Yazlık buğdayda farklı gelişim dönemlerinde uygulanan sulamaların ve azot dozlarının buğday verimi ve kalitesi üzerindeki etkileri
The effects of irrigation and nitrogen dosages applied at different development stages of summer wheat on grain yield and quality
Yazar: MAHMOOD ESHAQZAI
Danışman: PROF.DR. MAHMUT KAPLAN
Erciyes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı / Tarla Bitkileri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Azot = Nitrogen ; Buğday = Wheat ; Buğday gluteni = Wheat gluten ; Sulama = Irrigation

Özet:
Buğday, küresel gıda güvenliğinde, verim ve kaliteyi etkileyen faktörler arasında önemli bir yere sahiptir. Bu çalışmada, buğdayın farklı büyüme dönemlerinde uygulanan farklı sulama zamanları ve azot dozlarının etkileri araştırılmıştır. Çalışmada, dokuz farklı sulama dönemi (tam sulama, kardeşlenme+çiçeklenme, sapa kalkma, gebecik, başaklanma, çiçeklenme, süt olum, çiçeklenme+hamur olum ve yağmur) ve dört farklı azot dozu (8, 12, 16 ve 20 kg/da) uygulaması yapılarak yürütülmüştür. Kardeş sayısı, tane verimi, biyolojik verim, bitki boyu, yüz tane ağırlığı ve başaktaki tanesayısı gibi morfolojik parametreler ve gluten içerikleri ele alınarak sulama ve azot dozunun bitki gelişimi ve içerdiği gluten miktarları açısından kıyaslanması yapılmıştır. Sonuçlar, tam sulamanın, özellikle en yüksek azot dozu (N20) ile birlikte uygulandığında, incelenen çoğu parametrede en yüksek değerleri sağladığını göstermiştir. Bu durum, buğdayın büyüme mevsimi boyunca yeterli su ve besin kaynağının önemini vurgulamaktadır. Ayrıca, sulama dönemi ve azot dozlarının etkileşiminin, özellikle yüksek ve düşük moleküler ağırlıklı glutenlerin birikimi olmak üzere, tane protein bileşimi üzerinde önemli bir etkiye sahip olduğu bulunmuştur. Bu bulgular, buğday verimini ve kalitesini en üst düzeye çıkarmak için sulama ve azot yönetimi stratejilerinin hassas bir şekilde ayarlanması gerektiğini göstermektedir. Bu çalışmanın sonuçları, buğday yetiştiriciliğinde optimum verim ve kalite elde etmek için sulama ve azot uygulamalarının optimize edilmesine yönelik pratik öneriler sunmaktadır.

Abstract:
Wheat plays a crucial role in global food security, and factors influencing its yield and quality are of great importance. This study investigated the effects of different irrigation timings and nitrogen doses applied during various growth stages of wheat. The study involved nine different irrigation timings (full irrigation, tillering + flowering, stem elongation, booting, heading, flowering, milk stage, flowering + dough stage, and rain-fed) and four different nitrogen doses (8, 12, 16, and 20 kg/da). Morphological parameters such as tillering, grain yield, biomass, plant height, hundred-grain weight, and seeds per spike were evaluated, along with gluten content, to compare the effects of irrigation and nitrogen dose on plant growth and gluten levels. The results indicated that full irrigation, especially when combined with the highest nitrogen dose (N20), yielded the highest values in most of the examined parameters. This highlights the importance of adequate water and nutrient supply throughout the wheat growing season. Furthermore, the interaction between irrigation timing and nitrogen dose was found to have a significant impact on grain protein composition, particularly the accumulation of high and low molecular weight glutens. These findings suggest that irrigation and nitrogen management strategies need to be fine-tuned to maximize wheat yield and quality. The results of this study provide practical recommendations for optimizing irrigation and nitrogen applications to achieve optimum yield and quality in wheat cultivation.