Osmanlı son dönemi din eğitimi tartışmaları ve Cumhuriyete yansımaları (Örgün ve yaygın eğitim çerçevesinde)
Discussions on religious education in late Ottoman Period and its effects on the early Republican period (In the context of formal and common religious education)
Yazar: FATMA ÇAPCIOĞLU
Danışman: PROF. DR. RECAİ DOĞAN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Din = Religion ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Cumhuriyet Dönemi = Republican Period ; Din eğitimi = Religious education ; Meşrutiyet II = Constitutional Monarcy II ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Yaygın eğitim = Non-formal education ; Örgün eğitim = Formal education

Özet:
II. Meşrutiyet dönemi, getirdiği yenilikler, yaşanan olaylar ve farklı fikirlerin ifade edilmesine ve tartışılmasına yönelik sunduğu özgürlükçü havası ile zengin bir araştırma alanıdır. Tartışılan bu fikirler, sadece Osmanlı son dönemi için değil, aynı zamanda yeni kurulan Türkiye'nin üzerine bina edildiği temel düşünceleri de tespit etme adına önemlidir. Nitekim yeni Türkiye de hayat bulan pek çok uygulamanın izleri II. Meşrutiyet döneminde takip edilebilir. Bu fikirler, özellikle süreli yayınlarda tartışılma imkanı bulmuştur.  Meşrutiyetin ilanı ile birlikte çok sayıda dergi yayın hayatına başlamış; bazıları kısa ömürlü olsa da bazıları Cumhuriyet dönemine kadar varlıklarını devam ettirebilmişlerdir. Bu anlamda süreli yayınlar hem toplumu etkileme amacı güden fikirlerin ortaya konduğu; hem de dönemin gündem maddelerinin tespit edilebileceği bir platform görünümündedir. 
Geleneksel eğitim sisteminin dini olarak nitelenmesi ve Batı kaynaklı düşüncelerde dine biçilen rol ve verilen önemdeki değişim, bu dönemin önemli tartışma konuları arasında din eğitiminin de bulunmasına neden olmuştur. Üstelik bu alan, Cumhuriyet'in ilk yıllarından günümüze kadar devam eden süreçte, eğitim alanındaki en önemli tartışma konularından biri olarak gündemdeki yerini de korumuştur. Bu tartışmaların ve uygulamaların anlam kazanması, bu uygulamaları oluşturan düşünce ve fikirlerin tespitine bağlıdır. 
Bu araştırma, geleneksel eğitim anlayışının yoğun olarak eleştirildiği, Batı kaynaklı pek çok düşüncenin çeşitli şekillerde tartışıldığı bu dönemin süreli yayınları üzerine yapılmış nitel bir çalışmadır. II. Meşrutiyet Dönemi'ndeki din eğitimi tartışmaları, bu tartışmaların eğitim açısından tahlili ve Cumhuriyet Dönemi ile olan etkileşiminin tespiti, araştırmanın temel problemi olarak belirlenmiştir. "Amaç, önem, yetki ve sorumluluk, öğretmen ve yöntem" olarak beş ana tema çerçevesinde ortaya konan tespitler, Cumhuriyet dönemine yansımaları ile birlikte ele alınmıştır.

Abstract:
The second constitutional period in late Ottoman is a rich field of research with its libertarian atmosphere offering people to express and discuss innovations, events and different ideas. These ideas are important not only for the Ottoman period, but also for determining the basic ideas on which the newly established Turkey was built. These ideas, especially in periodicals, found the possibility to be discussed.  In this sense, periodicals appeared to be a platform in which ideas that aimed to influence the society were brought forward and important agenda items of the period could be identified. 
	The definition of the traditional education system as religious and the role and the change in the importance of religion in western-oriented thoughts inevitably led to the existence of religious education among the important debates of this period. Moreover, this area has maintained its place on the agenda as one of the most important discussions in the field of education since the first years of the Republic of Turkey.
	This research is a qualitative study on periodicals of this period, where traditional education has been heavily criticized and many Western ideas have been discussed in various ways. The religious education debates in the Second Constitutional Period, the analysis of these discussions and the interaction with the Republican Period have been identified as the main problem of this research. "Purpose, importance, authority and responsibility, teacher and method" has been determined in the context of the five main themes, approached together with their reflections to the Republican period.