Parasal taban, para arzı ve Türkiye örneği (1980-1991 dönemi) /
Yazar: FATMA GÜNDOĞDU
Danışman: DOÇ.DR. SABAHAT AVŞAR
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1993
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: 1980 sonrası = After 1980 ; Para arzı = Money supply ; Para politikaları = Monetary policies ; Parasal taban = Monetary base ; Türkiye = Turkey

Özet:
82 SUMMARY In this study, we dealt with monetary base and money supply, theoretically studied the mechanism of money supply determination through the multiplier determining the relationship between monetary base and money supply, and empically investigated these aggregates in respect to Turkey's economy. It was seen that during the period of 1980-1988, the greatest contribution to the monetary base expansion has done by the public sector credits, supplied by the Central Bank, which is one of the main determinants of monetary base, according to the principle of source. During the same period, credits used by private sector, "Net Foreign Assets" and "Net Other Items", have also affected the expansion of monetary base, to a certain extent. The rate of total bank reserves in the expansion of monetary base have been higher than that of currency in circulation throughout the same period. The k1 and k2 money multipliers separetely calculated for the periods of 1980-1984 and 1985-1988 has been greatly affected by the variations in the rate of time deposits. On the other hand, during the period of 1980-1988, the increases in Ml an M2 money supply been greatly affected by monetary base. Because of the fact that monetary base is under the control of money authorities, though partly, it can be said that the greater part of money supply is also under the control of money authorities. Finally it was seen that the rate of liguidity-preference and the rate of time deposits, both representing the behaviors of public and the rate of cash reserves representing the behaviors of banks have contributed to the expansion of money supply, to a certain extent, as a result of monetary policies pursued by the Central Bank during the same period.81 olmamıştır. k2* ele alınan dönem boyunca genelde azalan bir eğilim izlemiştir. k2*' nin azalan bir eğilim İzlemesinde, aynı dönemde çoğaltan ile ters yönlü ilişki içerisinde bulunan nakit tercih oranı, atıl rezerv oranı, ve resmi mevduat oranlarının yükselme eğilimi göstermeleri yanında çoğaltan ile doğru yönlü ilişki içerisinde bulunan vadeli mevduat oranının azalma eğilimi göstermesi etkili olmuştur. 1980-1984 döneminde k1 çoğaltanının azalan bir eğilim izlemesi, M1 para arzındaki artışın önemli ölçüde parasal tabandaki artıştan kaynaklandığına işaret etmektedir. M1 para arzının artış hızı ile parasal tabanın artış hızı arasında bir paralellik vardır. Aynı dönemde k2 çoğaltanının artan bir eğilim izlemesi ve M2 para arzının artış hızının parasal tabanın artış hızına göre oldukça yüksek olması, M2 para arzındaki artışın fazlasıyla k2 çoğaltanındaki artıştan kaynaklandığına işaret etmektedir. 1985-1988 döneminde, k-|* çoğaltanının istikrarlı olmayan bir artış göstermesi, M1 para arzı ile parasal taban artış hızlarının paralellik arz etmeleri nedeniyle, M1 para arzındaki artışın daha çok parasal tabandaki artıştan kaynaklandığına, ancak çok az da olsa k-|* çoğaltanının da bu artışa katkıda bulunduğunu ifade etmektedir. Aynı dönemde k2* çoğaltanının azalan bir eğilim izlemesi ve M2 para arzının artış hızının parasal tabana göre daha düşük düzeyde gerçekleşmesi, M2 para arzındaki artışın önemli ölçüde parasal tabandaki artıştan kaynaklandığını göstermektedir. Sonuç olarak, Türkiye'de 1980 ve 1988 dönemi itibariyle, M1 ve M2 para arzları ndaki artışlar büyük ölçüde parasal tabandan kaynaklanmıştır. Parasal tabanın kısmen de olsa para otoritelerinin kontrolünde bulunması nedeniyle, para arzının büyük bir kısmının otoritelerin denetimi altında olduğu söylenebilir. Bunun yanında, halkın davranışlarını yansıtan nakit tercih oranı ile vadeli mevduat oranı ve bankaların davranışlarını yansıtan atıl rezerv oranı, MB'nın aynı dönemde izlediği para politikasının sonuçlarına bağlı olarak para arzının artışına katkıda bulunmuşlardır.82 SUMMARY In this study, we dealt with monetary base and money supply, theoretically studied the mechanism of money supply determination through the multiplier determining the relationship between monetary base and money supply, and empically investigated these aggregates in respect to Turkey's economy. It was seen that during