Ayfer Tunç'un "Dünya Ağrısı" romanında karşılaştırma işlevli yapılar
Structures with comparison function in Ayfer Tunç's novel "Dünya Ağrisi'"
Yazar: BUKET YURDAGÖÇER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HASENE AYDIN
Bursa Uludağ Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Eğitimi Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Ayfer Tunç'un "Dünya Ağrısı" Romanında Karşılaştırma İşlevli Yapılar
Karşılaştırma, en az iki unsur arasındaki benzerlik ve farklılıkların
değerlendirilmesine dayanan bir anlamsal ilişkidir. Karşılaştırmaların amacı
unsurlar arasında öne çıkarılmak istenen nitelikleri belirginleştirmek ve
somutlaştırmaktır.
Karşılaştırma ilişkileri, dilde karşılaştırma işlevi üstlenen dil birimleri
doğrultusunda kurulur. Ekler, sözcükler, ek (biçim birimi) + sözcük (sözcük birimi),
sözcük + ek yapıları (biçim birimi-sözcük birimi) karşılaştırma işleviyle dizge
içerisinde yer alabilmektedir. Dil birimlerinin hangi işlevle dizge içerisinde yer
aldıklarının tespit edilmesi, biçimsel ve anlamsal ilişkiler kurdukları diğer dil
birimleriyle birlikte ele alınmasına bağlıdır. Çeşitli boyutlardaki dil birimleri,
karşılaştırma işlevlerini bağlam odaklı kazanmaktadırlar. Bazı ekler, sıfatlar,
zarflar, edatlar ve bağlaçlar anlamsal bağlantılarına göre karşılaştırma işleviyle
kullanıma çıkarlar. Karşılaştırma ilişkilerinin yüzey yapıda kullanılan dil
birimlerinin yanı sıra karşılaştırma işlevi üstlenmiş dil birimleri olmaksızın da
kurulabildiği görülmektedir. Karşılaştırmaların bu türünü, cümle ögeleri
arasındaki bağlantılara dayanan söz dizimsel ilişkiler ağı oluşturmaktadır. Söz
dizimsel karşılaştırmalar özne, nesne, zarf tümleçleri ve yüklemler arasında
kurulur. Çözümlenebilmeleri için derin yapı ve bağlam hakkında genel bilgilere
hâkim olunması gereklidir. Karşılaştırma işlevli dil birimleri dizge içerisinde
karşıtlık, benzerlik, derecelendirme, denklik/eşitlik, tercih/seçim, beklenti ve
gerçeklik arasında uyuşmazlık, sınırlandırma, oranlama vb. çeşitli anlamsal ilgiler
kurar.
Bu tez, Türkiye Türkçesinde karşılaştırma işlevli yapıların tespit edilmesine
yöneliktir. İnceleme metni olarak Türk edebiyatının modernist kalemlerinden olan
Ayfer Tunç'un Dünya Ağrısı romanı seçilmiştir. Dünya Ağrısı; kişiler, nesneler,
olaylar ve durumlar, zaman ve mekân bakımından zenginleştirilmiş karşılaştırma
ilişkileri üzerine kuruludur. Tezin amacı, karşılaştırma işlevli yapıların tespit
edilmesi; elde edilen verilerin biçim birimi, sözcük birimi, biçim birimi-sözcük
birimi ve söz dizimsel olarak sınıflandırılması; biçimsel ve anlamsal değerlerinin
belirlenmesidir.
Anahtar kelimeler: karşılaştırma, karşılaştırma işlevi, karşılaştırma
ilişkileri, karşıtlık, derecelendirme, biçim birimi, sözcük birimi, biçim birimi-sözcük
birimi, söz dizim

Abstract:
Structures with Comparison Function in Ayfer Tunç's Novel "Dünya Ağrısı"
Comparison is a semantic relationship based on the evaluation of
similarities and differences between at least two elements. The purpose of
comparisons is to clarify and concretize the qualities desired to be highlighted
between the elements. Comparative relations are established in line with the
language units that undertake the comparative function in the language. Suffixes,
words, suffix (morpheme unit) + word (lexical unit), word + suffix structures
(morpheme-lexical unit) can take place in the string with the function of
comparison. The determination of the function with which the language units take
place in the string depends on the consideration of them together with other
language units with which they establish formal and semantic relations. Language
units of various sizes acquire their comparative functions in a context-oriented
manner. Some adverbs, prepositions and conjunctions come into use with a
comparative function according to their semantic connections. This type of
comparison is constituted by a network of syntactic relations based on the
connections between sentence elements. Syntactic comparisons are established
between subject, object, adverbial complements and predicates. In order to analyze
them, it is necessary to have a general knowledge of deep structure and context.
Comparative relations established in line with language units with comparative
functions establish various semantic relations such as contrast, similarity, rating,
equivalence/equality, preference/choice, discrepancy between expectation and
reality, limitation, proportioning, etc. between language units. This thesis aims to
identify the structures with comparison function in Turkey Turkish. Ayfer Tunç's
novel Dünya Ağrısı (World Pain), one of the modernist writers of Turkish
literature, was chosen as the analysis text. Dünya Ağrısı is based on comparative
relations enriched in terms of persons, objects, events and situations, time and
space. The aim of the thesis is to identify the structures with the function of
comparison and to determine their formal and semantic values by classifying them
as morphological, lexical, morphosyntactic and syntactic.
Keywords: comparison, comparison function, comparison relations,
opposition, contrast, gradation, morphological unit, lexical unit, morpho-lexical
unit, syntax