Denetimli serbestlik uygulamasına tabi yükümlüler: Baba-oğul şema aktarımı, bilişsel esneklik ile genel öz yeterlik açısından bir inceleme
Offenders on probation: A research with regard to transmission of schemas in father–son dyads, cognitive flexibility and general self-efficacy
Yazar: KÜBRA DİNÇ
Danışman: PROF. DR. ŞENNUR KIŞLAK
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Disiplinlerarası Adli Tıp Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Biliş = Cognition ; Bilişsel esneklik = Cognitive flexibility ; Bilişsel şemalar = Cognitive schemas ; Denetimli serbestlik sistemi = Probation system ; Erken dönem uyum bozucu şemalar = Early maladaptive schemas ; Öz yeterlilik = Self-efficacy

Özet:
Bu çalışmanın amacı suç geçmişi bulunan ve bulunmayan babaların erken dönem uyumsuz şemaları ile suç işlemiş yetişkin çocuklarının erken dönem uyumsuz şemaları arasında fark olup olmadığını incelemek ve denetimli serbestliğe tabi yükümlülerde erken dönem uyumsuz şemalar, bilişsel esneklik ile genel öz yeterlik algısı düzeyi arasındaki ilişkiyi belirlemektir. Bu amaçla, araştırmanın örneklemini Ankara Denetimli Serbestlik Müdürlüğü ve Ankara Sincan Denetimli Serbestlik Müdürlüğü tarafından denetimli serbestlik yükümlülükleri takip edilen 18-50 yaş arası 102 yetişkin bireyler ve 35-82 yaş arası 57 babaları olmak üzere toplamda 159 katılımcıya ulaşılmıştır. Bu sayının 48'ini babasının suç geçmişi bulunan yükümlüler, 54'ünü babasının suç geçmişi bulunmayan yükümlüler ile 28'ini suç geçmişi bulunan baba, 29'unu suç geçmişi bulunmayan babalar oluşturmaktadır. Bu çalışmada kişisel bilgi formunun yanı sıra araştırma hipotezlerine uygun olması gereğince yükümlülere Young Şema Ölçeği-Kısa Form 3, Bilişsel Esneklik Envanteri ile Genel Öz Yeterlik Ölçeği; yükümlülerin babalarına ise sadece Young Şema Ölçeği-Kısa Form 3 uygulanmıştır. Verilerin analizinde Statistical Package for the Social Sciences (SPSS) 24.0 İstatistik Paket Programı aracılığıyla frekans, yüzde, ortalama, standart sapma, bağımlı gruplar için t- testi, korelasyon ve regresyon analizi ile tek yönlü MANOVA analizi kullanılmıştır. Araştırma bulguları yükümlülerin genel öz yeterlik düzeyini açıklayan faktörlerin babanın suç geçmişi, anne yakınlık düzeyi, ailede madde kullanımı, gelir düzeyi, kardeş sayısı, ebeveyn medeni durumu, zedelenmiş sınırlar-yüksek standartlar şema alanı, zedelenmiş özerklik-diğeri yönelimlilik şema alanı ile bilişsel esneklik olduğunu göstermektedir. Ayrıca yükümlüler arasında araştırma değişkenleri arasında anlamlı fark olduğunu; babasının suç geçmişi bulunan bireylerin şema alt alanı puanlarının daha yüksek, bilişsel esneklik ve genel öz yeterlik düzeylerinin daha düşük olduğunu bulunmuştur. Bunun yanı sıra eşleşen baba-oğullar arasındaki şema aktarımı incelendiğinde şema alt alanları arasında anlamlı bir fark bulunmaması üzerine yapılan korelasyon analizi sonuçlarına göre suç geçmişi bulunan babalar ve oğullarının onay arayıcılık, sosyal izolasyon, güvensizlik/kötüye kullanma ve boyun eğicilik şema boyutları arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki gözlenirken suç geçmişi bulunmayan babalar ve oğullarının ise duygusal yoksunluk, kusurluluk/utanç ve cezalandırıcılık şema boyutları arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Sonuç olarak, araştırma bulguları bireylerin genel öz yeterliğini etkileyen faktörleri ve suç geçmişi bulunan ve bulunmayan babalar ile oğulları arasında farklılaşan ilişkili şema boyutlarını ortaya koymaktadır. İlgili çalışma, bu bağlamda bireylerin genel öz yeterliğinin önemine vurgu yapmakta ve adli örneklemde şema aktarımı için gelecek çalışmalara ışık tutmaktadır.

Abstract:
The aim of this study is to investigate whether there is a difference between the early maladaptive schemas of fathers with and without a criminal history and the early maladaptive schemas of adult children who have committed a crime and to determine the relationship between the level of cognitive flexibility and the level of perception of self-efficacy of offenders. For this purpose, the sample of the study was reached by a total of 159 participants, including 102 adult individuals between the ages of 18-50 and 57 fathers between the ages of 35-82, and those on probation obligations were followed by the Ankara Probation Directorate and the Ankara Sincan Probation Directorate. Of this number, 48 individuals are with a father's crime history, 54 individuals are without father's crime history, 28 fathers with a crime history, 29 fathers without a crime history. In this study, in addition to the personal information form, the Young Schema Questionnaire-Short Form 3, the Cognitive Flexibility Inventory and the General Self-Efficacy Scale for offenders on probation, in accordance with the research hypotheses; only Young Schema Questionnaire-Short Form 3 was applied to the fathers of the offenders. In the analysis of the data, the Statistical Package for the Social Sciences (SPSS) 24.0 Statistical Package Program used for frequency, percentage, mean, standard deviation, dependent t-test, correlation and regression analysis and one-way MANOVA analysis. Research findings indicate that the factors that explain the general self-efficacy level of the offenders are the father's crime history, maternal intimacy level, substance use in family, income level, number of siblings, parental marital status, impaired limits-exaggerated standards schema domain, impaired autonomy-other directedness schema domain and cognitive flexibility. In addition, there is significant differences between the research variables among the offenders: It was found that individuals with father's criminal history had higher schema sub-domain scores and lower cognitive flexibility and general self-efficacy levels. However, when the transmission of schemas between matching father and sons is examined, according to the correlation analysis results based on the lack of a significant difference between the sub-domains of the schemas, there is significant relations between the dimensions of approval seeking, social isolation, mistrust/abuse, and subjugation schema dimensions of fathers and their sons with a criminal history while relationships were observed, a positive significant relationship was found between the emotional deprivation, defectiveness/ shame and punitiveness scheme dimensions of fathers and sons who do not have a criminal history. As a result, the research findings reveal the factors affecting the general self-efficacy level of offenders and the related schema dimensions that differ between fathers with and without a criminal history and their sons. The relevant study emphasizes the importance of the general self-efficacy of offenders and sheds light on future studies for scheme transfer in the forensic sample.