Gagauzların menşeî meselesi
A matter of Gagauz origin
Yazar: MUHAMMET EMİN ÖZÇELİK
Danışman: PROF. DR. GÜRAY KIRPIK
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Ortaçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Tarih = History
Dizin: Gagavuzlar = Gagauzs ; Köken bilim = Etymology ; Romanya-Dobruca = Romanya-Dobruca ; Sarı Saltuk = Sarı Saltuk ; İzzeddin Keykavus I = Izzeddin Keykavus I

Özet:
Bugün, başta Gagauziya (Gagauz Yeri Özerk Bölgesi-Moldova) olmak üzere Moldova,
Bulgaristan, Romanya, Ukrayna, Yunanistan, Türkiye, Kazakistan, Özbekistan hatta
Brezilya'da yaşayan, Gagauz olarak bilinen bir Türk milleti bulunmaktadır. Gagauzlar,
Hristiyanlığın Ortodoks mezhebine mensup olup, anadil olarak Anadolu Türkçesine çok
yakın bir Türkçe konuşmaktadırlar. Vaktiyle onların, Osmanlı Devleti tarafından asimile
edilerek Türkçe konuşmaya zorlanan Bulgar ya da Rum oldukları iddia edilmişse de bugün
Gagauzların Türk oldukları kesinlik kazanmıştır. Ancak Gagauz isminin nereden geldiği ve
Gagauzların hangi Türk boyuna mensup oldukları bugün hala tartışma konusudur.
Gagauzların, IX-XI. yüzyıllarda Karadeniz'in kuzeyinden gelen Peçenek, Uz (Oğuz), Kuman
(Kıpçak) Türk boylarının ahfadı ya da 1261 yılında, Moğolların baskısıyla tahtını terk ederek,
Bizans'a sığınan Anadolu Selçuklu Sultanı II. İzzeddin Keykâvus'u takiben Dobruca'ya
yerleştirilen Türkmenlerin ahfadı olduğu iddia edilmektedir. Gagauz isminin nereden geldiği
konusundaysa pek çok farklı iddia ve yorumlarda bulunulmuştur. Genel kanı Gagauz isminin
"Gaga" ve "Uz" eklerinden oluşmuş olduğudur ki kelimenin birinci kısmı olan "Gaga/Gag"
değişik şekil ve telaffuzlarla birçok farklı anlamlara gelmekte, kelimenin ikinci kısmı olan
"Uz" ise Oğuzları ifade etmekte ve Gagauz ismi Oğuzlarda bir boy ya da topluluğun adı veya
unvanını ifade etmektedir. Bu bakımdan Gagauz isminin Gök Oğuz'dan geldiği görüşü ön
plana çıkmaktadır. Ancak son yapılan araştırmalar neticesinde Gagauz isminin Anadolu
Selçuklu Sultanı II. İzzeddin Keykâvus'tan geldiği görüşü ağırlık kazanmaktadır.

Abstract:
Today, there is a Turkish nation known as Gagauz, who lives especially in Gagauzia
(Gagauzia Autonomous Region-Moldova) including Bulgaria, Romania, Ukraine, Greece,
Turkey, Kazakhstan, Uzbekistan even Brazil. Gagauz are the members of the Orthodox sect
of Christianity and speak Turkish very close to Anatolian Turkic as their mother tongue. It
was once claimed that they were Bulgarians or Greeks who were forced to speak Turkish
by being assimilated by the Ottoman State, but today it is certain that the Gagauz are Turks.
However, where the Gagauz name derives from and which Turkic tribe they belong to is
still a matter of debate. It is claimed that Gagauz are descandants of Turkic tribes, Patzinaks,
Uz (Oghuz), Cuman (Kypchak) coming from North of the Black Sea in IX-XI. centuries or the
descandants of Turkmens settled Dobruja following the abdication of Anatolian Seljuk
Sultan, İzzeddin Keykuvas II. who took refuge to Byzantine because of Mongol's Pressure in
1261. Many different claims and comments have been made about where Gagauz name
derives from. The general opinion is that the Gagauz name consists of the suffixes "Gaga"
and "Uz". The first part of the "Gaga / Gag" comes in many different meanings with
different shapes and pronunciations, while the second part of the word "Uz" refers to the
Oghuzs and Gagauz refers an Oghuz tribe or the name or title of the community. In this
respect, it is thought that Gagauz derives from Gök Oğuz, but as a result of the recent
researches it is the common view that the name Gagauz comes from Anatolian Seljuk
Sultan, İzzeddin Keykuvas II.