Yangın güvenilirliğinin ve farkındalığının ölçülmesi
Measuring fire safety and awareness
Yazar: HAKAN İŞGÖREN
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN ALTUNDAĞ
Sakarya Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Yangın ve Yangın Güvenliği Anabilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Acil Tıp = Emergency Medicine ; Kimya = Chemistry ; Makine Mühendisliği = Mechanical Engineering

Özet:
Yangın, maddenin ısı ve oksijen ile birleşmesi sonucu oluşan yanma reaksiyonlarının 
neden olduğu doğal bir afettir. Yangınların oluştukları coğrafî alanda maddi hasarlara 
neden olmasından ziyade, orada yaşayan canlılar ve ekolojik denge üzerinde de büyük 
derecede olumsuz etkileri vardır. Yangınlar, aynı zamanda can kaybına ve çevresel 
tahribata yol açabilir.
Yangın güvenliği, ölüm, yaralanma ya da maddi hasara neden olan bir yangının çıkma 
olasılığını azaltmaya yönelik önlemler bütünüdür. Bu önlemler, canlıların yangın 
yerinden kolaylıkla uzaklaşmaları ve olaydan olabildiğince az zararla 
kurtulabilmelerini sağlamayı da amaç edinmektedir.
Yangın güvenliği, aşağıdaki temel unsurları içerir:
• Risk Tanımlama: Çevremizdeki potansiyel yangın tehlikelerini tanımak.
• Eğitim: Yangın güvenliği uygulamalarını ve acil durum prosedürlerini bilmek.
• Hızlı Tepki: Yangın anında nasıl hareket edilmesi gerektiğini bilmek, tahliye 
yollarını takip etmek ve yangın söndürme ekipmanını doğru kullanmak.
• Topluluk İşbirliği: Yangın güvenliği bilincini toplumda yaygınlaştırmak.
Yangın güvenliği önlemleri, inşaat sürecinden başlayarak var olan yapıların tasarımı, 
yapımı, kullanımı, bakımı ve işletimi aşamalarında ele alınabilir. Yangın kapıları, 
yangın merdivenleri, yangın söndürme sistemleri ve uyarı sistemleri gibi uygulamalar 
yangın güvenliğini sağlamak için kullanılır.
Bu çalışmanın ilk amacı, Sakarya Üniversitesi öğrencileri arasındaki yangın güvenliği 
ve farkındalık düzeyini değerlendirmektir. 
Öncelikle literatür incelendikten sonra yangın güvenilirliği ve farkındalığı üzere 
yapılan uluslararası çalışmalar üzerine yapılan çalışmalarda en çok kullanılan 
faktörler belirlenerek bir araştırma modeli oluşturulmuştur. Araştırma bağlamında 
Toplam 594 adet anket araştırma için uygun bulunmuştur. Elde edilen veriler üzerinde 
tanımlayıcı istatistik analizleri, doğrulayıcı faktör analizi ve yapısal eşitlik modeli 
kullanılmıştır.
Tanımlayıcı istatiklerden katılımcılara sorduğumuz yangın bilgisi ve farkındalığının 
konusunda kendilerini hangi düzeyde gördüğünüze dair soruya verilen sonuçlar 
incelendiğinde, katılımcıların çoğu orta düzeyde yangın bilgisine sahip olduğu 
uygulanmakta olan yangın güvenliği önlemlerinin farkında olduğu sonucuna 
varılmıştır. Katılımcıların çoğunun 16 ila 23 yaş aralığında olması ve oldukça genç bir 
katılımcı grubuna anket yapılması, yangın bilgisi ve farkındalık konusunda orta 
düzeyde bilgiye sahip olmalarının, bu yaş grubunun eğitim ve bilgilendirme 
programlarıyla daha da bilinçlendirilebileceğini göstermektedir. Bu durum, gençler 
arasında yangın güvenliği eğitimlerinin önemini ve etkinliğini artırma potansiyeline 
işaret etmektedir. Son dönemlerde, özellikle üniversitelerde gerçekleştirilen yangın bilinci eğitimleri ve tatbikatlarının sıklığının artması, gençler arasında yangın 
bilincinin gelişimine katkıda bulunmaktadır. Bu tür eğitimlerin ve tatbikatların düzenli 
olarak sürdürülmesi, genç nüfusta yangın bilincinin daha da pekişeceği ve artacağı 
yönünde güçlü bir beklenti oluşturmaktadır.
Katılımcıların %63,5'i teorik olarak yangın eğitimi aldıklarını ifade etmiştir. Lisans 
öğrencilerinin çoğunlukta olması, üniversite düzeyinde yangın güvenliği bilincinin 
artırılmasının önemini vurgulamaktadır. Pratik uygulamaların ve tatbikatların eğitim 
programlarına dahil edilmesi, öğrencilerin yangın anında nasıl hareket edeceklerini 
deneyimlemelerini ve bu becerileri içselleştirmelerini sağlayacaktır. Bu tür eğitimler, 
öğrencilerin yangın güvenliği konusunda daha donanımlı hale gelmelerine ve acil 
durumlarda etkili müdahalede bulunabilmelerine olanak tanıyacaktır. 
