Pamukkale Üniversitesi Aile Hekimliği polikliniklerine başvuran non-steroid antiinflamatuvar ilaç kullanan hastalarda görülen yan etkilerin ve bu hastaların bilinçli ilaç kullanım düzeyinin belirlenmesi
Determination of side effects and rational drug use in patients using nonsteroidal anti-inflammatory drugs applying to Pamukkale University Family Practice Polyclinics
Yazar: MUHAMMET KAYA
Danışman: PROF. DR. TAMER EDİRNE
Pamukkale Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Akılcı ilaç kullanımı = Rational drug use ; Antiinflamatuar ajanlar-nonsteroid = Anti inflammatory agents-nonsteroidal ; Tedaviye bağlılık ve uyum = Treatment adherence and compliance ; İlaç kullanımı = Drug utilization ; İlaç kullanımını değerlendirme = Drug utilization review

Özet:
Non-steroid antiinflamatuvar ilaçlar (NSAİİ'ler) tüm dünyada ve ülkemizde analjezik
olarak en sık tüketilen ve reçete edilen ilaç grupları arasındadır. Aynı zamanda
NSAİİ'ler geniş bir yan etki profiline sahiptir ve mortaliteyle sonuçlanabilecek kadar
ciddi yan etkilere sebep olabilir. Reçetesiz temin edilmesi ve hastalar tarafından kendi
kendine tedavi yöntemiyle sıklıkla tüketilmesi NSAİİ'lerin akılcı kullanımının
önemini ortaya koymaktadır. Bu çalışmada aile hekimliği polikliniklerimize başvuran
NSAİİ kullanan hastaların yaşadıkları yan etkileri ve akılcı ilaç kullanımı konusundaki
bilgi düzeylerini belirlemek amaçlanmaktadır.
Araştırmamız kesitsel ve tanımlayıcı tipte bir araştırmadır. Araştırmanın evrenini
20/01/2022-20/03/2022 tarihleri arasında Pamukkale Üniversitesi Tıp Fakültesi
Hastanesi Aile Hekimliği polikliniklerine herhangi bir nedenle başvuran, NSAİİ
kullanmış ya da kullanan 18 yaş ve üzeri hastalar oluşturmuştur. Çalışmada
katılımcılara araştırmacılar tarafından yapılandırılan anket formu ve akılcı ilaç
kullanım ölçeği yüz yüze görüşme yöntemi ile uygulandı. Veriler IBM SPSS Statistics
26 © Copyright SPSS Inc. 1989, 2010 yazılımı kullanılarak analiz edilmiştir.
Çalışmada anlamlılık p < 0,05 olarak alınmıştır.
Çalışmamıza 219 kişi katıldı. Katılımcıların en sık NSAİİ kullanma nedeni baş ağrısı
ve en sık kullandıkları NSAİİ diklofenaktı. Katılımcıların %52,1'i reçetesiz eczaneden
NSAİİ aldıklarını belirtti. Doktor tavsiyesi olmadan kullanılan ilaçlar arasında ağrı
kesiciler %74 ile en sık kullanılan ilaç grubuydu. Çalışmaya katılanların %35,2'si
NSAİİ kullanımı sonrasında yan etki yaşamıştı. En sık yaşanan yan etki %30,1 ile mide
ağrısıydı. Katılımcıların NSAİİ'lerin neden olduğu yan etkiler ile ilgili önermelerden
aldıkları bilgi puan ortalaması düşüktü. En iyi bilinen yan etkiler GİS'e ait yan
etkilerdi. Eğitim ve gelir seviyesi yüksek olanlar ile kamu çalışanları ve bekarların yan
etkiler ile ilgili önermelerden aldıkları bilgi puan ortalaması anlamlı olarak yüksekti.
