Osmanlı Dönemi Üsküp vakıfları
Skopje/Üsküp foundations/Vakif in Ottoman Period
Yazar: HASAN TELLİ
Danışman: DOÇ. DR. HALİDE ASLAN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Tarih = History
Dizin: Makedonya-Üsküp = Macedonian-Skopje ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı arşivi = Ottoman archive ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Vakıflar = Foundations ; İslam tarihi = Islamic history

Özet:
"Osmanlı dönemi Üsküp Vakıfları" adlı çalışmamız ağırlıklı olarak Osmanlı arşivi belgelerine dayanarak hazırlanmıştır. Günümüzde Makedonya'nın başkenti olan Üsküp, 1390-1912 yılları arasında 522 yıl Osmanlı Devleti idaresinde kalmıştır. Bu dönemde sadece şehir merkezinde 200'dan fazla vakıf kurulmuştur. Padişahlar, paşalar, hanımlar ve beyler tarafından kurulan bu vakıflar şehrin gelişmesine katkı sağlamış ve Üsküp'ün dinî, eğitim, sosyal ve ekonomik hayatında çok önemli roller üstlenmiştir. Vakıflar tarafından Üsküp'te 60 cami, 83 mescid, 54 tekke, 37 türbe, 18 medrese, 23 mektep, 3 kütüphane, 2 dâru'l-kurrâ, 1 daru'l-mesnevi, 1 cüzhane, 12 imaret, 18 han, 7 misafirhane, 1 bedesten, 18 hamam, 5 su yolu, 110 çeşme, 3 köprü, 1 darphane gibi eserler yapılmıştır. Bu eserlerin ayakta kalması ve hizmetlerinin devam ettirebilmesi için yüzlerce dükkan, ev, Üsküp'e bağlı bağlı 80'den fazla köy ve çiftlikte, bağ, bahçe, tarla, arsa gibi gayrimenkuller vakfedilmiştir. Bu hizmet binalarında binlerce kişi çeşitli görevlerde istihdam edilmiştir. Vakıflar yapmış oldukları hizmetlerle küçük bir kasaba görünümündeki Üsküp şehrinin hızla gelişerek eyelet merkezi statüsüne yükselmesine ve stratejik önemini artırmasına katkı sağlamış ve Türk-islam kültürünün Üsküp ve bölgesine taşınmasına ve bu kültürün burada temsil edilmesine zemin hazırlamıştır. Günümüzde bu vakıf eserlerinin bir kısmı halen ayakta durmakta ve hizmetlerini devam ettirmektedir. Üsküp'ün metropol ve başkent bir şehir olmasının tarihi arka planında vakıfların hikayesi yer almaktadır.

Abstract:
Our work "Skopje/Üsküp Foundations/vakıf in Ottoman Period" was predominantly based on Ottoman archival documents. Skopje, the capital of Macedonia today, remained in the Ottoman state for 522 years between 1390-1912. In this period, more than 200 foundations were established only in the city center. These foundations founded by saints, pashas, ladies and gentlemen contributed to the development of the city and played an important role in Skopje's religious, educational, social and economic life. There are 60 mosques, 83 mescid, 54 tekke, 37 tombs, 18 madrasa, 23 school, 3 library, 2 dâru'l-kurrâ, 1 daru'l-mesnevi, 1 Cuzhane, 12 imaret, 18 inns, 7 guesthouse, 1 bedesten, 18 baths, 5 waterways, 110 fountains, 3 bridges, 1 mint. Hundreds of shops, houses, more than 80 villages and farms affiliated to Skopje, real estate such as vineyards, gardens, fields and land were founded to keep these works alive and to continue their services. Thousands of people have been employed in various positions in these service buildings. The foundations laid the foundation for Skopje's city in a small town view to develop rapidly and increase its status as a city center and increase its strategic significance, and to move the Turkish-Islamic culture to Skopje and its region and to represent this culture here. Today some of these foundation works are still standing and continue to provide services. The historical background of Skopje being a metropolis and a capital city is the story of foundations.