Kalite yönetim sisteminin iş sağlığı ve güvenliğinde farkındalık oluşturmaya etkisi
The effect of quality management system on building awareness for the occupational health and safety
Yazar: MELEK MENGEŞ TURĞUT
Danışman: PROF. DR. HAKAN HİSARLIGİL
İstanbul Rumeli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İş Sağlığı ve Güvenliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations ; İşletme = Business Administration
Dizin: Farkındalık = Awareness ; Kalite yönetim sistemi = Quality management system ; Kalite yönetimi = Quality management ; İş güvenliği = Work safety ; İş sağlığı = Occupational health

Özet:
Bu tez çalışması ile "İş Sağlığı ve Güvenliği" konusunda kapsamlı ve bütüncül bir farkındalık oluşumunun, işyerlerinde etkin bir kalite yönetim sisteminin kurulması ile sağlanabileceği amaçlanmaktır. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği III. Politika Belgesi durum analizindeki SGK istatistikleri verilerine göre, Türkiye'deki toplam iş kazalarının 2009 yılında %83'ü, 2013 yılında ise %62,9'u 1 ile 249 arasında işçi istihdam eden KOBİ'lerden meydana gelmektedir. 2009 yılı ile 2013 yılı verileri karşılaştırıldığında çalışanların %83,8'inin istihdam edildiği KOBİ'lerin tüm işyerleri arasındaki %99,7 olan oranını korurken, iş kazaları oranındaki belirgin azalışın nedeni ise, iş sağlığı ve güvenliği profesyonelleri ile sözleşme yapan işyerlerinin sayısındaki artış olarak gösterilmiştir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından hazırlanan bu belgeye göre, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile kısa dönemde sağlanan bu etkinin orta ve uzun dönemde derinleştirilmesi hedeflenmiş ve bu amaçla bireylerin bilgi ve bilinç düzeyi artırılarak toplumsal duyarlılığın geliştirilmesine yönelik kapsamlı bir eylem planı oluşturulmuştur. İş sağlığı ve güvenliği konusunda farkındalık oluşmasına kısa, orta ve uzun dönem etki eden faktörlerin belirlenmeye çalışıldığı bu çalışmada, halen en yaygın olarak uygulanan yönetim sistemlerinden birisi olan ISO 9001 Kalite Yönetim Sisteminin, özellikle OHSAS 18001'den İSO 45001'e geçiş sürecinde, bu konuda KOBİ'ler üzerine etkisi araştırılmaktadır. Bu kapsamda, hem yazılanlar ve yapılanlar arasındaki uyumun denetlemeye açıldığı bir sürecin belgeleri, hem de işyerlerinin kurumsallaşma düzeyinin bir göstergesi olan "uzman denetçi raporu" örnekleri ile "anket" çalışmaları ile elde edilen verilere göre, İSO 9001 kalite yönetim sisteminin iş sağlığı ve güvenliği konusunda farkındalık oluşturmada işlevsel konumu incelenmiştir. Yapılan bu inceleme ile bir işletmenin kurumsal ve bireysel düzeyde görev, yetki ve sorumluluk alanlarını tanımlayan uluslararası standartların belirlendiği kalite yönetim sisteminin, iş sağlığı ve güvenliği konusundaki faaliyet alanları içerisindeki konumu farkındalık kavramı üzerinden tartışmaya açılarak, etkin ve güncel göstergeler belirlenmeye çalışılmıştır. Elde edilen sonuçlar değerlendirildiğinde, Annex SL yüksek seviye yapısı ile "farkındalık" kavramının ayrı bir alt başlık olarak yer aldığı ISO 9001 kalite yönetim sisteminin KOBİ'lerde yaygınlaşmasının, iş sağlığı ve güvenliğinde farkındalık oluşturmaya özellikle orta ve uzun dönemde önemli etkileri olacağı anlaşılmaktadır.

Abstract:
In this thesis, it is aimed to demonstrate that awareness-raising as an indicator of an effective and holistic "Occupational Health and Safety" awareness and culture can gain efficiency by establishing an effective quality management system in workplaces, as well as the individual awareness efforts of employees with legal sanctions against workplaces. According to the SGK statistics of 2009, 83% of occupational accidents in Turkey, according to data from 2013, 62.9% of which occur in the 1-249 employing workers in KOBİ. Although KOBİ, where 83.8% of employees are employed, maintain these rates according to 2013 data, the reason for the noticeable decrease in the rate of occupational accidents is as follows. In the situation analysis included in the National Occupational Health and Safety Third Policy Document of the Ministry of Labor and Social Security, the increase in the number of workplaces that have contracts with occupational health and safety professionals has been determined as a clear example of the short-term effect of the Occupational Health and Safety Law No. 6331. In the same analysis, it was discussed that it was aimed to increase the level of knowledge and awareness in the working place and to make the society adopt the sensitivity to reduce occupational accidents and occupational diseases in the medium and long term, and a comprehensive action plan was prepared in this regard. One of the most widely applied management systems in SMEs is ISO 9001 Quality Management System. It is aimed to reveal the potential of this method to be another short-term impact factor regarding the institutionalization process of the workplaces and the awareness of occupational health and safety during the transition from OHSAS 18001 to ISO 45001. This is our main discussed idea of this thesis. For that reason, the effects of the standards defining how a business will work, what responsibilities the management will assume and in which area the employees will be assigned will be discussed through the concept of awareness on occupational health and safety. According to the results, it is understood that the revised ISO 9001 quality management system, in which the Annex SL high-level structure and the concept of "awareness" are included as a separate subheading, will have significant effects on occupational health and safety, especially in the short term, due to its widespread use in KOBİ.