Osmanlı Devleti'nde fikri mülkiyet: 1850 – 1914
Intelectual property in the Ottoman Empire: 1850 – 1914
Yazar: TOLGA AKAY
Danışman: DOÇ. DR. YAHYA BAĞÇECİ
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Hukuk = Law ; Tarih = History ; İşletme = Business Administration
Dizin: 19. yüzyıl = 19. century ; Fikri ve sınai mülkiyet hakları = Intellectual and industrial property rights ; Marka = Brand ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Patent hakkı = Patent right ; Telif hakları = Copyrights

Özet:
Osmanlı Devleti'nde Fikri Mülkiyet (1850 - 1914) başlıklı çalışmamız Osmanlı Devleti'nde fikri mülkiyetin ana unsurları olan telif hakkı ile marka ve patent kavramlarının ortaya çıkışını ve gelişimini ele almaktadır. Dünyada modern anlamda XIX. yüzyıldan itibaren gelişen fikri mülkiyet hakları ile ilgili olarak Osmanlı Devleti bir dizi düzenlemeye gitmiştir. Ülkenin bilimsel, kültürel, teknolojik ve ticari gelişmişlik düzeyini arttırmak isteyen Osmanlı idarecileri, modernleşme süreci olarak adlandırılan dönemde idari, kanunu, mali birçok değişikliklere gitmişler, ülkenin batı tarzda yönetilen bir devlet haline evirilmesinin temellerini atmışlardır. Fikri mülkiyet hakları da bu sürecin bir parçası olarak ortaya çıkmıştır. 
1850'lerden itibaren ülkenin bilimsel ve kültürel altyapısının geliştirilmesi için telif haklarına yönelik bir dizi kanun ve nizamnameler çıkarılmış en son 1910 yılında Hakk-ı Telif Kanunu uygulamaya konulmuştur. Osmanlı idarecileri yerel teknolojinin geliştirilmesi ve aynı zamanda teknoloji transferinin sağlanabilmesi için ilk patent kanunumuz olan İhtira Beratı Kanunu'nu 1879 yılında çıkarmışlardır. Ticari hayatı düzenlemeyi amaçlayan ve markalar ile ilgili düzenleme niteliği taşıyan Alamet-i Farika Nizamnamesinin yayın tarihi ise 1871'dir. Bunu daha gelişkin bir arka kanunu olan ve aynı adı taşıyan 1888 tarihli marka nizamnamesi takip etmiştir. Böylelikle Türkiye Cumhuriyeti'ne de aktarılan Osmanlı fikri mülkiyet hukuku ortaya çıkmıştır.
Çalışmamızda Osmanlı Devleti'nde fikri mülkiyet haklarının ortaya çıkışını ve aynı zamanda uygulama sahasını incelemeyi; fikri mülkiyet haklarının uluslararası düzeyde geliştiği bir dönemde Osmanlı Devleti'nin hareket tarzının ortaya konulmasına çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler: 
Osmanlı Devleti, Fikri Mülkiyet, Telif Hakkı, Patent, Marka.

Abstract:
Our study entitled "Intellectual Property in the Ottoman Empire (1850 - 1914)" deals with the emergence and development of the concepts of copyright, trademark and patent in the Ottoman Empire.  The Ottoman State started a series of arrangements regarding intellectual property rights which, in the modern sense, developed around the world starting from the 19th century. The Ottoman administrators who wanted to increase the scientific, cultural, technological and commercial level of development made many administrative, legal and financial changes in the era called modernization, and laid the foundations for the State's evolution into being governed in a western manner. Intellectual property rights also emerged as a part of this process. 
Starting from 1850s, a series of laws and regulations on copyrights were enacted for improving the scientific and cultural infrastructure of the empire and finally, in 1910, Hakk-ı Telif Kanunu (the Copyright Law) was promulgated. In 1879, Ottoman administrators made İhtira Beratı Kanunu (the Patent Law), which is our first patent law, for developing local technology and facilitating technology transfer. Alamet-i Farika Nizamnamesi (the Regulation on Trademarks), which aimed to govern commercial life and which was an arrangement for trademarks, was issued in 1871. It was followed by Marka Nizamnamesi (the Regulation on Trademarks) which was an improved version of the previous one in 1888. 
The study aimed to analyze the emergence of intellectual property rights and their implementation fields in the Ottoman Empire, and reveal how the Ottoman State acted in an era when intellectual property rights developed in an international level.
 
Keywords: 
Ottoman Empire, Intellectual Property, Copyright, Patent, Trademark.