Sâinüddin İbn Türke'nin varlık anlayışı
Sāin al-dīn İbn Turka's understanding of existence
Yazar: MESUT SANDIKÇI
Danışman: PROF. DR. OSMAN NURİ KÜÇÜK
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tasavvuf Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Din felsefesi = Religious philosophy ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Sainüddin ibn Türke = Sainüddin ibn Türke ; Tasavvuf = Mystic ; Tasavvuf felsefesi = Philosophy of mysticism ; Vahdet-i vücud = Unity of existence ; Varlık felsefesi = Existence philosophy ; İnsan = Human ; İnsan-ı Kamil = İnsan-ı Kamil ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bu çalışmanın temel amacı Sâinüddin İbn Türke'nin varlık anlayışını ve varlık anlayışı ile ilişkili olarak insanın varlık alanında konumunu ve gerekliliğini ele almaktır. 
Sâinüddin İbn Türke on beşinci yüzyılda İbn Arabî düşüncesini takip eden ve sistemleştiren muhakkik sûfîler arasında sayılmaktadır. O, vahdet-i vücûd düşüncesini ehl-i nazarın kullandığı yöntemle istidlâlî bir şekilde ortaya koymaya çalışmıştır. İbn Türke, Meşşâî, Kelamî ve İşrâkî geleneğin varlık anlayışlarını temelden eleştirerek kendi sûfî varlık anlayışını burhânî bir dil kullanarak ortaya koymayı hedeflemiştir. Söz konusu düşünce geleneklerinin varlık anlayışının geçersizliğini ortaya koyduktan sonra da kendi varlık anlayışını tesis etmekte ve böylece yöntem bakımından muhakkik sûfîler arasında müstesna bir yer edinmektedir.
İbn Türke insan ve insân-ı kâmili ele alırken de istidlâli yöntemini devam ettirmekte ve bu bağlamda varlık dairesinde insân-ı kâmilin gerekliliği hususunda ortaya çıkabilecek şüphe ve eleştirilere cevap aramaktadır. İbn Türke varlık ve insan anlayışını ortaya koyarken burhânî dilin yanında aynı zamanda harf ve sayı sembolizmini de kullanmaktadır.

Abstract:
The main aim of this study is to reveal Sâinüddin Ibn Turka's understanding of existence and the understanding of insân-ı kâmil (perfect human) in this frame. In this context;
It has been put forward Ibn Turka's critics about the philosophers' and theologians' idea of existence. Then the problem of how he established his own idea about existence is addressed. Ibn Turka states that existence is a single truth, and that it is also the existence of Haqq (God). In other words, the being is the existence (wujûd) of the Haqq, which has individuation itself in the external world. The Haqq is a union that is no its opposite. In this sense Ibn Turka leaves from the understanding of existence which belongs to the tradition of Mashhāi (Peripatetics). Because the Mashhāi (Peripatetics) tradition using the term "being" means to something abstract that is ascribed into everything. In this context, with the term "Existence" (wujûd) Ibn Turka refers to directly with the existence of Haqq. Ibn Turka sees the whole beings as an opening of Haqq's names and attributes. At the same time, Ibn Turka expresses that the whole rank of being can be emerge by nafas-i Rahmanî (the breath of all-merciful) which descends from Haqq. 
It was also examined the position and necessity of man in the understanding of Ibn Turka's existence. In this context, it is taken into consideration Ibn Turka's arguments about the necessity of the existence of prefect human (al-insanu'l-kâmil) in the entity circle and counter arguments for this idea. The human is the last circle of the being circle and collects all the qualities of the previous rank. For this reason, human can be al-kawn al-jâmi.