Tokat kenti geleneksel konut dokusunun koruma bağlamında irdelenmesi: Halit Sokak, Bey Sokak, Beyhamam Sokak
Studying traditional house fabric of city of tokat within the context of preservation: Halit Street, Bey Street, Beyhamam street
Yazar: DİLARA GÖKÇEN AKÇAY
Danışman: PROF. DR. DEMET BİNAN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Restorasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Tokat Kenti Geleneksel Konut Dokusu ve Geleneksel Tokat Evlerini konu alan bu
çalışmanın amacı; Tokat Kentinin Geleneksel Konut Mimarisinin tarihi ve kültürel
zenginliğini tanımlamak, Geleneksel Tokat Evleri için geçmişten günümüze
geliştirilen ve hala devam etmekte olan koruma yaklaşımlarını irdelemek ve koruma
bağlamında sorunların çözümüne yönelik öneriler geliştirmektir. Tezin izledigi yol;
geleneksel konut mimarisini oluşturan sosyal ve fiziksel çevrenin incelenmesi,
geleneksel konut dokusu ve bu dokuya geliştirilen koruma yaklaşımı, geleneksel
konutlara geliştirilen koruma yaklaşımlarındaki eksiklikler ve sorunlarla beraber
bozulma durumlarının irdelenmesi ve koruma yaklaşımının ne şekilde olması
gerektiğinin belirlenmesi seklindedir. Tez beşbölümden oluşmaktadır:
1. Bölümde; Tokat Kenti fiziksel ve tarihi özellikleri açısından incelenmiştir. Bu
başlık altında Tokat Kenti'nin konumu ve sınırları belirtilmiş, coğrafi özelliklerinde
topografik ve jeolojik yapısıyla beraber iklimi incelenmiştir. Tarihsel gelişimi ise
tarihsel yapının şekillendiği süreç ile beraber sosyo-ekonomik yapı ve demografik
yapı üzerinde durulmuştur. Yine bu bölümde kent dokusunun fiziksel gelişimin nasıl
oluştuğu ve nelerden etkilenerek böyle bir gelişimin gerçekleştiği açıklanmıştır. Bu
bölümde son olarak Tokat Kenti'nin koruma tarihini tanımak adına, kentsel planlama
ve koruma süreci ile ilgili veriler yer almaktadır.
2. Bölümde; Tokat Geleneksel Konut mimarisi ayrıntılı olarak çözümlenmistir. Bu
çözümleme sokak sağlıklaştırılması yapılmış olan üç sokakta ayrı ayrı ele alınmış ve
bu sokaklar üzerinde yoğunlaşılmıştır. Bu üç sokak; Halit Sokak, Bey Sokak,
Beyhamam Sokak 'tır. Öncelikle bu bölümün ilk kısmında Tokat Kenti Geleneksel
Konut Dokusu ile ilgili çalışmalar yer almaktadır. Konutların genel olarak plan,
cephe ve yapım sistemi üzerinden mimari özellikleri çözümlenmiştir. Sonraki
kısımlarda ise yoğunlaşılan üç sokak için konutların ayrı ayrı plan, cephe, iç mekan
mimari özellikleri ele alınmıştır. Sokaklar ölçeğinde ise her bir sokak için analiz
yöntemi üzerinden pek çok parametre incelenmiştir. Bunlar; konutların genel
özellikleri, konumu ve sınırları, ulaşım, topoğrafya-yapı ilişkisi, yapı- parsel ilişkisi,
yapı nitelikleri, yapı yükseklikleri, özgünlük durum analizi, bozulma durum analizi,
konfor durumu olarak ele alınmıştır. Her bir sokak için son olarak da sosyal veekonomik nitelikler başlığı altında sokakların sosyal ve ekonomik durumu ile ilgili
yapılan araştırmalara ve çalışmalara yer verilmiştir.
3.Bölümde; Tokat Kenti Geleneksel Konut Dokusu kapsamında 2. Bölümde
irdelenen Halit Sokak, Bey Sokak, Beyhamam Sokak 'ta yapılan sokak
sağlıklaştırma çalışmaları üzerinden koruma yaklaşımları ve koruma sorunları
irdelenmiştir. Bu sokaklardaki konutların bozulma nedenleri başlığı altında fiziksel
ve sosyal nedenler olarak ele alınmıştır. Fiziksel nedenleri oluşturan doğa ve insan
kaynaklı etkenler olarak irdelenirken sosyal etkenlerde sosyal ve ekonomik yapıdaki
bir takım değişiklikler irdelenmiştir. Yine bu bölümde konutların bozulma şekilleri
üzerinden bozulmanın biçimsel ve yapısal nedenleri açıklanmıştır.
4. Bölümde; Tokat Kenti Geleneksel Konut Dokusunun ve konut mimarisinin
korunması ile ilgili çözümler; alan ölçeğinde ve yapı ölçeğinde olmak üzere iki ana
baslık adı altında incelenmiştir. Alan ölçeğinde, geleneksel dokuyu korumaya
yönelik yaklaşımlar için önerilerde bulunulurken yapı ölçeğindeki öneriler biçimsel
ve yapısal olarak ikiye ayrılmıştır. Bu bölümde Halit Sokak örneğinde geleneksel
konutların bozulma durumunun çözümlemesi ve konutlar arasında korumada
önceliklerin saptaması yapılmıştır.
5. Bölümde; Tezin bütününe yönelik bir sonuç ve değerlendirme yapılmıştır

