Erzurum'da yer alan sahnelerin teknik ve mimari bakımdan incelenerek kent kültürüne katkılarının sanatsal etkinliklerde kullanım oranlarının belirlenmesi
Examining the architectural and technical terms of the scenes in Erzurum and determining their contribution to urban culture and their use rates in artistic activities
Yazar: MERVE TAŞ
Danışman: DOÇ. DR. ELİF ÖZHANCI
Atatürk Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Sahne Sanatları Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Görsel sanatlar = Visual arts ; Gösteri sanatları = Performance arts ; Güzel sanatlar = Fine arts ; Güzel sanatlar akademisi = Fine arts academy ; Çevre kent = Environmental city

Özet:
Amaç: Erzurum İlinde bulunan sahnelerin mimari ve teknik açıdan incelenerek, bu sahnelerin
kent kültürüne ve kent kimliğine sağladığı katkıların sanatsal bir perspektiften
değerlendirilmesidir. Erzurum, tarihsel ve kültürel zenginlikleri ile bilinen bir şehir olarak,
sahne sanatlarının gelişimi açısından önemli bir potansiyele sahiptir. Ancak, bu potansiyelin ne
ölçüde gerçekleştirildiğini anlamak için sistematik bir inceleme gereklidir. Erzurum İlinde
bulunan sahnelerin; ilk olarak, yapısal özelliklerini inceleyerek, kent ölçeğinde bina cephesinin,
bina girişinin, bina iç mekânlarının kullanımının doğruluğunu ya da eksikliklerini belirledikten
sonra sahne yapısına girişten itibaren fuaye alanı ve sahne önü, sahne arkasında kullanılan
bölümlerin mevcut durumlarını değerlendirip eksik görülen yerlerin nasıl düzeltilebileceğine
dair mimari bir bakış ile öneriler getirilecektir. İkinci olarak; incelenen sahnenin hangi
faaliyetlerde kullanıldığını, seyirci sayılarını, belirlemek ve bunu kent nüfusu üzerinde
irdeleyerek sahnelerin kentin hangi bölgesinde kimler için faaliyetlerini sürdürdüğünü, kent
dokusuna faydalarını belirlemektir. Bu belirlenen verilerin yetkili kurumlara bir araştırma
olarak sunulması ve kent dokusunun gelişiminde bir fayda sağlaması amaçlanmıştır.
Yöntem: Erzurum İlinde yer alan kamu kurumlarına bağlı ve tiyatro amaçlı kullanılan toplamda
sekiz sahne vardır. Bu sahnelerin hangi amaçla kullanıldıkları, hangi zaman aralığında, hangi
günlerde tercih edildiğini incelerken kent kültürüne fayda sağlayan bir yapı olup olmadığı
çerçevesinde değerlendirilmesini kapsamaktadır. Bu kapsamda, her bir tiyatro binasının mimari
özellikleri, teknik ekipmânları ve bu imkânlar ile kent kültürü üzerindeki faydalarını ve
aksaklıkları belirlemek öncelikli hedeftir. Bu çalışmada nitel ve nicel araştırma yöntemleri
birlikte kullanılmıştır. Karma yöntem ile sayısal veriler ve nitelik bakımından sahnelerin
kapasiteleri belirlenmiştir. Her sahnenin teknik ve mimari özellikleri tek tek incelenip
fotoğraflanarak yazılı ve görsel veriler elde edilmiştir. Yapılan saha araştırmasında toplanan
bulgular her sahnenin kullanım amaçları ve kullanım oranları doğrultusunda
değerlendirilmiştir.
