1961 Anayasası döneminde Cumhurbaşkanlığı ve cumhurbaşkanlığı seçimleri (1960-1980)
Presidenatal and presidential elections during The 1961 Constitution (1960-1980)
Yazar: GÜLİZAR BERİL UYAR
Danışman: PROF. DR. KEMAL ARI
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
Cumhurbaşkanlığı, cumhuriyet rejimlerinde devletin en başındaki makamı temsil eder. Cumhurbaşkanlığının görev ve yetkileri Türkiye Cumhuriyeti kurulduğundan beri en çok tartışılan konulardan biri olmuştur. Parlamenter demokrasinin bir gereği olarak 1924 Anayasası'nda Cumhurbaşkanının görev ve yetkileri zayıftır. Fakat Atatürk ve İnönü'nün Kurtuluş Savaşı'nda kazandıkları gücün etkisiyle bu dönemdeki işleyiş Anayasa'da verilenlerden daha fazla olmuştur. Onlardan sonra gelen Celal Bayar ise aynı gücü partisinden alarak korumaya çalışmıştır. Partisinden resmi olarak ayrılmasına rağmen Bayar Cumhurbaşkanlığı dönemi boyunca partisiyle organik bağlarını koparamamıştır. Bu sebeplerden dolayı Cumhurbaşkanlığı makamının sorumlulukları ve konumunu içeren yasa tasarıları, 27 Mayıs dönemi boyunca 1961 Anayasası yapılıncaya kadar en çok tartışılan yasa tasarıları olmuştur. Bu tartışmaların sonucunda ise 1924 Anayasası'na göre Cumhurbaşkanının görev ve yetkilerinde çok büyük bir değişiklik olmasa da  tarafsızlığı konusunda önemli düzenlemeler yapılmıştır. Gerek 1961 Anayasası'nın devraldığı miras, gerekse 1960-1980 arasındaki Türkiye ve Dünya konjonktürü  1924 Anayasası'na göre gerek seçilme biçimi, gerekse uygulamaları itibariyle bambaşka bir Cumhurbaşkanı profili yaratmıştır. Bu tezde 1961 Anayasası'ndaki Cumhurbaşkanı modelini ve bu modelin bu dönem göreve gelmiş üç Cumhurbaşkanı tarafından işleyişleri ele alınmıştır. 

Anahtar Kelimeler: Cumhurbaşkanlığı, 1961 Anayasası, 27 Mayıs, Cemal Gürsel, Cevdet Sunay, Fahri Korutürk.

Abstract:
The Presidency represents the head of state in republican regimes. The duties and powers of the Presidency have been one of the most discussed issues since the establishment of the Republic of Turkey. As a requirement of parliamentary democracy, the duties and powers of the President are weak in the 1924 Constitution. However, with the effect of the power that Atatürk and İnönü received from the War of Independence, the functioning in this period was more than what was given in the Constitution. Celal Bayar, who came after them, wanted to protect the same power by taking from his party. Despite leaving his party officially, Bayar could not break his organic ties with his party during his Presidency. For these reasons, the draft laws including the responsibilities and position of the Presidency were the most discussed law drafts during the 27 May period until the 1961 Constitution was made. As a result of these discussions, although there was not a major change in the duties and powers of the President according to the 1924 Constitution, important regulations were made regarding his impartiality. Both the legacy inherited by the 1961 Constitution and the conjuncture in Turkey and the world between 1960 and 1980 created a completely different Presidential profile in terms of both the way he was elected and the practices of the 1924 Constitution. In this thesis, the Presidential model in the 1961 Constitution and the functioning of this model by the three Presidents who took office in this period are discussed.
Keywords: Presidency, 1961 Constitution, 27 May, Cemal Gürsel, Cevdet Sunay, Fahri Korutürk.