"el-Mültekat fi'l-fetâva'l-Hanefiyye" adlı eseri çerçevesinde Nâsırüddîn es-Semerkandî'nin fıkıh ilmindeki yeri
The place of Nasiruddin es-Samarkandi in the science of fiqh within the framework of his work named "el-Multekat fi'l-fetava'l-Hanefiyye"
Yazar: USMONKHON MUKHAMMADIEV
Danışman: PROF. DR. YAŞAR YİĞİT
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion

Özet:
Hanefî mezhebinin gelişiminde Mâverâünnehir bölgesinde yetişen fakihlerin katkısı büyüktür. Özellikle bu konuda bölgenin en gelişmiş şehri olan Semerkant ayrı bir yere sahiptir. Bu bölgeden fıkıh eserlerine "Kâle Maşayihi Semerkand", "Fetâvâ Ehl-i Semerkand" gibi terimlerin girmesine neden olan onlarca meşhur fakih yetişmiştir.
Bu araştırmada Hanefî mezhebi mensuplarından birisi, İslami kültür ve medeniyet merkezi olan Semerkant topraklarında doğan ve orada yetişen Ebü'l-Kâsım Nâsırüddîn Muhammed b. Yûsuf es-Semerkandî'nin fıkıh ilmindeki yeri üzerinde durulacaktır. Semerkandî'nin "el-Mültekat fi'l-fetâva'l-Hanefiyye" eseri çerçevesinde yapılan bu araştırma bir giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde Hanefî mezhebinin Semerkant'a girişi, gelişimi, bölgede yetişen meşhur fakihler, Nâsırüddîn Semerkandî'nin hayatı, ilmî kişiliği, eserleri hakkında bilgi verilmiştir. "el-Mültekat fi'l-fetâva'l-Hanefiyye"nin tanıtımı ile başlayan ikinci bölümde eserin muhtevası, kullanılan fıkıh usulü delilleri, Nâsırüddîn es-Semerkandî'nin fıkhî görüşleri ve eserde kullanılmış fıkıh ıstılahları, mezhep içi ve diğer mezhep görüşleri tek tek incelenmiş, eserin kaynakları tanıtılmıştır. 
Araştırmanın temel amacı hicrî VI. yüzyılda Semerkant'ta fıkhî hareketlerin durmadığını ortaya koymak ve bu yüzyılda yaşamış olan Semerkandî'nin fıkhını tanıtmaktan ibarettir.

Anahtar Kelimeler: Fıkıh, Semerkant, Mültekat, Fıkıh Usulü

Abstract:
The contribution of the jurists who lived in the Transoxiana region in the development of the Hanafi sect is fairly big. Especially the city Samarkand, the most developed city of the region, has a special place in this matter. Dozens of jurists who grew up in the lands of this city, which led to the introduction of terms such as "Thus said the scholars of Samarkand" and "Ahl al Fatwa Samarkand" in the works of fiqh, reached the peak of fame.
In this research the place of Ebû'l-Kasım Nâsırüddin Muhammed b. Yusuf al-Samarkand will be examined in the exant of his contributions to fiqh. This research, which was carried out within the framework of el-Mültekat fi'l-fetâva'l-Hanefiyye, consists of an introduction and two parts. In the first part, information is given about the importance of the Samarkand fiqh school in the development of the Hanafi sect, the jurists who grew up in the region, the life, scholarly personality and works of Nâsırüddîn es-Samarkand. In the second chapter, which starts with the introduction of el-Mültekat fi'l-fetava'l-Hanefiyye, the content of the work, the evidences for the fiqh method used, the fiqh views of Nâsırüddîn es-Semerkandî and the fiqh terms mentioned by the scholar, the methodology fiqh and other methodological views are examined and the sources of the work are introduced.
The main purpose of the research is to draw the attention of the Turkish world to the fact that a great Hanafi school of fiqh was established in Samarkand in the middle centuries and has its own place in the Islamic world. Also to introduce the personality of Nasiruddin al-Samarkand, one of the members of this school.

Keywords: Fiqh, Samarkand, Multeḳāt, Persian, Fiqh Method Evidence