Türkiye'de matrah artırımının uygulanması ve analizi
Application and analysis of tax base increment in Turkey
Yazar: HAKAN ÖZDEMİR
Danışman: PROF. DR. ŞEBNEM TOSUNOĞLU
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Maliye = Finance
Dizin: Kamu maliyesi = Public finance ; Matrah = Tax base ; Türk vergi sistemi = Turkish tax system ; Vergi affı = Tax amnesty ; Vergi matrahı = Tax base ; Vergi uyumu = Tax compliance

Özet:
Türkiye'de matrah artırımı uygulaması birçok gerekçeye, ilki 1992 yılında olmakla üzere 2003, 2011, 2016 ve 2018 yıllarında 5 defa uygulanarak Türk vergi sisteminde ve hukukunda yerini almıştır. Birçok kez yürürlüğe giren bu uygulama hakkında günümüzde üzerine birçok tartışma yapılsa da uygulama hem teorik açıdan hem de vergi hukuku açısından da belirsiz durumdadır. 
Bu uygulamanın ilk akla geldiği şekilde devlete kısa vadede nakit gelir sağlaması, vergi idaresinin ve yargının yükünü hafifletmesi gibi faydalarının yanında vergi adaletini zedeleme gibi zararlı sonuçları da bulunmaktadır. Mükellef tarafından beklenen ve iyi olduğu düşünülen bu uygulamanın, ekonomi ve kamu gelirleri açısından ne sonuçlar yarattığı ve yaratabileceği konusunun araştırılması gerekmektedir. Yine matrah artırımının başta planlanan amaçları gerçekleştirip gerçekleştirmediği, devletin matrah artırımıyla vazgeçtiği gelirin büyüklüğü ve matrah artırımının vergi mükellefleri, meslek mensupları ve vergi denetim elemanları üzerinde nasıl bir etkisi olduğu bilinmemektedir.
Bu çalışmada, ilk bölümde matrah artırımı kavramına açıklık getirilmiş ve hukuki açıdan matrah artırımının analizi yapılmıştır. Daha sonraki bölümde matrah artırımıyla ilgili diğer veriler kaynaklardan toplanarak; matrah artırımının etkinliği değerlendirilmiş, durum çalışması kullanılarak matrah artırımıyla vazgeçilen gelirin yaklaşık olarak ne büyüklükte olduğu belirlenmeye çalışılmış ve vergi mükellefleri, meslek mensupları ve vergi denetim elemanları üzerinde nasıl bir etkisi olduğu saptanmaya çalışılmıştır.

Abstract:
The tax base increment, being the first with the many reasons in 1992, although the first of the many reasons in 2003, 2011, 2016 and 2018 by applying 5 times has taken its place it the Turkish tax system and tax law. Although there are many debates about this practice, which has been put into effect many times, it is ambiguous both in terms of theoretical and tax law.
In addition to the benefits of this practice, such as providing cash income to the state in the short term, easing the burden of the tax administration and the judiciary, this practice has also harmful consequences such as damaging the tax justice. What is expected and thought to be good by the taxpayer and the consequences of this practice in terms of economy and public revenues is an issue that needs to be investigated. It is also not known whether the tax base increment has realized the initially planned objectives, the size of the income that the state gives up with the tax base increment, and what effect have on the taxpayers, professionals, and tax auditors.
In the next stage, by collecting other data about the tax base increment from sources; The efficiency of the tax base increment has been evaluated, it has been tried to determine the approximate size of the income forgone with the tax base increment by using the case study, and it has been tried to determine what effect it has on taxpayers, professionals, and tax auditors.
In this study, the concept of tax base increment is clarified in the first stage and analysis of tax base increment has been made in legal terms. In the next stage, by collecting other data about the tax base increment, effectiveness of the tax base increment was evaluated, it has been tried to determine the approximate size of the income forgone with the tax base increment by using the case study, and it has been tried to determine what effect it has on taxpayers, professionals, and tax auditors.