İstanbul'daki Aile Hekimliği uzmanlık öğrencilerinin besin ilaç etkileşimi konusundaki bilgi ve farkındalıklarının belirlenmesi
Determining the knowledge and awareness of family medicine specialist students in İstanbul on food-drug interaction
Yazar: SEVDE ÖZTÜRK
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA REŞAT DABAK ; DR. CEYHUN DİKMEN BATMAZ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Hamidiye Uluslararası Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Besin-ilaç etkileşimleri = Food-drug interactions ; Bilgi düzeyi = Level of knowledge ; Doktorlar = Physicians ; Doktorlar-aile = Physicians-family ; Farkındalık = Awareness ; Tıpta uzmanlık eğitimi =   ; İntörnlük ve asistanlık = Internship and residency

Özet:
Amaç: Besin-ilaç etkileşimleri, ilacın ve besinin farklı mekanizmalarla farklı
organ veya dokularda etkileşime girmesi sonucu ilacın/besinin farmakokinetiğinin
veya farmakodinamiğinin değişmesi olarak tanımlanır. Bu değişim ilacın veya
besinin vücuttaki davranışını ve cevabını olumlu veya olumsuz anlamda etkileyebilir.
Olumsuz değişimde ilaca yanıtsızlık veya istenmeyen advers etkiler, besinlerden
gerekli faydanın sağlanamaması olabilir. İlaç-İlaç etkileşimleri ilaçların onay alma
sürecinde ayrıntılı bir şekilde değerlendirilirken besin-ilaç etkileşimleri bu süreçte
sadece standart bir diyet bileşeni ile etkileşimi kapsamaktadır. Oysa asıl ve daha
ciddi oluşabilecek besin ilaç etkileşimleri ilaç piyasaya çıktıktan sonra gözlenen
etkinin bildirimiyle, çeşitli olgu raporlarıyla yapılan çalışmalarla
belirlenebilmektedir. Bu sebeple besin-ilaç etkileşimi hakkında çalışmalar ve
farkındalık, ilaç-ilaç etkileşimine kıyasla daha geri planda kalmaktadır.
Bu çalışmamızda aile hekimliği uzmanlık öğrencilerinin besin-ilaç etkileşimi
konusundaki bilgi düzeylerinin değerlendirilmesi, farkındalığın artırılması ve
iyileşirilmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntemler: Istanbul Sağlık Bilimleri Üniversitesi'ne bağlı Avrupa
Yakasında bulunan eğitim ve araştırma hastanelerindeki 480 aile hekimi asisitanı
evreninden %5 hata payı ile %90-%99 arasında güven seviyelerinde örneklem
büyüklükleri hesaplanmıştır. Buna göre 214 katılım ile güven seviyesi %95 olarak
değerlendirilmiştir. Çalışma 222 aile hekimliği uzmanlık öğrencisinin katılımı ile
gerçekleşmiştir.
İstatistiksel analiz için SPSS 25.0 for Windows programı kullanılmıştır.
Değerlendirme sonuçlarının tanımlayıcı istatistikleri, İstatistiksel alfa anlamlılık
seviyesi p<0,05 olarak kabul edimiştir.

Bulgular: Çalışmamıza 222 aile hekimliği uzmanlık öğrencisi katılmıştır.
Çalışmaya dahil edilenlerin %62,1'i kadın, %75,68'i ise tam zamanlı aile hekimliği
asistanı idi. Çalışmaya dahil edilen asistan hekimlerin yaş ortalaması 29,91±4,46
olarak hesaplandı. Asistan hekimlerin %40,99'u asistanlığın AHU için 2-3, SAHU
için 4-6. Senelerindeydi. Çalışmaya katılanların toplam bilgi puanları değerlendirildiğinde
SAHU olan, hekimlik süresince BİE ile karşılaşanlar, dahiliye ve kardiyoloji rotasyonlarını
alanların bilgi puanı istatistiksel anlamlı düzeyde yüksek saptandı (p<0,05). Asistanlık
süresi AHU 2-3, SAHU 4-6 yıl olanların toplam bilgi puanı AHU 0-1, SAHU 0-2 yıl
olanlara kıyasla istatistiksel anlamlı düzeyde yüksek saptanmıştır (p<0,05).

