Tünel içi ölçümlerle gaz ve partiküllerin konsantrasyonlarının ve emisyon faktörlerinin belirlenmesi
Determination of concentrations and emission factors of gas and particulates with in-tunnel measurements
Yazar: NESİMİ AKYOL
Danışman: DOÇ. DR. EFTADE EMİNE GAGA
Anadolu Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering
Dizin: Egzoz emisyonları = Exhaust emissions ; Emisyon = Emission ; Çevre kirleticiler = Environmental pollutants ; Çevre kirliliği = Environmental pollution

Özet:
Bu tez çalışması kapsamında, Bilecik Osmangazi Tünelinde 17-28 Ağustos 2011 tarihleri arasında iki hafta süreyle kirletici bileşenlerin (Partikül madde, eser elementler, azot dioksit (NO2), ozon (O3), uçucu organik bileşikler (BTEX)) konsantrasyonları belirlenmiştir. Partikül madde örnekleri dichotomous örnekleyicilerle, NO2, ozon ve BTEX örnekleri ise pasif örnekleyicilerle toplanmıştır. Ayrıca tünel boyunca pasif örnekleme gerçekleştirilerek NO2 ve O3 profilleri belirlenmiştir. Pasif örneklemenin yapıldığı noktalardan yol tozu örnekleri de toplanmış ve yol tozunda eser element konsantrasyonları belirlenmiştir. Örnekleme süresince meteorolojik parametreler ve taşıt sayım bilgileri de edinilmiştir. Tünelin giriş ve çıkış noktasındaki örnekleme istasyonlarında sabah ve öğleden sonra olmak üzere iki periyotta örnekleme yapılmıştır. 
Tünel içindeki kirletici konsantrasyonlarının dış ortamdaki kirletici konsantrasyonlarından oldukça fazla olduğu ve çıkış istasyonuna doğru arttığı gözlemlenmiştir.
Yol tozu örneklerinin Sr, Ga, Cr, Ni ve Cu açısından orta derecede Sb, Se, Ca, As, Pb Cd, Zn ve Sn elementlerince yüksek seviyelerde zenginleştiği görülmüştür.
Giriş ve çıkış istasyonlarında ölçülen konsantrasyonlar ve tünele ait diğer veriler kullanılarak emisyon faktörleri belirlenmiştir. BTEX?ler için emisyon faktörleri 16,71 ± 10,45  (toluen) ile 4,16 ± 4,74 mg araç-1 km-1 (m+p ksilen) arasında değişmektedir. PM2,5 fraksiyonunda eser elementler için emisyon faktörleri 0,0005 ± 0,0003 (Rb) ile 1,42 ± 0,93 mg araç-1 km-1 (Fe) arasında değişkenlik gösterirken PM2,5-10 fraksiyonunda ise emisyon faktörleri 0,0017 ± 0,0013 (Nd) ile 19,274 ± 11,044 mg araç-1 km-1 (Ca) arasında değişmektedir.

Anahtar Kelimeler: Tünel çalışması, araç emisyonları, emisyon faktörü, eser elementler, 
BTEX, NO2, O3

Abstract:
In this dissertation, concentrations were determined for pollutants (particulate matter, trace elements, nitrogen dioxide (NO2), ozone (O3), and volatile hydrocarbons (BTEX)) in Osmangazi Tunnel between 17 and 28 August 2011 in Bilecik, Turkey. Particulate matter samples were collected with dichotomous sampler, NO2, O3, and BTEX samples were collected with passive samplers. Also NO2, and O3 profiles were determined along the tunnel with passive sampling. Road dust samples were collected from the same sampling points of passive sampling and trace element concentrations were determined in the road dust. Meteorological parameters and vehicle count information were also acquired during the sampling campaigns. Sampling was carried out at two periods (as morning and afternoon) at the sampling stations at the entrance and the exit of the tunnel.
The pollutants concentrations inside the tunnel were found to be much higher than the outside and to increase towards the exit of the tunnel. 
Sr, Ga, Cr, Ni and Cu elements were moderately enriched in the road dust samples whereas Sb, Se, Ca, As, Pb Cd, Zn ve Sn elements were strongly enriched.
Emission factors were determined using concentrations data measured at the entrance and exit of the tunnel together with other tunnel data. BTEX emission factors ranged from 16,71±10,45  (toluene) to 4,16±4,74 mg vehicle-1 km-1 (m+p xylene). PM2,5 trace element emission factors changed from 0,0005 ± 0,0003 (Rb) to 1,42 ± 0,93 mg vehicle-1 km-1 (Fe) and they were in the range of 0,0017 ± 0,0013 (Nd) and 19,274 ± 11,044 mg vehicle-1 km-1 (Ca) for the PM2,5-10 fraction.

Keywords: Tunnel study, vehicular emissions, emission factor, trace elements, BTEX, NO2