Klasik dönem Osmanlı cami mimarisinin akustik yönden incelenmesine bir örnek
An example of the acoustic assessment of the Ottoman mosque architecture of the classical period
Yazar: İBRAHİM HAKKI YİĞİT
Danışman: PROF. DR. FATMA ZERHAN YÜKSEL CAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Yapı Bilgisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
İslam dini mimarisinin en önemli yapı türü camiler olup, tarihi camilerin kullanımları
devam ederken, yeni camilerin tasarımları ve yapımları da sürmektedir. Tüm yapılarda
olduğu gibi, tarihi ve güncel camilerde de görsel, işitsel, ısısal vb. konfor koşullarının
sağlanması önemlidir. Konfor koşullarının sağlanmasında, optimum değerlerin
belirlenmiş olması, hem mevcut durum değerlendirmeleri hem de tasarım ölçütleri
açısından büyük önem taşır.
Dini mekânlardaki akustik ile ilgili olarak yapılan çalışmalar incelendiğinde, bunların
oldukça büyük bir kısmının hristiyanlık'ın ibadet mekânı olan kiliseler üzerine olduğu
görülür. Bu çalışmalar, kiliselerdeki farklı eylemleri (müzik, ayin, ibadet vb.) ve farklı
mezhepleri kapsayan oldukça geniş bir yelpazeyi içermektedir. Buna karşın
Müslümanların ibadet mekânları olan camilerdeki mimari akustik çalışmaları daha yeni
tarihli ve sınırlı sayıdadır. Bunun doğal sonucu olarak da camilerin akustik tasarımında
gözönüne alınması gereken özgün kriterler belirlenmemiştir. Camilerle ilgili
çalışmalarda ağırlıklı olarak kiliseler için yapılmış bulunan çalışmalar ve kullanılan
parametreler referans alınmaktadır. Oysa bilindiği gibi kiliselerdeki ses kaynakları ve
türleri ile camilerdekiler arasında, hacmin akustik değerlendirmesini doğrudan
etkileyecek önemli ayrımlar vardır.
Camilerdeki akustik konfor kriterleri ile ilgili en önemli çalışma bir Avrupa Birliği
Araştırma Projesi olan ve YTÜ Yapı Fiziği Bilim Dalı'nın önderliğinde yürütülen
CAHRISMA Projesidir. Bu projede Sinan Camileri incelenmiş ve camiler için optimum 
xvi
yansışım süresi değerleri önerilmiş olması bu alanda çok önemli bir gelişme olsa da,
çalışma yalnızca üç camiye dayalı olarak gerçekleştirildiğinden, öneri değerlerin
tutarlılığının farklı örnekler üzerinde irdelenmesi önemlidir.
Öte yandan ülkemizdeki mimari miras niteliği taşıyan camiler yanında yeni tasarlanan
ve inşa edilen çok sayıda camiyi ve bu camilerdeki yanlış ve bilimsel olmayan
seslendirme uygulamalarının çokluğu, butür çalışmaları daha önemli ve acil kılmaktadır.
Tüm bu değerlendirmelerden hareketle bu tezin amacı, Klasik Dönem Osmanlı cami
mimarisinin akustik yönden incelenmesi ve seçilecek tipik bir caminin öznel ve nesnel
akustik değerlendirilmesinin yapılması ile bu alandaki çalışmalara katkıda bulunmak
olarak belirlenmiştir.
