Milas-Ekinambarı ve Savran tuzlu kaynaklarının hidrokimyasal araştırması
Hydrochemical research of Milas-Ekinambarı and Savran salt springs
Yazar: İPEK FETHİYE BARUT
Danışman: PROF. DR. OKAY GÜRPINAR ; PROF. DR. S. OKAY EROSKAY
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Uygulamalı Jeoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2001
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering
Dizin: Deniz suyu = Sea water ; Hidrojeoloji = Hydrogeology ; Hidrokimya = Hydrochemistry ; Hidroloji = Hydrology ; Muğla-Milas = Muğla-Milas

Özet:
Milas Ekinamban ve Savran tuzlu karst kaynaklarının hidrokimyasal ve çevresel izotoplar yardımıyla yorumlanmasını amaçlayan bu çalışmada; 1/100 000 ölçekli jeoloji ve hidrojeoloji haritaları hazırlanmıştır. Kaynakların yüzey drenaj alam 1221 km. 'lık alan içinde ve dışındaki komşu havzalarda dikkate alınarak inceleme alanının hidrojeoloji birimleri ayrılmıştır. Ekinamban ve Savranköy karstik kaynak gruplarından herbirisinin 2-5 m3/s arasında değişen debilerine rağmen tuzlu olmaları nedeniyle yararlanabilme olasılığı azdır. İnceleme alanını içinde bulunduran bölgede bu yeraltısulan ile ilgili araştırma ve işletme amaçlı çalışmalar DSİ tarafından sürdürülmektedir. Muğla ili sınırlan içinde yeralan ve "Milas Havzası" olarak isimlendirilen inceleme alam, 37°04"-37°32" kuzey enlemleri ile, 27°30"-28°06" doğu boylanılan arasındadır. İnceleme alanında Menderes masifı'nin güney kesimlerini oluşturan Milas havzasının jeolojisini; temeli oluşturan otokton istif, temel üzerine sürüklenimle yerleşmiş bulunan allokton istif ile otokton ve allokton istifleri örten neo-otokton istif oluşturur. Menderes masifı'nin çekirdeğini oluşturan gnayslar üzerine şistler ve kireçtaşlan yüzeylenmektedir. Güneyden kuzeye doğru hareket etmiş olan Likya naplan, kuzeyde yeralan otoktonlara yaslanmıştır. Alloktonlar konglomera, şeyi, kumtaşından oluşmakla birlikte arada yeryer volkanik tüf katkılan gözlenir. Allokton çökeller içindeki kireçtaşlan ile yanal ve düşey olarak geçişlidir. Neojen çökeller, otokton ve alloktonlan örter. Bu çökeller kil, marn, kumtaşı, kireçtaşı ve kömürden oluşur. Bölgede oldukça yüksek sismik aktivite sonucunda genç tektonizma ile meydana gelmiş hızlı orojenez ve etkin aşınma nedenleri ile faylar boyunca birikinti konileri ve grabenlerde kalın alüvyal çökeller oluşmuştur. Hidroloji bilanço hesaplamalan sonucunda havza dışından, Paleozoyik ve Mesozoyik karstik kireçtaşlannm yayılım gösterdiği yaklaşık 150 km.2'lik alandan 80 x 106 m3/yıl'lık su hacminin komşu havzadan beslenim ile havzaya katıldığı hesaplanmıştır. Havza geneli dikkate alındığında buharlaşma değeri yağışın yaklaşık % 51 (640 x 106 m3/yıl su hacmi) olarak hesaplanmıştır. %45-50 arasında gerçekleşen akışın %50'si süzülme ile baz akışa geçerken, %50'si de yüzeysel akış olur. Arazi çalışması sırasında Mandalya körfezi kuzeyinde Kıyıkışlacık önlerinden Dalyan açıklanna kadar kıyıda ve kıyıdan 1-5 m. uzaklıkta deniziçi kaynaklan gözlenmiştir. Bilançoda Vffldepolamadaki değişimi (±AQ) deniziçi kaynaklannın boşalımı olarak değerlendirilmiş ve boşalıma eklenmiştir. İnceleme alanında yeralan önemli karst kaynaklan Ekinamban, Savranköy, Kıyıkışlacık(Akarca), Gümbüldek(Avşar), Akyol, Suçıktı ve Ovakışlacık'tır. İnceleme alanında Oksijen-18 ve Döteryum(018-2H) grafiğine göre tüm su noktalan Doğu Akdeniz (52H =8 5180 +? 22,0) ile karasal (82H =8 5180 + 10,0) meteorik doğrulan arasında yeraldıklan görülmektedir. Milas meteorik doğrusunun(82H =7,75 8 80 + 13,65) "döteryum fazlası" değerinin (13,65) yüksekliği havzadaki yağışlann hızlı buharlaşma etkisinde Doğu Akdeniz kaynaklı atmosferik su buhanndan etkilendiğini gösterir. Formasyonlann konumu ve yayılımlan nedenleri ile yeraltısulan beslenmesi doğrudan yağıştan süzülme ile ve polye alanlardan buna ek olarak akıştan süzülme ile gerçekleşir. Yeraltısulan hareketi tektonizma ile kontrol edilmektedir. Doğuda otokton ve allokton birimlere olan beslenimden yeraltısulan batıya, KB'ya Ekinamban ve Savranköy kaynaklanna doğru hareket eder. Batıdaki karbonatlı kayaçlara olan beslenim ise alüvyon ile GD'daki kaynaklara doğru akışa geçmektedir. Sonuç olarak, allokton istifin geçirimsiz birimleri bir perde oluşturmakta ve tektonik aktivite ile meydana gelen süreksizlikler sonucunda denizsuyu girişimi meydana gelmektedir. Karbonatlı kayaç akiferlerinde yeraltısulan ile kansan denizsuyu, bu yeraltısulanndan sulama ve içme sulan olarak kullanımının ekonomik değerini düşürmektedir.

