Kırsal alanda yaşayan Tip 2 Diyabetli bireylerin hastalık yönetiminde öz-etkililik düzeyleri
The level of diabetes management self-efficacy in patients with Type 2 Diabetes Mellitus living in rural area
Yazar: SIDDIKA GEDİK
Danışman: YRD. DOÇ. DR. DENİZ KOÇOĞLU
Selçuk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus-tip 2 = Diabetes mellitus-type 2 ; Taşra = Provinces ; Öz yeterlilik = Self-efficacy

Özet:
Bu araştırma, kırsal alanda yaşayan diyabetli bireylerin hastalık yönetiminde öz-etkililik
düzeylerinin ve bu düzeyin bazı sosyodemografik özelliklere, yaşam alışkanlıkları ve bireyin hastalık
özelliklerine göre değişip değişmediğinin belirlenmesi amacına yönelik olarak tanımlayıcı türde
yapılmıştır.
 Araştırmanın çalışma grubunu kırsal bölgede bir hastanenin Dahiliye Polikliniklerine
başvuran tüm Tip 2 diyabetli bireylerden gelişigüzel örneklem metodu ile seçilen 216 yetişkin
diyabetli birey oluşturmuştur. Araştırma verileri Nisan- Haziran 2015 tarihleri arasında toplanmıştır.
Araştırma verilerin toplanmasında; araştırmacılar tarafından hazırlanan anket formu ve Tip 2
Diyabette Öz-Etkililik Ölçeği kullanılmıştır. Veriler yüz yüze görüşme yöntemi kullanılarak
toplanmıştır. Verilerin istatistiksel analizi için SPSS 20 paket programından yararlanılmıştır. Veriler
sayı, yüzde ve ortalama ± standart sapma olarak özetlenmiştir, analizde bağımsız gruplarda t testi ve
tek yönlü varyans analizi kullanılmıştır. İstatistik olarak p<0,05 değerler anlamlı kabul edilmiştir.
Çalışma da kırsal alanda yaşayan diyabetli bireylerin öz-etkililik düzeylerinin orta düzeyde
olduğu ve öz-etkililik ölçek toplam puanında erkeklerin, eğitim durumu ilkokul ve üzeri olanların,
emekli/çalışanların, en uzun yaşadığı yer il/ilçe olanların, oral antidiyabetik ve insülin tedavisini
birlikte alanların, diyabete yönelik sağlık eğitimi alanların, diyabet yönetimini yeterli algılayanların,
diyabet komplikasyonları hakkında bilgi sahibi olanların, diyabet komplikasyonları olmayanların,
daha olumlu puan düzeyi gösterdiği tespit edilmiştir (p<0,05). Ölçeğin toplam puanı medeni durum,
düzenli aylık gelir, aile tipi ve beraber yaşadığı kişi, ailede diyabet hastası bulunma durumu, başka
kronik hastalığa sahip olma durumu, yaş, tanı alma yılı, kullandığı ilaç sayısı ve doktor kontrol
sayısına göre farklılaşmadığı saptanmıştır (p>0,05). Elde edilen diğer bulgu ise, metabolik kontrol
parametreleri ve öz-etkililik düzeyi arasında farkın olmadığıdır (p>0,05).
Sonuç olarak, kırsal alanda yaşayan diyabetli bireylerin öz-etkililik düzeylerinin geliştirilmesi
ve özellikle kadın, okuryazar olmayan ve ilkokul mezunu olmayan, yaşamlarının büyük kısmını köyde
geçiren bireylere yönelik olarak diyabete ilişkin öz-etkililik düzeyini geliştirme programlarının
hazırlanması, diyabete yönelik eğitimlerinin arttırılması, komplikasyonlar hakkında bilgi düzeyinin ve
komplikasyonlar açısından bireylerin sık izleminin yapılması, kırsal alanda uygulanan sağlık
hizmetlerinin ulaşılabilir olması için sağlık politikalarının oluşturulması gerektiği bu çalışmanın en
temel önerisidir.
Anahtar Sözcükler: Kırsal alan; öz-etkililik; Tip 2 diyabet.

Abstract:
This descriptive study aims to determine the self-efficacy levels of diabetic patients living in rural
areas regarding diabetes management and whether this level varies in terms of socio-demographic
values, lifestyle habits and characteristics of the disease.
The study group consisted of 216 patients with type 2 diabetes mellitus haphazardly chosen from the
ones who consulted to the internal medicine clinic of a hospital in a rural area. Self-Efficacy Scale For
Patients With Type 2 Diabetes Mellitus and a questionnaire form prepared by the researchers were
used as data gathering tools. The data was collected through face-to-face interviews. SPSS 20
software package was used for the statistical analysis of the study. The analysis of the data was
obtained by using descriptive statistics (frequencies, percentages, means, standard deviations) and t
test and one-way analysis of variance were used in independent samples. A probability value of p
<0.05 was considered statistically significant.
It was found out in the study that the self-efficacy level of diabetic patients living in rural areas was
moderate and that 1) males, 2) ones who graduated from primary schools or higher, 3)
retired/employed ones, 4) ones who lived mostly in a city or a town, 5) ones who got oral anti-diabetic
and insulin treatment together, 6) ones who got diabetic training, 7) ones who perceived diabetic
management as sufficient, 8) ones who had sufficient information about complications of diabetes,
and 9) ones who did not have complications of diabetes showed more positive attributes (p<0,05). It
was determined that total score of the scale did not vary according to marital status, regular monthly
income, type of family and the person living together with, the case of having a diabetic person in the
family, having another chronic disease, age, the year of diagnosis, the number of drugs and doctor
controls (p>0,05). Another finding of the study was that there was no significant difference between
metabolic control parameters and the level of self-efficacy (p>0,05).
As a result of this study it is suggested that the self-efficacy levels of diabetic patients should be
improved, training programs for increasing self-efficacy levels of females, illiterate individuals and
the ones who are not primary school graduates and have spent most of their lives in villages should be
prepared and training programs for diabetes should be encouraged, and knowledge levels of
individuals should be determined and periodic medical monitoring should be maintained in terms of
complications and health policies should be developed to make health services to be more accessible
in rural areas.
Key Words: Rural area; self-efficacy; type 2 diabetes mellitus