Yeni bir toplumsal hareket olarak hayvan hakları
Animal rights as a new social movement
Yazar: ALİ ÇELİK
Danışman: PROF. DR. MEHMET KARAKAŞ
Afyon Kocatepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Sosyoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Hayvan hakları = Animal rights

Özet:
Günümüzde bir kısım kuramcı ve aktivist binlerce yıllık tarihin insan merkezci
(antroposantrik), ataerkil (patriarkal) ve türcü (speciesist) bir kurgu üzerine inşa edildiğini
iddia etmektedir. Bu kuramcı ve aktivistlere göre mevcut teoloji, tarih, felsefe, hukuk,
edebiyat, sosyoloji vb. pek çok alan, insanı önceleyen anlatılarıyla hayvanları
ötekileştirmiş hatta nesneleştirmiştir. Bu ötekileştirme ve nesneleştirme sadece düşünsel
ve kuramsal düzeyde kalmayıp, hayvanların her anlamda sömürüldükleri bir tarihsel
pratiği de içerisinde barındırmaktadır. Bunlara göre yeni bir tarihsel okuma hem mümkün
hem de zorunludur. Hayvan hakları kuramcıları gerek yazdıkları metinlerle gerekse
yaptıkları eylemlerle geçmişin devamını sağlayan uygulama ve anlatıların değişmesi
gerektiğini dünyaya duyurmaktadır. Bu kuramlar; felsefi bir zeminde güçlü
argümanlarıyla gıda piyasasından, yeme-içme alışkanlıklarına, giyim-kuşamdan moda ve
tasarıma, edebiyattan sanata, dinden siyasete tüm yaşam alanlarını etkileyen söylem ve
eylemler ortaya koymaktadır.
Bu çalışmanın amacı yeni toplumsal hareketler bağlamında hayvan hakları ve hayvan
kuramının değişen toplumsal dinamikler içerisindeki yerini anlama ve tartışma çabasıdır.
Hayvan meselesi; Batı dünyasında çok yönlü tartışılmaya başlanmasına karşılık,
Türkiye'de konunun gündeme gelişi oldukça yenidir. Akademide ise henüz gereken ilgiyi
bulamamıştır. Bu bağlamda çalışma, akademik camiada hem toplumsal değişim,
toplumsal hareket çalışmalarına hem de münhasır bir başlık olarak sosyoloji içinde
hayvan meselesinin tartışılmasına kapı aralayarak katkı sunmayı amaçlamaktadır.
Bununla birlikte modern sosyolojinin geleneksel insan-toplum anlayışından farklı olarak
hayvan kuramının etkisiyle oluşan söylem çerçevesinde sosyolojinin yeni varlık
alanlarını ve sınırlarını ontolojik ve epistemolojik açıdan tartışmayı hedeflemektedir.
Çalışma; yeni toplumsal hareketler bağlamında hayvan hakları meselesini, anlamacıyorumlayıcı yöntem ve betimsel analiz tekniği kullanarak anlamayı hedefler. Bu amaçla
çalışmada, günümüze kadar konuyla ilgili ortaya konulan birincil kaynaklar, makaleler,
sosyal medya ağlarında yapılan tartışma ve paylaşımlar incelenmiştir.

Abstract:
Today, some theorists and activists claim that thousands of years of history have been
built on an anthropocentric, patriarchal and speciesist fiction. According to these theorists
and activists, many existing fields such as theology, history, philosophy, law, literature,
sociology, etc. have alienated and even objectified animals with their narratives that
prioritize humans. This marginalization and objectification does not remain only at the
intellectual and theoretical level, but also includes a historical practice in which animals
are exploited in every sense. According to these, a new historical reading is both possible
and necessary. Animal rights theorists announce to the world, both through the texts they
write and the actions they take, that the practices and narratives that ensure the
continuation of the past must change. These theories, with their strong arguments on a
philosophical basis, reveal discourses and actions that affect all areas of life. For example
from the food market to eating-drinking habits, from clothing to fashion-design, from
literature to art, from religion to politics.
The aim of this study is to understand and discuss the place of animal rights and animal
theory in changing social dynamics in the context of new social movements. Although
the animal issue has begun to be discussed in many ways in the Western world, it is quite
new that the issue has emerged in Türkiye. It has not yet found the necessary attention in
academia. In this context, the study aims to contribute to both social change and social
movement studies in the academic community and as an exclusive topic, to the discussion
of the animal issue within sociology. Nevertheless, unlike the traditional human-society
understanding of modern sociology, it aims to discuss the new areas of existence and
boundaries of sociology from an ontological and epistemological perspective within the
framework of the discourse formed under the influence of animal theory. Study aims to
understand the animal rights issue in the context of new social movements by using
semantic-interpretive method and descriptive analysis technique. For this purpose, in the
study, articles, discussions, sharings on social media networks and sources that have been
put forward on the subject were examined.