Edirne'de Roman çocukların okul başarı durumlarının öğrenilmiş çaresizlik teorisi bağlamında değerlendirilmesi
The evaluation of the educational success of Roma children in the context of the theory of learned help: The example of Edirne
Yazar: TÜLAY TEKİN YILMAZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYLIN DİKMEN ÖZARSLAN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Genel Sosyoloji ve Metadoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Edirne = Edirne ; Eğitim = Education ; Eğitim sosyolojisi = Education sociology ; Okul başarısı = School achievement ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Ortaokullar = Secondary schools ; Çingeneler = Gypsies ; Çocuklar = Children ; Ölçekler = Scales ; Öğrenilmiş çaresizlik = Learned helplessness

Özet:
Bu çalışma Romanların maruz kaldıkları toplumsal faktörlerin genel olarak onların öğrenilmiş çaresizlik içerisinde bir hayat sürmelerine neden olduğu düşünülmektedir. Öğrenilmiş çaresizliğin ise Roman çocukların okul başarısını olumsuz yönde etkilediğine inanılmaktadır. Söz konusu çocukların okul başarısını açıklamada temel alınan öğrenilmiş çaresizlik teorisinin, her ne kadar psikoloji ve sosyal psikoloji alanlarında kullanılsa da, sosyolojik bir bakış açısıyla yeniden yorumlanmayı hak ettiği düşünülmektedir. Çünkü toplum ve birey ayrılmaz bir ikili olarak birbirlerini her daim yeniden üretmeleri sebebiyle birbirlerinden kopuk değerlendirilmeleri mümkün gözükmemektedir. Kaldı ki, öğrenilmiş çaresizliğin ortaya çıkmasında ve süreklilik göstermesinde toplumun Romanlara karşı olumsuz algı ve tutumlarının ilk elden sorumlu olduğu düşünülmektedir. Edirne'de yaşayan Roman topluluğuna mensup çocukların eğitim sistemi içindeki durumlarını anlamaya yönelik bir çabaya dayanmaktadır.  
Çalışmanın amacı Roman çocukların eğitimdeki başarısızlıkları ve devamsızlıkları üzerine sosyolojik bir bakış açısıyla, konunun karmaşıklığı ve çok boyutluluğu nedeniyle, farklı alanların yaklaşım ve tartışmalarını bir araya getirerek bir analiz yapmaktır. Böylece tek bir disiplinin tartışmalarının kısıtlayıcılığından kurtularak daha geniş bir perspektiften konuyu yorumlama imkânı elde edileceği düşüncesiyle çalışmanın teorik kısmında interdisipliner bir tavır içerisinde kalınarak; sosyoloji, eğitim bilimleri ve psikolojinin kavramlarından ve tartışmalarından faydalanılmıştır. 
Çalışmanın saha kısmı Edirne il merkezinde ilköğretim ikinci kademede 6. ve 7. sınıfa devam eden 186 adet Roman öğrenciyle oluşturulmuştur. Bu grup ile hem nicel hem de nitel çalışma yapılması planlanmış olsa da çocuklar kendi çalışmalarını kendileri şekillendirmiştir. Çünkü çocuklara dağıtılıp cevaplamaları istenen ve sonrasında toplanan anket formu aracılığıyla uygulanan "Öğrencilerde Öğrenilmiş Çaresizlik Ölçeği"nin çocuklar tarafından okunmadan doldurulduğu daha sonra çalışmanın nitel kısmını yapmak üzere sahaya gidince anlaşılmıştır. Ölçek ile derinlemesine görüşmeden elde edilen bulguların birbiri ile uyumsuzluğu nedeniyle sahanın nitel kısmına daha çok ağırlık verilmiştir. Böylece çocukların kendi sesleri ve sözleri ile dâhil olamadıkları çalışmaları önemsemedikleri anlaşılmış, bu durumla birlikte yeni çocukluk sosyolojinin teorik ve metodolojik tartışmaları ön plana çıkmıştır. Çalışmanın nitel kısmında ise 29 öğrenci ile görüşülmüştür. Çalışmada niteliksel araştırma deseni olarak fenomenoloji yöntemi benimsenmiştir.

Abstract:
In this study, it is thought that the social factors that the Romani people are exposed to generally cause them to lead a life in learned helplessness. It is believed that learned helplessness negatively affects the school success of Romani children. It is thought that the theory of learned helplessness, which is based on explaining the school success of the children in question, deserves to be reinterpreted from a sociological point of view, although it is used in the fields of psychology and social psychology. Since the society and the individual, which are an inseparable duo,  always reproduce each other,  it does not seem possible to be evaluated separately from each other. Moreover, it is thought that the negative perceptions and attitudes of the society towards the Romani people are primarily responsible for the emergence and persistence of learned helplessness. This study is based on an effort to understand the situation of Romani children living in Edirne within the education system. The aim of the study is to make an analysis on the failures and absenteeism of Romani children from a sociological point of view, by bringing together the approaches and discussions of different fields due to the complexity and multidimensionality of the subject. In this way, with the thought that it will be possible to interpret the subject from a wider perspective by getting rid of the constraints of the discussions of a single discipline, by staying in an interdisciplinary attitude in the theoretical part of the study; The concepts and discussions of sociology, educational sciences and psychology were used. The fieldwork of the study was formed with 186 Romani students attending the 6th and 7th grades in the secondary school in the city center of Edirne. Although both quantitative and qualitative studies were planned with this group, the children shaped their own studies. Because, it was understood when taking part in the fieldwork to do the qualitative part of the study that the "Learned Helplessness Scale in Students", which was applied through the questionnaire form distributed to the children and then collected, was filled without being read by the children. Due to the inconsistency of the findings obtained from the scale and in-depth interviews, more emphasis was placed on the qualitative part of the field. Thus, it was realized that children had not cared about the studies that they could not participate in with their own voices and words, so the theoretical and methodological discussions of the new childhood sociology came to the fore. In the qualitative part of the study, 29 students were interviewed. The phenomenology method was adopted as a qualitative research design in the study.