İslam bahçelerinde suyun kullanımı, peyzaj mimarlığı disiplini akademik çalışmaları üzerinden değerlendirilmesi
The use of water in islamic gardens, evaluation of landscape architecture discipline through academic studies
Yazar: ALİ YUSUF ÇİZMECİOĞLU
Danışman: PROF. DR. FATMA AYÇİM TÜRER BAŞKAYA
İstanbul Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı / Peyzaj Mimarlığı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture

Özet:
Yirmi birinci yüzyılda, özellikle küresel iklim değişikliği ile birlikte daha da belirginleşen su ve enerji kaynaklarının sınırlılığı mekandal planlama ve tasarım disiplinlerinden bir olan peyzaj mimarlığında da yenilikçi çözüm arayışlarını gerekli kılmaktadır. Yüzyıllar boyunca zorlu çevre koşulları altında varlıklarını devam ettirebilmiş olan İslam Kültürü ile şekillenden peyzajlar ve bu peyzajlarını su kullanımı ile etkileşimleri bu çalışmanın odağında yer almaktadır.
Su ile etkileşimlerinin irdelenecek olduğu örnek alanların seçiminde UNESCO Dünya Miras Listesinde yer alan ve UNESCO tarafından su ve İslam etkileşimlerine vurgu yapılmakta olan miras niteliğindeki 15 alan seçilerek, geliştirilen yöntem çerçevesinde değerlendirilmişlerdir. Bu 15 alan UNESCO tarafından üretilen interaktif haritadan, "İslam*", "su*" ve "bahçe*" anahtar kelimelerinin kesişiminden elde edilmiştir: Al Ahsa Kompleksi, Nakş-ı Cihan Meydanı, Pers Su Kanatı, Taht-ı Süleyman, Pers Bahçeleri, Diyarbakır Surları ve Hevsel Bahçeleri, Elhamra Sarayı, Elche Palmerali, Marakeş, Taç Mahal, Hümayun Türbesi, Fatehpur Sikri ve Kızıl Kale Kompleksi olmak üzere UNESCO tarafından 10 kriterden 6'sına karşılık gelen niteliklere göre seçilmiştir. Bu bahçelerin "su" kavramıyla farklı etkileşimleri var. Bazılarında yeraltı suyu, bazılarında dağlardan gelen kaynak suyu var. Nitekim su ile etkileşim için kanatlar, hidrolik yollar ya da kuyular kazılmıştır. 
Bu çalışmanın amacı, suyun etkin sürdürülebilir kullanımına yönelik arayışlarda, peyzaj mimarlığı meslek disiplininin rolünü ve İslam ile şekillenen bahçelerdeki yaklaşım ve teknikleri inceleyerek, belki de peyzaj mühendisliği olarak adlandırabileceğimiz bir formatta evrimleşebilen teknik ve yaklaşımlar geliştirme çabasında olup olmadıklarının tespitidir. Bu bağlanda akademik çalışmaların önemi göz ardı edilemez. 
Bu çalışma kapsamında, peyzaj mimarlığı akademik çalışmaları ile UNESCO'nun öncelikli bulduğu konuların karşılaştırılması kararı alınmıştır. Bu bağlamda iki adet metin madenciliği aracı kullanılarak geliştirilen yöntemde, UNESCO resmi sayfalarında yer alan kelime grupları ile WOS ve Scopus veri tabanlarındaki akademik çalışmalarda beliren kelimelerin karşılaştırılarak nicel duruşlarının incelenmesi süreci gerçekleştirilmiştir. Bu karşılaştırmalar ile kısıtlı sayıda akademik üretimin var olduğu tespit edilmiş ve WOS veritabanında Scopus veritabanına göre daha çok kaynak olduğu görülmiştür. Bulunan tematik kelime grupları incelendiğinde, UNESCO yaklaşımının bu tez çalışmanın odaklandığı; su, İslam ile şekillenen bahçeler ve peyzaj mimarlığı etkileşimine daha yakın bir yaklaşım sergilemekte olduğu ortaya çıkmıştır. 
