İmam Mâlik'in Muvatta'da yer almayan hadisleri
Hadiths of Imam Mâlik not included in the Muwatta
Yazar: TUĞBERK UĞURLU
Danışman: PROF. DR. EBUBEKİR SİFİL
Yalova Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Bu araştırma İmam Mâlik b. Enes'in günümüze ulaşan tek eseri olan Muvatta adlı eserinde rivayet etmediği hadislerin tespit, analiz ve tasnifini konu edinmektedir. Araştırmada ulaşılabilen klasik ve modern dönem hadis, fıkıh, şerh, târih, terâcim ve etrâf türü kaynaklardan istifade edilmiştir.  
Muvatta hakkında klasik dönemden itibaren telif edilen yüzlerce çalışmada Mâlik'in uygulamaya koyduğu hadis ve fıkıh usulü tartışılagelmiş, ancak özellikle onun eserinde kullandığı amele delalet eden tabirlerdeki maksadı ve fetvasına muhalif hadisleri eserinde neden rivayet ettiği gibi konularda bir fikir birliği oluşmamıştır. 
Muvatta üzerine yazılan başka eserlerde ise onun öğrencileri vasıtasıyla geniş İslâm coğrafyalarına yayılan Muvatta rivayet nüshaları arasındaki farklılıklar ele alınmıştır. Ancak, İmam Mâlik hayatı boyunca rivayet ettiği hadislerin tamamını Muvatta'ına almadığı için bu hadislerin neden esere dahil edilmediği sorusu da güncelliğini korumuştur. Muvatta'da yer almayan bu rivayetler geniş hadis külliyatımızın çeşitli musannefatında bulunabilmektedirler.
Araştırmanın ilk (giriş) bölümünde, seçilen konunun İslâmî ilimler sahasındaki öneminden; araştırmanın yöntemlerinden, sınırlarından ve literatüründen bahsedilmiştir. 
İkinci bölümde İmam Mâlik'in ilmî hayatı ve şahsiyeti, yaşadığı dönemin ilmî şartları, hocaları, öğrencileri, hadisçiliği ve Muvatta'ının özelliklerinden bahsedilmiştir. Daha önce bu alanda yapılan geniş çaplı araştırmalar olması sebebiyle burada, son bölümde üzerine analizler yapılacak olan Muvatta dışı hadislerin tespit ve değerlendirmesine kapı aralayacak detaylara daha fazla ağırlık verilmiştir. Böylece İmam Mâlik'in hadis ve fıkıh sahasında sahip olduğu otoritenin onun hadis rivayetindeki titiz tavrıyla olan ilişkisi ortaya konmuş, Muvatta üzerindeki tasarruflarının daha net anlaşılabilmesi adına değerlendirmelerde bulunulmuştur. 
Üçüncü bölümde öncelikle, İmam Mâlik'in Muvatta'da yer almayan hadislerinin nasıl ve hangi kaynaklardan tespit edildiğine dair geniş çaplı bilgilere yer verilmiştir. Sonrasında, onun eserinde uyguladığı fıkıh ve hadis usulü üzerine klasik dönemden itibaren telif edilmiş çalışmalar yanında güncel bulgulardan da istifade edilerek analizler yapılmıştır. Bu analizlerin bir kısmı İmam Mâlik'in Muvatta'da görüşlerine muhalif olan hadisleri neden ve hangi metotla rivayet ettiğini tespite yoğunlaşmıştır. Bu tespit sonucunda onun eserine dahil etmediği hadislerdeki maksadı aydınlatılmaya çalışılmıştır. Son olarak İmam Mâlik'in Muvatta'ına almadığı hadislerde genel olarak gözettiği metodun detayları tespit edilmiş, Muvatta dışı hadisler bu tespite göre kendi aralarında tasnife tabi tutulmuş ve tablolaştırılarak gösterilmiştir. 
Ayrıca, ekler kısmında araştırma boyunca kayıt altına alınmış ve yapılan tasnife göre gruplandırılmış Muvatta dışı Mâlik hadisleri liste halinde sunulmuştur.

Abstract:
This research is about the identification, analysis and classification of the hadiths that Imam Mâlik b. Anas did not narrate in his only extant work, Muwatta. In the research, classical and modern period hadith, fiqh, sharh, history, terâjim and etrâf sources were utilized.
Hundreds of studies on the Muwatta from the classical period onwards have discussed Imam Mâlik's method of hadith and fiqh, but no consensus has emerged, especially on issues such as his intention in the expressions he used in his work and why he narrated hadiths contrary to his fatwa.
Other works on the Muwatta have dealt with the differences between the narration copies of the Muwatta, which were spread to wide Islamic geographies through his students. However, since Imam Mâlik did not include all of the hadiths he narrated during his lifetime in his Muwatta, the question of why these hadiths were not included in the work has remained topical. These narrations, which are not included in the Muwatta, can be found in various works of our vast corpus of hadith.
In the first (introductory) part of the research, the importance of the selected topic in the field of Islamic sciences, the methods, boundaries and literature of the research are mentioned.
In the second chapter, Imam Mālik's scholarly life and personality, the scholarly conditions of his time, his teachers, his students, his hadīth and the characteristics of his Muwatta are mentioned. Since there have been extensive previous studies in this field, more emphasis has been placed here on the details that will open the door to the identification and evaluation of non-Muwatta hadiths, which will be analyzed in the last chapter. Thus, the relationship between Imam Malik's authority in the field of hadith and fiqh and his meticulous attitude in narrating hadith is revealed, and evaluations are made in order to understand his dispositions on the Muwatta more clearly.
In the third chapter, firstly, extensive information on how and from which sources Imam Malik's hadiths that are not included in Muwatta were identified is given. Then, in addition to the studies on the methodology of fiqh and hadith that he applied in his work since the classical period, analyses were made by making use of current findings. Some of these analyses focused on determining why and by which method Imam Malik narrated the hadiths that contradicted his views in Muwatta. As a result of this determination, his intention in the hadiths that he did not include in his work was tried to be illuminated. Finally, the details of the method Imam Mâlik generally followed in the hadiths he did not include in his Muwatta have been determined, and the non-Muwatta hadiths have been classified and tabulated according to this determination.
In addition, the appendices provide a list of non-Muwatta hadiths of Mâlik that were recorded throughout the research and grouped according to the classification made.