Türkiye'de kamusal finansman sürecinde iç ve dış borçlanma tercihi (1990-2015 dönem analizi)
Domestic and foreign barrowing preferance in the public financing process in Turkey (1990-2015 period analysis)
Yazar: FERHAN BERKAY
Danışman: PROF. DR. SERPİL AĞCAKAYA
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Maliye = Finance ; İşletme = Business Administration
Dizin: Borçlanma = Borrowing ; Bütçe açıkları = Budget deficits ; Dış borçlanma = External borrowing ; Finansal yönetim = Financial management ; Finansman = Financing ; Kamusal finansman = Public finance ; İç borçlanma = Domestic borrowing

Özet:
1980 sonrası dönemde bütçe açıklarında görülen sürekli artışlar açıkların
kapatılmasında kullanılan finansman yöntemlerini değiştirmiştir. Bu finansman
yöntemleri arasında yapılacak olan tercihte, ülkenin o an içinde bulunduğu ekonomik,
sosyal ve siyasi koşullar belirleyici olmaktadır. Borçlanmanın sıklıkla başvurulan bir
maliye politikası aracına dönüşmesi ve küreselleşme süreciyle birlikte küresel finansal
krizlerdeki artış başta gelişmekte olan ülkeler olmak üzere iç ve dış borçlanma tercihini
borç yönetiminin en önemli unsurlarından biri haline getirmiştir.
1990'lı yıllar boyunca kamu kesimi finansman açıkları ciddi bir yükselişe
girmiş, kamu mali dengelerinde kalıcı bir iyileşme gerçekleştirilememiştir. 2000 ve
2001 krizlerini takip eden süreçte Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı uygulamaya
konulmuş, faiz dışı fazla ana mali disiplin sağlayıcı unsur olarak kabul edilmiştir.
Yapısal tedbirlerin önemle vurgulandığı programa paralel olarak 2003 yılında kabul
edilen 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim Kontrol Kanunu ile hukuki ve kurumsal
reformları da kapsayan mali disiplini sağlamaya yönelik tedbirler uygulamaya
konulmuştur. 1990'lı yıllar boyunca iç borçlanma ağırlıklı olan borçlanma politikası ise
özellikle 2000'li yılların ortalarından itibarenözel sektöre ve özel sektör kanalıyla dış
finansmana kaymıştır.
Çalışmada Türkiye'nin 1990-2015 döneminde kamu finansman dengelerinin
gelişimi ve borçlanma politikalarının kamu finansman dengelerine etkisi incelenmiştir.
Kamu açıkları ile iç ve dış borçlanma arasındaki ilişki Granger nedensellik testleri ile
analiz edilmiş ve çift yönlü bir nedensellik ilişkisi tespit edilmiştir.
Ampirik analizin ortaya koyduğu sonuçlar değerlendirildiğinde; bütçe gelirinin
dış borç stokunu etkilemesi, dış borç stokunun gider bütçesi ve iç borç stokuna neden
olması, gider bütçesinin ise bütçe açığının nedeni olması ve kurulan tüm ikili modeller
arasında uzun dönemli bir ilişki var olması sonucuna ulaşılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Kamusal Finansman, İç Borçlanma, Dış Borçlanma, Kamu Kesimi Borçlanma
Gereği

Abstract:
The continuing increases in budget deficits after 1980 have led to a change in the
dimensions of financing methods used to offset deficits. The preference for these
financing methods is determined by the economic, social and political conditions of the
country at that moment. The transformation of debt into a tool of frequent referral
finance together with the globalization process, has made domestic and foreign
borrowing choices, especially in developing countries, one of the most important
elements of debt management.
During the 1990s, public sector financing deficits have risen dramatically, a
permanent improvement hasn't been observed in public fiscal balances. Following the
2000 and 2001 crises, the Strong Economy Transition Program was implemented and
the primary surplus was regarded as the main fiscal discipline provider. In parallel with
the program emphasizing structural measures, some other measures were taken to
ensure fiscal discipline, including the Public Financial Management Control Law No.
5018 adopted in 2003, as well as legal and institutional reforms. During the 1990s,
borrowing policy, which is predominantly domestic borrowing, has shifted to private
financing from the private sector and private sector channels, especially since the mid-
2000s.
In the study, the development of public finance balances in 1990-2015 and the
effect of borrowing policies on public finance balances were examined. The relationship
between public deficits and internal and external borrowing was analyzed by Granger
causality tests and a bi-directional causality relationship was found.
When the results of empirical analysis are evaluated; it was understood that the
budget revenues affects the external debt stock, the external debt stock causes the
expense and domestic debt stock, the expenditure budget is the reason for the budget
deficit and that there is a long lasting relationship between all the established dual
models.

Key Words: Public Financing, Domestic Debt, External Debt, Public Sector Borrowing
Requirement,