Bedayiʿü'l-Lugat'ta geçen Çağatay Türkçesi kelimeler ve örnek beyitlerin incelenmesi (Transkripsiyon-çeviri)
Analysis of Chagatay Turkish words and sample statutes in Bedayiʿü'l-Lugat (Trnscription-circumference)
Yazar: ABDUL KHALIL AHMAD OUGHLI
Danışman: DOÇ. DR. TURGUT KOÇOĞLU
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Ali Şir Nevai = Ali Şir Nevai ; Bedayi'ü'l- Lugat = Bedayi'ü'l- Lugat ; Beyitler = Couplets ; Hüseyin Baykara = Hüseyin Baykara ; Kelimeler = Words ; Sözlük = Dictionary ; Çağatay edebiyatı = Chagatay literature ; Çağatayca = Chagatay language

Özet:
Çağatay Türkçesi 14. yüzyılın sonlarından başlayarak 15. yüzyıl Timurlular döneminde yükselip 20. yüzyılın başlarına kadar devam eden Orta Asya Türk yazı ve konuşma dillerinden biridir. Çağatay edebiyatının en önemli şair ve yazarı Alî Şîr Nevâyî'dir. Nevâyî'nin ölümünden sonra onun eserlerinden yararlanmak amacıyla Çağatay Türkçesi'nin yaygın olarak konuşulduğu coğrafyalarda pek çok Çağatay Türkçesi sözlük kaleme alınmıştır. Bu sözlüklerden biri de Bedâyiʿü'l-Lugat'tır.

Bedâyiʿü'l-Lugat adlı Çağatay Türkçesi-Farsça sözlük, Timurlular hükümdarı Sultan Hüseyin Baykara (1438-1506) zamanında ve onun buyruğu ile Alî Şîr Nevâyî'nin eserlerini daha iyi anlamak ve anlatmak amacıyla Tâliʿ-i Îmânî Herevî tarafından Çağatay Türkçesi'yle yazılmıştır.

Bu tez, Bedâyiʿü'l-Lugat'ın Tahran-Sipehsâlâr kütüphanesi'ndeki nüshası üzerinden hazırlanmıştır. Tezde, eserde yer alan Çağatay Türkçesi sözcükler ve örnek beyitler ilmî transkripsiyon alfabesi ile günümüz Türkiye Türkçesi alfabesine aktarılmış, ayrıca Çağatay Türkçesi, Çağatay Terimleri, Çağatay Türkçesi'nin dönemleri, Çağatay Türkçesi'nde sözlük geleneği, Çağatay Türkçesi sözlükleri ve eserin diğer nüshaları ve bu nüshanın özellikleri hakkında bilgi verilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Çağatay Türkçesi, Sultan Hüseyin Baykara, Alî Şîr Nevâyî, Bedâyiʿü'l- Lugat, Tâliʿ-i Îmânî Herevî

Abstract:
Chagatai Turkish is one of the Central Asian Turkish written and speaking languages, which started in the late 14th century and increased during the 15th century Timurids and continued until the beginning of the 20th century. The most important poet and writer of this literature is Alî Şîr Nevâyî. After the death of Nevâyî, many Chagatai Turkish dictionaries were written in the reginos where Chagatai Turkish was widely spoken in order to benefit from his Works. One of these dictionaries is Bedâyiʿü'l-Lugat.

The Chagatai Turkish-Persian dictionary called Bedâyiʿü'l-Lugat was written in Chagatai Turkish bey Tâliʿ-i Îmânî Herevî in ordar to better understand and explain the works of the Timurian ruler Sultan Hüseyin Baykara (1438-1506)  and whit his command.

This thesis is based on the copy of Bedâyiʿü'l-Lugat in the Tahran- Sipehsâlâr library. İn this thesis, located Chagatai Turkish in the work words and couplets are present with scientific transcription alphabet Turkey has been taransferred to the Turkish alphabet, as well as Chagatai Turkish, Chagatai terms, periods of Chagatai Turkish Dictionary tradition in Chagatai Turkish, Chagatai Turkish dictionaries and other copies and the characteristics of the copies of the work Information about is given.

Key Words: Chagatai Turkish, Sultan Hüseyin Baykara, Alî Şîr Nevâyî, Bedâyiʿü'l-Lugat, Tâliʿ-i Îmânî Herevî