COVİD-19 pandemisinin birinci basamak sağlık hizmetlerini sık kullanan hastaların başvuru sıklığına etkisi
Effects of COVİD-19 pandemic to the frequent attenders in primary care
Yazar: SEMİHA NUR MANDACI
Danışman: DOÇ. DR. TOLGA GÜNVAR
Dokuz Eylül Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç: Aile sağlığı merkezleri gerek kolay ulaşım gerekse tanıdık bir hekimle görüşme isteği açısından bireyler tarafından sıkça kullanılmaktadır. Her bireyin sağlık hizmetlerinden yararlanma sıklığı çeşitli faktörlere bağlı olarak değişmektedir. Bazı bireyler daha fazla sağlık hizmeti kullanmaya eğilimlidir. Sağlık sistemine sık başvuran hastalar başvuru sayısı, iş yoğunluğu ve maliyet açısından önemli bir yer tutmaktadır. Bu çalışmada da birinci basamak sağlık hizmetlerini sık kullanan hastaların başvuru sıklıklarının COVID-19 pandemisinden etkilenip etkilenmediğinin araştırılması amaçlanmıştır.

Yöntem: Kesitsel analitik tipte olan çalışmamız Mart 2019 – Şubat  2020 tarihleri arasında Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı'na bağlı 10 ve 11 No'lu Eğitim Aile Sağlığı Merkezleri'nde gerçekleştirilmiştir. Bir yıl içinde 10 ve üzerinde başvurusu bulunan 18 yaş ve üzerindeki kişiler çalışmaya dahil edilmiştir. Bürokratik/yönetsel başvurular (ehliyet, evlilik, askerlik vb), enjeksiyon, pansuman vb. için gelenler, gebeler ve herhangi bir iletişim problemi olanlar hariç bırakılmıştır. Bu kriterleri sağlayan 482 kişinin hepsine ulaşılmaya çalışılmıştır. Katılımcılara, hastaların sosyo-demografik özelliklerini, tıbbi özgeçmişlerini ve COVID-19 pandemisi ile ilgili düşüncelerini ölçen sözel analog skalayı içeren hasta veri formu uygulanmıştır. Bu form ASM ortamında yüz yüze veya telefonla uygulanmıştır. Araştırmanın verileri IBM SPSS vers. 26 programı kullanılarak değerlendirilmiştir. Verilerin istatistiksel değerlendirilmesinde p<0,05 anlamlı olarak kabul edilmiştir.

Bulgular: Çalışmaya 10 No'lu ASM'den 158 kişi, 11 No'lu ASM'den 132 kişi olmak üzere toplam 290 kişisi dahil edilmiştir. Katılımcıların %74,8'i (n=217) kadın, %25,2'si (n=73) erkek olup, yaş ortalamaları 50,3±11,6'dır. Katılımcıların pandemiden önceki ortalama başvuru sayısı 13,45±3,83'tür. Pandemiden sonraki ASM'ye ortalama başvuru sayısı ise 7,74±4,88 olup pandemiden önceki döneme göre anlamlı bir şekilde düşüş olmuştur (p=0,000). Katılımcılar pandemiden önce ASM'ye sık başvuran hastalardan oluşmaktadır. Bunların %32,1'i (n=93) pandemiden sonra da sık başvurmaya devam etmiş olup başvuru sayıları yılda 10'un üzerindedir. %67,5'inin (n=197) başvuru sayısı yılda 10'un altına düşmüştür. Kronik hastalığı olanların pandemiden önceki ortalama başvuru sayısı 13,80±3,97, kronik hastalığı olmayanların 12,54±3,32'dir. Kronik hastalığı olanlar pandemiden önce istatistiksel olarak anlamlı bir şekilde daha sık başvurmuşlardır (p=0,012). Pandemiden sonraki ortalama başvuru sayıları ise kronik hastalığı olanlarda 8,20±5,06 iken kronik hastalığı olmayanlarda 6,58±4,19'dur. Pandemiden öncesiyle benzer şekilde kronik hastalığı olanlar kronik hastalığı olmayanlara göre daha sık başvurmuşlardır ve bu istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. (p=0,011). Antidepresan ilaç kullanımına bakıldığında ise kullananların pandemiden önceki ortalama başvuru sayısı 13,28±3,64; kullanmayanların ise 13,52±3,92'dir. Pandemiden sonraki başvuru sayıları ise antidepresan ilaç kullananların 6,81±4,21 iken antidepresan ilaç kullanmayanların 8,14±5,10'dur. Antidepresan ilaç kullananlar ile kullanmayanlar arasında pandemiden önceki başvuru sayıları açısından anlamlı bir fark bulunmazken (p=0,627), antidepresan ilaç kullananlar, kullanmayanlara göre pandemiden sonra istatistiksel olarak anlamlı bir şekilde daha az başvurmuşlardır (p=0,033).

