Kronik obstrüktif akciğer hastalarında dispne ve yorgunluğun öz etkililik düzeyine etkisi
The effect of dyspnea and fatigue on self-efficacy level in chronic obstructive pulmonary patients
Yazar: GİZEM EROĞLU
Danışman: PROF. DR. ZEYNEP ÖZER
Akdeniz Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Akciğer hastalıkları = Lung diseases ; Akciğer hastalıkları-obstrüktif = Lung diseases-obstructive ; Dispnea = Dyspnea ; Hemşirelik = Nursing ; Kronik hastalık = Chronic disease ; Yorgunluk = Fatigue ; Öz yeterlilik = Self-efficacy

Özet:
Amaç: Bu araştırma, kronik obstrüktif akciğer hastalarında dispne ve yorgunluğun öz etkililik düzeylerine etkisinin belirlenmesi amacıyla tanımlayıcı olarak yapılmıştır.
Yöntem: Araştırma, Ekim 2021- Ekim 2022 tarihleri arasında T.C. Sağlık Bakanlığı Antalya İl Sağlık Müdürlüğü Kepez Devlet Hastanesi Göğüs Hastalıkları servisinde yatan 204 KOAH tanılı hasta ile yürütülmüştür. Araştırmada veri toplama araçları olarak Kişisel Bilgi Formu, mMRC Dispne Ölçeği, Dispne-12 Ölçeği, KOAH ve Astım Yorgunluk Ölçeği ve KOAH Öz Etkililik Ölçeği kullanılmıştır. Araştırmada elde edilen verilerin istatistiksel analizleri için SAS version 9.4 programı kullanılmıştır. Araştırmanın ölçümle belirlenen nicel değişkenleri için tanımlayıcı istatistikler olarak ortalama ve standart sapma, sayımla belirlenen nitel değişkenler için ise tanımlayıcı istatistikler sayı ve yüzde şeklinde gösterilmiştir. 
Bulgular: Araştırmaya katılan KOAH tanılı hastaların %62.7'sinin erkek, %63.7'sinin 66 yaş ve üzerinde, %34.8'inin ilköğretim mezunu, %51'inin 5 yıldan az ve %35.8'inin ise GOLD II evresinde KOAH tanısına sahip olduğu belirlenmiştir. Hastaların %63.7'sinin mMRC Dispne düzeylerinin ağır ve çok ağır şiddetinde, Dispne- 12 Ölçeği puan ortalamalarının 24.1±8.13, KOAH-Astım Yorgunluk Ölçeği puan ortalamalarının 64.2±16.27 olduğu, dispne ve yorgunluk düzeylerinin yüksek olduğu saptanmıştır. KOAH Öz Etkililik Ölçeği puan ortalamalarının 2.2±0.85 olduğu ve hastaların öz etkililik düzeylerinin düşük olduğu belirlenmiştir. Dispne ve yorgunluk düzeyleri arasında pozitif yönlü, güçlü bir ilişki varken öz etkililik ile dispne ve yorgunluk düzeyleri arasında negatif yönlü, güçlü bir ilişki olduğu saptanmıştır (p<0.05). Dispne ve yorgunluğun öz etkililik düzeyine negatif yönde etkisinin olduğu belirlenmiştir.
Sonuç: Araştırmamıza katılan KOAH tanılı hastaların dispne ve yorgunluk düzeylerinde artışın öz etkililik düzeylerinde azalmaya neden olduğu belirlenmiştir. KOAH tanısına sahip hastaların öz etkililik düzeylerinin geliştirilmesi için dispne ve yorgunluk düzeylerinin azaltılmasına yönelik uygun hemşirelik girişimlerinin planlanması ve bu alanda araştırmaların artırılması önerilmektedir.

Abstract:
Objective: This research was conducted descriptively to determine the impact of dyspnea and fatigue on self-efficacy levels in patients with COPD.
Method: The research was carried out with 204 COPD patients hospitalized in October 2021- October 2022 the Chest Diseases Service of the Antalya Kepez State Hospital, Ministry of Health of the Republic of Turkey. The study used Personal Information Form, COPD and Asthma Fatigue Scale, mMRC Dyspnea Scale, Dyspnea-12 Scale, and COPD Self-Efficacy Scale for data collection. Statistical analysis of the data was performed using SAS version 9.4. Descriptive statistics, including mean and standard deviation for quantitative variables, numbers and percentages for qualitative variables were used to analyze the data.
Results: It was determined that 62.7% of the patients were male, 63.7% were aged 66 and over, 34.8% were primary school graduates, 51% were diagnosed with COPD less than 5 years and 35.8% were in GOLD II stage. 63.7% of the patients had severe and very severe mMRC dyspnea levels, Dyspnea-12 Scale mean score was 24.09±8.13, COPD-Asthma Fatigue Scale mean score was 64.17±16.27, dyspnea and fatigue levels were high. It has been ascertained that the mean score of the COPD Self-Efficacy Scale is 2.23±0.85 and that the self-efficacy levels of the patients are low. While there was a strong positive relationship between dyspnea and fatigue levels, a strong negative relationship was found between self-efficacy and dyspnea and fatigue levels (p<0.05). The study concluded that dyspnea and fatigue negatively impacted self-efficacy levels.
Conclusion: The study found that increasing dyspnea and fatigue levels in COPD patients led to a decrease in their self-efficacy levels. In order to improve the self-efficacy levels of patients with COPD, it's recommended to plan appropriate nursing interventions to reduce dyspnea and fatigue levels and to increase research in this area.