Üstün yetenekli tanısı konulan öğrenciler ile tanı konulmamış öğrencilerin üçlü zekâ kuramına göre matematiksel yeteneklerinin incelenmesi
Investigation of mathematical abilities of students diagnosed as gifted and undiagnosed according to the triarchic intelligence theory
Yazar: YASİN KURAK
Danışman: PROF. DR. BÜLENT GÜVEN
Trabzon Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı / Matematik Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Matematik = Mathematics
Dizin: Üstün yetenek = Gifted

Özet:
Bu araştırmada; Sternberg'in "Üçlü Zekâ Kuramı"nın analitik, yaratıcılık ve pratik yetenekleri bağlamında, 8.sınıfa devam eden üstün yetenekli tanısı konulmuş ve bilim ve sanat merkezine (BİLSEM) devam eden öğrenciler ile tanı konulmamış öğrenciler arasındaki farklılıkların belirlenmesi amaçlanmıştır.  
Araştırmanın çalışma grubunu Trabzon ilinde bulunan yedisi BİLSEM'e kayıtlı 8. sınıf ve yedisi de BİLSEM'e kayıtlı olmayan ortaokul 8.sınıf olmak üzere toplam 14 öğrenci oluşturmaktadır. Özel durum çalışması olarak yürütülen çalışma kullanıldığı araştırma 2017-2018 Eğitim-Öğretim Yılı'nın bahar döneminde gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın ilk aşamasında öncelikli olarak Sternberg'in Üçlü Zekâ kuramının analitik, yaratıcılık ve pratik boyutları üzerine ve matematikte bu boyutların özelliklerinin belirlenmesine yönelik literatür taraması yapılmıştır. Yapılan incelemeler doğrultusunda matematikte üçlü zekâ boyutları ve bunların nasıl ölçülebileceği incelenerek çalışmada kullanılacak veri toplama araçlarına karar verilmiştir. Veri toplama aracı olarak klinik mülakatlar kullanılmak üzere her bir zekâ türüne yönelik problemleri içeren, öğrencilerin zekâ türlerini Üçlü Zekâ Kuramına göre belirleme ölçeği (ÜÇZEK) geliştirilmiştir. Ayrıca öğrencilere sağlanan fırsatları belirlemeye yönelik tanılanmamış öğrencilere verilen matematik öğretiminde öğretmenlerin sınıf içi uygulamalarını belirlemek amacıyla "Üçlü Zekâ Boyutları Gözlem Formu" ile üstün yetenekli tanısı konulmuş öğrencilerin BİLSEM'lerde aldıkları matematik eğitiminde yer alan etkinlikleri değerlendirmek amacıyla "Etkinlik Değerlendirme Formu" geliştirilmiştir. Araştırmanın ikinci aşamasında bu geliştirilen ÜÇZEK ölçeği, Üçlü Zekâ Boyutları Gözlem Formu ve Etkinlik değerlendirme formu pilot çalışma ile veri toplama araçlarının işlevselliği incelenmiş ve gerekli düzenlemeler yapılmıştır. Veri toplama araçlarının asıl çalışma öncesinde geçerlilik ve güvenirliği alanı uzmanları tarafından incelenmiş ve gerekli düzenlemeler yapılmıştır. 
