Organizasyonun büyük veri analitiği yeteneği doğrultusunda tasarımı: Bir havayolu örneği
Designing organization based on big data analytics capability: The case of an airline
Yazar: NASRULLAH HAZIRBABA
Danışman: DOÇ. DR. MURAT YALÇINTAŞ
İstanbul Ticaret Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Büyük veri = Big data ; Hava yolu taşımacılığı = Airline transport ; Havacılık sektörü = Aviation sector ; Kaynak temelli yaklaşım = Resource based approach ; Tasarım = Design ; Örgüt tasarımı = Organizational design

Özet:
Endüstri 4.0 devrimi teknolojilerinden biri olan büyük veri analitiği (BVA), işletmelerin karar verme sürecinde başvurdukları araçları niceliksel ve niteliksel olarak zenginleştirme amacı taşıyan bir teknolojidir. Rekabet avantajının modellenmesinde işletmenin yeteneklerine odaklanan Kaynak Temelli Teori (KTT), BVA'nin tanımlanmasında en sık kullanılan teorilerden biridir. BVA, KTT çatısı altında bir yetenek anlamında büyük veri analitiği yeteneği (BVAY) olarak isimlendirilmektedir. 
BVAY'nin taşıdığı potansiyelin farkına varan işletmeler bu yönde yatırım yapmaktadır. Ancak önceki çalışmalar göstermiştir ki yeni teknolojilere uyum süreci, bünyesinde teknik boyutlar kadar strateji, organizasyon yapısı, süreçler, ödül sistemi ve insan kaynakları gibi birtakım sosyal boyutları da barındırmaktadır. Bu amaçla araştırmacılar tarafından organizasyon tasarım modelleri geliştirilmektedir. Farklı boyutlara sahip bu modellerin ortak söylemi, organizasyonun, işletmenin stratejisi ve buna bağlı olarak geliştirilmesi düşünülen yetenek doğrultusunda tasarlanması gerektiğidir. Bu çalışmanın amacı, BVAY'yi elde etmek isteyen bir işletmenin, sahip olması gereken BVA kaynakları ile birlikte organizasyonunu nasıl tasarlaması gerektiğini araştırmaktır. Çalışmada uygulama alanı olarak, müşteri tatminin zor, rekabetin yüksek ve kar oranlarının düşme eğilimi gösterdiği havayolu taşımacılığı sektörü seçilmiştir. Bünyesinde barındırdığı veri hacmi, zaman hassasiyetinin bulunması ve birbirinden farklı ve zengin içerikli veri yapısı ile havayolu taşımacılığı sektörünün araştırmanın amacına uygun bir sektör olduğu anlaşılmıştır. Araştırmanın örneklemini, havayolu taşımacılığı sektöründe uluslararası düzeyde faaliyet gösteren bir havayolu işletmesinin BVA ile ilintili birimleri oluşturmaktadır.
Çalışmada nitel ve nicel araştırma yöntemlerinden oluşmak üzere karma yöntem kullanılmıştır. Araştırmalarda elde edilen bulgular değerlendirildiğinde, ilgili havayolu işletmesinin strateji-büyük veri analitiği yeteneği uyumu yönünde çabaları olsa da henüz bu uyumun gerçekleşmediği sonucuna varılmıştır. Çalışmada, ilgili havayolu işletmesinin yeterli büyük veri kaynaklarına sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Organizasyon tasarımı boyutlarından ödül sistemi ve insan kaynaklarının BVAY ile uyumlu olduğu ancak organizasyon yapısı ve süreçler boyutlarının BVAY doğrultusunda tasarlanmadığı görülmüştür.
Anahtar kelimeler: Büyük Veri, Büyük Veri Analitiği, Kaynak Temelli Teori, Büyük Veri Analitiği Yeteneği, Organizasyon Tasarımı, Strateji, Havayolu Taşımacılığı Sektörü

Abstract:
Big data analytics (BDA), one of the technologies of Industry 4.0 revolution, is a technology that aims to enrich the tools that companies use in the decision-making process both quantitatively and qualitatively. Resource Based Theory (RBT), which focuses on the capabilities of the business in modeling competitive advantage, is one of the most frequently used theories in defining BDA. BDA is called big data analytics capability (BDAC) as a capability under RBT.
Companies that realize the potential of big data invest in this direction. However, previous studies have shown that the adaptation to new technologies includes some social dimensions such as strategy, organizational structure, processes, reward system and human resources as well as technical dimensions. For this purpose, organization design models are developed by researchers. The common discourse of these models, with different dimensions, is that the organization should be designed in line with the strategy of the business and the capability that is intended to be developed accordingly. The purpose of this study is to investigate how a company that wants to have BDAC should design its organization together with the BDA resources it should have. In the study, the air transportation sector, where customer satisfaction is difficult, competition is high and profit rates tend to decrease, has been chosen. It is understood that the air transport sector is suitable for the purpose of the research with its data volume, time accuracy and different and rich content data structure. The sample of the study consists of BDA related units of an airline company operating in the air transport industry internationally.
In the study, mixed method is used to include both qualitative and quantitative research methods. In the light of findings, it is concluded that although there are efforts to align strategy-big data analytics capability, the related airline has not achieved this alignment. In the study, it is concluded that the related airline company has sufficient big data sources. It is observed that the reward system and human resources dimensions of the organization design are compatible with BDAC, however the dimensions of the organizational structure and processes are not designed in accordance with BDAC.
Keywords: Big Data, Big Data Analytics, Resource Based Theory, Big Data Analytics, Capability, Organization Design, Strategy, Air Transportation Sector