Kemoterapi tedavisi alan hastalarda oral cryotherapy uygulamasının kemoterapiye bağlı stomatitis gelişimine etkisi
Effect of oral cryotherapy on the development of stomatitis linked with chemotherapy for the patients under chemotherapy treatment
Yazar: ŞERİFE ARTUT KARAGÖZOĞLU
Danışman: PROF.DR. FİLİZ ULUSOY
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Esasları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2002
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
ÖZET Karagözoğlu (Artut), Ş., Kemoterapi Tedavisi Alan Hastalarda Oral Cryotherapy Uygulamasının Kemoterapiye Bağlı Stomatitis Gelişimine Etkisi, Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Hemşirelik Esasları Programı Doktora Tezi, Ankara, 2002. Araştırma kombine kemoterapi tedavisi uygulanan akciğer kanseri olan hastalar üzerinde oral kriyoterapi (ağız içi soğutma) uygulamasının kemoterapi' ye bağlı stomatitis gelişimine etkisini incelemek amacıyla deneysel olarak yapılmıştır. Araştırmanın evrenini Cumhuriyet Üniversitesi Göğüs Hastalıkları Kliniği'nde bir yıl içinde kemoterapi uygulanan hastalar (71 birey) oluşturmaktadır. Parametrik test varsayımlarını karşılamak için 60 (30 deney, 30 kontrol) hasta örnekleme alınmıştır. Araştırma Ağustos 2000 - Mayıs 2001 tarihleri arasında araştırmacı tarafından uygulanmıştır. Araştırmada veriler literatüre göre hazırlanan Veri Toplama Formu, Hasta Mukositis (Yakınma) İndeksi (HYÎ), Araştırmacı Mukositis İndeksi (AMI) ve Kemoterapi Öncesi-Sonrası Oral pH Ölçüm Çizelgesi kullanılarak toplanmıştır. Oral kriyoterapi, deney grubunda ağızda irritasyona sebep olmayacak şekilde köşeleri yuvarlatılmış ve ağızda kolay hareket ettirilebilecek boyutta buz parçalan kullanılarak yapılmıştır. Kemoterapiye başlamadan 5 dakika önce oral kriyoterapi'ye başlanmış ve hastanın aldığı kemoterapi kür protokolünün özelliğine göre kemoterapötik ajanların verilme sürelerine paralel olarak Vepesid, Cisplatin, Mytomycin-C ve Velbe'nin intravenöz infüzyonları boyunca devam edilmiştir. Verilerin istatistiksel değerlendirilmesi; Yüzdelik Sayılar, Ki-kare, Yates Düzeltmeli Ki-kare, Fisher Kesin Ki-kare Testi, Ortalama, Medyan, Freadmann Testi, Mann - Whitney U testi ve Tekrarlı Ölçümlerde Varyans Analizi kullanılarak yapılmıştır. Araştırmadan elde edilen verilere göre, her iki grupta yer alan bireyler benzer özellikler taşımaktadır. Literatürde stomatitis oluşma riskim artırabileceği ifade edilen bazı değişkenlerin araştırmamızda stomatitis oluşumu üzerinde önemli bir etkiye sahip olmadığı saptanmıştır. Hasta değerlendirmesi doğrultusunda (HYİ), deney grubunda %36,7 oranında stomatitis oluşumu söz konusuyken, kontrol grubunda bu oran %90,0'dır. Araştırmacı değerlendirmesi doğrultusunda deney grubunda %10,0 oranında stomatitis oluşumu söz konusuyken, kontrol grubunda bu oran %50,0'dır. Her iki değerlendirmede de gruplar arasındaki fark istatistiksel olarak önemli bulunmuştur. Oral pH Ölçüm Çizelgesi'ne göre ilk gün kemoterapi öncesi-sonrası pH değişim düzeyleri incelendiğinde, deney grubundaki bireylerin %90,0'ında oral pH değeri yükselmiş (stomatitis oluşma riski düşmüş), kontrol grubundaki bireylerin %86,7'sinde oral pH değeri değişmemiş veya düşmüştür (stomatitis oluşma riski yükselmiştir). Kemoterapi öncesi-sonrası pH değişimi yönünden deney ve kontrol grubu arasındaki fark istatistiksel olarak önemli bulunmuştur. Bu sonuçlar doğrultusunda oral kriyoterapi kemoterapi sürecinde hasta ve araştırmacı değerlendirmesine göre stomatitis skorunu (şiddetim) düşürerek ve oral pH değerini yükselterek ağız sağlığını korumaya önemli ölçüde katkı vermektedir. Anahtar Kelimeler : Kemoterapi, Stomatitis, Oral kriyoterapi, Onkoloji hemşireliği, Ağız bakımı

