Tasarımda otantiklik: Özne-nesne-bağlam ilişkisinde otantikliğin açığa çıkışı
Authenticity in design: Disclosure of authenticity in subject-object-context relation
Yazar: EMİNE VAGTBORG
Danışman: PROF. DR. AHMET ZEKİ TURAN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Endüstri Ürünleri Tasarımı Ana Bilim Dalı / Endüstri Ürünleri Tasarımı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Endüstri Ürünleri Tasarımı = Industrial Design
Dizin: Otantiklik = Authenticity ; Tasarım = Design

Özet:
Günümüzde özne, teknolojinin ve modernitenin her alanda alıp götürdüğünden endişe ettiği gerçeklik ve doğruluğun arayışında ve talebinde olduğundan, otantiklik artan bir öneme sahiptir. Otantiklik öznelerin kendilerine dönüşlerinde, birbirleri ile ilişkilerinde, nesnelere bakışlarında, kültürleri tecrübelerinde ya da bağlamlarda mevcut olduğundan, bu kavrama pek çok perspektiften bakabilmek mümkündür. Bu tez çalışması kavramın temellendiği felsefi altyapıya kısaca değindikten sonra, asıl ilgi alanı olan özne-nesne-bağlam ilişkilenişinde otantiklik kavramını ele almaktadır.

Özne, kendini ifade etmek için otantik bulduğu artefaktları seçmekte, kullanmakta ve tüketmektedir. Dolayısıyla bir artefaktı otantik kılarak ona değer katan özelliklerin neler olduğunun tespit edilmesi tasarım açısından da önem taşımaktadır. Tez çalışmasının birincil hedefi, ürün tasarımının ana çıktısı olan artefaktların otantiklik algısına tasarım penceresinden bakabilmek için bir kavramsal çerçeve oluşturmaktır.

Nitel bir çalışma olan bu tezin geneli için fenomenolojik yaklaşım, özgün araştırma için ise temellerini fenomenoloji ve gömülü teoriden alan tematik analiz yöntemi benimsenmiş ve uygulanmıştır. Tematik analiz çalışmasının sonucunda artefaktın otantiklik algısı için ortaya konan çerçeve, hermeneutik fenomenoloji yöntemi rehberliğinde, yarı yapılandırılmış görüşmeler ile değerlendirilmiş ve denenmiştir.

Çalışmanın sonucuna göre, otantiklik yalnızca 'var' ya da 'yok' olarak nitelenebilecek ikili bir yapıda değildir, çeşitli katmanlara sahip geniş bir tayftır. Kavramsal çerçeve çalışmasının bulgularına göre, özne tasarım nesnesi olan artefaktın otantikliğini 'biçim, malzeme, üretim süreci, işlev, anlam ve bağlam' katmanlarında değerlendirmektedir ve bu katmanlar kavramsal çerçevenin bileşenlerini oluşturmaktadır. Otantiklik ve tasarım ilişkisi yalnızca artefaktı değil, artefaktın karşısındaki özneyi, özne-artefakt ilişkilenişindeki anlamlandırmayı, ilişkilenişin gerçekleştiği bağlamı da kapsamaktadır ve ancak tüm bu kavramlara bütünsel bir yaklaşımla tanımlanabilir. Bu bütünsel yaklaşımla bakıldığında; bir 'işlev'i yerine getirmek üzere tasarlanmış olan 'biçim'i elde edebilmek için 'malzeme'nin 'üretim süreci'nden geçmesi ile ortaya çıkan ve özne ile bir 'bağlam' içindeki ilişkilenişi neticesinde 'anlam' kazanan artefaktın otantik olup olmadığı da yine bu katmanlarda sahip olduğu niteliklere göre değerlendirilmektedir.

Araştırmanın başında tasarım penceresinden bakıldığında soyut, bulanık, dağınık, belli belirsiz bir kavram olan otantiklik, bu tez çalışması ile özneyi, nesneyi ve özne-nesne ilişkisini anlamaya yönelik mevcut teoremler ışığında ortaya çıkan kavramsal çerçeve ile belirginleşmekte, halen soyut bir kavram olsa da bakılan çerçevede bir biçim kazanmaktadır.

Abstract:
Today, authenticity has an increasing importance as the 'subject' is in search and demand for the reality and truth, which s/he worries that technology and modernity are taking away. It is possible to look at this concept from many perspectives, since authenticity is present in the self-directedness of the subjects, in their relations with each other, in the way they look at objects, in their cultural experiences or in contexts. After briefly mentioning the philosophical background on which the concept is based, this thesis discusses authenticity in the subject-object-context relationship, which is its main area of interest.

The subject chooses, uses and consumes artifacts that s/he finds authentic for self-expression. Therefore, it is also important for the design area to determine the authenticity features that add value to an artifact. The primary objective of the thesis is to create a conceptual framework to be able to look at the authenticity perception of artifacts, which is the main output of product design, from the design perspective.

For this thesis, which is a qualitative study, a phenomenological approach has been adopted and the original research was conducted using the thematic analysis method, which is based on phenomenology and grounded theory. The final framework for the authenticity perception of artifacts was evaluated and tested with semi-structured interviews under the guidance of hermeneutic phenomenology method.

According to the results of the study, authenticity is not only a dual structure that can be described as 'present' or 'absent', it is a broad spectrum with various layers. The findings of the conceptual framework study shows that the subject evaluates the authenticity of the artifact in the layers of "form, material, production process, function, meaning and context", which also constitute the components of the conceptual framework. The relationship between authenticity and design includes not only the artifact, but also the subject looking at it, the meaning in the subject-artifact relationship, the context in which the interaction takes place, so it can only be defined with a holistic approach. An artifact comes out of a 'production process' of the 'material' in order to obtain the designed 'form' to fulfill a 'function' and which gains 'meaning' as a result of its relation with the subject in a 'context'. The authenticity evaluation of the artifact depends on the qualities it has in these layers.

Authenticity, which was an abstract, fuzzy and vague concept from the design perspective at the beginning, becomes clear with the conceptual framework that emerged as the result of conducted research, in the light of the existing theorems to understand the 'subject', 'object' and 'subject-object relationship'.