Kavuşşahap dağları'nda (Van) geç kuvaterner buzullaşması: Bölgesel paleoiklim açısından bir değerlendirme
Late quaternary glaciation in kavuşşahap mountains (Van): An assessment in terms of regional paleoclimate
Yazar: SERDAR YEŞİLYURT
Danışman: PROF. DR. UĞUR DOĞAN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı / Fiziki Coğrafya Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Bolkar dağları = Bolkar mountains ; Buzul = Glacial ; Doğu Anadolu bölgesi = Eastern Anatolia region ; Fiziki coğrafya = Physical geography ; Geç buzul dönem = Late glacial period ; Geç kuvaterner = Late quaternary ; Kavuşşahap dağları = Kavuşşahap mountains ; Kaya buzulu = Rock glacier ; Munzur Dağları = Munzur Mountains ; Sayısal fotogrametri = Digital photogrametry

Özet:
Bu çalışma Doğu Anadolu Bölgesi'nde, Van Gölü'nün güneyinde yer alan Kavuşşahap Dağları'nda, özellikle de Narlıca Buzul Vadisi'nde yapılmıştır. Çalışmada, Kavuşşahap Dağları'ndaki geç Kuvaterner buzullarının iklim değişimlerine verdiği tepkilerin ortaya konması hedeflenmiştir. Tarihlendirme yöntemi olarak kozmojenik 36Cl analizi kullanılmıştır. Yapılan çalışma sonucunda Kavuşşahap Dağları'ndaki vadilerde çok sayıda buzullaşma döneminin yaşandığını gösteren moren depoları saptanmıştır. En fazla moren sırasının ise Narlıca Vadisi'nde olduğu görülmüştür. Bu morenlerden elde edilen yaşlar Narlıca Vadisi'nin aşağı bölümünde en az 4 ana buzullaşmanın yaşandığını göstermiştir. Bunlardan buzulların maksimum genişliğe uzanışını temsil eden en eski moren sıralarından alınan örnekler ortalama 47,6 ± 4,2 by önceye tarihlendirilmiştir. Bu dönemde kalıcı kar sınırı günümüze göre en az 1000-1150 m ve ortalama sıcaklık en az 8-10,5 °C daha düşük olmuştur. İki alt döneme ayrılan ikinci ana buzullaşma evresinin erken SBM (31,6 ± 2,9 by) ve SBM'ye (20,9 ± 1,9 by) ait olduğu saptanmıştır. Tarihlenebilen en genç moren sıralarının ise Geç Glasyal Döneme (15,7 ± 1,4 by) ait olduğu belirlenmiştir. Elde edilen bu paleo-buzullaşma yaşları çalışma alanındaki en geniş alanlı buzullaşma döneminin SBM öncesinde (MIS 3'te) gerçekleştiğini göstermiştir. Bu veriler, Kavuşşahap Dağları'nda Geç Kuvaterner'deki buzullaşma dönemlerindeki buzul hacimlerinin ve paleo-iklim koşullarının Türkiye'nin diğer bölgelerinden farklı olduğunu gösteren ilk bulgular olması açısından önemlidir.

Abstract:
This study was carried out in the Kavuşşahap Mountains located in the south of Lake Van in the Eastern Anatolia Region, especially in the Narlıca Valley. In the study, it was aimed to reveal the response of the Late Quaternary glaciers to climate changes. The cosmogenic 36Cl analysis was used as a dating method. As a result of the study conducted, moraine deposits indicating that many glacial periods were experienced in the valleys of the Kavuşşahap Mountains were determined. It was observed that the most moraine ridges are in the Narlıca Valley. The ages obtained from these moraines have shown that at least 4 main glaciations were experienced in the lower part of the valley. The oldest and most extensive glaciation in the valley occurred prior to 47.6 ± 4.2 ka. In this period, the equilibrium line altitude (ELA) was at least 1000-1150 m lower, and the mean temperature was at least 8-10.5°C colder than today. The second glacial period separated into two sub-periods belongs to the early Last Glacial Maximum (early LGM; 31.6 ± 2.9 ka) and LGM ( 20.9 ± 1.9 ka). The youngest moraine ridges were dated to the Late-glacial period (15.7 ± 1.4 ka). These ages showed that the largest glaciation in the study area occurred during the Marine Isotope Stage 3. These data are important in that the glacial volumes during the each glaciation periods of the Late Quaternary in the Kavuşşahap Mountains and the paleoclimatic conditions are different from other parts of Turkey.