Juvenil miyoklonik epilepsili hastalarda kognisyon ve serum biyobelirteçlerinin değerlendirilmesi
Evaluation of cognition and serum biomarkers in patients with juvenile myoclonic epilepsy
Yazar: ECEM AĞDAK
Danışman: DOÇ. DR. FATMA GENÇ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi​ / Nöroloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Nöroloji = Neurology

Özet:
Amaç: Juvenil Miyoklonik Epilepsi, idiyopatik jeneralize epilepsi kapsamında yer alır. Yapısal anormallik ve bilişsel gerileme olmaması, çoğu vakada tek tedavi ile nöbet kontrolü sağlanabilmesi nedeniyle benign bir epilepsi olarak kabul edilir, bu hastalarda yürütücü işlevler ve üst düzey bilişsel süreçlerin etkilenebileceği bilinmektedir. Çalışmamızın amacı; hastaların yaşam kaliteleri açısından rutin takiplerinde bu bilişsel değerlendirmeleri yapabilmek amacıyla yardımcı tanı yöntemleri olarak biyobelirteçlerin kullanımını araştırmak için juvenil miyoklonik epilepsili hastalarda nörofilaman hafif zincir (NFL) ve glial fibriler asidik protein (GFAP) düzeylerinin kognitif değerlendirmeye katkısını değerlendirmektir.

Gereç ve Yöntem: Çalışmaya katılmayı kabul eden 80 Juvenil Miyoklonik Epilepsi tanılı hasta dahil edilmiştir. Katılımcılara öncelikle Wechsler yetişkinler için zekâ ölçeği (WAIS) uygulanarak zekâ katsayıları (IQ) ölçülmüştür. IQ değerlendirmesi 75 ve üzerinde olan hastalara dikkat, bellek ve yürütücü fonksiyonlar olmak üzere üç kognitif alanı değerlendiren 9 nörokognitif testten oluşan bir batarya uygulanarak kognisyonu sağlam ve kognisyonu bozuk şeklinde iki grup oluşturulmuştur. Kognisyonu sağlam olan gruba, norm değerler ve puantaj tablolar ile değerlendirerek normal aralıkta kabul edilen ya da en fazla bir testte bozukluk saptanan hastalar dahil edilmiştir. Dahil edilen tüm katılımcıların kan örnekleri alındıktan sonra serum örneklerinden glial fibriler asidik protein ve serum nörofilaman hafif zincir düzeyleri çalışılarak, katılımcıların demografik özellikleri, elektroensefalografide fotosensitif reaksiyon olup olmaması ve hastalıkla ilişkili diğer özellikler ile beraber tüm sonuçlar analiz edilmiştir.

Bulgular: NFL ve GFAP değerleri; kognisyonu bozuk olan grupta sağlam olana göre serum düzeyi daha yüksek saptanmış olsa da NFL ve GFAP değerleri; kognisyon durumu bozuk ve normal olan hastaların arasında istatistiksel olarak fark göstermemiştir. (Sırasıyla p=0,7>0,05 ve p=0,353>0,05). Yapılan roc analizinde kognisyon durumunu ayırt etmede GFAB ve NFL kullanılacak birer belirteç olarak saptanmamıştır çünkü her ikisinin de AUC değeri 0,5'ten küçüktür ve istatistiksel
 
