Fenilefrin hidroklorür, feniramin maleat, askorbik asit, parasetamol'ün ve ilgili bileşiklerinin kromatografik olarak yanyana analizi
Simultaneous analysis of phenylephrine hydrochloride, pheniramine maleate, ascorbic acid, paracetamol and related compounds by chromatography
Yazar: FATMA HACIOĞLU
Danışman: PROF. DR. ARMAĞAN ÖNAL
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Analitik Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Asetaminofen = Acetaminophen ; Askorbik asit = Ascorbic acid ; Fenilefrin = Phenylephrine ; Feniramin maleat = Pheniramine maleate ; Kromatografi-sıvı = Chromatography-liquid ; Safsızlık = Impurity

Özet:
Bu tez çalışmasında, fenilefrin hidroklorür, feniramin maleat, parasetamol, askorbik asit ve bu etken maddelerin safsızlıklarının toz saşe formundaki farmasötik preparatda yanyana tayini için Ultra Performanslı Sıvı Kromatografisi (UPLC) kullanılarak miktar tayini ve safsızlık tayini metodu geliştirilmiş ve valide edilmiştir. Geliştirilen ultra performanslı sıvı kromatografisi yöntemi ters fazlı C18 kolonda, UV detektör kullanılarak, metanol ile 10 mM potasyum dihidrojen fosfat tampon çözeltisinin (pH:3,0) gradiyent programı ile 0,3 mL/dk akış hızında maddelerin ayrılması esasına dayanır. Dedeksiyon dalga boyu 270 nm olarak seçilmiştir. Askorbik asit safsızlıkları geliştirilen bu metod ile tespit edilemediği için bu maddelerin analizi için de ayrıca Yüksek Performanslı Sıvı Kromatografisi (HPLC) ile miktar tayini ve safsızlık tayini metodu geliştirilmiş ve valide edilmiştir. Geliştirilen bu metotta hareketli faz olarak metanol:10 mM potasyum dihidrojen fosfat tampon çözeltisi (pH:3,0) (50:50, h:h) izokratik akışta 0,5 mL/dk akış hızında, 210 nm dalga boyu seçilerek uygulanmıştır.
Doğrusal aralıklar miktar tayini analizinde fenilefrin hidroklorür için 10-30 µg /mL, feniramin maleat için 20-60 µg /mL, parasetamol için 500-1500 µg /mL, askorbik asit için 50-150 µg/mL ve safsızlık analizi için sırasıyla 0,05-0,3 µg /mL, 0,08-0,6 µg /mL, 2,4-15,0  µg /mL, 0,16-1,5µg /mL konsantrasyonları aralığında bulunmuştur. Etken maddelerin yanı sıra fenilefrin hidroklorür safsızlık C ve E için 0,003-0,3 µg /mL ve 0,002-3,0 µg /mL, feniramin maleat safsızlık A ve B için 0,11-0,6 µg /mL ve 0,03-0,6  µg /mL, parasetamol safsızlık J,F ve K için 3,5-15,0  µg /mL, 0,9-15,0 µg /mL ve 1,7-15,0  µg /mL, askorbik asit safsızlık C ve D için 0,08-1,5  µg /mL ve 0,17-1,5 µg /mL dir. Gözlenebilme ve tayin sınırları ise fenilefrin hidroklorür için 0,008 ve 0,047 μg/mL, feniramin maleat için  0,014 ve 0,042 μg/mL, parasetamol için 0,012 ve 0,024 μg/mL, askorbik asit için 0,004 ve 0,013 μg/mL dir. Doğruluk çalışmaları miktar tayini analizi için % 50-150, safsızlık tayini analizleri için LOQ-% 150 konsantrasyonları arasında uygun bulunmuştur. 
Geliştirilen yöntem kolay, hassas, hızlı, tekrarlanabilir olup etken madde ve safsızlıklarının yan yana farmasötik preparatlardaki analizlerinde güvenle kullanılabilir niteliktedir.

Abstract:
In this thesis, an Ultra Performance Liquid Chromatography (UPLC) method was developed and validated to simultaneous determination of phenylephrine hydrochloride, pheniramine maleate, paracetamol, ascorbic acid, and their impurities in a powder sachet pharmaceutical preparation. Developed ultra performance liquid chromatography method is based on using of reversed phase C18 column. The mobile phase consist of methanol and 10 mM potassium dihydrogen phosphate buffer solution (pH:3.0) by applying a gradient program with UV detector with the flow rate of 0.3 mL/min. The detection wavelength was chosen as 270 nm. Since ascorbic acid impurities could not be detected with this developed method, a High Performance Liquid Chromatography (HPLC) assay and impurity determination method was developed and validated for the analysis of these substances. In this developed method, methanol:10 mM potassium dihydrogen phosphate buffer solution (pH:3.0) (50:50, h:h) isocratically as the mobile phase, at a flow rate of 0.5 mL/min, at a wavelength of 210 nm were applied.
The linear ranges are 10-30 µg /mL for phenylephrine hydrochloride, 20-60 µg /mL for pheniramine maleate, 500-1500 µg /mL for paracetamol, 50-150 µg /mL for ascorbic acid for assay analysis and 0,05-0,3 µg /mL, 0,08-0,6 µg /mL, 2,4-15,0 µg /mL, 0,16-1,5 µg /mL respectively for impurity analysis. The concentration ranges are for phenylephrine hydrochloride impurities C and E 0,003-0,3 µg /mL and 0,002-3,0 µg /mL, for impurities pheniramine maleate A and B 0,11-0,6 µg /mL and 0,03-0,6  µg /mL, for impurities paracetamol J, F, K, 3,5-15,0 µg /mL, 0,9-15,0 µg /mL and 1,7-15,0 µg /mL and for ascorbic acid impurities C and D 0,08-1,5 µg /mL and 0,17-1,5 µg /mL. The detection and quantification limits are 0,008 and 0,047 μg/mL for phenylephrine hydrochloride, 0,014 and 0,042 μg/mL for pheniramine maleate, 0,012 and 0,024 μg/mL for paracetamol, 0,004 and 0,013μg/mL for ascorbic acid. Accuracy studies were found to be between 50-150% for assay analysis and LOQ-150% concentrations for impurity analysis. 
The developed method is easy, sensitive, fast, reproducible and can be used safely in simultaneous analysis of active substances and their impurities in pharmaceutical preparations.