Relikt-endemik tıbbi-aromatik Liquidambar orientalis Miller'in meristem kültürü yöntemiyle genetik olarak kararlı in vitro propagasyonu üzerinde bor tuzlarının etkisinin incelenmesi
Investigation of the effect of boron salts on genetically stable in vitro propagation by relikt-endemic medical-aromatic Liquidambar orientalis Miller's meristem culture method
Yazar: TANER MERCAN
Danışman: DOÇ. DR. ERGUN KAYA
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Moleküler Biyoloji ve Genetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Biyoteknoloji = Biotechnology ; Genetik = Genetics
Dizin: Bor = Boron ; Endemikler = Endemics ; Liquidambar orientalis = Liquidambar orientalis ; Meristem kültürü = Meristem culture ; Mikroçoğaltma = Micropropagation

Özet:
Altinigaceae familyasına ait Anadolu Sığlası (Liquidambar orientalis Miller) dere yatakları ve bataklıklar başta olmak üzere sulak alanlarda yetişen relikt-endemik, tıbbi aromatik bir bitkidir. Doğal plantasyon olarak sadece Türkiye'nin güneybatısında, özellikle Muğla ilinde yetişen Anadolu Sığlası'na antik dönemden beri ilgi duyulmuştur. Özellikle Muğla bölgesi için son derece önemli olan bu bitkinin doğada devamlılığı su kaynaklarının yok olması ve kontrolsüz tarım uygulamaları sebebiyle tehlike altındadır. Genellikle tohumla çoğaltımının yapılması sebebiyle generatif çoğaltım sonucunda ana materyalin karakteristik özelliklerinde oluşabilecek kayıpları en aza indirmek adına Liquidambar orientalis bitkisinin klonal üretimlerinin daha çok tercih edilmesi gerekmektedir.
Bu tez çalışmasında relikt-endemik bir bitki türü olan Liquidambar orientalis (Anadolu Sığlası)'in meristem kültürü yöntemi ile genetik olarak kararlı in vitro çoğaltımında bor tuzlarının etkileri incelenmiştir. Anadolu Sığlası (L. orientalis) popülasyonun doğal yayılış alanlarından toplanan tohumlar, başarılı bir yüzey sterilizasyonunun ardından, WPM besin ortamında çimlendirilerek başarılı bir şekilde in vitro kültür başlatılmıştır. Tohum çimlenmesinin ardından gelişen mikro-sürgünler 6-8 ay düzenli aralıklarla alt kültürlenerek temel bor tuzu uygulamalarında kullanılabilecek sayıda mikro-sürgün elde edilmiştir. En iyi gelişim gösteren bitkiye ait 3 klon seçilerek, farklı derişimlerde 4 farklı bor tuzu uygulaması yapılmıştır. Meristematik gelişim sonrası, 4 farklı bor tuzu, her bor tuzunun 1, 3 ve 5 mg/l dozları ve hiçbir tuz uygulanmayan kontrol grubuna aither bir örnekten toplamda 37 DNA örneği izole edilmiştir. Başarılı bir şekilde izoleedilen DNA'lar kalıp olarak kullanılarak10 farklı ISSR primeri ile gerçekleştirilen Polimeraz Zincir Reaksiyonu (PCR) sonrasında en fazla bant profili veren 5 ISSR primeri seçilmiştir. Bu beş primer kullanılarak gerçekleştirilen PCR sonrası elde edilen ürünler etidyum bromür ile boyandıktan sonra UV transilluminator jel görüntüleme cihazında görüntülenmiştir. Görüntülenen bant profillerinin 1/0 skorlanması sonucu elde edilen veriler analiz edilmiştir.
Çalışmamızda üç farklı konsantrasyonda dört farklı bor tuzu (borik asit, sodyum perborat, sodyum metaborat ve disodyum oktaborat) bor mikroelement kaynağı olarak kullanılmış olup, kontrol grubu ile kıyaslandığında 3mg/l borik asit ve 5mg/l sodyum perborat uygulamalarında oluşan gövde sayılarında bir artış görülürken, 5mg/l disodyum oktaborat uygulamasının da gövde uzaması üzerinde etkili olduğu görülmüştür. Eksplant kaynağı olarak meristem dokuları kullanılan Anadolu Sığlası bitkilerinin in vitro rejenerasyonu sonrası sürgünlerinden izole edilen DNA'lar kullanılarak gerçekleştirilen ISSR PCR reaksiyon analizlerinde, 5mg/l disodyum oktaborat uygulama sonrası en düşük (%30,77), 1 mg/l borik asit uygulama sonrası ise en yüksek (%49,45) oranlarda polimorfizm belirlenmiştir.

Abstract:
Anatolian Sweetgum (Liquidambar orientalis Miller), belonging to the Altinigaceae family, is a relict-endemic, medicinal aromatic plant that grows in wet areas, especially in stream beds and marshes. Anatolian Sweetgum, which grows as a natural plantation only in the south-west of Turkey, especially in the province of Muğla, has been of interest since ancient times. The continuity of this plant, which is extremely important especially for the Muğla region, is in danger due to the destruction of water resources and uncontrolled agricultural practices. Due to the fact that it is usually propagated by seeds, clonal production of Liquidambar orientalis plant should be preferred more in order to minimize the losses that may occur in the characteristic properties of the parent material as a result of generative propagation.
In this thesis, the effects of boron salts on the genetically stable in vitro propagation of Liquidambar orientalis (Anatolian Sweetgum) that a relict-endemic plant species by meristem culture method, were investigated. Seeds collected from the natural distribution areas of the Anatolian Sweetgum (L. orientalis) population were successfully germinated in WPM nutrient medium after successful surface sterilization and in vitro culture was successfully started. Micro-sprouts developed after seed germination were subcultured at regular intervals of 6-8 months to obtain a sufficient number of micro-sprouts that could be used in basic boron salt applications. Three clones of the best growing plant were selected and 4 different boron salts were applied at different concentrations. After meristematic development, a total of 37 DNA samples were isolated from each sample of 4 different boron salts, 1, 3 and 5 mg/l doses of each boron salt, and the control group to which no salt was administered. After the Polymerase Chain Reaction (PCR) performed with 10 different ISSR primers, using successfully isolated DNAs as templates, 5 ISSR primers with the highest band profile were selected. The products obtained after PCR using these five primers were visualized in a UV transilluminator gel imaging device after staining with ethidium bromide. The data obtained as a result of 1/0 scoring of the displayed band profiles were analyzed.
In our study, four different boron salt (boric acid, sodium perborate, sodium metaborate and dysodium octoborat) were used as a borne microelement source in three different concentrations, compared with the control group, while an increase in the number of body in 3mg/l boric acid and 5mg/l sodium perborate applications, 5mg/l Disodium octaborate application has also been found to have an effect on body elongation. In the ISSR PCR reaction analyzes performed using DNAs from the in vitro regeneration of the Anatolian Sweetgum plants used as the source of the Meristem tissues after in vitro regeneration, after the application of 5mg/l Disodium octaborate is the lowest (30.77%), application after the application of 1 mg/l boric acid at the highest (49.45%) polymorphism rates was determined