Türk hukuku'nda af
Amnesty in Turkish law
Yazar: GHASSAN SALEH MHAIDI MHAIDI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MURAT AKSAN
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Af = Amnesty ; Hukuk sistemi = Law system ; Karşılaştırmalı hukuk = Comparative law ; Türk hukuku = Turkish law

Özet:
Af kurumu, Cumhuriyet öncesi dönemde anayasal çalışmalardan önce var olmuştur. Türkler İslamiyet inancının bir gereği olarak kul hakkına giren suçlar ve bunun dışındaki suçlar olmak üzere bir ayrım yaparak affı uygulamışlardır. Ancak 1876 yılında Anayasa'da af konusuna yer verilerek, bu konuda tek yetkilinin padişah olduğu belirtilmiştir. 1909 yılında bir düzenleme yapılarak genel af yetkisinin meclise, özel af yetkisinin padişaha ait olduğu kabul edilmiştir. Dolayısıyla demokratikleşme hareketleriyle birlikte af yetkisinin kullanımı ve mahiyetinde de değişimler olmuştur. Cumhuriyet döneminde ise 1921 Anayasasında afla ilgili herhangi bir hükme yer verilmezken 1924 Anayasasında af kurumu; genel af, özel af, takibat ve cezanın tecili olmak üzere üçe ayrılmış, af konusunda meclis yetkili kılınırken sadece kocama, sürekli hastalık gibi sebeplerle Cumhurbaşkanının özel af yetkisi kullanabileceği belirtilmiştir. 1961 ve 1982 Anayasalarında sadece genel ve özel af ayrımı yapılırken genel af konusunda meclis yetkili kılınmış, Cumhurbaşkanına ise kocama, sakatlık, sürekli hastalık gibi sebeplerle özel af yetkisi verilmiştir. 1982 Anayasasında meclisin af yetkileri madde 87'de, Cumhurbaşkanının af yetkisi ise madde 104'te düzenlenmiştir. Madde 169 gereği ise orman suçları af kapsamının dışında tutulmuştur. Türk hukukunda affın türüne göre sonuçlar değişmekte; çıkarılan aflar, kamu davasını düşürücü ya da kesinleşen ceza mahkumiyetini tüm neticeleriyle ortadan kaldırıcı bir netice doğurabildiği gibi cezanın yalnızca kısmen veya tamamen infazını önleyici ya da başka bir cezaya dönüştürücü bir neticeye yol açabilmektedir. Türk hukukunda af kurumuna dair düzenlemelere bakıldığında bazı boşluklar ve çelişkilerin bulunması, çıkarılan afların amacı dışında kullanılması pek çok eleştirilere ve tartışmalara yol açmıştır. Çalışmada Türk hukuk sisteminde af kurumu bu tartışmalar ve eleştiriler bağlamında bütünsel bir şekilde ele alınarak Türk hukukundaki yeri izah edilmeye çalışılacak ve bu konudaki görüşlere binaen bir bakış açısı oluşturulmaya çalışılacaktır.

Abstract:
The institution of amnesty existed before the constitutional studies in the pre-Republican period. As a requirement of the Islamic belief, the Turks have applied amnesty by making a distinction between the crimes that fall under the right of the slave and the crimes other than this. However, the subject of amnesty was included in the Constitution in 1876, and it was stated that the only authority on this issue was the sultan. In 1909, an arrangement was made and it was accepted that the power of general amnesty belonged to the parliament and the power of special amnesty belonged to the sultan. Therefore, along with the democratization movements, there have been changes in the use and nature of the amnesty. In the Republican period, while there was no provision for amnesty in the 1921 Constitution, the institution of amnesty in the 1924 Constitution; It was divided into three as general amnesty, special amnesty, prosecution and suspension of punishment, and it was stated that while the parliament was authorized for amnesty, the President could only use special amnesty for reasons such as my husband or permanent illness. While only a distinction was made between general and special amnesty in the 1961 and 1982 Constitutions, the parliament was authorized for general amnesty, and the President was given special amnesty for reasons such as my husband, disability, and permanent illness. In the 1982 Constitution, the parliament's powers of pardon were regulated in article 87, and the pardon power of the President was regulated in article 104. According to Article 169, forest crimes are excluded from the amnesty. In Turkish law, the results vary according to the type of amnesty; amnesty can lead to a result that will reduce the public trial or abolish the finalized criminal conviction with all its consequences, as well as prevent the execution of the sentence partially or completely or transform it into another punishment. When we look at the regulations on the amnesty institution in Turkish law, there are some gaps and contradictions, and the use of amnesties outside of their intended purpose has led to many criticisms and discussions. In the study, the institution of amnesty in the Turkish legal system will be discussed in a holistic way in the context of these discussions and criticisms, and its place in Turkish law will be tried to be explained and a perspective will be tried to be formed based on the views on this subject.