Erişkin nöroloji kliniklerinde, serebrotendinöz ksantomatozis (CYX)  hastalığının prevalansının belirlenmesine yönelik prospektif değerlendirmeli epidemiyolojik gözlem çalışması
Prospective epidemiological observational study to determine the prevalence of cerebrotendinous xanthomatosis (CTX) disease in adult neurology clinics
Yazar: GUNEL GARDASHOVA
Danışman: PROF. DR. AYLİN AKÇALI
Gaziantep Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Nörolojik Bilimler Ana Bilim Dalı / Nöroloji Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Nöroloji = Neurology

Özet:
Bu çalışmanın amacı,progresif nörodejeneratif hastalıkla ile ilişkisi olduğu düşünülen, ataksi, epileptik nöbetler, polinöropati, erken mental yıkım, piramidal, ekstrapiramidal ve serebellar nörolojik belirti ve bulgular olan ve etiyolojisi açıklanamayan kişilerde Serebrotendinöz Ksantomatozis (CTX) hastalığının prevalansının araştırılmasıdır. Araştırma,nöroloji kliniğine başvurmuş, kronik, nörodejenerasyon ile ilişkisi olduğu düşünülen, nörolojik belirti ve bulgular gösteren ancak etiyolojisi kesin olarak belirlenemeyen hastalar ile yürütülmüş, tek merkezli, hastane tabanlı, tanımlayıcı kesitsel bir çalışmadır. Hastaların demografik özellikleri, şikayetleri, fizik ve nörolojik muayene bulguları, görüntüleme yöntemi sonuçları kayıt edilmiştir. Hastalardan periferik kanda yeni nesil dizileme ile genetik inceleme yapılmıştır. Genetik incelemede CYP27A1 gen bölgesinde homozigosite veya heterozigosite varlığı araştırılmıştır. Çalışmaya alınan 71 hastanın yaş ortalaması 27,7 yıl iken, 44 hasta (%62,0) erkektir. Hastaların büyük çoğunluğunun (%81,8) doğum yeri Gaziantep iken, en sık görülen şikayetler sırasıyla nöbet (%57,7) yürüme güçlüğü (%42,2) ve zeka geriliğidir (%28.2). Sistemik bulgular açısından; çalışmaya dahil edilen 5 hastada (%7,0) juvenil katarakt, 3 hastada (%4,2) tendon ksantomları ve 2 hastada (%2,8) çocukluk çağı başlangıçlı kronik diyare saptanmıştır. Hastalarda en sık görülen nörolojik bulgu epilepsi iken (%60,6), bunu sırasıyla; entelektüel kısıtlılık (%43,7), piramidal tutulum (%40,8), gelişme geriliği (%33,8), serebellar tutulum (%33,8), ataksi (%31,0), parkinsonizm (%26,8) ve polinöropati (%7,0) takip etmektedir. Hastalarda en sık görülen manyetik rezonans görüntüleme bulgusu serebral fokal lezyonlar (%29,6) iken, bunu sırasıyla; beyaz cevher tutulumu (%19,7), non-spesifik lezyonlar (%9,9), serebral atrofi (%9,9), serebellar atrofi (%7,0), dentat nükleus sinyal bozukluğu (%5,6), bazal ganglion tutulumu (%5,6), serebellar fokal lezyonlar (%4,2) ve beyin sapı fokal lezyonlar (%1,4) izlemektedir. Çalışmaya alınan 24 hastada (%33,8) elektroensefalografide keskin karakterli yavaş dalgalarla karakterize paroksismal bir düzensizlik, 14 hastada (%19,7) keskin karakterli yavaş dalgalarla karakterize epileptiform potansiyalite gösteren bozukluk ve 7 hastada (%9,9) zemin aktivite yavaşlığı saptanmıştır. Çalışmaya dahil edilen 3 hastanın (%4,2) CTX pozitif olduğu bulunmuştur. CTX pozitif hastaların 2'sinde nöbet şikayeti varken, bu şikayetin ortalama başlama yaşı 15,5 yıldır. CTX pozitif hastaların tamamında zeka geriliği ve yürüme güçlüğü varken bu şikayetlerin ortalama görülme yaşı sırasıyla, 3,67 yıl ve 29,33 yıldır. Hiçbir hastada tremor görülmemişken, 2 hastada görme sorunları ve 1 hastada diğer şikayetler saptanmıştır. CTX pozitif saptanan hastaların klinikopatolojik öyküleri bir arada değerlendirildiğinde; genetik temeli olan ve erken tedavi ile küratif sonuçlar alınabilen hastaların çocukluk döneminde gelişen nörolojik belirti ve bulguların menenjit gibi enfeksiyoz nedenli sağlık sorunlarına atfedildiği, bu nedenle ileri tetkik yapılıp tanı konulamadığı için yıllar boyunca tedavisiz kaldığı görülmüştür. CTX hastalığının genetik değerlendirme sonucunda erken tanısı ile tedavi sonrası morbidite gelişimi önlenebilecektir.

