Sağlık sektöründe etik iklim ve örgütsel güvenin ihbarcılık (Whistleblowing) niyeti üzerine etkisi: Bir üniversite hastanesi örneği
The influence of ethical climate and organizational trust on whistleblowing intentions in healthcare: An example of university hospital
Yazar: SEDA AYDAN
Danışman: PROF. DR. SIDIKA KAYA
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Hastaneler = Hospitals ; Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management
Dizin: Etik iklim = Ethical climate ; Güven = Confidence ; Hastaneler = Hospitals ; Hemşireler = Nurses ; Sağlık personeli = Health personnel ; Sağlık sektörü = Health sector ; Whistleblowing = Whistleblowing ; Örgütsel güven = Organizational trust ; Üniversite hastaneleri = University hospitals ; İhbar = Denunciation

Özet:
Sağlık sektöründe yanlış uygulama veya etik dışı davranışlar insan hayatını etkileyebilecek önemli sonuçlara neden olabilir. Bu olumsuz sonuçları engellemede ihbarcılık önemli bir araç olabilmektedir. Etik iklim ve örgütsel güvenin ihbarcılığı teşvik etmede önemli etkenler olduğu düşünülmektedir. Çalışmayla, hemşire ve sekreterlerin etik iklim algısı ve örgütsel güven düzeylerinin ihbarcılık niyetleri üzerindeki etkisini ortaya koymak amaçlanmaktadır. Çalışmanın evrenini, Ankara'daki bir üniversite hastanesi klinik ve polikliniklerinde çalışan hemşire ve sekreterler (697 kişi) oluşturmaktadır. Çalışmada örneklem çekilmemiş ve hemşire ve sekreterlerin %53'üne (369 kişi) ulaşılmıştır. Katılımcıların etik iklim algıları "Etik İklim Ölçeği (Ethical Climate Questionnaire)" ile, örgütsel güven düzeyleri "Örgütsel Güven Envanteri Kısa Formu (The Organizational Trust Inventory Short Form)" ile, ihbarcılık niyetleri "Bilgi Uçurma Ölçeği" ile, ihbarcılık nedenleri ise "Bilgi Uçurma Nedenleri Ölçeği" ile değerlendirilmiştir. Verilerin analizinde, ikili grup karşılaştırmaları Mann Whitney-U testi, ikiden fazla grup arasındaki farklar ise Kruskal Wallis testi ile incelenmiştir. Değişkenler arası ilişkinin değerlendirilmesinde Spearman korelasyon katsayısı kullanılmış; ayrıca çoklu regresyon analizi yapılmıştır. Son aşamada ise Path analizi ile yapısal eşitlik modelleri incelemesi yapılmıştır. Çalışmaya katılan hemşire ve sekreterlerin etik iklim boyutları arasında ilkelilik iklim algısı 3,64±0,40'lık ortalama ile en yüksek puana sahiptir. Genel örgütsel güven ortalama puanı 3,83±0,66'dır ve hemşire ve sekreterlerin örgütlerine duydukları güven düzeyi ortalama değerden oldukça yüksektir. İhbarcılık niyeti boyutları arasında içsel ihbarcılık (3,50±0,60); ihbarcılık nedenleri boyutları arasında ise ahlaki ve mesleki değerler (3,64±0,68) en yüksek puana sahiptir. Regresyon modeline göre, etik iklim boyutları, görev, cinsiyet ve görev yerinin ihbarcılık niyeti üzerine anlamlı bir etkisi vardır. Path analizine göre; örgütsel güvenin etik iklim puanına %39'luk ve etik iklimin ihbarcılık niyetine %69'luk doğrudan etkisi vardır. Örgütsel güvenin ihbarcılık puanına dolaylı olarak %27'lik bir etkisi görülmüştür. Örgütlerde ihbarcılığı teşvik etmek için çalışanların etik iklim algısının ve örgütsel güven düzeyinin yüksek tutulması önemlidir.


Anahtar Sözcükler
ihbarcılık, etik iklim, örgütsel güven, hemşire, sekreter

Abstract:
In the health sector, malpractices or unethical behaviors could give rise to important outcomes having impact on human lives. In avoiding this kind of negative outcomes, whistleblowing can be an important tool. It is thought that ethical climate and organizational trust are important factors in promoting whistleblowing. With this study it was aimed to reveal the impact of perception of ethical climate by nurses and secretaries and their level of organizational trust on their whistleblowing intention. Population of the study was composed of 697 nurses and secretaries working at clinics and polyclinics of a university hospital in Ankara. No sampling was made in the study and 53% of nurses and secretaries (369) could be reached. Ethical climate perceptions of participants were evaluated with "Ethical Climate Questionnaire", their organizational trust levels were evaluated with "Organizational Trust Inventory Short Form", their whistleblowing intention were evaluated with "Whistleblowing Questionnaire" and the reasons for whistleblowing were evaluated with "Questionnaire for the Reasons of Whistleblowing". In the analysis of data, comparisons for two groups were investigated with Mann Whitney-U test and the differences between groups that were more than two, were investigated with Kruskal Wallis test. In the evaluation of relation between the variables, Spearman correlation coefficient was used and multi-regression analysis was also applied. In the final stage, by using Path analysis, investigation of structural equation models was realized. Among the ethical climate dimensions of nurses and secretaries participating in the study, principle climate perception dimension had the highest score with 3.64±0.40 average score. Average score of general organizational trust of nurses and secretaries was 3.83±0.66 and their level of trust in their organizations was significantly higher than the average value. Among the whistleblowing intention dimensions, internal whistleblowing (3.50±0.60) had the highest score, whereas among the whistleblowing reasons dimensions, ethical and occupational values (3.64±0.68) had the highest score. According to the regression model, ethical climate dimensions, profession, gender, and work place had significant impact on the whistleblowing intention. According to Path analysis, organizational trust had a direct impact of 39% on the ethical climate score. Ethical climate had direct impact of 69% on whistleblowing intention. It was seen that organizational trust had an indirect impact of 27% on the whistleblowing score. In order to promote whistleblowing in organizations, it is important to keep the ethical climate perception of employees and the level of their organizational trust at high levels.


Key Words: whistleblowing, ethical climate, organizational trust, nurse, secretary