Özel gereksinimli ve tipik gelişen 0-6 yaş çocukların ev ortamlarının kalitesini yordayıcı değişkenler
The predictors of the quality of home environments of children 0-6 years of age with specials needs and typically developing children
Yazar: UYGAR BAYRAKDAR
Danışman: PROF. DR. NİMET BÜLBİN SUCUOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Okul Öncesi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Araştırmanın amacı 0-6 yaş çocukların ev ortamlarının kalitesini yordayan değişkenleri belirlemektir. Annelerin sosyo-ekonomik düzey (SED) özellikleri (gelir, eğitim, çalışma), ebeveynlik özellikleri (katılım, beklenti, bakım, disiplin, davranış yönetimi) ile çocuk özellikleri (sosyal davranışlar ve problem davranışlar) çalışmanın bağımsız değişkenleri, ev ortamı kalitesi ise bağımlı değişkenidir. Çalışmanın katılımcıları, özel gereksinimi (ÖG) olan çocuğa sahip 111 anne ile tipik gelişen (TG) çocuğu olan 218 anne olmak üzere 329 annedir. Ev ortamı kalitesi Ev Ortamı Tarama Aracı, annelerin SED özellikleri ise Ebeveyn Bilgi Formuyla değerlendirilmiştir. Annelerin ebeveynlik özellikleri Ebeveyn Katılım Formu, Ebeveyn Davranış Kontrol Listesi ve Ebeveyn Öz Bildirim Ölçeği, çocuk özellikleri ise Erken Çocukluk Davranış Taraması Ölçeğiyle değerlendirilmiştir. Bulgulara göre, ÖG olan ve TG çocukların ev ortamlarının kalitesi arasında ÖG olan çocukların aleyhine anlamlı fark vardır. Diğer taraftan, 0-3 ve 3-6 yaş grubunda yer alan çocukların ev ortamını yordayan değişkenler farklılaşmıştır. ÖG olma/çocuğa sahip olma, her iki yaş grubu için ev ortamı kalitesini anlamlı olarak yordayan temel değişkendir. 0-3 yaş grubunda SED özelliklerinden, annenin eğitim süresiyle ailenin gelir düzeyi; ebeveyn özelliklerinden, anne katılımı, baba katılımıyla annelerin olumlu davranış yönetimi, çocuk özelliklerinden ÖG olma ev ortamı kalitesini anlamlı olarak yordamaktadır. 3-6 yaş grubunda annenin eğitim süresi, olumlu davranış yönetimi, beklentileri ve çocukların sosyal davranışları ev ortamı kalitesini anlamlı olarak yordamaktadır. Annelerin bakım uygulamaları ise ÖG olan çocuğa sahip olma değişkeniyle birlikte her iki yaş grubunda ev ortamı kalitesini anlamlı olarak yordamaktadır.

Abstract:
The purpose of this study was to identify the variables that predict the quality of home environments of young children aged 0-6 years. The independent variables included mothers' socio-economic characteristics, parenting behaviors and child characteristics, and the dependent variables included the quality of home environment. The study included 329 mothers, 111 with special needs (SN) and 218 with TD children. The Home Screening Questionnaire was used to assess the quality of home, while The Demographic Information Form was used to collect data related to the mothers and children. The researcher also used The Parent Involvement Form, The Parent Behavior Checklist and The Parenting Young Children: Self-Report Parenting Measure, The Early Childhood Behavior Screen to collect data on mothers and children characteristics. According to the results, there is a significant difference between the quality of home environments of children with SN and TD, to the disadvantage of children with SN, and having a child with SN/being a child with SN is the primary variable that significantly predicted home quality in 0-3 and 3-6 age groups. In addition, the home quality was predicted by mother education and family income, and parents behaviors such as mother and father involvement, and mothers' positive behavior management in 0-3 age group. In the 3-6 age group, mother education as well as parents behaviors such as positive behavior management of the mothers and their expectations, and children's social behaviors significantly predicted the home quality. Finally, the caregiving practices of the mothers significantly predicted the quality of the home in the 0-3 and 3-6 age groups with the variable of having a child with SN.