Diyabetik ketoasidozlu çocuklarda serum fosfor düzeyi üzerine fibroblast growth faktör 23'ün etkisi /
Yazar: MUSTAFA ÖZAY
Danışman: PROF. DR. HAKAN DÖNERAY
Atatürk Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetik ketoasidoz = Diabetic ketoacidosis ; Fibroblast büyüme faktörü = Fibroblast growth factor ; Fosfor = Phosphorus ; Hipofosfatemi = Hypophosphatemia ; Çocuklar = Children

Özet:
Amaç: Diyabetik ketoasidoz (DKA)'lu çocuklarda tedavi sırasında gelişen hipofosfateminin fizyopatolojisi yeteri kadar aydınlatılmamıştır. Fibroblast Growth Factor 23 (FGF23) böbreklerden fosfat atılımına neden olan bir hormondur. Diyabetik ketoasidozlu çocuklarda FGF23 düzeyindeki artış bu çocuklarda meydana gelen hipofosfateminin fizyopatolojisini açıklayabilir. Çalışmamızın amacı DKA'lı çocuklarda serum FGF23 düzeyinin serum fosfor (P) düzeyi üzerine olan etkisini araştırmaktır.
Materyal ve Metod: Çalışmamız Ocak 2017 – Mart 2019 tarihleri arasında Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi Yakutiye Araştırma Hastanesi Çocuk Endokrinoloji Kliniği'nde DKA tanısı alan 30 hastada yürütüldü. Yaş, cinsiyet, boy ve vücut ağırlık ölçümlerini içeren veriler kaydedildi. Diyabetik ketoasidoz tedavisinin başlangıcında ve hedef serum fosfor düzeyine ulaşıldığında serum kan üre nitrojen (BUN) düzeyi kan gazı pH, bikarbonat (HCO3) ve PCO2 düzeyleri ölçüldü. Serum kreatin (Cr), kalsiyum (Ca), P, magnezyum (Mg), alkalen fosfataz (ALP), paratiroid hormon (PTH), intact FGF23 (I-FGF23) ve c-terminal FGF23 (C-FGF23) düzeyleri ve tubüler fosfor reabsorbsiyonu (TFR) oranını içeren biyokimyasal parametreler DKA tedavisinin başında, hedef serum fosfor düzeyine ulaşıldığı anda ve taburculuk anında ölçüldü.
Bulgular: Hastaların 18'i (%60) eski ve 12'si (%40) yeni tanılı idi. Olguların 10'u erkek (%33,3) cinsiyete sahipti. Hastaların ortalama yaşı 140±57 ay bulundu. Diyabetik ketoasidoz tedavisinin başlangıcına göre hedef serum fosfor düzeyine ulaşıldığı andaki ortalama serum Cr, Ca, P, Mg ve ALP düzeylerinin anlamlı olarak azalırken (sırasıyla, p=<0,001, p=0,002, p=<0,001, p=<0,001 ve p=<0,001), TFR oranının anlamlı olarak arttığı bulundu (p=<0,001). Hedef serum fosfor düzeyine ulaşıldığı ana göre taburculuk anındaki ortalama serum Cr düzeyinin anlamlı olarak azalırken (p=0,008), serum Ca, P, Mg, PTH, I-FGF23 ve C-FGF23 düzeylerinin ve TFR oranının anlamlı olarak arttığı saptandı (sırasıyla, p=0,001, p=<0,001, p=0,002, p=0,015, p=0,02, p=0,007 ve p=0,001). Serum P düzeyinin kan gazı parametrelerinden pH ve HCO3 ile negatif (sırasıyla, r=¬¬¬¬-0,495; p=<0,001 ve r=-0,383; p=0,003) ve serum BUN, Cr, C-FGF23 düzeyleri ve TFR oranı ile pozitif korelasyon gösterdiği bulundu (sırasıyla, r=0,634; p=<0,001, r=0,487; p=<0,001, r=0,230; p=0,047, ve r=0,528; p=<0,001). Serum Mg düzeyinin kan gazında pH ve HCO3 düzeyleri ile negatif (sırasıyla, r=-0,359; p=0,005 ve r=-0,236; p=0,05) ve serum PTH düzeyi ile pozitif korelasyon gösterdiği saptandı (r=0,328; p=0,011).
Sonuç: Çalışmamızın bulguları DKA tedavisi sırasında alkaloz yönünde görülen düzelmenin ve TFR oranındaki azalmanın hipofosfatemi gelişiminde etkili faktörler olduğunu, buna karşılık I-FGF23 ve C-FGF23'ün hipofosfatemi gelişimi üzerine herhangi bir role sahip olmadığını düşündürmektedir.

Abstract:
Aim: The pathophysiology of developing hypophosphatemia in children with diabetic ketoacidosis (DKA) has not been sufficiently elucidated. Fibroblast Growth Factor 23 (FGF23) is a hormone that causes phosphate excretion from the kidneys. The increase of FGF23 in children with DKA may explain the pathophysiology of hypophosphatemia in these children. The aim of our study was to investigate the effect of serum FGF23 on serum phosphorus level in children with DKA.
Materials and Methods: Our study included 30 patients with DKA who diagnosed in the Department of Pediatric Endocrinology of Yakutiye Research Hospital between January 2017 and March 2019. Data including age, gender, height and body weight measurements were recorded.
Blood gase parameters including pH, PCO2, and HCO3 and serum BUN level were measured at the beginning of DKA treatment and at the lowest serum phosphorus level. Biochemical parameters including serum Cr, Ca, P, Mg, ALP, PTH, intact FGF23 (I-FGF23) and c-terminal FGF23 (C-FGF23) levels and tubular phosphate reabsorption  ratio were determined at the beginning of diabetic ketoacidosis treatment, at the lowest serum phosphorus level, and at the time of discharge.
Findings: The study was completed with 18 (%60) old and 12 (%40) new cases. Ten (33.3%) patients were male. The mean age of the patients was 140 ± 57 months. The mean serum Cr, Ca, P, Mg and ALP levels at the lowest serum phosphorus level compared to the onset of DKA treatment were significantly decreased (p=<0,001, p=0,002, p=<0,001, p=<0,001, and p=<0,001, respectively) while TFR ratio was significantly increased (p=<0,001). The mean serum Cr level at the time of discharge compared to the lowest serum phosphorus level decreased significantly (p=0,008) while serum Ca, P, Mg, PTH, I-FGF23 and C-FGF23 levels and TFR ratio were significantly increased (p=0,001, p=<0,001, p=0,002, p=0,015, p=0,02, p=0,007, and p=0,001, respectively). Serum P level was negatively correlated with pH and HCO3 levels (r=-0,495; p=<0,001, and r=-0,383; p=0,003, respectively) while it was positively correlated with serum BUN, Cr and C-FGF23 levels and tubular phosphate reabsorption ratio (r=0,634; p=<0,001, r=0,487; p=<0,001, r=0,230; p=0,047, and r=0,528; p=<0,001, respectively). Serum Mg level was negatively correlated with pH and HCO3 levels (r=-0,359; p=0,005 and r=-0,236; p=0,05, respectively) while it was positively correlated with serum PTH level (r=0,328; p=0,011).
Results: The results of our study suggest that the improvement in alkalosis and decrease in tubular phosphate reabsorption ratio during DKA treatment are effective factors in the development of hypophosphatemia, whereas I-FGF23 and C-FGF23 do not have any role in the development of hypophosphatemia.