Alüminyum toksisitesine karşı buğday mutant hatlarının karakterizasyonu
Characterization of wheat mutant lines to aluminum toxicity
Yazar: SEDA MELİK
Danışman: PROF. DR. KAMİL HALİLOĞLU
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı / Tahıllar ve Tane Baklagiller Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Alüminyum = Aluminum ; Buğday = Wheat ; Hematoksilen = Hematoxylin ; Hidroponik = Hydroponic ; Tolerans analizi = Tolerance analysis

Özet:
Amaç: Araştırmamızın içerisinde, farklı genotiplerin hidroponik sistemde yetiştirilip kök ve sürgün parametrelerine bakılmıştır. Ayrıca farklı AICI3 konsatrasyonlarına karşı tolarans seviyeleri incelenmiştir.
Yöntem: Çalışmamızda Kırik, Bezostaja, Demir 2000, İzgi 2001, Haymana 79 ve Mutant Hat ekmeklik buğday genotipleri materyal olarak kullanılmıştır. Çimlenme sonrasından belirli uzunluğa gelmiş olan fideler, Hoagland ve Arnon solüsyonu içerisinde farklı konsantrasyonların (0 mM, 10 mM, 20 mM, 30 mM, 40 mM) uygulanmasıyla hidroponik sistemde denemeye alınmıştır. 14 günlük sürecin sonunda kök sayısı, kök uzunluğu, sürgün uzunluğu, koleoptil uzunluğu, kök yaş ağırlığı, kök kuru ağırlığı, sürgün yaş ağırlığı, sürgün kuru ağırlığı ve hematoksilen boyama sonrası tolerans seviyeleri incelenmiştir.
Bulgular: Çalışmamızda elde verilerin varyans analiz sonuçları incelendiğinde, genotipler arasındaki farkın kök sayısı parametresinde önemli, kök uzunluğu, sürgün uzunluğu, koleoptil uzunluğu, çim uzunluğu, kök yaş ağırlığı ve sürgün yaş ağırlığı parametrelerinde çok  önemli bulunmuştur. Dozlar arasındaki farkın koleoptil uzunluğu parametresinde önemli, kök sayısı, sürgün uzunluğu, çim uzunluğu, kök yaş ve sürgün yaş ağırlığı parametrelerinde çok önemli olduğu anlaşılmıştır. Genotip x doz interaksiyonunda ise farkın, sürgün uzunluğu parametresinde önemli, koleoptil uzunluğu parametresinde çok önemli bulunmuştur. 
Sonuç: Bitki büyüme parametreleri içerisinde yer alan, kök sayısı, kök uzunluğu, sürgün uzunluğu, koleoptil uzunluğu, çim uzunluğu, kök ve sürgün yaş ağırlığı, kök ve sürgün kuru ağırlığı üzerine genotiplerin ve farklı alüminyum doz uygulamalarının etkisi önemli bulunmuştur. Alüminyum toksisitesi bitki büyüme ve gelişmesini olumsuz yönde etkileyen önemli faktörlerden biri olduğu doğrulanmıştır.

Abstract:
Purpose: Root and shoot parameters of different genotypes grown in the hydroponic system were examined. In addition, tolerance levels against different AlCI3 concentrations were investigated.
Method: Seedlings of six wheat genotypes, which have reached a certain length after germination, were tested in the hydroponic system by applying different concentrations (0 mM, 10 mM, 20 mM, 30 mM, 40 mM) in Hoagland and Arnon solution. At the end of the 14-day period, root number, root length, shoot length, coleoptile length, root fresh weight, root dry weight, shoot fresh weight, shoot dry weight and tolerance levels after hematoxylin staining were investigated.
Findings: Based on variance analysis, differences among the genotypes were significant in root number parameter, and very important in the root length, shoot length, coleoptile length, grass length, root fresh weight and shoot fresh weight parameters. In addition, the difference among doses were significant in the coleoptile length parameter, and highly significant in the root number, shoot length, grass length, root age and shoot wet weight parameters. In genotype x dose interaction was significant in shoot length parameter and highly significant in coleoptile length parameter.
Results: The effects of genotypes and different aluminum doses were found to be significant on root number, root length, shoot length, coleoptile length, grass length, root and shoot fresh weight, root and shoot dry weight, which are among plant growth parameters. It has been confirmed that aluminum toxicity is one of the important factors negatively affecting plant growth and development.