Bozkır kültürü çevresinde askeri teşkilatlanma (Başlangıçtan Göktürk Dönemi sonuna kadar) /
Yazar: KÜRŞAT KOÇAK
Danışman: PROF. DR. İLHAMİ DURMUŞ
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eskiçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2004
Konu: Tarih = History
Dizin: Askeri teşkilat = Military organization ; Bozkır coğrafyası = Steppe geography ; Bozkır kültürü = Steppe culture ; Bozkırlar = Steppes ; Eski Türkler = Old Turks ; Orta Asya = Central Asia ; Türk kültürü = Turkish culture ; Türkler = Turks

Özet:
ÖZET Geniş bozkır coğrafyasın da yaşayanlar sosyalleşme ve devletleşme sürecinden sonra bu geniş coğrafya da orduların sevk ve idaresin de teşkilatlan ma sürecine girmiştir. Bozkır coğrafyası insanlarının askeri teşkilatları ilk bu bölge de düzenledikleri ve kurduklarını söyleyebiliriz. Bozkır coğrafyasın da mücadelenin şiddeti ve sürekliliği askeri teşkilatlanmayı mecbur kılmıştır. Bu mücadele ilk safha da ilkel metotlarla başlamış ve daha sonra tecrübelerle en iyi şekilde geliştirilmişti. Gücü ve tecrübeleri ölçüsünde yeni sistem ve mücadele teknikleri geliştirmeye başlamıştır ve kısa sürede birçok strateji ve taktik ortaya çıkarmıştır. Bu strateji ve taktikler mücadele aracı olarak kullanılarak rakip ordular imha edilmiştir. Bu arada atın hızı savaşlarda kullanılması ve asker ile beraber hızının avantajı galipleri tayin etmiştir. At bozkırlının gözünde adeta kendisi ile birlikte savaşa katılan silah arkadaşı olmuştur. Tarihte hiçbir zaman Türk milleti ile ordusu arsında fark olmamıştır. Türk milleti "ordu millet" deyimi ile anılmıştır. Bize göre Türkler ordu teşkilatını icat eden ve onu ilk kullanan millettir. Bozkırın uçsuz bucaksız arazilerini hakimiyet altına almış ve en büyük imparatorluklarını kurup yaşamasını sağlamıştır. Bozkır coğrafyasında mücadelenin esası strateji ve taktiğe dayanmaktaydı. Bozkır coğrafyasında ki bu teşkilat elbette milat' tan 146önceki binlerce yılın vermiş olduğu bilgi birikimi ve şartların ortaya çıkarmış olduğu tecrübelerin meydana getirmiş olduğu bir askeri teşkilat sistemidir. Bozkır da mücadele küçük çarpışmalar dan öte sistemli ve hazırlanmış orduların mücadelesidir. Bozkırın geniş arazilerinin üzerin de belirli hedefler seçilerek, taktik baskın ve imha hareketleri ortaya koymuşlardır. Bu seçilen taktikler Türk askeri stratejisinin bir parçası olarak düşmanın kontrol altına alınması, yıpratılması ve imha edilmesini öngörmekteydi. Askeri teşkilatlar da strateji ve taktik anlayışının ortaya konmasından sonra bozkır Türk devletlerin de çeşitli savunma ve saldırı taktikleri uygulanmıştır. Bu taktikler Bozkır (step), Turan taktiği, ırmakta geçiş anında saldırı, vur kaç (ani baskın), arkadan çevirme taktiği idi. Savunma taktikleri: Çöle çekme taktiği, sarp arazide pusu taktiği, boğazda düşmanı imha etme taktiği idi. Bozkır coğrafyasın da askeri teşkilatlanmaya ise Türk devletleri sahip olmuşlardır. Bozkır coğrafyasında bu askeri teşkilatlanmayı sağlayan bu devletler güçlü birer imparatorluklar haline dönüşmüşlerdir. Orta Asya steplerin de yeni bir çığır açan Büyük Hun İmparatorluğu, büyük bir askeri entegrasyon ile küçük kavimlerin insan güçlerini büyük bir askeri teşkilat haline getirmiştir. Bozkırdaki bu askeri teşkilatın ordusu sürekli ve daimi idi. Bu süreklilik içerisin de kavimlerin küçük askeri birlikleri büyük bir orduyu meydana getiriyorlardı. Türkler askerlik teşkilatını kuran millet olarak da askerlikle ilgili terimleri(tümen, tümen başı, çavuş gibi ) bulmuşlardır. Ayrıca askerlikle ilgili silahları icat edip geliştiren millet olmuşlardır. Bu silahları maharetle kullanmışlar ve diğer milletlere tanıtmışlardır. 147

Abstract:
ABSTRACT After the period of civilisation and becoming a state the people living on a large vegetated plain had the time of organisation on these areas under the management and conduct of armies. it is possible to say that the people of vegetated plain organised and used the military organisation for the first time. The harshness and continuousness of struggle on the vegatated plain made miltary organisation obsolutely necessary. This struggle began with primitive methods on its first stages then it was developed by experiences regularly The power and the experiences they had they improved new systems and struggle methods. In a short time the people on this area made up lots of strategies and tactics. Using these strategies tactics as materials of struggle the rival armies were destroyed. Besides the speed of horse, its use in battles and the advantage of its speed stated the victor of the wars. The bare plain was the military organisation that was caused by the experiences consisted of lots knowledge acquired in thousands of years before christ. The struggle on this plain was an organised military forces rather than unimportant struggle. 148The military organisation belonged to Turkish States on this vegetated plain. The states that were able to organise the military force changed into strong empires. On the steps of Central Anatolia The Great Huns changed the weak forces of small groups into a great military organisation. The great military army was continuous on this area. The small military forces of tribes made up a great army in that continuous period. The terms about military were found by Turks who founded the organisation of military. These terms were used for a long time( such as tümen, the head of tümen, leuatenant... ) Besides they were the first for the inventrons about weapons about military. They used these tools, weaons skillfully & introduced them to the other nations. 149