Müşteri perspektifinden murabaha işlemlerinde vekâlet uygulaması
The practice of wakalah in murabaha transactions from the customer's perspective
Yazar: MUSTAFA ALKAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ OZAN MARAŞLI
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İslam Ekonomisi ve Finansı Ana Bilim Dalı / Uluslararası Finans ve Katılım Bankacılığı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Bankacılık = Banking

Özet:
Bu tezin amacı katılım bankacılığında yaygın olarak kullanılan murabaha işlemlerindeki vekâlet uygulamasını müşteri perspektifinden incelemektir. Vekâletin kullanımının İslami finans prensiplerine uygunluğunu değerlendirmek ve bu süreçte müşterilerin farkındalıkları ile algılarını ölçmektir. Bu bağlamda, murabaha işlemlerinde vekâletin nasıl uygulandığı, müşterilerin bu uygulamaya ilişkin bilgi seviyeleri ve İslami finans prensiplerine uygunluk konusundaki farkındalıkları incelenmiştir. Yalnızca 110'unun katılım bankasından finansman kullandığını beyan ettiği 295 kişiyle gerçekleştirilen anket sonucunda finansman kullananların murabaha işlemlerindeki vekâlet uygulaması hakkında çelişkili cevaplar verdiği, yeterli bilgiye sahip olmadıkları ve bu yüzden yaptıkları işlemlerin fıkhî açıdan sorunlu hale gelme tehlikesinin bulunabileceği sonucuna varılmıştır. Yansız bir istatistiksel tahmin elde etmek için yeterli katılımcı sayısına ulaşılamamış olmakla birlikte finansman kullananlardan vekâlet verildiğinin farkında olanların %69'unun murabaha işlemindeki süreci genel hatlarıyla bilmesine, %74'ünün vekâleti malı satıcıdan katılım bankası adına alırken kullandığını ve %78'inin vekâlet işleminin önemli olduğunu ifade etmesine rağmen yaklaşık %62'sinin satıcı ile fiyatta anlaştıktan sonra katılım bankasına finansman için başvurdukları; %72'sinin murabaha işlemine konu olan gayrimenkulü veya taşıtı bankadan değil satıcıdan satın aldığını düşündüğü, üründe bir sorun çıkması durumunda müşterilerin %68'inin satıcıyla iletişime geçilmesi gerektiğini belirttiği tespit edilmiştir. Çalışmanın bulguları, mevcut durumda müşterilerin bir kısmının aslında satıcı ile fiyatta anlaşıp akdi kurduktan sonra katılım bankalarından finansman kullanması sebebiyle işlemin fıkhî açıdan mahzurlu bir hale gelme tehlikesinin bulunduğunu, müşterilerin vekâlet konusunda eksik bilgi ve farkındalığa sahip olduklarını, katılım bankalarının müşterilerini özel olarak vekâlet genel olarak murabaha işlemi süreci hakkında çok daha iyi bir biçimde bilgilendirmesini ve işlemlerin fıkhî açıdan doğru şekilde uygulanmasını temin edecek mekanizmaları kurmasının elzem olduğunu ortaya koymaktadır.

Abstract:
The purpose of thesis is to examine agency practices in murabaha transactions, which are widely used in participation banking, from the customer perspective. It aims to assess the compliance of agency usage with Islamic finance principles and to measure the - perceptions of customers during this process. In this context, the thesis examines how agency is implemented in murabaha transactions, customers' knowledge levels regarding this practice, and their awareness of compliance with Islamic finance principles. As a result of the survey conducted with 295 people, only 110 of whom declared that they used financing from participation banks, it was concluded that the financing users gave contradictory answers about the wakalah practice in murabaha transactions, that they did not have sufficient knowledge, and that there was a danger that their transactions could become problematic in terms of fiqh. Although the number of participants was not sufficient to obtain an unbiased statistical estimation, 69% of the financing users know the process in murabaha transactions in general terms, 74% use the wakalah when buying the goods from the seller on behalf of the participation bank, and 78% state that the wakalah transaction is important, approximately 62% of them apply to the participation bank for financing after agreeing on the price with the seller; 72% of the customers thought that they purchased the real estate or vehicle subject to the murabaha transaction from the seller, not the bank; 68% of the customers stated that the seller should be contacted in case of a problem with the product; -The findings of the study reveal that in the current situation, since some of the customers actually use financing from the participation banks after agreeing on the price with the seller and establishing the contract, the transaction has become a problem in terms of fiqh, that customers have insufficient knowledge and awareness about wakalah, and that it is essential for participation banks to establish mechanisms to ensure that participation banks inform their customers much better about the wakalah process in particular and the murabaha transaction process in general, and to ensure that the transactions are implemented correctly in terms of fiqh.