6 numaralı Trabzon Ahkâm Defterinin transkripsiyonu (S. 93-192)
The transcription of Trabzon Ahkâm Register numbered 6 (PP. 93-192)
Yazar: MELİKE BOLAT
Danışman: DOÇ. DR. EYYUB ŞİMŞEK
Aksaray Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Tarih = History
Dizin: 19. yüzyıl = 19. century ; Ahkam Defterleri = Records of Provosions ; Divan-ı Hümayun = Imperial Council ; Kent tarihi = Urban history ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Trabzon = Trabzon

Özet:
Osmanlı Devleti, sosyal, siyasî, idarî ve askerî konularla ilgili kararlarını "Dîvân-ı Hümâyûn"
olarak adlandırılan kurulda alırdı. Dîvân-ı Hümâyûn'da, devleti ilgilendiren birçok konu şer'i
ve örfî hukuka uygun bir şekilde görüşülerek karara bağlanırdı. Burada alınan kararlar Dîvân-ı
Hümâyûn kalemleri tarafından ilk suretleriyle kaydedilmişlerdir. Daha sonra tekrar gözden
geçirilip temize çekilerek, sistemli bir kayıt sistemi oluşturulmaya çalışılmıştır. Kaydı tutulan
defterlerin başlıcaları şunlardır: Mühimme, Şikâyet, Ahkâm, Ruûs ve Tahvil defterleri idi.
Ayrıca Dîvân-ı Hümâyûn da halkın şikâyet ve isteklerinin de dinlediği zamanlar oluyordu. Bu
hukukî hak sayesinde ahali, kendisi çözüm bulamadığı sorunlarına, dava sonuçlarına
itirazlarında durumunu bizatihi Padişah'a arz edebilir veya dilekçe ile Dîvân-ı Hümâyûn'a
bildirebilirdi. Devlete ait siyasî, idarî, askerî meselelerinin yanında, halkın şikâyetleriyle ilgili
konular devlet işlerinin yazıldığı Mühimme Defterlerine kaydediliyordu. 1649'da yılında ise,
Şikâyet defterleri adı ile kayıt oluşturularak sadece halkın şikâyet ve isteklerinin yazıldığı
defter oluşturulmuştur. 18. yüzyıl dönemi itibarıyla devletin mevcut toprakları ve içinde
bulunduğu siyasal-ekonomik durumu sonrasında halkın taleplerini ve şikâyetlerinin de
çözüme kavuşturulması kolaylığı için yeni bir sistemin ürünü olarak Ahkâm Defterleri adı
altında kayıt tutulmaya başlanmıştır. 1742 yılı itibarıyla eyaletlere özel olarak tutulmaya
başlanmış ve II. Meşrutiyet dönemine kadar da tutulmaya devam etmiştir. Ahkâm Defteri
içerik ve yazılış amacı ile bizlere o dönem hakkında özellikle, miras paylaşımı konusundaki
anlaşmazlıklar, su ve mera anlaşmazlığı, vergilerin toplanmasındaki usulsüzlükler, eşkıyalıkgasp olayları, şahıslar arasında borç alacak-verecek gibi konularda önemli bilgiler
sunmaktadır. Bu tez çalışmasında, Trabzon Eyaleti'ne ait 1838-1846 yıllarını muhteva
edinen, 6 Numaralı Trabzon Ahkâm Defteri'nin (s.93-192) transkripsiyonu yapılacaktır.

Anahtar Kelimeler: Osmanlı Devleti, Ahkâm defteri, Padişah, Divân-ı Hümâyun, 18. yy.

Abstract:
The Ottoman Empire made its decisions on social, political, administrative and military issues
in the so-called "Dîvân-ı Hümâyûn" board. In Dîvân-ı Hümâyûn, many issues concerning the
state were discussed and decided in accordance with the evil and the traditional law. The
decisions taken here were recorded in their first form by the Dîvân-ı Hümâyûn pens. Then, a
systematic registration system was tried to be reviewed and exonerated. The main books
recorded were: Ammunition, Complaint, Ahkâm, Ruûs and Bond books. There were also
times when Dîvân-ı Hümâyûn listened to the complaints and wishes of the people. Thanks to
this legal right, the people could submit their situation to the Sultan in their objections to the
problems and case results that he could not find a solution to, or he could report it to Dîvân-ı
Hümâyûn with a petition. In addition to the political, administrative and military issues of the
state, issues related to public complaints were recorded in the Ammunition Books, where state
affairs were written. In 1649, a record was created under the name of Complaint Books and
only the book where the complaints and requests of the people were written was created. As
of the 18th century, after the current territory of the state and its political-economic situation,
records were started to be kept under the name of Ahkâm Books as the product of a new
system for the ease of resolving the demands and complaints of the people. As of 1742, it was
kept in the states and continued to be eclipsed until the period of Legitimacy II. For the
purposes of content and writing, the Court book provides us with important information about
that period, especially on issues such as disputes over inheritance sharing, water and pasture
disputes, irregularities in the collection of taxes, thuggery-extortion incidents, debt-to-pay
between individuals. In this thesis, trabzon ahkâm book numbered 6 (p.93-192), which covers
the years 1838-1846 belonging to Trabzon State, will be transcripted.

Key Words: Ottoman Empire, Book Of Judgments, Sultan, Divân-ı Hümâyun, 18. century