Afganistan'da ordu ve siyaset ilişkisi
The relationship between the army and politics in Afghanistan
Yazar: FAZEL AHMAD ANDARABI
Danışman: PROF. DR. HÜSAMETTİN İNAÇ
Kütahya Dumlupınar Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
AAfganistan, Ordunun siyasette etkili olduğu ve aktif rol oynadığı bir ülke olarak bilinmektedir. Ordunun siyasi güce sahip olması tarihsel olarak, 1747'de Ahmed Şah Abdali tarafından Afganistan'ın kurulmasına kadar uzanmaktadır. Nadir Afşar'ın Ordusunda "Saray muhafızı" olarak görev yapan Ahmed Şah Abdali, Haziran 1747'de Nadir Şah'ın öldürülmesinden sonra, askeri bir kişilik olarak bazı saray soyluları tarafından Afganistan'ın ilk kralı olarak seçilmektedir. O zamandan beri Ordu, ülke siyasetiyle her zaman yakın bir ilişki içinde olmuştur. Afganistan'da 1960'dan 1990'a kadar Ordu doğrudan siyasete karışmış ve 1973'te Muhammed Davud Han'ın liderliğinde, Muhammed Zahir Şah'ın kraliyet sistemini kansız bir darbeyle devirmiş ve bu sayede ülke tarihinde ilk kez cumhuriyet rejimini kurulmuştur. Daha sonra, Muhammed Davud Han'ın öldürülmesine yol açan 1978 kanlı darbesi sırasında Ordu, Davud rejimini devirdi ve Demokratik Halk Partisi'ni iktidara getirdi. Aynı şekilde silahlı kuvvetler, özellikle Sovyet birliklerinin Afganistan'dan çekilmesinden sonra 1991 yılının başlarına kadar isyanları bastırmak ve dış tehditlerle başa çıkmak için siyasi gücü güçlendirmek için aktif bir rol oynamıştır. Ancak Mücahitlerin zaferi ile birlikte, modern Ordunsun dağılmasına neden olmuştur. Bu çalışmada tarihsel olarak Afgan Ordusunu anlatmakla birlikte Afganistan siyasetinde en önemli ve ilgi çekici konulardan biri olan Ordunun ülke siyasetine dâhil olmasına yol açan faktörleri, motivasyonları ve müdahale düzeyini üzerinde yoğunlaşmıştır.
Anahtar Kelimeler: Afgan Ordusu, Askeri Darbe, Aşiretler, Cumhuriyet Rejimi, Siyaset

Abstract:
Afghanistan is a country which has been prominently known by the fact that the army is influential over the politics strongly and plays very significant role in shaping the political implementations and decisions severely. From the historical perspective, the political power of the army depends upon the period of period when the Ahmad Shah Abdali has established Afghanistan in 1747. Ahmad Shah Abdali who served as the court guardian under the authority of Nadir Afshar, after his death in June 1747, has been elected as the first king of the Afghanistan by some nobles and governing elites. Since then, the army became directly relevant with the current policy because Ahmad Shah Abdali had military aspect and personality.  As a matter of fact, the Afghan army had intervened directly into the politics between 1960 and 1990 and overthrown the royalty system of Mohamed Zahir Shah by means of the bloodless coup under the leadership of Mohamed Davud Han in 1973. As a result of this intervention, that is the first time in Afghan history a kind of modern republican regime had been established. Later on, in 1978, the army overthrown the existing Davud regime by killing him and put the Democratic People Party into the power. In similar way, the armed forces have played very important role in suppressing the civil insurrections and in tackling with the external threats and in empowering the existing political body. In this context, this study has been focused on the factors, motivations and the level/frequency of the military interventions in Afghanistan historically in line with the historical development process of the Afghan army.
Keywords: Afghan Army, Military Coup D'état, Politics,  Republican Regime, Tribes