Tunç ve Demir çağlarında Doğubayazıt ve yakın çevresi
Doğubayazıt and its immediate surroundings in the Bronze and Iron ages
Yazar: NURİ DADAK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ EMRE ERDAN
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Arkeoloji = Archaeology ; Arkeolojik alanlar = Archeological areas ; Arkeolojik eserler = Archaeological materials ; Ağrı-Doğubayazıt = Ağrı-Doğubayazıt ; Demir Çağı = Iron Age ; Kurganlar = Castles ; Tunç Çağı = Bronze Age

Özet:
Anadolu, coğrafi konumu açısından Prehistorik çağlardan itibaren birçok ülke geçişinde deyim yerindeyse bir köprü görevini üstlenmiştir. Bununla birlikte sayısız doğal kaynaklardan oluşan zenginliği ve yol güzergahlarıyla Eskiçağlardan itibaren üretim endüstrisinin ve tüccarların odak noktası olmuştur. Bu nedenlerden dolayı Anadolu'da birçok kültürün izini bulmak mümkündür. "Tunç ve Demir Çağlarında Doğubayazıt ve Yakın Çevresi" başlıklı tez çalışmamızın ilk bölümünde de Anadolu'nun coğrafi özellikleri ele alınmış ve coğrafyanın arkeoloji üzerindeki etkisinin anlaşılması maksadıyla ayrıntılı bir şekilde değerlendirilmiştir.
Anadolu, yedi coğrafi bölgeden oluşmaktadır. Bunlardan biri ise Doğu Anadolu Bölgesi'dir. Doğu Anadolu, coğrafi statüsü açısından Mezopotamya, İran ve Kafkaslar arasında doğal bir yolla geçiş noktasında bulunmaktadır. Birçok zengin doğal kaynaklarıyla birlikte önemli yol ağlarına sahip olmasından dolayı bölge, Prehistorik çağlardan itibaren söz konusu coğrafi bölgelerin pazar ve üretim endüstrisi yeri olmuştur. Biz de bu çalışmamızda Doğu Anadolu'nun coğrafi özelliklerini farklı kaynaklardan irdeleyerek bölgenin coğrafyası ile ilgili elde edilen kaynaklar ışığında tez kapsamında değerlendirdik.
Doğu Anadolu Bölgesi birçok bölüme sahiptir. Bunlardan biri ise Yukarı Murat Bölümü'dür. Yukarı Murat Bölümü sınırları içerisinde bulunan Doğubayazıt ilçesi, Doğu Anadolu'nun kuzeydoğusunda bulunmaktadır. Doğubayazıt, sahip olduğu doğal zenginlerle birlikte coğrafi özelliklerinden dolayı Prehistorik çağlardan itibaren farklı toplulukların bir arada yaşadığı bir ilçedir. Bu nedenle ilçede günümüzde dahi birbirinden farklı kültürleri bulmak mümkündür. Zira günümüzde Gürbulak Sınır Kapısı'na sahip olan Doğubayazıt, özellikle İran, Azerbeycan, Nahçıvan, Gürcistan ve Ermenistan gibi ülkelerin ticaret merkezidir. "Tunç ve Demir Çağlarında Doğubayazıt ve Yakın Çevresi" başlıklı tez çalışmamızın ikinci bölümünü Doğubayazıt ve yakın çevresinin coğrafi özellikleri ele alınmış ve ilçenin coğrafi statüsünü anlamak için yeterli veriler mevcuttur.
"Tunç ve Demir Çağlarında Doğubayazıt ve Yakın Çevresi" başlıklı tez çalışmamızın üçüncü bölümünde Anadolu'nun tarihi devirleri ele alınmıştır. Bu bağlamda Paleolitik Çağ'dan konumuz itibariyle Tunç ve Demir çağların Anadolu'daki süreci ele alınmıştır. Tez konumuzun konu bütünlüğünü dikkate alarak irdelenen Tunç ve Demir çağların öncül süreçlerini ele almamızın konu bütünlüğünü daha iyi anlamamız açısından fayda sağlamaktadır. Bundan hareketle söz konusu çağları ele alırken ayrıntıya değinmeden temel bileşenleri değerlendirilmiştir.
