19. yüzyıl endüstriyel kağıt belgelerde ayrışma ve koruma önerileri
The degradation and conservation of the 19th century industrial paper documents
Yazar: FATMA BANU UÇAR
Danışman: PROF. DR. SAİT BAŞARAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Taşınabilir Kültür Varlıklarını Koruma ve Onarım Ana Bilim Dalı / Koruma-Yenileme ve Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Bilgi ve Belge Yönetimi = Information and Records Management ; Müzecilik = Museology ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Belgeler = Documents ; Bozulma = Degradation ; Bozulma = Degradation ; Bozunma = Decomposition ; Kağıt = Paper ; Koruma = Conservation ; Koruma yöntemleri = Conservation methods ; Koruma çalışmaları = Protection studies ; Nadir eserler = Precious books ; Restorasyon = Restoration

Özet:
İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Nadir Eserler Kütüphanesi'nde bulunan ?Taşınabilir Kültür Varlıkları? olarak tanımlanabilecek kağıt eserlerde görülen bozulmalar tespit edilmiş ve bu bozulmaları geriye döndürmek veya durdurmak amacıyla koruma uygulamaları önerilmiştir.Bu amaç için yürütülen örnek çalışmanın ilk aşamasında kütüphanenin dörtte birini oluşturan 1236 eserin mevcut genel durumu değerlendirilmiş ve geçmişte karşılaştığı problemler tanımlanmıştır. Gözlemlenen bozulma türleri, dereceleri ve nedenleri görsel olarak incelenmiş ve değerlendirme formuna kayıt edilmiştir. Bu aşamada elde edilen veriler sayesinde kütüphanedeki problemli kitapların büyük bölümünün 19. yüzyıla ait kitaplardan oluştuğu ve bunlarda görülen bozulmaların nedenlerinin araştırılması gerektiği sonucu ortaya çıkmıştır. Bu nedenle örnek çalışmanın ikinci bölümünde durum değerlendirmesi sonucunda kötü durumda olan kitaplar arasından seçilen 12 örnek üzerinde görsel inceleme, belirteç testler ve işlem öncesi incelemeler yapılmıştır.Her iki aşamadan elde edilen sonuçlar değerlendirildiğinde; kitaplarda öncelikle böcek saldırılarının varlığı ikinci olarak da ligninin varlığı ve tutkallama nedeni ile pH değerinin asidik olduğu tespit edilmiştir. Lignin oranının yüksekliği kağıtlarda asit problemi yaratmaktadır.Bu çalışmanın sonuç bölümünde tespit edilen problemlere ve nedenlerine dikkat edilerek bozulmaların yavaşlatılması veya durdurulması için birincil, ikincil ve üçüncül koruma önerileri verilmektedir.

Abstract:
In the framework of this thesis the degradation levels of paper artefacts that are kept in Istanbul University Faculty of Letters, Rare Books Library were determined and conservation suggestions concerning degradation mitigation were proposed.In the first part of the investigation the general conditions of the 1236 books which are about one fourth of the total number of books in the library were assessed and the possible problems that they might have encountered in the past were determined. The observed degradation types, their levels and reasons were recorded. The stored data prove that the majority of the problematic books in the library whose conditions need to be investigated in more detail happened to be dating back to the 19th century. For this reason, in the second part of the investigation, visual examination, spot tests and pre-treatment applications were conducted on 12 books that were determined to be in bad condition and were therefore selected as a result of the collection survey.When the results of the first two phases of the investigation are assessed for those 12 books two matters seem to be important: the existance of insect attack and high content of lignin in paper fibers.In the conclusion section of the work, based on the observed problems and their primary reasons primary, secondary and tertiary preservation and restoration suggestions are given to mitigate or to stop degradation mechanisms.