FIDIC sözleşmelerinde gecikmeden sorumluluk
Responsibility for the delay in FIDIC contracts
Yazar: ÖMER FARUK ENGEL
Danışman: DOÇ. DR. BERK DEMİRKOL
Galatasaray Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Çalışmamız FIDIC sözleşmelerinde gecikmeden sorumluluğa ilişkindir. Esas
itibariyle yüklenicinin işin tesliminde gecikmesi durumunda hangi hallerde sorumlu
olup hangi hallerde olmayacağı ve sorumlu olduğu hallerde iş sahibinin
kullanabileceği haklar çalışmamızın inceleme alanını oluşturmaktadır.
Giriş bölümünde öncelikle eser sözleşmesi ve onun bir türü olan inşaat sözleşmesi
tanımlanmıştır. Bunun ardından uluslararası nitelikte inşaat sözleşmelerinin
kullanıldığı sektörün riskli durumu ortaya konularak uluslararası inşaat işlerinde bu
belirsizlikleri gidermek amacıyla tarafların genellikle önceden hazırlanmış standart
form sözleşmeleri tercih ettikleri belirtilmiştir. Bölümün devamında bu standart
formlar arasında uygulamada en yaygın olanı FIDIC örgütünün hazırladığı kitaplar
olması nedeniyle örgütün yapısı ve tarihçesi hakkında kısaca bilgi verilmiştir.
Ardından FIDIC Kitapları'nın en yaygın olanları tanıtılmıştır. Bunlar, işin iş sahibi
veya mühendis tarafından tasarlanıp yüklenici tarafından inşa edilerek teslim edildiği
klasik sözleşme tipi olan Kırmız Kitap ve onun Dünya Bankası tarafından ödemeye
ilişkin birtakım özel düzenlemeler içeren hali olan Pembe Kitap; tesis inşaatlarında ve
tasarımın da yüklenici tarafından gerçekleştirildiği işlerde kullanılmak üzere
hazırlanmış olan Sarı Kitap; ücrette stabilite sağlamak amacıyla tüm riskin yüklenici
tarafından üstlenildiği anahtar teslim sözleşme mantığıyla hazırlanmış olan Gümüş
Kitap; işin yüklenici tarafından tasarlanıp inşa edilmesinin ardından belirli bir gelir
amacıyla belirli bir süreliğine işletilmesini öngören Altın Kitap ve görece düşük ücret
gerektiren ve tekrara dayalı işler için hazırlanmış olan Yeşil Kitap'tır. Çalışmamız
Kırmızı, Sarı ve Gümüş Kitaplar'ın 2017 baskılarını esas almış olup 2008 baskılı Altın
Kitap'a da önem arz ettiği ölçüde değinilmiştir. Ancak Altın Kitap'ın işletme sürecine
ilişkin hükümleri inşaat sözleşmesinin ve dolayısıyla gecikme kavramının ötesinde yer
aldığı için incelenmemiştir.
Giriş bölümünün devamında bu standart form sözleşmelerin nitelikleri incelenmiştir.
Buna göre FIDIC sistemi uyarınca tarafların sözleşmenin esasına uygulanacak hukuku
seçmeleri gerekmektedir. Çalışmamızda FIDIC Kitapları'nın incelendiğini ve Türk
Hukuku'nun sözleşme esasına uygulanacak hukuk olarak seçilmesi halinde bunun
sonuçlarına da değinildiğini belirtmek gerekir.
Çalışmamızın ikinci bölümünde öncelikle inşaat sürecinde yüklenicinin süreye ilişkin
borçları FIDIC Kitapları sistematiği çerçevesinde incelenmiştir. Bu kapsamda ilk
olarak yüklenicinin eseri inşa ederek meydana getirme borcu FIDIC Kitapları
üzerinden incelenmiştir. Bölümde iş kavramı ve kapsamı, kalıcı iş-geçici iş ayrımı,
işin kapsamının hangi dokümanlarda ortaya konulacağı Türk Hukukundaki
yansımaları ile birlikte değerlendirilmiştir. İzleyen başlık altında yüklenicinin tasarım
borcuna yer verilmiş olup bu kapsamda Sarı, Gümüş ve Altın Kitaplarda yer alan
tasarıma ilişkin hükümlere özellikle değinilmiştir. Bölümde ayrıca Kırmızı Kitap'ta
yükleniciye tasarım borcu da getirilmesi durumuna ilişkin özel düzenlemeler de
incelenmiş ve son olarak amaca uygunluk kriteri hakkında bir inceleme yapılmıştır.
İzleyen başlık altında yüklenicinin işi zamanında tamamlama borcunun mantıksal bir
parçası olan işe zamanında başlama borcuna ve işe başlama tarihinin sözleşme
bakımından önemine yer verilmiştir. Başlık altında ayrıca işe başlamaya ilişkin
bildirimler ve bunlar için öngörülen prosedüre değinilmiştir. İzleyen başlık altında
yüklenicinin genel anlamda özen yükümlülüğü ve bunun bir parçası olarak işi uygun
bir tempoda yürütme borcu incelenmiştir. Bölümün devamında çalışmamızın önemli
bir noktası olan yüklenicinin işi zamanında teslim borcu incelenmiştir. Bu kapsamda
FIDIC sistemindeki işi teslim sürecine ilişkin usule, başka bir bölümde detaylıca
incelenecek olmakla birlikte, kısa biçimde değinilmiştir. Bölümün devamında kısmi
teslim kavramına değinilmiştir. Bunun yanında başlık altında ayrıca işin
başlamasından işin tamamlanması için belirlenen tarihe kadar geçen zaman olarak
ifade edebileceğimiz süre kavramı açıklanmıştır. Bölümün devamında süreye
bağlanan sonuçlar ve süre kavramının önemi ortaya konulmuştur. Son olarak başlıkta
işin belirlenen süre içerisinde bitirilememesi olan gecikme kavramına ve kritik olan /
kritik olmayan gecikme ayrımı dahil olmak üzere gecikme türlerine yer verilmiştir.