Abstract:
This study aims to investigate the prevalence of Cerebrotendinous Xanthomatosis (CTX) disease in individuals exhibiting neurological symptoms such as ataxia, epileptic seizures, polyneuropathy, early mental deterioration, pyramidal, extrapyramidal, and cerebellar neurological signs and symptoms with unexplained etiology, and who are suspected to have a progressive neurodegenerative disease. The research is a single-center, hospital-based, descriptive cross-sectional study conducted on patients who presented to the neurology clinic with chronic neurological symptoms thought to be associated with neurodegeneration but with an undetermined etiology. Demographic features, complaints, physical and neurological examination findings, and imaging results of the patients were recorded. Genetic examination using next-generation sequencing was performed on peripheral blood to investigate the presence of homozygosity or heterozygosity in the CYP27A1 gene region. The study included 71 patients with an average age of 27.7 years, of whom 44 (62.0%) were male. The majority of patients (81.8%) were born in Gaziantep, and the three most common complaints were seizures (57.7%), gait abnormalities (%42,2)  and mental retardation (%28.2). Systemic findings included juvenile cataract in 5 patients (7.0%), tendon xanthomas in 3 patients (4.2%), and childhood-onset chronic diarrhea in 2 patients (2.8%). The most common neurological manifestation was epilepsy (60.6%), followed by intellectual disability (43.7%), pyramidal involvement (40.8%), developmental delay (33.8%), cerebellar involvement (33.8%), ataxia (31.0%), parkinsonism (26.8%), and polyneuropathy (7.0%). The most common magnetic resonance imaging finding was cerebral focal lesions (29.6%), followed by white matter involvement (19.7%), non-specific lesions (9.9%), cerebral atrophy (9.9%), cerebellar atrophy (7.0%), dentate nucleus signal abnormality (5.6%), basal ganglion involvement (5.6%), cerebellar focal lesions (4.2%), and brainstem focal lesions (1.4%). In 24 patients (33.8%), electroencephalogram revealed irregularities characterized by sharp slow waves, while 14 patients (19.7%) showed epileptiform potentials characterized by sharp slow waves, and 7 patients (9.9%) exhibited slow activity. Three patients (4.2%) included in the study were found to be CTX positive. Among CTX-positive patients, 2 had a history of seizures, with an average age of onset of 15.5 years. All CTX-positive patients exhibited intellectual disability and walking difficulties, with average ages of onset being 3.67 years and 29.33 years, respectively. While no patient had tremors, 2 had vision problems, and 1 had other symptoms. When the clinical-pathological histories of CTX-positive patients were evaluated together, it was observed that neurological symptoms developed in childhood were attributed to infectious health problems such as meningitis, which had a genetic basis and could be curatively treated with early diagnosis, and as a result, remained untreated for years due to the inability to perform advanced investigations and establish a diagnosis. Early diagnosis through genetic evaluation of CTX disease can prevent the development of morbidity after treatment.