Makroekonomik değişkenler ve beklenti endekslerinin BİST hizmetler endeksi üzerine etkisi
The effect of macroeconomic variables and expectation indices on BIST service index
Yazar: MÜRVET HEYBELİ
Danışman: DOÇ. DR. AYŞE ERGİN ÜNAL
Tarsus Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Finans ve Bankacılık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Maliye = Finance

Özet:
Ekonomide tarım sanayi ve hizmet olmak üzere üç temel sektörü mevcuttur. Hizmet sektörü, teknolojinin gelişmesi ve ihtiyaçların değişmesiyle birlikte diğer sektörleri geride bırakarak gelişimi hız kazanmıştır. Bunun sebebi hizmet sektörünün diğer sektörlere göre daha fazla gelir sağlamasıyla birlikte ekonomiye katkısının yüksek olmasıdır. Bu yüzden gelişmiş ülke ekonomilerin yanı sıra gelişmekte olan ülke ekonomilerinde de sektere yapılan yatırımlar artmıştır. Bu çalışmada Türkiye'nin hizmet gelirlerinin ekonomideki göstergesi olduğu düşünülen Borsa İstanbul Hizmetler Endeksi (LXUHIZ)'nün etkileyenleri araştırılmaya çalışılmıştır. Çalışmada Hizmetler Endeksini etkilediği düşünülen 01:2013-07:2023 dönemini LVIX korku endeksi, hizmet güven endeksi (LHZGE), Brent petrol fiyatı (LBRENT), işsizlik (ISZLK) ve enflasyon (LTUFE) verileri kullanılmıştır. Değişkenlere birim kök testi uygulanarak en uygun modelin Otoregresif Dağıtılmış Gecikme (ARDL) modeli olduğu anlaşılmıştır. Yapılan ARDL sınır testi uzun dönem sonuçlarına göre LVIX'deki %1'lik bir artışın LXUHIZ'de %0,289'luk bir azalışa, aynı şekilde LISZLK'deki %1'lik bir artışın endeks üzerinde %1,208'lik bir azalışa sebep olduğu sonucuna ulaşılmıştır. LTUFE'deki %1'lik bir artışın ise endeks üzerinde %1,604'lük bir artışa sebep olduğu analiz edilmiştir. Kısa dönem sonuçlarına bakıldığında ise LVIX'deki ve LTUFE(-2)'deki %1'lik bir artışın LXUHIZ'de sırasıyla %0,098'lik ve %1,097'lik, bir azalışa sebep olmaktadır. LVIX(-2) bakıldığında ise LXUHIZ ile pozitif yönlü olduğu ve LVIX(-2)'deki %1'lik bir artışın endeks üzerinde %0,057'lik bir artışa sebep olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
There are three basic sectors of the economy: agriculture, industry and services. The service sector has accelerated its development by leaving other sectors behind with the development of technology and changes in needs. The reason for this is that the service sector provides more income than other sectors and its contribution to the economy is high. For this reason, investments in the sector have increased in the economies of developing countries as well as developed countries. In this study, it is attempted to investigate the influences of Borsa Istanbul Services Index (LXUHIZ), which is considered to be an indicator of Turkey's service revenues in the economy. In this study, it was used LVIX fear index, service confidence index (LHZGE), Brent oil price (LBRENT), unemployment (LISZLK) and inflation (LTUFE) data covering the period 01:2013-07:2023, which are considered to affect the services index. It was understood that the most appropriate model was the Autoregressive Distributed Lag (ARDL) model by applying unit root test to the variables. According to the long-run results of the ARDL bounds test, it was concluded that a 1% increase in LVIX caused a 0.289% decrease in the LXUHIZ index, while a 1% increase in LISZLK caused a 1.208% decrease in the index. It was analysed that a 1% increase in LTUFE caused an increase of 1.604% on the index. Looking at the short-term results, a 1% increase in LVIX and LTUFE (-2) causes a decrease of 0.098% and 1.097%, respectively, in the LXUHIZ index. Looking at the 2 lags of LVIX, it is concluded that it is positively correlated with the LXUHIZ index and a 1% increase in LVIX (-2) leads to a 0.057% increase in the index.