Menâr tefsiri'nde fert-devlet ilşkisi
State-individual relations in the commantry of Al-manar
Yazar: MELEK ALTINTAŞ YILMAZ
Danışman: PROF.DR. REMZİ KAYA
Uludağ Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Din = Religion

Özet:
Bir İslâm bilgini olan Reşid Rıza Menâr Tefsiri eserine yaşadığı asrın sorunlarınıaktararak bu sorunlara Kur'ân merkezli çözümler bulmaya çalışmıştır. Nisâ Sûresi 58?59. ayetleri tefsir ederken ayette kendilerine itaat edilmesi emredilen ulu'l-emrkavramını idareciler ve bilginler de dâhil olmak üzere çeşitli alanlarda uzman ve öncükişiliklerin oluşturduğu bir yapı olarak yorumlamış ve böylece kendinden öncekilerdenfarklı bir fikir ortaya atmıştır.Ona göre Kur'ân'da ayrıntılarıyla açıklanmış bir devlet şekli yoktur. Kur'ân'daemredilen şûra hükmü bir devlet sistemi olarak düzenlenirse bu sistem İslâm toplumunuihya edecek ve eski itibarına kavuşturabilecektir. Ayrıca bu sistemin düzenlenmesindeHz. Peygamber ve Raşit Halifeler'in uygulamaları Kur'ân ayetlerinden sonra ikinciderece referanslardır.Devlet yasama, yürütme ve yargı olarak üç kuruldan meydana gelir ve millettarafından seçilen, kendilerine güvenilen ehl-i hal ve'l akd olan ulu'l-emr heyetininaralarındaki istişaresiyle işleyişini devam ettirir. Ulu'l-emr'den bir heyetin teşkil ettiğiyasama kurulu devletin ihtiyacı olan kanunları çıkarmaktadır. Yasama işlevi nasların azolduğu veya hiç olmadığı idarî-siyasî-kazâî (yargısal) alanlarda yapılmakla birliktenaslar kanunların çıkarılmasında temel kaynak vazifesi görür. Ulu'l-emr heyetininseçtiği halifenin başında olduğu yürütme kurulu ise devletin idarî işleyişini devam ettirir.Yürütme kurulunun başlıca görevleri; şûra sistemini uygulamak, toplumsal birlik veberaberliği sağlamak, güvenlik ortamını gerçekleştirmek, devletin savunma gücünüoluşturmak ve maliyesini düzenlemek, toplumsal bilinçlendirmeyi sağlayarak İslâmdavetini ülke içinde ve dışında yaymaktır. Ona göre yargı faaliyetini yasama kurulundanbir heyetin de üstlenebileceği yargı kurulu bağımsız olmalı, evrensel hukuk prensipleriolan adalet ve eşitlik temelleri üzerine bina edilmelidir.Reşid Rıza'nın devlet anlayışında milletin fertleri ulu'l-emri özgür iradesiyleseçerek ve bu konuda üstüne düşenleri bilinçli bir şekilde yaparak devlete hâkimolmakta hükümeti dolaylı yoldan denetlemektedir.

Abstract:
As an Islamic scholar, Rashid Rida dealt with the problems of his own centuryand tried to find solutions for them based on Qur'an. Having commented on the 59. verseof the surah of an-Nisâ, he interpreted the concept of "ulu'l amr" as a structureconstituted by specialists and pioneers in various areas including administrators andscholars. Thus he suggested an idea different from that of his predecessors.According to him there is no form of government the details of which are givenin Qur'an. If the counsel ordered by Qur'an is accepted as system of government, thissystem will be revive the Islamic community and make it possible for it to attain itsformer eminence. In addition, the practices of the Prophet and Rightly Guided Caliphsare secondary bases following the verses of Qur'an for this system.The government formed by legislation, execution and judicial power is operatesthrough the consultation of ulu'l amr committee members between themselves. Thesetrustworthy members are selected by the nation. The legislation committee establishedby the board including some members of ulu'l amr legislates the laws needed bygovernment. Although the function of legislation works in political and judicial areas onwhich the Qur'anic and prophetic regulations are scare or do not exist, the regulations inquestion are the main sources for legislation. As for the execution committee headed bythe caliph selected by ulu'l amr board, it administers the government. According to Ridathe juridical committee must be independent and established on the universal legalprinciples of the justice and equity.According to Rashid Rida's understanding of government, the nation selects theulu'l amr by its free will and fulfills its duties consciously. In doing so, it governs thestate and indirectly check the government.