Menopozun hedonik açlık ve yeme davranışı üzerine etkisi
The effect of menopause on hedonic hunger and eating behavior
Yazar: KÜBRA ERGAN
Danışman: PROF. DR. HİLAL YILDIRAN
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı / Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Postmenopoz = Postmenopause ; Sağlıklı beslenme = Healthy nutrition

Özet:
Menopoz dönemi kadınların hayatında birçok değişikliğin olduğu, sağlık durumunu etkileyen önemli bir evredir. Bu çalışma menopoz öncesi ve sonrası dönemdeki kadınlarda hedonik açlık ve yeme davranışının incelenmesi amacıyla yaşları 25-57 yıl arası değişen, beden kütle indeksi (BKİ) değerleri 18-40 kg/m2 aralığında olan menopoz öncesi (n:75) ve menopoz sonrası (n:75) sağlıklı kadın bireyler üzerinde yürütülmüştür. Menopoz sonrası dönemdeki kadınlarda menopoz sonrası 1-5 yılları arasında olanlar ve menopoz öncesi dönemdeki kadınlarda menstrual siklüsü düzenli devam eden doğurganlık çağında olan kadınlar çalışmaya dahil edilmiştir. Çalışma kapsamında kadınlara demografik özellikler, beslenme alışkanlıkları, Besin Gücü Ölçeği, Yale Yeme Bağımlılığı Ölçeği, Duygusal İştah Anketi, Menopoz Semptomları Değerlendirme Ölçeği (menopoz dönemindeki kadınlar için) ve Uluslararası Fiziksel Aktivite Anketi-Kısa Form içeren anket formu uygulanmış, üç günlük besin tüketim kayıtları alınmış ve enerji yoğunluklu besinlerin tüketim sıklığı formu sorgulanmıştır. Kadınların vücut bileşimi ve antropometrik ölçümleri (vücut ağırlığı (kg), boy uzunluğu (cm), bel çevresi (cm), kalça çevresi (cm)) alınmıştır. Çalışma sonunda menopoz öncesi dönemdeki kadınların yaş ortalaması 36,7±7,20 yıl ve menopoz sonrası dönemdeki kadınların yaş ortalaması ise 49,9±3,74 yıl olarak bulunmuştur (p<0,05). Menopoz durumuna göre grupların BKİ ortalamalarına bakıldığında ise BKİ menopoz öncesi dönemdeki kadınlarda 25,8±4,4 kg/m2 ve menopoz sonrası dönemdeki kadınlarda 30,1±5,0 kg/m2 olarak saptanmıştır (p<0,05). Menopoz sonrası dönemdeki kadınların vücut ağırlığı (kg), bel çevresi, bel-kalça oranı, bel-boy uzunluğu oranı, vücut yağ oranı (%), yağsız vücut kütlesi (kg) ve kemik kütlesi (kg) menopoz öncesi dönemdeki kadınlardan daha yüksektir (p<0,05). Menopoz öncesi dönemdeki kadınların Uluslararası Fiziksel Aktivite Anketi skoru ortalamaları menopoz sonrası dönemdeki kadınlardan daha yüksek bulunmuştur ve fark istatistiksel olarak anlamlıdır (p<0,05). Duygusal İştah Anketinden elde edilen tüm puan türlerinin ortalamaları menopoz sonrası dönemdeki kadınlarda menopoz öncesi dönemdeki kadınlardan daha yüksekken (p<0,05), kadınların yeme bağımlılığı durumlarına bakıldığında gruplar arasındaki fark anlamlı değildir (p>0,05). Menopoz durumuna göre Besin Gücü Ölçeği toplam ve alt faktör puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmamıştır (p>0,05). Menopoz öncesi dönemdeki kadınlarda besin tadına bakılması alt faktörü ile yağsız vücut kütlesi arasında pozitif yönlü zayıf bir ilişki (r=0,244; p=0,035) bulunmuştur. Menopoz sonrası dönemdeki kadınlarda besin tadına bakılması alt faktörü ile karbonhidratların enerji eldesindeki oranı arasında negatif yönlü zayıf bir ilişki (r=-0,252; p=0,029) bulunmuştur. Sonuç olarak menopoz öncesi ve sonrası dönemdeki kadınlarda Besin Gücü Ölçeği ve yeme bağımlılığı puanı açısından fark bulunamazken, duygusal iştah puanı açısından istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmuştur. Menopoz döneminde değişen beslenme alışkanlıklarının izlenmesi bu dönemde kötü beslenmeye bağlı sağlık sorunlarının önlenmesi açısından önemlidir.

Abstract:
Menopause is an important phase in women's lives where many changes occur and affect their health status. This study aims to examine hedonic hunger and eating behavior in pre (n:75) and post (n:75) menopausal women, aged between 25-57, with body mass index (BMI) values between 18-40 kg/m2 was conducted on healthy individuals. Women in the post-menopausal period, those between 1-5 years after menopause, and women in the reproductive age group with regular menstrual cycles in the pre-menopausal period were included in the study. Within the scope of the study, a survey form containing demographic characteristics, eating habits, Menopause Symptoms Assessment Scale, Yale Food Addiction Scale, Emotional Appetite Questionnaire, The Power of Food Scale, International Physical Activity Questionnaire was applied to volunteer individuals and a three-day food consumption record was taken. Body composition analysis of the participants was performed and anthropometric measurements (body weight (kg), height (cm), waist circumference (cm), hip circumference (cm)) were taken. The average age of premenopausal women participating in the study was 36.7±7.20 years, and the average age of postmenopausal women was 49.9±3.74 years (p<0.05). When the BMI averages of the groups were examined according to menopausal status, it was found to be 25.8±4.4 kg/m2 in pre-menopausal individuals and 30.1±5.0 kg/m2 in post-menopausal individuals (p<0.05). Postmenopausal women have higher body weight (kg), waist circumference, waist-hip ratio, waist-to-height ratio, body fat percentage (%), lean body mass (kg) and bone mass (kg) than premenopausal women (p<0.05). The International Physical Activity Questionnaire score averages of individuals in the pre-menopausal period were found to be higher than those in the post-menopausal period and the difference was statistically significant (p<0.05). The averages of all score types obtained from the Emotional Appetite Questionnaire were found to be higher in postmenopausal individuals than in premenopausal individuals, and it was statistically significant (p<0.05). When looking at the food addiction status of pre- and post-menopausal women, the difference between the groups is not significant (p>0.05).  There was no statistically significant difference between the total and sub-factor scores of The Power of Food Scale according to menopause status (p>0.05). A weak positive relationship (r=0.244; p=0.035) was found between the food taste sub-factor and lean body mass in pre-menopausal women. A weak negative relationship (r=-0.252; p=0.029) was found between the food taste sub-factor and the ratio of carbohydrates in energy in postmenopausal women. As a result, while there was no difference in terms of The Power of Food Scale and food addiction score between pre- and post-menopausal women, a statistically significant difference was found in terms of emotional appetite score. Monitoring changing eating habits during menopause is important in preventing health problems due to malnutrition during this period.