Hekimlerin hukuki (tazminat) sorumluluğunun kaynakları ve mesleki sorumluluk sigortası
Sources of legal (compensation) responsibility of physicians and professional liability insurance
Yazar: SABAHETTİN GÜLGÜN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ALİ İHSAN PALA
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Hukuk = Law ; Sigortacılık = Insurance
Dizin: Doktorlar = Physicians ; Hekimler = Physicians ; Hukuki sorumluluk = Legal responsibility ; Mali sorumluluk sigortası = Liability insurance ; Mesleki sorumluluk = Vocational liability ; Mesleki sorumluluk sigortası = Professional liability insurance ; Sigorta = Insurance ; Sigorta sistemi = Insurance system ; Sorumluluk = Responsibility ; Tazminat = Compensation

Özet:
Hekimin kamu hukukundan ve özel hukuktan kaynaklanan değişik sorumluluk kaynakları bulunmaktadır. Bunlar tıbbî etik, cezai, idari ve medenî hukuk sorumluluklarıdır. Bunlardan medeni hukuk sorumluluğu hekimin hukuki sorumluluğunu doğuran kaynaktır. Medeni hukuk sorumluluğunun kaynağı ise hekimlik sözleşmesi, haksız fiil ve vekâletsiz iş görmedir. Hekimin hukuki sorumluluk kaynaklarını belirleyen toplu bir düzenleme olmadığından hekimin hukuki sorumluluğunu gerektiren bu haller özel hukuka dair genel kurallara göre belirlenmektedir.Hekimin hukuki sorumluluğunu doğuran kaynaklardan ilki hekimlik sözleşmesidir. Bu sözleşme, atipik bir iş görme sözleşmesidir. Atipik sözleşme olması nedeniyle hekimlik sözleşmesinin hukuki niteliği ve hekimlik sözleşmesine bağlanan hukuki sonuçlar bakımından mevzuatımızda bir açıklık yoktur. Bu nedenle hekimlik sözleşmesinin hukuki niteliği hakkında dört farklı görüş ortaya atılmıştır: hizmet akdi görüşü, istisna akdi görüşü, vekâlet akdi görüşü ve kendine özgü akit olduğu görüşü.Hekimlik sözleşmesi iki tarafa borç yükleyen rızai akitlerdendir. Bu durumda tarafların asli edimler üzerinde anlaşmasıyla sözleşme kurulmuş olur. Hekimlik sözleşmesinde asli edim, hekimin teşhis ve tedavi yükümlülüğünü üstlenmesi ve hastanın da bu edim karşılığında ücret ödemesi oluşturmaktadır. Bunun dışında hekimin tıbbî özen gösterme, aydınlatma, arşivleme, sır saklama ve sadakat yükümleri gibi yan edim yükümlülükleri vardır. Buna karşılık hastanın da hekimle işbirliği yapma, hekimlik sözleşmesi nedeniyle hekimin uğradığı zararları karşılamak gibi yan edim yükümlülükleri bulunmaktadır.Hekimin hukuki sorumluluğunu doğran ikinci kaynak haksız fiildir. Bu sorumluluk hekimle hasta arasında bir sözleşmenin olmadığı ve hastanın tıbbi müdahaleye rızasının alınabileceği durumda, hastanın rızasına başvurulmadan tıbbi el atama halinde ortaya çıkan bir sorumluluktur. Burada hekimin sorumluluğu haksız fiil esaslarına göre tayin olacağından kural olarak sorumluluk kusura dayanacaktır. Ancak hekim, istihdam ettiği personelin veya ifaya yardımcısının verdiği zarardan sorumluluğu kusursuz sorumluluktur.Hekimin hukuki sorumluluğunu doğuran kaynaklardan sonuncusu ise vekâletsiz iş görmedir. Burada hekimle hasta arasındaki ilişki vekâletsiz iş görmenin caiz veya caiz olmayan vekâletsiz iş olmasına göre değerlendirilecektir.Hekim, hukuki sorumluluk kaynakları çerçevesinde tıbbi el atma dolayısıyla meydana gelen bir zararı karşılamak zorundadır. Fakat kimi zaman bu zararın miktarı o kadar yüksek olabilmekte ki hekimin bunu karşılaması neredeyse imkânsız olmaktadır. Bu nedenle ve hastanın mağduriyetini en çabuk yolla giderme adına hekimlerin sebebiyet verdikleri zararların tazmin edilebilmesi için 5947 sayılı yasa ile hekimlere mesleki zorunlu sorumluluk sigortası yaptırma esası getirilmiştir. Bu nedenle Türk Hukuk sisteminde hekimler mesleki faaliyetleriyle sınırlı olmak üzere zorunlu olarak mesleki sorumluluk sigortası sözleşmesi yapmak zorundadır.

Abstract:
The physician has different liability resources stemming from public law and private law. These are medical ethics, criminal, administrative and civil law responsibilities. The civil law liability is the resource which leads to legal liability of the physician. The resource of the civil law liability is contract of physician, wrongful act and acting without authority. As there is no collective arrangement determining the legal liability resources of the physician, these circumstances which require the legal liability of the physician are determined according to the general rules on private law.The first resource that leads to legal liability of the physician is contract of physician. This contract is atypical acting contract. As it is an atypical contract, there is no clarity in our legislation as to legal nature of the contract and legal results which are based on the contract of physician. For that reason, there are four different views about the legal nature of this contract: service contract, work agreement, attorney agreement and original contract.The contract of physician is one of the consensual contracts which impose liabilities to the both parties. The contract is formed with the agreement of the parties on principal acts. The principal act in the contract of physician is consisted of the physician?s having the liability of diagnosis and treatment and the patient?s payment for this act. Apart from this, the physician has subsidiary act liabilities such as medical care, enlightening, archiving, secrecy and devotion. In response to this, the patient has subsidiary act liabilities such as collaboration with the physician and compensating the damages that the physician experiences due to contract of physician.The second resource which leads to legal liability of the physician is wrongful act. This liability is a liability which appears in the circumstances of medical intervention without taking consent of the patient where there is no contract between the patient and physician and the patient?s consent can be taken. As the physician?s liability will be determined according to the principles of wrongful act, the liability will be duly based on the negligence. However, the physician?s liability which stems from the damage of his personnel or his assistant is an absolute liability.The last resource which leads to legal liability of the physician is acting without power. In this circumstance, the relationship between the patient and the physician will be assessed according to the information whether acting without power is lawful or unlawful.The physician has to compensate the damage occurred due to medical intervention in the framework of legal liability resources. However, the damage is sometimes so severe that it is impossible for the physician to compensate this damage. For that reason and for compensating the damage of the patient in a swift way, it was enacted by the code no 5947 that the physicians had to make professional compulsory liability insurance for the compensation of the damages caused by the physicians. Accordingly, in Turkish law system the physicians have to make professional compulsory liability insurance contract which is only for their professional activities.