İki farklı yöntemle yapılan sağlık eğitiminin kadınların HPV bilgisine, serviks kanseri sağlık inancına ve tarama testi yaptırmasına etkisi
The effect of two different health education methods on women's HPV knowledge, cervical cancer health belief and screening test
Yazar: MERVE GÖKMEN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SERPİL ÖZDEMİR
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Gülhane Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Halk Sağlığı = Public Health

Özet:
Amaç: Bu çalışmada, iki farklı yöntemle yapılan sağlık eğitiminin kadınların HPV bilgisine,
serviks kanseri sağlık inancına ve tarama testi yaptırmasına etkisini belirlemek amaçlandı.
Gereç ve Yöntem: Çalışma, tek kör randomize kontrollü bir araştırma olarak paralel gruplar
tasarımında yürütüldü. Örneklemi, Ocak-Temmuz 2023 tarihleri arasında Ankara ili, Şehit
Zafer Çalışkan Aile Sağlığı Merkezi'ne kayıtlı, dahil edilme kriterlerini karşılayan ve gönüllü
her grupta 42 olmak üzere 126 sağlıklı katılımcı oluşturdu. Çalışmada HPV Bilgi ölçeği,
Rahim Ağzı Kanseri ve Pap Smear Testi Sağlık İnanç Modeli Ölçeği ve öz değerlendirme için
VAS kullanıldı. Çalışmada kontrol grubu standart bakım hizmeti alırken, yüz yüze eğitim
grubuna ev ziyareti yoluyla sağlık eğitimi ve broşür verildi ve telefonla bir hatırlatma
görüşmesi yapıldı; çevrimiçi eğitim grubuna ise görüntülü görüşme yoluyla sağlık eğitimi ve
dijital broşür verildi ve bir kez hatırlatma görüşmesi yapıldı. İki aylık izlem sonucu, üç
grubun verilerinin karşılaştırılmasında Tek Yönlü Varyans analizi ve Kruskal Wallis testi,
çoklu karşılaştırmalarda Tukey ve Dunn testi, grup içi öncesi ve sonrası karşılaştırmalarında
Wilcoxon testi uygulandı. Ayrıca grup ve zaman karşılaştırmalarında İki Yönlü Varyans
analizi ve Robust ANOVA kullanıldı.
Bulgular: Çalışmanın başlangıcında yapılan karşılaştırmalarda; grupların benzer özellikte
olduğu saptandı (p>0,05). Çalışmanın sonunda, yüz yüze ve çevrimiçi eğitim grubundaki
katılımcıların HPV Bilgi Ölçeği toplam ve alt boyut, VAS özdeğerlendirmesi, sağlık
motivasyonu, ciddiyet, Pap Smear engel alt boyutu son test puanlarının birbirine benzer
olduğu ve ciddiyet, engel algısı puanında azalma olmakla birlikte son test puanlarında anlamlı
bir yükselme olduğu belirlendi (p<0,05). Gruplarda tarama yaptırma oranları
karşılaştırıldığında, çevrimiçi (%31,0) ve yüz yüze eğitim gruplarının (%28,6) benzer, kontrol
(%7,1) grubunun ise deney gruplarından farklı olduğu belirlendi.
Sonuç: Yüz yüze ve çevrimiçi eğitim yönteminin, serviks kanseri ve taramasına yönelik bilgi
düzeyinde, sağlık inancında ve taramaya katılımda etkisinin benzer olduğu, gereksinim
halinde, zaman yer ve maliyet açısından çevrimiçi eğitim yönteminin de güvenli olarak sağlık
eğitimlerinde alternatif olarak kullanılabileceği değerlendirilmektedir.

Abstract:
Aim: The aim of this study is to determine the effect of health education given by two
different methods on women's knowledge about HPV, cervical cancer health belief and
screening test.
Materials and Methods: The study was conducted in a parallel groups design as a single-
blind randomized controlled trial. The sample consisted of 126 healthy participants, 42 in
each volunteer group, who were registered at the Martyr Zafer Çalışkan Family Health Center
in Ankara between January and July 2023, and met the inclusion criteria. HPV Knowledge
scale, Cervical Cancer and pap Smear Test Health Belief Model Scale and VAS for self-
assessment were used in the study. In the study, while the control group received standard
care, the face-to-face education group was given health education and brochures through
home visits and a reminder interview over the phone; On the other hand, the online training
group was given health education and a digital brochure via video call and a reminder meeting
was held once. One-way analysis of variance and Kruskal Wallis test were used to compare
the data of the three groups after a two-month follow-up, Tukey and Dunn test for multiple
comparisons, and Wilcoxon test for in-group comparisons before and after. In addition, two-
way analysis of variance and Robust ANOVA were used in group and time comparisons.
Results: In the comparisons made at the beginning of the study; groups were found to have
similar characteristics (p>0.05). At the end of the study, the HPV Knowledge Scale total and
sub-dimension, VAS self-assessment, health motivation, severity, pap smear disability sub-
dimension post-test scores of the participants in the face-to-face and online training groups
were similar to each other and although there was a decrease in the severity and disability
perception score, there was a significant decrease in the post-test scores. It was determined
that there was an increase (p<0.05). When screening rates were compared in the groups, it
was determined that the online (31.0%) and face-to-face training groups (28.6%) were similar,
while the control (7.1%) group was different from the experimental groups.
Conclusion: It is evaluated that the effects of face-to-face and online education methods on
the level of knowledge, health belief and participation in screening for cervical cancer and
screening are similar, and online education method can be safely used as an alternative in
health education if needed, in terms of time, place and cost.