Farklı yoğunluğa sahip klorheksidin solüsyonlarının periferik venöz kateter ilişkili enfeksiyonları önlemede etkisi
The effectiveness of chlorhexidine solutions with different concentrations in preventing peripheral venous catheter-related infections
Yazar: FATMA CİHANGER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NİHAL TAŞKIRAN
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Esasları Ana Bilim Dalı / Hemşirelik Esasları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Amaç:  Bu araştırma, periferik venöz kateter ilişkili enfeksiyonları önlemede farklı yoğunluğa sahip klorheksidin glukonat solüsyonlarının antiseptik etkilerinin karşılaştırılması amacıyla randomize kontrollü, çift kör, deneysel olarak yapılmıştır.
Gereç ve Yöntem: Nisan 2022-Nisan 2023 tarihleri arasında T.C. Sağlık Bakanlığı Nazilli Devlet Hastanesi Anestezi ve Reanimasyon Yoğun Bakım Ünitesi'nde yatan ve araştırma kriterlerine uyan 96 hasta araştırmanın örneklemini oluşturmuştur. Dahil edilme kriterlerini taşıyan hastalar; birinci grup (%1 klorheksidin glukonat), ikinci grup (%2 klorheksidin glukonat), üçüncü grup (%4 klorheksidin glukonat) ve dördüncü grup (%70 izo-propil alkol) olacak şekilde randomize edilerek gruplara ayrılmıştır. Verilerin toplanmasında hasta ile ilgili tanıtıcı bilgileri içeren "Hasta Tanıtım Formu", kateterizasyon ile ilgili bilgileri içeren "Kateter Bilgi Formu" ve kateter enfeksiyonu izlemine ait bilgileri içeren "Gözlem Takip Formu" kullanılmıştır. Hastalardan periferik venöz kateter girişimi öncesinde kateterin uygulanacağı cilt üzerinden sürüntü örneği alınmış, gruplarına uygun şekilde antiseptik solüsyonlar uygulandıktan sonra, uygulama protokolü doğrultusunda periferik venöz kateterizasyon uygulanmış, girişim sonrası 1. ve 96. saatte tekrar cilt sürüntüsü örnekleri alınarak mikrobiyolojik değerlendirme yapılmıştır.
Bulgular: Araştırma kapsamına alınan hastaların yaş ortalamaları 69,57±14,27 olup %65,6'sı erkektir. Hastalardan alınan cilt sürüntülerinde, 1. saatte %1 klorheksidin glukonat uygulanan hastaların %26,1'inde, %2 klorheksidin glukonat uygulanan hastaların %13'ünde, %4 klorheksidin glukonat uygulanan hastaların %8,7'sinde ve %70 alkol uygulanan hastaların %29,6'sında üreme olduğu saptanmıştır. 96. saatteki cilt sürüntüleri incelendiğinde ise; %1 klorheksidin glukonat uygulanan hastaların %20'sinde, %2 klorheksidin glukonat uygulanan hastaların %9,5'inde, %4 klorheksidin glukonat uygulanan hastaların %13,6'sında üreme olduğu ve %70 alkol uygulanan hastaların %58,3'ünde üreme olduğu tespit edilmiştir. Gruplar ile 96. saatteki mikrobiyal üreme arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olduğu saptanmıştır (p<0,05).  Periferik venöz kateter uygulaması öncesinde üremenin pozitif olduğu hastalarda mikrobiyal üremenin %98,7'ünü Gram (+) ve %1,3'ünü Gram (-) bakteriler oluşturmaktadır.  Hastaların periferik venöz kateter uygulaması sonrası yapılan mikrobiyolojik değerlendirmeleri incelendiğinde; 1. saatte %1 klorheksidin glukonat, %2 klorheksidin glukonat ve %4 klorheksidin glukonat uygulanan hastaların tamamında Gram (+), %70 alkol uygulanan hastaların ise %87,5'inde Gram (+) ve %12,5'inde Gram (-) bakteriler tespit edilmiştir. 96. saatteki cilt sürüntüleri incelendiğinde ise; %1 klorheksidin glukonat, %2 klorheksidin glukonat ve %70 alkol uygulanan hastaların tamamında Gram (+), %4 klorheksidin glukonat uygulanan hastaların ise %66,7'sinde Gram (+) ve %33,3'ünde Gram (-) bakteriler saptanmıştır. Gruplar ile mikrobiyal üreme türleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmamıştır (p>0,05).
