Karagöz ve kukla ustalarının somut olmayan kültürel miras kapsamında yaşayan insan hazineleri bağlamında incelenmesi: İstanbul örneği
Examination of Karagöz and puppet masters in the context of human treasures living within the scope of intangible cultural heritage: The example of Istanbul
Yazar: MISRA ÇEKİÇ
Danışman: PROF. DR. ABDULKADİR EMEKSİZ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Halk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Aktarım = Transmission ; Gölge oyunu = Shadow play ; Gösteri sanatları = Performance arts ; Karagöz = Karagöz ; Kukla = Puppet ; Somut olmayan kültürel miras = Intangible cultural heritage ; Ustalık = Mastery ; Yaşayan insan hazineleri = Living human treasures

Özet:
Unesco 2003 yılında imzaladığı "Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması" sözleşmesi ile kültürel birikimin kuşaktan kuşağa aktarılmasını amaçlamıştır. Bu amaç doğrultusunda kültürel miras olan objeyi ortaya koyan gelenek taşıyıcıları ve onların bilgi ile becerilerini korumak için Yaşayan İnsan Hazineleri ulusal sistemini geliştirmiştir.
Çalışmamızda İstanbul şehrindeki kukla ve Karagöz ustalarının yaşayan insan hazineleri kriterlerine uygunlukları incelenmiştir. Alan araştırması merkezli bu çalışmada görüşme yöntemi kullanılarak Karagöz ve kukla ustalarından bilgiler derlenmiş, ses ve görüntü kayıtları alınmıştır. 29 usta ile görüşme gerçekleştirilmiştir. Kukla ve Karagöz ustalarının sanata başlamaları, sanatlarının yapım, gösterim ve oynatım teknikleri, SOKÜM ve YİH hakkındaki düşüncelerine yer verilmiştir. Çalışmanın sonucunda 29 ustadan 11 ustanın yaşayan insan hazineleri kriterlerinin tamamını karşıladığı tespit edilmiştir. Yaşayan İnsan Hazinesi sistemindeki çırak yetiştirmiş olmak maddesinin birçok usta tarafından karşılanamadığı görülmüştür, sanatı üreten ustaların sanatlarını gelecek kuşaklara aktarabilmesi için Eğitim/ Aktarım ve Sürdürülebilirlik kapsamlarında çalışmalar yapılması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Somut Olmayan Kültürel Miras, Yaşayan İnsan Hazineleri, Gösteri Sanatları, İstanbul Karagöz ve kukla Ustaları, Aktarma

Abstract:
Unesco aims to transfer cultural accumulation from generation to generation with the convention "protection of Intangible Cultural Heritage " signed in 2003. For this purpose, it has developed the National System of living human treasures in order to protect the tradition bearers and their knowledge and skills that reveal the object that is cultural heritage. In our study, the suitability of puppet and Karagoz Masters in Istanbul to the criteria of living human treasures was examined. In this field researchbased study, information was compiled from Karagöz and puppet masters using the
interview method, and audio and video recordings were taken. 29 interviews were conducted with the master. The ideas of puppet and Karagoz Masters about the beginning of art, the methods of making, displaying and playing their art, SOKÜM and YIH are given. As a result of the study, it was determined that 11 Masters out of 29 masters met all the criteria for living human treasures. Having trained apprentices in the living human treasure system has not been met by many masters, it has been concluded that in order for masters who produce art to transfer their art to future generations, studies should be carried out in the areas of Education/ transfer and sustainability.