Filistin'deki hastanelerde klinik eczacılık hizmetleri: Eczacılar tarafından sunulan hizmetlerin algılanma biçimlerinin belirlenmesi
Clinical pharmacy services in Palestinian hospitals: Determining perceived patterns of provision provided by clinical pharmacists
Yazar: RAYA SAWALHA
Danışman: PROF. DR. AFSUN EZEL ESATOĞLU
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sağlık Kurumları Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology ; Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management
Dizin: Eczacılar = Pharmacists ; Eczacılık = Pharmacy ; Farmasötik hizmetler = Pharmaceutical services ; Filistin = Palestine ; Hastaneler = Hospitals ; Maliyet = Cost ; Maliyet iyileştirme = Cost optimization

Özet:
Klinik eczacılık ve farmasötik bakım, eczacılık mesleğinin daha klinik odaklı bir şekilde yürütülmesini içeren yeni eczacılık kavramlarıdır. Klinik eczacılar, hastanın sağlığını iyileştirmek için ilaç kullanımını optimize etmekle sorumludur. Bunu yaparken sağlık hizmetleri sürecinde doktorlar ve diğer sağlık hizmeti sağlayıcılarıyla işbirliği içinde olmaları beklenmektedir. Hekimlerin reçete ettiği ilaçların dağıtımı gibi geleneksel eczacı rollerinin, ilaç ile ilgili sorunları azaltmada veya ilaç tedavisinin güvenliğini ve etkinliğini sağlamada etkili olmadığı bilinmektedir. Klinik eczacılık, akılcı ilaç kullanımı ile yakından ilişkisi olan bir eczacılık alanıdır. Farmasötik bakım ise, gerçekçi ekonomik göstergeleri de göz önünde bulundurarak hastanın yaşam kalitesini iyileştirmek amacıyla hastaya sunulan ilaç tedavisinin yönetimini kapsayan bir uygulama felsefesidir. 
Bu çalışmanın temel amacı, Filistin devlet hastanelerindeki hastane eczacıları tarafından gerçekleştirilen farmasötik bakım uygulamalarının kapsamının ve sıklığının belirlenmesidir. İki aşamadan oluşan çalışmanın ilk aşamasında farmasötik bakım sunumunu etkileyen kolaylaştırıcıların ve engellerin, hastane eczacılarının algı ve inançlarına göre farmasötik bakım sunumunun olumlu sonuçlarının belirlenmesine yönelik 8 bölüm ve 71 sorudan oluşan bir ölçek uygulanmıştır. Ölçek aracılığıyla toplanan cevaplar kapsamında hastane eczacılarının farmasötik bakım sunmaya yönelik tutum ve inançları ile öğrenim düzeyleri, deneyimleri, pozisyonları gibi birtakım değişkenler arasındaki ilişkiler istatistiksel testler aracılığıyla incelenmiştir. Çalışmanın ikinci aşamasında, Filistin An-Najah Üniversitesi Hastanesi Cerrahi bölümünde yatan hastalara klinik eczacılar tarafından yapılan klinik eczacılık müdahalelerinin takip edilmesi için, Avrupa Farmasötik Bakım Ağı kılavuzları ve hastanede çalışan klinik eczacıların klinik deneyimleri temel alınarak oluşturulan klinik eczacı müdahale notu formu kullanılmıştır. Klinik eczacının müdahale sayısı, türü, günlük ilaç maliyeti ve hekimlerin müdahaleleri kabul oranı belirlenmiş, hastaların yatış sürelerinin ve mortalite oranlarının retrospektif ve prospektif olarak müdahaleden 6 ay önce ve sonra olmak üzere karşılaştırılmıştır. İncelenen 6 aylık süre zarfında 1 075 hasta kabulünün gerçekleştirildiği ve klinik eczacılar tarafından 313 reçeteye müdahalede bulunulduğu belgelenmiştir. Cerrahi kliniklerdeki hekimlerin, klinik eczacı müdahalelerinin %97,76'sını kabul ederek, işbirlikçi bir tutum sergilediği saptanmıştır. Uygun olmayan ilaç rejiminin değiştirilmesinin ve intravenöz-oral değişiminin en yaygın müdahaleler olduğu, klinik eczacı müdahalelerinin farmakolojik gruplara göre sınıflandırılması sonucunda anti-enfektif ilaçların ilk sırada yer aldığı ve bu ilaçların maliyet tasarrufunda önemli bir rol oynadığı belirlenmiştir.

Anahtar Sözcükler: Farmasötik Bakım, Klinik Eczacılık, Maliyet Tasarrufu, Müdahale Çalışması

Abstract:
Clinical pharmacy and pharmaceutical care are new concepts of pharmacy that aim to shift the pharmacy profession towards more clinical oriented health care profession. In clinical pharmacy, pharmacists are responsible for optimizing the use of medicines to enhance the patient's outcomes. Hospital pharmacists are supposed to be partners in the health care process side by side with physicians and other health care providers. The traditional roles of pharmacists such as compounding and dispensing what physicians prescribe were not found to be effective in reducing any drug-related problems or ensuring the safety and effectiveness of drug therapy. Clinical pharmacy is the area of pharmacy concerned with the science and practice of rational medication use. On the other hand, pharmaceutical care is a philosophy of practice that promotes a responsible provision of drug therapy for the purpose of achieving definite outcomes that improve the quality of patient's life with realistic economic expenditures. 
This study aims to measure the extent of pharmaceutical care provision by hospital pharmacists in Palestinian Public hospitals by exploring the frequency of certain activities provision. To explore the facilitators and barriers affecting pharmaceutical care provision, to explore the positive outcomes of pharmaceutical care provision according to the perceptions and beliefs of hospital pharmacists, to predict their intention and commitment, correlating some factors such as the educational level, the experience and position with the extents of provision, attitudes and beliefs, and the intention to provide pharmaceutical care. Also, part of this study was implemented at the surgery department at An-Najah National University teaching hospital to evaluate the prescription review and interventions done by a clinical pharmacist working at the surgery department out of the number of prescriptions issued by physicians working at the department over a period of 6 months evaluating the types and frequency of prescriptions, calculating the acceptance rate of interventions by physicians, calculating the cost savings and minimization resulted from clinical pharmacist interventions correlating them with the length of stay during this period and the mortality rates. Reviewing clinical pharmacy interventions performed by clinical pharmacists working in the Surgery department with inpatients at An-Najah National University teaching hospital, using a special clinical intervention documentation form that was constructed based on PCNE guidelines and the clinical experience of clinical pharmacists working in the hospital. A total of 313 prescriptions were reviewed and interventions were made out of 1075 prescriptions formulated by physicians over a period of 6 months, they were highly accepted by physicians working in the ward by 97% and primarily involved changing the medication regimen and the conversion of medication dosage form from I.V to Oral. The anti-infective agents' pharmacological group was associated with the greatest cost minimization and the total number of interventions. 

Keywords: Clinical Pharmacy, Cost Saving, Hospital, Interventional Study, Pharmaceutical Care