Şâfiî mezhebinde had cezaları
Hadd punishments in the Shafi'i sect
Yazar: HÜSAMETTİN ECER
Danışman: PROF. DR. MEHMET BOYNUKALIN
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
İslam hukuku cezaları tasnif etmiş ve bu tasnif içerisinde haddi gerektiren suçları 
özellikleri itibariyle diğer suçlardan ayırmıştır. Fıkıh sistematiğinin bu genel yapısı 
içerisinde de ekol sistematiği açısından mezhepler, hangi suçların hadler içerisinde yer 
aldığı ve hadlerin niceliği hususunda ihtilaf etmişlerdir. Bu bağlamda ekol sistematiği 
içerisinde had ile ilgili yapılan tanımlar bu ihtilafın tebarüz etmesi açısından önem arz 
etmektedir. Nitekim had için yapılan bazı tanımlara göre; belirlenmiş olan had cezalarının 
sayısında herhangi bir değişiklik söz konusu değilken bazılarında ise yetkililer tarafından 
cezası belirlenen her suç had kapsamında değerlendirilebilmektedir. Bu nedenle 
mezhepler arasında hangi suçların hadler içerisinde yer aldığı hususunda sınırlı bir 
çerçevede ittifak olsa da haddin kapsamının ne kadar genişletilebileceği hususu ihtilafa 
konu olmuştur. Hatta öyle ki kimi zaman bu ihtilaflar mezheplerin kendi sistematiği 
içerisinde de vuku bulabilmektedir. Bu nedenle çalışmada Şâfiî Mezhebi merkezinde had 
cezaları ele alınmış ve konu Hicri 5 ile 10. asırlar arasında sınırlandırılmıştır. Bu dönem 
içerisinde yer alan Şâfiî kaynakları ve ilgili diğer literatür incelenmiş, hadler ve hadlerin 
cezalarıyla alakalı Şâfiî mezhebinin anlayışı ortaya konulmaya çalışılmıştır. 
Yöntemsel açıdan çalışma giriş ve üç ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde 
suç ve cezalarla alakalı Şâfiî mezhebinin genel görüş çerçevesi literatür analizi ile ortaya 
konulmuştur. Bu genel çerçeve içerisinde yer alan kıstasların ve kullanılan terimlerin 
günümüz ceza hukukunda ve cezanın oluşumunda karşılıklarının olup olmadığı 
mukayese yöntemi ile tespit edilmiştir. Mezhep sistematiğine yönelik had cezaları 
merkezinde yapılan eleştiriler değerlendirilmiş ve hadler konusunda ortaya çıkan 
ihtilaflar metin analizi ile incelenmiştir. Bu incelemenin ardından elde edilen verilerden 
hareketle eleştiriler, ihtilaflar ve konuyla ilgili sorunlara dair çözümler getirilmeye 
çalışılmıştır. 
Çalışmanın ikinci bölümünde ise her had cezası kendi başlığı altında incelenmiş 
ve fürua dair ihtilaflar ilgili dönem aralığıyla sınırlı kalmak kaydıyla mezheb görüşünün 
ne olduğu tespit edilmeye çalışılmıştır. Son bölümde de had suçlarının tespit 
yöntemlerinin neler olduğu üzerinde yoğunlaşılmıştır. Özellikle de günümüzde suçların
tespitinde kullanılan teknolojik temelli uygulamaların/gelişmelerin haddi gerektiren 
cezalarda Şafiî mezhebi merkezinde tespit aracı olarak kabul edilip edilmeyeceği ele 
alınmıştır. Ayrıca bu bölümde cezaların tatbiki, geciktirici etkenler ve uygulamada dikkat 
edilmesi gereken hususlar ayrıntılarıyla ele alınarak çalışma sonuçlandırılmıştır.

Anahtar kelimeler: İslam Hukuku, Şâfiî Mezhebi, Had, Suç, Ceza

Abstract:
Islamic law has classified the penalties and in this classification, it has separated 
the crimes that require hadd from other crimes in terms of their characteristics. Within 
this general structure of the fiqh systematics, in terms of the school system, the sects 
disagreed about which crimes were included in the limits and the quantity of the limits. 
In this context, the definitions made regarding "hadd" in the school systematics are 
important in terms of revealing this conflict. As a matter of fact, according to some 
definitions of "hadd"; while there is no change in the number of hudud penalties, in some 
cases, every crime whose punishment is determined by the authorities can be evaluated 
within the scope of hudud penalties. For this reason, although there is a limited agreement 
among the sects about which crimes are included within the limits, the issue of how much 
the scope of the limits can be expanded has been a matter of controversy. In fact, 
sometimes these conflicts can occur within the sects' own systematics. For this reason, in 
the study, hadd punishments in the center of the Shafi'i Sect were discussed and the 
subject was limited between the 5th and 10th centuries of Hijri. Shafi'i sources and other 
relevant literature in this period have been examined and the understanding of the Shafi'i 
sect regarding the hadds and their punishments has been tried to be revealed.
Methodologically, the study consists of an introduction and three main parts. In 
the first part, the general framework of the Shafi'i sect regarding crimes and punishments 
is revealed through literature analysis. It has been determined by comparative method 
whether the criteria and terms used within this general framework have equivalents in 
today's criminal law and the formation of punishment. Criticisms about the sect's 
systematics in the center of hadd punishments were evaluated and the disputes that arose 
regarding hadds were examined through text analysis. Following this analysis, an attempt 
was made to find solutions to criticisms, controversies and problems related to the subject, 
based on the data obtained.
In the second part of the study, each hadd punishment was examined under its 
own title and an attempt was made to determine what the sect's view was, provided that 
the disputes regarding the lineage were limited to the relevant period. The last chapter
focuses on the means of proof of hadd crimes. In particular, it has been discussed whether
the technological applications/developments used today in the detection of crimes will be 
accepted as a proof in the Shafi'i sect center in hadd punishments that require limits. In 
addition, in this section, the study has been concluded by discussing in detail the 
application of penalties, delaying factors and issues that need to be taken into 
consideration in practice.

Key Words: Islamic Law, Shafi'i Sect, Hadd, Crime, Punishment