Tezimizin dördüncü ve ana konusu oluşturan bölümde, Tunç ve Demir çağların Doğubayazıt ve yakın çevresindeki süreci ele alınmıştır. Bu bağlamda bölgede gerçekleştirilen ilk bilimsel yüzey araştırmaları ve kazı çalışmaları verileri dikkate alınarak tespit edilen arkeolojik unsurlar bir bütün olarak tez kapsamında değerlendirilmiştir. Geniş bir literatür çalışmasından sonra belirli sorular elde edilmiştir. Bu bağlamda Doğubayazıt ve yakın çevresinde ilk olarak hangi çağda iskan faaliyetinin gerçekleştiğini ve bu iskan faaliyetinin ne kadar uzun sürede gerçekleştiği sorularımızın öncüsü olmuştur. Gerçekleştirilen araştırmalar neticesinde tespit edilen arkeolojik unsurların neler olduğunu ve bu unsurlarda gerçekleştirilen tahribatların ne denli fazla olduğu gibi sorularımızın cevabını saptamak amacıyla belirli temel kriterler üzerinden giderek araştırmamızı tamamladık.
"Tunç ve Demir Çağlarında Doğubayazıt ve Yakın Çevresi" başlıklı tez çalışmamızın ana konusu olan Tunç ve Demir çağların öncül süreci ve ilk iskan faaliyetlerinin gerçekleştiği Geç Kalkolitik Çağ'ın ele alınmasında sakınca görülmemiştir. Zira tez çalışmasında Tunç ve Demir çağları ele alınırken Geç Kalkolitik Çağ'ın eksikliği anlaşılmış ve bu eksikliğin tamamlanması için de gerek Doğubayazıt ilçesi gerekse Iğdır ilindeki süreç ele alınıp kültürel benzerlikler saptanmıştır. Çalışmamamızın devamında yararlandığımız kaynaklarla birlikte haritalar, tablolar ve levhalar bulunmaktadır.

Abstract:
Anatolia has assumed the role of a bridge in terms of geographical location in many countries since prehistoric times. However, it has been the focus of production industry and traders since ancient times with its rich natural resources and itineraries. For these reasons, it is possible to trace many cultures in Anatolia. In the first part of our thesis titled "Doğubayazit and Its Immediate Surroundings in the Bronze and Iron Ages", the geographical features of Anatolia were discussed and evaluated in detail in order to understand the impact of geography on archeology.
Anatolia consists of seven geographical regions. One of them is the Eastern Anatolia Region. Eastern Anatolia is located at a crossing point between Mesopotamia, Iran and the Caucasus in terms of geographical status. The region has been the market and production industry of the geographical regions since the prehistoric times since it has important road networks with many rich natural resources. In this study, we examined the geographical characteristics of Eastern Anatolia from different sources and evaluated them within the scope of the thesis in the light of the sources obtained about the geography of the region.
The Eastern Anatolia Region has many sections. One of these is the Upper Murat Section. The district of Doğubayazit, located within the borders of Upper Murat Section, is located in the northeast of Eastern Anatolia. Doğubayazit is a district where different communities have lived together since the prehistoric ages due to its natural richness and geographical features. Therefore, it is possible to find different cultures even today in the district. Today, Dogubayazit is the commercial center of countries such as Iran, Azerbaijan, Nakhchivan, Georgia and Armenia. In the second part of our thesis titled "Doğubayazit and Its Immediate Surroundings in the Bronze and Iron Ages", the geographical characteristics of Doğubayazit and its immediate surroundings are discussed and sufficient data are available to understand the geographical status of the district.
In the third part of our thesis titled Doğubayazit and its immediate surroundings in the Bronze and Iron Ages, the historical periods of Anatolia are discussed. In this context, the process of the Bronze and Iron Ages in Anatolia from the Paleolithic Age is discussed. It is beneficial for us to better understand the integrity of the subject by discussing the early processes of the Bronze and Iron Ages, which are examined considering the subject integrity of our thesis topic. From this point of view, the basic components of the aforementioned ages have been evaluated without mentioning the details.
In the fourth and main subject of our thesis, the process of the Bronze and Iron Ages in Doğubayazit and its immediate surroundings is discussed. In this context, the first scientific surveys and excavations carried out in the region have been taken into consideration and the archaeological elements identified have been evaluated within the scope of the thesis as a whole. After a large literature study, specific questions were obtained. In this context, it was the pioneer of our questions about the period in which settlement activity took place and how long this settlement activity took place. In order to determine the answers to our questions such as the archaeological elements identified as a result of the researches carried out and the extent of the destruction carried out in these elements, we completed our research on certain basic criteria.
The main subject of our thesis titled "Doğubayazit and its environs during the Bronze and Iron Ages" was not inconvenient in the handling of the Early Chalcolithic Age in which the early settlements and the early settlements took place. Because, in the thesis study, the lack of Late Chalcolithic Age was understood while the Bronze and Iron Ages were handled and the cultural similarities were determined by considering the process in both Doğubayazit and Iğdır. In the continuation of our study, there are maps, tables and plates with the resources that we use.