Batı Anadolu bölgesi domates üretim alanlarında görülen stolbur hastalığının yaygınlığının belirlenmesi, tanılanması ve taşınma yolları üzerinde çalışmalar.
The investigations on the transmission, identification and epidemi of tomato stolbur disease which was shown tomato areas on western anatolia.
Yazar: NİLAY ÖZDEMİR
Danışman: PROF. DR. HİKMET SAYGILI
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Domates Dünya'da ve Türkiye'de geniş ekim alanlarında üretimi yapılan önemli bir sebzedir. Domates stolbur hastalığı da fitoplazmaların neden olduğu önemli hastalıklardan biridir. Bu hastalık nedeniyle bazı bölgelerde özellikle sanayi domatesi üretiminde zaman zaman önemli ürün kayıpları meydana gelmektedir. Bu çalışmada, domates stolbur hastalığı'nın ülkemizdeki yaygınlığını belirlemek, önemli belirtilerini ortaya koymak, tarlada yayılma yollarını belirlemek ve hastalığın erken teşhisi için patojenin genetik profillerinin belirlenmesi hedeflenmiştir.Bu amaçla, ülkemizde domates üretiminin yoğun olarak yapıldığı Batı Anadolu Bölgesi'nde domates stolbur hastalığı'nın yoğun olarak görüldüğü Bursa ve Çanakkale illerinin domates üretimi yapılan ilçe ve köylerinde 2004- 2007 yılları arasında toplam 4 üretim sezonunda, Haziran- Eylül ayları arasında survey yapılmıştır. Araziden toplanan stolbur hastalığı belirtisi veren domates bitkileri, domates tohumları, yabancı otlar ve böcekler materyal olarak kullanılmıştır. Domates bitkisi, yabancı otlar ve böceklerden genomik DNA elde edilerek PCR yöntemi ile P1/P6, P1/P7 üniversal primer setleri kullanılarak stolbur hastalığına neden olan fitoplazmanın tanılaması yapılmıştır.Çalışmalarımız sonucunda, domates stolbur hastalığının, Bursa ili Karacabey, Yenişehir ilçeleri ve köylerinde, Çanakkale ili Biga ilçesi ve köylerinde yoğun olarak görüldüğü saptanmıştır. Domates bitkisinin yaprak, çiçek ve meyvesinde stolbur patojeni saptanmıştır. Domates stolbur hastalığının tohumla taşınmadığı bulunmuştur. Çiçekli parazit bitkilerden Orobanche ramosa (Canavar Otu) Cuscuta campestris (Küsküt), yabancı otlardan, Setaria spp. (Yapışkan Otu), Chenopodium album (Sirken), Datura stramonium (Şeytan Elması), Polygonum persicaria (Çoban Değneği) Amaranthus albus (Horozibiği) türleri stolbur hastalığının alternatif konukçusu olarak saptanmıştır. Domates stolbur hastalığının potansiyel vektörü olarak, Typhlocyba quercus böcek türü belirlenmiştir.Bu çalışma sonucunda, tohum hariç, yabancı ot, domates bitkileri ve vektör böceklerden P1 / P6 ve P1 / P7 ( 1500 bp., 1800 bp. sırasıyla) primer setleriyle PCR'dan amplikon elde edilmiştir.Anahtar Kelimeler: Domates, Stolbur, Fitoplazma, Polimeraz Zincir Reaksiyonu ( PCR), Vektör ve Alternatif Konukçu

Abstract:
Tomato (Lycopersicon esculentum Mill) is one of the most important vegetable crops grown in Turkey and in the world. Tomato stolbur disease is one of the economically important diseases caused by phytoplasmas. Tomato stolbur disease is serious disease of tomato causing yield lose in some areas where prossesing tomato in particularly grown. The objectives of the present study are; 1) to determine the characteristic symptoms and distribution of tomato stolbur disease in Turkey. 2) to investigate spreeding ways of disease in the field conditions. 3) to identify genetic profiles of causal agent , which can be utilized for early diagnosis of disease.In the spring and summer season of 2004-2007, a survey was carried out in tomato production areas, especially in Western Anatolia region, Bursa and Çanakkale. Tomato plants, weeds and pests were collected from commercial tomato fields with stolbur disease observed. Total genomic DNA?s were isolated from plants and insects samples and then amplified by universal primer sets ( P1/P6 and P1/ P7) specific for phytoplasma.The data showed that tomato stolbur disease was distributed in tomato production areas in the provinces of Bursa ( Karacabey and Yenişehir respectively) and Çanakkale ( Biga). The role of seed in spreading of disease was not comfirmed. Dodder (Cuscuta campestris), broomrape (Orobanche ramosa), jimsonweed (Datura stramonium), ladysthumb (Polygonum persicaria), foxtails (Setaria spp.), lambsquarters (Chenopodium album), pigweed ( Amaranthus albus) were determined as alternative host of tomato phytoplasmas among the plant species tested. Only one, Tyhlocyba quercus among 22 insect species collected from tomato fields were found to be potentional vector of tomato stolbur disease.The results showed that all aboveground part of diseased tomato plants, except seeds, weeds and vector pests give a unique PCR amplicon (1.500 and 1.800 bp ) with P1/P6 and P1/P7 primer sets, respectively.Key Words: Stolbur, Tomato, Phytoplasma, Polymerase Chain Reaction (PCR) , Vector and Alternatif Host