Futol fanatizmi, sosyal kimlik ve şiddet: bir futbol takımının taraftarlarıyla yapılan çalışma
Futbol fanaticsm, social identity and violence: A study on a football teams supporters
Yazar: AYSEL GÜREL KAYAOĞLU
Danışman: PROF. DR. SELİM HOVARDAOĞLU
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü
Derece: Doktora, 2000
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Fanatizm = Fanaticism ; Futbol = Football ; Holigan = Hooligan ; Kimlik = Identity ; Seyirciler = Audiences ; Sosyal kimlik = Social identity ; Sosyal psikoloji = Social psychology ; Taraftar = Supporter ; Şiddet = Violence

Özet:
ÖZET Türkiye'de oldukça yaygın olmasına karşın, futbol taraftarlarının şiddet davranışları konusunda yapılmış hiçbir akademik çalışma bulunmamaktadır. Futbol taraftarlarındaki şiddet ya da "futbol holiganizmi" çok karmaşık bir olgu olduğundan, Avrupa ülkelerinde -özellikle İngiltere'de- farklı kuramsal açıklamaların olduğunu görmek şaşırtıcı değildir. Bu konuyu araştırırken, şiddet olaylarının yeri ve zamanı, şiddet olaylarına katılan kişilerin sosyal sınıf ardalanı, olgunun tarihsel ve kültürel değişkenliği gibi pek çok faktörün gözönüne alınması gereklidir. Olgunun bu çok boyutluluğuna rağmen, şiddet olaylarının çoğunu, futbol seyirci kitlesi içindeki kimliklenebilir alt grupların çıkardığına şüphe yoktur (Dunning ve Ark., 1988; Van Der Brug, 1994). Bu alt grupların nasıl oluştuğu, davranışlarını düzenleyen grup normlarının neler olduğu gibi sorular sorulduğunda, bir grup davranışı ve aynı zamanda gruplararası davranış ile karşı karşıya gelinmektedir. Böyle bir yaklaşımın, futbol taraftarlarındaki şiddet davranışlarını anlamaya önemli katkılar yapması beklenebilir. Bu çalışmanın amacı, alt grup kimliğine sahip olan ve olmayan futbol takım taraftarları arasında, takımla özdeşleşme, Bursalı olup da İstanbul takımlarını destekleyenlere, Bursaspor'u tuttuğu halde maçlara gelmeyenlere ve maçlara geldiği halde takıma destek vermeyenlere yönelik olumsuz tutumlar, maç bağlamında gösterilen davranışlar ve alkol tüketimi, ve tahrike bağlı olan ve olmayan şiddet davranışları, açısından farklılık olup olmadığım araştırmaktır. Bunlara ek olarak, alt grup kimliği olan ve olmayan taraftarların, Sosyal Kimlik Aracı'nda yer alan dört boyutta ("kendi gruplan"m ve dışgrubu tanımlama boyutları; "kendi grupları" ile Bursaspor taraftar kitlesindeki "diğer gruplar" ve Bursasporlu içgrubu ile dışgrup yapılan karşılaştırmalar) gösterecekleri olası farklılıklar da incelenmiştir. Araştırmanın verileri 261 Bursasporlu taraftardan toplanmıştır. Araştırmada elde edilen verilere tek yönlü varyans analizi, regresyon analizi ve içerik analizi uygulanmıştır. Varyans analizi sonuçlarına göre, iki "grup" arasında, maçlara 133geldikleri halde takıma tezahürat yapmayan Bursasporlular'a yönelik gösterilen olumsuz tutumlar dışında, araştırılan bütün değişkenler açısından anlamlı farklılıklar mevcuttur. Öte yandan, her iki "grup"ta takımla özdeşleşme derecesini ve tahrike bağlı olan ve olmayan şiddet içerikli davranışların yapılma sıklığını yordayan farklı faktörler saptanmıştır. Son olarak, Sosyal Kimlik Aracı'nda verilen özelliklere uygulanan içerik analizinde, en belirgin özellik kategorilerinin şiddete, evrensel spor ilkelerine, maçoluğa ve takıma bağlılığa/desteğe yapılan referanslar olduğu görülmüştür. Bu kategorilerde, Bursasporlu olarak içgrup ile dışgrup arasındaki boyut hariç, diğer boyutlarda, iki "grup" arasında anlamlı farklılıklar elde edilmiştir. Yukarıda özetlenen bulgular, "futbol holiganizmi" literatürü ve Sosyal Kimlik Kuramı çerçevesinde, demografik değişkenlerle birlikte tartışılmıştır. 134

Abstract:
ABSTRACT Although it can be said that violence in soccer fans in Turkey is a live issue, it has not generated significant concern among scholar circles, at least in terms of systematic studies. Given the fact that violence in soccer fans or " football hooliganism" is a very complex phenomenon, it is not surprising to see diverse theoretical explanations which are developed in European countries, particularly in England. On studying the issue, there are many parameters that need to be taken into consideration such as the form, place and time of violent episodes, social class backgrounds of those who are involved in these events, historical and cultural variability of the phenomenon. In spite of this multidimensionality, there is little doubt that in most cases violence has arisen from identifiable subgroups within soccer crowd. When we ask questions such as how these subgroups are formed, which norms regulate their behavior as a group etc., we come face to face with a group behavior context; in fact, intergroup behavior context which contributes a lot to our understanding of violence in soccer fans. The present study is done on two "groups": fans of Bursaspor who have subgroup identity (hsi) and fans who do not have subgroup identity (nshi). The aim of the study is to investigate whether there are significant differences between hsi and nshi in terms of the strenght of identification with football club/team, the degree of having negative attitudes toward individuals who support one of Istanbul football teams in spite of being from Bursa, who don't attend football matches in spite of being supporter of Bursaspor and who don't display their support in football stadium in spite of attending to football matches, the frequency of behaviors which are shown in stadium context and consumption of alcohol and finally the frequency of violent behavior in response to provocation and not response to provocation. In addition, the study aims to explore the differences between these two "groups" on four dimensions which takes place in Social Identity Inventory (adopted from Bilgin, 1995); possible 135hsi and nhsi differences in defining their "groups", in defining the outgroup, in comparisons vis a vis "the other" and with the outgroup. A sample of 261 Bursaspor fans served as respondents. Data were assessed through one-way analysis of variance, regression analysis on the strenght of identification with the club/team and the frequency of violent behaviors which are in response to provocation and not response to provocation and content analysis on the response of Social Identity Inventory. The results of variance analysis indicate that with regard to all the variables which are investigated in the study, there are significant differences between hsi and nhsi, except the degree of having negative attitudes toward individuals who don't display their support in the stadium in spite of attending to football matches. On the other hand, the results of regression analysis show that there are various predictive factors on the strenght of identification with the club/team and the frequency of violent behaviors which are in response to provocation and no in response to provocation, and these are differed for two "groups" to the great extent. Finally, the results of content analysis which are applied to responses of Social Identity Inventory reveals that there are particular content categories on four dimensions. These are violence, involvement with the team, universal moral principles related to sports and machoism. Two "groups" show significant differences in terms of making references to these content categories on all but comparisons between themselves as being supporter of Bursaspor in general and outgroup dimension. The findings mentioned above, are discussed in the frame of "football hooliganism" literature and social identity theory along demographic variables. 136