İleri generasyon aspir (Carthamus tınctorıus l.) hatlarının tarımsal ve kalite özelliklerinin belirlenmesi
The determination of agricultural and quality characters of advanced generations safflower (Carthamus tinctorius l.) lines
Yazar: EBRU AŞKIN
Danışman: DOÇ. DR. SABRİ ERBAŞ
Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışmada; bir ana (Gelendost-2) ve üç baba (Centennial, Montola 2000 ve W6 9822) ebeveynin melezlenmesi ile elde edilen ve F9 ile F10 kademesine ulaşmış melez hatların (5 adet GE × CE melezi, 7 adet GE × MO melezi ve 3 adet GE × W6 melezi) tarımsal ve teknolojik özellikleri incelenmiş ve standart çeşitler ile karşılaştırılması amaçlanmıştır. Çalışma Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi Tarım Bilimleri ve Teknolojileri Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü'nde 2017 ve 2018 yıllarında yürütülmüş olup, seçilen hatlar ve standart çeşitler tesadüf blokları deneme desenine göre 45 x 15 cm ekim normunda 5 m uzunluğunda 5 sıra olacak şekilde üç tekerrürlü ekilmişlerdir. Genotiplerde bitki boyu, yan dal sayısı, tabla sayısı, tabla çapı, tohum sayısı, 1000 tane ağırlığı ve tohum verimi gibi agronomik ve kabuk oranı, yağ oranı, yağ verimi ve yağ asitleri kompozisyonu gibi kalite özellikleri incelenmiştir. Birleştirilmiş analizde varyans analiz sonuçları incelendiğinde, bitki boyu, yan dal sayısı, tabla çapı, 1000 tane ağırlığı ve kabuk oranı özelliklerinin yıl, genotip ve yıl × genotip interaksiyonları önemli bulunurken, tohum sayısı, tohum verimi ve yağ oranı özellikleri için yıl ve genotip, tabla sayısı özelliği için genotip ve yıl × genotip interaksiyonu, hasat indeksi ve yağ verimi için sadece genotipler arasında önemli farklılık gözlenmiştir. Genotiplerin 1000 tane ağırlığı 30.6-42.3 g, tohum verimi 63.9-170.4 kg/da, yağ oranı % 29.7-35.6 ve yağ verimi 22.4-52.7 kg/da arasında değiştiği saptanmıştır. Ortalama 1000 tane ağırlığı GEMO-20 genotipinin, yağ oranına göre GECE-8 ve GEMO-20 genotiplerinin, yağ verimine göre GEMO-19, 28 ve GEW6-7 genotiplerinin, tohum verimine göre GEMO-28 ve GEW6-7 genotiplerinin ebeveyler ve diğer standar çeşitlere göre daha üstün veya aynı istatistiksel grupta yer aldıkları tespit edilmiştir. Oleik asit içeriği bakımından GEMO-3 hattı en yüksek içeriğe sahip olmuş, ancak yağ oranı, tohum ve yağ verimi oldukça düşük bir performans sergilemiştir. Sonuç olarak; 1000 tane ağırlığı, yağ oranı, tohum ve yağ verimi özellikleri dikkate alındığında GEMO19, GEMO-20, GEMO-28 ve GEW6-7 genotiplerinin ümitvar çeşit adayı hatlar olarak belirlenmiştir.

Abstract:
The present study conducted out in 2017-2018 at Isparta Applied Sciences University Faculty of Agricultural Sciences and Technologies, Department of Field Crops. Total of 15 lines (5 progenies from GE × CE, 3 from GE × W6 and 7 from GE × MO) were selected to F8-9 generation. These lines derived from hybridization of Gelendost-2 used as female and Centennial (CE), Montola 2000 (MO) and W6 9822(W6) used as pollen donors. Standard cultivars (Gelendost-2, Montola 2000, W6 9822, Dinçer 5-18-1, Remzibey-05, Balcı, Linas and Olas) were also used along with the alove lines as plant materials. The lines and standard cultivars were planted with 3 replications in March as the randomized blocks design. In the genotypes, agronomic characteristics such as; plant height, number of branches, number of heads, head diameter, number of seeds per head, 1000 seed weight and seed yield, and quality characteristics such as; hull content, oil content, oil yield and fatty acid composition were investigated. According to the combined analysis, the year, genotype and year × genotype interactions for plant height, number of branches, table diameter, 1000 seed weight and hull content characteristics; the year and genotype for number of seeds per head, seed yield and oil content characteristics, the genotype and year × genotype interaction for head number per plant characteristics, the genotypes for harvest index and oil yield were found to be significant. 1000 seed weight, seed yield, oil content and oil yield of genotypes were varied between 30.6-42.3 g, 63.9-170.4 kg/da, 29.7-35.6 % and 22.4-52.7 kg/da, respectively. GEMO-20 had higher 1000 seed weight, GECE-8 and GEMO-20 had higher oil content, GEMO-19, 28 and GEW6-7 had higher oil yield, GEMO-28 and GEW6-7 had higher seed yield than standard cultivars. GEMO-3 had the highest oleic acid content, but the oil content, seed and oil yield showed very low performance. As a result; according to 1000 seed weight, oil content, seed and oil yield characteristics, GEMO-19, GEMO-20, GEMO-28 and GEW6-7 genotypes were identified as superior candidate lines.