Düzce'de ilkokulların iç ve dış ortam tozlarında PAH ve PCB seviyelerinin belirlenmesi ve sağlık risklerinin değerlendirilmesi
Determination of PAH and PCB levels and health risk assessment of indoor and outdoor dust samples of primary schools in Duzce
Yazar: ASLI TEKLİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SEDA ASLAN KILAVUZ ; DOÇ. DR. ZEHRA BOZKURT
Kocaeli Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering
Dizin: Düzce = Düzce ; Poliklor = Polychlor ; Polisiklik aromatik hidrokarbonlar = Policyclic aromatic hydrocarbons ; Toz = Dust ; İlkokullar = Primary schools

Özet:
Bu çalışmada, Düzce ilinde seçilen ilkokulların iç ve dış ortam tozlarında kanserojen ve mutajen etkisi bulunan PAH ve PCB bileşiklerinin seviyelerinin belirlenmesi ve sağlık risklerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Çalışma kapsamında bölgesel kirlilik değerlendirmesi yapabilmek ve risk durumunu açıklayabilmek için farklı konumlarda 30 ilkokul seçilmiştir. Seçilen okulların dış ortam tozları okul bahçelerinden, iç ortam tozları ise sınıflar, koridorlar, kantin gibi alanlardan süpürülerek toplanmıştır. Tüm çalışma boyunca toplam iç ve dış ortam olmak üzere 60 toz örneğinin analizi yapılarak PAH ve PCB seviyeleri belirlenmiştir. Her bir kirletici parametre için kirlilik bölgelerinin izlenmesinde kolaylık sağlayan dağılım haritaları oluşturularak Düzce ilindeki durum değerlendirilmiştir. Ayrıca toz maruziyetine bağlı sağlık riski değerlendirmesi yapılarak tehlike indeksi ve kanser riski seviyeleri hesaplanarak durum değerlendirmesi yapılmıştır. 
Sonuçlarına göre, iç ve dış ortam ΣPAH ve ΣPCB seviyelerine bakıldığında iç ortam konsantrasyonları dış ortamdan yüksek bulunmuştur. PAH bulgularına göre ortalamadan yüksek PAH seviyeleri kentsel bölgelerle birlikte, endüstriye yakın yarı kentsel ve kırsal alanlarda görülmüş olmasına rağmen, bazı kırsal örnekleme noktalarında da yüksek PAH seviyeleri bulunmuştur. Dağılım haritası ve örnekleme noktalarının konumu ve PAH konsantrasyonlarına göre, ana yolların örnekleme noktasına göre konumlarının PAH seviyelerini etkilediği görülmüştür. PAH diagnostik oranlara göre, Düzce'de kırsal bölgelerdeki PAH emisyon kaynakları daha çok yanma kökenli iken, kentsel ve yarıkentsel bölgelerde hem yanma hem de petrojenik kaynakların katkısının olduğu görülmüştür. PCB bulgularına en yüksek konsantrasyonlar daha çok endüstriye yakın noktalarda elde edilmiştir. Birçok bölgede iç ortam PCB kaynaklarına daha çok bina yapısında ve içerisinde kullanılan ticari PCB içeren materyaller olduğu ortaya konmuştur. Düzce'deki ilkokullarda, hem yetişkinler hem de çocuklar için PAH'lar kaynaklı ortalama kanser riskleri Amerika Birleşik Devletleri Çevre Koruma Ajansı'nın kabul edilebilir risk limitlerini geçmemiş olup maksimum PAH kaynaklı kanser risklerinin kısmen Amerika Birleşik Devletleri Çevre Koruma Ajansı'nın limit değerlerini aştığı görülmüştür.

Abstract:
In this study, it was aimed to determine the levels of PAH and PCB compounds, which have carcinogenic and mutagenic effects in indoor and outdoor dusts of selected primary schools in Düzce, and to evaluate their health risks. Within the scope of the study, 30 primary schools were selected in different locations to be able to assess regional pollution and explain the risk situation. The outdoor dust of the selected schools was collected from the school gardens, and the indoor dusts were collected by sweeping from areas such as classrooms, corridors and canteens. PAH and PCB levels were determined by analyzing 60 dust samples, totally indoor and outdoor, during the whole study. For each pollutant parameter, the situation in Düzce was evaluated by creating distribution maps that facilitate the monitoring of the pollution zones. In addition, a health risk assessment due to dust exposure was made and a situation assessment was made by calculating the hazard index and cancer risk levels. 
According to the results, when the indoor and outdoor ΣPAH and ΣPCB levels are examined, the indoor concentrations were found to be higher than the outdoor environment. According to the PAH findings, although higher than average levels of PAH were seen in urban areas, semi-urban and rural areas close to industry, higher PAH levels were also found in some rural sampling points. According to the distribution map and the location of the sampling points and PAH concentrations, it was observed that the location of the main roads relative to the sampling point affected the PAH levels. According to the PAH diagnostic rates, while the PAH emission sources in rural areas in Düzce are mostly combustion origin, both combustion and petrogenic sources contribute to urban and semi-urban areas. The highest concentrations of PCB findings were obtained at points close to the industry. It has been revealed that in many regions, indoor PCB sources are mostly commercial PCB-containing materials used in the building structure and interior. In primary schools in Düzce, the average cancer risks from PAHs for both adults and children did not exceed the acceptable risk limits of the United States Environmental Protection Agency, and it was observed that the maximum PAH-related cancer risks partially exceeded the limit values of the United States Environmental Protection Agency.