Kanser hastalarında görülen  semptomlar, baş etme ve semptom yönetiminde öz yeterliğin incelenmesi
Investigation of self-efficacy in symptoms, coping and symptom management in cancer patients
Yazar: ŞEYDA KARASU
Danışman: PROF. DR. ELANUR YILMAZ KARABULUTLU
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Başa çıkma = Coping ; Belirti ve semptomlar = Signs and symptoms ; Kanser hastaları = Cancer patients ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Öz yeterlilik = Self-efficacy

Özet:
Amaç: Bu araştırmanın amacı kanser hastalarının yaşadıkları semptomlar, kanserle başetme ve semptom yönetimindeki öz yeterliklerinin değerlendirilmesi, etkileyen faktörlerin belirlenmesi ve bu değişkenler arasındaki ilişkinin incelenmesidir. 
Materyal ve Metot: Bu çalışma Erzurum Atatürk Üniversitesi Sağlık Araştırma ve Uygulama Hastanesi Kemoterapi Polikliniği ve Medikal Onkoloji Kliniği'nde Şubat 2021-Mart 2021 tarihleri arasında, araştırmanın kriterlerine uyan ve araştırmayı kabul eden 357 hasta ile yürütüldü. Verilerin toplanmasında tanıtıcı bilgi formu, kanser davranış envanteri kısa versiyonu, öz yeterlik için semptom yönetim ölçeği, edmonton semptom tanılama ölçeği kullanıldı. Verilerin değerlendirilmesinde, aritmetik ortalama, standart sapma, yüzdelik, bağımsız gruplarda t testi, Mann Whitney U, Kruskall Wallis, Cronbach α kat sayısı, Kurtosis ve Skewness kat sayıları ve Spearman Korelasyon Analizi analizleri kullanıldı. 
Bulgular: Katılımcıların %58'i kadın, %37.5'i ilkokul mezunu ve ortalama yaşı 54.81±13.11'dir. %24.1'i meme ve GİS kanseri ve %17.6'sı da akciğer kanseridir. Katılımcıların %32.5'i 1. evre ve ortalama tanı süresi 13.79±14.50'dir. Hastalar Edmonton Semptom Tanılama Ölçeğinden 53.48±24.45, Kanser Davranış Envanterinden 86.86±16.28 ve Öz-Yeterlik İçin Semptom Yönetim Ölçeğinden 90.28±21.79 puan almışlardır. Cinsiyet, eğitim durumu, meslek, ekonomik durum ve kanser evresine göre Edmonton Semptom Tanılama Ölçek puanları anlamlı olarak değişmektedir (p<0.05). Medeni durum, eğitim durumu, meslek, kanser evresi ve tedavi tipine göre Kanser Davranış Envanteri Toplam puanı anlamlı olarak değişmektedir (p<0.05). Ekonomik durum, kanser evresi ve tedavi tipine göre Öz-Yeterlik İçin Semptom Yönetim Ölçek toplam puanı anlamlı olarak değişmektedir (p<0.05). Kanser Davranış Envanteri Toplam puanları ile Edmonton Semptom Tanılama Ölçek puanları ve Öz-Yeterlik İçin Semptom Yönetim Ölçeği puanları arasında negatif yönlü bir ilişki tespit edilmiştir (p<0.05).
Sonuç: Kanser hastalarının en fazla endişe, yorgunluk ve uykusuzluk semptomu yaşadığı, baş etme öz yeterlik puanlarının yüksek olduğu ve semptom yönetimindeki öz yeterliklerinin orta düzeyde olduğu tespit edilmiştir. Kanserle başetme öz yeterliği arttıkça semptom şiddetinin azaldığı ve semptom yönetimindeki öz yeterliğin arttığı belirlenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Baş etme, hemşirelik, kanser, öz yeterlik, semptom yönetimi, semptom

Abstract:
Aim: The aim of this study is to evaluate the symptoms experienced by cancer patients, their self-efficacy in coping with cancer and symptom management, to determine the influencing factors and to examine the relationship between these variables.
Material and method: This study was conducted in Erzurum Atatürk University Health Research and Application Hospital, Chemotherapy Outpatient Clinic and Medical Oncology Clinic, between February 2021 and March 2021, with 357 patients who met the criteria of the study and accepted the study. Introductory information form, cancer behavior inventory short version, symptom management scale for self-efficacy, edmonton symptom diagnosis scale were used to collect data. In the evaluation of the data, arithmetic mean, standard deviation, percentile, independent groups t test, Mann Whitney U, Kruskall Wallis, Cronbach α coefficient, Kurtosis and Skewness coefficients and Spearman Correlation Analysis analyzes were used. 
Results: 58% of the participants were women, 37.5% were primary school graduates, and the mean age was 54.81±13.11 years. 24.1% were breast and GIS cancer and 17.6% were lung cancer. 32.5% of the participants were at stage 1 and the mean diagnosis time was 13.79±14.50. Patients scored 53.48±24.45 on the Edmonton Symptom Diagnosis Scale, 86.86±16.28 on the Cancer Behavior Inventory, and 90.28±21.79 on the Symptom Management Scale for Self-Efficacy. Edmonton Symptom Diagnosis Scale scores varied significantly according to gender, educational status, occupation, economic status and cancer stage (p<0.05). Cancer Behavior Inventory Total score varies significantly according to marital status, education level, occupation, cancer stage and treatment type (p<0.05). The total score of the Symptom Management Scale for Self-Efficacy varies significantly according to the economic status, cancer stage and treatment type (p<0.05). A negative correlation was found between Cancer Behavioral Inventory Total scores and Edmonton Symptom Diagnostic Scale scores and Symptom Management Scale for Self-Efficacy scores (p<0.05).
Conclusion: It was determined that cancer patients experienced the most symptoms of anxiety, fatigue and insomnia, their coping self-efficacy scores were high, and their self-efficacy in symptom management was moderate. It was determined that as self-efficacy in coping with cancer increased, symptom severity decreased and self-efficacy in symptom management increased.
Key Words: Cancer, coping, nursing, self-efficacy, symptom management, symptom