XI-XIII. yüzyıllarda Kıpçak-Rus hanedan evlilikleri ve siyasi münasebetlere etkisi
Kıpchak-Rus marriages and its effect on political relations between XI-XIII. centuries
Yazar: AYBERK SİNAN ÖZEL
Danışman: PROF. DR. İLYAS TOPSAKAL
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Genel Türk Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Tarih = History
Dizin: Deşt-i Kıpçak = Deşt-i Kıpçak ; Evlilik = Marriage ; Hazarlar = Khazars ; Kıpçaklar = Kıpcaks ; Peçenekler = Pechengs ; Rusya = Russia ; Rusya Türkleri = Russia Turks ; Siyasi ilişkiler = Political relations ; Uzlar = Oguzes

Özet:
Türkler ve Rusların ilk ilişkilerinden itibaren evlilikler, siyasi kazanımlar elde etme araçlarından biri olarak kullanıldı. İlişkilerin başladığı ve gelişme evresi yaşadığı yüzyıllar arasında yapılan evlilikler, uzun süren savaşları bitirme, barış ortamı sağlama, çeyiz vasıtasıyla avantaj kazanma, akrabalık bağlarını kullanarak asker desteği elde etme motivasyonları üzerinde durularak gerçekleştirildi. Daha Kiev'de Rus devleti kurulmadan önce Türk boyları ile tanışan Slav kabileleri, devletleştikleri IX. yüzyıldan itibaren siyasi ilişkilerini Türk boyları ekseninde arttırdı. Bunun üzerine Karadeniz'in kuzeyine gelen Peçenekler, Uzlar ve Kıpçaklar ile mücadele etmek durumunda kaldılar. Uzun süren bu mücadeleler, Kiev Rusyası'nda ayrışmaların yaşanması ve Rus hanedanlıklarının ortaya çıkması ile de daha çok arttı. Bunun üzerine Çernigov, Smolensk, Suzdal gibi büyük Rus şehirlerinde oluşan siyasi teşekküller, Kiev'e karşı destek sağlamak amacıyla Kıpçaklarla evlilikler yaptı. Kiev Knezliği ise bu süre zarfında artan yağma faaliyetlerini durdurarak Kıpçakları kontrol altına alma amacıyla akrabalık ilişkileri kurdu. Kurulan akrabalık ilişkileri ile Kıpçak hanlarının kızları, Kiev dahil diğer şehirlerin knezleri ile evlenerek Rus aile yapısının temellerine etki ettiler. Evliliklerin sonucunda doğan vârisler yarı Rus kökenli yarı Kıpçak kökenli knezler hâlini aldılar. Bu vârisler kendi şehirlerinin başına geçmekle kalmadı, Büyük Kiev tahtına da oturarak tüm Rusya'nın da knezi oldular. Bu durum, Kıpçak kökenli knezlerin tüm Rusya'yı yönetebilecek güce ulaşabildiğini de göstermektedir. Evliliklerin güçler dengesini değiştirdiği Orta Çağ'daki Türk-Rus ilişkileri, siyasi ilişkiler bakımından en kritik dönemi gözler önüne sermektedir.

Abstract:
From the very first intereaction of Russians and Turks, cross-marriages were used as one of the instruments in obtaining political gains. The cross-marriages were made by emphasizing the motivations of ending long-lasting wars, providing and enviroment of peace, gaining advantage through dowry and obtaining military support with kinship relationships between the centuries when the relations began and in the development phase. Even before the establishment of the Russian state in Kiev, the Slavic tribes, who met with the Turkish tribes have increased their political relations on the axis of Turkish tribes since they became a state in the 9th century. Thereupon, the Pechenegs, who came to the North of the Black Sea, had to fight with the Uz and Kipchaks. These long-lasting fights increased even more with the disintegration in Kievan Russia and the emergence of Russian dynasties. Moreover, political entities that had formed in major Russian cities such as Chernigov, Smolensk and Suzdal has also made the cross-marriages with the Kipchaks to provide support against Kiev. The Kiev Principality, on the other hand, stopped the increasing plundering activities during this period and established kinship relations , the daughters of the Kipchak khans had married the knezs of other Russian cities, including Kiev and influenced the foundations of the Russian family structure. The heirs that were born as a result of the cross-marriages became knezs as half Russian and half Kipchak origin. These heirs not only became the head of their own cities but also became the king of all Russia by sitting on the throne of Great Kiev. This situation also indicates that the knezs with Kipchak origin were able to reach the power to rulet he entire country. The cross-marriages that changed the balance of power in Turkish-Russian relations of power in Turkish-Russian relations during the Middle Ages reveals the most critical period in terms of political relations.