Anahtar Kelimeler : Tokat Kenti, Geleneksel Konut Mimarisi, Geleneksel Evleri, 
Geleneksel Konut Dokusu, Sokak Sağlıklaştırma

Abstract:
The aim of this study, which is about Traditional House Texture of City of Tokat and
Traditional Tokat Houses, is to define the historical and cultural richness of
Traditional Architecture of Houses in City of Tokat, to examine the preservation
approaches which developed in time and is still valid now, and to make suggestions
as solutions within the context of preservation. The thesis contains the examination
of social and physical environment that shape traditional house architecture,
traditional texture of houses and the preservation approach towards these textures,
examination of deterioration as well as insufficiencies and problems in preservation
approaches that are developed for traditional houses, and determining what kind of a
preservation approach should be applied. The thesis consists of five chapters:
In the 1st Chapter; City of Tokat is examined with regard to physical and historical
features. The position and borders of city of Tokat are defined, and its topographic
and geological structure as well as its climate are examined. As for its historical
development, socio-economic and demographic structures are mentioned as well as
the process of historical background. Also in this chapter, how the physical
development of the texture of the city was shaped and from where it was affected
during the process are explained. Finally, in this chapter, in order to learn about the
preservation history of City of Tokat, data related to the process of urban planning
and preservation.
In the 2nd Chapter; Traditional House Architecture of City of Tokat is analysed. This
analysis was made seperately for three streets that had been improved and these
streets were concentrated mostly. These streets are Halit Sokak, Bey Sokak,
Beyhamam Sokak. At the first part of this chapter, studies that are related with
Traditional House texture of City of Tokat are found. The architectural features of
houses are analysed with regard to plan, facade and construction system. Then, plans,
facades and interior architecture of houses in three streets that are taken as pilot are
determined. As for the streets, every street was analysed with regard to many
parameters. These are; general features, positions and borders of houses; topography structure relationship, structure-parcel relationship, qualities of structure, heights of
structures, genuineness situation analysis deterioration situation analysis, comfort
situation. Finally, for each street -under social and economic qualities titles researches
and studies are presented within the context of social and economical
situation.
In the 3rd Chapter; Preservation approaches and problems concerning preservation
are examined through Halit Sokak, Bey Sokak and Beyhamam Sokak, which were
mentioned in the 2nd Chapter within the context of Traditional House Texture of
City of Tokat. Under the title of reasons of deterioration in these streets, physical and
social reasons are discussed. Physical reasons are regarded as nature and human
factors while social reasons are regarded as changes in socio-economical structure.
Also in this chapter, formal and structural reasons of deterioration are explained
through the deterioration types of houses.
In the 4th Chapter; Solutions with regard to Preservation of Traditional House
Texture and House Architecture of City of Tokat are examined under two main titles:
area and structure wise. As far as area is concerned, while suggesting for
preservation towards traditional texture, suggestions for structure are seperated into
two as form and structure. In this chapter, traditional houses of Halit Sokak of
deterioration situations are analyzed and among of houses are identifyed for which
one is prior to preservation.

Key Words : City of Tokat, Traditional House Architecture, Traditional Houses, 
Traditional House Texture, Street Improvement