ABD'nin Ortadoğu politikası ve Işid
US Middle East policy and Isis
Yazar: ARASH SHARGHİ
Danışman: PROF. DR. SERTAÇ HAMİ BAŞEREN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Amerika Birleşik Devletleri = United States of America ; IŞİD = Islamic State of Iraq and al Sham ; Kuvvet kullanma = Force use ; Orta Doğu = Middle East ; Orta Doğu politikası = Middle East policy ; Uluslararası hukuk = International law ; Uluslararası politika = International policy

Özet:
Bu çalışmanın konusu İkinci Körfez Savaşı sonrası ABD'nin Ortadoğu politikalarının sonucu ortaya çıkan ve/veya güçlenen aşırıcı dinci gruplar arasında en önemlisi olarak sayılabilecek Irak Şam İslam Devleti (IŞİD) ve onun uluslararası hukuktaki yeridir. Çalışmanın amacı, ABD'nin Bush ve Obama dönemlerindeki Irak ve Suriye politikalarının nasıl bir güç boşluğuna sebebiyet verdiğini ortaya çıkarmak, bir terör örgütü olarak IŞİD'in bu boşluğu nasıl kullandığını tespit etmek, bu örgütün kendini devlet olarak nitelendirmesinin bilimsel ve hukuki dayanaklarını sorgulamak, uluslararası tehdide dönüşen bu de facto vakanın uluslararası hukuktaki yerini tartışmak ve IŞİD ile mücadelede uluslararası muhtemel çözüm alternatifleri ortaya koymaktır.
Çalışma üç hipotezden destek almaktadır. Çalışmanın ilk hipotezine göre İkinci Körfez Savaşı sonrası ABD'nin Ortadoğu politikasındaki istikrarsızlık bölgede güç boşluğuna sebebiyet vermiş olup bu durum IŞİD'in Ortadoğu'da siyasi bir varlık kazanmasına ve bölgede askeri olarak alan kontrolü sağlamasına sebep olmuştur. Çalışmanın ikinci hipotezi, birinci hipotezdeki sorunun uluslararası hukuk çerçevesinde değerlendirilmesine odaklıdır. Bu bağlamda uluslararası hukuka göre IŞİD'i siyasal bir aktör olarak değerlendirmek mümkün değildir. Zira IŞİD konjonktürel olarak ortaya çıkmış silahlı bir terör örgütüdür. Çalışmanın üçüncü hipotezi ise uluslararası arenada siyasal bir aktör olmayan IŞİD örneğinden hareketle uluslararası hukuk alanında terörizmle mücadele adı altında yeni bir müdahale çeşidi geliştirilmesi ihtiyacının olduğudur.
Çalışmanın birinci bölümünde Ortadoğu ve ABD dış politikasının kavramsallaştırılması yapılmıştır. Bu çerçevede çalışmada ABD dış politikası literatüründe mevcut ana ekol ve yaklaşımlar (ekoller: Jacksonculuk,
337
Hamiltonculuk, Jeffersonculuk, Wilsonculuk iken pratik yaklaşımlar: örnekçilik, muafçılık, aktivist korumacılık ve istisnacılık) ele alınmıştır. Çalışmanın ikinci ve üçüncü bölümlerinde Bush ve Obama dönemlerindeki Irak ve Suriye politikaları bu ekol ve pratikler çerçevesinde incelenmiştir. Çalışmanın dördüncü bölümünde IŞİD'in kronolojik analizi yapılmış, ―IŞİD devlet midir?‖ sorgulaması uluslararası hukuk bağlamında tartışılmıştır. Çalışmanın sonuç bölümünde ise Suriye savaşı merkezli IŞİD'in uluslararası hukuktaki yersizliğine rağmen mevcut konumuna karşın ABD, BM ve uluslararası sistem tarafından alınması gereken tedbirler ve uygulanması gereken politikalar önerilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Ortadoğu, ABD Dış politikası, ABD dış politika gelenek ve pratikleri, Irak ve Suriye Savaşı, IŞİD, kuvvet kullanma hukuku

Abstract:
The subject of this study is the Islamic State of Iraq and Syria (ISIS), which can be considered as the most important among the extremist religious groups that had emerged and / or had strengthened as a result of US Middle East policies after the Second Gulf War, and its place in international law. The aim of this study is to reveal the power gap of created by US policies towards Iraq and Syria during the Bush and Obama periods, to determine how ISIS being a terrorist organization had used this gap, to examine the scientific and legal basis used by this terrorist organization to identify itself as a state, to discuss this de facto case, which has become an international threat within the framework of international law and to put forth possible international solutions to fight against ISIS.
The study is supported by three hypotheses. According to the first hypothesis, the instability of the US Middle East policy after the Second Gulf War has created the power gap in the region, which made it possible for ISIS to gain a political presence in the Middle East and to establish a military control in the region. The second hypothesis of the study focuses on evaluating the problematique of the first hypothesis within the framework of international law. In this context, according to international law, it is not possible to consider ISIS as a political actor; thus, ISIS is an armed terrorist organization that
339
emerged cyclically. The third hypothesis of the study is that there is a need to develop a new type of intervention within the framework of international law, to combat terrorism and fight a non-political actor of the international arena.
In the first part of the study, conceptualization of the Middle East region and US foreign policy has been presented. In this context, the main schools and approaches (schools: Jacksonianism, Hamiltonianism, Jeffersonianism, Wilsonianism and practical approaches: exemplarism, exemptionalism, vindicationism and exceptionalism) are discussed. The President Bush and Obama Administrations' policies towards Iraq and Syria examined within the framework of these schools and practices are discussed in the second and third parts respectively. The fourth part of this work is constituted by the analysis of ISIS chronological development and the question of whether ISIS is a state has been discussed in the context of international law. In the conclusion part of the study, the measures to be taken by the US, the UN and the international system and the policies to be implemented are proposed despite the current incongruent position of the Syrian war-centered ISIS in international law.
Key Words: US Foreign Policy, US Foreign Policy Traditions/Practices, Iraq and Syria War, ISIS, law of use of force.