Büyük Selçuklu Devletinin diğer Selçuklu devletleri ile münasebetleri
The relationship of the Great Seljuqs State with other Seljuq states
Yazar: ÜLKÜ ÇİFTCİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NİLAY AĞIRNASLI
Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History

Özet:
Büyük Selçuklu Devleti 1040 yılında Gazneliler Devleti'ne karşı kazanılan Dandanakan Savaşı sonrasında kuruldu ve savaş sonunda toplanan Merv Kurultayı'nda alınan kararlar ile ileride fethedilmesi planlanan yerler Selçuklu hanedan üyeleri arasında paylaşıldı. Selçuklu hanedan üyeleri kendilerine verilen bölgeleri fethetmekle birlikte fetih bölgelerinde Büyük Selçuklu Devleti'ne tâbi olacak şekilde yeni Selçuklu Devletleri kurdular. Tuğrul Bey, Büyük Selçuklu Devleti'nin sultanı olarak devlet merkezi olan Nişapur'da oturmaktaydı. Çağrı Bey'in oğlu olan Melik Kavurd'a verilen Kirman coğrafyasında Kavurd bölgede yaptığı başarılı fetihlerle Büyük Selçuklu Devleti'nin ilk vassal kolu olan Kirman Selçuklu Devleti'ni kurdu. Kutalmışoğlu Süleymanşah Anadolu içlerine yaptığı başarılı fetihlerle İznik merkez olmak üzere Büyük Selçuklu Devleti'ne tâbi Anadolu Selçuklu Devleti'nin temellerini attı. Selçuklu emir ve beylerinin Suriye bölgesine yaptıkları akınlar ile bölgede önce Büyük Selçuklu Devleti'ne tâbi bir beylik ardından sınırların genişlemesi ile Suriye Selçuklu Devleti'nin temelleri atıldı. Irak Selçuklu Devleti ise Büyük Selçuklu Sultanı Sancar tarafından kurulmuş ve yönetimine de yeğeni Mahmud getirildi. Büyük Selçuklu Devleti'ne tâbi bir şekilde kurulan bu Selçuklu Devletleri'nin hükümdarları Büyük Selçuklu Devleti'ne tâbi bir devlet olarak kurulmuş olsalarda değişen siyasi ve askerleri durumlara göre Büyük Selçuklu Devleti sultanlarına karşı isyan etmekte ve onların yerine geçmekte tereddüt etmemekteydiler. Büyük Selçuklu Devleti'ne bağlı olarak kurulan diğer Selçuklu Devletleri'nin gerek kurucuları gerekse de hükümdarları Selçuklu hanedanı üyesi olmanın verdiği meşru bir hak ile tâbilikten vazgeçip metbu sultan olmak istediklerinden dolayı devlet merkezinde yaşanan siyasi bir istikrarsızlıktan faydalanıp isyan etmekteydiler. Büyük Selçuklu Devleti tahtına geçen Selçuklu hanedan üyeleri metbu bir hükümdar olarak tâbi devletlerin gösterdiği en ufak bir isyana gerek askeri gerekse de siyasi olarak müdahele etmekte tereddüt etmemişlerdir.

Abstract:
The Great Seljuk State was established in 1040 after the Dandanakan War, which was won against the Ghaznavid State and As a result of the decisions taken at the Merv Congress convened at the end of this war, the places planned to be conquered in the future were also shared among the members of the Seljuk dynasty. In addition to conquering the regions given to them, the Seljuk dynasty members also established new Seljuk States, which were affiliated to the Great Seljuk State, in these conquest regions. As the sultan of the Great Seljuk State, Tugrul Bey was in Nishapur, thestate center. Melik Kavurd, the son of Çağrı Bey, as a result of his successful conquests in the Kerman geography given to him; He established the Kerman Seljuk State, the first vassal region of the Great Seljuk State. Kutalmisoglu Suleymansah as a result of his successful conquests in the iner regions of Anatolia; Especially in the center of Iznik region, he started the establishment process of the Anatolian Seljuk State, which was affiliated to the Great Seljuk State. As a result of the attacks of the Seljuk commanders and beys in the Syrian region; In this region, first a principality affiliated to the Great Seljuk State was established, and then the establishment process of the Syrian Seljuk State began with the expansion of the country's borders. The Iraq Seljuk State was established by the Great Seljuk Sultan Sancar and the management of this state was given to Mahmud, the nephew of Sultan Sancar. Although the rulers of these Seljuk States, which were affiliated to the Great Seljuk State, they were thinking of rebelling against the Great Seljuk State sultans and seizing the management of the Great Seljuk State due to the changing political and military situations. Since both the establishers and rulers of the other Seljuk States, which were established under the Great Seljuk State, were also members of the Seljuk dynasty, they accepted being the ruler of the Great Seljuk State as a legitimate right instead of being a affiliated ruler. Therefore, they were revolting by taking advantage of the political instability in the center of the Great Seljuk State. Seljuk dynasty members who provided the management of the Great Seljuk State, as the ruler at the head of the state; They intervened both militarily and politically in the slightest rebellion of the vassal states.