Hastanede yatan COVID-19 hastalarının klinik radyolojik özellikleri ve mortalitenin öngörülmesindeki kriterler
Clinical and radiological characteristics of COVID-19 patients hospitalized and criterias for prediction of mortality
Yazar: EBRU AYKAN MAVİGÖZ
Danışman: DR. MURAT KIYIK
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Yedikule Göğüs Hastalıkları Ve Göğüs Cerrahisi Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Göğüs Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Göğüs Hastalıkları = Chest Diseases
Dizin: COVID 19 = COVID 19 ; Hastalık şiddeti indeksi = Severity of illness index ; Korona virüs enfeksiyonları = Coronavirus enfections ; Korona virüsler = Coronaviridae ; Mortalite = Mortality ; Radyografi = Radiography ; Retrospektif çalışmalar = Retrospective studies

Özet:
Amaç: Çalışmada, COVID-19 nedeniyle yatarak tedavi gören hastaların demografik, 
radyolojik, klinik ve laboratuvar bulguları ile birlikte tedavi rejimlerini bütünsel olarak 
değerlendirip, tüm bu faktörlerin ve yatış boyunca bu faktörlerde görülen değişimin hastane 
içi mortalite, 28 günlük mortalite, yoğun bakım ünitesi (YBÜ) ihtiyacı ve hastalık şiddeti 
üzerine etkilerinin araştırılması hedeflenmiştir. Hastalığın progresyonunu öngörme olasılığı 
yüksek parametreleri belirleyerek klinikte spesifisitesi yüksek, yol gösterici bir mortalite 
skorlama sistemi oluşturabilmek ikincil amaçlarımızdandır. 
Gereç ve Yöntem: Mart 2020- Haziran 2020 tarihleri arasında COVID-19 nedeniyle
kliniğimizde yatarak tedavi gören 239 hastanın; yaş, cinsiyet gibi demografik özelliklerinin 
yanı sıra sigara ve geçirilmiş tüberküloz öyküsü, kan grubu, vücut kitle indeksi (VKİ),
komorbidite, vaka türü, temas öyküsü, yatış süresi, hastalık şiddeti, semptom ve semptom 
süresi, başvuru anındaki radyolojik özellikleri ve uluslararası literatürde kabul görmüş 
radyolojik skorlamaları, yatış anındaki ateş, saturasyon, dakika nabız ve dakika solunum 
sayısı ile tansiyonu, yatışın 5-7.günündeki radyolojik değişimi, ateş yüksekliğinin süresi, 
saturasyon takipleri, hemogram, biyokimya ve koagülasyon parametreleri, yoğun bakım 
ihtiyacı, hastanede gelişen/hastane içi ve 1 aylık mortalite oranı, verilen tedavi, solunum 
desteği ihtiyacı, yatış qSOFA, 4C (Coronavirus Clinical Characterisation and Consortium) 
mortalite ve COVID-GRAM kritik hastalık skoru gibi verileri hastane bilgi yönetim sistemi 
ve e-nabız sistemi üzerinden retrospektif olarak incelendi. 
