19. yüzyıla ait Osmanlı istintak belgeleri üzerine bir dil incelemesi: İnceleme-transkripsiyonlu metin-dizin-tıpkıbasım
A linguistic study on the Ottoman interrogation documents of the 19th century: Analysis-transcription text-index-facsimile
Yazar: KHALID SALIM SALLAM SALIM
Danışman: PROF. DR. HATİCE TÖREN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: 19. yüzyıl = 19. century ; Biçimbilim = Morphology ; Dil özellikleri = Language features ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Ses bilgisi = Phonetic ; Söz varlığı = Vocabulary ; İstintak = Interrogation ; İstintakname = Interrogation protocols

Özet:
Bu çalışmada, 19. yüzyılın ikinci yarısına ait Osmanlı istintak belgeleri ele alınmıştır. İstintaknameler sorgu tutanaklarıdır. İçerikleri sorguya konu olan olayla ilgilidir. Soru-cevap şeklinde düzenlenmiş belgelerdir. Tezde, Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi'nde yer alan istintaknamelerden 1847 –1881 tarihleri arasında yazılmış yirmi bir adet belge seçilmiştir ve bu belgeler yetmiş dört varaktır. Belgelerin seçiminde sorguların konularının pasaportsuz ve vizesiz kaçak giriş, kalpazanlık, cinayet, darp, hırsızlık, görevi ihmal ve geciktirme, ihtilas ve sûistimal gibi farklı olmasına, sorgulamaya katılan sanıkların sosyo-kültürel seviyelerinin farklı olmasına ve hacimleri bakımından farklı uzunluktaki metinlere yer verilmesine dikkat edilmiştir. Böylece incelenen metinlerin çeşitli dil düzeylerini yansıtması hedeflenmiştir. Söz konusu belgelerin ele alınması ve incelenmesinde betimleme ve karşılaştırma yöntemi kullanılmıştır. İncelenen metinler söz varlığı ve dil özellikleriyle Tanzimat dönemi Osmanlı Türkçesini yansıtmaktadır. 
Giriş kısmında istintâk ve istintâknâmenin tanımları terimleri ve konuları üzerinde durdurulduktan sonra diplomatik dilinin yanı sıra genel dil ve üslup özellikleri hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölüm olan dil incelemesi bölümünde yazılış, ses ve şekil bilgisi ve kullanılan Arapça-Farsça unsurlar incelenmiştir. İkinci bölümde istintak veya istintaknamelerin transkripsiyonları yapılmıştır. Üçüncü bölümde ise metinlerde geçen kelimelerin anlamları ile geçtikleri yerler dizinde verilmiş, yer ve özel adlar ise benzer şekilde, ayrı bir dizinealınmıştır. Yetmiş dört varağı ihtiva eden metinlerin tıpkıbasımları çalışmaya eklenmiştir.

Anahtar Kelimeler: İstintâk, istintâknâme,19. yüzyıl Osmanlı Türkçesi, yazılış özellikleri, sesbilgisi, şekil bilgisi, söz varlığı.

Abstract:
In this study, Ottoman interrogation documents belonging to the second half of the 19th century are discussed. İnterrogation protocols are interrogation reports. Their content is related to the event subject to questioning. They are documents arranged in the form of question-answer. In the thesis, twenty-one documents written between 1847 and 1881 were selected from the interrogation protocols in the Presidential Ottoman Archives and these documents are seventy-four leaves. In the selection of documents, attention has been paid to the fact that the subjects of the inquiries are different, such as illegal entry without passports and visa, counterfeiting, murder, assault, theft, negligence and delay of duty, embezzlement and fraud, that the socio-cultural levels of the defendants involved in the interrogation are different and that the texts of different lengths are included in terms of their volumes. Thus, it aimed to reflect the different linguistic levels of the examined texts. The descriptive and comparative methods were used in handling and analyzing the mentioned documents.
The analyzed texts reflect the Ottoman Turkish of Tanzimat era with their vocabulary and language features. In the introduction section, the terms such as "interrogation" and "interrogation protocols", were explained, and information was given about the language and stylistic features of the texts after studying the topics of interrogation protocols. In the first part, the language of the documents was examined, the orthographic properties of the texts, phonetic and morphological issues were discussed. In the second part, transcribed texts of the interrogation protocols were given, and in the third part, a grammatical index covering all the words in the texts has been prepared. In the index, the meanings of the words in sentences were taken into account. The proper names in the texts were given in a separate directory. Facsimiles of the texts are also added to the end of the thesis.

Keywords: Interrogation, interrogation protocols, 19th century Ottoman Turkish, writing characteristics, phonetics, morphology, vocabulary.