Bağlamsal soylulaştırma araştırmalarında yerel dinamiklerin etkisi: Nevşehir- Uçhisar beldesi
The effect of local dynamics on contextual gentrification research: Nevşehir- Uçhisar town
Yazar: TUĞÇE UTKU
Danışman: PROF. DR. ZEYNEP ULUDAĞ
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Tez, çoğunlukla sosyolojiye konu olmuş soylulaştırma kavramını mimarlık disiplininde inceleyerek farklı bir bakış açısı ortaya çıkarma hedefiyle oluşturulmuştur. Bugüne kadar klasik tanımının dışına çıkılmadan pek çok ampirik çalışmaya konu olan ve çoğunlukla sonuçlarına odaklanılan soylulaştırmanın, aslında yerin dinamikleriyle değişkenlik gösteren ve yerin bağlamına uygun olarak gelişmesi gereken bir kavram olduğu gösterilmektedir. Bunu yaparken kendisi de bir yerel dinamik olarak farklı bölgelerde farklı süreçler yaşatan 'turizm' bileşeni ile soylulaştırma ilişkisi kurulmuş ve bu iki temel bileşenin var olabildiği bir alan üzerinden analizler ve değerlendirmeler yapılmıştır. Örneklem alanı olarak tarihi ve kültürel değerleriyle zengin yerel dinamiklere sahip, fiziksel/ işlevsel yenilenme geçirmiş ve halen değişim sürecinde olan, kırsal gelişim stratejisinin okunabileceği Nevşehir'in Uçhisar beldesi seçilmiştir. Uçhisar'ın sahip olduğu yerel dinamiklerin soylulaştırma üzerinde tetikleyici ya da direnç gösterici etkisini araştırırken aynı zamanda turizmin belde genelinde aktif bir role dönüşmesiyle ortaya çıkan fiziksel değişim analiz edilmiştir. Bu analiz sonucunda fiziksel değişim-soylulaştırma arasındaki döngü değerlendirilmiştir. Özellikle fiziksel yenilenme sürecini konuttan konaklama birimlerine dönüşerek geçiren beldede dönüşen mekanlar incelenmiş ve tasarım süreçlerine dahil olan mimar ve işletmecileriyle yenilenme sürecine dair görüşmeler yapılmıştır. Öte yandan soylulaştırmanın toplumsal dönüşüme etkisi de seçilen bölgede konaklama birimleri arasında halen konut olarak kullanılan konut sakinleri ile yapılan görüşmeler ile değerlendirilmiştir. Çalışmada Uçhisar'ın hem fiziksel hem de toplumsal değişim sürecini etkileyen pek çok yerel dinamik tespit edilmiştir ve bir kısmının soylulaştırma sürecini desteklediği bir kısmının da direnç gösterdiği ortaya çıkarılmıştır. Burada soylulaştırmanın aslında kent ve kent parçaları için karşı konulamaz bir strateji olmadığı ve gelişim süreçlerinde bağlama gösterilen hassasiyetle olumsuz sonuçlarına direnç gösterilebileceği sonucuna ulaşılarak 'bağlamsal soylulaştırma' kavramı ortaya çıkarılmıştır.

Abstract:
The thesis was created with the aim of revealing a different perspective by examining the concept of gentrification, which has been the subject of mostly sociology, in the architectural discipline. It is shown that gentrification, which has been the subject of many empirical studies without going beyond its classical definition and focused mostly on its results, is actually a concept that varies with the dynamics of the place and needs to be developed in accordance with the context of the place. While doing this, a gentrification relationship has been established with the 'tourism' component, which causes different processes in different regions as a local dynamic, and analyzes and evaluations have been made over an area where these two basic components can exist. As the sampling area, Uçhisar town of Nevşehir, which has rich local dynamics with its historical and cultural values, has undergone physical / functional renewal and is still in the process of change, where the rural development strategy can be read. While investigating the triggering or resilient effect of the local dynamics of Uçhisar on gentrification, the physical change resulting from the transformation of tourism into an active role throughout the town has been analyzed. As a result of this analysis, the cycle between physical change and gentrification has been evaluated. In particular, the transformed spaces in the town, which underwent the physical renewal process by transforming from residences to accommodation units, were examined and interviews were made with the architects and operators involved in the design processes about the renewal process. On the other hand, the effect of gentrification on social transformation was evaluated through interviews with residents who still use residences which are among the accommodation units in the selected region. In the study, many local dynamics affecting both the physical and social change process of Uçhisar were determined and it was revealed that some of them supported the gentrification process and some showed resistance. Here, it is concluded that gentrification is not an irresistible strategy for the city and parts of the city and that it can resist to its negative consequences with the sensitivity shown in the development processes, and the concept of "contextual gentrification" has been revealed.