Nohut (Cicer arietinum L.) çeşitlerine uygulanan gamma ışını dozlarının m1 ve m2 generasyonlarında bazı bitki özelliklerine etkileri
The effects of doses of gamma rays on characters of chickpea (Cicer arietinum L.) varietes in m1 and m2 generation
Yazar: EVREN ATMACA
Danışman: PROF. DR. CEMALETTİN YAŞAR ÇİFTCİ
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu araştırma, 2012 ve 2013 yıllarında Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Uygulama Tarlasında yapılmıştır.
Araştırmanın amacı; Yaşa-05 ve Hisar nohut çeşitleri tohumlarına uygulanan farklı gamma ışını dozlarının M1 ve M2 bitkilerinin bazı bitki özellikleri üzerine etkilerini belirlemektir. Bu amaçla; materyal olarak Yaşa-05 ve Hisar nohut çeşitleri tohumları, mutagen olarak ta 0 Gy, 100 Gy, 150 Gy, 200 Gy ve 250 Gy dozlarında Kobalt-60 (60Co) gamma ışını kullanılmıştır. Araştırma, Tesadüf Blokları Deneme Deseninde 3 tekrarlamalı olarak yürütülmüştür.
İki nohut çeşidinde, M1 ve M2 bitkilerinde incelenen karakterler üzerinde uygulanan gamma ışını dozlarının farklı etkiler meydana getirdiği ve bu etkilerin çeşitlere göre değiştiği gözlenmiştir. Yaşa-05 nohut çeşidinde mutagen uygulaması, M1 bitkilerinde olumsuz etkiler meydana getirmiş ve incelenen özelliklerin genelinde elde edilen en yüksek değerler 150 Gy uygulamalarında olmuştur. Yaşa-05 nohut çeşidi M2 bitkilerinde mutagen uygulamalarının hasat indeksi dışında incelenen karakterler üzerine olumlu etki yaptığı görülmüştür. Hisar nohut çeşidi M1 bitkilerinde, incelenen karakterlerin birçoğunda uygulanan yüksek dozların etkisi olumsuz yönde olurken, bazı karakterlerde ise olumlu yönde olduğu saptanmıştır. M2 generasyonunda ise incelenen karakterler üzerinde artan doz oranın genelde olumsuz etki gösterdiği saptanmış ve bitkide bakla sayısı dışında incelenen diğer bitki özelliklerinde en yüksek değerler Kontrol grubu ve düşük dozlarda tespit edilmiştir. 
Çalışmamızın neticesinde; Yaşa-05 için 200 Gy ile 250 Gy dozlarında ve Hisar için ise 100 Gy dozunda en yüksek klorofil mutasyonu saptanmıştır.

Abstract:
The study was conducted at experiment field of the Eskisehir Transitional Zone Agricultural Research Institute in 2012 and 2013 years.
This research aim was to determine the effects of different doses of gamma rays applied to grains of Yaşa-05 and Hisar chickpea varieties on some plant traits of M1 and M2 plants. With this reason, grains  of Yaşa-05 ve Hisar chickpea varieties as a material and Cobalt 60 (60Co) gamma rays in 0 Gy, 100 Gy, 150 Gy, 200 Gy and 250 Gy doses as a mutagen were used. The research was conducted in randomized block design with 3 replications.
In two chickpea varieties it was observed that applied gamma rays doses in M1 and M2 plants caused different effects on investigating characteristics and changed according to varieties. In the Yaşa-05 chickpea variety mutagen treatments caused negative effects in M1 plants and maximum values in the majority of investigating properties were obtained in 150 Gy applications. It was found that mutagen treatments had positive effect on investigating characteristics except harvest index in M2 plants of Yaşa-05 chickpea variety and  in M1 plants of Hisar chickpea variety the effect of high doses were positive in some characters while it was negative in the majority of investigating properties. In M2 generation it was found that inreasing dose treatments caused mainly negative effect on investigating properties and except pod numbers per plant highest values in investigating properties were determined in control and low doses.
As a result of this study  it was found that 200 Gy and 250 Gy doses for Yaşa-05 and 100 Gy doses for Hisar were given maximum clorofil mutation.