Mimari süslemede şemse kullanımı: İstanbul'daki uygulamalar
Application of rosette in architectural decoration: Structures in İstanbul
Yazar: BİRGÜL AKTURAN
Danışman: DOÇ. DR. NURETTİN GEMİCİ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Türkler, Orta Asya'dan Anadolu'ya, farklı inanç ve sanat anlayışına sahip toplum ve medeniyetlerle karşılıklı kültür alışverişinde bulunarak, her devirde birbirinden ayrı yeni üslûplar yaratmıştır. İstanbul mimarisi ve süsleme sanatları tarihlerinin genel hatlarıyla özetlendiği bölümlerde, tarihi süreç içinde yaşanan etkileşimlere ve devirlerin üslûplarına ayrıntılı olarak yer verilmeye çalışılmıştır.Şemse kompozisyonlarının sağlıklı bir tespitinin yapılabilmesi için, Türk süsleme sanatlarının her dalında aynı esasa dayanan kompozisyon ve motif bilgileri tek tek incelenerek kaynakları araştırılmış, tarihsel gelişimi, çizim tekniği ve kullanılış şekli gösterilerek hangi devrin üslûbuna göre yapılmış olduğunun üzerinde durulmuştur.Metal, çini, taş işçiliği ve kalem işi dalında en iyi örneklerin verildiği, Fetih sonrası İstanbul mimarisinde, motif ve kompozisyonlar birbirine paralel gelişim göstermiştir. Kullanıldığı sanat dalına göre, teknik, motif ve renkler, zamana göre değişiklikler geçirmiştir. Mimari eserlerde incelenen şemse kompozisyonları, uygulandıkları sanat dallarının başlıkları altında, ayrı ayrı gösterilmiştir.Çalışmanın genelinde, motif ve kompozisyonların malzeme ve tekniğe göre fazla değişmeden, belirli bir üslûp içerisinde gelişmesinin, Osmanlı Sanatı'nın tek merkezli olmasına bağlı olduğu da ifade edilmeye çalışılmıştır.İstanbul mimarisi çerçevesinde, metal, çini, taş işçiliği ve kalem işi sanat dallarında, uygulandıkları devirlerin üslûplarına göre değişen şemse kompozisyonlarının incelenip, devrinin özelliğini kaybetmeden günümüze kadar gelen orijinal örneklerinin tespit edildiği bu çalışmada süsleme sanatlarının tarihi süreç içerisindeki gelişimini tek bir kompozisyon üzerinden takip edebiliriz.

Abstract:
Turks have passed through many different societies, effected from their cultures during this march from Central Asia to Anatolia and created unique arts and skills which changes during centuries resulting new styles and techniques. In this text, together with the summary of historical aspects of the İstanbul's religious architecture and decorative fine arts, interactions and styles of the related periods have been studied with all details.  
In order to make correct evaluations for compositions of the rosettes, similar compositions  and motives have been examined  and their origins were investigated in all Turkish decorative fine art practices. Their historical development, application and drawing techniques have displayed and the periods that were made is emphasised. Motives and compositions have been improved together with the other arts like metalworking, tile, stone and brush paintings after the conquest of İstanbul. Technique, motives, colours have been changed during these periods depending on the applications that they have been used. Rosette compositions in the buildings have been classified and named seperately under the related arts. In general, it has seen that motives and compositions have  developed without changing so much and this was in a certain style. The main reason for this is Ottoman art is quite central. In the religious architecture of Istanbul, rosette compositions which were used in metalworking, tile, stonework and brush paintings have been studied, and the unique original applications which reflect the period that was created,  have been evaluated,  during their development historically in this project.