Filles de la Charité, on dokuzuncu yüzyıl Osmanlı İmparatorluğu'nda hayırseverlik ve sağlık
Sisters of charity, philanthropy and health in the nineteenth century ottoman empire
Yazar: CEREN GÜLSER İLİKAN RASİMOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. HAKAN ERTİN
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Tıp Tarihi ve Etik Ana Bilim Dalı / Tıp Tarihi ve Etik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Deontoloji ve Tıp Tarihi = Medical History and Ethics
Dizin: Cinsel kimlik = Gender identity ; Fransa = France ; Hayırseverlik = Philantropy ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Sağlık = Health ; Toplumsal cinsiyet = Gender ; Tıp etiği = Medical ethics ; Tıp tarihi = History of medicine

Özet:
Bu tez, Filles de la Charité (Hayırseverlik Kızları) ismiyle anılan Fransız Katolik rahibelerin 1839 ve 1918 yılları arasında İstanbul'da vermiş oldukları sağlık hizmetlerini konu etmektedir. Çalışma için Başbakanlık Osmanlı Arşivleri belgeleri ve cemaatin yıllıkları olan Annales de la Congrégation de la Mission'un ilgili tarihlerdeki sayıları birincil kaynak olarak kullanılmış; toplumsal cinsiyet, misyonerlik, hayırseverlik ve geç Osmanlı tarihine ilişkin literatür temel alınmıştır.
Çalışma, 19. Yüzyıl'da İstanbul'da pek çok önemli sağlık kurumunda bulunmuş olmalarına karşın çok az sayıda yayında varlık göstermiş olan cemaat rahibelerinin faaliyetlerinin detaylı bir incelemesini sunmayı ve kadın misyonerler ile Osmanlı İmparatorluğu arasındaki etkileşimlerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışmada cemaatin Fransa'da kuruluşunu ve Osmanlı topraklarında yayılmasının arka planını oluşturan siyasal, tarihi ve toplumsal etmenler tartışılmakta ve İstanbul'da rahibelerin kurmuş oldukları ya da doğrudan idare etmiş oldukları kurumlara ilişkin elde edilen bilgilere yer verilmektedir. Tezde hastane ve dispanser hizmetlerine odaklanılmakla beraber kimsesiz çocukların bakımı ile eğitim etrafında şekillenen hayır işlerine ilişkin elde edilen veriler de aktarılmıştır.
Çalışmada elde edilen veriler; Osmanlı İmparatorluğu'nda sağlık alanındaki ihtiyaçların karşılanabilmesi için kurulan siyasi dengelerin tarihsel ve kültürel kodlarla şekillenmesi açısından değerlendirilmiş ve İstanbul'un yüzyıl boyunca geçirmiş olduğu salgın, doğal afetler ve savaşların sağlık yarattığı acil durumlar sonucunda rahibelerin hem kendi kurumlarında hem de kendi kurumlarının haricinde pek çok geçici ve sabit Osmanlı kurumunda da hizmet vermelerinin Osmanlı yetklileri tarafından gördüğü desteğin boyutları ve sınırları tartışılmıştır.

Abstract:
This dissertation studies the health services offered by French Catholic sisters, known as Filles de la Charité, between 1839 and 1918 in Istanbul. For the study, the documents of the Prime Ministry Ottoman Archives and Annals of the community are used as the primary sources. Literature on gender, missionary activities, philanthropy and late Ottoman history are used as secondary sources.
The study aims to present a detailed examination of the activities of the sisters, who have been presented rarely in literature despite being present in many important health institutions in the 19th century Istanbul; and to reveal the interactions between women missionaries and the Ottoman Empire. In this study, the political, historical and social factors that constitute the foundation of the congregation in France and their spread in Ottoman lands are discussed; and information about the institutions which the sisters have established or directly managed in Istanbul are included. Although the dissertation focuses on hospital and dispensary services, information on the charitable works based on the care of orphaned children and education are also included.
The information gathered in the study is assessed in terms of the political balances shaped by the historical and cultural codes to meet the needs of health in the Ottoman Empire; and the dimensions and limits of the support of the Ottoman administration to the services of the sisters, both in their own institutions and those of the Ottoman state, as a result of the emergencies such as epidemics, natural disasters and wars are discussed.