Türkiye'deki öğrencilerin sosyoekonomik statüsü fen okuryazarlığını ne derece yordamaktadır? PISA verisine dayalı bir çalışma
To what extent does student's socioeconomic status predict their science achievement in Turkey? a research using PISA data
Yazar: BETÜL YEDİYILDIZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ULAŞ ÜSTÜN
Artvin Çoruh Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bölgesel farklılıklar = Regional differences ; Fen okuryazarlığı = Scientific literacy ; Sosyoekonomik statü = Socio-economic status ; Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı = Programme for International Student Assesment ; Öğrenciler = Students

Özet:
Bu araştırmanın temel amacı, PISA 2015 verisi kullanılarak Türkiye'deki 15 yaşındaki öğrencilerin ailelerinin sosyoekonomik statü (SES) düzeyi ile öğrencilerin fen okuryazarlığı arasındaki ilişkinin detaylı şekilde incelenmesidir. Bu amaç doğrultusunda Türkiye'deki 187 okuldan seçilmiş 5895 öğrenciden elde edilen PISA 2015 verisi, IDB Analyzer, HLM ve SPSS yazılımı kullanılarak analiz edilmiştir. Yapılan analizler sonucunda ailelerin SES'inin, öğrencinin fen okuryazarlığını %9 oranında açıkladığı saptanmıştır. Ayrıca, yapılan HLM analizi sonucunda Türkiye'deki okulların ortalama SES düzeyinin, fen okuryazarlığındaki okullar arası varyansın %46,5'ini tek başına açıkladığı bulunmuştur. Bununla birlikte regresyon analizleriyle ailelerin SES düzeyi ile öğrencilerin fen okuryazarlığı arasındaki ilişki istatistiki bölgelere göre incelendiğinde, SES'in fen okuryazarlığını en yüksek %22 ile Kuzeydoğu Anadolu bölgesinde açıkladığı, Doğu Karadeniz ile Ortadoğu Anadolu bölgelerinde ise çok az açıkladığı görülmüştür. Ayrıca bu çalışma kapsamında SES değişkeninin alt boyutları incelenmiş ve bu alt boyutların fen okuryazarlığını ne derece açıkladığı analiz edilmiştir. SES düzeyinin alt boyutlarından annenin meslek düzeyinin %13 oranla öğrencinin fen okuryazarlığını en çok açıklayan alt boyut olduğu görülmüştür.

Abstract:
The main purpose of this research is to examine in detail the relationship between the socioeconomic status (SES) of 15-year-old students in Turkey and their science literacy using the PISA 2015 data. For this purpose, PISA 2015 data obtained from 5895 students from 187 schools in Turkey were analyzed using the IDB Analyzer, HLM, and SPSS software. The results of the analyses revealed that family SES explained 9% of the variance in students' science achievement.  In addition, the HLM analysis showed that the average SES of schools in Turkey alone explained 46.5% of the between-school variance in science achievement. In addition, when the relationship between the SES level of the families and students' science achievement was examined by regression analyses within each statistical region, SES explained science achievement the highest in the Northeastern Anatolia region at 22%, while it explained only a small variance in the Eastern Black Sea and Middle Eastern Anatolia regions. Furthermore, within the scope of this study, the sub-dimensions of the SES variable were examined, and the extent to which these sub-dimensions explained science achievement was analyzed. Among the sub-dimensions of SES, the occupational level of the mother explained the largest variance (13%) in students' science achievement.