İstanbul'un sivil yapılarında kullanılan damgalı tuğlalar: Suriçi örneği
Stamped bricks used in istanbul's civil buildings: tTe Istanbul Suri̇çi̇ example
Yazar: ÖZGE TOPTAŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÜZEYİR SERDAR SERDAROĞLU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İstanbul Araştırmaları Ana Bilim Dalı / İstanbul Araştırmaları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Tuğla, medeniyetlerin gelişiminde önemli bir rol oynayan en eski ve dayanıklı yapı malzemelerinden biridir. M.Ö. 3500'lü yıllarda tuğlaların pişirilmesiyle birlikte, tuğlaların üzerine ayırt edici damgalar vurulmaya başlanmıştır. Bu damgalar, bazen yapıldıkları dönemin krallarını, yöneticilerini bazen de üretim yerlerini belirlemeye yararken; dönemin iktisadi, ekonomik ve sosyal hayatına dair ipuçları elde edilmesine olanak sağlamıştır. 19. yüzyılda İstanbul'da çok sayıda tuğla imalathanesinin olduğu ve çok sayıda tuğla ithal edildiği bilinmektedir. Bugün bu tuğlaların üretim yerleri hakkındaki bilgilere arşiv kayıtlarından, sanayi yıllıklarından ulaşılabilmekle beraber tuğlaların üzerindeki damgalar da konu hakkında önemli veriler sağlamaktadır. Bu çalışmada, Osmanlı'nın son döneminde kullanılan damgalı tuğlalar incelenerek, dönemin iktisadi ve mimari değişimleri bu buluntu grubu üzerinden analiz edilmek istenmiştir. Ayrıca, tuğla damgalarının yapılarda kullanım tercihlerini tespit etmek de amaçlanmıştır. Günümüzde damgalı tuğlalar, kültürel tarihin bir parçası olarak değerlendirilmektedir. Mimarlık, sanat tarihi, iktisat ve arkeoloji bilim dallarında yapılan araştırmalara ek olarak, İstanbul'da modern tuğlaların sivil mimariye nasıl yansıdığı, semtlere göre tuğla çeşitliliği ve kullanım yerlerinin kaydedilmesi yoluyla bir envanter oluşturulması ve bu alandaki boşluğun doldurulması hedeflenmiştir. Bu çalışma, İstanbul'un Suriçi mahallelerindeki konutlarda bulunan damgalı tuğlaların incelenmesi ve kayıt altına alınması yöntemine dayanır. Sivil mimari unsurları arasında yer alan konutlarda yirmi sekiz farklı tuğla damgası tespit edilmiştir.

Abstract:
Brick is one of the oldest and most durable building materials, playing an important role in the development of civilizations. Around 3500 B.C., with the firing of bricks, distinctive stamps began to be applied to them. These stamps sometimes served to identify the kings and rulers of the period, and sometimes the production sites, providing clues about the economic and social life of the time.
In this study, stamped bricks used in the late Ottoman period were examined to analyze the economic and architectural changes of that era through this group of findings. Additionally, it aimed to identify the usage preferences of stamped bricks in structures. Today, stamped bricks are considered a part of cultural history. In addition to research conducted in the fields of architecture, art history, economics, and archaeology, this study aims to document how modern bricks in Istanbul are reflected in civil architecture, as well as the variety of bricks and their usage in different districts, thereby creating an inventory and filling a gap in this area. The study is based on the examination and documentation of stamped bricks found in houses located in the Suriçi neighborhoods of Istanbul. Twenty-eight different brick stamps have been identified in the houses, which are among the elements of civil architecture.