Enflasyon hedeflemesi çerçevesinde fiyat endeksleri çözümlemesi
Price indexes analysis in the framework of inflation targeting
Yazar: ZEYNEP ÖZDEMİR
Danışman: DOÇ.DR. AZİZ KONUKMAN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Enflasyon, Türkiye ekonomisinde son otuz yıldır önemini koruyan veçözülmesi gereken bir sorundur. 1968 yılından beri fiyatların altmış sekiz katarttığı ülkemizde enflasyonun düşürülmesi için birçok önlem alınmış, çeşitlinominal çapalar kullanılmıştır. 2000 ve 2001 yıllarında yaşanan finansalkrizlerin ardından dalgalı kur rejimi benimsenmiş, Merkez BankasıKanunu'nda yapılan değişiklikle Merkez Bankası'nın temel amacı fiyatistikrarı olarak belirlenmiş ve 2006 yılında enflasyon hedeflemesinegeçilmiştir. Bu rejimde Merkez Bankası fiyat istikrarını sağlamak içinenflasyon oranını hedeflemektedir.Para politikası uygulayıcılarının açıkladıkları enflasyon oranınaulaşabilmeleri için enflasyona neden olan dinamikleri yakından takip etmelerigerekmektedir. Ekonomide talep düzeyinin artması, döviz kurlarınınyükselmesi, cari açıklar, bütçe açıkları, maliyet artışları, beklentiler vb. birçoknedene bağlı olarak ortaya çıkan enflasyonu ölçmede gösterge olarakkullanılan fiyat endekslerinin politika uygulayıcıları ve karar birimleritarafından anlaşılması ve yorumlanabilmesi bu noktada hayati önemtaşımaktadır.Enflasyon oranı birçok ülkede olduğu gibi Türkiye'de de Tüketici FiyatEndeksi ve Toptan Eşya Fiyat Endeksi aracılığıyla hesaplanmaktadır. Bu ikiendeksin kapsam bakımından birbirlerinden farklı olmalarına rağmen altkalemlerinin birbiriyle yakından ilişkili olduğu bilinmektedir. Politikauygulayıcılarının enflasyon oranını açıklarken Toptan Eşya Fiyat Endeksi'neöncelik vermelerinin nedeni ise toptan eşya fiyatlarının orta vadede tüketicifiyatlarını etkileyeceği düşüncesidir. Bu tarz bir yaklaşımın kabul edilmesihalinde enflasyon öngörüsünde bulunan politika uygulayıcılarının ToptanEşya Fiyat Endeksi'ndeki değişimler ışığında Tüketici Fiyat Endeksi'ni tahminetmelerinin kolaylaşacağı kuşkusuzdur.Türkiye için yapılan çalışmalar göstermiştir ki Toptan Eşya Fiyat Endeksi veTüketici Fiyat Endeksi eşbütünleşik serilerdir ve Toptan Eşya FiyatEndeksi'ndeki değişimler orta vadede Tüketici Fiyat Endeksi'ni aynı yöndeetkilemektedir. Tüketici Fiyat Endeksi'ndeki değişmelerin arkasında toptaneşya fiyatlarındaki değişiklikler yatmaktadır. Bu ilişki tarım fiyatları ile gıdafiyatları arasında belirgin şekilde görülmektedir. O halde toptan eşya fiyatları,özellikle tarım fiyatları yakından takip edilerek tüketici fiyatlarının ve gıdafiyatlarının üç, dört ay sonra alacağı değerlerin ön görülmesi mümkündür.Merkez Bankası bu ilişkiden yola çıkarak tüketici fiyatlarında bir artışolacağını öngördüğü zaman öncelikli olarak talebi baskı altında tutmak içinkısa vadeli faiz oranlarını artırmaktadır. Fiyatların enerji fiyatları, uluslar arasıpiyasalardaki gelişmeler gibi dışsal nedenlerle artış gösterdiği dönemlerdeise bunu gerekçesiyle birlikte kamu oyuna açıklama yoluna gitmektedir.

Abstract:
Inflation is a problem in Turkish economy that has kept its importance andneeds to be solved for the last thirty years. In our country, where prices hasraised sixty eight times since 1968, there has been used a lot of precautionsand various nominal anchors. After the crisis in 2000 and 2001 floatingexchange rate regime has been accepted, by the changes in Law of CentralBank, the basic reason of The Central Bank has been determined as pricestability and inflation targeting has started being used in 2006. In this regime,The Central Bank plan on an inflation rate to reach price stability.Money policy enforcement personnel have to follow the dynamics causinginflation carefully in order to reach the inflation rate they announced. Ineconomy, at this point, it is vitally important for policy enforcement personneland decision makers to be able to understand and read price indexes usedfor evaluating inflation caused by rise in demand level, increase in exchangerates, current account deficit, and budget deficit, cost increase, expectationsetc.In Turkey, like many countries inflation rate is calculated by Wholesale PriceIndex and Consumer Price Index. Even though these two indexes aredifferent from each other in enclosure, it is known that the sub items areclosely related. The reason for policy enforcement personnel to giveWholesale Price Index first is that it is thought to affect consumer prices inthe medium term. According to acceptance this way of thinking, it isdoubtless that following the changes in Whole Sale Price Index would make iteasier to predict Consumer Price Index.Studies done for Turkey showed that Wholesale Price Index and ConsumerPrice Index are co integrated series and changes in Wholesale Price Indexeffects the Consumer Price Index in the same direction in the medium term.What lay behind the changes in the Consumer Price Index is the changes inthe Wholesale Price Index. This relation can be seen easily between theprices of food and agriculture prices.Taking into consideration this relationship, if the Central Bank foresees a risein consumer prices, it firstly increases short-term interest rates in order torepress the demand. When prices showes an increase because ofexogenous reasons like energy prices, improvements in internationalmarkets, it declares that with the reasons.