Diyetisyenlerin fonksiyonel besinlere yönelik farkındalıkları, bilgi düzeyleri, tüketim ve öneri sıklıklarının değerlendirilmesi
An evaluation of dietitians' awareness, level of knowledge, consumption and recommendation frequency of functional foods
Yazar: TÜRKAN ÖZÇAKI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ İREM OLCAY EMİNSOY
Başkent Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı / Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Besinler = Foods ; Bilgi = Knowledge ; Bilgi düzeyi = Level of knowledge ; Diyet = Diet ; Diyetisyenler = Nutritionists ; Farkındalık = Awareness ; Gıda tüketimi = Food consumption

Özet:
Fonksiyonel besinler hakkında çok fazla farklı tanım yapılmış olsa da bu besinler hakkındaki genel görüş; geleneksel besinlere benzeyen, normal bir diyetin parçası olarak tüketilen, besleyicilik işlevinin ötesinde, sağlığı geliştirici veya hastalık risklerini önleme gibi fizyolojik faydaları olduğu düşünülen besinler olarak özetlenebilir. Çalışma diyetisyenlerin fonksiyonel besinlere yönelik farkındalıkları, bilgi düzeyleri, tüketim ve öneri sıklıklarının değerlendirilmesi amacıyla planlanmıştır. Çalışma, Türkiye'deki Beslenme ve Diyetetik bölümlerinden mezun olup çalışma için gönüllü olmayı kabul eden diyetisyenler üzerinde,  Aralık 2019-Mayıs 2021 tarihleri arasında planlanıp yapılmıştır.  Araştırmaya dahil edilen diyetisyenlerin sosyodemografik özellikleri, genel özellikleri, fonksiyonel besinlere yönelik bilgi düzeyleri, tüketim ve önerim sıklıklarının belirlenebilmesi için çoktan seçmeli ve açık uçlu soruların bulunduğu 21 soruluk bir anket formu uygulanmıştır Bireylere, demografik ve kişisel özellikleri, fonksiyonel besinlere yönelik farkındalıkları, tüketim ve önerme durumlarına ilişkin bilgileri saptamak amacıyla yüzyüze görüşerek veya e-mail yoluyla anket formu uygulanmıştır. Anket formu, araştırmacı tarafından çalışmaya katılan diyetisyenlerle yüzyüze veya e-posta üzerinden görüşme tekniği kullanılarak elde edilmiştir. Anket formunun birinci, ikinci ve üçüncü bölümünde katılımcıların genel bilgileri, sosyo-demografik özellikleri, sağlık durumları pazarda var olan fonksiyonel besinlere dair farkındalıkları - kullanım alışkanlıklarının belirlenmesi amacı ile listelenen fonksiyonel besin çeşitlerinden oluşan besin-ürün listesi verilmiş ve bu besin ve ürünlere yönelik farkındalıkları, bilgi düzeyleri, kullanım sıklıkları, hastalara önerme durumları, fonksiyonel besinleri kullanma ve hastalara önerme nedenleri ile ilgili genel bilgilerine yönelik sorular bulunmaktadır. Anket formunun son kısmında ise katılımcıların fonksiyonel besinlere olan tutumları ve bakış açılarını incelemek amacıyla Tüketicilerin Fonksiyonel Gıdalara Yönelik Tutum Ölçeği kullanılmıştır. Bu çalışmaya yaş ortalamaları 25.8±3.86 yıl olan, %93.6'sı kadın olmak üzere toplam 281 diyetisyen katılmıştır. Çalışmaya katılan diyetisyenlerin %96.8'i fonksiyonel besin terimini daha önce duyduğunu, %42.0'ı fonksiyonel besinlerin ilaçlarla etkileşime geçmesiyle ilgili endişe sahibi olduğunu, %90.8'i fonksiyonel besin ile takviye edici besin teriminin aynı olmadığını düşünmektedir. Lisans mezunu diyetisyenlerin %96.3'ü fonksiyonel besini daha önce duymuş iken, %1.1'i duymadığını, %2.6'sı emin olmadığını belirtmiştir. Yüksek lisans mezunu diyetisyenlerin %97.6'sı fonksiyonel besini daha önce duymuş iken, %2.4'ü emin olmadığını belirtmiştir. Doktora mezunu diyetisyenlerin %100'ü fonksiyonel besini daha önce duyduğunu belirtmiştir. Bireylerin kendi sağlığı üzerinde ne kadar kontrol sahibi olduğunu düşünme oranına göre Fonksiyonel Gıdalara Yönelik Tutum Ölçeğinde yer alan fayda, sağlık riski, kişisel beklenti ve nitelikli bilgi ihtiyacı alt boyutunun aldıkları puanlar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark olduğu belirlenmiştir (p<0.05). Bu çalışma sonucunda fonksiyonel besinlerin diyetisyenler tarafından bilindiği, hem tüketilip hem önerildiği aynı zamanda hastalara öneride bulunurken ve ilaçlarla etkileşimi konusunda daha temkinli, bilinçli yaklaştığı görülmektedir.

