Bazı insektisitlerin domates güvesi, tuta absoluta (meyrick) 
(lepidoptera: gelechiidae) üzerinde sublethal etkilerinin belirlenmesi
Determination of  sublethal effects of some insecticides on tomato leafminer, tuta absoluta (meyrick)(lepidoptera:gelechiidae)
Yazar: ELVAN SERT ÇELİK
Danışman: PROF. DR. İRFAN TUNÇ ; PROF. DR. BÜLENT SAMANCI ; YRD. DOÇ. DR. FATİH DAĞLI
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Domates güvesi = Tomato leaf miner ; İnsektisidler = Insecticides

Özet:
Bu çalışma, ülkemizde domates üretiminde önemli bir yere sahip olan Antalya ilinde domates yetiştiriciliği yapılan alanlarda son zamanlarda önemli bir zararlı olan domates güvesi, Tuta absoluta (Meyrick) (Lepidoptera: Gelechiidae)'ya karşı kullanılan insektisitlerin daha etkin ve bilinçli kullanılması için veri toplamak amacıyla ele alınmıştır.

Bu amaçla T. absoluta larvaları, mücadelesinde kullanılmak üzere ruhsat alan dört insektisitin, chlorantraniliprole+abamectin, indoxacarb, azadirachtin ve spinosadın, sublethal dozuna (LC30) maruz bırakılarak gelişme, beslenme ve çoğalması üzerine etkileri araştırılmıştır. İncelenen gelişme, canlılık, çoğalma ve beslenme parametreleri, yumurta, larva, pupa ve toplam gelişme süreleri ve canlılık oranları, dişi başına düşen yumurta sayısı, preovipozisyon, ovipozisyon ve postovipozisyon süreleri, ömür ve generasyon süresi, cinsel oran ve pupa ağırlıklarıdır.

Çalışmadan elde edilen sonuçlara göre,  spinosada maruz bırakılan bireylerin larva ve pupa gelişme süresi önemli derecede kısalırken, yumurta açılım süresi etkilenmemiş, indoxacarb, azadirachtin ve chlorantraniliprole+abamectine maruz bırakılan bireylerin yumurta, larva ve pupa gelişme süresi önemli derecede artmıştır. 

Spinosad, indoxacarb, azadirachtin ve chlorantraniliprole+abamectin ile muamele edilen bireylerin yumurta, larva, pupa ve genel canlılık oranlarında azalma bulunmuştur.

Spinosad, indoxacarb, azadirachtin ve chlorantraniliprole+abamectin ile muamele gören bireylerin dişi başına düşen yumurta sayısında azalış görülmüştür.

Spinosad preovipozisyon süresinin kontrole göre artmasına, ovipozisyon ve postoviposizyon sürelerinin kontrole göre azalmasına neden olmuştur. Azadirachtin, preovipozisyon, ovipozisyon ve postovipozisyon sürelerinin kontrole göre önemli derecede azalmasına neden olurken, indoxacarb ve chlorantraniliprole+abamectin preovipozisyon ve postovipozisyon sürelerinin artmasına neden olmuştur.

Azadirachtin ile muamele edilenlerin dişi ve erkek ömrü azalmıştır. Chlorantraniliprole+abamectin ile muamele edilenlerin dişi ve erkek ömrü kontrole göre artmıştır. 

Spinosad, indoxacarb,  azadirachtin ve chlorantraniliprole+abamectin T. absoluta 'nın generasyon süresini arttırmıştır.

Spinosad, indoxacarb, azadirachtin ve chlorantraniliprole+abamectinin sublethal dozuna maruz kalanların dişi oranı kontrole göre değişmemiştir. 

Spinosad, indoxacarb, azadirachtin ve chlorantraniliprole+abamectin T. absoluta'nın dişi pupa ağırlıklarını etkilemiş fakat erkek bireylerin pupa ağırlıklarını etkilememiştir. Buna göre adı geçen ilaçlar T. absoluta'nın beslenmesini engellemektedir.

