Türkiye'deki devlet üniversitelerinin performanslarının iki aşamalı veri zarflama analizi ile incelenmesi
Investigation of performance of state universities in Turkey with two stage data envelopment analysis
Yazar: EMRE KOÇAK
Danışman: PROF. DR. HASAN BAL
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İstatistik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: İstatistik = Statistics

Özet:
Veri Zarflama Analizi (VZA) ile elde edilen etkinlik skorlarına göre etkin olmayan karar verme birimleri için önemli olan temel sorun verimsizliğe neden olan faktörlerdir. Bu sorunla başa çıkabilmek için toplam etkinlik skorunu ayrıştırma gibi çeşitli çalışmalar yapılmış ve tüm süreci iki parçaya ayırabilen iki aşamalı VZA geliştirilmiştir. Bütün sürecin kara kutu olarak adlandırıldığı ve her aşaması geleneksel modeller ile ölçülen bağımsız model ile tüm süreç içindeki seri ilişkinin oluşturulduğu ve genel etkinliğin ise alt sürecin bir ürünü olarak düşünüldüğü ilişkili model gibi farklı iki aşamalı yapıların var olduğu bu yöntem karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Bu modeller, Türkiye'de bulunan devlet üniversitelerin lisansüstü eğitim performansları ile bilimsel ve teknolojik araştırma yetkinlik performanslarını ölçmek amacıyla kullanılmış ve birbirleri ile karşılaştırılmıştır. Lisansüstü eğitim performanslarının ölçüldüğü ilk aşamada kullanılan girdi değişkenleri öğretim üyesi sayısı ve lisansüstü öğrenci sayısını toplam öğrenci sayısına oranı şeklinde ele alınmıştır. Birinci aşamanın çıktıları ve ayrıca bilimsel ve teknolojik araştırma yetkinlik performanslarının ölçüldüğü ikinci aşamanın ise girdileri olarak öğretim üyesi başına düşen eğitim bütçesi ve makale sayısı ele alınmıştır. İkinci aşamanın çıktıları ise atıf sayısı, mezun doktor öğrenci sayısı, önerilen proje sayısı, desteklenen proje sayısı ve proje bütçesi değişkenleridir. Bu modeller yardımıyla devlet üniversitelerine ait genel performanslar ölçülmüş ve elde edilen sonuçlara göre bağımsız ve ilişkili modellerin her aşamasında Gebze Teknik Üniversitesi, Hacettepe Üniversitesi, İstanbul Teknik Üniversitesi, İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü ve Orta Doğu Teknik Üniversitesi en iyi performansa sahip üniversiteler olmuştur.

Abstract:
According to the efficiency scores obtained by Data Envelopment Analysis (DEA), the main problem for inefficient decision-making units is the factors that cause inefficiency. In order to cope with this problem, various studies have been conducted, such as decomposing the total efficiency score and two-stage DEA, which can divide the whole process into two parts, has been developed. This method with different two-stage structures such as independent model where the whole process is called a black box and each stage is measured with conventional models and related model where the series relationship is established in the whole process and the overall activity is considered a product of the sub-process, has been examined comparatively. These models are used to measure postgraduate education performances and scientific and technological research competency performances of state universities in Turkey and compared with each other. Input variables used in the first stage in which postgraduate educational performances are measured are considered as the number of faculty members and the ratio of the number of postgraduate students to the total number of students. The outputs variables of the first stage and also input variables of the second stage in which scientific and technological research competency performances are measured are treated as the educational budget per instructor and the number of articles. The outputs of the second stage are the number of citations, the number of graduate doctor students, the number of proposed projects, the number of supported projects and the project budget. With the help of these models, the general performances of the state universities were measured and according to the results obtained, Gebze Technical University, Hacettepe University, Istanbul Technical University, Izmir Institute of Technology and Middle East Technical University were the best performing universities in each stage of the independent and related models.