Fergana Vadisi'nin Türk kültür tarihindeki yeri (IX-XIII.yy arası) /
Yazar: GÜLNİSA AYNAKULOVA
Danışman: PROF. DR. KAZIM YAŞAR KOPRAMAN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ortaçağ Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2004
Konu: Tarih = History
Dizin: Ekonomik durum = Economic situation ; Fergana vadisi = Fergana valley ; Fiziksel özellikler = Physical properties ; Karahanlılar = Karakhanids ; Kültür tarihi = Cultural history ; Orta Asya = Central Asia ; Sosyal yapı = Social structure ; Türk kültürü = Turkish culture ; Türk-İslam mimarisi = Turkish-Islamic architecture

Özet:
ÖZET Bu çalışmada Maveraünnehir Bölgesi'nin bir kısmını oluşturan Fergana Vadisi'nin IX- XI 1. yüzyıllardaki siyasî, sosyal, ekonomik ve kültürel durumu incelenmektedir. Ayrıca, söz konusu yüzyıllar Fergana Vadisi'nde yetişmiş ilim ve kültür adamları, onların eserleri ele alınarak Fergana halkının dünya medeniyetindeki yeri ve önemi ortaya konmaktadır. İnceleme önsözden sonra Kaynaklar ve Araştırmalar, Giriş ve üç ana bölüm halinde düzenlenmiştir: Kaynaklar ve araştırmalar kısmında, çalışmalar sırasında başvurulan kaynaklar ve araştırmaların kısa tanıtması yer almıştır. Giriş'te Fergana Vadisi'nin yazılı kaynakların yansıttığı en eski çağlardan başlayıp bölgede İslamiyetin yayılışı ve bölgenin Karahanlılar tarafından zapt edilmesine kadarki siyasî ve etnik gelişmeler kısa bir şekilde gözden geçirilmiştir. Birinci bölüm "Fergana Vadisi'nde Tabiat, iklim ve insan"a ayrılmıştır. Burada Fergana'nın fiziki yapısı, iklim özellikleri, Fergana Vadisi'nden geçen ticaret yolları, yerleşim yerleri, şehirler, kasabalar ve köyler üzerinde durulmuştur. Yine aynı bölümde kültürel açıdan Orta Asya ve Fergana şehirlerinin özellikleri de söz konusu edilerek, ortaçağ Orta Asya şehir hayatı hakkında bilgi verilmiştir. ikinci bölüm "IX-XII. yüzyıllarda Fergana Vadisi'nde Siyasî, Sosyal ve Ekonomik Durum'a ayrılmıştır. Bu bölümde IX-XII. yüzyıllarda islam dünyasında siyasî durum, Fergana Bölgesi'nin Karahanlılar tarafından fethi, Fergana'daki Türk boyları, bölgede tarım, madencilik, ziraat, ticaret, hayvancılık ve avcılık konuları üzerinde durulmuş ve bu konular hakkında bilgi verilmiştir. Üçüncü bölüm "IX-XII. Fergana Vadisi'nde ilim, kültür ve eğitim" konuları incelenerek, aynı ortamda eğitim almış, aynı çevrenin etkisi altında yetişmiş Fergana'lı ilim, kültür ve devlet adamları üzerinde durulmuştur. Yine aynı bölümde Fergana mimarisi incelenerek, ortaçağ Fergana Türk- İslam mimarisi hakkında bilgi verilmiştir. Tez Sonuç, Ekler ve Bibliyografya ile son bulmaktadır.

Abstract:
The political, social, economic and cultural situation between IX-XIII centuries of the Ferghana Valley vvhich forms a part of Transoxiana Region is researchged in this thesis. The place and importance of Ferghana people in the world civilization is put forvvard by also dealing with the scientists and statesmen lived in these centuries and with their vvorks. The thesis is arranged in three main parts as Preface, Referances and Researches. A short description of the references and and researches used during the studies are taking place in the Preface. Starting from the most ancient times of the Ferghana Valley reflected by the vvritten resources, islam's spreading in the region up to the Karakhanids' invasion are reviewed briefly. The first part is dedicated to "the Nature and Climate of and People in The Ferghana Valley". it has been focused on the physical structures and climate of Ferghana, the trade routes passing through Ferghana, the settlement places, cities, tovvns and villages of it. Also the properties of the cities in the Central Asia and Ferghana have been examined in point of view of culture, and information about the Middle Age Central Asian city life has been given. The second part is dedicated to "the Political, Social and Economic Situations in The Ferghana Valley in IX-XII centuries". in this part it is focused on the political situation of the Islamic vvorld in the IX-XII centuries, the Karakhanids' invasion of the Ferghana Region, Turkish tribes ir Ferghana, agriculture, mining, trade, stock-breeding and hunting in the region and information has been given on these subjects. The third part is focused on "the Science, Culture and Education in The Ferghana Vallej betvveen IX-XI1I centuries" and the scientists, culturists and statesmen of Ferghana who were educated in and influenced by the same medium. Again, the architecture of Ferghana has beer examined and information on the Middle Age Turkish-lslamic architecture of Ferghana has beeı given in this part. The thesis is ended by the Conclusion, Appendixes and Bibliography.