KOBİ'lerde kurumsal risk yönetimi
Enterprise risk management in SMEs
Yazar: YUSUF KAYA
Danışman: PROF. DR. HAKAN SARITAŞ
Pamukkale Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Genel İşletme Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: KOBİ = Small and Medium Sized Firms ; Kurumsal risk yönetimi = Enterprise risk management ; Risk = Risk ; Risk yönetimi = Risk management

Özet:
Küreselleşme öncesinde, sadece bulunduğu bölgede hizmet veren, düşük
sermayeli, yoğun iş gücüne dayalı çalışan Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmeler
(KOBİ'ler), globalleşen Dünya'da ayakta kalıp faaliyetlerine devam edebilmek
için çok uluslu dev şirketlerle rekabet haline girmişlerdir. Küçük ve esnek
yapıları sayesinde değişime hızla ayak uydurabilen KOBİ'ler, küresel pazarda
varlıklarını sürdürebilmek için, geleneksel yönetim anlayışlarını terk edip,
kurumsallaşma sürecine girmek zorundadırlar. Bu süreçte, OECD Kurumsal
Yönetim İlkelerini benimsemeleri, kayıt dışı, şeffaf olmayan yapılarını değiştirip
hesap verebilen, sorumluluk sahibi işletmeler haline dönüşmek zorundadırlar.
Yatırım yapıp büyüyebilmek için Basel standartlarının getirdiği kriterlere uyum
sağlamaları, borçlanma maliyetlerini, kredi derecelendirme kuruluşlarından
alacakları olumlu notlarla düşürmeleri gerekmektedir. Bunu sağlayabilmeleri
için de çağdaş bir organizasyon yapısına sahip olabilmeleri ve risklerini
yönetebilir hale gelmeleri gerekmektedir.
Kurumsal Risk Yönetimi, son 20 yılda yaşanan finansal şoklar neticesinde,
mevcut risk yönetim anlayışlarının başarısız olması neticesinde doğan, entegre
bir risk yönetim anlayışıdır. İşletmelerin tüm çalışanlarının ve departmanlarının
risk sorumluluğunun olduğu, düzenli değil sürekli risklerin yönetilmesini
savunan bu yeni anlayış, firmalara risklerin sadece tehdit olarak algılanmayıp
fırsat olarak kullanılması gerektiğini savunan bir yaklaşımdır. Bu yeni yaklaşım,
kurumsal yönetim ilkeleriyle de bir bütünleşme sağlamış ve kısa sürede birçok
büyük şirketin benimsediği bir yönetim yaklaşımı haline gelmiştir.
Bu çalışmada Kurumsal Risk Yönetimi'nin temel çerçevesi açıklanmaya
çalışılmış ve KOBİ'ler için gerekliliği sorgulanmıştır. Yapılan ampirik çalışmada
Borsa İstanbul'da işlem görmeyen, finansal verilerine ulaşılan 463 işletmenin
Kurumsal Risk Yönetimi farkındalığı ölçümlenmiştir. Ayrıca işletmelerin,
finansal verileri analiz edilerek, risk departmanı kurma olasılıkları Ortalama
Popülasyon Panel Veri Modeliyle analiz edilmiştir. Yapılan analiz ve anket
sonuçları, Türkiye'de Kurumsal Risk Yönetimi farkındalığının, KOBİ'ler için
henüz oluşmadığını göstermiştir. İşletmelerin risk departmanı kurma
olasılıklarının ise, finansal verilerinin negatife doğru yönelmesiyle arttığı
ölçümlenmiştir.

Anahtar Kelimeler: 
KOBİ, Kurumsal Risk Yönetimi, Ortalama Popülasyon
Panel Veri Modeli

Abstract:
Labor-intensive Small- and Medium-Sized Enterprises (SMEs) with low
capital, which provided service solely in their own specific area before the
globalization, have started to compete with the multinational giant companies in
order to survive and maintain their operations in a globalized world. SMEs,
which can keep up with the change thanks to their small and flexible structures,
have to abandon the traditional management mentality and enter into the process
of institutionalization in order to survive in the global market. In this process,
they need to adopt the OECD Corporate Governance Principles and have to turn
into responsible and accountable enterprises by changing their illicit and nontransparent
structures. In order to make investments and develop, they need to
comply with the criteria of Basel standards and decrease their borrowing costs
with the positive ratings that they will receive from the credit rating agencies. In
order to maintain this, they need to have a modern organizational structure and
to be able to manage the risks.
Enterprise Risk Management is an integrated risk management concept
which arose as a result of the existing unsuccessful risk management mentalities
due to the financial shocks of the last 20 years. This new concept, which argues
for managing the continuous risks, not the regular ones, and where all the
employees and departments of the enterprises have a risk liability, is an approach
that supports the notion that companies should utilize the risks as an opportunity
rather than just seeing them as a threat. This new approach integrated with the
enterprise governance principles and soon became a management mentality that
many major companies adopted.
In this study, the purpose is to explain the main scope of the Enterprise
Risk Management and to question its necessity for SMEs. In the empirical study,
the Enterprise Risk Management awareness of 463 enterprises, which were not
traded at Istanbul Stock Exchange and the financial data of which were obtained,
was measured. Furthermore, the financial data of the enterprises were analyzed
and the possibility of them to open a risk department was assessed via the
Population Averaged Panel Data Model. The results of the analysis and survey
show that SMEs have not obtained the Enterprise Risk Management awareness
in Turkey yet. According to the evaluation, the possibility of enterprises to open a
risk department increases as their financial data tends to negative.

Keywords: 
SME, Enterprise Risk Management, Population Averaged Model