Afganistanlı şair Huda Verdi'nin kıssaları üzerine dil incelemesi
Linguistic analysis on the stories of the Afghan poet Huda Verdi
Yazar: SAMET SARIKURT
Danışman: DOÇ. DR. FİLİZ MELTEM ERDEM UÇAR
Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Dilbilim = Linguistics

Özet:
Afganistan'ın tarihî geçmişi oldukça eskidir. Yolların kesişim noktası olduğu için tarih
boyunca stratejik önemini her zaman devam ettirmiştir. Afganistan coğrafî konumu
nedeni ile diğer milletler gibi Türklerin de, tarih boyunca yaşamış olduğu bir
coğrafyadır. Dolayısı ile günümüzde de birçok Türk boyu bu coğrafyada
yaşamaktadır.
Afganistan'da yaşayan bu Türk boylarının içinde, en önemlisi ve en fazla nüfusa sahip
olanları şüphesiz Özbek ve Türkmenlerdir. Ali Şir Nevâyî, Hüseyin Baykara,
Zahiruddin Muhammed Babür Şah gibi Çağatay Edebiyatı'nın önemli şahsiyetleri
bünyesinde taşıyan bu coğrafya, edebî olarak da onların mirasını devam ettirmektedir.
Âdeta Geç Dönem Çağatay Edebiyatının devamı niteliğinde olan Afganistan Özbek
ve Türkmen edebiyatının, günümüzdeki en önemli edebî muhiti kuzey Afganistan'dır.
Huda Verdi'nin eseri 20. yüzyıla ait bir halk hikâyesidir. Nazım kısımları olmakla
birlikte daha çok mensur olarak yazıya geçirilen bu hikâyenin müstensihi Huda
Verdi'dir.
Çalışma giriş, inceleme, metin, dizin ve sonuç bölümleri şeklinde hazırlanmıştır. Giriş
bölümünde Çağatay ismi, Çağatay Türkçesi, Çağatay Türkçesinin Dönemleri, Son
Dönem Çağatay Türkçesi ve Geç Dönem Çağatay Türkçesi hakkında bilgi verilmiştir.
İkinci bölümde ise Huda Verdi'nin hayatı ve edebî kişiliği hakkında bilgi verilmiştir.
Üçüncü bölümünde, eserin dil özellikleri ve metin transkripsiyonlu şekli verilmiştir.
Sonuç bölümünde ise yapılan tüm bu çalışmalar değerlendirilerek maddeler halinde
verilmiştir. Ekler bölümünde ise orijinal metin ve dizin bölümünde de metinde geçen
kelimelerin gramatikal dizini verilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Afganistanlı Şair Huda Verdi, Geç Dönem Çağatay Türkçesi, Dil
Özellikleri, Dizin.

Abstract:
Afghanistan has a long history. Since it is the intersection point of roads, it has always
maintained its strategic importance throughout history. Due to its geographical
location, Afghanistan is a geography where Turks, like other nations, have lived
throughout history. Therefore, many Turkish tribes still live in this geography today.
Among these Turkish tribes living in Afghanistan, the most important and most
populated ones are undoubtedly Uzbeks and Turkmens. This geography, which
includes important figures of Chagatai Literature such as Ali Şir Nevâyî, Hüseyin
Baykara, Zahiruddin Muhammed Babür Shah, continues their literary legacy. The
most important literary environment of Afghanistan Uzbek and Turkmen literature,
which is almost a continuation of Late Period Chagatai literature, is northern
Afghanistan. Huda Verdi's work is a folktale from the 20th century. Huda Verdi is the
copyist of this story, which is mostly written in prose, although there are verse parts.
The study has been prepared in the form of Introduction, Review, Text, Index and
Conclusion sections. In the introduction, information is given about the name of
Chagatai, Chagatai Turkish, the periods of Chagatai Turkish, Late Period Chagatai
Turkish and Late Period Chagatai Turkish. In the second part, information about Huda
Verdi's life and literary personality is given. In the third part, the language features of
the work and its transcription form are given. In the conclusion part, all these studies
are evaluated and given in articles. In the appendix section, the grammatical index of
the words in the text is given in the original text and in the index section.
Keywords: Afghan Poet Huda Verdi, Late Chagatai Turkish, Linguistic Features,
Index.