Hava sahasının hukukî rejimi
The legal regime of the airspace
Yazar: ALİ BAL
Danışman: PROF. DR. MELDA SUR
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / Kamu Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Egemenlik = Sovereignty ; Hava aracı = Air vehicle ; Hava sahası = Airspace ; Hukuki statü = Legal status ; Uluslararası Hukuk = International Law

Özet:
"Hava Sahasının Hukukî Rejimi" başlığını taşıyan tezimiz üç ana bölümden oluşmaktadır. Bu çalışmanın amacı, hava sahasıyla ilgili temel kavram, kural ve kurumları inceleyip, hukuk kurallarının tarihsel gelişimi ve teknolojik ilerlemeler bağlamında de lege ferenda çözümler önermektir.
Tezin Birinci Bölümünde "hava hukuku" kavramı, hava hukukunun bağımsızlığı ve diğer hukuk dallarıyla ilişkisi, uluslararası hava hukukunun kaynakları ve havacılığa dair uluslararası kurumlar incelenip, irdelenmiştir. Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü ve bazı Avrupa örgütleri bu Bölümün son kısımda önemli bir yer tutar.
İkinci Bölüm ise "hava sahası" kavramı, hava sahasının hukukî statüsü, hava sahasının yatay ve dikey sınırları ve ayrıca hava araçları konularıyla ilgilidir. Bu Bölümde ilk önce hukukî bir anlam taşıyan "hava sahası" kavramı tanımlanarak; hava sahasının özellikle statüsü ve sınırları aracılığıyla tanımlanabilir olduğu görülür. Hava sahasının hukukî statüsü, bu sahanın kime ait olduğunu ve bu sahaya hangi kurallar dizisinin uygulanabileceğini göstermektedir. Bu bağlamda, hava sahasının hukukî statüsünü belirlemeye ilişkin çeşitli yaklaşımlar ve tarihî olaylar, ana sözleşmelerdeki ilgili normların ışığı altında incelenmiştir. Daha sonra, çeşitli deniz ve kara alanları üzerindeki hava sahaları ve ayrıca hava sahasının nerede sona erip uzayın nerede başladığı meselesi ele alındıktan sonra, hava araçlarına dair kamu hukuku meseleleri incelenmektedir.
Üçüncü Bölüm, hava sahası üzerinde egemenlik ilkesinin içeriği ve kapsamıyla ilgilidir. Bu Bölümün ilk kısmı, uluslararası hukukta "egemenlik" kavramının tanımıyla başlar. Daha sonra, devletin hava sahası üzerindeki yetki ve yükümlülükleri araştırılmış; ayrıca, hava sahasının ihlali de bu Bölümün bir kısmını teşkil etmiştir. İhlalci sivil/askerî hava araçlarına karşı hangi meşru önlemlerin alınabileceği, bu kısmın en önemli konusudur. Bu Bölümde son olarak seyrüsefer ve ticaret hakları bağlamında hava sahasında serbestlikler incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Hava Sahası, Hava Sahasında Egemenlik, Hava Sahasının Sınırları, Hava Araçları, Hava Sahasının İhlali, Hava Sahasında Serbestlikler.

Abstract:
The thesis titled "The Legal Regime of the Airspace" is divided into three main parts. The main purposes of the thesis are to examine the fundamental concepts, norms and foundations relative to the airspace and to offer de lege ferenda solutions within the context of the historical development of the legal rules and technological improvements.
The First Part of the thesis consists of the concept of "air law", autonomy of air law and its relationship with other branches of law, sources of international air law and international institutions related to aviation. International Civil Aviation Organization and some European organizations occupy an important place in the last chapter of this Part.
The Second Part is dealing with the concept of "airspace", the legal status of the airspace, horizontal and vertical boundaries of the airspace and also the "aircraft". In this Part it has firstly been specified the concept of "airspace" having a legal meaning. It has been understood that the airspace is definable through especially its status and boundaries. The legal status of the airspace sets out belonging to whom it is and establishes which set of rules are applicable to it. In this respect it has been studied various approaches and historical facts about determining the airspace's legal status. Additionally, it has been represented relevant norms of the main conventions. Later, airspace over various sea and land areas has been examined in this context. It has also been studied the issue where the airspace ends and the outer space begins. This Part comes to an end with the examination of public law issues about the aircraft.
The Third Part is about the content of the principle of sovereignty over the airspace. The first chapter of the Part begins with a definition of the concept of sovereignty in international law. It follows a summing of jurisdiction and obligations of the state over its airspace. Besides that, "aerial intrusion" constitutes a distinct chapter of this Part. Which legitimate responses can be taken against intruding civil/military aircraft is the most important aspect of this subject. Finally in this Part it has been studied "air freedoms" in respect to navigation and traffic rights.

Keywords: Airspace, Sovereignty over Airspace, Boundaries of the Airspace, The Aircraft, Aerial Intrusion, Air Freedoms.