Modernitenin 'tutarlılık' anlatısı üzerinden Berlin kent dönüşümünün mimari yarışma projeleri üzerinden okunması; duvar öncesi, sırası ve sonrası karşılaştırmalı bir değerlendirme
Re-reading of the urban transformation of Berlin over the architectural competitions in the context of the discourse of 'consistency' in modernity; a comparative evaluation through periods before, during and after the wall
Yazar: EVİN ERİŞ
Danışman: DOÇ. DR. YASEMEN ÖZER
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Almanya-Berlin = Germany-Berlin ; Dil = Language ; Dönüşüm = Transformation ; Mimari yarışmalar = Architectural competitions ; Modernite = Modernity ; Morfoloji = Morphology ; Rasyonellik = Rationality ; Tutarlılık = Consistency

Özet:
Aydınlanmayla birlikte, bilim felsefesinin, dolayısıyla pozitivizm, rasyonalizm, strüktüralizm vb. kavramların ortaya çıktığı ve bu kavramların da, 'modernite' felsefesinin temelini oluşturduğu söylenebilir. 'Modern' insanın; sorular sormak, cevaplar aramak ve çoğunlukla bunu nesnel bir yapı üzerine oturtarak yapmak istemesi, belirli kurallar bütünü, bütüncül, mantıklı, sistematik bir organizma arayışı da, bu kavramların özünü oluşturur. Bu çalışmada modernitenin başlangıç dönemindeki aydınlanmacı ve pozitivist bakış açısının, modernite fikrinin içinde barındırdığı 'tutarlılık' anlatısının özünü oluşturduğu varsayımından hareketle, modernite düşüncesinin arka planında önemli yer tutan rasyonalite olgusunun Berlin kentinde yarışma projeleri aracılığıyla nasıl hayata geçirilmeye çalışıldığı ve bu anlamda kentin kimliğini nasıl oluşturduğu incelenmektedir. Bu doğrultuda çalışma, Berlin kentinde İkinci Dünya Savaşı sonrasından günümüze dek uzanan periyotta kentin biçimlenmesinde önemli yer tutan mimari ve kentsel tasarım yarışma projelerini ve bunların arkasında yatan fikirleri incelemeyi hedeflemektedir. 19. yy sonu ve 20. yüzyılın başından itibaren modernite ilkeleri doğrultusunda biçimlendiği gözlenen Berlin kentinin savaş sonrası dönemde bu ilkeleri hangi koşullarda ve hangi mekanizmalarla gerçekleştirdiği sorusundan hareketle, yarışma projelerine odaklanan çalışma, tüm kültürel ve düşünsel süreçlerin arkasında bir ortak aklın ne derece belirleyici olduğu konusunu problemleştirir. 
Modernitenin temelinde yer alan strüktüralist düşünce sisteminde 'bütüncüllüğü' dolayısıyla 'tutarlılığı' örnekleyen en önemli unsur olarak 'dil' olgusu gösterilir. Dolayısıyla, modernite düşüncesinin arka planında önemli yer tutan rasyonalite olgusunun önemli unsurlarından biri olan 'dil' kavramı ve sistematik bir yapı olan dilin içerisindeki tutarlılıklar üzerinden kurgulanan kuramsal çerçeve çalışmanın temel dayanaklarından birini oluşturmaktadır. Strüktüralist düşünce sisteminde tüm kültürel fenomenler gibi mimarlık ve onun 'bütünselliğini' oluşturan kent de dil ile ifade edilmeye çalışılır. Bu çerçevede, tutarlı bir dil yaratılmasının kentteki bütünlüğü sağlayacağı ileri sürülegelmiştir. Bu noktada, dilin de dönüştüğü ve özellikle de modern sonrası düşünce sistemi içinde tutarsızlıkların da dil içinde yer aldığının görülmeye başlandığının unutulmaması gerekir. Kent ve dil arası ilişkilerin nasıl değiştiğini incelemek amacıyla bu çalışmada, gerek modernite ile özdeşleştirilebilen, gerekse modernite sonrası dönemde geçirdiği siyasal ve ekonomik dönüşümler yüzünden postmodern dönemle özdeşleştirilebilen Berlin kentinin dönüşümü incelenecektir. Tutarlılık konusunun kuramsal çerçevesi dil olgusu ile belirlenecektir. Dilin gramatik yapısı göz önüne alınarak dildeki tutarlı yapıların bir ifadesi olan kurallar ve tutarsız yapıların bir yansıması olarak da istisnalar ve bunlar arasındaki ikilem tezin genel çerçevesini ve değerlendirme yönteminin ana kurgusunu oluşturacaktır.
