Hormon yerine koyma tedavisinin postmenopozal diyabetik sıçanlarda dislipidemi ve vasküler reaktivite üzerine etkileri
Effects of hormone replacement therapy on dyslipidemia and vascular reactivty of diabetic-postmenopausal rats
Yazar: ASLI FAHRİYE CEYLAN IŞIK
Danışman: PROF. GÜLGÜN OZANSOY
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Aort = Aorta ; Diabetes mellitus-deneysel = Diabetes mellitus-experimental ; Overektomi = Ovariectomy ; Sıçanlar = Rats ; Östrojen eksikliğini giderme tedavisi = Estrogen replacement therapy

Özet:
Kardiyovasküler hastalıkların (KVH) görülme sıklıgı, premenopozal dönemdeki kadınlardaaynı yas erkeklere oranla daha azdır; ancak, menopozla birlikte bu durum tersine dönmekteve postmenopozal kadınlar, aynı yas erkeklere oranla daha fazla KVH riski tasımaktadır.Bununla birlikte, diyabetin de eslik ettigi postmenopozal durumda bu risk daha daartmaktadır. Diyabetik olsun ya da olmasın, postmenopozal dönemdeki kadınlarda KVHriskindeki artıs üzerine östrojenin etkisi tam olarak aydınlatılamamıstır. Bu amaçlaçalısmamızda, 12-13 haftalık disi sıçanlara overektomi (OVX) uygulanarak, cerrahi yollamenopoz olusturulmus ve sıçanlar 4 gruba ayrılmıstır: Overektomili kontrol grup (OVX),17-östradiol (E2) tedavili overektomili grup (OVX +E2), overektomili diyabetik grup(OVX+DIA), E2 tedavili overektomili diyabetik grup (OVX+DIA+E2). Diyabetoverektomiden 1 hafta sonra streptozotosin (STZ; 45mg/kg i.p.) ile olusturulmustur. Östrojenyerine koyma tedavisine operasyondan bir hafta sonra E2 (1mg/kg; oral) ile baslanmıs ve 8hafta sürdürülmüstür. Deney süresi boyunca sıçanların beden agırlıkları, yem ve sutüketimleri, kan basıncı degerleri ve kan glukoz konsantrasyonları düzenli olarakölçümlenmistir. Tedavi süresi sonunda ketamin (60 ?g/kg) anestezisi altındaki sıçanlardankardiyak ponksiyon ile alınan kan örneklerinde trigliserid, total kolesterol ve glukoz ileplazma östrojen konsantrasyonları ölçümlenmistir. zole edilen aorta ve uterus dokuörneklerinden lipid peroksidasyon göstergesi olan malonilaldehit (MDA) ve antioksidanenzimlerden katalaz (KAT) ile glutatyon peroksidaz (GPx) aktiviteleri saptanmıstır.Vasküler yanıtlar torasik aorta preparatları kullanılarak, organ banyosunda izometrik olarakçesitli agonist ve antagonistlerin varlıgında incelenmistir.Yem ve su tüketimleri ile kan glukozu konsantrasyonlarının OVX+DIA grubunda OVXgrubuna göre arttıgı, E2 tedavisinin bu parametrelere etkisi olmadıgı görülmüstür. E2tedavisinin OVX+DIA grubunda beden agırlıgında artısa, OVX grubunda ise azalmayaneden oldugu saptanmıstır. Bununla birlikte, her iki grupta artan kan basıncı, trigliserid vetotal kolesterol konsantrasyonlarının E2 tedavisi ile düstügü saptanmıstır. Tedavili gruplarınplazma östojen konsantrasyonlarının, OVX ve OVX+DIA grubuna göre yaklasık 4 katartmıs olması, E2 tedavisinin etkili oldugunu kanıtlamaktadır. Aorta MDAkonsantrasyonunun OVX ve OVX+DIA grubunda arttıgı ve E2 tedavisi ile OVX+DIAgrubunda daha az olmak üzere her iki grupta anlamlı olarak düstügü görülmüstür. Uterustaise, E2 tedavisinin MDA konsantrasyonunu OVX grubunda arttırdıgı, OVX+DIA grubundaise azalttıgı gözlemlenmistir. OVX ve OVX+DIA gruplarında artan aorta KAT ve GPxaktivitelerinin E2 tedavisi ile düstügü, OVX+DIA grubunda bu düsüsün daha az oldugusaptanmıstır. Uterusta ise her iki grupta ölçülen antioksidan enzim aktivitelerinin E2 tedavisiile arttıgı görülmüstür. Fonksiyonel çalısmalar ele alındıgında, KCl (10-60mM) ve fenilefrin(FE; 10-8-10-5M) ile elde edilen kasılma yanıtlarının tedavisiz gruplarda oldukça yüksekoldugu ve E2 tedavisi ile bu degerlerin düsürülebildigi görülmüstür. Tedavisiz gruplardabozulan asetilkolin (ACh; 10-9-10-5M) yanıtlarının, E2 tedavisi ile düzeltilebildigisaptanmıstır. Sodyum nitroprusiyad kullanılarak elde edilen endotel-bagımlı olmayangevseme yanıtları incelendiginde, gruplar arası istatistiksel bir anlamlılık bulunmamıstır.FE'nin kastırıcı yanıtındaki bu artısın mekanizmasının kalsiyum hareketleriyle olaniliskisinin arastırılması amacıyla, tek doz FE (10-6M) ile olusan kasılma yanıtları, kalsiyumiçermeyen Krebs çözeltisi varlıgında tapsigargin (TG; 10-6M) ve nifedipin (NIF; 10-6 M)inkübasyonları kullanılarak incelenmis ve tedavisiz gruplarda, inkübasyon yapılmadan eldeedilen yanıtlara göre FE kasılmalarının siddetli bir biçimde azaldıgı görülmüstür. Süperoksiddismutaz (SOD; 