Gastronomide sanal gerçeklik kullanımı ve mekânsal gerçeklik algısı
The use of virtual reality and the perception of spatial reality in gastronomy
Yazar: FATİH KÜRŞAT NEGÜZEL
Danışman: DOÇ. DR. MURAT DOĞAN
İstanbul Gelişim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Gastronomi Ana Bilim Dalı / Gastronomi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Gastronomi ve Mutfak Sanatları = Gastronomy and Culinary Arts ; Turizm = Tourism

Özet:
Son yıllarda sanal gerçeklik teknolojileri ile oluşturulan sanal mekânlar tüketicilere istedikleri ortamlarda gastronomi deneyimi yaşama fırsatı sunmaktadır. Tüketicilerin karın doyurma gibi fiziksel ihtiyaçlarının yanında psikososyal ihtiyaçlarının da karşılanması önemlidir. Bu açıdan sanal gastronomi mekânlarının gerçeklik algısı dikkate değer bir konudur. Bu araştırmanın amacı sanal gastronomi mekânlarının gerçeklik algısını açıklamaya çalışmaktır. Araştırma kapsamında sanal gerçeklik teknolojilerinden biri olan 360 derece video teknolojisiyle bir üçüncü nesil kafenin gerçek deneyim esnasındaki videosu kaydedilmiştir. Ambiyans özellikleriyle araştırmanın amacına uygun olan kafenin 5 dakikalık videosu, çeşitli programlarla işlenerek sanal gerçeklik gözlüğüyle deneyimlenebilecek hale getirilmiştir. Araştırma kapsamında 14 katılımcıya bir kahve eşliğinde sanal mekân videosu deneyimletilmiştir. Deneyimin sonunda katılımcılarla, mekânsal gerçeklik algısını anlamaya yönelik olarak yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Yarı yapılandırılmış görüşmeler sonucu elde edilen verilerin MAXQDA programı ile içerik analizi yapılmış ve en çok tekrarlanan ifadeler kodlanmıştır. Katılımcıların ifadelerinden yola çıkılarak elde edilen kodlardan alt temalara, oradan da araştırmanın dört ana temasına ulaşılmıştır. Bu dört ana tema "Mekânsal Gerçeklik Algısı", "Gerçeklik Algısını Destekleyici Unsurlar", "Gerçeklik Algısını Engelleyici Unsurlar" ve "Deneyimin Çıktıları" şeklindedir. Araştırmada katılımcıların sanal mekândaki kişi ve nesnelerle etkileşime girme çabası, sanal mekâna hızlı dalması ve deneyimin hızlı geçmesi gibi mekânsal gerçeklik algısına yönelik işaretlere ulaşılmıştır. Bunun yanında katılımcılar özellikle mekândaki sesleri ve deneyim esnasında ikram edilen kahveyi gerçeklik algısını destekleyen unsurlar arasında sıkça ifade etmişlerdir. Buna karşın mekândaki nesnelerle ve kişilerle etkileşime girememenin gerçeklik algısını engellediğini belirtmişlerdir. Katılımcıların önemli bir bölümü bu teknolojinin fayda potansiyeline vurgu yaparken bazı katılımcılar da bu teknolojiyle ilgili ön yargılarının kırıldığını ifade etmişlerdir. Sonuç olarak sanal gerçeklik teknolojilerinin etkili bir şekilde kullanımının gastronomide mekânsal gerçeklik algısını arttırdığı anlaşılmıştır.

Abstract:
In recent years, virtual spaces created using virtual reality technologies have offered consumers the opportunity to experience gastronomy in desired environments. It is essential to address consumers' psychosocial needs in addition to their physical needs, such as nutrition. Consequently, the perception of reality in virtual gastronomy venues has become a significant topic of interest. This research aims to elucidate the perception of reality in virtual gastronomy venues. For this study, a video of a third-generation cafe was recorded using 360-degree video technology, a prominent virtual reality technology, to capture a real-world experience. The 5-minute video, selected for its ambience suitable for the research's purpose, was processed using various programs to be experienced through virtual reality glasses. Fourteen participants engaged with the virtual space video over a coffee session. Following the experience, semi-structured interviews were conducted to understand participants' perception of spatial reality. The data obtained from these interviews were content analyzed using the MAXQDA program, with the most frequently repeated expressions coded. From these codes, sub-themes were derived, leading to the identification of four main themes: "Perception of Spatial Reality", "Elements Supporting the Perception of Reality", "Factors Obstructing the Perception of Reality" and "Outcomes of Experience". The research identified several indicators of the perception of spatial reality, including participants' efforts to interact with people and objects within the virtual space, their rapid immersion in the virtual environment, and the swift passage of the experience. Additionally, participants frequently cited ambient sounds and the coffee served during the experience as factors enhancing the perception of reality. Conversely, the inability to interact with objects and individuals within the space was noted as a hindrance to the perception of reality. While a significant number of participants highlighted the beneficial potential of this technology, some reported that their initial prejudices regarding the technology were dispelled. As a result, it has been understood that the effective use of virtual reality technologies in gastronomy enchances the perception of spatial reality.