Nehcü'l- Ferâdîs'te eşdizimlilik
Collocation in Nehcü'l- Ferâdîs
Yazar: GAMZE SAY
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SEÇİL HİRİK
Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Dilbilim = Linguistics
Dizin: Dil bilim = Linguistics ; Eşdizimlilik = Colocation ; Harezmce = Khwarazm language ; Nehcü`l-Feradis = Nehcü`l-Feradis ; Söz varlığı = Vocabulary ; Türkçe = Turkish

Özet:
Birdilin sözvarlığıiçerisinde sözcük ve sözcüklerin biraraya gelerek
oluşturduklarıöbek şeklinde yapılarmevcuttur.Atasözleri,kalıp sözler,
deyimler,birleşiksözcükler,serbestbirleşmelerveeşdizimleriiçinealanbu
öbekyapılardilinenönemliunsurlarındandır.Dilin,tarihineışıktutanbu
sözcükvesözcükbirleşmeleri,toplumuntarihininyanındaekonomik,sosyal,
siyasalvekültürelbütünyaşamsalfaaliyetlerinigeçmiştengeleceğetaşıyan
köprü vazifesigörmektedir.Bu çalışmanın konusunu oluşturan ve söz
varlığının önemliunsurlarından biriolan eşdizimlerfarklıyaklaşımları
benimseyen araştırmacılar tarafından farklışekillerde tanımlanmış ve
incelenmiştir.Eşdizimlerintespitindesıklıktemelliyaklaşım veanlam temelli
yaklaşım olmak üzere ikitemelyaklaşım kullanılmaktdır.Sıklık temelli
yaklaşım,metiniçerisindebelirlibirmesafedebiraradakullanılmaeğilimi
gösterenbirleşmelerieşdizim olarakifadeetmekte,sözcükbirleşmelerini,
metinveyaderlemiçindebirliktelikkullanımıensıkolanbirleşmelerdenenaz
olanbirleşmeleredoğruderecelendirmektedir.Buderecelendirmeyegöre
kullanım sıklığıfazlaolanbirleşmelereşdizim olaraknitelendirilmektedir.
Anlam temelliyaklaşımı(sözcükseçiminedayalıyaklaşım)benimseyen
araştırmacılar,eşdizimlerianlamsalboyutuyladeyimselleşmeölçeğinegöre
incelerler.Eşdizimleri,sözcükbirleşmeleribaşlığınınbirkategorisiolarak
değerlendirerek diğer sözcük birleşmelerinden ayırabilecekleribirtakım
ölçütlerönesürerler.Buölçütlerdoğrultusundaeşdizimin,serbestsözcük
birleşmeleriiledeyimlerarasındabulanıkbiralandayeraldığınıdilegetirirler.
Eşdizimlerin tespitinde kullanım sıklığından ziyâde birimler arasındaki
anlamsalilişkilereodaklanmışlardır.Yapılançalışmanınbirincibölümünde
eserinkalemealındığıHarezm Türkçesinindilözelliklerindenbahsedilerek
döneminönemlieserleriüzerinekısacabilgilerverilmiş,Nehcü'l-Ferâdîs'indili,
üslubu,konusu,nüshalarıhakkında ayrıntılıbilgilerverilmiştir.Kuramsal
çerçevedenbahsedilenikincibölümdeönceliklesözvarlığındanbahsedilmiş,
sonrasında fiil ve fiillerin sınıflandırılması, bağdaşıklık/bağdaşma
kavramlarındansözedilmiştir.Eşdizim kavramınageçmedenönceeşdizimi
de kapsayan sözcük birleşmelerinin sınıflandırılmasından bahsedilmiştir.
Dahasonraeşdizimlerinalayazınındakitanımlarına,özelliklerine,kavramın
gelişim çizgisine,kavram üzerineyapılansınıflandırmalaravealanyazınında
eşdizimlerinsaptanmasınayönelikkullanılanyaklaşımlarayerverilmiştir.
Çalışmanın inceleme kısmınıoluşturan üçüncü bölümde Anlam Temelli
Yaklaşım temel alınarak Nehcü'l-Ferâdîs'teki isim+fiil birleşmelerinin
oluşturduğueşdizimselbirlikteliklertespitedilmiştir.Tespitedileneşdizimler,
kullanıldığıisim ile birlikte ortaya çıkardığıanlam alanına göre farklı
kategorilereayrılmıştı

Abstract:
Withinthevocabularyofalanguage,therearestructuresintheform of
phrases thatword and words come togetherto form.These phrase
structures,whichincludeproverbs,routines,idioms,compoundwords,free
combinationsandcollocations,arethemostimportantelementsoflanguage.
Thesewordsandcombinationsofwordsthatshedlightonthehistoryof
languageserveasabridgethatcarriesalleconomic,social,politicaland
culturalvitalactivitiesfrom thepasttothefutureinadditiontothehistoryof
society.Thecollocationsthatform thesubjectofthisstudyandareoneof
theimportantelementsofthevocabularyhavebeendefinedandstudiedin
differentwaysbyresearcherswhoadoptdifferentapproaches.Twobasic
approaches,frequency-basedapproachandsemantic-basedapproach,are
usedtodeterminethecollocations.Thefrequency-basedapproachrefersto
combinationsthattendtobeusedtogetheratacertaindistancewithinthe
textascollocations,andrateswordcompoundingtowardscombinations
thataretheleastcommontouseofconjunctionswithintextorthecorpus.
Accordingtothisrating,thecombinationswithahighfrequencyofuseare
consideredascollocations.Adoptingasemanticapproach(aword-based
approach),theresearchersexaminethecollocationsbysemanticdimension
andidiomaticscale.Theyconsidercollocationsasacategoryoftheword
combinationstitleandproposeanumberofcriteriathattheycandistinguish
from otherwordcombinations.Inlinewiththesecriteria,theysaythat
collocationsarelocatedinablurredareabetweenfreewordcombinations
andidioms.Theyfocusedonsemanticrelationsbetweenunitsratherthan
thefrequencyofuseinthedetectionofcollocations.Inthefirstpartofthe
study,thelanguagecharacteristicsofKhorezmianTurkiclanguage,where
theworkwaswritten,werebrieflygivenontheimportantworksoftheperiod
anddetailedinformationaboutthelanguage,style,subjectandcopiesof
Nehcü'l-Ferâdîs was given.In the second part,which mentioned the
theoreticalframework,thevocabularywasmentionedfirst,andthenthe
classificationofverbandverbs,theconceptsofcohesion/accordwere
mentioned.Beforemovingontotheconceptofcollocation,itwasmentioned
thatwordcombinationsincludingcollocationswereclassified.Then,the
definitions,characteristicsofthecollocationsattheliterature,development
lineoftheconcept,classificationsontheconceptandapproachesusedto
detectthecollocationsattheliteraturearegiven.Inthethirdpartofthestudy,
VII
which constitutes the analysis part of the study,the collocational
conjunctionsformedbynoun+verbcombinationsinNehcü'l-Ferâdîswere
determinedbasedontheSemanticApproach.Theidentifiedcollocationsare
dividedintodifferentcategoriesaccordingtothemeaningareaitrevealswith
thenounitisused.