Ebelik öğrencilerinin mesleki klinik eğitimlerinde formal mentorluk programının uygulamaya etkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effect of the formal mentoring program on practice during midwifery students' professional clinical education
Yazar: ŞEBNEM KURUL
Danışman: PROF. DR. ESİN ÇEBER TURFAN
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Ebelik Ana Bilim Dalı / Ebelik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Ebe hemşireler = Nurse midwives ; Ebelik = Midwifery ; Ebelik öğrencileri = Midwifery students ; Hemşirelik eğitimi = Education-nursing ; Mentorluk = Mentoring ; Mentorluk = Mentoring ; Uygulama öğretmeni eğitimi = Mentor training ; Öğrenciler-hemşirelik = Students-nursing

Özet:
Amaç: Bu tez çalışması, ebelik öğrencilerinin klinik eğitimlerinde formal mentorluk programının öğrencilerin klinik beceri ve yeterlilik durumlarına etkisinin değerlendirilmesi amacıyla yapılan girişimsel tipte bir araştırmadır. 
Yöntem: Çalışma 28 Şubat - 2 Haziran 2017 tarihleri arasında Ege Üniversitesi İzmir Atatürk Sağlık Yüksekokulu Ebelik Bölümü dördüncü sınıf öğrencilerinin Uygulamalı Doğum Bilgisi (intörnlük) dersinin stajını yaptıkları Tepecik Eğitim Araştırma Hastanesi ile Buca Kadın Doğum ve Çocuk Hastalıkları Hastanesinin doğum salonunda gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın öğrenci evrenini, 2016-2017 Eğitim-Öğretim yılı bahar dönemi Ebelik Bölümü son sınıf öğrencileri (N=82) oluşturmuştur. Araştırmanın mentor evrenini; öğrencilerinin intörnlük uygulamaları kapsamında staj yaptıkları dört hastanenin doğum salonunda çalışan toplam 46 ebe oluşturmuştur. Araştırmanın örneklemini, Tepecik ve Buca hastanelerinde staj yapan 38 öğrenci ve 7 mentor ebe oluşturmuştur.
Mentor rolünü üstlenecek ebelerin belirlenmesinde; kıdemli, deneyimli, samimi, ulaşılabilir, sabırlı, pozitif, etkin iletişim becerilerine sahip, mentor rolünü gönüllü olarak üstlenebilen ve mentorluk ilişkisini yürütebilen en az 5 yıl deneyimine sahip olmalarına dikkat edilmiştir. Mentor ebelerin, öğrenciler ile birebir ve grup mentorluk modeline uygun olarak eşleştirilmesine özen gösterilmiştir.
Araştırmanın yapılacağı her iki hastanede 14 haftalık intörnlük stajının ilk yedi haftasında uygulama yapan öğrenciler ile mentor ebeler çalışmanın kontrol grubunu oluşturmuştur. Kontrol grubuna formal mentorluk programı kapsamında eğitsel bir müdahale yapılmamıştır. Yapılan rotasyon ile stajın ikinci yedi haftasında mentor olarak seçilmiş aynı ebeler, bu defa yeni gelen öğrencilerle eşleştirilmiştir. Bu staj sürecinin başlangıcında mentor ebelere "formal mentorluk programı eğitimi" verilerek, mentor-öğrenci ilişkisinin belirli hedeflere uygun şekilde ilerlemesi sağlanmıştır. Bu grup, çalışmanın müdahale grubunu oluşturmuştur. 
Stajın birinci haftasında kontrol grubu mentorlardan "Ebe Tanıtıcı Formu"nu, öğrencilerden "Öğrenci Tanıtıcı Formu"nu doldurmuşlardır. İlk haftanın sonunda "Mesleki Beceriler Değerlendirme Aracı"nı doldurmuşlardır. Bu aşamada mentorlardan, birebir eşleştikleri öğrencilerin mesleki becerilerini "Mini Klinik Değerlendirme" formu ile değerlendirmeleri istenmiştir. Bu aşamada doldurulan formlar, formal mentorluk programı öncesi yer almış olup "Ön test" olarak kabul edilmiştir.  İlk yedi haftalık intörn uygulamasının sonunda kontrol grubu öğrenciler; "Mesleki Beceriler Değerlendirme Aracı"nı, "Mentorluk Profili Anketi"ni ve "Mentorluk Etkililik Ölçeği"ni değerlendirmişlerdir. Mentorlar öğrencilerin mesleki becerilerini "Mini Klinik Değerlendirme" formu ile tekrar değerlendirmişlerdir. Bu aşamada doldurulan formlar, formal mentorluk programı sonrası yer almış olup "Son test" olarak kabul edilmiştir.
