Türkiye'de gelir üzerinden alınan vergilerde uygulanan vergi harcamalarının vergilendirmenin mali amacı bakımından değerlendirilmesi
The evaluation of tax expenditures applied on taxes collected from income in terms of the fiscal purpose of taxation in Turkey
Yazar: ELYASA AKSOY
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA ALİ SARILI
Adnan Menderes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Maliye = Finance ; İşletme = Business Administration
Dizin: Gelir vergisi = Income tax ; Gelir vergisi = Income tax ; Kamu harcamaları = Public expenditures ; Kurumlar vergisi = Corporate tax ; Mali etüt = Fiscal study ; Vergi harcamaları = Tax expenditures ; Vergi harcamaları = Tax expenditures ; Vergilendirme = Taxation

Özet:
Vergi harcaması kavramı her ne kadar başta vergilerin tahsiline yönelik yapılan harcamaları çağrıştırsa da esasen çeşitli ekonomik, sosyal, mali ve idari amaçlarla belirli mükellef grupları için getirilen vergi ayrıcalıkları dolayısıyla devletin vazgeçtiği vergi gelirlerini ifade etmektedir. İlk kez ABD'li vergi hukukçusu Stanley Surrey tarafından ele alınan vergi harcaması kavramı zaman içerisinde ülkelerin ekonomik, sosyal ve mali amaçlarını gerçekleştirmede etkin bir rol oynayan vergi politikası aracı haline gelmiştir. 1960'larda ortaya çıkan vergi harcaması kavramı Türkiye'de ancak 2000'li yılların başlarında ele alınmaya başlanmıştır. ABD başta olmak üzere birçok ülkede vergi harcamalarına ilişkin raporlar hazırlanmaktadır. Bazı ülkelerde vergi harcama raporlarının hazırlanması yasal bir zorunluluk iken bazı ülkelerde ise yasal zorunluluk olmamasına rağmen vergi harcama raporu hazırlanmaktadır. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun kabul edilmesiyle mali saydamlık ilkesi uyarınca 2006 yılından itibaren Türkiye'de gerçekleşen vergi harcamalarının raporlanması yasal bir zorunluluk haline gelmiştir. 
Kamu harcamalarının temel finansman kaynağı olan vergilerin uygulanmasında mali ve mali olmayan amaçlar gözetilmektedir. Vergi gelirlerinin kamu harcamalarını karşılama oranı vergilendirmenin mali amacı bakımından değerlendirilmesinde bir kıstas olarak kullanılmaktadır. Bu çalışmada Türkiye'de gelir üzerinden alınan vergilerde uygulanan vergi harcamalarının vergilendirmenin mali amacı üzerindeki etkileri değerlendirilmiştir. Ayrıca Türkiye'nin diğer ülkeler karşısındaki durumunun anlaşılması için Türkiye ve seçilmiş OECD ülkelerinde gelir üzerinden alınan vergilerde uygulanan vergi harcamalarının GSYİH içerisindeki payı ile gelir üzerinden tahsil edilen vergi hasılatları karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir.


ANAHTAR SÖZCÜKLER: Kamu Harcaması, Vergi Harcaması, Gelir Üzerinden Alınan Vergiler, Vergilendirmenin Mali Amacı

Abstract:
Although the concept of tax expenditure calls for spending on the collection of taxes, it mainly refers to the tax revenues that the government forgone due to tax privileges for certain taxpayer groups for various economic, social, fiscal and administrative purposes. The concept of tax expenditure, first coined by US tax law scholar Stanley Surrey, has become an instrument of tax policy that has played an active role in realizing the economic, social and fiscal purposes of countries over time. The tax expenditure concept that emerged in the 1960s has shown up in Turkey only at the beginning of the 2000s. Reports on tax expenditures are being prepared in many countries, especially in the USA. In some countries preparation of tax expenditure reports is a legal obligation, while in some countries a tax expenditure report is prepared, although it is not a legal obligation. With the adoption of the Public Financial Management and Control Law No. 5018, the reporting of tax expenditures in Turkey has become a legal obligation under the fiscal transparency principle since 2006.
Fiscal and non-fiscal purposes are taken into account in the implementation of tax, which is the main source of funding for public expenditures. The ratio of the tax income of fulfilling the public expenditure is used as a criterion in the evaluation of the fiscal purpose of the taxation. In this study, the effects of the tax expenditures actualized on income in Turkey on the fiscal purposes of the taxation were evaluated. Moreover, in order to understand the situation of Turkey against other countries, the share of the tax expenditures in the GDP and the tax revenues on the income was compared comparatively in Turkey and the selected OECD countries.


KEYWORDS: Government Spending, Tax Expenditure, Taxes on Income, Fiscal Purpose of Taxation