Eğirdir Gölü'ndeki tatlısu istakozu (Astacus leptodactylus ESCH, 1823)'nun bazı besin bileşenlerinin boy ve cinsiyete bağlı olarak mevsimsel değişimi
Impact of size range, sex and seasonal variations on fatty acid and biochemical composition of fresh-water crayfish (Astacus leptodactylus ESCH, 1823) from Lake Egirdir
Yazar: ESRA ARGUN UZUNMEHMETOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. SEVAL BAHADIR KOCA
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Su Ürünleri Yetiştiriciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Su Ürünleri = Aquatic Products
Dizin: Astacus leptodactylus = Astacus leptodactylus ; Tatlı su istakozu = Freshwater crayfish

Özet:
Bu çalışmada, Eğirdir Gölü'nden yakalanan (toplam 755 adet) doğal tatlı su istakozlarının (Astacus leptodactylus Esch, 1823) vücut kompozisyonu ve yağ asidi profilleri üzerinde boy (4.00-7.00cm; 7.00-10.00cm ve 10.00-15.00cm), cinsiyet ve mevsimsin ayrı ayrı ve birlikte oluşturdukları etkiler faktöriyel düzeyinde araştırılmıştır. İlkbahar ve yaz mevsiminde yeterli sayıda örnek temin edilemediğinden iki adet varyans analizi yapılmıştır. Buna göre I. varyans analizinde üç boy grubu, iki mevsim ve eşey; II. varyans analizinde ise tek boy grubu (7.00-10.00cm), dört mevsim ve eşeyin birlikte etkileri analiz edilmiştir. Varyans analizi I ve II'nin sonuçlarına göre, ham protein seviyeleri üzerinde mevsim ve cinsiyet-boyun etkileri olduğu tespit edilmiştir. Ham kül seviyeleri mevsime ve cinsiyete bağlı olarak, nem ise mevsim-boy etkileşimine bağlı olarak değişmiştir. Ham yağ değerlerinde ise bu üç faktörün de etkisi belirlenmemiştir. Tatlı su istakozunda sırasıyla, çoklu doymamış, doymuş ve tekli doymamış yağ asitleri yüksek bulunmuştur. Palmitik asit (C16:0) doymuş yağ asitlerinde, oleik asit (C18:1 n9) tekli doyamamış yağ asitlerinde,  linoleik asit (C18:2 n6, LNA), linolenik asit (C18:3 n3, ALA), araşidonik asit (C20:4 n6, ARA), eikosapentaenoik asit (C20:5 n3, EPA) ve dokosahekzaenoik asit (C22:6 n3, DHA) çoklu doymamış yağ asitlerinde baskın olarak tespit edilen yağ asitleridir. Varyans analizi I sonuçlarına göre, LNA ve MUFA seviyeleri üzerine üç faktörün birlikte etkileri önemli bulunmuşken, ALA, ARA, EPA, DHA, PUFA ve HUFA seviyelerinde ikili interaksiyonlar önemli bulunmuştur. Bununla birlikte II. varyans analizinde tüm yağ asitlerinde mevsimlerin etkisi önemli tespit edilmiştir. Ayrıca ALA, LNA ve HUFA seviyeleri cinsiyetler arası farklılık göstermiştir. Diğer yandan LNA ve ALA'nın en yüksek seviyeye sonbahar mevsiminde, ARA'nın kış ve ilkbahar mevsiminde, EPA ve DHA'nın ise yaz mevsiminde ulaştığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak tüm analiz sonuçlarına göre, tatlı su istakozunun önemli bir protein ve ω-3 yağ asidi kaynağı olduğu düşünülebilir.

Abstract:
This study concentrates on the effects of seasonal variation, sex and length (4.00-7.00cm; 7.00-10.00cm ve 10.00-15.00cm) singly and together on proximate composition and fatty acid profiles of freshwater crayfish (Astacus leptodactylus Esch, 1823) caught from the Lake Eğirdir (755 inviduals in total), were investigated on a factorial level. Two variance tests were conducted due to an inability to obtain a enough number of samples in spring and summer. Because of this, effects of three different length groups, sex and two seasons were analyzed together in variance analysis I, while effects of one length group, four seasons, and sex were analyzed in variance analysis II. According to results of variance analysis I and variance analysis II,  effects of seasons and sex-length were determined on crude protein levels. Crude ash levels changed depending on sex and seasons, moisture levels changed depending on seasons-length interaction. There were no effects identified from these three factors on the crude fat. It was determined that wild freshwater crayfish are respectively high in poly-unsaturated, saturated and mono-unsaturated fatty acids. Palmitic acid (C16:0) in SFA; oleic acid (C18:1 n9) in MUFA; linoleic acid (C18:2 n6, LNA), linolenic acid (C18:3 n3, ALA), aracidonic acid (C20:4 n6, ARA), eicosapentaenoic acid (C20:5 n3, EPA) and docosahexaenoic acid (C22:6 n3, DHA) were found to be dominant fatty acids in PUFAs. According to results of variance analysis I, while the effects of three factors were remarkable on LNA and MUFA; bilateral interaction were significant on ALA, ARA, EPA, DHA, PUFA and HUFA. There were significant differences on all of fatty acids among seasons in variance analysis II. In addition to, ALA, LNA and HUFA levels showed differences between sex. However, it was determined that LNA and ALA reached the highest level in autumn, for ARA in winter and spring, for EPA and DHA in summer. As a conclusion, freshwater crayfish could be considered as a important source of protein and ω-3 fatty acid source according to all of the analysis results.