ABİDE özyeterlik ölçeği DMF kaynaklarının gizil sınıf yaklaşımıyla incelenmesi
An analysis of the DIF sources of ABIDE self-efficacy scale by means of a latent class approach
Yazar: FUAT ELKONCA
Danışman: PROF. DR. İSMAİL KARAKAYA
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitimde Ölçme ve Değerlendirme Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Akademik Becerilerin İzlenmesi ve Değerlendirilmesi Çalışması = Evaluating Academic Skills Study ; Değişen madde fonksiyonu = Differential item function ; Gizli sınıf = Latent class ; Lojistik regresyon analizi = Logistic regression analysis ; Ölçekler = Scales ; Öz yeterlilik = Self-efficacy

Özet:
Bu araştırmanın temel amacı, 2016 yılı Akademik Becerilerin İzlenmesi ve Değerlendirilmesi (ABİDE) sınavı matematik, fen, Türkçe ve sosyal özyeterlik ölçeklerinde yer alan maddelerin cinsiyete göre Değişen Madde Fonksiyonu (DMF) gösterip göstermediğini ve DMF kaynaklarını gizil sınıf DMF yaklaşımlarından Karma Ordinal Lojistik Regresyon (Karma OLR) yöntemi ile belirlemektir. Bu temel amaç doğrultusunda gizil sınıf DMF yaklaşımlarından Karma OLR ile gözlenen grup DMF yaklaşımlarından Ordinal Lojistik Regresyon (OLR) yöntemlerinden elde edilen sonuçlar, maddelerdeki DMF'nin varlığı ve büyüklüğüne göre karşılaştırılmış ve DMF kaynakları Karma OLR yöntemi ile incelenmiştir. Araştırmada Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) tarafından uygulanan ABİDE 2016 sınavına giren ve aynı kitapçığı alan 5000 sekizinci sınıf öğrencisine ait veriler kullanılmıştır. Araştırma korelasyonel türde bir çalışma niteliğindedir. Araştırma sonuçlarına göre, dört özyeterlik ölçeğinde de madde 3 için OLR yöntemi ile yapılan analizlerde kızlar lehine bir DMF elde edilmiştir. Ancak öğrencilerin tepki örüntüleri gizil sınıf analizi ve Karma OLR ile incelendiğinde, özyeterlik genel puanları açısından yüksek düzeyde olan öğrenciler ile özyeterlik genel puanları açısından düşük düzeyde olan öğrencilerin madde 3'ten çok yakın ortalama puana sahip olduğu görülmüş, madde 3'ün amacına uygun şekilde çalışmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmada OLR yöntemine göre A düzeyinde DMF gösteren toplam 11 maddede Karma OLR analizi sonrasında DMF etkisinin anlamlı çıkmadığı görülmüş ve üç maddenin de DMF büyüklükleri değişmiştir. Elde edilen sonuçlar, grubun homojen sınıflara ayrılması ile DMF'li madde sayısı ve DMF büyüklüklerinin değiştiğini göstermektedir. Matematik, fen ve Türkçe özyeterlik ölçeklerinde yer alan madde 8 için yapılan analizlerde, Karma OLR yöntemine göre gizil sınıfın moderatör DMF etkisi anlamlı çıkmıştır. Elde edilen DMF erkekler lehinedir. DMF'nin anlamlı olduğu sınıftaki öğrencilerin özyeterlik genel puanları yüksek iken madde 8'den oldukça düşük puan almışlardır. DMF'nin kaynağı belirlemek için gizil sınıf modeline eklenen ortak değişkenler dikkate alındığında, genel olarak DMF'nin anlamlı olduğu sınıflarda yer alan bireylerin matematik/fen/Türkçe derslerinde devamsızlıkları ve kardeş sayıları diğer sınıflara göre daha düşük iken evlerindeki kitap sayılarının yüksek, ilgili derslerden hoşlanma ve bu derslere verdikleri değerin diğer sınıflara göre daha iyi düzeyde olduğu görülmüştür. Benzer şekilde bu sınıfta yer alan öğrenciler matematik/fen/Türkçe derslerleri ile ilgili özel ders ya da kurs desteğini daha çok almaktadırlar. Ancak bu öğrencilerin sosyal faaliyetlere katılma düzeyleri diğer gizil sınıflarda yer alan öğrencilere göre daha düşüktür. DMF kaynağı olarak yorumlanabilecek bu değişkenlerin kız ve erkek öğrencilerin madde tepki örüntülerini etkilediği söylenebilir. Bireylerin bir maddeye verdikleri tepkiler cinsiyet gibi karakteristik özelliklerle beraber aile, öğretmen, okul, sosyal çevre, okul içi ve okul dışı eğitimsel olanaklar gibi bir çok ekolojik değişkenden etkilenebilir. Bu nedenle Özellikle ABİDE gibi ulusal düzeyde uygulanan sınavların pilotlama çalışmalarında üçüncü nesil DMF yaklaşımlarından olan gizil sınıf DMF yaklaşımının kullanılarak bireylerin tepkilerinde değişime neden olan DMF kaynaklarının çok yönlü olarak incelenmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler: Gizil Sınıf Analizi, Karma Lojistik Regresyon Analizi, Üçüncü Nesil DMF Yaklaşımı, ABİDE, Özyeterlik

