Türkiye'de yükseköğretim hizmetlerinin finansmanına alternatif yaklaşımlar /
Yazar: METİN MERİÇ
Danışman: PROF.DR. FEVZİ DEVRİM
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1995
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Finansal kaynaklar = Financial resources ; Finansman = Financing ; Türkiye = Turkey ; Yükseköğretim = Higher education ; Yükseköğretim kurumları = Higher education institutions

Özet:
oz Son on yıl içerisinde kamu hizmetlerinin finansmanı, kamu ekono misi alanında üzerinde en çok durulan ve tartışılan konuların başında yer almaktadır. Sözkonusu finansman meselesi hükümetlerin eğitimle ilgili kamu hizmetlerine yönelik ödenekleri azaltmalarına ve genel bütçe üze rindeki yükü azaltacak alternatif finansman yöntemlerini kullanmaya baş lamalarına sebeb olmuştur. Eğitim hizmetlerinin dışsallık nedeniyle kamu hizmeti olarak ele alınması karşısında, özellikle yükseköğretim hizmetinin yukarıda bahsedi len gelişmelerin en canlı örneklerinden birisini teşkil etmesine yol aç- mıştır. Çünkü bir taraftan yükseköğretime artan eğitim talebi yanında birim başına yüksek maliyetleri içermesi nedeniyle kaynaklar üzerinde oluşturduğu baskı, diğer taraftan yükseköğretimin diğer eğitim derecelerine göre piyasa mekanizmasına uygun düştüğü şeklindeki tartışmaların oldukça taraftar bulması, günümüzde yükseköğretimin finansman yönünün toplumun önemli bir kesimi tarafından sürekli dile getirilen bir konu haline gelmesine neden olmuştur. Bu yaklaşım içerisinde ele alınan çalışma üç ana bölümden meydana gelmektedir. Birinci bölüm uygun bir finansman metodunun esaslarını tesbite yöneliktir. Bu çerçevede kamusal mal olarak yükseköğretimin nasıl bir mal tanımına uygun düştüğü değerlendirilerek, yatırım yaklaşımı içe risinde incelenmektedir. Bu inceleme ile yükseköğretimin kişisel ve top lumsal faydalarının tanımlanması yanında, özel ve sosyal hasıla karşılaştır maları da yapılarak alternatif finansman yöntemlerinden, kamu kaynakla rıyla finansman ile özel kaynaklardan finansman yöntemleri incelenmiştir. Ayrıca, bu kaynakların adalet ve etkinlik amacına ne ölçüde hizmet ettiği teorik bazda ve dünyada ki gelişmelerde dikkate alınmaya çalışılmıştır. IVİkinci bölümde, Türkiye' de yükseköğretim hizmetlerinin gelişmesi ele alınarak, ağırlıklı olarak mevcut finansman yöntemi olan kamu kaynak larından finansman yöntemi üzerinde durulmuş ve devletin yükseköğre time sağladığı finansman kaynaklan incelenmiştir. Ayrıca, Türkiye' de yük seköğretim hizmetlerinin hem kişi hem de toplumsal maliyeti tesbit edilmeye çalışılarak, bu maliyetin kimin tarafından karşılanması gerektiği üzerinde durulmuştur. Üçüncü bölümde ise, Türkiye' de yükseköğretimdeki kamu finansman yetersizliği ortaya konularak, bu yetersizliğin mevcut finansman yöntemleri ile nasıl giderilebileceği konusunda belirli tesbitler yapılmaktadır. Diğer taraftan, kamu finansmanında yetersizliği ortadan kaldırabilmek için, "faydalanan öder" ilkesi ön plâna çıkarılarak, öğrenci katkısının cari mali yetler düzeyinde karşılanmasının önemi vurgulanmaktadır. Ayrıca, yüksek öğretim kurumlarının döner sermaye sistemleri, üniversite-sanayi işbirliği, bu kurumların özerkleştirilmesi ve bilahare özelleştirilmesi gereği, yanında özel yükseköğretim kurumlarının hem vakıf hem de kâr amaçlı kurumlar olarak kurulmaları konulan gibi, mevcut finansman yöntemlerine alternatif olabilecek finansman yöntemleri sunulmaktadır.

Abstract:
ABSTRACT To finance the public services has been one of the mostly discussed and examined topics of the public economy during the last decade. This finance matter caused the governments to reduce subsidies given to public services for education and to vary alternative finance techniques which would decrease the burden on the central government budget. Education services are accepted as a public service because of their external effects. So, the goverment intervene the higher education servi ces and the process mentioned above occurs. In the one hand the incre asing demand to higher education besides the high cost per unit and in the other hand the supports for higher education for its easily harmonized structure to market process, give preference to financial problems in hig her education services. This research is covered three sections. The tandancy of the first section is to find out the fundementals of a appropriate financial method. The definition of higher education as a public good is tried to be determined under the investment approach. Besides defining the personal and social utility of higher education, by comparing the private and social profits, it is examined alternative finance techniques of both public and private sector. VIIn the second section, by taking the development of the higher edu cation services in Turkey into consideration, graduate financing thorugh public resources technique which is the currently used finance technique, was discussed and the financial resources provided by the government were examined. The personal and social cost of higher education in Turkey, the ones responsible for the finance of these costs are discussed. In the third section, the insufficiency of financing the higher education by government in Turkey is broght up and the ways to cover this insufficiency through finance methods in hand are discussed. On the other hand, to cover Up this insufficiency, with the through, "the one who benefits, pays", the idea of student contribution being at the same level with current costs is explained. Besides finance methods there are presented as alternatives to the currently used ones. VII