Anadolu'da kültürü yapılan bazı asma (Vitis vinifera L.) çeşitlerinin anatomik özelliklerinin karşılaştırılması
Comparison of anatomical characteristics of some grape (Vitis vinifera L.) cultivars cultivated in Anatolia
Yazar: OKTAY BIYIKLIOĞLU
Danışman: PROF. DR. TALİP ÇETER
Kastamonu Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Anatomi = Anatomy ; Biyoloji = Biology ; Botanik = Botany
Dizin: Sofralık üzüm = Table grape ; Çekirdeksiz kuru üzüm = Sultana ; Çekirdeksiz üzüm = Seedless grape ; Şaraplık üzüm = Wine grape

Özet:
Anatomik çalışmalar hem bitkilerin hem de hayvanların ontogenik ve filogenik gelişimlerinin anlaşılması açısından oldukça önemlidir. Bitkilerde iletim demetlerinin dağılımı ve çeşidi gibi anatomik karakterlerin üst sistematik taksonların belirlenmesinde, hücresel düzeyde boyutlar, salgı kanallarının sayısı, iletim demetlerinin dağılım şekli ve sayısı gibi karakterlerin ise birbiri ile yakın ilişkili taksonların belirlenmesinde etkili olduğu birçok çalışma ile gösterilmiştir.
Üzüm, insanlık tarihi boyunca önemli bir bitki olmuş, ticari öneminin yanısıra birçok kültür için kutsal kabul edilmiştir. Hem ticari değeri hem gıda olarak geniş çeşitliliğe sahip kullanımı nedeniyle dünyanın hemen hemen her bölgesindeki bağlarda tarımı yapılmaktadır. Bu kadar geniş bir coğrafyaya yayılması birçok çeşidinin elde edilmesini sağlamıştır. Bu çalışmada Kırşehir ilinin merkezine bağlı Toklümen köyündeki bağlarda yetiştirilmekte olan 8 farklı asma çeşidinden (Öküzgözü, Narince, Syrah, Boğazkere, Kalecik Karası, Viognier, Malbec, Sauvignon Blanch) alınan 3'er bitki örneğinin gövde, yaprak, yaprak sapı, meyve sapı ve tohum yapıları anatomik olarak incelenmiştir. Anatomik inceleme parafin metodu kullanılarak ışık mikroskobu altında yapılmıştır. Anatomik incelemelerde gövde için 16, yaprak için 13, yaprak sapı için 7, meyve sapı için 5 ve tohum için 10 adet olmak üzere toplam 51 farklı karaktere odaklanılmış, bunun yanında dikkat çeken diğer yapılarda açıklanmaya çalışılmıştır. Çalışma sonucunda incelenen birçok karakter için türler arasında istatiksel açıdan anlamlı farklılıklar tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular literatür ile karşılaştırıldığında anatomik karakterlerin aynı alanda yetiştirilen farklı çeşitlerde anlamlı farklılıklar gösterdiği bununla birlikte çevresel etkiler ile de değişkenlik gösterebildiği tespit edilmiştir.

Abstract:
Anatomical studies are of important in understanding of ontogenetic and phylogenetic developments of plants and animals. While the anatomical characters including type and distribution of vascular bundles in plants  play key role in determination of higher systematical taxa, their size at cellular level, number of secretory duct, and characteristics of distribution shape and number are critical to distinguish taxa possessing close characteristics. Grape has become a prominent plant for human throughout the history along with becoming an important commodity and accepted as holly gift. Due to its rich nutritional and commercial value, grape is a common crop worldwide, which then turns into formation of different varieties all over the world. In this study, we collected plant samples of Öküzgözü, Narince, Syrah, Boğazkere, Kalecik Karası, Viognier, Malbec, Sauvignon Blanch from Toklümen settlement of Kırşehir. For each type of grape samples of stem, leaf, petiole, fruit-stalk and seed were collected from 3 plants. Anatomical observation was performed using paraffin embedment and light microscopy. 51 different characters that are from stem, leaf, petiole, fruit-stalk and seed with 16, 13, 7, 5 and 10 different characters. Besides, any key features faced was included into the study. Certain key features were observed as statistically meaningful among the grape types. Based on the produced data and literature comparison, anatomical characters can be different based on the type of grape as well as that environment can trigger alteration in the anatomical properties of the grape types.