Devlet yükseköğretim kurumlarının finansal yeterliliklerinin üniversitelerin işlevlerine etkisi
The impact of financial adequacy of public universities on the functions of universities
Yazar: HİLAL ÇELİK
Danışman: PROF. DR. HASAN ARSLAN
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Üniversitelerin geleneksel olarak kabul edilen işlevleri; eğitim-öğretim, bilimsel araştırma ve topluma hizmettir. Bu işlevlerin etkin bir şekilde yerine getirilebilmesi üniversitelerin sahip olduğu finansal kaynaklarla mümkündür. Araştırmanın amacı,  devlet yükseköğretim kurumlarının finansal yeterlilik durumunun üniversitelerin geleneksel işlevleri açısından önemini ortaya koymaktadır. 
Çalışmada nitel ve nicel araştırma yöntemlerinin birlikte kullanıldığı karma araştırma yöntemlerinden keşfedici sıralı desen kullanılmıştır. Araştımanın nicel bölümünde genel tarama modellerinden tekil tarama modeli, nitel bölümünde ise durum çalışması uygulanmıştır. Araştırmanın nicel boyutunda hedef evrenini Türkiye'de devlet üniversitelerinde çalışan öğretim elemanları, örneklemini ise 1011 öğretim elemanı oluşturmaktadır. Araştırmanın nitel boyutundaki çalışma grubunu ise URAP 2022-2023 devlet üniversiteleri akademik performans sıralamasında farklı sıralarda yer alan üniversitelerde görev yapan 16 akademisyen, akademik yönetici ve idari yönetici oluşturmaktadır.
Araştırmacı tarafından nicel verilerin toplanması amacıyla Yükseköğretimde Finansal Yeterlilik Algısı Ölçeği geliştirilmiştir. Nicel verilerin analizinde SPSS 27 ve AMOS 20 programları kullanılarak veriler analiz edilmiştir. Nitel veriler ise araştırmacı tarafından oluşturulan yarı yapılandırılmış Yükseköğretimde Finansal Yeterlilik Algısı Görüşme Formu kullanılarak yapılan görüşmeler yoluyla elde edilmiştir. Nitel veriler MAXQDA 20 programıyla çözümlenerek tematik analiz yapılmıştır. Araştırmanın nicel analiz sonuçlarına göre devlet üniversitelerinde çalışan öğretim elemanlarının üniversitelerin işlevlerine yönelik finansal yeterlilik algısının düşük olduğu, en düşük finansal yeterlilik algısının ise bilimsel araştırmalar için olduğu ortaya konulmuştur. Araştırmanın nitel analiz sonuçlarına göre ise hem öğretim elemanları hem de akademik ve idari yöneticilerin büyük çoğunluğu üniversitelere ayrılan finansal kaynakları yetersiz bulmakta ve bu durumun üniversitenin işlevlerini önemli ölçüde etkilediğini düşünmektedirler. Bu sonuç doğrultusunda yükseköğretimde genişleme politikasından vazgeçilerek mevcut üniversitelerin daha yüksek bütçeler ile desteklenmesi, üniversitelere ayrılan bütçenin birimlere dağıtımında ihtiyaçların gözetilerek eksiklerin giderilmesi, ekonomik kriz ve darboğaz dönemlerinde üniversitelerin işlevlerine zarar verecek tasarruf tedbirlerinden kaçınılması çalışmanın başlıca önerileri arasında yer almaktadır.

Abstract:
The traditional functions of universities are teaching, scientific research and social service. These functions can be fulfilled effectively only with the financial resources that universities have. The aim of the study is to reveal the importance of the financial adequacy of public higher education institutions in terms of the traditional functions of universities.
In the study, exploratory sequential design was used as one of the mixed research methods in which qualitative and quantitative research methods were used together. In the quantitative part of the study, a single survey model, one of the general survey models, and in the qualitative part, a case study was applied. In the quantitative part of the study, the population of the study consisted of academic staff working in public universities in Turkey and the sample consisted of 1011 academic staff. The study group in the qualitative part of the study consisted of 16 academicians, academic administrators and administrative administrators working in universities ranked in different ranks in the URAP 2022-2023 public universities academic performance ranking.
The researcher developed the Perception of Financial Adequacy in Higher Education Scale to collect quantitative data. SPSS 27 and AMOS 20 programs were used to analyze the quantitative data. Qualitative data were obtained through interviews using the semi-structured Perception of Financial Adequacy in Higher Education Interview Form developed by the researcher. Qualitative data were analyzed with MAXQDA 20 program and content analysis was performed.
According to the quantitative analysis results of the study, it was revealed that the perception of financial adequacy of the academic staff working in public universities towards the functions of universities is low, and the lowest perception of financial adequacy is for scientific research. According to the results of the qualitative analysis of the research, the majority of both academic staff and academic and administrative administrators find the financial resources allocated to universities insufficient and think that this situation significantly affects the functions of the university. In accordance with this result, the main recommendations of the study are to support existing universities with higher budgets by abandoning the expansion policy in higher education, to eliminate the deficiencies by considering the needs in the distribution of the budget allocated to universities, and to avoid austerity measures that will harm the functions of universities during periods of economic crisis and recession.