Okul öncesi öğretmenlerin mesleki etik davranışlar hakkındaki görüşleri ile ahlaki yargı düzeyleri ve öğretmenlik tutumlarının incelenmesi
An analysis of pre-school teachers views about professional ethical conduct with their moral judgment levels and teaching attitudes
Yazar: AHMET SAKİN
Danışman: PROF. AYLA OKTAY
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Felsefe = Philosophy ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Etik = Ethics ; Okul öncesi öğretmenler = Preschool teachers

Özet:
Egitimin en temel amaçlarından biri olan ahlaklı bireyler yetistirmek içinçocukların karakterinin sekillenmeye basladıgı egitimin ilk basamagı olan okulöncesi dönemde de ahlaki gelisimin göz önünde bulundurulması gerekmektedir.Ahlaklı bireylerin yetismesinde ögretmenin rolü çok büyüktür. Okul öncesiögretmeni egitim sürecinde çocuklarla kuracagı diyalogda ögretmenyeterliklerinin yanında etik davranısların önemini de göz önünde tutmalıdır.Okul öncesi ögretmenlerin özelliklerinden biri olan ahlaklı olma, ögretmenlerinetik davranısları bilmesi ve davranısa dönüstürmesi ile gerçeklesebilir.Dewey'in (1995:19) belirttigi gibi, ögretmenin veya ebeveynin okul öncesidönemde çocuklara ahlaklı davranmalarını söylemesi veya bu konuyla ilgilidersler yapması çocukların ahlaki davranıs gelistirmesinde çok az etkiliolmaktadır. Dolaylı ve hayata dönük ahlak egitimi verecek olan ögretmeninkendi etik ve ahlaki davranıslarıyla çocuklara model olması çok önemlidir.Okul öncesi programında ögrencilerin aktif ögrenme süreçleri ayrıntılı olarakaçıklanmıstır. Okul öncesi ögretmeni aktif ögrenme süreçlerini düzenlemeklebirlikte asıl görevlerinden biri de günlük yasam içinde karsılasılan ahlakiikilemlerle (moral dilemmas) bas edebilmesidir (Johansson, 2002:203).Bu arastırmanın amacı; okul öncesi ögretmenlerin etik davranıslar hakkındakigörüslerini, ahlaki yargı düzeylerini ve ögretmenlik tutumlarının ne düzeydeoldugunu belirleyerek bu olgular arasında anlamlı bir iliskinin olup olmadıgınıincelemektir. Ayrıca ögretmenlerin kisisel bilgileri ile bu olgular arasındaanlamlı farklılıkların olup olmadıgı arastırılmıstır.Arastırmanın örneklemini 2005-2006 egitim-ögretim yılında, stanbul ilinin 10ilçesinde görev yapan 464 okul öncesi ögretmeni olusturmustur. Bu arastırmadadört ayrı veri toplama aracı kullanılmıstır. Örnekleme ait demografik özellikleribelirlemek amacıyla arastırmacı tarafından hazırlanmıs 16 soruluk bir kisiselvbilgiler formu. Okul öncesi ögretmenlerin ahlaki yargılarını ölçmek içinkullandıgımız Çiftçi (2001a)'nin Türkçe'ye uyarladıgı Ahlaki Yargı Testi(AYT), Bilgin'in (1996)'da gelistirmis oldugu Okul Öncesi Ögretmenleri içinhazırlanmıs Ögretmenlik Tutumları Ölçegi (ÖTÖ) ve son olarak bu arastırmaiçin gelistirilmis olan Okul Öncesi Ögretmeninin Etik Davranısları Ölçegi(OÖEDÖ) kullanılmıstır. OÖEDÖ 6'lı likert ölçegi seklinde hazırlanmıs vegeçerlik-güvenirlik analizleri yapılarak son hali verilmistir. Ölçek 63 sorudan veyedi alt boyuttan olusmaktadır. Faktör analizi sonrasında ölçegin güvenirlikistatistikleri yapılmıstır. Okul Öncesi Ögretmenin Etik Davranıslar Ölçegi(OÖEDÖ)'nin iç tutarlılık katsayıları, Cronbach alfa (r=.893), Spearman Brown(r=.835), Guttman (r=.935) güvenirlik degerlerine ulasılmıstır.Okul öncesi ögretmenlerin, (OÖEDÖ)'den aldıkları toplam puan ortalaması336'dır. Buna göre, okul öncesi ögretmenlerinin, mesleki etik davranısları(kuralları) yüksek düzeyde benimsediklerini söyleyebiliriz. Okul ÖncesiÖgretmenin Etik Davranısları Ölçegi (OÖEDÖ) ortalamalarının okul öncesiögretmenlerin yas, çalıstıgı okul türü, medeni durum, ögrenim durumu, çocuksahibi olma, toplam hizmet süresi, lisansüstü egitim düzeyi, degiskenlerinegöre anlamlı bir farklılık gösterdigi bulunmustur. ?Okul Öncesi ÖgretmeninEtik Davranısları Ölçegi? (OÖEDÖ)'nin toplam puanları ?Ahlaki YargıÖlçegi? (AYT)'nin toplam puanları arasında (p<,01) pozitif düzeyde anlamlıbir iliski bulunmustur. ?Okul Öncesi Ögretmenin Etik Davranısları Ölçegi?(OÖEDÖ)'nin toplam puanları ile Demokratik tutum puanları arasında (p<,01)pozitif düzeyde anlamlı bir iliski bulunurken, Otokratik ve lgisiz(Bosvermislik) tutumları arasında (p<,01) düzeyinde negatif bir iliskibulunmustur.Regresyon analizi sonucuna göre, Ahlaki Yargı Düzeyi ile ÖgretmenlikTutumları Okul öncesi ögretmenlerin etik davranıslarını yordamaktadır. Digerbir ifadeyle okul öncesi ögretmenlerin etik davranıslar hakkındaki algılarınaögretmenlik tutumları ve ahlaki yargı düzeyleri etki etmektedir.Anahtar Sözcükler: Etik, Etik Kurallar, Okul Öncesi Ögretmeni EtikDavranısları, Ahlaki Yargı Testi, Ögretmenlik Tutumları

