Vehhabilik akaidi ve kelam ilmi açısından değerlendirilmesi
The creed of Wahhabism and its evaluation in terms of kalam science
Yazar: MEHMET ÖZEL
Danışman: PROF. DR. ABDULHAMİT SİNANOĞLU
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Din = Religion

Özet:
Vehhabilik dini bir yapı olduğu için akidevî yönü ile büyük önem taşımaktadır. "Vehhabilik Akaidi ve Kelam İlmi Açısından Değerlendirilmesi" adını verdiğimiz bu çalışmada, kendini selefî bir hareket olarak niteleyen Vehhabi düşüncenin, akidevi görüşleri tespit edilerek, klasik Kelam (Matüridîlik ve Eş'rîlik) açısından değerlendirilmeye çalışılmıştır. Çalışmada Vehhabiliği, tarih boyunca var olan geleneksel ve tarihi Kelam metodudundan farklı kılan noktalar tespit edilmiş ve bu konular üzerinde durulmuştur.  Modern çağ öncesinde ortaya çıkan söz konusu hareket, Muhammed b. Abdulvehhab ile Suud ailesi arasında ittifak yapıldığından beri siyasi bir harekete dönüşmüş, daha çok tasavvuf karşıtlığı, şiddet ve tekfir söylemi ile ön plana çıkmıştır. Bu çalışmada Vehhabiliği farklı kılan bu yönler üzerinde durulmuş ve hareketin akidevî temelleri irdelenmeye çalışılmıştır.
Çalışmamız giriş ve dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Vehhabilik kavramı, Vehhabiliğin tarihi, Vehhabiliğin kurucusu ile ilgili bilgi verilmiştir. İkinci bölümde; Vehhabiliğin ulûhiyyet konuları ile görüşleri tespit edilip değerlendirmesi yapılmıştır. Üçüncü bölümde; Vehhabilerin nübüvvet ahiret ve imametle ilgili görüşleri tespit edilip Kelam İlmi açısından değerlendirmesi yapılmıştır. Dördüncü bölümde ise; Vehhabiliğin inanç açısından nasıl konumlandığı, yoğun bir şekilde kullandıkları Ehl-i Sünnet ve Selefîlik kavramlarına nasıl bir anlam yükledikleri de ele alınmıştır. Ayrıca kelamcıların bu iki kavramı nasıl anladıkları da ele alınmış ve iki bakış açısı arasında bir mukayese imkânı sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Vehhabilik, Selefîlik, Şirk, Tevhid, Akide, Rubûbiyyet, Ulûhiyyet

Abstract:
Since Wahhabism is a religious sect, its aqidawi (creed) aspect is also of great importance.In this study, which we named as "The Creed of Wahhabism and Its Evaluation in Terms of Kalam Science", it has been tried to understand what Wahhabi thought, which describes itself as a Salafist movement, what it understands when it comes to Salafism, or how it defines Salafism.In the study, the points that make Wahhabism different from the traditional and historical Salafist discourse that have existed throughout history have been determined and these issues have been emphasized.The movement in question, which emerged before the modern age, it turned into a political movement with Abdul Wahhab's alliance with the Saudi family and came to the known with more opposition to Sufism, violence and takfir. In this study, these aspects that make Wahhabism different are emphasized and the creed foundations of the movement are tried to be examined.
Our study consists of an introduction and four parts. In the first chapter, information about the concept of Wahhabism, the history of Wahhabism and the founder of Wahhabism are given. In the second part; The issues of divinity and the views of Wahhabism were determined and evaluated. In the third part; Wahhabis' views on prophethood, afterlife and imamate were determined and evaluated in terms of Kalam Science. In the fourth chapter; It is also discussed how Wahhabism is positioned in terms of belief and how they attribute a meaning to the concepts of Ahl al-Sunnah and Salafism, which they use extensively. In addition, how the theologians understood these two concepts was also discussed and a comparison opportunity was presented between the two perspectives.

Keywords: Wahhabism, Salafism, Shirk (İdolatry), Tawhid (Monotheism), Aqidah (Creed), Rubûbiyyet (Divinity), Uluhiyyat (Godhood)