Osmanlı demir çelik sanayii'nde atölyeden fabrikaya geçiş (1830-1870)
The transition from manufacturing to factory in the Ottoman iron and steel industry (1830-1870)
Yazar: MEHMET YILDIRIM
Danışman: PROF. DR. TEVFİK GÜRAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Demir çelik endüstrisi = Iron steel industry ; Demir çelik sektörü = Iron steel sector ; Ekonomi = Economy ; Ekonomi politikaları = Economic policies ; Ekonomi tarihi = Economic history ; Madenler = Mines ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period

Özet:
19. yüzyılın başında buharlı makinaların kullanılmasıyla beraber Osmanlı Devleti birçok sektörde büyük yatırımlar yapmıştı. Bu yatırımların en büyüğü 1843 yılında yapımına başlanan Zeytinburnu Demir Fabrikası'ydı. 1848 yılında tamamlanan ve ardından Tophane-i Amire'ye (Arsenal) devredilen bu fabrika istenilen sonucu vermemiş, demir çelik sanayiindeki dışa bağımlılık 1870'lere gelindiğinde iyice artmıştı. Bu dönemde özellikle silah sanayindeki büyük üretim artışı demire olan talebi de hızla arttırmıştı. Devlet, yüzyıllardır demir tedarik ettiği Balkanlardaki Samakov madenlerini ıslah etmeye çalışmışsa da başarılı olamamış ve bu madenler 1870'lere kadar eski yöntemlerle üretimine devam etmişti. Yüzyılın başında Osmanlıyla benzer yapısal özellikler gösteren birçok ülke ise aynı sürede büyük ilerlemeler kat etmişti. Problemin kaynağı, başta nitelikli işgücü olmak üzere özel sektörün ve dış yatırımcının önündeki engeller, ticaret antlaşmalarıyla düşük tutulan gümrük tarifeleri, hammadde sağlayacak ulaşım ağının yetersizliği, loncalarda örgütlenen küçük esnafın teknoloji üretememesi gibi pek çok nedenden kaynaklıydı. Çalışmada öncelikle o dönemde İmparatorluk dahilinde üretim yapan veya üretimi durmuş olan tüm demir madenleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Ardından bu sektörde 1840'larda başlayan yatırımların başarısızlık nedenleri üzerinde durulmuştur. Aynı dönemde sanayileşmesini tamamlayan Fransa, Almanya, Rusya gibi ülkelerin bu sektörde gösterdikleri gelişmeler de kısaca ele alınmıştı.



Anahtar Kelimeler: Osmanlı İmparatorluğu, Demir Çelik, Samakov, Zeytinburnu Demir Fabrikası

Abstract:
With the use of the steam engine at the beginning of the 19th century, the Ottoman Empire had made large investments in various sectors. The largest of these investments was the Zeytinburnu Iron Factory. Construction began on the factory in 1843 and, upon completion in 1848, was transferred to the Imperial Tophane-i Amire (Arsenal). The factory failed to yield the desired results and dependence upon foreign iron and steel industry continued until 1870. During this period, the increase in the production of the large arms industry created a rapid increase in the demand for iron. The Empire sought to discover new ways to meet this demand. Centuries of iron was supplied by the Samakov mines in the Balkans, however, the mines also failed to develop new systems and continued production until 1870 with the former method. At the beginning of the 19th century, many countries with similar structural characteristics  to the Ottomans were successful in making great progress during the same period. The source of the problem for the Ottoman Empire was skilled labour in particular. This problem included obstacles to the private sector and foreign investment. Low tariffs on trade agreements, a lack of a transportation network to provide raw materials and the failure to produce small artisan technologies organised in guilds were key obstacles. In this dissertation I have incorporated into my analysis both factories which were engaged with production and with those which had ceased to manufacture. The dissertation then focuses on the causes of failure of investments in this sector beginning in the 1840s. A particular angle which is investigated is which factors resulted in nations such as France, Germany and Russia being able to complete their transition to industrialised nation status during the same period. The causes behind all of these changes and interrelations shall be analysed.



Key Words: Ottoman Empire, Iron and Steel, Samakov, Zeytinburnu Iron Factory