12 Mart romanlarında öteki
The other in 12 March novels
Yazar: İSA KAYIHAN
Danışman: PROF. DR. SONER AKPINAR
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: 12 Mart 1971 Dönemi = 12 March 1971 Period ; Roman = Novel ; Ötekilik = Otherness

Özet:
Sosyal bir varlık olan insanın kendini tanımlaması ve tanıması ötekini keşfetmesine bağlıdır. Ben kendini ötekine göre konumlandırır ve inşa eder. Rönesans'tan itibaren Aydınlanma, Sanayi Devrimi vb. modernleşme süreçleri beraberinde coğrafyaların milletlerin sosyokültürel açıdan birbirlerinden ayrılmalarını hızlandırmıştır. Özellikle liberal ve kapitalist ekonomilerin hammadde ve pazar arayışı, Doğu ve Batı kültürlerini, kendilerini diğerlerine göre tanımlaması sonucunu yaratmıştır. Doğu- Batı ayrışması şeklinde belirmeye başlayan bu durum, daha sonra genişleyerek ve türevlenerek daha mikro alanlara da sıçramıştır. Kıtalar arası ötekileştirme/ötekileşme olgusu mahalleler ve hatta sokaklar arası ötekileştirmeye/ötekileşmeye kadar uzanır. Dünyadaki bu sosyolojik ve ideolojik ekonomik gelişmelerden Tanzimat'la birlikte modernleşmeye başlayan Osmanlı'nın da etkilenmemesi kaçınılamaz. Yaşanan endüstriyel gelişmelerin ardından kendi lehine siyasi üstünlük kuran Batı karşısında kendisini geride kalmış fark etmesinden itibaren Osmanlı da bu değişime ayak uydurmak adına birtakım girişimlerde bulunur. Tanzimat'ı takiben Islahat Fermanı, Meşrutiyet ve dahi Cumhuriyet, Türk toplumunun taammüden yönünü Batı'ya çevirdiğinin resmidir. Ne var ki bir medeniyetten başka bir medeniyete geçiş arzusu beraberinde toplumsal kırılmaları ve dolayısıyla çatışmaları da getirir. Özellikle Cumhuriyet sonrası erken modernleşen toplumsal kitleler ile görece muhafazakâr kitle arasında uçurumlar oluşmaya başlar. Diğer taraftan sosyalizm, komünizm, faşizm liberalizm vb. sosyal ya da ekonomik tabanlı ideoloji arayışları bu ayrışmayı daha da hızlandırır. Türk siyasi tarihinde yaşanan ve demokrasiyi kesintiye uğratan 27 Mayıs, 12 Mart ve 12 Eylül Darbeleri de bu çerçevede değerlendirilebilir. 12 Mart Muhtırası sürecinde ideolojik nedenlerle ortaya çıkan öğrenci ve işçi hareketlerinin yol açtığı şiddetli çatışma ortamı edebî eserlere de yansır. Çünkü bu ideolojik çatışmaların zirveye çıktığı nokta 12 Mart sürecidir. 12 Mart romanları dönemi aydınlatma ve ötekilikleri anlamlandırma konusunda önemlidir. Dönemi ele alan romanlar, siyasi ortamı, devlet birey ilişkisini, sağ-sol çatışmasını realist bir bakış açısıyla yansıtır. İdeolojik zıtlıkların beslediği ötekilikler, sokak çatışmalarının anarşi ortamına dönüşmesine sebep olur. Devrimci romancılar, devrimci güçlerin maruz kaldığı ötekiliği, devletin sağ ideolojinin yanında olduğu fikrini yapıtlarına taşırlar. Buna karşın sağcı romancılar devrimci mücadelenin dış güçlerin güdümünde hareket ederek devleti yıkmaya çalıştığı fikrini savunur. Çalışmamızda 12 Mart romanlarında yer alan ötekiliğin sebepleri ve sonuçları, ideolojik, iktisadi, kültürel, dinî ötekilikler bakımından incelenmeye çalışılmıştır. 
Anahtar Kelimeler: Öteki, 12 Mart Muhtırası, Devrim, Komünizm, Oryantalizm, Sağ-Sol Çatışması.

Abstract:
The self-identification and recognition of man, a social being, depends on his discovery of the other. The self positions itself according to the other. Since the Renaissance, the Enlightenment, the Industrial Revolution etc. modernization processes have accelerated the separation of the geographies from the sociocultural point of view of the nations. In particular, the pursuit of raw materials and markets by liberal and capitalist economies has resulted in the identification of Eastern and Western cultures with respect to others. This situation, which began to appear in the form of East-West segregation, then spread to more micro areas by expanding and differentiating. The phenomenon of intercontinental marginalization/ marginalization extends to neighborhoods and even inter-street marginalization/ marginalization. It is inevitable that the Ottoman Empire, which started to modernize with Tanzimat from these sociological and ideological economic developments in the world, will not be affected. After the industrial developments, the Ottomans realized that they were left behind in the face of the West, which established political superiority in its favor, also made some initiatives to keep up with this change. Following the Tanzimat, the Edict of Reform, Legislation and the Republic, is the picture of Turkish society turning the direction of the hike towards the West. However, the desire to transition from one civilization to another brings with it social fractures and therefore conflicts. Especially after the Republic, gaps begin to form between the early modernizing social masses and the relatively conservative mass. On the other hand, the search for socialism, communism, fascism liberalism, etc., for social or economic-based ideology, further accelerates this separation. The coups of 27 May, 12 March and 12 September, which have taken place in Turkish political history and interrupted democracy, can also be evaluated within this framework. During the 12 March Memorandum, the violent conflict environment caused by ideologically motivated student and labour movements was also reflected in literary works.  The novels of March 12, which are classified as political novels, are important in terms of making sense of the lighting and otherities of the period. The novels that deal with the period reflect the political environment, the relationship between state and individual, the right-left conflict with a realistic point of view. The othernesses fuelled by ideological opposites causes street clashes to turn into anarchy. Revolutionary novelists carry the idea of the othernesses to which revolutionary forces are subjected, the idea that the state is on the side of the right-wing ideology, into their works. Howewer, right-wing novelists defend the idea that the revolutionary struggle is trying to destroy the state by acting under the guidance of external forces. In our study, the causes and consequences of otherness in the novels of March 12 were tried to be examined in terms of ideological, economic, cultural and religious otherities. 
Keywords: The Other, Memorandum of March 12th, Revolution, Communism, Orientalism, Right-Left Conflict.