Black - Litterman modeliyle portföy optimizasyonu: İstanbul Menkul Kıymetler Borsasında Markowitz ortalama - varyans modeliyle karşılaştırmalı portföy optimizasyonu uygulaması
Portfolio optimization with Black - Litterman model: Comparative portfolio optimization application with Markowitz mean - variance model on the İstanbul stock exchange
Yazar: MUHAMMED MUSTAFA TUNCER ÇALIŞKAN
Danışman: PROF. DR. ABDURRAHMAN FETTAHOĞLU
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Black-Litterman modeli = Black-Litterman model ; Markowitz = Markowitz ; Ortalama varyans portföy teorisi = Mean variance portfolio theory ; Pay senetleri = Stocks tradet ; Portföy optimizasyonu = Portfolio optimization ; İMKB = İstanbul Stock Exchange

Özet:
Finans biliminin çözmeye çalıştığı temel konulardan birisi de, pay senetlerine yapılan yatırımlarda beklenen getiri ile gerçekleşen getiri arasındaki olumlu ya da olumsuz sapmanın en aza indirilmesidir. Yatırımcılar yatırım planlaması aşamasında ortaya çıkan beklenen getiri hedefine ulaşmak isterler. Bu da yatırımcıların yaptıkları yatırımlar sonucunda ortaya çıkan rizikodan daha fazla riziko almak istememelerinden kaynaklanmaktadır.Günümüzde birçok yatırımcı pay senetlerine yatırım yaparken Markowitz Ortalama - Varyans Modeli'nden faydalanmaktadır. Ancak birçok çalışmada bu modelle yapılan yatırımlarda beklenen getiri ile gerçekleşen getiri arasındaki olumlu ya da olumsuz sapmanın büyük olduğu ortaya konmaktadır.Bu çalışmanın amacı, pay senetlerine yapılan yatırımlarda beklenen getiri ile gerçekleşen getiri arasında ortaya çıkan sapmanın en aza indirilmesini sağlamaktır. Bu amaçla, Markowitz Ortalama - Varyans Modeli'nin devamı niteliğinde olan ve 1991 yılında Fischer Black ve Robert Litterman tarafından ortaya konulan Black - Litterman Modeli'nden faydalanılmaktadır.Bu çalışmanın literatüre temel katkısı Markowitz Ortalama - Varyans Modeli ve Black - Litterman Modeli'yle oluşturulacak portföylerin aynı beklenen getiri düzeyinde rizikoları yönünden karşılaştırılmasıdır. Bu amaçla, portföylerin Beta Faktörleri, Artık Dalgalanma Dereceleri ve Toplam Rizikolarıyla ilgili toplam üç hipotez oluşturulmuştur.Çalışmada 2003 ? 2009 yılları arasında İMKB 30'da sürekli işlem gören toplam 17 şirkete ait pay senetlerinin günlük düzeltilmiş fiyatları kullanılarak bir veri seti oluşturulmuştur. Oluşturulan veri setiyle Markowitz Ortalama - Varyans Modeli ve Black - Litterman Modeli kullanılarak toplam 13 portföy oluşturulmuştur. Oluşturulan portföylerin performansları Sharpe, Treynor ve Jensen Performans ölçütleriyle ölçülmüştür. Hipotezler, uygulama sonucunda ortaya çıkan veriler arasında bir farklılık olup olmadığının tespiti için önce f testine tabi tutulmuştur. Hipotezlerin testi T testi ile yapılmıştır. Sonuç olarak Black - Litterman Modeli ile oluşturulan portföylerin aynı beklenen getiri düzeyinde Beta Faktörlerinin, Artık Dalgalanma Derecelerinin ve Toplam Rizikolarının Markowitz Ortalama - Varyans Modeli ile oluşturulan portföylerden daha düşük olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
One of the main difficulty in finance is to minimize the positive or negative deviation between the expected return and ex-post return in stock investments. Investors aim to obtain expected return target which is made in investment planning because investors do not want to take more risk than the risk which is determined in the investment planning.Most of the investors currently use Markowitz Mean Variance Model for stock investment. However, most of the literature indicates that the possitive or negative difference between expected return and ex-post return is big in this model.This study aims to minimize the deviation on expected return and ex-post return. For this purpose, Fischer Black and Robert Litterman?s, which is the continued model of Markowitz Mean Variance Model, Black&Litterman portfolio model is used in the study.Comparing the risk of Markowitz Mean Variance Model Portfolio and Black - Litterman portfolio at the same expected return will contribute an additional knowledge to the finance literature. To this end, three hypothesis are formed related with Beta Factor, Residual Volatility and Total Risk.The data set used in this study covers 17 firms daily adjusted prices listed on ISE for the period between 2003 and 2009. By using Markowitz Mean Variance Model and Black - Litterman Model, 13 portfolios are formed. Performance of the portfolios are evaluated with Sharpe, Treynor and Jensen Performance index. Hypothesis are tested with F test if there is a variety with in data after the application. After hypothesis are tested with t test. Finally, it is determined that portfolios which are formed with Black - Litterman model have minimum Beta Factor, Residual Volatility and Total risk than Markowitz Mean Variance Portfolios for the same expected returns.