Kalça kırığı nedeniyle ameliyat olan hastalara bakım verenlere uygulanan danışmanlığın bakım verenlerin bakım yükü, stres düzeyi ve yaşam kalitesine etkisi
Effect of consultancy provided to caregivers of patients undergoing surgery due to femur fractures on the caregiver burden, stress level and quality of life of caregivers
Yazar: BUKET ÇELİK
Danışman: DOÇ. DR. ÖZLEM BİLİK
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Cerrahi Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Bakım verenler = Caregivers ; Bakım verme yükü = Caregiver burden ; Danışmanlık hizmetleri = Consulting services ; Kalça = Hip ; Kalça eklemi = Hip joint ; Kalça kırıkları = Hip fractures ; Ortopedik cerrahi = Orthopedic surgery ; Stres = Stress ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
Çalışmanın amacı kalça kırığı nedeniyle ameliyat olan hastalara bakım verenlere uygulanan danışmanlığın bakım verenlerin bakım yüküne, stres düzeyine ve yaşam kalitesine etkisini incelemektir. Araştırma iki aşamalı bir çalışmadır. Araştırmanın ilk aşaması; niteliksel, ikinci aşaması yarı deneyseldir. Araştırmanın birinci aşaması tanımlayıcı niteliksel tipte olup, örneklemini kalça kırığı nedeniyle ameliyat olan hastalara ilk kez bakım veren 25 aile üyesi oluşturmuştur. Bakım verenlerin verileri yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanırak toplanmıştır. Çalışmanın ikinci aşamasının örneklemini ise kalça kırığı nedeniyle ameliyat olan hastalara bakım veren 73 aile üyesi (girişim grubu n=35, kontrol grubu n=38) oluşturmuştur. Verilerin toplanmasında Bakım Veren Tanıtım Formu, Zarit Bakım Yükü Ölçeği, Bakım Veren Stres İndeksi ve SF-36 Yaşam Kalitesi Ölçeği kullanılmıştır. Veriler taburculukta yüz yüze, ameliyat sonrası 1. ay ve 3. ayda ise telefon ile görüşülerek toplanmıştır. Araştırmanın birinci aşamasının verileri içerik analizi ile değerlendirilmiş, "bilgi gereksinimi", "Alzheimer ve kalça kırığı olan hastasının bakımında karşılaşılan güçlükler", "hastanın iyileşmesi ve kendi kendine yeterliliği hakkında endişe" olmak üzere üç ana tema belirlenmiştir. Araştırmanın ikinci aşamasının verilerinin değerlendirilmesinde ki kare testi, t testi, tek faktörlü varyans analizi ve tekrarlı ölçümlerde iki faktörlü varyans analizi kullanılmıştır. Yapılan analizler sonucunda bakım verenlerin danışmanlık alma durumuna göre taburculuk, ameliyat sonrası 1. ay ve 3. ay ölçümlerde; zarit bakım yükü puan ortalamaları, ameliyat sonrası 1. ay ve 3. ayda ise bakım veren stres indeksi puan ortalamaları ile yaşam kalitesi ölçeği mental sağlık, mental rol, yaşamsallık, sosyal fonksiyon, ağrı ve genel sağlık puan ortalamaları arasında anlamlı fark olduğu bulunmuştur (p<0,05).  Bu nedenle bakım verenlere ameliyat öncesi, sonrası ve taburculuk sonrası evde bakımı da içerecek şekilde hastanın tedavi ve bakım sürecine yönelik bireyselleştirilmiş danışmanlık hizmeti verilmesinin, bakım verenlerin bakım verme sürecini yönetmesini ve sürdürmesini kolaylaştırdığı düşünülmektedir. 

Anahtar Sözcükler: bakım veren, bakım, danışmanlık, hemşirelik, kalça kırığı

Abstract:
The purpose of the study was to examine the impact of consultancy provided to caregivers of patients undergoing surgery due to femur fractures on the caregiver burden, stress level and quality of life of caregivers. The study was a two-stage study. The first stage of the study was qualitative and the second stage was quasi-experimental. The first stage of the study was descriptive-qualitative and the sample of the study comprised 25 family members giving care to patients undergoing surgery due to femur fractures for the first time. We collected data from the caregivers using a semi-structured interview form. The sample of the second stage of the study comprised 73 family members giving care to patients undergoing surgery due to femur fractures (intervention group n=35, control group n=38). In collection of the data we used the Caregiver Introduction Form, the Zarit Caregiver Burden Scale, the Caregiver Stress Index and the SF-36 Quality of Life Scale. We collected the data face-to-face during discharge and on the phone during the postoperative first and third months. We evaluated the data of the first stage of the study via content analysis and specified three main themes as "information requirement", "difficulties faced in the care of Alzheimer patients with femur fractures" and "concern about patient's recovery and self-sufficiency". We evaluated the data of the second stage of the study using the chi-square test, t-test, single factoral variance analysis and two factoral variance analysis in repetitive measures. As a result of the analyses conducted we found significant differences between the mean Zarit caregiver burden scores in measurements during discharge and postoperative first and third months, between the mean caregiver stress index scores and the mean quality of life scale mental health, mental role, vitalness, social function, pain and general health scores during the postoperative first and third months according to the state of the caregivers to receive consultancy (p<0.05). Therefore we believe that providing individualized consultancy service to caregivers in a way to include preoperative, postoperative and home care in the postdischarge period aimed at the treatment and care process of the patient will enable caregivers to manage and maintain the caregiving process.  

Keywords: caregiver, care, consultancy, nursing, femur fracture