Andrei Tarkovski'nin Zerkalo filminde şiirsel belleğin kurgusu
The montage of poetic memory in Andrei Tarkovsky's Zerkalo
Yazar: MUHAMMET BEHNAN TURAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET EMRAH ERKANI
Düzce Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Radyo Televizyon ve Sinema Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Radyo-Televizyon = Radio and Television
Dizin: Geriye dönük bellek = Retrospective memory ; Görsel bellek = Visual memory ; Görsel imge = Visual image ; Kolektif bellek = Collective memory ; Mekansal bellek = Spatial memory ; Otobiyografik bellek = Autobiographical memory ; Rus sineması = Russian cinema ; Rus şiiri = Russian poem ; Toplumsal bellek = Social memory ; Zaman imge = Time image

Özet:
Bu tez, Andrei Tarkovski'nin Zerkalo (Ayna) filminde şiirsel belleğin kurgusal yapısını incelemeyi amaçlamaktadır. Tarkovski, sinemasında geleneksel anlatım tekniklerinden uzaklaşarak, bellek, hayal ve düşünce temalarını ön plana çıkaran bir kurgu anlayışı benimsemiştir. Bu çalışmada, şiirin, belleğin ve Tarkovski sinemasının imgeleri kullanıma şekli arasındaki ilişki ele alınmıştır. Çalışma nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Film analizleri ve literatür taramaları yoluyla Tarkovski'nin hayatı ve sinema dili incelenmiş, şiirsel bellek kavramı üzerinde durulmuştur. Ayrıca, yönetmenin babası ile kurduğu kişisel ve sanatsal ilişki üzerinde de durularak Arseni Tarkovski'nin Ayna filminde kendi sesinden okuduğu dört şiirin filmsel kurgu üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Aynı zamanda başta Ayna filmi olmak üzere yönetmenin filmlerinde ödipus kompleksinin izlerine rastlanmıştır. Hem yerli hem de yabancı şairlerin imge oluşturma yöntemleri örnekler üzerinden değerlendirilmiştir. Bulgular kısmında, Tarkovski'nin Ayna filminde kullandığı uzamsal süreksizlik ve rüya mantığı tekniğinin, şiirin kurgusal yapısı ile benzerlikleri üzerinde durularak, sinema kurgusu ve şiir arasındaki benzerlikler tartışılmıştır. Tarkovski, Ayna filminde şiirsel bir anlatı oluştururken, geleneksel sinema dilinden farklı olarak, mantıksal sıralamaları bozarak izleyiciye farklı bir kurgusal deneyim yaşatmıştır. Sonuç olarak, bu tezdeki analizler Tarkovski'nin Ayna'da şiirse belleği sinematik montaj yoluyla ne şekilde ifade ettiğini göstermektedir. Şiirin ve belleğin imgeleri kullanım şekli, Ayna filminde başarılı bir şekilde sinema diline aktarılmıştır. Bu bulgular, sinemada şiirsel bir kurgunun mümkün olduğunu ve Tarkovski'nin bu yaklaşımıyla sinema sanatına yeni bir boyut kazandırdığını kanıtlamaktadır.

Bu çalışma, bellek metaforlarını, belleğin işleyiş biçimini, şiirin ve Tarkovski sinemasının kurgusal yapısını bir arada değerlendirerek, elitist ve karmaşık bir film olarak eleştirilen Ayna filminin aslında tutarlı ve mantıklı bir altyapıya sahip olduğunu ortaya koymayı hedeflemiştir. Sonuç olarak, Tarkovski'nin sinemasında belleğin şiirsel bir yaklaşımla kurgulanmasının başarılı bir şekilde uygulandığı ve sinemada yeni anlatı biçimlerinin oluşturulabileceği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
This thesis aims to examine the montage structure of poetic memory in Andrei Tarkovsky's film Zerkalo (Mirror). Tarkovsky, departing from traditional cinematic techniques, adopted a montage approach that emphasizes themes of memory, imagination, and thought. This study explores the relationship between the use of imagery in poetry, memory, and Tarkovsky's cinematic techniques. A qualitative research method has been employed. Through film analyses and literature reviews, Tarkovsky's life and cinematic language have been examined with a focus on the concept of poetic memory. Additionally, the personal and artistic relationship between Tarkovsky and his father is explored, particularly the impact of Arseni Tarkovsky's recitation of four poems in the film Mirror on its cinematic montage. The traces of the Oedipus complex in Tarkovsky's films, especially Mirror, are also examined. The imagery techniques of both local and foreign poets are evaluated through examples. The findings section discusses the similarities between the spatial discontinuity and dream logic technique used by Tarkovsky in Mirror and the montage structure of poetry, highlighting the parallels between cinematic and poetic montage. In Mirror, Tarkovsky disrupts logical sequences to create a poetic montage, providing viewers with a unique cinematic experience. Ultimately, the analyses in this thesis demonstrate how Tarkovsky expressed poetic memory through cinematic montage in Mirror. The use of poetic and memory imagery is successfully translated into the language of cinema in Mirror. These findings prove that poetic montage in cinema is possible and that Tarkovsky's approach introduces a new dimension to the art of cinema.

This study aims to demonstrate that the film Mirror, often criticized as elitist and complex, actually possesses a coherent and logical foundation by evaluating memory metaphors, the functioning of memory, the montage structure of poetry, and Tarkovsky's cinematic structure together. The analysis concludes that the poetic construction of memory in Tarkovsky's cinema is effectively executed, indicating that new montage forms can be created in cinema.