Sosyal bilgiler programındaki becerilere ilişkin öğrenci algılarının incelenmesi
Examining students' perceptions on skill in social science teaching program
Yazar: SELMAN ABLAK
Danışman: DOÇ. DR. BÜLENT AKSOY
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Beceri = Skill ; Beceri eğitimi = Skill training ; Ders programları = Curriculum ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Sosyal bilgiler = Social studies ; Sosyal bilgiler dersi = Social studies course ; Sosyal bilgiler eğitimi = Social studies education ; Öğrenci algısı = Students perceptions ; Öğrenci görüşleri = Opinions of students

Özet:
Bu araştırmada, Sosyal Bilgiler 6 ve 7. sınıf öğretim programında yer alan ve alana özgü beceriler olarak tanımlanan; gözlem, mekanı algılama, zaman ve kronolojiyi algılama, değişim ve sürekliliği algılama, sosyal katılım ve empati şeklindeki becerilerin 8. sınıf öğrencileri tarafından nasıl algılandığının belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda; öğrencilerin her bir beceriye ilişkin geliştirdikleri metaforlar, çizdikleri resim, karikatürler ve ilgili beceriye ilişkin öğrencilerle yapılan yarı yapılandırılmış görüşmeler incelenmiştir. Nitel araştırma deseninde tarama modelinde yapılmış olan araştırmada, üçgenleme (metot üçgenlemesi) şeklinde veri toplamaya uygun olarak nitelendirilen nitel araştırma teknikleri (mecazlar yoluyla veri toplama, yarı yapılandırılmış görüşme ve doküman analizi) birlikte kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma gurubu; Türkiye İstatistik Kurumu'nun (2016) sosyo-ekonomik düzey (SED) verileri göz önünde bulundurularak, 2016-2017 eğitim-öğretim yılı güz döneminde Ankara ili merkez ilçelerden alt, orta ve üst SED'e sahip yerleşim yerlerinde maksimum çeşitlilik örnekleme yöntemiyle seçilmiş olan dokuz ortaokulda çalışmaya katılım gösteren 590 (297 kız - 293 erkek) sekizinci sınıf öğrencisinden oluşmaktadır. Katılımcılardan elde edilen verilerin çözümlenmesinde ve yorumlanmasında içerik analizi kullanılmıştır. Araştırma sonucunda; alt, orta ve üst SED farkı gözetilmeksizin katılımcıların büyük bir çoğunluğunun gözlem becerisini; "bir yargıya varmada yarar sağlayan, karar vermede şahitlik eden ve dikkat gerektiren" şeklinde algıladıkları görülmektedir. Öte yandan alt ve orta SED'de yer alan katılımcıların önemli bir kısmının da gözlem becerisini "farklılığı ortaya koyan ve gelişim gösteren" şeklinde algıladıkları görülürken; alt SED'de yer alan bazı katılımcıların gözlem becerisine yönelik "ipucu veren ve takip eden", üst SED'de yer alan bazı katılımcıların ise "merak uyandıran" şeklinde algıya sahip oldukları görülmektedir. Alt, orta ve üst SED farkı gözetilmeksizin katılımcıların büyük bir çoğunluğunun mekânı algılama becerisini; "yol gösteren, anlama açısından araç görevi gören, başarı için zihinsel ve fiziksel faaliyet, sonradan başarı sağlanan ve algılayan açısından farklılık doğuran" şeklinde algıladıkları görülürken, alt ve üst SED'de yer alan katılımcıların bir kısmının mekânı algılama becerisine yönelik "dikkat edilmesi gereken süreç", orta ve üst SED'de yer alan katılımcıların bir kısmının da mekânı algılama becerisine yönelik "anlama açısından zorluk gösteren" şeklinde algıya sahip oldukları görülmektedir. Alt, orta ve üst SED farkı gözetilmeksizin katılımcıların büyük bir çoğunluğunun sosyal katılım becerisini; "ortak amaç için buluşulan ve ortak hareket sağlayan" şeklinde algıladıkları görülmektedir. Öte yandan alt ve orta SED'de yer alan katılımcıların önemli bir kısmının sosyal katılım becerisini "vazgeçilmez olan", alt ve üst SED'de yer alan katılımcıların büyük bir kısmının ise "birlikte hareket sağlamamada başlangıç ve mutluluk veren ve fayda sağlayan" şeklinde algıladıkları görülmektedir. Alt, orta ve üst SED farkı gözetilmeksizin katılımcıların büyük bir çoğunluğunun empati becerisini; "başka açıdan bakmaya yarayan, çözüme ulaşmada fayda sağlayan ve mutluluk veren" şeklinde algıladıkları görülmektedir. Bununla birlikte alt ve üst SED'deki katılımcıların bir kısmının da empati becerisini "karşılığı olan" şeklinde algıladıkları görülmektedir. Alt, orta ve üst SED farkı gözetilmeksizin katılımcıların büyük bir çoğunluğunun zaman ve kronolojiyi algılama becerisini; "belli bir sırayı yansıtan, fayda sağlayan ve zorlukları barındıran" şeklinde algıladıkları görülürken, yine alt orta ve üst SED'de yer alan katılımcıların geri kalan kısmının da zaman ve kronolojiyi algılama becerisine yönelik "farklılıkları ortaya koyan ve sürekliliği olan" şeklinde algıya sahip oldukları görülmektedir. Alt, orta ve üst SED farkı gözetilmeksizin katılımcıların büyük bir çoğunluğunun değişim ve sürekliliği algılama becerisini; "aralıksız değişime uğrayan" şeklinde algıladıkları görülmektedir. Öte yandan alt SED'de yer alan katılımcıların bir kısmının değişim ve sürekliliği algılamama becerisine yönelik "yaşanmışlıkları sergileyen" şeklinde, orta ve üst SED'de yer alan katılımcıların önemli bir kısmının da değişim ve sürekliliği algılama becerisine yönelik "belli bir dönem yaşanan ve farkındalık oluşturan" şeklinde algıya sahip oldukları görülmektedir. Yapılan çalışma sonucunda sosyal bilgiler müfredatında öğrencilere doğrudan kazandırılması öngörülen becerilere yönelik öğrencilerde birtakım eksikliklerin olduğu görülmektedir. Bu noktada öğretmenler, kazandırılması öngörülen bu becerilere dair öğrencilere ön bilgi verebilir. Bu düşünceden hareketle sosyal bilgiler öğretim programı amaç, vizyon, öğrenme alanları vb. açılarından her dönemim başında dönem boyu uygulanacak müfredat öğrencilere tanıtılabilir. Bu çalışmada öğrencilerin görüşlerinden ortaya çıkan metaforlar veya metafor kategorileri ilgili konuya yönelik araştırma yapmak isteyen araştırmacılara fayda sağlayabilir. Çalışmada geliştirilen metaforlar veya metafor kategorileri ile öğrencilerin çizdiği karikatür ve resimler öğrencilere kazandırılması öngörülen becerileri kazandırma sürecinde birincil kaynak olan öğretmenlere yardımcı olabilir.

