Eğitim örgütlerinde entelektüel sermaye, öğrenen örgüt ve inovasyon odaklı yapı arasındaki ilişki örüntüsü
The pattern of relations between intellectual capital, learning organization and innovation-oriented structure in educational organizations
Yazar: FATİH BAYDAR
Danışman: PROF. DR. MÜNEVVER ÇETİN
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi ve Denetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Devlet okulları = State schools ; Entelektüel sermaye = Intellectual capital ; Eğitim kurumları = Education establishments ; Eğitim örgütleri = Education organizations ; Okul yöneticileri = School administrators ; Okullar = Schools ; Öğrenen organizasyonlar = Learning organizations ; Öğretmenler = Teachers ; İnovasyon = Innovation

Özet:
Bu araştırmanın amacı, eğitim örgütlerinde entelektüel sermaye, öğrenen örgüt ve inovasyon odaklı örgüt yapısı arasındaki ilişki örüntüsünü ortaya çıkarmaktır. Araştırma, amacı doğrultusunda nicel araştırma yöntemi kullanılarak yürütülmüştür. Değişkenler arasındaki ilişki örüntüsünü ortaya çıkarmak için Yapısal Eşitlik Modeli (YEM) kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini İstanbul ili Anadolu yakasında bulunan devlet okullarında göre yapan okul müdürü, müdür yardımcısı ve öğretmenler oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklem grubunu ise, İstanbul il Anadolu yakasına bağlı 13 ilçe arasından seçilen ilçelerde (Maltepe, Kartal, Pendik, Tuzla, Sultanbeyli ve Adalar) görev yapan 553 okul yöneticisi ve öğretmen oluşturmaktadır. Veri toplamak amacıyla Entelektüel Sermaye Ölçeği, Öğrenen Örgüt Ölçeği ve Yenilikçi Okul Ölçeği kullanılmıştır. Verilerin analizinde betimsel istatistikler (ortalama, standart sapma vb.), bağımsız gruplar t-tesi, ANOVA, Pearson korelasyon ve regresyon analizi yapılmıştır. Değişkenler arasındaki ilişki örüntüsünü tespit etmek için kuramsal olarak bir model önerisi yapılmış ve önerilen model AMOS programı ile test edilmiştir.
Okul yöneticisi ve öğretmenlerin algılarına göre eğitim örgütlerinin öğrenen örgüt seviyesi "orta" düzeyde; inovasyon odaklı örgüt ve entelektüel sermaye düzeyi "yüksek" düzeydedir. Yönetici ve öğretmenlerin algılarına göre; eğitim örgütlerinin öğrenen örgüt düzeyinin tespitinde cinsiyetin, yaşın, eğitim düzeylerinin ayırt edici bir özelliği yoktur. Öğrenen örgüt algılarında görev türüne, mesleki kıdemine, okul kademelerine göre anlamlı bir farklılık tespit edilmiştir. Eğitim örgütlerinin inovasyon odaklı örgüt seviyesinin tespitinde cinsiyetin, yaşın, eğitim düzeylerinin ayırt edici bir özelliği yoktur. Eğitim örgütlerinin inovasyon odaklı örgüt algılarında görev türüne, mesleki kıdemine, okul kademelerine anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Eğitim örgütlerinin entelektüel sermayesinin tespit edilmesinde yaşın, eğitim düzeylerinin ayırt edici bir özelliği yoktur. Yönetici ve öğretmenlerin entelektüel sermaye algılarında cinsiyete, görev türüne, mesleki kıdemine, okul kademelerine göre anlamlı bir farklılık tespit edilmiştir. 
Okul yöneticisi ve öğretmenlerin, entelektüel sermaye, öğrenen örgüt ve inovasyon odaklı örgüte ilişkin algıları arasında pozitif yönde anlamlı ilişki tespit edilmiştir. Yönetici ve öğretmenlerin öğrenen örgüt algıları, entelektüel sermaye ve inovasyon odaklı örgüt düzeyini pozitif yönde anlamlı şekilde; entelektüel sermaye algıları, inovasyon odaklı örgüt algılarını anlamlı şekilde; öğrenen örgüt ve entelektüel sermaye algıları birlikte inovasyon odaklı örgüt algılarını anlamlı şekilde yordamaktadır. Üç değişken arasındaki ilişki örüntüsünü ortaya çıkarmak için yapılan yapısal eşitlik modeli bulgularına göre entelektüel sermaye değişkeninin, öğrenen örgüt ve inovasyon odaklı örgüt değişkeni arasındaki ilişkide "kısmi aracı" olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
The aim of this research is to determine the relationship pattern between intellectual capital, learning organization and innovation-oriented organizational structure in educational organizations. The research was formed by using quantitative research method in line with its purpose. Structural Equation Model (SEM) was used to reveal the relationship pattern between variables. The universe of the study consists of the principal, vice principal and teachers who make the study according to the state schools of Istanbul. The sample group of the study consists of 553 school administrators and teachers working in districts (Maltepe, Kartal, Pendik, Tuzla, Sultanbeyli and Adalar) selected from among 39 districts of Istanbul. Intellectual Capital Scale, Learning Organization Scale and Innovative School Scale were used to collect data. Descriptive statistics (mean, standard deviation, etc.), independent groups t-test, ANOVA, Pearson's correlation and regression analysis were used to analyze the data. In order to determine the relationship pattern between the variables, a model proposal was made by the researcher, considering the theoretical foundations, and the proposed model was analyzed with the AMOS program. According to the perceptions of school administrators and teachers, the learning organization level of educational organizations is medium; The level of innovation-oriented organization and intellectual capital is high. According to the perceptions of administrators and teachers; Features such as gender, age, education level do not have a distinctive feature in determining the level of learning organization of educational organizations.
Differentiation was determined in the perceptions of the learning organization according to the type of task, professional seniority, and school levels. Features such as gender, age, education level do not have a distinctive feature in determining the innovation-oriented organization level of educational organizations. Differentiation has been determined in the perceptions of educational organizations towards the innovation-oriented organization level according to the characteristics of the task type, professional seniority and school levels. Features such as age and education level do not have a distinctive feature in determining the intellectual capital of educational organizations. A differentiation was determined in the intellectual capital perceptions of administrators and teachers according to their characteristics such as gender, type of duty, professional seniority and school levels.
A positive significant relationship was found between school administrators and teachers' perceptions of intellectual capital, learning organization and innovation-oriented organization. The perceptions of administrators and teachers about the learning organization feature positively predict the level of organization focused on intellectual capital and innovation. Intellectual capital perceptions significantly predict innovation-oriented organization perceptions. Learning organization and intellectual capital perceptions together significantly predict innovation-oriented organization perceptions. According to the findings of the structural equation model made to reveal the relationship pattern between three variables; The intellectual capital variable plays a partial intermediary role between the learning organization and the innovation-oriented organization.