Milli Görüş'ten Ak Parti'ye Türkiye'de İslamcı siyasetin dönüşümü
The transformation of Islamist politics in Turkey from movement of National Idea (Milli Görüş) to Justice and Development Party
Yazar: OĞUZ ÖZCAN
Danışman: PROF. DR. HALUK ALKAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Adalet ve Kalkınma Partisi = Adalet ve Kalkınma Party ; Din-siyaset ilişkileri = Religious-politics relations ; Fazilet Partisi = Fazilet Party ; Meşruiyet = Legitimacy ; Milli Görüş Hareketi = Movement of National Idea ; Muhafazakar demokrasi = Conservative democracy ; Refah Partisi = Refah Party ; Siyasi partiler = Political parties ; Yeni kurumsalcılık = Neo-institutionalism ; İslamcılık = Islamism

Özet:
Osmanlı Devleti'nin son döneminde ortaya çıkan İslamcılık diğer çağdaşı akımlar gibi doğrudan bir siyasal partiye dönüşmeden, günümüze kadar siyasi partiler üzerinde bir etkiye sahip olmuştur. Türkiye'de İslamcı siyasetin tarihsel seyrinde bu etkiyi taşıyan kurumsal yapı Milli Görüş Hareketi (MGH) olmuştur. Bu siyasi gelenek çok partili yaşama geçildikten sonra siyasal talepleriyle görünür olmaya başlayan muhafazakar eğilimlerin temsilciliğini üstlenmiştir. 2001 yılına kadar bütünlüğünü muhafaza eden bu gelenek, Adalet ve Kalkınma Partisi'nin (AK Parti) kurulmasıyla sonuçlanacak bir ayrışma yaşamıştır. Türkiye'de İslamcı siyasetin kurumsallaşmasında bir aktör olarak MGH geleneğinde yaşanan bu ayrışma süreci bu araştırmanın konusunu oluşturmaktadır. Uzun bir tarihsel siyasal tecrübeyi temsil eden MGH geleneğinin birçok siyasal sorunun karşısında bütünlüğünü korumasına karşın, AK Parti'nin kurulmasıyla sonuçlanan ayrışma süreci kurumsalcı bir yaklaşımla analiz edilmiştir.
Araştırma, siyasal kurumsallaşma bağlamında İslamcı siyasetin nasıl bir tecrübeye sahip olduğu ve tarihsel süreç içerisinde Türk siyasal yaşamının gelişimine bağlı olarak nasıl bir dönüşüm geçirdiğini anlamak bakımından önemlidir. İslamcı siyaset geleneğinin hangi sosyo-politik ortamda geliştiği ve bu geleneğin siyasal patikasını sürdüren MGH ile AK Parti arasındaki ilişki süreklilik ve ayrışma ekseninde ele alınmıştır. Kurumsal siyasal merkez karşısında MGH'nin yaşadığı meşruiyet krizinin 28 Şubat postmodern askeri mühahalesiyle derinleşmesi, AK Parti'in MGH'den kurumsal olarak ayrışma süreci ve kurumsal merkez karşısında meşru bir siyasal kimlik üretme arayışı olarak muhafazakar demokrasi söylemi siyasal kurumsallaşma  bağlamında incelenmiştir. Araştırmanın bütüncül bir perspektif içinde ele alınmasını sağlamak için tarihsel karşılaştırmalı araştırma yöntemi ile ilk elden destekleyici nitel verilere ulaşmaya imkan vermesi bakımından ayrışma sürecine tanıklık etmiş kişilerle derinlemesine mülakat yöntemi kullanılmıştır.

Abstract:
The Pan-Islamism movement, which emerged in the last period of the Ottoman Empire, did not directly transform into a political party like other contemporary movements, yet had an impact on political parties at several levels until today. The institutional structure in which this impact is seen in the historical course of Islamist politics has been the National Vision Movement (NVM). This political tradition undertook the representation of conservative tendencies that started to become visible with their political demands after the transition to a multi-party system. This tradition, which preserved its integrity until 2001, experienced a disintegration that resulted in the establishment of the Justice and Development Party (JDP). As an actor in the institutionalization of Islamist politics in Turkey, this process of disintegration in the NVM tradition constitutes the subject of this research. The issue of why the disintegration process that resulted in the establishment of the JDP could not be managed despite the fact that the NVM tradition, which represents a long historical political experience, preserves its integrity in the face of many political problems, has been analyzed with an institutionalist approach.
The research is important in terms of understanding the history of Islamist politics in the context of political institutionalization and how Islamist politics has undergone a transformation based on the development of Turkish political life in the historical process. The socio-political environment in which the tradition of Islamist politics developed and the relationship between the NVM and the JDP, which continues to do politics in the political path created by this tradition, have been discussed on the axes of continuity and disintegration. The conservative democracy discourse, which stemmed from the deepening of the legitimacy crisis experienced by NVM against the institutional political center with the postmodern military intervention of February 28, the process of institutional separation of the JDP from the NVM and the search for a legitimate political identity against the institutional center, has been examined in the context of political institutionalization. In order to ensure that the research is carried out with a holistic perspective, in-depth interviews were made with individuals who witnessed the disintegration process, with a view to allowing access to first-hand supportive qualitative data using the historical comparative research method.