Vardiyalı ve sabit düzende çalışan bireylerde sirkadiyen ritim ve beslenme durumunun değerlendirilmesi
Circadian in individuals working in shift and fixed operation evaluation of rhythm and nutritional status
Yazar: HANDE PELİN SEVEN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SEDA ÇİFTÇİ
İzmir Demokrasi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Beslenme durumu = Nutritional status ; Kronotip = Chronotype ; Sirkadiyen ritim = Circadian rhythm ; Uyku kalitesi = Quality of sleep ; Vardiya sistemi = Shiftwork system ; Çalışanlar = Workers

Özet:
Gelişmiş ülkelerdeki iş gücünün önemli bir bölümü vardiyalı çalışmaktadır. Vardiyalı çalışan bireylerde uyku kalitesinin ve beslenme durumunun kötü etkilenip hastalık risklerinin arttığı bilinmektedir. Vardiyalı ve sabit düzende çalışan bireylerde sirkadiyen ritim ve beslenme durumunun değerlendirilmesi amacıyla yapılan çalışmaya İzmir ve Manisa'da, 18-55 yaş arası 150 çalışan (65 vardiyalı, 85 sabit düzen) birey dahil edilmiştir. Uygulanan anketin içeriğinde sosyodemografik bilgiler, çalışma düzenleri, beslenme alışkanlıklarını, fiziksel aktivite alışkanlıkları ve antropometrik ölçümleri içeren Anket Formu Uluslararası Fiziksel Aktivite Anketi (IPAQ), Üç Faktörlü Yeme Ölçeği (TFEQ-R21), Morningness-Eveningness Questionnaire (MEQ), Pittsburgh Uyku Kalite İndeksi (PUKİ) ve Depresyon, Anksiyete ve Stres Ölçeği (DASS-21) bulunmaktadır. Vardiyalı çalışan kişilerin haftalık çalışma süresi istastistiksel olarak anlamlı biçimde daha yüksektir (p<0,05). Vardiyalılarda atlanan öğün genellikle öğle (%58,90) iken sabit düzende çalışanlarda kahvaltı öğününün (%56,70) daha sık atlandığı bulunmuştur (p<0,05). Uyku kalitesinin vardiyalı çalışan kadınların çoğunluğunda kötü, sabit düzendeki kadınlarda ise iyi olduğu, istatistiksel olarak anlamlı şekilde saptanmıştır (p<0,05). Vardiyalılarda toplam PUKİ ve MEQ skoru arasında negatif orta düzeyde; Toplam PUKİ ve IPAQ skoru arasında pozitif hafif düzeyde istatistiksel olarak anlamlı korelasyon saptanmıştır. Sabit düzende çalışan bireylerde ise Toplam PUKİ ve Toplam DASS-21 skoru arasında pozitif orta düzeyde ve Toplam MEQ ve Toplam PUKİ skoru arasında negatif hafif düzeyde istatistiksel olarak anlamlı korelasyon saptanmıştır. Sonuç olarak vardiyalı çalışanlar, sabit düzende çalışanlardan sirkadiyen ritim ve yaşam koşulları açısından farklıdır. Çalışan ve yöneticilerine vardiyalı çalışmanın uzun dönem riskleri ve bu riskleri azaltmak için eğitim verilmelidir. İş yerinde diyetisyen tarafından, işin niteliğine uygun içerikte planlanmış menülerin sunulması hastalık ve iş kazası riskini azaltabilir. Toplumun tamamı ve vardiyalı bireyler için de özellikle riski olan obeziteyi önlemek için çalışanlara beslenme eğitimi ve danışmanlığı sağlanması yararlı olabilir.

Abstract:
A significant part of the workforce in developed countries works in shifts. It is known that the sleep quality and nutritional status of individuals working in shifts are adversely affected and the risk of disease increases. 150 working individuals (65 shifts, 85 fixed orders) between the ages of 18-55 in İzmir and Manisa were included in the study, which was conducted to evaluate the circadian rhythm and nutritional status of individuals working in shifts and fixed patterns. International Physical Activity Questionnaire (IPAQ), Three-Factor Eating Scale (TFEQ-R21), Morningness-Eveningness Questionnaire (MEQ), Pittsburgh Sleep Quality Index (PUKI), Depression, Anxiety and Stress Scale (DASS-21) and Food Consumption Frequency Form. Weekly working time of people working in shifts is statistically significantly higher (p<0.05). While the skipped meal was generally lunch (58.90%) in shift workers, it was found that breakfast meal (56.70%) was skipped more frequently in those who worked on a fixed schedule (p<0.05). It was determined that the sleep quality was bad in the majority of women working in shifts and good in women with a fixed pattern (p<0.05). Negative intermediate level between total PUKI and MEQ scores in shift workers; There was a positive mild statistically significant correlation between total PUKI and IPAQ score. In individuals working in a fixed pattern, a positive moderate correlation was found between Total PUKI and Total DASS-21 scores, and a mildly negative correlation between Total MEQ and Total PUKI scores. As a result, shift workers are different from fixed workers in terms of circadian rhythm and living conditions. Employees and managers should be trained on the long-term risks of working in shifts and to reduce these risks. The presentation of planned menus with content suitable for the nature of the work by the dietitian at work can reduce the risk of illness and work accident. It may be beneficial to provide nutrition education and counseling to employees in order to prevent obesity, which is a risk for the entire society and shift individuals.