Menstrual siklus fazlarının hedonik açlık, besin seçimi ve aşırı besin isteği üzerine etkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effect of menstrual cycle phases on hedonic hunger, food choice, and excessive food desire
Yazar: EBRU CANDAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MERCAN MERVE TENGİLİMOĞLU METİN
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Toplum Beslenmesi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Açlık = Hunger ; Aşerme = Craving ; Besin tercihleri = Food preferences ; Duygusal yeme = Emotional eating ; Hedonizm = Hedonism ; Menstrüal siklus = Menstrual cycle ; Menstrüasyon = Menstruation ; Premenstrüel sendrom = Premenstrual syndrome

Özet:
Menstrual siklus doğurgan kadınlarda meydana gelen fizyolojik değişiklikler serisidir. Premenstrual Sendrom (PMS), menstrual siklusun luteal fazında ortaya çıkar ve klinik olarak önemli fiziksel, davranışsal ve psikolojik belirtilere neden olarak fonksiyonel kapasitede bozulmaya neden olur. Menstrual siklusun bazı aşamalarında (özellikle luteal faz) ve PMS varlığında besin isteği artışı ve kötü beslenme alışkanlığı, bazı besin ögesi eksiklerine, vücut ağırlığında artışa ve buna bağlı olarak obezite, diyabet, hipertansiyon gibi yaşam tarzıyla ilgili hastalık riskinin artmasına neden olabilir. Bu araştırmanın amacı menstrual siklus fazlarının ve PMS varlığının hedonik açlık, aşırı besin isteği ve besin seçimini üzerine etkisini değerlendirmektir. Bu araştırma Eylül 2021 – Eylül 2022 tarihleri arasında çevrimiçi anket çalışması olarak 19-24 yaş arası 150 üniversite öğrencisinin katılımıyla gerçekleştirilmiştir. Katılımcıların antropometrik ölçümleri beyana dayalı olarak alınmış ve BKİ'ye göre sınıflandırma yapılarak 2 grupta (normal ve fazla kilolu-obez) değerlendirilmiştir. Katılımcılara menstrüasyona ilişkin sorular ve Premenstrual Sendrom Ölçeği (PMSÖ) ilk görüşme sırasında; Pozitif Negatif Duygu Ölçeği (PANAS), Besin Seçimi Testi (BST), Besin Gücü Ölçeği (BGÖ), Görsel Analog Skala (GAS), Aşırı Besin İsteği Ölçeği (ABİS) ve besin tüketim kaydı içeren anket formu bireylerin menstruasyon süreci takip edilerek foliküler, ovulasyon ve luteal faz olmak üzere 3 kez uygulanmıştır. Çalışmanın sonuçlarına göre kadınların enerji ve doymuş yağ harici diğer besin ögesi alımları menstrual siklusun fazları arasında anlamlı farklılık göstermemektedir (p>0.05). Foliküler (7.2±2.58) ve luteal fazda (7.5±2.29) kadınların çikolata ve çikolatalı ürünlere olan aşırı besin istekleri ovulasyon fazına (6.6±2.61) göre yüksektir (p=0,004). Kadınların BST, BGÖ ve ABİS toplam ve alt faktör puanları menstrual siklus fazları arasında anlamlı farklılık göstermezken (p>0.05), PMS olan bireylerin BGÖ toplam ve alt faktör puanları, PMS'si olmayanların puanlarından yüksek bulunmuştur. Luteal fazda kadınların PMS varlığına göre enerji ve bitkisel protein alımı anlamlı farklılık göstermektedir (p<0.05). Çalışmada anlamlı farklılıklar tespit edilemese de menstrual siklus aşamalarının ve PMS durumunun besin alımını ve buna bağlı olarak ağırlık denetimini etkileyebileceği öngörülmektedir. Kadınların süreci yönetebilmek için bu konuda farkındalığının sağlanması ve menstruasyon siklus dikkatte alınarak beslenme planlanması gerektiği düşünülmektedir.
Anahtar Kelimeler: Menstrual siklus, duygusal yeme, besin tercihi, premenstrual sendrom, yeme arzusu.

Abstract:
Menstrual cycle is a series of physiological changes that occur in fertile women. Premenstrual syndrome (PMS) occurs during the luteal phase of the menstrual cycle and causes clinically significant physical, behavioral and psychological symptoms, leading to impaired functional capacity. Increased food cravings and poor eating habits during some phases of the menstrual cycle (especially the luteal phase) and in the presence of PMS may lead to nutrient deficiencies, increased body weight and consequently increased risk of lifestyle-related diseases such as obesity, diabetes and hypertension. The aim of this study was to evaluate the effect of menstrual cycle phases and the presence of PMS on hedonic hunger, food cravings and food choice. It was carried out with the participation of 150 university students aged 19-24 years. Anthropometric measurements of the participants were taken on the basis of declaration, and they were classified according to BMI and evaluated in 2 groups (normal and overweight-obese). Questions about menstruation and the Premenstrual Syndrome Scale (PMSS) were administered to the participants during the first interview, and the questionnaire form including the Positive Negative Affect Scale (PANAS), Food Choice Test (FCT), Food Power Scale (PFS), Visual Analogue Scale (VAS), Excessive Food Craving Scale (FCQ-T) and food consumption records were administered 3 times as follicular, ovulation and luteal phases by following the menstrual process of the individuals. According to the results of the study, women's intakes of energy and nutrients other than saturated fat do not differ significantly between the phases of the menstrual cycle (p>0.05). In the follicular (7.2±2.58) and luteal (7.5±2.29) phases, women's excessive food cravings for chocolate and chocolate products were higher in the ovulatory phase (6.6±2.61) (p=0.004). While the total and sub-factor scores of the FCT, PFS and FCQ-T did not differ significantly between menstrual cycle phases (p>0.05), the total and sub-factor scores of the PFS of individuals with PMS were higher than those of individuals without PMS. In the luteal phase, energy and vegetable protein intake of women differed significantly according to the presence of PMS (p<0.05). Although no significant differences were found in the study, it is predicted that menstrual cycle phases and PMS status may affect food intake and consequently weight control. It is thought that women should be made aware of this issue in order to manage the process and nutrition should be planned by taking menstrual cycle into consideration.
Key Words:  Mentrual cycle, emotional eating, food preference, premenstrual syndrome, eating desire.