Acil servise üst gastrointestinal sistem kanaması sebebiyle başvuran hastalarda klinik özelliklerin ve prognostik risk faktörlerinin incelenmesi
An investigation of clinical features and prognostic risk factors in patients presenting to the emergency department due to upper gastrointestinal system bleeding
Yazar: CUMA TAŞYÜREK
Danışman: PROF. DR. ÖMER LEVENT AVŞAROĞULLARI
Erciyes Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Acil Tıp Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Acil Tıp = Emergency Medicine

Özet:
Amaç: Bu çalışmanın amacı, acil servise üst gastrointestinal sistem kanaması nedeniyle başvuran hastaların klinik özelliklerinin ve prognostik risk faktörlerinin incelenmesidir.
Gereç ve Yöntem: Çalışmaya Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Acil Tıp Anabilim Dalına 01.01.2017-31.12.2022 tarihleri arasında üst gastrointestinal sistem kanaması nedeniyle başvuran yetişkin hastalar dahil edilmiştir. Hastaların kayıtlarından; demografik özellikleri, başvuru semptomları, tıbbi özgeçmişteki hastalıklar, kanama eğilimi yapan ilaç kullanımı, daha önce üst gastrointestinal sistem kanama öyküsü, vital bulgular, Glaskow koma ölçeği puanı, laboratuvar tetkik sonuçları, yapılan tedaviler ve girişimsel işlemler, diğer tanı yöntemleri, sonuçlanma durumu, mortalite sebebi, yatış yapılan bölüm, hastanede kalış süresi bilgileri taranmıştır. Mortalite; çalışmanın birincil sonlanım noktası olarak alınmıştır. Yoğun bakım ihtiyacı, hastanede kalış süresi ve girişimsel tedaviler (endoskopik tedavi, cerrahi tedavi ve anjiografik embolizasyon) çalışmanın ikincil sonlanım noktaları olarak alınmıştır. Hasta kayıtlarından elde edilen demografik özellikler, klinik bilgiler ve laboratuvar özellikleri bilgisayar ortamında kaydedilmiş ve istatistiksel analizleri yapılmıştır.
Bulgular: Çalışmaya dahil edilen 1403 hastanın %56.2'si 65 yaş üzerinde idi ve %59.7'si erkekti. En sık başvuru şikayeti %58.8'lik oran ile hematemez idi, melena sebebiyle başvuru oranı ise %53.1 idi. Hastaların %52'sinin komorbit hastalığı olduğu görülmüştür. ASA'nın, en sık kullanılan kanama eğilimi yapan ilaç olduğu tespit edilmiştir (%16.1). Bunu ikinci sırada %10.6'lık oran ile varfarinin takip ettiği görülmüştür.
Çalışmamızda mortalite %9.7 (n=135) olarak bulunmuştur. Yaşın ilerlemesiyle mortalitenin arttığı görülmüştür. Tıbbi özgeçmişte birden fazla hastalık olması; KC hastalığı, KY, DM, KBH , onkolojik hastalık olması; hematemez, senkop ve birden fazla semptomla başvuru olması; ortalama arter basıncının düşük olması; solunum sayısının yüksek olması; nabızın yüksek olması; Glaskow koma ölçeği puanının düşük olması; laboratuvar tetkik sonuçlarında değişiklik olması ( düşük HB seviyesi, düşük HCT değeri, yüksek MCV değeri, düşük PLT sayısı, yüksek WBC, yüksek GLU düzeyi, yüksek BUN düzeyi, yüksek Kre düzeyi, yüksek AST düzeyi, yüksek ALT düzeyi, yüksek INR değeri, yüksek aPTT değeri, yüksek PT değeri ve artmış BE) ve kan ürünleri kullanılması (eritrosit süspansiyonu, taze donmuş plazma, trombosit süspansiyonu) ile mortalite arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur.
Tıbbi özgeçmişte KC hastalığı, kolit, HT, kalp kapak hastalığı, KY, DM, KBH, onkolojik hastalık ve birden fazla hastalığın olması; hematemez, hematokezya, senkop ve birden fazla semptomla başvurma olması; kan ürünleri transfüzyonu yapılması; laboratuvar tetkik sonuçlarında değişiklik olması ( düşük HB seviyesi, düşük HCT değeri, düşük PLT sayısı, yüksek WBC, yüksek GLU düzeyi, yüksek BUN düzeyi, yüksek Kre düzeyi, yüksek AST düzeyi, yüksek ALT düzeyi, yüksek INR değeri, yüksek aPTT değeri, yüksek PT değeri) ile yoğun bakım ihtiyacı arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur.
En sık yapılan girişimsel işlemin endoskopi olduğu (n=881, % 62.8), 5 hastaya (%0.4) anjiyografik embolizasyon, 4 hastaya (%0.3) cerrahi yapıldığı tespit edilmiştir . Senkop sebebiyle başvurma, ortalama arter basıncında düşme, GKS puanının düşük olması, laboratuvar tetkik sonuçlarında değişiklik olması (düşük HB seviyesi, düşük HCT değeri) ve  kan ürünleri kullanılması (eritrosit süspansiyonu, taze donmuş plazma, trombosit süspansiyonu) ile girişimsel işlem ihtiyacı arasında anlamlı ilişki bulunmuştur.
Hastanede kalış süresi ortalama 3 gün iken, yoğun bakımda yatanlarda bu süre 7 gün olarak bulunmuştur. Senkop ve birden fazla semptomla başvurma olması; tıbbi özgeçmişte KC hastalığı, KAH, HT, KY, DM, KBH, KOAH ve birden fazla hastalığın olması; ortalama arter basıncında düşme, laboratuvar tetkik sonuçlarında değişiklik olması (düşük HB seviyesi, düşük HCT değeri, düşük PLT sayısı, yüksek GLU düzeyi, yüksek BUN düzeyi, yüksek Kre düzeyi, yüksek AST düzeyi, yüksek ALT düzeyi, yüksek INR değeri, yüksek aPTT değeri, yüksek PT değeri) ile hastanede kalış süresi arasında anlamlı ilişki bulunmuştur.
Sonuç: Acil servise üst gastrointestinal sistem kanamasıyla başvuran hastalarda; ileri yaş, komorbid hastalıklar, kanama eğilimi oluşturan ilaç kullanımı, semptomlar, vital bulgulardaki değişiklikler ve laboratuvar tetkiklerindeki sonuçlar gibi verilerin kullanımı mortalite, yoğun bakım ihtiyacı, girişimsel işlem ihtiyacı ve hastanede kalış süresini öngörmede önemli faktörler olarak görünmektedir. 
Anahtar Kelimeler: Üst Gastrointestinal Sistem Kanaması, Acil Servis, Prognostik Risk Faktörleri, Mortalite.

