Aksu deresi (Giresun) su ve sediment kalitesinin değerlendirilmesi
Assessment of water and sediment quality of Aksu creek (Giresun)
Yazar: SELDA PALABIYIK
Danışman: DOÇ. DR. TAMER AKKAN
Giresun Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Biyoloji = Biology

Özet:
Bu çalışmada, Giresun ilinin içme suyu ve farklı amaçlar için tatlısu kaynağını oluşturan Aksu Deresi'nin, mevcut su ve sediment kalitesinin tespiti hedeflenmiştir. Bu amaç için on iki ay boyunca beş farklı istasyondan su ve sediment örnekleri toplanmış, soğuk zincir altında laboratuvar ortamına taşınarak standart metotlara göre analiz edilmiştir. Elde edilen sonuçlar ulusal/uluslararası referans değerler, çok değişkenli istatistiksel analiz yöntemlerine ve kalite indekslerine göre yorumlanmıştır. 
Su numunelerine ait bulgular; su sıcaklığı 4,68-23,29 (11,6480,686) °C, Eİ 302-908 (573,822,495) mS/cm, TÇMM 0,197-0,595 (0,3780,015) mg/L, tuzluluk 0,15-0,45 (0,2800,011) ppt, ÇO 6,03-12,98 (9,3910,226) mg/L, pH 7,22-8,35 (7,700,036), ORP -122,60-38,10 (-23,3123,968) mV, bulanıklık 2,22-87,45 (32,0872,871) ntu, silika 1,150-142 (36,575,161) mg/L, alkalinite 3,5-22,5(11,6580,484) mg/L, toplam sertlik 7-27,5 (14,670,545) °F, TF 0,02-5,91 (0,4240,134) mg/L, O-PO4 0,006-0,576 (0,1220,018) mg/L, klorofil_a 0,17-8,65 (3,5760,218), TAN 2,977-8,878 (5,5220,239) mg/L, Na 1,8-13,5 (3,880,327) mg/L, K 0,50-1,4 (0,7650,023) mg/L, nitrit azotu 0-0,08 (0,0090,002) mg/L, nitrat azotu 0,001-2,62 (0,8800,073) mg/L, sülfat 0-40 (18,5171,610) mg/L, Mn 1,019-2,499 (1,4670,052) ppb, Fe 7,87-169,05 (29,0324,315) ppb, Co 0,005-0,216 (0,0580,006) ppb, Ni 0,027-4,801 (1,8850,136) ppb, As 0,137-8,027 (3,7530,219) ppb ve Cd 0,199-0,316 (0,2740,003) ppb'dir. Sediment numunelerine ait bulgular; pH 6,25-77,88 (7,200,057), %OM 0,90-10,70 (5,4860,263), Mn 208,0-639,4 (334,70211,757) ppm, Fe 8677,5-19438,3 (13722,597297,471) ppm, Co 2,345-11,038 (5,5190,254) ppm, Ni 2,245-12,519 (5,9280,256) ppm, As 7,546-21,429 (14,6650,428) ppm ve Cd 0,003-1,405 (0,1870,037) ppm'dir. Ayrıca, çok değişkenli istatistiksel yöntemler ile su ve sediment değişkenlerinin zaman, mekân ve köken bakımından ayrıntılı değerlendirmeleri yapılmıştır. Aksu Dere'sinde su kalite indeksleri; WOI, HMPI, MI ve SPI'ya, sediment kalite indeksleri; Igeo, EF, CF, Cp, Cd, PELQ ve ERMQ'ya göre önemli derecede kirlilik tespit edilmiştir.
Sonuç olarak içme ve tarımsal sulama suyu kaynağı da olan Aksu Deresi'nin su ve sediment yapısında; yoğun antropojenik baskının varlığı ve mevcut durumun ivedilikle rehabilete edilmesi gerektiği tespit edilmiştir. Aksi halde mevcut su kaynağının sürdürülebilir kullanımının kısıtlanması kaçınılmazdır. İlaveten, Doğu Karadeniz Bölgesinin ve Giresun ilinin en önemli tatlısu kaynaklarından biri olan Aksu Deresi ve deşarj olduğu Karadeniz ekosistemi için potansiyel bir tehdit oluşturabileceği düşünülmektedir.

Abstract:
In this study, it is aimed to determine the water and sediment quality in the Aksu Creek, which creates the source of drinking water and dessert for different purposes in the province of Giresun. For this purpose, water and sediment samples from five different stations have been collected for twelve months, transported to the laboratory environment under the cold chain, and analyzed according to standard methods. Study results have been evaluated according to national/international references, multi-variable statistical analysis methods, and quality indexes.
Results of water samples; water temperature 4.68-23.29 (11.648±0.686) °C, electrical conductivity 302-908 (573.8±22.495) mS/cm, TDS 0.197-0.595 (0.378±0.015) mg/L, salinity 0.15-0.45 (0.280±0.011) ppt, DO 6.03-12.98 (9.391±0.226) mg/L, pH 7.22-8.35 (7.70±0.036), ORP -122.60-38.10 (-23.312±3.968) mV, turbidity 2.22-87.45 (32.087±2.871) ntu, silica 1.150-142 (36.57±5.161) mg/L, alkalinity 3.5-22.5(11.658±0.484) mg/L, total hardness 7-27.5 (14.67±0, 545) °F, TP 0.02-5.91 (0.424±0.134) mg/L, O-PO4 0.006-0.576 (0.122±0.018) mg/L, chlorophyll_a 0.17- 8.65 (3.576±0.218), TAN 2.977-8.878 (5.522±0.239) mg/L, Na 1.8-13.5 (3.88±0.327) mg/L, K 0.50-1.4 (0.765±0.023) mg/L, nitrite nitrogen 0-0.08 (0.009±0.002) mg/L, nitrate nitrogen 0.001-2.62 (0.880±0.073) mg/L, sulfate 0 -40 (18,517±1.610) mg/L, Mn 1.019-2.499 (1.467±0.052) ppb, Fe 7.87-169.05 (29.032±4.315) ppb, Co 0.005-0.216 (0.058±0.006) ppb, Ni 0.027-4.801 (1.885±0.136) ppb, As 0.137-8.027 (3.753±0.219) ppb and Cd 0.199-0 316 (0.274±0.003) ppb. Findings of sediment samples; pH 6.25-77.88 (7.20±0.057), OM 0.90-10.70 (5.486±0.263), Mn 208.0-639.4 (334,702±11, 757) ppm, Fe 8677.5-19438.3 (13722.597±297.471) ppm, Co 2.345-11.038 (5.519±0.254) ppm, Ni 2.245-12.519 (5.928±0.256) ppm, As 7.546-21.429 (14.665±0.428) ppm and Cd 0.003-1.405 (0.187±0.037) ppm. In addition, detailed assessments of water and sediment variables in terms of time, space, and origin were performed using multiple variable statistical methods. Water quality index at WOI, HMPI, MI, and SPI, sediment quality index Igeo, EF, CF, Cp, Cd, and significant pollution was detected based on PELQ and ERMQ.
As a result, the water and sediment structure of the Aksu Creek, which is the source of drinking and irrigational water, has been determined that the presence of intense anthropogenic pressure and the current situation must be quickly rehabilitated. Otherwise, it is inevitable to restrict the sustainable use of the current water supply. In addition, Aksu Creek, one of the most important dessert sources in the eastern Black Sea region and the province of Giresun, is thought to pose a potential threat to the Black Sea ecosystem, where it discharges.