Osmanlıda milli iktisat uygulamaları ve harp zenginleri
National economy practices in the Ottoman Empire and war opportunists
Yazar: ECEM İNCEOĞLU
Danışman: YRD. DOÇ. DR. KADİR YILDIRIM
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Ekonomi = Economy ; Ekonomi tarihi = Economic history ; Milli ekonomi = National economy ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Savaş = War ; Savaş ekonomisi = War economics ; Zenginleştirme = Enrichment ; Zenginlik = Richness

Özet:
Osmanlı'da milli iktisat uygulamaları ve harp zenginlerini konu edinen bu
çalışmada, İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin milli iktisat politikaları ile
gerçekleştirdikleri değişim ile harp zenginleri ele alınmıştır. Savaş şartları nedeniyle
dış ticaretin kesilmesi ve tarımsal üretimin düşmesi, Osmanlı'da ciddi bir pahalılık
doğurmuştur. Kendi kendine ayakta kalacak ve "milli" unsurlara dayanacak yeni bir
ekonomik yapı inşa etmek isteyen İttihat Terakki Cemiyeti de, Almanya örneğinden
hareketle milli iktisat anlayışını uygulamaya sokmuştur.
Osmanlı'da milli iktisat düşüncesinin öne çıkışı ilk olarak çeşitli düşünürlerin
iktisadi milliyetçiliğe eğilmeleri ve Müslüman-Türk kesimi öne çıkarmalarıyla
olmuştur. Savaş döneminde devlet yönetimi de milli bir ekonomik bilinç oluşturmak
için siyasi, yasal, iktisadi ve sosyal çok sayıda değişiklik yapmıştır. Milli iktisat
uygulamalarının Osmanlı'nın gündemine getirdiği bir yenilik de, harp zenginleri
olarak adlandırılan bir kesim olmuştur. Toplumun geneli için hayat koşullarının
oldukça ağırlaştığı bu dönemde, krizi fırsata çeviren bazı kişiler haksız
zenginleşmeler yaşamıştır. Osmanlı kamuoyunda ciddi bir eleştiri konusu olan harp
zenginleri, İttihat Terakki Cemiyeti'ne yöneltilen iktisadi suçlamaların da başında
gelmiştir. Bu çalışmada harp zenginlerinin oluşup geliştiği, servetlerini ne şekilde
kazanıp nasıl harcadıkları üzerinde durulmuştur. Harp zenginleri hakkında çıkan
eleştiriler ile yargılanma süreçleri arşiv belgeleri ve dönemin karikatürleri aracılığı
ile tartışmaya açılmıştır.

Abstract:
In present study dealing with the national economy practices and war
opportunists during the Ottoman reign, the main focus has been on the
transformation having emerged as a consequence of the national economy policies of
Party of Union and Progress and war opportunists. Termination of foreign trade due
to war conditions and downward slope in agricultural production triggered a serious
sumptuousness all through Ottoman lands. Having aspired to build a new and
independent economic structure heavily relying upon "national" ingredients, the
Party of Union and Progress put into effect the national economy approach inspired
from Germany case.
In Ottoman Empire the very first emergence of national economy approach
coincides with the heightened interest of a number of thinkers towards economic
nationalism and tendency to prioritize the Muslim-Turkish sect of the community.
During the war period state administration, in order to create a national economic
awareness, opted to conduct a number of political, legal, economical and social
alterations. Another change introduced to the Ottoman agenda via national economy
policies was the emergence of a new class termed as 'postwar opportunists'. In such
an age when life conditions were particularly toilsome for almost the entire
community, some citizens who could turn the adversity into advantage gained unfair
interests. Harshly criticized by Ottoman public, war opportunists also constituted the
base of the economic allegations directed to the Party of Union and Progress. Present
study dwells on the ways how war opportunists were created and doubled their
wealth and spent their unfair gains. Criticisms geared at war opportunists and the
process of trials were aimed to be clarified via archive documents and caricatures
depicting the particular age.