Alternatif ve destekleyici iletişim sistemi (ADİS) olarak sunulan bir uygulamanın otizm spektrum bozukluğu (OSB) olan çocuklara pekiştireç talep etme becerisinin öğretiminde etkililiği
The effectiveness of an application presented as augmentative and alternative communication (AAC) in teaching reinforcement demanding skills to children with autism spectrum disorder (ASD)
Yazar: SEMRA ARSLAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞE TUBA CEYHUN
Biruni Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Özel Öğretim Ana Blim Dalı / Özel Eğitim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Alternatif ve destekleyici iletişim = Alternative and augmentative communication ; Beceri eğitimi = Skill training ; Otizm spektrum bozukluğu = Autism spectrum disorder ; Pekiştireçler = Reinforcements ; Özel eğitim = Special education ; Özel eğitime muhtaç çocuklar = Handicapped children who need special education

Özet:
Alternatif ve Destekleyici İletişimSistemleri (ADİS)gelişimsel olarak konuşmada yetersizlik, hiç konuşamama ya da anlaşılır konuşma olmayan çocuklar için geliştirilen iletişim sistemleridir. Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) tanılı çocukların önemli bir kısmı temel ihtiyaçları dahi olsakendiliğinden iletişim başlatmakta zorlanabildikleri için Alternatif ve Destekleyici İletişim Sistemlerine (ADİS) ihtiyaç duyabilmektedirler. 
Bu çalışmada, OSB'li çocuklara ADİS olarak sunulan bir uygulamanın pekiştireç talep etme becerisinin öğretiminde etkililiği araştırılmıştır. Araştırmaya, İstanbul'da bulunan bir danışmanlık merkezinde eğitim alan,işlevsel olarak konuşma becerisine sahip olmayan veya sınırlı düzeydekonuşan, daha önce herhangi bir alternatif ve destekleyici iletişim sistemi ile öğrenim görmemiş olan OSB tanılı 5-9 yaş aralığındaki üç erkek çocuk katılmıştır. Araştırmada pekiştireç talep etme becerisinin öğretim süreci, her katılımcı için belirlenen pekiştireçler ve bu pekiştireçleri temsil eden resimler ve ses kayıtları kullanılarak aşamalı yardım ile gerçekleştirilmiştir. Araştırma yöntemi tek denekli araştırma modelleri arasında yer alan katılımcılar arası yoklama evreli çoklu yoklama desenidir. 
Araştırma sonucunda, ADİS olarak sunulan uygulamanın pekiştireç talep etme becerisinin OSB'li çocuklara öğretiminde etkili olduğu görülmüştür. Aynı zamanda katılımcıların hedef beceriyi öğretim oturumlarının sona ermesinin ardından 1, 2 ve 4 hafta sonrasında da koruyabildikleri, farklı ortam ve farklı kişi ile yapılan oturumlarda da genelleyebildikleri görülmüştür.
Araştırmada özel eğitim öğretmenlerinin görüşlerine göre araştırma süreci, etkililiği ve sonucu ile ilgili sosyal geçerlik sonuçlarının olumlu yönde olduğu görülmüştür. 

Anahtar Sözcükler:Alternatif ve destekleyici iletişim sistemleri, Otizm Spektrum Bozukluğu, Pekiştireç talep etme.

Abstract:
As children with Autism Spectrum Disorder (ASD) have difficulty in starting communication even with their basic needs, they may be in need of Alternative and Supportive Communication Systems (ASCS). Alternative communication systems are communication systems developed for children with developmentally speaking disabilities, inability to speak, limited or incomprehensible speech.
In this study, the effectiveness of an application presented as AAC to children with ASD in teaching the skill of requesting reinforcement has been investigated. The study was conducted in a counseling center located in Beşiktaş/Istanbul with three boys aged 5-9 years diagnosed with ASD. The boys were lacking or solely had limited functional speaking skills and had not been educated with an alternative and supportive communication system before. The teaching process of requesting reinforcement skill was carried out with gradual assistance of the reinforcers determined for each participant by the researcher through using pictures and sound recordings representing these reinforcers. The research method is a multiple probe design which is among the single-subject research models.
At the end of the research the reinforcement demand which is presented as ASCS has been found effective in teaching children with ASD. At the same time, it was observed that the participants were able to maintain the target skill 1, 2 and 4 weeks after the end of the teaching sessions, and that they could generalize these skills in the sessions held in a different environment and with different person. 
In this study, social validity data were obtained by gathering the opinions of the participants participating in the research and five special education teachers who worked with children of similar age and similar characteristics. These special education teachers gathered information about the process, effectiveness and outcome of the research. 
Keywords: Augmentative and Alternative Communication. Autism, Reinforcement, Demanding, Communication Skills, Replica Teaching, Progressive Help.