Bölümde son başlık olarak FIDIC sistemi açısından önemli bir yer arz eden iş programı
kavramına yer verilmiştir. Başlık altında iş programının amacı ve işleyişi izah edilmiş
ve en önemlileri olan kritik yol metodu dahil olmak üzere çeşitli program türlerine
değinilmiştir. Bu kapsamda kritik yol ve akış kavramlarına ilişkin olarak açıklamalar
getirilmiş ve akış sahipliği sorununa ilişkin olarak doktrin ve uygulamada sunulan
öneriler değerlendirilerek SCL Protokolü'nde getirilen çözüm benimsenmiştir.
Bölümde bunun ardından programın hazırlanma ve sözleşme yöneticisinin onayına
sunulmasına ilişkin FIDIC Kitapları'nda getirilen kapsamlı düzenlemeler
incelenmiştir. Bölümün devamında programın güncellenmesi süreci ve yüklenicinin programa uymaması sürecine değinilmiştir. Başlık altında iş programının bağlayıcılığı
sorunu programın FIDIC Kitapları sisteminde sözleşmenin bir parçası olmadığına
dikkat çekilerek incelenmiştir. Son olarak programın süre uzatım miktarlarının
hesaplanabilmesi açısından önemi vurgulanmıştır.
Çalışmamızın üçüncü bölümünde yüklenicinin süreye etki eden hakları inceleme altına
alınmaktadır. Bu bölümde öncelikle süre uzatım kavramı incelenmiştir. Bu kapsamda
süre uzatım kavramının tanımına, çıkış noktasına ve Türk Hukuku bakımından hukuki
niteliğine ilişkin değerlendirmelere yer verilmiştir. Bölümün devamında FIDIC
Kitapları'ndaki süre uzatım sürecinin kökeni ve buna ilişkin düzenlemeler
incelenmiştir.
İzleyen başlık altında FIDIC Kitaplarında öngörülen süre uzatım hallerine sırasıyla
yer verilmektedir. Her bir hal FIDIC Kitaplarında öngörülen düzenlemeler üzerinden
kitaplar arasındaki farklar belirtilerek ve Türk Hukukundaki yansımaları da dikkate
alınarak ayrı ayrı incelenmiştir. Bu süre uzatım hallerinden ilki çizim ve talimatların
geç verilmesi olup yalnızca Kırmızı Kitap'ta düzenlenmektedir. İkinci süre uzatım hali
iş sahibinin ihtiyaç programından kaynaklanan hatalar olup Sarı ve Altın Kitaplar'da
yer almaktadır. Gümüş Kitap'ta ise daha dar bir muafiyet ile birlikte aynı süre uzatım
hali kabul edilmektedir. Üçüncü süre uzatım hali iş sahibi ve yüklenicinin
koordinasyon borcuna aykırılık olarak isimlendirilmiş olup dört FIDIC Kitap'ında da
yer almaktadır. Başlık altında esas itibariyle iki ayrı süre uzatım halinin birlikte
incelenmektedir. Dördüncü süre uzatım hali inşaatın konumlandırılması sırasında
yaşanabilecek sorunlara ilişkindir. Bu süre uzatım hali Kırmızı, Sarı ve Altın
Kitaplar'da yer almakla birlikte Gümüş Kitap'ta kabul edilmemektedir. Beşinci süre
uzatım hali sahanın yükleniciye geç teslimine ilişkindir. Düzenleme tüm FIDIC
Kitapları'nda benzer şekilde yer almaktadır. Altıncı süre uzatım hali testler nedeniyle
gelişme başlığı altında incelenmektedir. Bölüm kapsamında işin tamamlanması öncesi
testler, tamamlanma testleri ve tamamlanma sonrası testler ayrımına gidilmiştir. Tüm
FIDIC Kitapları'nda testlere ilişkin düzenlemeler yer almakla birlikte her bir Kitap'ın
sistemi kendine özgü olduğundan bu sistem uyarınca düzenlemeler de değişiklikler
içermektedir. Yedinci süre uzatım hali ek iş veya iş değişikliğine dair olup tüm FIDIC
Kitapları'nda öngörülen önemli bir süre uzatım halidir. Başlık altında işin
sözleşmedeki kapsamı ve nelerin ek iş veya iş değişikliği kabul edileceğine ilişkin
incelemelere yer verilmektedir. Bunun yanında başlık altında yükleniciye ek iş veya iş
değişikliğine yönelik verilen talimatlar ve bunlara ilişkin süreç de incelenmektedir. Sekizinci süre uzatım sebebi işin iş sahibi tarafından durdurulmasıdır. Düzenleme tüm
FIDIC Kitapları'nda yer almaktadır. Başlık altında süre uzatım bakımından getirilen
açıklamaların yanı sıra iş sahibinin işi durdurma talimatı vermesine ilişkin süreç de
incelenmektedir. Dokuzuncu süre uzatım sebebi yüklenicinin işi durdurma hakkına
ilişkin olup yine tüm FIDIC Kitapları'nda öngörülmektedir. Onuncu süre uzatım
sebebi genel süre uzatım sebebi olarak adlandırabileceğimiz, tüm FIDIC Kitapları'nda
yer alan iş sahibinden, çalışanlarından ve diğer yüklenicilerden kaynaklanan hallerdir.
