Medyanın liseli öğrencilerin besin seçimi ve beslenme alışkanlıklarına etkisi
The effect of media on food choices and nutrition habitsof HİGH school students
Yazar: BUSE FİKRİYE KAYSERİLİOĞLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SERAP ANDAÇ ÖZTÜRK
İstanbul Aydın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Besin tercihleri = Food preferences ; Beslenme = Nutrition ; Beslenme alışkanlıkları = Nutritional habits ; Beslenme davranışı = Feeding behavior ; Beslenme durumu = Nutritional status ; Beslenme incelemeleri = Nutrition surveys ; Lise öğrencileri = High schools students ; Medya = Media

Özet:
Adölesan dönemdeki bireylerin besin seçimlerine ve beslenme alışkanlıklarına etki eden birçok faktör vardır. Bunlardan biri, özellikle günümüzde teknolojinin ilerlemesi ile birlikte yaşamımızın her alanına dahil olmuş olan medyadır. Bununla birlikte geleneksel medya araçlarının yerini artık son derece popüler olan dijital ve sosyal medya araçları almaya başlamıştır. Bu çalışmanın amacı; medyanın lise çağındaki öğrencilerin besin seçimi ve beslenme alışkanlıklarına olan etkilerinin değerlendirilmesidir. Çalışma, 14-18 yaş arası 306 kız, 201 erkek olmak üzere toplam 507 öğrenci ile yürütülmüştür. Bu kapsamda öğrencilere, Adölesan Beslenme Alışkanlıkları Kontrol Listesi (ABAKL), Besin Seçim Testi (BST) ve literatür incelemesi yapılarak oluşturulan Medya ve Beslenme Anketi yüz yüze görüşme metodu ile uygulanmıştır. Öğrencilerin aldığı ortalama ABAKL puanı 9,156±4,014 olarak tespit edilmiştir. Kız öğrenciler (9,379±3,959), erkek öğrencilere (8,816±4,084) kıyasla daha yüksek ABAKL puanı almıştır ancak, aralarında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık bulunamamıştır (p>0,05). Öğrencilerin sosyal medya kullanımlarına göre aldıkları ortalama ABAKL puanları incelendiğinde; 1-4 yıldır sosyal medya kullanan öğrencilerin aldığı ortalama ABAKL puanı (9,66±3,97), 5 ve üzeri yıldır sosyal medya kullanan öğrencilerin aldığı ortalama ABAKL puanından (8,71±4,01) istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha yüksek bulunmuştur (p<0,01). Ayrıca, sosyal medyada günlük 1-3 saat zaman geçiren öğrencilerin aldığı ortalama ABAKL puanının (9,441±3,908), sosyal medyada günlük 4 saat ve üzerinde zaman geçiren öğrencilerin aldığı ortalama ABAKL puanına (7,699±4,253) kıyasla istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek olduğu görülmüştür (p<0,001). Öğrencilerin besin seçim motivasyonlarına göre, en yüksek puanı alan motivasyon duyusal görünüm ardından duygu durum iken, en düşük puana sahip olan motivasyon ise etik kaygılar olmuştur. Öğrencilerin sosyal medya kullanımlarına göre besin seçim motivasyonları incelendiğinde ise; 5 ve üzeri yıldır sosyal medya kullanan öğrencilerin sağlık, aşinalık ve etik kaygılar motivasyon puanlarının, 1-4 yıldır sosyal medya kullanan öğrencilere kıyasla istatistiksel olarak anlamlı düzeyde düşük olduğu gözlemlenmiştir (p<0,05). Öğrencilerin büyük bir kısmı (%66,2) sosyal medyayı beslenme ile ilgili bilgi edinmek amacıyla kullanmadığını belirtmiş olsa dahi, sosyal medyayı beslenme ile ilgili bilgi edinmek amacıyla 1 saat kullanan öğrencilerin, sosyal medyayı bu amaçla kullanmayan öğrencilere kıyasla, sağlık, doğal içerik ve ağırlık kontrolü motivasyon puanları ve ortalama ABAKL puanları anlamlı derecede yüksek bulunmuştur (p<0,001). Öte yandan, BST motivasyonları ile ABAKL puanı arasındaki korelasyona göre; ABAKL ile uygunluk, duyusal görünüm ve fiyat motivasyonları negatif yönde korelasyon gösterirken; sağlık, doğal içerik, ağırlık kontrolü ve etik kaygılar motivasyonları pozitif yönde korelasyon göstermiştir (p<0,001). Bunların yanı sıra, ortalama ABAKL puanı yüksek olan öğrencilerin, beslenme ile ilgili bilgileri televizyon, dergi, gazete ve internet gibi medya kaynaklarından öğrendikleri, medyada öncelikle diyetisyenlerin beslenme tavsiyelerini önemsedikleri, medyada besinlerin insan sağlığına etkileri konusunda yapılan açıklamalarla besin tüketim alışkanlıklarını değiştirdikleri, sosyal medyayı sağlıklı beslenmeyi öğrenmek için kullandıkları ve sosyal medyada beslenme ile ilgili bilgileri diyetisyenlerden edinirken bunun yanı sıra popüler - ünlü insanların beslenme önerilerini de takip ettikleri görülmüştür (p<0,001). Ayrıca, erkek öğrencilere (%25,4) kıyasla, daha yüksek oranda kız öğrencinin (%30,7) besin tercihlerinin medyadaki reklamlardan etkilendiği gözlemlenmiştir (p<0,001). Bu bulgular doğrultusunda, adölesan dönemdeki bireylerin besin seçimleri ve beslenme alışkanlıklarının yanı sıra beslenme bilgilerinin de medyadan etkilendiği görülmüştür. Adölesan bireylerin, medya araçlarından edinebilecekleri olumsuz beslenme alışkanlıklarından ve bilgilerinden korunmaları, ayrıca bu konularda farkındalık kazandırılarak bilinçlendirilmeleri, gençlerin yaşam boyu süren ve sonraki nesilleri de etkileyebilen sağlıklı bir yaşam sürmeleri açısından oldukça önemlidir. Öte yandan, çocukluk dönemine nazaran, bireylerin aileden bağımsızlaşmaya başladığı adölesan dönemde, adölesanların besin seçimlerini ve beslenme alışkanlıklarını etkileyen faktörlerin daha iyi anlaşılabilmesi için, adölesan popülasyonunu kapsayan benzer çalışmalar da bu konuda yol gösterici olabilir.

