Hemodiyaliz tedavisi alan diyabetik hastaların diyabetik ayak açısından değerlendirilmesi
Evaluation of diabetic patients receiving hemodialysis treatment in terms of diabetic foot
Yazar: NAZLINUR DEMİRKAN
Danışman: PROF. DR. ÖZLEM OVAYOLU
Gaziantep Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Bu çalışma hemodiyaliz tedavisi alan diyabetik hastaların diyabetik ayak açısından değerlendirilmesi amacıyla tanımlayıcı olarak gerçekleştirildi. Araştırma Nisan 2022-Şubat 2023 tarihleri arasında bir ilde bulunan dört diyaliz merkezinde yapıldı. Çalışmanın evrenini bu birimlerde diyaliz tedavisi alan ve diyabeti olan tüm hastalar (n:350), örneklemini ise güç analizi doğrultusunda diyabeti olan 136 hemodiyaliz hastası oluşturdu. Araştırma öncesi gerekli izinler alındı. Araştırmanın verileri Soru Formu, Diyabet Hemşireliği Derneği tarafından geliştirilen Diyabetik Ayak Değerlendirme Formu ile toplandı. Verilerin analizinde frekans ve yüzde, ortalama, standart sapma, Fisher Exact test ve Pearson Exact ki-kare testi kullanıldı. Hastaların yaş ortalamasının 67.52±11.33 yıl ve HbA1c değerinin 7.78±1.64 olduğu belirlendi. Diyabeti olan hastaların %52.9'unun kadın, %56.6'sının ilkokul mezunu olduğu, %81.6'sının tıbbi beslenme programına uymadığı, %77.9'unun diyabeti için düzenli olarak kontrole gitmediği, %94.1'inin ayak bakımı hakkında sağlık personelinden eğitim almadığı ve %77.9'unun daha önce ayak muayenesi yaptırmadığı saptandı. Ayrıca hastaların %48.5'inin tırnak keserken düz-küt olmasına dikkat etmediği, %66.9'unun ayağını yıkadığı suyun ısısını kontrol etmediği, %58.9'unun ayağı için nemlendirici krem kullanmadığı, %77.2'sinin ayak parmak uçlarının soğuk, %85.3'ünün kuru, %52.2'sinin ödemli olduğu ve yarıdan fazlasının ayağında deformitenin bulunduğu tespit edildi. Diyabetik ayak değerlendirme formuna göre; sağ ve sol ayak gövdesi ısı, tırnak kesimi, kas gücü (KG) sağ inversion tibialis posterior ve KG sağ eversion perlongus değişkenlerinin yaş gruplarına göre farklılık gösterdiği belirlendi (p<0.05). Cinsiyet ile sağ ve sol ayak uçları, sağ ve sol ayak gövdesi, sağ ve sol bacak hidrasyon ve ödem, KG sağ ve sol inversion tibialis posterior, KG sağ abdüksiyon ve KG sol addüksiyon arasında anlamlı ilişki olduğu saptandı (p<0.05). Sağ ve sol tibialis posterior nabız, sağ ve sol ayak duyu testi, sol ayakta deformite, sağ ve sol ayakta pinpirik testi, sağ ve sol ayakta diyapozon testi değişkenlerinin diyabete bağlı ayak problemi varlığına göre farklılık gösterdiği belirlendi (p<0.05). Sonuç olarak hemodiyaliz tedavisi alan diyabet hastalarının diyabetik ayak açısından risk taşıdığı, çoğunluğunun ayak bakımı ile ilgili eğitim almadığı, kontrole gitmediği, daha önce ayak muayenesi yaptırmadığı ve ayak bakımı ilkelerine uymadığı belirlendi. Bu doğrultuda hastaların diyabetik ayak açısından düzenli olarak hemşire tarafından değerlendirilmesi, diyabetik ayak risk faktörleri ve ayak bakımı konusunda bilgilendirilmesi önerilmektedir.

Abstract:
This descriptive study was carried out to evaluate diabetic patients receiving hemodialysis treatment in terms of diabetic foot. The research was conducted in four dialysis centers in one province between April 2022 and February 2023. The population of the study consisted of all patients with diabetes who received dialysis treatment in these units (n: 350), and the sample consisted of 136 hemodialysis patients with diabetes in line with the power analysis. Necessary permissions were obtained before the research. The data of the study was collected with the Questionnaire and the Diabetic Foot Evaluation Form developed by the Diabetes Nursing Association. Frequency and percentage, mean, standard deviation, Fisher Exact test and Pearson Exact chi-square test were used to analyze the data. The average age of the patients was determined to be 67.52±11.33 years and the HbA1c value was 7.78±1.64. Of the patients with diabetes, 52.9% were women, 56.6% were primary school graduates, 81.6% did not comply with the medical nutrition program, 77.9% did not go for regular check-ups for their diabetes, 94.1% It was determined that 77.9% of the population had not received any training about foot care from healthcare personnel and 77.9% had not had a foot examination before. In addition, 48.5% of the patients did not pay attention to whether their nails were straight or blunt, 66.9% did not control the temperature of the water they washed their feet with, 58.9% did not use moisturizing cream for their feet, and 77.2% did not cut their toes. It was determined that the tips were cold, 85.3% were dry, 52.2% were edematous and more than half had deformities in their feet. According to the diabetic foot evaluation form; It was determined that the variables of right and left foot body temperature, nail cutting, muscle strength (MS), right inversion tibialis posterior and MS right eversion perlongus differed according to age groups (p <0.05). A significant relationship was found between gender and right and left foot tips, right and left foot trunk, right and left leg hydration and edema, MS right and left inversion tibialis posterior, MS right abduction and MS left adduction (p<0.05). It was determined that the variables of right and left tibialis posterior pulse, right and left foot sensory test, deformity in the left foot, pinprick test in the right and left foot, and tuning fork test in the right and left foot differed according to the presence of foot problems due to diabetes (p<0.05). In conclusion; it was determined that diabetic patients receiving hemodialysis treatment were at risk for diabetic foot, the majority of them did not receive training on foot care, did not go for a check-up, had not had a foot examination before and did not comply with foot care principles. In this regard, it is recommended that patients be evaluated regularly by nurse for diabetic foot and be informed about diabetic foot risk factors and foot care.