Mimarlıkta estetik olgusu ve değerlendirilmesi sorunu
Aesthetic in architecture and evaluation problem in aesthetic
Yazar: BURÇİN BECERİK
Danışman: PROF. DR. METE TAPAN
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü
Derece: Yüksek Lisans, 2001
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Algı = Perception ; Estetik = Aesthetics ; Mimarlık = Architecture ; Yaratıcılık = Creativity

Özet:
Mimarlıkta ve diğer sanat alanlarında "Güzel"in, günlük yaşamda "Güzel"in ne olduğu sorusunun cevabını bulma isteği, araştırma alanının "Mimarlıkta estetik olgusu" olarak belirlenmesinin sebebi olmuştur. İnsani arm zamandan ve mekandan bağımsız olarak bazı ortak beğenilere, ortak düşüncelere sahip olması ve bu ortak davranış şeklinin sebepleri bu konuda bir araştırma yapmaya yöneltmiştir. İnsanlar yaşadıkları çevreleri görsel açıdan beğeniyorlar, "Güzel" olarak nitelendirebiliyorlar ise mutlu olmakta, bunun aksi olduğu durumlarda ise menmuniyetsizliklerini belirtmekte ve olumsuz yönde etkilenmektedirler. Bununla beraber dünyanın herhangi bir yerinde ya da geçmişte belirli mimarlık ürünlerini her zaman beğenmekte ve güzel demekteyiz. İşte bu "güzel" olarak nitelendirdiğimiz mimari ürünlerin ortak nhehlderinin ne olduğu, "Güzel" dolayısıyla estetik kavramı için kesin bazı değer yargılarının varlığı ve neler oldukları, estetik alanında ve mimarlık alanında estetik değerlerin neler olduğu ve değerlendirmenin nasıl yapılabileceği sorulan ele alınarak tezin kapsamı oluşturulmuştur. Bu doğrultuda tez kapsamında; öncelikle "Güzel" kavramı ele alınmış, güzelin tanımı, estetikle olan ilişkisi, estetiğin tanımı ve kapsamı incelenmiştir. Estetik kavramının toplumsal, dini, siyasi yaşamda ki, sanat ve ahlak alanında ki yeri araştırılmıştır. Araştırma alanının mimarlık olması sebebiyle mimarlık alanında estetik irdelenmiştir. Mimarlık ürünü tasarlanırken tarih boyunca tasarımcılar neleri göz önünde bulundurmuşlar ve mimarlıkta estetiğin yeri ne olmuştur somlarının cevapları aranmıştır. Tarih boyunca güzellik dolayısıyla estetik kavramı sürekli değişmiş, insanlar farklı zamanlarda ve farklı coğrafyalarda değişik şeylere güzel demişler, güzel olanı farklı şekilde aramışlardır. Bir dönem güzel olarak nitelendirilen özellikler, diğer bir dönem güzel olarak nitelendirilmemiştir. Bu konuya açıklık getirmek amacı ile tarih boyunca mimarlık alanında estetik arayışlar olarak üsluplara yer verilmiştir. Güzelin mutlak bazı değerlerinin olması yanında değişken özellilerinin de olmasından dolayı göreceli bir kavram olduğunu unutmamak gerekir. "Güzel" kavramı ve buna bağlı olarak estetik konusu oldukça geniş bir alana sahip, tek bir tanımının asla bulunmadığı, toplumdan topluma, toplum içerisinde kişiden kişiye ve zamana bağlı olarak değişen göreceli bir kavramdır. Bununla beraber mimarlık ürününün güzel olarak nitelendirilebilmesi ve estetik olarak başardı sayılabilmesi açısından bazı özelliklere de sahip olması gerekmektedir. Tez kapsamında yüzyıllar boyunca araştırılmış ve çeşitli şekiller de birçok kez kullanılmış; ölçü, ölçek, oran, ritim, renk, ışık, doku, simetri, denge gibi kavramlar araştırılmış, mimarlık alanında kullanım şekillerine dikkat çekilmiştir. Bunun yanında mimarlıkta estetik olgusunu direk etkileyen algı, algılama ve yaratıcılık sorunu üzerinde de durulmuştur. vnıEstetiğin göreceli bir kavram olmasından yola çıkarak, estetik alanında, mimarlıkta estetiğin değerlendirilmesi sorunu da ayrı bir bölüm olarak ele alınmıştır. Burada değer, değerlendirme gibi kavramlara yer verilmiş, mimarlıkta estetikte görecelilik, eğitim sorunları ele alınmış, mimarlıkta estetik değerlendirmenin daha objektif nasıl yapılabileceği tartışılmıştır. Sonuç olarak estetik alanının uçsuz bucaksız ve her zaman göreceli olmasından dolayı tek bir yargıya varılamayacağı, estetik alanında kesin doğruların ve kuralların olamayacağı bellidir. Bugün estetik açıdan olumsuz çevrelere sahip olmamızın ekonomik, politik, kültürel ve eğitim açısında bir çok sebebi vardır ve toplumun ve tasarımcı kimliklerin eğitiminin yeri estetik açıdan daha olumlu mimarlık ürünlerine dolayısıyla daha yüksek kalitede çevrelere ulaşabilmek için önemlidir.

Abstract:
"What is beauty?" in architecture and in art. What is beauty in ordinary life? Trying to find out the answers to these questions determined the subject of this master thesis as "Aesthetic in Architecture". Having common tastes and common thoughts, that are independent from time and space and reasons of this common behaviors directed towards a study on this topic. Observations show that, if people like their environment and define it as beautiful, they are happy. In opposite of this situation, they state their dissatisfaction and are effected in negative way. What's more, some architectural designs made at anywhere and at anytime are always defined as beautiful by human beings. For this reason, the question "How people evaluate the aesthetic phenomenon in architecture?" is the main subject of this study. At this direction, first of all concept of beauty is studied, then definition of beauty, relation of beauty with aesthetic, definition of aesthetic and its scope are examined. Research of the place of aesthetic phenomenon in social, regional, political and ethical life is made. As the area of research is architecture, aesthetic phenomenon in architecture is considered. In architectural design stage, the position of aesthetic and what the designers think of, are the questions that their answers are tried to find out. In history, aesthetic phenomenon has changed from time to time and from place to place. So different objects have been defined as beautiful. In order to clarify this, architectural styles as a search of the aesthetic in architecture among history, take place in this study. However beauty has some absolute values, it also has variable properties that make it a relative concept. For an architectural product, in order to be described as beautiful and successful in aesthetical evaluation, it must have other characteristics. For this reason, the size, scale, proportion, the principles of composition, light and color etc. are taken in to account from the view of architecture and its aesthetic dimension. In addition to this perception and creativity in architecture have been studied in this thesis. As aesthetic is a relative definition, evaluation of aesthetic in architecture is examined as another part in this thesis. In this part definitions such as value and evaluation are defined and relativity of aesthetic in architecture, evaluation problems and objective evaluation in architecture have been discussed. x U. YÜKSEK.nğRETlNt İMIn conclusion as aesthetics was, is and will be a relative definition, it is clear that definite rights and rules do not exist. Today apart from economic, politic, cultural reasons education of society and professionals has a major importance for reaching a high level of aesthetic quality in architecture and environment.