Doğu Anadolu Bölgesi popülasyonunda insan mandibulasında antropometrik ölçümlerin seksüel dimorfizminin üç boyutlu bilgisayarlı tomografi görüntüleri kullanılarak araştırılması
Investigation of sexual dimorphism of anthropometric measurements in the human mandible using three-dimensional computed tomography images in the Eastern Anatolia Region population (Turkey)
Yazar: İSMAİL MUTLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ERHAN KARTAL
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Adli Tıp Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Adli Tıp = Forensic Medicine

Özet:
Kimliklendirme canlı veya ölü insanın tanımlanması ve diğer şahıslardan ayırt edilmesini sağlayacak özelliklerin ortaya konulmasına işlemi olup, adli tıp açısından çok değerli, ancak bir o kadar da zorlu bir süreçtir. Adli kimliklendirmede, pek çok parametrenin yanı sıra, radyolojik görüntüleme
yöntemleri ile elde edilen veriler de önemli bir yer tutmaktadır. Literatürde mandibulanın cinsiyet, yaş ve ırka bağlı değişikliklerinin kimliklendirme için kullanımına dair hem kuru kemikler üzerinde yapılan ölçüm sonuçlarını hem de radyolojik ölçüm sonuçlarını içeren çalışmalar mevcut ise de, mandibuladan cinsiyet tayinine ilişkin geniş standardize yaş gruplarında çok sayıda parametre kullanan bir çalışmaya rastlanılmamıştır.
Bu çalışmada, Doğu Anadolu bölgesindeki popülasyonda mandibula ölçümlerinin hangilerinin cinsiyet ve yaş tahmini için kullanılabileceğinin belirlenmesi ve sonuçların diğer literatür bulguları ile karşılaştırılması amaçlanmıştır.
Bu amaca uygun olarak, 01.01.2015- 31.12.2022 tarihleri arasında Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Dursun Odabaş Tıp Merkezi'nde çekilmiş, yaş gruplarına ve cinsiyete göre standardize edilmiş 160 erkek ve 160 kadın olmak üzere 320 kişinin bilgisayarlı tomografi (BT) görüntüleri retrospektif olarak
incelenmiştir.

Çalışmada iki kondil arası genişlik (BC), iki gonion dış tarafı arası genişlik (BG), iki gonion ön iç tarafı arası genişlik (BA), iki mental foramen arası genişlik (BM), çift taraflı foramen - çene kenarı arası mesafe (DMI), çift taraflı kondil ucu - angulus arası mesafe (MRH), çift taraflı kondil ucu - koronoid çıkıntı arası mesafe (MRB), çift taraflı kondil ucu – mentum ucu arası mesafe (MDL), çift taraflı angulus – mentum ucu arası mesafe (MBL), mandibulanın ön - arka
mesafesi (DFB) olmak üzere toplamda 15 ölçüm yapılmıştır.
Bu ölçümler ile elde edilen veriler için tanımlayıcı istatistik analiz yapılmıştır. Hesaplamalar için SPSS istatistik paket programından
yararlanılmış ve hesaplamalarda istatistik anlamlılık düzeyi %5 olarak kabul
edilmiştir. Ayrıca, ölçümü yapılan özelliklerin (değişkenlerin) cinsiyet ve yaş
tahmininde etkisini belirlemek üzere, Univariate Diskrimiant Analizi ve Adımsal
(Stepwise) Diskriminant Analizi yapılmıştır.
Yapılan Stepwise Diskriminant Fonksiyon Analizi'ne göre erkek olgularda
%71,3; kadın olgularda %65,0 ve tüm popülasyonda %68,1 doğruluk oranında
cinsiyet tahmini yapılabildiğini ortaya konulmuştur.
Çalışmamızda elde edilen sonuçlara göre alt çenelerin radyolojik
antropometrik ölçümlerinin orta derecede eşeysel dimorfizm gösterdiği ve
cinsiyet tahmini açısından tek başına kullanım için kabul edilebilir bir doğruluk
oranı olan %95 ve üzerine ulaşamadığı belirlenmiştir.
Bu saptamalar doğrultusunda Doğu Anadolu popülasyonunun
mandibulasının daha az cinsel dimorfizm gösterdiği sonucuna ulaşılmıştır.
Yaş tahmininde, Tek Değişkenli Diskriminant Analizi ile %30,3 ve genel
popülasyonda Kademeli Diskriminant Fonksiyon Analizi ile %34,1 gibi düşük
doğruluk oranları, çene ölçümlerinden doğru yaş tahmini olasılığının çok düşük
olduğunu göstermiştir.

