Algılanan stres ile somatizasyon arasındaki ilişkide bilinçli farkındalık ve yaşantısal kaçınma değişkenlerinin incelenmesi
Investigation of mindfulness and experiential avoidance variables in the relationship between perceived stress and somatization
Yazar: AYBÜKE AKKAYA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞENUR AKTAŞ
Acıbadem Mehmet Ali Aydınlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Klinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Bilinçli farkındalık = Mindfulness ; Fonksiyonel somatik sendromlar = Functional somatic syndromes ; Psikosomatik belirtiler = Psychosomatic symptoms ; Stres-psikolojik = Stress-psychological ; Yaşantısal kaçınma = Experiential avoidance

Özet:
Ruhsal sıkıntının bedensel yansıması olan somatizasyon kişiyi çeşitli alanlarda olumsuz anlamda etkilemektedir. Somatizasyon eğiliminin gelişmesinde en büyük role sahip faktörlerden biri ise bireylerdeki stres algısıdır. Bu ilişki içinde hangi psikolojik faktörlerin arttırıcı ya da azaltıcı etki gösterdiğinin çalışılması somatizasyon eğiliminin daha iyi anlaşılması için kritik görünmektedir. Dolayısıyla bu tez çalışmasında üniversite öğrencilerinde algılanan stres ve somatizasyon ilişkisinde bilinçli farkındalık ve yaşantısal kaçınma değişkenlerinin ve bunların alt boyutlarının biçimlendirici etkisini incelemek amaçlanmıştır. Somatizasyon eğiliminin 20-30 yaş aralığındaki yetişkinlerde daha sık görülmesi sebebiyle çalışma 299 üniversite öğrencisi ile gerçekleştirilmiştir. Veri toplama sürecinde Demografik Bilgi Formu, Algılanan Stres Ölçeği, Somatizasyon Ölçeği, Beş Boyutlu Bilinçli Farkındalık Ölçeği ve Çok Boyutlu Yaşantısal Kaçınma Ölçeği kullanılmıştır. Analiz sonuçları algılanan stres ve somatizasyon arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişkinin varlığına işaret etmiştir. Ayrıca, algılanan stresin somatizasyon ile ilişkisinde genel bilinçli farkındalığın ve bu eğilimin içsel deneyimleri tanımlama ve içsel deneyimleri yargılamama alt boyutlarının biçimlendirici etkisi tespit edilmiştir. Bunun yanında algılanan stres ile somatizasyon arasında yaşantısal kaçınma eğiliminin sıkıntıya dayanıklılık alt boyutunun biçimlendirici etkisinin olduğu saptanmıştır. Edinilen bulgular ilgili alanyazın kapsamında yorumlanmıştır.

Abstract:
Somatization, which is the physical reflection of psychological distress, affects the person negatively in various areas. One of the factors that have the greatest role in the development of somatization is the perception of stress. Studying which psychological factors increase or decrease this relationship is considered important for a better understanding of somatization. Thus, in the current thesis study, it was aimed to examine the moderator effects of mindfulness and experiential avoidance and the subdimensions of these variables on the relationship between perceived stress and somatization in university students. The study was conducted with 299 university students, since somatization tendency is more common in young adults between the ages of 20-30. In the data collection process of the study Demographic Information Form, Perceived Stress Scale, Somatization Scale, Five Facet Mindfulness Questionnaire, Multidimensional Experiential Avoidance Questionnaire were used. The analyzes indicated the existence of a positive significant relationship between perceived stress and somatization. Also, a moderator effect of general mindfulness tendency was found on the positive relationship between perceived stress and somatization. In addition to this, it has been observed that the subdimensions of describing and non-judging of inner experience had a moderator effect on the relationship between perceived stress and somatization. Moreover, the distress endurance subdimension of the experiential avoidance scale had a moderator effect between perceived stress and somatization. The findings obtained from the thesis study were evaluated within the framework of the relevant literature.