Türkiye'de aracı kurumların karlılığını belirleyen faktörler
Factors determining the profitability of brokerage houses in Turkey
Yazar: EYÜP KADIOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. BURAK GÜNALP
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Bu tez çalışmasında Türkiye'de sermaye piyasalarında faaliyet gösteren aracı kurumlar için, piyasa yapısı ve aracı kurum performansı arasındaki ilişkiye dair hipotezler, aracı kurum etkinliği için doğrudan bir ölçüt kullanılarak test edilmiştir. Diğer bir ifade ile çalışmamızda aracı kurumların karlılığının, piyasa gücü mü yoksa etkinlik tarafından mı belirlendiği araştırılmıştır. Aracı kurum etkinliğinin doğrudan hesaplanmasında stokastik sınır yaklaşımı kullanılmış; bu amaçla bir translog sınır maliyet fonksiyonu tahmin edilmiştir. Çalışmada 104 aracı kuruma ait 2000-2003 yılları arasındaki veriler kullanılmıştır. Çalışma sonucunda temel olarak üç ana bulguya ulaşılmıştır: (1) Etkinliğin, ister piyasa payı ile temsil edilsin isterse doğrudan bir ölçüt kullanılarak ölçülsün, karlılığın belirleyenleri arasında yer almadığı, buna karşın karlılığın temel belirleyeninin piyasa yoğunlaşması olduğu gözlemlenmiştir. Yani tahmin sonuçlarının yapı-davranış-performans hipotezini desteklediği sonucuna ulaşılmıştır. (2) Hesaplanan etkinlik skorlarından, aracı kurumların ortalama etkinliklerinin 2000 yılından 2003 yılı sonuna kadar azalan bir hızda düştüğü görülmüştür. (3) Maliyet fonksiyonuna banka aracı kurumların etkisini ölçmek amacıyla konulan kukla değişkenin katsayısından banka aracı kurumlarının göreceli olarak daha yüksek maliyet koşullarında çalıştıkları gözlenmiştir. Aracı kurumların karlılıklarının piyasa yoğunlaşması tarafından açıklanması, sektörde rekabeti engelleyici işbirliklerinin olabileceğini düşündürmektedir. Dolayısıyla, Sermaye Piyasası Kurulu'nun rekabeti artırıcı uygulamalara öncelik vermesinin çalışmamızın sonuçlan ile uyumlu bir politika olduğu kanaatini taşımaktayız. Aracılık komisyonlarının 01.01.2006 tarihinden itibaren serbest bırakılmasının sektördeki rekabeti artıracağı düşünülmektedir.Anahtar Sözcükler Aracı Kurum, Piyasa Yapısı, Piyasa Gücü, Etkinlik, Translog Maliyet Fonksiyonu, Stokastik Sınır Analizi

Abstract:
In this thesis, the hypotheses on the relationship between market structure and performance are tested by using a direct measure of efficiency for the brokerage houses operating in Turkish capital markets. In other words, this study investigates whether the profitability of brokerage houses are determined by market power or efficiency. The stochastic frontier approach is employed to estimate the efficiency of brokerage houses directly, and this is accomplished by estimating a stochastic translog cost function. The study uses data from 2000 to 2003 for 104 brokerage houses. The main findings of the study can be summarized in three points: (1 ) Efficiency is not among the determinants of profitability, regardless of whether it is proxied by market share or it is measured directly. Market concentration, on the other hand, is found to be one of the main determinants of profitability. (2) It is observed from the estimated efficiency scores of brokerage houses that the average efficiencies of brokerage houses decline at a decreasing rate from 2000 to 2003. (3) The dummy variable included in the cost function to asses the effect of bank-owned brokerage houses shows that the bank-owned brokerage houses operate under relatively high cost conditions. The finding that the profitability of brokerage houses is explained by market concentration would indicate that there might be collusive behavior in the sector which prevents competition. Therefore, we think that the competition-enhancing policies implemented by the Capital Markets Board would be in consistent with the findings of our study. It is believed that freeing of brokerage commissions as of January 1, 2006 will increase competition in the sector.Key Words Brokerage House, Market Structure, Market Power, Efficiency, Translog Cost Function, Stochastic Frontier Analysis