Yükseköğretim Kurumları Sınavı'nda yer alan coğrafya sorularının 2018 yılı ortaöğretim coğrafya dersi öğretim programı kazanımlarına göre analizi
Analysis of the geography questions in the Higher Education Institutions Exam according to the 2018 secondary education geography curriculum outcomes
Yazar: MEHMET METE ERDEM
Danışman: PROF. DR. RAZİYE ÇAKICIOĞLU OBAN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Coğrafya Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Coğrafya = Geography ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu çalışma, 2019-2023 yılları arasında yapılan Temel Yeterlilik Testi (TYT) ve Alan 
Yeterlilik Testleri (AYT) sınavlarında yer alan coğrafya sorularının 2018 Ortaöğretim 
Coğrafya Dersi Öğretim Programı (2018-OCDÖP) kazanımlarıyla eşleştirilerek analiz 
edilmesini ve bu sınavlardaki coğrafya testlerinin kapsam geçerliği bakımından
değerlendirilmesini amaçlamaktadır.
2018-OCDÖP; 9. Sınıf düzeyinde 22, 10. Sınıf düzeyinde 34, 11. Sınıf düzeyinde 
40, 12. Sınıf düzeyinde 34 olmak üzere toplamda 130 kazanım içerirken bu kazanımları 
sorgulayan TYT ve AYT sınavlarında her yıl sadece 22 coğrafya sorusuna yer verilmektedir.
Kazanım sayısı ile soru sayısı arasındaki bu uçurumdan dolayı söz konusu sınavların kapsam 
geçerliği yönünden yeterli olup olamayacağı merak konusu olduğundan bu çalışmaya 
yönelinmiştir. Literatür taramasında Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) ile ilgili 
çalışmalar incelendiğinde bu sınavın tüm coğrafya testlerinde yer alan soruların 
kazanımlarına göre analiz edildiği, hangi kazanımlardan hazırlandıkları belirlenerek sorukazanım/kazanımlar eşleştirmesinin yapıldığı ve bu açıdan kapsam geçerliğinin 
değerlendirildiği bir çalışmanın bulunmadığı anlaşılmıştır. Literatürdeki bu eksiklikleri 
kapatacak olması çalışmanın önemini ve özgün bir nitelik taşıdığını göstermektedir.
Nitel araştırma modeli ve durum çalışması deseniyle gerçekleştirilen çalışma, 
doküman incelemesi yöntemine göre tasarlanmıştır. Verilerin analizinde ise içerik analizi 
yöntemi kullanılmıştır. Araştırma kapsamında 110 soru analiz edilmiştir. 
Çalışma sonunda 2019-2023 yılları arasında gerçekleştirilmiş YKS coğrafya 
testlerinde soruların gerek sınıf düzeylerine gerekse ünitelere göre dağılımlarında belirgin 
dengesizlikler olduğu ve bu dengesizliklerde yıllara göre önemli değişimler meydana geldiği 
tespit edilmiştir. Çoğu testte bir sınıf düzeyinden ya da bir üniteden soru sorulmadığı, hatta 
bazı testlerde her ikisinin birden gerçekleştiği, soruların hazırlanmasında bazı kazanımların 
sıklıkla kullanılmasına karşın çok sayıda kazanımdan hiç soru hazırlanmamış olduğu 
anlaşılmıştır. Tüm bunların yanında soru sayısının da az olmasına bağlı olarak YKS coğrafya 
testlerinin kapsam geçerlikleri yönünden oldukça zayıf kaldıkları sonucuna ulaşılmıştır. 
Araştırmanın sonuçlarına göre; 2019-2023 yılları arasında uygulanmış TYT coğrafya testleri 

