Mimari programlamada pragmatik zorlama ve karşı söylemler
Pragmatic coercion and counter-discourses in architectural programming
Yazar: YASEMİN FİŞEK
Danışman: DOÇ. DR. İBRAHİM BAŞAK DAĞGÜLÜ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Doğada her şey karşıtıyla var olmakta ve bu karşıtlığa dayalı varoluş ilişkisi yapım-yıkım döngüselliğini açığa çıkarmaktadır. Karşıt kavramların birbirleriyle karşılaşmaları ani ve sarsıcı bir gerçeklik sağlamakta ve bunun sonucunda bir travma meydana gelmektedir. Bu travma oluşturduğu tansiyonla birlikte içinde bulunulan olağan olma durumunu ve karşılıklılığı kırmakta; bu sayede daha önce hiç var olmayan ve sadece 'öteki' üzerinden deneyimlenebilir potansiyelleri, temas noktalarını ve olanakları açığa çıkarmaktadır. Bu bağlamda çalışma; mimarlık kuramında en temel kavramlardan birisi olan mimari program kavramını karşıtıyla var eden söylemlere odaklanmakta ve bu karşıtlıkları açığa çıkaran, doğanın kendisinde var olan ve mimari programdan ayrıştırılması mümkün olmayan yapım-yıkım döngüselliği içinde incelemektedir. Bu incelemedeki ana amaç; mimari programa dair pragmatik zorlamalara neden olan söylemler ve ona karşı tavır alan karşı söylemleri bir araya getirerek travma oluşturmak ve bu sayede bir 'çatışma' sağlayarak mimari program kavramına dair 'başka bir şey'leri keşfetmektir.
Literatür araştırması yöntemiyle elde edilen veriler doğrultusunda; gerek inşa edilmiş, gerekse sadece teorik olarak üretim aşamasında kalmış olan kuramsal projeler üzerinden gerçekleştirilen çalışma üç aşamadan oluşmaktadır. Geleneksel olanın yapım evresini oluşturan ilk aşamada; 20.yüzyıla kadar olan süreçteki mimari programın simgeleşmesi ve mimari programa dair pragmatik temellerin oluşumu incelenmiştir. Geleneksel olanın yıkımı ve aşkın yeni yapımın söz konusu olduğu ikinci aşamada; sanayi devrimine bağlı olarak mimari programlama kavramının akademik olarak varlığının vurgulandığı ve programlamayla ilgili çözüm üretilmeye çalışıldığı, makine analojisine indirgenerek katı kurallar sistemine hapsolan olanaksızlaştırılmış modern mimari program ve onun neden olduğu pragmatik zorlamalar incelenmiştir. Mimarlık kuramına dair verili tüm kurallardan 'kopma'ya neden olarak içkinlik düzlemine ulaşmayı sağlayan aşkın yıkımın söz konusu olduğu üçüncü aşamada ise; modernizmin mimari programa dikte ettiği pragmatik zorlamaları problem olarak gören ve modern mimari programı nihilist bildirimlerle yapısöküme uğratan karşı söylemler incelenmiştir. Sonuç olarak mimari program kavramının ontolojik sınırlarının zorlanması ile matematiksel kesinlikleri içeren mutlak gerçeklikten soyutlanarak; sadece öteki aracılığıyla deneyimlenebilen, bilinemez ve özümsenemez bir kavrama geçişinin sağlandığı gözlemlenmiş ve mimari programın olanaklılığın kendisine dönüştüğü sonucuna varılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Mimari program, pragmatik zorlama, karşı söylem, çatışma, olanaklılık

Abstract:
Everything in nature exists with its opposite, and the relationship of existence based on this opposition reveals the cyclicity of construction-destruction. The encounters of opposing concepts provide a sudden and shocking reality, and as a result, a trauma occurs. With the tension it creates, this trauma breaks the normality and reciprocity; in this way, it reveals potentials, contact points and possibilities that never existed before and can only be experienced through the 'other'. Working in this context; focuses on the discourses that create the concept of architectural program, which is one of the most basic concepts in architectural theory, with its opposite, and examines these contradictions within the construction-destruction cyclicity, which is inherent in nature and cannot be separated from the architectural program. The main purpose of this review; It is to create trauma by bringing together the discourses that cause pragmatic constraints about the architectural program and the counter-discourses against it, and thus to discover other unexplored things about the concept of architectural program by providing a 'conflict'.
In line with the data obtained by the literature research method; The study, which was carried out on theoretical projects that were either built or only theoretically remained in the production stage, consists of three stages. In the first stage, which constitutes the construction phase of the traditional one; The symbolization of the architectural program in the process up to the 20th century and the formation of the pragmatic foundations of the architectural program were examined. In the second stage, where the destruction of the traditional and transcendent new construction is in question; Depending on the industrial revolution, the concept of architectural programming was emphasized academically and a solution was tried to be produced about the programming, the modern architectural program, which was reduced to machine analogy and made impossible dependent on the strict rules system, and the pragmatic constraints caused by it were examined. In the third stage, in which transcendent destruction is in question, which leads to a 'disjunction' from all the rules of architectural theory, which enables reaching the plane of immanence; The counter-discourses that see the pragmatic constraints dictated by modernism on the architectural program as a problem and deconstruct the modern architectural program with nihilistic statements are examined. As a result, by pushing the ontological limits of the architectural program concept, abstracting from the absolute reality that includes mathematical certainties; It has been observed that the transition to an unknowable and incomprehensible concept that can only be experienced through the other has been observed, and it has been concluded that the architectural program has turned into possibility itself.
Keywords: Architectural program, pragmatic coercion, counter-discouse, conflict, possibility