Şüphenin lehte kullanılması yaklaşımı ile Yapay Zeka Endeksi geliştirilmesi
Constructing an Artificial Intelligence Index using benefit of the doubt approach
Yazar: REFİKA AVCI PARLU
Danışman: DOÇ. DR. BİLGE ACAR BOLAT
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Sayısal Yöntemler Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Endeks = Index ; Kompozit Endeks = Composite Index ; Veri zarflama analizi = Data envelopment analysis ; Yapay Zeka Endeksi = Artificial Intelligence Index ; Yapay zeka = Artificial intelligence ; Yöneylem araştırması = Operations research ; İstatistik = Statistics ; Şüphe = Suspicion ; Şüpheden suçlunun yararlanması ilkesi = Principle of the accused’s benefiting from suspicion

Özet:
Çalışmada ülkelerin yapay zeka teknolojilerini alımı, kullanımı, uygulaması ve geliştirmesi konusunda yetenek, kapasite ve potansiyelinin ölçülmesi amacıyla Yapay Zeka Endeksi geliştirilmektedir. Çalışmada 120 ülke için 5 kategoride 16 alt gösterge kullanılarak geliştirilen Yapay Zeka Endeksi ile ülkelerin mevcut durumlarının göreceli olarak belirlenmesi, konumlarının karşılaştırılması ve benzer yapay zeka yetenek, kapasite ve potansiyel seviyesine sahip olan ülke gruplarının tanımlanması sağlanmaktadır.
Çalışmada Yapay Zeka Endeksi alt göstergelerinin ağırlıklandırılmasında belirli bir ağırlıklandırma şeması kullanılması yerine ülkelerin politika önceliklerini ve kendilerine özgü yeteneklerini hesaba katan, ülkelerin gözlenen performanslarından yola çıkılarak her ülke için kompozit endeks değerini maksimize eden ülkeye özgü optimal ağırlıkların yapılandırıldığı Veri Zarflama Analizi tabanlı Şüphenin Lehte Kullanılması Yaklaşımı ağırlıklandırma yöntemi uygulanmaktadır.
Çalışmada 16 tane alternatif ağırlıklandırma senaryosu için Yapay Zeka Endeks skorları hesaplanmış ve yapılan değerlendirmeler sonucunda bu senaryolardan ülkelerin göreceli yapay zeka yetenek, kapasite ve potansiyelini ortaya koymadaki ayırt edici gücü daha yüksek olan ve 16 Yapay Zeka Endeksi alt göstergesinin temsil ettiği bilgiyi daha geniş kapsamda yansıtan senaryo belirlenmiştir.
Çalışmada yapılan belirsizlik ve duyarlılık analizleriyle bu senaryo ile elde edilen Yapay Zeka Endeks skorlarının ve ülke sıralamalarının sağlamlığı değerlendirilmiş ve küresel düzeyde ülkelerin yapay zeka yetenek, kapasite ve potansiyelinin güvenilir bir resmini sunduğu sonucuna varılmıştır.
Çalışmada bu senaryo ile elde edilen alt gösterge ve kategori payları kullanılarak ülke bazında alt göstergelerin ve kategorilerin göreceli önemlerinin açıklanması ve ülkelerin ana sürücülerinin, güçlü ve zayıf yönlerinin belirlenmesi sağlanmaktadır. Bununla birlikte ülkelerin yapay zeka yetenek, kapasite ve potansiyel seviyelerinin ekonomik gelişmeleri üzerindeki etkisinin araştırılması amacıyla Yapay Zeka Endeks skorları ve kategori payları ile ekonomik gelişme göstergeleri arasındaki ilişki analiz edilmiştir.

Abstract:
In the study, the Artificial Intelligence Index has been constructed, in order to measure the capability, capacity and potential of countries in the context of uptake, usage, application and development of artificial intelligence technologies. The Artificial Intelligence Index, has been constructed for 120 countries using 16 sub-indicators in 5 categories, enables the relative determination of the current status of the countries, comparison of their positions and identification of country groups with similar artificial intelligence capability, capacity and potential.
In the study, in the weighting of the Artificial Intelligence Index sub-indicators, instead of using a specific weighting scheme, Data Envelopment Analysis based Benefit of the Doubt Approach weighting method, which takes into account the policy priorities and inherent capabilities of the countries, has been used. With the Benefit of the Doubt Approach, country-specific optimal weights that maximize the composite index value for each country have been structured based on the observed performances of the countries.
In the study, the Artificial Intelligence Index scores have been calculated for 16 alternative weighting scenarios. As a result of the evaluations, the scenario that has higher discriminatory power in revealing the relative artificial intelligence capability, capacity and potential of the countries and reflects the information represented by the 16 Artificial Intelligence Index sub-indicators in a broader scope, has been determined.
Uncertainty and sensitivity analysis have been conducted to assess the robustness of the index scores and country rankings obtained with this scenario. As a result of the analysis, it was concluded that this scenario provides a reliable picture of the artificial intelligence capability, capacity and potential of countries at the global level.
In the study, using the sub-indicator and category shares obtained with this scenario, the relative importance of sub-indicators and categories on a country basis has been explained and the main drivers, strengths and weaknesses of countries have been determined. In addition, the relationship between the Artificial Intelligence Index (scores and category shares) and economic development indicators has been analyzed in order to investigate the effect of artificial intelligence capability, capacity and potential levels of countries on their economic development.