Türk ve Makedon atasözlerinin karşılaştırmalı analizi
A comparative analysis of Turkish and Macedonian proverbs
Yazar: FİLİZ MEHMETOĞLU
Danışman: PROF. DR. MUHARREM KAYA
İstanbul Kültür Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore

Özet:
Bu doktora tezinin kapsadığı alan Türkçe atasözleri için Türkiye Türkçesi
sahası ile sınırlandırılmıştır. Makedon atasözleri ise Makedonya'nın tüm coğrafi
bölgelerini kapsamaktadır. Bu bölgeler arasında Osmanlı'nın Balkanları kaybından
(1913) önceki Makedonların esas toprakları olan tüm yerlerin atasözleri de dâhildir.
Makedonya'nın asıl yapısını oluşturan bu bölgeler: Vardar (bugünkü Kuzey
Makedonya), Ege (bugün Yunanistan'da) ve Pirin'dir (bugün Bulgaristan'da).
Halk edebiyatının bir türü olan atasözlerinin örnekleminde; Türk ve Makedon
atasözlerini karşılaştırmalı olarak benzerlik ve farklılıklarda iki kültür arasındaki temel
zihinsel kodların, algılayışların haritasını çıkartmak bu çalışmanın problematiğini
oluşturmaktadır.
Çalışmanın genel amacı, literatürü, gelinen aşamadan bir sonraki adıma
taşıyarak, katkı sağlamaktır. Asıl amaç atasözleri ile ilgili geniş kapsamlı bir çalışma
üretebilmektir. Hedeflenen ikincil bir amaç da Makedon kaynaklarını Türk dili ve
folkloruna kazandırmaktır.
Yöntem olarak genel anlamda 'Metin Merkezli Kuramsal Yaklaşımlar'
çerçevesinde çalışılırken; spesifik olarak da Matti Kuusi'nin 'Uluslararası Atasözleri
Tip Sistemine' göre atasözlerinin sınıflandırılması yapılmıştır. Sözü edilen
sınıflandırma sistemi, Türkiye Türkçesi sahasında, bir tez çalışmasında ilk olarak
kullanılmıştır.
Makedon atasözleri taranarak ortaya çıkan verilere göre sınıflandırılmış ve
Türkçe karşılıkları olanları da eşleştirilmiştir. Elde edilen veriler iki ana gruba
ayrılmıştır. Türk dili ve kültürü ile doğrudan ilgisi ve benzerliği olan atasözleri ilk ana
grubu oluştururken; tamamen farklı anlayıştaki atasözleri de diğer ana grubu
oluşturmaktadır.
Özetle bu doktora tezi, diyakronik ve senkronik olarak toplanan malzeme ile
iki farklı dil ve kültürde hem yinelenen hem de farklı anlayıştaki atasözlerinin
karşılaştırmalı ve analitik bir paremiyoloji çalışmasıdır. Metin yer yer görsel malzeme
(harita, tablo, fotoğraf) ile desteklenmiştir.
Kısaca çalışmanın mahiyetini, araştırma, tarama, transkripsiyon, çeviri ve
analiz oluşturmaktadır. Sonuç olarak, çalışmada, aynı ve benzer atasözleri çok sayıda
olduğu kadar; literatürdeki diğer çalışmaların aksine, tamamen farklı anlayışta olan
atasözlerinin varlığı da tespit edilmiştir.

Abstract:
This dissertation covers Turkey Turkish for Turkish proverbs. Macedonian proverbs entail all geographical regions of Macedonia. This includes proverbs from regions including Macedonian lands prior to the loss of the Balkans by the Ottomans (1913). These regions that make up the central structure of Macedonia are: Vardar (current North Macedonia), Aegean (current Greece) and Pirin (current Bulgaria).
The main aim of the dissertation is to compare and contrast Turkish and Macedonian proverbs, which make up a part of folkloric literature, in order to examine the similarities and differences in the main mental codes and perceptions between these two cultures.
The study aims to expand the literature. The primary goal is to provide the first comprehensive analysis on proverbs. The secondary goal is to integrate Macedonian sources to Turkish language and folk literature. 
The method is based on theories of 'Text Centered Theoretical Approaches'; more specifically, Matti Kuusi's 'International Sayings Type System' has been used to classify the proverbs. In the context of Turkey Turkish, this is the first dissertation that has used this classification system. 
Macedonian proverbs were examined, classified, and matched with Turkish counterparts. The data that were gathered were divided into two main groups. The first main group consists of proverbs that are directly related and similar to Turkish language and culture, whereas the second main group consists of proverbs that are completely different. 
In sum, the present dissertation is a comparative and analytical premiology study of proverbs that are similar and different across two languages, based on data collected diachronically and senchronically. 
The text has been supported with visual materials (maps, tables, photographs).
The study consists of research, scanning, transcription, translation, and analysis. 
In conclusion, the study has shown that there is a large number of similar proverbs, as well as proverbs that are completely different in their understanding, unlike previous studies in the literature.






Ова докторска дисертација oд страна на турски е ограничена со
современиот турски јазик кој што се користи во денешната Турција; а од страна
на македонските пословици и поговорки ги опфаќа сите региони кои ја
сочинуваат главната структура на етничка Македонија. Станува збор за 1913 та
година од времето на Отоманската Империја која што ги опфаќа: Вардарска,
Пиринска и Егејска Македонија.
Во примерокот на пословиците кој што се еден вид од кратките жанрови
во фолклорот се сметат за компарација (по сличностите и разликите) на
мапирањето на основните, главните ментални кодафикации и перцепции помеѓу
турските и македонските култури који ја сочинуваат проблематиката на ова теза.
Општата цел на тезата е литературата од сегашното ниво носејќи го на
следниот чекор да овозможи придонес. Главната цел на тезата е во врска со
пословиците прв пат да се изработат широко, сеопфатно и специфично.
Спореден цел е Македонскaтa научна литература да се внеси во турскиот јазик
и фолклор.
Општата методологија на тезата е 'Теориски пристапи центрирани по
текстови' но конкретно пословиците и поговорките се таксономирани според
'Меѓународен Систем на Типови на Пословиците' на Матти Кууси. Спомнатата
класификација во областа на современиот турски јазик во една докторска
дисертација прв пат е користена.
Со испитување на македонските пословици и поговорки според
појавените податоци се класификацирани и се спарувани со турските
еквиваленти. Добиените податоци се поделени во два главни групи.
Пословиците кои што се директно поврзани и слични со турскиот јазик и
култура ја формираат првата главна група; пословиците кои што се во сосема
различно разбирање и култура ја формираат другата главна група.
Накратко, ова докторска дисертација е паремиолошки труд изработен на
начин на компарација и анализа со дијахрониски и синхронски собрани
материјали на пословиците кој што се исти, слични или различни во два
различни јазици и култури.
Текстот е поддржан со визуелен материјал (мапа, таблици, слики).
Карактеристиката на тезата е создадена од истражување, испитување,
транскрипција, превод и анализа.
Како заклучок во ова докторска дисертација се потврди дека во турските
и македонските пословици постои многубројни исти и слични пословици; но
исто така во ова теза се покажани и целосно сосема различни разбирања помеѓу
двете култури кои што не се присутни во другите научни трудови во
литературата.