İstanbul örneğinde; toplu konut gelişimi, 1980 sonrası konut üretim süreci ve yer seçimini etkileyen faktörler bağlamında konut yakın çevresinin irdelenmesi
In the case of Istanbul; public housing, housing production after 1980 and factors affecting nearby residential examining in the context of site selection process
Yazar: EROL HUNİLER
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MÜNEVVER DAĞGÜLÜ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
20. yy da sanayi devrimiyle birlikte kent yapısında oluşan değişmeler ve beliren ihtiyaçlar kent planlamasına yansıması da direkt olarak olmuştur. Bu bağlamda yaşam ve çalışma koşullarına paralel olarak bölgede oluşan nüfus yoğunlukları konutsal yoğunluğu da beraberinde getirmiştir. Bu yoğunlaşma; şehir merkezlerinde toplu konut olgusunu doğurmuştur.Çeşitli kültürlerden oluşan toplulukları bir arada barındıran ve insanların her türlü ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde tasarlanan toplu konut yapıları; süreç içerisinde değişim ve gelişmeler gösterirken yakın çevresiyle de etkileşim içinde bulunmaktadır. Bu bağlamda 1980 sonrası toplu konut süreci ve yer seçimini etkileyen faktörler ile konut ve yakın çevre ilişkisi incelenmiştir. Tezin içeriğini kısaca özetlemek gerekirse;1. Bölümde, ?İstanbul örneğinde toplu konut gelişimi, 1980 sonrası konut üretim süreci ve yer seçimini etkileyen faktörler bağlamında konut yakın çevresinin irdelenmesi? konusuna giriş yapılmıştır.2. Bölümde, konutun farklı nitelikleri açısından farklı tanımları yapılabilecek olmakla birlikte, toplu konut olgusunun var oluşunu insan ihtiyacını, konforunu, memnuniyeti, birçok komşuluk biriminin bir arada barınmasını sağlayan bir gereç olarak tanımlayabiliriz. Gerçekte tarihçesi Osmanlı İmparatorluğuna kadar dayanan toplu konutu ortaya çıkaran nedenler; ülke mekanının uyumlu organizasyonunda büyük kentlerin yığılma haline geçişini önlemek sanayi ve sanayi nifusunun dengeli dağılımını sağlamak, bölgeler arası farklılığı arttırmamak, kentsel büyüme sürecinde kent içi ve çevresindeki tarihsel ve doğa değerlerini korumak açık alanların kaybolmasını önlemek şeklinde sıralanabilir.3. Bölümde Türkiye'de 1970'lerin ikinci yarısında yaşanan ekonomik krizin rant gelirlerini kentsel arazilere kaydırılmasının yarattığı potansiyel ve 1980'lerde yürütülen ekonomik politikalarla, inşaat sektörünün gelişme gösterdiği açıklanmıştır. Toplu konutun Türkiye'deki ilk uygulamalarından örnekler seçilip anlatılmıştır.4. Bölümde, 1980 sonrasında hız kazanarak artan köyden kente göç sonucunda; büyüyen ve konut alanı azalan kent olgusu, daha fazla önem kazandığı ve değişen politik planlama kararları ciddi ve kararlı bir toplu konut planlaması gereğini doğurduğu açıklanmıştır. Buna paralel olarak toplum mozaiği içerisinde yeni bakış açıları doğrultusunda toplu konut gelişim ve değişimleri analiz edilmiştir. Oluşan ve gelişim gösteren bu konut tipolojisi geniş ve lüks konutların oluşturduğu üst gelir grubuna hitap edenler, orta gelir grubuna yanıt vermeyi amaçlayan konutlar ve nispeten alım gücü daha da düşük olan alt-orta gelir grubuna hitap eden konutlar olarak 3 bölümde incelenmiştir.5. Bölümde, daha önce de değindiğimiz gibi toplu konutu ortaya çıkaran başlıca nedenlerden biri kentsel büyüme sürecinde kent içi ve çevresindeki tarihsel, doğal ve kentsel sit alanlarını korumaktır. Bu bölümde tarihi, kentsel, arkeolojik, doğal, karma olmak üzere sit alanları sınıflandırılmış ve bu alanlardaki yapılaşma koşulları irdelenmiştir.6. Bölümde, açıklanan bölgenin yerleşilip yaşanılabilme kriterleri tarih öncesi çağlardan beri bazı değişmez ve gerekli kıstaslar içermesidir. Zemin faktörü, mevcut su havzalarına yakınlık, orman alanlarına yakınlık, sit alanları ve merkeze yakınlık, toplu konutun ulaşılabilirliği, alt yapı özellikleri, sınıflaşma ve demografik yapı, sosyoekonomik ve sosyokültürel yapı değişimi ile planlama kararları yer seçimini etkileyen ana kriterlerdir.Oluşan yerleşim şeması, kişi başına düşen birim alan, konut alanı yoğunluğunu sayısındaki yoğunluk ve bu kişilerin sosyokültürel özellikleri yerleşim bölgesinin planlamasını da doğrudan etkilemektedir.7. Sonuç bölümde, yer seçimini etkileyen faktörler bağlamında konut ve yakın çevresini niteliklerini grafiksel gösterimi ve karşılaştırmaları yapılmış, planlama kararları açısından etken olan yer seçimi faktörleri ortaya konmuştur.Anahtar Kelimeler: Toplu Konut Olgusu, çevre, konfor, sit alanları, sosyoekonomik, sosyokültürel, planlama, lüks konut

Abstract:
Industrialization of the 20th century has resulted in the urban planning directly with the changing needs. Growing density of population has brought about the residential density. As a result, the density has caused the mass housing in the centres of the cities.While mass housing holds people from different cultures together and answers the necessities of them, it sets up the interaction of its surrounding areas. Here, it is researched the duration of the mass housing after the date of 1980 to nowadays and the factors impressing to determine the residential areas. The summarize;In the 1st section; the development of mass housing in İstanbul, duration of the housing production after 1980, and the surrounding areas of the houses are researched.In the 2nd section; housing notion is defined by the different definitions. The historie of it goes to the date of Ottoman Empire. The factors that causes to build mass housing may be lined up as; to prevent the accumulation of the houses in mega cities and increasing dissimilarities between the regions, to distribute the population as well-balanced, to protect the historical places and green areas.In the 3rd section; it is explained that in Turkey, the economical crisis in the second part of 1970s, took the revenue of the rants to the urban lands. With this potential and financial politics, the building sector developed in 1980s. In this part first mass house applications in Turkey are also presented.In the 4th section; it is pointed that the housing areas decreased in the cities because of the immigration from the villages after 1980. This caused the need of a strong-minded mass house planning. As the results of the analyses, there has determined three different types of houses: Wide and luxe ones that are called for people with high-income, the ones for people between high and low-income, and lastly the ones for people who gets low income.In the 5th section; places to be conserved are classified as being historical, urban, archaeologic, naturel and composite. The conditions of building in these areas are examined.In the 6th section; some criterions about choosing place to live and locate are examined. The main criterions are determined as; the conditions of ground and infrastrusture, the closeness to the water resources, to green areas and to the centre of the city, the arrivability, the constitution of socio-economic, socio-cultural and demographic situation.The choices impress directly the modul of area for the person, density of the area to build house, the socio-cultural characteristics of people living there and the urban planning.In the last section; the qualifications of the houses and the surroundings of them regarding the factors that impress the choosing place to locate are compared and shown in graphs. The factors about choosing place to locate has been indicatedKeywords: Mass housing development, environment, comfort, areas to be conserved, socio-economical and socio-cultural planning, luxurious house.