Botanik bahçelerinin sürdürülebilir planlama ve tasarım yaklaşımı: Türkiye Milli Botanik Bahçesi örneği
Sustainable planning and design approach of  the botanical gardens: The case of Turkey's National Botanical Garden
Yazar: YAĞMUR RESNE OKAN
Danışman: PROF. DR. AYSEL USLU
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture
Dizin: Botanik bahçesi = Botanical garden ; Bölgesel yönetim = Regional administration ; Sosyal sürdürülebilirlik = Social sustainability ; Çevre yönetimi = Environmental management ; Çevresel sosyal ve kurumsal yönetim = Environmental social and governance ; Çevresel sürdürülebilirlik = Sustainable environment

Özet:
Topluma bilimsel, eğitsel, sosyal ve rekreasyonel açıdan olanaklar sağlayan botanik bahçeleri peyzaj tasarım ve planlama konusunda sürdürülebilirliğin sağlanması için gerek fiziksel büyüklükleri gerekse içerikleri doğrultusunda önemli işlevlere sahip özel bahçelerdir. 21. yüzyılda sürdürülebilirlik konusunda birçok farklı yaklaşım gündeme gelse bile bu yaklaşımlardaki ortak düşünce mevcut kaynakların korunarak kullanımı ile sistematik bir plan ve yönetim anlayışının benimsenmesi olmuştur. Özellikle büyük ölçekli projelerde sürdürülebilirlik yaklaşımının peyzaj planlama, tasarım ve yönetim sürecinde ele alınması konusunda sorunlar olduğu ve dolayısı ile uygulanan projelerin işlevlerini kaybettikleri görülmektedir. Öte yandan bu süreçlerde sürdürülebilirlik yaklaşımlarının hangi aşamalarda nasıl ele alınacağı konusu da özel olarak irdelenmesi gereken temel bir problem olarak öne çıkmaktadır.
Tez çalışması kapsamında botanik bahçelerinin amacı, işlevleri, planlanması ve tasarlanması sürdürülebilirliğin ekonomik, ekolojik ve sosyal bileşenlerine göre değerlendirilmiş ve Türkiye Milli Botanik Bahçesi için sürdürülebilir planlama ve tasarım kriterleri oluşturulmuştur. Bu kriterler yapısal peyzaj tasarımı, bitkisel peyzaj tasarımı, idari planlama, mekânsal planlama, eğitsel, sosyal ve kültürel planlama ile yönetim ve bakım olmak üzere 6 ana başlıkta ele alınarak puanlama tekniği geliştirilmiştir. Türkiye Milli Botanik Bahçesi sürdürülebilir planlama ve tasarım kriterlerinden toplam 100 üzerinden 59 puan almıştır. Puanlamaya göre TMBB'nin mekansâl planlamada oldukça güçlü olduğu ancak eğitsel, sosyal ve kültürel planlamada ise zayıf olduğu değerlendirilmiştir. Elde edilen bu veriler doğrultusunda Türkiye Milli Botanik Bahçesi'nin sürdürülebilirliğinin geliştirilmesine yönelik önerilere yer verilmiştir.

Abstract:
Botanical gardens, which provide scientific, educational, social and recreational opportunities to the society, are special gardens that have important functions in terms of both their physical size and content in order to ensure sustainability in landscape design and planning. Even though many different approaches to sustainability have come to the fore in the 21st century, the common idea in these approaches has been the use of existing resources and the adoption of a systematic plan and management approach. Especially in large-scale projects, it is seen that there are problems in handling the sustainability approach in the landscape planning, design and management processes, and therefore the implemented projects lose their functions. On the other hand, the issue of how sustainability approaches will be handled in these processes stands out as a fundamental problem that needs to be specifically examined.
Within the scope of the study, the purpose, functions, planning and design of botanical gardens were evaluated according to the economic, ecological and social components of sustainability and sustainable planning and design criteria were created for the Turkish National Botanical Garden. Scoring technique was developed by considering these criteria under 6 main headings: structural landscape design, planting landscape design, administrative planning, spatial planning, educational, social and cultural planning, and management and maintenance. The National Botanical Garden of Turkey received a total of 59 points out of 100 from the sustainable planning and design criteria. According to the scoring, it was evaluated that TMBB is quite strong in spatial planning, but weak in educational, social and cultural planning. In line with these data obtained, suggestions for improving the sustainability of the Turkish National Botanical Garden are given.