Irak Türkmen Türkçesinde kalıp sözler
Molded words in Iraqi Turkmen Turkish
Yazar: NOOR GHAZI ELIAS
Danışman: DOÇ. DR. GÜRCÜ SELCAN SAĞLIK ŞAHİN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics

Özet:
Bu tezde Irak Türkmen Türkçesinde Kalıp Sözler araştırılmıştır. Söz varlığının önemli unsurlarından biri olan kalıp sözler, bir durum karşısında söylenmesi gelenek hâline gelmiş sözlerdir. Aynı zamanda bu sözler, bir toplumun kültürüne ışık tutmakta ve gelenek-göreneklerini yansıtmaktadırlar. Bugün Türkiye Türkçesi başta olmak üzere bu konu üzerine yapılan çalışmalarda kalıp sözler, diğer kalıplaşmış dil birimlerinden (atasözleri, deyimler, ikilemeleri, birleşikler) ayrı olarak ele alınmışlardır. Irak Türkmen Türkçesinde ise kalıp sözlerle ilgili yeterince araştırma bulunmaması, bu yapıların tam olarak tespit edilmemiş olması, kalıp sözlerin çoğunlukla atasözleri, deyimler gibi yapılarla karıştırılması ya da aynı grupta değerlendirilmesi nedeniyle, bu konunun tez konusu olarak çalışılmasına karar verilmiştir. Irak Türkmen Türkçesinde konuşma ve yazı dilindeki bu sözler, Irak Türkmenlerinin dil iletişimlerindeki ve davranışlarındaki geleneksel, ulusal ve kültürel dokuyu da göstermektedir. Bu ulusal kalıplar, ait oldukları toplumun dil ve kültürünü yansıtması açısından iletişimin önemli birer unsurudurlar.
Bu tezin birinci bölümünde, "Irak'ta Türkmen Varlığın"a değinilmiştir. İkinci bölümde "Irak Türkmen Türkçesinde Anlam Bakımından ve Kültürel Bakımdan Kalıp Sözler", Üçüncü bölümde ise "Irak Türkmen Türkçesinde Yapı Bakımından Kalıp Sözler" ele alınmış ve incelenmiştir. Anlam bakımındaki kısımda; dualar (alkışlar), beddualar (kargışlar), yeminler (antlar) ve günlük hayatta kullanılan kalıp sözler yer almaktadırlar. Yapı bakımında ise, kalıp sözlerdeki fiil kipleri, şahıs ekleri, cümle yapıları ve hoyrat yapısındaki kalıp sözlere yer verilmiştir. Irak Türkmenlerinde, diğer Türk boylarından farklı olarak, hoyrat biçiminde yazılıp söylenen dua-beddualar mevcuttur ve bunlar birer kalıp sözü teşkil etmektedirler. Bu çalışmada, hoyratlarda geçen kalıp sözlere de yer verilecek olması, bir başka deyişle hoyrat biçimli kalıp sözlerin de incelenecek olması ayrı bir önem arz etmektedir. Tezin sonuç kısmında elde edilen bulgular değerlendirilmeye çalışılmış, Irak Türkmen Türkçesindeki kalıp sözlerin türlerine göre sayıları belirtilmiştir.

Abstract:
In this thesis, Molded Words in Iraqi Turkmen Turkish have been researched. Molded words, which are one of the important elements of vocabulary, are words that have become a tradition to be said in a response to a situation. At the same time, these words shed light on the culture of that society and reflect their traditions. Today, in studies on this subject, especially in Turkey Turkish, molded words have been handled separately from other molded words' language units (proverbs, idioms, reduplications, compound). It has been decided to study this subject as a thesis topic, since there is not enough research on molded words in Iraqi Turkmen Turkish, these structures have not been exactly determined, molded words are mostly mixed with structures such as proverbs and idioms or are considered to be part of the same group. These words in the spoken and written language of Iraqi Turkmen Turkish also show the traditional, national and cultural texture in the language, communication and, behavior of the Iraqi Turkmen. These national molded words are important elements of communication in terms of reflecting the language and culture of the society they belong to.
In the first part of this thesis, "Turkmen presence in Iraq" is mentioned. In the second part, "Molded Words in terms of Meaning and Culture in Iraqi Turkmen Turkish", In the third part, "Molded Words in terms of Structure in Iraqi Turkmen Turkish" has been discussed and analyzed. In the part regarding meanings; There are prayers (applause), curses (claps), vows (oaths) and molded words used in daily life. In terms of structure, verb moods, personal suffixes, sentence structures and hoyrats structure are included. In Iraqi Turkmens, unlike other Turkish tribes, there are prayers and curses written and sung in the form of hoyrats, and these constitute a molded word. In this study, it is of particular importance that the molded words in hoyrats words will also be included, in other words, the hoyrats phrases will also be examined. The results of the thesis were evaluated, and the number of molded words in Iraqi Turkmen Turkish according.