İçme suyu alımı ve hava solunması ile maruz kalınan sağlık risklerinin standartlar bazında değerlendirilmesi
Evaluation on the basic of standarts of health risks exposed by drinking water intake and air inhalation
Yazar: NAZAN RAMOĞLU
Danışman: PROF. DR. İSMAİL TORÖZ
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Çevre Bilimleri, Mühendisliği ve Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Bu çalışmada amaçlanan seçilmiş 7 tane kanserojen ve kanserojen olmayan kimyasalın su ve/veya hava yolu alımları ile insanlar üzerinde oluşturdukları sağlık risk değeri ya da tehlike indeksini belirlemektir. Bromat, benzen, arsenik, cıva, kurşun, formaldehit ve toluen bu çalışmada kullanıacak 7 kimyasaldır.
Risk değeri ya da tehlike indeksi belirlenirken kullanılan hesaplamalar detaylı bir şekilde ilgili bölümde anlatılmıştır. Kullanılan konsantrasyon değerleri seçilirken ise bazı tez çalışmalarından ve İSKİ'nin ölçmüş olduğu su kalite raporlarından yararlanılmıştır. Ayrıca ulusal mevzuatlarda belirlenmiş olan sınır değerlerde konsantrasyon değeri gibi kabul edilmiş ve risk/tehlike indeksi değerleri hesaplanmıştır. Hesaplamalar yapılırken bazı kabullerden yapılmış ve bu kabuller tablo halinde listelenmiştir.
Örnek çalışmalar verilmeden önce; seçilmiş olan 7 tane kimyasalın su ve hava için ulusal ve uluslararası mevzuatlarda belirlenmiş olan sınır değerleri Bölüm 2 ve Bölüm 3'te verilmiştir.
Bölüm 4'te ise seçilmiş olan bu 7 kimyasal için kısa literatür bilgileri verilmiştir. Kimyasalların fiziksel ve kimyasal özelliklerinden çok kısa bahsedilmiştir. Kimyasalların doğadaki oluşum yolları ve günümüzdeki kullanım alanları anlatılmıştır. Ayrıca bu kimyasallara insanların nasıl maruz kaldıklarından ve maruziyet sonucu oluşabilecek etkilerinden de bahsedilmiştir. Her bir kimyasalın kanserojenlik bilgisi hakkında bilgi verilmiştir. 
Bölüm 5'te ise risk değerlendirme hakkında literatür bilgisi verilmiştir. Risk tanımı ile başlayan bu bölüm, risk değerlendirme yönteminin basamaklarını tanımlama ile devam etmiştir. Risk değerlendirme yönteminin adımları olan tehlikelerin tanımlanması, tehlikeye maruz kalmanın değerlendirilmesi, doz-tepki değerlendirilmesi ve risk karakterizasyonu adımları anlatılmıştır. 
Risk karakterizasyonu bölümünde riskin veya tehlike indeksinin nasıl hesaplanacağı verilmiştir. Kanserojen ve kanserojen olmayan kimyasallar için farklı hesaplama olduğu görülmüştür. Kanserojen olan kimyasallar için belirlenen değer risk iken, kanserojen olmayan maddeler için belirlenen değer tehlike indeksidir. Bu farklılığın nedeni risk hesaplanırken, kansereojen kimyasallar için kullanılan değerin potency faktörü ve kanserojen olmayan kimyasallar için kullanılan değerin ise referans doz değeri olmasıdır.
Son bölüm olan Bölüm 6'da Bölüm 5'teki bilgiler ışığında, örnek çalışmalarla risk ve tehlike indeksi hesaplamaları yapılmıştır ve bulunan değerler yorumlanmıştır. Örnek hesaplamalarda kullanılan değerler İSKİ'nin yayınlamış olduğu su kalite raporlarından ve bazı tez çalışmalarından alınmış değerlerdir. Ayrıca ulusal mevzuatlarda belirlenmiş olan sınır değerler de tez çalışması için veri olarak değerlendirilmiş, bu değerlere de heslamalar yapılmıştır.

Abstract:
Humans are exposed to chemicals in 3 different ways; by drinking or eating, by inhalation, by skin contact. In order to protect people from health hazards caused by these different exposures and chemicals, limit values are set for various chemicals in water, air, and other regulations. 
