Enerji etkin planlama kapsamında Antalya kenti için bir yöntem yaklaşımı
Development of a method for Antalya city in the context of energy efficient planning
Yazar: ARZU ÖZLEM ALPASLAN
Danışman: PROF. DR. VELİ ORTAÇEŞME
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
İklim değişikliği ve küresel ısınma ile mücadele sürecinde kentsel ısı adası etkisinin azaltılması için kentlerde alınacak en önemli ve kalıcı önlemlerden birisi de enerji etkin planlama ve tasarım uygulamalarıdır. Enerji etkin planlama, bir mekanı tasarlarken o yörenin iklimsel ve topoğrafik özelliklerine duyarlı olmayı gerektirmektedir.  
Bu çalışma, son yıllarda küresel ısınmanın bir sonucu olarak aşırı iklim olaylarının yaşandığı Antalya kentinin imar planı yapım ve tasarım süreçlerine destek olacak bir enerji etkin planlama yaklaşımı geliştirmeyi amaçlamaktadır. Çalışmada öncelikle kentsel ısı adası etkisi ve kentlerde ısı adasının oluşumuna etki eden arazi örtüsü/kullanımı değişimleri ve bitki örtüsü varlığı/değişimi incelenmiştir. Isı adası etki alanını tespit etmek için kentin iklim ve bölgesel mikro iklim özellikleri, uydu görüntüsü ile hesaplanan yüzey sıcaklıkları ve sabit istasyonlardan ölçülen iklimsel değerler aracılığı ile belirlenmiştir. Arazi kullanımı ve sıcaklık ilişkilerine göre kentsel, kırsal ve yarı kırsal alanlardan seçilen yerleşim adalarında imar planları, yapılaşma durumu, rüzgar yönü, bakı, güneşlenme saatleri, gökyüzü görüş faktörü, güneşlenme ve gölgelenme oranları, bitki örtüsü varlığı ve benzeri enerji etkin planlama ve tasarıma yön veren kentsel karakterler incelenmiştir. Döşemealtı, Kepez ve Muratpaşa ilçelerinde yer alan ve kentsel iklim zonları olarak tanımlanan yerleşme adalarında bulundukları bölgenin iklim özelliklerine uygun enerji etkin planlama ve tasarım araçları önerilmiştir.  
Antalya kentinde bir yıl boyunca yapılan iklimsel ölçümler ve Ağustos ayında yapılan yüzey sıcaklık analiz sonuçlarına göre, hem yüzey ısı adası hem de kentsel ısı adası etkisi, kırsal ve yarı kırsal alanlar da dahil olmak üzere, kentin tamamında görülmektedir. Bunun ana nedeninin kırsal ve yarı kırsal alanlarda arazi örtüsü değişimlerinin ve bitki örtüsü yoğunluğunun azalması olduğu; kıyı kesimlerde denizin, iç kesimlerde ise yeşil alanlar ve su yüzeylerinin etkisiyle ısı adası etkisinin 6 - 9 °C arasında hafiflediği; kent merkezi ve kırsal ve yarı kırsal alanlar arasındaki sıcaklık farkının 2,60 - 3,80 °C olduğu; kent merkezindeki yeşil alanlarda bitki örtüsü yoğunluğunun 0,4 - 0,6 arasında olduğu; 1987-2010 yılları arasında doğal alanlar ve tarım alanlarında % 24 azalma gerçekleştiği sonuçlarına varılmıştır.   
ii 
Antalya kenti özelinde yapılan enerji etkin planlama kapsamındaki bu yöntem yaklaşımının diğer kentlere de uygulanabileceği düşünülmektedir. Bunun için kentlerin içinde bulundukları iklim sınıfına göre belirlenen genel enerji etkin planlama kriterlerinin o kentin ısı adası ve mikroklimasına yönelik araştırmalarla özelleştirilmesi ve yöreye ve amaca özgü özel kriterlerin belirlenmesi gerekmektedir.

Abstract:
One of the most important and lasting measures to be taken in cities for the reduction of urban heat island effect in the process of combating against climate change and global warming is energy efficient planning and design implementations. Energy efficient planning requires to be sensitive to the climatic and topographic features of the region when designing a space.  
The present study aims to develop an energy efficient planning approach that will support the master planning and design processes of the city of Antalya, where extreme climate events are experienced as a result of global warming in recent years.  Firstly, the effect of urban heat island as well as the changes in land cover / use and vegetation presence / change leading to heat island formation in cities was investigated. The climatic and regional microclimatic characteristics of the city were determined by means of the surface temperatures calculated by satellite imagery and the climatic values measured from fixed stations to determine the heat island domain. In urban, rural and semi-rural settlement blocks, which were selected according to land use and temperature relations, urban features directing the energy efficient planning and design such as zoning plans, construction situation, wind direction, aspects, sunshine hours, sky view factor, insolation and shading ratios, the presence of vegetation and so on were examined.  Energy efficient planning and design tools have been suggested for the settlement blocks in Döşemealtı, Kepez and Muratpaşa districts, which are defined as separate urban climate zones.  
According to the results of climatic measurements conducted in Antalya city for one year and surface temperature analysis conducted  in August, both the surface heat island and the urban heat island effect are seen in the whole city, including rural and semi- rural areas. It was found that the main reason for this is the reduction of land cover changes and vegetation density in rural and semi-rural areas; that  the heat island effect  is alleviated between 6 and 9 ° C due to the impact of the sea on the coastal areas and the green areas and water surfaces in the inner parts; that the temperature difference between the city center and rural and semi-rural areas is 2.60 - 3.80 ° C; that the vegetation density in the green areas in the city center is between 0,4 - 0,6; and that there was a 24% reduction  in natural areas and agricultural fields between 1987 and 2010. 
It was concluded that this methodological approach within the scope of energy efficient planning for Antalya city can be applied to other cities. For this purpose, it is necessary to customize the general energy efficient planning criteria determined according to the climate class, in which the cities are located, with researches about the urban heat island and microclimate of the city in question and to determine the specific criteria for the region and the purpose of the study.