İslam ekonomisi açısından gıda israfı, gıda israfının belirleyicileri
Food waste in terms of Islamic economy, determinants of food waste
Yazar: DİLEK KAYA
Danışman: PROF. DR. SERKAN DİLEK
Kastamonu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Gıda israfı, İslam ekonomisi açısından büyük bir endişe kaynağıdır. İslam ekonomisi, kaynakları verimli kullanmayı, adaleti, toplumsal dengeyi ve yardımlaşmayı vurgular. Bu çerçevede, gıda israfı İslam ekonomisinin temel prensipleriyle uyumsuzdur. İslam'da, yiyecek ve içeceklerin israf edilmesi kesinlikle hoş karşılanmaz. Bu kavram, farklı anlatımlarla Kur'ân-ı Kerîm'de çoğu yerde kullanılmıştır. Çalışmamız, bir giriş ve beş bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde çalışmanın önemi, amacı ve yöntemden bahsedilmiştir Kavramsal zeminini oluşturan birinci bölümde tasarruf, tüketim israf kavramının öncelikle sözlük ve literatür anlamları verilmiş, ardından ise tüketim ve israfa bakış açılarında; kapitalizmin tüketim toplumuna ve israfa bakışı, tüketim kavramına ve israf kavramına heterodoks bakış, İslam ekonomisinde tüketim toplumu, tasarruf ve israf, İslam'da tasarruf ve israf, İsraf türlerinden bahsedilmiştir. İkinci bölümde ise tezin ana çerçevesini oluşturmaktadır. Bu bölümde gıda israfı anlatılmış; dünyadaki ve Türkiye deki gıda israfı, gıda israfının nedenleri ve önleme yolları üretici ve tüketici yönünden incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise araştırmanın yönteminden bahsedilmiştir. Dördündü bölümde bulgular, beşinci bölümde ise sonuç ve önerilerden ele alınmıştır.  Bu çalışma İslam Ekonomisi perspektifinden gıda israfını analiz etmeyi ve gıda israfını etkileyen faktörleri belirlemeyi hedeflemektedir. Yapılan ankette ilk bölümde demografik değişkenler verilmiş olup, ikinci bölümde ise gıda israfı tutumuna yönelik sorular sorulmuştur. Google Forms üzerinden anket formu hazırlanmış ve uygulanmıştır. Anketi 461 kişi katılmış olup ancak eksik ve yanlış olduğu düşünülen anketler elendikten sonra 444 tanesi değerlendirmeye alınmıştır. Kolayda örneklem yöntemi uygulanmıştır. Gıda İsrafı Ölçeği için keşfedici faktör analizi yapılmış,  daha sonra faktörler arası korelasyon analizi gerçekleştirilmiştir. Araştırma sonucunda tüketicilerin gıda israfının etkileyen altı boyut ortaya çıkmıştır.

Abstract:
Food waste is a significant concern from the perspective of Islamic economics. Islamic economics emphasizes the efficient use of resources, justice, social balance, and cooperation. Within this framework, food waste is incompatible with the fundamental principles of Islamic economics. In Islam, the wasteful consumption of food and beverages is strongly disapproved of, a concept reiterated in various passages of the Qur'an.  Our study comprises an introduction and five sections. The introduction discusses the importance, purpose, and methodology of the study. The first section, which forms the conceptual groundwork, provides dictionary and literature meanings of the concepts of thrift and consumption waste. It then explores perspectives on consumption and waste, including capitalism's view on the consumer society and waste, heterodox views on the concepts of consumption and waste, the consumer society in Islamic economics, thrift and waste in Islam, and types of waste.  The second section outlines the main framework of the thesis. It delves into the issue of food waste, examining global and Turkish food waste, the causes of food waste, and preventive measures from both producer and consumer perspectives. The third section discusses the research methodology. The fourth section presents the findings, while the fifth section covers conclusions and recommendations. This study aims to analyze food waste from the perspective of Islamic economics and identify the factors influencing food waste. The demographic variables are provided in the first part of the survey, and the second part consists of questions related to attitudes toward food waste. The survey was prepared and implemented using Google Forms, with 461 participants. After eliminating incomplete or deemed inaccurate surveys, 444 were considered for evaluation, utilizing a convenience sampling method. Exploratory factor analysis was conducted for the Food Waste Scale, followed by inter-factor correlation analysis. The research revealed six dimensions influencing consumers' attitudes toward food w-aste.