Sosyo-ekonomik değişkenlerin sağlık göstergeleri üzerine etkisi
The effects of socio-economic variables on health indicators
Yazar: NEDA HASHEMİ KHOSROSHAHİ
Danışman: PROF. DR. SELİM BAŞAR
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Politikası Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Panel veri modelleri = Panel data models ; Sağlık = Health ; Sağlık ekonomisi = Health economics ; Sağlık göstergeleri = Health indicators ; Sağlık harcamaları = Health expenditures ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Sosyoekonomik değişme = Socio-economic change ; Sosyoekonomik durum = Socio-economic situation ; Sosyoekonomik özellikler = Socio-economic characteristies

Özet:
Bu çalışmada sosyo-ekonomik değişkenlerin sağlık göstergeleri üzerindeki etkileri, farklı gelir gruplarından 134 ülke için 1990-2015 dönemine ait 13 farklı seri ve 5 farklı ekonometrik model kullanılarak, yatay kesit bağımlılığını göz önünde bulunduran yeni nesil dinamik panel veri analizi yöntemleriyle incelenmiştir. Ülkeler arasında yatay kesit bağımlılığının varlığı; Breusch ve Pagan (1980) LM testi, Pesaran (2004) ölçekli LMS testi, Pesaran (2004) CD testi ve Baltagi, Feng ve Kao (2012) sapması düzeltilmiş ölçekli LMBC testleriyle incelenmiş ve panelleri oluşturan ülkeler arasında yatay kesit bağımlılığının var olduğuna karar verilmiştir. Serilerin durağanlığı; Hadri ve Kurozumi (2012) panel birim kök testiyle incelenmiş ve serilerin farklı düzeylerde durağan olduğu tespit edilmiştir. Modellerde yer alan seriler arasında eşbütünleşme ilişkisinin varlığı, Westerlund (2008) tarafından geliştirilen Durbin-Hausman yöntemiyle incelenmiş ve serilerin eşbütünleşik olduklarına karar verilmiştir. Uzun ve kısa dönem analizler Panel ARDL yöntemiyle gerçekleştirilmiştir.  
Yapılan uzun dönem analizler sonucunda ülkelerdeki kişi başına düşen sağlık harcamasının en önemli belirleyicilerinin; kişi başına düşen milli gelir, sabit sermaye oluşumu, enflasyon, işsizlik oranı ve nüfus olduğu görülmüştür. Bebek ölüm oranlarının belirleyicilerinin ise; kişi başına düşen sağlık harcamaları, kişi başına düşen milli gelir ve enflasyon olduğu belirlenmiştir. Kadın başına doğurganlık oranının en önemli belirleyicilerinin; işsizlik oranı ve ekonomik büyüme olduğu ortaya çıkmıştır. Kaba doğum oranının ve doğumda beklenen ortalama yaşam süresinin en önemli belirleyicilerinin;  kişi başına düşen sağlık harcamaları, kişi başına düşen milli gelir ve işsizlik oranı olduğu belirlenmiştir. Kısa dönem analizlerinde modellerin hata düzeltme mekanizmalarının çalıştığı tespit edilmiştir.

Abstract:
In this study, the effects of the socio-economic variables on the health indicators were examined by using 13 different series and 5 different econometric models for 134 countries from different income groups for 1990-2015 time period that been investigated by a new generation dynamic panel data analysis method considering horizontal section dependency. The existence of horizontal section dependency between countries has been investigated by Breusch and Pagan (1980) LM test, Pesaran (2004) scale LMS test, Pesaran (2004) CD test and deviation of the corrected scale LMBC test of Baltagi, Feng and Kao (2012) and it has been decided that there is a horizontal cross correlation panels forming between countries. Stability of series has been investigated by the panel unit root test of Hadri and Kurozumi (2012) and stationary of series at different levels has been found. Among the series in the models existence of cointegration relationship has been investigated by Durbin-Hausman method that developed by Westerlund (2008) it has been decided that the series are cointegrated. Using of Panel ARDL method carried out Long- and short-term analyses.
As a result of long-term analyses, the most important determinants of per capita health expenditure in countries are: per capita national income, fixed capital formation, inflation, unemployment rate and population. The determinants of infant mortality rates are: per capita health spending, per capita national income and inflation. The most important determinants of fertility rates per woman are: unemployment rate and economic growth. The most important determinants of the coarse birth rate and life expectancy at birth are; per capita health spending, per capita national income and unemployment rate. In short term analyses, it has been determined that error correcting mechanisms of models are operated.