Sağlıkta performans ölçümünde hastanın raporladığı sonuç ölçümlerinin ağız ve diş sağlığı hizmetleri bağlamında kullanılabilirliği üzerine bir araştırma
A research on the usability of patient-reported outcome measurements in health performance measurement in the context of oral and dental health services
Yazar: TUĞÇE UZUN
Danışman: PROF. DR. LEVENT BEKİR KIDAK
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sağlık Yönetimi = Healthcare Management

Özet:
Geleneksel yaklaşımda, sağlık hizmeti alanında performans ölçümünde yapılan işlemler esas alınarak değerlendirme yapılması yoluna gidilmiştir. Sağlık hizmeti sunumuna ilişkin hacim odaklı yaklaşım özellikle yakın zamanda bu yaklaşım yerine sağlık hizmeti alanında sonuç odaklı değerlendirme yapılması gerektiğini ortaya koymuştur. Bu açıdan bakıldığında, hastaların raporladığı sonuç ölçümleri (PROM'lar), sağlık sonuçlarının ölçüldüğü performans değerlendirme yaklaşımı için oldukça yararlı bir araç olarak ileri sürülmüştür. Bu çalışmada, PROM'ların ağız ve diş sağlığı bağlamında kullanılabilirliği kanal tedavisi alan hastalar özelinde araştırılmıştır. Araştırma özel bir ağız ve diş sağlığı polikliniğinde görev yapan 9 hekimden hizmet alan hastalardan alınan sağlık sonucu verilerine dayalı olarak yürütülmüştür. Bu amaçla, söz konusu hekimlerden hizmet alan 246 hastadan OHIP-14 adlı ölçüm aracı kullanılarak veri elde edilmiştir. Veriyi tanımlamada sıklık, yüzde, ortalama ve standart sapma gibi istatistiklerden yararlanılmıştır. Güvenirlik analizi için Cronbach α istatistiği kullanılmış, elde edilen değer (α =0,85), yapılan ölçüm ile elde edilen verinin güvenirlik düzeyinin yüksek olduğunu göstermiştir. Diğer yandan, OHIP skorunun alt kırılımlarda hekime göre normal dağılıma uygunluğunun araştırılmasında grafiksel yaklaşım kullanımı yoluna gidilmiştir. Veriler normal dağılım gösterdiğinden analizlerde parametrik test yöntemleri kullanılmıştır. OHIP skoru bağlamında bağımsız iki grup arasında farklılık araştırmasında t testi, bağımsız ikiden fazla grup arasında farklılık araştırmasında ise Anova testinden yararlanılmıştır. Bulgular, OHIP-14 adlı ölçüm aracının sağlık sonuçlarının ölçümünde ve hekim performansının değerlendirmesinde kullanılabileceğini göstermiştir. OHIP skorlarının hekimlere göre gösterdiği farklılık, sağlık sonuçlarının hekim performansının belirlenmesinde kullanılabilir olduğunu göstermiştir. Ayrıca OHIP skoru, hastaların eğitim durumuna göre istatistiksel olarak anlamlı farklılık göstermiştir. Bu durum, hastalar tarafından raporlanan sağlık sonuçlarının tahmin edilmesinde hasta statüsü kapsamında eğitim düzeyinin önemli bir faktör olduğunu göstermiştir. Genel olarak değerlendirildiğinde, sağlıkta hacim dünyasından değer dünyasına doğru bir paradigma değişimi yaşanmaktadır. Bu değişim sürecinde hastalar tarafından raporlanan sağlık sonuçlarının özellikle ölçülebilirlik açısından uygun sağlık hizmetlerinde performans değerlemesi ve yönetiminde oldukça kullanışlı ve politika üretmede oldukça yararlı bir araç olabileceğini göstermektedir. Bu çalışmada elde edilen bulguların, ağız ve diş sağlığı alanında hizmet veren sunucular başta olmak üzere diğer sağlık hizmeti sunucuları ve ödeyici kurum/kuruluşlar açısından yararlı bilgiler ürettiği değerlendirilmektedir. Anahtar Kelimeler: Sağlık Hizmetlerinde Performans, Ağız ve Diş Sağlığı, Sonuç Ölçümü, PROM, OHIP-14.

Abstract:
In the traditional approach, performance measurement were made by regarding the procedures or services that carried in the healthcare management domain. The volume-oriented approach has recently revealed the necessity of a outcome-oriented evaluation in the domain. Based on this paradigm shift, patient-reported outcome measures (PROMs) have been introduced as a unique tool for a performance measurement in the domain. The study aims to evaluate the usability of PROMs for determining physcian performance for root canal treatment patients in the oral and dental healthcare. The research was conducted based on treatment outcome data obtained from patients receiving root canal treatment from 9 physicians working in a private oral and dental health polyclinic. For this purpose, the data was obtained from 246 patients who received the treatment from physicians by using OHIP-14 tool. Frequency, percentage, mean, and standard deviation statistics were used to describe the data. Cronbach's α statistic was used to test reliability and the value (α = 0.85) showed the reliability level was high. On the other hand, a graphical approach was used to determine the suitability of the OHIP-14 score in the sub-breakdowns based on the physicians. Since the data shows a normal distribution parametric test methods were used in the analysis. While t test was used to investigate differences between two independent groups, Anova test was used to investigate differences between more than two independent groups. Findings have shown the OHIP-14 tool can be used in outcome measures for determining physician performance. Moreover, the OHIP-14 score showed a statistically significant difference according to the education level of the patients. This finding clearly demonstrated that patient's education is an significant factor in predicting health outcomes measures. Taken together, there is a paradigm shift in healthcare from the volume to the value. Health outcomes reported by patients during this change for performance evaluation can be a very useful tool in policy making. It is thought that the study provides useful information for providers, payers, and policy-makers. Keywords: Performance in Healthcare, Oral and Dental Health, Outcome Measure, PROM, OHIP-14.