Siyasi bütünleşmeden iktisadi bütünleşmeye geçiş sürecinde Afrika kıtasal serbest ticaret antlaşmasının işlevselliği
The functionality of the African continental free trade agreement during the transition from political integration to economic integration
Yazar: MOUSSA HISSEIN MOUSSA
Danışman: DOÇ. DR. MÜRSEL BAYRAM
Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi / Bölge Çalışmaları Enstitüsü / Afrika Çalışmaları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Afrika = Africa ; Afrika Birliği Örgütü = Organization of African Unity ; Afrika Kıtasal Serbest Ticaret Anlaşması = African Inter-Continental Free Trade Area ; Afrika ülkeleri = African countries ; Ekonomik bütünleşme = Economic integration ; Pan-Afrikanizm = Pan-Africanism ; Serbest ticaret = Free trade ; Serbest ticaret anlaşmaları = Free trade agreement ; Siyasal bütünleşme =

Özet:
"Ekonomik Bütünleşmeden Siyasi Bütünleşmeye Geçiş Sürecinde Afrika Kıtasal Serbest
Ticaret Antlaşması'nın İşlevselliği"
55 ülke ve 1,35 milyardan fazla insana ev sahipliği yapan Afrika, jeopolitik ve
jeoekonomik açıdan dünyanın en önemli kıtalarından biridir. 15 ile 18. yüzyıllar arasında cereyan
eden transatlantik köle ticareti, kıta sakinlerinin önemli bir kısmının yerinden edilerek Amerika
ve Karayipler'e taşınmasına neden olmuştur. Afrika'nın önemli bir parçasını oluşturan bu
diaspora, hak ve özgürlüklerini elde etmek için uzun bir mücadele sürecine girmiştir. Bahsi geçen
mücadele süreci, Pan-Afrikanizm'i ortaya çıkarmıştır. 20. yüzyılın başında diasporada doğan bu
hareket, Afrika'nın kolonyalizm boyunduruğundan kurtulmasında yol haritası olmuştur. PanAfrikanizm, aynı zamanda Afrika'nın ilk siyasal bütünleşme çabası olarak tarihe geçmiştir. 1963
yılında bütün Afrika kıtasını temsilen kurulan Afrika Birliği Örgütü (AfBÖ), Pan-Afrikanizm'in
bir meyvesi olarak ortaya çıkmıştır. Esasen Afrika devletlerinin egemenliklerini ve siyasal
bütünlüklerini koruma misyonuyla kurulan AfBÖ, daha sonra Lagos Eylem Planı ve 1991 Abuja
Antlaşması ile bölgesel ekonomik bütünleşme yönünde de önemli adımlar atmıştır. Kıtasal örgüt,
ekonomik bütünleşme yönündeki hedeflerini daha etkin biçimde hayata geçirebilmek için 2002
yılında bir reforma giderek Afrika Birliği (AfB) adı altında yeniden yapılanmıştır. AfBÖ'nün
küllerinden doğan AfB'nin ana vizyonu, Afrika'yı entegre ve müreffeh bir kıta haline getirip
uluslararası sistemde dinamik bir güç merkezine dönüştürmektir. Bu vizyon doğrultusunda 2013
yılında kıtanın tüm sektörlerini – tarım, enerji, eğitim, ulaşım, altyapı, ekonomi, politika, güvenlik
– teşvik edecek dev projelerin yer aldığı bir gündem hazırlanmıştır: Gündem 2063. Dahası, 2019
yılında yaklaşık 2,5 trilyon dolar GSYİH ve 1,35 milyar tüketiciyi bir araya getirerek Afrika'yı
dünyanın en büyük ortak pazarı yapacak Afrika Kıtasal Serbest Ticaret Antlaşması (AKSTA)
hayata geçirilmiştir. Söz konusu antlaşma, 1 Ocak 2021 tarihi itibariyle uygulanmaya başlamıştır.
Afrika'da serbest ticaret, serbest dolaşım, gümrük birliği, ortak pazar ve parasal birlik oluşturmayı
hedefleyen bu antlaşma, Afrika'nın ekonomik bütünleşmesinin son aşamasıdır. Buradan hareketle
bu çalışmada Afrika'da siyasal bütünleşmeden ekonomik bütünleşmeye giden süreç ele alınacak
ve söz konusu süreçte AKSTA'nın işlevi tartışılacaktır.
Anahtar Kelime: Afrika Birliği, Afrika Kıtasal Serbest Ticaret Antlaşması, Bölgesel Ekonomik
Topluluk, Bütünleşme, Pan-Afrikanizm

Abstract:
Hosting 55 countries and more than 1.35 billion people, Africa is one of the most
important continents in terms of geopolitics and geoeconomics. The transatlantic slave trade,
which took place between the 15th and 18th centuries, caused a significant portion of the
continent's inhabitants to be displaced to America and the Caribbean. This diaspora, which forms
an important part of Africa, has entered into a diverse and long struggle to obtain their rights and
freedoms. This struggle has been directed by the Pan-Africanist movement. This movement,
which emerged in the diaspora at the beginning of the 20th century, became the roadmap for
Africa to get rid of the yoke of colonialism. Moreover, Pan-Africanism went down in history as
Africa's first political integration effort. The Organization of African Union (OAU), which was
created in 1963 to represent the entire African continent, emerged as a fruit of Pan-Africanism.
Established with the mission of protecting the sovereignty and political integrity of African states,
the OAU later took important steps towards regional economic integration - from the
implementation of the Lagos Plan of Action to the creation of the Abuja Treaty of 1991.
Furthermore, the continental organization was reformed in 2002 and restructured under the name
of the African Union (AU) to fulfill its economic integration objectives more effectively. The
main vision of the AU, which born from the ashes of OAU, is to transform Africa into an
integrated and prosperous continent that constitutes a dynamic powerhouse in the international
system. In line with this vision, an agenda was prepared in 2013 that includes huge projects to
encourage all sectors such as agriculture, energy, education, transport, infrastructure, economy,
policy and security: Agenda 2063. In addition, an agreement that will make Africa the largest
common market in the world with around $ 2.5 trillion of GDP, which will bring together 1.35
billion consumers was implemented in 2019 and fully operationalized on January 1, 2021: The
African Continental Free Trade Area (AfCFTA). This agreement, which aims to establish a free
trade and free movement zone, customs union, common market, monetary union and economic
community in Africa, is described as the last stage of the economic integration of Africa. From
this point of view, the process from political to economic integration in Africa and the
functionality of AfCFTA in that process will be discussed in the present dissertation.
Key Words: African Union, African Continental free Trade Agreement, Regional Economic
Community, Integration, Pan-Africanism