KOBİ'lerde biyolojik risklerin yönetimine bütüncül yaklaşım: Bir model önerisi
Management of biological risks in smes: A holistic approach modeling proposal
Yazar: AHMET ÖZLÜ
Danışman: PROF. DR. TURAN BUZGAN ; PROF. DR. YÜCEL DEMİRAL
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji = Infectious Diseases and Clinical Microbiology ; Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: KOBİ = Small and Medium Sized Firms ; Pandemiler = Pandemics

Özet:
Bu çalışmanın amacı, KOBİ'lerde biyolojik risk yönetiminin mevcut durumunu değerlendirmek ve bu risklerin krize dönüşümünü engelleyecek yönetim kapasitelerinin geliştirilmesine yönelik bütüncül yaklaşımı ortaya çıkaran bir model önermektir. Araştırma sorusu şudur: KOBİ'lerde biyolojik risklerin yönetimi nasıl olmalıdır? 2022 ile 2024 yılları arasında gerçekleştirilen bu nitel araştırmada, gömülü teori modeline dayalı bir yaklaşım benimsenmiştir. Etik kurul onayı alındıktan sonra, biyolojik risk yönetimi konusunda uzmanlaşmış profesyonellerle yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Elde edilen veriler MAXQDA 24 nitel analiz programı kullanılarak kodlanmış ve belirli temalar altında sınıflandırılmıştır. Analizlerin güvenilirliğini artırmak için iki bağımsız uzmanla temaları oluşturan kodlar ve kategoriler arası uyum değerlendirilmiştir. Bu temalar arasındaki ilişkiler ve birbirlerine etki eden faktörler incelenmiş ve bulgular ulusal ve uluslararası literatürle karşılaştırılarak tartışılmıştır. Araştırmanın sonucunda toplamda, biyolojik risklerin yönetiminde 8 ana tema belirlenmiştir. Çalışanların ve toplum sağlığının korunmasında farkındalık, mevzuat ve uyum süreçleri, halk sağlığı araçları, risk yönetimi, kurumsal mekanizmalar, entegre yönetim ve iş birliği, iş yönetimi ve ilkeler başlığı altındaki bu temalar KOBİ'lerde biyolojik risklerin bütüncül bir yaklaşımla ele alınmasına etki eden faktörleri ortaya çıkarmıştır. Bu faktörlerin birbirleri ile olan ilişkileri, KOBİ'lerde biyolojik risk yönetiminin bütüncül yaklaşımla nasıl ele alınacağına dair bulgular ortaya çıkarmıştır. Bu araştırmanın sonuçları, biyolojik risk yönetiminin kompleks ve multidisipliner bir yaklaşım gerektirdiğini ortaya koymaktadır. İşyerleri, fiziksel, kimyasal, ergonomik, biyolojik ve psikososyal risklerle karşı karşıya kalmaktadır. Özellikle biyolojik riskler, sağlık, ekonomik ve sosyal etkileriyle hem bölgesel hem de küresel ölçekte ciddi sonuçlar doğurabilir kapasitededir. Mevcut uygulamaların bu gereksinimi karşılamakta yetersiz kalabildiği ve bütüncül bir yaklaşıma ihtiyaç duyulduğu anlaşılmıştır. Koruyucu ve önleyici yaklaşımların halk sağlığı ve iş sağlığı stratejilerine dayalı olarak benimsenmesi ve yönetim kapasitelerinin güçlendirilmesi gerekmektedir. Bu araştırma, KOBİ'lerde biyolojik risk yönetiminin iyileştirilmesine yönelik stratejilerin bütüncül bir yaklaşım ile geliştirilmesine katkı sağlayabilir.

Abstract:
The aim of the study is to propose a model that reflects the holistic approach which assesses the existing state of biological risk management in SMEs and enhancing the administration capacity to avoid risks become crises. The inquiry of this study is: how can we improve the management of biological risks in SMEs?  An approach according to grounded theory model has been adopted in this qualitative study that has been performed during 2022 and 2023. After the ethics committee approval, semi-structed deep interviews with the experts in the field of biological risk management has been conducted. The obtained results have been coded with the help of MAXQDA 24 qualitative analysis program and classified under certain topics. The alignment between codes and categories in topics has been evaluated with two independent specialists in order to improve the confidence. The correlations of topics and factors that affect each other have been analyzed and the results have been discussed according to national and international literacy comparisons. At the end of the study 8 major topics have been determined in the management of biological risk factors. The elements of the Management of Biological Risks in SMEs with Holistic Approach Modelling are: awareness of maintaining health for employees and public health, regulations and compliance procedures, public health arguments, risk management, corporate mechanisms, integrated management and cooperation, business management and principles. The connection of these mechanisms has brought out results of how to handle the Management of Biological Risks in SMEs with Holistic Approach. The outcomes of this study have found out that a complex and multi-disciplinary approach is needed in biological risk management. Workplaces are under the biological risks as; physical, chemical, biological, ergonomically and psycho-social risks. Most particularly the biological risks have the capacity to induce serious local and global implications with their health, economics and social effects. It's figured out that the current implications can be insufficient to meet the requirements and a holistic approach model is required. Preventive and prophylactic approaches have to be adopted according to occupational health and public health strategies and the administrational capacities have to be strengthened. This study can help SMEs improve their biological risk management strategies with a holistic approach model.