Erken dönem uyumsuz şemalar ile somatizasyon ve dissosiyasyon arasındaki ilişki
The relationship of early maladaptive schemas with dissociation and somatization
Yazar: ONUR CANSIZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BURCU TÜRK
Haliç Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Psikiyatri = Psychiatry ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Erken dönem uyum bozucu şemalar = Early maladaptive schemas ; Psikosomatik belirtiler = Psychosomatic symptoms ; Şema terapi modeli = Schema therapy model

Özet:
Bu araştırmada, erişkin bireylerde erken dönem uyumsuz şemalar, somatizasyon ve dissosiyatif yaşantılar arasındaki ilişki incelenmiştir. Araştırmaya 1180 kişi katılmış ve dışlama kriterleri doğrultusunda 1116 katılımcının verileri incelenmiştir. Katılımcılara "Kişisel Bilgi Formu", "Young Şema Ölçeği Kısa Formu", "Somatizasyon Ölçeği" ve Dissosiyatif Yaşantılar Ölçeği" uygulanmıştır. Sosyodemografik değişkenler bakımından araştırma değişkenlerinin farklılaşma düzeylerinin incelenmesi için bağımsız örneklem t-testi ve tek yönlü ANOVA uygulanmıştır. Erken dönem uyumsuz şemalar, somatizasyon ve dissosiyatif yaşantılar arasındaki ilişkinin incelenmesi için Pearson Momentler Çarpım Korelasyon tekniği uygulanmıştır. Somatizasyon ve dissosiyatif yaşantılar puanlarının erken dönem uyumsuz şemalar tarafından yordayıcılığının incelenmesi için çoklu doğrusal regresyon analizi uygulanmıştır. Araştırmada elde edilen bulgulara göre katılımcıların cinsiyet, çalışma durumu, eğitim düzeyi, gelir düzeyi, yetiştiği aile türü, kronik rahatsızlık öyküsü ve psikiyatrik rahatsızlık öyküsü değişkenleri bakımından erken dönem uyumsuz şemalar, somatizasyon ve dissosiyatif yaşantılar puanlarında anlamlı farklılıklar saptanmıştır. Korelasyon bulgularına göre, somatizasyon ve dissosiyatif yaşantılar puanlarının tüm erken dönem uyumsuz şemaları alt boyutları ile pozitif yönlü ve anlamlı ilişkili bulunmuştur. Erken dönem uyumsuz şemalarının somatizasyonu yordayıcılığına ilişkin bulgular incelendiğinde, başarısızlık, karamsarlık, sosyal izolasyon-güvensizlik, kendini feda şema boyutlarının pozitif yönlü; aynı modeldeki cezalandırılma şemasının negatif yönlü ve anlamlı düzeyde somatizasyon puanlarını yordadığı saptanmıştır. Oluşturulan modelin açıklayıcılık oranı %37 olarak bulunmuştur. Erken dönem uyumsuz şemaların dissosiyasyonu yordayıcılığına ilişkin bulgular incelendiğinde, karamsarlık, kusurluluk, ayrıcalıklık, terk edilme ve tehditler karşısında dayanıksızlık şema boyutlarının pozitif yönlü; aynı modeldeki onay arayıcılık şemasının negatif yönlü ve anlamlı düzeyde dissosiyasyon puanlarını yordadığı saptanmıştır. Oluşturulan modelin açıklayıcılık oranı %41 olarak bulunmuştur. Araştırmada elde edilen bulgular ilgili literatürle değerlendirilmiştir. İleri araştırmalar ve uygulamalara yönelik öneriler sunulmuştur.

Abstract:
In this study, the relationship between early maladaptive schemas, somatization and dissociative experiences in adults was examined. 1180 people participated in the study and the data of 1116 participants were analyzed in line with the exclusion criteria. "Personal Information Form", "Young Schema Scale Short Form", "Somatization Scale" and Dissociative Experiences Scale" were applied to the participants. Independent sample t-test and one-way ANOVA were applied to examine the differentiation levels of research variables in terms of sociodemographic variables. Pearson correlation was applied to examine the relationship between early maladaptive schemas, somatization and dissociative experiences. Multiple regression analysis was applied to examine the predictive power of somatization and dissociative experiences scores by early maladaptive schemas. According to the findings of the study, significant differences were found in early maladaptive schemas, somatization and dissociative experiences scores in terms of gender, employment status, education level, income level, family type, history of chronic illness, history of psychiatric disorders. According to the correlation findings, somatization and dissociative experiences scores were positively and significantly correlated with all early maladaptive schemas sub-dimensions. When the findings related to the predictive value of early maladaptive schemas for somatization were examined, it was found that failure, pessimism, social isolation-insecurity, self-sacrifice schema dimensions predicted somatization scores positively; punishment schema in the same model predicted somatization scores negatively and significantly. The explanatory rate of the model was found to be 37%.When the findings regarding the predictive power of early maladaptive schemas on dissocation were examined, it was found that pessimism, privilege, abandonment, defectiveness, and vulnerability to threats schema dimensions predicted dissociation scores positively; approval-seeking schemas in the same model predicted dissociation scores negatively and significantly. The explanatory rate of the model was found to be 41%. The findings obtained in the study were evaluated with the relevant literature and suggestions for further research and applications were presented.