Sağlıklı ve sirkadiyen ritmi bozulmuş sıçanların periferik doku/hücre özelliklerinin karşılaştırılması
Comparison of peripheral tissue/cell characteristics of healthy and circadian rhythm disrupted rats
Yazar: SIDIKA ZÜBARİOĞLU
Danışman: PROF. DR. AYŞE ESER ELÇİN
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Disiplinlerarası Kök Hücre ve Yenileyici Tıp Ana Bilim Dalı / Kök Hücre ve Doku Yenilenmesi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Histoloji ve Embriyoloji = Histology and Embryology ; Tıbbi Biyoloji = Medical Biology

Özet:
ÖZET



Sağlıklı ve Sirkadiyen Ritmi Bozulmuş Sıçanların Periferik Doku/Hücre Özelliklerinin Karşılaştırılması

Dünyadaki organizmalar, maruz kaldıkları ışık, sıcaklık, nem dalgalanmalarına uyum sağlamaya yönelik endojen biyolojik saatler geliştirmiştir. İnsan doğasının da zamansal bileşenleri vardır ve birçok fizyolojik ve psikolojik işlev biyolojik zamanla iç içe geçmiş durumdadır. Günümüze kadar en çok incelenen biyolojik ritim sirkadiyen ritimdir ve aktivite, gıda alımı, hormonal sekresyon, vücut ısısı vb. gibi davranışsal ritimlerin de dâhil olduğu çok sayıda ritimden oluşmaktadır. Sirkadiyen ritim, karanlık/aydınlık döngüsü ve dünyanın günlük dönüşüyle ilişkili biyolojik süreçlerin günlük salınımlarını tanımlamaktadır. Yapılan çalışmalar, zarar gören veya bozulan sirkadiyen ritimlerin hem hücre döngüsünü hem de organ dokularını olumsuz yönde etkilediğini ve fizyolojik ve patolojik değişikliklere yol açtığını ortaya koymaktadır. 

Bu çalışmada 12 haftalık 40 adet Wistar albino erkek sıçanlar (225–320 g) kullanılmıştır ve hayvanların 70 gün süre ile sirkadiyen ritimlerini değiştirebilecek ve biri kontrol grubu olmak üzere toplam 4 gruptan oluşan bir deney seti kurulmuştur. 70 günlük süre sonunda hayvandan beyin, kalp, akciğer, karaciğer, dalak, mide, bağırsak, böbrek ve yağ dokusu elde edilmiş ve bu organlardan doku kesitleri alınarak makroskopik ve mikroskopik incelemeler yapılmıştır. 

Yapılan değerlendirmeler sonucunda, makroskopik incelemelerde gruplar arasında bir fark gözlenmemiştir. Mikroskopik incelemelerde ise kontrol grubundan alınan organ doku kesitleri histoloji atlasları ile uyumluyken; özellikle ikinci ve üçüncü deney gruplarında incelenen tüm organlarda histolojik değişimler gözlemlenmiştir. Uyku düzensizliğinin sebep olduğu sirkadiyen ritim bozukluğunun genel anlamda organların düzenli işleyişini etkilediği ve organlarda histolojik hasarlar oluşturduğu düşünülmektedir. Bu tezimiz ağırlıklı olarak moleküler düzeyde yapılan literatür çalışmaları ile desteklenmektedir.

Tezimizde elde ettiğimiz bulgular ışığında; doktorlar, hemşireler, pilotlar, hostesler, havalimanı çalışanları, otobüs ve sevkiyat şoförleri, güvenlik görevlileri gibi vardiyalı çalışma gruplarının risk altında olabileceği ve bu meslek gruplarının çalışma saatlerinin patolojik açıdan en az hasara yol açacak şekilde düzenlenebileceği ve ilaveten bu meslek gruplarının sirkadiyen ritim ve bu ritmin bozulmasının insan sağlığına olası etkileri hakkında bilgilendirilebileceği düşünülmektedir. Sirkadiyen ritmin bozukluğunun insan sağlığına verdiği hasarların şiddetini azaltacak veya hasarı ortadan kaldıracak takviye edici gıdalar veya hormon takviyeleri üzerine çalışmalar genişletilebilir ve bu çalışmalar ışığında profilaktik tedaviler değerlendirilebilir.

Anahtar Sözcükler; biyolojik saat, kronobiyoloji, organ hasarı, sirkadiyen ritim.

Abstract:
Comparison of Peripheral Tissue/Cell Characteristics of Healthy and Circadian Rhythm Disrupted Rats

Organisms on Earth have developed endogenous biological clocks to adapt to the fluctuations in light, temperature, and humidity to which they are exposed. Human nature also has temporal components and many physiological and psychological functions are intertwined with biological time. The most studied biological rhythm to date is the circadian rhythm and is influenced by activity, food intake, hormonal secretion, body temperature, etc. Circadian rhythm describes the daily oscillations of biological processes associated with the dark/light cycle and the daily rotation of the earth. Studies reveal that damaged or disrupted circadian rhythms negatively affect both the cell cycle and organ tissues and lead to physiological and pathological changes.

In this study, 40 12-week-old Wistar albino male rats (225–320 g) were used and an experimental set consisting of 4 groups, one of which was a control group, was established, which could change the circadian rhythms of the animals for 70 days. At the end of the 70-day period, the brain, heart, lung, liver, spleen, stomach, intestine, kidney and fat tissue of the animals were removed and tissue sections were taken from these organs for macroscopic and histological examinations.

As a result of the evaluations, no difference was observed between the groups in macroscopic examinations. In microscopic examinations, while the organ tissue sections taken from the control group were compatible with histology atlases; histological changes were observed in all the organs examined, especially in the second and third experimental groups. It is thought that the circadian rhythm disorder caused by sleep disorders generally affects the regular functioning of the organs and causes histological damage in the organs. This thesis is supported by literature studies conducted mainly at the molecular level.

In the light of the findings obtained in our thesis; it is thought that shift work groups such as doctors, nurses, pilots, stewardesses, airport workers, bus and shipment drivers, security guards may be at risk and the working hours of these occupational groups can be arranged in a way that will cause the least pathological damage and in addition, these occupational groups can be informed about the circadian rhythm and the possible effects of this rhythm disruption on human health. Studies on nutritional supplements or hormone supplements that will reduce the severity of the damage caused by circadian rhythm disorders on human health or eliminate the damage can be expanded and prophylactic treatments can be evaluated in the light of these studies.

Key words; biological clock, circadian rhythm, chronobiology, organ damage.