Karaçalılık bozuk ormanında (Amasya) yayılış gösteren bazı yaprak döken taksonlarda azot ve fosfor rezorbsiyonu ile mineral besin değişimin incelenmesi
Observation of mineral nutrients change and resorbtion of nitrogen and phosporus in some taxons which are deciduous and spread in Karaçalılık damaged forest in Amasya
Yazar: KÜBRA LAP
Danışman: PROF. DR. DUDU DUYGU KILIÇ
Amasya Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Biyoloji = Biology
Dizin: Azot = Nitrogen ; Diş rezorpsiyonu = Tooth resorption ; Fosfor = Phosphorus ; Verimlilik = Productivity ; Yaprak alan indeksi = Leaf area index ; Yeterlilik = Sufficiency

Özet:
Bu çalışma Amasya ilindeki Karaçalılık Bozuk Ormanı kuzey ve güney yönünde yayılış gösteren yaprak döken iki çalı Dokuzdon (Lonicera etrusca Santi var. etrusca) ve Karaçalı (Paliurus spina- christi P.Mill.), yaprak döken iki ağaç Mahlep (Cerasus mahaleb (L.) Mill. var mahaleb) ve Titrek Kavak (Populus tremula L. subsp. tremula) olmak üzere dört bitki taksonunda gerçekleşmiştir.  Takson yapraklarından alınan örneklerde N ve P'nin yıllık değişim dinamikleri ve yaprak rezorbsiyon değişimi incelenmiştir. Ayrıca toprak faktörlerinin ve yapraktaki lignin konsantrasyonunun yaprak rezorbsiyonuna etkileri araştırılmıştır. Bitki taksonları Grime bitki stratejilerine göre sınıflandırılmıştır. Her bir bitki taksonunda fenolojik gözlemlemelere bağlı olarak yaprak çıkış modelleri belirlenmiş ve fenolojik gelişim fazlarının rezorbsiyon üzerine etkileri saptanmıştır.
Çalışılan bütün türler tüm yaprakların hemen hemen aynı zamanda açan yaprak çıkış süresi kısa olan ve flush tipte yaprak çıkış şekline sahiptir. Türlerin SLA değerleri incelendiğinde kuzey yönünde seçilen türlerin SLA değerleri daha düşük olduğu tespit edilmiştir. Tüm türlerde genç yaprak fazında N içeriğinin yüksek olduğu, yapraklar olgunlaştıktan sonra senesens dönemine kadar N içeriklerinin benzer değerler gösterdiği, senesens döneminde ise içeriklerin düştüğü görülmüştür. Buna karşılık, P içeriklerinin değişiminin daha düzensiz olduğu tespit edilmiştir. 
P. tremula subsp. tremula hariç kuzey yamaçlarda N içeriği daha yüksek bulunmuş olup P değerinin ağaç türlerinde çalı türlerinden daha yüksek olduğu görülmüştür. Genel olarak güney yönünde bulunan türlerde lignin konsantrasyonunun yüksek olduğu tespit edilmiştir.
Çalışmada P. tremula subsp. tremula ve C. mahaleb var. mahaleb türlerinde N/P oranı 14'ten düşük, L. etrusca var. etrusca da N/P oranın parsellerdeki üst sınırı 16'dan küçük bulunmuştur. P. spina-christi türünde ise güney yönünde N/P oranı 16 sınırından büyüktür. Mevcut çalışmada P. tremula subsp. tremula'da ve C. mahaleb var. mahaleb de N konsantrasyonu eksikliği görülmektedir. 
Grime stratejilerine göre L. etrusca var. etrusca C/CR, P. spina-christi C/CR, P. tremula subsp. tremula CR ve C. mahaleb var. mahaleb C/CR stratejisine sahip olduğu tespit edilmiştir.
N ve P rezorbsiyon kullanım verimlilik değerleri ağaç formunda olan türlerde daha yüksek olduğu görülmüştür. N rezorbsiyon kullanım yeterliliği değerleri çalı formundaki türlerde daha yüksek bulunurken, P rezorbsiyon kullanım yeterliliği değerleri ağaç formundaki türlerde daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Aynı zamanda ağaçlarda güney yönünde, çalılarda ise kuzey yönünde daha yüksek N rezorbsiyon kullanım verimliliği tespit edilmiştir. R rezorbsiyon kullanım verimliliği ise L. etrusca var. etrusca hariç güney yönde daha yüksek bulunmuştur.
