XVII. yüzyılın ilk yarısında Trabzon Gümrüğü
Trabzon Customs in the first half of the seventeenth century
Yazar: BEKİR TÜTÜNCÜ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MİRAÇ TOSUN
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History
Dizin: Trabzon = Trabzon ; Trabzon Gümrüğü = Trabzon Customs ; Trabzon Limanı = Trabzon Harbour

Özet:
Trabzon kenti, iskeleleriyle beraber Doğu-Batı eksenindeki transit ticaretin Karadeniz'e açılan kapılarından biri olması sebebiyle önemli geçiş bölgelerinden biriydi. Nitekim Osmanlı Devleti için de transit geçiş noktalarına sahip olmak, buralardaki geçişleri vergilendirmek ve bu şekilde bölgelerarası ticarette pay sahibi olabilmek önemli bir politika olmuştur ve gümrükler üzerinden bu politikaların gerçekleşmesini görmek mümkündür.
Seyyahlarca da belirtildiği üzere geniş ve demirlemeye müsait doğal limanlarıyla birlikte Trabzon gümrüğü, Karadeniz'in bilhassa kuzey ve batı kıyılarındaki tüccarların uğrak noktalarından biri olmuştur. Trabzon'un, köle ve ipek gibi ticarete konu olan değerli ve talebi yüksek olan malları ihraç eden ve keten bezi ile bal mumu gibi yerli ihracat ürünlerine sahip bir liman kenti olması, gümrük teşkilatının işlek kalmasındaki temel nedenlerdi. Karadeniz'deki ticari faaliyetleri kısıtlayan Abaza ve Rus Kazakları akınları, şehirdeki asayiş ve düzeni bozan eşkıyalık hareketleri ve İran ile devam eden uzun savaşlar ticareti hayli olumsuz şekilde etkilemişlerse de Trabzon gümrüğü yerel ve bölgesel ekonomik önemini korumaya devam etmiştir.
Trabzon kenti ve limanı, başta İstanbul olmak üzere Karadeniz'in diğer kıyı kentleriyle olan deniz yolu bağlantısı ve kara yolundan Gümüşhane, Bayburt, Erzurum, Van, Diyarbakır, Tebriz gibi Doğu'nun önemli ticaret merkezlerine bağlanabilmesi sebebiyle Karadeniz'in diğer kentlerinden daha farklı bir öneme sahipti. Bu özelliklerinden dolayı Trabzon, yalnız ticari açıdan değil, aynı zamanda Osmanlı Devleti'nin Doğu'ya yönelik düzenlediği sefer organizasyonlarında da stratejik üstünlük sağlayan bir geçiş noktası olması sebebiyle limanları ve personelleriyle birlikte önemli bir noktadaydı.

Abstract:
The city of Trabzon, together with its piers, was one of the important transit areas, as it was the gateway to the transit trade on the East-West axis opening to the Black Sea. Thus, along with it was an important strategy for the Ottoman Empire to have transit points, to tax the transits there and to have a share in interregional trade in this way, and it is possible to see the realization of these policies through customs.
As noted by the travelers, Trabzon customs, with its large natural harbors suitable for anchoring, has been one of the frequent destinations of traders, especially on the northern and western coasts of the Black Sea. The main reasons why the customs organization remained running were the fact that Trabzon was a port city that exported valuable and demanding goods such as slaves and silk, and had domestic export products such as linen and beeswax. Although the raids of Abaza and Russian Cossacks that limited commercial activities in the Black Sea, banditry actions that disrupted the security and order in the city, and the long wars with Iran affected the customs trade negatively, Trabzon customs continued to maintain its local and regional economic importance.
Due to the sea route connection with the other coastal cities of the Black Sea, especially Istanbul, and the fact that it can be connected to the important trade centers of the East such as Gümüşhane, Bayburt, Erzurum, Van, Diyarbakır, Tabriz. The city of Trabzon and its port had a particular importance from the other cities of the Black Sea. Due to these features, Trabzon was at an important point with its ports and customs personnel, not only in terms of trade, but also as a transit point that provided provided strategic superiority in the military expedition organizations of the Ottoman Empire to the East.