Hipofiz adenomlarının cerrahi tedavisinde hormonal değişimin yaş, cinsiyet, tümör büyüklüğü ve cerrahi yaklaşım şekli ile ilişkisi
The relationship between the hormonal change and age, gender, tumor size, and the TYPE of surgery in the surgical treatment of pituitary adenomas
Yazar: AZER EKBEROV
Danışman: DOÇ. DR. YUSUF İZCİ
GATA / Tıp Fakültesi / Beyin ve Sinir Cerrahisi Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2014
Konu: Nöroşirürji = Neurosurgery
Dizin: Adenomlar = Adenoma ; Büyüme maddeleri = Growth substances ; Cerrahi tedavi = Surgical treatment ; Cinsel kimlik = Gender identity ; Hipofiz neoplazmları = Pituitary neoplasms ; Hormonlar = Hormones ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Prolaktin = Prolactin ; Yaş faktörleri = Age factors ; İnsülin benzeri büyüme faktörü I = Insulin like growth factor I

Özet:
Hipofiz bezi her ne kadar dar ve sınırlı bir bölgede yer alsa da, yakın komşuluğunda çok önemli nöral, vasküler, osseöz ve meningeal yapılar bulunmaktadır. Hipofiz adenomları, tüm intrakranial tümörler arasında görülme sıklığı açısından %10-15 ile üçüncü sırada gelirler. Hipofiz adenomları klinik, patolojik ve biyolojik olarak diğer intrakranial tümörlerden farklılıklar gösterirler. Bazıları yavaş gelişen ve yıllarca semptom vermeden kalabilen lezyonlardır, bazıları ise hormon hipersekresyonu veya optik kiazma basısı ile erken safhada klinik bulgu verebilirler. Günümüzde hipofiz adenomlarına yapılan tüm yaklaşımlar birkaç özel durum dışında transsfenoidal yolla yapılmaktadır. Transsfenoidal yaklaşım; tekniğin kolaylığı, morbidite ve mortalite oranının az olması, araknoid dışı bir yaklaşım olması, skatris bırakmaması, beyin retraksiyonunun olmaması, hastanın erken mobilizasyonu ve hastanede kalış süresinin kısa olması ile günümüzde hipofiz adenomlarının cerrahi tedavisinde en popüler yaklaşım olmuştur. Bununla birlikte hipofiz adenomlarının cerrahi tedavisinin hormonal sonuçlarının hangi parametrelere göre değişiklik gösterdiği günümüzde çok araştırılmamıştır.   
Bu uzmanlık tezinde 2008-2012 yılları arasında GATA Beyin ve Sinir Cerrahisi Anabilim Dalı'nda hipofiz adenomu tanısı ile opere edilen ve arşivimiz taranarak bilgilerine ulaşılabilen 85 hastanın klinik, radyolojik, hormonal ve cerrahi verileri incelenmiştir. Hastaların cerrahi öncesi hipofiz hormon (Prolaktin, GH, ACTH, TSH, FSH ve LH) değerleri, erken postoperatif (ilk 3 gün) ve geç postoperatif (1-3.ay) hormon değerleri ile karşılaştırılmıştır. Bu hastalarda cerrahi tedavinin erken ve geç postoperatif hormon sonuçları; hastaların yaşı, cinsiyeti, preoperatif tümör boyutu ve cerrahi yaklaşım şekline göre karşılaştırılmış ve hangi faktörlerin hormonal değişim üzerine etkin olduğu araştırılmıştır. Hormonların preoperatif, erken postoperatif ve geç postoperatif değerleri Friedman testi ile, cinsiyete ve cerrahi yaklaşım şekline göre hormonal değişimler Mann-Whitney U testi ile, preoperatif tümör boyutuna göre hormonal değişimler ise Kruskal Wallis testi ile yapılmıştır. Hormonal değişimlerin yaş ile korelasyonu Spearman korelasyon analizi ile yapılmıştır. 0.05'den küçük p değerleri anlamlı olarak kabul edilmiştir. 
Çalışmaya alınan 85 olgunun 61'i (%71,8) erkek, 24'ü (% 28,2) kadın idi. Hastaların en küçüğü 20, en büyüğü 77 yaşında ve hastaların yaş ortalaması ise 39,89 idi. Otuzüç olgu (% 38,82) non-sekretuar adenom, 21 olgu (%24,70) GH salgılayan adenom, 16 olgu (%18,82) prolaktin salgılayan adenom, 7 olgu (% 8,23) miks adenom (1 hormondan daha fazla salgılayan adenom), 6 olgu (%7,06) ACTH salgılayan adenom, 1 olgu (%1,17) TSH salgılayan adenom ve 1olgu ise (%1,17) FSH/LH salgılayan adenom idi. 85 olgudan 73'ü (%85,88) endoskopik transsfenoidal yolu ile opere edilmiş, 12'si ise (%14.12) transkranyal pterional yolu ile opere edilmiştir. Hastaların preoperatif, erken ve geç postoperatif hormon sonuçları karşılaştırıldığında; Prolaktin, TSH, FSH ve LH değerlerinde anlamlı değişim saptanmış (p<0.05), ACTH ve GH değerlerinde anlamlı değişim saptanmamıştır. Ayrıca ACTH, GH, prolaktin ve TSH sonuçlarının hastaların cinsiyetleri yönünden anlamlı bir fark olmadığı anlaşılmıştır. Sadece kadınlarda FSH ve LH değerleri geç postoperatif dönemde anlamlı şekilde yükselmektedir. Hormonal değişimler hastaların yaşına göre karşılaştırıldığında ise sadece GH düzeylerinde yaş arttıkça hormonal cevabın daha anlamlı hale geldiği görülmüştür (p<0.05). Diğer hormonlarda yaş ile ameliyat sonrası hormonal değişim arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. Cerrahi yaklaşım ile hormonal değişimler karşılaştırıldığında her ikisi arasında anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. Preoperatif tümör boyutu ile hormonal değişimler arasında da anlamlı bir ilişki bulunmamıştır.  
