Türkiye'nin coğrafi bölgelerinden örneklenen geleneksel dokumaların giysiye dönüşüm süreci
The conversion processes of traditional weavings sampled from geographical regions of Türkiye into clothing
Yazar: BETÜL ELİBOL
Danışman: DOÇ. SAFİYE SARİ
Atatürk Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Plastik Sanatlar Ana Sanat Dalı
Derece: Sanatta Yeterlik, 2023
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
Amaç: Çalışmada Türkiye'nin yedi bölgesinde yer alan geleneksel dokumaların incelenerek
giysi tasarımı bağlamında değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Bu amaç çerçevesinde yedi bölgeye
ait geleneksel dokumaların izleri sürülmüş ve bölgesel taramalarda sahada var olan
dokumaların yanı sıra kaybolmaya yüz tutmuş dokumalar da incelenmiştir. Bölgelere ait her bir
dokuma için "mekikli dokuma tezgahında dokunan dokumalardan atkı- çözgü ipliği pamuk,
atkı veya çözgü ipliği pamuk ya da atkı veya çözgü ipliği yün olan dokumalar" araştırma
kapsamına alınmıştır. Araştırma kapsamına alınan her bir dokumadan 4 örnek tasarım elde
edilecek şekilde dokumanın sahadaki durumuna göre kimi yerde dokutularak kimi yerde ise
doğrudan satın alınarak kumaş temini yapılmıştır. Dokumaların giysi tasarımına dönüşüm
süreçleri "katman" teması altında ele alınmış ve her bir bölgeye ait dokuma; eskiz /tasarım/
kalıp/dikim süreçlerinden geçirildikten sonra "7 bölge 7 giysi" isimli mini bir kapsül koleksiyon
altında toplanmıştır.
Yöntem: Araştırma tarama modelinde hazırlanmıştır. Araştırma verilerinin toplanmasında nitel
bir yöntem olan vaka (örnek olay) incelemesi kullanılmıştır.
Bulgular: İncelemesi yapılan geleneksel el dokumaların birçoğunun günümüzde unutulmaya
yüz tuttuğu ve dokumacılık mesleğini yapan çok az kişinin kaldığı bulgusuna ulaşılmıştır.
Sonuç: Çalışma da temel olarak; "Günümüz el dokumalarının en büyük sorunsalı nedir? Giysi
tasarımına uygulanabilirliği nasıl olmalıdır? Uygulamalar nasıl yapılırsa dokumaların
özgünlüğü korunur?" sorularına cevap aranmıştır. Bu bağlamda Türk kültürünün önemli
kültürel ögelerinden biri olan geleneksel dokumaların en büyük sorunsalı üretim ve kullanım
alanlarının giderek zayıflamasıdır. Geleneksel yapıların geçmişte var olan özelliklerinin
korunması, motiflerinin, süsleme özelliklerinin sonraki kuşaklara aktarılmasının geleneksel
kültüre katkıda bulunacağı ile mevcut dokumaların kendine özgü niteliklerinin korunarak
geleceğe taşınmasının gerekli olduğu araştırmanın bulgularından çıkan önemli sonuçları
arasındadır.

Anahtar Kelimeler: geleneksel dokumalar, Türkiye'nin coğrafi bölgeleri, giysi tasarımı, kapsül koleksiyon.

Abstract:
Objective: The aim of this study is to examine the traditional weavings in seven regions of
Turkey and to evaluate them in the context of clothing design. Within the framework of this
purpose, the traditional weavings belonging to seven regions were traced and the weavings that
were about to disappear were examined as well as the weavings that existed in the field in
regional scans. For each weaving belonging to the regions, "weavings with weft and warp yarn
cotton, weft or warp yarn cotton or weft or warp yarn wool" were included in the scope of the
research. In order to obtain 4 sample designs from each weaving included in the scope of the
research, fabric supply was made by weaving in some places and directly purchasing in some
places according to the condition of the weaving in the field. The transformation processes of
the weavings into garment design were handled under the theme of "layer" and the weaving
belonging to each region was collected under a mini capsule collection named "7 regions 7
garments" after going through the sketch/design/garment pattern/sewing processes.
Method: The research was prepared in a survey model. A case study, which is a qualitative
method, was used to collect the research data.
Findings: It was found that many of the traditional hand weavings examined have been
forgotten today and there are very few people who are practicing the profession of weaving.
Conclusion: Basically, what is the biggest problem of today's hand weavings? How should it
be applicable to garment design? How can the originality of the weavings be preserved if the
applications are made? Answers to the questions were sought. In this context, the biggest
problem of traditional weavings, one of the important cultural elements of Turkish culture, is
the gradual weakening of their production and usage areas. The important results of the findings
of the research are that the preservation of the features of traditional structures that existed in
the past, the transfer of motifs and ornamental features to the next generations will contribute
to traditional culture and that it is necessary to preserve the unique qualities of existing
weavings and carry them to the future.

Keywords: traditional weavings, geographical regions of Turkiye, garment design, capsule collection