Afganistan doğal kaynakları üzerinde güç mücadelesi
Power struggle over Afghanistan natural resources
Yazar: BABUR RAHMANI
Danışman: DOÇ. DR. RAHMAN DAĞ
Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; Siyasal Bilimler = Political Science

Özet:
Afganistan, stratejik konumu ve devasa doğal kaynakların varlığı nedeniyle tarih boyunca her zaman küresel güçlerin ilgi odağı olmuştur. Afganistan, üç küresel hegemonun (İngiltere, Rusya ve ABD) nüfuzunu tecrübe eden ender ülkelerden biri olmuştur. İngiltere'nin hegemonyasının stratejik ve jeopolitik bir boyutu varken, Rusya ve ABD'nin hegemonyasının stratejik boyutu yanısıra Afganistan'ın bu iki süper güç tarafından işgal edilmesinin nedenlerinden biri de ülkenin yer altı zenginlikleri olduğu iddia ediliyor. Büyük güçlerin başta nadir toprak kaynakları olmak üzere dünyanın doğal kaynaklarını ele geçirme ve hakimiyet kurma mücadelesi 20. yüzyılın ikinci yarısından günümüze kadar yoğun bir şekilde devam etmiştir. Afganistan da bu güç mücadelesinden önemli ölçüde etkilenen ülkelerden biri olmuştur. Dolayısıyla bu çalışmada "Büyük Güç Siyaseti" kavramı kullanılarak büyük güçler ile bölgesel yükselen güçler arasında Afganistan'ın doğal kaynakları üzerindeki mücadelenin kapsamı, genişliği ve ciddiyeti analiz edilmiştir. Bu bağlamda Afganistan'ın zengin yer altı kaynaklarının yanı sıra, 2001 yılından sonra Afganistan'ın doğal kaynaklarına ilişkin yabancı ve yerli-yabancı şirketlerle imzalanan önemli sözleşmelerin çoğu, veri içerik analizi yöntemi ve nitel araştırma kullanılarak analiz edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Afganistan, Büyük Güç Politikası, Güç Mücadelesi, Doğal Kaynaklar, Hegemonya

Abstract:
Afghanistan has always been a turning point and the centre of attention of global powers throughout history due to its strategic location and the presence of huge natural resources. Afghanistan has been one of the rare countries where three global hegemons (Britain, Russia and the United States) have had an influence. While the hegemony of the UK has a strategic and geopolitical dimension, the hegemony of Russia and the US has a strategic dimension, and it is claimed that one of the reasons for the occupation of Afghanistan by these two superpowers is its underground riches. The struggle of the great powers to seize and dominate the world's natural resources, especially rare earth resources, has continued extensively from the second half of the 20th century to the present day. Afghanistan has been one of the countries significantly affected by this power struggle. Therefore, in this study, by using the concept of "Great Power Politics", the scope, breadth and seriousness of the struggle between great powers and regional rising powers over Afghanistan's natural resources have been analysed. In this context, Afghanistan's rich underground resources, as well as most of the important contracts signed with foreign and domestic-foreign companies regarding Afghanistan's natural resources after 2001, were analysed by using data content analysis method and qualitative research.

Key Words: Afghanistan, Great Power Politics, Power Struggle, Natural Resources, Hegemony