Sığınma evinde kalan kadınların toplumsal cinsiyet rolleri tutumları ve yardım arama davranışlarının incelenmesi
Review of gender roles attitudes and help-seeking behaviors women's who stay in shelters
Yazar: EZGİ BİLGİN
Danışman: PROF. DR. TARIK TUNCAY
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Sosyal Hizmetler = Social Services
Dizin: Feminizm = Feminism ; Sosyal hizmetler = Social services ; Sığınmaevleri = Shelters ; Toplumsal cinsiyet = Gender ; Yardım arama davranışı = Help seeking behaviors ; Şiddet = Violence

Özet:
Kadına yönelik şiddetle mücadele hem dünyada hem ülkemizde bir süredir devam etmesine rağmen kadına yönelik şiddet ve kadın cinayetleri artan bir grafik çizmektedir. Bunun sebeplerinden birisinin de şiddetle mücadele konusunda etkin bir yöntemin bulunamamış olması ve uygulanmakta olan yöntemlerin işlevsiz bir hale gelmesidir. Kadına yönelik şiddetle işlevsel bir mücadele yönteminin keşfi için yola çıkan bu araştırma şiddetin doğasını ve bileşenlerini ön plana çıkarmış ve bu bileşenlere kadınların odağından yaklaşmıştır. Bu araştırmada şiddete maruz kalan ve sığınmaevi deneyimi olan kadınların toplumsal cinsiyet rolleri tutumlarını ve yardım arama davranışlarını feminist sosyal hizmet yaklaşımı ile kadınların gözünden anlamak amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda nitel araştırma deseninde tasarlanan bu araştırmada amaçlı örneklem yoluyla sığınmaevi hizmeti alan on üç kadın ile derinlemesine görüşmeler yapılmıştır.
Kadınlar ile gerçekleştirilen görüşmeler detaylı döküm alınarak analiz edilmiştir. Araştırmanın analizi sonucunda kadınların toplumsal cinsiyet rolleri tutumları ve yardım arama davranışlarını destekleyici ve engelleyici bileşenlere ulaşılmış ve bir şema haline getirilmiştir. Bu şemaya istinaden özellikle yardım arama davranışını engelleyen bileşenlerin çokluğuna dikkat çekilmesi ve bu bileşenleri etkisiz hale getirecek çalışmaların uygulamaya geçirilmesi şiddetle mücadelenin işlevselliği açısından önemli bulunmuştur. 
Araştırmanın en önemli sonucu toplumsal cinsiyet rolleri tutumları 'kendilerinden beklenen kadınlık' ile örtüşen kadınların yetersiz destek sebebiyle yardım arama davranışlarının 'gidecek yerleri' olmadığı algısıyla 'can havli' ile ortaya çıktığı gerçeğini yansıtmasıdır. Bir başka deyişle toplumsal cinsiyet rolleri tutumları geleneksel bakış açısına uygun olan, razı gelen ve edilgen olan kadınlar yetersiz destek sebebiyle uzun bir süre boyunca şiddete katlanmış ancak kendileri veya çocukları ölümle tehdit edilince aktif baş etme yolu seçerek yardım arama davranışında bulunmuşlardır.
Araştırmaya katılan kadınların kök ailelerinde şiddetin en az bir türüne maruz kaldıkları ve bu durumun şiddetin normalleştirilmesine sebep olduğu, evliliklerinde de şiddete maruz kalan bu kadınların şiddet döngüsü içinde kaldığı keşfedilmiştir. Kök ailelerinde şiddete maruz kalan ve şiddeti 'hak/ceza' kavramları ile ilişkilendiren kadınlar, şiddeti normalleştiren kültür öğretilerinin de etkisi ile şiddete maruz kaldıklarında kendilerini suçlamakta ve şiddetin boyutları artana kadar yardım arama davranışında bulunmamaktadırlar.
Araştırmanın önemli sonuçlarından biri de kadınların eğitim düzeyleri ile yetiştirildikleri bölgelerle toplumsal cinsiyet rolleri tutumları ve şiddete maruz kalmaları arasında doğrudan bir ilişki olmadığının gözlenmesidir. Kadınların toplumsal cinsiyet eşitsizliğine, bu eşitsizliğin sonuçlarına ve şiddet türlerine ilişkin farkındalığının sonradan oluştuğu anlaşılmıştır.
Kadınların 'son çare' olarak nitelendirdikleri sığınmaevi hizmeti sürecine ve yeterliliğine kadınların gözünden bakmak da araştırmanın alt amaçlarından birisiydi. Bu doğrultuda araştırma sonucunda sığınmaevi hizmet sunumunda feminist yaklaşım ve kadın bakış açısından uzak ve farklı uygulamaların olmasının kadınların güçlenmesine olumsuz yönde etki yaptığı ve bağımsız yeni bir hayat kurmalarına engel olduğu anlaşılmıştır. Bu bağlamda da sığınmaevi hizmetinde feminist yaklaşımın bir gereklilik olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bununla birlikte kadına yönelik şiddetle mücadelede yer alan kamu kurum ve kuruluşlarında görevli personelin 'arabuluculuk' yöntemi ve 'ailenin bütünlüğü' anlayışına sahip olmasının kadınların yardım arama davranışlarına engel olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Araştırmada feminist yöntemin ve feminist sosyal hizmet uygulamalarının kadına yönelik şiddetle mücadelede en etkin yöntem olduğuna ve örnek uygulamalara da yer verilmiştir. Kadına yönelik şiddetle mücadelede tutum ve davranış değişikliğine odaklanmak uzun vadeli ve işlevsel bir çözüm yolu olacaktır ve bu yolu geleneksel yöntemler değil feminist sosyal hizmet yaklaşımı açmaktadır. Bu bağlamda kadınların yaşam deneyimleri, sorun ve gereksinimleri feminist sosyal hizmet yaklaşımı kullanılarak ele alınmış ve önerilere çoklu düzeylerde yer verilmiştir. 
Araştırma sürecinde birden fazla sığınmaevi deneyimi olan kadınların olduğu, bu kadınların farklı uygulamalar ve yaklaşımlar sebebiyle bağımsız yaşama geçiş süreçlerinin olumsuz yönde etkilendiği fark edilmiştir. Bu sebeple farklı sığınmaevi deneyimi olan kadınların memnuniyet ve fayda sağlama düzeylerine ilişkin yapılacak araştırmaların da feminist sosyal hizmet yaklaşımının gerekliliğine vurgu yapacağı ve hizmet sunumunu işlevsel ve kaliteli hale getireceği düşünülmektedir.

