Kocaeli Üniversitesi Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim Dalı Obstetri Servisinde yatan annelerin yenidoğan taramaları hakkında bilgi düzeyleri ve davranış tutumları
Information level and behavioral attitudes of mothers in the obstetrics service of the department of Obstetrics and Gynecology of Kocaeli University Hospital regarding newborn screenings
Yazar: SEMİHA BÜŞRA GÖNÜLAL
Danışman: PROF. DR. TUNCAY MÜGE ALVUR
Kocaeli Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç: Yenidoğan tarama programları; toplumda yaygın olan, erken dönemde belirti göstermeyen, tedavi edilebilir ve tedavi edilmediği takdirde kalıcı sekellere neden olabilen hastalıkların erken tespit edilmesini ve böylece mortalite ve morbiditeyi önlemeyi sağlayan önemli bir halk sağlığı programıdır. Bu çalışma, annelerin yenidoğan tarama programları hakkındaki bilgi düzeylerini ve davranış tutumlarını incelemeyi amaçlamaktadır. Ayrıca, bu konudaki bilgi eksikliklerinin belirlenmesi hedeflenmektedir. Verilen eğitim sonrasında bilgi düzeylerinde ve davranış tutumlarında ne tür değişikliklerin gözlendiğini belirlemek amacıyla yapılan araştırma, aynı zamanda verilen eğitimin annelerin endişe düzeylerini azaltıp azaltmadığını da değerlendirmektedir.

Yöntem: Araştırma, 15 Ocak – 15 Mart 2024 tarihleri arasında Kocaeli Üniversitesi Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum AD Obstetri Servisinde yatan 115 anne üzerinde kesitsel-tanımlayıcı tipte bir anket çalışması olarak gerçekleştirilmiştir. Veriler, araştırmacılar tarafından yüz yüze uygulanan bir anket ile toplanmıştır. Ankette, sosyodemografik bilgilerin yanı sıra, annelerin gebelikleri ile ilgili veriler ve yenidoğan tarama programları ile taranan hastalıkları bilme durumları ile ilgili 7 soru, yenidoğan tarama testlerine ilişkin annelerin görüşleri hakkında 10 soru bulunmaktadır. Ayrıca, katılımcılara T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan Yenidoğan Metabolik ve Endokrin Hastalık Tarama Programı rehberine dayalı eğitim verilmiştir. Eğitim sonrasında katılımcılara 13 maddelik "Yenidoğan taramaları hakkında anne bilgi ve tutumları ölçeği" uygulanmıştır. Çalışmanın istatistiksel analizleri IBM SPSS 20.0 (IBM Corp., Armonk, NY, USA) paket programı ile yapılmıştır.

Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 29,77 (±5,42 SS) olarak belirlenmiştir. Yenidoğan tarama programı kapsamında taranan hastalıkların bilinirlik oranlarına göre, katılımcıların çoğunluğunun kalça çıkıklığı (%84,3), işitme problemleri (%86,9) ve göz problemleri (%82,6) gibi hastalıkları bildiği görülmüştür. Ancak, fenilketonüri (%6), konjenital hipotiroidi (%9,5), biotinidaz eksikliği (%3,4) ve kistik fibrozis (%6,9) gibi hastalıkların bilinirlik oranları oldukça düşüktür. Tüm katılımcıların 9 puanlık testten aldıkları yenidoğan tarama testlerine ilişkin bilgi puanı ortalaması 6,43 (±1,97 SS) olarak belirlenmiştir. Yaş ve eğitim düzeyi arttıkça bilgi puanında artış saptanmıştır. Yenidoğan taramaları hakkında anne bilgi ve tutumları ölçeği toplam puan ortalaması 16,98 (±5,83 SS) olarak bulunmuştur; Ölçek toplam puanı ile alt boyutlardan bilgi durumu puan ortalamalarının, benzer çalışmalardan daha düşük olduğu saptanmıştır. Verilen eğitimin annelerin bilgi düzeyini artırmada etkili olduğu belirlenmiştir. 

Sonuç: Çalışmada, katılımcıların çoğunluğunun yenidoğan tarama testlerinin önemli olduğuna ve tarama testlerinin yapılma kararının ebeveynlere bırakılmaması gerektiğine inandığı belirlenmiştir. Bu, toplumun yenidoğan tarama programlarına yüksek düzeyde bilinçli olduğunu göstermektedir. Ancak, bazı katılımcıların olumsuz görüşlere sahip olması, yenidoğan tarama programlarına ilişkin çekincelerin ve endişelerin olduğunu göstermektedir. Annelerin yenidoğan tarama programları hakkındaki bilgi düzeylerinin artırılması ve bu konudaki endişelerinin giderilmesi için daha fazla eğitim ve farkındalık çalışmalarının yapılması gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler: Yenidoğan tarama testi, anne bilgisi, anne tutumu, eğitim

Abstract:
Objective: Newborn screening programs are an essential public health program that aims to detect early-onset, treatable diseases that are prevalent in the community, do not show symptoms in the early period, and can cause permanent sequelae if not treated. This study aims to investigate the level of knowledge and behavioral attitudes of mothers regarding newborn screening programs. In addition, it is aimed to determine the information deficiencies in this regard. The study, which was conducted to determine what kind of changes are observed in the level of knowledge and behavioral attitudes after the training given, also evaluates whether the training given reduces the anxiety level of mothers.

Methods: The study was conducted as a cross-sectional descriptive survey on 115 mothers who were hospitalized in the Obstetrics Department of Kocaeli University Hospital Gynecology and Obstetrics AD between January 15 - March 15, 2024. Data were collected using a face-to-face questionnaire applied by the researchers. In addition to sociodemographic information, the questionnaire included 7 questions about the mothers' pregnancies and their knowledge of diseases screened with newborn screening programs, and 10 questions about the mothers' opinions on newborn screening tests. In addition, the participants were given training based on the Newborn Metabolic and Endocrine Disease Screening Program Guide prepared by the Ministry of Health, Public Health General Directorate of the Republic of Turkey. After the training, the 13-item "Newborn Screening Knowledge and Attitude Scale for Mothers" was applied to the participants. The statistical analyzes of the study were carried out using the IBM SPSS 20.0 (IBM Corp., Armonk, NY, USA) package program.

Results: The average age of the participants was determined as 29.77 (±5.42 SD). In terms of the awareness rates of the diseases screened within the scope of the newborn screening program, it was observed that the majority of the participants were aware of diseases such as hip dysplasia (%84.3), hearing problems (%86.9) and eye problems (%82.6). However, the awareness rates of diseases such as phenylketonuria (%6), congenital hypothyroidism (%9.5), biotinidase deficiency (%3.4) and cystic fibrosis (%6.9) were quite low. The average score of the newborn screening tests related to the 9-point test taken by all participants was determined as 6.43 (±1.97 SD). An increase in the score was observed with increasing age and education level. The total score average of the Newborn Screening Knowledge and Attitude Scale for Mothers was found to be 16.98 (±5.83 SD); It was determined that the total score and information status score averages of the sub-dimensions were lower than similar studies. However, it was determined that the training given was effective in increasing the level of knowledge of the mothers.

Conclusion: The study found that the majority of the participants believed that newborn screening tests are important and that the decision to perform screening tests should not be left to the parents. This shows that the society is highly aware of newborn screening programs. However, the fact that some participants have negative opinions indicates that there are concerns and worries about newborn screening programs. More education and awareness campaigns are needed to increase the level of knowledge of mothers about newborn screening programs and to address their concerns in this regard.

Key Words: Newborn screening test, maternal knowledge, maternal attitude, education