Tehlikeli atıkların yarattığı çevre sorunlarının çevresel güvenlik bağlamında incelenmesi
The examination of environmental problems from hazardous wastes in the context of environmental security
Yazar: İLKE BEZEN AYDOĞDU
Danışman: PROF. DR. NESRİN ALGAN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Çevre Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering
Dizin: Tehlikeli atıklar = Hazardous wastes ; Çevre = Environment ; Çevre etiği = Environmental ethic ; Çevre hakkı = Environmental rights ; Çevre kirliliği = Environmental pollution ; Çevre sorunları = Environmental problems ; Çevresel güvenlik = Environmental security

Özet:
Nüfusun artması, teknolojinin çevreyi zarara uğratacak şekilde gelişmesiyle insan, belli bir denge içinde yürüttüğü çevre ile olan ilişkilerinin giderek bozulduğunun farkına varmıştır. Bu fark ediş ile birlikte çevre ve çevre sorunları birçok araştırmada yer almış ve tanımlanmıştır. Aynı zamanda bu sorunlara çözüm yolları da aranmaya başlanmıştır. Çevre, canlı varlıklar ve insan etkinlikleri üzerinde doğrudan ya da dolaylı etkiler yapabilen fiziksel, kimyasal, biyolojik ve sosyal etmenlerin hepsi olarak ele alınırken; çevre sorunları da, çevredeki kirlenme ve tahribat sonucu oluşan, canlıların hayatını ve sağlığını etkileyen, tehdit eden sorunlar olarak tanımlanmaktadır. Küresel iklim değişikliği, çölleşme, ozon tabakasının incelmesi, ormansızlaşma, tarım arazilerinin bozulması, biyolojik çeşitliliğin kaybı, kirlenme gibi çevre sorunları tüm ülkeleri ve dünyayı tehdit etmektedir. Günümüzde çevre sorunları yaşam destek sistemlerini olumsuz etkilemektedir. Çevre sorunlarının sınırlarötesi olma özelliği küresel düzeyde çevresel güvenliği de tehdit etmektedir. Bu bağlamda varolan bu tanımların ötesinde vurgulanması gereken sorunların çözüm yolları ve bu çözüm yollarının ne kadar etkili olduğudur.Tehlikeli atıkların miktarında endüstrileşme ve teknolojinin gelişmesine bağlı olarak büyük bir artış bulunmaktadır. Ayrıca, tehlikeli atıkların sadece miktarı değil, özellikleri de değişmektedir. Bununla birlikte bertaraf yöntemlerinin eksikliği, bertaraf alanlarının yetmemesi ve tüzel düzenlemelerin yetersizliğinden tehlikeli atıklar yasadışı yollarla atılmaktadır. Birçok çalışma tehlikeli atıkların dünya çapında yayılmasının bireyler, toplumlar, çevre, insan ve çevre hakkına olan olumsuz etkilerine işaret etmektedir. Tehlikeli atıkların yasadışı hareketi dünyanın her yerinde önemli bir çevre sorunu olarak ele alınmaktadır. Tehlikeli atıkların sınırlarötesi hareketi çevresel güvenliğe ciddi tehditler içermektedir. Tehlikeli atıklar atıldıkları yerlerde oluşan çevresel baskılardan dolayı çatışmalar ortaya çıkabilir. Ulusal, bölgesel ve uluslararası tüzel düzenlemeler tehlikeli atıklar konusunda etkili olamamaktadır.Bu çalışma tehlikeli atıklar ve tehlikeli atıklardan kaynaklanan çevre sorunlarının çevresel güvenlik bağlamında incelenmesi hakkındadır. Ayrıca tehlikeli atıkların yasadışı yollarla atılmasının ve sınırlarötesi hareketlerinin çevre ve insan hakkına yapılmış ihlaller olduğu üzerine odaklanmaktadır. Çalışma, tehlikeli atıkların çevresel güvenliği önemli ölçüde olumsuz olarak etkilediğini irdelemektedir. Küresel düzeyde meydana gelen olaylar incelenerek bu görüş desteklenmektedir.Anahtar Kelimeler: Çevre, Çevresel Güvenlik, Çevre Sorunları, Tehlikeli Atıklar, Çevre Hakkı.

Abstract:
Human realizes the deterioration of relationship with environment that continues at certain balance because of the fact that population growt and the development of technology which is harm to environment. With this realization, environment and environmental problems describe and take part in many researches. At the same time the solutions of these problems are started to look for, too. While environment handles as all physical, chemical, biological and social impacts that make direct and indirect effects to the living things and activities of human, environmental problems describe the problems which effect the living things life and health, erupt from pollutions and destructions. Environmental problems such as global warming, desertion, stratospheric ozone depletion, deforestation, degradation of agricultural land, loss of biodiversity and pollution threat all countries at the global level. Nowadays environmental problems effect life supporting systems negatively. In this context, transboundary characteristic of environmental problems also threat environmental security at the global level. Moreover, beyond the descriptions, the solutions and the effectiveness of these solutions must be emphasize.There are substantial increase in hazardous wastes amount because of industrialization and development of technology. In addition the amount of hazardous wastes change and their characteristics do, too. Nevertheless, hazardous wastes dump because of lack of disposal methods, insufficiency of disposal areas, hard instruments and standards using illicit ways. A number of recent studies are cited showing that adverse effects of hazardous wastes to individuals, communities, environment and human and environmental rights. Illicit movements of hazardous wastes deal with important environmental problems at the world. Illicit movements of hazardous wastes should constitute serious threats to environmental security. There may be conflicts because of the environmental impacts at the dumping areas. National, regional and international instruments and standards can not be effective at the hazardous waste issues.This study is about to examine the environmental problems from hazardous wastes within the context of the environmental security. Moreover it focuses on the illicit dumping and movements of hazardous wastes are certainly violation of environmental and human rights. This study explicates that hazardous wastes affects environmental security adversely. It is supported by examining cases which are occur at the global level.Key Words: Environment, Environmental Security, Environmental Problems, Hazardous Waste, Environmental Rights.