Anahtar Sözcükler  
Feminist sosyal hizmet yaklaşımı, sığınmaevi, şiddete maruz kalan kadınlar, toplumsal cinsiyet rolleri tutumları, yardım arama davranışı.

Abstract:
Although the struggle against violence against women continues for a while in both the world and our country, violence against women and women's murders are increasing. One of the reasons for this is that the effective method of combating violence is not found and the applied methods become dysfunctional. This research, which sets out for the discovery of a functional method of struggle with violence against women, emphasized the nature and components of violence and approached these components from the focus of women. The purpose of this study is to understand the gender role attitudes and help-seeking behaviors of women's who battered and has shelter experience with the view of women through the feminist social work approach. In this research designed for this aim in qualitative research design and thirteen women have been in-depth interviewed thoroughly using the purposive sampling method.
Interviews with women were analyzed by detailed casting. As a result of the analysis of the research, the gender roles of women and their supportive and preventive components of help seeking behaviors have been reached and a scheme has been made. Referring to this schema, it is especially important to draw attention to the multiplicity of components that hinder help-seeking behavior and to put into practice the works that will neutralize these components.
As a result of research, it has been observed that women's help-seeking behaviors emerged with 'death threat' perception that there is no 'place to go' because their support is inadequate whose gender role attitudes overlap with 'expected femininity'. In other words, the attitudes of gender roles, which are fit and passive for the traditional point of view, have been subjected to violence for a long time due to insufficient support, but when they or their children are threatened with death, they have actively searched for help seeking behavior.
It was discovered that women who participated in the study were exposed to at least one type of violence by their parents and this situation caused the violence to be normalized and that these women who were exposed to violence in their marriages remained within the cycle of violence. Women who are exposed to violence by their parents and learn violence as 'right / punishment', are blamed when they are exposed to violence with the influence of cultural teachings that normalize violence and do not seek help until the extent of violence increases.
One of the important results of the study is the observation that there is no direct relationship between education levels of women and the regions where they are raised and their gender roles attitudes and exposure to violence. It is understood that women's awareness of gender inequality, the consequences of this inequality and the types of violence are later formed.
One of the sub-aims of the study was to look at women's shelter and the adequacy of women's shelter as a last resort. As a result of the research, it was understood that the lack of feminist approach and the different applications from women's perspective in the provision of shelters services had a negative impact on women's empowerment and prevented them from establishing an independent new life. In this context, it was concluded that a feminist approach is a necessity in shelters. In addition strongly the public institutions involved in the fight against women and organizations in the personnel of 'mediation' method and the 'family unity' of having the understanding to the conclusion that barriers to women's help-seeking behavior has been reached.
In this study, feminist method and feminist social work practices are the most effective method in combating violence against women and examples are given. Focusing on attitudes and behavior change in the fight against violence against women will be a long-term and functional solution, and this is not a traditional method but a feminist approach to social work. In this context, the life experiences, problems and needs of women have been evaluated by using the feminist social work approach and the suggestions are given in multiple levels.
It has been noticed that there are women who have more than one sheltering experience in the research process and that these women are affected negatively by the transition to independent living due to different practices and approaches. Therefore, it is thought that researches about the satisfaction and benefit levels of women with different shelters will emphasize the necessity of feminist social work approach and make service delivery functional and high quality.

Keywords
Feminist social work approach, shelter, battered women, gender role attitudes, help-seeking behavior.