Dihidropiridin grubu kalsiyum kanal blokeri başlanan evre 1 hipertansif hastaların tanı anı ve tedavinin ikinci ayında volüm durumlarının incelenmesi
Investigation of the volume status of stage 1 hypertensive patients initiated on a dihydropyridine group calcium channel blocker at the time of diagnosis and in the second month of treatment
Yazar: AHMET SELEN
Danışman: UZMAN SAMİ BAHÇEBAŞI
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Kayseri Şehir Hastanesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Nefroloji = Nephrology

Özet:
ÖZET
Amaç: Kayseri Şehir Hastanesi İç Hastalıkları polikliniklerine başvuran yeni tanı almış evre 1 hipertansif hastaların biyoimpedans cihazı ile volüm durumlarının toplamda iki ay ara ile 2 kontrol şeklinde değerlendirilmesi ve kalsiyum kanal blokerlerinin istenmeyen yan etkisi olan ayak bileği ödemi mekanizmasının vücut suyu tutulumu ile ilişkisinin olup olmadığının araştırılması. Kalsiyum kanal blokeri kullanan hastalarda total vücut suyunun artıp artmadığının ve bu durumun KKB grubu ilaçların ayak bileği ödemi yapabileceğinin araştırılması, ödem mekanizmasının vücut suyu ile ilişkili olabileceğinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve yöntem: Eylül 2023 – Temmuz 2024 yılları arasında Kayseri Şehir Hastanesi İç Hastalıkları Poliklinikleri'ne başvuran evre 1 hipertansiyon tanısı almış 32 kalsiyum kanal blokeri ve 32 anjiyotensin konverting enzim inhibitörü kullanan, dahil edilme kriterlerini karşılayan toplamda 64 hastanın verileri incelenmiştir. Hastaların başlanılan tedavilerine müdahale edilmeyip çalışmaya dahil edildikleri anda ve sonraki 8. haftada biyoimpedans cihazı ile vücut suyu ölçümü yapılarak kalsiyum kanal blokeri kullanan hastaların vücut suyunda artış olup olmadığı ve bu durumun pretibiyal ödem ile ilişkili olup olmadığını araştırmak amaçlanmıştır. Aynı zamanda anjiyotensin konverting enzim inhibitörlerinin bu şekilde vücut suyunu artırmadığını göstermek planlanmıştır. Çalışmada hastaların başlanılan tedavilerine karışılmamış olup tedavi başlandığı haftada biyoimpedans cihazı ile vücut suyu ölçümü yapılmış ve 8 hafta sonra tekrar kontrole çağırılan hastalara 2. kez biyoimpedans cihazı ile vücut suyu ölçümü yapılarak 2 veri kayıt altına alınıp kıyaslanmıştır. KKB grubu ilaçları kullanan hastaların 2 ölçüm arasındaki total vücut suyu, hücreler arası vücut suyu, hücre içi vücut suyu seviyelerinde artış olup olmadığı aynı şekilde anjiotensin konverting enzim inhibitörü kullanan hastaların da 2 ölçüm arasındaki total vücut suyu, hücreler arası vücut suyu ve hücre içi vücut suyu seviyelerinde artış olup olmadığı her iki grup ilaç için ayrı ayrı olarak sınıflandırılmış ve KKB grubunun bu verilerden herhangi birinde artış yapıp yapmadığı saptanmaya çalışılmıştır.
Bulgular: Çalışmaya dahil edilen tüm hastaların yaş ortalaması 49,412'dir. Ramipril 5 mg kullanan hastaların %59,40'ı kadın, %41,60'ı erkek; amlodipin 10 mg kullanan hastaların %62.50'si kadın, %37,50'si erkektir. Ramipril 5 mg kullanalarda GFR'nin ilk kontrol ortalaması 109(94,25-115,50) ml/dk iken ikinci kontrol ortalaması 106,50(84,25-114,75) ml/dk bulunmuştur. Ramipril 5 mg kullananlarda birinci ve ikinci kontrol arasındaki GFR düşüşü istatistiksel anlamlı saptanmıştır (p<0.05). Yine ramipril 5 mg kullananlarda birinci kontrol potasyum ortalaması 4,45±0,32 mmol/L saptanmışken ikinci kontrol potasyum ortalaması 4,60±0,34 mmol/L saptanmıştır. Ramipril 5 mg kullananlarda iki kontrol arasındaki potasyum farkı istatistiksel anlamlı saptanmıştır (p<0.05). Ramipril 5 mg kullananlarda anlamlı bir fark saptanmasa da total vücut sıvısında, hücreler arası sıvı da ve hücre içi sıvı oranlarında azalma saptanırker; amlodipin 10 mg kullananlarda böbrek fonksiyon testlerinde anlamlı bir fark görülmese de birinci ve ikinci kontrol total vücut sıvısı ortalaması sırasıyla 37,90(34,08-46,50)/Litre, 40,25(35,53-45,88)/Litre; birinci ve ikinci kontrol hücreler arası sıvı ortalaması sırasıyla 18,56±3,19/Litre, 19,05±3,11/Litre; birinci ve ikinci kontrol hücre içi sıvı ortalaması sırasıyla 20,05(18,30-24,73)/Litre, 21,60(18,98-25,43)/Litre olarak saptanmıştır. Total vücut sıvısı, hücreler arası vücut sıvısı ve hücre içi vücut sıvısı her üç parametre de ikinci kontrolde artış göstermiştir. Bu farklar istatistiksel olarak anlamlı saptanmıştır (p<0.05).