Çalışma sonucu, T. absoluta'ya karşı ruhsat almış ya da geçiçi ruhsat almış insektisitlerin yani spinosad, indoxacarb, azadirachtin ve chlorantraniliprole+abamectinin sublethal dozlarının zararlının gelişme, çoğalma ve beslenmesini engellediği, canlılık oranını azalttığı belirlenmiştir. Böylece ilaçların etkisinin ilaçlamalardan sonra canlı kalan bireyler üzerinde sürdüğü kanıtlanmıştır. Dışarıdan bulaşma olmadığı takdirde bu ilaçların kullanıldığı seralarda ilaçlamalardan sonra canlı kalan bireylerde ve bunlardan meydana gelen bireylerde gelişme ve çoğalma bakımından önemli bir gerileme beklenmelidir. Bu etkiden yararlanmak için daha sonra yapılacak ilaçlamalar için acele edilmemelidir. Bu zararlılarla mücadele masraflarının azaltılması, ilaçlara direncin geciktirilmesi, sağlık ve çevresel kaygılarının azaltılması bakımlarından önemlidir.

Abstract:
This study aimed at gathering data on the efficient and conscious use of insecticides applied against tomato leaf miner, Tuta absoluta (Meyrick) (Lepidoptera: Gelechiidae) which was shown as an important pest of tomatoes recently in Antalya province, one of the most important tomato growing regions in Turkey. 

The larvae of T. absoluta were exposed to a sublethal dose (LC30) of 4 insecticides registered for use in the control of the pest in Turkey, namely, chlorantraniliprole+abamectin, indoxacarb, azadirachtin and spinosad.  The effect of the insecticides on the development, survival, reproduction and feeding of T. absoluta was investigated.  The effect on the following parameters were studied: Developmental time and survival of eggs, larvae and pupae, duration of total development and overall survival, fecundity, preoviposition, oviposition and postoviposition periods, longevity, generation time,  sex ratio and pupal weight.

The developmental time of the eggs, larvae and pupae, and total develomental time were significantly longer compared to the control in those treated with indoxacarb, chlorantraniliprole+abamectin and azadirachtin, while in those treated with spinosad the developmental time of larvae and pupae was significantly shorter.

Survival of the eggs, larvae and pupae, and overall survival were reduced in those treated with spinosad, indoxacarb, azadirachtin and chlorantraniliprole+abamectin.

Fecundity (eggs per female) was reduced in those subjected to spinosad, indoxacarb,  azadirachtin and chlorantraniliprole+abamectin.

Preoviposition, oviposition and postoviposition periods were shorter in those treated with azadirachtin while preoviposition and postoviposition periods were longer in those subjected to, chlorantraniliprole+abamectin and indoxacarb.

Chlorantraniliprole+abamectin led to an increase in the longevity of females and males while azadirachtin led to a decrease in the same.

Generation time was longer in those treated with spinosad, indoxacarb, azadirachtin and chlorantraniliprole+abamectin.

Sex ratio was not effected from exposure to spinosad, indoxacarb and chlorantraniliprole+abamectin.

The female pupal weight was significantly lower t in those exposed to spinosad, indoxacarb, azadirachtin and chlorantraniliprole+abamectin which suggest an anti-feeding effect. The male pupal weight was not affected. 

The insecticides registered for use in T. absoluta control, namely spinosad, indoxacarb, azadirachtin and chlorantraniliprole+abamectin inhibited development, survival, reproduction and feeding of the pest. Thus the insecticides appeared to be effective also in those survived the sprays. A significant reduction in the development and reproduction can be expected in those individuals survived the sprays and their offsprings. Therefore immediate control actions against the survived individuals should be avoided. Such a policy is usefull from the point of reducing pest control costs, delaying insecticide resistance in the pest and addressing the health and environmental concerns.