Proton pompası inhibitörlerinin kullanımı ile ilişkili mandibular kemik değişikliklerinin incelenmesi
The evaluation of mandibular bone changes related to use of proton PUMP inhibitors
Yazar: AYKAĞAN COŞGUNARSLAN
Danışman: DOÇ. DR. EMİN MURAT CANGER
Erciyes Üniversitesi / Diş Hekimliği Fakültesi / Ağız, Diş ve Çene Radyolojisi Ana Bilim Dalı
Derece: Diş Hekimliği Uzmanlık, 2020
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry
Dizin: Mandibula = Mandible ; Proton pompası inhibitörleri = Proton pump inhibitors ; Radyografi-dental = Radiography-dental ; Radyografi-panoramik = Radiography-panoramic ; Retrospektif çalışmalar = Retrospective studies

Özet:
Proton pompa inhibitörleri (PPİ) dünya çapında en sık reçete edilen ilaç gruplarından
birisidir. Midedeki asit salınım yolunun son adımı olan proton pompasını inhibe ederek,
uzun süreli anti asidik etki sağlarlar. Yan etkileri arasında B12, demir, kalsiyum ve
magnezyumun gibi vitamin ve minerallerin yetersizliği bulunmaktadır. Son zamanlar
yapılan çalışmalar PPİ kullanımı ve artmış kırık riski, artmış osteoporoz riski ve düşük
kemik mineral yoğunluğu arasında anlamlı ilişkiler tanımlamıştır. PPİ kullanımının
dental implantların başarısını negatif yönde etkilediğine dair çalışmalar mevcuttur,
ancak PPİ kullanımının çene kemiklerine olan etkisi yeterince aydınlatılmamıştır. Bu
çalışmanın amacı, PPİ kullanan hastaların panoramik radyograflarını fraktal analiz ve
panoramik morfometrik indeksler metotları ile inceleyip kontrol grubu ile
karşılaştırarak, mandibulada görülen olası PPİ kaynaklı kemik değişikliklerini
araştırmaktır.
Bu çalışma anabilim dalımıza gelen hastaların radyolojik ve medikal kayıtları
kullanılarak retrospektif olarak gerçekleştirilmiştir. Çalışma grubuna en az son 1 yıldır
düzenli PPİ kullanan 201 hasta dahil edilirken, kontrol grubu herhangi bir rahatsızlığı
bulunmayan 201 bireyden oluşuyordu. Fraktal analiz için ilgili alan 1 ramusun üst
kısmından (Fraktal boyut 1 (FB1)), ilgili alan 2 anguler bölgeden (FB2), ilgili alan 3
mental foramenin anteriorundan (FB3), ilgili alan 4 (FB4) ramusun orta kısmının
distalinden olacak şekilde 4 ilgili alan seçildi. Panoramik radyograflar üzerinden
panoramik mandibular indeks (PMİ), mandibular kortikal kalınlık (MKK) ve Klemetti
indeksi (Kİ) değerlendirmeleri yapıldı. Hastalar aynı zamanda cinsiyete, yaşa ve ilaç alt
gruplarına göre de değerlendirildi.
Kontrol grubu ile çalışma grubu arasında FB1, FB2, FB4, PMİ ölçümleri bakımından
istatistiksel anlamlı fark bulunmadı (p>0,05). Kontrol grubu ile çalışma grubu arasında
FB3, MKK ölçümleri bakımından istatistiksel anlamlı fark bulundu (p<0,05). FB3 ve
MKK ölçümü kontrol grubunda daha yüksekti. Kontrol ve çalışma grupları arasında Kİ
için istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmaktaydı (p<0,05). Kontrol grubunun
çoğunluğu C1 indeksinde iken (%46,3) çalışma grubunun çoğunluğu C2 indeksindeydi
(%51,2). Erkeklerin PPİ kullanımına bağlı değişikliklerden kadınlara göre daha fazla
etkilendiği tespit edildi. 40-49 yaş ve 60 yaş ve üzeri hasta alt gruplarının PPİ
kullanımına bağlı değişikliklerden diğer yaş gruplarına göre daha fazla etkilendiği tespit
edildi. İlaç türleri arasında fraktal boyut değerleri açısından herhangi bir farklılık tespit
edilmedi. Rabeprazol, diğer PPİ türlerine kıyasla daha olumsuz MKK ve Kİ değerleri
ile ilişkilendirildi.
