Sağlık çalısanlarında farmakovijilans farkındalığı
Pharmacovigilance awareness in healthcare professionals
Yazar: EMİNE DEFNE ARAL KARAKULAK
Danışman: PROF. DR. HÜLAGU BARIŞKANER
Selçuk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Tıbbi Farmakoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology

Özet:
ÖZET

T.C.
SELÇUK ÜNİVERSİTESİ
SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

Sağlık Çalışanlarında Farmakovijilans Farkındalığı 

Ecz. Emine Defne Aral Karakulak 

Tıbbi Farmakoloji Anabilim Dalı

YÜKSEK LİSANS TEZİ / KONYA-2017 


Farmakovijilans; advers etkilerin ve beşeri tıbbi ürünlere bağlı diğer muhtemel sorunların saptanması, değerlendirilmesi, tanımlanması ve önlenmesi ile ilgili bilimsel çalışmalardır. Bu tez çalışmasında Konya Beyhekim Devlet Hastanesi'nde 200 sağlık çalışanına (hekim, eczacı, hemşire, ebe, sağlık memuru, acil tıp teknisyeni, anestezi teknisyeni) bir anket uygulanması yoluyla farmakovijilans ve advers ilaç reaksiyonlarına yönelik bilgi, tutum ve yaklaşımları ölçülmüştür. Bu 200 kişinin 60'ı hekim (57 uzman, 3 pratisyen hekim), 5'i eczacı, 100'ü hemşire, 10'u ebe, 8'i sağlık memuru, 5'i acil tıp teknisyeni, 12'si ise anestezi teknisyenidir. İstatistiki olarak anlamlı olması için katılımcılar 3 grupta değerlendirilmiştir. hekim grubu n=60, hemşire grubu n=110, diğer sağlık çalışanları grubu n=30. 

Bu 200 sağlık çalışanından 71 kişi (%35,5) meslek hayatında farmakovijilans eğitimi aldığını bildirmiştir. 60 hekim katılımcının %21,7'si, 110 hemşire katılımcının %43,6'sı ve 30 diğer sağlık çalışanının %33,3'ü farmakovijilans eğitimi almıştır. Ki-kare testi ile yapılan karşılaştırmada sağlık personellerinin meslekleri ile eğitim alma durumları arasında anlamlı ilişki olduğu tespit edilmiştir. 

Ankete katılan sağlık çalışanlarının % 63'ü meslek hayatında herhangi bir advers etki ile karşılaştığını belirtirken, %37'si hiç karşılaşmadığını belirtmiştir. Ankete katılan sağlık çalışanlarının %15'i meslek hayatında advers etki bildirimi yaptığını belirtirken, 170 kişi yani katılımcıların %85'i hiç bildirim yapmamıştır. Katılımcıları advers etki bildirimi yapmaktan alıkoyan en büyük sebep %26,5 oranla nereye bildirim yapacağını bilmemek olmuştur. 

Çalışmamızda katılımcılara kimlerin advers etki bildirimi yapabileceği sorulmuş olup katılımcıların toplam %73,5'u doğru cevap vermiştir. Hemşirelerin advers etki tanımını doğru bilme oranı %68,2'dir. Hekimlerin advers etki tanımını doğru bilme oranı ise %91,7'dir. Hekimler advers etki tanımına diğer meslek gruplarından daha yüksek oranda doğru cevap vermiştir. Sağlık personelinin meslekleri ile advers etki tanımını bilmeleri arasında anlamlı bir ilişki mevcuttur (0.001 0.05). 
Advers etki bildirim raporlarının hangi kuruluşa bildirileceği konusunda %41 doğru cevap verilmişken; %6,5 yani 13 kişi fikrinin olmadığını bildirmiştir. 

Sonuç olarak bu çalışma ankete katılan sağlık çalışanlarının farmakovijilans farkındalığının yeterli olmadığını göstermiştir, farkındalığın artırılması için sağlık çalışanları hem okulda hem de mesleklerini yaparken çeşitli eğitimlerle (seminer, kongre, çalıştay vb) desteklenmelidir. 

Anahtar sözcükler: Advers etki; anket; farkındalık; farmakovijilans.

Abstract:
SUMMARY

REPUBLIC of TURKEY
SELÇUK UNIVERSITY 
HEALTH SCIENCES INSTITUTE

Pharmacovigilance Awareness in Healthcare Professionals

Pharmacist Emine Defne Aral Karakulak

Department of Medical Pharmacology

MASTER THESIS / KONYA-2017

Pharmacovigilance is the pharmacological science relating to the collection, detection, assessment, monitoring, and prevention of adverse effects with pharmaceutical product. In this study a questionnaire was conducted to 200 healthcare professionals in Beyhekim State Hospital to evaluate knowledge and attitude about pharmacovigilance and adverse effects. 200 healthcare professionals consist of 60 doctors (57 specialists, 3 general practitioners), 5 pharmacists, 100 nurses, 10 midwifes, 8 health officers, 5 first aid care technicians, 12 anesthesia technicians. For statistical analysis respondents evaluated in 3 groups: doctors group n=60, nurses group n=110 and  the other healthcare professionals group n=30

	71 of  200 respondents  (%35,5)  had received pharmacovigilance education. %21,7 of  60 doctors, %43,6 of 100 nurses, %33,3 of 30 other healthcare professionals had received pharmacovigilance education. In comparison with the chi-square test, it was determined that there is a significant relationship between health professionals  occupations and their education status.

	%63 of  healthcare professionals experienced an adverse drug reaction (ADR) at least. %37 of them had never experienced any ADRs. %15 of the respondents had previously reported an ADR. %85 had never reported any ADRs. Respondents' main reason (%26,5) for not reporting is not knowing where to report.

	%73,5 of respondents selected the correct answer when asked who should report ADRs. %68,2 of nurses provided the correct answer of definition of ADRs. %91,7 of doctors provided the correct answer of definition of ADRs. Doctors rate for this question is higher than the other groups. There is a significant relationship between health professionals  occupations and their knowledge about  definition of ADRs (p<0,05).

%41 of respondents selected correct answer when asked where to report ADRs in Turkey and %6,5 has no idea.

	These results suggest that  healthcare professionals have insufficient awareness of ADRs. Awareness can be rised by education and  in-service training.

	Key words: adverse effect; awareness;  pharmacovigilance; questionnaire.