Mecelle'de tahkim
Arbitration in Mecelle
Yazar: HATİCETÜL KÜBRA YAVUZ
Danışman: PROF. DR. ALİ BARDAKOĞLU
İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law

Özet:
İnsanlar arasındaki ilişkilerin bir düzen dahilinde yürümesi, hukukun esas gayelerindendir. Toplumda kişilerin, aralarında kendi iradeleri ile çözemedikleri ihtilafları, sayılan, sevilen, bilgili ve liderlik vasfı olan kimselere götürerek yardım istemeleri, çok eski zamanlardan beri süregelen adetlerdendir. Kişinin, kendi hakkını kendisinin almaya (ihkak-ı hak) kalkmasının, barış ve huzur ortamını ne kadar bozucu olacağı aşikardır. Uyuşmazlıkların çözümünde, hakimiyet hakkı gereği, resmi otoritenin görevlendirdiği kurumlara müracaat esas olsa da bu kurumların iş yükünü azaltmak, zaman kazanmak gibi sâiklerle hakemlere başvurmanın uygun bir yol olduğu görülmektedir. Tarihte bu yolun kabul gördüğü ve çokça uygulanarak bugünlere gelindiği bilinmektedir. Bugün hem İslam hukuku hem de modern hukuk uygulayıcıları, tahkim kurumunu, belli şart ve kurallarla düzenleyerek, sağlıklı bir tahkim süreci işleyişini garanti altına almaya çalışmaktadırlar. Bu çalışmanın konusu, bir hukuk kurumu olan "tahkim"in önce tarihsel arka planı ve İslam hukukunda bulunduğu yerin tespiti, sonra İslam hukuku alanındaki ilk kanunlaştırma örneği olan Mecelle-i Ahkam-ı Adliye'deki düzenlemenin incelenmesidir. Üçüncü bölümde ise, bugün yürürlükte bulunan 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu çerçevesinde "tahkim" kurumunun geldiği noktanın tesbiti ve son olarak Mecelle'de düzenlenen tahkim ile HMK.da düzenlenen tahkim arasındaki farkların belirlenmesine çalışılmıştır.

Abstract:
One of the fundamental purposes of law is to regulate relationships among individuals in an orderly manner. Throughout history, it has been customary for people to seek assistance from respected, knowledgeable, and leadership-qualified individuals to resolve disputes they cannot settle through their own efforts. It is evident that individuals attempting to enforce their own rights (ihkak-ı hak) would disrupt peace and harmony within society. Although the primary method for resolving disputes involves appealing to institutions designated by official authorities under the right of sovereignty, resorting to arbitrators is seen as a suitable alternative to reduce the workload of these institutions and save time. Historically, arbitration has been widely accepted and practiced up to the present day. Today, both Islamic and modern legal practitioners strive to ensure a healthy arbitration process by regulating the institution of arbitration with specific conditions and rules. This study aims to first identify the historical background and the role of arbitration as a legal institution in Islamic law. It then examines the regulations within Mecelle-i Ahkam-ı Adliye, the first codification in the field of Islamic law. In the third section, the study aims to ascertain the current state of the arbitration institution within the framework of the Code of Civil Procedure No. 6100, and finally, to identify the differences between the arbitration regulations in Mecelle and those in the current Code of Civil Procedure.