Ailesel hiperlipidemili olgularda fenotip genotip ilişkisi
The relationship between phenotype and genotype in familial hyperlipidemia cases
Yazar: YUSUF DURANAY
Danışman: PROF. DR. MEHMET KESKİN
Gaziantep Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2017
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Aile = Family ; Fenotip = Phenotype ; Genetik = Genetics ; Genotip = Genotype ; Hiperlipidemiler = Hyperlipidemias ; Mutasyon = Mutation

Özet:
Amaç: Primer ailesel hiperlipidemi tanılı hastaların; genetik mutasyonlarının incelenerek,  hastaların demografik bilgileri, klinik özellikleri ve verilen tedavilerle ilişkisinin belirlenmesi amaçlanmıştır. 
Gereç ve Yöntem: Gaziantep Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Endokrin ve Metabolizma Polikliniğinde; primer ailesel hiperlipidemi tanısıyla takibe alınan ve bu çalışmanın yapıldığı 01.08.2016 ile 01.02.2017 tarihleri arasında poliklinik takibine gelen, çocuk ve adölesan 33 hastanın demografik özellikleri, özgeçmiş ve soy geçmiş özellikleri, klinik bulguları ve laboratuar verileri ve aldıkları tedaviler incelendi. Frederickson ve ailevi hiperkolesterolemi sınıflandırması (Simon-Broome Kriterleri) kullanılarak hastaların  kesin tanısı konuldu. LDLR, Apo-B100, LDLRAP1 ve PCSK9 genleri için sık görülen mutasyonlar tarandı. LDRL geni 18 ekzon, Apo-B geni 29 ekzon, LDLRAP1 geni 15 ekzon ve PCSK9 geni 13 ekzon 5 UTR ve 3 UTR bölgeleri(intronik bölgeler hariç) taranmıştır.  
Bulgular: Toplam 33 hastanın 20'si (%60,6) kız, 13 (%39.4) erkekti. Olguların 16'sında (%48,5) mutasyon saptanmış olup, bunların 13'ü (%39,4) heterozigot ve 3'ü (%9,1) homozigottur. Bunlardan 14'ü LDLR mutasyonu, 2'si ise APO-B mutasyonu olarak saptandı. Familyal hiperkolesterolemili hasta grubumuzda literatürle benzer şekilde en sık mutasyon saptanan gen LDLR olarak bulunmuştur. PCSK-9 ve LDLRAP-1 mutasyonları saptanmadı. 
LDLR incelenmesinde; iki adet 4. ekzondaki homozigot D129V, bir adet 12. ekzondaki homozigot W577R, iki adet 4. ekzondaki heterozigot D129V, üç adet 10. ekzondaki heterozigot 492, dört adet 12. ekzondaki heterozigot W577R, iki adet 9.ekzondaki heterozigot V429M mutasyonları saptandı.
APO-B incelemesinde ise; bir adet 22. ekzondaki heterozigot R1128C, bir adet 26. ekzondaki heterozigot S3279G mutasyonları saptandı.
Çalışmaya dâhil edilen, mutasyon pozitif saptanan hastaların; tanı anında ortalama lipid düzeyleri değerlendirildiğinde; T-K; 323,5, LDL-K; 256, HDL-K; 43, TG; 93 mg/dl olarak tespit edildi. Aynı hastaların son bakılan ortalama lipid düzeyleri ise T-K; 263, LDL-K; 151, HDL-K; 42, TG; 140 mg/dl olarak tespit edildi. Mutasyon pozitif saptanan 16 hastanın; 5'inde (%31) hipertansiyon, 1'inde (%6.6) insülin direnci, 10'unda (%48)  vitamin d eksikliği, 9'unda (%56.2) osteopeni ve 2'sinde (%12.5) osteoporoz vardı. 
Sonuç: Ailesel hiperlipidemili hastalarda genetik etyoloji araştırılırken LDL-R, ApoB-100, PCSK9 ve LDLRAP1 genlerinin tamamını içeren sekans analizlerine ihtiyaç vardır. Farklı genetik mutasyonlar, hastalığın klinik tablosunu ve tedaviye yanıtını değişen derecelerde etkide bulunabilir. Bu nedenle geniş toplum kesimlerini içeren çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır.

Anahtar kelimeler:  Ailevi hiperlipidemi, LDLR, PCSK9, Apo-B100, LDLRAP1

Abstract:
Aim: Aim of this dissertation study is to reveal association between demographic information, clinical features and treatment by investigating genetic mutation of the patients with primer familial hyperlipidemia.
Material and Method: Demographic features, background, family history, clinic findings, treatments received and laboratory data from total 33 children and adolescent patients who consulted to policlinic follow-up between 01.08.2016 and 01.02.2017, and also diagnosed with primer familial hyperlipidemia in Gaziantep University, Medical School, Pediatric Endocrinology and Metabolism Department Polyclinic, were investigated. Patients were final diagnosed by using Frederickson and familial hypercholesterolemia classification (Simon-Broome Criterions). LDLR, ApoB100, LDLRAP1 and PCSK9 genes were scanned for frequent mutations. 5 UTR and 3 UTR regions of LDRL gene 18 exon, Apo-B 29 exon, LDLRAP1 gene 15 exon and PCSK9 gene 13 exon (except for introns)  were scanned.
Findings: There are 20 (60,6%) females and 13 (39,4%) males of total 33 patients. Mutation has been detected in 16 cases (48,5%) and 13 mutations (39,4%) were heterozygote and 3 (9,1%) mutations were homozygote. 14 mutations were detected as LDLR mutation and 2 of them were detected as APO-B mutation. We detected LDRL gene mutation as most frequent mutation in our familial hypercholesterolemia patient group but no PCSK-9 and LDLRAP-1 mutations were detected.
In LDLR assay; two homozygote D129V in 4th exon, one homozygote W577R in 12th exon, two heterozygote D129V in 4th exon, three in 10th exon heterozygote 492, four W577R in 12th exon and two heterozygote V429M in 9th exon mutations were detected. In APO-B assay, one heterozygote R1128C in 22nd exon, one S3279G heterozygote in 26th exon mutations was detected.
Mean lipid levels during diagnosis of mutation positive patients in the study were detected as T-K; 323,5, LDL-K; 256, HDL-K; 256, HDL-K, 43, TG; 93 mg/dl. Last average lipid levels of patients were found as T-K; 263, LDL-K; 151, HDL-K; 42, TG; 140 mg/dl. 5 patients (31%) from mutation positive 16 patients had hypertension, 1 (6.6%) patients showed insulin resistance, 10 patients (48%) had Vit D deficiency, 9 patients (56.2%) showed osteopenia and 2 patients (12.5%) had osteoporosis.
Result: Sequence analysis that includes LDL-R, ApoB-100, PCSK9 and LDLRAP1 genes is required for the genetic etiology of patients with familial hyperlipidemia. Different genetic mutations may effect the clinic picture of the disease and response to treatment in various levels. Therefore, further studies that include wide populations are needed.


Key words: Familial hyperlipidemia, LDLR, PCSK9, Apo-B100, LDLRAP1