Aile hekimlerinin kanser ile mücadeledeki yeri
Family physicians' status in cancer management
Yazar: AYŞE GÜNİZ ÇETİN
Danışman: PROF. DR. OKTAY SARI
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Gülhane Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı / Aile Hekimliği Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine ; Onkoloji = Oncology
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Doktorlar-birinci basamak = Physicians-primary care ; Kolorektal neoplazmlar = Colorectal neoplasms ; Teknik engeller = Technical barriers

Özet:
Aile Hekimlerinin Kanser ile Mücadeledeki Yeri
Amaç: Dünya genelinde artan kanser yüküne karşı verilen mücadelenin etkin bir şekilde yürütülebilmesi için multidisipliner bir yaklaşım sergilenmesi gerekmektedir. Bu doğrultuda, toplumla ilk tıbbi temas noktasını oluşturan aile hekimlerinin yalnızca koruyucu hekimlik aşamasında değil; tanı, tedavi, tedavi sonrası takip ve terminal dönem dahil olmak üzere tüm süreçlerde yer alması kritik bir önem taşımaktadır. Ülkemizde, aile hekimlerinin kanserle mücadeledeki yeri belirsiz olmakla birlikte bu konuya yönelik yapılmış kapsamlı bir çalışma henüz mevcut değildir. Bu araştırmada, Türkiye'deki aile hekimlerinin kanserle mücadelede yer alınmasına yönelik görüşlerinin, bu mücadelede yer alma oranlarının ve yeterli hissetme düzeylerinin belirlenmesi; bu alanda aile hekimleri tarafından karşılaşılan engellerin ortaya çıkarılması ve bu engellere yönelik çözüm önerilerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.

Gereç ve yöntem: Aile hekimlerinin kanserle mücadeledeki rollerine yönelik düşüncelerinin belirlenmesi, bu mücadelede yer alma oranları ve yeterli hissetme düzeylerinin tespit edilmesi amacıyla elektronik ortamda hazırlanmış olan anket formu kullanılmıştır. Anket formu kapsamında, kanserle mücadelede aile hekimlerinin önünde yer alan engellerin belirlenmesi ve çözüm önerilerinin değerlendirilmesine yönelik sorular da yer almaktadır. Anket formuna ait web linki TAHUD (Türkiye Aile Hekimleri Uzmanlık Derneği) tarafından kurumsal sosyal paylaşım ağı aracılığıyla katılımcılara (dernek üyelerine ve üyeliği bulunmayıp web sitesinde kayıtlı olan tüm aile hekimlerine) ulaştırılmıştır. Verilerin analizi için SPSS programı kullanılmıştır.

Bulgular: Çalışmaya 200 katılımcı dahil edilmiştir. Katılımcıların %30,5'ini pratisyen hekimler, %21,8'ini uzmanlık öğrencileri, %25'ini SAHU (sözleşmeli aile hekimliği uzmanlık öğrencisi) ve %23'ünü uzman hekimler oluşturmaktadır. Katılımcıların, aile hekimlerinin kanserle mücadelede yer alması gerektiğini

düşünme puanı ortalama 64,4, bu mücadeleye katılım puanı ortalama 47,9, kendini yeterli hissetme puanı ise ortalama 49,2 olarak tespit edilmiştir. En yüksek ortalama puan düzeylerinin sekonder koruyucu hekimlikte alındığı belirlenmiştir. Primer ve sekonder koruyucu hekimlikte alınan düşünce puanları ile sekonder koruyucu hekimlikte alınan katılım ve yeterli hissetme puanlarının diğer aşamalara göre daha yüksek düzeyde olduğu tespit edilmiştir (p<0,001). Kanserle mücadelede yer alınması gerektiğine dair alınan düşünce puanlarının, bu mücadelede yer alma ve yeterli hissetme puanlarına göre daha yüksek olduğu belirlenmiştir (p<0,001). Bu durumla bağlantılı olarak, aile hekimlerinin önünde çok sayıda engelin bulunduğu ortaya çıkarılmıştır. Engel düzeyini ifade eden puan ortalaması 48,4 olarak tespit edilmiş olup engellerin başlıcaları arasında; aile hekimlerinin kanserle mücadele alanındaki görev tanımının belirsiz olması, tetkik imkanlarının yetersizliği, kanser şüphesi ile üst basamağa yönlendirilen hastanın tanı sürecinde vakit kaybetmesi, kanser tanısı konulması durumunda aile hekimlerine bildirim yapılmaması, semptom yönetimi için gerekli olan temel ilaçların reçete edilememesi, zaman yetersizliği, aşırı iş yükü, aile hekimlerinin asli vazifeleri dışındaki işlerle görevlendirilmeleri, idari sorunlar ve eğitim yetersizliğinin bulunduğu belirlenmiştir. Katılımcılar tarafından bu sorunlara yönelik çözüm önerilerinde bulunulmuştur.

