Yerli ve yabancı değişik badem çeşitleri ile melez genotiplerin bazı yaprak ve stoma özelliklerinin belirlenmesi
Determination of some leaf and stoma characteristics of domesticand foreign almond types and melez genotypes
Yazar: MESUT CAN
Danışman: PROF. DR. BEKİR EROL AK
Harran Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma, 2020 yılında Harran Üniversitesi Ziraat Fakültesi badem koleksiyon parselinde bulunan bazı yerli ve yabancı geç çiçek açan çeşitlerin ve bunlara ait melezleme sonucunda elde edilmiş genotipler üzerinde yürütülmüştür. Çalışmanın laboratuvar analizleri Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri laboratuvarında yapılmıştır. Araştırmada 5 farklı çeşit ve 6 adet melez incelenmiştir. Çalışmada her çeşitten 3 ağaç ve her ağacın 2 yönünden 9'ar adet yaprak alınmıştır. Yaprak örnekleri alınırken Kuzey ve Güney yönleri dikkate alınmıştır. 
Elde edilen bulgulara göre; genel olarak yaprak özellikleri incelendiğinde çeşit ve melezler içinde yaprak eni, yaprak boyu, yaprak sapı uzunluğu ve yaprak alanı bakımından en yüksek değerler Tip-7 melezinde saptanmıştır. Yaprak sapı uzunluğu incelendiğinde ise en uzun yaprak sapının Tip-14 melezinin yapraklarında olduğu belirlenmiştir. Yaprak alan değerleri bakımından en yüksek Kuzey yöneyde (25,43 cm2) Tip-7(Gülcan-2 x Guara), en düşük değer Gülcan-1 'de 9,50 cm2 olarak belirlenmiştir. Güney yöneyde en yüksek değer, 20,70 cm2 ile Tip-7(Gülcan-2 x Guara), en düşük değer 11,46 cm2 ile Tip-4(Gülcan-2 x Lauranne) 'de tespit edilmiştir.
Yaprakların alt yüzeyinde yapılan stoma sayımlarında genel ortalama olarak en yüksek (196,47 adet/mm2) Tip-3'de belirlenirken, en düşük (127,10 adet/mm2) Ferragnes çeşidinde olduğu saptanmıştır. İncelenen badem çeşit ve melezlerinin stoma boyları ve stoma enleri arasında pozitif doğrusal bir ilişki saptanmıştır. Ancak yapraktaki stoma sayısı; stoma eni, stoma boyu ve yaprak özelliklerinden bağımsız olarak birbirlerinden farklılıklar göstermişlerdir. Yapılan analizler sonucunda tüm ortalama değerler dikkate alındığında yaprak alanının 16,74 cm2, ortalama stoma sayısının 153,51 adet/mm2 ve bir yaprakta 256975,74 adet/yaprak stoma olduğu saptanmıştır. Çeşit ve tiplerin yaprakta ki stoma sayıları incelendiğinde, en yüksek stoma değeri Tip-14'de, en düşük stoma değeri ise Gülcan-2'de saptanmıştır.
Buna göre belirli bir ekolojide birim yaprak yüzey alanında bulunan stoma sayısı, stoma eni ve stoma boyu badem çeşit ve melezleri için tanımlayıcı bir özellik olabilir.

Abstract:
This study was carried out on some local and foreign late blooming varieties found in the almond collection parcel of Harran University Faculty of Agriculture in 2020 and their genotypes obtained as a result of hybridization. Laboratory analyzes of the study were carried out in the Faculty of Agriculture, Horticulture Laboratory. 5 different cultivars and 6 hybrids were examined in the research. In the study, 3 trees of all kinds and 9 leaves from each side of each tree were taken. While taking leaf samples, North and South directions were taken into consideration.
According to the findings obtained; When leaf characteristics were examined in general, among the varieties and hybrids, the highest values in terms of leaf width, leaf length, petiole length and leaf area were found in Type-7 crossbreeds. When the petiole length was examined, it was determined that the longest petiole was in the leaves of the Type-14 hybrid. In terms of leaf area values, the highest value was determined as Type-7 (Gülcan-2 x Guara) in the North direction (25.43 cm2) and the lowest value was determined as 9.50 cm2 in Gülcan-1. In the south direction, the highest value was found in Type-7 (Gülcan-2 x Guara) with 20.70 cm2, and Type-4 (Gülcan-2 x Lauranne) with the lowest value in 11.46 cm2.
In stomatal counts on the lower surface of the leaves, the highest average (196.47 pieces / mm2) was determined in Type-3, while the lowest (127.10 pieces / mm2) was found in the Ferragnes variety. A positive linear relationship was found between stomatal lengths and stoma widths of almond varieties and hybrids examined. However, the number of stomata in the leaf; differed from each other independently of stoma width, stoma length and leaf characteristics. As a result of the analysis, when all the average values are taken into account, it was determined that the leaf area was 16.74 cm2, the average number of stomata was 153.51 / mm2 and 256975.74 stomata per leaf. When the number of stomata in the leaf of the variety and types are examined, the highest stomata value was found in Type-14, and the lowest stomata value was found in Gülcan-2.
Accordingly, in a particular ecology, the number of stomata per unit leaf surface area, stomatal width and stoma length can be a defining feature for almond varieties and hybrids.