İstihbaratta muhbir kullanılmasının hukuki açıdan incelenmesi
Legal analysis of use of informants in intelligence
Yazar: YASİN ÇEVİK
Danışman: PROF. DR. FERİDUN YENİSEY
Harp Akademileri Komutanlığı / Stratejik Araştırmalar Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Hukuk = Law ; Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
Geçmişte olduğu gibi günümüzde de muhbir kullanımı, istihbarat ve güvenlik teşkilatlarının bilgi toplamak için kullandığı vazgeçilmez yöntemlerden birisidir. Ancak diğer istihbarat faaliyetleri gibi muhbir kullanımı da temel hak ve özgürlüklerin ihlal edilmesi ile sonuçlanabilmektedir. Diğer taraftan özellikle soğuk savaşın sona ermesiyle birlikte değişen tehdit algılamaları ile şekillenen yeni güvenlik anlayışında muhbir kullanılmadan, temel hak ve özgürlükleri tehdit eden birçok unsurun faaliyetlerini önceden algılamak ve önlemek mümkün görünmemektedir.  
İstihbaratta muhbir kullanılması temel hak ve özgürlüklere müdahalenin yanı sıra, muhbirin görevi nedeniyle suç işlemesi, muhbirin kimliğinin korunması, elde edilen bilgilerin delil olarak kullanılması gibi çok hassas konuların çözüm beklediği bir istihbarat toplama yöntemidir. Bu derece hassas konuları barındıran muhbir kullanma yönteminin, Türkçe yazında önemini ve etkinliğini belirten araştırmaların sayısının fazlalığının aksine hukuki boyutunu inceleyen araştırma yok denecek kadar azdır. Oysa günümüzde istihbaratın modernleşmesi devletlerin gerek kendi istihbarat teşkilatları gerekse diğer devletlerin istihbarat teşkilatlarıyla iş birliğine gitmesi ve istihbaratın belli kurallar altında faaliyetlerini icra etmesi ve denetlenebilmesi amacıyla hukuki bir zemine çekilme gayreti olarak tanımlanmaktadır.
İstihbaratta başlayan modernleşme sürecinin aksine ülkemizde muhbir kullanılması gibi hassas bir konu bugün itibariyle halen yasalarımızda yer almamaktadır. Önleme dinlemesi, yasal bir düzenleme olmasına karşın gerek akademik çevrelerde gerekse kamuoyunda tartışılmaktadır. Diğer taraftan yasal dayanağı olmadan kullanılan muhbir yöntemi ile ilgili ciddi seviyede bir tartışma başlamadığı söylenebilir.  İşte bu araştırmanın amacı ülkemizde sıklıkla başvurulan bir istihbarat toplama yöntemi olmasına karşın halen yasal olarak düzenlenmemiş olan muhbir kullanma yöntemi ile ilgili iç hukuktaki boşluğa dikkat çekmektir.
Araştırma, istihbaratta muhbir kullanma yönteminin, bir gereklilik olduğu ve bu nedenle terk edilemeyeceği, ancak gerek vatandaşların temel hak ve özgürlükleri bakımından gerekse muhbirin haklarının korunması açısından ve de etkin bir muhbir yönetim sistemi kurulabilmesi için yasal olarak düzenlenmesi gerektiği sonucuna ulaşmıştır.

Abstract:
As in the past, today for intelligence and security agencies the use of informants is one of the indispensable methods to gather intelligence. However, as well as other intelligence activities, the use of informants usually violates fundamental rights and freedoms. On the other hand, in the new concept of secuirty shaped by threat perceptions especially changed by the end of the cold war, to detect and avoid factors in advance that threaten rights and freedoms do not seem possible without using informants.
As well as the violation of fundamental rights and freedom the usage of intelligence informant is an intelligence gathering method that expects a solution to sensitive issues like protection of the identities of informants, authorization of otherwise illegal activitiy and using intelligence information obtianed throuhg informants as evidence. In Turkish literature, there are sheer number of studies indicating the importance and the effectiveness of using an informant which is an information collection method that is raising high sensitive issues, in contrast to reality that almost no research examining the legal aspect of the issue. Yet today, intelligence modernization is defined the efforts by states for increasing the  intelligence sharing between its own intelligence agencies as well as the other state?s intelligecense services and draw a legal framework for intelligence activities.
In our country, rather to the modernization process has begun in intelligence,  a sensitive method like the usage of informants doesn?t have a legal basis, today. Although there is a legal basis of interception of comminications, today academic circles and the public are discusses about the method. On the other hand, using of informants, that does?nt have  legal basis, has not been discussing. This research, has pointed out the lack in the literature and law regarding this field  by the arguing the use of informants in intelligence.
The research has conculded that use of informants in intelligence is a requirement and therefore cannot be abandoned, however, in terms of protecting fundamental rights and freedoms of citizens and  protecting the rights of informants and also for an effective informant management system, should be regulated by law.