Baş ve boyun kanseri nedeniyle radyoterapi alan hastalarda östaki tüpü ve işitme fonksiyonlarının değerlendirilmesi
Evaluation of eustachian tube and hearing functions in patients receiving radiotherapy for head and neck cancer
Yazar: FİKRET ÖZDİL
Danışman: DOÇ. DR. ADEM BORA
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Kulak Burun Boğaz ve Baş-Boyun Cerrahisi Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Kulak Burun ve Boğaz = Otorhinolaryngology (Ear-Nose-Throat)

Özet:
Baş boyun kanseri tedavisinde radyoterapinin (RT'nin) kullanılması daha fazla hastanın hayatta kalmasını sağlamıştır. Hekimler, bu nedenle RT'nin yan etkileriyle daha sık karşılaşmaya başlamıştır. Bu nedenle bu araştırmanın amacı RT tedavisi uygulanan baş boyun kanserli hastalarda RT'nin östaki tüpü ve işitme fonksiyonları üzerine etkisini değerlendirmekti. 
Bu prospektif longitudinal kohort araştırma Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Araştırma ve Uygulama Hastanesi'nde Şubat 2022 ve Temmuz 2023 tarihleri arasında gerçekleştirildi. Toplam (kemo)radyoterapi ((K)RT) tedavisi uygulanan 28 baş boyun kanserli hastanın (RT n=16, KRT n=12) timpanometri ve saf ses odyometri bulguları tedavi öncesi, tedaviden 1 ve 3 ay sonra incelendi. Östaki tüpü fonksiyonu Eustachian Tube Dysfunction Questionnaire 7 (ETDQ-7) ve otomatik Williams testi ile değerlendirildi. Verilerin analizleri Statistical Package for the Social Sciences© sürüm 28.0 ile yapıldı.
RT tedavisi sonrası tedavi öncesine göre ETDQ-7 ölçek toplam puanı artış izlendi ve bu artış istatistiksel olarak anlamlı bulundu (p<0.05). Ayrıca ≥60 Gy radyasyon dozu alan ve Dmax östaki tüpü dozu ≥16 Gy olan hastalarda tedavi sonrası östaki tüpü disfonksiyonunda istatistiksel olarak anlamlı artış kaydedildi (p<0.05). Hem sağ hem sol kulaklarda RT tedavisi sonrası tip A timpanogram yanıtlarında istatistiksel olarak anlamlı azalma (p<0.05), tip B ve tip C timpanogram yanıtlarında artış gözlendi. RT sonrası 1. ve 3. ay timpanometri bulguları sırasıyla %34 ve %56 oranında anormaldi. Östaki tüpü disfonksiyonu RT tedavisi öncesi olguların %44'ünde, tedavi sonrası 3. ayda %78'inde tespit edildi. Bu fark istatistiksel olarak anlamlı bulundu (p<0.05). Ayrica tümör yayılımı, nodal evre, radyasyon dozu, Dmax östaki dozu, tedavi yöntemi ve tümör yerinin östaki tüpü fonksiyonu üzerinde istatistiksel olarak etkisi bulundu (p<0.05). KRT ve RT grupları arasında tedavi sonrası ETDQ-7 ölçeği puan ortalamasında, timpanogram yanıtlarında, östaki tüpü disfonksiyonu prevalansında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmadı (p>0.05). RT tedavisinden sonra genel olarak tüm frekanslarda ortalama hava yolu işitme eşiklerinde artış gözlendi. Yüksek frekanslarda bu artış istatistiksel olarak anlamlı bulundu (p<0.05). Kemik yolu işitme eşiklerinde ise istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmadı (p>0.05). RT sonrası en sık sensörinoral işitme kaybı görüldü, tedavi öncesine göre miks tip işitme kaybına sahip kulak sayısı 2 kattan fazla arttı ve tüm kulakların %50'den fazlasında hafif ve orta derecede işitme kaybı mevcuttu. KRT ve RT grupları arasında işitme kayıplarında anlamlı bir fark gözlenmedi (p>0.05). 
Her ne kadar RT teknikleri ve teknolojisi gelişim kaydetse de bu çalışma RT'nin östaki tüpü ve işitme fonksiyonları üzerinde olumsuz etkisini ortaya koymuştur. RT uygulanan baş boyun kanserli hastalarda orta kulak fonksiyon bozukluğu ve östaki tüpü disfonksiyonunun yanı sıra işitme kaybı görülme sıklığı da yüksektir. Östaki tüpü disfonksiyonu ve işitme kaybının yaşam kalitesi üzerindeki etkisi hafife alınmamalıdır. Hekimler hastalarını RT'nin olası yan etkileri hakkında bilgilendirmelidir. Radyasyonun sağlam dokular üzerine etkisinin azaltıldığı RT yöntemlerinin kullanılması önerilir. Böylece işitme kaybı riski azaltılabilir. Ek olarak RT uygulanan baş boyun kanserli hastaların işitme fonksiyonlarının tedavi öncesinde, tedavi sırasında ve sonrasında düzenli bir şekilde objektif, yüksek frekans odyometri ile değerlendirilmesi ve yakın takip edilmesi tavsiye edilir. Böylece tedavi kaynaklı olası işitme kaybı erken dönemde saptanabilir ve hastalara işitme cihazı önerilebilir. 
