Mardin il merkezinde türbe mimarisi
Tomb architecture in Mardin city center
Yazar: AYBÜKE RABİA ÖZTÜRK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUHAMMET GÖRÜR
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Sanat Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
İnsanoğlu, yüzyıllardır kaybettiği kişileri defnetmek için farklı yollara başvurmuştur.
Başlangıçta bedenin basit bir şekilde üzerinin kapatılması olarak başlayan mezarlar zaman
içinde yerini türbe mimarisine ve anıtsal bir görüntüye bırakmıştır. Türbe mimarisi
incelendiğinde; döneme, uygarlığa ve coğrafi koşullara göre çeşitlendiği ve yenilikler
uygulandığı görülmektedir. Mardin, coğrafi konumunun avantajlarından dolayı Bizans,
Artuklu, Akkoyunlu ve Osmanlı Devleti gibi bir çok önemli medeniyete ev sahipliği yapmış
çok özel bir şehirdir. Birçok kültürü bünyesinde barındıran bölgede medeniyetlerin,
farklılıklarına rağmen saygı çerçevesinde bir arada yaşamış olduğu görülmektedir. Bu saygı
ortamı kültürel varlıklara da yansımış ve geniş bir yelpaze oluşmuştur. Kilise, cami,
medrese, han, hamam ve türbe gibi farklı mimari yapılar şehrin siluetini oluşturmaktadır.
Mimari dışında el sanatları ve zanaat konusunda da gelişmiş bir şehirdir. Mardin mimarisinin
önemli bir bölümünü içeren, il merkezinde inşa edilen 11 türbe, tez konumuzu
oluşturmaktadır. Kaynaklardan elde ettiğimiz bilgiler ışığında günümüze ulaşamamış
herhangi bir türbe bulunmamaktadır. Günümüzde bulunan "Şeyh Kasım Halveti Türbe-
Mescidi, Cihangir Bey Türbesi, Şeyh Salih Türbesi, Şeyh İmameddin Türbesi, Hamza-i
Kebir Türbesi, Şeyh Hamit Türbeleri ve Hamza-i Sagir Türbesi, Sitti Radviye (Hatuniye)
Medresesi, Zinciriye (İsa Bey) Türbesi, Kasımiye Medresesi ve Şeyh Muhammed Zırrar
Camisi" hakkında kaynak, bilgi ve belge taraması yapılmıştır. Listesini çıkardığımız türbeler
"bağımsız ve bir yapı bünyesinde yer alan yapılar" olarak iki grupta işlenecektir. Yapılar
yerinde incelenerek fotoğraf ve plan ölçüleri alınmış; tarihi, planı, mimari özellikleri,
malzeme-teknik ve süsleme açısından katalog oluşturulmuştur. Tezimizin hem Türk-İslam
mimarisi içerisinde hem de türbe mimarisi içerisinde önemi vurgulanmıştır.
Bilim Kodu : 116408
Anahtar Kelimeler :Mardin, mimari, türbe, medrese, Mardin Artukluları, Akkoyunlu
Devleti
Sayfa Adedi : 281
Tez Danışmanı : Dr. Öğr. Üyesi Muhammet GÖRÜR

Abstract:
For centuries, mankind has resorted to different ways to bury the people they have lost.
Graves, which initially started as a simple covering of the body, have been replaced by tomb
architecture and a monumental image over time. When the tomb architecture is examined; it
is seen that it has diversified and innovations have been applied according to the period,
civilization and geographical conditions. Mardin is a very special city that has hosted many
important civilizations such as Byzantine, Artuqid, Akkoyunlu and Ottoman Empire due to
the advantages of its geographical location. It is seen that civilizations in the region, which
embodies many cultures, have lived together within the framework of respect despite their
differences. This atmosphere of respect is also reflected in cultural assets and a wide range
has been formed. Different architectural structures such as churches, mosques, madrasahs,
inns, baths and tombs form the silhouette of the city. Apart from architecture, Mardin is also
a developed city in terms of handicrafts and crafts.The 11 tombs built in the city center,
which constitute an important part of Mardin's architecture, constitute the subject of our
thesis. In the light of the information we obtained from the sources, there are no tombs that
have not survived to the present day. Sources, information and documents about "Sheikh
Kasım Halveti Tomb-Mesjid, Cihangir Bey Tomb, Sheikh Salih Tomb, Sheikh İmameddin
Tomb, Hamza-i Kebir Tomb, Sheikh Hamit Tombs and Hamza-i Sagir Tomb, Sitti Radviye
(Hatuniye) Madrasah, Zinciriye (İsa Bey) Tomb, Kasımiye Madrasah and Sheikh
Muhammed Zırrar Mosque" were scanned. The tombs we have listed will be processed in
two groups as "independent structures and structures within a building". The buildings were
examined on site and photographs and plan measurements were taken; a catalog was created
in terms of history, plan, architectural features, material-technique and ornamentation. The
importance of our thesis both in Turkish-Islamic architecture and in tomb architecture is
emphasized.
Science Code : 116408
Key Word : Mardin, tomb architecture, madrasah, Mardin Artuqid, Akkoyunlu
State
Page Number : 281
Supervisor : Dr. Öğr. Üyesi Muhammet GÖRÜR