Türkiye'nin 2023 nüfus piramidine göre sağlık harcamaları projeksiyonu
Projected health expenditures of Turkey according to the 2023 population pyramid
Yazar: HANİFE BİLLERLİOĞLU
Danışman: PROF. DR. ÖZGÜR ASLAN
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sağlık Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ekonomi = Economics ; Kamu Yönetimi = Public Administration ; Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management
Dizin: ARIMA modelleri = ARIMA models ; Hükümet harcamaları = Government expense ; Kamu harcamaları = Public expenditures ; Nüfus = Population ; Nüfus göstergeleri = Population indicators ; Sağlık ekonomisi = Health economics ; Sağlık harcamaları = Health expenditures

Özet:
Ülkemizde kişi başına düşen sağlık harcamaları 2007-2017 yılları arasında %58,6 oranında artış göstermiştir, son beş yıllık dönemde ise bu artış oranı %36,6 olmuştur. Kişi başına düşen sağlık harcamalarının reel olarak yıllık ortalama büyüme oranı değerlendirildiğinde ise 2009-2013 yılları arasında %0,8'lik, 2013-2017 yılları arasında ise %3,2'lik bir artışın olduğu tespit edilmiştir. Sağlık harcamalarındaki artış sadece Türkiye'de değil; nüfusların demografik yapısının değişmesiyle, yaşam beklentisinin giderek artmasıyla, sağlık alanında tanı ve tedavi de kullanılan teknolojik gelişmelerin hız kazanması ile birlikte global olarak tüm dünya da gerçekleşmektedir. Ancak Türkiye gelişmiş ülkelere göre demografik değişim süreci ile son zamanlarda karşı karşıya kalmıştır. Mevcut durumda Türkiye'nin 2018 yılında %8,7 olan 65 yaş üstü nüfusunun 2023 yıllında %10,2'ye yükseleceği tahmin edilmektedir. Nüfus popülasyonundaki yaşlanmanın sağlık harcamalarına etkisinin derecesi tartışılsa da, sağlık harcamalarında "popülasyon yaşlanması" vazgeçilmez bir faktör olarak kabul edilmektedir. 
Bu tez çalışması ile birlikte Türkiye'nin 2018-2023 yılları arasındaki sağlık harcamasının projeksiyonu; kişi başına düşen gelir, doğumda beklenen yaşam süresi, TUİK tarafından açıklanan 2023 nüfus tahmininden yola çıkarak 0-14 ile 65 ve üstü yaş aralığındaki popülasyon oranı değişkenlerinin dahil edilmesi ile gerçekleştirilmiştir. Çalışmada zaman serisi analizi yöntemi olan ARIMAX yönteminden yararlanılmıştır. Sonuçta; 2017 yılında 1193$ olan kişi başına düşen sağlık harcamalarının 2023 yılında 1207$'a yükseleceği tespit edilmiştir. Kişi başına düşen gelir ile sağlık harcamaları arasında pozitif yönlü bir ilişki saptanmıştır; kişi başına düşen gelirde %1'lik bir artış sağlık harcamalarında %3,09'luk bir artışa neden olmaktadır. 0-14 yaş aralığındaki nüfus oranı ile sağlık harcamaları arasında ise ters yönlü bir ilişki saptanmıştır; 0-14 yaş aralığındaki nüfus oranında %1'lik bir artış sağlık harcamalarında %13,95'lik bir azalışa neden olmaktadır. Doğumda beklenen yaşam süresi ile 65 ve üstü yaş oranı değişkenlerinin sağlık harcamalarındaki etkisi anlamsız bulunmuştur.

Abstract:
In our country, health expenditures per capita between 2007 and 2017 have increased by 58.6% and over the past five years, the rate increased by 36.6%. When the average annual growth rate of health expenditures per capita is evaluated in real terms, there was an increase of 0,8% between 2009 and 2013 and a 3.2% increase between 2013 and 2017.  Rising health expenditures are not limited to Turkey. With changes in the demographic population structures, ever increasing life expectancy, and the acceleration of technological developments in diagnosis and treatment,  health expenditures are rising all over the world.  Turkey, however, has faced a more significant demographic change than developed countries.  In 2018, 8.7% of Turkey's population was over the age of 65, but is expected to rise to 10.2% by 2023. 
Even though the extent of the impact of aging population on health expenditures is debatable, aging populations are an indisputable factor in health expenditures. In this study, we examine variables containing projections of health expenditures in Turkey between the years of 2018 and 2023, per capita income, life expectancy at birth, the 2023 population estimates published by TUIK, population rates of groups under the age of 14 and over the age of 65.   ARIMAX was used for time series analysis.  The results indicate that the health expenditures per capita, ($1193 in 2017), would increase to $1207 in 2023. There was a positive relationship between per capita income and health expenditures with results showing a 1% increase in per capita income leads to an increase of 3.09% in health expenditures. There was an inverse relationship between the under age 14 population and health expenditures with results showing a 1% increase in the under 14 population ratio leads to a 13.95% decrease in health expenditures. The effects of other variables on health expenditures, such as life expectancy at birth and the over 65 age group, were found to be insignificant.