Ürün tasarımında anlamlandırma - oyunsu ürünler üzerine kavramsal bir çerçeve
Meaning - making in product design - a conceptual framework on playful products
Yazar: FATMA PINAR YALÇIN
Danışman: PROF. DR. NİGAN BAYAZIT
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü
Derece: Doktora, 2011
Konu: Felsefe = Philosophy ; Sosyoloji = Sociology ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Anlam bilim = Semantics ; Gösterge bilim = Semiotics ; Tasarım dili = Design language

Özet:
Günümüz Postmodern tüketim kültüründe ürün tasarımı, belli bir kavramı ele alıp anlamdırma düzeyinde; eş zamanlı olarak hem söz konusu kavramdan yabancılaşmayı hem de bu kavramın izlerinin ürünlerin bünyelerinde barınmasını sağlayarak, bireyin (tüketici/ kullanıcı) ürünle olan etkileşiminde onu anlam üretimine ve yaratıcılığa nasıl teşvik etmektedir? Çalışmanın kökeninde yatan ve çalışma süresince cevap aranan soru budur.Araştırmanın özelinde, `oyunsu' (playful) olarak adlandırılan ürünlerin birer metin oldukları kabulü ile anlamsal düzeyde okumalarının yapılması üzerine yoğunlaşılmıştır. Çalışmada `oyunsu' olarak adlandırılan ürünler salt oyun oynama ve oynatma kaygısından bir noktada kopmuş / kopartılmış olup biçimsel ve işlevsel özellikleri ile bünyelerinde oyun kavramınının dönüşüme uğratıldığı ürünlerdir.Günümüzde ürünün tasarımcılar tarafından `yazılan', tüketiciler tarafından `okunan' bir metin olduğu kabulü ile endüstriyel tasarıma dair iletişimsel bir bakış açısı ortaya konmaktadır. Çalışmada oyunsu olarak tanımlanan ürünler ile ilgili kavramsal analizler yapılırken göstergebilimsel ve anlambilimsel söylemlerden yararlanılmış, söz konusu ürünlerin bu söylemlerin de doğrultusunda nasıl anlamlandırıldıkları ortaya konmaya çalışılmıştır.Çalışma ile amaçlanan, endüstriyel tasarım genelinde ve oyunsu ürünlerin özelinde biçimsel (renk, biçim, boyut, doku, malzemenin biçime etkisi özellikleri vb.) ve işlevsel analizleri ve ürünlerin göstergesel değerlerinin ortaya konması ile ürünlerin anlam üreticisi olma potansiyellerinden kaynaklanan anlam katmanlarını araştırılması ve bu katmanlılık anlayışı ışığında ürünleri anlamlandırma şekillerinin ortaya konması olmuştur.Çalışmada kavramsal analizlerinin yapılacağı örneklem kümelerini oluşturmak için başta Alessi, Pylones ve Koziol firmaları olmak üzere ürün gamlarında ağırlıklı olarak `oyunsu' olarak atfedilen ürünlerin yer aldığı firmaların günlük kullanım nesnesi ürünlerine yer verilmiştir. Çalışmada Pylones firmasının Türkiye'deki temsilcisi Pylones firmasının yerel mağazası olan Karınca'da yapılan gözlem, görsel kayıt ve karşılıklı görüşmelerden oluşan bir saha çalışmasına da yer verilmiştir. Çalışmanın son aşamasında tasarım ve mühendislik kökenli toplam 60 katılımcı tarafından PreMo 7.1 uygulaması aracılığıyla yapılmış Alessi, Koziol ve Pylones firmalarına ait toplam 21 ürünün oyunsu olma durumunun değerlendirme bulguları ve bu bulguların çalışmanın genelini içeren sonuçları ortaya konmuştur.

Abstract:
In today?s contemporary post-modern consumption culture, in the level of considering a certain concept and interpreting it, how does product design encourage a person (user/consumer) to meaning generation and creativity during the interaction process within the products, while estranging from the concept and housing these concepts in the structure of products at the same time? This is the main question underlying beneath the study and the answer for this question is investigated during the study.The focus of the research consists of the acceptance of the products, named as ?playful?, as a text and their readings on the meaning level. In the study, the products described as ?playful? are the products which are alienated from the very concept of play. The concept of play has been transformed into something else within these products? own structures via their formal and functional properties.Today a communicational point of view of product design in which, design evaluates the product itself as text written by designers and read by users, is being ideated. In the study, semantic and semiotic discourses are used while making conceptual analysis on playful products and it has been tried to explain how meaning has been assigned to these products according to these discourses.The aim of the study is to make functional and formal (form, color, size, texture and the effect of material over form etc.) evaluations of products and their semiotic values, in the context of product design in general and playful products in focus. It is also aimed to find out the meaning layers resulting from the potential of being the meaning generator of these products and to explain the types of interpretation of these products in the context of that multi-layered approach.In order to form the examplar groups in the study where conceptual evaluations will be realised, objects of daily usage produced by companies such as Alessi, Pylones and Koziol have been exampled. The common point among these companies is that they all have a large number of ?playful? products in their product range. A field study in the local Pylones shop, which consists of observations at sight, visual records and interviews, have also been included in the study. Finally, a total of 60 design and engineering based participants evaluated the ?playful?ness of 21 products among Alessi, Koziol and Pylones products via Premo 7.1 software and the results have been revealed as the findings of the study.