Çölyak hastalarında anemi parametrelerinin değerlendirilmesi ve serum hepsidin düzeyleri ile ilişkisi
The evaluation of anemia parameters in patients with celiac disease and relationship with serum hepcidin levels
Yazar: ÇAĞLAR KESKİN
Danışman: PROF. DR. MEHMET CİNDORUK
Gazi Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2013
Konu: Gastroenteroloji = Gastroenterology
Dizin: Anemi = Anemia ; Anemi-demir eksikliği = Anemia-iron deficiency ; Hepsidin = Hepcidin ; Otoimmün hastalıklar = Autoimmune diseases ; Çölyak hastalığı = Celiac disease

Özet:
Çölyak  hastalığı, gluten içeren besinlere karşı ince barsak mukozasında gelişen intolerans ile karakterize otoimmün bir hastalıktır. Anemi, çölyak hastalarında  en sık karşılaşılan hematolojik bulgudur ve tanı anında prevelansı %12-%69 arasında değişmektedir. Çölyak hastalığında demir emiliminin en yoğun olduğu duodenum mukozasında hasar gelişmekte ve sıklıkla demir eksikliği anemisi  görülmektedir. Hepsidin, karaciğerden sentezlenen, demir metabolizmasının başlıca düzenleyicisi, kronik hastalık anemisi ve inflamasyonun mediatörü olarak bilinen, peptit yapıda bir moleküldür. Çölyak hastalığı da sıklıkla demir eksikliği anemisi ve inflamasyonla karakterize bir hastalıktır. Literatürde çölyak hastalığında hepsidinin yerini gösteren çalışmalar sınırlıdır. Biz bu  çalışmamızda çölyak hastalarında hepsidin düzeyleri ile anemi parametreleri  arasındaki ilişkiyi araştırdık. Çalışmaya yeni tanı almış 39 çölyak hastası , glutensiz diyet tedavisi alan ve aktif hastalık bulguları göstermeyen 16 hasta ve 30 sağlıklı gönüllü dahil edildi. Hasta grupları arasında  yaş ve cinsiyet açısından anlamlı farklılık saptanmadı.(p=0,46 ve p=0,15) Yeni tanı çölyak hasta grubunda tanı anında 18 hastada anemi tespit edildi (%46). Başlangıç semptomu olarak hastaların %29.1?inde ishal, %29.1?inde karın ağrısı ve/veya dispeptik yakınmalar, %21.8?inde ise halsizlik ve %14.5?inde kilo kaybı tespit edildi.  Ortalama hemoglobin değerleri, yeni tanı almış hasta grubunda (12.5±1.9), glutensiz diyet uygulayan hasta grubu (14.3±1.2)  ve  sağlıklı kontrol grubuna (14.0±1.2) göre anlamlı derece düşük olarak saptandı (p=0,03). Ferritin ve transferin saturasyon indeks değerleri yeni tanı hasta grubunda, diğer gruplara göre anlamlı derecede düşük saptandı (p=0.002 ve p=0.001). Ortalama hepsidin düzeyleri kontrol grubunda hasta gruplarına göre daha yüksek saptansa da bu fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmadı (p=0.172). Çölyak hasta grubundaki demir eksikliği anemisi olan ve olmayan hastalar karşılaştırıldığında anemisi olan hastaların ortalama hepsidin düzeyi 11617±11719 pg/ml iken anemisi olmayan hastaların ortalama hepsidin düzeyi 20270±19048 pg/ml saptanmış olup bu fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p=0,02).  Yapılan korelasyon analizlerinde hepsidin ile en kuvvetli korelasyon gösteren parametre ferritindi (r=0.752, p<0.001). Bunun dışında hepsidin düzeyleri serum demiri ve transferin saturasyonu ile pozitif yönde korele saptandı. Çalışmamızda hasta grubunda inflamatuar bir belirleyici olan hepsidin düzeyleri; CRP, sedimantasyon ve eritropoietin değerleri ile herhangi bir korelasyon göstermedi. 
Sonuç olarak bir akut faz reaktanı olarak hepsidin, çölyak hastalığı gibi sistemik inflamasyonun zayıf olduğu bir gastrointestinal hastalıkta, daha çok demir eksikliği anemisinin parametreleriyle korele sonuçlar vermiştir. Bu durum hepsidinin çölyak hastalığında inflamatuar bir markerdan ziyade daha çok demir eksikliği anemisi parametresi gibi davrandığını göstermektedir.

Abstract:
Celiac disease is an autoimmune disorder characterized by intolerance to dietary gluten. Anemia  is the most common hematologic abnormality of celiac disease, with a prevalence ranging from 12% to 69% at diagnosis. In celiac disease duodenal mucosa, the site of maximal iron absorption, is  damaged and consequently iron deficiency often develops. Hepcidine is a peptide molecule  that is synthesized and secreted by the liver. Hepcidin is primary regulator of iron metabolism and  a mediator of chronic disease anemia and chronic inflammation. Celiac disease  is also characterized  by inflammation and iron deficiency anemia. There are limited data showing behavior of hepsidin in celiac disease. In this cross sectional study, we investigated relationship between hepcidin levels and anemia parameters in celiac patients.
39 patients with newly diagnosed celiac, 16 patients with gluten free diet and not show signs of active disease and 30 healthy controls were included in the study. There was no significant difference between the groups according to age, sex distribution. In newly diagnosed celiac group, anemia was found in 18 patients at diagnosis.(%46) The most common forms of presentation were  chronic diarrhea (%29,1), abdominal pain and dyspepsia (%29,1), weakness (%21,8) and weight loss (%14,5). Mean hemoglobin values were significantly lower in newly diagnosed celiac patiens (12.5±1.9) compared to patients on gluten-free diyet (14.3±1.2) and healthy controls (14.0±1.2) (p=0.03). Serum ferritin levels and transferin saturation index values were significantly lower in newly diagnosed celiac patients compared to other groups (p=0.002 and p=0.001). Mean hepcidin level was greater in celiac disease groups than controls but the difference was not statistically significant (p:0.172).  In active celiac disease group, mean hepcidin level in patients with iron deficiency anemia was 20270±19048 pg/ml and 11617±11719 pg/ml in non-anemic patients. This difference was statistically significant (p:0.02). In correlation analysis, ferritin was the best correlated parameter with hepcidin (r=0.752, p<0.001).  Other parameters positively correlated with hepsidin were serum iron and transferrin saturation.  In our study, we did not detect any correlation between hepcidin level and inflammatory markers such as CRP, sedimantation and erythropoietin levels.
Hepcidin, as a acute phase reactant, shows positive correlation with parameters of iron deficiency anemia in celiac disease that is characterized by weak systemic inflammation. In conclusion, hepcidin acts like a iron deficiency anemia parameter rather than  inflammatory marker in celiac disease.