Kriz dönemlerinde para politikalarının değişimi: COVID-19 etkisi
Change of monetary policies during the crisis period: The COVID-19 effect
Yazar: BİRCAN DOĞAN KARAPINAR
Danışman: PROF. DR. MEHMET GÜNAL
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Bankacılık Ana Bilim Dalı / Bankacılık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Ekonomik kriz = Economic crisis

Özet:
2019 yılında Çin'in Wuhan kentinde ortaya çıkan covid-19 virüsünün yarattığı hastalık hızla küresel çapta bir salgına dönüşmüştür. Gelişmiş ve gelişmekte olan birçok ülke mevcut şartları doğrultusunda toplumsal sağlığı ve refahı korumayabilmek adına hem sağlık hem de ekonomik alanlarda çeşitli uygulamalarda bulunmuşlardır. Salgın, ilk olarak sağlık sektöründe hemen sonrasında ise hastalıktan korunmak amacıyla alınan tedbirlerden dolayı ekonomide oldukça büyük ve derin krizlere neden olmuştur. Salgının neden olduğu tedarik zincirindeki aksamalar üretimi ciddi derecede azaltmıştır. Üretimin azalması, işsizlik artışı ve yaşanan gelir kayıpları ile toplam talepte büyük oranda düşüş meydana gelmiştir. Salgının makroekonomik göstergelerdeki bozulmalara sebep olan etkisi kriz ile neticelenmiştir. Yapısal olarak geçmişte yaşanan küresel krizlerden oldukça farklı olan bu krizde aynı anda yaşanan arz ve talep şoklarının ekonomiyi neredeyse durma noktasına getirmesi ile krizin başladığı kabul edilmektedir. Ekonomik etkileşim kanalları ve bulaş etkisinden dolayı kriz kısa bir süre içerisinde küresel bir boyut kazanmıştır. Krize karşı alınan ilk tedbir olarak para politikası uygulamaları tercih edilirken, para politikası araçlarından politika faizi indirimi uygulaması salgın sürecinde tüm ülkelerin yöneldiği ortak politika aracı olmuştur. Çünkü duran ekonomik faaliyetleri canlandırabilmek küresel bir hedef haline gelmiştir. Bu çalışmada, krize karşı piyasalara müdahale eden Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası' nın uyguladığı politikalar açısından başarım değerlendirilmesi analiz edilmek istenmektedir. Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası para politikasının başarılı olduğu dönemlerde piyasaya yapılan müdahaleler neticesinde fiyatlar genel seviyesi ve dolayısıyla enflasyonun anlamlı tepkiler vermesi beklenmektedir. Bu yüzden 2005-2021 yılları çeyrek dönem verileri kullanılarak yapılan ekonometrik analizlerde enflasyon bağımlı değişken olarak ele alınırken, enflasyonu modellemede kullanılan iktisadi değişkenler bağımsız değişken olarak alınmıştır. Enflasyon oranının bağımsız değişkenlere verdiği tepkileri görebilmek amacıyla VAR Analizi ve Etki Tepki Fonksiyonlarından yararlanılmıştır. Covid-19 salgını dönemini ele aldığımız çalışmamızda elde edilen verilere göre enflasyonu açıklayan en önemli değişkenin öncelikle para politikası araçlarından politika faizi oranı olduğu, açıklayan diğer değişkenin ise para arzı olduğu sonuçlarına ulaşılmıştır. Merkez bankası, çalışmanın yapıldığı kriz döneminde politika faizi uygulaması açısından etkili bulunmuştur. Uygulaması gereken politikalar, politika faizi ve para arzı üzerinde yoğunlaştırılmalıdır.

Abstract:
The disease caused by the covid-19 virus, which emerged in Wuhan, China in 2019, quickly turned into a global epidemic. Many developed and developing countries have implemented various practices in both health and economic fields in order to protect social health and welfare in line with their current conditions. The epidemic caused major and deep crises, first in the health sector and then in the economy due to the measures taken to protect against the disease. Disruptions in the supply chain caused by the epidemic have significantly reduced production. Total demand has decreased significantly due to the decrease in production, increase in unemployment and income losses. The impact of the epidemic causing deteriorations in macroeconomic indicators resulted in a crisis. In this crisis, which is structurally quite different from the global crises experienced in the past, it is accepted that the crisis started when the simultaneous supply and demand shocks brought the economy almost to a halt. The crisis has gained a global dimension in a short time due to economic interaction channels and contagion effects. While monetary policy practices were preferred as the first measure taken against the crisis, policy rate reduction, one of the monetary policy tools, became the common policy tool that all countries turned to during the epidemic process. Because revitalizing stalled economic activities has become a global goal. In this study, it is aimed to analyze the performance evaluation in terms of the policies implemented by the Central Bank of the Republic of Turkey, which intervened in the markets against the crisis. In periods when the Central Bank of the Republic of Turkey's monetary policy is successful, it is expected that the general level of prices and therefore inflation will respond meaningfully as a result of interventions in the market. Therefore, in the econometric analyzes conducted using quarterly data for the years 2005-2021, inflation was considered as the dependent variable, while the economic variables used in modeling inflation were taken as independent variables. VAR Analysis and Impulse Response Functions were used to see the reactions of the inflation rate to independent variables. According to the data obtained in our study covering the Covid-19 epidemic period, it was concluded that the most important variable explaining inflation is the policy interest rate, one of the monetary policy tools, and the other variable that explains it is money supply. The central bank was found to be effective in terms of applying policy interest rates during the crisis period when the study was conducted. The policies that need to be implemented should be focused on policy interest and money supply.