Antik dönem'de matematik bilgisinin mozaik ve heykel sanatına yansıması
The reflection of the mathematic knowledge on the arts of mosaic and sculpture
Yazar: ERHAN AYDOĞDU
Danışman: DOÇ. DR. ALİ KAZIM ÖZ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Arkeoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Antik Çağ = Ancient Ages ; Arkeolojik eserler = Archaeological materials ; Heykel = Sculpture ; Heykel sanatı = Sculpture art ; Matematik = Mathematics ; Matematiksel beceri = Mathematical skill ; Matematiksel düşünme = Mathematical thinking ; Mozaik sanatı = Mosaic art ; Mozaikler = Mosaics

Özet:
Bu tezin amacı, Antik Dönem'de matematik bilgisinin mozaik ve heykel sanatına yansımasının incelenmesi ve değerlendirilmesidir.
Tez üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde matematiğin ilk kaynakları, Mısır ve Mezopotamya matematiği, Yunan matematiğinin dönemleri ve Antik Dönem'in ünlü matematik problemleri değerlendirilmiştir.
İkinci bölüm, matematik ve mozaik sanatı ilişkisine ayrılmıştır. Matematik tarihi ve mozaik sanatı tarihi karşılaştırılmıştır. Svastika, meander, spiral, küp ve prizma formları, konsantrik süslemeler ve Khioslu Hippokrates'in lunar alanları hesabından kaynaklanan formlar çözümlenmiştir. İskenderiyeli Pappus'un altıgenleri ve Arkhimedes'in yarı düzgün katıları, mozaik eserlerde teşhis edilmiştir. Zeugma Antik Kenti'nin sembolü olan Çingene Kızı'nın bakışları, geometrik olarak analiz edilmiştir. Metropolis Resepsiyon Salonu mozaiklerinin geometrik süslemelerinin yanı sıra bitkisel motif olarak düşünülen üçlü yaprak motifi, geometrik olarak çözümlenmiştir.
Üçüncü bölümde, matematik ve heykel sanatı ilişkisi, Yunan heykel sanatının kanon problemi çerçevesinde deneysel olarak incelenmiştir. Klaros'ta bulunan ve Efes Müzesi'nde korunan Kouros 1/20/95 ve Kouros 1/21/03, Klaros'ta bulunan ve İzmir Tarih ve Sanat Müzesi'nde korunan Kouros 3504, Çandarlı'da bulunan ve Bergama Müzesi'nde korunan Kouros 19, Efes Müzesi'nde korunan 1/27/93 envanter numaralı tamamlanmamış yontu; Atina Milli Müzesi'nde korunan Sunion Kouros, Anavysos Kouros döküm kopyası, Kouros 3686 ve Kouros 4890, deneysel çalışmanın malzemesini oluşturmaktadır. Heykeller, fotogrametri yöntemiyle üç boyutlu modellenmiştir. Elde edilen modeller yazılım olanakları kullanılarak analiz edilmiştir. Heykellerin orantı sistemi ve artistik çizgileri analitik olarak çözümlenmiştir.
Bu tez çalışmasında kullanılan yöntemlerin ve elde edilen bilgilerin; mozaik sanatı, heykel sanatı ve matematik tarihi araştırmalarına, arkeolojik eserlerin belgelenmesine ve değerlendirilmesine, heykeltıraşlık eğitimi ve öğretimine, müzecilik uygulamalarına ve konservasyon çalışmalarına katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Abstract:
The aim of this thesis is to examine and evaluate the reflection of mathematical knowledge on mosaic and sculpture art in ancient period.
The thesis consists of three chapters. In the first chapter, the early sources of mathematics, the mathematics of Egypt and Mesopotamia, the periods of Greek mathematics, and the famous mathematical problems of the ancient period have been evaluated.
The second chapter has been devoted to the relationship between mathematics and mosaic art. The history of mathematics and the history of mosaic art have been compared. Swastika, meander, spiral, cube and prism forms, concentric ornaments, forms originating from the lunar fields calculation of Hippocrates of Chios have been analyzed. Hexagons of Pappus of Alexandria and semi-regular solids of Archimedes have been identified in mosaic artifacts. The gaze of the Gypsy Girl, the symbol of the ancient city of Zeugma, has been analyzed geometrically. In addition to the geometric ornaments of the Metropolis Reception Hall mosaics, the triple leaf motif, which was considered as a floral motif, has been geometrically resolved.
In the third chapter, the relationship between mathematics and sculpture has been experimentally examined within the framework of the canon problem of Greek sculpture. Kouros 1/20/95 and Kouros 1/21/03, from Klaros, preserved in the Ephesus Museum; Kouros 3504, from Klaros, preserved in the Izmir History and Art Museum; Kouros 19, from Çandarlı, preserved in the Bergama Museum; the unfinished sculpture with inventory number 1/27/93 preserved in the Ephesus Museum; Sunion Kouros, the cast copy of the Anavysos Kouros, Kouros 3686, and Kouros 4890 preserved in the National Museum of Athens, constitute the material of the experimental study. The sculptures have been modeled in three dimensions using the photogrammetry method. Obtained models have been analyzed using software facilities. The proportion system and artistic lines of these sculptures have been resolved analytically.
It is thought that the methods used and the information obtained in this thesis will contribute to the research of mosaic art, sculpture art and history of mathematics, the documentation and evaluation of archaeological artifacts, sculpture education and training, and the museology practices and conservation studies.