Bankacılıkta temel etik yaklaşım
Basic ethical approach in banking
Yazar: BÜLENT BALKAN
Danışman: Y.DOÇ.DR. HAYATİ ERİŞ
Marmara Üniversitesi / Bankacılık ve Sigortacılık Enstitüsü
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Bankacılık = Banking

Özet:
Bankaları diger sirketlerden ayıran en önemli fark kendilerine verilen para toplamave kredi açma ayrıcalıgıdır, para toplama ayrıcalıgı bankacılıgı bir `'güven müessesesi''haline getirmektedir. Bir bankanın en büyük degeri bilançosunda görünmeyen bir unsurolan `'itibar''dır. Bir bankanın itibarı yasalara ve mevzuata uyumun yanında ,paydasları ve toplumla olan iliskilerinde adalet, güvenilirlik, saygı ve hosgörü, meslekisorumluluk, sosyal sorumluluk gibi mesleki etik degerlere uymasında yatar. tibarınyok olması veya zarar görmesi bir güven müessesesi olan bankalar açısından telafiedilemeyecek zararlara yol açar.Bankalar artık kararlarını alırken karlılıgı tek ölçüt olarak alamazlar, dünyadakigelisime kosut olarak etik degerlere uyum, sosyal sorumluluk konularındakiyükümlülüklerini de en az karlılık kadar karar alma mekanizmalarının içine tasımakzorundadırlar. Hatta daha da ileri giderek yalnızca kendi yaptıklarından sorumluolmakla kalmayıp, yatırım yaptıkları, finanse ettikleri veya mal ve hizmet saglayıcısıolarak kullandıkları firma ve kurulusların da davranıslarından sorumluluk hissetmeyebaslamalıdırlar.Çalısmamızın ilk bölümünde etikle ilgili kavramsal çerçeve verilmis, ikincibölümde finans sektörü ve bankacılıkta etik konusu baslıgı altında bankacılıkta temelmesleki ilkelerin neler olması gerektigi üzerinde durulmus ve bu kapsamda yasalara vemevzuata uyum, adalet, güvenilirlik, saygı ve hosgörü, mesleki sorumluluk ve sosyalsorumluluk kavramları üzerinde durulmustur.Çalısmada bankacılıkta ortaya çıkan etik sorunlar ;? insan kaynakları temelli etik sorunlar,4? çıkar çatısmasından kaynaklanan etik sorunlar,? müsteri iliskilerinden kaynaklanan etik sorunlar,? bankaların kendi arasındaki iliskiler ile suç gelirlerinin aklanması baglamındakietik sorunlarolmak üzere dört ana baslık altında gruplanmıs ve her bir baslık altında bankacılıksektörüne özgü etik konulara egilinmistir.Çalısma kapsamında yer alan Bankacılıkta temel etik konusundaki arastırmaçalısması ile Türk bankacılık sisteminin etik açıdan görünümünü sektörü yakındantanıyan sektör çalısanlarının tanıklıklarıyla irdelemek, çalısanların sektör ve kendibankaları hakkındaki etik uygulamalar konusundaki görüslerini ortaya çıkarmakamaçlanmıstır.Bu çalısma sonucunda özet olarak ; sektörde çalısanlar kendilerine sorulan etikkonulardan % 68 inde etik açıdan sorun bulunmadıgı, % 28 i olusturan grupta yer alankonularda ise etik açıdan sorun bulundugu görüsündedir. Bu sonuç Türk bankacılıksisteminde etik açıdan iyilestirmeye açık önemli bir alanın da varlıgına isaretetmektedir. Sonuçlara göre çalısanlarla iliskiler, müsteri iliskileri ve sosyal sorumlulukkonuları, sorunların göreceli olarak yogun oldugu alanlardır.? Sektörde karlılıgın önplana çıkması,? müsterilerin kendilerine sunulan hak ve yükümlülükler ile riskler konusundaaçık ve net bilgilendirilmemesi,? ücret düzeyinin yetersiz olması? ve önemli bir konu olarak çalısanların yükselmelerinde bankacılık etik ilkelerinebaglılıgı ve uymanın degerlendirme ölçütü olarak alınmaması5sorunlu alanların basında gelmektedir.Sektörde çalısanlar diger sektörlerle karsılastırdıklarında bankacılık sektörünü % 82lik bir oran bankacılık sektörünü en etik ve daha etik olarak tanımlamakadır. Bankagrupları arasında da kamu bankaları daha etik bulunmaktadır, ikinci sırada yabancısermayeli bankalar gelmektedir. Özel bankalarda çalısanların kamu bankalarını veyabancı sermayeli bankaları daha etik bulmaları kendi banka gruplarını daha etik bulmaoranın oldukça düsük kalması bu banka grubunda etik uygulamalar açısındangelistirilecek alanların olduguna isaret etmektedir.Arastırma sonuçlarına göre ; organizasyon yapısı açısından bankalarda etik açıdanen sorunlu alanların açık fark ile pazarlama ? satıs olması insan kaynakları ve operasyonbölümlerinin bunu takip etmesi de üzerinde durulması gereken bir husus olup bualanlarda iyilestirme çalısması yapılması gerektigine isaret etmektedir. Etik dısıuygulamaların sorumluları olarak agırlıklı olarak yöneticiler gösterilmekte, ikincineden etkin denetimin olmaması olarak belirtilmektedir.Bankacılık sektörünün etik açıdan iyilestirilmesi için baslıca önerilerimiz ;? Bankaların yönetim kurullarında yönetimsel görevler tasımayan bagımsızyöneticilerden olusan etik komitelerinin teknik bilgi ve deneyimle desteklenerekgüçlendirilmesi, göstermelik olarak bırakılmayıp islev ile donatılması ,? Denetim eksikligini gidermek açısından Bankalar Birligi nezdindeOmbudsmanlık benzeri bir yapının olusturulması,? Yönetim kuruluna ve üst yönetime dogrudan etik konusunda danısmanlıkyapabilecek, etik konusunda egitimden geçmis profesyonel kurum içi etikyönetmeni uygulamasına geçilmesi,6? Etik denetimleri uygulamasının baslatılması,? Bankaların sosyal sorumlulukları ve etik uygulamalar açısından bagımsız disdenetime kendilerini açması, banka üst yönetimlerinin etik farkındalıgınınarttırılması,? Etik liderlik uygulmalarının gelistirilmesi dogrultusunda bankaların programlardüzenlemeleri ,? Yükselmede mesleki basarı yanında etik ilke ve kurallara uyumun da bir ölçütolarak alınması,? Bankalarda sektör etik kodları ile yetinilmemesi, etik kod yazılmasını da içerenetik programlar hazırlaması, etik programların üst yönetim tarafındansahiplenilmesi, etik kültürün gelistirlmesi,? Sektör etik kodları yanında daha ayrıntılı düzenlemeler içeren davranısyönetmeliklerinin olusturulması, burada sorumluluktan kurtulma yaklasımı iledegil, adil çözüm bulmaya yönelik, sektörü ve hizmet alanları birliktedegerlendiren yaklasımlar ön plana alınması,? Düzenli etik egitimleri gerçeklestirilmesi,? Öncelikle özel mesleki beceri gereken denetim, sermaye piyasası islemleri gibialanlardan baslamak üzere hemen tüm alanlarda meslek örgütleri tarafındansertifikasyon sistemi getirilmesi? Bankaların kendi yaptıkları ile sorumlu olma yaklasımı yanında , müsterilerinive mal ve hizmet saglayıcılarını seçerken etik ilkelere uyumlarını da bir ölçütolarak almaya baslamaları olmustur.

