Osmanlı İmparatorluğu'nda askerî teknoloji, harp malzemelerinin tedariki ve Cebehâne-i Âmire (1718-1788)
Military technology, supplying of war materials in the Ottoman Empire and the imperial armory (1718-1788)
Yazar: HAKAN YAZAR
Danışman: PROF. DR. FATİH YEŞİL
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Tarih = History
Dizin: Askeri tarih = Military history ; Askeri tesisler = Military installations ; Askeri yenilikler = Military reforms ; Osmanlı tarihi = Ottoman history

Özet:
Osmanlılar, erken tarihlerden başlayarak ateşli silahları muharebe alanında kullanmışlar ve kapıkulu ocaklarından bir bölümünü bu işle görevlendirmişlerdir. Ayrıca başta İstanbul olmak üzere, imparatorluğun çeşitli yerlerinde top dökümhaneleri, baruthaneler ve silahhaneler açarak söz konusu ocakların ihtiyacı olan silah ve mühimmatı üretmişlerdir. Çalışma kapsamında Osmanlıların harp aletlerini üretmek, bakımlarını yapmak ve muharebe sahasına ulaştırmakla sorumlu olan cebeciler ile Cebehâne-i Âmire detaylı şekilde ele alınmıştır. Cebecilerin başta barut, tüfek ve fişek imalatları olmak üzere harp aletlerinin üretimindeki sorumlulukları kapsamlı şekilde tartışılmıştır. Ayrıca imparatorluktaki askeri manifaktürlerin kurulduğu yerler listelenip söz konusu tesislerin faaliyette bulundukları yıllar incelenmiştir. 
Cebehâne-i Âmire'nin taşra teşkilatının da incelendiği bu çalışmada ayrıca imparatorluğun merkez cephanesinin yanı sıra hudutlardaki çeşitli Osmanlı garnizonlarının silah ve cephane mevcutları incelenerek Osmanlı kalelerinin mühimmat sıkıntısı yaşayıp yaşamadıkları tartışılmıştır. Osmanlı İmparatorluğu'nun silah sanayisi incelendiği bu çalışmanın ele aldığı dönem 1718'de sona eren Osmanlı- Habsburg Savaşları'ndan 1788 yılında başlayan Osmanlı- Rus ve Habsburg Savaşları'na kadarki tarihle sınırlandırılmış ancak bazı konularda kapsamlı açıklamalar yapılarak önceki dönemlere dair de bilgi verilmiştir. Tez kapsamında ayrıca, savaşlar gibi olağanüstü durumlarda ihtiyaç duyulan ilave silah ve mühimmatın ne şekilde üretildiği ya da ithal edildiği incelenmiştir. Osmanlıların hangi durum ve şartlarda silah ve mühimmat ithal ettiği tartışılarak, söz konusu ticareti etkileyen siyasi ve iktisadi faktörler tartışılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Savaş, Silah, Sanayi, Cebeci, Lojistik, Ticaret, Avrupa.

Abstract:
The Ottomans have used firearms in combat since early times, and assigned a portion of the kapikulu corps to this task. Additionally, they established cannon foundries, gunpowder mills, and arms factories in various parts of the empire, particularly in Istanbul, to produce the weapons and ammunition needed by these corps. This work explores the cebecis or armourers and the Cebehâne-i Âmire (the Imperial Armory), who were responsible for producing, maintaining, and getting war tools to the battlefield. The armourers' responsibilities in producing war tools, including gunpowder, rifles, and cartridges, are extensively discussed. The locations where military manufactories were established in the empire are also listed, and the years in which these facilities operated are examined.
In this study, the field organization of Imperial Ammunution Factory is examined, and the current state of weapons and ammunition in various Ottoman garrisons along the borders, as well as in the central ammunition depot of the empire, is discussed to determine whether Ottoman fortresses are experiencing ammunition shortages. The study of the Ottoman Empire's arms industry is limited to the period between the end of the Ottoman-Habsburg Wars in 1718 and the beginning of the Ottoman-Russian and Habsburg Wars in 1788, but comprehensive explanations are provided on some topics and information is given about previous periods as well. Additionally, the process of producing or importing extra arms and ammunition during extraordinary circumstances such as wars is examined. The conditions and circumstances under which the Ottomans imported arms and ammunition are discussed, and the political and economic factors affecting the trade are examined.

Key Words: Warfare, Weapon, Industry, Armourer, Logistic, Trade, Europe.