Türkiye yükseköğretim sistemi içerisinde istihbarat eğitiminin karşılaştırmalı analizi ve bir model önerisi
Comparative analysis of intelligence education within the Turkish higher education system and a model proposal
Yazar: BURAK TÜRKEN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ERDEM ÖZGÜR
Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi / Güvenlik Bilimleri Enstitüsü / Güvenlik Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Eğitim = Education ; Karşılaştırmalı değerlendirme = Comparative evaluation ; Karşılaştırmalı eğitim = Comparative  education ; Yükseköğretim kurumları = Higher education institutions ; Yükseköğretim programları = Higher education programming ; Yükseköğretim sistemi = Higher education system ; İstihbarat = Intelligence

Özet:
İstihbarat gizli doğası gereği akademide az çalışılan bir olgu olmuştur. Fakat istihbarat örgütlerinin arşiv belgelerini kamuya açması; açığa çıkan örtülü operasyonların, istihbarat örgütlerinden sızan belgelerin ve James Bond gibi popüler kültür filmlerinin kamuoyunda ve akademik camiada oluşturduğu ilgi; bilgi ve iletişim teknolojileri sayesinde açık kaynaklara erişim imkânının artması ve hem istihbarat uygulayıcısı hem de akademiysen kimliği taşıyanların alana katkıları istihbarat konularının akademide daha çok çalışılmasını sağlamıştır. Alana olan ilginin artmasının bir diğer nedeni ise geniş bir yelpazedeki tehditlerle karşı karşıya kalan devletler için güvenliğin sağlanmasında istihbaratın rolünün ve öneminin anlaşılması ve araştırılması ihtiyacı olmuştur. Bugün ise istihbarat geniş bir literatüre ve kendi akademisyen topluluğuna sahip, kendi araştırma sorularına sosyal bilim metodolojisini kullanarak cevap arayan, teoriler geliştirmeye çalışan, kurumsal ve kuramsal olarak gelişmiş ve alana özgü akademik dergilerin bulunduğu bir akademik disiplin özelliği kazanmıştır. 
Akademik bir disiplin olarak istihbarata özgü programlar yükseköğretim kurumlarında artmaya başlamıştır. Programların artmasıyla birlikte yükseköğretimdeki istihbarat öğretimine eğitim bilimi perspektifiyle bakılması gereği ortaya çıkmıştır.  Bu çalışmada istihbarat disiplini eğitim bilimleri perspektifinden ele alınmıştır. İlk bölümde eğitimde akademik disiplin kavramı açıklanmış, istihbarat akademik disiplinin özelliklerine göre değerlendirilmiş, güvenlik bilim dalının altında bir disiplin olarak tanımlanmış, disiplinin diğer bilim dalları ile ilişkisi ortaya konulmuş ve disiplinin Türkiye'deki durumu tartışılmıştır. Ayrıca istihbarat eğitim türleri formal ve informal eğitim bağlamında betimlenmiştir. Formal eğitim kapsamında istihbarat örgütlerinin hizmet içi eğitim faaliyetleri ve yükseköğretim kademelerinde uygulanan istihbarat programları ele alınmıştır. Bölümün sonunda yükseköğretimdeki güncel gelişmeler doğrultusunda Türkiye'deki istihbarat programlarının durumu irdelenmiştir.
Çalışmanın son bölümünde araştırma kapsamında incelenen ülkelerin istihbarat eğitimi veren yükseköğretim kurumlarının uygulamaları yüksek lisans programları üzerinden karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Ülkeler arasındaki farklar ve benzerlikler çizelge ve şekiller kullanılarak ortaya konularak Türkiye yükseköğretiminin istihbarat eğitimi bağlamında eksiklikleri tespit edilmiştir. Dolayısıyla çalışmamızın temel tezi Türkiye'de istihbarat eğitiminin eksikliklerini bulunduğu ve sistematik bir istihbarat eğitim modeline ihtiyaç duyulduğudur. İstihbarata özgü yüksek lisans programları, öğretim programlarının öğeleri olan amaçlar, program yeterlilikleri, içerik, öğretme süreci, ölçme ve değerlendirme bakımından karşılaştırılmıştır. Analize yardımcı olması maksadıyla MAXQDA 2020 nitel veri analiz yazılımı kullanılmıştır.  İçerik analiziyle elde edilen veriler belirlenen tematik kodlar altında sınıflandırılarak okuyucu için kolayca anlaşılır hale getirilmiştir. Çalışma sonucunda elde edilen bulgular tartışılmış ve Türkiye yükseköğretimi için bir istihbarat eğitim modeli önerisinde bulunulmuştur.

Abstract:
Due to its hidden nature, intelligence used to be a less studied phenomenon in the academy. However, the public and academic interest created by the intelligence agencies' disclosure of archive documents, the covert operations that were revealed, the documents leaked from the intelligence organizations, popular culture films such as James Bond, increased access to open sources thanks to information and comunication technologies and the contributions of intelligence prantitioners-academicians to the field has enabled intelligence issues to be studied more in the academy. Another reason for the increased interest in the field has been the need to understand and investigate the role and importance of intelligence in providing security for states facing a wide range of threats. Today, intelligence has gained the characteristics of an academic discipline, which has a wide literature and its own academic community, seeks answers to its own research questions using social science methodology, tries to develop theories, has developed institutionally and theoretically and has academic journals specific to the field.
As an academic discipline, intelligence-specific programs have begun to increase in higher education institutions. Therefore, it has become necessary to look at intelligence education in higher education from an educational science perspective. In this study, the intelligence discipline is discussed from the perspective of educational science. In the first part of the study, the concept of academic discipline in education was explained, intelligence was evaluated according to the characteristics of the academic discipline, the relationship of the discipline with other sciences was revealed, the intelligence discipline was defined as a discipline under the security science and the status of the discipline in Turkey was mentioned. In addition, intelligence education types are described in the context of formal and informal education. Within the scope of formal education, in-service training activities of intelligence organizations and intelligence programs applied at higher education levels were discussed. At the end of this part, the situation of intelligence programs in Turkey is examined in line with the current developments in higher education.
In the last part of the study, the paractices of higher education institutions in the countries examined were analized comparatively trough master programs. Differences and similarities between countries are demonstrated using tables and figures and Turkey's deficiencies were determined. Therefore, the main thesis of our study is that there are deficiencies of intelligence education inTurkey and systematic intelligence education model is needed. Intelligence-specific master's programs have been compared in terms of objectives, program qualifications, content, teaching process, assessment and evaluation, which are the elements of a curriculum. Content analysis of the program information accessed from the official websites of higher education institutions was made. MAXQDA 2020 qualitative data analysis software was used to assist the analysis. The data obtained through content analysis are classified under the determined thematic codes and made easily understandable for the reader. The findings were discussed and an intelligence education model was proposed for higher education in Turkey.