Sürdürülebilir ve dirençli kentler oluşturulmasında mavi-yeşil altyapıların rolü. İstanbul Maltepe örneği
The role of the blue-green infrastructure in building sustainable and resistant cities. the case of İstanbul Maltepe
Yazar: ZEYNEP ARSLAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MELİH BİRİK
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Kentsel Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Ekosistem hizmetleri = Ecosystem services ; Kent planlama = Urban planning ; Kentsel dirençlilik = Urban resilience ; Sürdürülebilirlik = Sustainability ; Yeşil alt yapı = Green infrastructure ; İstanbul-Maltepe = İstanbul-Maltepe

Özet:
Dünya nüfusunun önemli bir bölümünün yaşadığı günümüz kentleri, iklim değişikliği ve beraberinde ortaya çıkan riskler karşısında kırılgan bir yapıya sahiptir. Bozulan insan-doğa-kent ilişkileri bu durumun en önemli nedenidir. 2030 Gündemi kapsamında tartışılan konuların odağı ise sorunların nedeni ve çözümü olarak kabul edilen kentler için stratejiler geliştirmektir. Bu doğrultuda geliştirilen kentsel stratejiler, kentlerin sürdürülebilirliğini ve dirençliliğini vurgulamaktadır. Kentsel sürdürülebilirlik ve dirençliliği sağlayabilmek için insan ve doğa ilişkilerinin güçlendirilmesini öneren bu stratejilerde, doğa tabanlı çözümler ön plana çıkmaktadır. Doğa tabanlı çözümler içerisinde ise ekosistem servisleri ve bunların kaynağı olarak mavi-yeşil altyapılar yer almaktadır. Bunlarla birlikte mekansal müdahale araçlarını içeren planlama ve tasarım disiplinleri, doğa tabanlı çözümlerin mekansallaştırılmasında kullanılmaktadır. Bu disiplinler içerisinde yer alan ekolojik yaklaşımlar, mavi-yeşil altyapıların kentlerde geliştirilmesini sağlamaktadır. Bu doğrultuda çalışma içerisinde, Avrupa ülkelerinde ve Amerika Birleşik Devletleri'nde farklı ölçeklerde ve biçimlerde uygulanan mavi-yeşil altyapı örnekleri incelenmiştir.
Nüfusun yoğunlaştığı bir kent olarak İstanbul, yaşadığı kentleşme süreci boyunca mavi-yeşil altyapılarını kaybetmiş ve kaybetmeye devam etmektedir. Kentin toplumsal, ekonomik ve ekolojik sürdürülebilirliği ise doğrudan bu durumdan etkilenmiştir. Özellikle kıyı bölgelerinde yoğunlaşan nüfus, kentin temel mavi-yeşil altyapıları olarak; ormanlar, tarım alanları, dereler, denizler ve sulak alanlar üzerinde büyük bir baskı yaratmaktadır. Benzer şekilde Maltepe ilçesi de İstanbul'un geçirdiği dönüşümlerden etkilenerek doğal varlıkları zarar görmüş bir ilçedir. Son yıllarda özellikle kentsel alanlarda görülen seller, aşırı sıcaklar vb. olumsuz durumlar bu zararların sonuçlarıdır. Tüm bunlar alt ve üst ölçeklerde kentsel sürdürülebilirlik ve dirençliliğin yetersiz olduğunu göstermektedir.
Çalışma kapsamında mavi-yeşil altyapıların sunduğu ekosistem servisleri ile kentsel sürdürülebilirlik ve dirençliliğin ölçülmesi ve geliştirilmesi amacıyla, saha çalışma yöntemi belirlenerek, Maltepe ilçesi özelinde değerlendirmeler yapılmıştır. Değerlendirmeler sonucunda Maltepe'nin mevcut mavi-yeşil altyapılarının sunduğu ekosistem servislerinin, ilçenin kentsel sürdürülebilirliğini ve dirençliliğini sağlamak için yetersiz kaldığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu doğrultuda, mevcut mavi-yeşil altyapıların iyileştirilmesi ve yenilerinin oluşturulması için öneriler geliştirilmiştir. Bu öneriler mavi-yeşil altyapıların; nitelikli, entegre, bağlantılı ve iş birliği ile üretilmesi gerektiği kabulü doğrultusunda geliştirilmiştir.

Abstract:
Today's cities, where a significant part of the world's population lives, have a fragile structure in the face of climate change and the risks that arise with it. The deteriorating human-nature-city relations are the most important reason for this situation. The focus of the issues discussed within the scope of the 2030 Agenda is to develop strategies for cities that are accepted as the cause and solution of the problems. Urban strategies developed in this direction emphasize the sustainability and resilience of cities. In these strategies, which propose the strengthening of human and nature relations to ensure urban sustainability and resilience, nature-based solutions come to the forefront. Nature-based solutions include ecosystem services and blue-green infrastructures as their source. In addition, planning and design disciplines including spatial intervention tools are used in the spatialization of nature-based solutions. Ecological approaches within these disciplines enable the development of blue-green infrastructures in cities. In this direction, examples of blue-green infrastructure applied at different scales and forms in European countries and the United States were examined within the study.
As a city where the population is concentrated, Istanbul has lost and continues to lose its blue-green infrastructures throughout the urbanization process it has experienced. The social, economic, and ecological sustainability of the city has been directly affected by this situation. The population, especially concentrated in coastal areas, puts a great deal of pressure on forests, agricultural areas, streams, seas, and wetlands as the main blue-green infrastructure of the city. Similarly, Maltepe is a district whose natural assets have been damaged by the transformations that Istanbul has undergone. Floods, extreme heat, etc., which have been seen in urban areas in recent years, are the results of these damages. All this shows that urban sustainability and resilience are insufficient at lower and upper scales. 
Within the scope of the study, in order to measure and improve urban sustainability and resilience with ecosystem services offered by blue-green infrastructures, the field study method was determined and evaluations were made specifically for Maltepe district. As a result of the evaluations, it was concluded that the ecosystem services offered by Maltepe's existing blue-green infrastructures are insufficient to ensure the urban sustainability and resilience of the district. Accordingly, proposals have been developed for the improvement of existing blue-green infrastructures and the creation of new ones. These proposals have been developed in line with the recognition that blue-green infrastructures should be produced qualified, integrated, connected and collaborative.