Öğretmen adaylarının öz yeterlik inançları ile gerçeklik şoku beklentisi arasındaki ilişkinin incelenmesi
Examining the relationship between pre-service teachers' self-efficacy beliefs and reality shock expectancy
Yazar: NESLİGÜL ÇAKAR
Danışman: PROF. DR. MUKADDER BOYDAK ÖZAN
Fırat Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmada, Eğitim Fakültesinde öğrenimlerine devam eden son sınıf öğretmen
adaylarının öz yeterlik inancı ile gerçeklik şoku beklentileri arasındaki ilişkinin belirlenmesi
amaçlanmıştır. Bunun yanında öğretmen adaylarının öz yeterlik inancı ve gerçeklik şoku
beklentilerinin düzeyi ve belirlenen düzeyin cinsiyet, branş, mezun olunan lise türü, üniversite
tercih sırası, akademik not ortalaması ve öğretmenlik uygulaması dersinde görev yapılan okul
türü değişkenlerine göre anlamlı biçimde farklılaşma durumu incelenmiştir. Belirtilen durumları
belirlemek için araştırmada ilişkisel tarama modeli yöntem olarak tercih edilmiştir.
Araştırmanın evrenini 2023-2024 eğitim öğretim yılı Fırat Üniversitesi Eğitim Fakültesinde
öğretmenlik uygulaması dersini alan 545 son sınıf öğretmen adayı (Fen Bilgisi Öğretmenliği,
İlköğretim Matematik Öğretmenliği, Okul Öncesi Öğretmenliği, Sınıf Öğretmenliği, Sosyal
Bilgiler Öğretmenliği, Türkçe Öğretmenliği ve İngilizce Öğretmenliği) oluşturmaktadır.
Araştırmanın örneklemini ise bu programlarda öğrenim gören öğrenciler arasında ölçüt
örnekleme yöntemi ile belirlenen 294 öğretmen adayı oluşturmaktadır. Araştırmada veri
toplamak için üç aşamalı bir veri setinden yararlanılmıştır. Bu kapsamda Kişisel Bilgi Formu,
Öğretmen Öz Yeterlik Ölçeği ve Gerçeklik Şoku Beklentisi Ölçeği veri toplama aracı olarak
kullanılmıştır. Bu araştırmada, öğretmen adaylarının öz yeterlik inançlarının yüksek
denilebilecek bir seviyede olduğu, gerçeklik şoku beklentilerinin ise orta düzeyde olduğu
görülmüştür. Öğretmen adaylarının öz yeterlik inançları ve gerçeklik şoku beklentilerinin
cinsiyet, mezun olunan lise türü ve üniversite tercih sırası göre anlamlı bir şekilde
farklılaşmadığı belirlenmiştir. Öğretmen adaylarının öz yeterlik inançlarının akademik not
ortalaması değişkenine göre anlamlı farklılık gösterdiği, gerçeklik şoku beklentilerinin ise
akademik not ortalaması değişkenine göre anlamlı farklılık göstermediği belirlenmiştir. Branş
ve öğretmenlik uygulaması sürecinde görev yapılan okul türü değişkenlerine göre ise anlamlı
farklılık gösterdiği belirlenmiştir. Bunun yanında araştırmada öğretmen adaylarının öz yeterlik
inançları ile gerçeklik şoku beklentileri arasında anlamlı bir ilişkinin olmadığı sonucuna
ulaşılmıştır. Bu durum öz yeterlik inancındaki değişimin gerçeklik şoku beklentisi ile ilişkili
olarak değişim göstermediğini veya tam tersi şekilde gerçeklik şoku beklentisinin öğretmen
adaylarının öz yeterlik inançları ile ilişkili olarak değişim göstermediği şeklinde
değerlendirilmiştir. Elde edilen sonuçlar doğrultusunda, öğretmen adaylarının öz yeterlik
inançlarını güçlendirmek ve gerçeklik şoku beklentilerini en aza indirgemek adına eğitim
fakültesinde yürütülen derslerin teori ve uygulamanın birbirini destekleyecek şekilde
yürütülmesi, uygulamalı eğitime ağırlık verilmesi, öğretmenlik uygulaması dersinin süresinin
arttırılması ve öğretmen adaylarına hizmet öncesinde, duygusal ve akademik destek sağlamak
amacıyla destek grupları ve danışmanlık hizmetleri sunulması önerilmiştir

Abstract:
In this study, it was aimed to determine the relationship between the self-efficacy belief
and reality shock expectations of senior teacher candidates who continue their education at the
Faculty of Education. In addition, the level of teacher candidates' self-efficacy beliefs and
reality shock expectations and whether the determined level differs significantly according to
the variables of gender, branch, type of high school graduated, university preference order,
academic grade point average and type of school where the teaching practice course is taught
were examined. In order to determine the stated situations, the relational scanning model was
preferred as the method in the research. The population of the research consists of 545 senior
teacher candidates (Science Teaching, Primary Mathematics Teaching, Preschool Teaching,
Classroom Teaching, Social Studies Teaching, Turkish Teaching and English Teaching) who
are attending the senior teaching practice course at Fırat University Faculty of Education in the
2023-2024 academic year. The sample of the research consists of 294 teacher candidates
determined by the criterion sampling method among the students studying in these programs. A
three-stage data set was used to collect data in the research. In this context, Personal
Information Form, Teacher Sense of Self-Efficacy Scale and Reality Shock Expectation Scale
were used as data collection tools. In the study, it was observed that the self-efficacy beliefs of
the teacher candidates were at a relatively high level, while their reality shock expectations were
at a medium level. It was determined that teacher candidates' self-efficacy beliefs and reality
shock expectations did not differ significantly according to gender, type of high school
graduated and university preference order. It was determined that while teacher candidates' selfefficacy beliefs differed significantly according to the academic GPA variable, their reality
shock expectations did not differ significantly according to the academic GPA variable. It was
determined that there was a significant difference according to the variables of the branch and
the type of school in which the teaching practice was carried out. In addition, the study
concluded that there was no significant relationship between teacher candidates' self-efficacy
beliefs and reality shock expectations. This situation was evaluated as the change in selfefficacy belief did not change in relation to the reality shock expectation, or conversely, the
reality shock expectation did not change in relation to the self-efficacy beliefs of the teacher
candidates. In line with the results obtained, in order to strengthen pre-service teachers' selfefficacy beliefs and minimize their reality shock expectations, it was suggested that the courses
carried out in the faculty of education should be carried out in a way that theory and practice
support each other, practical training should be emphasized, the duration of the teaching
practice course should be increased, and support groups and counseling services should be
presented to provide emotional and academic support to pre-service teachers during their
undergraduate education.