Yeni araştırmaların Elazığ'ın Eski Çağ tarihine katkıları
Contributions of new research to the Ancient History of Elazığ
Yazar: SİBEL CAN
Danışman: DOÇ. DR. ABDULKADİR ÖZDEMİR
Fırat Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Eskiçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Tarih = History
Dizin: Eski Çağ tarihi = Old Age history

Özet:
Medeniyetlerin oluşumu ve gelişimi sırasında insanlar yaşayacakları coğrafi yeri seçerken topoğrafyayı, 
iklim koşullarını ve ana yol güzergahlarını dikkate alarak karar vermişlerdir. Dolayısıyla Doğu Anadolu'nun 
coğrafi koşulları Anadolu ve Mezopotamya uygarlığı gibi uygarlıkların yayılmasında önemli olmuştur. Doğu 
Anadolu'nun bir parçası olup, araştırma sahamızı oluşturan Elazığ ili de bulunduğu konumu itibariyle 
Mezopotamya ile Anadolu arasında kilit noktada yer almakta, Mezopotamya kültürlerinin Anadolu'ya 
yayılmasında bir köprü görevi görmektedir. Elazığ Bölgesi, doğu ile batı arasında önemli yolların kesiştiği 
kavşaklarda yer alması bu kültürün yayılması açısından büyük bir önem taşımaktadır. Bu anlamda Elazığ yöresi 
tarımsal ve yaşamsal faaliyetlere uygun ova ve platoların bulunması nedeniyle tarih öncesi çağlardan 
günümüze kadar kültürel faaliyetlerin yoğun olduğu bir bölge haline gelmiştir. Barındırmış olduğu 
özelliklerinden dolayı geçmişten günümüze kadar önemli medeniyetlerin egemenliği altında kalmış ve çeşitli 
mücadelelere sahne olmuştur. M.Ö. 2000'li yıllara dayanan geçmişiyle Hurriler, Urartular, Persler, Araplar, 
Artuklular, Anadolu Selçukluları ve Osmanlılar gibi birçok devletin egemenliği altında varlığını sürdüren 
Elazığ ilinde; farklı dönemlerde sistematik olarak pek çok arkeolojik kazı ve yüzey çalışması yapılmıştır. 
Tarih öncesi çağlardan bu yana önemli bir yere sahip olan bölge de arkeolojik veriler doğrultusunda 
Eski Çağ tarihine bakılarak bölgede yaşamış olan uygarlıkların izi sürülmüş, yapılan kazı ve yüzey 
araştırmaları sonucunda Paleolitik, Mezolitik, Neolitik, Halef, Kalkolitik, Ubeyd, Tunç Demir Çağları ile
Urartu, Helenistik, Roma-Bizans, İslam Dönemi ve Türk Dönemleri'ne ait kalıntılar tespit edilmiştir. Bu 
kalıntılar bölgenin sosyo-kültürel, siyasi, iktisadi yapısını ortaya koymaktadır. Aynı zamanda elde edilen 
bilgiler ve bölge ile ilgili daha önceki yıllarda yapılan çalışmalar doğrultusunda ortaya çıkan veriler ile kentin 
bir kültür envanteri ortaya koyularak Eski Çağ Tarihine katkı sağlanmaktadır. 
"Yeni Araştırmaların Elazığ'ın Eski Çağ Tarihine Katkıları" isimli çalışmam beş ana kısımdan 
oluşmaktadır. Giriş başlıklı birinci kısımda; çalışmanın amacı, konunun kapsamı, sınırlılıkları, çalışma 
aşamasında belirlenen yöntem ve teknikler anlatıldıktan sonra, ikinci kısımda; Elazığ ilinin içinde bulunduğu 
Doğu Anadolu Bölgesi'nin coğrafi özelliklerine değinilip daha sonra Elazığ ilinin coğrafi konumu, jeolojik ve 
jeomorfolojik özellikleri, akarsuları, iklimi, bitki örtüsü ve toprak yapısı hakkında bilgiler verdim. Üçüncü 
kısımda kentin adı, tarihi, Eski Çağ araştırma tarihçesi, arkeolojik ve yüzey araştırmalarıyla tespit edilen yerleri 
ele alarak bölgede gerçekleştirilen araştırmaların amaç ve kapsamına yer verdim. Dördüncü kısımda tez konu 
başlığım altında Elazığ'da yeni araştırmalar ışığında tespit edilen yerleşimleri, ortaya çıkan höyükler, 
mağaralar ve kaleleri detaylı bir şekilde tanıtmaya çalıştım. Çalışmanın son safhasını oluşturan beşinci kısımda
sonuç başlığı altında; Elazığ ilinin tüm boyutlarını analiz ederek bir değerlendirmesini gerçekleştirdim.

