Güneydoğu Anadolu koşullarında  ana ve ikinci ürün olarak yetiştirilen börülcenin (Vigna unguiculata  (L.) Walp.)  verim ve verim ögelerinin bazı fizyolojik parametreler kullanılarak  belirlenmesi
Determination of yield and yield compnents  to use some physiological parameters of cowpea (Vigna unguiculata  (L.) Walp.)  as main and second crops  under Southeast Anatolia condititions
Yazar: MEHMET DAVUT ŞAHİN
Danışman: PROF. DR. MEHMET SAİT ADAK
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Börülce = Cowpeas ; Fizyoloji = Physiology ; Uyum = Adaptation ; Verim = Yield

Özet:
Araştırma, 2021 ve 2022 yıllarında Şanlıurfa GAPTAEM'e ait Talat Demirören Araştırma istasyonunda, GAP bölgesi koşullarında ana ve ikinci ürün olarak yetiştirilebilen börülcenin bazı fizyolojik parametreler kullanılarak verim ve verim öğelerinin belirlenmesi amacıyla yürütülmüştür. Materyal olarak Amazon, Sırma, Akkız ve Karagöz çeşitleri ile Iğdır'dan temin edilen iki genotip (büyük ve küçük taneli), Samsun'dan temin edilen (alaca) bir genotip olmak üzere toplam toplam 7 farklı genotip kullanılmıştır. Araştırma, Tesadüf Bloklarında Bölünmüş Parseller deneme desenine göre üç tekerrürlü olarak iki yıl süreyle yürütülmüştür. Denemede ana parselleri ekim zamanı (ana ve ikinci ürün), alt parselleri ise 7 farklı börülce genotipi oluşturmuştur.

Araştırma sonuçlarına göre 2021 ve 2022 yıllarında sırasıyla bitkide bakla sayısı 21,63 – 8,86 ve 19,66 – 7,80 (adet/bitki) arasında elde edilirken, baklada tane sayısı 10.50 – 7.58 ve 11.26 – 7.54 (adet/bitki), tane verimi 199.33 da-1 - 54.00 da-1 ve 190.30 kg da-1 - 43.90 kg da-1, 100 tane ağırlığı 22.89 g -8.90 g ve 21.20 g - 8.36 g, protein oranı  (%) 27.95 - 25.22 ve (%) 27.71 -24.72, NDVI 0.70 - 0.45 ve 0.65- 0.44, SPAD (klorofil içeriği) 64.67 - 35.90 ve 63.65 - 38.58, Kanopi sıcaklığı 37.24 - 34.29 (oC) ve 36.99 - 33.12 (oC), biyomas ağırlığı 70.16 - 37.33 ve 67.30 - 39.06 (g/bitki) arasında değerler almıştır. Tane verimi ile R2 (r=0,0624) ve R5 (r=0,3746) dönemlerinde ölçülen SPAD değerleri arasında olumlu ve istatistiki olarak önemsiz, R2 (r= -0,5458*) döneminde ölçülen kanopi sıcaklığı değerleri arasında olumsuz ve istatistiki olarak önemli, V3 (r= 0,0083) döneminde ölçülen NDVI değerleri arasında ise olumlu ve istatistiki olarak önemsiz ilişki tespit edilmiştir.

Abstract:
This research was carried out to determine yield and yield components of cowpea as main and second crop, by using some physiological parameters, according to the split plots in randomized blocks experimental design with three replications, at the Talat Demirören Research Station belonging to the GAP Agricultural Research Institute Directorate, under the conditions of Southeastern Anatolia, in 2021 and 2022 years. A total of 7 different genotypes were used as materials: Amazon, Sırma, Akkız and Karagöz varieties, two genotypes (large and small grain) obtained from Iğdır province and one genotype (Alaca)  obtained from Samsun province. The main plots were consisted of sowing time (main and second crop), and the sub-plots were 7 different cowpea genotypes.

According to the research results; while the number of pods per plant were determined as 21.63 – 8.86 and 19.66 – 7.80 (pcs plant-1) in 2021 and 2022, respectively,  the number of beans per pod 10.50 – 7.58 and 11.26 – 7.54 (pcs plant-1), seed yields 199.33 - 54.00 and 190.30 - 43.90 kg da-1, 100 seed weights 22.89 -8.90 and 21.20 - 8.36 g, protein ratios 27.95 - 25.22 and 27.71 -24.72 %, NDVI values 0.70 - 0.45 and 0.65 - 0.44, SPAD (chlorophyll content) values 64.67 - 35.90 and 63.6 - 38.58, Canopy temperatures 37.24 - 34.29 and 36.99 - 33.12 oC, biomass weights 70.16 - 37.33 and 67.30 - 39.06 g plant-1. There was a positive and statistically insignificant relation between grain yield and SPAD values measured at the R2 (r=0.0624) and R5 (r=0.3746) periods, and a negative and statistically significant relation with the canopy temperature values at the R2 (r= -0.5458*) period, and a positive and statistically insignificant relation with the NDVI values at the V3 period (r = 0.0083).