Bir yöntem olarak Kur'ân'ın Kur'ân'la tefsiri meselesi -Muhammed Emin Şinkîtî örneği-
The Qur'an's tafseer with the qur'an as a method -the example of Mohammed Al-Amin Shanqiti
Yazar: SEVİM GELGEÇ
Danışman: PROF. DR. YAŞAR DÜZENLİ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Din = Religion
Dizin: Biyografi = Biography ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Muhammed Emin eş-Şinkiti = Muhammed Emin eş-Şinkiti ; Tefsir = Commentary ; İslamiyet = Islam

Özet:
Nüzûl döneminden uzaklaşılmasıyla birlikte ayetlerin anlaşılmasında bir perde oluştuğu ve bu perdeyi aralamak için çeşitli çabalar harcandığı malumdur. Bu sebeple nüzûl sonrası ilk dönemlerde, tefsirin sahâbenin müşahedesinden ibaret olduğu söylenerek tefsir ile tevil ayrı ayrı konumlandırılmış ve mutlak reye dayalı keyfî yorumların önüne geçilmeye çalışılmıştır. Bu durumun sonucu olarak, bir asla ve temele dayanmayan gelişigüzel yorumlama faaliyetinin artış gösterdiği dönemlerde yaşayan bazı âlimlerin Kur'ân-ı Kerim'i doğru anlayıp yorumlama konusunda -kişisel heva ve hevese mani olma gayesiyle- bir çerçeve belirleme çabasına giriştikleri ve bu doğrultuda tefsire dair usûl önerilerinde bulundukları görülmektedir. Bu usûl önerilerinden biri "Kur'ân'ın Kur'ân'la Tefsiri" olarak ifade edilebilir. Kur'ânî bütünlük gerekçesiyle hiçbir yorumcunun müstağni kalamadığı bir ayetin başka ayetlerin referansıyla açıklanması ve bunun sistematik hale gelişi de İbn Teymiyye (ö. 728/1328) iledir. Kendisi tarafından gerçekleştirilen bu faaliyet, Hurûfîlik, Bâtınîlik gibi bazı fırkaların Kur'ân ayetlerini keyfî bir şekilde yorumlamalarına karşı verilmiş ilmî ve nazarî bir cevap olarak okunabilir.  Bu durumda, pratik kökleri çok daha erken tarihlere dayanmasına rağmen ilk defa İbn Teymiyye tarafından sistematik hale getirilen Kur'ân'ın Kur'ân'la tefsirinin, tefsirde öznenin dirayet alanını kısıtlamaya yönelik adeta bir tedbir olarak ortaya çıktığı söylenebilir. Fakat İbn Teymiyye'nin tefsir geleneğini korumak gayesiyle oluşturduğu bu yöntem de kendi içinde birtakım problemleri barındırmaktadır. Tezimizin örneklemini oluşturan son dönem müfessirlerinden Muhammed Emin Şinkîtî (ö. 1974) de tefsirindeki amacını, Kur'ân'ın özünden kopan müminleri tekrar Allah'ın kelamıyla buluşturmak üzere Kur'ân'ı Kur'ân'la tefsir etmek olduğunu ifade eder. Bizim bu çalışmada hedefimiz, İbn Teymiyye'nin geliştirdiği selefi çizgiyi takip eden Şinkîtî'nin Advâu'l-Beyân adlı tefsiri üzerinden mezkûr yöntemin sorunlarını tespit etmek suretiyle Kur'an'ın Kur'an'la tefsirini bir mesele olarak incelemek daha sonra ilgili yöntemin nasıl olması gerektiğine dair tespit ve önerilerimizi sunmaktır.
Anahtar Kelimeler: Kur'ân, Tefsîr, Dünya görüşü, Kur'ân'ın Kur'ân'la Tefsiri, Şinkîtî

Abstract:
It is known that with distancing from the period of revelation, a curtain was formed in front of understanding the verses and that various efforts were made to open this curtain. Therefore, in the early periods, it was said that tafseer was only the observation of the Companions, and tafseer and taveel were positioned separately and there was a struggle to prevent arbitrary interpretations based on personal opinions. As a result of this situation, some scholars -who lived in periods when the activity of haphazard interpretation that did not have any foundation increased made suggestions about tafseer methods both to set a framework for understanding and interpreting the Quran correctly and to open a space for personal opinions without personal desires and interests. The explanation of a verse that no commentator could be satisfied with on the grounds of the integrity of the Quran with the reference of other verses and its systematization can be seen as a scientific and theoretical answer by Ibn Taymiyya (d. 728/1328) to some sects that interpret the Qur'an in arbitrary ways like Khurufiyyah and Baṭeniyyah. In this case, it can be said that the interpretation of the Quran with the Qur'an, which was systematized for the first time by Ibn Taymiyya, although its practical roots date back to much earlier dates, emerged as a measure to restrict the subject's field of logical interpretation. However, this method created by Ibn Taymiyya to preserve the tradition of tafseer also contains some problems in itself. Muhammad Ameen Ash-Shanqeeti (d. 1974), one of the last period interpreters who form the sample of our thesis, states that his purpose in his tafseer is to interpret the Qur'an with the Qur'an to bring the believers who break away from the essence of the Quran closer to the word of Allah again. Our aim in this study is to examine the interpretation of the Quran with the Quran as an issue by determining the problems of the aforementioned method through the interpretation of Ash-Shanqeeti named Adwaae al-Bayaan, which follows the salafi line developed by Ibn Taymiyya, and to present our findings and suggestions about how the related method should be.
Keywords: Quran, tafseer, world view, interpretation of the Quran with the Quran, ash-Shanqeeti