100U/ml) ve indometazin (INDO; 10-6M) inkübasyonlarının yapıldıgıdeneylerde de tedavisiz gruplarda, tek doz FE kasılmalarının daha fazla azaldıgısaptanmıstır. L-nitro arjinin metil ester (L-NAME; 10-6M) inkübasyonun ise, kasılmayanıtlarını arttırdıgı ve bu artısın en fazla E2 tedavili gruplarda oldugu gözlemlenmistir.E2'nin ACh ile indüklenen gevseme yanıtları üzerine olan etkilerinin incelendigi bir grupdeneyde ise gerek SOD gerekse INDO ile tüm gruplarda gevseme yanıtlarının arttıgısaptanmıstır. SOD ile olusan etkinin en fazla tedavisiz gruplarda oldugu görülürken,INDO'nun etkisinin tedavili gruplarda daha belirgin oldugu gözlemlenmistir. L-NAMEinkübasyonunun ACh ile elde edilen gevseme yanıtlarını inhibe ettigi ve en çok inhibisyonuntedavili gruplarda ortaya çıktıgı saptanmıstır.Sonuçlarımız, E2 tedavisinin OVX ve OVX+DIA gruplarında kan glukozu ile yem ve sutüketimleri üzerine bir etki yapmaksızın beden agırlıkları üzerine olumlu etkilerinin oldugugörülmüstür. Bununla birlikte tedavinin gerek diyabetik gerekse diyabetik olmayan OVX'tekan basıncı ile kan trigliserid ve total koesterol konsantrasyonlarını düsürdügügözlemlenmistir. E2 tedavisinin aortada lipid peroksidasyonunu düsürerek ve antioksidanenzimlerin aktivitelerini düzenleyerek, antioksidan etkinlik gösterdigi sonuçlarımızdançıkarılabilmektedir. Tedavinin, gerek kasılma gerekse gevseme yanıtları üzerine olumluetkilerinin oldugu görülmüstür ve sonuçlarımız bunun hem kalsiyum dengesi üzerine olanetkilerinden hem de antioksidan özelliginden kaynaklandıgını düsündürmektedir.Çalısmamız, E2 tedavisinin gerek diyabetik gerekse diyabetik olmayan OVX'te metabolik vebiyokimyasal yararlarının yanı sıra aortik fonksiyon üzerine de önemli ve yararlı etkilerininoldugunu, bu etkilerinin de E2'nin hem antioksidan özelliginden hem de kalsiyum dengesiüzerine olan olumlu etkilerinden kaynaklandıgını göstermektedir.Anahtar sözcükler: Aorta, diyabet, overektomi, östrojen, sıçan.

Abstract:
Effects of estrogen are not completely understood neither in diabetic nor non-diabeticpostmenopausal women who carry cardiovascular risk. We carried out bilateral ovariectomy(OVX) in order to induce menopause to 12-13 week-old female rats and rats were divided into 4groups: Ovariectomized control group (OVX), 17-estradiol (E2) treated ovariectomized group(OVX+E2), ovariectomized-diabetic group (OVX+DI), E2 treated ovariectomized-diabetic group(OVX+DIA+E2). Diabetes was induced by streptozotocin (STZ; 45 mg/kg; i.p.) a week after theoperation and E2 treatment was initiated a week after the operation (1 mg/kg; orally) andcontinued 8 weeks.E2 treatment regulated body weighs without affecting food and water consumption. Theincreased blood pressure values and blood triglyceride and total cholesterol concentrations werereduced by the treatment. The treatment did not affect the blood glucose concentrations. Thealtered aorta malondialdehyde (MDA) concentrations were restored by the treatment. E2treatment increased MDA concentration in the uterine of OVX and decreased in the uterine ofOVX+DIA. The treatment reduced the activities of catalase and glutathione peroxidase in aorta,but increased in uterine. The increased KCl- and phenylephrine (PE)-induced responses inuntreated groups were reduced by the treatment. The reduced acethylcholine(ACh)-inducedresponses in untreated groups were restored by the treatment. Sodium nitroprussiad-inducedresponses were not different among the groups. PE (10-6M)-induced responses were evaluted inthe prescence or abscence of thapsigargine (10-6 M) or nifedipine (10-6 M) and the inhibitoryeffects of those antagonists were seen on untreated groups more than the treated groups.Superoxide dismutase (SOD; 100U/ml) and indomethacine (INDO; 10-6M) also reduced the effectof PE (10-6 M) in untreated groups. L-nitro arginine methyl ester (L-NAME; 10-6M) incubationincreased PE-induced responses especially in the treated groups. ACh-induced relaxationresponses were increased by SOD and INDO incubations and almost inhibited by L-NAMEincubation.Our study revealed that E2 treatment not only have useful effect on metabolism and biochemicalparameters but also have some important and useful effects on aortic function in both diabetic andnon-diabetic OVX due to its antioxidant property and calcium regulatory effect.Key words: Aorta, diabetes, estrogen, ovariectomy, rat.