Asemptomatik donanma dalgıçlarında hiperbarik ortamda oluşabilecek serebral patolojilerin mrg ile incelenmesi ve normal bireyler ile karşılaştırılması
Evaluation of cerebral pathologies caused by hypbaric environment in asymptomatic military divers using magnetic resonance imaging and comparison of normal healthy individuals
Yazar: İCLAL ERDEM
Danışman: PROF. DR. HAKAN MUTLU
Sağlık Bakanlığı / Gaziosmanpaşa Taksim Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Radyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2005
Konu: Radyoloji ve Nükleer Tıp = Radiology and Nuclear Medicine

Özet:
Son yıllarda popülaritesi gittikçe artan SCUBA (self-contained underwater
breathing apparatus) ile dalmanın insan vücudu üzerindeki en çok bilinen uzun
dönem zararlı etkileri disbarik osteonekrozdan genellikle dekompresyon hastalığı
sonrası oluşan kalıcı nörolojik defisite kadar bir çok sistemi tutabilen bilinen zaralı
etkileri vardır. Fakat dekompresyon hasarı olmadan da beyin, spinal kord, iç kulak,
retina ve akciğerin küçük hava yollarında subklinik hasar oluşabileceği hakkında
bilimsel çevrelerce birtakım hipotezler ortaya atılmıştır. Ancak bazı araştırmacılara
göre halen, dekompresyon hastalığı olmadan da subklinik nörolojik hasar
olabileceğine ilişkin yapılan çalışmalar yetersizdir. Hiperbarik ortamda oluşabilecek
serebral patolojilerin incelenmesinde MRG ilk kez Todnem ve arkadaşları tarafından
1991 yılında kullanılmıştır. Ardından Norveçli ve Alman araştırmacılar tarafından
donanma dalgıçları üzerinde MRG ile çalışmalar yapılmış ve çeşitli sonuçlar elde
edilmiştir. Bizim çalışmamızda asemptomatik donanma dalgıçlarında hiperbarik
ortamda uzun sürede oluşabilecek subklinik hasarların MRG yöntemi kullanılarak
araştırılması ve sağlıklı bireylerle karşılaştırılarak literatüre katkıda bulunmak
amaçlanmıştır.
Bu çalışma için Şubat 2005 ve Ekim 2005 tarihleri arasında GATA
Haydarpaşa Eğitim Hastanesi Radyoloji Servisi MRG ünitesine başvuran diabet,
hipertansiyon ve hiperlipidemisi olmayan, dekompresyon hastalığı geçirmemiş,
sigara ve alkol bağımlılığı olmayan, daha öncesinde başka nedenlerle beyin damar
hastalığı geçirmemiş, multipl skleroz veya kardiyovasküler hastalık şüphesi
taşımayan, yaşları 21 ile 49 arasında değişen, yaş ortalaması 34,53 ± 5,9 olan
sağlıklı asemptomatik 113 donanma dalgıcı ve benzer sağlık kriterlerini karşılayan,
daha önce hiç dalmamış ve herhangi bir nedenle MRG çektirmek için başvuran
hastalardan ve hastane personelinden kontrol grubu olarak yaş grubu uyumlu olan,
yaşları 20 ile 49 arasında değişen, yaş ortalaması 33,1 ± 9 olan gönüllü 65 kişi,
prospektif olarak değerlendirilmeye alınmıştır. Dalgıçlardan dalış profilini belirlemek
amacıyla bir form doldurmaları istenmiş ve veriler toplanarak ortalama dalgıçlık
yapma süreleri 12,1 ± 6 (maksimum 26 yıl, minimum 1 yıl, mean 14 yıl), ortalama
toplamda dalış sayıları 858,5 ± 486,7 (maksimum 2100, minimum 100, median 900),
49
günlük ortalama dalış sayısı haftada 2,3 ± 1,0 (maksimum günde 2, minimum ayda
1), daldıkları maksimum derinlik ortalama 176 ± 59,5 FSW (maksimum 360 FSW,
minimum 120 FSW, median 150 FSW) ve ortalama en sık daldıkları derinlik 40,8 ±
28,6 (maksimum 170 FSW, minimum 20 FSW, median 21) olarak bulunmuştur.
Seçilen vakalardan 1,5 Tesla MR cihazında (Magnetom Vision, Siemens, ErlangenAlmanya)
süpin pozisyonda, head array koil kullanılarak aksiyal planda SE T1, TSE
T2 ve FLAIR görüntüler elde edilmiştir. 113 dalgıcın 26'sında ve 65 kontrol vakasının
7'sinda hiperintens gliotik odaklara rastlanmiştır. Yapılan istatistiksel analizde vaka
grubunda hiperintens gliotik odak sıklığı anlamlı derecede daha fazla bulunmuştur.
Ayrıca olguların lipid profillerine bakılmış, yapılan analizde nörolojik hasarın
göstergesi olarak kabul edilen hiperintens gliotik odaklar ile ilişkisi bulunamamıştır.
Yapılan univariate, multivariate ve iskemik gliotik odak bulunup bulunmamasına göre
yapılan univariate analizlere göre çalışmamızın neticesi olarak hiperintens gliotik
odak gelişimine neden olan en önemli faktör ortalama günlük dalış sayısı, yani dalış
sıklığı olarak bulunmuştur.

Abstract:
Diving using self-contained underwater breathing apparatus (SCUBA) has become increasingly popular for the last years. It may result in several harmful conditions such as dysbaric osteonecrosis, decompression sickness yielding in long-term neurological deficits.  Recently, several hypothesis have been introduced by many authors stating that SCUBA diving may cause several subclinical changes in the organ systems including brain, spinal cord, inner ear, retina and small airways in the lungs unless decompression related severe injury. There are few studies concerning subclinical neurological deficits. In the current study, our aim was to explore the possible subclinical neurological injuries of the asymptomatic military divers using MRI scan and compare with the normal individuals. Between February 2005 to October 2005, 113 military divers and 65 healthy individuals who have never dived before were recruited for the study.  Exclusion criteria were diabetes mellitus, hypertension, abnormal lipid profile, smoking, preexisting neurological and cardiovascular diseases, general contraindication of MRI (claustrophobia, pacemaker, valvular replacement). All individuals underwent brain MRI using a 1.5-Tesla MR scanner (Magnetom vision, Siemens, Erlangen, Germany) equipped with a head array coil. T1- and T2-weighted images were acquired from all subjects. In addition, fluid attenuated inversion recovery (FLAIR) images were also obtained to improve differentiation between widened perivascular (Virchow-Robin) spaces and true brain lesions. Images were than reviewed by consultant Radiologist. Divers were grouped according to the presence of hyperintense brain lesions (HIBL) to analyze the relationship between HIBL and age, lipid profiles, and diving characteristics. Divers group had mean age of 34,53 ± 5,9 (age range 21 to 49) and healthy control group had mean age of 33,1 ± 9 (age range 20 to 49). The diving histories were as follows: years in occupation 12.2 ± 6.0, (range: 1 – 25); total hours of diving 857 ±  464 (range: 100 – 2100); daily diving frequency 2,3 ± 1,0 (range: twice a day to once a month) ;maximum diving depth in meters 52.7 ±  18.4, (range: 35 –109); and frequent diving depth 13.2 ±  8.3 (range: 6 – 51). There were HIBL in 26 (23%) of divers and 7 of controls (11%) ( P < 0.05) on images. There were statistically significant difference between divers and controls in terms of HIBL. There was no significant difference between divers and controls in terms of lipid levels. In the univariate and multivariate analysis, the most important factor contributing the development of HIBL of patients were found as the daily diving frequency