IX
Yapılan korelasyon analizinde bilgi puan ortalaması ile yaş arasında ters yönde zayıf
bir ilişki bulundu. Akılcı ilaç kullanım ölçeğinden alınan puanlara göre katılımcıların
%69,4'ü akılcı ilaç kullanmaktaydı. Eğitim ve gelir düzeyi yüksek olanlar, kamu
çalışanları, bekarlar ve kadınların akılcı ilaç kullanımı anlamlı yüksek bulundu. Akılcı
ilaç kullanımı ile yaş, ayda kullanılan NSAİİ sayısı ve yan etkiler ile ilgili bilgi puan
ortalamaları arasındaki korelasyon incelendi. Yaş ile akılcı ilaç kullanımı arasında ters
yönde orta düzeyde anlamlı ilişki saptandı. Ayda kullanılan NSAİİ sayısı ile akılcı ilaç
kullanımı arasında ters yönde zayıf bir korelasyon bulundu. Yan etkiler ile ilgili bilgi
sorularından alınan puan ortalaması ile akılcı ilaç kullanım ölçeğinden alınan puan
ortalaması arasında aynı yönde orta düzeyde korelasyon saptandı.
Çalışmamızda NSAİİ kullanımına bağlı görülen yan etkiler ile bu hastalarda yan
etkiler ile ilgili bilgi eksiklikleri ve bu hastaların akılcı olmayan ilaç kullanımları
olduğunu tespit ettik. NSAİİ ile tedavide etkin sonuç elde edebilmek ve olumsuz
etkilerini en az indirebilmek için aile hekimleri NSAİİ ile ilgili hastaları kapsamlı
şekilde bilgilendirmelidir. Hem akılcı ilaç kullanımı hem de NSAİİ'lerin akılcı
kullanımı açısından topluma yönelik eğitimler planlanmalıdır.
Anahtar kelimeler: NSAİİ, akılcı ilaç kullanımı, yan etki

Abstract:
Non-steroidal anti-inflammatory drugs (NSAIDs) are among the drug groups which
most frequently consumed and prescribed as analgesics all over the world and in our
country. At the same time, NSAIDs have a wide side effect profile and can cause
serious side effects that can result in mortality. The fact that they are available without
a prescription and frequently consumed by patients with the method of self-treatment
reveals that the importance of the rational use of NSAIDs. In this study, it is aimed to
determine the side effects experienced by patients using NSAIDs who applied to our
family medicine clinics and their level of knowledge about rational drug use.
Our research is a cross-sectional and descriptive study. The population of the study
consisted of patients aged 18 years and older who applied to Pamukkale University
Medical Faculty Hospital Family Practice outpatient clinics for any reason, using
NSAIDs or used NSAIDs between 20/01/2022-20/03/2022. In the study, the
questionnaire form and the rational drug use scale structured by the researchers were
applied to the participants by face-to-face interview method. It was analyzed using
Data IBM SPSS Statistics 26 © Copyright SPSS Inc. 1989, 2010 software.
Significance was taken as p < 0.05 in the study.
219 people participated in our study. The most common reason of NSAID use by the
participants was headache and the most commonly used NSAID was diclofenac.
52.1% of the participants stated that they took NSAIDs from the pharmacy without a
prescription. Among the drugs used without doctor's advice, painkillers were the most
commonly used drug group with 74%. 35.2% of the participants in the study
experienced side effects after NSAID use. The most common side effect was stomach
pain with 30.1%. The average score of knowledge the participants got from the
statements about the side effects caused by NSAIDs was low. The most well-known
side effects are the gastrointestinal tract's side effects. Those with high education and
XI
income levels, public employees and singles had a significantly higher mean score of
knowledge about side effects. In the correlation analysis, a weak inverse relationship
was found between the mean knowledge score and age. According to the scores
obtained from the rational drug use scale, 69.4% of the participants were using rational
drugs. Rational drug use by those with high education and income, public employees,
singles and women was found significantly higher. The correlation between rational
drug use and age, the number of NSAIDs used per month, and the mean scores of
knowledge about side effects were examined. A moderately significant inverse
relationship was found between age and rational drug useA weak inverse correlation
was found between the number of NSAIDs used per month and rational drug use.
There was a moderate correlation in the same direction between the mean score from
the information questions about side effects and the mean score from the rational drug
use scale.
In our study, we found that there was a lack of information about the side effects
associated with NSAID use and side effects in these patients, and that these patients
had irrational drug use. In order to achieve effective results in NSAID treatment and
to minimize its negative effects, family physicians should comprehensively inform
patients about NSAIDs. In terms of both the rational use of drugs and the rational use
of NSAIDs, trainings for the society should be planned.
Keywords: NSAID, rational drug use, side effect