Nevşehirli Sadrazam Damat İbrahim Paşa'nın Bânîlik faaliyetleri
Activities of the grand Vizier Damad İbrahim Pasha of Nevsehir
Yazar: FIRAT ALLAK
Danışman: YRD. DOÇ. DR. HALİL SÖZLÜ
Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Banilik = Patronage ; Damat İbrahim Paşa = Damat İbrahim Pasha ; Dini yapılar = Religious buildings ; Lale Devri = Tulip Period ; Mimari eserler = Architectural works ; Mimari yapı = Architectural structure ; Mimarlık = Architecture ; Sanat tarihi = Art history ; Su yapıları = Water structures ; Tarihi eserler = Historic buildings

Özet:
XVIII. Yüzyıl siyasi boyutta Osmanlı Devleti için gerileme dönemi olarak ifade edilse de bu dönemde birçok yeniliğe imza atılarak, adeta kültür çağının yükselme dönemi yaĢanmıĢtır. Bu yenilikerin öncüsü ve mimarı dönemin sadrazamı aynı zamanda III. Ahmed'in Damadı NevĢehir'li Sadrazam Damad Ġbrahim PaĢa olmuĢtur.  NevĢehirli Sadrazam Damad Ġbrahim PaĢa'nın Bânilik Faaliyetleri'nin araĢtırıldığı bu çalıĢmada, bânînin dönem içindeki siyasi konumu, önemi ve statüsünün mimari ile sanata yansıması ele alınmıĢtır. ÇalıĢmada Ġbrahim PaĢa'nın bâniliğini üstlendiği eserlerin tespit edilerek incelenmesi, tanıtılması mevcut halleri belirlenerek bir bütünlük içerisinde ele alınmasının yanı sıra, Ġbrahim PaĢa'nın bânî olarak yapılar üzerinde etkisinin olup olmadığı sorusuna yanıt aranmaya  çalıĢılmıĢtır.  Bu amaç doğrultusunda yapılan çalıĢmalar sonucunda Ġbrahim PaĢa'nın bâniliğini üstlendiği 60 eser tespit edilmiĢ ve 41'i günümüze ulaĢırken 19'u günümüze ulaĢmamıĢtır. Bu eserler içerisinde Cami, Medrese, Kütüphane, Ġmaret,  Sıbyan Mektebi, Saray, Han, Hamam, ÇeĢme, Sebil, Suyolu ve Maksem yer almaktadır.   En çok inĢa edilen yapı türü 26 eser ile çeĢmelerdir. ÇeĢmeleri takip eden 7 eser ile cami- mescitlerdir. Hemen hemen bütün yapı gruplarının bâniliğini üstlenen Ġbrahim PaĢa'nın bu dönemde sivil mimari örnekleri saray ve kasırların yapımının da bânîliğini üstlenmiĢ, dayanıksız yapılan bu eserler 1730 yılında patlak veren Patrona Halil Ġsyanı sonucunda yakılarak günümüze gelememiĢlerdir.  
 
IV 
 
 Ġncelediğimiz bu eserler plan ve mekan  anlayıĢı,  malzeme-teknik ve süsleme bakımından hem kendi içerisinde hem de dönem içerisinde karĢılaĢtırılıp değerlendirilmiĢtir.

Abstract:
Although the 18th century was expressed as a decline period for the Ottoman State in the political dimension, a lot of innovations were achieved in this period, and the era for the rise of the cultural age was experienced. The forerunner and the architect of these innovations was the grand vizier of the period, Damad Ġbrahim Pasha from Nevsehir, who was also the son-in-law of III. Ahmed. 
In this study investigating the founding activities of the Grand Vizier Damad Ġbrahim Pasha of NevĢehir, the reflection of his political position, prominence and status in architecture and artistry was discussed. In the study, the works that Ibrahim Pasha assumed as a founder were identified and studied, also their present state has been determined and in a holistic approach, was tried to answer the question of whether Ibrahim Pasha had influence on them. As a result of the studies carried out in line with this aim, 60 works of which Ibrahim Pasha was the founder were identified and only 41 of them survived to our time. Among these pieces Mosque, Madrasah, Library, Ġmaret, Elementary School, Palace, Khan, Bath, Fountain, Fountain, located Waterway and Maksem. 
The most common type of the structures is fountains with 26 works. The fountains are followed by seven monuments and mosques. The examples of civil architecture, palaces and mansions of which Ibrahim Pasha was the founder in this period, were burned in the result of the Patrona Khalil Rebellion that broke out in 1730.                                              
 
VI 
 
These works that we have studied have been compared and evaluated both among themselves and based on their period in terms of their plan and the sense of place, material-technique and ornamentation.