II. Abdülhamit dönemi Arap milliyetçiliği
Arab nationalism during period of Abdülhamit II
Yazar: MELTEM DOĞAN
Danışman: PROF.DR. MEHMET ÖZ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Tarih = History

Özet:
16. yüzyıldan itibaren Osmanlı Imparatorluğu'nun bir parçası olan Arap toprakları, 18. yüzyıla gelindiğinde Avrupalı devletlerin iktisadi ve siyasi çıkar elde etmek için mücadele ettikleri bir alana dönüşmüştür. 19. yüzyılda ise Avrupalı güçlerin bölgede nüfuz elde etmek amacıyla yürüttükleri faaliyetler artarak, Arap hakları ile Osmanlı yönetimi arasındaki bağın çözülmesine sebep olmuştur. Batılı devletlerin misyonerlik gibi faaliyetleri neticesinde özellikle Suriye'deki Hıristiyan Araplar arasında Osmanlı yönetimine karşı bir "ulus bilinci" yaratılmaya çalışılmıştır. 19.yüzyılın ilk yarısında başlayan Arap milliyetçiliği fikrindeki bu hareketlilik, ilk olarak kültürel ve edebi alanda kendini göstermiştir. II. Abdülhamid döneminde ise Büyük Güçlerin de etkisiyle milliyetçi fikirler siyasi alana taşınmış ve Arap topraklarından cılız da olsa "bağımsızlık" sesleri yükselmeye başlamıştır. Milliyetçi hareketin Müslüman Araplar arasında ortaya çıkışı ise erken dönem İslam'a özlem duyan Arapların kendi uluslarını yüceltmeleri neticesinde olmuştur. Avrupa'ya gönderilen Müslüman Arap öğrencilerin, bilim ve teknik açıdan kendilerinden daha üstün olan Batı medeniyeti ile tanışmaları, onların Doğu-Batı sorunsalı ile ilgilenmelerine sebep olmuştur, islam medeniyetinin geri kalmışlığını Türk yönetimi ile ilişkilendiren Arap aydınları ise, Arap hilafeti meselesini tartışmışlardır. II. Abdülhamid Arap topraklarında yükselen milliyetçi ve ayrılıkçı faaliyetlere karşı, Arap eyaletlerine daha çok önem vererek, yeni modern okullar açmış, imar ve demiryolu yatırımlarını arttırmış, buralara tecrübeli yöneticileri atamış, Osmanlı bürokrasisinde Araplara da yer vermiş ve halifelik unvanını kullanarak Müslüman halk ile Osmanlı Devleti arasındaki bağı kuvvetlendirmek istemiştir. Anahtar Sözcükler Arap, milliyetçilik, II. Abdülhamid, İslam, hilafet,

Abstract:
Arab territories constituted a part of the Ottoman Empire since the 16th century; by the 18th century it had become an area fought over by European states in order to gain economic and political advantages. During the 19th century European powers increased their activities in order to gain supremacy and managed to dissolve the bond between Arab rights and the Ottoman administration. With activities such as the missions of evangelism, the intention was to form a "national awareness" against the Ottoman administration especially in Syria among the Christian Arabs. The first signs of Arab nationalism, which started in the first half of the 19th century, could be observed in cultural areas and literature. During the period of Abdulhamid II. and also influenced by the Great powers, nationalistic ideas were carried to the political arena and voices, although timid, crying "independence" were beginning to be heard from Arab territories. The reason for the nationalistic movement appearing among Moslem Arabs resulted from the desire of Arabs aspiring to the early phase Islam values to dignify their nation. Moslem Arab students who were sent to Europe were introduced to the scientifically and technically superior Western civilization thus resulting in their involvement in the problematic of the East- West. Arab intellectuals, who relate the underdevelopment of Islam to the administration of the Turks, discussed the Arab Caliphate issue. By giving importance to Arab states, establishing modern schools, increasing construction and railway investments and transferring experienced administrators to these posts, by including Arabs in the Ottoman bureaucracy, it was the intention of Abdulhamid II to use his title as Caliph to strengthen the bonds between the Moslem populace and the Ottoman State. Key Words Arab, nationalism, Abdulhamid II, Islam, Caliphate