İlkokul 4. sınıf öğrencilerinin çocuk katılımı farkındalıklarının incelenmesi
Examination of child participation awareness of primary school 4th grade students
Yazar: SEDA BİNGÖL
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA BEKTAŞ
Sakarya Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Sınıf Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Katılımcı demokrasi = Participatory democracy ; Çocuk hakları = Children's rights ; Çocuk katılımı = Child participation

Özet:
Bu araştırmada ilkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin çocuk katılımına ilişkin farkındalıklarının incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması yöntemi ile yürütülmüştür. Araştırmanın çalışma grubunu 2022-2023 eğitim-öğretim yılında İstanbul ili Fatih ilçesindeki iki resmî ilkokula giden ve 4. sınıfa devam etmekte olan 25 düşük sosyoekonomik düzey (DSED) ve 25 yüksek sosyoekonomik düzeydeki (YSED) 50 ilkokul öğrencisi oluşturmuştur. Çalışma grubu amaçlı örnekleme türlerinden ölçüt örnekleme yöntemi ile belirlenmiştir. Bu kapsamda ilçe milli eğitim müdürlüğü ve okul müdürlüklerinden öneriler alınmış, belirlenen göstergeler doğrultusunda okul ve çevrelerinde gözlemler yapılmış, listelenen ölçütlere uygun öğrenciler sınıf öğretmenlerinin tavsiyeleriyle belirlenmiştir. Veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından hazırlanan Çocuk Katılımı Farkındalık Formu kullanılmıştır. Yarı yapılandırılmış örnek olaylardan oluşan bu form ilkokul öğrencilerinin, çocuğun karar alma süreçlerine katılımına ilişkin katılım tercihlerini ve bu tercihlerinin gerekçelerini incelemek amacıyla tasarlanmıştır. Dört örnek olayın yer aldığı formda, Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Komitesi (ÇHK) tarafından sunulan, çocukların katılım hakkının uygulanma ortamları referans alınmıştır. Bu bağlamda aile ortamında katılım, okul ortamında katılım, yerel hizmetlerde katılım, çevrenin korunması ve sürdürülebilir kalkınmada katılım ortamları kullanılarak her bir katılım ortamı için bir örnek olay oluşturulmuştur. Katılım tercihlerine ilişkin seçenekler Hart'ın Katılım Merdiveni'nin basamakları temelinde tasarlanmıştır. Katılımcıların katılım tercihi gerekçeleri ise açık uçlu sorularla alınmıştır. Araştırmanın veri toplama sürecinde görüşme tekniği kullanılmış, görüşmeler bire bir yapılan yüz yüze ve sanal oturumlarla gerçekleştirilmiştir. Araştırmada elde edilen veriler ise betimsel analiz ve içerik analizi teknikleri ile analiz edilmiştir. İlk aşamada katılımcıların örnek olaylarda bulundukları katılım tercihlerine ilişkin betimsel analiz yapılmıştır. Betimsel analizde araştırmanın alt problemlerinde yer alan katılım ortamları araştırmanın temalarını oluşturmuştur. Analizde Hart'ın merdiveninin basamaklarına göre sınıflandırma yapılmış, veriler "Katılımın Olmadığı Kararlar (KOK), Yetişkinler Tarafından Başlatılan Kararlar (YTBK) ve Çocuklar Tarafından Başlatılan Kararlar (ÇTBK)" basamak sınıflamalarında incelenmiştir. İkinci aşamada, katılımcıların katılım tercihi gerekçeleri içerik analizi yolu ile çözümlenmiştir. Araştırmanın temaları altında toplanan veriler üzerinde yapılan içerik analizinde, basamak sınıflamalarına yönelik alt temalara ulaşılmıştır. Alt temalar öğrenci ifadelerinden alıntılarla desteklenmiştir.
