Polikistik over sendromlu hastalarda  pankreas yağlanması sıklığı
Frequency of lubrication of the pancreas in patients with polycystic over syndrome
Yazar: HALİL SEVEROĞLU
Danışman: PROF. DR. FEHMİ ATEŞ
Mersin Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases
Dizin: Elastografi = Elastography ; Karaciğer hastalıkları = Liver diseases ; Karaciğer yağlanması = Fatty liver ; Lipidler = Lipids ; Metabolik sendrom = Metabolic syndrome ; Pankreas hastalıkları = Pancreatic diseases ; Polikistik over sendromu = Polycystic ovary syndrome

Özet:
Giriş ve Amaç: Üreme çağındaki kadınlarda en sık görülen endokrin hastalık olan polikistik over sendromu (PKOS); metabolik sendrom, insülin direnci, alkol dışı karaciğer yağlanması ve kardiyovasküler hastalık riskiyle sıkı bir ilişki içiresindedir. PKOS'ta, insülin direnci, hiperandrojenizm, metabolik sendrom ve dislipidemi pankreatik steatoz sıklığını artırmaktadır.
Bu çalışmada PKOS hastalarında pankreas ve karaciğer yağlanmasının ve doku sertliğinin derecesinin ultrasonografiyle belirlenmesi ve non-invaziv hepatik indekslerle araştırılması, metabolik sendrom ve biyokimyasal ölçümlerle korelasyonun ortaya konması amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Çalışmaya Mersin Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Hastanesi'ne 01.06.2020-01.06.2021 tarihleri arasında başvuran 18-46 yaş arası PKOS tanılı 40 ve PKOS tanısı olmayan 40 sağlıklı kadın dahil edilmiştir. Anemnez, fizik muayene, laboratuvar ve görüntüleme tetkikleri, sistolik ve diyastolik kan basıncı ölçümleri ve boy, kilo, bel çevresi, kalça çevresi antropometrik ölçümleri içeren veriler kullanılarak retrospektif bir çalışma yapılmıştır.
Venöz kan tetkikleri menstürel siklusun 2. veya 3.günü ve 12 saat açlıktan sonra çalışılan kanlar değerlendirilmiştir. Metabolik sendrom (MetS) tanımlanmasında, Ulusal Diyabet Federasyonu (IDF)'nin tanı kriterlerleri kullanılmıştır. İncelenen hasta ve kontrol grupların ultrasonografisinde Pankreatik steatoz (PS); pankreas ekojenitesine göre, karaciğer yağlanması; karaciğer parankim ekojenitesi, böbrek ve dalak ekojeniteleriyle karşılaştırarak, değerlendirilmiş ve evrelendirilmiştir. Biyokimyasal olarak karaciğer yağlanması ve fibrozisi değerlendrilmek üzere; non-invaziv hepatik indekslerinden alkole bağlı olmayan karaciğer yağlanması hastalığı (NAFLD) karaciğer yağlanma skoru, LAP (lipid akümülasyon üretimi), HIS (hepatik steatoz indeksi), FIB-4 (fibrozis-4 indeksi), APRI [aspartate aminotransferase (AST)-trombosit oran indeksi] kullanıldı. Ultrason elastografi ile karaciğer ve pankreas doku sertliği kilopascal (kPa) cinsinden ölçüldü. Elastografi yöntemi olarak 2 boyutlu kayma
6
dalga elastografisi (2D-SWE) kullanıldı.
Bulgular: Çalışmamızdaki olguların median yaşı: 28,7±7,5, VKİ (Vücut Kitle İndeksi) ortalaması; 22,93±3,21 idi. PKOS grubunun VKİ ortalaması; 23,33±3,02 kontrol grubunun VKİ ortalaması; 22,52±3,38 idi. Hasta ve sağlıklı kontrol grupları arasında yaş ve VKİ açısından anlamlı bir farklılık yoktu (p>0,05). PKOS hastalarında pankreas yağlanması ve karaciğer yağlanması sıklığı kontrol grubuna göre anlamlı derecede yüksek bulundu (sırasıyla %47,5'a karşı %17,5 p:0,008 ve %37,5'a karşı %15, p:0,04). Metabolik sendrom(MetS) bakımından, PKOS ve kontrol grubu arasında anlamlı istatiksel fark tespit edilmedi. Pankreas ve karaciğer yağlanması olan kişiler ayrı gruplandırılıp analiz edildi ve yağlanma olan gruplarda MetS sıklığı daha yüksek tespit edildi (sırasıyla p:0,009,p:0,05). Pankreas yağlanması olan grupta MetS sıklığı en yüksekti. PKOS'lu olgular kontrol gurubu ile kıyaslandığında pankreas ve karaciğer doku SWE değerleri daha yüksek olmakla birlikte, istatistiksel olarak anlamlı fark görülmedi. Pankreas yağlanması ve karaciğer yağlanması olan gruplarda doku elastografi değeri anlamlı derecede daha yüksek tespit edildi (sırasıyla p:0,006,p:0,02). Non-invaziv hepatik indekslerden LAP ve HIS skorları PKOS'lu olgularda, kontrol grubuna göre daha yüksek tespit edildi (sırasıyla p:0,02, p:0,005). Gruplar arasında NAFLD, FİB-4 ve APRİ skorları bakımından anlamlı istatiksel fark yoktu.
