Tekstil yüzey tasarımında yeni bir eğilim: Mordan baskı
A new trend in textile surface design: Mordant printing
Yazar: FİKRİYE ÖZCAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MENEKŞE SUZAN TEKER
Akdeniz Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Sanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Tekstil ve Tekstil Mühendisliği = Textile and Textile Engineering
Dizin: Ağaç baskı = Hand printed ; Baskı = Print ; Baskı teknikleri = Printing techniques ; Mordan = Mordants ; Mordan baskı = Mordant printing ; Tasarım = Design ; Tekstil = Textile ; Tekstil tasarımı = Textile design ; Tekstil yüzeyleri = Textile surfaces

Özet:
Tekstil yüzey tasarımında yaygın olarak kullanılan tekniklerden bir tanesi de
baskıdır. Baskı teknikleri kendi içerisinde birçok farklı malzemeyi ve yöntemi
barındırmaktadır. Bu teknikler içerisinde henüz sayılmayan mordan baskı ise bu
çalışmanın konusunu oluşturmaktadır.
Doğal boyanın, tekstil yüzeyine sabitlenmesini sağlamak amacı ile kullanılan
"mordan maddesi" baskı malzemesi olarak kullanılmaya başlanmıştır. Hintli ustalar
tarafından yaklaşık olarak 5000 yıl kadar önce başladığı düşünülen mordan baskı
yönteminin, nesilden nesile aktarılarak günümüze kadar geldiği düşünülmektedir. Aynı
zamanda doğal malzeme ve doğal yöntemlerle çevreye duyarlı üretimin hız kazandığı
son 20 yılda, mordan baskı tekrar uygulanmaya başlanmıştır.
Türkiye'de bu mordan baskı yöntemini uygulayan tek sanatçının Beste Bonnard
olduğu tespit edilmiş olup, bu teknik kendisi tarafından verilen atölye çalışmalarında
öğrenilmiştir. Kendisiyle röportaj yapılarak gerekli tüm bilgiler alınmıştır. Geleneksel
motiflerden yola çıkılarak yapılan yedi tasarım iç mekan tekstil ürünlerine
uygulanmıştır. Kalıp/ağaç baskı olarak yapılan tasarımlar bambu ağacı üzerine lazer
kesimle yapılmıştır. Sürdürülebilirlik açısından da önem arz eden mordan baskı
yönteminin daha fazla kişiye ulaşması en büyük amaçtır.
Pamuklu kumaş üzerine yapılan uygulamalarda, şap, demir sülfat ve bakır sülfat
mordanları kullanılmıştır.

Anahtar kelimeler: Mordan, Mordan baskı, Tekstil, Baskı, Kalıp/ağaç baskı

Abstract:
One of the techniques commonly used in textile surface design is printing.
Printing techniques contain many different materials and methods. Mordant printing,
which is not yet counted among these techniques, is the subject of this study.
The "mordant material" used to fix the natural dye on the textile surface has
started to be used as a printing material. It is thought that the mordant printing method,
which is thought to have started about 5000 years ago by Indian masters, has been
passed down from generation to generation. At the same time, in the last 20 years, when
environmentally friendly production gained speed with natural materials and natural
methods, mordant printing has started to be applied again.
Beste Bonnard is the only person who applies mordant printing in Turkey, this
technique has been learned in workshops given by herself. All necessary information
was obtained by interviewing her. Seven designs based on traditional motifs have been
applied to interior textile products. The designs made as stencil / wood printing are
made by laser cutting on bamboo tree. The biggest goal of the mordant printing method,
which is also important in terms of sustainability, is to reach more people.
In applications on cotton fabric, alum, iron sulphate and copper sulphate
mordants are used.

Keywords: Mordant, Mordant printing, Textile, Printing, Stencil / wood printing