Feniramin maleat, potasyum gayakolsülfonat, efedrin HCI, sodyum sitrat ve katkı maddeleri içeren şurup örneğinin analizleri
Analysis of syrup sample containing pheniramine maleate, potassium gayacolsulfonate, ephedrine HCI, sodium citrate and additives
Yazar: DENİZ AVCI
Danışman: DOÇ. DR. ŞULE DİNÇ ZOR ; PROF. DR. ÖZLEM AKSU DÖNMEZ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı / Analitik Kimya Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Kimya = Chemistry

Özet:
Tez konusu olan soğuk algınlığı ve öksürük tedavisinde kullanılan sodyum sitrat (NaCit), feniramin maleat (FAM), potasyum gayakolsülfonat (TİO), efedrin HCl (EF) etken maddelerinin ve metilparaben (MP), propilparaben (PP), ponzo 4R (PON) katkı maddelerinin bir arada tayini için RP-HPLC yöntemi geliştirildi. 3 seviyeli 3 faktörden oluşan Box-Behnken deneysel tasarımı ile birlikte çoklu cevap optimizasyon yöntemleri kullanılarak kritik ayrılma parametrelerinin en uygun değerleri belirlendi. Deneysel tasarımda incelenen faktörler, ilk gradiyent elüsyon basamağındaki asetonitril oranı (X1), hareketli faz akış hızı (X2) ve hareketli fazın pH'ı (X3) olarak seçilmiştir. Kullanılan tasarımda toplam 15 deney yapıldı. Optimize edilecek cevaplar, TİO ile FAM arasındaki kritik rezolüsyon (Y1), TİO'nun kuyruklanma faktörü (Y2) ve TİO'nun teorik plaka sayısı (Y3) olarak seçildi. Optimizasyon tasarımı ile elde edilen verilere regresyon analizi ve sonuçların doğruluğunun testi için ANOVA yapıldı. Optimum değerler; asetonitril oranı için % 10, akış hızı için 1,0 mL/dk ve pH için 6.8 olarak belirlendi. Etken ve yardımcı maddeleri birarada içeren ticari şurup örneğinde, şurubun pH'sını sabit tutmak amacıyla aynı zamanda sitrik asit (CİT) kullanıldığından elde edilen kromatogramlarda ilk elüe olan kimyasal maddelerin NaCit ve CİT olduğu görüldü. Bu kimyasal maddelerin aynı alıkonma zamanına sahip olmaları sebebiyle kromatogramdaki ilk pik toplam NaCit ve CİT'e aittir. NaCit kantitatif analizi için şuruptaki sitrik asit miktarı titrasyon ile belirlenmiş, toplam miktardan CİT miktarı çıkarılarak NaCit miktarı hesaplanmıştır. Ayrılmayı etkileyen önemli faktörlerin arasında hareketli fazın içinde kullanılan iyon çifti; trietilamin varlığıdır. İyon çifti miktarı 3 farklı seviyede incelenmiş, katılan miktarları arasında sonuçlar üzerinde anlamlı bir fark oluşturmadığı için en düşük miktarda ilave edilerek optimum ayrılma sağlanmıştır. Optimum ayrılma şartları belirlendikten sonra yeni geliştirilen RP-HPLC yönteminin validasyon çalışmaları yapılmıştır.Elde edilen sonuçların kabul edilebilir sınırlar içinde olduğu görülmüştür.

Abstract:
An RP-HPLC method was developed for determination of active ingredients of sodium citrate (NaCit), pheniramine maleate (FAM), potassium guaiacolsulfonate (TIO), ephedrine HCl (EF) and methylparaben (MP), propylparaben (PP), ponso 4R (PON) additives used in treatment of cold and cough, in this thesis.Optimal values of critical separation parameters were determined by using Box-Behnken experimental design consisting of 3 factors with 3 levels and multiple response optimization methods.Factors examined in experimental design were chosen as acetonitrile ratio (X1) in first gradient elution step, mobile phase flow rate (X2), pH of mobile phase (X3). A total of 15 experiments were performed on design used. Responses to be optimized were chosen as critical resolution (Y1) between TIO and FAM, tailing factor of TIO (Y2), theoretical plate number of TIO (Y3). ANOVA was performed to test regression analysis and accuracy of results on data obtained with optimization design. According to results, optimum values obtained as 10% for acetonitrile ratio, 1.0 mL/min for flow, 6.8 for pH. In commercial syrup sample containing active and additive substances together in chromatograms obtained, it was seen that first eluted chemicals were NaCit and citric acid (CİT) which was used at same time to keep pH of syrup constant. Since these chemicals have same retention time, first peak in chromatogram belongs to total NaCit and CİT For quantitative analysis of NaCit, amount of CİT in syrup was determined by titration and amount of NaCit was calculated by subtracting amount of CİT from total amount. Among important factors affecting separation are ion pair used in mobile phase, triethylamine. Amount of ion pairs was examined at 3 different levels, and optimum separation was achieved by adding the lowest amount of triethylamine since it did not cause significant difference between added amounts on results. Results obtained were found to be within acceptable limits.