Giysi tasarımında çizgi ve çizgiselliğin rolü
The role of line and linearity in garment design
Yazar: AYŞE GÜNAY
Danışman: YRD. DOÇ. FÜSUN ÖZPULAT
Dokuz Eylül Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Tekstil ve Moda Tasarımı Ana Sanat Dalı
Derece: Sanatta Yeterlik, 2014
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Giysi tasarımı = Clothing design ; Ürün yapısı = Product structure

Özet:
Çizgi doğada olmayan ancak sanatçının yarattığı temel bir biçimsel öge olarak kabul edilir. Kimi zaman da doğada, çevremizde her yerde her zaman mevcuttur ve sanatçının kaçınılmaz olarak başvurduğu biçimlendirme aracıdır. Her sanat ve tasarım dalında soyut ya da somut nesnelerin göze görünür kılınarak tekrardan yorumlanması ya da yoktan var edilmesi sürecinde çizginin ortak bir öge olarak her yerde ve her şekilde var olduğunu görmek mümkündür. Bu anlamda resim, heykel ve mimari gibi plastik sanat dallarında olduğu gibi giysi tasarımında da türlü malzeme, teknik ve uygulama ile var edilen çizginin temel kompozisyon ve dil ögesi olarak var olduğu söylenebilir.

Çizgi ve var olmayan  fakat hissedilen çizgi anlamında kullanılan çizgisellik kavramı biçimlerin, renklerin, açık-koyu değerlerin ilişkilerinde, katlamalarda, kıvırmalarda ve biçimlerin konturlarında hissedilebilir. Birbiri ardına sıkça sıralanarak tekrarlanan birimlerin bütününde algılanabilir. Kumaşın dokusunda, deseninde, dikişlerde, plilerde ve plilerin yarattığı hareketli hacimlerde hissedilebilir. Tasarımın biçim kazanmasında, yapı, hacim ve derinlik kazanmasında rol oynar; hareket, canlılık ve atmosfer oluşmasında etken olur. Onu var eden teknik ve malzemenin niteliğine göre her seferinde başka bir özelliği ile var olur ve var eder. Üstlendiği bu roller bazen yapıyı oluşturmaya dair "yapıcı" bir rol niteliğinde iken bazen de daha dekoratif ve süslemeye yöneliktir. Bu iki rol çoğu zaman ortak bir paydada buluşur. Çizginin yapıyı birebir etkilediği ve hatta direk oluşturduğu durumlarda çizginin baskın görüntüsü ve öne çıkan organizasyonu tasarımların daha heykelsi ve sıradışı hacim ve biçimler kazanmasına yol açar. Çizgi ilişkilerinin var olduğu bir ortamda genelde geometrinin varlığı söz konusudur. Geometri uzayda her varlığın biçimi, konumu ve birbirleri ile olan ilişkilerini tanımladığı için, varlığı üç boyutlu ilişkiler bütünü olan giyside de hissedilir.

Çizginin bu geniş çerçevede sahip olduğu ve inceleme konusu yapılan nitelikleri özellikle giysi tasarımı çerçevesinde ele alınmıştır. Çalışmanın son bölümünde yer alan  uygulamalarda, çizginin yüzeyde dekoratif varlığından yön bildiren ve hareket katan duruşuna, yapıyı biçimlendirip ayakta tutuşundan yarattığı atmosfer, derinlik ve hacim duygusuna kadar çalışmanın sorunsalı kabul edilen pek çok nokta irdelenmiştir. Çoğunlukla kullanılan transparan malzemenin yan yana, üst üste, değişik biçim ve yönlerde katmanlar halinde düzenlenmesi farklı dokular, iç ve dış arasındaki geçişkenlikler ve derinlik yaratılmasına olanak vermiştir. Yine farklı renklerdeki malzemenin yan yana ve üst üste kullanılması ile yeni renkler, dokular, derinlik ve atmosfer yaratılmıştır. Şeritler, bantlar, renk farkları (sıcak-soğuk, zıt v.b.), dikişler, pensler, pliler, drapajlar, katlamalar ve kumaş farkları ile farklı çizgiler ve çizgisellikler oluşturulması denenmiştir. Farklı çizgilerin tasarımın yapısı ve kompozisyonun oluşumundaki etkisi ve yeri irdelenmiş, örnek denemeler yapılmıştır. Sert çizgisel malzeme, giysinin kompozisyonu kadar yapısını oluşturma ve ayakta durma işlevini de yerine getirmektedir.

Abstract:
Line is recognized as a fundamental formal element which doesn't exist in nature but is created by the artist. And sometimes it is right there in the nature, around us, everywhere and all the time and it is a forming tool for the artist. It is possible to see the existence of line as a common tool where the process of visualizing and reinterpreting the figurative and non-figurative objects in art and design takes place.  In this sense one can say that line is also a fundamental composition and artistic language element for garment design, as it is for plastic arts such as painting, sculpture and architecture. Line in garment design is created by diverse materials, techniques and applications.

Line and linearity (a sensed line that doesn't really exist) can be perceived in forms, colours, light-dark values, layers, foldings, curlings and in the contours of forms. It can be sensed in the overall feeling  of  frequent repetitions. It can be experienced  on the fabric texture and pattern, in the stitches, pleats and in the moving volumes created by pleats. Line plays a major role in the creation of form, structure, volume and deepness of design as well as creating a vivid atmosphere. Its characteristics reshape according to the techniques and materials it was made from.  Its role sometimes diverges to a more constructive attitude and sometimes to a more decorating one. Mostly these two attitudes meet on a common platform. In a situation where line affects the garment structure one to one and even becomes the structure itself, its dominant look and organization results in sculptural and extraordinary volumes and shapes. Relation of lines is based on geometric settings. As geometry defines the form, position and the relation of all beings in space, it inevitably applies the same to garment which is a total of  three dimensional relations.   

All these diverse features of line have been studied in detail and especially the focus has been given to line in garment design. In the applications part of the study many features of line have been examined such as its decorative existence, its guiding, vivid and constructing role; its contribution to the depth, atmosphere and volume of design. The use of transparent layers and also colourful layers in overlapping ways enables the creation of new textures, depths and atmosphere. It is tried to create distinctive lines and linearities through the use of tapes, pipings, drapes, foldings,  colour differences (hot-cold, contrasts etc.), fabric differences and the affect of these lines especially in terms of design structure and composition is studied by applying samples. Stiff linear materials contribute to the standing of garments as well as creating the composition and structure of it.