Kamu bürokrasisinde yolsuzluğun yapılaşması
Structuration of corruption in public bureaucracy
Yazar: MAHMUT CENGİZ
Danışman: DOÇ. NECMETTİN ÖZERKMEN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Bölümü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Sosyoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Bürokrasi = Bureaucracy ; Bürokratik örgüt = Bureaucratic organization ; Kamu bürokrasisi = Public bureaucracy ; Kamu yönetimi = Public administration ; Yolsuzluk = Corruption

Özet:
?Kamu Bürokrasisi'nde Yolsuzluğun Yapılaşması? konulu tez çalışmasında, modernitenin yükselişi ile birlikte imal edilmiş risklerin en önemlilerinden kabul edilen yolsuzluğun, Türk Kamu bürokrasisinde yapılaşıp yapılaşmadığını ortaya koymak için bir çalışma yapılması amaçlanmıştır. ?Uluslararası Saydamlık Örgütü?nün yapmış olduğu yolsuzluk indeksinde orta sıralarda bulunan Türkiye, yolsuzluğun ulusal ve uluslararası düzeyde olumsuz sonuçlarıyla karşılaşmaktadır. Birçok ili deprem bölgesinde bulunan Türkiye, geçmişte yaşadığı küçük ölçekli depremlerde umulmadık can kayıpları yaşamış ve gelecekteki olası depremlerden büyük korku duymaktadır. Korkunun temelinde yatan, yapılan binaların sağlamlığına güven duyulmamasıdır. Kamu bürokrasisindeki işleyişin bir sonucu olarak denetim görevi gereği gibi yapılamamış ve bu süreçte yolsuzluk eylemleri gözyummalara neden olmuştur. Uluslararası düzeyde ise, ülkelerin kalkınmasında önemli ekonomik kaynak sağlayan küresel sermaye birikiminden gerektiği şekilde yararlanılamamıştır. Bu süreçte de yine ülke ekonomisinin istikrarsızlıklar içermesinin ve yolsuzluk olaylarının varlığının bir sonucu olarak küresel sermayenin çekilebilmesi için güvenilir bir adres olunamamıştır. Bundan hareketle, kamu bürokrasisi'nin `belediyeler' ve yolsuzluğun da `rüşvet alma / verme' olarak sınırlandırıldığı politika-yönelimli çalışmada, teorik çerçeve Antony Giddens'in ?Yapılaşma Kuramı? üzerine bina edilerek, rüşvet pratiğinin yapılaşmasının varlığı aranmıştır. Yapılaşma Kuramı'nın akışında yer alan önermelere göre oluşturulan çalışmada, nitel ve nicel araştırma teknikleri kullanılmıştır. Üç farklı siyasi partinin birbirleriyle kıyaslanabilir özellikteki belediyelerinde yapılan araştırmanın sonuçlarına göre, rüşvet pratiğinin yapılaştığı sonucuna varılmıştır; çünkü gündelik yaşamda birçok rüşvet pratiğiyle karşılaşıldığı dile getirilmiştir. Bu yapılaşma sürecinde, `yapısal' ve `bireysel' faktörler önemli rol oynamıştır. Son yıllarda yapılan çalışmalarda hantallaştığı ve işlerliğini yitirdiği dile getirilen kamu bürokrasisi'nin, yapısal faktörlerin oluşmasına zemin hazırladığı görülmüştür. `Kurallar' ve `kaynaklar' başlığı altında değerlendirilen `mevzuat', `yolsuzluk normları', ?benim memurum işini bilir? türünden yaygın anlayış, `maddesel kaynaklara düşkünlük' ve `takdir yetkisi' bireyleri baskılayıcı rol üstlenmekte ve rüşvet pratiğinde tetikleyici gücü oluşturmaktadır. Öte yandan, rüşvetin yapılaşması sürecinde, birey de aktif rol üstlenmekte ve `rüşvetin varlığına' ilişkin sahip olduğu `bilgililik' ile harekete geçmektedir. Süreç içerisinde rüşvet eyleminde gerekçeler oluşturan birey, eylemini rutinleştirmekte ve rüşveti yaşamının bir parçası haline getirecek şekilde kendisini konumlandırmaktadır. Çalışmada elde edilen politik çıkarımlar; Türkiye'de yolsuzluğun siyasi dinamiklere kıyasla daha çok toplumsal ve kültürel değerlerle açıklanması gerekliliği, yolsuzluk eyleminin oluşmasında sadece alan taraf olarak kamu bürokratlarının değil, ayni zamanda veren taraf olarak yurttaşların da önemli rol oynaması ve rüşvet eylemine elverişlilik taşıyan kamu kuruluşlarında `yolsuzluk normlarının' etkinlik kazanması olarak sıralanmıştır. Ayrıca bireyin de etkin olmasının sonucu olarak yolsuzluğun yapılaşmasının sadece yapısal bir sorun olarak görülmemesi, çözümlenebilir bir sorun olarak değerlendirilmesi sonucunu doğurmuştur. Yolsuzlukların önlenmesinde yapısal ve bireysel faktörlerin etkisini ortadan kaldırmayı hedef alan uzun vadeli politikalar üzerinde durulması gerekmektedir.

