Farklı branşlardaki ortaokul öğretmenlerinin öğretim programını sınıfa uyarlama sürecinin incelenmesi
Investigating the curriculum adaptation process of the secondary school subject teachers
Yazar: BEDİA İLHAN
Danışman: PROF. DR. NİLAY BÜMEN
Ege Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ortaokul öğretmenleri = Secondary school teachers ; Ortaokullar = Secondary schools ; Öğretim programları = Teaching curriculums ; Öğretimsel uyarlamalar = Instructional adaptations ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Türkiye'de Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) tarafından hazırlanan ve tüm okullarda uygulanması beklenen öğretim programları öğretmenler tarafından uyarlansa da, bu sürecin detayları tam olarak bilinmemektedir. Özellikle öğretmenlerin neden ve nasıl uyarlamalar yaptığı, uyarlamaların ne gibi sonuçlar doğurduğu üzerine yapılan çalışmalar çok sınırlıdır. Bu araştırmanın amacı, ortaokullarda görev yapan öğretmenlerin öğretim programını sınıfa uyarlama sürecinde ortaya çıkan örüntüleri, uyarlama yapma nedenlerini ve sonuçlarını ortaya çıkarmaktır. Çalışmada "Beş farklı branşta (Türkçe, Matematik, Fen Bilimleri, Sosyal Bilgiler ve İngilizce) görev yapan ortaokul öğretmenlerinin öğretim programını sınıfa uyarlama sürecinde ortaya çıkan uyarlama örüntüleri, uyarlama nedenleri ve sonuçları nasıl bir durum sergilemektedir?" sorusuna yanıt aranmıştır.
Karma yöntemin açıklayıcı sıralı deseniyle yürütülen çalışmada, basit seçkisiz örneklemeyle, İzmir'in merkez ilçelerinde (Bayraklı, Bornova, Buca, Karabağlar, Karşıyaka ve Konak) 2019-2020 ve 2020-2021 eğitim öğretim yıllarında görev yapan ortaokul öğretmenlerinden (n=545) Öğretim Programını Uyarlama Örüntüleri Ölçeğiyle (Yazıcılar Nalbantoğlu, Bümen ve Uslu, 2021) nicel veriler toplanmıştır. Alınan yanıtlar analiz edildikten sonra araştırmanın nitel boyutu için maksimum çeşitlilik örnekleme yöntemiyle, 12 öğretmenle görüşmeler yapılmıştır. Nicel verilerin çözümlenmesi için parametrik olmayan testlerden Mann-Whitney U ve Kruskall Wallis H testi; nitel verilerin çözümlenmesinde ise içerik analizi yapılmıştır. 
Bulgular ortaokul öğretmenlerinin öğretim programlarını uyarlayarak kullandığını; en çok genişletme, ikinci sırada yeniden düzenleme ve son olarak da atlama yaptıklarını göstermiştir. Ayrıca öğretmenlerin genişletmeler yapmasında cinsiyet, branş, çalışılan okul türü, eğitim durumu açısından; yeniden düzenlemeler ve atlamalar yapmasında da branş, çalışılan okul türü, haftalık ders saati açısından anlamlı farklılıklar olduğu belirlenmiştir. Öğretmenlerin genişletme yapma nedenleri olarak ders kitaplarının yetersiz bulunması, öğrencileri Liselere Giriş Sınavına (LGS) hazırlama, dersi eğlenceli, anlaşılır ve kalıcı kılma, öğrencilerde önbilgi eksikleri ve öğrenciyi hayata karşı bilinçli kılma çabası; yeniden düzenleme yapma nedenleri olarak LGS'ye yönelik hazırlık, sürenin uygun bulunmaması, öğretmenlerin bilgi, beceri ve yeterlilikleri, ders kitaplarındaki anlatım ve içerikler, kaynaşıklığı sağlama çabası ve öğrencinin ilgi ve ihtiyaçları; atlama yapma nedenleri olarak ise yoğun öğretim programı ve zaman sıkıntısı, ilgi çekmeyen etkinlikler, okul imkânları, öğrencinin öğrenme ihtiyacı ve uygun olmayan unsurlar belirlenmiştir. Öğretmenlerin yaptıkları genişletmelerin sonuçları öğrenci motivasyonunda artış, kolay ve kalıcı öğrenme, akademik başarının artışı, ekstra zaman ve iş yükü, programdan uzaklaşma; yeniden düzenlemeye yönelik uyarlamaların sonuçları kazanım sürelerini dengeleme, ilgi artışı ve anlamada kolaylık; atlamaya yönelik uyarlamaların sonuçları ise kafa karışıklığını önleme ve zamandan tasarruf olarak belirlenmiştir. Öğretmenler, yeniden düzenleme ve atlamaların sonuçlarını tam olarak belirleyemediklerini de ifade etmişlerdir. Çalışmada farklı derslerin öğretim programlarına katkıda bulunabilmek ve öğretmenlerin programı uyarlama becerilerini geliştirmek üzere çeşitli öneriler sunulmuştur.

