Türk kültüründe toprak ana–kadın ve doğurganlığının tezhip sanatındaki bitkisel motiflerle yorumlanması
Interpretation of mother earth-woman and fertility in Turkish culture through botanical motifs in illuminated manuscript art
Yazar: MERYEM BAYRAKTAR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ATİLLA YUSUF TURGUT
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Geleneksel Türk El Sanatları Ana Bilim Dalı / Tezhip Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
Türk tezhip sanatındaki bitkisel motifler, toprak ana ve doğum kavramlarıyla ilişkilendirilerek doğanın yaşam döngüsünü sembolize eder. Bu motifler, estetik öğelerin ötesinde derin anlamlar taşır. Yapraklar, çiçekler, dallar, tomurcuklar gibi bitkisel motifler, doğanın bereketini, verimliliğini ve yeniden doğuşunu yansıtarak yaşamın sürekliliğini ve döngüsünü ifade eder. Mevsimlere ve doğanın ritmine bağlı olarak çeşitlenen motifler, toprak ana ve doğurganlık kavramlarının zamanla evrimini ve sürekliliğini gösterir. Tezhip sanatındaki bitkisel motifler, doğanın güzelliklerini, doğurganlığı, bereketi ve yaşamın sembolünü temsil ederken, İslam sanatında da önemli bir rol oynar. Bu motifler, toprakla kurulan köklü ilişkiyi ve doğa ile insan arasındaki derin bağı vurgular. Bitkisel motifler genellikle doğadaki büyüme ve yaşam döngüsünü temsil eder. Bitkilerin tohumdan büyüme, çiçeklenme, meyve verme ve tekrar tohuma dönme aşamaları yaşamın döngüsünü simgeler. Doğurganlık simgesi olarak kullanılması özellikle, kadın ve doğurganlık tanrıçalarıyla bağlantılıdır. 
Bitkisel motiflerin doğum kavramıyla ilişkilendirilmesi, doğadaki yaşam döngüsünün sembolizminin bir yansımasıdır ve eserlerin estetik ve anlamsal zenginliğini artırır. Bu motifler, sonsuzluğu ifade eden ve sürekli tekrar eden bir yapıda olduğu için toprakla doğum kavramı arasında temel bir ilişki kurarlar.
Doğu kültürlerinde genellikle şans, refah ve yaşamın güzellikleriyle ilişkilendirilirken, batı kültürlerinde bazen ölümsüzlük ve yeniden doğuş sembolleri olarak görülebilirler. Anadolu ve Türk kültüründe toprak ana, kadın doğurganlık yönünden benzerlik taşıması, aralarında kurulan ortak bağın önemiyle oluşan inançlar ve ritüeller, kültürümüz hakkında belge niteliği taşımakta ve büyük öneme sahiptir. Bu çalışma,  Türk tezhip sanatındaki motiflerin doğada toprağın bağrında yetişmesi ile bir kadının rahminde oluşan bir bebeğin ortak varoluş yolculuğu 

incelenmiş ve elde edilen bilgiler ve görsellerden yararlanılarak yeni tasarım ve uygulamalar oluşturulmuştur.

Abstract:
In Turkish illumination art, vegetal motifs are associated with the concepts of Mother Earth and birth, symbolizing the life cycle of nature. These motifs carry profound meanings beyond their aesthetic elements. Leaves, flowers, branches, and buds reflect the fertility, productivity, and rebirth of nature, expressing the continuity and cyclical nature of life. The variations of motifs according to the seasons and the rhythm of nature demonstrate the evolution and continuity of the concepts of Mother Earth and fertility over time. In addition to representing the beauty, fertility, and abundance of nature, these vegetal motifs play a significant role in Islamic art. They emphasize the deep connection between earth and humans. 
Typically, vegetal motifs symbolize the growth and life cycle of nature. The stages of plants—from seed germination, blooming, fruit-bearing, to returning to seeds—mirror the life cycle. Their use as symbols of fertility is especially linked to female fertility deities. 
The association of vegetal motifs with the concept of birth reflects the symbolism of the natural life cycle, enriching the aesthetic and conceptual depth of the artworks. These motifs establish a fundamental connection between the earth and the concept of birth due to their repetitive and infinite nature.
In Eastern cultures, these motifs are often linked with fortune, prosperity, and the beauty of life, while in Western cultures, they may sometimes be seen as symbols of immortality and rebirth. In Anatolian and Turkish culture, the connection between Mother Earth and female fertility, along with the shared beliefs and rituals, provides valuable insights into our cultural heritage. 
This study explores the common existential journey between the growth of plants in the earth and the formation of a baby in a woman's womb within Turkish 
illumination art. Based on the obtained information and visuals, new designs and applications have been developed.