İlk beş asır fıkıh usulü literatüründe teklîfî hüküm terminolojisi
The terminology of al-ahkâm at-taklifiyya in the literature of usul al-fiqh: The first five centuries
Yazar: RECEP ÇETİNTAŞ
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM KÂFİ DÖNMEZ
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law
Dizin: Hüküm = Judgement ; Teklifi hüküm = Rules of responsibility ; İslam Hukuku = Islamic Law

Özet:
Kur'an ve hadislerdeki bazı ifadeler ile Hz. Peygamber'in uygulamalarından hareketle mükellefin fiilleriyle ilgili talebin kesin ve bağlayıcı olup olmaması bakımından hükümleri tasnif etme tasavvurunun sahabe ve tâbiûn döneminde ortaya çıktığı görülmektedir. Mesela Hz. Ali vitir namazının kılınmasının istendiğini ancak farz namaz kadar kesin ve bağlayıcı bir tarzda istenmediğini söylemiştir. Ümmü Atıyye kadınların cenaze namazlarına katılmalarının nehiy edildiğini ama bu nehyin haram gibi kesin ve bağlayıcı olmadığını belirtmiştir. İbn Abbas temettu' haccından bahsederken Allah'ın temettu' haccını kitabında ve peygamberinin sünnetinde emrettiğini fakat Mekke halkından başka insanlar için onu mübah kıldığını söylemiştir. Aynı tasavvuru tâbiûnun ifadelerinde de gözlemlemek mümkündür.
Bu tezimizde hükümlerin doğuş ve gelişim seyrini izlemek bakımından öncelikli olarak Kur'an ve sünnetin hükümlere esas teşkil eden ifadeleriyle sahabe ve tâbiûnun kullandıkları kavramlar tespit edilmeye çalışılmıştır.
 Mezheblerin teşekkül dönemine gelindiğinde başta Hanefî mezhebi olmak üzere mezheb imamları tarafından mükellefin fiillerinin talebin kesin olup olmaması bakımından bir ayırıma tabi tutulmaya başlandığı görülmektedir. Çalışmamızda mezheb imamlarının teklîfî hükümlere delalet eden ifadeleri de tespit edilerek ilk beş asır fıkıh usulü literatüründe teklîfî hükümlerle ilgili terminolojinin gelişim süreci ortaya konulmaya çalışılmıştır.

Abstract:
Applications starting from Koran and hadith and some explanations including The Prophet Muhammad's practices, the demand related to responsible for acts, in terms of whether it has been restrictive,  has been understood in the period of Sahabe and Tabiun. For example, Hazrat Ali  (Islamic caliph) said that Vitr Prayer was able  to carry out but, it s not a obligatory to cary out  compared to obligatory prayers, which are mandatory for Muslims. In another example,  Ummu Atiyye emphasized that ladies prohibited the funeral Prayers, however this rule was not mandatory to obey, like the things forbidden in definitive way. Ibn 'Abbās said "Allah revealed Ḥajj-at-Tamattu' in His book and in the tradition of His prophet and rendered it permissible for all the people except those living in Mecca". In the period of Tabiun, it is possible to observe the similar statements.
In this thesis, we tried to explain the facts used by Sahabe and Tabiun to make the emergence and devolopment of applications clear in conformity with Koran and Hadith.
Reaching the term of establisment of Sect's, firstly Hanafit sect is very decisive to understand whether responsible for acts are to be revealed and certain beheviours. In this studying, it has been revealed that opinions belonging to the sectarian imams and their period has been discussed extensively, which is beneficial to make it more understandable.