Abstract:
The main characteristic that distinguishes the banks from other enterprises is thatthey are privileged to collect deposits and provide credit facilities. Therefore, thereputation of a bank becomes its main intangible asset. The reputation of a bank cannotbe reduced to the notion of strict compliance to the regulation only. It is stronglyattached to the ethical values like devotion to fair treatment of stakeholders,trustworthiness, respect, tolerance, professional accountability, attachment to thecorporate social responsibility.The loss or even any damage to the reputation may result in serious consequences inthe balance sheet as the banks are entrusted institutions in the public opinion. Bankscannot assume anymore that their sole accountable target lies in profitability. In relationto the changes in the world they should not only comply, with ethical standards andbehave as socially responsible entities, but also they should extend them into theirdecision-making processes. Moreover, they need to consider their accountability for theactions of the companies they have invested in and have provided credit facilities to andfor the actions of their service providers, contractors.In the first part of the paper, the discussion is about the conceptual framework ofethics. The second part will cover the ethics issues in the banking sector in particular.The main focus of the paper will rest on the professional principles and compliance tothe laws and regulations.8The primary ethical problems associated with banking can be summarized underfour headings:? Problems stemming from human resources issues? Problems arising from ?conflicts of interest?? Problems stemming from customer relations? Problems related to activities with counterparties such as banks and moneylaundering issuesThe survey respondents are employees of banks who were asked to correlate theircurrent employers standards versus other banks in the sector. In summary, the surveyrespondents declared that 68% of the items in the survey represented no current ethicalproblems in the banks; 28% of the items on the other hand represented ethical issues inthe banks. These ratios point out the fact that the Turkish banking sector has someroom for improvement in terms of ethical conduct. Relatively poor areas in ethicalconduct stem from employee relations, customer relations and social responsibility.Problem areas that need to be explored closely can be stated as follows;? Too much emphasis on profits? Lack of transparency and lack of clear guidance to inform customers at the risksand benefits of banking products and services? Promotion criteria does not incorporate the ethical compliance? Inadequate compensation levels of staff82 % of the respondents consider the banking sector as ?most? or ?more? ethicalthan the other sectors. There are 3 main groups of banks as far as the boundaries of the9paper is concerned; privately owned , state owned and foreign investment banks. Incomparison to this classification, the state banks are considered to be acting moreethically in their operations. The second place is given to the foreign investment banks.As the categorization of the respondent clustered and the responses matched, theoutcome has been that the employees of the private banks recognize the state banks andthe foreign banks to be more ethical in their operations. We can conclude that theprivate banks have room for improvement to establish and build on their ethical codes intheir operations.One of the research findings suggests that the most critical field is the marketing andsales function followed by the human resources and the operations functions. The keydriver of the unethical conduct is reported to be the line manager followed by inefficientcontrol functions.Suggestions to improve ethical conduct in the banks are as follows:? Ownership of upper management of ethics in the corporate agenda? Improving the corporate culture around the ethical standards? Raising awareness of the bank board members on ethics? Encouraging banks to have their own ethics codes besides the sectoral code ofethics (enforcement of trainings to produce ethics codes focusing on ethicaldecision making rather than avoiding problems)? Establishment of ethics committees consisting of non-executive members with areporting line to the board? Empowerment of ethics committee with the relevant skill set to enable them tobecome active bodies of engagement10? Establishment of a position in which TBA which will operate as an ombudsmanconsultancy role? Appointment of professional ethics officer(s) to the board and the executivecommittee? Exercising ethics audit and ethics consultancy on a regular basis? Evaluation of the banks by external auditors focusing on ethical conduct? Placing compliance of ethical standards as one of the promotion criteria in HRpolicies? Conducting regular trainings on ethics awareness? Encouraging and providing ground for certification on professional skillstraining in functions of audit, investment banking etc.? Evaluating and making contracts with the clients and third party arrangementson ethical principles