Türkiye'de çevrimiçi izleyicilik: İsteğe bağlı video (VOD) hizmeti ve izleyicisi
Online spectatorship in Turkey: Video on demand services and their audience
Yazar: ŞÜKRİYE EZGİ MERT
Danışman: PROF. DR. ÖZGÜR BAYRAM YAREN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Radyo-Televizyon = Radio and Television
Dizin: Netflix = Netflix ; Talebe bağlı video = Video-on-demand ; Televizyon izleyicileri = Television audiences ; Video izleyicileri = Video trackers ; Çevrimiçi = Online ; İdeal tip = Ideal type ; İnternet protokulü televizyonu = Internet protocol television ; İsteğe bağlı video servisleri = Video on demand services ; İzleyiciler = Audiences

Özet:
Türkiye'de, değişmekte olan medya ortamında, içinde bulunduğu karmaşık koşullarda izleyicinin konumu da tartışmalı duruma gelmektedir. Bu çalışmada, anlatının genişlediği ve boyut kazandığı yeni medya ortamında farklı izleyicilik biçimlerini değerlendirmeye yardımcı olabilecek bir sofistike (karmaşık) izleyici tipi, bir ideal tip oluşturulmuştur. Bu ideal tip, yeni medya ortamında beceri, kavrayış açısından uyum sağlarken, aynı zamanda endüstriye mesafelenebilen hipotetik bir tiptir. İdeal tipin diğer önemli özellikleri, üretime, konsensüs oluşturmaya ve katılıma yatkınlığıdır. Bu çalışmada, yeni medya ortamının getirdiği değişiklikler göz önünde bulundurularak, Türkiye'de ampirik izleyicinin bu hipotetik tipe göreli olarak betimlenebilmesi için, güncel izleyici pratiğini kapsayan 92 soruluk bir çevrimiçi tarama uygulanmıştır. İzleyiciliğin incelenmesinde çeşitli türde eylemlerin (dahil olma, paylaşım, üretim, katılım gibi) yaygınlığının hiyerarşik yapıda olduğu gözlemlenmiş ve izleyici tipinin değerlendirilmesinde "endüstriye mesafelenme" kategorisi oluşturulmuştur. Likert ölçeğin kullanıldığı soru grubu açısından Türkiye çapında incelenen geniş örneklem içinde %3'ün sofistike tipe yakın olduğu görülmüştür. Tarama sonuçlarına uygulanan kümeleme analizi sonucunda 748 kişilik örneklemin %29,68'sinin kısmen ve kendi içinde çeşitli düzeylerde sofistike (karmaşık) izleyici tipine yakınlaştığı görülmüştür. İkinci veri alanı olarak, küresel çapta ve ödeme karşılığı hizmet sunan bir istek üzerine video yayıncısı Netflix'e ait uygulama arayüzü adım adım incelemeye tabi tutulmuş; alternatif bir istek üzerine video yayıncısı olan Mubi ve yerel bir örnek olan BluTv ile karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. İlişkilenme bağlamının bir koşulu olarak "anlatı genişlemesi", izleyici ve ilişkilendiği alanların incelenmesinde metodolojik olarak işlevselleştirilmiştir.

Abstract:
The position of audience who is in more complex conditions of changing media landscape in Turkey is becoming more controversial. In this study, as a sophisticated (complex) audience type, an ideal type which can help to evaluate different types of audiences in the new media environment, is created, where filmic narrative expands and gains dimension. This ideal type is a hypothetical type who adapts itself in terms of skills and understanding style in the new media environment, while also having consciousness to distance itself from the industry's manipulative strategies. The other features of this ideal type are tendency to build consensus, participation and producing content. An online survey (92 questions) is conducted in order to describe the empirical audience in Turkey as relative to this hypothetical type. It is found that the actions such as sharing, producing, participating have a hierarchical structure among themselves. In the study, a category of "audience's distantness to the industry" is created for the evaluation of audience types. In terms of the clustering analysis applied to all responses 29.68% of the sample, and in terms of the Likert scale questions 3% of the sample are close to the sophisticated audience type. As a second data field, Netflix, Mubi and BluTv's application interfaces are examined by using walkthrough method. As a condition of the current engagement context, "narrative expansion" is functionalized as a tool of method to study online audience and audience engagement areas which built by various mediums.