İstanbul-Maslak örneğinde yağmur suyu yönetimi
Storm water management in the İstanbul-Maslak example
Yazar: ŞEYMA SEVİNÇ
Danışman: PROF. DR. ADNAN UZUN
Işık Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı / Peyzaj Mimarlığı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Yapılaşmanın her gün arttığı kent ortamları geçirimsiz yüzeylerin hâkim olduğu alanlara dönüşmektedir. Bu dönüşüm doğal su döngüsünün bozulmasına sebep olduğu için sel ve kuraklık gibi olumsuz olayları beraberinde getirmektedir. Böylece kentler, sürdürülebilir bir yaşamdan uzaklaşmaktadır. Kentleri sürdürülebilir bir yaşama geri döndürebilmek için doğal döngülerin iyileştirilmesi gerekmektedir. Bu noktada yağmur suyu yönetimi devreye girmektedir. Geleneksel yağmur suyu yönetimlerinden farklı olarak suyu gerektiği kadar sızdıran, gerektiği kadar toplayan ve tekrar verimli olarak nasıl kullanılabileceği ile ilgilenen bir sistem olan sürdürülebilir yağmur suyu yönetimi üzerinden ilerlenmelidir. Bu yeni yönetim anlayışını biyolojik hendekler, geçirimli yüzeyler ve yeşil çatılar gibi sürdürülebilir yağmur suyu yönetim üniteleri oluşturmaktadır.
Türkiye'nin birçok kentinde de özellikle nüfusun artmaya başlaması ile sert yüzeylerin artış gösterdiği gözlenmektedir. İstanbul, sert yüzeylerin hızla artış gösterdiği kentlerin başında gelmektedir. Kentte doğal su döngüsü bozulmaya başlamıştır. Bu tez kapsamında İstanbul ilinde yer alan yüksek binaların hâkim olduğu, iş merkezi olarak tanımlanan Maslak çalışma alanı olarak belirlenmiştir. Bölgenin yağmur suyu yönetim kurgusu sağlanarak doğal su döngüsüne katkı sağlamak amaçlanmaktadır. Bu amaç doğrultusunda Maslak bölgesinde 3 aşamalı bir çalışma gerçekleştirilmiştir. İlk aşamayı ne kadar suyun kontrol altına alınması gerektiğini tespit etmek amacıyla akışa geçen yağış miktarının hesaplanması oluşturmaktadır. Bu aşamada kentsel havzalarda kullanıma en uygun hesaplama yöntemi olan rasyonel yöntem kullanılmıştır. Akışa geçen su miktarı rasyonel yönteme göre yüzeysel akış katsayısı, yağış yoğunluğu ve havza alanının çarpılması ile bulunmaktadır. Yöntemde kullanılmak üzere geçirimli ve geçirimsiz alanların tespiti gerçekleştirilmiştir. Tespit edilen alanların türüne göre akış katsayıları belirlenmiştir. Çalışma alanına en yakın meteoroloji istasyonundan alınan yağış verileri yönteme göre düzenlenmiştir. Yapılan çalışmalar sonucunda akışa geçen yağış miktarı hesaplanmıştır. İkinci aşamayı AHP'ye Dayalı Çok Ölçütlü Uygunluk Analizi oluşturmaktadır. CBS ile hazırlanan eğim, bakı ve arazi kullanım verilerinin akıştaki suların toplanacağı alanları ne kadar etkileyeceğini tespit etmek için AHP ile önem derecesi atanmış ve kriterlere atanan değerlerin tutarlılığı test edilmiştir. Buna göre yine CBS üzerinden verilerin çakıştırılmasıyla uygunluk analizi elde edilmiştir. Analize göre en uygun alanlarda akışa geçen su miktarına bağlı olarak sürdürülebilir yağmur suyu yönetim üniteleri ile bir yağmur suyu yönetim kurgusu oluşturulmuştur. Bu kurgu çerçevesinde ve çalışma alanı için, kentsel tasarım ve peyzaj mimarlığı ölçeğinde yağmur suyu yönetimine katkı sağlayabilecek tasarım önerileri sunulmuştur.

Abstract:
Urban environments, where construction increases day by day, are turning into areas dominated by impermeable surfaces. Since this transformation causes the disruption of the natural water cycle, it brings about negative events such as floods and drought. Thus, cities are moving away from a sustainable life. In order to return cities to a sustainable life, natural cycles need to be improved. At this point, rainwater management comes into play. Unlike traditional rainwater management, progress should be made through sustainable rainwater management, which is a system that leaks water as much as necessary, collects it as much as necessary, and deals with how it can be used again efficiently. This new management approach consists of sustainable rainwater management units such as biological ditches, permeable surfaces and green roofs.
It is observed that hard surfaces are increasing in many cities of Turkey, especially as the population begins to increase. Istanbul is one of the cities where hard surfaces are increasing rapidly. The natural water cycle in the city has begun to deteriorate. Within the scope of this thesis, Maslak, which is defined as a business center and dominated by high-rise buildings in Istanbul, has been determined as the study area. It is aimed to contribute to the natural water cycle by ensuring the rainwater management structure of the region. For this purpose, a 3-stage study was carried out in the Maslak region. The first stage is to calculate the amount of precipitation that flows in order to determine how much water needs to be taken under control. At this stage, the rational method, which is the most suitable calculation method for use in urban basins, was used. The amount of water flowing into the stream is calculated by multiplying the surface runoff coefficient, rainfall intensity and basin area according to the rational method. Permeable and impermeable areas were determined to be used in the method. Flow coefficients were determined according to the type of areas detected. Precipitation data obtained from the meteorological station closest to the study area were arranged according to the method. As a result of the studies carried out, the amount of precipitation flowing into the stream was calculated. The second stage consists of Multi-Criteria Suitability Analysis Based on AHP. In order to determine how much the slope, aspect and land use data prepared with GIS will affect the areas where runoff water will be collected, importance levels were assigned with AHP and the consistency of the values assigned to the criteria was tested. Accordingly, suitability analysis was obtained by superimposing the data via GIS. According to the analysis, a rainwater management setup was created with sustainable rainwater management units depending on the amount of water flowing in the most suitable areas. Within the framework of this fiction and in the light of the findings, design suggestions that can contribute to rainwater management on the scale of urban design and landscape architecture are presented for the study area.