Kelâmî ahlâk bağlamında iyi ve kötünün tabiatı ve insan fiilleri
The nature of good (Husn) and bad (Gubh) and human acts in the context of teological (Kalam) moral
Yazar: ELİF AĞALDAY
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ İSMAİL YÜRÜK
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Din = Religion
Dizin: Adalet = Justice ; Ahlak = Morality ; Ahlaki eylemlilik = Moral agency ; Hüsnü Kubuh = Good and evil ; Kudret = Power ; Kötülük = Evil ; Sorumluluk = Responsibility ; İnsan = Human ; İslamiyet = Islam ; İyilik = Goodness

Özet:
Duyulur âlemde iyilik ve kötülüğün reel varlığından hareketle kaynağının tespiti ve insan fiilleri ile irtibatlandırılması kelâmî ahlâkın temel problemidir. İnsanın ahlâkî eylemlerinin sorumluluğunu üstlenebilmesi açısından Tanrı-insan ilişkisinin açıklanması gerekir. Kelâm'da önemli bir yere sahip olan hüsün ve kubuh anlayışlarının incelenmeye tabi tutulması, kelâmî ahlâkın sağlıklı bir şekilde değerlendirilmesine zemin oluşturmaktadır. 
Yükümlülük, sorumluluğun dayanağı; sorumluluk da ahlâkî fiillerin meydana gelmesinde ve adaletin gerçekleşmesinde önemli bir katkı sağlamaktadır. Yükümlülüklerin kaynağı olarak sadece akıl bir öncül olarak ele alınamaz. İnsanı yükümlüklerini yerine getirmekten alı koyan bazı hususlar bulunmaktadır. Herbir sorumluluk, ortam ve duruma göre farklılık arz eder. Aklı olan herkes sorumluluğu oranında değerlendirilir.
Allah'ın varlığına ve birliğine inananlar, onun Kur'an'da kendisine atfettiği vasıflara sahip olmanın yanında adaletli olduğu ve adaleti tesis ettiği hususunda hemfikirdirler. Ancak kelâm ekolleri fiillerin insanî boyutu söz konusu olduğunda özellikle hem Allah'ı acz içeren fiillerden uzak tutabilmek hem de insanı yaptıklarından sorumlu kılabilmek amacıyla fiillerin kime nispet edileceği konusunda farklı düşüncelere sahiptirler. Bu itibarla ahlâkın üç önemli boyutu olan iyilik ve kötülüğün tabiatı, ilâhî kudret ve adalet, ahlâkî özgürlük ve sorumluluk çalışmamızın iskeletini oluşturmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Kelami Ahlâk, Hüsün ve Kubuh, Ef'al-i İbad, Kaza ve Kader, Hikmet, Kudret ve Adalet

Abstract:
In visible/sensible universe fixing the sourceof goodness and evil and its connecting with human acts is the main problem/topic of Kalamid morals. It is necessary to explain the relation between God and human to make humankind responsiple for his acts. It is really important to examine good and bad/evil problem having great importance in kalam studies, for evalvation of Kalamid morals correctly.
Obligation bases on responsibility and responsibility important contribution to occur moral actions and realization of justice. Only intelligenecee that as a source of obligations can not be treated premise. There are something that hinder humankind from doing their obligations. Each responsibility differs according to the circumstance or situation. Able minded persons will be evaluated in proportion to their responsibilities.
Persons who believe in Allah/God's existence and unity agreed on Allah is just and has established the justice berides. Allah has the qualities he mentioned in Quran, for himself. However, Kalamid schools have different opinions about the processor of the acts or the keep Allah away from human-specific acts. In this respect, the three dimensions of the morals, the nature of goodness (husn) and evil (kubh), divine power and juctice, moral freedom and responsibility constitute the skeleton of our work.

Key Words: Teologıcal (Kalam) Moral, Goodness and Evil, Acts of Human being (ıbâd), Kadâ and Fate (kader), Sophy/Aphorism (Hikmet), Power and Justice