Nurhak fay kompleksinin en güneyinde yer alan ve Nurhak ilçe merkezinden geçen fayın paleosismolojik özellikleri
The paleoseismological features of the fault located in the southern parts of the Nurhak fault complex and passing through the Nurhak district center
Yazar: RECEP ŞAHİN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİCAN KOP
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
Akdeniz Bölgesinin en kuzeydoğusunda ve Doğu Anadolu Bölgesi ile olan sınırı yakınında yer alan Nurhak ilçesi, batıda Ekinözü, güneyde Çağlayancerit, kuzeyde Elbistan ve doğuda Malatya'nın Doğanşehir ve Adıyaman'ın Gölbaşı ilçeleri ile komşu konumdadır. Kahramanmaraş kent merkezine uzaklığı 178 km olan ve adını eteğine kurulduğu, Toros Dağları'nın önemli bir parçası olan 3090 m rakıma sahip Nurhak Dağları'ndan alan Nurhak İlçesi, Doğu Anadolu Fay Zonu'nun Kuzey Kolu'nun şekillendirdiği küçük bir yerel havzanın kuzey kenarında kurulmuştur. Doğudaki Sürgü ile batıdaki Çardak faylarının birbirine geçişinde oluşmuş sıkıştıran büklüme bağlı olarak gelişen bu havzanın kuzeyinde ve güneyinde, çok sayıda fayın oluşturduğu bir zon ve bu zona bağlı olarak yükseltilmiş dağlık alanlar bulunmaktadır. Nurhak Fay Kompleksi olarak adlandırılan bu zonu güneyden sınırlayan yaklaşık 8 km uzunluğundaki fay ilçeyi boydan boya geçen Atatürk Bulvarı'na hemen hemen paralel konumda bir uzanım sunmaktadır. İlçedeki yapılaşmanın bu bulvarın kuzey ve güneyinde yoğunlaştığı dikkate alınarak bu fayın aktif tektonik özelliklerinin belirlenmesinin büyük önem taşıdığı düşünülmüş olup, tanımlanan fay üzerinde toplam altı adet hendek kazısı içerecek şekilde paleosismolojik çalışmalar gerçekleştirilmiştir. Açılan hendeklerde incelenen fayı temsil edecek şekilde çok sayıda ters fay kolunu içeren fay zonları belirlenmiştir. Hendeklerden derlenen örneklerin yaşlandırma (C14 ve OSL) işlemleri halen devam etmekte olup, fayların hendek stratigrafisindeki konumlarının yorumlanması ile elde edilen ilk paleosismolojik verilere göre, incelenen fayın çok küçük bir sol yanal bileşenle birlikte baskın ters fay karakteri taşıdığı ve Kuvaterner boyunca yüzey kırığı oluşturacak büyüklükte en az 2 depreme kaynaklık ettiği ilk defa bu çalışmada ortaya konmuştur. Bu sonuç 6 Şubat 2023 Elbistan depreminde oluşan yüzey kırıkları ile de tam olarak doğrulanmıştır. 6 Şubat 2023 Elbistan depreminde incelenen fay ile ilişkili herhangi bir yüzey kırığının oluşmadığı görülmüştür.

Abstract:
Nurhak district, located in the northeast of the Mediterranean region and around its border with the eastern Anatolia region, is adjacent to Elbistan in the north, Çağlayancerit in the south, Ekinözü in the west, Doğanşehir in Malatya and Gölbaşı in Adıyaman in the east. Nurhak district which is 178 kilometers away from Kahramanmaraş city center and takes its name from the 3090 meter high Nurhak Mountains, which is the extension of the Toros Mountains, was established on the northern edge of a small local basin shaped by the northern branch of the East Anatolian Fault Zone. Developing due to the restraining bend formed by the crossing of the Sürgü fault in the east and Çardak fault in the west, a zone formed by many faults and elevated mountainous areas depending on this zone in the north and south of this basin are found. The 8 km long fault, which borders the zone called the Nurhak Fault Complex, from the south, offers an extension almost parallel to the Atatürk Boulevard, which crosses the district from one end to the other. Considering that the settlement in the district is concentrated in the north and south of this boulevard, it is thought that it is of great importance to determine the active tectonic features of this fault. For this reason, paleoseismological studies were carried out on the identified fault, including a total of four trench excavations. In the trenches, fault zones including many reverse fault branches were identified to represent the fault under investigation. The ageing (14 C and OSL) of the samples collected from the trenches is still in progress, and according to the first paleoseismological data obtained by interpreting the positions of the faults in the trench stratigraphy, it has been revealed for the first time in this study that the studied fault has a dominant reverse fault character with a very small left lateral component and that it has been the source of at least 2 earthquakes of surface rupture magnitude during the Quaternary. This result was fully confirmed by the surface fractures formed in the 6 February 2023 Elbistan earthquake. It was observed that no surface fractures associated with the fault occurred in the earthquake.