Bir kültür girişimcisi olarak Ebüzziyâ Tevfik (1849-1913)
Ebüzziyâ Tevfik (1849-1913) as a cultural entrepreneur
Yazar: FATİH AŞAN
Danışman: PROF. DR. HALİM KARA
Boğaziçi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Osmanlı edebiyatı = Ottoman literature ; Yeni Türk edebiyatı = New Turkish literature

Özet:
Bu tez yazarlık, matbaacılık ve yayıncılık faaliyetlerinin yanı sıra toplumsal ilişkileri üzerinden Ebüzziyâ Tevfik'in modern Türk edebiyatının şekillenmesindeki rolünü incelemektedir. Ebüzziyâ Tevfik, Osmanlı İmparatorluğu'nda ilk kez on dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısında ortaya çıkan ve hem kültür hem de ticaret alanında faaliyet gösteren girişimcilerin bir örneğidir. Osmanlı matbu kültüründe edebî metinlerin dolaşıma girmesi söz konusu girişimcilerin aracılığıyla gerçekleşir. Onların modern Türk edebiyatına katkısı Ebüzziyâ Tevfik örneğini araştırmak suretiyle ortaya konabilir. Bu doğrultuda tezde, Ebüzziyâ Tevfik'in işine ilişkin kararları hangi saiklerle verdiği sorgulanmış, yayıncılık stratejileri tespit edilmiş ve toplumsal ilişkiler ağı çözümlenmiştir. Yaşam öyküsü ve kendi beyanları onu idealist ve ticari saiklerin yönlendirdiğini göstermektedir. Tekil vakalarda bir saik diğerinin önüne geçebilir ancak çoğunlukla ikisi birden etkilidir. Ebüzziyâ Tevfik'in külliyatı ise edebî eserlere ek olarak edebiyat dışı birçok metni içerir ve onun ansiklopedist yaklaşımını yansıtır. Başlıca amaç, okurluğu demokratikleştirmektir. Bu bağlamda edebiyat genellikle ikincil bir statüdedir. Ebüzziyâ Tevfik çok sayıda edebî metin yayımlasa da bu metinler genellikle estetik kaygılardan fazlasına hizmet etmektedir. Son olarak, Ebüzziyâ Tevfik başarısını kısmen şahsi emeklerine borçluysa da onun yayıncılık endüstrisine girişi ve bu alandaki hızlı yükselişi büyük ölçüde onun toplumsal ilişkileri sayesindedir. Onun ilişkiler ağından nasıl faydalandığı siyasi angajmanı, iş ilişkileri ve devlet karşısındaki tutumu çözümlenerek gösterilmiştir.

Abstract:
This dissertation explores the role played by Ebüzziyâ Tevfik in the formation of modern Turkish literature through his work as an author, printer, and publisher, as well as his social relations. Ebüzziyâ Tevfik is an example of entrepreneurs who first appeared in the Ottoman Empire in the second half of the nineteenth century and operated in both cultural and commercial fields. The diffusion of literary texts in the Ottoman print culture depends on their intermediacy. Their contributions to modern Turkish literature may be demonstrated via a case study of Ebüzziyâ Tevfik. Accordingly, this dissertation questions the motives behind Ebüzziyâ Tevfik's business decisions, identifies his publishing strategies, and analyzes his social network. His biography and own statements indicate that he is driven by idealistic and commercial motivations. While one motivation may overshadow the other in singular cases, they are often both influential. Ebüzziyâ Tevfik's corpus, meanwhile, includes many non-literary texts in addition to literary works and reflects his encyclopedism. The main goal is to democratize readership. In this context, literature usually gets relegated to a secondary position. Even though Ebüzziyâ Tevfik publishes numerous literary texts, these often serve concerns beyond aesthetics. Finally, while he partially owes his success to his personal labors, his entry into the publishing industry and meteoric rise are mostly predicated upon his social connections. The way he utilizes his social network is demonstrated by an analysis of his political engagement, business relations, and attitudes toward the state.