Abstract:
Moral development during the pre-school period which is the primary step ofthe education in which the personality traits of children start getting into acertain shape should be considered for the purposes of raising moralindividuals, which is one of the key objectives of education. The role of teacherin raising moral individuals is of vital importance. The pre-school teachershould take the importance of ethical behaviours into consideration as well asteacher capabilities during his/her dialogue with the children within theeducation process. Morality, which is one of the features of pre-schoolteachers, can be accomplished when teachers have a sound grasp of ethicalbehaviours and transfer these into actual behaviours.As Dewey (1995:19) states; it is of little impact in terms of children?sdeveloping moral behaviours when the teacher or parent tells the pre-schoolchildren to behave morally or teaches courses about this subject. It isconsiderably important that the teacher who is going to provide the indirect andlife-oriented moral education should set a role-model for the children withhis/her own ethical and moral behaviours.The active learning processes of students are explained with details in the preschoolprogramme. One of the essential responsibilities of the pre-schoolteacher is coping with the moral dilemmas encountered within daily life as wellas organizing the active learning processes (Johansson, 2002:203).The aim of this study is to determine the opinions of pre-school teachers aboutethical behaviours along with their moral judgment and teaching attitude levelsand to analyse whether there is a significant correlation between these notions.Furthermore; it has been studied whether there are any significant differencesbetween the personal information of teachers and these concepts.viiThe sampling of the study involves 464 pre-school teachers working in 10districts of stanbul during the academic year 2005-2006. Four different datagathering tools have been used in this study. A 16-question personalinformation form prepared by the researcher in order to define the demographicproperties of the sampling, Moral Judgment Test (MJT) adapted into Turkishby Çiftçi (2001a) used in order to measure the moral judgments of pre-schoolteachers, Teaching Attitude Scale for Pre-School Teachers (TAS) developed byBilgin (1996) and last but not least, Pre-School Teacher?s Ethical BehavioursScale (PTEBS) specifically developed for this study have been utilized.PTEBS has been prepared in the form of 6-Likert Scale and finalized throughvalidity-reliability analyses. Scale consists of 63 questions and seven subdimensions.Following the factor analysis the reliability statistics of the scalehave been prepared. The internal coherence co-efficients of Pre-SchoolTeacher?s Ethical Behaviours Scale (PTEBS) have been obtained as Cronbachalfa (r=.893), Spearman Brown (r=.835), Guttman (r=.935) reliability values.The total average point of the pre-school teachers in Pre-School Teacher?sEthical Behaviours Scale (PTEBS) is 336. In this context, it may well be statedthat pre-school teachers adopt professional ethical behaviours (conduct) at ahigh level. It has been found out that Pre-School Teacher?s Ethical BehavioursScale (PTEBS) averages constitute a significant difference depending on preschoolteachers? age, type of school where they work, marital status, educationstatus, whether they have children, total service duration and postgraduateeducation status variants.There is a significant relation on the positive level of (p<,01) between the totalpoints of ?Pre-School Teacher?s Ethical Behaviours Scale? (PTEBS) and thetotal points of ?Moral Judgment Test? (MJT). While there seems to be asignificant relation on the positive level of (p<,01) between the total points of?Pre-School Teacher?s Ethical Behaviours Scale? (PTEBS) and DemocraticAttitude points; it has been found out that there is negative relation on the levelof (p<,01) between the attitudes of Autocratic and Disinterested (Indifference).viiiAccording to the regression analysis results, Moral Judgment Level andTeaching Attitudes predict tthe ethical behaviours of pre-schoool teachers. Inother words; the perception of pre-school teachers regarding the ethicalconduct are affected by their teaching attitudes and moral judgment levels.