Covid-19 pandemisinin diyabetik hastalarda influenza ve pnömokoka karşı aşılanma farkındalığına etkisi
Effect of Vovid-19 pandemic on awareness of vacination againist influenza and pneumococcus in diabetic patients
Yazar: NURLAN HASANOV
Danışman: PROF. DR. MİNE ADAŞ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Hamidiye Uluslararası Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases
Dizin: COVID 19 = COVID 19 ; COVID 19 aşıları = COVID 19  vaccines ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Korona virüs enfeksiyonları = Coronavirus enfections ; Korona virüsler = Coronaviridae ; Pandemiler = Pandemics ; Pnömokok aşıları = Pneumococcal vaccines ; Pnömokok enfeksiyonları = Pneumococcal infections ; İnfluenza = Influenza

Özet:
AMAÇ: Bu çalışmada diyabet tanılı hastalarda Covid-19 pandemi öncesi ve sonrası influenza ve pnömokok enfeksiyonuna karşı aşılanma oranları ve aşılanma gerekliliği hakkında bilgilerini tespit etmeyi amaçladık. İkincil amaç olarak; Covid 19 pandemisi sürecinde influenza ve pnömokok aşılarına bakış açılarının değişip değişmediğini ve aşılarını tamamlamış hastalarda aşılamada etkili olan faktörleri belirlemeyi planladık. 

GEREÇ VE YÖNTEM: 10.10.2022 ile 10.04.2023 tarihleri arasında T.C. S.B. İstanbul İl Sağlık Müdürlüğü Prof. Dr. Cemil Taşçıoğlu Şehir Hastanesi, Endokrinoloji ve İç Hastalıkları Polikliniklerine başvuran ve İç Hastalıkları servislerinde yatan 18 yaş üstü 515 tip 1 ve tip 2 diyabetik hasta çalışmaya alındı. Çalışma kesitsel olarak yürütüldü. Çalışmaya katılmayı kabul edenlerden bilgilendirilmiş onam alınarak 23 soruluk aşı farkındalığını sorgulayan anket formunu doktor eşliğinde doldurmaları istendi. Katılımcıların sosyo-demografik verileri (yaş, medeni ve eğitim durumu), eşlik eden hastalıkları kaydedilerek Covid-19 enfeksiyonu ve bu hastalığın aşı ile önlenebilirliği konusundaki bilgileri anket ile sorgulandı. Katılımcıların Covid-19 pandemisi öncesi (2019) ve Covid 19 pandemisi sürecinde (2020/2021) influenza ve pnömokoka karşı aşılama durumları sorgulandı. Her iki dönemde (Covid-19 pandemisi öncesi ve sürecinde) influenza ve pnömokoka karşı aşılanma konusunda bilgilerinin olup olmadığının ve bilgi olması durumunda bilgi kaynağının ne olduğunun (sağlık çalışanı, yakın çevre, basın, diğer) öğrenilmesine çalışıldı. Ayrıca, aşılanmayı tamamlayan katılımcılarda aşılanmada etkili olan faktörler ve aşılanmayan katılımcıların ise aşılanmama sebepleri öğrenilmeye çalışıldı. En son olarak Covid-19 pandemisinin hastalarda influenza ve pnömokoka karşı aşılanma farkındalığını nasıl etkilediği değerlendirildi.
 
BULGULAR: Çalışamaya katılan 515 diyabetik hastanın yaş ortalaması 59,3±11,9 yıl ve diyabet süresi ortalaması 11,8±6,3 yıl idi. Katılımcıların 198'i (%38) erkek ve 36'sı (%7) tip 1 diyabet hastasıydı. Covid 19 enfeksiyonuna karşı aşılanan hasta sayısı 449 (%87) idi. Covid 19 pandemisi öncesi (2019 yılı) ve sürecinde (2020/2021 yılı) influenza aşılanma oranları sırasıyla % 27,7 ve %40,7 idi ve iki yıl arasında anlamlı istatistiksel fark vardı (p<0.001). Pandemi sürecinde diyabetik hastalarda influenza aşılanma gerekliliği hakkında bilgisinin %32'den %54'e yükselmiş olup istatiksel olarak anlamlıydı (p<0.001). Covid 19 pandemisi başlangıcına kadar olan beş yıl içinde 59 (%11,4) hasta pnömokoka karşı aşılanmıştı. Bir yıllık verileri değerlendirildiğinde; Covid 19 pandemisi öncesi (2019 yılı) ve sürecinde (2020/2021 yılı) pnömokok aşılanma oranları sırasıyla % 4,2 ve % 7,9 idi. Diyabetiklerin pnömokok aşılanma hakkında bilgisi %15'den %28'e yükselmiş ve bilgi artışının istatiksel olarak anlamlı saptandı (p<0.001). Aşılanma gerekliği konusunda bilginin ilk ve en önemli kaynağı sağlık çalışanları olarak belirlendi. Covid 19 pandemisi öncesi bilgisi olan ancak aşılanmayan hastaların influenza aşısının yaptırmamanın en önemli neden aşılamayı önemsememek iken pandemisi sürecinde ise aşılanmamanın en önemli nedeni aşılanmaya bağlı yan etkilerinden çekinceleri olduğu görüldü. Covid 19 pandemisi öncesi bilgisi olan ancak aşılanmayan hastaların influenza aşısını yaptırmamalarının en önemli nedeni aşıyı ihmal etmek olurken, pandemi sürecinde aşı olmamalarının (her iki aşılanma için) en önemli nedeninin aşılanmanın yan etkileri konusundaki tereddütleri olduğu görüldü. İnfluenza ve pnömokok aşılanma oranını artıran faktörler arasında ileri yaş, uzun diyabet süresi, eşlik eden hastalıkların varlığı, önceki influenza ve/veya pnömokok ve Covid 19 aşı uygulamaların varlığı olarak belirlendi. 

