Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru bağlamında yaşam hakkının ihlalinde devletin usul yükümlülüğü
Liability of the state for violation of the right to life in individual application to the European court of Human Rights and the Constitutional Court
Yazar: SERCAN KAVAK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NEZAHAT DEMİRAY
Ufuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / Kamu Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Hukuk = Law ; Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Anayasa Mahkemesi = Constitutional Court ; Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi = European Court Human Rights ; Bireysel başvuru = Individual application ; Devlet = State ; Pozitif yükümlülük = Positive obligation ; Yaşama hakkı = Right to life

Özet:
Yaşam hakkı günümüzde pozitif hukukta Anayasa m. 17 ve AİHM m. 2 ile düzenlenmesinin yanı sıra tarihsel sürece bakıldığında varlığını her daim korumuş ve gelişerek bugüne taşınmıştır. Devletlerin, her daim bireylerin haklarına müdahale etmemesi ve hatta korumakla yükümlü olması yadsınamaz bir gerçektir. Yaşam hakkının korunması hakkında AİHS'e taraf devletlerin pozitif ve negatif yükümlülükleri AİHM kararları çerçevesinde sürekli değişim ve gelişim içerisindedir. AİHM ve onu takip eden AYM yaşam hakkının usul boyutunu korumaya ilişkin kararları ile çerçeve bir sınır oluşturmuştur. 
AİHS ile güvence altına alınan temel hak ve özgürlükler taraf devletlere öncelikle negatif yükümlülükler getirmektedir. Bu kapsamda bahsi geçen haklar ilke olarak dokunulmaz niteliktedir. Dokunulmazlığın yanı sıra ayrıca koruma yükümlülükleri kapsamında pozitif yükümlülükler de getirilmektedir. Pozitif yükümlülükler, Sözleşmede doğrudan belirtilmemişse de AİHS başlangıç kısmı ve 13. maddesi ile hüküm altına alınış olup bu husus AİHM ve AYM kararları ile geliştirilmiştir ve geliştirilmeye devam edilmektedir.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ile Anayasa Mahkemesi devletin pozitif yükümlülüklerine ilişkin herhangi genel bir ilke karar almış değildir. Ancak bu durum ihlale ilişkin her somut olayın kendi içerisinde değerlendirilmesi gerekmesinin bir sonucudur. Bu durum hak temelli korumada somut olay adaletinin inşasının doğal bir yansıması olarak ortaya çıkmaktadır. Bununla birlikte konumuz olan yaşam ve özel yaşam hakkı gibi bazı haklarda içtihatlar her geçen gün gelişmekte olup bu hakların ihlalleri adil yargılanma hakkının ihlalini de beraberinde getirmektedir.  
Yaşam hakkı en temel olarak ve diğer haklara nazaran ön koşul niteliğinde görülebilir. Bu nedenle gerek AİHM gerek AYM bu hak ile ilgili kararlarını titizlikle almaktadır. Yaşam hakkı konusunda AİHM'nin devletin pozitif yükümlülükler yaklaşımı ve bu kapsamda yaşam hakkının usuli boyutu konusundaki kararları AYM' ye bireysel başvuru yolunda içtihat niteliğinde olup bağlayıcı etkiye sahiptir. Çalışmamızda yaşam hakkının usuli boyutu konusunda Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Anayasa Mahkemesi kararları ile tahlil edilmeye çalışılmıştır.
Bununla birlikte etkili soruşturmanın safhaları olan; Soruşturmanın Derhal ve Re'sen Başlatılması, Soruşturmanın Bağımsız Makamlar ve Kişilerce Yürütülmesi, Soruşturmanın İçerik Olarak Etkili Olması ve Olayın Aydınlatılması, Soruşturmanın Makul Özen ve Hız İle Yürütülmesi, Mağdurların Soruşturma Sürecine Etkili Katılımları ve Şeffaflığın Sağlanması ve Cezasızlığın Önlenmesi kavramları çalışmamızda detaylı olarak incelenmiştir.

Abstract:
The right to life has always been maintained and developed by the constitution and by the European Court of Human Rights (ECtHR), as well as through its historical process. Today in positive law this right is now regulated by the Constitution and the ECtHR. ECtHR and Constitutional Court have drawn boundaries in this area by taking decisions to protect the procedural aspect of the right to life. We would like to state that states are always obliged to protect the rights of individuals. However, neither the ECtHR nor the Constitutional Court has established a limit on this protection. The positive obligations of the States Parties to the protection of the right to life are in constant development and change.
The fundamental rights and freedoms guaranteed by the ECHR impose negative obligations on the states parties. In this context, the aforementioned right is untouchable. In addition to immunity, it also imposes positive obligations under its protection obligations. The positive liability is not directly stated in the Agreement, but the ECHR initial part and section 13.Article and this issue was developed by ECtHR and Constitutional Court decisions.
The European Court of Human Rights and the Turkish Constitutional Court have not ruled on any principles regarding the positive obligations of the state. However, this is a natural consequence of the fact that every concrete incident related to the violation must be evaluated in itself. However, case law is developing day by day in some rights such as the right to life and private life.
The right to life can be seen as the most basic and as a precondition compared to other rights. For this reason, both the ECtHR and the Constitutional Court take their decisions meticulously regarding this right. Regarding the right to life, the ECtHR's decisions on the state's positive obligations approach and in this context the procedural dimension of the right to life are in the nature of jurisprudence in the way of individual application to the Constitutional Court and have a binding effect. In our study, the procedural dimension of the right to life has been tried to be analyzed with the decisions of the European Court of Human Rights and the Constitutional Court.
However, the phases of effective investigation; The concepts of Immediate and Ex officio Initiation of the Investigation, Conducting the Investigation by Independent Authorities and Persons, Effectiveness of the Investigation as Content and Clarifying the Event, Conducting the Investigation with Reasonable Care and Speed, Effective Participation of the Victims in the Investigation Process and Ensuring Transparency and Preventing Impunity have been examined in detail in our study.