Düzce Üniversitesi Hastanesinde çalışan hemşirelerin afete müdahale öz yeterlilikleri ve öznel iyi oluşları arasındaki ilişki; dayanıklılığın aracı rolü
The relationship between disaster response self-efficacy and subjective well-being of nurses working in Düzce University Hospital; dediator role of resilience
Yazar: AYŞE SELVA YAVUZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZCAN ERDOĞAN
Bezm-i Alem Vakıf Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Afet Yönetimi Ana Bilim Dalı / Afet Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hastaneler = Hospitals ; Psikoloji = Psychology ; İlk ve Acil Yardım = Emergency and First Aid
Dizin: Afetler = Disasters ; Hemşireler = Nurses ; Psikolojik dayanıklılık = Hardiness on psychological ; Psikolojik sağlamlık = Resilience ; Öz yeterlilik = Self-efficacy ; Öznel iyi oluş = Subjective well-being

Özet:
Afet yüzyıllardan beri canlıların hayatını fiziksel, sosyal ve ekonomik anlamda etkilemektedir. Sağlık ekibi üyeleri içinde sayı olarak en fazla yer alan disiplin hemşireliktir. Bu bağlamda da afetler hakkında bilgi ve beceri sahibi olmaları, afete müdahale öz-yeterlilik düzeyleri ve hızlı müdahale edebilme kapasiteleri afet yönetiminde önemli rol oynamaktadır. Çalışmamızda hemşirelerin afete müdahale öz-yeterlilikleri ve öznel iyi oluş düzeyleri incelenmiş ve bu değişkenler arası ilişkide psikolojik dayanıklılığın aracı rolü araştırılmıştır.
Araştırma Düzce Üniversitesi Hastanesinde 15.02.2022- 18.06.2022 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir. Veriler literatür ve uzman görüş çerçevesinde geliştirilen; Tanımlayıcı Bilgi Formu, Afete Müdahale Öz-yeterlilik Ölçeği (AMÖYÖ), Öznel İyi Oluş Ölçeği (ÖİÖ) ve Psikolojik Dayanıklılık Ölçeğini (PDÖ) içeren anket formlarını katılımcıların elektronik ortamda doldurulması istenmiştir. Verilerin analizi SPSS 23.0 ile yapılmış aracılık analizi ise SPSS IBM Process Macro v4 eklentisiyle gerçekleştirilmiştir. 
Çalışmaya katılan 192 katılımcının; yaş ortalamasının 31,52±6,31 olduğu belirlenmiştir. Katılımcıların %72,4'ü kadın, %27,6'sı erkek, %61,5'i evli, %38,5'i bekar, %55,7'si lisans mezunu, %31,3 ön lisans mezunu, %7,8'nin lise mezunu ve %5,2 lisansüstü mezunu olduğu belirlenmiştir. Katılımcıların çalışma yılları incelendiğinde, %24,5 0-5 yıl aralığında, %32,8'i 6-10 yıl aralığında, %42,7'si 11 yıl ve üzeri olduğunu, çalıştı birimler incelendiğinde ise; %35,4'nün diğer (ameliyathane, poliklinik, hemodiyaliz) birimlerinde, %18,8'i yoğun bakımda, %17,2'si cerrahi bölümlerde, %15,1'i dahili bölümlerde ve %13,5'i acil bölümünde çalıştığı belirlenmiştir. Katılımcıların %67,2'si geçmişte afete maruz kaldığı, %91,1'i afetle ilgili eğitim aldığını, %32,3'ü afette görev aldığını, %56,3'ü afetlere karşı kısmen hazır olduğunu, %47,4'ü hastane afet planını okuduğunu ve %21,4'ü sivil toplum kuruluşuna üye olduğunu belirtmiştir.
Araştırma sonucunda AMÖYÖ düzeyleri incelendiğinde ölçekten alınan toplam puanın 73,54 ± 13,84 olduğu tespit edildi. Erkek, evli, afetle ilgili eğitim alan, herhangi bir afette görev alan, afetlere karşı kendini ''hiç hazır değil'' olarak nitelendiren, hastane afet planını okuyan ve afetle ilgili sivil toplum kuruluşlarına üye olan katılımcıların AMÖYÖ ölçeği puan sonuçlarında istatiksel olarak anlamlı farklılıklar olduğu tespit edildi.
