Hayat Bilgisi ve Sosyal Bilgiler derslerinde düşünme ve yaşam becerilerinin eğilimleri: Nitel meta sentez çalışması
Trends of thinking and life skills in Life Studies and Social Studies lessons: A study of qualitative meta synthesis
Yazar: DERYA BEKİROĞLU
Danışman: DOÇ. DR. NUR ÜTKÜR GÜLLÜHAN
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Sınıf Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Düşünme = Thinking ; Düşünme becerileri = Thinking skills ; Hayat bilgisi = Life science ; Hayat bilgisi dersi = Life science lesson ; Meta-sentez yöntemi = Meta-synthesis method ; Sosyal bilgiler dersi = Social studies course ; Sosyal bilgiler eğitimi = Social studies education ; Sosyal bilgiler öğretimi = Social studies teaching ; Yaşam becerileri = Life skills

Özet:
Bu tez çalışmasının amacı Hayat Bilgisi ve Sosyal Bilgiler derslerinde düşünme ve yaşam becerilerine yönelik yapılmış çalışmaların eğilimlerini belirlemektir. Araştırmanın amacına uygun olarak çalışmada nitel araştırma içerik analizi yöntemlerinden meta-sentez kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2005-2021 yılları aralığında Hayat Bilgisi ve Sosyal Bilgiler derslerinde düşünme ve yaşam becerilerine yönelik yapılmış, "YÖK Ulusal Tez Merkezi, Proquest" sayfalarında yayınlanmış 232 tez  ile "Web of Science", "Sciencedirect", "Eric", "Google Scholar" veri tabanlarında yayınlanmış 90 makale oluşturmaktadır. Araştırma kapsamında toplam 322 çalışmanın meta sentezi yapılmıştır.

Çalışmaların karşılaştırılması ve kıyaslanması sonucu kodlama ve meta temalar oluşturulmuştur. Hayat Bilgisi ve Sosyal Bilgiler derslerinde düşünme becerileri için toplam 10 meta tema oluşturulmuş, bunlar "eleştirel düşünme", "yaratıcı düşünme", "yansıtıcı düşünme", "empatik düşünme", "tarihsel düşünme", "problem çözme", "mekansal düşünme", "karar verme", "yenilikçi düşünme" "üst bilişsel düşünme" becerileridir. Hayat Bilgisi Sosyal Bilgiler derslerinde yaşam becerilerine yönelik toplam 4 meta tema oluşturulmuş,  bunlar "temel beceriler", "kişiler ile ilgili beceriler", "kişisel beceriler", "iş hayatı ile ilgili beceriler"dir. Meta temaların oluşturulması sonucu her bir meta tema altında yer alan çalışmaların metodolojik analizleri yapılmıştır. Son olarak, analiz sonucu elde edilen bulgulara göre meta temalar sentezlenmiş ve meta sentez raporu oluşturulmuştur.

Araştırmanın düşünme becerilerine ilişkin meta sentez sonuçları göre  2005-2021 yılları aralığında Hayat Bilgisi ve Sosyal Bilgiler derslerinde en çok "eleştirel düşünme becerileri"; en az "yenilikçi düşünme becerileri" üzerinde çalışılmıştır. Çalışmalar ağırlıklı olarak Sosyal Bilgiler derslerinde yapılmış, Hayat Bilgisi dersinde yapılan çalışma sayısının az olduğu görülmüştür. Çalışmalar en çok 2019 yılında ve "Gazi Üniversitesi"nde gerçekleştirilmiştir. Çalışmalar en çok yüksek lisans düzeyinde tez; en az doktora düzeyinde tez yayın türündedir. Çalışmalar en çok yüksek lisans düzeyinde tez; en az doktora düzeyinde tez yayın türündedir. Makaleler en çok "ERIC" indeksli dergilerde yayınlanmış olup, son sırada "SSCI" indeksli çalışmalar gelmiştir. Bununla birlikte çalışmalar en çok öğretim yöntemlerinin düşünme becerilerini geliştirme içeriklerindedir. Çalışmalarda en çok nicel yöntem tarama ve deneysel modeller tercih edilmiştir. Çalışmaların örneklem düzeyleri düşünme becerileri için ortaokul öğrencileridir. Çalışmalarda en çok olasılıklı örnekleme yöntemlerinden "basit tesadüfi örnekleme" kullanılmış; örneklem büyüklüğünün 31-100 aralığında yığıldığı görülmüştür. Çalışmalarda veri toplama aracı olarak en çok ölçek kullanılmıştır. Çalışmaların uygulama sürelerinin 4-8 hafta aralığında yoğunlaştığı görülmüştür. Çalışmalarda nitel veri analizinde en çok içerik analizi kullanıldığı, betimsel istatistik hesaplalarında eşit sıklıkta frekans ve yüzde hesaplama ile aritmetik ortalama ve standart sapma; kestirimsel istatistik hesaplamalarında en çok "t testi" ve "Anova"analizleri yapıldığı görülmüştür.

