Turgutlu tarihi kent dokusunun incelenmesi
A study on urban historic pattern of city of Turgutlu
Yazar: KÜBRA IŞIL MEŞE
Danışman: PROF. DR. ETİ AKYÜZ LEVİ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Bölümü / Restorasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2005
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Turgutlu Gediz Ovası'nın verimli topraklarında kurulmuş, konumu itibariylestratejik öneme sahip bir ilçedir. E?96 karayolunun kuzey, güney yönünde ikiyeböldüğü yerleşim günümüzde 100 bini aşkın nüfusu bünyesinde barındırmaktadır.Osmanlı İmparatorluğu 19. yüzyılda İzmir- Basmane hattından sonra İzmir-Kasaba Temdidi Demiryolu adıyla ikinci demiryolunu Turgutlu'ya getirmiştir. Bubağlamda şehrin geçmişte oldukça gelişmiş bir durumda olduğu söylenebilir. Tarihboyunca verimli arazileri, ılıman iklimi sayesinde birçok uygarlığın yerleşmesineolanak tanıyan şehir, yine aynı özellikleri nedeniyle sürekli bir yıkıma maruzkalmıştır. Eşkıya saldırılarından, Celali isyanlarından etkilenen yerleşim, her büyükçaplı yıkımdan sonra yeniden yapılanmayı başarmıştır.En son olarak da, Kurtuluş Savaşı'ndaki Yunan Yangını'nda tamamen yananTurgutlu, kısa bir sürede yaralarını sarmıştır. Mimari ve kültürel mirasını neredeysetümüyle kaybeden yerleşimden günümüze ulaşabilen ender sayıdaki tarihi eserinbüyük çoğunluğu Cumhuriyet Dönemi'ne aittir. Çalışma kapsamında tespit vebelgeleme çalışmaları yapılan Turgutlu'nun mimari mirasının ne yazık ki tümüyleyok olma tehlikesiyle karşı karşıya olduğu saptanmıştır. Koruma bilincininbenimsenmediği şehirde koruma karşıtı bir tutum göze çarpmaktadır. Korumayı bircezalandırma olarak gören halk ekonomik kaygılarla bir an önce eski eserleri çokkatlı apartmanlara dönüştürme çabasındadır. Turgutlu Belediyesi'nin de konuyagereken hassasiyeti göstermemesi sonucunda Turgutlu'nun mimari ve kültürel mirasıgün geçtikçe tarihe karışmaktadır.Bu bağlamda Turgutlu'nun mevcut tarihi eserlerinin saptanması ve belgelenmesikonusu bu tezde detaylı olarak ele alınmıştır. Turgutlu kent dokusu her yönüyle elealınmaya çalışılmış; mevcut kültürel miras incelenerek, gelecek nesillere aktarmanınyolları irdelenmiştir. Bu amaçla çalışma beş bölüme ayrılmıştır.Birinci bölümde; çalışmanın konusu açıklanmış; çalışmanın amacı, kapsamı,yöntemi, ilgili literatürdeki yeri ve kurgusu üzerinde durulmuştur.İkinci bölümde; Turgutlu kent dokusu; konumu, fiziksel, sosyo-ekonomiközellikleri gibi başlıklar altında ayrıntılı bir şekilde irdelenmiştir. Aynı zamanda bubölümde kentin tarihsel gelişimine yer verilmiştir.Üçüncü bölümde; Turgutlu'daki mevcut kültürel miras incelenmiş, araştırmalarfotoğraf ve haritalarla görsel olarak desteklenmiştir. Turgutlu'nun yerleşim dokususaptandıktan sonra yerleşimin doğal ve kültürel mirasını oluşturan eserler, doğalanıtlar, arkeolojik ve mimari değerler olarak üç başlık altında kapsamlı bir şekildeirdelenmiştir.Dördüncü bölümde Turgutlu'da son yıllarda gerçekleştirilen koruma uygulamalarıörneklerle açıklanmıştır. Doku ve tek yapı bağlamında odak çalışmalar planlarladesteklenerek her yönüyle ele alınmıştır. Sunulan önerilerle Turgutlu'nun tarihieserlerinin geleceğe aktarımına ilişkin çözüm yolları üretilmeye çalışılmıştır.Beşinci bölümde ise tez kapsamında incelenen bölümlerin genel birdeğerlendirmesi yapılmış ve elde edilen sonuçlar aktarılmıştır.

Abstract:
Turgutlu, which is established on fruitful delta of Gediz River, is a strategicallyimportant city because of its location. The town which has been divided by E-96north-south E-96 highway has the poputation of 100 thousand.On the 19th century, Ottoman Empire set up the second railway of the empire toTurgutlu with the name of ?İzmir- Kasaba Temdidi Demiryolu?, after İzmir-Basmane railway. From this point of view, Turgutlu can be regarded as a developedcity at the 19th century. As a matter of fact, fruitful land and temperate climate didnot only make it possible to establish dozens of civilizations on this land, but alsocaused many attacks by brigands and demolitions to these civilizations. After all thedemolitions ? even the Celali Rebellion ? this city managed to be constructed overand over. Turgutlu had been completely burnt with Greek Fire, at last demolition andit has been reconstructed in a short period of time again. Most of the architecturaland historical heritages, which have been survived, are erected after revolution ofrepublic.Researches emhpasises that Turgutlu is faced with a big danger of losing itsarchitectural heritage completely. In spite of a protection conscious, people areagainst the protection. People take protection as a punishment, and they are in acompetition of converting all the historical and architectural places to multistoreybuildings. Moreover, Turgutlu Municipality is not sensitive on protection. As a resultof all these conditions, day by day Turgutlu?s historical and architectural heritage isbeing annihilated.In order to fix and documenting Turgutlu?s surviving historical heritages, thisthesis deals with all these topics with details. Turgutlu urban pattern has been studiedin different point of views. Examining the present cultural heritage, the ways oftransmitting it to the next generations have been evaluated. Because of this purpose,this study has been divided into five sections.First chapter includes topic of the thesis, objectives, method of study,specultation, and literature survey.Second chapter is composed of Turgutlu urban pattern, location, physical,socioeconomic structure. Additionally, historical development of the city has beendiscussed.Third chapter contains the studies on the Turgutlu?s present cultural heritage withthe visual support of pictures and maps. After Turgutlu settlement pattern had beenexamined, all the components of the natural and cultural heritage have been studiedcomprehensively in three subtitles: natural monuments, archaelogical andarchitectural worth.Fourth chapter presents the protection samples in Turgutlu at recent years. All thesample applications which are focused on pattern and single protection have beensupported with plans and examined on different point of views. Moreover, differentsolutions on passing the historical heritages to the next generations have beenproposed.The last chapter includes conclusions.