Fârâbî ve İbn Bâcce'de ahlâk ve siyȃset
Ethics and politics in al-Fārābī and Ibn Bājja
Yazar: İLYAS ERSOY
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM MARAŞ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Felsefesi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Din-ahlak ilişkisi = Religion-moral relation ; Din-siyaset ilişkileri = Religious-politics relations ; Siyasi ahlak = Politics ethics

Özet:
Düşünce sistemlerini gerçek mutluluğa ulaşma gayesi üzerine tesis eden Fȃrȃbȋ ve İbn Bȃcce, belirlenen gaye için insanın varlık yapısını, yetkinliklerini, kusurlarını, diğer varlıklardan onu ayıran ve onlarla ortak olan özelliklerini tanımak gerektiğini düşünmüşler ve nefs konusunu incelemişlerdir. Her iki filozof da gerçek mutluluğun ancak aklȋ ve düşünsel bir bilgi ve bu bilgi çerçevesinde gerçekleşen eylemlerle elde edilebileceğini, bu doğrultuda insanın aklȋ ve ahlȃkȋ erdemlere sahip olarak yetkinliğini elde etmesi gerektiğini belirtmişlerdir. Ahlȃkȋ davranış ve erdemlerin kazanılmasında orta olma ilkesinin, alışkanlıkların, haz ve acının etkisine değinmişlerdir. Ayrıca huy ve ahlȃkın değişebileceğini ileri sürerek eğitim ve alışkanlıkların önemine vurgu yapmışlardır. Fȃrȃbȋ ve İbn Bȃcce, iyi ahlȃkın kazanılmasındaki etkisi nedeniyle siyȃset ilmine eserlerinde vermişlerdir. Özellikle Fȃrȃbȋ, erdemli toplum, ilk başkan ve erdemsiz toplumlarla ilgili ayrıntılı görüşler ileri sürmüştür. Her iki filozof da erdemli bir toplumun kurulmasında ve muhafazasında sevgi ve adȃletin olması gerektiğini, ayrıca erdemli başkanın önemli bir rolünün olduğunu belirtmişlerdir. Fȃrȃbȋ, erdemli bir toplumun içinde, onların görüşlerine karşıt grupların olabileceğini ileri sürerken, İbn Bȃcce bunu mümkün görmemektedir. Çünkü İbn Bȃcce, erdemli bir toplum bütün unsurlarıyla uyum ve ahenk içerisindedir. Fȃrȃbȋ, gerçek mutluluğa erdemli bir toplumda, erdemli bir başkan riyȃsetinde ulaşılabileceğini düşünürken, İbn Bȃcce, erdemli bir toplum bulunmaması durumunda bozuk toplumlarda da yalnız erdemli birey olan mütevahhidin aklȋ düşünsel yetkinliğini, belli aşama ve yetkinlikleri kazanarak elde edebileceğini ileri sürmüştür.

Abstract:
Fȃrȃbȋ and Ibn Bȃjja, who based their systems of thought on the goal of achieving true happiness, examined the subject of the soul in order to know the human being. Both philosophers stated that true happiness can only be achieved through rational and intellectual knowledge and actions that are realised within the framework of this knowledge, and accordingly, human beings should attain their competence by possessing rational and moral virtues. They mentioned the influence of the principle of moderation, habits, pleasure and pain in the acquisition of moral behaviour and virtues. They also emphasised the importance of education and habits, arguing that temperament and morality can change. Fȃrȃbȋ and Ibn Bȃjja have given the science of politics in their works due to its effect on the acquisition of good morals. In particular, Fȃrȃbȋ put forward detailed views on virtuous society, the first president and non-virtuous societies. Both philosophers stated that love and justice should be present in the establishment and maintenance of a virtuous society, and that the virtuous president has an important role. While Fȃrȃbȋ argues that there may be groups opposing their views in a virtuous society, Ibn Bȃjja does not see this as possible. For Ibn Bȃjja, a virtuous society is in harmony and harmony with all its elements. Fȃrȃbȋ thinks that true happiness can be achieved in a virtuous society under the leadership of a virtuous president. Ibn Bȃjja, on the other hand, argued that in the absence of a virtuous society, only the virtuous individual, the mutawahhid, can achieve intellectual competence by gaining certain stages and competences in corrupt societies.