Hekimlerin çocukluk çağında özel durumlarda aşılama uygulamaları ve aşı takviminde yer almayan aşılara dair bilgi düzeyleri ile farkındalıklarının değerlendirilmesi
Knowledge and awareness status assessment of physicians regarding vaccination practices in special circumstances and for vaccines not included in childhood vaccination schedule
Yazar: SERCAN DOĞAN
Danışman: PROF. DR. TUNCAY MÜGE ALVUR
Kocaeli Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Aşılama = Vaccination ; Aşılar = Vaccines ; Bilgi = Knowledge ; Bilgi düzeyi = Level of knowledge ; Doktorlar = Physicians ; Farkındalık = Awareness ; Çocuklar = Children

Özet:
Amaç: Çocukluk çağı aşılama programları genellikle sağlıklı, herhangi bir özel durumu olmayan çocuklar dikkate alınarak hazırlanmıştır. Hastalıklar veya alınan tedaviler sebebiyle meydana gelen özel durumlar, aşılama sürecinin bireye özgü olarak değiştirilmesini gerek-tirmektedir. Ülkemizde rutinde uygulanan aşıların yanı sıra takvimde yer almayan aşılar da kullanılmaktadır (örneğin; meningokok aşıları, rotavirüs ve human papilloma virüs aşıları). Çalışmamızın amacı çocukluk çağında aşılamada özel durumlara ve rutin dışı aşılara dair hekimlerin bilgi ve farkındalık düzeylerini değerlendirmektir. Çalışmamız, Kocaeli Üniver-sitesi Tıp Fakültesi Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı bünyesinde tıpta uzmanlık tezi çalışması olarak gerçekleştirilmiştir.
Gereç ve Yöntem: Kesitsel nitelikteki çalışmamıza pratisyen, aile hekimliği asistanı, ai-le hekimliği uzmanı, pediatri asistanı ve pediatri uzmanı hekimler çalışmaya dahil edilmiştir. Veriler çevrimiçi bir anket yoluyla toplanmış, sosyal medya veya e-posta yoluyla Türkiye genelinde hekimlere ulaştırılmıştır. Temmuz-Eylül 2021 tarihleri arasında anketi 515 hekim yanıtlamıştır. 30 soruluk anket 3 bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde sosyo demografik özellikler (Yaş, cinsiyet, çocuk sahibi olma durumu, hekimlik süresi, asistanlık süresi, söz-leşmeli aile hekimliği uzmanlığı kadrosunda olma, geçmişte pratisyen olarak çalışma, özel durumlarda aşılamaya dair eğitim almış olma, çalışılan kurum, sosyal pediatri rotasyonu yapma, uzmanlık süresi), ikinci bölümde aşılama farkındalığı ve öz yeterlilik durumları (bilgi düzeyleri, bilgi kaynakları, aşı önerme durumları), son bölümde aşılama bilgisi sorgulanmış-tır. Bilgiyi ölçen sorular üzerinden aşılama bilgisi puanı hesaplanmıştır.
Bulgular: Çalışmada yer alan 515 hekimden 147'si (%28,5) pratisyen hekim, 183'ü (%35,5) aile hekimliği asistanı, 71'i (%13,8) aile hekimliği uzmanı, 36'sı (%7) pediatri asis-tanı, 78'i (%15,2) pediatri uzmanıdır. Pediatri uzmanlarının aşı bilgisi puanı; pratisyenlere, aile hekimliği asistanlarına ve pediatri asistanlarına kıyasla anlamlı olarak yüksek saptanmış-tır (tüm karşılaştırmalar için p<0,001). Aile hekimliği uzmanlarının aldıkları puan pratisyen-lere ve aile hekimliği asistanlarına kıyasla anlamlı olarak yüksek saptanmıştır (sırasıyla p<0,001 ve p=0,025). Aşılama bilgisi puanları karşılaştırıldığında; aile hekimliği asistanları ve pediatri asistanları için hekimlik süresi 5 yıldan uzun olanların ve özel durumlara dair aşılama eğitimi alanların puanları anlamlı olarak yüksek saptanmıştır (sırasıyla aile hekimliği asistanları için p=0,017; p=0,043 pediatri asistanları için p=0,005; p=0,006). Sözleşmeli aile hekimliği uzmanlığı kadrosundaki asistanların (n=46) aşı bilgisi puanları tam zamanlı aile hekimliği asistanlarına (n=137) kıyasla yüksek saptanmıştır (p=0,002). Sosyal pediatri ro-tasyonu yapan pediatri asistanlarının (n=5) puanları rotasyon yapmayanlara (n=31) göre anlamlı olarak yüksek bulunmuştur (p=0,004). Bilgi düzeyleri ve aşı önerme durumlarına göre puan karşılaştırmalarında anlamlı farklar mevcuttur.
