Dane mısır ekiminde ilerleme hızının ekim kalitesine etkisi ve istatistiksel proses kontrol yöntemiyle değerlendirilmesi
The effect of forward speed on sowing quality in grain corn cultivation and evaluation with statistical process control method
Yazar: AHMET DEMİR
Danışman: PROF. DR. ENGİN ÖZGÖZ
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Biyosistem Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: İstatistiksel süreç kontrol = Statistical process control

Özet:
Bu çalışmada, Sakarya ili Arifiye ilçesinde üretici arazisinde, dane mısır yetiştiriciliğinde ilerleme hızının ekim kalitesi üzerine etkisinin belirlenmesi ve İstatistiksel Proses Kontrol yöntemi ile değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Ekim işleminin kalitesinin belirlenmesinde; tarla filiz çıkış derecesi, sıra üzeri bitki dağılımı ve ekim derinliği düzgünlüğü kullanılmıştır. Sıra üzeri bitki dağılım düzgünlüğü için boşluk oranı, ikizlenme oranı ve kabul edilebilir bitki aralığı oranı (KEBA) belirlenmiştir. İlerleme hızının (3.6 km/h, 5.4 km/h ve 7.2 km/h) incelenen parametreler üzerine istatistiksel olarak önemli bir etkisnin olmadığı belirlenmiştir. Deneme alanlarında tarla filiz çıkış derecesi V1 hızında %93.75, V2 ve V3 hızlarında ise %90.74 olmuştur. İlerleme hızı arttıkça boşluk oranı ve ikizlenme oranı değerleri artmış, KEBA değeri ise azalmıştır. Sıra üzeri bitki dağılım düzgünlüğü parametrelerine göre yapılan değerlendirmede, yapılan ekim işleminin kalitesinin genel olarak 'iyi' olduğu belirlenmiştir. Ekim kalitesi; boşluk oranı ve KEBA değerlerine göre V1 hızında "iyi", V2 ve V3 hızlarında ise "orta" seviyede iken ikizlenme oranına göre V1 ve V2 hızlarında "iyi", V3 hızında ise "orta" sevidedir. Ekim derinliği V3 hızında daha yüzeyseldir ve üç ilerleme hızında da makine üzerinde ayarlanan ekim derinliğinden (5 cm) daha düşüktür.  Sıra üzeri bitki dağılımı düzgünlüğü bireysel ortalama ve hareketli aralık kontrol şemaları ve proses yeterlilik rosyosuna (Cr) göre değerlendirilmiştir. Buna göre V1 ve V2 hızlarında ekim işleminin kontrol altında olduğu, V3 ilerleme hızında ise ekim işleminin kontrol altında olmadığı belirlenmiştir. Ekim işlemini kontrol altına alabilmek için ekim makinasının çalışma performansını olumsuz etkileyen faktörler belirlenmeli ve gerekli önlemler alınmalıdır. Ekim kalitesinin kontrol altında olması optimum tohum kullanımı ve verim açısından önemlidir.

Abstract:
This study, it was aimed to determine the effect of forward speed on the quality of the sowing process in grain corn cultivation and to evaluate it by the Statistical Process Control method in the producer's plots in Arifiye/Sakarya. In determining the quality of the sowing process, plant spacing uniformity, seeding depth uniformity, and ratio of plant emergence were used. The miss index, the multiple index, and acceptable plant spacing were determined for planting spacing uniformity on the row. It was obtained that there was not a statistically significant effect of the forward speed (3.6 km/h, 5.4 km/h, and 7.2 km/h) on the parameters. In the trial areas, plant emergence ratio values were 93.75% at V1 (3.6 km/h), 90.74% at V2 (5.4 km/h), and 90.74% at V3 (7.2 km/h) forward speed. As the forward speed increased, both the miss index and the multiple index increased, in contrast to the decrease of the acceptable plant spacing ratio value. It was determined that the quality of the sowing process was generally 'good' in the evaluation made according to the parameters of plant spacing uniformity in the row. Sowing quality was "good" at V1 speed and "medium" at V2 and V3 speeds according to the miss index and the acceptable plant spacing ratio values, while it was "good" at V1 and V2 speeds and "medium" at V3 speed according to the multiple index. The seeding depth is shallower at V3 speed, and it is lower than the sowing depth set on the machine (5 cm) at all three forward speeds. Plant spacing uniformity was evaluated according to individual and moving range control charts and process capability ratio (Cr). Accordingly, it was determined that the sowing process was under control at V1 and V2 speeds but not at V3 speed. To be able to control the sowing process, the factors that negatively affect the operating performance of the sowing machine must be detected, and the necessary precautions must be taken. Keeping sowing quality under control is essential for optimum seed use and yield.