Diyarbakır Milletvekilleri ve meclis faaliyetleri (1950-1960)
Deputes of Diyarbakır and activities of the parliament (1950-1960)
Yazar: İBRAHİM HALİL MURAT BOZKUŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SÜLEYMAN ÜNÜVAR
Gaziantep Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Tarih = History
Dizin: Diyarbakır = Diyarbakır ; Milletvekili = Deputy ; Seçimler = Elections ; Siyasi tarih = Political history ; TBMM = Turkish Grand National Assembly ; Türk siyasi tarihi = Turkish political history

Özet:
Osmanlı Devleti uzun yıllar boyunca mutlakiyetçi yönetim anlayışını sürdürmüştür. Fransız İhtilali sonrasında Avrupa'ya yayılan demokrasi anlayışından Osmanlı Devleti' de nasibini alacaktır. 19.yy genelinde kötü gidişatı sonlandırmak amacıyla birtakım ıslahatlar gerçekleştiren devlet meşrutiyet kavramından uzak kalamayacaktır. 1876 yılında Osmanlı Devleti yönetim alanında bazı değişiklikler yapmak zorunda kalmış böylece I.Meşrutiyet adını verdiğimiz dönem başlamıştır. Bu dönem toplumun yapıya alışkın olmaması ve patlak veren Osmanlı - Rusya Savaşı gibi nedenlerden dolayı kısa sürmüştür.
	 II.Meşrutiyet öncesi örgütlenmesini tamamlayan İttihat ve Terakki Cemiyeti ülke genelindeki etkisini hissettirmeye başlamıştır. II.Meşrutiyet ile beraber partilileşme süreci başlamıştır. Demokrasinin vazgeçilmez unsuru olan siyasi partilerin var olma süreci dönem şartları kapsamında son derece sancılı olmuştur. İTC Osmanlı Devleti'nde ki hakimiyetini pekiştirmişse de I.Dünya Savaşı'nda alınan yenilgi cemiyetin büyük oranda önemini yitirmesine neden olmuştur.
	Cumhuriyet'in ilanı ile beraber muasır medeniyetler seviyesine ulaşmak adına yapılan çalışmalar kapsamında çok partili hayata da önem verilmiştir. Terakiperver Cumhuriyet  ve Serbest Cumhuriyet Fırkalarının kurulmasıyla getirilmek istenen yeni siyasi düzene ve çok partili hayata yer verilmek istenmiştir. Toplumun hazır olmaması ve birtakım olumsuzluklardan dolayı çok partili yaşam denemeleri bir süre istenilen sonuçları veremeyecektir. 
	1946 yılı sonrasında özellikle Demokrat Parti'nin ortaya çıkmasıyla çok partili hayatın avantajları ülke genelinde hissedilmeye başlanmıştır. 1950 seçimleri Türkiye tarihi için önemli değişimleri beraberinde getirmiştir. 27 yıl boyunca süren Cumhuriyet Halk Partisi yönetimi böylece son bulmuştur. 1954 ve 1957 seçimlerinde yine DP'nin seçimler de birinci parti olduğu görülmüştür. Köklü bir geçmişe sahip olan Diyarbakır 1950-1954 ve 1957 seçimlerinde CHP-DP çekişmesine sahne olmuştur Diyarbakır milletvekillerinin halkı temsilen yaptığı faaliyetler halk nezdinde memnuniyet ile karşılanmıştır. 1950-1960 yılı arasında seçilmiş 18 farklı Diyarbakır milletvekili  ilin sorunlarıyla yakından ilgilenmiş ve ilin kalkınması için seferber olmuşlardır. 27 yıl süren CHP yönetiminden kaynaklı sorunlar olduğunu savunarak çözüm bulmaya çalışmışlardır.

Abstract:
The Ottoman Empire continued its absolute management approach for many years. The Ottoman Empire will also get its share from the understanding of democracy that spread to Europe after the French Revolution. The empire, which carried out some reforms in order to end the bad trend throughout the 19th century, will not be able to stay away from the concept of constitutionalism. In 1876, the Ottoman Empire had to make some changes in the field of administration so that the period we called the First Constitutional Monarchy began. This period, which we called the First Constitutional Period, was short from the social structure and reasons such as the outbreak of the Ottoman-Russian War.
	 The Committee of Union and Progress, which completed its organization before the Second Constitutional Era, started to feel its impact throughout the country. With the Second Constitution, the process of partyization started. The process of the existence of political parties, an indispensable element of democracy, was extremely painful within the context of the period. Although İTC strengthened its dominance in the Ottoman State, the defeat in World War I caused the committee to lose its importance.
	With the declaration of the Republic, importance was also given to multi-party life within the scope of the works carried out to reach the level of contemporary civilizations. It was aimed to include the new political order and multi-party life desired to be brought by the establishment of the Progressive Republic and the Free Republican Party. Multiparty life trials will not give the desired results for a while due to the unacceptance of the society and several negativities.
	After 1946, especially with the emergence of the Democrat Party, the advantages of multi-party life started to be felt throughout the country. The 1950 elections brought about important changes in the history of Turkey. The Republican People's Party management, which lasted for 27 years, ended. In the 1954 and 1957 elections, it was seen that the DP was the first party in the elections. Diyarbakir, which has a long-standing past, witnessed the CHP-DP conflict in the 1950-1954 and 1957 elections. 18 different Diyarbakir deputies elected between 1950-1960 were closely interested in the problems of the province and mobilized for the development of the province. They tried to find solutions by arguing that there were problems stemming from the CHP administration that lasted for 27 years.

Keywords: Diyarbakır elections, Diyarbakır deputies, 1950-1954-1957 Elections, Union and Progress, Democracy