Medinelilerin ameli: Sosyolojik bir yaklaşım
Amel-i ehl-i Medina: A sociological approach
Yazar: AIBIBULA MAITIKUERBAN
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA TEKİN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Sosyolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Amel = Practice ; Din sosyolojisi = Religious sociology ; Gelenekler = Traditions ; Kurumsallaşma = Institutionalization ; Muvatta = Muvatta ; Suudi Arabistan-Medine = Saudi Arabia-Medina ; Örf-adetler = Traditions customs ; İmam Malik = İmam Malik ; İslam hukuku = Islamic law ; İslamiyet = Islam

Özet:
İslam tarihi boyunca Müslüman bilginler/fakihler, Kur'an'ın içerdiği ilke ve öğretileri, kendileri içinde bulunduğu topluma ve zamana doğru bir şekilde taşıyabilmek ve böylece Kur'an'ın anlamının güncelliğini korumak için birçok metot ve kavramlar geliştirmiş, fıkıh yaparken de söz konusu kavramları birer delil olarak kullanmışlardır. Nitekim İmam Malik'in şeri ahkamın delillerinden bir delil olduğunu savunarak kavramsallaştırdığı ve sistemleştirdiği, sonunda İslam hukuku literatüründe yer almasını sağladığı "amel-i ehl-i Medine/Medinelilerin ameli" işte o kavramlardan bir tanesidir.
Bu çalışmada, söz konusu kavramı sosyolojik açıdan analiz etme kapsamında ilk olarak İmam Malik'in hayatı ve onun yaşadığı dönemdeki Medine toplumunun sosyal, siyasal ve kültürel durumu ele alınmış, İmam Malik'in amel konusunu detaylı bir şekilde anlattığı Muvatta adlı eseri kısaca tanıtılmıştır. İkinci olarak İmam Malik'in amel-i ehl-i Medine anlayışının oluşmasına zemin olan Medine'nin, Hz. Peygamber'in hicret ettiği sıradaki genel durumu kısaca anlatıldıktan sonra, hicretle beraber Medine toplumunda meydana gelen değişiklik ve sorunlar, Hz. Peygamber'in söz konusu sorunları çözüme kavuşturmak ve gelecek Müslüman nesillere yol göstermek için Medine'de yarattığı kültür ve sosyal davranış kalıplarının neler olduğu ve bu davranışların, İmam Malik'in amel-i ehl-i Medine anlayışının temelini nasıl oluşturduğu üzerinde durulmuştur. Daha sonra İmam Malik'in, söz konusu amelin şeri ahkamın delillerinden biri olduğunu ısrarla savunmasının arkasında yatan sosyolojik nedenler ve bu amelin İslam'ın temel paradigmaları bağlamında sosyolojik açıdan neye tekabül ettiği konusu incelenmiştir. Bu kapsamda söz konusu amelin, sünnet ve Medinelilerin örf/gelenekleriyle nasıl bir ilişki içinde olduğu araştırılmış, son olarak İslam'ın kurumsallaşmasında ve Medinelilerin amelinin fıkıh usulüne girmesinde Medine'deki İslam'ın ilk tecrübesinin nasıl rol oynadığı gibi konular incelenmiştir.
Anahtar Kelimeler: İmam Malik, Muvatta, Amel-i Ehl-i Medine, Örf/Gelenek, İslam'ın Kurumsallaşması.

Abstract:
Throughout Islamic history, Muslim scholars have developed many methods and concepts in order to carry the principles and concepts contained in the Qur'an to the society and the time they were in, and thus keep the meaning of the Qur'an up-to-date. The scholars applied these consepts as a proof when they engaged with the Fiqh. "Amel-i Ehl-i Medine", which Imam Malik conceptualized and systematized by defending that it is a proof of the Shariah judgments, and which he finally made it to be included in the Islamic law literature, is one of those concepts.
In this study, the concept was analyzed from sociological perspective. Firstly, the life of Imam Malik and the social, political and cultural situation of the Medine community in the period he lived in were discussed, and Muvatta, the work of Imam Malik related to the "Amel-i Ehl-i Medine" was briefly explained. Secondly, after the general situation of Medina, where was the basis for the formation of Imam Malik's understanding of Amel-i Ehl-i Medine, while the Prophet Muhammad migrated,  was briefly explained,  it was discussed what are the changes and problems that occurred in the community of Medine with the migration of the Prophet and What are the cultur and social behavior patterns created by the Prophet in Medina in order to solve these problems and guide future Muslim generations, and how these behaviors form the basis of Imam Malik's understanding of Amel-i Ehl-i Medine. Thirdly, the sociological reasons behind Imam Malik's insistent defense that the said Amel is one of the proofs of the Shariah judgments and what this Amel corresponds to in the context of the basic paradigms of Islam was examined. In this context, the relationship between the Amel and the Sunnah and the customs / traditions of the people of Medine was examined. Finally, the issues such as how the first experience of Islam in Medine played a role in the institutionalization of Islam and the introduction of Amel-i Ehl-i Medine into the Fiqh principles. 
Keywords: Imam Malik, Muvatta, Amel-i Ehl-i Medina, Custom/Tradition, Institutionalization of Islam.