Dünya ülkelerinin enerji performanslarının analizi için bir model önerisi
A model proposal for analysis of energy performance of world countries
Yazar: AYŞE PAKSOY
Danışman: PROF. DR. ŞULE ÖNSEL EKİCİ
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Endüstri Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering

Özet:
Sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşmak, dünya genelinde enerji kullanımını daha verimli ve çevre dostu hale getirmeyi gerektirir, çünkü enerji sektörü hem ekonomik gelişme hem de çevresel koruma açısından merkezi bir rol oynamaktadır. Bu bağlamda, enerji performanslarının doğru şekilde analiz edilmesi, kaynakların verimli kullanımı ve sürdürülebilir politikaların geliştirilmesi için kritik öneme sahiptir. Bu çalışmada, 2030 sürdürülebilirlik hedefleri kapsamında dünya ülkelerinin enerji performanslarını analiz etmek amacıyla Veri Zarflama Analizi (VZA) yöntemi tercih edilmiştir. Çalışma, genişletilmiş bir girdi ve çıktı seti kullanılarak 100 ülkenin enerji performansını değerlendirmesi bakımından literatürdeki diğer çalışmalardan ayrılmaktadır. 
Model kapsamında, yenilenebilir enerji tüketimi, iş gücü, brüt sermaye oluşumu ve elektrik üretim kaynaklarının çeşitliliği gibi çeşitli girdiler kullanılırken, karbon dioksit (CO₂), metan (CH₄) ve diazot monoksit (N₂O) emisyonları çıktı olarak ele alınmıştır. Verilerin büyük bir kısmı 2020 yılına kadar mevcut olmakla birlikte, eksik yılların tamamlanmasında makine öğrenmesi yöntemlerinden biri olan Random Forest algoritmasından faydalanılmış ve tahminler 2022 yılına kadar genişletilmiştir. Bu yenilikçi yaklaşım, veri eksikliklerini giderirken enerji performanslarının daha hassas ve güvenilir bir şekilde değerlendirilmesine olanak tanımaktadır.
Çalışmanın sonuçları, enerji politikalarının ve sürdürülebilirlik stratejilerinin geliştirilmesine ışık tutmaktadır. Özellikle düşük performans sergileyen ülkeler için hedeflenen iyileştirme stratejilerinin belirlenmesine yönelik önemli bilgiler sunulmaktadır. Ayrıca, elde edilen bulgular, yenilenebilir enerji kaynaklarının çeşitlendirilmesi ve karbon emisyonlarının azaltılmasında enerji verimliliğinin önemini vurgulamaktadır. Bu doğrultuda, çalışma, enerji politikalarının geliştirilmesinde rehber niteliğinde bir kaynak olmayı amaçlamaktadır.

Abstract:
Achieving sustainability goals requires making energy use worldwide more efficient and environmentally friendly, as the energy sector plays a central role in both economic development and environmental protection. In this context, accurately analysing energy performances is critical for the efficient use of resources and the development of sustainable policies. In this study, the Data Envelopment Analysis (DEA) method is preferred to analyse the energy performances of the world countries within the scope of 2030 sustainability goals. The study differs from other studies in the literature in that it evaluates the energy performance of 100 countries using an extended input and output set.
Within the scope of the model, various inputs such as renewable energy consumption, labour force, gross capital formation, and diversity of electricity generation sources are used, while carbon dioxide (CO₂), methane (CH₄), and diazot monoxide (N₂O) emissions are considered as outputs. Although most of the data is available until 2020, the Random Forest algorithm, one of the machine learning methods, was utilised to complete the missing years, and the forecasts were extended until 2022. This innovative approach addresses data gaps and allows for a more precise and reliable assessment of energy performances.
The results of the study shed light on the development of energy policies and sustainability strategies. Especially for low-performing countries, important information is provided for determining targeted improvement strategies. Moreover, the findings emphasise the importance of energy efficiency in diversifying renewable energy sources and reducing carbon emissions. In this respect, the study aims to be a source of guidance in the development of energy policies.