Analitik ağ süreci ve bir uygulama
Analytical network process and an application
Yazar: BAHAR PAMUKÇU
Danışman: Y.DOÇ.DR. YUSUF İLKER TOPÇU
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2004
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering

Özet:
ÖZET Karar verme, farkedilen ihtiyaçlara yönelik, üzerinde dikkatlice düşünülerek yapılan seçimdir. Karar verme ile ilgili çalışmada kullanılan temel kavramlar karar sorunu, amaç, kriter, seçenek, ve karar vermenin aktörleridir. Sorun, kişinin bir şeyi olmasından daha farklı olmasını istediği, ancak bunu gerçekleştirebilmek için nasıl hareket etmesi gerektiği konusunda emin olamadığı bir durumdur. Süreç, bir sonu olan ya da ortaya bir sonuç koyan eylemler, değişiklikler veya fonksiyonlar dizisidir. Bu çalışmada karar verme süreci sorunun yapılandırılması, karar modelinin kurulması, sorunun çözümlenmesi şeklinde üç adımda yürütülecektir. Çok kriterli karar verme, bir karar vericinin sayılabilir (genellikle sonlu) veya sayılamaz seçenekler arasından iki veya daha fazla kriter kullanarak seçim yapmasıdır. Analitik Hiyerarşi Süreci Saaty tarafından geliştirilmiş olan bir çok kriterli karar verme metodudur. Analitik Hiyerarşi Süreci, karar verici(ler)in sezgilerini, duygularını, yargılarım ye bellekteki bilgilerini, yani karar sonucuna etkisi olan faktörleri hiyerarşiler şeklinde organize eden bir sorun çözme yapısıdır. Verilen kararların daha gerçekçi olması için karar modellerinin önemli somut ve soyut, niceliksel ve niteliksel faktörleri de içermesi ve ölçmesi gerekmektedir. Bu karmaşık sorunların modellenebilmesi için Saaty Analitik Ağ Süreci'ni ortaya çıkarmıştır. Analitik ağ süreci, hiyerarşik düzende olduğu gibi seviyelerden oluşan bir yapı yerine karmaşık ilişkileri barmdırabilen bir ağ yapısındadır. Sorunun yapılandırılması iyi tammlanmamış bir sorunun iyi tanımlanmış elemanlar, ilişkiler ve işlemler kümesine yaratıcılık kullanılarak dönüştürülmesi sürecidir. AAS'deki temel kavram "etki"dir. Çizge teorisinde düğüm diye adlandırılan birleşme noktalan AAS'de bileşen olarak adlandınlmaktadrr. Elemanlar ise bu bileşenleri oluşturan alt unsurlardır. Kümeler arasındaki bağımlılığa "dış bağımlılık" denmektedir. Daha açık anlatımla, dış bağımlılık bir kümedeki elemanlar ile diğer kümelerin elemanları arasındaki etkileşimdir. İç bağımlılık, bir kümedeki bir elemanın aynı kümedeki başka bir eleman üzerindeki -sahip oldukları ortak ölçüte göre- etkisidir. Dış bağımlılık bir kümedeki elemanlar ile diğer kümelerin elemanları arasındaki etkileşimdir. Bir karar sorununda duygu, düşünce, bilgi ve tecrübeleri yansıtan yargıların ortaya çıkarılmasından sonra, bunları sentezleyip bir sonuca varmak, yani ölçme işlemi yapmak için yargılara anlamlı sayıların atanması gereklidir.Göreli karşılaştırma seçeneklerin ikililer halinde ortak bir ölçüte göre karşılaştmlmalarıdır. AHS ve AAS'de bu işleme ikili karşılaştırma denilmektedir. Mutlak karşılaştırma, seçeneklerin, bir kişinin tecrübeleri ile geliştirdiği, aklındaki standartlar ile karşılaştırılmalarıdır. vmAnalitik hiyerarşi süreci ve Analitik ağ süreci'nde ikili karşılaştırma matrislerinin oluşturulmasından sonra çözüme doğru ilerlemek için bu matrislerin üstünlük vektörlerinin türetilmesi gerekmektedir. Üstünlük vektörleri süpermatris denilen bir matrise yerleştirilmekte ve bir paket program yardımıyla nihai üstünlükler elde edilmektedir. Bu çalışmada Analitik ağ sürecinin kullanıldığı çeşitli konulardaki çalışmalar incelenmiştir. Ayrıca uygulama konusu olan tedarikçi seçimi ile ilgili çalışmalara da ulaşılmış ve bu çalışmalardan uygulamaya veri sağlanmıştır. Çalışmada belli bir firma için en uygun tedarikçinin seçilmesi uyglaması yapılmıştır. Bu uygulama için analitik ağ süreci prosedürelerinden ve paket programdan yararlanılmıştır. Gelecek çalışmalara öneriler ise modellerde kontrol hiyerarşilerinin kullanılması, duyarlılık analizinin yapılması ve super decisions programının geliştirilmesi olarak belirtilmiştir. ıx

Abstract:
ABSTRACT Decision making is a carefully thought choice relating perceived needs. The basic terms used in this thesis are decision problem, objective, criteria, alternative and the actors of decision making. A problem is a situation which a person desires to be in, however doesn't know how to act about it. A process is a series of functions or actions that have an end or lead to a conclusion. The decision making process consists of problem structuring, problem modeling and problem solving in this study. The choice of a decision maker among countable (generally finite) or uncountable alternatives using two or more criteria is called Multi criteria decision making. Analytic Hierarchy Process is a multi criteria decision making tool developed by Saaty. The Analytic Hierarchy Process, is a tool for problem solving via organizing the feelings, senses, knowledge and opinions, thus the factors that have an impact on the outcome as a hierarchy. The decision models should include and evaluate important tangible and intangible, quantitative and qualitative factors for the decisions to be more realistic. Saaty has proposed the Analytic Network Process for real life problems that have complex structures as a nature. The Analytical network process uses networks to demonstrate the complexity, unlike the hierarchy structures. The structuring of a problem is reverting the indefinite problem to a set of definite elements, relations or procedures using creativity. The basic term of the analytic network process is "impact". The intersection points of a graph are called components in the analytic network process and components compose of elements. The impact between the components is called outer-dependence. Inner-dependence occurs when an element in one component effect another element in the same component. The decision analyst has to synthesize the feelings, ideas, knowledge and experience of the decision makers, thus evaluate the opinions in order to get a result. Relative measurement can be defined as comparing the alternatives pairwise according to one common criteria. This is called pairwise comparison in the analytic hierarchy and network approaches. Absolute measurement can be defined as comparing the alternatives with standarts. After forming the pairwise comparison matrixes in the analytic hierarchy and network approaches the priority vectors have to be found out to proceed. These priority vectors are put into the supermatris and the resulting priorities are calculated via a program. Several studies that used analytic network process approach have been analyzed in this study. A set of studies about supplier selection problem have also been investigated in order to get information and data for the application of this study. xThe application made in this thesis is about selecting the most appropriate supplier for a special firm. The procedures of analytic network process and super decisions have been used for this purpose. The observations for the future studies can be including control hierarchies to the network; making sensitivity analysis to see the differentiation in the results according to different criteria and improving the super decisions program. XI