15-18 yaş arası obez adölesan kızlarda klinik hiperandrojenizm ve polikistik over sendromu bulgularının araştırılması
Investigation of clinical hyperandrogenism and polycystic ovary syndrome findings in obese adolescent girls aged 15-18 years
Yazar: ÖZLEM YÜKSEL
Danışman: PROF. DR. HEVES KIRMIZIBEKMEZ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Ümraniye Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Amaç: Çalışmamızda obezitesi olan adölesan Türk kızlarında güncel tanısal yaklaşımlar ışığında belirlenmiş PKOS sıklığı ve PKOS için risk oluşturan etkenlerin saptanması, ayrıca klinik ve biyokimyasal belirteçlerin değerlendirilerek tanısal yaklaşım konusunda güncel bilgilere katkı oluşturmak amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntemler: 01.01.2019-01.03.2023 tarihleri arasında Sağlık Bilimleri Üniversitesi Ümraniye Eğitim ve Araştırma Hastanesi Çocuk Endokrinoloji polikliniğine başvuran 15-18 yaş arası, vücut kitle indeksi 95. persentil üzerinde, büyüme ve pubertesi tamamlanmış (Tanner evre-5) ve en az bir yıl önce menarş gerçekleşmiş kız hastalar çalışmamıza dahil edilmiştir. Hastalar ilk adet yaşı, adet görme sıklığı, kanama gün sayısı ve miktarı, yoğun akne ve/veya hirsutizm varlığı açısından anamnez ve fizik muayene ile değerlendirildi. Düzensiz menstrüasyon, yoğun akne, hirsutizmden herhangi biri olanlar PKOS açısından biyokimyasal tetkikler ile değerlendirildi. Tanısal kriter olmasa da destekleyici bulgu olarak over volümleri ve polikistik morfolojisi için ultrasonografi yapıldı.  
Bulgular: Çalışma kriterlerine uyan 15-18 yaş arası 421 adölesan kız çalışmaya dahil edildi. Hastaların takvim yaşı ortalaması 16,29±0,94 yıl; jinekolojik yaş (menarş sonrası süre) 1-8 yıl arası, ortalama 4,01±1,41 yıl olarak saptandı. Hastaların 56'sında (%13,3) topikal tedaviye dirençli akne ve 118'inde (%28) hirsutizm saptandı. Obez adolesan kız grubumuzda 126 (%29,9) hastada adet düzensizliği, 139 (%33) hastada klinik hiperandrojenizm, 120 (%28,5) hastada biyokimyasal hiperandrojenizm vardı. PKOS tanımlamasına uyan hasta sayısı 35 idi ve sıklık %8,3 olarak saptandı. 
PKOS tanısı alan ve almayanlar karşılaştırıldığında PKOS grubunda FSH ve SHBG istatistiksel olarak daha düşük iken, SAİ, total testosteron, 17OHP ve 1,4 androstenedion düzeyleri daha yüksekti. Tanısal belirteçler arasında en güvenilir olanın SAİ olduğu, fakat erişkin kadınlardan farklı olarak obez adolesanlarda kesme değerinin daha yüksek olması gerektiği saptandı.
Metabolik sendromu destekleyen HOMA-IR, LDL, AST ve ALT parametreleri PKOS için riskli olanlarda kontrol grubuna göre daha yüksekti. İnsülin direnci ve bozulmuş glukoz metabolizması saptanarak metformin başlanmış olan 81 hastanın %17,2'sinde, insülin direnci olmayanların %6,1'inde PKOS mevcuttu ve bu oran istatistiksel olarak anlamlı şekilde farklı idi (p=0,001).
Sonuç: Adölesan dönemin fizyolojik özellikleri arasında adet düzensizliği, akne ve kıllanma artışına sıklıkla rastlanmaktadır. Ultrasonografide polikistik over görünümü bu yaş grubunda tanısal değildir. Tanıda tek başına laboratuvar testlerinin yeterli olamayacağı gibi laboratuvar testleri ile desteklenmeyen klinik bulgular da tek başına yeterli olamamaktadır. Çalışmamızın sonuçları güncel kılavuzlarda olduğu gibi adölesanlarda PKOS tanısı için gereken tüm kriterlerin karşılanması gerektiğini, fakat biyokimyasal belirteçler için tanısal kesme değerlerinin bu yaş grubu için daha fazla çalışma ile belirlenmesi gerektiğini desteklemektedir.
Anahtar Kelimeler: Obezite, Adölesan, PKOS, PKOS için riskli, Hiperandrojenizm

Abstract:
Aim: In this study, it was aimed to determine the frequency of PCOS and risk factors for PCOS in adolescent Turkish girls with obesity in the light of current diagnostic approaches, and to contribute to current knowledge on the diagnostic approach by evaluating clinical and biochemical markers.
Materials and Methods: Among the patients referred to the Pediatric Endocrinology outpatient clinics of the University of Health Sciences Ümraniye Training and Research Hospital between 01.01.2019 and 01.03.2023 due to obesity, girls between the ages of 15-18 with a body mass index of >95th percentile, whose growth and puberty were completed (Tanner stage-5), and who had menarche at least one year ago were included in our study. Patients were evaluated by anamnesis and physical examination in terms of age at first menstruation, menstrual frequency, number and amount of bleeding days, and presence of severe acne and/or hirsutism. Those with irregular menstruation, severe acne and/or hirsutism were evaluated with biochemical tests for PCOS. Even not diagnostic an ultrasonography was performed for ovarian volumes and polycystic morphology as a supporting finding. 
Results: 421 adolescent girls who met the study criteria were included in the study. The mean age of the patients was 16.29±0.94 years, the mean gynecological age was 4.01±1.41 years (between 1-8 years). Severe acne resistant to topical treatment was detected in 56 (13.3%) of the patients and hirsutism was detected in 118 (28%). In our group of obese adolescent girls, 126 (29.9%) patients had menstrual irregularity, 139 (33%) patients had clinical hyperandrogenism, and 120 (28.5%) had biochemical hyperandrogenism. The number of patients meeting the definition of PCOS was 35 and the frequency was found to be 8.3%.
When compared those with and without a diagnosis of PCOS, FSH and SHBG were statistically lower in the PCOS group, while free androgen index, total testosterone, 17OHP and 1,4 androstenedione levels were higher. It was determined that the most reliable diagnostic marker is free androgen index, but unlike adult women, the cut-off value should be higher in obese adolescents.
HOMA-IR, LDL, AST and ALT parameters, which support metabolic syndrome, were higher in those at risk for PCOS than in the control group. PCOS was present in 17.2% of 81 patients who were under metformin treatment for insulin resistance and impaired glucose metabolism, and in 6.1% of those without insulin resistance, and this was statistically significantly different (p=0.001).
Conclusions: Due to physiological characteristics of the adolescence period, menstrual irregularity, acne and increased hair growth are frequently seen. The appearance of polycystic ovary on ultrasonography is not a diagnostic finding in in this age group. As laboratory tests alone cannot be sufficient for diagnostic, clinical findings that are not supported by laboratory tests also cannot be sufficient either. The results of our study support that, as in current guidelines, all criteria required for the diagnosis of PCOS should be met in adolescents, but the diagnostic cut-off values for biochemical markers should be determined by further studies for this age group.
Keywords: Obesity, Adolescence, PCOS, at risk for PCOS, Hyperandrogenism