Gıda ve yem ürünlerinde GDO tespiti için yeterlilik test kiti geliştirilmesi
Development of proficiency test kit for GMO detection in food and feed products
Yazar: TAHA TURGUT ÜNAL
Danışman: DOÇ. DR. REMZİYE YILMAZ
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Gıda Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Biyoteknoloji = Biotechnology ; Genetik = Genetics ; Gıda Mühendisliği = Food Engineering
Dizin: Biyoteknoloji = Biotechnology ; GDO = GDO ; Rekombinasyon-genetik = Recombination-genetic

Özet:
GDO analizi yapan laboratuvarlar hem bu konudaki izleme sisteminin hem de ulusal akreditasyon sistemin önemli bileşenlerindendir. Bu kuruluşlarda yapılan deney, kalibrasyon faaliyetlerinin ulusal ve uluslararası düzeyde kalitesinin sağlanmasının ve sürdürülmesinin en önemli yolu yeterlilik testleri ve laboratuvarlar arası karşılaştırma (YT/LAK) programlarından başarılı sonuçlar elde etmektir. Bu sayede sundukları hizmetlerin yeterliliği konusunda kanıt sağlamış olacaklardır. 
Bu çalışmada, genetik modifiye organizma (GDO) tespiti için MIR604 mısır çeşidi ve MON87701 soya çeşidi kullanılarak 8 farklı matristen oluşan yeterlilik test kitinin geliştirilmesi ve bu test materyali kullanılarak ülkemizde GDO analizi yapan laboratuvarlar tarafından TS EN ISO/IEC 17043 akredite yeterlilik testlerinde kullanılmasını sağlayacak bir sistematiğin oluşturulması ve uygulanması amaçlanmıştır. Bu süreç yeterlilik test materyali hazırlanması, DNA ekstraksiyonu optimizasyonu, tek laboratuvar GDO analizleri verifikasyon çalışmaları ve laboratuvarlar arası karşılaştırma organizasyonu aşamalarını içermektedir. Bu kapsamda laboratuvarlar arası karşılaştırma organizasyonu için 40 laboratuvara davet mektubu gönderilmiş ve bunlardan 10 katılımcı laboratuvarın nitel ve nicel analiz çıktıları raporlanmıştır.
Türkiye'de GDO analizleri için YT/LAK program sunucusu teze başlamadan önce bulunmamaktaydı. İlk düzenlenme tarihi 01.04.2019 olan yemde GDO tarama ve GDO tarama kapsamındaki analizler için Tarım ve Orman Bakanlığı Ulusal Gıda Referans Laboratuvar Müdürlüğü de yeterlilik testi hazırlamaya başlamıştır. Bu süreçten öncesinde tüm GDO analiz laboratuvarlarının YT'nin sağlanmasında yurt dışı bağımlılığı bulunmaktaydı.
Bu çalışma ile;
•	YT/LAK test kitini ve ilgili analiz metotlarını geliştirilmiş, 
•	Geliştirilen YT/LAK test kitini GDO analiz laboratuvarlarında uygulanmış ve 
•	TS EN ISO/IEC 17043 No'lu uluslararası standardı kapsamında akredite YT/LAK Testi hizmeti sunacak bir sistematik oluşturulmuş ve uygulanmıştır. 
Bu çalışma, Türkiye'de TS EN ISO/IEC 17043 No'lu uluslararası standardı kapsamında YT/LAK test kiti ile düzenlenen ilk laboratuvarlar arası ortak çalışma niteliğinde olup, laboratuvarlar arası metot birliği, standart sonuçların elde edilmesi ve GDO ile taklit ve tağşişin saptanması konusunda yoğun olarak karşılaşılan problemlerin aşılması hedeflenmiştir. Bu çalışma ile YT/LAK testi geliştirilmesi ve uygulanması ile yeni bir süreç, sistem ve hizmet tesisi etmek amaçlı süreç tanımlama yapılmıştır.

Abstract:
Laboratories performing GMO analysis are important components of the monitoring system and the national accreditation system. The most important way of ensuring and maintaining the quality of the experiments, calibration activities performed at these institutions at national and international level is to obtain successful results from proficiency tests and inter-laboratory comparison (PT / ILC) programs. In this way, they will be able to provide their  adequacy of the services they offer. 
In this study, development of a proficiency test kit for the detection of genetically modified organisms (GMOs) by using MON87701 soybean and MIR604 maize events is aimed to establish a system that will be enable of using this test material in all the accredited laboratories performing GMO analysis in accordance with TS EN ISO / IEC 17043 standard.
Thus, PT/ILC process was managed by preparation of proficiency test material, optimization of DNA extraction, single laboratory GMO analysis verification studies and interlaboratory comparison organization. Invitation letters were sent to 40 laboratories for the interlaboratory comparison and a total of 10 participant laboratories' qualitative and quantitative analysis outputs were reported.
There was no PT/ ILC program server for GMO analysis in Turkey before the thesis. The Ministry of Agriculture and Forestry National Food Reference Laboratory has started to produce proficiency test which is related to screening analysis for GM feed. Prior to this period, all GMO analysis laboratories had dependencies on other countries. 
With this study;
•	The PT/ILC test kit and related analysis methods were developed,
•	The developed PT/ILC  test kit in GMO analysis laboratories was implemented
•	In accordance with the international standard TS EN ISO/IEC 17043, a systematic was developed and implemented to provide accredited PT/ILC  testing services.
This study is the first inter laboratory work to be organized with the PT/ILC kit in Turkey under the international standard TS EN ISO / IEC 17043 and with this study we aimed that a consensus about methodology between laboratories, obtaining standard results. With this study, a new process, system and service were provided by the development and implementation of PT/ILC test.