Şemsu'd-Dîn Muhammed b. Eşref es-Semerkandî'nin Kıstâsu'l-Efkâr fî Tahkîki'l-Esrâr adlı eserinin tahkiki, tercümesi ve değerlendirmesi
Critical edition, translation and analysis of Shams al-Dîn Muhammad b. Ashraf as-Samarqandî?s Kıstâsu?l-Efkâr fî Tahkîki?l-Esrâr
Yazar: NECMETTİN PEHLİVAN
Danışman: PROF. DR. İSMAİL KÖZ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Mantık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Kıstasu'l-Efkar fi Tahkiki'l-Esrar = Kıstasu'l-Efkar fi Tahkiki'l-Esrar ; Mantık = Logic ; İslam dini = Islam religion ; Şemsu'd-Din Muhammed b. Eşref es-Semerkandi = Şemsu'd-Din Muhammed b. Eşref es-Semerkandi

Özet:
Tez, üç cilt olarak düzenlenmiştir. Birinci ciltte, eserin tahkiki yapılmıştır. Tahkik çalışmasında beş nüsha kullanılmıştır. Arapça metin elden geldiğince konulara göre paragraflandırılmış ve bu paragraflar da tercüme ile eş-güdümü sağlamak için numaralandırılmıştır. Ayrıca satır numarası da verilmiştir. Elden geldiğince noktalama işaretleri de kullanılmıştır. Müellifin açık veya gizli olarak yaptığı atıflar gösterilmeye çalışılmıştırİkinci cilt tercümeden oluşmaktadır. Arapça ile eş-güdümü sağlamak için tercüme de paragraflandırılmış, paragraflara da numara verilmiştir. Satır numaraları da verilmiştir. Metindeki anlaşılması güç ifadeler, bizzat müellif tarafından yazılmış şerhten yapılan alıntılarla açıklığa kavuşturulmaya çalışılmıştır. Bu alıntılar metne köşeli parantezle ([?]) yerleştirilmiştir.Üçüncü cilt, giriş ve üç bölüm olarak düzenlenmiştir. Giriş'te çalışmanın teknik boyutu, müellifin hayatı, mantığı inceleme konusu yaptığı eserler ve bilgi anlayışı, mantık ve mantığın konusu hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölümde kavram(tasavvur) lar mantığı ele alınmıştır. Kıstâs'ın yapısı göz önüne alınarak bu bölüm (1) Kavramlar mantığının ilkeleri ve (2) Kavramlar mantığının amacı: tarifler alt başlıklarıyla incelenmiştir. İkinci bölümde, hüküm(tasdik) ler mantığı ele alınmıştır. Bu bölüm de Kıstâs'ın içeriğine dayanılarak (1) Hükümler mantığın ilkeleri: önermeler ve hükümleri ve (2) hükümler mantığının amacı: kıyas ve hükümleri başlıkları altında incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise, Semerúandí'nin müstakil bir başlık altında ele almadan kıyasın altına bir fasıl ile eklediği kıyasa bağlı konular ele alınmıştır. Ancak bu bölümde asıl üzerinde durulan konu, ?âdâbu'l-bahs ve'l-münâzara? olmuştur. Bu konu, Kıstâs'ı kendisinden önceki ve sonraki eserlerden ayıran en önemli konudur. Diğer alt başlıklar, didaktik özellikteki özetlerden ibaret ve müellifin geleneğin bilgilerini özetinden ibarettir.Sonuç kısmında Kıstâs'ın hem suret hem de içerik olarak bir değerlendirilmesi yapılmış ve onu diğer mantık eserlerinden ayıran yönlerine vurgu yapılmaya çalışılmıştır.

Abstract:
This dissertation has been designed as three volumes. In first volume, critical edition of as-Samaqandî?s Kıstâs has been made. Arabic text, as far as possible, divided into paragraphes according to topics and these paragraphes has been numerated to be in conformity with translation. In addition, numbers of lines have been given, as far as possible, punctuation Marks have been used, implicit or explicit references of the author have been indicated.Second volume consists of the translation of as-Samaqandî?s Kıstâs. To ensure the conformity with Arabic text the translation has been numerated too and numbers of the paragraphes and lines have been given. To explain the obscure explainations, quotations have been made from the Author? explatonary book on this book. These quotations have been located in [?] parantheses.Third volume has been designed as an introduction and three chapters. In introduction, we have presented some information about technical aspects of Kıstâs, author?s life, his books in which he examined the logic, his understanding of knowledge, logic and topics of logic. In first chapter the logic of the concepts (tasavvurat) has been discussed. Cosidering the form of Kıstâs this chapter has divided into two sections : 1) Principles of logic of the concepts, 2) Purpose of logic of the concepts. In second chapter, logic of the assents (tasdik) has been discussed. This chapter, too, considering the matter of Kıstâs, has been discussed in two subsections: 1) Principles of logic of the propositions: propositions and it?s assents, 2) Purpose the logic of propositions: syllogism and it?s assents. In third section, we discussed topics connected with syllogism, which is not discussed in seperate section by Semerkandi. But, the main topic discussed here is ?disputation theory ?âdâbu?l-bahs ve?l-münâzara?. This is the most important topic which distinguishes Kıstâs from antecedent and subsequent logical works. Other topics have been written in didactic manner and as summary.In the conclusion we have presented an analysis of Kıstâs, considering it?s form and matter, and tried to point out the different aspects of Kıstâs compared with other logical works.