Bulgular: Çalışmaya yaş ortalaması 56.30±15.48 olan 239 hasta dahil edildi. Bunların 
150'si (%62.8) erkek, 89'u (%37.2) kadındı. Vaka fatalite oranı %10,9 (26 hasta), 28 günlük 
mortalite %2,3, YBÜ yatış oranı ise %9,2 (22) bulundu. En sık semptom öksürük (%55,6), 
hastalık şiddeti ile ilişkili semptom ise ikinci sıklıkta görülen nefes darlığı oldu. En sık kan 
grubu A Rh (+) olarak bulundu. Hastaların %43,9'u hafif-orta hastalık şiddeti grubunda yer 
alırken, %9,2'si kritik hastalığa sahipti. Hastaların sadece %49,8'inde RT-PCR sonucu 
pozitifti. Ortalama yatış süresi 9,45 gündür, yatış süresi mortaliteden bağımsız, YBÜ yatışı ile 
korele bulunmuştur. Sigara hiç içmeyen grupta mortalite belirgin olarak azalmış bulunurken, 
aktif içicilikte risk artışı olmadığı ancak paket/yıl sayısı arttıkça mortalite riskinin arttığı 
görüldü. En yaygın komorbiditeler sırasıyla HT (%27,6) ve DM (%22,6) saptanırken, sadece 
multiple komorbidite varlığında (≥3) prognozun etkilendiği saptandı. En sık sağ üst lob 
12
tutulumu izlendi. BCO hastaların %86,1'inde görülürken, bilateral tutulum dışında radyolojik 
paternler ile mortalite, YBÜ veya hastalık şiddeti arasında ilişki bulunamadı. BT sınıflama 
sistemlerinden olan CO-RADS ve RSNA'nın mortaliteyi öngörmede yetersiz olduğu 
bulunurken, akciğer grafisi skorlama yöntemlerinden olan RALE skorunun hastalık şiddeti, 
YBÜ ihtiyacı ve mortalite ile ilişkili olduğu ayrıca Brixia skorlama sisteminden daha üstün 
olduğu bulunmuştur. Hastaların klinik takibi sırasında bakılan SpO2 ve DSS parametreleri 
klinik kötüye gidişte en yol gösterici vital bulgular olarak saptandı. Mortalite skorlama 
sistemlerinde; qSOFA'nın yüksek riskli hastalarda, COVID-GRAM'ın ise düşük riskli 
hastalarda duyarlılığının düşük olduğu, ayrıca COVID-GRAM'ın hastalık şiddetini abartılı 
şekilde yansıttığı bulunmuştur. Hem hastane içi mortalite, hem YBÜ ihtiyacı, hem de hastalık 
şiddeti ile aralarında kuvvetli korelasyon bulunan laboratuar parametreleri; NLO, CRP, LDH, 
Troponin I, ferritin (yüksekliği) ve albümin (düşüklüğü) dir. Tedavide kullanılan farmakolojik 
ajanlardan oseltamivir ve anti-viral (lop/r ve/veya favipravir) kullanımının mortaliteyi, 
HCQ'nin ise yoğun bakım yatışını azalttığı bulunmuştur. Ayrıca klinik kötüleşme nedeniyle 
tedaviye steroid, anti-sitokin veya anti-koagülan eklenmesi kötü prognozla ilişkili 
bulunmuştur. 
Sonuç: Mortalite ile ilişkili faktörlerin analizinde; Erkek cinsiyet, ≥69 yaş, ≥40 
paket/yıl sigara öyküsü, şiddetli hastalık grubu, Charlson komorbidite indeksi >4, Radyolojik 
olarak; ≥4 lob tutulumu ve RALE skoru ≥12, yatış SpO2<90, DSS≥21 olup progrese seyreden 
hipoksemi, 4C mortalite ile COVID-GRAM kritik hastalık skorları yüksek, laboratuvar 
değerlerinden; N, NLO, AST, CRP, PCT, LDH, BUN, Kr, D.bilirubin, troponin, ferritin, 
fibrinojen ve D-dimer yüksek olanlarda mortalite anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur. 
Ayrıca klinik kötüleşme nedeniyle tedaviye steroid, anti-sitokin veya anti-koagülan ajan
eklenmesinin kötü prognozla ilişkili olduğu görülmüştür.

Abstract:
Aim: The aim of this study was to fully determine demographic, clinical, radiological and
laboratory findings and treatment regimens of patients hospitalized for COVID-19. Besides 
these parameters, also changes in these factors during hospitalization was aimed to investigate 
effects on in-hospital mortality, 28-day mortality, need for intensive care unit and disease 
severity. To establish a new, guiding mortality scoring system with clinically high specificity 
by defining the parameters which have high probability of predicting the progression of 
disease is secondary purpose of the study. 
