Farklı D vitamini düzeylerinde tiroid hastalıkları sıklığının belirlenmesi
Determining the frequency of thyroid diseases in different vitamin D levels
Yazar: İBRAHİM BAYRAK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SALİH BAŞER
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları = Endocrinology and Metabolic Diseases ; İç Hastalıkları = Internal diseases
Dizin: Endokrin sistem hastalıkları = Endocrine system diseases ; Endokrinoloji = Endocrinology ; Guatr-nodüler = Goiter-nodular ; Hipotiroidizm = Hypothyroidism ; Tiroid hastalıkları = Thyroid diseases ; Ultrasonografi = Ultrasonography ; Vitamin D = Vitamin D ; Vitamin D eksikliği = Vitamin D deficiency ; İç hastalıkları = Internal medicine

Özet:
Amaç: Tiroid hormonları normal büyüme ve gelişmenin sağlanmasında ve metabolizmanın kontrolünde hayati öneme sahiptir. D vitamininin ana rolü ise kalsiyum (Ca), fosfor (P) metabolizmasının düzenlenmesi ve kemik mineralizasyonu olmasına karşın, yapılan çalışmalarda birçok farklı hücre tiplerinde reseptörünün olduğu ve özellikle immün sistem üzerinde etkileri gösterilmiştir. Bu etkilerinden dolayı tiroid hormonları ve D vitamini ilişkisi, birçok çalışmaya konu edilmiştir ve özellikle otoimmün tiroid hastalıkları ve D vitamini ilişkisi belirtilmiştir. Ancak farklı çalışmalarda, farklı sonuçlar elde edildiği için aralarındaki ilişki net olarak ortaya konamamıştır. Biz bu çalışmamızda, farklı D vitamini düzeylerinde Hashimoto tiroiditi, hipotiroidi, hipertiroidi ve ötiroid nodüler guatr (ÖNG)/ ötiroid multinodüler guatr (MNG) sıklığını belirlemeyi, ayrıca D vitamini eksikliği ile tiroid hastalıkları arasındaki ilişkiyi ortaya koymayı amaçladık.
Materyal ve Yöntem: Bu çalışmaya Mart 2019-Eylül 2019 tarihleri arasında Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Tıp Fakültesi, Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları polikliniğine başvuran ve D vitamini düzeyi ölçülmüş olan hastalar dâhil edildi. Gebeler, 18 yaş altı hastalar, kronik hastalığı, malignitesi, primer hiperparatiroidisi olan ve D vitamini düzeyini etkileyen ilaç kullanan hastalar çalışma dışı bırakıldı. Hastaların demografik özellikleri, laboratuvar bulguları ve tiroid ultrasonografi (USG) bulguları kaydedildi. Hastalar D vitamini düzeylerine göre 4 gruba (<10 ng/mL, 10-20 ng/mL, 20-30 ng/mL ve >30 ng/mL) ayrıldı. Tüm gruplarda tiroid hastalıkları (Hashimoto tiroiditi, hipotiroidi, hipertiroidi, ÖNG/ÖMNG) görülme sıklığı karşılaştırıldı.   
Bulgular: Araştırma popülasyonu 184 kadın ve 49 erkek olmak üzere 233 hastadan oluştu. Hastaların yaş aralığı 18-78 yıl ve ortalama yaşı 43,7±12,9 yıl olarak belirlendi. Hastaların %36,5'i ötiroid, %39,5'i hipotiroid ve %16'sı hipertiroid idi. Tiroid USG bulgularında; hastaların %39,5'inde kronik tiroidit, %33,9'unda MNG ve %15'inde NG saptandı. Hastaların %11,6'sında tiroid USG bulgusu normaldi. D vitamini düzeyine göre ayrılan gruplar arasında, tiroid USG bulguları açısından anlamlı farklılık izlenmedi (p=0,348).  Yine bu gruplar arasında bakılan anti tiroid peroksidaz (anti-TPO), anti tiroglobulin (anti-TG) ve TSH reseptör antikoru (TRAb) pozitiflik oranlarında istatistiksel anlamlı farklılık izlenmedi (sırasıyla p=0,589, p=0,258 ve p=0,202). Ayrıca tiroid hastalıkları (Hashimoto tiroiditi, hipotiroidi, hipertiroidi, ÖNG/ÖMNG) görülme oranlarının ve tiroid fonksiyon durumunun (ötiroidi, hipotiroidi, hipertiroidi) bu gruplar arasında benzer olduğu saptandı (p=0,130 ve p=0,083). 
