ICARDA kaynaklı uluslararası buğday genotiplerinin ve bazı buğday çeşitlerinin Rus buğday afidi [(Diuraphis noxia) (Kurdjumov) (Hemiptera: Aphididae)]'ne karşı dayanıklılık durumlarının belirlenmesi
Determination of resistance of international wheat genotypes from ICARDA and some wheat cultivars against Russian wheat aphid [(Diuraphis noxia) (Kurdjumov) (Hemiptera: Aphididae)]
Yazar: BAŞAK KOLDAŞ
Danışman: PROF. DR. FERİT TURANLI
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı / Entomoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu tez çalışmasında, uluslararası buğday genotiplerinin ve Türkiye'de kullanılan bazı buğday çeşitlerinin, önemli bir buğday zararlısı olan Rus buğday afidi [(Diuraphis noxia) Kurdjumov (Hemiptera, Aphididae)]'ne karşı dayanıklılık durumu incelenmiştir. Çalışmanın ana materyallerinden biri olan Murdoch Üniversitesi'nden gelen ve ICARDA kaynaklı buğday tohumları ekilerek yenilenmiş ve çoğaltılmıştır. Çalışmalarda kullanılacak D. noxia bireyleri araziden toplanarak Bezostaja çeşidi üzerinde çoğaltılmıştır. Çalışmada zararlıya karşı çok hassas genotip veya çeşitlerin belirlenmesi için hızlı dayanıklılık tarama testlemeleri gerçekleştirilmiştir.  Hızlı dayanıklılık tarama testlerinden ümit var sonuçlar elde edilen çeşitler veya genotipler ileri dayanıklılık tarama testlerine alınmıştır. Çalışmada değerlendirmeler yaprak klorozu, yaprak kıvrılması ve afit yoğunluğu esas alınarak yapılmıştır. Kloroz ve yaprak kıvrılması değerleri dikkate alındığında, WMKO1-A-16, Cömert 2, WMKO1-C-2, WMKO1-A-35 ve WMKO1-A-54 genotipleri istatistiksel olarak hassas bulunmuştur. WMKO1-C-41, WMKO1-C-51, WMKO1-C-9 ve WMKO1-C-47 genotipleri aldıkları değerler skalalara göre değerlendirilmiş ve dayanıklı olma ihtimalleri tespit edilmiştir.  WMKO1-C-41 genotipi istatistiksel olarak dayanıklı kontrole daha yakın, WMKO1-A-16 genotipinin ise hassas kontrol bitkisinden de hassas olduğu belirlenmiştir. Kontrollü koşullarda yapılan bu çalışmadan elde edilen sonuçların açık alan denemeleri ile de teyit edilmesinin uygun olduğu düşünülmüştür.  Her iki çalışma sonucunda dayanıklılık gösteren genotiplerin dayanıklılık ıslahı çalışmaları için aday olabilecekleri düşünülmüştür.

Abstract:
In this thesis study, the resistance status of international wheat genotypes and some wheat varieties used in Turkey against Russian wheat aphid [(Diuraphis noxia) Kurdjumov (Hemiptera, Aphididae)], which is an important wheat pest, was examined One of the main materials of the study, wheat seeds from Murdoch University and ICARDA, were planted and reproduced. D. noxia individuals used in the studies were collected from the field and propagated on the Bezostaja variety. In the study, rapid resistance screening tests were carried out to determine genotypes or varieties that are very sensitive to the pest. Varieties or genotypes with promising results from rapid resistance screening tests were taken into advanced resistance screening tests. Evaluations in the study were made based on leaf chlorosis, leaf curl, and aphid density. Considering the chlorosis and leaf curl values, WMKO1-A-16, Cömert 2, WMKO1-C-2, WMKO1-A-35 and WMKO1-A-54 genotypes were found to be statistically sensitive. The values of WMKO1-C-41, WMKO1-C-51, WMKO1-C-9 and WMKO1-C-47 genotypes were evaluated according to the scales and their probability of being resistant was determined. It was determined that the WMKO1-C-41 genotype was statistically closer to the positive control, and the WMKO1-A-16 genotype was also more sensitive than the negative control plant. It was thought that it would be appropriate to confirm the results obtained from this study, which was conducted under controlled conditions, with open-field experiments. As a result of both studies, it was thought that the genotypes showing resistance could be candidates for resistance breeding studies.