İnanç turizmi bağlamında Konya'nın somut ve somut olmayan kültürel mirasının korunması üzerine bir değerlendirme
An assessment on the preservation of Konya's tangible and intangible cultural heritage in the context of faith tourism
Yazar: ÖMER YER
Danışman: PROF. DR. NEZİHAT KÖŞKLÜK KAYA
Dokuz Eylül Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Toplumların tarihsel süreç içinde geliştirdiği kendini ve dünyayı, anlama ve anlamlandırma sistemleri sosyal, ekonomik ve kültürel değerleri oluşturmaktadır. İçerisinde gelenek ve görenekleri, inanç pratikleri ve günlük hayat uygulamalarını barındıran kültürel değerler, yapılı çevreyi şekillendiren temel unsurdur. Nesilden nesile aktarılırken değişimlere ve dönüşümlere uğrayan bu değerlerin dışarıdan gelecek müdahalelerle doğal süreçlerinin bozulması etki ettiği mimari oluşumların da tahribata ve yok oluşa sürüklenmesine neden olmaktadır. Bu nedenle kültürel miras yapılarının sadece mimari ve estetik değerleriyle korunmaya çalışması sürdürülebilir bir anlayış olmayacaktır. Toplum içindeki anlamı, kullanımı ve önemi yapıların kaderini belirleyen önemli etkenlerdir. Yapılı çevrenin ve onu oluşturan kültürel değerlerin birlikte değerlendirilmesinin önemi ve hızlı kentleşme, küreselleşme ve turizm faaliyetlerinin bu değerler üzerindeki baskısı üzerine UNESCO'nun 32. Genel Konferansında "Somut ve Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunmasına İlişkin Sözleşme" kabul edilmiştir.
Selçuklular, Anadolu'da kalıcı olabilmek için fethettikleri yerin Türkleşmesine ve İslamlaşmasına önem vermişlerdir. Bu nedenle dervişlerin, şeyhlerin ve alimlerin bu topraklara gelmesini ve onların kalıcı olarak yerleşmesini desteklemiştir. Bu kapsamda Anadolu'nun pek çok yerinde camiler, tekkeler, zaviyeler, dergahlar ve hankahlar yapılmıştır. Bu sayede egemenliklerini askeri yollarla değil, dinle, eğitimle, hoşgörüyle ve yardımlaşmayla güçlendirmişlerdir. O dönemde Konya'nın başkent olması bu faaliyetlerin merkezi konumunda olmasını sağlamıştır. Mevlâna Celaleddin Rumi, Şems-i Tebrizi, Sadreddin Konevi, Muhyiddin Arabi gibi manevi şahsiyetler bu şehirde yaşamlarını sürdürmüş ve yüzyıllar boyunca sürecek dini ve tasavvufi ortamın baş aktörleri olmuşlardır.
Günümüzde Konya, tarihsel süreç içinde biriken inanç değerleri ve bu değerlerin oluşturduğu mimari ile inanç turizminin sembol şehirlerinden birisi olmuştur. Ziyaretçiler, kültürel miras yapılarını gezerek İslam mimarisinin gelişimini keşfedebilirken, bu yapıların içinde veya etrafında devam eden inanç ritüellerine ve uygulamalarına katılarak bölgeye özgü deneyimler kazanmaktadırlar. Somut ve somut olmayan kültürel miras değerlerinin birlikte korunması yapıların hem yerel halk tarafından anlamını koruyarak varlığını sürdürmesi hem de turistlerin yapıları bu anlamlarla birlikte algılaması açısından önemli olmaktadır.

Abstract:
The systems of understanding and making sense of oneself and the world developed by societies in the historical process constitute social, economic and cultural values. Cultural values, which include traditions and customs, belief practices and daily life practices, are the basic elements that shape the built environment. The deterioration of the natural processes of these values, which undergo changes and transformations while they are passed down from generation to generation, by external interventions causes the architectural formations they affect to be destroyed and driven to extinction. For this reason, trying to protect cultural heritage buildings only with their architectural and aesthetic values will not be a sustainable understanding. Their meaning, use and importance in society are important factors that determine the fate of buildings. The 32. General Conference of UNESCO adopted the "Convention for the Safeguarding of the Tangible and Intangible Cultural Heritage" due to the importance of the built environment and the cultural values that constitute it and the pressure of rapid urbanization, globalization and tourism activities on these values.
In order to be permanent in Anatolia, the Seljuks attached importance to the Turkification and Islamization of the places they conquered. For this reason, they supported the arrival of dervishes, sheikhs and scholars to these lands and ensured their permanent settlement. In this context, dervish lodges, zawiyas, dergahs and hankahs were built in many parts of Anatolia. In this way, they strengthened their sovereignty not through military means, but through religion, education, tolerance and cooperation. The fact that Konya was the capital at that time made it the center of these activities. Spiritual figures such as Mevlâna Celaleddin Rumi, Şems-i Tebrizi, Sadreddin Konevi, Muhyiddin Arabi lived in this city and became the main actors of the religious and mystical environment that would last for centuries.
Today, Konya has become one of the symbol cities of faith tourism with its faith values accumulated in the historical process and the architecture created by these values. While visitors can discover the development of Islamic architecture by visiting cultural heritage buildings, they also gain region-specific experiences by participating in the belief rituals and practices that continue in or around these buildings. Preservation of tangible and intangible cultural heritage values together is important in terms of both preserving the meaning of the buildings by the local people and perceiving the buildings with these meanings by tourists.