WOS ve Scopus'tan elde edilen veriler VOSviewer programına aktarılmıştır. VOSviewer görsel sunumlar yapabilen bir veri analiz motoru olarak bilinir. Bu araç, bilimsel makalelerden veya diğer kaynaklardan elde edilen verileri kullanarak görsel ağ analizleri gerçekleştirir. Bu analizler anahtar kelimeler, makaleler, yazarlar veya diğer metinler arasındaki ilişkileri gösteriyor. WOS ve Scopus veri tabanları kullanılarak yapılan araştırmada, belirlenen anahtar kelimelere göre her iki veri tabanında da ilgili makaleler tespit edilmiştir. Her iki veri tabanında yapılan arama sırasında anahtar kelimeler farklı şekillerde gruplandırılmış, böylece her bir grup altındaki makale sayısı niceliksel olarak karşılaştırılabilmiştir. Bu karşılaştırmanın sonuçları doğrultusunda elde edilen makaleler daha sonra VOSviewer programına yüklenmiş ve içerikleri detaylı olarak analiz edilmiştir. Bu yöntem, belirlenen anahtar kelimelere odaklanarak veri tabanları arasındaki farklılıkları ve benzerlikleri tespit etmek için etkili bir analitik yaklaşımı temsil etmektedir. Bu analiz, bilgi ağlarını ve bağlantılarını görsel olarak ortaya koyarak daha anlamlı ve tutarlı sonuçlar elde edilmesine katkı sağlamaktadır.
Bu çalışma ile geliştirilmiş olan yöntem çerçevesinde peyzaj mimarlığı meslek disiplini ve akademik çalışmalarının geleceğe yönelik çalışmalarında yeni stratejiler geliştirmelerinin gerekliliği ortaya çıkmıştır. Nicel akademik üretim miktarlarının ötesinde hedeflenilmesi gereken, yüzyıllar boyunca İslam bahçelerinin kendi kültürleri ve doğa ile uyumları sayesinde şekillendirdikleri tekniklerin günümüz koşulları çerçevesinde yorumlarak geliştirilebilmesine yönelik öncü, yenilikçi çalışmaların gerçekleştirilmesidir. Bu tez çalışmasının gelecekteki araştırmacılara ve İslam bahçelerinde su kullanımı üzerine çalışanlara ilham kaynağı olması temenni edilmektedir.

Abstract:
The limitation of water and energy resources, which has become more evident in the twenty-first century, especially with global climate change, necessitates the search for innovative solutions in landscape architecture, which is one of the spatial planning and design disciplines. Landscapes shaped by Islamic Culture, which have continued their existence under harsh environmental conditions for centuries, and their interactions with water use are the focus of this study. 
This study aims to examine the role of landscape architecture as a professional discipline in the search for the effective, sustainable use of water and whether this discipline regards the approaches and techniques existing within Islamic gardens. It also attempts to understand whether the academic studies of this discipline develop techniques and approaches that can evolve from Islamic gardens in a format that we can call landscape engineering. In this context, the importance of academic studies cannot be ignored. 
This study handles an 8-phased evaluation process that benefits from literature reviews, case study discussions, text mining tools, and keyword comparisons between UNESCO, WOS, and SCOPUS databases.
Within the scope of this study, it was decided to compare the academic studies of landscape architecture with the issues that the UNESCO considers to be prioritized. In selecting the sample areas where their interactions with Islamic landscape culture and water will be examined, 15 heritage sites included in the UNESCO World Heritage List are significant as UNESCO emphasizes them as the significant ones with their water-dominant characters. These heritage sites stand as significant due to their multilayered landscapes involving varying cultures. Within their multilayered settings, layers of Islamic Culture act as the dominant ones. Selected heritage sites are from 6 countries: Saudi Arabia, Iran, Turkiye, Spain, Morocco, and India.
