Toplumsal sözleşme teorisinin Foucault'cu bir perspektiften değerlendirilmesi
An evaluation of social contract theory from a Foucauldian perspective
Yazar: ARZU MEMİŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİME LEYLA SANLI OLUÇ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Foucault, Michel = Foucault, Michel ; Hobbes, Thomas = Hobbes, Thomas ; Locke, John = Locke, John ; Rousseau, Jean Jacques = Rousseau, Jean Jacques ; Toplum sözleşmesi = Community agreement

Özet:
Bu çalışma, tarihsel süreçte toplumsal yaşama geçişi, toplumsal sözleşmeler özelinde ele alıp, sözleşmelerin Michel Foucault perspektifinden değerlendirilmesi üzerine odaklanmıştır. Oldukça kapsamlı bir alan olan toplumsal sözleşmeler, Thomas Hobbes, John Locke ve Jean Jacques Rousseau'nun genel terminolojisi etrafında sınırlandırılarak, tezde siyaset felsefesine ait bir problem olarak ele alınmıştır. Tez, Foucault perspektifinden, sözleşme temelinde ortaya çıkan siyasal tasarımların, hangi argümanlar ile oluşturulduğu ve bu tasarımların birbiriyle tutarlılık boyutunun nasıl ele alınması gerektiği üzerine yoğunlaşır. 
Çalışmanın ilk bölümünde; Hobbes, Locke ve Rousseau'nun hayatları, düşünce sistemleri, sözleşmeye dair fikirlerinin oluştuğu dönemin siyasal yapısı ve sözleşmecilerin yaşam koşullarının sözleşme tasarımlarını hangi açıdan etkilediği detaylı olarak anlatılmıştır.
İkinci bölümde sözleşme düşünürlerinin toplumsal sözleşme tasarımlarında benzer kavramsal çerçeveleri kullanmalarına rağmen, kavramlara yükledikleri anlam ve işlev farklılıklarından dolayı sözleşme anlayışlarında özgün farklılıkların olduğu savunulmuştur. Özellikle insan doğası, doğa durumu, doğal haklar, toplumsal durum, özgürlük, mülkiyet, devlet, iktidar gibi ortak kavramların hangi açılardan farklı kullanıldıkları tartışılmıştır.
Çalışmanın son bölümünü de oluşturan üçüncü bölümde ise Foucault'nun hayatı, düşünce dünyası ve eserleri üzerinde durulmuştur. Soybilim, arkeoloji, bilgi, söylem ve iktidar gibi Foucault' nun alet çantasında yer alan kavramların derin dünyalarında kaybolmadan, toplumsal sözleşmelere yaklaşımı üzerinde durulmuştur.
Foucault'nun sözleşmelere yönelik eleştirileri özellikle iki boyutta incelenmiştir. Birincisi, sözleşmeciliğin iktidar anlayışına getirdiği yöntemsel bir itirazdır. Foucault, toplumsal sözleşme teorilerinin spesifik bir iktidar anlayışına işaret ettiğini ancak açık seçik bir iktidar analizine sahip olmadığını savunur. İkincisi ise; sözleşmelerdeki iktidarın verili koşullar üzerinden tanımlandığı, sorgusuzca benimsendiği ve doğrulanarak hakikat rejiminde dolaşıma sokulmasıdır.

Abstract:
This study focuses on the transition to social life in the historical process with a special focus on social contracts and the evaluation of contracts from the perspective of Michel Foucault.   Social contracts, which is a very comprehensive field, is limited around the general terminology of Thomas Hobbes, John Locke and Jean Jacques Rousseau, and is treated as a problem of political philosophy in the thesis. From Foucault's perspective, the thesis focuses on the arguments with which the political designs emerging on the basis of contracts are formed and how the coherence dimension of these designs should be handled.  
In the first part of the study, the lives of Hobbes, Locke and Rousseau, their systems of thought, the political structure of the period in which their ideas on contract were formed, and how the living conditions of the contractualists affected their contractual designs are discussed in detail.
In the second part, it is argued that although the contract thinkers use similar conceptual frameworks in their social contract designs, there are unique differences in their conceptions of contract due to the differences in the meaning and function they attribute to the concepts. In particular, the different ways to be used in which common concepts such as human nature, state of nature, natural rights, social state, freedom, property, state, and power are discussed.
The third chapter, which also constitutes the last part of the study, focuses on Foucault's life, world of thought and works. Without getting lost in the deep worlds of concepts in Foucault's toolbox such as genealogy, archaeology, knowledge, rhetoric and power, his approach to social contracts is emphasized.
Foucault's criticisms of contracts are analyzed especially in two dimensions. The first is a methodological objection to contractualism's understanding of power. Foucault argues that social contract theories point to a specific understanding of power, but they do not have an explicit analysis of power. The second is that the power in contracts is defined on the basis of given conditions, adopted and verified without question, and circulated in the regime of truth.