Kistik Fibrozis hastalarında mitokondriyal DNA mutasyonları ile aminoglikozit ototoksisitesi arasındaki ilişkinin araştırılması
Investigation of the relationship between mitochondrial DNA mutations and aminoglycoside ototoxicity in Cystic Fibrosis patients
Yazar: ZÜLAL İLAYDA GÖKIRMAK
Danışman: PROF. DR. DİDEM DAYANGAÇ ERDEN
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Tıbbi Biyoloji Ana Bilim Dalı / Tıbbi Biyoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tıbbi Biyoloji = Medical Biology

Özet:
Kistik fibrozis beyaz ırkta görülen, CFTR genindeki mutasyonların
sebep olduğu otozomal resesif kalıtılan genetik bir hastalıktır. Kistik fibrozis
tedavisinde kullanılan aminoglikozitler, hastalarda yan etki olarak işitme kaybına
neden olmaktadır. Mitokondriyal DNA'da MTRNR1 genindeki m.1555A>G,
m.1494C>T ve m.1095T>C mutasyonlarının aminoglikozit ilişkili işitme kaybına
neden olduğu bilinmektedir. Bu sebeple hastalara aminoglikozit tedavisi
uygulanmadan önce hastaların mutasyonlar açısından taranması kistik fibrozis
hastalarında büyük önem taşımaktadır. Bu tez çalışmasındaki amacımız, kistik fibrozis
hastalarında MTRNR1 geninde aminoglikozit ototoksisitesi ile ilişkili mutasyonların
sıklığını araştırmaktır. Çalışmamıza aminoglikozit kullanım öyküsü olan/olmayan
retrospektif olarak seçilen 119 hasta dahil edildi. Hastalar otorinolaringolojik bulgular,
odyolojik bulgular ve aminoglikozit kullanımı gibi klinik özelliklere göre
sınıflandırıldı. Mutasyonlar PCR-RFLP yöntemi kullanılarak analiz edildi. 119
hastanın 97'si aminoglikozit kullanmış olup; 22 hasta için aminoglikozit kullanım
öyküsü bulunmamaktadır. Aminoglikozit kullanan 13 hastada yüksek frekanslı
sensörinöral işitme kaybı tespit edilmiştir. 119 hasta mutasyonlar açısından taranmış
ve mutasyon saptanmamıştır. Aminoglikozit ototoksisitesine rağmen MTRNR1 gen
mutasyon taramaları ülkemizde rutin olarak yapılmamaktadır, aminoglikozit
tedavisinden önce kistik fibrozis hastalarında mutasyon taramalarının hasta tanı ve
izleme rehberlerinde yer alması planlanmaktadır. Klinik parametrelerin birlikte
değerlendirilmesi ile kistik fibrozis hastalarında kişiye özgü tedavi yaklaşımı
geliştirilmiş olacaktır.

Anahtar Kelimeler: Kistik Fibrozis, CFTR geni, Aminoglikozitler, Ototoksisite, MTRNR1

Abstract:
Cystic fibrosis is an autosomal recessive
genetic disease seen in Caucasians and caused by mutations in the CFTR gene.
Aminoglycosides used in the treatment of cystic fibrosis cause hearing loss as a side
effect in patients. It is known that mutations m.1555A>G, m.1494C>T and
m.1095T>C in the MTRNR1 gene in mitochondrial DNA cause aminoglycosideassociated hearing loss. For this reason, screening patients for mutations before
administering aminoglycoside treatment is of great importance in cystic fibrosis
patients. Our aim in this thesis study is to investigate the frequency of mutations
associated with aminoglycoside ototoxicity in the MTRNR1 gene in cystic fibrosis
patients. 119 retrospectively selected patients with or without a history of
aminoglycoside use were included in our study. Patients were classified according to
clinical features such as otorhinolaryngological findings, audiological findings and
aminoglycoside use. Mutations were analyzed using the PCR-RFLP method.
Aminoglycoside use was found in 97 of 119 patients; it is not present in 22 patients.
High-frequency sensorineural hearing loss was detected in 13 patients using
aminoglycosides. 119 patients were screened for mutations and no mutations were
detected. Despite aminoglycoside ototoxicity, MTRNR1 gene mutation screenings are
not routinely performed in our country. Mutation screenings in cystic fibrosis patients
before aminoglycoside treatment are planned to be included in patient diagnosis and
monitoring guidelines. By evaluating clinical parameters together, a personalized
treatment approach will be developed for cystic fibrosis patients.

Keywords: Cystic Fibrosis, CFTR gene, Aminoglycosides, Ototoxicity, MTRNR1