L. etrusca var. etrusca, P. tremula subsp. tremula ve C. mahaleb var. mahaleb türlerinde kuzey yönünde toprak N miktarı ile N rezorbsiyon kullanım verimliliği arasında negatif ilişki bulunmuştur. L. etrusca var. etrusca ve C. mahaleb var. mahaleb türlerinde ise toprak P değeri ile P rezorbsiyon kullanım verimliliği arasında negatif ilişki bulurken toprak pH değeri ile ağaç türlerinde N ve P rezorbsiyon kullanım yeterliliği arasında negatif ilişki olduğu tespit edilmiştir.
P. spina-christi dışında diğer türlerde N rezorbsiyon kullanım verimliliği ile lignin içeriği arasında negatif ilişki bulunmuştur P. spina-christi ve P. tremula subsp. tremula. türlerinde P rezorbsiyon kullanım verimliliği ile lignin içeriği arasında negatif ilişki bulunmuştur. 
Sonuç olarak coğrafi yöne bağlı olarak türlerde N ve P içerikleri, rezorbsiyon verimliliği ve yeterliliği değerlerinin değiştiği, yaprak lignin miktarı fenolojik gelişim fazları, toprak değerlerinin rezorbsiyon verimliliği ve yeterliliğini etkilediği tespit edilmiştir.

Abstract:
This study was carricd out in Amasya Karaçalılık damaged forest on four plant taxons, two bushes which are(Lonicera etrusca Santi var. etrusca) and (Paliurus spina- christi P.Mill.), and disribution South and north two tree (Cerasus mahaleb (L.) Mill. var mahaleb ) and (Populus tremula L. subsp. tremula ). Annual change dynamics of N and P and leaf resorption change in samples taken from taxon leaves were investigated. In addition, the effects of soil factors and lignin concentration in the leaf on leaf resorption were investigated. Plant taxa were classified according to Grime plant strategies. Leaf emergence patterns were determined based on phenological observations in each plant taxon and the effects of phenological developmental phases on resorption were determined.
All the species studied have a flush type with a short leaf emergence period and a nearly simultaneous emergence of all leaves. When the SLA values of the species were examined, it was found that the SLA values of the species selected in the North direction were lower. In all the species, it was observed that the N content was high in the young leaf phase, the N contents showed similar values from the leaves ripened to the senescence period, and the contents decreased during the senescence period. In contrast, the P contents were found to be more irregular. 
Except for P. tremula subsp. tremula, the N content was found to be higher in the northern slopes, and the P value was observed to be higher in tree species than in shrub species. In general, the lignin ratio was high in the South direction in the species. In the study, P. tremula subsp. tremula and C. mahaleb var. mahaleb N/P ratio is less than 14, in L. etrusca var. etrusca the upper limit of the N/P ratio in the parcels was found to be less than 16. In the species of P. spina-christi, the N/P ratio in the south direction is greater than the 16 limit. P. spina-christ type, the N/P ratio in the south direction was greater than the 16 limit. In the currunt study N concentration deficiency was observed in P. tremula subsp. tremula and C. mahaleb var. mahaleb. 
According to the Grime strategies L. etrusca var. etrusca C/CR, P. spina-christi C/CR, P. tremula subsp. tremula CR and C. mahaleb var. mahaleb were found to have C/CR strategy.
NRE and PRE values were found to be higher in tree-formed species. NRP values were found to be higher in shrub-form species, while PRP values were found to be higher in tree-form species. At the same time, higher N efficiency was observed in the south direction in trees and in the north direction in shrubs. RRE, except for L. etrusca var. etrusca was found to be higher in the south direction.
A negative relationship was found between the soil N content and NRE in the north direction in L. etrusca and C. mahaleb var. mahaleb found a negative relationship between the soil P value and PRE, while a negative relationship was found between the soil pH value and NRP and PRP in tree species Lonicera. etrusca var. etrusca, P. tremula subsp. tremula and C. mahaleb var. mahaleb species. L. etrusca var. 
Except for the P. spina-christi, a negative relationship was found between NRE and lignin. P. spina-christi and P. tremula subsp. tremula a negative relationship between PRE and lignin in species.
In conclusion, the findings show that the N and P contents, the efficiency and proficiency values change depending on the geographical direction, and the amount of lignin in leaves affects the phenological development phases, the soil values and the efficiency and proficiency of resorption.