Şentürk Deveci'nin hayatı, besteleri ve dinî mûsikî'deki yeri
Şentürk Deveci's life, compositions and his place in religious music
Yazar: FETHULLAH KALUMAN
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN AKPINAR
Harran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Ülkemizde dinî mûsikî ekseriyetle klasik Türk mûsikîsinden istifade etmiştir. İslamiyet'in kabulüyle birçok dinî muhtevalı şiirler yazılmış ve birçoğu bestelenip icrâ edilmiştir. Bilinen ve bestelenen şiirlerin yanında hâlâ gün yüzüne çıkmayan ve bestelenmeyi bekleyen dinî-tasavvufi muhtevalı pek çok şiirler bulunmaktadır. Bu çalışmamızda Türk din mûsikîsine önemli katkılarda bulunmuş olan Şentürk Deveci'nin hayatı, dinî mûsikîdeki yeri ve bestelemiş olduğu dinî ve lâ-dinî mûsikî besteleri ele alınacaktır. 
Tezin konusu, güftekâr ve bestekâr olan Şentürk Deveci'nin hayatını ve eserlerini içermektedir. Çalışma iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde litaratür taraması, kaynak taraması, saha çalışması, röportaj yöntemleri kullanılmış ve görüşmeler kayda alınarak mümkün olan ölçüde yazı diline aktarılmıştır. Bu aktarımda, Şentürk Deveci'nin hayatı ve mûsikî anlayışının kendi ifadeleriyle aynı olacak biçimde sunulmasına özen gösterilmiştir. Çalışmada ayrıca Şentürk Deveci'nin yakın dostları, çalışma arkadaşları ve öğrencileri ile röportajlar yapılmış ve yazılı hale getirilerek çalışmaya eklenmiştir.
Çalışmanın ikinci bölümünde Şentürk Deveci'nin dinî mûsikî alanında yapmış olduğu bestelere ve beste analizlerine yer verilmiştir. Dinî mûsikî alanında Şentürk Deveci'nin 16 tane bestesi bulunmaktadır. Bu bestelerden 1 tanesi âyin, 11 tanesi ilâhi, 3 tanesi tevşîh ve 1 tanesi nefes formundadır. Şentürk Deveci, dinî mûsikî bestelerinde acemaşirân, çargâh, hicaz, hisâr-bûselik, hüzzam, nihavend, nikriz, sûz-i dil, şehnâz ve uşşak makamları ile ağır evfer, devr-i hindî, devr-i kebîr, devr-i revân, düyek, evsat, nim sofyan, raks aksağı, sofyan ve yürük semâî usûllerini kullanmıştır.
Şentürk Deveci'nin 1â-dinî mûsikî alanında 124 bestesi bulunmaktadır. Bestelerinin 1 tanesi ağır semâî, 13 tanesi beste, 1 tanesi fantezi, 1 tanesi köçekçe, 7 tanesi marş, 16 tanesi peşrev, 5 tanesi saz semâî, 1 tanesi seyr-i nâtık, 4 tanesi nakış ağır semâî, 73 tanesi şarkı, 1 tanesi türkü ve 1 tanesi yürük semâî formundadır. Bu besterlerinde 48 makam ve 30 usûl kullanmıştır.
Şentürk Deveci, bestelerinde Türk tarihi ve kültürünün geçmişi ile günümüzü birleştiren motiflere yer vermiştir. Türk mûsikîsi repertuvarına 140 eser kazandırdığı tespit edilmiştir. Çalışmada elde edilen verilerin bu alanda birikime ve bilim hayatına katkı sunması amaçlanmıştır.
Anahtar Kelime: Şentürk Deveci, beste, dinî mûsikî, ilâhi, makam, usûl.

Abstract:
In our country, religious music has mostly utilized classical Turkish music. With the acceptance of Islam, many religious-themed poems were written, many of which were set to music and performed. In addition to the well-known and composed poems, there are still many religious-sufi themed poems that have not yet come to light and are awaiting composition. In this study, the life of Şentürk Deveci, who made significant contributions to Turkish religious music, his place in religious music, and his compositions of religious and non-religious music will be discussed.
The subject of the thesis includes the life and works of Şentürk Deveci, who is both a lyricist and a composer. The study consists of two parts. In the first part, literature review, source review, fieldwork, and interview methods were used, and the interviews were recorded and transcribed into written language as much as possible. In this transcription, care was taken to present Şentürk Deveci's life and music understanding in his own words. In the study, interviews were also conducted with Şentürk Deveci's close friends, colleagues, and students, and these were written down and added to the study.
The second part of the study includes Şentürk Deveci's compositions and analyses of his religious music. Şentürk Deveci has 16 compositions in the field of religious music. Of these compositions, 1 is a religious rite, 11 are hymns, 3 are tevşîhs, and 1 is a breath form. In his religious music compositions, Şentürk Deveci used acemaşirân, çargâh, hicaz, hisâr-bûselik, hüzzam, nihavend, nikriz, sûz-i dil, şehnâz, and uşşak modes, as well as ağır evfer, devr-i hindî, devr-i kebîr, devr-i revân, düyek, evsat, nim sofyan, raks aksağı, sofyan, and yürük semâî rhythms.
Şentürk Deveci has 124 compositions in the non-religious music field. Of these compositions, 1 is a slow semâî, 13 are compositions, 1 is a fantasy, 1 is köçekçe, 7 are marches, 16 are preludes, 5 are instrumental semâîs, 1 is seyr-i nâtık, 4 are embroidered slow semâîs, 73 are songs, 1 is a folk song, and 1 is a yürük semâî form. He used 48 modes and 30 rhythms in these compositions.
In his compositions, Şentürk Deveci included motifs that combine Turkish history and culture with the present. It has been determined that he contributed 140 works to the Turkish music repertoire. The aim of the study is to contribute to the accumulation of knowledge and scientific life in this field with the data obtained.
Keywords: Şentürk Deveci, composition, religious music, hymn, mode, rhythm.