Tanzimat ve Servet-i Fünun romanlarında kadın tasvirleri
Women depictions in Tanzimat and Servet-i Fünun novels
Yazar: BURCU UŞAKLI SANDAL
Danışman: DOÇ. DR. ŞERİFE ÇAĞIN
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Edebi tasvir = Literary depiction ; Kadınlar = Women ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Roman = Novel ; Servet-i Fünun edebiyatı = Servet-i Fünun literature ; Tanzimat edebiyatı = Tanzimat Literature ; Tasvir = Description

Özet:
Batılılaşma dönemi Türk edebiyatının en önemli türlerinden olan roman, ait
olduğu toplumun sanat ve fikir dünyasına büyük oranda ayna tutan bir türdür. Bu ayna;
toplumsal değişimleri, dönüşümleri, sanat hareketlerini ve daha pek çok olguyu, tasvir
üzerinden yansıtabilir. Bu bağlamda dönemin algısını aydınlatacak bir unsur olarak
düşünebileceğimiz kadın tasvirleri de önem kazanır. Tanzimat'tan Servet-i Fünun'a
farklı gaye ve sanatsal görüşler çerçevesinde yapılmış olan kadın tasvirleri, kadına
yönelik algısal değişim hakkında bilgiler sunar. Bu yüzden bu çalışmada, roman
türünün bizdeki ilk örneklerinden başlayarak Ara Nesil'e Servet-i Fünun'a oradan da
dönemin bağımsız isimlerine uzanan yaklaşık otuz yıllık süreçteki kadın tasvirleri farklı
açılardan incelenmiştir. Böylece tasvir anlayışının tarihsel süreç içindeki değişimi,
yazarların estetik çabalarının tasvire ne denli yansıdığı ve kadın bedenine yönelik
ataerkil bakışın başlangıçtan olgun eserlere ne yönde farklılaştığı gösterilmek
istenmiştir. 1870'li yıllardan 1901'e kadar Türk romanında kadın tasvirlerinin işlevsel
olduğu belli başlı eserler; romantizm, realizm ve natüralizm bağlamlarında değişen
yönelimler, güzellik ve çirkinlik olgusunun nesne beden üzerindeki görünümleri, kadın
bedenini tamamlayan kıyafetler ve en son, kadınların içinde bulundukları mekânlar
üzerinden incelenmiştir. Bütün bu incelemeler neticesinde kadın tasvirlerinin; soyuttan
somuta, geleneksel olandan Batılı olana evrilen bir anlayış çerçevesinde farklı
dönüşümler yaşadığı görülmüştür.
Anahtar Kelimeler: kadın, tasvir, Tanzimat romanı, Servet-i Fünun romanı.

Abstract:
The novel, which is one of the most important genres of Turkish literature in the
Westernization period, is a genre that largely mirrors the art and intellectual world of the
society it belongs to. This mirror can be a reflection of social changes, transformations, art
movements and many other phenomena through depiction. In this context, depictions of
women, which we can think of as an element that illuminates the perception of the period,
also gain importance. The depictions of women, made within the framework of different
aims and artistic views from the Tanzimat to Servet-i Fünun, provide information about the
perceptual change towards women. Therefore, in this study, the depictions of women in the
thirty-year period, starting from the first examples of the novel genre in our country,
extending to the Intermediate Generation, Servet-i Fünun, and then to the independent
names of the period, were examined from different perspectives. Thus, it is aimed to show
the change in the understanding of depiction in the historical process, how the aesthetic
efforts of the authors are reflected in the depiction, and how the patriarchal view of the
female body differs from the primitive to mature works. As a result of all these
examinations of the depictions of women; it has been observed that different
transformations have been experienced within the framework of an understanding that has
evolved from the abstract to the concrete, from the traditional to the Western.
Keywords: woman, depiction, Tanzimat novel, Servet-i Funun novel.