Gazzâlî'ye göre nefsin mahiyeti ve ölümden sonraki durumu
According to Ghazali, the nature of self and the posthumous situation
Yazar: MEHMET NURİ ALKU
Danışman: PROF. DR. EYÜP BEKİRYAZICI
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Felsefesi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Din = Religion
Dizin: Diriliş = Resurrection ; Gazzali = Gazali ; Nefs = Soul ; Ölüm = Death ; Ölümsüzlük = Immortality ; İslam felsefesi = Islamic philosophy ; İslamiyet = Islam

Özet:
Felsefenin önemli konularından biri de insandır. İlk Çağ'dan beri insanın mahiyeti, nefs beden ilişkisi ve ölümden sonraki durumu, filozoflar arasında tartışma konusu olmuştur. Bu konuda çaba gösteren filozoflar, nefs problemini çözme noktasında sistematik nefs teorileri oluşturmaya çalışmışlardır. İslâm filozoflarının bu probleme dair ortaya koyduğu teoriler, başta kelamcılar olmak üzere sonraki dönem düşünürleri tarafından belli noktalarda eleştirilmiştir. Söz konusu düşünürler arasında Gazzâlî'nin önemli bir yeri vardır. Bu bağlamda amacımız, Gazzâlî'nin nefs anlayışını ve nefsin ölümden sonraki durumunu, Gazzâlî perspektifinde incelemek ve kendisinden önceki islâm filozoflarına yönelttiği tenkitleri de göz önünde bulundurarak düşüncelerini tespit etmektir.
Çalışmamızda, Gazzâlȋ'nin nefs teorisi kapsamında nefsin mahiyeti, nefsin çeşitleri, nefsin beden, kalp, ruh ve akıl ile ilişkisi araştırılarak değerlendirilmiştir. Bu bağlamda Gazzâlî'nin İslâm filozoflarını tenkidi, ölüm hakikati ve sonrasında nefsin nelerle karşılaşacağı, dirilişin cismânî olup olmayacağı hususu, nefsin ezelîliği ve ebedîliği gibi meselelerdeki görüşleri sunulmaya çalışılmıştır. Sonuç olarak Gazzâlî, nefsi insan bedeninde bulunan rabbȃnȋ ve ruhȃnȋ bir latife ve insan hakikati şeklinde tanımlamıştır. Kimi yerde ruh, nefs, akıl ve kalp kavramlarını müteradif olarak kullanan Gazzâlî'ye göre nefs için iki anlam söz konusudur. Birincisi, şehvet ve öfke duygularını kullanarak kötülüğe götüren nefs, ikincisi ise mȃnevi cevher, rabbȃnȋ latȋfe olarak iyiliğe sevk eden nefs'tir. Gazzâlî, dirilişin ruhȃnȋ olarak gerçekleşeceğini savunan meşşai filozoflarına mukabil, dirilişin cismȃnȋ ve ruhȃnȋ olarak gerçekleşeceğini savunmuştur. 
Anahtar Kelimeler: Gazzâlî, Nefs, Diriliş, Nefsin ezeliliği ve ebedîliği.

Abstract:
One of the most important issues of philosophy is human. Since the early ages, the nature of man, the relationship between the soul and the posthumous situation have been the subject of controversy among philosophers. The philosophers who endavoured in this regard tried to form systematic self theories in orderto solve the self problem. The theories put forward by Islamic philosophers on this problem have been criticized at some points by the later thinkers, especially theologians. Ghazali has an important place among these thinkers. In this context, our aim is to examine Ghazali's understading of the soul and the state of the soul after death from his perspective and to determine his thoughts by considering the criticisms he directed to the İslamic philosophers before him.
	In our study, the nature of the self, the kinds of self and the relationship of the self with the body, heart, soul and mind have been evaluated within the scope of Ghazali's self theory. In this context it was tried to present Ghazali's criticism to the Islamic philosophers and his views on the issues such as the truth of death and what the soul will face, whether the resurrection will be bodily or not, and the eternity of the soul. As a result Ghazali defined the soul and soul of the soul (spirit) in the human body as a latitude and human truth. According to Ghazali, who uses the concepts of soul, spirit, mind and heart as interrogative in some places, there are two meanings for the soul. The first is the soul that leads to evil by using the feelings of lust and anger and the second is the soul, which is also a spiritual substance, that leads to goodness as a divine feeling. Ghazali argued that resurrection would take place both bodily and spiritual, as opposed to the popular philosophers who argued that resurrection would take place spiritually.
Key Words: Ghazali, Soul, Resurrection, Eternity of the soul.