Bilgi toplumunun istihdam üzerine etkilerinin Türkiye perspektifinden değerlendirilmesi
Evaluation of the knowledge society effects on employment from Turkey perspective
Yazar: TUĞÇE OLCAY
Danışman: PROF. DR. YAŞAR UYSAL
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Bilgi toplumuna dönüşümün istihdam boyutunda yaratacağı değişimin Türkiye'yi nasıl etkileyeceği ve alınması gereken önlemlerin neler olabileceği cevaplanması gereken kritik bir sorudur. Bilgi toplumunda teknolojik gelişmelerin ve kullanımdaki artışın kısa dönemde istihdam kayıplarına neden olacağı, uzun dönemde ise yeni işler ve istihdam olanakları yaratarak işsiz kalanların yeni işler bulabileceğini öne çıkaran olumlu yaklaşıma karşılık, işgücüne olan talebin azalarak istihdam kayıplarına neden olacağı ve işsiz yığını yaratacağı olumsuz yaklaşım yanında, teknolojinin kullanımına yönelik olarak işgücü-teknoloji dengesinin sağlanabileceği gibi farklı yaklaşımlar bulunmaktadır. Türkiye açısından farklı yaklaşımlardan hangisinin işlerlik kazanacağı, bütüncül ve çoklu ağ etkileşim ilişkileri çerçevesinde toplumsal bütünün alt alanları arasında kesin sınırlar koymadan analiz imkanı veren Toplumsal Sorunlara Entegre Sistemler Yaklaşımı ile değerlendirilmiştir.
Bu yaklaşım çerçevesinde çalışmada; Türkiye'nin 21. yüzyılın başından bu günlere ekonomik durumu, demografik yapısı ve bilgi toplumuna dönüşümündeki konumu dikkate alınarak mevcut işgücü, istihdam ve işsizliğin sergilediği görünüm ve sektörel bazda büyüme ve istihdam ilişkisi, işgücünün teknoloji, otomasyon ve nitelikli işgücü talebi karşısında istihdam riskleri, sorunları ve yeterliliği, bu yeterlilikte eğitim sisteminin katkıları ortaya konulmuştur. Ayrıca, ulusal istihdam stratejisinin işgücü piyasası ve istihdam yaklaşımı, gelir dağılımı ve yoksulluk düzeyinin mevcut sosyal güvenlik sistemine yapacağı etkileri karşısında sistemin yeterliliği incelenmiştir.
Türkiye'nin ekonomideki kırılgan ve istikrarsız yapısı, teknoloji kullanma ve üretim düzeyi, teknolojideki ithalatçı konumu, uluslararası gösterge ve endekslerdeki görünümü bilgi toplumuna dönüşümde yeterli düzeyde olmadığını göstermektedir. Türkiye'nin istihdam dağılımındaki mevcut eğitim düzeyi, işgücü niteliği ve bireylerin beceri düzeyi dikkate alındığında dönüşüm sürecinin işgücü, istihdam ve işsizlik üzerinde önemli bir değişim yaratmadığı, yüksek teknoloji ve otomasyon yaygınlaştığında nitelikli işgücü talebi karşısında çalışanların işlerini kaybetme riskinin artacağı, ortaya çıkacak yeni işlerde de istihdam olanağının azalacağı, işsizliğin giderek artacağı sonucuna ulaşılmıştır.
Türkiye'nin dönüşüm sürecindeki konumu, yeni bir demokratik ortam yaratılmasının, uygulanacak ekonomik, sosyal, kültürel ve teknolojik politikaların, istihdam stratejisinin, çağdaş bir eğitim sisteminin, toplumun bütününü kapsayacak sosyal koruma ve güvenlik sisteminin önemini ortaya çıkarmaktadır. Çalışmada, istihdam politikalarının sadece işsizliğin azaltılması için değil bilgi toplumuna uyum için de bir araç olacak şekilde kurgulanması gerektiği anlaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Bilgi Toplumu, Teknolojik Değişim, İşgücü, İstihdam, İşsizlik.

Abstract:
How the transformation to a knowledge society will create in terms of employment will affect Turkey and what measures should be taken are critical questions that need to be answered. Despite the positive approach that emphasizes that technological developments and the increase in usage in the knowledge society will cause employment losses in the short term, and that the unemployed can find new jobs by creating new jobs and employment opportunities in the long term, besides the negative approach that the demand for labor will decrease, causing employment losses and creating an unemployed mass. There are different approaches to the use of technology, such as labor-technology balance. Which of the different approaches will become functional for Turkey has been evaluated with the Integrated Systems Approach to Social Problems, which allows analysis without setting definite boundaries between the sub-fields of the social whole within the framework of holistic and multi-system interaction relations.
Within the framework of this approach, considering the economic situation, demographic structure and position of Turkey in its transformation into a knowledge society since the beginning of the 21st century, the current labor force, the appearance of employment and unemployment, and the relationship between growth and employment on a sectoral basis, employment risks, problems and adequacy of the labor force in the face of technology, automation and qualified labor force demand, and the contribution of the education system in this competence have been revealed. In addition, the adequacy of the system against the effects of the national employment strategy on the labor market and employment approach, income distribution and poverty level on the current social security system has been examined.
Turkey's fragile and unstable structure in the economy, technology use and production level, its position as an importer in technology, its appearance in international indicators and indices show that it is not at a sufficient level for transformation into a knowledge society. Considering the current education level, labor force quality and skill level of individuals in the employment distribution of Turkey, the transformation process does not create a significant change on labor force, employment and unemployment, when high technology and automation become widespread, the risk of losing their jobs in the face of qualified labor demand will increase, and new jobs will also emerge. It has been concluded that employment opportunities will decrease and unemployment will gradually increase.
Turkey's position in the transformation process reveals the importance of creating a new democratic environment, economic, social, cultural and technological policies to be implemented, employment strategy, a modern education system, and a social protection and security system that will encompass the entire society. In the study, it was understood that employment policies should be designed not only to reduce unemployment but also to be a tool for adaptation to the knowledge society.

Keywords: Knowledge Society, Technological Change, Labor, Employment, Unemployment.