Mesleki eğitimde istihdam sorunları: (İstanbul örneği)
Employment problems in vocational education: (The case of İstanbul)
Yazar: TURAN TOLGA VURANOK
Danışman: DOÇ. DR. NURHAYAT ÇELEBİ
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi ve Denetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations ; İşletme = Business Administration
Dizin: Endüstri meslek liseleri = Industrial vocational high schools ; Endüstriyel eğitim = Industrial education ; Mesleki eğitim = Vocational education ; Mesleki teknik eğitim = Vocational technical education ; İstanbul = Istanbul ; İstihdam = Employment ; İstihdam politikaları = Employment policies ; İş hayatı = Work life ; İşsizlik = Unemployment

Özet:
İşsizlik; bireysel, ekonomik ve sosyal boyutları olan ve dünyanın hemen her bölgesinde yaşanan önemli bir sorundur. Gençler, işsizlik sorununu yetişkinlere oranla daha fazla yaşamaktadır. Genç işsizlikle mücadelede kullanılan yöntemlerin en önemlilerinden biri de bireylerin nitelikli bir mesleki eğitim alarak piyasada ihtiyaç duyulan yetkinliklere sahip olmasıdır. Bu araştırmada mesleki eğitimde yaşanan istihdam sorunları ortaya koyularak konuya ilişkin çözüm önerilerinin geliştirilmesine çalışılmaktadır. 
Bu çalışma nicel ve nitel yöntemlerin birlikte kullanıldığı bir karma araştırmadır. Araştırma probleminin çok boyutlu oluşundan doğan birbirinden farklı kaynaklardan veri toplama ihtiyacı sebebiyle karma araştırma yöntemi tercih edilmiştir. Çalışmada genç işsizliğinin bireysel etkileri, öğrencilerin mesleki eğitimde yaşadıkları sorunlar gibi direkt olarak gençleri etkileyen boyutlar öğrencilerin; genç işsizliğinin ekonomik ve sosyal sonuçları, mesleki ve teknik eğitimin niteliğinin geliştirilmesi için yapılması gerekenler gibi deneyim gerektiren boyutlar ise mesleki eğitim yöneticilerinin görüşlerine dayalı olarak ortaya koyulmuştur.
Araştırmanın nicel boyutunun örneklemi 2014-2015 öğretim yılında İstanbul ilindeki 16 okulda eğitim almakta olan 639 Mesleki Açık Öğretim Lisesi, Mesleki Eğitim Merkezi ve Telafi Eğitimi öğrencisinden oluşmaktadır. Bu öğrenciler; okul hayatından çalışma hayatına geçiş sürecine daha yakın olmaları ve çoğunluğunun piyasada kısa süreli dahi olsa bir iş deneyimine sahip olmaları sebebiyle tercih edilmiştir. Araştırmanın nitel boyutunun çalışma grubu ise mesleki ve teknik eğitim kurumlarında yöneticilik deneyimine sahip 25 teknik öğretmenden oluşmaktadır.
Genç işsizlik sebeplerinin bireysel boyutuna ilişkin araştırma sonuçlarında; yeterli nitelikte eğitim alamamış olma, işe giriş aşamasında ihtiyaç duyulan becerilere sahip olamama ve iş bulmak için gerekli kanallara ulaşamamanın ön plana çıktığı görülmektedir. Mesleklere ilişkin toplumsal algı, norm ve inanışlar sebebiyle gençlerin popüler meslek alanlarına yığılması da bir diğer önemli işsizlik sebebidir. 
Türkiye'de insan gücü planlaması yeterince etkin olarak yapılamamakta, gençler ihtiyaç olan mesleki alanlara yönlendirilememektedir. İşsizlik genç bireylerin umutsuzluğa, karamsarlığa düşmesine ve işsizliğin ilerleyen zamanlarında toplumsal yaşama uyumsuzluk göstermelerine sebep olabilmektedir. İşsizlik, gençler arasında suç oranlarının artışında önemli bir etkendir. Türkiye sahip olduğu dinamik genç nüfusu ekonomik katma değere yeterince dönüştürememektedir. 
Türkiye'de mesleki eğitim almış olan gençlerin yetkinliklerinin yetersiz olması sebebiyle istihdam edilmelerinde sorunlar yaşanmaktadır. Gençlerin doğru mesleklere yönlendirilmesi, mesleki eğitimin nitelik sorunun aşılması ve çalışan – işletme eşleştirmelerinin daha işlevsel bir şekilde yapılması durumunda mesleki eğitimde istihdam sorunlarının önemli ölçüde giderilebileceği söylenebilir.
Türkiye'de etkin bir mesleki yönlendirme sisteminin olmayışı mesleki eğitim mezunlarının eğitimini aldıkları alanlarda çalışmasının önündeki en önemli engellerden biridir. Okullarda sadece mesleklerin tanıtımının yapılması 15 yaşındaki gençlerin ömür boyu sürdürecekleri mesleklerini seçmeleri için yeterli olmamaktadır. Aile ve çevre etkisi gençlerin yanlış tercihler yapmalarına sebep olabilmektedir.
Mesleki eğitimin yürütülme sürecinde; mesleki eğitim politikaları, eğitim programları, müfredatlar, okul yönetimi, okulların fiziki durumu ve donanımı, teknik öğretmenlerin nitelikleri, okul sanayi iş birliği, beceri eğitimi ve yaygın mesleki eğitim boyutlarında yaşanan çeşitli sorunlar mesleki eğitimin niteliğini etkilemektedir. Mesleki eğitimden mezun olan gençlerin işe giriş sürecinin kolaylaştırılması için çağın teknolojilerini ve mesleki okulların sahip olduğu piyasa ile iletişim imkânlarını kullanan sistematik ve etkin bir yapı bulunmamaktadır. 
Araştırmanın nicel ve nitel bulguları birbirini desteklemekte ve tamamlamaktadır. Sonuç bölümünde araştırmadan elde edilen tüm bulgular; gerçekleştirilen literatür taraması ile bir arada yorumlanmıştır. Sonrasında mesleki eğitimde istihdam sorunları ile mücadele için uygulayıcılara yönelik olarak öneriler geliştirilmiştir. Son olarak gelecekte bu çalışmanın konusu ile ilgili çalışmak isteyecek araştırmacılara öneriler sunulmuştur.


