Tip 2 diyabetes mellitus hastalarında kötü glisemi ile risk faktörleri arasındaki ilişki
The relationship between poor glycaemic control and risk factors in patients with Type 2 diabetes mellitus
Yazar: MUHAMMED MUSTAFA ATCI
Danışman: DR. FATİH BORLU
Sağlık Bakanlığı / İstanbul Şişli Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı / İç Hastalıkları Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2015
Konu: Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları = Endocrinology and Metabolic Diseases

Özet:
Diabetes mellitus, hiperglisemi, glikozüri, dislipidemi ile seyreden kronik bir metabolizma hastalığıdır. Nedenden bağımsız olarak hastalık insülinin tam veya kısmi eksikliği bulunabilen, insülin direncinin de eşlik edebileceği, hipergliseminin ana rol oynadığı değişik patojenik mekanizmaları kapsayan bozuklukların bütünüdür. Özellikle de diyabetin en yaygın tipi olan Tip 2 diyabet, prevalansı büyük bir hızla artan ciddi mortalite ve morbiditeye yol açan komplikasyonları ile günümüzün en büyük sağlık sorunlarından biridir . 
Tedavide glisemik kontrolün en önemli hedef olmasına karşın diyabetik hastaların büyük bir çoğunluğunda glisemik kontrol sağlanamamaktadır. . Kan glukoz düzeyinin düşürülmesi mortalite ve morbidite oranlarının belirgin olarak düşürmektedir. Tüm diyabetik hastalardaki amaç glisemik kontrolün sağlanması ve devam ettirilmesidir. Yapılan prospektif randomize klinik çalışmalar ve epidemiyolojik çalışmalarda glisemik kontrolün sağlanması ile mikrovasküler ve makrovasküler komplikasyonlarda azalmanın olduğu gösterilmiştir. Glisemik kontrolün sağlanması organ hasarının önlenmesinde ve diyabetin diğer komplikasyonarının gelişiminin engellenmesinde en önemli unsurdur (7). 
Tip 2 DM hastalarında kötü glisemik kontrol ile ilişkili risk faktörlerinin değerlendirildiği farklı ülkelere ait çalışmalar literatürde mevcuttur. Ancak Türkiye'den konu ile ilgili yapılmış geniş hasta sayısını kapsayan çalışma bulunmamaktadır. Çalışmamızda İstanbul Şişli Etfal Eğitim ve Araştırma hastanesi İç Hastalıkları ile Endokrinoloji ve Metabolizma Kliniklerinde Tip 2 DM tanısı ile takip edilen 500 hastanın demografik özellikleri, VKİ, tansiyon arteryel, Hemoglobin A1C (HbA1C), açlık glukoz düzeyi, lipid profili ve hastaların almış oldukları ilaçlar dökümante ederek Türkiye popülasyonunda Tip 2 DM hastalarında kötü glisemik kontrol üzerine etkilerini incelemeye ve elde edilen sonuçlar ışığında kötü glisemik kontrol üzerine etkili faktörleri belirlemeye çalıştık.
Çalışmamıza katılan diyabetli hastaların %51.2'sini kadınlar oluşturmaktaydı. Çalışma grubun yaş ortalaması 57,7±10.7 yıl, ortalama diyabet süresi ise 5 yıl olarak bulunmuştu. Hastaların ortalama HbA1c değeri 7.7 olup, kadın ve erkek cinsiyet arasında anlamlı farklılık yoktu. Hastalarımızın %67'sinde HbA1c≥7, %48'inde ise açlık plazma glukozu ≥140 olarak saptandı ve hastalarımızdaki glisemik kontrol başarısının düşük olduğu görüldü. Hastalık süresi ≥7 yıl olan hastaların % 84.7'sinde, <7 yıl olan hastaların ise %57.9'unda HbA1C ≥7 olarak saptanmış olup, diyabet süresi uzadıkça glisemik kontrolün kötüleştiği belirlendi. VKİ normal, kilolu ve obez olarak sınıflandırılarak HbA1c'ye ve açlık plazma glukozu göre değerlendirildiğinde her üç grup için de kötü glisemik kontrol ile arasında anlamlı farklılık olmadığı saptandı. Çalışmamızda hem HbA1c düzeyi hem de açlık plazma glukozu yüksek olan hastaların bel çevresi kalınlığı diğer diğer hasta grubuna göre anlamlı derecede yüksek olarak bulunmuştu ve kötü glisemik kontrolde bel çevresi kalınlığının önemli bir faktör olduğu ortaya konuldu. Hastaların lipid profili hem HbA1c seviyesine göre, hem de açlık plazma glukozuna göre değerlendirildiğinde her iki grup arasında total kolesterol, HDL ve LDL seviyelerinde farklılık yoktu. Ancak glisemik kontrolü kötü olan hastalarda hipertrigliseridemi oranının anlamlı düzeyde yüksek olduğu görüldü. Sonuç olarak çalışmamızda glisemik kontrol ile kolesterol (total, HDL, LDL) seviyeleri arasında anlamlı bir ilişki bulunmazken, trigliserit yüksekliği hem HbA1C'ye, hem de açlık plazma glukozuna paralellik göstermekteydi. Ayrıca çalışmamızda yer alan Tip 2 DM hastalarının % 71.8'inde metabolik sendrom olduğu, % 28.2'sinde metabolik sendrom bulunmadığı görülmüştür. Hastalarımız tedavi açısından değerlerildiğinde glisemik kontrolün değerlendirildiği her iki parametreye göre de OAD kullanan hastaların önemli bir bölümünün iyi glisemik kontrol grubunda olduğu görüldü. Kombinasyon tedavisi alan hasta oranı ise her iki grup için de benzerdi. Yaptığımız çalışmada diyabet başlangıç yaşı ile kötü glisemik kontrol (HbA1c≥7) arasında anlamlı bir ilişki bulunmazken; 50 yaş altı olguların %54.1'inin açlık plazma glukoz kontrolü kötü olarak tespit edildi. Ayrıca glisemik kontrolü kötü olan hastaların anlamlı bir bölümünde hipertansiyonun eşlik ettiği saptandı. Hastaların eğitim seviyesi arttıkça kötü glisemik kontrolün daha az olduğu belirlendi. Medeni durumun glisemik kontrol üzerine olan etkisi HbA1c'ye göre değerlendirildiğinde bekar veya evli olanlar arasında anlamlı farklılık olmadığı görüldü. Çalışan hastalarda ve ailede diyabet öyküsü olmayan hastalarda da glisemik kontrolün daha iyi olduğu anlaşıldı.
