Yetişkin çölyak hastalarında beslenme durumunun sağlıkla ilişkili yaşam kalitesi üzerine etkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effect of nutritional status on health related quality of life in adult celiac patients
Yazar: YELİZ SERİN
Danışman: DOÇ. DR. GAMZE AKBULUT
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Beslenme durumu = Nutritional status ; Diyet = Diet ; Glutenler = Glutens ; Sağlık = Health ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Yetişkinler = Adults ; Çölyak hastalığı = Celiac disease

Özet:
Bu çalışma, yetişkin çölyak hastalarının beslenme durumunun sağlıkla ilişkili yaşam kalitesi üzerine etkisini değerlendirmek amacıyla yapılmıştır. Çalışmaya hekim tarafından çölyak tanısı konulmuş, Ankara Çölyak Derneği'ne kayıtlı, 20-50 yaş arası 103 birey (26 erkek, 77 kadın)  katılmıştır. Araştırma verileri, araştırmacı tarafından ″anket yöntemi″ kullanılarak toplanmıştır. Bireylerin yaşam kalitesinin değerlendirilmesi için ″Çölyak Hastalığında Sağlıkla İlişkili Yaşam Kalitesi Anketi″ kullanılmıştır. Hastaların besin ögesi alımları, 24 saatlik besin tüketim kayıt yöntemi kullanılarak saptanmıştır. Verilerin istatistiksel analizleri için SPSS 22.0 paket programı kullanılmıştır. Hastaların yaş ortalaması 37,5±8,89 yıl, tanı alma yaşları ise; 31,0±11,85 yıl olarak belirlenmiştir. Erkeklerin ortalama beden kütle indeksi (BKİ) değerleri, kadınlardan daha fazla bulunmuştur (sırasıyla 23,9±2,89; 22,7±3,69 kg/m2) (p<0,05). Kadınlarda kemik eklem hastalıkları ve kronik anemi görülme oranı erkeklere göre daha fazla bulunmuştur (p<0,001). Bireylerin toplam yaşam kalitesi skorları değerlendirildiğinde; erkeklerin ortalama yaşam kalitesi skorları kadınlardan fazla belirlenmiştir (sırasıyla 146,6±17,51; 123,7±24,78). Yaşam kalitesi ortanca değerin üzerinde olan bireylerin A vitamini, D vitamini, karoten, niasin ve B12 vitamini alım düzeyleri yaşam kalitesi ortanca değerin altında olan bireylere göre yüksek saptanmıştır (p<0,05). Ayrıca toplam yaşam kalitesi skorları cinsiyet, komorbid hastalık, glutensiz diyete uyum, glutensiz diyet yapma süresi, tanı öncesi demir eksikliği anemisi olma durumu, tanı sonrası laktoz intoleransı gelişme durumu ve gastrointestinal semptom sınıflaması açısından farklılıklar göstermiştir (p<0,05).  Ortalama yaşam kalitesi skorları üzerine en etkili değişkenler; cinsiyet, komorbid hastalık ve gastrointestinal semptom yaşama durumu olarak belirlenmiştir. Çölyak, ömür boyu tedavi gerektiren bir hastalıktır. Bu nedenle hastaların glutensiz beslenme ürünleri, lezzet ve besin öğeleri açısından geliştirilmelidir. Toplumda çölyak hastalığı için bir farkındalık oluşturulmalıdır.

Abstract:
This study conducted to evaluation of the effect of nutritional on Health Related Quality of Life in adult celiac patients. A total of 103 individuals (26 males,77 females) who diagnosed with celiac disease by a physician, registered in Ankara Celiac Society, aged between 20-50 were enrolled in the study. Research data was collected by the researchers with using "survey method". "Celiac Disease in Health Related Quality of Life Survey" was used for evaluation of the quality of life for individuals. Nutrient intake of the patients were determined using 24-hour dietary recall method. SPSS version 22.0 was used for statistical analysis. The mean age of the patients was 37.5 ± 8.89 years and the diagnoses age was 31.0 ± 11.85 years. Male's average body mass index (BMI) values were significantly higher than females (respectively 23,9±2,89; 22,7±3,69 kg/m2) (p<0,05). In female, the incidence of bone and joint diseases and chronic anemia were higher than male (p<0,001). When the total quality of life scores of individuals evaluated; the average scores of men were higher than women (146,6±17,51 vs. 123,7±24,78). Vitamin A, vitamin E, carotene, niacin and vitamin B12 intake levels were higher in individuals who life quality above the median value compared to below the median value (p <0.05). Also, the total quality of life scores varies in terms of gender, comorbid conditions, compliance with a gluten-free diet, the duration of gluten-free diet, the presence of iron deficieny anemia before diagnosis, development of lactose intolerance after diagnosis, and classification of gastrointestinal symptoms (p<0.05). The most influential variables on average scores of quality of life were determined as gender, comorbid conditions and gastrointestinal symptoms status. Celiac is a disease that requires lifelong treatment. Thus, gluten-free nutritional products of the patient should be developed for flavor and nutrients. Awareness for celiac disease in society should be created.