Otomatik bilgi değişim anlaşmaları ve olası etkileri
Automatic exchange of information agreements and possible effects
Yazar: AZİZ ÖZBEK
Danışman: DOÇ. DR. AYŞE NİL TOSUN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı / Maliye Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Maliye = Finance
Dizin: Uluslararası çifte vergilendirme = International double taxation ; Çifte vergilendirme = Double taxation

Özet:
Uluslararası vergilendirme alanındaki en önemli sorunlardan biri, devletlerin mukimlerinin yurtdışında bulunan vergiye tabi varlık ve gelirleri hakkında yeterince bilgi sahibi olamamalarıdır. Bu eksikliği giderebilmek amacıyla, zaman içerisinde hukuki dayanağını çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmalarının bilgi değişim maddelerinden alan farklı yöntemler kullanılmış, ancak otomatik bilgi değişiminin (AEOI) uygulamaya girdiği döneme kadar etkili ve başarılı sonuçlar elde edilememiştir.
Günümüzde uluslararası alanda AEOI, ABD'nin uyguladığı FATCA ve OECD tarafından geliştirilen ve tüm ülkelere açık olan Ortak Raporlama Standardı (CRS) çerçevesinde gerçekleştirilmektedir. OECD sekretaryasında 2018 yılından itibaren CRS'nin devreye alınmasıyla beraber küresel ölçekte bir bilgi paylaşım ağının temelleri atılmıştır. Bu kapsamda CRS'nin, ister gönüllü olarak isterse uluslararası baskıyla olsun, gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler arasında hızlı bir şekilde yayılması ve ilk aşamadan itibaren önemli tutar ve mahiyette bilgi paylaşımının gerçekleştirilebilmiş olması, başarı umutlarını artırmıştır. ABD tarafından 2012 yılında uygulanmaya başlanılan FATCA ve yaygınlaşan CRS sayesinde son yıllarda vergi cennetlerine olan fon akımının tersine dönmüş olması, vergi mükelleflerinin ciddi sayı ve tutarlarda gönüllü beyanda bulunuyor olmaları ve ilk bulguların vergi gelirleri üzerinde olumlu etkiyi işaret etmesi AEOI'nın kapsamının daha da genişletilmesi ve yaygınlaştırılmasını teşvik etmektedir. Ancak bu durum her şeyin yolunda olduğu ve uygulamaların hatasız ve eksiksiz olduğu anlamına da gelmemektedir.
Çalışmamızda; öncelikle AEOI uygulamaları hakkında bilgi verilmiş, konuyla ilgili literatür taranmış, önceki çalışmalar değerlendirilmiş, Küresel Forum'un gözden geçirme faaliyetlerinin sonuçları paylaşılmış, söz konusu uygulamalar analiz edilerek, eksiklik ve yetersizlikleri tespit edilmiş, bu uygulamalardan kaçma yöntemleri araştırılmış, olası etkileri ayrıntılı şekilde saptanarak değerlendirilmiş ve daha etkili bir uygulama için öneriler geliştirilmiştir. Ayrıca, hipotez olarak ortaya konan AEOI'nın olası etkilerinin, uygulama sahasında görülüp görülmediğinin tespiti amacıyla yarı yapılandırılmış görüşme yöntemiyle veri toplanmış ve sonuçları analiz edilmiştir.

Abstract:
The most significant challenge in international taxation is the inability of states to have sufficient information about the taxable assets of their residents located abroad. To address this deficiency, various methods have been employed over time from the information exchange provisions of tax treaties to alleviate it. However, effective and successful results were not achieved until the implementation of Automatic Exchange of Information (AEOI).
In today's, AEOI is carried out within the framework of FATCA implemented by the USA and CRS developed by the OECD, which is open to all countries. Since the implementation of CRS in 2018, the foundations of a global information-sharing network have been laid. The rapid spread of CRS among all countries, whether voluntarily or under international pressure, and the successful exchange of substantial information from the initial stages have increased hopes of success. The implementation of FATCA in 2012 and the widespread adoption of CRS have resulted in a reversal of the flow of funds to tax havens in recent years. Taxpayers are voluntarily making substantial disclosures, and initial findings indicate a positive impact on tax revenues. This encourages the further expansion and dissemination of AEOI. However, this situation does not imply that everything is perfect and the implementations are flawless and complete.
In this study, we have provided an overview of AEOI, identified shortcomings and inadequacies, conducted a review of literature, analyzed the results of the Global Forum's review activities, explored methods of evasion from AEOI, and comprehensively determined and evaluated their potential impacts. Furthermore, we have developed recommendations for more effective implementation. Additionally, we collected data using a semi-structured interview method to determine whether the hypothesized impacts of AEOI are observed in the field, and we have analyzed the results.