Kırgızistan'da özel eğitim öğretmenlerinin karşılaştıkları güçlüklerin incelenmesi
Кыргызстандагы атайын билим берүүдөгү мугалимдердин туш болгон көйгөйлөрүн анализдөө
Yazar: LAURA ALMAZOVA
Danışman: DOÇ. DR. ERKAN EFİLTİ
Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırma Kırgızistan'da özel eğitim öğretmenlerinin karşılaştıkları güçlükleri incelemek amacıyla yapılmıştır. Araştırmada nitel araştırma yönteminden durum çalışma modeli kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu Kırgızistan'da 2022-2023 eğitim-öğretim yılında Bişkek'te Özel Özel Eğitim ve Rehabilitasyon merkezlerinde ve Kamu Özel Eğitim Okullarında çalışan, çalışmaya gönüllü olarak katılan 31 öğretmenden oluşmuştur. Araştırmada veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Araştırma sonucu elde edilen verilerin çözümlenmesinde nitel araştırma tekniğinden içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Araştırmada çalışma grubu iki ana kısımdan oluşmaktadır, Özel Özel Eğitim ve Rehabilitasyon merkezlerinde çalışan öğretmenlerden elde edilen bulguların sonuçları, ikinci kısımda da Kamu Özel Eğitim Okullarında çalışan öğretmenlerden elde edilen bulguların sonuçları şeklindedir. Araştırma bulgularından elde edilen sonuçlara göre sınıf içi karşılaşılan güçlüklerle ilgili Özel Özel Eğitim ve Rehabilitasyon merkezlerinde çalışan öğretmenler ile Kamu Özel Eğitim Okullarında çalışan öğretmenlerin her iki grupta da katılımcıların büyük bir çoğunluğu öğrencilerin ders içi istenmedik davranışlar sergilemesi konusunda şikayet ettikleri sonucuna ulaşılmıştır. Ebeveynlerle karşılaşılan güçlüklerle ilgili her iki grupta da katılımcıların büyük bir çoğunluğu ebeveynlerin gerekli tekrarları evde yapmaması konusunda şikayet ettikleri sonucuna ulaşılmıştır. Okul yöneticileri ile karşılaşılan güçlüklerle ilgili her iki grupta da katılımcıların büyük bir çoğunluğu okul yöneticileri ile sorun yaşamadıklarını, fakat her iki grupta da katılımcıların önemli bir kısmı yöneticilerin desteklememesi konusunda şikayet ettikleri sonucuna ulaşılmıştır. Okulda birlikte çalışan öğretmenlerle karşılaşılan güçlüklerle ilgili Özel Özel Eğitim ve Rehabilitasyon merkezlerinde çalışan öğretmenlerin önemli bir kısmı eğitim amaçlarının ve yöntemlerin farklı olmasından şikayet ederken, Kamu Özel Eğitim Okullarında çalışan öğretmenlerin önemli bir kısmı öğretmenlerin alanda eğitiminin olmaması konusunda şikayet ettikleri sonucuna ulaşılmıştır. Okul olanaklarından kaynaklanan güçlükler ile ilgili Özel Özel Eğitim ve Rehabilitasyon merkezlerinde çalışan öğretmenlerin büyük bir çoğunluğu çalışma saatlerinin yoğun olmasından dolayı şikayet ederken, Kamu Özel Eğitim Okullarında çalışan öğretmenlerin büyük bir çoğunluğu ise eğitim materyallerinin yetersiz olmasından dolayı sorun yaşadıkaları sonucuna ulaşılmıştır. Okul programını uygulamadaki karşılaştıkları güçlükler ile ilgili Özel Özel Eğitim ve Rehabilitasyon merkezlerinde çalışan öğretmenlerin büyük bir çoğunluğu sorun yaşamadıkları belirtirken, Kamu Özel Eğitim Okullarında çalışan öğretmenlerin büyük bir çoğunluğu eğitim programının eski olması ve güncellenmemesinden şikayet ettikleri sonucuna ulaşılmıştır.
Anahtar kelimeler: Özel eğitim, Rehabilitasyon merkezleri, Kamu Özel Eğitim okulları, Özel eğitime ihtiyacı olan birey, Özel eğitim öğretmenleri.