Anahtar Kelimeler: Elazığ, Tarih Öncesi, Eski Çağ, Tarih, Arkeoloji, Keban Projesi, Yüzey Araştırması.

Abstract:
During the formation and development of civilizations, people made decisions by taking into account 
the topography, climatic conditions and main road routes when choosing the geographical place where they 
will live. Therefore, the geographical conditions of Eastern Anatolia have been important in the spread of 
civilizations such as Anatolia and Mesopotamia civilization. It is a part of Eastern Anatolia and Elazığ province, 
which constitutes our research area, is located at a key point between Mesopotamia and Anatolia due to its 
location, and serves as a bridge for the spread of Mesopotamian cultures to Anatolia Dec. Elazığ Region, the 
fact that it is located at the intersection of important roads and intersections between east and west, is of great 
importance for the spread of this culture. Decatur is located at the intersection of important roads and 
intersections between east and west. In this sense, Elazığ region has become a region where cultural activities 
have been intense from prehistoric times to the present due to the presence of plains and plateaus suitable for 
agricultural and vital activities. Due to the characteristics it has harbored, it has remained under the rule of 
important civilizations from the past to the present and has been the scene of various struggles. M.D. in Elazığ 
province, which continues to exist under the rule of many states such as the Hurrians, Urartians, Persians, 
Arabs, Artukids, Anadolu Selcuklu and Ottomans with its history dating back to the 2000s, many 
archaeological excavations and surface studies have been carried out systematically in different periods. 
The region, which has an important place since prehistoric times, has been traced to the civilizations 
that lived in the region by looking at the Ancient history in accordance with archaeological data. As a result of 
excavations and surface surveys, remains belonging to the Paleolithic, Mesolithic, Neolithic, Halef, 
Chalcolithic, Ubaid, Bronze Iron Ages, Urartian, Hellenistic, Roman-Byzantine, Islamic and Turkish periods 
have been identified. These ruins reveal the socio-cultural, political and economic structure of the region. At 
the same time, with the information obtained and the data obtained in line with the studies conducted in 
previous years about the region, a cultural inventory of the city is put forward and a contribution is made to the 
History of Antiquity. 
My master's study titled "The Contributions of New Research to the Ancient History of Elazığ" consists 
of an introduction and four chapters. In the first part; after explaining the purpose of the study, the areas 
covered as a subject, the boundaries and the methods and techniques determined at the thesis stage under the 
introductory title, in the second part; I mentioned the geographical features of the Eastern Anatolia Region in 
which Elazig province is located and then gave information about the geographical location, geological and 
geomorphological features, streams, climate, vegetation and soil structure of Elazig province. In the third part, 
I covered the name of the city, the history, the history of Ancient research, the archaeological and the places 
identified by surface research, and included the purpose and scope of the research carried out in the region. In 
the fourth chapter, I tried to introduce in detail the settlements, mounds, caves and castles identified in the light 
of new research in Elazig under my thesis topic. In the fifth section, which constitutes the last stage of the 
study, under the title of results, I made an evaluation of Elazığ province by analyzing all dimensions.

Keywords: Elazig, Prehistory, Antiquity, History, Archaeology, Keban Project, Surface Research.