Görsel-işitsel çeviride seslenme sözlerinin aktarımı: Hotel Transylvanıa filmi örneği
Rendering terms of address in audiovisual translation: A case study of Hotel Transylvania
Yazar: YEŞİM ZENGİN TAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FATMA BÜŞRA SÜVERDEM
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mütercim Tercümanlık Ana Bilim Dalı / Çeviri ve Kültürel Çalışmalar Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mütercim-Tercümanlık = Translation and Interpretation

Özet:
Son yıllarda teknolojinin gelişmesi ile birlikte görsel-işitsel ürün çeşitlerinin artması ve yaygınlaşması görsel-işitsel çeviriye duyulan ihtiyacı arttırmıştır. Artan bu ihtiyaçla birlikle, çeviribilim alanında görsel-işitsel çeviriye olan ilginin de arttığını söylemek mümkündür. Nitekim, alanyazın taraması yapıldığında görsel-işitsel çeviriyi konu alan çalışmaların sayıca fazlalığı bu durumu kanıtlar niteliktedir. Ancak, söz konusu çalışmalar incelendiğinde görsel-işitsel çeviride seslenme sözlerinin aktarımını konu alan çalışmaların sayıca az olduğu anlaşılmaktadır. Bu eksikliği gidermek için bu çalışmanın amacı görsel-işitsel çeviride seslenme sözlerinin nasıl aktarıldığını incelemek olarak belirlenmiştir. Bu sebeple, farklı seslenme sözlerinin yer aldığı Hotel Transylvania adlı film, Türkçe altyazı ve dublaj çevirisi çalışmaya konu olmuştur. Çalışma kapsamında ilk olarak söz konusu filmde geçen İngilizce seslenme sözleri tespit edilmiş ve Leslie Dunkling'in (1990) seslenme sözleri sınıflandırmasından yola çıkılarak kategorilere ayrılmıştır. Elde edilen verilere göre; söz konusu filmde 29 "özel isim içeren seslenme sözü", 4 "aile ilişkilerini yansıtan seslenme sözü", 48 "sevgi ve arkadaşlık bildiren seslenme sözü", 6 "nezaket bildiren seslenme sözü", 20 "nahoş ve aşağılayıcı seslenme sözü" ve 19 "yansız seslenme sözü" tespit edilmiştir. Ardından, sınıflandırılan seslenme sözlerinin aktarımı Jan Pedersen'ın (2005) çeviri stratejileri ışığında altyazı ve dublaj çevirisi özelinde incelenmiştir. Bu inceleme sonucunda, altyazı çevirisinde kaynak odaklı stratejilerin dublaj çevirisinde ise erek odaklı çeviri stratejilerinin daha çok kullanıldığı tespit edilmiştir.

Abstract:
In recent years, the advancement of technology has led to an increase and widespread availability of audiovisual products, which has increased the demand for audiovisual translation. Along with this growing demand, it is possible to say that there is also an increasing interest in audiovisual translation in the field of translation studies. Indeed, when reviewing the literature, the abundance of studies focusing on audiovisual translation confirms this trend. However, upon examining these studies, it is understood that there is a scarcity of research specifically dealing with the translation of terms of address in audiovisual translation. To address this gap, the aim of this study is to examine how terms of address are translated in audiovisual translation. For this purpose, the film "Hotel Transylvania", which includes various terms of address, has been chosen as the subject of the study, focusing on its Turkish subtitle and dubbing translation. Firstly, the English terms of address used in the film were identified and they were categorized based on Leslie Dunkling's (1990) classification of terms of address. According to the obtained data, the film contains 29 proper names, 4 family terms of address,  48 endearments and terms of friendship, 6 polite terms of address, 20 unfriendly and insulting terms of address, and 19 neutral terms of address. Subsequently, the translation of the categorized terms of address was examined in the context of subtitle and dubbing translation, using Jan Pedersen's (2005) translation strategies. As a result of this analysis, it was determined that source-oriented strategies are predominantly employed in subtitle translation, while target-oriented translation strategies are more commonly used in dubbing translation.