Ekonomik kompleksite ve iktisadi büyüme üzerindeki etkisi: Türkiye örneği
Economic complexity and i̇ts effect on economic growth: evidence from Turkey
Yazar: GÜLÇİN ATICI
Danışman: DOÇ. DR. MUHAMMED BENLİ
Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Ekonomi politikaları = Economic policies ; Ekonomik büyüme = Economic growth ; Ekonomik kompleksite endeksi = Economic complexity index ; Türk ekonomisi = Turkish economy

Özet:
1980'li yıllarda ortaya çıkan küreselleşme süreci ile birlikte ülkeler, ithal ikameci politikaları terk ederek serbest ticaret ve dışa açık politikaları benimsemeye başlamışlardır. Böylelikle ülke ekonomilerinin dış ticaret yapıları bir dönüşüm süreci içerisine girmiş ve rekabet, küresel boyuta taşınmıştır. Bu durum, ülke ekonomilerinin zamanla yüksek teknoloji ürün ihracatı, ürün çeşitliliği ve yüksek beceri düzeyi ihtiyaçlarının artmasına sebep olmuş ve dolayısıyla süreç, görece daha kompleks ekonomilerin ortaya çıkmasıyla sonuçlanmıştır. Literatürde, bu kompleks yapının dinamiklerinin analiz edilebilmesi ve nümerik olarak ölçümünün yapılabilmesi adına çeşitli metodoloji ve yöntemler geliştirilmiş; ekonomik kompleksitenin iktisadi ve sosyoekonomik sonuçlarını ele alan çalışmalar hız kazanmıştır. Hidalgo ve Hausmann (2009) tarafından geliştirilen ve bu çalışmanın da temel aracı olan ekonomik kompleksite indeksi (Economic Complexity Index - ECI) de literatürde bu amaçla sıklıkla kullanılan yöntemlerden birisidir. 
ECI, ülkenin ürettiği ürünlerin bilgi, beceri içeriği ve üretilen ürünlerin çeşitliliğine bağlı olarak değişim göstermektedir. Dolayısıyla, ECI'nın uzun dönem iktisadi büyüme üzerindeki etkisi ampirik ve teorik literatürde çokça tartışılan başlıklardan birisi olmuştur. Ampirik yazında, ekonomik kompleksitenin, ekonomik büyümeyi pozitif yönde etkilediğine ilişkin hipotezler ağırlık kazanmış olmasına rağmen, özellikle bireysel ülkelere yönelik çalışmaların oldukça sınırlı olduğu ifade edilebilir. Nitekim, her ülkenin ekonomi dinamikleri, transformasyon süreci, doğal kaynak zenginliği, kurumsal, sosyal ve fiziksel altyapısı, massetme kapasitesi birbirinden oldukça farklıdır. Dolayısıyla bu eksende yapılacak olan çalışmaların literatüre katkı sağlaması beklenebilir.
Bahsi geçen argümanlar doğrultusunda, bu çalışmada, Türkiye'de ekonomik kompleksitenin ekonomik büyüme üzerindeki etkisi, 1995 – 2019 dönemine ilişkin zaman serisi verileri kullanılarak tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu amaçla; reel GSYİH, reel yurt içi yatırımlar, toplam iş gücü ve ekonomik kompleksiteyi ölçmek amacıyla geliştirilen ECI değişkenleri arasındaki eşbütünleşme ilişkisi ve ECI'nın iktisadi büyüme üzerindeki etkisinin tespitine yönelik olarak, otoregresif gecikmesi dağıtılmış (ARDL) sınır testi yaklaşımına başvurulmuştur. Bahsi geçen değişkenler arasındaki eşanlı nedensellik ilişkileri ise yönlendirilmiş döngüsüz graflar (Directed Acyclic Graphs – DAGs) aracılığıyla tespit edilmeye çalışılmıştır. 
Elde edilen ampirik bulgular, ekonomik kompleksitenin iktisadi büyüme üzerindeki pozitif etkisini, incelenen dönem itibarıyla Türkiye özelinde teyit etmektedir. Nedensellik analizinin sonuçlara göre ise ekonomik büyümeden ekonomik kompleksiteye doğru tek yönlü bir nedensellik ilişkisi mevcuttur.

Abstract:
With the globalization process that emerged in the 1980s, countries abandoned import substitution policies and started to adopt free trade and open policies. Thus, the foreign trade structures of the economies have entered a transformation process and competition has moved to a global dimension. This has led to an increase in the need for high technology product exports, product diversity and high skill level of the economies over time, and thus the process has resulted in the emergence of relatively more complex economies. In the literature, various methodologies and methods have been developed in order to analyze the dynamics of this complex structure and to measure it numerically; studies dealing with the economic and socioeconomic consequences of economic complexity have gained momentum. The economic complexity index (ECI), which was developed by Hidalgo and Hausmann (2009) and which is the main tool of this study, is one of the methods frequently used for this purpose in the literature.
ECI varies depending on the knowledge, skill content of the products produced by the country and the diversity of the products produced. Therefore, the effect of ECI on long-term economic growth has been one of the most discussed topics in the empirical and theoretical literature. Although hypotheses regarding the positive effect of economic complexity on economic growth have been popular in the empirical literature, it can be stated that studies on individual countries are quite limited. As a matter of fact, the economic dynamics, transformation process, natural resource richness, institutional, social and physical infrastructure and absorptive capacity of each country are quite different from each other. Therefore, it can be expected that the studies to be carried out on this direction would contribute to the literature. In line with these arguments, this study, attempts to determine the effect of economic complexity on economic growth in Turkey using time series data for the period 1995 – 2019. For this purpose; we use autoregressive distributed lag (ARDL) bounds testing approach to determine the cointegration relationships between real GDP, real domestic investment, total labor force and ECI developed for measuring economic complexity, and to determine the effect of ECI on economic growth. On the other hand, the simultaneous causality relationships between the aforementioned variables were tried to be determined by means of directed acyclic graphs (DAGs). 
The empirical findings confirm the positive effect of economic complexity on economic growth in Turkey as of the period examined. According to the results of the causality analysis, there is a one-way causality relationship from economic growth to economic complexity.