Safevi Devleti'nin Doğu politikası (1501-1736)
Safavids' Eastern policy
Yazar: RAHİM FARZAM
Danışman: PROF. DR. HASAN HÜSEYİN ADALIOĞLU
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Tarih = History
Dizin: Doğu politikası = Policy of east ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Safeviler = Safavids ; Türk tarihi = Turkish history ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası politika = International policy

Özet:
Türkiye'deki Safevî çalışmaları, Safevî Devleti'nin Osmanlı Devleti ile olan ilişkilerine
odaklanmakta ve Safevî-Osmanlı ilişkileri dar bir bakış açısıyla "Şiî-Sünnî çatışmasına"
indirgenmektedir. Buna bağlı olarak Türkiye'de Safevîlerle ilgili çalışmaların büyük çoğunluğu
"Kızılbaşlık", "Şah İsmâil", "Safevî Devleti'nde Türkmen aşiretlerin rolü" gibi alanlara sıkışıp
kalmıştır. Bu da Bâbür ve Osmanlı İmparatorluğuyla birlikte dönemin en güçlü devletlerinden
biri olan Safevîlerle ilgili yanlış ve eksik bir algının oluşmasına neden olmaktadır. On altıncı
yüzyılın başlarında İran'da Safevî devleti iktidara gelirken aynı tarihlerde Timur'un halefleri
Hindistan'da Bâbürlü İmparatorluğunu kurmuştur. İran ve Hindistan bu iki hanedan altında
dönemin büyük güçleri olarak ortaya çıkmışlardır. Bu iki devlet yoğun etkileşim içerisinde
olmuş ve birbirlerinin gelişmelerinde etkili olmuşlardır. Şah İsmâil'in 1510'da Özbek Şeybânî
Han'ı yenmesinden sonra başlayan Safevî Devleti ile Bâbür imparatorluğu ilişkileri uzun zaman
dostane bir çizgide seyretmiştir. Safevîler ile Bâbürlülerin ortak düşmanı olarak Özbeklerin
bölgedeki faaliyetleri İran ile Hindistan arasındaki ilişkilerde etkili faktörlerden biri olmuş ve
bu ortak sınır tehdidinin varlığı ilişkileri daha da yakınlaştırmıştır. İran'ın batı sınırlarındaki
Osmanlı'nın yoğun askerî faaliyeti de Safevîleri doğu sınırlarını sakin tutmak için Bâbürlüler
ile iyi ilişkiler geliştirmeye zorlayan diğer bir faktör olmuştur. Bununla birlikte her iki devlet
açısından stratejik bir öneme sahip olan Kandehar zaman zaman ilişkilerde pürüz yaratan bir
xiii
faktör olarak öne çıkmıştır. Bunun yanı sıra Safevîlerin Bâbür İmparatorluğu hâkimiyetindeki
Dekken Sultanlığındaki Şiîlerle kurduğu ilişkiler de her zaman Bâbürlüleri rahatsız etmiştir. Bu
çalışma Safevî Devleti'nin doğu sınırındaki gelişmelere ve Bâbür İmparatorluğu ile kurduğu
ilişkilere odaklanmaktadır.
Anahtar kelimler: Safevîler, Bâbürlüler, İran, Hindistan, Özbekler

Abstract:
In Turkey, Safavid studies focus on the relations of the Safavids with the Ottoman
Empire, and the Safavid-Ottoman relations are reduced to the "Shiite-Sunni conflict" with a
tunnel vision. Accordingly, most of the studies on Safavids in Turkey have been stuck in areas
such as "Qizilbash", "Shah Ismail", and "The role of Turkmen tribes in the Safavids". This
causes a false and incomplete perception of the Safavids, one of the most powerful states of the
era together with the Baburids and the Ottoman Empire. At the beginning of the sixteenth
century, the Safavids came to power in Iran, and at the same time, Timur's successors
established the Baburids Empire in India. Iran and India emerged as the great powers of the era
under these two dynasties. These two states had been in intense interaction and had been
influential in one another's development. The relations between the Safavids and the Baburids
Empire, which started after Shah Ismail defeated the Uzbek Shaybani Khan in 1510, had been
friendly for a long time. The raids of the Uzbeks, as the common enemies of the Safavids and
the Baburids, had been one of the effective factors in the relations between Iran and India, and
the existence of this common border threat has brought the relations even closer. The intense
military activity of the Ottomans on Iran's western borders was another factor that forced the
Safavids to develop good relations with the Baburids to keep their eastern borders stable.
However, Kandehar, which had strategic importance for both states, has come to the fore as a
xv
factor that creates relation problems. In addition, the relations established by the Safavids with
the Shiites in the Deccan Sultanate, which was under the domination of the Baburids Empire,
always annoyed the Baburids. This study focuses on the developments in the eastern border of
the Safavids and its relations with the Baburids Empire.
Keywords: Safavids, Baburids Empire, Iran, India, Uzbeks