Çevre kirliliği, havacılık sektör gelişimi ve turizm arasındaki ilişkinin incelenmesi: Türkiye örneği
Examination of the relationship between environmental pollution, aviation sector development and tourism: The case of Turkey
Yazar: BUSE KILIÇ
Danışman: PROF. DR. ALPER ASLAN
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Havacılık Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; Sivil Havacılık = Civil Aviation ; Turizm = Tourism
Dizin: Havacılık = Aviation ; Havacılık sektörü = Aviation sector ; Karbon emisyonu = Carbon emission ; Turizm = Tourism ; Turizm sektörü = Tourism sector ; Türkiye = Türkiye ; Çevre = Environment ; Çevre kirliliği = Environmental pollution

Özet:
Çevre, bir turizm kaynağı durumunda olup turizmin en mühim etkileri de çevreye olmaktadır. Aralarındaki ilişki yaşamsal boyutta olup turizmin devam edebilmesi için çevrenin varlığını sürdürebilmesi gerekmektedir. Bu bağlamda turizmin ve turizm etkisiyle gelişen havacılığın, çevre ile ilişkisi de merak uyandıran konulardandır. Çalışmada, havacılık sektör gelişimi ve turizm sektörünün gelişim göstermesiyle çevre kirliliği arasındaki ilişkinin boyutu Türkiye örneğiyle incelenmektedir. Çalışmanın temel amacı havacılık ve turizmin çevre kirliliğine olan etkisinin boyutunun gözler önüne serilmesidir.
 Karbon emisyonu, havayolunu kullanan yolcu sayısı, turist sayısı ve gayrisafi yurt içi hasıla değişkenlerine ait 1995-2018 dönemi yıllık verileri kullanılarak zaman serisi yaklaşımı uygulanmıştır. Uzun dönemli ilişkiye bakıldığında gayrisafi yurt içi hasıla değişkeninde yaşanan %1'lik artışın Karbon emisyonunda %0,79 oranında azalışa sebep olduğu tespit edilmiştir. Kısa dönemli ilişkide de bağımlı değişken karbon emisyonu ve bağımsız değişken gayrisafi yurt içi hasıla değişkeni arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Çalışmanın sonucunda turizm ve karbon emisyonu arasında ve gayrisafi yurt içi hasıla ile havayolunu kullanan yolcu sayısı değişkenleri arasında tek yönlü bir nedensellik tespit edilmiştir. Turizm ve havacılık sektörünün neden olduğu karbon emisyonu artışıyla mücadele etmek için yeni ve uygulanabilir programlar geliştirilmelidir. 
	Anahtar Kelimeler:	Havacılık, Karbon Emisyonu, Turizm
            JEL Kodları: L93, S53, Z30

Abstract:
The environment is a source of tourism and the most important effects of tourism are on the environment. The relationship between them is vital and the environment must survive in order for tourism to continue. In this context, the relationship between tourism and aviation, which has developed with the effect of tourism, with the environment is one of the topics that arouse curiosity. In the study, the size of the relationship between the development of the aviation sector and the development of the tourism sector and environmental pollution is examined with the example of Turkey. The main purpose of the study is to reveal the extent of the impact of aviation and tourism on environmental pollution.
           The time series approach was applied by using the annual data of the variables of carbon emissions, number of passengers using the airline, number of tourists and gross domestic product for the period 1995-2018. Looking at the long-term relationship, it was determined that a 1% increase in the Gross Domestic Product variable caused a 0.79% decrease in carbon emissions. In the short-term relationship, a significant relationship was found between the dependent variable carbon emissions and the independent variable gross domestic product. As a result of the study, a one-way causality was determined between tourism and carbon emissions and between the variables of gross domestic product and the number of passengers using the airline. New and applicable programs should be developed to combat the increase in carbon emissions caused by the tourism and aviation sector.
	Keywords: Aviation, Carbon Emission, Tourism 
            JEL Codes: L93, S53, Z30