Hârûnürreşîd Döneminde Bermekîler
Barmakids in the period of Harun al-Rashid
Yazar: SAMİ OKAN KÖSE
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ İSMAİL BÜLBÜL
Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Tarih = History
Dizin: Abbasiler = Abbasids ; Bermekiler = Barmakids ; Harun er-Reşid = Harun er-Reşid ; Vezirlik = Vizierata ; İslam tarihi = Islamic history

Özet:
Bermekîler,  Abbâsî Devleti'nin kuruluşundan itibaren başta vezirlik olmak üzere Abbâsî Devleti içinde birçok farklı üst düzey mevkide önemli vazifeler üstlenmiş, etnik köken olarak Fârisî (Acem, İranlı) olan bir ailedir. Bu aile, Abbâsî Devleti'nin tarih sahnesine çıkmasıyla beraber aşamalar halinde devlet içinde güç ve etkinlik kazanmış, Hârûnürreşîd döneminde (H. 170-193/ M. 786-809) siyasi, sosyal ve iktisadi alanlarda gücünün doruğuna ulaşmıştır. Hârûnürreşîd ise, kaynakların ittifak içinde olmadıkları birtakım sebep veya sebeplerden (Cafer-Abbase ilişkisi, Bermekîler'in güç ve nüfuz kazanması, Yahyâ b. Abdullah olayı, etnik ve dini sebepler) dolayı Bermekî ailesini ortadan kaldırmıştır (H. 187/ M. 30 Ocak 803).
	Bu çalışma, Bermekî ailesinin çoğunlukla Hârûnürreşîd döneminde ortaya koydukları faaliyetleri kapsamaktadır. Bermekîler hakkında Türkçe literatüründe daha önce yapılmış çeşitli çalışmalar mevcuttur. Bu çalışma ise konu üzerine daha önce yapılmış çalışmalara göre; Bermekî aile fertleri arasında daha ayrıntılı bir karşılaştırma yapması, aktif oldukları dönem dâhilinde yaşayış ve statülerine ilişkin daha farklı tarihi anlatılar ve analizler ortaya koyması, özellikle de ortadan kaldırılış sebeplerine dair yeni bakış açıları getirmesi hasebiyle önem arz etmektedir. 
Bu çalışmanın hazırlanmasındaki temel amaç; Bermekî ailesi hakkında daha önce yapılmış çalışmalara ek olarak literatüre daha farklı bilgiler ışığında daha yeni ufuklar ve yaklaşımlar katmaktır. 
Çalışmanın ortaya konulma sürecinde başta klasik İslam tarihi kaynakları ve bunlardan bazısının Türkçe çevrisi, Arapça ve Türkçe dilinde yapılmış olan telif eserler, İslam ansiklopedisi maddeleri ve Batılı yazarların Türkçe diline çevrilmiş olan araştırma eserlerinden yararlanılmıştır.
Bu araştırma ile Bermekî ailesi hakkında yeni algılar yaratacak anlatılara ulaşılmıştır. Bermekîler'in ortadan kaldırılış sebepleri hususunda da ilk ve en önemli sebebin elde ettikleri nüfuz ve güç olabileceği şeklindeki bilgisi elde edilmiştir. Ayrıca Bermekîler'in geneline yönelik girişilen bertaraf hareketinin bir sebebi olarak              Hârûnürreşîd'in sabrını taşıran son damlanın da Cafer-Abbâse ilişkisi veya Yahyâ b. Abdullah'ın serbest bırakılması olaylarından biri olabileceği fikrine ulaşılmıştır.      Cafer-Abbâse ilişkisi veya Yahyâ b. Abdullah'ın serbest bırakılması olaylarından birinin aynı zamanda Bermekîler'den neden sadece Cafer el-Bermekî'nin öldürüldüğünün cevabı olabileceği görülmüştür. Buna karşın bu konunun (Bermekîlerin ortadan kaldırılış sebepleri), radikal çıkarımlara izin vermeyecek ölçüde birbirinden farklı görüş ve anlatıları barındırdığı fikrine de varılmıştır.

Abstract:
Since the foundation of the Abbasid Caliphate, the Barmakids, which is a family that has a Persian (Ajam, Iranian) ethnic origin, had been serving important duties within many different high-level positions, especially the vizier in the Abbasid Caliphate. In the historic scene, this family gained power and effectiveness in stages within the state, through the rise of the Abbasid Caliphate. The family reached the peak of its power in political, social, and economic ones during the period of Harun al-Rashid. Harun al-Rashid, on the other hand, eliminated the Barmakids family for some reasons (Jafar-Abbāsa relations, Barmakids gaining power and influence, Yahya b. Abdullah incident, ethnic and religious reasons) on which the sources are not in alliance with.
This study comprises the activities carried out by the Barmakids family mostly during the Harun al-Rashid period. There are several previous studies about the Barmakids in Turkish literature. This study, compared to the previous ones on the subject, includes more detailed comparisons among the Barmakids family members. It also provides different historical narratives and analyses of their life and status during the period in which they were active. It is especially important for the development of new perspectives about the reasons for its disappearance.
The main purpose in the preparation of this study, in addition to the previous ones about the Barmakids family, is to add new horizons and approaches to the historical literature in the light of different information.
In the process of the study, the sources of the Classical Islamic history, the Turkish translation of some of them, copyrighted works were written in Arabic and Turkish, articles of the Islamic encyclopedia and research works translated into the Turkish language of Western authors were used.
With this research, narratives that will create new perceptions about the Barmakids family have been reached. Among the reasons for Barmakids' elimination, information was obtained that the first and the most important reason could be their influence and power. Besides, it has been reached the idea that the final straw of Harun al-Rashid 's patience as the reason for Barmakids' attempt to eliminate may be one of the Jafar-Abbāsa relationship or one of Yahya b. Abdullah's release events. It has been observed that.