BİLSEM fen alanı öğretmenlerinin laboratuvar kullanımı ve güvenliği bilgi düzeyleri
Laboratory use and safety knowledge levels of science and art center (BILSEM) science teachers
Yazar: HANİFE KILIÇ
Danışman: PROF. DR. DEMET ÇETİN
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Branş öğretmenleri = Branch teachers ; Lise öğretmenleri = High schools teachers ; Ortaokul öğretmenleri = Secondary school teachers ; Sınıf güvenliği = Classroom security ; Çocuklar-üstün yetenekli = Child-gifted

Özet:
Türkiye'de özel yetenekliliğin küçük yaşlarda tanılanmasıyla öğrencilere Bilim ve Sanat Merkezlerinde (BİLSEM) eğitim fırsatı sunulmaktadır. Bu öğrenciler ilköğretim birinci kademeden ortaöğretimin sonuna kadar öğrenciler temel bilimler derslerinin yanı sıra çeşitli bilim dallarındaki atölye derslerine de ilgilerine göre katılabilmektedirler. BİLSEM yönergesi doğrultusunda öğrencilerin üst düzey bilişsel becerilerinin gelişimine katkı sunacak yöntem ve tekniklerle ders içerikleri hazırlanmaktadır. Fen bilimleri öğretiminde laboratuvar kullanımı BİLSEM fen bilimleri, fizik, kimya ve biyoloji öğretmenleri tarafından da en sık tercih edilen yöntemlerden biri olarak karşımıza çıkmaktadır. Böylesi bir durumda öğretmenlerin laboratuvar kullanımı ve güvenliği bilgisine sahip olması, laboratuvar yönteminin barındırdığı tüm risklere karşı önem arz etmektedir. Bu çalışmada BİLSEM fen bilimleri, fizik, kimya ve biyoloji ders öğretmenlerinin laboratuvar kullanımı ve güvenliği konusundaki bilgi düzeylerinin ne düzeyde olduğu sorusuna cevap aranmıştır. Nicel araştırma deseninde tarama modelinin kullanıldığı araştırmada veri toplama aracı olarak Cicik Özsaltık (2021) tarafından geliştirilen "Laboratuvar Kullanımı ve Güvenliği Bilgi Düzeyi" Testinden yararlanılmıştır. Testte yer alan maddeler laboratuvar güvenlik uyarı sembolleri, laboratuvarda kullanılan temel malzemeler, kişisel koruyucu ekipmanlar, kimyasal maddeleri etiketleme, laboratuvar kuralları, kimyasalların depolanması, laboratuvarda kazalar ve ilkyardım olmak üzere 7 alt tema altında toplanmıştır. Öğretmenlerin demografik bilgileri (mezuniyet branşı, öğretmenlik branşı, cinsiyet, mesleki deneyim yılı, öğrenim durumu, laboratuvar güvenliği eğitimi alma durumu ve laboratuvarın haftalık kullanıldığı ders saati) ise araştırmacı tarafından oluşturulan kişisel bilgi formu ile toplanmıştır. Araştırmada Türkiye genelindeki BİLSEM'lerde görev yapan 36 fen bilimleri, 35 fizik, 35 kimya ve 26 biyoloji öğretmeni olmak üzere toplam 132 katılımcıya ulaşılmıştır. Veri toplama sürecinin sonunda demografik verilerin ve ölçekten alınan puanların istatistiksel analizleri yapılmış ve sonuçlar değerlendirilmiştir. Demografik bilgiler incelendiğinde öğretmenlik branşı dağılımına göre katılımcıların sayısının birbirine benzer olduğu, çalışmaya dahil olan kadın öğretmenlerin sayısının erkek öğretmenlerden çok olduğu görülmüştür. Katılımcıların çoğu 20 yıl üzeri mesleki deneyime ve lisansüstü eğitim derecesine sahiptir. Katılımcıların çoğunluğu laboratuvarı derslerinde haftada 10 saatten sık kullanmaktadır. Ancak laboratuvar güvenliği ile ilgili eğitim almayanlar da çoğunluktadır. "Laboratuvar Kullanımı ve Güvenliği Bilgi Düzeyi" sonuçları incelendiğinde BİLSEM fen alanı öğretmenlerinin çoğunda laboratuvar güvenlik uyarı sembolleri ve kimyasal maddeleri etiketleme bilgilerinde eksiklikler olduğuna ulaşılmıştır. Mezuniyet branşı ve öğretmenlik branşı değişkenleri bakımından test puanlarında anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Buna karşılık cinsiyet, mesleki deneyim yılı, öğrenim durumu, laboratuvar güvenliği eğitimi alma durumu ve laboratuvarın haftalık kullanıldığı ders saatine göre bilgi düzeyi toplam puanlarında anlamlı farklılığa ulaşılmamıştır. Branş bazında ortaya çıkan farklılıkta öğretmenlerin başvurdukları öğretim yöntem ve tekniklerin farklılığının ve laboratuvarda kullanılan deney malzemelerinin ve risklerin branşlara göre değişmesinin etkisi olabileceği düşünülmüştür. Araştırmadan elde edilen bulgular değerlendirildiğinde BİLSEM fen alanı öğretmenleri için laboratuvar kullanımı ve güvenliği konusunda amaca hizmet edebilecek nitelikte eğitimlerin verilmesinin yararlı olacağı önerilmektedir.

