II. Abdülhamid Dönemi Ebniye nizamnameleri
Building regulations of Abdulhamid II Era
Yazar: KAYRA KİRPİ
Danışman: DOÇ. DR. SELMAN CAN
Marmara Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türk Sanatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: 19. yüzyıl = 19. century ; Abdülhamid II = Abdülhamid II ; Nizamnameler = Nizamnames ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; İmar = Reconstruction

Özet:
19. yüzyıl, Osmanlı toplumunun ve devlet yapısının hızla değişime uğradığı bir dönemdir. Sultan III. Selim ve II. Mahmud'un reformları 1839'da ilan edilen Tanzimat Fermanı ile yeni bir çehre kazanmış, imparatorluk Batı ile daha fazla entegre olmaya başlamıştır. Bu durum yeni yapı tiplerinin ortaya çıkışını hızlandırırken 1855 sonrası modern belediyelerin kuruluşu ile birlikte şehir planlarında da farklı uygulamaların kendini gösterdiği bir süreç yaşanmaya başlanmıştır. Yerleşim alanlarının modern şehircilik anlayışı ile planlanması ve inşaat faaliyetlerinin düzenlenmesi için Sultan Abdülmecid Devri'nden itibaren nizamnameler hazırlanmıştır. "Ebniye Nizamnameleri" adı verilen bu düzenlemelerin ilki 1848 yılında hazırlanmış olup bu ilk nizamnameden sonra Sultan II. Abdülhamid Dönemi'ne kadar binalarla ilgili çok sayıda nizamname çıkarılmıştır.
Sultan II. Abdülhamid'in (1876-1909) otuz üç yılı aşkın saltanat süresi içinde imar ve inşa faaliyetlerinin yapısı, kapsamı ve amaçlarına ilişkin yapılan çalışmalarda çoğunlukla Osman Nuri Ergin'in Mecelle-i Umuru-i Belediyye adlı eseri temel kaynak olarak kullanılmış ve daha çok 1882 tarihinde çıkarılan Ebniye Nizamnamesi üzerinde durulmuştur. Ancak nizamnamelerin uygulanışı ve zaman içinde değişen maddeleri ile birlikte imar sistemi içinde inşa edilen her yapı türü için tabi olacağı mevzuat değişikliklerinin detayı üzerinde durulmamıştır. Yapılan bu çalışmada Osmanlı Arşivi'nde kapsamlı bir belge taraması yapılarak mevcut literatürün de yardımı ile Sultan II. Abdülhamid Dönemi'nin imar mevzuatı ve bunun şehirlere yansıması incelenmiştir.

Abstract:
19. century is a period in which Ottoman society and state structure were rapidly changing. Tanzimat Edict which was announced in 1838 gave countenance to Sultan Selim III and Mahmud II's reforms and the empire began to integrate more with the West. Since this situation escalates the emergence of the new building types, a process which involves different applications in city planning after foundation of modern municipalities in 1855. Regulations have been prepared since the reign of Sultan Abdulmecid in order to organize construction activities and planning of residential areas with modern urbanism. The first of these regulations was named Building Regulations which was prepared in 1848 and many regulations were issued regarding the buildings after this first regulation until the reign of Sultan Abdulhamid II.
Osman Nuri Ergin's work entitled Mecelle-i Umuru-i Belediyye was used as the main source in studies on the structure, scope and objectives of construction and town planning within the reign of Abdulhamid II (1876-1909) which is more than thirty three years and the studies was mostly focused on the Building Regulations issued on 1882. However, the implementation of regulations which covers every building type in city planning and changes in legislations with every revision of the articles in those regulations were not detailed. In this work, zoning legislations of the Sultan Abdulhamid II reign and its effects on the cities are analysed with the help of an extensive document scanning at Ottoman archives and current literature.