Yer"leşke kavramı bağlamında gecekonduya bakış: Mamak
Dostlar mahallesi örneği / An inquiry into the squatter as a place: Example of Dostlar neighborhood in Mamak
Yazar: GİZEM KULAK
Danışman: YRD. DOÇ. DR. EMRE DEMİREL
Hacettepe Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / İç Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: İç Mimari ve Dekorasyon = Interior Design and Decoration
Dizin: Ankara-Mamak = Ankara-Mamak ; Fenomenoloji = Phenomenology ; Gecekondular = Squatters ; Heidegger, Martin = Heidegger, Martin ; Kendiliğindenlik = Spontaneity ; Mekan = Space ; Yer = Place ; Yerleşke = Campus

Özet:
Günümüzün mekânları hep bitmiş, tamamlanmış bir imge olarak sunulmaktadırlar.
Buna karşın gecekondu mekânları sakinleriyle kurduğu ilişkiler sonucu biçim kazanır.
Bir sonuç ürün değil, devam edip üst üste binen süreçlerin toplamıdır. Bu ilişki
gecekondu sakininin yaşamdaki etkileşimlerinin özelliklerine göre kurulan yakınlık ve
uzaklıklarla sürekli yeniden tanımlanır. Bu etkileşimi sağlıklı bir şekilde kurabilmek,
mekânı orada yaşayan insanlar için belirli, özel bir yere çevirebilmek için tüm
duyularımızın etkin olarak kullanımını gerektirmektedir. Sadece gözle kurulan tek yönlü
ilişki mekâna ait yakınlıklar yaratılabilmek için yetersizdir. Bu çalışma kullanıcının
mekânla ne şekilde etkileşime girip onu kendinin kıldığını gecekondular üzerinden
örneklemeyi hedeflemektedir. Bu bağlamda gecekondular alternatif bir yaklaşım
sunmaktadır.
1950-1980 döneminde kırdan kente göç sonrası mesken edinme denemeleri
Türkiye'de gecekondu yerleşkelerini ortaya çıkarmıştır. Gecekondu mekânları şimdiye
kadar politik, ekonomik, toplumsal başlıklar altında defalarca işlenmesine karşın
fenomenolojik olarak incelenmiş bir örneğe rastlanmamaktadır. Bu çalışmada
gecekonduların mekânsal biçimlenişi fenomenolojik bir anlayışla ele alınmakta, mekânı
fiziki bir kabuğa indirgemeden, insanla olan karşılıklı ilişkisi çerçevesinde anlamaya
çalışılmaktadır. Gecekondu, Heidegger' in çiftlik evi örneğinde ileri sürdüğü "ancak
yaşayan, deneyimleyen insanın merkezinde biçimlenen mekânlar, varlıksal bir nitelik
üretebilir" düşüncesinin yerel bir karşılığı olarak ele alınmaktadır.
Tüm dünyada olduğu gibi Türkiye'de de güç kazanan akıl ve göz merkezci sistem,
sadece kendi yarattığı ideal bir insan kalıbının ihtiyaçlarını karşılamak üzere saf
geometriyle şekillenen, çabuk üretilen, sınırları keskin mekânlar yaratmıştır. Kültüre,
bölgeye ve duyuya dayanan tüm farklılıkları yok sayan bu bakış, insanı mekânın
biçimlenişinde ve yeniden üretiminde devre dışı bırakma eğilimindedir. Bu çalışma
gecekonduları, insanın günlük yaşamlarındaki deneyimleri ve ihtiyaçlarıyla şekillenen,
kullanıcısına özel bir zamansallık ve mekânsallık üretebilen mimari bir pratik olarak
görmektedir. Bu anlamda gecekondu yerleşkelerinin biçimleniş mantığı, modernizmin
insanın mekânı kendisinin kılmasına fırsat vermeyen bir hızda değişen ve yabancılaşan
üretim anlayışına alternatif bir bakış açısı sunmaktadır.


Anahtar Sözcükler:yer, mekân, fenomenoloji, Heidegger, gecekondu, kendiliğindenlik

Abstract:
Spaces of the present-day are invariably presented as completed and finalized images.
Quite the contrary, the squatter space is configured as a result of the active relationship
established between squatters and their inhabitants. The result in question is not an
end-product, but the aggregation of on-going and overlapping processes. Relationship
between the space and man is perpetually re-defined by virtue of the approximation
and the aloofness that inhabitants of the particular squatter develop. In order to build
up a healthy interaction as such and to make that particular space meaningful for its
inhabitants, it is vitally significant to operate our senses effectively. The visual
approximations alone, in that respect, fall short of forming interactions with the space.
That is why purpose of the present study is to observe how the inhabitants of the
squatter interact with space and made that space their own. In this sense, squatters
offer an alternative approach.
Squatters in Turkey sprang from the habitation experiments of urban-rural migrations
between 1950 and 1980. The squatter space had recurrently been studied with regards
to its economic, political and social significances; whereas the present study addresses
the spatial configuration of squatters from a phenomenological perspective.
Accordingly, rather than reducing the squatter space into a facade, it tries to make
sense of this configuration within the active relationship between the inhabitants and
their squatters. Thanks to his farmhouse sample, Heidegger offers that only a living
and experientially-configured space can hold an ontic qualification; and this study
elaborates the squatter space as the local correlative of very the same notion.
Just as happened in other places, in Turkey too the logocentric and optical approach to
architecture created quickly-manufactured, sharply circumscribed and purely geometric
spaces which are to satisfy an ideal man that the same approach had long been
promoted. As a result of the omission of cultural, sensorial, social and regional factors,
this attitude had developed an apparent tendency to by-pass the man as an actor in
configuration and reproduction of the space. The present study introduces the squatter
as an architectural practice that is specified according to the experiential qualities and
thereby offers particular spatiality and temporality for its inhabitants. In this sense, the
configuration logic of squatters suggests an alternative approach to modernist
conception of space which does not allow one to appropriate the space because of its
ever-changing and alienating processes.


Key Words
space, place, dwelling, phenomenology, Heidegger, squatter, appropriation