Ortaokul öğrencilerinin enerji vatandaşlığına ilişkin görüşleri ve enerji okuryazarlık düzeyleri
Secondary school students' views on energy citizenship and their energy literacy levels
Yazar: ŞEVVAL ÖZŞAHİN
Danışman: PROF. DR. BANU ÇULHA ÖZBAŞ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Enerji okuryazarlığı = Energy literacy ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Sosyal bilgiler eğitimi = Social studies education

Özet:
Bu çalışmanın amacı, ortaokul öğrencilerinin enerji vatandaşlığına ilişkin görüşlerini ortaya çıkarmak ve öğrencilerin enerji okuryazarlık düzeylerini belirlemektir. Çalışma 2022-2023 eğitim-öğretim yılında, Türkiye'nin batı bölgesine ait bir şehirde yer alan 3 farklı ortaokulda öğrencilik yapan 5, 6, 7 ve 8. sınıf seviyesinden toplamda 604 öğrenci ile gerçekleştirilmiştir. Karma yöntem ile yapılan bu araştırmada tarama modelinden yararlanılmıştır. Veri toplama aracı olarak odak grup görüşmesi soruları ve DeWaters vd. (2013) tarafından geliştirilen Güven vd. (2019) tarafından Türkçeye uyarlanan "Enerji Okuryazarlığı Ölçeği" kullanılmıştır. Nitel veriler betimsel ve içerik analizine tabi tutulmuş, nicel veriler ise SPSS paket programı ile analiz edilmiştir. Bu araştırmada öğrencilerin enerji vatandaşlığına ilişkin görüşleri ve enerji okuryazarlık düzeyleri, duyuşsal (sorumluluk sahibi olma), davranışsal (harekete geçme) ve bilişsel (bilgili olma) boyutlarda incelenmiştir. Araştırmanın sonucunda öğrencilerin duyuşsal (sorumluluk sahibi olma) ve davranışsal (harekete geçme) boyutlarda başarılı oldukları ancak bilişsel (bilgili olma) boyutta düşük başarılar gösterdikleri saptanmıştır. Ayrıca, öğrencilerin sınıf seviyeleri yükseldikçe başarılarının arttığı, cinsiyet açısından da kız öğrencilerin erkek öğrencilere nazaran daha başarılı olduğu ortaya konmuştur. Buna paralel olarak odak grup görüşmesi bulgularında, aile içinde kadınların enerji tasarrufuna erkeklerden daha çok meyilli olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, öğrencilerin enerji konularına dair kavram yanılgılarına sahip oldukları ve enerji kaynaklarını ayırt etmekte zorlandıkları da belirlenmiştir. Öğrencilerin sınıf seviyesi yükseldikçe enerji hakkında daha soyut düşündükleri ve daha az bilinen enerji kaynaklarını örnek verdikleri ortaya çıkmıştır. Öte yandan öğrencilerin enerji vatandaşlığının psikolojik yönünde yer alan enerji geçişinde toplumsal olarak da harekete geçme bilincinde oldukları ancak buna rağmen bireysel eylemlerden çok devletin ulusal çalışmalar yapmasının enerji geçişinde daha etkili olacağını düşündükleri anlaşılmıştır. Bununla birlikte devletin enerji sorunlarının çözümünde yaptırım kullanmasının fayda sağlayacağını da katılımcılar tarafından ifade edilmiştir. Araştırmada ulaşılan bu sonuçlar ile birlikte çeşitli önerilere de yer verilmiştir.  

Anahtar Kelimeler: Enerji Vatandaşlığı, Enerji Okuryazarlığı, Sosyal Bilgiler Eğitimi.

Abstract:
The aim of this study is to reveal middle school students' views on energy citizenship and to determine their energy literacy levels. The study was conducted in the 2022-2023 academic year with a total of 604 students from the 5th, 6th, 7th and 8th grades in 3 different secondary schools in a city in the western region of Turkey. In this mixed-method study, the survey model was utilized. Focus group interview questions and the "Energy Literacy Scale" developed by DeWaters et al. (2013) and adapted into Turkish by Güven et al. (2019) were used as data collection tools. Qualitative data were subjected to descriptive and content analysis, while quantitative data were analyzed with SPSS package program. In this study, students' views on energy citizenship and energy literacy levels were examined in affective (being responsible), behavioral (taking action) and cognitive (being knowledgeable) dimensions. As a result of the study, it was found that the students were successful in affective (being responsible) and behavioral (taking action) dimensions but showed low success in cognitive (being knowledgeable) dimension. In addition, it was found that students' achievement increased as their grade level increased, and in terms of gender, female students were more successful than male students. In parallel to this, the focus group interview findings revealed that women in the family were more inclined to save energy than men. It was also determined that students had misconceptions about energy and had difficulty in distinguishing energy sources. It was found that as the students' grade level increased, they thought more abstractly about energy and gave examples of lesser-known energy sources. On the other hand, it was understood that the students were aware of taking action socially in the energy transition, which is included in the psychological aspect of energy citizenship, but despite this, they thought that the state's national efforts would be more effective in the energy transition rather than individual actions. In addition, the participants also stated that the state's use of sanctions in solving energy problems would be beneficial. Along with these results, various suggestions were also included in the study.

Keywords: Energy Citizenship, Energy Literacy, Social Studies Education.