Tiroid hastalığı olanlarda olmayanlara kıyasla ortalama yaş (44,6±12,7 yıl karşı 33,2±10,4 yıl; p<0,001) ve kadın cinsiyet oranının (%81,8 karşı %47,4; p=0,001) yüksek saptandı. Tiroid hastalığı olanlarda ortanca D vitamini düzeyi, tiroid hastalığı olmayanlarla benzer saptandı (p=0,263). Tiroid hastalığı tiplerine göre D vitamini yetersizliği oranları arasında anlamlı farklılık gözlenmedi (p=0,083).  
Tüm popülasyonda ortanca D vitamini düzeyi kadınlarda, erkeklerden düşük saptandı (p=0,006). D vitamini düzeyi ile üre (r=0,210; p=0,010), kreatinin (r = 0,233; p<0,001), Ca (r= 0,228; p=0,011) arasında pozitif korelasyon, magnezyum (Mg) (r= -0,404; p<0,001) ve paratiroid hormon (PTH) düzeyleri (r= -0,353; p=0,002) arasında negatif korelasyon saptandı. D vitamini düzeyi ile ilişkili bulunan cinsiyet, üre, kreatinin, Ca, Mg ve PTH düzeylerinin dahil edildiği regresyon modelinde, analiz öncesi normal dağılım göstermeyen D vitamini ve PTH düzeyleri logaritmik dönüşüm uygulanarak normal dağılıma yakınlaştırıldı. Buna göre; log(D vitamini) düzeylerini etkileyen bağımsız prediktörler Mg (β±SE = -0,54±0,18; p=0,003) ve log(PTH)(β±SE = -0,02±0,01; p=0,006) düzeyleri olarak saptandı.  
Sonuç: Çalışmamızda farklı D vitamini gruplarında tiroid hastalıklarının (Hashimoto tiroiditi, hipotiroidi, hipertiroidi, ÖNG/ÖMNG) görülme oranları incelenmiş ve tüm gruplarda tiroid hastalıkları görülme oranlarının benzer olduğu saptanmıştır. Buna ek olarak ötiroidi, hipotiroidi ve hipertiroidi oranları açısından gruplar arasında fark olmadığı izlenmiştir. Tiroid USG bulguları karşılaştırıldığında nodül sıklığı, tiroid volümü, kronik tiroidit, NG ve MNG görülme sıklıklarında D vitamini grupları arasında anlamlı farklılık izlenmemiştir. Ayrıca, çalışma grubumuzda kadınların ortalama D vitamini düzeylerinin erkeklere göre daha düşük düzeyde olduğu ve D vitamini düzeyi azaldıkça erkeklere kıyasla kadın cinsiyet oranının artış gösterdiği belirlenmiştir. Literatürün aksine çalışmamızda D vitamini düzeyleri ile tiroid hastalıkları arasında ilişki saptanmamıştır. Bunun nedeni ülkemizde hem D vitamini eksikliğinin hem de tiroid hastalıklarının sık görülmesi olabilir. Bu konuda daha geniş çaplı çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır.

Anahtar Kelimeler: D vitamini eksikliği, hipotiroidi, hipertiroidi, ötiroid nodüler guatr, ötiroid multinodüler guatr, tiroid ultrasonografisi

Abstract:
Aim: Thyroid hormones are vital for maintaining normal growth and development and controlling metabolism. Although the main role of vitamin D is the regulation of calcium (Ca), phosphorus (P) metabolism and bone mineralization, studies have shown that vitamin D has many receptors in different cell types which especially effects on the immune system. Because of these effects, the relationship between thyroid hormones and vitamin D have been the subject of many studies, and the relationship between autoimmune thyroid diseases and vitamin D have been specified. However, since different results were obtained in different studies, the relationship between these subjects could not be clearly demonstrated. In this study we aimed to evaluate the frequency of Hashimoto's thyroiditis, hypothyroidism, hyperthyroidism, and euthyroid nodular goiter (NG)/euthyroid multinodular goiter (MNG) at different vitamin D levels, and also to reveal the relationship between vitamin D deficiency and thyroid diseases.
