Pasinler'de yetiştirilen Anadolu mandasının büyüme ve verim özellikleri
Growth and yield traits of Anatolian buffalo reared in Pasinler
Yazar: YÜCEL DEMİR
Danışman: PROF. DR. ÖMER AKBULUT
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Zootekni Ana Bilim Dalı / Hayvan Yetiştirme Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Doğrusal modeller = Linear models ; Doğrusal olmayan modeller = Nonlinear models

Özet:
Bu çalışma, Erzurum ili Pasinler ilçesi Epsemce köyünde yetiştiriciliği yapılan Anadolu mandalarının çeşitli verim özelliklerinin (büyüme, döl ve süt) belirlenmesi amacıyla yapılmıştır. Ayrıca süt verimine ve kompozisyona etkili bazı çevresel faktörlerin etkileri de araştırılmıştır. Araştırmanın materyalini 2012-2015 yılları arasında doğan 100 malağın ağırlık-yaş verileri ve 104 manda ineğinin süt verim kaydı oluşturmuştur. Erkek ve dişi malaklarda, ağırlığın yaşa göre değişimini en iyi açıklayan 3 doğrusal (Linear, Kuadratik ve Kübik) ve 5 doğrusal olmayan (Brody, Bertalanffy, Gompertz, Logistic ve Richards) büyüme modeli kullanılmıştır. Ağırlık-yaş kayıtlarından 4 farklı veri seti oluşturularak veriler analiz edilmiştir. En iyi modelin seçiminde, modellerden elde edilen belirleme katsayısı (R2) ve hata kareler ortalaması (HKO) istatistikleri kullanılmıştır. Ağırlık-yaş (gün) bireysel verilerin analizinde en iyi uyumu doğrusal modellerde her iki cinsiyette Kübik model vermiştir. Bu veri setinde en iyi uyumu sağlayan doğrusal olmayan model, erkek malaklarda Brody ve dişi malaklarda ise Bertalanffy modeli ile elde edilmiştir. Brody modeli ile tahminlenen A, B ve k parametreleri sırasıyla 385,53±19,847 kg, 0,915±0,0055 ve 0,001493±0,0001749/gün ve Bertalanffy modeli ile tahminlenen A, B ve k parametreleri sırasıyla 276,58±11,916 kg, 0,503±0,0058 ve 0,003066±0,0001846/gün olarak bulunmuştur. Bireysel analizlerde doğrusal modellerde R2 istatistiği bakımından modeller arasında herhangi bir farkın olmadığı (p=0,525) ve HKO bakımından ise modeller arasında önemli (p<0,001) bir farkın olduğu tespit edilmiştir. Doğrusal olmayan modellerde ise R2 istatistiği bakımından modeller arasında farkın çok önemli (p<0,001) ve HKO bakımından ise farkın önemsiz (p=0,137) olduğu görülmüştür. Ağırlık-yaş verilerinin birlikte analiz edildiği veri setinde R2 ve HKO istatistiklerine göre en iyi uyumu doğrusal modellerde Kübik ve doğrusal olmayan modellerde ise Richards modeli vermiştir. İnterpolasyonla hesaplanan her malağın aylık ağırlık-yaş (1, 3, 6, 9, 12, 18 ve 24 ay) verilerinin birlikte analizinde her iki cinsiyette en iyi model; doğrusal modellerde Kübik, doğrusal olmayan modellerde ise Brody ve Richards modelleri olmuştur. Ortalama aylık verilerden (IV. veri seti)  elde edilen bulgular interpolasyonla belirlenen aylık-yaş verileri ile aynı olmuştur. Tüm modellerde R2 istatistiği %80- %99,9 arasında oldukça yüksek bulunmuştur. İncelenen sürüde (Anadolu mandası) döl verim özelliklerine ait ortalama ve oransal değerler; ilkine malaklama yaşı 34,88±0,980 ay, malaklama aralığı 400,36±11,895 gün, gebelik süresi 318,60±3,721 gün, kuruda kalma süresi 178,90±12,56 gün, malaklama oranı %80 ve yaşama gücü %91,45 olarak bulunmuştur. Süt verim özelliklerinde laktasyon süresi 220,03±3,383 gün, laktasyon süt verimi 791,61±17,196 kg, toplam yağ verimi 53,78±1,429 kg, günlük süt verimi 3,57±0,056 kg ve günlük yağ verimi 0,242±0,0051 kg olarak belirlenmiştir. Ayrıca incelenen sürüde 597 süt örneğinde % yağ, % protein, % laktoz, % kuru madde, % yağsız kuru madde, yoğunluk ve somatik hücre sayısı (Log10SHS) sırasıyla %6,79±0,066, %4,29±0,019, %4,84±0,014, %16,83±0,059, %10,03±0,024, 1.0302±0,00008 gr/cm3 ve 4,90±0,018 hücre/ml olarak tespit edilmiştir. Süt ve süt içeriği özelliklerine yılların etkisi önemli (p<0,01) bulunmuştur. Pasinler ilçesinde manda sayısının ve süt verim özelliklerinin artırılmasına ve yaşam koşullarının iyileştirilmesine yönelik çalışmaların yapılmasının yararlı olacağı düşünülmektedir.

