Sağlık okuryazarlığı ile egzersiz inancı arasındaki ilişki ve etkileyen faktörler
The relationship between health literacy and exercise beliefs and affecting factors
Yazar: ASUMAN SENA PEHLİVAN
Danışman: DOÇ. DR. ELİF ATEŞ
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı / Aile Hekimliği Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç: Düzenli ve yaşa uygun fiziksel aktivite sağlıklı yaşam için temel unsurlardan
biridir ve tüm bireylere sosyal, fiziksel ve zihinsel faydalar sağlar. Tüm dünyada
kılavuzlarda tavsiye edilen fiziksel aktivite düzeylerinin karşılanmadığını gösteren
çalışmalar vardır. Sağlık okuryazarlığı kişilerin sağlık bilgilerine ulaşmasını ve anlayıp
kullanmasını sağlayan bilişsel ve sosyal becerilerdir. Egzersiz Sağlık İnanç Modeli Ölçeği ile
eşzamanlı Sağlık Okuryazarlığı düzeylerine bakılması, egzersize yönelik tutumları ölçerken
kişilere eksik davranışlarında farkındalık, kontrol etme ve değiştirme imkânı sağlayabilir,
hekimler için de bilgi eksikliğini tespit ve giderme çalışmalarına yön verebilir.
Gereç ve Yöntem: Kesitsel analitik bir çalışma olan çalışmamızda yüz yüze
görüşme tekniği ile araştırmacılar tarafından hazırlanan sosyodemografik bilgiler anketi,
Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği-32 ve Egzersiz Sağlık İnanç Modeli Ölçeği'nden
oluşan 67 soruluk bir anket formu Karadeniz Teknik Üniversitesi Tıp Fakültesi Aile
Hekimliği Anabilim Dalı ve Ortahisar Beşirli 51 No'lu Eğitim Aile Hekimliği Birimi
polikliniklerine Ocak 2024 - Mart 2024 tarihleri arasında başvuran hastalardan/bireylerden
gönüllü her birey seçilerek uygulanmıştır. Örneklem hacmi 365 olarak hesaplanmış olup
çalışmaya 18-65 yaş arası sağlık çalışanı olmayan her birey dahil edilmiştir.
Bulgular: Katılımcıların %45,6 (n=166)'ini erkekler oluşturmaktayken, %48,1
(n=175)'i üniversite mezunuydu, %53,6 (n=194) katılımcının egzersiz yapmadığı görüldü.
Katılımcıların %19,80'i yetersiz (n=72), %41,20'si sorunlu sınırlı (n=150), %21,40'ı yeterli
(n=78), %17,60'ı mükemmel (n=64) sağlık okuryazarlığına sahipti. Sağlık okuryazarlığı
indeks skoru arttıkça bireylerin egzersiz sağlık inancına ait alt boyut puan ortalamalarının
[genel sağlık değerleri (p=0,004), egzersiz yararlarının, egzersiz maliyetinin önüne geçtiğiyle
alakalı inançları (p=0,04), egzersiz yapmanın hastalık riskini (tehditleri) azalttığı inançları
(p=0,01) ve egzersiz yapmamanın ciddiyeti hakkındaki inançları (p=0,01)] istatistiksel
açıdan anlamlı olarak arttığı tespit edildi.
Sonuç: Sağlık okuryazarlığı seviyesi olması gerekenden düşük bulunan ve sağlık
okuryazarlığı düzeyi arttıkça bireylerin egzersiz sağlık inançlarının anlamlı olarak arttığı
sonucuna vardığımız çalışmamızın koruyucu hekimlik kapsamında bireylere sağlıklı tutum
ve davranışlar kazandırmak adına hekimlere yol gösterici olabileceğini düşünmekteyiz.
Anahtar Kelimeler: Sağlık Okuryazarlığı, Sağlık İnanç Modeli, Egzersiz, Fiziksel
İnaktivite

Abstract:
Aim: Regular and age-appropriate physical activity is one of the essential
components of a healthy lifestyle and provides social, physical, and mental benefits to all
individuals. Studies show that the recommended levels of physical activity outlined in
guidelines worldwide are unmet. Health literacy refers to the cognitive and social skills that
enable individuals to access, understand, and use health information. Examining health
literacy levels in conjunction with the Exercise Health Belief Model Scale can raise
awareness of individuals' missing behaviors, allowing them to control and change those
behaviors while also guiding physicians in identifying and addressing knowledge gaps.
Method: In our cross-sectional analytical study, a 67-item questionnaire consisting
of a sociodemographic information survey prepared by researchers, the Turkey Health
Literacy Scale-32, and the Exercise Health Belief Model Scale was administered to
voluntary individuals visiting the Family Medicine Polyclinics of the Department of Family
Medicine at Karadeniz Technical University and Ortahisar Beşirli Education Family
Medicine Unit between January 2024 and March 2024. The sample size was calculated to be
365, and the study included all individuals aged 18-65 who were not health professionals.
Results: Participants were composed of 45.6% (n=166) males, 48.1% (n=175) were
university graduates, and it was observed that 53.6% (n=194) of the participants did not
engage in exercise. Among the participants, 19.80% had insufficient health literacy (n=72),
41.20% had problematic limited health literacy (n=150), 21.40% had adequate health literacy
(n=78), and 17.60% had excellent health literacy (n=64). As the health literacy index score
increased, it was found that the average sub-dimension scores related to individuals exercise
health beliefs [general health values (p=0.004), beliefs that the benefits of exercise outweigh
the costs (p=0.04), beliefs that exercise reduces disease risk (threats) (p=0.01), and beliefs
about the severity of not exercising (p=0.01)] significantly increased.
Conclusion: We believe that our study, which demonstrates that the level of health
literacy is lower than it should be and that individuals' exercise health beliefs significantly
increase as their health literacy level rises, can serve as a guide for physicians in imparting
healthy attitudes and behaviors to individuals within the scope of preventive medicine.

Keywords: Health Literacy, Health Belief Model, Exercise, Physical Inactivity