Buğdayda kahverengi pas dayanıklılık genlerinin (Lr9, Lr19 ve Lr24) seleksiyonunda kullanılacak moleküler markırların belirlenmesi
Determination of selective molecular markers linked to brown rust resistance genes (Lr9, Lr19 and Lr24) in wheat
Yazar: GÜL ÇİÇEK KILIÇ
Danışman: DOÇ. DR. SEMRA HASANÇEBİ
Trakya Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoteknoloji ve Genetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Biyoteknoloji = Biotechnology

Özet:
Ülkemizde üretimi en yaygın olan tarım ürünlerinden biri buğdaydır ve buğday üretiminin gerçekleştiği önemli bölgelerden birisi de Trakya Bölgesi'dir. Kahverengi pas hastalığı (leaf rust) bölgede üretimi kısıtlayan ve ciddi verim kayıplarına neden olan bir buğday hastalığıdır. Bu kayıpların önüne geçilmesi için ıslah ile hastalığa dayanıklı çeşitlerin geliştirilmesi en ekonomik ve etkili yoldur. Moleküler çalışmalarla desteklenen klasik ıslah programları daha hızlı ve etkin olduğundan dolayı ilgili genler için moleküler markırların geliştirilmesi ıslah programları için çok önemlidir. Trakya Bölgesi'nde Lr9, Lr19 ve Lr24 kahverengi pas dayanıklılık genleri bölgedeki tüm pas ırklarına karşı dayanıklılık sağlamaktadır. Bu genlerle yakın bağlantılı moleküler markırların belirlenmesi, bölgede kahverengi pasa dayanıklı buğday geliştirmek için yapılan ıslah çalışmalarına önemli katkılar sağlayarak, hızlı ve kolay seleksiyon yapılmasını sağlayacaktır. Tek bir gen tarafından sağlanan dayanıklılık çabuk kırılabileceğinden, moleküler markırlar yardımıyla birden fazla dayanıklılık geniyle çalışmak ve bir genotipte toplanmasını (gen piramitleme) sağlamak mümkündür. Yapılan çalışmada literatürde bu genlerle bağlantılı olduğu rapor edilen aday moleküler markırlar test edilmiştir. Çalışma sonucunda Lr9 geni için SCS5, Lr19 geni için S253, S265, GbF/GbR ve Xwmc221, Lr24 geni için J09-1/J09-2 ve H51/H52 markırlar selektif bulunmuş ve yapılacak ıslah çalışmalarında markır destekli seleksiyon (MAS)'da başarıyla kullanılabileceği ortaya konmuştur.

Abstract:
One of the most common agricultural crops in our country is wheat and one of the important regions where wheat production takes place is the Thrace region. Brown rust (leaf rust) is a wheat disease that restricts production in the region and causes severe loss of yield. Development of disease-resistant varieties is the most economical and effective way to avoid these losses. Because the conventional breeding programs supported by molecular studies are faster and more efficient, the development of molecular markers for the relevant genes is crucial for breeding programs. In Trakya Region, Lr9, Lr19 and Lr24 brown rust resistance genes provide resistance against all rusts in the region. Identification of molecular markers that are closely related to these genes will provide rapid and easy selection by providing significant contributions to breeding studies to improve brown rice paddy-resistant wheat in the area. Because the resistance provided by a single gene can be broken quickly, it is possible to work with multiple resistance genes with the aid of molecular markers and to assemble into a genotype (gene pyramid). In the study, candidate molecular markers reported to be linked to these genes in the literature have been tested and found to be SCS5 for the Lr9 gene, S253, S265, GbF / GbR and Xwmc221 for the Lr19 gene, J09-1 / J09-2 and H51 / H52 markers for the Lr24 gene and marker-assisted selection (MAS).