Türk kültür mitleri ve kahramanları üzerine bir araştırma
A research on Turkish cultural myths and cultural heroes
Yazar: BUKET ÇAPOĞLU
Danışman: PROF. DR. MEHMET AÇA
Marmara Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Halk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Toplumların yaşantılarında önemli derecede yer tutan çeşitli oluşumların, nesnelerin, kurumların, elementlerin kökenlerine inmemize yardımcı olan kültür mitleriyle kültür kahramanlarını Türk toplulukları ve bazı toplumlar ölçeğinde kültür mitlerinin yapısal, simgesel ve işlevsel özellikleri; kültür kahramanlarının kökenleri, anlamları ve işlevleri bağlamında mercek altına almayı amaçlayan bu çalışmada, semavi dinlerin kutsal kitaplarıyla diğer kaynaklarındaki anlatımlardan da yararlanılacaktır. Bu doğrultuda kültür mitleriyle kültür kahramanlarının mitten destana, destandan efsaneye, efsaneden dinsel anlatılara kadarki yaşadıkları yapısal ve işlevsel değişim ve dönüşüm gözler önüne serilerek kültür mitleriyle kültür kahramanlarındaki kesintisiz devamlılığa dikkat çekilecektir. Mitolojinin ve dinlerin kültür kahramanlarının zamanla tarihin mucitlerine ve bilim insanlarına dönüştükleri bilinen bir husustur. Bu çalışmayla mitolojilerin ve dinlerin kültür kahramanlarının son dönemlerde kültür, bilim, teknoloji ve ilerleme getirdiğine inanılan "antik uzaylı" şeklinde yeniden nasıl hayata geçirildiği üzerinde de durulacaktır. Çalışmada bilim, teknoloji ve ilerleme getirdiğine inanılan "antik uzaylı" anlayışının günümüz Türk toplumu üzerindeki etkileri de araştırılacaktır. Bu bağlamda mitolojiyle dinlerin kaynaklık ettiği "büyük anlatı"nın modernizmle birlikte işlevsizleştirildiği fakat modernitenin neden olduğu krizlerin etkisiyle kültür kahramanlarıyla ilgili eski/arkaik mitik ve dinsel anlatıların sekülerize edilerek "antik uzaylı" modeli öne çıkarılarak nasıl yeniden canlandırıldığı konusu üzerinde de durulacaktır.

Abstract:
Structural, symbolic and functional features of cultural myths on the scale of Turkish communities and some societies; In thisstudy, which aims to scrutinize the origins, meanings and functions of cultural heroes, the holy books of the monotheistic religions and the narrations in other sources will also be used. In this direction, the structural and functional changes and transformations experienced bycultural myths and cultural heroes from myth to epic, from epic to legend, from legend to religious narratives will be revealed and attention will be drawn to the uninterrupted continuity of cultural myths and cultural heroes. It is a known fact that the cultural heroes of mythology and religions have turned into inventors and scientists of history over time. This study will also focus on how the cultural heroes of mythologies and religions have recently been brought back to life in the form of "ancient aliens", which are believed to bring culture, science, technology and progress. In the study, the effects of the "ancient alien" understanding, which is believed to bring science, technology and progress, on today's Turkish society will also be investigated. In this context, the subject of how the "grand narrative", which is the source of mythology and religions, was rendered dysfunctional with modernism, but with the effect of the crises caused by modernity, how the  ancient/archaicmythical and religious narratives about cultural heroes were secularized and revived by emphasizing the "ancient alien" model.