COVİD-19 sürecinde mide ve kolorektal kanserler: Pandeminin tanıdaki evre ve sağkalım üzerine etkisi
Stomach and colorectal cancers during COVİD-19: the pandemic'sstage at diagnosis and its effect on survival
Yazar: HÜSEYİN ANIL ÖZTÜRK
Danışman: PROF. DR. MUHAMMED BÜLENT AKINCI ; DOÇ. DR. OSMAN İNAN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases

Özet:
Amaç: Pandemi döneminde, ülkemizde sık görülen kanserlerden mide ve
kolorektal kanser tanılarında gecikme olup olmadığını ve sağkalım üzerine etkisini
değerlendirme amacı taşımaktadır.
Gereç ve Yöntem: Bu araştırma tek merkezli retrospektif bir kohort
çalışmasıdır. Araştırmamıza 1 Mart 2019-1 Mart 2022 tarihleri arasında mide ya da
kolorektal kanser tanısı alan, Ankara Bilkent Şehir Hastanesi Onkoloji polikliniklerine
tanı veya tedavi nedeniyle başvuran 18 yaşından büyük 999 hasta dahil edildi. Hastalar
3 ana tarih diliminde incelendi, 01/03/2019-29/02/2020 tarihleri arası birinci yıl,
01/03/2020-28/02/2021 tarihleri arası ikinci yıl, 01/03/2021-28/02/2022 tarihleri arası
üçüncü yıl olarak incelendi. Sağkalım analizinde tüm grup hastalar 01/03/2023 tarihine
kadar takip edildi. Bu tarihten sonra yaşamını yitiren hastalar çalışmamızda yaşıyor
olarak kabul edildi. Çalışmamıza dahil edilen hastalarda yaş, cinsiyet, acil veya elektif
tanı alma durumu, tanı yöntemi, patolojik tanı tarihi, semptomatik başvuru tarihi,
tanıda hastalık durumu (lokalize, metastatik), hastanın aldığı ilk tedavi şekli (cerrahi,
neoadjuvan kemoradyoterapi (KRT), palyatif kemoradyoterapi (KRT), tedavi
alamadan exitus), sağkalım analizi (ay) parametreleri tarandı.
Bulgular: Bu çalışmada mide ve kolorektal kanser tanılı 999 hasta retrospektif
olarak tarandı ve hastaların sağkalım analizi yapılırken 01/03/2023 tarihi baz alındı.
Hastaların yaş ortalaması 61,5 idi, hastaların 320'si (%32,0) kadın, 679'u (%68,0)
erkekti. Hastaların 508'i (%50,9) mide kanseri, 300'ü (%30,0) kolon kanseri, 191'i
(%19,1) rektum kanseri tanısı almıştı. Patolojik tanı alma tarihine göre 01/03/2019-
29/02/2020 tarihleri arasında 277 (%27,7), 01/03/2020-28/02/2021 tarihleri arasında
327 (%32,7), 01/03/2021-28/02/2022 tarihleri arasında 395 (%39,6) hasta mevcuttu.
Tanıda 612 (%61,3) hastanın lokal ve bölgesel hastalığı olduğunu, 387 (%38,7)
hastanın metastatik hastalığı olduğunu saptadık. Lokalize veya metastatik hastalıkta
cinsiyet grupları arasında fark yoktu (p=0.29). Hastalık tanısına göre acil tanı alma
arasında fark bulunmuştur ve acil tanı alan 86 hastanın 70'inin (%81,4) kolon kanseri
olduğu görüldü (p<0,001). Tanıda hastalık durumuna göre patolojik tanı alma tarihi
dilimleri arasında anlamlı fark bulundu (p=0,05). Özellikle pandeminin ilk 6 ayına
denk gelen 03/2020-08/2020 tarihlerinde tanı anında lokalize hastalık oranı %51'di.

