Feqîyê Teyran'ın kelamî görüşleri
Theological views of Feqiyê Teyran
Yazar: YAHYA KÜLTER
Danışman: DOÇ. DR. RUHULLAH ÖZ
Şırnak Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kelam Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion
Dizin: Divan şiiri = Court poem ; Esma-i Hüsna = Esma-i Hüsna ; Eş`ari = Eş`ari ; Kelam = Islamic theology ; Maturidi = Maturidi ; Peygamberlik = Prophethood ; Tasavvuf = Mystic ; Teyran, Feqiye = Teyran, Feqiye ; İslamiyet = Islam ; Şiir = Poem

Özet:
Bu tezde, Kürt edebiyat ve kültürünün önemli aktörlerinden olan Feqîyê
Teyran, kelamî bir perspektifle ele alınmıştır. Malumdur ki kelam ilmi, İslam'ın inanç
yönünü temsil ettiği için alanı ne olursa olsun her bir İslam düşünürün hakkında irili
ufaklı yorum ve fikirleri olmuştur. Nitekim bir mutasavvıf olan Feqîyê Teyran'ın
divanında da kelam ilminin ana konu başlıklarından olan ilahi sıfatlar, kader, insan
fiilleri, nübüvvet gibi belli başlı inanç bahisleri geçmektedir. Çalışmada Feqiyê
Teyran'ın divanında geçen kelam ilminin konuları tespit edilmiştir. Ve bir
mutasavvıfın konulara yaklaşımı araştırılmıştır.
Çalışmamız, bir giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde tezin
konusu, amacı, önemi, metot ve kaynakları üzerinde durulmuştur. Tezin birinci
bölümünde ise Feqîyê Teyran'ın hayatı, ilmi kişiliği, eserleri, eserlerin içerikleri, dili
ve eserleri üzerine yapılan ilmi çalışmalar konu edinmiştir. Tezin ikinci bölümünde ise
felsefe-kelam ve tasavvufun ortak konu başlıklarından olan varlık: kelamın üç ana
konusu olan ulûhiyet, nübüvvet ve sem'iyyât konuları işlenmiştir. Usûl-i selâse olan
ulûhiyet, nübüvvet ve sem'iyyât üst başlıkları altında da her biriyle ilişkili ya da ilintili
olan diğer kelamî konular alt başlıklar şeklinde izah edilmiştir.
Feqîyê Teyran'ın ilgili konu başlıklarıyla alakalı düşüncelerine geçmeden
evvel hazırlık mahiyetinde kelam ekollerinin konulara yaklaşımlarına ana hatlarıyla
değinilmiştir. Akabinde Feqîyê Teyran'ın her bir konu başlığıyla alakalı düşünceleri
şiirlerinden istinbat edilmiştir. Nihayetinde de Feqî'nin görüşü kelam ekollerinin
görüşleriyle karşılaştırılıp neticeye gidilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Kelam, Tasavvuf, Feqîyê Teyran, Divan, Sufi, Şiir,
Kader, Sıfat, Esmâ-i Hüsnâ, Eş'arî, Mâtürîdî, Nübüvvet.

Abstract:
In this thesis, Feqîyê Teyran, one of the important actors of Kurdish literature
and culture, is discussed in terms of kalam. It is known that since the science of
kalam represents the belief aspect of Islam, every Islamic thinker, regardless of her
field, has had various comments and ideas about it. As a matter of fact, in the divan
of Feqîyê Teyran, who is a sufi, certain belief issues such as divine attributes,
destiny, human actions, and prophecy, which are the main topics of the science of
kalam, are mentioned. In the study, the subjects of the science of kalam in Feqiyê
Teyran's di.
Our study consists of an introduction and two parts. In the introduction part,
the subject, purpose, importance, method and sources of the thesis are emphasized.
In the first part of our thesis, Feqîyê Teyran's life, scientific personality, works, the
content of the works, the language and scientific studies on his works are discussed.
In the second part of the thesis, existence, which is one of the common topics of
philosophy, kalam and sufism divinity, prophecy and sem'iyyat, which are the three
main topics of kalam, are discussed. Under the main headings of divinity, prophecy
and sem'iyyat, which are Usûl-i selâse, other theological issues related or related to
each of them are explained as sub-headings.
Before moving on toFeqîyê Teyran's thoughts on related issues, the
approaches of the schools of kalam to the issues are mentioned. Subsequently,
Feqîyê Teyran's thoughts on each topic were derived from his poems. Finally, Feqî's
view was compared with the views of kalam schools and a conclusion was reached.
Van were determined and the approach of a mystic to the subjects was investigated.
Keywords: Kalam, Sufism, Feqîyê Teyran, Divan, Sufi, Poetry, Destiny,
Adjective, Esmâ-i Hüsnâ, Prophethood, Eş'ari, Maturidi.