Pasinler ilçesinin coğrafi etüdü /
Yazar: ÇİĞDEM ÜNAL
Danışman: PROF.DR. HAYATİ DOĞANAY
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü
Derece: Doktora, 1994
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Coğrafi etüd = Geographical research ; Erzurum-Pasinler = Erzurum-Pasinler ; Hidrografi = Hydrography ; Jeomorfoloji = Geomorphology ; İklim = Climate

Özet:
Bu araştırmanın konusunu, Pasinler İlçesinin Bölgesel Coğrafya Etüdü oluşturmaktadır. Pasinler, Doğu Anadolu Bölgesi'nin Erzurum-Kars bölümünde yer alan Erzurum ilinin bir ilçesidir. İlçe sınırları veya araştırma konumuzu teşkil eden saha; yaklaşık 1200 km2 lik bir alana denk gelmektedir. Pasinler ilçesi, doğal ve beşeri coğrafya özellikleri bakımından, birbirinden az çok farklılık gösteren, iki üniteye ayrılabilir. Bunlardan birisini, doğal ve beşerî çevrenin yerleşmeye daha uygun olduğu, zengin sayılabilecek tarım alanlarının yer aldığı ova tabanı; diğerini de, elverişsiz topografya ve iklim şartlarının etkili olduğu, hayvancılık faaliyetlerinin yoğunluk kazandığı, yüksek alanlar bölümü meydana getirmektedir. Pasinler ovası, kuzeyden ve güneyden, bu yüksek platolarla çevrilmiş olup, yerleşme tarihi (M.Ö. 3000-2500), oldukça eskiye dayanmaktadır. İlçe merkezinin, tarihi devirlerde de oldukça önemli olan, Erzurum-Tebriz ticaret yolunun üzerinde yer almış olması, stratejik önemini korumasını sağlamıştır. Pasinler'de, çeşitli ekonomik ve sosyal nedenlere bağlı olarak, nüfus artış hızı pek yüksek olmamıştır. Nitekim, 1935 Genel Nüfus Sayımı'na göre, 24225 olan bölge nüfusu; 1935-1990 devresinde, yaklaşık % 77'lik bir artış göstermiştir. Sahanın en önemli sorunlarından biri olan göç hareketi, halen devam etmekte olup, genellikle ekonomik faaliyetlerin kısıtlı olduğu yüksek köylerden olmaktadır. Saha içinde bugün, biri şehir yerleşmesi, 5 8 'i köy, üçüde mahalle yerleşmesi olan 62 devamlı yerleşme vardır. Ovada yer alan köylerde, nüfus daha fazladır, tarımsal potansiyelin yüksek olması; bu kesimden göç hareketinin daha yavaş cereyan etmesine yol açar. Pasinler ilçesinin, tarım alanlarının toplamı, yaklaşık 53.000 ha. kadardır. Ancak, 1993 yılında, bu arazilerin 35.000 ha. kadarında tarımsal faaliyetler yapılmıştır. Bu da, mevcut tarım potansiyelinin, değerlendirilmemesi yoluyla, ekonomik kayıp anlamına gelir. İlçede ailelerin temel ekonomik faaliyetleri ekip-biçme ve hayvan yetiştirmeye dayalıdır.İlçede, giderek artan tarımsal yatırımlar, öncelikle ovanın tarımsal potansiyelini üretime açmayı hedeflemiştir. Örneğin Demirdöven Barajı bu yatırımların en önemlilerinden biridir. Yeraltı su rezervinin harekete geçirilmeye çalışılması ise, bir diğer önemli tarımsal amaçlı yatırımdır. Bu önlemlere paralel olarak, ova tarımında önemli gelişmeler vardır. Randıman ve rekoltenin yükselmesi, tarımda mekanizasyon, gübreleme, sulama ve benzer hizmetler, bölge standartlarına göre verimin belirgin bir biçimde artmasını sağlamıştır. Ancak tarımsal potansiyel, henüz yeterince kullanıma açılmış değildir. İnşaası devam eden ve 1995 yılında hizmete açılması planlanmış bulunulan Demirdöven barajıyla, yaklaşık 8300 ha.lık bir tarım arazisinin sulanmasını sağlanacaktır. Ancak bu önlem yeterli değildir. Pasinler ilçe merkezinin, en önemli doğal kaynaklarından biri, termal turistik kaynaklar olarak göze çarpar. Bu konuda.yaklaşık 1965- 