On birinci süre uzatım sebebi sahada öngörülemeyen fiziki koşullar hakkında olup
Sarı, Kırmızı ve Altın Kitaplar'da düzenlenmektedir. On ikinci süre uzatım sebebi
istisnai derecede olumsuz iklim koşulları olup tüm FIDIC Kitapları'nda yer
almaktadır. On üçüncü süre uzatım sebebi arkeolojik ve jeolojik bulgular hakkında
olup yine tüm FIDIC Kitapları'nda yer almaktadır. On dördüncü süre uzatım sebebi
salgın hastalık veya hükümet eylemleri sebebiyle malzeme veya işgücü tedarik
sıkıntısına ilişkindir. Düzenleme yine tüm FIDIC Kitapları'nda kabul edilmektedir. On
beşinci süre uzatım sebebi işin görüldüğü yer makamları kararlarından doğan
gecikmeler hakkında olup tüm FIDIC Kitapları'nda düzenlenmektedir. On altıncı süre
uzatım sebebi mevzuat değişiklikleri hakkında olup tüm FIDIC Kitapları'nda yer
almaktadır. On yedinci süre uzatım sebebi yüklenicinin sahaya ulaşım yollarına
ilişkindir. Düzenleme Kırmızı, Sarı ve Gümüş Kitaplar'da yer almakta iken Altın
Kitap'ta bu duruma ilişkin bir süre uzatım sebebine yer verilmemektedir. On sekizinci
süre uzatım sebebi meydana gelen hasara ilişkin gecikmeler başlıklıdır. Düzenleme
tüm FIDIC Kitapları'nda yer almaktadır. On dokuzuncu ve son süre uzatım sebebi
mücbir sebep, istisnai olay ve uygulanacak hukuktan kaynaklanan haller başlığı altında
incelenmektedir. Başlık kapsamında mücbir sebep ve Kırmızı, Sarı ve Gümüş
Kitaplar'ın 2017 baskılarında getirilen istisnai hal kavramları incelenmiş ardından süre
uzatıma ilişkin bildirim sürecine yer verilmiştir. Benzer süre uzatım sebepleri tüm
FIDIC Kitapları'nda yer almaktadır.
Çalışmamızın üçüncü bölümünün izleyen başlığı yüklenicinin talep süreci
hakkındadır. Bu başlık altında FIDIC Kitapları'ndaki talep kavramının tanımı ve
niteliği tartışılmış ardından en yaygın talep konusu olan süre uzatım talebine ilişkin
prosedüre yer verilmiştir. Başlık altında ayrıca talep sürecine riayetin önemi ve bu
sürece uyulmaması ihtimali incelenmektedir. İzleyen başlık altında hızlandırma
kavramı ve buna dair talimatlar incelenmektedir. Çalışmamızın üçüncü bölümünün
ikinci kısmı yüklenicinin iş sahibinin ücrete ilişkin borçları karşısında süreye etki eden hakları hakkındadır. Bu kısımda iş sahibinin ücrete ilişkin borçları incelenmemekte
yalnızca yüklenicinin iş sahibinin bu borçlarına aykırılığı durumunda sahip olduğu
haklar değerlendirilmektedir. Bu kapsamda öncelikle yüklenicinin iş sahibinin
ödemede gecikmesi durumunda sahip olduğu faiz hakkı incelenmektedir. İzleyen
başlıkta yüklenicinin süreye etki eden bir diğer hakkı olarak işi durdurma veya
yavaşlatma hakkı yer almaktadır. Başlık altında FIDIC Kitapları'nın kullanıldığı
sözleşmelerde yüklenicinin işi durdurabileceği veya yavaşlatabileceği haller ve bunun
Türk Hukukundaki karşılıkları üzerinde durulmuştur. İzleyen başlık altında ise
yüklenicinin sözleşmeyi sona erdirmesine imkan tanıyan haller incelenmektedir.
Başlıkta bunun yanında yüklenicinin sözleşmeyi sona erdirme usulü ve bunun hukuki
sonuçlarına yer verilmiştir. Bu şekilde işin süresinin yüklenicinin sorumlu olmayacağı
biçimde uzadığı hallerin incelenmesi tamamlanmış olmaktadır.
Çalışmamızın dördüncü bölümünde sürenin uzamasından yüklenicinin sorumlu
olduğu haller veyahut gecikme halleri incelenmektedir. Bu kapsamda öncelikle
gecikme kavramı tanımlanmıştır. İzleyen başlık altında gecikme kavramı ile ilişkili bir
kavram olan aksaklık kavramı incelenmiş ve aksaklığın hesap edilebilmesi için
önerilen yöntemlere değinilmiştir. Bir sonraki başlık ise iş sahibi ve yüklenicinin
karşılıklı gecikmesi sorununa ayrılmıştır. Başlık altında öncelikle karşılıklı gecikme
kavramına ilişkin tanımlar incelenmiş ardından karşılıklı gecikme durumunda
yüklenicinin süre uzatıma hak kazanıp kazanmayacağı sorunu üzerine getirilen çözüm
önerileri değerlendirilmiştir. İzleyen başlık altında iş sahibinin yüklenicinin gecikmesi
durumunda FIDIC Kitapları uyarınca sahip olduğu birtakım haklar incelenmiştir.
Başlık altında ilk olarak gecikme tazminatı incelenmektedir. Bu kapsamda FIDIC
Kitapları'nda öngörülen gecikme tazminatının gerek köken olarak hukuki niteliğine
gerekse Türk Hukuku'ndaki hukuki niteliğine ilişkin tartışmalara yer verilmiştir.
