Bedrüddîn Hüseyn İbnü'l-Ehdel'in Keşfü'l-Gıtâ adlı eserinde mezhepler ve Eş'arilik
Sects and Ash'ri in Bedrüddin Hüseyn İbnü'l-Ehdel's work titled Keşfü'l-Gıtâ
Yazar: HATİCE KULUÇ
Danışman: DOÇ. DR. ADEM ARIKAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion
Dizin: Eş`ari = Eş`ari ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Mezhepler = Sects ; Mezhepler tarihi = Sect history ; Tasavvuf = Mystic ; İbn Arabi = İbn Arabi ; İbnü'l Ehdel = İbnü'l Ehdel ; İslamiyet = Islam

Özet:
Yemen, İslam tarihinin ilk devirlerinden itibaren farklı mezheplerin nüfuz mücadelesi verdikleri bir alan olmuştur. Şafiilik, Hanbelilik, Eşarilik gibi Sünnî mezhepler ve Şiî kökenli Zeydiyye ve İsmailiyye mezhepleri bölgede yeralmıştır. Yemen Şafiilerinin bir kısmı itikadi olarak Hanbeli iken diğer bir kısmı Eşaridir. Mezhebi çeşitliliğin dışında tasavvufî ekoller de bölgede yaygınlaşmıştır. Sûfîlik halk nezdinde itibar görmüştür. Özellikle Resûlîler döneminde bölgedeki tasavvufi ekoller güçlenmiş, İbn Arabi ekolü bölgeye taşınmıştır. Bu durum fukaha ve sûfîyye arasında ihtilafa neden olmuştur. Bu ihtilaf sûfîlere karşı bir reddiye geleneğini ortaya çıkarmıştır. Bu gelenekte Ehl-i Sünnet'in akaid anlayışına uygun görülmeyen tasuvvufî ekollere karşı çıkılmıştır. Resûlîler döneminde yaşamış Şafii-Eşari bir alim olan İbnü'l-Ehdel (779-855/1377-1451), bu geleneğin örneklerinden birini vermiştir. Keşfü'l-Gıtâ adlı eserinde Eşarilik özelinde Ehl-i Sünnet akaidini ortaya koymuştur. Haşviyye, Hulûliyye, İttihâdiyye ile birlikte İbn Arabi ve taraftarlarına karşı çıkmıştır. Bu çalışmada; İbnü'l-Ehdel'in yaşadığı dönem, temel görüşleri, yaşadığı dönemde yaygın olan mezhebi ve tasavvufi gruplara yönelik eleştirileri ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler: Yemen, İbnü'l-Ehdel, Eşarilik, Haşviyye, Tasavvuf, İbn Arabi.

Abstract:
Yemen has been an area where different sects have struggled for influence since the first periods of Islamic history. Sunni sects such as Shafi'ism, Hanbalism and Asharism, and Zaydiyya and Ismailiyya sects of Shiite origin took place in the region. While some of the Yemeni Shafis are Hanbali in creed, others are Ashari. Apart from the sectarian diversity, Sufi schools have also become widespread in the region. Sufism was respected by the people. Especially during the time of the Rasulids, the Sufi schools in the region became stronger and the Ibn Arabi school entered the region. This situation caused a conflict between the fuqaha and the sufiyya. This conflict has revealed a tradition of rejection against the Sufis. In this tradition, the Sufi schools were opposed, which were not found suitable for the Ahl as-Sunnah's understanding of creed. Ibn al-Ahdal (779-855/1377-1451), a Shafi'i-Ashari scholar who lived in the time of the Rasulids, gave one of the examples of this tradition. In his work called Keşfü'l-Gıtâ, he revealed the Ahl as-sunnah creed in particular of Asharism. He opposed Haşviyye, Hululiyya, İttihâdiyya and Ibn Arabi and his supporters, whom he regarded as a deviant sect. In this study, the period in which Ibn al-Ahdal lived, his basic views, his criticisms of the sect and sufi groups that were widespread in his time were discussed.

Keywords: Yemen, Ibn al-Ahdal, Ash'ari, Haşviyye, Mysticism, Ibn Arabi.