Tıp fakültesi öğretim üyelerinin eğitim-öğretim alanında sahip olması gereken yeterliklerinin belirlenmesi
Defining instructional competencies of medical faculty members
Yazar: GÜLDAL İZBIRAK
Danışman: PROF. DR. HATİCE ŞAHİN ; PROF. DR. SİNA ERCAN
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Tıp Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Anahtar yeterlikler = Key competences ; Tıp eğitimi = Education-medical

Özet:
Tıp eğitiminin niteliğinin geliştirilmesine yönelik çalışmaların önemli başlıklarından birisi öğretim üyelerinin rolleridir. Tıp eğitimi ve  pratiği alanında gelişmiş olarak kabul edilen ülkelerin önemli bir kısmında öğretim üyelerinin yetkinlik ve yeterliklerinin tanımlandığı geniş ölçekli çalışmaların gerçekleştirildiği görülmektedir. Ülkemizde ise, konunun ulusal düzeydeki muhatapları olan kurum ve kuruluşların önemli bir ihtiyaç ortaya koyduğu ve henüz ulusal bağlamda yeterliklere ilişkin somut bir çerçeve oluşturulmadığı görülmektedir. Ayrıca, değişen ulusal eğitim ve sağlık politikaları, olağanüstü durumlar ve benzeri dinamiklerin de süreçlere doğrudan yansıdığı göz önünde bulundurulduğunda, ülkemizde tıp eğitiminin niteliğinin sürdürülmesinde, eğitimin önemli bir bileşeni olan öğretim üyelerinin eğitim öğretime ilişkin sahip olmaları gereken yetkinlik ve yeterliklerinin tanımlanmasına ihtiyaç vardır. 
Çalışmamızda, ülkemizde tıp fakültelerinde görev yapmakta olan  ve/veya atanacak olan öğretim üyelerinin eğitim öğretim alanında yetkinlik ve yeterliliklerine ilişkin bir çerçeve ortaya konması amaçlanmıştır. 
Yöntem 
Araştırmamız tanımlayıcı ve kesitsel bir tasarıma sahiptir. Araştırma evreni Türkiye'deki Tıp Fakültelerinin Tıp Eğitimi Anabilim Dallarında tam zamanlı çalışmakta olan tüm öğretim üyeleri, Tıp Eğitimi Programları Değerlendirme ve Akreditasyon Derneği ve Tıp Fakültesi Dekanları Konseyi üyeleridir. Örneklem grubu, amaçlanmış örneklem ve kritere dayalı örneklem yöntemleri birarada kullanılarak belirlenmiştir. Araştırmamızda, zamanlama açısından keşfedici sıralı tasarım kullanılmıştır. Literatür analizi ve derinlemesine görüşmelerin betimsel analizi neticesinde ortaya konan çerçeve, nicel veri toplama aracına dönüştürülmüştür. Bu doğrultuda, literatür analizi ve derinlemesine görüşme verilerinden öğretim üyelerinin sahip olması gereken yetkinlik/yeterliklere ilişkin önermeler oluşturulmuş ve Delphi süreci sonucunda nihai çerçeve ortaya konmuştur. Literatür tarama için kapsamlı analiz yöntemi basamakları benimsenmiştir. Nitel veri toplamak amacıyla yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşme yöntemi kullanılmıştır. 
Çalışmamızda Modifiye Delphi yöntemi kullanmıştır. Ek olarak, format olarak çevrimiçi web anketi olarak tasarlandığı için e-Delphi olarak adlandırılmıştır. 
Yeditepe Üniversitesi Girişimsel Olmayan Klinik Araştırmalar Etik Kurulundan araştırmanın onayı alınmıştır.
Bulgular
Literatür analizi sonucunda Tıp Fakültesi öğretim üyelerinin eğitim öğretime ilişkin yeterlikleri bağlamındaki 27 adet makale seçilmiştir. Toplam 24 Tıp Eğitimi Anabilim Dalı ve / veya 
Tıp Eğitimi Programları Değerlendirme ve Akreditasyon Derneği üyesi ile yüz yüze veya çevrimiçi görüşme gerçekleştirilmiştir. Derinlemesine görüşmelerin transkriptlerinden oluşturulan kodlar, belirlenmiş olan temalar ile ilişkilendirilmiş ve literatür analizi ve görüşme verilerinden 8 tema altında toplam 116 adet önerme oluşturulmuştur. 
Delphi için Tıp Fakültesi Dekanları Konseyi üyelerinden (123) davete olumlu bakan ve çalışmaya dahil edilen 1.turda 16 dekandan, 2. turda ise bu dekanların 14 ünden  yanıt alınmıştır. Belirlenen delphi uzlaşı kriterleri (4-5 sıklığı ≥ % 70; medyan ≥ 4, çeyrekler arası fark ≤ 2.5) doğrultusunda maddeler analiz edilmiş ve ayıklama aşamasından sonra kalan 94 önerme tekrar yeterlik/alt yeterlik bağlamında gözden geçirilerek ve tekrarlar, benzerlikler, ilişkilendirmeler vb göz önünde bulundurularak 2. Tur Delphi için 8 tema altında 55 adet önerme belirlenmiştir. İkinci tur sonunda önermelerin tamamında uzlaşı sağlanmıştır. 