Bulgular: Yapılan değerlendirmeler sonucunda, bu sahnelerin kent kültürüne olan etkisinin
beklenenden düşük olduğu gözlemlenmiştir. Sahnelerin yapım aşamaları incelendiğinde
görülmüştür ki, Erzurum ilindeki sahnelerin birçoğu sinema salonlarını restore etme suretiyle
tiyatro sahnesine dönüştürülmüştür. Sahneler yazılı metin oyun performansları için yeterli
özelliklere sahip değildir. Özellikle sahnelerin mimari tasarımlarının ve teknik donanımlarının,
şehrin kültürel dinamizmine yeterince katkı sağlamadığı ortaya çıkmıştır. Sahnelerin kent
kimliği ve kültürü üzerindeki etkisini artırmak için birkaç öneri sunulmuştur. İlk olarak, sahne
yapılarının amacının yazılı metin oyunlarının sergilenebileceği bir sahne olarak tasarlanarak
inşa edilmesidir. Bu tasarım, sadece estetik bir görünüm kazandırmakla kalmayıp, aynı
zamanda işlevselliği artırarak var olan izleyici kitlesinin sahne görseli perspektifini daha önemli
kılarak, daha geniş bir izleyici kitlesine ulaştırma potansiyelini de beraberinde getirecektir. Bina
tasarımlarının gerçekleştirilmesi aşamasında; profesyonel mimarlardan ve sahne
tasarımcılarından alınacak destek, yeni yapılar için hem teknik açıdan hem de kullanım
açısından daha uygun hale gelmesini sağlayacaktır. Aynı zamanda aynı uzmanların, hali hazırda
başka bir amaca hizmet eden yapıların restore edilirken de yanında bulunması, uygun ölçüleri
doğru yerlerde kullanarak genel geçerliliği olan bir sahne olarak revize edilmesini
sağlayacaktır. Sahne giriş kapısının, bir sokakta hane kapısı arar gibi aramak yerine kimlikli bir
bina girişi olarak tanımlanmış bir kapıdan girilecek olan sahneye gelen izleyicinin keyfini
arttıracaktır. Böylece, sahnelerin hem işlevsel hem de kimlikli birer yapı haline gelmesi
mümkün olacaktır.
Ayrıca, sahnenin hangi amaçla kullanıldığı tespit edildikten sonra sahne önü ve arkasında
kullanılacak donatıların modern teknolojiye sahip, kullanıma uygun ve yüksek standartlarda
olması gerektiği belirtilmiştir. Yüksek teknolojili donatıların, performans kalitesini artırarak
izleyicilerin deneyimini zenginleştirebilir. Örneğin; Sahneye gelen ışığın, reji odasında bulunan
ışık masasının işlevselliğiyle doğrudan ilgilidir. Kaliteli bir dümene sahip lambaların sahne
performansına katkısı tartışılamaz ölçüde büyüktür. Yine sahneden çıkan bir sesin arka sırada
oturan kişiye oyuncunun yanındaymış gibi duyması akustik panellerin doğru açıyla
konumlandırılmasından geçmektedir. Bu gibi örneklerin kente hizmet edecek herhangi bir
sahne tasarımında mimar ve sahne tasarımcısı tarafından düşünülerek tasarlanması bir sahnenin
bir yapımcı tarafından defalarca kullanılmasına ön ayak olmaktadır. Böylelikle, sahneler sadece
birer gösteri alanı olmaktan çıkarak, kent kültürüne ve sosyal hayata katkı sağlayan dinamik
merkezler haline gelebilir.
Sonuçlar: Erzurum ilinde bulunan sahnelerin, mimari ve teknik özellikleri bakımından
incelendiğinde, sahne yapım inşasında veyahut var olan bir yapının sahneye dönüştürülmesi
sürecinde, kent yöneticileri tarafından mutlak bir görüşle bir mimar ve bir sahne tasarımcıdan
destek alınması kent kültür dokusu açısından kritik bir önem taşımaktadır. Bu yönde atılacak
adımlar, şehrin kültürel kimliğini güçlendirerek, sanatsal faaliyetlerin daha geniş kitlelere
ulaşmasına olanak tanıyacaktır. Yurtiçi ve yurtdışından gelecek olan turnelerin Erzurum ilinde
vasıflı bir sahne bulamayışından ötürü tercih edilmemesi durumu ile karşılaşılmayacak ve
Erzurum'da yaşayan halkın da başka bir kentte bu turneleri izlemeye gitmesinin sebebi olarak
kente turnenin gelmesi sahnelerin yeterli donanıma sahip olmadığı gerekçesinden ötürü tercih
edilmedi olmayacaktır. Hatta kentte düzenlenecek festivaller ve turneler için gelecek yerli,
yabancı turistlerin kent ticaretine de katkısı olacaktır.
