Kent içi ikametgah hareketliliği dinamiklerinin belirlenmesi: bir model önerisi
Determination of intra urban mobility dynamics: a model proposal
Yazar: SEDA ÖZLÜ
Danışman: PROF. DR. DİLEK BEYAZLI
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Konut alanları = Housing lands ; Trabzon-Ortahisar = Trabzon-Ortahisar ; Yapısal eşitlik modelleme = Structural equation modeling ; İkametgah hareketliliği = Residential mobility

Özet:
İkametgâh hareketliliği, konut alanlarının niceliksel ve niteliksel sorunlarının çözümüne yönelik bireylerin/hanelerin seçimleri yoluyla önce konut alanlarını sonrasında da kentsel mekânı şekillendirebildiği ve insan-mekân etkileşiminin izlenebildiği bir olgudur. Kentsel mekânın şekillenmesinde insan müdahalesinin izlenebildiği bu olgunun çok boyutlu yapısı farklı perspektiflerden ele almasını, değişen zaman ve bağlama göre sürekli tartışılmasını gerekli kılmaktadır. Bu çok yönlü ve çok boyutlu gereklilik tez çalışmasında bireylerin/hanelerin geçmişteki, bugünkü ve gelecekteki hareketlerinin bir bütün olarak değerlendirilmesini gerektirmektedir. Bu noktadan hareketle insanın ikametgâh hareketliliği aracıyla kentsel mekân üzerinde yarattığı etkinin makro yaklaşımla ortaya konularak başlandığı, sonrasında hanelerin yer değiştirmelerinin temel nedenlerine kadar hareketliliğin mikro yaklaşımla detaylandırıldığı bütüncül değerlendirme ile bu olgu kapsamlı ve özgün bir kurguda ele alınmıştır. Makro yaklaşımın şekillendirdiği kentsel mekânda ikametgâh hareketliliğine neden olan birey/haneden ve mekândan kaynaklı nedenlerin, nedenler arasındaki ilişkilerin ve nedenlerin birbiri üzerindeki etkisinin çok boyutlu ve bütüncül bir süreç içerisinde ortaya konulması amaçlanmıştır. Mikro yaklaşım çerçevesinde ikamet amaçlı hareketliliğe etken bireyden/haneden kaynaklı nedenler yaşam döngüsü ve yaşam seyri, mekânsal boyuttaki nedenler kentin en küçük yapı taşı konut-mikro, konut yakın çevresi-mezo ve mahalle-makro mekânsal ölçekli memnuniyet faktörleri ile ortaya konulmuştur. Yaşam döngüsü, yaşam seyri ve memnuniyet bağlamında geliştirilen örtük değişkenler (faktörler) ile kurulan yapısal eşitlik modelleri (YEM) yardımıyla ise hem gerçek hem de algılanan hareketliliğinin neden-sonuç tartışmaları gerçekleştirilmiştir.

Abstract:
Residential mobility is a phenomenon in which individuals/households can shape first the residential areas and then the urban space, and the human-space interaction can be monitored through the choices of individuals/households to solve the quantitative and qualitative problems of residential areas. The multidimensional structure of the phenomenon, in which human intervention can be observed in the shaping of urban space, necessitates it to be handled from different perspectives and to be constantly discussed according to the changing time and context. This versatile and multidimensional requirement requires the past, present and future movements of individuals/households to be evaluated as a whole in the thesis study. From this point of view, the phenomenon has been handled in a comprehensive and original setup, with a holistic evaluation in which the effect of human on the urban space by means of residential mobility is revealed with a macro approach, and then the mobility is detailed with a micro approach up to the level of main reasons for the displacement of households. In the urban space shaped by the macro approach, it is aimed to reveal the individual/household and spatial-based reasons that cause housing mobility, the relationships between the reasons and the effect of the reasons on each other in a multidimensional process. Within the framework of the micro approach, the individual/household-related causes of mobility were revealed with life cycle/life-course factors. The reasons in the spatial dimension were revealed by the satisfaction factors at the smallest building block of the city, residential unit-micro, at the immediate surroundings of the residential unit-meso, and at the neighborhood-macro spatial scales. Cause and effect discussions of both real and perceived mobility were made on the basis of structural equation models that were set up with implicit variables developed in the context of life cycle, life course and satisfaction, cause-effect.