Anket sonuçları, katılımcıların büyük bir çoğunluğunun (%77.5) yangın söndürme 
tüpü kullanımı konusunda eğitim almadıklarını veya bu konuda yeterli bilgiye sahip 
olmadıklarını ortaya koymaktadır. Bu veriler, yangın güvenliği eğitimlerinin ağırlıklı 
olarak teorik bilgilere dayandığını ve pratik uygulamaların göz ardı edildiğini 
göstermektedir. Yangın söndürme tüpü gibi kritik ekipmanların kullanımının 
öğretildiği pratik eğitimlerin yaygınlaştırılması, yangın bilinci ve güvenliği açısından 
daha etkili sonuçlar elde edilmesini sağlayacaktır. Gerçekçi senaryolar ve tatbikatlarla 
desteklenen eğitimler, bireylerin acil durumlarda doğru müdahale becerilerini 
geliştirmelerine ve yangın güvenliği konusunda daha kapsamlı bir anlayış 
kazanmalarına olanak tanıyacaktır.
Bu nedenle, yangın güvenliği eğitim programlarının içeriğinin yeniden 
değerlendirilmesi ve pratik uygulamaların entegrasyonunun artırılması önem arz 
etmektedir. Eğitimlerin bu şekilde tasarlanması, katılımcıların yangın anında nasıl 
hızlı ve etkili müdahale edeceklerini deneyimleyerek öğrenmelerini ve bu becerileri 
içselleştirmelerini sağlayacaktır. Böyle bir yaklaşım, yangın güvenliği bilincinin 
artırılmasına ve acil durumlarda can kaybının azaltılmasına katkıda 
bulunacaktır.Anket sonuçlarına göre, katılımcıların %48'inin olası bir yangın 
durumunda kullanılmak üzere önceden belirlenmiş bir kaçış planına sahip olduklarını 
ifade etmeleri, yangın güvenliği konusundaki toplumsal bilincin ve hazırlığın önemli 
bir kısmının eksik olduğunu göstermektedir. Bu durum, yangın güvenliği eğitimlerinin 
sadece teorik bilgilerle sınırlı kalmaması, aynı zamanda pratik uygulamaları ve 
simülasyon temelli tatbikatları da kapsaması gerektiğini vurgulamaktadır. Etkili bir 
yangın tahliye planının, bireylerin ve kurumların yangın anında hızlı ve koordineli bir 
şekilde hareket etmelerini sağlayacak şekilde tasarlanması gerekmektedir. Bu 
bağlamda, yangın güvenliği protokollerinin geliştirilmesi, düzenli aralıklarla tatbikat 
yapılması ve bu süreçlerde bireylerin aktif rol alması, yangın anında can ve mal 
kaybını minimize etmek için kritik öneme sahiptir.
SmartPLS yazılımı kullanılarak gerçekleştirilen yapısal eşitlik modellemesi, yangın 
bilgisi ve yangın güvenliği farkındalık düzeyinin yangın tehlikesi sonuçları üzerindeki 
etkisini incelemiştir. Hipotezlerden ilki (H1), yangın bilgisinin yangın tehlikesi ve 
sonuçları ile pozitif ve anlamlı bir ilişkiye sahip olduğunu öne sürmektedir. Bu, 
bireylerin yangın hakkında daha fazla bilgiye sahip olmalarının, yangın tehlikesi 
durumlarında daha etkili kararlar alabilmelerini ve olası zararları azaltabilmelerini 
sağlayabileceğini göstermektedir.
İkinci hipotez (H2) ise, yangın güvenliği farkındalık düzeyinin yangın tehlikesi 
sonuçları ile pozitif ve anlamlı bir ilişkiye sahip olduğunu belirtmektedir. Bu, 
bireylerin yangın güvenliği konusunda daha yüksek bir farkındalığa sahip olmalarının, 
yangın sırasında daha hızlı ve etkili müdahale etmelerine yardımcı olabileceğini ve 
böylece yangınla ilişkili riskleri ve zararları azaltabileceğini ifade etmektedir.
Bu iki hipotezin doğrulanması, yangın güvenliği eğitim programlarının ve 
bilgilendirme kampanyalarının önemini vurgulamaktadır. Yangın bilgisi ve 
farkındalığın artırılması, toplumun yangın tehlikelerine karşı daha hazırlıklı olmasını 
ve acil durumlarda daha etkili müdahale edebilmesini sağlayabilir. Bu nedenle, yangın 
güvenliği eğitimlerinin hem teorik bilgileri hem de pratik uygulamaları kapsaması, 
yangınla mücadelede toplumsal kapasiteyi güçlendirecek temel bir adımdır.

