Kabakta (Cucurbita spp.) yeşil aksam ve kök bölgesindeki iyon dağılımının tuz stresine toleransın belirlenmesinde kullanım olanakları üzerinde bir araştırma
A research on the possibilities of using ion distribution in the plant parts for determining of salt tolerance on squash (Cucurbita spp.)
Yazar: FERAH ERTEKİN
Danışman: PROF. DR. ŞEBNEM ELLİALTIOĞLU
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Kabakta genotipler arasında tuza tolerans bakımından farklılıkların belirlendiği ve bunun yanında bazı iyonların tuz stresi altında fidelerin hangi kısımlarında biriktiği konusunda çalışılmıştır. Bu amaçla Türkiye'nin bazı yörelerinden toplanan 26 adet kabak (Cucurbita pepo L., C.moschata ve C.pepo var. styriaca) genotipine tuz stresi uygulanarak bunlardaki zararlanma dereceleri belirlenmiş, genotipsel farklılık ortaya konmuştur. Ayrıca kabakta tuz stresine toleransın mekanizması hakkında bilgi edinmek, iyon dağılımının toleransın ortaya çıkmasındaki fonksiyonlarını açıklamak da çalışmanın bir diğer amacını oluşturmaktadır. Vermikulit içerisinde çimlendirilen kabak tohumlarından elde edilen fidelerin kotiledon yaprakları yatay duruma geldiğinde ½ Hoagland besin çözeltisinde su kültürüne alınmışlardır. Kabak fideleri en az üçer yaprağa sahip olduktan sonra (yaklaşık 2 hafta) besin çözeltisinin içerisine iki gün süreyle kademeli artış yoluyla toplam 100 mM NaCl ilave edilmiş ve tuz uygulamasının 4. ve 7. gününde ölçüm ve analizler yapılmıştır. Kontrol grubu bitkiler ise sadece ½ Hoagland besin çözeltisinde yetiştirilmeye devam edilmiştir. Na+, K+ Ca+2ve Cl- iyonlarının ölçümü, zararlanma indeks değeri, bitki yaş ağırlığı ölçümleri yapılmıştır. İyon ölçümleri; fidelerin kök, gövde ve apikal kısımdan geriye doğru üçüncü yaprakta yapılmıştır. Genotipler arasında farklılıklar bulunmakla birlikte genel olarak her iki ölçüm zamanında da Na iyonunun en az yaprakta biriktiği, köklerdeki miktarın ikinci sırada yer aldığı, en fazla birikimin gövdede olduğu anlaşılmıştır. K ve Ca iyonları en az köklerde, daha sonra gövdede ve en fazla yapraklarda ölçülmüştür. Cl iyonu ise gövdede en yüksek değerleri verirken, bunu yaprak takip etmiş ve köklerde genel olarak en düşük klor miktarı ölçülmüştür. Tolerant genotip seçiminde organlar arasındaki birikim düzeyine bakarak fidelerde bir yorum yapmanın, çok isabetli sonuçlar veremeyebileceği gözlenmiştir. Tolerant genotip seçimi amacıyla daha düşük düzeyde tuz uygulamalarının, daha uzun süreli yetiştirilen bitkilerde incelenmesi önerisi tartışılmıştır. Bununla birlikte İskenderun-4, AB-44, A-20,A-19, Ç-4, Ç-3, Ç-5, Ç-8 ve A-3 genotipleri tuza karşı, diğer kabak genotiplerine göre daha yüksek tolerans sergilemişlerdir. Nevşehir-1, Ç.Ü.-7, Ç-9, A-11, A-16, A-32 genotipleri ise tuzdan kısa sürede ve çok fazla etkilenmişlerdir.

Abstract:
It was worked that there were some differences in salt-tolerance between the genotypes and in which parts of seedlings the ions accumulates under salt stress. For that purpose, 26 squash (Cucurbita pepo L., C.moschata and C.pepo var. styriaca) genotypes which were derived from different regions of Turkey were treated with salt stress on their body and then their damaging levels were defined and genotypic difference was proved. Additionally, to be informed about the mechanism of the tolerance towards salt stress and, to explain the functions of ion distribution in arising of tolerance are another aim of the work. When the cotyledon leaves of seedlings which were derived from squash seeds germinated in Vermiculite become to horizontal position, they were taken to hydroponic culture in ½ Hoagland solution of nutrient. After each squash seedlings had at least three leaves (in about 2 weeks), 100 mM NaCl was added in solution of nutrient for 2 days by gradual rising and measurement and analysis were made on 4th and 7th days of salt treatment. Control group plants were continued to be grown in ½ Hoagland solution of nutrient. The concentration of Na+, K+, Ca+2 and Cl- ions, damaging index value, wet weight of plant were measured. Ions were measured on root, stem and the third leaf of backward of apical part. Along with the differences between the genotypes, on each two measurement time, generally, it was observed that Na ion accumulated at least in leaves, secondly in roots and utmost in trunks. K and Ca ions were at least in roots, secondly in trunks, utmost in leaves. Cl ion was utmost in trunk, secondly in leaves and at least in roots. It was observed that making interpretation on the seedlings for selection of tolerant genotype, according to the levels of accumulation between the bodies, would not come up with right results. With the aim of selection of tolerant genotype, the suggestion of that investigation of lower level salt treatment on long-term cultivated plants was discussed. Besides, in comparison with other squash types, İskenderun-4, AB-44, A-20,A-19, Ç-4, Ç-3, Ç-5, Ç-8 and A-3 genotypes showed that more tolerance towards salt.In case Nevşehir-1, Ç.Ü.-7, Ç-9, A-11, A-16, A-32 genotypes were affected in a short time and excessively by salt.