Alanya Tophane mahallesi evlerinin mekânsal kurgu özelliklerinin belirlenmesi
Determination of spatial fiction features of Alanya Tophane neighborhood houses
Yazar: MÜNEVVER BEYZA TEMİZ
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET ZAFER AKDEMİR
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Yapı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Antalya-Alanya = Antalya-Alanya ; Geleneksel mimari = Traditional architecture ; Tipoloji = Typology ; Yerleşim = Settlement

Özet:
Alanya; zengin geçmiş mirası ve kendine özgü mimari değerlerine sahip bir kıyı ve liman yerleşkesidir. Alanya Kale bölgesinde yer alan Selçuklular dönemine ait eserlerin çoğu günümüze kadar ulaşmış ve Alanya'nın bugünkü kent kimliğinin oluşumunda önemli bir rol oynamaktadır. Kale bölgesindeki iki mahalleden biri olan Tophane Mahallesi; hem tarihi yapıları hem de 19. yy. ve 20. yy'da tarihlenen ev örnekleri ile özgün bir yerleşim birimidir.
Tez kapsamında öncelikle; Tophane Mahallesi incelenmiş, bölgenin yerleşim karakteristiğini oluşturan etkenlerin ortaya çıkarılması hedeflenmiştir. Tophane Mahallesi'ne zamanla yeni evler eklenmiş, bazı evler yok olmuş, bazı evler harabeye dönüşerek yerleşim dokusu değişime uğramıştır. Değişim sonucu bölgeye ait güncel verilerinin ortaya konması koruma-yaşatma kavramları ve pratikleri için bir gereklilik olarak kendini göstermektedir. Tophane Mahallesi'nin bugünkü potansiyelini oluşturan etkenler çalışma kapsamında yapılan analizlerle ortaya konmaya çalışılmıştır. Tezin ikinci bölümünde ise belirlenen 21 ev üzerinden geleneksel Alanya Evleri'nin özgün plan tipolojisi üzerine çıkarımlarda bulunulmuştur. Evlerin ana mekân kurgusu yazlık ve kışlık dilimden oluşmaktadır. Bu kısımlar iklimle uyum sağlayan; kapalı, yarı açık ve açık mekân düzenine sahiptir. Evlerde bulunan mekânlar bölge içinde yöreye özgü isimlere sahiptir. (çağnişir, içeri, gedey vb.) Genellikle iki katlı olan evlerin zemin katları servis mekânlarına ayrılmış ve yığma taş duvar karakteristiğine sahiptir. Ana katta ise asıl yaşam mekânları bulunmaktadır ve bu kat ahşap yapım sistemiyle çözümlenmiştir. Evler topografya ile barışık şekilde konumlanmıştır. Her ev diğerinin manzara, hâkim rüzgâr ve güneşlenmesini kesmeyecek şekilde topografyaya yerleşmiş, aynı zamanda iklim koşullarıyla son derece uyumlu çözüm seçenekleri sunmaktadır.
Günümüzde yerel mimari unsurlara ciddi katkıları olan Alanya Tophane Mahallesi'nin koruma disiplini açısından ele alınması bir gerekliliktir. Çalışma yönteminde izlenen adımlar sırasıyla, mevcut literatür taranması, ilgili kurumlarla iletişime geçip görüşmelerin yapılması, Alanya Koruma Amaçlı İmar Planı'nın incelenmesi, farklı zaman dilimlerinde yerinde yapılan tespit ve belgeleme çalışmaları, Tophane Mahallesi sakinleriyle yapılan sözlü tarih çalışmaları oluşturmaktadır.

Abstract:
Alanya is a coastal and port settlement with a rich historical heritage and unique architectural values. Most of the artifacts belonging to the Seljuk period in the Alanya Kale (Castle) Region have survived to the present day and play an important role in the formation of Alanya's current urban identity. Tophane Mahallesi, one of the two neighborhoods in the Kale (Castle) Region, is a unique settlement with its historical structures and examples of houses dating back to the 19th and 20th centuries.
Within the scope of the thesis, first of all, Tophane Neighborhood was examined and it was aimed to reveal the factors that make up the settlement characteristics of the region. New houses have been added to Tophane Neighborhood over time, some houses have disappeared, some houses have turned into ruins and the settlement pattern has changed. As a result of the change, revealing the current data of the region emerges as a necessity for the concepts and practices of conservation and survival. The factors that make up the current potential of Tophane District have been tried to be revealed with the analyzes made within the scope of the study. In the second part of the thesis, inferences were made on the original plan typology of Traditional Alanya Houses over the determined 21 houses. The main space setup of the houses consists of summer and winter slices. These parts have a closed, semi-open and open space arrangement that adapts to the climate. The places in the houses have local names within the region (çağnişir, içeri, gedey  etc.). Generally, the ground floors of the two-storey houses are reserved for service areas and have the characteristics of masonry walls. On the main floor, there are the main living spaces and this floor has been solved with a wooden construction system. The houses are positioned in harmony with the topography. Each house is located in the topography in a way that does not interrupt the view, prevailing wind and sun exposure of the other, and also offers solution options that are highly compatible with climatic conditions. 
It is a necessity to consider Alanya Tophane Neighborhood, which has serious contributions to local architectural elements, in terms of conservation discipline. The steps followed in the working method are as follows: Scanning the existing literature, contacting the relevant institutions and conducting interviews, examining the Alanya Conservation Development Plan, on-site detection and documentation studies in different time periods, oral history studies with the residents of Tophane District.