Öğretmenlerin örgütsel adalet algıları üzerine bir olgubilim çalışması
A phenomenological study on teachers' organizational justice perceptions
Yazar: AYŞE GÜL ÖZTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. SERKAN KOŞAR
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Adalet algısı = Justice perception ; Fenomenoloji = Phenomenology ; Örgütsel adalet = Organizational justice ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Bu araştırmanın amacı eğitim kurumlarında örgütsel adalet konusunun derinlemesine ele alınarak öğretmenlerin örgütsel adalet algılarının belirlenmesidir. Çalışmada bu amaç doğrultusunda nitel araştırma yöntemi kullanılmış ve olgubilim (fenomenoloji) deseni benimsenmiştir. Katılımcıların belirlenmesinde amaçlı örnekleme yöntemi ve buna bağlı olarak maksimum çeşitlilik ve ölçüt örnekleme teknikleri kullanılmıştır. Araştırmanın verileri araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış bir görüşme formu ile toplanmıştır. Görüşme formu çalışmanın amacı ve problem durumu çerçevesinde, adaletörgütsel adaletle ilgili yapılan araştırmaların incelenmesi ve örgütsel adaletin boyutlarının doküman analizlerinin sonucunda hazırlanmıştır. Hazırlanan görüşme formu uzman görüşüne sunulduktan sonra gerekli ekleme ve çıkarmalar yapılarak görüşme formu hazırlanmıştır. Deneme görüşmesi de yapıldıktan sonra görüşme formuna son şekli verilmiştir. Görüşme formunda açık uçlu ve sondalarla desteklenmiş toplam sekiz soru bulunmaktadır. Görüşmeler önceden alınan randevulara göre yapılmış ve her bir görüşme deşifre edilerek metin dosyası haline getirilmiştir. Araştırma verilerini toplamak için Ankara ili Çankaya, Altındağ ve Mamak ilçelerine bağlı anaokulu, ilkokul, ortaokul ve liselerde görev yapan 15 öğretmenle 2018-2019 Eğitim-Öğretim yılı ikinci döneminde görüşme sağlanmıştır. Görüşme metinlerinin analizinde uygun tema, kategori ve kodlamalar kavramsal çerçeveye bağlı kalınarak tablolar ile ortaya konmuş, verilerin analizinde betimsel analiz ve içerik analizi birlikte kullanılmıştır. Öğretmenlerin örgütsel adalet algısı dağıtımsal, prosedürel ve etkileşimsel adalet boyutlarıyla ele alınmış, adaletinörgütsel adaletin öğretmenler için anlamı, okullarda adil olan ve olmayan uygulamalar, bu uygulamaların etkileri ve okullarda adaletin sağlanmasına yönelik öğretmenlerin sunduğu çözüm önerileri analiz edilmiştir. Katılımcılar adaleti-örgütsel adaleti yaşantıları, deneyimleri, beklentileri dahilinde anlamlandırmışlardır. Adaleti-örgütsel adaleti daha çok "eşitlik, hak" temelinde ele alarak, güven duygusunun çalıştıkları okullarda işlevsel olduğu takdirde adaletin yaşanacağını ifade etmişlerdir. Çalışma sonuçları adaletin çok yönlü subjektif bir kavram olduğunu göstermektedir. Bu sebeple adaletin-örgütsel adaletin açık bir tanımının yapılması zordur. Okullarda örgütsel adaletin sağlanmasında herkesin payı olsada en önemli görev örgütsel işlemlerin karar makamı olan okul yöneticilerine düşmektedir. Araştırmanın bulgularına göre katılımcıların çoğunun örgütsel adalet algısı dağıtımsal, prosedürel ve etkileşimsel adalet boyutunda olumsuzdur. Öğretmenler en fazla ders programlarının belirlenmesinde adaletsizliğe maruz kalmaktadır. Adil olmayan uygulamalar öğretmenlerin en fazla performansına etki etmekte; adil olan uygulamalar ise görüşmeye dahil olan öğretmenlerin en çok motivasyonunu arttırmaktır. Öğretmenlerin adalet algısını şekillenmesinde örgütsel kaynakların dağıtım süreci, bu süreçte kullanılan yöntemler, okul yöneticilerinin örgütsel işlemleri uygularken gösterdiği tutum ve davranışlar, örgütsel kararların iletilme şekli ve yolu etkili olmaktadır. Eğitim örgütü olan okullarda çalışan öğretmenlerin huzur, güven içinde geleceğe şekil vermelerini sağlayacak ortamın inşası ve öğrencilere adalet değerinin kazandırılması, milli eğitimin aruz ettiği hedeflere ulaşabilmesi için örgütsel adalet gerekli ve önemlidir. Sonuç olarak adaletin tüm boyutları birbiriyle etkileşim halindedir. Bu açıdan okullarda adalet tüm boyutlarıyla sağlanmalıdır.

Abstract:
The aim of this research is to identify the organizational justice perceptions of teachers by considering the organizational justice issue in depth in educational institutions. In this study, qualitative research method was used for this purpose and the phenomenon (phenomenology) pattern was adopted. Purposeful sampling method and, accordingly, maximum diversity and criterion sampling techniques were used in determining the participants. The data of the research were collected through a semi-structured interview form developed by the researcher. The interview form was prepared as a result of examining the researches about justice-organizational justice and document analysis of the dimensions of organizational justice within the framework of the purpose and problem status of the study. After the prepared interview form was presented to the expert opinion, the necessary additions and subtractions were made and the interview was prepared. After the trial interview was made, the interview form was finalized. There are a total of eight questions in the interview form that are open-ended and supported by probes. The interviews were made according to the appointments received before and each interview was decoded and converted into a text file. In order to collect research data, 15 teachers working in kindergarten, primary school, middle school and high schools in Çankaya, Altındağ and Mamak districts of Ankara were interviewed in the second term of 20182019 academic year.  In the analysis of the interview texts, appropriate themes, categories and codings were presented with the tables, adhering to the conceptual framework, descriptive analysis and content analysis were used together in the analysis of the data. Teachers' perception of organizational justice has been handled with the dimensions of distributional, procedural and interactional justice, the meaning of justice-organizational justice for teachers, fair and unfair practices in schools, the effects of these practices and the solutions offered by teachers for ensuring justice in schools were analyzed. The participants made sense of justice-organizational justice within their experiences, experiences and expectations. They dealt with justice-organizational justice on the basis of "equality, right" and stated that justice will be experienced if the sense of trust is functional in the schools where they work. The results of the study show that justice is a multi-faceted subjective concept. Therefore, it is difficult to make a clear definition of justiceorganizational justice. Although everyone has a share in organizational justice in schools, the most important task falls on the school administrators, who are the decision makers of organizational transactions. According to the findings of the study, most of the participants' organizational justice perception is negative in terms of distributional, procedural and interactive justice. Teachers are most exposed to injustice in determining the curriculum. Unfair practices affect teachers' performance the most; fair practice is to increase the motivation of the teachers who are involved in the interview the most. The process of distribution of organizational resources, the methods used in this process, the attitudes and behaviors of school administrators while applying organizational processes, and the way of communicating organizational decisions are effective in shaping teachers' perception of justice. Organizational justice is necessary and important for the construction of an environment that will enable teachers working in schools, which are educational organizations, to shape the future in peace and confidence, and to provide students with justice value and to achieve the goals that national education desires. As a result, all dimensions of justice interact with each other. In this respect, justice in schools should be ensured in all its dimensions.