Abstract:
ABSTRACT Karagözoğlu (Artut), Ş., Effect of Oral Cryotherapy on the Development of Stomatitis Linked with Chemotherapy for the Patients under Chemotherapy Treatment, Hacettepe University, Science of Health Institute, Program of Essentials of Nursing, PhD Thesis, Ankara, 2002. This study is empirically conducted to determine the effect of oral cryotherapy on the development of stomatitis linked with chemotherapy on the patients suffering from lung-cancer and under a combined chemotherapy treatment. The extent of the study is the patients (71 person) who have been under chemotherapy treatment in the Cumhuriyet University Thoracic Diseases Clinic throughout a year. 60 patients (30 experimental, 30 control) have been chosen as a sample group in order to meet the parametric test assumptions. This research has been conducted between the dates August 2000 and May 2001 by the author. Data in this study are collected according to the Data Collection Form, Patient Mucositis Index (PMI), Researcher Mucositis Index (RMI), and pre-post Chemotherapy Oral pH Measurament Table where all have been prepared according to the literature. Oral cryotherapy (oral cooling) in experimental group has been done with using rounded ice particles not to cause irritation and also these particles had a limited size so that it was easy to move them in the mouth. Oral cryotherapy has been started 5 minutes before the chemotherapy begins and it has been carried on respecting the application durations of chemotherapeutic agents during Vepesid, Cisplatin, Mytomycin-C and Velbe intravenous infusions according to the peculiarities of the chemotherapy cure protocol applied to the patient. Statistical evaluations of the data have been carried out using the following analyses; Percentile Numbers, Chi-square, Yates Corrected Chi-square, Fisher Absolute Chi- square Test, Mean, Median, Freadmann Test, Mann - Whitney U Test and ANOVA (Analysis of Variance). According to the results obtained from this study, it can be stated that people in each of these two groups have similar individual characteristics. In our research, it has been also determined that some factors, that have been reported in literature as being capable of increasing the risk of stomatitis, do not have a significant effect on the development of stomatitis. According to patient's evaluations (PMI), percentages of the development of stomatitis in experimental and control groups are 36,7 % and 90,0 %, respectively. According to researcher's evaluations, percentages of development of stomatitis in experimental and control groups are 10,0 % and 50,0 %, respectively. Statistically, the difference is found to be considerably important in both of the two evaluations. Studying the pH changing levels pre- and post chemotherapy in Oral pH Measurament Table for the first day, oral pH value of 90 % of the person in experimental group has increased, (risk of development of stomatitis has decreased), oral pH value of 86,7 % of the person in control group has not changed or decreased (risk of development of stomatitis has increased). Difference in change of pH values pre- and post chemotherapy between the experimental and control group has been found to be statistically important. VIIn the light of these results, according to the evaluations of patient and researcher, oral cryotherapy greatly contributes to the health of mouth by decreasing the intensity of stomatitis and increasing the oral pH level during chemotherapy treatment. Keywords: Chemotherapy, Stomatitis, Oral cryotherapy, Oncology nursing, Mouth care vu %C, YtİKSEKOCRETİM K.URUL4)