Tehlikeli madde taşımacılığında risk analizi yapılarak coğrafi bilgi sistemi ile güzergah belirlenmesi
Determining route with geopraphical information system by conducting risk analysis in hazardous substance transportation
Yazar: ŞÜKRÜ UZUNDAĞ
Danışman: DOÇ. DR. HÜSEYİN ŞENKAYAS
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Analitik hiyerarşi süreci = Analytical hierarchy process ; Coğrafi bilgi sistemleri = Geographical information systems ; MOORA yöntemleri = MOORA methods ; Risk = Risk ; Risk analizi = Risk analysis ; Rota belirleme = Routing assignment ; Taşımacılık = Transportation ; Tehlikeli maddeler = Hazardous substances ; Tehlikeli mallar = Dangerous goods ; VIKOR yöntemi = VIKOR method

Özet:
Dünyadaki ekonomik büyüme ve teknolojik gelişmelere paralel olarak tüm sanayi sektöründeki gelişmeler neticesinde gerekli olan ticari ürünlerin hammaddesi olan tehlikeli maddelerin kullanılması son yıllarda artış göstermiştir. Tehlikeli madde taşımacılığı 1970'li yıllardan günümüze kadar üzerinde sürekli çalışılan bir konu olmuştur. Özellikle tehlikeli madde taşımacılığı esnasında karşılaşılabilecek tüm riskleri en küçükleme konusu hem kamu kurumlarının hem de firmaların dikkatini çekmiştir.
Çalışmada ulusal ve uluslarası mühimmat ve patlayıcı taşımacılığı yapan bir kamu kurumunda tüm riskleri (nüfus yoğunluğu, kaza olasılığı, trafik yoğunluğu, terör/sabotaj) dikkate alarak coğrafi bilgi sistemi ArcMap 10.2.2 programı vasıtasıyla riskleri en küçükleyen en uygun güzergâhları bulmak amaçlanmıştır. Çalışmada kullanılan bölge için elde edilen tüm veriler CBS'ye girişi yapılmış ve şebeke tasarlanmış müteakiben nüfus yoğunluğu, zaman, mesafe, trafik yoğunluğu ve terör verilerine göre en uygun güzergâhlar tespit edilmiştir. Ayrıca uzman personel görüşleri alınarak oluşturulan risk kriterleri belirlenen üç senaryoya göre AHP kullanılarak analiz edilmiştir.
AHP tekniği ile belirlenen risk kriterlerinin ağırlık dereceleri hesaplanmış ve Çok Kriterli Karar Verme yöntemlerinden olan VİKOR ve MOORA ile tüm yol dilimlerine ait girilen değerler analiz edilmiştir. Elde edilen değerler neticesinde karar verme aracı olan coğrafi bilgi sistemi ile risklerin minimize edildiği en uygun güzergâhlar bulunmuştur. Son olarak tehlikeli madde taşımacılığında oluşabilecek anlık durumlara karşı dinamik olarak en uygun güzergâhlar elde edilmiştir.

Abstract:
The use of hazardous materials, which are the raw materials of commercial products needed, has increased in recent years as a result of developments in the entire industry sector which took place in paralel with the economic growth and technological developments in the World. Hazardous materials transportation has been a subject that has been continuously studied on since the 1970s. The subject of minimizing the risks that may be encountered especially during the transportation of hazardous materials attracted the attention of both public institutions and businnes firms.In the study, it was aimed to find the most suitable routes that minimize the risks through the geographic information system ArcMap 10.2.2 program, taking into account all risks (population density, probability of accident, traffic density, terrorism / sabotage) in a public institution responsible with national and international ammunition and explosive transportation.
All the data obtained for the region used in the study were entered into CBS, the network was designed and subsequently the most suitable routes were determined according to the population density, time, distance, traffic density and terrorism data.  In addition, risk criteria created by taking the opinions of expert personnel were analyzed using AHP according to three scenarios determined.Weight degrees of risk criterias determined by AHP technique were calculated and the values which were entered in all road segments were analyzed with VIKOR and MOORA, which are among the Multiple Criteria Decision Making methods. As a result of the obtained values, the most appropriate routes were found in which risks are minimized  with the geographical information system, which is a tool for decision making, Finally, dynamically the most suitable routes have been obtained against emergency  situations that may occur in hazardous material transportation.