1990 devresinde, dikkate değer yatırımlar yapılmakla birlikte, henüz bu zenginlik, birinci sınıf termal turistik kaynak yatırımı durumuna getirelememiştir. Bu nedenlede sahadan, ancak yerel ölçekte yararlanılabilmektedir. Saha, biran önce, bir kür merkezi durumuna getirilmeli ve dış turizme açılmalıdır. Pasinler, nisbeten genişçe bir alanın idarî merkezi durumundadır. Hizmet sektörüne dayalı bazı yatırımlar da yapılmıştır. Ancak sanayi sektörü, henüz oluşmamıştır diyebiliriz. Oysa bölgede, tuğla fabrikası, şeker fabrikası, et ve süt ürünleri tesisleri kurulabilir. Pasinler kenti, plansız bir biçimde çevreye yayılmaktadır. Nüfusu 1990 sayımına göre 42991 kadar olduğu halde, bu nüfus 13 adet mahalle ve ha.lık bir alanda toplanmıştır. Dolayısıyla da, ha. başına nüfus yoğunluğu 1029 kadardı. Bu yoğunluk, ölçüsüz ve plansız bir yerleşme sonucu, belirgin birşekilde yatay büyüme sürecinin eseridir. Yerleşme, belli bir nâzım imar planı stratejisine göre büyütülmelidir. Bu yapılırken, yatay büyüme, mutlaka sınırlandırılmalı ve yapıların en fazla üç-dört katı aşmamasına dikkat edilmelidir. Çünkü yerleşme, 1. derece deprem bölgesi üzerinde yer almaktadır.

Abstract:
This research is baset upon the study of Pasinler Town's local geogrophy. Pasinler is a town of Erzurum which takes place in the Erzurum- Kars part of Eastern-Anotolia. The region that is included in our research is approximately 1200 km2. It is possible to divide Pasinler into two parts which show similar features. First of them is plain ground, second one is mountornous land first one is suitable for settling down and there are rich fields. High plain part is poorer and more suitable for animolcule. on the north and south, Pasinler is surrounded by platos. It is thought thot it wos first settled dojn in 3000-25000 BC city center takes place on Erzurum-Tebriz road. Due to economic se social reosons, the rate of populations has not increosed in Pasinler. For example, according to 1935 beneral census, its popuation was 24225 During 1935-1990, it increosed approximotely 77 %. Mıgrotıon is the major problem of the town Mıgrotıon is especially seen in. the high villages. Today, in the erea, thece is a city, 58 villages... three words. Villages in the ploin are more crowded. Total, agricultural arec is 53.000 ha. However, in 1993 only 35.000 ha. of this area was uset. Basicolly, fomilies live on agriculture and ammacule. Agnculturd investments marnly aims at increasing agnculturad potentid of the plain. For example, Demirdöven is one of those. improtent investments, anolher impartent investment is that it has been tried to get the underground woter reserve take action. Parollel to such cautions there has been development in the plain agriculture, Hawever, agricultural potentiol is not being used aproprıotely, Demirdöven Dom which jill be opened in 1995 will help to woter field of 8300 ho. Thermol touristic sources are the most important naturol source of Pasinler Between the yeors 1965-1990 some importont investments hove been done in thot area. However, there are not still first coss investments. This place might be done cur center and opened to forergn tourism. Pasinler is the administrative center of the area. Bu, industry hos rot been developed yet. in the area, there is a brich mamfoctory, a sugen factory, meat and milk industy.