İstanbul'da kentsel dönüşüm süreci ve uygulanabilirliğin irdelenmesi: Sütlüce mahallesi örneği
Urban transformation process in İstanbul and investigation of applicability: The case of Sütlüce district
Yazar: EBRU ORAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SELİN ARABULAN
Trakya Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Bina Bilgisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Kentsel doku =   ; Kentsel dönüşüm = Urban transformation

Özet:
Kentsel dönüşüm, Dünyada ve Türkiye'de sağlıksızlaşmış veya köhneleşmiş
yapıların sağlıklaştırılması ve yeniden topluma kazandırılması amacıyla gündeme alınan
bir konudur. Genel itibariyle kentsel dönüşüm, doğal afetler, savaşlar veya plansız göçler
sebebiyle ortaya çıkmıştır. Dünya'da ilk kentsel dönüşümün sanayi ile çıkması,
Türkiye'de ise; II. Dünya Savaşı sonrası sonrasında ortaya çıkması buna bir kanıttır.
Bu çalışmada, tümdengelim anlayışıyla dünyadan başlayarak İstanbul'daki bir
mahalleye başka bir deyişle; yukardan aşağıya yapılan kentsel dönüşüm uygulamaları ve
bu uygulamaların etkileri incelenmektedir. İncelemeler öncesinde literatür bilgiler
taranarak kentsel dönüşüm kavramını ve hangi amaçla ortaya çıktığı, neden ihtiyaç
duyulduğu titizlikle aktarılmaktadır. Çalışmanın amacı; evrensel kentsel dönüşüm
projeleri ile Toplu Konut İdaresi Başkanlığı (TOKİ) tarafından yapılan kentsel dönüşüm
projeleri arasındaki benzerlikleri ve farklılıkları ortaya çıkarmaktır. Ayrıca her bölgenin
kendi özel dinamikleri dikkate alınarak kentsel dönüşümün yapılıp yapılmadığı da
sorgulanmaktadır. Bu sorgulama ile İstanbul'da kentsel dönüşüm amacıyla farklı
bölgelerde yapılan toplu konutların hangi amaçla ve bölgeye özel mi araştırılmaktadır.
Bu kapsamda 'Her bölgeye farklı kentsel dönüşüm projesi uygulanmalı mı?'' sorusuna
da cevap aranmaktadır. Bu amaçla; yıllar süren ve birkaç kere imar planı iptaline giden
Sütlüce Kentsel Dönüşüm projesi ele alınmaktadır.
Tez çalışması 5 bölümden oluşmaktadır.
Birinci bölümde; araştırmanın amacı, yöntemi ve literatür özeti aktarılmıştır.
İkinci bölümde; kavramsal bilgilere yer verilmiştir. TOKİ ve Kentsel Dönüşüm
kavramlarının farklı yazarlar tarafından nasıl tanımlandığı, süreçleri, boyutları, tarihçeleri
ve konuta olan ihtiyaç açıklanmaktadır.
Üçüncü bölümde; öncelikle dünyada ve Türkiye'de yapılan kentsel dönüşüm
projeleri incelenmektedir. Türkiye'deki kentsel dönüşüm projeleri seçilirken TOKİ
uygulamalarının yapıldığı projeler olmasına dikkat edilmektedir. Sonrasında İstanbul'dan
örnekler verilmektedir Bu şekilde alan çalışması öncesi TOKİ tarafından yapılan kentsel
dönüşüm örneklerine değinilmektedir. Tüm örnekler, proje öncesi ve sonrası olacak
şekilde ortak tablo ile değerlendirilmektedir.
Dördüncü bölümde; alan çalışması olan Sütlüce Bölgesi incelenmektedir.
Bölgenin tarihçesi, konumu, yapı özellikleri, mülk sahipleri açıklanmaktadır. Yapılan
kentsel dönüşüm projesinin mimari özellikleri, yapılan hesaplamaların ve hesaplanan
donatılarının uygulanmış olup olmaması da açıklanmaktadır.
Beşinci bölümde; sonuçlar bölümü yer almaktadır. Tez kapsamında açıklanan tüm
kentsel dönüşüm örneklerinin olduğu ortak tablo üzerinde TOKİ tarafından yürütülen
projelerin proje öncesi ve sonrasındaki sonuçları yer almaktadır. Ayrıca; kullanıcılar,
mekan-mimari plan, toplum, sosyal alanlar-rekreasyon alanlar ve ekonomik değer
açısından Sütlüce kentsel dönüşüm projesinin uygulanabilirliği irdelenmektedir. Bu
şekilde ''kentsel dönüşümün uygulanabilirliği '' de detaylı açıklanmaktadır.
