Lise öğrencilerinin bağımlılık yapan maddelere ilişkin tutumları ve bu tutumlara etki eden değişkenlerin incelenmesi(Malatya ili örneği)
High school students' attitudes towards addictive substances and investigation of the variables affecting these attitudes (Malatya city sample)
Yazar: KASIM AKSOY
Danışman: Y.DOÇ.DR. MEHMET ÜSTÜNER
İnönü Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi ve Denetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Lise öğrencileri = High schools students

Özet:
Toplumların varlıklarını kaliteli bir şekilde devam ettirmeleri, gençlerin güçlü bir kişilikyapısına sahip olmaları ve bunu kullanabilmeleri ile yakından ilgilidir. Varlıklarını etkili bir şekildedevam ettirme ve amaçları doğrultusunda kaliteli ürünler elde etme mücadelesi içerisinde olantoplumların çocukluktan itibaren gençlerini en iyi şekilde yetiştirmeleri ve onları zararlıalışkanlıklardan korumak için her türlü koruyucu tedbiri almaları gerekmektedir. Son yıllarda artışgösteren uyuşturucu madde kaçakçılığı ve bunun doğal sonuçlarından biri olan madde bağımlılığıise gençler için önemli bir tehdit olarak görülmektedir. Özellikle gençleri madde bağımlılığına itenbazı yanlış yargı ve tutumlar ise bu tehdidin ilk basamaklarında yer almaktadır. Bu maddeleringerek sağlık, gerekse toplum içerisinde ferdi veya sosyal çöküntü oluşturan zararlarına ilişkindoğru bilgi ve tutum ise ancak gençlere, anne-babalar, okul ve güvenlik gibi onları yakındanilgilendiren çevreye yönelik yapılması gereken doğru bir eğitim ile sağlanabilir.Bu araştırmada Malatya il merkezinde bulunan liselerde öğrenim gören gençlerinbağımlılık yapan maddelere ilişkin tutumları, buna etki eden değişkenlerin neler olduğu, annebabalarınçocuklarına karşı gösterdikleri ?demokratik?, ?otoriter? ve ?koruyucu? tutumları ile liseöğrencilerinin bağımlılık yapan maddelere ilişkin tutumları arasında nasıl bir ilişki olduğuaraştırılmıştır. Araştırmada elde edilen bulgular doğrultusunda lise öğrencilerinin bağımlılık yapanmaddelere ilişkin olumsuz tutumlarını destekleyici tedbirlerin alınması, olumlu tutumlara ilişkin isezihinlerde oluşan yanlış yargıların giderilerek bu maddelere karşı olumsuz görüş beslemeleri içingerekenlere ilişkin öneriler geliştirilmeye çalışılmıştır.Araştırmanın evrenini 2004-2005 öğretim yılında Malatya il merkezinde bulunan liselerdeöğrenim gören 13874 Erkek ve 11596 kız öğrenci olmak üzere toplam 25470 öğrencioluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemini ise oransız küme örnekleme yolu ile belirlenen ilmerkezinde bulunan 13 lisede okuyan 330'u kız 445'i erkek öğrenci olmak üzere 745 öğrencioluşturmaktadır.Araştırmanın veri toplama aracı üç bölümden oluşmaktadır. Ölçeğin birinci bölümüöğrencilerin kişisel bilgilerine ilişkin soruları kapsamaktadır. Ölçeğin ikinci bölümü araştırmacıtarafından geliştirilen ?Lise Öğrencilerinin Bağımlılık Yapan Maddelere İlişkin Tutumları Ölçeği(LÖBYMİTÖ), üçüncü bölümün ise Kuzgun ve Eldeleklioğlu (2005) tarafından geliştirilen annebabatutumları ölçeğinden oluşmuştur.IIAraştırma sonucunda elde edilen bulgulara göre; Malatya ilinde liselerde okuyanöğrencilerin bağımlılık yapan maddelere ilişkin tutumlarının tamamen uygun aralığında( X =202,61-min:45;max:225) olumsuz olduğu görülmüştür. Lise öğrencilerinin bağımlılık yapanmaddelere ilişkin tutumlarında cinsiyet, yaş ve sınıf düzeyi açısından anlamlı farklılıklargörülmüştür. Erkek öğrencilerin kız öğrencilere göre bağımlılık yapan maddelere ilişkin dahaolumlu bir görüşe( X e=197,7; X k=208,8) sahip oldukları belirlenmiştir. 15 yaş ile 19 yaş arasındabulunan öğrencilerden yaşları büyük olan öğrencilerin bağımlılık yapan maddelere ilişkin dahaolumlu bir tutuma(15 Yaş X = 206,5 19Yaş X = 198,6 ) sahip oldukları görülmüştür. Sınıf düzeyiaçısından lise 1 ( X =206,7 ), lise 2 ( X = 201,8 )ve lise 3( X = 199,1 ) öğrencilerinin bağımlılıkyapan maddelere ilişkin tutumları arasında sınıf düzeyi yüksek olanlar lehine anlamlı fark(F=7,47;p< ,05) bulunmuştur. Lise 3 öğrencilerinin lise 2 ve lise 1 öğrencilerine göre bağımlılık yapanmaddelere ilişkin daha olumlu bir tutuma sahip oldukları görülmüştür. Lise öğrencilerininbağımlılık yapan maddelere ilişkin tutumlarında anne ve babalarının birlikte yaşayıp yaşamaması,onların öğrenim düzeyi, meslekleri, kardeş sayısı açısından anlamlı farklılık görülmemiştir.Lise öğrencilerinin, bağımlılık yapan maddelere ilişkin olumsuz tutumları ile; demokratikana baba tutumları arasında r=.29 düzeyinde bir ilişki, otoriter anne baba tutumları arasında r= -,27düzeyinde bir ilişki, koruyucu anne baba tutumları arasında ise r= -.09 düzeyinde bir ilişkininolduğu görülmüştür.Anne babaların çocuklarına karşı demokratik bir tutuma sahip olmasının öğrencilerinbağımlılık yapan maddelere ilişkin olumsuz tutumları ile doğrusal bir ilişki gösterdiği, otoriter vekoruyucu bir tutuma sahip olmasının ise öğrencilerin bağımlılık yapan maddelere ilişkin olumsuztutumları ile ters yönde bir ilişki gösterdiği bulgulanmıştır.

