Türkiye'de kayıt dışı dizel yakıt tüketiminin tahmini
Estimation of informal diesel fuel consumption in Turkey
Yazar: HÜSEYİN FATİH YAZ
Danışman: PROF. DR. NÜKHET DOĞAN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ekonometri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ekonometri = Econometrics ; Ekonomi = Economics ; Enerji = Energy
Dizin: Akaryakıt = Fuel oil ; Dizel yakıtlar = Diesel fuels ; Ekonometrik tahmin = Econometric estimate ; Kalman filtre = Kalman filter ; Kayıt dışı ekonomi = Informal economy ; Tahmin = Estimation ; Tüketim = Consumption ; Yakıt tüketimi = Fuel consumption ; Zaman serileri = Time series ; Zaman serileri analizi = Time series analysis

Özet:
Kayıt dışı ekonomik faaliyetler özellikle gelişmekte olan ülkelerde önemli bir sorundur. Bir ülke ekonomisinde kayıt dışılığın boyutunun gerçeğe yakın olarak ölçülmesi, kayıt dışı faaliyetler ile mücadelede etkin ve güvenilir politikalar oluşturulmasına katkı sağlayacaktır. Ancak doğası gereği, kayıt dışı ekonomik faaliyetlerin gerçek seviyesini saptamak mümkün olmayıp, bazı varsayımlar altında dolaylı olarak tahmin edilebilinir. Bu çalışmada, Türkiye'de akaryakıt piyasasında kayıt dışı ile mücadele kapsamında uygulanan politikaların etkinliğinin incelenmesi ve gelecekte alınacak tedbirler konusunda yol gösterici olması amacıyla, kayıt dışı dizel yakıt tüketimi düzeyinin zaman içerisindeki değişimi ampirik olarak incelenmiştir. Bu doğrultuda, dizel yakıt kullanan taşıt sayısının resmi kayıtlarda yer alan dizel yakıt tüketimi ve gayri safi yurtiçi hasıla ile açıklandığı, açıklanamayan kısmının ise kayıt dışı dizel yakıtın bir ölçütü olabileceği varsayımı altında, 2005 – 2017 yılları arasında Türkiye'de kayıt dışı dizel yakıt tüketimi düzeyinin seyri Kalman filtresi yöntemiyle tahmin edilmiştir. Elde edilen bulgulara göre, 2014 yılına kadar devam eden süreçte kayıt dışı dizel yakıt tüketimi düzeyi artış eğilimi gösterirken, 2009 – 2014 yılları arasında en yüksek paya ulaşmaktadır. Bu artışın 2014 yılı sonu itibari ile düşüş eğilimine girdiği gözlemlenmiştir.

Abstract:
Informal economic activities is an important problem especially in developing countries. Accurate estimation of the size of the informal economy is imperative to establish correct and reliable policies and to increase the effectiveness of such policies in practice. Due to its nature, it is not possible to estimate the actual level of informal economic activities. Therefore, it can be estimated indirectly under some assumptions. In this study, Turkey's the behavior of informal diesel fuel consumption over time has been estimated to examine the effectiveness of the policies implemented in the fuel market and to guide the measures to be taken in the future. In this respect, the number of vehicles using diesel fuel can be explained by the diesel fuel demand the gross domestic product and the unexplained part of the assumption may be a measure of informal diesel, the level of informal diesel fuel consumption in Turkey was estimated by Kalman filter method for the 2005 – 2017 period. Research findings, informal diesel fuel consumption tends to increase in the period up to 2014, reaching the highest share between 2009 and 2014. It was observed that this increase entered into a downward trend as of the end of 2014.