Theileria annulata'ya karşı aşılanan hayvanlarda aşının koruyuculuğu etkinliğinin genotipik düzeyde belirlenmesi
Determination of the genetypic level of protectiveness in animals vaccined against Theileria annulata
Yazar: AYÇA AKSULU
Danışman: YRD. DOÇ. DR. SERKAN BAKIRCI
Adnan Menderes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Parazitoloji (Veterinerlik) Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Parazitoloji = Parasitology
Dizin: Aşılama = Vaccination ; Aşılar = Vaccines ; Genotip = Genotype ; Parazit hastalıkları-hayvan = Parasitic diseases-animal ; Paraziter hastalıklar = Parasitic diseases ; Theileria = Theileria ; Theileria annulata = Theileria annulata

Özet:
Hyalomma soyuna bağlı ixodid keneleri tarafından nakledilen Theileria annulata'nın oluşturduğu tropikal theileriosis sığırların ekonomik açıdan önemli bir hastalığıdır. Kuzey Afrika, Güney Avrupa, Hindistan ve Türkiye'yi de içine alan Orta Doğu ile Asya'da yaygın olarak görülmekte ve yaklaşık 200 milyon sığırı tehdit etmektedir. Hastalık yüksek verimli ırkların geliştirilmesi için uygulanan yetiştiricilik programları için önemli bir tehdit oluşturmaktadır. Tropikal theileriosis direk ve dolaylı ekonomik kayıplar meydana getirmektedir. Bunları genel olarak ölüm, verim düşüklüğü, veteriner tanı ve tedavi giderleri ile hastalığa karşı koruma amaçlı uygulanan kene mücadelesi ve aşılama için yapılan masraflar oluşturmaktadr.
Doğal şartlarda parazitlerde oluşan seksüel rekombinasyon populasyonun genetik çeşitliliğinin oluşmasında önemli yer tutmaktadır. Bunun yanında, hastalıkta tedavi amaçlı ilaç uygulamaları ve koruyucu amaçlı aşılamalar T.annulata populasyonları üzerine selektif etki yaparak populasyonun yapısını değiştirmekte, bunların kenelere aktarımına ve dolayısıyla oluşacak yeni populasyonda genetik farklılıkların oluşmasına sebep olmaktadır. Bu durumda gelecekte parazitin farklı populasyonlarından kaynaklanan yeni risklerin (ilaç direnci, aşılamaların koruyucu etkinliğinin azalması, yüksek patojeniteye sahip dirençli suşların oluşması gibi) ortaya çıkmasına yol açmaktadır.
Sonuç olarak, aşılanmış hayvanlarda aşının genotipik düzeydeki koruyucu etkisi ve korumanın sağlanamadığı suşlardaki genotipik farklılıklar araştırılmıştır. Bu amaçla, tropikal theileriosise karşı koruyucu amaçla yapılan aşılamaların hangi genotiplere karşı koruma sağlayıp, sağlayamadığı aşılı hayvanlardan alınacak kan örneklerinin polimorfik markerler ile değerlendirilmesiyle belirlenmiştir. Anabilim Dalımız bünyesinde rutin olarak her yıl hastalık dönemlerinde devam ettirilen saha çalışmalarında, özellikle Akçaova-Çine bölgesinde T.annulata'nın attenüye hücre kültürleri (TeylovacTM, Vetal)  ile yapılan aşılamalrın parazitin heterolog suşlarına karşı tam bir koruma sağlamadığı ve aşılı hayvanlarda şiddetli theileriosis hatta ölümler görüldüğü kaydedilmiştir. Bu veriler doğrultusunda, bu çalışmada aşılamanın etkisini araştırmak üzere Aydın iline bağlı Akçaova beldesi seçilmiş, hastalık sezonu boyunca 30 gün arayla hayvanların takipleri yapılmıştr.
Bu çalışmada, hastalığa karşı koruma amaçlı yapılan aşı uygulamalarının genotipik düzeyde parazitin hangi suşlarına karşı koruma sağlayıp hangi suşlara karşı koruma sağlayamadığı belirlenmiştir. Elde edilen sonuçlar, saha şartlarında T.annulata'nın populasyon dinamikleri ile ilişkili risk faktörlerinin göz önünde bulundurulması gerektiğini göstermiştir. Aynı zamanda, aşılama yapılmadan önce o bölgedeki hayvan hareketleri ve duyarlı hayvanların taşıyıcı hayvanlara oranı ile parazitin populasyon dinamikleri, genotipik çeşitliliği ve keneleri nakledilme yoğunluğu belirlenmelidir. Elde edilecek bu veriler tropikal theileriosis'e karşı daha etkin aşı kontrol programlarının geliştirilmesine katkıda bulunacaktır.

Abstract:
Tropical theileriosis, caused by the protozoan parasite Theileria annulata, transmitted by several species of Ixodid ticks of the genus Hyalomma, is an economically important bovine disease. It is widespread in North Africa, Southern Europe, India, the Middle East and Asia and 200 million cattle are estimated at risk. The disease imposes serious constraints upon both breed improvement programmes and livestock production. Losses which can be directly attributed to tropical theileriosis include mortality, production losses on top of costs associated with veterinary diagnosis/treatment and tick control.
Sexual recombination occurring in natural parasite populations plays a significant role in generating genetic diversity. Pharmaceutical applications for treatment and protective vaccination, which make selective pressure on T.annulata populations, can alter the population structure of the parasite and, after transmission to ticks, can cause genetic diversity in the new population. In future, this can give rise to new risk factors (such as drug resistance, reduced vaccine protection, occurance of highly pathogenic isolates) due to altered parasite populations.
In this study; protective effect of vaccine at genotypic level and genotipic diversity of non preventive isolates in vaccinated animals, was investigated. For this purpose, blood samples collected from animals vaccinated by attenuated cell line of T.annulata (Ankara) isolate (TeylovacTM, Vetal) during certain periods of time were processed and analysed using polymorphic markers in order to determine protective effect of the vaccine at genotypic level and genotipic diversity of non preventive isolates in vaccinated animals. During field studies routinly carried out by our department in every disease season, it was reported that animals vaccinated with attenuated cell line of T.annulata (Ankara) isolate (TEYLOVACTM, Vetal) were not fully protected against heterologuos isolates of the parasite and vaccinated animals suffered from severe tehileriosis and some were died in Akçaova-Çine region. Based on these data, Akçaova town of Aydın was selected to investigate the effectiveness of the vaccination in this study.
As a result, protective effect of vaccine at genotypic level and genotipic diversity of non preventive isolates in vaccinated animals were investigated. Obtained results indicated that risk factors associated with the population dynamics of T.annulata in the fields should be considered. Also, for the effective control of the disease population dynamics, genotipic diveristy and transmission rates of the parasite, animal movements and the proportion of susceptible animals to carriers in that region needs to be determined before vaccinating animals. This obtained data will contribute to development of more effective vaccine control programs against tropical theiloriosis.