the republic period an analysis of Güngör Dilmen's "The Live Monkey Restaurant" as a case study
Yazar: FURKAN TUĞRUL AKBULUT
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ATAY GERGİN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Sahne Sanatları Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts

Özet:
Absürt tiyatro, tarihsel kökleri çok daha öncelere dayansa dahi genel kabul
itibarıyla İkinci Dünya Savaşı sonrası ortaya çıkmış bir akım olarak anılmaktadır.
İnsanlığın, birbirine çok yakın bir zaman dilimi içerisinde iki büyük savaş yaşamış
olması, bu savaşların kolektif bilinçte neden olduğu buhran, inanılan değerlerin
anlamını yitirdiği bir süreci beraberinde getirmiştir. Kendini adeta bu dünyaya
fırlatılmış gibi hisseden insan için artık mistik inanışlar sarsılmıştır, böylesi bir
atmosferde yüzünü materyalizme, bilim ve teknolojiye döndüğünde ise teknolojinin
örneğin atom bombası gibi felaketleri doğurduğunu görmek toplumlarda tarifi ve
tamiri zor yaralar açmıştır. Modern insanı çevreleyen çaresizlik, yalnızlık,
iletişimsizlik, yabancılaşma, bunaltı ve tedirginlik absürt tiyatroya konu olan başlıca
öğeler olmuştur.
1940 sonları ile 1950 başlarında öncelikle Fransa'da ortaya çıkan absürt
tiyatro akımı, hızla birçok coğrafyaya yayılmıştır. Varoluşçuluktan ve bilhassa
Camus'nün fikirlerinden beslenen absürt yazarlar, oyunlarında sık sık iletişimsizliği,
anlam yoksunluğunu, insanın dünyadaki yalnızlığını, yabancılaşmayı kendilerinin ve
yaşadıkları coğrafyanın çeşitlilik gösteren özellikleri ile kaynaştırarak konu
edinmişlerdir. İki bölümden oluşan bu tez çalışmasının birinci bölümünde, tarihsel
olarak absürt tiyatronun kökleri, ortaya çıkışı, ilk örnekleri, sınıflandırılması ve temel
özellikleri araştırılmıştır. İkinci bölümde ise tarihsel bağlamda Türk Tiyatrosu'nda
absürt izlekler araştırılmış, cumhuriyetin ilanı sonrası devlet erki tarafından tiyatroya
biçilen misyon, dünyada absürt tiyatro örnekleri ortaya çıkmaya başladığında
Türkiye'deki yansımaları, absürt tiyatronun Türkiye'deki etki alanları, aşamaları,
eleştirileri araştırılmış; Güngör Dilmen'in Canlı Maymun Lokantası oyunu ekseninde
incelenmiş ve değerlendirilmiştir. Bu çalışmanın amacı, Cumhuriyet Dönemi Türk
Tiyatrosu'nda absürt yaklaşımın kaynağını ve ortaya çıkardığı sonuçları keşfetmek
ve literatüre kazandırmaktır.

Abstract:
Absurd theatre, historically rooted much earlier, is commonly recognized as a
movement emerging after World War II. Humanity experiencing two major wars in
close succession profoundly affected collective consciousness, resulting in a crisis
where established values lost their meaning. In such an atmosphere, where
individuals felt thrust into a world devoid of mystic beliefs, the disillusionment led
them to turn towards materialism, science, and technology, only to confront the
devastating consequences of technologies like the atomic bomb. The existential
despair, loneliness, communication breakdown, alienation, suffocation, and unease
surrounding modern individuals became central themes of absurd theatre.
Emerging primarily in France in the late 1940s and early 1950s, absurd
theatre quickly spread to numerous geographies. It developed an organic connection
with existentialism, a leading philosophical movement in France during that period.
Absurdist playwrights, influenced particularly by Camus's ideas, integrated themes
of communication breakdown, meaninglessness, human loneliness in the world, and
alienation with diverse characteristics of their own lives and regions into their plays.
This thesis is structured into two main sections: the first explores the
historical roots, emergence, early examples, classification, and fundamental
characteristics of absurd theatre. The second section investigates traces of absurdism
in Turkish theatre within the historical context, examining the state's mission towards
theatre following the establishment of the Republic, the reflections in Turkey as
absurd theatre examples began to emerge globally, the impact areas, stages, and
critiques of absurd theatre in Turkey. The study centers on an analysis and evaluation
centered on Güngör Dilmen's play "Canlı Maymun Lokantası," aiming to uncover
and contribute insights into the origins and consequences of the absurd approach in
Turkish theatre during the Republican Era.