Radyo tiyatrosu eserlerinde karakter dönüşümü: Metinlerin anlatısal çözümlenmesi
Character transformation in radio theater works: narrative analysis of texts
Yazar: SERHAT TOPTAŞ
Danışman: DOÇ. DR. FİKRET YAZICI
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Radyo-Televizyon = Radio and Television

Özet:
Bir söz söyleme aracı olan radyo, en güçlü kitle iletişim araçlarından birisidir. Radyo tiyatrosu ise dinleyicilerin zihninde olay ve olguların canlandırılabilmesi için kurgulanmış oyunlardır. Radyo tiyatrosu bir anlatı biçimidir. Bu anlatı biçiminde olaylar, bir yapı içerisinde gerçekleşmektedir. Her metni oluşturan bir yapı vardır. Bir metnin oluşması için yapıların birbiriyle ilişki halinde olması gerekmektedir. Genel anlamda yapısalcılık, parçaların anlamını birleştirerek bütünün anlamını irdelemek yerine, bütünde yer alan parçaların ilişkisi üzerinden anlamı çözmeyi önerir. Yapılar aynı zamanda karakterler üzerinde değişimi sağlayan olaylar dizgisidir. Bu çalışmada, radyo tiyatrosu metinlerindeki olaylar, olgular ve değişimlerin, ana karakterler üzerinde nasıl etki yaptığı incelenmiştir. Aristotales'ten günümüze kadar gelen birçok kuramcı, yapısalcılık üzerine çalışmalar yapmışlardır. Bu çalışmalar kapsamında hazırlanan tezde, Fransız göstergebilimci J.A. Greimas'ın hazırladığı "Eyleyenler Modeli" yöntemi kullanılarak radyo tiyatrosu eserlerindeki anlatısal yapının çözümlenmesi amaçlanmıştır. Tez çalışmasında, araştırma kısmında belirlenen araştırma soruları, radyo tiyatrolarındaki karakterler üzerinden açıklanmış ve seçilen 7 adet radyo tiyatrosu eseri, Eyleyenler Modeli'ne göre tablolar halinde çözümlenmiştir. Çözümlemelerin sonucunda, seçilen bütün karakterlerin bir değişim geçirdikleri ve bu değişim süreçlerinin birbirlerinden farklı olduğu tespit edilmiştir. Çalışma radyo tiyatrolarında yer alan karakterlerin anlatıbilim bağlamında incelenmesi bakımından ilk olma özelliği taşımakta ve bu alanda akademik çalışmalar yapanlara katkıda bulunmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Radyo tiyatrosu, Anlatıbilim, karakter, Eyleyenler Modeli

Abstract:
Radio, as a means of speech, is one of the most powerful mass media. Radio theatre are plays designed to portray events and phenomena in the minds of listeners. Radio theatre is a narrative form. In this narrative form, events take place within a structure. Each text has a structure. In order for a text to be formed, the structures must be in relationship with each other. In general terms, structuralism proposes to analyse the meaning of the whole through the relationship of the parts in the whole, instead of analysing the meaning of the whole by combining the meaning of the parts. Structures are also the sequence of events that enable change on characters. This study examines how events, phenomena and changes in radio theatre texts affect the main characters. Many theorists from Aristotle to the present day have worked on structuralism. In the thesis prepared within the scope of these studies, it is aimed to analyse the narrative structure in radio theatre works by using the "Actor Model" method prepared by French semiotician J.A. Greimas. In the thesis study, the research questions determined in the research part were explained through the characters in radio theatres and the 7 selected radio theatre works were analysed in tables according to the Actor Model. As a result of the analyses, it was determined that all the selected characters underwent a change and that these change processes were different from each other. The study is the first in terms of examining the characters in radio theatres in the context of narratology and contributes to academic studies in this field.

Keywords: Radio Theatre, Narratology, character, Actors Model