Tokat ve çevresinde yaygın olarak görülen salvıa türlerinin antifungal ve  biyoherbisidal aktivitelerinin belirlenmesi
Determi̇nati̇on of anti̇fungal and bi̇oherbi̇ci̇dal acti̇vi̇ti̇es of  common salvia speci̇es  i̇n Tokat provi̇nce
Yazar: MELİH YILAR
Danışman: PROF. DR. İZZET KADIOĞLU ; PROF. DR. İSA TELCİ
Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Ada çayı = Sage ; Antifungal aktivite = Antifungal activity ; Salvia tomentosa = Salvia tomentosa ; Yağlar-uçucu = Oils-volatile

Özet:
Dünyada geniş çapta kültürü yapılan, ülkemizde adaçayı olarak bilinen Salvia L. cinsi zengin uçucu yağ içeriği nedeniyle önemli aromatik bir bitkidir.  Diğer yandan içerdiği uçucu yağlar ve sekonder metabolitler sayesinde biyolojik aktivite gösterdikleri belirlenmiştir. Bu çalışma ile Tokat ilinde yayılış gösteren biri tek yıllık (S. viridis), 10 tanesi çok yıllık (S. glutinosa, S. cryptantha, S. cyanescens, S. verticillata subsp. amasiaca, S. sclarea, S. aethiopis, S. virgata, S. tomentosa, Salvia multicaulis, Salvia candidissima subsp.candidissima) olmak üzere 11 adaçayı türü saptanmıştır. Çalışma kapsamında S. officinalis türü de kullanılmıştır. Hidrodistilasyon yöntemiyle elde edilen uçucu yağların temel bileşenleri GC/MS analizleri ile belirlenmiştir. GC/MS sonuçlarına göre; S. officinalis, S. tomentosa, S. cryptantha, S. aethiopis, S. virgata, S. candidisima subsp. candidisima,  S. sclarea, S. glutinosa, S. viridis, S. cyanescens, Salvia multicaulis, temel bileşenleri, sırasıyla, β-Thujone, Camphor, Eucalyptol, Camphene ve Thujone; β-Thujone, Camphor, Borneol, α-Pinene; Camphor, Eucalyptol, α-Pinene, Borneol, Camphene; Copaene, α-Amorphene, Eremophilene, γ-Gurjunene, Isocaryophyllene, Germacrene-D, Spathulenol, γ-Cadinene; Isocaryophyllene,              α-Amorphene, Caryophyllene oxide, Copaene, Estregole, γ-Cadinene, Spathulenol ve  β-Pinene; Estrogole, Caryophyllene-oxide, Isocaryophyllene, Spathulenol,                    α-Amorphene; β-pinene, Fenchene, Caryophyllene oxide, α-Terpineol, Copaene;        1,8-Cineole, Hexadecanoic acid, Borneol; Camphor, 1,8-Cineole, Camphene;               α-Cubebene, 2-α-Pinene, trans-Caryophyllene; 4,6,6Trimethyl-2-(3-methylbuta-1,3-dienyl) -3-oxatri cyclo[5.1.0.(2, 4)]octane, Germacrene-D, Ledene olarak belirlenmiştir. Yine aynı çalışma kapsamında S. officinalis, S. cryptantha ve S. tomentosa bitki uçucu yağ ve ekstraktları (su, methanol ve ethanol) farklı familyalara ait bitkilerin tohum çimlenmesi, fide gelişimine etkileri laboratuar, sera ve tarla koşullarında araştırılmıştır. Bitki uçucu yağ ve ekstraktları laboratuar şartlarında test bitkilerine göre değişmekle birlikte etkili bulunmuştur. Saksı çalışmalarındaki etki laboratuar sonuçlarına göre daha az gözlemlenmiştir. Tarla denemelerinde ise bitki uçucu yağ ve ekstraktları saksı ve laboratuar çalışmalarına göre  test bitkilerinin gelişimi üzerine etkisiz bulunmuştur.  Tezin üçüncü aşaması olan S. officinalis, S. cryptantha ve S. tomentosa bitki uçucu yağ ve ekstraklarının bitki patojeni 8 fungusa [Sclerotinia sclerotiorum (Lib.) de Bary, Alternaria solani (Ell. ve G. Martin), Ascochyta rabiei (Pass) Labr, Botrytis cinerea Pers., Rhizoctonia solani Kühn, Penicillum italicum Wehmer, Aspergillus niger, Monilia laxa] karşı in vitro da etkinlikleri araştırılmıştır. Sonuçta bitki uçucu yağ ve ekstraktları patojenler üzerine etkili bulunmuştur. Bu etki ekstrakta, ada çayına, artan ekstrakt ve uçucu yağ dozuna ve fungusun türüne bağlı olarak değiştiği belirlenmiştir. Aynı çalışma kapsamında in vitro denemelerinde kullanılan dozların en yükseği in vivo şartlarda (meyve üzerinde) B.cinerea, P. italicum, A. niger ve M. laxa'ya karşı denenmiştir. Bitki ekstrakt ve uçucu yağlar patojenlerin meyve üzerinde enfeksiyon yapma hızını azaltmıştır. Sonuçta denemede kullanılan adaçaylarına ait bitki uçucu yağ ve ekstraktlarının biyolojik etkiye sahip olduğu saptanmıştır. Ancak bu etkiye sahip bileşiklerin aydınlatılması ve formulasyon haline getirilmesi gerekmektedir. Bunun için farklı bilim dallarının ortak çalışmalar yürütmesi gerekmektedir.

