Eskiçağ'da yerleşim statüleri ve teritoryumları: Stadiasmus Patarensis ve Lykia örneği
Status and territories of the settlements in antiquity: The example of Stadiasmus Patarensis and Lycia
Yazar: FATMA AVCU
Danışman: PROF. DR. FATİH ONUR
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eskiçağ Dilleri ve Kültürleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Eski Çağ Dilleri ve Kültürleri = Ancient Linguistics and Cultures
Dizin: Eski Çağ = Old Age ; Likya = Lycia ; Stadiamus Patarensis = Stadiamus Patarensis ; Tarihi coğrafya = Historical geography ; Teritoryumlar = Territories ; Yerleşim = Settlement

Özet:
Patara'da ele geçen ve İS 46 yılına tarihlenen Patara Yol Anıtı (Stadiasmus Patarensis)
bugün Teke yarımadası olarak adlandırılan ve oldukça dağlık yapısı içerisinde kendisine özgü
özelliklerini korumayı sürdürmüş Lykia Bölgesi'nin tarihi coğrafyasına büyük ölçüde ışık
tutmaktadır. Söz konusu bu tarihi coğrafya içerisinde kültürel, ekonomik ve siyasi unsurlar
barındırmaktadır. Bu bağlamda yollar kentlerin siyasi anlamda güçlenmelerine ve ticaret
hayatını canlı tutarak ekonomik olarak büyümelerine katkı sağlamaktadır. Söz konusu olan bu
yol anıtı aynı zamanda bu yolların ilerlediği yerleşimlerin statüleri ve organizasyonları
hakkında bazı çıkarımların yapılabilmesini sağlamaktadır. Ayrıca yerleşimlerin birbirlerine
olan komşuluk ilişkileri gözlemlenebilmektedir. Anıt üzerinde 52 adet yerleşimin ismine
ulaşılmakta ve 65 adet yol bilgisi verilmektedir. Bu yol bilgileri en basit düzeyde bir kentten
(ἀπὸ) diğer kentte (εἰς) şeklinde formüle edilmektedir. Eğer söz konusu yol bir başka kentin
teritoryum alanına girmesi durumunda ise yol bilgisi anıt üzerinde διὰ preposition'u ile
verilmektedir. 2015 yılına kadar gerçekleştirilen yüzey araştırmalarında yerleşim teritoryumları
ve yollar ile olan ilişki gözardı edilmiştir. Bu tarihten itibaren yürütülen çalışmalar bu duruma
dikkat edilerek yapılmış geçmiş araştırmalar zaman zaman revize edilmiştir.
Bu tez çalışması Stadiasmus Patarensis yol anıtı çerçevesinde Lykia Bölgesi içerisinde
bulunan antik yerleşimlerin statülerinin ve organizasyonlarının anlaşılmasına ve Batı Lykia
olarak tanımlanan ve Patara, Ksanthos, Sidyma, Pinara, Tlos, Telmessos, Kadyanda ve Araksa
kentlerinden oluşan alan içerisinde söz konusu bu kentlerin olası teritoryum alanlarını ve zaman
içerisinde yaşanan değişimleri belirlemeyi hedeflemektedir. SP anıtı haricinde diğer epigrafik
verilerde çalışmanın temel kaynakları arasındadır. Özellikle teritoryum alanları içerisinde
bulunan mezar yazıtları bu alanların belirlenmesinde önemli rol oynamaktadır.
Anahtar Kelimeler: Stadiamus Patarensis, Lykia, teritoryum, yerleşim statüleri

Abstract:
The monument of Stadiasmus Patarensis, which was found at Patara after a fire in 1993
and is dated to Claudian period (46 A.D.), contains important information concerning the road
network in Lycia and illuminates the ancient Lycian geography, which covers today Teke
peninsula and preserves its characteristic features with its quite mountainous structure in ancient
times. This ancient geography contains its own culturel, economical and politics elements as is
the case for the other regions. In this context the roads made a major contribution of a lively
economical environment to the cities and other settlements for their politics and economic
developments. The primary material, Stadiasmus Patarensis, provide hints concerning the status
of the settlements and their teritorial relations in Early Empire. In the monument there are 52
settlement names and 65 roads were recorded, basically given as from (ἀπό) one city to (εἰς)
another one. And the roads given in the monument lead from one city to another through the
territories of the settlements that are associated with relevant road entry. If the road passed
through the land of another settlement other than the destination and origin, SP gives the name
of this settlement by employing the preposition διά. In the field surveys, conducted until 2015,
this territorial subject matter and connection with the roads were not taken into consideration.
Thereafter, the surveys have been conducted within the frame of this perspective and the results
of earlier investigations have been revised on occasion.
This dissertation study aims to understand the status and the politic organizations of the
settelements in the region of Lycia and to determine the possible boundaries of the settlement
territories and changes in these boundaries in the course of time in antiquity, examining the
western part of the region, which contains Patara, Xanthos, Sidyma, Tlos, Pinara, Telmessus,
Cadyanda and Araxa, as a case study. Except for SP, the other epigraphical materials, like
milestones and epitaphs have been employed as the sources of this work. Amongst these
sources, the epitaphs, which bear information concerning a fine to be paid to official institutions
in return of a violation against the tomb, have been of importance in the pursuit of determining
the territorial areas of the settlements.
Keywords: Stadiasmus Patarensis, Lycia, territory, settlement status