Doğru akım özdirenç yönteminde modelleme ve iki boyutlu sığ yapıların aranmasında elektrod dizimlerinin ayrımlıklarının karşılaştırılması /
Yazar: MEHMET EMİN CANDANSAYAR
Danışman: PROF.DR. AHMET T. BAŞOKUR
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeofizik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1997
Konu: Jeofizik Mühendisliği = Geophysics Engineering
Dizin: Doğru akım = Direct current ; Elektrotlar = Electrodes ; İki boyutlu modeller = Two dimensional models

Özet:
Düz çözüm, varsayılan bir jeolojik modelin oluşturacağı jeofizik belirtiyi hesaplamak şeklinde tanımlanabilir. Doğru akım özdirenç yönteminde yorumlama yaparken 1-B, 2-B ve 3-B modeller kullanılmaktadır. Doğru akım özdirenç yönteminde aynı jeolojik yapı için farklı elektrod dizilimleri ile ölçülen GÖ değerleri farklı olacaktır. Aynı jeolojik model için farklı elektrod dizilimlerinin ayrımlılıkları teorik veri ile incelenebilir.Arkeolojik yapıların fiziksel özellikleri genelde bulunduğu ortamın çevre jeolojisinden farklıdır ve bu farklılık jeofizik belirtiye sebep olur. Arkeolojik yapı, genelde belirtinin yanal ve düşey yöndeki değişimine bakılarak belirlenir. Bu nedenle 1-B yorum teknikleri yetersiz kalmaktadır ve 2-B hatta hızlı bir bilgisayar varsa 3-B yorum teknikleri kullanılmalıdır. Bu çalışmada, doğru akım özdirenç verilerinin sonlu farklar ve sonlu elemanlar sayısal çözüm yöntemleri ile 2-B modellemesi anlatılmıştır. Wenner, iki-yönlü yarım- Wenner ve iki-yönlü üç-elektrod dizilimlerinin arkeolojik yapıların aranmasında kullanılabilirliği yukarda bahsedilen sayısal çözüm yöntemleri ile incelenmiştir. Yine bu dizilimler için "Sinyal Katkı Kesitleri" (Signal Contribution Section) çizilmiş ve bu kesitler ile de elektrod dizilimlerinin ayrımlılıkları karşılaştırılmıştır. Ayrıca yanal süreksizliklerin belirlenmesinde kullanılacak "İki Yönlü-Gradyen" (Two- sided gradient) dönüşümü isimli yeni bir veri işlem tekniği tanıtılmıştır. İki yönlü- Gradyen ve Karous and Pernu' nun (1984) tanımladığı Gradyen dönüşümülerinden hangisinin arkeolojik yapıların aranmasında daha kullanışlı olduğu araştırılmıştır. ANAHTAR KELİMELER: Doğru akım özdirenç, 2-B modelleme, sonlu elemanlar yöntemi, sonlu farklar yöntemi, sinyal katkı kesiti, iki-yönlü üç elektrod dizilimi, iki-yönlü gradyen dönüşümü.

Abstract:
The forward solution is defined as computation of the geophysical anomaly corresponding a hypothetical geological model. 1-D, 2-D or 3-D models is traditionally used for the interpretation of the direct current resistivity data. The measured apparent resistivities are dependent on the electrode configuration e.i., the same geological model will produce different responses for certain electrode configurations in direct current resistivity method. Theoretical data sets corresponding the same geological model can be used to compare the resolution of different electrode configurations.IV In general, physical properties of archaeological objects differs from the physical properties of surrounding geology giving sufficient contrast to obtain a geophysical anomaly. Conventionally, an archaeological object can be recognized by examining the lateral and horizontal variation of the anomaly. For this reason, 1-D interpretation technique is not sufficient, then the use of 2-D interpretation technique becomes necessary and 3-D interpretation technique can be used if available computer facilities permit. In this study, 2-D modeling of direct current resistivity data by finite different and finite element techniques are described. Wenner, two-sided half-Wenner and two- sided three electrode configurations are examined for the investigation of archaeological objects by using the above mentioned numerical methods. The signal contribution section are also constructed for the same configurations for the comparison of their sensitivities to the target bodies. In addition, a new data analysis technique is introduced, referred as "Two Sided- Gradient", to distinguish lateral discontinues. The investigation of two-sided gradient transformation and gradient transformation given by Karous and Pernu (1985) are carried out to select the successful one locating archaeological objects. KEY WORDS: Direct current resistivity, 2-D modeling, finite element method, finite different method, signal contribution section, two-sided three electrode configuration, two sided-gradient transformation.