Osmanlı döneminde bir maden işletmesinin tarihi süreci: Sidrekapsi
The history of the Ottoman period a mining process: Sidrekapsi
Yazar: MUSTAFA ALTUNBAY
Danışman: PROF. DR. FERİDUN M. EMECEN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Bölümü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yeniçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Tarih = History
Dizin: Maden işletmeleri = Mining enterprises ; Madenler = Mines ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Sidrekapsi = Sidrekapsi

Özet:
Sidrekapsi maden ocakları eskiçağlardan itibaren idaresi altında bulunduğu devletler tarafından işletildiği bilinmektedir. XV. yüzyıl başlarında Osmanlı Devleti sınırlarına dahil edilen Sidrekapsi, gerekli düzenlemelerin yapılması ile birlikte kısa sürede Rumeli yakasındaki en önemli madencilik merkezi olarak gelişmeye başladı. XVI. yüzyılda kasaba bir kaza merkezi durumuna getirilirken, gümüş üretiminin yüksek düzeye ulaşması ve darphanenin kurulmasıyla birlikte kısa sürede çeşitli etnik grupların iskan ve istihdam amaçlı çekim merkezi haline geldi. Bu dönemde Sidrekapsi kasabasını ziyaret eden seyyahlar, sokaklarında farklı dillerin konuşulduğuna ve ocaklarda yaklaşık 5.000 kişinin çalıştığına tanık olmuşlardır.XVII. yüzyıl ortalarında çeşitli faktörler tarafından sönükleşen ocaklar, Osmanlı idaresinin kararıyla 1702 yılında modernize edilmeye başladı. Çeşitli nedenlerle dağılan madencileri yapılan tahrirle bir araya getirildi. Selanik Sancağına bağlı altı kaza reayasının önemli bir kısmı devlet tarafından verilen çeşitli muafiyetlerle madencilik sektörüne yönlendirildiler. Tamamen devlet kontrolünde gerçekleştirilen organizasyon ile cevher üretimine başlanılan Sidrekapsi madenleri, Osmanlı askeri sanayisine hammadde temin eden önemli sahalardan biri haline geldi.Maden sahası yakınlarında yer alan 12 köy bir nahiye şeklinde yapılandırıldı ve madenci köyleri olarak anıldı. Maden ocaklarında istihdam edilen reayanın hemen tamamı gayrimüslim zımmîlerden teşkil edilmişti. Reayanın çoğunluğunu Rum ve Bulgarlar, geri kalanları Arnavut ve Sırplar oluşturuyordu. XVIII. yüzyıl sonlarına doğru cevherin tükenmeye yüz tutması ile tekrar bunalım ortamına düşen Sidrekapsi maden ocakları ve çalışanları, devletin güvencesi altında işlerini sürdürmek için epeyce mücadele etmek zorunda kalmışlardır.

Abstract:
Beginning from the prehistoric period Sidrekapsi mines is known to be operated by the ruling states. By the early XV. Century included in the boundaries of the Ottoman Empire Sidrekapsi, as soon as necessary arrangements were completed began to grow as one of the most important mining center in Rumelia continent. XVI. Century the town has become a kaza and also a center of attraction with the accession of silver production to a high level and with the establishment of the mint. Regarding these improvements in a short time various ethnic groups settled and employed in Sidrekapsi. During this period, the travelers who visit the town have witnessed that the different languages were spoken in the streets and approximately 5,000 people had been working in the mines.By middle of XVII. Century, mines has died down because of several factors but under the decision of the Ottoman rule in 1702 they began to be modernized. Dissolved by various reasons the miners were brought together with a new tahrir. A significant portion of the reaya living in the six kazas which were attached to the Sancak of Selanik, were directed to the mining sector with various exemptions issued by the state. With the organization performed entirely under state control, ore production had been started in Sidrekapsi mines, which has become one of the important areas supplying raw materials to the Ottoman military industry.12 villages near the mining area has been structured as a nahiya and became known as the miner`s villages. Nearly all the reaya whom were employed in mines was composed from the non-Muslim zımmîs. While the majority of the reaya were Greeks and Bulgarians, Albanians and Serbs made up the rest. Towards the end of XVIII. Century regarding the tendency to run out of ore and mining, Sidrekapsi mines and miners again fell into crisis and were forced to fight to continue their work under the protection of the state.