Kocaeli, Gölcük Değirmendere Mezarlığı mezar taşları
Kocaeli, Gölcük Değirmendere cemetery gravestones
Yazar: SALİHA TANIK
Danışman: PROF. DR. MEHMET ZEKİ İBRAHİMGİL
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Sanat Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Kocaeli-Gölcük-Değirmendere = Kocaeli-Gölcük-Değirmendere ; Mezar taşları = Tambstones ; Süslemeler = Ornamentations

Özet:
Kocaeli, Gölcük Değirmendere Mezarlığı'nda 263 adet mezar taşı tespit edilmiştir. Bu taşların 207'si sadece baş taşıdır. 33 tanesi ise hem baş hem de ayak taşıyla beraber kullanılmıştır. Bu taşlardan 156'sı erkek ve 107'si kadınlara ait mezar taşlarıdır. Haziredeki mezar taşları 18. yüzyıl ile 20. yüzyıl arasındaki tarihlere aittir. Mezar taşlarından 5 tanesi kırık veya betona çakılı olduğu için tarih ibaresi bilinememektedir. (2 'si erkek- 3'ü kadın). Mezar taşlarından 90 tanesi 18. yüzyıla, 116 tanesi 19. yüzyıla, 19 tanesi 20. yüzyıla aittir. Haziredeki tüm mezar taşlarında kaliteli kesme taş kullanılmıştır. Mezar taşları oyma tekniğiyle yapılmıştır. Yalnız A-157, A-186 ve B-67 nolu mezar ayak taşında, B-1 nolu mezarın baş taşında kazıma tekniğine yer verilmiştir. İncelediğimiz mezarlarda sadece toprak mezar çeşidi belirlenmiştir. Çeşitlilik gösteren mezar taşı tipleri ön görünüşleri dikkate alınarak 11 ana grupta incelenmiştir. Başlığı bulunan 137 erkek mezar taşı kavuk, sarık, soğan başlık ve fes olarak ana gruplara ayrılmıştır. Başlığı bulunan 26 kadın mezar taşı külah tepelikli başlıklılar ve düz tepelikli başlıklılar olmak üzere 2 ana gruba ayrılmıştır. Mezar taşı kitabeleri eğik veya düz satır düzeninde yazılmıştır. Yazı tipi olarak da celi sülüs ve celi talik kullanılmıştır. Kadın mezar taşları ve ayak taşlarında yoğunlaşan süsleme kompozisyonu bitkisel, nesneli ve mimari motifler kullanılarak zenginleştirilmiştir. Değirmendere Mezarlığı'ndaki mezar taşları kullanılan malzeme, mezar taşı tipleri, süsleme kompozisyonu bakımından Osmanlı döneminin başkent üslubunu yansıtmaktadır.

Abstract:
263 pieces of gravestones have been determined in Kocaeli, Gölcük Değirmendere Cemetery. 207 of these stones are composed of only headstones; 33 of which are composed of both headstones and footstones. Of these stones, 156 pieces belong to male decedents and 107 pieces belong to female decedents. In this sepulcher cemetery, the gravestones date back to 18th-20th centuries. Because 5 of which are broken or concrete, the dates cannot be known (2 are male; 3 are female). Of these gravestones, 90 pieces date back to 18th century, 116 pieces date back to 19th century, 19 pieces date back to 20th century. Quality dimension stones were used in all gravestones in the sepulcher cemetery. Gravestones were prepared with carving technique. Scraping technique was used in only A-157, A-186 and B-67 numbered footstones and B-1 numbered headstone. For the examined graves, only soil grave type was determined. Various gravestone types were categorized and examined in 11 main groups by their surface appearances. 137 headed male gravestones were classified into the main groups of turban (sarık), quilted turban (kavuk), union turban (soğan başlık) and fez (fes).  26 headed female gravestones were classified into 2 main groups of conical capped headed graves and flat capped headed graves. Gravestone epigraphs were written in italic or plain line order. Jeli thuluth and jeli talik were used as script. Ornament composition intensified on the female headstones and footstones was enriched with herbal, object and architectural patterns. Gravestones in Değirmendere Cemetery have reflected the capital city style in terms of the used materials, gravestone types and ornament composition.