ibnü'ş-Şecerîniin el-Emâlîsinde hurûfü'l-meânîler
Huruf al-maani in the Ibn al-Shajarî's 'al-Amâlî
Yazar: KADİR ÇALIK
Danışman: DOÇ. DR. EYUP AKŞİT
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Dilbilim = Linguistics

Özet:
Bu çalışma, Ibnü'ş-Şecerî'nin (ö. 1148) el-Emâlî adlı eserinde hurûfü'l-meânîleri ve onun bu dilsel yapılar hakkındaki görüşlerini ele almayı hedeflemektedir. Bu eser, Arap diline dair çeşitli konuları ele almakta ve  nahiv, sarf, tefsir, edebiyat, belagat gibi alanları kapsamaktadır. Eserde özellikle nahiv konularına odaklanılarak, hurûfü'l-meânî kavramı detaylı bir biçimde ele alınmış ve bu harflerin anlamlarına dair çeşitli öneriler sunulmuştur. 
Hurûfü'l-meânîler, ancak başka bir sözcükle kullanıldığında anlamı ortaya çıkan dilsel yapılardır. Bu yapılar, Arapça metinlerde çeşitli bağlamlarda farklı anlamlar ifade ederler. Bu nedenle fıkhi ihtilaflarda hurûfü'l-meânîlerin de rolü vardır. Bu öneminden dolayı hurûfü'l-meânîler birçok İslam alimince ele alınmıştır. Bu alimlerden biri de İbnü'ş-Şecerî'dir. O bu konuda özgün görüşler ileri sürmüştür. 
İbnü'ş-Şecerî, hurûfü'l-meânî konusundaki görüşlerini desteklemek amacıyla ayetler ve şiirlerden istişhatlar getirir. Bu istişhatlar, müellifin ileri sürdüğü görüşleri güçlendirmek ve  meselenin anlaşılmasını kolaylaştırmak amacını taşımaktadır. İbnü'ş-Şecerî, istişhâd olarak kullandığı dilsel malzemeyi ayrıca eserinde şerh etmiştir. Özellikle onun uzun şiir şerhleri, birçok alim tarafından referans gösterilmiştir.  Bu durum İbnü'ş-Şecerî'nin eserinin bilimsel bir temele dayandığını ve Arap diline dair temel bir referans kaynağı olduğunu gösterir.  
İbnü'ş-Şecerî hurûfü'l-meânî konusundaki bilgileri zenginleştirmek ve okuyucuya derinlemesine bir anlayış sunmak amacıyla şiir, tefsir ve belagat gibi çeşitli disiplinlere başvurur. Ayrıca o hurûfü'l-meânîleri ele alırken kısmen de olsa bu yapıların mantıksal ve felsefi arka planına değinir. Arap dilindeki bu yapıları ele alırken sadece dilbilgisel analizlere değil, mantıkî ve felsefî açıklamalara yönelir.

Abstract:
This study aims to examine the Huruf al-Maani (letters of meanings) in the work "El-Emâlî" by Ibn al-Shajarî (d. 1148) and his views on these linguistic structures. The work covers various topics related to the Arabic language, including nahiv (grammar), sarf (morphology), tefsir (interpretation), literature, and belagat (rhetoric). Particularly focusing on nahiv topics, the concept of hurûfü'l-meânî is thoroughly discussed in the work, and various suggestions regarding the meanings of these letters are presented.
	Huruf al-Maani are linguistic structures that reveal their meanings only when used with another word. These structures convey different meanings in various contexts within Arabic texts, contributing to legal disputes as well. Due to their significance, hurûfü'l-meânîs have been addressed by many Islamic scholars, including Ibn al-Shajarî, who proposed unique views on the subject.
Ibn al-Shajarî supports his views on Huruf al-Maani by providing evidence from verses and poems. These evidences aim to strengthen the author's arguments and facilitate the understanding of the matter. Ibn al-Shajarî also provides commentary on the linguistic material he uses for istişhâd (deduction). Particularly, his extensive commentary on poetry has been referenced by numerous scholars, indicating that Ibn al-Shajarî's work is based on a scientific foundation and serves as a fundamental reference for the Arabic language.
	To enrich the information on Huruf al-Maani, Ibn al-Shajarî draws from various disciplines such as poetry, tefsir, and belagat, aiming to provide the reader with an in-depth understanding. Additionally, when addressing hurûfü'l-meânîs, he partially delves into the logical and philosophical background of these structures. In discussing these linguistic structures in the Arabic language, İbnü'ş-Şecerî not only relies on grammatical analyses but also turns his attention to logical and philosophical explanations.