İnternet şirketlerinin insan hakları yükümlülükleri
Human rights obligations of internet companies
Yazar: AYŞENUR OCAK
Danışman: PROF. DR. OSMAN CAN
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / Kamu Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Dijitalleşme, ifade özgürlüğü ve bilgi edinme hakkı gibi temel hakları genişletirken çocuk istismarı, terör ve nefret söylemi gibi alanlarda yeni riskler de doğurmuştur. İnternet şirketlerinin bu riskleri yönetme ve kamusal alandaki rollerini düzenleme zorunluluğu, onları yalnızca ticari varlıklar değil, toplumsal sorumluluğa sahip aktörler haline getirmiştir. Temel hak ve özgürlükler üzerindeki etkilerinin artmasıyla birlikte, ulusal ve uluslararası düzeyde bu şirketlerin yükümlülüklerine yönelik birçok düzenleme ortaya çıkmıştır. Bu düzenlemeler çerçevesinde, şirketlere içerik yönetimi konusunda kapsamlı sorumluluklar getirilmiş; internet kullanıcılarının veya yetkili otoritelerin bildirimleri üzerine hukuka aykırı içeriklere müdahale etme yükümlülüğü getirilmiştir. Şirketler ayrıca, belirli içerik türlerinin internet ortamında yayılmasına karşı etkili önlemler almakla yükümlüdür. Hukukun üstünlüğü ilkesinin çevrimiçi ortamda sağlanabilmesi için, şirketler tarafından alınan kararlarda şeffaflık sağlanmalı ve internet kullanıcıları hem yönetim süreçleri hem de yönetim sürecine ilişkin kurallar konusunda bilgilendirilmelidir. Öte yandan, şirketlerin temel hak ve özgürlükleri sınırlayan kararlarının çeşitli mekanizmalar yoluyla denetlenebilir olması gerekmektedir. Bu bağlamda, yargısal denetimin yanı sıra şirketlerin iç denetim mekanizmalarının etkin şekilde işletilmesi önem taşımaktadır. İnternetin potansiyel riskleriyle mücadelede, internet şirketlerinin insan hakları risklerini sistematik bir şekilde değerlendirmesi ve yönetmesi büyük önem taşır. Bu yükümlülüklerin yerine getirilmesi, internet şirketlerinin insan hakları yükümlülüklerine ilişkin öngörülebilir, ölçülü ve tüm tarafların menfaatlerini gözeten bir yasal çerçevenin oluşturulmasını zorunlu kılmaktadır.

Abstract:
Digitalization has expanded fundamental rights such as freedom of expression and the right to access information, while also introducing new risks related to child exploitation, terrorism, and hate speech. The obligation of internet companies to manage these risks and regulate their roles within the public sphere has transformed them from mere commercial entities into actors with significant social responsibilities. With the increasing influence of internet companies on fundamental rights and freedoms, numerous initiatives at national and supranational levels have emerged to outline these companies' responsibilities. Through these regulations, companies have been assigned comprehensive duties in content management, requiring action on illegal content upon notification by users or authorities. Additionally, companies are obliged to take effective measures to prevent the dissemination of specific types of harmful content online. To uphold the rule of law in the online environment, transparency in decision-making by internet companies is essential, ensuring that internet users are regularly informed about both the rules governing the digital space and the processes underpinning its management. Furthermore, decisions made by companies that limit fundamental rights and freedoms should be subject to oversight through various mechanisms. Alongside judicial review, the implementation of internal oversight mechanisms within companies is crucial in this regard. In addressing the potential risks associated with the internet, it is vital for internet companies to systematically assess and manage human rights risks. Fulfilling these obligations necessitates the establishment of a legal framework that ensures predictability, proportionality, and the consideration of all stakeholders' interests regarding internet companies' human rights responsibilities.