Coğrafi bölge sistemleri ile Trabzon ili kanser haritalarının üretimi
Production cancer maps for Trabzon province using geographic information systems
Yazar: HÜSNİYE EBRU ÇOLAK
Danışman: PROF.DR. TAHSİN YOMRALIOĞLU
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeodezi ve Fotogrametri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2005
Konu: Jeodezi ve Fotogrametri = Geodesy and Photogrammetry

Özet:
ÖZET Kanser günümüzün önemli sağlık konuları arasında yer almaktadır. Ülkemizde ölüm nedenleri arasında 2.sıraya yükselmesi ve görülme sıklığındaki artışlar nedeniyle, kanser kontrol programlarının oluşturulması ve stratejik eylem planlarının uygulamaya geçirilmesi söz konusu olmuştur. Kansere karşı kontrol stratejilerinin geliştirilmesi ve kanser kontrol programının uygulamaya geçirilmesi için kanser vakalarının coğrafi ve zaman içindeki değişimlerinin incelenmesi gereklidir. Bu gibi değişimlerin incelenebilmesi için de, öncelikle mevcut kanser vakalarının sayısı belirlenmelidir. Güvenilir verilere sahip kanser istatistiklerinin sağlanması ile kanser haritaları oluşturulmalı ve bu haritalar üzerinden kanserin coğrafi değişimi analiz edilmelidir. Kanserin yerleşim birimlerinde ne sıklıkla görüldüğü, kanser türlerinin coğrafi anlamda dağılımının incelenmesi ve hangi bölgelerde daha sık görüldüğünün belirlenmesi gibi konularda bilgi sahibi olunabilmesi açısından kanser haritalarına gereksinim duyulmaktadır. Bu sayede kansere karşı kontrol stratejilerinin nasıl ve hangi bölgelerde önlemle alınması gerektiği daha kolay sağlanmaktadır. Bu tez çalışmasında, Trabzon İli'nde görülen kanser vakalarının dağılımı ve incelenmesine yönelik Coğrafi Bilgi Sistemleri tekniklerinin kullanımı ile bir veritabanı oluşturularak, yerleşim birimlerindeki kanser vakaları ile ilgili istatistiksel haritalar oluşturulmuştur. İstatistiki kanser haritalarının oluşturulmasında Trabzon Sağlık İl Müdürlüğü Kanser Savaş Dairesi'nin 2004 yılı içerisinde kayıt ettiği kanser vakaları kullanılmıştır. Uygulamada kanser kayıtlarına ait bilgilerin coğrafi bir anlam kazanabilmesi için kanser vakaları ve bilgilerinin harita altlıkları ile birlikte sunulması CBS yardımıyla sağlanmıştır. Yerleşim birimlerinin yer aldığı harita altlıkları üzerinde kanser vaka dağılımları gösterilerek, her bir yerleşim birimine ait insidans değerleri hesaplanmıştır. İnsidans değerlerinden yararlanarak yerleşim birimlerindeki kanser yoğunluklarını içeren haritalar üretilmiş ve kanser yoğunluğu dünya standartlarına göre beklenen seviyeden yüksek olan yerleşim birimleri belirlenmiştir. Böylece kanser vakaları dağılımının konumsal bazda irdelenme olanağı oluşmuştur. Anahtar Kelimeler: Kanser, Harita, Coğrafi Bilgi Sistemleri, CBS, GIS, Sağlık Bilgi Sistemleri, Trabzon

Abstract:
SUMMARY Producing Cancer Maps for Trabzon Province Using Geographic Information Systems Cancer takes place as an important health issue nowadays. Forming cancer control programmes and putting strategic action plans into practice became important because it ranked as a second death reason and the density of its case increased. Examining variations of cancer cases in time and spatial is necessary to develop control strategies struggling cancer and to put cancer control programmes into practice. For examining these differences, the number of existing cancer cases has to be determined firstly. After providing cancer statistics with reliable data, cancer maps have to be created, and then, the geographical change of cancer cases have to be analyzed on these maps. Creating cancer maps is necessary for obtaining information about its cases in which region with which frequency, examining the distribution of cancer types geographically, and determining that which region has the highest density of its case. Consequently, control strategies struggling cancer is determined and how these measures have to be taken and in which region can be understood easily. On this study, database was built with the using of Geographical Information Systems (GIS) techniques for examining the distribution of cancer cases and statistical maps relating to cancer cases in allocation units were created. Cancer cases registered in 2004 by Cancer Struggle Department of Health Directorate of Trabzon Province were used for creating statistical cancer maps. Presenting cancer cases and related information on the maps were executed with the helping of GIS to increase the knowledge in value geographically. The distribution of cancer cases was presented on cancer maps including allocation units and incidence values were calculated for each allocation unit. Color-coding Maps including cancer rates in allocation units were created by the help of incidence values and allocation units having cancer rates more than expected level, according to the world standards, were determined. As a result of this, the distribution of cancer cases was examined geographically. Keywords: Cancer, Map, Geographic Information System, GIS, Health Information Systems, Trabzon, Turkey VI