Merkez Bankası bağımsızlığı ve makroekonomik performans: Türkiye örneği
Central Bank independence and macroeconomic performance: Evidence from Turkey
Yazar: SERKAN KARDEŞ
Danışman: PROF. DR. KADİR YASİN ERYİĞİT
Bursa Uludağ Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ekonometri Ana Bilim Dalı / Yöneylem Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ekonometri = Econometrics
Dizin: Bağımsızlık = Independence ; Makroekonomik etki = Macroeconomic effects ; Merkez Bankası = Central Bank ; Performans = Performance ; Yapısal kırılmalar = Structural breaks

Özet:
Bu çalışma merkez bankası bağımsızlığı ve makroekonomik performans 
arasındaki uzun dönemli ilişkileri analiz etmek için göreli olarak yeni bir 
yaklaşımı ortaya koymaktadır. Bu bağlamda uzun dönemli bu ilişkiler, bir eşanlı 
eşitlikler çerçevesinde ele alınarak ve yapısal kırılmaları dikkate alan bir 
koentegrasyon yaklaşımı kullanılarak, merkez bankası bağımsızlığı, enflasyon, 
finansal gelişme, ticari açıklık, çıktı açığı, ekonomik kurumsal kalite ve politik 
kurumsal kalite değişkenlerini içeren sistem için araştırılmaktadır. Çalışmada, 
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanunu'nun (1211no'lu / 14 Ocak 1970 
tarihli) yürürlüğe girmesinden başlayıp pandemi döneminin başlangıcı öncesi 
kapsayan 1972-2019 dönemi için yıllık veriler kullanılmaktadır. Koentegrasyon 
test sonuçları, sırasıyla 1991'de yeni bir para programının deklarasyonu ve 2001 
krizi sonrası düzenleyici reformlar nedeniyle Türkiye Cumhuriyet Merkez 
Bankası Kanun'unda yapılan değişikliklerle ilişkilendirilen 1991-2001 yapısal 
kırılma çifti için sistemde iki adet koentegre edici vektörün varlığını 
göstermektedir. Sistemde iki koentegre edici denklemin varlığı, endojen olarak 
bulunan merkez bankası bağımsızlığı ve enflasyon değişkenlerinin belirmesini 
gerektirmiştir. Merkez bankası bağımsızlığı eşitliğinin belirlenmesine göre, 
enflasyon ve ticari açıklık ile merkez bankası bağımsızlığı arasında negatif bir 
ilişki söz konusu iken finansal gelişme ve kurumsal kalitenin merkez bankası 
üzerinde pozitif etkilere sahip olduğu görülmektedir. Diğer yandan enflasyon
olarak belirlenen ikinci eşitlik, merkez bankası bağımsızlığı ile enflasyon arasında 
negatif bir ilişki söz konusu iken çıktı açığının enflasyon üzerinde pozitif etkiye 
sahip olduğunu göstermektedir. Ek olarak, 1991 yılındaki yapısal kırılma için ilk 
ve ikinci alt periyotlar arasında anlamlı bir trend kırılması olduğu 
söylenebilirken, 2001 yapısal kırılması için ikinci ve üçüncü alt periyotlar 
arasında anlamlı bir trend kırılması gözlenememektedir.

Abstract:
This study introduces a relatively new approach to analyze long-run relationships 
between central bank independency and macroeconomic performance. In this 
context, by using a cointegration approach with structural breaks in a 
simultaneous equations model framework, long-run relationships are investigated 
for the system including central bank independency, inflation, financial 
development, trade openness, output gap, economic institutional quality and 
politic institutional quality variables. Annual data are used for the period 1972-
2019 covering the start of adoption of Turkish Central Bank Law (no 1211; dated 
January 14, 1970) to prior of start of pandemic. Cointegration tests results 
confirm the existence of two long-run relationships in the system for the pair of 
structural breaks 1991-2001, those can be associated with the declaration of a new 
monetary program in 1991 and changes in Turkish Central Bank Law due to new 
regulatory reforms after 2001 financial crises respectively. The existence of two 
cointegrating vectors in the system required the identifications central bank 
independence and inflation which were found to be endogenous. According to 
identification of central bank independence equation, while it can be seen that 
there are negative effects of inflation and trade openness on central bank 
independence, financial development and institutional qualities have positive 
effects on central bank dependence in the long-run. On the other hand, the second 
identified equation as inflation shows that central bank independence has negative 
and output gap has positive effects on inflation in the long-run. Additionally, while 
it can be said that there is a significant trend difference between the first and the 
second sub-periods for the structural break in 1991, no significant difference in 
trend can be observed between the second and third sub-periods for the structural break in 2001.