Beliren yetişkinlik döneminde bireye özgü bazı parametreler ile sürdürülebilir diyet modeli örneği (gezegen sağlık diyet indeksi) arasındaki ilişkinin incelenmesi
An examination of the relationship between certain individual parameters in emerging adulthood and a sustainable diet model (planetary health diet index)
Yazar: KÜBRA IŞIKTAŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MERVE TOKPUNAR
Biruni Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı / Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Birleşmiş Milletler'in Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri'nden SKH 12 (Sorumlu Tüketim ve Üretim) ile uyumlu olarak, sürdürülebilir beslenme biçimlerinin hem bireysel sağlık hem de gezegenin sağlığı için önemini vurgulamaktadır. Bu çalışma, beliren yetişkinlik döneminde bireye özgü bazı parametreler ile sürdürülebilir diyet modeli örneği (gezegen sağlığı diyet indeksi) arasındaki ilişkiyi incelemeyi amaçlamıştır. Araştırma, Haziran-Temmuz 2024'te Biruni Üniversitesi'nde kesitsel olarak gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın örneklemini uygun örnekleme yöntemi ile seçilen 18-38 yaş arası 195 katılımcı oluşturmuş, veri toplama aracı olarak kişisel bilgi formu ve besin tüketim kaydı kullanılmıştır. Besin tüketim kayıtları, GSDİ'nin 16 bileşenine göre 0-150 puan aralığında puanlanmıştır. Kadın ve erkeklerde demografik özellikler, beslenme alışkanlıkları ve sıvı tüketim miktarları ile GSDİ puanları arasında anlamlı bir ilişki tespit edilmemiştir (p>0.05). Tüm katılımcılarda yapılan analizde, GSDİ puanlarının enerji, fosfor, B1 vitamini ve kalsiyumun  günlük alım miktarları ile negatif korelasyon gösterirken, A vitamini günlük alım miktarları ile pozitif korelasyon gösterdiği bulunmuştur (p<0,05). Cinsiyete göre yapılan analizlerde, kadınlarda GSDİ puanlarının enerji potasyum ve fosforun günlük alım miktarları ile negatif korelasyon gösterdiği bulunmuştur. Erkeklerde ise GSDİ puanlarının protein, B1 vitamini ve magnezyumun günlük alım miktarları ile negatif korelasyon gösterdiği bulunmuştur (p<0,05). GSDİ puanları ile bazı antropometrik ölçümleri arasındaki ilişkilerde erkek katılımcılarda GSDİ puanlarının bel/kalça oranları ile negatif korelasyon gösterdiği belirlenmiştir(p<0,05). Sonuç olarak beslenme, sadece kişisel sağlık üzerinde değil, gezegen sağlığı üzerinde de etkilidir. Bu nedenle sürdürülebilir beslenme biçimlerinin teşvik edilmesi önem taşır.
Anahtar Kelimeler: Beslenme; Diyet; Gezegensel sağlık diyeti; Sağlık; Sürdürülebilirlik

Abstract:
In line with SDG 12 (Responsible Consumption and Production), one of the United Nations' Sustainable Development Goals, it emphasizes the importance of sustainable diets for both individual health and the health of the planet. This study aimed to examine the relationship between some individual-specific parameters and a sustainable diet model example (planetary health diet index) in emerging adulthood. The research was conducted cross-sectionally at Biruni University in June-July 2024. The sample of the study consisted of 195 participants between the ages of 18-38, selected with the convenience sampling method, and a personal information form and food consumption record were used as data collection tools. Food consumption records were scored between 0-150 points according to the 16 components of the GSDI. No significant relationship was found between demographic characteristics, nutritional habits, and liquid consumption amounts and GSDI scores in women and men (p>0.05). In the analysis conducted in all participants, GSDI scores were found to be negatively correlated with daily intakes of energy, phosphorus, vitamin B1 and calcium, while they were positively correlated with daily intakes of vitamin A (p<0.05). In the analysis conducted according to gender, GSDI scores were found to be negatively correlated with daily intakes of energy, potassium and phosphorus in women. In men, GSDI scores were found to be negatively correlated with daily intakes of protein, vitamin B1 and magnesium (p<0.05). In the relationships between GSDI scores and some anthropometric measurements, it was determined that GSDI scores were negatively correlated with waist/hip ratios in male participants (p<0.05). In conclusion, nutrition has an impact not only on personal health but also on planetary health. Therefore, it is important to encourage sustainable diets.
Keywords: Diet; Health; Nutrition; Planetary health diet; Sustainability