Türev piyasaların işleyişi ve Türkiye'de tarım emtiaları üzerine örnek bir uygulama
Functioning of derivative markets and a sample application on agricultural commodities in Turkey
Yazar: ERHAN TURAN
Danışman: PROF. DR. ÖZGÜR ÇATIKKAŞ
Marmara Üniversitesi / Bankacılık ve Sigortacılık Enstitüsü / Sermaye Piyasası ve Borsa Ana Bilim Dalı / Sermaye Piyasası ve Borsa Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonometri = Econometrics ; Ekonomi = Economics ; Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışmada, buğday vadeli kontratlarının fiyatlarını etkileyen temel faktörler detaylı bir şekilde analiz edilmiştir. Çalışmanın amacı, tarımsal emtia piyasalarında buğday vadeli kontrat fiyatlarının dinamiklerini anlamak ve bu fiyatlar üzerinde etkili olan makroekonomik ve finansal değişkenleri belirlemektir. Analiz sürecinde Brent petrol fiyatları, dolar endeksi ve buğday spot fiyatları gibi bağımsız değişkenler kullanılmıştır. Çalışmada çoklu doğrusal regresyon modeli temel alınarak, buğday vadeli kontrat fiyatlarını etkileyen faktörler incelenmiştir. Zaman serisi verilerinin özelliklerine uygun olarak gerekli durağanlık testleri yapılmış ve veriler modellemeye hazır hale getirilmiştir. Ayrıca, GARCH ve EGARCH modelleri ile buğday vadeli kontrat fiyatlarındaki oynaklık incelenmiş, pozitif ve negatif şokların fiyatlar üzerindeki asimetrik etkileri değerlendirilmiştir. Sonuçlar, Brent petrol fiyatları ve buğday spot fiyatlarının buğday vadeli kontrat fiyatları üzerinde önemli ve istatistiksel olarak anlamlı etkiler yarattığını göstermektedir. Buna karşın, dolar endeksinin buğday vadeli fiyatları üzerindeki etkisi istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır. Bu bulgular, tarım sektöründeki piyasa dinamiklerinin karmaşık yapısını ortaya koymakta ve türev piyasalarının risk yönetimi stratejileri açısından önemini vurgulamaktadır. Bu çalışma, tarım ürünleri piyasalarındaki fiyat hareketlerinin daha iyi anlaşılmasına katkıda bulunarak, politika yapıcılar ve piyasa aktörleri için önemli bilgiler sunmaktadır.

Abstract:
In this study, the main factors affecting the prices of wheat futures contracts were analyzed in detail. The aim of the study is to understand the dynamics of wheat futures contract prices in agricultural commodity markets and to determine the macroeconomic and financial variables affecting these prices. Independent variables such as Brent oil prices, dollar index and wheat spot prices were used in the analysis process. The factors affecting wheat futures contract prices were examined in the study based on the multiple linear regression model. Necessary stationarity tests were performed in accordance with the characteristics of time series data and the data were prepared for modeling. In addition, the volatility in wheat futures contract prices was examined with GARCH and EGARCH models, and the asymmetric effects of positive and negative shocks on prices were evaluated. The results show that Brent oil prices and wheat spot prices have significant and statistically significant effects on wheat futures contract prices. On the other hand, the effect of the dollar index on wheat futures prices was not found to be statistically significant. These findings reveal the complex structure of market dynamics in the agricultural sector and emphasize the importance of derivative markets in terms of risk management strategies. This study contributes to a better understanding of price movements in agricultural products markets and provides important information for policy makers and market actors.