Çifte vatandaşlık ve "Çelişik" siyasal tercih: Belçika'da yaşayan Türkiyelilerin ulusötesi siyasal katılımları üzerine nitel bir araştırma
Dual citizenship and "Contradictory" political choice: A qualitative study on the transnational political participation of Turkish nationals living in Belgium
Yazar: SEDA CAN TOPKAN
Danışman: DOÇ. DR. ABDULKERİM SÖNMEZ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Sosyoloji = Sociology

Özet:
Bu çalışma, Belçika'da yaşayan Türkiye kökenli bireylerin her iki ülke bağlamındaki siyasal görüşlerini, siyasal eylemlerini ve seçmen davranışlarını konu almaktadır. Avrupa ülkelerinde yaşayan ve çifte vatandaşlığa sahip Türkiye kökenli bireyler, ikamet ettikleri ülkelerde genellikle sol-sosyal demokrat eğilimli partileri, bu partilerdeki adayları ve sol-kanat politikaları desteklemek şeklinde bir siyasal katılım sergilerken, Türkiye'de ise daha ağırlıklı olarak sağ-kanat ve milliyetçi-muhafazakâr partileri, adayları ve politikaları desteklemektedir. Bu bakımdan Belçika'da yaşayan ve Avrupa kökenli olmayan en büyük ikinci göçmen grubunu oluşturan Türkiye kökenli göçmenler ve onların çocuklarının siyasal görüşleri ve seçmen davranışı özel bir ilgiyi hak etmektedir zira yurt dışı seçmenler arasında AKP ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'a en yüksek oranda destek veren göçmen gruplarından biri bu ülkede yaşayan Türkiye kökenli bireylerdir. Buna karşılık bu seçmen grubu, Belçika seçimlerinde ise ağırlıklı olarak sosyal demokrat, sosyalist ve çevreci (PS, SP.A-şimdiki Vooruit, PTB, PVDA, ECOLO, GROEN gibi) partileri ve bu partilerin listelerindeki adayları desteklemektedir. Bu seçmen davranışı birçok hâlde "çelişik" bir siyasal tercih olarak nitelendirilmekte ve gerek Avrupa ülkelerinde gerekse Türkiye'de özellikle seçim dönemlerinde çifte vatandaşlık ve yurt dışından oy kullanma hakkı gibi birçok önemli mesele etrafında şekillenen çeşitli tartışmalara ve eleştirilere konu olmaktadır.

Bu çalışma, "çelişik" olarak nitelendirilen bu siyasal davranışı ve böyle bir tanımlamanın kendisini sorgulamaya tabi tutarak Belçika'da yaşayan Türkiye kökenli göçmen bireylerin ulusötesi siyasal katılımlarının ardında yatan toplumsal, siyasal ve kültürel mekanizmaları ve bu mekanizmaların onların siyasal düşüncelerini ve eylemlerini belirleyen yapısal ve bireysel unsurlarla nasıl eklemleştiğini anlamak ve açıklamak amacını taşıyan nitel bir çalışmadır. Araştırmanın ampirik verileri 2017 yılında, toplam 93 katılımcı ile yarı-yapılandırılmış derinlemesine mülakatlar ve odak grup görüşmeleri vasıtasıyla derlenmiş olup, bu katılımcıların büyük bir kısmı Brüksel'de (Brüksel Başkent Bölgesi), Liège'de (Valon Bölgesi) ve Anvers'te (Flaman Bölgesi) ikamet eden bireylerden oluşmaktadır. Araştırma bulgularına göre, bireylerin gerek her iki ülkedeki sağ-sol ayrımına dair düşünceleri gerekse kendilerinin veya kendileriyle benzer konumdaki diğer seçmenlerin siyasal katılımlarını anlama, algılama ve yorumlama biçimleri üzerinde belirleyici olan yapısal ve bireysel etkenler tekil veya başat bir değişkene müracaat yoluyla anlaşılamayacak ölçüde büyük bir çeşitlilik göstermektedir ve bağlama bağlıdır. Bireylerin ulusötesi siyasal katılımlarındaki "çelişki" ya da "tutarlılık" onların göçmenlik konumları ile vatandaşlık statüleri başta olmak üzere sosyo-ekonomik düzeyleri; etnik, siyasal ve dinî kimlikleri; duyguları, beklentileri, kültürel ve siyasal değerleri; bireysel ya da kolektif çıkarlarına ilişkin düşünce ve algılamaları; her iki ülkenin kendine özgü toplumsal ve siyasal yapıları ve seçim sistemleri gibi birbiriyle çoğu hâlde iç içe geçmiş birçok etkenin belirlediği makro ve mikro düzeydeki olanaklar ve kısıtlar dahilinde anlam kazanmaktadır. 

Anahtar Sözcükler: Çelişik siyasal tercih, göç, göçmenlik, ulusötesilik, ulusötesi siyasal katılım, seçmen davranışı, siyasal sağ-sol ayrımı.

Abstract:
This study is concerned with the political views, political actions and voter behaviours of individuals of Turkish origin living in Belgium with regard to politics in both Turkey and Belgium. While dual-citizen Turkish migrants and their descendants living in European countries generally support left-wing and social democratic parties, candidates of these parties and left-wing policies in the countries in which they live, mostly they support right-wing and nationalist-conservative parties, candidates and policies in Turkey. In this sense the political views and voter behaviour of Turkish immigrants and their descendants living in Belgium deserves special attention since they represent the second largest non-European minority group in Belgium and they constitute one of the Turkish immigrant groups from which AKP (Justice and Development Party) and President Recep Tayyip Erdoğan have received the proportionally highest support. However, this electoral group mainly supports social democratic, socialist and environmentalist parties (such as PS, SP.A-now Vooruit, PTB, PVDA, ECOLO, GROEN) and the candidates on their lists in Belgian elections. This voting behaviour is often described as a case of "contradictory" political choice and it has been a topic for intense criticism both in European countries and in Turkey especially during election periods and has led to debates on the political utility and correctness of dual citizenship and the right to vote from abroad.

This study subjects both this assumed "contradictory" behaviour and the very notion of "contradiction" to a critical examination and aims at reaching a new understanding and providing a new explanation by a qualitative examination of the underlying social, political and cultural mechanisms behinds this "contradictory" transnational political participation and how these mechanisms articulate with the structural and individual factors that determine the political thoughts and actions of these individuals. The empirical data for this study has been collected in 2017 by means of conducting in-depth interviews and focus-group discussion with a total of 93 participants and almost all of these participants live in Brussels (Brussels Capital Region), Liège (Walloon Region) and Antwerp (Flemish Region). The research findings indicate that structural and individual factors and reasons that determine the opinions of individuals on the right-left distinction and the way in which they understand and interpret their own and other voters' behaviour in similar positions in both countries are too varied and context dependant. Therefore, any reference to a particular or dominant factor fails to account for the diversity and provide a satisfactory explanation. On the contrary, the terms "contradiction" or "consistency" derive their meaning within transnational political participation from macro and micro level possibilities and constraints determined by many and mostly intertwined factors such as immigrant and citizenship status; socio-economic level; ethnic, political and religious identities; feelings, expectations, cultural and political values; thoughts and perceptions concerning individual or collective interests and the unique social and political structures and electoral systems of both countries. 

Keywords: Contradictory political choice, migration, transnationality, transnational political participation, voting behaviour, distinction of political right-left.