Kimya ve petrokimya sektöründe kazalar ve Petkim örneği
Accidents in chemical and petrochemical sectors and a case study on Petkim
Yazar: MURAT İBRAHİM ÇELEBİ
Danışman: PROF. DR. SERPİL EROL
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kazaların Çevresel ve Teknik Araştırması Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Kazalar = Accidents ; Kimya = Chemistry

Özet:
Bir çok endüstriye hammadde sağlayan kimya ve petrokimya sektörünün üretim sürecinde kullanılan ve depolanan maddeler yanıcı, patlayıcı ve zehirli maddelerdir. Bu nedenle bu sektörde yangın, patlama ve kimyasal sızıntı şeklinde kazalar sıklıkla yaşanmakta ve bu kazaların sonuçları çevre, insan hayatı ve maddi kayıp açısından çok büyük boyutlara ulaşabilmektedir. Türkiye'de petrokimya sanayinin en önemli temsilcisi Petkim'dir. Türkiye'nin en fazla petrokimya ürünü üreten tek entegre petrokimya tesisi olan Petkim, 50'yi aşan petrokimyasal ürün yelpazesiyle inşaat, tarım, otomotiv, elektrik, elektronik, ambalaj, tekstil ilaç, boya, deterjan, kozmetik gibi Türkiye'deki birçok sanayi dalı için hammadde sağlamaktadır. Petkim'de meydana gelebilecek büyük bir kazanın, başta çalışanlar olmak üzere, yerleşik halk, çevre ve ekolojiye etkilerinin yanı sıra, sanayi üretimi ve Türkiye ekonomisi üzerinde büyük olumsuzluklar yaratması muhtemeldir.Bu çalışmada Petkim'de yaşanacak bir kazanın doğuracağı sonuçları tespit etmek amacıyla, oluşturulan risk matrisi modeli ile Petkim'de mevcut tüm fabrikalar üzerinde risk değerlendirilmesi yapılmıştır. Petrokimya sektörü için risk analizi ve risk değerlendirmesi ile ilgili çalışmalar uluslararası literatürde yaygın bir şekilde mevcuttur. Türkiye'de ise çeşitli sektörler için yapılmış risk analizi ve risk değerlendirmesi çalışmaları mevcut olmasına rağmen, petrokimya sektöründeki riskle ilgili olarak yapılmış çalışma bulunmamaktadır. Petrokimya üretim süreci ve fabrikaları için risk değerlendirmesinin yapıldığı bu çalışma Türkiye'de ilk örnek olması açısından önem taşımaktadır.Çalışmada ayrıca, Türkiye ekonomisi ve sanayisinde önemli bir yer tutan Petkim'in, kazaların önlenmesine yönelik uygulama ve politikalarının değerlendirilmesine, uluslararası standartlar ve benzer şirket uygulamaları ile karşılaştırılmasına yer verilmiştir.Risk değerlendirmesi sonucunda Petkim'de en fazla kaza riski içeren fabrika olarak Etilen Fabrikası belirlenmiş ve bu fabrikada meydana gelebilecek kazanın maddi boyutu tespit edilmiştir.

Abstract:
The materials used and stored in the production process of petrochemical and chemical sector, which provides feedstock to the several industries, are flammable, explosive and poisonous. Therefore, accidents in the form of fire, explosion and chemical release are experienced frequently in these sectors and the result of the accidents could be catastrophic for the environment, human life and material loss. Petkim is the primary representative of petrochemical sector in Turkey. Petkim, producing the most petrochemical product with its sole integrated petrochemical complex in Turkey and its product range over 50, caters raw material demands of various industries in Turkey such as construction, agriculture, automotive, electric, electronic, packaging, textile, medicine, dye, detergent and cosmetics. A major accident likely to occur in Petkim may have devastating impacts, in the first place, on workers, local community, environment and ecology as well as on industrial production and Turkish economy.In this study, in order to find out implications of a major accident likely to occur in Petkim, risk assessment for factories of Petkim is done with the help of the risk matrix model designed. The studies related with the risk analysis and risk assessment for petrochemical sector are widely available in international literature. However, there are studies on risk analysis and risk assessments of various sectors in Turkey, there is not any study for the risk existing in petrochemical sector. This study is important as it is the first example of the risk assessments which is applied to the production process and factories of petrochemical sector in Turkey.It further analyses the policies and applications of Petkim, which has an important place (role) in Turkish economy and industry, for the prevention of accidents by assessing the comparison of international standards and similar company applications in the view of risk analysis to find out the most risky factory in Petkim and the kind and extend of the accidents are discussed.