İnek sütü protein allerjisi olan çocuklarda toleransı etkileyen faktörler
Factors affecting tolerance in children with cow's milk protein allergy
Yazar: ASLI ÜMMÜHAN KARACA
Danışman: PROF. DR. HASİBE ARTAÇ
Selçuk Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Besin allerjisi son yıllarda giderek artmakta olup yaşam kalitesinde düşmeye neden olan ciddi bir halk sağlığı sorunudur. İnek sütü protein allerjisi (İSPA) çocukluk çağında en sık görülen besin allerjisidir. Genellikle okul çağına erişen çocuklarda iyileşme göstermektedir. Çalışmamızın amacı; İSPA tanılı hastaların klinik ve laboratuvar bulgularını değerlendirerek tolerans gelişimine etki eden faktörleri belirlemektir. 
Çalışmamıza 01.01.2016-01.12.2021 tarihleri arasında Selçuk Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Çocuk İmmünoloji ve Allerji Kliniğinde yaşamın ilk yılında IgE aracılı İSPA tanısı alan ve en az 1 yıl takip edilen 97 hasta dahil edildi. Hastaların sosyo-demografik ve klinik özellikleri, laboratuvar bulguları ve allerji test (deri prik ve spesifik IgE) sonuçları veri toplama formuna kaydedildi. Takipte tolerans gelişip gelişmediği, tolerans gelişme zamanı ve tolerans gelişimine etki eden faktörler istatiksel olarak değerlendirildi. 
Çalışmaya alınan 97 hastanın 65 (%67,0)'i erkek, 32 (%32.0)'si kızdı. Hastaların son kontroldeki yaş ortalaması 47,57±20,19 ay, ortalama anne sütü alma süresi 20,43±6,89 ay, ek gıda alımına başlama yaş ortalaması 5,90±0,44 ay, ilk semptom başlama yaş ortalaması 2,99±2,23 ay olarak hesaplandı. Hastaların 38 (%39,2)'inin ailesinde allerjik hastalık bulunmaktaydı. Hastaların 95 (%97,9)'inde cilt tutulumu, 53 (%54,6)'ünde gastrointestinal sistem tutulumu, 15 (%15,5)'inde solunum sistemi tutulumu, 1 (%1)'inde ise kardiyovasküler sistem tutulumu tespit edildi. Hastaların 13 (%13,4)'ünde anafilaksi öyküsü vardı.  Çalışmamızdaki hastaların 67 (%69,1)'sine diğer besin allerjileri eşlik etmekteydi. En sık eşlik eden besin alerjisi yumurta alerjisiydi (n=62, %63,9). Hastaların takibinde 84 (%86,6)'ünde eşlik eden allerjik hastalık bulunmaktaydı, 81 (%83,5)'inde atopik dermatit, 11 (%11,3)'inde astım, 10 (%10,3)'unda allerjik rinit, 3 (%3,1)'ünde ilaç allerjisi olduğu tespit edildi.
 Hastaların 42,08±19,61 aylık izlem süreleri sonunda, 39 (%44,8)'unun 12-23 ay arasında, 34 (%39,1)'ünün 24-35 ay arasında, 14 (%16,1)'ünde ise 36 aydan sonra tolerans geliştiği görüldü. 12 ayın altında tolerans gelişen hasta yoktu.  Hastalarımızın 10(%10,3)'unda inek sütü allerjisinin devam ettiği ve sütü tüketemediği gözlendi. İSPA'sı devam eden hastalara bakıldığında; 8(%8,2) hastanın fırınlanmış süt ürünü ve 7(%7,2) hastanın yoğurt/peynir tüketebildiği görüldü. Tolerans gelişen hastaların süt spesifik IgE ortancası tolerans gelişmeyenlerden anlamlı düzeyde düşük bulundu (p=0,024). Tolerans gelişmeyen hastalarda anjioödem ve mukuslu gaita sıklığı tolerans gelişen hastalara göre anlamlı düzeyde yüksek bulundu (anjioödem p=0,014, mukuslu gaita p=0,045). Tolerans gelişmeyen hastalarda yenidoğan döneminde yoğun bakım yatışı ve antibiyotik kullanım öyküsü, tolerans gelişen hastalara göre daha fazla bulundu (sırasıyla p=0,01, p=0,036).