Materials and Methods: We conducted a retrospective study which include 239 COVID-19
patients hospitalized between March 2020 and June 2020. Besides demographic features such 
as age and gender, smoking status, history of tuberculosis, blood group, body mass index, 
comorbidites, history of contact, duration of hospitalization, disease severity, symptom and 
symptom's duration, radiological characteristics and radiologic scoring system accepted by 
international sources, vital signs like fever, saturation, hearth rate and respiratory rate per 
minute, blood pressure, following results of vital signs, radiologic changes at 5-7th day of 
hospitalization, some parameters of hemogram, biochemistry and coagulation, need for 
intensive care unit, mortality rate in hospital and 1 month after discharge, need for respiratory 
support, qSOFA, 4C mortality and COVID-GRAM critical illness score were also recorded 
from hospital information management system and e-nabız system. 
Findings: Our study include 239 patients with an average of 56.30±15.48 years. 150 (62.8%) 
of them were male, 89 (37.2%) of them were female. Case fatality rate was found 10,9% (26 
patients), 28 day-mortality rate was 2,3%, transfer rate to the ICU was 9,2% (22 patients). The 
most common symtom was cough (55,6%) and the second most common symptom associated 
with disease severity was shortness of breath. The most prevelant blood group was found to 
be A Rh (+). While 43,9% of the patients were in the mild-moderate disease severity group, 
9,2% were critically ill. RT-PCR results was positive in only 49,8% of patients. The mean 
length of hospital stay was 9,45 days, independent of mortality but correlated with need for 
ICU. Although mortality was significantly reduced in the non-smoker group, it was observed 
14
that there was no increasing risk in active smoking and risk of mortality rised as the number 
of cigarettes increased. Meanwhile the most common comorbidities were HT (27,6%) and 
DM (22,6%) respectively, the prognosis was affected only in the presence of multiple 
comorbidities (≥3). Right upper lobe involvement was most commonly seen. GGO was seen 
in 86,1% of patients. No relationship was found between radiological patterns and mortality, 
ICU or disease severity except bilateral involvement. As CO-RADS and RSNA which are CT 
classification systems, were found insufficient to predict mortality, RALE, which is one of the 
chest X-ray scoring methods, was found to be superior to the Brixia scoring system on 
account that to be associated with disease severity, need for ICU and mortality. O2 saturation 
and respiratory rate per minute measured during the follow-up, were defined to be the most 
guiding vital signs in clinical worsening. It was found that sensitivity of qSOFA in high-risk 
patient and COVID-GRAM in low-risk patient was poor and also COVID-GRAM 
exaggerated the severity of disease. Laboratory parameters strongly related with both 
mortality, ICU need and disease severity were NLR, CRP, LDH, Troponin I, ferritin and
albumin. It was found that the use of pharmacological agents such as oseltamivir and lop/r 
and/or favipravir in treatment reduce mortality and HCQ decrease need or ICU. Also, the 
addition of steroid, anti-cytokine or anti-coagulant agent to the treatment due to clinical 
worsening has been found to be related with poor prognosis. 
Conclusion: In the statistical analysis of factors related with mortality; male sex, ≥69 years, 
≥40 package/year smoking history, severe disease, Charlson comorbidity index >4,
radiologically; ≥4 lobe involvement and RALE score ≥12, peripheral O2 saturation <90,
respiratory rate per minute ≥21 with progressive hypoxemia, high results of 4C mortality and 
COVID-GRAM critical illness scores, high level of N, NLR, AST, CRP, PCT, LDH, BUN, 
creatinine, direct bilirubin, troponine, ferritin, fibrinogen and D-dimer were found to be 
associated increased mortality risk. Also, the addition of steroid, anti-cytokine or anticoagulant agent to the treatment due to clinical worsening has been found to be related with 
poor prognosis.