Araştırmadan elde edilen bulgular sonucunda üstün yetenekli tanısı konulmuş öğrencilerin analitik yeteneklerinin daha iyi olduğu belirlenmiştir. Analitik yetenek boyutuna ait matematiksel ilişkiyi belirlemede, akıl yürütmede problem çözme stratejilerini kullanabilmeleri bakımında daha esnek oldukları, genelleme yapabilmeleri bakımından daha başarılı oldukları anlaşılmıştır. Yaratıcılık yetenekleri bakımından iki grup arasında belirgin farklılık bulunamamıştır. Ancak konu veya kavramlar üzerine yeni yapı (ilişki) oluşturma ve bir problemin çözümünde yeni yapı tasarlama yaratıcılık yeteneklerinde üstün yetenekli tanısı konulmuş öğrencilerin daha başarılı oldukları görülmüştür. Tanı konulmamış öğrencilerin pratik yeteneklerinin üstün yetenekli tanısı konulmuş öğrencilere göre daha iyi olduğu belirlenmiştir. Buna karşın üstün yetenekli tanısı konulmuş öğrenciler, farklı değişkenlere bağlı olarak ergonomik olanı belirlemede, zamanı etkin olarak planlamada ve kazanç-zarar hesabı yapma pratik yetenek davranışını sergilemede daha başarılı olmuşlardır.  Öğrencilere sağlanan öğrenme fırsatları bakımından tanılanmamış öğrencilere sağlanan fırsatların analitik yetenek boyutunda yeterli olduğu görülmüştür. Ayrıca tanılanmamış öğrencilerin yaratıcılık yetenek boyutunda davranışların öğretmenler tarafından yeterince desteklenmediği anlaşılmıştır. Pratik yetenek boyutunda ise öğrencilerin bir kavramın günlük hayatla ilişkilendirmesine yönelik pratik yetenek davranışının yeterince desteklendiği görülmüştür. Üstün yetenekli tanısı konulmuş öğrencilerin ise BİLSEM 'de analitik yetenek boyutunda matematik ilişkileri belirleme ve problem çözmeye yönelik içeriklerle yeterince desteklendiği anlaşılmıştır. Ancak üstün yetenekli tanısı konulmuş öğrencilerin yaratıcılık ve pratik yeteneklerinin BİLSEM 'de yeterince desteklenmediği görülmüştür. Bu sonuçlara göre öğrencilere tanınan fırsatlar bakımından üstün yetenekli tanısı konulmuş öğrencilere yönelik üç yetenek boyutuna ait teorik yapı oluşturulabilir. Bu yetenekler boyutunda öğrencilerin desteklenmesi açısından öğretim programının içeriğine üç yetenek boyutuna yönelik kazanımlar dağıtılabilir.

Abstract:
In this study; In the context of analytical, creativity and practical abilities of Sternberg's " Triarchic Intelligence Theory", it is aimed to determine the differences between students who are diagnosed as gifted and continue to science and art center (BİLSEM) and students who are not diagnosed.
The study group of the research consists of a total of 14 students, seven of whom are 8th grade students enrolled in BİLSEM and 7 are 8th grade students from secondary schools who are not registered to BİLSEM. The research, in which the case study was used, was carried out in the spring semester of the 2017-2018 Academic Year. In the first stage of the research, primarily, a literature review was conducted on the analytical, creative and practical dimensions of Sternberg's Triarchic Intelligence theory and to determine the properties of these dimensions in mathematics. In line with the examinations, the triple intelligence dimensions in mathematics and how they can be measured were examined and the data collection tools to be used in the study were decided. In order to use clinical interviews as a data collection tool, a scale for determining students' intelligence types according to the Triarchic Intelligence Theory, which includes problem-solving activities for each intelligence type, was developed. In addition, the " Triarchic Intelligence Dimensions Observation Form" was developed in order to determine the in-class practices of teachers in teaching mathematics to undiagnosed students in order to determine the opportunities provided to students, and the "Activity Evaluation Form" was developed to evaluate the activities in the mathematics education of students who were diagnosed with giftedness in BİLSEMs. In the second stage of the research, the functionality of the data collection tools was examined and necessary adjustments were made with this developed UCZEK scale, the Triarchic Intelligence Dimensions Observation Form and the Activity Evaluation Form pilot study. Before the actual study, the validity and reliability of the data collection tools were examined by experts in the field and necessary arrangements were made.
As a result of the findings obtained from the research, it was determined that the analytical abilities of the students who were diagnosed as gifted were better. It has been understood that they are more flexible in determining the mathematical relationship and using problem-solving strategies in reasoning, and they are more successful in generalizing. There was no significant difference between the two groups in terms of creativity abilities. However, it has been observed that gifted students are more successful in creating new structures (relationships) on subjects or concepts and in designing a new structure in solving a problem. It was determined that the practical abilities of the undiagnosed students were better than the students who were diagnosed as gifted. On the other hand, gifted students were more successful in determining what is ergonomic depending on different variables, planning time effectively, and exhibiting the practical ability to calculate gain-loss. In terms of learning opportunities provided to students, the opportunities provided to unidentified students were found to be sufficient in terms of analytical ability. In addition, it was understood that the behaviors of undiagnosed students in the creativity ability dimension were not adequately supported by the teachers. On the other hand, in the practical ability dimension, it was observed that the students' practical ability behavior for associating a concept with daily life was adequately supported. It has been understood that students diagnosed as gifted are adequately supported in BİLSEM with content for determining mathematical relationships and problem solving in the dimension of analytical ability. However, it has been observed that the creativity and practical abilities of the students diagnosed as gifted are not adequately supported in BİLSEM. According to these results, the theoretical structure for the three talent dimensions can be created for the students who are diagnosed as gifted in terms of the opportunities given to the students, and it can be distributed into the achievements for the three talent dimensions in the curriculum in order to support the students in these abilities.