Ardından FIDIC Kitapları uyarınca iş sahibinin gecikme tazminatı talep edebilmesinin
şartları ve talep usulü bir başlık altında incelenmektedir. Bu kapsamda ayrıca gecikme
tazminatının üst sınırına ilişkin sözleşme hükümlerine de değinilmiştir. İzleyen başlık
altında ise iş sahibinin sözleşmeyi sona erdirmesine imkan tanıyan FIDIC Kitap'ı
maddeleri ve bunların Türk Hukukundaki yansımaları incelenmektedir. Bu kapsamda
iş sahibinin bir sebebe dayanarak sözleşmeyi sona erdirebileceği haller ve bir sebebe
dayanmaksızın sözleşmeyi sona erdirmesine imkan tanıyan düzenlemeler
incelenmektedir. Başlık altında ayrıca iş sahibinin sözleşmeyi sona erdirmesine ilişkin
usul ve bunun hukuki sonuçları değerlendirilmiştir.
Çalışmamızın beşinci bölümünde FIDIC Kitapları bakımından işin tamamlanmasını
izleyen süreç incelenmektedir. İlk olarak geçici kabul kavramı, işin tamamlanması
kavramı, nelerin işin tamamlanması anlamına geleceği, tamamlama testlerine ilişkin
düzenlemeler ve geçici kabul belgesinin düzenlenmesine ilişkin öngörülen süreç
incelenmektedir. İzleyen başlıkta geçici kabulün Türk Hukuku bakımından hukuki
niteliği ve sonuçları incelenmektedir. Bir sonraki başlık ise FIDIC Kitapları'nda
düzenlenen ayıp giderim sürecini ve bu sözleşmeler açısından ayıp ve eksiklik
kavramlarını ve bunların Türk Hukuku'ndaki yansımalarını değerlendirmektedir.
Bölümün son başlığı kesin kabul belgesinin düzenlenme sürecini, Türk Hukuku
bakımından hukuki niteliğini ve buna bağlanan sonuçları incelemektedir.
Çalışmamızın altıncı ve son bölümü ise tüm çalışmanın değerlendirildiği sonuç bölümüdür.

Abstract:
The subject of this study is delay and liability of the contractor in FIDIC contracts or
in other terms cases the contractor will be responsible in the event of a delay in the
delivery of the work and the rights the employer can use when the contractor is liable.
In the introduction, first of all, the contract for works and the construction contract are
defined. Following this, the risky situation of the sector where international
construction contracts are used is explained. It is stated that the parties prefer preprepared standard form contracts in order to eliminate these uncertainties in
international construction works. In the continuation of the chapter, brief information
about the structure and history of the FIDIC organization is given, since the most
common one in practice among these standard forms is the so-called books issued by
the FIDIC organization. Then the most common of the FIDIC Books were introduced.
These are the Red Book, the classic type of contract in which the work is designed by
the employer or the engineer and delivered by the contractor, and the Pink Book, which
is a version of the Red Book with some special arrangements for payment issued by
the World Bank; the Yellow Book, which is intended for use in plant constructions
and works where the design is carried out by the contractor; Silver Book, which has
been prepared with the logic of turnkey contract where all risk is assumed by the
contractor in order to ensure stability in payment; The Gold Book, which is when the
work is designed and built by the contractor and then operated for a certain period of
time for a certain income, and the Green Book, which is prepared for recurring works
that require relatively low wages. This study is based on the 2017 editions of the Red,
Yellow and Silver Books and the 2008 edition Gold Book is also mentioned to the
extent of relevance. However, the provisions of the Gold Book regarding the
commissioning process have not been examined as they fall beyond the construction
process and therefore beyond the concept of delay in its completion.
Further in the introduction, the legal qualification of these standard form contracts is
examined. Accordingly, in accordance with the FIDIC system, the parties are required
to choose the law that will be applied to the merits of the contract.
In the second part of this study, first of all, the contractor's debts related to the time
during the construction process were examined within the framework of FIDIC Books.
In this context, firstly, the contractor's obligation to build the works was examined
within the framework of FIDIC Books. In this chapter, the concept and scope of work, the separation of permanent work-temporary work, the documents in which the scope
of the work was described were evaluated together with their reflections in Turkish
Law. In the following chapter the contractor's design obligation was examined and in
this regard the provisions in Yellow, Silver and Gold Books are specifically
emphasised. The chapter also examined the special regulations in the Red Book
regarding the imposition of a design obligation on the contractor and finally an
examination was made on the criterion of fit for purpose. In the following chapter, the
obligation to start the work on time, which is a logical part of the contractor's obligation
to complete the work on time, and the importance of the date of commencement of
work in terms of the contract are included. The chapter also mentions the notifications
and procedural process for starting work. In the following chapter, the contractor's
duty of care in general and the obligation to carry out the work at an appropriate pace
as part of this are examined. Subsequently, the contractor's obligation to deliver the
work on time, which is an important point of our work, was examined. In this context,
the procedure regarding the process of delivering the work in the FIDIC system, which
is examined in detail in another section, is briefly mentioned. Further in the chapter,
the concept of partial delivery is examined. Apart from these, the chapter also
describes the concept of time, which we can express as the time from the start of the
work to the date determined for the completion of the work. Further in the chapter,
the results connected to the concept of time and its importance are examined. Finally,
the chapter includes the concept of delay, which is the inability to complete the work
within the specified time, and the types of delays, including the critical and non-critical
delay distinction. As the last title of the section, the concept of work program, which
has an important place in terms of the FIDIC system, is included. In the chapter, the
purpose and operation of the work program are explained and various types of
programs are mentioned, including the most important one, the critical path method.
In this context, explanations were made regarding the critical path and float and the
solution introduced in the SCL Protocol was adopted by evaluating the proposals
presented in the doctrine and in the practice regarding the float ownership problem.
The chapter then examines the comprehensive regulations introduced in the FIDIC
Books regarding the preparation of the program and its submission to the approval of
the contract manager. Further in the chapter, the procedure of updating the program
and the outcomes of the contractor's non-compliance with the program are mentioned.
