XVIII. yüzyılda Ruha'da mütegallibe hareketleri
Bullying movements in 18th century Ruha
Yazar: MURAT POLAT
Danışman: PROF. DR. ABDULLAH EKİNCİ
Harran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Tarih = History
Dizin: Rakka = Raqqa ; Ruha Sancağı = Ruha Sanjak

Özet:
Mütegallibe hareketleri Osmanlı Devleti'nin birçok eyalet ve sancağında görülmüş bir olgudur. Mütegallibe hareketleri eyaletlerin sosyolojik durumuna, bölgesel konumuna, merkeze uzaklığına ya da yakınlığına göre değişiklik göstermiştir. Dış dünya ile parasal dengenin Osmanlı Devleti aleyhine bozulması, devlet hazinesinin paraya ihtiyaç duyması, ihtiyaç duyulan parayı iltizam ve malikâne sistemi ile bulmaya çalışması mütegallibe hareketlerini palazlandıran önemli etkenlerdir. Mütegallibe hareketleri 18. yüzyılda Ruha sancağında hızlı bir şekilde artmıştır. Osmanlı Devleti'nin birçok eyalet ve sancağında mütegallibe hareketleri araştırılmış ve üzerinde çalışılmış olmasına rağmen Ruha sancağında bu türden bir kapsamlı çalışma yapılmamıştır. Ruha sancağında mütegallibe, cebabire, eşirra, zaleme hareketleri azımsanamayacak kadar çoktur. Bu nedenle mütegallibe hareketleri dört ana bölümde incelenmiştir. Bazı aşiret ağalarının Rakka (Ruha) beylerbeyi olması ile sonuçlanan mütegallibe hareketleri bölgesel vali rekabetlerinin ve entrikalarının da ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Ruha'da kamusal görev icra eden askerî sınıf, bir yönü ile mütegallibe olmuş ve reayaya zulmetmişlerdir. Bu memurlar bir yönü ile mağdur durumuna da düşmüşler ve kimi zaman mütegallibeler tarafından baskı altında tutulmuşlardır. Ruha'da sosyal barışı zedeleyen önemli durum ise bazı kesimlere tanınan vergisel muafiyetlerdir. Ruha'da vergiden muaf olan kesimler ahali ve askerî kesimler tarafından sıkıştırılmış ve baskı altında tutulmaya çalışılmışlardır. Ancak devletin dili adalettir. Devlet kendisinin bizzat vergi muafiyeti verdiği kesime yönelik bir şikâyet olduğunda, bu şikâyette haklı olan taraf devlet tarafından korunmuştur. Ruha sancağı içerisinde çeşitli toplum kesimlerine ait mütegallibeler olduğu gibi Ruha sancağı ahalisine dışarıdan baskı yapan mütegallibeler de olmuştur. Mütegallibe hareketlerinin araştırıldığı bu tez, reaya sınıfının şikâyetlerini odak merkezi yapması açısından bir anlamda zulme uğrayanların, ötekileştirilmişlerin de araştırıldığı, incelendiği bir tezdir. Mütegallibe ve âyanların zulümlerine karşı Osmanlı Devleti, Rakka (Ruha) valisine ve Ruha kadısına ve diğer yöneticilere reayanın himaye edilmesi, hakkının korunması konusunda ısrarlı yazılar göndermiştir. Devlet suç irtikâp eden görevlilerini görevlerinden almaktan çekinmemiştir.

Abstract:
Mutegallibe movements are a phenomenon seen in many provinces and sanjaks of the Ottoman Empire. These movements have changed according to the sociological status of the states, their regional location, and their distance or proximity to the centre. The fact that the money balance with the outside world was against the Ottoman Empire, the state treasury needed money, and the effort to find the money needed with the tax farming and mansion system were important factors that strengthened the tyranny. In the 18th century, tyranny increased rapidly in the Ruha sanjak. In many provinces and sanjaks of the Ottoman Empire, bullying activities were investigated and studied, but such a comprehensive study was not carried out in Ruha Sanjak. In the Ruha Sanjak, the movements of mugallibe, cebabire, esirra and zaleme are too many to be underestimated. For this reason, bullying movements are examined in four main sections. The rebellion movements, which resulted in some tribal lords becoming Raqqa (Ruha) beylerbeyi, also led to the emergence of regional governor rivalries and intrigues. The military class, which performed public duties in Ruha, in one way became corrupt and persecuted the reaya. In a way, these officials have also fallen into the situation of victims and sometimes they have been kept under pressure by the evildoers. The important situation that harms the social peace in Ruha is the tax exemptions granted to some segments. Tax-exempt sections in Ruha were tried to be kept under pressure by the public and military sections. But the language of the state is justice. When the state itself has a complaint against the tax exemption group, the right party in this complaint is protected by the state party. In the Ruha Sanjak, there were thugs belonging to various segments of society, as well as thugs who put pressure on the people of Ruha Sanjak from the outside. This thesis, in which bullying movements are investigated, is a thesis in which the persecuted and marginalized people are also researched and examined to bring the complaints of the reaya class into focus. Against the oppression of the tyrants, the Ottoman State sent insistent letters to the governor of Raqqa (Ruha), the Ruha judge and other rulers, about the protection of the people and the protection of their rights. The state did not hesitate to dismiss its officials who committed crimes.