Anadolu müzik hafızasını Orta Anadolu abdalları üzerinden anlamak: Muharrem Ertaş icralarının çok katmanlı makamsal analizi
Understanding the musical memory of Anatolia through central anatolian abdals: Multilayered maqam analysis of Muharrem Ertaş performances
Yazar: UTKAN MESCİ
Danışman: PROF. DR. CENK GÜRAY
Hacettepe Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Geleneksel Türk Müzikleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Müzik = Music
Dizin: Abdalan-ı Rum = Abdalan-ı Rum ; Abdallar = Abdals ; Bestekarlar = Composers ; Besteler = Compositions ; Bozlak = A folk song ; Ertaş, Muharrem = Ertaş, Muharrem ; Makamlar = Modes ; Müzik = Music ; Müzik sanatı = Music art ; Orta Anadolu bölgesi = Central Anatolian region

Özet:
Sözlü kültürümüzün günümüze taşınabilmesini sağlayan aşıklık geleneğinin, yazılı ve sözlü kaynaklara göre kökleri 11. Yüzyıl'a dayanan en eski unsurlarından biri olan Abdal Âşık geleneği, Anadolu tarihinde müzik yoluyla kültür aktarımının önemli bir unsuru olarak değerlendirilebilir. Abdal Âşıkların, ileri beste, icra ve epik şiir becerileriyle bütünleşen karmaşık şiir ve müzik yapılarının çok özel bir bileşimine dayanan çok ayrıntılı bir sözlü aktarım biçimini temsil ettiğini belirtmek gerekir. Bu anlamda Muharrem Ertaş, hem geleneğin en çok kayıt altına alınan icracısı ve geleneğin "arşivlenmiş" en eski bestekâr-hikâye anlatıcısı olarak tanınan bir şair olması hem de "Horasan" ve "Anadolu" âşık geleneklerinin icra tarzlarını birleştiren bir müzik ustası olarak öne çıkması nedeniyle bu gelenek içinde çok değerli bir "somut" kaynak olarak tanımlanabilir. Bu çalışmada Muharrem Ertaş'ın melismatik, aritmik ve doğaçlama temelli bozlak "formu"ndaki sekiz kaydındaki "motif" temelli makam özellikleri "ezgi çekirdeği" yöntemi kullanılarak incelenmiştir. Bu analizler yoluyla Abdal Âşıkların "sözel aktarım" sürecinin arkasındaki ana "ezgisel motifler" incelenecek ve bu "motiflerin" Anadolu müziğindeki ana makam yapılarının inşasındaki işlevi tartışılacaktır.

Anahtar sözcükler: Abdal Aşıklar, Muharrem Ertaş, Bozlak, Ezgi Çekirdeği, Müzik Folkloru

Abstract:
Based on the written and oral sources Abdal Aşık tradition whose roots can be located in 11th Century and therefore can be considered as the oldest element of âşık tradition, which has carried our verbal culture until today, is the key element of cultural transmission through music in the history of Anatolia. It should be pointed out that Abdal Aşıks represent a very detailed way of verbal transmission basing on a very specific combination of complex structures of poetry and music unified by the advanced skills of composition, performance and epic poetry.  In that sense, Muharrem Ertaş can be identified as a very valuable "tangible" source among this tradition both for being the most frequently recorded performer thus being known as the oldest "archived" composer-storyteller of the tradition and for coming forward as a music master combining the performance styles of "Khorasan" and "Anatolian" aşık traditions.  In this study, the "motif" based makam characteristics were analyzed in the eight recordings of Muharrem Ertaş in melismatic, arrhythmic and improvisation-based bozlak "form" by the use of "melodic nuclei" method. Through these analyses the main "melodic motifs" behind the "verbal transmission" process of Abdal Aşıks will be examined and the function of these "motifs" in constructing the main makam structures in Anatolian music will be discussed.

Keywords: Abdal Aşıks, Muharrem Ertaş, Bozlak, Melodic Nuclei, Music Folklore