Araştırmanın yaşam becerilerine ilişkin meta sentez sonuçlarına göre Hayat Bilgisi ve Sosyal Bilgiler derslerinde en çok "temel beceriler", en az  "kişisel beceriler" ve "iş hayatı ile ilgili beceriler" üzerinde çalışıldığı görülmüştür. Sosyal Bilgiler disiplininde yapılan çalışmalar Hayat Bilgisine oranla daha çoktur. Çalışmalar en çok 2019 yılında yapılmış ve çalışmalar en çok "Gazi Üniversitesi", "Anadolu Üniversitesi" ve "Marmara Üniversitesi"nde yapılmıştır. Çalışmalar en çok yüksek lisans düzeyinde tez; en az doktora düzeyinde tez yayın türündedir. Makale çalışmaları en çok "Eric", en az "Ssvi" indeksli dergilerde yayınlanmıştır. Çalışmalarda en çok öğretmen ve öğretmen adaylarının yaşam becerileri düzeyleri üzerinde durulmuştur. Çalışmalarda en çok nicel araştırma yöntemlerinden tarama ve deneysel modelin tercih edildiği görülmüştür. Çalışmaların en çok öğretmen adayları örneklem düzeyinin kullanıldığı; "basit tesadüfi örnekleme" yönteminin tercih edildiği; 31-100 aralığında örneklem büyüklüğünün olduğu bulgularına ulaşılmıştır. Çalışmalarda en çok yaşam becerilerine yönelik ölçek ve görüşme formlarının kullanıldığı görülmüştür. Çalışmaların nitel veri analizinde en çok içerik analizi, betimsel istatistik hesaplamalarında frekans ve yüzde hesaplamaları; kestirimsel istatistik hesaplamalarında "t testi", "Anova"  analizlerinin kullanıldığı sonuçlarına ulaşılmıştır.

Sonuç olarak Hayat Bilgisi ve Sosyal Bilgiler derslerinde düşünme ve yaşam becerileri üzerine yapılan çalışmaların belirli düşünme ve yaşam becerilerinde yoğunlaştığı görüldüğünden dolayı  2018 Hayat Bilgisi ve Sosyal Bilgiler öğretim programında yer alan "mekansal düşünme becerileri, yansıtıcı düşünme becerileri, yenilikçi düşünme becerileri, karar verme becerileri" ile ilgili çalışmaların daha fazla yapılması önerilmektedir. Ayrıca temel amacı öğrencileri yaşama hazırlamak olan  Hayat Bilgisi dersinde düşünme ve yaşam becerilerine ilişkin çalışmaların artması bir gerekliliktir. Düşünme ve yaşam becerilerinin kazandırılması belirli bir eğitim programı ve uzun bir süreyi kapsadığından ötürü eylem araştırması türünde çalışmalara ağırlık verilebilir. Çocuğun toplumsal bir kimlik kazandığı Sosyal Bilgiler ve Hayat Bilgisi derslerinde iş hayatı ve kişisel becerilere yönelik çalışmaların sayısının artması bu derslerin 21.yüzyıl insani niteliklerine sahip bireyler yetiştirme amacına hizmet edecek ve alana katkı sağlayacaktır.

