Olaysal bellek görevi altında ölçülen bilme hissinin olay-ilişkili beyin potansiyelleri üzerindeki etkisi
The effect of feeling-of-knowing on event-related brain potentials measured under episodic memory task
Yazar: CAN SOYLU
Danışman: PROF. DR. ÜMMÜHAN İŞOĞLU-ALKAÇ
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sinir Bilimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Fizyoloji = Physiology ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Bellek = Memory ; Biliş = Cognition ; Biliş bozuklukları = Cognition disorders ; Bilişsel işlevler = Cognitive functions ; Elektroensefalografi = Electroencephalography ; Uyarılmış potansiyeller = Evoked potentials

Özet:
Bilme hissi (BH), o anda doğru olarak hatırlanamayan bir durumun ileride hatırlanıp hatırlanamayacağına yönelik bir değerlendirmeye dayanan üst-biliş kararlarından biridir. Çalışmada olaysal bellek (OB) görevi altında izleme ve denetleme süreçleri sırasında elde edilen olay-ilişkili potansiyellerin (OİP) hem genlik hem latans değerleri arasındaki ilişkinin gözlenmesi hedeflenmiştir. Bilme hissi performansı olaysal bellek altında ölçülmüş ve bu yanıtların OİP'leri nasıl etkilediği incelenmiştir. Çalışmaya 40 sağlıklı üniversite öğrencisi (29 kadın, 11 erkek) katılmıştır. Katılımcıların yaş ortalaması 21,45'tir. Dört aşamadan oluşan OB görevinde 44 kelime çifti uyaran olarak kullanılmıştır. Deneysel görev sırasıyla öğrenme, hatırlama, yanlış hatırlanan uyarıcılara ilişkin bilme hissi değerlendirmesi ve tanıma aşamalarından oluşmuştur. Uyarım, kayıt, depolama ve analiz işlemleri EEG-EP sistemi olan NeuroScan 4.5 kullanılarak gerçekleştirilmiştir. EEG aktivitesi uluslararası 10-20 sistemine göre yerleştirilen 30 elektrot alanından kaydedilmiştir. OİP analizleri düşük ve yüksek bilme hissi değerlendirmeleri ile doğru ve yanlış tanıma performansları için ayrı ayrı hesaplanmıştır. Elde edilen bulgular, bilme hissi değerlendirmesi ile tanıma performansı sırasında oluşan OİP dalga formlarının P200, P300 ve N400 bileşenlerinde farklılık olduğunu göstermiştir.Yüksek bilme hissi kararı için düşük olana kıyasla Fz elektrot yerleşiminde P200 ve P300 genlik değerlerinin farklı olduğu görülmüştür. Bu durum frontal dikkat mekanizması ve bellek kodlama farklılıklarına işaret etmektedir. Bilme hissi kararı aşamasında ölçülen N400, tanıma aşamasında erken ve geç bileşenler olarak ortaya çıkmıştır. Bu farklılığın uyaranın anlamsal bağlamı ile ilişkili olabileceği düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler: Üst-Biliş, Bilme Hissi, Olaysal Bellek, EEG, Olay-İlişkili Potansiyeller

Abstract:
Feeling-of-knowing (FOK) is one of the metacognitive judgments that is based on the assessment of the future likelihood of recognition of previously non-recalled information. In this study, it was aimed to investigate the relationships of both amplitude and latency values obtained during the monitoring and control processes under an episodic memory task. Feeling-of-knowing (FOK) performances were measured using an episodic memory (EM) task and the effects of responses on the event-related brain potentials (ERP's) were examined. 40 healthy university students (29 female, 11 male; Mage= 21,45) participated in this study. Episodic memory task was consisted of a total number of 44 word pairs as stimuli and classical learning-recall- FOK judgments -recognition paradigm was used. Stimulus presentation, recording, storage, and analysis were carried out using a 32-channel EEG/EP 4.5 NeuroScan system. EEG recordings were made in an electrically shielded, soundproof chamber and were recorded with 30 electrodes placed according to the international 10-20 system. Event-related brain potential (ERP) analyses were done separately for the high and low FOK judgments and correct and incorrect recognition performances. Results have revealed differences between the P200, P300, and N400 components of the ERP waveforms obtained during the FOK judgments and recognition phases. Specifically, the amplitude values of P200 and P300 components were found significantly different at the Fz electrode locations for the high feeling-of-knowing judgments. This finding was interpreted as indicating a difference between frontal attention and memory encoding mechanisms. The N400 component obtained during the FOK judgments was also found to emerge as early and late components at the recognition phase. This difference is thought to be associated with the semantic context of the stimulus.

Anahtar Kelimeler: Üst-Biliş, Bilme Hissi, Olaysal Bellek, EEG, Olay-İlişkili Potansiyeller