Ankara Milli Kütüphane Blackmer Koleksiyonunda bulunan kıyafet albümleri
The Costume books in Ankara National Library Blackmer Collection
Yazar: AKİLE BAYTEMİR
Danışman: DR. PELİN ŞAHİN TEKİNALP
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2003
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Albümler = Albums ; Blackmer Koleksiyonu = Blackmer Collection ; Giysiler = Clothes

Özet:
Ankara Milli Kütüphane Blackmer Koleksiyonunda Bulunan Kıyafet Albümleri" başlıklı yüksek lisans tezinde, 64/510 (554), 65/514 (555), 66/515 (556), 67/516 (557), 68/518 (558), 69/522 (559) numaralı albümlerde bulunan kıyafetlerin tanımlanması, üslup değerlendirmelerinin ve tarihlemelerinin yapılarak birbirleriyle olan benzerlik ya da farklılıklarının saptanması, mevcut bilgiler dahilinde sanatçılarının kökenlerinin ve banilerinin belirlenmesi, günümüze ulaşmış kıyafet albümleri içindeki yer ve önemlerinin tespiti amaçlanmıştır. Tez konusu olan albümlerin içinde bulunduğu Blackmer Koleksiyonu, Kültür Bakanlığı'nca 1 1-13 Ekim 1989'da, ünlü müzayede firması Sotheby's tarafından Londra'da düzenlenen Osmanlı İmparatorluğu'na ait kitapların satışında 300'den fazla kitapla birlikte satın alınmıştır. Özellikle saray görevlileri, askeri figürler ve Osmanlı İmparatorluğu'nu oluşturan milletlerin temsilcilerinin gösterildiği Ankara Milli Kütüphane Blackmer Koleksiyonunda bulunan 6 kıyafet albümünde sırayla; 64/510 (554) numaralı kıyafet albümünde 106 (Res.1-106), 65/514 (555) numaralı albümde 61 (Res. 107- 167), 66/551 (556) numaralı albümde 143 (Res. 168-3 10), 67/516 (557) numaralı albümde 25 (Res.3 11-335), 68/518 (558) numaralı albümde 25 (Res.336-360) ve 69/522 (559) numaralı albümde 20 (Res.361-380) resim bulunmaktadır. Ankara Milli Kütüphane Blackmer Koleksiyonunda bulunan kıyafet albümleri konulu çalışma çerçevesinde incelenen toplam 380 resim, gerek birbirleriyle gerek diğer kıyafet albümleri ve seyahatnamelerdeki resimlerle karşılaştırıldığında, Osmanlı Devleti'nde giyimde uygulanmış değişmez kuralları yansıtmaktadır. Albümlerde yer alan resim altı açıklamalarında kullanılan Fransızca, Almanca, İtalyanca, İngilizce, Yunanca gibi diller de bu kıyafet albümlerinin alıcı kitlesinin çeşitliliğini göstermektedir. Albümlerde görülen üslup farklılıkları dönemin zengin sanatçı ortamıyla ilgili önemli bilgiler vermiştir. 554 ve 558 numaralı albümler için kesin söyleyemesek bile albümlerin derleme oldukları, gerek resimlerden gerek resim açıklamalarındaki yazı karakterlerinden anlaşılmaktadır. Albümlerde figürlerin hiyerarşik düzende olmayışları da bu saptamayı desteklemektedir. Derleme olan bu albümlerden, özellikle 555, 556 ve 559 numaralı albümlerde çok net görülen üslup farklılıkları; resim eğitimi almış, anatomi, renk ve perspektif bilgisi olan sanatçılarla geleneksel üsluba daha yakın, zeminibelirtmeden, daha canlı renkleri, daha nakışçı ve çizgisel üslupla kullanan sanatçıların beraber çalıştıkları atelyelere işaret etmektedir. Bu üslup farklılıkları yabancı, levanten, gayrimüslim ve yerli sanatçıların beraber çalıştığı zengin bir sanat ortamının da önemli göstergesidir. Çalışmanın önemli sorunlarından biri olan tarihlemede; II. Mahmud'un 1828 yılında gerçekleştirdiği kıyafet devrimi, kıyafetlerde yapılan köklü değişikliklerin kıyafet albümlerine yansımaması düşünülemeyeceğinden, önemli bir hareket noktası olmuştur. Hiyerarşik düzende olmasalar bile albümlerde yer alan II. Mahmud'un kaftan ve kavukla betimlendiği resimler, doğrudan 1828 kıyafet değişikliğinden öncesine bizi ulaştırmıştır. Albümler için yapılan tarih saptamaları; figür tanımlamaları, üslup değerlendirmeleri ve sanatçı sorunuyla ilgili yapılan karşılaştırmalar sırasında kullanılan tarihleri bilinen albümlerle (Fenerci Mehmed albümünün 1811, Ankara Etnografya Müzesi'ndeki albüm 1818 tarihlerine sahiptirler) ve seyahatnamelerle olan benzerliklerle de doğru lanmaktadır. Avrupalıların Türkler hakkında bilgi edinme istekleriyle başlayan kıyafet albümleri, sosyal yaşamın yansıdığı önemli göstergelerden biri olduğundan; Ankara Milli Kütüphane Blackmer Koleksiyonunda bulunan kıyafet albümlerinden günümüze ulaşan isimler, tarihler, açıklamalar ve üsluplar dönemin renkli sanat ve sanatçı ortamına da ışık tutmaktadır.

