Endüstri-içi ticaret ve ihracata dayalı sektörler arasından Türkiye uygulaması
Intra-industry trade and it`s application on Turkey`s export oriented industries
Yazar: PINAR NARİN
Danışman: PROF. DR. MUZAFFER DEMİRCİ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2002
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Endüstri = Industry ; Endüstri içi ticaret = Intra-industry trade ; Uluslararası ticaret = International trade ; İhracat = Export

Özet:
Aynı endüstri grubu içinde tanımlanan malların bir ülke tarafından eşanlı olarak ihraç ve ithal edilmesi şeklinde tanımlanan endüstri-içi ticaret, son yıllarda iktisat literatüründe geniş bir yer kaplamaktadır. Faktör Donanımı Teorisinin ihmal ettiği ürün farklılaşması, ölçek ekonomileri gibi faktörleri uluslararası iktisat literatürüne kazandıran endüstri-içi ticaret kavramı, Türkiye'de ise henüz yeterince ilgi çekmemiştir. Bu çalışmanın amacı, endüstri-içi ticarete ilişkin kuramsal ve ampirik yaklaşımları incelemek ve ampirik olarak Türkiye dış ticaretinde endüstri-içi ticaretin konumunu ortaya koymaktır. Bu amacın gerçekleştirilebilmesi için çalışmanın ilk bölümünde endüstri-içi ticaretin ortaya çıkmasında rol oynayan faktörler ve bu konudaki kurumsal yaklaşımlar üzerinde durulmuştur. Çalışmanın ikinci bölümü ise, endüstri-içi ticareti ölçme yöntemlerine ve ampirik olarak endüstri-içi ticaretin ölçüldüğü çalışmaların özetlenmesine ayrılmıştır. Çalışmanın üçüncü ve son bölümünde, Türkiye'de endüstri-içi ticaret oranının ölçüldüğü ve bu oranın hangi faktörler tarafından belirlendiğinin araştırıldığı bir uygulamaya yer verilmiştir. Çalışmada, 1999 yılı dış ticaret verileri kullanılarak SITC 3 basamak seviyesinde farklı endüstri ve ülke grupları için endüstri-içi ticaret oranları hesaplanmıştır. Grubel-Lloyd Endeksi kullanılarak yapılan hesaplamalar, endüstriler ve ülkeler arasında farklılık gösteriyor olsa da, Türkiye'nin toplam dış ticaretinde endüstri-içi ticaretin oranının ortalama olarak yüzde 35 olduğu bulunmuştur. Bu oranın, ürün farklılaşmasının ve uzmanlaşmanın fazla olduğu endüstrilerde ve Türkiye'nin gelişmiş ülkelerle olan ticaretinde daha yüksek değerler aldığı gözlemlenmiştir. Ayrıca, endüstri-içi ticaretin belirleyenlerinin de endüstri gruplarına göre değişiklik gösterdiği dikkatleri çekmektedir. Yatay endüstri-içi ticaretin daha çok endüstrilere özgü faktörlerden etkilenirken, dikey endüstri-içi ticaretin ülkelere özgü faktörlerden etkilendiği çalışmada elde edilen bir diğer bulgudur.

Abstract:
Intra-industry trade, which is defined as the simultaneous export and import of commodities classified in the same industry, gained considerable importance in economics literature in the last few years. The concept of intra- industry trade which introduced some important factors like product differentiation and scale economies to the international economics theory, has not drawn enough attention in Turkey yet. The aim of this study is to analyze the theoretical and empirical approaches to intra-industry trade and to study empirically the state of intra-industry trade in Turkish foreign trade. To accomplish this aim, in the first chapter of the study factors that cause intra-industry trade to appear and theoretical approaches to intra- industry trade are discussed. In the second chapter, methods of measuring intra-industry trade and review of previous empirical studies are presented. In the third chapter, an empirical study is done to measure the rate of intra- industry trade in Turkey's total trade and the determinants of intra-industry trade are tested. In this study, intra-industry trade is calculated for various industry and country groups by using 1999 trade data at the 3 digit level of SITC. Calculations that are done by using Grubel-Lloyd Index show that the share of intra-industry trade in Turkey's total trade is approximately 35 percent but this rate changes across industries and countries. The share of intra-industry trade is higher for industries which have higher product differentiation and specialization and for developed countries. Also, it can be seen that the determinants of intra-industry trade varies for industry groups. Whilst, horizontal intra-industry trade is mostly determined by industry-specific factors, vertical intra-industry trade is determined by country-specific factors.