Sindemi yaklaşımıyla 2001-2019 yılları arasındaki intihar kaynaklı ölümlerin değerlendirilmesi
The evaluation of suicide-related deaths between 2001 and 2019 with syndemic approach
Yazar: CAN ILGIN
Danışman: PROF. DR. AHMET TOPUZOĞLU
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Halk sağlığı = Public health ; Psikiyatri = Psychiatry ; Retrospektif çalışmalar = Retrospective studies ; Ruh sağlığı = Mental health ; Ölüm = Death ; İntihar = Suicide ; İntihar = Suicide

Özet:
İntihar ya da öz kıyım, kişinin kendini öldürme amacıyla kendine yönlendirdiği ölüme ve yaralanmaya neden olan davranışlardır. Türkiye'de 2019 yılında 3406 kişi intihar ederek hayatını sonlandırmıştır. Sindemi kuramı, sağlık problemlerinin tek başına ortaya çıkmak yerine ortak etkileşimli faktörlerden beraber ortaya çıkarak gelişimlerini tanımlamaktadır. İntiharların anlaşılması, risk gruplarının belirlenmesi ve önlenmesi için sindemi yaklaşımı önemlidir. Bu çalışmada Türkiye'de 2001-2019 yılları arasında intiharların, nedenleri, şekilleri, intihar edenlerin cinsiyetleri, öğrenim durumları, medeni durumları, yaş grupları, ikametleri ve intiharın gerçekleştiği zamana göre sindemi yaklaşımı bağlamında analiz edilmesi hedeflenmiştir.
Çalışmamız ekolojik tipte olup, 2001-2019 yılları arasında Türkiye'de ölümle sonuçlanan intiharları kapsamaktadır. İstanbul'daki ölümle sonuçlanan intiharlar ayrıca incelenmiştir. Kaba ve özel intihar hızları, intihar oranlarının ortanca, çeyrekler arası dağılım aralığı (ÇADA), en düşük ve en yüksek değerleri hesaplanmıştır. Sürekli değişkenler arası Spearman korelasyon testi uygulanmış, rho ve p değerleri rapor edilmiştir. Sürekli değişkenler için L2 (ya da Öklid) tabanlı küme analizlerinde, k=2 küme oluşturulmuştur. Veri tabanı özel intihar hızları panel değişkeni ve yıllar zaman değişkeni olacak şekilde panel veri tabanı formuna dönüştürülmüştür.
Çalışmamızda farklı intihar nedenleri, öğrenim durumları ve farklı yaşam durumlarına göre 10 farklı sindemik risk grubu tanımlanmıştır. Bu 10 farklı sindemik risk grubu için de ortak risk faktörü düşük öğrenim düzeyi ve gelir seviyesinin olması, sosyoekonomik sıkıntıların oluşturduğu toplumsal eşitsizliklerin intiharlar için en önemli risk faktörü olduğu gözlenmektedir. Yoksulluk oranı ve tüberküloz insidansının yüksek, istihdam ve yükseköğrenim oranlarının düşük olduğu yıllarda ticari nedenle intihar hızı daha yüksektir (Ortanca=Yüz binde 0,085'e karşı 0,009; p=0,009). Boşanma hızı, ilk evlenme yaşları, istihdam oranının düşük, yoksulluk oranının yüksek olduğu yıllarda aile geçimsizliğine bağlı intihar hızı daha yüksektir (Ortanca = Yüz binde 0,405'e karşı 0,244; p= 0,022). Kadın istihdam, şehirde yaşayan kadın ve yükseköğrenimli kadın oranlarının, kadının ilk evlenme yaşının düşük ve kaba evlenme hızının yüksek olduğu yıllardaki kadın intihar hızı daha yüksektir (Ortanca= Yüz binde 2,345'e karşı 2,05; p=0,045). İstanbul için istihdam oranındaki (%) 0,015'lik ve GSMH/kişi'deki 0,0003'lük azalma, ekonomik nedenle intihar hızlarını yüz binde 1 artırmaktadır (p<0,01; R-kare = %18,29).
Bu çalışma, belirlediğimiz sindemik risk gruplarına yönelik araştırmalar ve bu sindemik risk gruplarına yönelik geliştirilecek halk sağlığı müdahaleleri için bir çerçeve oluşturmaktadır.

Abstract:
Suicide is the self-directed and harming behaviors directed to self with intent of ending life. In Turkey, 3406 individuals ended their lives by committing suicide in 2019. The syndemics theory defines health problems as phenomena emerging together in synergic interactions rather being isolated entities. Syndemics approach is important for understanding and preventing suicide, and identifying its risk groups. This study aims to analyze the suicides occurred between 2001 and 2019 in Turkey by considering the reasons, methods and timing of suicides and characteristics of individuals committing suicides including gender, educational and marital statuses, age and residence categories in the context of syndemics approach.
Our ecological study includes suicides in Turkey occurred between 2001 and 2019 resulting in death. The median, interquartile range, minimum and maximum values of crude and specific suicide rates were calculated. Spearman correlation test was used for continuous variables, and rho and p values were reported. L2 or Euclid based cluster analyses was executed for continuous variables with k=2 clusters. Database was transformed into panel data for further analysis.
We defined 10 distinct syndemic groups according to the different suicide motivations, educational statuses and life situations. The common risk factor for all these 10 groups were low educational and income statuses. We inferred that the disparities within society due to socioeconomical problems are the most important risk factors for suicide. Rates of suicides due to commercial problems were higher in years where the rate of poverty and incidence of tuberculosis were high, and rates of employment and higher education were low (Median=0.085 vs 0.009, p=0.009) Rates of suicides due to family conflict were higher in years where the rate of poverty was high, and rate of employment and age of first marriage values were low (Median=0.405 vs 0.244, p=0.022) Female suicide rates were higher in years where crude marriage rate was high, and ratios of female employment, urban residence and females in higher education were low (Median=2,345 vs 2.05, p=0.022) For İstanbul, a decrease of 0,015 in employment rate and 0,0003 in GDP per capita increase the suicide rate due to economic reasons by 1/100,000 (p<0.01; R-square= %18.29).
We hope that this study will be a guide for future syndemic studies focused on the risk groups defined in this study, and for the prospective public health interventions.