Ağız ve diş sağlığı eğitim programı geliştirme çalışması; İzmir ili kemalpaşa ilçesi
Sampling of developing oral and dental health education program; İzmir province kemalpasa district
Yazar: NEDA MOJARRAB
Danışman: PROF. DR. NAZAN ERSİN
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Parazitoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry ; Sağlık Eğitimi = Health Education

Özet:
Amaç: Bu çalışma ile internet tabanlı bir modül aracılığı ile ağız ve diş sağlığı konusunda okul öncesi çocuklarının ebeveyn ve öğretmenlerine yönelik kişiye özel bir eğitim programın geliştirilmesi ve etkinliğinin değerlendirilmesi hedeflenmiştir.    
Gereç ve Yöntem: 2024 yılında İzmir ili, Kemalpaşa ilçesinde üç resmi bağımsız anaokulunda yapılan niceliksel-tanımlayıcı anket çalışması tipindeki çalışmaya 3-6 yaş grubu 314 öğrencinin ebeveyni ve 23 öğretmeni katılmıştır. Eğitim öncesi gereksinimi belirleme amacıyla öğrencilerin ağız ve diş muayenesi ile birlikte ebeveyn ve öğretmenlerine Erken Çocukluk Çağı Ağız Sağlığı Etki Ölçeği (ECOHIS), çürük değerlendirme anketi ve DİŞOKULU modülü aracılığıyla 5 bölümden oluşan toplam 52 soruluk ön-test uygulanmıştır. Elde edilen verilere göre eğitim içeriği geliştirilmiştir. Eğitime katılan 170 ebeveyn ve 23 öğretmene DİŞOKULU modülü aracılığıyla ağız ve diş sağlığına yönelik eğitim programı uygulanmıştır. Eğitimden sonra  DİŞOKULU modülü üzerinde son test uygulanmıştır. Katılımcılardan eğitim ile ilgili görüşlerinin alınması için memnuniyet anketi yapılmıştır. Normal dağılım Shapiro Wilk testi ile kontrol edilmiştir. Normallik sağlanmadığında iki grup için Mann Whitney U, üç veya daha fazla grup için Kruskal Wallis testi kullanılmış; grup farkları Post Hoc Düzeltilmiş Bonferroni testleri ile belirlenmiştir. Kategorik değişkenler için örneklem yeterliyse Pearson Ki-Kare, değilse Fisher's Exact testi uygulanmış, bağımlı kategorik değişkenler için McNemar testi yapılmıştır.
Bulgular: Çalışmada, eğitim öncesinde öğrencilerin ortalama dfs değeri 6,73±7,64 olarak bulunmuştur. Çocuğun yaşı ve karbonhidrat tüketimi arttıkça dfs değerinin arttığı, düzenli diş hekimi kontrollerine giden çocukların ise daha düşük dfs değerlerine sahip olduğu gözlemlenmiştir (p<0,05). Ebeveynlerin çalışma durumu ve eğitim seviyesinin çocukların ağız ve diş sağlığı üzerinde etkili olduğu bulunmuştur (p<0,05). ECOHIS ve alt boyutları ile dfs ve gingivitis arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişkiler saptanmıştır (p<0,05). Ebeveynler, ön test sorularının %57,1'ine doğru yanıt verirken, son testte bu oran %76,3'e çıkmıştır. Ön testte yanlış yanıt veren veya bilmiyorum cevabı veren ebeveynlerin çoğunun, son testte doğru yanıt verdiği gözlenmiştir. Öğretmenler ise, ön testte soruların %77,4'üne doğru yanıt verirken, son testte bu oran %94,5'e yükselmiştir. Katılımcıların eğitim programının içeriği ve internet tabanlı DİŞOKULU uygulanmasına ilişkin memnuniyetinin yüksek düzeyde olduğu tespit edilmiştir.
Sonuç: Okul öncesi çocukların ebeveyn ve öğretmenlerine yönelik ağız ve diş sağlığı eğitimlerinin, teknoloji destekli yöntemler kullanılarak kısa süreli ve etkileşimli formatlarda uygulanması önerilmektedir. Bu eğitimlerin belirli aralıklarla güncellenmiş bilgilerle tekrarlanmasının, bilgi düzeyini ve farkındalığı artırarak Erken Çocukluk Çağı Çürüklerinin (EÇÇ) görülme sıklığını azaltabileceği sonucuna varılmıştır.
Anahtar Kelimeler; çürük; çocuk diş hekimliği; ağız ve diş sağlığı; internet tabanlı;  eğitim; yaşam kalitesi

Abstract:
Aim: The aim of this study was to develop and evaluate the effectiveness of a personalized oral and dental health education program for parents and teachers of preschool children, utilizing an internet-based module.
Materials and Methods: In 2024, a quantitative-descriptive survey study was conducted in three independent public preschools in the Kemalpaşa district of İzmir. The study involved 314 parents of children aged 3-6 years and 23 teachers. To assess pre-educational needs, beside students oral and dental examinations, parents and teachers completed a pre-test consisting of 52 questions across five sections, Early Childhood Oral Health Impact Scale (ECOHIS) and a caries assessment questionnaire through DİSOKULU module. Based on the results, the educational content was developed and was then implemented to 170 parents and 23 teachers through DİSOKULU module. After the training, a post-test was administered using the same module. Participants' feedback on the training was collected through a satisfaction survey. Normal distribution was checked using the Shapiro-Wilk test. When normality was not met, Mann Whitney U test was used for comparisons between two groups, and Kruskal-Wallis test for three or more groups, with group differences identified using Post Hoc Bonferroni corrections. For categorical variables, Pearson Chi-Square test was applied if sample size assumptions were met; otherwise, Fisher's Exact test was used. McNemar test was applied for dependent categorical variables.  
Results: The mean score of dfs was found 6.73±7.64. It was observed that dfs score increased by the child's age and higher carbohydrate consumption, while children who attended regular dental check-ups had lower dfs values (p<0.05). The study also found that the parents' employment status and educational level had a significant effect on their children's oral and dental health (p<0.05). Significant statistical associations were observed between the ECOHIS and its subscales with dfs and gingivitis (p<0.05). Parents correctly answered 57.1% of the pre-test questions, which improved to 76.3% in the post-test. Many parents who initially answered incorrectly or chose "I don't know" in the pre-test provided correct answers in the post-test. Teachers' accuracy improved from 77.4% in the pre-test to 94.5% in the post-test. Overall, participants reported high satisfaction with the training program content and the internet-based DİSOKULU module.
Conclusion: It is suggested that oral and dental health education for parents and teachers of preschool children be delivered through technology-supported methods in brief, interactive formats. It has been concluded that regularly updating and repeating these trainings with current information can enhance knowledge and awareness, potentially leading to a reduction in the prevalence of Early Childhood Caries (ECC).
Keywords: caries; pediatric dentistry; oral and dental health; web-based; education; quality of life