Safevi ve Osmanlı Döneminin dokumalarında şal desen kullanımı
Shawl pattern usage in Safavid and Ottoman period wearing
Yazar: SARA AFZALI
Danışman: DOÇ. DR. CEYHUN BERKOL
İstanbul Arel Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Moda ve Tekstil Tasarımı Ana Bilim Dalı / Moda Tekstil Tasarımı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: El Sanatları = Crafts ; Tarih = History ; Tekstil ve Tekstil Mühendisliği = Textile and Textile Engineering
Dizin: Desen = Pattern ; Dokuma sanatı = Weaving art ; Dokumalar = Weavings ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlılar = Ottomans ; Safeviler = Safavids ; Şal = Shawl

Özet:
"Safevi ve Osmanlı Dönemi dokumalarında Şal desen kulanımı" başlıklı bu araştırma, Arel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tekstil Anabilim Dalı Yüksek Lisans programında tez olarak hazırlanmıştır. Çalışmada, Boteh tasarımının kökeni, Safevi ve Osmanlı Dönemleri'nin farklı tekstillerindeki gelişimi incelenmektedir. Bu bağlamda iki görüş vardır: Birinci görüş, bu sembolün kökeninin Hindistan kökenli bir bitki ile ilgili olduğunu kabul ederken; ikinci görüş, bu sembolün eski İran'da ortaya çıktığını bildirmektedir. Şal desen farklı tarihsel dönemlerde evrim geçirerek günümüzdeki formuna dönüşmüştür. İran'da sanat anlayışında estetik kaygıların yanı sıra yapılan desenlerin çıkış noktaları halkın mitolojik inançlarına dayanmaktadır. Boteh deseni yaşamın ve ölümsüzlüğün simgesidir ve farklı dönemlerde değişen Çam ağacına veya ateş ve bademe benzer basit bir şekle dönüşmüştür. Zaman içinde bugünkü halini almıştır.
İran sanatının yükselişinin doruk noktası Safevi Dönemi'ne rastlamaktadır ve bu dönemde çeşitli dokuma atölyeleri kurularak değerli tekstil ürünleri üretilmiştir. Bu kumaşlarda kullanılan desenler irdelenirken; Farsça "Bete Jagah" olarak anılan şal desen tasarımı ele alınmıştır. Müzelerden, kitaplardan ve çeşitli makalelerden derlenen görsel örneklerle bu dönem ayrıntıları ile çalışılmıştır. Daha sonraki tarihlerde üretilen Safevi Dönemi kumaşları ele alınarak teknik olarak incelenmiş ve Bete desenli bazı kumaş örnekleri ayrıntıları ile çalışılmıştır.
Araştırmada elde edilen bulgulara göre; Karma toplumlar eski çağlardan beri sanat eserlerini üretirken, inançlarını, kültürlerini ve zevklerini gösterme aracı olarak kullanmışlardır. Geleneksel sanat anlayışlarında Safevi ve Osmanlı Dönemleri bu alanda başı çekmektedir. Son olarak bazı tasarımlar yapılmış ve Şal desen tasarımı günümüz modern kıyafetleri ile birleştirilmeye çalışılmıştır.

Abstract:
This research titled "The use of paisley pattern in Safavid and Ottoman period weavings" was prepared as a thesis in Arel University Social Sciences Institute Textile Department Master's program. In this research, we will look at the origin of Boteh bath design, its development and analysis in different textiles of the Safavid and Ottoman periods. In this context, there are two views: The first view accepts that the origin of this symbol is related to the Indian herb plant, and the second view accepts the emergence of this symbol in ancient Iran. The shawl pattern has evolved in different historical periods and has become today's form. Since art in Iran does not only have a beauty aspect and is rooted in the mythological beliefs of the people, it is also a symbol of life and immortality and has a simple shape similar to a Pine tree or fire and almond, which changes in different periods. took its present form. The peak of the prosperity of Iranian art was in the Safavid period, and many textiles were produced in this period and various weaving workshops were established in this period. After the patterns used in them were discussed, the design of Bete Jagah in textiles was discussed. This period is examined with visual examples compiled from museums, books and various articles. Then, by examining the fabrics of the Safavid period, they examined their types and some samples of Bete patterned fabrics were examined.
According to the findings obtained in the research; Mixed societies have seen art as a means of showing their beliefs, cultures and tastes since ancient times, and the Safavid and Ottoman periods are leading in this field. Finally, some designs were made and the shawl pattern design was tried to be combined with today's modern clothes.