Türk halk hikâyelerinde ara sözler (Mevlüt İhsani, Şeref Taşlıova, Şevki Halıcı anlatmaları örneği)
Digressions in Turkish minstrel story (Example of narrations of Mevlüt İhsani, Şeref Taşlıova, Şevki Halıcı)
Yazar: MELİHA YEŞİLBAĞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HÜSEYİN AKSOY
Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Bu çalışmanın konusu Türk halk hikâyelerinde ara sözlerdir. Ara söz, anlatıcının bilgilendirme ya da kendi görüşlerini ekleme amacıyla anlatıya dâhil olan ve bir anlatının her epizotunda karşımıza çıkabilen bir yapıdır. Kapsamımızı; Mevlüt İhsani, Şevki Halıcı ve Şeref Taşlıova'dan derlenen ve TDK tarafından yayımlanan 47 halk hikâyesi oluşturmaktadır. Bu hikâyelerde 700 civarında ara sözün yer aldığı tespit edilmiş, inceleme bu ara sözler üzerine kurulmuştur. Bu çalışma doküman incelemesiyle gerçekleştirilen nitel bir araştırmadır.
İnceleme aşamasında İlhan Başgöz'ün üç başlığa ayırdığı tasnif esas alınmıştır. Tespit ettiğimiz ara sözlerin niteliğine göre tasnifte bazı değişikliklere gidilmiştir. Gerekli görüldüğü takdirde ise başka araştırmacıların görüşlerine müracaat edilmiştir. Bu tasnif; "açıklayıcı ve tanımlayıcı ara sözler" ve "görüş, yorum ve eleştiri ara sözleri" olarak iki kısma ayrılmıştır. Bu iki ana başlığa ara sözlerin işlev ve içerik özelliklerine göre çeşitli alt başlıklar eklenmiştir.
Çalışmada ara sözlerin; "şekil/yapı", "konu/içerik"; "yapısal, metin içi, kültürel işlevleri" ve "dil ve anlatım" özellikleri değerlendirilmiştir. Ayrıca ara söz olarak kabul ettiğimiz; "şiir", "atasözü ve deyim", "efsane", "dua ve beddua", "karavelli" gibi türler de tespit edilip değerlendirilmiştir. Buna ek olarak ara sözlerin oluşmasında ve şekillenmesinde önemli bir yere sahip olan; "anlatıcı", "dinleyici", "anlatma zamanı ve mekânı" gibi unsurlar ele alınmıştır. Bu çalışmada, ara sözleri tespit ve tasnif etmek, ara sözlere bütüncül bir bakış açısıyla yaklaşmak, ara sözlerin hangi epizotlarda daha yoğun bir şekilde kullanıldığını tespit etmek hedeflenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Ara söz, halk hikâyesi, Şeref Taşlıova, Mevlüt İhsani, Şevki Halıcı.

Abstract:
The subject of this study is digressions in Turkish minstrel stories. A digression is a structure that is included in the narrative for the purpose of informing the narrator or adding her own opinions and can be encountered in every episode of a narrative. The scope of the study consists of 47 minstrel stories published by TDK and compiled from Mevlüt İhsani, Şevki Halıcı and Şeref Taşlıova. It was determined that there were around 700 digressions in these stories and the analysis was based on them. This study is a qualitative research conducted by document analysis.
During the review phase, İlhan Başgöz's classification divided into three headings was taken as basis. Some changes were made in the classification according to the nature of the digressions we detected. If deemed necessary, the opinions of other researchers were consulted. This classification consists of "explanatory and descriptive digressions" and "opinion, comment and criticism digressions". Various subheadings have been added to these two main headings according to the function and content characteristics of the digressions.
The digressions in the study are; "form/structure", "topic/content", "structural, in-text, cultural functions" and "language and expression" features were evaluated. Also, which we accept as digressions; Genres such as "poem", "proverb and idiom", "legend", "prayer and curse", "karavelli" were also identified and evaluated. In addition, it has an important place in the formation and shaping of digressions; Elements such as "narrator", "audience", "time and place of narration" were discussed. In this study, it is aimed to identify and classify digressions, to approach digressions from a holistic perspective, and to determine in which episodes digressions are used more intensively.

Keywords: Digression, minstrel story, Şeref Taşlıova, Mevlüt İhsani, Şevki Halıcı.