Türkçe öğretmenlerinin konuşma becerisi yeterliklerine ilişkin bir durum çalışması (Sakarya örneği)
A case study on the competency of Turkish language teachers speaking skills (A case of Sakarya)
Yazar: ÖMER KAYA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BAŞAK ÜMİT BOZKURT
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Konuşma = Speech ; Konuşma becerisi = Speaking skills ; Mesleki yeterlilik = Professional competence ; Sakarya = Sakarya ; Türkçe = Turkish ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching ; Yeterlilik = Sufficiency ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Sözlü dilin ayırıcı özellikleri, onu insanın günlük yaşamı, eğitim yaşamı ve iş yaşamı için vazgeçilmez kılmaktadır. Sesini mesleki bir araç olarak kullanan öğretmenler, özellikle Türkçe öğretmenleri için bu becerinin etkili biçimde kullanılması ayrıca önem taşımaktadır. Oysa öğretmenlerin yetiştirilmesi sürecinde, konuşma becerisinin yeterince geliştirilemediği, öğretmen adaylarıyla yapılan çalışmaların temel bir bulgusu olarak öne çıkmaktadır. Diğer yandan hizmet içi Türkçe öğretmenleriyle yapılmış çalışmaların da olmadığı dikkat çekmektedir. Bu doğrultuda araştırmada Türkçe öğretmenlerinin konuşma becerisi yeterliklerine ilişkin bir durum belirlemesi yapmak amaçlanmıştır. Araştırmada ilk olarak katılımcı Türkçe öğretmenlerinin konuşma becerisinin söyleyiş alt boyutuna ilişkin yeterlikleri; daha sonra ise kendi konuşma becerisi yeterliklerine ilişkin değerlendirmeleri ele alınmıştır.

Durum çalışması olarak tasarlanan araştırmada iki tür veri toplanmıştır. İlki Türkçe öğretmenlerinin belirlenen konuşma metinlerini seslendirmeleriyle elde edilen konuşma verisi; ikincisi Türkçe öğretmenlerinin kendi konuşma becerisi yeterliklerine ilişkin değerlendirmelerine yönelik yarı yapılandırılmış görüşme verisi. Araştırmaya veri sağlayan katılımcılar, Sakarya İl Milli Eğitim Müdürlüğüne bağlı okullarda görev yapan 2'si erkek, 18'i kadın toplam 20 Türkçe öğretmenidir. Katılımcılar, araştırmaya gönüllü olarak katılmışlar ve farklı deneyim yıllarına sahiptirler. Metin sesletme verileri, bir sesbilim, bir de Türkçe eğitimi uzmanı tarafından değerlendirilmiştir. Yarı yapılandırılmış görüşmelerde ise Türkçe öğretmenlerinin konuşma yeterliği ve derslerdeki konuşmaları konusunda görüşleri alınmıştır. Bu görüşmelerden elde edilen veriler, içerik çözümleme türlerinden tematik çözümleme kullanılarak iki araştırmacı tarafından çözümlenmiştir.

Sonuç olarak metin sesletme verilerine dayalı bulgulardan yola çıkarak katılımcı Türkçe öğretmenlerinin söyleyiş becerisi açısından (en az 1 en çok 4 puan alınan bir derecelenmede 2,1 puan ile) geliştirilebilir düzeyde oldukları görülmüştür. Katılımcıların kendi konuşma becerisi yeterliklerini değerlendirmeleri sonucunda elde edilen bulgulara göre ise Türkçe öğretmenlerinin çoğunun kendi konuşma becerisini yeterli bulmadığı ve bu yetersizliği lisans eğitimi sırasında aldıkları konuşma eğitimi derslerinin yetersizliğine bağladıkları;  birçoğunun ders sırasında tekdüzeliğe düşmediği görüşünde olduğu; kendi konuşma hızlarını ortalama olarak tanımladıkları; bazılarının derslerindeki konuşmalarında solunum denetimlerini sorunsuz sağlayamadığı; çoğunun ses sağlığını koruma konusunda çok az bilgiye sahip olduğu ve farenjit sorunu yaşadıkları sonuçlarına ulaşılmıştır.

Anahtar Sözcükler: konuşma becerisi yeterliği, Türkçe öğretmeni, söyleyiş, ses eğitimi.

Abstract:
Distinguishing characteristics of the verbal language make it indispensable for daily lives
of people as well as for education and business. The effective use of this skill is
particularly crucial for the teachers, especially for Turkish language teachers, who use
their voices as a tool of profession. However, a common finding in the studies conducted
on pre-service teachers is that speaking skills of teachers are not sufficiently improved
during their undergraduate education. On the other hand, there is no study on in-service
Turkish language teachers. Therefore, this study aims to reveal the situation concerning
the speaking skills competencies of Turkish language teachers. First, the competencies of
the participating the teachers with regard to the articulation and pronunciation aspect of
the speaking skills were assessed, and then, their self-evaluations about their own
speaking skills were obtained.

The study was designed as a case study and two types of data collection were employed
in the study. The first group of data collected consisted of the speaking data acquired from
the verbalization of the designated texts by the Turkish language teachers; whereas, the
second group of data contained the semi-structured interview data about the teachers' selfevaluation
of their own speaking skills competencies. The participants were 20 Turkish
language teachers (2 male and 18 female) working at the schools subordinated to the
Provincial National Education Directorate in Sakarya. The participants voluntarily
participated in the study and had differing years of teaching experience. The text
pronunciation data were assessed by the field experts. In the semi-structured interviews,
on the other hand, the views of Turkish language teachers regarding their speaking
competencies and their conversations in the classroom were elicited. The data obtained
from these interviews were analyzed by two researchers using thematic analysis, which
is one of the methods of content analysis.

Based on the findings of the text pronunciation data, it was found that the articulation
skills levels of the participating Turkish language teachers were open to improvement
with 2.1 points in a rating where minimum and maximum scores are 1 and 4 points,
respectively. The findings on the self-evaluation of speaking skills revealed that most of
the Turkish language teachers did not find their own speaking skills as sufficient and
attributed this inadequacy to the poorly designed speaking training lessons in their
undergraduate education. They rated their speaking rates as average. Some participants
faced problems in controlling their breathing while speaking in the classroom. Many
participants had little knowledge on how to protect one's vocal health and suffered from
pharyngitis-related problems.

Keywords: speaking skills competency, Turkish language teacher, pronunciation,
articulation, vocal training.