Mehmed Memduh Paşa ve "Yemen Islâhâtı ve Ba'zı Mütâla'ât" isimli eseri
Mehmed Memduh Pasha and his book titled "Yemen İslâhâti ve Ba'zı Mütâla'ât"
Yazar: MUHSİN ÖZTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. BİRAY ÇAKMAK
Uşak Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History
Dizin: Mehmet Memduh Paşa = Mehmet Memduh Pasha ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Yemen = Yemen ; Yenilik = Innovation

Özet:
Çalışmada; Osmanlı Devleti bürokrasisinde uzun yıllar hizmet eden Mazlum Mustafa Fehmi Paşa'nın oğlu olan bürokrat ve devlet adamı Mehmed Memduh Paşa ve "Yemen Islâhâtı ve Ba'zı Mütâla'ât" isimli eseri incelenmiştir. Eser H.1324 (M.1908) yılında Dersaadet'te yayınlanmıştır. Toplam 132 sayfadan oluşmaktadır. Yemen Islâhâtı ve Ba'zı Mütâla'ât isimli eserde öncelikle 1904 yılına kadar Yemen'de yaşanan gelişmeler üzerinde ana hatları ile durulmuştur. Devamında 1904-1907 yılları arasında yaşanan gelişmeler, arşiv belgeleri suretleri aynen verilmek suretiyle ayrıntılı olarak ortaya konulmuştur. İlgili belgelerden Yemen'de yaşanan İmam Yahya İsyanı'nın ayrıntıları ve askerî gelişmeler hakkında bilgilere ulaşmak mümkün olmaktadır. Eser, Osmanlı Devleti'nde Sultan II. Abdülhamid Dönemi'nin ve II. Meşrutiyet yıllarının önemli sorunlarından olan ve devleti uzun yıllar uğraştıran Yemen Meselesi'yle ilgili Mehmed Memduh Paşa'nın fikirlerini ve kanaatlerini de içermektedir. Eserde Yemen'le ilgili telgrafnameler, arîzalar, tezkireler, mazbatalar, talimatnameler ve mektuplar yer almaktadır. Eserde yer alan belge suretlerinin büyük kısmı Osmanlı Arşivi'nde yer almaktadır. Dönemin tarihine tanıklık eden bir Osmanlı devlet adamı tarafından kaleme alınan eser, Yemen Meselesi ile ilgili olarak yapılacak çalışmalarda göz ardı edilmemesi gereken kaynak niteliğine haiz bir eserdir.
Tezde Birinci Bölümde; Mehmed Memduh Paşa'nın biyografisi ve eserleri, İkinci Bölümde; Yemen Islâhâtı ve Ba'zı Mütâla'ât isimli eserin içeriği ve kaynak değeri ele alınmıştır. Üçüncü Bölümde, eserin günümüz alfabesine aktarılmış hali verilmiştir. Sonuç'ta Mehmed Memduh Paşa ve eseri hakkında genel değerlendirme yapılmıştır. Kaynakça'da çalışmada kullanılan arşiv belgeleri ile araştırma eserlerine yer verilmiştir.

Abstract:
In this study, both Mehmet Memduh Pasha who was bureaucrat and statesman and the son of Mazlum Mustafa Fehmi Pasha who served long years for the bureaucracy of the Ottoman State and his book titled "Yemen Islâhâtı ve Ba'zı Mütâla'ât" have been studied. His book was published in Dersaadet in H. 1324 (M. 1908). It consists of totally 132 pages. In the work of Yemen Islâhâtı ve Ba'zı Mütâla'ât, first of all, the events that took place in Yemen until 1904 have been emphasized with the outlines. Afterwards the events that took place between 1904 and 1907 have been presented in detail through the copies of archival documents.  It is possible to reach the information about the detalis of the Riot of Imam Yahya in Yemen and military developments from relevant documents. His book also includes the ideas and opinions of Mehmed Memduh Pasha about Yemen Issue, one of the important problems of Sultan II. Abdulhamid Period and II. Constitutional Monarchy Period in Ottoman State. Telegrammes, complaints, collection of biographies, mandates, instructions and letters about Yemen are presented in the book. Most of the document copies in the book can be found in the Ottoman archive. The work written by an Ottoman statesman who witnessed the history of the period is a work of reference that should not be ignored in the studies to be carried out about Yemen Issue. The first part of the thesis includes the biography and works of Mehmed Memduh Pasha and the second part is about the content and the source value of the book titled as Yemen Islâhâtı and Ba'zı Mütâla'ât. In the third part, the version of the book that has been transferred to the modern alphabet is presented. In conclusion, Mehmed Memduh Pasha and his work have been comprehensively evaluated. In the bibliography, archival documents and researches in the study are included.