Tarihi yapılarda yapay zeka destekli hasar tespiti için bir model önerisi
A model proposal for artificial intelligence-assisted damage assessment in historical buildings
Yazar: MELTEM ARARAT
Danışman: DOÇ. DR. TÜLAY KARADAYI YENİCE
Hasan Kalyoncu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Mimarlık = Architecture ; Restorasyon = Restoration

Özet:
Günümüzde teknolojideki ilerlemelerle birlikte birçok alanda yeni ürünler üretilerek yeni yöntemler
geliştirilmiştir. Teknolojinin ilerlemesiyle birlikte geliştirilen yapay zeka teknolojisi de günümüzde farklı
disiplinlerde çeşitli amaçlarla kullanılmaktadır. Geniş uygulama alanına sahip olan yapay zeka teknolojisinin
mimarlık ve mimari restorasyon alanında kullanımı kısıtlıdır. Bu çalışma kültürel mirasımızın önemli bir
parçası olan tarihi yapıların restorasyon sürecinde, yapay zeka teknolojilerinin kullanım olanakları ve bu
teknolojilerin sağlayacağı katkıları üzerine odaklanmaktadır.
Araştırmanın amacı, tarihi yapılardaki bozulmaların daha hızlı ve doğru tespitini yapmak üzere
yapay zeka destekli hasar tespit modelinin geliştirilmesidir. Araştırma yapıda meydana gelen hasarların
doğru teşhis edilmesini ve buna bağlı olarak alınacak müdahale kararlarının daha doğru alınmasına olanak
sağlamaktadır.
Araştırmanın kapsamını, Gaziantep tarihi kent merkezinde bulunan geleneksel Gaziantep evleri
oluşturmaktadır. Bu yapıların konum, plan, cephe, malzeme ve üst örtü sistemleri ayrıntıda incelenmektedir.
Araştırmanın temel materyalleri, bu evlere ait tescil fişleri, eski haritalar, eski fotoğraflar, rölöve çalışmaları
ve raporlarından meydana gelmektedir. Bununla birlikte saha araştırmasında elde edilen bulgulara
dayandırılmaktadır. Bu materyaller geleneksel Gaziantep evlerinin daha iyi anlaşılması ve korunması için
önem taşımaktadır. Araştırmada geleneksel Gaziantep evlerinin mevcut durumları, rölöve çalışmaları ile
ayrıntılı bir şekilde tespit edilerek cephelerde görülen bozulma türleri haritalama yöntemi kullanılarak
belgelenmiştir.
Araştırma sonucunda, oldukça büyük kaynak ve zaman gerektiren geleneksel yöntemlerle
oluşturulan bozulma haritalarının, yapay zeka destekli geliştirilen hasar tespit modeli ile daha hızlı ve doğru
biçimde yapılabildiği görülmüştür. Geliştirilen model tarihi yapıların cephelerinde görülen bozulma türlerini
tespit ederek bozulma haritalarının üretilmesine olanak sağlamaktadır.
Anahtar Kelimeler: Gaziantep, Kültürel Süreklilik, Yapay Zeka, Tahribatsız İnceleme, Koruma

Abstract:
Today, modern technology has led to the development of novel items and new methodologies in
numerous industries. Artificial intelligence technology, developed with the advancement of technology, is
used for various purposes in different disciplines today. The use of artificial intelligence technology, which
has a wide range of applications, is limited in the field of architecture and architectural restoration. This study
focuses on the possibilities of using artificial intelligence technologies and the contributions of these
technologies in the restoration process of historical buildings, which are an important part of our cultural
heritage.
The aim of the research is to develop an artificial intelligence-supported damage detection model for
faster and more accurate detection of deterioration in historical buildings. The research enables the correct
diagnosis of the damages occurring in the building and the intervention decisions to be taken more
accurately.
The scope of the research consists of traditional Gaziantep houses located in the historical city
centre of Gaziantep. The location, plan, facade, material and covering systems of these buildings are
examined in detail. The basic materials of the research consist of registration slips, old maps, old
photographs, surveys and reports of these houses. In addition, it is based on the findings obtained in the field
research. These mentioned materials are important for a better understanding and preservation of traditional
Gaziantep houses. In the research, the current conditions of traditional Gaziantep houses were determined in
detail with surveying studies and the types of deterioration seen on the facades were documented using the
mapping method.
As a result of the research, it was seen that the deterioration maps created by traditional methods,
which require considerable resources and time, can be done faster and more accurately with the damage
detection model developed with artificial intelligence. The developed model enables the production of
deterioration maps by detecting the types of deterioration seen on the facades of historical buildings.
Keywords: Gaziantep, Cultural Continuity, Artificial Intelligence, Non-Destructive Testing,
Conservation