Baş boyun kanserli hastalarda (K)RT'nin östaki tüpü ve işitme fonksiyonları üzerine kısa ve uzun dönem etkilerinin objektif olarak incelendiği, kontrol gruplu, homojen tümör bölgelere sahip ve hastaların tedavi sonrası kısa aralıklarla uzun süre düzenli takip edildiği prospektif longitudinal çalışmaların yapılması önerilir. Ayrıca uluslararası karşılaştırmalı bir çalışmanın mümkün olabilmesi için standartlaştırılmış işitme kaybı tanımı kullanılması tavsiye edilir.

Abstract:
In cases of head and neck cancer, usage of radiotherapy (RT) has saved a lot of patients lives.  As a result of the usage of RT, doctors have started encountering the side effects of RT more frequently. Therefore, the aim of this study was to evaluate the effects of RT on the Eustachian tube and hearing functions in patients with head and neck cancer undergoing RT.
This prospective longitudinal cohort study was conducted at Sivas Cumhuriyet University Medical Faculty Research and Application Hospital between February 2022 and July 2023. The tympanometry and pure tone audiometry findings of 28 patients with head and neck cancer who underwent (chemo)radiotherapy ((C)RT) treatment (RT n=16, CRT n=12) were examined before treatment, and 1 and 3 months after treatment. The Eustachian tube function was assessed using the Eustachian Tube Dysfunction Questionnaire 7 (ETDQ-7) and the automatic Williams test. Data analyses were conducted using the Statistical Package for the Social Sciences© version 28.0.
Following RT treatment, an increase in the total score of the ETDQ-7 was observed compared to before treatment, and this increase was found to be statistically significant (p<0.05). Moreover, in patients receiving a radiation dose of ≥60 Gy and with a maximum dose (Dmax) to the Eustachian tube of ≥16 Gy, a statistically significant increase in Eustachian tube dysfunction was recorded after treatment (p<0.05). There was a statistically significant decrease (p<0.05) in type A tympanogram responses in both the right and left ears after RT treatment, while an increase was observed in type B and type C tympanogram responses. After RT, tympanometry findings were abnormal in 34% and 56% at 1 and 3 months, respectively. Eustachian tube dysfunction was detected in 44% of cases before RT treatment and increased to 78% at 3 months after treatment. This difference was found to be statistically significant (p<0.05). In addition, tumor invasion, nodal stage, radiation dose, Dmax eustachian dose, treatment method and tumor location had a statistical effect on Eustachian tube function (p<0.05). There was no statistically significant difference (p>0.05) between the CRT and RT groups in terms of post-treatment ETDQ-7 scale score averages, tympanogram responses, and the prevalence of Eustachian tube dysfunction. After RT treatment, there was a general increase in average air conduction hearing thresholds across all frequencies. This increase was found to be statistically significant at high frequencies (p<0.05). There was no statistically significant difference in bone conduction hearing thresholds (p>0.05). After RT, sensorineural hearing loss was observed most frequently. The number of ears with mixed hearing loss more than doubled compared to before treatment, and mild to moderate hearing loss was present in more than 50% of all ears. No significant difference in hearing loss was observed between the CRT and RT groups (p>0.05).
Although RT techniques and technology have made advancements, this study has demonstrated the negative impact of RT on Eustachian tube and hearing functions. In patients with head and neck cancer undergoing RT, the frequency of not only middle ear dysfunction and Eustachian tube dysfunction but also hearing loss is high. The impact of Eustachian tube dysfunction and hearing loss on quality of life should not be underestimated. Physicians should inform their patients about the possible side effects of RT. The use of RT methods that minimize the impact on healthy tissues is recommended to reduce the effects of radiation on healthy tissues. This way, the risk of hearing loss can be minimized. Additionally, it is recommended to regularly assess the hearing functions of patients with head and neck cancer undergoing RT objectively and with high-frequency audiometry before, during, and after treatment. This close monitoring can help detect potential treatment-related hearing loss in the early stages, allowing for the recommendation of hearing aids to patients.
It is recommended to conduct prospective longitudinal studies with objective examination of the short-term and long-term effects of (C)RT on Eustachian tube and hearing functions in patients with head and neck cancer. These studies should include control groups, have homogeneous tumor regions, and involve regular follow-ups at short intervals for an extended period after treatment. Additionally, to enable international comparative studies, the use of standardized definition for hearing loss is advised.