içinde kazanım evrenini kapsama oranı en yüksek %12,5 ile 2020 yılında gerçekleşmiştir. 
Söz konusu yıllar içinde AYT coğrafya-1 testlerinde kazanım evrenini en yüksek kapsama 
oranına 2019 yılında %8,3 ile ulaşılırken, AYT coğrafya-2 testlerinde ise bu oran en yüksek 
2020 ve 2022 yıllarında %10 olarak hesaplanmıştır.
Çalışmanın YKS coğrafya sorularının ortaöğretim coğrafya dersi öğretim 
programının kazanımlarına yönelik daha dengeli bir dağılım sağlaması, kazanımları ölçme 
yeterliliği açısından soru sayılarının yeniden gözden geçirilmesi ve sınavın kapsam 
geçerliğinin artırılması konularında Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi (ÖSYM) 
kurumuna faydalı olabileceği düşünülmektedir. Ayrıca YKS'ye hazırlık sürecinde etkin rol 
üstlenen öğretmenlere, soru hazırlayan kurum ve kişiler ile bu sürecin bir parçası olan
öğrencilere de olumlu katkı sağlayacağı üzerinde durulmaktadır. 
Anahtar Kelimeler: Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS), coğrafya soruları, 
2018 Ortaöğretim Coğrafya Dersi Öğretim Programı, kazanım, kapsam geçerliği

Abstract:
This study aims to analyse the geography questions in the Basic Proficiency Test 
(TYT) and Field Proficiency Tests (AYT) exams held between 2019-2023 by matching them 
with the learning outcomes of the 2018 Secondary Education Geography Curriculum (2018-
OCDÖP) and to evaluate the content validity of the geography tests in these exams.
While the 2018-OCDÖP includes a total of 130 outcomes, 22 at the 9th grade level, 
34 at the 10th grade level, 40 at the 11th grade level, and 34 at the 12th grade level, only 22 
geography questions are included in the TYT and AYT exams that question these outcomes 
every year. Due to this gap between the number of outcomes and the number of questions, it 
is a matter of curiosity whether these exams can be sufficient in terms of content validity, so 
this study was directed to this study. When the studies related to the Higher Education 
Institutions Exam (YKS) were examined in the literature review, it was understood that there 
was no study in which the questions in all geography tests of this exam were analysed 
according to their outcomes, the outcomes from which they were prepared were determined 
and the question-outcome/outcomes matching was made and the content validity was 
evaluated in this respect. The fact that it will fill these gaps in the literature shows the 
importance and originality of the study.
The study, which was carried out with qualitative research model and case study 
design, was designed according to the document review method. Content analysis method 
was used to analyse the data. Within the scope of the research, 110 questions were analysed.
At the end of the study, it was determined that there were significant imbalances in 
the distribution of questions according to both grade levels and units in the YKS geography 
tests conducted between 2019 and 2023, and significant changes occurred in these 
imbalances over the years. In most of the tests, questions were not asked from a grade level 
or a unit, and in some tests, both of these were realised at the same time; although some 
outcomes were frequently used in the preparation of the questions, it was understood that no 
questions were prepared from a large number of outcomes. In addition to all these, it was 
concluded that YKS geography tests were very weak in terms of content validity due to the 
low number of questions. According to the results of the study; among the TYT geography 

tests applied between 2019 and 2023, the highest rate of covering the learning outcomes 
universe was realised in 2020 with 12.5%. In the AYT geography-1 tests, the highest rate of 
coverage of the universe of learning outcomes was reached in 2019 with 8.3%, while in AYT 
geography-2 tests, this rate was calculated as 10% in 2020 and 2022.
It is thought that the study may be useful for the Measurement, Selection and 
Placement Centre (ÖSYM) in terms of providing a more balanced distribution of YKS 
geography questions towards the outcomes of the secondary education geography 
curriculum, revising the number of questions in terms of the adequacy of measuring the 
outcomes and increasing the content validity of the exam. In addition, it is emphasised that it 
will contribute positively to teachers who play an active role in the preparation process for 
YKS, institutions and individuals who prepare questions, and students who are part of this 
process.
Keywords: the Higher Education Institutions Exam (YKS), geography questions,
2018 Secondary Education Geography Curriculum, learning outcome, content validity.