Genetik erkısır ayçiçeği (Helianthus annuus L.) hat ve hibritlerinde doğal tozlanmanın verim ve verim öğeleri üzerine etkisi
Effect of open pollination on the yield and yield components of genetic male sterile lines and hybrids of sunflower (Helianthus annuus L.)
Yazar: BELGİN COŞGE
Danışman: PROF.DR. NİLGÜN BAYRAKTAR
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2001
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Ayçiçeği = Sunflower ; Tarla bitkileri = Field crops ; Tozlaşma = Pollination ; Verim ögeleri = Yield components

Özet:
Bu çalışma, 1997 ve 1998 yıllarında Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tana Bitirilen Bölümü deneme tarlasında, tesadüf blokları deneme desenine göre üç lekrarlamaiı olarak kurulrrnıstur. Çalışmamn amaa; genetik erkısır ayçiçeği {HelUmıhus arama i.; bat ve hibritlerinde doğal tozlanmanın verim ve verim i uzeıîne etlrisinm belirlenmesidir. 1997 yılında çalışmada; ata genetik erkısır bat Elriz-1 çeşidi ile doğal toylanmış ve alu melez (1X1,4,5.6 no'lu F i melezleri ) elde edilmiştir; 1997 yılı verilerine göre ; melezler ve Elriz-l çeşidinde ortalama bitki boyu 116.14-143.03, 167.59 cm: tabla çapı 13.85-18.47. 18.93 cm ; sap verimi 213.52-421.67, 594.02 kg/da; 1000 tohum ağırlığı 41.37- 75.91, 57.56 g ; kabuk oram %23.09-28.09. 27.09; yağ oram %48.00-53.00, 51.67 ve tohum verimi 136.26-171.32, 170.29 kg/da arasında elde edilmiştir. 1998 yılı denemesinde; üç melez (4,5,6 no'lu F, melezleri) ve üç genetik erkısır bat ile kontrol Ekiz-1 ve S0per-ZS (hibrit) çeşitleri materyal olarak kullanılmıştır i 1998 yılı verilerine göre: melezler, hatlar. Elriz-1 ve Super-25 çcşillcrinde sırasıyla ortalama bitki bovu 132.48-153.71.111.02-138.31.156.23, 131.63 cm ; tabla çapı 14.53-17.81. 14.45-15.17,17.07,16.37 art sap verimi 370.73-595.58.420.62-470.74,678.64. 561.07 kg/da; 1000 tohum ağırlığı 44.66-55.74. 49.74- 50.31, 42.46, 46.93 g; kabuk oram %29.85-32. 15, 26.96-33.31. 30.76. 26.88: yağ oram %53.00-58.00. 52.33-56.33, 52.67. 59.33 ve tohum verimi 132.24-16117, 128.12-142.26. 153.30, 137.34 kg/da arasrnda saptanmıştır. Bitki boyunda %3.62-30.88. tabla çapında % -t.22-23.S2. sap veriminde % -15.29-tl.60. 1000 tohum ağırlığında % -10.58-12.06, kabuk oranında %- 9.73-10.72. yağ oranında %-3.57-3.57 ve tohum veriminde %-6.39-26.44 arasımla melez gücü (heterosis) lcrydedilmıstir. Ayrıca bitki boyu ile tabla çapı, sap verimi ve tohum verimi; tabla çam ile sap verimi, tohum verimi, 1000 tohum ağırlığı ve yağ oram; sap verimi ile 1000 tohum ağırlığı ve tohum verimi; kabuk oram ile yağ oram arasında olumlu bir ilişki kaydedilmiştir. Melezler, hatlar ve kontrol çeşitlerin hasat olgunluğu zamam 113-119 gün arasrnda değişmiş ve ona - gecçi olarak tanımlanmışlardır. 2001, 106 sayfa ANAHTAR KELİMELER: Ayçiçeği, genetik erkısır. melez, doğal tozlanma, verim, çjceklenme- olgunlaşma tarihi, ikili ilişkiler (korelasyon)

Abstract:
This work was conducted on experiiricrualfieM of Agronc^Depart^^ University in 1997 and 1998. The trial was designed in randomized block design with three replications. The aim of this work was to determine effect of open pollination on tin yield aid vield components of genetic mate-sterile lines and hybrids of sunflower. In this work; six genetic mate-sterile lines were paUinated openly with Ekiz-1 variety and sUlrybridsfFi hybrids 1.2^,4,5,6 ) were obtained in 1997. According to the results of the first year of this work; the rnean^ne of son» characters in hybrids and Ekiz-1 variety such as plant height, head diameter, stalk yield, a thousand seed weight, husk ratio, oil ratio and seed yield wen obtained between 116.14-143.03. 167.59 cm; 13.85-18.47, 18.93 cm; 213.52- 421.67, 594.02 kg/da; 41J7-75.91, 57.56 g; 23.09-28.09, 27.09 %, 48.00-53.00, 51.67 % and 136.26- 171.32, 170.29 kgtta respectively. In this work; three hybrids (F| hybrids 4,5,6) and three genetic male-sterile lines and control Ekiz-1 and Super-25 (hybrid) varieties were used as a material in 1998. According to the results of the second year of this work ; toe mean value of some characters in hybrids, lines, Ekiz-1 and Super-25 varieties such as plant height, head diameter, stalk yield, a thorrwml seed weight, husk ratio, oil ratio and seed yield were determined between 132.48-153.71, 111.02-138.31. 156.23. 131.63 cm; 14.53-17.81, 1*45-15.17, 17.07. 16.37 am 370.73-595.58. 420.62-t70.74. 678.64, 561.07 kg/da; 44.66-35.74. 49.74-50.31. 42.46. 46.93 g; 29.85-32.15. 26.96-33.31, 30.76, 26.88 %; 53.00-58.00, 52.33-56.33, 52.67, 59.33 % and 132.24-162.17, 128.12-142.26,153.30,137.34 kg/da respectively. The hybrid vigour (Heterosis ) was obtained between 3.62-30.88 % in the plant height, - 4.22-23.52 % in the bead diameter. -15.29-41.60 % in the stalk yield. -10.58-12.06 % in the a thousand seed weight, -9.73-10.72 % in the husk ratio, -3.57-3.57 % in the oil ratio and -6.39-26.44 % in the seed yield. It was also found positive correlation seed yield, stalk yield, head diameter and plant height: oil ratio, a thousand weight, seed yield, stalk yield and head diameter, seed yield, a thousand weight and stalk yield ; oil ratio and husk ratio. Date of maturing hybrids, lines and varieties was obtained between 113- 119 days and it was determined that all of the materials had semi-late maturing. 2001, 106 pages Key Words: Sunflower, genetic male-sterile, hybrid, open pollination, yield, date of flowering-maturing, correlation.