Yalın ve çevik tedarik zinciri stratejilerinin işletme performansına etkisi: Azerbaycan ve Türkiye'deki imalat sektörleri üzerine bir karşılaştırma
The impact of lean and agile supply chain strategies on business performance: A study on the manufacturing sectors in Azerbaijan and Turkey
Yazar: ELMAR KHALILOV
Danışman: PROF. DR. CELAL HAKAN KAĞNICIOĞLU
Anadolu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Uluslararası İşletmecilik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Yalın tedarik zinciri stratejileri israfı azaltmayı ve operasyonel verimliliği artırmayı 
hedeflerken, çevik tedarik zinciri stratejileri değişen pazar koşullarına hızlı yanıt verme 
ve esneklik sağlamayı amaçlamaktadır. Ancak, bu stratejilerin işletme performansı 
üzerindeki etkileri noktasında belirsizliklerin olması, hangi stratejinin daha etkili olduğu 
ve işletmelerin hangi koşullarda hangi stratejiyi benimsemesi gerektiği konusundaki 
kararsızlık, performans ölçütü olarak belirlenecek faktörlerin analizi eksikliğiyle de ilgili 
olabilimektedir. Dolayısıyla bu çalışma, yalın ve çevik tedarik zinciri stratejilerinin 
işletme performansı (finansal ve finansal olmayan performans) üzerindeki etkilerini 
Azerbaycan ve Türkiye'deki imalat sektörlerinde karşılaştırmalı olarak incelemeyi 
amaçlamaktadır. İmalat sektöründe yönetici pozisyonunda görev yapan toplamda 200 
katılımcıdan toplanan veriler çerçevesinde, oluşturulan teorik model PLS tabanlı yapısal 
eşitlik modellemesi ile test edilmiştir. Ayrıca iki farklı ülke arasında karşılaştırma 
yapabilmek için, modelde tanımlanan ilişkiler çoklu grup analizi (MGA) ile test 
edilmiştir. Analiz sonuçlarına göre en dikkat çeken durum, çevik ve yalın tedarik zinciri 
stratejilerinin finansal performans açısından anlamlı bir etkide bulunabilmesi için ilk 
olarak finansal olmayan performansın bu stratejiler tarafından etkilenmesi ve 
geliştirilmesi gerekmektedir. MGA sonuçları ise iki ülke arasında ilgili model 
değişkenleri ve ilişkileri dikkate alındığında anlamlı bir farklılığın olmadığını ortaya 
koymaktadır. Bu sonucun ortaya çıkmasında iki ülkenin imalat ve ticari süreçlerinin 
birbirlerine benzer olması etkili olmaktadır. Sonuç olarak mevcut tez çalışması 
kapsamında yalın ve çevik tedarik zinciri stratejilerinin işletme performansı üzerindeki 
etkisi iki farklı performans ölçütü dikkate alınarak incelenmiştir. Bu çalışma elde ettiği 
bulgular neticesinde hem teorik hem de pratik bilgiye yeni katkılar sunmaktadır.

Abstract:
While lean supply chain strategies aim to reduce waste and increase operational 
efficiency, agile supply chain strategies aim to provide rapid response and flexibility to 
changing market conditions. However, uncertainty about the effects of these strategies on 
business performance, indecision about which strategy is more effective and which 
strategy should be adopted by businesses under what conditions, may also be related to 
the lack of analysis of the factors that will be determined as performance criteria. 
Therefore, this study aims to comparatively examine the effects of lean and agile supply 
chain strategies on business performance (financial and non-financial performance) in the 
manufacturing sectors in Azerbaijan and Turkey. Within the framework of data collected 
from a total of 200 participants working in managerial positions in the manufacturing 
sector, the theoretical model created was tested with PLS-based structural equation 
modeling. Additionally, to make comparisons between two different countries, the 
relationships defined in the model were tested with multiple group analysis (MGA). 
According to results, the most striking situation is that in order for agile and lean supply 
chain strategies to have a meaningful impact in terms of financial performance, nonfinancial performance must first be affected and improved by these strategies. MGA 
results reveal that there is no significant difference between the two countries considering 
the relevant model variables and relationships. The reason for this result is that the 
manufacturing and commercial processes of the two countries are similar to each other. 
As a result, within the scope of the current thesis study, the effect of lean and agile supply 
chain strategies on business performance was examined by considering two different 
performance criteria. This study offers new contributions to both theoretical and practical 
knowledge as a result of its findings.