Ürdün'de kültürel miras ve müzecilik çalışmaları
Cultural heritage and museum studies in Jordan
Yazar: CEREN GÜNERÖZ
Danışman: PROF. DR. BİLLUR TEKKÖK KARAÖZ
Başkent Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi ve Müzecilik Ana Bilim Dalı / Müzecilik Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Müzecilik = Museology
Dizin: Kültürel miras = Cultural heritage ; Modern müzecilik = Modern museology ; Müzecilik = Museology ; Müzeler = Museums ; Ürdün = Jordan

Özet:
Milenyumla birlikte Arap Körfezi'nde inşa edilen "yeni müzeler" uluslararası müze çevrelerince yakından izlenmektedir. 1970 yılından sonra Bahreyn, Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt ve Katar gibi eski İngiliz sömürge ülkelerinde müzelerin kültürel bir politika ile tanınmasını önerecek gelişmeler yaşanmıştır. 1960'ların sonlarında bölgede kültürel mirası ulusal kimliği öne çıkararak sergileyecek müzelerin açılmasıyla birlikte ulusal kültürel mirasın inşası çalışmaları hız kazanmıştır. Bu çalışma, Arap Körfezi'ndeki müzeciliğin gelişiminden hareketle Katar'ın ulusal mirasını korumayı ve Arap kimliğini geliştirmeyi amaçlayan Katar Müzelerini ve Birleşik Arap Emirlikleri'nde Emirileştirme politikaları kapsamında ulusal kimlik inşasına destek verecek Emirlik Müzelerini vurgulayarak, Ürdün'de Batı müzelerine benzer içeriklerle ulusal kültürü inşa etmeye çalışan Ürdün Müzeleri'ni derlemekte ve Ürdün'deki kültürel miras çalışmalarını çağdaş müzecilik yaklaşımları doğrultusunda incelemektedir. Bu kapsamda Ürdün'de kültürel miras çalışmaları tarihsel gelişim ve uygulamalar dizgesinde ele alınmış; geleneksel Ürdün müzeleri ile çağdaş müze örnekleri tarihçeleri, misyon, vizyon ve müzecilik yaklaşımları doğrultusunda karşılaştırılmıştır. Ürdün, müzecilikte ulusal kimliğini vurgulayan çağdaş örneklerle öne çıkma çabasındadır ve kültürel çeşitliliği vurgulayan farklı türde müzeler ile evrensel müze ülküsünü izlemeyi hedeflemektedir. Bu çalışmada Ürdün'deki Madaba Arkeoloji Müzesi başta olmak üzere geleneksel eksende kurulan arkeoloji müzeleri, üniversitelere bağlı müzeler, Ürdün Ulusal Müzesi ve ulus temsilini ideolojiyle bütünleştiren Kraliyet Tank Müzesi gibi örnekler çağdaş müzecilik uygulamaları bağlamında değerlendirilmiş ve bu değerlendirmeden hareketle Arap coğrafyasındaki müzecilik hareketinin genel çerçevesi çizilmiştir. Çizilen genel çerçeve doğrultusunda Ürdün müzelerinin sayısının ve çeşitliliğinin 90'lardan itibaren artması olumlu bir gelişme olarak kabul edilmiş, ancak bu müzelerin mali zorluklarla ve nitelikli personel eksikliğiyle mücadele ettikleri saptanmıştır. Ülkede belli başlı birkaç müze dışında müzelerde eğitim birimleri bulunmaması, modern teknoloji kullanımına ihtiyaç duyulması, müzelerle diğer kurumlar arasında iş birliği sağlanamaması, konferans ve seminer gibi tamamlayıcı etkinliklerin sayısının ve sıklığının az olması, müzelerin eğlence sektörünün diğer kuruluşlarıyla rekabet etmede zorlanması, müzelerde referans kaynakların ve tanıtım broşürlerinin eksik olması ve arkeoloji ve kültürel miras alanlarında yeterli kamuoyu oluşturulamaması en sık karşılaşılan sorunlar olarak öne çıkmıştır. 
Anahtar kelimeler: Müzecilik, Çağdaş Müze, Orta Doğu, Birleşik Arap Emirlikleri, Katar, Ürdün.

Abstract:
The "new museums" which were built in the Arabian Gulf at the beginning of the millennium are closely monitored by international museum circles. After 1970s, the developments that would suggest the recognition of museums with a cultural policy took place in former British colonial countries such as Bahrain, United Arab Emirates, Kuwait and Qatar. At the end of the 1960s, with the opening of museums to display cultural heritage by highlighting the national identity in the region, the construction of national cultural heritage gained a great momentum. Based on the development of museology in the Arabian Gulf, this study emphasizes the Qatar Museums, which aim to preserve Qatar's national heritage and develop its Arab identity, and the Emirate Museums that will support national identity construction in the United Arab Emirates within the scope of Emirate policies, and the national culture with contents similar to Western museums in Jordan. It compiles the Jordanian Museums that try to build and examines the cultural heritage studies in Jordan in line with contemporary museology approaches. In this context, cultural heritage studies in Jordan have been handled in the system of historical development and practices; traditional Jordan museums and contemporary museum samples have been compared in line with their histories, mission, vision and museological approaches. Jordan strives to stand out with contemporary examples emphasizing its national identity in museology and aims to follow the universal museum ideal with different types of museums that emphasize cultural diversity. In this study, examples such as the Madaba Archaeology Museum, traditional archeology museums, museums which are affiliated to universities, the Jordan National Museum and the Royal Tank Museum which integrates the national representation with ideology were evaluated in the context of contemporary museum practices and based on this assessment, the general framework of the museology movement in the Arab geography was drawn. In line with the general framework drawn, the increase in the number and diversity of Jordanian museums since the 90s has been accepted as a positive development, but it has been determined that these museums are struggling with financial difficulties and lack of qualified staff. The lack of educational units in museums other than a few major museums in the country, the need to use modern technology, the lack of cooperation between museums and other institutions, the lack of complementary activities such as conferences and seminars, the difficulty of museums to compete with other organizations of the entertainment sector, lack of promotional brochures and insufficient public opinion in the fields of archeology and cultural heritage came to the fore as the most common problems in the context of museology in Jordan.
Keywords: Contemporary Museum, Middle East, United Arabian Emirates, Qatar, Jordan.