Yaşlı bireylerin ilaç kullanımı konusundaki bilgi ve davranışları ile sağlık okuryazarlığı düzeyinin belirlenmesi
Determination of knowledge and behaviors of older adults regarding medication use and level of health li̇teracy
Yazar: ÖZLEM ÖZTAŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜLBAHAR KORKMAZ ASLAN
Pamukkale Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Hemşirelik = Nursing ; Hemşirelik = Nursing
Dizin: Sağlık okuryazarlığı = Health literacy ; Yaşlılar = Aged ; İlaç kullanımı = Drug utilization ; İlaç kullanımını değerlendirme = Drug utilization review

Özet:
Bu araştırma, yaşlı bireylerin ilaç kullanımı konusundaki bilgi ve davranışları ile
sağlık okuryazarlığı düzeyini belirlemek amacıyla tanımlayıcı-kesitsel tipte yapılmıştır.
Araştırmanın örneklemini, Denizli il merkezinde bulunan Şifabul Aile Sağlığı
Merkezi ve Albayrak Aile Sağlığı Merkezi'ne herhangi bir nedenle başvuran, örneklem
kriterlerini taşıyan yaşlılar arasından olasılıksız yöntemle seçilen 280 kişi
oluşturmuştur. Veriler, araştırmacı tarafından literatür doğrultusunda hazırlanan sosyodemografik
ve sağlık durumuna ilişkin soruları içeren anket formu, ilaç kullanımına
yönelik bilgi ve davranışlarını belirleme formu ve Yetişkin Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği
(YSOÖ) kullanılarak toplanmıştır. Bireylerin bilişsel durumu Standardize Mini Mental
Test (SMMT) ile değerlendirilmiştir. Araştırma için etik onayı, kurum izinleri ve
katılımcıların onamı alınmıştır.
Veriler yüz yüze görüşme tekniği ile araştırmacı tarafından toplanmış, SPSS
paket programıyla analiz edilmiştir. Verilerin değerlendirilmesinde sayı, yüzde,
ortalama, Ki- kare analizi, İki Ortalama Arasındaki Farkın Önemlilik Testi, Tek Yönlü
Varyans Analizi, Mann- Whitney U Testi kullanılmıştır.
Araştırma sonucunda; yaşlı bireylerin %5'inin doktor reçetesi dışında
başkalarının önerisiyle ilaç kullandığı, %16,1'inin reçete edilen ilaçlarını kullanmadığı,
%24,6'sının kullandığı ilaçlarla ilgili yan etki yaşadı belirlenmiştir. Yaşlı bireylerin
%46,4'ü ilaçlarını almayı unuttuğunu, %43,2'si ilaçlarını zamanında almadığını,
%3,6'sı doktorun önerdiği dozda almadığını, %20'si kendisini iyi hissettiğinde doktora
sormadan ilacını bıraktığını, %23,2'si ilaca bağlı kötü hissettiğinde doktora somadan
ilacını bıraktığını ifade etmiştir. Yaşlı bireylerin sağlık okuryazarlığının orta düzeyde
(11,75±3,97) olduğu belirlenmiştir. Sağlık okuryazarlığı düzeyinin; ilaçların kullanım
amacını, yan etkilerini bilme, prospektüs okuma sıklığını, ilaçlarını almayı unutma
durumunu ve iyi hissettiğinde doktora sormadan ilacını bırakma durumunu da etkilediği
görülmüştür (p<0,05).
Bu sonuçlar doğrultusunda, yaşlı bireylerin özellikle ilaçlarını zamanında alma
ve doktor önerisi dışında ilacını bırakma konusunda dikkatle değerlendirilmesi, ilaç
kullanımı konusunda bilgi ve davranışları değiştirmek için yapılacak eğitimlerde sağlık
okuryazarlık düzeyinin dikkate alınması önerilmiştir.

Anahtar Kelimeler: yaşlı birey, ilaç kullanımı, sağlık okuryazarlığı.

Abstract:
This cross sectional, descriptive study aimed to determination of knowledge and
behavıors of older adults regarding medication use and level of health literacy. The
sample of the study was composed of 280 individuals who admitted to Sifabul Family
Health Center and Albayrak Family Health Center in Denizli city center for any reason
and who were selected among the older adults who were eligible for sample criteria by
chance. Data were collected by a questionnaire form including questions regarding
sociodemographics and health status, an identification form for knowledge and
behaviors regarding medication use and Adult Health Literacy Scale (AHLS). Cognitive
state of the individuals was evaluated by Standardized Mini Mental Test (SMMT).
Ethics approval, institutional permits and consents of the participants were taken for the
implementation of the study.
Data were collected by the researcher through face to face interviewing
technique and analyzed by SPSS package program. Numbers, percentages, means,
Chi-Square analysis, Student's t-test, One-way analysis of variance (ANOVA) and
Mann-Whitney U test were used to assess data.
At the end of the study, it was determined that 5% of the older adults used
medications by someone else's suggestions out of doctor's prescription, 16.1% did not
use their prescribed medications and 24.6% experienced side effects regarding the
medications they used. It was stated by 46.4% of the elderly that they forgot taking
their medications, by 43.2% that they did not take their medications on time, by 3.6%
that they did not take the dose recommended by the doctor, by 20% that they gave up
medications without asking doctor when they felt well and by 23.2% that they gave up
medications without asking doctor when they felt bad due to the medication. It was
determined that health literacy was at a moderate level (11,75±3,97) among older
adults. It was also found that health literacy level affected the purpose of using
medications, knowing their side effects, frequency of reading prospectus, state of
forgetting taking medications and the state of giving up medication without asking
doctor when feeling well (p<0,05).
Based on these results, it was suggested to evaluate older adults especially
about taking their medications on time and giving up their medications out of doctor's
suggestion; and to consider health literacy level at future trainings in order to change
their knowledge and behaviors regarding medication use.

Key Words: older adults, medication use, health literacy.