Kars Şehbenderliği (1879-1914)
Kars Consulate (1879-1914)
Yazar: BURCU YOSUNTAŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA TANRIVERDİ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Yakınçağ Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Tarih = History
Dizin: Ermeniler = Armenians ; Kars = Kars ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Rusya = Russia ; İstihbarat = Intelligence ; Şehbenderlik = Consulship

Özet:
1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonunda imzalanan Berlin Anlaşması'yla Kars, Rusya İmparatorluğu'nun hakimiyetine girmiş ve kırk yıl boyunca Rusya tarafından yönetilmeye başlamıştır. Osmanlı Devleti'nin hakimiyetinden çıkan Kars bölgesinde Rusya'nın siyasi ve askeri faaliyetlerini takip ederek devletin bu faaliyetlere karşı erken önlem almasını sağlamak, bölgede yaşayan vatandaşlarının haklarını korumak, göç işlemlerine yardımcı olmak amacıyla 1879 yılında Kars Şehbenderliği kurulmuştur. 1879 yılında kurularak Birinci Dünya Savaşı'nın başlangıcına kadar faaliyetlerine devam eden Kars Şehbenderleri, bölgeye dair tuttukları istihbarat raporlarını günü gününe Petersburg Sefareti'ne ve Hariciye Nezareti'ne bildirmişlerdir. Kars Şehbenderleri Rusya'nın Kars'ta ve özellikle Sarıkamış Harekâtı öncesinde bölgedeki askeri hazırlıkları, manevraları, silah ve erzak tedarikleri, Kafkasya'ya dair siyasi politikaları hakkında önemli raporlar tutmuşlardır. Bu raporlar incelendiğinde şehbenderlerin erken uyarı görevini yerine getirdikleri görülür.
Kars Şehbenderlerinin raporları çoğunlukla Rusya İmparatorluğu'nun Kars bölgesindeki askeri faaliyetlerinden oluşmakla birlikte Ermeni komitelerinin terör eylemleri ve hazırlıkları, soygun ve kaçakçılık faaliyetlerine dair, Ermenilerin ve Türklerin göç hareketlerine dair sosyal ve siyasi alanda raporlar da tutulmuştur.
Bu çalışmada, şehbenderlik müessesesi, memurların görev ve sorumlukları ele alınarak kuruluşundan son bulmasına kadar Kars Şehbenderliği'nin askeri, siyasi ve sosyal alanda tuttukları istihbarat raporları incelenecektir.

Abstract:
With the Berlin Agreement signed at the end of the 1877-1878 Ottoman-Russian War, Kars came under the rule of the Russian Empire and began to be ruled by Russia for forty years. The Kars Consulate was established in 1879 in order to follow the political and military activities of Russia in the Kars region, which came out of the domination of the Ottoman Empire, to ensure that the state takes early precautions against these activities, to protect the rights of its living citizens, and to assist immigration procedures. Established in 1879 and continuing their activities until the beginning of the First World War, the Kars Consuls reported the intelligence reports they kept on the region to the Petersburg Embassy and the Ministry of Foreign Affairs on a daily basis. The Kars Consuls kept important reports on Russia's military preparations in Kars and especially before the Sarıkamış Operation, its maneuvers, arms and supplies, and its political policies in the Caucasus. When these reports are examined, it is seen that the consuls fulfill the duty of early warning.
While the reports of the Kars Consuls mostly consisted of the military activities of the Russian Empire in the Kars region, the terrorist acts and preparations of the Armenian committees were kept in social and political reports on the robbery and smuggling activities, and the migration movements of Armenians and Turks.
In this study, the establishment of the Consulate General, the duties and responsibilities of the civil servants will be discussed and the intelligence reports that the Kars Consulate kept in the military, political and social fields from its establishment to its end will be examined.