Lise öğrencilerindeki akran zorbalığının yordayıcıları olarak anne baba tutumu ve temel psikolojik ihtiyaçlar
Parental attitudes and basic psychological needs as predictor variables of bullying among high school students
Yazar: AYŞE ZELİHA TUĞRAN
Danışman: DOÇ. DR. MELİHA TUZGÖL DOST
Hacettepe Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Akran zorbalığı = Peer victimization ; Ana-baba tutumu = Parents attitude ; Ergenler = Adolescents ; Lise öğrencileri = High schools students ; Psikolojik ihtiyaçlar = Psychological needs ; Tutum ölçekleri = Attitude scales ; Ölçekler = Scales

Özet:
Bu çalışmanın amacı lise öğrencilerinin zorbalık statülerini yordamada anne baba tutumunun ve temel psikolojik ihtiyaçların rolünü incelemektir. Ayrıca zorbalık statülerine dağılımda cinsiyet ve aile içi şiddet durumuna göre fark olup olmadığı incelenmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu 697 lise öğrencisi oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak Akran Zorbalığı Belirleme Ölçeği (Ergen Formu), Anne Baba Tutum Ölçeği, Temel Psikolojik İhtiyaçlar Ölçeği (Lise Formu) ve Kişisel Bilgi Formu kullanılmıştır. Anne baba tutumunun ve temel psikolojik ihtiyaçların zorbalık statülerini yordamadaki rolünü incelemek için çok kategorili lojistik regresyon analizi yapılmıştır. Zorbalık statülerine dağılımda cinsiyet ve aile içi şiddet durumuna göre fark olup olmadığını incelemek amacıyla ki-kare analizi uygulanmıştır. Araştırma sonuçlarına göre anne baba tutumunun tüm boyutları ve temel psikolojik ihtiyaçların ilişki alt boyutu zorbalık statülerini anlamlı bir şekilde yordarken temel psikolojik ihtiyaçların yeterlik ve özerklik alt boyutu zorbalık statülerini yordamamaktadır. Anne baba tutumunun ilgi alt boyutu zorba ve zorba/mağdur olma olasılığını, psikolojik özerklik desteği boyutu mağdur ve zorba/mağdur olma olasılığını ve denetim alt boyutu zorba/mağdur olma olasılığını azaltırken ilişki ihtiyacının tatminindeki artış mağdur ve zorba/mağdur olma olasılığını azaltmaktadır. Aynı zamanda zorbalık statülerine dağılımda cinsiyet ve aile içi şiddet durumuna göre anlamlı bir fark olduğu belirlenmiştir.

Anahtar sözcükler: akran zorbalığı, zorbalık statüleri, anne baba tutumu, temel psikolojik ihtiyaçlar, ergen

Abstract:
The aim of this study is to investigate the role of parental attitudes and  basic psychological needs in predicting the bullying status (bully, victim, bully/victim, and not involved). In addition, it was examined whether there is a difference in the distribution of bullying statuses according to sex and domestic violence. The sample of the study consists of 697 high school students. In the study, Peer Bullying Scale (Adolescent Form), Parents Attitude Scale, Basic Psychological Needs Scale (High School Form) and Personal Information Form were used for data collection. The data was analyzed using multinominal logistic regression analysis and chi-square analysis. According to the results of the research, while all dimensions of parental attitude and the need of relatedness significantly predict bullying status, the needs of competence and autonomy do not predict bullying status. The involment dimension of the parental attitude decreases the likelihood of being bully and bully/victim. The psychological autonomy dimension decreases the likelihood of being victim and bully/victim. The supervision dimension decreases the likelihood of being bully/victim. Satisfaction of the need of relatedness decreases the likelihood of being victim and bully/victim. It was determined that there is a significant difference in the distribution of bullying statuses according to gender and domestic violence status.

Keywords: peer bullying, bullying status, parental attitude, basic psychological needs, adolescence