Davranışsal iktisat bağlamında ekonomik karar verme: Bilişsel ön yargı uygulamaları
Economic decision making in the context of behavioral economics: Applications of cognitive bias
Yazar: NERMİN YEŞİLÇÖLLÜ
Danışman: DOÇ. DR. BURCU TÜRKCAN
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Batık maliyet = Sunk cost ; Bilişsel yanlılık = Cognitive bias ; Davranışsal ekonomi = Behavioral economics ; Ekonomik kararlar = Economical decisions ; Kayıptan kaçınma = Loss aversion ; Sınırlı rasyonalite = Bounded rationality ; Zihinsel muhasebe = Mental accounting

Özet:
Değişim ve dönüşüm refah ile gelişim için kaçınılmaz unsurlardandır. Bu çalışmada değişim ve dönüşüm şeklinde bahsedilen yargı geleneksel iktisadın temel varsayımı olan rasyonalite olgusunun davranışsal iktisadın temel varsayımı olan sınırlı rasyonaliteye evirilmesi olarak ifade edilmiştir. Geleneksel iktisat, varsayımları gereği bireyi her zaman bencil, tutarlı, şekil veya duruma göre karar değiştirmeyen mantıklı ve rasyonel kararlar alabilen bireyler olarak tanımlamaktadır. Ancak zaman içinde yapılan çalışmalar bireyleri bu şekilde "robotik" olarak tanımlayan kalıplara indirgemenin tam anlamıyla doğru olmadığını göstermiştir. Bu bağlamda davranışsal iktisatçılar yeni bir olgu yaratarak bireylerin karar verme durumlarının duygu, durum veya sunuluş şekline göre değişim gösterebileceğini öne sürerek, bireylerin sınırlı rasyonel olarak hareket ettiğini ifade etmiştir. Dolayısıyla davranışsal iktisadın geleneksel iktisada eleştirel yaklaşarak yeni unsurlar kazandırdığı aşikardır
Bu çalışmada son yıllarda etkinliğini hızla arttırmış ve gelecek dönemler içinde daha çok iktisat gündeminde yer alacağı düşünülen davranışsal iktisat alanı ele alınmıştır. Bu bağlamda çalışmada 4 bilişsel ön yargı anket uygulaması ile analiz edilmiş ve bu doğrultuda Tek Yönlü ANOVA ve Pearson Korelasyon testi yapılmıştır. Tek Yönlü ANOVA testi demografik bilgilerin bilişsel ön yargılar üzerindeki etkisini ölçmek üzere yapılmıştır. Bu durumda 4 bilişsel ön yargıyı analiz etmek üzere 8 soru sorulmuştur. Analiz sonuçları demografik değişkenlere göre değişkenlik göstermektedir. Pearson Korelasyon sonuçlarına göre zihinsel muhasebe, hiperbolik indirgeme ve kayıptan kaçınma için anlamlı sonuçlar elde edilirken; batık maliyet ön yargısı için anlamlı sonuçlar elde edilememiştir.

Abstract:
Change and transformation are among the most important factors for prosperity and development. The judgment mentioned as change and transformation in this study is that the behavioral economics brings a new perspective to the traditional economics.
Traditional economics defines the individual as always selfish, consistent, logical and rational for individuals who do not change their decisions according to the shape or situation. However, some economists explained that studies conducted over time are partially wrong to put individuals in stereotypes that describe them as "robots" in this way. Although behavioral economics is not completely separated from traditional economics due to its assumptions, it is clear that it criticizes some facts of traditional economics and brings new facts. In this context, behavioral economists have created a new phenomenon, suggesting that individuals' decision-making situations may change according to their emotions, situations or the way they are presented, and they argue that individuals act in a bounded rational way.
In this study, behavioral economics, which is a field that has increased its effectiveness in recent years, is discussed. In this context, 4 cognitive biases have been analyzed in the study with  one-way ANOVA test and Pearson Correlation test. The one-way ANOVA test was conducted to measure the effect of demographic information on cognitive biases. In this case, 8 questions were asked to analyze 4 cognitive biases. According to Pearson correlation results, significant results have been obtained for mental accounting, hyperbolic reduction and loss aversion; No significant results were obtained for the sunk cost bias.