Büyük veri analitiği yeteneği ve firma performansı ilişkisi: Stratejik çeviklik ve iş modeli inovasyonunun aracı rolü
Big data analytics capability and firm performance: The mediating role of strategic agility and business model innovation
Yazar: MAHMUT BİLGETÜRK
Danışman: PROF. DR. CEMAL ZEHİR
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Son dönemde çok çeşitli ve farklı kaynaklardan büyük miktarda veriyi hızlı bir şekilde elde etme olanağı sunan büyük veri analitiği (BVA) teknolojileri işletmelere yeni fırsatlar ve bakış açıları kazandırmıştır. BVA yeteneği, bir firmanın büyük veriye özgü kaynaklarını bir araya getirme, entegre etme ve dağıtma yeteneği olarak tanımlanır. Bilgi temelli bir dinamik yetenek olarak BVA yeteneği, büyük veri ortamında sürdürülebilir rekabet avantajı sağlayan önemli bir örgütsel yetenektir. Araştırmalar BVA yeteneği ile firma performansı arasında olumlu bir ilişki olduğunu belirtse de bu ilişkinin nasıl ve hangi mekanizmalarla gerçekleştiği net değildir. Buna mukabil değişken çevre koşullarında stratejik çeviklik ve iş modeli inovasyonu firmalara dış çevre bilgisini performans çıktısına dönüştürme potansiyeli sağlamaktadır. Bu bağlamda çalışmanın amacı Bilgi Temelli Dinamik Yetenekler Görüşü bağlamında BVA yeteneği ile firma performansı arasındaki ilişkide stratejik çeviklik ve iş modeli inovasyonunun aracı rolünü araştırmaktır. Bu amaçla Türkiye'de faaliyet gösteren 252 KOBİ ve büyük ölçekli firmayı kapsayacak şekilde kesitsel bir alan araştırması gerçekleştirilmiştir. Ölçüm araçlarının geçerlik ve güvenilirlik analizleri yapısal eşitlik modellemesi tekniği ile analiz edildikten sonra hipotez testleri uygun prosedürlere dayanacak şekilde gerçekleştirilmiştir. Araştırma bulgularına göre BVA yeteneği ile firma performansı arasında doğrudan bir ilişki çıkmayıp stratejik çeviklik ve  iş modeli inovasyonu aracılığıyla dolaylı bir etki gözlenmiştir. Ayrıca BVA yeteneği ile firma performansı, stratejik çeviklik ve iş modeli inovasyonu arasındaki ilişkilerde firma büyüklüğü ve firma yaşının düzenleyici rolünün varlığı da araştırılmıştır. Son olarak kavramsal çıkarımlar ve ampirik bulgular ışığında BVA'nin ve iş modeli inovasyonunun değer zinciri modelleri entegre edilerek yeni bir değer zinciri modeli önerilmiştir. Araştırma sonunda teorisyenlere ve uygulamacılara yönelik önerilerde bulunulmuş olup firmaların BVA'nın potansiyelini değerlendirebilmeleri açısından neler yapabilecekleri tartışılmıştır.

Abstract:
Recently, big data analytics (BDA) technologies, which provide the opportunity to quickly obtain large amounts of data from a wide variety of different sources, have brought new opportunities and perspectives to firms. BDA capability is defined as a firm's ability to aggregate, integrate and deploy big data-specific resources. As a knowledge-based dynamic capability, BDA capability is an important organizational capability that provides sustainable competitive advantage in the big data environment. Although studies indicate that there is a positive relationship between BDA capability and firm performance, it is not clear how and by which mechanisms this relationship occurs. On the other hand, strategic agility and business model innovation in changing environmental conditions provide companies with the potential to transform external environment information into performance output. In this context, the aim of the study is to investigate the mediating role of strategic agility and business model innovation in the relationship between BDA capability and firm performance in the context of the Knowledge Based Dynamic Capabilities View. For this purpose, a cross-sectional field study was conducted to cover 252 SMEs and large-scale companies in Turkey. After the validity and reliability analyzes of the measurement instrument were analyzed with the structural equation modeling technique, hypothesis tests were carried out based on appropriate procedures. According to the findings, there was no direct relationship between BDA capability and firm performance, but an indirect effect was observed through strategic agility and business model innovation. In addition, the presence of the moderating role of firm size and firm age in the relations between BDA capability and firm performance, strategic agility, business model innovation was also investigated. Finally, in the light of conceptual implications and empirical findings, a new value chain model has been proposed by integrating the value chain models of BDA and business model innovation. At the end of the research, suggestions were made for theorists and practitioners, and what companies could do to evaluate the potential of BDA was discussed.