Abstract:
Within the scope of this study that aims to define Milas Ekinamban and Savran karstic springs by using hydrochemical and environmental isotope data; geology and hydrogeology maps of 1/100 000 scale have been prepared. Hydrogeologic units of springs surface drainage area have been splitted by considering within 1221 km.2 and neighbor basins next to this area. Both karstic spring groups of Ekinamban and Savranköy discharging varies in a range of 2-5 m3/s but it doesn't make good use because of a problem of being salty. All studies and researches being made in this region related with the underground water and the studies on aiming to run and to manage these springs have been taken care by DSİ. The study area is called as "Milas Basin" and is situated within the borders of the province of Muğla at 37°04"-37°32" northern latitudes and 27°30"-28°06" eastern longtitudes. The geology of Milas basin being formed on the southern flank of Menderes massive could be distinguished in research area. There are sections of the authocthonous forming the base, the allochthonous units draging and resting on the base rocks and new authocthonous and allocthonous. Gneiss which is the core of the Menderes massive is covered by schists and carbonate rock belt. The Lycian nappes moving from south to north rest on the base rocks of the authocthonous. Allocthonous consists of conglomerates, shales, sandstones and partly volcanic intercalations being observed as well. The allocthonous sediments together with the limestones in itself are vertically and horizontally transitional. The thick and wide young authocthonous sediments cover old authocthonous and allocthonous and these sediments consist of clay, marl, sandstone, limestone and peat. The seismic activity is very high on district area and due to rapid orogenesis and intensive errosion the accumulated cones along the fault lines and thick alluvium sedimentation in grabens have been occured. After the hydrologic budget calculations; it has been observed that an inflow of 80 xlO6 m3/ year water amount has been penetrated from an approximate area of 1 50 km.2 of Paleozoic and Mesozoic karstic limestones. Evaporation have been calculated a volume of 640 x 106 m3/ year of groundwater, to take note of catchment area in general proximity corresponding %51 of bulk precipitation, flows to become true ranges between values of %45 and %50. That fows are from infiltration while in circulation ofbase flow range %50 and surface flow range %50. During to field exercise have been seen inside of sea springs. That springs are on side and/or at a distance from side between values of 1 and 5 metres from in front of Kıyıkışlacık up to front of Dalyan to north in Mandalia bay. That inside sea springs recharge been estimated and added to recharge in charge of depot (±AQ) in budget. An important karstic springs in the investigation area are Ekinamban, Savranköy, Kıyıkışlacık(Akarca-Iassos), Gümbüldek(Avşar), Akyol, Suçıktı and Ovakışlacık in investigation area. Apart from the whole of almost samples that have been obviously subject to evaporation, the groundwater seawater and rainwater collected from the investigation area follow a local meteoric water line equation between of Eastern Mediterranean(82H =88180 + 22,0) and Craig (8*H =88180 + 10,0). The "deuterium excess" value of 13,65 implies that the dominant portion of the precipitation in the basin originates from the Eastern Mediterranean based atmosferic water vapor. Due to the settlement of the formations and their extensions, the recharge to the groundwater becomes directly from infiltration from the precipitation and from the runoff in the polje areas. Underground water movements have been controlled through tectonics. They move to west and northwest towards Ekinamban and Savranköy springs because of being inflow to authoctonous and allocthonous units at the east. The recharge towards the carbonated rocks at the western parts flow towards the alluvium and the springs at the southeast. As a conclusion, the impermeable units of allocthonous act as a barrier and seawater encroachment occurs as a result of tectonic activities. The seawater being mixed with underground water in carbonated rock aquifier reduces the economic value of the underground water that could have been used in irrigation and in drinking.