Örgütsel adaptasyon: Okulların örgütsel dönüşümü sürecinde okul yöneticilerinin yeterlikleri
Organizational adaptation: Competences of school managers in the organizational transformation process of schools
Yazar: NİHAL MERT GEDİK
Danışman: DOÇ. DR. AHMET FARUK LEVENT
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Eğitim Yönetimi ve Denetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; İşletme = Business Administration
Dizin: Eğitim kurumları = Education establishments ; Eğitim yönetimi = Educational administration ; Okul yöneticileri = School administrators ; Okullar = Schools ; Uyum = Adaptation ; Yeterlilik = Sufficiency ; Yöneticiler = Managers ; Örgütsel uyum = Organizational adaptation

Özet:
Dünyada meydana gelen hızlı değişimlerden dolayı adaptasyon becerisi yönetim biliminde önem kazanmıştır. Adaptasyon becerisinin örgütler ve liderlerin başarısında belirleyici rolü olduğu kabul edilmektedir. Bu bağlamda, toplumdaki her değişimden doğrudan etkilenen eğitim örgütlerini yöneten liderlerin adaptasyon yeterlikleri, ilgi uyandıran bir konu olarak öne çıkmaktadır. Örgütsel dönüşümü gerçekleştirme, reformları ve yenilikleri okullara taşıma, bu süreçlere liderlik etme okul müdürlerinin görevleri arasındadır. 
Bu araştırmanın amacı, öğretmen algılarına göre okul müdürlerinin adaptasyon yeterliklerini okulların örgütsel dönüşümü sürecinde belirlemektir. Araştırma karma araştırma yöntemlerinden keşfedici ardışık desende gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın nitel boyutunun örneklemi, İstanbul ilinde görev yapan 21 okul müdüründen oluşmaktadır. Nicel boyutunun örneklemi, İstanbul ilinde farklı okul türlerinde görev yapan 739 öğretmenden oluşmaktadır. Nitel boyutta veriler, araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak okul müdürleri ile yapılan görüşmelerle elde edilmiştir. Araştırmanın nicel boyutunda, araştırmacı tarafından geliştirilen "Okul Müdürlerinin Adaptasyon Yeterlikleri Ölçeği" kullanılmıştır. Nitel veriler içerik analizi yöntemi ile; nicel veriler ise parametrik istatistiksel teknikler kullanılarak analiz edilmiştir. 
Araştırmanın nitel boyutunda yapılan görüşmeler neticesinde, okul müdürlerinin değişim ve dönüşümün gerekliliğine inandıklarını, kendilerini dönüşümde etkili gördükleri söylenebilir. Görüşmelerden elde edilen verilerin içerik analizi ile adaptasyon yeterliklerini belirleyen üç tür beceri olduğu sonucu elde edilmiştir: bilişsel, mesleki/teknik ve sosyal/ duygusal beceriler. Okul müdürlerinin adaptasyon becerilerinin gelişimi için ülkemizde yapılması gerekenlere ilişkin okul müdürlerinin görüşleri alınmıştır. Eğitim yöneticilerinin seçiminde liyakata dayalı seçme yöntemlerine önem verilmesi, okul müdürlerinin çalışmalarında maddi-manevi desteklenmesi, eğitimler ve çalıştaylarla okul müdürlerine farklı bilgi ve tecrübeler kazandırılması, performansa dayalı haklar verilerek motivasyonun arttırılması ve eğitim sistemi ile ilgili yapılacak dönüşümlerde daha istikrarlı ve planlı olunması belirtilen görüşlerdir.
