Bilgisayarlarda kullanılan tüm parçaların iş sağlığı ve güvenliği açısından değerlendirilmesi
Evaluation of all parts used in computers for occupational health and safety
Yazar: SALİH MEMİŞ
Danışman: DOÇ. DR. YUNUS ÖNAL
İnönü Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İş Sağlığı ve Güvenliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve Kontrol = Computer Engineering and Computer Science and Control ; Elektrik ve Elektronik Mühendisliği = Electrical and Electronics Engineering ; Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering
Dizin: Bilgisayarlar = Computers ; Elektronik atıklar = Electronic wastes ; Mesleki maruziyet = Occupational exposure ; Metal parçacıkları = Metal grains ; İş güvenliği = Work safety ; İş sağlığı = Occupational health

Özet:
Elektrikli ve elektronik eşyalarda teknolojinin gelişmesi ve refah düzeyindeki artışla birlikte elektronik ürünlerin tüketimindeki artış yeni bir atık türü olan elektronik atıkları oluşturmaktadır. Elektronik atıklarda pek çok değerli maden ve zararlı bileşik bir arada bulunmaktadır. Değerli madenlerin ülke ekonomisine katkısı ve zararlı bileşiklerin çevreye, insan sağlığına etkisini ortadan kaldırmak için elektronik atıkların lisanslı ve sertifikalı resmi geri dönüşüm tesislerinde işlenmesi gerekmektedir. Elektronik atıklar yapılarından dolayı sürekli gelişim ve değişim gösteren dinamik atıklar olduklarından elektronik atık işleme tesislerinde bu atıkları işleyen işçiler sürekli değişen tehlikelere maruz kalmaktadırlar.

Elektronik atıkların içinde en çok gelişim ve değişim gösteren ürünlerden biri hiç şüphesiz ki bilgisayarlardır. Bu tez çalışmasında kullanım ömrünü tamamlamış bir dizüstü bilgisayar fiziksel söküm işlemi yapılarak bilgisayarı oluşturan tüm parçaların ağırlıkları ve kimyasal bileşimlerinin ne olduğu araştırılmıştır.Bilgisayarın geri dönüşümü yapılırken hangi işlemlerden geçirildiği ve geri dönüşümü yapan işçilerin maruz kaldıkları tehlikeler araştırılmıştır. Lisanslı geri dönüşüm tesislerinde çalışan işçilerin mesleki maruziyetlerini azaltmak için ulusal ve uluslararası mevzuatlar ve standartlar incelenerek ülkemizde bulunan yasal düzenlemelerin yeterli olup olmadığı araştırılmıştır.

Elektronik atıkları işleyen işçilerin maruz kaldıkları tehlikeleri azaltmak için elektrikli ve elektronik eşyaların üretiminde tehlikeli maddelerin sınırlandırılmasında getirilen kısıtlama limitlerinin ve ulusal mevzuatımızın, uluslararası mevzuat ve standartlardan daha etkin ve güncel bir yasal düzenlemeye kavuşturulması gerekmektedir.






Anahtar Kelimeler: Elektronik atık, Bilgisayar parçaları, İş sağlığı, Mesleki maruziyet

Abstract:
The development of technology in electrical and electronic items,and increasing prosperity,consumption of electronic products generate electronic waste that is a new typeof waste. A lot of precious metals and harmful compunds are available in e-waste. Precious metals must contribute to national economy, and detrimental effects of harmful compounds must be prevented from environment and human health. For this reason, E-waste must be recycled and recovered in formal licensed and certificated recycling facilities. E-waste constantly progresses and changes. E-waste is always in dynamic progresses. Because of this, the workers in the recycling facilities expose to these changing hazards.

One of the most changing and developing products among e-wastes is computer. In this thesis study, an end-of-life laptop was dismantled. All compounds of this laptop were weighed and chemical compounds were examined one by one. While recycling a laptop, which processes were implemented and what the hazards that the workers in these facilities exposed to  were examined. To reduce occupational expositions of the workers in licensed recycling facilities, national- international regulations and standards were examined ,and ıt was examined whether legislative regulations in Turkey are sufficient or not.

To reduce the hazards that the workers in recycling facilities expose, harmful items must be limited in the production of electrical and electronic devices. Turkey must be establish a recycling policy. Turkey must impose restriction for harmful items in electrical and electronic devices. These limitations in national regulations must be more effective and up-to-date than international regulations and standards.




Key words: E-waste, Compounds of a computer, Occupational health, Occupational exposure