Beydağları'nın morfometrik özellikleri
Morphometric features of Beydağları
Yazar: FATİH DARICI
Danışman: DOÇ. DR. CİHAN BAYRAKDAR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı / Jeomorfoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Coğrafi bilgi sistemleri = Geographical information systems ; Jeomorfoloji = Geomorphology ; Morfometrik analiz = Morphometric analysis

Özet:
Çalışma alanı, Teke Yarımadası'nın en doğusunda bulunan ve bölgenin en yüksek zirvesine (Kızlarsivrisi Tepe, 3070 m) sahip dağlık bir kütledir. Beydağları, ana hatlarıyla güneybatı-kuzeydoğu doğrultusunda uzanış gösteren, batıda Elmalı Ovası (1100 m), doğuda Alakır Çayı arasında yer almaktadır. Beydağları, güneybatı - kuzeydoğu doğrultusunda yaklaşık 50 km uzunluğa, doğu-batı doğrultusunda 35 km genişliğe ve 2700 m'yi geçen birçok zirve barındıran oldukça yüksek bir kütledir. Yapısal özellikleri bakımından bütünüyle otokton yapılı ve büyük ölçüde karbonatlı birimlerden oluşan Beydağları, batıda Likya napları ile doğuda Antalya naplarına ait birimler tarafından sınırlandırılmıştır. Bu çalışmada Beydağları'nın jeomorfolojik gelişiminde rol oynayan etken ve süreçlerin Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS), morfometrik analizler ve arazi çalışmalarıyla desteklenerek belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu kapsamda birtakım jeomorfik indislerden faydalanılmıştır. Bunlar; eğim ve bakı analizleri, hipsometrik eğri ve integrali, dağ cephesi sinüzite indeksi, vadi tabanı genişliği-vadi tabanı yüksekliği oranı, kapalı depresyon analizi ve swath profillerdir. Elde edilen sonuçlara göre, hipsometrik integral değerin 0,48 olup bu değer sahanın gençlik evresinden olgunluğa geçiş aşamasında olduğunu göstermektedir. Dağ cephesi sinüzite oranlarına bakıldığında ise güney, güneydoğu ve güneybatı dağ cephesinin kuzeybatı ve kuzeydoğu dağ cephesinden tektonik aktivitenin daha yüksek olduğunu göstermektedir. Akarsu havzalarının orta ve yukarı çığırlarından hesaplanan vadi tabanı genişliği - vadi tabanı yüksekliği oranı düşük (1'in altında) değerlere sahiptir. Kapalı depresyon analizine göre de 1761 km2 alanda derinlikleri 96 m'ye ulaşan kapalı depresyonlar (dolinler, uvalalar ve polyeler) tespit edilmiştir. Bu kapalı depresyolar arasında en baskın yüzey şekillerini ise dolinler oluşturmaktadır. Swath profilleri, çalışma sahasının yer aldığı dağlık bölgede yükselme delilleri göstermektedir. Bu analiz sonuçları çalışma sahanın jeomorfolojik gelişiminde karstlaşmanın, buzullaşmanın, tektonizmanın ve flüvyal süreçlerin etkili olduğuna işaret etmektedir.

Abstract:
The study area is a mountainous mass located in the easternmost part of the Teke Peninsula and has the highest peak of the region (Kızlarsivrisi Tepe, 3070 m). Beydağları is located between Elmalı Plain (1100 m) in the west and Alakır Stream in the east, extending in the southwest-northeast direction with its main lines. Beydağları is a very high mass with a length of about 50 km in the southwest - northeast direction, a width of 35 km in the east-west direction and many peaks exceeding 2700 m. Beydağları, which is composed of completely autochthonous and mostly carbonate units in terms of its structural features, is bounded by the units belonging to the Lycian nappes in the west and the Antalya nappes in the east. In this study, it is aimed to determine the factors and processes that play a role in the geomorphological development of Beydağları, by supporting Geographical Information Systems (GIS), morphometric analysis and field studies. In this context, a number of geomorphic indices were utilized. These; slope and aspect analysis, hypsometric curve and integral, mountain front sinusity index, valley floor width-valley floor height ratio, closed depression analysis and swath profiles. According to the results obtained, the hypsometric integral value is 0.48 and this value indicates that the field is in the transition stage from youth to maturity. When the mountain front sinusity rates are analysed, it is seen that the south, southeast and southwest mountain fronts have higher tectonic activity than the northwest and northeast mountain fronts. The valley floor width - valley floor height ratio calculated from the middle and upper reaches of the river basins has low values (below 1). According to the closed depression analysis, closed depressions (dolines, uvalas and polyes) with depths up to 96 m were identified in 1761 km2 area. The most dominant surface forms among these closed depressions are dolines. Swath profiles show evidence of uplift in the mountainous region where the study area is located. The results of these analyzes indicate that karstification, glaciation, tectonism and fluvial processes are effective in the geomorphological development of the study area.