Ülkelerarası sağlık durumlarının karşılaştırılmalı analizi: OECD ülkelerinin 1997-2017 değerlendirilmesi
A comparative analysis of health conditions between countries: Evaluation of OECD countries 1998-2018
Yazar: ŞAH ASLI KARATAŞ
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET ŞAHİN GÖK
Gebze Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management
Dizin: Analitik hiyerarşi süreci = Analytical hierarchy process ; K-ortalamalar yöntemi = K-means method ; Karşılaştırmalı analiz = Comparative analysis ; OECD ülkeleri = OECD countries ; Sağlık = Health ; Sağlık durumu göstergeleri = Health status indicators ; Sağlık göstergeleri = Health indicators

Özet:
Bu çalışmada, Türkiye'nin de dahil olduğu Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (Organisation for Economic Co-operation and Development-OECD) ülkelerinin 1997-2017 yılları arasındaki 20 yıllık temel sağlık göstergeleri değerlerine göre göreceli performans analizi yapılması amaçlanmıştır. Bu maksatla, öncelikle 36 OECD ülkesine ait 22 farklı sağlık göstergesi belirlenmiş ve bu yıllara ait istatistiki veri toplanmıştır. Değerlendirmeye alınan göstergeler arasında; beklenen yaşam süresi, yenidoğan ölümleri, nüfus, doğurganlık, bireysel tüketim, alkol tüketimi, bağışıklık, doktor ve hastane sayıları, vb. kriterler bulunmaktadır. Bu kriterlerden 9 adedi faktör analizi sonrası 0,50'tan düşük faktör yükü ve çapraz yükleme sebepleri ile analizden çıkarılmıştır. Değerlendirmeye alınan 36 OECD ülkesi kalan 13 kriter ve farklı küme adetleri için k-ortalamalar kümeleme algoritması yardımı ile 1997-2017 arasındaki her yıl için ayrı ayrı kümeleme analizine tabi tutulmuştur. Yapılan kümeleme analizi sonucunda Türkiye'nin farklı küme adetleri için sıklıkla Fransa, Almanya, İtalya ve Birleşik Krallık ile aynı gruba düştüğü görülmüştür. Son adımda ise dört küme için 2017 yılı verisi kullanılarak elde edilen kümelerden Türkiye ve Türkiye'nin içinde bulunduğu grup üyesi yedi ülkenin sağlık performansı Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) yaklaşımı ile karşılaştırılmıştır. AHP analizi sonucunda, Türkiye'nin içinde bulunduğu sekiz ülkelik grupta en yüksek performansa sahip ülke olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
In this study, we aim to compare the performances of the Economic Cooperation and Development Organization (OECD) countries, of which Turkey is a member of, with respect to their basic health indicators for years between 1997 and 2017. For this purpose, we first define 22 different health indicators for the 36 OECD countries and collect and organize relevant statistical data. Some of the indicators we incorporate into our analyses include life expectancy, newborn mortality, population, fertility, individual consumption, alcohol consumption, immunization, number of doctors and hospitals, etc. Upon performing a factor analysis, 9 of these indicators were excluded from the analysis due to lower than 0.50 factor loading and cross loading reasons. Next, considering the remaining 13 criteria, a k-means clustering algorithm is applied to all 36 OECD with different number of clusters for each year between 1997-2017. The results of the analyzes for different number of clusters show that Turkey has been shown to fall into the same group with the countries France, Germany, Italy and the United Kingdom. At the last stage of our analysis, considering the eight countiries in the same cluster with Turkey when the number of clusters is four in year 2017, we use an Analytic Hierarchy Process (AHP) to compare their health performances. AHP analysis results reveal that Turkey outperforms the other seven countries in her cluster with respect to the 13 health indicators.