Lactuca boissieri, cicerbita petiolata ve lactuca bourgaei türlerinin bileşenleri ve biyolojik etkinlik araştırmaları
Components of lactuca boissieri, cicerbita petiolata, lactuca bourgaei species and biological activity studies
Yazar: FEYZA DEMİR
Danışman: PROF. DR. AHMET YAŞAR
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Doğal ve Bitkisel Ürünler / Kozmetik Ürünler Ana Bilim Dalı / Farmakognozi ve Doğal Ürünler Kimyası Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Biyokimya = Biochemistry ; Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology

Özet:
Doğal ürünler, farmakoloji ve tıpta önemli bir rol oynamaktadır. Lactuca Asteraceae familyasına ait önemli bir cinstir. Özellikle ılıman ve sıcak bölgelerde yayılış gösteren bu cins Avrupa, Asya, Kuzey Amerika, Avustralya ve Afrika'da yaygın olarak yetişmektedir. Cinse ait bitkiler, hem ekonomik, hem de tıbbi açıdan önemli türleri bünyesinde bulundurmaktadır. 
Doktora tez kapsamında Lactuca boissieri, Lactuca bourgaei ve Cicerbita petiolata türlerinin toprak üstü kısımlarından farklı çözücülerle (hekzan, kloroform, etil asetat, metanol ve su) hazırlanan ekstraktlar üzerinde ilk kez biyolojik aktivite (antioksidan, antimikrobiyal, enzim inhibisyonu ve sitotoksik aktivite) ve fitokimyasal çalışmalar gerçekleştirildi. Türlerin antioksidan kapasiteleri, Toplam Fenolik Madde Miktarı Tayini, FRAP Ölçümü, CUPRAC Tayini ve DPPH Radikali Giderme Aktivitesi Tayini ile belirlendi. Biyolojik aktivite çalışmalarının sonucunda, türlerin orta düzeyde antioksidan ve antimikrobiyal kapasiteye sahip olduğu gözlemlendi. Ekstrelerin enzim inhibisyonu çalışmaları asetilkolinestereaz, tirozinaz ve α-glukozidaz enzimleri kullanılarak gerçekleştirildi. Ekstrelerin sadece tirozinaz enzimine karşı iyi inhibisyon gerçekleştirdiği görüldü. Metanol ekstrelerinin MTT testi kullanılarak sağlıklı fare fibroblast hücreleri üzerinde yapılan sitotoksisite çalışması sonucunda ekstrelerin herhangi bir toksik etki göstermediği görüldü. Biyolojik aktivite çalışmaları sonucunda L. bourgaei türünün diğerlerine göre daha iyi aktivite sergilediği görüldü.Türlerin HPLC-DAD ile fenolik içeriğine bakıldığında her üç türde 8 tane fenolik asit (protokatekuik asit, p-OH benzoik asit, klorojenik asit, vanilik asit, kafeik asit ve kikorik asit) ve 4 tane flavonoid (luteolin-7-glukozit, apigenin-7-glukozit, luteolin, apigenin) bileşiği ortak olarak bulundu. Ayrıca bitkilerin uçucu yağlarının GC-MS ile kimyasal içeriğine bakıldığında ise her üç bitkide dekanal, (E,E)-2,4-nonadienal, (2E)-dekenal, (E,E)-2,4-dekadienal, tridekanal, tetradekanal, fiton ve hekzadekanoik asit ortak olarak bulundu.

Abstract:
Natural products play an important role in pharmacology and medicine. Lactuca is an important genus of the Asteraceae family. This genus, which is particularly widespread in temperate and warm regions, is commonly found in Europe, Asia, North America, Australia, and Africa. The plants belonging to this genus include species that are significant both economically and medicinally. 
As part of a doctoral thesis, biological activity (antioxidant, antimicrobial, enzyme inhibition, and cytotoxic activity) and phytochemical studies were conducted for the first time on extracts prepared from the aerial parts of Lactuca boissieri, Lactuca bourgaei and Cicerbita petiolata species, using different solvents (hexane, chloroform, ethyl acetate, methanol and water). The antioxidant capacities of the species were determined using Total Phenolic Content Assay, FRAP Measurement, CUPRAC Assay, and DPPH Radical Scavenging Activity Assay. As a result of the biological activity studies, it was observed that the species possess moderate antioxidant and antimicrobial capacities. The enzyme inhibition studies of the extracts were conducted using acetylcholinesterase, tyrosinase, and α-glucosidase enzymes. It was found that the extracts exhibited good inhibition only against the tyrosinase enzyme. As a result of the cytotoxicity study conducted on healthy mouse fibroblast cells using the MTT assay, it was found that the methanol extracts did not exhibit any toxic effects. As a result of the biological activity studies, it was observed that L. bourgaei exhibited better activity compared to the others. When analyzing the phenolic content of the species using HPLC-DAD, a total of 8 phenolic acids (protocathechuic acid, p-OH benzoic acid, chlorogenic acid, vanillic acid, caffeic acid, and chicoric acid) and 4 flavonoids (luteolin-7-glucoside, apigenin-7-glucoside, luteolin, apigenin) were found to be common in all three species. Additionally, the chemical composition of the essential oils of the plants analyzed by GC-MS revealed that all three plants contained common compounds, including decanal, (E,E)-2,4-nonadienal, (2E)-decanal, (E,E)-2,4-decadienal, tridecanal, tetradecanal, phytol and hexadecanoic acid.