Çok kriterli karar verme yöntemi seçiminde yeni bir yaklaşım
A new approach in the selection of multi criteria decision making methods
Yazar: AHMET ÖZTEL
Danışman: PROF. DR. İHSAN ALP
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İstatistik Ana Bilim Dalı / Yöneylem Araştırması Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: İstatistik = Statistics

Özet:
Karar verme, herkesin hayatının her anında yaptığı bir faaliyettir. Eğer karar verme
sürecinde birden fazla kriter söz konusu ise, bu bir Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV)
problemidir. ÇKKV problemlerini çözmek için yetmişli yılların başından günümüze çok
fazla sayıda yöntem geliştirilmiştir. Bir ÇKKV probleminde en iyi çözüme ulaşmak için,
farklı ÇKKV yöntemleri kullanabilir. Farklı yöntemler farklı çözümler önerebilir. Problem
için hangi yöntemin en iyi çözümü sağladığını bulmak, başlı başına yeni bir problem
olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışmada verilen problem için en iyi ÇKKV yönteminin
seçilmesi için yeni bir yapı olarak regresyon yaklaşımı önerilmiştir. Önerilen yaklaşım,
karar matrisi ile tercih sıralaması arasındaki ilişki üzerine inşa edilmiştir. ÇKKV
yöntemlerinin çoğu, karar matrisini kullanarak alternatifler arasında bir tercih sıralaması
yapmaktadır. Karar matrisi ile tercih sıralaması arasındaki ilişki regresyon modeliyle
ortaya konabilir. Regresyon modelinin uyumunun iyiliği, sıralamanın kalitesini yansıtır.
Uyumun iyiliğini ölçmek için determinasyon katsayısı kullanılışlı bir araçtır. En yüksek
determinasyon katsayısını elde eden modelde kullanılan ÇKKV yöntemi en iyi yöntemdir.
Uygulama olarak Borsa İstanbul'da işlem gören 25 gayrimenkul yatırım ortaklığı
firmasının 15 çeyrek dönemlik finansal performansları değerlendirilmiştir. ÇKKV
yöntemlerinden TOPSIS, MAUT, CP ve VIKOR yöntemleri seçilmiştir. Kriterlerin
ağırlıklandırılmasında Entropi yöntemi tercih edilmiştir. Önerilen regresyon yaklaşımı
ÇKKV yöntemleri arasında kesin ve nesnel bir değerlendirme imkânı sağlar. Ayrıca, temel
istatiksel ve matematiksel araçlar içerdiğinden regresyon yaklaşımı gayet kullanışlıdır. Bu
nedenle önerilen yaklaşımın literatüre önemli bir katkı sağlayacağı öngörülmektedir.

Abstract:
Decision-making is an activity that everyone makes it at every moment of life. If there is
more than one criteria in the decision-making process in question, this is a Multi-Criteria
Decision Making (MCDM) problem. Numerous methods have been developed to solve
MCDM problems since the beginning of seventies. Various methods are available for
achieving the best solution in the MCDM problems. Different methods can propose
different solutions. To find which method provides the best solution for the problem, it
come across as a new problem in itself. In this study, the regression approach has been
proposed as a new framework for selection the best MCDM method for a given problem.
The proposed approach is built upon the relationship between the decision matrix and
preference ranking. The most of MCDM methods make an order of preference among the
alternatives by using the decision matrix. The relationship between decision matrix and
preference ranking can be demonstrated by the regression model. The goodness of fit of
the regression model, reflects the quality of the ranking. The coefficient of determination is a handy tool to measure the goodness of fit. The MCDM method used in the model which obtained the highest coefficient of determination is the best method. The financial performance analysis of 25 real estate investment trust firms that traded in Borsa İstanbul is evaluated as application. The TOPSIS, MAUT, CP and VIKOR methods are selected as MCDM methods. Entropy method is preferred for criteria weighting. The proposed
regression approach presents an opportunity of exact and objective analysis among the
MCDM methods. In addition, since regression approach consists of basic mathematical
and statistical tools it is very useful. Therefore the proposed approach is expected to make a significant contribution to the literature.