Türkiye'de vergi denetimi ve etkinliğinin artırılması için öneriler
Suggestions for increasing the tax audit activities and their effectiveness in Turkey
Yazar: HASAN YILMAZ
Danışman: PROF. DR. LATİF ÖZTÜRK
Kırıkkale Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Maliye = Finance
Dizin: OECD ülkeleri = OECD countries ; Türk vergi sistemi = Turkish tax system ; Vergi denetimi = Tax audit ; Vergi gelirleri = Tax revenues ; Vergi sistemi = Tax system ; Vergiler = Taxes

Özet:
Günümüz dünyasında ve Türkiye'de liberalleşmenin etkisiyle minimal hale gelen yani liberal iktisat deyimiyle gece bekçisi haline bürünmeye çalışan devletlerin asli gelir kaynağı olan vergilerde de bu rolü üstlenmesi iktisat-maliye disiplini açısından kabul edilemez bir durumdur. Çünkü devletin burada da piyasaya müdahale etmemeye çalışması yani gece bekçisi gibi sadece gözlemci olması asla kabul edilemez. Devletin vergi almış olduğu toplumda adaleti sağlayabilmesinin belki de en önemli unsuru vergilerin toplanması kadar bu sürece müdahil olarak süreci en başından sonuna kadar aktif bir şekilde yürütmesidir. Bu sebeple vergilerin toplanması ve harcanmasında devletin müdahil olmaması düşünülemez. Vergilerin toplanması aşamasında en ufak bir ihmal veya pasif bir duruş sergilenmesi vergi bilinci ve adaleti ilkesini sarsacağı gibi harcamaların da önünü tıkayacak böylece devletin varlığının sorgulanmasına yol açacaktır. Şöyle ki, vergi gelirlerinin olmaması durumunda sağlık, adalet, güvenlik … gibi devletin varlık sebebi olan temel hizmetlerin karşılanamaması durumu önümüze çıkacak olup bu durumda da devletin varlığı vatandaşları yani ona vergi verenler tarafından sorgulanmaya başlayacaktır. Özetle vergi gelirlerin toplanması ve bu aşamada kontrol mekanizması ile kontrol edilerek adalet ve eşitliğin kanuni düzene uygun bir şekilde sağlanması, devletin varlığı açısından çok önemli bir olguya sahip olduğundan günümüz devletlerinin ve Türkiye'mizin de bu süreci en ileri düzeyde tesis ederek varlığını koruyabilmesi ve anlamlandırabilmesi açısından son derece önemlidir. 
Bu çalışmamızın esas amacı vergi denetimlerinde etkinliğin artırılması ve bunun için kontrol mekanizmaları oluşturularak söz konusu mekanizma içerisinde ne gibi araçların kullanılması ile birlikte vergi denetimlerinde etkinliğin istenilen seviyelere ulaşabileceğidir.
Birinci bölümünde genel hatlarıyla Türk Vergi Sistemi ve Mali Yapı ele alınmış, ikinci bölümde ise Türkiye'de vergi denetimi olgusu, hukuki dayanağı, amacı, yapısı ve türleri açıklanmıştır.
Üçüncü bölümde ise Türkiye'de vergi denetimlerine ait çeşitli istatistikler irdelenmiş, OECD ülkeleri ile söz konusu mevcut durumların karşılaştırılması yapılmış ve netice itibariyle mevcut durumun bir analizi yapılmıştır.
Dördüncü bölümde ise Türkiye'de genel hatlarıyla vergi denetimlerinde etkinliği azaltan belli başlı faktörler belirlenmiş olup söz konusu faktörlerin vergi denetimlerine etkisi analiz edilmiştir. Ayrıca bu bölümde vergi denetimlerinde etkinliği sağlayabilmek adına kullanılacak araçların neler olabileceği ve bunların vergi denetimlerine etkisi irdelenmiştir. 
Son olarak Türkiye açısından vergi denetimlerinde etkinliği artırmanın nihai yolunun kullanılan araçların daha da işlevsel hale getirilmesinden geçtiği bunu sağlamanın yolu da Vergi Denetim Kurulu başta olmak üzere birçok alanda yapılacak değişiklik ve fonksiyonel yöntemler olduğu benimsenmiştir.


Anahtar Kelimeler: Türk Vergi Sistemi, Vergi Denetimi, Etkinlik, Mali Yapı, OECD, Vergi Denetim Kurulu

Abstract:
In today's world and Turkey, states have become minimal under the influence of liberalization – night watchman in economics jargon. Playing the same role in taxes, which are principle sources of income of the state, is unacceptable situation in terms of economics and finance discipline. Because, it is never acceptable for the state to try not to intervene in the market, in other words, being just an observer like night watchman. Maybe the most crucial factor in securing justice in the society, where the state receives tax, is that state's active involvement in the process from the very beginning to the end as much as the collection of taxes. For this reason, it is unthinkable for the state not to interfere in the collection and expenditure of taxes. The appearance of a negligence or passive stance during the collection of taxes will not only shake tax consciousness and justice but also block the expenditures, and lead citizen to question the existence of the state. In the absence of tax revenues, the state will not be able to meet basic services such as health, justice and security, and the existence of the state will start to be questioned by the citizens of the state. In conclusion, the collection of tax revenues and securing justice and equality in the legal order with a control mechanism is very important in terms of existence of the state. For today's world states and Turkey, establishing this process at the most advanced level is crucial in terms of being able to protect and make sense of the existence.
The main purpose of this study is to propose control mechanisms in auditing process in order to boost effectiveness of tax audits.
In the first part, the Turkish Taxation System and the Financial Structure are discussed in general. In the second part, the tax audit, legal basis, purpose, structure and types in Turkey are explained.
In the third part, various statistical data on tax audits in our country were examined and compared with the OECD countries. Hence, an analysis of the current situation was presented.
In the fourth part, the main factors that mitigate the effectiveness of tax audits in Turkey are determined and the effect of these factors on tax audits is analyzed. In addition, this section discusses possible tools to be used in order to improve effectiveness in tax audits.
Finally, it has been stated that in order to increase the efficiency in tax audits, instruments used in audits should be more functional in Turkey. And to achieve this, it has been adopted that there are many changes and functional methods to be made in the field, at the Tax Inspection Board being in the first place.
Keywords: Turkish Taxation System, Tax Audit, Effectiveness, Financial Structure, OECD, Tax Inspection Board