Akıllı şehir çalışmaları kapsamında tarihi binaların üç boyutlu CBS ortamında sunulması: Ankara, Hamamönü örneği
Representation of historical buildings in 3D gis environment for smart city studies: Ankara, Hamamönü case
Yazar: ZEYNEP NUR KAVURAN
Danışman: DOÇ. DR. CEVDET COŞKUN AYDIN
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Geomatik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Jeodezi ve Fotogrametri = Geodesy and Photogrammetry

Özet:
İçinde yaşadığımız çağın "Bilgi Çağı" olması sebebiyle, gelişen teknolojiler ile tarihi eserlerin korunması ve gelecek nesillere aktarılması insanlık adına önemli görevlerden biri haline gelmiştir. Geçen zaman içerisinde birlikte üç boyutlu (3B) modelleme yöntemlerindeki ilerlemelere paralel olarak bu modellerin kullanım alanları da genişlemiştir. Özellikle akıllı şehirlerde 3B şehir modelleme çalışmaları günümüzde dikkat çeken alanlardan biridir. Bu alandaki modelleme çalışmaları şehir planlaması, tarihi yapıların modellenmesi uygulamaları gibi benzeri alanlarda yaygın olarak kullanılmaktadır. Gün geçtikçe önemi artan 3B modelleme çalışmaları için daha yüksek ayrıntı düzeyinde (LoD - Levels of  Detail) şehir modeli üretimi amaçlı araştırmalar devam etmektedir. Yapılan bu araştırmalar ile 3B modelleme çalışmalarında binaların yükseltilip, detaylarının tanımlanması gerekmektedir. Bu detayların tanımlanıp öznitelik verilerinin girilmesi ve 3B sorgulamanın yapılabilmesi için birden fazla işlem süreci söz konusudur. Özellikle web ortamında 3B sorgulama ve analiz işlemleri günden güne değer kazanmaktadır.
Bu tez çalışmasında Ankara ilinin önemli tarihi turizm merkezlerinden biri olan Altındağ ilçesi Hamamönü, Tacettin Sultan Cami ve çevresi uygulama alanı seçilmiştir. Uygulama alanının web ortamında 3B modellenmesi yapılarak öznitelik bilgilerinin eklenmesi ve öznitelik bilgilerinin sorgulanması amaç edinilmiştir. Netcad, AutoCAD, Autodesk 3ds Max, ArcGIS ve CityEngine yazılımları kullanılarak istenilen çalışma gerçekleştirilmiştir. Üretilen 3B model için objelere ait veri tabanı hazırlanmış ve istenilen sorgulamaların yapılabilmesi sağlanmıştır. 3B şehir modeli, kullanıcıların ulaşabilmesi için ArcGIS Online'a aktarılarak kullanıma sunulmaktadır.
Çalışma sonucunda, iki boyutlu (2B) verilerin öznitelik ve konum bilgilerinin 3B modellere aktarılabildiği, mekân içi ve mekân dışına ait tanımlamaların yapılabildiği teyit edilmiştir. Şehirlerin modellenmesi bünyesinde yapılacak olan uygulamalarda, farklı araştırma projeleri ve disiplinler için kullanılabilir olması ve üretilen bilgilerin birçok alana da uygulanabilir olduğu gözlenmiştir.

Anahtar Sözcükler: Akıllı Şehirler, 3B Modelleme, Tarihi Binalar, 3B CBS, Hamamönü

Abstract:
The recent developments in information technologies has led to the preservation of historical monuments and transferring them to future generations one of the important tasks for humanity. Advances in 3D modelling methods has also expanded parallel with the technological developments. 3D city modeling and smart city studies dramatically increased and attract the attention of researchers. Modeling studies in this area are widely used in urban planning, historical building modeling and similar applications. 3D modeling is becoming more important each year, and researchers still working on modeling cities in higher level of detail. Upgrading and defining buildings details is a necessary work in 3D modeling studies. There are various processing methods for defining these details and attributes to perform 3D queries. User-oriented 3D queries and analysis processes on web is becoming popular and gaining importance.
One of the important tourism center of Turkey is Tacettin Sultan Mosque in Ankara. Tacettin Mosque and its surrounding area has been choosen as study area of this thesis. Attribute information added to the mosque and surrounding buildings, then published on web with different query options. A couple of different software solutions such as NetCAD, AutoCAD, 3Ds Max, ArcGIS and Esri CityEngine has been used in this study. Generated model stored as geodatabase that allows queries on model. The final output of 3D city model is published on web with ArcGIS online.
As the result of study, attribute and location information of 2D data can be transferred to generated 3D building models. The applications of 3D city models can be used for different research purposes from various disciplines, and the produced informations can be applied to different research areas. 

Keywords:Smart Cities, 3D Modeling, Historical Buildings, 3D GIS, Hamamönü