Sonuç: Polikistik over sendromu hastalarında obeziteden bağımsız olarak pankreas ve karaciğer yağlanması sıklığı artmıştır. Pankreas ve karaciğer yağlanması olan olgularda metabolik sendrom sıklığı artmaktadır. Pankreas yağlanması en az karaciğer yağlanması kadar metabolik sendrom riskini gösteren güçlü bir belirteçtir. PKOS'lu hastalarda non-invaziv hepatik indekslerinden LAP ve HIS skorları; karaciğer yağlanması tanısında kullanılabilir. Ayrıca, ultrasonografik 2D SWE pankreas ve karaciğer yağlanmasına bağlı gelişen doku sertliğinin değerlendirmek için pratik ve faydalı bir yöntemdir.
Anahtar kelimeler: Polikistik over sendromu, pankreas yağlanması, alkole bağlı olmayan yağlı karaciğer hastalığı, metabolik sendrom, elastografi, LAP, HIS,

Abstract:
Introduction and Aim: Polycystic ovary syndrome (PCOS), the most common endocrine disease in women of reproductive age; It is closely associated with metabolic syndrome, insulin resistance, non-alcoholic fatty liver disease and cardiovascular disease risk. In PCOS, insulin resistance, hyperandrogenism, metabolic syndrome and dyslipidemia increases the frequency of pancreatic steatosis.
In this study, it was aimed to determine the degree of pancreatic and liver fat and tissue stiffness in PCOS patients by ultrasonography and to investigate with non-invasive hepatic indices, and to reveal the correlation with metabolic syndrome and biochemical measurements.
Materials and Methods: The study included 40 healthy women aged 18-46 with a diagnosis of PCOS and 40 without diagnosis of PCOS, who applied to Mersin University Health Practice and Research Hospital between 01.06.2020 and 01.06.2021. A retrospective study was conducted using data including anamnesis, physical examination, laboratory and imaging studies, systolic and diastolic blood pressure measurements, and anthropometric measurements of height, weight, waist circumference, and hip circumference.
Venous blood tests were evaluated on the 2nd or 3rd day of the menstrual cycle and after 12 hours of fasting. Diagnostic criteria of the National Diabetes Federation (IDF) were used to define metabolic syndrome (MetS). Pancreatic steatosis (PS) in the ultrasonography of the examined patient and control groups; According to pancreatic echogenicity, fatty liver; liver parenchymal echogenicity was evaluated and staged by comparing with kidney and spleen echogenicity. To be evaluated biochemically fatty liver and fibrosis; non-invasive hepatic indices of non-alcoholic fatty liver disease (NAFLD) fatty liver score, LAP (lipid accumulation production), HIS (hepatic steatosis index), FIB-4 (fibrosis-4 index), APRI [aspartate aminotransferase (AST)- platelet ratio index] was used. Liver and pancreatic tissue stiffness was measured in kilopascal (kPa) by ultrasound elastography. 2D shear wave elastography (2D-
8
SWE) was used as the elastography method.
Results: Median age of the cases in our study: 28.7±7.5, mean BMI (body mass index) was 22.93±3.21. The mean BMI of the PCOS group was 23.33±3.02, The mean BMI of the control group was 22.52±3.38. There was no significant difference between the patient and healthy control groups in terms of age and BMI (p>0.05). The frequency of pancreatic steatosis and steatosis liver was found to be significantly higher in PCOS patients compared to the control group (47.5% vs. 17.5%, p:0.008 and 37.5% vs. 15%, p:0.04). In terms of metabolic syndrome (MetS), no statistically significant difference was found between PCOS and control group. Individuals with pancreatic and hepatic steatosis were grouped and analyzed separately, the frequency of MetS was found to be higher in groups with adiposity (p:0.009, p:0.05, respectively). The frequency of MetS was highest in the group with pancreatic lubrication. When PCOS cases were compared with the control group, pancreatic and liver tissue SWE values were higher, but there was no statistically significant difference. Tissue elastography values were found to be significantly higher in groups with pancreatic steatosis and hepatic steatosis (p:0.006, p:0.02, respectively). LAP and HIS scores, which are non-invasive hepatic indices, were found to be higher in patients with PCOS than in the control group (p:0.02, p:0.005, respectively). There was no statistically significant difference between the groups in terms of NAFLD, FIB-4 and APRI scores.
Conclusion: In polycystic ovarian syndrome patients, the frequency of pancreatic and hepatic steatosis increased independently from obesity. The frequency of metabolic syndrome increases in cases with pancreatic and hepatic steatosis. Fatty pancreas is a strong marker showing the risk of metabolic syndrome as much as fatty liver. LAP and HIS scores from non-invasive hepatic indices in patients with PCOS; It can be used in the diagnosis of fatty liver disease. In addition, ultrasonographic 2D SWE is a practical and useful method to evaluate tissue stiffness due to pancreatic and hepatic steatosis.
Key words: Polycystic ovary syndrome, pankreatic steatozis, non-alcoholic fatty liver disease, metabolic syndrome, elastography, LAP, HIS.