Araştırmanın nicel boyutu sonucunda, okul müdürlerinin adaptasyon yeterlikleri "katılıyorum" düzeyinde bulunmuştur. Bu sonuca göre okul müdürlerinin adaptasyon yeterliklerinin iyi düzeyde olduğu anlaşılmaktadır. Adaptasyon yeterlikleri ölçeğinin belirlenen iki alt boyutu olan proaktif beceriler ve yönetişim becerileri boyutlarında da öğretmenlerin okul müdürlerinin yeterliklerini iyi düzeyde algıladıkları görülmüştür. Araştırmada okul müdürlerinin adaptasyon yeterlikleri ile ilgili katılımcı öğretmenlerin algıları; yaş, cinsiyet, eğitim durumu, branş, görev yapılan kurum/ okul türü, mesleki kıdem, halen çalışılan kurumda çalışma süresi, idarecilik tecrübesi ve okul müdürü ile birlikte çalışma süresi değişkenlerine göre incelenmiştir. Yaş, mesleki kıdem, cinsiyet, branş, kurum ve okul türü, kurumda çalışma süresi değişkenlerine göre ölçek genelinde anlamlı farklılıklar bulunmuştur. Eğitim durumu, idari tecrübe ve okul müdürü ile birlikte çalışma süresi değişkenlerine göre anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Araştırmanın nitel boyutunda okul müdürleri ile yapılan görüşmelerde, adaptasyon bir gereklilik olarak ifade edilmiştir. Nicel boyutta, okul müdürlerinin adaptasyon yeterlikleri ile ilgili öğretmen algılarının katılıyorum düzeyinde olması, okul müdürlerinin nitel bulgularda yer alan ifadeleri ile örtüşmektedir.

Abstract:
Due to the rapid changes in the World, the ability to adapt has gained importance in management science. It is accepted that the ability to adapt has a decisive role in the success of organizations and leaders. In this context, the adaptation competences of the leaders who manage the educational organizations, which are directly affected by every change in the society, come to the fore as an interesting subject. Realizing organizational transformation, carrying reforms and innovations to schools, and leading these processes are among the duties of school principals.
The purpose of this research is to determine the adaptation competences of principals according to teachers' perceptions in the organizational transformation process of schools. The research was carried out in an exploratory sequential design, which is one of the mixed research methods. The sample of the qualitative dimension of the research consists of 21 principals working in the province of Istanbul. The sample of quantitative dimension consists of 739 teachers working in different types of schools in Istanbul. Qualitative data were obtained through interviews with principals using a semi-structured interview form developed by the researcher. In the quantitative dimension of the research, "Principals' Adaptation Competencies Scale" developed by the researcher, was used. Qualitative data was analyzed with content analysis method. Quantitative data was analyzed by using parametric statistical techniques.
As a result of the interviews made in the qualitative dimension of the research, it can be said that principals believe in the necessity of change and transformation and see themselves as effective in transformation. With the content analysis of the data obtained from the interviews, it was concluded that there are three types of skills that determine adaptation competences: cognitive, professional/ technical and social/ emotional skills. Opinions of principals on what needs to be done in our country for the development of the principals' adaptation skills were obtained. It is stated that giving importance based on merit in the selection of education administrators, supporting principals financially and morally in their work, providing principals different knowledge and experiences through trainings and workshops, increasing motivation by giving performance-based rights and being more stable and planned in the transformations to be made about education system.
As a result of quantitative dimension of the research, the adaptation competences of the principals were found at the level of "I agree". According to this result, it is understood that the adaptation competences of the principals are at a good level. In the two sub-dimensions of the adaptation competences scale, proactive skills and governance skills, it was observed that teachers perceived the competences at a good level. In the research, perceptions of the participating teachers were examined according to the variables of age, gender, educational status, branch, institution/type of school, professional seniority, working time in the current institution, experience of administration and working time with the principal. Significant differences were found across the scale according to the age, professional seniority, gender, branch, type of institution and school and working time at the institution. There was no significant difference according to the variables of education level, administrative experience and working time with the principal. In the qualitative dimension of the research, in the interviews with the principals, the adaptation was expressed as a necessity. In the quantitative dimension, the teachers' perceptions about the adaptation competences of the principals are at the level of "I agree", which coincides with the statements of the principals in the qualitative phase.