Dolaylı utanmanın mizah ve başkasının zararına sevinme ile ilişkisi
Analyzing vicarious embarrassment with humor, schadenfreude and psychological distance
Yazar: IŞIL TATLICIOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. SEVİM CESUR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Başkalarının üzüntüsüne sevinme = Schadenfreude ; Dolaylı utanma = Vicarious embarrassment ; Mizah = Humour ; Mizah tarzları = Humor styles ; Psikolojik durum = Psychological status ; Sevinç = Smiles ; Utanma duygusu = Shame

Özet:
Bu araştırmanın temel amacı; Türkiye'de insanların dolaylı utanma eğilimleri ile utanç durumlarına karşı mizahi tutumları ve hissettikleri başkasının zararına sevinme duygusu arasındaki ilişkilerin incelenmesidir. Karşılaşılan utanç durumları karşısında izleyici pozisyonunda bulunan bireylerin dolaylı utanma seviyeleri ile bu durumları ne ölçüde mizahi buldukları ve bu durumlar karşısında ne ölçüde başkasının zararına sevinme hissettikleri incelenmiştir. Ayrıca, utanç durumlarının yakın veya uzak psikolojik uzaklığa sahip olmasına bağlı olarak, bireylerin dolaylı utanma eğilimleri ile söz konusu durumlar karşısındaki mizahi tutumları ve hissettikleri başkasının zararına sevinme duygusunda meydana gelen farklılıklar araştırılmıştır.
Araştırma, yaşları 17 ile 25 arasında değişen 268 (217 kadın, 51 erkek) gönüllü katılımcı ile sınıf ortamında toplu uygulamalar şeklinde gerçekleştirilmiştir. Katılımcılara; Demografik Bilgi Formu, Dolaylı Utanma Ölçeği, Mizah Tarzları Ölçeği ve Dolaylı Utanma Hikâyeleri uygulanmıştır.
Bulgulara göre, dolaylı utanma ile mizah arasında negatif yönde anlamlı ilişki olduğu gözlenmiştir. Bireylerin dolaylı utanma eğilimleri ile utanç durumları karşısında hissettikleri başkasının zararına sevinme arasında da olumsuz yönde anlamlı ilişki olduğu saptanmıştır.
Araştırma sonuçları, psikolojik olarak uzak utanç durumlarının, yakın utanç durumlarına oranla daha mizahi bulunduğunu göstermiştir. Benzer şekilde, bireyler psikolojik açıdan uzak utanç durumlarında, yakın durumlara oranla daha az başkasının zararına sevinme hissetmektedirler. Buna ek olarak, düşük dolaylı utanma eğilimi olan katılımcıların, hem uzak hem yakın utanç durumlarını yüksek dolaylı utanmaya sahip katılımcılara oranla daha mizahi bulduğu saptanmıştır.
Araştırmanın bulguları, bireylerin sosyal karşılaştırma, sosyal istenirlik, üstünlük, empati, perspektif alma gibi durumlar ve özelliklere olan eğilimleri ile psikolojik uzaklıkla ilişkili olarak tehdit algısı ve duyarsızlık gibi kavramlar temelinde tartışılmıştır.



Anahtar kelimeler: Dolaylı Utanma, Mizah, Başkasının Zararına Sevinme

Abstract:
Despite its prior reference on some previous studies, the possible relationship between humor and vicarious embarrassment has never been investigated in particular. Likewise, schadenfreude, german term standing for pleasure at the misfortunes of others, tends to be associated with vicarious embarrassment. Within the framework of this study, it is hypothesized that vicarious embarrassment is linked with humor and schadenfreude, and differentiates people's level of humor and schadenfreude to the degree of psychological distance in embarrassing circumstances.
The research is carried out in person by some universities in Turkey with 268 volunteer participants (51 male, 217 female) whose age range between 17 and 25. The participants were applied Demographical Information Form, Vicarious Embarrassment Scale and Vicarious Embarrassment Vignettes.
According to the findings, it is observed that vicarious embarrassment is negatively correlated with humor. Also the findings indicate a negative association between vicarious embarrassment and schadenfreude.
The analysis resulted that participants found psychologically distant embarrassing circumstances more humorous compared to close circumstances. Likewise, participants tend to feel more schadenfreude while witnessing psychologically distant embarrassing circumstances as against close situations.
The findings show that participants having low level of vicarious embarrassment found psychologically close embarrassing situations humorous contrary to participants having high level of vicarious embarrassment. Moreover, the results indicate that participants with low-level vicarious embarrassment reported to feel more schadenfreude when witnessing psychologically distant embarrassing circumstances, compared to the participants with high-level vicarious embarrassment. The findings of the research is discussed on the basis of social comparison principles, dispositional superiority, various personality characteristics such as empathy and perspective taking together with threat perception related to psychological distance.



Key words: Vicarious Embarrassment, Humor, Schadenfreude