Kemâl Paşazâde ve Arap dili ve edebiyatına dair risâleleri
Kemal Pashazade and his treaties on the Arabic language and literature
Yazar: MEHMET ÇAĞRI GEVHEROĞLU
Danışman: DOÇ. DR. OSMAN DÜZGÜN
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arap Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Ahmed İbn-i Kemal Paşa = Ahmad Ibn-i Kemal Pasha ; Arap edebiyatı = Arabian literature ; Arapça = Arabic ; Belagat = Eloquence ; Risale = Pamphlet

Özet:
Devlet-i Âliyye-i Osmaniyye'nin en ihtişamlı devrinde velûd bir âlim olan Ahmed İbn-i Kemal Paşa; müderris, müfti, kazasker, şeyhü'l-islam'lık görevlerini icra etmiş, Curcânî, ez-Zemahşerî gibi önde gelen dil âlimlerini dahi tenkit edebilecek liyakatte, derinleşmiş bir dil bilimci; şer'i ilimlerde de mütehassıs ve söz sahibidir. 
	Toplamda tespit edilen 209 eserinden birçoğunu Arabî olarak muhtelif muhtevalardaki meselelerde telif etmiş bu âlimin ilmi kişiliği, edebi kişiliğine baskın çıksa da Osmanlı Dönemi'nde yetişen değerli bir edebiyatçı ve edebiyat tenkitçisidir. Bu bağlamda elsine-i selâsenin üçünde de kalem oynatmış, belagat ve Arap dili grameri konusunda da devrinde ihya hareketi denebilecek çalışmalara imza atmıştır. 
Son dönemlerde değişen ve değeri artan dilbilimi ve dil felsefesi konularını ve tartışmalarını Osmanlı ilim ve fikir havzası her zaman canlı tutmuştur. Nitekim şerh-haşiye geleneği, talikler, reddiyeler, ilmî münazaralar bunların günümüze ulaşabilmiş örnekleridir. Bu konuda da Ahmed İbn-i Kemâl Paşa'nın değerli görüşleri mevcuttur.
	Bu çalışmamızın birinci bölümünde müellifimizin hayatından, vazifelerinden, hocalarından, talebelerinden, tarihçiliğinden, edipliğinden ve eserlerinden genel olarak ve kısaca bahsedilmiştir.
İkinci bölümde müellifimizin tarihteki konumunu ve önemini anlamak için belagatın kısa tarihinden ve edebiyatın dönemleri arasından Osmanlı dönemi tartışmaları ele alınmıştır.
Üçüncü ve son bölümde ise müellifimizin Arap dili ve edebiyatı ile alakalı müstakil risâlelerinden 27 tanesi ihtiva ettiği meseleler, dil-üslup özellikleri açısından incelenmiştir.

Abstract:
Ahmed Ibn-i Kemal Pasha, who was a prolific scholar in the most glorious period of the State-i Âliyye-i Osmaniyye; a linguist who has performed his duties as a muderris, mufti, kazasker, sheikh al-Islam, and has the ability to criticize even prominent language scholars such as Curcânî and ez-Zemahşeri; He is also an expert and has a say in the Islamic sciences.
Although the scholarly personality of this scholar, who wrote many of his 209 works identified in total on various issues in Arabic, overpowered his literary personality, he is a valuable literary scholar and literary critic who grew up in the Ottoman Period. In this context, he wrote in all three of the elsine-i selase, and he carried out studies on rhetoric and Arabic language grammar, which can be called a revival movement in his time.
The Ottoman science and idea basin has always kept alive the topics and discussions of linguistics and philosophy of language, which have changed and increased in value recently. As a matter of fact, the tradition of commentary-annotation, taliks, refutations, scientific debates are examples of these that have survived to the present day. Ahmed Ibn-i Kemal Pasha has valuable views on this subject.
In the first part of this study, our author's life, duties, teachers, students, historiography, literature and works are mentioned in general and briefly.
In the second part, the Ottoman period debates from the short history of rhetoric and the periods of literature are discussed in order to understand the position and importance of our author in history.
In the third and last part, 27 of our author's separate epistles related to Arabic language and literature, the issues included, are examined in terms of language-style characteristics.