Covid-19 sürecinde lise öğrencilerinde görülen okul tükenmişliği ve eğitim stresinin anne ve baba tutumları açısından incelenmesi
School burnout and educational stress in high school students in terms of parental attitudes during the Covid-19 process
Yazar: ZEYNEP ÇINAR
Danışman: PROF. DR. SEFA BULUT
İstanbul Arel Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Aile tutumu = Family attitude ; Akademik stres = Academic stres ; Ana-baba tutumu = Parents attitude ; COVID 19 = COVID 19 ; Lise öğrencileri = High schools students ; Okul tükenmişliği = School burnout ; Stres = Stress ; Tükenmişlik = Burnout

Özet:
Bu araştırmada, Covid-19 sürecinde lise öğrencilerinde görülen okul tükenmişliği ve eğitim stresinin anne ve baba tutumları açısından incelenmesi amaçlanmıştır. Bu temel amaç doğrultusunda öncelikle bağımsız değişken anne ve baba tutumlarının bağımlı değişkenler okul tükenmişliği ve eğitim stresi üzerindeki etkilerine bakılmış, lise öğrencilerinin okul tükenmişlik ve eğitim stresi düzeyleri arasındaki etki ve ilişkiler incelenerek bu değişkenlerin demografik değişkenler açısından anlamlı düzeyde farklılaşıp farklılaşmadığı test edilmiştir.
Çalışmanın araştırma grubunu 2020-2021 eğitim-öğretim yılında İstanbul'da ikamet eden ve lise öğrenimine devam etmekte olan 173 öğrenci oluşturmaktadır. Çalışmada ilişkisel tarama yöntemi kullanılmıştır. Katılımcılardan gerekli olan veriler, Eğitim Stresi Ölçeği, Okul Tükenmişlik Ölçeği ve Ana-Baba Tutumu Ölçeği ile elde edilmiş, ayrıca öğrencilerin demografik özelliklerini belirlemek amacıyla Kişisel Bilgi Formu öğrencilere verilmiştir. Elde edilen verilerin analizinde SPSS for Windows 22.00 ve AMOS 24.0 programı kullanılmış, araştırmada kullanılan Anne Baba Tutumu (ABT),Eğitim Stres Ölçeği (ESÖ) ve Okul Tükenmişlik Ölçeğinin (OTÖ) yapısal geçerliliğinin kontrol edilmesi amacıyla doğrulayıcı faktör analizleri yapılmıştır. Yapılan analizler sonucunda ölçeklerin 'yüksek güvenilirlik" seviyesinde olduğu ve geçerliliğinin sağlandığı tespit edilmiştir. Ölçeklerin boyut ortalamalarının normallik analizi çarpıklık ve basıklık katsayıları hesaplanarak yapılmıştır. Elde edilen boyut ortalamalarının demografik özelliklere göre tüm boyutlarda normal dağılıma uygunluk gösterdiği anlaşılmış ve bu sebeple değişkenler, parametrik testlerden bağımsız örneklem t testi ve tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ile test edilmiştir.
Yapılan analizler sonucunda bağımlı değişkenler tükenmişlik ve stresin cinsiyet, sınıf düzeyi, anne ve baba eğitim durumu değişkenine göre farklılaşmadığı, anne ve baba tutumunun okul tükenmişliği ve eğitim stresi düzeyi üzerinde pozitif yönlü ve anlamlı etkilerinin olduğu, anne ve baba tutumunun eğitim stresini (R2= ,16)%16 oranında, okul tükenmişliğini ( R2= ,06) ise %6 oranında yordadığı tespit edilmiştir. Anne baba tutumu alt boyutlarından Demokratik tutum boyutunun eğitim stres değişkeni ve okul tükenmişlik değişkenini (P>0,05) etkilemediği,  koruyucu / istekçi ebeveyn tutumunun ise Okul tükenmişlik değişkenini (P>0,05) etkilemediği tespit edilmiştir.
