Farklı gübre kaynakları ve ekim sıklığının organik buğdayda bitki gelişmesi, verim ve kalite üzerine etkileri
Effects of different manure sources and seeding rates on plant growth, yield and quality of organic wheat
Yazar: SANCAR BULUT
Danışman: PROF. DR. ALİ ÖZTÜRK
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Organik tarımda en önemli iki problem, başta azot olmak üzere bitki besin elementleri noksanlığı ve yabancı ot rekabetidir. Bu araştırma, Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarımsal Araştırma ve Yayım Merkezi Müdürlüğüne ait 4 numaralı deneme alanında 2006-07 ve 2007-08 ürün yıllarında ve sulamasız koşullarda yürütülmüştür. Şans Blokları deneme planında faktöriyel düzenlemeye göre 4 tekrarlamalı olarak yürütülen araştırma, 2 buğday çeşidi (Kırik, Doğu-88), yabancı ot kontrolüne yönelik 3 ekim sıklığı uygulaması [475 tohum/m2, 475 tohum/m2+elle yolma (EY), 625 tohum/m2] ve 7 gübre kaynağı [Kontrol, standart inorganik (NP), Bio organik, Bio SR organik, Leonardit, organik gübre ve sığır gübresi] yer almıştır. İncelenen karakterler yönünden Doğu-88 ve Kırik çeşidi arasındaki farklar önemli olmuştur. Doğu-88 çeşidi verim ve verim öğeleri, Kırik çeşidi ise kalite karakterleri yönünden üstün bulunmuştur. Ekim sıklığı incelenen karakterleri önemli derecede etkilemiştir. En yüksek yaprak alanı süresi, başaktaki tane sayısı, tane verimi, Zeleny sedimantasyon değeri ve yaş öz miktarı 475 tohum/m2+EY uygulamasından, en yüksek ham protein oranı 475 tohum/m2 sıklığından, en yüksek yaprak alanı indeksi ve m2'deki başak sayısı ise 625 tohum/m2 sıklığından elde edilmiştir. Gübre kaynaklarının incelenen karakterler üzerindeki etkisi önemli olmuş, en yüksek verim ve kalite değerleri NP gübre kaynağından elde edilmiştir. Organik gübre kaynakları incelenen karakterleri Kontrole göre artırmış, en yüksek verim ve kalite değerlerini sığır gübresi sağlamıştır. Sonuçlar, Erzurum kuru tarım koşullarında organik buğday yetiştiriciliğinde, yüksek ve istikrarlı tane verimi nedeniyle Doğu-88 çeşidinin; yüksek verim ve kalite değerleri nedeniyle organik gübre olarak sığır gübresinin tercih edilmesi gerektiğini göstermiştir. Dar alanlarda ve iş gücünün ucuz olduğu yerlerde yabancı otların elle yolunması, geniş alanlarda ve iş gücünün pahalı olduğu durumlarda ise ekim sıklığının geleneksel üretime göre %30 artırılması daha uygun olabilir.

Abstract:
Two main problems in organic agriculture are the deficiency of plant nutrition elements, particularly nitrogen and weed competition. This research was conducted in research station number 4 of Ataturk University, Faculty of Agriculture, Agricultural Research and Extension Center in the 2006-07 and 2007-08 cropping seasons under dry farming conditions. Experiment was analyzed as factorial with completely randomized block design having 4 replications. Factors were 2 wheat cultivars (Kırik, Doğu-88), 3 weed control applications (475 seeds/m-2, 475 seeds/m-2+hand-weeding and 625 seeds/m-2) and 7 manure sources [control, standard inorganic (NP), bio-organic, bio-organic SR, leonardit, organic manure and cattle manure]. In terms of characters examined, the differences among Doğu-88 and Kırik genotypes were significant. Doğu-88 genotype was superior in terms of yield and yield components while the cv. Kırik was superior in terms of quality parameters. Sowing density affected significantly examined parameters. The highest leaf area duration, grain number per spike, grain yield, Zeleny sedimentation value and wet gluten amount were obtained from 475 seeds m-2+hand-weeding sowing density practices, the highest crude protein content were obtained from 475 seeds m-2 sowing density and the highest leaf area index and spike number per m2 were obtained from 625 seeds m-2 sowing density. The manure sources affected examined characters significantly. The highest values of yield and quality were obtained from NP fertilizer source. Organic manure sources increased the characters examined compared to the control, the highest values of yield and quality were obtained from catle manure source. The results of organic wheat farming in Erzurum dry farming conditions showed that Dogu-88 should be the choice of genotype due to high and stable grain yield and cattle manure should be as an organic manure due to high yield and quality values. Controlling the weeds by hand could be more appropriate in small areas and areas where labour is inexpensive as well as increasing seeding density by 30% in large areas and areas where labour is expensive.