Türkçe öğretmenlerinin Türkçe dersi öğretimi sürecinde anlama (okuma) öğretimine yönelik uygulamaları
Practices of Turkish teachers regarding understanding (reading) instruction during Turkish lesson teaching
Yazar: MUSTAFA KÖROĞLU
Danışman: DOÇ. DR. AHMET BALCI
Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Anlama = Understanding ; Branş öğretmenleri = Branch teachers ; Gözlem = Observation ; Okuma = Reading ; Okuma-anlama = Reading-comprehension ; Ortaokullar = Secondary schools ; Türkçe dersi = Turkish lesson ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching

Özet:
Bu araştırmanın amacı, ortaokul 8. sınıf Türkçe Öğretmenlerinin Türkçe dersi öğrenme-öğretme sürecinde anlama (okuma) öğretimine yönelik uygulamalarının neler olduğu ve bu uygulamalara ne kadar süre ayırdıklarını tespit etmektir. Araştırmanın modeli nitel araştırma yöntemlerinden olan durum çalışması (case study) modelidir. Araştırmanın katılımcılarını 2019-2020 eğitim-öğretim yılında sekizinci sınıf Türkçe derslerini veren ve gönüllü olarak çalışmaya katılan beş Türkçe öğretmeni oluşturmaktadır. Çalışmaya katılan Türkçe öğretmenleri Hatay ilinde resmi okullarda görev yapmaktadırlar. Araştırmada veri toplama araçları olarak araştırmacı tarafından geliştirilen "Gözlem formu" ve "Yarı yapılandırılmış görüşme formu" kullanılmıştır. Ölçme araçlarının geliştirilmesinde alan yazın taramasından yararlanılmış, uzman görüşü alınmış ve kodlayıcılar arası uyum düzeyine bakılmıştır. Verilerin çözümlenmesinde betimsel istatistik teknikleri (frekans, yüzde, ortalama vb.) kullanılmıştır.
Araştırmada, öğretmenlerin her birisi "Birey ve Toplum" temasındaki "Kaldırımlar" şiir metnine, "Bilim ve Teknoloji" temasındaki "Gündelik Hayatımızdaki E-Hastalıklar" bilgilendirici metnine ve "Millî Kültürümüz" teması altında yer alan "Göç Destanı" öyküleyici metnine 5'er ders saati (600 dakika) süre ayırmıştır. Buna göre toplam 5 Türkçe öğretmeni 75 ders saati (3000 dakika) gözlemlenmiştir.
Çalışmada, öğretmenlerin sınıf içi uygulamaları anlamayla ilgili uygulamalar ve anlamayla ilgili olmayan uygulamalar olmak üzere iki kategori altında incelenmiştir. Anlamayla ilgili uygulamalar kendi içerisinde zihinsel hazırlık sürecine yönelik uygulamalar, okuma-okutma uygulamaları ve metni anlamaya yönelik uygulamalar (strateji öğretimi) olmak üzere üç alt kategoriye ayrılarak incelenmiştir. Anlamayla ilgili olmayan uygulamalar ise talimatsız geçen zaman, ders dışında başka bir konuda faaliyet, teknoloji tabanlı faaliyetler, sınavlara hazırlık için çoktan seçmeli soru çözme ve etkinliklerin yapılması için öğrencilere süre verilmesi olmak üzere beş alt kategoride ele alınmıştır.
Sonuç olarak, araştırmamızda ders işleme süreci gözlemlenen 8. sınıf Türkçe dersi öğretmenlerinin Türkçe dersi öğrenme-öğretme sürecinde anlama (okuma) stratejilerini uygularken sadece ders kitabında yer alan metinlerden ve metinlerle ilgili etkinliklerden yararlandıkları görülmüştür. Ayrıca, çalışmaya katılan öğretmenlerin Türkçe dersi öğrenme-öğretme sürecinde anlama öğretimine yer vermedikleri, anlama öğretimine yönelik olarak en çok kullandıkları stratejinin soru-cevap stratejisi olduğu, anlama öğretimini ihmal ettikleri, anlamayla ilgili olmayan öğretim dışı uygulamalara çok süre ayırdıkları tespit edlmiştir.

Abstract:
The aim of this study is to determine the practices of middle school 8th grade Turkish Teachers towards comprehension (reading) teaching in the process of learning-teaching Turkish lesson and how long they allocate for these practices. The model of the research is the case study model, which is one of the qualitative research methods. The participants of the study consist of five Turkish teachers who gave eighth grade Turkish lessons in the 2019-2020 academic year and participated in the study voluntarily. Turkish teachers who participated in the study work in public schools in the province of Hatay. In the study, "Observation Form" and "Semi-structured Interview Form" developed by the researcher were used as data collection tools. Literature review was used in the development of measurement tools, expert opinion was obtained and the level of harmony between coders was examined. Descriptive statistical techniques (frequency, percentage, average, etc.) were used to analyze the data.
In the study, each of the teachers wrote 5 to the poem text "Kaldırımlar" in the theme "Birey ve Toplum", the informative text "Gündelik Hayatımızda E-Hastalıklar" in the "Science and Technology" theme and the narrative text "Göç Destanı" under the theme "Our National Culture" lesson time (600 minutes) has been allocated. Accordingly, 75 lesson hours (3000 minutes) of 5 Turkish teachers were observed in total.
In the study, the classroom practices of teachers were examined under two categories: practices related to understanding and practices not related to understanding. Applications related to understanding were examined in three sub-categories: applications for the mental preparation process, applications for reading-reading and applications for understanding the text (strategy teaching). Practices that are not related to understanding are handled in five sub-categories: time without instruction, activity on another subject outside the classroom, technology-based activities, multiple choice test taking for exam preparation, and giving students time to do the activities.
As a result, it was seen that 8th grade Turkish lesson teachers, whose teaching process was observed in our study, used only the texts and activities related to the texts while applying comprehension (reading) strategies in the Turkish lesson learning-teaching process. In addition, it was found that the teachers who participated in the study did not include comprehension teaching in the process of teaching Turkish lesson, the most used strategy for comprehension teaching was the question-answer strategy, they neglected comprehension teaching, and they devoted much time to non-teaching practices that were not related to understanding.