Büyük İskender'in Gandhara ve Pencap seferi ve hellenizasyon
Alexander the Great's expedition to Gandhara and Punjab and hellenization
Yazar: MD MOZAHEDUL HAQUE
Danışman: PROF. DR. FERİŞTAH ALANYALI
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Klasik Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Klasik arkeoloji = Classical archeology

Özet:
MÖ 356 yılında doğmuş olan İskender'in, 13 yaşından 16 yaşına kadar ünlü filozof Aristoteles'ten eğitim aldığı bilinmektedir. Gençliğinde kralın Doğu'nun zenginliğinden özellikle Hindistan'ın zenginliğinden etkilendiği söylenebilir. Tarih boyunca Hindistan'ın sahip olduğu varlığın (doğal/yer altı ve yer üstü zenginliği) bolluğun her zaman başka ulusların saldırısını teşvik etmiş olduğu görünmektedir. Bunlara Aryanlar, Persler, Gazneli Sultan Mahmut'un saldırıları ve İngiliz sömürgeciliği örnek gösterilebilir. 
Büyük İskender, Pers hâkimiyetinden özellikle de Batı Anadolu'daki egemenlikleri ve yönetimleri hakkında bilgi sahibidir. İskender, babası bir suikasta uğradığında henüz 20 yaşındayken tahta geçmiştir. Makedonya tahtına geçer geçmez hemen babasından kendisine miras düşünceyle Doğu seferi için hazırlıklara başlamıştır. Amacı, Perslerden intikam almak, Doğu'nun mal varlığını ele geçirerek kendi memleketini zenginleştirmekti.
Büyük İskender, MÖ 334 yılında Doğu seferine başlamış ve 11-12 yıl içinde imparatorluğunun sınırlarını Makedonya'dan Hindistan'a kadar genişletmeyi başarmıştır. Bütün Dünya'yı ele geçirmeyi planlarken, ordudaki huzursuzluk nedeniyle Hindistan'ın Hyphasis (Beas) Nehri kıyısından geri dönmek zorunda kalmıştır. Hindistan'dan dönüşü, Babil'deyken MÖ 323 yılının 10 Haziranı'nda muhtemelen zehirlenmenin neden olduğu yüksek ateşten Babil'de (bugünkü Irak) ölmüştür. Başka bir görüşe göre de suikasta uğramış olduğu ileri sürülmektedir. Ölümünün ardından generalleri İmparatorluğu bir bütün olarak yaşatmak yerine parçalara bölerek, kendi hâkimiyetlerindeki satraplıklara ayırarak, yönetmeyi yeğlemişler ve böylelikle Diadokhos'lar dönemi başlamıştır. Diadokhos'larla başlayıp ardıllarıyla Hellenistik Krallıklara evrilen bu süreç Hellenistik krallıklar, birbiri ardına Romalılar tarafından ele geçirilene (MÖ 30 yılına) kadar, hüküm sürmüştür. Ancak, Hindistan Roma egemenliğine hiç girmemiştir. İskender'in ölümünden kısa bir süre sonra, bölgedeki Hellenistik Satraplığın yıkılmasıyla Hindistan'ın ilk bağımsız ve egemen İmparatorluğu olan, Chandragupta Maurya tarafından, Maurya İmparatorluğu kurulmuştur. Büyük İskender'in Doğu Seferi'nin sonucunda Doğu ve Batı kültürlerinin karşılıklı olarak birbirini etkilemesi neticesinde yeni bir kültür olan "Helenizm" ortaya çıkmıştır.
Bu tez çalışmasında antik kaynaklar, arkeolojik, nümizmatik ve epigrafik veriler göz önünde bulundurularak Büyük İskender'in Gandhara ve Pencap Seferi ve Helenizasyon süreci mercek altına alınmıştır. Bunu yaparken bu zamana değin İskender'in Gandhara ve Pencap seferi konusunda yayımlanmış modern kaynaklar ışığında bu dönem içerisinde yaşanan siyasal, sosyal ve kültürel gelişmeler birlikte değerlendirilmiştir.

Abstract:
Born in 356 BC, Alexander received his education from the renowned philosopher Aristotle during his formative years from the age of 13 to 16. It can be argued that the young king was greatly influenced by the opulence of the East, particularly the wealth of India. Throughout history, the abundance of India's resources, both natural and underground, as well as its overland wealth, has consistently enticed expansionist and colonial powers to launch invasions. Notably, the Aryans, Persians, Sultan Mahmud of Ghazni, and British colonialism have all been involved in such endeavors.
Alexander the Great was well aware of the Persian persecution of the Greeks, particularly the oppression faced by Greeks residing in Western Anatolia and their administrative regions. Ascending to the throne at the age of 20 following his father's assassination, Alexander wasted no time in preparing for the Eastern expedition that he had inherited. His primary objective was to seek retribution against the Persians and to enrich his own kingdom by seizing the riches of the East. 
Alexander the Great embarked on his Eastern campaign in 334 BC, and within a span of either 12 or 11 years, he successfully expanded the boundaries of his empire from Macedonia to India. Despite his aspirations to conquer the entire world, he was compelled to retreat from the banks of the Hyphasis (Beas) river in India due to unrest within his army. Tragically, upon his return from India, Alexander met his demise in Babylon (present-day Iraq) on June 10, 323 BC, succumbing to a severe fever likely induced by excessive drinking, potentially even poisoning. Alternatively, some speculate that he was assassinated. Following his death, the Empire of Alexander the Great was succeeded by the Diadochs, a group of generals who, instead of maintaining the empire as a unified entity, chose to divide it into separate territories known as satrapies, each under their own control. This process initiated by the Diadochs eventually evolved into the Hellenistic Kingdoms and endured until the Romans conquered these kingdoms one by one, culminating in 30 BC. However, India remained beyond the reach of Roman rule. Shortly after Alexander's demise, the Maurya Empire, India's first independent and sovereign empire, emerged under the leadership of Chandra Gupta Maurya, following the eradication of the Hellenistic satrapy in the region. Consequently, Alexander the Great's Eastern campaign gave rise to a new cultural amalgamation known as Hellenism, resulting from the reciprocal influence of Eastern and Western civilizations.
This thesis investigates the expedition of Alexander the Great to Gandhara and Punjab, as well as the process of Hellenization, through the lens of archaeological evidence. The analysis involves a comprehensive examination of both ancient sources and contemporary literature pertaining to Alexander's expeditions in Gandhara and Punjab, aligning them with archaeological research. Consequently, this study offers assessments on the political, social, and cultural advancements that transpired during this particular era.