Çamlıkaya (İspir Erzurum) lamprofirlerinin jeokimyası, petrolojisi ve jeodinamik önemleri
Geochemistry, petrology and geodynamic sinificances of the Çamlikaya (İspir Erzurum) lamprophyres
Yazar: MEHDİ İLHAN
Danışman: PROF. DR. ORHAN KARSLI
Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Mühendislik Bilimleri = Engineering Sciences
Dizin: Jeoloji = Geology ; Mineralojik analiz = Mineralogical analysis ; Petrojenez = Petrogenesis

Özet:
Neotetis'in Erken Mezosoik evrimi kritik ve hala tüm SZ boyunca belirsizliğini korumaktadır. Bu çalışmada SZ'in doğusunun oluşum zamanı belirli olmayan magmatik kayaçların tektonik ortamını ve oluşum zamanını ortaya koymak ve 40Ar/39Ar jeokronolojisi, jeokimyası, Sr ve Nd izotop analizleri ortaya konulmaktadır. Bu veriler sonucunda 40Ar/39Ar ile 128,01 ± 10,64 ile 124,01 ± 10,6 My yaş aralığı bulunmuştur. Tüm dayklar SE-NW egilimidedir ve Erken Kretase döneminde yerleşmiştir, ancak jeokimyasal sonuçları YNB ve KAL olarak iki alt gruba ayrıldıklarını göstermektedir. Her iki dayk grubu, büyük iyon yarı çaplı litofil elementlerce (Rb, Ba, K) zenginleşme özelliği gösteren alkali bazalt ile simgelenmektedir, ancak yüksek alan şiddetli elementlerce (Nb ve Ti) tükenmiş olup, mineral parajenezi açısından ince taneli ve homojen dokularla tanınmaktadır. Ağır nadir toprak elementlerine göre hafif nadir toprak farklılaşma gösterir. YNB'ler yüksek Mg (47-66) ve nispeten tükenmiş Sr (87Sr/86Sr) = 0,70385 ile 0,70510 ve Nd +0,5 ile +5,3 izotop bileşimine sahiptir, oysa KAL'ler orta ile yüksek Mg (32-72) ve nispeten daha fazla radyojenik Sr (87Sr/86Sr = 0,70586 ile 0,71379 ve Nd = +1,5 ile -9,9) izotopları sonuçlarına varılmıştır. Farklı metazomatik karışımlar tarafından metasomatize edilmiş bir manto kamasından türetilen ilksel magmaları temsil ettikleri düşünülmektedir. Erken Kretase dayklarından alınan jeokronolojik ve jeokimyasal veriler, Albian derin deniz sedimanları ve tüm SZ boyunca pasif kıta kenarı ortamında biriken Geç Jura Erken Kretase platform karbonatların varlığı ile birleştiğinde aktif kıta kenarına geçişin başladığını gösterir. Erken Kretase YNB ve KAL ile birlikte oluşan Kuzey-Batı duruşlu bir Neotetis okyanus levhasının üzerinde oluşmuş bir Andean tipi aktif kıta kenarında oluştuğu düşünülmektedir. Yerleşim yaşları magmatik yay yapısının başlangıcı ile ilişkilidir ve Doğu SZ boyunca pasiften-aktif kıta kenarına önemli bir jeodinamik dönem anlamına gelir.

Abstract:
Early Mesozoic evolution of the Neotethys is critical and still remains unclear along the entire SZ, Neotethys Turkey. Here, we newly identified the Early Cretaceous dykes intruded into the Late Jurassic and Late Carboniferous intrusives in the Çamlıkaya area from the eastern part of the SZ. The groudmass seperation 40Ar/39Ar dating yielded plateau ages of 128,01 ± 10,64 to 124,01 ± 10,64 Ma. All the dykes trend SE-NW and emplaced at the Early Cretaceous period, whereas their geochemical results demonstrate that they can be classified into the two compositional sub-groups where they are namely the HNB and CAL. Both groups of the dykes are characterized by fine-grained textures and uniform in terms of mineral paragenesis, marking spessartite and alkaline basalt that exhibit enrichment in large ion lithophile elements (e.g., Rb, Ba, K) but depleted in high field strength elements (Nb and Ti). They show a moderate fractionation in light rare earth elements relative to heavy rare earth elements. The HNBs have high Mg# (47-66), and relatively depleted Sr [87Sr/86Sr(t)=0,70385 to 0,70510] and Nd [Nd(t)=+0,5 to +5,3] isotope composition, whereas the CALs possess moderate to high Mg# (32-72), and relatively more radiogenic Sr87Sr86 [Sr(t)=0,70586 to 0,71379] and Nd [Nd(t)=+1,5 to -9,9] isotopes. New field, geo¬chronological and geochemical data from the Early Cretaceous dykes, combined with presence of Albian deep see sediments and the Late Jurassic to Early Cretaceous platform carbonates deposited in the passive margin setting along the entire SZ, signal the initiation of active-margin magmatism in the SZ. We propose the coexisting of Early Cretaceous the HNB and CAL to introduce an Andean-type active margin, formed above a north-dipping Neotethyan oceanic slab. Their emplacement ages are associated with the inception of magmatic arc structure and refer a significant geodynamic turnover from passive- to active-margin tectonics along the eastern SZ.