Türkiye'de tüketici fiyat endeksine ve seçilmiş alt kalemlerine döviz kurunun geçiş etkisi: ARDL tahmini
Exchange rate pass through to consumer price index and its main groups in Turkey: ARDL model
Yazar: ÇAĞLAR BİLGİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HASAN AĞAN KARADUMAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: ARDL = ARDL ; Dickey-Fuller Genelleştirilmiş Küçük Kökler = Dickey-Fuller Generalized Least Squares ; Döviz kuru = Exchange rate ; Döviz kuru politikaları = Exchange rate policies ; Döviz kuru sistemleri = Exchange rate systems ; Ekonomi politikaları = Economic policies ; Enflasyon = Inflation ; Eşbütünleşme = Cointegration ; Hata düzeltme modeli = Error correction model ; Tüketici fiyat indeksi = Consumer price index

Özet:
Bretton Woods döneminin kapanmasının ardından birçok ülke sabit kur rejiminden vazgeçip dalgalı kur rejimini benimsemeye başlamıştır. Dalgalı kura geçişle beraber döviz kurundaki değişimlerin dış ticaret hacimlerine bire bir yansıyacağı düşünülmüş ancak beklenen sonuç alınamamıştır. Dış ticaretteki dengelerin döviz kurundaki değişimlere ayak uyduramamasının nedenlerine ilişkin yaygın ve eski görüşler bu durumu açıklamada yetersiz kalmış bu nedenle döviz kuru geçiş etkisi kavramı ortaya çıkmış, literatürde detaylıca incelenmeye başlanmıştır. Döviz kuru geçiş etkisi, döviz kurundaki değişimlerin ulusal para cinsinden ithal ve ihraç malların fiyatlarını dolayısıyla ulusal fiyat düzeylerini değiştirmesi olarak tanımlanmaktadır. Literatürde döviz kurundaki değişimlerin fiyatları en fazla etkilediği ülkeler Türkiye'nin de içinde bulunduğu gelişmekte olan ülkelerdir. Gelişmekte olan ülkeler sanayi atılımını gelişmiş ülkelere göre daha yakın bir tarihte başlattığı için ithal girdilere ve enerjiye ihtiyaç duymaktadır. Nominal döviz kurlarındaki değişimin yurtiçi fiyatları ne ölçüde etkilediğini anlamak para ve maliye politikalarının efektif olarak yürütülmesine olanak sağlamaktadır. Bu çalışmada döviz kurundaki değişimlerin tüketici fiyatlarını ve TÜİK'in belirlediği alt harcama grubu fiyatlarını ne ölçüde etkilediği araştırılmıştır. Ocak 2005 ve Aralık 2021 arası aylık gözlemlerden oluşturulan verilerin Genişletilmiş Dickey Fuller (ADF) birim kök testleri yardımıyla durağanlıkları test edilmiş ve bunun sonucunda verilere otoregresif gecikmeli dağılım (ARDL) yaklaşımıyla sınır testi uygulanmıştır. Bu yöntemle nominal kur ve fiyat endeksleri arasında uzun dönemli ilişkinin olup olmadığı (eşbütünleşik) araştırılmıştır. Kısa dönem dinamikleri ise hata düzeltme modelleriyle (ECM) tahmin edilmiş böylece döviz kuru geçiş etkisinin dinamikleri daha zenginleştirilmiş bir biçimde ortaya konulmuştur.

Abstract:
After the end of the Bretton Woods era, most countries abandoned the fixed-rate regime and adapted the floating exchange rate regime. With the adaptation of the floating exchange rate regime, it was thought that the changes in the exchange rate would reflect the foreign trade volume exactly as it was but the outcome was not as expected. The extensive and outdated views about the reasons why the foreign trade balances could not keep up with the changes in the exchange rates remained incapable and this led to the birth and thorough analysis of the exchange rate pass-through notion in literature. The exchange rate pass-through is defined as the alteration of national price ranges by the shifts in the exchange rates causing changes in the import and export goods prices in national currency. In literature, countries where the exchange rate changes affect prices the most are developing countries, including Turkey. Developing countries need imported inputs and energy because they started their industrial breakthrough more recently than the developed countries. Understanding the extent to which the changes in the nominal exchange rates affect the national prices paves the way to effectively executing money and fiscal policies. In this study, the extent of the effect of the changes in the exchange rates on consumer prices and its main expenditure group prices determined by TURKSTAT is investigated. The data, comprised of monthly observations between January 2005 and December 2021, is tested for stationarity with the help of Augmented Dickey Fuller (ADF) Unit Root Test and after completion bounds test is implemented by using Autoregressive Distributed Lag Method. With this method, it is investigated whether there is a long-term relationship (cointegration) between the nominal exchange rate and price indices. Short-term dynamics are estimated by error correction methods (ECM) and thus the dynamics of the exchange rate pass-through effect are presented much more enriched.