Kolon kanserinde COX-2 ekspresyonunun histopatolojik parametrelerle korelasyonu ve tedavideki prognostik önemi
The relation of COX-2 expression to immunohistochemical parameters in colon cancer and its prognostic significance
Yazar: MUSTAFA YAVUZ DİZDAR
Danışman: PROF. DR. FARUK AYKAN
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Temel Onkoloji Ana Bilim Dalı / Onkolojik Biyoloji ve İmmünoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2003
Konu: Onkoloji = Oncology

Özet:
ÖZET Prostaglandinler pek çok fizyolojik işlevde önemli medyatörlerdir. Enflamasyonun ortaya çıkmasından sorumlu prostaglandinler ve trömboksanlar araşidonik asitten siklooksijenaz (COX) enzimi aracılığı ile sentezlenirler. Son yıllarda yapılan araştırmalar siklooksijenazm en az iki farklı izoformu olduğunu ortaya koymuştur; bu enzimler COX-1 ve enflamasyon sırasında indüklenebilme özelliği gösteren COX-2 olarak adlandırılmaktadır. İndüklenebilir form olan COX-2 daha çok patofizyolojik olaylar sırasmda ortaya çıkmakta ve sentezi sitokinler ve büyüme faktörleri tarafından değiştirilebilmektedir. Yalan zamanda yapılan bir dizi çalışma COX-2 enziminin bir dizi kanser türünde eksprese edildiğini ortaya koymuştur. COX-2'nin selektif inhibisyonu farklı kolorektal karsinogenez modellerinde tümör gelişimini inhibe etmektedir. Bu bulgular sürekli aspirin ya da diğer nonsteroid antienflamatuar ilaç alanlarda kolorektal kanser ve over kanseri riskinin %40-50 düşük olduğunu ortaya koyan önceki epidemiyolojik analizlerle de uyumlu bulunmuştur. Ülkemizde kolon kanseri vakalarında COX-2 ekspresyonu ve histokimyasal parametreler arasındaki ilişki henüz yeterince araştırılmamıştır. Bu çalışmanın amacı kolorektal kanserlerde COX-2 ekspresyonunun kantitatif değeri ve histokimyasal parametreler arasındaki ilişkinin araştırılmasıdır. Hastalar ve yöntem: İ.Ü. Onkoloji Enstitüsü' ne 1998 yılında başvurmuş kolorektal kanserli hastalar arşiv kayıtlarından belirlenerek dosyalan retrospektif olarak incelendi. Bu hasta grubu içerisinde İstanbul Tıp Fakültesi Genel Cerrahi Anabilim Dalı'nda öpere edilmiş ve patolojik materyalleri İstanbul Tıp Fakültesi Patoloji Anabilim Dalı'nda incelenmiş olanlar çalışma kapsamına alındı. Hastanın cinsiyeti, yaşı, karsinoembriyonik antijen (CEA), CA 19-9 değerleri, tümörün histolojik tipi, diferansiyasyon derecesi (az, orta, iyi), T, N, M evresi değerlendirmeye alındı. Hastaların tümörlerine ait lamlar Patoloji Anabilim Dalı arşivinden çıkarılarak COX- 2 immünopozitivitesi incelendi. Tümör hücrelerindeki immünoreaktivite yaygınlık derecesi ve reaksiyon şiddeti açısından incelendi. 41Bulgular: İ.Ü. Onkoloji Enstitüsü arşiv kayıtlarından 1998 yılında kolorektal kanser tanısıyla başvurmuş 1 16 hasta olduğu belirlendi. Bunlardan 29'unun patolojik değerlendirmesinin İTF Patoloji Anabilim Dalı'nda yapıldığı saptandı Bu hastaların, 23 'ünün bloklarına ulaşılabildi ve immünohistokimyasal değerlendirme bu 23 hastada gerçekleştirildi. Hastaların 17'si (%58.6) erkek, 12'si kadındı (%41.4). Medyan yaş 56 olarak bulundu (35-75). Bütün vakaların tanısı adenokarsinomdu. İki (%6.9) hastada iyi diferansiye, 23 (%79.3) orta derecede diferansiye ve 4 (%13.8) az diferansiye karsinom saptandı. Hastalann 22'sinin CEA ve CA19-9 değerlerine ulaşılabildi. CEA değeri ortalama 14.16 (0.1-255), CA 19-9 değeri ortalama 128.7 (0.0-1000) bulundu. Bütün vakalarda COX-2 tümör hücrelerinde yaygın boyanma görüldü. Bazı stromal hücrelerde, endotelyal hücrelerde ve kolonun normal mukozasında boyanma görülmekle birlikte, kanser dokusuna komşu normal mukozada zayıf boyanma saptandı. COX-2 immünoreaktivitesinin yaygınlığı vakaların üçünde %30-60, 20'sinde ise %60'ın üzerinde saptandı. Boyanmanın şiddeti vakaların birinde enflamatuar hücrelerden daha zayıf, 10'ünde eşdeğer ve 12'sinde daha şiddetli bulundu. COX-2 immünopozitivitesi normal mukoza dokusunda apikal yüzeyde saptanırken, tümör dokusunda hem bazal bölgelerde hem de apikalde yoğunlaşmaktaydı. Tartışma: Ülkemiz koşullarında yürütülen bu çalışmada ülkemizdeki kolorektal kanserlerde COX-2 ekspresyonu yüksek bulunmuştur. COX-2 geninin yaklaşık 10 yıl önce bulunduğu düşünülürse çok hızlı bir gelişme kaydedilmiştir. COX-2'nin pozitif olduğu vakalarda selektif COX-2 inhibitörü ilaçların adjuvan ya da koruma amaçlı kullanılması doğru bir yaklaşım olarak görülmektedir. Selektif COX-2 inhibitörlerinin (rofekoksib ve selekoksib) hem antineoplastik özellikleri hem de mükemmel bir güvenlik profili bulunmaktadır. COX-2'nin pozitif olduğu vakalarda selektif COX-2 inhibitörü ilaçların adjuvan ya da koruma amaçlı kullanılması doğru bir yaklaşım olarak ortaya çıkmaktadır. COX-2 pozitif hastalarda bu ilaçların etkinliğinin saptanması için randomize kontrollü klinik çalışmaların başlatılması rasyonel görülmektedir. 42

Abstract: