Türkiye'de iş kazalarında öne çıkan sektörlerde iş sağlığı ve güvenliği kültürü üzerine bir araştırma-anket
A research-survey on occupational health and safety culture in sectors leading in work accidents in Turkey
Yazar: REYHAN ATA
Danışman: PROF. DR. OSMAN ÇAKMAK
İstanbul Rumeli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Ana Bilim Dalı / İş Güvenliği ve Sağlığı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mühendislik Bilimleri = Engineering Sciences

Özet:
İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) mevzuatının 2012 yılından beri uygulanması ile İSG Türkiye'de belli ölçüde güvence altına alınmıştır.  Yasal müeyyideler tek başlarına elbette caydırıcılık anlamında büyük önem arz etmektedir. Yasal mevzuat ile birlikte bunun bir İSG kültürüne dönüşmesi ve uygulanması daha da büyük önem ifade etmektedir. Çünkü işveren ve işveren temsilcileri İSG'ni ne kadar benimser ve içselleştirirse hem iş kazaları hem de meslek hastalıklarında o oranda azalmalar olacaktır. Bu çalışmada medikal, inşaat, kimya ve enerji gibi iş kazaları açısından öne çıkan sektörlerdeki çalışanlara "Demografik Bilgiler", "Güvenlik Tutumu ve Güvenlik Bilinci" ile "Güvenlik Davranışı" başlıkları altında 3 bölüm halinde 55 sorunun yer aldığı anket ile özellikle 6331 sayılı iş kanunu sonrası bu sektörlerdeki İSG Kültürü açısından incelenerek yorumlanmıştır. SPSS programı kullanılarak anket ile elde edilen verilerin normal dağılıma uygunluğu Skewness - Kurtosis testi, Kolmogorov-Smirnov ve Shapiro-Wilk testleri ile edilmiş, geçerlilik ve güvenilirliğin test edilmesi amacı ile Cronbach's alfa katsayıları hesaplanmıştır. Çalışmada ankete katılanların demografik özellikleri de değerlendirilmiştir. Anket sonuçları, kadın katılımcıların Güvenlik Tutumu ve Güvenlik Bilincinin daha yüksek olduğu, erkek katılımcıların ise Güvenlik Davranışının daha yüksek olduğunu ortaya koymuştur. Yapılan korelasyon analizi tüm sektörlerde İSG Kültürü ile alt boyutlar olan "Güvenlik Tutumu ve Güvenlik Bilinci" arasında % 95'lik güvenilirlik düzeyinde anlamlı ve pozitif, İSG Kültürü ile "Güvenlik Davranışı" arasında % 99'luk güvenilirlik düzeyinde anlamlı ve pozitif ilişki olduğunu göstermiştir. Bu da İSG kültürünün Güvenlik Tutumu ve Güvenlik Bilinci ile Güvenlik Davranışından oluştuğunu desteklemektedir. Tüm sektörlerdeki katılımcıların eğitim düzeyleri ile İSG kültürünün arasındaki korelasyon analizi de eğitim düzeyi arttıkça Güvenlik Tutumu ve Güvenlik Bilincinin dolayısıyla da Güvenlik Davranışının da pozitif yönde arttığını istatistiksel olarak ortaya koymaktadır. "Güvenlik Tutumu ve Güvenlik Bilinci" nin en fazla olduğu sektör Enerji ve en az olduğu sektör de İnşaat sektörü olduğu tespit edilmiştir. Bu durum Enerji sektöründeki firmaların genelde uluslararası bağlantılı ya da ortaklı şirketler olmasına ve dolayısıyla İSG uygulamalarına daha aşina ve uyumlu olmalarına, öte yandan da İnşaat sektöründeki firma çalışanların eğitim seviyesinin nispeten daha düşük olması bir nedendir.

Abstract:
With the implementation of Occupational Health and Safety (OHS) legislation since 2012, OHS in Turkey has been somewhat secured. legal sanctions certainly hold great importance in terms of deterrence, but transforming this into an OHS culture is of even greater significance. This is because the more employers and employer representatives embrace and internalize OHS, the more reductions will be seen in both workplace accidents and occupational diseases. In this study, an OHS Culture assessment was conducted in sectors like medical, construction, chemical, and energy, which are prominent in terms of workplace accidents. A questionnaire consisting of 55 questions was administered to employees in these sectors, divided into three sections: "Demographic Information," "Safety Attitude and Safety Awareness," and "Safety Behavior," to examine the OHS Culture post the enactment of Law No. 6331.

Using the SPSS program, the normality of the data obtained from the questionnaire was tested with the Skewness - Kurtosis test, Kolmogorov-Smirnov and Shapiro-Wilk test. Cronbach's alpha coefficients were calculated to test validity and reliability. The demographic characteristics of the survey participants were also evaluated. The survey results revealed that female participants had higher Safety Attitude and Safety Awareness, while male participants had higher Safety Behavior. Correlation analysis showed a significant and positive relationship at the 95% confidence level between OHS Culture and its sub-dimensions "Safety Attitude and Safety Awareness" across all sectors. Furthermore, there was a significant and positive relationship at the 99% confidence level between OHS Culture and "Safety Behavior," supporting the idea that OHS Culture comprises Safety Attitude, Safety Awareness, and Safety Behavior.

The correlation analysis between the educational levels of participants across all sectors and OHS Culture also statistically demonstrated that as the level of education increases, Safety Attitude, Safety Awareness, and consequently Safety Behavior also increase positively. It was found that the sector with the highest "Safety Attitude and Safety Awareness" was Energy, and the sector with the lowest was Construction. This can be attributed to the fact that companies in the Energy sector are generally internationally connected or partnered companies, and thus are more familiar and compliant with OHS practices. On the other hand, the relatively lower educational level of employees in the Construction sector can be seen as a contributing factor.