Giresunlu bir masal anası: Arife Şafak'ın masal anlatıcılığı ve masalların bağlamsal çözümlemesi
A tale mother from Giresun: Arife Şafak's telling a tale and contextual analysis of tales
Yazar: DEMET ŞAFAK AYDIN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. EVRİM ÖLÇER ÖZÜNEL
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Halk Bilimi Ana Bilim Dalı / Türk Halk Bilimi (Folklor) Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Anlatıcılar tipolojisi = Narrators typology ; Anlatım = Expression ; Edebiyat = Literature ; Giresun = Giresun ; Halk bilimi = Folklore ; Masallar = Tales ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Türk halk edebiyatı = Turkish public literature ; Türk halk hikayeleri = Turkish folk stories ; Şafak, Arife = Şafak, Arife

Özet:
Halk bilimi, temellerinin atıldığı on dokuzuncu yüz yıldan beri hem teorik hem de uygulama alanında değişerek günümüze gelmiştir. Bu değişimin bir sonucu olarak ortaya çıkan bağlamsal kurama göre bir sözlü kültür ürününü sadece metnini temel alarak inceleme yapmak eksik bir çalışma olacaktır, metnin ortaya çıktığı bağlamın ve bağlama dair özelliklerin de incelenmesi gerekir. Çünkü anlatıcı, dinleyici ve anlatım ortamına ait diğer unsurların değişimiyle metin de değişecektir. Her anlatıcı kendi değer yargıları ve kişilik özelliklerine göre masala bazı unsurları katarken bazılarını çıkaracak, dolayısıyla metin her anlatışta yeniden yaratılacaktır. Bağlamsal kuram, söz konusu değişimin dinleyici grubunun özelliklerine göre de değişebileceğini savunur. Dolayısıyla bir masal anası bir masalı her ortamda aynı şekilde anlatmayacaktır.  Bu nedenle bu çalışmada Arife Şafak'tan derlenen masalların bağlamsal olarak incelenerek icra sırasında anlatıcı, dinleyici ve bağlamın önemini ortaya koymak amaçlanmıştır. Bu doğrultuda Arife Şafak'tan derlenen otuz dokuz masalda öncelikle anlatıcının hayat hikâyesi ve kişilik özelliklerinin masal metnine yansıması tespit edilmiştir. Anlatıcıdan 2010 ve 2013 yıllarında otuz dokuz masalın iki kez derlenmesi nedeniyle anlatıcının hayatındaki değişikliklere paralel olarak masal metinlerindeki değişimin tespit edilmesi çalışmanın ayrı bir bölümünü oluşturmuştur. Dinleyicinin önemi ise, anlatıcının dört farklı ortamda, farklı dinleyicilere anlattığı masallar ve masal metinlerinin oluşumunda dinleyicinin etkisi ile ortaya konulmuştur. Bu şekilde anlatım ortamında iki önemli unsur olan anlatıcı ve dinleyicinin metnin oluşumundaki etkileri tespit edilmiş ve sözlü kültür ürünü olan masalın değişim ve dönüşümü Arife Şafak'ın anlattığı masallar temel alınarak incelenmiştir.

Abstract:
Folklore has survived by changing both in theoretical and practical area from nineteenth century, which is the basis of it, until today. According to contextual theory which emerged as a result of this change, analyzing a production of oral culture just only by grounding on text will be a weak study, so it is necessary to analyze both the context of text and characteristics of context. This is because the text will change as a result of change in other factors with regard to teller, listener and telling atmosphere. As each teller integrates some factors to the tale from their values and personality characteristics, the text will be created again in each telling. Contextual theory defends that aforementioned change can change according to the characteristics of listener group. Therefore, a tale mother will not tell a tale in each setting by the same way. So, this study aims to analyze the tales compiled from Arife Şafak contextually and reveal the significance of teller, listener and context during telling. Accordingly, the reflection of life story and personal characteristics of teller to the tale text was firstly found out in thirty-nine tales compiled from Arife Şafak. Determination of change in tale texts in parallel with change in the life of teller constitutes another section of this study because of compiling thirty-nine tales of teller twice between the years of 2010 and 2013. The importance of listener was revealed by teller's telling tales in four different setting to different audience and the effect of listener on creation of tale texts. So, the effects of two important factors which are teller and listener on the creation of text was revealed and change and transition of tales which are the production of oral culture was analyzed by grounding the tales of Arife Şafak.