Nâsiru'd-din Şâh'ın Avrupa Seyahatnâmesi (Sefernâme-İ firengistan-ı Nâşıru'd-din Şâh) inceleme ve çeviri /
Yazar: SONER İŞİMTEKİN
Danışman: PROF. DR. MÜRSEL ÖZTÜRK
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Doğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı / Fars Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2005
Konu: Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature

Özet:
TEZ OZETI Yaklaşık 50 senelik bir dönemi kapsayan Nâşıru'd-din Şâh Kâçâr'ın saltanatı İran'ın yalan tarihindeki belkide en önemli zaman dilimidir. Diğer Şahlardan farklı olarak edebiyatla çok fazla ilgilenen Nâşıru'd-din Şâh yönetici kimliğinin yanı sıra yetkin bir edebiyatçı olarak da tarih sayfalarında yerini almıştır. Ayrıca döneminde birçok yazarın ortaya çıkmasını da sağlamıştır. Ancak Nâşıru'd-din Şâh'ın saltanat dönemi edebiyatta olduğu kadar siyasi açıdan pek başarılı geçmemiştir. Dönemindeki iç ve dış ayaklanmaları bastırtan Şâh bu konuda gereken önlemleri almaya çalışmıştır. Dönemindeki bakanların bir kısmının İngiliz bir kısmının da Rus taraftan olması nedeniyle Şâh saltanatının güçlenmesi için durumu akıllıca idare ediyordu ve herkese yakın olmak istiyordu. Aslında bu durum ülkeye daha çok zarar veriyordu. Özellikle bu iki ülkenin İran üzerimde egemenlik kurmak istemeleri en fazla İran'a zarar veriyordu. Verilen imtiyazlarla ülkenin ekonomik gerilemesi kaçınılmaz olmuştur. Verilen bu imtiyazların diğer ülkeler tarafından da hoş karşılanmaması ve bunların iptal edilmesi neticesinde İran hükümeti tarafından verilen tazminatlarla ülke ağır borç yükünün altına girmiştir. Bu durumu engellemek isteyen insanlar da vardı. Örneğin Sadrazam Emir Kebir, İran'ın kötü gidişatım düzeltmek istemiş ancak dış ülkelerin, Şahın annesinin ve daha fazla lüks isteyen saray erkânının Şahı kışkırtması neticesinde öldürülmüştür. Sonuç olarak dış ülkeler iran üzerinde istediklerini rahatça yapmaya başlamışlardır. Saray halkının lüks içinde yaşamasıyla yönetim halktan kopmuş ve halkın gereksinimleri unutulmuştur. Şahın beceriksiz ve çıkarcı kişileri göreve getirmesiyle de halk üzerindeki baskı artmıştır ve özgürlük düşünceleri yoğunlaşmıştır. Avrupanın yönetim şeklinden etkilenen ve ilk olarak bir "Danışma Meclisi" kuran Şâh halkın tam olarak yönetime katılmasını istemiyordu. Bu konuda taviz vermemesi üzerine birçok kişi öldürüldü ya da ülke dışına kaçıp orada çalışmalarına devam ettiler. 274Kısacası İran'a getirmek istedikleri yeniklerin ve İran'ın Avrupalı devlet gibi sayılmasını istemesinin yanısıra baskı ile halkı kontrol altında tutmak isteyen Şâh bu kötü gidişattan sorumlu tutularak, bir suikast sonucunda 5 Mayıs 1896'da öldürülmüştür. 275

Abstract:
ABSTRACT The sultanate of Nasered-dine Shah Qajar which includes 50 years, is probably the most important time period at the near history of the İran. Differing from the other Shahs, Nassered-dine Shah Qajar who had a great interesting in the literature beside bis political personality, because of this he had taken his place in the historical pages as a talented writer. Furthermore he had provided lots of writers to appear. But the political period of the sultanate of Nassered-dine Shah Qajar wasn't successful as the literature was. Repressing the interior end the exterior rebellions Nassered-dine Shah tried to take measures about these matters. Due to his ministers that some are partisan for English and some are partisan for Russian, Shah controlled the situation wisely to make his sultanate stronger and he wanted to be close for everyone. Actually this situation damaged the country much more, especially these two countries which wanted to be dominate over the İran could be injurious. Being given the privileges, recession of the country became unavoidable. At the result of giving up these given privileges which weren't welcomed by the other countries and that of the compensations which were paid by the İran government, the country had gotten into debt. But there was some who resist this situation. For illustration Amir Khabir the prime minister wanted to obstruct this bad goings-on of İran, but he was killed by the Shah who had been egged on by his mother, foreigner and the courtiers who wanted the more luxry. As a consequently the foreign countries had begun to do freely what they want. Living in luxry of the courtiers, government had broken off the public and the necessity of the people had forgotten. Designating unsuccessful and swindler officials by Nassered-dine Shah, pressure over the people had increased and ideas of the freedom had thickened. Shah who was affected by the Europe administration system and built a consultative committee, didn't want iranian to participate in administration in full. He didn't compensate m this matter. Many of people who wanted more freedom was killed or left for the country to go on their works. 276Shortly, Nassered-dine Shah who wanted to bring all the newness to İran and İran to be counted as a European country, wanted to keep own people under control by pressure, but it caused that Nassered-dine Shah was blamed for this bad goings- on and was killed at the 5th of May in 1 896. 277