Ahmed-i Dâ'î Divânı'ndan ilk 50 gazelin şerhi(28?77)
The annotation of premier fifty odes (gazel) in the Divan of Ahmed-i Dâ'i (28-77)
Yazar: MUSTAFA ŞENTÜRK
Danışman: YRD. DOÇ. DR. KADİR GÜLER
Dumlupınar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Divan edebiyatının kurulusunda Germiyan bölgesinde yetisen sâirlerin önemibüyüktür. XIV. ve XV. yüzyılların büyük sâirleri Ahmedî, Ahmed-i Dâ'î ve Seyhî bubölgede yetismistir. XIV. yüzyılın ikinci yarısı ile XV. yüzyılın ilk çeyreginde yasayanAhmed-i Dâ'î, Divân edebiyatımızın ilklerinden ve kurucularındandır. Maalesefyeterince tanınmayan, tarihi kaynaklarda da hakkında tam ve yeterli bilgi bulunmayansâir, o yüzyılların büyük kültür merkezi Germiyan'da yetismis, Kütahyalı bir sâirdir.Ahmedî ile Seyhî arasında bir köprü vazifesi gören ve -rankâri siirin ilk örnekleriniveren Ahmed-i Dâ'î, sanatıyla kendinden sonra gelecek Bâkîlerin, Nedimlerin birerhabercisi gibidir.Bu çalısmam, edebiyatımızda yeterince tanınmayan ve hak ettigi degerverilmeyen, divan edebiyatının kurucularından Ahmed-i Dâ'î'nin divanındaki ilk 50gazel üzerinde yapılmıstır.Çalısmamda esas aldıgım eser, Tunca Kortantamer'in Mısır MilliKütüphanesinde buldugu divanın tam nüshasının metin-gramer-tıpkıbasım çalısmasıdır.Mehmet Özmen tarafından 1985 yılında doktora çalısması olarak hazırlanan eser, TürkDil Kurumu tarafından 2001 yılında ?Ahmed-i Dâ'î Divanı (Metin-Gramer-Tıpkıbasım)? adıyla yayınlanmıstır.Çalısmamda, Prof. Ali Alparslan yönetiminde Mehmet Amaç'ın yüksek lisanstezi ?Zâtî Divânından 50 Gazelin Serhi?; Prof Ali Nihat Tarlan'ın ?Fuzûlî Divanı Serhi?ve Prof Halûk -pekten'in Fuzûlî, Bâkî, Nef'i ve Seyh Gâlib'in hayatı, sanatı, eserleriüzerine hazırladıgı, içinde serh örnekleri bulunan eserleri örnek eserler olarak ele alıp,nesre çevirme ve serh usûlünde bu eserlerin üslûbunu takip ettim. Bunun yanındaAhmet Talât Onay'ın Eski Türk Edebiyatında Mazmunlar ile -skender Pala'nınAnsiklopedik Divân Siiri Sözlügü adlı eserler en çok yararlandıgım kaynaklardır.Bu çalısmam, Ahmed-i Dâ'î Divânı'nda bulunan ilk 50 gazelin üzerindeyapılmıstır. Divân'da siirler kasideden itibaren numaralandırıldıgı için benim çalısmam28 ila 77 numaralı ve aralarındaki siirleri kapsamaktadır.Tezimi hazırlarken önce Ahmed-i Dâ'î'nin hayatı, sanatı ve eserleri hakkındabilgi verilmistir. Bu önbilgiden sonra tezimin konusu olan gazellerin serhinebaslanmıstır. Son bölümde ise serh edilen gazellerin Ahmed-i Dâ'î Divanı'nın Kahirenüshasının tıpkıbasımı eklenmistir.Gazeller nesre çevrilmeden önce beyitlerde geçen anlamı bilinmeyen kelimelerinanlamları bulunmus, mazmunlar hakkında bilgi toplanmıs ve bunlar serhlerdekullanılmıstır. Beyitlerde geçen bütün edebî sanatlar bulunmayıp beyitlerde daha çok önplana çıkan birkaç edebi sanat bulunmustur. Ayrıca serh metodunda her beyitte dipnotgöstermekten kaçınılmıs, faydalanılan kaynak eserler bibliyografya bölümündegösterilmistir.Çalısmalarım boyunca bana yol gösteren ve yardımlarını esirgemeyen degerlihocam Yard. Doç. Dr. Kadir Güler'e ve bizi çalısmaya tesvik eden Yard. Doç. Dr.Mustafa Günes'e tesekkürlerimi sunarım.

Abstract:
The poets educated in Germiyan district had a great importance at theestablishment of Divan Literature. Ahmedi, Ahmed-i Dâ?i and Seyhi who were thegreatest poets of XIV. and XV. centuries got their education in this region.Ahmed-i Dâ?i was one of the first poets and founders of the Divan Literaturelived in between the second part of the XIV. century and the first quarter of XV.century. Unfortunately, because of not having enough information about him in thehistory sources, he has not been well known. He, was of Kütahya, was educated inGermiyan where the centre of the great culture in those years. Being seen as a bridgebetween Ahmed-i and Seyhi the Poet gave the first samples of -rankari poetry and hewas like a herald of Bakis and Nedims with his art for the people who would come afterhim.My study was performed on the premier fifty odes (gazel) in the Divan ofAhmed-i Dâ?i who was one of the founder of Divan Literature but he has not beenmerited enough and has not been well known in our literature.The work that I have made use of in my study was whole edition - text, grammarand facsimile - of the Divan which was found by Tunca Kortantamer in Egypt NationalLibrary. The work prepared as a doctorate study by Mehmet Özmen in 1985 waspublished in the name of Ahmed-i Dâ?i Divanı by Turkish Language Committee, in2001.In my study, I have followed by direction of Prof. Ali Alparslan, MehmetAmaç?s higher education treatise called ?The Annotate of 50 Odes in Zati?s Divan?;?The Annotate of Fuzuli?s Divan? of Prof. Ali Nihat Tarlan, and the study which isabout ?The Lives, Arts, and Works of Fuzuli, Baki, Nef?i and Seyh Galip? prepared byProf Haluk -pekten. By dealing with the works those include the examples of annotationand put them into prose I have pursued these works? style. Besides this, Ahmet TalatOnay?s ?Mazmunlar in Old Turkish Literature? and of -skender Pala?s Work named?The Dictionary of Divan Poem Encyclopaedia? are the sources that I have profitedmuch.This study is about the first fifty odes existing in the Divan of Ahmed-i Dâ?i.The poems in divan were numbered after eulogy (kaside) because of this reason mystudy contains the poems between the numbers 28 and 77.In my treatise, firstly the information about Life of Ahmed-i Dâ?i, His Art, andHis Works have been submitted. After this introductory, the annotation of odes which isthe topic of my treatise has been started. In the last section, the facsimile edition ofAhmed-i Dâ?i?s Divan from Cairo has been added.Before the odes being put into the prose, the unknown words? meanings havebeen looked up and the information about Mazmun was gathered and later thisinformation has been used in annotation. Not only whole literary arts have beeninterested in the couplet but only some of them have been explained which are the mostattractive.During my study, I owe many thanks to Asist. Prof. Kadir Güler and Asist. Prof.Mustafa Günes for their great contribution to my work. I am expressing my gratitudethem.