Morkaraman koyunlarında östrus ve anöstrus sezonlarında progesteron, östradiol, melatonin, FSH, LH hormonlarının değişimleri ve bazı döl verim parametrelerinin belirlenmesi
The changes of progesterone, estradiol, melatonin, FSH, LHhormone levels during estrous and anosestrus seasons and thedetermination of some fertility parametres in Morkaramansheep
Yazar: MERVE AKSOY
Danışman: PROF. MUSTAFA YAPRAK
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Zootekni Ana Bilim Dalı / Hayvan Yetiştirme Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Anöstrus = Anestrus ; Fertilite = Fertility ; Morkaraman koyunları = Morkaraman sheeps ; Östrus = Estrus ; Üreme hormonları = Reproductive hormones

Özet:
Amaç: Bu araştırma Morkaraman ırkı koyunlarda östrojen, progesteron, melatonin, FSH (folikül uyarıcı hormon) ve LH (lüteinleştirici hormon) hormonlarının kızgınlık siklusu ve anöstrus dönemlerindeki değişimlerinin belirlenmesi amacıyla yürütülmüştür.
Yöntem: Çalışma, Atatürk Üniversitesi Gıda ve Hayvancılık Uygulama ve Araştırma Merkezi Koyunculuk Birimi bünyesinde bulunan Morkaraman koyunları ile yürütülmüştür. Aşım sezonunda arama koçu ile kızgınlık gösteren koyunlar belirlenmiş ve tohumlama yapılmaksızın 10 baş Morkaraman koyunu sürüden ayrılarak deneme kurulmuştur. Üreme mevsiminde ise arama koçu ile kızgınlıkları tespit edilen her bir koyundan sekiz saat aralıklarla kan alınmıştır. Östrojen, progesteron ve melatonin hormonlarının tespit edilmesi için bir yıl süresince belirli aralıklarla kan örnekleri toplanmıştır. Kan örneklerinden elde edilen plazmalarda hormon düzeyleri ELISA testi ile belirlenmiştir. İki kızgınlık arasında kalan süre hesaplanarak kızgınlık siklusu uzunluğu (ÖKU) ve hormon düzeylerinden yararlanılarak kızgınlık siklusun dönemleri, aşım sezonu ve anöstrus sezonu tahmin edilmiştir.
Bulgular: İncelenen üreme özelliklerinden kızgınlık siklus uzunluğu ortalama 17,8 ± 1,48 gün olarak hesaplanmıştır. Östrojen, FSH ve LH düzeylerinin siklusun belli günlerinde aldığı en düşük ve en yüksek değerler sırasıyla, 7-25 ng/ml, 60-229 ng/ml ve 2-89 ng/ml olarak belirlenmiştir. Kızgınlık siklusu dönemleri ortalama olarak, östrus dönemi 21 saat, proöstrus dönemi 23,11 saat, metöstrus dönemi 34,40 saat ve diöostrus dönemi 14,71 gün olarak tahmin edilmiştir. Ovulasyon zamanı LH değeri ortalama 82,13 ng/ml olarak belirlenmiştir. Aşım sezonu 274,33 gün olarak, anöstrus sezonu 90,67 gün olarak belirlenmiştir. Kızgınlık siklusu döneminde belirlenen östrojen ile FSH ve LH hormonları arasındaki korelasyon pozitif, hormonlar arasındaki ilişki ise önemli olarak tespit edilmiştir (p<0,01). FSH hormonu ile LH hormonu arasındaki korelasyon ise pozitif ve arasındaki ilişki önemli (p<0,01) bulunmuştur. Araştırma sonuçlarına göre, ocak, şubat, mart, nisan, mayıs, haziran, temmuz, ağustos, eylül, ekim, kasım, aralık aylarında östrojen (ng/ml), progesteron (ng/ml) ve melatonin (ng/ml), FSH (ng/ml), LH (ng/ml), hormonlarının genel ortalamaları sırasıyla; 12,08, 10,37, 2,04, 0,00, 2,88, 6,42, 11,20, 11,80, 12,11, 15,05, 12,22, 12,54; 3,65, 2,58, 0,60, 0,00, 0,53, 2,15, 3,79, 3,70, 3,64, 3,66, 3,61, 3,69; 189,69, 140,31, 129,59, 115,98, 115,10, 113,31, 106,79, 100,44, 106,47, 157,35, 213,01, 229,31 olarak belirlenmiştir. Üreme hormonlarının yıllık değişimlerinin; ortalama günlük aydınlanma süresi ile, ortalama günlük sıcaklık arasında pozitif, Melatonin hormonu ile negatif bir korelasyon olduğu tespit edilmiştir (p<0,01). Melatonin hormonu ile östrojen ve progesteron hormonları arasındaki korelasyon pozitif olup istatistiki olarak önemli bulunmuştur (p<0,01).