Sonuç: Takvim dışı aşıların uygulanmasına ve özel durumlarda aşılamaya dair bilgi ve farkındalık düzeyinin artması için mezuniyet öncesi ve mezuniyet sonrasında hekimlere yeterli eğitim ve destek verilmelidir.

Abstract:
Objective: Recommendations of childhood vaccination programs are usually based on healthy children without any special circumstances. Special circumstances arising from diseases or treatments require individual modification of vaccination. In addition to the routinely administered vaccines in our country, there are also vaccines, not included in the national schedule (eg. Meningococcal vaccines, rotavirus and human papillomavirus vaccines). The aim of our study is to assess the knowledge and awareness status of physicians about special circumstances and non-routine vaccinations in childhood vaccination. This study was designed as a thesis project in Kocaeli University Faculty of Medicine, Department of Family Medicine.
Subjects and Methods: General practitioners, residents of family medicine and pediatrics, specialists of family medicine and paediatrics were included in this cross-sectional study. The data were collected using an online survey which sent by e-mail or social media to physicians throughout Turkey. 515 physicians responded between July-September 2021. The 30-item questionnaire consists of 3 parts. In the first part, sociodemographic characteristics (age, gender, status of having children, duration of medicine, duration of residency, specialty training of contracted family physicians, working as a practitioner in the past, training on vaccination in special circumstances, completing social paediatrics rotation, duration of specialty), in the second part, vaccination awareness and self-efficacy status (knowledge levels, vaccine information sources, vaccination recommendation status), and in the last part, vaccination knowledge were questioned. Vaccination knowledge score was defined based on answers. 
Results: Of the 515 physicians included in the study, 147 (28.5%) were general practitioners, 183 (35.5%) were family practice residents, 71 (13.8%) were family practice specialists, 36 (7%) were paediatric residents, and 78 (15.2%) were paediatric specialists. The vaccine knowledge score of pediatric specialists was found to be significantly higher com-pared to general practitioners, family medicine residents and paediatric residents (p<0.001 for all comparisons). The score of the family medicine specialists was found to be significantly higher compared to the general practitioners and family medicine residents (p<0.001, p=0.025, respectively). Regarding family medicine residents and pediatric residents, the scores of those with more than 5 years of practice and those who participated in training for vaccination in special circumstances were found to be significantly higher compared to residents who less than 5 years of practice and those who never participated any training (p=0.017 for family medicine residents, respectively; p=0.043 for pediatric residents, p=0.005; p=0.006).Vaccine knowledge scores of contracted family medicine training residents (n=46) were found to be higher than full-time family medicine residents (n=137) (p=0.002). The scores of pediatric residents who completed social pediatrics rotation (n=5) were found to be significantly higher than those who did not complete rotation (n=31) (p=0.004). There are some significant differences between scores regarding knowledge status and vaccine recommendation status.
Conclusion: Adequate training and support should be provided to physicians pre- and post-graduation in order to increase the level of knowledge and awareness regarding non-routinely administered vaccines and also vaccination in special cases.