Gediz havzası sulamalarında etkinlik analizi
The efficiency analysis of irrigation districts in Gediz River basin
Yazar: KAZIM ATMACA
Danışman: YRD. DOÇ. DR. BARIŞ YILMAZ
Celal Bayar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering
Dizin: Gediz havzası = Gediz basin ; Su kaynakları yönetimi = Water resources management ; Sulama = Irrigation ; Veri zarflama analizi = Data envelopment analysis ; Verimlilik analizi = Productivity analysis

Özet:
Tarımsal üretimi artırmak için sadece sulanan alanların miktarının arttırılması değil, sulama etkinliğinin arttırılması ve hatta kısıtlı su kaynaklarının sürdürülebilir kullanımının sağlanması da büyük önem taşımaktadır. Dolayısı ile mevcut sulamalarda sulama etkinliğinin değerlendirilmesi gerekir. Bir karar biriminin göreli etkinliğini belirlemek için bir doğrusal programlama tekniği olan Veri Zarflama Analizi (VZA) kullanımı sayesinde, bir sulama bölgesinde suyun verimli kullanılıp kullanılmadığına karar vermek mümkündür.Bu çalışmada, 110 000 ha sulama alanına sahip Gediz Havzası'nda bulunan Ahmetli, Salihli ve Menemen Sulamalarında etkinlik analizlerinin yapılması amaçlanmıştır. Bu amaçla, Aşağı Gediz Havzasında yer alan bu sulamaları işleten toplam 10 adet sulama birliği değerlendirilmiştir. Tarımsal sulamada kullanılan su miktarı (m3) ile sulanan alanın büyüklüğünü (ha) girdi, yıllık toplam üretim değerini (TL) ise çıktı olarak kabul eden girdi yönlü bir VZA modeli sayesinde değerlendirmeler tamamlanmıştır. Analizlerde, EMS (Efficiency Measurement System) bilgisayar yazılımı kullanılmıştır.Analizler 2009-2011 yıllarını kapsayan 3 yıllık veriler eşliğinde yapılmış, böylelikle etkinlik skorlarının yıllar boyunca değişimi incelenmiştir. Sonuç olarak, 2009-2011 yılları arasında havzada bulunan etkin sulama birliği sayısının 3 den 6 ya yükseldiği, ancak Gediz, Mesir ve Salihli Sağ Sahil Sulama Birliklerinin düşük olan etkinliklerini arttıramadıkları belirlenmiştir. Etkin olarak çalışmadığı tespit edilen sulamalarda, etkinliği azaltıcı muhtemel sebepler incelenmiş, mevcut üretim değerine ulaşabilecekleri sulama suyu ve sulama alan miktarları sayısal değerlerle ortaya konmuştur.

Abstract:
Lack of water in adequate quantity and quality is one of the main constraints to augment agricultural production which will be required more in the future due to the population increase. So, great importance should be given to the issues of sustainable water use in which assessment of irrigation efficiencies will be a reasonable starting step.By the use of Data Envelopment Analysis (DEA) which base on linear programming, it is possible to determine that the decision unit is efficient or not. In this study, the main aim is to determine irrigation efficiencies of irrigation districts located in the Gediz river basin which has 110 000 ha irrigation area. For this purpose, 10 irrigation associations which operate in the lower part of Gediz river basin are evaluated in respect of irrigation efficiency. To this end, the used input oriented DEA model consider two inputs; water volume supplied (m3) and the total irrigated area (m2), and one output, the total value of agricultural production (TL). The EMS (Efficiency Measurement System) software is used in the analyses. Analyses have been accompanied by a 3-year data (2009-2011), and the variation of efficiency scores over the years examined.As a result of this study, it is determined that there has been an increment in the number of efficient irrigation districts from 3 to 6 along the relevant years; however, the irrigation districts namely Gediz, Mesir and Salihli Right Bank were not able to increase their low efficiency scores. For the inefficient irrigation districts, the possible reasons of inefficiency are investigated, and the target amounts of irrigation water and irrigation area that ensure the same agricultural production are determined.