İkonografik inceleme bağlamında Selçuklu çinilerindeki mitolojik figürler
Mythological figures in Seljuk tiles in the context of iconographic study
Yazar: FATMA ŞEYDA ÖZYURTSEVER
Danışman: DOÇ. ATİLLA CENGİZ KILIÇ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Geleneksel Türk Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: El Sanatları = Crafts
Dizin: Figür = Figure ; Mitoloji = Mitology ; Selçuklular = Seljuks ; Selçuklular Dönemi = Seljuks Period ; Türk el sanatları = Turkish handcrafts ; Çini = Tile ; Çini sanatı = Tile art ; İkonografi = Iconograpy

Özet:
Bu çalışmada 11. Yüzyıl ve 13. Yüzyılı kapsayan Selçuklu çini-seramik sanatında betimlenmiş mitolojik figürlerin öykü ve alegorilerinin saptanması, sanat yapıtlarının oluştuğu dönemin kültürel durumunu ve bu ortamda oluşan yapıtlardaki(çini-seramik) mitolojik figürlerin içerdiği anlamların irdelenmesi ve elde edilen verilerden yararlanarak yeni tasarım ve uygulamalar yapmak amaçlanmıştır.
Asya kıtasında ilk devirlerden günümüze kadar Türkler' in yaşadığı bölgelerde en çok adı geçen yer Orta Asya ve İç Asya'dır. Yazılı tarih öncesi buradaki yaşamlarının sanatsal etkinlikleri arasında kültürel nesnelerin üzerlerindeki hayvan motifleri evrensel sanat tarihi açısından oldukça önemlidir. Araştırmamıza konu olan mitolojik kökenli hayvanlar da buradaki yaşam biçiminin bir parçasıdır.
Zorlu yaşam koşulları karşısında kendini zayıf ve çaresiz hisseden insan, varlığını sürdürebilmek adına verdiği mücadelede içinde bulundukları toplumun inanç ve düşünce yapısına bağlı olarak ne Tanrı ne insan ne de hayvan olarak adlandırılamayan birtakım yaratıklardan yardım istemiş ve onların gücüne ihtiyaç duymuşlardır. Bununla beraber vahşi hayvanlara duyulan korku ve onlara atfedilen kutsallık onlardan korunmanın yanı sıra, onlar gibi kuvvetli olabilme isteği oluşturmuş ve hayvan biçimine girerek onun gücüne erişme düşüncesini geliştirmiştir. Bu amaçla kompozit yaratıklar hayal ederek özellikle hükümdarların gücünü göstermek amacıyla bazen göklerin hakimi olduğunu düşündükleri kartal ve yer yüzünün hakimi olduğunu düşündükleri aslan figürlerini birleştirmişler bazen de bir aslanın gövdesine hükümdarlarının başını eklemişler ve buna benzer yaratık figürlerini kültürel nesneleri üzerinde ve mimari süslemelerinde kullanmışlardır.

Abstract:
In this thesis, 11. Century and 13. Century it is aimed to determine the stories and allegories of the mythological figures depicted in Seljuk tile art, to examine the cultural situation of the period in which the works of art were formed, and the meanings contained in the mythological figures in the works (tiles) formed in this environment and to make new designs and applications by using the obtained data. From the first time in the Asian continent to the present day, the most mentioned places in the regions where the Turks lived are Central Asia and Inner Asia. Among the artistic activities of their lives here in the prehistory of written history, the animal motifs on cultural objects are very important in terms of universal art history. Mythical animals, which are the subject of our research, are also part of the way of life here. Man, who felt weak and helpless in the face of difficult living conditions, asked for help from several creatures that could not be called either God, human or animal, depending on the belief and thought structure of the society they were in their struggle for survival, and they needed their strength. However, the fear of wild animals and the sanctity attributed to them, in addition to protection from them, formed a desire to be strong like them and developed the idea of entering into animal form and attaining its power. For this purpose, they imagined composite creatures and sometimes combined the figures of the eagle, which they thought was the ruler of the heavens, and the lion, which they thought was the ruler of the earth, especially to show the power of the rulers, and sometimes they added the head of their ruler to the body of a lion and used similar creature figures on their cultural objects and architectural decorations.