Abstract:
Fire is a natural disaster caused by combustion reactions resulting from the 
combination of matter with heat and oxygen. Fires not only cause material damages in 
the geographical area where they occur, but also have a great negative impact on the 
living creatures and ecological balance. Fires can also cause loss of life and 
environmental damage.
Fire safety is a set of measures to reduce the likelihood of a fire causing death, injury 
or material damage. These measures also aim to ensure that living things can easily 
move away from the fire scene and survive the incident with as little damage as 
possible.
Fire safety includes the following basic elements:
- Risk Identification: Recognising potential fire hazards in our environment.
- Training: Know fire safety practices and emergency procedures.
- Rapid Response: Knowing how to act in case of fire, following evacuation routes and 
using fire fighting equipment correctly.
- Community Co-operation: To spread fire safety awareness in the community.
Fire safety measures can be addressed in the design, construction, use, maintenance 
and operation of existing structures starting from the construction process. 
Applications such as fire doors, fire escapes, fire extinguishing systems and warning 
systems are used to ensure fire safety.
The first aim of this study is to evaluate the level of fire safety and awareness among 
Sakarya University students. 
Firstly, after analysing the literature, a research model was created by determining the 
most commonly used factors in the studies on international studies on fire safety and 
awareness. In the context of the research, a total of 594 questionnaires were found 
suitable for the research. Descriptive statistical analyses, confirmatory factor analysis 
and structural equation modelling were used on the data obtained.
When the results given to the question about the level of fire knowledge and awareness 
that we asked to the participants from descriptive statistics were analysed, it was 
concluded that most of the participants were aware of the fire safety measures being 
implemented, most of which had a medium level of fire knowledge. The fact that most 
of the participants are between the ages of 16 and 23 and that a very young group of 
participants was surveyed shows that this age group can be made more aware through 
training and information programmes, since they have a medium level of fire 
knowledge and awareness. This situation points to the potential to increase the 
importance and effectiveness of fire safety trainings among young people. Recently, 
the increasing frequency of fire awareness trainings and drills, especially in universities, contributes to the development of fire awareness among young people. 
The regular continuation of such trainings and drills creates a strong expectation that 
fire awareness among the young population will further consolidate and increase.
63.5% of the participants stated that they received theoretical fire training. The 
majority of undergraduate students emphasise the importance of raising fire safety 
awareness at university level. The inclusion of practical applications and drills in 
training programmes will enable students to experience how to act in case of fire and 
internalise these skills. Such trainings will allow students to become better equipped 
in fire safety and be able to intervene effectively in emergencies. 
The survey results reveal that the majority of the participants (77.5%) have not 
received training on the use of fire extinguishers or do not have sufficient knowledge 
on this subject. These data show that fire safety trainings are mainly based on 
theoretical knowledge and practical applications are ignored. The dissemination of 
practical trainings where the use of critical equipment such as fire extinguishers is 
taught will provide more effective results in terms of fire awareness and safety. 
Trainings supported by realistic scenarios and drills will enable individuals to develop 
the right response skills in emergencies and gain a more comprehensive understanding 
of fire safety.
Therefore, it is important to re-evaluate the content of fire safety training programmes 
and increase the integration of practical applications. Designing trainings in this way 
will enable participants to learn by experience how to intervene quickly and effectively 
in case of fire and to internalise these skills. According to the results of the survey, 
48% of the participants stated that they have a predetermined escape plan to be used 
in case of a possible fire, which shows that a significant part of the social awareness 
and preparation on fire safety is missing. This situation emphasises that fire safety 
trainings should not be limited to theoretical knowledge, but should also include 
practical applications and simulation-based drills. An effective fire evacuation plan 
should be designed to enable individuals and organisations to act quickly and in a 
coordinated manner in case of fire. In this context, the development of fire safety 
protocols, regular drills and the active role of individuals in these processes are critical 
to minimise the loss of life and property in case of fire.
Structural equation modelling using SmartPLS software examined the effect of fire 
knowledge and fire safety awareness level on fire hazard outcomes. The first 
hypothesis (H1) suggests that fire knowledge has a positive and significant relationship 
with fire hazard and its consequences. This suggests that individuals having more 
knowledge about fire can enable them to make more effective decisions in fire hazard 
situations and reduce potential damages.
The second hypothesis (H2) states that fire safety awareness level has a positive and 
significant relationship with fire hazard outcomes. This implies that individuals' higher 
awareness of fire safety can help them intervene more quickly and effectively during 
a fire, thereby reducing fire-related risks and damages.
The confirmation of these two hypotheses highlights the importance of fire safety 
education programmes and information campaigns. Increasing fire knowledge and 
awareness can enable the community to be better prepared for fire hazards and to 
respond more effectively in emergencies. Therefore, fire safety training programmes 
that cover both theoretical knowledge and practical applications are a fundamental step 
to strengthen social capacity in fire fighting.
In conclusion, fire safety trainings aim to create a more prepared and aware society 
against fire hazards by combining knowledge and practical applications. These 
trainings are a fundamental step to improve the overall safety and firefighting capacity 
of the community.