Buğday ileri mutant hatlarının tarımsal özelliklerinin Erzurum kuru tarım şartlarında değerlendirilmesi
Evaluation of agricultural properties of advanced wheat mutant lines under dry agricultural conditions of Erzurum
Yazar: HASAN KOŞUNKARTAY
Danışman: PROF. DR. KAMİL HALİLOĞLU
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı / Tahıllar ve Yemeklik Baklagiller Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Buğday genotiplerinin kuraklığa dayanıklılık yönünden iyileştirilmesi, kurak koşullarda verim artışı sağlayabilme ve ıslah programlarında ebeveyn olarak kullanılabilecek genotiplerin seçilmesi açısından önemlidir. Bu araştırma, Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarımsal Araştırma ve Yayım Merkezi Müdürlüğüne ait 4 numaralı deneme alanında yürütülmüştür. Araştırmada mutagen uygulaması sonucu elde edilen 37 EMS ve 39 NaN3 ileri buğday mutant aday hattı kullanılmış; verim ve kuraklık parametreleri yarı kurak koşullara dayanıklılık açısından değerlendirilmiştir. İncelenen seleksiyon ölçütleri yönünden mutant aday hatlar arasında önemli farklar olduğu tespit edilmiştir. Vejetatif dönem mutant hatlarda (MH) 15,7 ile 21,8 gün; tane dolum süresi 26,3 ile 31,7 gün; bitki boyu 81,0 ile 107,6 cm; metrekaredeki başak sayısı 104,3 ile 1358,7 adet; başaktaki tane sayısı 4,8 ile 28,8 adet; bin tane ağırlığı 32,5 ile 42,3 g; biyolojik verim 198,4 ile 2887,5 kg/da; tane verimi 22,7 ile 670,6 kg/da; hasat indeksi %8,9 ile 31,2; kanopi sıcaklık farkı 8,40 ile 14,48°C; yaprak klorofil içeriği 33,8 ile 52,4 birim; F0 134,0 ile 418,7; Fm 144,0-1203,0; Fv 256,4 ile 1549,0; Fv/Fm ise 0,2594 ile 0,7820 arasında değişim göstermiştir. Tane verimleri yanında m2'deki başak sayısı da yüksek olan EMS uygulanmış MH arasında E21 hattı ve NaN3 uygulanmış MH arasında ise N149 hattı yarı kurak koşullara dayanıklılık açısından ıslah programlarında ebeveyn olarak kullanılabilir.

Abstract:
Improving wheat genotypes in terms of drought tolerance increases the yield in dry conditions as well as it is important in the selection of genotypes that can be used as parents in breeding programs. This research was carried out in Ataturk University Plant Production Application and Research Center, experimental station number 4. In this study, as a result of mutagen application, 37 EMS and 39 NaN3 advanced wheat mutant candidate line was used; the yield and drought parameters were evaluated under semi-arid conditions. Significant differences among the mutant candidate lines was determined based on inspected selection criteria. The vegetative period of the mutant lines was ranged between (MH) 15,7 – 21,8 days; grain filling period 26,3 – 31,7 days; plant height 81,0 – 107,6 cm; number of spiks per square meter 104,3 – 1358,7; number of grains spike 4,8 – 28,8; 1000 grain weight 32,5 – 42,3 g; biological yield 198,4 to 2887,5 kg/da; grain yield 22,7 – 670,6 kg/da; harvest index 8,9 and 31,2%; temperature differences of the canopy 8,40 – 14,48°C; leaf chlorophyll content 33,8 – 52,4 units; F0 134,0 – 418,7; Fm 144,0-1203,0; Fv 256,4 – 1549,0; and Fv/Fm was varied between 0,2594 – 0,7820. In addition to the grain yield, high number of spikes per square meter of line E21 from EMS applicaiton and line N149 from NaN3 applicaiton can be used as a parent in breeding programs under semi-arid conditions in terms of drought tolerance.