Ahlak bağlamında kapitalizm ve islam ekonomisi karşılaştırması
Comparison of capitalism and islamic economics in the context of morality
Yazar: SERCAN KARADOĞAN
Danışman: PROF. DR. AHMET TABAKOĞLU
Marmara Üniversitesi / Orta Doğu ve İslam Ülkeleri Araştırmaları Enstitüsü / Ortadoğu Ekonomi Politiği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Din = Religion ; Ekonomi = Economics ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Ahlak = Morality ; Din-ahlak ilişkisi = Religion-moral relation ; Endüstriyel kapitalizm = Industrial capitalism ; Kapitalizm = Capitalism ; Siyasal ekonomi = Political economics ; Sosyal ahlak = Social ethics ; İslam ekonomisi = Islamic economy ; İslam toplumu = Islamic society ; İş ahlakı = Business ethic

Özet:
İktisadi örgütlenmenin bir biçimi olarak ortaya çıkan kapitalist sistemin en temel önermesi bireylerin bireysel çıkara göre hareket ettiğini ve tercihlerini de bireysel çıkara göre yaptığını kabul etmesidir. Özellikle Aydınlanma dönemi sonrası gelişen ve yaygınlaşan, sonrasında ekonominin merkezine oturan bu anlayış kapitalist bir ekonomik sistemde ahlakın da yeri ve pozisyonunun sorgulanmasına neden olmaktadır. Süreç içerisinde kapitalizmde ahlakın işlevine dair birçok yaklaşım geliştirilmekle birlikte, tüm bu yaklaşımlar bireysel çıkar merkezli bir piyasa ekonomisi kurguladığı için, ahlak her zaman dışsal olarak ele alınmıştır. Ahlakın bu şekilde dışsallaştırılması ise zaman içerisinde piyasanın ahlaki sınır kabul etmemesine ve en nihayetinde bireylerde aç gözlülük dürtülerinin baskın olmasına yol açmış ve bu da çeşitli ekonomik krizlere neden olmuştur.
Bu ekonomik krizlere karşı çözüm olarak sistem içerisinde üretilen yaklaşımlar ise ahlakı içsel bir düzenleyici ve denetleyici mekanizma olarak ele almamaktadır. İslam ekonomisi olarak ifade edilen ve kendisini mevcut sistemler için bir alternatif gören alanın en önemli ve merkezi tezi ahlakın içsel bir mekanizma olarak birey, aile, toplum ve ekonomik sistemi değiştirici ve inşacı bir sürecin parçası olduğudur. Bu anlayışın temel önermesi, ahlakın diğer ekonomik, toplumsal, hukuki ve siyasal bileşenlerle iç içe olduğu şeklindedir. Böylece kapitalizmin üretmiş olduğu gibi sorunlar karşısında, İslam ekonomisi kendi ahlak esasları etrafında bir sosyo-ekonomi, hukuk ve siyasal sistem oluşturmayı öngörmektedir. Bu çalışmada, kapitalizmde ahlakın yeri, işlevi ve dönüşümü karşısında İslam ekonomisinde ahlakın merkezi ve kurucu rolü politik ekonomik bir karşılaştırma içerisinde sunulmaya çalışılmaktadır.

Abstract:
One of the most basic propositions of the capitalist system, which emerged as a special form of economic organization, is that individuals act according to individual interests and make their choices accordingly. This understanding, which developed and became widespread especially after the Enlightenment period and then became the central assumption of the economics, led to the questioning of the place and position of morality in a capitalist economic system. While many approaches have been developed regarding the function of morality in capitalism throughout the process, since all these approaches construct a self-interest-centered market economy, morality has always been seen as external factor. This externalization of morality, on the other hand, has led to the fact that the market does not accept moral limits over time, and ultimately, greedy impulses dominate in individuals and that cause various economic crises.
The approaches produced within the system as a solution to these economic crises do not consider morality as an internal regulatory and supervisory mechanism. The most important and central thesis of the field, which is expressed as Islamic economics and sees itself as an alternative for existing systems, is that morality, as an internal mechanism, is a part of a constructive process that changes the individual, family, society, and economic system. The basic premise of this understanding is that morality is intertwined with other economic, social, legal, and political components. Thus, in the face of problems such as those produced by capitalism, Islamic economics envisages creating a socio-economic, legal, and political system based on its own moral principles. In this study, the central and founding role of morality in Islamic economics versus the place, function, and transformation of morality in capitalism is tried to be presented in a political-economic comparison.