Öğretmenlerin mesleki değer odaklı yaşam eğilimleri
Professional value-oriented life tendencies of teachers
Yazar: ŞADİYE İNCİ
Danışman: PROF. DR. ŞABAN ÇETİN
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu çalışmada öğretmenlerin mesleki değer odaklı yaşam eğilimlerini belirlemek amaçlanmıştır. Mesleki değer odaklı yaşam kapsamında cinsiyet, kıdem, eğitim kademesi ve medeni durum değişkenleri ele alınmıştır. Bununla birlikte öğretmenlerin mesleki adanmışlık ve işe yabancılaşma düzeylerinin mesleki değer odaklı yaşam eğilimlerinin yordayıcısı olma durumu belirlenmeye çalışılmıştır. Son olarak yarı yapılandırılmış görüşme formu ile öğretmenlerin mesleki değer odaklı yaşam eğilimlerine ilişkin görüşleri alınmıştır. Bu doğrultuda çalışmada açıklayıcı sıralı karma desen benimsenmiştir Araştırmanın nicel bölümünde öğretmenlerin mesleki değer odaklı yaşam eğilimlerini belirleyebilmek için İnci ve Çetin (2022) tarafından geliştirilen Öğretmenlerin Mesleki Değer Odaklı Yaşam Eğilimleri Ölçeği kullanılmıtır. Ölçek Ankara ili merkez ilçelerdeki devlet okullarında (ilkokul, ortaokul ve lise) görev yapan 1175 öğretmenden oluşan bir araştırma grubuna 2020-2021 eğitim öğretim yılı bahar döneminde uygulanmıştır. Ölçeğin geçerlik ve güvenilirliğini belirlemek için Çalışma grubu 1, DFA için çalışma grubu 2 verileri kullanılmıştır. Çalışma grubu 1 olarak adlandırılan 300 öğretmenden elde edilen verilere geçerlik ve güvenirlik çalışması kapsamında AFA uygulanmıştır. İkinci aşamada ise ölçeğin faktör yapısını başka bir örneklemde doğrulamak amacıyla çalışma grubu 2 olarak adlandırılan ve küme örneklem yöntemiyle seçilen 875 öğretmenden elde edilen verilere Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yapılmıştır. Açımlayıcı faktör analizi sonucunda ölçeğin üç faktörlü bir yapıya sahip olduğu belirlenmiştir. Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı ölçek geneli için 0.98, 1. alt faktör için 0.96, 2. alt faktör için 0.77 ve 3. alt faktör için 0.86 olarak tespit edilmiştir. Doğrulayıcı faktör analizi sonucunda RMSEA değerinin 0.049 olduğu bulunmuştur. Ayrıca iyilik uyum indeksleri olarak ifade edilen GFI, AGFI, CFI, NFI ve NNFI değerlerinin 1'e oldukça yakın 0.99 olarak bulunması da iyi uyum değerlerinin elde edildiğini göstermektedir. Yapılan analizler sonucunda öğretmenlerin mesleki değer odaklı yaşam eğilimlerini ölçmeye hizmet edecek gerekli ölçüm güvenirliğine sahip 33 maddelik "Öğretmenlerin Mesleki Değer Odaklı Yaşam Eğilimleri" ölçek formu elde edilmiştir. Ölçek 3 faktörlü bir yapıya sahiptir. Birinci faktör "Mesleki Değer Odaklı Yaşamı Önemseme", ikinci faktör "Mesleki Değer Odaklı Yaşamı Benimseme", üçüncü faktör ise "Yönlendirici ve Koruyucu Bir Unsur Olarak Mesleki Değer Odaklı Yaşam"dır. Yapılan analizler sonucunda öğretmenlerin mesleki değer odaklı yaşamında en yüksek ortalamaya "Birinci Faktör (F1)"ün sahip olduğu belirlenmiştir. Öğretmenlerin mesleki değer odaklı yaşam eğilimlerinde medeni durum ve mesleki kıdemin anlamlı bir etkisi olmadığı bulunmuştur. Cinsiyete göre kadınlar yönünde, görev yapılan eğitim kademesinde ise ilkokul öğretmenlerinin lise öğretmenlerine göre faktör puanı daha yüksek bulunmuştur. Öğretmenlerin mesleki değer odaklı yaşam eğilimleri üzerinde mesleğe adanmışlığın anlamlı bir etkisi olduğu, işe yabancılaşmanın ise anlamlı bir etkisi olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmanın nitel bölümünde ise mesleki değer odaklı yaşam bağlamında maksimum çeşitlilik örneklemesinr göre 45 öğretmene uygulanan yarı yapılandırılmış görüşme formundan elde edilen bulguların "Öğretmenlerin Mesleki Değer Odaklı Yaşam Eğilimleri" ölçeğini açıklaması bakımından önemli hususları dile getirdiği görülmüştür. Nitel bölüm olgubilim desenine göre yürütülmüştür. Bu bölümde geçerliliği sağlayabilmek için kapsamlı bir alanyazın taraması yapılmış, ayrıntılı betimleme yöntemi esas alınarak ilgili bölümlerde doğrudan alımtılara yer verilmiştir. Güvenirliği sağlamak için ise verilerin analizinde çoklu kodlayıcılar kullanılmış, araştırmacı veri toplama sürecinde katılımcı gözlemci rolü üstlenmiştir. Nitel bölümdeki verilere içerik analizi uygulanmıştır. İçerik analizi ile öğretmenlerin mesleki değer odaklı yaşamları için hem formal hem de informal çevrelerinde mesleki değerleri yansıtmaları gerektiği, mesleki ve etik değerlere uygun davranmayan meslektaşlarını mesleki ve etik değerlere uygun bir dil kullanarak uyardıkları, mesleki değer odaklı yaşamın toplumda öğretmenlere verilen değer ve öğretmenlerin saygınlığını yükselttiği yönünde sonuçlara ulaşılmıştır. Çalışma Ankara ili özelinde yapılmış olup örneklem genişletilerek Türkiye genelinde uygulanabilir. Mesleki değer odaklı yaşamla ilgili öğretmen yetiştirme programlarına içerikler eklenebilir, bu konuda taslak bir program geliştirilebilir.