İntörn stajının 8.haftasında ikinci rotasyon başlamıştır. Kontrol grubunda uygulamaya destek veren seçilmiş aynı ebeler bu kez müdahale grubu öğrencileri ile eşleştirilmiştir. Müdahale grubunda yer alan öğrenciler "Öğrenci Tanıtıcı Formu"nu doldurmuşlardır. İlk haftanın sonunda "Mesleki Beceriler Değerlendirme Aracı"nı doldurmuşlardır. Bu aşamada mentorlardan, birebir eşleştikleri öğrencilerin mesleki becerilerini "Mini Klinik Değerlendirme" formu ile değerlendirmeleri istenmiştir. Bu aşamada doldurulan formlar, formal mentorluk programı öncesi yer almış olup "Ön test" olarak kabul edilmiştir.  Müdahale grubunun stajının ilk haftasında ebelere "Formal Mentorluk Programı Eğitimi" araştırmacı tarafından interaktif yöntemler kullanılarak iki saatlik oturum şeklinde her iki hastanelerin konferans salonlarında verilmiştir. Stajın 8.-14.haftalar arasında müdahale grubu öğrencilerin klinik uygulamaları devam etmiştir. 14.haftanın sonunda doğum salonunda stajını tamamlayan müdahale grubu öğrenciler; "Mesleki Beceri Değerlendirme Aracı"nı, "Mentorluk Profili Anketi"ni ve "Mentorluk Etkililik Ölçeği"ni değerlendirmişlerdir. Mentorlar öğrencilerin mesleki becerilerini "Mini Klinik Değerlendirme" formu ile tekrar değerlendirmişlerdir. Bu aşamada doldurulan formlar, formal mentorluk programı sonrası yer almış olup "Son test" olarak kabul edilmiştir.
Bulgular: Müdahale ve kontrol grubu öğrencilerin formal mentorluk programı öncesi ve sonrası Mesleki Beceriler Değerlendirme Aracı toplam puan ortalamalarının her iki grupta anlamlı düzeyde yükseldiği belirlenmiştir. Müdahale ve kontrol grubu öğrencilere bir mentor atanmasının ve formal mentorluk programının, öğrencilerin yeterlilik düzeylerinin gelişiminde etkili olduğu sonucuna varılmıştır. Müdahale ve kontrol grubu öğrencilerin formal mentorluk programı öncesi ve sonrası Mini Klinik Değerlendirme toplam puan ortalamalarının her iki grupta anlamlı düzeyde yükseldiği görülmüştür. Formal mentorluk programında müdahale grubu öğrencilerin yarısından fazlası (%63.2) mentorun daha çok destek sağlayan rolünü, kontrol grubu öğrencilerin yarısı (%52.69 ise mentorun daha çok diğer rolleri (öğretmen/danışman/rol modeli ve kaynak kişi) gerçekleştirdiğini belirtmiştir. Kontrol grubu öğrencilerin %31.6'sı, müdahale grubunun ise %15.8'i mentorları ile her gün görüştüklerini belirtmişlerdir. Müdahale (%78.9) ve kontrol (%89.5) grubu öğrencilerin mentorları ile çoğunlukla bireysel görüşme yaptıkları belirlenmiştir.
Sonuç: Çalışmanın sonucunda temel hipotez olan "öğrencilerin klinik becerilerinin ve yeterlilik düzeylerinin gelişiminde formal mentorluk programı etkilidir" H1 hipotezi doğrulanmıştır. Bu bağlamda klinik uygulamalarda öğrencilere bir mentor atanması ve bire bir mentorluk modeline uygun olarak mentor ile eşleştirilmeleri önerilmektedir.
Anahtar Kelimeler: Mentorluk; formal mentorluk; ebelik; klinik eğitim.