Abstract:
Salvia genus,  being widely cultivsted in the world, known as 'Adacayi' is an important aromatic plant in our country, having rich contents of essential oils. On the other hand, the volatile oils and  secondary metobolites present in the plant have found to show biological activities.  In this study, one annual (S. viridis), ten perrennial (S. glutinosa, S. cryptantha, S. cyanescens, S. verticillata subsp. amasiaca, S. sclarea, S. aethiopis, S. virgata, S. tomentosa, Salvia multicaulis, Salvia candidissima subsp. candidissima) distributed in Tokat province of Turkey were studied. Furthermore, S. officinalis was also included in the study. The composition of essential oils obtained by the Hydrodistillation method from these plant was determined using GC / MS analysis. According to the GC / MS analysis results, principal components found in the essential oils of S. officinalis, S. tomentosa, S. cryptantha, S. aethiopis, S. virgata, Salvia candidisima subsp .candidisima,  S. sclarea, S. glutinosa, S. viridis, S. cyanescens, Salvia multicaulis, were β-Thujone, Camphor, Eucalyptol, Camphene ve Thujone;       β-Thujone, Camphor, Borneol, α-Pinene; Camphor, Eucalyptol, α-Pinene, Borneol, Camphene; Copaene, α-Amorphene, Eremophilene, γ-Gurjunene, Isocaryophyllene, Germacrene-D, Spathulenol, γ-Cadinene; Isocaryophyllene, α-Amorphene, Caryophyllene oxide, Copaene, Estregole, γ-cadinene, Spathulenol ve β-pinene; Estrogole, Caryophyllene-oxide, Isocaryophyllene, Spathulenol, α-Amorphene;            β-Pinene, Fenchene, Caryophyllene oxide, α-Terpineol, Copaene; 1,8-Cineole, Hexadecanoic acid, Borneol; Camphor, 1,8-Cineole, Camphene; α-Cubebene,              2-α-Pinene, trans-Caryophyllene and 4,6,6Trimethyl-2-(3-methylbuta-1,3-dienyl)          3-oxatricyclo [5.1.0.0 (2,4)] octane, Germacrene-D, Ledene, respectively. In the same study,  S. officinalis, S. cryptantha and S. tomentosa plant essential oils and extracts (water, methanol and ethanol) was investigated for their effects  on seed germination and seedling growth of different plant families in laboratory, greenhouse and field conditions. Plant essential oil and exctracts effects found to have varying effects on different plants under  laboratory conditions. The effects in pots were  less effective compared with laboratory results. While, in the field trials, plant extracts and essential oils were found  ineffective  on the development of the test plants compared to  pot trial and laboratory studies. In the third phase of the thesis,  efficiency of S. officinalis, S. cryptantha and S. tomentosa plant essential oils and extracts was investigated in vitro against 8  plant pathogenic fungi [Sclerotinia sclerotiorum (Lib.) de Bary, Alternaria solani (Ell. and G. Martin), Ascochyta rabiei (Pass) Labr, Botrytis cinerea Pers., Rhizoctonia solani Kühn, Penicillum italicum Wehmer, Aspergillus niger, Monilia laxa].  In conclusion, plant essential oil and extracts were found effective on the pathogens. These effects varied according to  the fungus type, sage type and increased extract and essential oil dose. In the same study, the highest dose used in the in vitro assay have been tested against B.cinere, P. italicum, A. niger and M. laxa in vivo conditions (on fruit). Plant extracts and essential oils decreased virulence rate of  pathogens on fruit. Ultimately plant essential oils and extracts used in the experiments was found to have  biological effects. However, formulation of the compunds present in these extracts and essential oils is required. However, to accomplish this task joint work of the scientists from different scientific disciplines is needed.