Türk dili ve edebiyatı/Türkçe öğretmeni adaylarının yeterlilikleri ve öğretmenlik mesleğine yönelik tutumları
Turkish literature/profeciency of candidates of Turkish language teachers and their ambitions toward their teaching carees
Yazar: CEMAL SARAÇ
Danışman: PROF.DR. CAHİT KAVCAR
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkçenin Eğitimi ve Öğretimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2002
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Edebiyat = Literature ; Mesleki tutum = Vocational attitude ; Türkçe = Turkish ; Öğretmen yeterliliği = Teacher proficiency ; Öğretmen yetiştirme = Teacher training ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
ÖZET Öğrencilerin meslek seçimlerinde ve üniversiteyi kazanmalarında ön basamak olarak görülen ortaöğretim kurumlarında görev yapacak öğretmenlerin bilgi, tutum ve davranışları kendine ideal bir yetişkin arayan öğrenciler için son derece önemli ve belirleyicidir. Bütün öğretmenlerin mesleki ve kişilik özellikleri önemli olmakla birlikte Türk Dili ve Edebiyatı öğretmenlerinin yeri daha farklıdır. Çünkü bu çağdaki bireyler kendi düşüncelerinin doğruluğundan kuşku duymaz, başkalarının düşüncelerini genelde reddederler. Bu sorunların çözümünde en etkili yollardan biri de bu kişilerle etkili bir iletişim kurmaktır. Etkili iletişimi de ancak anadilini iyi kullanan öğretmenler gerçekleştirebilir. Anadilini doğru ve düzgün kullanmak herkesten önce Türk Dili ve Edebiyatı öğretmenlerin görevidir. Bu nedenle Türk Dili ve Edebiyatı öğretmeni adaylarının alan bilgisi ve öğretmenlik meslek bilgisi yeterlilikleri ile öğretmenlik mesleğine yönelik tutumlarının araştırılması öğretmen yetiştirme programlarına öneri geliştirme ve uygulamalara ışık tutma bakımından önemlidir. Yapılan çalışmada Türk Dili ve Edebiyatı öğretmeni adaylarının alan bilgilerinin ve öğretmenlik mesleğine yönelik tutumlarının bölümlere, cinsiyete, anne-babanın öğrenim düzeyi ve mesleğine, mezun olunan lise türüne, bölümlerini tercih sıralarına ve bölümlerinden memnuniyetlerine, akademik ortalamalarına, akademik çalışma isteklerine ve öğretmenlik yapma isteklerine vb. göre değişip değişmediği araştırılmıştır. Bu nedenle araştırma tarama modeline uygun yapılmıştır.265 Araştırmanın genel evrenini, Türkiyede'ki üniversitelerce açılmış olan Türk Dili ve Edebiyatı/Türkçe öğretmeliği sertifika programına katılan öğretmen adayları ve eğitim fakültelerinin Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmenliği Bölümünü bitirmek üzere olan öğretmen adayları ile Türkiye'deki Anadolu Öğretmen liselerinde öğretmenlik yapan Türk Dili ve Edebiyatı öğretmenleri oluşturmaktadır. Çalışma, Gazi Üniversitesi, Ankara Üniversitesi ve Hacettepe Üniversitesi'nden mezun olma durumunda veya çeşitli üniversitelerde lisansını tamamlayarak yukarıdaki üniversitelerde verilen pedagojik formasyon kursunu bitirmek üzere olan Türk Dili ve Edebiyatı/Türkçe öğretmeni adayları ve Gazi Üniversitesi Eğitim Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmenliği Bölümü'nden mezun olmak üzere olan öğretmen adayları ile Türkiye'deki Anadolu Öğretmen liselerinde öğretmenlik yapan Türk Dili ve Edebiyatı öğretmenlerini kapsamaktadır. Ölçme araçlarının uygulandığı gün sınıflarda bulunan, gönüllü 284 öğrenci ile 30.07.2001-3.08.2001 tarihleri arasında Sinop Anadolu Öğretmen Lisesi'nde yapılmış olan hizmet içi eğitim programına katılan Türkiye'deki Anadolu öğretmen liselerinde görevli 66 öğretmen araştırmanın örneklemini oluşturmuştur. Bu sayı anketleri eksik doldurmalardan dolayı öğrencilerde 222'ye, öğretmenlerde 55'e düşürülmüştür. Araştırmada veri toplamak amacıyla kişisel bilgi formu, alan bilgisi testi, öğretmenlik mesleğine yönelik tutum ölçeği, öğretmenlik uygulaması değerlendirme formu kullanılmıştır.266 Elde edilen verilerin çözümü için yüzdelik, frekans, aritmetik ortalama, varyans analizi ve t testinden yararlanılarak çizelgeler oluşturulmuş ve bu çizelgeler üzerinde yoruma gidilmiştir. Çalışma Dört Bölümden Oluşmaktadır: I. Bölüm: Giriş, II. Bölüm: Kavramsal Çerçeve ve İlgili Araştırmalar, III. Bölüm: Bulgular ve Yorumlar, IV. Bölüm: Sonuç ve Öneriler Araştırmada elde edilen bulgulara göre; öğretmen adaylarının çoğu bölümlerini ilk beş sırada tercih etmişlerdir ve bölümlerinden memnunlardır. Pedagojik formasyon kursuyla birlikte öğretmen adaylarının ders yükleri haftalık 50 saati geçmektedir. Meslekleri açısından en yararlı gördükleri dersler: Yeni Türk Edebiyatı, Türkiye Türkçesi ve Eski Türk Edebiyatıdır. En çok takip edilen süreli yayın Türk Dili dergisidir. En çok okunan yazar ve eser Ahmet Hamdi Tanpınar ve Huzur'dur. Öğretmenlik mesleğine yönelik tutumlar, bölümlere ve bölümden memnuniyete göre değişmektedir. Türk Dili ve Edebiyatı öğretmenliği Bölümünde okuyan öğretmen adaylarının alan bilgisi puanları diğer bölümlere göre anlamlı şekilde yüksektir. Öğretmen adayları ile öğretmenler arasında öğretmenlik mesleğine yönelik tutumlarda (Toplam tutum puanlarında) anlamlı bir fark yoktur. Elde edilen bulgulara göre, Türk Dili ve Edebiyatı öğretmenlerinin yetiştirildiği programlar çağın gereksinimi olan öğretmeni yetiştirmek için sürekli gözden geçirilmeli, değerlendirilmeli ve geliştirilmelidir.