Abstract:
In this dissertation titled ?Structuration of Corruption in Public Bureaucracy?, corruption- one of the major human-made risks that was produced with the rise of modernity- is analyzed with a more descriptive and explorative approach to see if it was constructed and embedded within Turkish Public Bureaucracy. As a country who occupies a mid-level place in the index prepared by the International Transparency Organization, Turkey constantly faces negative impacts of corruption on both national and international levels. Having many of its cities in earthquake risk zones, in previous minor scale earthquakes lost unexpected amounts of its people and this fact had caused a major fear from the possible future incidents. At the heart of this fear lies the deep mistrust for the strength of the infrastructures of the existing buildings. This is the result of lacking an effective investigating body within the public management system dealing with the proper building construction procedures. In other words, this fear originates from the corruption within public bureaucracy. As to the international level, the global market which is essential for development for any country had been not used effectively. In this juncture, in addition to facing instability in country?s economy, also corruption played a negative role in providing a stable and trustworthy profile and resulted in failing to draw global markets. Consequently, in this policy oriented study, the structuration of bribery is sought in by limiting public bureaucracy to ?municipalities? and corruption to ?taking and giving bribes?, and theoretical background for his endeavor is provided by Anthony Giddens Structuration Theory. In this study that was designed according to the prepositions of Structuration Theory, both qualitative and quantitative methods were applied. According to the findings of the study that focused on three relatively compatible municipalities whose elected administrators represented three different political parties, it is established that bribe is institutionalized due to its visibility in related daily activities. In this institutionalization process both ?individual? and ?structural? factors played crucial roles. According to recent studies, public bureaucracy, which has widely been characterized as becoming overly slow and more ineffective, is prone to creating structural factors contributing to corruption. The terms ?regulations?, ?norms of corruption?, the widely held notion of ?my public officials know their way around things?, ?devotion to material resources?, and ?discretion? which are analyzed under the titles of ?rules? and ?resources? might play key roles in marginalizing people and might also lead to the spread of bribery. On the other hand, during the process of institutionalization of bribery, individual actors also take on effective roles and might start acting according to his or her awareness of the existence of bribery. Within the process, the individuals who start producing justifications for bribery routinize his or her act and internalize giving or taking bribes as an essential part of his or her life. The policy implications of the study; contrary to political arguments, corruption in Turkey needed to be analyzed and explained more using social and cultural values, in the process of the act of corruption and strengthening the ?corruption norms? within public bureaucracy, one must also analyze the briber agent along with bribe taker institutional actor (public official). Additionally, with the gaining visibility of the individual actor one should not consider the institutionalization of corruption as an issue emanating from the structure itself, encouraged the arguments that corruption can be analyzed effectively with a more broad approach. It is also suggested to promote and develop long term political interventions aiming at diminishing the impacts of both structural and individual actors.