Memlukler Döneminde tıp (1250-1517)
Medicine in the Mamluk Period (1250-1517)
Yazar: İSA YAVUZ
Danışman: DOÇ. DR. ZEHRA GENÇEL EFE
Hitit Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History
Dizin: Memlükler = Mamluks ; Memlükler Dönemi = Mamluks Period ; Orta Çağ = Middle Ages ; Tıp = Medicine ; Tıp tarihi = History of medicine ; İslam tarihi = Islamic history

Özet:
Ortadoğu coğrafyasında yaklaşık 250 yıl boyunca askerî, politik, bilim, sanat ve kültür alanlarında çok önemli işler başaran Memluk Devleti'nin İslam tarihinde ayrı bir önemi vardır. Memluk Devleti siyasî ve askerî başarılarının yanı sıra bilimsel ve kültürel gelişmelerle Orta Çağa damgasını vurmuştur. Memlukler, bilimsel ve kültürel gelişmelerde daha çok sağlık alanında öne çıkmıştır. Memluklerin hüküm sürdükleri Mısır ve Şam coğrafyasında günümüz hastaneleri formuna benzer sağlık kurumları ile içerisinde tıp ilimlerinin de okutulduğu medreseleri inşa etmeleri onları sağlık alanında başarılı kılmıştır.
Bahrî Memluk Sultanı Kalavun'un Kahire'de inşa ettirdiği hastane Memlukler döneminde inşa edilen ilk hastanedir. Orta Çağın en önemli hastanelerinden birisi olan bu yapıdan sonra Memluk yöneticileri, Bilâd-ı Şam'da Kaymeriyye Bîmâristanı, Argûnî Bîmâristanı, Safed Bîmâristanı, Remle Bîmâristanı, Nablus Bîmâristanı, Cebel Bîmâristanı, Gazze Bîmâristanı, Kerek Bîmâristanı; Mısır'da Müeyyid Bîmâristanı gibi birçok bîmâristan inşa ettirmişlerdir. Bu hastanelerin masraflarını karşılamak amacıyla da güçlü vakıflar kurmuşlardır. Memluk yöneticilerinin bu sağlık kurumlarına maddi anlamda verdikleri destek çok önemlidir. 
Memluk sağlık sisteminin diğer sağlık sistemlerinden farkı dönemin öne çıkan bazı hastanelerinde gayrimüslimlerin tedavi olmasına ve çalışmalarına izin verilmemesiydi. Ayrıca başhekimlerin de Müslüman olması zorunlu idi. Memluklerin inşa ettirdikleri sağlık kurumları; başta Anadolu olmak üzere Avrupa ve diğer önemli merkezlerdeki tıp, sağlık ve hastane mimarisi alanlarına yenilikler katmış ve bu merkezlerin gelişimini etkilemiştir. 
Memluk hastanelerinde tedavi hizmeti sunulmasının yanı sıra öğrencilere pratiğe dayalı tıp eğitimi de verilmekteydi. Burada İbn Ebû Usaybia, İbnü'l-Kûf, İbnü'n-Nefîs, İbnü'l-Münzir el-Baytâr gibi anatomi, cerrahi, göz hastalıkları ve hayvan hastalıkları alanlarında uzman birçok hekim yetişmiştir. Hekimler hastanelerde hem teoriye hem de pratiğe dayalı tıp eğitimi alarak hastalıkları, ilaçları ve tedavi yöntemlerini öğrenmekteydiler. Bu dönemde hastanelerde çalışan değerli birçok hekim hem teorik hem de pratik olarak aldıkları eğitimle Orta Çağda tıbbın gelişmesine büyük katkı sağlamışlardır. Tıp bilginleri yazdıkları eserlerle günümüz modern tıbbının oluşmasına etki etmişlerdir.

Abstract:
The Mamluk State, which has accomplished very important works in the fields of military, politics, science, art and culture for about 250 years in the Middle East geography, has a special importance in the history of Islam. The Mamluk State left its mark on the Middle Ages with its political and military achievements as well as scientific and cultural developments. The Mamluks came to the fore in scientific and cultural developments, mostly in the field of health. In Egypt and Damascus, where the Mamluks ruled, they built health institutions similar to today's hospitals and madrasas in which medical sciences were taught, which made them successful in the field of health.
The hospital built by the Bahrî Mamluk sultan Kalavun in Cairo is the first hospital built during the Mamluk period. After this building, which was one of the most important hospitals of the Middle Ages, the Mamluk administrators, Kaymeriyye Bîmaristan in Bilâd-ı Damascus, Argûnî Bîmaristan, Safed Bîmaristan, Remle Bîmaristan, Nablus Bîmaristan, Cebel Bîmaristan, Gaza Bîmaristan, Kerek; They had many bimaristans built in Egypt, such as the Müeyyid Bîmaristani. They also established strong foundations to cover the expenses of these hospitals. The financial support of the Mamluk administrators to these health institutions is very important.
The difference of the Mamluk health system from other health systems was that some of the prominent hospitals of the period were not allowed to work and treat non-Muslims. In addition, it was obligatory for chief physicians to be Muslims. The health institutions built by the Mamluks; He added innovations to the fields of medicine, health and hospital architecture in Europe and other important centers, especially in Anatolia, and affected the development of these centers.
In addition to providing treatment services in Mamluk hospitals, students were also given practical medical education. Here, such as İbn Ebû Usaybia, İbnü'l-Kûf, Ibn al-Nafīs, İbnü'l-Münzir el-Baytâr, anatomy, surgery, eye Many physicians who are experts in the fields of diseases and veterinary diseases have been trained. Physicians were learning diseases, drugs and treatment methods by receiving medical education based on both theory and practice in hospitals. During this period, many valuable physicians working in hospitals made a great contribution to the development of medicine in the Middle Ages with the training they received both theoretically and practically. Medical scholars have influenced the formation of today's modern medicine with the works they wrote.