 Katılımcıların ÖİÖ düzeylerini incelendiğinde ölçekten alınan toplam puanın 143,17±13,91 olduğu tespit edildi. 40-65 yaş aralığındaki katılımcıların, acil biriminde çalışan katılımcıların ve afete hiç hazır olmadığını belirten katılımcıların ÖİÖ ölçeği puan sonuçlarında istatiksel olarak anlamlı farklılıklar olduğu tespit edildi. Katılımcıların PDÖ düzeyleri incelendiğinde ölçekten alınan toplam puan 100,66±6,95 olduğu ve acilde çalışan katılımcıların PDÖ puan ortalamalarında  istatiksel olarak anlamlı farklılık olduğu tespit edildi.
 Araştırmada yer alan değişkenler arası ilişkileri incelemek için yapılan korelasyon analizi sonuçlarına göre; afete müdahale öz-yeterliliğin, psikolojik dayanıklılık ve öznel iyi oluş ile anlamlı olarak ilişkili olmadığı tespit edildi. Öznel iyi oluş ile psikolojik dayanıklılık arasında ise pozitif yönde anlamlı bir ilişki olduğu tespit edildi. Hemşirelerin afete müdahale öz-yeterlilikleri ve öznel iyi oluşları arasındaki ilişkide psikolojik dayanıklılığın aracı rolünü saptamak için yapılan analizde, güven aralığı değerlerinin sıfırı kapsaması nedeniyle psikolojik dayanıklılığın kurulan modelde aracılık rolü oynamadığı tespit edilmiştir.

Abstract:
Disaster has been affecting the lives of living things physically, socially and economically for centuries. The discipline with the highest number of health care team members is nursing. In this context, having knowledge and skills about disasters, disaster response self-efficacy levels and quick response capacities play an important role in disaster management. In our study, nurses' disaster response self-efficacy and subjective well-being levels were examined and the mediating role of psychological resilience in the relationship between these variables was investigated.
The research was carried out at Düzce University Hospital between 15.02.2022 and 18.06.2022. The data were developed within the framework of the literature and expert opinion; Participants were asked to fill in the questionnaire forms including the Descriptive Information Form, the Disaster Response Self-Efficacy Scale (DRSES), the Subjective Well-Being Scale (SWS), and the Psychological Resilience Scale in electronic environment. The analysis of the data was performed with SPSS 23.0, and the mediation analysis was performed with the SPSS IBM Process Macro v4 plug-in. 
Of the 192 participants who participated in the study; The mean age was determined to be 31.52±6.31. 72.4% of the participants were female, 27.6% male, 61.5% married, 38.5% single, 55.7% undergraduate graduate, 31.3% associate degree graduate, It was determined that 7.8% of them were high school graduates and 5.2% were graduates. When the working years of the participants are examined, 24.5% are in the range of 0-5 years, 32.8% are in the range of 6-10 years, 42.7% are 11 years and above. 35.4% in other (operating room, polyclinic, hemodialysis) units, 18.8% in intensive care, 17.2% in surgical departments, 15.1% in internal departments and 13.5% in emergency departments. was found to be working in the department. 67.2% of the participants were exposed to disasters in the past, 91.1% received disaster-related training, 32.3% took part in disasters, 56.3% were partially prepared for disasters, 47.4%' ü read the hospital disaster plan and 21.4% stated that they were a member of a non-governmental organization.
As a result of the research, when the levels of DRSES were examined, it was determined that the total score obtained from the scale was 73.54 ± 13.84. It was determined that there were statistically significant differences in the DRSES scale score results of the participants who were male, married, received disaster-related education, took part in disasters, described themselves as "not ready at all" for disasters, read the hospital disaster plan, and were members of disaster-related non-governmental organizations.
When the SWS levels of the participants were examined, it was determined that the total score obtained from the scale was 143.17±13.91. It was determined that there were statistically significant differences in the scores of the participants in the 40-65 age group, the participants working in the emergency unit and the participants who stated that they were not ready for a disaster at all.
When the RSA levels of the participants were examined, it was determined that the total score obtained from the scale was 100.66±6.95 and that there was a statistically significant difference in the mean RSA scores of the participants working in the emergency department.
According to the results of the correlation analysis made to examine the relationships between the variables in the research; It was determined that disaster response self-efficacy was not significantly associated with resilience and subjective well-being. It was determined that there was a positive and significant relationship between subjective well-being and psychological resilience. In the analysis performed to determine the mediating role of resilience in the relationship between nurses' disaster response self-efficacy and subjective well-being, it was determined that resilience did not play a mediating role in the established model, since the confidence interval values included zero.