Akademik kariyer sürecinde toplumsal cinsiyet ayrımcılığı deneyimleri: Fenomenolojik bir araştırma
Experiences of gender discrimination in the academic career process: A phenomenological analysis
Yazar: ECE PAMUK DÖŞLÜ
Danışman: DOÇ. DR. GÜL TUNCEL
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Uluslararası ve Karşılaştırmalı Eğitim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Cinsiyet rolleri = Gender roles ; Cinsiyetçilik = Sexism ; Kadın akademisyenler = Women academicians

Özet:
Bu araştırmada kadın akademisyenlerin toplumsal cinsiyet ayrımcılığı deneyimleri 
üzerine derinlemesine bir anlayış geliştirebilmek ve toplumsal cinsiyetin kadın 
akademisyenlerin yaşantılarındaki yansımalarını öznel deneyimleri çerçevesinde 
açıklayabilmek amaçlanmıştır. Bu kapsamda toplam 13 kadın akademisyen ile fenomenolojik 
görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Katılımcılar Türkiye'nin çeşitli bölgelerinde görev yapan farklı 
unvanlara sahip ve çeşitli bölümlerde görev yapan kadın akademisyenlerdir. Fenomenoloji 
araştırmaları katılımcıların deneyimlerine odaklanır. Dolayısıyla kadın akademisyenlerin 
toplumsal cinsiyet ayrımcılığı deneyimlerinin anlaşılması için uzman görüşü alınarak 
düzenlenmiş bir görüşme formu hazırlanmıştır. Görüşmeler neticesinde elde edilen veriler 
araştırmacı tarafından metinlere dönüştürülmüş ve katılımcılara yeniden gönderilerek görüşme 
metnine ilişkin teyitlerinin alınması sağlanmıştır. Araştırma verilerinin analizinde yorumlayıcı 
fenomenolojik analiz yöntemi kullanılmıştır. Bu yöntem ile araştırmacı katılımcıların kendi 
deneyimleri üzerindeki yorumlarını yorumlayarak fenomeni anlamlandırmaya çalışmıştır. 
Araştırmanın bulgularında kadın akademisyenlerin toplumsal cinsiyet ayrımcılığı 
deneyimleri toplam 5 ana tema ve ilgili 7 tema altında toplanmıştır. Bulgular göstermiştir ki 
kadın akademisyenler akademi ortamında hem istihdam hem de fırsat eşitliği konusunda 
toplumsal cinsiyetin etkisini üzerlerinde hissetmektedir. Kadın akademisyenlerin toplumsal 
cinsiyet rollerinin etkisiyle erkek meslektaşlarının gerisinde kaldığı; üretkenliklerinin çeşitli 
sebeplerle yavaşladığı veya tamamen durduğu katılımcılar tarafından aktarılan bir diğer nokta 
olmuştur. Bunun yanında kadın akademisyenler çalışma ortamlarında görmezden gelinen 
özneler olduklarını ve görünür olabilmek için erkek meslektaşlarına kıyasla daha fazla 
çabalamaları gerektiğine değinmiş; akademideki olası başarısızlıklarının biyolojik cinsiyetleri 
temelinde ön kabulünün yapıldığına dikkat çekmişlerdir. Bulgular göstermiştir ki kadın 
akademisyenler akademide toplumsal cinsiyetin etkisi altında şekillenen pozitif ayrımcılıklar 
da deneyimleyebilmektedir. Son olarak akademinin talepkâr doğasının yarattığı rekabet 
atmosferinde kadın akademisyenlerin görünür olma ve yükselme çabaları gibi farklı sebepler 
ile zaman zaman birbirlerine karşı acımasız olabildikleri görülmüştür. Bu durum akademide 
kraliçe arı sendromu olarak nitelendirilebilecek bir olgunun varlığına işaret etmektedir. 
Tartışma bölümünde araştırmadan elde edilen bulgular literatürdeki ilgili araştırmaların 
bulguları ile beraber tartışılarak sunulmuş; araştırma gelecek araştırmalar ve uygulamalar için 
önerilerde bulunularak tamamlanmıştır.

Abstract:
In this study, it was aimed to develop an in-depth understanding of women academics' 
experiences of gender discrimination and to explain the reflections of gender in the lives of 
women academics within the framework of their subjective experiences. In this context, 
phenomenological interviews were conducted with a total of 13 female academics. The 
participants are female academics with different titles and working in various departments in 
various regions of Turkey. Phenomenological research focuses on the experiences of the 
participants. Therefore, in order to understand the experiences of gender discrimination of 
female academics, an interview form was prepared by taking expert opinion. The data obtained 
as a result of the interviews were transformed into texts by the researcher and re-sent to the 
participants to obtain their confirmation of the interview text. Interpretative phenomenological 
analysis method was used to analyze the research data. With this method, the researcher tried 
to make sense of the phenomenon by interpreting the participants' comments on their own 
experiences. 
In the findings of the study, female academics' experiences of gender discrimination 
were categorized under 5 main themes and 7 related sub-themes. The findings show that women 
academics feel the impact of gender on them in terms of both employment and equal 
opportunities in the academic environment. Another point conveyed by the participants was that 
female academics lag behind their male colleagues due to the influence of gender roles; their 
productivity slows down or stops completely for various reasons. In addition, women academics 
mentioned that they are ignored subjects in their work environments and that they have to make 
more effort to be visible compared to their male colleagues; they pointed out that their possible 
failures in academia are presupposed on the basis of their biological gender. The findings show 
that female academics may also experience positive discrimination in the academy, which is 
shaped under the influence of gender. Finally, in the competitive atmosphere created by the 
demanding nature of the academy, it has been observed that women academics can sometimes 
be ruthless towards each other for different reasons such as their efforts to be visible and to rise. 
This situation points to the existence of a phenomenon that can be characterized as queen bee 
syndrome in academia. In the discussion section, the findings obtained from the research are 
discussed and presented together with the findings of related studies in the literature, and the 
research is completed by making suggestions for future research and practice.