Afyon çeşmeleri
Afyon fountains
Yazar: GÜLAY KARASU
Danışman: PROF. DR. HALİT ÇAL
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Afyonkarahisar = Afyonkarahisar ; Malzemeler = Materials ; Süslemeler = Ornamentations ; Tipoloji = Typology ; Çeşmeler = Fountains

Özet:
Afyon Çesmeleri? konulu Yüksek Lisans tezi kapsamında Afyon ili merkezinde tespit edilen29 çesme örneği incelenmistir. Bu çesmelerden 1'i çatal çesme, 2'si köse çesmesi, 3'ümeydan çesmesi, 5'i cami çesmesi, 18'i mahalle çesmesidir. Çesme örneklerinin bir tanesi13. yy., bir tanesi 14. yy., dört tanesi 18. yy., dört tanesi 19. yy. ve 12 tanesi de 20. yy.basına aittir. Kitabesi olmayıp tarihi bilinmeyen, baska bir yapıya ait kitabesi olan veya tamirkitabesi bulunan 7 çesme vardır. Çesmeler ağırlıklı olarak 20. yy. basına aittir. Çesmelerindaha çok 18. ve 19. yy.'da yapılmıs olmaları, Osmanlı Klasik Dönem çesme tasarımınındısına çıkılmamasına mani olmamıstır. Çesmeler; ortada kitabesi olan nisi çevreleyen birkemer, ayna tasında bir musluk, musluktan akan suyun biriktirdiği bir yalak, yalağın ikiyanında dinlenme tası formunda cephe düzenine sahiptir. Cephe gerisinde uzanan suhaznesi ve genellikle düz dam ya da kırma çatı ile tamamlanan örtü sistemi yoğun olarakgörülür. Çesmelerin cephelerinde yoğun bir bezeme görülmez. Birkaç örnekte devsirmemalzeme kullanılarak süsleme yapılsa da, Klasik Dönem Osmanlı süsleme unsurlarıkullanılmamıstır. Çesmelerde daha çok, kullanılan malzemenin ritmik veya düzensiz olaraksıralanmasıyla yapılan cephe süslemeleri kullanılmıstır. Sade çesmelerin yanı sıra ikicepheli, büyük depolu ve ebatlarıyla dikkat çeken çesme örnekleri de bulunur. Çesmecephelerinde en çok göze çarpan unsur hemen hepsinde yuvarlak yada sivri kemerkullanılmasıdır. Kemerlerde kullanılan malzeme ile süsleme yapılmasına pek rastlanmaz.Bunun haricinde kemer kullanılmayıp, sadece ayna tası ve bu tası çevreleyen sövelerdenolusan örnekler de vardır. Afyon çesmelerinde kullanılan malzeme tas, tuğla ve mermerdir.Yoğun olarak kesme tas kullanılmıs; tuğla malzeme ise süsleme amaçlı yada mimarideyardımcı malzeme olarak görev almıstır. Mermer malzeme ise sadece iki örnekte görülür.Anahtar Kelimeler1. Afyon2. Çesmeler3. Çesme tipolojisi4. Çesme malzemeleri5. Çesme süslemeleri

Abstract:
During the ?Afyon Fountains? Masters thesis study, 29 fountain samples in Afyon city centerwere examined. Out of these fountains 1 is fork fountain, 2 are corner fountains, 3 aresquare fountains, 5 are mosque fountains, 18 are parish fountains. One of the fountainsamples belongs to 13th century, one to 14th century, 4 of them to 18th century, 4 of them to19th century and 12 of them to the beginning of the 20th century. There are 7 fountains ofwhich there is no inscription and the construction date is not known, of which the inscriptionbelongs to another building or there exists the restoration inscriptions. Generally fountainsbelong to the beginning of the 20th century. Though the fountains were mainly constructedduring the 18th and 19th century, still this did not prevent them to have the characteristics ofthe Classic Period Ottoman fountain design. Fountains have a facade forming of an archsurrounding the niche which have an inscription in the middle, a tap on the mirror stone, abasin which holds the water flowing from the tap and a resting stone on both sides of thebasin. Mainly there is a water reservoir lying behind the facade and a cover system made offlat roof or hip roof. There is not intense embellishment on the facades of the fountains.Although there are some examples of embellishments through folding materials, ClassicPeriod Ottoman embellishment elements were not used. On the fountains mainly the facadeembellishments which are made out by the rhythmic and irregular layout of the materialswere used. In addition to the plain fountains there also exists the 2 facaded, largereservoired and big dimensioned fountain examples. The most capturing element on nearlyevery fountain facade is the usage of round or pointed arches. It is not very common to seeembellishments with the material used on the arches. Besides there are also samples ofwhich there are no arches, just the mirror stones and frames surrounding these stones. InAfyon fountains stone, brick and marble elements are used. Mainly cut stone is used; brickmaterial is just used for embellishments or as supporting material in architecture. Marblematerial can only be seen in 2 samples.Key Words1. Afyon2. Fountains3. Fountains typology4. Fountains materials5. Fountains embellishment