Kırım Bahçesaray'da sosyo-ekonomik hayat (1700-1725)
Socio-economic life in Crimea Bahcesaray (1700-1725)
Yazar: AHMET DOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. HASAN IŞIK
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Tarih = History
Dizin: Kadıasker Defterleri = Kadıasker Notebooks ; Kırım = Crimean ; Kırım Hanlığı = Crimean Khanate ; Kırım Hanlığı-Bahçesaray = Crimean Khanate-Bakhchysarai ; Kırım Türkleri = Crimean Turks ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history

Özet:
Kırım Yarımadası İlk Çağlardan itibaren Türk ırkından olan topluluklara ev sahipliği yapmış olan bir coğrafyadır. Bu coğrafyada kurulmuş en önemli devletlerden biri de Bahçesaray merkezli Kırım Hanlığı'dır. Bu çalışmada, Kırım Hanlığı'na başkentlik yapmış olan Bahçesaray şehrinin 1700-1725 yılları arasında ki; yönetim yapısı, şehrin mekânları, Bahçesaray toplumu ve yaşam şekilleriyle şehirde yaşama etki eden ekonomik faaliyetler incelenmiştir. Çalışmayla birlikte, Kırım Bölgesi'ndeki Türk izlerinin mevcudiyeti bir kez daha ortaya konularak bugünün dünyasında bölgede mevcut olan tartışmada Kırım Türklerinin de söz hakkının olması gerektiği vurgulanmaya çalışılmıştır. Ayrıca Bahçesaray şehri üzerinden Kırım Hanlığı'nın yönetim yapısı ve ülkenin diğer şehirlerindeki yaşama ışık tutulmaya çalışılmıştır.
Bu bağlamda çalışmanın birinci bölümünde ayrıntıya girilmeden Kırım Hanlığı'nın siyasî tarihi hakkında genel bilgiler verilerek Hanlığın 1700-1725 yılları arası dönemi yöneticileri ve yönetim anlayışı hakkında tespitlere yer verilmiştir.
Çalışmanın ikinci bölümündeyse Bahçesaray isminin nereden geldiği, şehrin ne zaman kurulduğu, gelişiminin nasıl olduğu konusu üzerinde durulmuştur. Bu amaç doğrultusunda şehrin mahalleleri, nahiyeleri ve köyleri tespit edilerek şehir ve mahalle isimlerinin nereden geldiği irdelenmiştir. Ayrıca şehrin yöneticileri ve görevleri hakkında da elde edilen bilgilere yer verilmiştir.
Çalışmanın üçüncü bölümündeyse 1700-1725 yılları arasındaki Bahçesaray toplumununun resmi çekilmeye çalışılmıştır. Bu amaç doğrultusunda Bahçesaray toplumunu oluşturan dinî ve etnik topluluklar hakkında bilgi verilmiştir. Ayrıca şehirde bulunan ibadethâneler, eğitim kurumları, kütüphaneler, kahvehaneler, meyhâne ve bozahanelerle, çeşme ve mabetler gibi toplumun sıklıkla bir araya geldiği sosyal mekânların toplum içersindeki yeri incelenmiştir. Yine Kırım toplumunda nişan, evlenme ve boşanma ritüelleriyle hâne yapısı, hânede bulunan ve bireylerin sahip olduğu eşyalar incelenmiş, konuyla ilgili çeşitli çıkarımlar yapılmaya çalışılmıştır.
Çalışmanın dördüncü bölümünde ise şehrin ekonomik yapısı üzerinde durulmuştur. Bu sebeple şehirdeki hayvancılık, tarım, ticaret ve küçük sanayi işletmeleri hakkında bilgi verilmiştir. Bu amaç doğrultusunda şehir ticaretinde kullanılan para ve para birimleriyle ölçü ve tartı birimleri tespit edilmiştir. Yine ticarette karşılaşılan problemler ve köle ticareti konusu irdelenmiştir.
Sonuç olarak çalışmayla birlikte Kırım Hanlığı Devlet teşkilatında yer alan kurum ve kuruluşlar ortaya çıkartılmış, şehrin temellerinin Kırım Hanlığı zamanında atıldığı, şehrin klasik Türk-İslam şehri hüviyetinde kurulduğu ve geliştiği tespit edilmiştir. Yine şehir toplumunun, farklı etnik ve dinî inanca sahip insanlardan oluştuğu ve bunların birbirleriyle uyum içerisinde yaşadıkları görülmüştür. Şehrin ekonomisinin ise tarım, hayvancılık ve ticarete, özellikle de köle ticaretine dayandığı tespit edilmiştir.

Abstract:
Since the early ages, The Crimean Peninsula is a geography that has hosted communities from the Turkish folk. One of the most important states established in this geography is the Crimean Khanate based in Bahçesaray. In this study; the administrative structure of the city of Bahcesaray, the capital of the Crimean Khanate, between 1700 and 1725, the places of the city, the society of Bahcesaray, and the economic activities affecting the life in the city were examined. With the study, the existence of Turkish traces in the Crimea region was revealed once again and it was revealed that the Crimean Turks should also have a voice in the current debate in the region in today's world. In addition, it was tried to shed light on the administrative structure of the Crimean Khanate and the life in other cities of the country through the city of Bahçesaray.
In this context, in the first part of the study, general information about the political history of the Crimean Khanate is given without going into details, and determinations about the rulers of the Khanate between the years 1700-1725 and the understanding of management are given.
In the second part of the study, where the name Bahçesaray came from, when the city was founded and how it continued its development was emphasized. For this purpose, the neighborhoods, sub-districts and villages of the city were determined and it was examined where the names of the cities and neighborhoods came from. In addition, information was given about the city's administrators and their duties. 
In the third part of the study, the picture of the Bahçesaray society between 1700-1725 was tried to be taken. For this purpose, information was given about the religious and ethnic communities that make up the Bahçesaray society. In addition, the effect of places of worship, educational institutions, libraries, coffee houses, taverns and boza houses in the city, as well as the social places where the society often comes together, such as fountains and temples, on the society has been examined. Again, in the Crimean society, the structure of the household with the rituals of engagement, marriage and divorce, the belongings of the household and individuals were examined.
In the fourth part of the study, the economic structure of the city is emphasized. For this reason, information was given about livestock, agriculture, trade and small industrial enterprises in the city. For this purpose, money and currency units used in city trade, measurement and weighing units have been determined. Again, the problems encountered in trade and the subject of slave trade were examined. 
As a result, with the study, the institutions and organizations in the Crimean Khanate State organization were revealed, it was determined that the foundations of the city were laid during the Crimean Khanate, the city was founded and developed as a classical Turkish-Islamic city. In addition, it has been seen that the urban society consists of people with different ethnic and religious beliefs and they live in harmony with each other. It has been determined that the economy of the city is based on agriculture, animal husbandry and trade, especially the slave trade.