KOBİ'lerin rekabet avantajı yaratma sürecinde dijital dönüşüm ve dijital olgunluk algılarının PLS-SEM ile analizi
Analysis of SMEs' perceptions of digital transformation and digital maturity in the process of creating competitive advantage using  PLS-SEM
Yazar: DİLEK VEYSİKARANİ
Danışman: PROF. DR. EBRU ÖZGÜR GÜLER
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ekonometri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ekonometri = Econometrics ; İstatistik = Statistics
Dizin: Çok değişkenli istatistik = Multivariate statistic

Özet:
Bilgi, belge ve dokümanlara erişim süreci günümüzde, geçmiş dönemlerle kıyaslandığında büyük bir hız kazanmış ve çok daha kolay bir hale gelmiştir. Bu gelişme, toplumların bilgi toplumuna dönüşüm süreçlerini hızlandırmış, özellikle 20. yüzyılın ortalarından itibaren bilgi ve iletişim teknolojilerindeki büyük atılımlar dijitalleşme kavramını ortaya çıkarmıştır. Dijitalleşme, küresel anlamda iş dünyasının dinamiklerini yeniden şekillendirerek, işletmelerin rekabet gücünü artırmada önemli bir rol oynamaya başlamıştır. Bu bağlamda, dijital dönüşüm ve dijital olgunluk, işletmelerin sadece operasyonel süreçlerini değil, aynı zamanda uzun vadede sürdürülebilir rekabet avantajı elde etmelerini de doğrudan etkilemektedir.
Bu tez çalışmasında, dijital dönüşüm ve dijital olgunluk kavramlarının Adana ve Mersin bölgelerinde faaliyet gösteren KOBİ'lere göre algıları incelenmiştir. Dijital dönüşümün, KOBİ'lerin rekabet avantajı üzerindeki doğrudan ve dolaylı etkilerini anlamak amacıyla, bu araştırmada beyaz yakalı (iş dünyasında zihinsel gücünü kullanan, yönetsel ve idari işler yapan meslek grupları) çalışanlardan oluşan 202 katılımcıyla hem yüz yüze hem de çevrim içi anket verisi toplanılmıştır. 
Bu çalışmada kullanılan analiz yöntemi olarak Kısmi En Küçük Kareler Yapısal Eşitlik Modellemesi (PLS-SEM) tercih edilmiştir. PLS-SEM, yapısal modellerdeki karmaşık ilişkileri test etmede etkin bir yöntem olarak literatürde yer almaktadır. Hem SmartPLS hem de R programları kullanılarak yapılan analizlerde, iki yazılımın da benzer sonuçlar verdiği gözlenmiştir. Her iki programda yapılan analizler, modelin uyumu ve değişkenler arasındaki ilişkilerin tutarlılığı açısından önemli ölçüde benzer sonuçlar sunmaktadır.
Araştırma bulgularına göre, dijital dönüşümün KOBİ'ler üzerinde doğrudan anlamlı bir rekabet avantajı yaratmadığı, ancak dijital olgunluğun özellikle içgörü ve kültür boyutları üzerinden dolaylı olarak rekabet avantajına katkı sağladığı tespit edilmiştir. Dijital dönüşüm, işletmelerin süreçlerini modernize etmede ve daha verimli hale getirmede önemli bir rol oynamasına rağmen, stratejik bir vizyon ve inovasyon süreçlerinin doğru şekilde yönetilmemesi durumunda KOBİ'lerin rekabet avantajı elde etme potansiyelini sınırlamaktadır. Bu nedenle, dijital dönüşümün tek başına rekabet avantajı yaratmadığı, işletmelerin bu teknolojileri nasıl kullandığının belirleyici bir faktör olduğu anlaşılmaktadır.Dijital dönüşüm, dijital olgunluğun içgörü ve kültür boyutları aracılığıyla, rekabet avantajını etkilemiştir. İçgörü boyutu, işletmelerin dijital verilerden stratejik çıkarımlar yapma kapasitesi ile doğrudan ilişkilidir. Bu kapsamda, dijital olgunluğun, işletmelerin karar alma süreçlerinde daha güçlü ve veriye dayalı yaklaşımlar geliştirmesini sağladığı ve bu süreçlerin rekabet avantajı elde etmede kritik bir rol oynadığı belirlenmiştir. Ayrıca, dijital kültürün işletme içinde benimsenmesi ve desteklenmesi, yenilikçi süreçlerin hızlandırılmasına ve işletmelerin esneklik kazanmasına katkıda bulunmuştur.
