Türkiye'de iller arası hava kirliliğini belirleyen iktisadi faktörler
Economic determinants of air pollution in Turkey at the provincial level
Yazar: AHMET GÜLER
Danışman: PROF. DR. ASİYE ÖZLEM ÖNDER
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ekonometri = Econometrics ; Ekonomi = Economics ; Enerji = Energy
Dizin: Ekolojik ekonomi = Ecological economics ; Enerji ekonomisi = Energy economy ; Mekansal ekonometri yaklaşımı = Spatial econometrics approach ; Yenilenebilir enerji = Renewable energy ; Yeşil enerji = Green energy ; Çevre ekonomisi = Environmental economics ; İnsan-çevre etkileşimi = Human-environment interaction

Özet:
Bu çalışmada, çevresel bozulmanın en önemli etkenlerinden biri olan hava kirliliği göstergelerinden kükürt dioksit (SO2) ve 10 µm'den küçük partikül madde (PM10) ölçüm değerleri, 2008-2021 yılları arası gelir, nüfus yoğunluğu ve elektrik tüketimi değişkenleri ile birlikte ele alınmıştır. Faydalanılan mekansal ekonometrik yöntemler, mekansal birimler arasındaki etkileşimleri dikkate alan analizlerin gerçekleştirilmesine imkan tanımış, çevresel bozulma ve iktisadi faktörler arasındaki ilişkilerin, mekana özel etkiler ve yayılma etkilerinin ihmal edilmeden incelenmesini sağlamıştır.

Çalışmada gerçekleştirilen LM testi sonuçları, incelenen değişkenlerde mekansal etkinin varlığına işaret etmektedir.  Bununla birlikte, mekansal Durbin modeli sonuçları, Çevresel Kuznets Eğrisi hipotezinin aksine, Türkiye'de gelir düzeyi ve hava kirliliği arasında U şeklinde bir ilişki olduğunu göstermektedir. İncelenen veriler içinde hava kirliliği üzerinde en belirgin etkiyi gelir oluşturmaktadır. Nüfus yoğunluğu SO2 üzerinde azaltıcı bir etkiye sahipken, PM10 üzerinde istatistiksel olarak anlamlı değildir. Nüfus yoğunluğunun SO2 üzerindeki azaltıcı etkisinin uygarlık etkisi ile yorumlanmıştır. Elektrik tüketiminin, hava kirliliği üzerinde artırıcı etkisi bulunup, elektrik tüketimindeki %1'lik artışın, SO2 düzeyinde %1,3 oranında artışa, PM10 düzeyinde %0,16 oranında artışa yol açtığı sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
In this study, measurements of sulfur dioxide (SO2) and particulate matter (PM10) as indicators of air pollution, which is one of the most significant contributor to environmental degradation, were investigated alongside GSYİH, population density, and electricity consumption variables for the years 2008-2021. The utilized spatial econometric methods have allowed for the analysis of interactions between spatial units and enabled the examination of relationships between environmental degradation and economic factors, considering spatial and spillover effects.

The results of the LM Tests conducted in the study points out the existence of spatial dependence of examined variables. Besides, Spatial Durbin Model indicates a U-shaped relationship between income level and air pollution in Turkey, contrary to the Environmental Kuznets Curve hypothesis. Among the examined data, GSYİH has the most significant impact on air pollution. Population density has a reducing effect on SO2 level, but it is not statistically significant for PM10. The reducing effect of population density on SO2 is interpreted in the context of the civilization effect. Electricity consumption has an increasing effect on air pollution, and it is concluded that 1% increase in electricity consumption leads to a 1,3% increase in SO2 levels and 0,16% increase in PM10 levels.