Abstract:
Objective: This thesis study is an interventional study to evaluate the effect of formal mentoring program on clinical skills and self-efficacy levels of midwifery students in clinical education.
Method: The study was carried out between February 28th and June 2nd, 2017 at Tepecik Education Research Hospital and Buca Obstetrics and Pediatrics Hospitals, where internship course of fourth grade students of Ege University, Department of Midwifery of Izmir Ataturk Health School was put on internship. The student's population was composed of senior students (N = 82) were Department of Midwifery of Spring Semester 2016-2017 Education. The Mentor population; a total of 46 midwives working in the delivery room of Ege University, Urla State Hospital, Tepecik Education Research and Buca Maternity Hospitals were formed within the scope of internship applications of the students. The study sample was composed of seven mentors working in Tepecik and Buca Hospitals and 38 students taking the internship formed.
During the selection of midwives as mentors; senior, experienced, warm, approachable, patient, positive, communication skills, volunteer and take a mentor role, has 5 years employed were considered as the selection criterias. Mentors have been matched with students according to classical and group mentoring model.
The study group consisted of the control group of students and mentors working in the first seven weeks of the internship for 14 weeks in both hospitals. The control group did not take an educational intervention within the formal mentoring program.  The same rotation, which was selected as the mentor in the second seven weeks of the internship with the rotation, was matched with new students this time. At the beginning of this internship process, mentors and students were given "formal mentoring program training" so that the mentor-student relationship progressed according to the specific targets. This group formed the intervention group of the study. 
During the first week of the internship, the control group midwives completed the "Midwife Questionnaire Form" and the control group students completed "Student Questionnaire Form". At the end of the first week the students completed the "Professional Skills Assessment Tool". At this stage, the mentors are asked to evaluate the professional skills of the students who are matched individually by the "Mini Clinical Evaluation" form. Forms completed at this stage were included in the pre-formal mentoring program and were considered "Pre-test". At the end of the first seven weeks internship, The students evaluated the "Professional Skills Self Assessment Tool", the "Mentoring Profile Questionnaire" and the "Mentorship Effectiveness Scale". Mentors reassessed students' professional skills with the "Mini Clinical Evaluation" form. The forms filled in this stage were included in the formal mentoring program and were accepted as "final test".
The second rotation started at the 8th week of internship. The same mentors who supported the control group students practice were matched with the intervention group students this time. The intervention group students completed the "Student Questionnaire Form".  At the end of the first week they completed the "Professional Skills Assessment Tool". At this stage, the mentors are asked to evaluate the professional skills of the intervention group students who are matched individually by the "Mini Clinical Evaluation" form. Forms completed at this stage were included in the pre-formal mentoring program and were considered "Pre-test". In the first week of the intervention group internship, The Formal Mentoring Program Training was given in the conference rooms of both hospitals as a two-hour session using interactive methods by the researcher. The internship of the intervention group students continued between 8th-14th week. At the end of the 14th week, the intervention group students who finished internship at the delivery room, completed the "Professional Skills Assessment Tool", the "Mentoring Profile Questionnaire" and the "Mentoring Effectiveness Scale". Mentors reassessed students' professional skills by the "Mini Clinical Evaluation" form. The forms filled in this stage were included in the formal mentoring program and were accepted as "final test".
Results: It was determined that the mean scores of the intervention and control group students before and after the formal mentoring program increased significantly in both groups. The intervention and control group concluded that the appointment of a mentor to the students and the formal mentoring program were effective in the development of the self-efficacy levels of the students. Intervention and control group students' average scores of Mini Clinical Evaluation before and after the formal mentoring program increased significantly in both groups. In the formal mentoring program, the intervention group stated that more than half (63.2%) of the students performed more role in supporting the mentor and half of the control group (52.69%, the mentor had more roles (teacher / consultant / role model and source person) (78.9%) and control (89.5%) students were interviewed mostly by their mentors, while 31.6% of the intervention group and 15.8% of the intervention group reported daily with their mentors.
Conclusion: As a result of the study, the main hypothesis "formal mentoring program is influential in the development of students' clinical skills and self-efficacy levels" H1 hypothesis has been accepted. In this context, it is suggested that students should be assigned a mentor in their clinical practice and match with a mentor according to classical mentoring model.
Keywords: Mentoring; formal mentoring; midwifery; clinical education.