Orta Çağ'da Bâmiyân
Bamyan in the Middle Ages
Yazar: GHULAM REZA JAVIDI
Danışman: DOÇ. DR. ERKAN GÖKSU
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Tarih = History
Dizin: Afganistan-Bamiyan = Afganistan-Bamiyan ; Budizm = Buddhism ; Orta Çağ = Middle Ages ; İslamiyet = Islam

Özet:
Orta Doğu ve Orta Asya bölgeleri; medeniyet, kentleşme ve aynı zamanda tarihteki çeşitli dinlerin oluşumunda eski bir geçmişe sahiptir. Bu açılardan Afganistan ülkesi da bu konuda istisna değildir; siyasî ve kültürel açıdan tarihteki çeşitli şehirlerin önemi ve bundan dolayı coğrafi ve tarihi kaynaklarda bu şehirlerden bahsedilmiştir. Bâmiyân vilâyeti de bu şehirlerden biridir; özellikle İslâm'dan önce bu şehrin, Horâsân'ın siyasî, iktisadi ve kültürel durumundaki özel önemi ve rolüne işaret edilmiştir. 
Bâmiyân, Afganistan'daki merkez vilâyetlerinden biridir; dağlık bölgesi ve yüksek dağların ortasında yer almaktadır. Karlı ve soğuk kışlara sahip olan şehir başka aylarda özellikle ilkbahar ve yaz aylarında serin ve ılıman bir bölgedir. Kabil'den 230 km uzaklıktadır. Nüfus ve büyüme oranı açısından yaklaşık 400.000 nüfuslu olan Afganistan'ın ikinci sıradaki (derece) şehirlerinden biridir.
Bu bölgenin geçmişteki tarihi sayısız politik olaylara bağlanmış. Bâmiyân coğrafi konumu, zor geçitli dağlar, İpek Yolu üzerinde yer alması, madenler ve doğal kaynaklar gibi zenginliklere sahip olmasından dolayı Budizm'in dini faaliyetleri için iyi bir ortam oluşmuş, şehir Budistler açısından önemli bir yer olmuştur. Ancak eski dönemde güçlü devletler ve fatihler özel bir öneme sahip olmuştur.
Horâsân bölgesinde İslâm fetihlerinin başlangıcında, Bâmiyân uzun bir süre Budist kültürü açısından önemini kaybetmemiş, ama Saffârî devleti ve daha sonra Gazneliler Devleti kurulduktan sonra bir İslâm şehrine dönüşmüştür. Tarihsel kaynaklara göre Bâmiyân'ın önemi Moğolların saldırısına kadar Hindistan ticaret yolunun arasında olmasından dolayı devam etmiştir.
Bu araştırmanın amacı, coğrafi ve tarihsel kaynaklara dayanarak Orta Çağ'da Bâmiyân'ın sosyal, ekonomik, kültürel ve politik durumunun incelenmesidir.
Anahtar Kelimeler: Afganistan, Bâmiyân, Orta Çağ, Budizm, İslâm.

Abstract:
The Middle East and Central Asia region has an ancient background in civilization and urbanization, as well as the formation of various religions in history. Accordingly, the country of Afghanistan is no exception to this, and various cities in the history of the country have become famous with their cultural and political diversity. As a result of this diversity, they has been mentioned in most historical and geographical books. The province of Bamyan is one of these, and the role and importance of this city, especially in the pre-Islamic period, has been mentioned many times.
Bamyan today is among the central provinces of Afghanistan a mountainous region surrounded by mountains. It has a snowy and cold winters and it is cool and temperate in the rest of the year, especially in spring and autumn. In terms of its location, it is located 230 km from Kabul. Population and growth rates are among the second-ranking cities in Afghanistan, which, according to some statistics, has a population of nearly 400,000.
The past has been tied to numerous historical and political events; the Bâmiyân geographic location, the harsh mountains way, the silk road, natural and mineral resources, provided a good base for the religious activities of Buddhism. This city Ancient period found special significance. The same significance and credibility caused the attention of the great powers.
After Islam entered the lands of Khorasan, Bamyan kept his cultural position for many years in terms of the religion of Buddhism, but with the power of finding powerful dynasties like Safari and Ghaznavid dynasty, it became a completely Islamic city. According to historical books, Bamyan was very important due to the pass of Indian commercial road across it until the Mongolian invasion.
The purpose of this research is to investigate Bamyan's social, economic, cultural, and political situation in the Middle Ages.
Keywords: Afghanstan, Bamyan, Middle Ages, Buddhism, İslam.