Türk çocuk edebiyatında doğa-çocuk ilişkisi
Nature-child relationship in Turkish children's literature
Yazar: SÜMEYYE YAĞMUR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ TALAT AYTAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Doğa = Nature ; Edebiyat = Literature ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Türkçe = Turkish ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Çevre = Environment ; Çevre bilinci = Environmental consciousness ; Çocuk edebiyatı = Children’s literature ; Çocuk eğitimi = Child education ; Çocuklar = Children

Özet:
Çocuk edebiyatında doğa, çoğunlukla kişileştirilerek veya çevre eğitimi kapsamında ele alınır. Kahramanlar, çocuğun özdeşim kuracağı insan davranışları ile donatılarak çocuğa sunulur. Doğanın kendi özellikleri ile çocuk kitaplarında yer alması ise daha az rastlanan bir durumdur. Bu araştırmada doğanın kendi özellikleri ile konu olduğu çocuk edebiyatı ürünlerinde kahramanların hangi doğa elemanları ile etkileşimde bulunduğunu, doğa-çocuk ilişkisini ve bu ilişkinin boyutlarını tespit etmek amaçlanmıştır. Bu amaçla 30 çocuk kitabında bulunan 50 hikâye önce araştırmacı tarafından okunmuş ve betimsel olarak analiz edilmiştir. Kitaplarda çocuk kahramanların etkileşimde bulunduğu doğa elemanları tespit edilmiştir. Analiz süreci neticesinde elde edilen veriler, içerik analizine tabi tutulmuş ve doğa-çocuk ilişkisinin boyutları uzman görüşü alınarak kodlanmıştır.
Araştırma sonucunda, incelenen çocuk hikâyelerinde çocuk kahramanların doğa elemanlarından en fazla hayvanlarla etkileşimde bulunduğu tespit edilmiştir. Doğanın çocuk açısından 54 farklı etkileşim boyutu olduğu görülmüştür. Bu boyutlardan bazıları: merak, eğlence, keşif, mutluluk, sevgi, korku ve merhamettir. İncelenen hikâyelerde doğanın en fazla eğlence unsuru olarak sunulduğu görülmüştür. Çocuk, doğayı en fazla eğlenme amacıyla tanımakta ve onunla ilişki kurmaktadır. En çok rastlanan ikinci unsur ise "sahiplenme" dir. Çocuk doğa elemanlarını sahiplenerek onlarla ilişki kurmaktadır. Doğanın kendi özellikleri ile çocuğun duygu ve davranışlarında aktif rol oynadığı, çocuğun ise doğaya "çevreyi koruma", "doğa için fedakârlık ve sorumluluk", "merhamet" anlamında geri bildirimde bulunduğu tespit edilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Çocuk edebiyatı, doğa, çocuk, çevre.

Abstract:
In children's literature, nature is often handled or dealt with in the context of environmental education. The characters are presented to the child by being equipped with the human behaviors that the child will be identified with. It is less common for children to take part in children's books with their own characteristics. In this research, it is aimed to determine the nature elements of the characters, the nature-child relationship and the dimensions of this relationship in the stories of children's literature products in which nature is the subject of its own features. For this purpose, fifty stories in thirty children's books were first read by the researcher and analyzed descriptively. In the books, nature elements that children characters interacted were determined. Afterwards, the content-analysis of the nature-child relationship was coded through this analysis. In the coding process, expert opinion was taken.
As a result of the research, it was seen that in the children's stories examined, there were fifty-four different interaction dimensions of nature for the child. Some of these dimensions: curiosity, fun, discovery, happiness, love, fear, compassion. In the stories examined, it was seen that nature was the most entertainment factor. The child recognizes nature for the most fun and engages with it. The second most common factor is the ownership. The child takes possession of the factors of nature to relate to him. While nature plays an active role in the child's emotions and behaviors with its own characteristics, it has been understood that the child affects nature in the sense of "protecting the environment", "sacrifice and responsibility, mercy" for nature.
Key Words: Children's literature, nature, children, environment