İbrahim Nişancı ve eş-Şerhü'l-cedîd adlı eseri: Tahkik ve tahlil
Review of İbrahim Nişanci's work titled "eş-Şerhu'l-cedid": The critical edition and analysis
Yazar: MOHAMMED FOUAD MOHAMMED ALSALIHI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ABDULHALİM BAŞAL
Bursa Uludağ Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kur’ân-ı Kerîm Okuma ve Kırâat İlmi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Tecvid ilmi, Kur'an ile sıkı bir bağa sahiptir. Bu bağa paralel olarak adı geçen ilme yönelik pek çok eser kaleme alınmıştır. Bu eserlerin hatırı sayılır oranda manzum olduğu görülmektedir. Manzumelerin telifi, neşet dönemi başta olmak üzere; bu çerçevede yazılan risale ve eserlerin ortaya çıkmasıyla başlamış, ilgili külliyatın muhtevasının daha kolay ezberlenmesi için izlenilen bir usul olmuştur. Çünkü hiçbir metin, muayyen bir usule göre sistematize edilmedikçe müstakil bir ilim olamaz. Buna göre tecvid manzumelerinin mevcudiyeti, risale ve haşiye adı altında sunulan açıklamaların külliyat haline gelmesinin sebebi olarak gösterilebilir. Bu ilmin ilk müderrisi olan Hz. Peygamber, ashabına ayetleri ezberletip lisan tashihini yaparak tecvid ilmini başlatmıştır. Hz. Peygamber'den sonra tecvide yönelik bahislere kıraat farklılıklarını içeren eserlerin bazı baplarında yer verilmiştir. Hicrî üçüncü asrın sonlarından itibaren ise bu ilme yönelik müstakil tedvin geleneği başlamıştır. Bu tedvin geleneği de hicrî dokuzuncu asrın sonunda zirveye ulaşmıştır. Bu asırda Osmanlı kıraat alimlerinin yaptığı çalışma ve araştırmalar da bahsi geçen tedvin geleneği açasından büyük önem taşımaktadır. Bu önemde Osmanlı devlet ricalinin ulemayı tecvid eseri meydana getirme konusundaki teşvikinin de büyük payı vardır.
Bu meyanda telif edilen eserlerden biri de Nişancı Camii Hatibi İbrahim b. Nişancı'nın eş-Şerhu'l-cedîd adlı eseridir. O, el-Mukaddime manzumesini şerh ederek önceki şerhlere bir yenisini eklemiştir.
Tarafımızca yapılan bu çalışma, İbrahim b. Nişancı'nın ilgili eserinin tahkik ve tahlilini konu edinmektedir. El-Mukaddime gibi kıymetli bir esere yönelik yapılan bu şerh çalışmasının gün yüzüne çıkarılması ise temel amacımızdır.

Abstract:
The science of Tajweed is closely linked to the Quran, and numerous works have been written on this subject. A significant portion of these works is written in verse form. The compilation of verses began primarily in the era when treatises and works on this subject emerged, and this method was adopted to make it easier to memorize the content of the relevant corpus. This is because no text can become an independent science unless it is systematized according to a specific methodology. Thus, the existence of Tajweed verses can be seen as a reason for the compilation of explanations presented under the titles of treatises and annotations. The first teacher of this science, the Prophet Muhammad, initiated the science of Tajweed by making his companions memorize the verses and correcting their pronunciation. After the Prophet, discussions related to Tajweed were included in some chapters of works that contained different readings (Qira'at). From the late third century AH, the tradition of independently compiling this science began. This tradition reached its peak by the end of the ninth century AH. The studies and research conducted by Ottoman Qira'at scholars in this century are also of great importance for this tradition. The encouragement of the Ottoman state officials towards scholars in creating Tajweed works also played a significant role in this importance.

One of the works compiled in this context is "al-Sharh al-Jadid" by Ibrahim b. Nishanci, the preacher of Nishanci Mosque. He added a new commentary to previous ones by explaining the "al-Muqaddimah" poem. This study focuses on the verification and analysis of Ibrahim b. Nishanci's related work. Our primary aim is to bring to light this commentary on a valuable work like "al-Muqaddimah