Anahtar kelimeler: Öğretim programı, öğretim programını sınıfa uyarlama, uyarlama örüntüleri, uyarlamaların nedenleri ve sonuçları.

Abstract:
Although the curriculum prepared by the Ministry of National Education in Turkey and expected to be implemented in all schools is adapted by teachers, the details of this process are not known exactly. Specifically, studies on why and how teachers make adaptations, and what kind of consequences these adaptations cause, are very limited. The purpose of this research is to reveal the patterns that emerged in the process of adapting the curriculum to the classroom by the teachers working in secondary schools, the reasons for the adaptation and the results. In this study, an answer is sought to the question "What are the adaptation patterns, reasons and the results of the adaptation that emerged in the process of the secondary school teachers working in five different branches (Turkish language, Mathematics, Science, Social Sciences and English)?"
In the study carried out with the sequential explanatory design of the mixed methods, with simple random sampling, quantitative data were collected from the secondary school teachers (n=545) working in the central districts of İzmir (Bayraklı, Bornova, Buca, Karabağlar, Karşıyaka and Konak) in 2019-2020 and 2020-2021 academic year with the Curriculum Adaptation Patterns Scale (CAPS) (Yazıcılar Nalbantoğlu, Bümen ve Uslu, 2021). After the quantitative data were analyzed, interviews were conducted with 12 teachers for the qualitative dimension of the research, using the maximum variation sampling method. Mann-Whitney U and Kruskal Wallis H test, which are non-parametric tests, were used to analyze the quantitative data, and content analysis was used to analyze the qualitative data.
The findings showed that secondary school teachers used the curriculum by adapting it; mostly by extending, secondly revising, and lastly omitting. In addition, it was determined that there were significant differences in terms of gender, branch, school type and educational status while teachers were using the extending pattern. There are also significant differences in revising and omitting in terms of branch, school type and weekly class load. The reasons for teachers extending were the textbooks were inadequate, to prepare students for the high school entrance exam, to make learning more enjoyable, understandable and permanent, the lack of foreknowledge in the students and to make the students conscious of life. The reasons for revising were the preparation for high school entrance exam, the lack of time, the knowledge, skills and competencies of the teachers, lectures and contents in textbooks, the effort to provide articulation, and the interests and needs of the students. The reasons for omitting were determined intense curriculum and time constraints, uninteresting activities, the school facilities, learning needs of the students and unsuitable content of the textbooks. The results of the extensions made by the teachers are increase in student motivation, easy and permanent learning, increase in academic success, extra time and workload, alienation from the curriculum. The results of the revising were balancing the teaching time, increase interest and understood it better, while the results of the omitting were determined as preventing confusion and saving time. Teachers also stated that they could not fully determine the results of revising and omitting. In the study, various suggestions are provided to contribute to the curriculum of different courses and to improve teachers' ability to adapt the curriculum.

Keywords: Adaptation patterns, adapting the curriculum, causes and results of adaptations, curriculum.