Süt sığırcılığı işletmelerinde buzağı kayıpları ve ülke ekonomisi üzerine etkileri
Calf losses in dairy cattle farms and their effects on country economy
Yazar: ÜMİT AVCIOĞLU
Danışman: PROF. DR. ADEM AKSOY
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Amaç: Bu çalışma ile Türkiye'de doğurma kabiliyetine sahip iki yaş ve üstü dişi sığırlardan hangi nedenle olursa olsun buzağı alınamaması, buzağı kaybı olarak değerlendirilmiştir. Buzağı kayıpları; doğum öncesi, doğum esnası, doğum sonrası ve toplam kayıplar şeklinde sınıflandırılarak hangi faktörlerin daha etkili olduğu ve buna bağlı ekonomik kaybın boyutunun ortaya çıkarılması amaçlanmıştır.
Yöntem: Çalışma materyalini Türkiye'nin yedi coğrafik bölgesinde en fazla büyükbaş hayvan sayısına sahip, Balıkesir, İzmir, Konya, Adana, Diyarbakır, Samsun ve Erzurum illerinde süt sığırcılığı yapan işletmelerle yüz yüze yapılan anketler oluşturmuştur. Kayıplar beş aşamada tespit edilmeye çalışılmıştır. Bunlar; gebe kalamayan hayvanlar, gebe kalıp düşük yapan hayvanlar, doğum esnasında meydana gelen kayıplar, 0-6 ay içerisinde meydana gelen buzağı kayıpları ve toplam kayıplar olarak kategorilere ayrılmıştır. Buzağı kayıpları ile işletmecinin ve işletmenin sosyo-demografik özellikleri arasındaki istatistiksel ilişki kesirli probit regresyon modeli kullanılarak belirlenmiştir. Araştırmada popülasyondaki farklı kapasitelere sahip işletmelerin yeterince temsil edilmesini sağlamak amacıyla tabakalı örnekleme yöntemi kullanılmıştır.
Bulgular: Bu çalışmada iki yaş ve üzeri doğurma kabiliyetine sahip dişi sığırlardan, hangi nedenle olursa olsun buzağı alınamaması durumu kayıp olarak değerlendirilmiştir. Gebe kalamama kaynaklı buzağı kayıpları %9,60 ile ilk sırada yer alırken, 0-6 ay arası hastalık vb. nedenlerle ölüm vakası kaynaklı kayıplar %6,69 ile ikinci sırada, atık (düşük) kaynaklı kayıplar %3,65 ile üçünü sırada, doğum esnasındaki kayıplar ise %0,97 ile son sırda yer almıştır. Tüm faktörlerin toplam etkisi neticesinde hesaplanan toplam buzağı kayıp oranı ise %20,91 olarak tespit edilmiştir. 
Sonuç: Türkiye'de 2021 TÜİK verilerine göre, doğurma kabiliyetine sahip iki yaş ve üzeri dişi sığır varlığının 7.789.911 baş olduğu görülmektedir. Bu çalışma ile ülke genelinde toplam buzağı kayıp oranının %20,91 olduğu tahmin edilmiştir. Bu orana göre yapılan hesaplama ile yaklaşık yılda 1.628.870 baş buzağının belirtilen nedenlerden dolayı kaybedildiği ve buna bağlı yıllık ekonomik kaybın yaklaşık 65.154.800.000 TL (2.326.957.143 US$) olduğu söylenebilir (1 US$=28 TL).  

Anahtar Kelimeler: Buzağı Kaybı, Türkiye, Ekonomik Kayıp

Abstract:
Purpose: In this study, failure to obtain a calf from female cattle aged two years and above that are capable of giving birth in Turkey, for whatever reason, was evaluated as a loss. Calf losses; It is aimed to reveal which factors are more effective and the extent of economic losses related to this by classifying it as prenatal, intranatal, postnatal, and total losses.
Method: The study material was composed of face-to-face surveys conducted with dairy cattle enterprises in the provinces of Balıkesir, İzmir, Konya, Adana, Diyarbakır, Samsun and Erzurum, which have the highest number of cattle in seven geographical regions of Turkey. Losses were tried to be determined in five stages. They are divided into categories animals that cannot get pregnant, animals that get pregnant but miscarry, losses that occur during birth, calf losses that occur within 0-6 months, and total losses. The statistical relationship between calf losses and the socio-demographic characteristics of the operator and the enterprise was determined using a discrete probit regression model. In the research, a stratified sampling method was used to ensure adequate representation of businesses with different capacities in the population.
Findings: In this study, failure to obtain a calf from female cattle that are two years old or older and capable of giving birth, for whatever reason, was considered a loss. While calf losses due to inability to conceive (Fertility) ranked first with 9.60%, diseases, etc. between 0-6 months were considered as a loss. Losses due to death due to various causes were in second place at 6.69%, losses due to waste (miscarriage) were in third place at 3.65%, and losses during birth were in last place at 0.97%. The total calf loss is calculated as a result of the total effect of all factors. The rate was determined as 20.91%.
Result: ccording to 2021 TÜİK data in Turkey, the number of female cattle aged two years and above capable of giving birth is 7,789,911. With this study, the total calf loss rate across the country was estimated to be 20.91%. With the calculation made according to this ratio, it can be said that approximately 1,628,870 calves were lost due to the stated reasons and the associated economic loss was approximately 65,154,800,000 TL (2,326,957,143. US$).

Keywords: Calf Loss, Türkiye, Economic Loss