Kabul ve kararlılık terapisi temelli danışmanlığın şizofreni tanılı bireylerin aile üyelerinde ruhsal hastalığa yönelik inançlar, kendini damgalama ve psikolojik esneklik üzerine etkisi
The effect of acceptance and commitment therapy-based counseling on beliefs to mental illness, self-stigmatization and psychological flexibility on family members of individuals diagnosed with schizophrenia
Yazar: ERCAN TUNÇ
Danışman: DOÇ. DR. OYA SEVCAN ORAK
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Hemşirelik Bilimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Amaç: Bu araştırmanın amacı, kabul ve kararlılık terapisi temelli danışmanlığın şizofreni tanılı bireylerin aile üyelerinde ruhsal hastalığa yönelik inançlar, kendini damgalama ve psikolojik esneklik üzerine etkisini belirlemektir.
Materyal ve Metot: Bu araştırma tek kör randomize kontrollü deneysel tasarımda yapılmıştır. Araştırmanın evrenini Samsun ilinde bulunan iki Toplum Ruh Sağlığı Merkezi tarafından takip edilen şizofreni tanısına sahip 403 bireyin aile üyeleri oluşturmuştur. Araştırmada güç analizi yapılmış, araştırmaya dahil edilme kriterlerini karşılayan 25 deney grubu, 25 kontrol grubu aile üyesi ile araştırma tamamlanmıştır. Araştırmaya başlamadan önce etik kurul izni, kurum izni ve aile üyelerinin gönüllü onayları alınmıştır. Deney grubundaki aile üyelerine kabul ve kararlılık terapisi temelli online danışmanlık programı, haftada bir oturum olmak üzere toplamda altı oturum uygulanmıştır. Araştırmada öntest ve sontest ölçümleri için "Sosyo-Demografik Özellikler Formu", "Ruhsal Hastalığa Yönelik İnançlar Ölçeği", "Aileler için Kendini Damgalama Ölçeği" ve "Psikolojik Esneklik Ölçeği" uygulanmıştır. Verilerin analizinde çarpıklık ve basıklık katsayısı, yüzdelik ve frekans dağılımı, Ki-kare testi, Bağımsız gruplar t testi ve Pillai's Trace testi kullanılmıştır. Araştırmada randomizasyonu korumak ve uygulanan programın etkisini gerçek sınırlar içerisinde değerlendirebilmek için Intention to Treat analizi yapılmıştır. 
Bulgular: Aile üyeleri kontrol değişkenleri açısından incelendiğinde, deney ve kontrol grupları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık olmadığı belirlenmiştir (p>0,05). Kabul ve Kararlılık Terapisi temelli online grup danışmanlık programı, deney grubundaki aile üyelerinin Ruhsal Hastalığa Yönelik İnançlar Ölçeği puan ortalamalarını %65,4 düzeyinde, Aileler için Kendini Damgalama Ölçeği puan ortalamalarını %48 düzeyinde, Psikolojik Esneklik Ölçeği puan ortalamalarını ise %66 düzeyinde anlamlı ve geniş bir etki oluşturarak azaltmıştır (p<0,001).
Sonuç: Araştırma sonucunda, deney grubundaki aile üyelerine uygulanan Kabul ve Kararlılık Terapisi Temelli Online Danışmanlık Programı'nın aile üyelerinin ruhsal hastalığa yönelik inançları, kendini damgalama ve psikolojik esneklik düzeyleri üzerinde olumlu etkisinin olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Anahtar Sözcükler: Aile üyesi, Kabul ve kararlılık terapisi, Kendini damgalama, Online danışmanlık, Psikiyatri hemşireliği, Psikolojik esneklik, Ruhsal hastalığa yönelik inanç, Şizofreni

Abstract:
Aim: The aim of this study is to determine the effect of acceptance and commitment therapy-based counseling on beliefs about mental illness, self-stigma and psychological flexibility on family members of individuals with schizophrenia.
Materials and Methods: This study was conducted in a single-blind randomized controlled experimental design. The population of the study consisted of family members of 403 individuals with a diagnosis of schizophrenia followed by two Community Mental Health Centers in Samsun. Power analysis was performed in the study, and the study was completed with 25 experimental group and 25 control group family members who met the inclusion criteria. Ethics committee permission, institutional permission, and voluntary consent of family members were obtained before starting the study. Acceptance and commitment therapy based online counseling program was applied to family members in the experimental group, one session per week, in total six sessions. In the research, "Socio-Demographic Characteristics Form", "Scale of Beliefs Regarding Mental Illness", "Scale of Self-Stigma for Families" and "Scale of Psychological Flexibility" were applied for pretest and posttest measurements. In the analysis of the data, skewness and kurtosis coefficient, percentile and frequency distribution, Chi-square test, Independent groups t test and Pillai's Trace test were used. Intention to Treat analysis was performed in order to preserve randomization and to evaluate the effect of the applied program within real limits. 
Results: It was determined that there was no statistically significant difference between the experimental and control groups when family members were examined in terms of control variables (p>0.05). Acceptance and Commitment Therapy-based online group counseling program reduced it by creating an effect the experimental group's family members' Scale of Beliefs Towards Mental Illness mean score with 65.4%, Scale of Self-Stigma for Families mean score with 48%, and Scale of Psychological Flexibility mean score with 66% (p<0.001). 
Conclusion: As a result of the research, it was concluded that the Acceptance and Commitment Therapy Based Online Counseling Program applied to the family members in the experimental group had a positive effect on the family members' beliefs about mental illness, self-stigma and psychological flexibility levels.
Keywords: Family member, Acceptance and commitment therapy, Self-stigma, Online counseling, Psychiatric nursing, Psychological flexibility, Belief in mental illness, Schizophrenia