COVİD-19 döneminde televizyonda yayınlanan besin reklamlarının değerlendirilmesi
Evaluation of televised food advertisements during COVID-19 period
Yazar: ÇIĞIL YÜKSEL NİKBAY
Danışman: DOÇ. DR. DERYA DİKMEN
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Toplu Beslenme Sistemleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: COVID 19 = COVID 19 ; Televizyon reklamları = Television advertisements ; Yerel televizyonlar = Local television

Özet:
Nikbay, Ç.Y., COVID-19 Döneminde Televizyonda Yayınlanan Besin Reklamlarının Değerlendirilmesi, Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Toplu Beslenme Sistemleri Programı Yüksek Lisans Tezi, Ankara, 2024. Bireylerin besin seçimleri yayınlanan reklamlardaki içeriğe göre şekillenmektedir. Bu nedenle televizyonda yayınlanan besin reklamların incelenmesi ve buna yönelik düzenlemelerin yapılması büyük önem taşımaktadır. Bu çalışma, Aralık 2019- Mayıs 2020 Tarihleri arasında haftanın her günü 08:00 ve akşam 23:00 saatleri arasında 7 ulusal kanalda yayınlanan besin reklamlarının süresi ve içeriğinin incelenmesi ve besin ögesi örüntü profilleri ile değerlendirilmesi amacıyla yapılmıştır. Besin reklamlarındaki yiyecek ve içeceklerin besin ögesi profilleri, 5 farklı Besin Ögesi Profil Modeli aracılığı ile değerlendirilmiştir. Bunlar:   NUTRI-SCORE, WHO Euro Besin Ögesi  Örüntü Profili Modeli, FSA-OFCOM Besin Ögesi Örüntü Planı Modeli, Türkiye besin ögesi örüntü profili ve NRF 9.3 besin ögesi örüntü profili modelidir. Çalışmada toplam 380 adet besin ve içeceğin besin etiketi değerlendirilmiştir. Toplamda 1610 reklam yayınlanmıştır. Bu reklamların %23,9'unu besin, içecek ve perakendecilik sektörü oluşturmaktadır. Ambalajlı besin ve içeceklerin çikolata-gofret kategorisindeki 1 besin harici tamamının besin etiketinde enerji, karbonhidrat, protein ve yağ değerinin yer aldığı saptanmıştır. İncelenen ve etiket bilgisi olan besin ve içeceklerinin tümünün besin etiketinin ambalajın arka yüzünde yer aldığı gözlenmiştir. Çalışmada reklamına izin verilmeyen besinlerin, televizyonda yayınlanan reklamlarda sıklıkla yer aldığı görülmüştür. COVID döneminde yayınlanan besin reklamlarının süre ve sıklığı diğer ürün reklamlarına göre daha fazladır. Çalışmanın sonucunda, reklamların değerlendirilmesinde en uygun modellerin FSA-OFCOM, NUTRI-SCORE ve WHO Euro Modeli olduğu görülmüştür.  Türkiye'de geleneksel ürünlerin de dahil olduğu reklamların kısıtlamasında kullanılacak besin ögesi örüntü profili model çalışmalarının yapılması gerekmektedir.

Abstract:
Nikbay, C.Y., Evaluation of Televised Food Advertisements During COVID-19 Period, Hacettepe University Graduate School of Health Sciences Food Service Systems Master's Thesis, Ankara, 2024. Individuals food choices are shaped according to the content in the advertisements. For this reason, it is of great importance to examine the food advertisements broadcast on television and to make arrangements accordingly. This study was conducted to examine the duration and content of food advertisements broadcast on 7 national channels between 08:00 and 23:00 every day of the week between December 2019 and May 2020 and to evaluate them with Nutrient Profile Models. Nutrient profiles of foods and beverages in food advertisements were evaluated by means of 5 different Nutrient Profile Models. These are:   NUTRI-SCORE, WHO Euro Nutrient Profile Model, FSA-OFCOM Nutrient Profile Model, Türkiye Nutrient Profile Model and NRF 9.3 Nutrient Profile Model. In the study, food labels of a total of 380 foods and beverages were evaluated. It was found that energy, carbohydrate, protein and fat values were included in the nutrition labels of all packaged foods and beverages except 1 food in the chocolate-wafer category. It was observed that all of the foods and beverages examined and for which labelling information was available had the nutrition label on the back of the packaging. In the study, it was observed that foods that were not allowed to be advertised were frequently included in the advertisements broadcast on television.  The duration and frequency of food adverts broadcast during the COVID period are higher than other product adverts. As a result of the study, FSA-OFCOM, NUTRI-SCORE and WHO Euro Model were found to be the most appropriate models for the evaluation of advertisements. In Turkey, it is necessary to conduct Nutrient Profile Models studies including traditional products to be used in the restriction of advertisements.