Güvencesizliğin sosyolojisi: Tuzla Tersaneler Bölgesi çalışanları üzerine bir araştırma
Sociology of precarity:  A research on employees Tuzla Shipyards Zone
Yazar: MEVLÜT YILMAZ
Danışman: DOÇ. DR. SÜLEYMAN İLHAN
Fırat Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Gemi inşaat sektörü = Shipbuilding sector ; Gemi inşaatı = Shipbuilding ; Gemi inşaatı endüstrisi = Shipbuilding industry ; Güvencesizlik = Without guaratee ; Sosyolojik analiz = Sociological analysis ; Tersaneler = Shipyards ; Çalışanlar = Workers

Özet:
Bu çalışma, Tuzla Tersaneler Bölgesi, gemi inşa sektöründeki çalışma ilişkileri kapsamında ortaya çıkan güvencesizliğin çalışanlar üzerindeki çok yönlü (toplumsal, kültürel, psikolojik, politik vb.) etkilerini konu edinmektedir. Tersane işlerinde çalışanların deneyimlediği, çalışma şartlarının neden olduğu güvencesizliğin, oluşumunda ve gelişiminde rol oynayan faktörler ve güvencesiz şartlarda çalışan kesimlerin anlam dünyaları bütüncül bir bakış açısıyla irdelenmektedir. Ayrıca güvencesizliğin yarattığı ve dayattığı belirsiz ve riskli durumlar ile başa çıkma stratejileri konusunda tersane çalışanlarının kendi bakış açıları ve beklentilerinin tespiti amaçlanmaktadır.
Alan araştırmasına dayanan bu doktara tezi, İstanbul/Tuzla Tersaneler Bölgesi'ndeki gemicilik işlerinde, taşeron ve gündelik olarak istihdam edilen 301 tersane çalışanına 70 sorudan oluşan anket formu uygulanarak gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler yapılan gözlemler ve enformel görüşmelerle desteklenmiştir. Araştırma bulguları bağlamında şu tespitlere ulaşılmıştır: Gemi inşa sektöründe çalışanlar kötü çalışma şartları, düşük ücret, sosyal hakların zayıflatılması vb. boyutları/sonuçlarıyla güvencesizliği derinlikli bir şekilde deneyimlemektedir. Taşeronluk uygulamalarıyla geçiciliği, belirsizliği yoğun yaşayan tersane çalışanlarında iş güvencesizliği algısı artmaktadır. Gemi inşa sektöründe iş kazalarının yaşanmasında güvencesiz çalışma ortamı ve koşulları büyük etkendir. Yaşanan güvencesizlikler çalışanların fiziksel ve psikolojik sağlıklarını olumsuz etkilemekte ve sosyal yaşam dünyalarını bozarak dayanışma bağlarını zayıflatmaktadır. Tersane çalışanları arasında düşük ücret ve ödemelerdeki belirsizlikler süreklileşmiş borçlu bir yaşamı dayatmaktadır. Çalışanlar arasındaki yaygın güvencesizlik sendikal faaliyetlere yaklaşımı geriletmekte ve onların örgütlenmelerini engellemektedir. Bu bağlamda güvencesizlik, işveren/sermaye karşısında kırılgan ve savunmasız bir varoluşun, kötü şartlarda, düşük ücrete ve sürekli iş güvencesizliği algısının, iş yaşamında yaygın istikrarsızlığın vb. durumların egemen olduğu bir yaşam şeklini dayatmaktadır. Sosyolojik bir travma halinin yarattığı örselenmişliğin genelleşmiş hali olan güvencesizlik, toplumsal açıdan yoksulluğun, yalnızlaştırılmanın, dışlanmanın, ötekileştirilmenin, sömürülmenin yeni boyutunu oluşturmaktadır.


Anahtar Kelimeler: Güvencesizlik, Esneklik, Gemi İnşa Sektörü, Tersane, Neo-liberal Politikalar, Tuzla Tersaneler Bölgesi, Prekarya.

Abstract:
This study deals with the multi-dimensional effects (social, cultural, psychological, political, etc.) of precarity on employees resulting from the context of labor relations in the shipbuilding industry in the Tuzla Shipyard Zone. The factors that play a role in the formation and development of precarity caused by working conditions experienced by the workers in the shipyard business and the semantic worlds of the sectors working under precarious conditions are examined with a holistic view. Furthermore, it is intended to identify own perspectives and expectations of lumpers on strategies to cope with indefinite and risky situations caused and imposed by insecurity.
This doctoral thesis which is based on field research has been done by applying a questionnaire consisting of 70 questions to 301 lumpers who are employed as time- and pieceworkers in shipping jobs in the Tuzla/Istanbul Shipyards. The data obtained have been supported by the observations and informal interviews. Following findings have been achieved within the context of research findings: workers in the shipbuilding sector are experiencing precarity with its all dimensions and results such as poor working conditions, low wages, and weakening of social rights etc. deeply. The perception of job insecurity increases among shipyard workers who live impermanence and uncertainty intensively through subcontracting applications. The precarious working environment and conditions are major factors for the occurrence of labor accidents in the shipbuilding industry. Experienced insecurity has a negative impact on physical and psychological health of employees and undermining the bonds of solidarity by breaking their social lives. Low wages and uncertainty in the payments impose a perpetual living in debt on shipyard workers. Widespread precarity among employees backspaces their attitudes for union activities and prevents them from getting organized.  In this context, precarity imposes a mode of living in which a fragile and vulnerable existence against the employer /the capital, poor conditions, low wages, a constant perception of job insecurity, widespread instability at work, etc. are dominant. Precarity, which is the generalized form of being crumpled created by a sociological trauma, constitutes a new social dimension of poverty, being isolated, excluded, otherised and exploited.


Key Words: Precarity, Flexibility, Sector of Shipbuilding, Shipyard, Neo-liberal Politics, Tuzla Shipyard Zone, Precariat.