3d-4d geçiş metali alaşımlarında compton saçılmasına kimyasal etkinin araştırılması ve koherent
compton saçılma diferansiyel tesir kesiti oranlarının saçılma açısına bağlı olarak hesaplanması / Investigation of chemical effect on compton scattering in 3d-4d transition metal alloys and calculation of coherent / compton scattering differential cross section rates based on scattering angle
Yazar: EREN URTEKİN
Danışman: PROF. DR. LÜTFÜ DEMİR
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Fizik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Fizik ve Fizik Mühendisliği = Physics and Physics Engineering

Özet:
Amaç: Saf  3d-4d geçiş metalleri ve bunların muhtelif oranda karışımı ile elde edilen (V2O5)0.5 X0.5,  (Y2O3)0.5 X0.5, (Cu2O)0.5 X0.5, (TiO2)0.5 X0.5  (X= Fe, Co, Ni, Cu, Zn, Y, Nb) alaşımların yarı maksimumdaki tam genişlik (FWHM), asimetri indeksi (As), pik tepesi enerjileri (E) ve kimyasal kaymalarını (ΔE) alaşım etkisine bağlı olarak tespit etmek ve sözkonusu geçiş metalleri ile alaşımlarının koherent / Compton saçılma diferansiyel tesir kesit oranlarının (dσkoherent / dσCompton) saçılma açısına bağlı olarak hesaplanması amaçlanmıştır. 
Yöntem: Seçilen 3d-4d geçiş metali ve onların alaşımları, 100 mCi şiddetinde olan Am-241 radyoaktif nokta kaynaktan yayımlanan 59,54 keV foton enerjisi ile 25°,35°, 45°, 55°, 65°,75' ve 85°'lik saçılma açılarında uyarılmıştır. Si(Li) detektör yardımı ile Compton ve koherent piklerinin spektrumları elde edilmiştir. 
Bulgular: Artan saçılma açısı ile neredeyse tüm numunelerin özellikle Compton piklerinde asimetri ve kimyasal kaymalar gözlemlenmiştir. 3d ve 4d geçiş metalleri için teorik ve deneysel dσkoherent / dσCompton oranının artan atom numarası ile artarken, artan saçılma açısıyla azaldığı gözlemlenmiştir. Alaşımlarda ise deneysel dσkoherent / dσCompton oranının artan saçılma açısı ile azaldığı gözlemlenmiştir.
Sonuç: Alaşımı oluşturan metallerin Compton pik tepe enerjisinde kimyasal kayma olduğu görülmüştür. Seçilen 3d-4d geçiş metallerinin deneysel dσkoherent / dσCompton oranlarının literatürdeki datalarla uyumlu olduğu gözlemlenmiştir. Saçılma açısının artması ile birlikte her bir alaşım için dσkoherent / dσCompton oranının azaldığı tespit edilmiştir. 

Anahtar Kelimeler: 3d-4d geçiş metali alaşımları, Compton saçılması, koherent saçılması, kimyasal etki, saçılma diferansiyel tesir kesiti

Abstract:
Purpose: It is targeted to determine, depending on the alloy effect of the chemical shift, (ΔE) the energies of peak top, (E) the asymmetry index, (As) and the full width in half maximum (FWHM), of the pure 3d-4d transition metals alloys and the (V2O5)0.5 X0.5,  (Y2O3)0.5 X0.5, (Cu2O)0.5 X0.5, (TiO2)0.5 X0.5  (X= Fe, Co, Ni, Cu, Zn, Y, Nb) alloys, which have been acquired by being mixed of these metals in various ratio and the calculating of the transition metals and alloys, as mentioned, depending on scattering angle of the proportions (dσkoherent / dσCompton) of coherent / Compton scattering differential cross section.
Method: The chosen 3d-4d transition metals and their alloys have been stimulated in 25°,35°, 45°, 55°, 65°,75' and 85° scattering angles with the 59,54 keV photon energy, released from Am 241 radioactive source, which has been 100 mCi intensity. With the help of Si(Li) detector, the spectrums of Compton and coherent peaks have been acquired.
Findings: It has been observed the asymmetry and the chemical shifts approximately in all of the samples, especially in the Compton peaks with the increasing scattering angle. It has been observed that while the theoretical and experimental dσkoherent / dσCompton   proportion has been increasing with the rising atom number, it has been decreasing with the rising scattering angle.
Results: Chemical shifts were observed at Compton peak top energy of the metals forming the alloy. It has been observed that the experimental proportions dσkoherent / dσCompton   of the chosen 3d-4d transition metals have been suitable with the data in literature. It has been determined that the proportion of  dσkoherent / dσCompton   for each of the alloy have been decreased with the increasing of scattering angle.

Keywords: 3d-4d transition metal alloys, Compton scattering, coherent scattering, chemical effect, scattering differential cross section