Kırgız Türkçesi ve Türkiye Türkçesindeki kalıp sözlerin karşılaştırmalı bir incelemesi
A comparative study of the mold lyrics Kyrgyz Turkish and Turkey in Turkish
Yazar: AIDAI KUBANYCHBEKOVA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜLSİNE UZUN
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Kalıp sözler = Formulaic words ; Karşılaştırmalı dil bilgisi = Comparative grammar ; Karşılaştırmalı dil bilim = Comparative linquistics ; Kırgızca = Kyrgyz language ; Türk lehçeleri = Turkish dialects ; Türkiye Türkçesi = Türkiye Turkish ; Türkçe = Turkish

Özet:
Kalıp sözler, Kırgız dilinin bambaşka bir zenginliğini yansıtan, kültürümüze, olaylar karşısındaki tutumumuza ışık tutan dil öğelerindendir. Her toplumun kendi kültürü içinde, belirli durumlarda söylenmesi âdet olmuş belli başlı sözleri vardır. Kalıp söz, deyimler, atasözleri vb. kalıp sözler, biriyle karşılaşıldığında, onu selamlarken, evlenme, doğum, ölüm gibi özel durumlarda, bir kimseden iyilik ya da yardım alındığında, rica edildiğinde ve hastalıkta duygularımızı açıklamak için söylenen birtakım sözlerdir. Bir yabancı dil öğrenirken yalnızca dilbilgisi ve kitaplarda, sözlüklerde geçen kullanım birimlerini öğrenmek yetersiz kalmaktadır. Söz konusu dili konuşan toplumun kültürünü, belli durumlarda söylenmesi gereken kalıplaşmış dil birimlerini, hitap yollarını ve davranışlarını da tanımak gerekmektedir. Bu yüzden dilin en canlı birimlerinden biri sayılan kalıp sözlerin öğrenimi de bu açıdan oldukça önemlidir.
Bu çalışmada, Kırgız Türkçesindeki kalıp sözler çeşitli kaynaklardan derlenerek bir araya getirilmiş, edebî eserlerden, siyasi, ilmî, dönemsel vb. yayınlardan, konuşma dilinden verilen örnekler açıklanmış; oluşum, yapı, bağlam ve anlam açısından Türkiye Türkçesindeki karşılıkları verilerek incelenmeye çalışılmıştır. Bugüne kadar kalıp sözlerle ilgili yapılan çalışmalarda karşılıklı anlamları verilse de her iki lehçedeki kalıp sözler üzerine bu şekilde karşılıklı incelemeye dayalı çalışmaya rastlanmamıştır. Tezimizin amacı literatürdeki bu eksikliği karşılamak ve Kırgız Türkçesindeki kalıp sözlerin aktarımında karşılaşılan problemlere çözüm getirmeye katkıda bulunmaktır.
Anahtar kelimeler: Kırgız Türkçesi, Türkiye Türkçesi, kalıp sözler.

Abstract:
Set expressions are language elements that reflect another richness of the Kyrgyz language and shed light on our culture and our attitude towards events.
Every society has certain words to say in certain situations in its culture. Stereotypes idioms, Proverbs, etc. phraseological units are a set of words that are spoken to explain our feelings when someone meets, welcomes them, in special cases such as marriage, birth, death, when kindness or help is received from someone, asked for, and falls ill. When a foreigner is learning a language, it is not enough to study only grammar and usage units that are transmitted in books and words. It is also necessary to recognize the culture of the society that speaks the language in question, the stereotypical language units that should be pronounced in a certain situation, the ways of addressing and behavior.
Therefore, learning phrases, which are considered one of the most lively units of the language, is also very important in this respect.
In this study, the stereotypes in Kyrgyz language were compiled from various sources and brought together from literary works, political, scientific, periodical, etc. the publication, the examples given from spoken language explaining the formation, structure, context and meaning with Turkish been studied comparatively. Even though mutual meanings have been given in the studies related to the set expressions, no studies based on such mutual analysis have been found on the stereotypes in both dialects. The aim of our thesis is to meet this deficiency in the literature and to contribute to solving the problems encountered in the transfer of stereotypes in Kyrgyz language.
Key words: Kyrgyz Turkish, Turkish, set expressions.