Sonuç: Sonuç olarak, Morkaraman ırkı koyunlarda üreme hormonlarının değişimlerinin mevsime bağlı olduğu ve iklimsel faktörlerden etkilendiği belirlenmiştir. Kızgınlık süresinin bazı ırklarla benzer ve bazı ırklara göre daha kısa olduğu tespit edilmiştir. Anöstrus sezonu diğer yerli ırklara göre daha kısa bulunmuştur. Ayrıca Morkaraman ırkının anöstrus sezonun kısa olması sonucuna ulaşılması iki yılda üç kuzulatma sistemlerinin uygulanabilirliği konusunda olumlu sonuçlar göstermektedir.

Abstract:
Purpose: This research was carried out to determine the changes in the hormones estrogen, progesterone, melatonin, follicle stimulating hormone (FSH) and luteinizing hormone (LH) during the estrous cycle and anoestrus periods in Morkaraman sheep.
Method: The study was carried out with Morkaraman sheep in the Sheep Breeding Unit of Atatürk University Food and Livestock Application and Research Center. In the breeding season, the sheep that showed heat with the search ram were determined and 10 heads of Morkaraman sheep that were not inseminated were separated from the herd and the trial was established. Blood samples were collected during one year to determine the hormones estrogen, progesterone and melatonin. During the breeding season, blood was taken from each sheep that was estrous with the search ram at 8-hour intervals. The hormone levels in plasma of blood samples were determined through ELISA test.  By calculating the time between two estrus, the estrus cycle length (OCL) and hormone levels were used to estimate the periods of the estrus cycle, the breeding season and the anoestrus season.
Findings: The mean estrus cycle length was calculated as 17,8 ± 1,48 days from the reproductive characteristics examined. The lowest and highest values of estrogen, FSH and LH levels on certain days of the cycle were determined as 7-25 ng/ml, 60-229 ng/ml and 2-89 ng/ml, respectively. The periods of estrus cycle were estimated as 21 hours in estrus period, 23,11 hours in proestrus period, 34,40 hours in metestrus period and 14,71 days in dioestrus period. The mean LH value at the time of ovulation was determined as 82,13 ng/ml. The breeding season was determined as 274,33 days, and the anoestrus season was determined as 90,67 days. The correlation between estrus cycle Estrogen and FSH and LH hormones was positive, and the difference between hormones was significant (p<0,01). The correlation between FSH hormone and LH hormone was found to be positive and the relationship between them was significant (p<0,01). According to the results of the research, estrogen (ng/ml), progesterone (ng/ml) and melatonin (ng/ml), FSH in January, February, March, April, May, June, July, August, September, October, November, December. (ng/ml), LH (ng/ml), general averages of hormones, respectively; 12,08, 10,37, 2,04, 0,00, 2,88, 6,42, 11,20, 11,80, 12,11, 15,05, 12,22, 12,54; 3,65, 2,58, 0,60, 0,00, 0,53, 2,15, 3,79, 3,70, 3,64, 3,66, 3,61, 3,69, 189,69, 140,31, 129,59, 115,98, 115,10, 113,31, 106,79, 100,44, 106,47, 157,35, 213,01, 229,31. Annual reproductive hormone; It was determined that there was a positive correlation between the average daily light time variable and the average daily temperature, and a negative correlation with the hormone Melatonin (p<0,01). Correlation between melatonin hormone and estrogen and progesterone hormones was positive and statistically significant (p<0,01).
Results: As a result, it has been determined that the changes in reproductive hormones in Morkaraman sheep are seasonal and affected by climatic factors. It has been determined that the estrus period is similar to some breeds and shorter than some breeds. Anestrus season was found to be shorter than other native breeds. Additionally, the conclusion that the Morkaraman breed has a short anoestrus season shows positive results in the applicability of three lambing systems in two years.