Kazakistan ortaöğretim ders programlarının çevre eğitimi açısından incelenmesi
Examination of Kazakhstan's secondary education curricules in terms of environmental education
Yazar: GULNUR İBRAYEVA
Danışman: PROF. DR. BİLGİN ÜNAL İBRET
Kastamonu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Son yıllarda çevre sorunlarının artması, çevre ile ilgili yapılan araştırma sayısının artışına da neden olmuştur. Çevre sorunlarının azalması için izlenecek ilk yolun, çevre bilincine sahip bireyler yetiştirilmesi olduğu araştırmacılar tarafından vurgulanmaktadır. Bu bilince sahip insanların yetiştirilmesinde çevre eğitiminin rolü büyüktür. Araştırmada, Kazakistan'da ortaöğretim kurumlarında uygulanmakta olan orta öğretim programlarındaki çevre eğitimi üzerinde incelemeye çalışılmıştır. Bu amaçla, Kazakistan eğitim sistemi, orta öğretim kapsamındaki derslerin programları incelenmiş; kazanım, beceri, doğrudan verilecek değer gibi unsurlar kapsamında çevre eğitimine hangi derste ne kadar ve ne şekilde yer verildiği tespit edilmeye çalışılmıştır. Araştırma, nitel araştırma prosedürüne uygun bir şekilde ve doküman analizi tekniği kullanarak yürütülmüştür. Bu nedenle orta öğretim programları ve bu programlarla ilgili kaynaklar kütüphanelerden ve internet üzerinden elde edilmiştir. Öğretim programlarının ve kaynaklarının elde edilmesinin ardından, ülkenin orta öğretim programları yapı ve içerik açısından incelenilmiştir. Kazakistan Milli Eğitim standartlarına göre yetiştirilecek öğrencilerde olması gereken temel değerlerden birisi çevreye karşı olumlu tutum geliştirmiş çevreye duyarlı bireylerin yetiştirilmesidir. Bu bağlamda Doğa Bilimi bilim dalı altında verilen doğabilim, coğrafya, biyoloji, kimya ve fizik derslerinde çevre eğitimine yönelik çevresel faktörlerin canlı organizmalar üzerindeki etkisi, insan faaliyetlerinin çevre üzerindeki etkisi, bölgelerin ülkelerin ve Kazakistan Cumhuriyeti'nin doğasının özellikleri, doğa koruma ve sürdürülebilir kalkınma, küresel ve yerel çevre sorunları gibi konular işlenmektedir. Derslerde tematik alanlar çerçevesinde 5. ve 6. sınıflarda doğabilim dersi ile verilmeye başlayan çevre eğitimi konularının 7., 8. ve 9. sınıflarda en fazla coğrafya dersinde kümeleştiği, bu açıdan coğrafya dersini biyoloji, kimya ve fizik derslerinin izlediği görülmüştür. Kazakistan ortaöğretim programlarında çevre eğitiminin verildiği derslerinin tamamında toplam 1170 Öğrenme hedefi bulunmaktadır. Bu derslerde çevre eğitimi verilen öğrenme hedeflerinin toplam sayısı 428'dir. Dolayısıyla Kazakistan ortaöğretim ders programlarında çevre eğitimi verilen derslerin öğrenme hedefleri açısından %36,7'sinin çevre eğitimi ile ilgili olduğu görülmüştür.

Abstract:
The increase in environmental problems in recent years has also led to an increase in the number of studies on the environment. Researchers emphasize that the first way to reduce environmental problems is to raise individuals with environmental awareness. The role of environmental education is great in raising people with this awareness. In this research, it has been tried to examine the environmental education in secondary education programs applied in secondary education institutions in Kazakhstan. For this purpose, the Kazakhstan education system, the curriculums of the secondary education courses were examined; Within the scope of factors such as acquisition, skill, and value to be given directly, it was tried to determine how environmental education was included in which course. The research was carried out in accordance with the qualitative research procedure and using the document analysis technique. For this reason, secondary education programs and resources related to these curriculums were obtained from libraries and the internet. After obtaining the curricula and resources, the secondary education programs of the country were examined in terms of structure and content. 
One of the basic values that the students to be educated according to the standards of Kazakhstan National Education are to raise environmentally sensitive individuals who have developed a positive attitude towards the environment. In this context, subjects such as the effects of environmental factors on living organisms, the impact of human activities on the environment, the characteristics of the nature of the regions, countries and the Republic of Kazakhstan, nature conservation and sustainable development, global and local environmental problems related to environmental education are covered in natural science, geography, biology, chemistry and physics courses given under the Natural Science branch. It was observed that the environmental education subjects, which started to be taught with the natural science lesson in the 5th and 6th grades within the framework of thematic areas in the courses, clustered mostly in the geography course in the 7th, 8th and 9th grades, and in this respect, biology, chemistry and physics courses followed the geography course. There are a total of 1170 learning objectives in all of the courses in which environmental education is given in Kazakhstan secondary education programs. The total number of learning objectives for which environmental education is given in these courses is 428. Therefore, in terms of learning objectives, 36.7% of the environmental education courses in Kazakhstan secondary education curriculum were related to environmental education.