Uluslararası örğütlerin mevzuatına göre engellilerin kounması: Irak ve türkiye karşılaştırması /
Yazar: MAYTHAM TALİB LAFTA WİTWİT
Danışman: DOÇ. DR. BÜLENT ALGAN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde en temel insan haklarından biri kuşkusuz
anayasal eşitliktir. İnsan hakları evrensel beyannamesinde de yer bulan bu eşitliğin
sağlanmasında engellilerin korunması son derece önemlidir. Çoğu ülke anayasal eşitlik
konusunda hemfikir iken engellilerin korunması ve pozitif ayrımcılığa ilişkin
hükümlerde ülkeden ülkeye farklılıklar bulunmaktadır. Engellilerin haklarının
198
korunması bazı ülkelerde kanunla ayrıca düzenlenmiş iken bazı ülkelerde anayasal bir
eşitlik olarak tüm yurttaşları kapsayacak biçimde düzenlenmiştir. Savaşların azaldığı
uzun süreli barış döneminin yaşandığı günümüzde ortopedik engelli sayısının azalması
beklenirken sanayileşme ve yanlış beslenme sebebiyle engelli bireylerin sayısında ciddi
artış yaşanmaktadır. Özellikle kronik rahatsızlığı bulunan birey sayısı son yıllarda
artmaktadır. Gelir adaletsizliği ile baş gösteren bu yeni eşitsizlik engellileri oldukça zor
durumlara sokmaktadır. Engelli olmayan bireylere göre hayat standardı düşük olan bu
bireylerin yasalarla desteklenmesi ve korunması önem arztmektedir. Araştırmada elde
edilen bulgular ele alındığına hem Irak Hukukunda hem de Türk Hukukunda engelli
haklarının korunması yönünde hukuki mevzuatın bulunduğu görülmüştür. Ancak Irak
Anayasasında eşit yurttaşlık hakları bağlamında bir yükümlülük bulunurken Türkiye'de
çeşitli kurum ve kuruluşların engellilere yönelik çıkarmış olduğu yönetmelikler
bulunduğu daha detay bilgiler içerdiği görülmüştür. Irak hukuku ve Türk Hukukunun
uluslararası örgütler ve uluslararası hukuki sözleşmelere bağlı olarak geliştirdiği ulusal
mevzuat hükümlerinin birbirine çok yakın olduğu görülmüştür. Her iki ülkede iş
hayatında, sağlık ve sosyal güvenlik hukuku ve emeklilik sistemlerinde, sosyal ve
kamusal alan ile eğitim alanında benzer hukuki düzenlemeler bulunmakla birlikte
engelliliğin tespitinde birtakım farklılıklar bulunmaktadır. Engellilik tanımında ise
uluslararası doktrine uyum gözlenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Uluslararası örgütler, Engellilerin korunması, Engellilik

Abstract:
Undoubtedly, one of the most basic human rights in developed and developing
countries is constitutional equality. The protection of the disabled is extremely
important in ensuring this equality, which is also included in the universal declaration of
human rights. While most countries agree on constitutional equality, there are
differences from country to country in the provisions on disability protection and
200
positive discrimination. While the protection of the rights of the disabled is regulated
separately by law in some countries, it is regulated in a way to cover all citizens as a
constitutional equality in some countries. While the number of orthopedically disabled
people is expected to decrease, there is a serious increase in the number of disabled
people due to industrialization and malnutrition. In particular, the number of individuals
with chronic diseases has been increasing in recent years. This new inequality, which
started with income inequality, puts disabled people in very difficult situations. It is
important to support and protect these individuals, who have a lower standard of living
compared to non-disabled individuals, by law. Considering the findings obtained in the
research, it has been seen that there are legal regulations for the protection of the rights
of the disabled in both Iraqi Law and Turkish Law. However, while there is an
obligation in the context of equal citizenship rights in the Iraqi Constitution, it has been
seen that there are regulations issued by various institutions and organizations for the
disabled in Turkey and contain more detailed information. It has been observed that the
national legislation provisions developed by Iraqi law and Turkish Law depending on
international organizations and international legal agreements are very close to each
other. Although there are similar legal regulations in business life, health and social
security law and pension systems, social and public sphere and education in both
countries, there are some differences in the determination of disability. In the definition