Sonuç: Çalışmamızda ASM'ye sık başvuran hastaların başvuru sıklıklarının pandemiden etkilenip etkilenmediği araştırılmış olup, katılımcıların pandemiden sonraki başvuru sayıları, pandemiden önceki döneme göre anlamlı bir şekilde düşüş göstermiştir. Kadınların ASM'ye daha sık başvurdukları görülmüştür ancak iki cinsiyet arasında anlamlı bir fark bulunmamıştır. Kronik hastalığı olanlar her iki dönemde de kronik hastalığı olmayanlara göre daha sık başvurmuşlardır. Sağlık sistemine sık başvuran hastalar başvuru sayısı, iş yoğunluğu ve maliyet açısından önemli bir yer tutmaktadır. Bu sonuçlar ışığında, sık başvurunun nedenlerini araştıran daha geniş çaplı araştırmalar yapılmasının ve tekrarlayan başvuruların önüne geçilmesinin gerekli olduğunu düşünmekteyiz.

Abstract:
Aim: Primary health care is commonly used by people who  request to meet a familiar physician and to contact easily. Healthcare utilizations among individuals depend on various factors. Some of the primary health care users tend to visit more frequently and cause more workload and cost. We aimed in this study whether the frequency of visits of patients who use primary health care services frequently is affected by the COVID-19 pandemic.

Methods: This cross-sectional study is conducted in two Family Medicine Centers of Dokuz Eylul University Faculty of Medicine, Department of Family Medicine between March 2019 and February 2020. We determined 10 or more visits per year as frequent attendance. Frequent attenders aged 18 and over were included in the study. Bureaucratic/administrative visits (for driving license, marriage, military service, etc.), injections, dressing, pregnancy visits and people who have any communication problems were excluded. 482 patients fit these criteria. We tried to reach all of them. A data form including patients' socio-demographic characteristics, medical background and verbal analog scale measuring thoughts about the effects of COVID-19 pandemic was applied to the participants over the phone or face-to-face. The data of the research were analyzed by IBM SPSS package program version 26. In the statistical analyses p<0,005 was accepted as significant.

Findings: A total of 290 patients were included in the study. 74.8% (n=217) of the participants were female and 25.2% (n=73) were male. Mean age of the all participants is 50.3±11.6 years. The mean number of visits before the pandemic was 13.45±3.83 and after the pandemic was 7.74±4.88. The number visits after the pandemic showed a significant decrease compared to the year before pandemic (p<0,000). Participants in this study are frequent attenders before the pandemic. 32.1% (n=93) of them are still frequent attenders during the first year of pandemic. The mean number of visits before the pandemic for patients with chronic disease was 13.80±3.97 and 12.54±3.32 for patients without chronic disease. Participants with chronic diseases visit more frequently before the pandemic (p=0.012) while the mean number of visits in the first year of the pandemic is 8.20±5.06 in patients with chronic disease and 6.58±4.19 in participants without chronic disease. Similar to the pre-pandemic year, patients with chronic diseases visits more frequently than participants without chronic disease  in the first year of the pandemic and this was statistically significant (p=0.011). Considering the use of antidepressant drugs, the mean number of visits for patients who using antidepressant drug was 13.28±3.64 and patients who do not use was 13.52±3.92 before the pandemic. The mean number of visits after the pandemic was 6.81±4.21 for patiens who using antidepressant drugs, while it was 8.14±5.10 for patients who did not use any antidepressant drugs. There was no significant difference between those who used antidepressant drugs and those who did not use them in terms of the number of visits before the pandemic (p=0.627) but those who used antidepressant drugs visited statistically significantly less in the first year of the pandemic than those who did not use them (p=0.033).

Conclusion: In our study, we aimed whether the frequency of visits of patients who use primary health care services frequently is affected by the COVID-19 pandemic and the number of visits of the participants in the first year of pandemic decreased significantly compared to the period before the pandemic. It was observed that women visits primary care more frequently but there was no significant difference between the genders. Those with chronic diseases visits more frequently in both periods than those without chronic disease. Frequents attenders have an important place for causing more workload and cost. With the results of our study, it is needed further researches for understand the causes of frequent attendence and prevent repetitive visits.