Kuzeybatı Anadolu'da İ.Ö. 1. binde ölü gömme gelenekleri
Burial customs of Northwest Anatolia in the first millennium B. C.
Yazar: KAHRAMAN YAĞIZ
Danışman: DOÇ. DR. GÜRCAN POLAT
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Klasik Arkeoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Anadolu = Anatolia ; Arkeoloji = Archaeology ; Gelenekler = Traditions ; Kuzeybatı Anadolu = Northwest Anatolia ; Lahitler = Sarcophage ; Mezarlar = Graves ; Ölü gömme = Burying the dead ; Ölü gömme adetleri = Tradition of burying the dead

Özet:
Çalışmanın esasa konusunu Kuzeybatı Anadolu'nun İ.Ö.1. bin yıl içindeki ölü gömme gelenekleri oluştursa da, İ.Ö. 2. bin yılın ikinci yarısından başlayarak Hellenistik dönemin sonuna kadar bölgede var olan mezar türleri ve ölü gömme gelenekleri dönemsel olarak ele alınmıştır. Tüm dönemlerde gömü alanları olarak genellikle yerleşim alanlarının dışı tercih edilmiştir. Bunlar, kente ulaşan yolların iki yanında ve ya yakınlarında, tarıma elverişsiz, eğimin fazla olduğu yamaçlarda, kayalık alanlarda, bataklık ve sahil şeritlerinde yer almaktadır. Ancak İ.Ö. 2. bin yılın ikinci yarsıda dahil olmak üzere Protogeometrik, Geometrik ve Arkaik dönemde yerleşim içine yapılmış az sayıda mezar örneği de bulunmaktadır.Coğrafya genelinde inhumasyon ve kremasyondan oluşan gömü gelenekleri, İ.Ö. 2. bin yılın ikinci yarısında inhumasyon ağırlıklı mezarlar ile ikincil kremasyon örneklerinden oluşur. Protogeometrik dönemde ikincil kremasyonlara birincil örnekleri eklenir ve İ.Ö. 2. bin yılın tholos ve oda mezarları ortadan kalkar. Geometrik dönemde her iki geleneğe ait uygulamalar ve mezar türleri devam ederken, bazı mezarların tümülüslerle örtülmesi yeni bir uygulama olarak bu dönemde ortay çıkar. Arkaik dönemde geometrik dönemin mezar türlerinin yanına pişmiş toprak lahit, monolitik taş lahit ve çatı kiremidi mezarlar yeni türleri olarak eklenir. Ayrıca bu dönemde kremasyon ağırlıklı başlayan yetişkin mezarlarına İ.Ö. 6. yüzyılın başlarıyla birlikte inhumasyon yetişkin gömüleri eklenmiş, iki uygulama yüzyılın ortalarına kadar birlikte devam etmiş, İ.Ö. 6. yüzyılın ortalarından sonra ibre inhumasyonlara dönmüştür. Klasik dönemde ise dönüşüm süreci tamamlanmış inhumasyon mezar türleri tüm coğrafyada hakim gömü şeklini almıştır. Buna rağmen tek tük tespit edilen ikincil kremasyon mezar bu geleneğin tamamen terk edilmediğini göstermiştir. Hellenistik dönemde coğrafyanın genelinde inhumasyon mezar türleri çoğunlukta olmasına karşın, değişen siyasal yapı ile birlikte yeni iskan politikaları ve toplu nüfus aktarımları, bazı merkezlerin gömü geleneklerinde kremasyondan yana ani değişimler yaşanmasına neden olmuştur.

Abstract:
Although the main subject of this study comprises of the burial customs within the 1st millennium BC in Northwest Anatolia, the tomb types and burial customs used in this region from the second half of the 2nd millennium BC until the end of the Hellenistic period will also be discussed in historical sequence. In all the different periods, locations outside the settlement areas were generally preferred as burial places. These burial areas were located close to or on either side of the roads heading to the city, on steep hill slopes unsuitable for agriulture, in rocky landscapes, next to marshlands or on the seaside. However, including the second half of the 2nd millennium BC, in the Protogeometric, Geometric and Archaic periods, there were a few examples of tombs located within the settlement.The burial customs of this geography involved inhumation and cremation burials. In the second half of the 2nd millennium BC, the primary custom was inhumation, with cremation being the secondary custom. In the Protogeometric period, cremation became the primary custom and the tholos and chamber tombs of the 2nd millennium BC dissappeared. In the Geometric period, while both burial customs and tomb types continued, a new custom, covering the some tombs with a tumulus, appeared. In the Archaic period, alongside the tomb types of the Geometric Period, new types of tombs ? terracotta sarcophagi, monolithic stone sarcophagi and roof tile tombs were added to the repertoire. Also, in this period, at the beginning of the 6th century BC, inhumation adult burials were added to the cremation adult burials which had started off as the primary practice and the two traditions continued together until the middle of the century. After the mid 6th century BC, inhumation burial started to increase. In the Classical period, the transition was completed and the inhumation tomb types became the dominant practice in the whole region. Nevertheless, the secondary cremation burials located far and few between show that this tradition had not been completely abandoned. Although the inhumation tomb types were the majority in this region in the Hellenistic period, the new settlement policies that came with the changing political structure and the mass transfer of populations caused sudden changes in burial customs in some settlements in favor of cremation.