Davranışçılık ekolünün dine yaklaşımı
The approach of behaviorism to religion
Yazar: MUAMMER CENGİL
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN PEKER
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2002
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Davranışçılık = Behaviourism ; Din psikolojisi = Religious psychology

Özet:
152 ÖZET Davranışçılık ekolünün dine yaklaşımım ele aldığımız bu çalışmamız teorik ve uygulama olmak üzere iki bölümden oluşmuştur. Konunun önemi, problem ve amaç, hipotezler, araştırmanın sınırları, ilgili yayın ve araştırmalar ve yöntem "Giriş" bölümünde ele alınmıştır. Çalışmamızın teorik kısmını oluşturan "Birinci Bölüm'*de, psikolojinin gelişmesi ve davranışçılık ekolünün ortaya çıkışı ve davranışçılık ekolünün temel kavranılan; "İkinci Bölüm"de ise davranışçılık ekolünün dine yaklaşımı, dini davranışın menşei ve insan davranışlarının kontrolünde dinin rolü ele alınmıştır. Araştırmanın uygulama kısmı ise "Üçüncü. Bölüm"de ele alınmıştır. Bu bölümde çocuğun dini davranışlarıyla ilgili bulguların davranışçılık kuramı açısından tahlili yapılmıştır. Uygulama Çorum ili Mimar Sinan, ve Mehmet Akif Ersoy İlköğretim Okulları S. ve 6. sanata okuyan toplam 300 denek grubuna uygulanmıştır. Ankette elde ettiğimiz verileri SPSS istatistik programında değerlendirerek, frekans ve yüzdeleri tesbit edilip tablolar oluşturulmuştur. Gerekli yerlerde bağımlı değişken ve bağımsız değişkenlerin anlamlılık ilişkilerinin ölçüldüğü çapraz tablolar hazırlanmış ve burada chi-kare testi uygulanmıştır. Anlamlılık düzeyini belirleyebilmek için P< 0.05 olarak kabul edilmiştir. Ankette davranışçı öğrenme kuramına göre çocuğun dini davranışlarının tahlifini yapabilmek için bir kısmı standart, bir kısmı ise konunun özelliğine göre olmak üzere çeşidi değişkenler belirlenmiştir. Verilerin analizinde elde edilen sonuçlar tablolar halinde ve yorumlarıyla birlikte "Bulgular ve Yorumlar'' bölümünde verilmiştir. Buna göre bu araştırmada elde edilen bulgular, maddeler halinde şöylece özetlenebilir: 1 İbadetlerini yerine getiren, anne-babalar çocuklarının da kendileri, gibi İbadetleri yerine getirmeleri konusunda onlarla ilgilenmekte ve onları teşvik etmektedirler.153 2. Ailede verilen ödülün türü ile etkisi arasında istatistiksel olarak önemli bir ilişki vardır. 3. Ailede verilen ödülün oranı ile etkisi arasında istatistiksel olarak önemli bir ilişki görülmemektedir. 4. Ailede verilen cezanın türü ile etkisi arasında istatistiksel olarak önemli bir ilişki saptanmışta:. 5. Ailede verilen cezanın oram ile etkisi arasında istatistiksel olarak önemli bir ilişki bulunamamıştır. 6. Cami hocası veya özel hocadan alman ödülün türü ile etkisi arasında istatistiksel olarak önemli bir ilişki belirlenmiştir. 7. Cami hocası veya özel hocadan alınan ödülün oram ile etkisi arasında istatistiksel olarak önemli bir ilişki tespit edilememiştir. 8. Cami hocası, veya özel hocadan alınan cezanın türü ile etkisi arasında istatistiksel olarak önemli bir ilişki bulunmuştur. 9. Cami hocası veya özel hocadan alınan cezanın oranı ile etkisi arasında istatistiksel olarak önemli bir ilişki bulunmamaktadır. lÖ.Çevredeki dindar insanların veya din görevlerinin olumlu ve güzel davranışlarıyla karşılaşma oranı ile bunların çocuk üzerinde olumlu etkisi arasında istatistiksel olarak önemli bir ilişki görülmüştür. 11. Çevredeki dindar insanların veya din görevlerinin olumsuz ve çirkin davranışlarıyla karşılaşma oram ile bunların çocuklar üzerindeki olumsuz etkisi arasında istatistiksel olarak önemli bir ilişki tespit edilememiştir. 