Kuraklık stresine dayanıklı pamuk ıslahında üstün ebeveyn ve melez kombinasyonlarının belirlenmesi
Determination of superior parents and hybrid combinations resistant to drought stress in cotton breeding
Yazar: ÇETİN KARADEMİR
Danışman: PROF.DR. OKTAY GENÇER
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2004
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma, 2001 - 2002 yıllarında, amaç doğrultusunda seçilen 5 ana ve 3 baba pamuk (Gossypium hirsutum L.) genotipinin kullanılması ile Çoklu Dizi ( Line x Tester) kantitatif analiz yöntemi uyarınca oluşturulan populasyonda, incelenen özellikler yönünden, genetik yapıyı incelemek, F: melez gücünü saptamak, uygun anaç ve melez kombinasyonlarını belirlemek amacı ile T.C Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Güneydoğu Anadolu Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü deneme alanında, tesadüf blokları deneme deseninde, 3 tekrarlamalı olarak yürütülmüştür. Oluşturulan populasyonda incelenen; bitki boyu, yaprak alanı, odun dalı sayısı, meyve dalı sayısı, koza sayısı, bitki kütlü pamuk verimi, ilk el kütlü oranı, lif inceliği, lif uzunluğu, lif kopma dayanıklılığı ve lif kopma uzaması özelliklerinin yönetiminde eklemeli; koza ağırlığı, koza kütlü pamuk ağırlığı, çırçır randımanı ve 100 tohum ağırlığı özelliklerinin yönetiminde eklemeli olmayan gen etkilerinin önemli olduğu; odun dalı sayısı, ilk el kütlü oranı, lif inceliği, lif kopma uzaması özellikleri için olumsuz; incelenen diğer özellikler için olumlu yönde heterosis oluştuğu; bitki boyu için Stoneville 453 ve Cabu CS 2-1-83; yaprak alanı için Kurak 2; odun dalı sayısı için Cabu CS 2-1-83 ve Blightmaster; koza sayısı için Stoneville 453; kütlü pamuk verimi için Blightmaster; ilk el kütlü oranı için Maraş 92 ve Cabu CS 2-1-83; çırçır randımanı için Erşan 92; lif uzunluğu ve lif kopma dayanıklılığı için Sicala 33; lif kopma uzaması için Blightmaster pamuk çeşitlerinin en iyi genel uyuşma yeteneği gösteren anaçlar olduğu; bitki boyu için Tamcot CD 3H x Stoneville 453 ve Cabu CS 2-1-83 x Stoneville 453; yaprak alanı için Blightmaster x Erşan 92; odun dalı sayısı ve lif kopma uzaması için Cabu CS 2-1-83 x Maraş 92; meyve dalı sayısı için Kurak 2 x Maraş 92; koza sayısı ve kütlü pamuk verimi için Blightmaster x Stoneville 453; ilk el kütlü oranı için Blightmaster x Maraş 92; çırçır randımanı için Tamcot CD 3H x Erşan 92; lif inceliği için Tamcot CD 3H x Stoneville 453; lif uzunluğu için Tamcot CD 3H x Maraş 92; lif kopma dayanıklılığı için Sicala 33 x Stoneville 453 melez kombinasyonlarının en ümitvar melezler olduğu saptanmıştır. Anahtar Kelimeler: Pamuk, kuraklık stresi, genel ve özel uyuşma yeteneği, heterosis,

Abstract:
This study was conducted in randomized complete blocks with three replications to investigate the genetical make up, evaluate F, hybrid vigor and determine the suitable parents and their hybrid combinations for studied characteristics in the population obtained by Line x Tester quantitative analysis method involving 5 female and 3 male parents of cotton (Gossypium hirsitum L.) in the Southeast Anatolia Agricultural Research Institute experimental area, in the years of 2001-2002. In the populations; plant height, leaf area, number of monopodial branches, number of sympodial branches, number of bolls, seed cotton yield, first picking percentage, fiber fineness, fiber length, fiber strength and fiber elongation properties were influenced by additive; boll weight, seed cotton weight per boll, ginning percentage and 100 seeds weight was influenced by non-additive gene effects. Values of heterosis for number of monopodial branches, first picking percentage, fiber fineness and fiber elongation were negative, while the other characters were positive. It was determined that Stoneville 453 and Cabu CS 2-1-83 for plant height, Kurak 2 for leaf area, Cabu CS 2-1-83 and Blightmaster for number of monopodial branches, Stoneville 453 for number of bolls, Blightmaster for seed cotton yield, Maraş 92 and Cabu CS 2-1-83 for first picking percentage, Erşan 92 for ginning percentage, Sicala 33 for fiber length and fiber strength, Blightmaster for fiber elongation were the best parent cotton cultivars and also having best general combining abilities. It was determined that Tamcot CD 3H x Stoneville 453 and Cabu CS 2-1-83 x Stoneville 453 for plant height, Blightmaster x Erşan 92 for leaf area, Cabu CS 2-1-83 x Maraş 92 for number of monopodial branches and'fiber elongation, Kurak 2 x Maraş 92 for number of sympodial branches, Blightmaster x Stoneville 453 for number of bolls and seed cotton yield, Blightmaster x Maraş 92 for first picking percentage, Tamcot CD 3H x Erşan 92 for ginning percentage, Tamcot CD 3H x Stoneville 453 for fiber fineness, Tamcot CD 3H x Maraş 92 for fiber length, Sicala 33 x Stoneville 453 for fiber strength hybrid combinations were the most promising crosses. Key Words: Cotton, drought stress, general and specific combining ability, heterosis.