Divan şiirinde toprak
Soil in the divan poetry
Yazar: GÜLNİHAL AŞCI
Danışman: PROF. DR. HANİFE DİLEK BATİSLAM
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Divan edebiyatı = Divan literature ; Divan şiiri = Court poem ; Toprak = Soil ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Şiir = Poem

Özet:
Toprak, insan hayatında çok önemli bir yer tutar. İnsanlar toprak sayesinde karınlarını doyurup barınacak mekâna sahip olmuşlardır. Toprağın insanlar için önemi zamanla yazılı kaynaklarda da topraktan söz edilmesine yol açmıştır.
Edebî metinlerin çoğunda toprakla ilgili unsurlara çeşitli vesilelerle yer verilmiştir. Divan şiirinde de şairler toprağın hakirliği, rengi, ölümü hatırlatması vb. özelliklerinden etkilenerek bu özellikleri edebî sanatların yardımıyla şiirlerinde işlemişlerdir.
Tez çalışmamızda XIV-XIX. yüzyıllara ait divanlardan seçilen örnek beyitler yardımıyla divan şiirinde toprağın yeri, kullanım şekilleri ve özellikleri ortaya konulmaya gayret edilmiştir. Ayrıca toprakla eş anlamlı kelimelere de yer verilerek bu kelimelerle ilgili unsurlar tespit edilip değerlendirilmiştir. Topraktan yapılan nesnelerin divan şiirinde nasıl işlendiğine bakılmıştır.
'Anâsır-ı erba'anın bir unsuru olan toprağın özellikleri; İslamiyet, tasavvuf, mitoloji ve Türk kültüründeki yeri; din, tabiat ve sosyal hayatta nasıl ele alındığı; topraktan yapılan nesneler; âşık ve sevgili ile ilişkisi vb. hakkında örneklerden de yararlanılarak ayrıntılı bilgi verilmeye çalışılmıştır. Yapılan inceleme metin merkezli olup seçilen örnek beyitler esas alınarak gerçekleştirilmiştir. Seçilen divan metinlerinde bulunan toprak ve toprakla ilgili kelimelerin yer aldığı örneklerin sayısal dökümü tablolar ve şekiller hâlinde verilerek genel durum istatistiksel olarak ortaya konulmuştur.

Anahtar kelimeler: Divan şiiri, toprak, gubâr, 'anâsır-ı erba'a.

Abstract:
Soil holds an important place in human life. Human beings have processed a space to eat and shelter thanks to soil. The importance of soil for human beings has lead soil to have been mentioned in the written sources in progress of time.
The elements related with soil have been included in many literary texts for miscellaneous reasons. And in the divan poetry, many poets were affected by the soil's features such as worthlessness, color and macabre and so on, and they processed such features in their poems by virtue of the literary arts.
In our thesis, we have made an effort to reveal the place, usage forms and features of soil in the divan poetry under favor of the example couplets selected from the divan poets belonging to the 14th-19th centuries. Furthermore, by including the words being synonymous with the word "soil", we have determined and assessed the elements related with these words. We have taken a look at how the objects made of soil were processed in the divan poetry.
By making use of the examples mention here above, we have tried to give the detailed information about the features of soil which is one of the four fundamental elements, and about its place in the Islamic religion, mysticism, mythology and Turkish culture, and about how it is handled in the religion, nature and social life, and about the objects made of soil, and about the lover and darling affair and so on. This study such made is based on the texts and has been achieved by taking the selected example couplets essential. By presenting the numerical breakdown of the examples of the words related with soil contained in the selected divan texts in the tables and figures, the general situation has been revealed statistically.

Key Words: Divan poetry, soil, dust, four elements.