SONUÇ: Covid 19 pandemisi sürecinde diyabetik hastalarda influenza ve pnömokok aşılanma oranları ve aşılanma bilincini artış olduğu görüldü. Ancak bu oranlar halen Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) hedeflediği oranların altında seyretmekte olup ülkemizde aşı farkındalığını geliştirmeye yönelik planlamalara ihtiyaç vardır. 

Anahtar kelimeler: diyabet, covid 19, zatürre, grip, aşı, farkındalık

Abstract:
ABSTRACT 

AIM: In our study, we aimed to investigate the information about the vaccination rates and the necessity of vaccination against influenza and pneumococcal infection before and after the Covid-19 pandemic among those with diabetes mellitus (DM). As a secondary purpose; we planned to determine whether their views on influenza and pneumococcal vaccines have changed during the Covid 19 pandemic and to determine the factors that are effective in vaccination in patients who have completed the vaccination. 

MATERIAL AND METHODS: Between 10.10.2022-10.04.2023, we included 515 diabetic patients over the age of 18 who applied to the Istanbul Provincial Health Directorate, Prof. Dr. C.Taşçıoğlu City Hospital, Endocrinology and Internal Diseases Polyclinics and were hospitalized in the Internal Diseases wards. The study was conducted as cross-sectional. Those who agreed to participate in the study, completed a 23-question questionnaire on their awareness of vaccination, which was administered by a doctor with informed consent obtained. The questionnaire included questions about the participants' socio-demographic data, such as age, marital and educational status, as well as any accompanying diseases. Additionally, the participants' knowledge of Covid-19 infection and vaccine preventability was assessed. Vaccination status of the participants against influenza and pneumococcus before the Covid-19 pandemic (2019) and during the Covid 19 pandemic (2020/2021) was questioned. In both periods (before and during the Covid-19 pandemic), it was tried to find out whether the participants had information about vaccination against influenza and, if there was information, what the source of information (health care worker, close environment, press, other) learned. Additionally, it was aimed to identify the factors that influenced participants who completed vaccination against Influenza and Pneumococcus, as well as the reasons why participants who were not vaccinated chose not to vaccinate. Finally. it was evaluated the impact of the Covid-19 pandemic on patients' awareness of vaccination against Influenza and Pneumococcus. 

RESULTS: The study included 515 diabetic patients with a mean age of 59.3±11.9 years and a mean diabetes duration of 11.8±6.3 years. Of the participants, 198 (38%) were male, and 36 (7%) had type 1 diabetes. The number of patients vaccinated against COVID-19 was 449 (87%). The influenza vaccination rates before the COVID-19 pandemic (in 2019) and during the pandemic (in 2020/2021) were 27.7% and 40.7%, respectively, showing a statistically significant difference between the two years (p<0.001). Awareness of the necessity of influenza vaccination among diabetic patients increased from 32% to 54% during the pandemic, which was statistically significant (p<0.001). During the five years before the start of the COVID-19 pandemic, 59 (11.4%) patients were vaccinated against pneumococcus. In the one-year data evaluation, the pneumococcal vaccination rates before the pandemic and during the pandemic were 4.2% and 7.9%, respectively. The knowledge of diabetic patients regarding pneumococcal vaccination increased from 15% to 28%, which was statistically significant (p<0.001). Health care professionals were identified as the main source of knowledge regarding vaccination necessity. Patients who had knowledge of the influenza vaccine but did not get vaccinated before the pandemic had neglected the vaccination, while during the pandemic, the main reason for not getting vaccinated was concerns about vaccine side effects. The reasons for not getting vaccinated (for both vaccines) during the pandemic were concerns about vaccine side effects, whereas neglecting the vaccine was the main reason before the pandemic. Factors that increased influenza and pneumococcal vaccination rates included advanced age, long diabetes duration, presence of comorbidities, and previous influenza, pneumococcal, and COVID-19 vaccination. 

CONCLUSION: During the COVID-19 pandemic, it was observed that there was an increase in influenza and pneumococcal vaccination rates and awareness of vaccination among diabetic patients. 
Keywords: diabetes, covid 19, pneumonia, flu, vaccine, awareness