Heykelde espas /
Yazar: NURBİYE UZ
Danışman: DOÇ. AYTAÇ KATI
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü
Derece: Yüksek Lisans, 1996
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Espas = Space ; Heykel = Sculpture

Özet:
II ÖZET Espas, Türkçe karşılığı, derinlik, aralık, boşluk, mekan, uzay, alan, atmosfer, perspektif vb. olan Fransızca kökenli bir kelimedir. Bu kavram, bütün sanatlarda oluştuğu gibi, heykelin üç boyutlu yapısıyla diğerlerinden farklı anlamlan karşılamaktadır. İnsanda espas, algısal, sezgisel, maddesel ve kavramsal niceliktedir. Heykelde anlamlı hale gelebilmesi için, izleyici ile ilişki içinde olması gerekmekte ve ilk önce kendini maddesel yapıya dayalı algısal bağlantılarla gösterebilmektedir. Maddesel paketlenmeler, uzaysal yerleşimler temelde görülen espas anlatıcılarıdır. Bir maddenin en küçük birimleri arasında dahi görülen ve noktasal, çizgisel, yüzeysel, hacimsel espas, sanatta bilimin yardımıyla anlamı ve boyutu değişen, genişleyen haldedir. Fiziksel nesnelerin insanın bilinç düzeyinde yaptığı uyarımlar ile madde, uzay ve ilişkiler yorumlama sürecine girilir. Bu süreç, algılayan kişiye bağlı olduğu gibi, ölçü, zıtlık, şiddet, tekrar, hareket gibi maddesel etkilere de bağlı bir gelişim göstermektedir. İki-üç boyutlu algılama, şekil, form, derinlik, mekan, hareket algıları bu konuda belirleyici faktörlerdir. Bir sanat eserindeki espas algısı da, bunlara bağlı olarak insanın kişiliğine yönelik uyarımlar yapar.III Heykel sanatında espas, heykel-çevre-mekan, açı, doku, ritm, yüzey, form bağlanışları, boşluk, ışık ve uzantı şeklinde belirir. Bu sayede yapıt varlık kazanır, anlam kazanır. Heykelin dış çevresiyle olan ilişkileri açısından espas, yer, konum, yön, boyut şeklindedir. Yapısı gereği gerçek espasta yer alan heykel, etrafındaki herşeyle uzak-yakın, büyük-küçük, ön-arka, yukarı -aşağı, örtme, delinme, yerleşme gibi ilişkiler kurar. Bu, anlatım için önemli olup, aynı şekilde kendi varlığında, bölümlerinde bu tür espas ilişkileri söz konusudur. Heykelin kendi içinde ve etrafıyla kurduğu espas ilişkileri denge oluşturup, başarılı denge sonucunda; yani başarılı ritm, doku, açı, yüzey, form, boşluk vb. başarılı yapılanma sonucunda, heykel sadece kütle olmakla kalmaz, kütlenin dışına taşarak uzantı, uzantı espası oluşturur. Çağlar boyunca heykelde espas dini ve toplumsal baskılarla hep bir araç olarak kullanılmış, dini, mimari bağımlı gelişmiştir. Düşünsel ve biçimsel özgürlüğüne modern sanatla kavuşan heykel, o güne kadarki bu sanat üzerinde etkili olan aklın önemi yerini, bireysel düşüncelere, duygulara, doğaya, bilime, psikolojiye bırakmış, yeni boyutlara ulaşılmıştır. Rodin ile başlayan yenileşmenin ilk aşaması form açılmaları olmuş, daha sonra biçimsel değişikliklere uğramış böylece, form, ışık, mekan, boşluk, ritm yeni anlam kazanmıştır. Espas anlayışının değişmesine en büyük etken kuşkusuz teknolojik açıdandır. Bu sayede heykel, artık sadece yontarak, döküm yaparak değil, aynı zamanda ekleyerek, çıkararak, hareketlendirerek, elektrik kullanılarak, yepyeni espas kavramları ortaya çıkmıştır. Sanatçılar sadece kalıcı iş yapma düşüncesinden uzaklaşıp, Tatlin'de olduğu gibi mimari yaşanabilir heykel, yani yaşamsal espas, seyircinin büyük rolİV oynadığı hepining gibi sürece bağlı espas, arazilere, dağlara, vadilere denizlere adalara yayılan çevresel espas gibi farklı espas ilişkileri ile uğraşmaya başlamışlardır. Türkiye'de ise İslamiyet'ten önce, İslamiyet'le birlikte ve Cumhuriyet dönemi olarak gelişim gösteren bu sanat, batıdaki hızlı gelişime ayak uydurma çabasında, ancak her toplumda olduğu gibi Türk toplumsal yaşam biçimi, teknolojinin Türkiye'deki gelişim hızına bağlı bir yol izlemektedir.

Abstract:
SUMMARY Espas is a French originated word which means in Turkish depth, interval, emptiness, place, space, area, atmosphere and perspective. This concept corresponds to the different meanings with its three dimensional sculpture as formed in all arts. Espas in mankind is in a quality of being perceptional, sentimentalist, materialist and conceptional. In order to become meaningful in the sculpture, it ought to be in relation with the viewer and to show itself first with perceptional ties supported by the materialist structure. The materialist packages and the spacial settlements are Espas speakers seen in the basic principles. The dotted, linear, surfacial, spacial Espas which is also seen in the smallest units of the material, is in a condition of changing its meaning and its dimension in the art with the help of the science. Mankind enters to comment on the material, space and the relations with the help of the stimulators using the physical objects on the man consciousness. This proses depends on the person perceiving and shows the development depending on the materialistic effects such as measurement, contrariness, hardness, repeatings and motions. The perception of 2 or 3 dimensions, form, shape, depth, place and motion are the determined factors in this subject. Espas perception in a artVİ work.makes stimulations depending on the manking personality. In the sculpture art, Espas determines in the form of the environment, place, angle, texture, rhythme, surface, form ties, blank, light and extension. In this way, the structure gains existence and meaning. From the point of the relations with the external surroundings of the sculpture, Espas is in the form of place, situation and dimension. According to the structure of the sculpture existing in the real Espas, it creates relation with the everything surroundins such as distant-near, great-small, front-back, up-down, covering, perforating and settlement. This is important for the speaking and such as Espas relations in its existence and divisions also occur. Espas relations established in sculpture and around form balance. As consequence of the successful balance and successful building such as successful rhythm, texture, angle, surface, form, blank; the sculpture does not simply remain as a mass but forms extension by overflowing the mass. During the ages of sculpture of Espas has been used as a tool under the religious and social pressures and has developed depending on religion and architecture. In the sculpture expressing its thoughtful and shapeful freedom in the modern art, the importance of the wisdom quitted itself to the individual thoughts, sentiments, nature, science, psychology and reached to the new dimensions. It was the first the opening of the form on the renovation begun by Rodin, then afterwards there were the shapeful changes and by this way form, light, place, blank, rhythm gained the new meaning. The most effective way on changing Espas understanding is of course the technological view. The sculpture is not simply to dressVİİ stone and to cast, but is also to add, extract, get into motion use electricity to get thebrand-new Espas concepts. The artists after being away from the permanent thoughts, they began to work at the different Espas relations such as Tatlin's architectural sculpture, the spectator's Espas and environmental Espas spreading to lands, mountains, valleys, seas, islands. The art periods in Turkey covering before Islamic Era, after Islamic Era and Republican Era are in a effort to keep in step with the Western rapid progress, but the Turkish social living manner follows a way depending on the technological progress.