Covid-19 kısıtlamalarında Zonguldak il merkezi hava kalitesinin değişimi
Changes of air quality in Zonguldak provincial center during Covid-19 restrictions
Yazar: BURÇİN GÜNERİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SEFA KOCABAŞ
Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Bu çalışmada Zonguldak-Merkez (Trafik) Bölgesinde, Covid-19 Kısıtlamalarındaki hava kalitesinin değişimi araştırılmıştır. Zonguldak il merkezi kısıtlama günlerine ait veriler, Zonguldak Valiliğinden alınmış olup, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'na ait Hava Kalitesi İzleme İstasyonlarından alınan veriler ile karşılaştırılmıştır. Kısa süren (6 saatlik) kısıtlama günlerinin değerlendirilmesi sonucunda CO miktarı 451,83 µg/m3'ten 148,19 µg/m3'e düştüğü tespit edilmiştir.  Kısıtlama olan günlere göre ortalama konsantrasyonu 7,55 µg/m3'ten 8,57 µg/m3'e çıkarak artış gösteren kirletici ise SO2 olarak tespit edilmiştir. Kısa süren (6 saatlik) kısıtlama günleri değerlendirilmesi sonucu Covid-19 döneminde PM10 ve PM2,5 konsantrasyonlarının arttığı SO2, NO2, NOx, NO konsantrasyonlarının azaldığı tespit edilmiştir. Uzun süreli sokağa çıkma yasağı getirilen günler için PM10, PM2,5 ve SO2 konsantrasyonlarında artış olduğu görülmekte olup, CO, NO2, NOx ve NO   konsantrasyonlarında ise azalma eğilimi olduğu görülmektedir. 
Kirletici konsantrasyonlarının benzer sıcaklık şartlarında kısıtlama varken, kısıtlama olmayan günlere göre değişkenliği araştırılmış, bunun sonucunda rüzgar hızının PM konsantrasyonlarına etkisi olduğunu göstermiştir. PM konsantrasyonlarında rüzgar hızının artmasıyla konsantrasyon seviyelerinin azaldığı görülmüştür. Rüzgar hızının arttığı durumlarda konsantrasyonun azalması beklenen bir durumdur. Artan rüzgar hızı ile kirleticilerin taşınımı ve seyrelmesi daha çok olmaktadır. Openair R yazılımı ile kirlilik dağılım grafikleri 2019,2020 ve 2021 yılları için oluşturulmuştur. Kirletici konsantrasyonları Hava Kalitesi Değerlendirme Yönetim Yönetmeliği'ne göre değerlendirilmiştir. 2019, 2020, 2021 yılları için sırasıyla 64 gün, 148 gün, 127 gün PM10 günlük limit değeri aşıldığı görülmüş olup NO2 kirleticisi için ise 2019 yılında yıllık ortalama 40 µg/m3 sınır değerinin aşıldığı, 2020 ve 2021 yılında sınır değeri aşılmadığı tespit edilmiştir. Bu çalışma kapsamında kısıtlama günlerindeki kirletici konsantrasyonları incelendiğinde bazı günler kirletici miktarında yükselme eğiliminde olduğu görülmüştür. Genel olarak kirletici miktarına bakıldığında ise kısıtlama süresi kısa olsa bile kirletici seviyelerinin azalma eğiliminde olduğu görülmüştür. Meteorolojik koşulların değişkenlik gösterebilmesi ve kış aylarında ısınma amaçlı yakıt kullanımları göz önüne alındığında kirletici konsantrasyonlarının ilişkilendirilmesi açısından etkili olduğu söylenebilir. Covid-19 döneminde sokağa çıkma kısıtlamaları kısmi olarak uygulanmış ve bazı sanayi faaliyetlerinin de zaman zaman durduğu da göz önünde bulundurulmuş olup özellikle ulaşım sektörü azalma eğilimi göstermiştir. Zonguldak İli kent merkezine trafiğin azalmasına bağlı olarak özellikle CO ve NOx emisyonlarının azaldığını göstermektedir.

Abstract:
In this study, the change in air quality during Covid-19 restrictions in Zonguldak-Central (Traffic) Region was investigated. The data for the restriction days in Zonguldak provincial centre were obtained from Zonguldak Governorate and compared with the data obtained from the Air Quality Monitoring Stations of the Ministry of Environment, Urbanisation and Climate Change. As a result of the evaluation of short (6-hour) restriction days, it was determined that the amount of CO decreased from 451.83 µg/m3 to 148.19 µg/m3.  SO2 was the pollutant whose average concentration increased from 7.55 µg/m3 to 8.57 µg/m3 compared to the restriction days. As a result of the evaluation of short (6-hour) restriction days, it was determined that PM10 and PM2.5 concentrations increased and SO2, NO2, NOx, NO concentrations decreased during the Covid-19 period. For the days with long-term lockdown, PM10, PM2.5 and SO2 concentrations increased, while CO, NO2, NOx and NO concentrations showed a decreasing trend. The variability of pollutant concentrations according to days with and without restrictions under similar temperature conditions was investigated, and as a result, it was shown that wind speed has an effect on PM concentrations. It was observed that concentration levels decreased 
 with increasing wind speed in PM concentrations. It is expected that the concentration decreases when the wind speed increases. With increasing wind speed, the transport and dilution of pollutants are more. Pollution distribution graphs were created for the years 2019, 2020 and 2021 with Openair R software. Pollutant concentrations were evaluated according to the Air Quality Assessment Management Regulation. It was observed that the daily limit value of PM10 was exceeded for 64 days, 148 days and 127 days for 2019, 2020 and 2021, respectively, and for NO2 pollutant, it was determined that the annual average limit value of 40 µg / m3 was exceeded in 2019, while the limit value was not exceeded in 2020 and 2021. Within the scope of this study, when the pollutant concentrations on the restriction days were examined, it was observed that there was an increasing trend in the amount of pollutants on some days. Looking at the amount of pollutants in general, it was observed that pollutant levels tended to decrease even if the restriction period was short. Considering the variability of meteorological conditions and the use of fuel for heating in winter months, it can be said that it is effective in terms of associating pollutant concentrations. During the Covid-19 period, lockdowns were partially implemented and it was also taken into consideration that some industrial activities were stopped from time to time and especially the transport sector showed a decreasing trend. It shows that especially CO and NOx emissions decreased due to the decrease in traffic to the city centre of Zonguldak Province.