Postmenopozal dönemdeki kadınlarda osteoporoz tarama sıklığının osteoporoza ilişkin sağlık inançları ile değerlendirilmesi
Evaluation of osteoporosis screening frequency in postmenopausal women in relation to health beliefs regarding osteoporosis
Yazar: SEDA HIZLI
Danışman: DR. DUYGU YENGİL TACİ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
ÖZET
Amaç: Osteoporoz, günümüzde gittikçe artan ve toplumun büyük bir kesimini etkileyen önemli bir halk sağlığı problemidir. Özellikle ilerleyen yaş ile birlikte kemik dokusunda gerçekleşen bozulma sonucu oluşan kronik bir kemik hastalığıdır. Bir halk sağlığı problemi haline gelmesinin sebebi osteoporozun belirli tedbirler alındığında engellenebilmesi ve riskli gruplarda uygulanacak tarama yöntemleriyle erken tanı konması sağlanarak hastalık yükünün azaltılabilmesidir. Hormonal değişiklikler sebebiyle özellikle kadınlar menopoz dönemi sonrasında osteoporoz gelişmesinde riskli bir grupta bulunmaktadır. Çalışmamızda Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği polikliniklerine başvuran menopoz sonrası dönemde olan kadın hastalarda osteoporoz tarama sıklığını osteoporoza yönelik sağlık inançları doğrultusunda değerlendirmek amaçlanmıştır. 
Gereç ve Yöntem: Araştırma prospektif, gözlemsel ve kesitsel tipte bir çalışmadır. Araştırmaya Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği polikliniklerine 01.12.2022-28.02.2023 tarihleri arasında başvuran postmenopozal dönemdeki 250 hasta dahil edildi. Katılımcılara sosyodemografik ve reprodüktif özellikleri sorgulayan veri formu ile Osteoporoz Sağlık İnanç Ölçeği'nden oluşan anket yüz yüze görüşme tekniği kullanılarak uygulandı. Yaş, medeni durum, eğitim durumu, kilo, boy, sigara ve alkol kullanımı, kronik hastalık varlığı, erken menopoza girme durumu, kalsiyum ve D vitamini kullanma durumu, egzersiz, kemik ölçümü yaptırma, güneşlenme, menopoza girme sebebi sorulan sorular arasındadır. Verilerin analizinde IBM SPSS 26.0 paket programı kullanılmıştır ve p<0,05 değeri istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir.
Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 57,68±8,17 yıl olup menopoz yaşı ortalaması 47,04±5,11 yıl şeklindeydi. Katılımcıların 126'sının (%50,4) daha önce hiç kemik mineral yoğunluğunu ölçtürmediği tespit edilmiştir. Osteoporoz Sağlık İnanç Ölçeği (OSİÖ) ortalaması 139,5±18,8 olarak bulunmuştur. Osteoporoz Sağlık İnanç Ölçeği toplam ve duyarlılık algısı alt boyut puanları osteoporozu olan ve kemik mineral yoğunluğunda orta düzeyde azalma tespit edilenlerde anlamlı şekilde yüksek bulundu.
Sonuç: Çalışmamıza katılan postmenopozal dönemdeki kadınlarda osteoporoz tarama sıklığı ile osteoporoza ilişkin sağlık inançları arasında anlamlı bir korelasyon saptanmamıştır. Ancak duyarlılık algısı ve sağlık motivasyonu alt boyut puanları istatistiksel olarak anlamlı olmasa da yüzdesel olarak yüksek bulunmuştur.

Abstract:
Aim: Osteoporosis is an increasingly prevalent and significant public health problem affecting a large portion of the population. It is a chronic disease characterized by the deterioration of bone tissue, especially with advancing age. The reason why it is a public health issue is that osteoporosis can be prevented with specific measures and early detection can be achieved through screening methods in high-risk groups, thereby reducing the burden of the disease. Women, particularly those in the postmenopausal period, are prone to developing osteoporosis due to hormonal changes. In our study, the aim was to evaluate the frequency of osteoporosis screening in postmenopausal women attending the Family Medicine clinics of Ankara Education and Research Hospital based on their health beliefs regarding osteoporosis.
Material and Method: This study is a prospective, observational, cross-sectional study. A total of 250 postmenopausal women who presented to the Family Medicine clinics of Ankara Education and Research Hospital between December 1, 2022, and February 30, 2022, were included in the study. The participants were administered a data form querying their sociodemographic and reproductive characteristics and a questionnaire consisting of the Osteoporosis Health Belief Scale through face-to-face interviews. Age, marital status, education level, height, weight, smoking and alcohol use, presence of chronic diseases, early menopause, use of calcium and vitamin D supplements, exercise, bone density measurement, sun exposure, and reasons for entering menopause were among the questions asked. IBM SPSS version 26.0 package program was used for data analysis, and a p-value of <0.05 was considered statistically significant.
Results: The mean age of the participants was 57.68±8.17 years, and the mean age at menopause was 47.04±5.11 years. It was determined that 126 participants (50.4%) had never had their bone mineral density measured before. The mean score of the Osteoporosis Health Belief Scale (OHBS) was found to be 139.5±18.8. The total OHBS score and the subdomain scores for perceived susceptibility were significantly higher in individuals with osteoporosis and moderate decrease in bone mineral density.
Conclusion: No significant correlation was found between the frequency of osteoporosis screening and health beliefs related to osteoporosis in the postmenopausal women who participated in our study. However, although the subdomain scores for perceived susceptibility and health motivation were not statistically significant, they were relatively high.