Sonuç	 olarak; cerrahi tedavi hipofiz adenomlu hastalarda prolaktin, TSH, FSH ve LH seviyelerini düşürme konusunda çok etkilidir. Sadece GH seviyelerindeki değişiklik hastalarda yaş arttıkça daha anlamlı hale gelmektedir. Ayrıca kadınlarda FSH ve LH değerleri tüm hastalarda geç postoperatif dönemde anlamlı derecede artmaktadır. Cerrahi tedavinin hormonal sonuçlarının hasta cinsiyeti, preoperatif tümör boyutu ve cerrahi yaklaşım şekli ile ilişkisi yoktur.

Abstract:
Although pituitary gland is located in a small and limited area, important neural, vascular, osseous and meningeal structures are in its neighborhood. Pituitary adenomas are the third most common intracranial tumor and account 10-15% of primary brain tumors. Pituitary adenomas are different from other intracranial tumors by clinical, pathological and biological characteristics. Some of them may be slow growing and silent for many years, but some adenomas may be presented in early stages by hormon hypersecretion or optic chiasm compression. Today, all approaches to the pitutary adenomas are performed by transsphenoidal route except in some clinical conditions. Transsphenoidal route is the most popular approach because of its technical easy application, less mortality and morbidity, extra-arachnoidal dissection, no scar formation and brain retraction, early patient mobilization and less hospital stay. On the other hand, it is not investigated yet that the hormonal outcomes of surgical treatment of pituitary adenomas are changed by which parameters.   
In this thesis, the clinical, radiological data and hormonal profiles of 85 patients who underwent surgical treatment for pituitary adenoma between 2008-2012 are investigated. The preoperative pituitary gland hormon values (Prolactin, GH, ACTH, TSH, FSH and LH) were compated with those of early (first 3 days) and late (1-3 months) postoperative periods. In these patients, the early and late postoperative hormon results were compared according to age and gender of the patients, preoperative tumor size and type of surgical approach. The preoperative, early and postoperative hormon values were compared using Friedman test, hormonal changes based on gender and type of surgery were compared using Mann-Whitney U test, hormonal changes based on preoperative tumor size were compared using Kruskal Wallis test and correlation between age and hormonal change was investigated by Spearman correlation analysis. P value less than 0.05 was accepted as statistically significant. 
Sixty-one (71.8%) of 85 patients were male and 24 patients (28.2%) were female. The mean age was 39.89 years, ranged between 20 and 77 years. Thirty-three cases (38.82%) were non-secretory adenoma, 21 cases (24.70%) were GH-secreting adenoma, 16 cases (18.82%) were prolactin-secreting adenoma, 7 cases (8.23%) were mix adenoma (More than one hormon secreting adenoma), 6 cases (7.06%) were ACTH-secreting adenoma, 1 case (1.17%) was TSH-secreting adenoma and 1 case (1.17%) was FSH/LH secreting adenoma. Seventy-three patients (85.88%) were operated using endoscopic transsphenoidal route, 12 patients (14.12%) were operated by transcranial pterional approach. Based on the comparison of preoperative, early and postoperative hormon levels; there was statistically significant changes in prolactin, TSH, FSH and LH values (p<0.05), and no significant changes in ACTH and GH values. Moreover, there was no significant change in ACTH, GH, prolactin and TSH values based on the gender of patients. There was only a significant increase in late postoperative period in FSH and LH levels among the female patients. Based on the comparison of homonal changes according to the patients ages, hormonal outcome became more significant only in GH levels by the age (p<0.05). There was no relationship between the hormonal changes in other hormones and patients age. There was also no relationship between the hormonal changes and the type of surgery (p>0.05 for all hormones). There was also no correlation between the hormonal changes and the preoperative tumor size (p>0.05 for all hormones).   
As a conclusion; surgical treatment is very effective on the decrease of prolactin, TSH, FSH and LH levels in patients with pituitary adenomas. GH levels significantly change by age after surgical treatment. In addition, FSH and LH levels increase in late postoeprative period in female patients. The hormonal outcomes of the patients are not related with the gender of patients, preoperative tumor size and type of surgery.