Sualtı arkeolojisi perspektifinden Osmanlı kadırgaları (15.-16.yy)
The Ottoman galleys from the perspective of underwater archeology (15th-16th century)
Yazar: OKAY SÜTÇÜOĞLU
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MUSTAFA YILMAZ
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Arkeoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Tarih = History
Dizin: 16. yüzyıl = 16. century ; Deniz kuvvetleri = Naval forces ; Denizcilik = Maritime ; Donanma = Navy ; Gemiler = Ships ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Su altı arkeolojisi = Underwater archeology ; Türk denizciliği = Türkiye's maritime ; Türk donanması = Turkish navy

Özet:
Sualtı Arkeolojisi çalışmalarında, Osmanlı gemilerini tanımlamak ve tarihlendirebilmek için sayısal verilere dayalı araştırmalar son derece azdır. Bu nedenle Osmanlı gemileri hakkında ayrıntılı araştırmalara gereksinim vardır. 16.yy. Osmanlı denizciliğinin zirve noktası olarak kritik bir dönemdir ve bu başarı kadırga filolarının sistematik şekilde kullanabilmesi sayesinde olmuştur. Kadırgaların, tipoloji, terminolojileri ve kronolojileri Antik Dönem'deki türlerine kadar uzanmaktadır. Türkler, Orta Çağ'da Bizans ve Latinler tarafından kullanıldığı süreçte bu gemileri tanımışlar, kullanmışlar ve Yeni Çağ'da Akdeniz hâkimiyeti için kendi sistemlerine uygun hale getirmişlerdir. Akdeniz'de devletlerin kullanım amacı ve geleneklerine göre bu gemiler arasında bariz farklılıklar vardır ve bu farklılıklar Sualtı Arkeolojisi açısından önemlidir. Türklerin Orta Çağ ve Yeni Çağ'da imal edip kullandıkları kadırgaların da kendi içinde çeşitleri olup, öteki devletlerin gemileri ile etkileşmiş olsa da ayırt edici tarafları vardır. Kadırgaların kürek çekme sistematiği, kürekçilerin milliyetleri ve temin usulleri, gemideki sosyal hayat da gerek Osmanlı ve korsan gemilerinde gerekse farklı milletlere göre değişiklik arz etmektedir. Bu unsurların geniş tasviri ve farklılıkların ortaya konulması Sualtı Arkeolojisi açısından tanım ve tarihlendirmeye yarayan pek çok bileşeni ortaya çıkarmıştır. Özellikle; değişik türleri olan kadırgaların ölçüye dayalı bilgileri, malzeme bileşenleri, silah teknoloji ve ekipmanları ortaya konulmuştur. 15.yy. sonunda başlayan Keşifler Çağı için ortaya konulan 'raund ship etkisine' karşıt olarak, bu çağın ve dönüşümlerin arka planındaki diğer faktör 'long ship'lerdir ve kadırga dediğimiz bu tarz gemilerin Türkler tarafından baskı faktörü olarak kullanılması bu çağ için kritik önem arz etmektedir. Bu nedenle dünya tarihi için bir sembol olarak değerlendirilmek durumundadır. Bu çalışma, pek çok Osmanlı gemisi içinden sadece bir türü izah eder ve diğer gemilere dair çalışmalar için bir çıkış noktası olmayı hedefler.

Abstract:
In underwater studies, researches based on statistical datas in order to define and date Ottoman ships are quite low in number. For this reason, there is a need for detailed studies about Ottoman boats. 16th century is a critical period as it is the climax of Ottoman Marine and this success was thanks to the systematical use of galley fleet. Typology, terminology and chronology of galleys dates back to Ancient Period. Turks got to know  and used these ships in this period in Mediaeval when they were used by Byzantines and Latins and they made them suitable for their needs for Mediterranean domination in New Age. In Mediterranean depending on the intended use and customs, there became obvious differences among these ships and these differences are quite important in terms of Underwater Archeology. Galleys that Turks manufactured and used in Mediaeval and New Age have diversity in their own, and have some distinctive sides although they were influenced by other nation's boats. Rowing systematics in galleys, nationalities of paddlers and provision methods, social life on the boat show differences either according to Ottoman and pirate ships or to other nations. Detailed definitions of these factors and revealing the differences have brought up several components that are useful to define and date in terms of Underwater Archeology. Particularly, information on measurement of galleys, material components, weaponry developments and equipments have been revelaed. In contrast to 'round ship effect' that was used for Discovery Age started in late 15th century, the other factor behind this age and transformation is 'long ships' and It has a criticial importance that these type of ships called galley were used by Turks as a pressure factor. Therefore, it needs to be assessed as a symbol for the history of the world. This study explains only one type among many Ottoman ships and has a starting point for studies of others.