Konya Çimento Fabrikası kireç taşı ocağındaki patlatma kaynaklı yer sarsıntılarının değerlendirilmesi
Assessment of the blast induced vibrations in limestone quarry of Konya Cement Factory
Yazar: HAMDİ LEVENT YÜCEL
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MURAT ÜNAL
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Maden Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Maden Mühendisliği ve Madencilik = Mining Engineering and Mining ; Mühendislik Bilimleri = Engineering Sciences
Dizin: Hasar analizi = Damage analysis

Özet:
Madenciliğin karşı karşıya geldiği en önemli sorunlardan birisi patlatma sonucumeydana gelen yer sarsıntısıdır. Bu sorun; son yıllarda, nüfusun artışı, yerleşim alanlarınınyayılımı ve daha büyük patlatmalar yapma eğilimi gibi nedenlerden dolayı daha belirgin halegelmiştir. Yer sarsıntısı, kayaçların patlatılmasından kaynaklanan sismik yer hareketleriolarak tanımlanır ve depreme benzer etkiler gösterirler. Dolayısı ile yakın çevredeki yapılara,taşıdıkları enerji düzeyinde hasar verebilirler. Sarsıntıların enerji düzeyleri; parçacıkdeplasmanı, parçacık hızı, parçacık ivmesi ve dalga frekansı (Hz) gibi parametreler ölçülerekbelirlenebilmektedir.Bu çalışmada genel olarak, şehirleşme içerisinde yer alan ve patlatmalı kazı ilehammadde üretimi yapılan Konya Çimento Kireçtaşı ocağındaki, patlatma sonucu oluşan yersarsıntılarının değerlendirilmesi yapılarak çevredeki yerleşim alanlarına olan etkisiaraştırılmıştır. Öncelikli olarak, ocağın jeolojik yapısının yer sarsıntılarının yayılımına etkisinibelirlemek için bölgenin genel jeolojisi, stratigrafisi ve patlatılan kaya kütlesinintanımlanması yapılmıştır. Daha sonra iki basamakta (basamakta) yapılan üretimpatlatmalarından kaynaklanan yer sarsıntıları sismograf kullanılarak kaydedilmiştir. Sonolarak, ölçülen parçacık hızı, ölçekli mesafe, gecikme başına düşen şarj miktarları gibiparametreler kullanılarak yorumlanmış ve karşılaştırılmıştır.Sonuç olarak, farklı yapılarda yapılan patlatmaların çevresel etkilerinin, arazi sarsıntıve sönümleme katsayıları ile değiştiği görülmüştür. Patlatmalardan elde edilen sismik verilersayesinde, parçacık hızı, ölçekli mesafe ve gecikme başına kullanılan patlayıcı maddegrafikleri çizilmiş ve bu grafiklerden yararlanılarak, mesafeye göre güvenle patlatılabilecekpatlayıcı madde miktarları belirlenmiştir. Son olarak da bütün bu yapılan çalışmalardanyararlanılarak patlatmaların çevreye verdiği sarsıntı değerleri T. C. Çevre ve OrmanBakanlığınca çıkarılan ?Titreşim Yönetmeliği?' ne göre yorumlanmış ve çalışmanınsonuçlarına yer verilmiştir.Anahtar kelimeler: Yer sarsıntısı, patlatmanın çevresel etkileri, sismograf ölçümparametreleri, parçacık hızı, ölçekli mesafe, hasar analizi.

Abstract:
One of the most important problems that mining faced is the shock caused byexplosion. Recently this problem became much more prominent due to population increase,expansion of residental areas and tendency for much greater explosions etc. The shock isdefined as seismic earth movement caused by the explosion of rocks and shows some effectssimilar to earthquake. Therefore, they may give harm in the level of energy they carry to thestructures around. Energy levels of quakings can be determined by measuring parameters suchas particle displacement, particle speed, particle acceleration and wave frequency (Hz).In this study, generaly shocks which takes place in urbanization and caused in byexplosions Konya Cement Limestone quarry during the raw material production withexplosive digging were assessed and it affect on residental area around it. Firstly, generalgeology, stratigraphy and exploided rock mass of the region were defined in order todetermine affect of geological structure of quarry on expansion of quakings. Then, quakingscaused by production explosions made into two steps (layers) were recordedseismographically. Finally, parameters such as measured speed of particle, scaled distance,quantity of charge per delay were commented and compared.In consequence, it was seen that explosions made in structures having differentgeological specifications modified the degree of absorption speed. As a result of seismicmeasures made in quarry, shock and absorption coefficiencies of the land was determined anddepending on these coefficienties, quantity of explosive material to be used per delay as todistance was determined. Lastly, seismic frequency assessment of explosions were evaluatedaccording to the ?Vibration Regulation? enacted by Republic of Turkey, Ministry ofEnvironment and Forest.Keywords: Shocks, environmental affects of explosion, seisimographical measuringparameters, particle speed, scaled distance, damage analysis.