Sirmo (yabani sarımsak) türlerinde morfolojik, biyokimyasal karakterizasyon ve ginogenesis uyartımı ile haploid bitki elde etme olanaklarının araştırılması
Investigation of morphological and biochemical characterization and opportunity for gynogenesis induction in Sirmo (wild garlic) species
Yazar: ÖZLEM ÇAKMAKCI
Danışman: PROF. DR. SUAT ŞENSOY ; PROF. DR. ALİ RAMAZAN ALAN
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Bitki ıslahı = Plant breeding

Özet:
Bu çalışmada Van İli içerisinde bulunan 12 farklı lokasyondan toplanan yabani sarımsak (Sirmo) bitkilerinin morfolojik, biyokimyasal karakterizasyonu ve A. vineale türünün ginogenesis uyartım olanaklarının araştırılması hedeflenmiştir. Çalışılan bitkilerin morfolojik özellikleri, toplam antioksidan kapasitesi, toplam fenol ve fenolik bileşik içerikleri belirlenmiştir. Morfolojik özellikler, toplam fenol ve antioksidan içerikleri bakımından lokasyonlar arasındaki fark istatistiki olarak önemli bulunmuştur (p<0.01). Fenolik bileşiklerin arasında en yüksek bileşiğin protokateşik asit olduğu tespit edilmiştir. Kümeleme analizinde, lokasyonların morfolojik olarak iki, biyokimysal olarak üç ana gruba ayrıldığı görülmüştür. Biyokimyasal veriler bakımından L-1, L-6 ve L-8 lokasyonlarına ait sirmo bitkileri A. schoenoprasum ile aynı grupta yer almıştır. Çalışmada % 0.29 oranında ginogenik cevap ve % 0.14 oranında ginogenik bitkicik gözlemlenmiştir. Uyartım için en iyi sonuç (% 0.40) MS temelli uyartım medyasında (F14) elde edilmiştir. BDS temelli uyartım medyasında (A100) ise % 0.26 oranında cevap alınmıştır. En iyi ginogenik cevap orta büyüklükteki (3-3.5 mm) çiçek tomurcuklarından elde edilmiştir. 2018 yılında % 2.53 oranında kallustan gelen ve % 0.62 oranında direk sürgün, 2019 yılında ise % 0.71 oranında kallus aracılığıyla ve % 0.32 oranında direk sürgün elde edilmiştir. Klonal çoğaltmada ise Çaldıran bölgesine ait bitkilerin topsetlerinde % 30, Yumruklu topsetlerinde % 25 oranında bitkicik elde edilmiştir.

Abstract:
In this study, it was aimed to investigate the morphological, biochemical characterization of wild garlic (Sirmo) plants collected from 12 different locations in Van province and the opportunity of gynogenesis induction of A. vineale. Morphological properties, total antioxidant capacity, total phenol and phenolic compound contents of the studied plants were determined. The difference between the locations in terms of morphological characteristics, total phenol and antioxidant contents of the studied plants were found statistically significant (p <0.01). It has been determined that the highest phenolic compound is the protocatechuic acid. In cluster analysis, it was observed that the locations were divided into two main groups morphologically and three main groups biochemically. In terms of biochemical data, L-1, L-6 and L-8 locations were in the same group as A. schoenoprasum. In the study, 0.29 % gynogenic response was observed and 0.14 % gynogenic plantlets were obtained. The best result for stimulation (0.40 %) was obtained in induction (F14) in which 2 mg / l 2,4-D and 2 mg / l BAP growth regulators were added based on MS the induction media (A100) based on BDS received a 0.26 % response. The best ginogenic response was obtained from medium-sized (3-3.5 mm) flower buds. In 2018, 2.53 % plantlets from callus and 0.62 % direct shoots, in 2019, 0.71 % callus shoots and 0.32 % plantlets were obtained. In clonal propagation, 30 % vegetation was obtained in topset of plants belonging to Çaldıran region and 25 % in Yumruklu region topset.