Esîrüddin el-Ebherî'nin Beyânü'l-Esrâr adlı eseri (Tahkik ve inceleme)
Bayān al-Asrār by Athīr al-Dīn al-Abharī's (Critical edition and evaluation)
Yazar: NUR BELEK
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAKİM ARICI
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Ebheri = Abhari's ; Felsefi düşünce = Philosophical thought ; İbn Sina = Ibn Sina ; İslam felsefesi = Islamic philosophy

Özet:
İslâm düşüncesinin ana akımlarından biri olan İbn Sînâcı felsefe filozofun vefatını takip eden yıllardan itibaren çok farklı şekillerde işlenmiştir. Bu işlemenin bir türü de felsefe formasyonu kazandıracak muhtasar ansiklopedik metinlerin yazımıdır. VII/XIII. yüzyılın önde gelen filozoflarından biri olan Esîrüddin el-Ebherî (ö. 665/1265[?]) yazdığı pek çok eserle İbn Sînâcı felsefe birikimini pedogojik bir forma aktarmış ve İbn Sînâcı felsefenin sonraki dönemlere taşınmasına büyük bir katkı sağlamıştır. Ebherî'nin ansiklopedik eserlerinde form ve içerik düzeyinde ortaya koyduğu bir dizi plansal deneme, İbn Sînâ'nın güçlü etkisi yanında Fahreddin er-Râzî (ö. 606/1210) etkisini de hissetirmektedir. Bununla birlikte filozofun iki selefi ve dolayısıyla Meşşâî felsefe ve Eş'arî kelamı arasındaki tartışmalara derinlemesine hâkim olması eserlerinde bütün yönleriyle kendisini dışa vurur.
Velûd bir filozof olmasına rağmen modern dönemde Türkçe, Arapça, Farsça ve Batı dillerinde az denebilecek bir sayıda çalışmaya konu olan Ebherî'nin, Beyânü'l-esrâr adlı eserinin tahkik ve tahlilini yaptığımız bu çalışmamızda döneme ve filozofun düşünce sistemine ilişkin ilmî faaliyetlere sınırlı kapsamda bir katkı sunmayı amaçlamaktayız. Çalışmamızın ilk bölümünde Ebherî'nin Beyânü'l-esrâr ve diğer ansiklopedik metinlerindeki planlaması, yöntemi ve üslûbu ile Beyânü'l-esrâr'ın muhtevasına yönelik bilgiler yer almaktadır. Çalışmamızın ikinci bölümünde Beyânü'l-esrâr'da geçen yakîniyyât, zaman ve öncelik-sonralık meselelerinin Ebherî'nin felsefî düşüncesindeki yeri ele alınmıştır. Çalışmamızın son bölümünde ise Beyânü'l-esrâr'ın tespit edilen nüshalarının tanıtımı, tahkikinde kullanılan yöntem ve son olarak tahkikli metni sunulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Ebherî, İbn Sînâcı felsefe, Ansiklopedik eserler, Beyânü'l-esrâr.

Abstract:
The Avicennian philosophical tradition, one of the mainstreams of Islamic thought, has been worked on in a very different way since the years following the death of philosopher. One type of these works is the writings of various encyclopedic texts that would gain philosophy formation. One of the leading philosophers of the VII/XIII. century, Athīr al-Dīn al-Abharī (d. 665/1265[?]) transferred many of Avicennian philosophical accumulations into a pedagogical form and contributed greatly to the transmission of Avicennian philosophy to later periods. A series of method experiments at the level of form and content in al-Abharī's encyclopedic works also implies the influence of Fakhr al-Dīn al-Rāzī (d. 606/1210) as well as the indisputable impact of Avicenna. Additionally, al-Abharī's in-depth authority on the debate between the two salafis, and therefore the Masha'ite (Peripatetic) philosophy and Ash'arite theology is distinguished in all its aspects in his works.
In this study, Bayān al-asrār as work of al-Abharī who is philosopher that has become the subject of a small number of studies in Turkish, Arabic, Persian and Western languages in spite of his productivity, is analyzed and evaluated by intending to make a limited contribution to the scientific activities which are related to the period and to the philosopher's system of thought. The first part of our study presents information about al-Abharī's planning of Bayān al-asrār and other encyclopedic texts, about his methodology and style, and the content of Bayān al-asrār. In the second part of our study, the place of issues such as yaqiniyyat, time and priority-posteriority mentioned in the Bayān al-asrār in the philosophical thought of al-Abharī has been discussed. In the last part of our work, the introduction of the copies of Bayān al-asrār, the method used in its critical edition, and finally the critically edited text have been presented.
Key Words: al-Abharī, Avicennaian philosophy, Encyclopedic works, Bayān al-asrār.