Osmanlı Devleti'nde iktisadi ve mali boyutlarıyla ayan müsadereleri (II. Mahmut dönemi 1808-1839)
Confiscations of ayan in the Ottoman Empire in its economic and financial dimensions (II. Mahmut period 1808-1839)
Yazar: KAMİL SEMİH KALYONCUOĞLU
Danışman: PROF. DR. ÖMER KARAOĞLU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ekonomi = Economics ; Tarih = History

Özet:
Müsadere, doğu ve batı toplumlarında olağanüstü durumlarda veya kayda değer suçlara karşılık ceza uygulaması olarak merkezi otoritenin kişinin mal varlığına el koyması anlamına gelmektedir. Osmanlı Devleti'nde iktisadi bunalımın baş gösterdiği 17. yüzyılın sonlarından itibaren müsadere uygulamaları artış göstermiş, devlet müsadere uygulamalarında rasyonel ve pragmatist davranmıştır. Siyasi, iktisadi ve askeri gücü elinde bulundurması sebebiyle ayan, devletin müsadere ettiği kesimin içinde önemli bir yer tutmaktadır. 18. yüzyıl, Osmanlı Devleti'nde ayan çağı olarak bilinmektedir. II. Mahmut döneminde siyasal, iktisadi ve mali birçok problemin yanında bu dönemde sayısı artan ayanın bir kısmı güçlendikçe devlete karşı çıkmaya başlamış, merkezi otorite ile sorunlar yaşamıştır. Buna karşılık devlet, öncelikle asi hareketlerde bulunan ayanın önünü kesmenin yollarını aramış, bir kısmını affetmiştir. Fakat gücünü kullanarak isyan hareketlerinde bulunmaya devam eden bazı ayanı yakalamış, büyük çoğunluğunu da infaz ederek müsadere yoluyla mallarına el koymuştur. Bu çalışmada II. Mahmut döneminde gerçekleştirilmiş olan ayan müsadereleri, arşiv belgeleri kapsamında iktisadi ve mali boyutlarıyla ele alınmıştır. Çalışmada, yatırım alanları birbirine göre farklılık gösteren ayanın kendisini ve ailesini koruma altına alabilmek adına oldukça hazırlıklı davrandığı, Osmanlı Devleti'nin de ele geçirdiği ayanın müsaderesi sırasında katı bir uygulama politikası yürüttüğü görülmüştür. Bu uygulama sırasında devletin, ayanın birinci derece aile fertlerinden bakıma muhtaç olanların geçimini sağlayabilmesi için malın bir kısmını onlara bıraktığı, varsa ayanın borçlarını ödediği tespit edilmiştir. Müsaderenin yalnızca mali kaygılarla uygulamaya konulmadığı, aynı zamanda kişinin veya ailenin nüfuzunu kırmak için de yapıldığı görülmüştür. Güçlü ayan ailelerinin müsadere edilmesi hem diğer ailelere devlete karşı nasıl tavır takınması gerektiğini hatırlatmış hem de devlete gelir sağlamıştır.

Abstract:
Confiscation means the seizure of a person's assets by the central authority as a punishment in extraordinary situations or in response to significant crimes in Eastern and Western societies. Confiscation practices increased from the end of the 17th century, when the economic crisis broke out in the Ottoman Empire, and the state acted rationally and pragmatistly in confiscation practices. Ayans have an important place among the groups confiscated by the state because they hold political, economic and military power. The 18th century is known as the age of ayans in the Ottoman Empire. In addition to many political, economic and financial problems during the reign of Mahmut II, some of the ayans, whose number increased in this period, began to oppose the state as they became stronger and had problems with the central authority. On the other hand, the state first looked for ways to prevent the ayans who acted rebelliously and uncharged some of them. However, the state captured some ayans who continued to engage in rebellion by using their power, executed the majority of them, and confiscated their property. In this study, the confiscations of ayans during the period of Mahmut II were discussed with their economic and financial dimensions within the scope of archive documents. As a result of the research, it was observed that the ayans, whose investment areas differed from each other, were very prepared to protect themselves and their families, and the Ottoman Empire implemented a strict enforcement policy during the confiscation of the captured ayans. During this practice, it was determined that the state left some of the property to the ayans' first-degree family members in need of care so that they could earn a living, and paid the debts of the ayans, if any. It has been observed that confiscation was not only implemented for financial concerns, but also to break the influence of the person or family. The confiscation of powerful ayan families reminded other families how to behave towards the state and also provided income for the state.