Velilerin özel okul seçim kriterleri ve bu kriterlerin dayandığı kişisel değerleri: Bir karma yöntem araştırması
The private school choice criteria of parents and their personal values depending on these criteria: A mixed method research
Yazar: HATİCE DERYA KARAKURT
Danışman: DOÇ. DR. ALİ ÖZDEMİR
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi ve Denetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Analitik hiyerarşi süreci = Analytical hierarchy process ; Değerler = Values ; Gömülü desen = Embedded design ; Kişisel değerler = Personal values ; Okul seçimi = School choice ; Veliler = Parents ; Çok kriterli karar verme = Multi criteria decision making ; Özel okullar = Special schools

Özet:
Dünyadaki hızlı gelişmelerin sonucunda toplumsal beklentiler artmış ve üretim/hizmet alanlarındaki arz talep dengelerinin değişmesiyle tüm sektörler ciddi bir rekabet olgusuyla karşı karşıya kalmıştır. Eğitim, çok boyutlu yapısı gereği dünyanın bu değişim ve dönüşüm sürecinden bağımsız düşünülemez. Ancak eğitimin çok büyük kamusal yapısının dönüştürülmesinde yaşanan aksaklıklar, küresel beklentileri karşılamaya yönelik girişimlerin yavaş kalmasına neden olmuştur. Bunun sonucunda, eğitimde niteliğin artırılmasına yönelik yapılandırmaların önemli bir yatırım alanı olduğu gözlenmiş ve yüksek beklentilerin satın alınması gereken hizmet olduğu görüşleri gündeme gelmiştir.  
Türkiye'de özelleştirmenin eğitime yansımaları, 1980'li yıllardan itibaren özel okul sayılarındaki artışla görülmektedir. Özel sermaye ile kurulan okullar, kendi ekonomilerinin yönetiminde özerk olduklarından, devlet okullarına göre yeniliklere daha hızlı uyum sağlamaktadır. Bu sayede özel okullar, eğitim öğretim faaliyetlerindeki nitelikler yönüyle, günümüzde devlet okullarının alternatifi durumundadır. Son yıllarda özel okulların gerek sayı gerek çeşitlilik bakımından artışı, veliler açısından okul seçimlerini önemli bir karar problemi haline getirmiştir. 
Bu araştırmanın amacı, özel okulların sağladığı çeşitli eğitim hizmetleriyle ilgili velilerin farkındalıklarını artırmak, okul seçimlerinde öncelik verdikleri kriterleri belirlemek, bu kriterlerin dayandığı kişisel değerlerini keşfetmek ve bu kişisel değerlerin açıklanması bağlamında özel okul yatırımcılarına ve yöneticilerine hizmet kalitesinin iyileştirilmesi yönünde bir katkı sunmaktır.
Bu çalışma, İç içe geçmiş (gömülü) desen kullanılarak gerçekleştirilmiş bir karma yöntem araştırmasıdır. Araştırmanın merkezinde yer alan nitel yaklaşım nicel bir yaklaşımla desteklenmiştir.  Araştırmanın nicel aşamasında, Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP); nitel aşamasında, Basamaklama Yöntemi kullanılmıştır. Nicel aşamanın veri analizinde, her bir katılımcı ile özel okullara ait belirlenen kriterlerin göreceli karşılaştırmaları yapılmış, tüm karşılaştırmaların tutarlılıkları hesaplandıktan sonra bu kriterler ağırlıklarına göre sıralanarak, katılımcıların okul seçimindeki öncelikleri belirlenmiştir. Nitel aşamanın veri analizinde, Basamaklama görüşmelerinin verilerine, içerik analizi uygulanmış ve Neden-Sonuç Zinciri Teorisine (NSZ) göre içerik kodları oluşturulmuştur. İçerik kodlarına göre Özet Çıkarım Matrisi hazırlanarak, hiyerarşik değer haritası çizilmiş ve sonuçlar yorumlanmıştır.
Bu araştırmanın çalışma grubunun seçiminde Maksimum Çeşitlilik Yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu özel okullarda veli konumunda olan kişiler oluşturmaktadır. 
Araştırmanın bulgularında, bir özel okulun seçim nedenini oluşturan en öncelikli kriterler olarak; Akademik kadronun nitelikli olması, Eğitimde bireysel farklılıklar gözetilerek öğrencinin ihtiyaçlarına cevap verilmesi ve Okulun ulusal sınavlardaki başarısının iyi olması belirlenmiştir. Araştırmanın sonucunda, velilerin bu kriterleri dayandırdığı kişisel değerleri olarak mutluluk, başarı ve özgüven ortaya çıkmıştır.

Anahtar Kelimeler: Veli, Özel okul, Değer, İç içe geçmiş (Gömülü Desen), Çok Kriterli Karar Verme Yöntemi (ÇKKV), Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP)

Abstract:
As a result of rapid developments in the world, social expectations have increased; and with the change in the supply and demand balances, all sectors have come across a serious competition fact. Due to its multidimensional structure, education cannot be considered independent of this change and transformation period of the world. However, the hitches in the transformation of the great public structure of education have caused the attempts intended to meet the global expectations to stay slow. As a result of this, the configurations intended to increase the quality of education have been observed as an important investment area and the view that high expectations should be the service purchased has emerged. 
The reflections of privatization in Turkey have been seen with the increase in the number of private schools since 1980's. The schools established with private funds adapt to innovations faster than public schools since they manage their own economies autonomously. Thereby, today private schools are in the state of an alternative for public schools in the aspects of qualities in education and teaching. In recent years, the increase in the number and variety of private schools have brought the choice of schools an important decision problem for parents. 
The purpose of this research is to increase the awareness of parents about various education services provided by private schools, to determine the criteria they prioritize in the school choice, to discover the personal values on which these criteria are based, and to contribute to the private school investors and administrators in the improvement of service qualities of schools in the context of explaining these personal values.
This study is a mixed method research made by nested (embedded) design. The qualitative approach at the center of the research was supported by the quantitative approach. In the quantitative approach of the research, Analytic Hierarchy Process (AHP) Method was used and in the qualitative approach, Laddering Method was used. In the data analysis of the quantitative phase (AHP), relative comparisons of the criteria were made, vectors of priorities were constructed and consistency was calculated. In the data analysis of qualitative phase, a hierarchical value map was drawn according to the content codes and the results were evaluated. In the data analysis of the qualitative data, standard content analysis was applied to the findings of the Laddering interviews; and content codes according to the Means and Chain Theory were formed.
Maximum variation sampling method was used in the selection of the study group of this research. The study group of the research consists of people who are parents of private schools.
In the findings of this research, the most decisive criteria that constitute the reason for choosing a private school are: The quality of the academic staff, the responses to the needs of the students in education by considering the individual differences and the success of the school in the national exams.  As a result of the research, it appears that the personal values of the parents depending on these criteria were: happiness, success and self-confidence.

Key words: Parent, Private school, Value, Nested (Embedded) design, Multiple-criteria Decision Analysis (MCDM), Analytic Hierarchy Process (AHP)