İçtihatta meşruiyet arayışları: Muaz hadisi
The legitimacy quests in ijtihad: Muadh hadith
Yazar: ERTUĞRUL TÜLEKOĞLU
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN HANSU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Hadis Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Din = Religion
Dizin: Hadis = Hadith ; Kıyas = Comparison ; Muaz bin Cebel = Muaz bin Cebel ; İslam Hukuku = Islamic Law ; İslamiyet = Islam ; İçtihatlar = Judicial decisions

Özet:
İslam hukukunda hükme ulaşma usûlü olarak ictihad kavramı ve kapsamı üzerinde bazı tartışmalar vardır. Bu tartışmanın izlerine ilk nesil sahâbeden itibaren rastlanır. Ancak fıkıh usulünde tartışmanın ortaya çıktığı esas nokta ictihadda re'y kullanımı ve ictihadın meşru hali olarak sunulan kıyas teorisidir. Bu tartışmanın bir sonucu olarak kıyasın meşru olduğunu savunan fıkıh âlimleri Kur'ân ve sünnetten dayanaklar getirerek teorilerinin meşru olduğunu ispatlamaya çalışmışlardır. Fıkıh âlimleri bu kapsamda Muâz b. Cebel'den nakledilen hadisi de delil olarak kullanmışlardır. Hadisi dayanak olarak kullanan fıkıh âlimleri bu hadisi delil olmaya elverişli kabul etse de hadisin senedi hakkında hadis âlimlerinin eleştirileri vardır.
Hadis âlimleri senedinde yer alan ashâb-ı Muâz ve Hâris b. Amr'ın meçhul olması; isnadındaki kopukluk gibi sebeplerle hadisi zayıf kabul etseler de, fıkıh âlimleri bu rivayetin makbul olduğunu iddia etmiştir. Söz konusu Muâz hadisini delil olarak kullanan fıkıh âlimleri, hadis âlimlerinin bu eleştirilerine karşı bazı cevaplar vermişlerdir. Bu cevapların başında bu hadisin metninin kabul ile karşılandığı (telakki bi'l kabul) iddiası gelmektedir. 
Bu çalışmada Muâz hadisi sened ve metin açısından incelenmiş ve sıhhati tespit edilmiştir. Ayrıca fıkıh âlimlerinin bu hadisi tarihten günümüze delil olarak kullandığı konular tespit edilmiştir. Bu çalışma neticesinde Muâz hadisinin sened açısından zayıf bir hadis olsa da metnini destekleyen haberlerin bulunması sebebiyle hasen ve makbul mertebesine yükseldiği ortaya çıkmıştır.

Abstract:
There're several debates on the scope of the ijtihad term and the ijtihad which is a way of achieving determination in Islamic law. From the first companions to this century, people have come across the traces of that debate. However, the main point that the debate on jurisprudence comes up is the comparative theory offered as the use of re'y in ijtihad and legitimate way of ijtihad. As a result of that debate, canon law scholars defending that comparison is legitimate have tried to prove that their theory is legitimate by showing evidences from Kur'ân and sunnah. In this context, they also used the hadith transfered from Muadh b. Cebel as a proof. Even if the canon law scholars using hadith as a proof accept that this hadith is convenient to be proof, there're critiques of hadith scholars about the muniment of hadith.
Even if being unknown of Ashab-ı Muadh and Haris b. Amr takes part in muniment of hadith scholars is seen weak due to the disconnection in hadith sanad, canon law scholars claim that this rumor is acceptable. Canon law scholars using Muadh hadith as an evidence answered to the critiques of hadith scholars. At the beginning of these responses, there comes the assertion that the text of the hadith was accepted (telakki bi'l kabul).
In this study, Muadh was examined and sturdiness was detected in terms of muniment of hadith and text. Furthermore, it's detected that canon law scholars used this hadith as an evidence in some topics. At the end of this study, even if Muadh hadith is a weak hadith in terms of muniment, its acceptence comes up because there're news that support its text.