Mimari mekânın bilişsel süreçlerle deneyimlenmesinde sinema ve konvansiyonel temsillerin karşılaştırılması
Comparing cinema and conventional representations in experiencing architectural space through cognitive processes
Yazar: ERSAN YILDIZ
Danışman: PROF. DR. MUZAFFER TOLGA AKBULUT
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Tasarımcıların görsel düşünme etkinliklerini kayıt ettikleri ve fikirlerini aktarmada kullandıkları tüm diğer temsil araçları gibi mimari temsiller de mimarların bilişsel süreçlerinde ürettikleri düşünceleri somutlaştırarak aktardıkları bir iletişim biçimi olarak var olur. Konvansiyonel mimari temsiller ile iletilmek istenen bilgiler ve önemli görülen, vurgulanmak istenen fikir, kavram veya nesnelerin temsili gerçekleştirilir. Konvansiyonel mimari temsiller, zamansal deneyimden yoksun olan yapıları gereği akış halindeki zamanı donmuş ve biricik bir anın özelleşip önem kazandırılmasıyla yaratıldıkları için iletilmek istenen bilginin aktarılmasından başka bir amaç doğrultusunda üretilmezler. Mimarinin temel bileşeni olsa bile dondurulmuş anlardan üretilen konvansiyonel temsillerin içerisinde barınamayan zaman-mekân, sinema üretimi film sayesinde mimari temsillerin yapısına dahil edilebilmektedir. Temsil sistemlerine sinema aracılığı ile ilave edilen hareket ile mekânı deneyimleme boyutu temsillerin yapısına dahil edilir. Bu çalışma, bir mimari temsil aracı olarak kullanılan film yapısında mekânın duyusal gücü olarak zaman-mekânın dahil edilmesi ile konvansiyonel temsil sistemlerinden ayrışan mekânsal deneyimin bilişsel süreçteki etkisini destekleyici ampirik kanıtlarla tespit etmeye yönelik bir girişimdir. Çalışma bünyesinde mimarlık medyalarında yer edinen, Maison à Bordeaux ve Moriyama Evi isimli konut yapıları hakkında farklı temsil sistemlerinin faydalanıldığı bir deney kurgulanmıştır. Katılımcılara eşzamanlı protokol analizi uygulanmasını takip eden süreçte ulaşılan verilerin sayısallaştırılması için LINKOgrapher yazılımı kullanılarak linkografiler elde edilmiş ve bilişsel süreçlerin ürettiği veriler üzerinden analizler yapılmıştır. Analizler sonucunda sinemadan mimari temsil aracı olarak faydalanılması durumu ile konvansiyonel temsil sistemlerinin kullanıldığı durumda gerçekleşen bilişsel süreçler arasında üretilen bilgi tipinde ve üretkenlik miktarlarında farklılaşmalar tespit edilmiştir. Mimari temsil aracı olarak sinemaya başvurulan durumda gerçekleşen bilişsel süreçte mimari bilgiye imkân verecek daha fazla veri üretildiği, FBS çerçevesi rehberliğindeki kodlama sonuçlarında elde edilen yoğunluk yüzdelik oranlarının mekânsal deneyimi destekleyecek biçimde değişkenlik gösterdiği ve her iki temsil kullanım durumda da üretilen ve iletilen bilgiler arasından özelleşenlerin tespitinin linkografiler kullanılarak kolaylıkla gerçekleştirildiği görülmüştür.

Abstract:
Like all other representation tools that designers record their visual thinking activities and use to convey their ideas, architectural representations exist as a form of communication in which architects embody and convey the thoughts they produce in their cognitive processes. With conventional architectural representations, the information that is intended to be conveyed and the ideas, concepts or objects that are deemed important and wanted to be emphasized are represented. Conventional architectural representations are not produced for any purpose other than conveying the information to be conveyed, as they are created by specializing and giving importance to a unique moment that has frozen time in flow due to their structure that lacks temporal experience. Time-space, which cannot be accommodated in conventional representations produced from frozen moments even though it is the basic component of architecture, can be included in the structure of architectural representations thanks to cinema-produced film. The dimension of experiencing space through movement, which is added to the representation systems through cinema, is included in the structure of the representations. This study attempts to determine, with supporting empirical evidence, the effect of spatial experience on the cognitive process, which differs from conventional representation systems by including time and space as the sensory power of space in the film structure used as an architectural representation tool. An experiment in which different representation systems were used for the residential buildings named Maison à Bordeaux and Moriyama House, which are featured in the architectural media, was designed within the scope of the study. Following the application of simultaneous protocol analysis to the participants, linkographies were obtained using LINKOgrapher software to digitize the data received and analyzes were carried out on the data produced by cognitive processes. As a result of the analysis, differences were detected in the type of information produced and the amount of productivity between the cognitive processes that took place when cinema was used as an architectural representation tool and when conventional representation systems were used. In the cognitive process that takes place when cinema is used as an architectural representation tool, more data is produced to enable architectural knowledge, and the density percentage rates obtained in the coding results guided by the FBS framework vary in a way that supports the spatial experience. In both representation use cases, it's easy to identify the specialties among the information produced and transmitted by using linkographies.