Abstract:
This study aimed to determine teachers' professional value-oriented life tendencies. Gender, seniority, education level and marital status variables were discussed within the scope of professional value-oriented life. In addition, it was tried to determine whether teachers' professional commitment and work alienation levels are predictive of their professional value-oriented life tendencies. Finally, teachers' opinions regarding their professional value-oriented life tendencies were obtained with a semi-structured interview form. Accordingly, an explanatory sequential mixed design was adopted in the study. In the quantitative part of the research, the Teachers' Professional Value-Oriented Life Tendencies Scale developed by İnci and Çetin (2022) was used to determine teachers' professional value-oriented life tendencies. The scale was applied to a study group consisting of 1175 teachers working in public schools (primary school, secondary school and high school) in the central districts of Ankara province, in the spring semester of the 2020-2021 academic year. Study group 1 data was used to determine the validity and reliability of the scale, and study group 2 data was used for CFA. EFA was applied to the data obtained from 300 teachers, called study group 1, within the scope of validity and reliability study. In the second stage, in order to confirm the factor structure of the scale in another sample, Confirmatory Factor Analysis (CFA) was conducted on the data obtained from 875 teachers, called study group 2, selected by the cluster sampling method. As a result of exploratory factor analysis, it was determined that the scale had a three-factor structure. Cronbach Alpha internal consistency coefficient was determined as 0.98 for the overall scale, 0.96 for the 1st sub-factor, 0.77 for the 2nd sub-factor and 0.86 for the 3rd sub-factor. As a result of confirmatory factor analysis, the RMSEA value was found to be 0.049. In addition, the values of GFI, AGFI, CFI, NFI and NNFI, which are expressed as goodness of fit indices, were found to be 0.99, which is very close to 1, indicating that good fit values were obtained. As a result of the analyses, a 33-item "Professional Value-Oriented Life Tendencies of Teachers" scale form was obtained, which has the necessary measurement reliability to measure teachers' professional value-oriented life tendencies. The scale has a 3-factor structure. The first factor is "Caring about Professional Value-Oriented Life", the second factor is "Adopting Professional Value-Oriented Life", and the third factor is "Professional Value-Oriented Life as a Guiding and Protective Element". As a result of the analysis, it was determined that the "First Factor (F1)" had the highest average in teachers' professional value-oriented life. It was found that marital status and professional seniority did not have a significant effect on teachers' professional value-oriented life tendencies.  According to gender, the factor score was found to be higher for women than men and also for primary school teachers than high school teachers in terms of education level. It was concluded that the professional commitment has a significant effect on teachers' professional value-oriented life tendencies, while work alienation does not have a significant effect. In the qualitative part of the research, it was seen that the findings obtained from the semi-structured interview form applied to 45 teachers according to maximum diversity sampling in the context of professional value-oriented life expressed important issues in terms of explaining the "Teachers' Professional Value-Oriented Life Tendencies" scale. The qualitative part was conducted according to the phenomenology pattern. In this section, a comprehensive literature review was conducted to ensure validity, and direct quotations were included in the relevant sections based on the detailed description method. To ensure reliability, multiple coders were used in the analysis of the data, and the researcher played the role of participant observer in the data collection process. Content analysis was applied to the data in the qualitative section. With content analysis, it was concluded that teachers should reflect professional values in both their formal and informal environments for their professional value-oriented lives, that they warn their colleagues who do not behave in accordance with professional and ethical values by using a language appropriate to professional and ethical values, and that a professional value-oriented life increases the value given to teachers in society and increases the prestige of teachers. The study was conducted in Ankara and can be applied throughout Türkiye by expanding the sample. Contents can be added to teacher training programs related to professional value-oriented life, and a draft program can be developed on this subject.