İslam devletinin temel kavramları ve kurumsal dayanakları (Nizâmülmülk'ün ve Gazzâlî'nin devlet anlayışı)
The basic concepts and institutional basis of Islamic state (Nizâmulmulk's and Ghazali's perception of state)
Yazar: MUSTAFA ÖDEN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ASLI EMİNE ÇOMU
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; Tarih = History ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Devlet adamı = Statesman ; Devlet anlayışı = State understanding ; Gazzali = Gazali ; Nizamü`l-Mülk = Nizamül-Mulk ; İslam devletleri = Islamic states ; İslam tarihi = Islamic history ; İslamiyet = Islam

Özet:
İslamiyet'in ortaya çıkışı, öncelikle Arap Yarımadası ve Araplar, daha sonra ise bütün dünya tarihi için dönüm noktalarından biri olmuştur. Devlet modeli ve yönetim üzerine tarih boyunca derin tartışmalar yaşanmış ve uzun tahliller yapılmıştır. Tarihin eski çağlarından beri yönetim üzerine birçok model ortaya atılmıştır fakat tüm devlet modelleri zaman içerisinde etkinliğini kaybederek devre dışı kalmıştır. İslam, birçok alanda klasik siyaset teorilerinden ve devlet modellerinden farklı olarak temel bir kaynak(Kur'an) üzerine bina edilmiş ve diğer yönetim modellerinde yaşanan birçok tartışmanın da dışında kalmıştır. Fakat Kur'an, sünnet(hadis) ve içtihat kaynakları üzerine inşa edilen İslam devleti zamanla bu temel kaynaklarından uzaklaşmaya başlamış ve Dört Halife Dönemi'nden itibaren devletin adli ve idari yapısında bozulmalar yaşanmıştır. Ayrıca İslam'ın dördüncü yüzyılından itibaren etkinliğini kaybeden içtihat yetkisi yüzünden siyasi alanda karşılaşılan sorunlar İslam'a uygun şekilde çözülememiş, bundan dolayı da İslam dünyasında kopuşlar yaşanmıştır. Özellikle siyasi alanda yaşanan bu sorunlar filozoflarının teşhislerini içeren siyasetnameler aracılığı ile çözülmeye çalışılmıştır. Bu doğrultuda birçok İslam düşünürü yönetim şekli ve devlet üzerine teşhis ve tahliller yapmıştır. Nizâmülmülk ve Gazzâlî de din ve siyaset alanlarında çalışma yapan düşünürlerin başında gelir. Bu düşünürlerin devlete getirdiği eleştiriler ve yönetime sunduğu öneriler İslami devlet modeline uzun yıllar yol gösterici olmuştur.

Abstract:
The emergence of Islam was firstly a turning point for the Arabian peninsula and Arabs, and then for the whole world history. Throughout history, there have been a deep debate on the state model and its administration and detailed analyses were presented on the subject. Since the early ages of history, several models on administration have been proposed, however all government models lost their effectiveness over time and became inactive. Islam is different from classical political theories and state models in many aspects. Islamic state model is mainly based on Quran therefore it has a unique style and has stayed out of discussion on other state models. Therefore, the Islamic state model is not included in the discussions found in other state models. However, the Islamic state, which was built on Qu'ran, hadith, ijtihâd gradually began to move away from these basic sources of this era. The judicial and administrative structure of the state had deteriorated since the era of the Four Calihps. One of the most important problems since the early days of the Islamic state has the inviolability of the president who could not be judged or even criticized. However, the Islamic world has tried to solve this problem with the help of the ideas of Islamic philosophers and politicians who wrote advice boks also known as mirrors for princes. Many Islamic thinkers, such as Nizâm al-Mulk and Ghazali, made diagnoses and analyzes on government and the state. Nizâm al-Mulk, Ghazali and many other thinkers criticisms of the state and the suggestions they presented on the administration have guided the Islamic state model for many years.