Bazı antidepresan ilaç etken maddelerinin tayini için elektrokimyasal yöntemler geliştirilmesi ve bunların analitik uygulamaları
Developing electrochemical methods for the determination of some antidepressant drug active ingredients and their analytical applications
Yazar: DENİZ ALTUNÖZ ERDOĞAN
Danışman: PROF. DR. ESMA KILIÇ
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Kimya = Chemistry

Özet:
Bu çalışmanın ilk kısmında, depresyon tedavisinde kullanılan reboksetin (RBK) ve moklobemidin (MKB) elektrokimyasal indirgenme/yükseltgenme davranışları incelenip bu etken maddelerin çeşitli ortamlarda tayini için voltametrik yöntemler geliştirilmiştir. Maddelerin indirgenme davranışı asılı damla cıva elektrot (ADCE); yükseltgenme davranışı ise camsı karbon elektrot (CKE) kullanılarak incelenmiştir. İki etken madde için aktarılan elektron sayısı, tepkimeye katılan proton sayısı gibi bazı parametreler hesaplanmış ve indirgenme/yükseltgenme için olası elektrot tepkime mekanizmaları önerilmiştir. Her iki maddenin elektrokimyasal davranışının adsopsiyon kontrollü olduğu belirlenmiştir.Çalışmanın ikinci kısmında, kare dalga voltametri (KDV) ve diferansiyel puls voltametri (DPV) yöntemlerinin doğrudan ve adsorptif sıyırma basamakları (KDKAdSV ve DPKAdSV) kullanılarak reboksetin ve moklobemid için çeşitli nicel tayin yöntemleri geliştirilmiştir. MKB ve RBK tayini için ADCE kullanılarak KDV, KDKAdSV, DPV ve DPKAdSV yöntemleri; CKE kullanılarak ise, sadece KDV yöntemi geliştirilerek valide edilmiştir. Geliştirlen tüm yöntemlerle tabletlerde etken madde analizleri yapılmış, yaklaşık % 100 geri kazanım verimleri elde edilmiştir. Bu yöntemlerin ilaç tabletlerinin kalite kontrolünde başarılı bir şekilde kullanılabileceği düşünülmüştür. Geliştirilen bazı yöntemlerin doğrusal çalışma aralıkları fizyolojik ortamlardaki etken madde derişimlerine uygun olmasına rağmen, her iki etken maddenin serum proteinlerine kuvvetle bağlanması nedeniyle, herhangi bir ön işlem yapılmadan bu maddelerin geliştirilen yöntemlerle tayininin mümkün olmadığı görülmüştür. Sadece RBK'nın idrar numunelerinde analizinin DPKAdSV yöntemiyle yüksek bir doğrulukla yapılabileceği gösterilmiştir. Elde edilen sonuçlar literatürdeki spektrofotometrik ve kromatografik yöntemlerle elde edilen sonuçlarla karşılaştırılmış ve % 95 güven seviyesinde aralarında anlamlı bir farkın olmadığı belirlenmiştir. Ayrıca, MKB ve RBK'nın bovin (sığır) serum albümin (BSA) ile etkileşimi voltametrik yöntemlerle incelenerek, bu etken maddelerin proteinlere kuvvetle bağlandığı da gösterilmiştir. Bu tür çalışmaların ilaçların farmakolojik davranışlarının aydınlatılmasında kullanılabileceği belirlenmiştir.

Abstract:
In the first step of this study, the electrochemical reduction and oxidation behaviours of reboxetine (RBX) and moclobemide (MCB) that are used for the treatment of depression were examined and some voltammetric methods were developed for determining those substances in the different mediums. The reduction behaviours of the substances were examined by using hanging drop mercury electrode (HDME) and oxidation behaviours were by using glassy carbon electrode (GCE). At the end of first phase of the experiments, the parameters of electron and proton were examined and calculated for both substances and probable electrode reactions mechanisms for the reduction and oxidation were defined. It is determined that electrochemical behaviours of both substances were adsorption controlled.In the second step of the study, quantitative detection methods were developed for both substances by using square wave voltammetry (SWV) and differential pulse voltammetry (DPV) in two different steps both direct and adsorptive stripping (SWCAdSV and DPCAdSV) . SWV, SWCAdSV, DPV and DPCAdSV methods were employed to determine REB and MOC by using HDME, and only SWV method was employed by using GCE. Active substance analyses were conducted on the tablets for all methods employed and approximately one hundred percent of recovery efficiency rate was obtained. It is concluded that these methods can successfully be applied for quality control of these tablets. Although the linear working ranges of some methods developed in this study are suitable for active substance concentration analyses in the physiological mediums, it is observed that it is not possible to determine the substances by using the methods developed, unless pre-treatment, because of the strong bonds of both substances with the serum proteins. It is demonstrated that only DPCAdSV method can give high accuracy for analysis of REB in urine samples. The results obtained through the experiments were compared with the spectrophotometric and chromatographic methods in the literature and it is observed that there is no meaningful difference between them, within the 95% confidence interval. Also it is proved that these substances strongly bonded with the proteins by examining interaction of substances and bovine serum albumin (BSA) with voltammetric methods. It is proven that this kind of experiments can be used for the explanation of pharmacological behaviours of the drugs.