Total diz protezi olan hastaların sağlık okuryazarlığı düzeylerine göre hazırlanan öğretim planının iyileşme süreci ve yaşam kalitesi üzerine etkisi
The effect of the education plan prepared according to the health literacy levels of patients with total knee prosthesis on their healing process and quality of life
Yazar: NİLGÜN ÖZBAŞ
Danışman: PROF. DR. MEVLÜDE KARADAĞ
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Ortopedi ve Travmatoloji = Orthopedics and Traumatology
Dizin: Diz = Knee ; Diz eklemi = Knee joint ; Diz protezi = Knee prosthesis ; Hasta eğitimi = Patient education ; Hemşireler = Nurses ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Öğretim planları = Instructional plans

Özet:
Araştırma, total diz protezi olan hastaların sağlık okuryazarlığı düzeyleri doğrultusunda hazırlanan öğretim planının iyileşme süreci ve yaşam kalitesine etkisini incelemek amacıyla Haziran 2018- Eylül 2019 tarihleri arasında kontrol gruplu müdahale araştırması şeklinde yapılmıştır. Araştırma, Ankara'daki bir üniversite hastanesinin Ortopedi ve Travmatoloji Kliniğinde 51'i kontrol, 51'i müdahale grubu olmak üzere toplam 102 hasta ile gerçekleştirilmiştir. Örneklemi; daha önce diz protezi ameliyatı geçirmeyen, psikiyatrik sorun öyküsü bulunmayan, iletişim kurmada sıkıntısı olmayan, okuma yazma bilen ve araştırmayı kabul eden hastalar oluşmaktadır. Gazi Üniversitesi Etik Komisyonundan ve çalışmanın yapıldığı hastaneden etik izinler alınmıştır. Ayrıca çalışmaya katılmayı kabul eden bireylerden sözlü ve yazılı onamları alınmıştır Verilerin toplanmasında; Hasta Tanıtım Formu, Hasta Öğrenim Gereksinimleri Ölçeği, Fonksiyonel Değerlendirme Formu, Diz Değerlendirme Anketi, Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği-32, Taburculuk Veri Toplama Formu, Taburculuk Sonrası 15. Gün İyileşme Süreci Veri Toplama Formu, Taburculuk Sonrası 6. Hafta İyileşme Süreci Veri Toplama Formu, Yaşam Kalitesi Ölçeği Formu kullanılmıştır. Araştırmanın uygulanması üç aşamada gerçekleştirilmiştir: Birinci aşamada kontrol grubu hastaları belirlenmiş ve yüzyüze görüşme yöntemiyle veriler toplanmıştır. İkinci aşamada kontrol grubundan elde edilen sonuçlar doğrultusunda öğretim planı hazırlanmıştır. Üçüncü aşamada ise öğretim planı müdahale grubunda uygulanarak hastaların iyileşme süreci ve yaşam kalitesi üzerine etkisi incelenmiştir. Verilerin değerlendirilmesinde SPSS-24 paket programı kullanılmıştır. Independent Sample-t, Mann-Whitney U, Spearman, Pearson-X2, ve Fisher Exact test istatistikleri kullanılmıştır. Araştırma sonucunda kontrol grubunun %65,9'unun, müdahale grubunun %72,9'unun yetersiz sağlık okuryazarlığı düzeyine sahip olduğu saptanmıştır. Kontrol grubu hastalarının Hasta Öğrenim Gereksinimleri Ölçeği puanı 198,18±20,85, müdahale grubunun 200,71±19,42 olduğu belirlenmiştir. Ameliyat sonrası kontrol grubunun %88,2' sinin, müdahale grubunun ise %2' sinin bilgi gereksinimi olduğu belirlenmiştir. Ameliyat sonrası 6. haftada müdahale grubunun Yaşam Kalitesi Ölçeği genel sağlık algısı ve fiziksel fonksiyon alt boyutu puanlarının kontrol grubundan daha yüksek olduğu (p<0,05) saptanmıştır. Araştırmadaki bulgular doğrultusunda Total Diz Protezi olan hastalarda hasta öğretimi planlanmadan önce sağlık okuryazarlık düzeyleri tespit edilmeli ve sağlık okuryazarlık düzeylerine uygun öğretim planlanması önerilmektedir.

Abstract:
The study was carried out as intervention study between June 2018 and September 2019 in order to examine the effect of the education plan prepared in line with the health literacy levels of patients with total knee prosthesis on the healing process and quality of life. The study was conducted with a total of 102 patients, 51 of whom were in the control group and 51 were in the intervention group, in the Orthopedics and Traumatology Clinic of a university hospital in Ankara. The sample consisted of the patients, who did not have knee replacement surgery before, had no history of psychiatric problems, did not have any communication problems, were literate and who agreed to participate in the study. Ethical permissions were obtained from the Gazi University Ethics Committee and the hospital where the study was conducted. In addition, verbal and written consents were obtained from the individuals, who agreed to participate in the study. Data were collected using the Patient Identification Form, The Patient Learning Needs Scale, Functional Assessment Form, Knee Assessment Questionnaire, Turkish Health Literacy Scale-32, Discharge Data Collection Form, Post-Discharge Day 15 of the Healing Process Data Collection Form, Post-Discharge Week 6 of the Healing Process Data Collection Form and the Quality of Life Scale. The study was carried out in three phases: In the first phase, the patients to be included in the control group were determined, and data were collected by face-to-face interview method. In the second phase, an education plan was prepared based on the results obtained from the control group. In the third phase, the education plan was administered to the intervention group, and it was analyzed in terms of its effects on the healing process and quality of life of the patients. Data were analyzed using the SPSS-24 package software. Independent Sample-t, Mann-Whitney U, Spearman, Pearson-X2, and Fisher Exact test statistics were used. As a result of the research, it was determined that 65.9% of the patients in the control group and 72.9% of the patients in the intervention group had insufficient levels of health literacy. The Patient Learning Needs Scale scores were found to be 198.18 ± 20.85 for the patients in the control group, and 200.71 ± 19.42 for the patients in the intervention group. It was determined that 88.2% of the patients in the control group and 2% of the patients in the intervention group needed information after the operation. The scores obtained by the patients in the intervention group from the general health perception and physical function sub-scales of the Quality of Life Scale at the 6th week following the surgical operation were higher compared to the patients in the control group (p < 0.05). In the light of the findings of the study, it is recommended that the health literacy levels of patients with Total Knee Prosthesis should be determined prior to the planning of patient education, and that education should be planned in accordance with the health literacy levels.