Bazı yerel domates genotiplerinin morfolojik ve moleküler karakterizasyonu
Morphological and molecular characterization of some local tomato genotypes
Yazar: TUNÇ DURDU
Danışman: PROF. DR. YÜKSEL TÜZEL
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı / Bahçe Bitkileri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Domates = Tomato ; Moleküler özellikler = Molecular properties ; Morfolojik özellikler = Morphological properties ; Yerel tohum = Local seed

Özet:
İklim değişikliği kaynaklı çevresel baskılar sebebiyle bitkisel üretimin sürdürülebilirliğini ve küresel gıda güvenliğini olumsuz olarak etkilemekte ve bu durumun ortaya çıkardığı sonuçlar elde bulunan, halihazırda var olan mevcut kaynakların etkin bir biçimde değerlendirilmesini giderek daha da önemli hale getirmektedir. Artan iklim değişikliği kaynaklı etkilere bağlı kuraklık stresi altında sebze türlerinde verim ve kalitenin sürdürülebilirliğinin sağlanması, ancak strese tolerant ve/veya dayanıklı genotiplerin seçilmesi veya geliştirilmesiyle çözülebilir. Domates ülkemizde açık tarla ve örtüaltı koşullarında en yaygın olarak yetiştiriciliği yapılan türdür. Bu çerçevede, ülkemizin yüksek derecede çeşitlilik gösterme potansiyeli olduğu göz önünde bulundurulduğunda, araştırmamızda istenilen özelliklere sahip genotiplerin belirlenmesi, bu genotiplerin morfolojik ve moleküler özelliklerinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Elde edilen sonuçlar dayanıklı çeşit ıslahı, genetik çeşitliliğin korunumu gibi amaçlar çerçevesinde yapılacak olan ileriki çalışmalar için de temel teşkil edecektir. Araştırmada, iklim değişikliği kaynaklı stres koşullarına dayanımı olabileceği düşünülerek Türkiye'nin farklı coğrafyalarından temin edilmiş yerel domates genotipleri, yabani türler ve kültür çeşitlerinden oluşan 100 genotipin uluslararası kriterlere (IPGRI) göre 44 farklı parametrede morfolojik karakterizasyonu yapılmış, genetik akrabalık ilişkileri 11 farklı SSR primeri kullanılarak belirlenmiştir. Morfolojik karakterizasyon sonucunda öz değerleri 5.73 ile 1.09 arasında 10 adet PC ekseni oluşmuş, toplam varyasyonun %73.6'sını temsil etmişlerdir. Moleküler analizler sonucunda ise 11 primerden 47 polimorfik markör elde edilmiş, buna bağlı olarak yapılan faktör analizi sonucunda 12 farklı faktör grubu oluşmuş ve toplam varyasyonun %90'ını temsil etmişlerdir.

Abstract:
Due to various environmental pressures caused by climate change, the sustainability of crop production and global food security are affected adversely, and the results of this situation make it more and more important to use existing resources effectively. Ensuring the sustainability of yield and quality in vegetable species under drought stress due to increasing climate change can only be solved by selecting or developing genotypes that are stress tolerant and/or resistant. Tomato is the most widely cultivated species in open field and greenhouse conditions in our country. In this context, considering that our country has the potential to show a high degree of diversity, it was aimed to determine the genotypes with the desired characteristics and to reveal the morphological and molecular characteristics of these genotypes. The results obtained will also form the basis for future studies to be carried out within the framework of purposes such as breeding resistant varieties and conservation of genetic diversity. In the study, morphological characterization of 100 genotypes consisting of local tomato genotypes obtained from different geographies of Turkey considering that they may be resistant to stress conditions originating from climate change, wild species and cultivars was performed in 44 different parameters according to international criteria (IPGRI) and genetic kinship relationships were determined using 11 different SSR primers. As a result of morphological characterization, 10 PC axes were formed with eigenvalues between 5.73 and 1.09, representing 73.6% of the total variation. When molecular analyzes were examined, 47 polymorphic markers were obtained from 11 primers, and accordingly, when factor analysis was performed, 12 different factor groups were formed and represented 90% of the total variation.