Eski SSCB üyesi bağımsız Türk cumhuriyetlerinde devlet başkanının anayasal yetkileri
Constitutional powers of head of state in post-Soviet independent Turkic republics
Yazar: MEHMET YAHYA ÇİÇEKLİ
Danışman: PROF. DR. HİKMET KAVRUK
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Anayasaya uygunluk = Constitutionality ; Bağımsız Devletler Topluluğu = Commonwealth of Independent States ; Devlet başkanı = President ; Sovyetler Birliği = Soviet Union ; Türk Cumhuriyetleri = Turkish Republics ; Yargı yetkisi = Juristiction ; Yasama yetkisi = Legislative authority ; Yetki = Authority ; Yönetsel yetkinlik = Managerial competencies

Özet:
Birer Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti (SSC) olan beş Türk devletinin SSCB'den bağımsızlıklarını elde ettikleri anda anayasalarından başlayarak siyasal düzenleri aynıydı. Bundan hareketle, bu çalışmanın hazırlandığı tarihte, devlet başkanlarının yetkileri örneği üzerinden, siyasal düzenlerin geldiği noktalar arasında eğer bir fark varsa bu fark 1991'den bu çalışmanın hazırlandığı tarihe kadar geçen yirmi yıldan uzun süre içinde ortaya çıkmış olmalıdır. Bu çalışma böyle bir ayrım olup olmadığını tespit ederek bu ayrımın ele alınmasını içermektedir. Bu çalışmanın hipotezi; eğer varsa bu farklılığın ülkelerin rejimini ve bağımsızlık sonrası geçirdiği süreçleri yansıttığıdır. Çalışma kapsamında devlet başkanlarının yetkileri örneği üzerinden söz konusu devletlerin siyasal sistemi ile ilgili bir değerlendirme yapılmıştır. Beş ülkenin anayasaları incelenerek devlet başkanına dair hükümler tespit edilmiştir. Ardından, ilk olarak anayasalara dair nicel göstergeler karşılaştırılmıştır. Son olarak, nitel veri olarak devlet başkanlarının anayasal yetkilerine dair hükümler karşılaştırılmıştır. Bu hükümler ülkeler arasında karşılaştırılarak aralarındaki benzerlik ve ayrımlar tespit edilmiş, daha sonra bunların anlamlandırılmasına geçilmiştir. Karşılaştırmadan elde edilen bulgular, mevcut anayasal farklar bakımından çalışmanın hipotezini destekler niteliktedir. Aynı zamanda siyasal kültürün rejimler üzerindeki kayda değer belirleyici etkisi anayasal yetkiler ile fiili otorite arasındaki fark olarak kendini göstermiştir. Bağımsız Türk devletlerinin yapılanma, gelişim ve kurumsallaşma süreçlerinin daha iyi anlaşılabilmesi için kapsamlı incelemelere ihtiyaç vardır. Bu araştırmada ele alınan konu ve veri havuzu, yeni çalışmalarda; Türkiye Cumhuriyeti ve KKTC dışındaki tüm bağımsız Türk devletlerini kapsayacak şekilde, geniş kapsamlı bir inceleme ve yorum üretebilme imkânını taşımaktadır.

Abstract:
Five Turkic states which are former Soviet Socialist Republics, at the time of their independence, starting with their constitution, all had the same political system. According to this, if there is a difference between where these political systems stand, over the example of heads of states' powers at the time of this study, that should have happened in the period from 1991 to the time of this study. This study takes under whether there is such a difference, and examines that difference. In the context of this work, by the example of powers of heads of states an evaluation was made about the current political system of this particular states. By analysing the constitutions of five republics, rules about the "heads of states" has been identified. After that, quantitative indicators of constitutions have been compared at first. Finally, rules about constitutional powers of heads of state, as qualitative data, were compared. By comparing these rules between countries, similarities and differences have been identified, and after that those were explained. The findings of this comparison have supported the hypothesis of this study as the current constitutional differences. Also, significant determining influence of political culture over regimes has shown itself as the difference between constitutional powers and actual authority. The topic and data pool of this study, for new studies, has the possibility of a wide analysis and interpretation that covers all Turkic states except Republic of Turkey and Turkish Republic of Northern Cyprus.