Vergi harcamalarının vergi gelirleri açısından etkinliği: 2006-2016 yıllarının değerlendirilmesi
Effectiveness of tax expenditures in terms of tax revenues: The period of 2006-2016
Yazar: ÖMER FARUK KİŞİOĞLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ DİLEK ÖZDEMİR
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Vergi gelirleri = Tax revenues ; Vergi harcamaları = Tax expenditures ; Vergiler = Taxes ; Veri zarflama analizi = Data envelopment analysis

Özet:
Vergi ve harcama kavramları arasında ki ilişki genel olarak, gelir elde etme ve elde edilen gelirin ihtiyaçlara göre dağıtımı şeklinde düşünülmektedir. İlk bakışta birbirine zıt olarak algılanan bu iki kavram, Amerikalı iktisatçı Profesör Stanley S. Surrey tarafından birtakım ekonomik ve sosyal hedefleri gerçekleştirmek için vergi gelirlerinden feragat edilmesi anlamına gelen "Vergi Harcamaları" ifadesi ile bir arada kullanılmıştır. Doğrudan harcamalar olarak da bilinen kamu harcamalarına alternatif olarak görülmeye başlanan vergi harcamalarının, ekonomik büyüme ve istikrar için vergi indirimlerini savunan "Arz-Yanlı İktisat" yaklaşımı ile beraber küresel düzeyde uygulama alanı giderek artmıştır.1960'lı yıllardan itibaren birçok gelişmiş ülke vergi harcama raporları yayınlamış ve vergi harcamaları sebebiyle meydana gelen gelir kayıplarını bütçelerinde göstererek kamuoyunun bilgisine sunmuşlardır.Türkiye'de ise ilk vergi harcaması raporu 2001 yılında yayınlanmış ve 2006 yılından itibaren bütçenin ekli "B Cetveli" ile her yıl düzenli olarak vergi harcama kalemlerine yer verilmiştir.
Çalışmada vergi harcamalarının Dünyada ki uygulamaları incelenmiş, 2006 ile 2016 yılları arasında Türkiye'de uygulanan vergi harcamalarının vergi gelirleri açısından etkinliği analiz edilmiştir. Veri zarflama analizi modelinin kullanıldığı çalışmada girdi odaklı olarak BCC, CCR ve ÖE etkinlik değerleri hesaplanmıştır. Çalışmanın analiz sonuçları değerlendirildiğinde 2007, 2008, 2011, 2012, 2014, 2015, 2016 yıllarının etkin olduğu görülmüştür. 2006, 2009, 2010 ve 2013 yıllarının ise etkin olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu yılların etkisiz çıkmasının en önemli nedeninin, küresel düzeyde yaşanan ekonomik kriz ve durgunluk sonrası uygulanan genişletici mali politikalar olduğu düşünülmektedir.

Abstract:
The relationship between tax and expenditure concepts is generally defined as income generation and distribution of income according to needs. At first glance, these two concepts, which are perceived as contradictory to each other, have been used by the American economist Stanley S. Surrey in conjunction with the expression "Tax Expenditures", which means that tax revenue is waived in order to achieve certain economic and social goals. The gloabal application of tax expenditures, which are seen as an alternative to government expenditures, also known as direct expenditures, has increased gradually with the "Supply-side Economy" approach, which advocates tax reductions, for economic growth and stability. Since the 1960s, many developed country tax expenditure reports have been published and presented to the public by showing the revenue losses that have occurred due to tax expenditures on their budgets. The first tax expenditure report was published in Turkey in 2001 and the "B-Schedule" attached to the budget has been included in the budget annually in addition to the tax expenditure items since 2006.
In the study, tax expenditures practices applied around the world are examined, the effect of tax expenditures applied in Turkey between 2006 and 2016 were analzyed in terms of tax revenues. BCC, CCR and EQ efficiency values were calculated as input focus in order to use data envelope analysis model. When the results of the analysis of the study are evaluated, it is seen that the years 2007, 2008, 2011, 2012, 2014, 2015, 2016 are effective. 2006, 2009, 2010 and 2013 are not effective. It is believed that the most important reason for the ineffectiveness of these years is the global economic crisis and post-recession expansionary fiscal policies.