Vergi mükelleflerinin tutum ve davranışlarını etkileyen faktörler üzerine bir araştırma: Afyonkarahisar ili örneği
A research on the factors affecting the behavior oftaxpayers: case of afyonkarahisar province
Yazar: GAMZE AKBAY
Danışman: DOÇ. DR. HÜSEYİN GÜÇLÜ ÇİÇEK
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Maliye = Finance ; İşletme = Business Administration
Dizin: Afyonkarahisar = Afyonkarahisar ; Müşteri davranışı = Customer behavior ; Vergi ahlakı = Tax ethics ; Vergi bilinci = Tax awareness ; Vergi mükellefi = Taxpayer

Özet:
Vergi, temelleri geçmişten günümüze kadar uzanan kendine has özellikleri barındıran önemli bir gelir türüdür. Devletler, toplumlarına hizmet edebilmek için kamu harcamaları yapmak zorundadırlar. Kamu harcamaları yapılırken de başvurdukları birincil finansman kaynağı vergi gelirleridir. Devletler, ülkelerinin ekonomik ve sosyal koşullarına göre en uygun vergi politikalarını belirlemektedir. Bu politikalar doğrultusunda vergilerden elde edilen gelirler etkin bir şekilde kullanılarak ülke ekonomisine yön verilmektedir.

Vergi, devletle mükellef arasında yaşanan alacak-borç ilişkisi sonucunda meydana gelen bir olgudur. Bu olgu, vergilendirme süreciyle ortaya çıkmaktadır. Sürecin önemli taraflarından biri de mükelleflerdir. Mükelleflerin bu süreçte vergiye karşı tutum ve davranışlarını etkileyen pek çok faktör söz konusudur. Bu faktörlerin etkisine göre vergiye gönüllü uyum veya vergi uyumsuzluğu meydana gelmektedir.

Bu doğrultuda çalışma konusu, önce teorik açıdan ele alınmış sonrasında Gelir İdaresi'nin vergiye gönüllü uyum kapsamında yaptığı çalışmalara yer verilmiştir. Son bölümde Afyonkarahisar ilinde ikamet eden mükelleflerin vergiye karşı tutum ve davranışlarını etkileyen değişkenler üzerine yapılan alan çalışması ile birlikte elde edilen nicel veriler, literatür bilgisi doğrultusunda analiz edilmiştir. Vergi tüm toplumu ilgilendiren bir konu olduğu için araştırma örneklemi, toplumun her kesiminde yer alan mükelleflerden oluşturulmuştur. 400 kişiyle yüz yüze mülakat gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler ışığında yer alan değişkenlerin istatistiki analiz sonuçlarına göre bazı faktörlerin vergiye gönüllü uyumu arttırdığı bazı faktörlerin ise vergi uyumsuzluğuna neden olduğu görülmüştür.

Anahtar Sözcükler: Gönüllü Vergi Uyumu, Vergi Uyumsuzluğu, Vergi Ahlakı, Vergi Bilinci, Mükellef Davranışları, Afyonkarahisar

Abstract:
Tax is an important income type with its own dynamics that date back to the present day. States have to make public spending to serve their communities. Tax revenues are the primary source of funding for public expenditures. States determine the most appropriate tax policies according to the economic and social conditions of their countries. In line with these policies, they direct their economies by using the revenues obtained from taxes effectively and efficiently.

Tax is a phenomenon that occurs as a result of the receivable-debt relationship between the government and the taxpayer. This phenomenon emerges with the process of taxation. One of the important aspects of this process is the taxpayers. There are many factors that affect the attitudes and behaviors of taxpayers in this process. According to the results of these factors, voluntary compliance or tax non-compliance occurs.

In this context, the subject of the study was first discussed in theoretical terms by utilizing the existing literature and then the works of the Revenue Administration within the scope of voluntary compliance were given. In the last section, the quantitative data obtained with the field study on the factors affecting the attitudes and behaviors of taxpayers living in Afyonkarahisar province were analyzed in accordance with the literature information. Since the tax is a matter that concerns the whole society, the research sample was formed by taking face-to-face interviews with 400 people from all walks of society. According to the results of the statistical analysis, it is observed that some factors increase the voluntary compliance and some of the factors cause tax noncompliance.

Key words: Voluntary Tax Compliance, Tax Noncompliance, Tax Ethics, Tax Awareness, Taxpayer Behaviours, Afyonkarahisar