Ferula cinsinin merwıa (B. FEDTSCH.) alt cinsine ait Türkiye'de bulunan türleri üzerinde farmakognozik araştırmalar
Pharmacognostic studies on species of ferula, subgenus merwia (B. FEDTSCH.) found in Turkey
Yazar: FATMA MEMNUNE ERUÇAR
Danışman: PROF. DR. MAHMUD MİSKİ
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakognozi Ana Bilim Dalı / Farmakognozi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Botanik = Botany ; Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology ; Kimya = Chemistry
Dizin: Antineoplastik ajanlar = Antineoplastic agents ; Bitki özütü = Plant extract ; Diklorometan = Dichloromethane ; Farmakognozi = Pharmacognosy ; Ferula L. = Ferula L. ; Kumarinler = Coumarins ; Metanol = Methanol ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Sitotoksisite = Cytotoxicity ; Çaşır = Ferula

Özet:
Günümüzde konvansiyonel ilaçlar ile uygulanan tedavilerde yan ve advers etkilerin  görülme sıklığı, bu ilaçların kullanımları açısından büyük dezavantaj oluşturmaktadır. Doğal kaynaklardan yola çıkarak elde edilecek moleküller ile yan etkisi azaltılmış, etkinliği yüksek yeni ilaç molekülünün keşfi, bu dezavantajın çözülmesinde oldukça önemli bir alanı oluşturmaktadır. Hazırlanan tez kapsamında, Ferula szowitsiana türü ve bu türe yakın fakat farklı oldukları düşünülmüş bitkiler ile çalışılmıştır. Bitkiler üzerinde yapılan kemotaksonomik çalışmaların haricinde, toplanan bitki köklerinin diklorometan ve metanol ekstreleri üzerinde sitotoksik aktivite ile yönlendirilmiş 
izolasyon çalışmaları yapılmış; sitotoksik aktivite görülen diklorometan ekstresi, fraksiyonları ve izole edilen saf bileşikleri üzerinde sitotoksik aktivite tayinleri devam ettirilmiştir. Üç lokasyon arasında yapılan karşılaştırmalar sonucunda, toplamda 57 farklı doğal bileşik izole edilmiş, bu bileşiklerden 9 tanesinin (turcicasulphide, badrakemin-7'-chloride, turcicanol A, turcicanol B, turcica ketone, turcicanol A acetate, galbanaldehyde, 11'-dehydrokaratavicinol, 10'-dehydrokaratavicinol) literatüre ilk defa katılan yeni maddeler oldukları tespit edilmiştir. İzole edilen tüm bileşiklerin spektral analizleri paylaşılmış, stereokimyaları ile literatürde karışıklık teşkil eden moleküllerin doğru stereokimyaları, NOE etkileşim yorumlamaları ve yarı-sentez çalışmaları ile tekrar açıklanmıştır. Aktivite sonuçlarına göre, izole edilen colladonin, conferol, karatavicinol, persicasulphide A ve C, turcicanol A, turcicanol B, turcicanol A acetate, gummosin acetate maddelerinin sitotoksik aktivitelerinin anlamlı olduğu kaydedilmiştir. Elde edilen kimyasal haritalar ve İstanbul Üniversitesi Farmasötik Botanik Anabilim Dalında yürütülen filogenetik ve morfolojik çalışmalar sonucunda farklı olduğu tespit edilen Kırşehir ili Seyfe Gölü lokasyonundaki bitki türüne Ferula latialata; Konya ili Tuz Gölü lokasyonundan toplanan bitki türüne ise Ferula turcica ismi verilmiştir. Bu sonuç, Türkiye'de yetişmekte olan Ferula tür sayısını 26'ya; endemik tür sayısını ise 16'ya çıkarmıştır.

Abstract:
The incidence of side and adverse effects in treatments applied with conventional drugs is a major disadvantage for the use of these drugs. The molecules to be obtained from natural sources and molecule with reduced side effects-high efficiency by them constitute a very important area in solving this disadvantage. Within the scope of the thesis, Ferula szowitsiana and two plants that are close to it but thought to be different were studied. Chemotaxonomic studies, bioactivity-directed isolation studies were performed on the dichloromethane and methanol extracts of the collected roots, and cytotoxic activity determinations were continued on cytotoxic-active dichloromethane extract, fractions, and isolated compounds. As a result, a total of 57 different natural compounds were isolated from locations, and 9 compounds (turcicasulphide, badrakemin-7'-chloride, turcicanol A, turcicanol B, turcica ketone, turcicanol A acetate, galbanaldehyde, 11'-dehydrokaratavicinol, 10'-dehydrokaratavicinol) were found to be the novel ones in the literature. Besides, spectral analyzes and the stereochemistries of compounds were present, the stereochemistries caused confusion in the literature were re-evaluated through NOE interpretations and semi-synthesis studies. As a result, the cytotoxic activities of colladonin, conferol, karatavicinol, persicasulphide A and C, turcicanol-A, turcicanol-B, turcicanol-A acetate, gummosin acetate have been found significant. According to chemical maps obtained, phylogenetic and morphological studies carried out, the plant from Kırşehir-Lake Seyfe location was determined to be different and named as Ferula latialata; the plant from Konya-Lake Salt was named Ferula turcica. This result increases the number of Ferula species to 26 and increases the number of endemic species to 16 in Turkey.