VII.-X. yüzyıllarda Azerbaycan ve Kafkasya`da İslamiyet
Islam in Caucasia and Azerbaijan betwen VII.-X centuries
Yazar: VÜSALE İSLAMOVA
Danışman: PROF. DR. MEHMET ŞEKER
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2000
Konu: Din = Religion
Dizin: Azerbaycan = Azerbaijan ; Dini hayat = Religious life ; Kafkasya = Caucasus ; Kültür = Culture ; İslam tarihi = Islamic history ; İslamiyet = Islam

Özet:
ÖZET Azerbaycan Tarihi islam Tarihinin bölünmez bir parçasını teşkil etmektedir. Kafkasya'nın güneyinde yerleşen Azerbaycan uygun coğrafi şardar nedeniyle eskiden beri gelen göçleri kendi topraklarında barındırmıştır. İslam öncesi Azerbaycan uzun yıllar Sasani İmparatoriuğunun hakimiyeti altında kalmıştır. VILyüzyıldan itibaren Azerbaycan kuzeyden Hazarların ve güneyden gelen Arapların işgaline maruz kalmışa. Bununla ülkenin toplumsal ve kültürel hayatında değişmeler olmuştur. Fütuhatın ilk yıllarında Müslümanlar bu bölgede faaliyetlerde bulunmuşlardır. İlk fetihler sırasında Azerbaycan'ın güney bölgelerinde Zerdüşlük kuzey bölgelerinde ise Hristiyanfak mevcut idi Bölgeye yapılan ilk fetihlerden sonra Azerbaycan'ın yalnız güney bölgeleri İslamlaştı. Ülkenin kuzey bölgelerinde ise bazı siyasi sebeblerden dolayı Hristryanlığın güçlü yayılmış olması nedeniyle İslamlaşma süreci daha geç gerçekleşti. Arapların hakimiyetine giren Azerbaycan komşu ülkelerle kültürel iktisadi faaliyetler arttı. Bu dönemde yerli halk tarafından Arap yönetimine karşı isyanlar başladı. Bu isyanların en büyüyü ise Hürremiler harekatı olmuştur. İslam tarihinde önemli bir yeri olan bu harekat, hilafetin parçalanmasını daha da hızlandırdı. IX. yüzyılın n. yansından itibaren Azerbaycan'da siyasi hanedanlar kuruldu. Bu hanedanlar kuzey Kafkasya'nın diğer vilayetleri arasında kültürel ve siyasi münasebetlerin gelişmesine sebep oldular. Böylece İslam Medeniyetinin bölgeye hakim olması aynı zamanda, daha sonraki dönemlerde ortaya çıkan siyasi ve kültürel gelişmelerin başlangıcı oldu.

Abstract:
ABSTRACT The history of Azarbaijan is indivisible part of history of İslam. Azarbaijan, which is on the southesu part of Caucasian, olne to its suitable geographical situation, became a homplace to migrations continuing frum the very old times. Before İslam, Azarbaijan was under the domination of the Sasanid Empire foevery long period. From the Seventh Century onusard the soil of Azanbaijan was ocmpied both by the Hazars coming from the norm and by the Arabs Coming from the South. Tihs occupation, doubtlass to say, made big Changes in the cultural and social life of Azarbaijan. By the beginning years of İslam, the Muslims started military activities im tlose places. İn the beginning of islamic military Conquests, Zanoastnianism in the southern pants of the country, and the Christi anity in the north. By the first conquerts, only southern parts of Azarbaijan became Muslim Soil.Housever, the northern parts becoming muslin took longer period clue to some special reasons and powerful Christian propagandas. When Azarbaijan was ruled by the Arabs, cultural and social activities increased. Among the azarbaijan people some revellions Coop place during that time. The biggest revellion was the Hurramis rebellion. This revellion is very important for the history of İslam, Since it accelerated the partition of the Coliphate By the second part of the ninth century, when the travic rule bevame weah, some political dynesties were established in Azarbaijan. These dynasties caused the development of cultural and political life among the people of the Southern Caucasus provinces. There, the domination of islamic civization over this are became the slanting point of late cultural and political developments.