Kırıkkale'de Türk Devri mimari eserleri
Architectural artefacts of Turkish Period in Kırıkkale
Yazar: DAMLA ÖZGÜR
Danışman: DOÇ. DR. MURAT ÇERKEZ
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Camiler = Mosques ; Külliyeler = Complexes ; Kırıkkale = Kırıkkale ; Mimari eserler = Architectural works ; Mimari özellikler = Architectural characteristics ; Sanat eserleri = Artistic works ; Türk Dönemi = Turkish Period ; Türk-İslam eserleri = Turkish-Islam architectures ; Türk-İslam sanatı = Turkish-Islamic art

Özet:
Kırıkkale, günümüzde birden fazla yol güzergâhı üzerinde bulunan, şehirler arasında adeta bir köprü vazifesi gören illerimizden biridir. Geçmişten günümüze Kırıkkale şehrinin pek çok kültüre ev sahipliği yaptığı bilinmektedir. Türk-İslam Kültürü'nün yaygınlaşmasında rol oynayan Koçubaba, Hasandede, Haydar Sultan ve Şeyh Şami gibi önemli kişiler sayesinde Kırıkkale'de iskan faaliyetleri hızlanmıştır. "Kırıkkale'de Türk Devri Mimari Eserleri" adlı çalışmamızda 13.yüzyıl ile 19.yüzyıl gibi geniş bir zaman aralığında inşa edilmiş olan toplam 20 yapı incelenmiş, bu yapılardan 4'ü külliye, 7'si cami, 3'ü türbe ve 1'i köprüdür. Bu eserler, Balışeyh, Delice, Karakeçili, Keskin ve Sulakyurt ilçelerinde bulunmaktadır. İncelenen yapılarda kullanılan inşa malzemesi genellikle taş malzeme olmakla beraber, bazı yapılarda taş ve tuğlanın bir arada uygulandığı almaşık duvar tekniğini de görülmektedir. Camilerden 10'u ahşap tavanlı, kuzey-güney yönde dikdörtgen planlı, 1 cami ise kare planlı ve tek kubbelidir. Türbelerden 4'ü sekizgen planlı içeriden kubbe dışarıdan piramidal külah ya da tamamen kubbe ile örtülmüştür. 1 türbe kare planlı piramidal külah örtülü, 1 türbe kareye yakın dikdörtgen planlı kubbe örtülü ve 1 türbe ise on bir kenarlı ve piramidal külah ile örtülüdür. Köprü ise, taş malzemeden ana kemerli ve dik meyilli olarak inşa edilmiştir. Yapıların bir kısmı sade ve süslemesiz olmakla beraber süsleme programı bakımından zengin yapılarda bulunmaktadır. Süsleme programına sahip eserlerde bitkisel ve geometrik kompozisyonların hakim olduğu kalemişi süsleme, alçı süsleme ve ahşap süslemeler yer alır. Bu süslemelerin uygulama alanları harim duvarları, kubbe, kubbe geçiş sistemi, ahşap tavan, mihrap ve minberdir.

Abstract:
Kirikkale is one of the most important cities in the city that is located on several road routes today. The city of Kirikkale has been known to host many cultures from the past to the present. It has accelerated the inhabited activities in Kırıkkale, thanks to important people such as Koçubaba, Hasandede, Heydar Sultan and Sheikh Shami, who played a role in the dissemination of Turkish-Islamic culture. In our study titled "Architectural Works of Turkey in Kirikkale", a total of 20 buildings, which were built in a broad period of time, such as the 13th century and the 19th century, were examined, 4 of them were complexes, 7 were mosques, 3 tombs and 1 were bridges. These works are located in Balışeyh, Delice, Karakeçili, Keskin and Sulakyurt districts. Although the construction material used in the surveyed structures is usually stone material, it is also seen that the stone and brick are applied together in some structures. 10 of the mosques are wooden ceilings, a rectangular plan in the north-south direction, and 1 mosque is square and one dome. Four of the tombs were covered with an octagon-planned inside dome from the outside, pyramidal cone or completely dome. 1 tomb covered with square-shaped pyramidal cone, 1 tomb covered with rectangular dome close to square and 1 tomb is covered with eleven edges and pyramidal cone. The bridge was constructed from stone material as a main arch and steep batter. Some of the structures are simple and unadornment, but are rich in decoration program. The ornamental program features kalemişi ornament, gypsum ornamentation and wooden decorations dominated by herbal and geometric compositions. The application areas of these decorations are the walls of the harim, dome, dome crossing system, wooden ceiling, mihrab and pulpit.