Özetleme becerisine yönelik algılar ve uygulamalar
Perceptions and applications for summary skills
Yazar: BERRA ŞİMŞİR
Danışman: PROF. DR. FİLİZ METE
Hacettepe Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Özetleme, bilginin anlaşılmasını ve uzun süreli olarak akılda tutulmasını sağlayan bir anlama becerisidir. Özetleme, öğrencinin dinlediği, izlediği ya da okuduğu bir içerikte yer alan temel bilgilere odaklanarak okuduklarını, dinlediklerini ya da izlediklerini yazılı veya sözlü olarak ifade ettiği karmaşık bir süreçtir. Öğrencinin özetleme yapabilmesi için sınıflama, sıralama, karar alma, çıkarım yapma, ana fikri ve konuyu belirleme gibi pek çok bilişsel işlemi yapabilmesi gerekmektedir.  Türkçe Öğretim Programı'nda her sınıf düzeyinde kazanım olarak yer alan özetleme becerisinin öğrenci tarafından doğru bir şekilde uygulanabilmesi için bu beceri bir planlı ve aşamalı bir eğitim süreci ile öğretilmelidir. Bu çalışmada, öğrencilerin ve Türkçe öğretmenlerinin özetleme becerisine yönelik algı ve uygulamalarının belirlenmesi ve bu verilerin karşılaştırılarak özetleme becerisinin gelişimine dair sürecin açığa çıkması hedeflenmektedir. Çalışma özetleme becerisini hem öğretmen hem de öğrenci açısından incelediğinden nitel araştırma yöntemlerinden iç-içe çoklu durum araştırma yöntemi ile yürütülmüştür. Çalışma grubunu, Sakarya'nın Adapazarı ilçesinde yer alan bir ortaokulda öğrenim gören on altı 7. sınıf öğrencisi ve bu öğrencilerin Türkçe öğretmenleri oluşturmaktadır. Öğrencilerin ve öğretmenlerin özetleme becerisine ve bu becerinin ders içi uygulamalarına yönelik algıları yarı yapılandırılmış görüşmeler ile belirlenmiştir. Ayrıca öğrenci algılarının özet uygulamaları ile ilişkisinin belirlenebilmesi için öğrenciler ile bir özet uygulaması yapılmıştır. Bu uygulamada edinilen bulgular görüşmelerde edinilen bulgularla ilişkilendirilmiştir. Son aşamada ise öğrencilerin ve öğretmenlerin özetleme becerisine yönelik algı ve uygulamalara yönelik görüşleri karşılaştırmalı olarak yorumlanmıştır. Çalışma sonucunda Türkçe öğretmenlerinin ve öğrencilerin özetleme becerisine yönelik algı ve uygulamaları arasında bir ilişki olduğu, özetleme becerisinin gelişmesine engel olan algı ve uygulama sorunlarının bulunduğu hem öğrenciler hem de öğretmenler açısından özetleme algıları ve uygulamaları arasında önemli noktalarda tutarsızlıkların olduğu, özetleme becerisine dair öğrenme ve öğretme sürecinin mevcut durumuna dair ipuçları belirlenmiştir.

Anahtar Kelimler: Özet, özetleme, okuduğunu anlama becerisi, algılama, uygulama.

Abstract:
Summarization is a comprehension skill that enhances understanding and long-term retention 
of information. It involves students focusing on key information from what they have listened 
to, watched, or read and then expressing it in written or oral form. Effective summarization 
requires cognitive processes such as classifying, sequencing, decision-making, inferring, and 
identifying the main idea. To apply summarization skills accurately, students must be taught 
through a planned and phased educational process.
This study aims to identify and compare the perceptions and practices of students and Turkish 
teachers regarding summarization skills. It was conducted using the embedded multiple case 
study method, a qualitative research approach. The study group consisted of sixteen 7th-grade 
students and their Turkish teachers from a middle school in the Adapazarı district of Sakarya. 
Perceptions of students and teachers about summarization skills and their classroom 
applications were determined through semi-structured interviews. Additionally, a 
summarization practice was conducted with the students to determine the relationship between 
their perceptions and summarization practices. The findings from this practice were related to 
the interview findings.
The study concluded that there is a relationship between the perceptions and practices of 
Turkish teachers and students regarding summarization skills. It identified issues that hinder 
the development of summarization skills and noted inconsistencies between students' and 
teachers' perceptions and practices. The study provided insights into the current state of the 
learning and teaching process of summarization skills.

Keywords: Summary, summarizing, reading comprehension skill, perception, application.