Multipl skleroz hastalarında optik koherens tomografi (OKT) ve görsel uyarılmış potansiyeller (GUP) bulguları
Optıcal coherence tomography (OCT) and vısual evoked potentıals (VEP) fındıngs on multıple sclerosıs patıents
Yazar: EMİNE CENGİZ
Danışman: DOÇ. DR. AYLİN AKÇALI
Gaziantep Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Dahili Tıp Bilimleri Bölümü / Nöroloji Ana Bilim Dalı / Nöroloji Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2014
Konu: Nöroloji = Neurology
Dizin: Multipl skleroz = Multiple sclerosis ; Optik nörit = Optic neuritis ; Tomografi-optik koherens = Tomography-optical coherence ; Uyarılmış potansiyeller = Evoked potentials ; Uyarılmış potansiyeller-görsel = Evoked potentials-visual

Özet:
Multipl Skleroz (MS) santral sinir sisteminde (SSS) aksonal kayıp ve demiyelinizasyona neden olan daha çok genç erişkinleri etkileyen ataklar halinde seyreden kronik bir hastalıktır. Optik Nörit (ON), MS'in en sık göz bulgusudur ve hastaların yaklaşık olarak %20'sinde başlangıç belirtisi olarak görülür. ON, aksonal kayba yol açıp retina sinir lifi tabakası (RSLT) kalınlığında incelmeye ve görsel uyarılmış potansiyallerde (VEP) anormalliklere neden olabilmektedir.   Bu çalışmada MS hastalarında ve kontrol grubunda OKT ile hem RSLT kalınlığını, Ganglion Hücre Kompleksi (GHK=GCC) kalınlığını, hem de maküler kalınlığı ölçerek, bu parametreleri,  klinik olarak ON öyküsü olan ve olmayan hastalarda ve sağlıklı kontrollerde karşılaştırdık. Ayrıca bu değerlerin VEP bulguları ve klinik bulgularla korelasyonunun olup olmadığını inceleyerek, aksonal kaybın bir belirteci olarak kullanılıp kullanılamayacağını değerlendirmeyi hedefledik .
       Çalışmaya 18-55 yaşları arasında, 49 MS hastası (98 göz) ve 30 sağlıklı kontrol grubu (60 göz)  dahil edildi. Tüm olgularda detaylı göz muayenesi yapılarak görme keskinliği ve renkli görme, VEP ölçümü ve Fourier-Domain Optik Koherens Tomografi (FD-OKT) ölçümü yapıldı. Sonuçta ON atağı olan gözler (38), ON atağı olmayan gözler (68) ve kontrol gözler (60) olmak üzere 3 grup oluşturuldu.Yapılan OKT ölçümleri ile gruplar arasında bir fark olup olmadığı, elde edilen ölçümler ile VEP amplitüd, latans değerleri, EDSS, hastalık süresi, görme keskinliği ve renkli görme arasındaki ilişki araştırıldı.
      Çalışmada, ON  öyküsü olan ve ON öyküsü olmayan MS hastaları ile kontrol grubu gözleri arasında ortalama RSLT kalınlık, süperior kadran RSLT kalınlık, inferior kadran RSLT kalınlık, ortalama GCC kalınlık, süperior kadran GCC kalınlık, inferior kadran GCC kalınlık ölçümünde anlamlı farklılık bulundu (p<0,05). Fovea kalınlık ölçümleri ON öyküsü olan ve ON öyküsü olmayan hastaların gözleri ile kontrol grubu gözleri kıyaslandığında her iki grupta kontrol grubundan daha ince bulundu ve bu inceleme istatiksel olarak anlamlı idi (p<0,05). ON atağı olan gözlerle ON atağı olmayan gözler karşılaştırıldığında, ON atağı olanlarda foveal incelme daha fazla idi, ancak bu incelme istatiksel olarak anlamlı değildi.    Makula kalınlık ölçümleri gruplar arasında karşılaştırıldığında; temporal iç makula, süperior iç makula, nazal iç makula, inferior iç makula, temporal dış makula, nazal dış makula, inferior dış makula kalınlığı kontrol gözler ile ON atağı olan gözler ve ON atağı olmayan gözler kıyaslandığında anlamlı farklılık bulundu (p<0,05) Süperior dış makula kalınlığı açısından gruplar arasında anlamlı farklılık saptanmadı. VEP latans ölçümleri gruplar arası karşılaştırıldığında; VEP  P100 latansı, ON atağı olan ve ON atağı olmayan gözlerde kontrol gözlere göre anlamlı uzamış bulundu  (p<0,05). P100 latansı açısından ON atağı olan gözler ve ON atağı olmayan gözler arasında anlamlı farklılık saptanmadı(p>0,05). VEP amplitüd ölçümlerinde ise gruplar arasında anlamlı bir fark bulunmadı (p>0,05). Ortalama çukurluk/disk (c/d) oranı, çukurluk (c) alanı, disk (d) alanı, c/d yatay oranı, c/d dikey oranı, rim alanı açısından gruplar arasında istatiksel olarak anlamlı fark saptanmadı. ON öyküsü olan gözlerde ortalama GCC kalınlığı ile ortalama RSLT kalınlığı arasında istatistiksel açıdan anlamlı iyi derecede korelasyon bulundu.
