Atasözleri ve deyimlerin yazın çevirilerinde yerelleştirilmesi ve evrenselleştirilmesi (Jurek Becker "Jakob Der Lügner", Selim Özdoğan "Die Tochter  Des  Schmieds" ve Emine Sevgi Özdamar "Das Leben Ist Eine Karawanserei")
Localization and universalization of proverbs and idioms in translation literature (Jurek Becker "Jakob Der Lügner", Selim Özdoğan "Die Tochter  Des  Schmieds" ve Emine Sevgi Özdamar "Das Leben Ist Eine Karawanserei")
Yazar: SEMRA ÇAKIR
Danışman: DOÇ. DR. ŞAHBENDER ÇORAKLI
Trakya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Alman Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Alman Dili ve Edebiyatı = German Linguistics and Literature ; Mütercim-Tercümanlık = Translation and Interpretation
Dizin: Almanca = German ; Atasözleri = Proverbs ; Deyimler = Idioms ; Evrensellik = Universality ; Türkçe çeviri = Turkish translation ; Yerelleşme = Decentralization ; Çeviri = Translation

Özet:
Bu çalışmanın amacı ekin aktarımını sağlayan yazın ürünlerinden Jurek Becker "Jakob der Lügner", Selim Özdoğan "Die Tochter des Schmieds", Emine Sevgi Özdamar "Das Leben ist eine Karawanserei hat zwei Türen aus einer kam ich rein aus der anderen ging ich raus" adlı yapıtların Almanca asıllarından Türkçeye çevrilmiş örneklerinde ekin mirası dil ögeleri olan atasözleri ve deyimlerin çevirisinde hangi izlemin tercih edildiğini belirlemek, seçilen izlemin amacını göz önünde bulundurarak erek adrese nasıl katkıda bulunduğunu tartışmaktır. Toplumların oluşturduğu evrensel nitelik taşıyan atasözleri ve deyimlerin, ait olduğu toplumun düşünce yapısını, gelenek ve öğretilerini, tutumunu, hayata bakış açısını, zekâsını, yaşayış şeklini, karakterini, inanışını vb. özelliklerini yansıttığını söylemek mümkündür. Bu durumda atasözleri ve deyimlerin ekin aktarımında etkili olduğu düşünülebilir ve söz konusu kalıplaşmış dil birimlerinin evrenselleşmesine yol açan edebi yapıtlar, bu açıdan önemli bir rol oynar. Öte yandan çevirinin de bir kültür aktarım aracı olduğu göz önünde bulundurulmalıdır. Söz konusu iki kol birbirinden ayrılamaz kültür elçileridir. Yazın çevirilerinde tercih edilen çeviri yöntemleri ekin aktarım konusunda hedef topluma katkı sağlayabilir. Bir eserin yazılış amacına, ait olduğu döneme, sosyokültürel eğilimine ya da çevirmenin kararına göre çeviri izlemi değişebilir. Çevirmen bir yöntem belirler ve çeviri, seçilen izleme göre bir akış sağlar. Söz konusu çeviri yöntemleri, yerelleştirme ya da yabancılaştırma izlemlerinden biri olabilir. Çalışmada yukarıda adı geçen yapıtların Almancadan Türkçeye aktarılan atasözleri ve deyimlerin çevirisinde yerelleştirme ya da yabancılaştırma yöntemlerinden hangisinin seçildiği, bu yöntemlerden hangisinin bir topluma ve o toplumun diline, değerlerine vb. ögelerine daha fazla katkı sağladığı irdelenecektir. Ayrıca atasözleri ve deyimlerin çevirisinde yabancılaştırma yöntemi göz önünde bulundurarak çeviri sürecini gerçekleştirmenin, her iki ekin için de dile katkı açısından olumlu yönde etkisi olup olmadığı ve seçilen söz konusu çeviri yöntemlerinden hangisinin kaynak ekin dil ögelerinin evrenselleşmesine yardım edeceği irdelenerek tartışılmaya gidilecektir.

Abstract:
This thesis aims to study on literature products which culture transfer provide Jurek Becker "Jakob der Lügner", Emine Sevgi Özdamar "Das Leben ist eine Karawanserei hat zwei Türen aus einer kam ich rein aus der anderen ging ich raus", Selim Özdoğan "Die Tochter des Schmieds". This study also aims to determine which methods are chosen to translate proverbs and idioms which are cultural inheritance language elements from German into Turkish in literary translation. It is possible to say that idioms and proverbs present us about such as ideas, visions, doctrine, principles, mentality, customs and traditions, approach, understanding, way of living, national character, emotional traits and beliefs etc. of a society. In this case it may be think that idioms and proverbs play an important role in culture transfer. Translator should determine a strategy of translation. Translation strategies may change according to socio cultural tendency, purposes of writing and its period. It is an undeniable fact that literary outputs are important factors and back up universalization about set phrase, idioms and proverbs. Moreover, it should take into account, translation is an also instrument of culture transfer. Available both fields are not seperat as a culture bridge. In this study will be discuss above cited works from German into Turkish which strategy will choose between universalization and localization in translation process, which one of this strategies has a positive effect on a society, its language and its value etc. Furthermore, it will be discuss, whether or not choosing universalization strategy in translation process of idioms and proverbs to positive effect.



Das Ziel der vorliegenden Arbeit besteht darin, Jurek Becker Jakob der Lügner,
Emine Sevgi Özdamar Das Leben Ist Eine Karawanserei Hat Zwei Türen Aus Einer
Kam Ich Rein Aus Der Anderen Ging Ich Raus, Selim Özdoğan Die Tochter des
Schmieds von Übersetzungen zu untersuchen. Die vorgenannten Werke sind
Kulturträger. Es handelt sich hierbei also einerseits um ein Bestimmen welche
Methode kann angewendet werden, wenn sprichwörter und idiomatische
Redewendungen in literarische Übersetzung übersetzt werden, andererseits auch um
eine Analyse und Festlegung, welche Übersetzungsmethode deutet auf die
linguistische und kulturelle Verschiedenheit von fremdem Text.
Es ist möglich zu sagen, dass Sprichwörter und idiomatische Redewendungen
reflektieren Qualität, die Idee, Vision, Doktrin, Prinzip, Lebensweisen und Traditions,
Ansatz, nationaler Charakter, die emotionale Eigenschaft, Glaube der Gesellschaften.
In diesem Fall wird voraussetzen, dass die vorliegenden sprachlichen Elementen
spielen eine wichtige Rolle für Kulturtransfer. Außerdem die Übersetzung wird auch
als Instrument für Kulturtransfer berücksichtigt. Diese beiden Bereichen wurden nicht
seperat betrachtet, sondern die sind untrennbare kulturelle Botschafter.
In dieser Studie werden die oben zitierten Werke aus dem Deutschen ins
Türkische diskutiert, welche Strategie zwischen Universalisierung und Lokalisierung
wählen wird, welche dieser Strategien gute Auswirkung zu einer Gesellschaft
beitragen können. Es wird diskutiert, ob die Universalisierungs im
Übersetzungsprozesse von Redewendungen und Sprichwörtern zur Sprache gute
Auswirkung beitragen kann.