Çevre güvenliği ve uluslararası iş birliği: NATO örneği
Environmental security and international cooperation: The case of NATO
Yazar: CENGİZ YAVAŞ
Danışman: DR. ÖMER ASLAN
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası Güvenlik Ana Bilim Dalı / Uluslararası Güvenlik ve Terörizm Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Güvenlik politikaları = Security policies ; NATO = North Atlantic Treaty Organisation ; Uluslararası güvenlik = International security ; Uluslararası iş birliği = International cooperation ; Uluslararası stratejik iş birliği = Intenational strategical cooperation ; Çevresel güvenlik = Environmental security

Özet:
Çalışma, birçok akademisyene göre faaliyet alanının başlı başına bir çevre tehdidi olarak algılandığı NATO'nun çevre güvenlik politikasının unsurlarını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Güvenlik kavramı ve kavramın içeriği özellikle Soğuk Savaş sonrası genişlemiş ve derinleşmiştir. Yeni güvenlik kavramının bir parçası olarak çevre, özellikle son dönemde küresel ölçekte tartışılmakta ve korunmasına ilişkin çabalar artmaktadır.NATO Çevre Güvenlik Politikası inisiyatif alma, formülleştirme, uygulama ve değerlendirme olarak adlandırılan dört aşamalı genel politika modeli ile incelenmiştir. İnisiyatif alma aşamasında NATO'nun amacı, doğası ve temel güvenlik görevlerinin ana hatları stratejik konsept belgeleri esas alınarak doküman analizine tabi tutulmuştur. Çevre güvenliğinin NATO bünyesinde nasıl tanımlandığı ve içeriğinin hangi unsurları kapsayacak şekilde oluşturulduğu ise ikinci aşamada çevre güvenliğine yönelik NATO faaliyetleri ve bilimsel projeleri incelenerek sunulmuştur. Uygulama aşamasında çevre koruma yayınları içerik analizine tabi tutularak yorumlanmış ve değerlendirilmiştir. Çevre güvenliği kavramının NATO'nun bilimsel gündemine göreli erken bir dönemde girmiş olmasına rağmen stratejik konsept belgelerinde kendine yer bulması Soğuk Savaş sonrasında gerçekleşebilmiştir. Çevre güvenliği kavramının kapsamı ve içeriği yıllar içerisinde daralarak sadece askeri faaliyetlerin bir sonucu olarak oluşan etkinin giderilmesine odaklanmaktadır. NATO'nun çevre koruma uygulamasının öznesinin kısıtlı çevre ile kuvvetleri olduğu, güvenlik tehditleri olarak kirlilik ve çeşitli ortam zararları ile kültürel varlıklara zararların belirtildiği, yönetsel düzeyde önleyici nitelikte birçok araç tanımlandığı görülmüştür. Bağlayıcılık düzeyi düşük uygulamanın oluşturulmasında uluslararası kabul gören çevre düzenlemelerine yer verildiği ve çok farklı nitelikte belgelerden faydalanıldığı görülmekte birlikte, uygulamanın özellikle barış dönemi gerçekleştirilen askeri faaliyetlerin çevresel etkilerinin giderilmesi için uygun olduğu şeklinde bulgulara ulaşılmıştır. Başta finansal ve siyasi olmak üzere üye ülkelerin itirazları ile çevre konularında küresel ölçekte kabul gören uluslararası kurumların oluşması gibi sebepler NATO çevre güvenlik politikasının kapsam olarak daralması açıklamaktadır. NATO'nun yıllar içerisinde kapsam ve içeriğinin daraldığı çevre güvenliği konusunda küresel kabul gören uluslararası kurumlar bünyesinde çalışmaların basitleştirilerek uygulanmasının uluslararası işbirliğini artıracağı sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
The research aims to reveal the NATO policy elements on environmental security, of which scope, according to many academics, is perceived as an environmental threat all by itself. The concept of security and its content has been widened and deepened after the Cold War. Environmental security has been a major issue on the international agenda and cooperation within the new security concept. The study has examined  NATO Environmental Security Policy through a four-stage general policy consisting of initiative, formulation, implementation and evaluation. In the first stage, NATO's purpose, nature and outline of basic security tasks were subjected to document analysis based on strategic concept documents. In the formulation stage, NATO scientific activities and environmental security projects were examined and presented to describe how environmental security is defined within NATO and which elements its content is composed of. In the third stage, environmental protection publications and standardization agreements have been subjected to qualitative content analysis, interpreted and evaluated. Although the environmental security was brought to NATO's scientific agenda at a relatively early period, the concept took place in the strategic concept documents only after the Cold War. The scope and content of environmental security has narrowed over the years, focusing only on eliminating or mitigating the impact of NATO military activities. It has been observed that the referent objects of NATO's environmental protection practice are 'limited environment' and 'its forces'; pollution and various environmental damages including damage to cultural heritage are specified as security threats, and many preventive tools are defined at administrative level. In addition, it has been seen that the policy implementation has a low level of binding, is constituted mostly from multi-lateral environmental regulations and is particularly suitable for peace time military activities. Financial and political reasons, opposition of member nations, and the formation of globally accepted international institutions on environmental issues explain the narrowing of NATO environmental security policy's scope.It has been concluded that NATO's environmental security scope and content has become narrower over the years and implementation of the studies within the globally accepted international institutions on environmental security will increase international cooperation on the subject.