Ortaokul öğrencilerinde hedonik açlık ve uyku yoksunluğu ile beslenme durumu arasındaki ilişki
The relationship between hedonic hunger and sleep deprivation with nutritional status in secondary school students
Yazar: ELİF YILDIZ
Danışman: DOÇ. DR. SİNEM BAYRAM
Başkent Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Açlık = Hunger ; Beslenme = Nutrition ; Beslenme durumu = Nutritional status ; Hedonizm = Hedonism ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Uyku bozuklukları = Sleep disorders ; Uyku yoksunluğu = Sleep deprivation

Özet:
Bu çalışma ortaokul öğrencilerinde hedonik açlığı ve uyku yoksunluğunu, bu iki faktörün beslenme durumu ve birbirleri ile ilişkisini araştırmak amacıyla yürütülmüştür. Çalışma Mayıs-Haziran 2022 tarihleri arasında Ankara'da bulunan bir ortaokulda 10-14 yaş 175 kız ve 253 erkek olmak üzere toplam 398 öğrenci ile gerçekleştirilmiştir. Öğrencilere araştırmacı tarafından anket formu uygulanmıştır. Anket formu genel ve sağlık bilgileri, beslenme alışkanlıkları, besin tüketimi tablosu, ''Türkçe Besin Gücü Ölçeği Çocuk Versiyonu (BGÖ)'' ve ''Çocuk ve Ergenler İçin Uyku Yoksunluğu Ölçeği (UYÖ)'' bölümlerinden oluşmaktadır. Öğrencilerin BGÖ toplam puan ortalaması 2.9±0.85 ve UYÖ toplam puan ortalaması 32.2±10.13 saptanmıştır. Kızların UYÖ toplam puan ortalaması 33.4±9.74 ve BGÖ toplam puan ortalaması 3.0±0.85; erkeklerin UYÖ toplam puan ortalaması 31.3±10.34 ve BGÖ toplam puan ortalaması 2.9±0.83 tespit edilmiştir. Ölçek toplam puanlarında cinsiyet açısından anlamlı farklılık bulunmamıştır (p>0.05). Öğrencilerin BGÖ toplam puanı yaşa göre beden kütle indeksi (BKİ) Z skoru zayıf olanlarda 2.9±0.88, normal olanlarda 3.0±0.81 ve obezlerde 2.9±0.94 bulunmuştur. Abdominal obezitesi olan öğrencilerin BGÖ toplam puanı 2.8±0.85 olmayanların 3.0±0.84'tür. Katılımcıların antropometrik değerlerine göre BGÖ toplam puanı arasında anlamlı farklılık bulunmamıştır (p>0.05). Yaşa göre BKİ'si zayıf olanlarda UYÖ toplam puanı 30.7±9.07, normal olanlarda 31.6±10.00 ve obezlerde 32.1±10.80 tespit edilmiştir. Abdominal obezitesi olan öğrencilerde UYÖ toplam puanı 32.4±10.09, olmayanlarda 32.1±10.16 saptanmıştır. Öğrencilerin UYÖ toplam puanı antropometrik değerlerine göre anlamlı düzeyde farklı bulunmamıştır (p>0.05). Kahvaltı tüketen öğrencilerin UYÖ toplam puanı 31.2±10.12, bazen tüketenlerin 34.9±8.94'tür ve aradaki fark anlamlı tespit edilmiştir (p<0.05). Ev dışında hamburger pizza/dondurma tatlı/tost sandviç poğaça yemeyi tercih edenlerin BGÖ toplam puanı, etmeyenlere göre anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur (p<0.05). Dondurma tatlı/gazlı içecek tercih edenler etmeyenlere göre daha yüksek UYÖ toplam puanına sahiptir (p<0.05). Sebze grubunu Türkiye Beslenme Rehberi'nde (TÜBER) önerilen porsiyonun altında tüketen kız öğrencilerin BGÖ toplam puanı 3.1±0.88, önerilene eşit veya üstünde tüketenlerde 2.8±0.79'dur ve aradaki fark istatistiksel açıdan anlamlıdır (p<0.05). Kız öğrencilerde süt ve ürünleri grubunu erkeklerde sebze grubunu TÜBER porsiyonunun altında tüketenlerin UYÖ toplam puanı, önerilene eşit veya üstünde tüketenlerden anlamlı olarak daha yüksektir (p<0.05). Öğrencilerin UYÖ toplam puanıyla BGÖ toplam puanı arasında pozitif yönlü anlamlı ilişki söz konusudur (r:0.245, p<0.05). UYÖ toplam puanının BGÖ toplam puanı üzerinde %6 (R2:0.060) oranında etkili olduğu sonucuna varılmıştır ve istatistiksel olarak anlamlıdır (p<0.05). Sonuç olarak ortaokul öğrencilerinde hedonik açlık ve uyku yoksunluğu beslenme alışkanlıklarıyla ve birbirleriyle ilişkilidir. Bu yaş grubundaki çocuklarda hedonik açlığı engellemek ve uyku yoksunluğunu iyileştirmek için farkındalık kazandırılmalıdır.

