Abdülkadir el-Bağdâdî'nin Şehnâme Lügati (inceleme-metin)
Abdulkadir Al-Bagdadi's Şehname Lugati (research-text)
Yazar: UĞUR TOKÇESİ
Danışman: DOÇ. DR. ERSEN ERSOY
Dumlupınar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: 17. yüzyıl = 17. century ; Abdulkadir el Bağdadi = Abdulkadir el Bağdadi ; Arapça = Arabic ; Dil bilgisi = Grammar ; Dil bilim = Linguistics ; Sözlük = Dictionary ; Sözlükbilim = Lexicology ; Şehname = Şehname

Özet:
Sözlükler, bir dilin geçmişini, söz varlığını, kazandığı yeni anlamları, deyimleri, incelikleri, mecaz, terim ve gerçek anlamlarını geleceğe kazandıran ve geçmiş ile gelecek arasında köprü kuran dil hazineleridir. Sadece tek bir dilin barındırdığı kelime ve kelime grupları toplamını değil aynı zamanda başka dillerdeki karşılığını da barındırırlar. Bu nedenle dillerin yaşayabilmesi ve büyüyerek gelişebilmesi için sözlüklere ihtiyaç duyulur. Bu çalışma XVII. yy. âlimi, dil bilgini, seyyahı ve edebiyatçısı olan Abdülkadir el-Bağdâdî'nin Şehnâme Lügati'ni ihtiva etmektedir. Firdevsî'nin meşhur eseri Şehnâme'deki güç anlaşılan Farsça kelimelerin Türkçe karşılıkları bu sözlükte verilmektedir. Bu nedenle bugün mevcut olan sözlüklerde bile bulunmayan veya sadece bir kısmında bulunan kelimelere de bu sözlükte rastlanabilmektedir. Bu da esere ayrı bir değer katmaktadır. Kelimelerin madde başı verildikten sonra Arap harfli orijinal hali parantez içinde verilmektedir. Daha sonra madde başı açıklamaları transkripsiyon alfabesine göre ve o dönemde konuşulan, yazılan Türkçe'ye bağlı kalınarak latinize edilmiştir. Bu şekilde XVII. yy'ın söz varlığına da katkı sağlanacaktır. Ayrıca inceleme kısmında şahıslar, şahitler, arkaik unsurlar, gelenek ve adetler gibi sözlüğün gerçek değerini ortaya koyan unsurlar da tespit edilip, açıklanmıştır. 
Anahtar Kelimeler: Abdülkadir, el-Bâğdadî, Şehnâme, Lügat, İnceleme, Metin.

Abstract:
Dictionaries are the treasures of language that make a bridge between the past and the future, gaining the past, past, the new meanings, idioms, subtleties, metaphors, terms and real meanings of a language. They contain not only the all of words and phrases in a language but also their equivalent in other languages. For this reason, dictionaries are needed for languages to survive, continue, and grow. This work is Abdulkadir who had been lived in 17th century the scholar, linguist, traveler and literary man, contains alBaghdadi's Lugat-i Shahname. The Turkish equivalents of the hardly understood Persian words in Firdevsi's famous work, Shahname, are given in this dictionary. For this reason, even in the dictionaries available today or only a part of the word can be found in this dictionary. This adds a distinct value to the work. The words are given in parentheses after the beginning of the article. Subsequently, the explanations per item were latinised according to the transcription alphabet, which was spoken at that time and remained in Turkish. In this way, 17th century will also contribute to the vocabulary. In addition, in the review section, individuals, witnesses, archaic elements, traditions and customs, such as the verbs that reveal the true value of the dictionary are identified and explained.  
Keywords: Abdülkadir, al-Baghdadi, Lugat-i Shahname, Analyses, Text.