Çukurova bölgesinde gıda sanayinde dış ticaret teşviklerinin değerlendirilmesi
Evaluation of foreign trade incentives in food industry in Çukurova region
Yazar: SİNAN DURU
Danışman: PROF. DR. AYKUT GÜL
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Gıda endüstrisi = Food industry ; Uluslararası ticaret = International trade ; Çukurova bölgesi = Çukurova region ; İhracat teşvikleri = Export promotion

Özet:
Bu tezde, gıda sanayinde uygulanan dış ticaret teşviklerinin Çukurova Bölgesi'nde bulunan Mersin, Adana ve Hatay illerinde faaliyet gösteren ve ihracat yapan işletmelere etkisinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırma sonuçlarına göre ankete katılan işletmelerin çoğunluğu (n=43) limanın uluslararası ticarette getirdiği avantajdan dolayı dolayı Mersin ilinde faaliyet göstermektedir. İşletmeler ticari unvan olarak limited ağırlıklı olup, sermaye ortalaması 29.826.674 ₺ ve makine teçhizat değeri ortalaması ise 17.946.980 ₺ olmuştur. Araştırma evreninde işletmelerin ortalama ihracat değeri 12.596.120 USD, ihracat deneyim süresi ise 12 yıl iken, işletmelerin %75,56'sı (n=49) satış gelirini artırmanın ihracat yapma amaçlarından biri olduğunu belirtmiştir. İşletmeler en çok yararlandıkları teşvik sistemi dahilde işleme rejimi olurken, en az yararlanılan patent faydalı model belgesi ve endüstriyel tasarım desteği, en etkili teşvik sistemi ise yurtdışı fuar desteği olmuştur. Genel olarak ihracat teşviklerinden haberdar olma ihracat değerine göre anlamlı bir şekilde farklılaşırken (p≤0,05), yararlanma ve etki düzeyi ihracat değerine göre farklılaşmadığı (p≥0,05) gözlenmiştir. İşletmelerin %64,06'sı (n=41) dış ticaret teşviklerinin yetersiz olduğunu belirtmiş olup, işletmelerin yarısından fazlası (n=34) teşviklerden bilgi sahibi olmada İhracatçı Birliklerinden yararlandıklarını belirtmişlerdir. Faktör analizi sonuçlarına göre işletmeler ihracatın firma büyüme hızı, istihdam ve kapasite verimli çalışmasına etki ettiğini, teşviklerin yeni pazar oluşumuna katkı sağlarken, ihracatta en çok kur riskinin yüksek olmasının sorun olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
In this thesis, it is aimed to determine the effect of foreign trade incentives applied in the food industry to the enterprises operating in Mersin, Adana and Hatay cities in Çukurova Region and exporting companies. According to the research results, the majority of the enterprises surveyed (n = 43) operate in Mersin due to the advantage of the port in international trade. Enterprises have limited weight as commercial titles, with an average capital of 29.826.674 ₺ and average of machinery equipment value of 17.946.980 ₺. In the research universe, while the average export value of the enterprises is USD 12,596,120, the export experience period is 12 years and %75,56 (n = 49) of the enterprises stated that increasing sales income is one of the aims of export. While the incentive system that most benefited of enterprises is inward processing regime, the least benefiting patent is utility model certificate and industrial design support, the most effective incentive system is overseas expo support. While awareness of export incentives in general differed significantly according to export value (p≤0,05), it was observed that overall utilization and impact levels did not differ according to export value (p≥0,05). %64,06 (n=41) of the enterprises stated that their foreign trade incentives were insufficient, and more than half of the enterprises (n=34) stated that they benefited from the Exporters Unions in obtaining information from the incentives. According to the results of the factor analysis, the enterprises stated that the export affects the firm growth rate, employment and capacity efficiency, while the incentives contribute to the formation of the new market, while the highest exchange rate risk in exports is the problem.