Savaş ve cihâd: Molla Arab (ö. 1531) ve es-Sedâd fî fazli'l-cihâd adlı eseri (Tercüme-değerlendirme)
War and jihad: Molla Arab (d. 1531) and his work named es-Sedâd fî fazli'l-cihâd (Translation-assessment)
Yazar: AHMET KALKAN
Danışman: PROF. DR. FERİDUN MUSTAFA EMECEN
İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Bu tez, 1531 tarihinde vefat eden Molla Arab el-Antâkî'nin es-Sedâd fî fazli'l-cihâd adlı
eserin telif edildiği dönemi, eserin değerlendirmesini ve tercümesini içermektedir.
Müellifin yaşadığı ve eserin telif edildiği dönem Osmanlıların hem Avrupa hem de
Doğu'da çeşitli düşmanlarla mücadele ettiği ve müşkül durumda kaldığı bir döneme denk
düşer. Bu düşmanlar arasında Osmanlıları en büyük tehdit altında bırakan Safeviler idi.
Safevi problemi Yavuz Sultan Selim'in tahtını sağlamlaştırdıktan sonra ilk odaklandığı
mesele olacaktır. Eserin müellifi Molla Arab II. Bayezid'in maiyetinde bulunur ve bizzat
seferlere iştirak eder. Halep civarında Safevi aleyhine verdiği vaazlarla bölgede şöhret
kazanır. Safeviler tarafından Memlüklere gönderilen bir elçilik heyetindeki birinin Molla
Arab'ın Safeviler aleyhindeki vaazlarını duyup ona bir suikast teşebbüsünde bulunması
müellifin hayatı için bir dönüm noktasıdır. Bu başarısız suikast girişiminden sonra Molla
Arab Osmanlı topraklarına sığınmış ve Yavuz Sultan Selim'i Safevilere karşı cihada
teşvik etmek maksadıyla es-Sedâd fî fazli'l-cihâd adlı eserini kaleme almıştır. Ordu
vaizliği yapması, Safeviler aleyhindeki vaazları sebebiyle kendisine bir suikast
teşebbüsünde bulunulması ve bu teşebbüsün ardından Yavuz Sultan Selim'i bir cihad
risalesi yazmak suretiyle cihada teşvik etmesi gibi yönleriyle alışılagelmişin dışında bir
âlim portresi çizmektedir.

Abstract:
This thesis is written within the framework of Molla Arab el-Antâkî's work titled es-
Sedâd fî fazli'l-cihâd, who passed away in 1531. The period in which the author lived and
the work was written coincides with a time when the Ottomans were struggling with
various enemies both in Europe and the East and were in a difficult situation. Among
these enemies, the Safavids posed the greatest threat to the Ottomans. The Safavid
problem would be the first issue that Yavuz Sultan Selim focused on after consolidating
his throne. The author of the work, Molla Arab, was in the entourage of Bayezid II and
personally participated in the campaigns. He gained fame in the region with his sermons
against the Safavids in the vicinity of Aleppo. The incident that marked a turning point in
the author's life was when an embassy sent by the Safavids to the Mamluks heard Molla
Arab's sermons against the Safavids and plotted an assassination against him. After this
unsuccessful assassination attempt, Molla Arab sought refuge in Ottoman lands and wrote
his work es-Sedâd fî fazli'l-cihâd to encourage Yavuz Sultan Selim to jihad against the
Safavids. Molla Arab, who served as an army preacher and was subjected to an
assassination attempt due to his sermons against the Safavids, and who then encouraged
Yavuz Sultan Selim to jihad, presents a portrait of a scholar who is unconventional in this
respect.