Sel riskinin kentsel risk faktörleri üzerinden değerlendirilmesi ve risk azaltım politikaları için dersler: Yozgat örneği
Assessment of flood risk on urban risk factors and lessons for risk mitigation policies: The example of Yozgat
Yazar: AYŞEGÜL İNCE
Danışman: DOÇ. DR. YASİN BEKTAŞ
Erciyes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Şehir Planlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
SEL RİSKİNİN KENTSEL RİSK FAKTÖRLERİ ÜZERİNDEN DEĞERLENDİRİLMESİ VE RİSK AZALTIM POLİTİKALARI İÇİN DERSLER: YOZGAT ÖRNEĞİ

Ayşegül İNCE

Erciyes Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü
Yüksek Lisans Tezi, Ağustos 2023
Danışman: Doç. Dr. Yasin BEKTAŞ

ÖZET
İklim değişikliği uzun yıllardır süregelen bir durum olmasına rağmen son yıllarda dünyanın birçok bölgesinde etkisini çok hızlı gösterirken çok sayıda da aşırı hava olayı yaşanmaktadır. İklim değişikliğinin olumsuz etkileri sellerin oluşmasına öncülük etmektedir. Seller dünyada afet sayısı bakımından birinci sırada, can kaybı açısından dördüncü sırada, ekonomik kayıp açısından ise ikinci sırada yer almaktadır. Ülkemizde sel, depremden sonra en çok ekonomik kayba sebep olan afettir. Selin olması doğada normal karşılanırken günümüz kentlerinde hem şiddetinin hem de sıklığının fazla olması sebebiyle normal karşılanmamaktadır. Bunun sebepleri plansız kentleşme ve buna bağlı ortaya çıkan geçirimsiz yüzeylerin fazla olması, yeşil alanların az olması, yüzey akışlarının artması gibi durumlar ile kentsel dayanıklılık azalmaktadır.
Çalışma alanı olarak belirlenen Yozgat ilinde sel olayları 1950-2019 yılları arasında Türkiye genelinde 10.sırada yer almaktadır. Yozgat ili Merkez ilçesinde ise önemli dere yatakları bulunmaktadır ve bu derelere insanlar zaman içerisinde müdahale etmiştir. Bu müdahalelere bağlı olarak derelerin bazı noktalarında önemli riskler oluşmuştur. Var olan bu riskler için getirilen çözümler plan kademelenmesi içerisinde incelenmiştir. Kızılırmak Havzası Taşkın Yönetim Planı ve İl Afet Risk Azaltma Planında bazı yapısal ve yapısal olmayan kararların yer aldığı görülmekte iken yerel düzeyde yapılan imar planlarında mekânsal karşılıklarının olmadığı ve herhangi bir tedbir alınmadığı tespit edilmiştir. Araştırmada öncelikli sel riskli alanlar bölgelere ayrılmış ve riskli alanlara yeni risk azaltım önerileri getirilmiştir. Bu öneriler daha çok mavi-yeşil altyapı içeriğindeki önlemlerden oluşmaktadır. Bunlar; bitkili yağmur hendekleri, batık havuzlar, geçirgen yüzeyler, biyotutma ve sızdırma havuzları vb. şeklindedir.
Anahtar sözcükler: iklim değişikliği, sel riski, kentsel adaptasyon, risk azaltımı, şehir planlama

Abstract:
ASSESSMENT OF FLOOD RISK ON URBAN RISK FACTORS AND LESSONS FOR RISK MITIGATION POLICIES: THE EXAMPLE OF YOZGAT
Ayşegül İNCE
Erciyes University, Graduate School of Natural and Applied Sciences
Master Thesis, August 2023
Supervisor: Assoc. Prof. Dr. Yasin BEKTAŞ
ABSTRACT
Although climate change has been an ongoing situation for many years, many extreme weather events have been experienced in many parts of the world in recent years. The negative effects of climate change lead to the formation of floods. Floods rank first in the world in terms of the number of disasters, fourth in terms of loss of life, and second in terms of economic loss. In our country, flood is the disaster that causes the most economic loss after the earthquake. While flooding is considered normal in nature, it is not considered normal in today's cities due to its high severity and frequency. The reasons for this are unplanned urbanization and the resulting increase in impermeable surfaces, less green areas, increase in surface flows, and urban resilience decreases.
Flood events in Yozgat province, which is determined as the study area, are in the 10th place in Turkey between the years 1950-2019. There are important stream beds in the Central district of Yozgat province and people have intervened in these streams over time. Due to these interventions, significant risks have occurred at some points of the streams. The solutions brought for these existing risks are examined within the plan stratification. While it is seen that some structural and non-structural decisions are included in the Kızılırmak Basin Flood Management Plan and the Provincial Disaster Risk Reduction Plan, it has been determined that there are no spatial equivalents in the zoning plans made at the local level and no measures have been taken. In the study, priority flood risk areas were divided into regions and new risk reduction proposals were made for risky areas. These recommendations mostly consist of measures in the content of blue-green infrastructure. These; vegetated rain ditches, submerged ponds, permeable surfaces, bioretention and leaching ponds, etc. is in the form.
Keywords: climate change, flood risk, urban adaptation, risk reduction, urban planning