Çanakkale çevresinde yayılış gösteren bazı salep orkidelerinin farklı besin ortamlarında in vitro çoğaltımı
In vitro propagation of some salep orchids in different growth mediums which spread in canakkale surrounding
Yazar: YASEMİN KEMEÇ
Danışman: PROF. DR. CÜNEYT AKI
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Biyoloji = Biology

Özet:
Orkideler, kutuplar haricinde dünyanın hemen her bölgesinde yayılış gösterebilen ve tür çeşitliliği açısından zengin olmasına rağmen hızlı bir şekilde tahrip edilmekte ve dünya genelinde çeşitli resmi anlaşmalarla korunmaktadır. Orkidelerin bununla birlikte şehirleşme, tarımsal faaliyetler ve özellikle ülkemizde gıda hammaddesi olarak kullanılmaları nedeniyle daha etkin korunmaları için yeni ve gelişmiş tekniklere ihtiyaç duyulmaktadır. 
Bu nedenle, bu tez çalışmasında salep orkidelerinin in vitro koşullarda doku kültürü yöntemi ile çoğaltılarak tekrar doğaya kazandırılması amaçlanmıştır. Çalışmada, Anacamptis pyramidalis (L.) L.C. Rich, Anacamptis morio (L.) R.M. Bateman, Pridgeon & M.W. Chase subsp. morio, Dactylorhiza romana (seb.) Soo ve Neotinea tridentata (Scop.) R.M. Bateman, Pridgeon & M.W. Chase. olmak üzere dört farklı salep orkide türü (Nisan ve Mayıs aylarında Çanakkale ilinin farklı lokalitelerinden) toplanmıştır. Bu bitkiler laboratuvar koşullarında saksılara aktarılmış ve A. morio subsp. morio türü dışındaki türler kendileme yolu ile tohum elde edilmiştir. A. morio subsp. morio türünün tohumları doğal ortamlarında geliştikleri için direkt toplanmıştır. Tohumlar yüzeysel sterilizasyon sonrasında üç farklı besin ortamında (Svante Malmgren'in bize önermiş olduğu ortam (SV), Knudson-C (KC) ve Orchimax (ORC) ) gelişmeye alınmıştır.  Bu besin ortamlarının dört salep orkidesi türü üzerindeki çimlenme, protokorm oluşumu ve bitki gelişimi üzerindeki etkileri ortaya konmuştur. 
Çalışma sonucunda çimlenme, protokorm oluşumu ve bitki gelişimi açısından en iyi besin ortamının dört farklı tür için de SV ortamı olduğu belirlenmiştir. En iyi çimlenen tür %94.00 oranı ile A. morio subsp. morio, en iyi protokorm oluşturan tür %70.42 oranı ile A. morio subsp. morio ve en iyi bitki gelişimi olan tür %55.87 oranı ile A. morio subsp. morio olarak saptanmıştır. In vitro ortamda başarılı bir şekilde protokormdan yumru geliştiren A. pyramidalis, A. morio subsp. morio ve D. romana türlerinin yumruları aklimatizasyon sonucunda kendi yetiştikleri bölgeden alınan toprağın içine %25'er oranda kuartz kum ve ağaç kabuğu eklenerek aktarılmışlardır. Yumrular dormansi durumundadır ve bir sonraki yaprak çıkarma zamanı olan Şubat – Mart ayında yaprakları tekrar çıkacaktır.

Abstract:
From tropics to subtropics, except Polar Regions orchids spread almost every place in the world. Orchids interact with two kingdom; plants and fungi. Since being one of the most crowded plant group, orchids have problems systematically.
Orchids need to be protected by new and developed techniques owing to the fact that over exploiting for using as food product, as well as urbanization, agricultural activities, rapid growing population.
In this Master of Science thesis, we aimed to propogate orchids on in vitro conditions by tissue culture techniques and to give orchids back to the nature. Four orchid taxa collected from different localities of Çanakkale were used in this study; Anacamptis pyramidalis (L.) L.C. Rich, Anacamptis morio (L.) R.M. Bateman, Pridgeon & M.W. Chase subsp. morio, Dactylorhiza romana (seb.) Soo and Neotinea tridentata (Scop.) R.M. Bateman, Pridgeon & M.W. Chase and were tried to propagate on three different growing media; KC, ORC and the medium recommended by Svante Malmgren, SV.
According to the results of the study, it is observed that the SV medium is the best medium for all four taxa. In terms of germination test, protocorm generation and plant development, A. subsp. morio was the best germinated taxon on the SV medium (94.00%), as well as it was the best protocorm developed taxon on the medium SV (70.42%) and the best developed taxon on the SV medium overall (55.87%). Potted plants are in dormancy status and it is assumed they will develop fresh leaves in the next vegetative period February – March.