Öğretmenlerin program ve teknoloji okuryazarlıkları ile mesleki yeterlik algılarının aralarındaki ilişkiye ve bazı değişkenlere göre incelenmesi
Investigation of teachers' program and technology literacy and professional competence perceptions according to the relationship between them and some variables
Yazar: CEMRE KURTOĞLU YALÇIN
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM YAŞAR KAZU
Fırat Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aracılık = Meditation ; Mesleki yeterlilik = Professional competence ; Program okuryazarlığı = Curriculum literacy ; Teknoloji okuryazarlığı = Technology literacy ; Yapısal eşitlik modeli = Structural equation model

Özet:
Dünyada yaşanan gelişme ve değişmeler hayata dair birçok ögenin gözden geçirilmesini zorunlu kılmaktadır. Bu ögelerden en önemlisi şüphesiz eğitimdir. Eğitimden beklentiler değişime uğramış, yetiştirilmesi gereken öğrenci profili çağa ayak uydurmak adına güncellenmiştir. Eğitim sisteminin çağa ayak uyduran, yenilik ve gelişmeleri yansıtır nitelikte olması büyük ölçüde çeşitli standart ve yeterliklere sahip öğretmenlerin varlığına bağlıdır. Bu sebeple, bu değişime ayak uydurabilmek ve çağın gereklerine uygun öğrenci yetiştirebilmek adına öğretmen yeterlik ve niteliklerinde de değişiklikler olmuştur. Öte yandan, öğretmenlerin anlatacağı konunun temel kavramlarına hâkim ve bunları konunun içeriğine uygun olarak düzenleyebilen kişiler olması, hızla gelişen teknolojiye ayak uyduran, doğru zamanda ve doğru yerde teknolojiden aktif bir şekilde yararlanabilen kişiler olması önem arz etmektedir. Bu sebeple çalışmanın amacı, öğretmenlerin kendilerinden beklenen yeterliklere ne derece sahip olduklarını ve bu yeterliklerin birbirleriyle olan ilişkilerini ortaya koymaktır. Araştırmanın evrenini 2022-2023 eğitim öğretim yılında 7 coğrafi bölgeden rastgele seçilen 7 ilin rastgele seçilen bir merkez ilçesinde (İzmir, İstanbul, Trabzon, Antalya, Diyarbakır, Elazığ, Konya) Milli Eğitim Bakanlığına bağlı okullarda görev yapan öğretmenler oluşturmaktadır. Uç değerler temizlendikten sonra 1311 öğretmen örnekleme dahil edilmiştir. Araştırma ilişkisel tarama ve yapısal eşitlik modeline göre yürütülmüştür. Araştırma verileri, "Program Okuryazarlığı Ölçeği", "Teknoloji Okuryazarlığı Ölçeği ve "Mesleki Yeterlik Algı Ölçeği" olmak üzere üç farklı ölçek kullanılarak toplanmıştır.
Araştırmada, öğretmenlerin program okuryazarlık, teknoloji okuryazarlığı ve mesleki yeterlik algı düzeylerinin yüksek olduğu tespit edilmiştir. İlkokulda görev yapan öğretmenlerin program okuryazarlık düzeylerinin diğer kademelerde görev yapan öğretmenlere kıyasla daha yüksek düzeyde olduğu, bilişim araçlarını yeterli düzeyde kullanan öğretmenlerin teknoloji okuryazarlık düzeylerinin, hizmet içi eğitimlere katılan öğretmenlerin ise mesleki yeterlik algılarının daha yüksek olduğu sonucuna ulaşılmıştır. 
Öğretmenlerin program okuryazarlığı ve teknoloji okuryazarlığı düzeyleri arasında anlamlı bir ilişki bulunmazken, program okuryazarlığı ve mesleki yeterlik algı düzeyleri arasında pozitif yönlü düşük düzeyde anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Teknoloji okuryazarlığı ve mesleki yeterlik algı düzeyi arasında pozitif yönlü düşük düzeyde anlamlı bir ilişki belirlenmiştir. 
Araştırmada tespit edilen ilişkiler ve alanyazından yola çıkılarak bağımlı değişkenlerin aracılık (mediatör değişken) etkisinin olup olmadığı araştırılmıştır. Öğretme ve öğrenme sürecini yönetmenin, öğrenme öğretme süreci tarafından yordanmasında teknolojik yaşama yönelik becerilerin aracılık etkisinin, ölçme değerlendirme yeterliğinin, ölçme değerlendirme tarafından yordanmasında teknolojik yaşama yönelik becerilerin aracılık etkisinin olduğu belirlenmiştir. Eğitim-öğretimi planlamanın, program hedefleri tarafından yordanmasında teknolojik yaşama yönelik becerilerin aracılık etkisine bakılmış ve teknolojik yaşama yönelik becerilerin aracılık etkisinin olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Araştırmanın sonuçlarına göre, öğretmenlerin bilişim araç kullanımına ve programları daha iyi tanımalarına yönelik eğitimler verilebileceği önerileri sunulmuştur.

Abstract:
Numerous aspects of life must be reviewed in light of global developments and changes. Without a doubt, education is the most crucial of these components. The student profile that requires training has been revised to reflect the changing expectations of schooling. The presence of instructors with a range of standards and abilities is crucial to the education system's ability to adapt to changing times and reflect innovations and advances. In order to keep up with this development and to train pupils in line with the demands of the modern world, teacher competences and credentials have also changed. However, in order to stay up to date with the rapidly evolving technology and to actively benefit from it at the appropriate time and location, teachers must possess a solid understanding of the fundamental concepts of the subject and be able to arrange them in accordance with the content of the subject. Therefore, the purpose of this study is to determine the degree to which instructors possess the competences that are expected of them as well as the connections between these talents. Teachers employed in Ministry of National Education-affiliated schools in a randomly chosen central district (İzmir, İstanbul, Trabzon, Antalya, Diyarbakır, Elazığ, Konya) across seven provinces and seven geographical regions during the 2022- 2023 school year make up the study's population. Ater removing the outliers, 1311 teachers were included in the sample. The structural equation model and relational screening were used to guide the investigation. In this study, "Curriculum Literacy Scale", "Technology Literacy Scale" and "Professional Competence Perception Scale" were used as data collection tool. 
The study found that teachers had good perceptions of their professional competence, program literacy, and technological literacy. It was determined that teachers in primary schools had higher program literacy levels than teachers at other levels, that teachers who used information tools sufficiently had higher technology literacy levels, and that teachers who took part in in-service training had higher perceptions of their professional competence. 
Program literacy and professional competence perception levels were found to be positively correlated, however there was no significant correlation between instructors' program literacy and technological literacy levels. Technology literacy and the degree of perceived professional competence were found to be positively correlated at the low level. 
It was examined if the dependent variables had a mediating influence based on the relationships found in the study and the literature. It was found that technological life-oriented skills had a mediating effect on the learning-teaching process's prediction of the teaching and learning process, as well as on measurement-evaluation's prediction of measurement-evaluation competence. It was determined that technology life-oriented abilities had a mediation effect after examining their mediating influence on the prediction of educational education planning by the program goals.
Based on the study's findings, it is recommended that educators receive training on how to use informatics tools and become more familiar with the programs.