Zihinsel engelli çocuk ve adolesanların beslenme durumu ve alışkanlıkları
Nutritional status and habits of mentally retarded children and adolescents
Yazar: LEYLA ÖZGÜVEN
Danışman: PROF. DR. MUALLA AYKUT
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Beslenme alışkanlıkları = Nutritional habits ; Engelli kişiler = Disabled persons ; Engelli çocuklar = Disabled children ; Ergenler = Adolescents ; Zeka geriliği = Mental retardation ; Çocuk = Child

Özet:
Tanımlayıcı tipte olan bu çalışmanın amacı; 6-18 yaş grubu zihinsel engelli çocuk ve adolesanların beslenme durumu ve alışkanlıklarını değerlendirmektir. 
Araştırmaya, özel bir eğitim ve rehabilitasyon merkezinde eğitim alan 6-18 yaş arası zihinsel engelli 241 çocuk ve adolesanın tamamı alınmıştır. Araştırma verileri, çocukların sosyodemografik özellikleri ve beslenme alışkanlıklarına ilişkin 39 soru içeren anket formu ile elde edilmiştir. Çocukların boy ve ağırlıkları ölçülerek beden kütle indeksi (BKİ) hesaplanmış ve Dünya Sağlık Örgütü 2007 kriterlerine göre değerlendirilmiştir. Verilerin istatistiksel analizinde Ki-kare testi ve lojistik regresyon analizi uygulanmıştır.
Araştırmaya alınan çocukların %64.3'ü erkek olup, yaş ortalamaları 9.86±3.19 yıldır. Çocukların sevdiği yiyeceklerde şekerli gıdalar (%96.3), makarna (%17.0), patates kızartması (%14.5) ilk üç sırayı almakta, sevmediği yiyeceklerin başında ise sebze (%19.9), et (%7.5), süt (%5.0) gelmektedir. Çocukların %15.4'ünün malnutrisyonlu, %9.1'inin zayıf, %44.4'ünün normal ağırlıklı, %10.4'ünün hafif şişman, %20.7'sinin şişman olduğu saptanmıştır. Malnutrisyon oranı; kaşığı ağzına götüremeyenlerde (%34.6) yardımla ve yardımsız götürebilenlere (%16.7, %12.6), bardaktan su içemeyenlerde (%28.0) yardımla ve kendisi içebilenlere (%21.7, %13.0), acıktığını belirtmeyenlerde (%25.0) acıktığını bazen ve her zaman belirtenlere (%8.3, %15.4), salyası akanlarda (%34.1) akmayanlara (%11.2), yutmada zorluk yaşayanlarda (%27.6) yaşamayanlara (%13.1) göre yüksek bulunmuştur. Şişmanlık oranı ise; lise ve üzeri eğitimli babaların çocuklarında (%30.1) daha az eğitimli olanlara (%13.0), yine lise ve üzeri eğitimli annelerin çocuklarında (%34.8) daha az eğitimli annelerin çocuklarına (% 17.9), ebeveynin değerlendirmesine göre normalden fazla yiyen çocuklarda (%54.3), normal ve normalden az yiyenlere (%17.3, %6.8) göre daha yüksek bulunmuştur. Ağır ve çok ağır zihinsel gerilik, kaşığı ağıza götürememe, salya akması ve çiğnemede zorluk malnutrisyon için; annenin lise ve üzeri eğitimli olması, çocuğun kurumda öğle yemeği yemesi, ebeveynin çocuğunun normalden fazla yediğini ifade etmesi, salyasının akmaması şişmanlık için risk faktörü olarak belirlenmiştir.
Zihinsel engelli çocuk ve adolesanların önemli beslenme sorunları vardır; bu sorunların önlenmesi için, ebeveynlerin çocuk ve adolesanların beslenmesi konusunda eğitimleri önerilir.

Abstract:
The purpose of this descriptive study is to evaluate the nutritional status and habits of mentally retarded children and adolescents aged 6 to 18 years. 
All of 241 mentally retarded children and adolescents aged 6-18 years, being educated in a special education and rehabilitation center, were recruited. Data of the study were collected with a 39-item questionnaire regarding socio-demographic characteristics and nutritional habits of the children. Body weight and height of the children were measured and body mass index (BMI) was calculated and results were evaluated according to the World Health Organization (WHO) 2007 criteria. Data were statistically analysed with Chi-square test and logistic regression analysis.
Of the children, 64.3% were boys and mean age was 9.86±3.19 years. Sugary foods (96.3%), pasta (17.0%), French fries (14.5%) took the first three places among the most favourite foods of the children, and vegetables (19.9%), meat (7.5%), milk (5%) were the main foods that children disliked. Weight of the children, 15.4% were malnourished, 9.1% were underweight, 44.4% were normal, 10.4% were overweight and 20.7% were obese. Malnutrition ratio was higher in children who could not take the spoon in mouth (34.6%) than in those who could take the spoon in mouth with or without help (16.7% and 12.6%, respectively); in those who could not drink water from glass (28%) than who could drink with help or on her/his own (21.7% and 13%, respectively); in those who did not define hunger (25%) than who sometimes and always defined hunger (8.3% and 15.4%, respectively); in those who had saliva flowing (34.1%) than in children without saliva flowing out her/his mouth (11.2%); in those who had difficulty in swallowing (27.6%) than who did not (13.1%). Obesity ratio was higher in children of fathers with high school or higher education status (30.1%) compared to children of fathers with lower education status (13.0%); in children of mothers with high school or higher education status (34.8%) compared to children of mothers with lower education status (17.9%); in children who ate more than normal amounts based on parents' opinions (54.3%) compared to those who ate in normal or subnormal amounts of foods (17.3% and 6.8%, respectively). Severe and very severe mental retardation, not to be able to take the spoon to mouth, flowing saliva, difficulty in swallowing were the risk factors for malnutrition; while having mother with high school or higher education status, eating lunch at the center for the children, parent's expressions that the child ate more than normal amounts, without flowing saliva were the risk factors of obesity. 
Mentally retarded children and adolescents had significant nutritional problems. In order to prevent these problems,  the parents should be educated on nutrition of their children and adolescents.