Antalya'daki Selçuklu yapılarında bahçe mekânının analizi
Analysis of the gardens from seljuk period in Antalya
Yazar: BUKET ŞENOĞLU
Danışman: PROF. DR. VELİ ORTAÇEŞME
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture

Özet:
Bu araştırmanın amacı, Anadolu'ya yerleşen ilk Türk devleti olması dolayısıyla Türk bahçe kültürünün temelini oluşturacağı düşünülen Anadolu Selçuklu Dönemi'nin Antalya'da yer alan yapılarında bahçe mekânlarını şekillendiren parametrelerin ortaya konmasıdır.

Bu amaç doğrultusunda Selçuklu Dönemi'ne ait 1 adet yapılar kompleksi, 2 adet kervansaray ve 1 adet av köşkü ele alınmış ve incelenmiştir. Günümüze pek azı ulaşabilmiş bahçe materyallerinin çoğu literatür taramaları ile ortaya çıkarılmış; kullanım yerleri ve şekilleri irdelenmiştir. Bu bağlamda, Selçukluların Antalya'daki yapı ve çevrelerinde; önemli bir dış mekân kullanımı olan avlular ve avlularda yer alan elemanlar, bahçe duvarları ve kapıları, mezarlık olarak kullanılan alanlar, heykel niteliği gösteren eserler, Selçukluların büyük önem verdikleri sulama sistemleri ve su yapıları ile gezginlerin anlatımlarından elde edilen bilgiler ışığında bitkisel peyzaj unsurları incelenmiştir. 

Araştırma sonucunda, Selçukluların Anadolu'ya gelmeden önce etkileşimde olduğu Çin ve Anadolu'da karşılaştıkları Bizans kültürlerinin bahçe anlayışlarından minimum düzeyde etkilendikleri, İslam dinini benimsemeleriyle oluşan kültürün ise bu bahçelerde daha fazla hissedildiği ancak İslam bahçelerine göre çok daha mütevazı bahçeler olduğu gözlemlenmiştir. Bu bahçeler, herhangi bir aks sistemine dayalı olmayıp, formal tasarım prensiplerini de barındırmayan; doğaya belirli bir şekil vermekten öte, onun bir parçası olma felsefesine uygundur. Gösterişten tamamıyla uzak olan bu bahçeler; ziyafetler, avcılık, hükümet oturumları gibi dış mekân aktivitelerine olanak sağlarken, bahçelerde kullanılmış olan bitki türlerinin güzellik, fonksiyonellik ve yarar sağlama gibi özellikleri bir arada barındırdığı gözlemlenmiştir. Sonuç olarak, Selçukluların Anadolu'da yerleşik düzene geçmeleri sonucunda oluşan bahçelerin daha çok işlevsel özelliklere sahip olduğu fikri güçlenmiştir.

Abstract:
The aim of this research is to find out the parameters that shaped the Seljuk gardens in the context of examples in Antalya. Seljuks was the first Turkish state in Anatolia and, it is for this reason, their garden culture is considered to be the basis of the Turkish garden culture.
For this aim, one building complex, two caravanserais and one hunting lodge in Antalya belonged to the Seljuk era were examined. Since very few garden materials could reach to the present day, they were mostly revealed by literature surveys. In this regard, information about courtyards which were important for the outdoor use, elements in the courtyards, garden walls and gates, cemeteries, monuments having sculpture character, irrigation systems and water structures, and the plants were derived from the accounts of travelers as well as from the field surveys.
It was determined that Seljuk garden culture was mainly influenced from the Islamic garden culture with some insights from Chinese and Byzantion garden cultures. Seljuk gardens were more modest in comparison to Islamic gardens. These gardens didn't follow any formal design principles. They were well suited to the philosophy of being a part of the nature rather than giving a certain shape to the nature. Away from being spectacular gardens, they were scene to such outdoor activities as banquets, ceremonies, and festives. Plants used in these gardens had a combination of features such as beauty, functionality and utility. In conclusion, it can be said that the Anatolian Seljuk gardens were more functional in nature.