Modern Libya edebiyatında dini ve edebi mirasın etkisi
The impact of religious and literary heritage on modern Libyan poetry
Yazar: MOHAMED F. FARHAT
Danışman: PROF. DR. HASAN SOYUPEK
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Din = Religion
Dizin: Arap edebiyatı = Arabian literature ; Arap şiiri = Arabic poetry ; Eleştirmenler = Critics ; Libya = Libya ; Metinlerarasılık = Intertextuality ; Şiir = Poem

Özet:
Bu araştırma, Libya şiirinde metinlerarasılık fenomeni ve Arap eleştirmenlerin ona karşı pozisyonunu ve bu fenomenin Libyalı şairlerin divanlarında ne ölçüde yaygın olduğunu ve şairlerin şiirsel çalışmalarında dini ve edebi mirasa başvurmalarını gösteren bazı şiirsel örneklerin sunumunu ele alıyor.
Eleştirmenler, metinlerarasılığın modern, eski bir fenomen olduğu konusunda hemfikirdirler. Eski edeiyatçılar bu fenomeni tanımlamışlar ve bunu çalışmalarında kullandıkları gibi şiirlerinde de uygulamışlardır. Ancak buna "metinlerarasılık" olarak isimlendirmemişlerdir. Bunun yerine başka adlar, en önemlisi intihal, hırsızlık, düşüncelerin benzerliği ve metinlerin bir kısmının diğer bir kısmıyla örtüşmesine delalet eden ve şairlerin şiirlerinde bazı eski metinleri getirmeleri gibi başka isimlendirmeler altında ele almışlardır. 
Belagat alimleri, metinlerarasılığın hiçbir şairin vazgeçmediği bir yöntem olduğu konusunda hemfikirdirler. Aksine, bazıları şairin kendisinden öncekilerin edebi kültürü hakkındaki bilgisini şairliğin bir koşulu yapmışlardır. Bir edip, yeteneğini geliştirmek ve tarzını geliştirmek için kendisinden öncekilerin yazdıklarını okumadıkça edip olmaz.
Eleştirmenler arasında bunu, başkalarının anlamlarının ve fikirlerinin, özellikle şair kendi tarafından yeni bir şey eklemeden lafızı veya anlamı tamamen aldıysa intihal olduğunu düşünenler vardır. Bu haklı gösterilemeyen veya kabul edilemeyen çirkin bir hırsızlık sayılmıştır. Ama eğer şair kendisinden öncekilerin sözlerini ve anlamlarını alırken onları yeni bir kisveyle ortaya koyarsa o zaman bu, kınanması gereken intihal başlığı altına girmeyen, kabul edilen övülen bir alıntı sayılır.
Eleştirmenler arasında, kendisinden öncekilerin içinde dalmadıkları hiçbir lafız ve anlamı bırakmadıkları gerekçesiyle şairi sözler ve fikirleri alıntı yapmalarında mazur görenler de vardır. Lafızlar ve anlamlar herkese açıktır ve onlarla ilk kez ilgilenenler için öncelik erdemi vardır ve çağdaş araştırmacıların bu fikir ve anlamlara ustalık ve yenilik ekleme erdemini göstermeleri gerekir. 
Libyalı şairler, diğer şairler gibi, Libya toplumunda yayılan din kültürü sayesinde, metinlerarasılığın pek çok biçimini, özellikle dini metinlerarasılığı şiirlerinde yaygınlaştırmışlardır. Şairlerin tümü olmasa da kahir ekseriyeti  Kuran-ı Kerim'i ezberlememiş ve hükümlerini ve ilimlerini öğrenmişlerdir.Şiirsel çalışmalarında bunun etkisinin görünmesi gayet doğaldır.
Ayrıca, her şairin eski (dini ve edebi) mirası getirmek için kendine özgü bir tarzı vardır. Bazıları Kuran-ı Kerim'in bazı ayetlerinin lafızlarını şahit getirirken, bazıları da onun fikirleri ve anlamlarından yardım almışlar, bir kısmı ise iktibas metoduna başvurmuş,  bazıları ise tazmin sanatına yönelmiş, bazıları da dini ve edebi mirası şiirlerinde birleştirmişlerdir. 
Anahtar Kelimeler: Metinlerarasılık, Eleştirmenler, Edebi Miras, Arap Edebiyatı, Libya Edebiyatı, İstiare, İntihller.

Abstract:
This paper deals with the phenomenon of intertextuality in Libyan poetry and the position of Arab critics on it, and how common is this phenomenon in the collections of Libyan poets, with a review of some poetic models that indicate the poets evoke the religious and literary heritage in their poetic product.
Critics have agreed that intertextuality is an ancient modern phenomenon, the ancient knew this phenomenon and practiced it in their poems, they also took it in their studies, but they did not call it "intertextuality.", Rather, they were dealt with under other names, the most prominent of which are: plagiarism, theft, and Telepathy, and other titles that indicate the texts overlapping each other, and poets evoke some texts and ancient monuments in their poems.
Rhetorists have agreed that intertextuality is an indispensable technique for any poet, theorists have agreed that intertextuality is an indispensable technique for any poet, some of them made the Imam of the poet the cultures of those who preceded him a condition of his poetry, and that the writer is not a writer unless he recites what the ancients wrote in order to develop his talent and refine his style.
Critics include theft from the meanings and ideas of others, especially if the poet conjures up the word or meaning completely without evoking a new addition to him while he has a vilified theft that has no way to justify it or accept it, but if the poet conjures up the words and meanings of those who preceded him and put them on a new look, then this is from the acceptable of who does not enter the door of the vilified theft.
And among the critics who gave the poet an excuse in quoting the words and thoughts of those who preceded him, on the pretext that the ancient people left no word or meaning unless they wrote it, words and meanings are available to all, and it remains a credit for those who wrote them first, and prefer speakers  the proficiency and innovation in those ideas and meanings.
Libyan poets like other poets spread many forms of intertextuality in their poems especially religious intertextuality by virtue of the religious culture that spread in Libyan society, most poets, if not all of them have memorized the Quran and studied its rulings and sciences, it is only natural that the effect of this be shown on their poetic approach.
Also, each poet has his own way of evoking the ancient tradition (religious and literary), some of them invoke the words of some verses of the Quran, and some of them used their ideas and meanings, and some of them have resorted to the quote, some of them resorted to inclusion, and some of them collected the religious and literary heritage in his poems.
Keywords: Intertextuality, Critics, Literary Heritage, Arabic Literature, Libyan Literature, Metaphor, Plagiarisms.