12. Ailede dini bilgilerin verilmesiyle çocukların cinsiyet durumları arasında istatistiksel olarak önemli bir ilişki saptanamamıştır. 13. Ailede verilen ödülün oranı ile cinsiyet durumu arasında istatistiksel olarak önemli bir ilişki bulunamamıştır. 14. Ailede verilen ödülün türü ile cinsiyet durumu arasında istatistiksel olarak önemli bir ilişkinin varlığından söz edilememektedir.154 15. Ailede verilen ödülün etkisi ile cinsiyet durumu arasında istatistiksel olarak önemli bir ilişki saptanamamıştır. 16.Ailede verilen cezanın oranı ve cinsiyet durumu arasında istatistiksel olarak önemli bir ilişki tespit edilememiştir. 17. Ailede verilen cezanın türü ile cinsiyet durumu arasında istatistiksel olarak önemli bir ilişki görülmemektedir. 18.Ailede verilen cezanın etkisi ile cinsiyet durumu arasında istatistiksel olarak önemli bir ilişki saptanamamışta. 19.Cami hocası veya özel hocaya gitme durumu ve cinsiyet durumu arasında istatistiksel olarak önemli bir ilişki tespit edememiştir. 20.Cami hocası veya özel hocadan alman ödülün oram ile cinsiyet durumu arasında istatistiksel olarak önemli bir ilişki görülmemektedir. 21. Cami hocası veya özel hocadan alınan ödülün türü ile cinsiyet durumu arasında istatistiksel olarak önemli bir ilişki saptanamamıştır. 22.Cami hocası veya özel hocadan alınan ödülün etkisi ile cinsiyet durumu arasında istatistiksel olarak önemli bir ilişki bulunamamıştır. 23. Cami hocası veya özel hocadan alman cezanın oram ve cinsiyet durumu arasında istatistiksel olarak önemli bir ilişki tespit edilmiştir. 24.Camii hocası veya özel hocadan alınan cezanın türü ve cinsiyet durumu arasında istatistiksel olarak önemli bir ilişki bulunamamıştır. 25.Cami hocası veya özel hocadan alınan cezanın etkisi ve cinsiyet durumu arasında istatistiksel olarak önemli bir ilişki tespit edilememiştir. 26.Çevredeki dindar insanların veya din görevlilerinin olumlu ve güzel davranışlarından etkilenme durumu ile cinsiyet arasında istatistiksel olarak önemli bir ilişki saptanmıştır. Bu sonuca göre kızlar erkeklere oranla çevredeki dindar insanların veya din görevlilerinin olumlu ve güzel davranışlarından daha çok etkilenmektedirler.155 27. Çevredeki dindar insanların veya din görevlilerinin olumsuz ve çirkin davranışlarından etkilenme durumu ile cinsiyet arasında istatistiksel olarak önemli bir ilişki saptanamamıştır. 28.Yazlı ve görsel medyada yer alan dini programlar hakkındaki görüşler ile cinsiyet durumu arasında istatistiksel olarak önemli bir ilişki bulunmamaktadır. 29.Yazılı ve görsel medyada din İle ilgili çıkan olumsuz haberlerden etkilenme ile cinsiyet durumu arasında istatistiksel olarak önemli bir ilişki tespit edilememiştir. Tüm bu sonuçlara bağlı olarak çocuğa dini bilgiler aktarılırken davranışçı öğrenme kuramının temel prensipleri olan ödüllendirmeye uygun olan yerde ve uygun bir şekilde yer vermenin doğru olacağım söyleyebiliriz. Bu bağlamda çocuklara dini bilgiler öğretilirken sevgiye dayak bir metod işlenmeli, din deyince onların zihinlerinde hoş ve güzel şeylerin canlanmasını sağlamalıyız. Bu hususa ailede, okulda, camide ve toplumsal hayatın her kademesinde dikkat edilmelidir Ayrıca yazılı ve görsel medyanın, özellikle de televizyon programlarının çocuk üzerinde büyük etkisi olduğu göz önünde bulundurularak çocukların izledikleri programlarda seçici olmak gerekmektedir.

Abstract: