Türkiye'de besin desteği kullanma durumunun ve ilişkili etmenlerin incelenmesi
Investigation of nutritional supplement use and related factors in Turkey
Yazar: ÖZGE ŞURA ÇETİN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ZEYNEP BEGÜM KALYONCU ATASOY
İstanbul Aydın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı / Beslenme Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Anketler = Questionnaires ; Beslenme = Nutrition ; Beslenme desteği = Nutritional support ; Beslenme incelemeleri = Nutrition surveys

Özet:
Amaç: Türkiye'de besin desteği kullanımına ilişkin faktörler yeterli düzeyde tanımlanmamıştır. Bu sebeple bu çalışmanın temel amacı Türkiye Beslenme ve Sağlık Araştırması (TBSA) 2017 verilerini kullanarak Türkiye'de yaşayan bireylerin besin desteği kullanım durumları ile ilişkili etmenleri incelemektir.       
      Materyal Metod: TBSA, Türkiye'nin beslenme ve sağlık verilerinin oluşturmak için Sağlık Bakanlığı tarafından belli aralıklarla yapılan Türkiye temsiliyeti olan kesitsel nitelikte bir çalışmadır. TBSA 2017, Sağlık Bakanlığı'na bağlı diyetisyenler tarafından yüz yüze gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmada TBSA 2017'ye katılan 15 yaş ve üzeri 12977 katılımcının besin desteği kullanım durumu ve ilişkili faktörler incelenmiştir. Analizlerde ağırlıklandırma yapılmıştır. Besin desteği kullanımı üzerinde etkili olan değişkenlerin belirlenmesi için tekli ve çoklu lojistik regresyon analizinden yararlanılmıştır. Verilerin analizi IBM SPSS (versiyon 26) ve R programlama dili (versiyon 4.2.0) kullanılarak yapılmıştır. Tüm analizler için istatistiksel anlamlılık düzeyi p <0,05 olarak belirlenmiştir.
      Bulgular: TBSA 2017 katılımcılarının %10,6'sı (n=1372) besin desteği kullanmaktadır.  Besin desteği kullanan katılımcıların %10,1'i (n=199) adölesan, %10,3'ü (n= 1010) yetişkin, %13,6'sı (n=163) yaşlı bireylerden oluşmaktadır. Katılımcıların en sık kullanıldığı ilk iki besin destek ürünleri; 15-18 yaş bireylerde multivitamin (%1,2) ve kalsiyum (%1,2), 19-64 yaş bireylerde B12 (%2,9) ve D vitamini (%2,2), 65 ve üzeri yaş bireylerde de B12 (%5,5) ve D vitamini (%2,8) kullanımı tercih edilmiştir Lojistik regresyon analizine göre; gelir düzeyi, fiziksel aktivite düzeyi, tanı almış bir hastalık durumu ve diyet uygulama durumunun besin desteği kullanımı üzerinde etkili olduğu görülmüştür. Yüksek gelir düzeyindeki kişilerin besin desteği kullanma eğiliminin düşük gelir düzeyindekilere göre 2,31 kat (p = 0,044) daha yüksek olduğu görülmüştür. Besin desteği kullanımının herhangi bir hastalık tanısı almayan kişilerde 1,17 kat (p=0,021), çok yüksek düzeyde fiziksel aktivite yapan kişilerde 1,62 kat (p=0,005) ve diyet programı uygulayan kişilerde 1,44 kat (p=0,001) daha yüksek olduğu tespit edilmiştir.
      Sonuç: Bu çalışmanın sonuçlarına göre; gelir seviyesi, fiziksel aktivite düzeyi, diyet uygulanması ve hastalık durumu katılımcıların besin desteği kullanım durumunu etkilemektedir. Besin desteği kullanım durumunu ve bu takviyelerin genel beslenme durumuna etkisinin belirlenmesi için gelecek çalışmalara genişletilerek devam ettirilmelidir.
      Anahtar Kelimeler: Besin Desteği, Beslenme Anketleri, Türkiye Beslenme ve Sağlık Araştırması, Beslenme

Abstract:
Aim: Factors related to the use of dietary supplements in Turkey have not been adequately defined. For this reason, the main purpose of this study is to examine the factors associated with the nutritional support use status of individuals living in Turkey by using the 2017 data of the Turkey Nutrition and Health Survey (TBSA).
      Material Method: TBSA is a cross-sectional study, which is the representation of Turkey, which is made periodically by the Ministry of Health in order to create Turkey's nutrition and health data. TBSA 2017 was carried out face to face by dietitians affiliated to the Ministry of Health.In this study, dietary supplements usage status and related factors of 12977 participants aged 15 and over who participated in TBSA 2017 were examined. Weighting was done in the analysis. Single and multiple logistic regression analysis was used to determine the variables that affect the use of nutritional support. Analysis of data is made by using IBM SPSS (version 26) and R programming language (version 4.2.0).  The statistical significance level for all analyzes was determined as p <0.05.
      Subject: 10.6% (n=1372) of TBSA 2017 participants use nutritional supplements. Of the participants using dietary supplements, 10.1% (n=199) were adolescents, 10.3% (n= 1010) were adults, and 13.6% (n=163) were elderly individuals. The first two nutritional support products used most frequently by the participants; Multivitamin (1.2%) and calcium (1.2%) in individuals aged 15-18, B12 (2.9%) and vitamin D (2.2%) in individuals aged 19-64, and B12 in individuals aged 65 and over (5.5%) and vitamin D (2.8%) were preferred. According to the logistic regression analysis; It was observed that income level, physical activity level, a diagnosed disease status, and diet status were effective on nutritional support use. It was observed that the tendency of people with high income to use nutritional support was 2.31 times (p = 0.044) higher than those with low income. The use of nutritional supplements is 1.17 times (p=0.021) in people without any disease diagnosis, 1.62 times (p=0.005) in people who do very high physical activity, and 1.44 times (p=0.001) in people who follow a diet program found to be high.
      Conclusion: According to the results of this study; Income level, physical activity level, diet and disease status affect the nutritional support usage status of the participants. Future studies should be continued and expanded to determine the use of nutritional supplements and the effect of these supplements on general nutritional status.
      Key words: Dietary Supplements, Nutrition Questionnaires, Turkey Nutrition and Health Survey, Determinants, Nutrition