Giysi ve ayakkabılardan tere geçebilen polisiklik aromatik hidrokarbonların (PAH), fitalatların ve ağır metallerin belirlenmesi ve bu maddelerin zebrabalığı embriyolarında toksik etkilerinin incelenmesi /
Yazar: LEVENT TUTANÇ
Danışman: PROF. DR. AHMET ATA ALTURFAN
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa /  Adli Tıp ve Adli Bilimler Enstitüsü / Fen Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Adli Tıp = Forensic Medicine
Dizin: Embriyo = Embryo ; Endokrin bozucu kimyasallar = Endocrine disrupting chemicals ; Tekstil ürünleri = Textile products

Özet:
Endüstride kullanılan toksik kimyasalların insan sağlığı üzerindeki olumsuz etkileri her geçen gün artmakta ve endokrin sistemi bozarak kalıcı etkilere neden olabilmektedir. Bu kimyasalların başında fitalatlar, ağır metaller ve polisiklik aromatik hidrokarbon (PAH) gibi bileşikler yer almaktadır. Günlük hayatımızda kullandığımız tekstil ürünleri, ayakkabı ve aksesuarların çoğunun üretiminde bu zararlı bileşiklerin kullanımı endişe verici boyutlara ulaşmıştır. Bunun üzerine, çalışmamızda insanların farklı sıcaklık ve sürelerde tekstil ürünlerini kullanmaları durumunu simüle etmek amacıyla, farklı tekstil ürünlerini farklı sıcaklık ve sürelerde yapay tere maruz bıraktık. Daha sonra, tekstil ürünlerinden tere geçen endokrin bozucu kimyasalları (EBK) belirledik ve insanlardaki fetal döneme karşılık gelen zebrabalığı embriyolarını bu kimyasallara maruz bırakarak embriyolardaki toksik etkilerini inceledik. Yapay terde fitalatların ve PAH'ların analizi GC-MS sistemiyle; yapay terde ağır metal analizi ICP-MS sistemi ile; embriyolarda tp53, bax, tnf alfa, bdnf gen ifade düzeyleri RT-PCR yöntemi ile, oksidan-antioksidan parametrelerinin analizleri ise spektrofotometrik yöntemlerle yapıldı. Çalışmamızın sonuçlarına göre 14 gün 37OC'de bekletilen örneklerden tere belirgin olarak geçen fitalatlardan DEP, BBP, DMEP ve DINP ile ağır metallerden Cd, As ve Pb maruziyetlerinin zebrabalığı embriyolarında gelişimsel parametreler, biyokimyasal hasar parametreleri ile apoptoz ve inflamasyon ile ilişkili genlerin ifadelerinde farklılığa neden olduğu gözlendi. Tez çalışmamızda elde ettiğimiz verilerin konu ile alakalı yeni yönetmelik ve yasaların çıkmasına, tekstil firmalarına yapılan denetimlerin daha sıklaştırılmasına ve bu kimyasalların tekstil ürünlerinde kullanımlarının sınırlandırılmasıyla ilgili yeni adli yaptırımların gündeme gelmesine katkı yapacağı inancını taşımaktayız.

Abstract:
The adverse effects of toxic chemicals used in industry on human health are increasing day by day and cause permanent effects by damaging the endocrine system. The prominent ones of these chemicals are phthalates, heavy metals, and polycyclic aromatic hydrocarbons (PAH). The utilization of such harmful compounds in the production of most textile products, shoes, and accessories that we use in our daily lives is at an alarming level. Therefore, to stimulate the conditions that people wear varying textile products for different periods and temperatures, we exposed different textiles to artificial sweat at different temperatures and periods. Subsequently, we determined the endocrine disrupting chemicals (EDC) that migrated from textile to artificial sweat solution and investigated the toxic effects on zebrafish embryos which are similar to the fetal period in humans by exposing them to these chemical compounds. Phthalates and PAHs was analyzed by the GC-MS system and heavy metal analysis was performed by the ICP-MS system in artificial sweat. Moreover, tp53, bax, tnf-α, and bdnf gene expression levels in embryos were investigated by RT-PCR method, and oxidant-antioxidant parameters was performed by spectrophotometric methods. According to the results of the study, exposures of DEP, BBP, DMEP and DINP and heavy metals such as Cd, As and Pb prominently migrated to artificial sweat from fabric samples kept at 37°C for 14 days, causing differences in developmental parameters, biochemical markers, and expressions of genes related to apoptosis and inflammation in zebrafish embryos. Consequently, the outcomes of this study will contribute to the enactment of new related legislation and laws, to more frequently arranged inspections of textile firms, and to the emergence of new legal sanctions limiting the use of these toxic chemical in use of textile products.