Osmanlı Arşiv Belgelerine göre Amele Taburları (1914-1918)
According to Ottoman Archive documents labour Battalions (1914-1918)
Yazar: CENGİZ MUTLU
Danışman: Y.DOÇ.DR. BÜLENT BAKAR
Marmara Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türk Tarihi Ana Bilim Dalı / Cumhuriyet Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Tarih = History

Özet:
Amele Taburları diyebileceğimiz geri hizmet birlikleri dünyadaki her ordudaolduğu gibi Osmanlı Ordusu'nda da yer almıştır. Yol, köprü yapımı gibi lojistikhizmetleri yerine getiren bu askeri sınıfta gayri müslimlerin muvazzaf asker olarakistihdamı, Tersane-i Amire'de 1850'li yıllara kadar gitmektedir. I.Dünya Savaşı'nınpatlak vermesine kadar madenler dâhil çeşitli işlerde çalıştırılan bu asker işçilerin etnikdağılımında, savaşın başlamasıyla beraber gayri müslimlerin ağırlığı hissedilmiştir.Tanzimat Fermanı'ndan itibaren gayri müslim vatandaşlarını da ordu saflarınadâhil etmek isteyen Osmanlı Devleti, gerek stratejik gerekse de gayri müslimlerinisteksiz oluşu gibi sebeplerle, 1908'e kadar bu emelini uygulama safhasına sokmamıştır.Balkan Savaşları'nda gayri müslim vatandaşlarının hizmetlerini gördüğü kadarihanetlerine de tanık olan Babıâli, I.Dünya Savaşı'nın başlamasıyla ordudaki tüm gayrimüslimleri silahtan arındırarak onları Amele Taburlarına -işçi taburları- göndermeyekarar vermiştir. Babıâli'nin bu kararı almasındaki ana etken hiç kuşkusuz BalkanSavaşları'ndaki acı tecrübelerle beraber, büyük savaşın hemen başındaki Osmanlı Ordusaflarında bulunan bazı Ermenilerin Rus Ordusu tarafına gönüllü olarak geçmeleriydi.Günümüzde dahi Ermeni sorununda dünya kamuoyunu meşgul eden Babıâli'ninbu kararıyla, Osmanlı gayri müslimleri yol yapım çalışmalarından, zirai faaliyetlere,demiryollarından fabrikalara kadar birçok geri hizmet alanında, yaşlı müslüman erlerleberaber istihdam edilmişlerdir. Elbetteki, yüzyıllardır ticaret, zanaatla iştigal eden gayrimüslimlere, bu alanlarda hizmet etmek ağır gelmiş ve Amele Taburlarında savaşınbaşlangıcından sonuna kadar çeşitli firar hadiseleri müşahede edilmiştir.Mondros Ateşkes Antlaşmasıyla diğer muharip sınıflarla beraber terhis edilengayri müslim askerler milli mücadele sırasında da bir süre amele sıfatıyla istihdamedilmişlerdir.

Abstract:
Back service unions, as we can call labour Battalions, like in every army in theworld, has taken its place in Ottoman army, too. In this military class which carries outthe logistical services such as road and bridge construction, the employment of the nonmuslims as a regular soldier goes back to the Tersane-i Amire to the 1850's. Up to thebeginning of First World War work in various labouries including mines, the ethnicdistrubition of this Labour Battallion, with the beginning of the First World Warresponsibility of the non muslims has been viewed.The Ottoman Empire, wanted to include the non muslim citizens to the armyafter the Tanzimat, by the reasons of strategic and the unwillingness of the nonmuslims, didn't put into practice this desire until 1908's. The Babıâli, witnessed to theservices and this loyalty of the non muslim citizens at Balkan Wars, decided to sendthem to the Labour Battalions by disarming all of them by the beginning of first WorldWar. The main reason of taking this decision of Babıali, undoubtly, besides the tragicexperiments at Balkan Wars, was the participation of Armenians to the side of Russionsby willingly.They were at the side of Ottomans at the beginning of the great war.Even today, with the decison of Babıali's, keeping busy the World public opinion,Ottoman non muslims has been employed from the road constructing to the agriculturalworks, from the railways to the fabrics with the old muslim soldiers in many backservices unions.Certainly, to the non muslims dealing with trade and crafts for hundred years,servicing in these department has touched their honour and the escaping affairs has beenviewed from the beginning to the end of the war. Non muslim soldiers being dischargedwith the other belligerent unions, had completed their missions in the Ottoma Empiresby the Mondros Armistice. After the armistece they were used as a labour battalions inthe Turkısh National Struggle for Independence for a while.