Anlambilim ışığında Türkçe ve Almanca'da karşılaşılan anlam sorunu ile ilgili değerlendirme
Auswertung der bedeutungs problematik im Deutschen und im Türkischen im rahmen der semantik
Yazar: ŞERİFE ÜNVER
Danışman: DOÇ.DR. İBRAHİM İLKHAN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Alman Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1997
Konu: Alman Dili ve Edebiyatı = German Linguistics and Literature
Dizin: Almanca = German ; Anlam bilim = Semantics ; Kelimeler = Words ; Kültür = Culture ; Kültürel farklılık = Cultural difference

Özet:
"Anlambilim ışığında Türkçe ve Almanca'da karşılaşılan anlam sorunu ile ilgili değerlendirme" konulu yüksek lisans çalışmasında belirli sözcüklerin kültürel boyutu incelenmeye çalışılmıştır. Dil'in anlam boyutu kapsamlı ve değişken olduğundan, çalışmada anlamı etkileyen kültürel faktörler üzerinde durulmuştur. Çalışma, anlam bilimini kuramsal açıdan inceleyen ve uygulamaya yönelik araştırma raporu içeren iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, anlam bilimine ve sözcük araştırmalarına ilişkin genel bir bakış sunulmaya çalışılmıştır. Bu bölümde kavram olarak "anlam" m, çeşitli anlambilimsel yöntenılerinin ve anlam boyutlarının ele alınması amaçlanmıştır. Sözcüklerin, yalnızca sözlük anlamlan değil, aynı zamanda değişik bileşenlerden oluşan, bilişsel ve kültürel sürecin bir birimi olarak ele alınması gerekliliği ortaya çıkmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünü uygulamaya yönelik araştırma raporu oluşturmaktadır. Burada Almanca ve Türkçe'deki kültürel farklılıkların ve benzerliklerin sözcük düzleminde karşılaştırmak olarak incelenmesi amaçlanmıştır. Bu bölümde ilk olarak, kullanılan yöntemin tanımlanması, incelenecek sözcüklerin belirlenmesi ve bu yönteme tabi tutulan deneklerle ilgili bilgiler ve elde edilen sonuçların değerlendirmesi yer almaktadır. Söz konusu ampirik bölümde, hayatın çeşitli alanlarından rastgele seçilen kahve/Kaffee, politika/Politik, asker/Soldat gibi sözcükler Türk ve Alman üniversite öğrencilerine verilerek, bu sözcüklerin onlarda neler çağrıştırdığım yazmaları istenmiştir. Bu anket sonucunda bağlam dışı verilen sözcüklerin de kültürel içeriğinin saptanabilirliği ortaya çıkmıştır. Çünkü çağrışımsal anlam, yalnızca öznel olam değil, aynı zamanda belli bir toplumun değer ve normlarını da yansıtmaktadır. Böylelikle sözcüklerin düz ve yan anlamlanmn yanısıra, kültürel değerleri taşıyan bir başka boyutunun da olduğu vurgulanmaya çalışılmıştır. Anlambilim ışığında yapılan bu çalışmayla hem kendi ana dilimize, hemde amaç dile yansıyan kültürel içeriklerin bilinçli olarak edinilmesine katkı sağlanmaya çalışılmıştır.

Abstract:
In this thesis of which subjekt is "The evaluation related with the meaning problems which are encountered within Turkish and German in the light of semantics", the cultural dimension of certain words is examined. Due to the fact that the meaning dimension of language is comprehensive and variable, the cultural factors effecting meaning are handled. The thesis consists of two chapters examining semantics from the standpoints of theory and the research report oriented to application. In the first chapter, a general outlook in terms of semantics and the dimensions of meanings. The necessity of examining words not only with their lexikal meanings but also with units of the cognitive and cultural processes which consist of dissimilar components. The second chapter comprises the research report which is oriented to application. The aim of the second chapter is to scrutinize the cultural similarities and differences in German and Turkish in the context of vocabulary. The definition of the method, determination of the words to be examined and data about the subjects and the results take part in the second chapter as well. In the empirical part, words like kahve/Kaffee (coffee), politika/Politik (politics), asker/Soldat (soldier) taken from dairy life randomly are given to the Turkish and German students who are then asked to write down what is associated in their minds. The result of the questionnaire reveals that the cultural content of words which are given out of context can be determined. Because, associative meaning reflects not only the subjectivity but also values and norms of a specific society. Therefore, apart from the denotative and connotative meanings of the words, another dimension which contains cultural values is also emphasized. With this study which was done in the light of semantics, it is aimed at making contributions in acquiring cultural contents consciously, which are reflected to both native and target languages.