Kişilerarası ilişkiler -sosyal ritim terapisinin bipolar bozukluğu olan bireylerde biyolojık ritm ve nüksler üzerine etkisi
The effect of interpersonal social rhythm therapy on biological rhythm and relapses in individuals with bipolar disorder
Yazar: YELİZ AKTAŞ
Danışman: DOÇ. DR. ŞEYDA DÜLGERLER
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Psikiyatri Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Psikiyatri = Psychiatry

Özet:
Amaç: Bu araştırma, bipolar bozukluğu olan bireylere uygulanan Peplau'nun Kişilerarası İlişkiler Kuramı temelli Kişilerarası İlişkiler Sosyal Ritim Terapisi (KİPT-SRT) ile nüks sıklıkları azaltmayı, biyolojik ritim ve kişilerarası ilişkileri düzenleme amacıyla yapıldı.
Yöntem: Bu araştırma nicel, randomize kontrollü ve deneysel tasarımda bir araştırmadır. Araştırmaya katılmaya gönüllü ve dâhil olma kriterlerine uygun Toplum Ruh Sağlığı Merkezine kayıtlı bipolar bozukluğu olan bireylerden 17 girişim ve 17 kontrol olmak üzere toplam 34 birey çalışmaya alınmıştır. Veriler, Tanıtıcı Bilgi Formu, Young Mani Derecelendirme Ölçeği (YMÖ), Hamilton Depresyon Değerlendirme Ölçeği (HAM-D), Biyolojik Ritm Değerlendirme Görüşme Formu (BRDG) ve Kişilerarası Yetkinlik Ölçeği - Kısa Form (KYÖ) ile toplanmıştır. Veriler, ön test, son test, birinci ve üçüncü ay izlem şeklinde toplanmıştır. Verilerin analizinde ki-kare, Mann Whitney U ve Friedman testi kullanılmıştır.
Bulgular: Bu araştırmanın sonucunda, girişim grubu KİPT-SRT sonrası HAM-D ve YMÖ toplam puan ortalamaları, KİPT-SRT öncesine göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde düşüş olduğu tespit edilmiştir. Girişim grubunda, KİPT-SRT sonrası YMÖ ve KİPT-SRT sonrası birinci ay ve üçüncü ay yapılan izlem HAM-D toplam puan ortalamalarının kontrol grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı derecede azaldığı tespit edilmiştir.
Girişim grubunun, KİPT-SRT sonrası BRDG toplam puan ortalamaları, KİPT-SRT öncesine oranla istatistiksel olarak anlamlı bir azalma olduğu tespit edilmiştir. Girişim grubu BRDG etkinlikler alt boyut toplam puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmışken, uyku, sosyal, yeme alışkanlıkları ve baskın ritm örüntüsü alt boyut toplam puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmamıştır. Girişim ve kontrol grupları BRDG uyku, etkinlikler, sosyal ve yeme alışkanlıkları alt boyutları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmıştır.
Girişim grubunun, KİPT-SRT öncesi KYÖ toplam puan ortalamaları ile birinci ay izleme oranla istatistiksel olarak anlamlı bir artma olduğu saptanmıştır. Girişim ve kontrol gruplar arasında KYÖ toplam puan ortalamaları arasında fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır. Girişim grubundaki bipolar bozukluğu olan bireylerin KYÖ duygusal destek ve çatışma yönetimi alt boyut toplam puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmıştır.
Sonuç: Bu araştırmanın sonucunda, Peplau'nun Kişilerarası İlişkiler kuramı temelli KİPT-SRT'nin bipolar bozukluğu olan bireylerde depresyon ve mani bulgularını azalttığı, biyolojik ritmi düzenlediği söylenebilir. KİPT-SRT'nin bipolar bozukluğu olan bireylerde daha geniş örneklem gruplarında ve daha uzun izlem süreleriyle değerlendirilmesinin önem taşıdığı düşünülmektedir.
Anahtar kelimeler: Bipolar bozukluk; kişilerarası ilişkiler sosyal ritim terapi; nüks; biyolojik ritim; Peplau, kuram.

Abstract:
Aim: This research ras carried out to reduce the frequency of relapses, regulate biological rhythms and interpersonal relations with the Interpersonal Relations-Social Rhythm Therapy (IPSRT) based on Peplau's Interpersonal Relations Theory, which is applied to individuals with bipolar disorder. 
Method: This research is a quantitative, randomized controlled and experimental design study. A total of 34 individuals, 17 interventions and 17 controls, were recruited from individuals with bipolar disorder, who were registered to the Community Mental Health Center who volunteered to participate in the study and met the inclusion criteria. The data were collected with an Introductory Information Form, Young Mania Rating Scale (YMRS), Hamilton Depression Rating Scale (HDRS), Biological Rhythms Interview of Assessment in Neuropsychiatry (BRIAN) and Interpersonal Competence Questionnaire (ICQ). Chi-square, Mann Whitney U and Friedman tests were used in the analysis of the data. 
Results: As a result of this study, it was determined that there was a statistically significant decrease in the total mean scores of HAM-D and YMRS after IPSRT in the intervention group compared to before IPSRT. In the intervention group, it was determined that the mean score of HAM-D at the first month and the third month after IPSRT and YMRS after IPT-SRT decreased statistically significantly compared to the control group.
It was determined that there was a statistically significant decrease in the mean BRIAN total score of the intervention group after IPSRT compared to before IPSRT. While a statistically significant difference was found between the intervention group BRIAN activities sub-dimension total score averages, no statistically significant difference was found between sleep, social, eating habits and dominant rhythm pattern sub-dimension total score averages. A statistically significant difference was found between the intervention and control groups BRIAN sleep, activities, social and eating habits sub-dimensions.
 It was determined that there was a statistically significant increase in the intervention group's mean ICQ total score before IPSRT and compared to the first month follow-up. There was no statistically significant difference between the mean scores of ICQ between intervention and control groups. A statistically significant difference was found between the mean scores of the ICQ emotional support and conflict management sub-dimensions of individuals with bipolar disorder in the intervention group.
Key words: Bipolar disorder; interpersonal social rhythm therapy; relapse; biological rhythm; Peplau, theory.