Psikotik bozukluk tanısı almış hastaların bakım veren akrabalarında duygu dışavurumunun işlem belleğiyle ilişkisi
The relationship between working memory and expressed emotion in the related caregivers of psychotic patients
Yazar: PINAR ERASLAN
Danışman: DOÇ. DR. EYLEM ŞAHİN CANKURTARAN
Sağlık Bakanlığı / Dr. Abdurrahman Yurtaslan Ankara Onkoloji Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Psikiyatri Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2013
Konu: Psikiyatri = Psychiatry

Özet:
Amaç: İşlem belleği her tür bilişsel işlevin temelini oluşturmaktadır ve özellikle
şizofreni başta olmak üzere psikotik bozukluklar için bir endofenotip adayıdır.
Kişiler arası iletişimde, ilişkilerde, sosyalleşmede, sorun çözme becerilerimizde ve
davranış seçimlerimizde işlem belleği etkin rol almaktadır. Sosyal uyaranların
bilişsel ve emosyonel işlenmesi süreçlerinde işlem belleğinin etkinliğine ihtiyaç
duyarız. Yani işlem belleği bozuk olan bir bakım verenin hastayla iletişiminin ve
ilişkisinin de etkilenmesi de beklenen bir durumdur. Buradan yola çıkılarak psikotik
hastalarda olan işlem belleği bozukluğunun, psikotik hastaların bakım veren
akrabalarında da olduğu ve bu işlem belleği bozukluğunun duygu dışavurumunu da
etkileyebileceği varsayımında bulunulabilir.
Bu çalışmada, psikotik bozukluk tanılı hastaların birincil bakım veren akrabalarında,
bir endofenotip olarak işlem belleğinin, bakım veren akrabanın kişilik
özelliklerinden, subsendromal psikotik belirtilerinden, bakım yükünden ve hastaların
psikotik belirtilerinden bağımsız olarak bakım veren akrabaların duygu dışavurumu
ile ilişkisine bakılmıştır.
Yöntem: Bu araştırmaya Ankara Onkoloji Eğitim ve Araştırma Hastanesi Psikiyatri
Polikliniğine başvuran, en az üç aydır belirtileri yatışmış, 85 şizofreni/şizoaffektif
bozukluk, 35 psikotik özellikli mani/depresyon atakları olan bipolar affektif
bozukluk tanılı, toplam 120 hasta ve birincil bakım veren toplam 120 akraba (52
anne, 27 baba, 34 kardeş, 7 çocuk) dahil edilmiştir. Hastalara Kısa Psikiyatrik
Değerlendirme Ölçeği ve Klinik Global İzlem Ölçeği verilmiştir. Bakım veren
akrabalara ise DSM-IV Eksen I Bozuklukları için Yapılandırılmış Klinik Görüşme
(SCID-I), Duygu Dışavurumu Ölçeği (DDÖ), Mizaç ve Karakter Envanteri, şizotipi
ölçekleri (Büyüsel Düşünce Ölçeği, Fiziksel Anhedoni Ölçeği, Sosyal Anhedoni
Ölçeği) ve Zarit Bakıcı Yük Ölçeği verilmiştir. Bakım veren akrabalara, işlem
belleğini değerlendirmek için, İşitsel Üçlü Sessiz Harf Sıralaması Testi (ACT)
yapılmıştır.
Bulgular: Bakım verenlerin ACT puanları ile DDÖ puanları arasında negatif yönde
istatistiksel olarak anlamlı negatif bağıntı bulunmuştur (r= -,25;p=0,00). Psikotik
bozukluk tanılı hastaların akrabalarında ACT puanları artarken DDÖ puanları
azalmaktadır. Bakım verenlere verilen ACT ölçeğini bağımsız olarak etkileyen
değişkenler (p<0,05 olanlar); SAÖ (p= 0,00), DDÖ (p= 0,13), TCI-SE (p= 0,09),
TCI-KA (p= 0,01) olarak bulunmuştur. ANOVA ile değerlendirildiğinde beta
katsayılarının SAÖ için (-,596), DDÖ için (-,389), TCI-SE için (,851), TCI-KA için
(-,472) olduğu saptanmıştır.
