Türkiye'de uygulanan çevresel etki değerlendirme (ÇED) modelinin dünyadaki yaygın kullanılan örneklerle karşılaştırılması
The comparison of the environmental impact assessment (EIA) model implemented in Turkey with those widely used in the world
Yazar: SEVİM YÜRÜTEN
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN SAVAŞ BAŞKAYA
Uludağ Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering
Dizin: Avrupa Birliği = European Union

Özet:
Bu çalışma kapsamında, Türkiye' deki ve dünyadaki Çevresel Etki Değerlendirme (ÇED)uygulamaları incelenmiş ve ülkeler arası karşılaştırmalar yapılmıştır. Özellikle AB ÇEDdirektifi doğrultusunda ülkelerdeki uygulamalar ortaya konmuştur. Ayrıca Türkiye' dekiÇED' in mevcut durumu ve eksikleri ortaya konmaya çalışılmıştır.Çevresel etki değerlendirmesinin yeri ve önemi, o ülkede yerleşik olan çevre kavramlarınınbir sonucu olarak ortaya çıkmakta ve çeşitli ülkelerde farklı şekillerde algılanabilmektedir.ÇED' in kapsamı ve raporu hazırlayan meslek gruplarının yanısıra raporda yer alan konularınönem derecesi ülkeden ülkeye farklılıklar gösterebilmektedir.Bazı ülkelerde ( Brezilya örneği ) çok iyi bir şekilde geliştirilmiş ÇED sistemlerinin olduğu,ancak uygulamanın iyi bir şekilde yürütülemediği görülmüştür. İncelemeler neticesindeAvrupa Birliği ÇED sistemi içerisinde de çok farklı uygulamaların olduğuna dikkat çekilmiş,farklı uygulamaları ile Fransa buna örnek olarak gösterilmiştir.Türkiye' de uygulanan ÇED Yönetmeliğinin AB direktifi ile uyumluluğu ortaya konmuştur.Her ne kadar yönetmelik müktesebat ile uyumlu olsa da halka ilan etme şekli ve halkınkatılımı için ayrılan sürenin tekrar üzerinde durulması gerekmektedir. Uygulama örneklerinebakıldığında halkın görüşlerinin en çok alındığı ülkenin ABD olduğu sonucuna varılmıştır.ÇED' in temel aşamaları olan eleme, kapsamlaştırma, raporlama, inceleme, değerlendirme veizleme üzerinde durulmuştur. AB ülkelerinde Natura 2000 alanları tanımlanmış olduğundanÇED eleme aşamasında Natura 2000 alanları da göz önünde bulundurulmaktadır. Türkiye' deise bu alanların tanımlanmasına son yıllarda başlandığı tespit edilmiştir. AB ÇED direktifindekapsamlaştırma zorunlu olmasa da bazı üye ülkelerin resmi hükümleri vardır. Bu ülkeler;Avusturya, Belçika-Valonya, İspanya ve Hollanda' dır. Türkiye' de de kapsamlaştırmazorunludur. Türkiye' de son yıllarda uygulamaya geçilen ÇED izleme hususundakigelişmelerin ümit verici olduğu düşünülmektedir.Türkiye' de çevre yönetimi ile fiziksel planlama arasında tam bir bağın kurulamaması ÇEDuygulamalarını etkilediği sonucuna varılmıştır. Özellikle ABD ve Avrupa ülkelerinde çevreenvanterlerinin ve fiziksel planlamanın olması ÇED uygulamalarında büyük kolaylıklarsağlamaktadır. Bölgesel çevre verileri ÇED raporlarının hazırlanmasında etkinkullanıldığından Türkiye' de bu konudaki eksikliği en kısa sürede giderilmesi gerektiğisonucuna varılmıştır.Ülkelerdeki gelişim Türkiye gibi çok hareketli değildir, bunun en büyük nedeni ABD ve ABüye ülkelerinde 1970 ve 1980' li yıllarda ÇED çalışmalarına başlanmış olması ve bugünekadar büyük ilerlemeler göstermiş olmalarıdır. Ülkemizdeki hareketliliğin en büyük sebebininAB uyum projeleri olduğu sonucuna varılmıştır.Anahtar Kelimeler: ÇED, Çevresel Etki Değerlendirmesi, Avrupa Birliği, ÇED Direktifi,ÇED Raporu, ÇED Sistemi, Yönetmelik

Abstract:
In this study, Environmental Impact Assessment (EIA) implementations both in Turkey and inthe world were studied and compared between countries. Specifically, implementations indifferent countries were emphasized based on the EU EIA directive. Furthermore, the currentsituation and drawbacks of the EIA implemented in Turkey were tried to be determined.The level and importance of the environmental impact assessment is a result of a country?sunderstanding of environment and it has been perceived differently by different countries. Inaddition to that, the scope of the EIA and the occupational groups involved in the preparationof reports as well as the priority degrees of the topics given in the reports change betweencountries.It has been revealed that some countries (i.e. Brasilia) have well-developed EIA systems, butcannot implement them properly. On the other hand, it has been found out that there aredifferent implementations within the EIA system of the European Union and the systemimplemented in France was considered as an example.The conformity of the EIA Regulation in force in Turkey with the EU directive has beendetermined. In spite of the fact that the regulation is in conformity with the acquis, theannouncement to the public and the period granted to the public participation should bereviewed. When the implementations in practice in different countries were taken intoaccount, it has been decided that USA attaches more value to the opinion of the public.The main stages of the EIA, which are election, scoping, reporting, investigation, evaluationand monitoring, have been emphasized. Since Natura 2000 sites have been agreed uponbetween the member states and the EU, these sites have been also considered during the EIAelection stage. It has been seen that the studies for the designation of such sites in Turkeyhave been initiated recently. Although the scoping is not compulsory within the scope of theEU directive, some member states have established official provisions in this respect. Thesecountries are Austria, Belgium-Walloon Region, Spain, and Netherlands. In Turkey, scopingis a compulsory stage. It has been concluded that advances in the EIA monitoring activitiesthat has been initiated recently in Turkey are promising.Furthermore, the lack of a sound cooperation between the environmental management and thephysical planning in Turkey has been concluded to affect the EIA implementations.Especially in USA and the EU member states, the environmental inventory and the physicalplanning have made the EIA implementations easier. It has been concluded that since regionalenvironmental data has been effectively utilized in the preparation of the EIA reports, theabsence in Turkey in this respect should be eliminated as soon as possible.Advances achieved in other countries are not as rapid as in Turkey, especially due to the factthat the EIA activities were initiated in USA and the EU member states 1970?s and 1980?sand significant improvements have been achieved up to date. Finally, the EU harmonizationefforts can be given as the most important reason for this rapid improvement in Turkey.Key words: The EIA, the Environmental Impact Assessment, European Union, the EIADirective, the Environmental Impact Statement, the EIA System, the Regulation.