Türklerde mezar taşı geleneği ve mezar taşlarında sıklıkla yer alan Gülbezek, Mühr-ü Süleyman ve Çarkıfelek simgesinin ikonografik anlamları
The tradition of tombstones in Turks and frequently in tombstones Rosette, Seal of Solomon and Wheel of Fortune iconographic meanings of the symbol
Yazar: UYGAR ÖZDEMİR
Danışman: DOÇ. DR. GÜLTEN GÜLTEPE
Atatürk Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Sanat Kuramı ve Eleştiri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Toplumun özünü kavrama işine girişildiğinde üç ana ritüel etrafında dönen sembollerin
kültürün baskın yönlerini içerdiği fark edilmektedir. Bunlar doğum, düğün ve ölüm törenleridir.
Bu geçiş merasimleri ikonografik manada çok çeşitli davranış biçimleri ve semboller içerir.
Sembolleri kavrama meselesi tezimizin içeriğinde de defalarca belirteceğimiz üzere toplumu,
kültürü, kendimizi anlamada temel noktayı teşkil eder. Türklerde Mezar Taşı Geleneği ve
Mezar Taşlarında Sıklıkla Yer Alan Gülbezek, Mühr-ü Süleyman ve Çarkıfelek Simgesinin
İkonografik Anlamları başlıklı yüksek lisans tez çalışmasında son geçiş töreni olan ölüm
etrafında oluşan uygulamaların simgesel boyutta incelenmesine ağırlık verilmiştir. Bunu
yaparken sembolleri oluşturan kültürü daha iyi kavrayabilmek adına Türk Tarihi ve Türk yaşam
tarzına da değinilmiştir
Yüksek Lisans tez araştırmasında Gülbezek, Mühr-ü Süleyman ve Çarkıfelek ikonlarında
bilhassa Orta Asya Türk sanatı izlerini arayarak, Türk sözlü kültür ürünleri ile paralel bir
açıklamaya gidilmiştir. Üstünde özellikle durulan bu ikonların hakimiyet, yaşam döngüleri,
merkez simgeselliği hakkında pek kıymetli anlamlar içerdiğine dair noktalar keşfedilmiş ve bu
anlamların Türk kültürü ile mezar taşı geleneğinin sürdürülmesinde kıymetli bir yere sahip
olduğunun farkına varılması amaçlanmıştır. Gelecek nesillerde kültürel mirasın korunması
anlamında değer görmesi çerçevesi çalışmanın özünü oluşturmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Mezar Taşları, İkonografi, Gülbezek, Mühr-ü Süleyman, Çarkıfelek

Abstract:
When delving into the essence of society, it is observed that the dominant aspects of culture
revolve around three main rituals, which are embedded with symbols. These are birth, wedding,
and funeral ceremonies. These transitional rituals encompass a wide array of behavioral forms
and symbols in an iconographic sense.
Understanding these symbols, as we will repeatedly emphasize in the content of our thesis,
constitutes a fundamental point in comprehending society, culture, and ourselves. In the master's thesis
titled " The Tradition of Tombstones in Turks and Frequently in Tombstones Rosette, Seal of Solomon
and Wheel of Fortune Iconographic Meanings of the Symbol" emphasis has been placed on the symbolic
dimension of practices centered around the final transition ceremony, death. In doing so, Turkish history
and the Turkish way of life have also been touched upon in order to gain a better understanding of the
culture that gives rise to these symbols.
In the research for the master's thesis, a parallel explanation was sought between the Rosette Motif, Seal
of Solomon and Wheel of Fortune icons and Turkish oral cultural products, particularly by tracing the
traces of Central Asian Turkish art. Points regarding dominance, life cycles, and central symbolism,
especially emphasized, have been discovered in these icons, with the aim of realizing the significance
of these meanings in sustaining Turkish culture and the tradition of tombstones. The preservation of
cultural heritage for future generations constitutes the essence of the study within the
framework of being valued.
Keywords: Tombstones, Iconography, Rosette, Seal of Solomon, Wheel of Fortune