Harezm Türkçesiyle yazılmış dinî ahlakî eserlerde Arapça dinî kavramlar
Arabic religious concept in religious moral works written in Kharezm  Turkish
Yazar: FATMA ELAZHARY
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞE AYDIN
Sakarya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Ahlak = Morality ; Arapça = Arabic ; Dini eserler = Religious objects ; Dini kavramlar = Religious concepts ; Harezmce = Khwarazm language ; Kavramlar = Concepts ; İslamiyet = Islam

Özet:
" Harezm Türkçesiyle Yazılmış Dinî Ahlakî Eserlerde Arapça Dinî Kavramlar" adlı çalışmanın maksadı dinî kavram bakımından Arapçanın Türkçeye olan etkisi teşkil etmekte olup söz konusu etki Harezm Türkçesiyle yazılan eserlerin en mühimlerinden olan Ḳıṣāṣüʼl-Enbiyā,  Nehcü'l-Ferādīs, Satır arası Kur'an Tercümesi, Mu'înü'l-Mürîd çerçevesinde gösterilmeye çalışılacaktır. Temel dinî kavramlar belirlenip bir tasnife tabi tutulmakta, bu tasnife göre kavramlar sıralanmakta ve eserlerde geçtikleri yerlerden birer örnek verilerek anlamları izah edilmektedir. Akabinde eserlerdeki imlâ ile Arapça orijinal yazım biçimleri mukayese edilerek farklılıklar ortaya koyulmaktadır. Karahanlı döneminde Satuk Buğra Han hükümdarlığı zamanında, Türklerin kitleler halinde İslam'a girmesiyle birlikte Arap alfabesi kullanılmaya başlanmıştır. Türkler yeni din kural ve emirlerini ana kaynaklarından öğrenmek amacıyla Arapçaya çok önem vermişlerdir. Türkler bir yandan yeni dinin dili olan Arapçayı öğrenirken bir yandan da topluma İslam'ı anlatmak ve aktarmak amacıyla çeşitli eserler yazmışlardır. Dolayısıyla farklı dil ailesine mensup olan Arapça, Harezm Türkçesine etkide bulunmuştur. Böyle bir incelemenin tercih edilmesinin iki temel sebebi vardır: Birincisi, yazı dili olarak geçiş Türkçesi de sayılan Harezm Türkçesinin, hem coğrafyası hem dönemi bakımından olsa gerek içerisinde temel konuları dine dair çalışmalar olan eserlerin fazlaca bulunması hasebiyle bize dinî açıdan bol kavram alanı tespit ettireceğini düşünmemiz, diğeri ise Arapçanın Kur'an dili olması neticesinde İslam coğrafyasındaki dillere birincil olarak dinî terminoloji bakımından tesirde bulunmasıdır.  Bu çalışma, Harezm Türkçesiyle yazılmış Dinî Ahlakî eserlerdeki Arapça dinî kavramları tespit etmektedir ve bu sayede Türkoloji Bölümünde okuyan öğrencilere kaynak teşkil etmesi amaçlanmaktadır.

Abstract:
The aim of the study called "Arabic Religious Concept in Religious Moral Works Written in Khwarezm  Turkish" will be shown to try one of the most important works written in Khwarezm Turkish, Kısasuʼl Enbiya, Nehcuʼl- Feradis, Translation of the Qurʼan between the lines, Muʼinuʼl-Murid since Arabic constitutes an important influence on Turkish in terms of religios concept. The basic religious concepts are determined and subjected to a clasification, the concepts are listed according to this clasisfication and their meaming is given by giving examples in the places where they pass in the works.  Then, the spelling and Arabic orijinal spelling forms are compared and the differences are revealed. In Karahalı period in time reign Satuk Burgra Khan teh Arabic alphabet began to be used when the Turks entered Islam in masses. The Turks gave great importance to Arabic in order to learn teh new religicusrules and learning Arabic, the language of their mew religion, wrote various works in order to explain and convey Islam to society. Tharefore, Arabic, whichbelangs to a diffarents language family, had an impact on Khwarezm Turkish.. There are two main reasons why such an examination should be preferred. Firstly, we think that khwarezm Turkish, which is aslo considered as the transitianal Turkish as a witten language, will make us determine the abundant consept area in terms of religion, both in term of its geography and its period, as well as the studies on which the basic subjections are religious , the other is that Arabic is the Quranic language. It is primarily influenced in terms of religious terminology to languages in Islamic geography. This study identifies Arabic religious concepts in religious moral works written in Khwarezm Turkish and in this way, it is aimed to be a resource for the students studying in Turcology Department.