Türk Parlamento tarihinde Hatay Cumhuriyet Senatörleri (1961-1980)
Hatay Republic Senators in the history of Turkish Parliament (1961-1980)
Yazar: SEDA BÜYÜKAŞIK
Danışman: DOÇ. DR. İSA KALAYCI
Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History
Dizin: Cumhuriyet Senatosu = Republic Senate ; Hatay = Hatay ; Parlamento = Parliament

Özet:
Yüksek lisans tezi olarak hazırlanan "Türk Parlamento Tarihinde Hatay Cumhuriyet Senatörleri (1961-1980)" adlı bu çalışmada, 1961-1980 yılları arasında Türk parlamentosunda önemli bir yeri olan Cumhuriyet Senatosu'nun Hatay'ı temsil eden üyelerinin siyasi, ekonomik, sosyal ve seçim bölgeleri kapsamındaki faaliyetleri konu edinilmiştir. Bu süreçte Senato'da Hatay'ı; Sabahattin Adalı, Vehbi Aksoy, Mustafa Deliveli, Enver Bahadırlı, Kemal Kılıçoğlu ve Mehmet Sönmez olmak üzere altı üye temsil etmiştir. Konu ele alınırken senatörlerin milli ve yerel bazdaki faaliyetleri ana hatlarıyla ortaya konulmuştur. Böylece senatörlerin, ülkenin sosyo-ekonomik anlamda kalkınma ve gelişimine olan katkıları gün yüzüne çıkarılmıştır. 
Siyasal partiler ve seçim, bir ülkeyi ayakta tutacak olan demokrasinin vazgeçilmez unsurlarındandır. Siyasi partiler öncülüğünde ve halk arasında yapılan seçimler, devletin siyasi rejimini modernleştirmek gerek ülke içerisinde gerekse uluslararası arenada güç kazanmak amacıyla yapılır. Türkiye'de demokrasinin kökenleri Osmanlı Devleti'nin modernleşme hareketlerine dayanmakta olup, 1808 yılındaki Sened-i İttifak ile 23 Aralık 1876 tarihli Kanun-i Esasi gibi düzenlemelerin, bu topraklarda yeni anayasal düzenin oluşumunu ve demokratik bir ülke olmanın ön koşullarının yerine getirilmeye çalışıldığını göstermektedir. Kanun-i Esasi ile birlikte Türk siyasal hayatına giren çift meclisli yönetim sistemi, ilk başlarda kabul görmese de çok partili siyasi hayatın benimsendiği 1946 yılında yeniden gündeme gelmiştir. 27 Mayıs 1960 askeri darbesine kadar muhalif partilerce öne sürülen bu siyasal düzen, 9 Temmuz 1961 Anayasa düzenlemelerinde kendine yer edinmiş ve nihayetinde referandumla Türk siyasi hayatına kazandırılmıştır. 1961-1980 yılları arasında Türkiye Cumhuriyeti'nin yasama yetkilerini elinde tutan ve anayasa değişikliklerinde söz sahibi olan Cumhuriyet Senatosu'nda Hatay'ı temsil eden üyeler genel oy ile halk tarafından seçilmiştir. 
Yüksek lisans tezi olarak hazırlanan bu çalışmanın araştırma safhasında Hatay senatörlerinin biyografileri için Tercüme-i Hal evrakları incelenmiş olup meclisteki faaliyetleri için Cumhuriyet Senatosu Tutanak Dergisi, Kanunlar Dergisi, dönemin basın/yayın organları ve TBMM yayınları asıl kaynak olarak taranmıştır.

ANAHTAR KELİMELER
Cumhuriyet Senatosu, Senatör, Parlamento, Hatay.

Abstract:
In this study titled "Hatay Republican Senators in the History of the Turkish Parliament (1961-1980)", which was prepared as a Master's Thesis, the political, economic, social and electoral issues of the members of the Republican Senate representing Hatay, which had an important place in the Turkish Parliament between 1961-1980. activities within the scope of the regions are discussed. In this process, Hatay in the Senate; Six members represented Sabahattin Adalı, Vehbi Aksoy, Mustafa Deliveli, Enver Bahadırlı, Kemal Kılıçoğlu and Mehmet Sönmez. While discussing the subject, the national and local activities of the senators were outlined. Thus, the contributions of the senators to the socio-economic development and development of the country were brought to light.
Political parties and elections are indispensable elements of democracy that will keep a country alive. Elections, led by political parties and among the people, are held in order to modernize the political regime of the state and to gain power both in the country and in the international arena. The roots of democracy in Turkey are based on the modernization movements of the Ottoman Empire, and regulations such as the Sened-i İttifak in 1808 and the Kanun-i Esasi of 23 December 1876 show that the formation of a new constitutional order in these lands and the preconditions of being a democratic country are tried to be fulfilled. The bicameral administration system, which entered Turkish political life with Kanun-i Esasi, was not accepted at first, but it came to the fore again in 1945, when multi-party political life was adopted. This political order, which was put forward by the opposition parties until the military coup of 27 May 1960, took its place in the 9 July 1961 Constitutional arrangements and was eventually brought into Turkish political life with a referendum. Members representing Hatay in the Senate of the Republic, who held the legislative powers of the Republic of Turkey and had a say in the constitutional amendments between 1961-1980, were elected by the general public.
In the research phase of this study, which was prepared as a master's thesis, Tercüme-i Hal documents were examined for the biographies of Hatay senators, and the Cumhuriyet Senate Record Journal, the Journal of Laws, the press / publications of the period and the publications of the Parliament were scanned as the main source for their activities in the parliament.

KEYWORDS
Republican Senate, Senator, Parliament, Hatay.