Küçük Asya'nın güneyindeki Helios kültleri
Helios cults in the south of Asia minor
Yazar: EMRE ERTEN
Danışman: PROF. DR. A. VEDAT ÇELGİN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eskiçağ Dilleri ve Kültürleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Eski Çağ Dilleri ve Kültürleri = Ancient Linguistics and Cultures

Özet:
Bu çalışmada Anadolu'nun güneyinde yer alan Kilikia, Lykia, Pamphylia vePisidia bölgelerine dağılmış durumdaki güneş tanrısı Helios'a ait kültlerin veya butanrıya ait çeşitli münferit dinsel uygulamaların tespit edilebilmesine, bunlarınbölgedeki diğer kültler karşısındaki durumunun anlaşılmasına ve konuyla ilgilikronolojik bir düzenleme yapılabilmesine yönelik ipuçlarının değerlendirilmesi veböylelikle Helios'un söz konusu bölgeler için ifade ettiği anlamın ortayakonulabilmesi hedeflenmektedir. Bu amaçla antik dönem kültlerinin anlaşılmasındabüyük önem taşıyan antik yazarların yanı sıra yazıtlar, sikkeler, diğer arkeolojikbuluntular ele alınmaya çalışılmıştır. Kilikia, Lykia, Pamphylia ve Pisidiabölgelerindeki Helios tapınımına ait izlerin tespit edilebilmesi yönelik olaraközellikle yazıtların, sikkelerin ve diğer arkeolojik buluntuların bugüne kadar birarada değerlendirildiği detaylı bir çalışmanın mevcut olmaması nedeniyleçalışmamızda bu alandaki boşluğun doldurulması amaçlanmaktadır.Helios hakkında bilgi veren yazıtların tespit edilebilmesi amacıyla bu konuylailgili önemli yazıt corpus'ları ve süreli yayınlar gözden geçirilmiştir. Bunlarınbaşında ise CIG (Corpus Inscriptionum Graecarum), ETAM (Ergänzungsbände zuden Tituli Asiae Minoris), IG (Inscriptiones Graecae), Anadolu kentlerindebulunmuş olan yazıtları kentlere göre bir araya getiren IK (Inschriften GriechischerStädte aus Kleinasien), MAMA (Monumenta Asiae Minoris Antiqua), SEG(Supplementum Epigraphicum Graecum), TAM (Tituli Asiae Minoris) gibicorpus'lar ile AE (L'année épigraphique), BE (Bulletin Épigraphique), BCH(Bulletin de Correspondance Hellénique), Chiron (Mitteilungen der Kommission füralte Geschichte und Epigraphic des Deutschen Archäologischen Instituts), EAiv(Epigraphica Anatolica) ve ZPE (Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik) gibisüreli yayınlar gelmektedir.Sikkeler üzerindeki Helios betimlemeleri ile ilgili olarak da sikke kataloglarıve konuyla ilgili diğer yayınlar incelenmiştir. Bunların başında BMC (A Catalogueof the Greek Coins in the British Museum) ve SNG (Sylloge NummorumGraecorum) adlı katalogların yanı sıra JNG (Jahrbuch für Numismatik undGeldgeschichte), NumChron (The Numismatic Chronicle and Journal of theNumismatic Society) başta gelmektedir.Arkeolojik buluntuların tespit edilebilmesi için ise AA (ArchäologischerAnzeiger), Adalya (Suna-İnan Kıraç Akdeniz Medeniyetleri Araştırma EnstitüsüYıllığı), AJA (American Journal of Archaeology), AnadAraş (AnadoluAraştırmaları. Jahrbuch für kleinasiatische Forschung), Anadolu/Anatolia (AnkaraÜniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Arkeoloji Bölümü Dergisi), AnatSt(Anatolian Studies. Journal of the British Institute of Archaeology at Ankara),Belleten (Türk Tarih Kurumu Basımevi), AST (Araştırma Sonuçları Toplantısı),Gephyra (Zeitschrift für Geschichte und Kultur der Antike auf dem Gebiet derheutigen Türkei), IstMitt (Istanbuler Mitteilungen), JHS (Journal of HellenicStudies), KST (Kazı Sonuçları Toplantısı), LIMC (Lexicon IconographicumMythologiae Classicae), Olba (Mersin Üniversitesi Kilikia Arkeolojisini AraştırmaMerkezi (KAAM) Yayınları) gibi yayınlar yol gösterici olmuştur.Anadolu'nun güneyindeki Kilikia, Lykia, Pamphylia ve Pisidia bölgelerinegeçmeden önce Helios ile ilgili genel bilgiler verilmiş, ardından söz konusu dörtbölge alfabetik olarak yukarıda görüldüğü gibi sıralanmış, elde edilen bulgular öncebölgelere ardından da bu bölgelerdeki kentlere göre gruplanarak söz konusukentlerdeki Helios tapınımına ilişkin ipuçları yazıtlar, sikkeler ve diğer arkeolojikbuluntular şeklinde üç alt başlık halinde incelenmiştir.

