Oltu ve Olur (Erzurum) ilçeleri doğal ve kültürel kaynaklarının ekoturizm açısından değerlendirilmesi
Evaluation of natural and cultural resources in Oltu and Olur districts (Erzurum) for ecotourism
Yazar: ELİF AKPINAR KÜLEKÇİ
Danışman: DOÇ. DR. YAHYA BULUT
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture
Dizin: Erzurum = Erzurum ; Erzurum-Oltu = Erzurum-Oltu ; Erzurum-Olur = Erzurum-Olur ; SWOT analizi = SWOT analysis

Özet:
Erzurum iline bağlı Oltu ve Olur ilçeleri sahip olduğu değerler bakımından, ekoturizmin önemli cazibe noktalarından birisidir. Oltu ve Olur ilçeleri, Oltu Çayı Havzası'nda yer alan zengin flora ve faunası, yaklaşık 850 ila 3000 m yükseklikler arasındaki değişken topoğrafik yapısı, yöresel ürünler ve el sanatlarındaki zenginliği, yöresel mimarisi, tarihsel zenginliği, ilginç jeolojik oluşumları ile ekoturizm açısından önemli bir potansiyel oluşturmaktadır.Bu çalışma Oltu ve Olur ilçelerinin ekoturizm potansiyelini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Çalışmada yerel halkın ve ziyaretçilerin beklenti ve eğilimleri ile uzman görüşleri alınarak katılımcı bir yaklaşımla bölgede ekoturizmin olabilirliği ortaya konulmuştur. Bu doğrultuda ilk önce 2009 yılında Oltu ve Olur ilçelerinde geleneksel olarak düzenlenen dağ şenliklerine katılan yerel halk ve ziyaretçilerin ekoturizme bakış açılarının belirlenmesi amacıyla anket çalışması yürütülmüştür. Yapılan anket çalışması ile kırsal kalkınmanın aracı olarak ekoturizm faaliyetlerinin Oltu- Olur ilçelerinde ne şekilde yer alması gerektiği, yerel halkın ekoturizm faaliyetlerindeki yeri ve rolünün ne olduğu, ekoturizmden beklentileri, hangi tür ekoturizm faaliyetlerinin bölgede uygulanabileceği, bunların turizme olumlu ve olumsuz etkilerinin neler olabileceği belirlenmiştir. Daha sonra 14 ve 22 Ağustos 2010 tarihlerinde 5'li Likert tipi sorularla hazırlanan anketlerin uzman değerlendirmesine sunulduğu SWOT Analizi yapılmıştır. Yapılan SWOT Analizi ile çalışma alanın ekoturizm potansiyeli açısından, güçlü ve zayıf yönleri ile gelecekte oluşabilecek fırsat ve tehditlerin neler olabileceği belirlenmeye çalışılmıştır.Çalışmada en uygun ekoturizm etkinliğinin seçilmesinde karmaşık ve çok ölçütlü karar verme tekniklerinden birisi olan Analitik Hiyerarşi Yöntemi (AHS) kullanılmıştır. AHS Yönteminde karar hiyerarşisi modelinde yer alan seçenekler Doğal Kaynak Değerleri Üzerinde Baskı, Kültürel Değişim, Bölgenin Tanıtımı, Altyapıda Gelişme ve İstihdam ve Gelir (Düzey 2) olarak belirlenirken, karar kriterleri (ölçütleri) ise Flora ve Fauna Gözlemleme, Doğa Yürüyüşü (Trekking), Festival ve Yayla Turizmi, Tarih ve İnanç Turizmi ve Geleneksel Ürünler ve Gastronomi (Yemek) Turizmi (Düzey 3) olarak belirlenmiştir. Elde edilen AHS Analiz sonucuna göre, katılımcıların öncelikli değerlerinin genel aritmetik ortalamaları ve 2. Düzey'in öncelik matrisi dikkate alındığında, gerçekleştirilecek ekoturizm faaliyetleri hem Olur (0.3122) hem de Oltu (0.3285) ilçeleri için ?Bölgenin Tanıtımı? yönünde katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Oltu ve Olur ilçelerinde karar vericilerin bölgeye en uygun ekoturizm etkinliği için öncelikli tercihlerine ve 3. Düzeyin öncelik matrislerine bakıldığında Olur için ?Festival ve Yayla Turizmi? (0.2942) Oltu için ise ?Geleneksel Ürünler ve Gastronomi (Yemek) Turizmi? (0.3177) yöre için en uygun ekoturizm faaliyeti olarak belirlenmiştir. Çalışma alanında her iki ilçede de son sırada ?Flora (bitki örtüsü) ve Fauna (Yaban Hayatı) Gözlemleme? en ez uygun ekoturizm etkinliği olarak belirlenmiştir.

Abstract:
Oltu and Olur districts are two most important attraction centres in Erzurum province for ecotourism activities for the values they inhabit. These centres have important ecotourism potentials with diverse flora and fauna existent in Oltu Creek watershed, variable soil structures between the elevations of 850 and 3000 m, rich local products and handicrafts, local and traditional architecture, historical background and interesting geological formations.This study was conducted to determine ecotourism potential in Oltu and Olur district. Possibility of ecotourism applications in the area attempted to be determined by investigating the expectations and tendency among local people and visitors and opinions grow experts was taken consulting experts in a participatory approach. In this respect, a survey study was conducted to determine the viewpoint of local residents and visitors to ecotourism who participated the traditional Olur and Oltu districts mountain festivals in 2009. Using this survey study, it is determined how ecotourism activities as a means of rural development should take place in Oltu-Olur districts, what the positions and roles of rural people on ecotourism activities are, their expectations from ecotourism, what sorts of ecotourism activities can take place, and their positive and negatives effects on tourism. Then, a SWOT analysis was conducted with experts in order to evaluate the questionnaires prepared with 5 scaled Likert type questions on the dates of August 14 and 22, 2010. With this SWOT analysis, it is aimed to determine what strengths, weaknesses and possible opportunities and threats in the future of research area could be in terms of ecotourism potentials.One of the complex and multi dimensional decision making systems, Analytical Hierarchy System (AHS) was used for the selection of the most convenient ecotourism activity in the area. While the variables in decision hierarchy model in AHS method were determined as the pressure on Natural Resource Values, Cultural Change, Publicity of the Region, Improvement in Infrastructure and Employment and Income (Level 2); Flora and Fauna Observation, Trekking, Festival and Tableland Tourism, History and Religious Tourism, and Traditional Products and Gastronomy Tourism (Level 3) were determined as decision criteria (measures). Based on the AHS analysis results, when general arithmetic means of participants priority values and priority matrices of 2nd Level were taken into account, it is considered that ecotourism activities which will be implemented would contribute to the ?Publicity of the Region? both for Olur (0.3122) and Oltu (0.3285) districts. As for the priority choices and priority matrices of 3rd Level for the most suitable ecotourism activities of decision makers in Oltu and Olur districts, it was determined that ?Festival and Tableland Tourism? (0.2942) for Olur; and ?Traditional Products and Gastronomy Tourism? (0.3177) for Oltu were the most suitable ecotourism activities in the region. ?Flora and Fauna Observation? were determined as the least suitable ecotourism activities in both districts in research area.