COVİD-19 pandemi sürecinin sezaryen ameliyatlarında anestezi yönetimine ve klinik sonuçlar üzerine etkisi
The effect of the COVID-19 pandemic on anesthesia management and clinical outcomes in caesarean section
Yazar: İLSEV BABAOĞLAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ DEMET LAFLI TUNAY
Çukurova Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Anesteziyoloji ve Reanimasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Anestezi ve Reanimasyon = Anesthesiology and Reanimation
Dizin: Anestezi = Anesthesia ; COVID 19 = COVID 19 ; Obstetrik = Obstetrics ; Pandemiler = Pandemics ; Sezaryen operasyonu = Cesarean section

Özet:
Amaç: Bu çalışma ile, pandemi döneminin obstetrik anestezi yönetimine ve anne 
ve bebekle ilgili sonuçlar üzerine etkilerini retrospektif olarak değerlendirmeyi 
amaçladık.
Gereç ve Yöntem: Çalışmamız, 2019 Eylül - 2020 Mart (pandemi öncesi altı ay) 
ile 2020 Mart – 2020 Eylül (pandemi döneminin ilk altı ayı) olmak üzere iki ayrı 
dönemde Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim Dalı tarafından sezaryen ameliyatına 
alınan hastaların hasta dosyaları ve anestezi kayıt formları retrospektif olarak 
incelenerek gerçekleştirildi.Veriler Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastane Bilgi 
Yönetim Sisteminden (HBYS) ve basılı hasta dosyalarından geriye doğru taranarak elde 
edildi. Hastalara ait demografik ve klinik veriler, uygulanan operasyon ve anestezi 
yönetimi ve postoperatif dönem ile ilgili veriler kaydedilerek elde edilen sonuçlar 
pandemi öncesi ve pandemi dönemi açısından karşılaştırıldı.
Bulgular: Pandemi öncesi dönemde 621 hasta ve pandemi sonrası dönemde 620 
hasta olmak üzere çalışmamızda toplam 1241 sezaryen geçiren kadın hasta dahil edildi.
Anne yaşı açısından iki dönem arasında anlamlı bir farklılık olmadığı gözlendi 
(ortalama anne yaşı sırasıyla pandemi öncesi ve sonrası olmak üzere 30,86±5,91, 
30,71±6,21, p=0,780). Pandemi döneminde ek hastalığa sahip gebe sayısında anlamlı 
bir azalma olduğu gözlendi (p=0,001).Gebelikle ilişkili komorbidite ve gebelik haftası 
açısından iki dönem arasında anlamlı bir fark olmadığı tespit edildi (p>0,05). Ortalama 
pre-operatif hemoglobin değerlerinde iki dönem arasında fark olmamasına rağmen 
pandemi döneminde 11 gr/dL'nin altında hemoglobin değerlerinin daha az gözlendiği 
saptandı (sırasıyla p=0,353 ve p=0,001). Pre-operatif hematokrit değerlerinin pandemi 
döneminde pandemi öncesine göre yüksek tespit edildi (p=0,001). Pre-operatif elde 
edilen ortalama beyaz küre, platelet ve nötrofil değerlerinin iki dönem arasında farklılık 
göstermediği gözlendi (p>0,05). Post-operatif hemoglobin değerleri pandemi 
döneminde diğer gruba göre daha yüksek iken bu fark istatistiksel açıdan anlamlı 
bulunmadı, ancak ortalama post-operatif hematokrit değerlerinde görülen yükseklik 
anlamlı olarak gözlendi (sırasıyla p=0,100 ve p=0,001). Post-operatif bakılan ortalama 
beyaz küre, platelet ve nötrofil değerleri pandemi öncesi dönemde ve pandemi 
döneminde istatistiksel olarak fark göstermemekteydi (p>0,05). Hastaların ölçülen 
APGAR skorlarından birinci ve beşinci dakikada ölçülen APGAR skorlarının pandemi 
öncesi dönemde daha yüksek olduğu ancak onuncu dakikada ölçülen APGAR skorları 
açısından pandemi öncesi dönem ve pandemi dönemi arasında fark olmadığı gözlendi 
(sırasıyla p=0,002, p=0,004 ve p=0,468). Pandemi öncesi dönemde rejyonel anestezi 
uygulama oranı %57 iken pandemi döneminde bu oran %64,8 olarak tespit edildi 
(p=0,005). Hastaların vazopresör ihtiyacı açısından iki dönem arasında anlamlı bir 
farklılık olmadığı tespit edildi (p=0,249). Postpartum ağrı yönetiminde iki dönem 
arasında gözlenen farkın tek başına parasetamol kullanılan hastaların oranının artışından 
kaynaklandığı gözlendi (%11,9'a karşı %18,1; p=0,049). Post-operatif dönemde 
gözlenen komplikasyonlar incelendiğinde pandemi öncesi dönemde hastaların 
%84,2'sinde komplikasyon gözlenmezken pandemi döneminde bu oran %86,3 olarak 
bulundu(p=0,001).Hastaların pandemi döneminde hastanede yatış sürelerinin anlamlı 
olarak kısa olduğu tespit edildi (p=0,001).
