60-71 aylık çocuklara uygulanan bilişsel esneklik ve soyutlama becerisi eğitim programının çocukların bilişsel esneklik -soyutlama becerisi ve ahlaki yargılarına etkisinin incelenmesi
The effect of cognitive flexibility and abstraction skills training program on cognitive flexibility-abstraction skills and moral judgments of children aged 60-71 months
Yazar: TUBA AKAR
Danışman: PROF. DR. AYŞE BELGİN AKSOY
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ahlaki yargı = Moral judgment ; Bilişsel esneklik = Cognitive flexibility ; Bilişsel esneklik ve soyutlama becerisi eğitimi programı = Cognitive flexibility and abstraction skills training program ; Okul öncesi eğitim = Preschool education ; Okul öncesi çocuklar = Preschool children ; Soyutlama = Abstraction ; Yönetici işlevler = Executive functions ; Çocuk gelişimi = Child development ; Ölçekler = Scales

Özet:
Bu araştırmada 61-71 aylık çocuklara uygulanan bilişsel esneklik ve soyutlama becerisi eğitim programının çocukların bilişsel esneklik-soyutlama becerisi ve ahlaki yargılarına etkilerinin incelenmesi amaçlanmaktadır. Araştırma nicel modelde tasarlanmış olup, ön test-son test ve kalıcılık testi uygulamalarını içeren yarı deneysel desen modeli temel alınarak yapılmıştır. Çalışma grubunu 2021-2022 eğitim-öğretim yılında Sinop ilinde faaliyet gösteren iki bağımsız anaokuluna devam eden 38'i deney ve 37'si kontrol grubu olmak üzere 75 çocuk oluşturmaktadır. Deney grubundaki çocuklara araştırma kapsamında hazırlanan Bilişsel Esneklik ve Soyutlama Becerisi Eğitim Programı (BESBEP) 10 hafta boyunca, haftada iki gün 20 oturum şeklinde uygulanmış; kontrol grubundaki çocuklara herhangi özel bir uygulama yapılmamıştır.  Araştırmanın nicel verileri, Nesne Seçiminde Esneklik Görevi (Flexible Item Selection Task (FIST)) ve Ahlaki Yargı (AYÖ) ölçekleri ile toplanmıştır. Araştırmanın amacına bağlı olarak istatistiksel analizlere geçilmeden önce toplanan verilere yönelik olarak kullanılacak istatistikî tekniklerin seçimi için (parametrik veya non-parametrik) keşfedici analiz yoluyla veri gruplarının normallik dağılımları kontrol edilmiştir. Çalışmaya katılan deney ve kontrol grubu çocuklarının öntest ve sontest puanlarının normallik dağılımlarını incelemek üzere Kolmogorow-Smirnov testi kullanılmıştır. Deney ve kontrol grubu arasındaki anlamlı farklılıkların sınanmasında, ön-son-kalıcılık testler arası farklılıkların sınanmasında parametrik testlerden t testi kullanılmıştır. Araştırma sonucunda, deney ve kontrol grubundaki çocukların, bilişsel esneklik ve soyutlama becerisi son test puanları arasında deney grubu çocukları lehine anlamlı bir farklılık bulunmuştur. Deney grubundaki çocukların ahlaki yargı ölçeğinin alt boyutları ikilem, kasti kaza, aile kuralı ön-son test puanları arasında son-test lehine anlamlı bir farklılık saptanmıştır. Kontrol grubundaki çocukların ise kültürel paylaşım alt boyutu ön-son test puanları arasında son-test lehine anlamlı bir farklılığa ulaşılmıştır. Deney ve kontrol grubundaki çocuklarının bilişsel esneklik ve soyutlama becerisi kalıcılık testi puanları arasında deney grubu çocukları lehine anlamlı bir farklılık olduğu bulunmuştur. Deney ve kontrol grubundaki çocukların ahlaki yargı ölçeğinin alt boyutları ikilem, kasti kaza, aile kuralı kalıcılık test puanları arasında deney grubu çocukları lehine anlamlı bir farklılık saptanmıştır.

Abstract:
In this study, it is aimed to examine the effects of the cognitive flexibility and abstraction skills training program applied to 60-71-month-old children on children's cognitive flexibility-abstraction skills and moral judgments. The research was designed in quantitative model and was based on a quasi-experimental design including pretest-posttest and retention test implementations. The study group consisted of 75 children, 38 in the experimental group and 37 in the control group, attending two independent kindergartens operating in Sinop province in the 2021-2022 academic year. While the Cognitive Flexibility and Abstraction Skills Training Program (CFASTP) prepared within the scope of the research was applied to the children in the experimental group for 10 weeks in twenty sessions, two days a week, the current curriculum was continued to be applied to the children in the control group as it was. Quantitative data were collected with the Flexible Item Selection Task (FIST) and Moral Judgment (MR) scales. Regarding which statistical analyses (parametric or non-parametric) would be performed on the data, the normality distributions of the data groups were first checked through exploratory analysis. The Kolmogorov-Smirnov test was used to examine the normality distributions of the pre-test and post-test scores of the experimental and control group children participating in the study. In testing the existence of significant differences between the experimental and control groups, t-test, one of the parametric tests, was used to test the differences between the pre-post retention tests. As a result of the research, a significant difference was found between the post-test scores of cognitive flexibility and abstraction skills of the children in the experimental and control groups in favor of the experimental group. A significant difference was found in favor of the post-test between the pre-post test scores of the children in the experimental group in the sub-dimensions of the MJS: 'dilemma, intentional accident, family rule'. A significant difference was found in favor of the post-test between the pre-post test scores of the children in the control group where the current program was implemented. It was found that there was a significant difference between the 'cognitive flexibility and abstraction skill' retention test scores of the children in both groups in favor of the experimental group children. Finally, a significant difference was found between the retention test scores of the children in both groups in the sub-dimensions of the MJS, namely 'dilemma, deliberate accident, family rule' in favor of the experimental group children. In conclusion, it may be stated that the cognitive flexibility and abstraction skills training program applied to 60-71-month-old children has a significant and positive effect on children's cognitive flexibility-abstraction skills and moral judgments.