Şanlıurfa'da Osmanlı Dönemi cami ve mescit mimarisi
Mosques and masjids, built in the centre of Şanlıurfa in the period of Ottoman
Yazar: MUHAMMET ARSLAN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. CELİL ARSLAN
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Camiler = Mosques ; Dini mimari = Religious architecture ; Mescitler = Masjids ; Mimari = Architectural ; Mimari özellikler = Architectural characteristics ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Şanlıurfa = Şanlıurfa

Özet:
Şanlıurfa il merkezinde Osmanlı döneminde inşa edilen cami ve mescitler, araştırma konusu olarak seçilmiştir. Bahsi geçen cami ve mescitlerin tarihçeleri ile plan, mimari ve süsleme özellikleri asıl konuyu oluşturmaktadır.1517 yılında Osmanlı toprakları içerisine dâhil olan Şanlıurfa ilinde; 22'si cami, 4'ü mescit olmak üzere toplam 26 adet yapı incelenmiştir.Yörenin Osmanlı'dan önce çeşitli milletler tarafından yoğun bir şekilde kullanılmış olması, mevcut mimarinin köklü bir geçmişe sahip olduğunu göstermektedir. Osmanlı döneminde perçinlenen mimari gelenek; hem kendinden önceki mimari anlayışı bir kenara itmeden günün şartlarına göre kullanmış hem Osmanlı mimarisinin genel kabul gören uygulamalarını sonuna kadar benimsemiş hem de kendi içerisindeki yerel unsurlarla yoğurduğu anlayışı ortaya koyarak, üçlü bir sentez oluşturmuştur. Bu sentezi gerek plan çeşitliliğinde, gerek mimari ve süsleme programlarında açıkça görmek mümkündür.Yukarıda anlatılmaya çalışılan bu mimari sentezin ürünleri olan Osmanlı dönemindeki cami ve mescitlerin genel ve ayrıntılı Foto.ğrafları çekilmiş, ayrıntılı çizimleri yapılmış, katalog kısmında tek tek ve ayrıntılı bir şekilde tarihçe, plan, mimari ve süsleme özellikleri tanıtılmış ve en sonunda geniş çaplı bir değerlendirmeye tabi tutulmuştur.Son bölüm olan değerlendirme ve karşılaştırma bölümünde, incelenen eserlerin hem geçmişteki etki alanına giren eserler hem de etki altına aldığı kendinden sonra inşa edilen eserler ışığında karşılaştırılması ve değerlendirilmesi yapılarak bir sonuca varılmıştır.Anahtar Kelimeler: Sanat Tarihi, Şanlıurfa, Cami, Mescit, Mimari.

Abstract:
Mosques and masjids, built in the centre of Şanlıurfa in the period of Ottoman, are selected as the subject of this work. Short histories and aspects of plan, architecture ornaments of these mosques and masjids have composed the main subject.26 building; 22 mosques, 4 masjids in Şanlıurfa, was conquered by Ottoman Empire in 1517, are subjected.It proves that present architecture of this district has deep history because of the fact that this region was host for many civilization before the Ottoman Empire. Tradition of architecture got strong in Ottoman period created synthesis by using previous architecture approach in a harmony with the Ottoman days? traditions without ignoring previous heritage and considering all practices of Ottoman architecture densely and bringing up the new approach which it mixed local aspects in itself. It is possible to see this synthesis both in plan diversity and in architecture and ornaments programs clearly.Photos of Ottoman mosques and masjids which are the heritage of this architecture synthesis were taken, drawings of these architecture buildings were made with details, history, plan, charactersitics of architecture and ornaments were presented in catalog with all details and at the end, these buildings were evaluated deeply in this work.This work was concluded by doing evaluations and comparisons of these buildings in the light of both previous architecture and later Works of art which were built under Ottoman effect in the evaluation and comparison part.Key Words: Art History, Şanlıurfa, Moeque, Masjid, Architecture.