Karayolu gürültüsünün denetlenmesinde yol- yapı ilişkisi açısından optimum koşulların belirlenmesi
Determination of the optimum conditions between road and building for highway noise control
Yazar: SADİYE SİBEL ÖZER
Danışman: PROF. DR. PROF. DR. NEŞE YÜĞRÜK AKDAĞ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Yapı Fiziği ve Malzemesi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Gürültü, günümüzde birçok bireyi, dolayısıyla toplumun büyük bölümünü olumsuz etkileyen önemli bir çevre kirliliği etkenidir. Bu nedenle, hem konunun olabildiğince çok kişi tarafından bilinmesinin ve toplumun bu konuda bilinçlenmesinin sağlanması, hem de ilgili yasa ve yönetmeliklerle gereken yaptırımların oluşturulması, üzerinde önemle durulması gereken bir konudur. Yerleşim alanlarının çoğunda en yaygın gürültü kaynağı durumunda olan karayolu gürültüsünün denetimi konusunda da, eylem planları kapsamında çalışmalar devam etmektedir. 
Gürültü denetiminde yapı kabuğuna düşen yükün azalması kuşkusuz, gürültünün daha yapı kabuğuna ulaşmadan denetlenmesi ile mümkündür. Bu açıdan, yerleşimlerde en yaygın gürültü kaynağı olarak karayolu gürültüsünün denetiminde, yapının işlevine göre yol-yapı arasında bulunması gereken uzaklığın (çekme mesafesinin) yerleşim ölçeğinde sağlanması en etkin ve ekonomik çözümdür. Bu uzaklığın sağlanamadığı durumlarda ise, gürültü engelleri (duvarları) yararlanılacak etkenlerin başında gelir. 
Yapılan araştırmalar değerlendirildiğinde, konu ile ilgili çalışmaların, genellikle aşılmaması gereken gürültü düzeyleri konusunda ağırlık kazandığı; gürültü denetimine yönelik imar planları için veri oluşturabilecek yol- yapı uzaklığı ile ilgili çalışmaların literatürde yeterince yer almadığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu nedenle, bu tezde;
''Gürültünün kabul edilebilir düzeyi aşmaması için karayolu-yapı asındaki optimum uzaklıkların belirlenmesine yönelik bir yaklaşım önerisi geliştirilmesi'' amaçlanmıştır. Bu çalışmanın hipotezi; ''Yeni gelişim bölgeleri için oluşturulacak imar planlarında, gürültünün etkisi de değerlendirilerek çekme mesafeleri belirlenebilir.'' dir.
Belirlenen hipoteze yönelik olarak bir yaklaşım önerisi getirilmiş, kabuller doğrultusunda geliştirilen yöntem, kesit gürültü haritaları yardımıyla sınanmış ve hipotezin geçerliliği ortaya konmuştur.
Belirtilen amaç ve hipoteze yönelik olarak yapılan bu çalışma, 4 bölümden oluşmaktadır.
Bölüm 1'de literatür özeti, tezin amacı, hipotezi ve sağlayacağı yararlar açıklanmıştır.
Bölüm 2, konuyla ilgili literatür araştırmasını içermektedir. Kent planlamada gürültü denetimine yönelik uluslararası ve ulusal yaptırımlar incelenmiş, kent planlama aşamasında gürültü denetimine yönelik arazi kullanımına ilişkin çalışmalar detaylı bir şekilde açıklanmıştır.
Bölüm 3'te karayolu gürültüsünün denetlenmesinde yol- yapı ilişkisi açısından optimum koşulların belirlenmesine yönelik getirilen yaklaşım önerisi açıklanmıştır. Bu yaklaşıma yönelik koşullar; gürültü bölgesi ve yerleşim alanına ilişkin kabullerin yapılması, engelsiz ve engelli durum için optimum uzaklıkların belirlenmesi, engelsiz ve engelli durumun karşılaştırılması, optimum uzaklıkların yapı yüksekliğinden etkilenme durumunun saptanması, genel değerlendirme ve yaklaşım önerisi ve yaklaşım önerisinin örneklenmesi şeklinde belirlenen adımlarda sunulmuştur.
Bölüm 4'te bulgulara dayanarak bir sonuca varılmış ve öneriler geliştirilmiştir.
Çalışma sonucunda, kabul edilebilir gürültü düzeyinin aşılmaması için gerekli olan yol- yapı arasındaki minimum uzaklıklar; karayolu gürültü düzeyleri, arazi eğimleri ve zemin yansıtıcılığının farklı durumları için elde edilmiş ve bu uzaklıkların gürültü engeli uygulaması ile değişimine yönelik sonuçlara ulaşılmıştır. Ayrıca, tüm farklı koşullar için bulunan sonuçlar, formülize edilerek, belli koşullarda kullanılmak üzere genelleştirilmiştir.
Çalışma sonucunda elde edilen verilerin, imar planlarının oluşturulmasında şehir planlama uzmanlarına ve mimarlara bir kılavuz niteliği taşıyacağı, yeni gelişmekte olan bölgeler için imar yönetmeliklerine veri oluşturacak önemli bir kaynak olacağı düşünülmektedir.

Abstract:
Noise is a major cause of environmental pollution which nowadays affects adversely a large part of society thus many individuals. Therefore, as many people as possible must be made familiar with and the society must be made aware of it and necessary sanctions in the respective legislation must be in place as well. There are ongoing studies under the scope of action plans to control highway noise, which is the most prevalent source of noise in most of the residential areas.
To decrease the burden falling on the shell in noise control is of course possible by controlling the noise before it reaches the structure's shell. In this respect the most effective and economical solution is to provide the required road-building distance (setback distance) in the planning stages according to the building's function on the residential scale. In cases where this distance is not provided, a noise barrier (walls) is one of the factors to be utilized.
A review of the research conducted so far on the subject has showed that the studies on the subject generally focused on noise levels that should not be exceeded, and that the available studies on road - building distance, which might serve as base data for zoning plans to control noise, are scarce in literature. Therefore, the present thesis aims to "develop and recommend an approach to determine optimum distances between road and building to not exceed the acceptable noise levels". The hypothesis of the current study is that, "setback distances may be determined in future zoning plans for new settlement areas by taking into consideration the effect of noise".
An approach was developed and recommended for the above hypothesis, and the method developed in line with the acceptances was tested with the help of cross-sectional noise maps to establish the validity of the hypothesis.
The present study conducted for the above aim and hypothesis is comprised of four sections.
Section 1 gives a summary of the literature, the objective of the thesis, and explains the hypothesis and utilities of the study.
Section 2 contains a literature search about the subject. International and national sanctions for noise control in urban planning are investigated, and studies conducted on land use aiming at noise control at urban planning stage are analyzed in detail.
Section 3 explains the approach recommended to determine optimum conditions for highway noise control in reference to road- building relationship. The conditions for such approach are presented by stages, which are acceptances regarding noise area and residential area, determination of optimum distances for non-barrier and barrier conditions, a comparison of non-barrier and barrier conditions, and an overall review.
Section 4 deduces a conclusion and develops recommendations based on the findings.
As a result, the study establishes minimum distances between road and building required to not exceed acceptable noise level for various conditions of highway noise levels, land slopes and soil reflectance, and deduces conclusions on noise barrier application for and changes in such distances.  Further, outcomes attained for all different conditions were formulized to generalize them for specific conditions.
The data attained as a result of the study is believed to serve as guidance for experts and architects during creating of zoning plans in urban planning and prove to be an important source date for zoning regulations for newly developing areas.