Libya'da 2011 sonrası ortaya çıkan vekalet savaşlarının niyabet savaşları sürecine dönüşümünün analizi: Halife Hafter vakası
From proxy wars to surrogate warfare: Analysis of the transformation of wars in post-2011 Libya and the case of Khalifa Haftar
Yazar: UFUK NECAT TAŞÇI
Danışman: PROF. DR. ÖZDEN ZEYNEP OKTAV
İstanbul Medeniyet Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Halife Hafter = Khalifa Haftar ; Hibrit savaş = Hybrid warfare ; Libya = Libya ; Savaş = War ; Vekalet savaşları = Proxy wars ; İç savaş = Civil war

Özet:
Bu tez çalışmasında, çağımızda savaşın yeni formları, aktörlerinin dönüşümünün nasıl gerçekleştiği ve bu aktörlerin kullanımının nereye varabileceği sorusuna yanıt aranmaktadır. Bu çalışmanın kavramsal çerçevesinin merkezinde Andreas Krieg'in 2016 yılında literatüre kazandırdığı Niyabet Savaşları kavramı ve bu kavrama dair yapılan güncel akademik çalışmalar yer almaktadır. Savaşın yükünü ülke dışına taşıma konusunda ülkelere yardım eden Niyabet Savaşlarının aktörü olan naipler, Krieg'a göre klasik Clausewitzyen üçlemeden farklı bir sosyo-politik fenomendir. Tezde, Niyabet Savaşları ve naiplerin literatürde belirtilen güncel özellikleri doğrultusunda, vaka incelemesi olarak Libya'da 2011 sonrasında gerçekleşen iç savaş süreci ve uluslararası aktörlerin Libya'da kullandıkları metotlar ve aktörler incelenmiştir. 

Çalışmada, Libya'da 2011'deki Kaddafi karşıtı ayaklanmalar sonrasında ortaya çıkan iç savaşın, zamanla Niyabet Savaşları'na, savaşın ana aktörlerinden Halife Hafter'in ise literatüre uyumlu şekilde naipe dönüştüğü sonucuna ulaşılmıştır. Buna ek olarak, literatürde belirtildiği üzere; naiplerin sınırsız savaşa sebebiyet verebilmesi, kontrolü zor aktörler oluşu, onları kullanan uluslararası aktörler adına ciddi sonuçlara neden olabilmektedir. Bu kapsamda Halife Hafter'i Libya'da aktif olarak kullanan ABD'nin ve diğer ülkelerin, süreç içerisinde Hafter'in kontrolü yitirmesi, Libya'da yıllardır çözülemeyen siyasi ve askeri çatışmaların temelini oluşturmaktadır.

Bu çalışmada varılan bir diğer sonuç ise; bir naip olarak Halife Hafter'in sivil-asker ayrımını çatışma sahasında ortadan kaldırdığı Libya'da, kendisini ortaya çıkaran aktörlerin çıkarlarını dahi tehdit edecek, sonu kestirilemeyen bir role büründüğüdür. Hafter'i sırasıyla bir vekil ve naip olarak kullanan ülkeler, kendisiyle bağlarını tamamen koparamamış ve Hafter'e yaptırım da uygulayamamıştır. Bu husus Niyabet Savaşları'ndaki ilişki ağının beraberinde getireceği karmaşıklığı da gözler önüne sermiştir.

Abstract:
This study seeks an answer to the transformation process of the wars and the actors and limits of using them. Surrogate Warfare, the term produced by Andreas Krieg in 2016, is at the core of this study's conceptual framework, along with the current academic works on the same topic. Surrogate Warfare helps states to externalise the burden of the war, and according to Krieg, surrogates represent a different socio-political phenomenon compared to Clausewitz's traditional trinity. In this thesis, under the light of the current features of Surrogate Warfare and surrogates, the wars that have taken place in post-2011 Libya, along with the tactics and methods used by international actors, will be evaluated. In this study, it has been observed that the war has converted into Surrogate Warfare in Libya after the 2011 revolution, with warlord Khalifa Haftar transforming into a surrogate, as suggested by the literature review. Besides that, as stated in the literature, surrogates cause noncontrollable consequences since they tend to conduct limitless and unethical wars. In this context, the US and some countries' loss of control over Haftar has played a key role in Libya's insolvable crisis. Another conclusion of the study is that Khalifa Haftar, as a surrogate, has never made an exception between civilians and soldiers in his war in Libya. Haftar's use as a proxy and surrogate has resulted in unpredictable scenarios that even seriously threatened the countries which had used him. The case, after investigating Haftar's use as a surrogate by states, also revealed the inefficacy of international law.