Sonuç: Pandemi dönemi klinik uygulamalar konusunda birçok değişikliğe yol 
açmıştır. Sezaryen operasyonlarında da pandeminin bu etkilerini görmek mümkündür. 
Biz de çalışmamızda özellikle pandeminin sezaryen operasyonlarında anestezi 
uygulamaları üzerindeki etkilerini ortaya koyduk.
Anahtar Kelimeler: COVID-19, Obstetrik Anestezi, Pandemi, Sezaryen

Abstract:
Objective: With this study, we aimed to retrospectively evaluate the effects of the 
pandemic period on obstetric anesthesia management and outcomes for mother and 
baby.
Material and Method: In our study, the patient files and anesthesia registration 
forms of the patients who were taken to cesarean section by the Obstetrics and 
Gynecology Department in two separate periods, September 2019 - March 2020 (six 
months before the pandemic) and March 2020 - September 2020 (the first six months of 
the pandemic period), were retrospectively analyzed. carried out by scrutiny. Data were 
obtained by scanning backwards from Çukurova University Medical Faculty Hospital 
Information Management System (HIMS) and printed patient files. Demographic and 
clinical data of the patients, operation and anesthesia management, and postoperative 
data were recorded and the results were compared in terms of pre-pandemic and 
pandemic period.
Results: A total of 1241 female patients who underwent cesarean section were 
included in our study, including 621 patients in the pre-pandemic period and 620 
patients in the post-pandemic period. It was observed that there was no significant 
difference between the two periods in terms of maternal age (mean maternal age before 
and after the pandemic, respectively 30.86±5.91, 30.71±6.21, p=0.780). It was observed 
that there was a significant decrease in the number of pregnant women with additional 
diseases during the pandemic period (p=0.001). There was no significant difference 
between the two periods in terms of pregnancy-related comorbidity and gestational 
week (p>0.05). Although there was no difference in mean pre-operative hemoglobin 
values between the two periods, it was found that hemoglobin values below 11 g/dL 
were observed less frequently during the pandemic period (p=0.353 and p=0.001, 
respectively). Pre-operative hematocrit values were found to be higher in the pandemic 
period than before the pandemic (p=0.001). It was observed that the mean white blood 
cell, platelet and neutrophil values obtained pre-operatively did not differ between the 
two periods (p>0.05). While post-operative hemoglobin values were higher than the 
other group during the pandemic period, this difference was not statistically significant, 
but the increase in mean post-operative hematocrit values was observed to be significant 
(p=0.100 and p=0.001, respectively). Post-operative mean white blood cell, platelet and 
neutrophil values were not statistically different in the pre-pandemic period and during 
the pandemic period (p>0.05). It was observed that the APGAR scores measured in the 
first and fifth minutes of the patients were higher in the pre-pandemic period, but at the 
tenth minute. It was observed that there was no difference between the pre-pandemic 
period and the pandemic period in terms of APGAR scores measured (p=0.002, p=0.004 
and p=0.468, respectively). While the rate of regional anesthesia application was 57% in 
the pre-pandemic period, this rate was 64.8% during the pandemic period. (p=0.005). It 
was determined that there was no significant difference between the two periods in 
terms of patients' need for vasopressors (p=0.249). It was observed that the difference 
observed between the two periods in postpartum pain management was due to the 
increase in the proportion of patients who used paracetamol alone (11.9% vs. 18.1%; 
p=0.049). When the complications observed in the post-operative period were 
examined, complications were not observed in 84.2% of the patients in the prepandemic period, while this rate was 86.3% during the pandemic period (p=0.001). It 
was determined that the duration of hospitalization of the patients during the pandemic
period was significantly shorter (p=0.001).
Conclusion: The pandemic period has led to many changes in clinical practices. It 
is possible to see these effects of the pandemic in cesarean section operations. In our 
study, we revealed the effects of the pandemic on anesthesia applications, especially in 
cesarean section operations.
Key Words: Cesarean section, COVID-19, Obstetric Anesthesia, Pandemic