PISA 2018 okuma becerilerini açıklayan değişkenlerin çok düzeyli yapısal eşitlik modeli ile incelenmesi
Investigation of variables explaining PISA 2018 reading literacy using multilevel structural equation model
Yazar: AYBÜKE DOĞAÇ
Danışman: PROF. DR. SELAHATTİN GELBAL
Hacettepe Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitimde Ölçme ve Değerlendirme Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Okuma becerileri = Reading skills ; Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı = Programme for International Student Assesment ; Çok düzeyli yapısal eşitlik modellemesi = Multilevel structural equation modeling

Özet:
Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı (PISA) benzeri geniş ölçekli izleme araştırmaları ülkelerin, küresel başarı ligindeki durumlarını görerek eğitim sistemlerinde iyileştirmeler yapmalarına imkân tanımaktadır. Bugün, dünya ekonomisinin %80'ini temsil eden küresel çapta etkiye sahip PISA üzerinde çalışmalar yapılması önem arz etmektedir. Bu doğrultuda, Türk öğrencilerin PISA 2018 anketlerine verdikleri yanıtlardan üretilen indekslerden okuma becerilerini açıklayan değişkenleri, örneklem ağırlığı ve olası değerlerin de dikkate alındığı Çok Düzeyli Yapısal Eşitlik Modeli ile belirlemek amaçlanmıştır. Kayıp değerlerin temizlenmesi ve analiz varsayımlarının dışında bulunan değerlerin çıkarılması ile kalan 5295 öğrenci ve 182 okul analize dahil edilmiştir. Analiz sonucunda öğrencilerin okuma becerilerindeki değişimin %56'sının okullar arasındaki farklılıklardan, %44'ünün ise bireylerden kaynakladığı görülmüştür. Öğrenci düzeyindeki; ekonomik, sosyal ve kültürel durum, mesleki statü beklentisi, ebeveynlerin duygusal desteği, okumaktan keyif alma, bilgi ve iletişim teknolojilerine (ICT) ilgi, disiplin iklimi, üst bilişsel beceriler değişkenlerinin öğrencilerin okuma becerilerini açıkladığı ancak öğrenme hedefleri ve ICT kaynakları değişkenlerinin okuma becerilerini açıklamada yetersiz kaldığı görülmüştür. Okul düzeyindeyse; materyal eksikliği ile öğrenci ve öğretmenlerin öğrenmeyi engelleyen davranışları okuma becerilerini açıklarken; okul türü ile öğrenci/öğretmen oranı değişkenleri okuma becerilerini açıklamada yetersiz kalmıştır. Öğrenci düzeyinde okuma becerilerinin en güçlü yordayıcısı üst bilişsel becerilerden 'güvenirliği değerlendirme' değişkeni olurken, okul düzeyindeki en güçlü yordayıcı 'öğrencilerin öğrenmeyi engelleyen davranışları' olmuştur. Son durumda grupiçi düzeyde dokuz ve gruplararası düzeyde üç değişkenle yeniden test edilen modelde, belirleme katsayısının (𝑅2) öğrenci düzeyinde .228 ve okul düzeyinde .327 olmak üzere toplamda .555 olduğu görülmüştür. Buna göre, PISA 2018 uygulamasına katılan Türk öğrencilerin okuma becerilerinin %55.5'i bu çalışmada seçilen on iki değişken ile açıklanabilmektedir.

Abstract:
Today, it is important to carry out studies on the Programme for International Student Assessment (PISA), which has a global impact. In this direction, it is aimed to determine the variables explaining the reading literacy from the answers given by the Turkish students to the PISA 2018 questionnaires, with the Multilevel Structural Equation Model, which also considers the sample weight and plausible values. Remaining 5295 students and 182 schools were included in the analysis by removing the missing values and the values found outside the analysis assumptions. As a result of the analysis, it was seen that 56% of the changes in students' reading literacy were caused by differences between schools and 44% by individuals. At student level, economic, social, and cultural status, expected occupational status, emotional support of parents, enjoyment of reading, interest in ICT, disciplinary climate and metacognition explain students' reading literacy, but mastery goals and ICT resources were insufficient to explain. At school level, while explaining the shortage of educational material and the behaviors of students and teachers that hindering learning; the variables of school type and student/teacher ratio were insufficient to explain reading literacy. In the model, which was retested with 12 variables in total, it was observed that the coefficient of determination was .228 at the student level and .327 at the school level, for a total of .555. Accordingly, 55.5% of the reading literacy of Turkish students participating in the PISA 2018 assessment can be explained by the twelve variables selected in this study.