x

Araştırmamıza dahil ettiğimiz tüm hasta gruplarının takip süresi boyunca medyan
sağkalım 52 ay (29,3-74,6) olarak bulundu. Tüm gruplarda medyan sağkalım
kadınlarda 22,2 (0,5-52,7) ay ve erkeklerde 20,2 (0,5-52,0) ay olarak bulundu ve
cinsiyetler arasında fark bulunmadı (p=0,46). Hastalık tanısına göre tüm gruplar
arasında sağkalım açısından istatiksel olarak anlamlı farklılık bulundu (p<0,001).
Mide kanseri tanısı alanlarda medyan sağkalım 17,0 ay (0,5-52,7) ile en kısaydı. Tüm
gruplarda 1.yıl, 2.yıl ve 3.yıl arasında sağkalım açısından fark saptanmadı (p=0,35).
Semptomatik başvurudan tanıya kadar geçen ortanca sürenin 1,1 ay (1,0-12,6) olduğu
2. yılda bu sürenin 1,3 (0,03-10,4) ay olarak geciktiği görüldü.
Sonuç: Önümüzdeki 10 yılda bu gecikmenin etkisi her üç kanser grubu için
sağkalım oranında düşmeyle sonuçlanabilir. Olası başka bir pandemi durumunda,
tarama programlarının ve sağlık hizmetlerinin aksamaması için acil durum planlarında
pandemiye yönelik revizyonlara gidilmesi ve kaynak yönetimi planlarının etkili bir
biçimde oluşturulması gereklidir.

Anahtar Kelimeler: COVID-19, evre, kolorektal kanser, mide kanseri, pandemi,
sağkalım.

Abstract:
Aim: This study aims to evaluate whether there have been delays in the
diagnosis of stomach and colorectal cancers, two commonly occurring cancers in our
country, during the pandemic period, and assess their impact on survival.
Materials and Methods: This research is a single-center retrospective cohort
study. A total of 999 patients over the age of 18 who were diagnosed with stomach or
colorectal cancer and presented to the Ankara Bilkent City Hospital Oncology clinics
for diagnosis or treatment between March 1, 2019 and March 1, 2022 were included
in our study. The patients were examined in three main date ranges: the first year
between 01/03/2019-29/02/2020, the second year between 01/03/2020-28/02/2021,
and the third year between 01/03/2021-28/02/2022. For survival analysis, all group
patients were followed up until 01/03/2023. Patients who passed away after this date
were considered as still alive in our study. Parameters such as age, gender, emergency
or elective diagnosis, diagnostic method, date of pathological diagnosis, date of
symptomatic presentation, disease status at diagnosis (localized, metastatic), the initial
treatment received by the patient (surgery, neoadjuvant chemoradiotherapy (CRT),
palliative CRT, exitus without treatment), and survival analysis (months) were
examined.
Results: In this study, 999 patients diagnosed with stomach and colorectal
cancer were retrospectively examined, and the survival analysis of the patients was
based on the date of 01/03/2023. The average age of the patients was 61.5, with 320
(32.0%) female and 679 (68.0%) male patients. Among the patients, 508 (50.9%) were
diagnosed with stomach cancer, 300 (30.0%) with colon cancer, and 191 (19.1%) with
rectal cancer. According to the date of receiving a pathological diagnosis, there were
277 patients (27.7%) between 01/03/2019-29/02/2020, 327 patients (32.7%) between
01/03/2020-28/02/2021, and 395 patients (39.6%) between 01/03/2021-28/02/2022.
We found that 612 patients (61.3%) had localized and regional disease at the time of
diagnosis, while 387 patients (38.7%) had metastatic disease. There was no difference
in the gender groups between localized or metastatic disease (p=0.29). There was a
difference in emergency diagnosis based on the disease diagnosis, and it was observed
that 70 of the 86 patients who received an emergency diagnosis (81.4%) had colon

xii

cancer (p<0.001). There was a significant difference in the date of receiving a
pathological diagnosis based on the disease status at diagnosis (p=0.05). Especially
during the first 6 months of the pandemic from 03/2020 to 08/2020, the rate of
localized disease at the time of diagnosis was 51%. The median survival of all patient
groups included in our study throughout the follow-up period was 52 months (29.3-
74.6). In all groups, the median survival was 22.2 months (0.5-52.7) in females and
20.2 months (0.5-52.0) in males, with no difference between genders (p=0.46). There
was a statistically significant difference in survival based on the disease diagnosis
among all groups (p<0.001). The median survival in patients diagnosed with stomach
cancer was the shortest at 17.0 months (0.5-52.7). There was no difference in survival
between all groups at year one, two and three (p=0.35). It was observed that the median
duration from symptomatic presentation to diagnosis was 1.1 months (1.0-12.6) in the
second year this duration was delayed to 1.3 months (0.03-10.4).
Conclusion: In the next 10 years, the impact of these delays on survival rates
for all three cancer groups could result in a decrease. In the event of another pandemic,
emergency plans should be revised for screening programs, and healthcare services to
ensure uninterrupted service, and resource management plans should be effectively
established.
Keywords: COVID-19, colorectal cancer, pandemic stage, stomach cancer, survival.