Abstract:
For a society to be able to keep on existing prosperously is closely related with astrong personality among its youth and their ability to use it. Those societies whosemembers are in a struggle to sustain efficiently their existence and to yield products of highquality in line with their goals, are required to apply the best manners of child raising andtake every and any measures to protect them against harmful habits. Recent increasingtrends in drug trafficing and, as one natural consequence, drug addiction are apparentlyregarded to threaten young people. Especially some misconceptions and attitudes leadingyouth to drug addiction take place at early stages of this threat. True knowledge andattitude as to the harms of these substances which cause individual or social depressionboth in terms of health and social life can only be provided by parents through somecorrect instruction about students? direct environment involving school and safety.This study aims to analyze the attitudes of the high schools students in the centre ofthe province of Malatya towards addictive substances, the variables affecting theirattitudes, and the relationship between the ?Democratic?, ?Authoritarian?, and ?Protective?attitudes of the parents towards their children and the attitudes of the high schools studentstowards addictive substances. It is also intended to produce suggestions, based on thefindings from this study, about the necessary measures to take in order to foster thenegative attitudes of the high school students towards addictive substances and eliminatethe misconceptions causing some positive attitudes thus having the students developnegative attitudes towards addictive substances.The population of the study comprises a total of 25470 students, with 13874 boysand 11596 girls, who attended the high schools located in Malatya city center during 2004-2005 school year. The participants of the study comprise 745 students, including 330females and 445 males, selected from 13 schools in the city center using random clustersampling method.The medium to collect data has three parts. The first part of the questionnaireinvolves items about students? personal information. In the second part of the mediumII?The Attitude Scale Regarding the High School Students? Attitudes towards AddictiveSubstances (ASRHSSATAS), which was developed by the researcher, was used. And lastpart includes the Parents Attitudes Scale developed by Kuzgun and Eldeleklioğlu (2005).The findings from the research indicate that the high school students in Malatyacity centre have negative attitudes towards addictive substances ( X =202,61 -min:45;max:225). Some significant differences were observed between high school students?attitudes towards addictive substances in terms of variables including gender, age andgrade. Compared with girls, boys were found to have more positive views about addictivesubstances ( X b=197,7; X g=208,8). Of the students from 15 to 19 of age, older ones wereobserved to have more positive attitudes towards addictive substances (15 year-olds X =206,5 19 year-olds X = 198,6). According to grades, a significant difference was observedbetween attitudes of 1st graders ( X =206,7 ), 2nd graders ( X = 201,8 ) and 3rd grades ( X =199,1 ) towards addictive substances in favor of students at higher grades (D=7,47; p<,05). In another word 3rd graders were found to have more positive attitudes towardsaddictive substances compared to 2nd and 1st graders. No difference was found between thestudents? attitudes towards addictive substances in terms of the variables including whethertheir parents live together or not, their parents? educational status, professions, and numberof siblings.The correlation between high school students? negative attitudes towards addictivesubstances and democratic parental attitudes was found r=.29; for authoritarian parentalattitudes it was found r= - .27; and lastly for protective parental attitudes correlation was r=-.09. In other words democratic attitudes by parents imply a linear correlation withstudents? negative attitudes towards addictive substances, while authoritarian andprotective attitudes by parents are adversely correlated with the students? negative attitudestowards addictive substances.