Sonuç olarak, dijital dönüşümün KOBİ'lerde rekabet avantajı yaratmadaki rolü, bu teknolojilerin nasıl ve ne ölçüde stratejik bir şekilde kullanıldığı ile doğrudan ilişkişi olabileceği ifade edilebilir. Dijital olgunluğun, özellikle içgörü ve kültür boyutları, rekabet avantajı elde etmede önemli faktörler olarak öne çıkmakta ve bu unsurların işletmelerin stratejik hedeflerine entegre edilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Bu çalışma, KOBİ'lerin dijitalleşme sürecinde daha rekabetçi olmalarını sağlamak için dijital dönüşüm ve olgunluğun etkili bir şekilde yönetilmesi gerektiğine vurgu yapmaktadır.

Abstract:
The process of accessing information, documents and papers has gained great speed and become much easier today compared to the past. This development has not only accelerated societies' transformation into knowledge societies, but also, particularly since the mid-20th century, led to the emergence of the concept of digitalization with major advances in information and communication technologies. Digitalization has begun to play a crucial role in reshaping the dynamics of the global business world and enhancing the competitiveness of enterprises. In this context, digital transformation and digital maturity directly impact not only the operational processes of businesses but also their ability to achieve sustainable competitive advantage in the long term.
In this thesis, the perceptions of digital transformation and digital maturity concepts according to SMEs operating in Adana and Mersin regions were examined. To understand the direct and indirect impacts of digital transformation on the competitive advantage of SMEs, data was collected from 202 white-collar (professional groups that use their mental strength and perform managerial and administrative work in the business world) employees through both face-to-face and online surveys.
The analytical method used in this study is Partial Least Squares Structural Equation Modeling (PLS-SEM), which is an effective technique in the literature for testing complex relationships in structural models. The analyses conducted using both SmartPLS and R programs yielded similar results. Both programs demonstrated similar outcomes in terms of model fit and the consistency of relationships between variables.
According to the findings of the research, while digital transformation does not directly create a significant competitive advantage for SMEs, digital maturity, particularly through the dimensions of insight and culture, indirectly contributes to competitive advantage. Although digital transformation plays a crucial role in modernizing business processes and improving efficiency, the potential for SMEs to gain a competitive edge is limited if strategic vision and innovation processes are not managed correctly. Therefore, it is understood that digital transformation alone does not create a competitive advantage, and how businesses utilize these technologies is a decisive factor.
Digital transformation has influenced competitive advantage through the insight and culture dimensions of digital maturity. The insight dimension is directly related to businesses' capacity to make strategic inferences from digital data. In this context, it has been determined that digital maturity enables businesses to develop stronger and more data-driven approaches in their decision-making processes, playing a critical role in gaining competitive advantage. Additionally, the adoption and support of digital culture within the organization contributes to accelerating innovative processes and enhancing the flexibility of businesses.
In conclusion, the role of digital transformation in creating a competitive advantage for SMEs is directly related to how and to what extent these technologies are strategically utilized. Digital maturity, especially the dimensions of insight and culture, stands out as key factors in achieving competitive advantage, and it has been concluded that these elements need to be integrated into the strategic goals of businesses. This study emphasizes that effective management of digital transformation and maturity is essential for SMEs to become more competitive in their digitalization journey.