Engelli yakınlarının özel bakım merkezi deneyimi: Sakarya örneği
Special care center experience of disabled relatives: Sakarya example
Yazar: DUDU AKMAZ
Danışman: DOÇ. DR. SERDAR AYKUT
Çankırı Karatekin Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sosyal Hizmet = Social Work

Özet:
Bireyin bağımsız bir hayat sürebilmesi kendi ihtiyaçlarını kendisinin karşılayabilmesine bağlıdır. Beslenme, barınma, öz bakım vb. temel ihtiyaçların karşılanarak bireyin kendini gerçekleştirmesi ile son bulan kişisel gelişim basamaklarında en önemli etken kişinin ihtiyaçlarını kendisinin karşılaması ya da ihtiyaçları karşılayabilecek temel yaşam koşullarına ya da gerekli desteğe sahip olmaktır. İhtiyaçlarını bir başkasının bakım, gözetim ve rehberliğinde karşılayan bireyler düşünüldüğünde akla çocuk, hasta , yaşlı ya da engelli bireyler gelmektedir. Bu dezavantajlı grup içerisinde bulunan engelli bireylerin toplumsal yapının içerisinde var olmaları, sosyo-ekonomik yönden desteklenmeleri, destek sisteminin süreğen bir biçimde erişilebilir olması ve verilecek olan desteğin bütüncül ve sistemsel bir hale getirilmesindeki en önemli araç sosyal politikalardır. Engelli bireyin sağlıklı, güvenli ve sürekli olarak yaşamını devam ettirmesi için  gerekli olan temel  politikalardan birisi engelli bakım hizmetleridir. Türkiye'de engelli bakım hizmetleri evde bakım ve  kurum bakımı olmak üzere iki şekilde sunulmaktadır. Engelli yakınları ile evde bakım hizmeti modeli üzerine literatürde pek çok çalışma bulunmakla birlikte '' kurum bakımı modeli '' daha az çalışılan konular arasındadır. Kurum bakım hizmeti kamu kuruluşları, yerel yönetimler, vakıflar, dernekler ve özel bakım merkezleri tarafından verilmektedir. Özel bakım merkezleri şahıs ya da şirket tarafından açılan ve engelli bireylere yönelik kişisel ve psiko-sosyal olmak üzere iki şekilde bakım hizmeti sunan kurum bakımı çeşididir. Bu çalışmada özel bakım merkezinde bakım hizmeti alan engelli bireylerin yakınlarının kurum bakımı hizmeti almadan önce engelli bakımına ilişkin yaşamlarında karşılaştıkları çeşitli zorluklar, kurum bakımını tercih etme nedenleri, kurum bakımı öncesi ve sonrasında yaşamlarında meydana gelen değişimlerin ne olduğu ve kurum bakımına ilişkin duygu ve düşünceleri araştırılmıştır.  Araştırmanın amacı kapsamında Sakarya İlinde bir özel bakım merkezinde bakım hizmeti almakta olan 15 engelli  yakını ile ( 10 kadın, 5 erkek) ile yarı yapılandırılmış görüşme gerçekleştirilmiştir.Görüşmeler katılımcıların kurum ziyareti sırasında yüz yüze yapılmış ve ortalama 50 dakika sürmüştür.Araştırma sonucunda, görüşme yapılan engelli yakınları kurum bakım hizmet modelini, bakım güçlüğü, engelli bireyin davranış problemleri ve ajte durumu vb. sebeplerden tercih ettiklerini ve çaresiz oldukları için başvuruda bulunduklarını ifade etmişlerdir. Öznelerin birçoğu kurum bakımı modelinden faydalanmaya başladıktan bir süre sonra suçluluk, yalnızlık ,çaresizlik, öfke vb. duyguları yaşadıklarını ve ruhsal olarak yıprandıklarını ifade etmişlerdir. Engelli yakınlarının kurum bakımı hizmet modelinden faydalanması sürecinde hissettiği duygular, kurum bakımı hizmeti sonrasında engelli yakınlarının kişisel hayatlarında ne tür değişimlerin meydana geldiği, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın kurum bakımından faydalanan engelli yakınları için herhangi bir psiko-sosyal destek hizmetinin bulunmaması sebebi ile  saha ve sosyal hizmet  çalışmaları için önemli bir sorun teşkil etmektedir. Bu çalışmanın engelli  alanında yapılacak olan sosyal hizmet müdahale ve yaklaşımına katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Abstract:
An individual's ability to live an independent life depends on his ability to meet his own needs. Nutrition, shelter, self-care, etc. The most important factor in the stages of personal development, which end with the individual's self-actualization by meeting basic needs, is meeting the individual's own needs or having the basic living conditions or necessary support that can meet the needs. When considering individuals who meet their needs under the care, supervision and guidance of others, children, patients, elderly or disabled individuals come to mind. Social policies are the most important tools for disabled individuals in this disadvantaged group to exist within the social structure, to be supported socio-economically, to ensure that the support system is constantly accessible, and to make the support given holistic and systematic. One of the basic policies required for the disabled individual to continue his healthy, safe and continuous life is disability care services. In Turkey, disabled care services are offered in two ways: home care and institutional care. Although there are many studies in the literature on the home care service model with disabled relatives, the "institutional care model" is among the less studied topics. Institutional care services are provided by public institutions, local governments, foundations, associations and private care centers. Private care centers are a type of institutional care opened by individuals or companies and provide two types of care services for disabled individuals: personal and psycho-social. In this study, the various difficulties faced by the relatives of disabled individuals who receive care services in a private care center regarding disabled care before receiving institutional care services, their reasons for choosing institutional care, the changes that occurred in their lives before and after institutional care, and their feelings and thoughts about institutional care were investigated. Within the scope of the research, 15 patients receiving care services in a private care center in Sakarya Province.Semi-structured interview was conducted with disabled relatives (10 women, 5 men). The interviews were conducted face to face during the participants' institutional visit and lasted an average of 50 minutes. As a result of the research, the interviewed disabled relatives discussed the institutional care service model, care difficulties, behavioral problems of the disabled individual and ajte status etc. They stated that they preferred it for various reasons and that they applied because they were helpless. Many of the subjects experienced feelings of guilt, loneliness, helplessness, anger, etc. after a while after they started to benefit from the institutional care model. They stated that they experienced emotions and were mentally worn out. The feelings felt by the disabled relatives while benefiting from the institutional care service model, what kind of changes occurred in the personal lives of the disabled relatives after the institutional care service, the field and It poses an important problem for social work studies. It is thought that this study will contribute to the social service intervention and approach in the field of disability.