Yetişkin bireylerde besin neofobisi ile ortoreksiya nervoza, yeme farkındalığı ve beden algısı arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
The determination of the relationship between food neophobia and orthorexia nervosa, mindful eating and body perception in adults
Yazar: SENA DUYGU ALEMDAĞ
Danışman: DOÇ. DR. ESRA KÖSELER BEYAZ
Başkent Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı / Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Çalışma yetişkin bireylerde besin neofobisi (yeni besin korkusu) ile ortoreksiya nervoza, yeme farkındalığı ve beden algısı arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi amacıyla yürütülmüştür. Çalışma Ağustos-Ekim 2023 tarihleri arasında Zonguldak ilinde ikamet eden yaşları 18-64 arası olan 140 gönüllü bireyin (%41.4 erkek, %58.6 kadın) katılımı ile yapılmıştır. Bireyler hakkında genel bilgiler, beslenme alışkanlıkları ve antropometrik ölçümleri anket formuna kaydedilmiştir. Bireylerin obsesif kompulsif bozukluk eğilimleri Maudsley Obsesif Kompulsif Ölçeği (MOCI) ile, ortoreksiya nervoza eğilimleri ORTO-11 Ölçeği ile, yeme farkındalıkları Yeme Farkındalığı Ölçeği (YFÖ) ile, besin neofobisi Yeni Besin Korkusu Ölçeği (YBKÖ) ile ve beden algısı Bedeni Beğenme Ölçeği (BBÖ) ile değerlendirilmiştir. Kişilerin fiziksel aktivite skorları için Uluslararası Fiziksel Aktivite Anketi Kısa Form (IPAQ-SF), besin tüketim kaydı için ise 24 Saatlik Geriye Dönük Hatırlatma kullanılmıştır. Çalışmaya katılan bireylerin yaş ortalaması 42.7±12.49 yıldır. Bireylerin %42.1'inin neofilik, %50.0'sinin neofobik olduğu saptanmıştır. Erkek ve kadın bireylerin YBKÖ'den aldıkları toplam puan ortalaması sırasıyla 40.2±11.14 ve 40.6±11.58 olarak belirlenmiştir (p>0.05). Yaşları 19-29 arasındaki bireylerin yeni besin korkusunun diğer yaş grubunda yer alan bireylere kıyasla daha düşük olduğu belirlenmiştir (p<0.05). YBKÖ sınıflaması (neofilik, nötr, neofobik) ve BKİ sınıfları arasında anlamlı bir farklılık bulunmamıştır (p>0.05). YBKÖ sınıflamasına göre nötr olan bireylerin kuşku ve toplam MOCI puanı ortalaması neofobik bireylerin puan ortalamasından anlamlı şekilde düşük bulunmuştur (p<0.05). ORTO-11 puan sınıflamasına göre bireylerin YBKÖ toplam puanının anlamlı olmadığı belirlenmiştir (p>0.05). Neofilik bireylerin YFÖ'nün alt boyutlarından olan düşünmeden yeme ve bilinçli beslenme puan ortalamaları, nötr bireylere göre daha düşük bulunmuştur (p<0.05). Bireylerin BBÖ sınıflamasının YBKÖ toplam puanı üzerinde anlamlı bir etkinliğinin olmadığı saptanmıştır (p>0.05). Bireylerin YBKÖ puanının tüketilen enerji ve besin ögeleriyle arasında anlamlı bir korelasyon olmadığı belirlenmiştir (p>0.05). Ayrıca bireylerin MOCI puanları arttıkça, ORTO-11 puanlarının azaldığı dolayısıyla; ortorektik eğilimlerin arttığı bulunmuştur (p<0.05). Ortorektik eğilimin artmasının; beden beğenisi ve yeme farkındalığında azalmaya neden olduğu saptanmıştır (p<0.05). ORTO-11 puanının; yaş, vücut ağırlığı ve BKİ ile arasında anlamlı bir korelasyon olmadığı belirlenmiştir (p>0.05). Vücut ağırlığı ve BKİ değerlerinin azalmasıyla beden beğenilerinin arttığı; beden beğenisi azaldıkça, BKİ ve vücut ağırlığının arttığı saptanmıştır (p<0.05). BBÖ toplam puanı ve toplam diyet enerjisinden gelen yağ yüzdesi arasında negatif korelasyon bulunmuştur. Tüketilen enerjinin yağdan gelen yüzdesinin artmasının bireylerde beden memnuniyetsizliğine neden olduğu belirlenmiştir (p<0.05). Bu sonuçlara göre sağlık çalışanları tarafından neofobik özellikler gösteren bireylerin olası altta yatan başka durumlar açısından taranması, bu sorunların daha ileri vakitlerde bireyin iyi oluşuna engel olmadan önce gereken müdahalelerin multidisipliner bir ekiple yapılması oldukça önem arz etmektedir.


