Çağdaş sanatta anima, animus ve gölge arketiplerinin etkileri
The effects of anima, animus and shadow archetypes in contemporary art
Yazar: DERYA YILMAZ
Danışman: DR. CAN AYTEKİN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Resim Ana Sanat Dalı / Resim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
Plastik sanatlarda yaratma eyleminin kaynağına inilerek Jungcu bir yaklaşımla anima, animus ve gölge arketiplerinin çağdaş sanat alanındaki etkileri irdelenmiştir.

      Çağdaş sanat, psikolojinin derinliklerinden beslenerek, insanın iç dünyasını, kimliğini ve ilişkilerini oldukça geniş bir biçimde ele alır. Carl Gustav Jung'un analitik psikoloji kuramında yer alan anima, animus ve gölge arketipleri, bu sanatsal ifadelerde sıkça görülen ve derin anlamlar taşıyan unsurlardır.

      Anima ve animus, bireyin içsel dünyasındaki dişil ve eril yönleri temsil eder. Bir erkeğin içinde bulunan "anima", duygusal, yaratıcı ve hassas yönleri simgeler. Bu arketip,  sanatta erkek karakterlerin karmaşıklığını ve içsel çatışmalarını yansıtmak için kullanılabilir. Öte yandan bir kadının içsel eril yönü olan animus, kararlılık, mantıklılık ve liderlik gibi özellikleri temsil eder. Sanatta kadın karakterlerin güçlenmesini, kendi kimliklerini keşfetmelerini işaret eder.

      Gölge ise kişinin kabul etmek istemediği, bilinçdışında saklı tutulan yönlerini yansıtır. Çoğu zaman çağdaş sanatta anti-kahramanlar veya karanlık karakterler olarak karşımıza çıkar. Bu arketip, toplumsal normların ve bireysel değerlerin çatışmasını, insanın içsel çatışmalarını ve karanlık yönlerini açığa çıkarmak için kullanılır.

      Sembollerden, mitlerden, masallardan koptuğumuz bu çağda söz konusu arketipler Kiki Smith, Paula Rego gibi günümüz dünyasının diliyle geçmişe ait olan mit, masal ve sembollerin dilini birleştirip yeni bir dil yaratan sanatçılar üzerinden incelenmiştir. 

      Çünkü onlar bize bugünün diliyle çoğumuzun unuttuğu ve bağını kopardığı bilinçdışının dilini hatırlatır ve bireyleşme sürecinin kapılarını aralarlar.
      Çalışmalarımda bilinçdışının iletişim araçları olan rüya ve vizyonlardan yola çıkarak tanıştığım arketipleri öznel bir biçimde yorumlaya çalıştım.

ANAHTAR KELİMELER: Anima, Animus, Gölge, Çağdaş Sanat, Arketip

Abstract:
Exploring the source of creation in the plastic arts through a Jungian approach, the effects of the anima, animus, and shadow archetypes in contemporary art have been examined. 

      Contemporary art, drawing deeply from psychology, extensively addresses an individual's inner world, identity, and relationships. The archetypes of anima, animus, and shadow found in Carl Gustav Jung's analytical psychology theory are frequently encountered elements in these artistic expressions, carrying profound meanings.

      Anima and animus represent the feminine and masculine aspects within an individual's inner world. The anima within a man symbolizes emotional, creative, and sensitive facets. This archetype can be utilized in art to reflect the complexity and internal conflicts of male characters. On the other hand, the animus, representing a woman's inner masculine aspect, embodies traits such as determination, rationality, and leadership. In art, it signifies the empowerment of female characters and their exploration of self-identity.

      The shadow, on the other hand, reflects aspects of oneself that an individual may not wish to acknowledge, kept hidden in the unconscious. Often in contemporary art, it manifests as anti-heroes or dark characters. This archetype is used to unveil the conflicts between societal norms, individual values, internal struggles, and darker facets of humanity.

      In an era where we have detached ourselves from symbols, myths, and fairy tales, these archetypes have been examined through contemporary artists such as Kiki Smith and Paula Rego, who amalgamate the language of the past—myths, tales, and symbols—with the language of today, creating a new discourse. They remind us of the language of the unconscious that many of us have forgotten and disconnected from in today's terms, opening doors to the process of individuation  

In my works, I have attempted to subjectively interpret the archetypes I encountered by drawing upon the communication tools of the unconscious—dreams and visions.

KEY WORDS: Anima, Animus, Shadow, Contemporary Art, Archetype