Kapadokya bölgesinde tüketilen ambalajlı suların radyolojik ve kimyasal özelliklerinin belirlenmesi
Determination of radiological and chemical aspects of packaged drinking waters consumed in Cappadocia region
Yazar: NASSRIN ABDULWAHED EM. ZRIBA
Danışman: PROF. DR. ŞEREF TURHAN
Kastamonu Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Fizik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Fizik ve Fizik Mühendisliği = Physics and Physics Engineering
Dizin: Doğal radyoaktivite = Natural radioactivity ; Gross beta radyoaktivitesi = Gross beta radioactivity ; İçme suyu = Drinking water

Özet:
Su, insan hayatı için elzemdir. Bu sebeple içme suyu, güvenli ve insani tüketim için yeterli nitelikte olmalıdır. Son zamanlarda, özellikle gelişmekte olan ülkelerin karşı karşıya kaldığı içme suyunun güvenli ve ulaşılabilir olmaması durumu, ambalajlı veya şişelenmiş içme sularının tüketimini arttırmıştır. Bu çalışmada, Kapadokya bölgesinde yer alan Nevşehir ilinde tüketilen 19 ticari markalı şişelenmiş içme suyu örneğinin kalitesi, insani tüketim uygunluğu için değerlendirildi. Su kalitesi ile ilgili analizler, toplam alfa (α), toplam beta (β) radyoaktivitesini ve çoğu ağır metal olan elementlerin nicel olarak belirlenmesini içermektedir. 
Şişelenmiş içme suyu örneklerinin toplam alfa ve toplam beta radyoaktivite derişimleri, gaz orantılı α/β sayacı kullanılarak ölçüldü. Toplam alfa ve toplam beta radyoaktivite derişimlerinin ortalama değeri, sırasıyla 21 ± 5 mBq/L ve 59 ± 12 mBq/L olarak bulundu.
Şişelenmiş içme suyu örneklerindeki magnezyum (Mg), alüminyum (Al), krom (Cr), mangan (Mn), demir (Fe), kobalt (Co), nikel (Ni), bakır (Cu), çinko (Zn), arsenik (As), selenyum (Se), stronsiyum (Sr), gümüş (Ag), kadmiyum (Cd), antimon (Sb), cıva (Hg) ve kurşun (Pb) elementinin nicel analizleri, endüktif eşlenmiş - plazma optik emisyon spektrometresi (ICP-OES) kullanılarak yapıldı. Şişelenmiş içme suyu örneklerinin tamamında Al, As, Ag, Cu, Se ve Sb, ölçülebilir seviyenin altında bulundu. Mg, Sr, Fe, Pb, Hg, Zn, Cr, Co, Ni, Cd ve Mn'nin ortalama derişimi, sırasıyla 2898,95 µg/L, 62,89 µg/L, 3,35 µg/L, 3,08 µg/L, 2,03 µg/L, 1,97 µg/L, 1,89 µg/L, 1,70 µg/L, 1,69 µg/L, 1,23 µg/L ve 1,03 µg/L olarak ölçüldü
Deneysel sonuçlar, cıva hariç, şişelenmiş içme suyu örneklerinde ölçülen bütün radyolojik ve kimyasal değerlerin, ulusal yönetmelikler ve Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından belirlenen sınır değerlerden daha küçük olduğunu ortaya koydu. Şişelenmiş içme suyu örneklerinde ölçülen ortalama cıva seviyesi, ulusal yönetmeliklerin belirlediği sınır değerlerden 2 – 20 kat daha büyüktür.
Tüketilen şişelenmiş içme suyu örneklerindeki radyonüklitlerden yayınlanan iyonlaştırıcı radyasyonun oluşturduğu iç ışınlamanın sebep olduğu yıllık etkin radyasyon dozunun ortalama değeri bebek, çocuk ve yetişkinlerin için, sırasıyla 9 µSv/y, 13 µSv/y ve 25 µSv/y olarak hesaplandı. Bu doz değerleri, ulusal yönetmelikler ve DSÖ tarafından tavsiye edilen bireysel doz ölçütü olan 100 µSv/y'den önemli ölçüde daha küçüktür.

Abstract:
Water is essential for human life. Therefore, drinking water must be safe and quality enough to be consumed by humans. Recently, the consumption of packaged or bottled drinking water is increasing because the lack of safe and accessible drinking water frequently faced in developing countries. In this study, the quality of 19 brands of commercially available bottled drinking water samples consumed in Nevşehir province located in Cappadocia region were assessed for suitability for human consumption. Analyses related to water quality contain the quantitative determination of radioactivity of gross alpha (α), gross beta (β) and trace elements which most of them are heavy metals.
The radioactivity concentrations of gross alpha and gross beta of bottled drinking water samples were determined by using a gas proportional α/β counter. The average radioactivity concentration of the gross alpha and gross beta were found as 21 ± 5 mBq/L and 59 ± 12 mBq/L, respectively. 
The quantitative analysis of magnesium (Mg), aluminum (Al), chromium (Cr), manganese (Mn), iron (Fe), cobalt (Co), nickel (Ni), copper (Cu), zinc (Ni), arsenic (As), selenium (Se), strontium (Sr), silver (Ag), cadmium (Cd), antimony (Sb), mercury (Hg) and lead (Pb) in bottled drinking water samples were performed by using an inductively coupled plasma - optical emission spectrometer (ICP-OES). Al, As, Ag, Cu, Se and Sb in all bottled drinking water samples were found to be below the detection limit. The average concentration of Mg, Sr, Fe, Pb, Hg, Zn, Cr, Co, Ni, Cd and Mn were measured as 2898.95 µg/L, 62.89 µg/L, 3.35 µg/L, 3.08 µg/L, 2.03 µg/L, 1.97 µg/L, 1.89 µg/L, 1.70 µg/L, 1.69 µg/L, 1.23 µg/L and 1.03 µg/L, respectively.
The experimental results reveal that all radiological and chemical values measured in bottled drinking water samples, except for mercury, are lower than the limit values set by national regulations and World Health Organization (WHO). The average level of mercury measured in bottled drinking water samples is 2 - 20 times higher than the limit values set by national regulations.
The average annual effective radiation dose caused by internal exposure from ionizing radiations emitted from radionuclides in consumed bottled drinking water samples was estimated for infants, children, and adults as 9, 13, and 25µSv/y, respectively. These dose values are significantly lower than individual dose criterion of 100 µSv/y recommended by the national regulations and the WHO.