Çağdaş Mısır'da tasavvuf araştırmaları ve Ebü'l-Alâ Afîfî'nin katkıları
Sufi studies in contemporary Egypt and the contributions of Abu al-Ela Afifi
Yazar: MANAR FARAG MAHMOUD EISSA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ERCAN ALKAN
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tasavvuf Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Din = Religion
Dizin: Abdürrazık, Mustafa = Abdürrazık, Mustafa ; Ebü'l-Ala Afifi = Ebü'l-Ala Afifi ; Mısır = Egypt ; Tarikatlar = Religious orders ; Tasavvuf = Mystic ; Tasavvuf tarihi = History of mysticism ; İbn Arabi = İbn Arabi ; İslamiyet = Islam

Özet:
Mısır'da tasavvuf, köklü bir tarihî geçmişe sahiptir. Tasavvuf tarihinin dikkat çeken simalarından Zünnûn el-Mısrî başta olmak üzere, Mısır tarih boyunca önemli sûfilere ev sahipliği yapmıştır. Bedeviyye, Desûkiyye ve Şâzeliyye gibi köklü yerel tarikatların gelişimine şahit olurken; Kādiriyye, Rıfâiyye, Halvetiyye, Bektaşiyye ve Nakşibendiyye gibi tarikatları da coğrafyasında barındırmıştır. Mısır coğrafyasına yayılan büyük sûfîlerin ardında bıraktıkları tarikat yapıları, zâviye ve türbeler ise günümüzde tasavvuf ritüellerinin ve mevlitlerin icra edildiği merkezlere dönüşmüştür. Gerek popüler düzeyde gerekse akademik araştırmalar bağlamında, çağdaş Mısır'da tasavvuf araştırmalarının yerini ele alan bu çalışma iki bölümden oluşmaktadır. "Çağdaş Mısır'da Tasavvuf" başlığını taşıyan ilk bölümde, öncelikle, Mısır'da tasavvufun tarihsel gelişimi kurumları ve kişileri bağlamında kısa bir değerlendirme yapılmıştır. Daha sonra Mısır'ın modern döneminde "el-Meclisü'l-a'lâ li't-turukı's-sûfiyye"nin işleyişi, görevi ve kurumsal tarihine yer verilmiştir. Ayrıca bu dönemde öne çıkan tarikatlar ve bu tarikatların faaliyetleri hem kültürel hem de toplumsal yönleriyle incelenmeye çalışılmıştır. Bu bölüm altındaki son başlıkta, Mısır'da tasavvufun üniversite müfredatına girişi ve bir araştırma konusu oluşu ele alınmış, tasavvuf araştırmalarında öne çıkan akademisyenler Mustafa Abdürrâzık ve çevresi,Abdurrahman Bedevî, Ali Sâmî Neşşâr ve Ebü'l-Vefâ Teftâzânî gibi isimler ve eserlerinde öne çıkardıkları bağlamlar analiz edilmiştir. İkinci bölüm ise "Ebü'l-Alâ Afîfî'nin Katkıları" başlığını taşımaktadır. Ebü'l-Alâ Afîfî, Mısır'da tasavvuf araştırmaları söz konusu olduğunda öne çıkan isimlerden birisidir. Bu başlık altında Ebü'l-Alâ Afîfî'nin hayatı ve eserleri ayrıntılı bir şekilde ele alınmış; eserlerinde öne çıkardığı tasavvufî temalar ve özellikle İbnü'l-Arabî araştırmaları detaylarına odaklanılarak belirginleştirilmeye çalışılmıştır.

Abstract:
Sufism has a deep-seated history in Egypt. One of the most valuable characteristics that draws one's attention is that Egypt has embraced many important Sufis throughout its history, primarily Dhul-Nun al-Misrī. Egypt witnessed the development of many sufi orders (tariqas), and most importantly the poles of the four orders: the Shadhilī order, the Dasuqī order, the Badawī order, and the Qadirī order. At the same time, Egyptian territory was a haven for the Khalwati order, the Bektashi order, and the Naqshbandī order in its region. Many institutions (Zawiya) and shrines (Dharih) which were spread across Egypt and bequeathed by the Sufi leaders have turned into hubs for festivals and Sufis rituals. Deriving from both popular and academic studies, this thesis, which consists of two chapters, deals with Sufism studies in modern Egypt. In the first chapter entitled "Sufism in contemporary Egypt", a brief evaluation is made within the context of the historical development of the institutions and individuals of Sufism in Egypt. Subsequently, the functions, duty and institutional history of "al-Majlis al-a'lā li't-turuq al-sūfiyya" (the Supreme Council of Sufi Orders) in modern Egypt is discussed. Additionally, the prominent orders and their activities in this period are examined in terms of both their cultural and social aspects. In the last heading under this section, the addition of Sufism to universities' curriculums in Egypt and it becoming a subject of research is tackled, while the famous academicians in Sufi studies such as Mustafa 'Abd al-Rāzık and figures in his circle like Abd al-Rahmān Badawī, Ali Sāmī Al-Nashshar, Abū Al-Wafā Al-Taftazānī and the contexts they highlight in their works are analyzed. In the second chapter entitled "The contributions of Abū al-'Alā' 'Afīfī", we take a look at Abū al-'Alā' 'Afīfī, who is one of the prominent names when it comes to Sufism studies in Egypt. Under this heading, Abū al- 'Alā' 'Afīfī's life and works are discussed in detail; the Sufi themes highlighted in his works and the details of Ibn al-'Arabī studies are specifically clarified.