Kültürel odaklı peyzaj biyografisinin oluşturulması: Üsküdar Kıyı Bandı örneği
Cultural oriented landscape biography: Üsküdar Coastal Bandi sample
Yazar: SELMA GÜNER
Danışman: DOÇ. DR. PINAR GÜLTEKİN
Düzce Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture ; Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture
Dizin: Anıtlar = Monuments ; Anıtsal ağaçlar = Monumental trees ; Anıtsal taşlar = Monumental stones ; Anıtsal yapılar = Monumental buildings ; Ağaçlar = Trees

Özet:
Bu çalışmada, İstanbul ili Üsküdar ilçesi içerisinde kıyı bandında yer alan tüm kültür varlıklarının envanteri oluşturulmuştur. Her bir kültür varlığının geçmişten günümüze çevreleri ile birlikte varoluş süreçleri değerlendirilmiş, kültürel varlıklara ilişkin kent halkının farkındalıkları saptanmış, kültürel varlıkların geçmiş fotoğraflarına ulaşılarak geçmişten günümüze kıyaslama olanağı sağlanmıştır. Çalışma alanı sınırları olarak Üsküdar Meydanı ile Selimiye Kışlası arasında kalan hatta kıyı çizgisinden 1,5 km gerisine kadar olan alan seçilmiştir. Bu hat içerisinde; Üsküdar Meydanı, Kızkulesi, Sultan III. Ahmet Çeşmesi, Mihrimah Sultan camii, Selimiye Kışlası, Büyük Selimiye Cami, Ayazma Camii, Ayazma çeşmesi, Eski vapur iskelesi, Harem otogarı, Şemsi Paşa İlçe Halk Kütüphanesi, Balaban Tekkesi vb. pek çok önemli kültürel öge yer almaktadır. Çalışmada yöntem olarak Üsküdar Belediyesinden 1/5000 ve 1/1000 ölçekli Nazım İmar planı temin edilmiş, mevcut tarihi ve kültürel varlıkların yerleri belirlenerek Arc. Map. 10.1 programı kullanılarak envanter haritası oluşturulmuştur. Envanter oluşturulmasının ardından her bir alana ilişkin yapım yılından ve hikâyesinden başlanarak günümüze kadar gelen süreç içerisinde yaşanan mekânsal değişimler ve dönüşümler kullanım amaçları ile birlikte ortaya konulmuştur. Her bir kültürel varlık için yapılan bu araştırma çalışma alanının tümü içinde yollar, yeşil alan dağılımları, sivil mimari örnekleri, günümüzdeki durumun şekillenmesinde önemli rol oynayan depremler, yangınlar, savaşlar, işgaller, yasa ve yönetmelikler vb. doğal, kültürel ve sosyal etkenler ile bir arada değerlendirilerek yorumlanmıştır. Çalışma alanına ait genel peyzaj biyografisi ve alanda yer alan her bir tarihi kültürel varlığa ilişkin biyografiler ortaya konulurken 1870-2018 yılları arasında belirtilen alanlara ilişkin fotoğraflar, tasvirler, el çizimlerinden büyük ölçüde yararlanılmıştır. Çalışma alanında yaşayan kent halkına, kentsel kültürel miras farkındalıklarını ölçmek amacı ile anket uygulanmış ayrıca, her bir kentsel-kültürel miras öğesi için çalışma kapsamında geliştirilen gözlem formu ile değerlendirme yapılmıştır. Sonuç olarak çalışma alanının kentsel kültürel mirası için, ilgili yasa ve yönetmelikler çerçevesinde ve paydaş görüşleri doğrultusunda peyzaj biyografilerinden yararlanılarak koruma-kullanma, yeniden işlevlendirme stratejileri geliştirilmiştir.

Abstract:
In this study, inventory of all cultural assets in the coastal band in the Üsküdar district of İstanbul is produced. The existence processes of each cultural entity from past to present have been evaluated, awareness of cultural assets have been determined and urban cultural past photographs of the urban people have been reached and compared. The area between the Üsküdar Square and Selimiye Barracks was chosen as the boundaries of the study area and 1 km far from the coastline. Within the boundaries of the study, Üsküdar Square, Kızkulesi, Sultan 3. Ahmet Fountain, Mihrimah Sultan Mosque, Selimiye Barracks, Büyük Selimiye Mosque, Ayazma Mosque, Ayazma Fountain, Old Ferry Port, Harem Bus Station, Şemsi Paşa District Public Library, Balaban Tekkesi etc. are located in many important buildings. With the method of study, City plan was provided from Üsküdar Municipality and inventories were determined by using Arc. Map. 10.1 program by determining the places of existing historical and cultural assets. After the creation of the inventory, spatial changes in the process starting from the construction year and the story of each area, starting from the present day, have been put forward together with the external changes and usage purposes. With this research for each cultural entity within the study area; roads, green area distributions, civil architecture examples, earthquakes, fires, wars, occupations, laws and regulations, etc., which play an important role in shaping the present situation, have been interpreted together with natural, cultural and social factors. While the biography of the general landscape of the study area and the biographies of each historical cultural entity in the field were revealed, the photographs, depictions and hand drawings between the years 1870-2018 were utilized largely.