Öğretmen adaylarına yönelik insan hakları ve demokrasi eğitimi dersi öğretim programının geliştirilmesi: Sınıf öğretmenliği üzerine bir uygulama
Developing human rights and democracy education course curriculum for teacher candidates: An application on class teaching
Yazar: HATİCE LEBLEBİCİ
Danışman: DOÇ. DR. BANU YÜCEL TOY
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Demokrasi ve İnsan Hakları dersi = Democracy and Human Rights course ; Program geliştirme = Program development ; Sınıf öğretmenliği = School teachers ; Öğretim programları = Teaching curriculums ; Öğretmen yetiştirme = Teacher training

Özet:
Bu çalışmada sınıf öğretmeni adaylarına yönelik İnsan Hakları ve Demokrasi Eğitimi (İHDE) Dersi Öğretim Programı'nın geliştirilmesi, tasarlanması, uygulanması ile uygulama süreç ve sonuçlarının değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Araştırma, nitel ve nicel verilerin birlikte kullanıldığı karma yöntem araştırmalarından çok aşamalı karma desene dayalı olarak üç aşamada yürütülmüştür. Programın tasarım (ihtiyaç analizi) aşamasında, sekiz sınıf öğretmeni, üç öğretim elemanı ve altı dördüncü sınıf öğretmen adayıyla görüşmeler yapılmıştır. Bu görüşmelerin sonucunda ortaya çıkan bulgularla araştırmacı tarafından "İhtiyaç Analizi Anketi" oluşturulmuş ve 80 sınıf öğretmeni adayına uygulanmıştır. İçerik ve betimsel istatistik analizlerinin sonuçlarına göre; İHDE dersinin hedefleri belirlenmiş, böyle bir dersin zorunlu ders olarak sınıf öğretmenliği adaylarına verilmesi gerektiği, öğretmen adaylarının çocuk haklarından kısmen haberdar oldukları, ders tasarımı için araştırmacı tarafından belirlenen hedeflerin öğretmen adayları tarafından çok önemli olarak belirtildiği fakat bu hedefleri, uygulama açısından kendilerini oldukça yetersiz buldukları ortaya çıkmıştır. İhtiyaç analizi sonuçlarına göre İHDE dersinin tasarımı yapılmıştır. Programın uygulanması (süreç değerlendirme) aşamasında, araştırmacı aynı zamanda dersin uygulayıcısı rolünü üstlenmiştir. Uygulama sırasında eylem araştırması yapılmış, programda aksayan kısımlara yönelik eylem kararları alınmıştır. Uygulama süresince, dersi seçmeli olarak alan 19 öğretmen adayından yansıtma günlükleri alınmış ve derste ortaya çıkan öğrenci ürünleri analitik dereceli puanlama anahtarları (Rubrik) ile değerlendirilmiştir. Programın son aşaması olan değerlendirme (sonuç değerlendirme) aşamasında, "İHDE Dersi Öğrenci Kazanımlarını Değerlendirme Anketi" 19 öğretmen adayına uygulanmış ve ölçüt örnekleme yöntemiyle belirlenen altı öğretmen adayıyla da derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Değerlendirme bulguları için aynı zamanda öğretmen adaylarından alınan son yansıtma günlükleri de dikkate alınmıştır. Nicel verilerin analizinde SPSS 22.0, nitel verilerin analizinde ise NVivo11 analiz programı kullanılmıştır. Uygulama sonrası ders programının, öğretmen adaylarında İHDE açısından öğretim planı hazırlama, materyal geliştirme, ölçme ve değerlendirme araçları belirleme ve geliştirme gibi mesleki bilgi ve becerilerine katkı sağlama, derse yönelik olumlu tutum geliştirme, kişisel ve mesleki gelişime katkı sağlama, farkındalık kazanma, sosyalleşme, öğretim öz yeterliği sağlama yönünde sonuçlar ortaya çıkmıştır.

Anahtar Kelimeler: Öğretmen Eğitimi, İnsan Hakları ve Demokrasi Eğitimi, Öğretmen Adayları, Program Geliştirme, Eylem Araştırması

Abstract:
In this study, it is aimed to develop, design, implement and evaluate the implementation process and results of the Human Rights and Democracy Education (HRDE) Course Curriculum for classroom teacher candidates. The research was carried out based on multiple-phase study mixed method design in which qualitative and quantitative methods were used together. At the curriculum design (needs analysis) stage, interviews were made with eight primary school teachers, three instructors and six fourth grade teacher candidates. The "Needs Analysis Questionnaire" was developed based on the findings that emerged from these interviews and was applied to 80 classroom teacher candidates. According to the results of the content and descriptive statistics analysis; the objectives of the HRDE are determined. It was found out that this course should definitely be given to teacher candidates, and that teacher candidates are partially aware of children's rights. It was revealed that the goals set by the instructor for the course design were found to be very important by the teacher candidates, but they found themselves quite insufficient in the implementation phase. HRDE course curriculum has been designed according to the needs analysis results. At the curriculum implementation (process evaluation) stage, the researcher was also the instructor of the course. During the application, an action research was made, and action decisions were taken for the problematic aspectsof the lesson. During this stage, reflection journals were taken from 19 teacher candidates and the student products emerging in the course were evaluated with rubrics. Lastly, at the curriculum evaluation (result evaluation) stage a questionnaire was administered to 19 teacher candidates and in-depth interviews were made with six teacher candidates determined by criterion sampling method. The final reflection notes taken from teacher candidates were also taken into consideration. The results showed that the HRDE curriculum contributed to the professional knowledge and skills of teacher candidates, developing a positive attitude towards the course, contributing to personal and professional development, gaining awareness, socializing and teaching self-efficacy.

Key Words: Teacher Education, Human Rights and Democracy Education, Teacher Candidates, Curriculum Development, Action Research