Sonuç: Aile hekimlerinin kanserle mücadelede yer alma konusunda olumsuz görüşe sahip oldukları, bu mücadelede yetersiz düzeyde yer aldıkları ve kendilerini yetersiz hissettikleri tespit edilmiştir. Bu duruma, aile hekimlerinin kanserle mücadele sürecinde karşılaştığı çok sayıda engelin sebep olduğu belirlenmiştir. Toplumdaki tüm bireylere nitelikli ve ayrıcalıksız bir sağlık hizmeti sunumu, kanserle mücadelede kritik bir öneme sahip olan aile hekimlerinin kanserle mücadelenin tüm aşamalarında aktif bir şekilde yer alması ile mümkün olabilmektedir. Bu amaçla, aile hekimlerinin önünde yer alan engellerin en kısa zamanda kaldırılması gerekmektedir.

Anahtar kelimeler: aile hekimleri; kanser; kanserle mücadele; birinci basamak; engeller.

Abstract:
Family Physicians' Status in Cancer Management
Objective: Effective control against increasing cancer burden requires a multidisciplinary team approach. Accordingly, as the first point of contact for patients, family physicians should not only be involved in cancer prevention, but also in diagnosis, treatment, follow-up and end-stage disease cancer care. In Turkey, family physicians' status in cancer management is not well-defined yet, and there has been a lack of comprehensive studies to enlighten this issue. The purpose of this study is to learn family physicians' opinions about their role in cancer management, investigate their involvement and feeling of competence in this field. Additionally, it was aimed to uncover the barriers on their way and evaluate the possible solutions.

Materials and Methods: An online questionnaire was used to collect information about family physicians' opinions on their roles in cancer management, their involvement and feeling of competence in cancer control. Also, barriers and solution ways were assessed through the survey. The survey link was e-mailed to participants through TAHUD's (Turkish Association of Family Physicians) formal communication network. SPSS Programme was used to analyse the collected data.

Results: A total of 200 respondents attended the survey. Among participants, 30,5% were general practitioners, 21,8% were family medicine residents, 25% were SAHU (Contracted Family Medicine Residents) and 23% were family medicine specialists. The mean score reflecting family physicians' opinion about their involvement in cancer management was 64,4, while the mean score of their participation was 47,9 and the sense of competence was 49,2. The average overall scores of opinion, participation and sense of competence were highest in secondary prevention in comparison with other stages of cancer management. When analyzed individually, higher opinion

scores were detected in primary and secondary prevention (p<0,001). Also, highest participation and feeling of competence scores were achieved in secondary prevention (p<0,001). Considering family physicians' opinion about cancer management, their involvement and feeling of competence was found to be extremely low in all stages, except cancer prevention (p<0,001). Accordingly, numerous barriers were detected intervening family physicians' involvement in cancer control. The mean score of barriers was detected as 48,4. The most significant barriers were the uncertainty of family physicians' role in cancer management, limited access to laboratory and diagnostic tests, waiting times between patient referral and cancer diagnosis, the lack of diagnostic feedback to family physicians, limited authorization for prescribing essential medicines, lack of time, work overload, being occupied with non-fundamental duties, administrative problems and lack of education. Additionally, many reasonable solution ways were proposed by participants.

Conclusion: Family physicians agree partially with the opinion of their involvement in cancer management, do not participate sufficiently in the process and feel incompetent. Relatedly, multiple barriers were identified and possible solution ways were evaluated. The involvement of family physicians in all stages of cancer management is critical for providing qualified and unprivileged health care for community. For this purpose, all barriers should be removed as soon as possible.
Keywords: family physicians; cancer management; primary care; barriers.