Oyunculuk eğitiminde yaratıcı bir araç olarak doğaçlamanın kullanımı
The use of improvisation as a creative tool in acting training
Yazar: SÜNDÜZ ADİLAK
Danışman: DOÇ. DR. ÖZLEM BELKIS
Dokuz Eylül Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Sahne Sanatları Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts

Özet:
Doğaçlama, oyuncunun hazırlıksız olarak fakat bir temaya ya da belirli bir olaya çoğunlukla metne bağlı olmadan sahnede aksiyon ve metin bulup uygulaması ve kendi yaratıcılık gücüyle sanat yapmasıdır. Doğaçlama tiyatro Türkiye'de git gide popüler olmaya başlayan bir olgudur ve birçok doğaçlama tiyatro yapan ekibin kurulduğu bilinmektedir. Bu doğrultuda bu araştırma doğaçlamanın oyunculuk eğitiminde nasıl kullanıldığına dair bilgiler vermiş ve bazı egzersizler üzerinde durulmuştur. Bunlar Hazıroluş Egzersizleri, Çocukça Neşe Temrini, Kukla Temrini, Buffon Çalışmaları, Clown Çalışması, Savaş Doğaçlaması, Duvar Doğaçlaması, Dokuz Duruş Temrini, Üç Doğal Hareket Temrini, Ok Fırlatma Temrini, Psikolojik Toplantı Doğaçlaması, The Dead Brother Temrini, Fishtank ve Sopa Doğaçlamaları üzerinde durulmuştur. Bu kavramsal çerçevenin ardından ise Türkiye'de oyunculuk eğitiminde doğaçlama çalışmalarını öğrenen/öğrenmeyen ve profesyonel yaşamında bu çalışmaları kullanan ve kullanmayan oyuncularla görüşmeler yapılarak rol yaratma süreçlerine olumlu-olumsuz etkileri hakkında bir araştırma yapılmıştır. Çalışmada nitel araştırma yöntemleri, fenomenoloji deseninde kullanılmıştır. Bu bağlamda temel veri kaynaklarını görüşmeler oluşturmaktadır. Yaşanmış deneyimler fenomenolojiye temel teşkil etmektedir ve bu deneyimlere ilişkin en doğru veri toplama aracı da görüşmelerdir. Veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış görüşme tercih edilmiş, böylece görüşme esnasında soruların sıralamasını ve cümle yapılarını değiştirme, gelişen yeni durumlara göre soru ekleyip çıkarma gibi konularda araştırmacı özgürleştirilmiştir. Bu doğrultuda bu çalışmada 10 katılımcı tercih edilmiştir. Birbirlerinden bağımsız seçilen bu katılımcılar doğrultusunda seçilen örneklem ile görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Bilgilerin tekrar etmeye başladığı doygunluk noktasında ise veri analizi aşamasına geçilmiştir. 
Yapılan araştırmanın sonucunda ortaya konulan yanıtlar değerlendirildiğinde katılımcıların eğitim hayatlarında büyük kısmının doğaçlama eğitimi aldıkları, çoğunluk olarak doğaçlama eğitimlerinin eğitim müfredatında yeterli olduğunu düşündükleri görülmüştür. Buna karşın tüm yanıtlar genel bir perspektifte değerlendirildiğinde tiyatronun en önemli unsurlarından biri olan doğaçlama çalışmalarının bu doğrultuda, Türkiye'deki eğitim müfredatında daha etkin bir şekilde yer alması gerekliliğinden söz edilebilecektir. Doğaçlama çalışmalarının profesyonel yaşamdaki yerine ilişkin yanıtlara bakıldığında da en önemli etken olarak yönetmenlerin bu konudaki tutumlarının görüldüğü anlaşılmıştır. Katılımcılar, doğaçlama konusunda sınırları yönetmenin çizdiğini ve özgürlük alanlarının böylelikle belirlendiğini belirtmişlerdir. Katılımcıların yine büyük bölümü doğaçlama çalışmalarını rol inşasında ve oyun anında da farklı şekillerde kullandıklarını, doğaçlamanın oyuncunun deneyimleri ve oynanacak karakterin getirdiği motivasyonların doğru hissedilebilmesi ile birlikte önemli olduğunu ifade etmişlerdir. 
Anahtar Kelimeler: Oyunculuk Eğitimi, Doğaçlama, Oyuncu, Yaratım, Rol.

Abstract:
Improvisation is the act of finding and applying action and text on stage without preparation but without being tied to a theme or a specific event, mostly without a text, and making art with their own creative power. Improvisational theater is a phenomenon that is becoming increasingly popular in Turkey and it is known that many improvisational theater teams have been established. Accordingly, this research provides information on how improvisation is used in acting training and focuses on some exercises. These are Preparation Exercises, Childish Joy Theme, Puppet Theme, Buffon Studies, Clown Study, War Improvisation, Wall Improvisation, Nine Posture Theme, Three Natural Movement Theme, Arrow Throwing Theme, Psychological Meeting Improvisation, The Dead Brother Theme, Fishtank and Stick Improvisations. Following this conceptual framework, a research was conducted on the positive and negative effects of improvisation on role creation processes by interviewing actors who learned / did not learn improvisation studies in acting education in Turkey and who used and did not use these studies in their professional life. In the study, qualitative research methods were used in phenomenology design. In this context, interviews constitute the main data sources. Lived experiences constitute the basis of phenomenology and the most accurate data collection tool for these experiences is interviews. Semi-structured interviews were preferred as the data collection tool, so that the researcher was freed to change the order of the questions and sentence structures during the interview, and to add or remove questions according to new situations. Accordingly, 10 participants were preferred in this study. Interviews were conducted with the sample selected in line with these participants selected independently from each other. At the point of saturation, when the information started to repeat, the data analysis phase started.
When the answers revealed as a result of the research are evaluated, it is seen that most of the participants have received improvisation training in their educational lives, and the majority of them think that improvisation training is sufficient in the education curriculum. However, when all the responses are evaluated in a general perspective, it can be said that improvisation studies, one of the most important elements of theater, should be included more effectively in the education curriculum in Turkey. When the responses regarding the place of improvisation in professional life are analyzed, it is understood that the most important factor is the attitude of the directors on this issue. The participants stated that the director draws the boundaries on improvisation and thus determines the areas of freedom. The majority of the participants also stated that they use improvisation in different ways in role construction and at the time of the play, and that improvisation is important with the experiences of the actor and the correct feeling of the motivations brought by the character to be played.
Keywords: Acting Education, Improvisation, Performer, Creation, Role.