Balıkçıların örgütlenme eğilimleri: Antalya ili örneği
Fisherman's tendency towards the organization: Case of Antalya province
Yazar: EVRİM BEYHAN ŞEN ŞENSOY
Danışman: PROF. DR. SERPİL YILMAZ
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Su Ürünleri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Ekonomi = Economics ; Su Ürünleri = Aquatic Products ; İstatistik = Statistics

Özet:
Üretici örgütleri, ortaklarının sosyal ve ekonomik ihtiyaçlarını karşılamak
amacıyla kurulan, günümüzde ülkelerin gelişmişlik kriteri olarak da kabul edilen
yapılardır. Üreticiler örgütlenmeyi, faaliyetlerini daha verimli ve kaliteli
gerçekleştirebilmek, üretimden pazarlamaya dek tüm süreçlerde karşılaşılan risklerin
üstesinden gelebilmek için tercih etmektedirler. Ülkemizde su ürünleri sektöründe
faaliyet gösteren ekonomik amaçlı üretici örgütleri ise; 1163 sayılı yasayla kurulan
kooperatifler ile 5200 sayılı yasa ile kurulan üretici birlikleri ve bunların üst
örgütleridir. Söz konusu örgütler çok amaçlı olduklarından, su ürünleri piyasasının
düzenlenmesinden, üreticilerin haklarının korunmasına, üretim ve satışla ilgili eğitim
hizmeti sağlanmasından, ihtiyaçların karşılanmasına kadar birçok görevi
üstlenmektedir. Bu çalışmada, Antalya ilindeki balıkçıların örgütlenme eğilimleri,
örgütlenme yapıları ve örgütlenmelerini etkileyen faktörlerin ortaya konulması
amaçlanmıştır.
Araştırma kapsamında Antalya ilinde aktif olarak faaliyet gösteren 14 adet su
ürünleri kooperatifinin 75 ortağı ve Antalya İç Su Ürünleri Yetiştiricileri Üretici
Birliğinin 35 ortağı ile yüz yüze anket yöntemi ile görüşmeler yapılmıştır. Araştırmanın
veri toplama aşaması olan anket uygulama dönemi av sezonu dönemi olarak planlanmış
ve Kasım 2017- Mart 2018 tarihleri arasında gerçekleşmiştir. Çalışmada kooperatif ve
üretici birlikleri ortakları ile ilgili üç grup veri elde edilmiştir. Bunlardan ilki anket
yapılan ortakların sosyo-ekonomik özellikleri ile ilgili olup, ikinci grup veriler,
balıkçılık mesleğine ilişkin, üçüncü grup veriler ise ortakların üretici örgütü ile ilişkileri,
düşünceleri ve değerlendirmeleri ile ilgili verilerdir.
Çalışmada, ortakların özelliklerinin belirlenmesi amacıyla tanımlayıcı testler
yapılmış, yapılan testlerin sonucunda bağlantılı olarak öngörülen veriler için khi kare
analizi, üretici örgütü ile ortakları ilişkisini belirleyen etkenleri belirlemek için de çok
değişkenli istatistik analizlerinden faktör analizi yöntemi kullanılmıştır.
Araştırma bulgularına göre, her iki üretici örgütü ortaklarının genç/orta yaş
grubu aralığında olduğu, bir kısmının balıkçılıktan başka gelir kaynaklarının da olduğu,
eğitim seviyelerinin genel olarak düşük olduğu, ancak su ürünleri üretici birliği
ortaklarının su ürünleri kooperatifleri ortaklarına göre daha yüksek düzeyde eğitimli
olduğu belirlenmiştir.
Ortakların balıkçılık mesleği ile ilişkileri incelendiğinde; her iki üretici örgütü
ortaklarının balıkçılık tecrübelerinin ortalama 20 yıl ve üzerinde olduğu, balık fiyatının
düşük ve maliyetlerin yüksek olmasından dolayı yeterli kazancı elde edemeseler de
balıkçılığı bırakma düşüncelerinin olmadığı, çoğunun balıkçılık faaliyetini
gerçekleştirdiği işletme kapasiteleri ve tekne büyüklüklerine göre küçük ölçekli
üreticiler olduğu, su ürünleri kooperatif ortaklarının masraf kaleminde en yüksek
giderin akaryakıtın, üretici birliği ortaklarının masraf kalemlerinde ise en yüksek gider
olarak balık yeminin yer aldığı tespit edilmiştir.