Sonuç: Ödemin esas belirleyicisinin ekstraselüler volüm olduğunu ekstraselüler volümün esas belirleyicisinin ise sodyum ve su olduğunu biliyoruz. Kalsiyum kanal blokerlerinin afferent arteriolde vazodilatasyon yaparak intraglomerüler basınç artışı sonucu lokal RAAS aktivasyonu ile böbrekten renin salınımının artışına sekonder aldesteron salınımına bağlı olarak Na+ ve su tutulumuna neden olması ödem yapmasının bir nedeni olabilir. Hipotezimizin ana temasını anjiyotensin inhibitörlerinin RAAS inhibisyonu ile vücut suyunu azaltmaları ve KKB'lerin ise RAAS aktivasyonu ile vücut suyunu artırmaları ve buna sekonder ayak ödemi yapmaları üzerine kurduk. Hipotezimizde sonuçlarımızı desteklemekte olup KKB kullananlarda total vücut suyunun, hücreler arası vücut suyunun ve hücre içindeki vücut suyunun anlamlı bir şekilde artış gösterdiğini saptadık. Bu çalışma ile KKB'lerin ödem yapma mekanizmasına yeni bir bakış açısı kazandırmış olduk.
Anahtar kelimeler: evre 1 hipertansiyon, kalsiyum kanal blokeri, volüm durumları, BİA yöntemi

Abstract:
SUMMARY
Objective: The aim is to evaluate the volume status of newly diagnosed stage 1 hypertensive patients applying to the Internal Medicine outpatient clinics of Kayseri City Hospital using a bioimpedance device, with a total of two follow-ups at two-month intervals, and to investigate whether the mechanism of ankle edema, an unwanted side effect of calcium channel blockers (CCBs), is related to body water retention. It is intended to examine whether total body water increases in patients using calcium channel blockers and whether this condition can cause ankle edema in the CCB group of drugs, as well as to evaluate whether the edema mechanism may be related to body water.
Materials and Methods: Between September 2023 and July 2024, data from a total of 64 patients who met the inclusion criteria and were diagnosed with stage 1 hypertension were examined at the Internal Medicine outpatient clinics of Kayseri City Hospital. This group included 32 patients using calcium channel blockers (CCBs) and 32 patients using angiotensin-converting enzyme inhibitors (ACEIs). The aim was to investigate whether there was an increase in body water in patients using calcium channel blockers and whether this was related to pretibial edema by measuring body water using a bioimpedance device at the start of the study and at the 8th week. Additionally, it was planned to demonstrate that angiotensin-converting enzyme inhibitors do not increase body water in this manner.
In the study, patients' initiated treatments were not interfered with. Body water measurements were taken using a bioimpedance device at the start of the treatment week, and patients were called for a follow-up at 8 weeks to measure body water again. Two data sets were recorded and compared. The changes in total body water, extracellular body water, and intracellular body water levels between the two measurements were classified separately for both groups of medications. The study aimed to determine if there was any increase in these parameters among patients using CCBs, and similarly, to see if there was any increase in these parameters among patients using ACEIs.
Findings: The average age of all patients included in the study is 49.412 years. Among the patients using 5 mg Ramipril, 59.40% were female, and 41.60% were male; among the patients using 10 mg Amlodipine, 62.50% were female, and 37.50% were male. For those using 5 mg Ramipril, the initial average GFR was 109 (94.25-115.50) ml/min, while the second control average GFR was 106.50 (84.25-114.75) ml/min. The decrease in GFR between the first and second controls in patients using 5 mg Ramipril was found to be statistically significant (p<0.05). Similarly, in patients using 5 mg Ramipril, the initial average potassium level was 4.45±0.32 mmol/L, while the second control average potassium level was 4.60±0.34 mmol/L. The difference in potassium levels between the two controls in patients using 5 mg Ramipril was found to be statistically significant (p<0.05).
Although no significant difference was observed in total body fluid, extracellular fluid, and intracellular fluid ratios in patients using 5 mg Ramipril, decreases were noted in these parameters. In patients using 10 mg Amlodipine, no significant difference was observed in kidney function tests, but the average total body fluid for the first and second controls was 37.90 (34.08-46.50) liters and 40.25 (35.53-45.88) liters, respectively. The average extracellular fluid for the first and second controls was 18.56±3.19 liters and 19.05±3.11 liters, respectively. The average intracellular fluid for the first and second controls was 20.05 (18.30-24.73) liters and 21.60 (18.98-25.43) liters, respectively. All three parameters—total body fluid, extracellular fluid, and intracellular fluid—showed an increase at the second control. These differences were found to be statistically significant (p<0.05).
Conclusion: We know that the main determinant of edema is extracellular volume, and the main determinants of extracellular volume are sodium and water. Calcium channel blockers may cause edema due to sodium and water retention, secondary to increased aldosterone secretion, which is a result of increased renin release from the kidneys due to local RAAS activation caused by intraglomerular pressure increase through vasodilation of the afferent arteriole. The main theme of our hypothesis is that angiotensin inhibitors reduce body water through RAAS inhibition, while calcium channel blockers increase body water through RAAS activation, leading to secondary foot edema. Our hypothesis is supported by our results, showing a significant increase in total body water, interstitial body water, and intracellular body water in those using calcium channel blockers. This study provides a new perspective on the mechanism of edema formation due to calcium channel blockers.
Keywords: stage 1 hypertension, calcium channel blocker, volume status, BIA method.