Sonuç: Farklı yoğunluğa sahip klorheksidin glukonat solüsyonlarının (%1, %2, %4) periferik venöz kateter ilişkili enfeksiyonları önlemede %70 alkol solüsyonuna göre daha etkili olduğu ve %2 yoğunluktaki klorheksidin glukonatın cilt asepsisini sağlamada en etkili antiseptik solüsyon olduğu sonucuna varılmıştır. Bu doğrultuda periferik venöz kateter ilişkili enfeksiyonları önlemek amacıyla cilt antisepsisinin %2 klorheksidin glukonat ile yapılması önerilmektedir.

Abstract:
Objective: This study was conducted as a randomized controlled, double-blind, experimental research to compare the antiseptic effects of chlorhexidine solutions with different concentrations in the prevention of peripheral venous catheter-related infections.
Materials and Methods: The sample of the study consists of 96 patients hospitalized in Republic of Turkey Ministry of Health, Provincial Health Directorate Aydin Nazilli State Hospital Anesthesiology and Reanimation Intensive Care Unit between the dates of  April 2022- April 2023. Patients who met the inclusion criteria were randomly assigned to four groups: the first group (1% chlorhexidine gluconate), the second group (2% chlorhexidine gluconate), the third group (4% chlorhexidine gluconate), and the fourth group (70% isopropyl alcohol). Data collection was performed using the "Patient Identification Form" containing patient-specific information, the "Catheter Information Form" containing information about catheterization, and the "Observation Monitoring Form" containing information about catheter infection monitoring. Prior to the peripheral venous catheter insertion, a swab sample was taken from the skin where the catheter would be applied, and appropriate antiseptic solutions were applied according to the groups. Following the application protocol, peripheral venous catheterization was performed. After the catheterization, swab samples were taken again from the skin at 1st and 96th hours in line with the procedure to conduct microbiological evaluations.
Results: The mean age of the patients was 69.57±14.27, and 65.6% of them were male. In the skin swab samples obtained from the patients, it was determined that at the 1st hour, there was microbial growth in 26.1% of the patients who had applied with 1% chlorhexidine gluconate, 13% of the patients who had applied with 2% chlorhexidine gluconate, 8.7% of the patients who had applied with 4% chlorhexidine gluconate, and 29.6% of the patients who had applied with 70% alcohol. When the skin swab samples at the 96th hour were examined, it was determined that there was microbial growth in 20% of the patients who had applied with 1% chlorhexidine gluconate, 9.5% of the patients who had applied with 2% chlorhexidine gluconate, 13.6% of the patients who had applied with 4% chlorhexidine gluconate, and 58.3% of the patients who had applied 70% alcohol. There was a statistically significant relationship between the groups and microbial growth at the 96th hour (p<0.05). Among the patients with positive microbial growth before peripheral venous catheterization, 98.7% consisted of Gram-positive bacteria and 1.3% consisted of Gram-negative bacteria. When the microbiological evaluations performed after peripheral venous catheterization were examined, it was determined that all patients who had applied with 1% chlorhexidine gluconate, 2% chlorhexidine gluconate, and 4% chlorhexidine gluconate had Gram-positive bacteria, while 87.5% of the patients who had applied with 70% alcohol had Gram-positive bacteria and 12.5% had Gram-negative bacteria. When the skin swab samples at the 96th hour were examined, it was determined that all patients who had applied with 1% chlorhexidine gluconate, 2% chlorhexidine gluconate, and 70% alcohol had Gram-positive bacteria, while 66.7% of the patients who had applied with 4% chlorhexidine gluconate had Gram-positive bacteria and 33.3% had Gram-negative bacteria. There was no statistically significant relationship between the groups and types of microbial growth (p>0.05).
Conclusion: It has been concluded that chlorhexidine gluconate solutions with different concentrations (%1, %2, %4) are more effective in preventing peripheral venous catheterization-associated infections compared to a 70% alcohol solution, and that a 2% concentration of chlorhexidine gluconate is the most effective antiseptic for ensuring skin asepsis. Accordingly, it is recommended to perform skin antisepsis with 2% chlorhexidine gluconate in order to prevent peripheral venous catheter-related infections.