Geoteknik mühendisliğinde bilgi tabanlı yaklaşımlar: Bir karar destek sistemi uygulaması
Knowledge-based approaches in geotechnical engineering: A decision support system application
Yazar: YEŞİM TUSKAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ENDER BAŞARI ; PROF. DR. GÜRKAN ÖZDEN
Manisa Celal Bayar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Geoteknik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering
Dizin: Jeoteknik analiz = Geotechnic analysis ; Jeoteknik mühendisliği = Geotechnical engineering ; Karar destek sistemleri = Decision support systems ; Çok kriterli karar verme = Multi criteria decision making ; Şev kararlılığı = Slope stability

Özet:
Şevlerin planlanan veya mevcut durumdaki kayma tehlikesinin incelendiği şev duraylılığı problemleri, geoteknik mühendisliğinin başlıca konularından biri olarak değerlendirilmektedir. Şev duraylılığı konusunun önemi, vakalar ve meydana gelen hasarlar incelendiğinde açıkça gözlemlenmektedir. Duraylılığın sağlanması aşamasında, çeşitli şev güçlendirme yöntemlerine başvurulmaktadır. Stabilite kayıplarının olduğu bir heyelan bölgesinin iyileştirilmesi ya da potansiyel bir şev kaymasının önlenmesi, zeminin kayma mukavemetinin arttırılması veya şev hareketlerini tetikleyen faktörlerin azaltılması ile mümkündür. Bu aşamada geoteknik dayanma yapısı kullanılarak şevlerin güçlendirilmesi, şevlerde oluşabilecek hareketleri önlemek için kullanılan en uygun yöntemlerdendir. 
Şev duraylılığı problemlerinde geoteknik mühendisliği uzmanlarından edinilen tecrübeye dayalı bilgilerin ve mesleki kuralların değerlendirilmesi, geoteknik dayanma yapısı seçim sürecinde büyük önem taşımaktadır. Uzman tecrübeleriyle edinilmiş bu bilgi ve fikirlerin küçük bir kısmı literature kazandırılmıştır. Karar alırken deneyimli mühendislerle çalışmak veya onlara sürekli ulaşmak kolay olmamaktadır. Bu çalışmanın amacı şev duraylılığı problemlerinde geoteknik dayanma yapısı seçimiyle ilgili tecrübelere dayalı uzman bilgilerini literatüre aktarmak ve şev duraylılığı problemlerinde hangi geoteknik dayanma yapısı tipinin seçilebileceğini mühendislerin kullanımına sunmaktır. Bu amaçla karar vermede öznelliği azaltan ve karmaşık alternatifler arasında seçim yapmaya yardımcı bir araç olarak geliştirilen karar destek sistemi, geoteknik dayanma yapısı seçiminde tasarımcıların bilgiyi rasyonel bir şekilde yapılandırmasını ve tasarımın uygunluğunu belirleyen tüm unsurların doğru ve düzenli bir şekilde tanımlanmasını sağlamaktadır. Uzman görüşleri ile belirlenen kriterlere dayalı sürdürülebilir, ekonomik ve güvenli bir tasarımın seçim sürecinde karar vericilerin daha hızlı, kaliteli ve doğru karar vermelerine yardımcı olması amacıyla; Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) ve VIseKriterijumska Optimizacija I Kompromisno Resenje (VIKOR) yöntemlerinden yararlanılan bir karar destek sistemi üzerine odaklanılmıştır.

Abstract:
The slope stability problems which examines the slip hazard of naturally or artificially created sloped surfaces, is considered as one of the main topics of geotechnical engineering. The importance of slope stability is clearly observed when the cases and the damages are examined. Various slope stabilization methods are used to maintain slope stability. Improvement of a failure area or prevention of a possible slope failure is possible by reducing the factors that trigger slope movements or increasing the shear strength of the soil. At this stage, the reinforcement of the slopes by using geotechnical retaining structure is one of the most suitable methods used to prevent movements that may occur on the slopes.

Evaluation of the experience-based knowledge and professional rules gained from geotechnical engineering experts is of great importance in the selection process of geotechnical retaining structure in slope stability. A small part of this knowledge and ideas gained through expert experience has been considered to the literature. At this stage, it is not always possible to work with or reach experienced engineers. The aim of this study is to transfer the expert knowledge based on the experience on the selection of geotechnical retaining structure type in slope stability to the literature and to present to the use of engineers which geotechnical retaining structure type can be selected in slope stability problems. In the selection process of a sustainable, economical and safe design based on criteria determined by expert opinions, to help decision makers make faster, higher quality and correct decisions; the focus is on a decision support system that uses the Analytical Hierarchy Process (AHP) and VIseKriterijumska Optimizacija I Kompromisno Resenje (VIKOR) methods.