Yeşim Ustaoğlu sinemasında kadının mekânda temsili
Representation of women in urban space in Yesim Ustaoglu cinema
Yazar: SERDAR BAŞÇETİN
Danışman: DOÇ. DR. GÜLAY YILMAZ DİKO
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kadın Çalışmaları ve Toplumsal Cinsiyet Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Feminist kuram = Feminist theory ; Feminizm = Feminism ; Kadın sorunları = Women problems ; Kadınlar = Women ; Kentsel haklar = Urban rights ; Sinema = Cinema ; Temsil = Representation ; Toplumsal cinsiyet = Gender ; Türk sineması = Turkish cinema ; Ustaoğlu, Yeşim = Ustaoğlu, Yeşim

Özet:
Sinema sanatı, ortaya çıktığı ilk andan itibaren kitlesellik açısından hiçbir sanat dalının ulaşamayacağı bir noktaya ulaştı ve bu durum zaman içerisinde hızını hiç kaybetmedi. Sinema insanları sadece eğlendiren, onların keyifli zaman geçirmesini sağlayan bir araç olmadı, aynı zamanda insanları bilgilendiren, onları çeşitli konularda bilinçlendiren bir işleve de sahip oldu. Kadınların toplumsal mücadelesi, sinemanın bir sanat dalı olarak dünya sahnesinde belirmesinden önce mevcuttu, bu mücadele sinemanın varlığı ile kesişti ve sonrasında da devam etti. Sinema sanatının da desteğini alma ve mücadelesinde sinemanın gücünden yararlanma konusunda her daim ısrarcı olan kadın mücadelesinin hala alacağı epeyce yolun olduğu konusunda bir şüpheye yer olmadığı açıktır.
Kadınların tarih boyunca verdikleri özgürleşme ve insan haklarının iki toplumsal cinsiyet arasında eşit olarak paylaşılması mücadelesi insanlık tarihinin en uzun soluklu ve en ısrarcı toplumsal direnişlerinden biridir. Kadınların özgürlük arayışı insanların farklı kimlikleriyle bir araya gelebildikleri kentlerde yoğunlaşmış ve kentler her türlü sosyal mücadelenin olduğu gibi kadın direnişinin de merkezi haline dönüşmüştür. Coğrafyamızın tarihinde de özellikle Batı etkisinin belirginleşmeye başladığı 19. yy'dan itibaren kadın mücadelesi görünür olmaya başlamıştır. Pek çok toplumsal alanda olduğu gibi erkek egemen bir anlayışı yansıtan sinema da kadınların mücadelesi sonucu dönüşmeye başlamıştır. Feminist anlayışın belirleyici olduğu kadın odaklı anlatım, sinemayı da kadın özgürlük mücadelesinin önemli bir alanı haline getirmiştir. Kadınların kentlerde özgürleşme arayışı sinema üzerinden önemli bir aktarım ve gösterim şansı elde etmiştir.
Ülkemizin sinema geleneğinde de erkek egemen kodlar belirleyici haldedir. Özellikle 1990'ların ikinci yarısından itibaren yükselişe geçen "Yeni Türkiye Sineması" akımı da bu bakımdan çok ciddi bir değişim yaratma olanağı bulamamıştır. Ancak bu akımın kurucu isimlerinden olarak görebileceğimiz Yeşim Ustaoğlu bu konuda ayrı bir yerde durmaktadır. Kendisini feminist olarak tanımlamasa da, özellikle kariyerinin son dönemlerinde kadın sorunlarını odağına alan filmler çekmiş ve kadınların yaşadığı sorunları dert edinen ürünler ortaya koymuştur. Bu çalışmada Yeşim Ustaoğlu'nun son üç filmi olan Pandora'nın Kutusu, Araf ve Tereddüt içerik analizi yöntemi ile incelenmiş ve kadın mücadelesinin kentsel alandaki özgürleşme pratiklerinin bu filmlerde nasıl yansıtıldığı irdelenmeye çalışılmıştır. Tezin bütününde kadınların kentte özgürleşme mücadelesi, sinemada bunun yansımaları ve sinemamızda da Yeşim Ustaoğlu eserleri özelinde nasıl işlendiği gibi konulara değinilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Kent Hakkı, Feminizm, Feminist Film Kuramı, Yeşim Ustaoğlu sineması

Abstract:
From the very first moment of its emergence, the art of cinema has reached a point that
no other branch of art can reach in terms of mass, and this situation has never lost its
momentum over time. Cinema has not only been a tool that entertains people and makes them
have a pleasant time, but also has a function that informs people and raises their awareness on
various issues. The social struggle of women existed before the emergence of cinema as a
branch of art on the world stage, this struggle coincided with the existence of cinema and
continued after. It is clear that there is no doubt that the women's struggle, which always
insists on getting the support of the art of cinema and benefiting from the power of cinema in
its struggle, still has a long way to go. The struggle for women's liberation and the equal
sharing of human rights between the two genders throughout history is one of the longest and
most persistent social resistances in the history of humanity. Women's quest for freedom has
concentrated in cities where people can come together with their different identities, and cities
have become the center of women's resistance, as well as all kinds of social struggles. In the
history of our geography, especially from the 19th century, when the Western influence began
to become evident, the women's struggle began to be visible. As in many social areas, the
cinema, which reflects a male-dominated understanding, has begun to transform as a result of
the struggle of women. The woman-oriented narrative, in which the feminist understanding is
decisive, has made cinema an important area of the women's freedom struggle. Women's
quest for emancipation in the cities has gained an important chance of transmission and
screening through cinema.
In the cinema tradition of our country, male-dominated codes are also decisive. The
"New Turkish Cinema" movement, which has been on the rise especially since the second
half of the 1990s, did not find the opportunity to create a serious change in this regard.
However, Yeşim Ustaoğlu, who we can see as one of the founding names of this movement,
stands in a different place on this issue. Although she does not define herself as a feminist, she
has made films focusing on women's issues, especially in the last period of her career, and has
produced products that deal with the problems women experience. In this study, Yeşim
Ustaoğlu's last three films, Pandora's Box, Somewhere in Between and Clair Obscure, were
analyzed by content analysis method and it was tried to examine how women's struggle and
liberation practices in the urban area were reflected in these films. Throughout the thesis, issues such as women's struggle for liberation in the city, its reflections in cinema, and how it
is handled in our cinema in particular Yeşim Ustaoğlu's works are mentioned.

Keywords: Right to the City, Feminism, Feminist Film Theory, Yeşim Ustaoğlu cinema