the period of 1980-1988, the greatest contribution to the monetary base expansion has done by the public sector credits, supplied by the Central Bank, which is one of the main determinants of monetary base, according to the principle of source. During the same period, credits used by private sector, "Net Foreign Assets" and "Net Other Items", have also affected the expansion of monetary base, to a certain extent. The rate of total bank reserves in the expansion of monetary base have been higher than that of currency in circulation throughout the same period. The k1 and k2 money multipliers separetely calculated for the periods of 1980-1984 and 1985-1988 has been greatly affected by the variations in the rate of time deposits. On the other hand, during the period of 1980-1988, the increases in Ml an M2 money supply been greatly affected by monetary base. Because of the fact that monetary base is under the control of money authorities, though partly, it can be said that the greater part of money supply is also under the control of money authorities. Finally it was seen that the rate of liguidity-preference and the rate of time deposits, both representing the behaviors of public and the rate of cash reserves representing the behaviors of banks have contributed to the expansion of money supply, to a certain extent, as a result of monetary policies pursued by the Central Bank during the same period.81 olmamıştır. k2* ele alınan dönem boyunca genelde azalan bir eğilim izlemiştir. k2*' nin azalan bir eğilim İzlemesinde, aynı dönemde çoğaltan ile ters yönlü ilişki içerisinde bulunan nakit tercih oranı, atıl rezerv oranı, ve resmi mevduat oranlarının yükselme eğilimi göstermeleri yanında çoğaltan ile doğru yönlü ilişki içerisinde bulunan vadeli mevduat oranının azalma eğilimi göstermesi etkili olmuştur. 1980-1984 döneminde k1 çoğaltanının azalan bir eğilim izlemesi, M1 para arzındaki artışın önemli ölçüde parasal tabandaki artıştan kaynaklandığına işaret etmektedir. M1 para arzının artış hızı ile parasal tabanın artış hızı arasında bir paralellik vardır. Aynı dönemde k2 çoğaltanının artan bir eğilim izlemesi ve M2 para arzının artış hızının parasal tabanın artış hızına göre oldukça yüksek olması, M2 para arzındaki artışın fazlasıyla k2 çoğaltanındaki artıştan kaynaklandığına işaret etmektedir. 1985-1988 döneminde, k-|* çoğaltanının istikrarlı olmayan bir artış göstermesi, M1 para arzı ile parasal taban artış hızlarının paralellik arz etmeleri nedeniyle, M1 para arzındaki artışın daha çok parasal tabandaki artıştan kaynaklandığına, ancak çok az da olsa k-|* çoğaltanının da bu artışa katkıda bulunduğunu ifade etmektedir. Aynı dönemde k2* çoğaltanının azalan bir eğilim izlemesi ve M2 para arzının artış hızının parasal tabana göre daha düşük düzeyde gerçekleşmesi, M2 para arzındaki artışın önemli ölçüde parasal tabandaki artıştan kaynaklandığını göstermektedir. Sonuç olarak, Türkiye'de 1980 ve 1988 dönemi itibariyle, M1 ve M2 para arzları ndaki artışlar büyük ölçüde parasal tabandan kaynaklanmıştır. Parasal tabanın kısmen de olsa para otoritelerinin kontrolünde bulunması nedeniyle, para arzının büyük bir kısmının otoritelerin denetimi altında olduğu söylenebilir. Bunun yanında, halkın davranışlarını yansıtan nakit tercih oranı ile vadeli mevduat oranı ve bankaların davranışlarını yansıtan atıl rezerv oranı, MB'nın aynı dönemde izlediği para politikasının sonuçlarına bağlı olarak para arzının artışına katkıda bulunmuşlardır.82 SUMMARY In this study, we dealt with monetary base and money supply, theoretically studied the mechanism of money supply determination through the multiplier determining the relationship between monetary base and money supply, and empically investigated these aggregates in respect to Turkey's economy. It was seen that during the period of 1980-1988, the greatest contribution to the monetary base expansion has done by the public sector credits, supplied by the Central Bank, which is one of the main determinants of monetary base, according to the principle of source. During the same period, credits used by private sector, "Net Foreign Assets" and "Net Other Items", have also affected the expansion of monetary base, to a certain extent. The rate of total bank reserves in the expansion of monetary base have been higher than that of currency in circulation throughout the same period. The k1 and k2 money multipliers separetely calculated for the periods of 1980-1984 and 1985-1988 has been greatly affected by the variations in the