Geyve (A3: Sakarya)'de doğal yayılış gösteren bazı bitkiler üzerinde sitotaksonomik çalışmalar
The cytotaxonomic studies on some plants which are naturally distributed in Geyve (A3: Sakarya)
Yazar: ÖMER KORAY YAYLACI
Danışman: PROF.DR. SÜLEYMAN TOKUR
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Biyoloji = Biology ; Botanik = Botany

Özet:
ÖZETBu araştırmada Geyve (A3: Sakarya)'de doğal yayılış gösteren Liliaceaefamilyasından Bellevalia clusiana Griseb., Ornithogalum pyrenaicum L., Muscaricomosum (L.) Miller, Scilla autumnalis L. ve Caryophyllaceae familyasından Silenegallica L., türlerinin bazı morfolojik ve sitotaksonomik özellikleri incelenmiştir.Bu çalışmada, Bellevalia cinsinin endemik türlerinden olan Bellevalia.clusiana'nın, Ornithogalum pyrenaicum, Muscari comosum, Scilla autumnalis ve Silenegallica türlerinin kromozom sayımları ve karyotip analizleri yapılmış ayrıca bazımorfolojik özellikleri incelenmiştir.Karyotipik çalışmalarda Bellevalia clusiana, Ornithogalum pyrenaicum, Muscaricomosum ve Scilla autumnalis türlerine ait soğanların çimlendirilmesiyle elde edilenkök uçları kullanılmıştır. Silene gallica'nın kök uçları ise türün tohumlarınınçimlendirilmesiyle elde edilmişlerdir. Somatik hücrelerin bulunduğu kök uçlarına öntespit 8-Hidroksikinolin, tespit % 100 saf glasial asetik asit ve hidroliz 1 N HCl gibiişlemlerden sonra aseto orsein boyama metodu uygulanmıştır. Bölünmenin en fazlaolduğu kök ucu primer meristem hücrelerinde, metafaz kromozomları sayısal vemorfolojik yönden incelenmiştir.Bu çalışmada, yurdumuzda doğal yayılış gösteren Liliaceae (Liliopsida) veCaryophyllaceae (Magnoliopsida) familyalarına dahil beş türün bazı sitotaksonomiközellikleri belirlenmiştir. Elde edilen sonuçlara göre; Bellevalia clusiana 2n=16,Ornihogalum pyrenaicum 2n=24, Muscari comosum 2n=18, Scilla autumnalis 2n=14,Silene gallica 2n=24'tür. Türlerin kromozom sayıları bundan önce bazı araştırıcılartarafından Türkiye dışında da yayılış gösteren bu türlerde tespit edilen kromozomsayıları ile uyum göstermektedir.Bellevalia clusiana türünde kromozomların metasentrik (I. kromozom),subtelosentrik (II. kromozom) ve submetasentrik sentromer durumlu (III. ve IV.kromozomlar) oldukları belirlenmiştir.Ornithogalum pyrenaicum türünde de kromozomların metasentrik (I., VII.,VIII., XI. ve XII. kromozomlar), submetasentrik (II., IV., V., IX. ve X. kromozomlar)subtelosentrik sentromer (III. ve VI. kromozomlar) durumludurlar.Bu çalışmada ayrıca türlerin bazı morfolojik özellikleri üzerinde de durulmuştur.Anahtar Kelimeler: Bellevalia clusiana Griseb., Ornithogalum pyrenaicum L., Muscaricomosum (L.) Miller, Scilla autumnalis L., Silene gallica L., Kromozom sayısı,Karyotip, Sitotaksonomi, Endemik, Geofit

Abstract:
SUMMARYIn this research, Bellevalia clusiana Griseb., Ornithogalum pyrenaicum L.,Muscari comosum (L.) Miller and Scilla autumnalis L. species belonging to theLiliaceae and Silene gallica L. species belonging to the Caryophyllaceae, which arenaturally distributed in the Geyve (Sakarya) area located in A3 grid squares have beenstudied morphologically and cytotaxonomically.In this research, chromosomes of Bellevalia clusiana, which is an endemicspecies of Bellevalia, Ornithogalum pyrenaicum, Muscari comosum, Scilla autumnalisand Silene gallica were counted and karyotype analysis were done; also some of theirmorphological peculiarities were examined. In the karyotypical study, the root tipswhich were obtained from seedlings originated from the onions belong to the Bellevaliaclusiana, Ornithogalum pyrenaicum, Muscari comosum and Scilla autumnalis species,on the other hand the root tips which were obtained from seedlings originated from theseeds belong to the Silene gallica species were used. After the processes such as pre-fix(8-Hidroksikinolin), fix (Glacial acetic acid 100 %), and hydrolysis (1 N HCl) on theroot tips where somatic cells exist, the Aceto-orcein stain method was applied. Themetaphase chromosomes on the primary root tips where meristematik cell divisionswere most active, were counted and studied morphologically.The present communication involves studies on the chromosome numbers offive species; belonging to the families Liliaceae (Liliopsida) and Caryophyllaceae(Magnoliopsida), widely distributed in Turkey. Results show that the chromosomenumber of Bellevalia clusiana is 2n=16, Ornihogalum pyrenaicum is 2n=24, Muscaricomosum is 2n=18, Scilla autumnalis is 2n=14 and Silene gallica is 2n=24. Our resultsare fullagrement with the counts made on these species by investigators in othercountries.The chromosomes of Bellevalia clusiana species were determined that chromosomesare metasentric (I. chromosome), subtelosentric (II. chromosome) and submetasentric(III. and IV. chromosomes) centromer. Also the chromosomes of the Ornithogalumpyrenaicum species are of the metasentric (I., VII., VIII., XI. and XII. chromosomes),submetasentric (II., IV, V., IX. and X. chromosomes) and subtelosentric (III. and IV.chromosomes) centromer. In addition, in this study, some morphological peculiaritieswere examined.Key Words: Bellevalia clusiana Griseb., Ornithogalum pyrenaicum L., Muscaricomosum (L.) Miller, Scilla autumnalis L., Silene gallica L., Chromosome number,Karyotype, Cytotaxonomy, Endemic, Geophyte.