Çok engelli görmeyen çocuklar için söz öncesi iletişim becerileri ölçeği'nin geliştirilmesi
Developing of the preverbal communication skills scale for the multi-ımpaired blind children
Yazar: EMİNE AYYILDIZ
Danışman: PROF. DR. YILDIZ GÜVEN
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı / Okul Öncesi Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Engelli çocuklar = Disabled children ; Görme engelliler = Visually impaired ; Okul öncesi eğitim = Preschool education ; Okul öncesi çocuklar = Preschool childrens ; İletişim becerisi = Communication skill

Özet:
Bu araştırmada, çok engelli görmeyen çocukların söz öncesi iletişim becerilerini annelerinin günlük gözlemlerine dayalı olarak derinlemesine inceleyerek, sonuçları bu çocukların söz öncesi iletişim becerilerini değerlendirmede kullanılacak bir ölçek geliştirmek üzere hem nitel, hem de nicel araştırma tekniklerini aynı araştırma deseninde kullanmaya dayalı ardıl açıklayıcı karma yöntemden yararlanılmıştır.Araştırmada, çok engelli görmeyen çocukların söz öncesi iletişim becerilerini incelemek için bir ölçek geliştirilmesi amacıyla aşağıdaki sorulara yanıt aranmıştır:1. Çok engelli görmeyen çocuk annelerinin, çocuklarının söz öncesi iletişim becerilerine dair gözlemleri nelerdir?2. Çok Engelli Görmeyen Çocuklar İçin Söz Öncesi İletişim Becerileri (ÇEG-SÖİB) Ölçeği geçerli ve güvenilir bir ölçek midir?Araştırmanın nitel aşamadaki örneklemi 34, nicel aşamadaki örneklemi ise 65 çok engelli görmeyen çocuktan oluşmaktadır. Araştırmanın nicel kısmına, çok engelli görmeyen çocuklarla aralarındaki farkı incelemek amacıyla 0-24 ay arasındaki sağlıklı gelişim gösteren 34 bebek de katılmıştır. Görüşme soruları ve ölçek, çalışmaya katılan çocukların anneleri tarafından yanıtlanmıştır.Araştırmanın nitel aşamasında, araştırmacı tarafından oluşturulan görüşme formu kullanılmış, nicel aşamada ise ÇEG-SÖİB Ölçeği geliştirilmiştir.Araştırmanın nitel verilerine betimsel analiz yöntemi uygulanarak, sorulara verilen yanıtların frekans tabloları oluşturulmuştur. ÇEG-SÖİB Ölçeği'nden verileri ise SPSS (13.0) programı ile değerlendirilmiştir.Ölçeğin madde ve faktör analizleri yapılmıştır. İçerik geçerliğinin sağlanması için soru maddelerinin hazırlanması sırasında alan uzmanlarının görüşüne başvurulmuştur. Ölçeğin yapı geçerliği ise, örneklem grubunun normal dağılmaması nedeniyle parametrik olmayan testlerin uygulanmasıyla sağlanmıştır. Buna göre, çok engelli görmeyen çocukların, ölçeğin alt boyutlarından ve ölçeğin bütününden aldıkları puanlar arasındaki ilişki ile, yine çok engelli görmeyen çocukların, ölçeğin alt boyutlarından ve ölçeğin bütününden aldıkları puanlarla yaşları, eğitim alma süreleri ve engel sayıları, sağlıklı gelişim gösteren çocukların ölçeğin alt boyutlarından ve ölçeğin bütününden aldıkları puanlarla yaşları arasındaki ilişki Pearson Korelasyon Testi ile değerlendirilmiştir. Çok engelli görmeyen çocukların eğitim alma süreleri ile engel sayılarının, ölçeğin bütününden ve alt boyutlarından alınan puanlara etkisine bakmak amacıyla hiyerarşik regresyon analizi de yapılmıştır. Ölçeğin yapı geçerliğini sağlamak için ayrıca çok engelli görmeyen çocuklarla, sağlıklı gelişen bebeklerin oluşturduğu iki ayrı grubun ölçeğin alt boyutlarından ve ölçeğin bütününden aldıkları puanlar açısından farklılaşmasını incelemek için Mann-Whitney U testi uygulanmıştır. Ölçeğin ayırtedici geçerliği için, ölçekten en yüksek ve en düşük puanları alan %27'lik gruplar arasındaki ayrışma incelenmiştir. İç tutarlılık güvenirliğini belirlemek için Cronbach's Alpha katsayıları hesaplanmış, değerlendiriciler arası güvenirlik için araştırmacı tarafından puanlanan uygulamaların bir kısmı yansız bir şekilde seçilerek, puanlaması için bir alan uzmanına verilmiştir.Araştırmanın nitel aşaması sonucunda, çok engelli görmeyen çocukların yaşları ilerlemesine rağmen çoğunlukla kendine özgü söz öncesi iletişim davranışları gösterdikleri bulunmuştur. Sonuçlar, bu çocukların özellikle sosyal etkileşim ve ortak dikkat becerilerinde önemli sınırlılıklar bulunduğunu vurgulamaktadır. Çalışmanın nicel aşamasında gerçekleştirilen madde analizi, geçerlik ve güvenirlik analizleri ise, geliştirilen ÇEG-SÖİB Ölçeği'nin maddelerinin ayırt edicilik gücünün yüksek olduğunu, ölçeğin geçerli ve güvenilir bir araç olduğunu ortaya koymuştur.

Abstract:
The purpose of this sequential exploratory mixed methods study was to first explore the preverbal communication behaviors of multi-impaired blind children based on their mothers? daily basis observations using semi-structured interviews. Then, at the second phase, both based on the findings of the interviews and the literature, it was targated to develop an assessment tool to evaluate the multi-impaired blind childrens? pre-verbal communication skills.The rationale for using both quantitative and qualitative data was that a reliable and valid scale for determining the preverbal communication skills of multi-impaired blind childrens? could best be developed not only benefited from the literature but also the from the interviews? findings that come from the mothers who know best their children.The following questions were explored:1. What are the observations of the multi-impaired blind childrens? mothers? interms of their childrens? pre-verbal communication skills behaviors?2. Is The Preverbal Communication Skills Scale for The Multi-impaired Blind Children valid and reliable?In the first phase of the study there were 34 participants and the second phase of the study was conducted with 65 participants who are visually impaired children with additional disabilities. In the second phase, there were also 34 babies who are normally developing, age between 0 to 24 months old. Both the interview?s and the scale?s questions are answered by the mothers of those children.In the first phase of the study, the interview form which developed by the researcher was used for the collect the qualitative data. Then in the second phase, The Preverbal Communication Skills Scale for The Multi-impaired Blind Children was used. Via collecting the qualitative data with the scale, the validation and reliability of the scale was provided.The data from the quantitative phase of the study analysed with descriptive analysis method. Then the analysis applied related to the qualitative data was made by SPSS (13.0).The findings of the first phase of the study pointed out, despite the multi-impaired blind children?s declining age, those children were communicating mostly with the preverbal behaviors like facial expressions, body movements, gestures, vocalizing, stereotipical behaviors and all those behaviors are mostly idiosyncratic. Those children were showed the limited social interaction and joint attention skill.The results of the second phase of the study showed that the item analysis and the validity and reliability analysis reveal that The Preverbal Communication Skills Scale for The Multi-impaired Blind Children is valid and reliable.