Türk Kafkas İslam Ordusu ve Azerbaycan kamuoyunda Nuri Paşa algısı
Turkish Caucasian Islamic Army and perception of Nuri Pasha in Azerbaijan public opinion
Yazar: KANAN HEYDARLI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SEDEF ZEYREKLİ YAŞ
Trakya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Tarih = History
Dizin: Azerbaycan = Azerbaijan ; Azerbaycan-Bakü = Azerbaijan-Baku ; Kafkas İslam Ordusu = Caucasian Islam Army ; Killigil, Nuri = Killigil, Nuri ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Turancılık = Turanism

Özet:
Nuri Paşa komutasındaki Kafkas İslam Ordusu'nun hizmetleri Azerbaycan'ın yakın geçmişinin önemli olayları arasında yer almaktadır. Doğu'nun ilk demokratik Türk devleti olan Azerbaycan Halk Cumhuriyeti, Türk Askeri Heyeti'nin Kafkasya'ya gönderilmesinin ardından jeopolitik konumunu güçlendirmiş ve siyasi egemenliğini Gence'den Bakü'ye kadar yayabilmiştir. Bakü'de Bolşevik yönetimine son verildikten sonra Kafkas İslam Ordusu Karargâhınca şehirde askeri, siyasi ve idari alanlarda düzenlemelere gidilmiştir. Bu çerçevede çalışmada Nuri Paşa önderliğindeki ordunun faaliyetleri araştırılmış, Nuri Paşa'nın askeri kişiliğinin yanı sıra şahsi, siyasal ve sanayici kimliğine Azerbaycan kamuoyunun bakış açısı incelenmiştir. 
Mevcut yazın incelendiğinde Kafkas İslam Ordusu'nun ve Nuri Paşa'nın hizmetleri hakkında Türkiye'de yeteri kadar çalışmanın yapılmadığı görülmektedir. Bu bağlamda, çalışma söz konusu boşluğu gidermeyi hedeflemektedir. Osmanlı'nın Doğu politikasına ideolojik açıdan yön veren Turancılık akımı, çalışmanın kavramsal ve kuramsal çerçevesini oluşturmaktadır.  
Çalışmada konuyla ilgilenen uzmanlar ile görüşülmüş, Kafkas İslam Ordusu harekâtının sonuçları ortaya koyulmuştur. Bu bağlamda; Kafkas İslam Ordusu'nun Azerbaycan'ın Türk ve İslam kimliğini koruduğu; dil, din, kültür ve ideolojik birliğin harekâta yön verdiği, Turancılık akımının harekâtın ideolojik temelini oluşturduğu, Azerbaycan Türkleri tarafından Nuri Paşa'nın Bakü'nün kurtarıcısı olarak kabul görüldüğü sonuçlarına varılmıştır. 
 
Anahtar Kelimeler: Kafkas İslam Ordusu, Nuri Paşa, Enver Paşa, Mehmet Emin Resulzade, Turancılık, Bakü'nün Fethi.

Abstract:
The services of the Caucasian Islamic Army under the command of Nuri Pasha are among the important events of the recent past of Azerbaijan. The first Turkish democratic state of the East the People's Republic of Azerbaijan, after the Turkish Military Delegation was sent to the Caucasus, strengthened its geopolitical position and spread its political sovereignty from Ganja to Baku. After the Bolshevik administration was ended in Baku, arrangements were made in the military, education, political and administrative areas in the city by the Caucasian Islamic Army Headquarters. In this framework, the activities of the army led by Nuri Pasha are researched, as well as the military personality of Nuri Pasha, the perspective of the Azerbaijani public opinion on her personal, political and industrialist identity is examined. 
It is clear that there is not enough work done about the services of Caucasian Islamic Army and Nuri Pasha when the current literature is examined in Turkey. In this context, the study aims to eliminate this gap. Turanism, which ideologically orients the Ottoman Ottoman Eastern policy, constitutes the conceptual and theoretical framework of the study. 
In this study, the experts interested in the subject are discussed and the results of the Caucasus slamic Army operation are revealed. In this context, it is found out that the Caucasian Islamic Army preserves the Turkish and Islamic identity of Azerbaijan; language, religion, culture and ideological unity lead the operation, the Turanism movement forms the ideological basis of the operation, and that the Turks of Azerbaijan accept Nuri Pasha as the savior of Baku. 
 
Keywords: Caucasian Islamic Army, Nuri Pasha, Enver Pasha, Mehmet Emin Resulzade, Turancism, Conquest of Baku.