Araştırma görevlilerinin (branş) akılcı ilaç kullanımı konusunda bilgi tutum ve davranışları
Knowledge attitudes and behavior of research assistants about rational drug use
Yazar: BURCU AKKURT
Danışman: DOÇ. DR. YUSUF ÜSTÜ
Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2016
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Akademik personel = Academic personnel ; Araştırma görevlileri = Research assistants ; Doktorlar = Physicians ; Tutumlar = Attitudes ; İlaç kullanımı = Drug utilization ; İlaçlar = Drugs

Özet:
Giriş ve Amaç: Günümüzde ilaç kullanımı, sağlık hizmetleri açısından
olmazsa olmaz bir konumdadır. Akılcı ilaç kullanımı, ilaçların hem bireysel hem de
toplumsal düzeyde hastalıkların önlemesindeki rolünden dolayı ayrı bir öneme
sahiptir. Akılcı olmayan ilaç kullanımı ise ülkemizdeki sağlık harcamalarında ciddi bir
paya sahiptir. Bu çalışma Ankara İl Merkezinde bulunan eğitim ve araştırma
hastanelerinde eğitim almakta olan aile hekimliği branşı dışındaki araştırma
görevlilerinin akılcı ilaç kullanımı konusundaki bilgi, tutum ve davranışlarının
belirlenmesi amacıyla yapılmıştır.
Gereç ve Yöntem: Çalışmaya Ankara ilinde bulunan eğitim ve araştırma
hastanelerinde eğitim almakta olan aile hekimliği branşı dışında görev yapan 180
Araştırma Görevlisi dahil edilmiştir. Hekimlere akılcı ilaç kullanımı ile bilgi düzeyi
ve tutumlarını değerlendirmek üzere 27 soruluk bir anket uygulanmıştır.
Çalışmamızdan elde edilen Veriler IBM SPSS Statistics 23 programına aktarılarak
analiz edilmiştir. Çalışma verileri değerlendirilirken kategorik değişkenler için
dağılımlar (Sayı, %) verilmiştir. İki kategorik değişken arasında ilişki olup olmadığına
Ki Kare Testi ile bakılmıştır. Ki kare testi için gruplarda yeterli sayılara ulaşılamadığı
durumlarda grup birleştirmeleri yapılmış ve test tekrar uygulanmıştır. Sonuçlar
yorumlanırken anlamlılık düzeyi olarak; p< 0,05 alınmıştır.
Bulgular: Çalışmaya katılan 180 hekimin %56,1'i (n=101) kadın, %43,9'u
(n=79) erkektir. Hekimlerin%51,7'si (n=93) 26-30 yaş grubunda yer almaktadır.
Çalışmaya katılan hekimlerin %63,3'ü (n=114) dahili branşlarda çalışmakta iken
%36,7'si (n=66) ise cerrahi branşlarda çalışmaktadır. İlaç reçete ederken
hekimlerin %65,6'sı (n=118) hastalara hastalığın tedaviye cevabının nasıl ve ne
şekilde olabileceğini anlatmaktadır. Hekimlerin %41,7'si (n=75) ise hiçbir zaman
hastalarını muayene etmeden reçete yazmamaktadır. Hekimlerin ilaçlar konusundaki
bilgi düzeylerini ölçen şıklar arasında kendilerini çok yeterli buldukları şıklar ilaç
endikasyonları %18,9 (n=31) ve ilaçların günlük dozları (n=30) %18, 3 iken, hiç
yeterli bulmadıkları şık ise ilaçların fiyatları %10,4 (n=17) şeklindedir. Hekimlerin en
sık yazdığı 3 ilaç grubu; %35,3 ile antibiyotik, %18,7'ile analjezik ve %12,8 ile 
PPI'dır. Hekimler %83,1'i (n=147) ilacın etkinliğini en önemli kriter olarak
düşünmekte iken %20,2'si (n=35) ilacın fiyatını en önemli kriter olarak
düşünmektedir. Hekimlerin %2,2'si (n=4) akılcı ilaç kullanımında çok yeterli
olduğunu düşünmekte iken %35,8'i (n=64) yeterli olduğunu düşünmekte,
%54,2'si (n=97) orta yeterlilikte olduğunu düşünmekte ve %7,8'i (n=14) ise akılcı
ilaç kullanımında yetersiz olduğunu düşünmektedir.
