Bazı achillea türleri üzerinde farmakognozik araştırmalar
Pharmacognostic researches on some achillea species
Yazar: SANEM HOŞBAŞ COŞKUN
Danışman: PROF. DR. DİDEM DELİORMAN ORHAN
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakognozi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Achillea = Achillea ; Achillea = Achillea ; Achillea = Achillea ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Farmakognozi = Pharmacognosy ; Tıbbi bitkiler = Plants-medicinal

Özet:
Achillea türleri Anadolu'da "yılan çiçeği, civan perçemi, sarı çiçek, çetuğçe, kılıç otu, sarılık otu, ayvadene, tatarcı otu" gibi isimlerle bilinmekte ve geleneksel tedavide yaygın olarak kullanılmaktadır. A. biebersteinii Afan. toprak üstü kısımları özellikle Kars çevresinde sarılık tedavisinde, A. setacea Waldst. & Kit. bitkisi ise Konya İli ve çevresinde şeker hastalığına karşı kullanılmaktadır. Yaptığımız çalışmada halk ilacı kayıtları göz önüne alınarak A. biebersteinii ve A. setacea bitkileri karaciğer koruyucu ve antidiyabetik aktiviteleri yönünden incelenmiştir. A. biebersteinii etanol ekstresi karaciğer doku ve plazma parametreleri üzerinde yeterince koruyucu etki gösterememiştir. Streptozotosin-nedenli diyabetik hayvanlarda A. setacea sulu ve etanol ekstrelerinin aktif çıkması üzerine, aktivitenin daha belirgin görüldüğü etanol ekstresi üzerinden BAYF tekniği ile ayırım yapılmıştır. Antidiyabetik etkinin belirgin olarak ortaya çıktığı fraksiyon ve alt fraksiyonlardaki maddelerin izolasyon ve yapı tayini işlemlerine gidilmiştir. Tolbutamit ile karşılaştırıldığında yüksek aktivite gösteren fraksiyonda, dikaffeoilkinik asit ve dikaffeoilkinik asit metil ester türevlerinin ana bileşikler olarak ilk kez izolasyonu yapılmıştır. Bunun yanında antidiyabetik aktivite gösterdiği farklı çalışmalarla gösterilen luteolin-7-O-glikozit, apigenin-7-O-glikozit, viteksin, izoviteksin, izoorientin ve rutin bileşiklerinin de eser miktarda da olsa aktif olan fraksiyonunda yer aldığı görülmüştür. In vivo çalışmalar sonunda elde edilen veriler, in vitro α-glikozidaz enzim inhibisyonu testleri ile de denenerek ekstrenin antidiyabetik aktivite mekanizması aydınlatılmıştır.

Abstract:
Achillea species are widely used in traditional medicine in Anatolia with the commonly known names such as "yılan çiçeği, civan perçemi, sarı çiçek, çetuğçe, kılıç otu, sarılık otu, ayvadene, tatarcı otu".A. biebersteinii Afan. is especially used in Kars region for the treatment of hepatitis and A. setacea Waldst. & Kit. is used in diabetes around Konya region. In our study, A. biebersteinii ve A. setacea are investigated for their hepatoprotective and antidiabetic activities. The ethanol extract of A. biebersteinii is shown to have insufficient protective effect on hepatic tissue and plasma parameters. Aqueous and ethanol extracts of A. setacea are found to have antidiabetic effects on streptozotocin-induced diabetic rats. More effective ethanol extract has been fractionized by BAGF technique. Isolation and chemical structure analysis has been carried out on the significantly active antidiabetic fractions and sub-fractions. Dicaffeoylquinic acid and dicaffeoylquinic acid methyl ester derivatives have been isolated as the major compounds for the first time from fractions of A.setacea. These fractions showed higher activities than tolbutamide. Furthermore, luteolin-7-O-glucoside, apigenin-7-O-glucoside, vitexin, isovitexin, isoorientin and rutin compounds shown to have antidiabetic activities in different studies are found to be present essentially in the active extract fraction. Mechanism of the antidiabetic activity of the extract has identified by in vitro α-glucosidase enzyme inhibition assay, which was supported by our in vivo studies.