Çocuk istismarı ve ihmalinin yaygınlığı ve dayanıklılıkla ilişkili faktörler
Prevalance of child abuse and neglect and resilience factors
Yazar: TÜRKAN YILMAZ IRMAK
Danışman: PROF. DR. ŞEYDA AKSEL
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Gelişim Psikolojisi Ana Bilim Dalı / Gelişim Psikolojisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Ergenlik = Puberty ; Çocuk istismarı = Child abuse

Özet:
Çocuk istismarı ve ihmalinin bireylerin gelişimi üzerinde yaygın ve önemli etkilere sahip olduğu bilinmektedir ve bu konu gelişim psikologları tarafından da incelenmektedir.  Literatürde diğer yaşam güçlüklerinde olduğu gibi çocuk istismarı ve ihmali yaşantısının ardından da yeterli gelişim gösteren bireylerin olduğu belirtilmektedir. Bu olgu, dayanıklılık (resilience) olarak tanımlanmaktadır. Bu çalışmanın amacı, fiziksel istismar yaşantısının ardından dayanıklılığa katkıda bulunan risk ve koruyucu faktörlerin incelenmesidir. Bu çalışmada, güçlük yaşantısı, fiziksel istismar deneyimi; yeterlilik, düşük ruh sağlığı belirtileri ve risk alma davranışlarının azlığı ile tanımlanmıştır. Araştırmada etkisi incelenen koruyucu ve risk faktörleri, bağlanma, benlik saygısı, denetim odağı ve arkadaş desteği, istismarla ilişkili özellikler ve yaşam olaylarının sayısıdır. Araştırmada okula devam eden 1607 ergene (12-17 yaş) ulaşılmış fiziksel istismara uğrayan 216 ve uğramayan 302 ergen örneklemi oluşturmuştur. Dayanıklılığın incelenmesi amacıyla veriler hem kişi odaklı hem de değişken odaklı yaklaşımla incelenmiştir. Sonuçlar, fiziksel istismarın ruh sağlığı üzerindeki etkisi için bağlanmanın ve benlik saygısının; risk alma davranışları üzerindeki etkisi için ise sadece bağlanmanın tam aracılık yaptığını göstermiştir. İstismarla ilişkili özelliklerden, istismarın süresi, istismarın şiddeti ve istismar eden kişi sayısının dayanıklı ve yetersiz olarak tanımlanan gruplar arasında farklılaştığı ve bu özelliklerin dayanıklılıkla olumsuz yönde ilişkili olduğu bulunmuştur. Risk alma davranışları üzerinde benlik saygısı ve denetim odağının; ruh sağlığı üzerinde ise akran desteğinin bir etkisi olmadığı saptanmıştır. Sonuçlar ekolojik/etkileşimsel model çerçevesinde tartışılmıştır.

Abstract:
Child abuse and neglect being an important study area of developmental psychology has a wide spread and important influence on individual development Literature shows that like other life stressors after child abuse and neglect some individuals develop competently. This fact was defined as resilience. The goal of this study was to investigate the protective and risk factors that influence resilience after physical abuse. In this study adversity was defined as physical abuse experience, on the other hand competence was defined as fewer mental health symptoms and risk taking behavior. On the other hand protective and risk factors which may have an influence on resilience were defined as attachment, self esteem, locus of control orientation, and peer support, characteristics of abuse and number of life stressors. Data was collected from 1607 students between the ages of 12-17 but the analysis was conducted on 216 abused and 302 non abused students. In order to investigate resilience data was analyzed through person focused and variable focused methods. Results showed that attachment and self esteem mediate relationship between physical abuse and mental health symptoms.  Attachment mediated the relationship between physical abuse and risk taking behavior. Resilient and non competent groups were differentiated by the characteristics of abuse such as chronicity of abuse, amount of force and number of abusing people. There was negative correlation between these characteristics and resilience. Self esteem and locus of control orientation were not associated with risk taking behaviors. Results were discussed in the frame of ecological/transactional model.