Çalgı yapımında yeni arayışlar: Divane çalgısı ve metal profil saplı bağlama
New investigations in instrument making: The instrument divane and the metal neck baglama
Yazar: KÖKSAL KAYA GÜL
Danışman: PROF. DR. GÖZDE ÇOLAKOĞLU SARI
İstanbul Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Müzikoloji ve Müzik Teorisi Ana Bilim Dalı / Müzikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: El Sanatları = Crafts ; Endüstri Ürünleri Tasarımı = Industrial Design ; Müzik = Music
Dizin: Bağlama = Bağlama (Müzik aleti) ; Divane = Divane ; Tasarım = Design ; Telli çalgılar = String instruments ; Çalgılar = Musical instruments

Özet:
Bu çalışma, daha önce akademik çerçevede bilimsel incelemesi yapılmamış yeni bir
telli çalgı olan divanenin organolojik özellikleri ile bu çalgının tasarım süreci dahilinde
geliştirilen metal profil sap teknolojisinin geleneksel bir saz olan bağlama çalgısına
uygulanışını inceleyerek akademik literatüre sunmaktadır.
Günümüz müzik camiasında divane adıyla yer alan ve Yavuz Gül'ün 1990'lı yılların
sonunda İstanbul lavtasının tınılarını bağlama çalgısının klavye özellikleri üzerinden
elde etmek arzusunun yeni bir çalgı ihtiyacı doğurmasıyla başlayan yapım ve tasarım
çalışmaları, ilk sonuçların alınmasından sonra bilimselleşerek devam etmiştir.
Bu tez çalışmasının büyük bir kısmı çalgının fiziksel ve akustik özellikleri üzerinde
durmakta, yeni bir çalgının tasarım ve üretim aşamalarında karşılaşılan çalgı yapımsal
sorunları ve uygulanmış çözümleri neden ve sonuçlarıyla birlikte ele alarak
incelemektedir. İncelemenin yöntem ve kapsamını belirlemek amacıyla öncelikle
organoloji ve çalgı yapım literatürü taranmıştır. Literatürde divane isminde benzer ya
da farklı özellikleri olan veya aynı özelliklerde olup da başka isme sahip bir çalgıya
rastlanmamıştır. Dolayısıyla bu çalgıya dair kaynaklarda birincil kaynaklar ve alan
araştırması yöntemleri kullanılmıştır.
Çalışmanın literatür yönünden odağında divanenin temelini oluşturmaları sebebiyle
bağlama ve lavta çalgıları yer almaktadır. Ayrıca aynı coğrafyada son yüzyıl içinde
doğmuş olan yeni çalgılar olmaları dolayısıyla çağlama ve cümbüş çalgılarının
organolojik incelemeleri, yine divanenin gelişim sürecinde geleneksel çalgılara da
uygulanabilecek teknik gelişmeler yaşanmış olmasına istinaden Türk müziğinde
kullanılan bağlama, ud, lavta, buzuki gibi çalgılarına dair güncel yöntem ve yenilikleri
içeren çalışmalar incelenmiştir.
Çalgıların özelliklerinin anlaşılması ve geliştirilmesi için uygulanan akustik testlerin
analizleri özellikle son yıllarda çalgı yapımında önem kazanmaktadır. Divane
çalgısının akustik analizleri bu çalışmanın dahilinde incelenmiştir.
Teknolojinin gelişmesi, yapımda olduğu gibi müziğin üretilmesi, icrası ve aktarım
yöntemlerinde de önemli gelişmelere sebep olmuştur. Divane günümüzde profesyonel
icracılar tarafından albüm kayıtları ve sahne çalışmalarında kullanılmakla birlikte hem
profesyonel hem de amatör icralar ile sosyal medyada, görsel ve yazılı basın
haberlerinde, belgesel çalışmalarında çok kez yer almış almıştır. Buradan hareketle,
diğer çalgıların incelemelerinde olduğu gibi çalgının yapımcısı ve icracıları ve icra
örneklerine de yer verilirken ağırlıklı olarak birincil kaynaklar kullanılmıştır.

Abstract:
This work is an organological research about the musical instrument divane and the
application of the technique used in its neck construction to the traditional turkish
instrument baglama, so called "Metal Saplı Baglama". Divane is a new, stringed
instrument which is designed by a music enthusiast electrical engineer Yavuz Gül in
late 1990's Türkiye.
A large part of this work is focused on the physical and acoustic features of the
instrument, and examines the stages of designing a new instrument within the frame
of construction problems and applied solutions encountered in the design and
production stages, together with their causes and consequences.
In order to determine the method and scope of the examination, the organology and
instrument making literature was scanned as first. There was no clue about an
instrument with similar or different characteristics with the same name nor another
with the same characteristics but with another name. Therefore, all information
collected about divane are primary sources and field research data.
This instrument has frets which are being used in turkish "Makam Music", which
including tamperemented notes. The long neck divane has 24 frets and a range of 2,5
octaves, whereas short-neck version has 17.
In terms of literature, the focus of the study is baglama and lute instruments, as they
form the basis of the divane. In addition, organological examinations about "çağlama"
and "cümbüş" were as they are new instruments born in the last century in the same
geography, and technical developments that can be applied to traditional instruments
during the development of divane, including the current methods and innovations
about instruments such as baglama, oud, lute, and bouzouki used in Turkish music.
studies were examined.
The analysis of acoustic tests applied to understand and develop the characteristics of
instruments has gained importance in instrument making, especially in recent years.
Acoustic analyzes of the Divane instrument were examined in this study.
The development of technology has led to significant developments in the production,
performance and transmission methods of music as well as in production. Today,
Divane is used by professional performers in album recordings and stage works, and
it has been featured many times in both professional and amateur performances, social
media, visual and written press news, and documentary works. From this point of view, primary sources were mainly used while the producers and performers of the instrument and performance examples were also included, as in the analysis of other instruments.