Abstract:
267 ABSTRACT Career, attitude and behaviours of teachers who will teach at high schools are very important for the students when choosing a job and entering a university. And this is considered as the first step for them to achieve their goals. Being important teacher's career and personal qualifications, the situation of Turkish Literature Teachers is different. Because people at this age are very sure of their ideas and thoughts and reject others' ways of thinking. One of the most effective ways of dealing with the problems of this kind is to communicate with them effectively. This can only be achieved by the teachers who are able to use their native language correctly. This is especially expected from Turkish Literature Teachers. That's why the survey of the Turkish Literature Teachers' proficiency, career and attitudes toward their jobs is very important in order to /help the planned teacher training programs and applications. In this paper the following points for the candidate of Turkish Literature Teacher are considered and investigated; i) the knowledge of his field ii) his attitude to toward his job iii) gender iv) the level education of his parents v)the type of the school he was graduated from vi) priority and satisfaction of choosing his department, vii) his GPA viii) his academic ambition ix) his teaching ambition This paper includes stdy is i) the prospective teachers attended to pedagocical in formation courses in order to be a teacher of Turkish Literature Department of268 Turkish Universities ii) The prospective teachers studying at Education Faculties iii) the teachers who currently teach at Anatolian High Schools The sample of his study includes the students who will be graduated from Gazi University, Hacettepe University and Ankara University or the ones who were graduated from different universities, having the pedacogical information courses in order to be a tezcher, the prospecive tezcher who will be gratusted from Turksh Literature Education Department of Gazi University Education Faculty and the Turkish literature teacher tezchip at different Anotalian High Schools in Turkey. Since the survey area is not very large, the reliability of the data could be high and there will not be any difficulty in reaching the intended group, samples are not taken. The survey is carried out on 284 volunteer students and 66 teachers attended to "in training programme on 30 th July 2001-3 rd 2001". The number of the samples has been lessen into 222 and 55 because of the lack of information in the questionaire forms filled by the samples. In this survey in order to gather data, personal information! form, field knowledge test, behaviour test and teaching application assessment forms are used. To evaluate the data percentage, frequency, mean, variance, and "t" test are used. Using the graphics based on the data, comments are made.269 Accarding to the data provided as the result of the survey, most of prospective teachers preferred their field in their fist five choices, and they are satisfied with their branches. Prospective teachers have over 50 hours lessons in a week including pedagogical formation course. They think the follawing courses are the most useful for them; Modern Turkish Literature, Turkey Turkish, Old Turkish Literature. The most freguently read periodical is Turkish Language Magazine. The most popular writer is Ahmet Hamdi Tanpinar and his book "Huzur". Attitutes to teaching career change according to the departmens. The prospective teachers who attend the department of Turkish Language and Literature Departmen have o good field knowledge whon compared with the other departments. There is no meaningful difference between the prospective teachers and current teachers in terms of their attitudes to the job. Cossidering the results and data, the corse programs intended to develop Turkish Literature Teachers should always be reviewed, evaulated and improved.