It can be assumed that the limits of the chemicals set for a particular recipient environment are sufficient to protect human health. However, when exposed to the same chemicals from two or three different environments at the same time, the question of whether the limits set separately in each regulation is sufficient to protect human health comes to mind. 
Therefore, it is necessary to understand whether the limit value set for a single receiving environment can protect human health when people are exposed to water and air at the same time, ie to know whether there is a need to make a cumulative assessment for a chemical pollutant that will be exposed to water and air for a certain period of time. is required. 
For this purpose, risk limits were determined separately for the limits set in the regulations and it was tried to determine whether the results could be reached by calculating the exposure levels.
The aim of this study is to evaluate the accuracy or adequacy of human health and environmental risks caused by selected water and air pollutants by comparing the values obtained with the risk calculations to the limit values determined by the current national and international legislation. As a result, it will be possible to reach the information whether the limit values determined for water pollutants alone or for air pollutants alone are sufficient in terms of protecting human health and control will be provided.
For this purpose, the national and international upper limit values given in the legislation in terms of human health are given for selected water and air pollutants in the first stage of the study. Differences can be observed by presenting these limit values comparatively in the table. Or, in some legislation, it will be seen that no upper limit is set for some pollutants.
In the second stage of this study, brief information about selected chemicals will be given. Information about physical, chemical properties, routes of exposure, areas of use and carcinogenicity of chemicals are explained at this stage.
In the third section, a risk assessment will be mentioned. The risk assessment referred to here is the environmental risk assessment. First of all, risk definition and environmental risk definitions are made. Environmental risk assessment and management is considered as an assessment of the risk arising from a hazardous waste for human health and/or a landfill. Following these definitions, risk characterization and risk assessment were performed.
In the last part of this study, 7 chemicals which are included in national and international legislation published with drinking water and air, both in drinking water and air, which have the potential to cause health problems in case of intake by drinking and breathing water have been selected and given for these chemicals. risk assessment calculations were made based on limit values.With these risk assessment accounts, people;
1- The value they are exposed to only with the pollutants they take from the water,
2- Value to which it is exposed only with the pollutant it takes from the air,
3- or the value to which they are exposed when they are taken at the same time, tried to find.
The aim of this study was to determine the health risk value or hazard index of 7 selected carcinogens and non-carcinogens on humans through water or airway intake. Bromate, benzene, arsenic, mercury, lead, formaldehyde and toluene are the 7 chemicals to be used in this study.
The calculations used in determining the risk value or hazard index are explained in detail in the related section. While selecting the concentration values, several thesis studies and water quality reports measured by İSKİ were used. In addition, the limit values specified in the national legislation were accepted as concentration value and risk/hazard index values were calculated. A few assumptions were made during the calculations and these assumptions were listed in a table.
Before the sample studies are given; the limit values of aforementioned 7 chemicals for water and air, which are determined in national and international legislation, are given in Chapter 2 and 3.
Chapter 4 provides brief literature information for these 7 selected chemicals. The physical and chemical properties of chemicals are mentioned very briefly. The paths of formation of chemicals in nature and their usage areas are explained. In addition, it is mentioned how people have exposed to these chemicals and their effects as a result of exposure. Carcinogenicity information of each chemical is given.
In Chapter 5, literature information about risk assessment is emphasized. Starting with the definition of risk, this section continues with defining the steps of the risk assessment method. The steps of the risk assessment method are the identification of hazards, the assessment of exposure, the dose-response assessment and the risk characterization steps.
The risk characterization section describes how to calculate the risk or hazard index. It has been found that there are different calculations for carcinogenic and non-carcinogenic chemicals. The value determined for the carcinogenic chemicals is a risk, while the value for non-carcinogenic substances is the hazard index. The reason for this difference is that when calculating risk, the value used for carcinogenic chemicals is the potency factor and the value used for non-carcinogenic chemicals is the reference dose value.
In light of the information in Chapter 5, Chapter 6, which is the last chapter, risk and hazard indices have been determined and interpreted with case studies. The values used in the sample studies aretaken from the water quality reports published by İSKİ and taken from some thesis studies. In addition, the limit values specified in the national legislation constitute data for this thesis and calculations have been made with these values.