Otizm spektrum bozukluğu olan, disleksili ve tipik gelişim gösteren bireylerin ortak dikkat, yürütücü işlevler ve zihin kuramı becerilerinin göz izleme yöntemi ile karşılaştırılması
The comparison of the joint attention, executive functions, and theory of mind skills of individuals with autism spectrum disorder, dyslexia, and typical development using eye-tracking method
Yazar: GÜLCE ALEV SAVTAK
Danışman: PROF. DR. ŞÜKRÜ TORUN
Anadolu Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Dil ve Konuşma Terapistliği Ana Bilim Dalı / Dil ve Konuşma Terapisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Dikkat = Attention ; Disleksi = Dyslexia ; Göz izleme = Eye tracking ; Otistik bozukluklar = Autistic disorder ; Otizm spektrum bozukluğu = Autism spectrum disorder ; Yönetici işlevler = Executive functions ; Zihin kuramı = Theory of mind

Özet:
Bu araştırmanın genel amacı otizm spektrum bozukluğu (OSB) ve disleksi tanısı almış çocukların tipik gelişim gösteren (TGG) çocuklardan ortak dikkat, yürütücü işlevler ve zihin kuramı becerileri açısından nasıl farklılaştığını gözlemlemektir. Bu bağlamda çocukların göz izleme verileri, ilk odaklanma zamanı, toplam odaklanma süresi, sözel olmayan problem çözme ve tepki hızı gibi değişkenler incelenerek karşılaştırılmıştır.
Bu amaçla 15 OSB tanılı, 15 disleksi, 15 NGG çocuktan veri toplanmıştır. Wechsler Çocuklar için Zeka Ölçeği IV (WÇZÖ-IV), Sally-Ann Testi, Çocukluk Çağı Ortak Dikkat Değerlendirme Ölçeği (ÇÇODDÖ) ve göz izleme teknolojisi kullanılarak hazırlanan yazılımdan elde edilen veriler grup içi ve gruplar arası karşılaştırılmıştır.
Yapılan analizler doğrultusunda araştırmacı tarafından geliştirilen deney düzeneği ile elde edilen skorların, katılımcı çocukların ortak dikkat, yürütücü işlevler ve zihin kuramı becerilerine ilişkin objektif testlerle elde edilen skorları için istatistiksel olarak anlamlı derecede açıklama gücüne sahip oldukları sonucuna varılmıştır. Aynı zamanda zeka seviyeleri açısından eşitlenmiş olsalar da gruplar arası ortak dikkat, yürütücü işlev ve zihin kuramı becerilerinde de anlamlı farklılıklar gözlenmiştir.

Abstract:
The main purpose of this study is to observe how children diagnosed with autism spectrum disorder (ASD) and dyslexia differ from typically developing children (ND) in terms of joint attention, executive functions and theory of mind skills. In this context, children's eye tracking data were compared by examining variables such as initial focusing time, total focusing time, non-verbal problem solving and reaction speed.
For this purpose, data were collected from 15 children with ASD, 15 dyslexia and 15 ND children. Data obtained from the software prepared by using Wechsler Intelligence Scale for Children IV, Sally-Ann Test, Childhood Joint Attention Assessment Scale and eye tracking technology were compared within and between groups.
In line with the analyzes made, it was concluded that the scores obtained with the experimental setup developed by the researcher had statistically significant explanatory power for the scores obtained with objective tests on joint attention, executive functions and theory of mind skills of the participating children. At the same time, although they were equal in terms of intelligence levels, significant differences were observed in joint attention, executive function and theory of mind skills between groups.