Erzurum ve çevresindeki karaciğer sirozu hastalarında osteoporoz sıklığı
The frequency of osteoporosis in patients with liver cirrhosis in Erzurum and surrounding
Yazar: BURAK MENEKŞE
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖMER TOPDAĞI
Atatürk Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Gastroenteroloji = Gastroenterology
Dizin: Erzurum = Erzurum ; Hepatit B = Hepatitis B ; Karaciğer = Liver ; Karaciğer hastalıkları = Liver diseases ; Karaciğer sirozu = Liver cirrhosis ; Karaciğer sirozu = Liver cirrhosis ; Osteoporoz = Osteoporosis

Özet:
Amaç: Karaciğer sirozu hastalarında osteoporoz sıklığının sağlıklı popülasyona göre artıp artmadığının incelenmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Karaciğer sirozu tanılı 50 hasta ve benzer yaş grubundan sağlıklı 50 kişiye DEXA (dual enerjili x ışını absorbsiyometrisi) testi uygulandı ve L1-L4 T skorları tespit edildi. Ayrıca tüm hastalara ait yaş, cinsiyet, hastalık etiyolojisi, gelişen komplikasyonları, Child-Pugh skoru, sodyum ile düzeltilmiş MELD (Model for End-stage Liver Disease) skoru, serum D vitamini ve düzeltilmiş serum kalsiyum düzeyleri toplandı. 
Elde edilen tüm veriler Microsoft Excel 2013 programına kaydedildi. Verilerin analizinde SPSS (Statictical Package for Social Sciences) 20,0 istatistik programı kullanıldı. SPSS'de Kolmogorov-Smirnov testi ile grup dağılımlarının normal olduğu görüldü. Daha sonra Student's t-test ile hasta ve kontrol grubunun verileri analiz edildi. 
Bulgular: Karaciğer sirozlu hasta grubuna dahil edilen 50 hastanın 32'si (%64) erkek, 18'i (%36) kadındı. Kontrol grubuna dahil edilen 50 hastanın ise 15'i (%30) erkek, 35'i (%70) kadındı. Yaş ortalaması karaciğer sirozlu grupta 58,18 ± 10,67 ve kontrol grubunda 59,82 ± 11,54 olarak bulundu. VKİ (vücut kütle indeksi) ortalaması karaciğer sirozlu hasta grubunda 27,62 ± 3,65 kg/m2 iken kontrol gubunda 29,46 ± 5,26 kg/m2 olarak bulundu. Karaciğer sirozu tanılı hasta grubu etiyolojik açıdan incelendiğinde 20 (%40) hastanın kronik HBV (hepatit B virüsü) enfeksiyonuna bağlı olduğu, 13 (%26) hastanın kriptojenik olarak kabul edildiği, 4 (%8) hastanın kronik HCV (hepatit C virüsü) enfeksiyonuna bağlı olduğu, 4 (%8) hastanın NASH (nonalkolik steatohepatit)'e bağlı olduğu, 3 (%6) hastanın otoimmün hepatite bağlı olduğu, 2 (%4) hastanın primer biliyer kolanjiopatiye bağlı olduğu, 2 (%4) hastanın kardiyak hastalığa bağlı olduğu, 1 (%2) hastanın hemokromatozis hastalığına bağlı olduğu ve 1 (%2) hastanın Wilson hastalığına bağlı olduğu görüldü. DEXA testinde T skorları ortalaması hasta grubunda -1,58 ± 1,44 SD (standart sapma)ve kontrol grubunda -1,01 ± 1,32 SD olarak hesaplandı. 
Sonuç: Gruplar arasında cinsiyet ve yaş açısından istatistiksel olarak anlamlı fark tespit edilmedi. VKİ açısından karşılaştırıldığında kontrol grubunda karaciğer sirozlu gruba göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yükseklik bulundu (P=0,045). Karaciğer sirozlu grup etiyolojik açıdan incelendiğinde en sık sebep 20 (%40) hasta ile kronik HBV enfeksiyonu olarak tespit edildi. DEXA testi T skorları açısından karşılaştırıldığında karaciğer sirozlu hasta grubunda kontrol grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı düşüklük saptandı (P=0,045). Karaciğer sirozunun osteoporoz gelişimi için bir risk faktörü olduğu ve bu hastaların osteoporoz açısından takip edilmesi gerektiği sonucu çıkartıldı.
Anahtar Kelimeler: Karaciğer sirozu, osteoporoz, kronik hepatit B enfeksiyonu.

Abstract:
Objective: It is aimed to investigate whether the frequency of osteoporosis in patients with liver cirrhosis increases compared to the healthy population.
Material and Method: DEXA (dual energy x-ray absorptiometry) test was applied to 50 patients with liver cirrhosis and 50 healthy people of similar age group and L1-L4 T scores were determined. In addition, age, gender, disease etiology, developing complications, Child-Pugh score, sodium-corrected MELD (Model for End-stage Liver Disease) score, serum vitamin D and corrected serum calcium levels were collected. All the data obtained were recorded in Microsoft Excel 2013 program. SPSS (Statictical Package for Social Sciences) 20.0 statistics program was used in the analysis of the data. In SPSS, it was seen that group distribution was normal with the Kolmogorov-Smirnov test. Then, the data of the patient and control groups were analyzed with Student's t-test. 
Findings: Of the 50 patients included in the liver cirrhosis group, 32 (64%) were male and 18 (36%) were female. Of the 50 patients included in the control group, 15 (30%) were male and 35 (70%) were female. The mean age was 58.18 ± 10.67 in the liver cirrhosis group and 59.82 ± 11.54 in the control group. While the mean BMI (body mass index) was 27.62 ± 3.65 kg / m² in the patient group with liver cirrhosis, it was 29.46 ± 5.26 kg / m² in the control group. When the patient group diagnosed with liver cirrhosis was examined etiologically, it was seen that 20 (40%) patients were due to chronic HBV (hepatitis B virus) infection, 13 (26%) patients were considered to be cryptogenic, 4 (8%) patients had chronic HCV (hepatitis C virus) infection. 4 (8%) patients were NASH (nonalcoholic steatohepatitis), 3 (6%) patients were due to autoimmune hepatitis, 2 (4%) patients were associated with primary biliary cholangiopathy, 2 (4%) patients were due to cardiac disease, 1 (2%) patient was due to hemochromatosis disease and 1 (2%) patient was related to Wilson disease. In the DEXA test, the mean T scores were calculated as -1.58 ± 1.44 SD (standard deviation) in the patient group and -1.01 ± 1.32 SD in the control group.
Results: There was no statistically significant difference between the groups in terms of gender and age.  When compared in terms of BMI, a statistically significant increase was found in the control group compared to the liver cirrhosis group (P = 0.045).  When the group with liver cirrhosis was examined etiologically, the most common cause was determined as chronic HBV infection with 20 (40%) patients.  When the DEXA test was compared in terms of T scores, a statistically significant decrease was found in the patient group with liver cirrhosis compared to the control group (P = 0.045).  It was concluded that liver cirrhosis is a risk factor for the development of osteoporosis and these patients should be followed in terms of osteoporosis. 
Keywords: Liver cirrhosis, osteoporosis, chronic hepatitis B infection.