İdarenin yargısal denetiminde kanunilik blokunun genişlemesinin yeniden değerlendirilmesi
Reevaluation of the enlargement of the legality bloc in judicial review of administration
Yazar: HALİL ALTINDAĞ
Danışman: PROF. DR. ZEHREDDİN ASLAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Kanunilik = Legality ; Kanunlar = Laws ; Yargısal denetim = Judical rewiew ; İdare hukuku = Administrative law ; İdari denetim = Administrative supervisions

Özet:
Kanunilik bloku, idarenin kanuniliği ilkesinin referans normlarını anlatan bir kavramdır. İdarenin kanuniliği ilkesinin ortaya çıktığı Fransız Devrimi sonrası dönemden itibaren 20. yy.ın ortalarına kadar kanunilik bloku yalnızca kanunlardan oluşmuştur. Ancak zamanla kanuna atfedilen temel vasıflar zayıflamış ve kanun, idari faaliyetin denetiminde tek başına hukuka uygunluğu tesis edecek nitelikten uzaklaşmıştır. Kanunların idari faaliyetin denetiminde tek başına yetersiz kaldığı hallerde başta anayasa olmak üzere, uluslararası sözleşmeler ve hukukun genel ilkeleri gibi kanunüstü düzeyde kabul edilen normların denetime esas alınması gerekmektedir. Zira hem anayasada hem de uluslararası sözleşmelerde idari faaliyeti ilgilendiren pek çok hüküm yer almakta, hukukun genel ilkeleri de bu iki yazılı kaynağın yetersiz kaldığı noktalarda hakime yol göstermektedir. Ayrıca kanunüstü normlar olarak adlandırılan bu kural ve ilkelerin, kanuna atfedilen temel vasıfları da bünye-sinde barındırdığı ve kanuna yüklenen güvence teşkil etme işlevini yerine getirmeye elverişli olduğu vurgulanmalıdır.  Dolayısıyla bu kural ve ilkeler, artık kanunilik bloku kapsamında değerlendirilmelidir ve idari yargıç bu ilkelerden faydalanmalıdır. Bu faydalanma hali kanunun yeterli güvence sunmadığı ve keyfiliğe fırsat veren hükümler içerdiği durumlarda, hukuka uygunluk denetiminin kanunların yanında kanun üstü normları da idarenin yargısal denetimine dâhil etme şeklinde olabileceği gibi; bizatihi kanunların hukuka aykırı olduğu hallerde, denetimin yalnızca kanun üstü normlara göre yapılması şeklinde de olabilir. Bu ikinci hale yasama perdesinin kaldırılması adı verilmektedir.  Kanun üstü normlara aykırılık içeren kanunların idari faaliyet için dayanak teşkil etmesi, hukuka aykırılığın idari faaliyete de sirayet etmesi sonucu doğuracağından, hukuka uygunluk denetiminin kanunlar ihmal edilerek yürü-tülmesi gerekmektedir.

Abstract:
The legality bloc is a notion corresponding to norms of reference of the principle of legality. From the French revolution, after which the principle of legality emerged, to the middle of twentieth century, the legality bloc was merely composed of laws. However, basic features attributed to law declined over time and laws becomed insufficient to ensure by itself the respect to legality in the judicial review of administration. When such a insufficiency arises, supra-legal norms and principles, such as constitution, international agreements and general principles of law, must be taken into consideration in judicial review. Because these norms and principles comprise plenty of rules concerning administrative functioning and have the same basic features attributed to law, which are generality, intangibility and permanence. So these norms and principles must be deemed a part of legality bloc. The new elements of legality bloc may serve the administrative judge by two different ways. Firstly, administrative judge should include these norms and principles in the scope of judicial review if the law include some provisions allowing for arbitrariness and cannot ensure sufficient protection to fundemental rights and principles. The second situation is called "removing of legislative veil". It means that if the law is per se unlawful, in other words, contrary to supra-legal rules, administrative judge should neglect the law in the case beyond him and examine the legality of the administrative activity in dispute with respect to supra-legal rules.