Alkol bağımlılığında aile işlevlerinin ve aile stresörleriyle başa çıkma yöntemlerinin incelenmesi: Bir karma model araştırması
Examination of family functions and coping strategies with family stressors in alcohol addiction: A mixed model research
Yazar: ELMAS AKIN ALTINCI
Danışman: PROF. DR. ESRA ÇALIK VAR
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Klinik Odaklı Sosyal Hizmet Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Sosyal Hizmet = Social Work

Özet:
Alkol bağımlılarının ve onların eşlerinin yaşadıkları hastalık sürecini betimlemek; aile işlevleri ve aile stresörleriyle başa çıkma yöntemlerinin sosyodemografik özelliklere ve eşiyle birlikte kendine yardım grubuna katılıp katılmaya göre farklılaşıp farklılaşmadığını görmek; Aile Stresörleriyle Başa Çıkma Yöntemleri Ölçeği'nin alt boyutlarının Aile Değerlendirme Ölçeği'nin alt boyutlarını yordayıp yordamadığını incelemek ve bu konularda alkol bağımlıları ile onların eşlerinin görüşlerini kavramak amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda karma araştırma modeli kullanılmıştır. Araştırma bu hedef bağlamında belirlenen altı çalışma grubundan oluşmaktadır. Araştırmanın nicel boyutunda 50'si çift toplam 109 kişiye nitel boyutundan ise 15'i çift olmak üzere toplam 33 kişiye ulaşılmıştır. Veriler toplanırken Aile Değerlendirme (1) ve Aile Stresörleri ile Başa Çıkma Yöntemleri (2) ölçekleri uygulanarak alkol bağımlıları ve eşlerinden nicel araştırma verileri elde edilmiştir. Araştırmanın nitel verileri iki farklı veri toplama süreciyle gerçekleştirilmiştir. Araştırmacı tarafından hazırlanan yarı yapılandırılmış görüşme formu ile görüşmeler üç farklı bağımlılık tedavisi veren kurum ve Adsız Alkolikler kendine yardım grubunun iki farklı şubesinden elde edilmiştir. Katılımcı gözlem verileri ise yaklaşık on sekiz ay süresince bir bağımlılık tedavisi veren kurum ve Adsız Alkolikler kendine yardım grubundan elde edilmiştir. Nicel verilerin analizinde Mann–Whitney U, Kruskal Wallis ve Çoklu Regresyon analizleri; nitel verilerin analizinde içerik çözümlemesi yöntemi kullanılmıştır. Elde edilen nicel ve nitel bulgular doğrultusunda; aile işlevleri ve aile stresörleriyle başa çıkma yöntemlerinin sosyodemografik özelliklere ve aileyle birlikte kendine yardım grubuna katılıp katılmaya göre farklılık gösterdiği tespit edilmiştir. Aile Stresörleriyle Başa Çıkma Yöntemleri Ölçeği'nin alt boyutlarının Aile Değerlendirme Ölçeği'nin alt boyutlarından altı tanesini yordadığı belirlenmiştir. Ayrıca, kök aileye ilişkin, bireysel, çekirdek aileye ilişkin, çevresel ve toplumsal unsurların aile işlevleri ve aile stresörleriyle başa çıkma yöntemleri üzerinde etkili olduğu görülmüştür. Katılımcıların anlatıları doğrultusunda hastalık sürecinde biyopsikososyal ve tinsel destek gerektiği söylenebilir. Bu noktada alkol bağımlıları ve onların eşlerinin aile işlevleri ve aile stresörleriyle başa çıkma yöntemleri değerlendirilmiş ve ortaya çıkan sonuçlar aile odaklı sosyal hizmet bağlamında sonuç-öneri şeklinde sunulmuştur.

Abstract:
It was aimed to examine to describe the disease process experienced by alcohol addicts and their spouses, to see whether family functioning and methods of coping with family stressors differ according to sociodemographic characteristics and participation in a self-help group with the family, whether the sub-dimensions of the "Family Stressors Coping Strategies Scale (FSCSS)" predict the sub-dimensions of the "Family Assessment Device (FAD)" and to understand the opinions of alcohol addicts and their spouses on these issues. For this purpose, a mixed research model was used. The research consists of six working groups determined in the context of this aim. In the quantitative dimension of the research, 109 people, 50 of whom were couples were reached, and in the qualitative dimension, a total of 33 people, 15 of whom were couples, were reached. While collecting data, quantitative research data were obtained from alcohol addicts and their spouses by using the FSCSS and FAD. The qualitative data of the research was collected through two different data collection processes. Interviews were performed in three different addiction treatment institutions and two different branches of the Alcoholics Anonymous self- help group, using a semi-structured interview form prepared by the researcher. Participant observation data were obtained from an addiction treatment institution and Alcoholics Anonymous self-help group for approximately eighteen months. Mann–Whitney U, Kruskal Wallis and Multiple Regression analyzes were used in the analysis of quantitative data; content analysis method was used in the analysis of qualitative data. In line with the quantitative and qualitative findings; it has been found that family functions and methods of coping with family stressors vary according to sociodemographic characteristics and whether or not they participate in a self-help group with the family. It was determined that the sub-dimensions of FSCSS predicted six of the sub-dimensions of FAD. In addition, it has been observed that family of origin, individual, nuclear family, environmental and social elements have an impact on family functions and methods of coping with family stressors. In line with the participants' narratives, it can be said that biopsychosocial and spiritual support is required during the disease process. At this point, the family functions of alcohol addicts and their spouses and their methods of coping with family stressors were evaluated and the results were presented as conclusions and suggestions in the context of family-oriented social service.