Farmasötik formdaki bitkisel ürünlerin izlenmesi ve takip sistemleri oluşturulması
Monitorization of herbal medicinal products and implementation of track and trace system
Yazar: EZGİ AK SAKALLI
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA ASLAN
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakognozi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Bilgi sistemleri = Information systems ; Bitkisel ilaçlar = Herbal medicine ; Bitkisel ürünler = Vegetable products ; Farmasötik bitkiler = Pharmaceutical plants ; Farmasötik teknoloji = Technology-pharmaceutical ; Farmasötikler = Pharmaceuticals ; Fitoterapi = Phytotherapy ; Takip = Stalke ; Tıbbi bitkiler = Plants-medicinal

Özet:
Modern tıp uygulamalarının temeli standardizasyon ve kanıta dayalı bilgi birikimiyle desteklenen nedensellik ilişkisidir. Günümüz ulusal ve uluslararası sağlık sistemlerinin temeli ise düzenleyici kuruluşlar ile bu kuruluşlarca yetkilendirilen ve denetlenen paydaşlara dayanmaktadır. Modern ekonomik sistemlerde, ulusal sağlık sistemlerinin kapsayıcılık ilkesinden ödün vermeksizin sürdürülebilirliğinin sağlanması, kamu ve/veya özel sağlık sigorta sistemlerine bağlıdır. Sağlık sigortalarının kapsamı ise, tescilli ve yetkili sağlık sunucularının önerdiği tedavi protokolleri ve araçlarıyla sınırlıdır. Hastalıkların tedavisi ve/veya sağlıklılık durumunun pekiştirilmesi amacıyla kullanılan farmasötik formdaki bitkisel ürünlere yönelik talep, son yıllarda artış göstermektedir. Bu ürünler büyük ölçüde sağlık sigorta kapsamlarının dışında kalmakta ve ürünlerin arz ve satışında serbest piyasa koşulları kapsamında bir özgürlük söz konusu olsa da ürünler standardizasyon ve nedensellik koşullarını karşılama zorunluluğundan muaf değillerdir. Takip sistemleri üretimden sunuma kadar, standardizasyonunun denetlenmesi amacıyla, son dönemlerde merkezi düzenleyici kuruluşlar tarafından büyük ilgi görmektedir. Bu çalışmada, ülkemiz koşullarında, reçete dışı farmasötik formdaki bitkisel ürünlerin denetimini sağlayabilecek "ideal" merkezi bilgi ve takip sisteminin sağlaması gereken koşulların ve bu süreçte karşılaşılacak zorlukların ortaya konması amaçlanmıştır. Farmasötik formdaki bitkisel ürünlere ve bitkisel droglara yönelik yasal düzenlemeleri içeren çeşitli ulusal ve uluslararası mevzuat, takip sistemleri teknolojileri ve uygulama örnekleri hakkında literatür incelenmiş ve özetlenmiştir. Bu ürünleri kapsayan ideal bir bilgi ve takip sistemi tasarlanmış, paydaşlara düşen görevler belirtilmiştir.

Abstract:
The basis of modern medical practice is the relationship of causality that is supported by evidence based accumulation of knowledge. Current national and international health systems rely on regulatory agencies and shareholders that are authorized and audited by them. In modern economic systems, sustainability of national health systems without compromising coverage is provided by public and/or private health insurance. The extent of benefits covered by health insurance are specified by regulatory agencies and restricted to the treatment modalities prescribed and/or administered by authorized health care providers. Herbal medicinal products are increasingly demanded in the last years to be used in the treatment of diseases and/or inreasing wellbeing. However these products are not in the scope of insurance coverage to a large extent and the market conditions have important influence over their sales although they are not exempt from meeting the standartization criteria and the evidence based relationship of causality for their assumed efficacy and safety. During recent years, track systems are becoming increasingly attractive for central regulatory agencies for they permit monitoring and auditing the standardisation of the entire processes from production to supply. In this study, it is aimed to discuss the conditions and the challenges to adapt an ideal central tracking and information system to monitor non-prescription herbal medicinal products. National and international regulations about herbal pharmaceutical products and herbs and literature in regard to track system technologies and implementation examples are reviewed. An ideal track and information system is conceptualized and the roles for shareholders are discussed.