Türkiye'deki paleolitik endüstrilerin yapay katlaşım denemesi
Synthetic archaeological sequence test of paleolithic industries in Turkey
Yazar: İRAZ ASLI YAMAN
Danışman: DOÇ. DR. METİN KARTAL
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Tarih Öncesi Arkeolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Arkeolojik alanlar = Archeological areas ; Arkeolojik kazılar = Archaeological excavations ; Paleolitik Dönem = Paleolithic Period ; Tarihselleştirme = Historicization ; Yerleşim = Settlement ; Yerleşim alanları = Settlement areas

Özet:
Ülkemizde günümüze kadar, Paleolitik Çağ'a ait çok sayıda yerleşim alanı tespit
edilmiştir. Söz konusu yerleşim alanlarının bazılarının, detaylı çalışmalarla birlikte
mutlak tarihlendirme sonuçları bulunurken, bazılarında bu unsurlar görülmez.
Türkiye'nin Paleolitik Çağ açısından en büyük eksikliği, şimdiye kadar bu çağ ile
ilgili bir kronoloji tablosunun oluşturulmamasıdır. Her ne kadar birbirinden bağımsız
küçük ölçekli denemeler bulunsa da, tüm Paleolitik kronolojiyi gösteren ayrıntılı bir
tablo mevcut değildir. Bu noktadan hareketle, Türkiye'de bulunan Paleolitik
merkezlerin bir kronoloji tablosu içine yerleştirilmesi oldukça önem arz etmektedir.
Çalışmamız bu amaç doğrultusunda oluşturulmuştur. Çalışma içinde sadece
dönemsel olarak değil, aynı zamanda yontmataş alet kültürleri de dikkate alınarak
yapay bir katlaşım modeli oluşturulmaya çalışılmıştır. Herhangi bir kazı alanında
ortaya çıkabilecek nitelikte, birbirini takip eden sıralar halinde oluşturulan bu
kronolojik tablo, bizlere ülkemizin genel Paleolitik görüntüsünü sunmaktadır.
Yapay katlaşım modelinin temeli, mutlak tarihlendirme yöntemleriyle
desteklenmiş yerleşim alanlarındaki sonuçlara dayanmaktadır. Yapay katlaşım
modelinin oluşturulması esnasında, mutlak tarihlendirme sonucu bulunmayan
yerleşimler görece kronoloji yardımıyla sıralamadaki yerine yerleştirilmiştir.
Tarihlendirme sonucu bulunmayan ve aynı zamanda görece kronoloji ile yeterli
düzeyde bilgi edinilemeyen yerleşimler ise, sıralamadaki en uygun alanlara ya da
hata payını azaltmak amacıyla hangi döneme ait olduğu düşünülüyorsa o dönemin en
sonuna yerleştirilmiştir.
Çalışmanın başlığından da anlaşılacağı üzere, ortaya konulan sonuçlar genel
olarak bir deneme niteliğinde olup, sonuçları tartışmaya açıktır ve kesinlik arz etmez.
Buna karşın, Türkiye'deki Paleolitik yerleşim alanlarının tamamının bir arada ve
detaylı özellikleriyle birlikte görülebilmesi adına önemli bir çalışma olduğunu
düşünmekteyiz. Yapılacak olan çeşitli eleştiriler, ortaya konulan katlaşım dizgisinin
farklı şekilde değerlendirilmesine olanak sağlayabilir. Sonuç olarak bilimde her
zaman yeni bulgular ışığında birtakım değişiklikler görülebilmektedir. Yapay
katlaşım denememiz sonucu ortaya konulan tablo da değişime açıktır. Umarız bu
çalışma, Paleolitik Çağ Arkeolojisi ile ilgili ileride yapılacak benzer çalışmalara
örnek teşkil edebilecek nitelikte olmuştur.

Abstract:
So far, many settlement areas of the Paleolithic Age have been discovered in
Turkey. While absolute dating results were obtained for some of the settlement areas
in question as a result of detailed studies, these could not be obtained for some. The
most significant defect of Turkey in terms of the Paleolithic Age is that it failed to
create a chronological table for this Age so far. Although there are small-scale,
independent experiments, there isn't any table showing the whole Paleolithic
chronology. Starting from this, it is very important to place the Paleolithic centres in
Turkey into a chronological table. Our study was carried out for this purpose. In the
study, it was tried to create an artificial stratigraphy model considering not also by
period but also the chipped stone tools culture. This chronological table created in
sequences following one another, which can occur in any excavation area, provides
us the general Paleolithic image of Turkey.
The basis of the artificial stratigraphy model is based on the results in the
settlement areas supported by absolute dating methods. While creating the artificial
stratigraphy model, settlements with no absolute dating results were placed in the
ranking with the help of chronology. The settlements with no dating results and for
which sufficient level of information cannot be obtained through relative chronology
were placed in the appropriate fields or at the end of the age that is found appropriate
in order to reduce the margin of error.
As can be understood from the title of the study, the results obtained are
experiments in general, they are open for discussion and do not constitute any
certainty. Nevertheless, we believe that it is a significant study in that all of the
Paleolithic settlement areas in Turkey can be seen together and with their detailed
properties. Various criticisms that will be made may allow the stratigraphy strings
put forth to be evaluated differently. Consequently, certain changes may always be
observed in science in the light of new findings. The results presented as a result of
our artificial stratigraphy experiment is also open for change. We hope that this study
will constitute an example for similar future studies on Paleolithic Age Archaeology