Çocuklarda bilişsel duygu düzenleme stratejileri farkındalık programının geliştirilmesi ve değerlendirilmesi
The development and assessment of the program on cognitive emotion regulation strategies awareness for children
Yazar: OLGUN TURAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ OSMAN NEJAT AKFIRAT
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Bilişsel duygu düzenleme = Cognitive emotion regulation ; Farkındalık = Awareness ; Psiko-eğitim programı = Psycho-educational program ; Çocuklar = Children ; Ölçekler = Scales

Özet:
Bu araştırmanın amacı, araştırmacı tarafından geliştirilen Bilişsel Duygu Düzenleme Stratejileri Farkındalık Programının, orta çocukluk dönemindeki bireylerin kullandıkları bilişsel duygu düzenleme stratejilerine olan etkisini incelemektir. Bu amaç bağlamında öncelikle araştırmada kullanmak maksadıyla Garnefski ve diğerleri (2007) tarafından geliştirilen ve orijinal adı "Cognitive Emotion Regulation Questionnaire-k (CERQ-k)" olan, Çocuklar İçin Bilişsel Duygu Düzenleme Stratejileri Ölçeği Türkçeye uyarlanmış ve Türkçe formunun 9-12 yaş arası çocuklarda geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmıştır. Araştırmada tarama modeli ve deneysel model kullanılmıştır. Araştırmanın ölçek uyarlama aşaması, 2018-2019 eğitim öğretim yılında İstanbul'da bir ortaokulda eğitimine devam eden ve yaşları 9 ila 12 arasında değişen 657 öğrenci üzerinde yürütülmüştür. Araştırmanın deneysel çalışması ise 2018-2019 eğitim öğretim yılında aynı okulda eğitimine devam eden, 10 kişi deney ve 10 kişi kontrol grubunda yer alan ve yaşları 10 ila 12 arasında değişen toplam 20 öğrenci üzerinde yürütülmüştür. Araştırmada veri toplamak amacıyla Kişisel Bilgi Formu ve Çocuklar İçin Bilişsel Duygu Düzenleme Stratejileri Ölçeği kullanılmıştır. Ölçeğin geçerlik ve güvenirlik düzeyini belirlemek için Doğrulayıcı Faktör Analizi yapılmış; alt boyutlara ait Cronbach Alpha ve madde toplam korelasyon değerleri hesaplanmış; test-tekrar test güvenirliğini hesaplamak için Spearman RHO Analizi yapılmıştır. Çocuklar İçin Bilişsel Duygu Düzenleme Stratejileri Ölçeğinin 9 boyutlu ve 36 maddeden oluşan orijinal yapısının 9-12 yaş aralığındaki çocuklarda geçerli ve güvenilir olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmanın deneysel çalışma aşamasında ise 7 oturumdan oluşan ve oturum süreleri 60 ila 85 dakika arasında değişen farkındalık programı deney grubuna haftada bir oturum olacak şekilde uygulanmıştır. Veriler Mann-Whitney U Testi, Friedman Testi ve Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi ile incelenmiştir. Elde edilen bulgulardan hareketle, uygulanan farkındalık programının deney grubunun kendini suçlama bilişsel duygu düzenleme stratejisini kullanımında kalıcı azalmaya yol açtığı, felaketleştirme bilişsel duygu düzenleme stratejisinin kullanımında azalmaya yol açtığı ancak izleme testinde anlamlılık sınırında kaldığı, kabul etme, ruminasyon ve başkalarını suçlama bilişsel duygu düzenleme stratejilerinin kullanımına herhangi bir etkisinin olmadığı, pozitif tekrar odaklanma bilişsel duygu düzenleme stratejisinin kullanımında artışa yol açtığı ancak kalıcı olmadığı, plana tekrar odaklanma, pozitif yeniden gözden geçirme ve bakış açısına yerleştirme bilişsel duygu düzenleme stratejilerinin kullanımında kalıcı bir artışa yol açtığı sonucuna ulaşılmıştır. Bulgular alanyazın ışığında tartışılmış ve birtakım önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
The aim of this study is to examine the effect of the Cognitive Emotion Regulation Strategies Awareness Program developed by the researcher on cognitive emotion regulation strategies used by individuals in middle childhood. For this purpose, firstly, the Cognitive Emotion Regulation Strategies for Children Scale, developed by Garnefski et al. (2007), originally named "Cognitive Emotion Regulation Questionnaire-k (CERQ-k)", was adapted to Turkish and validity and reliability studies of the Turkish version have been conducted on children who were between the ages of 9-12. In the research, screening model and experimental model were used. The scale adaptation phase of the research was conducted on 657 students aged 9 to 12, who continued their education in a secondary school in Istanbul in the 2018-2019 academic year. The experimental study of the research was carried out on 20 10-12-year old students, who were continuing their education in the same school in the 2018-2019 academic years. There were 10 students in both experimental and control groups. In the research, Personal Information Form and Cognitive Emotion Regulation Strategies for Children Scale were used to collect data. Confirmatory Factor Analysis was performed to determine the validity and reliability level of the scale; Cronbach Alpha and item total correlation values of sub-dimensions were calculated and Spearman RHO Analysis was performed to calculate test-retest reliability. It was concluded that the original structure of the Cognitive Emotion Regulation Strategies for Children Scale, consisting of 9 dimensions and 36 items, was valid and reliable in children between the ages of 9-12. In the experimental study phase of the research, the awareness program, consisting of 7 sessions and session times ranging from 60 to 85 minutes, was applied to the experimental group once a week. Data were analyzed with Mann-Whitney U Test, Friedman Test and Wilcoxon Signed Rank Test. Based on the findings, it was determined that the awareness program applied led to a permanent decrease in the use of the self-blame cognitive emotion regulation strategy of the experimental group. In addition, it was found that the applied awareness program caused a decrease in the use of the catastrophizing cognitive emotion regulation strategy, but remained within the limit of significance in the follow-up test and did not have any effect on the use of acceptance, rumination and other-blame cognitive emotion regulation strategies. Moreover, it was determined that this program increased the use of the positive refocusing cognitive emotion regulation strategy but this was not permanent and resulted in a permanent increase in the use of refocus on planning, positive reappraisal and putting into perspective cognitive emotion regulation strategies. The findings were discussed in the light of the literature and some suggestions were made.