Sağlık hizmeti kullanıcılarının e-Nabız kişisel sağlık sistemi kullanım niyetinin teknoloji kabul modeli çerçevesinde incelenmesi
Examination of health service users' intention to use e-Nabız personal health system within the framework of technology acceptance model
Yazar: KEMAL İPEK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FATMA MANSUR
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı / Sağlık Kurumları Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management ; Sağlık Yönetimi = Healthcare Management
Dizin: E-nabız sistemi = E-pulse system ; Elektronik sağlık = E-health ; Kullanım niyeti = Usage intention ; Sağlık hizmetinin hasta tarafından kabulü = Patient acceptance of health care ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Teknoloji kabul ve kullanım modeli = Acceptance and use of technology model

Özet:
Türkiye'de e-Sağlık uygulamaları, Sağlıkta Dönüşüm Programı ile ortaya konan temel bileşenlerden Ulusal Sağlık Bilgi Sistemi çalışmaları ile hız kazanmıştır. Sağlıkta Dönüşüm Programı amaçları doğrultusunda e-Sağlık uygulamaları yıllar içerisinde artmış ve 2015 yılında e-Nabız Kişisel Sağlık Kayıt Sistemi hizmet vermeye başlamıştır. Sağlık Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada, Ağustos 2021 ayı itibarıyla e-Nabız sistemi kullanıcı sayısının 50 milyon kişiyi aştığı bildirilmiştir. e-Nabız benzeri sistemlerin benimsenmesi ve kullanılmasını etkileyen faktörler arasında hasta tercihleri itici bir güçtür. Bu tür yeni teknolojilerin nihai başarısı, bireylerin kullanımına bağlıdır. Sağlık hizmeti kullanıcılarının e-Nabız sistemi kullanım niyetlerinin hangi faktörler tarafından motive edildiği ya da engellendiği konusunda daha güçlü bir anlayışa sahip olmak, önemli bir araştırma konusudur. Bu araştırma ile sağlık hizmeti kullanıcılarının, e-Nabız sistemi kullanım niyetini ve bu niyeti etkileyen faktörleri Teknoloji Kabul Modeli çerçevesinde incelemek amaçlanmıştır. Araştırmanın evrenini e-Nabız sistemini kullanan ve Ankara'da yaşayan 18 yaş üstü tüm sağlık hizmeti kullanıcıları oluşturmaktadır. Kolayda örnekleme yöntemi ile çevrimiçi 1557 değerlendirilebilir anket formu toplanmıştır. Veriler normal dağılım gösterdiğinden parametrik testler (t testi ve tek yönlü varyans analizi [ANOVA]) kullanılmıştır. Ayrıca araştırma modelinde yer alan değişkenler arası ilişkilerin belirlenmesinde, SmartPLS 4 yazılımı ile Yapısal Eşitlik Modellemesi uygulanmıştır. Araştırma sonuçları; sağlık hizmeti kullanıcılarının e-Nabız sistemine yönelik tutumlarının, kullanım niyetini belirleyen en önemli yapı olduğunu ortaya koymaktadır. Kullanım niyeti üzerinde ayrıca; sisteme yönelik güven, fayda algıları ve öznel normların güçlü etkileriyle birlikte, kullanım kolaylığı ve risk algılarının da dolaylı etkileri tespit edilmiştir. Daha genç bireyler ile öğrencilerin, bekârların, yüksek eğitim düzeyi ve düşük gelir seviyesine sahip olan kullanıcıların, e-Nabız sistemine yönelik olumlu algılarının daha yüksek olduğu anlaşılmaktadır. Bununla birlikte daha yaşlı bireyler ile emeklilerin, evlilerin, eğitim düzeyi ve gelir seviyesi yüksek olanların, sisteme yönelik risk ve güvenlik endişeleri yaşadığı görülmektedir. Araştırmada elde edilen sonuçların Türkiye'de e-Sağlık hizmetlerinin başarılı bir şekilde uygulanması için pratik kılavuz ilkelerin geliştirilmesine katkı sağlayacağı ve Sağlık Bakanlığı veya ilgili kuruluşlar tarafından gelecekte yapılacak e-Sağlık uygulamalarına yönelik çalışmalar için rehber olabileceği söylenebilir.

Abstract:
In Turkey, eHealth applications gained momentum with the National Health Information System, one of the main components of the Health Transformation Program. In line with the objectives of the Health Transformation Program, e-Health applications have increased over the years and e-Nabız Personal Health Record System started to serve in 2015.The Ministry of Health announced that as of August 2021, the number of e-Nabız system users exceeded 50 million people. Among the factors influencing the adoption and use of systems like "e-Nabız", patient preferences are a driving force. The ultimate success of such new technologies depends on the use of individuals. Having a stronger understanding of what factors motivate or inhibit healthcare users' intentions to use the e-Nabız system is an important research topic. This study aims to examine the intention of healthcare users to use the e-Nabız system and the factors affecting this intention within the framework of the Technology Acceptance Model. The population of the study consists of all health service users over the age of 18 who use the e-Nabız system and live in Ankara. A total of 1557 evaluable online questionnaires were collected through convenience sampling. Since the data were normally distributed, parametric tests (t test and one-way analysis of variance [ANOVA]) were used. In addition, Structural Equation Modeling was applied with SmartPLS 4 software to determine the relationships between the variables in the research model. The results of the study reveal that healthcare users' attitudes towards the e-Nabız system is the most important construct determining the intention to use it. In addition to the strong effects of trust in the system, perceptions of benefits and subjective norms, indirect effects of ease of use and risk perceptions were also found on usage intention. It is understood that younger individuals and students, single people, users with higher education and lower income levels have more positive perceptions of the e-Nabız system. However, it is observed that older individuals, retirees, married people, and those with higher levels of education and income experience risk and trust concerns regarding the system. It can be said that the results obtained in the study will contribute to the development of practical guidelines for the successful implementation of eHealth services in Turkey and may serve as a guide for future studies on eHealth applications by the Ministry of Health or related organizations.