Bilişim teknolojileri yönetişim yapılarının ve mekanizmalarının stratejik hizalaması ve yönetişim etkinliği üzerine etkisi: bıst şirketlerinde araştırma
The impact of information technology governance structures and mechanisms on strategic alignment and effectiveness of governance: research on bist companies
Yazar: MERVE HATİCE KARATAŞ
Danışman: DOÇ. DR. HÜSEYİN ÇAKIR
Gazi Üniversitesi / Bilişim Enstitüsü / Yönetim Bilişim Sistemleri Ana Bilim Dalı / Yönetim Bilişim Sistemleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Yönetim Bilişim Sistemleri = Management Information Systems
Dizin: COBIT = COBIT ; ISO/IEC 27001 = ISO/IEC 27001

Özet:
BT Yönetişimi kurumların yönetiminin ayrılmaz bir parçası olmuş ve kurumsal mimari bu yönetişimi en etkin şekilde sağlamak üzere tasarlanmakta ve sürekli olarak gelişen bilgi teknolojileri ile düzenli olarak revize edilmektedir. Günümüz kurumlarının başarıya ulaşması, en gelişmiş teknolojileri yakından takip etmeyi ve bunları kendi sistemlerine ve süreçlerine entegre etmeyi gerektirmektedir.  Bunun için de çevreyi sürekli olarak dinleyen ve her türlü konuda paydaş katılımını önemseyen bir yönetim anlayışı gerektirmektedir. Bu çalışmada, uluslararası alanda BT yönetişim etkinliği ve stratejik hizalama konularında yapılan önceki akademik çalışmalardan yola çıkılarak, iki farklı model kapsamında ülkemizdeki organizasyonların BT Yönetişim performansı ve stratejik hizalaması üzerine araştırma gerçekleştirilmiştir. Ayrıca tüm dünyada kuruluşların uyguladıkları ve faydalandıkları COBIT, ITIL, ISO/IEC 27001 ve ISO/IEC 38500 gibi BT Yönetişim mekanizmaları ve çerçeveleri araştırılmıştır. BIST'te işlem gören şirketlerden özellikle kritik BT altyapısına sahip 162 kuruluş ile görüşülerek elde edilen veriler korelasyon, regresyon, t-testi ve tanımlayıcı istatistikler ile analiz edilmiştir. Analiz sonucunda elde edilen bulgular ışığında, ülkemizdeki kuruluşlara, etkin BT yönetişimini ve stratejik hizalama olgunluğunu sağlamak için uygulayabilecekleri BT Yönetişim mekanizmaları ile çerçeveleri hakkında güncel saha araştırması sonuçları ile kılavuzluk sağlanmış olup, BT yönetişimi etkinliği ile BT ve iş birimleri hedeflerinin stratejik hizalanması kapsamında ele alınması gereken faktörler ve bileşenler hakkında bilgi verilmiştir. Ülkemizde BT yönetişiminde sırasıyla ITIL, COBIT, ISO/IEC 27001 çerçevelerinin ISO/IEC 38500 BT yönetişim çerçevesine göre daha fazla tercih edildiği, ISO/IEC 38500 uluslararası BT yönetişim çerçevesi standardına olan farkındalığın da arttığı görülmektedir. Kuruluşların, kendilerini ileriye taşıyan yetenekli ve yetkin insanları istihdam ederek, her departmanın iletişimini en etkin şekilde sağlayarak, çok yönlü ölçüm metrikleri kullanarak etkin izleme faaliyetleriyle iş hedefleri ile BT hedeflerini hizalaması gerektiği, stratejilerini oluştururken BT hedefleri ile iş hedeflerini çok paydaşlı katılım ile hizalamayı başaran kuruluşların BT yönetişimini başarabileceği anlaşılmaktadır.

Abstract:
Information Technology (IT) governance plays a critical role in organizational management. Enterprise architecture is designed to provide IT governance in the most effective way and is regularly revised with constantly evolving information technologies. The success of today's organizations requires closely following the most advanced technologies and integrating them into their systems and processes.  This requires a management approach that constantly listens to the environment and emphasizes stakeholder participation in all matters. In this study, we investigate the IT governance performance and strategic alignment of organizations in Turkiye based on previous international academic studies on IT governance effectiveness and strategic alignment, utilizing two different models. Additionally, IT governance mechanisms and frameworks such as COBIT, ITIL, ISO/IEC 27001, and ISO/IEC 38500, which are applied and utilized globally, have been researched. Data obtained from interviews with 162 organizations listed on BIST with critical IT infrastructure were analyzed using correlation, regression, t-tests, and descriptive statistics. The findings from the analysis provide current field research results to guide organizations in Turkiye on the IT governance mechanisms and frameworks they can implement to achieve effective IT governance and strategic alignment maturity. Information is provided on the factors and components that need to be considered in the strategic alignment of IT and business unit goals within the context of IT governance effectiveness. The research indicates that the ITIL, COBIT and ISO/IEC 27001 frameworks are preferred more than ISO/IEC 38500 framework in IT governance and awareness of the ISO/IEC 38500 international IT governance standard is also increasing within Turkiye. It is understood that organizations need to align their business and IT goals by employing talented and competent individuals who drive the organization forward, ensuring effective communication across all departments, and using multifaceted measurement metrics to conduct effective monitoring activities. Organizations that succeed in aligning their IT and business goals with multi-stakeholder participation while forming their strategies are more likely to achieve successful IT governance.