Şanlıurfa yöresinde doğal olarak yetişen bademlerin (Prunus Amygladus L.) seleksiyonu
Selection of almond (Prunus Amygladus L.) narurally grow inSanliurfa region
Yazar: YAKUP POLAT
Danışman: PROF. DR. AHMET KAZANKAYA
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışmada, 2017-2018 yılları arasında Hilvan, Bozova, Suruç ve Şanlıurfa
Merkez ilçelerinde doğal olarak tohumdan yetişmiş çöğür badem ağaçları arasından
üstün nitelikli olanlar araştırılmıştır. Çeşit ıslah amaçları doğrultusunda doğal badem
popülasyonunda ilk yıl 102 genotipin, ikinci yıl 43 genotipin çeşitli ağaç ve meyve
özellikleri tanımlanmıştır. Araştırma sonucunda, badem çeşit ıslah çalışmaları için tartılı
derecelendirme yöntemi kullanılarak 21 genotip çiçeklenme ve kalite durumlarına göre
ümitvar seçilmiştir.Ümitvar olarak seçilen genotiplerde tam çiçeklenme dönemleri 2017
yılında 10 Mart-27 Mart tarihleri arasında gerçekleşirken; 2018 yılında 22 Şubat-20
Mart tarihleri arasında gerçekleşmiştir.Tartılı derecelendirme yöntemine göre alınan
puanlar sonucunda seçilen ümitvar genotiplerin, kabuklu meyve ağırlıkları 2.51 g ile
5.31 g arasında, iç badem ağırlıkları 0.56 g ile 1.68 g arasında, iç oranları % 13.75 ile
54.54 arasında olduğu saptanmıştır. Kabuk kalınlıkları 2.52 ile 3.48 mm arasında, çift iç
oranı % 0, ikiz iç oranı % 0 ve sağlam iç oranlan % 60-100,00 arasında değiştiği tespit
edilmiştir. Genotiplerin sütur açıklığı 14 genotipte kapalı, 7 genotipte açık olduğu
görülürken, meyve şekli 18 genotipte, uzun oval 2 genotipte kalp ve 1 genotipte elips
grubunda yer almıştır. Kabuk sertliği yönünden 15 genotip çok sert, 4 genotip sert ve 2
genotip orta olarak belirlenmiştir. Ümitvar genotiplerin 5 genotipi ufak, 3 genotipi orta
iri, 6 genotipi iri ve 7 genotipinin çok iri olduğu belirlenmiştir. Ümitvar genotiplerin iç
rengi bakımından incelendiğinde ise l genotip açık, 7 genotip orta açık, 11 genotip koyu
ve 2 ise çok koyu olarak değerlendirilmiştir. Ağaç şekli bakımında 6 genotip dik, 11
genotip dik yayvan ve 4 genotip yayvan olarak belirlenmiştir.

Anahtar kelimeler: Badem, Genotip, Meyve özellikleri, Seleksiyon

Abstract:
In this study performed during 2017 and 2018, the native almond populations
of Hilvan, Bozova, Suruç and districts of Şanlıurfa province of Turkey were studied to
determine promising chance seedlings. Tree and fruit characteristics of seedling almond
trees were identified for 102 genotypes in the first year and 43 genotypes in the second
year with respect to almond cultivar breeding objectives. In conclusion, 21 genotype
were determined promising according to weighted rating method. 2017 and 2018
flowering dates of these promising genotypes are March 10-27 and February 22 March
20, respectively. Shell weight of promising genotypes changed between 2.51 g and 5.31
g. Kernel weight of selected 21 promising almonds changed between 0.56-1.48 g,
kernel rate between % 13.75) - 54.54, skin thickness 2.52-3.48 mm, double kernel rate
between % 0, twin kernel rate was % and safe kernel rate between % 60.0-100.00 In
terms of fruit shape 1 of the genotypes were ellipse, another 18 genotypes were long
and oval and the rest 2 genotypes were heart-shaped. Although 6 of the promising
genotypes were determined large, 3 genotypes medium 5 genotypes were small, and 7
genotypes were determined very large, all of them placed in sweet almond category.
The kernel colour was determined light colored of one genotype, medium light colored
of 7 genotypes dark of 11 genotypes and very dark of 2 genotypes. Tree shape was
determined broad in 4 genotypes and vertical-broad in 11 genotypes while vertical in 6
genotypes.

Key words: Almond, Fruit properties, Genotype, Selection, Şanlıurfa.