Okul öncesi öğretmen adaylarının tükenmişlik ve yabancılaşma düzeylerinin farklı değişkenler açısından incelenmesi
Examination of burnout and alienation levels of preschool teacher candidates in terms of different variables
Yazar: ÖZGE CENGİZ
Danışman: PROF. DR. ALEV ÖNDER
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Okul Öncesi Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Okul tükenmişliği = School burnout ; Okul öncesi eğitim = Preschool education ; Okula yabancılaşma = School alienation ; Tükenmişlik = Burnout ; Tükenmişlik düzeyi = Burnout level ; Yabancılaşma = Alienation

Özet:
Bu araştırmada, devlet üniversitelerinde ve özel üniversitelerde öğrenim görmekte olan Okul Öncesi Eğitimi bölümü son sınıf öğrencilerin okul tükenmişliği ve okula yabancılaşma düzeylerini çeşitli değişkenler açısından incelemek ve okul tükenmişliğinin okula yabancılaşmayı yordama düzeyini belirlemek amaçlanmıştır.
Araştırma ilişkisel tarama modelinde betimsel bir çalışmadır. Araştırmanın evrenini 2017-2018 eğitim öğretim yılında İstanbul ili içindeki üniversitelerin Okul Öncesi Eğitimi bölümlerinde eğitim alan toplam 494 son sınıf öğrencileri; örneklemini ise bu üniversitelerden tesadüfi örnekleme yöntemiyle seçilen toplam 300 öğrenci oluşturmaktadır. Örneklemi oluşturan öğrencilerin tümü kız olmakla birlikte 136'sı devlet üniversitelerinde; 164'ü özel üniversitelerde öğrenim görmektedir. 
Öğrencilerin okul tükenmişliği ve okula yabancılaşma düzeylerini çeşitli değişkenler açısından incelemek amacıyla araştırmacı tarafından "üniversite türüne, doğum tarihine, bölümü isteyerek seçip seçmeme durumuna, bölüm tercih sırasına, bölümü seçtiğine pişman olup olmama durumuna, eğitim alınan üniversite sayısına, genel akademik not ortalamasına, Kamu Personeli Seçme Sınavı'na hazırlanıp hazırlanmama durumuna, alanıyla ilgili iş bulabilme olasılığı beyanına" yönelik soruların bulunduğu "Kişisel Bilgi Formu" oluşturulmuştur. Bunun yanı sıra son sınıftaki öğretmen adaylarının okula yabancılaşma düzeylerini belirlemek için "Öğrenci Yabancılaşma Ölçeği", okul tükenmişlik düzeylerini belirlemek için "Maslach Tükenmişlik Envanteri Öğrenci Formu" kullanılmıştır. "Kişisel Bilgi Formu" ile elde edilen bilgiler araştırmanın bağımsız değişkenleri, ölçeklerden elde edilen okula yabancılaşma ve okul tükenmişlik düzeyleri bağımlı değişkenleridir. Veri toplama araçları ile toplanan veriler SPSS paket programı aracılığıyla çözümlenmiştir. Yapılan analizlerde istatistiksel anlamlılık düzeyi .05 olarak kabul edilmiştir. 
Araştırma sonuçlarına göre son sınıftaki okul öncesi öğretmen adayları "orta" düzeyde okul tükenmişliği ve okula yabancılaşma yaşamaktadır. Okul tükenmişliğinin alt boyutları açısından sonuçlara bakıldığında, devlet üniversitelerinde öğrenim görmekte olan öğrencilerin özel üniversitelerdekilere göre daha yüksek düzeyde duyarsızlaşma ve tükenme yaşadıkları görülmüştür. Öğrencilerin okula yabancılaşma düzeyleri üniversite türüne göre farklılık göstermemekte ancak; anlamsızlık alt boyutu, devlet üniversitelerindeki öğrencilerde özeldekilere göre daha yüksek düzeyde bulunmuştur. Bölümü isteyerek seçmeyen öğrencilerin isteyerek seçenlere göre; bölümü seçtiğine pişman olanların pişman olmayanlara göre tükenme ve yabancılaşma düzeyleri daha yüksek bulunmuştur. Öğrencilerin genel akademik not ortalamaları ile okul tükenmişliği ve okula yabancılaşma düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. Kamu Personeli Seçme Sınavı'na hazırlanıp hazırlanmama durumuna göre öğrencilerin okul tükenmişliği ve okula yabancılaşma düzeyleri anlamlı bir farklılık göstermemiştir. Mezun olduktan sonra alana yönelik iş bulma olasılığının hiç/biraz olduğunu düşünen öğrenciler, oldukça yüksek/çok yüksek olduğunu düşünenlere göre daha fazla okul tükenmişliği ve okula yabancılaşma yaşamaktadır. Mezun olunan lise türü değişkenine ait sonuçlar anadolu öğretmen lisesi mezunlarının genel lise ve meslek lisesi mezunlarına göre daha fazla tükenmiş olduklarını; anadolu lisesi mezunlarının genel lise mezunlarına göre daha fazla yabancılaşmış olduklarını göstermektedir. Ayrıca anadolu öğretmen lisesi ve anadolu lisesi mezunu öğrencilerin yabancılaşmanın alt boyutu olan anlamsızlık düzeyleri genel lise mezunlarına göre daha yüksek bulunmuştur.  