Abstract:
This study was carried out to determine the various yield traits (growth, progeny and milk) of Anatolian water buffaloes cultivated in Epsemce village of Pasinler district of Erzurum province. The effects of some environmental factors on milk yield and composition were also investigated. The material of the study consisted of weight-age data of 100 calves born between 2012-2015 and milk yield record of 104 water buffalo cows. In male and female calves, 3 linear (Linear, Quadratic and Cubic) and 5 non-linear (Brody, Bertalanffy, Gompertz, Logistic and Richards) growth models that best describe the change in weight by age were used. Data were analyzed by creating 4 different data sets from weight-age records. In the selection of the best model, the coefficient of determination (R2) and the mean of error squares (MSE) obtained from the models were used. In the analysis of individual data of weight-age (day), the best model was given to as cubic in both genders in linear models. In this data set, the non-linear model which provides the best model is obtained with Brody in male calves and Bertalanffy in female calves. The parameters A, B and k were estimated by the Brody model are 385,53±19,847 kg, 0,915±0,0055 and 0,001493±0,0001749/day, respectively, and the estimated parameters A, B and k with the Bertalanffy model was found 276,58±11,916 kg, 0,503±0,0058 and 0,003066±0,0001846/day, respectively. In individual analyzes, it was been identified that there was no difference (p=0,525) between linear models and R2 statistics in terms of models and a significant difference (p<0,001) between models in terms of MSE. In non-linear models, it was seen that the difference was very significant (p<0,001) between the models in respect of R2 statistics and the difference was not significant (p=0,103) in terms of MSE. In the data set where weight-age data were analysed together, the best fit according to the R2 and MSE statistics were in Cubic model in linear models and in Richards model in non-linear models. The best model of both genders in the analysis of monthly weight-age (1, 3, 6, 9, 12, 18 and 24 months) data of each calves calculated by interpolation; in the linear models Cubic and non-linear models were been Brody and Richards models. The data obtained from the average monthly data (IV. data set) were the same as the monthly-age data determined by interpolation. R2 statistics were found to be quite high between 80%-99,9% in all models. In the studied herd (Anatolian water buffalo), the average and proportionally values of the reproduction traits were found 34,88±0,980 months for age at first calving, 400,36±11,895 days for calving interval, 318,60±3,721 days for gestation length, 178,90±12,56 days for dry period, 80% for calving rate and 91.45% for survival rate. Milk yield traits have been determined lactation length 220,03±3,383 days, lactation milk yield 791,61±17,196 kg, total fat yield 53,78±1,429 kg, daily milk yield 3,57±0,056 kg and daily fat yield 0,242±0,0051 kg. Also in the herd examined, in 597 milk samples; % milk,% protein,% lactose,% dry matter,% fat-free dry matter, density and somatic cell count (Log10SCC) were identified 6,79±0,066%, 4,29±0,019%, 4,84±0,014%, 16,83±0,059%, 10,03±0,024%, 1.0302±0,00008 gr/cm3 and 4,90±0,018 cells/ml, respectively. The effect of years were found significant effect on milk and milk content traits (p<0,01). In Pasinler district, it is thought that it would be useful to conduct studies to increase the number of water buffaloes and milk yield and to improve the living conditions.