Rize ili yerel fasulye genotiplerinin morfolojik karakterizasyonu
Morphological characterization of local bean genotypes from Rize province
Yazar: ÖZKAN ÖZTÜRK
Danışman: PROF. DR. ÖZGÜN KALKIŞIM
Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı / Bahçe Bitkileri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma, fasulye üretimi yapıldığı belirlenen Rize ilinin İkizdere, Kalkandere ve İyidere ilçelerinden toplanan 42 fasulye genotipinin morfolojik karakterizasyonu ile genetik ilişkilerinin incelenmesi amacıyla yürütülmüştür. Genotiplerde 33 kalitatif ve 17 kantitatif özellikten oluşan toplam 50 morfolojik özellik incelenmiştir. Genotiplerin % 95,23'ü sırık büyüme şekli, % 7,77'si (53-IKD-KAM-2 ve 53-KALD-EST-23) de bodur büyüme şekli göstermiştir. Çalışma sonucunda elde edilen bulgulara göre; fenolojik özelliklerden ilk çiçeklenme gün sayısı ortalama 55,64, en erkenci genotipler 42. günde çiçeklenme gösteren 53-IKD-KAM-2 ve 53-KALD-EST-23 olarak belirlenmiştir. Araştırma sonuçlarına göre; bakla boyu 7,86-22,68 cm, bakla eni kalınlığı 10,10-18,15 mm, bakla eti kalınlığı 4,42-16,50 mm, bakla ucu uzunluğu 4,32-11,30 mm, bakla ağırlığı 4,86-18,00 g, bakladaki tane sayısı 4,00-8,30 adet, tohum ağırlığı 0,22-1,20 g, tohum uzunluğu 10,45-20,45 mm, tohum genişliği 5,80-13,98 mm, tohum kalınlığı 4,10-7,60 mm, orta yaprakçığın boyu 108,20-233,50 mm, orta yaprakçığın eni 106,00-200,80 mm, yan yaprak boyu 92,00-230,60 mm ve yan yaprak eni 84,00-168,60 mm arasında değişim göstermiştir. Fasulye genotiplerinin kalitatif ve kantitatif özellikler bakımından belirgin farklılıklar gösterdiği belirlenmiştir. Uygulanan Temel Bileşen Analizi (PCA) sonucunda 50 morfolojik özellik ile ilgili olarak birbirinden bağımsız 14 adet temel bileşen ekseni elde edilmiştir. Bu eksenlerin toplam varyasyonun % 94,316'sını temsil ettiği belirlenmiştir. Fasulye gen kaynaklarında karakterizasyonun yapılmasıyla istenilen özelliklere sahip üstün yerel çeşitlerin ileride yapılacak ön ıslah çalışmalarında kullanılabileceği öngörülmektedir. Anahtar Kelimeler: P. vulgaris L., Gen kaynağı, Genetik varyasyon

Abstract:
This study was carried out to investigate the morphological characterization and genetic relationships of 42 bean genotypes collected from İkizdere, Kalkandere and İyidere districts of Rize province. A total of 50 morphological traits consisting of 33 qualitative and 17 quantitative traits were analyzed in the genotypes. 95.23% of the genotypes showed lanky growth form and 7.77% (53-IKD-KAM-2 and 53-KALD-EST-23) showed stunted growth form. According to the results of the study, the average number of days to first flowering among phenological traits was 55.64 and the earliest genotypes were 53-IKD-KAM-2 and 53-KALD-EST-23, which showed flowering on the 42nd day. According to the results of the research; pod length 7.86-22.68 cm, pod width thickness 10.10-18.15 mm, pod flesh thickness 4.42-16.50 mm, pod tip length 4.32-11.30 mm, pod weight 4.86-18.00 g, number of grains in pod 4.00-8.30 pieces, seed weight 0.22-1.20 g, seed length 10.45-20.45 mm, seed width 5.80-13.98 mm, seed thickness 4.10-7.60 mm, middle leaflet length 108.20-233.50 mm, middle leaflet width 106.00-200.80 mm, lateral leaf length 92.00-230.60 mm and lateral leaf width 84.00-168.60 mm. It was determined that bean genotypes showed significant differences in terms of qualitative and quantitative characteristics. As a result of Principal Component Analysis (PCA), 14 independent principal component axes were obtained for 50 morphological traits. It was determined that these axes represented 94.316% of the total variation. It is predicted that superior local varieties with the desired characteristics can be used in future preliminary breeding studies with the characterization of bean gene resources. Keywords: Phaseolus vulgaris L., Gene resource, Genetic variation