Sonuç: Kendi çalışmamız ve BİE hakkındaki diğer çalışmalara baktığımızda
BİE konusunda hasta ve hekim düzeyinde farkındalığın zayıf olduğunu ve
iyileştirilmeye ihtiyaç olduğunu gördük.
Çalışmamıza göre, eğitim almış olmak ve deneyim kazanmış olmak BİE konusunda
farkındalığı ve bilgi düzeyini artıran durumlardır. Yaptığımız literatür taramasında da
BİE'ye verilen önemin henüz ilaç ilaç etkileşimine verilen önem kadar gelişmediğini
ve geri planda kaldığını gördük. BİE hakkında daha çok çalışma yapılmalı ve
konunun üzerinde daha çok durulmalıdır.
Tüm bu çalışmalar ve kazandırılan farkındalık hem hastaların tedaviye yanıtını
iyileştirecek hem gerekirse ilaç kullanım dozunda azalmayla veya hastanın yeni
ilaçlara olan ihtiyacını azaltıp iyileşme sürecini desteklemesiyle, ilaç israfının önüne
geçerek, ilaca yapılan harcamaları azaltıp ekonomiye de katkı sağlayacaktır.

Anahtar Sözcükler: Aile hekimliği, Besin-İlaç Etkileşimi, uzmanlık
öğrencileri

Abstract:
Determining The Knowledge and Awareness Of Family Medicine
Specialist Students in Istanbul on Food Interaction
Purpose: Food drug interactions are defined as the change in the
pharmacokinetics or pharmacodynamics of the drug/food as a result of the interaction
of the drug and the food with different mechanisms in different organs or tissues.
This change may affect the behavior and response of the drug or food in the body,
positively or negatively. In the negative change, unresponsiveness to the drug or
undesirable adverse effects may be the failure to provide the necessary benefit from
the nutrients. While drug-drug interactions are evaluated very carefully during the
approval process of drugs, food-drug interactions only include interaction with a
standard dietary component in this process. However, the actual and more serious
food-drug interactions that may occur can be determined by studies conducted with
various case reports, with the notification of the effect observed after the drug is
released on the market. For this reason, studies and awareness about the food-drug
interaction remain in the background compared to the drug-drug interaction.
In this study, it was aimed to evaluate the knowledge level of primary care
physician student about food-drug interaction and to increase and improve awareness
about it.
Material and methods: Sample sizes were calculated from the population of
480 family medicine residents' in training and research hospitals on the European
Side of Istanbul University of Health Sciences, with a margin of error of 5% and
confidence levels between 90% and 99%. Accordingly, with 214 participants, the
level of confidence was evaluated as 95%. The study was carried out with the
participation of 222 primary care family medicine residents'.
SPSS 25.0 for Windows program was used for statistical analysis. The
descriptive statistics of the evaluation results were accepted as Statistical alpha
significance level p<0.05.
Findings: A total of 222 primary care physician assistants participated in this
study. Of those included in the study, 62.1% were women and 75.68% were full-time
222 family medicine residents'. The average age of the assistant physicians included
in the study was calculated as 29.91±4.46. 40.99% of family medicine residents'
indicate that their residency is 2-3 year for AHU and 4-6 year for SAHU. When the
total knowledge scores of the participants in the study were evaluated, the knowledge
scores of those with SAHU, those who encountered BIE during their practice, and
those who received internal medicine and cardiology rotations were found to be
statistically significantly higher (p<0.05). The total knowledge score of those whose
residency duration was AHU 2-3, SAHU 4-6 years was found to be statistically
significantly higher than those with AHU 0-1, SAHU 0-2 years (p<0.05).

Result: When this study and other studies on BIE are examined, it has been
determined that patient and physician awareness about BIE is weak and needs
improvement.
According to this study, being educated and gaining experience are the
conditions that increase awareness and level of knowledge about BIE. In the
literature review, it was seen that BIE has not yet developed as much as the
importance given to drug-drug interaction and remains in the background. More
studies should be carried out on BIE and more emphasis should be placed on the
subject.
All these studies and awareness acquired will both improve the response of
patients to treatment and, if necessary, reduce the drug use dose or reduce the
patient's need for new drugs and support the recovery process, preventing drug
waste, reducing the expenditure on drugs and contributing to the economy.

Keywords: Family Medicine, Food-Drug Interaction, Specialyt Students