Ahmed Ticânî hayatı eserleri görüşleri
Ahmed al-Tijani his life, works and thoughts
Yazar: ABDURRAHMAN MIHÇIOĞLU
Danışman: PROF. DR. SÜLEYMAN DERİN
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tasavvuf Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Arşiv = Archive ; Din = Religion ; Tarih = History

Özet:
Bu çalışma, Ticânî'nin hayatı, eserleri ve tasavvufî görüşlerini, özellikle düşünce dünyasını merkeze almaktadır. Türkiye'de Ticânî üzerine müstakil bir çalışma olmaması hasebiyle, bilahare yapılacak çalışmalara da kaynaklık etmesi için Ticânî'nin içerisinde doğduğu dünyayı tanımak ve hayatını etraflıca aktarmak da bu çalışmanın öncelikleri arasındadır. Çalışmanın ilk bölümünde Ticânî'nin miras aldığı geleneğe atıfla XVII ve XVIII. asır Kuzeybatı Afrika'sının ilmî, irfânî ve siyasî vaziyeti ortaya konmuş, ikinci bölümde Türkiye'de bilahare yapılacak çalışmalara kaynaklık da etmesi gayesiyle hayatı en geniş şekilde aktarılmış, önde gelen halifelerine dair bilgi verilmiştir. Çalışmanın üçüncü bölümünde de Ticânî'nin tasavvuf düşüncesi amelî ve nazarî cephesiyle tetkik edilmiştir. Ticâniyye'nin et-Tarîkatü'l-Muhammediyye olarak isimlendirilmesi, tasavvuf tarihinde aynı isimle temayüz eden usûller ve zümrelerle ne ölçüde irtibatlı olduğu veya irtibatlı olup olmadığını incelemeyi de gerekli kıldığı için bu mesele müstakil bir başlık altında ele alınmıştır. Bu ismin çağrıştırdığı ve işaret ettiği mana, kimi modern araştırmacılar tarafından sömürge sonrası dönemde İslam dünyasında ortaya çıktığı iddia edilen neo-sufizm akımı ile aynı bağlamda mütalaa edilmekte ve nevzuhûr bir düşünce akımı olarak değerlendirilmektedir. Bu sebeple de bahse konu kanaate yönelik tenkitler masaya yatırılmış, bu tenkitlerin güçlü ve zayıf yanlarına işaret edilerek mesele tahlil edilmiştir.

Abstract:
This study examines Ahmad al-Tijani's life, works and sufi thought, focusing on his intellectual life. Since there is no specific study on Ahmad al-Tijani in Türkiye, getting to know the world in which Tijani was born and describing his life in detail are among the priorities of this study in order to lay a foundation for future studies. The first part sets forth the scientific, intellectual and political situation of Northwest Africa in the 17th and18th century with reference to the tradition inherited by Tijani. The second part explains his life in a comprehensice way, including information about his leading caliphs (successor). The third part discusses Tijani's sufi thought in its practical and theoretical aspects. Since the naming of Tijaniyya as al-Tariqa al-Muhammadiyya necessitates examining to what extent or whether it is related to the methods and groups that stand out with the same name in the history of Sufism, this issue is discussed under a separate heading. The meaning that this name indicates is considered by some modern researchers in the same context as the neo-Sufism movement, which is claimed to have emerged in the Islamic world in the post-colonial period, and is considered as a new movement of thought. For this reason, criticisms of the abovementioned opinion are discussed, pointing out the strengths and weaknesses of each criticism.