Türkiye orijinli yabani nohut (Cicer reticulatum L.) genotiplerinin agro-morfolojik özellikleri ve moleküler karakterizasyonu
Agro-morphological traits and molecular characterization of Turkish wild chickpea (Cicer reticulatum L.) genotypes
Yazar: İLKER YÜCE
Danışman: PROF. DR. TOLGA KARAKÖY
Sivas Bilim ve Teknoloji Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Bitkisel Üretim ve Teknolojileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Biyoteknoloji = Biotechnology ; Ziraat = Agriculture

Özet:
Nohut (Cicer arietinum L.) yüksek protein içeriğiyle insan gıdası olarak Türkiye'de önemli bir yere sahiptir. Bu araştırma 2022 ve 2023 yetiştirme sezonunda, Sivas ekolojik koşullarında 10 tescilli çeşit ve 86 yabani nohut genotipi kullanılarak, Augmented deneme desenine göre yürütülmüştür. Çalışmanın iki yıllık ortalama sonuçlarına göre, ilk çıkış süresi 21.7 gün, çiçeklenme süresi 57.1 gün, ilk bakla bağlama süresi 65.89 gün, olgunlaşma süresi 101.64 gün, bitki boyu 32.35 cm, ilk bakla yüksekliği 8.20 cm, bitkide bakla sayısı 102.02 adet, bitkide tane sayısı 97.94 adet, bitkide tane ağırlığı 13.30 g, yüz tane ağırlığı 14.72 g, toprak üstü biyolojik verim 622.1 kg da-1, tane verimi 132.96 kg da-1 ve hasat indeksi %20.55 olarak saptanmıştır. Yapılan temel bileşenler biplot analizinde 1. ana bileşen varyasyonun % 54.6'sını, 2. ana bileşen varyasyonun % 19.6'sını ve toplamda varyasyonun %74.2'sini oluşturmuştur. Biplot grafiği incelendiğinde ilk çıkış süresi, çiçeklenme süresi, ilk bakla bağlama süresi ve olgunlaşma süresi kendi aralarında pozitif, bitki boyu, ilk bakla yüksekliği, 100 tane ağırlığı, toprak üstü biyolojik verim, tane verimi ve hasat indeksi kendi aralarında pozitif, bitkide bakla sayısı ve bitkide tane sayısı kendi aralarında pozitif bir ilişki içerisindedir. Moleküler analiz sonucunda IPBS-retrotransposon, SCoT ve SSR markörleri için ortalama allel sayıları sırasıyla 12.9, 11.43 ve 4.2 olurken, ortalama PIC değerleri sırasıyla 0.60, 0.76 ve 0.85 olarak hesaplanmıştır. Ayrıca, nohut genotiplerinde ilk bakla yüksekliği, bitkide tohum ağırlığı, 100 tane ağırlığı, bitkide bakla sayısı, dal sayısı, tane verimi, tane ağırlığı, tohum büyüklüğü ve antraknoz hastalığı ile ilişkili allellerin bulunduğu saptanmıştır.

Abstract:
Chickpea (Cicer arietinum L.) has an important place with its high protein content as food in Türkiye. This research was conducted in 2022 and 2023 growing seasons under Sivas ecological conditions using 10 control varieties and 86 wild chickpea genotypes in an augmented experimental design. The mean days to emergence was 21.7 days, days to flowering was 57.1 days, days to first pod setting was 65.89 days, days to maturity was 101.64 days, plant height was 32.35 cm, first pod height was 8.20 cm, number of pods per plant was 102.02, number of grains per plant was 97.94, grain weight per plant was 13.30 g, hundred grain weight was 14.72 g, biological yield was 622.1 kg da-1, grain yield was 132.96 kg da-1 and harvest index was 20.55%. In the principal components biplot analysis, the first main component accounted for 48.6% of the variation, the second main component accounted for 24.4% of the variation and 73% of the total variation. Upon examining the biplot graph, a positive relationship was observed among emergence period, flowering period, pod-setting period, and maturation period. Similarly, plant height, first pod height, 100-seed weight, above-ground biological yield, grain yield, and harvest index were positively correlated with each other, while the number of pods per plant and the number of seeds per plant also showed a positive correlation. As a result of the molecular analysis, the average allele numbers for IPBS-retrotransposon, SCoT, and SSR markers were calculated as 12.9, 11.43, and 4.2, respectively, while the average PIC values were calculated as 0.60, 0.76, and 0.85, respectively. Additionally, alleles associated with traits such as first pod height, seed weight per plant, 100-seed weight, number of pods per plant, number of branches, grain yield, seed size, and ascochyta blight disease were identified in the chickpea genotypes.