Anahtar Kelimeler: Tiyatro, Kent kültürü, Sahne mimarisi

Abstract:
Objective: The aim is to examine the architectural and technical aspects of the performance
venues located in Erzurum and to assess their contributions to urban culture and identity from
an artistic perspective. As a city renowned for its historical and cultural richness, Erzurum holds
significant potential for the development of performing arts. However, to understand the extent
to which this potential has been realized, a systematic examination is necessary. This study will
first analyze the structural features of the venues in Erzurum, assessing elements such as the
façade, entrance, and interior spaces of each building at the urban scale to determine their
functional adequacy or shortcomings. Beginning from the entrance to the stage structure, the
foyer area, front-stage, and backstage areas will be evaluated in terms of their current condition,
with architectural recommendations provided to address identified deficiencies. Secondly, the
study aims to determine the types of activities hosted at these venues and their audience
capacity, relating these findings to the city's population distribution. This will provide insights
into which parts of the city these venues serve and to whom, as well as assess their contributions
to the urban fabric. The findings are intended to be presented as a research report to relevant
authorities, with the aim of supporting the enhancement of the urban fabric in Erzurum.
Methodology: In Erzurum Province, there are a total of eight performance venues associated
with public institutions that are primarily used for theatrical purposes. This study examines the
purpose of use, frequency, and preferred days of these venues, evaluating whether they
contribute to urban culture. Within this framework, the primary objective is to determine the
architectural features, technical equipment, and cultural benefits or limitations of each theater
building. This study employs both qualitative and quantitative research methods. Using a
mixed-method approach, data on venue capacities were collected, encompassing both
numerical and qualitative aspects. The technical and architectural features of each venue were
individually analyzed and documented through photographs, yielding both written and visual
data. Findings from field research were assessed based on each venue's intended purpose and
utilization rates.
Findings: The assessments indicate that the impact of these performance venues on urban
culture is lower than anticipated. Upon examining their construction processes, it was observed
that many of these venues in Erzurum were converted from cinema halls into theater stages.
These venues do not possess sufficient characteristics for performing scripted theater works. In
particular, the architectural designs and technical equipment of these venues have been found
insufficient to contribute meaningfully to the cultural dynamism of the city. Several
recommendations have been proposed to enhance the influence of these venues on urban
identity and culture. Firstly, stage structures should be purpose-built for scripted theater
performances. Such a design would not only provide aesthetic appeal but also improve
functionality, potentially attracting a wider audience by enhancing the visual experience of
performances. During the design phase of new venues, professional support from architects and
stage designers would ensure both technical and functional suitability. Similarly, involving
these experts in the restoration of repurposed buildings would facilitate the creation of
universally adaptable venues by ensuring accurate measurements and appropriate spatial
configurations.
Furthermore, defining the entrance to the venue as an identifiable entry rather than a typical
street door would enhance the experience for the audience, transforming each venue into a more
distinct and functional space. Once the purpose of each venue is identified, it is essential that
both the front and back of the stage are equipped with modern, high-standard technology. High-
tech equipment can elevate performance quality and enrich the audience's experience. For
example, lighting quality directly impacts the stage through the functionality of the control
panel in the director's booth, where high-quality lighting fixtures can significantly enhance the
overall performance. Additionally, for optimal acoustics, sound panels must be positioned at
accurate angles to ensure that sound reaches even the back rows as if the actors were positioned
nearby. Thoughtfully designed and technically equipped stages by architects and designers
encourage continuous use by producers, making the venues dynamic centers that contribute to
the city's culture and social life rather than merely spaces for performances.
Conclusions: An analysis of the architectural and technical features of performance venues in
Erzurum reveals that it is crucial for urban administrators to seek consistent support from
architects and stage designers, whether for new stage constructions or the conversion of existing
structures. Such steps are of critical importance for the cultural fabric of the city. By taking
these measures, the cultural identity of the city would be strengthened, enabling artistic
activities to reach a broader audience. With adequately equipped venues, the city would become
a viable option for national and international touring productions, eliminating the current
tendency for these tours to bypass Erzurum due to a lack of qualified stages. This would also
mitigate the need for residents to travel to other cities to view these performances. Moreover,
hosting festivals and tours would attract both domestic and international tourists, thereby
benefiting the city's economy through increased commercial activity.
Keywords: Theater, Urban Culture, Stage Architecture