Uzun süre glukokortikoid kullanan hastalarda glukokortikoid yan etki farkındalığının araştırılması
Investigation of awareness regarding glucocorticoid side effects in patients with long-term glucocorticoid use.
Yazar: AHMET İSA CANATAN
Danışman: PROF. DR. İLYAS ÇAPOĞLU
Atatürk Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları = Endocrinology and Metabolic Diseases
Dizin: Adrenal korteks hormonları = Adrenal cortex hormones ; Farkındalık = Awareness ; Glükokortikoidler = Glucocorticoids ; İlaç yan etkileri ve istenmeyen reaksiyonlar = Drug-related side effects and adverse reactions

Özet:
Bu çalışmada hastaların glukokortikoid (GK) yan etki farkındalığının araştırılması amaçlanmıştır. Tanımlayıcı tipte tek merkezli çalışma olarak, Atatürk Üniversitesi Araştırma Hastanesi'nde çalışmayı kabul eden 117 hastaya yüz yüze anket yapılmıştır. Hastaların (%41 kadın, %59 erkek; ortalama yaş 44,4 ± 14,3; GK kullanım süresi ortalaması 58,5 ay, medyan 40 ay; kümülatif doz ortalaması 10396,38 mg, medyan 7500 mg), %91,5'i en az bir GK yan etkisiyle karşılaşmıştır. Sorulan 12 yan etkide en çok bilineni kilo artışı – obezite (%76,1) olmuştur. Sonrasında en sık bilinen yan etkiler immunsupresif (%54,7), hipertansif (%47,9), osteoporoz (%47), kardiyovasküler (%47), hiperglisemi (%45,3), adrenal kriz (%41,9) olarak sıralanmıştır. Hastaların daha az bilgisinin olduğu yan etkiler ise miyopati (%37,6), dermatolojik (%32,5), gastrointestinal (%31,6), oftalmolojik (%29,9) ve nöropsikyatrik (%29,1) etkilerdir. Kadınların, erkeklere göre yan etkiler konusunda kısmen daha bilgili olduğu görülmüştür. Hastaların cinsiyet ve yaşı ile yan etki bilgilendirilmesi arasında anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. GK yan etkileri için korunma ve takibinde hastaların yeterlilikleri değerlendirildiğinde hastaların tuz tüketimini tamamen bırakma veya %50'den fazla azaltma (%69,3), altı ay ve daha kısa aralıklarla vücut ağırlığı takibi (%64,1), karbonhidrat alımını kısmen veya %50'den fazla azaltma (%61,5), üç ay ve daha kısa aralıklarla kan basıncı ölçümünde (%54,7) daha duyarlı olduğu görülmüştür. Günlük 800 IU ve üzeri D vitamini alımı (%29,9), günlük 30 dakika ve üzeri yürüyüş egzersizi (%26,5), yıllık göz muayenesi (%17,1), altı ay ve daha kısa aralıklarla diyabet kontrolünde (%16,2) kısmen duyarlılık saptanmıştır. Yıllık kemik kütlesi ölçümüyle osteoporoz kontrolü (%9,4), günlük 1200 mg ve üzeri kalsiyum alımı (%7,7), osteoporoz için anti-rezorptif tedavi (%0,9), günlük ağırlık kaldırma egzersizi (%0,9) ise oldukça düşük değerlerdedir. Bu sonuçlar, hastaların GK yan etkileri hakkında daha fazla bilgi sahibi olmalarının gerekliliğini ortaya koymaktadır.
Anahtar kelimeler: Glukokortikoid, kortikosteroid, farkındalık, yan etki

Abstract:
This study aims to investigate the patients' awareness regarding glucocorticoid-induced side effects. Designed as a single-centered descriptive study, the study was carried out on 117 voluntary patients in Atatürk University Research Hospital through a face-to-face survey. Of patients (women 41%, men 59%; mean age 44.4 ±14.3; mean glucocorticoid therapy duration 58.5 months, median 40 months; mean cumulative dosage 10396.38 mg with median 7500 mg), 91.5% reported at least one side effect associated with glucocorticoid use. 12 side effects were asked to patients and weight gain – obesity (76.1%) was the most known side effect by patients. This one was followed by immunosuppressive side effects (54.7%), hypertensive (47.9%), osteoporosis (47%), cardiovascular (47%), hyperglycemia (45.3%), adrenal crisis (41.9%) respectively. Lesser known side effects by patients were myopathy (37.6%), dermatologic (32.5%), gastrointestinal (31.6%), ophthalmologic (29.9%) and neuropsychiatric (29.1%). Women were partially more knowledgeable about side effects than men. No significant association was found between patients' age or gender and being informed about side effects. Patients were assessed on prevention and screening of glucocorticoid-induced side effects and it was reported that patients were more responsive on decreasing salt consumption totally or more than fifty percent (69.3%), screening weight gain per six months or less (64.1%), decreasing carbohydrate consumption partially or more than fifty percent (61.5%), measuring blood pressure per three months or less (54.7%). Patients were less responsive to vitamin D supplementation of the daily dose of 800 IU and more (29.9%), walking 30 minutes and more a day (26.5%), having annual eye exam (17.1%), diabetes control per six months or less (16.2%). Patients had very low responsiveness on osteoporosis screening by bone density test (9.4%), calcium supplementation of the daily dose of 1200 mg and more (7.7%), antiresorptive therapies for osteoporosis (0.9%), daily weight lifting exercises (0.9%). These results indicate that patients need to acquire more knowledge about glucocorticoid-induced side effects.
Key Words: Glucocorticoid, corticosteroid, awareness, side effects