Gentiana olivieri griseb.'in nöroprotektif etkileri
Neuroprotective effects of gentiana olivieri griseb
Yazar: SEVDA KARABEYESER
Danışman: PROF. DR. FUNDA NURAY YALÇIN
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakognozi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology

Özet:
Gentiana cinsi dünyada 400, Türkiye'de 12 türe sahiptir ve bu cinse ait bitkiler uzun yıllardır halk
tıbbında geniş bir kullanım yelpazesine sahip olmuşlardır. Bu türlerden Gentiana olivieri
Griseb. Güneydoğu ve Doğu Anadolu'da halk arasında iştah açıcı, acı tonik, antidiyabetik ve
aşırı korkmuş kişilerde oluşan tutukluğun, dona kalmanın giderilmesinde kullanılır. Bu bölgede
"Afat", "Afat otu" ismiyle bilinmektedir. Anabilim Dalımızda yapılan çalışmalara devam
niteliğinde olan bu çalışmada Gaziantep bölgesinden ticari olarak yetiştirilen Gentiana olivieri'
nin toprak üstü kısımlarının fitokimyasal içeriğinin belirlenmesi ve nöroprotektif etkilerinin
incelenmesi hedeflenmiştir. Bu amaçla G. olivieri' nin dekoksiyon, etanol, su, kloroform ve nbutanol ekstreleri hazırlanmış ve nöroprotektif etkileri SH-SY5Y insan nöroblastoma hücre
hattında test edilmiştir. LPS ile uyarılan hücre içi sitokin seviyeleri üzerindeki etkileri
değerlendirildiğinde etanol ve su ekstreleri IFN-α , sulu ekstre IFN-β , kloroform ve su
ekstreleri c1q , n-butanol ve kloroform c3 ve sulu ekstre c9 seviyelerini anlamlı seviyede
arttırmıştır. n-butanol ekstresinden gerçekleştirilen kromotografik çalışmalarla 1 sekoiridoit
glikoziti (svertiamarin) ve 1 oligosakkarit saflaştırılmıştır. İzole edilen bileşiklerin yapıları
çeşitli spektroroskopik yöntemler (13C NMR, 1H NMR, DEPT, COSY teknikleri) kullanılarak
aydınlatılmıştır. Ayrıca daha önce Gentiana türlerinden elde edilmiş olan svertiamarin,
sverozit, gentiopikrozit ve izoorientin metabolitleri LC-qTOF-MS ile G. olivieri ekstreleri
içinde tespit edilmiştir.
Anahtar kelimeler: Gentiana olivieri, sekoiridoit, nöroprotektif etki, izolasyon

Abstract:
The genus Gentiana has 400 species in the world and 12 species in Türkiye,
and plants belonging to this genus have had a wide range of uses in folk medicine for many
years. Gentiana olivieri Griseb. used in Southeastern and Eastern Anatolia as an appetite
stimulant, bitter tonic, and antidiabetic, as well as for the relief of stiffness and frostbite in
terrified people. In this region, it is known as "Afat" or "Afat otu". In this study, which is a
continuation of the studies carried out in our department, the aim was to determine the
phytochemical content of the aerial parts of Gentiana olivieri obtained commercially from the
Gaziantep region and to investigate their neuroprotective effects. For this purpose, decoction,
ethanol, water, chloroform and n-butanol extracts of G. olivieri were prepared, and their
neuroprotective effects were tested on the human neuroblastoma cell line SH-SY5Y. When the
effects on intracellular cytokine levels induced by LPS were evaluated, ethanol and water
extracts significantly increased IFN-α, aqueous extract IFN-β, chloroform and water extracts
c1q, n-butanol and chloroform c3 and aqueous extract c9 levels. 1 secoiridoide glycoside
(svertiamarin) and 1 oligosaccharide were purified from n-butanol extract by chromatographic
studies. The structures of the isolated compounds were elucidated using various spectroscopic
methods (13C NMR, 1H NMR, DEPT, and COSY techniques). In addition, the metabolites of
svertiamarin, sveroside, gentiopicroside and isoorientin, which were previously obtained from
Gentiana species, were detected in G. olivieri extracts by LC-qTOF-MS.
Key words: Gentiana olivieri, secoiridoide, neuroprotective effect, isolation