Çağdaş sanatta göndermeler: Modern ve postmodern sanat ayrımında temellük ve gönderme kavramlarına yönelik bir inceleme
References in contemporary art: An examination on the concepts of appropriation and reference in the difference of modern and postmodern art
Yazar: CEM DEMİR
Danışman: PROF. BİRNUR ERALDEMİR
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı
Derece: Sanatta Yeterlik, 2022
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
Bu araştırmada çağdaş sanatta göndermeler olgusu ele alınmaktadır. Yapıtlar arası ilişkiler, bağlantılar, göndermeler bakımından sanat tarihi sayısız örnekle doludur. Birçok sanat yapıtı kendinden önce yapılmış başka sanat ürünlerini yeniden ele alan bir yeniden üretim biçiminde çıkar karşımıza.
Ancak özellikle 90'lı yıllardan günümüze çağdaş sanatta başka sanat ürünlerine göndermelerin belirgin bir biçimde artmış olduğu gözlemlenmekte ve çoğu yazar tarafından da bu durum özellikle belirtilmektedir. Araştırma bu durumu bağlı olduğu diğer değişkenlerle birlikte ele alarak nedenselliklerini göstermeyi amaçlamaktadır.
II. Bölümde modernizm ve avangard sanatın hangi tarihsel, toplumsal koşullara karşılık geldiği ve ütopyacı anlayışlarla, yeni bir toplum inşa etme girişimlerinin avangard sanatla bağı üzerinde durulmuştur. Yaklaşık 20. yüzyılın başlangıcından II. Dünya Savaşına uzanan dönemde avangard sanatın etkisini kaybetmesinin nedenlerine değinilmiştir.
Postmodernizmin sanatın, tarihin, modernizmin vb. sonu olarak öne sürdüğü argümanların Neo liberal ekonomik siyasa ve postyapısalcı felsefe ile bağına değinilerek liberalizmin aynı zamanda bir eğretileme olarak sanatta da göreciliği ve eklektik tutumu meşrulaştıcı özelliğine vurgu yapılmıştır.
Günümüz sanatında geçerliliğini sürdüren postmodern durum içerisinde, tarihe yönelme ve geçmişin sanat ürünlerini ya da üsluplarını alıntı,  referans, pastiş, temellük, postproduction gibi yöntemlerle yeniden üreten sanatsal çalışmalar, ütopyası olmayan bir tarihsel-toplumsal aralığın muhafazakarlaşan görünümü olarak ele alınmıştır.
Postyapısalcı felsefe açısından metinlerarasılık kuramının her metnin başka metinleri referans aldığı, hatta, sözcüklerin kişisellik barındırmayan işaretler olduğu ve bağlı olarak sanatta da özgün bir dilin ya da ürünün olamayacağına vurgu yaparak bir yandan da dolaylı olarak bireyin-sanatçının özne olma konumunu elinden alan anlayışı tartışılmaktadır.
III. Bölüm de sanat tarihsel göndermelerle, temellük sanatı olarak adlandırılan uygulamaların farklılkları gösterilerek temellük sanatınının teorize edilmesi bakımından postmodernizm, postyapısalcılık ve metinlerarasılık kavramlarının konuya etkileri tartışılmaktadır.
Günümüzde genelleştirilmiş bir ifade içinde sanat tarihsel referanslara dayanan çalışmalar için kullanılan temellük kavramıyla, feminist sanatın bir kolu olarak ele alınan temellük sanatı arasındaki farklılklar ele alınmıştır. Ayrıca temellük sanatının çağdaş sanatta farklı kullanım biçimleri değerlendirilmiştir.
IV. Bölümde uygulama çalışmaları ele alınmıştır. Bu araştırma için seçilen uygulama çalışmaları araştırmacının 90'lı yılların başından günümüze değin sanatsal üretimlerinde sıklıkla kullandığı sanatsal göndermeler ve referansların kullanımına yönelik bir döküm oluşturmaktadır.
Söz konusu çalışmalar birer sanatsal temellük ya da temellük sanatı örneğini oluşturmazlar. Araştırmacı ürünlerinde yaptığı doğrudan ya da dolaylı göndermeleri kendi sanatsal izleği bağlamında ele alır. Bu çalışmalarda amaç öncelikli olarak gönderme yapmak, atıfta bulunmak, referans almak ya da temellük etmek vb. değildir.    Araştırmacı konusu ne olursa olsun çalışmalarında kişisel deneyim ve birikimleri ölçüsünde sanat tarihi ile bağını çağrışımsal uyaranlar olarak, sanat ürünleri ya da sanatçılarla söyleşimcilik bağlamında kullanmıştır. Bu çağrışımsal uyaranlar yalnızca plastik sanatlar alanıyla değil, sinema, tiyatro, şiir, öykü gibi diğer sanat disiplinleriyle ilgili olabildiği gibi, sanat kuramı, tarih, felsefe, vb. çok farklı alanlardan olabilmektedir.

Abstract:
In this study, the phenomenon of references in contemporary art is discussed. Art history is full of countless examples in terms of relations, connections and references between works. Many works of art appear in a form of reproduction that reconsiders other works of art made before them.
However, it has been observed that references to other works of art have increased significantly in contemporary art, especially since the 90's, and this is particularly noted by most writers.
The research aims to show the causality of this situation, which has developed from the 90s to the present, together with other variables.
Does this situation correspond to an artistic blockage in terms of contemporary artistic productions or should it be considered as an indicator that reveals the spirit of the time? Are artistic reproductions, references, quotations, turning to history, and appropriation a possible situation inherent in the period we live in? In terms of the postmodern situation, modernism, art, avant-garde, history, reality, etc. Are there any differences between the use of historical references and references in art and the practices that are often called appropriation art in terms of today's art in a process where the end of many concepts such as If so, what are these differences and how can they be explained?
In order to find answers to such questions, the research examines artistic references by exemplifying from modern art to the present. In addition, it also traces the avant-garde art from the beginning of the 20th century to the present, by associating it with the theoretical discussions that affect the process in connection with the subject.
With the general use of art historical references, the differences in the practices called appropriation art are shown. In terms of theorizing the art of appropriation, the effects of the concepts of postmodernism, poststructuralism and intertextuality are discussed.
At the beginning of the facts that cause us to discuss the art of appropriation today, Sherrie Levine, Mike Bidlo and Cindy Sherman's experiences of appropriation art come first.
The application studies chosen for this research constitute a breakdown of the use of artistic references and references that the researcher frequently used in his artistic productions from the beginning of the 90s to the present.
The works in question do not constitute an example of artistic appropriation or the art of appropriation. The researcher deals with the direct or indirect references he makes in his products in the context of his own artistic theme. İs not. Regardless of the subject, the researcher used his personal experience and knowledge in his studies to the extent necessary. In the production process, it makes use of everything that constitutes its accumulations connotatively. These associative stimuli can be related not only to the field of plastic arts, but also to other art disciplines such as cinema, theater, poetry, story, art theory, history, philosophy, etc. can be from many different fields.