Çevre etiği bağlamında çevre sorunlarına bakmak: Halk ve öğrenciler neler düşünüyor
Looking at environmental problems in the context of environmental ethics: What do the public and students think
Yazar: PELİN ÇALIŞ
Danışman: PROF. DR. FİLİZ KABAPINAR
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Kimya Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ekoloji = Ecology ; Çevre = Environment ; Çevre etiği = Environmental ethic ; Çevre eğitimi = Environmental education ; Çevre sorunları = Environmental problems ; İnsan doğa ilişkisi = Human nature relations

Özet:
Yaşadığımız çevre gün geçtikçe daha fazla tahribata uğramaktadır. İnsanlığın çevreye olan 
zararları nedeniyle çevrenin kendini yenileme gücü azalmaktadır. Doğanın kendini 
yenileme gücünün azalması tüm bireyleri etkilemektedir. Bu nedenle de bireylerin, 
toplumların ve ilgili tarafların harekete geçmesi büyük bir önem arz etmektedir. Bu 
noktada çevre tahribatının önlenebilmesinde, her bir bireyin, doğayı geri dönüşü imkânsız
büyük tehlikelerden koruyarak, sürdürülebilir bir yaşam anlayışı içerisinde olarak
sağlayabilmesiyle mümkün olabilmektedir. Bu bakımdan doğru adımlar atarak bireysel 
daha sonrasında toplumsal olarak olumlu değişimler sağlamak önemlidir. 
İnsanlık var oluşundan itibaren doğa ile iç içe olan bir varlıktır. Bu iç içeliği temelinde bir 
bakıma doğaya olan ihtiyaçtan kaynaklanmaktadır. Bu durum beslenme, barınma, güvenlik 
gibi hayati olan ihtiyaçların temelini oluşturmaktadır. İnsanın var olabilmesinin temelini 
sağlayan doğa, kendi kendine var olabilmesi ile kendini eşsiz, biricik ve özel kılmaktadır. 
Doğa, kendi kendini yenileyebilir, geliştirebilir ve kendi en mükemmel şekilde yine 
kendisinin karşılayabileceği, mucizevi bir sistemdir. Fakat insanoğlu bunun karşısında 
kendi kendine yeterli gelememektedir. Temiz suya, havaya, toprağa ihtiyacı fazladır. 
Yaşamı doğaya bağlı olan bir varlık olarak insan, doğaya gün geçtikçe daha da fazla zarar 
vermektedir.
İnsan ve doğa arasındaki ilişkiye bilimsel ya da teknolojik açıdan bakmanın yanı sıra 
felsefik ve etik bağlamda sorgulama yapmamız gerekmektedir. Bu sorgulama 
sistematiğinde ise çevre etiği kavramı karşımıza çıkmaktadır. Çevre etiği sistematiği doğa 
ile insan arasındaki ilişkiye farklı ve çok boyutlu bakış açısı ile incelemeye çalışmaktadır. 
Bu bakış açısı ile insanın doğa ile arasındaki ilişkinin hangi boyutta ve nasıl olduğunu bize 
göstermektedir. Bu boyut ile çevre sorunlarının çözülebilmesine yardımcı olabilmektedir. 
Bu çalışmanın temel amacını ise, halkın ve üniversite öğrencilerinin çevre sorunlarına dair 
düşüncelerinin çevre etiği bağlamında incelenmesini içermektedir. Bu amaç sonucunda 
çevre etiği bağlamında hangi noktada olduğumuz bizi bu sorunların kaynağına ve 
çözümüne ulaşabilmemizi sağlayabilecektir. Böylece çevre sorunlarına karşı bireysel 
düşüncelerin neler olduğu; bu düşüncelerden yola çıkarak çevre eğitiminin öneminin
ortaya çıkarılması sağlanabilecektir. Bu amaç doğrultusunda örneklem; 2019-2020 
V
akademik öğretim yılında farklı bölümlerde ve üniversitelerde öğrenim gören 100 
yükseköğretim öğrencisi ile halktan 100 birey olmak üzere toplamda 200 katılımcıdan 
oluşmaktadır. Araştırma, öğrencilerin ve halkın çevre etiği bağlamında çevre sorunlarına 
karşı düşüncelerinin belirlenmesi adına nitel araştırma yöntem ve tekniklerinden durum 
çalışması desenine göre düzenlenmiştir. Araştırma verileri açık uçlu sorulardan 
oluşturulmuş olan yarı yapılandırılmış görüşme formlarından oluşmaktadır. Bu yarı 
yapılandırılmış görüşme formlarında açık uçlu sorulardan oluşmuş anket kullanılmıştır. 
