Ereğli-Bor (Konya-Niğde) havzası Yeniköy sondajlarında kesilen bitümlü şeyl istifinin organik jeokimyasal özellikleri
Organic geochemical characteristics of oil shale deposits in the Yeniköy drilling, Ereğli-Bor basin (Konya-Niğde)
Yazar: MERT SAMET ERDOĞAN
Danışman: PROF. DR. SADETTİN KORKMAZ
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering
Dizin: Bitümlü şistler = Oil shales ; Gaz kromatografisi = Gas chromatography ; Kerojen = Kerogene ; Konya-Ereğli = Konya-Ereğli ; Piroliz = Pyrolysis

Özet:
Orta Anadolu'da Ereğli-Bor Neojen havzasında yapılan sondajlarda ortalama kalınlığı 72-160 m arasında değişen Üst Miyosen-Pliyosen yaşlı bitümlü şeyl istifi kesilmiştir. Bitümlü şeyl içeren Üst Miosen-Pliosen yaşlı istiflerin tabanında Kızılbayır Formasyonu yer almaktadır. Bu birim üzerine kiltaşı, kumtaşı, silttaşı, jips, anhidrit ve bitümlü şeyl içeren Katrandedetepe Formasyonu gelir. İstifin üst bölümünde kumtaşı ve kiltaşı ardalanmasından oluşan Beştepeler Formasyonu yer alır. Havzada bu birimler üzerine uyumsuz olarak Üst Pliyosen-Holosen yaşlı kırıntılı çökeller ve volkanik kayaçlar gelir. Yapılan sondajlarda kesilen bitümlü şeyl istifinden seçilen örneklerin piroliz ve GC analizleri yapılmıştır. Analiz sonuçlarına göre bitümlü şeyl istifinin toplam organik karbon miktarı (TOK) %0.89-13.98 arasında değişmekte olup, ortalama TOK değeri %4.66'dır. Hidrojen indeksi (Hİ) değerleri 52-956 mgHK/gkaya arasında, Oksijen indeksi (Oİ) değerleri 5-152 mgCO2/gkaya arasında olup, bu değerlere göre bitümlü şeyller Tip II kerojenden oluşmuştur. Tmax değerleri 326-424 oC arasında değişmektedir. Tmax verilerine göre, bitümlü şeyller olgunlaşmamış evrede olup, çok az bir bölümü de erken olgun evrededir. Piroliz verilerine göre havzada henüz petrol türümü yoktur fakat yüksek S1, Üİ ve düşük Tmax değerleri kirlenmeyi işaret etmektedir. Gaz Kromatografisi sonuçlarına göre gölsel algal organik madde indirgen bir ortamda çökelmiştir.
Anahtar Kelimeler: Ereğli-Bor baseni, bitümlü şeyl, kerojen, piroliz, gaz kromatografisi

Abstract:
Upper Miocene-Pliocene sequence consisting mainly of oil shales vary from 72 m. to 160 m. in different wells at Ereğli-Bor basin of central TURKEY. Upper Miocene-Pliocene aged Kızılbayır formation, is overlain by the Katrandedetepe formation which is composed of claystone, sandstone, siltstone, gypsium, anhidrite and oil shale. Sandstone and claystone alternations, known as Beştepeler Formation, form the upper part of the sequence. All these units are overlain unconformably by Upper Pliocene-Holocene aged clastic sediments and volcanic rocks. According to the Pyrolysis analyses results of the selected oil shale samples, total organic carbon contents (TOC) of the samples range between %0.89 and 13.98, with an average TOC value of %4.66. Hydrogen index (HI) and oxygen index (OI) values, ranging between 52-956 mgHC/grock and 5-152 mgCO2/grock respectively, suggest that oil shales are formed by Type II kerogen. Tmax values range between 326 and 424 °C. Considering the Tmax values, oil shales are considered to represent the immature stage, although some of them reflect the early mature stage. Pyrolysis data suggest no oil generation in the basin but high S1,PI and low Tmax values shows a migrated oil. Gas chromatograms of the samples shows that organic matter composed from algea and deposited in reducing lacustrine depositional environment.

Key Words: Ereğli-Bor basin, bituminuous shale, kerogen, pyrolysis, gas chromatography