Çuvaşçada eylem yapımı
Verb formation in Chuvash
Yazar: VİLDAN ÇAKMAK
Danışman: PROF. DR. EMİNE YILMAZ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Dilbilgisi-eylem = Grammar-verb ; Çuvaşça = Chuvash

Özet:
Çuvaşlar, bugün Orta Volga'da yaşayan bir topluluktur. Bu bölgenin çevresinde Fin-Ugor
halklarından Mari (Çeremis) ve Mordvin, Türk halklarından da Tatar ve Başkurtlar
bulunmaktadır. Bu nedenle Çuvaşlar; daima adı geçen topluluklarla kültür ve dil alışverişinde
bulunmuştur. Bazı araştırmacılar, Çuvaşların Türkleşmiş Fin-Ugor olduklarını düşünürken
bazıları Fin-Ugorlaşmış Türk olduklarını öne sürmüştür. Aynı tartışmalar Çuvaşça üzerine de
yapılmış ve Çuvaşçanın yerinin belirlenmesi uzun zaman almıştır.
Çuvaşça bir Türk dili, aynı zamanda bağımsız bir Altay dilidir. Karmaşık ses sistemiyle modern
Türkolojinin kurucusu W. Radloff'u dahi yanıltmış olan Çuvaşça, eskicil özellikleri ile Türk dili
araştırmalarında büyük önem taşır.
Türk dillerinin eylem biçimbilgisi, son derece karmaşıktır ve eylem biçimbilgisi içindeki
yapıların kopyalanması oldukça zordur. Bu durum, Çuvaşçada da aynı şekildedir. Türk
dillerinin eylem biçimbilgisi, değişmeye karşı çok dayanıklı olduğu için araştırılması da oldukça
önemlidir. Bu nedenle araştırmacılar, Altay dillerinin akrabalığının artık eylem biçimbilgisinde
aranması gerektiğini belirtmektedir. 2000 sonrasında bu konuda çok sayıda yayın yapılmıştır.
Çuvaşça eylem yapım yolları ise biçimbilgisi eserlerinin içinde yer almakla birlikte henüz bu
konuyla ilgili bağımsız bir çalışma yapılmamıştır. Bu tez çalışmasının amacı daha önce
bağımsız olarak incelenmemiş Çuvaşçada eylem yapımı konusunu ele alarak mevcut verilere
katkı sağlamak ve daha büyük bir söz yapımı çalışması için kaynak oluşturmaktır.

Abstract:
Chuvash people is a community living in the Middle Volga today. This area is located in the
middle of the Fin-Ugor people Mari (Çeremis) and Mordvin, and the Tatars and Bashkirs of the
Turkish people. For this reason, Chuvashs have always exchanged culture and language with the
mentioned communities. Some researchers think that the Chuvashs are Turkized Fin-Ugor,
while others suggest that they are Fin-Ugor Turk. The same debate has also been made on
Chuvash and it has taken a long time to determine the location of Chuvash.
Chuvash is a Turkic language and an independent Altaic language at the same time. With its
complex sound system and its old features Chuvash, which has been misunderstood even by W.
Radloff, the founder of modern Turkology, is of great importance in Turkish language
researches.
The verbal morphology of Turkic languages are extremely complicated and it is quite difficult
to copy the structures in verbal morphology. This is the same situation for Chuvash too. It is
highly important to research in that verbal morphology of Turkish languages are highly resistant
to any changes. A large number of publications have been made in this regard after the year
2000. Chuvash verb construction routes have been included in the morphological works but an
independent study has not been conducted on this subject yet. The purpose of this thesis is to
contribute to the existing data, and to provide a source for a larger vocabulary building study, by
considering the previously unexamined Chuvashian verb formation.