Abstract:
In the M.A. thesis titled as "The Costume Books In Ankara National Library Blackmer Collection", it is aimed to define the costumes in books numbered as 64/510(554), 65/514(555), 66(515(556), 67/516(557), 68/518(558), 69/522(559), to evaluate styles and to date, and so to fixate their similarities or differences, to determine the roots and founders of the artists in terms of present information, and to fixate their place and importance in costume books that have survived till now. Blackmer Collection in which there are the books that are the subject of this thesis is bought by the Ministry of Culture together with more than 300 books on 11-13 September 1989 during the sale of the books that belong to the Ottoman Empire, and this is arranged by the famous auction firm, Sotheby, in London. In the 6 costume books in Ankara National Library Blackmer Collection, in which especially people that are in charge in place, military figures and representatives of the peoples that form the Ottoman Empire are shown, the following pictures are present respectively 106 (RES. 1-1 06) pictures in costume book numbered as 64/510(554), 61 (RES. 107-167) pictures in the book numbered as 65/514(555), 143 (RES-168-310) pictures in the book numbered as 66/551(556), 25 (RES 311-335) pictures in the book numbered as 67/516(557), 25(Res 336-360) pictures in the book numbered as 68/518(558) and 20 (Res 361-380) pictures in the book numbered as 69/522(559). The total 380 pictures which are examined in terms of the stud whose subject is the costume books in Ankara National Library Blackmer Collection, when compared both with each other and with pictures from other costume books and book of travels, reflect the unchangeable rules practiced in dressing in the Ottoman Empire. Also, the languages such as French, German, Italian, English and Greek that are used in the explanations under pictures in the books reflect the diversity of the buyers of these costume books. The stylistic differences in the books give important information about the rich artist setting of the period. Though we can not tell it certainly, the books numbered as 554 and 558 are collections, and this is inferred from the characteristic of writing in both pictures and picture explanations. This fixation is also supported by the condition that the books are not arranged in hierarchy. The stylistic differences clearly seen especially in the books numbered as 555, 556 and 559 among the collections indicate that there are ateliers where the artists who are trained in drawing and have knowledge in anatomy, colour and perspective and the artists who are closer to the traditional style and use vivider colours with more embroidererIV and diagrammatic style without defining the ground work together. These stylistic differences are also the indicators of the rich art setting where foreign, Levantine, non- Muslim and local artists work together. In the dating, which is one of the important problems of the study, the costume revolution realized by Mahmut II in 1828 is on important starting point as it can not be thought that the fundamental changes in costumes are not reflected in the books. Though nothierarchicelly arranged, the pictures in which Mahmud II is described with caftan and kavuk have caused us to directly reach the days before the costume revolution in 1828. The date fixations done for the books are also verified with the similarities with both the travel books and the albums whose dates are known and which are used in the comparisons about artist problem, style evaluations and figure definitions. (The year of Fenerci Mehmed album is 1 8 1 1 and the one in Ankara Ethnography Museum is 1 8 1 8) As the costume books which are started to be formed with European's wishes on obtaining information about the Turks, are among the important indicators of social life, the names, dates, explanations and styles that have survived till today and that are in Ankara National Library Blackmer Collection are lightening the colourful art and artist settings of the period.