II. Abdülhamid Döneminde Neşriyatın Denetim ve Kontrolü: "Encümen-i Teftiş ve Muayene"
Supervision and Control of Publishing During The Reign of Abdulhamid II: "Inspection and Supervision Committe"
Yazar: BURCU BURNAZ KABAKCI
Danışman: DOÇ. DR. NERİMAN ERSOY HACISALİHOĞLU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
II. ABDÜLHAMİD DÖNEMİNDE NEŞRİYATIN DENETİM VE KONTROLÜ: 
"ENCÜMEN-İ TEFTİŞ VE MUAYENE"

Yayın faaliyetleri, tüm modernleşme süreçlerinde olduğu gibi muhafazakârlıkla karakterize edilen Osmanlı modernleşmesinde de oldukça önemli bir işlev görmüştür. Matbuat ve neşriyat, modernleşmenin bir yandan taşıyıcılığını yapmış, diğer yandan ise bilhassa Osmanlı Devleti özelinde siyasal iktidar ile toplumsal ve uluslararası aktörler arasındaki mücadelenin başat alanlarından biri olmuştur. Bu nedenle, 19. yüzyıl boyunca giderek canlanan ve çeşitlenen yayın faaliyetleri, Osmanlı modernleşmesinin özgün koşullarına bağlı olarak devlet eliyle bir dizi müdahaleye maruz kalmıştır. Böylece, söz konusu faaliyetler merkezî devlet iktidarının tesis ettiği bürokratik bir süzgeçten geçirilmiş ve tedricen kurumsallaşan bir denetime tabi tutulmuştur.
Osmanlı Devleti siyasi, toplumsal, ahlaki ve dinî birtakım gerekçeler öne sürerek İmparatorluk dâhilinde olduğu gibi haricinde de pek çok yayına müdahale girişiminde bulunmuştur. Bu müdahalelerin icrası için Maarif Nezareti bünyesinde oluşturulan Encümen-i Teftiş ve Muayene, matbuat ve neşriyatın denetim ve kontrolünün sistemleştirilmesine matuf bürokratik bir aygıt olarak teşekkül etmiştir. Bu çalışmada, II. Abdülhamid dönemi ve sonrasında genellikle sansür faaliyeti öne çıkarılarak tahkir ve tezyif edilen Teftiş ve Muayene Heyeti; matbuat ve neşriyat hayatını düzenlemek üzere yerine getirdiği denetim, tashih, ruhsat itası ve himaye vazifeleri ihmal edilmeden, Osmanlı muhafazakâr modernleşme tecrübesi bağlamında ele alınmaktadır.

Abstract:
SUPERVISION AND CONTROL OF PUBLISHING DURING THE REIGN OF ABDULHAMID II: 
"INSPECTION AND SUPERVISION COMMITTE"

Publishing activities played a very important function in the Ottoman modernization, which was characterized by conservatism, as in all modernization processes. On the one hand, printing and publishing acted as carriers of modernization, and on the other hand, they became one of the main areas of the struggle between political power and social and international actors, especially in the Ottoman Empire. For this reason, the publishing activities, which gradually revived and diversified throughout the nineteenth century, were subjected to a series of interventions by the state depending on the specific conditions of Ottoman modernization. Thus, these activities were subjected to a bureaucratic filter established by the central state power and subjected to a gradually institutionalized control. 
The Ottoman Empire, putting forward a number of political, social, moral and religious reasons, attempted to intervene in many publications both within and outside the Empire. Inspection and Supervision Committee (Encümen-i Teftiş ve Muayene), which was established within the Ministry of Education for the execution of these interventions, was used as a bureaucratic apparatus aimed at institutionalizing the supervision and control of printing and publishing. In this study, this Committee, which is generally insulted and ridiculed during and after the reign of Abdulhamid II due to the censorship activities it carried out, is discussed in the context of the Ottoman conservative modernization experience, without neglecting the Committe's duties of inspection, proofreading, licensing, and patronage it fulfilled in order to regulate the press and publication life.