Türkiye'deki Heptaptera Margot & reut. (Apiaceae) türleri üzerine sistematik çalışmalar
Systematic studies on Heptaptera Margot & Reut. (Apiaceae) species distributed in Turkey
Yazar: BÜŞRA SÜZENER
Danışman: DOÇ. DR. ASLI KOCA
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Botanik Ana Bilim Dalı / Botanik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Botanik = Botany
Dizin: Filogeni = Phylogeny ; Haritalama = Mapping ; Maksimum olabilirlik yöntemi = Maximum likelihood method ; Morfoloji = Morphology

Özet:
Heptaptera (Apiaceae) cinsi, dünyada Güney Avrupa ve Güney Batı Asya'da yayılış gösteren sekiz türden oluşmaktadır. Bunlardan H. cilicica endemik olmak üzere, H. anisopetala, H. anatolica ve H. triquetra türleri ülkemizde yetişmektedir. Bu tezde, Türkiye'de yayılış gösteren Heptaptera türlerinin çok lokuluslu (ribozomal ve plastidik) DNA dizisi veri setine dayalı 'maximum likelihood' ve 'Bayes' yaklaşımlar ile filogenetik araştırmaları ilk kez yapılmıştır. İtalya endemiği olan H. angustifolia ve Suriye'de yetişen H. microcarpa türleri ilk kez filogenetik olarak araştırılmıştır. Böylece altı (biri şu an sinonim, beş geçerli olmak üzere) Heptaptera türünün evrimsel akrabalıkları ilk defa ortaya konulmuştur. Cinsin içinde Petroedmondia syriaca türünün yuvalanması nedeniyle Heptaptera'nın monofiletik olmadığı ilk kez belirlenmiştir. Tez kapsamında toplanan ve herbaryumlara gidilerek görülen birçok Heptaptera populasyonu morfolojik olarak incelenmiştir. Cinsin tür teşhis anahtarındaki önermeler özellikle yaprak karakterleri ile zenginleştirilmiştir. Bu anahtar ile olgun meyvanın olmadığı örneklerin teşhisi kolaylaşmıştır. H. anisopetala türünün neotipi burada belirlenmiştir. Tüm morfolojik veri setinin fenetik analizleri sonucunda H. triquetra diğer üç türden daha uzağa yerleşmiştir. Bu sonuç, hem cins içi seksiyon sınıflandırılması ile uyumlu çıkmış; hem de filogenetik sonuçlarla desteklenmiştir. Heptaptera polenleri trizonokolporat, radyal simetrik ve izopolardır. Ekzin süslenmeleri ise rugulat-perforattır. Polen morfolojisi verilerinin fenetik analizinde, H. triquetra değil de H. cilicica diğer üç türden belirgin şekilde ayrılmıştır. Dolayısıyla, fenetik analizi sonuçları cinsin bugünkü taksonomik sınıflandırması ile uyumlu çıkmamıştır. Cins içi sınıflandırmada rol oynadığı düşünülen bazı morfolojik karakterler, elde edilen DNA dizilerine dayalı evrimsel akrabalık hipotez ağaçları üzerine ilk kez haritalanmıştır. Merikarplarındaki kanatların cinse özgü sinapomorfik karakter durumu olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
The genus Heptaptera (Apiaceae) consists of eight species distributed in Southern Europe and Southwest Asia in the world. Among them, H. cilicica being endemic, H. anisopetala, H. anatolica and H. triquetra species occur in our country. In this study, phylogenetic studies of Heptaptera species distributed in Turkey were carried out for the first time with 'maximum likelihood and 'Bayes' approaches based on multi-locular (ribosomal and plastidic) DNA sequence datasets. H. angustifolia, which is endemic to Italy, and H. microcarpa, which is collected from Syria, were investigated phylogenetically for the first time. Thus, the evolutionary relationships of six (one is now synonymous, five being valid) Heptaptera species have been put forward. It has been determined for the first time that Heptaptera is not monophyletic due to the nesting of the taxon Petroedmondia syriaca in the genus. It has been demonstrated for the first time that there are gene flow among species H. anisopetala, H. cilicica, and H. anatolica. In addition, many Heptaptera populations collected within the scope of the thesis and seen by going to herbariums were morphologically examined. The propositions in the species identification key of the genus are especially enriched with leaf characters. With this identification key, it is easier to identify samples without mature fruit. The neotype of H. anisopetala is designeated here firstly. As a result of the phenetic analysis of the entire morphological data set, H. triquetra settled further than the other three species. This result was compatible with infrageneric classification; supported by phylogenetic results. Heptaptera pollen is trizonocolporate, radially symmetrical and isopolar. Exine ornamentation is rugulate-perforate. In the phenetic analysis of pollen morphology data, H. cilicica, but not H. triquetra, was distinctly separated from the other three species. Therefore, the results of the phenetic analysis based pollen morphology were not compatible with the current taxonomic classification of the genus. Some morphological characters thought to play a role in infrageneric classification have been mapped for the first time on evolutionary relationship hypothesis tree based on the obtained DNA sequences. It has been determined that the wings in the mericarps have a genus-specific synapomorphic character state.