Diyalojik öğretimin Türkçe derslerinde kullanımı ve okuma anlamaya etkisi
Implementation of dialogic teaching in Turkish lessons and its effect on reading comprehension
Yazar: DUYGU YÜCEER
Danışman: PROF. DR. ÖMER ÖZKAN ; DOÇ. DR. TANJU DEVECİ
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Diyalojik öğretim = Dialogic teaching ; Okuma = Reading ; Okuma-anlama = Reading-comprehension ; Türkçe dersi = Turkish lesson ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching

Özet:
Bu araştırma iki amaç çerçevesine şekillendirilmiştir. Bu amaçlardan ilki diyalojik öğretimin Türkçe dersi okuma anlama alanında kullanımını ayrıntılı bir şekilde betimlemek ve ikincisi diyalojik öğretim uygulamalarının okuma anlama başarısına etkisini belirlemektir. Araştırmada karma yöntem desenlerinden iç içe desen kullanılmıştır. Diyalojik öğretimin Türkçe dersi okuma anlama alanındaki uygulama sürecini betimlemek için nitel araştırma türlerinden temel nitel araştırma işe koşulmuştur. Araştırma süreci gönüllü bir öğretmen ve onun yedinci sınıf düzeyindeki öğrencilerinin çalışma grubu olarak belirlenmesiyle başlamıştır. Ardından öğretmene ve sınıfa verilen eğitimle Türkçe dersi okuma anlama alanında aşamalı olarak diyalojik öğretime geçilmiştir. Yöntemin uygulandığı süreç boyunca öğretmene rehberlik edilmiştir. Uygulama süreci betimlenirken çoklu veri kaynaklarından yararlanılmıştır. Bu bağlamda uygulamalar sırasında öğretmenden her ders için yansıtıcı bir günlük yazması istenmiştir. Araştırma sürecinde görüşme, temel veri toplama tekniği olarak kullanılmıştır. Görüşme verileri araştırmanın hazırlık, uygulama ve değerlendirme aşamasında öğretmen ve öğrencilerden yarı yapılandırılmış görüşmeler aracılığıyla toplanmıştır. Öğrencilerle görüşme araştırmanın hazırlık aşamasında gerçekleştirilen ön görüşmelerle başlamış, uygulama aşamasında süreç değerlendirme görüşmesiyle devam etmiş ve değerlendirme aşamasında son görüşme ile tamamlanmıştır. Ön ve son görüşme uygulama sınıfı üyelerinin tamamıyla gerçekleştirilirken süreç değerlendirme görüşmelerinde sadece odak öğrencilere yer verilmiştir. Odak öğrenciler derse katılım düzeyine göre belirlenmiş ve her katılım derecesinden öğrenciyle görüşme yapılmıştır. Araştırmacı uygulama süreci boyunca gözlemci olarak derslere katılmıştır. Uygulamanın sınıf içi etkileşim ve anlamın yapılandırılması sürecine yansıması derslerin video kayıtlarından takip edilmiştir. On üç hafta süren uygulamalar boyunca yürütülen tartışmaların diyalojik öğretime uygunluğunun belirlenmesi için Tartışma Değerlendirme Aracı (Argumentation Rating Tool) kullanılmıştır. Reznitskaya, Wilkinson ve Oyler  (2016) tarafından geliştirilen aracın Türkçeye uyarlanması araştırmacı tarafından yapılmıştır. Ayrıca analiz aşamasına araştırmacı gözlemleri ve günlükleri de dâhil edilmiştir. Böylece uygulama süreci hem öğretmen hem öğrenci hem de araştırmacı gözüyle derinlemesine betimlenmeye çalışılmıştır. Araştırmanın "diyalojik öğretim uygulamalarının okuma anlama başarısına etkisini ortaya koyma" amacı için nicel bir yaklaşım benimsenmiştir. Bu aşamada yarı deneysel desenlerden eşitlenmemiş kontrol gruplu model kullanılmıştır. Nicel veriler araştırmacı tarafından geliştirilen okuma anlama becerisi başarı testlerinin ön test ve son test olarak kullanılması aracılığıyla elde edilmiştir. Testlerde açık uçlu sorular kullanılmıştır. Açık uçlu sorular hazırlanırken Barrett taksonomisinden faydalanılmıştır. Araştırmada nitel verilerin çözümlenmesi ve yorumlanmasında betimsel analizden yararlanılmıştır. Elde edilen veriler analiz edildiğinde ulaşılan sonuçlar üç başlıkta toplanmıştır. Bunlar "Diyalojik Öğretimin İlkeleri Bakımından Uygulama Süreci", "Uygulama Öğretmeninin Süreçte Karşılaştığı Problemler" ve "Diyalojik Öğretimin Derslere Etkisi"dir. Diyalojik öğretimin ilkeleri bakımından uygulama sürecine dair sonuçlar yaklaşımın beş temel ilkesi olan "ortaklaşalık, karşılıklılık, destekleyicilik, amaçlılık ve birikimlilik" başlıkları altında ele alınmıştır.  Diyalojik öğretim uygulamasında öğretmenin karşılaştığı problemler "zaman planı, diyalojik öğretimin her öğretmene uygun olmayışı, metnin soyut oluşu, sınıf mevcudu, sınıf yönetimi ve yöntemin aşırı teorik olması" başlıkları altında incelenmiştir. Diyalojik öğretimin derslere etkisi ise yaklaşımın Türkçe derslerine ve diğer derslere etkisi olmak üzere iki başlıkta ele alınmıştır. Araştırmadan ön test ve son testle toplanan nicel veriler SPSS 20 (Statistic Package For Social Science) paket programı ile analiz edilmiştir. Bu verilerin normal dağılım gösterip göstermediği Kolmogorov-Smirnov testi ile belirlenmiştir. Deney ve kontrol grubunun ön test puan ortalamalarının istatistiksel olarak anlamlı bir şekilde farklılaşıp farklılaşmadığı "Tek Yönlü Varyans Analizi" ile test edilmiştir. Araştırma kapsamında toplanan nicel verilerle yapılan bütün analizlerde anlamlılık düzeyi .05 kabul edilmiştir.  Analiz sonuçlarına göre uygulama ve kontrol grubunun uygulama öncesi ve sonrası ön test ve son test okuma anlama düzeyi toplam puanları arasında anlamlı bir fark yokken, katılımcıların okuma anlama düzeyleri ile ilgili olarak ön test ve son test ortalama okuma anlama düzeyi puanları arasında anlamlı bir fark vardır.

