Uluslararası hukukta sivil havacılığın güvenliğine karşı hukuka aykırı eylemlerde devletin cezai yetkisi
Criminal jurisdiction of states on unlawful acts against the security of civil aviation in international law
Yazar: AZİME AYÇA KAHRAMAN
Danışman: DOÇ. DR. BERAT LALE AKKUTAY
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / Kamu Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Hava aracında işlenen suçlar, uçak kaçırma, hava araçlarına ve havaalanlarına saldırı, hava aracının kitle imha silahı olarak kullanılması ve hava aracında biyolojik, kimyasal, nükleer silahların taşınması gibi eylemler hem sivil havacılığın güvenliğini hem de uluslararası barış ve güvenliği tehlikeye düşürmektedir. Bu eylemlerle etkili bir biçimde mücadele edilmesi ise, devletlerin yeknesak düzenlemeler yaparak önleyici tedbirler almalarına ve suçluların cezalandırılması için cezai yetki tesis etmelerine bağlıdır. Devletler, çok taraflı uluslararası antlaşmaları, bu amaca hizmet eden en elverişli araçlar olarak kabul etmektedirler. Devletin cezai yetkisine ilişkin uluslararası hukukun genel kurallarının, devletlere bu yetkiyi kullanmaları konusunda tam bir takdir yetkisi tanıması suçların cezasız kalmasına; yetkisi bulunan devletlerden herhangi birine öncelik tanımaması ise, yetki uyuşmazlıklarına yol açmaktadır. Bu nedenle sivil havacılığın güvenliğine karşı hukuka aykırı eylemler, birtakım özel nitelikli uluslararası sözleşmelerde suç olarak düzenlenmiş ve devletlere, bu suçları kovuşturma yükümlülüğü getirilmiştir. Söz konusu sözleşmelerde; hava aracının faille birlikte iniş yaptığı devlet, hava aracını mürettebatsız olarak kiralayan kişinin iş merkezinin bulunduğu devlet gibi, genel yetkili devletlerin dışındaki devletlere de cezai yetkiler tanınmıştır. Böylelikle taraf devletler evrensel yetki sistemine olabildiğince yaklaşmaya çalışmışlardır. 2010 Pekin Düzenlemeleriyle birlikte siyasi suçların istisna olmaktan çıkarılıp, siber saldırılar vasıtasıyla gerçekleştirilen eylemlerin de suç hâline getirilmesi oldukça olumlu gelişmelerdir. Ayrıca insansız hava araçlarının dahil olduğu saldırılara da sivil havacılık güvenliği sözleşmelerinin genel olarak uygulanabilir nitelikte olduğu görülmektedir. Böylece teknolojinin son ürünü olan bu türdeki terör eylemlerine karşı uluslararası alanda koruma sağlanmıştır. Var olan sözleşmelerce düzenlenmemiş olan eylemlere ve teknolojinin gelişmesiyle ortaya çıkabilecek yeni türdeki eylemlere ise, uluslararası hukukun cezai yetkiye ilişkin genel kuralları uygulanmaya devam edecektir.

Abstract:
Offenses committed on board aircraft, hijacking, attacks on aircraft and airports, using aircraft as a weapon of mass destruction, and transportation of biological, chemical, and nuclear weapons in aircraft endanger both civil aviation security and international peace and security. Combating these acts effectively depends on states taking preventive measures by making uniform regulations and establishing criminal jurisdiction to punish the offenders. States accept that multilateral international treaties are the most convenient tools to serve this purpose. The general rules of international law regarding the state's criminal jurisdiction, giving the states complete discretion in the exercise of this jurisdiction, ensure that the offenses go unpunished. The fact that it does not prioritize any states with jurisdiction leads to conflicts of jurisdiction. For this reason, unlawful acts against civil aviation security have become crimes in some specific international conventions, and the states have been obliged to prosecute these crimes. In conventions, states other than the general authorized states gain criminal jurisdiction. Those are the states, such as the state where the aircraft landed with the offender and the state where the business center of the person who chartered the aircraft without a crew is located. States parties have tried to approach the universal jurisdiction system as much as possible. With the 2010 Beijing Regulations, political offenses are no longer an exception, and actions carried out through cyber attacks have become crimes, which are very positive developments. In addition, civil aviation security conventions are generally applicable to attacks involving unmanned aerial vehicles. Thus,  international protection is provided against terrorist acts of these types, which are state-of-the-art technology products. General rules of international law regarding criminal jurisdiction apply to actions not regulated by existing conventions and to the new types of actions that may arise with the development of technology.