These 15 sites were obtained from the intersection of the keywords "Islam*", "water*" and "garden*" from the interactive map produced by UNESCO: Al Ahsa Complex, Naqsh-e Jahan Square, Persian Water Wing, Throne of Solomon, Persian Gardens, Diyarbakır Walls and Hevsel Gardens, Alhambra Palace, Elche Palmerali, Marrakech, Taj Mahal, Humayun Tomb, Fatehpur Sikri and Red Fort Complex. These gardens have different interactions with the concept of "water". Some have groundwater, and some have spring water from the mountains. As a matter of fact, wings, hydraulic paths or wells have been dug to interact with water. For each of the heritage sites, first literature reviews were conducted, and then, benefitting from the UNESCO World Heritage List's official documents, keyword searches were made through the text mining program of the Voyant tool. Benefitting from the keyword searches from WOS and Scopus, a large amount of academic documents are revealed. Following to this process, keywords were analyzed by the text mining programs which are VOSviewer and Voyant Tool. Within the scope of this study, sample heritage sites were compared among each other, while WOS and Scopus were compared with the UNESCO World Heritage List.
In this context, in the method developed using two text mining tools, the process of examining the quantitative stance of the word groups on UNESCO official pages and the words that appear in academic studies in WOS and Scopus databases were compared. With these comparisons, it was determined that there is a limited number of academic productions and that there are more resources in the WOS database than in the Scopus database. When the thematic word groups found were analyzed, it was revealed that the UNESCO approach is closer to the interaction of water, gardens shaped by Islam, and landscape architecture, which this thesis focuses on.
The data obtained from WOS and Scopus were transferred to the VOSviewer program. VOSviewer is known as a data analysis engine that can make visual presentations. This tool performs visual network analyses using data from scientific articles or other sources. These analyses show relationships between keywords, articles, authors, or other texts. The research conducted using WOS and Scopus databases identified relevant articles in both databases according to the keywords identified. During the search in both databases, the keywords were grouped in different ways so that the number of articles under each group could be compared quantitatively. The articles obtained in line with the results of this comparison were then uploaded to the VOSviewer program, and their contents were analysed in detail. This method represents an effective analytical approach to identify differences and similarities between databases by focusing on identified keywords. This analysis contributes to obtaining more meaningful and consistent results by visually revealing information networks and connections.
The other data, which was received from the UNESCO, were transferred to the "Voyant Tool". Voyant Tool is a simpler program than VOSviewer.  For this reason, the information obtained in the form of word cloud diagram and keyword use graphs.
According to the results of this study, UNESCO's approach stands similar to the profession of landscape architecture caring for water-sensitive studies. However, academic documents do not show a powerful emphasis on the subject of this thesis. Within the framework of the methodology developed in this study, it has become evident that the professional discipline of landscape architecture and academic studies need to develop new strategies for their future studies. What should be aimed beyond quantitative academic production quantities is the realization of pioneering, innovative studies to interpret and develop the techniques that Islamic gardens have shaped for centuries thanks to their own culture and harmony with nature within the framework of today's conditions. It is hoped that this thesis will inspire future researchers and those working on the use of water in Islamic gardens.
By providing a summary, this study uses information retrieval techniques such as textual analysis to combine qualitative and quantitative data by examining heritage lists in the UNESCO database, with a particular focus on management and conservation, to conduct quantitative assessments for each heritage site and country, and to support these assessments with academic sources. The research emphasizes that despite the intangible importance of water, it is critical to identify historical spatial patterns and methods that hinder access to and sustainable use of water. The study recommends the development of adaptive spatial studies as a way to advance water-sensitive landscapes in line with sustainable development goals. This recommendation offers an important contribution in terms of improving not only water use but also cultural heritage conservation and environmental sustainability. Furthermore, the integration of the data obtained through techniques such as textual analysis with the academic literature contributes to making the findings more robust and reliable.