Kullanımı yaygın olan bazı gıda takviyelerinin akılcı kullanımlarının değerlendirilmesi
Some common food supplementsevaluation of rational uses
Yazar: GÜLCAN KOYUNCU
Danışman: PROF. DR. ONUR ERDEM
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Gülhane Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmasötik Toksikoloji Ana Bilim Dalı / Farmasötik Toksikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Farmasötik Toksikoloji = Pharmaceutical Toxicology
Dizin: Amino asitler = Amino acids ; Besin destekleri = Dietary supplements ; Bitki özütü = Plant extract ; Gıda takviyesi = Food supplement ; Mineraller = Minerals ; Toksisite = Toxicity ; Vitaminler = Vitamins

Özet:
Gıda takviyeleri; besin destek ürünleri, diyet takviyeleri ve supleman olarak bilinen vitamin, mineral, aminoasit, çeşitli bitkiler ve bunların ekstrelerini de kapsayan geniş bir yelpazeden oluşmaktadır. Türkiye'de gıda takviyelerinin denetimleri T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından yapılmaktadır.
Bu tez çalışması kapsamında Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi dahiliye polikliniklerine başvuran 18-65 yaş arası hastalarda gıda takviyesi kullanım oranı ve gıda takviyelerine yönelik bilgi, bilinç düzeylerinin belirlenmesi ve farkındalık oluşturulması amaçlanmıştır. Çalışmaya 345 kişi dahil edilmiş ve yüz yüze görüşme tekniği ile anket uygulanmıştır. Çalışmadaki verilerin analizi Jamovi 2.3.9 programı kullanılarak yapılmıştır. Çalışmaya katılan kişilerin %61,7'si (n=213) gıda takviyesi kullanmaktadır. Katılımcıların %55,1'i (n=190) kadın, %44,9'u (n=155) erkeklerden oluşmaktadır. En sık kullanılan gıda takviyeleri D, C, B12 vitaminleri demir, yeşil çay, papatya, çörek otu, MVM ve omega-3'tür. Gıda takviyesi kullanımı ile cinsiyet ve sigara tüketimi arasında anlamlı ilişki bulunmuştur (p<0,05). Ancak gıda takviyesi kullanımı ile eğitim, yaş grupları, gelir düzeyi, meslek, diyetisyen başvurusu ve kronik hastalıklar arasında anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. Katılımcıların takviye kullanım amaçları sağlığı devam ettirmek ve geliştirmek, bağışıklığı arttırmak, hastalıklardan korunmak olarak sıralanmaktadır. Katılımcılar takviyelerini çoğunlukla eczanelerden temin etmektedir.
Tüm dünyada ve ülkemizde ciddi etkiler oluşturan COVİD-19 pandemisi sonrası kullanımı daha hızlı bir şekilde artan gıda takviyeleri her ne kadar sağlık faydası sağlasa da literatürde toksisitelerine ve istenmeyen etkilerine yönelik klinik tablolar mevcuttur. Gıda takviyeleri kontrollü ve bilinçli olarak sağlık profesyonelleri danışmanlığında, kullanılan diğer kimyasallarla olan etkileşimi de dikkate alınarak tüketilmelidir. 
Anahtar Kelimeler: Gıda takviyesi, istenmeyen etki, toksisite, vitamin, mineral

Abstract:
Food supplements it consists of a wide range of nutritional supplements, dietary supplements and supplements, including vitamins, minerals, amino acids, various plants and their extracts. Inspections of food supplement carried out by the Ministry Agriculture and Forestry in Turkey.
Within the scope of this thesis, it was aimed to determine the rate of use of food supplements and to determine the level of knowledge, awareness and awareness about food supplement in patients age 18-65 who applied to the internal medicine outpatient clinics of Gülhane Training and Research Hospital. 345 people were included in the study and a questionnaire was applied with face-to-face interview technique. The analysis of the data in the study was made using the Jamovi 2.3.9 program. 61,7% (n=213) of the people participating in the study use food supplements. 55,1% (n=190) of the participants were women and 44,9% (n=155) were men. The most commonly used food supplements are vitamins D, C, B12, iron, green tea, chamomile, black cumin, MVM and omega-3. A significant relationship was found between the use of food supplements and gender and cigarette consumption (p<0.05). However, no significant relationship was found between the use of food supplements and education, age groups, income level, occupation, dietitian referral and chronic diseases. The purposes of using supplements are listed as maintaining and improving health, increasing immunity, and protecting from diseases. Participants obtain their supplements mostly from pharmacies.
Although food supplements, the use of which has increased rapidly after the COVİD-19 pandemic, which has serious effects all over the world and in our country, provide many health benefits, there are clinical pictures of their toxicity and adverse effects in the literature. Food supplements should be consumed in a controlled and conscious way, taking into account the interaction with other chemicals used in the consultation of health professionals.
Keywords: Food supplement, adverse effect, toxicity, vitamin, mineral,