Çalışmamızın bulgularına göre PPİ kullanan hastalarda, mental foramen bölgesindeki
trabeküler ve kortikal kemikte kontrol grubuna kıyasla osteoporotik değişiklikler tespit
edildi. Ancak ramus ve anguler bölgedeki trabeküler kemik yapısında herhangi bir
farklılık bulunamadı. Diş hekimleri PPİ kullanan hastalarla karşılaştıklarında, PPİ'ın
olası osteoporotik etkisini göz önünde bulundurmalıdır. Gelecekte daha çok hasta
sayısına sahip, prospektif, gözlemsel olmayan, PPİ ilaçların doz ve kullanım süresini de
değerlendirecek olan çalışmalar yürütülmelidir.

Abstract:
Proton pump inhibitors (PPI) are one of the most commonly prescribed drug groups
worldwide. PPIs provide a long-lasting anti-acidic effect by inhibiting the proton pump,
which is the last step of the acid secretion pathway in the stomach. Their side effects
include deficiency of vitamins and minerals such as B12, iron, calcium and magnesium.
Previous studies have described a significant relationships between PPI usage and
increased risk of fractures, increased risk of osteoporosis, and low bone mineral density.
There are studies showing that the usage of PPIs negatively affects the success of dental
implants, but the effect of PPI on the jaw bones has not been adequately illuminated.
The aim of this study is to investigate the possible PPI-induced bone changes in the
mandible by examining the panoramic radiographs of patients using PPIs with the
methods of fractal analysis and panoramic morphometric indices and comparing with
the control group.
This study was carried out retrospectively using the radiological and medical records of
patients who referred to our department. The study group consisted of 201 patients who
had been using PPIs for 1 year or more, while the control group consisted of 201
individuals without any disease or drug usage. 4 regions of interest were chosen: Fractal
dimension 1 (FD1) from upper part of ramus, FD2 from angulus, FD3 from the anterior
area of mental foramen, FD4 from distal part of the middle ramus. Panoramic
mandibular index (PMI), mandibular cortical thickness (MCT) and Klemetti index (KI)
were evaluated using panoramic radiographs. The patients were also evaluated
according to gender, age and drug subgroups.
There was no statistically significant difference between the control group and the study
group in terms of FD1, FD2, FD4 and PMI measurements (p> 0.05). A statistically
significant difference was found between the control group and the study group in terms
of FD3, MCT measurements (p <0.05). FD3 and MKK measurements were higher in
the control group. There was a statistically significant relationship between the control
and study groups for KI (p <0.05). While the majority of the control group was in the
C1 category (46.3%), the majority of the study group was in the C2 category (51.2%). It
was found that men were more affected by PPI related bone changes compared to
women. It was also found that age subgroups of 40-49 years old and 60 years old and
older were more affected by PPI related bone changes compared to other age groups.
There was no difference between the drug type subgroups in terms of FD values.
Rabeprazole was associated with more negative MCT and KI values ​​compared to other
PPI types.
According to the findings of this study, osteoporotic changes were detected in the
trabecular and cortical bone in the mental foramen region in patients using PPIs
compared to control group. However, there was no difference in trabecular bone
structure of the ramus and angular region. When dentists encounter patients who use
PPIs, they should consider the possible osteoporotic effect of PPIs. In the future, studies
with a greater number of patients, prospective, non-observational, which will also
evaluate the dose and duration of use of PPI drugs should be conducted.