Abstract:
There are many factors that affect the food choices and nutritional habits of individuals in adolescence. One of them is the media, which has been involved in all areas of our lives, especially with the advancement of technology today. However, traditional media tools have now started being replaced by extremely popular digital and social media tools. The aim of this study is to evaluate the effects of the media on food choice and nutritional habit of high school age students. The study was conducted with a total of 507 students, 306 girls and 201 boys aged 14-18. In this context, Adolescent Food Habits Checklist (AFHC), Food Choice Questionnaire (FCQ) and Media and Nutrition questionnairy, based on literature review, were applied to the students by a face to face interview method. The average AFHC score of the students has been found as 9,156±4,014. Female students (9,379±3,959) compared to male students (8,816±4,084) received a high AFHC score, but no statistically significant differences were found between them (p>0,05). When they were examined according to the use of social media; students who had used social media for 1-4 years had higher AFHC score of (9,66±3,97), as compared to students who had used social media for 5 years (8,71±4,01), and it found significantly higher (p<0,01). Also, the average AFHC scores (9,441±3,908) of students who spent 1-3 hours on social media daily was, significantly higher (p<0.001) than the AFHC scores (7,699±4,253) of students who spent more than 4 hours/day on social media. According to the students' motivation for food choice, the motivation with the highest score was mood followed by sensory appeal, while the motivation with the lowest score was ethical concerns. Health, familiarity and ethical concerns motivation scores of students using social media for 5 years and above were statistically significantly lower compared to students using social media for 1-4 years (p<0,05). The majority of students (66,2%) stated that even though they weren't using social media to get information about nutrition, students who use social media in order to obtain nutrition-related information compared to students who do not use it for this, have higher score of health, natural content and weight control motivations and average score of AFHC, were significantly higher (p<0,001). On the other hand, according to the correlation between FCQ motivations and AFHC score; convenience, sensory appeal and price motivations have negative correlation with AFHC; health, natural content, weight control and ethical concerns motivations have positive correlatiton (p<0,001). In addition, the students who had higher AFHC scores received their nutrition-related information from television, magazines, newspapers and internet media sources. It was found that they care about the nutritional advice given by dietitians in the media, changed their food consumption habits according to the statements made in the media about the effects of foods on human health, use the social media to get information about healthy nutrition, and in addition to dietitians, they also follow the famous peoples' nutritional advice (p<0,001). It was also observed that the food preferences of a higher proportion of female students (30,7%) were affected by advertising in the media compared to male students (25,4%) (p<0,001). According to these results, food choices and nutritional habits of adolescent individuals, as well as nutritional knowledge, were affected by the media. It is very important for adolescents to be protected from negative nutritional habits and information that they can get from media tools, as well as to raise awareness of these issues, to lead a healthy life that lasts a lifetime and can affect subsequent generations. On the other hand, similar studies covering the adolescent population may also be guided in this regard in order to better understand the factors affecting the nutritional choices and nutritional habits of adolescents in the adolescent period, when individuals begin to become independent from the family as compared to childhood.