Aile sağlığı merkezine kayıtlı çocukların ebeveynlerinin sağlam çocuk takibindeki sorumluluklarına yaklaşımları ve sağlık okuryazarlıkları
The approach of parents of children registered to the family health center to the responsibility of healthy child care and their health literacy
Yazar: ERDOĞAN ULUSOY
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ATİLLA ÇİFCİ ; DR. ÖĞR. ÜYESİ TARIK EREN YILMAZ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Bilkent Şehir Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine ; Sağlık Eğitimi = Health Education ; Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Aile sağlığı merkezi = Family health center ; Ana-baba = Parents ; Birinci basamak sağlık hizmetleri = Primary health care ; Ebeveyn-çocuk ilişkisi = Parents-child relation ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy ; Çocuklar = Children

Özet:
Sağlam çocuk takibi daha çok birinci basamakta görev yapan aile hekimleri ile bu çocukların ebeveynleri tarafından yürütülmektedir. Çalışmamızın amacı ailelerin sağlam çocuk takibi konusundaki sorumluluklarına dikkat çekmek, farkındalığı arttırmayı sağlamak ve sağlık okuryazarlığının gerekliliğini vurgulamaktır. Araştırma gözlemsel ve kesitsel anket çalışması olarak planlandı. Ankara ili Keçiören Karargahtepe Aile Sağlığı Merkezi (ASM)' ne bağlı aileleri kapsayan yüz yüze anket çalışması olup ayrıca TSOY-32 ölçeği kullanarak hazırlanmış sağlık okuryazarlığı ölçeği ile değerlendirilmiştir. Tüm aileler çalışmaya davet edildi ve araştırmaya katılmayı kabul eden ailelerden 269 aile çalışmaya dâhil edildi. Tüm katılımcıların TSOY-32 puanı ortancası, toplam için 32,3 (min-maks:6,7-50,0), tedavi-hizmet boyutu için 33,3 (min-maks: 14,3-50,0) ve korunma-geliştirme boyutu için 32,3 (min-maks:0-50) olarak hesaplandı. Ölçek bileşen puanları ortancası, bilgiye ulaşma bileşeni ve bilgiyi anlama bileşeni için sırasıyla 33,3 (min-maks: 7,1-50,0) ve 33,3 (min-maks:8,3-50,0) olarak hesaplandı. Puan ortancası bilgiyi değerlendirme bileşeni için 31,3 (min-maks:6,3-50,0) ve bilgiyi uygulama bileşeni için 33,3 (min-maks: 4,8-50,0)'tür. Tüm katılımcıların sağlık okuryazarlığı incelendiğinde %13,0'ünün (n=32) mükemmel düzeyde ve %33,3'nün (n=82) yeterli düzeyde sağlık okuryazarlığına sahip olduğu görülürken ortanca değerlere göre popülasyonumuzun sınırlı-sorunlu sağlık okuryazarlık grubuna dahil olduğu görüldü. Ailelerin sağlık okuryazarlık bilgi düzey puanları beklenenden düşük saptandı. Sağlık okuryazarlık puanlarının eğitim düzeyi artıkça, gelir düzeyi iyileştikçe ve çalışan ebeveynlerde anlamlı derecede daha fazla olduğu saptandı. Bununla birlikte ailelerin sağlam çocuk takibi uygulamalarından obezite takibi, tansiyon ölçümü, sigarada pasif içicilik takibi ve Dikkat eksikliği, hiperaktivite bozukluğu ve otizm taraması takibi açısından hem önem vermede hem de takipleri yaptırmada eksik olduğu ortaya çıktı. Çocuğunun takip ve izlemlerini düzenli olarak kendi yaptıran ebeveynlerin, doktor çağırınca izlemlerini yaptıran ebeveynlerden daha yüksek sağlık okuryazarlık toplam ve bileşen puanlarına sahip olduğunu tespit edildi. Bu durum bize sağlıklı bir toplum inşası için sağlık okuryazarlığının sağlık ile ilgili sorumluluk bilinicini artırmada önemli bir faktör olduğunu gösterdi. Sağlam çocuk takiplerinde tespit edilen konularda daha dikkatli, sağlıklı ve bilinçli bir takip yapılması önerilmektedir. Ayrıca bu çalışma ASM'lerde sağlam çocuk takibi konusunda yapılması gerekenler açısından ailelerde farkındalık oluşturmuş ve sağlıklı nesillerin yetişmesine katkı sunulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Sağlam çocuk takibi, Sağlık okuryazarlığı, Aile hekimliği.

Abstract:
Healthy child follow-up is mostly carried out by family physicians working in primary care and their parents. The aim of our study is to draw attention to the responsibilities of families in healthy child follow-up, to raise awareness and to emphasize the necessity of health literacy. The research was planned as an observational and cross-sectional survey. The study was planned as an observational and cross-sectional survey. This is a face-to-face questionnaire including families of Ankara Karatahtepe Family Health Center (FHC). All families were invited to the study and 269 families who agreed to participate in the study were included in the study. The median TSOY-32 score of all participants was 32.3 (min-max: 6.7-50.0) for total, 33.3 (min-max: 14.3-50.0) for treatment-service size and prevention - 32.3 (min-max: 0-50) for development size. The median of component scores of the scale was calculated as 33.3 (min-max: 7.1-50.0) and 33.3 (min-max: 8.3-50.0) for the information access component and information comprehension component, respectively. The median score was 31.3 (min-max: 6.3-50.0) for the information assessment component and 33.3 (min-max: 4.8-50.0) for the information application component. When the health literacy of all participants was examined, it was seen that 13.0% (n = 32) had excellent level and 33.3% (n = 82) had adequate level of health literacy.  Health literacy knowledge level of the families was lower than expected. Health literacy scores were found to be significantly higher as education level increased, income level improved and working parents. On the other hand, it was found out that the families were inadequate in giving follow-up in terms of obesity follow-up, blood pressure measurement, passive smoking follow-up and attention deficit, hyperactivity disorder and autism screening. It was found that the parents who had regular follow-up and follow-up of their child had higher health literacy total and component scores than the parents who had their follow-up calls. This has shown us that health literacy is an important factor in raising awareness of health-related responsibility for building a healthy society. It is recommended to perform a more careful, healthy and conscious follow-up on the issues identified during healthy child follow-up. In addition, this study has created awareness in families about what needs to be done about healthy child follow-up in FHCs and contributed to raising healthy generations.
Key Words: Healthy child monitoring, health literacy, family medicine.