Sadruşşerîa'ya göre nübüvvet ve velâyet
According to Sadruşşerîa the prophethood and wilâyah
Yazar: MUSTAFA FAZIL ÖZDEMİR
Danışman: PROF. DR. MURAT SERDAR
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
14. yüzyıl müteahhir dönem kelâm âlimlerinden Sadruşşerîa es-Sânî özgün eserler kaleme almış bir âlimdir. Daha çok usul-ü fıkıh alanındaki eserleri ile tanınan müellif, kendisine kadar ulaşan akli ve nakli ilimlerde bir "ta'dil/düzenleme" yapmak istemiş; mantık, astronomi ve kelâm alanlarında ta'dil yapmaya muvaffak olmuştur. Ona göre kelâm ilmi kelâm-ı ilâhi'den münbittir, bu yüzden şerefli bir ilimdir. Ayrıca Fatiha sûresi Kur'ân'ın bütün konularını içerisinde barındırır. Bu sebeple Şerhu Ta'dîli'l-Ulûm adlı eserinde daha önce görülmemiş bir biçimde kelâm ilminin konularını Fatiha Sûresinin ayet sayısına muvafık olacak şekilde yedi kısma ayırmıştır. Kitabın son bölümünde "kendisine nimet verilenler" başlığı altında nübüvvet ve velâyet meselelerine temas etmiştir. Önceleri Allah'ın sevgili kulu anlamından başka özel bir anlam taşımayan velî kavramı, hicri üçüncü asır sonrasında anlam değişikliğine uğrayarak, Allah'ın dualarını reddetmeyeceği seçilmiş kişi anlamında kullanılmaya başlanmış, dolayısıyla özel bir zümreyi niteler hale gelmiştir. Bu durum nebî ile velî kavramları arasında nasıl bir ilişkinin bulunduğu sorusunun sorulmasına sebep olarak her iki kavramın da sorgulanmasına yol açmıştır. Velî kavramı mutasavvıflar tarafından kullanılan anlamıyla meşhur olmuş, sonraki bazı âlimler tarafından da bu kullanım benimsenmiştir. Velâyet teorisi ve velî'nin konumu tartışılırken peygamberlerin ismet sıfatının kapsamı, zellenin mahiyeti, mucize çeşitleri, mucize ve kerâmet arasındaki ilişki, kerâmet dışındaki olağanüstü olaylar, velî'nin özellikleri gibi sorular gündeme gelmiştir. Sadruşşerîa bu kavramlar arasındaki farklı ve ortak yönlere değinmekle beraber, kavramları mahiyetleri açısından detaylıca incelemeye tâbi tutmuştur. Çalışmamızın amacı Sadruşşerîa'nın nübüvvet ve velâyet ile ilgili görüşlerini tespit etmektir. Bu çalışmada önce nübüvvet ve velâyet ile ilgili kavramlar incelenmiş, sonrasında Sadruşşerîa'nın konu ile ilgili görüşlerine değinilmiştir.

Abstract:
One of the 14th century later theological scholars, Sadrush al-Shari'a al-Sānī is a scholar who wrote original works. Known mostly for his works in the field of usul al-fiqh, the author wanted to make a "ta'dil/regulation" in the rational and transplanted sciences that had reached him and succeeded in making ta'dil in the fields of logic, astronomy and kalam. According to him, the science of kalam is derived from kalām al-'ilāhi and is therefore an honorable science. In addition, the Fatiha sūrah contains all the subjects of the Qur'an. For this reason, in his work Sharḥ Ta'dīl al-Ulūm, he unprecedentedly divided the subjects of the science of kalām into seven parts in accordance with the number of verses of Sūrah Fatiha. In the last part of the book, he touched upon the issues of prophethood and guardianship under the title of "those who have been blessed". The concept of wali, which previously had no special meaning other than the meaning of Allah's beloved servant, underwent a change in meaning after the third century of Hijri and began to be used in the sense of a chosen person whose prayers would not be rejected by Allah, and thus came to characterize a special group of people. This led to the question of what kind of a relationship existed between the concepts of nabi and wali and led to the questioning of both concepts. The term wali became famous in the sense used by the Sufis, and this usage was adopted by some later scholars. While discussing the theory of wilāyah and the position of the wali, the scope of the prophets' attribute of ismat, the essence of the attribute, the types of miracles, and the relationship between miracles and miracles.