Abstract:
Бул изилдөө Кыргызстандагы атайын билим берүү мугалимдери туш болгон көйгөйлөрдү анализдөө максатында жүргүзүлдү. Изилдөөдө сапаттык изилдөө ыкмаларынын бири болгон кейс-стади модели колдонулду. Бул изилдөөнүн изилдөө тобун Кыргызстанда 2022-2023-окуу жылында Бишкек шаарындагы Жеке менчик реабилитациялык борборлордо жана мамлекеттик атайын билим берүүчү мектептерде иштеген 31 мугалим түздү жана изилдөөгө өз ыктыяры менен катышышты. Жалпысынан 31 мугалимден маалымат алуу үчүн жарым структураланган интервью формасы колдонулду. Алынган маалыматтарды талдоодо "контент-анализ" ыкмасы колдонулду. Изилдөөдөгү изилдөө тобу эки бөлүктөн турат: Жеке менчик реабилитациялык борборлордо иштеген мугалимдерден алынган маалыматтардын жыйынтыгы жана экинчи бөлүгү мамлекеттик атайын билим берүү мектептеринде иштеген мугалимдерден алынган маалыматтардын натыйжалары. Изилдөөнүн натыйжасында чыккан жыйынтыктарга ылайык, мугалимдер сабак учурунда туш болушкан көйгөйлөргө байланыштуу Жеке менчик реабилитациялык борборлордо иштеген мугалимдер менен мамлекеттик атайын билим берүү мектептеринде иштеген мугалимдер эки мекемеде тең катышуучулардын басымдуу бөлүгү класста окуучулардын жагымсыз жүрүм-турумдарынан улам көйгөйлөргө дуушар болушкандыгы аныкталды. Ата-энелер менен болгон көйгөйлөргө байланыштуу жеке менчик реабилитациялык борборлордо жана мамлекеттик билим берүүчү мекемелерде иштеген мугалимдердин басымдуу бөлүгү ата-энелердин үйдө балдары менен мектептен тапшырма катары берилген керектүү көнүгүүлөрдү жасабаганынан улам көйгөйлөргө дуушар болушкандыгы аныкталды. Билим берүү мекемелеринин жетекчилери менен болгон көйгөйлөргө байланыштуу жеке менчик реабилитациялык борборлордо жана мамлекеттик билим берүүчү мекемелерде иштеген мугалимдердин басымдуу бөлүгү мектеп жетекчилери менен эч кандай көйгөйлөрү жок экендигин билдиришкен, бирок эки мекемеде тең катышуучулардын маанилүү бөлүгү мектеп жетекчилери тарабынан колдоонун жоктугунан улам көйгөлөргө дуушар болушкандыгы аныкталды. Мектепте чогуу иштеген мугалимдер менен болгон көйгөйлөргө байланыштуу Жеке менчик реабилитациялык борборлордо иштеген мугалимдери үчүн сабактарынын максаттарынын жана ыкмаларынын айырмачылыгы көбүрөөк көйгөй жаратса, мамлекеттик атайын билим берүүчү мектептерде иштеген мугалимдер үчүн чогуу иштеген мугалимдердин атайын жогорку билиминин жок болгондугу көйгөй жараткандыгы аныкталды. Мектептердин материалдык-техникалык базасынан келип чыккан көйгөйлөргө байланыштуу, Жеке менчик реабилитациялык борборлордо иштеген мугалимдердин басымдуу бөлүгү, жумуш убактысында иш жүгү көп болгондугуна, ал эми мамлекеттик атайын билим берүүчү мектептерде иштеген мугалимдердин басымдуу бөлүгү окуу материалдарынын жетишсиздигинен улам көйгөйлөргө дуушар болушкандыгы аныкталды. Мектеп программасын ишке ашырууда туш болгон көйгөйлөргө байланыштуу, Жеке менчик реабилитациялык борборлордо иштеген мугалимдердин басымдуу бөлүгү эч кандай көйгөйгө кабылбаганын айтышса, мамлекеттик атайын билим берүүчү мектептерде иштеген мугалимдердин басымдуу бөлүгү билим берүү программасы эскирип, жаңыланбаганынан улам көйгөйлөргө дуушар болушкандыгы аныкталды.
Ачкыч сөздөр: Атайын билим берүү, Реабилитациялык борборлор, Атайын билим берүү мектептери, Атайын билимге муктаж адамдар, Атайын билим берүү мугалимдери.