Bir «Yeniden Çeviri» denemesi üzerine: Jules Verne ve Dünyanın Merkezine Seyahat
On a «Retranslation» trial: Jules Verne and Journey to the Center of the Earth
Yazar: BERNA COŞKUN
Danışman: PROF. DR. FÜSUN ATASEVEN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Batı Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı / Mütercim Tercümanlık (Fransızca) Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Mütercim-Tercümanlık = Translation and Interpretation
Dizin: Bilim-kurgu = Science-fiction ; Metinlerarasılık = Intertextuality ; Skopos Kuramı = Skopos Theory ; Verne, Jules = Verne, Jules ; Yeniden çeviri = Retranslation ; Çeviri = Translation ; Çeviri bilim = Science of translation

Özet:
Edebi eserlerin her zaman yazarının zihnindeki erek dizge içerisinde alıcı bulduğu söylenemek pek mümkün değildir. Kimi zaman hedef kitlesi yetişkin edebiyatı olan bir kitap ait olduğu roman türü sebebiyle kendini çocuk edebiyatı içerisinde bulabilir. 19. yüzyıl bilimkurgu romanlarının öncüsü olan Jules Verne'in eserleri de tarih boyunca çok farklı okur kitleleri tarafından kabul görmüştür. Bu çalışmada, Jules Verne'in Dünyanın Merkezine Seyahat isimli eseri, ortaya attığı çeviri değerleri ile çeviribilime yeni bir boyut kazandıran Alman araştırmacı Hans J. Vermeer'in Skopos kuramı çerçevesinde ilköğretim çağındaki okurlar için yeniden çevirilmiştir. Çalışmanın giriş bölümünde eserin erek toplumdaki yeri, yeniden çeviri kararı alınmasına neden olan etkenler, çalışmanın skoposu ve skopos ışığında izlenecek yöntemlerin neler olduğuna değinilmiştir. Birinci bölümde çalışmaya temel bir çerçeve ve yöntem oluşturması amacıyla kuramsal çerçeve çizilmiştir. Hans J. Vermeer'in Skopos kuramı irdelenmiştir. Çağdaş yazım tekniklerinden olan yeniden çeviri, metinlerarasılık, oulipo gibi yöntemler hakkında bilgi verilmiş ve birbirleri arasındaki bağ açıklanmıştır. İkinci bölümde, Dünyanın Merkezine Seyahat isimli eserin, türk erek dizgesinde yer alan ve ilköğretim çağındaki okur kitlesi için hazırlanan çevirilerinden biri incelenerek yeniden çevirinin gerekliliği üzerine bir fikir oluşturmak amaçlanmıştır. Üçüncü bölümde ise çeviri bütüncesinin, verilen yöntemler ve temel alınan kuram çerçevesinden nasıl uygulandığına yer verilmiştir ve çevirmenin kararlarının metin üzerindeki yansımalarına değinilmiştir. Dördüncü bölümde yapılan çalışmanın gerekliliğini destekleyici uygulamalı deneylere yer verilmiştir. Elde edilen veriler doğrultusunda, çevirmenin amacının kararlarını büyük ölçüde etkilediği, yapılan çevirinin erek dizgede daha fazla kabul gördüğü, erek okuyucu kitlesinin metni daha fazla ilgi ve zevkle okuduğu, bu yeni yöntemlerin yapılan çevirilere doğru kullanıldığı takdirde büyük katkı sağlayabileceği ortaya konmaya çalışılmıştır. Çevirmenin, aldığı kararlar doğrultusunda hedef okur kitlesinin metni daha rahat anlayabilmesi, metinden zevk alması ve yazarın kendi ideolojisindeki gibi çağının bir adım ötesine taşınması skoposuna ulaştığı söylenebilir.



Anahtar kelimeler: Skopos, bilimkurgu, metinlerarasılık, yeniden çeviri, oulipo

Abstract:
The purpose of this study is to attract readers and to make them enjoy reading original text by giving it another century's vision. It is not possible to say that each literary book finds its reader in the target system to which the writer aims in his mind before starting his work. Sometimes a book whose target audience is adults might become a part of children's litterature because of its literary genre is belongs to. The books of Jules Verne, the pioneer of the 19th century science fiction litterature have also been accepted by many sort of readers throughout the history. In the thesis, Jules Verne's novel, Journey to the Center of the Earth is rewritten for readers in primary school students system within the framework of the German researcher Hans J. Vermeer's Skopos Theory. In the introduction part, in order to pave the way into research, the place of the novel in target culture, the reasons why the translator aimed to rewrite the novel, the skopos of the research and the methods used in the light of this skopos were mentioned. In the first chapter, theoretical framework for the research was indicated in order to form the basis and the methodology of the study. Hans J. Vermeer's Skopos Theory was analyzed. Modern writing methods such as, retranslation, rewriting, intertextuality and oulipo were also explained and the relation between each method was clarified. In the second chapter, a new version of Journey to the Center of the Earth prepared for primary school students within the target Turkish culture and the necessity of rewriting was aimed to be understood and clarified. In the thirth chapter where the corpus of the translated texts are studied within framework of the methods mentioned above and theory based on. Additionally, the reflections of the translator's decisions on the translated text were touched upon. In the forth chapter, to support the necessity of the research, a practical test was given. According to the obtained data, it is found out that the purpose of the translator affects the translator's decision considerably during the translation process and the final translation is accepted more in the target culture. Target reader seems to prefer reading the new translation rather than the pretranslations. It is also seen that, if these methods are used in a correct way, they will make a major contribution to the field of translation studies. It can also be assumed that with the help of her decisions in the translation process, the translator reaches her skopos that makes the writer understand and enjoy the new text and move the writer of the book beyond the current century as Jules Verne's own ideology.




Key words: Skopos, science-fiction, intertextuality, retranslation, oulipo