Mavisel yener'in "Dolunay Dedektifleri" roman serisindeki söylem işaretleyicileri üzerine bir inceleme
An examination on the discourse markers in the novel series named "Dolunay Dedektifleri" written by mavisel yener
Yazar: PINAR ÇELİKKIRAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BAYRAM ÇETİNKAYA
Afyon Kocatepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Dil becerileri, anne karnından başlayarak bireyin hayatı boyunca edindiği ve geliştirdiği
temel becerilerdir. Bu becerilerinin gelişiminde belirli etkenler önemli rol
oynamaktadır. Bu etkenlerin temelinde şüphesiz ki tecrübe yatmaktadır. Dil
becerilerinin yaparak yaşayarak çeşitli ortamlarda çeşitli formlarda yazılı ve sözlü
olarak sunulması, bireyin dil edinimine yönelik tecrübesini artıracak ve bireyi dile aşina
hâle getirecektir. Birey, zihninde anlamlandırdığı dünyayı dil becerileri ile dış dünyaya
aktaracaktır. Bu süreç içerisinde sadece sözlü dili değil, anlatma becerisinin temel
oluşturduğu yazılı dili de etkin kullanacaktır. Çevresinde kullanılan sözlü dilin yanı sıra
yazılı dilin kullanımını da örnek alarak sözlü ve yazılı ifade gücünü geliştirecektir.
Bireylerin dil ile aktarmak istediği içerikler birden fazla tümce hâlinde ifade
edilmektedir. Bu tümceler belli bir bütünlük içerisinde sunulmaktadır. Bu çalışmamızda
bu bütünlüğün sağlanması dinleyenin/okuyanın içeriği iyi bir şekilde anlayabilmesi için
tümcelerdeki bilgi ve görüşlerin birbirine bağlanması, bağlamla ilgisinin kurdurulması
için önem arz eden söylem işaretleyicileri incelenecektir. Nitekim Türkçe Öğretim
Programında dört temel beceri içerisinde "geçiş ve bağlantı unsurlarına" dikkat
edilmesine yönelik kazanımlar bulunması da çalışmanın ana hatlarını ve önemini belirtir
niteliktedir. Bu süreç içerisinde edebî eserlerin sunduğu tecrübe zenginliğinden
yararlanılmıştır. Eserlerde, farklı yapılarda şekillendirilmiş tümceler yanında, birbiriyle
ilişkili tümcelerin bir bütünlük içerisinde verilmesi okuyucunun daha sonraki
anlatımlarında yönlendirici olduğu bilgisi, çalışmada dikkate alınarak işlenmiştir. Bu
yönlendirmenin, tümcelerin anlam bütünlüğü içerisinde yapılanması çalışma içerisinde
somut örnekler ile açıklanmıştır. Somutlaştırma kapsamında çalışmaya çocuk edebiyatı
alanında değerli ve yetkin çalışmalar vermiş, günümüzde Türkçe dersi kapsamında çok
okutulan Mavisel Yener'in Dolunay Dedektifleri serisi incelenmiştir. Tümceler arasında
anlamsal ilişkiler kurulmasını sağlayan söylem işaretleyicileri merkezinde, yazılı
eserlerin dil gelişimindeki durumu ile ilgili tespitlerde zengin bir örneklem
oluşturmuştur. Türk dilinin, sezgisel bir ahenk ile kullanımının ötesinde dil bilimsel
olarak işlevleri somutlaştırılarak açıklanmıştır.
Anahtar Kelimeler: Söylem işaretleyicileri, dil edinimi, yazılı dil, geçiş ve bağlantı
ifadeleri, Mavisel Yenerler.

Abstract:
Language skills are the basic skills that an individual acquires and develops throughout
his lifetime starting from mother's womb. Certain factors play an important role in the
development of these skills. Undoubtedly, the basis of these factors lies in experience.
The presentation of these language skills in various written and oral forms in various
environments by living and by doing will increase the individual's experience in
language acquisition and make the individual familiar with the language. The individual
will transfer the world that he gives meaning to in his mind to the outside world with
his language skills. In this process, he will use not only the oral language, but also the
written language, which is the basis of the ability to tell, effectively. In addition to the
oral language adopted around him, he will also develop oral and written expressive
power by taking the use of written language as an example. The contents that
individuals want to transmit with language are expressed in more than one sentence.
These sentences are presented in a certain integrity. In this study, discourse markers that
are important for ensuring this integrity, connecting the information and opinions in
sentences to each other in order for the listener/ reader to understand the content well,
and establishing their relevance to the context will be examined. As a matter of fact, the
fact that there are achievements in the four basic skills in the Turkish Curriculum for
paying attention to the "transition and connection elements" also indicates the main
lines and importance of the study. In this process, the wealth of experience offered by
literary works has been used. In the Works; in addition to the sentences shaped in
different structures in the works, the information that the sentences related to each other
are given in integrity and that the reader is guided in the subsequent narrations has been
processed by taking into account. The structuring of this orientation within the meaning
integrity of the sentences is explained with concrete examples in the study. Within the
scope of the embodiment, he has given valuable and competent studies in the field of
children's literature to the study, and Mavisel Yener's series Dolunay Dedektifleri,
which is widely read today as part of the Turkish course, has been examined. Discourse
markers, which enable the establishment of semantic relationships between sentences,
have created a rich sample of paradigm related to the status of written works in
language development. Beyond the use of the Turkish language with an intuitive
harmony, the functions of the language have been explained scientifically by
concretizing.
Keywords: Discourse markers, language acquisition, written language, transition and
connection expressions, Mavisel Yenerler.