Anketlerin çözümlenmesinde ise içerik analizi tekniğine uygun olarak çalışılmıştır. Yarı 
yapılandırılmış görüşme formlarında, konu amacı doğrultusunda; Halkın ve üniversite 
öğrencilerinin; 
Çevre ile ilgili farkındalık seviyelerini ve aldıkları önlemleri 
Benimsedikleri çevre etiği anlayışı/yaklaşım türünü
Halkın ve üniversite öğrencileri arasındaki farklıların neler olduğuna dair cevaplar 
aranması amaçlanmaktadır.
Araştırma bulgularında, yükseköğretim öğrencileri ve halkın çevre etiği bağlamında çevre 
sorunları ile ilgili düşüncelerinde; biyosentrik yaklaşım türüne yakın olduklarını 
göstermektedir. Halkın ve üniversite öğrencileri arasında ise çevre etiği türünde benzerlik 
olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bulguların sonucunda, çevre eğitimine dair bazı önerilerde 
bulunulmaktadır.

Abstract:
The environment we live in is getting more and more damaged day by day. The selfrenewal power of the environment is decreasing due to the harms of humanity to the 
environment. The decrease in nature's power to renew itself affects all individuals. For this 
reason, it is of great importance that individuals, societies and interested parties take 
action. At this point, prevention of environmental destruction is only possible if each 
individual can protect nature from irreversible great dangers and provide it with a 
sustainable life understanding. In this respect, it is important to take the right steps to 
provide positive changes individually and then socially.
Humanity is a being that is intertwined with nature since its existence. On the basis of this 
intertwining, in a way, it arises from the need for nature. This situation forms the basis of 
vital needs such as nutrition, shelter and security. Nature, which provides the basis for 
human existence, makes itself unique, unique and special with its own existence. Nature is 
a great, miraculous system that can renew itself, develop and meet its own needs in the 
most perfect way. But human beings are not self-sufficient in the face of it. It needs clean 
water, clean air and clean soil. As a being whose life depends on nature, man is harming 
nature more and more day by day.
In addition to looking at the relationship between human and nature from a scientific or 
technological point of view, we need to make inquiries in a philosophical and ethical 
context. In this systematic of inquiry, the concept of environmental ethics emerges. 
Environmental ethics systematics tries to examine the relationship between nature and 
human with a different and multidimensional perspective. With this point of view, it shows 
us what dimension and how the relationship between man and nature is. With this 
dimension, it can help to solve environmental problems.
The main purpose of this study is to examine the thoughts of the public and university 
students on environmental problems in the context of environmental ethics. In this context, 
it is aimed to evaluate the perspectives of the public and students on environmental 
problems and to determine the point they are based on in environmental ethics. As a result 
of this purpose, it will enable us to reach the source and solution of environmental 
VII
problems, at which point we are in the context of environmental ethics. Thus, it will be 
possible to reveal the individual thoughts about environmental problems and the 
importance of environmental education based on these thoughts. For this purpose, the 
sample; It consists of 100 higher education students studying at different departments and 
universities in the 2019-2020 academic year, and a total of 200 participants, 100 
individuals from the public. The research was organized according to the case study 
pattern, which is one of the qualitative research methods and techniques, in order to 
determine the thoughts of the students and the public against environmental problems in 
the context of environmental ethics. The research data consists of semi-structured 
interview forms formed from open-ended questions. A questionnaire consisting of openended questions was used in these semi-structured interview forms. In the analysis of the 
questionnaires, the content analysis technique was used. In semi-structured interview 
forms, in line with the purpose of the subject; The public and university students;
Environmental awareness levels and the measures they take
The type of environmental ethics understanding/approach they adopt
It is aimed to seek answers about what are the differences between the public and 
university students.
In the research findings, in the thoughts of higher education students and the public about 
environmental problems in the context of environmental ethics; shows that they are close 
to the biocentric approach type. It has been concluded that there is a similarity in the type 
of environmental ethics between the public and university students. As a result of the 
findings, some suggestions are made about environmental education.