Kinolon kullanımı ve QT aralığı uzaması: risk değerlendirmesi ve klinik eczacının olası rolü
Quinolone use and QT interval prolongation: risk assessment and the possible role of clinical pharmacist
Yazar: BÜŞRA AKYOL
Danışman: PROF. DR. ARZU BEŞİKCİ
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Disiplinlerarası Klinik Eczacılık Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Eczacılar = Pharmacists ; Elektrokardiyografi = Electrocardiography ; Kinolonlar = Quinolones ; QT = QT

Özet:
Mikrobiyal hastalıkların tedavisinde uzun zamandır kullanılan kinolonların neden oldukları çeşitli advers etkiler bilinmektedir. Bunlardan birisi de QT aralığı uzamasıdır. QT aralığı uzaması sonucunda ölümcül bir aritmi olan torsades de pointes gelişebilmektedir. QT aralığı uzaması kinolon gibi çeşitli ilaçlardan kaynaklanabileceği gibi QT aralığı uzamasına yol açabilecek başka faktörler de bulunmaktadır. Bu nedenle ilaç kaynaklı QT aralığı uzamasını değerlendirirken bu risk faktörlerinin de göz önünde bulundurulması giderek önem kazanmaktadır. Bu kapsamda çeşitli risk skor sistemleri ve algoritmalar geliştirilmektedir. Çalışmamızda Ankara Üniversitesi İbni Sina Hastanesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Kliniği'nde kinolon tedavisi planlanan hastalarda QT aralığı uzamasına bağlı riskleri en aza indirmek için bir klinik eczacılık doktora öğrencisi tarafından Tisdale Risk Skoru kullanılarak bir algoritma geliştirilmiştir. Bu algoritma kapsamında, hasta bazında elektrolit ve elektrokardiyogram (EKG) takip planları oluşturulmuştur. Çalışmaya 32 hasta dahil edilebilmiştir. Hastaların 13'ü kadın, 19'u erkektir. Hastaların 1'i yüksek risk, 14'ü orta risk ve 17'si yüksek risk sınıfındadır. Toplam 11 hastada günlük EKG takibi yapılmıştır. Hastaların aldıkları kinolon tedavileri incelendiğinde hastaların en çok levofloksasin tedavisi aldığı görülmüştür. Takip EKG'lerindeki QTc değerleri ile risk puanları arasında pozitif korelasyon olduğu görülmüştür (p<0,05).  Risk puanları ile potasyum değerleri arasında da negatif korelasyon olduğu görülmüştür (p<0,05). Bu çalışma sonucunda, kinolon tedavisi sırasında görülebilecek QT aralığı uzaması riski ile ilgili bir farkındalık oluşturulmuştur. Ayrıca eczacının önerdiği çeşitli müdahalelerle hasta sonuçlarının iyileştirilmesine katkı sağlanmıştır. Bunlar, klinik eczacının ilaçtan kaynaklanan QT aralığı uzamasını öngörme ve yönetme sürecinde aktif rol alabileceğine işaret etmektedir.

Abstract:
Quinolones have long been utilized for treatment of microbial diseases and their advers effects are well known. One of these advers effects is the prolongation of QT interval which may advance to torsades de pointes, a fatal arrhythmia. In addition to several drugs, non-drug factors (female sex, congenital heart disease, electrolyte imbalance, etc.) may increase the risk for QT interval prolongation. One needs to take all risk factors into consideration when evaluating drug-induced prolongation of QT interval. In this study, an algorithm has been developed using the Tisdale Risk Score by a PhD student in clinical pharmacy to be used in minimizing the risk of QT interval prolongation in patients who will receive quinolone therapy at the Department of Infectious Diseases and Clinical Microbiology in Ankara University.  Within the scope of this algorithm, electrocardiogram (ECG) and electrolyte follow-up plans were created for all patients participated in this study. A total of 32 patients were included. Thirteen patients were female and 19 were male. Based on the initial assesment, one patient was at high-risk, 14 patients at middle-risk and 17 patients were at low-risk groups. The algorithm necessitated daily ECG monitoring for 11 patients. The most used quinolone was found to be levofloxacin. The QTc interval values in follow-up ECGs were positively correlated with the risk scores (p<0,05). A negative correlation was observed between the risk scores and potassium values (p<0,05). We believe that this study raised an awareness the risk of QT interval prolongation that may occur during quinolone therapy. Additionally, various interventions suggested by the pharmacist contributed to improving patient outcomes. Therefore, it is considered that the pharmacist may have an active role in the risk prediction and management of drug-induced QT interval prolongation.