Türk yükseköğretiminde kurumsal konumlandırmanın örgütsel aktörlük perspektifinden incelenmesi
The examination of institutional positioning in Turkish higher education based on organizational actorhood
Yazar: MURAT ÖZDEMİR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ESRA KAYA
Anadolu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Türk yükseköğretim alanında benimsenen farklılaşma mekanizmalarını anlamlandırmayı amaçlayan bu çalışma nitel araştırma yaklaşımlarından betimleyici durum çalışmasına uygun olarak desenlenmiştir. Araştırma kapsamında iki aşamalı veri toplama süreci yürütülmüştür. Birinci aşamada kamu üniversitelerinin Türk yükseköğretim alanında kendilerini nasıl konumlandırmaya çalıştıkları sorunsallaştırılmıştır. Bu kapsamda ilgili kuruluşların yürürlükte olan stratejik planlarının 'farklılaşma stratejisi' başlıklı bölümleri durumu en iyi açıklayan çoklu veri kaynakları olarak belirlenmiş ve farklı üniversitelerle ilgili karşılaştırılabilir bulgular elde edilmiştir. İkinci aşamada ise ulusal yükseköğretim alanında açık ve uzaktan öğrenme faaliyetleriyle tanınan bir kamu üniversitesinin belirli bir nişe konumlandırılmasına imkân sağlayan örgütsel yetenekleri nasıl geliştirdiği incelenmiştir. Bu doğrultuda farklı akademik birimlerden öğretim üyeleri ile yüz yüze yarı-yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Tümdengelimsel ve tümevarımsal süreçlerin birlikte kullanıldığı veri analizi sürecinde tematik analiz kullanılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre farklılaşma girişimlerini spesifik hale getirme noktasında eksiklikler gözlemlenmekle birlikte Türkiye'deki kamu üniversiteleri ortak biçimde yükseköğretimin araştırma misyonuna dayalı bir gelecek projeksiyonuna sahiptirler. Mevcut durumda ise Türk kamu yükseköğretim kurumlarının meşruiyetlerini yaygın biçimde teorik eğitim misyonuna dayandırdığı, araştırma destek birimleriyle farklılaşma yaratmaya çalıştığı, sahip oldukları entelektüel sermayeyi başat kolektif kaynak olarak gördükleri, akademik yapılanmalarını çevresel koşullara uygun olarak düzenleme eğiliminde oldukları, akademik üretkenlik temelli bir kimlik yaratmayı önceliklendirdikleri, kaynak yaratmak için çok farklı kurum ve kuruluşlarla etkileşim içerisinde oldukları, çıktılarını ve hizmetlerini rasyonalize etmek üzere çeşitli mekanizmalara başvurdukları, kampüs deneyimi ve markalaşma faaliyetleriyle kalkınmaya katkı sağlama imajlarını destekledikleri anlaşılmıştır. Araştırma sonucunda ortaya çıkan sekiz temalı konumlandırma çerçevesi belirlenen bir Türk kamu üniversitesi için örgütsel aktörlük çerçevesi oluşturulmasına kaynaklık etmiştir. Ulaşılan sonuçlardan hareketle bazı önerilere yer verilmiştir.

Abstract:
This study, which aims to make sense of the differentiation mechanisms adopted in the field of Turkish higher education, was designed in accordance with the descriptive case study, one of the qualitative research approaches. A two-stage data collection procedure was carried out within the scope of the study. The first stage problematizes how public universities attempt to position themselves in the field of Turkish higher education. In this regard, the sections entitled 'differentiation strategy' of the current strategic plans of the relevant institutions have been identified as multiple data sources that best explain the situation, and comparable findings have been obtained for different public universities. The second stage has examined how a public higher education institution, known for its open and distance learning activities in the field of national higher education, developed organizational capabilities that allows her to be positioned in a certain niche. In this regard, face-to-face semi-structured interviews were held with faculty members from different academic units. Thematic analysis was used in the data analysis procedure, which combined deductive and inductive processes. According to the research results, public universities in Türkiye have a common future projection based on the research mission of higher education despite certain problems in specifying their differentiation initiatives. It has been understood that Turkish public higher education institutions widely base their legitimacy on their theoretical education mission, attempt to differentiate with research support units, consider their intellectual capital as the dominant collective resource, tend to organize their academic structures in accordance with environmental conditions, prioritize creating an identity based on academic productivity, interact with a great many institutions and organizations to raise resources, use various mechanisms to rationalize their outputs and services, and support their image of contributing to development with campus experience and branding activities. The emergent eight-themed positioning framework of the research was the source of creating an organizational actorhood framework for a Turkish public university under investigation. Some suggestions are given based on the obtained results.