Kapalı konut yerleşmelerinde öz yönetişim: İstanbul örneği
Self governance in gated communities: The case of Istanbul
Yazar: HATİCE AYSUN ÖZKAN YAZAR
Danışman: PROF. DR. ŞEVKİYE ŞENCE TÜRK
İstanbul Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Şehir ve Bölge Planlama Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Kentsel hizmetlerin özel sektör eliyle üretimini teşvik eden neoliberal kentleşme süreci konut üretimiyle birlikte,  konut  alanının sürekliliğini sağlayacak yönetişim biçimi ve araçlarının da özelleşmesini sağlamıştır. Bunun en temel örneklerinden biri, dünya genelinde hızla yayılan ve literatürde ortak fayda gelişmeleri (common interest developments) olarak betimlenen özel yönetimli konut alanlarının bir türü olan kapalı yerleşmelerdir.Bu konut alanlarında kamusal mal ve hizmetlerin özel sektörden geliştiriciler ve alt yüklenicilerle üretilirken, alan sakinlerinden oluşan ev sahipleri dernekleri, mali kaynaklar ve kontratlar/kısıtlar ile yönetilmesi ise 'özel yönetişim' olarak tanımlamıştır. Liberal konut politikaları eğiliminin görüldüğü pek çok çalışmada, özel yönetişimin verim ve otonomi sağladığı kabul edilmektedir. Kamusal alanın çevrilerek özelleştiği ve kısıtlı erişime sahip bu yerleşmelerde alan sakinleri, konut alanını temsil eden bir yönetim erkini (ev sahipleri dernekleri) oluşturmakta, konut alanında ikamet şartları ve ortak yaşama dair kuralları kontratlar ile resmîleştirmekte ve alanda bulunan sosyal ve teknik altyapı, hizmetler, donatılar ve tesislerin kullanma hakkı ve idamesi için aylık ücretler ödeyerek bir tür kulüp ekonomisi yaratmaktadır. Bu nedenle araştırmacılar kapalı yerleşmeleri ev sahipleri 
dernekleri, mali özerklik ve sözleşmeler/ kısıtlardan gibi idari, yasal ve finansal kaynaklar nedeniyle sürdürülebilir, kendine yeten, öz kaynaklarıyla var olabilen, öz yönetişimli konut alanları olarak tanımlamaktadır. Öz yönetişimin varlığı ve ölçütlerine ilişkin taranan literatür araştırmaları, finansal kaynaklar (aidat gelirleri), yerleşmelerde malikler/kiracılar için bağlayıcı olan sözleşme/kontrat/kısıtlar ve yerleşmelerin ana yönetim erki olan ev sahipleri birlikleri 
gibi temel ölçütlerin yanı sıra ek iki ölçüt daha –aktörler ve networkler- olduğunu göstermektedir. Bu bağlamda yerleşmelerin gelişim sürecinde ve sonrasında yer alan aktörlerin yetki, görev ve sorumluluklarıyla çerçevelenmiş rolleri ve karşılıklı ilişkileri ile bunlar arasındaki networkler de öz yönetişimin ölçütleridir.Türkiye´de kapalı yerleşmelerde yönetişim perspektifi, öz yönetişim ve öz yönetişim ölçütlerinin varlığı kapsamlı biçimde hiç ele alınmamıştır. Bu bağlamda çalışmanın amacı, kapalı yerleşmelerin öz yönetişim karakteristiğine atfedilen bileşenleri öz yönetişim teorisi 
kapsamında irdeleyerek, Türkiye- İstanbul örneğine odaklanan bir araştırmayla kapalı yerleşmelerde öz yönetişimin varlığının değerlendirilmesidir.

Abstract:
The neoliberal urbanization process encouraging the production of urban services by the private sector has led to the privatization of the forms and means of governance that will ensure the continuity of the housing area. One form of these is gated housing settlements, a type of privately managed housing estate that has spread rapidly across the world, and they are described as common interest developments in the literature. Their management by homeowners' associations composed of residents,financial resources and contracts/restrictions with production of public goods and services by private sector developers and subcontractors is defined as the 'private governance'. Private governance is said to be providing efficiency and autonomy in most studies focusing on liberal housing policy.  In these settlements where the public space is enclosed and privatized with limited access, residents form a governing body (homeowners' associations) representing the residential area, formalize the conditions of residence and rules for communal living in the residential area through contracts and create a kind of club economy by paying monthly fees for the right to use and maintain the social and technical infrastructure, services, amenities and facilities in the area. Therefore, researchers define gated settlements as self-sufficient and self governing housing areas that are sustainable due to administrative, legal and financial resources such as homeowners associations, financial autonomy and covenants/restrictions. The literature review about self governance and its criteria shows that there are two additional factors - actors and networks - in addition to the three criteria predefined as financial resources, contracts / covenants /restrictions that are binding for owners/tenants in settlements, and homeowners' associations that are the main governing authority of settlements. In this context, the roles and interrelationships of involving actors in the development and post- construction processes of gated settlements which is framed by their powers, duties and responsibilities and the networks between them are also criteria of self-governance. However, the governance perspective, self-governance and the existence of self-governance criteria in gated settlements in Turkey have never been comprehensively addressed. In this context, the aim of this study is to examine the components attributed to the self governance characteristics of gated settlements within the scope of self-governance theory and to evaluate the existence of self-governance in gated settlements through a research focusing on the case of Istanbul, Turkey.