Domateste hasat sonrası kitosan uygulamalarının soğuk depo ve raf ömrü süresince kalite özelliklerine etkisi
Chitosan coating for extending postharvest quality of tomatoes maintained at different storage temperatures
Yazar: HAYRİYE FATMA KİBAR
Danışman: DOÇ. DR. FERHAN KÜÇÜKBASMACI SABIR
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Domates, ülkemizde üretimi ve tüketimi en fazla olan sebze türlerinden birisidir. Özellikle besleyici özelliği yanında anti kanserojen olması bu ürüne olan ilginin artmasına neden olmaktadır. Üretim değeri ile birlikte ihracat rakamlarının da artması, araştırıcıları bu ürünün taşıma ve depolama özeliklerinin daha iyi koşullarda gerçekleştirilmesi üzerine çalışmalara yoğunlaşmaya yöneltmiştir. Dünya'da ve ülkemizde domates ile yapılan çalışmalarda muhafaza süresinin uzatılabilmesi ve bu sürede kalitenin korunmasına yönelik çalışmalarda artışlar kaydedilmiştir. Kimyasal katkılardan arındırılmış ürünlere olan rağbet, yenilikçi doğal antimikrobiyalleri değerlendirmeye yönelik çabalara odaklanmış durumdadır. Bu bağlamda yengeç, karides ve böcek türleri gibi kitin kaynaklarında bol miktarda bulunabilen kitosanın, yenilebilir antimikrobiyal filmler geliştirmeye uygun doğal antimikrobiyal özelliklere ve uygulanabilir film özelliğine sahip olduğu belirtilmektedir. Bu çalışmada açık kırmızı olum aşamasında hasat edilen domateste yüzey kaplama materyali olan kitosanın farklı dozlarının (kontrol, %0.5, %1.0 ve %2.0) soğukta depolama (5 °C) ve raf ömrü (21 °C) süresince kalite özellikleri üzerine etkileri araştırılmıştır. Belirli aralıklarla depolardan çıkartılan örneklerde, fiziksel ve biyokimyasal özellikleri analiz edilmiştir. 
Her iki depolama sıcaklığında da kitosan kaplanmış domateslerde ağırlık kaybının azaltılması, meyve eti sertliği ve görsel kalitenin korunması ve kabuk rengindeki değişimlerin geciktirilmesinde etkili olduğu belirlenmiştir. Ayrıca yüzey kaplama uygulamasının depolama süresince askorbik asit ve titre edilebilir asit miktarındaki azalışları yavaşlatırken, likopen, toplam fenol ve antioksidan aktivitedeki artışı da geciktirmiştir.  Kitosan uygulamalarının tüm kalite özelliklerini korumada etkili olduğu, bu etkinin %1 kitosan uygulanmış domateslerde diğer dozlara göre daha belirgin olduğu saptanmıştır. Sonuç olarak, %1 kitosan uygulanmış 'Diamentino' domates çeşidinin soğukta muhafaza süresince 20 gün ve raf ömrü koşullarında 10 gün süreyle kalite özelliklerini koruyarak depolanabileceği belirlenmiştir.

Abstract:
Tomatoes is one of the pioneering vegetables for both production and consumption amounts in Turkey. Besides its nutritional feature, protective effects against cancer in particular led increasing interest in tomatoes. Researchers are forced to study to investigate better conditions in transport and storage of tomatoes due to increases in production and export values. Studies on extending storage duration and quality of tomatoes have been increasing in the world and Turkey. The growing consumer demand for produces without chemical residues has focused efforts on the assessment of innovative natural antimicrobials. In this context, chitosan, derived from abundantly available chitin sources such as crab, shrimp and insects, has been reported to possess an excellent film-forming ability and inherent antimicrobial properties suitable for development of edible antimicrobial films. In the present study, effects of different dozes of edible chitosan film (control, 0.5%, 1.0% and 2.0%) on quality features of tomatoes harvested at light red maturity stage during two different storage temperatures, cold storage (5 °C) and shelf life (21 °C) were investigated. Physical and biochemical analyses of samples were performed at certain intervals.
In both two storage temperatures, chitosan coating was found effective on decreasing the weight loss, maintaining the fruit firmness and visual quality, delaying the changes in skin color. Besides, surface coating delayed the decrease in ascorbic acid and titratable acidity, while it also limited the increments in lycopene, total phenol and antioxidant activity. Chitosan treatments were effective on maintenance of overall quality features and 1% dose was found more effective among the doses. Consequently, 'Diamentino' tomatoes can be stored by keeping quality features during 20 d at cold storage and 10 d at shelf life condition with chitosan coating at 1% dose.