Cessâs (Ö.370/981) ve Tûsî'nin (Ö.460/1067) Ahkâm âyetlerine yaklaşımı
The approach of al-Jaṣṣāṣ (Ö.370/981) and al-Ṭūsī's (Ö.460/1067) to the al-Aḥkām verses
Yazar: TUĞBA YILDIRIM
Danışman: PROF. DR. ALİCAN DAĞDEVİREN
Yalova Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Din = Religion
Dizin: Ahkamu`l-Kur`an = Ahkamu`l-Kur`an ; Cessas = Cessas ; Et-Tibyan = Al-Tibyan ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Tefsir = Commentary ; Tusi = Tusi ; İslamiyet = Islam

Özet:
Müfessirlerin çoğunlukla, yaşadıkları dönemin ve ilim yolculuklarının şekillendirdiği
mezhebî kimlikleri, ahkâm âyetleri yorumlarına yansımaktadır. Bunun bir örneğini
sunan çalışmamızda, IV/X. asırda yaşayan Cessâs'ın Ahkâmü'l-Kur'ân'ıyla, IV/X.
yüzyılın son yarısıyla V/XI. yy. başlarına tekabül eden bir dönemde yaşayan Tûsî'nin
et-Tibyân fî tefsirî'l-Kur'ân'ında ahkâm âyetlerinin nasıl yorumlandığı üzerinde
durulmaktadır. Bu minvalde her iki müfessirin yorumlarına geçmeden önce
müfessirlerimizi iyi anlayabilmek adına yaşadıkları dönem başta olmak üzere
hayatları ve ilim yolculuklarına dair bilgiler verilecektir. Ayrıca çalışmamızın temel
kaynakları olan Ahkâmü'l-Kur'ân ve et-Tibyân tefsirleri genel manasıyla
tanıtılacaktır. Müfessirlere ve tefsirlerine dair bilgiler verildikten sonra müfessirlerin
ahkâm âyetleri yorumlarına mukayeseli bir şekilde yer vermek amaçlanmaktadır. Bu
bağlamda Ahkâmü'l-Kur'ân ve et-Tibyân tefsirleri detaylı bir şekilde incelenmiş,
çalışmada metin analizi yöntemi kullanılmıştır.
Mezhebî kimliğin ahkâm âyetlerinin yorumlanmasında etkili olup olmadığı
sorusundan hareketle ele alınan bu çalışmada, ilgili tefsirlerde yer alan yorumlar
değerlendirilmektedir. Bu değerlendirmeler sonucunda Ehl-i sünnet ve Şîa genelinde,
Cessâs ve Tûsî özelinde mezhebî kimliğin ahkâm âyetlerinin yorumlanmasında
belirleyici bir etkiye sahip olduğu görülmektedir.
Anahtar Kelimeler: Cessâs, Tûsî, Ahkâmü'l-Kur'ân, et-Tibyân, Ahkâm Âyetler

Abstract:
The sectarian identities of the commentators, mostly shaped by the period they lived
in and their scientific journeys, are reflected in their interpretations of the verses of
al- aḥkām. This study focuses on how Abū Bakr al-Jaṣṣāṣ, who lived in the IV/X
century, and al-Ṭūsī, who lived in the last half of the century and the beginning of the
V/XI century, interpreted the verses of al-aḥkām in their works al-Aḥkām al-Qurʾān
and al-Tibyān fī tafsīr al-Qurʾān respectively. In this manner, before proceeding with
the interpretations of both commentators, information will be given about their lives
and scientific journeys, especially the period they lived in, to better comprehend our
commentators. In addition, al-Aḥkām al-Qurʾān and al-Tibyān commentaries, which
are the main sources of our study, will be introduced in general terms. After giving
information about the commentators and their interpretations, it is aimed to give a
comparative ground to the interpretations of the verses by the commentators. In this
context, al-Aḥkām al-Qurʾān and al-Tibyān commentaries are examined in detail and
the text analysis method is used in the study.
In this study, which deals with whether sectarian identity is effective in the
interpretation of the verses of aḥkām, the interpretations in the beforementioned
commentaries are evaluated. As a result of these evaluations, it is seen that sectarian
identity has a decisive effect on the interpretation of the verses of aḥkām in general
Ahl al-Sunnah and Shīʿa, particularly for al-Jaṣṣāṣ and al-Ṭūsī.
Keywords: al-Jaṣṣāṣ, al-Ṭūsī, al-Aḥkām al-Qurʾān, al-Tibyān, al-Aḥkām Verses