Çekte muhatap ve muhatabın sorumluluğu
The responsibilities of drawees in regards to cheques
Yazar: FEDAİ CANATAN
Danışman: PROF. DR. SÜHEYL DONAY
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Mali Hukuk Ana Bilim Dalı / Mali Hukuk Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Sorumluluk = Responsibility ; Uyuşmazlık = Incompatibility ; Çek Kanunu = Law of Cheques ; Çekler = Cheques

Özet:
Genel olarak bir ödeme aracı olan ve kıymetli evrak niteliği taşıyan çek ülkemizde giderek yaygınlaşan bir uygulamanın konusudur. Çek kullanımının yaygınlaşmasında görülen bu gelişme çekin esas olan "ödeme aracı" fonksiyonunun bertaraf edilerek genellikle bir "kredi aracı" olarak kullanılmaya başlandığı son zamanlarda daha fazla gözlemlenmektedir.Belirtmek gerekir ki gerek 3167 Sayılı Çek Kanunundaki yetersizliklerden, gerek çekin esas fonksiyonundan saptırılarak kullanılmasından gerekse başkaca sebeplerden çeşitli uyuşmazlıklar ortaya çıkmış ve bu uyuşmazlıklar giderek artmıştır.Artan bu uyuşmazlıkların çözümü noktasında nihayet 5941 sayılı yeni Çek Kanununu kanun koyucu tarafından kabul edilerek, 20.12.2009 tarihinde yürürlüğe konulmuştur. 5941 sayılı Çek Kanunu ile çek defterlerinin içerikleri, çek düzenlenmesi, kullanımı, çek hamillerinin korunmaları ve kayıt dışı ekonominin denetim altına alınması önlemlerine katkıda bulunmaya ilişkin esaslar getirilmiştir. Bununla beraber çekin karşılıksız çıkması ve belirlenen diğer yükümlülüklere aykırılık hallerinde ilgililer hakkında uygulanacak yaptırımlar düzenlenmiştir.Bu çalışmada, 3167 sayılı Çekle Ödemelerin Düzenlenmesi ve Çek Hamillerinin Korunması Hakkında Kanun ve 5941 sayılı Çek Kanununa muhalefetin önemli bir bölümünü teşkil eden "Çekte muhatap ve Muhatabın Sorumluluğu" konusu detaylarıyla incelenmiştir.Çalışma konusu dört bölüm halinde ele alınmıştır. Birinci bölümde çek hakkında genel açıklamalar yapılmıştır. İkinci bölümde bankanın araştırma yükümlülüğü, çek hesapları ve çek defterleri, üçüncü bölümde çekin ödenmesi ve ödenmemesi ve dördüncü bölümde ise bankaların bildirim yükümlülüğü incelenecektir.Kamuoyunca sıklıkla ifade edildiği gibi, teminatsız ve seçici olmaksızın çek koçanı alabilmenin ve karşılığını bulundurmaksızın cömertçe kullanma alışkanlığının yaygınlaşmasının sonucunda ticari hayatı neredeyse durma noktasına getirdiği bir dönemde, bu çalışmanın çek uyuşmazlıklarının çözümüne katkıda bulunması ümit edilmektedir.

Abstract:
The use of the cheque, which essentially has the status of both a means of payment and a commercial paper, has become increasingly widespread in Turkey. In recent years, however, there has been more and more evidence that, at the same time as the use of cheques has expanded, people have dispensed with using cheques as a means of payment and have started using them as a means of credit.It should be emphasised that various kinds of cheque dispute have emerged and that such disputes are on the increase, a situation caused by deficiencies in Law No. 3167 on Cheques, by people using cheques in a manner that deviates from their basic function, and by other factors.A solution to this rise in disputes eventually came when the legislature approved a new Cheque Law (No. 5941), which came into force on 20 December 2009. The new Cheque Law established basic principles that should help to regulate the contents of chequebooks, the drafting and use of cheques and the protection of bearers, as well as to control the underground economy. At the same time, the Law brought with it various measures to deal with the case of dud cheques and additional situations where the other obligations set out have not been met.The present study offers a detailed examination of the subject of `The Cheque Drawee and the Responsibilities of the Drawee?, which constitutes an important part of Law No. 3167 on `Arrangement of Payments by Cheque and Protection of Cheque Bearers? and which had been at variance with Cheque Law No. 5941.This subject is handled in four sections. The first section provides general explanations related to the cheque, while the second section deals with the cheque drawee in general terms. The third and fourth sections examine the responsibilities of the drawee, with a special focus on the responsibilities of the drawee bank with respect to forged and altered cheques.Nowadays, the complaint is often heard that issuing chequebooks in an indiscriminate manner, without any safeguard being provided, has encouraged an increasing number of people to make liberal use of cheques even when they do not possess the necessary funds, a situation which has brought commercial life to a practical standstill. In view of this, it can only be hoped that this study will contribute to a solution to cheque disputes.