Rhododendron caucasicum L. (Ericaceae)'nin sürgün kültürü ile mikroçoğaltımı
Micropropagation of Rhododendron caucasicum L. (Ericaceae) via 
shoot bud cultures
Yazar: FİGEN AYDOĞDU
Danışman: PROF. DR. ATALAY SÖKMEN
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Biyoloji = Biology ; Biyoteknoloji = Biotechnology

Özet:
Bu çalışma Rhododendron caucasicum bitkisinin sürgün kültürleri aracılığıyla etkili bir mikroçoğaltım yönteminin ve en uygun besi ortamının belirlenmesi üzerine tasarlanmıştır. Eksplant kaynağı olarak Gürcistan'dan getirilen anaç bitkide yer alan yanal tomurcuklar kullanılmıştır. Sürgün oluşturma aşamasında Anderson'un Rhododendron besi ortamı kullanılmıştır. Çeşitli bitki büyüme düzenleyicilerinin ve farklı konsantrasyonlarının kullanıldığı sürgün oluşturma denemelerinde 0,5 mg/L zeatin içeren ortamın en etkili olduğu belirlenmiştir. Sürgün çoğaltma çalışmalarında da temel besi ortamı olarak sabit zeatin (0,5 mg/L) ve değişken IAA, NAA, IBA (2,0, 4,0, 8,0 mg/L ) konsantrasyonları ile desteklenmiş AN temel besi ortamı kullanılmıştır. 16/8 fotoperiyot uygulaması yapılan çalışmaların 6-8 haftası sonunda en uygun sürgün çoğaltma ortamının zeatin/IAA kombinasyonunu olduğu belirlenmiştir. En yüksek sürgün boyu 8,00 cm ile 0,5/8,0 mg/L zeatin/IAA içeren ortamdan elde edilmiştir. 0,5/4,0 mg/L zeatin/IBA içeren ortamın yaprak oluşumunda daha etkili olduğu tespit edilmiştir.
R. caucasicum'un kök oluşumu ve uzamasında denenen IBA (0,5, 1,0, 2,0, 4,0, 8,0 mg/L) konsantrasyonlarının etkisiz olduğu belirlenmiştir. Yine denenen 10 mg/L IBA ile desteklenmiş sukroz içermeyen yarı katı ve % 0,01 aktif karbon (AC) içeren ve AC içermeyen AN temel besi ortamının da R. caucasicum fidelerinin köklenmesi üzerine etkisiz olduğu sonucuna varılmıştır. Sürgün çoğaltma aşamasında 2,0 mg/L NAA içeren ortamdaki fidelerden bir tanesinde gözlenen kök oluşumundan sonra, alt kültür yapılmış ve sonuçta bu fidedeki kök oluşumu da kaybedilmiştir.

Abstract:
This thesis was designed to determine the most effective medium and thereby an effective micropropagation protocol for the production of Rhododendron caucasicum via shoots cultures. The lateral buds of mother plants which were previously brought from Georgia were employed as explants. During shoot proliferation experiments, Anderson's Rhododendron medium (AN) was used as basal medium. Various plant growth regulators (PGRs) as well as their concentrations were employed in the course of shoot formation trials and zeatin (0.5 mg/L) was found to be the most effective PGR tested. In shoot multiplication experiments, AN basal medium was then supplemented with stable zeatin and variable PGRs, e.g. IAA, NAA, IBA, each being applied with various concentrations (2.0, 4.0 and 8.0 mg/L) . At the end of six or eight week culturing period where photoperiod applications were also available as, 16/8, the most suitable combinations for shoot multiplication were found to be zeatin/IAA. The highest shoot height (8 cm) was observed from the basal medium supplemented with zeatin (0.5 mg/mL) and IAA (8 mg/mL), whilst zeatin (0.5 mg/L) and IBA (4.0 mg/mL) combination was found to be more effective in terms of leaf formation.
Nevertheless, all IBA concentrations tested (0.5, 1.0, 2.0, 4.0, 8.0 mg/L) were ineffective in terms of root formation and elongation for R. caucasicum. Again, none of those tested basal media supplemented with IBA (10 mg/L), those being semi-solidified as well as containing active carbon (AC) (0.01%) or without AC was proved to be effective in the root formation on the plantlets of R. caucasicum. During shoot multiplication stage, root formation was established from only one plantlet which was grown on the medium containing NAA (2.0 mg/L), it was then transferred to subculturing medium and as a result root formation could not be sustained from this sibling anymore.