2005 Irak Anayasası ve anayasal gerçeklik ışığında Irak Cumhuriyeti'nde devletin yapısı
The state structure in the Republic of Iraq in light of the constitutional reality and the Iraqi Constitution in 2005
Yazar: OMAR ALAA MOHAMMED AL-JASIM
Danışman: PROF. DR. YÜKSEL METİN
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Hukuk = Law ; Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Anayasa = Constitution ; Devlet = State ; Devlet idaresi = State administration ; Devlet teşkilatı = State organization ; Federal devlet sistemi = Federial government system ; Federal devlet sistemi = Federial government system ; Irak = Iraq ; Kamu Hukuku = Public Law ; Üniter devlet = Unitary state

Özet:
Bu çalışmada, genel olarak yapısal açıdan devlet şekilleri (üniter devlet, federal devlet ve bölgeli devlet) tek tek incelenmiştir, daha sonra Irak'taki eski Anayasalarda ve yürürlükteki 2005 Anayasasında devletin yapısına ilişkin düzenlemeler ele alınmıştır. Bu bağlamda ilk olarak 1876 Osmanlı dönemine ve Birinci Dünya Savaşı sonrasında Irak'ın İngiltere mandası altına girmesi ile Irak devletinin kurulmasına değinilmiştir. Ardından Irak'ın 1925, 1958, 1963, 1964, 1968, 1970 ve 2004 Anayasaları üzerinde durulmuştur. Son olarak ise 2005 Anayasası ayrıntılı bir şekilde ele alınmıştır. Bugün yürürlükte olan 2005 Anayasası incelenirken devletin yapısı, temel ilkeler, haklar ve özgürlükler, federal organlar, federal makamların görev alanları, Anayasa değişikliği, 2005 Anayasasında bölgesel otoriteler, özellikle 2005 Anayasasında Kürdistan Bölgesel yönetimi ve yetkileri detaylı bir şekilde anlatılmaya çalışılmıştır.
Bu çalışmanın temel amacı, genel olarak yapılarına göre devlet şekillerini ortaya koymak ve Irak devletinin yapısını Anayasa hükümleri ve Anayasal gerçeklik ışığında incelemektir. Tezin konusu normatif düzenlemeler ışığında incelenmiş aynı zamanda Anayasanın uygulanması da dikkate alınmıştır.
Bu çalışmada genel olarak, Irak Anayasalarında devletin şekli ayrıntılı bir şekilde anlatılmaya çalışılmıştır. Irak devleti, 1925 Irak Anayasasında devlet modeli olarak üniter devlet modelini öngörmüş ve bu devlet modelini 1958, 1963, 1964, 1968 ve 1970 Anayasalarında devam ettirmiştir. Bu Anayasalarda üniter devlet modeline uygun olarak merkeziyetçi bir devlet yapısı düzenlenmiştir. 2004 Irak Devleti Geçiş Dönemi Yönetim Kanunu ve 2005 Irak Anayasası ise devlet modeli olarak federal devlet modelini benimsemiştir.
Sonuç olarak, Krallık döneminde kabul edilmiş olan 21 Mart 1925 tarihli Anayasa Irak'ın ilk ve kalıcı Anayasasıdır. Cumhuriyeti döneminde 1958 ile 2005 arasında yapılan Anayasalar, bu dönem koşulları gereği geçici nitelikte Anayasalar olmuştur. 2005 yılında kabul edilmiş olan ve bugün de yürürlükte olan Anayasa ise, Irak'taki kalıcı Anayasalardan biridir.

Abstract:
In this study, generally the forms of states (unitary state, federal state and regional state) were examined one by one, then the regulations concerning the structure of the state in the old Constitutions and in the 2005 Constitution - which is currently in effect in Iraq - were dealt. In this context, firstly the Ottoman period of 1876 and the establishment of the state of Iraq by Iraq's having gone under the mandate of England, after the First World War, were mentioned. Subsequent to it, 1925, 1958, 1963, 1964, 1968, 1970 and 2004 Constitutions of Iraq, were urged upon. And lastly, the 2005 Constitution were dealt in a detailed way. While the 2005 Constitution was being examined, the structure of the state, the fundamental principles, rights and the freedoms, federal organs, assigned positions of the federal offices, the constitutional amendment, the regional authorities in the 2005 Constitution, especially the Kurdistan Regional Government and its powers in the 2005 Constitution were tried to be told in detail. 
The main aim of this study was to reveal the form of states according to their structures in general and to examine the structure of the Iraq state within the light of the Constitution and Constitutional authenticity. The subject of the thesis was examined in the light of the normative regulations and at the same time, the application of the Constitution was taken into consideration, as well.
In this study, generally, the form of the state in Iraq Constitutions was tried to be told in a detailed way. The Iraq state envisaged the unitary state model as the state model in the 1925 Iraq Constitution and it continued this state model in 1958, 1963, 1964, 1968 and 1970 Constitutions. In these constitutions, the centralist form of state, pursuant to the unitary state model, was regulated. And the 2004 Iraq State Transition Period Administrative Law and the 2005 Iraq Constitution adopted the federal state model as the form of state. 
Consequently, the Constitution dated 21 March 1925, accepted in the Kingdom period, is the first and permanent Constitution. The Constitutions, which had been made between 1958 and 2005, were the constitutions in transient quality pursuant to the conditions of this period. And the Constitution, accepted in the year of 2005 and is currently in effect today, is one of the most permanent constitutions in Iraq.