Anahtar Kelimeler: Besin neofobisi, ortoreksiya nervoza, yeme farkındalığı, beden algısı, obsesif kompulsif bozukluk

Abstract:
This study was conducted to determine the relationship between food neophobia and orthorexia nervosa, mindful eating and body perception in adults between August and October 2023 with the participation of 140 volunteer individuals (41.4% men, 58.6% women) aged between 18-64 residing in Zonguldak province. General information about the individuals, their nutritional habits and anthropometric measurements were recorded in the survey form. Individuals' obsessive-compulsive disorder tendencies were measured by the Maudsley Obsessive Compulsive Inventory (MOCI), orthorexia nervosa tendencies were measured by the ORTO-11 Scale, mindful eating was measured by the Mindful Eating Questionnary (MEQ), food neophobia was measured by the Food Neophobia Scale (FNS), and their body perception score were measured by the Body Appreciation Scale (BAS). The International Physical Activity Questionnaire Short Form (IPAQ-SF) was used for the physical activity scores of the individuals, and the 24-Hour Dietary Recall was used for the food consumption record. The average age of the individuals participating in the study is 42.7±12.49 years. It was determined that 42.1% of the individuals were neophilic and 50.0% were neophobic. The total mean score of male and female individuals from FNS was determined as 40.2±11.14 and 40.6±11.58, respectively (p>0.05). It was determined that individuals between the ages of 19-29 had a lower fear of trying new foods compared to individuals in other age groups (p <0.05). There was no significant difference between FNS classification (neophilic, neutral, neophobic) and BMI classes (p>0.05). According to the FNS classification, the mean of doubting and total MOCI score of neutral individuals was found to be significantly lower than the mean score of neophobic individuals (p<0.05). According to the ORTO-11 score classification, there was no significant difference in the FNS total score of the individuals (p>0.05). The mean scores of neophilic individuals, impulsively eating and conscious eating, which are sub-dimensions of the MEQ, were found to be lower than neutral individuals (p<0.05). It was determined that individuals' BAS classification did not have a significant effect on the FNS total score (p>0.05). It was determined that there was no significant correlation between the individuals' FNS score and the consumed energy and nutrients (p>0.05). In addition, as individuals' MOCI scores increase, ORTO-11 scores decrease; orthorexic tendencies were found to increase (p<0.05). Increasing in orthorexic tendency; caused decrease in body appreciation and eating awareness (p<0.05). ORTO-11 score; It was determined that there was no significant correlation between age, body weight and BMI (p>0.05). It has been observed that body appreciation increases as body weight and BMI values decrease; It was determined that as body appreciation decreased, BMI and body weight increased (p<0.05). A negative correlation was found between the BAS total score and the percentage of fat from total dietary energy. increasing the percentage of consumed energy coming from fat caused body dissatisfaction in individuals (p<0.05). According to these results, it is very important for healthcare professionals to screen individuals with neophobic characteristics for other possible underlying conditions, and to make the necessary interventions with a multidisciplinary team before these problems hinder the individual's well-being in the future.


Keywords: Food neophobia, orthorexia nervosa, mindful eating, body perception, obsessive compulsive disorder