Giysi materyalinde azo boyar madde analizi ve adli boyutu
Analysis of azo dyesin clothing materials and legal aspects
Yazar: BÜŞRA AYTÜL AKARLAR
Danışman: PROF. DR. SALİH CENGİZ
İstanbul Üniversitesi / Adli Tıp Enstitüsü / Fen Bilimleri Ana Bilim Dalı / Toksikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Adli Tıp = Forensic Medicine
Dizin: Adli tıp = Forensic medicine ; Azo bileşikleri = Azo compounds ; Boyar maddeler = Dyestuffs ; Giysiler = Clothes ; Kimyasal analiz = Chemical analysis ; Tekstil = Textile ; Tekstil boyaları = Textile dyes ; Tekstil ürünleri = Textile products ; Toksisite = Toxicity

Özet:
GİYSİ MATERYALİNDE AZO BOYAR MADDE ANALİZİ VE ADLİ BOYUTU

İnsanoğlunun en büyük ihtiyaçlarından birine cevap veren tekstil sektörünün can damarı, giysi üretimidir. Her gün kullandığımız giysiler son halini alana kadar birçok aşamadan geçmektedir. Bu aşamalarda ürüne renk, dayanıklılık ve diğer teknik özelliklerin katılması için birçok kimyasal ile işlem yapılmaktadır. Özellikle gelişen teknoloji ile birlikte farklı özelliklere sahip olan bu kimyasallar, yapıları ve konsantrasyonları yüzünden ürün kullanıcısında ciltte hassaslaşmadan başlayıp kanserojenik etkilere kadar birçok rahatsızlığa sebep olabilmektedir.
19. Yüzyılın sonlarına doğru başlanan araştırmalar sonucunda, giysi materyalinde kullanılan toksik etkili kimyasalların ürün içerisinde kullanımlarına bazılarına belli konsantrasyonlar ile sınırlamalar getirilirken, bazılarının kullanımları tamamen yasaklanmıştır. Bu kimyasalların ürün içerisinde bulunup bulunmadığının kontrolü devletlerin oluşturduğu yasalar ve yönetmelikler ile sağlanmaktadır. Ayrıca tüketiciyi bilinçlendirmek ve ürün kalitesini gösterebilmek adına 'Ekolojik Tekstil Etiketleri  EkoTeks' oluşturulmuştur. Her ülkede giysi ürünlerine uygulanan yönetmelikler ve eko etiket kriterleri o ülkenin verdiği kararlar doğrultusunda belirlenmektedir.
Bu çalışmada giysi materyalinde bulunabilecek toksik etkili kimyasalların uygulamalarından, toksik etkilerinden ve kontrollerinden bahsedilmiş olup, kontrolsüz satış yapılan ürünler içerisinde yasaklı azo boyar maddelerin indirgenmesi ile oluşan kanserojen aril amin gruplarının gaz kromatografisi kütle spektrumu (GC/MS) ile kalitatif ve kantitatif tayinleri yapılmıştır.

Abstract:
ANALYSIS OF ZO DYES IN CLOTHING MATERIALS AND LEGAL ASPECTS


Responding to one of man's greatest needs, the lifeblood of the textile industry is garment production. Garments we use every day passes through lots of way until their final version. In this stages, garments are treated with some chemicals to in corporate colour, durability and other technical specifications. Especially the chemicals that having different features by means of rising technology can cause from skin susceptibility to carcinogenic effects at users due to their structures and concentrations. 
As a result of investigations initiated towards the end of nineteen century, when the using of some of toxical chemicals in clothing material are restricted with certain concentrations, using of some are strictly prohibited. The presence of chemicals in product is provided by controlling laws and regulations created by the states. In addition, consumer awareness and to show product quality 'Eco-Textile Lables  EcoTex' was created. In each country, regulations on clothing products and eco-label criterions are determined according to that counrty's decisions.
In this study; the practices of toxical chemicals thar may exist in clothing material, toxic effects and their govarnances and gas chromatography mass spectrum (GC/MS) with the qualitative and quantitative analyses of carcinogenic aryl amine groups that formed because of banned azo dyes's reduction in uncontrolled sold products were made.