Muallim Nâcî'nin "Esâmî" adlı eserinde Türk asıllı ve Türkçe eser veren şahsiyetler (Metin-inceleme-sözlük dizini)
Personality of Turkish origins and works in Turkish author in work named "Esâmî" of Muallim Naci (Text examinanation-dictionary index)
Yazar: NEVZAT ASLAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİ ŞEYLAN
İSTANBUL BEYKENT ÜNİVERSİTESİ / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Muallim Nâcî, edebiyat sahasında geniş bir yelpâzede eserler veren gerek edebî
çalışmaları gerek yüksek perdede gerçekleşen edebî münâkaşaları ile devrinde güçlü 
bir figür olarak dikkatleri üzerine çekmeyi başarmış bir şahsiyettir.
Çalışmamıza esâs olan Esâmî, Muallim Nâcî'nin 1308/1891 yıllarında kaleme 
aldığı biyografik eseridir. Eserde İslâm coğrafyasında bir şekilde ün kazanmış erkek 
ve kadınların hayatlarına alfabetik olarak yer verilmiştir. ''İsimler'' anlamına gelen 
Esâmî'de, İslâm coğrafyasında yaşamış ve kendi dönemlerinde ün kazanmış âlim, şair, 
devlet adamı vb. 850 şahsiyetin hayatına, edebî kişiliğine ve eserlerine kısaca yer 
verilmiştir.
Çalışmamızın ana kaynağını oluşturan Esâmî üzerinde yaptığımız literatür 
taramasında eserle ilgili daha önce kapsamlı bir çalışmanın yapılmadığı, eserin Latin
harflerine dahi aktarılmadığını gördük ve bu metin üzerinde çalışmaya karar verdik.
Ancak metin oldukça hacimli olduğundan tez çalışmamıza bir sınırlama getirdik. 
Muallim Nâcî, kendi döneminde İslâm dünyası tarafından bilinen ve tanınan, 
eski yeni pek çok kişiye bu eserinde yer vermeye çalışmıştır. Biz, eserde yer alan Türk 
asıllı şahsiyetler ve aslen Türk olmadığı halde Türkçe yazmış kişileri seçerek bu 
şekilde yeni bir metin oluşturduk. Yine yaptığımız literatür çalışmalarında 2018 
yılında İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi öğrencisi Hayrunnisa Aslan tarafından 
''Muallim Nâcî ve Esâmî' isimli kısmi bir lisans bitirme tez çalışması yapıldığını 
gördük. Bu çalışmada sadece Esâmî'de yer alan kadın şahsiyetler üzerinde 
durulmuştur. Biz de bundan hareketle dil ve edebiyat alanına uygun olacağı 
düşüncesiyle yukarıda da belirtildiği gibi Türk asıllı şahsiyetler ve aslen Türk olmadığı 
halde Türkçe yazmış kişileri seçip üzerinde çalıştık. 
Tez metni, TDK'nın güncel Yazım Kılavuzu ile Beykent Üniversitesi 2021 
Lisansüstü Tez ve Proje Yazım Kılavuzu esâslarına göre hazırlandı. Tezin kaynakça
kısmı ve kısaltmalar dizini de bu çerçevede oluşturuldu.
Çalışma; müellifin hayatı ve eserleri, inceleme, transkripsiyonlu (çeviri yazı) 
metin ve sözlük dizini olmak üzere dört konudan oluşmaktadır. Tezin ekler kısmında, 
eserin üzerinde çalıştığımız bölümlerinin tıpkıbasımı yer almaktadır.

Abstract:
Muallim Nâcî, a prominent figure in the field of literature during his era, has
successfully drawn attention to himself through a wide range of literary works and
engaging in high-profile literary debates. Our study is based on Esâmî, a biographical
work written by Muallim Nâcî in the year 1308/1891. The work alphabetically presents
the lives of men and women who have gained fame in the Islamic geography. In Esâmî,
meaning 'Names,' brief information is provided about the lives, literary personalities,
and works of 850 figures, including scholars, poets, statesmen, etc., who lived in the
Islamic geography and achieved renown in their respective periods.
Literature review on Esâmî revealed that no comprehensive study had been
conducted on the work, and it had not been translated into Latin letters. Furthermore,
in the literature studies conducted, it was observed that a partial undergraduate thesis
on female figures in Esâmî was undertaken by Hayrunnisa, a student at Istanbul
University Faculty of Theology, in 2018. Therefore, it was decided to work on this text
with the belief that it would be suitable for the field of language and literature.
However, due to the extensive nature of the text, a limitation was imposed on our
thesis, and Turkish-origin and Turkish-language figures in the work were selected for
examination, creating a new text in this manner.
The study consists of four main sections: the author's life and works,
examination, transcriptional (translated text), and a dictionary index. In the appendices
section of the thesis, facsimiles of the sections we worked on in the text are included.