Anadolu selçukluları ve beylikler dönemine ait ahşap minberlerin malzeme, yapım tekniği ve süsleme özelliklerinin incelenmesi
Investigation of materials, construction techniques and ornamental properties of wooden minbars of anatolian seljuks and principalities period
Yazar: AYTEN AKSU
Danışman: PROF. DR. CEVDET SÖĞÜTLÜ
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Ağaç İşleri Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ağaç İşleri = Wood Products ; Sanat Tarihi = Art History ; Tarih = History

Özet:
Bu çalışmada, Anadolu Selçuklu ve Beylikler Dönemi ahşap sanatının karakteristik özelliklerini taşıyan Afyon Ulu Camii, Konya Alâeddin Camii, Ankara Arslanhane Camii, Birgi Ulu Camii, Çorum Ulu Camii, Divriği Ulu Camii, Konya Beyşehir Eşrefoğlu Camii ve Siirt Ulu Camii olmak üzere 8 adet (Afyon Ulu, Konya Alâeddin, Ankara Arslanhane, Birgi Ulu, Çorum Ulu, Divriği Ulu, Beyşehir Eşrefoğlu ve Siirt Ulu) camilerinincaminin ahşap minberi; malzeme, boyut, yapım tekniği ve süsleme özellikleri bakımından incelenmesi amaçlanmıştır. iştir. Bu amaca uygun olarak geliştirilen Envanter Formuna, minberlere ilişkin detaylı bilgiler kaydedilmiş ve fotoğraf ile belgeleme yapılmıştır. Elde edilen veriler, literatür ile mukayeseli olarak değerlendirilmiş ve minberlerin ölçekli teknik resimleri oluşturulmuştur. Araştırma sonuçlarına göre, ahşap malzeme olarak çoğunlukla ceviz kullanıldığı, Siirt Ulu Camii ve Divriği Ulu Camii minberi dışındaki minberlerin hala kullanılmakta olduğu, minberlerin  yapımında gerçek ve taklit kündekâri, kafes işi kündekâri tekniği uygulandığı, görünen yüzeylerde ise geometrik, rumi, palmet ve lotus motifleri kullanıldığı belirlenmiştir. Minberlerin yüzeylerinde doku kayıpları, aşınma, gevşeme, yarılma ve renk değişimleri (ağarma, matlaşma, solma vb.) olduğu, incelenen tüm minberlerin farklı bölümlerinde sonradan eklemeler yapıldığı tespit edilmiştir belirlenmiştir.

Abstract:
In this study, the wooden pulpit of 8 mosques (Afyon Ulu, Konya Alâeddin, Ankara Arslanhane, Birgi Ulu, Çorum Ulu, Divrigi Ulu, Beysehir Eşrefoglu and Siirt Ulu), which have the characteristic features of the Anatolian Seljuk and Principalities Period wooden art, were examined in terms of material, size, construction technique and ornamentation. The detailed information related to the minbars was recorded to the form of inventory which was developed for the aim of this study documented with photographs. The collected data was compared to the related literature, and the scaled technical drawings of the minbar were created. The results showed that as a wooden material, walnut was used commonly, and except for the minbars of Siirt Grand Mosque and Divrigi Grand Mosque, the minbars of the other mosques are still in use. In addition, according to the results of this research, for the construction of the same minbars, genuine and imitation cage form kundekari technique was adopted, and for the visible surfaces, geometrical, rumi, palmette and lotus figures were used. On the surfaces of the minbars, tissue loss, abrasion, loosening, delaceration, and changes in colour (growing white, loss of gloss, and fainting etc.) have been observed, and in various parts of all the minbars which were investigated, later additions were identified.