Fasulye tohum böceği [Acanthoscelides obtectus (SAY (col.:chrysomelidae: bruchinae)]'nin farklı fasulye çeşitlerinde biyolojik kriterlerinin belirlenmesi
Determination of biological criteria of bean seed bug [Acanthoscelides obtectus (SAY) (col.:chrysomelidae: bruchinae)] in different bean varieties
Yazar: ZÜHRE ERTOSUN
Danışman: PROF. DR. HALİL KÜTÜK ; DOÇ. DR. CENK YÜCEL
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı / Bitki Koruma Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Acanthoscelides obtectus = Acanthoscelides obtectus ; Fasulye = Bean

Özet:
Fasulye tohum böceği [Acanthoscelides obtectus (Say)]'nin Türkiye'de tescilli olarak üretilen farklı fasulye çeşitlerindeki (Akın, Atmaca ve Berrak) beslenme davranışları ile büyüme, gelişme ve çoğalması arasındaki ilişkisi araştırılmıştır. Pre-ovipozisyon, ovipzisyon, post-ovipozisyon dönem süreleri, günlük ve toplam yumurta sayısı, yumurta açılma süresi; larva, pupa ve ergin dönemi süresi, eşey oranı, yumurtaların ergin olma oranı çalışılarak A. obtectus' un hayat tabloları belirlenmiştir. Deneme sonunda; Akın (8,03±1,3 gün) ve Berrak (7,86±1,32 gün) fasulye çeşidinde zararlının yumurta dönemi ortalama gelişme süresinin Atmaca (6,97±1,29 gün) çeşidinden daha uzun olduğu belirlenmiştir. Akın (9,97±1,69 gün) ve Berrak (11,09±1,9 gün) fasulye çeşitlerinin pupa dönemi sürelerinin Atmaca (7,88±1,05 gün) fasulye çeşidine göre istatistiksel olarak anlamlı bir şekilde daha uzun olduğunu göstermiştir. Akın (37,98±2,82 gün) ve Berrak (39,24±2,48 gün) fasulye çeşidinde zararlının ortalama ergin öncesi döneminin Atmaca (34,45±0,84 gün) fasulyesinden istatistiksel olarak anlamlı şekilde daha uzun olduğu; zararlının diğer dönemleri arasındaki ortalama gelişme sürelerinde ise analizler sonucunda anlamlı bir fark tespit edilemediği saptanmıştır. Eşey oranları Akın çeşidinde 1,25:0,75; Atmaca çeşidinde 1,1:0,9; Berrak çeşidinde 1,27:0,72 olarak hesaplanmış, Akın, Atmaca ve Berrak çeşitleri arasında dişi ve erkek dağılımları bakımından istatistiksel olarak belirgin bir farklılık bulunmadığı tespit edilmiştir. Akın (15,53 dişi/dişi) çeşidinin ortalama üreme başarısı Atmaca (9,18 dişi/dişi)) ve Berrak (10,38 dişi/dişi) çeşitlerinden daha yüksek olduğu istatiksel analizlerle saptanmıştır. Akın çeşidinin her yaşta daha fazla yavru üretme potansiyeline sahip olduğu tespit edilmiştir. Akın çeşidindeki zararlının ergin sonrası ölüm oranının Atmaca ve Berrak çeşitlerinden istatistiksel olarak daha düşük olduğu görülmüş; Akın çeşidindeki ergin olduktan sonra daha uzun süre hayatta kalma şansına sahip olduğu anlamına geldiği saptanmıştır.

Abstract:
The relationship between the feeding behaviors, growth, development, and reproduction of the bean beetle [Acanthoscelides obtectus (Say)] on different registered bean varieties (Akın, Atmaca, and Berrak) produced in Turkey was investigated. The pre-oviposition, oviposition, and post-oviposition period durations, daily and total egg numbers, egg hatching time, larva, pupa, and adult period durations, sex ratio, and the rate of eggs reaching adulthood were studied to determine the life tables of A. obtectus. At the end of the experiment, it was found that the average egg period development duration of the pest was longer in the Akın (8.03±1.3 days) and Berrak (7.86±1.32 days) bean varieties than in the Atmaca (6.97±1.29 days) variety. It was shown that the pupa period durations of the Akın (9.97±1.69 days) and Berrak (11.09±1.9 days) bean varieties were statistically significantly longer than those of the Atmaca (7.88±1.05 days) bean variety. It was determined that the average pre-adult period duration of the pest in the Akın (37.98±2.82 days) and Berrak (39.24±2.48 days) bean varieties was statistically significantly longer than in the Atmaca (34.45±0.84 days) bean variety, while no significant differences were found in the average development durations of the pest's other periods. The sex ratios were calculated as 1.25:0.75 in the Akın variety, 1.1:0.9 in the Atmaca variety, and 1.27:0.72 in the Berrak variety, with no statistically significant differences in the distribution of females and males among the Akın, Atmaca, and Berrak varieties. The average reproductive success of the Akın (15.53 females/female) variety was found to be statistically significantly higher than that of the Atmaca (9.18 females/female) and Berrak (10.38 females/female) varieties through statistical analyses. It was determined that the Akın variety had a higher potential to produce more offspring at all ages. It was observed that the post-adult mortality rate of the pest in the Akın variety was statistically lower than in the Atmaca and Berrak varieties, indicating that the pest had a better chance of surviving longer after becoming an adult in the Akın variety.