İlkokul çocuklarının denetim odağının incelenmesi: Görev temelli bir yaklaşım
Exammining primary school children's locus of control: A task-based approach
Yazar: BERNA AYDIN
Danışman: DOÇ. DR. HAYRİYE GÜL KURUYER
Ordu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Sınıf Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmanın amacı, ilkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin bilişsel görev karşılığında kendi
performans sonuçlarının nedenlerini kendi kişisel yetkinliklerine mi yoksa kendi dışındaki diğer
faktörlere mi bağladığını belirleyerek denetim odağı eğiliminin incelenmesidir. Araştırmanın
amacı doğrultusunda nicel ve nitel yöntemlerin bir arada kullanıldığı karma yöntem
araştırmalarından açıklayıcı sıralı desen araştırma yöntemi olarak benimsenmiştir. Araştırma
Ordu ilinde iki farklı ilkokulda bulunan 334 ilkokul dördüncü sınıf öğrencisi ve 15 sınıf öğretmeni
ile gerçekleşmiştir. Araştırmanın nicel boyutunda çocuklar için denetim odağı ölçeği ve akademik
denetim odağı ölçeği kullanılarak çocukların denetim odağı eğilimi belirlenmiştir. Araştırmanın
nitel boyutunda ise çocukların bilişsel görevlerde performans sonuçlarının nedenlerini ortaya
çıkarmak ve sınıf öğretmenlerinin görev yaptığı sınıftaki çocukların denetim odağına yönelik
algılarını belirlemek için görüşme ve gözlemler yapılmıştır. Araştırmada nicel veriler SPSS 2022
programı ile analiz edilmiştir. Araştırmanın nitel verileri ise MAXQDA programında analiz
edilmiştir. Araştırmanın nicel ve nitel verileri birlikte değerlendirilip yorumlanmıştır.
Araştırmanın nicel boyutuna ilişkin sonuçlarında ilkokul dördüncü sınıf çocuklarının içten
denetim odağı eğilimli olduğu görülmüştür. İlkokul çocuklarının denetim odağı ve akademik
denetim odağı ölçeğinden aldıkları puanlar ile cinsiyet ve yaş değişkenleri arasında bir ilişki olup
olmadığını belirlemek için Ki-Kare testi uygulanmıştır. Bu testin sonuçlarına göre cinsiyet ve yaş
değişkenleri denetim odağı ve akademik denetim odağı puanları arasında anlamlı bir ilişki
olmadığı görülmüştür. Denetim odağı ve akademik denetim odağı ölçekleri arasında ki-kare testi
yapılmıştır. Testin sonucuna göre denetim odağı ve akademik denetim odağı ölçeği arasında
anlamlı farklılık bulunmuştur. Araştırmanın nitel boyutuna ilişkin sonuçlarında oyun öncesi
başarılı/başarısız olacağına ilişkin inançlarında çocukların daha çok başarılı olacağına inandıkları
ve görev güçlüğü arttıkça başarılı olacağına ilişkin inançlarının azaldığı görülmüştür. Çocukların
başarılı/başarısız olacağına ilişkin inançlarının nedenlerinde içten denetim eğilimli yanıtlar
verdiği görülmüştür. Oyun için geliştirilen stratejiler dikkate alındığında öğrencilerin daha çok
düşünme becerisine yönelik stratejiler kullandığı ve görev güçlüğü arttıkça daha fazla stratejiler
kullandıkları görülmüştür. Görüşmeler sonucu çocukların strateji kullanmama nedenleri
incelendiğinde strateji üzerine düşünmedikleri ya da dışsal faktörlerle açıklama yaptıkları
görülmüştür. Ayrıca strateji kullanmayan çocukların çaba göstermedikleri gözlenmiştir. Oyun
sonrası başarılı/başarısız olma durumu incelendiğinde görev güçlüğü arttıkça kendisini başarısız
olarak değerlendiren çocuk sayısı artmıştır. Öğrencilerin başarılı/başarısız olma durumuna ilişkin
nedenlerinde içten denetim eğilimli yanıtlar verdiği görülmüştür. Sınıf öğretmenlerinin görev
yaptığı sınıftaki çocukların denetim odağı algılarına yönelik değerlendirmeleri incelendiğinde
sınıf öğretmenlerinin öğrenme ortamlarını ve öğrenme etkinliklerinde denetim odağına yönelik
düzenlemedikleri görülmüştür. Görüşmeler sırasında yapılan gözlemler sonucu sınıf
öğretmenlerinin denetim odağı algısının yetersiz olduğu görülmüştür.

Abstract:
This study aims to examine the locus of control tendencies among fourth-grade primary school
students. Specifically, it seeks to determine whether these students attribute their performance
results on cognitive tasks to their personal competencies or to external factors. For this study, an
explanatory sequential design, which combines quantitative and qualitative methods, was
employed as the research approach. The research was conducted with a sample size of 334 fourthgrade students and 15 classroom teachers from two primary schools in Ordu province. The study
quantitatively assessed the locus of control tendency in children through the utilization of two
scales: locus of control scale for children and the academic locus of control scale. In the qualitative
dimension of the study, interviews and observations were conducted to reveal underlying factors
influencing children's performance results in cognitive tasks. Additionally, these methods were
employed to ascertain the perceptions of classroom teachers regarding the locus of control
exhibited by children within their classrooms. SPSS (2022) was utilized to analyze the
quantitative data at hand, while the qualitative data were analyzed using the MAXQDA program.
Both sets of data were examined together and interpreted. The results from the quantitative
analysis revealed that fourth-grade primary school children displayed a tendency toward an
internal locus of control. To determine the relationship between gender and age variables and the
scores of primary school children on the locus of control and academic locus of control scale, a
chi-square test was conducted. The results of this test indicated that there was no statistically
significant relationship between gender and age variables and scores on the locus of control and
academic locus of control scores. A chi-square test was conducted to examine the relationship
between the locus of control and academic locus of control scales. The results of the test indicated
a statistically significant difference between the two scales. The qualitative findings of the study
revealed that children believed that they would be more successful in their endeavors prior to
engaging in the task. However, as the difficulty of the task increased, their beliefs about success
began to decline. The study findings revealed that children exhibited an internal control tendency
in their explanations for beliefs about success and failure. Furthermore, analysis of the strategies
employed during the game revealed that the students utilized more thinking skills strategies and
increased their strategy usage as the task difficulty intensified. During the analysis of interview
data, it was revealed that children who did not utilize strategies provided reasons such as not
thinking about strategies or attributing them to external factors. Furthermore, it was observed that
these children who did not use strategies did not make an effort. Analysis of the post-game
success/failure evaluations showed an increase in the number of children who considered
themselves unsuccessful as the task difficulty escalated. Moreover, it was observed that the
students provided explanations for their successes and failures that were oriented towards internal
locus of control, suggesting that they attributed their outcomes to their own abilities and efforts.
Upon examining the evaluations provided by classroom teachers regarding their perceptions of
the locus of control in their classrooms, it was observed that the teachers did not actively structure
the learning environments and activities to promote locus of control. Additionally, the
observations and interviews revealed that the classroom teachers' understanding and awareness
of locus of control appeared to be insufficient.