Bölüm tercih sırası yüksek olan öğrencilerin bölüm tercih sırası düşük olanlara göre daha yüksek düzeyde tükenme ve yabancılaşma yaşadıkları belirlenmiştir. Eğitim alınan üniversite sayısına göre öğrencilerin okul tükenmişliği ve okula yabancılaşma düzeyleri farklılık göstermemiştir. Öğrencilerin yaşları ile okul tükenmişlik düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. Sonuçlar yaş değişkeni ile okula yabancılaşma alt boyutlarından kuralsızlık, soyutlanmışlık ve anlamsızlık arasında anlamlı bir ilişki olmadığını göstermiştir. Buna ek olarak öğrencilerin genel okula yabancılaşma düzeyleri ile yaşları arasında negatif yönlü bir ilişki bulunmuştur. Buna göre yaş arttıkça okula yabancılaşma düzeyi azalmaktadır. Araştırmanın bir diğer sonucuna göre öğrencilerin okul tükenmişlik düzeyi okula yabancılaşmayı %54 düzeyinde yordamaktadır. Elde edilen sonuçtan yola çıkılarak öğrencilerin okul tükenmişlik düzeyleri arttıkça okula yabancılaşma düzeylerinin de arttığı söylenebilir. 
Araştırmadan elde edilen sonuçlar ilgili literatür çerçevesinde tartışılarak yorumlanmıştır. Araştırmacılara, üniversitelerde görev yapan akademisyenlere ve üniversite öğrencilerine çeşitli öneriler sunulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Yabancılaşma, okula yabancılaşma, öğrenci yabancılaşması, tükenmişlik, okul tükenmişliği, öğrenci tükenmişliği.

Abstract:
In this study, it was aimed to examine the levels of school burnout and alienation from school among the senior students of Preschool Education Department in public and private universities in İstanbul in terms of various variables and to determine the extent to which school burnout predicts level of alienation from school.
The research is a descriptive study in the relational screening model. The population of the study consisted of total 494 students who were studying in the Preschool Education Departments of the universities in the province of Istanbul during 2017-2018 academic year. The sample consisted of 300 students selected by random sampling method from these universities. All of the students in the sample were female and 136 of them were from public universities and 164 of them were from private universities.
In order to examine the levels of school burnout and alienation from school of the students in terms of various variables, "Personal Information Form" which includes questions on "type of university, date of birth, willingness to choose the department, department preference order, penitential of choosing the department, number of universities studied at, grade point average, whether being prepared for Public Personnel Selection Examination or not and the possibility of finding jobs in the related field" were prepared by the researcher. In addition, "Student Alienation Scale" was used to determine the alienation from school levels of the teacher candidates and "Maslach Burnout Scale Student Form" was used to determine the school burnout levels. Data obtained from "Personal Information Form" are the independent variables of the research, information about school burnout and alienation from school results obtained from the scales are the dependent variables. Data collected by means of data collection were analyzed by SPSS packet program. Statistical significance was accepted as .05 in the analyzes performed.
According to the results of the research, preschool teacher candidates were experiencing school burnout and alienation from the school at a "medium" level. When examining the results in terms of sub-dimensions of school burnout, it was seen that the students who were studying in public universities experienced a higher level of depersonalization and burnout than the students in private universities.The alienation from school levels of the students did not differ according to the type of university. However, the meaninglessness sub-dimension was found to be higher level in the students at public universities than in the private universities. School burnout and alienation from school levels of students who did not show willingness to choose the department were higher than those who voluntarily chose the department. Similarly, school burnout and alienation from school levels of students who regret choosing the department were higher than those who did not regret it. There was no statistically significant relationship between students' GPAs and school burnout and alienation from school levels. According to the variable "being prepared for Public Personnel Selection Examination", the school burnout and alienation from school levels of the students did not show any significant difference. The students who thought that there was no/little possibility of finding a job in the field after graduation experienced higher level of school burnout and alienation from school than those who thought the possibility was high/very high. The results of the high school type variable indicated that anatolian teacher training high school graduates were more exhausted than general high school and vocational high school graduates and anatolian high school graduates were more alienated than general high school graduates. In addition, according to results, anatolian teacher training high school and anatolian high school graduates had higher levels of meaningless, which was the sub-dimension of alienation from school, than general high school graduates. Students with high preference order of department had a higher level of school burnout and alienation from school than those who had low preference order. According to the number of universities studied at, the school burnout and alienation from school levels of the students did not differ. There was no statistically significant relationship between age of students and school burnout levels. The results showed that there was no significant relationship between age variable and alienation from school subscales of irregularity, isolation and meaninglessness. In addition, there was a negative relationship between the general level of alienation from school and age of the students. According to this, as age increases, alienation from school decreases. According to another research result, school burnout levels of students predicted alienation from school at 54% level. From this result obtained, it could be claimed that the level of alienation from school also increased as the school burnout levels of the students increased. The results obtained from the research were discussed and interpreted in the context of the relevant literature. Various proposals had been presented to researchers, academicians who work at universities and university students.
Key Words: Alienation, alienation from school, student alienation, burnout, school burnout, student burnout.