Toplam kalite yönetiminin çalışanlar açısından sosyolojik analizi: Elektronik sanayii örneği
The sociolagical analyis of total quality manegement in terms workers: Example of electronic industry
Yazar: KEMAL ER
Danışman: DOÇ. DR. HAYRİYE ERBAŞ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2005
Konu: Sosyoloji = Sociology

Özet:
ÖZET Bilindiği gibi, bugünün dünyasında, sosyal, ekonomik, siyasal, kültürel tüm yapılar kapitalizmin mantığına göre şekillendirilmiş bulunmaktadır. Ancak, bu tezde de incelendiği gibi, söz konusu sermaye sistemi mantığının çalışanlara, topluma, doğaya son derece duyarsızca yaklaştığı anlaşılmaktadır. Bu duyarsızlık o kadar ileri gitmektedir ki, insanların bilinçlerindeki doğru, yanlış kavramları dahi etki altına alınmakta, insanlar kendi doğrularıyla hareket edemeyen kalabalıklara dönüştürülmektedir. Her gün haber kaynaklarından ve uzmanların araştırmalarından elde edilen bilgiler, (tezde de incelendiği gibi) sorunların giderek artığının bir göstergesidir. Açık olarak görüldüğü gibi, içinde yaşanılan dünya, doğasıyla ve insanıyla sorumsuzca tehlikeye atılmaktadır. Tezde TKY sistemine gelinen süreci açıklamak için tartışılan, kapitalizmin krizleri sonucu geliştirilen, fordist, post-fordist üretim ilişkileri de, sermaye sistemi için geçici çareler bulmasına rağmen, anlatılan sorunlara çözüm getirememektedir. Aynı bağlamda TKY sistemi, uygulandığı her alanda, farklı bir bakış açısı getirdiği iddiasında bulunmaktadır. Ancak, üzerinde durduğu temel, kontrol edilemeyen kapitalist süreçteki esnek üretimler olduğundan çelişiktir. Burada sorgulanan konu da, söz konusu çelişkiye odaklanmaktadır. Bu tezde, yukarıda anlatılan mantıkla çerçevelenmiş olan TKY, teori ve uygulamadaki durumuyla incelenmektedir. Araştırılan konu, sorunu sosyolojik yaklaşımla, çalışanlar açısından tartıştığından, emeğin üretim bölüşüm tariJaini de dikkate almak gerekmiştir. O nedenle konuya insanların ilkel koşullardaki yaşantısından başlanmış, zamanımıza kadar gelen süreç değerlendirmeye alınmıştır. Bu süreçte ise, üretimin örgütlenişinin tarihsel gelişimi toplum düzleminde ve örgüt düzleminde olmak üzere; sanayileşme öncesi, sanayileşme sonrası (sanayi devrimi sonrası) olarak incelenmiş, daha sonra TKY' ne ilişkin yaklaşımlara yer verilmiştir. Yine konuyla bağlantılı olarak, fordizm, post-fordizm, azgelişme, küreselleşme, post- modernizm, yabancılaşma kavramları da, kuramsal açıdan tartışılmıştır. 237Tezin sonraki bölümünde, alan araştırmasının yöntemi hakkında bilgi verilmektedir. Daha sonraki bulgular ile ilgili bölümde ise, elektronik sanayiinde beş işletmede uygulanmış olan gözlem, görüşme ve anket tekniklerinin analizi yapılmaktadır. Aynı bölümün genel değerlendirme kısmında da, elde edilen veriler çalışmanın hipotezleriyle test edilmektedir. Yine burada çıkan sonuçlar başka araştırmalardan elde edilen bilgilerle karşılaştırılmaktadır. Sonuç bölümünde ise, tezin kuramsal kavramsal çerçevesi dahilinde yapılan incelemelerle, alan araştırması bulguları birlikte karşılaştırılarak, öneriler getirilmektedir. 238

Abstract:
SUMMARY As known, in today's world, all structures, social, economic, political, cultural are shaped according to capitalism logic. But, as examined in this thesis, it is understood that the discussed capital system treats to employee, nature, society insensitively. This insensitivity goes to that level, even human's perception of the concept like truth or false is influenced. People become crowd who cannot behave with their own truth. Information which got from news research of specialist, everyday, are the indication that the problems are increasing. As obviously seen, the world in which we live is thrown to danger irresponsively and people is thrown in to danger. Although the fordist and post- fordist production relations, which are developed for the result of capitalism crisis, which are discussed in this thesis to explain the process that comes to TQM (Total Quality Management) system, find temporary solution for the capital system, they cannot give solution to the problem which are discussed. In same context TQM system claims that it brings different view to the every field to which it is imposed. But because of the foundation on which it stands is flexible productions, which cannot be controlled in capitalist process, it is contradictory. The subject questioned, here, focuses on this contradiction. The TQM framed by the logic, which is discussed in above paragraphs, is analysed, in this thesis, with its theoretical and practical conditions. Because the researched subject discusses the problem from the point of employee with sociological approach, it is required to take into consideration of the history of labour's production and sharing. Because of this reason the subject is started with life of people under primitive conditions and the process that reaches to our time is evaluated. In this process, the historical development of the organization of production is analysed on the basis of society and organization as before industrialization and after industrialization (after industrial revolution), there after approaches to TQM is discussed. Again, in connection with the subject, the concepts 239like fordism, postfordism, underdevelopment, globalism, post-modernism, alienation are discussed from the point of theoretical. In the later section of the thesis, information is given about the method of the field research. In the relevant section with later findings, the analyses of the methods of the observations, conversation, surveys, made in five business enterprises of the electronic industry, are executed. In the general evaluation part of the same section, provided data are tested with the hypothesis of study. And again findings from here are compared with the results of another studies. In the final section of thesis, researches made in the theoretical frame of thesis are compared with the findings of the field study and suggestions are made. 240