Sonuç 
Araştırmamızın sonucunda 8 yetkinlik altında toplam 55 yeterlik belirlenmiştir. Belirlemiş olduğumuz yetkinlik ve yeterlikler, tıp eğitiminin mezuniyet öncesi, mezuniyet sonrası ve sürekli mesleki gelişim düzeylerini göz önünde bulundurarak temel yeterlikler olarak tanımlanmış olup araştırmamız, ileride yapılacak çalışmalara bir alt yapı oluşturacaktır.tır. Bu yetkinlik ve yeterliklerin, öğretim üyelerinin bireysel ve akademik gelişimlerine, eğitim yönetimi ve yöneticilerin öğretim üyelerinin akademik performans değerlendirme süreçlerinde, öğretim üyelerinin kadro atama ve yükseltme süreçlerinde, fakülte eğitici gelişimi programlarının tasarımında önemli bir ihtiyacı karşılayacağı görüşündeyiz. Bu doğrultuda, araştırma sonuçları kullanımı için başta Yüksek Öğretim Kurulu olmak üzere, Tıp Fakültesi Dekanları Konseyi, Tıp Eğitimi Programları Değerlendirme ve Akreditasyon Derneği ve Tıp Fakültesi Dekanlıklarına (Tıp Eğitimi Anabilim Dalları) gönderilecektir.

Abstract:
One of the important titles of studies on improving the quality of medical education is the roles of faculty members. Large-scale studies have been carried out to define the competencies of faculty members in many countries considered developed in the field of medical education and practice. In our country, it is seen that the institutions and organizations that are the national authorities on the issue have demonstrated an important need and that a concrete framework regarding competencies has not yet been established in the national context. In addition, considering that changing national education and health policies, extraordinary situations, and similar dynamics are directly reflected in the processes, there is a need to define the competence and competencies that faculty members, who are an important component of education, should have in order to maintain the quality of medical education in our country.
Our study aims to establish a framework regarding the competence and competencies of faculty members currently working and/or to be appointed in medical faculties in our country in the field of education and training.
Method
Our research has a descriptive and cross-sectional design. The research population includes all faculty members working full-time in the Medical Education Departments of Medical Faculties in Turkey, members of the Association for Evaluation and Accreditation of Medical Education Programs, and the Council of Medical Faculty Deans. The sample group was determined by using both purposeful sampling and criterion-based sampling methods. In our research, exploratory sequential design was used in terms of timing. The framework established as a result of literature analysis and descriptive analysis of in-depth interviews was transformed into a quantitative data collection tool. Accordingly, propositions regarding the competence/competencies that faculty members should have were created from the literature analysis and in-depth interview data, and the final framework was presented as a result of the Delphi process. The scoping analysis method steps were used for the literature review. Semi-structured in-depth interview method was used to collect qualitative data. The Modified Delphi method was used and it was designed as an online web survey format (e-Delphi). The research was approved by the Yeditepe University Non-Interventional Clinical Research Ethics Committee.
Results
As a result of the literature analysis, 27 articles were selected regarding the competencies of faculty members of the Faculty of Medicine in terms of education and training. A total of 24 members of the Medical Education Departments and/or the Association for Evaluation and Accreditation of Medical Education Programs were interviewed face-to-face or online. The codes created from the transcripts of the in-depth interviews were matched with the determined themes and a total of 116 propositions were created under 8 themes from the literature analysis and interview data.
For Delphi, responses were received from 16 deans in the first round and 14 of these deans in the second round, who responded positively to the invitation from the Council of Medical Faculty Deans members (123). The items were analyzed in line with the determined Delphi consensus criteria (4-5 frequency ≥ 70%; median ≥ 4, interquartile difference ≤ 2.5), and the remaining 94 propositions after the elimination phase were reviewed again in the context of competence/sub-competence and 55 propositions were determined under 8 themes for the 2nd Round Delphi by taking into account repetitions, similarities, associations, etc. At the end of the second round, consensus was reached on all propositions.
Conclusion
As a result of our research, a total of 55 competencies were determined under 8 competences. The competences and competencies we determined were defined as basic competencies considering the undergraduate, postgraduate, and continuous medical education levels, and our research will form an infrastructure for future studies. We believe that these competence and competencies will meet an important need in the personal and academic development of faculty members, in the academic performance evaluation processes of education management and administrators, in the staff assignment and promotion processes of faculty members, and in the design of faculty development programs. In this context, the research results will be sent to the Council of Higher Education, the Council of Deans of Medical Schools, the Association for Evaluation and Accreditation of Medical Education Programs, and the Deanships of Medical Schools (Medical Education Departments) for use.