Aile hekimlerinin sağlık hizmetlerinin eşgüdümünü sağlayıcı rollerinin iş doyumu üzerine etkisi
The effect of family physicians' coordinator role in health services on job satisfaction
Yazar: SALİHA ŞAHİN
Danışman: PROF. DR. SALİHA SERAP ÇİFÇİLİ
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2018
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Doktorlar-aile = Physicians-family ; Koordinasyon = Coordination ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Sağlık hizmetleri araştırmaları = Health services research ; Sağlık hizmetleri kalitesi = Quality of health care ; Sevk ve konsültasyon = Referral and consultation ; Tıbbi kayıtlar = Medical records ; İş doyumu = Job satisfaction

Özet:
Giriş: İş doyumu, bireylerin işini yaparken hissettiği memnuniyet düzeyi, işine karşı
hissettiği pozitif ve negatif tutumların toplamı olarak tanımlanmaktadır. Aile hekimlerinin iş
doyumu, sadece hekimlerin ruh sağlığı ve iyilik hâli için değil; sağlık iş gücü, bakımın
sürekliliği, kaliteli ve maliyet etkin sağlık hizmet sunumu ve hasta memnuniyeti için de
oldukça önemlidir. Sağlık hizmetlerinin eşgüdümü, birinci basamak sağlık hizmetlerinin
temel uygulama özelliklerinden biridir ve dünyanın birçok ülkesinde aile hekimleri, sağlık
hizmet basamakları arasında eşgüdümü sağlayıcı rol oynarlar. Eşgüdümün amacı, uygun
sağlık bakımının doğru zamanda, doğru sıra ile ve doğru yerde alınmasını kolaylaştırmaktır.
Amaç: Aile hekimlerinin eşgüdümü sağlayıcı rollerinin iş doyumu üzerine etkisini
araştırmak; sağlık hizmetlerinin eşgüdümünü farklı düzeylerde gerçekleştiren ülkelerde
eşgüdüm bileşenlerinin rollerini saptamaktır.
Yöntem: Tanımlayıcı özellikte kesitsel bir araştırma tipi planlanmıştır. Araştırmacılar
tarafından ilgili literatüre dayanılarak geliştirilen anket formu, Avrupa için Birincil Bakım
Aktivitesi İzlemi (PHAMEU) çalışması sonuçlarına göre sağlık hizmetlerinin eşgüdümünü
güçlü (Hollanda, İngiltere, İspanya), orta güçlü (İtalya, Portekiz, Fransa) ve zayıf (Almanya,
Romanya, Macaristan, Türkiye) düzeyde gerçekleştiren ülkelerde yaşayan ve anketi
yanıtlayabilecek düzeyde İngilizce bilen aile hekimlerine, en az 40 katılımcıya ulaşılması
hedeflenerek, Avrupa Genç Aile Hekimleri Hareketi (VdGM) ve Avrupa Genel Pratisyenlik
Araştırma Ağı (EGPRN) gruplarından iş birliği yapmayı kabul eden araştırmacılar
aracılığıyla, e-posta yoluyla gönderilmiştir.
Bulgular: Çalışmaya 10 ülkeden 278 aile hekimi katılmıştır. Katılımcıların %54'ü kadın,
%73,4'ü evli, yaş ortalaması 45±12,6 yıl ve uzman hekim olarak çalışma süresinin ortancası
8 yıldır (dağılım aralığı:0,5-42). Katılımcıların iş doyum düzeyi; %68 'Memnunum', %18
'Memnun değilim' ve %14 'Kararsızım' şeklindedir. Eşgüdüm düzeyi güçlü ve orta güçlü
ülkelerdeki katılımcıların iş doyum düzeyi, zayıf ülkelerdeki meslektaşlarından fazladır
(p<0,001). Katılımcıların sosyo-demografik özellikleri, çalışma koşulları, kayıtlı nüfus sayısı
hariç iş yükü özellikleri, sevk oranları ve sevk nedenleri ile iş doyumu arasında bir ilişki
bulunmamaktadır. Kapı-tutuculuk sistemi, sevk için hastanedeki uzmanlara kolay
ulaşabilirlik, sevk yanıt raporunu zamanında edinme, hastaların hastane taburculukları, acil
servis başvuruları gibi diğer birimlerden aldıkları hizmetlerden haberdar edilme, tıbbi veri
alışverişi ve klinik karar vermeyi destekleyici özellikler içeren elektronik tıbbi kayıt sistemi
(ETKS) kullanımı iş doyumu üzerine olumlu yönde etkilidir. Eşgüdüm düzeyi zayıf
ülkelerdeki katılımcıların iş yükü, güçlü ve orta güçlü ülkelerdekine göre fazladır. Eşgüdüm
düzeyi zayıf ülkelerden güçlü ülkelere doğru, tedavi seçenekleri için hasta sevk etme sıklığı;
eşgüdüm düzeyi güçlü ülkelerden zayıf ülkelere doğru ise takip önerileri için hasta sevk etme
sıklığı artmaktadır.
Sonuç: Kayıtlı nüfus sayısının azaltılması, sağlık hizmetlerine girişte ilk başvuru noktası
olmaları, sevk aşamasında diğer basamaklardaki hekimlerle iletişimlerinin arttırılması,
hastalarının hastane taburculukları, acil servis başvuruları gibi diğer birimlerinden aldıkları
hizmetlerden haberdar edilmeleri ve fonksiyonel ETKS ile desteklenmeleri aile hekimlerinin
iş doyumunu arttırmaktadır. Sağlık sistemlerinde yapılması planlanan organizasyonel,
finansal ve teknolojik düzenlemelerde bu faktörlerin dikkate alınması gereklidir.

