Gazete işletmelerinde organizasyonun önemi /
Yazar: CAN BİLGİLİ
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA TAYFUN AKGÜNER
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Gazetecilik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1992
Konu: Gazetecilik = Journalism ; İşletme = Business Administration
Dizin: Basın işletmeleri = Press organizations ; Organizasyon = Organization ; Yeni teknolojiler = New technologies ; İşletmeler = Businesses

Özet:
İşletme bilimi çerçevesine son yüzyılda yeni bir terim girdi: Gazete işletmeciliği. Gerçekten de özellikle son yarım yüzyılda iletişim altyapısı ve baskı teknolojisinde gerçekleşen büyük yenilikler ve enformasyonun öneminin artması gazeteciliği üç-beş kişinin faaliyeti olmaktan çıkararak büyük yatırımları gerekli kılan bir işletme yapısına dönüştürmüştür. Ancak bu işletmecilik dalının klasik işletmelerle benzer yanları olduğu gibi farklılıkları da mevcuttur. Gazete işletmeleri de herşeyden önce herhangi bir işletme gibi bir malı üretir ve pazarlayarak bundan kâr elde etmeye çalışır. Bu faaliyetleri yerine getirmek için de işletme biliminin temel fonksiyonlarından yararlanır. Bunlar yönetim, üretim, pazarlama, finansman, personel, halkla ilişkiler ve muhasebe gibi fonksiyonlardır. Bu fonksiyonların işleyişi gazetecilik mesleğinin gerektirdiği birtakım özelliklerden dolayı klasik işletmelere nazaran farklılıklar gösterir. Gazete işletmesi herşeyden önce iki başlı yönetim yapısı gösterir. Günümüz şirket yapıları çok ortaklı ve hatta çok uluslu bir görünüm arzeder. Gazete patronu şirket yönetim kurullarının başkanlarıdır. Tek patron, tek yönetim gibi birtakım tapılar artık gazete işletmeleri için de geçerli sayılamaz. Gazete patronuna iki alt birimi bağlıdır. Bunlar genel yayın müdürü ve genel müdürdür. Son yıllarda gazetecilik mesleğinin cazibesi bu meslek dalından gelmeyen birtakım yatırımcıları bu mesleğe itmiştir. Bu durum da gazetenin yeni patronları mesleğin içinden gelen birilerini işlerin yönetimi için görevlendirmişlerdir. Genel koordinatör ya da murah has üye sıfatı ndaki bu kişiler gazetenin tümünden sorumlu ve gazete sahibine tam bağımlı kişilerdir. Gazetenin bu ikili yönetim yapısını klasik bir işletmede gözlemek imkânsız gibidir. Genel yayın müdürü genel müdüre oranla gazete sahibine daha yakındır. Gazete işletmeleri üretim bazında haber üreten işletmelerdir. Dolayısıyla ticari olmakla birlikte kültürel bir yapıyı da içerirler. Üretim günlüktür ve zamanla kıyasıya bir yarış sözkonusudur. Bu günlük üretim içinde gazetenin akşam ve gece baskısına yetiştirilip dağıtım şirketine teslim edilmesi kaygısı yaşanır. Gazete ürününün stok edilmesi gibi birşey sözkonusu olamaz. Mal stoku yapılır ama gazeteyi üretip stok yapıp sonradan satmak diye birşey sözkonusu değildir. Yoğun bir tempoda çalışan gazete yoğun bir personel ihtiyacını da gerektirir. Bu personelin yapısı ve kültürel düzeyi de bilgi ve haber hazırlayan gazete açısından önemli bir konudur. Gazete pahalı bir organizasyondur. Bu pahalı organizasyonda birkaç saat gibi kısa bir sürede baskıyı bitirebilecek olan büyük makina parkları başkaca iş yaratılmadığı taktirde geri kalan zamanlarda boş yatabilir. Bu açıdan ele alındığında yönetim rasyonel bir şekilde kurulmadığı taktirde üretim düzeyinde sektör gereksiz ve yüksek maliyetlerle -68-çalışmak zorunda kalır. Bütün bunlar içinde planlamanın tam ve eksiksiz yapılması yararlıdır. Gazete işletmesinde klasik işletmelerde olduğu gibi çalışmaların verimliliği açısından faaliyetler çeşitli şekillerde ekip çalışmalarını gerektirir. İşletmenin faaliyet alanları da çok çeşitlidir. Yazıişlerinden teknik servise, kalıptan baskıya ve bütün bunların koordinasyonuna kadar faaliyetler benzerlik ve yakın ilgi gibi birtakım ilkelere göre bölümlendirilir. Bu bölümlendirmelerde işlev, bölge, üretilen mal veya hizmet, müşteri, zaman, kullanılan araçlar v.b. gibi çeşitli faktörler rol oynar. Hızlı bir çalışmayı gerektiren gazete işletmesi karma bir bölümlendirmeyi gerektirir ve bölümler arasında koordinasyon önemlidir. Gazete işletmeciliği durağan bir anlayışla çalışmalarını gerçekleştiremez. Çevresiyle sürekli ilişkiler içinde olmak durumundadır. Özellikle gazete teknolojik gelişmelere yabancı ve içine kapanık kalmamalıdır. Bu durum gazete örgütsel yapısı içinde zamanla birtakım gelişmeleri ortaya çıkarır. Bu gelişmeleri günümüz gazeteciliği için şöyle açıklayabiliriz; - Gazete işletmesinin yapısı içinde yeni bölümler ortaya çıkmıştır. Özellikle teknik servis bütünlüğünde bilgisayarlarla gelen yenilikler ve otomasyon müdürlüğü gibi birimler bunlara örnek verilebilir. - Bazı bölümlerin personel adedi ve etkinliği açısından büyüklüğü azalacaktır. Muhabirlerin zamanla aynı anda fotoğrafı da çeken kişiler haline dönüşmesi fotoğraf servisinin etkisini ortadan kaldırmıştır. - Bilgisayarlarla birlikte bazı faaliyetler birleşmişlerdir. Düzelti, mizanpaj, pikaj, montaj gibi faaliyetler bilgisayarlar üzerinden çözümlenmektedir. - Bölümler arasındaki ilişkiler artmış, ilişkilerde bir hareketlilik meydana gelmiştir. Çalışanlar servislerinin dışındaki faaliyetleri kendi masalarındaki bilgisayarlar aracılığıyla daha hızlı öğrenebilmektedirler. - Yetki göçerilmesi çarkı işlemiş ve orta düzey yöneticilerin (sayfa sekreterleri, yazıişleri müdür yardımcıları v.b.) görev, yetki ve sorumlulukları artmıştır. Hızla gelişen teknoloji gazete örgüt yapısı içindeki ilişkileri de etkileyecektir. Bu durumda da gazete yöneticileri örgüt yapısı içindeki çalışmalarda değişimlere karşı esnek ancak tutarlı politikalar belirlemekle karşı karşıya kalacaklardır. Gazete işlet meleri de doğal yapılarına uygun organizasyonlarını oluşturmak durumundadırlar. Organize olmayı hedeflemek herzaman gelişmelere uyumlu bir çalışma şeklini yakalamak olarak algılanmalıdır. -69-

Abstract: