Atatürk Dönemi (1923-1938) sanayi politikaları ve makro iktisadi göstergelere etkileri
Industrial policies and their effects on macro-economic indicators during The Atatürk era (1923-1938)
Yazar: HASAN ŞAHİN CAN
Danışman: DOÇ. DR. HACI AHMET KARADAŞ
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Bu çalışma, 1923-1938 yılları arasında Atatürk dönemi sanayi politikalarının iktisadi etkilerini incelemektedir. Sanayi devriminin başlangıcıyla birlikte, üretim sürecinin makinelerle şekillenmesine ve Osmanlı İmparatorluğu'nun tarıma dayalı iktisadi yapısının sanayileşme sürecinde nasıl geri kaldığına vurgu yapılmaktadır. Bu aşamada İzmir İktisat Kongresi özel girişimi teşvik etmek ve ulusal ekonomi kavramını benimsemek için atılan önemli bir adım olmuştur.

Çalışmada, Osmanlı İmparatorluğu'nun sanayiye yönelik yetersiz adımları sonrası Türkiye Cumhuriyeti'nin sanayileşme hedefleri, 1929 krizinin getirdiği müdahaleci devlet anlayışı ve bu süreçte uygulanan birinci ve ikinci beş yıllık sanayi planları ele alınmaktadır. Birinci beş yıllık sanayi planında günlük tüketim mallarının üretimi ön planda iken, ikinci planda yüksek teknoloji ve yüksek katma değerli projelere odaklanma dikkat çekmektedir.

Ayrıca, 1923-1938 yılları arasında ekonomik göstergeler, bütçe dengesi ve dış ticaret durumu incelenerek, Cumhuriyetin ilk yıllarındaki sanayi politikalarının uzun vadeli etkileri ve günümüz sanayisine katkıları değerlendirilmektedir. Çalışma, Türkiye'nin sanayileşme sürecinin temel dinamiklerini ve yaşanan dönüşümü kapsamlı bir şekilde ortaya koymaktadır.

Anahtar kelimeler: Atatürk dönemi, sanayileşme süreci, İzmir iktisat kongresi, planlı ekonomi, ekonomik kalkınma

Abstract:
This study examines the economic effects of the industrial policies of the Atatürk era between 1923 and 1938. With the beginning of the industrial revolution, it is emphasized that the production process was shaped by machines and how the agricultural economic structure of the Ottoman Empire fell behind in the industrialization process. At this stage, the Izmir Economic Congress was an important step taken to encourage private initiative and adopt the concept of national economy.

The study examines the industrialization targets of the Republic of Turkey after the inadequate steps taken by the Ottoman Empire towards industry, the interventionist state mentality brought about by the 1929 crisis and the first and second five-year industrial plans implemented during this process. While the production of daily consumer goods was at the forefront in the first five-year industrial plan, the focus on high technology and high value-added projects was remarkable in the second plan.

In addition, the economic indicators, budget balance and foreign trade status between 1923 and 1938 are examined and the long-term effects of the industrial policies in the early years of the Republic and their contributions to today's industry are evaluated. The study comprehensively reveals the basic dynamics of Turkey's industrialization process and the transformation that has taken place.

Keywords: Atatürk period, industrialization process, Izmir economic congress, planned economy, economic development