Okula hazır bulunuşluk test skorları ile anne sütünün ileri dönem etkilerinin araştırılması
Investigation of the long-term effects of breastfeeding with school readyness test scores
Yazar: BURCU BAĞ
Danışman: PROF. DR. NİLGÜN ALTUNTAŞ
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Giriş : Anne sütü, neredeyse tüm bebekler için en uygun besin
kaynağıdır. Emzirmenin hem çocuklar hem de anneler için birçok faydası vardır
ve bu etkiler doza bağlıdır. Emzirme, emzirme döneminde bebeğe doğrudan
sağlık yararları sağlar ve bunların bir kısmı sütten kesildikten sonra da devam
eder. Anne sütünün kısa dönem faydaları iyi belirlenmiş olmasına karşın uzun
vadeli yararlarını gösteren kanıtlar esas olarak boylamsal kohort çalışmalarına
dayanmaktadır ve bu yüzden kısıtlıdır. Ayrıca çalışmalarda hem emzirme hem de
sağlık sonuçlarıyla ilişkili yetersiz şekilde kontrol edilen veya ölçülmemiş
faktörler kafa karışıklığına neden olmaktadır.
Amaç : Çalışmamızın amacı kendi hazırlamış olduğumuz demografik
bilgi anketi ve Marmara ilköğretime Hazır Oluş Ölçeği (MİHÖ) sonuçları
ile anne sütünün uzun dönem etkilerini araştırmaktır.
Gereç ve Yöntem : Çalışmamıza özel bir ilkokulda 2019 -2023
arasında 1. sınıfa başlayacak ve ailesi tarafından onam verilen öğrenciler ve
anneleri dahil edildi. Preterm doğan,konjenital anomalisi olan, kronik gelişimi
etkileyecek kronik hastalığı olanlar,asfiksi öyküsü olanlar ve aşıları tam
olmayanlar çalışma dışı bırakıldı. Çocukların ve annelerinin demografik
bilgilerini almak üzere annelere anket uygulandı. Okula hazırbulunuşluk test
sonuçları (MİHÖ) okuldan temin edildi. Anne sütü alım öykülerine göre test
sonuçları ve demografik özellikler yorumlandı.
Bulgular : Çalışmamıza 74 kız (%49,7 ) , 75 erkek (%50 ) toplam 149
çocuk alındı . Ancak 124 öğrencinin (65 kız (%52) , 59 erkek (%47 )) MİHÖ test
sonçlarına ulaşıldı. Çocukların tamamı en az 1 sene okul öncesi eğitim almış

iv

bulunmaktaydı. Öğrencilerin %98 inin değişik sürelerde anne sütü aldığı,
%1,3^nün ise hiç anne sütüalmadığı gözlendi. Çalışmaya dahil olanların sadece
anne sütü ile beslenme süreleri ortalama 5,33±1,44 ay, toplam anne sütü ile
beslenme süreleri ortalama 17,86±8,93 aydı. Anne sütü ile beslenme süresi 1
yıldan fazla olan çocukların matematik becerileri puanı (p=0,010), fen becerileri
puanı (p=0,003), ses çalışmaları puanı (p=0,001), çizgi çalışmaları puanı
(p=0,015), labirentler puanı (p=0,002) ve toplam puanı (p<0,001), anne sütü ile
beslenme süresi 1 yıl ve daha az olan çocuklara göre anlamlı şekilde daha
yüksekti. Anne sütü ile beslenme süreleri arttıkça; toplam test puanının,
matematik puanının ve ses beceri puanlarının doğrusal olarak arttığı saptandı.
Astım tanısı alan çocukların anne sütü ile beslenme süreleri, astım tanısı olmayan
çocuklara göre istatistiksel anlamlı olarak daha kısa olmasına karşın, diğer
alerjik hastalıklarla anne sütü ile beslenme süreleri arasında bir ilişki saptanmadı.
Anne sütü ile beslenme süreleri ile çocukların dikkat durumları arasında pozitif
korelasyon saptandı. VKİ, enfeksiyon sıklığı, diş çürükleri, ortodontik problemler
ile anne sütü alımı arasında istatistiksel anlamlı ilişki tespit edilmedi.
Sonuç : Çalışmamızın sonuçlarına göre anne sütünün ileri dönemde
çocuğun bilişsel ve genel sağlık durumu üzerine önemli pozitif etkileri vardır. Bu
pozitif etkiler anne sütü alma süresi ile lineer korelasyon göstermekte olup,
özellikle 1 yıldan fazla anne sütü alımında bu fark daha belirgindir. Anne sütünün
uzun dönem etkilerinin gösterilmesi için çok merkezli, iyi dizayn edilmiş,
randomize çalışmalara ihtiyaç vardır.
Anahtar Kelimeler: Anne sütü, Emzirme, MİHÖ, Bilişsel gelişim

Abstract:
Introduction: Breast milk is the optimal source of nutrition for almost all
infants. Breastfeeding provides numerous benefits for both children and mothers,
and these effects are dose-dependent. Breastfeeding offers direct health benefits to
the baby during the nursing period, some of which continue even after weaning.
While the short-term benefits of breastfeeding are well established, evidence
demonstrating its long-term advantages is primarily based on longitudinal cohort
studies and thus remains limited. Additionally, inadequate control of confounding
factors related to both breastfeeding and health outcomes in studies contributes to
confusion.
Objective: The aim of this study is to investigate the long-term effects of
breastfeeding through our demographic information survey and the results of the
Marmara School Readiness Scale (MİHÖ).
Materials and Methods: Our study included students and their mothers
who received parental consent and were about to start first grade at a private
primary school between 2019 and 2023. Exclusion criteria included preterm birth,
congenital anomalies, chronic illnesses affecting development, a history of
asphyxia, and incomplete vaccinations. A survey was administered to mothers to
collect demographic information about the children and themselves, and school
readiness test results (MİHÖ) were obtained from the school. Test results and
demographic data were analyzed according to breastfeeding duration.
Results: A total of 149 children, comprising 74 girls (49.7%) and 75 boys
(50%), participated in the study, with 124 students' MİHÖ test results available
(65 girls (52%) and 59 boys (47%)). All children had attended at least one year of

vi

preschool education. It was observed that 98% of students had received breast
milk for varying durations, while 1.3% had never been breastfed. The average
duration of exclusive breastfeeding was 5.33±1.44 months, and the total
breastfeeding duration was 17.86±8.93 months. Children who were breastfed for
more than one year had significantly higher scores in mathematics (p=0.010),
science skills (p=0.003), phonological awareness (p=0.001), line work (p=0.015),
labyrinth tests (p=0.002), and total scores (p<0.001) compared to children
breastfed for one year or less. As breastfeeding duration increased, total test
scores, mathematics scores, and phonological awareness scores also increased
linearly. Children diagnosed with asthma had significantly shorter breastfeeding
durations than those without asthma, while no association was found between
breastfeeding duration and other allergic diseases. A positive correlation was
observed between breastfeeding duration and children's attention levels. No
statistically significant relationship was found between breastfeeding and BMI,
infection frequency, dental caries, or orthodontic issues.
Conclusion: According to our study, breastfeeding has significant positive
effects on children's cognitive and general health status in the long term. These
positive effects show a linear correlation with breastfeeding duration, becoming
more pronounced in children who were breastfed for more than one year. To
further demonstrate the long-term effects of breastfeeding, there is a need for
multicenter, well-designed, randomized studies.
Keywords: Breast milk, Breastfeeding, MİHÖ, Cognitive development