Sağlıklı yaşam davranışına dair fenomenolojik bir araştırma
A phenomenological research on the behavior of healthy living
Yazar: RUKİYE YORULMAZ
Danışman: PROF. DR. RAMAZAN ERDEM
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı / Sağlık Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Sağlık Yönetimi = Healthcare Management
Dizin: Fenomenoloji = Phenomenology ; Sağlık = Health ; Sağlık davranışı etkileşim modeli = Health behavior interaction model ; Sağlıklı yaşam = Healthy life

Özet:
Sağlık, günümüzde eskiye göre daha da önemsenen bir alan haline gelmiştir. Bu durumda sağlık sektörünün ticari bir alana dönüşmesi ve girişimcilerin bu alanda kendilerine yeni pazarlar oluşturma yarışı etkili olmaktadır. Bu devam eden yarış sonunda ise sağlıklı olmak adına bir tüketim kültürü alanı ortaya çıkmakta ve sağlık alınıp satılan bir metaya dönüşmektedir. Ayrıca sağlık üzerinden bedene bir vurgu yapılmakta ve artık bireyler kendilerine dayatılan ideal bedenlere ulaşmak için pek çok uygulamanın içinde kendilerini bulmaktadır. Bütün bu durumların merkezinde sağlıklı yaşam kavramı yer almaktadır. Bu araştırmanın amacı, sağlıklı yaşam kavramının içeriğini anlamak, sağlıklı yaşama özen gösteren bireylerin ayırt edici özellikleri ve sağlıklı yaşam davranışına yönelme sebeplerini ortaya koymaktır. Ayrıca sağlıklı yaşam davranışının ortaya koyduğu sonuçlar ise araştırmada ulaşılmak istenen diğer bir noktadır. Bu araştırmada sağlıklı yaşam davranışına yönelen bireylerin tecrübelerinden yararlanarak sağlıklı yaşam olgusu ortaya konulmaya çalışılmaktadır. Sağlıklı yaşam kavramının derinlemesine incelendiği bu araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden fenomenolojik (olgubilim) deseni ve araştırma katılımcılarının belirlenmesinde amaçlı örneklem yöntemlerinden ölçüt örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırma grubunu düzenli beslenen, beslenmesine dikkat eden, günlük en az bir saat düzenli spor yapan ve Yozgat ilinde ikamet eden 19 kişi oluşturmaktadır. Görüşmelerden elde edilen veriler yorumlayıcı fenomenolojik analiz yöntemi ile çözümlenmiştir. Verilerin analizinde MAXQDA programı kullanılmıştır. Araştırma sonucunda sağlıklı yaşam olgusunun, düzenli beslenme, madde bağımlılığından uzak durma, düzenli uyku, düzenli fiziksel aktivite, psikolojik sağlık, dış görünüm ve sağlık sorumluluğu olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Sağlıklı yaşama dikkat eden bireylerin ayırt edici özellikleri ise, fiziksel açıdan sağlıklı olma, psikolojik açıdan iyi olma, disiplinin olması şeklinde kategorize edilmiştir. Sağlıklı yaşam davranışlarına bakıldığında ise; düzenli fiziksel aktivite yapma, beslenme duyarlılığı, medyada sağlık ile ilgili takip, besin güvenliğine dikkat etme, genel hijyene dikkat etme, kişisel sağlık göstergelerini takip etme, düzenli uyku uyuma ve stres yönetimi olarak gruplandırılmıştır. Bireylerin sağlıklı yaşama yönelme sebepleri hazırlayıcı, kolaylaştırıcı ve ihtiyaç faktörleri olarak üç gruba ayrılmıştır. Sağlıklı yaşam sonuçlarında sosyal çevrede medyada gelen değişimler, aile ile ilgili sonuçlar ve kişisel açıdan sonuçlar şeklinde bir sınıflandırma yapılmıştır. Sağlıklı yaşama dikkat edilmediğinde ortaya çıkan durumlar ise; psikolojinin olumsuz etkilenmesi, sağlığın olumsuz etkilenmesi, uyku düzeninin bozulması ve sosyal çevreden uzaklaşma şeklindedir. Araştırma sonucunda dikkat çeken noktalara bakıldığında ise; sağlıklı yaşam kavramı içinde Dünya Sağlık Örgütü tanımı içinde yer alan sosyal iyilik halinin ihmal edilmiş olmasıdır. Ayrıca, sağlıklı yaşam davranışı içinde medyanın büyük bir rolü olduğu da araştırmada çıkan önemli sonuçlardandır.

Anahtar Kelimeler: Sağlık, Hastalık, Sağlıklı Yaşam, Sağlıklı Yaşam Davranışları, Nitel Araştırma, Fenomenoloji

Abstract:
Health has become a more important field today than in the past. In this case, the transformation of the health sector into a commercial field and the competition of entrepreneurs to create new markets in this field are effective. At the end of this ongoing race, a consumption culture area emerges in order to be healthy and health turns into a commodity that can be bought and sold.In addition, an emphasis is placed on the body over health, and now individuals find themselves in many practices to reach the ideal bodies imposed on them. At the center of all these situations is the concept of healthy living. Purpose of this study is to understand the content of healthy life concept and to present distinctive properties of individuals emphasizing healthy life and reasons of their orientation towards healthy living behavior. Another aim of this study is to establish the results of healthy living behavior. In this study, experiences of individuals that orient towards healthy living behavior were used to present healthy living phenomenon. This study where healthy living concept was thoroughly examined used phenomenological design among qualitative research methods together with criterion sampling method to determine study participants. Study group was made up of 19 persons residing in Yozgat city who have well-balanced diets, care for their diets, and regularly exercise for at least one hour every day. Data from the interviews were analyzed using phenomenological analysis method. MAXQDA program was used in data analysis. As a result of the study, it was concluded that healthy living concept was having a well-balanced diet, avoiding substance addiction, having regular sleep, having regular exercise, keeping psychological health, external appearance, and being responsible for health. Distinctive properties of individuals caring for healthy life were categorized as being physically healthy, having psychological well-being, and having discipline. When healthy living behaviors were considered, they were grouped as having regular physical activities, being sensitive about nourishment, following health on the media, being careful about food safety, paying attention to general hygiene, following personal health indicators, having regular sleep, and stress management. Reasons of individuals' orientation towards healthy living were collected under three groups as preparatory, facilitator, and necessity factors. Healthy living consequences were classified as changes in social environment media, family-related consequences, and personal consequences. Situations that come about when healthy living is not followed are negative psychological effects, negative health effects, irregular sleep, and getting distanced from social environment. When remarkable findings of the study are considered, it could be seen that healthy living concept included the state of social wellness that was included in the World Health Organization definition. In addition, the major role played by the media regarding healthy living behavior is among important findings of the study.

Key Words: Health, Illness, Healthy Living, Healthy Living Behaviors, Qualitative Study, Phenomenology