In the chapter, the problem of the binding nature of the work program is examined by pointing out that the program is not part of the contract in the FIDIC Books system.
Finally, the importance of the program in terms of calculating the amount of extension
of time was emphasized.
In the third part of this study, the rights of the contractor affecting the time are
examined. In the section, first of all, the concept of extension of time is examined. In
this context, the definition of the concept of extension of time, its origin, and the
evaluations regarding its legal nature in terms of Turkish Law are included. Further
in the chapter, extension of time procedure in the FIDIC Books and the regulations
related to it are examined.
In the following chapter, the extension of time situations foreseen in the FIDIC Books
are included respectively. Each situation was examined separately by specifying the
differences between the FIDIC Books through the regulations stipulated in the Books
taking into account their reflections in Turkish Law. The first of these extension of
time situations is the late submission of drawings and instructions and is only
stipulated in the Red Book. The second extension reason is the errors arising from the
employer's needs program and is included in the Yellow and Gold Books. In the Silver
Book, the same extension is accepted with a narrower exemption. The third extension
reason is named as the breach of the coordination obligation of the employer and the
contractor and is included in all four FIDIC Books. The title is essentially an
examination of two separate reasons of extension of time together. The fourth
extension reason relates to the problems that may be experienced during the
positioning of the works. Although this extension is included in the Red, Yellow and
Gold Books, it is not accepted in the Silver Book. The fifth extension reason relates to
the delay in giving access to the site to the contractor. The provision is similarly
contained in all FIDIC Books. The sixth extension reason is examined under the
heading of developments due to tests. Within the scope of the title, tests before
completion, completion tests and tests after completion were distinguished. Although
all FIDIC Books contain provisions regarding testing, these provisions contain
differences since the system of each Book is unique. The seventh extension of time
reason relates to variations and change of works is a significant extension of time
reason provided for in all FIDIC Books. The scope of the title includes examinations
on the scope of the work in the contract and what variation or change of works will be
accepted. In addition, the instructions given to the contractor for a variation or change
of works and the process related to them are also examined in the title. The reason for the eighth extension is that the employer's right to stop the works. The provision is
included in all FIDIC Books. In addition to the explanations introduced in terms of
extension of time, the process of employer's order to stop the works is also examined.
The ninth reason for the extension of time relates to the contractor's right to stop the
work and is again stipulated in all FIDIC Books. The tenth reason for extension of time
is the circumstances arising from the employer, its employees and other contractors
exists in all FIDIC Books, which can be stated as the general reason for an extension
of time or a sweeping clause. The eleventh reason for the extension of time is about
unforeseen physical conditions on the field and is stipulated in the Yellow, Red and
Gold Books. The twelfth reason for the extension of time is exceptionally adverse
climatic conditions and is included in all FIDIC Books. The thirteenth reason for the
extension of time is about archaeological and geological findings and is also included
in all FIDIC Books. The fourteenth reason for the extension of time relates to
unforeseeable shortages in the availability of personnel or goods caused by epidemic
or governmental actions. The provision is again accepted in all FIDIC Books. The
fifteenth reason for the extension of time is about the delays arising from the decisions
of the authorities of the place where the work is carried out and is stipulated in all
FIDIC Books. The sixteenth reason for the extension of time is about legislative
changes and is included in all FIDIC Books. The seventeenth reason for the extension
of time relates to the contractor's access route to the site. While the provision is
included in the Red, Yellow and Silver Books, the Gold Book does not include a
provision for extension of time for this situation. The eighteenth reason for the
extension of time is titled delays in relation to the damage to the works. The provision
is included in all FIDIC Books. The nineteenth and final reason for the extension of
time is examined under the title of force majeure, exceptional event and the
circumstances arising from the applicable law. Within the scope of the title, the
concepts of force majeure and exceptional circumstances which was introduced in the
2017 editions of Red, Yellow and Silver Books, were examined and then the
notification process for extension of time was included. Similar reasons for extension
are included in all FIDIC Books.
The following chapter of the third part of this study is about the contractor's claim
process. Under this title, the definition and nature of the claim in the FIDIC Books is
discussed and then the procedure for the extension of time claim, which is the most
common claim type, is included. The title also examines the importance of the compliance with the claim procedure and the possibility of non-compliance with this
procedure. Further in the chapter, the concept of acceleration and instructions for it are
examined. The second section of the third part of this study is about the rights of the
contractor that affect the time in the face of the employer's obligations regarding
payment. In this section, the employer's obligations regarding payment are not
examined, only the rights of the contractor in case of a breach of these obligations by
the employer are included. In this context, first of all, the contractor's right to interest
in case of delay in payment by the employer is examined. Another right of the
contractor that affects the time is the right to stop or slow down the work. In this
chapter, the situations in which the FIDIC Books allows the contractor to stop or to
slow down the work and their equivalents in Turkish Law are examined. In addition,
the procedure for the contractor's termination of the contract and its legal consequences
are included in the chapter. With this chapter, the examination of the cases where the
duration of the work is prolonged in such a way that the contractor is not liable is
completed.
In the fourth part of this study, the situations in which the contractor is liable for the
prolongation of works or for the delay are examined. In this context, first of all, the
concept of delay and the concept of disruption, which is a concept related to the
concept of delay, are examined and the proposed methods for calculating the
disruption are mentioned. The next chapter is devoted to the problem of concurrent
delay of the employer and the contractor. Under the title, first of all, the definitions of
the concept of concurrent delay were examined and then the solution proposals on the
question of whether the contractor would be entitled to an extension of time in case of
concurrent delay were evaluated. In the following chapter employer's various rights in
case of the contractor's delay were examined. The first chapter first examines the delay
damages. In this context, discussions on the legal nature of the delay damages as it is
stipulated in the FIDIC Books and on its legal nature in Turkish Law are included.
