Yaşlı bireylere uygulanan ayak bakım protokolünün ayak sağlığı sorunları ve ayak bakım davranışlarına etkisi
Effect of the foot care protocol applied to elderly people on foot health problems and foot care behaviors
Yazar: ASLIHAN ÇATIKER
Danışman: DOÇ. DR. HANDAN ZİNCİR ; PROF. DR. EMİNE ÜMİT SEVİĞ
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Halk Sağlığı Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Çalışma, yaşlı bireylerin ayak sağlığı durumları ve bunları etkileyen faktörleri belirlemek, yaşlı bireyler için ayak sağlığını koruyucu ve geliştirici protokol geliştirmek; bu protokolün ayak sağlığı sorunları, ayak bakım bilgi düzeyi ve ayak bakım davranışlarına etkisini belirlemek üzere randomize kontrollü deneysel araştırma olarak gerçekleştirilmiştir. Yaşlı bireylerin ayak sağlığı durumu ve bunları etkileyen faktörlerine ait veriler; 28 Nisan–5 Şubat 2018 tarihleri arasında toplanmıştır. Çalışmanın evrenini; Ordu il merkezinde Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı'na bağlı Ahmet Cemal Mağden Huzurevi'nde yaşayan 132 yaşlı birey oluşturmuştur. Araştırmaya dahil edilme kriterlerine uyan 65 yaşlı birey deney ve kontrol gruplarına randomize edilerek çalışma tamamlanmıştır. Veriler; Standardize Mini Mental Test, Yaşlı Tanıtım Formu, Ayak Muayene Formu, Ayak Bakımı Bilgi Düzeyi Formu, Ayak Bakım Davranışları Ölçeği, Düşme Formu, Ayak Bakım Protokolü Memnuniyet Düzeyi Formu kullanılarak toplanmıştır. Etik kurul onayı, kurum izni ve bireylerden yazılı bilgilendirilmiş olur alınmıştır. Deney grubundaki yaşlı bireylerle beş, kontrol grubundaki yaşlı bireylerle ise sadece veri toplama araçlarının uygulandığı iki görüşme yapılmıştır. Çalışma sonunda yapılan güç analizinde; etki büyüklüğü 2.17, anlamlılık düzeyi 0.05 ile araştırmanın gücü %100 bulunmuştur. 
Araştırmada, ayağa ilişkin dermatolojik sorunlardan görünüm ve düşme olgusu açısından gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmıştır (p<0.05). Gruplar arasında dermatolojik sorunlardan hijyen ve nem; sirkülasyon ve sirkülasyon sorunlarından sıcaklık; duyu ve duyu ile ilgili sorunlardan his ve ağrı; ayağa giyilenler ve özbakım ile ilgili sorunlar açısından istatistiksel olarak ileri derecede anlamlı fark saptanmıştır (p<0.01). Ayrıca, ayak bakımı bilgi düzeyi ve ayak bakım davranış ölçeği puan ortalamalarında ve deney grubu ön test-son test puan ortalamalarında istatistiksel olarak ileri derecede anlamlı fark saptanmıştır (p<0.01).
Sonuç olarak; Yaşlı bireylere uygulanan ayak bakım protokolünün, ayak sağlığı sorunlarını anlamlı düzeyde azalttığı, ayak bakımı konusundaki bilgi düzeyi ve ayak bakım davranış ölçeği puan ortalamalarını arttırdığı, düşme riskini azalttığı saptanmıştır.

Abstract:
The study was carried out randomized-controlled experimental research to determine the foot health status and factors affecting it among elderly individuals, to develop a protective and developmental protocol for foot health of elderly individuals and to determine the effect of this protocol on foot health problems, foot care knowledge levels and foot care behaviors.
Data for the foot health status and factors affecting it among elderly individuals were collected from 28 April to 16 June 2017 with data from the effect of the protocol collected from 23 June 2017 to 5 February 2018. The population of the study comprised 132 elderly individuals living in Ahmet Cemal Mağden Nursing Home linked to the Ministry of Family and Social Policies in Ordu Central County. In the research, 118 individuals in the nursing home were reached, the research began with 65 elderly individuals abiding by the inclusion criteria randomized into experimental and control groups and was completed with 57 individuals (experiment: 28, control: 29). Data were collected using the standardized mini mental test, elderly descriptive form, foot examination form, foot care knowledge level form, foot care behavior scale, falling form, and foot care protocol satisfaction form. Ethics committee permission, organization permission and written informed consent from individuals were obtained. Five interviews were performed with elderly individuals in the experimental group, while only two interviews were held with elderly individuals in the control group to apply the data collection tools. Power analysis at the end of the study found the effect size was 2.17, significance level was 0.05 and research power was 100%. Analysis of data used the student t test, Mann Whitney U test, Wilcoxon signed ranks test, chi-square test, continuity (Yates) correction, Fisher exact chi-square test and McNemar test with statistical significance accepted as p<0.05. 
At the end of the research, there were statistically significant differences identified in terms of the dermatological problems related to the feet of appearance and fall cases between the groups (p<0.05). There were statistically significant differences identified in terms of the dermatological problems related to the feet of hygiene and humidity; circulation and circulation problem of temperature; sensory problems and sensory problems of feeling and pain; problems related to footwear and self-care between the groups (p<0.01). In addition to there were statistically significant differences identified between the mean points for foot care knowledge levels and foot care behavior between the groups and the pretest-posttest mean points in the experimental group (p<0.01). 
In conclusion, the foot care protocol applied to elderly individuals was identified to significantly reduce foot health problems, increase mean points for foot care knowledge levels and foot care behavior scales and to reduce fall risk.