Tezde, Türkiye'den ve İstanbul'dan birçok örnek verilerek öncelikle; insan
ihtiyaçları için ortaya çıkan dönüşüm kavramının zamanla rant amaçlı geliştiği ve bölge
ihtiyaçları dikkate alınmadan uygulandığı görülmektedir. Kentsel dönüşüm
uygulamalarında bölgenin tarihi dokusu, silüeti, kullanıcıları, sosyal ve kültürel yapıları
ve ihtiyaçları belirlenmelidir. Yapılan bu araştırma sonrasında tasarım, mimari plan ve
hesaplamalar yapılarak proje belirlenmelidir. Ancak; bu araştırmaların yapılsa dahi ne
kadar dikkate alındığı hem Türkiye'de hem İstanbul'da yapılan kentsel dönüşüm
örneklerinde sorgulanmaktadır.
Kentsel dönüşüm projeleri oluşturulurken; bölgenin demografik, sosyal,
toplumsal, ekonomik vb. tüm kriterleri incelenmeli ve bir bütün olarak değerlendirilmelidir. Aksi takdirde; kentsel dönüşümün amacına hizmet edilmeden
sadece; rant amaçlı yapılan binalar ve mevcut bina sayısı arttırılan şehirler oluşacaktır.

Abstract:
Urban transformation is a root that has become unhealthy or obsolete in
the world and in Turkey, aimed at rehabilitating and reintegrating into society. In general,
it has arisen as a result of overheating, natural disasters, wars or unplanned migrations.
The first leak in the world with industry, in Turkey; II. It is a testament to its emergence
after World War II.
In this study, starting from the world with a deductive approach, to a neighborhood
in Istanbul, in other words; Top-down urban transformation practices and the effects of
these practices are examined. Before the examinations, literature information is scanned
and the concept of urban transformation, the purpose for which it emerged, and why it is
needed are meticulously conveyed. Purpose of the study; The aim is to reveal the
similarities and differences between the universal urban transformation projects and the
urban transformation projects made by the Housing Development Administration
(TOKİ). In addition, it is questioned whether urban transformation has been carried out
by taking into account the specific dynamics of each region. With this questioning, it is
investigated for what purpose and for what purpose the mass housings built in different
regions for urban transformation in Istanbul are specific to the region. In this context, an
answer is sought to the question "Should a different urban transformation project be
implemented in each region?" To this end; The Sütlüce Urban Transformation project,
which lasted for years and was canceled several times, is discussed.
The thesis work consists of 5 parts.
In the first part; The purpose, method and literature summary of the research are
given.
In the second part; conceptual information is included. How the concepts of TOKİ
and Urban Transformation are defined by different authors, their processes, dimensions,
histories and the need for housing are explained.
In the third part; first of all, urban transformation projects in the world and in
Turkey are examined. While selecting the urban transformation projects in Turkey,
attention is paid to the projects where TOKİ applications are made. Afterwards, examples
from Istanbul are given. In this way, the examples of urban transformation made by TOKİ
before the fieldwork are mentioned. All examples are evaluated with a common table
before and after the project.
In the fourth chapter; Sütlüce Region, which is a field study, is examined. The
history of the region, its location, building features, property owners are explained. The
architectural features of the urban transformation project, whether the calculations and
the calculated reinforcements have been applied or not are also explained.
In the fifth volume; included in the results section. On the common table with all
waste waste samples covering the scope of the thesis, the results before and after the
operation carried out by TOKİ are included. Moreover; The feasibility of the Sütlüce
ventilation project is examined in terms of users, space-architectural plan, society, social
areas-recreation areas and economic value. In this way, the "applicability of urban
functioning" is also explained in detail.
In the thesis, by giving many examples from Turkey and Istanbul, first of all; It is
seen that the concept of transformation, which emerged for human needs, developed for
the purpose of rent over time and was applied without considering the needs of the region.
In urban transformation applications, the historical texture, silhouette, users, social and
cultural structures and needs of the region should be determined. After this research, the
project should be determined by making design, architectural plans and calculations.
However; Even if these studies are carried out, how much they are taken into account is
questioned in the examples of urban transformation both in Turkey and in Istanbul.
While creating urban transformation projects; demographic, social, societal,
economic, etc. of the region. All criteria should be examined and evaluated as a whole.
Otherwise; without serving the purpose of urban transformation; Buildings built for rent
and cities with increased number of existing buildings will be formed.