Tartışma: İşlem belleği, özellikle şizofreni ve bipolar affektif bozukluk tanılı
hastalar olmak üzere psikotik bozukluklarda "çekirdek defisit" olarak yer almaktadır
ve işlem belleği defisitleri psikozun temel endofenotiplerinden biri olarak
tanımlanmaktadır. Çalışmamızda bakım verenlerin bilişsel işlevleri ile duygu
dışavurumu arasındaki ilişkiye bakmak hedeflenmiştir ve işlem belleğini
değerlendiren ACT ölçek puanları ile duygu dışavurumunu değerlendiren DDÖ ölçek
puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı negatif bağıntı olduğu saptanmıştır.
Ancak bilişsel işlevler ile duygu dışavurumu arasında gözlenen bu negatif bağıntıda,
ilişkinin yönünü saptamak, araştırmamızda kullanılan çalışma yöntemi ile mümkün
değildir.
Çalışma bulgularının daha çok sayıda psikotik hasta ve 1. derece akrabaları ile
karşılaştırmalı çalışmalarla tekrarlanması hem işlem belleği ile duygu dışavurumu
arasındaki ilişkinin netleştirilmesi hem de gelecekte psikotik bozuklukla ilgili aile
odaklı ve risk altındaki grubun belirlenmesi çalışmalarına katkı sağlayabilir.

Abstract:
Background: The working memory has been so longly postulated to be an
endophenotype for the psychotic disorders. As the basic part of the cognitive
functions, the working memory has effective role in the interpersonel relationships,
problem solving, socialization, and behavioral choices. The working memory is
warrented for the cognitive and emotional proceduring of the social stimulants. So
the defects in the working memory of a relative might be supposed to cause defects
in the communication and in the interpersonal relationship between the psychotic
patient and the relative as a caregiver. In this study, it is hypotesized that the working
memory of the relatives of psychotic patients were correlated directly with their
expressed emotions as a caregiver when their subsyndormal psychotic symptoms,
their temperament and characters, caregiver burdens and the psychotic symptom
severity of the patients were excluded.
Methods: The participants were randomly selected from psychotic patients attending
to the outpatient unit of Schizophrenia and Other Psychotic Disorders of Psychiatry
Clinic (Ankara Oncology Research and Education Hospital). Eigthyfive patients
diagnosed with schizophrenia/schizoaffective disorder and 35 patients with affective
disorder with psychotic depression/ mania were included. Primary caregivers of these
patients (n=120) were mothers (n=52), fathers (n=27), brother or sisters (n=34) and
children (n=7). Brief Psychiatric Rating Scale and Clinical Global Impression scales
were given to the patients. The Structured Clinical Interview for DSM-IV Axis I
Disorders (SCID-I), Expressed Emotion Scale, The Temperament and Character
Inventory (TCI), Scales for Physical and Social Anhedonia, The Magical Ideation
Scale and Zarit Caregiver Burden Interview were completed by the caregivers. The
working memory was measured by the Auditory Consonant Trigram Test (ACT).
Results: There was a negative statistically significant corrolation between
Expressed Emotion Scale scores and the Auditory Consonant Trigram Test scores
of relatives (r= -,25;p=0,00). The variables effecting the ACT statistically
significantly and independently were Scale for Social Anhedonia (p=0,00), TCI-P
(p= 0,09), TCI-ST (p= 0,0) and Expressed Emotion Scale (p= 0,13). The β
143
coefficient of Scale for Social Anhedonia, Expressed Emotion Scale, TCI-P and
TCI-ST were 0.596, -,389, 0.851, and -,472 respectively with ANOVA.
Conclusion: The working memory has been concluded as the core deficit of the
psychotic disorders especially for the schizophrenia and bipolar affective disorders.
Meanwhile working memory deficits has been also searched as an endophenotype for
psychotic disorders. In this study, the working memory of the relatives of psychotic
patients were negatively correlated with expressed emotion of relatives. But the
direction of the relationship between working memory and expressed emotion could
not be determined due to the methods of this study. Consistently, further research
investigating the relationship between cognitive functions and expressed emotion
with higher number of participants among first degree relatives might give rise to
new attempts for psychosocial interventions for the relatives under risk and for the
whole family.