Dikey tarım teknolojisinde neofobi etkisi, ürün algısı ve satın alma davranışlarının değerlendirilmesi
Evaluation of the effect of neophobia, product perception and purchasing behaviors in vertical farming technology
Yazar: NECMİYE BANU BAYRAKTAR
Danışman: DOÇ. DR. MURAT DOĞAN
İstanbul Gelişim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Gastronomi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Gastronomi ve Mutfak Sanatları = Gastronomy and Culinary Arts

Özet:
Kaynakları sınırlı olan dünyamız gün geçtikçe kalabalıklaşmakta, ısınmakta ve kuraklaşmaktadır. Bu nedenle ekosistem ve biyoçeşitlilik bozulmaktadır. Her geçen gün güvenilir, sürdürülebilir, eşitlikçi ve uygun fiyatlı gıdaya ulaşmak geleneksel yöntem ve uygulamalarla daha da zorlaşmaktadır. Dikey Tarım teknolojisi dar alanda yüksek verim vadeden, topraksız, büyük oranda su tasarrufu sağlayan, tarım ilacı içermeyen, çevreye duyarlı, sanitasyon ve iklim kontrollü, yıl boyu sabit maliyetli ve devrim niteliğinde yeni bir gıda üretim teknolojisidir. Gıda sektöründe yeniliklerin ve yeni teknolojilerin her zaman kullanıcılar tarafından anlaşıldığını ve kabullenildiği öne sürmek mümkün değildir. Diğer yandan her sektörde olduğu üzere gıda sektöründe de tüketicilerin çevre kaygılı yaklaşımları önem kazanmaktadır. Bu çalışmanın amacı Türkiye'de dikey tarım özelinde gıda teknolojilerinin yarattığı yenilik korkusunun (neofobi) seviyesini ölçmek ve neofobinin çevreci satın alma davranışı üzerindeki etkisini değerlendirmektir. Bu amaçlar doğrultusunda tesadüfi olmayan kolayda örneklem yöntemiyle seçilen ve 18 yaşını doldurmuş 512 kişiye anket uygulanmıştır. Ankette temel olarak gıda teknolojileri neofobisi ölçeği ve çevreci satın alma davranışına ilişkin ifadeler yer almaktadır. Bu ifadeler dışında ankete, tüketicilerin teknolojiye olan inançlarını, dikey tarım aşinalığını, dikey tarımla üretilmiş domatesi satın alma isteklerini ve demografik özellikleri ölçen maddeler eklenmiştir. Elde edilen veriler IBM SPSS 25 ve AMOS 24 programları kullanılarak analiz edilmiştir.   Ölçeklerin gözlenen ve gizil değişkenlerini saptamak ve onaylamak için AFA ve DFA uygulanmıştır. Veri analizinde, ANOVA, korelasyon ve regresyon testleri yapılmıştır. Sonuçta Türkiye Gıda Teknolojileri Neofobi skoru 51.74(±12.34) olarak bulunmuştur. Gıda Teknolojileri Neofobi Ölçeğinin "yeni gıda teknolojilerinin gereksizliği" ve "risk algısı" alt boyutlarının, "satın alma kararlılığı" üzerinde anlamlı etkileri olduğu; "risk algısı" ve "sağlıklı seçimler ve medya" alt boyutlarının "satın alma kolaylığı" üzerinde anlamlı etkileri olduğu görülmüştür.

Abstract:
Our world, which has limited resources, is getting more crowded, warming, and arid day after day. Therefore, the ecosystem and biodiversity are deteriorating. It is becoming more difficult to reach reliable, sustainable, equitable and affordable food with traditional methods and practices each day. Vertical Farming technology is a revolutionary new food production technology that promises high efficiency in limited area, it does not need soil, saves water at a high rate, does not contain pesticides, is environmentally friendly, sanitation and climate controlled, and has a fixed cost throughout the year. It is not possible to claim that innovations and new technologies in the food industry are always understood and accepted by users. On the other hand, as in every sector, consumers' environmentally concerned approaches gain importance in the food sector. The aim of this study is to measure the level of fear of innovation (neophobia) created by food technologies in vertical farming in Turkey and to evaluate the effect of neophobia on environmentally friendly purchasing behavior. For these purposes, a questionnaire was applied to 512 people over the age of 18 who were selected by non-random convenience sampling method. The questionnaire mainly includes statements about the food technology neophobia scale and environmental purchasing behavior. Apart from these statements, items measuring consumers' beliefs in technology, familiarity with vertical farming, willingness to buy vertically farmed tomatoes and demographic characteristics were added to the survey. The obtained data were analyzed using IBM SPSS 25 and AMOS 24 programs. EFA and CFA were applied to detect and confirm the observed and latent variables of the scales. In the data analysis, ANOVA, correlation, and regression tests have been applied. As a result, Turkey Food Technologies Neophobia score was found to be 51.74 (±12.34). The sub-dimensions of Food Technologies Neophobia Scale "the necessity of new food technologies" and "risk perception" had significant effects on "purchasing determination". It was observed that "risk perception" and "healthy choices and media" had significant effects on "ease of purchasing".