Okul müdürlerinin danışma ilişkileri ile liderlik süreçlerinin sosyal ağ analizi ile incelenmesi
Investigation of school principals' counseling relationships and leadership processes with social network analysis
Yazar: MEHMET EMİN ÖREN
Danışman: PROF. DR. HASAN BASRİ MEMDUHOĞLU
Siirt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Sosyal ağ analizi = Social network analysis ; Sosyal ağlar = Social networks ; Sosyal destek ağı = Social support network ; Yönetsel güç kaynakları = Managerial power source

Özet:
Araştırmanın amacı, danışma ağlarında önemli yer edinen liderlerin kimler olduğu ve bu aktörlerin hangi özellikleri ve güç kaynakları ile bu güce ulaştıklarını ortaya çıkarmaktır. Bu nedenle çalışma, çok boyutlu araştırmaya olanak sunan nitel araştırma yöntemlerinden çoklu durum çalışması olarak tasarlanmıştır. Çalışma, okul müdürlerinin danışma ilişkilerinin nedenlerini, sorunların çözümünde etkililiği ve liderlik süreçlerini belirten kısmı olarak nitel, danışma ağının merkezilik, sıklık vd. yapısal özelliklerinin istatistiki analizini belirten yönüyle de nicel araştırma örneği olduğu söylenebilir. Çalışma grubu, Siirt il merkezinde ve merkeze bağlı köylerde görev yapan 38 ortaokul müdüründen oluşmaktadır. Ayrıca Siirt İl Milli Eğitim Müdürlüğünde şube müdürü veya il müdür yardımcılığı görevinde bulunan 13 yönetici çalışmaya pasif olarak dahil edilmiştir. Çalışmanın sosyal ağ analizine ilişkin verileri UCİNET 6 programında, nitel veriler de içerik analizi tekniğiyle çözümlenmiştir. 
Çalışmanın sonucunda okul müdürlerinin il yöneticilerine daha sık danıştıkları, sorunlara getirilen çözümler noktasında okul müdürlerinin mevkidaşlarından aldıkları tavsiyelerin ise daha etkili olduğu belirlenmiştir. Sosyal ağ analizi sonuçlarında okul müdürlerinin mevkidaşlarına danışma ağında öğrenim düzeyi ve sendika üyeliği değişkenlerinin danışma ilişkilerinde etkili oldukları görülmüştür. Öğrenim düzeyi ve sendika üyeliği değişkenleri aynı zamanda benzerliğin çekim gücünden etkilenmiş ve ilişkilerde anlamlı bir fark oluşturmuştur. Okul müdürlerinin genel danışma ağında ise okul müdürlerinin görev yaptıkları okulun bağlı olduğu birim ve bu okullardan sorumlu birim yönetici ilişkisinin danışma ağında etkili olduğu ve benzerliğin çekim gücünden etkilendiği sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca okul müdürleri danışma ağının, bürokratik yapının oluşturduğu liderleri olduğu gibi birçok güçten beslenen çok yönlü liderleri de olduğu sonucu ortaya çıkmıştır.  Çalışmadan elde edilen sonuçlar ışığında sosyal ağ analizi çalışmalarını destekleyici olanakların oluşturulması ve bu tür çalışmaların eğitim vizyon çalışmalarına eklenmesi, böylece okulların güçlü ve zayıf yönleri, gelişim fırsatları hakkında veri odaklı içgörüler elde edilmesi; okul içerisinde ya da öğretim sürecinde karşılaşılabilecek olumsuz durumlara müdahale edilebilmesi için okul içerisindeki danışma ağlarının incelenmesi, güç ve güç kaynaklarının dağılımının gözlemlenmesi; okullardaki danışma ağlarının yapısı ve bu ağlarda ortaya çıkan liderlerin özellikleri ve bunların okul kültürü ve öğrenci başarısı üzerindeki etkisinin incelenmesi ve lisansüstü eğitimi teşvik edecek yeni yapılanmaların oluşturulması önerilmiştir.

Abstract:
The aim of the research is to reveal leaders who have an important place and influence in conseling networks as well as the characteristics and power sources that drive these actors to leadership positions.  For this reason, the study was designed as a multiple case study, one of the qualitative research methods that allows multidimensional investigation. It can be said that this is an example of qualitative research as part of the school principals' views on the problems they encounter, the reasons for the counseling relationships, the effectiveness in solving problems and the leadership processes, and the quantitative analysis of the centrality, frequency etc. and structural characteristics of the counseling network. The working group consists of 38 secondary school principals working in the city center of Siirt and its villages.  In addition, 13 managers who were branch managers or deputy provincial directors in Siirt Provincial Directorate of National Education were passively included in the study. The data regarding the social network analysis of the study were analyzed in the UCINET 6 program, and the qualitative data were analyzed with the content analysis technique.
As a result of the study it was determined that school principals consult the provincial administrators more frequently and the advices of school principals from their counterparts are more effective in terms of solutions to problems. In the results of the social network analysis, it was seen that the variables of education level and union membership were effective in the counseling relations of the school principals in the consultation network with their counterparts. The variables of education level and union membership were also affected by the attraction of homophily and created a significant difference in relationships. In the general counseling network of school principals, it was concluded that the relationship between the school where the school principals work and the administrator of the unit responsible for these schools is effective in the counseling network and that the homophily is affected by the attraction. In addition, it has been concluded that the school principals consultation network has multi-faceted leaders who are fed by many powers, as well as leaders formed by the bureaucratic structure. In the light of the results obtained from the study it is suggested that: creating opportunities to support social network analysis studies and adding such studies to education vision studies, thus obtaining data-driven insights about the strengths and weaknesses of schools and opportunities for improvement; examining the counseling networks in the school, observing the distribution of power and power resources in order to intervene in negative situations that may be encountered in the school or in the teaching process; analyzing the structure of the counseling networks in schools and the characteristics of the leaders emerging in these networks and their effects on school culture and student achievement and the creation of new structures that will encourage postgraduate education.