Anahtar sözcükler; aile hekimi, elektronik tıbbi kayıt sistemi, eşgüdüm, iş doyumu, sevk

Abstract:
Introduction: Job satisfaction is defined as the amount of pleasure a person feels doing
his/her job and the sum of positive and negative attitudes towards the job. Job satisfaction of
family physicians is an important element not only for physicians' mental health and wellbeing
but also for workforce and continuity of care, quality and cost-effectiveness of service
delivery and patients' satisfaction with health care. Coordination of care is one of the
fundamental implementation features of primary care and family physicians have coordinator
role of health services in many countries in today's world. The aim of coordination is to
ensure that appropriate care is provided in the right time, in the right order and in right place.
Aim: To explore the effect of family physicians' coordinator role in health services on job
satisfaction and to find out the role of coordination components in countries with different
levels of coordination.
Method: A cross-sectional study with a descriptive feature was planned. Study questionnaire
was created by the researchers based on the literature review and disseminated to the target
family physicians; who live in countries with strong coordination level (Holland, the UK,
Spain), medium coordination level (Italy, Portugal, France) and weak coordination level
(Germany, Romania, Hungary, Turkey) according to the Primary Health Care Monitor for
Europe (PHAMEU) study and capable enough to understand and answer the questionnaire
which is in English. Dissemination has occurred via e-mail with the help of collaborative
researchers from Vasco da Gama Movement (VdGM) and European General Practice
Research Network (EGPRN) with the aim of reaching at least 40 participants in each country.
Results: 278 questionnaires were recruited from ten countries in total. Of the 54% were women,
73,4% were married, mean age 45±12,6 years, the median value of years of practicing medicine
as a family medicine specialist was 8 years (Range:0,5-42). Job satisfaction levels of
participants emerged as follows: 68% 'Satisfied', 18% 'Not satisfied', 16% 'Neutral'. The
participants from countries with strong and medium coordination level were more satisfied
with their jobs than their counterparts from countries with weak coordination level (p<0,001).
Socio-demographic features, working conditions, workload (except practice volume), referral
rate and referral reasons were not associated with job satisfaction. Presence of gatekeeping
system, ease of reaching hospital specialists for referral, timely obtaining of a referral response
report, to be informed about the patients' medical activities like hospital discharges and
emergency room admissions, using more developed electronic medical record system
(EMRS) in terms of information exchange and clinical decision-making supportive tools had
positive effect on job satisfaction level. The workload of participants from countries with weak
coordination level was higher than their counterparts from countries with medium and strong
coordination level. From weak towards strong coordination level, referral for treatment
options; from strong towards weak coordination level, referral for follow-up
recommendations were increasing.
Conclusion: Lower practice volume, being first contact point of care, having collaborative
communications with specialists while referral process, to be informed about the patients'
medical activities like hospital discharges and emergency room admissions and being
supported by functional EMRS increase family physicians' job satisfaction. It's necessary to
consider these factors while planning organizational, financial and technological reforms in
health care systems.

Key words; coordination of care, electronic medical record system, family physician,
job satisfaction, referral