Güvenli yapı tasarımında risk odaklı bütünleşik model önerisi
Risk – focused integrated model proposal for safe building design
Yazar: SEMİH SERKAN USTAOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. SEVGÜL LİMONCU
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Yapı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Yapma çevre içerisinde kullanıcı birçok farklı güvenlik sorunu ile karşı karşıya kalmaktadır. Bu olumsuzlukların oluşmasının temel nedeni; kentsel tasarımın önemsenmemesi ve yapıların tasarımında geleneksel tasarım yönteminin kullanılmasıdır. Bu yöntemin kullanıldığı, kullanıcı güvenliğin önemsenmediği, tasarımcıların ve denetleyicilerin güvenlik konusunda bilgi, tecrübe ve bilinç düzeyinin düşük olduğu durumlarda kullanıcı hem büyük hem de küçük ölçekli risklerle karşılaşmakta, bu olasılığın gerçekleşmesi durumunda kullanıcının sağlığı olumsuz etkilenmekte, can ve mal kayıplarına neden olmaktadır. Yapıların güvenli bir biçimde tasarlanabilmesi için yeni bir tasarım yaklaşımına gereksinim vardır. Bu yaklaşım, tasarım öncesi süreçte kullanıcının yapı ve yakın çevresinde karşılaşabileceği riskleri tanımlayan ve tasarımı var olan verilere ek olarak risklere yönelik de çözümler geliştiren bir yöntem önerisi olması güvenlik sorunlarının çözümüne önemli katkılar sunacağı ve ortadan kaldırılamadığı durumlarda ise düşük düzeylere indirgeyeceği düşünülmektedir. Bu amaçla çalışma kapsamında kullanıcı riskleri ve güvenli yapı tasarımı konusunda araştırmalar yapılmış ve model önerisinde bulunulmuştur. 
•Çalışmanın birinci bölümünde çalışmanın sorunu, amacı, sınırlılığı ve hipotezi ortaya konulmuştur. 
•İkinci bölümde bir gereksinim olarak güvenlik kavramı, güvenli yapı tasarımın tanımı, ölçütleri ve uluslararası yöntemler incelenmiştir. 
•Üçüncü bölümde modele önemli katkılar sağlayacak olan risk yönetimi sistematiği altında risk tanımlama, risk analizi, risk değerlendirme ve AAS – AHS karar verme yöntemleri irdelenmiştir. 
•Dördüncü bölümde yapı ve yapı yakın çevresinde kullanıcı güvenliğini olumsuz etkileyen yapı tasarımında güvenlik riskleri ve türleri sınıflandırılmıştır. 
•Beşinci bölümde kullanıcı güvenliğini olumsuz bir biçimde etkileyen güvenlik risklerinin çözümü için risk analizini temel alan tasarım yöntemi önerisi geliştirilmiştir. 
•Altıncı bölümde önerilen modelin tasarım kabulü ile ilkokul yapısı merdiveninde denemesi yapılmıştır. 
•Yedinci bölümde ise sonuçlar değerlendirilmiş ve gerekli öneriler oluşturulmuştur. 
Bu bağlamda çalışmanın Türkiye'de ve diğer ülkelerde yapı tasarımı konusuna önemli katkılar sağlayacağı, bu yöntemle tasarlanmış yapma çevrelerde kullanıcıya özellikle güvenli bir yaşam çevresi sunulabileceği ve diğer gereksinimler kapsamında yanıtlar verilebileceği düşünülmektedir.

Abstract:
In built environments, occupants face many different safety problems. Main reasons for these adversities are; neglection of urban design and utilization of traditional methods in architectural design. In cases where traditional methods, where occupant safety is neglected, and where designers and controllers have low level of knowledge, experience and awareness about safety are practiced, occupants face both large and small-scale risks; and consequently, when it becomes a reality, well-beings of occupants are negatively affected, causing loss of life and property. A new design approach is required for designing safe buildings. Being a method proposal that develops solutions to risks in the pre-design process in addition to the existing data, which identifies risks that occupant may encounter in the building and its immediate surroundings, this approach is considered to contribute significantly in solving safety problems; and in cases when they cannot be eliminated, it will still help reducing them to low levels. Accordingly, a research was conducted on occupant risks and safe building design, and a model was suggested. 
•First section; establishes problematic, purpose, limitation and hypothesis of the study. 
•Second section; examines safety concept as a necessity, safe design definition, its criteria and international methods. 
•Third section; scrutinizes risk identification, analysis, assessment and ANP – AHP decision-making methods under risk systematics. 
•Fourth section; classifies safety risks and types in building design which adversely affect occupant safety in and close proximity of buildings. 
•Fifth section; proposes a risk analysis-based design method, developed to solve safety risks that adversely affect occupant safety. 
•Sixth section; tests the proposed design method adoption on the staircases of a primary school. 
•Seventh section; evaluates results and generates necessary suggestions.
In this context, the study is expected to contribute significantly to the building design in Turkey and other countries, offer a particularly safe living space for occupants in built environments, and provide answers to other necessities.