Soğuk Savaş sonrası dönemde çokuluslu şirketlerin uluslararası alanda değişen ekonomi politik rolü: Shell örneği
The changing political economic role of multinational companies after the post-Cold War period in the international area: The case of Shell
Yazar: ABDULLAH YAKUPOĞLU
Danışman: PROF. DR. ZAFER AKBAŞ
Düzce Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Toplam Kalite Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Ekonomi politikaları = Economic policies ; Enerji şirketleri = Energy companies ; Küreselleşme = Globalization ; Lobicilik = Lobbying ; Soğuk Savaş sonrası = After the Cold War ; Soğuk savaş = Cold war ; Uluslararası işletmeler = International enterprises

Özet:
Günümüz koşullarında ülkeler açısından üstünlüklere giden yol fabrikalardan, üretim tesislerinden ve katma değer yaratan yerli ve yabancı şirketlerden geçmektedir. Gelişmekte olan ülkeler ekonomik kalkınmadaki hızlandırıcı etkisinden dolayı yabancı sermaye yatırımlarını ülkelerine çekmek isterler. Çokuluslu şirketler de kendileri açısından diğer rakiplerine karşı rekabet üstünlüğü yaratacak dış yatırımlara ve yeni pazarlara yönelirler. Hükümetler çokuluslu şirketleri ülkelerine çekmek için çeşitli tavizler vermek durumunda kalabilirler. Çünkü küreselleşmeyle birlikte çokuluslu şirketler de kendileri için en uygun şartları oluşturabilecek ülkeler arasında tercih yapabilme seçeneğine sahip olmuşlardır. Bu tavizler devletler için çeşitli riskleri barındırsa da uzun dönemde kalkınmaya hizmet edebilirler. Burada önemli olan devletlerin dengeyi iyi sağlamasıdır.

Neoliberal politikalar çerçevesinde oluşan yeni uluslararası sistemde güçlerinin doruklarına ulaşan çokuluslu şirketler varlıklarını ve gelirlerini garantiye almak üzere hükümetler ve toplumlar üzerinde çeşitli stratejiler uygulamaktadırlar. Bu çalışmada çokuluslu şirketlerin soğuk savaş sonrası dönemde devlet, toplum ve kültür üzerindeki stratejik uygulamaları araştırılmıştır. Çalışmada literatür tarama tekniğinden yararlanılarak, çokuluslu şirketlerin kültürel değişim planları, kurumsal sosyal sorumluluk projeleri, sponsorluk ve lobicilik faaliyetleri çokuluslu bir enerji şirketi olan Shell üzerinden ekonomi politik açıdan değerlendirilmiştir.

Abstract:
In today's conditions, the road to superiority for countries passes through factories, production facilities and domestic and foreign companies that create added value. Developing countries want to attract foreign capital investments to their countries due to its accelerating effect on economic development. Multinational companies also tend to foreign investments and new markets that will create a competitive advantage for themselves over their competitors. Governments may have to make various concessions to attract multinational companies to their countries. Because with globalization, multinational companies have also had the option to choose between countries that can create the most suitable conditions for them. Although these concessions involve various risks for states, they can serve development in the long run. The important thing here is that the states maintain the balance well.

In the new international system formed within the framework of neoliberal policies, multinational companies that have reached the peak of their power are implementing various strategies on governments and societies in order to guarantee their existence and income. In this study, the strategic practices of multinational companies on the state, society and culture in the post-cold war period were investigated. In the study, using the literature review technique, cultural change plans, corporate social responsibility projects, sponsorship and lobbying activities of multinational companies were evaluated in terms of political economy through Shell, a multinational energy company.