Kışlık ekmeklik buğday (Triticum aestium L.)'da sarı pas (Puccinia striiformis f. sp tritici) dayanıklılık geninin moleküler belirteçler (marker) ile araştırılması
An investigation of stripe rust (Puccinia striiformis f. sp tritici) resistant gene, Yr5, in winter bread wheat (Triticum aestium L.) varieties by using molecular markers
Yazar: UĞUR SİNAN ALP
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ZEYNEP AKDESTE
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyomühendislik Ana Bilim Dalı / Biyokimya Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Biyoloji = Biology ; Biyomühendislik = Bioengineering ; Biyoteknoloji = Biotechnology

Özet:
Bu çalışmada, 7 farklı kışlık ekmeklik buğday çeşidi kullanılarak sarı pas hastalığına dayanıklılığı incelemek amacıyla 4 farklı dayanıklı x hassas melez kombinasyonları [Altay (dayanıklı) x Harmankaya99 (hassas); İzgi2001 (dayanıklı) x ES14 (hassas); Sönmez2001 (dayanıklı) x Aytın98 (hassas); PI178383 (dayanıklı) x Harmankaya99 (hassas)] yapılmış ve bu bireylerde Yr5 geni açısından polimorfizm gösteren moleküler belirteçlerin elde edilmesi amacıyla rezistant gen analog polimorfizmi (RGAP), dizisi etiketlenmiş alanlar (STS) ve mikrosatellit analizleri yapılmıştır. Bitkinin fide döneminde sarı pas hastalığına dayanıklılık sağlayan genlerden biri olan Yr5 geni buğday B genomu 2. kromozomunun uzun kolunda (2BL) bulunmaktadır. Kromozom 2BL yer alan ve bu gene belli uzaklıklarda bulunan değişik tipteki belirteçleri çoğaltan toplam 46 adet primer çifti (12 çift RGAP, 18 çift STS, 16 çift mikrosatelit) kullanılarak polimeraz zincir reaksiyonları (PCR) yapılmıştır. Kombinasyonları oluşturan ebeveynler arasında polimorfizm gösteren moleküler belirteçler, sarı pas ırkları ile inokülasyondan sonra dayanıklı ve hassas olarak belirlenecek olan F2 bireylerinde analiz edilecektir. Elde edilmesi hedeflenen Yr5 belirteçleri, fide dönemi dayanıklılık genlerine ve ergin dönem dayanıklılık genlerine bağlantı gösteren belirteçler ile beraber bitki ıslah çalışmalarında kararlı ve etkin bir biçimde kullanılarak dayanıklı buğday genotiplerinin seçimini sağlayacaktır.Anahtar kelimeler: Triticum aestivum L., sarı pas, Yr5, PCR, DNA, RGAP, STS

Abstract:
In this study, seven different bread wheat genotypes were used for obtaining four resistant x susceptible hybrids [Altay (resistant) x Harmankaya99 (susceptible); İzgi2001 (resistant) x ES14 (susceptible); Sönmez2001 (resistant) x Aytın98 (susceptible); PI178383 (resistant) x Harmankaya99 (susceptible) regarding yellow rust resistance and polymerase chain reactions (PCR) were performed by using 12 RGAP, 18 STS and 16 microsatellites primers that amplified molecular markers containing polymorphisms in terms of Yr5 gene, one of the stripe rust resistance gene located on the centromeric region of chromosome 2BL and responsible for seedling-stage resistance. Polymorphic markers will be screened on the resistant and susceptible F2 segregation analysis and mapping populations after the inoculation with the yellow rust races. Linkage of molecular markers to seedling-stage and adult plant stage resistant genes will be adapted to select durable wheat genotypes in plant breeding programs with marker assistant selection as a stable and effective method.Keywords: Triticum aestivum L., yellow rust, Yr5, PCR, DNA, RGAP, STS