Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu olan ilköğretim çocuklarında duygusal zeka ile sosyal beceri bileşenlerinin 
değerlendirilmesi
Assesment of emotional intelligence and components of social skills in primary school children with attention deficit hiperactivity disorder
Yazar: AYŞE BÜYÜKASLAN
Danışman: PROF. DR. AYŞE ARMAN
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2015
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Duygusal beceri = Emotional skills ; Duygusal zeka = Emotional intelligence ; Ergenler = Adolescents ; Hiperaktiviteli dikkat eksikliği bozukluğu = Attention deficit disorder with hyperactivity ; Sosyal destek = Social support ; Zeka = Intelligence ; Çocuklar = Children

Özet:
Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) ilkokul çağındaki çocuklarda en
sık görülen nörogelişimsel bozukluktur. DEHB tanısı alan çocuklarda sosyal
becerilerinde, algıladıkları sosyal destek düzeyi ve olumlu baş etme tutumlarında
yaşıtlarına göre beklenen düzeyin altında olduğunu bildiren çalışmalar
bulunmaktadır. Ayrıca duygusal zeka düzeyi düşük olan öğrencilerin sınıf
gözlemlerinde öğretmenleri tarafından daha fazla dikkat ve davranış sorunu
bildirilmiş olmasına rağmen literatürde DEHB tanılı çocuklarda duygusal zeka
düzeyini inceleyen bir çalışmaya rastlanmamıştır. Bu çalışmada kliniğe ilk kez
başvuran ve DEHB tanısı alan 7-13 yaş grubu çocuk ve ergenlerin duygusal zeka ile
sosyal beceri bileşenlerinin yaş ve cinsiyet açısından benzer bir kontrol grubu ile
karşılaştırılması amaçlanmıştır. Çalışmaya, hasta grubu olarak daha önceden tedavi
almamış olan DEHB tanılı 65 çocuk ve kontrol grubu olarak bir ilköğretim
okulundan 61 sağlıklı çocuk dahil edilmiştir.
Olguların sosyodemografik özellikleri ayrıntılı bir formla, klinik
değerlendirmeleri Okul Çağı Çocukları için Duygulanım Bozuklukları ve
Şizofreni Görüşme Çizelgesi- Şimdi ve Yaşam Boyu Şekli ile, davranışsal sorunları
Conner's Öğretmen ve Aile Değerlendirme Ölçekleri ve DEHB belirti listesi ile,
sosyal becerileri öğretmenler tarafından doldurulan Sosyal Becerileri Değerlendirme
Ölçeği ile, kendilerinin ve ebeveynlerinin başetme tutumları KIDCOPE ve COPE
başetme ölçekleri ile, yürütücü işlevleri YİYDDE (Yönetici işlevlere yönelik
davranış değerlendirme envanteri) ile, algıladıkları sosyal destek düzeyi Sosyal
Desteği Değerlendirme Ölçeği ile, duygusal zeka düzeyleri Bar-On Duygusal Zeka
Ölçeği Çocuk ve Ergen Formu ile ve zeka düzeyleri Wechsler Çocuklar İçin Zeka
Ölçeği-gözden geçirilmiş formu ile değerlendirilmiştir.
Çalışma bulgularına göre, olguların yaş ortalaması DEHB grubunda 10,34±1,86,
kontrol grubunda ise 10,16±1,69, DEHB grubunda %26,15 kız ve %73,85 oranında
erkek, kontrol grubunda ise %65,57 kız ve %34,43 erkek bulunmaktaydı.Olguların
sosyoekonomik düzeyleri açısından istatistiksel olarak anlamlı fark yoktu.
DEHB grubunda bileşik tip olguların %47,06 'sı kız ve % 70,83'ü erkek, dikkat
eksikliği baskın olguların %52,94'ü kız ve %29,17'si erkekti. CADÖ ortalamaları
DEHB grubunda 26±14, kontrol grubunda ise 4±3 iken CÖDÖ ortalamaları DEHB
grubunda 24±12, kontrol grubunda ise 3±2 olarak saptandı. DEHB tanılı olgularda
sosyal becerileri, algıladıkları sosyal destek, yürütücü işlevleri, olumlu baş etme
tutumları ve duygusal zeka düzeyleri sağlıklı kontrol grubuna oranla düşük
saptanmıştır (p<0,05). Regresyon analizi sonucunda, algılanan sosyal destek, olumlu
başetme tutumları ve DEHB tanısının varlığı; duygusal zeka düzeyini yordayıcı
faktörler olarak bulunmuştur. DEHB tanısı alan olguların saptanması ve erken
dönemde sosyal beceriler ve duygusal zeka alanında psikoeğitsel açıdan müdahalesi,
çocukların akademik başarıları kadar sosyal duygusal alanda da donanımlı olmalarını
sağlayacağı düşünülmektedir.
Anahtar sözcükler: Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu, duygusal zeka,
sosyal beceriler, algılanan sosyal destek, başetme tutumları, çocuk, ergen

Abstract:
Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD) is the most common
neurodevelopmental disorder in school- aged children. According to some studies
children with ADHD show deficiencies in social skills, perceived social support and
positive coping styles. Additionally, students who have low emotional intelligence
were reported by their teachers as having more attention and behavioral problems.
There are no studies found concerning the level of emotional intelligence in children
with ADHD. This study aims to evaluate emotional intelligence and components of
social skills in a group of children between 7-13 years who are referred to child
psychiatry clinic with treatment-naive ADHD. We also compared these findings with
a control group of similar age and sex. The study group consisted of 65 children with
treatment-naive ADHD and 61 healthy children from primary school.
Socio-demographic characteristics of the participants were assessed by a detailed
form. Clinical psychiatric diagnoses were established by using the Kiddie Schedule
for Affective Disorders and Schizophrenia Present and Lifetime Version. In order to
evaluate behavioral problems Conner's Teacher and Parent Rating Scale and DSMIV
Checklist were used. Social skills and perceived social support were assessed by
Social Skills Rating Scale and Perceived Social Support Rating Scale. Coping styles
were evaluated by COPE and KIDCOPE. Executive functions were measured by
BRIEF. Emotional Intelligence was tested by using Bar-On Emotional Intelligence
Quotient Inventory:Youth Version and IQ assessments were made by using Wechsler
Intelligence Scale for Children-Revised.
According to findings of the study, the mean age of the cases with ADHD
10.34 ± 1.86 and 10.16 ± 1.69 in the control group. There were 26,15% girls and
73,85% boys in ADHD group and the control group was consist of 65,57% girls and
34,43% boys. Socio-economic status of the cases was not statistically significant.
Combined type of ADHD rate was 47,06% in girls and 70,83% in boys. In addition,
attention deficit type of ADHD rate of girls was 52,94% and boys 29,17%.
Mean of total CPRS points were 26 ± 14 in the ADHD group whilst 4 ± 3 in the
control group. Mean of total CTRS points were 24 ± 12 in the ADHD group whereas
3 ± 2 in the control group.Social skills, perceived social support, executive functions, positive coping styles and emotional intelligence in children with ADHD
were lower than the children without ADHD (p<0,05).Moreover, perceived social
support, positive coping styles and having ADHD are predictive factors of the level
of emotional intelligence in the result of the stepwise regression analysis. Hence,
identification of ADHD and early social skills and emotional intelligence education
programs is thought to provide academic achievement and also success in social and
emotional areas of the life.
Keywords: Attention Deficit Hiperactivity Disorder, emotional intelligence, social
skills, perceived social support, coping strategies, child, adolescence