İzmit Sağlıklı hayat merkezi'ne başvuran bireylerde sağlık okuryazarlığı ile aşı karşıtlığı arasındaki ı̇lişki
The relationship between health literacy and anti-vaccination in individuals who applied to İzmit Healthy Life Center
Yazar: GÜLCAN ALKAN YILDIZ
Danışman: PROF. DR. TUNCAY MÜGE ALVUR
Kocaeli Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç: Sağlık okuryazarlığı seviyesi düşük olan kişilerin acil servisi daha sık kullanması, daha uzun süre hastanede kalması, tarama programlarına katılımın azalması ve koruyucu sağlık hizmetlerinden daha az faydalanması gibi sonuçlar doğurmaktadır. Bu durum, sağlık sistemine ek maliyetler getirirken yeni kaynak tahsisini gerektirmekte ve yeni müdahale programlarının oluşturulmasına ihtiyaç duyulmaktadır. Çalışmamızda koruyucu sağlık sisteminin temel taşlarından olan aşılamaya karşıtlık ve aşı karşıtlığının sağlık okuryazarlığıyla ilişkisini incelemeyi hedefledik.
Materyal ve Metod: Çalışmamız kesitsel bir anket çalışması olarak dizayn edilmiş olup İzmit Sağlıklı Hayat Merkezi'ne 1 ay boyunca başvuran 18 yaş ve üzeri gönüllülere anket formları doldurtularak tamamlanmıştır. Çalışmamızda Kılınçarslan ve ark. tarafından 2020 yılında geliştirilmiş olan aşı karşıtlığı ölçeği aşı karşıtlığını değerlendirmek amacıyla kullanılmıştır. Sağlık okuryazarlığını değerlendirmek amacıyla da HUSOY (Hacettepe Üniversitesi Sağlık Okuryazarlık Ölçeği kısa formu) ölçeği kullanılmıştır. İstatistiksel değerlendirme, IBM SPSS 24.0 paket istatistik programı kullanılmıştır. Verilerin Normal dağılıma uygunluğu Kolmogorov-Smirnov Testi/Shapiro Wilk testi, çarpıklık basıklık ve histogram grafi ile değerlendirilerek normal dağılıma uymadığı değerlendirilmiştir. Nümerik değişkenler Ortalama ± standart sapma ve medyan (25. - 75. persentil) ve frekans (yüzdelikler) olarak verilmiştir. Normal dağılıma sahip olmayan nümerik değişkenler için Mann Whitney U Testi, Kruskal Wallis ve spearman korelasyon testi kullanılmıştır.  Gruplar arası farklılıkları değerlendirmek amacı ile kategorik değişkenlerde ki kare testi kullanılmıştır. p<0,05 iki yönlü testlerde istatistiksel önemlilik için yeterli kabul edildi.
Bulgular: Çalışmaya katılan kişilerin 202'si (%72,6) kadın, 76'sı (%27,3) erkektir. Katılımcıların yaş ortalaması 43,07±12,48 yıl, ortalama eğitim yılları 11,76±4,31 yıl olarak saptanmıştır. Katılımcıların 206'sının (%74,1) evli olduğu, 208'inin (%74,8) çocuk sahibi olduğu saptandı. Katılımcıların çocuk sahibi olma durumu incelendiğinde saptanmıştır. Kadınlarda aşı karşıtlığı puanları hem gelen toplam (p=0,005) hem de tüm alt boyutlarda ayrı ayrı yüksek olarak saptandı. Cinsiyetler arasında HUSOY ve özyeterlilik açısından anlamlı bir fark yoktu. Araştırmamıza katılan kişilerden bekar olanların aşı karşıtlığı puanı daha yüksek iken aşı tereddütünün meşrulaştırılması alt ölçek puanları daha düşükken çocuğu olan katılımcıların olmayanlara göre bu alt boyut puanları daha yüksekti. Çocuğu olan bireylerde aşı olmamak için çözümler alt boyut puanları daha yüksekti (p=0,034). Geliri giderini karşılamayan katılımcıların sadece aşı karşıtlığı alt boyutunda puanları yüksekti. Eğitim yılı ile aşı tereddütlünün meşrulaştırılması (r=-0,376) ve aşı karşıtlığı (r=-0,305) arasında negatif;  HUSOY (r=0,399) arasında pozitif orta şiddette korelasyon saptanmıştır. HUSOY ile aşı karşıtlığı arasında aşı yararı ve koruyucu değeri alt boyutu haricinde tüm alt boyutlarda zayıf ve negatif yönlü korelasyon mevcuttu. Özyeterlilik ile aşı karşıtlığı toplam puanı arasında zayıf ve negatif yönlü; eğitim durumu ile arasında pozitif yönlü korelasyon mevcuttu. Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği her aşıyı olmayacağını beyan eden, çocukluk çağı aşılama kararının ebeveynlerde olmasını savunan, kendi çocuğuna Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği aşıları yaptırmayacağını ifade eden, çocukluk çağı aşılarının gerekli olduğunu düşünmeyen ve aşı karşıtı biri ile karşılaştığında onu destekleyeceğini belirten katılımcıların aşı karşıtlığı ölçek puanları daha yüksekti. Ayrı ayrı tüm aşı karşıtlığı alt boyutları için de bu durum geçerliydi.
