Dış ticaret teorilerinde çekim modelinin yeri ve Türkiye ekonomisi için sınanması
Importance of the gravity model within the trade theories and testing for the Turkish economy
Yazar: OZAN ÇAĞRI DEMİRAY
Danışman: PROF. DR. FİKRET DÜLGER
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Cazibe modelleri = Gravity models ; Ticaret akımları = Trade flows ; Türk ekonomisi = Turkish economy ; Uluslararası ticaret = International trade

Özet:
Bu çalışmanın amacı, çekim modelinin Tinbergen'in (1962) ilk versiyonundan itibaren dış ticaret uygulamalarındaki yeri ve önemini, analizlerinde karşılaşılan sorunları ve çözüm önerilerini incelemektir. Bu amaçla modelin dış ticaret teorileriyle olan ilişkisi ve uyumluluğu hem teorik hem de uygulamalı olarak gösterilmektedir. Çekim denkleminin teorik altyapısı ise firma heterojenliği kapsamındaki Helpman-Melitz-Rubinstein (2008) modeli çerçevesinde ele alınmaktadır. HMR (2008) modeli ile sıfır ticaret akımları iktisadi bir anlamlılık kazanmış; sabit ihracat maliyetleri ve firmaların verimlilik seviyeleri ile açıklanmaya çalışılmıştır. Bu çalışmanın diğer bir odak noktası ise Krugman'ın (1995) altın hata olarak değerlendirdiği çok yönlü direnç terimlerinin ihmaliyle oluşacak yanlı tahminlerin çözümü üzerine olmuştur. Anderson & van Wincoop (2003), geliştirdiği yapısal çekim modeli ile bu soruna teorik bir çözüm kazandırmıştır.
Bu çalışma, Türkiye'nin dış ticaret akımlarını hem Tinbergen'in (1962) temel çekim modeli hem de Anderson & van Wincoop'un (2003) yapısal çekim modeli kapsamında sınamayı hedeflemiştir. Bu amaçla Türkiye'nin 139 ticaret partneriyle olan ticaret ilişkisi 2010-2018 yılları arasında EKK, FGLS ve NLS yöntemleriyle 2.502 gözlem kullanılarak tahmin edilmiştir. Daha sonra ülke-spesifik sabit etkiler modeliyle dünyanın ticaret yapısı yine 2010-2018 dönemini kapsayacak şekilde 140 ülke ve 138.845 gözlem ile sınanmıştır. Böylelikle çekim modellerinin, ticaret akımlarını ve ticaret maliyetlerini tahmin etme gücü ortaya konmak hedeflenmiştir.

Abstract:
The purpose of this study is to investigate the importance of the gravity model within trade applications, problems faced in analyzes and solution suggestions since its first version by Tinbergen (1962). For that purpose, the relationship and the accommodativeness of the model with trade theories in both theoretical and practical perspectives are to be shown. Subsequently, a theoretical foundation of the gravity model has been discussed with Helpman-Melitz-Rubinstein (2008) model in the context of firm heterogeneity. Zero trade flows have gained economical meaning by HMR (2008) model since it has been explained with fixed trade costs and a range of firm productivity. Another focus of this study is about the solution of biased estimates with the omission of multilateral resistance terms that have been designated as the golden mistake by Krugman (1995). Anderson & van Wincoop (2003) brought a new solution to this problem by developing structural gravity model. 
This study aims to test Turkey's trade flows with the context of Tinbergen's (1962) basic gravity model and Anderson & van Wincoop's (2003) structural gravity model. For this purpose, trade relations of Turkey with its 139 partner is to be estimated by using OLS, FGLS and NLS methods for 2010–2018 times period with 2,502 observations. Afterwards, structure of the world trade of 140 countries is to be estimated by country-specific fixed effects model for the same 2010–2018 times period with 138,845 observations. Thus, the explanatory power of gravity models for estimating trade flows and trade costs has been targeted to present.