Abstract:
In Turkey, with the diagnosis of superior ability at an early age, students are offered the opportunity to study in Science and Art Centers (BILSEM). These students, from the first stage of primary education to the end of secondary education, can attend workshops in various branches of science as well as basic science lessons according to their interests. In line with the BILSEM directive, lesson contents are prepared with methods and techniques that will contribute to the development of students' high-level cognitive skills. The use of laboratories in science teaching is one of the most frequently preferred methods by BILSEM science, physics, chemistry and biology teachers. In such a case, it is important for teachers to have knowledge of laboratory use and safety, against all the risks involved in the laboratory method. In this study, an answer was sought to the question of what is the level of knowledge of BILSEM science, physics, chemistry and biology lesson teachers about laboratory use and safety. In the study, in which the survey model was used in the quantitative research design, the "Laboratory Use and Safety Knowledge Level" Test developed by Cicik Özsaltik (2021) was used as a data collection tool. The items in the test are grouped under 7 sub-themes: laboratory safety warning symbols, basic materials used in the laboratory, personal protective equipment, labeling of chemical substances, laboratory rules, storage of chemicals, accidents in the laboratory and first aid. The demographic information of the teachers (graduation branch, teaching branch, gender, years of professional experience, education level, laboratory safety training and weekly lesson hours of the laboratory) were collected with the personal information form created by the researcher. A total of 132 participants, including 36 science, 35 physics, 35 chemistry and 26 biology teachers, working in BILSEM's across Turkey were reached in the study. At the end of the data collection process, statistical analyzes of demographic data and scores from the scale were made and the results were evaluated. When the demographic information was examined, it was seen that the number of participants was similar according to the distribution of teaching branches, and the number of female teachers included in the study was more than male teachers. Most of the participants have more than 20 years of professional experience and postgraduate degrees. The majority of the participants use the laboratory more than 10 hours a week in their lessons. However, those who do not receive training on laboratory safety are also in the majority. When the results of "Laboratory Use and Safety Knowledge Level" were examined, it was found that most of the BILSEM science teachers had deficiencies in laboratory safety warning symbols and labeling of chemical substances. A significant difference was found in test scores in terms of graduation branch and teaching branch variables. On the other hand, no significant difference was found in the total scores of knowledge level according to gender, years of professional experience, education level, laboratory safety training and the weekly lesson hours in which the laboratory is used. It is thought that the differences in the differences in the branch basis may be due to the differences in the teaching methods and techniques used by the teachers and the experimental materials used in the laboratory and the changes in the risks according to the branches. When the findings obtained from the research are evaluated, it is suggested that it would be beneficial to provide trainings that can serve the purpose for BILSEM science teachers on laboratory use and safety.