       MS hastalarında, OKT ile yapılan ölçümlerde RSLT, GCC kalınlığı, fovea ve makula parametrelerinde değişiklikler oluştuğu saptandı. Bulgularımıza göre ON olanlarda RSLT, GCC kalınlığı, fovea ve makula kalınlığı ON öyküsü olmayanlardan ve kontrol grubundan daha ince saptanmıştır. Ayrıca ON öyküsü olmayanlarda GCC kalınlığı ölçümleri RSLT değerlerinden daha fazla VEP latansı ile korelasyon göstermektedir. MS hastalığının seyrinde aksonal dejenerasyon ve optik sinir tutulumu arasındaki ilişkiyi göstermede OKT parametrelerinden RSLT kalınlığı, GCC kalınlığı, foveal kalınlık ve makula kalınlığı iyi bir belirteç olarak kullanılabilir..

Abstract:
Multiple Sclerosis (MS) is a chronic disease that advances through episodes and that mostly affects young adults, causing axonal losses and demyelination in the central nervous system (CNS). Optic Neuritis (ON) is the most common ocular finding of MS and is reported as the presenting symptom in about 20% of the patients. ON can cause axonal losses resulting in thinner retinal neural fiber layer (RNFL) and abnormalities in visual evoked potentials (VEP).   This study compares OCT with RNFL thickness, Ganglion Cell Complex (GCC) thickness, and macular thickness in MS patients and in the control group, and compares these parameters in patients with and without a clinical ON history and in healthy controls. This study also targeted to evaluate whether these values correlated with VEP findings and clinical findings and whether they can be used as a marker of axonal loss.
       The study included 49 MS patients (98 eyes) and 30 healthy control subjects (60 eyes) aged 18-55. All of the cases received detailed ocular examination to evaluate visual acuity and color vision, VEP and Fourier-Domain Optical Coherence Tomography (FD-OCT). Three groups were then created: eyes with ON history (38), eyes without ON history (68) and control eyes (60). OCT measurements were performed to see if there was any difference between the two groups, and understand the correlation between the values and VEP amplitude, latency values, EDSS, disease time, visual acuity and color vision.
      The study found a significant difference (p<0,05) in mean RNFL thickness, superior quadrant RNFL thickness, inferior quadrant RNFL thickness, mean GCC thickness, superior quadrant GCC thickness, and inferior quadrant GCC thickness values among MS patients with a history of ON and without a history of ON and control group eyes. Foveal thickness values were compared in patients with and without a history of ON and in control group eyes; the values were found to be thinner in both of the groups than the control group, and this comparison was statistically significant (p<0,05). A comparison of eyes with ON history and eyes without ON history found thinner foveal thickness in eyes with ON history, which was statistically insignificant. A comparison of macula thicknesses including temporal inner macula, superior inner macula, nasal inner macula, inferior inner macula, temporal exterior macula, nasal exterior macula, inferior exterior macula thickness in the control eye group and in eyes with ON history and eyes without ON history found a significant difference (p<0,05). There were no significant differences among the groups for superior exterior macula thickness. A comparison of VEP latency values among the groups found that P100 latency of VEP was meaningfully extended (p<0,05) in eyes with ON history and eyes without ON history compared with the control eyes. There was no significant difference (p>0,05) between eyes with ON history and eyes without ON history for P100 latency. VEP amplitude values showed no significant (p>0,05) differences between the groups. There were no statistically significant differences between the groups for mean cup/disk (c/d) rate, cup (c) area, disc (d) area, c/d horizontal rate, c/d vertical rate, and rim area. There was highly significant correlation between mean GCC thickness and mean RNFL thickness in eyes with a history of ON.
       In OCT measurements of MS patients, changes were found in RNFL, GCC thickness, fovea and macula parameters. Based on our findings, RNFL, GCC thickness, fovea and macula thickness were found to be thinner in eyes with a history of ON than eyes without a history of ON and the control group. Moreover, GCC thickness values correlate more with VEP latency than RNFL values in eyes without ON history. OCT parameters including RNFL thickness, GCC thickness, foveal thickness and macula thickness can be used as good markers in showing axonal degeneration and optic nerve involvement in the development of MS disease.