Multiple skleroz'da uygulanan müzik dinletme ve progresif gevşeme egzersizinin yorgunluk ve uyku üzerine etkisi: Randomize kontrollü çalışma
The effect of music and progressive relaxation exercise on fatigue and sleep in multiple sclerosis: A randomised controlled trial
Yazar: AHSEN TAŞTAN GÜRKAN
Danışman: DOÇ. DR. AFİTAP ÖZDELİKARA
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / İç Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Hemşirelik bakımı = Nursing care ; Kas gevşemesi = Muscle relaxation ; Multipl skleroz = Multiple sclerosis ; Müzik dinleme = Music listening ; Uyku = Sleep ; Uyku kalitesi = Quality of sleep ; Uyku sorunu = Sleep problem ; Yorgunluk = Fatigue

Özet:
Amaç: Bu araştırma, Multiple Skleroz'da müzik dinletme ve progresif gevşeme egzersizinin yorgunluk ve uyku üzerine etkilerini ortaya koymak amacıyla yapılmıştır.
Materyal ve Metot: Bu araştırma, randomize kontrollü deneysel araştırma olarak üç gruplu (müzik, progresif gevşeme egzersizi ve kontrol grubu) üç ölçümlü desende planlanmıştır. Araştırma, Mayıs 2021-Temmuz 2024 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir.Veriler Ağustos 2023-Nisan 2024 tarihlerinde toplanmıştır. Örneklemi MS tanısına sahip, dahil edilme kriterlerini sağlayan 30 birey oluşturmaktadır. Veriler Tanıtıcı Bilgi Formu, Yorgunluk Şiddet Ölçeği, Yorgunluk Etki Ölçeği, Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi ve giyilebilir teknoloji olarak akıllı bileklik ile alınmıştır. Verilerin analizinde tanımlayıcı analizlerin yanı sıra Genelleştirilmiş Lineer Modeller ile grup zaman etkileşimleri bakılarak çoklu karşılaştırmalar yapılmıştır.
Bulgular: Katılımcıların yaş ortalamalarının 41,10 olduğu, çoğunluğu %66,7 oranı ile kadınların oluşturduğu, katılımcıların %83,3'ünün evli, %80'inin üniversite mezunu olduğu, %50'sinin serbest mesleğe sahip olduğu belirlenmiştir. Katılımcılardan  %93,3'ü aylık gelirini "gelir gidere denk" şeklinde belirtmiştir. Ayrıca katılımcıların hastalık süresinin %63,3 oranında 8 yılın üzerinde olduğu belirlenmiştir. Progresif gevşeme egzersizi ve müzik dinletmenin yorgunluk şiddetini ve yorgunluğun etki skorunu düşürdüğü saptanmıştır (p<0,05). Gruplara göre ölçümlere bakıldığında; yorgunluk şiddetinin %77 oranında müdahalelerden etkilendiği görülmektedir. Yine gruplara göre ölçümlere bakıldığında; müdahalelerin Yorgunluk Etki Ölçeği toplam puanı üzerine %59 oranında etkisi olduğu belirlenmiştir. Uykuya bakıldığında; çoklu karşılaştırmalarda bir fark olmamasına rağmen grup zaman etkileşimi anlamlı bulunmuş olup Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi toplam puanının %65 oranında müdahalelerden etkilendiği saptanmıştır. Akıllı bileklik verilerinde çoklu karşılaştırmalarda bir fark olmamasına rağmen grup zaman etkileşimi anlamlı bulunmuş olup uyku skorunun yaklaşık %65 oranında etkilendiği belirlenmiştir.
Sonuç: Gerçekleştirilen müdahalelerin progresif gevşeme egzersizi ve müzik grubunda uyku kalitesini iyileştirdiği, hastaların yorgunluk şiddeti ile bilişsel, fiziksel ve sosyal yorgunluklarını düşürdüğü görülmektedir. Dolayısıyla nonfarmakolojik müdahale olarak kullanılması önerilmektedir.

Abstract:
Objective: The aim of this study was to determine the effect of music recital and progressive relaxation exercises on fatigue and sleep in patients with MS.
Materials and Methods: A three-group, randomised controlled experimental research design including music listening, progressive relaxation exercise and control groups in a three-measure design.  The research was conducted between May 2021 and July 2024. Data were collected between August 2023 and April 2024. The study sample consisted of 30 individuals with MS who met the inclusion criteria. Data were collected through a Descriptive Information Form, Fatigue Severity Scale, Fatigue Impact Scale, Pittsburgh Sleep Quality Index and a smart wristband. For analysis, Generalised Linear Models were used with a description of sampling and comparison focusing on interactions of group time.
Results: The mean age of the participants was 41.10 years; 66.7% were female, 83.3% were married, 80% had university degrees, and 50% were self-employed. 93.3% of the participants reported that their monthly income was equal to their expenses and 63.3% of the sample had been suffering from the disease for more than eight years. Overall, according to the results, both progressive relaxation exercise and listening to music led to a significant decrease in fatigue severity and fatigue impact scores (p<0.05). The interventions affected 77% of the fatigue severity and 59% of the Fatigue Impact Scale total score. For the Pittsburgh Sleep Quality Index total score, such multiple comparisons had an effect of 65%. The smart wristband data again showed a 65% effect on sleep scores through group-time interaction and did not reach significance in several comparisons.
Conclusion: Progressive Relaxation Exercises and music listening significantly reduced fatigue severity and cognitive, physical and social fatigue in MS patients and improved sleep quality. They are recommended as effective, nonpharmacological interventions for both fatigue and sleep problems in MS.