Osmanlı dönemi öncesi Anadolu'da boyalı nakışlar
The paintings in Anatolia before Ottoman period
Yazar: SEMİHA GÜLÜMSER
Danışman: PROF. DR. BEYHAN KARAMAĞARALI
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1998
Konu: El Sanatları = Crafts ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Anadolu = Anatolia ; Duvar süslemeleri = Wall decorations ; El sanatları = Handicrafts ; Kalem işi = Work of chisel ; Nakış = Embroidery ; Süsleme sanatı = Decorative art

Özet:
Anadolu Selçuklu Dönemi Nakışları ve bu üslubun uzantılarının, Anadolu Türk Sanatı'nda özellikli bir yeri olmasına karşın, bu konudaki araştırmalar yok denilecek kadar azdır. Anadolu Selçuklu Dönemi mimari süslemesi denildiğinde akla yoğunluklarına göre taş, çini, sırsız ve sırlı tuğla, son olarak alçı gelmektedir. Her ne kadar alçı hariç, adı geçen süsleme türleri kadar yoğun şekilde uygulanmamışsa da, yaptığımız çalışmalar Anadolu Selçuklu mimari süslemesinde boyalı nakışların, aslında göz ardı edilemeyecek kadar önemli bir yeri olduğunu meydana çıkarmıştır. İlk örnekleri Orta Asya'da Budist ve Manihaist tapınaklarda bulunan nakış ve duvar resmi geleneği, Müslümanlığın kabulünden sonra da Türk devletlerinin sanatlarında devam etmiş, Anadolu'da değişik bölgelerde pek çok üslup yaratacak kadar denemelere gidilmiştir. Bu köklü miras, Anadolu'da Selçuklular sonrasında Aydınoğulları ve Karamanoğulları'na geçmiş, seçilen üsluplar bu dönemlerde de beğenilerek kullanılmış ve asıl zengin örnekleri Osmanlı Dönemi'nde vermiştir. Nakışlar 12.-13. yüzyıl boyunca Anadolu'da doğuda Ahlat'tan batıda Selçuk'a; kuzeydoğuda Sivas, Divriği, Erzurum, Kars-Ani; Orta Anadolu'da Konya ve çevresinde; güneyde Antalya ve Alanya bölgelerine kadar geniş bir yayılım alanı içinde; direkt duvar örgüsü üzerine ve sıva veya sıva ile astar yüzeyine yapılmıştır. Bu teknikler içinde asıl gelişmesini Osmanlı Dönemi'nde gösterecek mâlakari örneklere de yer verilmiştir. Nakışlarda geometrik, bitkisel, yazı ve figürlü bezemeye Taşlanmaktadır. Özellikle dönem kaynaklarında adı geçen nakkaşların eserleri hem kendi içinde, hem de etki çevreleri olan Orta Asya ve Iran üsluplarını yoğurarak kendine has üslubunu yaratmıştır.

Abstract:
In spite of the fact that the paintings of the Anatolian Seljuk era and its successors occupy a special place in Anatolian Turkish Art, there has been insufficient research on this subject. In terms of the material used for architectural decoration in that era, stone, tile, glazed and unglazed bricks and stucco come to mind most strongly. This study has revealed that the paintings on the architectural decoration of the Anatolian Seljuks actually possess an importance which should not be undervalued; even though they were not used as exception of stucco. The painting tradition, of which we find the first examples in Bhudist and Manihaist tempels of Central Asia continued in the art of the Turks after their conversion Islam, and there were experimental works, in many different styles, in different regions of Anatolia. This deeply rooted tradition was passed down to the Aydınoğulları and Karamanoğulları Beyliks in Anatolia. Varius chosen styles were used during those periods, but the most during the Ottoman period truly outstanding examples were created. During twelf and thirteenth centuries in Anatolia, paintings were made directly onto the wall plaster or plaster- undercoat; from Ahlat in the East, to Selçuk in the West; Sivas, Sivas -Divriği, Erzurum and Kars- Ani in the Northeast; Konya and its surroundings in Central Anatolia; Antalya and Alanya in the South. There are examples of malakari which would later show its main development in the Ottoman Period, among the techniques. Geometric, floral, figurative decoration and calligraphy are found in the paintings. In particular, documents of the time mentioned that the muralist created their own individual style, both in the technique which they themselves used and under the influence of their surroundings in Central Asia and Iran.