Sonuç olarak; çalışmaya alınan hastaların büyük bir kısmında glisemik kontrolün sağlanamadığı gözlendi. Kötü glisemik kontrol ile ilişkili parametreler irdelendiğinde; diyabet süresi, aile öyküsü varlığı, iş durumu, eğitim durumu, alınan diyabet ilaçları, bel çevresi, trigliserid düzeyi ve hipertansiyon varlığı ile ilişkili olduğu görüldü. Ancak bu bilgilerin prospektif ve daha geniş hasta popülasyonu ile düzenlenecek çalışmalarla desteklenmesi gerekmektedir.

Abstract:
Diabetes mellitus is a chronic metabolic disease characterized by hyperglycemia, glycosuria, and dyslipidemia. Regardless of the cause, the disease is the whole of disorders involving various pathogenic mechanisms in which there may be complete or partial deficiency of insulin, may be accompanied by insulin resistance, and hyperglycemia plays the main role. In particular, Type 2 diabetes, which is the most common type of diabetes, is one of the biggest health problems of today with its complications that lead to serious mortality and morbidity, the prevalence of which is increasing rapidly.
Although glycemic control is the most important goal in treatment, glycemic control cannot be achieved in the majority of diabetic patients. Lowering blood glucose levels significantly reduces mortality and morbidity rates. The aim in all diabetic patients is to achieve and maintain glycemic control. Prospective randomized clinical studies and epidemiological studies have shown a decrease in microvascular and macrovascular complications with the establishment of glycemic control. Ensuring glycemic control is the most important factor in preventing organ damage and preventing the development of other complications of diabetes.
Studies from different countries evaluating risk factors associated with poor glycemic control in patients with type 2 DM are available in the literature. However, there is no study from Turkey covering the large number of patients on the subject. In our study, demographic characteristics, BMI, arterial blood pressure, Hemoglobin A1C (HbA1C), fasting glucose level, lipid profile and medications taken by the patients were documented in 500 patients who were followed up with the diagnosis of Type 2 DM in the Internal Diseases and Endocrinology and Metabolism Clinics of Istanbul Şişli Etfal Training and Research Hospital. We tried to examine the effects on poor glycemic control in Type 2 DM patients in the Turkish population and to determine the factors affecting poor glycemic control in the light of the results obtained.51.2% of the diabetic patients included in our study were women. The mean age of the study group was 57.7±10.7 years, and the mean diabetes duration was 5 years. The mean HbA1c value of the patients was 7.7, and there was no significant difference between male and female genders. HbA1c≥7 was found in 67% of our patients, and fasting plasma glucose was ≥140 in 48%, and the success of glycemic control in our patients was found to be low. HbA1C was found to be ≥7 in 84.7% of patients with a disease duration of ≥7 years and in 57.9% of patients with a disease duration of <7 years, and it was determined that glycemic control worsened as the duration of diabetes increased.When BMI was classified as normal, overweight and obese and evaluated according to HbA1c and fasting plasma glucose, it was found that there was no significant difference between poor glycemic control and poor glycemic control for all three groups. In our study, the waist circumference thickness of the patients with both high HbA1c level and fasting plasma glucose was found to be significantly higher than the other patient group, and it was revealed that waist circumference thickness is an important factor in poor glycemic control.When the lipid profile of the patients was evaluated according to both HbA1c level and fasting plasma glucose, there was no difference in total cholesterol, HDL and LDL levels between the two groups. However, the rate of hypertriglyceridemia was found to be significantly higher in patients with poor glycemic control. In conclusion, while there was no significant relationship between glycemic control and cholesterol (total, HDL, LDL) levels in our study, triglyceride elevation was parallel to both HbA1C and fasting plasma glucose. In addition, 71.8% of Type 2 DM patients included in our study had metabolic syndrome, and 28.2% did not have metabolic syndrome.When our patients were evaluated in terms of treatment, it was seen that a significant portion of the patients using OAD were in the good glycemic control group according to both parameters in which glycemic control was evaluated. The proportion of patients receiving combination therapy was similar for both groups. In our study, there was no significant relationship between the age of onset of diabetes and poor glycemic control (HbA1c≥7); Fasting plasma glucose control was found to be poor in 54.1% of cases under 50 years of age. In addition, hypertension was found to accompany a significant proportion of patients with poor glycemic control.It was determined that as the education level of the patients increased, poor glycemic control was less. When the effect of marital status on glycemic control was evaluated according to HbA1c, it was seen that there was no significant difference between single or married individuals. It was understood that glycemic control was better in working patients and in patients without a family history of diabetes.As a result; It was observed that glycemic control could not be achieved in most of the patients included in the study. When the parameters associated with poor glycemic control are examined; diabetes duration, presence of family history, employment status, educational status, diabetes medications taken, waist circumference, triglyceride level and presence of hypertension. However, this information needs to be supported by prospective studies to be conducted with a larger patient population.