Rüyaların sosyal temsilleri
Social representations of dreams
Yazar: HAMZA ERTÜRK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÖKLEM TEKDEMİR YURTDAŞ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Din = Religion ; Din psikolojisi = Religious psychology ; Nöropsikoloji = Neuropsychology ; Psikoloji = Psychology ; Psikososyal etkiler = Psychosocial effects ; Rüya = Dream ; Sosyal temsiller = Social representations ; Tematik inceleme = Thematic analysis ; İslam psikolojisi = Psychology of Islam ; İslamiyet = Islam

Özet:
Rüya konusu uyku ile ilgili kısmıyla nörofizyolojik, içeriği ve etkileri itibariyle psikolojik, toplum önünde konuşulması ve yorumlanması sebebiyle sosyal, ayrıca bütün kutsal metinlerde yer alması yönüyle dini bir olgudur. Sosyal değişimleri anlamanın bir yolu da toplum için önemli konuları, günlük dildeki konuşmalar vasıtasıyla incelemek ve bu konuşmaların metin aralarındaki gizli bilgi evrenlerini, kavramları irdeleyerek topluma etki eden yapıları araştırmaktan geçmektedir. Bu sebeple bu çalışmada rüyanın sosyal temsillerine ulaşarak, rüyaya dair hangi anlam örüntülerinin kullanıldığını ve hangi bilgi evreninin sosyal hayattaki etkinliğinin daha güçlü olduğunu tespit etmek amaçlanmıştır. Bu çalışmanın katılımcılarını, 50 uzman olmayan birey, 13 psikolog, 13 psikiyatrist ve 13 ilahiyatçı oluşturmuştur. Aynı soru içerisinde hem psikoloji hem de dini içerikli yanıtların birbiriyle çatışmadan birlikte kullanıldığı dikkati çekmektedir. Türk toplumu günlük yaşamını etkileyen farklı dini ve bilimsel bilgi evrenlerini birlikte sorunsuzca kullanabilmektedir. Katılımcılardan psikologlar, ilahiyatçılar ve uzman olmayanların rüya ile ilgili açıklamalarında en çok dini ve psikolojik karma cevapları kullandığını, sadece psikiyatristler için ise psikolojik temalı cevapların ağırlıkta olduğunu görmekteyiz. En sık kullanılan dini temsiller; rüyanın kutsallık taşıyan bir mahiyetinin olduğu ve bu kutsallıktan hareketle de bilgi iletme fonksiyonunun olduğudur. En yoğun kullanılan psikolojik temsiller düşünce, duygu, bilinçdışı ve günlük hayatın etkisi olarak rüyaların görüldüğü açıklama biçimleridir. En sık kullanılan nöropsikolojik temsiller olarak ise, rüyaların beynin bir fonksiyonu olarak ortaya çıktığı ve rüyanın uyku sırasında oluşan bir süreç olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak; rüyaların neden oluştuğu, nasıl oluştuğu ve ne anlama geldiği sorularının cevapları incelendiğinde gündelik yaşamda hem dini bilgi hem de bilimsel bilginin karıştığı yeni bir açıklama biçiminin kullanıldığı görülmüştür.

Abstract:
The dream may be defined as a neurophysiological phenomenon in terms of its relationship with sleep, as a social phenomenon since its contents and effects are shared publicly and a religious phenomena due to the fact that it has been included in all holy texts as well as has been attributed spritiual meanings. One of the ways to understand the social changes in our country is to study public's issues via examining how these issues are talked about in daily conversations and to investigate the implicit knowledge universes within the intertextual meanings of these conversations with regard to how these constructs impact the community. Thus, in this study it was aimed to determine the social representations of the concept of dreams in order to see which patterns of meaning were used for making sense of the dreams and which knowledge universe was utilized more actively in social life. In this study, the sample consisted of 50 non-specialist participants, 13 psychologists, 13 psychiatrists and 13 theologians. It is noteworthy that both psychological and religious responses were used without conflict while answering the same question,. This finding implied that the Turkish society was able to use different knowledge universes to talk about the most important factors that affected their daily life without any problems. When we compared different sample groups, we saw that psychologists, theologians and non-expert participants used the most mixed answers involving religious and psychological themes in their explanations of dreams.We found that the psychological-based answers were the most frequent only for the group of psychiatrists. The religious representations included in the social representations of dreaming based on the most frequently used themes were that the dreams have a sacred nature and that the function of this sacred nature was to convey information. The most used psychological representations of dreams were explanations in terms of thoughts, emotions, unconscious processes, and the effects of everyday life. As for neuropsychological representations, the participants defined dreams as emerging as a function of the brain and that dreaming was a process that occurred during sleeping.In conclusion, when the answers to the questions of why dreams occurred, how they occurred, and what they meant were examined, a new form of explanation involving both religious knowledge and scientific knowledge was found to be spoken in everyday life.