rate of time deposits. On the other hand, during the period of 1980-1988, the increases in Ml an M2 money supply been greatly affected by monetary base. Because of the fact that monetary base is under the control of money authorities, though partly, it can be said that the greater part of money supply is also under the control of money authorities. Finally it was seen that the rate of liguidity-preference and the rate of time deposits, both representing the behaviors of public and the rate of cash reserves representing the behaviors of banks have contributed to the expansion of money supply, to a certain extent, as a result of monetary policies pursued by the Central Bank during the same period.81 olmamıştır. k2* ele alınan dönem boyunca genelde azalan bir eğilim izlemiştir. k2*' nin azalan bir eğilim İzlemesinde, aynı dönemde çoğaltan ile ters yönlü ilişki içerisinde bulunan nakit tercih oranı, atıl rezerv oranı, ve resmi mevduat oranlarının yükselme eğilimi göstermeleri yanında çoğaltan ile doğru yönlü ilişki içerisinde bulunan vadeli mevduat oranının azalma eğilimi göstermesi etkili olmuştur. 1980-1984 döneminde k1 çoğaltanının azalan bir eğilim izlemesi, M1 para arzındaki artışın önemli ölçüde parasal tabandaki artıştan kaynaklandığına işaret etmektedir. M1 para arzının artış hızı ile parasal tabanın artış hızı arasında bir paralellik vardır. Aynı dönemde k2 çoğaltanının artan bir eğilim izlemesi ve M2 para arzının artış hızının parasal tabanın artış hızına göre oldukça yüksek olması, M2 para arzındaki artışın fazlasıyla k2 çoğaltanındaki artıştan kaynaklandığına işaret etmektedir. 1985-1988 döneminde, k-|* çoğaltanının istikrarlı olmayan bir artış göstermesi, M1 para arzı ile parasal taban artış hızlarının paralellik arz etmeleri nedeniyle, M1 para arzındaki artışın daha çok parasal tabandaki artıştan kaynaklandığına, ancak çok az da olsa k-|* çoğaltanının da bu artışa katkıda bulunduğunu ifade etmektedir. Aynı dönemde k2* çoğaltanının azalan bir eğilim izlemesi ve M2 para arzının artış hızının parasal tabana göre daha düşük düzeyde gerçekleşmesi, M2 para arzındaki artışın önemli ölçüde parasal tabandaki artıştan kaynaklandığını göstermektedir. Sonuç olarak, Türkiye'de 1980 ve 1988 dönemi itibariyle, M1 ve M2 para arzları ndaki artışlar büyük ölçüde parasal tabandan kaynaklanmıştır. Parasal tabanın kısmen de olsa para otoritelerinin kontrolünde bulunması nedeniyle, para arzının büyük bir kısmının otoritelerin denetimi altında olduğu söylenebilir. Bunun yanında, halkın davranışlarını yansıtan nakit tercih oranı ile vadeli mevduat oranı ve bankaların davranışlarını yansıtan atıl rezerv oranı, MB'nın aynı dönemde izlediği para politikasının sonuçlarına bağlı olarak para arzının artışına katkıda bulunmuşlardır.

Abstract:
82 SUMMARY In this study, we dealt with monetary base and money supply, theoretically studied the mechanism of money supply determination through the multiplier determining the relationship between monetary base and money supply, and empically investigated these aggregates in respect to Turkey's economy. It was seen that during the period of 1980-1988, the greatest contribution to the monetary base expansion has done by the public sector credits, supplied by the Central Bank, which is one of the main determinants of monetary base, according to the principle of source. During the same period, credits used by private sector, "Net Foreign Assets" and "Net Other Items", have also affected the expansion of monetary base, to a certain extent. The rate of total bank reserves in the expansion of monetary base have been higher than that of currency in circulation throughout the same period. The k1 and k2 money multipliers separetely calculated for the periods of 1980-1984 and 1985-1988 has been greatly affected by the variations in the rate of time deposits. On the other hand, during the period of 1980-1988, the increases in Ml an M2 money supply been greatly affected by monetary base. Because of the fact that monetary base is under the control of money authorities, though partly, it can be said that the greater part of money supply is also under the control of money authorities. Finally it was seen that the rate of liguidity-preference and the rate of time deposits, both representing the behaviors of public and the rate of cash reserves representing the behaviors of banks have contributed to the expansion of money supply, to a certain extent, as a result of monetary policies pursued by the Central Bank during the same period.