Yeni iletişim teknolojilerinin düzenlenmesi ve yaygınlaştırılması: Türkiye`de ve Avrupa Birliği'nde internet ve cep telefonunun yaygunlaşmasının karşılaştırmalı çözümlenmesi
The regulation and diffusion of communication technologies: Comparative analysis o the diffusion of internet and mobile phone in European Union and Turkey
Yazar: FUNDA BAŞARAN
Danışman: PROF. DR. HALUK GERAY
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Gazetecilik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2004
Konu: Gazetecilik = Journalism

Özet:
Bu çalışmada, toplumsal yaşamın bütün alanlarında yaygın etkileri olan ve gelişmekte olan ülkeler açısından bir fırsat penceresi ve gelişmiş ülkeleri yakalama şansım ortaya çıkardığı ileri sürülen enformasyon ve iletişim teknoloj ilerinin gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde eşitsiz bir biçimde yayılması sorunu kamu politikalarıyla etkileşimi içerisinde ele alınmaktadır. Bu çerçevede, dört soruya yanıt aranmaktadır: "İletişim alanında ve ilgili toplum bilim araştırmalarında yayılma konusu nasıl ele alınmaktadır?", "Yayılma konusunun ele almışı çerçevesinde hangi yayılma modelleri önerilmektedir?", "Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler arasında yayılma süreci farklılaşmakta mıdır ve bu farklılaşmaya neden olan unsurlar nedir?", "Avrupa Birliği ve Türkiye'de internet ve cep telefonu teknolojilerine ilişkin hangi yayılma politikaları uygulanmaktadır?". Bu soruların yanıtlarını verebilmek için, öncelikle iletişime ekonomi politik yaklaşım ve "uzun dalgalar" kuramının Marksist ve akademik yoranlarının oluşturduğu kuramsal zeminin sağladığı kavramlardan yararlanılmaktadır. Yayılmanın politikalar düzeyinde ele alınış biçiminden yola çıkarak, farklı yaygınlaştırma politikalarım tanımlamak için altı farklı model ayırt edilmektedir. Bu modeller, Kamu Hizmeti modeli, Sosyal-Darwinist model, Dezavantajlıyı Kollama modeli, Tekno-ekonomik Paradigma Yayılması modeli, Stratejik Yaygınlaştırma modeli ve Odaklanmış Serpme modeli olarak adlandırılmaktadır. Bu çerçevede, teknolojik yeniliklerin yayılması, yeniliğin özümsenmesi ve toplumsal dağılımında eşitlik sorunundan yola çıkılarak kavramsallaştırılmaktadır. Enformasyon ve iletişim teknolojilerinin gelişmiş ülkelerde ortaya çıkışı ve Türkiye'ye girişi, Avrupa Birliği ve Türkiye'de enformasyon ve iletişim teknolojilerine ilişkin politikaların geliştirilme süreçlerinde rol oynayan uluslararası ve ulusal ekonomik, politik ve toplumsal etkenler, enformasyon ve iletişim teknolojileri sektörünün ulusal yapılanması, varolan enformasyon ve iletişim altyapısı, ulusal yenilik sistemi, bilim-teknoloji ve sanayi politikaları teknolojik yeniliklerin yayılması sürecinin yapısal belirleyenleri olarak ele alınmaktadır. 478

Abstract:
The aim of this study is to understand the interrelation between public policies and diffusion of Internet and mobile technologies and services in the developed and developing countries in a comparative way with the aim of trying to understand future. There are four questions to be studied. "According to theory of communication and other social sciences, what has driven the wide spread diffusion of mobile phones and Internet worldwide?", "Which diffusion models are suggested by theories?", "If and how diffusion processes are differentiated between developed and developing countries?", "Which diffusion policies are implemented in EU countries and Turkey on internet and mobile technologies?". Answers to those questions necessitate international and national economical, political and social factors in the telecommunications policy-making processes. Besides, several national and historical contexts of diffusion experiences are analyzed. In this project answers to above questions are sought within Turkish and EU contexts. In this study, to understand the diffusion of internet and mobile telephony, industries with services and manufacturing sectors, telecommunications policy initiatives, structural institutions is considered in the context of the particular position of Turkey in the global capitalist system especially regarding her similarities and differences between the EU countries. It is assumed that these dissimilarities which are between countries and between systems are based on different institutional structures, different exogenous and domestic actors who are the players of policymaking process. Besides, interrelation between these actors and the government as well as economical, political and social environment of the nation-state and the change in requirements of international capitalism and the varied meanings of both technologies with regard to the current accumulation regime are important. These factors do not only shape different diffusion patterns, but also different consideration of internet and mobile phones in communications policy, social policy, industrial policy, science and technology policies. 479