Abstract:
The aim of this study is to determine how 8th grade students perceive some skills such as observation, location perception, time and chronology perception, change and continuity perception, social participation, and empathy which are defined as field-specific skills and involved in social sciences teaching program for 6 and 7th graders. In accordance with this purpose, metaphors that students developed for each skill, cartoons and pictures that students drew, and semi structured interviews conducted with students about related skill were analyzed. Qualitative research techniques which are eligible for collecting data by triangulation method (collecting data via metaphors, semi-structured interview, and document analysis) are conveyed together in this qualitative study designed in survey model. Considering the data supplied by Turkish Statistical Institute (TES) about Socio-Economic Status (SES), in the fall education term of 2016-2017, study group of this research consist of a total of 590 (297 female - 293 male) 8th graders chosen by maximum variation sampling method from 9 primary schools located in low, middle, and high socio-economical areas of central districts of Ankara participated in the study. Content analysis was conducted to analyze and interpret the data acquired from the participants. Results demonstrated that; regardless of the lower, middle and upper SES differences, it is seen that the majority of the participants perceive observation skill as "beneficial to a judgment, witness to decision and requiring attention". On the other hand, it is seen that while a significant part of the participants in the lower and middle SES perceive the observation skill as "demonstrating difference and developing", it is seen that some participants in the upper SES as "curiosity" and some participants in the lower SES as "perceive and follow". Regardless to the lower, middle and upper SES differences, it is seen that while a large majority of participants perceive the space as "guiding, acting as a vehicle for understanding, having mental and physical activity for success, differentiated in terms of succeeding and perceiving afterwards", some of the participants in the upper and lower SES as ''the process that should be paid attention'', some of the participants in the middle and upper SES as "difficulty in understanding". Without regard to the lower, middle and upper SES differences, it is seen that of a large majority of participants perceive the social participation skill as "meeting for common purpose and providing common action". On the other hand, it is seen that a significant part of the participants in the lower and middle SES perceive social participation skill as "indispensable" and most of the participants in the upper SES and the upper SES perceive it as "a start and uplifting in liaising and benefit ". It is seen that a large majority of participants without regard to the lower, middle and upper SES differences perceive the empathy skill as "uplifting, helps to look from a different perspective and find a solution''. However, some of the participants in the lower and upper SES seem to perceive the empathy skill as "counterparty". The great majority of the participants, regardless of the lower, middle and upper SES differences, seem to perceive the ability to perceive time and chronology as "reflecting a certain order, benefiting and having difficulties", while the rest of the participants in the lower, middle and upper SES are also perceived as having "continuity and difference" in their perception of time and chronology. The ability of change and continuity is seemed to be perceived as "undergoing constant change" by a large majority of participants regardless of the lower, middle, and upper SES differences. On the other hand, some of the participants in the lower SES seem to perceive the ability to perceive in the form of "exhibiting their livelihood", a significant part of the participants in the middle and upper SES perceive the ability of change and continuity as "living a definite period and creating awareness''. Results reveal that there are some deficiencies of students in term of skills in the social sciences teaching program that they must acquire. At this point, prior knowledge should be given to students about these skills. In this regard, social sciences teaching program may be introduced to the students at the beginning of each semester in terms of the purposes, vision and learning areas of the program. The metaphors or metaphor categories derived from this study may contribute to those who would like to study on similar problems. The metaphors or metaphor categories along with the caricatures that students drew may help teachers as primary teaching sources to make students acquire foreseen skills.