Dostoyevski düşüncesinde insanın özgürlüğü problemi /
Yazar: MURAT COŞKUN
Danışman: PROF. DR. ŞERİF AKTAŞ
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2005
Konu: Felsefe = Philosophy

Özet:
XIX. yüzyılın önemli düşünürlerinden biri olan Dostoyevski, insanın varoluş sorununu işlerken, insanı zincirlere vurarak, onun tinselliğini yok ettiği gerekçesiyle, gelişme ve ilerlemeye dayalı aydınlanma düşüncesiyle hesaplaşır ve geleceğin üstün karakterli, yeni bir insan tipinin sağlam bir bildirisini yapar. Bu nedenle, bu yeni düzende, kişi önce bir varoluşçu çelişkiler yumağında, bir tutku ve karmaşa dünyası içerisinde bulur kendini. İnsan böyle bir durumda, kişiliğini, ruhunu öldüren her şeye isyan eder; toplumsal düzenden, Apolloncu ilkelerden kopar, kurallara boyun eğmez olur. Peki ne yapmalı, insanı yeniden nasıl diriltmeli diye sorar Dostoyevski? Sonra bu soruyu, insanı yeniden özgürleştirmen, ona Rönesans'la beraber yitirdiği özgürlüğü yeniden vermeli, diye yanıtlar. Dolayısıyla onun amacı, inşam yasalardan, kozmik düzenden, her şeyden kurtarmak, özgürleştirmek, yazgısını takip ederek, bu yazgının onu ister istemez götüreceği yeri açığa çıkarmaktır. Zira insan ancak özgürlük yolunda, yapıp eden bir makine değil de, duygulan, tutkuları olan, yaşayan, hisseden, istençli bir varlık olduğunu kavrar. Dolayısıyla Dostoyevski, incelemesini Diyonizos sanatı yöntemlerine göre yürütmüştür. Ancak Dostoyevski' de, Diyonizosçu kendinden geçişler Eski yunanda, coşku dolu puta tapanlarda olduğu gibi bir felaketle, aşırılıklar içinde, insanın yıkımıyla sonuçlanmaz. Hiçbir tutkusal, ya da coşkusal kendinden geçiş, Dostoyevski'yi, insanı yadsıyacağı bir duruma getirmemiştir. Bu Diyonizosçu coşkunun ortasında, insan kişiliği tüm gücüyle kendini belli eder; tüm dinamizmi ve çelişkileriyle birlikte insan sonuna dek kendi olarak, "yok edilemeyen insan" olarak kalır.Bunun temelinde ise, felsefesinin dayandığı diyalektik ve sezgisel metodu, Dostoyevski'nin başarılı bir biçimde uygulamış olmasını yattığım söyleyebiliriz. Bu bağlamda, mevcut çalışmada, Dostoyevski'de insan ve insanın özgürlüğü probleminin felsefı-tarihsel kaynağı, bu problemi işleyişinde Dostoyevski'nin nasıl bir yol izlediği, bu yolda yönteminin nasıl işlediği, felsefi bir bakış açısıyla ele alınıp tartışılmaya çalışılmıştır. Dostoyevski, insanın özgürlüğü probleminin çözümünü ortaya koyarken nasıl bir yol izlemiştir? İnsan ruhunun deneyimlerine bağlı olan insanın özgürlük yazgısının gelişimini, sonuçta, Tanrı-İnsan Hazret'i İsa'ya yükleyerek çözümlemektedir. Bu yolda insan, önce Apolloncu öğelere isyan eder, ardından Diyonizosçu öğelerin doyumsuz coşkunluğunda bulur kendini. Sonunda da, İsa imgesine ve bu imgeyle temellenen Hıristiyanlığa ve onun bu Apolloncu- Diyonizosçu ilkelerin bir sentezi olarak algılayabileceğimiz toplum düzenine ulaşarak dinin sonsuz kuşatıcılığı çerçevesinde tinsel varlığım ve bunun dayanağı olan serbest seçim ve inanç özgürlüğünü onaylar. II

Abstract:
Dostoyevsky, one of the most important philosophers of the 19 Century, while dealing with the problem that "existence of the human-beings", he claimed that the notion of enlightenment, finding its sources from development and progress, effaces spirituality; and thus he struggles against enlightenment. At the meantime, he makes a sound description of the new human being of the future who has a superior character. Because of that reason, according to Dostoyevsky, in that new order the human beings find themselves in a contradictory situation; in a world of passion and confusion. Under such a condition the human beings riots against everything killing their souls; they leave the social order and Apollonius elements, and start not to obey the rules. Dostoyevsky asks; then what shall be done in order to bring the human nation? He answers the question by saying that the human nation shall be given back the freedom that they lost after the renaissance. The purpose of Dostoyevsky was to free the human nation from the laws, the cosmic rules, from everything; and to give them freedom by making them follow their destiny in order to find out the place where this destiny will lead them to. This is because the reason that the only route that the human beings can understand that they are not machines but willful creatures who have sensation and passions and who are living and feeling is the route to freedom. Depending to these facts, Dostoevsky carried out his research according t the methods of the art of Dionysus. However, in none of the works of Dostoyevsky, the Dionysusian entrances do come to an end with disasters or extremes that causes the human beings to be demolished, as it used to be for the ebullient idolaters. No passionate r exciting entrance brings Dostoyevsky to a point that he would deny the human beings. In the middle of that Dionysusian ebullience the personality of the human beings expresses itself with all its power; and the human beings, with all their dynamism and discrepancies; stay as themselves till to the end as the indestructible human being. IllWe can assert that, at the basis of that there lies the Dostoevsky's successfully applying the dialectic and intuitional method which his philosophy was based on. Within that context, in that study we tried to discuss the philosophical - historical sources of the problem of "freedom of the human kinds", the method that Dostoevsky followed in dealing with that problem, and how does this method work with a philosophical point of view. What kind of a method did Dostoevsky used while he was putting forward his solution to the problem of "freedom of human being"? At the end Dostoevsky analyzes the development of the destiny of freedom of the human beings by loading this on to the shoulders of Jesus Christ, The Half God. On that path, the human beings first revolts against the Apollonius principles and then find themselves in the ebullience of the Dionysusian principles. At the end, the human beings reach to the image of Jesus Christ and to the Christianity which is based on the image of Jesus Christ and to social order of that, which can be named as a synthesis of Apollonius - Dionysusian principles. At the very end, after reaching to these principles, the human beings, within the frame of the irifinite surrounding of the religion, approve their spiritual existence and the free will and freedom to believe as the basis of that existence. rv