Bizans uygarlığında kadın baniler (4-6. yüzyıllar arası)
Female patrons in the Byzantine civilization (4-6. centuries)
Yazar: AYŞE FINDIK
Danışman: PROF. DR. GÜLGÜN KÖROĞLU
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Batı Sanatı ve Çağdaş Sanat Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Bu tez çalışmasının amacı, Bizans İmparatorluğu tarihinde, toplumun kültürel, dini, sosyal, siyasal yaşamına etkide bulunmuş kadın banileri incelemektir. Çalışmada, saray çevresinden ve soylu kadınların topluma kazandırdığı sanat eserleri, Bizans İmparatorluğu'nda kadının konumu ve imajı dikkate alınarak değerlendirilmiştir. İmparatorların anneleri, eşleri, kızları ve kız kardeşlerinin sanata desteği ve bu motivasyonlarının arkasında yatan kişisel ve toplumsal nedenler araştırılmıştır. Kadın banilerin katkısıyla imparatorluğa kazandırılmış mimari eserlerin, sikkelerin, takılar gibi parçaların incelenmesiyle, kadınların imparatorluktaki rollerine dair ipuçları elde edilmiştir.
Çalışmada kadın baniliğine geçmeden önce, Yunan ve Roma dönemlerind en başlayarak kadının toplumdaki yerine değinilmiştir. Ardından Bizans döneminde kadının konumu sosyal, hukuki, ekonomik ve dini açılardan ele alınmıştır. Bu çalışmada, konunun kapsamı ve genişliği düşünüldüğünde, Theodosius Hanedanlığı kadınlarının faaliyetlerine yoğunlaşma zorunluluğu görülmüştür. Bizans tarihinde soylu kadınların banilik faaliyetlerinin sonraki dönemlerde de devam ettiği göze çarpmaktadır. Söz konusu kadınların, oldukça güçlü karakterler olduğu ve sikke bastırdıkları dikkat çekmektedir. 
İmparatorluk kadınları ve soylu kadınlar, yapılar inşa ettirmişler, hayırseverlik faaliyetlerinde bulunmuşlar, resmî görevlerde bulunarak imparatorluğu temsil etmişlerdir. Kadınların, imparatorluğun kaderini belirleyen zamanlarda güçlü bir rol üstlendikleri görülmektedir. Örneğin, Theodora ( - 548), 532 yılındaki büyük Nika ayaklanmasında yaptığı konuşmayla tarihin gidişatını değiştirmiş, Yunan bir filozofun kızı olan Aelia Eudokia, 425'te Konstantinopolis Üniversitesi'nin tekrar kurulmasına önayak olmuştur. Anicia Juliana Bizans'ta temel bir medikal kaynak olarak tanımlanan esere destek vermiş, Anna Komnene Aleksiad adlı bir kitap yazarak babası imparator I. Aleksios Komnenos'un (1081-118) dönemini anlatmış, Zoe eşleriyle birlikte imparatorluğun yöneticisi olmuştur. 
Bazı dönemlerde etkileri azalsa da, Bizans İmparatorluğu'nun hüküm sürdüğü 330 yılından 1453 yılına kadarki dönemde kadınlar yan rollerde değil, başrolde yer almışlardır. 

Anahtar Kelimeler: Bizans, Kadın Baniler, Bizans Sanatı, Sikke, Mozaik.

Abstract:
This thesis study aims to examine the female patrons who had an impact on the cultural, religious, social and political life of the society within the history of the Byzantine Empire. The paper explores the works of art commissioned by noble women and women from court circles, while considering the position and image of women in the Byzantine Empire. The support from the mothers, wives, daughters and sisters of the emperors to art, and the personal and social reasons behind these motivations were investigated. By examining pieces such as architectural works, coins and jewelry made in the empire with the contribution of female patrons, clues about the role of women within the empire were identified.
The study addresses first the place of women in society starting from the Greek and Roman periods, before moving on to the patronage of women. Then, the position of women in the Byzantine period was discussed from the social, legal, economic and religious aspects. In this study, considering the scope and breadth of the subject, it was assessed that concentrating on the activities of the women of the Theodosian Dynasty is necessary. It becomes evident that the patronage activities of noble women continued in the following periods of the Byzantine history. It is noteworthy that the women in question were very strong characters who had coins minted in their name.
Imperial women and noble women had various structures built, engaged in philanthropic activities, and represented the empire by holding official positions. It is seen that women played a powerful role during the times that determined the fate of the empire. For example, Theodora (- 548) changed the course of history with her speech during the great Nika uprising in 532, and Zoe ruled the empire together with her spouses. Aelia Eudocia, the daughter of a Greek philosopher, pioneered the re-establishment of the University of Constantinople in 425, Anicia Juliana supported the composition of a work that is defined as a fundamental medical resource in Byzantium, and Anna Komnene Alexios wrote a book titled Alexiad in which she described the period of her father Emperor Alexios I Komnenos (1081-118). 
Although their influence diminished in some periods, women played not a supporting but a leading role between 330 to 1453, during the period when the Byzantine Empire ruled. 

Keywords: Byzantium, Female Patrons, Byzantine Art, Coin, Mosaic.