Materials and Methods: Patients who applied to Ankara Yıldırım Beyazıt University Faculty of Medicine, Endocrinology and Metabolic Diseases polyclinic between March, 2019 and September, 2019 and whose vitamin D levels were measured simultaneously were included in this study. Pregnant women, patients younger than 18 years of age, patients with chronic disease, malignancy, primary hyperparathyroidism, and those using drugs that affect vitamin D levels were excluded from the study. Demographic characteristics, laboratory findings and thyroid ultrasonography (USG) features of the patients were recorded. The patients were divided into 4 groups (<10 ng/mL, 10-20 ng/mL, 20-30 ng/mL and >30 ng/mL) according to their vitamin D levels. The frequency of thyroid diseases (Hashimoto's thyroiditis, hypothyroidism, hyperthyroidism, NG/MNG) were compared in all groups.
Results: The study population consisted of 233 patients, 184 women and 49 men. The mean age was 43.7 ± 12.9 (range, 18-78) years. 36.5% of the patients were euthyroid, 39.5% hypothyroid and 16% hyperthyroid. On thyroid USG features; chronic thyroiditis was detected in 39.5% of the patients, MNG in 33.9% and NG in 15%. USG features were normal in 11.6% of the patients. Between the groups formed according to their vitamin D status, no significant difference was found on USG features (p = 0.348). Also no statistically significant difference was observed in the positivity rates of anti-thyroid peroxidase (anti-TPO), anti-thyroglobulin (anti-TG) and TSH receptor antibody (TRAb) in the vitamin D groups (p = 0.589, P = 0.258 and p = 0.202, respectively). In addition, the rates of thyroid diseases (Hashimoto's thyroiditis, hypothyroidism, hyperthyroidism, NG/MNG) and thyroid function status (euthyroidism, hypothyroidism, hyperthyroidism) were found to be similar in the vitamin D groups (p = 0.130 and p = 0.083). 
The mean age (44.6 ± 12.7 versus 33.2 ± 10.4; p <0.001) and the female sex ratio (81.8% versus 47.4%; p = 0.001) were found to be higher in those with thyroid disease compared with those without thyroid disease. Median vitamin D level in patients with thyroid disease was found to be similar to those without thyroid disease (p= 0.263). Vitamin D deficiency did not differ significantly according to the presence of thyroid disease. The rates of vitamin D insufficiency did not differ significantly according to thyroid disease types (p = 0.083). 
Median vitamin D level was lower in women than men in general population (p = 0.006). There was a positive correlation between vitamin D level and urea (r = 0.210; p = 0.010), creatinine (r = 0.233; p <0.001), calcium (Ca) (r = 0.228; p = 0.011) and a negative correlation between vitamin D level and magnesium (Mg) (r = -0.404; p <0.001 ), PTH levels (r = -0.353; p = 0.002). In the regression model including gender, urea, creatinine, Ca, Mg and PTH levels, which were associated with vitamin D levels, PTH and vitamin D levels, which did not show normal distribution before the analysis, were brought closer to the normal distribution by applying logarithmic transformation. According to this; independent predictors affecting log (vitamin D) levels are Mg (± SE = -0.54 ± 0.18; p = 0.003) and log (PTH) (β ± SE = -0.02 ± 0.01; p = 0.006 ) levels.
Conclusion: In our study, the rates of thyroid diseases (Hashimoto's thyroiditis, hypothyroidism, hyperthyroidism, NG/MNG) were examined in different vitamin D groups and it was found that the rates of thyroid diseases were similar in all groups. In addition, no difference was observed between the groups in terms of euthyroidism, hypothyroidism and hyperthyroidism rates. When thyroid USG features were compared, no significant difference was observed between the vitamin D groups in the frequency of nodules, thyroid volume, chronic thyroiditis, NG and MNG. In addition, it was determined that the average vitamin D levels of women were lower than that of men, and as the vitamin D level decreased, the ratio of female increased compared to men in our study group. Contrary to the literature, no relationship was found between vitamin D levels and thyroid diseases in our study. The reason for this may be that both vitamin D deficiency and thyroid diseases are common in our country. Broader studies are needed in this regard.
Keywords: Vitamin D deficiency, hypothyroidism, hyperthyroidism, euthyroid nodular goiter, euthyroid multinodular goiter, thyroid ultrasonography