Yetimin ve yetimliğin öyküsü paralelinde yetimhane yapılarının mimari gelişimine kronolojik bir bakış
A chronological overview of the architectural development of orphanage buildings parallel to the story of orphan and orphanhood
Yazar: ŞULE BAKAL
Danışman: DR. ELVAN ERKMEN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Yetimhane yapılarının mimari biçimlenişlerini, kavramsal dönüşüm paralelinde incelemeyi hedefleyen bu tez çalışması, mekansal form ve çevrelediği yaşantı arasındaki formülasyonu disiplinler arası bir okumanın yanı sıra kullanıcı deneyimleri zemininde tartışmaktadır. 
Yetimhanelerin ortaya çıkışından önce korunmaya muhtaç çocuklarla ilgilenme işi, kurumsallaşmamış, gönüllülük esasına dayalı, bireysel ve lokal çabalardan ibarettir. Bu çabanın kurumsallaşmaya başlaması, dini ve politik nüfus politikaları ile eş zamanlı gelişmiştir. 
Yetimhane yapılarının, korunmaya muhtaç çocuklara yönelik bakım politikaları ile birlikte geçirmiş oldukları dönüşüm süreci siyasi, politik, sosyolojik ve toplumsal oluşumlar ile etkileşim halinde gerçekleşmiş ve bir anlam değişimine eşlik etmiştir.
Henüz mimari bedenine kavuşmamış olan erken yetimhaneler; hastanelerin, kiliselerin, manastırların bu iş için oluşturulmuş birimlerinde ya da bağışlanmış, el koyulmuş, satın alınmış konutlar, saraylar ve okullarda tesis edilmiştir. 
Modernizm insanlığa, bilimin de katkısıyla gelişim ve ilerleme vaad etmekte, bu doğrultuda tahayyül edilen kusursuz toplum ise ancak ona hizmet eden,  faydalı, sadık, itaatkar, çalışkan olma nitelikleri ile yüceltilen modern bireyler ile tesis edilebilmektedir. Değerler sisteminin uluslar ekseninde sistematize edildiği modern çağda, sağlıklı modern birey siyasi erkin kontrolündeki kurumlarda eğitilip biçimlendirilmektedir. 
Post-modern çağ, değerler sisteminin eksenini toplumsallıktan bireyselliğe kaydırdıkça köken ve kimlik vurgusu güçlenmeye başlamış, sağlıklı modern birey köklerini aile kurumunda yeniden keşfetmiştir. Çocuk Evleri, üyeleri ve mekanları ile aile kurumunu model alan yeni nesil yetimhanelerdir. 
Yetimhaneler, bulunmuş yapılardan başlayarak, kurumlara ve çocuk evlerine uzanan mimari mekansal dönüşümünü çok katmanlı bir etkileşim ağı içinde gerçekleştirmiş, ilintili olduğu kavramların değerler sistemi içindeki yer değiştirmelerine bağımlılık göstererek mimari formunu oluşturmuştur.

Abstract:
This thesis study, which aims to examine the architectural formations of orphanage buildings in parallel with the conceptual transformation, appeals to user experiences beside an interdisciplinary reading to try to discuss the formulation between the spatial form and the life it surrounds.
Before the emergence of orphanages, caring for children in need, was consisted of individual and local efforts based on volunteerism, which are not institutionalized. The institutionalization of this effort was developed simultaneously with religious and political population policies.
The transformation process of the orphanage buildings together with the care policies for children in need of protection took place in interaction with political, diplomatical, sociological and social formations and accompanied a change of meaning.
Early orphanages, which have not yet attained their architectural body, were established in the units of hospitals, churches, monasteries for this purpose or in donated, seized, purchased residences, palaces and schools.
Modernism promises humanity progress and improvement with the contribution of science, and the perfect society envisioned in this direction can only be established by modern individuals who are exalted with the qualities of being useful, loyal, obedient and hardworking. So the healthy modern individuals was educated and shaped in the institutions controlled by the political power in the modern ages which ethos were systematized around the nations.
As the post-modern age shifted the axis of the system of morals from sociality to individuality, the emphasis on origin and identity began to strengthen, and the healthy modern individual rediscovered their roots in the family institution. The Children's Homes are the new generation orphanages that model the family institution with their members and places.
The orphanages have performed their architectural spatial transformation, starting with the found buildings, extending to institutions and children's homes, in a multi-layered interaction network, and cretad their architectural form by showing dependence on the displacement of the concepts they are related to within the ethos.