Eğitim aile sağlığı merkezlerinde takip edilen diyabetli hastaların hastalığa karşı tutumları ve etkileyen faktörler
Attitudes and effective factors of diabetic patients followed in educational family health centers
Yazar: ERCAN KAVUNCUOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. KENAN TAŞTAN
Atatürk Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile sağlığı merkezi = Family health center ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus-tip 2 = Diabetes mellitus-type 2 ; Hastalar = Patients ; Tutumlar = Attitudes ; Ölçekler = Scales

Özet:
Amaç: Diyabet, yeterince insülin üretilmediğinde veya üretilen insülinin etkin bir şekilde kullanılamadığında ortaya çıkan ciddi, kronik, metabolik bir hastalıktır ve tüm dünyada dört öncelikli bulaşıcı olmayan hastalıklartan biri olan önemli bir sağlık problemidir. Diyabet tedavisi, metabolik kontrolün sağlanması sürecinde diyabet yönetimini en iyi şekilde sağlama temeline dayanmaktadır. Diyabet hastalarının diyabet yönetiminin hedefe ulaşabilmesi için yeterli bilgi, beceri ve hastalığa karşı olumlu tutuma sahip olmaları gereklidir. Bu çalışmada, Atatürk Üniversitesi Eğitim Aile Sağlığı Merkezlerinde izlenen diyabetli hastaların diyabete karşı olan tutum ve davranışlarını incelemek ve bu tutum ve davranış değişiklikleri ile ilişkili faktörleri saptamak amaçlanmıştır.

Yöntem: Tanımlayıcı-kesitsel nitelikteki araştırma, Temmuz-Aralık 2019 tarihleri arasında Atatürk Üniversitesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı'na bağlı eğitim aile sağlığı merkezinde yapıldı. Eğitim aile sağlığı merkezi nüfuslarına kayıtlı, dahil edilme kriterlerine uyan ve dışlanma kriterlerini taşımayan 121 Tip 2 Diyabetes Mellitus (DM)'lu hasta çalışmaya alındı. Hastalar onamları alındıktan sonra veri toplama aracı olan Sosyodemografik Özellikler Formu, Klinik Veriler Formu ve Diyabet Tutum Ölçeği (DTÖ)'nden oluşan anket formu yüz yüze görüşme tekniği ile uygulandı. Veriler SPSS 22.0.0 programı ile analiz edildi. Tanımlayıcı istatistikler sayı, yüzde, ortalama, standart sapma, minimum ve maksimum değer olarak belirtildi. Numerik değişkenlerin normal dağılıma uygunluk durumu Kolmogrov Smirnov testi ile değerlendirildi. Analizlerde Mann Whitney-U, Kruskal Wallis, Spearman Korelasyon testleri kullanıldı. İstatistiksel olarak önemlilik sınırı p<0.05 kabul edildi.

Bulgular: Araştırmada katılımcıların %58.7'si (n=71) erkek, %41.3'ü (n=50) kadındı. Yaş ortalamaları 55.0±12.0 yıldı ve katılımcıların %49.6'sı (n=60) üniversite mezunu, %84.3'ü (n=102) evliydi. Araştırmaya katılan Tip 2 DM

hastalarının %9.9'u (n=12) tedavide insülin kullanıyordu, %52.1'inin (n=63) diyabet dışında ek kronik hastalığı, %5.0'ında (n=6) diyabetik ayak vardı. Hastaların %36.4'ü (n=44) diyabet eğitimi aldığını, %58.7'si (n=71) diyetine uyduğunu, %40.5'i (n=49) düzenli egzersiz yaptığını belirtti. DTÖ puan ortalamaları 3.8±0.5'ti ve hastalar pozitif tutuma sahipti. Hastaların çalışma durumuna göre genel DTÖ puanları arasındaki fark anlamlıydı (p=0.003). Hastaların cinsiyetlerine, diyabet dışında kronik hastalık bulunma, düzenli olarak egzersiz yapma durumuna göre özel eğitim gereksinimi alt grup puanları arasında anlamlı fark vardı (sırasıyla p=0.030, p=0.032, p=0.030). Eğitim durumuna göre Tip 2 diyabetin ciddiyeti (p<0.001), diyabet tedavisine göre ise kan glikoz kontrolü ve komplikasyonlar (p=0.040) alt grup puanları arasında anlamlı farklılık saptandı.

Sonuç: Diyabetli bireylerin hastalıklarına karşı tutumları cinsiyet, eğitim durumu, çalışma durumu, diyabet tanı süresi, tedavi şekli, ek kronik hastalık, diyete uyma ve düzenli egzersiz yapma durumlarından etkilenebilmektedir. Diyabet hastalarına klinik yaklaşımlarda, diyabet hasta eğitimlerinin planlanmasında ve eğitim sırasında bu durumlar göz önünde bulundurulmalıdır

Abstract:
Objective: Diabetes is a serious, chronic, metabolic disease that occurs when insulin is not produced enough or when insulin is not used effectively and is an important health problem, one of the four primary non-communicable diseases worldwide. Diabetes treatment is based on providing the best way to manage diabetes in the process of ensuring metabolic control. In order for diabetes management to achieve the goal, diabetes patients should have sufficient knowledge, skills and a positive attitude towards the disease. In this study, it was aimed to investigate the attitudes and behaviors of diabetic patients against diabetes in Atatürk University Education Family Health Centers and to identify the factors associated with these attitudes and behavioral changes.

Method: Descriptive-cross-sectional research was carried out in educational family health centers of Atatürk University Family Medicine Department between July-December 2019. Who were registered in the family health centers population and did not meet the exclusion criteria 121 patients with Type 2 Diabetes Mellitus were included in the study. After obtaining the consent of the patients, a questionnaire consisting of the Sociodemographic Characteristics Form, the Clinical Data Form and the Diabetes Attitude Scale (DAS), which was the data collection tool, was applied by face-to-face interview technique. The data were analyzed with SPSS 22.0.0 program. Descriptive statistics were stated as number, percentage, mean, standard deviation, minimum and maximum. The suitability of numerical variables to normal distribution was evaluated with the Kolmogrov Smirnov test. Mann Whitney-U, Kruskal Wallis, Spearman Correlation tests were used as analysis. The level of statistical significance p<0.05 was accepted.

Results: Among the participants 58.7% (n=71) were male and 41.3% (n=50) were female. The mean age was 55.0±12.0 years and 49.6% (n=60) of the participants were university graduates and 84.3% (n=102) were married. Among the DM patients participating in the study 9.9% (n=12) was on insulin treatment, 52.1% (n=63) had additional chronic disease other than diabetes and 5.0% (n=6) had

diabetic foot. Patients who stated that they received diabetes education was 36.4% (n=44) of the participants, 58.7% (n=71) of the paticipants followed their diet and 40.5% (n=49) exercised regularly. Mean DAS scores were 3.8±0.5 and patients had a positive attitude. The difference between the overall DAS scores according to the work status of the patients was significant (p=0.003). Significant differences were found between the subgroups of need for special education according to gender (p=0.030), the presence of chronic disease other than diabetes (p=0.032) and the regular exercise status (p=0.030) of the patients. There was a significant difference between the severity of Type 2 diabetes (p<0.001) subgroup scores according to education level and also a significant difference between blood glucose control and complications subgroup scores according to diabetes treatment (p=0.040) of the participants.

Conclusion: Attitudes of individuals with diabetes towards their disease can be affected by gender, educational status, working status, duration of disease, type of treatment, additional chronic disease, adherence to diet and regular exercise. These situations should be considered in clinical approaches to diabetes patients, in planning diabetes patient education and during education.