Sosyal medyada özel gereksinimli çocuklar: Çocuk hakları bağlamında bir inceleme
Children with special needs on social media: An analysis in the context of children's rights
Yazar: MERYEM EROL
Danışman: DOÇ. DR. NAVİD REHA
İstanbul Aydın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı / Sosyal Hizmet Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology ; Sosyal Hizmet = Social Work
Dizin: Sosyal medya = Social media ; Çocuk hakları = Children's rights ; Özel gereksinimli çocuklar = Children with special needs

Özet:
Dijitalleşme odağında çocuk haklarına temas eden bu netnografik çalışma, özel gereksinimli çocukların deneyimlerini, ebeveynlerinin sosyal medyada yansıttığı biçimiyle incelemeyi amaçlamaktadır. Katılımsız gözlem tekniği kullanılan araştırmada, özel gereksinimli çocuklar adına açılmış olan beş sosyal medya hesabı analiz edilmiştir. Ölçüt örnekleme yöntemi kullanılarak listelenen hesaplara, kartopu örnekleme yöntemi ile ulaşılmıştır. Araştırmanın bulguları, sosyal medya hesaplarının, özel gereksinimli çocuklar ve aileleri için bilgilendirme, farkındalık ve sosyal destek mekanizması işlevi gördüğünü ortaya koymaktadır. Ancak çocukların bakımına ilişkin paylaşımların, onların "bakıma muhtaç bireyler" olarak algılanmasına neden olabileceği görülmüştür. Öte yandan ebeveynlerin özel gereksinimli çocuklarına yönelik tutumlarının, sosyal medyada korumacı ve kontrol odaklı yansıtıldığı; bu tutumların ise çocukların bağımsızlık ve katılım haklarını zaman zaman sınırlayabildiği gözlemlenmiştir. Paylaşımlarda anneler sıklıkla "bakım veren ebeveyn" rolüyle ön planda yer alırken; babaların çocuk bakımındaki rolleri daha sınırlı ve genellikle eğlence odaklı içeriklerle temsil edilmiştir. Bununla birlikte, ebeveynlerin, çocuklarının katıldığı sosyal ve kültürel etkinliklere dair paylaşımlarının, çocukların sosyalleşmesini desteklediği ve dijital sosyal hayatta görünürlüklerini arttırdığı sonucuna ulaşılmıştır. Tüm bu açılardan ele alındığında çocukların dijital ortamlarda paylaşılmasının, gizlilik risklerinden arındırılarak teşvik edilmesi önemlidir. Bu yaklaşım, çocukların gelişim haklarına yönelik yeni fırsatların önünü açacaktır. Bu bağlamda sosyal medyanın riskler ve fırsatlar yönünden değerlendirilmesi ve çocuk haklarına duyarlı ebeveynlik yaklaşımının desteklenmesi, özel gereksinimli çocukların dijital sosyal hayata güvenli ve hak temelli bir şekilde katılımını güçlendirecektir.

Abstract:
This netnographic study, focusing on children's rights in the context of digitalization, aims to examine the experiences of children with special needs as reflected through their parents' social media representations. Using a non-participant observation method, five social media accounts created on behalf of children with special needs were analyzed. The accounts were identified through criterion sampling and accessed via snowball sampling. The findings indicate that social media accounts function as mechanisms for providing information, raising awareness, and offering social support for children with special needs and their families. However, it was observed that posts related to caregiving may reinforce perceptions of these children as "dependent individuals". Furthermore, parental attitudes of the parents' of children with special needs were predominantly reflected on social media as protective and control-oriented, which occasionally appeared to limit the children's rights to independence and participation. Mothers were frequently represented in the role of "primary caregivers", while fathers' roles in caregiving were more limited and often depicted in the context of recreational activities. On the other hand, posts about social and cultural activities attended by children were found to support their socialization and enhance their visibility in the digital social sphere. Considering these findings, it is crucial to ensure that children's presence in digital environments is approached in a manner that eliminates privacy risks. Such an approach can pave the way for new opportunities to promote children's developmental rights. In this regard, evaluating social media in terms of its threats and opportunities and promoting a child-rights-sensitive parenting approach can enhance the secure and rights-based participation of children with special needs in the digital social life.