Kültürel çeşitlilik bağlamında kırsal mimari mirasın değerlendirilmesi: Adana ili Ceyhan ilçesi örneği
Evaluation of rural architectural heritage in the context of cultural diversity: An example of Adana-Ceyhan
Yazar: AYNUR YELİZ GÖGEBAKAN
Danışman: PROF. DR. FAZİLET DUYGU SABAN
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Adana-Ceyhan = Adana-Ceyhan ; Kültür = Culture ; Kültürel çeşitlilik = Cultural diiversity ; Miras = Inheritance

Özet:
Yöresel olan yapıların kırsal yerleşimlerdeki biçimlenmesi, yöre sakinlerinin geleneksel olarak devam ettirdiği yaşam şekli, geçim kaynakları, iklimsel faktörler, topografya ve yakın çevrede bulunan malzeme vb. etkenlerle oluşmuştur. Geleneksel olarak nesiller boyu süregelmiş olan kırsal yerleşimlerdeki kültürel çeşitliliğin mekâna nasıl yansıtıldığını kırsal mimari miras üzerinden araştırmak çalışmanın temel çıkış noktasını oluşturmaktadır. Bu doğrultuda, Adana ilinin Ceyhan ilçesinde bulunan farklı kültürlere ait Burhanlı (Yörük Köyü), Durhasandede (Alevi Köyü), Yellibel (Tatar Köyü), Mustafabeyli (Balkan Göçmeni Köyü) ve Adapınar (Çerkez Köyü) köyleri, etnik kökene ait kültürün yaşatılması ve bu kültürlere ait özgün örnekleri barındırmaları nedenleriyle çalışma alanı olarak seçilmiştir. Çalışma kapsamında köylerin tarihsel oluşum ve gelişimi incelenerek yerleşim yerleri değerlendirilmiş, her bir yerleşimden 15 adet geleneksel konutun mevcut durumu belgelenmiş, kültürel etkilerin yerleşimdeki parsel organizasyonu ile iç ve dış mekânlara nasıl yansıtıldığı araştırılmış ve karşılaştırılmıştır. Yapılan çalışma sonucunda, kültürün kırsal mimariye mekânsal organizasyonda olmasa da iç ve dış mekânlardaki detay çözümlerinde yansıtıldığı, geleneksel yaşamın halen sürdürüldüğü kırsal yerleşimlerdeki mimari mirasın niteliksiz müdahalelerle tehdit altında olduğu, bu özgün niteliklerin somut olmayan kültürel miras da dâhil edilerek belgelenmesi ve korunması gerektiği anlaşılmıştır. Son olarak, çalışma sonucunda kırsal mimari mirasın belgelenmesi için anıt fişi tasarımı önerilmiştir.

Abstract:
The formation of local structures in rural settlements were formed by factors such as the traditional way of life of the local residents, their livelihoods, climatic factors, topography and materials in the immediate environment. The main aim of the study is to investigate how the cultural diversity in rural settlements, which has been traditionally continued for generations, is reflected in the rural architectural heritage. In this direction, Burhanlı (Nomadic), Durhasandede (Alevi), Yellibel (Tatar), Mustafabeyli (Balkan Immigrant) and Adapınar (Circassian) villages belonging to different cultures in the Ceyhan district of Adana province are selected for case study. The villages were chosen because of keeping the ethnic original culture alive and hosting unique examples of these cultures. Within the scope of the study, the historical formation and development of the villages were examined and the settlements were evaluated, the current situation of 15 traditional houses from each settlement was documented, and the cultural effects reflected on the parcel organization in the settlement and the interior and exterior spaces were investigated and compared. As a result of the study, it can be concluded that culture is reflected in rural architecture, particularly in the detail solutions in the interior and exterior spaces rather than the spatial organization, that the architectural heritage in the rural settlements where traditional life is still maintained is under threat with unqualified interventions and that these original qualities should be recorded with the inclusion of intangible cultural heritage properties and preserved. Finally, a new form to be used for documentation of rural architectural heritage is proposed.