Kırklareli'nde 2010-2014 yılları arasında kardiyovasküler ve solunum sistemi hastalıkları nedeni ile acil polikliniklere başvuruların ve ölümlerin hava kirliliği ve meteorolojik parametreler ile ilişkisi
The relationship between the meteorological parameters and air pollution, and the deaths and emergency department admissions because of cardiovascular diseases and respiratory diseases in kirklareli in 2010-2014
Yazar: YELİZ MERCAN
Danışman: PROF. DR. SENİHA BİLGE HAPCIOĞLU
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Acil servis-hastane = Emergency service-hospital ; Acil servis-hastane = Emergency service-hospital ; Hava kirliliği = Air pollution ; Kardiyovasküler hastalıklar = Cardiovascular diseases ; Meteorolojik faktörler = Meteorological factors ; Meteorolojik parametreler = Meteorological parameters ; Solunum yolları hastalıkları = Respiratory tract diseases ; Zaman serileri = Time series ; Ölüm = Death

Özet:
Günümüzde küresel bir sorun haline gelen hava kirliliği ve iklim değişikliği yarattığı olumsuz sağlık sonuçları nedeniyle dünyada herkesi ilgilendiren büyük bir çevresel halk sağlığı sorunudur. Bu tezde kardiyovasküler ve solunum sistemi hastalıkları nedeni ile acil servise başvuruların ve ölümlerin hava kirliliği ve meteorolojik parametreler ile ilişkisini saptamak amaçlanmıştır.
Araştırma tanımlayıcı ve kesitsel tiptedir. Araştırmanın evrenini 01.01.2010-31.12.2014 tarihleri arasında ilgili kurum kayıtlarından elde edilen ≥15 yaş 148.169 acil servis başvurusu (ACILBAS) (ICD-10: I00-I99 ve J00-J99) ve 1.276 ölüm oluşturmuştur. Meteoroloji ve hava kirliliği parametreleri ilgili bakanlıkların veritabanından alınmıştır. Eksik verilerin tamamlanmasında Yapay Sinir Ağları kullanılmıştır. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler, Box-Jenkins Modelleri, Vektör Otoregresif Modeller, Genelleştirilmiş Lineer Modellerden Poisson Regresyonundan yaralanılmıştır. Anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak belirlenmiştir. 
Araştırmada toplam, kardiyovasküler hastalık (KVH), solunum sistemi hastalığı (SSH), aynı anda her iki hastalık (KVHVESSH) nedenleriyle yapılan acil servis başvuruları, ölüm, sıcaklık, basınç, nem, PM10 ve SO2 zaman serilerinin mevsimsel ARIMA modellerinden elde edilen sonuçlarının %75,21-%99,66 arasında değiştiği belirlenmiştir. Aylık ortalamalara göre yapılan değerlendirmelerde toplam ve SSH nedeniyle yapılan acil servis başvurularının sıcaklık, SO2 ve PM10 artışlarından anlamlı olarak etkilendiği belirlenmiştir. Günlük değerlendirmelere göre hava kirliliği parametrelerinin 1 μg/m3 artışlarında ölüm hariç, diğer tüm değişkenlerin; meteorolojik parametrelerinin 1 birimlik artışlarında KVH ve ölüm hariç, diğerlerinin anlamlı olarak etkilendiği saptanmıştır. Zaman etkisinin KVHVESSH ve ölüm hariç, diğer tüm değişkenler için anlamlı olduğu belirlenmiştir. 
Hava kirliliği ve meteorolojik parametreler toplam, KVH ve SSH nedenleriyle yapılan acil servis başvuru riskini arttırmaktadır. Hava kirliliği ve iklim değişikliğine yol açan kaynakların azaltılması ve kontrol altına alınması için destekleyici politikalar ve yatırımlar uygulanması gerekmektedir. 

Anahtar kelimeler: Acil servis başvuruları, Ölümler, Hava kirliliği parametreleri,  Meteorolojik parametreler, Zaman serileri

Abstract:
Nowadays, air pollution, and climate changes that become a global problem are big environmental health problems created negative health consequences because of their effects over the population of people on earth. In this thesis the aim is to determine the relationship between the air pollution and meteorological parameters, and the deaths and admissions to emergency departments because of cardiovascular and respiratory system diseases.
The research is descriptive and cross sectional. The research's population is based on 148.169 (≥15 age) admissions to emergency departments (ED) (ICD-10: I00-I99 and J00-J99) and 1.276 deaths obtained from related institutions' records in between 01.01.2010-31.12.2014. Meteorological and air pollution parameters has been taken from the related ministry's database. Artificial Neural Networks are used in the process of finalizing the missing data. In the making of analysis it has been used also descriptive statistics, Box-Jenkins Models, Vector Autoregressive Models, Generalized Linear Models poison regression. Level of significance has been determined as p<0.05.
In the research total, ED admissions because of cardiovascular diseases (CVD), respiratory diseases (RD), simultaneously both diseases (CVD&RD), death, temperature, air pressure, humidity, PM10 and SO2 time series' multiplicative seasonal ARIMA models' results are changing in between 75.21%- 99.66%. According to averages based on the monthly evaluations total and ED admissions because of RDs are affected significantly by the temperature, the level of SO2 and the rise of PM10. According to daily evaluations of the rise of air pollution parameters in 1 μg/m3 resulted all parameters except death, the rise of 1 unit in air pollution parameters resulted all parameters except CVD and death have been significantly affected. The effect of time has been determined as significant on all parameters except CVD&RD and death. 
Air pollution and meteorological parameters increase the risk of ED admissions because of total, CVD and RD. It is needed supportive politics and investments on diminishing and controlling procedures of sources that lead to air pollution and climate change.

Key words: Emergency department admissions, Deaths, Air pollution parameters, Meteorological parameters, Time series.