İlkokul 4. sınıf Türkçe ders kitabında yer alan görsellerin işlevleri, taşıdığı gizli müfredat mesajları ve estetik değer kazandırma açısından incelenmesi
Examination of the functions of the visuals in the primary school 4th grade Turkish textbook, the hidden curriculum messages it carries and the aesthetic appreciation
Yazar: KÜBRA ALTUNTAŞ
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA BAŞARAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Sınıf Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ders kitapları = Textbooks ; Estetik = Aesthetics ; Estetik algı = Aesthetic perception ; Gizli mesaj = Secret message ; Görsel analiz = Visual analysis ; Görsel ögeler = Visual items ; Kitaplar = Books ; Türkçe dersi = Turkish lesson ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; İlkokullar = Primary schools

Özet:
Bu araştırma ile ilkokul 4. sınıf Türkçe ders kitabında yer alan görsellerin işlevleri,
taşıdığı gizli müfredat mesajları ve estetik değer kazandırma açısından incelenmesi
amaçlanmıştır. Araştırmanın amacına uygun olarak Talim Terbiye Kurulu Başkanlığı
tarafından 2019-2020 eğitim öğretim yılından başlayarak 5 sene süreyle okutulmasına
izin verilen 4. sınıf Türkçe ders kitabı örneklem olarak seçilmiştir. Verilere ulaşmak
için nitel araştırma yöntemlerinden doküman inceleme ve odak grup tartışmasına
başvurulmuştur. Araştırmada Türkçe ders kitabında yer alan metni destekleyici
görsellerin her bir işleve ne ölçüde hizmet ettiğini ve hangi işleve sahip olduğunu
belirlemek için "Görsel-Metin Derecelendirme Listesi" kullanılmıştır. Görsellerin her
biri incelenerek taşıdıkları gizli müfredat mesajlarının olumlu ve olumsuz olma
durumları belirlenmiştir. Görsellerin estetik değerleri açısından bulgulara ulaşmak için
"Görsel-Tasarım İlkeleri Uygunluk Listesi" oluşturulmuş ve "görsel estetik zevk
vermekte midir?", "görsel estetik değer kazandırır mı?" sorularının cevaplarına ilişkin
görüşlere yer verilmiştir.
Analizler sonucunda ders kitaplarındaki görsellerin işlevlerini yerine getirmede
yetersiz olduğu; görsellerin çoğunlukla betimleyici ve dekoratif işlevden oluştuğu;
açıklayıcı, organize edici ve dönüştürücü işleve neredeyse yer verilmediği
görülmüştür. Kitaptaki görsellerin çoğunlukla olumsuz mesajlar ilettiği, görsellerdeki
olumsuz mesajların büyük çoğunluğunun özensizlik olduğu ve görsellerde sistematik
bir gizli müfredat gözetilmediği görülmüştür. Görsellerin görsel tasarım ilkelerine
uygun tasarlanmadığı, estetik zevk vermediği ve estetik değer kazandırır nitelikte
olmadığına ulaşılmıştır. Elde edilen sonuçlar doğrultusunda ders kitabı seçimlerinde
görseller konusunda titiz davranılması gerektiğine ve görsellerin metni
destekleyebilmesi için metin yazarları ile görsel tasarımcıların işbirliği içerisinde
olmasının büyük bir önem taşıdığı vurgulanmıştır.

Abstract:
With the aim of this research, it is planned to examine the visual, their functions, their
hidden curriculum messages and aesthetic values in the primary school 4th graders
Turkish textbooks. The 4th grade book was selected as a sample in the light of being
relevant according to the purpose of the study, which is allowed to teach for five years
by The Board of Education and Dicipline in 2019-2020. For reaching the datas, the
methods from qualitative reasearch which were document review and focus group
discussion, were used. In the study, "Visual-Text Rating List" was used to determine
to what extent the text-supporting visuals in the Turkish textbook serve each function
and which function it has. The positive and negative status of the hidden the curriculum
were expressed by examining the each visuals. For reaching the findings in terms of
the aesthetic values of the visuals, the "Visual-Design Principles Conformity List" was
created and opinions on the answers to the questions "does visual aesthetic give
pleasure?", "does visual aesthetic gain value?" were included.
As a result of the analyzes, it was understood that the visuals in the textbooks were
inadequate to fulfill their functions; that the visuals mostly consist of descriptive and
decorative functions; explanatory, organizing and transformative functions are almost
non-existent. It has been seen that the visuals in the book are mostly negative
messages, the majority of the negative messages in the visuals are sloppy in the visuals
aids and a systematic hidden curriculum is not observed in the visuals. It is understood
that the visuals are not designed according to the principles of visual design, visuals
do not give aesthetic pleasure and they do not give any aesthetic value. In line with the
results obtained, it was emphasized that textbook selections should be meticulous
about visuals and that it is of great importance for copywriters and visual designers to
cooperate in order for the visuals to support the text.