Borsa İstanbul alt sektörleri için fiyat şokları ve finansal riskten korunma oranlarının çoklu GARCH modeliyle analiz edilmesi
Analysis of price shocks and financial hedging rate for subsectors of Borsa Istanbul with multiple GARCH models
Yazar: MURAT BİNGÖL
Danışman: PROF. DR. BENER GÜNGÖR
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Borsa İstanbul = İstanbul Stock Exchange

Özet:
Amaç: Bu çalışmanın amacı, Borsa İstanbul Alt Sektörleri üzerindeki emtia fiyat şoklarının etkilerini incelemektir. Özellikle buğday, petrol ve altın gibi temel emtiaların fiyat dalgalanmalarının Borsa İstanbul'daki sektörel endeksler üzerindeki kısa ve uzun vadeli etkileri değerlendirilmiştir. Çalışma, portföy çeşitlendirme ve riskten korunma stratejileri bağlamında yatırımcılar için önemli sonuçlar sunmayı hedeflemektedir
Yöntem: Araştırmada, 1997-2023 yıllarını kapsayan haftalık veri seti kullanılmıştır. Analizler, MV(2)-BEKK GARCH(1,1) modeli çerçevesinde gerçekleştirilmiştir. Bu model, emtia fiyatlarının Borsa İstanbul Alt Sektör Endeksleri üzerindeki asimetrik etkilerini ve bu etkilerin zaman içerisindeki dinamiklerini analiz etmek için tercih edilmiştir.
Bulgular: Araştırma kapsamında, Borsa İstanbul Sanayi, Mali ve Hizmet Endeksleri üzerinde yapılan analizler sonucunda, emtia fiyat şoklarının bu endeksler üzerindeki kısa ve uzun vadeli etkileri belirlenmiştir. Bulgular, özellikle petrol ve altın fiyatlarının hisse senedi piyasaları üzerindeki belirgin etkilerini ortaya koymuştur. Bu doğrultuda, yatırımcıların portföylerini çeşitlendirmeleri ve risklerini minimize etmeleri açısından kritik bilgiler sunan optimum portföy oranları ve hedge oranları hesaplanmıştır. BİST Sanayi Endeksi için optimum portföy oranı 0.538, BİST Hizmet Endeksi için 1.160 ve BİST Mali Endeksi için 1.019 olarak tespit edilmiştir. Aynı şekilde, hedge oranları BİST Sanayi Endeksi için 0.798, BİST Hizmet Endeksi için 0.648 ve BİST Mali Endeksi için 0.629 olarak belirlenmiştir. Bu oranlar, yatırımcılar için petrol ve altının özellikle kriz dönemlerinde etkili birer hedge aracı olarak kullanılabileceğini göstermekte ve bu emtiaların BİST endeksleri üzerindeki oynaklıkları artırıcı etkilerini vurgulamaktadır.
Sonuçlar: Çalışmanın sonuçları, emtia fiyat şoklarının Borsa İstanbul Alt Sektör Endeksleri üzerinde farklı şekillerde ve derecelerde etkiler yarattığını ortaya koymaktadır. Spesifik olarak, petrol fiyatlarındaki şokların BİST Sanayi Endeksi üzerinde en güçlü etkiye sahip olduğu, buğdayın ise daha çok BİST Hizmet Endeksi üzerinde etkili olduğu tespit edilmiştir. Altın ise genellikle kriz dönemlerinde güvenli liman işlevi görerek tüm endeksler üzerinde dengeleyici bir etki yaratmaktadır.
BİST Mali Endeksi'nde petrol ve altın fiyatlarındaki dalgalanmaların önemli ölçüde risk artırıcı etkileri olduğu ve bu etkilerin, özellikle finans sektöründeki yatırımlar için dikkatle izlenmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Ayrıca, hedge oranlarının, yatırımcılar için etkili bir risk yönetimi aracı sunduğu ve emtia fiyat şoklarına karşı portföylerini optimize etme olanağı sağladığı görülmüştür. Bu bulgular, yatırımcıların kriz dönemlerinde emtia bazlı hedge stratejilerini gözden geçirmeleri ve portföylerini daha etkin bir şekilde çeşitlendirmeleri gerektiğini göstermektedir.

Abstract:
Purpose: The purpose of this study is to examine the impact of commodity price shocks on Borsa Istanbul Sub-sectors. Specifically, the short- and long-term effects of price fluctuations in key commodities such as wheat, oil, and gold on sectoral indices in Borsa Istanbul have been evaluated. The study aims to provide significant insights for investors in the context of portfolio diversification and hedging strategies.
Method: The research utilized a weekly dataset covering the period from 1997 to 2023. Analyses were conducted using the MV(2)-BEKK GARCH(1,1) model. This model was chosen to analyze the asymmetric effects of commodity prices on Borsa Istanbul Sub-sector Indices and the dynamics of these effects over time.
Findings: The analysis conducted on Borsa Istanbul's Industrial, Financial, and Services Indices revealed the short- and long-term impacts of commodity price shocks on these indices. The findings indicated that oil and gold prices had significant effects on the stock markets. In this context, optimum portfolio weights and hedge ratios, which are critical for investors to diversify their portfolios and minimize risks, were calculated. The optimum portfolio weight was determined to be 0.538 for the BİST Industrial Index, 1.160 for the BİST Services Index, and 1.019 for the BİST Financial Index. Similarly, hedge ratios were calculated as 0.798 for the BİST Industrial Index, 0.648 for the BİST Services Index, and 0.629 for the BİST Financial Index. These ratios suggest that oil and gold can be effectively used as hedging tools, especially during periods of crisis, and highlight the volatility-enhancing effects of these commodities on the BİST indices.
Conclusions: The results of the study demonstrate that commodity price shocks create different types and degrees of impact on Borsa Istanbul Sub-sector Indices. Specifically, it was found that oil price shocks had the strongest effect on the BİST Industrial Index, while wheat had a more significant impact on the BİST Services Index. Gold, on the other hand, typically serves as a safe haven during periods of crisis, creating a stabilizing effect across all indices. The price volatility of oil and gold significantly increases risk within the BİST Financial Index, suggesting that these effects should be closely monitored, especially for investments in the financial sector. Additionally, the hedge ratios provided an effective risk management tool for investors, enabling them to optimize their portfolios against commodity price shocks. These findings indicate that investors should review their commodity-based hedge strategies during crises and diversify their portfolios more effectively.