Anahtar Kelimeler: Hedonik açlık, uyku yoksunluğu, beslenme, adolesan

Abstract:
This study was carried out to investigate hedonic hunger and sleep deprivation in secondary school students, and the nutritional status of these two factors and their relationship with each other. The study was carried out with a total of 398 students, 175 girls and 253 boys, aged 10-14 in a secondary school in Ankara between May-June 2022. A questionnaire form was applied to the students by the researcher. The questionnaire form consists of general and health information, nutritional habits, food consumption table, "Children's Power of Food Scale-Turkish (C-PFS-T)" and "Sleep Deprivation Scale for Children and Adolescents". The total mean score of the students'C-PFS-T was 2.9±0.85, and the mean of the total score of the students'Sleep Deprivation Scale was 32.2±10.13. The girls'Sleep Deprivation Scale total mean score on was 33.4±9.74, and the mean total score on C-PFS-T was 3.0±0.85. The mean total score of the men Sleep Deprivation Scale was 31.3±10.34, and the mean total score of the C-PFS-T was 2.9±0.83. There was no significant difference in terms of gender in the total scores of the scale (p>0.05). The total C-PFS-T score of the students was found to be 2.9±0.88 in the body mass index (BMI) Z-score, 3.0±0.81 in the normal ones, and 2.9±0.94 in the obese. The total C-PFS-T score of the students with abdominal obesity was 2.8±0.85, and 3.0±0.84 for those without. There was no significant difference between the total score of C-PFS-T according to the anthropometric values of the participants (p>0.05). The total score on Sleep Deprivation Scale was found to be 30.7±9.07 in those with weak BMI for age, 31.6±10.00 in those with normal and 32.1±10.80 in the obese. In the students with abdominal obesity, the total score of Sleep Deprivation Scale was found to be 32.4±10.09, and 32.1±10.16 in the students without abdominal obesity. There was no significant difference in the total score of the students according to their anthropometric values (p>0.05). The total score of the students who consumed breakfast was 31.2±10.12, 34.9±8.94 for those who sometimes consumed it, and the difference was found to be significant (p<0.05). The C-PFS-T total score of those who preferred to eat hamburger pizza/ice cream dessert/toast sandwich pastry outside the home was found to be significantly higher than those who did not (p<0.05). Those who prefer ice cream sweet/fizzy drinks have a higher total score on Sleep Deprivation Scale than those who do not (p<0.05). The C-PFS-T total score of the female students who consumed the vegetable group below the recommended portion in the Turkish Dietary Guidelines (TUBER) was 3.1±0.88, and 2.8±0.79 for those who consumed it equal to or above the recommended portion, and the difference was statistically significant (p<0.05). The total score of those who consumed milk and products group in female students and vegetable group in males under TUBER portion was significantly higher than those who consumed equal or higher than the recommended (p<0.05). There is a positive and significant relationship between the students' total score on Sleep Deprivation Scale and C-PFS-T total score (r:0.245, p<0.05). It was concluded that the total score of Sleep Deprivation Scale had an effect of 6% (R2:0.060) on the total score of C-PFS-T and it was statistically significant (p<0.05). As a result, hedonic hunger and sleep deprivation are associated with eating habits and each other in secondary school students. Awareness should be raised to prevent hedonic hunger and improve sleep deprivation in children in this age group.

Keywords: Hedonic hunger, sleep deprivation, nutrition, adolescence