Bosna Hersek'te mevlîd geleneği
Mawlid tradition in Bosnia and Herzegovina
Yazar: İBRAHİM CUŞAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA ASIM AKKUŞ
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Din Musikisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion ; Müzik = Music

Özet:
Mevlîd, kelime anlamı itibariyle doğum, doğum yeri ve doğum zamanı gibi anlamları ihtiva etmektedir. İslam ilim-kültür geleneğinde ise mevlîd, Hz. Muhammed'in (sav) doğumunu ve bu vesileyle yazılan eserleri tanımlamak amacıyla kullanılmış ancak zaman içerisinde velilerin doğum yıl dönümleri ile çeşitli vesilelerle özel gün ve gecelerde düzenlenen merasimlerin genel adı olarak bir anlam genişlemesi kazanmıştır.  
İslam literatüründe mevlîd, Süleyman Çelebi'nin "Vesîletü'n-Necât" isimli eseri ile zamanla sınırları aşan bir şöhrete kavuşarak birçok coğrafyada benimsenmiş ve kurucu mahiyetindeki bu metin farklı dillere de tercüme edilmiştir. Bu doğrultuda mevlîdin benimsendiği, özümsenerek tercüme edildiği ve dinî merasimlerin vazgeçilmez icrası haline geldiği coğrafyalardan birisi de Bosna Hersek'tir. Osmanlı'nın Bosna Hersek'i fethi neticesinde İslam ile tanışan Boşnaklar, bu dinin değerlerini de benimsemiş ve mevlîde büyük bir önem atfederek dinî, sosyal ve kültürel hayatlarının vazgeçilmez bir unsuru olarak telakki etmişlerdir.
Bosna-Hersek'te Mevlîd Geleneği başlığı altında giriş, üç bölüm ve sonuçtan oluşan bu çalışmanın girişinde Bosna Hersek'in kısa tarihi, Bosna Hersek'te İslam ve Bosna Hersek'te dinî, sosyal ve kültürel hayata dair genel bilgilere yer verilecektir.  Birinci bölümde mevlîdin tanımı, tarihçesi, metinleri ile genel manada icra alanları ve şekli ele alınacaktır. İkinci bölümde Bosna Hersek'te mevlîdin dinî, sosyal ve kültürel hayattaki yeri ve önemi ile icra alanları ve şekli inlenecektir. Üçüncü bölümde ise Bosna Hersek'te icra anlamında en çok tercih edilen mevlîdler ile mevlîd icraları arasında okunan salavat örnekleri notaya alınmak suretiyle paylaşılacaktır.

Abstract:
The term "Mawlid" means birth, encompassing meanings related to birth, birthplace, and birth time. In the Islamic scholarly and cultural tradition, Mawlid is used to describe the birth of Prophet Muhammed (peace be upon him) and the works written on this occasion. Over time, it has evolved to become a general term for ceremonies held on the anniversaries of saints' (dervishes') births and various occasions.
In Islamic literature, Mawlid gained widespread recognition beyond boundaries through Süleyman Çelebi's work "Vesîletü'n-Necât," and it has been embraced in various regions. Bosnia and Herzegovina is one such place where Mawlid has been adopted, translated into different languages, and has become an integral part of religious ceremonies, especially following the Ottoman conquest.
The study "Mawlid Tradition in Bosnia and Herzegovina" consists of an introduction, three sections, and a conclusion. The introduction provides a brief history of Bosnia and Herzegovina, general information about Islam in the region, and insights into religious, social, and cultural aspects. The first section delves into the definition of Mawlid, its history, texts, and its general execution areas and forms. The second section examines the role and significance of Mawlid in the religious, social, and cultural life of Bosnia and Herzegovina, along with its execution areas and forms. The third section shares examples of salawat (praises) read during Mawlid ceremonies in Bosnia and Herzegovina, documenting the most preferred Mawlids and their performances.