Sonuç: Akılcı olmayan ilaç kullanımı, ülkemizde olduğu gibi dünyadaki diğer
ülkelerde de görülen evrensel bir sorundur. Akılcı ilaç kullanımı konusunda dünyada
ve ülkemizde belli bir yol alınsa da ilaçların kullanım sorunları devam etmektedir.
Akılcı ilaç kullanımı bilincinin aşılanması için örgün ve yaygın eğitim olanakları
kullanılmaya ve geliştirilmeye devam edilmelidir. Eğitim yanında, kazanılan tutum ve
davranışların korunması ve desteklenmesi için gerekli idari düzenlemeler yapılmalıdır.
Bu yüzden hekimlerin objektif bilgiye ulaşabilmesi için ülkemizde mezuniyet öncesi
ve sonrası eğitim gözden geçirilmelidir. Hekimlerin akılcı ilaç kullanımın çoğu
bileşenleri konusunda, bilgi düzeylerini yetersiz görmeleri, ülkemizde mezuniyet
öncesi ve sonrasında bu konuda ciddi sorunların olduğunu ortaya koymaktadır

Abstract:
Introduction: Nowadays, medication has an indespensible position for health
care. Rational medication has a seperate importance due to its both individually and
social preventative role of diseases. Non rational medication has a significant share in
health expenses of our country. The aim of this study is to determine the non family
medicine residents' knowledge, attitude and behaviours about rational medication in
Ankara city center.
Material and Methods: One hundred and eight non family medicine residents
in training and research hospitals of Ankara were included in this study. A query
about rational medication that composed of 27 questions was given to clinicians. The
data obtained from our study were analyzed by IBM SPSS Statistics 23. During
assessment of data; disturbutions (Number, %) were given for categorical variables.
For evaluting the relationship between two categories chi square test was used. In case
of inadequate numbers of groups for chi square test, groups were combined then the
chi square test was applied again. The statistical significance value was accepted as
p< 0,05.
Results: 56.1%(n=101) of clinicians were male while 43.9%(n=79) of them
were female. 51.7%(n=93) of clinicians were betweens 26-30 years old. 63.3%(n=114)
were training in internal medicines while 36.7%(n=66) of them in surgical branches.
65.6%(n=118) of the clinicians explained to patients the possible results of the
medication at prescription. 41.7% (n=75) of the clinicians never prescribed drugs
without physical examination.The most chosen options those the clinicians found
themselves to be very satisfactory were drug endications and daily dosages with rates
of 18.8%(n=31) and 18%(n=30), respectively. The most chosen option that the
clinicans found themselves to be not satisfactory was drug prices with a rate of
10.4%(n=17). The most common drugs were antibiotics, analgesics and PPIs with
rates of 35,3%, 18,7%, 12,8%respectively. 83.1%(n=147) of the clinicians thought the
efficacy of the drug to be the most important criteria while 20.2%(n=35) of them
thought the price of the drug as the most important factor. 2.2%(n=4) of the clinicians
found themselves to be very satisfactory, 35.8%(n=64) satisfactory, 54.2 %(n=97) 
moderately satisfactory and 7.8 %(n=14) of them not satisfactory in rational
medication.
Conclusion: Non rational medication is a universal problem across the world
as well as in our country. Even there are improvements for rational medication both in
our country and the world, there are stil problems. For reaching the rational medication
conciousness, both formal and general education facilities should be used and
improved. Besides the education, for the prevention and supporting of the gained
attitudes and behaviours, administrative arrangements should be made. That's why,
undergraduate and postgraduate educations should be revised for our clinicians to
obtain objective knowledge in our country. For most of the components of rational
medication, the clinicians found themselves to be not satisfactory. This reveals that
there are serious problems in this issue before and after graduation.