Âşık tarzı Türk şiirinde dünyanın fâniliği
The mortality of the world in Âşık style Turkish poems
Yazar: BÜŞRA YAVUZASLAN
Danışman: DOÇ. DR. SERDAR UĞURLU
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
İnsanoğlu var olduğu andan itibaren duygu ve düşüncelerini çeşitli yollarla
ifade etmeyi tercih etmiştir. Duygularını ifade etmek için insanlığın ilk verimleri
mağara duvarlarına çizilen resimler yahut şekil, biçim kaygısından uzak, birbiriyle
kafiyeli kulağa hoş gelen sözler olmuştur. Her geçen gün yaşamı ilkellikten
medeniliğe evrilen insan zamanla estetik hassasiyeti de göz önünde bulundurarak
sanat ürünleri meydana getirmiştir. Kimi zaman yazılı yahut çizerek ifade ederken
kimi zaman da sözlü olarak ortaya koymuştur.
Çalışmamızın temelini oluşturan ve kökeni dini ritüellere dayanan âşıklık
geleneği zaman içinde tavır değiştirerek toplumsal değişim ve gelişmelere ayak
uydurmak suretiyle halkın duygularının düşüncelerinin sesi olma misyonunu
üstlenmiştir. Bulundukları toplumun sözcüleri olan âşıklar bazen dini bazen
sosyolojik bazen bireysel birçok temada şiirleriyle ön plana çıkmışlardır.
Bu çalışmada şiirlerdeki içerik ve anlamın görünen cephesinin ötesinde
bulunan ve kapalı olan manayı çözümleme sürecini anlatan "hermenetuik"
yöntemi esas alınmıştır. Bu bağlamda Türk şiirinin önemli temalarından biri olan
dünyanın fâniliği/geçiciliği izleğinin âşık tarzı Türk şiirinde kullanım boyutları
irdelenmiştir. Şiirlerde dünyanın fâniliği genel olarak "dünya Sultan Süleyman'a
kalmadı sana da kalmaz" mahiyetinde işlense de şiirlerin yazıldıkları döneme,
şâirlerin biyografilerine bakılarak tahlil edildiğinde bu tekdüzeliğin aşıldığı tespit
edilmiştir.

ANAHTAR KELİMELER: Âşık Tarzı Türk Şiir Geleneği, Fânilik- Bâkilik, Varlık-Yokluk, Ölüm

Abstract:
Since the beginning of human existence, people have preferred to express their
emotions and thoughts in various ways. The first expressions of humanity to
convey emotions were drawings on cave walls or rhyming words that sounded
pleasant, devoid of concerns for form and shape. As human life evolved from
primitiveness to civilization, individuals also created works of art while
considering aesthetic sensibilities. They expressed themselves through writing or
drawing at times and through oral means at other times.
The tradition of minstrelsy, rooted in religious rituals, gradually transformed to
adapt to social changes and developments, assuming the mission of being the voice
of the people's emotions and thoughts. These minstrels, who were the
spokespersons of their communities, emerged prominently with their poems in
various themes, sometimes religious, sometimes sociological, and sometimes
individual.
In this study, the hermeneutic method, which focuses on the process of deciphering
the hidden meanings beyond the apparent content and significance in poetry, is
employed. Within this context, the dimensions of the theme of the
transience/impermanence of the world, which is one of the fundamental issues in
Turkish poetry, are examined within the context of minstrel-style Turkish poetry.
Although the transience of the world is generally depicted in poems with
expressions like "The world did not belong to Sultan Süleyman, it won't belong to
you either," it has been determined that this uniformity is transcended when
analyzed based on the era in which the poems were written and the biographies of
the poets.

KEY WORDS: Âşık Style Poetry Tradition, transiency- eternal, presenceabsence, death