Abstract:
Objective: The aim of this study is to investigate the clinical features and prognostic risk factors of patients who applied to the emergency medicine department due to upper gastrointestinal system bleeding. 
Materials and Methods: Adult patients who applied to the Emergency Medicine Department of Erciyes University Medical School due to upper gastrointestinal bleeding between 01.01.2017-31.12.2022 were included in the study. The following data were collected from the records of the patients:  demographic information, symptoms at presentation, medical history, use of medications that may cause bleeding tendency, history of previous lower gastrointestinal bleeding, vital signs, Glasgow coma scale score, laboratory test results, treatments and interventions performed, other diagnostic methods, outcome status, cause of mortality, hospital department where the patient was admitted, and length of hospital stay. Mortality was taken as the primary endpoint of the study. Need for intensive care unit admission, length of hospital stay, and interventional treatment (endoscopic treatment, surgical treatment, or angiographic embolization) were taken as secondary endpoints of the study. Demographic and clinical information obtained from the records of patients were first recorded in the computer environment and then statistical analysis were performed. 
Results: Of the patients in the study, 56.2 % were over 65 years old and 59.7 % were male. The most frequent symptom at presentation was hematemesis (58.8%), and  melena was the second most frequent symptom at presentation (53.1%). It was found out that 52 % of the patients had comorbid diseases. The most frequently used drugs causing bleeding tendency were ASA (16.1 %) and warfarin (10.6 %) respectively. 
Mortality was found to be 9.7 % in our study. It has been found out that mortality increases with advancing age. Statistically significant correlations were found between having more than one disease, liver disease, heart failure, diabetes mellitus, chronic kidney disease, oncologic disease in the medical history ; presentation with hematemesis, syncope or more than one symptom; low mean arterial pressure; high respiratory rate ; increased heart rate ; low Glasgow coma scale ; changes in laboratory test results ( low HB level, low HCT level, high MCV, low PLT count, high WBC, high GLU level, high BUN level, high Kre level, high AST level, high ALT level, high INR value, high aPTT value, high PT value, increased BE) ; transfusion of blood products (packed red blood cells, fresh frozen plasma, platelet suspension) and mortality.
Statistically significant correlations were found between having more than one disease, liver disease, colitis, hypertension, valvular heart disease, heart failure, diabetes mellitus, chronic kidney disease, oncologic disease in the medical history ; presentation with hematemesis, hematochezia, syncope or more than one symptom ; transfusion of blood products ; changes in laboratory test results ( low HB level, low HCT level, low PLT count, high WBC, high GLU level, high BUN level, high Kre level, high AST level, high ALT level, high INR value, high aPTT value, high PT value, increased BE)  and need for intensive care unit.
It was found out that the most frequently performed interventional procedure was endoscopy (n=881, 62.8 %) and that 5 patients (0.4 %) underwent angiographic embolization and 4 patients (0.3 %) surgery. Statistically significant correlations were found between presentation with syncope ; low Glasgow coma scale ;  changes in laboratory test results ( low HB level, low HCT level) ; transfusion of blood products   and need for interventional procedure.
While the mean length of hospital stay was 3 days, it was 7 days for those hospitalized in the intensive care unit. Statistically significant correlations were found between presentation with syncope or more than one symptom ; having more than one disease, liver disease, coronary artery disease, hypertension, heart failure, diabetes mellitus, chronic kidney disease, chronic obstructive pulmonary disease; low mean arterial pressure ; changes in laboratory test results ( low HB level, low HCT level, low PLT count, high GLU level, high BUN level, high Kre level, high AST level, high ALT level, high INR value, high aPTT value, high PT value) and length of hospital stay.
Conclusion: In the evaluation of patients presenting to the emergency department due to upper gastrointestinal system bleeding; the use of data such as advanced age, comorbid diseases, use of drugs causing bleeding tendency, symptoms at presentation, changes in vital signs, and changes in laboratory test results seem to be important factors in predicting mortality, need for intensive care unit, need for interventional procedures and length of hospital stay.

Keywords: Upper gastrointestinal system bleeding, emergency department, prognostic risk factors, mortality.