Etkiler konusunda Koruyucu /İstekçi ebeveyn tutumunun Eğitim Stres ölçeği puanına etkisinin (β= ,235; p<0,05) pozitif yönlü ve anlamlı olduğu, eğitim stresini  (R2= 0,156) %15,6 oranında yordadığı, Otoriter ebeveyn tutumunun Eğitim Stresine etkisinin  (β= ,238; p<0,05) pozitif yönlü ve anlamlı olduğu, eğitim stresini (R2= ,145) %14,5 oranında yordadığı;  Otoriter ebeveyn tutumunun Okul tükenmişlik değişkenine etkisinin (β= ,304; p<0,05) pozitif yönlü ve anlamlı olduğu, okul tükenmişliğini (R2= ,184) yüzde 18,4 oranında yordadığı tespit edilmiştir. Bağımlı değişkenler arasındaki ilişkiler konusunda Eğitim stresinin okul tükenmişliği üzerindeki etkisinin (β=,567; p<0,05) pozitif yönlü ve anlamlı olduğu, eğitim stresinin okul tükenmişliğini ( R2= ,314) %31,4 oranında yordadığı görülmüş ve araştırma bulguları; sonuçlar, öneriler, literatür ve önceki çalışmalar dikkate alınarak sunulmuştur.

Abstract:
In this study, it was aimed to examine school burnout and educational stress in high school students in terms of parental attitudes during the Covid-19 process. In line with this main purpose, first of all, the effects of the parent attitude scale on dependent variables school burnout and educational stress were examined, then the effects and relationships between high school students' school burnout and educational stress levels were examined and it was tested whether these variables differed significantly in terms of demographic variables.
The research group of the study consists of 173 students residing in Istanbul and continuing their high school education in the 2020-2021 academic year. Relational screening method was used in the study. The necessary data from the participants were obtained with the help of tools such as the Educational Stress Scale, the School Burnout Scale and the Parental Attitude Scale, and the Personal Information Form was shared with the students in order to determine the demographic characteristics of the students. In the analysis of the data obtained, SPSS for Windows 22.00 and AMOS 24.0 programs were used, and confirmatory factor analysis were carried out in order to check the structural validity of the Parental Attitude (PA), Educational Stress Scale (ESS) and School Burnout Inventory (SBI) used in the study. As a result of the analyses, it has been determined that 3 scales and all sub-dimensions are at the 'high reliability' level and its validity is ensured. The normality analysis of the size averages of the scales was performed by calculating the skewness and kurtosis coefficients. It was understood that the obtained dimension averages were in accordance with the normal distribution in all dimensions according to the demographic characteristics, and therefore the variables were tested with the independent sample t-test from parametric tests and one-way analysis of variance (ANOVA).
As a result of the analyses made, it was found that dependent variables burnout and stress do not differ according to gender, grade level, educational status of parents, that parental attitudes have positive and significant effects on school burnout and educational stress level, and that they predict educational stress at the rate of (R2= ,16) 16% and school burnout at the rate of 6%. (R2= ,06). It was determined that the Democratic attitude dimension, which is one of the parent attitude sub-dimensions, did not affect the education stress variable and school burnout variable (P>0.05), and also the protective parent attitude did not affect the school burnout variable (P>0.05). In terms of effects, the effect of Protective parent attitude on the Educational Stress Scale score (β= ,235; p<0.05) was positive and significant; it predicted educational stress (R2= 0.156) by 15.6%. It was determined that the effect of authoritarian parenting attitude on Educational Stress (β= .238; p<0.05) was positive and significant, and it predicted educational stress (R2= .145) by 14.5 percent. What is more, It was determined that the effect of authoritarian parental attitude on the school burnout variable (β= .304; p<0.05) was positive and significant, and it predicted school burnout (R2= .184) by 18.4 percent. Regarding the relationships between dependent variables, it was seen that the effect of educational stress on school burnout (β=.567; p<0.05) was positive and significant, and educational stress predicted school burnout (R2= .314) by 31.4%. Research findings are presented by considering the results, recommendations, literature and previous studies.