Düşünsel ortamın bilgiye dönüşümü: Tarihöncesi insan davranışlarının materyal kültür oluşumuna etkileri
Transformation of the intellectual environment into knowledge: The impact of prehistoric human behavior on the formation of material culture
Yazar: HANDE BAŞCI
Danışman: DOÇ. DR. EMRE GÜLDOĞAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Öncesi Arkeolojisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Antropoloji = Anthropology ; Arkeoloji = Archeology

Özet:
Beyin nedir? Nasıl çalışır? Fonksiyonları nelerdir?  Tarih boyunca bunlar oldukça merak edilen sorular olmuştur. Şimdiye kadar yapılan araştırmalar sonucu pek çok bilgiye ulaşıldı ama halen bilmediğimiz çok nokta bulunmaktadır. Bugün sahip olduğumuz beyni anlamak için bakmamız gereken noktalardan biri de tarihöncesindeki beynimizdir. Çünkü tüm evrimsel süreç boyunca yaşanan değişimler bugün sahip olduğumuz beynin mimarıdır. 
3,3 milyon yıl öncesine tarihlenen ilk taş aletten günümüzde üretilen uzay mekiklerine ya da Üst Paleolitik Dönem mağara duvar resimlerinden Mona Lisa'ya kadar gelen süreçte zihinsel yetilerimiz başrolde yer almaktadır.  Arboreal yaşamdan terrestrial yaşama geçen, iki ayak üzerinde dik yürüyen, serbest kalan elleri ile çevresindeki diğer hayvanlara karşı eksikliklerini kapatmak için alet üretmeye başlayan, aletleri sayesinde daha uzman bir avcı olan, ateşi kontrol altına alan, Afrika dışına çıkan, denizaşırı ve okyanus aşırı yolculuklar yapıp yeryüzüne yayılan, beslenme diyetini değiştiren dolayısıyla çene ve kafatası şekli değişen, ses yolunda ve beyindeki konuşma ve dil yetisi ile ilgili alanlarda yaşanan gelişimler ile başlangıçta nasıl olduğunu bilemeyeceğimiz bir şekilde iletişim kuran, topluluklar halinde yaşayan, karmaşık sosyal yapılara sahip olan Homo habilis'ten Homo sapiens'e kadar geçen süreçte yaşanan tüm bu gelişmeler arasında sürekli büyüyen bir beyin hacmi de tüm bu zincirin bir parçasını oluşturmaktadır.

Abstract:
What is human brain? How does it operate? What functions does it include?  Throughout history, these questions aroused great curiosity. Research so far has revealed considerable information, but there are many things we still do not know. To understand the brain of today's human, we need to look at our prehistoric brains, because the changes that occurred during the whole evolutionary process are the architects of today's brain. 
Our intellectual capacities play the leading role in the process starting from the first stone tool created 3,3 million years ago to spacecrafts of today or from the cave paintings of the Upper Paleolithic Age to Mona Lisa. The process from Homo habilis to Homo sapiens covers transition from arboreal life to terrestrial one, walking upright on two feet, producing tools by using freed hands to compensate for the disadvantages against animals, becoming a more expert hunter thanks to such tools, taking fire under control, travelling out of Africa, spreading all around the globe through overseas journeys, changing diets which leads to changes in jaw and skull shapes, communicating through an unknown means at first and then through developments in vocal tract as well as in brain zones related to speech and language, living in communities, and having complex social structures. Brain volume that has been constantly growing during this process is a part of this chain.