Çalışanların örgütsel vatandaşlık ve üretim karşıtı iş davranışlarının nedenlerine ilişkin bir model önerisi
A model proposal of antecedent about organizational citizenship behaviours and counterproductive work behaviours of workers
Yazar: HATEM ÖCEL
Danışman: PROF. DR. ALİ DÖNMEZ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Sosyal Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Psikoloji = Psychology ; İşletme = Business Administration
Dizin: Adalet = Justice ; Güvencesizlik = Without guaratee ; Çalışanlar = Workers ; Çalışma tutumları = Working attitudes ; Örgütsel adalet = Organizational justice ; Örgütsel davranış = Organizational behavior ; Örgütsel psikoloji = Organizational psychology ; Örgütsel vatandaşlık = Organizational citizenship ; İnsan davranışı = Human behavior

Özet:
Bu araştırma örgütsel adalet bağlamında son yıllarda üzerinde durulmaya başlanan bir bireysel değişken olan ?adil dünyaya inanç?ın örgütsel adalet algısı, örgütsel destek algısı, iş güvencesizliği ve psikolojik zorbalık ile örgütsel vatandaşlık ve üretim karşıtı iş davranışları arasındaki ilişkilerde bir aracılık rolünün bulunup bulunmadığını inceleme amacıyla yürütülmüştür. Ayrıca, ilgili literatürde örgütsel vatandaşlık ve üretim karşıtı iş davranışlarıyla olan ilişkileri ayrı ayrı araştırılan bu değişkenler bir arada ele alınarak söz konusu davranışların yordanmasına yaptıkları göreli katkılar incelenmiştir.Çalışma Ankara ilinde kamu ve özel sektöre ait çeşitli işyerlerinde çalışan 400 katılımcıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırmada öncelikle örgütsel adalet algısı, örgütsel destek algısı, iş güvencesizliği ve psikolojik zorbalık ile örgütsel vatandaşlık ve üretim karşıtı iş davranışları arasında adil dünya inancının aracılık rolüne ilişkin modelin sınanmasına daha sonra regresyon analizlerine yer verilmiştir.Bulgular, adil dünya inancının aracı değişken olarak yer aldığı bir modelin adalet algısı ile örgütsel vatandaşlık ve üretim karşıtı iş davranışları arasındaki ilişkileri doğrudan bir ilişki bulunduğunu öneren bir modelden daha iyi yordadığını göstermiştir. Diğer yandan iş güvencesizliği yaşamanın hem örgütsel vatandaşlık hem de üretim karşıtı iş davranışlarını yordadığı bulunmuştur. Algılanan örgütsel desteğin kurallara uyma, savunmacı katılım ve sosyal katılımı pozitif olarak, sabotaj ve geri çekilmeyi ise negatif olarak yordadığı tespit edilmiştir. Psikolojik zorbalığın kurallara uymayı negatif, işlevsel katılımı pozitif olarak; sabotaj, geri çekilme, çalma ve kötüye kullanmayı ise negatif olarak yordadığı bulunmuştur.Anahtar Kelimeler: Örgütsel vatandaşlık davranışları, üretim karşıtı iş davranışları, algılanan örgütsel destek, iş güvencesizliği, psikolojik zorbalık, adil dünya inancı, örgütsel adalet.

Abstract:
This research has been executed for the purpose of examining whether there is a mediation role in the relations between organizational citizenship and counterproductive work behaviours, and perceived organizational justice, perceived organizational support, job insecurity and mobbing of ?belief in a just world? that is a variable recently started to be dealt with in the context of organizational justice. Also, these variables whose relations of each with organizational citizenship and counterproductive work behaviours has been separately examined in the related literature are dealt with together and examined their relative contributions into predicting said behaviours.The study has been carried out with 400 worker participants who work at public and private organizations placed in Ankara. In the study, it is primarily dealt with testing the model related with mediation role of belief in a just world between perceived organizational justice, perceived organizational support, job insecurity and mobbing with organizational citizenship and counterproductive work behaviours, and then regression analysis.The findings have indicated that a model in which belief in a just world tool is included as a variable predicts more precise than a model that offers a direct relation between perceived justice, and organizational citizenship and counterproductive work behaviours. On the other hand, it has been found that feeling job insecurity predict both organizational citizenship and counterproductive work behaviours. It has identified that perceived organizational support predict obeidence, advocacy participation and social participation positive manner, while sabotage and withdrawal in negative manner. It is found that mobbing predict obeidence in negative manner, functional participation in positive manner, and sabotage, withdrawal, theft and abuse in negative manner.Key Words: Organizational citizenship behaviours, counterproductive work behaviours, perceived organizational support, job insecurity, mobbing, belief in a just world, organizational justice.