İran'da devrim sonrası kadın hareketi
The women's movement in post-revolutionary Iran
Yazar: HALIME BASRİ PEHLİVAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞEGÜL GÖKALP
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Biyoiktidar = Biopower ; Feminizm = Feminism ; Foucault, Michel = Foucault, Michel ; Kadın hareketleri = Women movements ; Kadınlar = Women ; Milliyetçilik = Nationalism ; İran = Iran ; İran Devrimi = Iran Revolution

Özet:
Evrensel kadın hareketi doğrudan Batı Feminizmi ile ilişkilendirilse de her
coğrafyada konu ile ilgili farklı bir bakış açısı benimsenmiştir. Bu bağlamda Feminizm
teriminin tanımlanması ve kapsama alanı önem teşkil etmiş ve en saf anlamıyla
cinsiyet eşitliğini savunan bu görüş, Ortadoğu ülkelerinde kendine has bir kimlik
oluşturmuştur. Bu sürecin yapı taşlarından biri olan İran kadın hareketi, dini ve politik
koşullar çerçevesinde kendi dilini ve mücadele stratejilerini geliştirmiştir.
Bu çalışma, 1979 İslam Devrimi sonrası İran'daki politik atmosfer ve evrensel
feminizm çerçevesinde kadın algısını irdelemekte ve bunun toplumsal anlamda
yarattığı dinamikleri ele almaktadır. İran kadın hareketleri uluslararası çerçevede
gölgede kalmış olsa da ülkedeki politik çalkantılar ışığında toplumsal hayatta değişim
yaratabilen, kayda değer bir güç olmayı başarmıştır.
Kendi içinde farklı kollara ayrılmış olan İran kadın hareketi geleneksel yaklaşım
ile seküler görüşün unsurlarını taşıyan ancak ikisinin de şüpheyle yaklaştığı yeni bir
alternatif türetmiştir. İslami feminizm, meşruluğu konusunda tartışmalara yol açsa da
benimsediği reformist dil ile bu alanda kendine yer edinmiştir. İran'da güçlü bir
altyapısı olan bu görüş, ilahi dokunulmazlık ile savunulan çok sayıda kısıtlayıcı
uygulamayı ortadan kaldırmak için yine dini araçları kullanmıştır.
Solon, kanunların örümcek ağı gibi olduğunu söylemiştir: güçsüz ve hafif şeyler
ona yakalanır; daha ağır olanlar ise onu parçalayıp geçer (Plutarch, 1912: 5). Bioiktidar da bir ağ olarak algılanırsa kadınlar bu resmin neresinde yer almaktadır? Bu
çalışma İran örneği üzerinden bu soruya cevap aramakta ve ataerkilik olgusu, din ve
iç/dış siyaset bağlamında kadının yerini ve gücünü sorgulamaktadır. Bu amaçla, ilk
bölümde konunun ele alınacağı teorik çerçeve tanımlanmış ardından İran tarihinin en
çalkantılı dönemleri, feminizm ve milliyetçilik ilişkisinin merceğinde ele alınmıştır.
Üçüncü bölümde, dört alt başlık şeklinde olağan korelasyon detaylandırılmıştır ve
Devrim sonrası kadın hareketi bu bağlamda tanımlanmıştır. Bu amaçla, Foucault'un
bio-iktidar kavramı irdelenmiş ve Devrim sonrası kurulan rejimin İran toplumunu,
özellikle de kadın hayatını nasıl şekillendirdiği ve düzenlediği sorgulanmıştır.

Anahtar Kelimeler: İran, İslam Devrimi, Feminizm, Bio-iktidar

Abstract:
Although the universal women's movement directly associates with Western
Feminism, each geography has adopted a unique perspective on the subject. In this
context, the definition and scope of the term feminism have become necessary. This
view, which defends gender equality in its purest sense, has created a unique identity
in Middle Eastern countries. The Iranian women's movement, one of the building
blocks of this process, has developed its own language and struggle strategies within
the framework of religious and political conditions.
This study examines the perception of women within the framework of Iran's
political atmosphere and its dynamics after the 1979 Islamic Revolution. Women's
position and rights have been scrutinized within the lens of political, social, and
universal feminism. Although Iranian women's movements have been overshadowed
in the international context, they have become a significant force that can create
change in social life in the light of political turmoil in the country.
The Iranian women's movement, divided into different branches within itself,
has created a new alternative that carries elements of the traditional approach and
secular view, but they both view it with suspicion. Although Islamic Feminism has led
to debates about its legitimacy, it has gained a place in this field with the reformist
language it adopts. This view, which has a robust infrastructure in Iran, again used
religious tools to eliminate the many restrictive practices defended by divine
immunity.
Solon said that laws are like a spider web: powerless and light things get caught
in it; the heavier ones will tear it apart. If bio-power is perceived as a network, where
are women in this picture? This study sought to answer this question through Iran's
example and questioned women's place and power in the scope of patriarchy, religion,
and domestic/foreign politics.

Key Words: Iran, Islamic Revolution, Feminism, Bio-power