İzz Bin Abdüsselâm'ın tasavvuf anlayışı
Izz Bin Abdusselâm's understanding of sufism
Yazar: ZEYNEP GÜLTEN YILMAZ
Danışman: DOÇ. DR. VEYSEL AKKAYA
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tasavvuf Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Din = Religion

Özet:
Bu çalışma, miladi XII ve XIII. asırda yaşamış "sultânü'l-ulemâ" olarak adlandırılan Şâfiî fakihi İzz b. Abdüsselâm'ın hayatı, eserleri ve tasavvuf anlayışını konu edinmektedir. Çalışmamız giriş ve iki ana bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde araştırmanın konusu, amacı, yöntemi, metodu ve kaynakları ve onun hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölümde İzz b. Abdüsselâm'ın yaşadığı dönem, hayatı, ilmî şahsiyeti ve eserleri ele alınmıştır. Eyyûbîler ve Memlûklüler döneminin sosyokültürel yapısı, siyasî ve ilmî durumuna değinilmiş ve Şam ve Mısır'daki hankâh, ribȃt ve zâviyeler hakkında bilgi verilmiştir. Ayrıca İzz b. Abdüsselâm'ın ilmî hayatı, başta hocaları ve talebeleri olmak üzere kendisine nispet edilen kerâmet ve menkîbeleri, Sühreverdiyye tarikatının kurucusu, Ebû Hafs Şehâbeddin Ömer es-Sühreverdî (ö.632/1234) ve Şâzelî tarikatının kurucusu Ebü'l-Hasan Nûruddîn Alî b. Abdillâh b. Abdilcebbâr eş-Şâzelî (ö.656/1258) gibi sûfîlerle olan ilişkisine değinilmiştir. Şam ve Mısır'da imam-hatiplik, kadılık, müderrislik ve müftülük gibi önemli resmi görevlerde bulunmuş olan İzz b. Abdüsselâm'ın tasavvufa dair eserleri tanıtılarak incelenmiştir. Araştırmamızın en kapsamlı bölümünü oluşturan ikinci bölümde İzz b. Abdüsselâm'ın tasavvuf anlayışı üzerinde durulmuştur. Onun görüşleri tahalluk ve tahakkuk kavramları üzerinden incelenmiştir. Tasavvufî kavramların lügat ve ıstılah manaları hakkında bilgi verilmiş daha sonra ise bir fâkih perspektifinden tasavvufun nasıl algılanıp yorumlandığı İzz b. Abdüsselâm'ın bu kavramlara ilişkin düşünceleri ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Sonuç kısmında ise çalışmada elde edilen bulgular neticesinde tasavvuf anlayışı tespit edilmeye çalışılmıştır.

Abstract:
This study discusses the life, works and understanding of sufism of Izz Bin Abdusselam, the Shafi'is scholar also known by title " Sulthanul Ulama " (the sultan of the scholars) lived in the XII and XIII centuries. Study consists of an introduction and two main parts. In the introduction, information is given about the subject, purpose, method, and sources of the research and information about him. In the first part, the period which Izz Bin Abdusselam lived, his life, scientific personality and works are discussed. The socio-cultural structure, political and scientific situation of the Ayyubids and Mamluks period were mentioned, and information was given about the khankahs, ribats and zawiyas in Damascus and Egypt. In addition, the scientific life of Izz al-Din ibn 'Abd al-Salam, his oracles and legends attributed to him, especially his teachers and students, and his relationship with Sufis such as Shahab Aldin Abu Hafs Umar Suhrawardi (632 AH/1234 AD) who is the founder of the Suhrawardiyya sect and Abul Hasan Ash-Shadhili (656 AH/1258 AD) the founder of the Shadhiliyya sect are also mentioned. Izz Bin Abdusselam's works on sufism, who had important official duties such as imam-khateeb, kadi, mudarris and mufti in Damascus and Egypt, were introduced and examined. In the second chapter, which constitutes the most comprehensive part of our research, Izz Bin Abdusselam's understanding of sufism was emphasized. His views have been examined through the concepts of good morality and good conduct. Information is given about the lexicon and term meaning of Sufi concepts, and then, how Sufism is perceived and interpreted from the perspective of a jurist, and Izz Bin Abdusselam's thoughts on these concepts are tried to be revealed. In the conclusion part, it was tried to determine the understanding of sufism as a result of the findings obtained in the study.