İnsani gelişme ve insani yoksulluk bağlamında insani gelişme endeksi: Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler ile Türkiye karşılaştırması
Human development index within the context of human development and human poverty: A comparison between Turkey and developed & developing countries
Yazar: İBRAHİM YILDIZ
Danışman: PROF. DR. SÜLEYMAN ÖZDEMİR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı / Çalışma Ekonomisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations ; İşletme = Business Administration
Dizin: Avrupa Birliği = European Union ; Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı = United Nations Development Program ; Gelişmekte olan ülkeler = Developing countries ; Gelişmiş ülkeler = Developed countries ; Kalkınma = Development ; Kalkınma politikaları = Development policies ; Türkiye = Turkey ; Yoksulluk = Poverty ; İnsani gelişmişlik endeksi = Human development index ; İnsani yardımlar = Humanitarian aid

Özet:
Sanayi Devrimi sonrası kitlesel bir boyut kazanan yoksulluk, 20. yüzyılın ikinci yarısında yaşanan küreselleşmenin ortaya çıkardığı durum neticesinde sadece gelir odaklı yaklaşımlardan, kalkınma düzleminde merkeze insanı alan yaklaşımlarla çok boyutlu bir şekilde incelenmeye başlanmıştır. Uluslararası kuruluşlar konuyu değişik yaklaşımlarla ele almıştır. Amartya Sen'in insan merkezli kapasite yaklaşımından hareketle Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı tarafından geliştirilen "insani gelişme" yaklaşımı, sadece iktisadi kalkınmayı önceleyen yaklaşımlardan farklı olarak insanların yaşam kalitesinin artırılmasına odaklanır. Bu amaçla Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı tarafından geliştirilen İnsani Gelişme Endeksi, tüm ülkelerin gelişme performanslarının ölçümünde kullanılan en yaygın endeks olarak karşımıza çıkmaktadır.
Bu çalışmada yoksulluğun değerlendirilmesinde zamanla yaşanan değişim ve insani gelişme yaklaşımı incelenmiştir. Uluslararası kuruluşların yoksulluk ve gelişme yaklaşımları ele alnmış, ülkelerin gelişme düzeyini değerlendirmek amacıyla İnsani Gelişme Endeksi ve diğer bileşik endeks verileri kullanılmıştır. Her yıl Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı tarafından yayımlanan İnsani Gelişme Raporu'ndaki veriler ışığında Türkiye'nin gelişme performansı araştırılmış ve en yüksek insani gelişmeye sahip ülkelerle gelişmekte olan ülkelerin son rapora göre uluslararası alandaki durumu ortaya konulmuştur. Ayrıca Avrupa Birliği'ne aday bir ülke olarak Türkiye, Birliğe üye son üç ülke ve aday ülkelerle insani gelişme düzeyi açısından karşılaştırılmıştır.

Anahtar Kelimeler: 
İnsani yoksulluk, insani gelişme, kapasite yaklaşımı, kalkınma.

Abstract:
Poverty, which took on a societal dimension in the post-Industrial Revolution era, began to be studied in a multifaceted fashion – from income-oriented approaches to human-centered development paradigms – as a result of the trend of globalization that came about in the second half of the 20th century. International organizations employed different approaches and perspectives to handle the issue. The "human development" approach, which was developed by the United Nations Development Programme (UNDP) and is based on Amartya Sen's human-centered capability approach, focuses on improving quality of life, and in that it departs from approaches that singularly prioritize economic development. In this regard, the Human Development Index (HDI), developed by UNDP, emerges as the most popular index utilized in measuring countries' development performance.
This study analyzes the shifts that have occurred through time in the way poverty is evaluated, and the human development approach in general. It reviews international organizations' approaches to poverty and development, and uses the HDI and other composite indices to assess countries' level of development. This study also investigates Turkey's development performance in light of data from the Human Development Report issued by the UNDP every year, and sets out to determine how countries with the highest level of HDI and developing countries rank internationally according to the latest report. Lastly, the study compares Turkey, a European Union candidate country, with the three most recent EU member states and other candidate states in terms of human development.

Keywords: 
Human poverty, human development, capability approach, development.