Hemşirelerin grip aşısı konusunda bilgi, tutum ve davranışları
The knowledge, attitudes and behaviors on influenza vaccination of nurses
Yazar: DİLEK DEMİRLEK
Danışman: DOÇ. DR. DOÇ.DR. EMİNE ZEYNEP TUZCULAR VURAL
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Haydarpaşa Numune Eğt. ve Arş. Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2017
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Anketler = Questionnaires ; Bilgi = Knowledge ; Bulaşıcı hastalık kontrolü = Communicable diseases control ; Bulaşıcı hastalıklar = Communicable diseases ; Hemşireler = Nurses ; Hemşirelik = Nursing ; Hemşirelik araştırmaları = Nursing research ; İnfluenza = Influenza ; İnfluenza aşısı = Influenza vaccine ; İnfluenza virüs = Influenza virus

Özet:
Amaç: Bulaşıcılığının yüksek olması, epidemi ve pandemilere yol açması nedeniyle önemli bir  halk sağlığı problemi olan gribin morbidite ve mortalitesinin azaltılmasında sağlık çalışanlarına önemli roller düşmektedir. Bu çalışmada hastanemizde çalışan hemşirelere bir anket uygulanarak, onların grip ve grip aşısı konusundaki bilgi düzeyleri ve aşılanmaya karşı tutum-davranışları belirlenmeye çalışıldı. Elde edilen bulgular demografik veriler ile karşılaştırılarak aşı olmaya etki eden faktörleri belirlenmeye ve konuyla ilgili yapılması gerekenler saptanmaya çalışıldı.
Gereç ve Yöntem: Tanımlayıcı kesitsel bir araştırma olan çalışma Haydarpaşa Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde Şubat-Mart 2017 tarihlerinde çalışan 220 hemşire ile yapıldı. Çalışmaya 18 yaşından büyük, anket formunu tam olarak dolduran, gündüz mesaisinde çalışan gönüllüler dahil edildi. Uygulanan anket; yaş, medeni durum, meslek, meslekte geçen süre, çalışılan bölümü, eğitim durumu, kronik bir hastalığı olup olmadığı ve yaşadığı ortamda influenza için risk grubunda olan birey olup olmadığı gibi demografik bilgileri içeren 10 soru (7 açık uçlu,3 kapalı uçlu), grip ve grip aşısı konusunda bilgileri içeren 35 soru ve tutum ve davranışları sorgulayan 8 sorudan oluşuyordu. Anket formunda bilgi düzeyini ölçen soruların doğru cevapları sağlık bakanlığının www.thsk.gov.tr  sitesindeki bilgiler kaynak olarak alınarak belirlendi. Her doğru yanıta 1 puan verildi, yanlış yanıtlar ise puanlandırılmadı. Katılımcılardan elde edilen verinin analizi NCSS istatistik paket programı kullanılarak yapıldı. Normal dağılım gösteren iki grup parametrelerin karşılaştırmalarında Student t Test kullanıldı. Normal dağılım gösteren üç ve üzeri grupların karşılaştırmalarında Oneway Anova Test ve ikili karşılaştırmalarında Bonferroni test kullanıldı. Değişkenler arası ilişkilerin değerlendirilmesinde de Spearman's Korelasyon Analizi kullanıldı. Anlamlılık p<0,05 düzeyinde değerlendirildi.
Bulgular: Çalışmamıza katılan 220 hemşirenin %88,2'si kadın, %11,8'i erkektir. Yaşları 18 ile 56 arasında değişmekte olup, ortalama 29,78±9,10 yıldır. Evli hemşire oranı %45,0 bekâr hemşire oranı %55,0 olarak saptanmıştır. Eğitim durumları incelendiğinde; hemşirelerin %22,3'ünün lise, %24,5'inin ön lisans, %43,2'sinin lisans, %9,5'inin yüksek lisans ve %0,5'inin doktora mezunu olduğu görülmektedir. Sağlık hizmetinde çalışma süreleri 1 ile 35 yıl arasında değişmekte olup, ortalama 8,74±8,42 yıldır. Görev yapılan bölümler incelendiğinde; dâhili bölümde çalışma oranının %40,0, cerrahi bölümde çalışma oranının %60,0 olduğu saptanmıştır. Kronik hastalık görülme oranı %15,9 olarak saptanmıştır. Hemşirelerin %9,5'i 2 yaş altı çocukla, %14,1'i kronik bir hastalığı olan biriyle, %8,6'sı 65 yaş üstü biriyle, %4,5'i gebe biriyle ve %3,6'sı bağışıklığı baskılanmış biriyle aynı ortamda yaşamaktadır.
