İlk atak psikotik bozukluğu olan erkek hastalarda altı haftalık olanzapin tedavisi sonrasında ortaya çıkan metabolik değişiklikler ve bu değişikliklerin tedavi etkinliği ile ilişkisi
Metabolic changes with six-week olanzapine treatment at first episode psychotic male patients and association of the changes with treatment response
Yazar: CENGİZ GÜNEŞ
Danışman: DOÇ.DR. CENGİZ BAŞOĞLU
GATA / Haydarpaşa Eğitim Hastanesi  / Psikiyatri Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2007
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Kolesistokinin = Cholecystokinin ; Leptin = Leptin ; Şizofreni = Schizophrenia

Özet:
Kilo alımı atipik antipsikotikler için üzerinde önemle durulan bir konu olup,olanzapinin kilo alımı ile iliskili oldugu bilinmektedir. Olanzapin, bu nedenle diyabet vedislipidemi görülme sıklıgını arttırmaktadır ve buna neden olan mekanizma yeterincebilinmemektedir. Bazı arastırmacılar kiloda ortaya çıkan belirgin veya göreceli artısıntedaviye yanıtla iliskili oldugunu belirtmislerdir. Bu çalısmamızın amacı,antipsikotiklere baglı ortaya çıkan kilo alımı ile tedaviye yanıt arasındaki iliskiyibelirlemek ve olanzapinin erken dönemde, enerji dengesi ve glukozmetabolizmasında önemli rol oynadıgı düsünülen ghrelin, leptin ve kolesistokininin(CCK) plazma seviyeleri üzerine olan etkilerini arastırmaktır.Daha öncesinde hiçbir psikotrop ilaç kullanmamıs olan 20 ilk atak psikotikhasta çalısmaya dahil edilmistir. Hastalara 20 mg/gün olanzapin verilmistir. Tedavininbaslangıcında ve 6.haftada leptin, ghrelin ve CCK plasma seviyeleri ile Vücut Kitlendeksi(VKİ), bel çevresi, açlık kan sekeri, trigliserit, HDL kolesterol, LDL kolesterolve total kolesterol seviyeleri ölçülmüstür.Hasta grubunun tedavi öncesi ghrelin seviyeleri kontrol grubuna oranla yüksekolarak tespit edilmistir (p=0,018). 6.haftada plasma ghrelin düzeylerinde bir azalma(p=0,002) ve leptin düzeylerinde bir artma (p<0,001) gözlenirken CCK düzeyleridegismemistir (p=0,115). Negatif belirtili psikotik hastalarda pozitif belirtili hastalaragöre tedavi öncesi CCK düzeyleri daha yüksek olup tedavi ile birlikte anlamlı birazalma ortaya çıkmıstır (p=0,031). VKİ ve bel çevresinde anlamlı düzeyde bir artısortaya çıkarken (p<0,001), açlık kan sekeri degismemistir (p=0,262). Tedaviye dahaiyi yanıt veren hastalarda VKİ' deki artıs daha belirgindir (p=0,007). Serum totalkolesterol ve trigliserit seviyeleri belirgin bir sekilde yükselmistir (p<0,001; p=0,001).Bu bulgular bize olanzapinin klinik olarak belirgin bir kilo alımına nedenoldugunu düsündürmektedir. Olanzapin tedavisi sırasında ortaya çıkan kilo alımıtedaviye yanıt ile iliskili görünmektedir. Olanzapinin atipik antipsikotik etkinligindeönemli bir rolü oldugu düsünülen serotonerjik reseptör blokajı, kilo alımında daönemli bir rol oynuyor olabilir. Belirli beyin bölgelerinde dopamin tarafındandüzenlenen ödül mekanizmaları da antipsikotiklerin neden oldugu kilo alımındaönemli bir rol oynuyor gibi görünmektedir. Olanzapin tedavisinde erken dönemdeortaya çıkan dislipidemiden kilo alımı sorumlu görünmektedir. Olanzapin ve digerantipsikotiklerle tedavi esnasında ortaya çıkan metabolik degisiklikler ve budegisikliklerin kilo, glukoz ve lipid metabolizması üzerine etkilerinin açıgaçıkarılmasına yönelik daha genis çaplı ve uzunlamasına çalısmalara ihtiyaçduyulmaktadır.Anahtar kelimeler: Olanzapin, kilo alımı, leptin, ghrelin, kolesistokinin, dislipidemi.

Abstract:
Weight gain is an important issue in the use of atypical antipsychotics andolanzapine?s association with weight gain is well recognized. Olanzapine, has beenimplicated in weight gain and higher incidence of diabetes and dyslipidemia and themechanism of these adverse reactions remains unclear. Some researchers reportthat therapeutic response is closely related to an absolute and relative gain in weight.The purposes of this study were to explore the association between antipsychoticinducedweight gain and therapeutic response and the early effects of olanzapine onplasma levels of ghrelin, cholecystokinin (CCK) and leptin, three important hormonesthat play crucial roles in the regulation of energy balance and glucose metabolism.Twenty first-episode psychotic patients who had never received anypsychotropic medication were included. The patients received 20 mg/day olanzapine.Plasma levels of ghrelin, cholecystokinin and leptin, as well as weight, Body MassIndex (BMI), waist circumference, fasting glucose, total cholesterol, HDL cholesterol,LDL cholesterol and triglycerides were investigated at the baseline and at end of the6th week.Pretreatment ghrelin levels were higher in patients compared to healthycontrol subjects (p=0,018). Plasma ghrelin levels had decreased (p=0.002) and leptinhad increased (p<0.001), while CCK levels had not significantly changed at week 6(p=0.115). We found pretreatment CCK levels to be higher and decreasedsignificantly at week 6 in patients with negative psychotic symptoms, compared topatients with positive psychotic symptoms (p=0,031). BMI and waist circumferencehad increased (p<0.001; p<0,001 respectively), while fasting glucose had notsignificantly changed (p=0.262). Increase in BMI was significantly higher in patientswho responded better to olanzapine treatment (p=0,007). Serum total cholesterol andtriglycerides increased significantly (p<0,001; p=0,001 resp.).These findings suggest that olanzapine is associated with clinically relevantincrease in body weight. Weight gain during olanzapine treatment is associated withtherapeutic response. Serotonergic receptor blockade is considered critical forolanzapine?s atypical antipsychotic action, and may play an important role in themediation of the weight gain induced by olanzapine. Reward mechanisms regulatedby dopamine in specific brain regions may also play an important role inantipsychotic-induced weight gain. Weight gain is responsible for the early occuringdyslipidemia in the olanzapine treatment. Further large-scale and longitudinal studiesare warranted to elucidate metabolic changes and their impact on weight, glucoseand lipid metabolism during treatment with olanzapine and other antipsychotics.Key words: Olanzapine, weight gain, leptin, ghrelin, cholecystokinin, dyslipidemia