Hodgkin ve non-hodgkin lenfoma tanılı hastalarda PET/BT ile kemik mineral dansitesinin değerlendirilmesi ve anti-apoptotik bir protein olan BCL-2 ile osteoporoz arasındaki ilişkinin araştırılması
Evaluation of bone mineral density with PET/CT in hodgkin and non-hodgkin lymphoma patients and investigation of the relationship between an anti-apoptotic protein BCL-2 and osteoporosis
Yazar: HATİCE GÜN
Danışman: DOÇ. DR. HANDAN HAYDAROĞLU ŞAHİN
Gaziantep Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Hematoloji = Hematology
Dizin: Apoptozis = Apoptosis ; Hodgkin hastalığı = Hodgkin disease ; Kemik dansitesi = Bone density ; Lenfoma = Lymphoma ; Lenfoma-non Hodgkin = Lymphoma-non Hodgkin ; Osteoporoz = Osteoporosis ; Pozitron emisyon tomografi = Positron-emission tomography

Özet:
Giriş ve amaç: Tedavide yaşanan gelişmeler ile birlikte osteoporoz lenfoma hastalarında önemli bir morbidite ve mortalite sorunu haline gelmektedir. Fırsatçı osteoporoz taramasının ek tetkik gerektirmeden saptanabilmesi ve osteoporoz gelişiminde etkili faktörlerin tanımlanması komplikasyon yönetiminde avantaj sağlayacaktır. Çalışmamızda; NHL ve HL hastalarında, kemoterapi ilişkili komplikasyonlardan biri olan osteoporozun tanısında ek tetkik gerektirmeden, zaman ve maliyet etkin bir anlayışla, hastalığın takibinde rutin olarak yapılan PET/BT'nin yol göstericiliğini değerlendirmek ve kemik iliği tutulumu olan NHL hastalarında antiapoptotik bir protein olan BCL-2 ile osteoporoz arasındaki olası ilişkiyi araştırmak amaçlanmıştır. 
Gereç ve yöntem: Çalışmaya, Gaziantep Üniversitesi Tıp Fakültesi, Hematoloji kliniğinde HL ve NHL tanısı ile tedavi alan ve takipte PET/BT görüntülemesi yapılmış 55'i HL, 53'ü NHL olmak üzere toplamda 108 hasta dahil edilmiştir. Hastaların yaş, cinsiyet, evre gibi demografik verileri, labaratuar parametreleri, BCL-2 sonuçları ve PET/BT görüntüleri retrospektif olarak analiz edilmiştir.Tanıda PET/BT1, kemoterapinin ara yanıt değerlendirmesinde PET/BT2 ve kemoterapinin tamamlanmasından sonra hasta remisyonda iken en az altı ay sonra çekilen PET/BT3 olmak üzere üç PET/BT taraması seçildi. Osteporoz varlığının PET/BT ile değerlendirilmesinde lomber omurgada (L1-L4), trabeküler kemiklerin BT görüntülemelerinde Hounsfield Unit (HU) ölçümü kullanıldı. HU eşik değeri önceki çalışmalar baz alınarak 160 olarak belirlendi. 
Bulgular: HL ve NHL tanılı tüm hastalarda PET/BT2'de kemik mineral yoğunluğunun PET/BT1'e göre anlamlı düzeyde azalmış olduğu tespit edildi (p=0,001, p=0,001). Erken evre HL tanılı hastalarda, erken evre NHL tanılı hastalarda PET/BT 3'te kemik mineral yoğunluğunun PET/BT2'ye göre anlamlı düzeyde arttığı tespit edildi (Sırasıyla; p=0,001, p=0,017). NHL tanılı tüm hastalarda ve ileri evre NHL tanılı hastalarda PET/BT3'te kemik mineral yoğunluğunun PET/BT2'ye göre anlamlı düzeyde azaldığı tespit edildi (Sırasıyla; p=0,001 ve p=0,002). HL tanılı tüm hastalarda, erken evre HL tanılı hastalarda, NHL tanılı tüm hastalarda, erken-ileri evre NHL tanılı hastalarda PET/BT3'te kemik mineral yoğunluğunun PET/BT1'e göre anlamlı düzeyde azalmış olduğu tespit edildi (Sırasıyla p=0,004, p=0,049, p=0,001, p=0,005, p=0,001). NHL hasta grubunda kadın cinsiyette PET/BT1 ve PET/BT2' deki kemik mineral yoğunluğu anlamlı düzeyde daha düşük saptandı (Sırasıyla p=0,004, p=0,001). 