Then, in accordance with the FIDIC Books, the conditions under which the employer
can claim delay damages and the claim procedure are examined under a chapter. In
this context, the provisions of the contract regarding the upper limit of delay damages
were also mentioned. In the following chapter, the FIDIC Book articles that allow the
employer to terminate the contract and their reflections in Turkish Law are examined.
In this context, the situations in which the employer can terminate the contract with a
valid reason and the provisions that allow the employer to terminate the contract without a reason are examined. Furthermore the procedure for terminating the contract
by the employer and the legal consequences of such a termination were evaluated.
In the fifth part of this study, the procedure following the completion of the work in
terms of FIDIC Books is examined. First, the concept of taking-over, the concept of
completion of work, what constitutes a completion of the work, the provisions for tests
on completion and the procedure for a taking-over certificate are examined. In the
following chapter, the legal nature and consequences of a taking-over in terms of
Turkish Law are examined. The next chapter evaluates the defect remedying period
that is stipulated in the FIDIC Books and the concepts of defects and deficiencies in
terms of these contracts and their reflections in Turkish Law. The last chapter of this
part examines the procedure for the performance certificate, its legal nature in terms
of Turkish Law and its results.
The sixth and final part of this study is the conclusion section where the whole study is evaluated.







La présente étude porte sur le retard et la responsabilité de l'entrepreneur dans le cadre
de contrats FIDIC ou, autrement dit, les cas où l'entrepreneur est responsable en raison
d'un retard dans l'achèvement d'un projet et les droits à la disposition du donneur
d'ouvrage lorsque l'entrepreneur est responsable.
Dans l'introduction, tout d'abord, sont définis le contrat d'ouvrage et le contrat de
construction. Ensuite, la situation risquée du secteur utilisant des contrats
internationaux de construction est expliquée. Il est précisé que les parties préfèrent les
formulaires de contrat pré-préparés afin d'éviter ces incertitudes dans la construction
internationale. Le même chapitre contient un aperçu de la structure et l'histoire de la
Fédération internationale des ingénieurs-conseils (FIDIC) puisque les formulaires de
contrat les plus souvent utilisés en pratique sont ce que l'on appelle les « Livres » créés
par la FIDIC. Puis les Livres FIDIC les plus courants ont été présentés. Il s'agit du
Livre rouge, le type de contrat classique dans lequel l'ouvrage est conçu par le donneur
d'ouvrage ou l'ingénieur et livré par l'entrepreneur ; du Livre rose, une version du
Livre rouge avec des conditions particulières en cas de financement par la Banque
mondiale ; du Livre jaune, utilisé pour les constructions d'usine et les ouvrages dont
la conception est réalisée par l'entrepreneur ; du Livre d'argent, utilisé pour les projets
clé en main où tous les risques sont attribués à l'entrepreneur afin de garantir la stabilité
du paiement ; du Livre d'or, utilisé lorsque l'ouvrage est conçu et construit par
l'entrepreneur et ensuite exploité pendant une certaine période à un certain revenu ; et
du Livre vert, préparé pour les ouvrages de nature répétitive qui requièrent des salaires
relativement bas. La présente étude se fonde sur les éditions des Livres rouge, jaune et
d'argent parues en 2017 ; elle fait aussi référence, où ceci est pertinent, à l'édition du
Livre d'or parue en 2008. Toutefois, les provisions du Livre d'or relatives à la mise en
service n'ont pas été examinées comme elles ne concernent pas le processus de
construction et, dès lors, la question du retard dans l'achèvement du projet.
Encore dans l'introduction, la qualification juridique de ces contrats types est
examinée. Selon le système FIDIC, les parties sont obligées de choisir le droit qui sera
applicable au contrat.
Dans la deuxième partie de la présente étude, tout d'abord, les dettes de l'entrepreneur
relatives au temps pendant le processus de construction ont été examinées dans le cadre
des Livres FIDIC. Dans ce contexte, d'abord, l'obligation de l'entrepreneur de construire l'ouvrage a été examiné dans le cadre des Livres FIDIC. Dans ce chapitre,
le concept et l'étendue de l'ouvrage, la distinction entre ouvrage permanent et ouvrage
temporaire, et les documents décrivant l'étendue de l'ouvrage ont été évalués en tenant
compte de leurs équivalents en droit turc. Dans le chapitre suivant, l'obligation de
conception de l'entrepreneur a été examinée et, sur ce point, les provisions dans les
Livres jaune, d'argent et d'or sont soulignées de manière spécifique. Le chapitre
s'intéresse également aux règlements spéciaux contenus dans le Livre rouge quant à
l'imposition d'une obligation de conception sur l'entrepreneur ; il examine enfin le
critère « fit for purpose » (adapté à l'usage prévu). Le chapitre suivant inclut
l'obligation de commencer le projet dans les délais convenus, qui fait logiquement
partie de l'obligation d'achever le projet dans les délais convenus, ainsi que
l'importance de prévoir la date de commencement du projet dans les termes du contrat.
