İyonlaştıran radyasyonun insan sağlığı üzerine etkilerinin İş Sağlığı ve Güvenliği temelinde analizi
Analysis of the effects of ionizing radiation on human health in the context of Occupational Health and Safety
Yazar: ABDULAZİM YILDIZ
Danışman: DOÇ. DR. ERCAN KÖSE
Tarsus Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İş Sağlığı ve Güvenliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Halk Sağlığı = Public Health

Özet:
Hastanelerde iyonlaştıran radyasyon ile çalışılan bölümlerde görev yapan sağlık personeli, riskli gruplar sınıfında bulunduklarından sağlık durumlarının periyodik olarak takip edilmesi gerekmektedir. Genelde, düşük dozda radyasyona maruz kalındığında,  sağlık sorunları hemen çıkmasa da, uzun dönemde rahatsızlıklar görülebilmektedir. Hastanelerde vazgeçilmez olarak kullanılan ve vazgeçilmesi mümkün olmayan radyasyon ile çalışanların sağlık durumlarını, iş sağlığı ve güvenliği temelinde araştırmak, incelemek ve çalışanların çalıştıkları süre içerisinde maruz kaldıkları iyonlaştıran radyasyona bağlı olarak ortaya çıkabilecek rahatsızlıklarının olup olmadığı ve bu konuda alınan tedbirleri araştırmak; hastanelerde kullanılan radyoaktif maddelerle, radyasyon üreten veya yayan cihazlar ile çalışanların, tanı ya da tedavi amacı ile radyasyona maruz kalan kişilerin sağlığı, eğitimi ve bu cihazların daha güvenli ve etkili kullanımını sağlamaya katkıda bulunmak; ortaya çıkabilecek olumsuz etkilere karşı hastanelerde çalışanların, hastaların ve çevrenin radyasyon güvenliğini optimum seviyeye getirerek iş güvenliği temelinde incelemek ve araştırmalar yapmak gerekmektedir.Bu çalışmada,  radyoloji  bölümlerinde görev yapan ve iyonizan radyasyona maruz kalan sağlık personellerinin maruziyet düzeylerini belirlemek için, dört hastanenin beş farklı bölümünde tekrarlı ve beş saniye süreli X-ışınları ölçümleri yapılmıştır. Ölçümlerde İstanbul Çekmece Nükleer Araştırma ve Eğitim Merkezi'nden temin edilen Fluke 451 Ion Chamber Survey Meter iyonlaştıran radyasyon ölçüm cihazı kullanılmış ve hastanede X ve gama ışınlarının uygulandığı tüm birimlerde sağlık çalışanlarının, ışıma anındaki pozisyonlarına göre ölçümler yapılmıştır. Elde edilen sonuçlar tablolar halinde ayrıntılı olarak verilmiştir. Bu ölçüm sonuçlarının en küçük ve en yüksek değerleri, kurşun paravan arkasında  0,01 µSv;  kurşun yelek giyerek ve kurşun boyunluk takarak çekimin yapıldığı odada 410 µSv olarak ölçülmüştür. Ölçülen bu değerler kabul edilen standart değerler içerisindedir. Radyoloji bölümünde  çalışanlar, gün içerisinde yedi saatlik çalışmada  ortalama 80-100 arası çekim yapmaktadırlar. Sağlık hizmetlerinde iyonlaştırıcı radyasyon kaynakları ile çalışan personelin, radyasyon doz limitleri ve çalışma esasları hakkındaki yönetmeliğe göre aylık 2 mSv etkin doz limitini geçmemesi gerekmektedir. Maruziyet düzeyi,  aylık 2 mSv standart etkin doz  düzeyinin aşılabildiği durumlar zaman zaman  kaçınılmaz olmaktadır. Maruziyet düzeyinin aşılması sağlık çalışanlarının fertilite yani üreme yeteneğini azaltma, gözde katarakt, bazı kanser türleri gibi  hastalıklara yakalanma olasılığını artırmaktadır. Söz konusu sağlık çalışanlarının İSG açısından, istenilen standartlardaki maruziyet düzeyini aşmamaları için, koruyucu donanımları sürekli kullanmalarını sağlamak, çekim sayısını sınırlandırmak uzun dönemde sağlık açısından yararlı olacaktır. İyonlaştıran radyasyonlu ortamlarda  çalışanların mesai saatleri günde yedi saat olarak, haftada 35 saat ile sınırlandırılmıştır.

Abstract:
Health care personnel working ionizing radiation departments in hospitals are in the risky groups, so their health status should be researched. In general, when they are exposed to low doses of radiation, some health problems may not occur immediately, but various discomforts may occur in the long term. In order to investigate the health status of employees in the use of radiation, which is generally used in hospitals and which cannot be abandoned at this point, on the basis of occupational health and safety and to investigate whether the employees have any discomfort as a result of exposure to ionizing radiation during their work and to investigate the precautions taken in this regard; to contribute to the safer and more effective use of radioactive materials and radiation producing devices used in hospitals for health, education and research purposes, to optimize the radiation safety of hospital staff, patients and the related environment against ionizing radiation and its negative effects, to examine on the basis of occupational health and safety, and serious research is required. In this study, repeated X-ray measurements of five seconds duration were made in five different sections of three patients to determine the exposure levels of health personnel who were exposed to ionizing radiation, especially working in radiology and nuclear medicine departments. Measurements were made with the Fluke 451 Ion Chamber Survey Meter ionizing radiation measurement device, which was supplied from Istanbul Çekmece Nuclear Research and Training Center, according to the positions of the healthcare workers at the time of radiation in all units where X-rays are used. Obtained results are given in detail in tables. The smallest and highest values of these measurement results were obtained as 0.01 µSv behind the lead screen and 410 µSv in the room where the shooting was carried out by wearing a lead vest and wearing a lead collar. These limit values are within the accepted standard values. People working in the radiology department make an average of 80-100 shots in a seven-hour work day. Personnel working with ionizing radiation sources in health services should not exceed the monthly effective dose limit of 2 mSv according to the regulation on radiation dose limits and working principles. The exposure level is sometimes unavoidable when the standard effective dose level of 2 mSv per month can be exceeded. 
Exceeding the level of exposure increases the probability of health workers to decrease fertility, to develop diseases such as cataracts in the eye and some types of cancer. It will be beneficial in the long term to ensure that the health workers in question do not exceed the exposure level in the desired standards in terms of OHS, to ensure that they use protective equipment continuously and to limit the number of shots. Working hours of those working in ionizing radiation environments are limited to seven hours a day, 35 hours a week.