Grip ve grip aşısı ile ilgili sorduğumuz tüm bilgi soruları (genel bilgi, belirti, risk grubundakiler, korunma yöntemleri) açısından genel değerlendirme yapıldığında; lise mezunlarının aldığı puanlar, lisans (p=0,012) ve yüksek lisans/doktora (p=0,001) mezunlarından anlamlı düzeyde düşük bulunmuştur (p<0,05). Dâhili bölümde görev alan hemşirelerin toplam puanları, cerrahi bölümde görev alanların puanlarından anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur (p<0,05). Sağlık hizmetlerinde çalışma süresi ile toplam puanlar arasında pozitif yönlü (çalışma süresi arttıkça toplam puan da artan), istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptanmıştır (p<0,01).
            Grip aşısı yaptırma durumları incelendiğinde; her yıl düzenli yaptırma oranı %3,6 (n=8), zaman zaman yaptırma oranı %8,6 (n=19), bir kez yaptırma oranı %29,1 (n=64) ve hiç yaptırmama oranı %58,7 (n=129) olarak bulunmuştur.  Her yıl düzenli grip aşısı yaptıran hemşirelerin yaptırma sebepleri arasında gripten korunmada etkili bir yöntem olduğunu düşünme, risk grubunda olmaları, hastalarına ve aile bireylerine bulaştırmaktan korkmaları ilk üç sırada yer almaktadır. Zaman zaman aşı yaptıran ve hiç aşı yaptırmayan hemşirelerin yaptırmama nedenleri sorgulandığında %68,6'sı doğal yöntemlerin daha koruyucu olduğuna inanma, %21,8'i uzmanların farklı görüş belirtmeleri, %21,8'i aşının koruyuculuğuna inanmama, %12,3'ü daha önce yaptırdığı grip aşısından sonra grip olması ve %10,5'i aşı için sosyal medyada çıkan olumsuz haberler nedeniyle aşı yaptırmadığını ifade etmiştir. Grip aşısı yaptırma oranlarının yaş, meslekte geçen süre arttıkça ve kronik hastalık varlığında arttığı saptanmıştır. 
Katılımcılarımızın %20,0'si aile bireylerine grip aşısı yaptırmasını önerirken, %41,4'ü önermemekte, %38,6'sı ise bu konuda kararsız kalmaktadır. Bu oranlar hastalarına grip aşısı yaptırmasını önermek açısından sırası ile %25,4, %37,3 ve %37,3'dür. Aile bireylerine ve hastalarına grip aşısı yaptırmasını tavsiye edenlerin grip ve grip aşısı konusundaki bilgi düzeyi tavsiye etmeyen ve kararsız olan gruba göre yüksek bulunmuştur.
Sonuç: Elde edilen verilerden bilgi düzeyini arttırmada en önemli faktörün eğitim olduğu, kişilerin yaş ve çalışma süreleri arttıkça bilgi düzeyinin de arttığı görüldü. Aşılanma programlarına katılım yaş ve meslekte geçen süre ve kişinin kronik hastalığa sahip olmasıyla ilişkiliyken; cinsiyet, medeni durum ve eğitim durumuna göre grip aşısı yaptırma sıklığı istatistiksel olarak anlamlı farklılık göstermemektedir (p>0,05). Katılımcıların bilgi düzeylerinin yüksek olduğu görülürken, aşı olma oranlarının oldukça düşük olduğu saptandı. Aile hekimlerine günümüzün önemli ve sık görülen bulaşıcı enfeksiyonlarından biri olan gripten korunmada etkili bir yöntem olan grip aşısı ile ilgili bilincin oluşmasında büyük sorumluluk düşmektedir.
Anahtar Kelimeler: Grip, hemşire, gripten korunma, grip aşısı

Abstract:
Objective: Reducing the morbidity and mortality of influenza, which is an important public health problem with  high infectivity, ability to cause epidemics and pandemics, is an important task for healthcare workers. In this study, a questionnaire was applied to the nurses working in our hospital to try to determine their knowledge levels about influenza and influenza vaccination and their attitudes towards vaccination. Thus, we tried to determine knowledge levels and  to identify reasons for low uptake of influenza vaccine in nurses working in our hospital and  investigate factors affecting attitudes towards influenza vaccination.
