Başur Höyük, Daskyleion ve Syedra antik kentlerine ait arkeolojik tekstillerin koruma ve onarımına yönelik arkeometrik analizler
Archaeometric analyses for the conservation and restoration of archaeological textiles from the Başur Höyük, ancient cities of Daskyleion and Syedra
Yazar: EKMEL NUR DOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. ALİ AKIN AKYOL
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Kültür Varlıklarını Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Arkeometri = Archaeometry ; Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
Günlük hayatlarımızda kişiliğimizi belirten kıyafetler, konfor sağlayan mobilyalar, aidiyetimizi ve ideolojilerimizi belirten bayrak ve flamalar tekstil ürünleri ile ilk akla gelen olgular arasında yer almaktadır. Tüm bu malzeme gruplarının yapısını oluşturan tekstil ve onun yapı taşı olan lif, Paleolitik Çağdan itibaren tarihsel süreç içerisinde devrim niteliğinde bir teknolojidir. Tarihsel süreçte yer alan, tekstilden üretilen kültür varlıkları da başlı başına sosyal, ekonomik, kültürel, politik ve dini açıdan birçok veriyi barındırmaktadır. Bu kültür varlıkları organik yapıları nedeniyle bozulmaya çok açıktırlar ve çevresel koşullardan çok fazla etkilendikleri için bir bütün olarak günümüze kadar ulaşabilmeleri çok zordur. Günümüze ulaşabilen tekstil eserler, neredeyse tüm kültür varlıkları içerisinde çok nadirdir ve en önemli arkeolojik malzemeler arasında yer almaktadır. Bütünlüklerini koruyamamaları; yapılan araştırmaları, koruma/onarım öneri ve yöntemlerini kısıtlamaktadır. Bu noktada arkeometrik analizler büyük önem kazanmaktadır. Morfolojik incelemelerin ve onarım çalışmalarının yapılamadığı durumlarda bu analizler araştırmacılara analitik veriler sağlayabilmektedir. Bu kapsamda en çok, hammadde, yaş ve boyarmadde tayininin yapılabilmesi için arkeometrik analizlere başvurulmaktadır. Bu çalışmanın ana konusunu, Başur Höyük, Daskyleion ve Syedra antik kentlerine ait bir grup arkeolojik tekstil örneği üzerinde gerçekleştirilen morfolojik incelemeler (Optik Mikroskop)  ve arkeometrik analizlerle (SEM-EDX ve HPLC) karakterizasyonunu, bozulmalarını ve korum/onarıma yönelik önerileri içermektedir. Arkeometrik çalışmalar kapsamında tekstil örneklerinin lif türleri (pamuk ve keten), boyarmaddeler ve kökenleri belirlenmiştir. Bozulma türleri (mineralizasyon, karbonizasyon, renk değişimi ve dağılma/kırılganlaşma) açısından ele alınan örneklerde görülen bozulmalar, optik mikroskop altında tespit edilmiş ve belgelenmiştir. Elde edilen verilerin ışığında buluntuların açığa çıktığından itibaren, tekstillerin koruma/onarımına yönelik ilk müdahale, depolama koşulları  ve çevresel faktörler ile ilgili değerlendirmelerde bulunulmuştur.

Abstract:
In our daily lives, clothes indicating our personality, furniture providing comfort, flags and pennants indicating our belonging and ideologies are among the first phenomena that come to mind with textile products. Textile and its building block fiber, which forms the structure of all these material groups, is a revolutionary technology in the historical process since the Paleolithic Age. The cultural properties is produced from textiles in the historical process also contain many social, economic, cultural, political and religious data. These cultural properties are very vulnerable to deterioration due to their organic structure and it is very difficult for them to survive to the present day as a whole because they are very much affected by environmental conditions. The textile finds that have survived today are rarely among almost all cultural properties and are among the most important archaeological materials. Their inability to preserve their integrity limits the researches, conservation/restoration suggestions and methods. At this point, archaeometric analyses gain great importance. These analyses can provide analytical data to researchers in cases where morphological examinations and restoration work cannot be carried out. In this context, archaeometric analyses are mostly used for raw material, age and dyestuff determination. The main subject of this study is the characterization of a group of archaeological textile samples from the ancient cities of Başur Höyük, Daskyleion and Syedra through morphological examinations (Optical Microscope) and archaeometric analyses (SEM-EDX and HPLC), their deterioration and recommendations for conservation/restoration. Within the scope of archaeometric studies, fiber types (cotton and linen), dyestuffs and origins of textile samples were determined. The types of deterioration (mineralization, carbonization, discoloration and disintegration/fragmentation) were determined and documented under an optical microscope. In the light of the data obtained, evaluations were made regarding the first intervention for the conservation/restoration of the textiles, storage conditions and environmental factors since the discovery of the finds.