Türk Kültürü'nde kartal: Kazakistan soküm unsuru bürkütçülük geleneği
Eagle in Turkic Culture: Falconry tradition as an ich element of Kazakhstan
Yazar: NEDİM MUTLU KIZILBUGA
Danışman: PROF. DR. ALİMCAN İNAYET
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Halk Bilimi Ana Bilim Dalı / Türk Halkbilimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore

Özet:
Avcılık insanlığın en eski uğraşlarından biridir. Başlangıçta giyim ve beslenme ihtiyaçlarından dolayı bir zorunluluk olarak gelişen avcılık zaman içerisinde bu yönünü kaybetmiştir. Türk kültürünün en eski safhalarından itibaren avcılık bir savaş tatbikatı olarak gelişmiştir. Türkler avlanmayı bir savaş, savaşmayı ise bir av olarak kabul etmişlerdir. Türk avcılığında yırtıcı kuşların kullanılması da oldukça eski bir kültürü oluşturmaktadır. Ateşli silahların olmadığı dönemlerde Türkler çakır ve doğan gibi küçük avcı kuşların yanı sıra kartal gibi büyük yırtıcı kuşları da eğiterek avlaması çok zor olan tilki ve kurt gibi hayvanları avlamakta kullanmışlardır. Günümüzde ise Türk Dünyası'nın bir parçası olan Kazakistan Cumhuriyeti; ulusal kimliğinin bir parçası ve Kazak Türklerinin ortak belleklerinde bağımsızlık ve cesaret ile ilişkilendirdikleri bürkütçülük (kartalcılık/kartal ile avcılık) geleneğini somut olmayan kültürel miras unsuru olarak sahiplenmektedir. Hazırlamış olduğumuz bu tezde Kazakistan somut olmayan kültürel miras unsurlarından biri olan kartalcılık geleneğinin kapsadığı konuları kültür ve inanç temeli ile birlikte günümüzde hangi şartlarda yaşatıldığı ve kuşaklar arasında nasıl aktarıldığını incelemek için doğal ortamında aktif katılımlı gözlem ve yönlendirilmiş görüşme yöntemi ile veri topladık. Ayrıca metin merkezli yöntem ile kartalın Türk kültürü içerisindeki yerini anlayabilmek için çeşitli kültür kaynaklarını inceleyerek çıkarımlarda bulunduk.

Abstract:
Hunting is one of humanity's oldest pursuits. Initially developed as a necessity due to dressing and feeding needs. However it has lost this aspect over time. Hunting has been developed as a war practice since the earliest eras of Turkish culture. Turks considered hunting as fight game and fighting as hunting game. The usage of birds of prey in Turkish hunting also constitutes an ancient culture. In addition to small prey birds such as goshawks and falcons,  Turks also trained large predators such as eagles and used them for hunting animals such as foxes and wolves. Today, Republic of Kazakhstan, which is a part of Turkish World, embraces the tradition of berkutshi (hunting with eagles), which Kazakh Turks associate with freedom and courage in their collective memory as a part of its national identity and as an intangible cultural heritage element. In this thesis we have prepared, collected data by active participant observation and directed compilation method in its natural environment in order to examine the subjects covered by the berkutshi tradition which is one of the intangible cultural heritage elements of Kazakhstan, and the fundemental of culture and belief. So we can achieve to understand  what conditions keep it alive today and how it is transferred between generations. In addition, we made inferences by examining various cultural sources in order to understand where the eagle is located in Turkish culture with the text-centered approach.