Osmanlı Tarih yazıcılığında Genel Türk Tarihi yazımı
General Turkish Historiography in Ottoman historiography
Yazar: GÖKTUĞ SIRKINTI
Danışman: DOÇ. DR. ERHAN YOSKA
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Genel Türk Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Bu araştırmada, Osmanlı Devleti'nin tarih yazıcılığı sürecinin, son dönem Osmanlı tarih yazıcılığı ve etkileri incelenmiştir. XV. yüzyılda ilk örneklerini gördüğümüz ve yazı dili Türkçe olan Osmanlı Tarih yazıcılığı, Timurlular ile gerçekleşen siyasi ilişkiler neticesinde bir nesep belirleme süreci olarak ortaya çıkmıştır. Emir Timur'un, kendi nesebinin Osmanlılardan daha yüksek bir konumda olduğunu açıklaması ile başlamıştır. Bu bağlamda Osmanlı tarih yazıcıları hanedanın nesebini Oğuz Han'a dayandırmıştır. Fetret devrinden sonra yeniden yapılanmaya giren Osmanlılar, tarih yazımı aracılığıyla nesepleri üzerinden bir üst kimlik oluşturarak, hanedanlığına başarılı bir meşruiyet zemini de oluşturmuştur. XVI. yüzyıldaki Osmanlı tarih yazıcılığında, yazı dilinde Arapça ve Farsçanın etkin olduğu bir dönemdir. Yazılan tarihler, yaradılıştan başlanarak, İslam tarihini esas alan ve Osmanlı tarihiyle sonlanan ümmetçi ve hanedan merkezli yazımının oluştuğunu göstermektedir. XVII. yüzyılda yazılan eserlerde dil bakımından sadeleşme görülse de Arapça ve Farsçanın etkinliği de devam etmektedir. İslam tarih yazıcılığı anlayışı da devam etmektedir. XVIII. yüzyılda tarih yazıcılığı vakanüvislik kurumunun oluşmasından dolayı, tarihçiler devlete bağlı çalışanlar haline gelmiştir. Vakanüvisler, tamamlayamadıkları eserleri silsile halinde devam ettirmişlerdir. XIX. yüzyıldaki Osmanlı tarih yazıcılığı tüm bu süreçlerden farklı konumda bulunmaktadır. Avrupa ve Rusya merkezli Türkoloji araştırmalarının neticesinde İslamiyet öncesi Türk tarihi yazıcılığı başlamıştır. Bu süreç Osmanlı aydınlarına da etki etmiştir. Osmanlıda genel Türk tarihi yazımının başlamasıyla birlikte, İslam ve hanedan merkezli tarih yazımının dışına çıkılmıştır. Türklerin kökenlerinin, medeniyetinin ve tarihinin ne kadar köklü olduğunu ortaya çıkaran bu gelişmelerden hareketle dönemin Türkçü aydınları; Türk uluslaşmasını başlatmıştır.
Anahtar Kelimeler: Osmanlı, Türk, Türkçülük, Tarih Yazıcılığı, Ulus.

Abstract:
In this research, it is seen that the late Ottoman historiography and its effects emerged throughout the historiography process of the Ottoman Empire. XV. Ottoman historiography, the first examples of which were seen in the century and whose written language was Turkish, emerged as a process of determining lineage as a result of political relations with the Timurids. We started to explain that Emir Timur's lineage was higher than the Ottomans. These regular Ottoman history writers traced the lineage of the dynasty to Oghuz Khan. The Ottomans, who underwent restructuring after the Interregnum, created a super-identity through their lineages through historiography, and a successful basis of legitimacy was created in their dynasty. XVI. It is a period in Ottoman historiography in the century when Arabic and Persian were influential in the written language. The written dates show that ummah and dynasty-centered writings were formed, starting from the creation, based on Islam, and ending with Ottoman history. XVII. Although there is a simplification in terms of language in the works written in the 19th century, the effectiveness of Arabic and Persian continues. The understanding of Islamic historiography continues. XVIII. Due to the functioning of the chronicler function of historiography in the century, historians have become situational workers. Vakanüvis continued the works they could not complete in a series. XIX. There are different distributions in all these processes in Ottoman historical writing in the century. As a result of Turcology research based in Europe and Russia, pre-Islamic Turkish history writing began. This process also affected the Ottoman intellectuals. With the initiation of general Turkish historiography in the Ottoman Empire, the scope of Islamic and dynasty-centered historiography was expanded. The origins, civilization and history of the Turks have been revealed; Based on these developments, periodical Turkist intellectuals; He initiated Turkish nationalization. 
Keywords: Ottoman, Turk, Turkism, Historiography, Nation.