Su dağıtım sistemlerindeki kayıpların hesaplanması: Eskişehir ili örneği
Calculation of losses in water distribution systemsEskişehir city example
Yazar: BURCU YILDIRIM ARSLAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİ ARDA ŞORMAN
Eskişehir Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering

Özet:
Su, insan yaşamının en önemli unsurudur. Su talebinin her geçen gün biraz daha artması ve bu talebi karşılayacak kaynakların kısıtlı hale gelmesi su kaybının azaltılmasını zorunlu kılmıştır. Su dağıtım sistemlerinin hepsinde su kaybı mevcuttur. Farklı su dağıtım sistemleri için değişen tek şey kaybolan suyun miktarıdır. Su kaybı hacmi; sistemi oluşturan boruların durumu, sistem basınçları, toprağın türü ve eğitimli personel sayısı gibi faktörler ve kayıpların tespitinde kullanılan ekipmana bağlıdır. 
Bu çalışmada, Eskişehir kent merkezindeki Gündoğdu, Sazova, Şirintepe ve Ertuğrulgazi mahalleleri pilot bölge olarak seçilmiş ve bu bölgelerdeki içme suyu şebekesindeki fiziksel su kaybı oranları, minimum gece debisi analizi yöntemiyle tespit edilmiştir. Yöntem, içme suyu şebekelerinde Abone Bilgi Sistemi (ABS) ve Coğrafi Bilgi Sistemi(CBS) verilerini de baz alarak, basınç bölgeleri belirlemek ve SCADA sistemi verilerinin analizinin yapılması sonucunda tespit edilen günlük en düşük gece debisinden fiziksel su kaybı oranının belirlenmesine dayanmaktadır. Çalışma sonucunda, aylık fiziksel su kaybı oranı pilot bölge Gündoğdu'da 2011'de %11,5, 2019'da %23,59, pilot bölge Sazova'da 2011'de %3,9, 2019'da %28,5, Şirintepe'de 2019'da %20,0, Ertuğrulgazi'de 2019'da %46,35 olarak tespit edilmiştir. Fiziksel su kaybı oranının yüksek olduğu Ertuğrulgazi'de su dağıtım sistemi basıncı birer haftalık aralıklarla debiye duyarlı ve kritik noktaya duyarlı olarak yönetilmiş, sabit basınçla yönetildiği bir haftayla kıyaslanarak, debiye duyarlı yönetimde %3,84'lük, kritik noktaya duyarlı yönetimde %9,36'lık su tasarrufu sağlandığı tespit edilmiştir. Pilot bölgelerde yapılan çalışmaların genele yayılması fiziksel su kaybı arama çalışmalarında öncelik verilecek bölgenin tespitinde, yatırım stratejilerinin belirlenmesinde ve su dağıtım sistemi basınç yönetim tipinin belirlenmesinde ESKİ'ye yol gösterici olacağı düşünülmektedir.

Abstract:
Water is the most important element of human life. The water demand has been increasing day by day and resources to meet this demand are becoming limited, making it essential to reduce water loss. All water distribution systems have loss of water. The only difference in these systems is the amount of loss. Volume of water loss depends on the condition of the pipes, system pressures, type of soil, number of trained personnel, and equipment used to detect losses.
In this study, Gündoğdu, Sazova, Şirintepe, and Ertuğrulgazi districts located within Eskişehir city center are chosen as pilot regions. Water loss rates in the municipal water network for these areas are determined using minimum night flow method. In this method, the data from Subscriber Information Management System (SIMS) and Geographic Information System (GIS) are first used to determine the pressure zones in the network and then the physical water loss is calculated from lowest daily night flow measured within SCADA. As a result of the study, monthly physical water loss rates in the pilot region Gündoğdu are calculated as 11.5% in 2011, 23.59% in 2019, for Sazova region, 3.9% in 2011 and 28.5% in 2019. For the areas of Şirintepe and Ertuğrulgazi in 2019, physical water loss rates are determined as 20.0% and 46.35% respectively. Afterwards, for Ertuğrulgazi network, where the physical water loss rates are high, the pressure is managed sensitive to flow for one week and later to critical point in the following week. When these two different strategies are compared to constant pressure management, a water savings of 3.84% and 9.36% is achieved for flow and critical point respectively. Extending the regions carried out in this study can guide ESKİ in determining: priority areas for physical water loss, correct maintenance investments and efficient pressure management strategies.