Osmanlı diplomatiğinde müzehhep fermanlar
Gilded edicts in Ottoman diplomatique
Yazar: AYŞE NUR ALAGÖZ
Danışman: PROF. SIDDIK ÇALIK
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Bu tez çalışmasında Başbakanlık Osmanlı Devlet Arşivleri (BOA) bünyesinde bulunan Müzehhep Ferman ve Beratlar Koleksiyonu içerisinde yer alan fermanlar diplomatik açıdan değerlendirilmiştir. Çalışmanın konusu olan müzehhep fermanların diplomatik özelliklerinin yanı sıra şekilsel ve içeriksel özellikleri analiz edilmeye çalışılmıştır. Tezin birinci bölümünde diplomatik ilminin tarihsel gelişimi ve Osmanlı diplomatiğinin oluşum ve değişim sürecinden bahsedilmiştir. İkinci bölümde ilk olarak fermanların genel özellikleri ve rükûnları anlatılmış, devamında ise Müzehhep Fermanlar Koleksiyonu içerisinde yer alan fermanların diplomatik incelemesi yapılmıştır. Üçüncü bölümde müzehhep fermanlarda yer alan, tezhip, mühür ve yazı türlerine örnekler verilmiştir. Tez, Osmanlı diplomatiği çalışmalarına mütevazi bir katkı sunmayı amaçlamaktadır. 
Çalışma yöntemi olarak tarama-derleme ve belge inceleme yönetimi kullanılmış, fermanların tezhiplerini inceleme kısmında betimsel anlatım yönteminden faydalanılmıştır. Konuyu sınırlandırmak adına Başbakanlık Osmanlı Arşivleri, Müzehhep Ferman ve Beratlar (BOA, MFB) koleksiyonu içerisinde bulunan yüz otuz üç ferman değerlendirmeye alınmış, koleksiyon içeresindeki beratlar konuya dahil edilmemiştir. Çalışmada birincil kaynakların yanı sıra ikincil kaynaklardan da yararlanılmıştır. Çalışma sonucunda müzehhep fermanların rükün ve şartları tespit edilmiştir.  İncelenen belgelerde belirli konularda üretilen belgelerin diğerlerine göre daha fazla olduğu belirlenmiş ve konu dağılımları grafikte belirtilmiştir. Söz konusu fermanlarda kullanılan tezhipler incelenmiş ve çalışma bulguları sonuç kısmında sunulmuştur.

Abstract:
In this thesis, the edicts in the Collection of Gilded Edicts and Licences in the Ottoman Archives were analyzed from a diplomatique point of view. In addition to the diplomatique features of these edicts, their formal and contextual features have been analyzed. In the first part of the thesis, the historical development of diplomatique science and the formation and change of the Ottoman diplomatique process is mentioned. In the second part, firstly, the general features and specifications of the edicts are explained, followed by the diplomatique analysis of the edicts in the Gilded Edicts Collection. İn the last part, examples of illuminations, seals, and writing types in gilded edicts are given. The thesis aims to make a modest contribution to Ottoman diplomatique studies. 
        As the study method, scanning-compiling and document examination management were used, and the descriptive expression method was utilized in the illumination part. In order to limit the subject, one hundred and thirty-three edicts in the collection in the Ottoman Archives, Gilded Edicts, and Licences (BOA, MFB) were evaluated, and the licenses in the collection were not included in the subject. In addition to primary sources, secondary sources were utilized in the study. In addition to primary sources, secondary sources were also utilized in the study.
          As a result of the study, the rules and conditions of gilded edicts were determined.  In the analyzed documents, it has been determined that the documents produced on certain subjects are more than others and they are indicated in the subjects table. The illustration used in these edicts was analyzed and the findings of the study were presented in the conclusion section.