Araştırma sonuçlarına göre ailede, okulda, yerel hizmetlerde ve çevrenin korunması ve sürdürülebilir kalkınmada katılımda; DSED ve YSED'deki ilkokul 4. sınıf öğrencilerinin çocuğun katılım hakkına ilişkin farkındalıklarının araştırmacı tarafından Hart'ın Merdiveni'ne göre yapılan sınıflandırmaya göre YTBK basamak sınıflamasında olduğu görülmüştür. Araştırmada ele alınan bütün katılım ortamlarında, sadece çocuğun aile ortamında katılımında YSED'deki öğrenciler ÇTBK basamak sınıflamasında katılım tercihinde bulunmuştur. Araştırmanın genel sonuçları, çocukların kararlara katılımda yetişkinlerin başlattığı ve çocuklarla ortak alınan karar alma süreçlerini benimsediğini göstermektedir. Araştırmanın bir diğer sonucunda ise bulunduğu sosyoekonomik düzey (SED) fark etmeksizin öğrenciler tarafından ailede, okulda ve yerel hizmetlerde katılım ortamlarına ilişkin en çok savunulan gerekçe çocuk ve yetişkinin ortak karar almasının önemli oluşu; çevrenin korunması ve sürdürülebilir kalkınmada katılımda ise yetişkinlerin kararları başlatmasının önemli oluşu olmuştur.

Abstract:
In this study, it was aimed to examine the awareness of primary school fourth-grade students on child participation. The research was carried out with the case study method, one of the qualitative research methods. The study group of the research consisted of 50 primary school students, 25 with low socioeconomic status (LSS) and 25 with high socioeconomic status (HSS), attending two public primary schools in Fatih district of Istanbul in the 2022-2023 academic year and continuing their 4th-grade. The study group was determined by the criterion sampling method, which is one of the purposeful sampling types. In this context, suggestions were received from the district directorate of national education and school directorates, observations were made in and around the school in line with the determined indicators, and students who met the listed criteria were determined with the recommendations of their classroom teachers. Child Participation Awareness Form prepared by the researcher was used as data collection tool. This form, which consists of semi-structured case studies, was designed to examine the participation preferences of primary school students regarding the child's participation in decision-making processes and the reasons for these preferences. In the form, which includes four case studies, the implementation environments of children's right to participation presented by the United Nations Committee on the Rights of the Child (CRC) are taken as reference. In this context, a case study was created for each participation environment by using participation in family environment, participation in school environment, participation in local services, environmental protection, and participation in sustainable development. Options for participation preferences are designed based on the rungs of Hart's Ladder of Participation. The reasons for the participation preference of the participants were taken with open-ended questions. The interview technique was used in the data collection process of the research, and the interviews were carried out in one-on-one face-to-face and virtual sessions. The data obtained in the research were analyzed with descriptive and content analysis techniques. In the first stage, a descriptive analysis was made regarding the participation preferences of the participants in the case studies. In the descriptive analysis, the participation environments included in the sub-problems of the research formed the themes of the research. In the analysis, classification was made according to the steps of Hart's ladder, and the data were examined in the step classifications of "Decisions without Participation (DWP), Adult-Initiated Decisions (AID) and Child-Initiated Decisions (CID)". In the second stage, the reasons for the participation preferences of the participants were analyzed through content analysis. In the content analysis made on the data collected under the themes of the research, sub-themes for the step classifications were reached. Sub-themes were supported with quotations from student statements.
According to the results of the research, it was seen that the awareness of the 4th-grade primary school students in LSS and HSS about the child's right to participation in family, school, local services, and environmental protection and sustainable development was at the level classification of the AID according to the classification made by the researcher according to Hart's Ladder.  In all participation environments discussed in the research, only the participation of the child in the family environment, the students in HSS preferred participation in the CID step classification. The general results of the research show that children adopt the decision-making processes initiated by adults and jointly taken with children in participation in decisions. As another result of the research, regardless of the socioeconomic status (SES), the most advocated reason for participation in the family, school and local services by the students is the importance of joint decision-making by the child and the adult; In the protection of the environment and participation in sustainable development, it has been important for adults to initiate decisions.