Râhatu'n-Nüfûs üzerine bir dil incelemesi(inceleme-metin-dizin-sözlük-terimler)
Language study on the Râhatu'n-Nüfûs (review-text-index-glossary-terms)
Yazar: AHMET ADIGÜZEL
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA NEJAT SEFERCİOĞLU
Girne Amerikan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmenliği Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Türkçenin tarihî bilim diline katkı sunmak ve ışık tutmak amacıyla yapılan bu çalışmada, Eski Anadolu Türkçesi döneminde, Gelibolulu Mustafa Âlî' tarafından kaleme alınan Râhatu'n- Nüfûs adlı eser üzerine yürütülmüştür.
            Cinsel sağlık konuları kaleme alınan eser, sağlıklı aşk teknikleri, kadın ve erkek fizyolojileri, cinsel sağlığın yararları, cinselliğin zararları, cinsel hastalıklar, tedavi yöntemleri, gebe olma ve olmama, çocuğun cinsiyeti, uygulanacak tedaviler ve ilaç yapımı konularını içerir. Bu konularda Türkçe ve yabancı, çok zengin bir terim kullanımı bulunmaktadır.
              Araştırma beş bölümü içermektedir. Birinci bölümde Giriş yer almaktadır. Burada genelde tıp tarihi, özelde cinsel sağlık ve "bâh" tarihi ile ilgili bilgiler verilip ilgili konularda ulaşabilen eserler tanıtılmaya çalışıldı. İkinci bölümde eserin imlâ ve dilbilgisi özellikleri ile ilgili, eserden örnekler verilerek, açıklamalar, değerlendirmeler yapıldı. Çalışmanın üçüncü bölümü transkrip alfabesine göre hazırlanan metindir. Metinden sonra gelen dördüncü bölüm dizin-sözlükden oluşmaktadır, metinde geçen kelimeler ve bu kelimelerin aldıkları eklerin dökümü yapılarak gramatikal dizin hazırlandı. Gramatikal dizin yapılan bu bölümde, ayrıca her kelimenin Türkçe anlam karşılığı da verildi. Beşinci bölümde, eserde geçen genel sağlık, cinsel sağlık, botanik, zooloji, farmakoloji ve diğer terimlere yer verildi. 
              Yapılan araştırma sonucunda müellifi tartışılan Râhatu'n- Nüfûs adlı eserin Gelibolulu Mustafa Âlî'ya ait olduğu anlaşılmaktadır. XVI. yüzyıl Osmanlı devletinin en muhteşem yüzyılı olarak kabul edilmektedir. Âlî, bu muhteşem yüzyılın bilgelerindendir. Değişik konularda çok sayıda eser yazan, yüksek bir sanat dili yeteneğine sahip olan Âlî'nin tezin konusu olan Rahâtu'n-Nüfus'u yazmış olabileceği, içerik, dil ve üslup  bulgularıyla açıklamaya çalışıldı. Bilimsel eserlerinde sade bir dil tercih ettiğini söyleyen Âlî, amacının yazdığı eserin toplum tarafından kolayca anlaşılması olduğunu belirtmiştir. Âlî'nin sade, anlaşılır bir dil ve akıcı bir üslup ile yazdığı bu eser, hem bilim tarihi hem de bilim dili açısında önemli bir kaynaktır. Yapılan bu çalışma ile eserin gün ışığına çıkarıldığı düşüncesi taşınmaktadır. Âlî'nin ilmi eserlerini sade bir dil ile yazmaya gayret etmesi, özellikle sağlıkla ilgili ilmi eserlerini sade Türkçe yazmaya çalışmış olması dikkat çekicidir. Ayrıca metinde karşımıza çok çıkan Arapça ve Farsça terimlerin Türkçe karşılıklarının yazar tarafından bulunmaya çalışılması da, Türkçe terimlerin zenginleşmesi açısından değerlidir. Yapılan araştırma neticesinde, tıp alanındaki yazma eserlerle, ilgili çalışmaların belli bir düzeye ulaştığını, fakat ansiklopedik hususiyetleri barındıran bâh-nâmeler konusunda yeterli çalışmanın yapılmadığı kanaatine varıldı. Ayrıca genel sağlık ve özellikle cinsel sağlık sözlüğüne ve terimler sözlüğüne ihtiyaç duyulduğu da burada belirtmelidir.

Abstract:
The aim of this dissertation is to contribute to the Turkish language history field by exploring the language of Râhatu'n-Nüfūs.  The results of the study certainly show that the author of the discussed work Râhatu'n-Nüfūs is Mustafa Âlî from Gallipolli. This is an Old Turkish written monument from XVI century. The time when this work created, i.e., 16th century, is recognized as a magnificent period of the Ottoman State. Âlî was one of the intelligable persons of this century.
Râhatu'n-Nüfūs is a book about sexual health penned in, it is included healthy love techniques, the differences of male and female phisiology, information about  the benefits of sexual health, sexual diseases and their treatment methods, sexual harms, how to be pregnant or to prevent pregnancy,  how to "fix" the sex of the future child, how to treat impotentness and how to prepare the related drugs. These issues are explained in a very rich vocabulary. The used terms are both of Turkish and foreign (mostly, Arabic and Persian) origins. 
The research consisted of five chapters. The first chapter is the Introduction part of the dissertation. This chapter includes a short information about the history of medicine in general, and sexual health in particular, information about "bah" (love-make) issues. The chapter attempts to introduce the related works in this field. In the second chapter of the work, the information about phonetic and grammatical features of Râhatu'n-Nüfūs are given. These features are expşained with related  examples from the book of Mustafa Âlî. The third chapter of the study introduces the transcription of the text of the book based on the Kayseri manuscript. Here, we compared also this manuscript with the Berlin manuscript and gave a brief information on the used text signs. The fourth chapter follows the text section. Here, the lexical items used in the text are listed as an index. Beside the list, the modern meanings and the graammmatical uses of each item are given.
The terminology in Rahatu'n-Nüfus is  very rich. Sometimes, it were used Turkish, Arabic and Persian terms for the same notion in the work. The fifth chapter deals with the terminology of the work the terms are classified due to fields., such as botanical, zoology, medicine, chemistry, measure, weighing, love techniques and etc. Firstly, the terms are given as a headwords, then  the sentences that include the related terms are introduced.
We announced that content, language and style that has been written as many and varied, which ensure a high artistic language skills of Âlî. He prefers plain language in scientific works because he stated that his aim is understanding of the community. We think that this book  he wrote with a clear fluent style and simple, understandable language, and this important source is unearthed in terms of both history of science linguistic and history of science. Both Âlî's scientific Works with writing and plain language and especially science Works as well as about Turkish health science and the text is shown in the fact that many Turkish term gain, trying to find Turkish meanings to terms of rich Arabic and Persian.  We rested of the work that has been done in the medical field, unfortunately hosting an encyclopedic Works on traits that description hardly done Bahname, however,  that is not sufficient to achieve a certain level of work in the field of medicine. In the study need to dictionary and glossary was understood in health and sexual health.