Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde edimsel yeti gelişimi: Rica söz edimi kullanımı
Development of pragmatic competence in teaching Turkish as a foreign language: USE of request speech act
Yazar: BAŞAK OK
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET GÜRLEK
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Ana Bilim Dalı / Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Edimbilim = Pragmatics ; Rica = Request ; Söz edimleri = Speech acts ; Türkçe = Turkish ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching ; Yabancı dil öğretimi = Foreign language teaching

Özet:
Yabancı dil öğretimi dört temel becerisinin bir bütün olarak geliştirilmesi amacı ile tasarlanan program, materyal ve öğretim faaliyetleri ile dil-kültür ilişkisi çerçevesinde geliştirilen iletişimsel yöntemlerle yürütülmekte ve iletişimsel edinç gelişimi ön planda tutulmaktadır. Yabancı dil olarak Türkçe (bundan böyle YADOT) öğretimi artan talep ve ihtiyaçla hem ülkemizde hem de  yurtdışında yürütülmektedir. Öğretim faaliyetleri dilin günlük hayatta kullanımına yönelik görev ve etkinliklerle, iletişimsel edinç gelişimine odaklanan programlar ile yürütülmelidir. Buradan hareketle bu tez çalışmasının amacı YADOT öğrenicilerinin gündelik iletişimin büyük bir bölümünü oluşturan söz edimlerinden rica söz edimini farklı durumlarda kullanımını uygun bir şekilde gerçekleştirip gerçekleştiremediklerini ve kullanmayı tercih ettikleri rica söz edimi stratejilerini belirlemektir. Çalışma örnek olay modelinde yapılan nitel araştırma desenindedir. Araştırma İstanbul Üniversitesi Dil Merkezinde öğrenim gören B1 düzeyi 33 YADOT konuşurunun oluşturduğu örneklem grubu ile yürütülmüştür. Araştırmanın verileri 12 farklı bağlamdan oluşan söylem tamamlama testi ile elde edilmiştir. Problem ve alt problemlerin çözümlenmesinde verilerin analiz edilmesi için Blum-Kulka ve Olshtain' in rica stratejileri sınıflandırmasından yararlanılmıştır. Araştırma sonuçları B1 düzeyi YADOT konuşurlarının rica edimini uygun bir şekilde gerçekleştirdikleri göstermiştir. Genel olarak geleneksel dolaylı seviye, hazırlayıcı koşullara gönderme stratejisinin tercih edildiği gözlemlenmiştir. Bunun yanında katılımcıların geleneksel olmayan dolaylı seviye stratejileri kullanmamaları dikkat çekmektedir. B1 düzeyi YADOT konuşurlarının ricalarında uygun hitap ifadelerini seçebildikleri, zemin hazırlama ve hafifletici belirtecimsi ögelere başvurdukları ancak yükselticilere başvurmadıkları gözlemlenmiştir.

Abstract:
Foreign language teaching is carried out implementing communicative methods within the framework of language- culture relationship with the programs, materials and teaching activities designed to develop four skills holistically and communicative competence development is prioritzed. Teaching Turkish as a foreign language (YADOT) is carried out with an increasing demand and need in our country and abroad, and teaching activities should be degigned in line with the same objectives, programs focusing on the development of communicative competence should be designed. From this point of view, the purpose of this thesis is to determine whether learners of Turkish are able to perform speech acts, which constitute a large part of daily communication, in different contexts, and the strategies they prefer to use. The study has  a qualitative research design conducted in a case study model. The research was carried out with a sample group of 33  YADOT speakers at B1 level studying Istanbul University Language Center. The data of the research were obtained conducting  discourse completion test consisting 12 different contexts. In order to analyze the data solving the problem and sub-problems Blum-Kulka and Olshtain's request strategies classification was used. The results revealed that the B1 level YADOT speakers can perform request speech act. It has been observed that, in general, conventionally indirect level, reference to preparatory conditions strategy has been preferred while direct level. In addition it is noteworthy that the participants do not use the nonconventional indirect level strategies. It has been noted that B1 level YADOT speakers were able to choose appropriate address terms, grounders and syntactic downgraders as adjuncts but they didn't apply any upgraders.