Foucault'nun iktidar ve disiplin kavramsallaştırmaları çerçevesinde 12 Mart cezaevi anılarını okumak
Reading 12 March prison memories within the framework of Foucault's conceptualization of discipline and power
Yazar: ÖZGE İPEK ESEN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ KADİR DEDE
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Siyaset Bilimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: 12 Mart müdahalesi = 12 March intervention ; Ceza infaz kurumları = Prisons ; Disiplin = Discipline ; Foucault, Michel = Foucault, Michel ; Güvenlik = Security ; Hatırat = Memoirs ; İktidar = Government

Özet:
Bu çalışmanın amacı gayri insani uygulamaları ile oldukça tartışmalı bir süreç olan 12
Mart dönemini, bu süreçte hapishanede bulunmuş kişilerin hatıratı aracılığıyla Michel
Foucault'nun tartışma konusu ettiği iktidar, hapishane, kapatılma denetim ve disiplin
gibi kavramsal çerçeve üzerinden ele almaktır.
Foucault'nun özne üzerine yaptığı çalışmalarda iktidar analizi önemli bir yer
tutmaktadır. İktidarın, merkezi bir konumu olmadığını onun bir ağ gibi siyasal, sosyal
yaşamın her yerinde olduğunu vurgulamaktadır. Foucault'nun iktidar kuramında, iktidar
söylemler üzerinden özne üretmektedir. Bireyleştirmek, norm üretmek,
normalleştirmek, söylem inşa etmek iktidarın özne üretiminde başvurduğu tekniklerdir.
Foucault iktidarın merkezsizliğini vurgularken onu ancak kristalize olduğu mekânlarda
çözebileceğimizi savunur. Bu mekânlar aynı zamanda normun üretildiği yerlerdir.
Hapishaneler, akıl hastaneleri ve klinikler iktidarın kristalize olup normların üretildiği
yerlerdir. Bu anlamda ceza iktidarın üstünlüğünü tesis etmez. Hapishane yumuşak başlı,
üretken bedenlerin kapatılma, disiplin, gözetleme, bireyleştirme gibi tekniklerle ıslah
yoluyla üretildiği mekânlardan biridir.
Foucault'nun teorik olarak çizdiği çerçevenin geçerliliği ve deneyimlenme şekilleri 12
Mart dönemi tutuklu ve mahkûmlarının hatıratına yansıma biçimleri çerçevesinde
tartışılacaktır. Bu anlamda hatırat tarihsel bir dönemin hapishane koşullarını
betimlemeye ek olarak söz konusu teorik çerçevenin pratikteki yansımalarının
tartışılabileceği bir kaynak işlevi görecek ve 12 Mart'ın tarihyazımına bir alternatif
oluşturacaktır.

Anahtar Sözcükler:
Foucault, İktidar, Hatırat, 12 Mart Darbesi, Kapatılma

Abstract:
The aim of this study is to examine the period of March 12, which is a very
controversial process with its inhumane practices, through the conceptual framework of
power, prison, confinement, control and discipline, discussed by Michel Foucault
through the memoirs of those who were imprisoned in this process.
Power analysis has an important place in Foucault's studies on the subject. He
emphasizes that power does not have a central position, it is everywhere in political and
social life like a network. In Foucault's theory of power, power produces subjects
through discourses. Individuating, producing norms, normalizing, constructing
discourse are the techniques used by the power in the production of the subject. While
Foucault emphasizes the decentralization of power, he argues that we can only dissolve
it in the spaces where it is crystallized. These places are also the places where the norm
is produced. Prisons, mental hospitals and clinics are places where power is crystallized
and norms are produced. In this sense, punishment does not establish the supremacy of
power. Prison is one of the places where docile, productive bodies are produced through
techniques such as confinement, discipline, surveillance, individuation.
The validity of Foucault's theoretical framework and the way it is experienced will be
discussed within the framework of its reflection on the memoirs of the detainees and
convicts of the 12 March period. In this sense, in addition to describing the prison
conditions of a historical period, the memoir will serve as a source where the practical
reflections of the theoretical framework can be discussed and will constitute an
alternative to the historiography of March 12.

Keywords:
Foucault, Power, Memoirs, 12 March, Dicipline, Confinement