İslam'da kozmogonik, kozmolojik ve eskatolojik terimlerin yeniden okunması
Rereading of cosmological, cosmogonic and eschatological terms in İslam
Yazar: İSMET TAHİRLER
Danışman: PROF. DR. ŞEVKET YAVUZ
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Din = Religion
Dizin: Ahiret = Hereafter ; Eskatoloji = Eschatology ; Kozmogoni = Cosmogony ; Kozmogonik = Cosmogonic ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; İslam felsefesi = Islamic philosophy ; İslamiyet = Islam

Özet:
İnsanlık tarihi; "ayın altı"nda ve yeryüzünde insan denilen tarihsel aktörün / fâilin kutsal ile olan ilişki ve irtibatının zaman aksında akışıdır. Kutsal, tarihî süreç içinde din olgusunun ana belirleyen unsuru olup, kendini farklı tarz ve formlarda ortaya koyar. Dinin bahse konu ettiği inançlar arasında evrenin yaratılması (kozmogoni), evren tasavvuru (kozmoloji) ve evrenin "son"u (eskatoloji) mevcuttur.
Etimolojik ve terminolojik çerçeveyi başa yerleştirip, analitik ve fenomenolojik hermenötik metot kullanılarak İslam'ın kozmo-eskatolojik tasavvurları ile pozitif bilimlerin "mevcut" verileri mukayese ile incelenmiştir. Mukayeseli yaklaşımın da yer yer kullanıldığı bu çalışma ile İslam'ın kozmo-eskatolojik kodları yeni bir okumaya tâbi tutulmaya çalışılmıştır. 
Ana hatlarıyla çalışmanın profilini ortaya koymak gerekirse, şu hususlar ifade edilebilir: 
Giriş kısmında tezin konusu, önemi, içeriği ve metodolojisi hakkında bilgiler verilmiştir. 
Birinci bölümde; bilim dünyasının mevcut kozmogonik anlayışları İslamî kozmogonik ifadelerle kıyaslanarak, aralarındaki benzerlikler ve farklar ortaya konulmaya çalışılmıştır. Uzay zamanının başlangıcındaki büyük patlama, uzam-zaman içerisindeki kozmogonik oluşumlar ve izafiyet teorisi incelenmeye çalışılmıştır.
 İkinci bölümde; bilimsel olarak gözlemlenebilen ve ölçülebilen kozmolojik veriler ile İslam kozmolojik tasavvurları arasındaki bağlara ve ortak noktalara dikkat çekilmiştir. İslam kozmolojik anlayışındaki uzay, bazı astronomik fenomenler, fiziksel oluşumlar ve dönüşümler incelenmiştir.
Üçüncü bölümde; Dinler Tarihi paradigmalarına göre, İslam'ın kozmogoni, kozmoloji ve eskatoloji tasavvurları yeniden okunmaya çalışılmış ve yer yer mukayeseler yapılmış; -- genel de olsa—benzerlikler, farklar, çatışan ve çakışan noktalar ele alınmaya çalışılmıştır.
Sonuç kısmında da konunun temel parametreleri özet olarak verildikten sonra elde edilen sonuçlar ortaya konulmaya çalışılmıştır. Akabinde, çalışmanın alanda daha sonra yapılacak çalışmalara tutacağı "el feneri" rolüne işaret edilmiştir.

Abstract:
History is the flow of time in the sublunary realm and on earth with relation to the historical actor / doer which is called human. Sacred is the main determinant of the phenomenon of religion in historical processes and manifests itself in different styles and forms. Amidst beliefs that are the subject matters of religion are the creation of the universe (cosmogony), the cosmic conception of the universe (cosmology) and the "end" of the universe (eschatology).
By placing the etymological and terminological framework at the beginning, the analytical and phenomenological hermeneutic methods are used to compare the cosmo-eschatological imagery of Islam with the "current" data of the positive sciences. In this study in which comparative approach is used by and large, the cosmo-eschatological codes of Islam is aimed to re-read through a new paradigm.
To outline the general framework of the study, the following can be stated:
In the introduction part, information about the subject, it's importance and content as well as the methodology of the thesis are, to a great extent, laid out. 
In the first section, the current cosmogonic understanding of the scientific world has been compared with the Islamic cosmogonic expressions; thence, the similarities and differences between them have been tried to be revealed. The big explosion at the beginning of space time, the cosmogonic formations in space-time and the theory of relativity are also reevaluated.
In the second part, scientific attention is drawn to the links and common points between cosmological data that can be observed and measured in the field of modern science and in the conception of Islamic cosmology. The issue of space in Islamic cosmological understanding, some astronomical phenomena, physical formations and transformations are analytically examined.
In the third part, in accordance with the discipline of the History of Religions, the conceptions of Islamic cosmogony, cosmology, and eschatology are tried to re-read; made some comparisons; and aimed at evaluating --though in a general mode--similarities, differences, conflicting and overlapping points on the subject. 
In conclusion, after the subject and its thesis are briefly paraphrased, the conclusive findings are laid out. Subsequently, the "torch" role of this study for the future studies in the field is pointed out.