Bu tez kapsamında, öncelikle Osmanlı mimarisinde klasik dönem kavramı irdelenmiş ve
ardından mimarlığın farklı disiplinlerine sahip bilim insanlarınca yapılmış olan, Osmanlı
camisi sınıflandırma çalışmalarından altı tanesi aktarılmıştır. Bu çalışmalardan
hareketle, klasik dönem Osmanlı kubbeli camilerinin akustik parametreler açısından
sınıflandırılması çalışması yapılmıştır. Yine ölçümler sırasında gerekli olacak çeşitli
anahtar niteliğindeki kavramlar açıklanarak, tarihi camilerle ilgili yapılmış bulunan
hacim akustiği çalışmalarından örnekler verilmiştir. Bu veriler işığında üzerinde
çalışılacak olan klasik dönem Osmanlı Camisi olarak Sultan Ahmet Camii seçilmiştir. Bu
camide hacim akustiği ölçümleri gerçekleştirilmiş olup, ayrıca caminin tam dolu olması
kabülünden hareketle yansışım süresi hesapları yapılmış ve değerler karşılaştırılmıştır.
Ayrıca cami iç hacminde farklı zamanlarda gözlemler yapılarak görevlilerle
görüşülmüştür. Sonuç olarak, bu çalışmada elde edilen veriler ışığında bir yandan
mimarlara ve restorasyon uzmanlarına cami tasarımları ya da restorasyonlarda yol
gösterecek, öte yandan da seslendirme tasarımlarında veri oluşturacak bilimsel
sonuçlar sunulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Klasik osmanlı mimarisi, cami akustiği, akustik, cami
sınıflandırılması, optimum yansışım süresi, hacim akustiği, Sultan Ahmet Camii.

Abstract:
In Islam mosque is the most important structure type of religious architecture, while
the use of the historical mosque is still common the design and construction of the
new mosques continues as well. As in all buildings, historical and contemporary
mosquesit is inportant to ensure conditions of visuality, auditory, thermal etc. Ensuring
comfort conditions to determin the optimum value, caries great importance in terms
of both design criteria and evaluation of the current situation.
Analyzing studies about the acoustics in religious places, it is seen that they are quite a
large part of Christian church venue. Different types of actions are tested in these
spaces such as music, rituals, worship etc. As well as many more of that kind.
However, Muslims worship spaces include less or limited works related to the acoustic
in field of architecture. For mosque spaces are used parameters calculated for churces
since they are only reference in this field but we must consider that calculations made
for churces do not match with those of mosques since values for churches are much
more different with those of mosque.
The most important project CAHRISMA on acoustic comfort criteria in mosque is made
by European Union research project along with YTU Building Physics Science
Department who carried out the leadership of the project. 
xviii
This project examined Sinan Mosque, and recommended optimum reverberation t
values for the mosque, although a very important development in this area, work is
carried out only based on three mosques. It is important to examine the various
examples of the consistency of the value proposition.
On the other hand the multitude of newly designed and built mosques along with the
architectural heritage mosques in our country, have false and unscientific sounding
practices on these mosques, make such studies more important and urgent.
Based on all these evaluations, the purpose of this thesis was determined to be the
acoustical examination of the Ottoman mosque architecture of the Classical Period and
the subjective and objective acoustic evaluation of a typical mosque to be selected and
to contribute to the work in this area.
Within the scope of this thesis, firstly the concept of classical period in Ottoman
architecture was examined and then six of Ottoman mosque classification works,
which were made by scientists with different disciplines of architecture. From these
six works of Ottoman classical period domed mosques have been studied in terms of
acoustic parameters. Various key concepts that are needed during the measurements
are explained and examples are given from the volume acoustics studies done on the
historic mosques. Sultan Ahmet Mosque was chosen as the classical period Ottoman
mosque to be worked on in this work. Measurements of volume acoustics were carried
out on this mosque. Also, when the mosque was full, the reflection period was
calculated by moving from the acceptance andin the end the values were compared.
In addition, observations were made at different times in the interior volume of the
mosque and discussed with the officials. As a result, the data obtained in this study will
provide architects and restoration specialists with scientific results that will lead to
mosque designs or restorations while producing data on voice design.
Keywords: Classical ottoman architecture, mosque acoustics, acoustics, mosque
classification, optimum reflection period, volume acoustics, Sultan Ahmet Mosque
(Blue Mosque)