Moğolistan sağlık sisteminin incelenmesi ve bir değerlendirme
A comparative analysis of health system in Mongolia
Yazar: TSEND-AYUSH BYAMBAA
Danışman: DOÇ. DR. CEMAL SEZER
Sakarya Üniversitesi / İşletme Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management ; İşletme = Business Administration
Dizin: Moğolistan = Mongolia ; Sağlık göstergeleri = Health indicators ; Sağlık harcamaları = Health expenditures ; Sağlık sistemleri = Health systems

Özet:
Sağlık sistemi, hedef nüfusun sağlık ihtiyaçlarını karşılamak için sağlık hizmeti sunan insan,
kurum ve kaynakları kapsayan bir organizasyondur. Bir sağlık sisteminin değerlendirmesi için
kullanlan temel göstergeler; yaşam beklentisi, doğurganlık oranı, anne ölüm hızı ve bebek ölüm
hızı olarak sıralanabilir.
Bu çalışmanın amacı, Moğolistan Sağlık Sisteminin incelenmesidir. Çalışma, mevcut durumun
belirlenmesi, sağlık göstergelerinin değerlendirilmesi, orta gelir düzeyi altındaki ülkeler
içindeki konumunun tespit edilmesi ve bazı ülkelerle karşılaştırılmasını içermektedir. Bir
ülkenin mevcut sağlık sisteminin, toplum ihtiyaçlarına ne düzeyde cevap verdiği ve dünya
gerçekleriyle ne oranda örtüştüğünün belirlenmesi; buna göre gerekli tedbirlerin alınması ve
geliştirilmesi bu tür çalışmaları gerekli ve önemli kılmaktadır. Çalışmada, konuya ilişkin
bilimsel yazın ve Dünya Bankası verilerinden yararlanılmıştır.
Moğolistan sağlık göstergelerin değerlendirilmesi için En Küçük Kareler Yöntemi, orta gelir
düzeyinin altında olan ülkelerinin sağlık göstergelerin değerlendirilmesi için ise Panel Veri
Analizi (E-views 8 programı) kullanılmıştır.
Elden edilen bulgulara göre Moğolistan, orta gelir düzeyi altındaki 51 ülke kategorisi içinde
kişi başına düşen GSYİH açısından altıncı; kişi başına sağlık harcamaları bakımından 12.
(onikinci); 1000 kişiye düşen hekim sayısı bakımından dördüncü; yatak sayısı bakımından ise
ikinci sırada yeralmaktadır. Sağlık göstergeleri açısından ise, yaşam beklentisi bakımından 25.
(yirmibeşinci); doğurganlık oranı açısından 31. (otuzbirinci) sıradadır. Anne ve bebek ölüm
hızıları açısından ise 13. (onüçüncü) sıradadır.
En Küçük Kareler Yöntemine göre yapılan hesaplamada, GSYİH içindeki sağlık
harcamalarının bir birim artması halinde, yaş ortalamasının %7 artması; anne ölüm hızının %11
ve bebek ölüm hızının ise %7,9 oranında azalmasının mümkün olabileceği tahmin edilmiştir.
Panel Veri Analizine göre yapılan hesaplamada ise, diğer sağlık sistemleri ile kıyaslandığında,
Beveridge sağlık sisteminin yaşam beklentisini %7 oranında arttırabildiği; bebek ölüm oranını
%64 ve anne ölüm oranını ise %106 azaltabildiği görülmüştür.
Bu çalışmada elde edilen veriler ve ulaşılan bulgulara göre, Moğolistan ve orta gelir düzeyi
altındaki ülkelerde, GSYİH içindeki sağlık harcamalarının arttırılması ve Beveridge sağlık
sisteminin uygulanması durumunda, sağlık göstergelerinin olumlu yönde etkileneceği
söylenebilir.

Abstract:
Health system is an organization including people, institutions and resources that delivers health
service for target population in order to satisfy their health needs. Basic indicators for evaluating
health system are life expectancy, fertility rate, maternal mortality rate and infant mortality rate.
This study aims to examine health system of Mongolia. In this context, current situation was
identified, health indicators were assessed, country's status was determined among countries
below the middle-income level and comparisons made with some of the countries. This study
has provided significant policy implementation on health institutions and suggested how to
encounter the health needs of the society. In this study, relevant scientific literature and World
Bank data were utilized.
"Least Squares Method" was implemented for assessing health indicators of Mongolia and
"Panel Data Analysis" (8 programs for E-views) was utilized for assessing health indicators of
countries below the middle-income level.
According to the findings, Mongolia was ranked sixth by GDP per capita and twelfth by health
expenditure per capita among 51 countries below the middle-income level. Fourth in terms of
number of physicians per 1000 patients and second in terms of number of beds. According to
the health indicators, it was ranked twenty fifth in the ranking among same countries by life
expectancy and thirty first place by fertility rate. In terms of maternal and infant mortality rate
it was ranked in thirteenth.
In the calculations made according to the least squares method, if the health expenditures in
GDP increases by one unit, the average age will increase by 7%. It was estimated that it would
be feasible to reduce maternal mortality rate by 11% and infant mortality rate by 7.9%.
According to the Panel Data Analysis, it was estimated that Beveridge health system can
increase the life expectancy by 7% and reduce infant mortality by 64% and maternal mortality
by 106%, compared to other health systems.
The findings have revealed that there would be a positive impact on health indicators by
increasing health expenditure in GDP and implementing Beveridge health system in Mongolia
and in other countries below middle-income level.