Diş hekimliği öğrencilerinin radyasyon konusundaki bilgi ve davranışları: Kesitsel ve nitel karma  (mikst) çalışma
Knowledge and behavior of dental students on radiation: A cross-sectinal and qualitative (mixed) study.
Yazar: SERAP DUMAN
Danışman: DOÇ. DR. NİLÜFER ERSAN
Yeditepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İş Sağlığı ve Güvenliği Ana Bilim Dalı / Halk Sağlığı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Radyoloji ve Nükleer Tıp = Radiology and Nuclear Medicine

Özet:
Bu tezin amacı, diş hekimliği öğrencilerinin radyasyondan korunma eğitimi ile ilgili
edindikleri bilgilerin yeterli ve kalıcı olup olmadığı konusunun araştırılması; bu
bilgilerin, öğrencilerin tutum ve davranışlarına olan etkisi ile sahada
uygulanabilirliğinin değerlendirilmesidir. Bu araştırma kesitsel ve nitel olmak üzere
karma bir çalışma şeklinde yürütülmüştür. Araştırma; veri toplama tekniklerinden anket,
görüşme ve gözlem olmak üzere üç yöntemin birlikte kullanılmasıyla gerçekleşmiştir.
Anket çalışması 32 soru ile toplam varyansın %65'ini açıklayan likert tipi, açık ve
kapalı uçlu karma sorulardan oluşmuştur. Veriler Google Form aracılığıyla toplanmıştır.
Ayrıca her iki üniversiteden 8'er öğrenci olmak üzere toplam 16 öğrenci ile 6 soruluk
yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak birebir görüşmeler yapılmış ve buna ek
olarak da 22 maddeden oluşan ortam ve davranış izleme formu ile veriler toplanmıştır.
Araştırmanın amacı doğrultusunda hazırlanan karma anket, İstanbul'da bulunan biri
devlet diğeri vakıf üniversitesinde yer alan iki diş hekimliği fakültesinin 4. ve 5. sınıf
öğrencilerine çevrimiçi olarak etik kurallara uygun şekilde iletilmiştir. Elde edilen
veriler incelendiğinde; cinsiyet, okul ve sınıf değişkenleri ile istatistiksel olarak anlamlı
sonuçlar verdiği görülmüştür.
Anket verileri değerlendirildiğinde, teorik anlamda mesleki radyasyon kavram
bilgilerinde bazı eksiklikler olduğu ortaya çıkmış ve pandeminin buna etkisinin
azımsanmayacak düzeyde olduğu fark edilmiştir. Örneğin, iyonize radyasyon kavramını
tam olarak tanımlayabileceğini söyleyen öğrencilerin oranı %16,1 olup oldukça düşük
bir oran olarak karşımıza çıkmıştır. Benzer şekilde stokastik ve deterministik etkinin ne
olduğu ile ilgili yeterli bilgiye sahip olmadıkları görülmüştür. Dozlar ve radyasyonlu
alan türleri hakkında da öğrencilerin ortalama %20'si bilgi sahibi olduklarını
belirtmişlerdir. Bununla birlikte radyasyona karşı kullanılması gereken korunma
yöntemleri ve kişisel koruyucularla ilgili yüksek oranlarda olumlu sonuçlar elde
edilmiştir. Kişisel koruyucuların kullanımıyla ilgili teorik olarak Marmara Üniversitesi
öğrencilerinin Yeditepe Üniversitesi öğrencilerine nazaran daha bilgili ve korunma
tedbirleri konusunda daha duyarlı cevaplar verdiği görülmüştür. Bunun en önemli
sebebinin pandeminin eğitimde yarattığı olumsuz etki olabileceği düşünülmüştür.
Çünkü Marmara Üniversitesi radyasyon konusundaki eğitimlerine 2. sınıfta
başlamaktadır dolayısıyla araştırmaya katılan 4. ve 5. sınıf öğrencileri pandemiden
önceki yıl bu konularda eğitim alabilmişlerdi. Buradan da eğitimin; teorik bilgiye
etkisinin çok önemli olduğu anlaşılmaktadır. Araştırmanın nitel bölümünde elde edilen
en önemli sonuç ise her iki üniversite öğrencilerinin radyasyonun riskleri hakkındaki
yetersizliklerinin farkında oldukları, korunma tedbirlerini bilmelerine rağmen
uygulamada gerekli davranışı göstermedikleri ancak bu durumun kendilerinde
rahatsızlık yarattığı anlaşılmıştır. Bu konuda sorumluluk almaya hazır oldukları, daha
dikkatli olmaları gerektiğini bildikleri ve tamamlayıcı eğitim istedikleri anlaşılmıştır.

Abstract:
The aim of this thesis is to investigate whether the knowledge acquired by students of dentistry about radiation protection education is sufficient and permanent, to evaluate the effect of this knowledge on the attitudes and behaviors of the students and its applicability in the field. This study was conducted as a mixed cross-sectional and qualitative study. The study was realized by using three methods of data collection techniques: questionnaire, interview and observation.
The questionnaire consisted of 32 likert-type, open-ended and closed-ended mixed questions explaining 65% of the total variance. Data were collected through Google Form. In addition, one-on-one interviews were conducted with a total of 16 students, 8 students from each university, using a 6-question semi-structured interview form, and in addition, data were collected with an environment and behavior monitoring form consisting of 22 items.
The mixed questionnaire, which was prepared in line with the purpose of the study, was delivered online in line with ethical rules to the 4th and 5th grade students of two faculties of dentistry in Istanbul, one of which is a state and the other a foundation university. When the obtained data were analyzed, it was seen that the gender, school and class variables yielded statistically significant results.
When the survey data were evaluated, it was revealed that there were some deficiencies in the theoretical knowledge of occupational radiation concepts and it was realized that the pandemic had a significant effect on this. For example, the rate of students who said that they could fully define the concept of ionizing radiation was 16.1%, which is a very low rate. Similarly, it was observed that they did not have enough information about the stochastic and deterministic effects. An average of 20% of the students stated that they had knowledge about doses and types of radiation fields. However, high rates of positive results were obtained regarding the protection methods that should be used against radiation and personal protectors. Theoretically, it was observed that Marmara University students were more knowledgeable about the use of personal protective equipment and more sensitive about protection measures than Yeditepe University students. It was thought that the most important reason for this may be the negative impact of the pandemic on education.
Because Marmara University starts its education on radiation in the 2nd grade, the 4th and 5th grade students who participated in the study were able to receive education on these issues in the year before the pandemic. This shows that the effect of education on theoretical knowledge is very important. The most important result obtained in the qualitative part of the study was that both university students were aware of their inadequacies about the risks of radiation, and although they knew the protection measures, they did not show the necessary behavior in practice, but this situation caused discomfort for them. It was understood that they were ready to take responsibility in this regard, knew that they needed to be more careful and wanted complementary training.