Türk mûsikîsi çalgı biliminde ud türleri ve lavtanın oranları, îmâlâtı ve mukâyesesi
Oud types in Turkish music instrumentation and ratio, manufacturing and comparison of lavta
Yazar: MEHMET EMİN AYDEMİR
Danışman: PROF. DR. MEHMET GÖNÜL
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Müziği Ana Bilim Dalı / Türk Müziği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Müzik = Music

Özet:
Bu araştırmada, Türk mûsikîsi çalgı biliminde ud türleri ve lavtanın yapımlarının geliştirmesi hususunda karşılaşılan materyal eksikliğine katkı sunmak için, Türk müziği çalgı bilimi kaynakları ve çalgı üretim süreçleri neticesinde ulaşılan bilgiler ve veriler doğrultusunda ud ailesi ve lavtanın fiziki özellikleri ve yapım süreçleri irdelenmiştir.
Araştırmada ud türleri ve lavtanın çalgı bilimi, anatomi ve ses analiz kaynakları ışığında, geçmişten günümüze değişimleri, yapısal farklılıkları, farklı kültürlerdeki benzerleri ile ud ailesi içinde zenne ud, çocuk ud ve lavtanın fiziki özelliklerine, ses analizine, yapımda kullanılan malzemelere, hesaplamalara, yapılan çalgıların oranlarına ve bu oranların insanın fiziki özellikleri ile ölçeklendirilmesine/eşleşti-rilmesine, ses analizlerinin görsellerine ve grafiklerine yer verilmiştir.
Araştırmada, ud türleri ve lavtanın fiziki özellikleri, mukâyeseler yapılarak, form boyu, sap boyu, kafes oranları, balkon yükseklikleri farklı boyutlardaki sazların belli bir standart içerisinde hangi oranlar ile yapılabileceğine kaynak oluşturabilecek veriler elde edilmiştir.
Çalışmanın bulgular ve yorumlar neticesinde ulaşılan sonuçlarında oranlar ve ölçeklendirmeler konusunda tablolar sunulmuş, kullanılan araştırma teknikleri vasıtasıyla Türk müziği çalgı yapımında kullanabilecek verilere yer verilmiştir. Dolayısıyla çalışmanın konu edinilen sazların yapım süreçlerine katkı sağlayacağı sonucuna varılmıştır
Anahtar Kelimeler: Türk mûsikîsi, çalgı bilimi, ud, lavta, saz oranları.

Abstract:
In this study, to address the lack of materials encountered in the development of Oud types and the construction of lavta within the field of Turkish music instrument science, the physical properties and construction processes of the Oud family and lavta have been examined based on information and data obtained from Turkish music instrument science resources and instrument production processes.
The research analyzed the Oud types and lavta in terms of instrument science, anatomy, and sound analysis sources, examining their changes over time, structural differences, and similarities with counterparts in different cultures, as well as physical characteristics of the Zenne (women's oud), children's oud, and lavta, sound analysis, materials used in construction, calculations, proportions of the constructed instruments, and how these proportions scale with human physical characteristics, including visuals and graphs of the sound analyses.
In the study, by comparing the physical features of Oud types and lavta, data has been obtained that can serve as a resource for determining which proportions can be used to build instruments of different sizes within a certain standard, including body length, neck length, sound hole - rosettes ratios, and brace heights.
The findings of the study have resulted in tables on ratios and scalings, and the research techniques used have provided data that can be utilized in Turkish music instrument making. Therefore, it is concluded that the study will contribute to the production processes of the instruments discussed.
Key Words: Turkish music, instrument science, oud, lavta, musical instrument proportions.