Le chapitre mentionne par ailleurs les notifications et le processus procédural pour
commencer le projet. Dans le chapitre suivant, l'obligation de soins de l'entrepreneur
en général et, plus précisément, son obligation d'effectuer le travail à une vitesse
appropriée sont examinées. Ensuite, l'obligation de l'entrepreneur de livrer l'ouvrage
dans les délais convenus, qui constitue un point important de notre travail, a été
examinée. Dans ce contexte, la procédure relative à la livraison de l'ouvrage dans le
système FIDIC, examinée plus profondément dans une autre section, est brièvement
mentionnée. Encore dans le même chapitre, le concept de la livraison partielle est
examiné. En outre, le chapitre décrit également le concept du temps que l'on peut
exprimer comme la période entre le début du projet et la date prévue pour l'achèvement
du projet. Encore dans ce chapitre, les résultats liés au concept du temps et à son
importance sont examinés. Enfin, le chapitre inclut le concept du retard, c'est-à-dire
l'incapacité d'achever le projet dans les délais convenus, ainsi que les types de retard,
y compris la distinction entre le retard critique et le retard non-critique. Le dernier titre
de la section inclut le concept du programme de travail qui joue un rôle important dans
les termes du système FIDIC. Dans le chapitre, le but et la mise en œuvre du
programme de travail sont expliqués et les différents types de programmes sont
mentionnés, y compris le plus important, la « critical path method » (méthode du
chemin critique). Dans ce contexte, le chemin critique et le « float » (flux) ont été
expliqués et la solution présentée dans le protocole SCL a été adoptée en évaluant les
propositions faites en doctrine et en pratique quant au problème de la « float
ownership » (propriété du flux). Le chapitre examine ensuite les règlements détaillés présentés dans les Livres FIDIC concernant la préparation du programme et sa
soumission à l'approbation du manager du contrat. Encore dans le même chapitre, la
procédure de mise à jour du programme et les conséquences en cas de non-respect du
programme par l'entrepreneur sont mentionnées. Dans le chapitre, le problème de la
nature contraignante du programme de travail est examiné en relevant que le
programme ne fait pas partie du contrat dans le système des Livres FIDIC. Enfin,
l'importance du programme quant au calcul de la période de prolongation de délai a
été soulignée.
Dans la troisième partie de l'étude, les droits de l'entrepreneur ayant une incidence sur
le temps sont examinés. Dans la section, tout d'abord, le concept de la prolongation de
délai est examiné. Dans ce contexte, la définition du concept de la prolongation de
délai, son origine et les évaluations concernant sa nature juridique dans les termes du
droit turc sont incluses. Encore dans ce chapitre, la procédure de prolongation de délai
dans les Livres FIDIC et les règlements y afférent sont examinés.
Le chapitre suivant inclut les différentes situations de prolongation de délai prévues
dans les Livres FIDIC. Chaque situation a été examinée séparément en soulignant les
différences entre les Livres FIDIC à travers les règlements inclus dans ces Livres et en
tenant compte de leurs équivalents en droit turc. La première situation de prolongation
de délai est la soumission tardive de dessins et d'instructions ; elle n'est réglée que
dans le Livre rouge. La deuxième situation concerne les erreurs émanant du
programme de besoins du donneur d'ouvrage ; elle est réglée dans les Livres jaune et
d'or. Dans le Livre d'argent, la même prolongation est acceptée avec une exemption
plus étroite. La troisième raison de prolongation est la violation de l'obligation de
coordination du donneur d'ouvrage et de l'entrepreneur ; elle est réglée dans chacun
des quatre Livres FIDIC. Le titre est essentiellement un examen commun de deux
raisons de prolongation de délai. La quatrième raison de prolongation est relative aux
problèmes qui peuvent se produire pendant le positionnement des ouvrages. Bien
qu'une telle prolongation soit incluse dans les Livres rouge, jaune et d'or, elle n'est
pas acceptée selon le Livre d'argent. La cinquième raison de prolongation concerne la
situation où le site de construction est rendu accessible tardivement à l'entrepreneur.
Cette provision est contenue de manière similaire dans tous les Livres FIDIC. La
sixième raison de prolongation est examinée sous le titre « développements dus aux
tests ». Dans le cadre de ce titre, une distinction a été faite entre les tests avant
l'achèvement, lors de l'achèvement et après l'achèvement du projet. Bien que tous les Livres FIDIC contiennent des provisions relatives aux tests, il existe des différences
entre ces provisions car le système de chaque Livre est unique. La septième raison de
prolongation est relative aux variations et modifications d'ouvrages ; il s'agit d'une
raison particulièrement importante prévue dans tous les Livres FIDIC. Ce titre contient
un examen de l'étendue de l'ouvrage selon le contrat et sur le point de savoir quelles
variations et modifications seront acceptées. De surcroît, les instructions données à
l'entrepreneur concernant une variation ou une modification de l'ouvrage et le
processus y afférent sont également examinés sous ce titre. La huitième raison de
prolongation concerne le droit du donneur d'ouvrage d'arrêter les travaux. Cette
provision se trouve dans tous les Livres FIDIC. Outre les explications sur la
prolongation de délai, le processus relatif à l'ordre du donneur d'ouvrage d'arrêter les
travaux est également examiné. La neuvième raison de prolongation concerne le droit
de l'entrepreneur d'arrêter les travaux ; elle est également prévue dans tous les Livres
FIDIC. La dixième raison de prolongation concerne les circonstances émanant du
donneur d'ouvrage, ses employés et d'autres entrepreneurs ; elle existe dans tous les
Livres FIDIC et peut être considérée comme une raison générale de prolongation de
délai ou une clause générale. La onzième raison de prolongation est relative aux
conditions physiques imprévues sur le site ; elle est stipulée dans les Livres jaune,
rouge et d'or. La douzième raison de prolongation concerne les conditions climatiques
exceptionnellement défavorables ; elle est incluse dans tous les Livres FIDIC. La
treizième raison de prolongation concerne les découvertes archéologiques ou
géologiques ; elle est également incluse dans tous les Livres FIDIC. La quatorzième
raison de prolongation est relative aux pénuries imprévues de personnel ou de biens
causées par des épidémies ou des actions gouvernementales ; cette provision est
acceptée dans tous les Livres FIDIC. La quinzième raison de prolongation concerne le
retard pouvant émaner de décisions des autorités quant au site où les travaux sont
effectués ; elle est stipulée dans tous les Livres FIDIC. La seizième raison de
prolongation vise les amendements législatifs ; elle est incluse dans tous les Livres
FIDIC. La dix-septième raison de prolongation est relative à la route d'accès au site
de l'entrepreneur ; cette provision est incluse dans les Livres rouge, jaune et d'argent,
alors que le Livre d'or ne prévoit pas de prolongation dans une situation pareille. La
dix-huitième raison de prolongation concerne le retard en raison de l'endommagement
de l'ouvrage ; elle est incluse dans tous les Livres FIDIC. La dix-neuvième et dernière
raison de prolongation est examinée sous le titre de force majeure, évènements exceptionnels et les circonstances émanant du droit applicable. Dans le cadre de ce
titre, les concepts de la force majeure et des évènements exceptionnels, introduit dans
les éditions des Livres rouge, jaune et d'argent parues en 2017, ont été examinés et
puis le processus de notification pour la prolongation de délai a été inclus. Des raisons
similaires de prolongation sont prévues dans tous les Livres FIDIC.