Anahtar Kelimeler: Genç istihdamı, mesleki eğitim, okuldan çalışma hayatına geçiş.

Abstract:
Unemployment is a worldwide problem which has personal, economical and social dimensions. The youth faces the problem of unemployment more than adults. One of the most effective ways of dealing with youth unemployment is an individual's having the vocational education which enables them to have the competency to work in the market. This research identifies how Turkey can improve the functions of vocational education and training in its challenge of youth unemployment and suggests some solution strategies to the youth employment problems.
This research is a mixed research in which both quantitative and qualitative methods have been used. The fact that the problem this research deals with is multidimensional, there was the necessity to gather information from different sources and thus a mixed research method was used. The research identifies subjects such as the individual effects of youth unemployment and the issues students face during vocational education through the views of the students as they directly affect students whereas it identifies subjects such as its economical and sociological effects and the requirements to develop the quality of vocational and technical education through the views of directors of vocational education as they require experience. 
Sampling for the quantitative dimension of the research have been provided by 639 Open Vocational School, Vocational Training Center and Vocational Continuing Education students who were being educated in 16 schools in Istanbul during 2014-2015 educational term. The reasons why these students were chosen were their proximity to the transition period from school life to the work force, the fact that the majority had work experience in the market even if it was short-term, and the fact that they are growing beyond the age of formal education into a more mature period. The study group of the qualitative dimension of the research is made up of 25 teachers who have management experience in vocational and technical schools. 
The findings of the individual dimension of reasons for youth unemployment were not having had an education with the necessary qualities, not having had the necessary skills upon entrance to a job, and not being able to reach the necessary resources to find a job. Another important reason for unemployment is the fact that youth targets popular job titles due to social perception, norms and beliefs. In Turkey, human workforce planning is not being done efficiently and the youth cannot be directed to professions where there is a real need. Turkey, in its fight against unemployment, needs more competent employees who have had better quality vocational education. If youth is directed to the right professions, the quality issue of vocational education is fixed, and if the criticisms of the institutions are made more efficiently, it can be said that a majority of the issues being faced in relation to vocational school students' unemployment should be resolved.
In addition to the fact that Turkey is struggles with high unemployment rates, it needs employees who have had a good quality vocational education. It can be said that there will be a decrease in youth unemployment rates if the youth is directed to the right professions, the quality issue of vocational education is fixed, and if the criticisms of the institutions are made more efficiently.
The fact that there is no efficient system to direct students to the right occupations prevents vocational school graduates from working in the area of their study. Only the advertising of occupations at schools is not sufficient for a 15 year old student to make the right job choice which will be in his or her entire lives. Families and peers can have adverse effects on students making the right choices for themselves.
Vocational education strategies, education programs, syllabus, school management, physical condition and resources of schools, quality of technical teachers, collaborations between school and commercial institutions, on the job training and certain problems faced in informal vocational education system affect the quality of vocational education. There currently isn't a systematic and efficient structure in place that uses today's technologies and market communication capabilities in order to ease the entry of vocational school graduates to the workforce.
The research's qualitative and quantitative aspects have components which complement and support each other. In the conclusion section, all the findings from the research have been analyzed together with the literature review. And then, suggestions to managers of vocational education have been made in order to increase the efficiency of vocational education in an attempt to battle unemployment. Finally, suggestions have been made to researchers who would like to work on the subject matter of this research in the future.



Key Words: Youth employment, vocational education, transition from school to work.