Doğu dağlık Kilikia kaya anıtlarında mimari elemanların kullanımı
The use of architecture samples in the eastern rough Cilicia rock monuments
Yazar: RECEP SEZER TAŞKIRAN
Danışman: DOÇ. DENİZ KAPLAN
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Mimarlık = Architecture
Dizin: Anıtlar = Monuments ; Arkeolojik alanlar = Archeological areas ; Arkeolojik eserler = Archaeological materials ; Arkeolojik yerleşim = Archaeological settlement ; Dağlık Kilikya = Rough Cilicia ; Kaya anıtları = Rock monuments ; Kilikya = Cilicia ; Mimari form = Architectural form ; Mimari malzeme = Architectural material ; Mimari ögeler = Architectural elements

Özet:
"Doğu Dağlık Kilikia Kaya Anıtlarında Mimari Elemanların Kullanımı" adlı yüksek lisans tezinin konusu, ana kaya yüzeyine işlenmiş anıtların cephe mimarisini ve bezemelerini kapsamaktadır. Çalışmamız kapsamında incelediğimiz kaya anıtları Eski Çağ' da Lamos (Limonlu) ile Kalykadnos (Göksu) nehirleri arasında bulunan Doğu Dağlık Kilikia (Olba Territoriumu) sınırları içerisinde kalmaktadır. Çalışmada, kırk altı adet kaya anıtının mimari cephe tasarımı incelenmiştir. Bu çalışmada incelenen kaya anıtlarının dış cephe tasarımlarında Dor (Kat. No: 39-40-41-42), Ion (Kat. No: 31-44-45) ve Korinth (Kat. No: 18-32) olmak üzere farklı mimari düzenlerin kullanıldığı tespit edilmiştir. "Karışık Düzen" (Kat. No: 1-2-9-24-46) olarak adlandırılan bir diğer tasarımın da kaya anıtlarının cephe mimarisinde tercih edildiği görülmüştür. Ayrıca incelenen kaya anıtları içerisinde cephe tasarımı ve kullanım amaçlarından yola çıkarak mezar stelleriyle benzer örneklerin de (Kat. No: 4-5-6-7-10-11-12-13-14-15-16-17-20-21-22-23-25-26-29-30-38) olduğu görülmüştür. Doğu Dağlık Kilikia Bölgesi kaya anıtlarının cephe tasarımları, bölgedeki anıtsal-kamusal yapıların bir yansıması olarak karşımıza çıkmıştır. Dor ve Korinth düzeninin anıtsal mimaride ön modelleri mevcutken, Ion düzeninde inşa edilmiş bir kamu yapısı bilinmemektedir. Ancak tapınak mezar mimarisinde Ion düzeninin bazı unsurlarının kullanıldığı az sayıda örnek Imbriogon Kome'den bilinmektedir. Dolayısıyla Ion düzeninin kaya mimarisinde kullanımı için ön modelleri bu tapınak mezarlar olabilir. Cephe tasarımlarında tercih edilen düzenler içersinde karışık düzenin varlığı dikkat çekicidir. Bununda ötesinde sayısal üstünlüğü ön modelini mezar stellerinin oluşturduğu, stel benzeri cephe tasarımlı kaya anıtları oluşturmaktadır.  

Anahtar Kelimeler: Doğu Dağlık Kilikia, Kaya Anıtları, Mimari Düzenler, Mimari Elemanlar.

Danışman: Doç. Dr. Deniz KAPLAN, Arkeoloji Anabilim Dalı, Mersin Üniversitesi, Mersin.

Abstract:
"The Use of Architecture Samples in the Eastern Rough Cilicia Rock Monuments" the subject of his master's thesis, involves the architecture and decoration of the facade of the monuments. Our study shows that rock monuments we examine which are located between the Kalykadnos (Göksu) river and Lamos (Limonlu) in the ancient times and those monuments remain within Eastern Rough Cilicia (Olba) boundaries. In the study, the design of forty-six rock memorial architectural facade has been observed. In this study, rock monuments of exterior facade designs which are anaylzed on the brink of Doric (Layer.No: 39-40-41-42), Ionic (Layer. No: 31-44-45) and the Corinthian (Layer.No: 18-32) have been determined using different architectural orders. On the architectural facade of the rock monuments, another design called mixed order was also preferred (Layer. No: 1-2-9-24-46). It has been seen that similar examples with grave stelai (Layer. No: 4-5-6-7-10-11-12-13-14-15-16-17-20-21-22-23-25-26-29-30-38). Which is also observed the design of facade inside rock monuments and by basing from the using goals Eastern Rough Cilicia monuments, monumental facade of designs-as a reflection of public structures. It is not known a public structure which has been built to in the layout of the Ionic while there are front models in the monumental architecture of Doric and Corinthian order. However, some elements of the layout for the temple tomb architecture of Ionic used a few of the examples are known from Imbriogon Kome. Therefore, its use in the layout of rock for the ion architecture models this temple may be grave. The presence of mixed order which is preferred in the exterior design is remarkable. And moreover, stelai-like facade designed monuments are formed the grave stelai of preliminary model of numerical superiority.

Keywords: Eastern Rough Cilicia, Rock Monuments, Architectural Layouts, Architectural Elements. 

Advisor: Doç. Dr. Deniz KAPLAN, Department of Archeology, The University of Mersin, Mersin.