Materials and Methods: This descriptive cross-sectional study was conducted with 220 nurses working in Haydarpaşa Numune Training and Research Hospital between February and March 2017. Nurses working in the day shift, over 18 years of age, who were willing to participate and filled in the questionnaire completely were included in the study. The questionnaire included 10 questions concerning demographic information,35 questions to determine knowledge and 8 questions concerning attitudes about influenza and influenza vaccination.  The correct answers for the questions measuring the level of knowledge in the questionnaire were based on information in the Ministry of Health web site (www.thsk.gov.tr).  1 point was given to each correct answer and  incorrect answers were scored 0 points.  Statistical analysis was performed using the NCSS  statistics package program. Student t test was used to compare two groups of parameters with normal distribution. The Oneway Anova Test and the Bonferroni test in binary comparisons were used in the comparison of three groups with normal distribution. Spearman's Correlation Analysis was used to evaluate inter-variable relationships. Significance was evaluated at p <0.05.
Results: Of the 220 nurses who participated in our study, 88,2% (n = 194) were  women and 11,8% (n = 26) were male. Their ages ranged from 18 to 56, with an average of 29.78 ± 9.10 years. 45.0% (n = 99) were married and 55.0% (n = 121) were single. When the educational status was examined; 22.3% (n = 49) of the nurses had graduated from high school, 24.5% (n = 54) were undergraduates, 43.2% (n = 95) university graduate students, 9.5% (n=21) had a Master's degree and 0.5% (n = 1) were PhD graduates. The duration of working in health care services ranged from 1 to 35 years, with an average of 8,74 ± 8,42 years. 60,0% (n = 132) of nurses worked in surgical and 40,0% (n = 88) of them worked in medical departments. The incidence of chronic disease was 15.9% (n = 35). 9.5% (n = 21) of the nurses were living with children under 2 years age, 14.1% (n = 31) were living someone with a chronic disease, 8.6% (n = 19) were living with a senior citizen older than 65 years of age. 4,5% (n = 10) of nurses were living with a pregnant women and 3,6% (n = 8) were living in same environment with an immunocompromised patient.
Knowledge about influenza and influenza vaccination (in terms of general information, symptoms, risk groups, general evaluation and protection methods), scores of high school graduates were significantly lower than those of graduate (p = 0,012) and masters / doctorate degrees (p = 0,001).  The total scores of the nurses working in medical departments were significantly higher than the scores of the staff working in the surgical departments (p <0,05). There was a statistically significant correlation between the duration of work and knowledge (the total score increased as the duration of work increased)(p <0.01).
When influenza vaccination status was questioned; the rate of regular vaccinations per year was 3.6% (n = 8), occasional vaccination rate was 8.6% (n = 19), the rate of once ever was 29.1% (n = 64) and no vaccination ever rate was 58.7% (n = 129). The reasons for the nurses having regular flu vaccinations every year were: to think that it is an effective way of protection against influenza, to be in the risk group and fear of exposing family members and patients to disease. Reasons of occasional vaccination and not being  vaccinated were; 68.6% believed that natural methods were more protective, 21,8% said that the experts had different opinions, 21.8% did not believe in protection, 12.3% had flu after the influenza vaccination, and 10.5%  did not have their vaccines due to negative news from social media about vaccination. Vaccination rates were positively correlated with increasing age, duration of work and presence of chronic disease. While 20,0% of our participants recommended the vaccine to family members, 41,4% did not and 38,6 % were indecisive. While 25,4% of our participants recommended the vaccine to patients, 37,3 % did not and 37,3 % were indecisive. Knowledge levels were higher in nurses who reccommended the vaccine to  family members and patients. 
Conclusion: According to the obtained data; levels of knowledge were positively correlated with increasing age, duration of work and  higher educational status. Participation in the vaccination programs was positively correlated with increasing age, duration of work and presence of chronic disease. The frequency of having an influenza vaccine was not affected by gender, marital status nor educational status (p> 0,05). Participants' knowledge levels were found to be high, but vaccination rates were found to be very low. Family physicians have great responsibility for raising consciousness about influenza vaccination, as influenza vaccination is an effective method of protecting against influenza, one of today's most important and common infectious diseases.
Keywords: Influenza, nurse, flu protection, influenza vaccination