Mekanın algılanmasında estetik bütünlük açısından kompozisyon
Perception of space composition in terms of aesthetic integrity
Yazar: FERDA YÜKSEL
Danışman: YRD. DOÇ. DR. SAADET AYTIS
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İç Mimarlık Ana Bilim Dalı / İç Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Sanatta Yeterlik, 2012
Konu: İç Mimari ve Dekorasyon = Interior Design and Decoration
Dizin: Mekansal algı = Spatial perception

Özet:
Tez konusunu oluşturma aşamasında, kompozisyon üzerinde az sayıda kaynak olması dolayısıyla, kaynaklarda metin içinde `bir terim' olarak yer alması ve genel bir açıklama olarak ifade edilmiş olması nedeniyle konu hakkında derinlemesine bir inceleme fikri doğurmuştur. Bu konuda yazılı ya da net olarak tanımlayıcı kaynakların bulunmaması, bir plastik terim olarak kompozisyon konusu üzerinde araştırmaya yöneltmiştir. Önemli düşünür, teorisyen, kuramcı, mimar ve sanatçıların konu hakkındaki görüşlerini derleyerek, tez konusunu destekleyen ve dayanak göstergeleri olarak ele alınan belgeler ışığında tez yapılandırılmıştır. Özellikle mimarlık, heykel ve resim sanatı alanlarında kompozisyon konusunun nasıl tanımlandığı ve nasıl ele alındığına dair genel bir araştırma yapılarak konunun önemi vurgulanmak istenmiştir.Plastik sanatlar disiplinlerinde, kompozisyon konusunun önemini vurgulamak adına mekanın algılanmasında estetik bütünlük açısından ?kompozisyon? üzerinde ortak bakış açılarının olup olmadığına bakılarak ve çeşitli görüşleri içeren bir çok kaynak araştırması yapılmasıyla tez konusunun desteklenmesi yoluna gidilmiştir. Hem mimarlık disiplini içinde hem de diğer plastik sanatlar çerçevesinde ele alınan tezde, mekânda estetik bütünlüğe katkıda bulunan kompozisyon konusunda, diğer disiplinlerle karşılaştırmalı bir yöntem kullanılarak ele alınmıştır. Estetik bakış açılarını bütünleyen bir anlayış içersinde kompozisyon üzerinde, analitik ve deneysel bir yöntemle ortak bir dilin var olduğunu kanıtlamak için konunun irdelenmesi yapılmıştır.Bu açıklamalar ışığında birinci bölümde; mekanın kavramsal tanımının yanı sıra diğer disiplinlerdeki bakış açılarını sorgulamak amacıyla özellikle mimarlık ve müzik sanatı arasındaki ortak noktalar irdelenmiş ve diğer plastik sanatlardaki bakış açıları üzerinden de açıklamaya gidilmiştir. İkinci bölümde; algılama konusu işlenmiş, algıda değişmezlik, algıda seçicilik ve Gestalt algıma yöntemi üzerinde açıklamalar yapılmıştır.Üç ve dördüncü bölümlerde; mekânın algılanmasını belirleyen faktörler ve plastik öğeler çerçevesinde genel bir açıklamaya gidilmiştir. Estetik üzerine genel bir tanım oluşturularak, günümüz estetik anlayışının karşılaştırılması konusunun yadsınmadan ele alınarak analizi yapılmıştır. Tez konusunun ana vurgu noktasına işaret eden beşinci bölümde ise; kompozisyonun tanımı, öğeleri ve ilkelerinin ışığında ve görsel algılama yoluyla, örnekler üzerinden analizleri yapılarak, algılama sürecini yönlendiren `değişken algılama etkenlerin' de göz önünde bulundurulduğu bir yöntem izlenmiştir. Tezin son analiz bölümünde; iç mekân örnekleri üzerinden tüm plastik öğelerin merceğiyle konu ele alınarak yorumlamalara gidilmiştir.Anahtar Kelimeler: Estetik Bütünlük, Plastik Değerler, Kompozisyon, Mekân Algısı, Görsel Algılama, Görsel Denge

Abstract:
The idea of in-depth analysis on the subject was born due to the facts that there is fairly less amount of sources on composition, that composition is portrayed in sources as ?a term? in the text, and that it is expressed as a general explanation. The lack of oral or clear definitive sources on this subject was the main factor of direction towards the subject of composition as a plastic term. The thesis has been configured under the light of the documents which were approached as basis indicators supporting the subject of the thesis, after reviews of important philosophers, theorists, doctrinarians, architects and artists on the subject. Moving from this point, the subject of the research was actualized as how composition definitions in especially architecture, sculpture and painting art fields are made. Many sources were studied in order to examine and prove whether there is a common viewpoint against ?composition? in terms of spatial perception and aesthetic integrity in favor of stressing the importance of composition in plastic arts, namely sculpture, architecture and painting disciplines, and the thesis has been configured in line with these sources. The subject of composition, which includes all disciplines and contributes greatly to the interior architecture discipline in terms of spatial aesthetical integrity within the thesis which is approached from the viewpoints of architecture and plastic arts disciplines, has been utilized as a comparative method in explaining the definitions of the three disciplines. The subjects of common aesthetic viewpoints meeting these disciplines and that there is an analytical and experimental common language in a compositional sense are scrutinized. Under the light of these explanations, a general explanation is provided within framework of definition of the space within the first section, and visual perception. The subject of perception is discussed in the second section and analysis is made on the visual items (which are the most effective elements in visual perception) through their historical and current examples, while particularly the subjects ?shape, color and light? in terms of perception are emphasized. In the third section a general definition on aesthetics is formed and the subject of comparison of modern aesthetics understanding is analyzed without negation. In section four, the factors that define perception of the space is generally explained within framework of plastic elements. The fifth section comprises supporting of the thesis through approaching to composition in its definition and its visual item perception, through examination of the light-dark contrast in its black and white samples in terms of perception of fullness, and in addition, analysis over colored samples within framework of experimental perception, while also taking into consideration the ?variable factors? that direct alternative and perceptual process. The visuals used in the thesis were selected in architecture, sculpture and painting art fields and the subject is examined through a comparative method. At the final analysis section of the thesis, the subject was analyzed on the base of all plastic elements over the interior samples, leading to the interpretations.Keywords: Aesthetical Integrity, Plastic Values, Composition, Spatial Perception, Visual Perception, Visual Balance