Türkiye'deki katı atık depo sahalarında madde ve alan geri kazanım potansiyelinin değerlendirilmesi
Evaluation of landfill mining potential in Turkey
Yazar: FATMA ZEHRA ŞÜKÜR
Danışman: PROF. DR. BESTAMİ ÖZKAYA
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Çevre Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering
Dizin: Ambalaj atıkları = Packaging waste ; Atık depolama = Waste disposal ; Atık depolama alanları = Waste disposal areas ; Evsel atıklar = Domestic wastes ; Katı atıklar = Solid wastes

Özet:
Düzenli depolama sahaları düşük maliyeti ve kolay uygulanabilirliği ile atık bertarafında yaygın olarak kullanılmaktadır. İlk uygulandığı 1953 yılından sonra 90'lı yıllarda gündeme gelen ve günümüze kadar birçok projenin uygulandığı "depolama sahası madenciliği" düzenli depolama sahalarının metal, cam, plastik, toprak geri kazanımı ve sahanın bizzat kendi arazisinin yeniden kullanımı amacıyla geleneksel madencilik yöntemlerini kullanarak kazılması prosesi olarak tanımlanmaktadır. Dünyadaki depolama sahalarında ve diğer atık depolarında bakırın, dünya genelinde bilinen cevherlerde kalan rezervlerin %30'undan fazlasına denk geldiği örneğinde olduğu gibi günümüzde atık depolama sahalarına potansiyel kaynak rezervleri olarak yaklaşılmaktadır.
Depolama sahalarına kaynakların çıkarıldığı bir rezerv olarak yaklaşılıp ekonomik ve çevresel performansı bir sistem perspektifinden değerlendirilerek standart bir çerçeve belirlenmesi gerekmektedir. Bu yaklaşım, ülkemizde atıkların tamamının düzenli depolama sahalarında bertaraf edilmediği ve vahşi depolama sahalarının kullanıldığı yerlerin olduğu dikkate alındığında ülkemiz için oldukça yenidir. 

Özellikle İstanbul gibi büyük metropoller için büyük sıkıntılara sebep olan depolama sahası için uygun yer bulunmasına yönelik oldukça etkin alternatif bir yöntem olarak gözükmektedir. Bu çalışmada öncelikle ülkemizde geçerli olan ulusal ve uluslararası yasal mevzuata değinilerek düzenli depolama sahasının oluşturulması detaylandırılmış ve İstanbul'da bulunan düzenli depolama sahalarının yapılarına ilişkin teknik bilgiler sunulmuştur.
Düzenli depolama sahası madenciliğinin İstanbul'a uygulanabilirliğini değerlendirmek için öncelikle standart bir çerçevenin geliştirilerek depolama sahası madenciliğinde ihtiyaç duyulan teknolojik kaynakların ve koşulların açıklığa kavuşması ve ekonomik kazanımların ortaya çıkarılması gerekmektedir. Bu çalışma ile dünyada hâlihazırda uygulanmakta olan düzenli depolama sahası madenciliği, teknik ve ekonomik çerçevenin belirlenmesi amacıyla incelenmiş ve değerlendirilmiştir. Bu çalışmada daha çok kazma ve ayırma işlemleri esnasında ortaya çıkan depolama sahası madenciliğinin çevresel etkilerini ortaya koyabilmek için düzenli depolama sahası madenciliği uygulamaları araştırılarak bütüncül bir bakış açısı oluşturulmaya çalışılmıştır. 
Depolama sahası madenciliğinin yalnızca teknik ve çevresel özellikleri değil ekonomik boyutu da önem arz etmektedir. Depolama sahası madenciliği maliyetleri uygulanan her projenin kendi dinamikleri olduğundan oldukça geniş aralıkta farklılıklar göstermektedir. Depolama sahası madenciliği maliyetleri tahmini olarak işlenmiş malzemenin metrik tonu başına 10 ila 100 $'a kadar değişebilmektedir. Bu çalışmada İstanbul'da uygulanması muhtemel bir depolama sahası madenciliği projesi için tespit edilmesi gereken ekonomik koşullar, fayda-maliyet analizi bileşenleri ortaya konularak konuya ışık tutması bakımından İstanbul'da bulunan düzenli depolama sahasına dair ekonomik değerlendirilmelere yer verilmiştir.

Abstract:
Landfills are a common used method in waste disposal because of low cost and easy applicability. Landfill mining, which was first implemented 1953 and then in 90s implemented in many countries widely, is defined as "the process of excavation of old landfills by using traditional mining methods for recycling of metal, glass, plastic, soil and the land area or volume itself". As in case, copper in the world's landfills and other waste deponies is equivalent to more than 30% of world copper ore reserves; it arises clearly that landfills are potential material and energy resource reserves.
Therefore a standard framework in a system perspective should be identified by evaluating economic and environmental performance of landfills as a reserve where resources are excavated from.
When we consider that all of wastes in our country are not disposed of in landfills and still open dump areas are used, this approach is quite new for our country and seems to be a very effective alternative method for finding suitable places for storage areas, which is a great challange especially for metropolitan cities such as Istanbul.
In this study, first of all, building a landfill site has been explained and then technical information on structure of landfills in Istanbul has been presented.
In order to assess the applicability of landfill mining to Istanbul, a standard framework should be developed and essential technological resources and conditions in landfill mining should be clarified and economic aspects should be revealed. In this study, previously applied landfill mining projects have been examined and evaluated in order to determine technical and economic framework. On the purpose of presenting environmental impacts of landfill mining, which are mostly effective during excavation and sorting operations, it has been tried to create a holistic perspective by investigating landfill mining applications which are evaluated by using evaluation methods such as life cycle analysis.
In landfill mining operations, not only technical and environmental characteristics but also economics are important. The cost of landfill mining varies considerably depending on implemented project dynamics. A typical cost of landfill mining can be estimated to range from $ 10 to $ 100 per metric ton of processed material. In this study, economic data on landfill sites in Istanbul were shared to aim sorting out economic conditions, cost-benefit analysis components which should be determined more detailed for a landfill mining project in Istanbul.