Kırgızistan'da yetişen yalancı iğde (Hippophae rhamnoides L.) seleksiyonu
Кыргызстанда өскөн чычырканактын (Hippophae rhamnoides L.) Селекциясы
Yazar: MALİKA TURGUNBAEVA
Danışman: PROF. DR. AHMET AYGÜN
Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
2.Түркчө кыскача мазмуну:
2.Türkçe Özet :	Kırgızistan'da Yalancı iğde doğal olarak yetişen ve hem ekolojik hem de ekonomik açıdan önemi bir türdür. Ancak bu tür ile ilgili ıslah çalışmaları oldukça azdır. Bu araştırmada, Kırgızistandaki Isık-Göl bölgesinde yetişen doğal yaklaşık 5000 adet bitki popülasyonda yürüyülmüştür. Bu popülasydan ise meyve özellikleri bakımından üstün özellik gösterenlerden 50 adet tip seçilmiş ve meyve özellikleri incelenmiştir. Meyve özellikleri bakımından seçilen tipler arasında 10 adet meyve ağırlığı 1.04-2.12 g, meyve boyu 5.59-7.86 mm, meyve eni 5.08-6.85 mm, kümelenmiş meyvelerin dal uzunluğu 8.3-32.3 cm, kümelenmiş meyvelerin daldaki meyve sayısı 21.6-125.6 adet, suda çözünebilir kuru madde miktarı %9.1-25.4, pH 2.57-5.59, titre edilebilir asitlik miktarı %0.33-2.01 aralığında bir değişimin olduğu belirlenmiştir. Ayrıca seçilen tiplerin ağaç boyu 100-320 cm. Bu sonuçlar bölgede Yalancı iğde genetik varlığının yüksek olduğunu ortaya çıkarmıştır. Seçilen bu tiplerin meyve özelliklerinin büyük bir varyasyon göstermesi popülasyonda genetik çeşitliliğin çok fazla olduğunu göstermektedir. Son yıllarda literatürde bu tür, tarımsal, besinsel, tıbbi ve süs değerleri nedeniyle dikkat çekmiştir. Bu bağlamda bu popülasyonun farklı açılardanda incelenip Kırgızistan meyveciliğine yeni çeşitlerin katılabileceği fikrini doğurmuştur. 
Anahtar kelimeler: Hippophae rhamnoides, Isık-Göl, seleksiyon, pomoloji, çeşit.

Abstract:
4.Англизче Кыскача мазмуну:
4.İngilizce Özet	Sea buckthorn is a species that grows naturally in Kyrgyzstan and is important both ecologically and economically. However, there are very few breeding studies on this species. In this study, approximately 5000 natural plant populations growing in Isyk-Göl region in Kyrgyzstan were surveyed. From this population, 50 types were selected from those showing superior characteristics in terms of fruit characteristics and their fruit characteristics were analyzed. Among the selected types in terms of fruit characteristics, it was determined that there was a change between 10 fruit weight 1.04- 2.12 g, fruit length 5.59-7.86 mm, fruit width 5.08-6.85 mm, branch length of clustered fruits 8.3-32.3 cm, number of fruits on the branch of clustered fruits 21.6-125.6 pieces, water soluble dry matter 9.1-25.4%, pH 2.57-5.59, titratable acidity 0.33-2.01%. In addition, the tree height of the selected types was 100-320 cm. These results revealed that the genetic presence of sea buckthorn in the region is high. The fact that the fruit characteristics of these selected species show a great variation shows that the genetic diversity in the population is very high. In recent years, this species has attracted attention in the literature for its agricultural, nutritional, medicinal and ornamental values. In this context, it is suggested that this population can be studied from different perspectives and new varieties can be added to Kyrgyzstan fruit growing. 
Key words: Hippophae rhamnoides, Isyk-Kul, selection, pomology, variety.