Eleştirel düşünme becerisi edindirme bağlamında çocuk ve gençlik kitaplarının incelenmesi
An investigation of children's and young adult books in the context of critical thinking skills acquisition
Yazar: FATMA ESRA KANMAZ
Danışman: PROF. DR. CANAN ASLAN
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitimin Kültürel Temelleri Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eleştirel düşünce = Critical thinking ; Gençlik edebiyatı = Youth literature ; Kitaplar = Books ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching ; Çocuk edebiyatı = Children’s literature ; Çocuk kitapları = Children's books ; İçerik analizi = Content analysis

Özet:
Günümüzde teknolojinin çok hızlı geliştiği; çocuk ve gençlerin bu araçların yardımıyla pek çok içeriğe kolaylıkla ulaştığı, kitaplarla kurdukları iletişimin gün geçtikçe azaldığı düşünülürse yazınsal kitapların niteliğinin ne denli önemli olduğu kendiliğinden ortaya çıkmaktadır. Nitelikli çocuk ve gençlik edebiyatı kitapları, çocuk ve gençlerin kurgu içindeki karakterler yoluyla olaylar ve insanlar üzerine düşünmelerini de sağlamalı, bunu yaparken denetimci bir tutumdan uzak durmalı ve yazınsal niteliğini korumalıdır.  
Bu çalışmanın genel amacı 2016 yılında çocuk ve gençlik edebiyatı adı altında çok satılan çocuk ve gençlik kitaplarından, araştırmanın amacı doğrultusunda seçilenlerin çocuklara eleştirel düşünme becerisini edindirme bağlamındaki işlevini değerlendirmektir. İçerik çözümlemesi yönteminin kullanıldığı bu araştırmanın çalışma grubunu, üç bilgisunar (internet) sitesinde ortaklık gösteren, öykü ve roman türündeki otuz çocuk ve gençlik kitabı oluşturmaktadır. Bu çalışmada çözümleme türlerinden "kategorik çözümleme" tekniği kullanılmıştır. Kitapların çözümlenmesinde ana kategori olarak "eleştirel düşünme" alınmış; bu kategori kendi altında on üç alt kategoriye ayrılmıştır. Araştırmada bağlam birimi olarak "izlek" (tema) seçilmiştir. Kitaplardaki alt kategorilerin yorumlanmasında sıklık (frekans), yüzde ve yoğunluk puanlarından yararlanılmıştır. Sonuç olarak bu çalışma kapsamında incelenen çocuk ve gençlik kitaplarında yoğunluk puanı en yüksek olan kitapların sırasıyla Küçük Prens, Bir Şeftali Bin Şeftali ve Yaşasın Ç Harfi Kardeşliği iken; en az olanların ise sırasıyla Çocuk Kalbi, Bir Küçük Osmancık Vardı ve Saftirik Greg'in Günlüğü Ah Kalbim (7.Kitap) adlı kitaplar olduğu görülmüştür. Bu çalışma kapsamında çocuklar ve gençlerle buluşturulacak yazınsal kitapların çocuk ve gençleri eleştirel düşünmeye yönlendirmesi bakımından da değerlendirilmesi gerektiği önerilmektedir.

Abstract:
Considering the fact that the technology has been developing very fast; the children and young adults can reach easily many contents thanks to technological tools, and thus the communication they establish with the books has been decreasing day by day, the significance of the nature of literary books spontaneously arises. Qualified children's and young adult books should ensure that children and young people think over events and people through the characters in fiction while avoiding from the control of behavior and maintaining the nature of literary form.
The overall aim of this study is to evaluate the function of the selected children's and young adult books which are sold in 2016 under the name of children's and young adult literature in the context of acquiring critical thinking skills. The study group of this research in which the content analysis method is utilized contains thirty children's and young adult fiction books that are partnered on three websites. In this study, the "categorical analysis technique" was utilized for the analyses. "Critical thinking"  was considered as the main category for the analysis of the books; this category is divided into thirteen sub-categories. "Theme" was chosen as the context unit in the research. Frequency, percentage, and density scores were used in the interpretation of sub-categories in the books. As a result, the books with the highest density score among the children/young adult books that were examined within the scope of this study are following as: The Little Prince, One Peach and a Thousand Peaches, and Yaşasın Ç Harfi Kardeşliği. On the other hand, the books with the lowest density score are Heart, Bir Küçük Osmancık Vardı, and Diary of a Wimpy Kid: The Third Wheel (Book 7).  In this study, it is recommended that literary books that will be brought together with children and young adults should be evaluated in terms of directing children and young adults to think critically as well as the conventional evaluations.