Kaleiçi'nin (Antalya) kuruluşundan 16. yüzyıla kadar mekânsal değişimi
Spatial change of Kaleiçi (Antalya) from it's establishment to the 16th century
Yazar: ÖZGEN KURT
Danışman: PROF. DR. M. BAHA TANMAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Antalya-Kaleiçi = Antalya-Kaleiçi ; Değişim = Change ; Mekansal değişim = Spatial change

Özet:
Sırasıyla Hellenistik, Roma, Bizans, Selçuklu, Beylikler ve Osmanlı gibi bu topraklarda hüküm sürmüş önemli uygarlıklara ev sahipliği yapan Antalya, yaşadığı tarihin izlerini günümüze kadar taşımayı başarmıştır. Kuruluşundan başlayarak kapalı kent modeliyle gelişen Antalya'yı var eden öncelikli unsur liman olmuştur. MÖ 2. yüzyılda II. Attalos tarafından kurulmasından Selçuklu Dönemi'nin sonlandığı 13. yüzyıla kadar kentin karakteristiği bu liman üzerinden belirlenmiştir. Bu nedenle kentin ilk olarak limanı kuşatacak şekilde, kuzey tarafta kurulmuş olduğunu söyleyebiliriz. Hellenistik Dönem'le birlikte kent güney ve doğu alana genişlemiş ve dolayısıyla savunma hattını da bu mekânsal değişime uygun biçimlendirmiştir. Ancak kentin bu yeni bölgesinin esaslı imarı 2. yüzyılda, Roma İmparatorluk Dönemi'nde gerçekleşmiştir. Romalılaşmanın kentteki göreli ilk etkisi anıtsal yapıların yeniden tanımlanmasıyla kentin grid sisteme dayalı bir plan dahilinde ele alınması olmuştur. Yunan ve Roma dönemleri mirası üzerine kurulmuş ve bu dönemlerden kalan altyapı sistemlerinin kullanılmasına bağlı olarak gelişen kentin Bizans Dönemi'nde anıtsal yapı inşaasından çok savunmaya olan aşırı ihtiyaçtan dolayı sur yapımına öncelik verilmiştir. Kentin özgün kimliğini belirleyen bugüne ulaşan yapılar değerlendirildiğinde Antalya'yı bir Selçuklu kenti olarak tanımlamak gerekir. Selçuklu Dönemi ile beraber, Antalya'nın fiziki formunda herhangi bir önemli değişiklik gerçekleşmemiş, bu yeni kültüre ait binalar geçmişin anıtsal yapılarının üzerine inşa edilmiştir. Bazı araştırmacıların belirttiğinden farklı olarak kentteki azınlıkların tecrit edilmiş olduklarına dair herhangi bir tarihi veri bulunmamaktadır. Beylikler ve hemen sonrasında başlayan Osmanlı egemenliğinin erken dönemlerinde kentte önemli değişiklikler yaşanmamıştır. Antalya bu dönemden başlayarak yine Kaleiçi merkezli fakat sur dışına doğru kademeli bir yayılma göstererek genişlemeye ve yeni merkezler oluşturmaya başlamıştır.

Abstract:
Hosting important civilizations that reigned on these lands like Hellenistic, Roman, Byzantine, Seljuk, Principalities (Beyliks), Antalya succeeded in bringing traces of the history it had up till today. The prior element that created Antalya that has developed according to closed city model as of its establishment is harbour. Starting with 2 BC, its establishment by II. Attalos, to 13 AC when Seljuk Empire Period ended, the characteristic of Antalya was determined on the basis of this harbour. So, we can say that the city was established on the northern side the way that besieging the harbour firstly. Together with the Hellenistic Period, the city has expanded on southern and eastern sides, and thus has structured its defense line in accordance with this spatial change. However, the real public improvements of this new region of the city took place at 2 BC during Roman Empire Period. Relatively the first affect of being Roman in the city was redefining monumental structures and dealing with the city in the context of a plan based on grid system. Being established on the heritage of Greek and Roman periods and developing subject to the usage of the substructure systems remained from those periods, the city gave priority to structuring city wall because defense was excessively needed rather than monumental structures in the Byzantine Period. When the stuctures that determined the genuine identity of the city were evaluated, Antalya should be defined as a Seljuk city. Together with the Seljuk Period, Antalya?s physical location didn?t change in an important way and the buildings belonging to this new culture was constructed on past monumental structures. Differently from some researchers, there is no historical data regarding the minority groups were isolated. In the period of Beyliks and the early period of Ottoman hegemony, there was no important change in the city. Starting from this period, Antalya started to expand towards outside of the city walls cascadely and establish new centers by keeping Kaleiçi as basis.