Bâkûlî'nin Cevâhiru'l-Kur'ân adlı eserinin nahiv ilmi açısından incelenmesi (edatlar ve isimler)
An analysis of Bâkûlî's "Cevâhi̇ru'l–Kur'ân" in terms of the science of syntax (prepositions and nouns)
Yazar: MEHMET KAYAR
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET NAFİ ARSLAN
Siirt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Arap Dili ve Belagatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Dilbilim = Linguistics

Özet:
Basra mektebinin müteahhirîn ulemasından olan Ebu'l-Hasan Ali b. Huseyn el-Bâkûlî (ö. 542/1147), döneminin önde gelen Arap dili, kıraat, tefsir ve fıkıh âlimlerinden biridir. Arap dili ve Kur'ân ile ilgili muhtelif eserler telif eden Bâkûlî'nin eserlerinden biri de Cevâhiru'l-Kur'ân ve netâicu's-san'a adlı eseridir. Belagat, sarf, nahiv ve kıraat ilimleri açısından zengin bir muhtevaya sahip olan söz konusu eser Arap dili alanında önemli bir yere sahiptir. Bâkûlî bu eserinde, âyetleri filolojik açıdan tahlil ederken görüşlerini desteklemek amacıyla Kur'ân-ı Kerime, farklı kıraat vecihlerine, şiire, fasih Arap kelamına ve hadislere başvurmuştur. Ayrıca eserde gramer, lügat, kıraat, edebiyat, İ'râbu'l-Kur'ân, Me'âni'l-Kur'ân ve tefsir alanlarında yazılmış birçok kaynaktan yararlanmıştır. 
Cevâhiru'l-Kur'ân'da nahiv ilmi ile ilgili konular diğer ilimlere göre daha fazla yer almaktadır. Bu nedenle çalışmamızda Bâkûlî'nin nahiv konuları arasında ele aldığı "isimler" ve "edatlar" filolojik açıdan incelenmiştir. Bâkûlî, âyetleri i'râb ederken bu konular ile ilgili birçok tartışmalı konuya değinmiştir. Hiç bir ekole taassup derecesinde bağlı olmayan Bâkûlî bu tartışmalarda genellikle Basra ekolünün görüşlerini benimsemekle birlikte bazı konularda Kûfe ekolünün görüşlerini tercih etmiştir. Bazen de bu iki ekolün imamlarının benimsemediği bir takım zayıf görüşleri tercihe şayan bulmuştur.

Abstract:
Abu'l-Hasan 'Ali b. Husayn al-Bāqūlī (d. 542/1147), one of the later scholars of the Basra school, was one of the leading Arabic language, Qiraat, tafsīr and fiqh scholars of his time. One of the works of al-Bāqūlī, who wrote various works on Arabic language and the Qur'ān, is his work entitled Jawāhir al-Qur'ān wa netāiju's-san'a. The work in question, which has a rich content in terms of rhetoric, exposition, nahw and qiraat sciences, has an important place in the field of Arabic language. In this work, while analysing the verses philologically, al-Bāqūlī used the Qurʾān, different types of qiraʿāt, poetry, Arabic theology and hadiths to support his views. In addition, he made use of many sources written in the fields of grammar, lexicon, qiraat, literature, I'rāb al-Qur'an, Me'ân al-Qur'an and tafsir. 
In Jawāhir al-Qur'ān, the subjects related to the science of grammar are included more than other sciences. For this reason, in this study, "nouns" and "prepositions" that al-Bāqūlī deals with among the subjects of grammar are examined philologically. Al-Bāqūlī touched upon many controversial issues related to these subjects in his i'rāb of the verses. In these discussions, al-Bāqūlī, who did not adhere to any one school to the degree of fanaticism, generally adopted the views of the Basra school, but he preferred the views of the Kufa school on some issues. Sometimes he found some weak views that the imams of these two schools did not adopt preferable.