Spinoza felsefesinde imgelemin ontolojik ve epistemolojik yeri
Ontological and epistemological place of imagination in Spinoza's philosophy
Yazar: CANDAŞ BOLGÜL
Danışman: PROF. DR. TAŞKINER KETENCİ
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Anlam = Meaning ; Edebiyat = Literature ; Epistemoloji = Epistemology ; Ontoloji = Ontology ; Spinoza, Baruch = Spinoza, Baruch ; Sınırsızlık = Limitlessness ; Varlık (Felsefe) = Being ; İmge = Image ; İmgelem = Imagination

Özet:
İmgelemin gerçekliğe dair tasarımlarıyla gerçekliğin kendisi arasındaki ayrım bu çalışmanın ana çıkış noktasıdır. Bu çalışma, Spinoza felsefesinde imgelemin ontolojik zeminini anlamayı ve insan zihninde ne tür tasarımlara yol açtığını göstermeyi amaçlar. İnsanın gerçeklikle imgelem yoluyla kurduğu ilişkiye odaklanır. İmgelemin insan bedeni ve zihninin dışsal etkilere açık doğasıyla ilişkilendirilmesini tartışma konusu yapar. Bu noktada etkileşimin kendisini ve dışsal varoluşun anlamını sorun haline getirir. Spinoza, imgelemi, insan bedeninin diğer cisimlerle etkileşimi sonucunda zihinde ortaya çıkan bölük pörçük fikirlerle ilişkilendirir. Gerçekliğin, kendisinde her şeyin birbiriyle etkileşim halinde olduğu oldukça karmaşık yapısı karşısında imgelem, sadece çok kısıtlı bir bilgi edinebilir. Bu bilgi ne şeylerin özlerinin ne de nedenlerinin bilgisidir. İmgelem yoluyla zihin, Spinoza'ya göre, sadece şeylerin bedendeki etkilerinden haberdar olur ve bu etkilerin imge adı verilen temsillerini oluşturur. Hafıza yoluyla da bu imgeleri kaydeder. İmgelem bu imgeleri tekrar tekrar canlandırabilir. İmgelemin imgeler üzerindeki işlemleri ve bu işlemler sonucu oluşturduğu gerçek dışı tasarımlar bu çalışmanın ana konularından birisidir. Bu çalışma aynı zamanda Spinoza düşüncesinde bir bilgi türü olarak imgelemin akıl ve anlama yetisi karşısında nasıl konumlandırıldığını ve niçin yanlışlığın kaynağı olarak görüldüğünü ortaya koymaya çalışır. İnsan imgeleminin, metafiziğin Varlık, hiçlik, Tanrı, uzam, düşünce, sınırsızlık, ebediyet, mükemmellik, zaman, nedensellik, zorunluluk gibi kadim kavramlarıyla ilgili olarak ne gibi tasarımlara yol açtığını açık kılmayı hedefler. İmgelemi kurgusal tasarımlar üretme, varsayımda bulunma, soyutlama, karşılaştırma, olumsuzlama, analojiler kurma gibi işlemlerin kaynağı olarak belirler. Bu işlemlerin sonucu olarak tümeller gibi soyut varlıkların, Chimaera gibi gerçek dışı kurgusal varlıkların ve zaman, ölçü, sayı gibi akıl varlıklarının zihinde nasıl üretildiğine odaklanır. Bu bağlamda imgelemin gücünü ve güçsüzlüğünü konu edinir.

Anahtar Kelimeler: Varlık, Sınırsızlık, Ebediyet, İmgelem, Anlama Yetisi.

Abstract:
The distinction between imagination's representations about reality and reality itself is the main starting point of this study. This study aims to understand the ontological ground of imagination in Spinoza's philosophy and to show what kind of representations it causes in human mind. It focuses on the relation that human beings establish with reality through imagination. It questions the fact of relating imagination to the nature of human body and mind which are open to external influences. At this point, the study makes the interaction itself and the meaning of external existence problematic. Spinoza relates imagination to fragmentary ideas that arise in the mind as a result of the interaction of the human body with other objects. In the face of the very complex structure of reality in which everything interacts with other things, the imagination can acquire only a very limited knowledge. This knowledge is neither of the essences of things nor of their causes. According to Spinoza, the mind, through imagination, only becomes aware of the effects of things on the body and creates representations of these effects called images. It also records these images via memory. The imagination can retrieve these images over and over. The operations of imagination on these images and the unreal representations thereby created constitute one of the main topics of this thesis. This study also tries to reveal how imagination as a type of knowledge is positioned against reason and intellect and why it is seen as the source of falsehood in Spinoza's thought. It aims to make clear what kind of representations the human imagination leads to in relation to the perennial concepts of metaphysics such as Being, nothingness, God, space, thought, infinity, eternity, perfection, time, causality and necessity. It identifies the imagination as the source of operations such as producing fictitious representations, making assumptions, abstracting, comparing, negating, drawing analogies. As a result of these processes, it focuses on how abstract entities such as universals, unreal fictitious entities such as Chimaera and mind entities such as time, measure and number are produced in the mind. In this context, it handles the power and weakness of the imagination. 

Keywords: Being, Infinity, Eternity, Imagination, Intellect.