Gemlik şehrinin mekânsal gelişimi ve arazi kullanımı
Spatial development and land use of Gemlik city
Yazar: UMUT UĞUR
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET FATİH DÖKER
Sakarya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı / Coğrafya Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Arazi kullanımı = Land use ; Bursa-Gemlik = Bursa-Gemlik ; Coğrafi özellikler = Geographical properties ; Kentsel gelişme = Urban development ; Mekansal değişim = Spatial change

Özet:
Şehirler tarihsel süreç içerisinde sürekli olarak gelişme gösteren, dinamik bir yapı özelliği ortaya koymaktadırlar. Kuruldukları zamandan günümüze kadar birçok fonksiyona bağlı olarak gelişmiş, büyüme göstermiş ve yine birçok ulus tarafından yerleşim alanı haline getirilmişlerdir. Şehirler gelişimlerine paralel olarak nüfus bakımından da artış göstermektedir. Artan nüfusla birlikte şehirdeki mevcut arazi kullanım potansiyelleri ve şehir içi arazi kullanımı değişikliğe uğramaktadır. Özellikle hızlı ve plansız gelişmeler şehrin mekânsal gelişimi açısından büyük sorunların ortaya çıkmasına neden olabilmektedir. Yine değişiklik gösteren arazi kullanım fonksiyonları şehrin gelişim yönlerinin belirlenmesinde büyük öneme sahiptir. Özellikle araziler üzerinde meydana gelen değişimlerin tespiti, yapılacak planlı çalışmalar için büyük önem arz etmektedir.
Bu çalışmada Gemlik şehrinin mekânsal gelişimi tarihsel süreç içerisinde ortaya konmuş, çalışma alanındaki arazi kullanım değişiklikleri nedenleri ile analiz edilmiş ve şehrin gelişme yönleri tespit edilmiştir. Gemlik'in günümüzdeki şehirsel gelişimi ve arazi kullanım fonksiyonları detaylı olarak ele alınmıştır. Bu sayede gelecekte şehrin gelişme yönleri ve büyüme gösterecek fonksiyonları öngörülmüştür. Böylelikle Gemlik şehri ile ilgili yapılacak proje ve çalışmalar için önemli bir altlık oluşturulmuştur. Şehirde özellikle şehirsel ve diğer fonksiyon alanlarının son 30 yıllık gelişimi belirlenirken CORINE Arazi Örtüsü/Kullanımı Sınıflandırması verileri kullanılmıştır. Yapılan analizler sonucunda 1990 yılında toplamda 157,72 hektarlık alan kaplayan şehir alanının 2019 yılı itibariyle toplamda 409,21 hektarlık alana yayıldığı görülmüştür. Böylelikle Gemlik'te son 30 yılda meydana gelen şehir gelişim süreci tespit edilmiştir. 1990 yılında çalışma alanının sadece %8,12'lik kısmını kapsayan Gemlik Şehir alanı, günümüzde çalışma alanının toplamda %21,06'lık kesimine yayılmıştır. Bu gelişmeyle birlikte şehirdeki tarım ve karışık çiftçilik alanlarında daralma meydana gelmiştir. Gemlik şehrinin gelişiminde en önemli etkenlerden birisi olan sanayi faaliyetleri, bu büyümede önemli bir faktör olmuş ve olmaktadır. Çalışmada şehrin son dönemde gelişme yönleri kuzey, doğu ve güneybatı eksenli olarak tespit edilmiş ve şehrin gelişiminde etkili olan unsurlar detaylı olarak incelenmiştir.

Abstract:
Cities reveal the feature of dynamic structures that are constantly evolving throughout the historical process. From the time that they were founded to today, they have developed and grown depending on the function, and again, they have been turned into a residential area by many nations. Cities also increase in terms of population in parallel with their development. With increasing population, potential of using existing land and urban land use are changing. Especially rapid and unplanned developments can be the reason of great problems in terms of spatial development of the city. Again, functions of using lands have great importance in determining the development directions of the city. Especially the determination of the changes occurring on the lands has great importance for planned studies. In this study, the spatial development of the city of Gemlik has been revealed in the historical process, land use changes in the study area have been analyzed with reasons of changes and the directions of development of the city have been determined. Today's urban developments of Gemlik and land use functions have been discussed in detail. In this way, city's development directions in the future and functions that will show growth have been foreseen. In this way, important bases for the projects and works to be done about Gemlik have been formed. CORINE System was used to while determining the development in the last 30 years of urban and other function areas in the city. As a result of the analysis, which covered a total area of 157.72 hectares in 1990, is located on an area of 409.21 hectares with the start of 2019. Thus, the city development process that occurred in Gemlik in the last 30 years has been determined. So that, the area of Gemlik that covered 8.12% of working space in 1990 has spread to 21.06% of the area today. Agriculture and mixed farming areas got narrow in the city with this development. Industrial activities, which are one of the most important factors in the development of Gemlik City, have been an important factor in this growth. Development directions of the city have been detected as with the axis of North, East and South West. The factors that affect the development of the city have been examined in detail.