Çağataycanın Türk dilleri arasındaki yeri üzerine bir değerlendirme
An evaluation on the position of chagatai Turkish among Turkic languages
Yazar: SAFİYE YILMAZ
Danışman: PROF. DR. ZÜHAL ÖLMEZ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Edebiyatı Bölümü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Çağatayca = Chagatay language

Özet:
Bu çalışmada, Şinca? Daşösi İlmiy Jurnili'nde yayınlanan (1993) Mir Sultan Osmanov ve Hemit Tömür'ün ?Ça?atay Tili To?risidiki Karaşlirimiz?(1993) adlı makalesi ele alınarak Çağataycanın Modern Özbekçe ve Yeni Uygurca ile olan ilişkisi değerlendirilmiş böylece Çağataycanın Türk dilleri arasındaki yeri ve öneminin belirtilmesi amaçlanmıştır. Türkoloji çalışmalarında bir kısım Türkologlar Çağataycanın Modern Özbekçenin temelini oluşturduğu ve Çağataycaya ait dil özelliklerinin günümüz dillerinden Modern Özbekçede korunduğu görüşünü savunmaktadır. Bunun yanı sıra Çağataycanın Yeni Uygurcaya kaynaklık ettiği ve Çağataycanın Yeni Uygur Türkçesi içinde muhafaza olduğu yönündeki farklı görüşü savunan Türkologlar da bulunmaktadır. Dolayısıyla Çağataycanın varisinin Özbekçe mi yoksa Çağatayca mı olduğu Türkoloji çalışmalarında henüz netlik kazanamamış bir konudur. Tez çalışmamızın da kaynağını oluşturduğu, Hemit Tömür ve Mir Sultan Osmanov'un ?Ça?atay Tili To?risidiki Karaşlirimiz? (1993) adlı bu makalesi, Çağataycanın Modern Özbekçe ve Yeni Uygurca ile olan yakınlığını detaylı bir biçimde inceleyerek Çağataycanın Yeni Uygurcanın temeli olduğuna dolayısıyla Çağataycanın günümüzde Yeni Uygurcada korunmakta olduğuna dair görüşlerini Sesbilgisel (Fonetik), Biçimbilimsel (Morfolojik), Dilbilgisi (Gramer) ve söz varlığı (Leksikolojik) dil verilerinine dayandırarak açıklamaktadır. Türkoloji çalışmalarında henüz netlik kazanmamış, tartışmaya açık olan bu konu bu tez çalışmasında sözkonusu makaleden yola çıkılarak yeniden değerlendirilmiş sonuç olarak, her iki dilinde Çağatayca ögeler taşıdığı kabul edilmekle birlikte temel kurallar göz önünde bulundurularak Çağataycanın günümüz dillerinden Yeni Uygurcada korunmakta olduğu sonucuna varılmıştır.Anahtar Kelimler: Çağatayca, Çağatay Türkçesi, Çağatay Dili, Nevayi Dili, OrtaTürkçe, Yeni Uygurca, Özbekçe, Modern Özbekçe.

Abstract:
In this study, the article whose title is ?Ça?atay Tili To?risidiki Karaşlirimiz? 1993) written by Mir Sultan Osmanov and Hemit Tömür, which was published in ?Şincañ Daşösi İlmiy Jurnili?, was dealt with and the relationship between Chagatai and Modern Uzbek Language together with New Uighur was evaluated in order to emphasize the place and importance of Chagatai among Turkish languages.In Turkology studies, Some Turkologists are in favor of the view that Chagatai forms the essence of Modern Uzbek Language and the language principles belong to Chagatai are protected in Modern Uzbek Language which takes place in our current languages. Besides, there is also another point of view claming that Cagatai is the basis of New Uighur and is protected in New Uighur. As a conclusion, the issue whether Chatagi or Uzbek Language is the heritor of Chatagi has not come to light in Turkology studies. In the article named ?Ça?atay Tili To?risidiki Karaşlirimiz? (1993) written by Hemit Tömür and Mir Sultan Osmanov, which is also the basis of this thesis study, the closeness of Chatagi with Modern Uzbek language and New Uighur is examined in detail. Then it is explained that Chatagi is the basis of New Uighur and Chatagi is currently protected in New Uighur by analysis based on the data including Phonetics, Morphology, Grammar and Lexicology. This topic, which has not come to light yet and is open to discuss, has reevaluated in this thesis study in terms of the article mentioned above. Finally, it has been come out that Chatagi is protected in New Uighur, which is our current language, by considering the basic principles, even though both of languages have got Chatagi functions.Keywords: Chagatai, Chagatai Turkic, Chagatai Language , Nevai?s Language, Middle Turkic, New Uighur Language, Uzbek Language.