Le chapitre suivant de la troisième partie de la présente étude concerne le processus de
réclamation par l'entrepreneur. Sous ce titre, la définition et la nature de la demande
dans les Livres FIDIC sont discutés et puis la procédure relative à la demande de
prolongation de délai, qui constitue la demande la plus courante, est incluse. Le titre
examine également l'importance du respect de la procédure de réclamation et la
possibilité de non-respect de cette procédure. Encore dans le même chapitre, le concept
d'accélération et les instructions pour ceci sont examinés. La deuxième section de la
troisième partie de cette étude porte sur les droits de l'entrepreneur ayant une incidence
sur le temps eu égard aux obligations du donneur d'ouvrage quant au paiement. Dans
cette section, les obligations du donneur d'ouvrage quant au paiement ne sont pas
examinées ; seulement les droits de l'entrepreneur en cas de violation de ces
obligations par le donneur d'ouvrage sont inclus. Dans ce contexte, tout d'abord, le
droit de l'entrepreneur de demander des intérêts en cas de paiement tardif par le
donneur d'ouvrage est examiné. Un autre droit de l'entrepreneur ayant une incidence
sur le temps est le droit d'arrêter ou de ralentir les travaux. Dans ce chapitre, les
situations où les Livres FIDIC permettent à l'entrepreneur d'arrêter ou de ralentir les
travaux, ainsi que les situations équivalentes en droit turc, sont examinées. En outre,
la procédure concernant la résiliation du contrat par l'entrepreneur et ses conséquences
juridiques sont incluses dans le chapitre. Ce chapitre conclut l'examen des situations
dans lesquelles la durée des travaux est prolongée d'une manière qui n'engage pas la
responsabilité de l'entrepreneur.
La quatrième partie de cette étude s'intéresse aux situations dans lesquelles
l'entrepreneur est responsable de la prolongation de la durée des travaux ou du retard.
Dans ce contexte, tout d'abord, le concept du retard et le concept de la perturbation,
lié au concept du retard, sont examinés et les méthodes proposées pour le calcul de la
perturbation sont mentionnées. Le chapitre suivant est consacré au problème du retard
simultané du donneur d'ouvrage et de l'entrepreneur. Sous ce titre, tout d'abord, les
définitions du concept du retard simultané ont été examinées et ensuite les solutions
proposées concernant la question de savoir si l'entrepreneur a droit à une prolongation de délai en cas de retard simultané ont été évaluées. Dans le chapitre suivant, les
différents droits du donneur d'ouvrage en cas de retard de l'entrepreneur ont été
examinés. Le premier chapitre examine d'abord les dommages-intérêts en cas de
retard. Dans ce contexte, des observations sur la nature juridique des dommagesintérêts en cas de retard, tels que stipulés dans les Livres FIDIC, et sur leur nature
juridique en droit turc sont incluses. Ensuite, conformément aux Livres FIDIC, les
conditions et la procédure de réclamation de dommages-intérêts par le donneur
d'ouvrage en cas de retard sont examinées. Dans ce contexte, les stipulations du contrat
relatives au montant maximum des dommages-intérêts en cas de retard ont également
été mentionnées. Dans le chapitre suivant, les articles des Livres FIDIC permettant au
donneur d'ouvrage de résilier le contrat, ainsi que leurs équivalents en droit turc, sont
examinés. Dans ce contexte, les situations dans lesquelles le donneur d'ouvrage peut
mettre un terme au contrat pour un motif légitime sont examinées ainsi que les
provisions permettant au donneur d'ouvrage de mettre un terme au contrat sans aucun
motif. De surcroît, la procédure de résiliation du contrat par le donneur d'ouvrage et
les conséquences juridiques d'une telle résiliation ont été évaluées.
Dans la cinquième partie de cette étude, la procédure après l'achèvement du projet au
sens des Livres FIDIC est examinée. D'abord, le concept de « taking-over » (remise),
le concept de l'achèvement du projet, ce qui constitue un achèvement du projet, les
provisions relatives aux tests lors de l'achèvement et la procédure pour obtenir un
certificat de remise sont examinés. Dans le chapitre suivant, la nature juridique et les
conséquences de la remise d'un ouvrage au sens du droit turc sont examinées. Le
chapitre suivant évalue la période de réparation des vices prévue par les Livres FIDIC
et le concept du vice et du manquement au sens de ces contrats, ainsi que leurs
équivalents en droit turc. Le dernier chapitre de cette partie examine la procédure pour
obtenir le certificat de performance, la nature juridique de ce dernier au sens du droit
turc et ses résultats.
La sixième et dernière partie de cette étude contient la conclusion où l'intégralité de
l'étude est évaluée.