Anahtar Kelimeler: Okuma, Okuma Anlama, Diyalojik Öğretim

Abstract:
This research was conducted in the framework of two aims. The first one is to describe in detail the implementation of dialogic teaching in the field of reading comprehension of Turkish lessons. The second one is to determine the effect of dialogic teaching implementation on reading comprehension achievement. In the current research, nested design that is one of mixed method was used. A basic qualitative research study was carried out to serve the purpose of describing the process of implementation of dialogic teaching in the field of reading comprehension of Turkish lessons. The research process began when a volunteer teacher and his seventh-grade students were identified as working groups. After that, with the education given to the teacher and the class, dialogic teaching was gradually started in the field of reading comprehension of Turkish lessons. During the process, the teacher was guided while applying the method in Turkish lessons. While describing the process, multiple resources are employed as follows: During the implementation, the teacher was asked to write a reflective diary for each lesson. Interview was conducted as the basic data collection technique in the research process. Interview data were collected through semi-structured interviews from teachers and students during the preparation, implementation, and evaluation of the research. The interview with the students started with the preliminary interviews held during the preparatory phase of the research, continued with the process evaluation interviews during the implementation phase, and completed with the last interviews during the evaluation phase. While the pre and final interviews were conducted with all participants, only focus group students were included in the process evaluation interviews. Focus group students were determined according to the level of participation and interviews were conducted with students from each level of participation. The researcher attended the courses as an observer during the application process. The reflection of the application to the process of interaction and construction of meaning in the classroom was followed from the video recordings of the lessons. Argumentation Rating Tool (ART) was used to determine the appropriateness of the discussions conducted during the thirteen weeks of practice to dialogic teaching. The ART, which was developed by Reznitskaya, Wilkinson, and Oyler (2016), was adapted to Turkish by the researcher. Researcher observations and diaries were also included in the analysis phase. Thus, the application process was described in depth from the perspective of both teacher, student, and researcher. A quantitative approach was adopted to reveal the effect of dialogic teaching implementation on reading-comprehension achievement. In this stage, an unequalized control group model was used. The quantitative data were obtained through the application of reading-comprehension achievement tests developed by the researcher as pre-test and post-test. Open-ended questions were used in these achievement tests. Barrett taxonomy was used to prepare open-ended questions. Descriptive analysis was used in the analysis and interpretation of qualitative data. When the obtained qualitative data were analyzed, the results were gathered under three parts: (a) Implementation Process in Terms of the Principles of Dialogic Teaching, (b) Problems Encountered by the Application Teacher in the Process, and (c) Effect of Dialogic Teaching on the Lessons. The results of the implementation process in terms of the principles of dialogic teaching are discussed under the five main principles of the approach: collective, reciprocal, supportive, purposeful, and cumulative. The problems faced by the teacher in the dialogic teaching application were examined under the headings of the plan, the incompatibility of the dialogic teaching with each teacher, the intangibility of the text, the crowdedness of the class, the classroom management, and the excessive theoretical methodology. The effect of dialogic teaching on the lessons is discussed under two headings: the effect of the approach on Turkish lessons and the effect on other lessons. The pre-test and post-test quantitative data were analyzed by SPSS 20 (Statistical Package for Social Science). The normal distribution of these data was determined by Kolmogorov-Smirnov test. One Way Analysis of Variance test was used to determine whether the pretest scores of the experimental and control groups differed statistically significantly. The significance level was accepted as .05 for all quantitative analyses within the scope of the current research. According to the results of the analysis, there was no statistically significant difference between the pre-test and post-test reading comprehension levels of the treatment and control groups. However there was a statistically significant difference between the pre-test and post-test mean of reading comprehension scores of the participants.

Keywords: Reading, Reading Comprehension, Dialogic Teaching