Adnan Menderes'in konuşma ve demeçlerinde tarihin siyasal bir araç olarak kullanımı (1950-1960)
The use of history as a political tool in the speech and statements of Adnan Mmenderes (1950-1960)
Yazar: DÜZGÜN ASLAN
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET SALİH ERKEK
Uşak Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Tarih = History
Dizin: Demeç = Statement ; Devlet = State ; Menderes, Adnan = Menderes, Adnan ; Siyasal söylev = Political discussion ; Siyasi tarih = Political history ; Tarih felsefesi = History philosophy ; Tarih tahayyülü = History imagination ; İktidar = Government

Özet:
Egemenlik ve güç ilişkileri bağlamında devlet, iktidar ve tarih kavramları geçmiş
sosyal deneyimlerden günümüze dek farklı formlar kazanmıştır. Efsaneler, puslu
kalmış zamanların anlatısı olmanın ötesinde, uzun antik dönem boyunca tanrıların,
kralların ve diğer egemen unsurların farklı toplumsal katmanlar üzerinde otorite
kurmasını kolaylamıştır. Soykütük anlatı ve yüceltilmiş geçmiş hanedan devletlerinin
en önemli meşruluk ve devinimsizleştirme araçlarındandır. XIX. ve XX. yüzyılda
tarihsel analiz kapitalizmin eklemlendiği ulusal bütünlerin geçmişini inşa etmeyi amaç
edinir. XIX. ve XX. yüzyıl devrimleri sürecinde ve parlamenter yönetimler
bağlamında tarihsel bilme kurumlara dönük mücadelede aleniyet kazanmıştır. Tarihsel
bilme her durumda ölümsüz olan mevkii işaret eder. Türkiye'de de parlamenter
yönetim ve sonrasında çok partili bir yönelimin benimsenmesiyle iktidar bağlamında
tarihsel bilme kamusal tartışmaları yönlendirme aracı olarak kullanılacaktır.
Türkiye'de 14 Mayıs 1950 ve 27 Mayıs 1960 tarih aralığında Demokrat Parti iktidarı
yaşanır. Demokrat Parti'nin yaklaşık on yıllık iktidarında Adnan Menderes başbakan
ve parti başkanlığı görevinde bulunur. Adnan Menderes'in iktidarın başındaki isim
olarak farklı mecralarda siyasal söylemini icra etmesi iktidarın kendi gerçeğini
yaratması ve inşa etmesi bağlamında önem arz etmektedir. Tarihsel analiz, Adnan
Menderes tarafından muhalefetle kurumlar üzerine mücadelede ve dış politikada
Kıbrıs meselesinde biteviye kullanılacaktır. Adnan Menderes'in geçmişi telaffuzunda
iktidar uygulamalarının meşrulaştırılması ve temellendirilmesi istenci gözlemlenir.
Temellendirmede iktidarın istemine uygun olarak dönüşüm veyahut sürekliliği
tasnifleme amaç edinilir. Tarihsel analiz iktidarın meşrulaştırma ve temellendirme
istemine uygun olarak kanıt, delil, ispat, vb. gerekçelerle kullanılır. Adnan Menderes, geçmiş rejim veya iktidarı tarihsel analiz aracılığıyla yargılamayı kendi iktidarının
kurucu eylemine dönüştürmek ister. Bu çalışmada iktidarın kamusal tartışmalarda
değişimi ve sürekliliği temellendirmeyi tasniflerken tarihin bir araç olarak
kullanımının üzerinde durulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Devlet, İktidar, Tarih, Tarihsel Bilme, Adnan Menderes

Abstract:
Within the context of sovereignty and power relations, the concepts of state,
power, and history have gained different forms from past social experiences to the
present. Beyond being narratives of the misty times, legends have made it easier for
the gods, kings, and other dominant elements to establish authority over different
social layers during the long ancient period. Genealogical narrative and glorified past
are among the most important legitimacy and immobilization tools of dynastic states.
During the 19th and 20th centuries, historical analysis aimed to build the past of national
integrity to which capitalism was articulated. During the revolutions in the 19th and
20th centuries and within the context of parliamentary governments, historical
knowledge gained publicity in the struggle against institutions. Historical knowledge
indicates an immortal position in any case. In Turkey, along with the adoption of
parliamentary government and then a multi-party orientation, historical knowledge
within the context of power would be used as a tool to direct public discussions. In
Turkey, the Democrat Party was in power between May 14, 1950, and May 27, 1960.
During nearly ten years of power of the Democrat Party, Adnan Menderes served as
prime minister and party leader. The fact that Adnan Menderes executed his political
discourses in different media as the head of the power was important for the
government to create and construct its own reality. The historical analysis would be
constantly used by Adnan Menderes in the struggle with the opposition over
institutions and in the Cyprus issue in foreign policy. In Adnan Menderes' utterance of
the past, the desire to legitimize and justify power practices is observed. In
justification, it was aimed to transform or classify continuity in accordance with the
claim of the government. Historical analysis is used for reasons such as evidence and proof in accordance with the government's desire to legitimize and justify. Adnan
Menderes intended to turn the judgment of the past regime or power through historical
analysis into the founding act of his power. This study focused on the use of history as
a tool while classifying the justification of the change and continuity of the power in
public discussions.

Keywords: State, Power, History, Historical Knowledge, Adnan Menderes