Sünnî ve mu'tezilî yaklaşımlar bağlamında ilk dönem nübüvvet tartışmaları
Early period prophecy discussions in the context of sunni and mu'tazilite approaches
Yazar: EMRE KÖKSAL
Danışman: PROF. DR. ABDÜLGAFFAR ASLAN
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Din = Religion

Özet:
(Köksal, Emre, Sünnî ve Mu'tezilî Yaklaşımlar Bağlamında İlk Dönem Nübüvvet Tartışmaları, Doktora Tezi, Isparta, 2023)
ÖZET
Bu çalışma giriş, iki bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Çalışmanın girişinde konunun önemi ve amacı, çalışmanın kapsamı ve yöntemi hakkında bilgi verilmiştir. Çalışmanın birinci bölümü nübüvvetin kurgusal niteliğini ele almaktadır. Burada nübüvvete ilişkin teorik tartışmalar sünnî ve mu'tezilî yaklaşımlar üzerinden tespit edilmiştir. Bu bağlamda öncelikli olarak nübüvvetin kavramsal çerçevesi sünnî ve mu'tezilî yaklaşımlara uygun bir şekilde ortaya konulmuştur. Kavramsal çerçevenin belirlenmesinde sünnî ve mu'tezilî teolojik yapıya ayrıca yer verilmiş ve kavram içeriklendirmesine ilişkin teolojik tasavvurlar gündeme getirilmiştir. Nübüvvetin kurgusal düzeyde temelini oluşturması bakımından vahiy konusu etimolojik ve terminolojik olarak kelamullah tartışmaları bağlamında sünnî ve mu'tezilî kelamcılara göre incelenmiştir. Sünnî ve mu'tezilî düşünce yapısı ayrıca ele alınarak nübüvvetin imkanı ya da vücûbuna dair görüşler söz konusu düşünce yapılarına uygun bir şekilde değerlendirilmiştir. Beşerî açıdan bir ihtiyaca karşılık olarak nübüvvet gerçekliğine işaret eden yaklaşımlara da temas edilmiş, nübüvvetin kesbîliğine ve peygamberlerin ismetine dair tartışmalar sünnî ve mu'tezilî ayrışmalar üzerinden dile getirilmiştir.
Çalışmanın ikinci bölümünde nübüvvetin doğrulanmasına ilişkin görüşlere yer verilmektedir. Burada öncelikle nübüvvet kurumunu teorik düzeyde inkar eden berâhimî iddialar ele alınmıştır. Bu iddiaları temel alarak nübüvvete yönelik olumsuz yaklaşımlar geliştiren ve söz konusu yaklaşımları aklî düzeyde temellendiren itirazî görüşler ayrıca incelenmiştir. Nübüvveti teorik olarak imkansız gören bu görüşlerin karşısında onu ispat etmesi bakımından mucize, sünnî ve mu'tezilî kelamcılara göre değerlendirilmiştir. Bu bağlamda mucizenin nübüvvete delaleti sünnî ve mu'tezilî ayrışmaya işaret etmesi bakımından açıklanmıştır. Yine aklî bir mucize olarak Kur'ân'ın i'câzına ilişkin sünnî ve mu'tezilî görüşler ve i'câzü'l-Kur'ân problemi kelamî geleneğe uygun bir şekilde incelenmiştir. Son olarak nübüvvete dair ele alınan her konuda sünnî ve mu'tezilî ayrışma tespit edilerek söz konusu ayrışmalara ilişkin temellendirmelerde bulunulmuştur. Nübüvvet konusundaki bu ayrışmada sünnî ve mu'tezilî teolojik kurgunun etkisi açık bir şekilde gözükmektedir.
Anahtar Kelimeler: Teolojik Kurgu, Nebî, Resul, Nübüvvet, Vahiy, Mucize, İ'câzü'l-Kur'ân, Sünnî Kelam, Mu'tezilî Kelam.

Abstract:
(Köksal, Emre, Early Period Prophecy Discussions in the Context of Sunni and Mu'tazilite Approaches, PhD Thesis, Isparta, 2023)
ABSTRACT
This study consists of introduction, two parts and conclusion. In the introduction of the study, information is given about the importance and purpose of the subject, the scope and method of the study. The first part of the study deals with the fictional nature of prophecy. Here, the theoretical discussions on prophecy have been determined through the sunni and mu'tazilite approaches. In this context, primarily in terms of the explanation of prophecy, its conceptual framework has been put forward in accordance with the views of the sunni and mu'tazilite approaches. In determining the conceptual framework, the theological structures of the sunni and mu'tazilite approaches are also included and the theological conceptions of these approaches to concept inclusion are discussed. In terms of forming the basis of prophecy at the fictional level, the subject of revelation has been studied etymologically and terminologically in the context of the discussions of kalamullah, according to sunni and mu'tazilite theologians. sunni and mu'tazilite thought structures were handled separately, and the views on the possibility or existence of prophethood were evaluated in accordance with these thought structures. Approaches pointing to the reality of prophecy in response to a human need were also touched upon and discussions about the kasbîness of the prophethood and innocent of the prophets have been expressed through the sunni and mu'tazilite divisions.
The second part of the study includes opinions about the proof of prophecy. Here, first of all, the berahimi claims that deny the institution of prophecy at the theoretical level are discussed. On the basis of these claims, the objectionable views that develop negative approaches to prophecy and rationally justify these approaches are also examined. Miracle was evaluated according to sunni and mu'tazilite theologians in terms of proving it in the face of these views, which see prophecy as theoretically impossible. In this context, the sign of the miracle of prophethood has been examined in terms of pointing to the separation between the sunni and the mu'tazilite. Again, the sunni and mu'tazilite views on the i'jaz of the Qur'an as a mental miracle and the problem of i'jâz Al-Qur'ân has been examined in accordance with the theological tradition. Finally, the sunni and mu'tazilite divisions have been identified in every subject that has been discussed regarding prophecy and this separation is based. The influence of sunni and mu'tazilite theological fiction is clearly visible in this separation on the subject of prophecy.
Keywords: Theological Fiction, Nabi, Rasul, Prophethood, Revelation, Miracle, I'jâz Al-Qur'ân, Sunni Kalam, Mu'tazilite Kalam.