Gana'da tarım işletmelerinde gıda kaybının ekonomik ölçümü ve etkileri
Economic measurement of food loss and effects in agricultural enterprises in Ghana
Yazar: MOHAMMED M. ABDUL- KAREEM
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET ARİF ŞAHİNLİ
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Bu çalışmada, gıda tedarik zincirinin üretici aşamasında gıda kaybının ekonomik bir ölçümü yapılmıştır. Çalışmanın amacı, üretim sonrası tarım faaliyetleri sırasında çeşitli aşamalarda gıda kaybı miktarlarını ölçmek, gıda kaybının nedenlerini incelemek ve üretimin çiftçi aşamasında gıda kaybını etkileyen faktörleri belirlemektir. Ayrıca, seçilen mahsullerin kritik gıda kaybı noktalarını belirlemeyi amaçlamaktadır. Birincil veriler, yapılandırılmış ve yarı yapılandırılmış anketlerle üreticilerden elde edilmiştir. Tabakalı tesadüfi örnekleme yöntemi kullanılarak 220 kişilik bir çalışma örneği seçilmiştir. Veri analizini gerçekleştirmek için Excel, SPSS ve Eviewsö ğrenci versiyonu istatistik paketleri kullanılmıştır.
Kayıp miktarları, üç farklı yaklaşım kullanılarak belirlenmiştir. Üretim faaliyetlerinin değerini elde etmek için öz raporlama yöntemi kullanılmıştır. Çeşitli üretim faaliyetlerindeki ortalama kayıplar; mısır hasadı kaybı 5,13 kg/da, çeltik pirinç 5,5 kg/da ve manyok 49,9 kg/da, kabuk kaybı 2,55 kg/da, harman kaybı 4,65 kg/da, manyok soyulma kaybı 21,7 kg/da olarak belirlenmiştir. Kurutma ve temizleme kayıpları mısır için 1,43 kg/da, çeltik pirinç için 3,13 kg/da ve manyok için 9,07 kg/da'dır. Sınıflandırma kayıpları mısır için 1,8 kg/da ve manyok için 8,33 kg/da'dır. Depolama kayıpları; mısır için 4,01 kg/da, pirinç için 4,03 kg/da ve manyok için 65,6 kg/da'dır.
Üretimin depolama aşaması, mahsuller için kritik kayıp noktası olarak belirlenmiş ve bunu, olgunluktan hemen sonraki ve hasattan önceki dönem izlemektedir. Ürünler arasında gıda kaybının başlıca nedenleri artan depolama süresi, hasat sırasındaki hava koşulları, hastalıklar ve zararlı böcekler olarak belirlenmiştir. Gıda kaybını olumlu etkileyen faktörlerin hasat sonrası eğitim, tecrübe ve hasat sırasında elverişli hava koşulları olduğu görülmektedir. Gıda kaybını etkileyen diğer faktörler, üretim miktarı, arazi büyüklüğü, çiftçinin asıl mesleği ve depolama süresidir. Çalışma, manyok gibi kök bitkiler arasındaki gıda kaybının tahıllardan daha yüksek olduğunu ortaya koymuştur.

Abstract:
The study undertakes an economic measurement of food loss at the producer stage of the food supply chain. It categorized the production into groups based on production size. The objective of the study is to measure the food loss quantities at the various stages during post-production farming activities, examine the causes of food loss and identify the factors that influence food loss at the farmer stage of production. It's also intended to identify the critical food loss points of the selected crops. Primary data are undertaken from the producers through a questionnaire considering structured and semi-structured questionnaires. A study sample of 220 was selected using the stratified random sampling method. Excel, SPSS, and Eviews 9.0 Students' version statistical packages are used to perform the data analysis. 
The loss quantities are obtained using three different approaches. The self-reported approach is used to obtain the value and source of the loss. The average losses across the various production activities; maize harvest loss 5.13 kg/da, rice 5.5 kg/da and cassava 49.9 kg/da, shelling loss is 2.55 kg/da, threshing loss 4.65 kg/da, cassava peeling loss 21.7 kg/da. The drying losses are maize 1.43 kg/da, rice 3.13 kg/da, and cassava 9.07 kg/da. The sorting losses are maize 1.8 kg/da and cassava 8.33 kg/da. The storage losses are maize 4.01 kg/da, rice 4.03 kg/da and cassava 65.6 kg/da.  
The storage stage of the production is identified as the critical loss point for the crops followed by the period right after maturity and before harvest. Some factors affect food loss positively and others negatively. The study revealed that food loss among root crops like cassava is higher than cereals like maize and rice.