İslamiyet'in İran edebiyatı üzerindeki etkisi
The effect of Islam on Iranian literature
Yazar: BANU ATEŞ
Danışman: PROF. DR. ALİ GÜZELYÜZ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Fars Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Fars Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Araplar = Arabs ; Din = Religion ; Edebiyat = Literature ; Fars edebiyatı = Persion  literature ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; İslamiyet = Islam

Özet:
İslamın doğuşu ve Arap egemenliği ile birlikte, İranlı edip ve yazarlar, önce Arap dili, sonra da Arap dilinden müteessir, Fars dili ile ilgili eserler telif etmişlerdir. Söz konusu eserlerin büyük bölümünde, o tarihten itibaren, günümüze kadar İslamın ve kutsal kitabın etkisi ile karşılaşılmıştır. Bu çalışma da, Fars edebiyatı ve yazılarında, İslamın etkisini ve doğrudan Kur'ân-ı Kerîm ile olan bağını, kutsal kitabın âyetlerinden ve Fars edebiyatının örnekleri üzerinden göstermeyi amaçlamışlardır. Bu etkinin sebeplerinden biri olarak, Kur'ân-ı Kerîm'in İranlılara tamamen yabancı bir dil ile gönderilmediğini, lügat anlamında, İranlıların aşina oldukları kelimeleri barındırdığını anlatıp, söz konusu kelimeleri, bu sahada önde gelen dil bilimcilerin eserlerini kaynak olarak kullanarak, derleyip topladık.
Bilindiği gibi, Kur'ân-ı Kerîm İslamiyet'in özü sayılmakta ve doğrudan Allah'ın sözü olmaktadır. İçinde derin felsefe birikimi taşıyan, dünyevi ve uhrevi konuların bütününü oluşturan bir bilgi kaynağıdır. Her biri hekim ve âlim olan klasik Fars dili büyük şairlerinin ve yazarlarının çoğunun, ana düşüncelerini kendilerine yakın hissettikleri Kur'ân-ı Kerîm üzerinden kurdukları gibi, onlardan sonra gelen çağdaş edebiyatçılar da bu izden gitmişlerdir.
Bu çalışmada öncelikle İslamiyet'ten önceki İran dilleri ve edebiyatı hakkında bilgi verilmiş, Arap dilinin İranlılar tarafında öğrenilip İran topraklarında kullanılmasının süreci örnek yazarlar ile anlatılmıştır. Sonra da Kur'ân-ı Kerîm'de geçen kökü Farsça olan kelimeler üzerinde durulmuş, devamında ise İslamiyet'ten sonra İranlı yazar ve ediplerin Farsça eserlerinden örnekler verilerek, Fars edebiyatında İslamiyet'in düşüncesi ve Kur'ân-ı Kerîm ile olan bağı ve ilgisi incelenmiştir.

Abstract:
With the birth of Islam and the Arab sovereignty, Iranians and writers have copied the Arabic language in the first place and the Persian language which is influenced by Arabic language afterwards. Much of this work seems to be influenced by the book of Islam and the sacred as much as it is daily.
This study aims to show the influence of Islam in Persian literature and its writings and its relation with the Qur'an directly through the verses of the holy book and examples from Persian literature. As one of the reasons of this effect the Iranians. The  words of the Qur'an was not being sent with a foreign language and the words to the Iranians  who in the sense of lexicography are familiar with, compiling them using the works of the leading linguists in this field as a source.
As it is known, the Quran is the essence of Islam and it is the word of God directly. It has deep philosophy and values in it and is a source of information for the whole of earthly and hereafter matters.
The great poets and writers of the classical Persian language, each of whom is a physician and scholar. The great majority of the main thoughts that they feel close to them through the Qur'an has established. As such, contemporary literary figures have also gone from it.
In this study, firstly, information about Iranian language and literature before Islam was given, and the process of learning Arabic language on the Iranian side and using it on Persian land was explained with example writers. Afterwards, the words in Persian in the Qur'an are emphasized, followed by examples of Persian works of Iranian writers and editors after Islam, and the connection and interest of Islam in Persian literature with thought and the Qur'an is examined.