Bartın ve Devrek doğu kayını (Fagus orientalis lipsky.) ormanlarında meşcere kuruluşları ve grup gençleştirme uygulamalarının başarısını etkileyen faktörler
Stand structures and the factors affecting the success of group natural regeneration practices in Bartın and Devrek oriental beech (Fagus orientalis lipsky.) forests
Yazar: HALİL BARIŞ ÖZEL
Danışman: PROF. DR. KORHAN TUNÇTANER
Zonguldak Karaelmas Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering
Dizin: Büyüme = Growth ; Doğu kayını = Oriental beech ; Gençleştirme = Regeneration ; Meşcereler = Stands ; Silvikültür = Silviculture

Özet:
Bartın ve Devrek yörelerinde 2001 yılında gerçekleştirilen kayın doğal grup gençleştirmeçalışmalarında yetişme ortamı koşullarının, meşcere kuruluş özelliklerinin ve gençleştirmebaşarısına etki eden faktörlerin incelendiği bu çalışma, 2004-2006 yılları arasındagerçekleştirilmiştir. Bu amaçla, 2001 yılında kayında doğal grup gençleştirmeuygulamalarının yapıldığı 4 işletme şefliğindeki (Ardıç, Kumluca, Sökü ve Akçasu) toplam12 bölmecikten, 43 deneme alanı seçilmiş ve bu deneme alanlarında çeşitli ölçü ve tespitleryapılmıştır.Grup gençleştirme alanlarından ve bu alanlara komşu olan meşcerelerden alınan denemealanlarında; ağaç sayısı, göğüs yüzeyi, sıklık, hacim, yıllık hacim artımı, ağaçların tepe vegövde formu gibi meşcere kuruluş özelliklerine ilişkin tespitler sonucunda, araştırmaalanlarındaki saf kayın ve kayın+göknar karışık ormanlarının doğal gençleştirmekoşullarına uygun olmadığı ortaya çıkmıştır.Deneme alanlarında üç yıl süre ile yapılan sayım sonuçlarına göre; metrekaredeki kayıngençliği sayılarının, 2004 yılında 0.04-2.90 arasında, 2005 yılında 0.01-2.46 arasında ve2006 yılında 0.006-2.10 arasında değiştiği belirlenmiştir. Aynı grup gençleştirmealanlarında bulunan göknar gençliklerinin metrekaredeki sayısı ise; 2004 yılında 0.03-2.13arasında, 2005 yılında 0.02-1.93 arasında ve 2006 yılında 0.01-1.67 arasında değişmiştir.Bu değerlere göre; 2004-2006 yılları arasında grup gençleştirme alanlarında bulunan kayınve göknar gençliklerinin sayısında önemli bir azalma olduğu belirlenmiş, ancak buazalmanın göknar gençliklerinin sayısında, kayın gençliklerine göre daha az gerçekleştiğitespit edilmiştir.Kayın gençliklerinde ortalama boy büyümesi değerleri; 3. yaşta 4.6-9.7 cm, 4. yaşta 6.0-12.1 cm ve 5. yaşta 6.2-12.9 cm arasında değişmektedir. Gençliklerin kök boğaz çapıgelişimleri ise; 3. yaşta 1.5-5.7 mm, 4. yaşta 2.9-8.4 mm ve 5. yaşta 3.6-10.9 mm arasındadeğişmektedir. Bu değerlere göre, grup gençleştirme alanlarında bulunan kayıngençliklerinin gelişimlerinin çok düşük olduğu ortaya çıkmıştır. Araştırmada, kayıngençliklerinin bazı kalitatif özellikleri ile ilgili olarak yapılan tespitlerde, gençliklerintepelerinin yıllar itibarıyla yayvanlaştığı ve yaprak renklerinin koyu yeşilden, sarıya doğrudeğiştiği belirlenmiştir. Meşcere kuruluşlarına, gençlik sayılarına ve gelişme durumlarınagöre yapılan bu tespitler sonucunda, grup gençleştirme çalışmalarının başarısız olduğusonucuna varılmıştır.Araştırma kapsamında, kayın grup gençleştirme çalışmalarının başarısı üzerinde etkiliolabilecek en önemli faktörleri belirlemek için, faktör analizi uygulanmıştır. Faktör analizisonucunda gençleştirme başarısı üzerinde, Dış Toprak Durumu, Rakım, Büyüme, ÜstToprak Türü, Tohum Ağacının Tepe Büyüklüğü, Bakı, Üst Toprağın Tuzluluğu, YamaçDurumu ve Üst Toprağın Reaksiyonu faktörlerinin etkili olduğu belirlenmiştir.Anahtar Sözcükler : Doğu kayını, grup gençleştirme, meşcere kuruluşu,gençleştirme başarısı, büyüme

Abstract:
This study, investigating the effective factors on the stand characteristics, site conditionsand success of regeneration practices applied in 2001 at the groups of oriental beech standsin Bartın and Devrek, was carried out in 2004-2006. In this concept, 43 trial sites wereselected at 12 departments of 4 forest ranges (Ardıç, Kumluca, Sökü and Akçasu) andvarious measurements and determinations have been made in these sites.According to the results obtained from the evaluations in the regarding number of trees,basal area, stand density, volume, annual volume increment, crown and stem forms oftrees, it was understood that the pure and mixed oriental beech stands in research area werenot suitable for natural regeneration practices.It was found that the number of oriental beech seedlings per m2 in the trial sites, variedbetween 0.04-2.90 in 2004, 0.01-2.46 in 2005 and 0.01-2.10 in 2006. The number of firseedlings per m2, were found as 0.03-2.13 in 2004, 0.02-1.93 in 2005 and 0.01-1.67 in2006. As it is seen from these figures that, the numbers of seedlings in trial sites have beendecreased year by year.Height growths and root collar diameters of seedlings at the trial sites were measured forthree years. The heights varied between 4.6-9.7 cm in the age of 3, 6.0-12.1 cm in the ageof 4 and 6.2-12.9 cm in the age of 5. Root collar diameters of seedlings varied between1.5-5.7 mm in the age of 3, 2.9-8.4 mm in the age of 4 and 3.6-10.9 mm in the age of 5.These figures showed that the growth trends of seedlings in three years were very low.Qualitative characteristics of seedlings were also not in good condition. Seedlingsgenerally had broad and shallow tops and their leaf colours varied from dark green toyellow. The measurements and determinations made on seedlings in three years indicatedthat natural regeneration practices in research area were not satisfactory level.Factor analysis was implemented to find out the most effective factors on the success ofnatural regeneration practices in research area. According to the results, the factors offactor analysis, it was found that Soil Cover, Altitude, Growth, Type of Top Soil, CrownSize of Seed Tree, Exposition, Salt Condition of Top Soil, Situation of Aspect andReaction of Top Soil were the most effective factors on natural regeneration.Key Words : Oriental beech, group regeneration, stand characteristics, regenerationsuccess, growth.