Sonuç olarak mandibula ölçümlerinin cinsiyet belirlemede tek başına
güvenilirliğinin sınırlı olduğu, diğer ölçümlerle desteklenmesi gerektiği ve yaş
grubu ayrımının düşük olması nedeniyle elde edilen verilerin bu amaca uygun
olmadığı belirlenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Mandibula, Cinsiyet Tahmini, Yaş Tahmini,
Radyolojik Antropometri, Diskriminant Fonksiyon Analizi.

Abstract:
Investigation of Sexual Dimorphism of Anthropometric Measurements in
the Human Mandible Using Three-Dimensional Computed Tomography
Images in the Eastern Anatolia Region Population (Turkey).
Identification is the process of identifying a living or deceased person and
revealing the characteristics that will enable them to distinguish them from
other people; it is a very valuable but difficult process in forensic medicine.
Data obtained by radiological imaging methods, as well as many parameters,
play an important role in forensic identification. Despite the fact that there are
studies in the literature that include measurements on dry bones and
radiological measurements on the use of changes in the mandible for
identification of gender, age, and race-related changes, no study has been
found that uses a large number of standardized age groups for sex
determination from the mandible.
This study's objectives are to identify the mandibular measurements that
might be used to estimate sex and age in the Eastern Anatolia region's
population and to compare the findings to those of other studies.
Retrospective analysis of computerized tomography (CT) scans of 320
individuals standardized according to age groups and gender—160 males and
160 females—taken between January 1, 2015, and December 31, 2022 at the
Van Yuzuncu Yil University Dursun Odabas Medical Center was done for this
aim.
A total of 15 measurements were taken in the study, including the breadth
between the two condyles (BC), the breadth between the two outer sides of
the two gonions (BG), the breadth between the two gonions on the anterior
inner side (BA), the breadth between the two mental foramen (BM), bilaterally
the distance between the foramen and the mentum edge (DMI), bilaterally
condyle tip - angulus distance (MRH), bilaterally condyle tip - coronoid process
distance (MRB), bilaterally condyle tip - mentum tip distance (MDL), bilaterally
angulus - mentum tip distance (MBL), anterior-posterior distance of the
mandible (DFB).
The data obtained from these measurements were subjected to
descriptive statistical analysis. The SPSS statistical package program was
used for the calculations, and the statistical significance level was assigned at
5%. Furthermore, Univariate Discriminant Analysis and Stepwise Discriminant
Analysis were used to determine the effect of measured characteristics
(variables) on gender and age estimation.
According to the Stepwise Discriminant Function Analysis, sex estimation
can be made with an accuracy rate of 71.3% in male cases, 65.0% in female
cases and 68.1% in total population.
According to the results obtained in our study, it was determined that the
radiological anthropometric measurements of the mandibles showed
moderate sexual dimorphism and could not reach 95% or more, which is an
acceptable accuracy rate for use alone in terms of sex estimation.
Based on these research results, the mandible of the Eastern Anatolian
population exhibited less sexual dimorphism.
For age estimation, low accuracy rates of 30.3% by Univariate
Discriminant Analysis and 34.1% in general population by Stepwise
Discriminant Function Analysis indicated that the probability of correct age
estimation from mandible measurements was very low.