Döviz kuru değişimlerinin finansal tablolar üzerine etkileri: Seçilmiş BIST 30 şirketleri üzerine bir araştırma
The effects of exchange rate changes on financial statements: A research on selected BIST 30 companies
Yazar: AYŞEGÜL ÜNLÜ
Danışman: PROF. DR. ALİ ALAGÖZ
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe Finansman Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Günümüzde küresel ticaretteki artışlar beraberinde bir yandan çok uluslu firmaların kurulmasına yol açarken öte taraftan firmaların yurt dışında ana ortaklık veya bağlı ortaklık kurmalarını sağlamaktadır. Bu durum muhasebe uygulamalarını ve raporlama sürecini de etkilemektedir. Muhasebe kayıtlarının geçerli para biriminden tutulmasıyla raporlanması, değişik para birimleriyle ticaret yapan veya yurtdışı şube ya da ortaklıkları bulunan şirketlerin döviz hasılatlarının da milli para birimine çevrilmesi mecburiyetini meydana getirmiştir. Kur değişiminin muhasebe kayıtlarına alınmasıyla finansal tablolara aktarılmasında ülkelerin mevzuatları çerçevesinde oluşan farklılıklar bu alanı uzun yıllar standardizasyondan uzak bırakmıştır. Bu alanı düzenleyen Uluslararası Muhasebe Standardı 21, Türkiye'de de TMS 21 Kur Değişiminin Etkileri standardı şeklinde uygulanmıştır. Çalışmanın birinci bölümünde; döviz ve döviz kuru kavramı açıklanarak, kur farkı meydana getiren işlemler ve Türk Lirası'nda meydana gelen değişimler incelenecektir. Çalışmanın ikinci bölümünde; finansal tabloların çevrilmesinde kullanılan yöntemler, konsolide finansal tablo kavramı ve TMS 21 Kur Değişiminin Etkileri Standardı açıklanacaktır. Çalışmanın uygulama kısmında ise farklı sektörlerde faaliyet gösteren Borsa İstanbul 30 endeksine tabi seçilmiş 15 şirketin finansal tablolarında kur farkının etkisi değerlendirilecektir. Bu amaçla BIST 30 endeksinde işlem gören seçilmiş 15 firmanın 6 yıllık (2017-2022) bağımsız finansal denetim raporlarından edinilen veriler kullanılmıştır. Bu amaçla İşletmelerin Esas Faaliyetlerden Diğer Gelirler ve Giderleri, Finansman Gelirleri ve Giderleri, Hasılat, Satışların Maliyeti ve Brüt Karındaki değişimleri esas alınmıştır. Bu  gelir tablosu kalemlerinin ortalama kurla çevrimi sonucunda Covid-19 dönemi öncesi ve sonrasında finansal tablolarında değişiklik meydana getirip getirmediği sorusuna yanıt bulabilmek için örnek uygulamaya yer verilmiştir. Yapılan örnek uygulama Kruskal Wallis H analizleri sonucunda seçilen bağımsız değişkenlerin kur değişiminin etkileri arasındaki ilişkinin anlamlı olacağı öngörülmektedir.

Anahtar Kelimeler: TMS 21, Döviz Kuru, BİST 30, Yabancı Para, Kruskal Wallis H.

Abstract:
Today, the increases in global trade lead to the establishment of multinational companies, on the one hand, and on the other hand, enable companies to establish a parent or subsidiary abroad. This situation also affects the accounting practices and reporting process. Reporting by keeping the accounting records in the functional currency has created the obligation to convert the foreign currency revenues of companies that trade in different currencies or have branches or partnerships abroad into the national currency. Differences within the framework of the legislation of the countries in the transfer of the exchange rate change to the financial statements by recording them in the accounting records have left this field far from standardization for many years. The International Accounting Standard 21, which regulates this field, has been implemented in Turkey as the TAS 21 Effects of Currency Change standard. In the first part of the study; By explaining the concept of foreign exchange and exchange rate, transactions that cause foreign exchange differences and changes in the Turkish Lira will be examined. In the second part of the study; The methods used in the translation of financial statements, the concept of consolidated financial statements and TAS 21 Effects of Currency Changes will be explained. In the application part of the study, the effect of the exchange rate difference on the financial statements of 15 companies that are subject to BIST 30 index operating in different sectors will be evaluated. For this purpose, data obtained from the 6-year (2017-2022) independent financial audit reports of 15 selected companies traded in the BIST 30 index were used. For this purpose, the changes in Other Income and Expenses from Main Activities, Finance Income and Expenses, Revenue, Cost of Sales and Gross Profit are taken as basis. In order to find an answer to the question of whether these income statement items have changed the financial statements before and after the Covid-19 period as a result of the average exchange rate conversion, a sample application is included. As a result of the sample application Kruskal Wallis H analysis, it is predicted that the relationship between the effects of the exchange rate change of the independent variables selected will be significant.

 Keywords: TMS 21, Exchange Rate, BIST 30, Foreign Currency, KruskalWallis H.