İmar planlarının hukuki rejimi
Legal regime of urban plans
Yazar: SERDAR YILMAZ
Danışman: PROF. DR. METİN GÜNDAY
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Hukuk = Law ; Kamu Yönetimi = Public Administration ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: İmar düzeni = Zoning order ; İmar hukuku = Zoning law ; İmar planları = Zoning plans

Özet:
"İmar planları", "yazılı" ve "çizili/şematik" ögelerden mürekkep karmaşık bir yapıya sahip olup, hem "teknik" hem "hukuki" işlem olarak karşımıza çıkmakta, gerek "biçim" gerek "içerik" itibariyle "özgün" bir karakter arz etmektedir. İşte bu tezde, imar planlarının, özgün karakterinin hukukla kavranması suretiyle, tabi olduğu ayrıksı ve özellikli "hukuki rejim"in saptanması amaçlanmaktadır. 

Bu bağlamda, "dar ve teknik anlamda imar planları" olarak değerlendirilen "nazım" ve "uygulama" imar planlarından "genel amaçlı" olanların hukuki rejiminin açıklığa kavuşturulmasına odaklanılan tezin konusu, adı geçen "genel amaçlı imar planları" ile sınırlanmaktadır. Bu kapsamda, tezde ileri sürülen temel sav; imar planlarının, özgün hukuki kimliği dolayısıyla, ayrıksı ve özellikli bir hukuki rejime tabi olmasıdır. Bu doğrultuda kurgulanan sistematik çerçevesinde, imar planlarının, "özgün bir hukuki müessese" ve "özgün bir idari işlem" olarak ele alındığı tez, iki ana bölümden oluşmaktadır. 

Tezin "Birinci Bölüm"ünde; ilkin, "imar planı" kavram ve terimi üzerinde durulmakta, özgün bir tanım yapılmakta, "kavram seti" ortaya konulup, terminolojik tercih belirtilmektedir. Ardından ise, "plan hiyerarşisi"ne dâhil olan tüm ("sosyoekonomik" ve "mekânsal") "plan türleri" sistematik biçimde sınıflandırılarak izah edilmekte ve imar planlarının bunlar içerisindeki yeri belirlenmektedir. Böylece, imar planlarının, "teknik" yönü ağır basan "özgün bir hukuki müessese" olduğu, konuyla ilgili hukuksal meseleler de irdelenerek, etraflıca ortaya konulmaktadır.

"İkinci Bölüm"de ise; öncelikle, imar planlarının hukuksal niteliği tespit edilmekte, bu minvalde, anılan planların "atipik düzenleyici idari işlem" kimliğinin sonuçları ile "normlar hiyerarşisi"ndeki konumu açıklanmaktadır. Akabinde, imar planlarının hukuki rejimini karakterize eden ve Danıştay tarafından geliştirilen "şehircilik ilkeleri ve planlama esasları" şeklindeki kavramsallaştırmanın hukuki yönünü oluşturan başlıca ilkeler, yargılama usulüne dair tezahürleriyle birlikte, derinlemesine analiz edilmektedir. Bu suretle, "özgün bir idari işlem" türü olan imar planlarının hukuksal çerçevesi, saptanan sorunlara ilişkin çözüm önerilerine de yer verilerek, açıklığa kavuşturulmaktadır. Neticede, imar planlarının "özgün bir norm" teşkil ettiği yolundaki ilk intibaı doğrulayan pek çok bulguya ulaşılan tezde, imar planlarının "özgün bir hukuki rejim"e tabi olduğuna kanaat getirilmektedir.

Abstract:
"Urban plans", which consist of "written" and "drawn/schematic" elements, have a very complex structure. Urban plans are not only "technical" and "legal" transactions but also have an "original" character with regards to "form" and "substance". In this thesis, it is aimed to identify the different and specific "legal regime" of urban plans by determining the original character of these plans in the light of law.    

In this sense, it is focused on clarifying the legal regime of "general purpose" ones among the "urban master plan" and "urban implementation plan" which are evaluated as the "narrow and technical urban plans". Therefore, the subject of this thesis is limited to the mentioned "general purpose urban plans". Within this scope, the basic argument propounded in the thesis is; urban plans are subject to a different and specific legal regime due to their unique legal characteristic. In this direction, the thesis in which urban plans are examined as "an original legal institution" and "an original administrative act" consists of two main chapters.

In the "First Chapter" of the thesis; primarily, the concept and term of "urban plan" is explained, an original definition is made, the "concept set" is set forth and the terminological preference is determined. Afterward, all of the ("socioeconomic" and "spatial") "plan types" which are included in "planning hierarchy" are systematically categorized and explained. Then, the place of the urban plans in this frame is identified. Thus, it is asserted that, urban plan is an "original legal institution" which "technical" aspects are predominant. Also, the legal issues related to this theme are examined.

In the "Second Chapter"; first of all, the legal nature of urban plans is determined, in this respect, the consequences of "atypical regulatory administrative act" nature of these plans and their place in the "hierarchy of norms" are explained. Subsequently, the main principles that characterize the legal regime of urban plans and constitute legal aspect of the concept of the "urbanism principles and planning basics", developed by the Council of State, are analyzed in detail with their reflections on the judicial procedure. In this way, the legal framework of urban plans as "original administrative acts" is clarified with the solution offers to the ascertained problems. As a result, in this thesis, it is proved by plenty of findings that urban plans constitute "an original norm", therefore it is evaluated that urban plans are subject to "an original legal regime".