Hypostylos yapı geleneği ve apadana ilişkisi
Tradition of hypostyle structures and its relation to apadana
Yazar: HATİCE DEĞİRMENCİOĞLU
Danışman: YRD. DOÇ. DR. HATİCE KALKAN
Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Protohistorya ve Önasya Arkeolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Arkeolojik eserler = Archaeological materials ; Kabul salonları = Audience halls ; Mimari eserler = Architectural works ; Mimari ögeler = Architectural elements ; Mimari üslup = Architectural style ; Salonlar = Halls ; Sütunlar = Columns ; Yapı tasarımı = Building design

Özet:
Sütun kullanımı, insanlık tarihi boyunca başlangıcı çok eski dönemlere dayanan ve yüzyıllar boyunca süregelen bir mimari unsurdur. Mimari öğe olarak kimi zaman taşıyıcı işlevi olan, kimi zaman ise estetik kaygıyla kullanımı tercih edilen sütunların kullanımından önce ayak ve dayaklar tercih edilmiştir. Zaman içerisinde sütunlar ve dikmeler bu mimari öğelerin yerini almıştır.Hypostyl salonlar; diğer bir deyişle sütunlu salon yapıları Demir Çağ II-III döneminde Kuzeybatı İran'da Urmiye Gölü ve Orta Zagroslar'da ortaya çıkmış bir mimari gelenektir. Demir Çağ'da iskan gören bahsi geçen bölgelerde kurulan lokal beylikler tarafından inşa edilmiş krali kabul salonlarıdır. Ayrıca salon yapıları önemli Urartu yerleşimlerinde saptanmıştır. Bu salonların gelişmiş örnekleri daha büyük boyutları ve görkemleriyle Akhaemenid dönemi yerleşimlerinde saray kompleksleri içerisinde karşımıza çıkmaktadır. Anadolu'da ise benzerleri Hitit başkenti Boğazköy, Urartu döneminde yerleşim gören Altıntepe, bir Frig kenti olduğu düşünülen Kerkenes ve Akhaemenid dönem yerleşimi Kadirak'ta belirlenmiştir.Sütunlu salonlar erken dönemlerde meskun alan, ahır, arşiv ve depolama yeri olarak işlev görürken zaman içerisinde artan anıtsallık, simetri hassasiyeti, zenginlik yansıması gibi kaygılarla törensel bir kullanıma doğru gelişme kaydetmiştir.Sütun kullanımı Geç Bronz Çağ döneminde spesifik bir yayılım göstermiş, Orta Demir Çağ'da yoğun olarak kullanılmış ve Akhaemenid İmparatorluğu döneminde apadanada doruk noktasına ulaşmıştır.

Abstract:
Usage of column is an architectural element, beginning of which based on ancient periods throughout human history and has been ongoing for centuries. Before usage of the columns that have been used for sometimes carrying and sometimes aesthetic functions; feet and columnars have been preferred to use. In time, columns and pillars have placed of these elements.Hypostyle hall; in other words columned hall structure is an architectural tradition that appeared in Lake Urmia in Northwest Iran and Central Zagros during Iron Age II-III. The halls are royal reception rooms/halls that were built by local principalities founded in mentioned and settled regions in Iron Age. Additionally, these halls have been appeared in important settlements. We can see developed samples of these halls in wider dimensions and glory in palace complex in Achaemenid period settlements. In Anatolia, similar structures have been stated in Bogazkoy, Hittite capital, Altıntepe, settled during Urartian period, Kerkenes, considered to be a settlement of Phrygian period and Kadirak, an Achaemenid period settlement.While columned halls were being used as residential place, stable, archive and storehouse in early periods, in time they progressed towards a ceremonial use by increasing concerns such as monumental, sensitivity of symmetry and reflection of wealth.The usage of column was specific widespread during Late Bronze Age, was used densely in Middle Iron Age and has reached its zenith in apadana during Achaemenid Empire.