Çukurova'da mısır sapkurtları [Ostrinia nubilalis Hübner (lep: crambıdae), Sesamia nonagrioides Lefebvre (Lep: Noctuıdae)]'na karşı farklı mücadele yöntemlerinin etkinlikleri ve entegrasyonu
Efficacy and integration of different control methods against corn stem borers [Ostrinia nubilalis Hübner (Lep: Crambidae), Sesamia nonagrioides Lefebvre (Lep: Noctuidae)] in Çukurova
Yazar: ALİCAN KURTULUŞ
Danışman: PROF. DR. SERPİL KORNOŞOR
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Hibrit mısır = Hybride maize ; Zararlı böcekler = Insect pests

Özet:
Mısır sap kurtları [Mısır kurdu Ostrinia nubilalis Hübner (Lepidoptera: Crambidae) ve Mısır koçankurdu Sesamia nonagrioides Lefebvre (Lepidoptera: Noctuidae)] Doğu Akdeniz Bölgesi'nde ikinci ürün mısırın ana zararlıları konumundadır. Bu çalışmada Mısır sap kurtları'na karşı kimyasal mücadele (KM), biyoteknik mücadele (BTM) ve entegre mücadele (EM) yöntemlerinin etkinlikleri 2011-2013 yılları arasında değerlendirilmiştir. BTM kapsamında Mısır koçankurdu'na karşı çiftleşmeyi engelleme yöntemi (ÇE), EM kapsamında ÇE yöntemi ve Mısır kurdu'nun yumurta parazitoidi Trichogramma evanescens Westwood (Hymenoptera: Thricogrammatidae) salımı yapılmıştır. Ayrıca laboratuvar koşullarında mısırda ruhsatlı bazı insektisitlerin yumurta parazitoidi Trichogramma evanescens'e etkileri araştırılmıştır.
EM, BTM ve KM uygulamalarının S. nonagrioides yumurta popülasyonunu kontrole göre sırasıyla % 36.5-73, % 38-67 ve %27.2-72.8 arasında değişen oranlarda azalttığı belirlenmiştir. Çiftleşmeyi engelleyici feromonların Mısır koçankurdu yumurta popülasyonunu kontrole göre % 73'e kadar azalttığı, buna rağmen ekonomik zarar eşiği olan 5 yp/100 bitki seviyesinin altına indiremediği tespit edilmiştir. EM kapsamında salımı yapılan T. evanescens'in ise O. nubilalis yumurtalarında % 78.3- 92.1 oranında parazitlenmeye neden olduğu ve hasat zamanında larva popülasyonunu kontrole göre % 72 oranında azalttığı belirlenmiştir. KM ise uygun zaman ve sayıda uygulandığında her iki zararlı için de en etkili mücadele yöntemi olmuştur. Mısır koçankurdu yumurtalarında Telenomus busseolae Gahan (Hymenoptera: Scelinoidae) tarafından doğal parazitlenme oranlarının sezon sonuna doğru % 80'e ulaştığı belirlenmitir.
Chlorpyrifos-ethyl içerikli ilaçların T. evanescens ergin öncesi dönemleri ile erginlerinde % 100 ölüme sebep olduğu saptanmıştır. Sentetik piretroidlerden lambda-cyhalothrin ve deltamethrin içerikli ilaçların yumurtalar üzerinde az zararlı (sınıf 2), erginler üzerinde ise orta derecede zararlı (sınıf 3) olduğu görülmüştür. Novaluron ergin öncesi dönemlere zararsız (sınıf 1) ergin dönemlereyse az zararlı olarak belirlenmiştir. Chlorantraniliprole ve indoxacarb ergin öncesi uygulamalarda zararsız (sınıf 1) iken ergin dönemlere indoxacarb az zararlı, chlorantraniliprole ise zararsız olarak bulunmuştur.
Çalışma sonucunda ikinci ürün mısırda mısır sap kurtlarına karşı en etkili mücadele yöntemi KM olmuştur. Seçici insektisitleri diğer yöntemlerle birleştirerek entegre mücadele çalışmalarının geliştirilmesi gerekmektedir.

Abstract:
Corn stem borers [Ostrinia nubilalis Hübner (Lepidoptera: Crambidae), Sesamia nonagrioides Lefebvre(Lepidoptera: Noctuidae)] are the key pests of second crop maize production in East Mediterranean Region of Turkey. In this study, efficacy of chemical (C), biotechnical (BTC) and integrated pest management (IPM) practices were studied for control of stem borers, between the years of 2011-2013. Also the side effects of some insecticides registered in maize on an egg peresitoid, Trichogramma evanescens Westwood (Hymenoptera: Thricogrammatidae) were tested.  
	As a result, in IPM, BTC and C plots, egg numbers of S. nonagrioides were reduced ranging between % 36.5-73, % 38-69 and %27.2-72.8 respectively. It was found out that mating disruption pheromones caused a reduction up to 73 % in S. nonagrioides egg numbers. T. evanescens releases as an integrated control approach, resulted in 87.33-92.13 % parasitism on O. nubilalis egg masses and reduced the larval populations 72 %. Chemical control, if applied correctly, wass found to be the most effective control method for both stem borers. Natural parasitism of S. nonagrioides eggs by Telenomus busseolae Gahan (Hymenoptera: Scelinoidae) reached up to 80 % at the end of the growing season.
Chlorpyrifos ethyl based insecticides caused a 100 % mortality on all life stages of T. evanescens. Lambda cyhalothrin and deltamethrin based insecticides, both of which are pyrethroids, slightly harmful (Class 2) on preimaginal stages and moderately harmful (Class 3) on adults. Novaluron and Indoxacarb were harrmless (Class 1) to preimaginal stages and slightly harmful to the adults (Class 2) Chlorantraniliprole was harmless (Class 1) on all steges of T. evanescens.
As a result, C was found out to be the most effective control method against corn borers. The studies on integrated pest management including selective insecticides and other tactics should be continued.