İbn Hişâm'a göre cümle i'râbı
According to Ibn Hişam sentence i'rab
Yazar: CANAN KAÇAR
Danışman: DOÇ. DR. NECLA YASDIMAN DEMİRDÖVEN
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics

Özet:
Arapça dil çalışmaları İslamın ilk yıllarında başlayıp günümüze kadar uzanan oldukça köklü bir tarihe sahiptir. İlk zamanlarda Kur'ân-ı Kerim'i hatalardan korumak maksadıyla başlamıştır. Sonrasında İslamiyetin geniş bir coğrafyaya yayılmasıyla birlikte toplumsal ihtiyaçlar ve dili bozulmaktan koruma gibi sebepler bu alanda çalışma yapılmasının gerekliliği hakkında dilcileri güdülemiştir. İslam coğrafyasında önemli şehir merkezlerinden olan Basra, Kûfe, Bağdat, Endülüs ve Mısır'da dil okulları oluşmuştur. Kurulan ilim halkalarında dönemin tüm zorlu koşullarına rağmen çok sayıda âlim yetişmiş ve bu alanda temel taşı denilecek birçok esere ve ilmi tartışmalara imza atmışlardır. İbn Hişâm, Mısır dil ekolünün önemli temsilcilerinden biridir. İbn Hişâm günümüze ulaşan veya ulaşmayan birçok konuda eser kaleme almış olup bunların önemli bir kısmını nahiv konusu oluşturmaktadır. O önceki yazılan eserleri incelemiş bazı konuları tartışarak bunları kendi çalışmalarında dile getirmiştir. İbn Hişâm kendisine kadar bir disiplin içinde bahsedilmeyen cümle konusunu ilk defa geniş bir çerçevede ve sistematik olarak ele almıştır. İbn Hişâm eserlerinde ve özellikle çalışmamıza önemli ölçüde katkı sağlayan Muğni'l-lebîb 'an kutubi'l-e'ârîb adlı eserinde ayet, hadis, şiir ve diğer örneklerden deliller getirerek meseleleri aydınlığa kavuşturmuştur. Ayrıca tartışmalı konuları izah ettikten sonra bazı görüşlere reddiyelerde bulunarak, bazılarını da onaylayarak kendi fikirlerine yer vermiş ve deliller getirerek ispatlama gayretinde olmuştur.

Abstract:
Arabic language studies have a very deep-rooted history that begins in the first years of Islam and extends to the present day. In the early days, it started with the aim of protecting the Holy Qur'an from mistakes. Later, with the spread of Islam over a wide geography, social needs and reasons such as protecting the language from deterioration motivated linguists about the necessity of working in this field. Language schools have been established in Basra, Kufa, Baghdad, Andalusia and Egypt, which are important city centers in the Islamic geography. Despite all the difficult conditions of the period, many scholars were raised in the circles of knowledge established and they signed many works and scientific discussions that will be called the cornerstone in this field. Ibn Hisham is one of the important representatives of the Egyptian language school. Ibn Hisham wrote works on many subjects that have survived or have not survived to the present day, and an important part of them is the subject of nahiv. He examined the previous works and discussed some issues and expressed them in his own works. For the first time, he dealt with the subject of sentences, which were not mentioned in a discipline until Ibn Hisham, in a broad framework and systematically. Ibn Hisham clarified the issues by bringing evidence from verses, hadiths, poems and other examples in his work Muğni'l-lebîb 'an kutubi'l-e'ârîb, which contributed significantly to our work. In addition, after explaining the controversial issues, he rejected some of the views and approved others, included his own ideas and tried to prove them by bringing evidence.