Anahtar kelimeler: Düşünme Becerileri, Yaşam Becerileri, Hayat Bilgisi, Sosyal Bilgiler, Meta Sentez

Abstract:
This thesis study aims to determine the trends of the studies on thinking and 
life skills in Life Studies and Social Studies courses. Following the purpose of the 
research, meta-synthesis, one of the qualitative research content analysis methods, 
was used in the study. The study group of the research consisted of 232 theses 
published in the pages of "YÖK National Thesis Center", "Proquest" and 90 
published in the databases of "Web of Science", "Sciencedirect", "Eric", "Google 
Scholar", which were made between 2005-2021 on thinking and life skills in Life 
Sciences and Social Studies courses. constitutes an article. Within the scope of the 
research, a total of 322 studies were meta-synthesized.
As a result of the comparison of the studies, coding and meta themes were 
created. A total of 10 meta-themes were created for thinking skills in Life Sciences 
and Social Studies courses, these are "critical thinking, creative thinking, reflective 
thinking, empathetic thinking, historical thinking, problem-solving, spatial thinking, 
decision making, high order thinking, innovative thinking" skills. A total of 4 metathemes for life skills were created in Life Studies Social Studies courses, these are 
"basic skills, skills related to people, personal skills, skills related to business life". 
As a result of the creation of meta-themes, methodological analyzes of the studies 
under each meta-theme were made. Finally, meta themes were synthesized according 
to the findings obtained as a result of the analysis, and a meta-synthesis report was 
created.
According to the meta-synthesis results of the research on thinking skills, the 
most "critical thinking skills" and the least innovative thinking skills" were studied 
in the Life Studies and Social Studies courses between the years 2005-2021. The 
studies were mainly carried out in Social Studies courses, and it was seen that the 
number of studies conducted in the Life Studies course was low. The studies were 
mostly carried out in 2019 and at "Gazi University". Studies are mostly thesis at 
master's level; at least at the doctoral leve in the type of publication The articles were 
mostly published in "Eric" indexed journals, followed by "Ssci" indexed studies. 
However, the studies were mostly in the content of improving the thinking skills of 
the teaching methods. In the studies, mostly quantitative method survey and 
experimental models were preferred. The sample levels of the studies are secondary 
school students for thinking skills. Simple random sampling, one of the most 
probabilistic sampling methods, was used in the studies; sample size was found to be 
in the range of 31-100. The scale was mostly used as a data collection tool in the 
studies. It was observed that the application periods of the studies were in the range 
of 4-8 weeks. In the studies, content analysis was used mostly in qualitative data 
analysis, and frequency and percentage calculations with equal frequency and 
arithmetic mean and standard deviation in descriptive statistical calculations; "t test" 
and "Anova" analyzes were mostly used in predictive statistics calculations.
According to the meta-synthesis results of the research on life skills, it was 
seen that the most basic skills, the least personal skills and the skills related to 
viii
business life were studied in the Life Sciences and Social Studies courses. Studies in 
Social Studies discipline are more than Life Studies. Most of the studies were carried 
out in 2019, and the studies were mostly carried out at "Gazi University", "Anadolu 
University" and "Marmara University". Studies are mostly thesis at master's level; at 
least at doctoral level, it is in the type of thesis publication, and articles were mostly 
published in "ERIC" indexed journals, and the least in "SSCI" indexed journals. The 
studies mostly focused on the life skills levels of teachers and pre-service teachers. In 
the studies, it was seen that survey and experimental model, which are of the 
quantitative research methods, were mostly preferred. Most of the studies used the 
sample level of pre-service teachers; also simple random sampling method was 
preferred; It was found that the sample size ranged from 31-100. It was observed that 
scales and interview forms for life skills were mostly used in the studies. It was 
concluded that in qualitative data analysis of studies content analysis, frequency and 
percentage calculations in descriptive statistics; "t test" and "Anova" analyzes were 
used in predictive statistics calculations.
As a result, It is recommended that more studies be conducted on spatial 
thinking skills, reflective thinking skills, innovative thinking skills, decision-making 
skills" included in the 2018 Life Studies and Social Studies curriculum since the 
studies on thinking and life skills in Life Sciences and Social Studies courses focus 
on specific thinking and life skills. In addition, it is a necessity to increase the studies 
on thinking and life skills in the Life Science course, whose main purpose is to 
prepare students for life. Since the acquisition of thinking and life skills involves a 
specific training program and a long period of time, studies in the type of action 
research can be emphasized. The increase in the number of studies on business life 
and personal skills in Social Studies and Life Science courses, where the child gains 
a social identity, will serve the purpose of raising individuals with 21st century 
human qualities and will contribute to the field.

Keywords: Thinking Skills, Life Skills, Life Studies, Social Studies, Meta Synthesis