Ahkâm Defterlerine göre 18. yüzyılda Sivas eyaleti (1742-1774)
Sivas Province in the 18th century according to Ahkâm Registers
Yazar: BUKET ÇELİK
Danışman: PROF. DR. HASAN YÜKSEL
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Tarih = History
Dizin: 18. yüzyıl = 18. century ; Ahkam Defterleri = Records of Provosions ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Sivas = Sivas ; Şikayet = Complaint

Özet:
Çalışma, idarî ve ekonomik bakımlardan Osmanlı'nın önemli bölgelerinden
biri olan Sivas eyaletinde yaşamış halkın, XVIII. yüzyılda Sivas Ahkâm Defterleri'ne
yansımış sosyo-ekonomik faaliyetleri ve çeşitli sorunları üzerinden hazırlanmıştır.
Böyle bir konunun tercih edilmesindeki en önemli sebep, incelediğimiz dönem ve
kaynaklar üzerinde yeterli çalışmaların yapılmamış olmasıdır.
Ana kaynak grubumuz olan Sivas Ahkâm Defterleri, şikâyetini sunmak için
Divân-ı Hümâyûn'a gitmiş halkın sorunlarının ve bu sorunlara önerilen çözümlerin
kaydedildiği divan tutanaklarıdır. Atik Şikâyet Defterleri'nin devamı niteliğinde olan
bu defterler baştan sona sorun içermektedir. Ancak şikâyetini divana sunan kişi
farkında olmadan çok önemli ayrıntıların kayıtlara geçmesini sağlamıştır. Sivas
Ahkâm Defterleri'ne kaydedilmiş hükümlerden elde edilen bilgiler, halkın gündelik
yaşamı ve sorunları hakkında malumat verirken dönemin değerlendirmesini yapma
imkânı da sunmaktadır. Devletin içerisinde bulunduğu siyasî ve ekonomik durumun
gerek halk gerek yöneticiler gerekse diğer görevliler üzerindeki etkilerini görmek
mümkündür. Çalışmanın ortaya çıkarmayı amaçladığı konulardan biri de merkez-taşra
ilişkileridir. İncelediğimiz kaynaklar hem hukukî hem de sosyo-ekonomik yönlerden
bu arayışa cevap verecek nitelikte olmuştur.
Kaynaklarımızın ve mekânımızın tanıtıldığı giriş kısmı haricinde iki bölümden
oluşturduğumuz çalışmamızın ilk bölümünde, Sivas eyaletinde şikâyet sisteminin
işleyişi, halkın Divan-ı Hümâyûn'a başvuru hakkı ve şekilleri konularına
değinilmiştir. Ayrıca divana şikâyetini sunmuş kişiler cinsiyet, meslek, ikamet edilen
bölge gibi çeşitli açılardan değerlendirilmiştir. İkinci bölüm ise halkın genel
problemleri üzerinden şekillendirdiğimiz asayiş, toprak, vakıf, aile ve alacak verecek
olmak üzere kendi içerisinde beş ana başlığa ayrılarak ele alınmıştır.

Anahtar Sözcükler: Sivas Eyaleti, Şikâyet, Sivas Ahkâm Defterleri, XVIII. Yüzyıl

Abstract:
This study was prepared on the socio-economic activities and various problems
of people who was lived in the Sivas Province, one of the important regions of the
Ottoman Empire, in terms of administrative and economically which was reflected on
Sivas Verdict Registrations (Sivas Ahkâm Defterleri) in the XVIIIth Century. The
most important reason for choosing such a subject is that sufficient studies have not
been done on the period and sources we examined.
Our main resource group, Sivas Verdict Registers are the minutes of the court
where the problems of the people who went to Royal Court (Divân-ı Hümâyûn) and
the proposed solutions to these problems were recorded. These registers, one of the
characteristic continuation of Former Complaint Registers (Atik Şikâyet Defterleri)
consist of questions from its origin to the end. However, without being aware, the
person who presenting his complaint to the court, provided important details to be
recorded. The information obtained from the provisions recorded in Sivas Verdict
Registers provides the opportunity to make an evaluation of the period while giving
information about the daily life and problems of the people. It is possible to see the
effects of the political and economic situation of the state on the public, administrators
and other officials. One of the topics that the study aims to reveal is the center-country
relations. The sources we have examined have been capable of responding to this
search in both legal and socio-economic aspects.
In the first part of our study, which we have composed of two parts, with the
exception of the introductory part where our resources and space are introduced, issues
of functioning of the grievance system in Sivas province, people's right to apply to
Divan-ı Hümâyûn (Royal Court) and their forms are addressed. In addition, the
persons who submitted their complaints to the court were evaluated from various
aspects such as gender, occupation, and region of residence. The second part is divided
into five main titles, which are the public order, land, foundation, family and creditor
that we shape over the general problems of the public.

Keywords: Sivas Province, Complaint, Sivas Ahkâm Registers, XVIIIth Century.