Tarihi tekstillerdeki boyar madde ve metallerin karakterizasyonlarının belirlenmesi için yöntem geliştirilmesi
Development of method for determination of characteristics of dyestuff and metals in historical textiles
Yazar: NİLGÜN KAHRAMAN
Danışman: PROF. DR. RECEP KARADAĞ
Marmara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı / Analitik Kimya Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Kimya = Chemistry ; Tekstil ve Tekstil Mühendisliği = Textile and Textile Engineering

Özet:
Bu çalışmada, İstanbul, Topkapı Sarayı Müzesi'nde bulunan 16.ve 19.yüzyıllar arasında Osmanlı Saray mensuplarının kullandığı bazı tarihi tekstillerin, örneğin klaptanlı ipek kumaş ve kaftanların karakterizasyonları bilimsel olarak belirlendi.
Tarihi ve arkeolojik eserlerin karakterizasyonu için duyarlı, seçici, güvenilir, mikro ve tahribatsız analitik yöntemler geliştirilmesi gerekmektedir. Çünkü sanat eserleri ve arkeolojik kalıntılardaki mikro numunelerin karakterizasyonunda, örnek hem hedef analitlerle hem de türetilmiş matrislerle birlikte bulunabilir. Çalışmada Taramalı Elektron Mikroskobu Enerji Dağılımlı X-Işını Spektroskopisi (SEM-EDX) ile klaptan (metal) analizleri; Diod- Dedektörlü, Yüksek Performansli Sıvı Kromotogramı (HPLC- DAD) ile de boyarmadde analizleri yapılmıştır. 
Eserlerde ilk olarak klaptan ipliklerin analizleri yapılmıştır. Klaptan ipliklerin hangi elementlerden yapıldığı, genişliği ve şekli incelenmiş, kaplama mı, alaşım mı olduğu anlaşılmaya çalışıldı. Uygulanan yeni bir yöntemle kaplama kalınlıkları belirlenmiştir. Ölçüm sonuçları aynı zamanda eserlerin tarihlendirmesi ile ilgili yapılan tespitlerin doğruluğu hakkında bilgi vermiştir. Aynı zamanda tarihi tekstillerde kullanılan boyarmadde analizleri yapılmış ve kullanılan maddelerin tespitinde yine eserin tarihlendirilmesinde ve konservasyon çalışmalarına katkı sağlaması amaçlanmıştır.

Abstract:
In this study, the characterization of some historical textiles used by the Ottoman sultans during the 16th and 19th centuries in Istanbul, Topkapi Palace, such as clipped silk fabrics and caftans, was scientifically determined.
Sensitive, selective, reliable, micro- and non-destructive analytical methods for the characterization of historical and archeological artifacts need to be developed. Because in the characterization of micro-samples in artifacts and archaeological remains, the sample can be found both with the target analytes and the derived matrices. Analysis of metal threads by Scanning Electron Microscopy (SEM-EDX) in the study; dyestuff analysis was also performed by High Performance Liquid Chromatogram (HPLC).
The first analysis of metal threads was done, in the works. The elements made of the metal yarns have been studied, the width and shape are examined and it was tried to understand is it coating or alloy. Coating thicknesses were determined with a new method applied. The measurement results also provided information on the correctness of the determinations made regarding the dating of the works. Also, analyzes of dyestuffs used in historical textiles have been made and in the determination of the materials used, it is aimed to contribute to conservation studies and dated work.