Çalışma alanı olarak Berlin kenti iki sebepten ötürü seçilmiştir. Bunlardan ilki, en temel tez-antitez ikilisini oluşturan sosyalist ve kapitalist sistemleri temsil eden Doğu ve Batı bloklarının kesişiminde yer alıyor olması, ikincisi ise, modernitenin doğduğu coğrafyada yer almış̧ olup, 'modern' kente dair ve rasyonalite odaklı pratikler ve söylemler açısından kendisine pek çok kez ve durumda referans verilmiş̧ olmasıdır. 
Bu kurgu dahilinde, Berlin kent özelinde modernite fikrinin mimari ve kente yansımaları bağlamında, kentsel analiz yöntemlerinden kartografik yöntem kullanılarak değerlendirilmeler yapılmıştır. 1945-2014 yılları arasındaki dönem, tarihteki çeşitli siyasi, ekonomik ve kültürel kırılma noktaları esas alınarak 3 alt dönemde incelenmiş olup, bu dönemlerde yarışma projelerinin nitelikleri kartografik çalışmalar üzerinden değerlendirilmiştir.

Abstract:
By the Age of Enlightenment, the occurrence of philosophy of science and notions such as positivism, rationalism and structuralism, could be seen as the milestones of the foundation of modernity. The essence of the notions above is also composed by the aspiration of 'modern' man on asking questions, searching for answers on a subjective state with the pursuit of a logical, holistic, systematical and regulatory organism. In this study, with the assumption that positivist perspective of enlightenment during the early phases of modernity constituted the essence of the "discourse of consistency", it is intended to analyze, how the notion of 'rationality' – which occupies a significant domain in the idea of modernity – is endeavored to be materialized via architectural competitions and how it embodies the identity of Berlin. In this context, the transformation of Berlin, which can be associated both with modernity and post-modernity -due to its political and economic transformations after modernity- is elucidated. Along this aim, this study discusses architectural and urban design competition projects and the underlying ideas on their background which holds significant place in Berlin's formation from post-World War II onwards. The study, which focuses on competition projects by moving from the questions of under which circumstances and through which mechanism principles of modernity are realized; problematizes to what extent a common wisdom is decisive in cultural and intellectual processes in Berlin that is observed to have been formed by principles of modernity since the late 19th Century and the early 20th Century.  
The notion of 'language' is put forward as a significant aspect which epitomizes 'consistency' due to its 'holistic nature' in the structuralist thinking system which is an essential cementing ingredient in the foundation of modernity. Therefore, the notion of language inside the phenomenon of rationality which has an important role on the background of modernity; and the consistency inside the systematic nature of language composed on the theoretical framework can be seen as one of the foundations of this study. In structuralist thinking system, like all other cultural phenomena, architecture and its holistic ramification, the city, is also defined in terms of 'language'. In this context, it is claimed that creation of a consistent architectural language (or rather grammar) would provide the unity at city-scale. At this point, it should be remembered that language also changes and is being transformed, and particularly, inconsistencies have gradually infiltrated into language particularly within the post-modern thinking system. In this study, in order to examine how the relationship between the city and the language is changed, the transformation of Berlin which can be associated both with modernity and post-modernity -due to its political and economic transformation after modernity- is elucidated.
The theoretical framework of the subject of 'consistency' will be determined by the notion of 'language'. Considering the grammatical, structure of language, the notion of rules as an expression of 'consistent' structures in language and the notion of exceptions as an expression of 'inconsistent' structures in language as well as the dichotomy between these two notions will constitute the main outline of the general framework of the thesis as well as the method of the evaluation.  
Berlin is selected as case study for two major reasons; firstly, it took place in the intersection area of the Eastern and Western blocs that represent socialist and capitalist systems. Secondly, Berlin takes place in the geography where modernity was born, and therefore it has been often referred within rationality-based practices and discourses regarding 'modern' city. 
Within the context of the reflections of the idea of modernity on both architecture and the city, with specific reference to the city of Berlin; various assessments are conducted via cartographical method as one of the urban analysis methodologies. Having been analysed within 3 sub-periods based on critical political, economic, cultural inflection points, qualities of architectural competitions, which were held between 1945-2014, have been evaluated through cartographical studies.