Türkiye'de 2002 sonrası dönemde yapılan sosyal yardımlar üzerine bir araştırma
A study on social assistance in Turkey in the post 2002-period
Yazar: FATMA AVCI
Danışman: DOÇ. DR. HASAN YILMAZ
İnönü Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Yönetim Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Sosyal destek = Social support ; Sosyal devlet = Social state ; Sosyal dışlanma = Social exclusion ; Sosyal güvenlik = Social security ; Sosyal yardım = Social assistance ; Yoksulluk = Poverty

Özet:
İşbu çalışmada Türkiye'de 2002 yılından sonra yapılan sosyal yardımların
sosyal devlet ilkesi bağlamında değerlendirilmesi amaçlanmakla birlikte çalışmada
yapılan sosyal yardımların yeterliliği, niteliği, sosyal yardımların hangi elden
yapıldığı, söz konusu bu hususların ne tür sorunlara yol açtığı sorusuna cevap
aranmaktadır. Sosyal yardımların, sosyal devletin bir gereği olmasının yanı sıra
sosyal yardımlarla yoksulluk arasındaki ilişki üzerine yapılan çalışmalar nazara
alınarak söz konusu konunun da incelenmesine gayret edilmiştir. Araştırmada
yazında daha önce yapılan çalışmalardan yararlanılarak söz konusu çalışmalar ve
devlet kurumları tarafından kamuoyu ile paylaşılan sosyal yardım harcamaları
istatistikleri ile mevcut durumun sayısal verilere dayalı detaylı analizi yapılmıştır. Bu
noktada çalışmamızda çok sayıda tablo bulunmaktadır. Söz konusu tablolarla somut
olarak sosyal yardım harcamalarına dikkat çekilmek istenmiş, tablolar yorumlanarak
çalışmada bütüncül bir yaklaşım gösterilmiştir. Söz konusu çalışmada daha önce
yapılan çalışmalarda bulunmayan güncel veriler ile sosyal devlet ilkesinin bir gereği
olan sosyal yardımlar açıklanmaya çalışılmış, yoksulluk ile sosyal yardımlar arasında
bir bağlantı bulunup bulunmadığı sorusu üzerinde durulmuş ve bu soruya yanıt
verilmeye çalışılmıştır.
Toplumumuz açısından geçmişten günümüze kadar toplumsal dayanışma ve
yardımlaşma her daim önemli bir konu olmuştur. İlk Türk Devletleri'nden günümüze
kadar her dönem toplumdaki bireylerin daha eşit şartlarda en azından temel
ihtiyaçlarını karşılama kaygısı gütmeden yaşaması için çaba sarf edildiği
görülmektedir.
Söz konusu bu yardımlaşma ve dayanışma kültürünün her dönem için önemi
koruduğu görülmekle birlikte, devlet yapısındaki değişim ve gelişimlerden
etkilenerek günümüzdeki daha sistemli yapısına kavuştuğunu söyleyebiliriz. Bu
kapsamda, sosyal devletin ortaya çıkışı ile gelişim sürecinin küreselleşmenin
etkilerinin sosyal devleti dönüştürücü etkisinin yanında sosyal yardımların
karakterini de etkilemiştir.
Özünde sosyal adaletsizlikle mücadeleyi amaç edinen, sosyal eşitliği
sağlamaya çalışan, toplumda yaşayan bireylerin sosyal dışlanmaya maruz
kalmalarının önüne geçmeye çalışan sosyal devletin söz konusu amaçlarını sosyal
haklarla görünür hale getirdiği ve sosyal hakların da gerek ulusal gerekse uluslararası
anlaşmalarla koruma altına alındığı görülmektedir. Bu noktada insan onuruna yaraşır
şekilde barınma, beslenme, eğitim, sağlık ihtiyaçlarını gidermeyi amaçlayan sosyal
devlet ilkesinin sosyal yardım konusu ile ilişkili olduğu da bir gerçektir.
Sosyal devlet olmanın bir görünümü diyebileceğimiz çok çeşitli uygulamaları
da içeren sosyal yardımlar bir yandan yardıma muhtaç kimselerin hayata
tutunmalarına yardım ederken diğer yandan yoksulluğun azaltılmasına ve bu noktada
toplumdaki gelir adaletsizliğinin varlığının kabul edilerek toplumdaki fertler arasında
sosyal dengenin kurulmasına çalışmaktadır.
Yoksulluk ve sosyal dışlanma konusu ile de ilişkili olan sosyal yardımların
günümüzde çok çeşitli şekillerde yapıldığı, eskiden olduğu gibi ayni sosyal yardımlar
yerine çağın koşullarına uygun olarak nakdi yardımların ön plana çıktığı
görülmektedir. Bundan başka, sosyal yardım sisteminin sürdürülebilirliğinin sıklıkla
tartışıldığı ve sürdürülebilir bir sistem için şartlı sosyal yardımların çoğunlukla
önerildiği yapılan çalışmalarda dikkati çekmektedir. Şartlı sosyal yardımlar dışında,
istihdam politikalarının yeniden şekillendirilmesi ve sosyal yardım faydalanıcılarının
istihdama katılmalarına yönelik politikaların geliştirilmesinin arzu edildiği
görülmektedir.
Ülkemizde sosyal yardımlar ağırlıklı olarak merkezi yönetim, yerel yönetimler
ve STK'lar aracılığıyla yapılmaktadır. Bu noktada çakışan yardımların yapılmaması
amacıyla günümüzün teknolojik imkânlarından yararlanılarak kimlerin sosyal yardım
aldığı, hangi kalemlerde sosyal yardımdan faydalandıkları, sosyal yardımdan
faydalanan kimselerin istihdam süreçleri vb. kayıtların elektronik bir ortamda
tutularak sosyal yardım ağının genişletilmesi, çakışan yardımların yapılmasının
önüne geçilmesi konusunda çalışmalar yapılmasının gerekli olduğu görülmektedir.
Anahtar Sözcükler: Sosyal devlet, Sosyal Yardım, Sosyal Güvenlik,
Yoksulluk, Sosyal Dışlanma.

Abstract:
In this study, the main goal is to evaluate the social aids made after 2002 in
Turkey. The study examines the adequacy and quality of social assistance and how it
is done.
In this study, it is aimed to evaluate the social aids made after 2002 in Turkey in
the context of the social state principle. In the study, the adequacy and quality of the
social aids, and the institutions and organizations that provide the social aids are
mentioned. In addition to the fact that social assistance is a requirement of the social
state, the relationship between social assistance and poverty is also mentioned.
From the past to the present, social solidarity and cooperation has always been
an important issue for our society. Although it is seen that this culture of cooperation
and solidarity maintains its importance in every period, it is also seen that aid is
made more systematically in parallel with technological developments.
It is a fact that globalization has an effect on the social state and also transforms
the social state. The subject of how this effect of the globalization process affects the
welfare state and social assistance has also been included in the study.
Social assistance, which we can call a view of being a social state, and which
includes a wide variety of applications, aims to help people in need, on the one hand,
and tries to establish social balance by accepting the existence of income inequality
in the society, on the other.
Social assistance in Turkey; central government, local governments and non-
governmental organizations. In this study, information about this subject is given. In
this study, many tables were used to make all these subjects more understandable.
The tables contributes to the holistic approach of the study.
Keywords: Social State, Social Aid, Social Security, Poverty, Social Exclusion.