Abstract:
In this study it is aimed to evaluate the clues towards determining the cultsthat belong to sun god Helios that is dispersed in the regions of Cilicia, Lycia,Pamphylia and Pisidia in the south of Anatolia and various religious practices thatbelong to this god and it is further aimed to evaluate the clues towards understandingof these cults against other cults in the region and making a chronologicalarrangement in relation to this subject and thus put forward the meaning that Heliossignifies for the regions in question. With this aim it is attempted to discussepigraphs, coins and other archeological findings as well as ancient authors that arevery important in the understanding of ancient history cults. Since there isn`t anydetailed study that evaluates especially epigraphs, coins and other archeologicalfindings together for determining the traces that belong to Helios cult in the regionsof Cilicia, Lycia, Pamphylia and Pisidia up to the present, it is the target of our studyto fill this gap on the subject.Important epigraph corpuses and periodicals were reviewed related to thissubject in order to locate the epigraphs that provide information about Helios.Among these sources there are corpuses such as CIG (Corpus InscriptionumGraecarum), ETAM (Ergänzungsbände zu den Tituli Asiae Minoris), IG(Inscriptiones Graecae) and IK (Inschriften Griechischer Städte aus Kleinasien),MAMA (Monumenta Asiae Minoris Antiqua), SEG (Supplementum EpigraphicumGraecum), TAM (Tituli Asiae Minoris) that bring together the epigraphs that werefound in Anatolian cities according to the specific cities and there are periodicalssuch as AE (L?année épigraphique), BE (Bulletin Épigraphique), BCH (Bulletin deCorrespondance Hellénique), Chiron (Mitteilungen der Kommission für alteviGeschichte und Epigraphic des Deutschen Archäologischen Instituts), EA(Epigraphica Anatolica) and ZPE (Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik).Additionally, coin catalogs and other publications concerning the subjectwere examined in relation to the Helios portraits on the coins. The leadingpublications that were examined include catalogs such as BMC (A Catalogue of theGreek Coins in the British Museum) and SNG (Sylloge Nummorum Graecorum) andJNG (Jahrbuch für Numismatik und Geldgeschichte), NumChron (The NumismaticChronicle and Journal of the Numismatic Society).In the determination of archeological findings following publications led theway: AA (Archäologischer Anzeiger), Adalya (Suna-İnan Kıraç AkdenizMedeniyetleri Araştırma Enstitüsü Yıllığı), AJA (American Journal ofArchaeology), AnadAraş (Anadolu Araştırmaları. Jahrbuch für kleinasiatischeForschung), Anadolu/Anatolia (Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-CoğrafyaFakültesi Arkeoloji Bölümü Dergisi), AnatSt (Anatolian Studies. Journal of theBritish Institute of Archaeology at Ankara), Belleten (Türk Tarih KurumuBasımevi), AST (Araştırma Sonuçları Toplantısı), Gephyra (Zeitschrift fürGeschichte und Kultur der Antike auf dem Gebiet der heutigen Türkei), IstMitt(Istanbuler Mitteilungen), JHS (Journal of Hellenic Studies), KST (Kazı SonuçlarıToplantısı), LIMC (Lexicon Iconographicum Mythologiae Classicae), Olba (MersinÜniversitesi Kilikia Arkeolojisini Araştırma Merkezi (KAAM) Yayınları).Firstly general information regarding Helios is given before continuing withCilicia, Lycia, Pamphylia and Pisidia regions in the south of Anatolia, then the saidfour regions are arranged alphabetically as it can be seen above, the findings thatwere obtained are grouped first according to the regions and then the cities in theseregions and the clues regarding Helios cult in the said cities are analyzed under threesub-headings as epigraphs, coins and other archeological findings.