Murad Paşa Camisi restorasyon projesi
The restoration project of Murad Pasha Mosque
Yazar: NİLÜFER GÜLTEKİN
Danışman: DOÇ. DR. NADİDE SEÇKİN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Rölöve-Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Aksaray = Aksaray ; Camiler = Mosques ; Koruma = Conservation ; Külliyeler = Complexes ; Restorasyon = Restoration ; Tarihi yarımada = Historical peninsula ; İstanbul = Istanbul

Özet:
Fatih Aksaray'da, bugün Vatan ve Millet caddelerinin kesiştiği köşede bulunan Murad Paşa Külliyesi'nin yapımı 15. yüzyılın 2. yarısına tarihlendirilmektedir.Murad Paşa Külliyesi fetih sonrası İstanbul'da yapılan ilk Osmanlı yapılarından olması açısından önemlidir. Bu külliye içinde yer alan ve Fatih döneminin önde gelen yapılarından olan Murad Paşa Camisi, yapıldığı dönemin mimari özelliklerini yansıtması sebebiyle Osmanlı Mimarisi'nde önemli bir yer alır.Murad Paşa Külliyesi, cami, medrese, imaret ve hamamdan oluşan bir bütündür. Külliyeye daha sonraki dönemlerde şadırvan, çeşme ve zaman içinde oluşmuş bir hazire eklenmiştir. Vatan ve Millet caddelerinin açılması Aksaray'ın kimliğiyle beraber, külliyenin de değişmesine sebep olmuştur. 1929-1930 yılında medrese, 1956 yılında hamam bilinçsiz imar faaliyetleri sonucunda yıkılmıştır. Millet Caddesi'nin genişletilmesi sırasında yıkılan Oğlanlar Tekkesi'nin sebil-türbe-çeşme grubu ile Şirmerd Çavuş Külliyesi'nin türbesi cami avlusuna taşınmıştır. Murad Paşa'nın yaptırdığı külliyeden geriye özgün konumunda sadece cami kalmıştır. Günümüzde cami avlusunda şadırvan, çeşme, hazire, Oğlanlar Tekkesi sebil-türbe-çeşme grubu ve Şirmerd Çavuş Türbesi yer almaktadır.Çalışmada öncelikle 2. Bölüm'de, Aksaray'ın tarihsel gelişimi ve geçirdiği değişimler ele alınmıştır. 3. Bölüm'de Murad Paşa Külliyesi yapıları tek tek incelenmiş, arşiv çalışması yapılarak külliye yapılarının onarım belgeleri, vakfiyesi, eski haritaları, eski fotoğrafları ve çizimleri araştırılmıştır.Bu çalışmalardan sonra 4. Bölüm'de, günümüze ulaşan külliyenin tek yapısı olan Murad Paşa Camisi ayrıntılı bir şekilde incelenmiş, mimari, kütlesel ve taşıyıcı sistem özellikleri ile ele alınmıştır. Yapının 1/100 ölçekli analitik rölövesi hazırlanmış, mimari eleman etüdlerine indirgenen incelemede taşıyıcı sistem ve malzeme bozulmaları ve nedenleri araştırılmaya çalışılmıştır. Çizimler, belge, yazı ve fotoğraflarla desteklenmiştir.5. Bölüm'de caminin restitüsyonuna veri oluşturulmak üzere eş zamanlı olarak benzer örnekler ile karşılaştırma yapılmaya çalışılmıştır. Güncel durumları da belgelenen yapıların Murad Paşa Camisi'ne göre daha fazla değişmiş ve yenilenmiş oldukları saptanmıştır. 6. ve 7. Bölüm'lerde mevcut durumun tespitinden sonra, elde edilen veriler doğrultusunda restitüsyon ve restorasyon projesi hazırlanmıştır.Bu araştırma ve tespitler sonucunda, bölgede mimari anlamda yapılan hatalı uygulamalara değinilmiş, caminin ve avlusunda yer alan diğer yapıların korunması gerektiği vurgulanmış, koruma önlemlerinin belirlenmesine çalışılmıştır. Yapının koruma durumu, geçirdiği onarım ve restorasyonlar belirtildikten sonra mevcut durum hakkında bilgi verilerek, sorunların giderilmesi için koruma önerilerine değinilmiştir.

Abstract:
Murad Pasha Complex?s construction that is located on the intersection of Vatan and Millet Street in Fatih Aksaray today, has been retrodated to the 2nd period of 15th Century.Murad Pasha Complex is important since it is one of the first Ottoman buildings that have been built-up in İstanbul. Murad Pasha Mosque that is inside of this complex and one of the foremost buildings of Fatih?s period takes an important place in the Ottoman Architecture as it reflects characteristics of the period in which it has been built-up.Murad Pasha Complex is a full complex consisting of a mosque, madrasah, public kitchen and hammam. A water tank with a fountain, fountain and cemetery that has been occurred in due course has been added to the complex. Putting into service of Vatan and Millet streets and Aksaray?s identity has caused the complex?s modification. The madrasah was pulled down between 1929 and 1930 and the hammam in 1956 because of unconscious town-planning activities. Sebil-tomb-fountain group of Oğlanlar Lodge and Şirmerd Çavuş Complex?s tomb that have been pulled down during Millet Street?s expansion have been moved to the mosque?s yard. Only the mosque has remained from the complex that Murad Pasha has got built-up in its unique condition. The water tank with a fountain, fountain, cemetery, Oğlanlar Lodge?s fountain-tomb-fountain group and Şirmerd Çavuş Tomb are in the mosque?s yard today.In this study, especially in section 2, Aksaray?s historical development and modifications experienced have been discussed primarily. In section 3, Murad Pasha Complex?s structures have been examined one-by-one and the complex structures? renovation certificates, foundation certificate, old maps, old images and drawings have been researched by performing an archive study.After these studies, in section 4, Murad Pasha Mosque that has reached today as sole structure of the complex has been examined in details and discussed with its architectural, mass and structural properties. A 1/100 analytical measured drawing of the structure has been prepared and deterioration of the structure and building materials and their reasons have been tried to be researched in the examination that has been reduced to architectural element etudes. The drawings have been supported with the certificates, texts and images.In section 5, it has been tried to make a comparison with similar examples simultaneously in order to create a database in the mosque?s restitution. Situations of the structures, whose existing conditions have been certified, have been determined that they have modified and renovated in comparison with others. In sections 6 and 7, after the existing situation?s determination, the restitution and restoration project has been prepared according to obtained information.As a result of all these researches and determinations, faulty applications have been discussed in the architectural field within region, it has been pointed out that other structures located in the mosque and its yard would have to be protected and conservation precautions have been tried to be determined. The conservation precautions have been touched in order to eliminate problems by giving information about the existing situation after determining the conservation condition, renovations and restorations that the structure has experienced.