Sonuç: Çalışmamızda; HL ve NHL hastalarının tanı anında ve tedavi sonrasında kemik mineral yoğunluğunda anlamlı bir düşüş olduğu saptanmıştır. Tedavi sonrası takipte, erken evre HL ve NHL hastalarında kemik üzerindeki negatif etkilerin daha erken dönemde ortadan kalktığı belirlenmiştir. Çalışma sonuçları; tanı ve takipte kullanılan PET/BT'nin fırsatçı osteoporoz taramasında maliyet etkin bir yaklaşımla ek tetkik kullanmadan güvenle kullanılabileceğini göstermektedir.  
Anahtar kelimeler: Hodgkin lenfoma, Non-hodgkin lenfoma, PET/BT, Osteoporoz, fırsatçı osteoporoz taraması

Abstract:
Introductıon and Purpose: With the advances in treatment, osteoporosis becomes an important morbidity and mortality problem in lymphoma patients. Identification of opportunistic osteoporosis screening without the need for additional examination and identification of effective factors in the development of osteoporosis will provide an advantage in complication management. In our study, we evaluate the guidance of routine PET/CT in the diagnosis of osteoporosis, which is one of the chemotherapy-related complications in NHL and HL patients, with a time-and cost-effective understanding, without requiring additional examination and it was intended to investigate the possible relationship between BCL-2, an antiapoptotic protein, and osteoporosis in NHL patients with bone marrow involvement. 
Material and methods: A total of 108 patients, 55 of whom were HL and 53 were NHL, who were treated with the diagnosis of HL and NHL at the Hematology clinic of Gaziantep University Faculty of Medicine, were followed up. Demographic data such as age, gender, stage, laboratory parameters, BCL-2 results and PET/CT images were analyzed retrospectively. Three PET/CT scans were selected; at the time of  diagnosis PET/BT1, in the mid-response evaluation of chemotherapy PET/BT2, and taken at least six months after the completion of chemotherapy PET/BT3. In the evaluation of the presence of osteoporosis by PET/CT, Hounsfield Unit (HU) measurement was used in the lumbar spine (L1-L4) and CT imaging of trabecular bones. HU threshold value was determined as 160 based on previous studies. 
Results: Bone mineral density in PET/BT2 was significantly decreased in all patients diagnosed with HL and NHL compared to PET/BT1 (p = 0.001, p = 0.001). In patients diagnosed with early stage HL and in patients diagnosed with early stage NHL, bone mineral density in PET/CT 3 increased significantly compared to PET/BT2 (respectively; p = 0.001, p = 0.017). Bone mineral density in PET/BT3 was significantly reduced in all patients with NHL and in patients with advanced NHL diagnosis compared to PET/BT2 (respectively; p=0.001 and p=0.002). In all patients with HL, in patients with early stage HL, in all patients with NHL, in patients with early-advanced stage NHL, it was found that bone mineral density in PET/BT3 decreased significantly compared to PET/BT1 (respectively p = 0.004, p = 0.049, p = 0.001, p= 0.005, p= 0.001). Bone mineral density in female gender PET/BT1 and PET/BT2 was significantly lower in the NHL patient group (p = 0.004, p = 0.001, respectively). 
Conclusion: In our study; A significant decrease in bone mineral density was found at the time of diagnosis and treatment of HL and NHL patients. In posttreatment follow-up, it was determined that negative effects on bone disappear earlier in patients with early stage HL and NHL. Study results; shows that PET/CT used in diagnosis and follow-up can be safely used in opportunistic osteoporosis screening with a cost-effective approach without using additional examination. 
Key Words: Hodgkin Lymphoma, Non-hodgkin lymphoma, osteoporosis, opportunistic osteoporosis screening