6. sınıf Türkçe ders kitaplarında yer alan metinlerin ve etkinliklerin sinektik tekniği açısından incelenmesi
Examination of texts and activities in 6th grade Turkish textbooks in terms of synectics technique
Yazar: AYSU YILMAZ ERDEM
Danışman: PROF. DR. OSMAN UYANIK
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu çalışmanın amacı ortaokul 6. sınıf düzeyindeki öğrenciler için hazırlanan Türkçe ders kitaplarındaki metinleri ve etkinlikleri yaratıcı düşünme tekniklerinden birisi olan sinektik tekniği açısından incelemektir. Araştırma materyali olarak Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları ve Ata Yayınları'nın 6. sınıf Türkçe ders kitapları kullanılmıştır. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi kullanılmıştır. Yapılan inceleme sonucunda 6. sınıf Türkçe ders kitaplarında yer alan metin ve etkinliklerin toplamında 185 sinektik uygulaması tespit edilmiştir. Sinektik uygulamaları dağılımları fantezi analoji (f=71), doğrudan analoji (f=65), kişisel analoji (f=32) ve sembolik analoji (f=17) şeklinde gerçekleşmiştir. Buna göre araştırma sürecinde incelenen Türkçe ders kitaplarında en fazla tespit edilen %38,37 oran ile fantezi analoji olmuştur. Bunu % 35,13 oranıyla doğrudan analoji, % 17,29 oranıyla kişisel analoji ve %9,18 sembolik analoji takip etmektedir. Araştırma sonucunda Türkçe ders kitabındaki metin ve etkinliklerin sinektik uygulama örneklerinin dengeli bir dağılım göstermediği belirlenmiştir. Metin türlerine göre sinektik uygulamalarının dağılımlarına ilişkin sonuçlara bakıldığında tüm metinlerde 114 sinektik uygulaması tespit edilmiştir. İncelenen ders kitaplarında yer alan metin türlerine göre şiir, hikâye ve deneme sinektik tekniklerinin en fazla kullanıldığı metin türleridir. Anı, haber metni, söyleşi, biyografi, gezi yazısı ve tiyatro sinektik mekanizmalarının sayıca az olduğu metin türlerindendir. Fıkra, masal, makale, broşür, mektup, fabl, çizgi roman metin türlerinde ise sinektik mekanizmalarına rastlanmamıştır.

Anahtar Kelimeler: Türkçe Ders Kitapları, Yaratıcılık, Yaratıcı Düşünme Teknikleri, Sinektik Tekniği, Metin, Etkinlikler.

Abstract:
The aim of this study is to examine the texts and activities in Turkish language textbooks prepared for 6th-grade students from the perspective of the synectics technique, which is one of the creative thinking techniques. As research materials, 6th-grade Turkish language textbooks of the publications of the Ministry of National Education and Ata Publications were used. From qualitative research methods, the document analysis was chosen and used in the study. As a result of the research, a total number of 185 synectic applications were identified in the texts and activities in 6th-grade Turkish language textbooks. The distribution of synectic applications occurred as fantasy analogy (f=71), direct analogy (f=65), personal analogy (f=32), and symbolic analogy (f=17). According to this data, the most identified synectic application in the Turkish language textbooks examined during the research process was fantasy analogy with a rate of 38.37%. This was followed by direct analogy with a rate of 35.13%, personal analogy with a rate of 17.29%, and symbolic analogy with a rate of 9.18%. As a result of the research, it was determined that the examples of synectic applications in the texts and activities in the Turkish language textbooks did not show a balanced distribution. When the distribution of synectic applications according to text types were analyzed, a total of 114 synectic applications were identified in all texts. According to the examined textbooks, poetries, stories and essays are the text types where synectic techniques are most commonly used. Memoirs, news, interviews, biographies, travel essays and drama scripts are text types where synectic mechanisms are less commonly used. In genres such as joke, fairy tale, article, brochure, letter, fable and comic book, no synectic mechanisms were encountered.
 
Keywords: Turkish Textbooks, Creativity, Creative Thinking Techniques, Synectics Technique, Texts, Activities.