Terörle mücadelede istihbarat faaliyetlerinin özgürlükler rejimine etkisi: Türkiye, Birleşik Krallık, Amerika Birleşik Devletleri
The impact of intelligence activities in fight against terror on liberties: Turkey, United Kingdom, United States of America
Yazar: FEYZAN OLGUNSOY
Danışman: PROF. DR. ADEM SÖZÜER
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Hukuk = Law ; Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Amerika Birleşik Devletleri = United States of America ; Anayasa hukuku = Constitutional law ; Birleşik Krallık = United Kingdom ; Güvenlik teşkilatı = Security establishment ; Kamu Hukuku = Public Law ; Terör = Terror ; Terörle mücadele = Counterterrorism ; Türkiye = Turkey ; Özgürlük = Freedom ; İstihbarat = Intelligence

Özet:
İstihbarat kurumları tarafından yürütülen faaliyetler, gerçekleşmesinden önceki aşamada terör saldırılarını engelleyerek terörle mücadelede çok önemli bir rol oynamaktadır. Telekomünikasyon yoluyla yapılan iletişimin denetlenmesi, ses ve görüntü kaydetmek amacıyla teknik kaynaklı istihbarat araçlarlarıyla izleme, yabancı tutuklu ve hükümlülerin iade ve takası, dağıtım gibi görevler istihbarat kurumlarının terörle mücadele alanında yaygın bir biçimde kullandığı ve sırasıyla özel hayatın gizliliğinin korunması hakkı ile adil yargılanma hakkına müdahale teşkil eden faaliyetlerdendir. Bu bağlamda temel hak ve hürriyetlerin normatif güvencelerini, sınırlarını belirleyen ve denetim mekanizmaları öngören özgürlükler rejimi açısından belirli hukuki sorunlar doğmaktadır. Özgürlükler rejimiyle öngörülen normatif güvencelerin ve denetim mekanizmalarının istihbarat faaliyetlerinin doğrudan müdahale ettiği özgürlüklere yönelik yeterli bir koruma sağlayıp sağlamadığı bu sorunların başlıcasını oluşturmaktadır. Karşılaştırmalı bir yöntemle irdelenmesi amaçlanan bu sorunlar için terörle mücadele alanında deneyimleriyle maalesef adeta bir sosyal laboratuvar haline gelmiş olan Türkiye, Birleşik Krallık ve Amerika Birleşik Devletleri ele alınacaktır. 
Üç bölümden oluşan tezde, ilk olarak terörün tarihsel gelişimi doğrultusunda şimdiye dek yapılan tanımlar dikkate alınarak hukuki bir kavramsallaştırma yapılması planlanmaktadır. İkinci bölümde istihbarat faaliyetleri listelendikten sonra istihbarat kurumlarının genel kurumsal ve örgütlenme çerçevesi çizilerek bu kurumlar üzerinde meclis, bağımsız kurumlar ve yargıdan oluşan denetim mekanizmalarının işleyişi incelenecektir. Üçüncü bölümde ise bu faaliyetlerden doğrudan etkilenen özgürlüklerin normatif alanı çizildikten sonra, ilgili hak ve özgürlüğün öngördüğü güvenceler üzerinden analiz yapılacaktır. Böylece güvence ve koruma rejimlerinin farklı ve benzer yönleri karşılaştırılarak güvenliğin sağlanması ile özgürlüklerin korunması arasındaki kırılgan dengeye yönelik farklı yaklaşımlar ve bulgular elde edilecektir.

Abstract:
The activities carried out by intelligence agencies play a crucial role in anti-terrorism by preventing terrorist attacks in the pre-crime period. Methods such as interception of communications, surveillance through technical means, swap and extraordinary renditions are widely used by intelligence agencies in fight against terror. The aforesaid methods interfere with the right to privacy and the right to a fair trial, respectively. In this context certain legal problems arise from the standpoint of the regime of liberties which determines the normative scope and limits of fundamental rights and freedoms and also provides protection mechanisms. The principal question of the thesis is whether the normative scope and guarantees set by the regime of liberties provide an adequate protection against the intelligence activities of which directly intervene with fundamental rights and freedoms. 
The thesis will follow a comparative method to analyze the abovementioned issue by focusing on Turkey, United Kingdom and the United States as they have become almost a social laboratory with their experience in fight against terror. In the thesis, consisting of three parts, firstly a legal conceptualization is planned to be formed based on the historical development of terror and the definitions made up to now. In the second part, intelligence activities will be listed, and a general organization and functioning framework of the intelligence agencies will be drawn up and the functioning of the political, independent and judicial control mechanisms on these institutions will be examined. In the third part, after the normative scope of the freedoms directly affected by these activities is drawn, the adequacy of the guarantees stipulated in related rights and freedoms will be analyzed. The comparative method to analyze the different and similar implementation of limitation and protection clauses will lead to reach different approaches and findings indicating a fragile balance between security and liberty.