Libya'daki gelişmelerin Türk dış politikasına etkisi (2011-2022)
The effect of developments in Libya on Turkish foreign policy (2011-2022)
Yazar: SONER YETİŞ
Danışman: DOÇ. DR. FIRAT YALDIZ
Kastamonu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Bölgesel güç = Regional power ; Enerji güvenliği = Energy security ; Libya = Libya ; Türk dış politikası = Turkish foreign policy ; Türk-Libya ilişkileri = Turkish-Libya relations ; Ulusal güvenlik = National security ; Ulusal çıkar = National interest ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası politika = International policy ; İç savaş = Civil war

Özet:
11 Eylül Saldırıları/ABD'nin Irak İşgali/2008 Ekonomik Krizi ile
başlayan/devam eden ABD'nin uluslararası alandaki gerileyişi, Arap Baharı süreciyle birlikte
bölgesel ve küresel alanda daha fazla hissedilmektedir. ABD'nin bu gerileyişi nedeniyle
Ortadoğu, Akdeniz, Basra Körfezi, Kızıldeniz ve Afrika Kıtası'nda meydana gelen güç
boşluğunun ikinci bir aktör tarafından doldurulamaması, küresel ve bölgesel güç olma
hedefinde olan aktörlerin bölgeye ilgisini artırmaktadır. 2011'de NATO Müdahalesi
sonrasında Libya'da Kaddafi'nin devrilmesiyle ortaya çıkan siyasi istikrarsızlık, bu ilginin
Libya üzerinde yoğunlaşmasına zemin hazırlamış ve Libya ABD, Fransa, Rusya, Türkiye,
Mısır, Suudi - BAE İttifakı'nın doğrudan Avrupa Birliği (AB), İsrail, Yunanistan ve Kuzey
Afrika Devletleri'nin ise dolaylı olarak varlık gösterdiği bir çatışma alanına dönüşmüştür.
Doğu Akdeniz'deki MEB Anlaşmazlıkları, Ekonomik Kalkınma Hedefleri, Enerji Güvenliği,
İdeolojik Yayılma, Rejim Güvenliği'nin Korunması; Ortadoğu, Akdeniz ve Afrika
Kıtası'ndaki siyasi, ekonomik ve askeri güç dengelerini koruma/değiştirme hedefleriyle Libya
İç Savaşı'na taraf olan bu aktörlerin, sahada vekalet savaşlarıyla birbirlerine üstünlük
kuramaması, bu aktörler arasında askeri çatışma olasılığını güçlendirerek Libya İç Savaşı'nı
bölgesel bir rekabet/kriz alanından çıkartarak uluslararası bir rekabet/kriz halini almasıyla
sonuçlanmıştır. Bu noktada Türkiye, yeniden yapılanma aşamasında olan küresel ve bölgesel
statükoyu kendi lehine değiştirmek, ABD, Rusya ve AB gibi küresel güçlerin küresel ve
bölgesel politikalarını kendi ulusal güvenlik ve çıkarlarına aykırı bir şekilde
konumlandırmasını önlemek, Yunanistan, Mısır, İsrail ve Suudi - BAE İttifakı gibi bölgesel
güçlerle yaşadığı sorunlar karşısında Ortadoğu, Akdeniz ve Afrika Kıtası'nda jeopolitik,
ekonomik, ideolojik, siyasi ve askeri kazanımlar elde ederek bölgesel güç olmayı
hedeflemektedir. Ancak küresel ve bölgesel anarşinin artmasıyla birlikte yukarıda isimleri
geçen devletlerin güçleri oranında küresel ve bölgesel hegemonya kurma girişimlerinde
bulunmaları ve bu amaçla Libya İç Savaşı'nda farklı gerekçelerle etkinlik göstermeleri,
Libya'yı çok zor/karmaşık bir satranç tahtası haline getirmektedir.

ANAHTAR KELİMELER:Libya İç Savaşı, Türk Dış Politikası, Bölgesel Güç Dengeleri, Doğu Akdeniz, Ortadoğu, Münhasır Ekonomik Bölge, Enerji Güvenliği.

Abstract:
Starting with the 9/11 attacks/the USA's invasion of Iraq/the 2008 Economic Crisis, the USA's
decline in the international arena has been felt more in the regional and global arena with the
Arab Spring process. The inability of a second actor to fill the power vacuum in the Middle
East, the Mediterranean, the Persian Gulf, the Red Sea, and the African Continent due to the
decline of the US increases the interest of actors aiming to become global and regional powers.
The political instability that emerged in Libya after the overthrow of Gaddafi following the
NATO intervention in 2011 paved the way for the focus of attention on Libya, and Libya
turned into a conflict zone where the United States, France, Russia, Turkey, Egypt, SaudiUAE Alliance directly and the EU, Israel, Greece, and the North African States indirectly had
a presence. EEZ Disputes in the Eastern Mediterranean, Economic Development Goals,
Energy Security, Ideological Expansion, Preserving Regime Security; the inability of these
actors, who became parties to the Libyan Civil War to preserve/change the balance of political,
economic and military power in the Middle East, the Mediterranean and the African continent,
to outmaneuver each other through proxy wars on the ground has strengthened the possibility
of military conflict between these actors, resulting in the Libyan Civil War moving from a
regional competition/crisis to an international competition/crisis. At this point, Turkey aims
to change the global and regional status quo, which is in the process of restructuring, in its
favor, to prevent global powers such as the US, Russia, and the EU from positioning their
global and regional policies in a manner contrary to its national security and interests, and to
become a regional power by achieving geopolitical, economic, ideological, political and
military gains in the Middle East, the Mediterranean and the African Continent in the face of
problems with regional powers such as Greece, Egypt, Israel, and the Saudi - UAE Alliance.
However, Libya has become a very difficult/complex chessboard as the above - mentioned
states attempt to establish global and regional hegemony in proportion to their power with the
increase in global and regional anarchy, and for this purpose, they are active in the Libyan
Civil War for different reasons.

KEYWORDS:Libyan Civil War, Turkish Foreign Policy, Regional Balance of Power, East Mediterranean, Middle East, Exclusive Economic Zone, Energy Security.