İstihbarat servislerinin parlamento tarafından denetlenmesi:Birleşik Krallık örneği
Parliamentary oversight of intelligence agencies: The case of the United Kingdom
Yazar: HULUSİ TIĞLIOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. ALİ BURAK DARICILI
Milli Savunma Üniversitesi / Alparslan Savunma Bilimleri ve Milli Güvenlik Enstitüsü / İstihbarat Çalışmaları Ana Bilim Dalı / İstihbarat Araştırmaları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hukuk = Law

Özet:
İstihbarat zaruri bir devlet fonksiyonu olup gizliliği esastır. Demokrasi ve insan hakları
değerlerini benimsemiş toplumlara hâkim olan hukuk devleti anlayışına göre ise esas olan
devletin her türlü işlem ve eylemlerinin denetlenebilir olmasıdır. İdeal bir devlet sisteminde, millî 
güvenlik ve temel insan hakları arasındaki hassas denge gözetilerek, istihbarat servislerinin
denetlenmesini mümkün kılacak kurumların oluşturulması ancak bu yapılırken istihbarat 
faaliyetlerinin gizliliği esasına zarar verilmemesinin sağlanması gerekmektedir. Denetiminin
yasama, yürütme, yargı ve bağımsız denetim kurumları tarafından yapıldığı sistemler mevcutsa 
da bu yöntemler içerisinde, giderek daha fazla ülke tarafından da benimsendiği üzere, en etkin 
olanı parlamenter denetimdir. Ancak parlamenter denetim sistemi kurulurken millî güvenlik
odaklı istihbarat faaliyetlerinin farklı görüşlere, hatta ayrılıkçı ideolojilere dahi sahip olabilecek
parlamenterlerle paylaşılmasının vahim güvenlik ve istihbarat zafiyetlerine sebep olacağı göz 
önünde bulundurularak hareket edilmelidir. Bilindiği üzere Birleşik Krallık dünya çapında etkin 
istihbarat servislerine sahip olup bu servislerin faaliyetleri tarih içerisinde sürekli geliştirilen bir 
parlamenter denetim sistemi ile denetlenmektedir. Bu çalışmada Birleşik Krallık istihbarat 
servislerinin parlamento tarafından denetlenmesi sistemi incelemeye alınmış ve bu yapılırken
denetim sisteminin tarihi süreç içerisinde gelişimi adım adım izah edilmiştir. Bu yolla; istihbarat 
servislerinin parlamenterler tarafından denetleniyor olmasına rağmen istihbarat faaliyetlerinin, 
belli prensiplere sadık kalınması halinde, millî güvenlik ve istihbarat zafiyetleri doğmadan 
yürütülmeye devam edebileceği ispatlanmıştır. Çalışmada nitel yöntem benimsenmiş, resmi 
raporlar, parlamento tutanakları, sivil toplum örgütleri ve basın kuruluşlarının beyanatları, yasa
metinleri, yargı kararları, akademik makaleler ve referans eserler taranmıştır.

Anahtar Kelimeler: İstihbarat servisleri, İstihbaratın denetimi, Parlamenter denetim, Birleşik Krallık, İstihbarat faaliyetleri

Abstract:
Intelligence is an essential state function and its confidentiality is essential. According to the 
understanding of the rule of law, which prevails in societies that have adopted the values of 
democracy and human rights, the essential thing is that all transactions and actions of the state 
can be audited. In an ideal state system, institutions should be established that will enable the 
supervision of intelligence services, taking into account the delicate balance between national 
security and fundamental human rights, but while doing this, it is necessary to ensure that the 
confidentiality of intelligence activities is not harmed. Although there are systems where auditing 
is carried out by legislative, executive, judicial and independent auditing institutions, the most 
effective of these methods, as adopted by more and more countries, is parliamentary auditing. 
However, when establishing a parliamentary control system, it should be taken into consideration 
that sharing national security-oriented intelligence activities with parliamentarians who may have 
different views and even separatist ideologies will cause grave security and intelligence 
weaknesses. As it is known, the United Kingdom has intelligence services effective around the 
world, and the activities of these services are supervised by a parliamentary control system that 
has been continuously developed throughout history. In this study, the system of parliamentary 
supervision of the United Kingdom's intelligence services has been examined, and while doing 
this, the development of the supervision system throughout the historical process has been 
explained step by step. With this way it is proven that; although intelligence services are 
supervised by parliamentarians, intelligence activities can continue to be carried out without 
national security and intelligence weaknesses if certain principles are adhered to. Qualitative 
method is adopted in this study and so official reports, parliamentary minutes, statements of nongovernmental organizations and press organizations, legal texts, judicial decisions, academic articles and reference works are scanned.

Key words: Intelligence services, Intelligence oversight, Parliamentary oversight, United Kingdom, Intelligence activities