Hastanın sağlığa bağlılığı/katılımı ölçeği' nin Türkçe formunun geçerlilik ve güvenilirliği
Validity and reliability of the Turkish version of patient health engagement scale
Yazar: ESİN ATEŞ
Danışman: PROF. DR. AYLA BAYIK TEMEL
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Hemşirelik = Nursing
Dizin: Güvenilirlik ve geçerlilik = Reproducibility of results ; Hasta katılımı = Patient participation ; Hastalar = Patients ; Hastalık = Disease ; Kronik hastalık = Chronic disease ; Sağlık = Health ; Sağlık araştırmaları = Health surveys ; Türkçe uyarlama = Turkish adaptation ; Ölçek geliştirme = Scale development ; Ölçekler = Scales

Özet:
Bu araştırma "Hastanın Sağlığa Bağlılığı Ölçeği' nin Türkçe formunun geçerlilik ve güvenilirliğini incelemek amacıyla yapılmıştır. Metodolojik çalışmanın evrenini Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi hastanesinde Mart 2017-Şubat 2018 tarihleri arasında kronik hastalığı olan ve Dâhili kliniklerde yatarak/ayaktan tedavi gören tüm hastalar oluşturmuştur. Olasılıksız örneklem yöntemi ile seçilen kronik hastalığı olan 260 gönüllü hasta araştırma örneklemini oluşturmuştur. Araştırma verileri, Sosyo-demografik Bilgi Formu, Hastanın Sağlığa Bağlılığı Ölçeği ve Hasta Aktiflik Düzeyi Ölçüm Aracı (PAM) ile toplanmıştır.  
Ölçeğin dil geçerliliği çeviri-geri çeviri yöntemi ile sağlanmıştır. Graffigna ve ark. (2015) tarafından geliştirilen özgün adı Patient Health Engagement Scale (PHE-s) olan Hastanın Sağlığa Bağlılığı Ölçeği' nin içerik/kapsam geçerliliği için uzman görüşüne başvurulmuş, Genel Kapsam Geçerlilik İndeksi (KGİ) 0.88 bulunmuştur. Kendall Uyuşum Katsayısı Korelasyon değeri de, Kendal W= 0.199 olarak elde edilmiştir (p < 0.05).  Ölçeğin yapı geçerliliğini belirlemek için Temel Bileşenler Analizi ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yapılmış, faktörün tek boyutlu olduğu öz değerine (4.2) ve Scree Plot grafiği değerlendirilerek ölçeğin özgün formun kavramsal yapısına uygun olarak tek faktörlü yapıda olduğuna karar verilmiştir. DFA sonucuna göre, oluşan modelin özgün ölçek modeli ile uyum gösterdiği saptanmıştır (x2/df=2.12, RMSEA=0.066, CFI=0.99, NFI=0.99, NNFI=0.99, SRMR=0.06, GFI=0.98). Ölçeğin ölçüt/bağımlı geçerliliğinde Hasta Aktiflik Düzeyi Ölçüm Aracı (PAM) kullanılmış ve her iki ölçek arasında güçlü, olumlu yönde ve çok anlamlı bir korelasyon bulunmuştur.
Hastanın Sağlığa Bağlılığı Ölçeği' nin (PHE-s) Türkçe formunun iç tutarlılık güvenilirlik Cronbach alfa değeri 0.95 bulunmuştur. Madde-madde korelasyon katsayıları 0.68-0.87 arasında ve madde–ölçek toplam puan korelasyon katsayıları 0.86 ile 0.95 arasında değişmektedir. Madde analizi kapsamında %27 üst ve %27 alt grupların madde puanı arasındaki fark Independent Sample T testi ile sınamıştır ve grup ortalamaları arasında tüm test maddeleri için p < 0.05 düzeyinde anlamlı bir fark olduğu saptanmıştır. Zamana karşı değişmezliğini belirlemek için ölçek, iki hafta ara ile 30 hastaya uygulanmış ve iki ölçüm arasında çok güçlü, olumlu yönde ve çok anlamlı ilişki bulunmuştur (r=0.99, p<0.01).  
Hastanın Sağlığa Bağlılığı Ölçeği' nin (PHE-s) kronik hastalığı olan bireylerin sağlığa bağlılık düzeylerini belirlemek amacıyla kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğu bulunmuştur. Ölçek öz yönetim becerileri eksik olan hastaları daha yüksek sağlık risk grubuna girmeden önce belirleyebilme, erken girişimleri uygulayabilme, hasta ve sağlık sistemi için hem zamanı hem de kaynakları daha etkin kullanma olanağı sağlayan bakım planlarının geliştirilmesinde kullanılabilir.
Anahtar Kelimeler: Hastanın Sağlığa Bağlılığı, Kronik Hastalık, Geçerlilik, Güvenilirlik

Abstract:
This research was carried out to test the validity and reliability of the Turkish version of "Patient Health Engagement Scale". All patients that had any type of chronic disease and hospitalized in the clinics of Internal Diseases/received outpatient treatment in Ege University Medical Faculty hospital between March 2017 and February 2018 constituted the population of this methodological study.  Volunteer patients with chronic diseases (260) selected through non-probability sampling comprised the sampling of the research. The data were collected using "Socio Demographic Information Form", "Patient Health Engagement Scale (PHE)" and "Patient Activation Measure (PAM)".  
Scale's language validity was ensured through "translation-back translation method". For the content validity of the original "Patient Health Engagement Scale" (PHE) developed by Graffigna et al. (2015) expert opinion was obtained and the "Content Validity Index" (CVI) was found as 0.88.  Kendall's coefficient of concordance was obtained as W= 0.199 (p< 0.05). In order to determine scale's structural validity the "principal components analysis" and "confirmatory factor analysis" were made and consequently one factor with eigenvalue (4.2) was yielded and Scree Plot graphic also determined that the scale was in one factor structure consistent with the conceptual structure of the unique form of the scale. CFA showed reasonable multiple goodness-of-fit indexes and these results gave evidence of concordance between the model formed and unique scale model (x2/df=2.12, RMSEA=0.066, CFI=0.99, NFI=0.99, NNFI=0.99, SRMR=0.06, GFI=0.98). For concurrent validity of the PHE scale validity the "Patient Activation Measure (PAM)" was used and a strong, positive and very significant correlation was found between two scales. 
For the internal consistency reliability, Cronbach alpha value of the Turkish version of the "Patient Health Engagement Scale (PHE)" was found as 0.95. Item by item correlation coefficients varied between 0.68 and 0.87 and correlation coefficients of the item-total scores varied between 0.86 and 0.95. In the scope of item analysis, the difference between item scores of the groups with 27 % top, 27 % bottom, was tested through Independent sample t-test and a significant difference at p< 0.05 level was detected at all test items between group averages. In order to determine the stability of Patient Health Engagement Scale (PHE), scale was applied to 30 patients with two-week interval and a very strong, positive and significant relationship was found between two measurements  (r=0.99, p<0.01). 
"Patient Health Engagement Scale (PHE)" was found to be a valid and reliable measurement tool to be used to determine health engagement levels of individuals with chronic diseases. Scale can be utilized to identify patients lacking self-management skills before they fall into higher health risk groups, to apply early interventions and to develop care plans that will enable more effective use of both time and resources for patients and health system. 
Keywords: Patient health engagement, chronic disease, validity, reliability