Abstract:
Ozcaki T. An Evaluation of Dietitians' Awareness, Level of Knowledge, Consumption and Recommendation Frequency of Functional Foods. Baskent University, Institute of Health Sciences, Nutrition and Dietetics Program, Master's Thesis, 2021.
Although there are many different definitions regarding functional foods, the general view regarding these foods can be summarized as foods that are similar to traditional foods that are consumed as part of a normal diet and thought to have physiological benefits beyond their normal functions such as promoting health and mitigating disease risks. The study was planned to evaluate dietitians' awareness of functional foods and their level of knowledge, their frequency of recommendation for consumption regarding these foods. The study was planned and conducted between December 2019 and May 2021 on dietitians who graduated from Nutrition and Dietetics departments in Turkey and volunteered to participate in the study.  In order to determine the sociodemographic characteristics, general characteristics, knowledge levels, consumption and recommendation frequencies of the dietitians included in the study, a 21 question questionnaire with multiple-choice and open-ended questions was applied. The questionnaire form was applied to the individuals via face-to-face interviews or through e-mails to determine their demographic and personal characteristics, awareness of functional foods, and consumption and recommendation status regarding these foods. The questionnaire form was administered by the researcher via the face-to-face or e-mail interview technique, performed with the dietitians participating in the study. In the first, second and third sections of the questionnaire, the food-product list consisting of the functional foods was provided to determine the general information, socio-demographic characteristics, the health status of the participants, their awareness of the functional foods available in the market and their usage habits regarding these foods. Additionally, in these sections, there are questions about the dietitians' awareness of these foods and products, their level of knowledge, their frequency of use, their recommendation to patients, their general knowledge of using functional foods and the reasons for recommending them to patients.  In the final section of the questionnaire, the Consumer Attitudes Towards Functional Foods Scale was used to examine the attitudes and perspectives of the participants towards functional foods. A total of 281 dietitians, 93.6% of whom were female, with a mean age of 25.8±3.86 years, participated in this study. Of the dietitians participating in the study, 96,8% stated that they had heard the term functional food before, 42.0% stated that they were concerned about the interaction between functional foods and drugs, and 90,8% believed that the term functional food and nutritional supplement were not the same. While 96.3% of the dietitians with undergraduate degrees stated that they had heard of functional foods before, 1.1% stated that they had not, and 2,6% stated that they were not sure. While 97.6% of the dietitians with postgraduate degrees stated that they had heard of functional foods before, 2.4% stated that they were not sure. 100% of dietitians with doctorate degrees stated that they had heard of functional foods before. It was determined that there was a statistically significant difference between the scores of benefit, health risk, personal expectation and need for qualified information sub-dimensions in the Attitudes towards Functional Foods Scale according to the rate of individuals thinking about how much control they had over their own health (p<0.05). As a result of this study, it was determined that functional foods were known by dietitians, that they were both consumed and recommended by dietitians, and that dietitians approached this issue with care and awareness in the context of interactions with drugs while making recommendations regarding such foods.