Anadolu halk takvimi anlatıları üzerine bir inceleme
A study on Anatolian folk calendar narratives
Yazar: ZEYNEP SELEME ALFEEL
Danışman: PROF. DR. AYNUR KOÇAK
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Halk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore

Özet:
Halk Takvimi, halk tarafından tecrübe sonucu elde edilen yerel bilgiler, yıllık hava durumları, kutlamalar, önemli zamanlar, çeşitli ritüeller, inanışlar ve takvim çevresinde oluşmuş çeşitli anlatılar gibi bilgileri içeren; zamanın pratik olarak belirli coğrafyada bulunan halk tarafından sınıflandırılmasıdır. Halk takvimi anlatıları ise takvimde insanlar için eşik noktası sayılan, toplum açısından önemi bulunan zamanların unutulmasını engellemek, bu zamanın kutsallığını veya korkutuculuğunu arttırmak için halk arasında anlatılan hikâyelerdir. Bu çalışmada toplumsal hafızada önemli bir yer tutan Anadolu halk takvimi anlatıları konusu ele alınacaktır. Çalışmadaki veriler, çeşitli kaynaklardan ulaşılan halk takvimi anlatı metinleri çerçevesinde sunulacaktır. Bu doğrultuda takvim anlatılarını anlamak için öncelikle takvimin temel taşı olan "zaman" kavramını anlamak daha sonra toplumlar tarafından zamanı düzenleme aracı olarak kullanılan "takvim"i ve "takvim çeşitleri"ni incelemek gerekecektir. Daha sonra ise özel bağlamda Türklerin tarih boyunca zamanı düzenleme çabaları ele alınacak ve kullandıkları takvim sistemleri ve türleri üzerinde durulacaktır. Çalışmanın bir diğer aşamasında tezin ana konusu olan Anadolu halk takvimi incelenecek ve bir sonraki bölümde halk takvimi anlatıları çeşitli alt başlıklar halinde okuyucuya sunulup değerlendirilecektir. Çalışmanın sonunda Anadolu'da anlatılan halk takvimi anlatıları hakkında değerlendirme yapılacak ve elde edilen veriler paylaşılacaktır. Çalışmanın amacı önemli zamanları hikâyeler sayesinde unutulmaz kılan Anadolu toplumunun ürettiği takvime bağlı anlatıları incelemek, değerlendirmek ve bir sonuca ulaşmaktır.

Abstract:
The folk calendar is the classification by the local people of experiential knowledge, annual weather patterns, celebrations, significant times, various rituals and beliefs, as well as various narratives formed around the calendar, which are practically determined by the people in a specific geography. Folk calendar narratives are stories told among the people to prevent the forgetting of times considered as thresholds for humans in the calendar, which hold importance for society, in order to enhance the sanctity or fearfulness of such times. This study will address the topic of Anatolian folk calendar narratives, which hold a significant place in social memory. The data in the study will be presented within the framework of folk calendar narrative texts obtained from various sources. In this context, in order to understand calendar narratives, it will be necessary to first comprehend the concept of "time," which is the cornerstone of the calendar, followed by an examination of the "calendar" and its "types," which are used by societies as tools to regulate time. Then, the efforts of the Turks throughout history to regulate time will be discussed, along with the calendar systems and types they utilized. In another stage of the study, the Anatolian folk calendar, which is the main subject of the thesis, will be examined, and in the subsequent section, folk calendar narratives will be presented to the reader under various subheadings and evaluated. At the end of the study, an evaluation will be made regarding the folk calendar narratives told in Anatolia, and the obtained data will be shared. The aim of the study is to examine, evaluate, and reach a conclusion on the calendar-dependent narratives produced by Anatolian society, which make significant times memorable through stories.