Emniyet kültürü ve  takım üye etkileşimi (TMX) algısının fabrika optimizasyonu (FO) üzerine etkisi
The effect of safety culture and team member exchange (TMX) perception on factory optimization (FO)
Yazar: AYŞE BAHAR AKCANBAŞ
Danışman: DOÇ. DR. GÜVEN ORDUN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Fabrikalar = Factories ; Güvenlik kültürü = Safety culture ; Optimizasyon = Optimization ; Takım-üye etkileşimi = Team-member exchange ; İş güvenliği = Work safety

Özet:
Bu çalışma emniyet kültürü ve takım üye etkileşimi algısının operasyonel mükemmellik yaklaşımının bir modellemesi olarak uygulanan fabrika optimizasyonu (FO) yaklaşımı üzerindeki etkiyi incelemek için yapılmıştır. 
İşletmelerin devamlılıklarını sürdürebilmek, verimliliklerini arttırmak ve emniyetli çalışma düzenini koruma çabaları adına benimsedikleri yönetim yaklaşımlarından biri olan "fabrika optimizasyonu" üzerinde emniyet kültürünün etkisi merak konusu olmuştur. Fabrika optimizasyonu konusunda Türkiye'de araştırmaların sınırlı olması sebebiyle araştırmanın literatüre katkı sağlayacağı umulmaktadır. Fabrika optimizasyonu uygulamalarının özünde yer alan takım çalışmalarında; "Takım-üye etkileşiminin fabrika optimizasyonu ve emniyet kültürü arasındaki ilişkide rolü var mıdır?" sorusu  ise bir diğer  merak konusudur. Literatürde daha çok lider-üye etkileşimi araştırmalara konu olmuş, takım-üye etkileşimi yeterli ilgiyi görmemiştir. Bu alanda araştırmanın literatüre katkı sağlayacağı umulmaktadır.
Araştırma üretim sektöründe faaliyet gösteren çok uluslu bir firmada gerçekleştirilmiştir. Katılımcılar çoğunluğu mavi yaka olmak üzere çeşitli kademe ve fonksiyonlarda çalışan 189 kişiden oluşmuştur. 
Her bir katılımcının "Emniyet Kültürü", "Fabrika Optimizasyonu (FO)" ve "Takım Üye Etkileşimi" ile ilgili anketleri  cevaplamaları istenmiştir. Araştırmanın başında 70 kişilik bir ön çalışma yapılmış ve soruların Cronbach's Alpha güvenilirlik değerlerine bakılmıştır. Katılımcıların özellikle temsil etme yönünün güçlü olması amacıyla çeşitli kademe ve fonksiyonlardan tesadüfi yöntemle seçilmesine dikkat edilmiştir. Ölçeklerin .7 den büyük olması nedeniyle yüksek güvenilirlikte olduğu kanaatine varılmıştır.
Yapılan korelasyon analizi sonucuna göre emniyet kültürü, fabrika optimizasyonu ve takım üye etkileşimi  arasında anlamlı ilişki bulunmuştur. 
Faktör analizi uygulanmış emniyet kültüründe 6 faktör saptanmış, fabrika optimizasyonunda ve üye takım etkileşiminde ise  alt faktör saptanmamıştır.
Emniyet kültürü anketi 31 sorudan meydana gelmiş; "yönetim", "iletişim", "prosedür", "risk yönetimi", "yönetim desteği", "eğitim"  olarak alt faktörler adlandırılmıştır.
Yapılan regresyon analizlerinde Emniyet kültürü algısı, fabrika optimizasyonu (FO) ve TMX arasında, p <= 0,05 anlamlılık seviyesinde  ilişki bulunmuş ve birbirini pozitif yönde etkilediği ortaya çıkmıştır. 
Emniyet kültürü ve fabrika optimizasyonu (FO) arasındaki ilişkide takım üye etkileşimi (TMX) moderatör etki göstermiştir. Ayrıca emniyet kültürünün alt faktörleri için moderatör etkiye bakılmış ve İletişim boyutu ile ilgili TMX' in moderatör etkiye sahip olduğu bulunmuştur. 
Bu sonuçlara göre emniyet kültürü algısı ve takım üye etkileşimi yüksek olduğunda fabrika optimizasyonu  üzerinde anlamlı ve pozitif bir ilişki olduğu doğrulanmıştır.

Abstract:
This study was conducted to examine the effect of safety culture and team member exchange perception on factory optimization (FO) approach, which is applied as a model of operational excellence approach.
The effect of safety culture on "factory optimization", which is one of the management approaches adopted by enterprises in their efforts to maintain their continuity, increase their productivity and protect safe working environment, has been a matter of curiosity. It is hoped that the research will contribute to the literature due to the limited number of researches on factory optimization in Turkey. In teamwork that is at the core of factory optimization practices; "Does team-member exchange play a role in the relationship between factory optimization and safety culture?" question is another matter of curiosity. Leader-member exchange has been the subject of research in the literature, and team-member exchange has not received enough attention. It is hoped that research in this area will contribute to the literature.
The research was carried out in a multinational company operating in the manufacturing industry. Participants consisted of 189 people working in various levels and functions, most of them blue collar.
Each participant was asked to answer the questionnaires on "Safety Culture", "Factory Optimization (FO)" and "Team Member Exchange". At the beginning of the study, a pre-study of 70 people was conducted and the Cronbach's Alpha reliability values of the questions were examined. Participants were chosen randomly from various levels and functions in order to have a strong representation. It was concluded that it was highly reliable because the scales were larger than .7. 
According to the results of the correlation analysis, a significant relationship was found between safety culture, factory optimization and team member exchange.
Factor analysis was applied and 6 factors were determined in the safety culture, and no sub-factors were detected in factory optimization and member team exchange.
The safety culture questionnaire consisted of 31 questions; Sub-factors are named as "management", "communication", "procedure", "risk management", "management support", "training".
In the regression analysis, a relationship was found between the perception of safety culture, factory optimization (FO) and TMX at a significance level of p <= 0.05 and it was revealed that they affect each other positively.
Team member exchange (TMX) had a moderator effect on the relationship between safety culture and factory optimization (FO). In addition, the moderator effect was examined for the sub-factors of safety culture and it was found that TMX related to the communication dimension had a moderator effect.
According to these results, it was confirmed that there is a significant and positive relationship on factory optimization when the perception of safety culture and team member interaction is high.