Katılım bankalarında iç kontrol sisteminin COSO iç kontrol modeli ile incelenmesi ve finansal performansa etkisi üzerine bir araştırma
Examination of the internal control system in participation banks with the COSO internal control model and a research on its effect on financial performance
Yazar: MEHTAB ÇELİK
Danışman: PROF. DR. BEKİR ELMAS
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Ülkelerin ekonomik göstergeleri üzerinde doğrudan etkiye sahip olabilecek birçok sektör bulunmaktadır. Bankacılık sektörü de bu sektörler arasında yer almaktadır. Dolayısıyla bankaların hedeflerine ulaşması, sürdürülebilir bir performans göstermeleri ve finansal performansları üzerinde etkili olabilecek faktörlerin belirlenmesi önem taşımaktadır. Bu kapsamda çalışmada Türkiye'de faaliyet gösteren katılım bankalarında iç kontrol sisteminin etkinliğinin incelenmesi, iç kontrol sistemi ile finansal performans arasındaki ilişkinin ve iç kontrol sisteminin finansal performans üzerinde etkisinin olup olmadığının ortaya konulması amaçlanmaktadır. Bu amaç doğrultusunda, katılım bankası çalışanlarına iç kontrol sisteminin etkinliğini ölçmeye yönelik bir anket uygulanmıştır. Ayrıca bankaların 2022 yılı ilk altı aylık dönemine ilişkin finansal tablolarından elde edilen bilgiler doğrultusunda aktif kârlılık ve öz sermaye kârlılık oranları hesaplanmıştır. Anketlerden ve rasyolardan elde edilen veriler, SPSS programı yardımı ile frekans, yüzde, ortalama ve tanımlayıcı istatistiklerin yanı sıra, faktör analizi, korelasyon analizi ve basit doğrusal regresyon analizi ile analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda katılım bankalarında iç kontrol sisteminin ve ayrı ayrı her bir bileşenin uygulanma seviyelerinin orta düzeyde olduğu belirlenmiştir. Bununla birlikte, aktif kârlılık ile kontrol ortamı, risk değerlendirme, kontrol faaliyetleri, bilgi ve iletişim bileşenleri arasında düşük düzeyde ve pozitif yönlü; izleme bileşeni ve iç kontrol sistemi ile arasında ise orta düzeyde ve pozitif yönlü bir ilişki tespit edilmiştir. Ayrıca öz sermaye karlılığı ile iç kontrol sistemi ve tüm bileşenleri arasında orta düzeyde ve pozitif yönlü bir ilişki olduğu görülmüştür. Son olarak iç kontrol sistemi ve her bir bileşenin katılım bankalarının hem aktif karlılığı hem de öz sermaye karlılığı üzerinde pozitif etkiye sahip olduğu belirlenmiştir.

Abstract:
There are many sectors that can have a direct impact on the economic indicators of countries. The banking sector is also among these sectors. Therefore, it is important to determine the factors that can affect banks' achievement of their targets, their sustainable performance and their financial performance. In this context, it is aimed to examine the effectiveness of the internal control system in participation banks operating in Turkey, to reveal the relationship between the internal control system and financial performance and whether the internal control system has an effect on financial performance. For this purpose, a questionnaire was applied to the participation bank employees to measure the effectiveness of the internal control system. In addition, the return on assets and return on equity ratios were calculated in line with the information obtained from the financial statements of the banks for the first six months of 2022. The data obtained from the questionnaires and ratios were analyzed with the help of SPSS program, along with frequency, percentage, mean and descriptive statistics, factor analysis, correlation analysis and simple linear regression analysis. As a result of the research, it has been determined that the level of implementation of the internal control system and each component separately in participation banks is moderate. However, there is a low and positive relationship between return on assets and control environment, risk assessment, control activities, information and communication components; A moderate and positive relationship was found between the monitoring component and the internal control system. In addition, it has been observed that there is a moderate and positive relationship between the return on equity and the internal control system and all its components. Finally, it has been determined that the internal control system and each component have a positive effect on both the return on assets and return on equity of participation banks.