Zaman algısı ve Thomas Mann'ın "Der Zauberberg"  adlı eseri örneğinde edebiyata yansıması
The perception of time and its reflection on literature in the work of Thomas Mann's "Der Zauberberg"
Yazar: MAHMUD SAMİ TÜRK
Danışman: PROF. DR. MUHARREM TOSUN
Sakarya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Alman Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Alman Dili ve Edebiyatı = German Linguistics and Literature
Dizin: Alman edebiyatı = German literature ; Alman romanı = German novel ; Mann, Thomas = Mann, Thomas ; Roman = Novel ; Zaman = Time ; Zaman algısı = Time perception

Özet:
Zaman kavramı medeniyetin başlangıcından beri insanlığı meşgul etmiş bir konudur. Üstünde uzlaşılamadığı için tartışmalı konumu süregitmektedir. Bu kavram üzerine felsefe, fizik, sosyoloji, dinler ve kültür tarihi gibi birbirinden çeşitli bilim dallarında çeşitli tanımlamalarla karşılaşılmaktadır.
Alman edebiyatının en önemli yazarlarından biri olan Thomas Mann'ın yirminci yüzyıl edebiyatının başlıca eserlerinden sayılan Der Zauberberg romanı ise anlatı özellikleri bakımından çok çeşitli yönlere sahip olmakla birlikte zaman söz konusu olduğunda iki türlü bir zamandan bahsedilebilemektedir. Bu eser, hem olayların geçtiği zamanı anlatışı yönüyle bir dönem romanı olması, hem de doğrudan zaman meselesini konu edinmesi bakımından oldukça önemli bir role sahiptir. 
Bu çalışmada, söz konusu eserin zamanı ele alışı değerlendirilmiştir. Bu amaçla genel bir zaman perspektifi oluşturabilmek için betimleyici yöntemle öncelikle zamanın antik medeniyetlerden başlatılarak kültür tarihindeki yeri ve algılanışı irdelenmiştir. Araştırma yöntemi söz konusu olduğunda ise hem eser, hem de yazar odaklı bir yol çizilerek bu kavramın izi sürülmüştür. Ayrıca Yahudilik ve Hıristiyanlıktaki zaman anlayışı da ortaya konmuştur. Bunun ardından zamanın başta edebiyat biliminde anlatı ve anlatılan zaman kavramlarıyla birlikte olmak üzere sosyoloji ve fizikteki yeri de aktarılmıştır. Daha sonra zaman üstünde düşünmenin alanı olan felsefeye bakılarak bir zaman felsefesi tarihi çalışması yapılmıştır. Zamanı farklı alanlarda bu şekilde ortaya koyduktan sonra incelenecek romanın yapısı tartışılmış, gözlem aşamasındaysa söz konusu romanın zamanı nasıl ele aldığı gösterilmiştir. 
Buna bağlı olarak gözlem aşamasında antik kültürler bakımından zamanın döngülü karakteri tespit edilirken fizik alanında izafiyet kuramının etkisi de gözden kaçmamaktadır. Fakat asıl önemli konu metafizik zamanda ortaya çıkmaktadır. Mann'ın romanda ortaya koyduğu zaman kavramının, temelinde, Platon'a dayandığı tespit edilmiştir, ancak yazarın felsefi düşüncedeki sentezleyici tutumuna bağlı olarak bir yandan da Augustinus, Kant ve Schopenhauer etkisinin izleri sürülmektedir. Ayrıca burada geliştirilen metafizik zaman düşüncesinin sosyolojik zamanla zıtlığı da belirlenebilmiştir.

Abstract:
The concept of time has occupied humanity since the beginning of civilization. And its controversial position continues because it cannot be agreed on. This term has many different definitions in the fields of philosophy, physics, sociology, theology and cultural history.
Thomas Mann is one of the most important authors in German literature and his novel, Der Zauberberg, which is one of the major works of the twentieth century, deals with time in two ways. The novel is, on the one hand, an epoch novel because it tells about time of the novel, but on the other hand it is a time novel that deals with time itself.
This work examines how the novel addresses the concept of time. To create a perspective of time, the descriptive method was first used to determine the meaning and perception of time in cultural history, starting with the ancient civilizations. The time as understood in the Bible has also been worked out. The research method used focuses on the work as well as on the author. Narrative time and narrated time in literary studies and the place of time in sociology and physics were also explored. This is followed by the philosophical history of the concept of time, because philosophy is the place where one ponders time. After these conceptions of time were worked out, the concept of the novel was examined and, in the subsequent analysis, time was observed as it is treated in the novel.
While the circular nature of the ancient conception of time is striking in the analysis, the theory of relativity is also relevant. But the most important thing is the metaphysical time. The conception of time, as Mann processed it in his novel, is primarily based on Plato. But the influences of Augustine, Kant and Schopenhauer can also be seen in connection with Mann's synthetic attitude. There was also the contrast between this metaphysical time and the sociological time.