Öğretmenlerin mesleki deneyimlerinin akış kuramı çerçevesinde incelenmesi
Investigation of teachers' professional experiences within the framework of flow theory
Yazar: AYŞE NUR GÜNDOĞMUŞ
Danışman: PROF. DR. FERUDUN SEZGİN
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmanın temel amacı, öğretmenlerin mesleki akış deneyimlerini kavramaya yönelik anlayışın kuvvetlendirilmesini sağlamak ve akış deneyiminin öğretmenler üzerindeki etkilerini ve öğretmenlerin mesleki akış deneyimlerine yüklediği anlamı onların bakış açısıyla sunmaktır. Bu amaç doğrultusunda, araştırmada, nitel araştırma yöntemlerinden fenomenolojik desen kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini, 2023-2024 eğitim-öğretim yılında Ankara'nın Keçiören, Yenimahalle ve Çankaya ilçelerinde bulunan resmi ilkokul, ortaokul ve liselerde görev yapan 17 öğretmen oluşturmuştur. Bu araştırmanın amacına bağlı olarak, bilgi yönünden zengin durumların seçilmesine olanak tanıyan amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme ve kartopu örnekleme ile katılımcılar belirlenmiştir. Araştırmada veriler, Csikszentmihalyi'nin Akış Teorisi'ne dayanan yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla toplanmıştır. Nitel verilerin çözümlenmesinde betimsel analiz ve içerik analizi kullanılmıştır. Bu araştırmanın sonuçları, öğretmenlerin öğrenci boyutunda öğrencilerin derse aktif katılımı, öğrencilerin kendilerini gerçekleştirmelerine katkı sağlama, bilgi ve becerileri içselleştirme ve öğrencilere özerklik tanıma; bireysel boyutta derse hazırlıklı gelme, kişilik özelliği/ototelik olma ve iyi olma hali; davranışsal boyutta karşılıklı etkileşim ve iletişim; mesleki boyutta ise müfredatı takip etme gibi öncüllerin akış yaşamalarına sebep olduğunu ortaya koymuştur. Araştırmanın bulguları, bireysel boyutta olumsuz dönütler, öğrencinin derse karşı ilgisizliği/isteksizliği ve öğrencinin davranış problemleri; psikolojik boyutta öğretmenin ve/ya öğrencinin ruh halinin iyi olmaması; fiziksel/çevresel boyutta okulun/sınıfın fiziki şartlarının uygun olmaması, sınıf mevcudundaki kız-erkek öğrenci dengesizliği ve gürültü; sistemsel boyutta müfredat yetiştirme kaygısı, etkinliğin zorluk düzeyinin öğrencinin seviyesine uygunsuzluğu, ders programları ve öğretmen değişikliği gibi faktörlerin öğretmenlerin akış deneyimi yaşamasına engel olduğuna işaret etmiştir. Sonuçlar, öğretmenlerin zihinlerinde okulun eğitim ve öğretim süreçleriyle ilgili olarak yapılacak işler veya görevlerin büyük ölçüde net olduğunu, işe veya faaliyete yoğunlaştıkları ve konsantre oldukları durumlarda zamanı çok kısa algılama eğiliminde olduklarını ortaya koymuştur. Öğretmenler öğrenci boyutunda öğrencilerin derse aktif katılımı, öğrencilerin istekli olması, olumlu dönütler, öğrencinin iyi oluş hali; öğretmen boyutunda başarı hissi ve mesleği sevme; içerik boyutunda konuyu sevme (konu özgünlüğü) ve aktivitelerin zorluk-beceri dengesi arasında uyum; fiziki ve teknik boyutta fiziki ve teknolojik imkanlara sahip olma konularında yoğun konsantrasyon ve odaklanma algısına sahip olmaktadır. Ayrıca sonuçlar öğretmenlerin kişisel problemlerini işe veya yaptıkları faaliyete yansıtmadığını, bu problemleri zihinlerinden ve benliklerinden soyutlayıp yaptıkları faaliyet üzerinde odaklanabildiklerini ortaya koymuştur. Diğer yandan, öğretmenlerin yoğun kontrol algısının olduğu durumlarda mutlu, faydalı/motive, güvende, anla bütünleşmiş/kendini kaybetmiş ve özgüvenli hissettikleri görülürken yoğun kontrol algısının olmadığı durumlarda düşünceli, kaygılı, dengeli/normal ve olumsuz duygu yüklü (hayal kırıklığı/yetersiz/motivasyonunu kaybetmiş) oldukları görülmektedir. Araştırma sonucunda araştırma bulguları kapsamında çeşitli öneriler sunulmuştur.

Abstract:
The main purpose of this research is to strengthen the understanding of teachers' professional flow experiences and to present the effects of the flow experience on teachers and the meaning teachers attribute to their professional flow experiences from their perspective. In line with this purpose, phenomenological design, one of the qualitative research methods, was used in the study. The population of the study consisted of 17 teachers working in the public primary, secondary and high schools in Keçiören, Yenimahalle and Çankaya districts of the city Ankara in the 2023-2024 academic year. Depending on the purpose of this research, participants were determined by criterion sampling and snowball sampling, which are among the purposeful sampling methods that allow the selection of information-rich situations. Data were collected through a semi-structured interview form based on Csikszentmihalyi's Flow Theory. Descriptive analysis and content analysis were used to analyze the qualitative data. The results of this study revealed that the antecedents such as active participation of students in the lesson, contributing to students' self-actualization, internalizing knowledge and skills, and giving autonomy to students in the student dimension; being prepared for the lesson, personality trait/being autotelic and well-being in the individual dimension; mutual interaction and communication in the behavioral dimension; and following the curriculum in the professional dimension caused teachers to experience flow. The findings of the study indicated that factors such as negative feedback on the individual dimension, student's lack of interest/willingness to learn and student's behavioral problems; teacher's and/or student's poor mood on the psychological dimension; inappropriate physical conditions of the school/classroom, imbalance between male and female students in the class size and noise on the physical/environmental dimension; and on the systemic dimension, anxiety about curriculum, inappropriateness of the difficulty level of the activity to the level of the student, course schedules and teacher change prevented teachers from having a flow experience. The results indicated that teachers' minds are largely clear about the work or tasks to be done in relation to the school's teaching and learning processes, and they tend to perceive time as very short when they are concentrated and focused on the work or activity. Teachers perceive intense concentration and focus on students' active participation in the lesson, students' willingness, positive feedback, student well-being in the student dimension; feeling of success and love for the profession in the teacher dimension; enjoy the subject (subject authenticity) and harmony between the difficulty-skill balance of activities in the content dimension; and having physical and technological facilities in the physical and technical dimension. The results also revealed that the teachers did not reflect their personal problems on their work or activities, they were able to abstract these problems from their minds and selves and focus on their activities. On the other hand, it has been realized that that teachers felt happy, useful/motivated, safe, integrated with the moment/lost in self and self-confident when they had intense perception of control, whereas they felt thoughtful, anxious, balanced/normal and negative (disappointed/incompetent/unmotivated) when they did not have intense perception of control. Various recommendations were presented within the scope of the research findings.