Hafif şişman ve şişman ergenlere yaratıcı drama ile verilen beslenme ve egzersiz eğitiminin bilgi, tutum ve davranışlara etkisi
The effect of nutrition and exercise trainings provided to overweight and obese teenagers through creative drama upon their knowledge, attitude, and behaviors
Yazar: MUKADDES DEMİR ACAR
Danışman: DOÇ. DR. MERAL BAYAT
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Beslenme eğitimi = Nutrition education ; Davranış = Behavior ; Egzersiz = Exercise ; Egzersiz tedavisi = Exercise therapy ; Ergenler = Adolescents ; Hemşirelik = Nursing ; Obezite = Obesity ; Yaratıcı drama = Creative drama

Özet:
Bu çalışma, hafif şişman ve şişman ergenlere yaratıcı drama ile verilen beslenme ve egzersiz eğitiminin bilgi, tutum ve davranışlara etkisini değerlendirmek amacıyla, randomize, kontrollü,  zaman serili desende deneysel bir çalışma olarak yapılmıştır. Çalışmaya ilköğretim 6. ve 7. sınıfa devam eden hafif şişman/şişman 76 ergen (38 çalışma, 38 kontrol grubu) alınmıştır. Çalışma için etik kurul ve kurum onayı, ergen ve annelerinin yazılı onamları alınmıştır. Yaratıcı drama yöntemine göre düzenlenmiş eğitimler 12-13 kişilik gruplar ile beş oturumda yapılmış ayrıca annelere de bir oturumda eğitim verilmiştir. Veriler Aileler için Anket Formu,  Ergenler için Bilgi Formu, Beslenme-Egzersiz Tutum Ölçeği, Beslenme-Egzersiz Davranış Ölçeği ile toplanmıştır. Çalışma ve kontrol grubuna; vücut ağırlığı, boy uzunluğu ve bel çevresi ölçümü, bilgi formu ve ölçekler eğitimin başında, bitiminde ve 14. haftasında uygulanmıştır. Veriler, bilgisayar ortamında tanımlayıcı istatistikler, Cronbach α, ki-kare, tekrarlı ölçümlerde iki yönlü varyans analizi, Bonferroni,  Friedman, Wilcoxon, bağımsız gruplarda iki örneklem t testleri kullanılarak değerlendirilmiştir. 
Eğitim öncesinde çalışma ve kontrol grubundaki ergenlerin bilgi, tutum, öğün düzeni ve sağlıklı beslenme-egzersiz davranış puanları arasındaki farkın önemli olmadığı (p>0.05), eğitim sonrasında çalışma grubundaki ergenlerin puanlarının arttığı ve aralarındaki farkın önemli olduğu (p<0.05), grup-zaman etkileşiminin de anlamlı olduğu bulunmuştur (p<0.05).    
Çalışma grubundaki ergenlerde beden kütle indeksi (BKİ), vücut ağırlığı ve bel/boy oranı çalışma sonrasında istatistiksel olarak önemli düzeyde azalmış (p<0.05), kontrol grubunda ise bel çevresi ve vücut ağırlığı ölçümlerinde önemli düzeyde artma olduğu belirlenmiştir (p<0.05). BKİ, vücut ağırlığı, bel çevresi ve bel/boy oranı ölçümlerinde çalışma grubundaki değişimin kontrol grubuna göre anlamlı olmadığı (p>0.05), grup-zaman etkileşiminin anlamlı olduğu bulunmuştur (p<0.001).  Çalışma grubunda çalışma başında % 47.4 ergenin şişman olduğu, çalışma sonrasında bu oranın % 26.3'e düştüğü (p<0.001), kontrol grubunda ise ölçümler arasında değişim olmadığı bulunmuştur (p>0.05).
Bu sonuçlar doğrultusunda günümüzde önemli bir sorun olan şişmanlığın azaltılmasına yönelik hemşirelerin ve ekip üyelerinin ergenlere yaratıcı drama gibi interaktif öğretim yöntemleri kullanarak sürekli ve düzenli eğitim vermeleri önerilmektedir.

Anahtar kelimeler: Yaratıcı drama, eğitim, şişmanlık, ergen, hemşire.

Abstract:
This experimental study was conducted as randomized and controlled on time series pattern, in an effort to evaluate the effect of trainings of nutrition and exercise provided to overweight and obese teenagers through creative drama, upon their knowledge, attitudes and behavior. Seventy-six overweight/obese teenagers studying at 6th and 7th grades of upper primary were included in the study (38 study, 38 control group). The approval of ethical committee and the institution, written approval of teenagers and deed of consent of the parents were provided for this study. Training courses that were designed based on the method of creative drama were implemented in five sessions with groups of teenagers (n=12-13) and mothers were trained in a session in this study, as well. The data were collected through questionnaire for the families, through information form, nutrition-exercise attitude scale, and nutrition-exercise behavior scale for the teenagers. Body weight, height, and waist circumference measurement, information form and scales were performed at the beginning of training, at the end of training and in the 14th week. The data were evaluated using descriptive statistics in software, Cronbach's Alpha (α), chi-square, two-way variance analysis in reweighted measurements, Bonferroni, Friedman, Wilcoxon; and the two samples in independent groups were evaluated using t-tests. 
The difference between knowledge, attitude, meal order and healthy nutrition-exercise behavior scores of the teenagers included in study and control groups were insignificant before the training (p>0.05); however, after training the scores of teenagers in the study group increased and the difference between the groups was significant (p<0.05), and group-time interaction was also significant (p<0.05).  
Body mass index (BMI), body weight, waist circumference/height of teenagers in the study group decreased significantly after the training (p<0.05), and significant increase was determined in waist circumference and body weight measurements of the control group (p<0.05). The change in BMI, body weight, waist circumference/height measurements in the study group was not significant versus  the control group (p>0.05), however group-time interaction was significant (p<0.001). In the study group, whereas 47.4% teenagers were obese at the beginning of the study, this rate decreased to 26.3% (p<0.001); and no change was found between measurements in the control group (p>0.05). 
In accordance with these results, it has been suggested that nurses and team members should provide permanent and regular trainings using interactive teaching methods such as creative drama, for decreasing the adolescence-period obesity as a recent important problem.

Key words: Creative drama, education, obesity, teenager, nurse.