Maçka (Trabzon) ilçesinde yetişen bazı bitkilerin etnobotanik özellikleri ve peyzaj değerleri
Ethnobotanic features and landscape values of some plants growing in Maçka (Trabzon) district
Yazar: ZEHRA ÖZTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. DERYA SARI
Artvin Çoruh Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture
Dizin: Aromatik bitkiler = Aromatic plants ; Bitki materyalleri = Plant materials ; Etnobotanik = Ethnobotany ; Süs bitkileri = Ornamental plants ; Trabzon-Maçka = Trabzon-Maçka ; Tıbbi bitkiler = Plants-medicinal

Özet:
Doğadaki birçok bitkiyi tanıma ve değerlendirme geleneği ne yazık ki günümüzde köyden kente hızlı göç, yaşlı ve genç nüfus arasında iletişim kopukluğu dolayısıyla bilgi aktarımının olmaması gibi nedenlerle kaybolmaya yüz tutmuştur. Buradan hareketle bu tez çalışmasında doğadaki bitkilerin önemine vurgu yapmak, etnobotanik bitkileri belirleyip kayıt altına almak, doğal bitkileri kullanma geleneğini gün yüzüne çıkararak bu geleneği gelecek kuşaklara aktarıp yaşatmak, bu bitkilerin peyzaj mimarlığında kullanım potansiyellerini belirlemek amaçlanmıştır. Çalışma kapsamda Trabzon'un Maçka ilçesinde doğal olarak yetişen, yöre halkı tarafından etnobotanik amaçlı kullanılan ve peyzaj tasarımlarında da bitki materyali olarak kullanılabilme potansiyeli taşıyan bazı tıbbi-aromatik özellikli bitki türlerinin belirlenmesi için Maçka ilçesinde yerinde anket, inceleme, gözlem ve fotoğraflama yapılmıştır. İlçede 25 mahalle ve 4 yayla ziyaret edilerek 48 kişi ile yüz yüze anket gerçekleştirilmiştir. Yapılan çalışmalar sonucu 65 familyaya ait toplam 193 bitki taksonun başta gıda ve tedavi olmak üzere çeşitli amaçlarla kullanıldığı tespit edilmiştir. Bununla birlikte tespit edilen taksonlardan 134'ünün peyzaj değeri olduğu saptanmış ve potansiyel kullanım alanlarına yönelik öneriler sunulmuştur. Çalışmada elde edilen bulgular, tıbbi ve aromatik doğal bitki taksonlarının peyzaj çalışmalarında kullanılabilirliğini teşvik etmekle birlikte etnobotanik kullanımlar konusunda farkındalığı arttıracak ve literatüre katkı sağlayacaktır.

Abstract:
Unfortunately, the tradition of recognizing and evaluating many plants in nature is on the verge of disappearing due to rapid migration from the village to the city and lack of information transfer due to the lack of communication between the old and young population. From this point of view, this thesis study, it is aimed to emphasize the importance of plants in nature, identify and record ethnobotanical plants, bring the tradition of using natural plants to the light, transfer this tradition to future generations and determine the potential for use of these plants in landscape architecture. Within the scope of the study, an on-site survey was conducted in Maçka district to determine some medicinal-aromatic plant taxa that grow naturally in Maçka district of Trabzon, are used for ethnobotanical purposes by the local people and have the potential to be used as plant material in landscape designs. Examination, observation and photograph were made. A face-to-face survey was conducted with 48 people by visiting 25 neighborhoods and 4 highlands in the district. As a result of the studies, it has been determined that a total of 193 plant taxa belonging to 65 families are used for various purposes, especially for food and treatment. In addition, 134 of the identified taxa were found to have landscape value and suggestions for potential usage areas were presented. The findings obtained in the study will encourage the usability of medicinal-aromatic natural plant taxa in landscape studies, as well as increase awareness of ethnobotanical uses and contribute to the literature.