Evkaf-ı Hümayun Müfettişliği Mahkemesi kayıtlarına göre para vakıfları ve işleyiş tarzları
Cash waqfs and their operation forms according to recordings of Inspectorship Court of Evkaf-i Humayun
Yazar: BETÜL BAHŞİ
Danışman: PROF. DR. MEHTAP ÖZDEĞER
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ekonomi = Economics ; Tarih = History
Dizin: Ekonomi tarihi = Economic history ; Evkaf-ı Hümayun Nezareti = Ministry of Evkaf-ı Hümayun ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Para vakıfları = Money foundations ; Vakıflar = Foundations

Özet:
Para vakfının uygulamalarına Osmanlı döneminde rastlamaktayız. Para vakıfları, vakıfların faaliyet alanlarının genişlemesini sağlamıştır. Küçük tasarruf sahipleri de ebedî bir hayır yapmak arzusuyla para vakıfları kurmuşlardır. Belirli bir para vakfedilerek vakfın sermayesi işletilmektedir. Elde edilen gelir de vakfın kuruluş amacı için sarf edilmektedir. Harcanabilir gelir, tamamen tüketilmemiş, toplum yararına kullanılma yolu tercih edilmiştir. Para vakıfları, gelir transferi ile gelir bölüşümüne olumlu katkı sunmuştur. Halkın refah düzeyinin artmasında önemli bir rol üstlenmiştir. 

Bu çalışmada 17. yüzyılda Osmanlı saray mensubu hanımların kurdukları para vakıfları ele alınmıştır. Bu vakıfların kuruluş senetlerinin kaydedildiği Evkaf-ı Hümayun Müfettişliği Mahkemesi kayıtlarından seçilmiş vakfiyeler analiz edilmiştir. Vakıf sermayesi, işletme yöntemleri, vakıfların kuruluş amaçları, vakıf gelirlerinin tahsis edildiği alanlar konu edilmiştir. Para vakıflarının döneme ait hukuki tartışmalarına da değinilmiştir. Para vakıflarının toplumda kabul görmüş hali ile sosyal ve ekonomik yönleri ifade edilmiştir.

Ayrıca dönemin para tarihi araştırmalarına küçük bir katkı olacak veriler elde edilmiştir. Vakıf sermayesi, altın ve gümüş paralardan oluşmaktadır. Günlük harcama yapılan ücretler, gümüş cinsi para birimleriyle belirlenmiştir. Vakfiyelerde dönemin altın ve gümüş paraların rayiç fiyatlarına ait bilgiler de yer almaktadır. Farklı para birimlerinin piyasada kullanımda olduğu görülmektedir. 


Anahtar Kelimeler: Osmanlı, vakıf, para vakıfları, vakfiye, iktisat tarihi

Abstract:
We come across with the practices of cash waqf during the Ottoman Empire. The cash waqfs led to expansion of areas of activities of the waqfs. The small savers also established the cash waqfs for the purpose of an eternal charity. Devoting a specific amount of money, the capital of the waqf is run. Disposable income is not consumed completely, its utilisation for the public weal is preferred. It played a significant role in improving the level of welfare of people.

The cash waqfs established by the Ottoman female courtiers during the 17th century is discussed in this study. The waqfiyyas selected from the recordings of the Inspectorship Court of Evkaf-i Humayun, where the deed of foundation of these waqfs were registered, are analysed. Capital of the waqf, operating procedures, founding purposes of the waqf, the areas, to which the income of the waqf was allocated, are dealt with in this study. Judicial discussions regarding cash waqfs in relation to the period was mentioned. Well-accepted forms of the cash waqfs are explained in social and economic aspects.

Furthermore, data, which will contribute to historical monetary studies on the period to a small extent, is acquired. The capital of the waqf consists of gold and silver coins. Fees for daily expenditures were set on term of silver coin. There is also information concerning market price of the gold and silver coins of the period in the waqfiyyas. Circulation of different currencies in the market is observed.

Keywords: Ottoman, waqf, cash waqfs, waqfiyah, economic history