Araştırma sonuçlarına göre, ortakların üretim girdilerini uygun fiyat ile elde
edebilmeleri, gelirlerini artırabilmeleri, ürünlerini iyi koşullarda pazarlayabilmeleri
ancak etkin bir örgütlenme ile mümkün olabilir. Nitekim üreticilerin söz konusu
örgütlere ortak olma nedenlerinin başında ekonomik ve teknik destek alabilme amacı
gelmekte ise de, ortaklar tarafından kooperatiflerin faaliyetleri ile üretici birliğinin
gelişimi yetersiz olarak değerlendirilmektedir. Öte yandan yine ortaklar tarafından,
koşullarının sınırlı olmasına, yeterli desteğe sahip olmamasına ve beklenen başarıyı tam
olarak karşılayamamasına rağmen üretici örgütlerinin ayakta durma çabaları ve ortak
sayılarının giderek artması Antalya‟da balıkçıların örgütlenmesi açısından olumlu bir
sonuç olarak değerlendirilebilmektedir.
Ülkemizde, üretici örgütlenmesindeki yapısal ve işlevsel farklılıklarına rağmen,
güçlü ve başarılı üretici örgütlenmesi ile dikkat çeken Avrupa Birliği‟ne uyum
amacıyla, çalışmalar devam etmektedir. Ancak ortakların da çalışmada belirttiği gibi,
Türkiye‟de de Avrupa Birliği örgütlenmesinde olduğu gibi bağımsız, tarımsal piyasaya
yön veren, ortaklarına sosyal ve ekonomik açıdan destek sağlayan, yaygın, gelişmiş ve
güçlü örgütlenme için üreticilerin dayanışma içerisinde, eğitimli, balıkçılık mesleği ve
örgütlenmenin öneminin farkındalığına sahip, ortaklarının haklarını koruyabilen
örgütlerin var olabilmesi için yeterli bir devlet desteğine ihtiyaç vardır.

Abstract:
Fisheries organizations, which are established with the aim of to meet economic
and social needs of its members, are considered as an element of criteria of developed
countries nowadays. Fisherman prefer to be organized in order to overcome risks which
they have faced during all processes from production to marketing, they also it enable
the quality and effectiveness in their activities, fisheries organizations in Turkey are
fisheries cooperatives which are founded according to Law No 1163 and aquaculture
producer unions and their head organisations which are founded according to Law No
5200. Since their aims are multiple, these organizations take many different tasks which
are, regulating seafood market, protecting fisherman‟s rights, supplying trainings on
production and marketing. In this study is aimed to revealed fisherman‟s tendency
towards the organisation, organizational structures and factors factor affecting members.
Within the scope of this research, face-to-face surveys were conducted with 75
members of 14 active fisheries cooperative societies and 35 members of Antalya
Freshwater Aquaculture Producer Union located in Antalya Province. The survey
application period, which is the data collection phase of the research, was planned as the
fishing season and surveyed between November 2017 and March 2018.
Three groups of data were obtained about the members of cooperatives and
producer union. The first of the concern was about socio-economic status of surveyed
fisherman, second was about fishing profession and the last was about members‟
relationships, thoughts and evaluations with organizations.
In this study, descriptive tests were carried out to determine the characteristics of
the surveyed fisherman and chi-square test was used for the data envisaged as a result of
these descriptive tests, and the factor analysis method, which is one of the multivariable
statistical analyses, was used in order to determine the relationship between the
fisheries organization and its members.
The results show that both fisheries organizations have young/middle aged
members, some of the members have additional income differ from fisheries, education
levels of the members are rather low, however, producer union members have slightly
higher education than cooperatives.
When relationship between the organisation members and fisheries industry was
evaluated, it was determined that both organizations have members with 20 or more
years of experience and do not have inclination towards other sectors even if their profit
was rather low due to low prices and high expenses of seafood. Most of them are
considered as small business owners regarding their production capacities and ship
iv
sizes. While the biggest expense is fuel for member of the fisheries cooperatives, it is
fish feed for members of aquaculture producer union.
According to study results, to procure cheaper inputs for production, increase
profit and sell products with better deals are possible with a strong and effective
organization. Although receiving economic and technical support is the main reason of
members to participate in an organization, they think that activities of cooperatives and
growth of producer union are not sufficient. On the other hand, even the conditions are
limited, sufficient support is not given and success is not achieved as much as expected,
the efforts to stand and increasing memberships of organizations regarded as a positive
result for being organized.
Despite the differences in structure and function of fisheries organizations in our
country conduct actions in order to adapt European Union which stands out with its
strong and successful organizations. However, as surveyed members point out in this
research that sufficient state support is essential in order to have independent
organizations which influences seafood market, supports members financial and social
conditions, extensive, developed and powerful organization, educated, known the
importance of being organised and able to protective the members‟ rights.