Sovyet dönemi Kırgız hikâyelerinde 'Yetim' çocuk arketipi
The 'Orphee' child arcetype in Soviet period Kyrgyz stories
Yazar: AYŞENUR BAYRAK ALTIOK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ DÖNE ARSLAN
Kastamonu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Arketip = Archetype ; Hikaye = Story ; Kırgız edebiyatı = Kyrgyz literature ; Sovyetler Birliği = Soviet Union ; Yetim = Orphan

Özet:
Türkçe 'de "ana örnek", "ilk imge", "asıl numune" gibi karşılıkları bulunan arketipler kollektif bilinç dışını yansıtan ve nesilden nesile aktarılan birer ortak imgelerdir. Ortak imge olan arketipler edebiyat bilimcileri tarafından mitoloji, psikoloji ve edebiyat gibi farklı disiplinlerden elde edilen bilgiler ile edebi eserlerde arketipsel eleştiri metoduyla tespit edilmektedir. Bu metot C.Gustav Jung tarafından bilinçdışı kavramanın ortaya konmasıyla ortaya çıkmıştır. Edebi eserlerin tahlilinde kullandığımız arketipsel eleştiri metoduyla eseri tahlil etme amacımızdır. Biz de bu çalışmada ele aldığımız Türkiye Türkçesi'ne aktarılan Kırgız yazarların hikâyelerini arketipsel eleştiri kuramından hareketle "yetim arketipi" üzerinden tahlil ettik. Tahlil yaparken eserlerin yazarlarının yetim olması ve eserin yazıldığı dönem de göz önüne alınarak yapılmıştır. Ele aldığımız hikâyeler Kırgız edebiyatındaki önemli dönemleri betimlerken aynı zamanda baskıya ve rejime karşı bir eleştiri niteliğindedir. Hikâyelerdeki kahramanların yetim olması ve yetimliğin verdiği hayat şartları çalışmamızın konusunu oluşturmaktadır.
Tez çalışması üç bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde arketipsel eleştiri kuramı çerçevesinde konuya kuramsal bir giriş yapılmıştır. Birinci bölümde çağdaş Kırgız hikâyeciliğinin tarihi verilerek hikâyenin gelişimi ve konuları ele alınmıştır. İkinci bölümde esas konumuzun 'yetim arketipi' çerçevesinde incelemesi yer almaktadır. Hikâyeler arketipsel eleştiri metodu aracılığıyla tahlil edilmiştir. Daha sonra çıkarım yapıldıktan sonra kaynakça verilmiştir

Abstract:
Archetypes, which have equivalents in Turkish such as "main example", "first image", "principal sample", are common images that reflect the collective unconscious and are transferred from generation to generation. Archetypes, which are common images, are determined by literary scientists with the information obtained from different disciplines such as mythology, psychology and literature, and with the archetypal criticism method in literary works. This method emerged with the introduction of unconscious cognition by C.Gustav Jung. Our aim is to analyze the work with the archetypal criticism method we use in the analysis of literary works. We analyzed the stories of the Kyrgyz writers, which we discussed in this study, based on the archetypal criticism theory, through the "orphan archetype". It was made by taking into consideration that the authors of the works were orphans and the period when the work was written. While the stories we discussed describe important periods in Kyrgyz literature, they are also a criticism against oppression and the regime. The fact that the heroes in the stories are orphans and the living conditions of orphanhood constitute the subject of our study.
The thesis work consists of three parts. In the introduction, a theoretical introduction to the subject has been made within the framework of the archetypal criticism theory. In the first chapter, the history of contemporary Kyrgyz storytelling is given and the development and subjects of the story are discussed. In the second part, there is an examination of our main subject within the framework of the 'orphan archetype'. The works were analyzed through the archetypal criticism method. After the inference was made, the bibliography was given.