Acil servise gelen hastaların başvuru şikâyetlerinde, kullandıkları ilaca bağlı oluşan yan etkilerin, tüm başvurulara oranını ortaya koyan prospektif bir çalışma
A prospective study demonstrating the ratio of drug related side effects to the total application number in complaints of patients presenting to the emergency department
Yazar: SELDA ÇAKMAK
Danışman: DOÇ. DR. ONUR POLAT
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Acil Tıp Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2016
Konu: İlk ve Acil Yardım = Emergency and First Aid

Özet:
Amaç: Türkiye'de advers ilaç reaksiyonu nedeni ile acil servis başvuru sıklığını araştırmış fazla sayıda çalışma bulunmamaktadır. Çalışmamızda akılcı ilaç kullanımı konusunda yol gösterici bir veri olarak Ankara Üniversitesi İbni Sina Hastanesi Acil Servisine AİR nedeni ile başvuruların sıklığını araştırdık.
Yöntem: Prospektif, tanımlayıcı özellikteki gözlemsel araştırmamıza Haziran 2016- Ağustos 2016 tarihleri arasında Ankara Üniversitesi İbni Sina Hastanesi Acil Servisi'ne çalışmayı yürüten hekimin çalıştığı vardiya içerisinde başvuran 18 ve üzeri yaştaki dahil edilme kriterlerini karşılayan tüm hastalar alındı. Hastaların yaş, cinsiyet, başvuru nedenleri, özgeçmişleri ve aldıkları kesin tanı ve kullandıkları ilaçlar ve bitkisel ürünler kaydedildi. AİR nedensellik sınıflandırılması WHO-UMC nedensellik kategorisine göre 'etkisizlik, bilinmiyor, olasılık dışı, olasılık dahilinde, yüksek olasılık dahilinde, kesin' şeklinde sınıflandırıldı.
Bulgular: Çalışmaya alınan toplam 1608 hastada; ilaç kullanımı olanlar 556 (%34,6), ilaç kullanımı olmayanlar 1052 (%65,4) hastaydı. İlaç kullananlardan AİR olan 279 (%17.3), AİR olmayan 279 (%82.7) hasta tespit edildi. AİR olanların yaş ortalaması 56.2, AİR olmayanların 63.9 tespit edildi. AİR olan ve AİR olmayan hastalarda cinsiyet açısından fark tespit edilmedi (p=0.579). AİR saptanan hastaların %37'si 65 yaş ve üzerindeydi. AİR olan hastalarda en çok gastrointestinal, dermatolojik ve nörolojik bulgular tespit edildi. En sık görülen AİR'ları sırasıyla kaşıntı,  karın ağrısı, anjioödem, ritim bozukluğu ve bilinç bulanıklığı olarak saptandı. ATC sınıflamasına göre en sık AİR etkeni ilaçları C grubu ilaçların oluşturduğu gözlendi (%29). 2. sırada A grubu (17), 3. Sırada B grubu ilaçlar (%14) saptandı. AİR olan hastalarda birden fazla ilaç kullanımının olduğu hastalar AİR nedeni ile gelen hastaların dörtte üçünü oluşturmaktaydı.
Sonuç: Uluslararası literatürlerle uyumlu olarak Türkiye erişkin hasta popülasyonunun bir göstergesi olan Ankara Üniversitesi İbni Sina Hastanesi Acil servisine başvuran hastaların %17,3'ünde ilaca bağlı advers etki saptanmıştır.

Anahtar Kelimeler: ilaç, yan etki, acil servis

Abstract:
Objective: There has been a very few studies that investigate the frequency of presenting to the emergency department due to an adverse drug reaction (ADR). In our study, we investigated the frequency of presenting to the to the Ankara University İbni Sina Hospital Emergency Department due to ADR as a guiding data on rational drug use.
Method: In our prospective, descriptive, observational study we enrolled all patients at least 18 years of age and older who met the inclusion criteria and presented to the Ankara University İbni Sina Hospital Emergency Department between June 2016- August 2016 within the shift of the physician who conducted the study. Age, sex, presenting complaint, medical history, final diagnosis of patients and the medications and herbal products used were recorded. The ADR causality classification are made as 'ineffectiveness, unknown, unlikely, possible, likely, certain' according to World Health Organization- Upsala Monitoring Center (WHO-UMC). 
Results: The number of patients who used drugs was 556 (34.6%) and who did not use drugs was 1052 (65.4%) among the total of 1608 patients enrolled to the study. The number of patients who had a drug related ADR was 279 (17.3%) and who had no drug related ADR was 279 (82.7%) among the patients who used drugs. The average age across the patients who had an ADR was 56.2 and who had no ADR was 63.9. There was no difference in sex between the patients who had an ADR and had no ADR (p=0.579). Thirty-seven percent of patients who had an ADR was 65 years and older. Gastrointestinal, dermatologic and neurological findings were primarily determined in patients who had an ADR. The most common ADRs were rash, abdominal pain, angioedema, rhythm disorder and impaired consciousness. The most common ADR causing drugs consisted of group C drugs (29%) according to the ATC classification. This was followed by Group A (17%) and Group B (14%) drugs. In patients who had an ADR, patients using more than one drug constituted three fourth of patients who applied due to an ADR. 
Conclusion: In compliance with international literatures, drug related adverse effect was determined in 17.3% of patients presented to Ankara University İbni Sina Hospital Emergency Department representing the adult patient population. 

Keywords: drug, advers affect, emergency