Kocaeli'de tüketilen gıdalarda PCDD/F konsantrasyonlarının belirlenmesi ve risk değerlendirmesi
Determination of PCDD/F levels of consumed food and risk assessment in Kocaeli
Yazar: SEDA ASLAN KILAVUZ
Danışman: DOÇ. DR. ERTAN DURMUŞOĞLU
Kocaeli Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering
Dizin: Dibenzofuran = Dibenzofuran ; Gaz kromatografisi = Gas chromatography ; Gıda kontrolü = Food control ; Gıda zararlıları = Food pests ; Gıdalar = Foods ; Risk = Risk ; Risk değerlendirmesi = Risk assesment

Özet:
Kısaca ?dioksinler? olarak adlandırılan poliklorlu dibenzo-dioksinler (PCDD) ve poliklorlu dibenzo furanlar (PCDF) yüksek derecede kimyasal ve biyolojik kararlılığa sahip halojenli aromatik hidrokarbonlardır. İnsan popülasyonunun PCDD/F bileşiklerine ana maruziyeti daha çok gıda maddelerinin tüketilmesiyle olmaktadır. Dolayısıyla gıdalarda PCDD/F bileşiklerinin miktarı bu bileşiklerin çevresel risk değerlendirmesinin yapılmasında önemli rol oynamaktadır.Bu çalışmada Kocaeli'nde yerel olarak yetiştirilen gıda ürünleri ile bölgeye dışarıdan getirilip pazar ve marketlerde satılan ticari gıda ürünlerinde PCDD/F analizleri yapılarak bu gıdaların tüketiminden kaynaklanan sağlık riskleri değerlendirilmiştir. Kocaeli'nden toplanan hayvansal gıda ürünlerinde yapılan PCDD/F analizlerinde kentin bazı bölgelerinden alınan yerel örneklerdeki PCDD/F düzeyleri ulusal ve uluslararası standartlarda verilen sınır değerlerin üzerinde bulunmuştur. Bitkisel gıda örneklerinde ise PCDD/F konsantrasyonları genel olarak düşük bulunmuştur. Öte yandan ticari gıda ürünlerinde yapılan analizlerde bulunan PCDD/F düzeyleri çoğunlukla yerel ürünlerden daha düşük çıkmıştır. Gıdalardaki PCDD/F konsantrasyonları ile bölgede daha önceki çalışmalardan elde edilen hava ve toprak konsantrasyonları, bölgede yasayan alıcılar için belirlenen bir maruz kalma modeli çerçevesinde değerlendirilerek farklı alıcı grupları için toplam PCDD/F dozları ve sağlık riskleri belirlenmiştir. Tüm alıcı grup ve alt gruplarında elde edilen ortalama dozların çoğunlukla sınır değer olarak kabul edilen 2 pg TEQ/kg/gün'den yüksek olması, bölgede yasayan insanlar için PCDD/F kaynaklı bir sağlık riski olduğunu ortaya koymuştur. PCDD/F dozlarının yol açacağı kanserojenlik riski ise tüm alıcılar için, EPA tarafından belirlenen kabul edilebilir riskin (10-6) oldukça üzerinde bulunmuşlardır. Sonuç olarak gerek WHO'nun ?tolere edilebilir doz?, gerekse EPA'nın ?kabul edilebilir risk? tanımları çerçevesinde Kocaeli'nde yaşayan insanlar için PCDD/F'lerden kaynaklanan bir sağlık riskinin olduğu ve bunlara ilişkin önlemler alınması gerektiği ortaya konulmuştur.

Abstract:
Polychlorinated dibenzodioxins (PCDDs) and polychlorinated dibenzofurans (PCDFs), which are also known as ?dioxins?, are a group of halogenated aromatic hydrocarbons with a very high chemical and biological stability. Human population is mostly exposed to PCDD/F compounds by consuming foodstuff. Consequently, amount of PCDD/F compounds in foods plays very important role in evaluating the environmental risk of these compounds.The study presents the determinaton of PCDDFs in various locally-grown and commercial food groups in Kocaeli and the health risk assessment of exposure to PCDD/Fs via consumption of these foods. Results show that PCDD/F levels in some of the locally grown animal products (including meat, milk, egg and chicken) in Kocaeli are higher than the international limit values set for the PCDD/Fs, while those in locally-grown plant products are generally low. On the other hand, PCDD/F levels in both the commercial animal and plant products are mostly lower than those found in locallygrown ones. Then the PCDD/F concentrations measured in all food groups and in air and soil concentrations which were obtained from previous studies, are used for the estimation of total PCDD/F exposure doses for the different receptor groups and subgroups in Kocaeli in an exposure model framework. It is shown that theaverage PCDD/F doses for all the receptor groups are generally higher than 2 pg TEQ/kg/d, which is accepted as the limit exposure dose for PCDD/Fs in the world, indicating a serious health risk caused by the PCDD/F contamination in foods. The assessment of the carcinogenity risks associated to PCDD/F doses shows that all the doses determined for different receptor groups represents the carcinogenity risks as at least 150 times high as the acceptable risk of 10-6 (one in million) determined by US-EPA. As a result, it is concluded that total PCDD/F exposure doses in Kocaeli are high when compared with the ?tolerable daily intake? of WHO and the ?acceptable risk? of EPA and some measures should be taken to decrease these doses immediately.