Öğretim elemanlarının yükseköğretimde kadın liderliğine yönelik tutum ve görüşleri
Faculty members' attitudes towards and opinions about women leadership in higher education
Yazar: SUZAN ÜSTÜN
Danışman: PROF. DR. ALİ İLKER GÜMÜŞELİ
İstanbul Okan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi ve Denetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Akademik liderlik = Academic leadership ; Açımlayıcı sıralı karma yöntem = Exploratory sequential mixed method desig ; Yükseköğretim = Higher education ; İzleyici tutumu = Audience attitudes

Özet:
Karma yöntem çalışması biçiminde gerçekleştirilen bu araştırmanın amacı; yükseköğretimde kadın liderliğini, öğretim elemanlarının kadın liderliğine yönelik tutumları ve kadın liderliği ile ilgili görüşleri kapsamında incelemektir. 
Araştırmanın nicel örneklemini İstanbul ilinde rektörlüklerinden gereli izin alınabilen altı üniversitenin 4 yıllık fakültelerindeki bölümlerinde kadın bölüm başkanı ile çalışan 308 öğretim elemanı; nitel çalışma grubunu ise yüz yüze görüşmeyi kabul eden 10 öğretim elemanı oluşturmuştur. 
Nicel veri seti için Aycan ve diğerleri (2011) tarafından geliştirilen Kadın Yöneticilere Karşı Tutum Ölçeği (ATWoM- Attitudes Towards Women as Managers Scale) kullanılmıştır. Nitel veri setinin oluşturulması için amaçlı örnekleme ile belirlenen katılımcılarla yüz yüze görüşmeler ile yapılmıştır.
Araştırmanın çalışma grubunda yer alan öğretim elemanlarının demografik özellikleri frekans, yüzde ve aritmetik ortalama kullanılarak gösterilmiştir. İstatistiksel analizlerde; tutum ölçeği ve ölçek alt boyutlarından alınan toplam puanların öğretim elemanlarının cinsiyeti, görev yaptıkları fakülte türü, çalışma hayatında geçirdikleri süre, çalıştıkları kadın lider sayısı ve kadın liderle çalışma süresine göre istatistiksel bakımdan anlamlı bir farklılık gösterip göstermediğini tespit etmek için Bağımsız t-Testi; yaş ve akademik unvan değişkenleri için Tek Yönlü Varyans Analizi (One-Way ANOVA) uygulanmıştır.  Araştırmanın nitel veri analizinde öğretim elemanlarının kadın akademik liderlerle ilgili deneyimleri için temalar çıkarılırken, öğretim elemanlarının kadınların akademik liderliği hakkındaki görüşleri için de nicel veri toplama aracı olan ölçeğin alt faktörleri tema olarak alınmış ve nicel verilerin nitel verilerle desteklenmesi ya da açıklanması hedeflenmiştir.  
Öğretim elemanlarının kadın akademik liderlere yönelik tutumlarının; katılımcıların Kadın Yöneticilere Yönelik Tutum Ölçeğinden aldıkları puanların aritmetik ortalamalarına bakıldığında genel olarak olumlu olduğu ve araştırmanın nitel veri setini derleme sırasında yapılan yüz yüze görüşmelerle de desteklenebilir durumda olduğu görülmüştür. Kadın akademik liderlere yönelik tutumların öğretim görevlilerin cinsiyet ve çalışılan fakülte türü değişkenlerine göre istatistiksel anlamda farklılık gösterdiği görülmüştür.
Araştırmaya katılan öğretim elemanlarının kadın akademik liderlerle ilgili deneyimlerinin analizinde iki tema belirlenmiştir. Bu iki tema  kadın akademik liderlerle yaşanan deneyimleri "korkutucu" ve "anaç" olarak tanımlamaktadır. Araştırmaya katılan öğretim elemanlarının kadınların akademik liderliği hakkındaki görüşleri görev rol davranışları, ilişkisel rol davranışları ve çalışma ahlakı olarak önceden belirlenmiş temalar çerçevesinde analiz edilmiştir. Kadın akademik liderler görev rol davranışları açısından detaycı, süreç odaklı, risk almayan ve statükocu; ilişkisel rol davranışları açısından duygusal, merhametli, empati kuran ve insancıl; çalışma ahlakı açısından ise disiplinli, çalışkan, üretken ve sorgulayıcı olarak görülmektedir

Abstract:
The purpose of this mixed-method research is to identify and analyse the faculty members' attitudes towards and their opinions about women leadership in higher education. 
The sample for the quantitative part of the research consists of 308 faculty members who work with women leaders in 4-year faculties of universities, which permitted to conduct the study, in Istanbul, and the study group for the qualitative part of the research consists of 10 faculty members who accepted to take part in face to face interview. 
Attitudes Towards Women as Managers Scale, which was designed by Aycan and others (2011), was used to collect the quantitative data. For the qualitative data set, the researcher conducted face-to-face interviews with the participants, who were selected by using the purposeful sampling.
In the quantitative section of the research, the demographic characteristics of the faculty members who participated in the study were shown using frequency, percentage, and arithmetical mean. Independent t-Test was conducted to find out if the gender, faculty type, length of service, the total number of women leaders, and the duration of working with women leaders cause any differences. A One-Way ANOVA test was conducted to find out whether age and academic titles lead to any differences.
In the qualitative section of the research, themes regarding faculty members' experiences with women academic leaders were defined whereas themes regarding the faculty members' opinions about women academic leaders were based on the sub-factors of Attitudes Towards Women as Managers Scale. It was aimed to support the quantitative findings with the qualitative data.
When the arithmetical means of factors and sub-factors obtained from the Attitudes Towards Women as Managers Scale were analysed, it was clear that faculty members' attitudes towards women academic leaders were generally positive, and this finding was supported by the qualitative data which was gathered during face-to-face interviews with the faculty members.  On the other hand, it was found out that independent variables namely gender and the type of faculty that the faculty members work at cause differentiation in the attitudes towards women leaders.  
Regarding the experiences with women academic leaders that the faculty members have, two emerging themes were identified. These two themes described the experiences with women academic leaders as "scary" and "motherly". Participants' views about the women leadership were analysed in the frame of pre-decided themes: task-role behaviours, relational role behaviours, and work ethic of women managers. In terms of task-role behaviours, women academic leaders were described as detailed, process-focused, not risk-takers and supporters of the status quo. In terms of their relational role behaviours, women leaders were seen as emotional, merciful, empathic and humane. Finally, women academic leaders were seen as disciplined, hardworking, productive, and inquirer in terms of their work ethic.