Sonuç: Literatüre baktığımızda çalışmamızla uyumlu olan kadar belirli konularda çalışmamızla zıt sonuçlar elde eden araştırmalar da mevcuttu. Fakat genel olarak sağlık okuryazarlığı ve eğitim sürelerinin artışı birbirleriyle pozitif, aşı karşıtlığı ile negatif yönlü korelasyon göstermekteydi. Bu yüzden toplumun eğitim yoluyla bilinçlendirmenin, aşı gibi büyük faydaları olacak bir uygulamaya olan güveni artırmanın en temel tolu olduğu görülmektedir. İnsan davranışının böyle konulardaki karmaşık karar verme mekanizmaları olduğu için daha detaylı araştırmalara ihtiyaç vardır.

Abstract:
Objective: People with low health literacy levels have consequences such as using the emergency department more frequently, staying in hospital for longer periods, decreasing participation in screening programs, and benefiting less from preventive health services. While this situation brings additional costs to the healthcare system, it requires new resource allocation and the creation of new intervention programs is needed. In our study, we aimed to examine opposition to vaccination, which is one of the cornerstones of the preventive health system, and its relationship with health literacy.
Our study was designed as a cross-sectional survey study and was completed by filling in survey forms with volunteers aged 18 and over who applied to Izmit Healthy Life Center for 1 month. In our study, Scale of Vaccine Hesitancy developed by Kılınçarslan et al. in 2020 was used to evaluate anti-vaccine sentiment. HUSOY (Hacettepe University Health Literacy Scale short form) scale was used to evaluate health literacy. For statistical evaluation, IBM SPSS 24.0 package statistics program was used. The suitability of the data to normal distribution was evaluated by Kolmogorov-Smirnov Test/Shapiro Wilk test, skewness kurtosis and histogram graph, and it was determined that the data did not comply with normal distribution. Numerical variables are given as mean ± standard deviation and median (25th - 75th percentile) and frequency (percentiles). For numerical variables that did not have a normal distribution, Mann Whitney U Test, Kruskal Wallis and Spearman correlation tests were used. Chi square test was used for categorical variables to evaluate differences between groups. p<0.05 was considered sufficient for statistical significance in two-sided tests.
Results: Of the people participating in the study, 202 (72.6%) were women and 76 (27.3%) were men. The average age of the participants was 43.07±12.48 years, and the average years of education was 11.76±4.31 years. It was determined that 206 (74.1%) of the participants were married and 208 (74.8%) had children. It was determined when the participants' status of having children was examined. Anti-vaccination scores in women were found to be higher both in total (p=0.005) and in all sub-dimensions separately. There was no significant difference between genders in terms of HUSOY and self-efficacy. While participants in our research who are single had higher anti-vaccine scores, the legitimation of vaccine hesitancy subscale scores were lower, participants who have children had higher subscale scores than those don't have. Solutions not to get vaccinated subscale scores were higher in individuals with children (p=0.034). Participants whose income did not cover their expenses had high scores only in the anti-vaccine subscale. There was a negative relationship between duration of education and legitimization of vaccine hesitancy (r=-0.376) and anti-vaccine sentiment (r=-0.305). A positive moderate correlation was detected between HUSOY (r=0.399). There was a weak and negative correlation between HUSOY and anti-vaccination in all sub-dimensions except the vaccine benefit and protective value sub-dimension. There is a weak and negative relationship between self-efficacy and anti-vaccination total score; There was a positive correlation between education level and education level. Anti-vaccination scale of the participants who stated that they would not take every vaccine recommended by the Ministry of Health, who advocated that the decision for childhood vaccination should be up to the parents, who stated that they would not have their own children vaccinated against the vaccines recommended by the Ministry of Health, who did not think that childhood vaccines were necessary, and who stated that they would support someone who is against vaccination when they encountered, their scores were higher. This was also valid for all anti-vaccine subscales separately.
Conclusion: When we looked at the literature, there were studies that were compatible with our study and also obtained contradictory results on certain topics. However, in general, health literacy and increase in years of education showed a positive correlation with each other and a negative correlation with anti-vaccination. Therefore, it seems that raising public awareness through education is the most fundamental way to increase confidence in an application that will have great benefits such as vaccination. Since human behavior has complex decision-making mechanisms on such issues, more detailed research is needed