Sonuç olarak; çalışmamızda inek sütüne tolerans gelişen 87 hastanın 39'unda (%44,8) 2 yaşından önce tolerans geliştiği görülmüştür. İnek sütü allerjsinde duyarlılığın devam etmesinde etkili faktörler incelendiğinde; tolerans gelişmeyenlerde başvuruda anjioödem ve mukuslu gaita sıklığı daha fazla, yenidoğan döneminde yoğun bakım yatışı ve antibiyotik kullanım öyküsü daha fazla, süt spesifik IgE düzeyi daha yüksek saptandı.
Anahtar  Sözcükler : İnek sütü protein allerjisi; süt çocuğu; tolerans.

Abstract:
Food allergy has become an increasingly prevalent and serious public health problem that affects the quality of life. Cow's milk protein allergy (CMPA) is the most common food allergy in childhood, with a tendency to improve in school-age children. The aim of our study is to evaluate the clinical and laboratory findings of patients diagnosed with CMPA and determine the factors influencing tolerance development.
Ninety-seven patients diagnosed with IgE-mediated CMPA from first year age and followed for at least 1 year at the Department of Pediatric Immunology and Allergy, Selçuk University Faculty of Medicine Hospital, between January 1, 2016, and December 1, 2021, were included in our study. The sociodemographic and clinical characteristics of the patients, laboratory findings, and results of allergy tests (skin prick and specific IgE) were recorded in a data collection form. The development of tolerance during follow-up, timing of tolerance development, and factors influencing tolerance development were statistically evaluated.
Of the 97 patients included in the study, 65 (67,0%) were male and 32 (32,0%) were female. The mean age at the last follow-up was 47,57±20,19 months, the mean duration of breastfeeding was 20,43±6,89 months, the mean age of introducing complementary foods was 5,90±0,44 months, and the mean age of onset of symptoms was 2,99±2,23 months. Thirty-eight (39,2%) patients had a family history of allergic disease. Skin involvement was observed in 95 (97,9%) patients, gastrointestinal system involvement in 53 (54,6%), respiratory system involvement in 15 (15,5%) and cardiovascular system in 1 (1%). 13 (13,4%) of the patients had a history of anaphylaxis. Sixty-seven (69,1%) of our patients had concomitant food allergies. The most common accompanying food allergy was egg allergy (n=62, 63,9%). In the follow-up of the patients, 84 (86,6%) had concomitant allergic disease, 81 (83,5%) atopic dermatitis, 11(11,3%) asthma, 10 (10,3%) allergic rhinitis, 3(3,1%) drug allergy was found in patients.
At the end of a mean follow-up period of 42,08±19,61 months, 39 (44,8%) patients achieved tolerance between 12-23 months, 34 (39,1%) between 24-35 months, and 14 (16,1%) after 36 months. There were no patients who developed tolerance within the first 12 months. It was observed that 10 (10,3%) of our patients still had CMPA and could not consume milk. Among patients with ongoing CMPA, it was found that 8 (8,2%) could tolerate baked milk products and 7 (7,2%) could tolerate yogurt/cheese. The median specific IgE level for milk was significantly lower in patients who developed tolerance compared to those who did not (p=0,024). In patients who did not develop tolerance, the frequency of angioedema and mucus in stools was significantly higher compared to those who developed tolerance (angioedema p=0,014, mucus in stools p=0,045). Neonatal intensive care unit admission and history of antibiotic use in the neonatal period were more frequent in patients who did not develop tolerance compared to those who did (p=0,01 and p=0,036, respectively).
In conclusion, in our study, tolerance to cow's milk developed before the age of 2 years in 39 (44,8%) out of 87 patients. When factors influencing the persistence of sensitivity in cow's milk allergy were examined, it was found that patients who did not develop tolerance had a higher frequency of angioedema and mucus in stools at presentation, a higher frequency of neonatal intensive care unit admission and history of antibiotic use in the neonatal period, and a higher level of specific IgE for milk.
Keywords : Cow's milk protein allergy; infant; tolerance.