Hatay yöresinde çizgili sırtlan (Hyaena hyaena L.) ekolojisi üzerine araştırmalar
Investigations on the ecology of the striped hyaena (Hyaena hyaena L.) in Hatay district
Yazar: İSMET CEYHUN YILDIRIM
Danışman: PROF. DR. SELÇUK İNAÇ
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Biyoistatistik = Biostatistics ; Coğrafya = Geography ; Zooloji = Zoology

Özet:
Bu çalışmada, Türkiye'de sayıları hızla azalan yaban hayvanlarından biri olan Hatay yöresindeki Çizgili sırtlanların ekolojisinin yerel popülasyon ve yaşam alanları dağılımına dayalı araştırılması ve türü baskı altına alan tehdit unsurlarını etkisiz kılacak eylemlerin önerilmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla, Altınözü Yaban Hayatı Geliştirme Sahası'nın da içinde yer aldığı Altınözü Tepeleri Önemli Doğa Alanı çalışma alanı olarak seçilmiştir. Çalışma alanının muhtelif bölgelerinde doğrudan ve dolaylı gözlem teknikleriyle elde edilen Çizgili sırtlan yaşam belirtileri temel alınmış, Coğrafi Bilgi Sistemleri ve Uzaktan Algılama teknolojisinden yararlanılarak türün güncel dağılımı ortaya konulmuştur. Yerel Çizgili sırtlan popülasyonunun dağılımına etki eden yaşam belirtileri, yükseklik, eğim, besin kaynakları, yol ağı, vb. unsurlar dikkate alınarak veri tabanı geliştirilmiş ve ArcGIS 9.2 ortamında sayısal haritalar üretilmiştir. Çalışma alanında gerçekleştirilen yersel çalışmalar sonucunda tespit edilen yaşam belirtilerine (ayak izleri, güncel gözlemler, mülakatlarda geçen gözlemler, ölü bireyler, barınaklar) bağlı olarak, sırtlanların toplam mesken alanı hesaplanmıştır. Çalışma sonucunda bölgedeki Çizgili sırtlanların dağılımlarının Altınözü Yaban Hayatı Geliştirme Sahası ile sınırlı olmadığı aksine daha geniş dağılım gösterdikleri belirlenmiştir. Tarım ve yerleşimlerden kaynaklanan arazi işgalleri nedeniyle tabii habitat alanlarının parçalanması ve küçülmesi Çizgili sırtlanların izole habitat parçalarında sıkışmasına yol açmıştır. Çizgili sırtlanların yaşam belirtileri ile çöp merkezleri ve tavuk çiftliği gibi besin kaynakları arasında konumsal bir ilişki olduğu bulunmuştur. Besin kaynaklarına ulaşma zorunluluğundan ötürü, mesken alanlarında yer alan yol ağının sırtlanların hareketliliğine engel olmadığı görülmüştür. Ayrıca, çalışma alanı ERDAS Imagine 8.5 programı kullanılarak sınıflandırılmış ve sırtlanların mesken alanı sınırlarında kalan bölge için arazi kullanım tipleri belirlenmiştir. Sonuçlar, Çizgili sırtlan belirtilerinin daha çok tarım alanları (çoğunlukla zeytinlikler) ve bitişiğindeki makilik sahalarda dağılım gösterdiğini ortaya koymuştur. Kontrollü sınıflandırma yöntemi kullanılarak gerçekleştirilen sınıflandırmanın doğruluk analizi sonuçlarına göre doğruluk yaklaşık %83 bulunmuştur. Son olarak yerel ölçekte Çizgili sırtlan neslini tehdit eden etkenlere karşı bir takım çözüm önerileri sunulmuştur.Anahtar Kelimeler: Hatay, Altınözü Tepeleri Önemli Doğa Alanı, Çizgili Sırtlan, Ekoloji, CBS, Arazi Kullanım Tipi Sınıflandırması

Abstract:
The aim of this study was to investigate the ecology based on local population distribution and habitats of striped hyaenas in Hatay region, as one of the wild animals whose numbers have rapidly diminished in Turkey. For this purpose, Altınözü Tepeleri Important Natural Area which also includes Altınözü Wildlife Reserve Area was chosen as the study area. The actual distribution of the species is revealed through use of Geographic Information Systems and Remote Sensing technology with imported data from signs of striped hyaena acquired by direct and indirect observation techniques at different parts of the study area. Considering some factors (such as signs of striped hyaenas, elevation, slope, feeding sources, road network) effecting local striped hyaena population distribution, database were generated and digital maps were produced in ArcGIS 9.2 platform. The total area of their home ranges was computed depending on the signs of striped hyaenas (footprints, recent sights, mentioned sights in interviews, dead individuals, shelters) determined as a result of field reconnaissance in the study area. In conclusion, it was found that the distribution of striped hyaenas in the region is wider and not limited to Altınözü Wildlife Reserve Area. The fragmentation and derogation of natural habitat areas because of land invasion originating from agriculture and settlements have brought about the struggle to survive in patchy isolated habitats. It was found that there was a spatial correlation between the signs of hyaenas and feeding sources such as waste centers and a chicken farm. It was noticed that road network over their total home range area could not prevent the movements of hyaenas due to emerging necessity of reaching feeding sources. Besides, the study area was classified by using ERDAS Imagine 8.5 program and land use types were determined for the total home range area of the hyaenas. The results indicated that the signs of hyaenas were mostly distributed over the agricultural areas (predominantly olive groves), and followed by maquis. According to the results from the accuracy assessment of supervised classification method, overall classification accuracy was found to be about 83%. Finally, some recommendations are put forward for local protection of striped hyaenas.Keywords: Hatay, Altınözü Tepeleri Important Natural Area, Striped Hyaena, Ecology, GIS, Land Use Classification