Abstract:
The aim of this study is to determine whether the items in the mathematics, science, Turkish and social sciences self-efficacy scales of Academic Skills Monitoring and Evaluating Exam (ABIDE) may show Differential Item Functioning (DIF) in accordance with gender, and identify the DIF sources by means of Mixture Ordinal Logistic Regression (Mixture OLR) which is one of the latent class DIF approaches. For this purpose, the results obtained from the mixture OLR, which is one of the latent class DIF approaches, and from the manifest group by the methods of Ordinal Logistic Regression (OLR), which is one of the DIF approaches, were compared in the sense of the existence and magnitude of DIF in items. In the study, the data of 5000 students who were at 8th grade, took ABIDE 2016 exam practiced by Ministry of National Education and got the same booklet were used. This study is a type of correlational research. According to the results of the study, the analysis by means of OLR method for item 3 in the four self-efficacy scale indicated a DIF favoring females. However, considering the results of students' reaction patterns examined by latent class analysis and Mixture OLR, students with high self-efficacy and students with low self-efficacy had similar average points in terms of item 3, thereby suggesting that item 3 failed to function in accordance with its aim. In the study, it was seen that after the Mixture OLR analysis of 11 items in total showing DIF at A level in accordance with OLR method, the DIF effect was not significant, and the DIF magnitude of three items changed. The results obtained indicate that the number of items with DIF and their DIF magnitude changed as the groups were categorized into homogeneous classes. The moderator DIF effect of the latent class according to Mixture OLR method was significant in the analysis of item 8 in the mathematics, science and Turkish self-efficacy scales. The DIF results obtained is significant for favoring males. The self-efficacy general points of the students in the class which DIF was significant was high, while they got considerably low points for item 8. Considering the covariate added to latent class model in order to identify DIF sources, the absence of the ones studying in the classes which DIF was generally significant for the math/science/Turkish lessons and their number of siblings were low compared to other classes, the number of book at their home, their likeness for the related lessons and the value they gave to these lessons were seen to be at a better level compared to other classes. In a similar vein, the students in this class had more support of private lesson or course for the math/science/Turkish lessons. However, the attendance of these students into social activities was lower compared to the students in the latent classes. It might be suggested that these variables which can be interpreted as a source of DIF influenced item reaction patterns of female and male students. The reactions individuals give to an item might be influenced by various ecological variables such as family, teacher, school, social environment, in-school and beyond-school educational facilities in addition to characteristic features such as gender. Therefore, it is suggested for the piloting studies of the exams practiced at a national level such as especially ABIDE to utilize latent class DIF approach which is one of the third generation DIF approaches, and thus multi-directionally analyze the DIF sources which lead to changes in individuals' reactions.

Key Words: Latent Class Analysis, Mixture Logistic Regression, Third Generation DIF, ABIDE, Self-Efficacy