olarak anlamlı değildir (sırasıyla p=0,353>0,05 ve p=0,700>0,05). Hastaların kullandıkları Valproik asit (mg) dozajı bakımından iki grup arasında istatistiksel olarak fark saptanmıştır. (p=0,031<0,05). Kognisyonu bozuk olan hastaların kullandıkları ilaç miktarı kognisyonu normal olan hastaların kullandıkları ilaç miktarından yüksek saptanmıştır. Kognisyonu normal olan hastaların IQ seviyeleri ile kognisyonu bozuk olan hastaların IQ seviyeleri arasında istatistiksel olarak fark saptanmıştır. (p<0,0001). Kognisyonu bozuk olan hastaların IQ seviyesi kognisyonu normal olan hastaların IQ seviyesinden düşük saptanmıştır. Kognisyon durumu bozuk olan hastaların ortaokul mezunlarının oranı (%27,5) ile kognisyon durumu normal olan hastaların ortaokul mezunu oranları (%5) arasında istatistiksel olarak fark saptanmıştır. Kognisyon durumu bozuk olan hastaların üniversite mezunlarının oranı (%22,5) ile kognisyon durumu normal olan hastaların üniversite mezunu oranları (%70) arasında istatistiksel olarak fark saptanmıştır. Kognisyon durumuna göre eğitim durumu oranları arasında istatistiksel olarak fark saptanmıştır. (p<0,0001).

Sonuç: Çalışmamızda serum NFL ve GFAP düzeylerinin kognisyon durumunu belirlemede bir biyobelirteç olarak kullanılmasına yönelik anlamlı sonuçlar alamadık. Kognitif bir belirteç olarak kullanılmaya yönelik daha fazla katılımcı ile daha kapsamlı çalışmalar yapılması aydınlatıcı bilgiler sunabilir. Çalışmamızda düşük eğitim düzeyi, düşük IQ ve yüksek doz valproik asit kullanımı JME hastalarında kognitif bozuklukla ilişkilendirilmiştir. JME hastalarında bilişsel özelliklerin serum biyobelirteçler ile ilişkilendirildiği daha çok çalışma yapılmasına ihtiyaç vardır.

Abstract:
Aim: Juvenile Myoclonic Epilepsy (JME) is classified under idiopathic generalized epilepsies. It is considered a benign form of epilepsy as it generally shows no structural abnormalities or marked cognitive decline and seizures can often be controlled with a single antiepileptic drug. However, it is known that executive functions and higher-level cognitive processes may be affected in these patients. The aim of our study was to evaluate the contribution of neurofilament light chain (NfL) and glial fibrillary acidic protein (GFAP) serum levels in aiding the cognitive assessment of JME patients in routine follow-ups as potential biomarkers.

Materials and Methods: Eighty patients diagnosed with Juvenile Myoclonic Epilepsy who agreed to participate were included in the study. First, the Wechsler Adult Intelligence Scale (WAIS) was administered to measure IQ levels. Patients with an IQ of 75 and above were then evaluated using a battery of nine neurocognitive tests assessing three cognitive domains: attention, memory, and executive functions. Based on the results, patients were divided into two groups: those with intact cognition (normal scores or at most one impaired test) and those with impaired cognition (more than one impaired test). After collecting blood samples from all participants, GFAP and NfL levels were measured from the serum. The results, along with demographic data, photosensitivity on EEG, and other disease-related characteristics, were analyzed.

Results: Although GFAP and NfL values were higher in the cognitively impaired group compared to the intact group, no statistically significant differences were found (GFAP p=0.353>0.05; NfL p=0.7>0.05). ROC analysis indicated that neither GFAP nor NfL could serve as distinguishable biomarkers for cognitive status (both had AUC values below 0.5 and were not statistically significant, p>0.05).
There was a significant difference in valproic acid dosage between the two groups (p=0.031<0.05); cognitively impaired patients used higher doses. A statistically significant difference in IQ levels between the cognitively intact and impaired groups was also observed (p<0.0001), with the impaired group having lower IQ scores.
 
Additionally, there was a notable difference in educational level: cognitively impaired patients had a higher rate of middle school graduates (27.5% vs. 5%) and a lower rate of university graduates (22.5% vs. 70%). Educational attainment differed significantly between the cognitive status groups (p<0.0001).

Conclusion: Our study did not yield significant findings to support the use of serum NfL and GFAP levels as biomarkers for determining cognitive status in JME patients. However, factors such as lower educational level, lower IQ, and higher doses of valproic acid were associated with cognitive impairment. Further research with larger sample sizes and more comprehensive designs is needed to elucidate the potential relationship between cognitive characteristics and serum biomarkers in JME patients.