İlk ve ortaöğretim kurumlarındaki etik iklim ve örgütsel bağlılık ilişkisinde etik liderliğin rolü
The role of ethical leadership in the relationship between ethical climate and organizational commitment in primary and secondary education institutions
Yazar: BİRCE CEREN ÇELEN
Danışman: PROF. DR. HASAN ENGİN ŞENER
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Yönetim ve Organizasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
İlk ve ortaöğretim kurumlarında gerçekleştirilen bu araştırmada öğretmen algıları
üzerinden etik iklim ve örgütsel bağlılık ilişkisinde etik liderliğin rolü inceleme konusu
yapılmıştır.
Betimsel nitelikte ve ilişkisel tarama modelindeki araştırmada veriler, 2022-2023
eğitim öğretim yılında Ankara merkez ilçelerinde tesadüfi yolla seçilen 416 öğretmen
üzerinden sağlanmıştır. Araştırmada geçerlik ve güvenirlikleri test edilmiş üç ölçekten
yararlanılmıştır. Bunlardan Etik Liderlik Ölçeği, etik liderliğin dürüstlük, güvenilirlik ve
adalet yanıyla ilgilidir. Etik İklim Ölçeği, etik iklimin belirleyicisi olan etik kodlar, örgüt
politika ve uygulamalarına yöneliktir. Örgütsel Bağlılık Ölçeği ise, öğretmenlerin okula
ilişkin duygusal, devam ve normatif bağlılıklarına ilişkindir. Hazırlanan anket öğretmenlerin
kendilerini kurumsal baskı altında kalmadan doldurabilmeleri için internet üzerinden
çevrimiçi yöntemle uygulanmıştır. Araştırma verileri Jamovi 2.2 paket programıyla
çözümlenmiştir.
Araştırma bulgularına bakıldığında katılımcı öğretmenlerin okul müdürlerine dönük
genel etik liderlik algıları yüksek düzeydedir. Çalıştıkları okullara yönelik etik iklim ve
örgütsel bağlılık algı ortalamaları ise orta seviyede bulunmaktadır. Öğretmenlerin etik iklim
ve örgütsel bağlılık algılarında eğitim ve medeni durumlarına göre anlamlı farklılıklar vardır.
Okul türü, cinsiyet ve branş faktörü öğretmen algılarında anlamlı fark yaratmamaktadır.
Öğretmenlerin etik liderlik ile etik iklim algıları arasında pozitif yönlü anlamlı ilişki olduğu
saptanmıştır. Aynı şekilde etik liderlik ve örgütsel bağlılık arasında anlamlı ilişkiler
gözlenmiştir. Öğretmenlerin etik iklim algılarıyla örgütsel bağlılıkları arasında da anlamlı
ilişki vardır. Bulgulara göre etik iklim örgütsel bağlılığın anlamlı bir yordayıcısıdır. Bu
çerçevede öğretmenlerin etik iklim ve örgütsel bağlılık algıları arasındaki ilişkide etik
liderliğin aracılık rolü bulunmaktadır.
Bu bulgular ışığında okullarda etik iklim kalitesinin artırılması ve yöneticilerin etik
liderlik becerilerinin geliştirilmesi yönünde daha etkili kurumsal politikaların izlenerek daha
etkili stratejilerin üretilip uygulanması önerilmektedir

Abstract:
In this research, the role of ethical leadership in the relationship between ethical
climate and organizational commitment was examined through teacher perceptions. In the
research using a relational scanning model, data was obtained from 416 randomly selected
teachers in the central districts of Ankara in 2022-2023 academic year. Three scales, whose
validity and reliability were tested, were used in the study. Among these, The Ethical
Leadership Scale is related to honesty, reliability and justice aspects of ethical leadership.
The Ethical Climate Scale is aimed at ethical codes, organizational policies and practices
that determine ethical climate. The Organizational Commitment Scale is about teachers'
emotional, attendance and normative commitments to school. The prepared survey was
applied online. Research data were analyzed with Jamovi 2.2. program.
Considering the research findings, general ethical leadership perceptions of the
teachers towards their school principals are at a high level. The ethical climate and
organizational commitment perception averages for the schools are at a medium level. There
are significant differences in teachers' perceptions of ethical climate and organizational
commitment according to their education and marital status. School type, gender and branch
factors do not create a significant difference in teacher perceptions. It was determined that
there was a positive significant relationship between teachers' ethical leadership and ethical climate
perceptions. Likewise, significant relationships were observed between ethical leadership and
organizational commitment. There is also a significant relationship between teachers' ethical
climate perceptions and their organizational commitment. According to the findings, ethical
climate is a significant predictor of organizational commitment. In this context, ethical
leadership has a mediating role in the relationship between teachers' perceptions of ethical
climate and organizational commitment.
As a result it is recommended to produce and implement more effective institutional
policies to increase the quality of the ethical climate in schools and to develop the ethical
leadership skills of administrators.