Çankırı, Ilgaz bölgesi peyzajlarının sağladığı faydaların peyzaj yapıları, karakterleri ve fonksiyonları açısından çok yönlü analizi
Multi functional analysis of Çankırı, Ilgaz regional landscape services in terms of landscape structures, characters and functions
Yazar: BETÜL TÜLEK
Danışman: DOÇ. DR. MERYEM ATİK
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture

Özet:
İnsan ve doğa arasındaki karşılıklı ilişki peyzaja çoklu karakterler, fonksiyonlar
ve faydalar kazandırmaktadır. Ilgaz Bölgesi peyzajlarının sunmuş olduğu faydaların çok
yönlü analizinin gerçekleştirildiği bu çalışmada havza ölçeği temel alınarak peyzaj
yapısı ve karakter alanları tanımlanmıştır. Gıda, biyolojik ve inorganik hammadde
sağlama, tatlısu kaynakları, genetik kaynaklar ve tıbbi&aromatik bitkiler, hava kalitesini
düzenleme ve iklim koruma, su kontrolü ve erozyon önleme, rekreasyon&ekoturizm
başlıkları altında analiz edilen bölge peyzajlarının toplam ekonomik faydasının yılda
630.521.684,828 TL'ye karşılık geldiği; yerel halk, yerel yönetici ve uzman gruplarının
görüşleri ışığında gıda (tarım ve hayvancılık), tatlısu kaynakları, hammadde ve
tarihi&kültürel varlıkların öncelikli faydalar olduğu tespit edilmiştir.
Peyzaj yapıları ile peyzaj faydaları arasındaki ilişkiler açısından en fazla habitat
fonksiyonunun öne çıkmış, bunu gıda, tatlısu, rekreasyon&ekoturizm ile tarihi ve
kültürel fonksiyonlar takip etmiştir. Peyzaj karakter alanları açısından ise habitat,
rekreasyon ve turizm, tarihi ve kültürel fonksiyonlara dayalı faydalar güçlü şekilde öne
çıkmış, bunu gıda ve hammadde fonksiyonları izlemiştir. Korelasyon analizleri habitat
fonksiyonu sağlayan alanların özellikle koruma fonksiyonu ile milli park ve tabiat parkıyla, yaylaların bulunduğu bölgeleri kapsadığını, tarihi ve kültürel alanlarla negatif
yönlü bir ilişki olduğunu göstermiştir. Yine tarımsal fonksiyonları sağlayan bölgelerle
habitat fonksiyonu sağlayan doğal alanlar arasında negatif yönlü bir ilişki bulunmuştur.
Ilgaz Bölgesi için peyzajdan sağlanan faydaların sürdürülebilir yönetimi açısından
özellikle peyzaj planlama çalışmaları ve karar verme süreçleri için temel altlık olarak
çoklu faydaya sahip alanlar üç derecede ele alınmış ve haritalanmış; peyzajın sağladığı
faydaların önem değerlerine göre zonları tanımlanmış ve risk değerlendirilmesi ışığında
bölge peyzajları için koruma bölgeleri ve peyzajın sunmuş olduğu faydaların
sürekliliğine yönelik peyzaj koruma ve geliştirme önerileri geliştirilmiştir.

Abstract:
A mutual relationship between man and nature brings multiple characters,
functions and benefits to the landscape. In this study, the landscape structure and
character areas are defined based on the basin scale of a multidimensional analysis of
the benefits offered by Ilgaz Region. The total economic benefits of regional landscapes
analyzed with the titles of food, biological and inorganic raw materials, freshwater
resources, genetic resources and medical & aromatic plants, air quality regulation and
climate protection, water control and erosion prevention, recreation & ecotourism,
which are correspond to 630.521.684,828 TL per year; food (agriculture and livestock),
freshwater resources, raw materials and historical & cultural assets are the primary
benefits in the light of the views of local people, local administrators and experts.
The habitat function has come to the fore in terms of the relationships between
landscape structures and landscape benefits, followed by food, freshwater,
recreation&ecotourism and historical and cultural functions. In terms of landscape
character areas, the benefits based on habitat, recreation and tourism, historical and
cultural functions have come to the fore with a strong emphasis on food and raw
material functions. Correlation analyzes have shown that habitat functioning areas have
a negative relationship with historical & cultural areas, especially with the conservation
function of national park, nature park, highlands. There is also a negative relationship
between the natural areas providing the habitat functions and the agricultural functions.
In terms of the sustainable management of landscape benefits for Ilgaz Region,
multifunctional areas as the basis for landscape planning studies and decision-making
processes have been discussed and mapped with three levels; zones have been defined
according to the importance of the landscape benefits and landscape protection and
development proposals have been developed to ensure the continuity of the landscape
benefits and the protection zones for the landscapes in the risk assessment.