Precede proceed modeline temellendirilmiş eğitim programının hemodiyaliz hastalarının tedaviye uyumuna, sağlıklı yaşam biçimi davranışlarına ve yaşam kalitesine etkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effect of the training program based on the precede-proceed model on adherence to treatment, healthy lifestyle behaviors and life quality  of hemodialysis patients
Yazar: AYŞENUR SARIASLAN
Danışman: PROF. DR. MEHTAP KAVURMACI
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı / İç Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Diyaliz = Dialysis ; Eğitim programları = Education programs ; Renal diyaliz = Renal dialysis ; Sağlıklı yaşam = Healthy life ; Tedaviye bağlılık ve uyum = Treatment adherence and compliance ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
Amaç: Bu araştırma Precede Proceed Modeli'ne temellendirilmiş eğitim programının hemodiyaliz hastalarının tedaviye uyumuna, sağlıklı yaşam biçimi davranışlarına ve yaşam kalitesine etkisinin değerlendirilmesi amacıyla yapılmıştır.
Yöntem: Araştırma randomize kontrollü tek kör deneysel nitelikte olup Ekim 2021- Temmuz 2022 tarihleri arasında Kars Harakani Devlet Hastanesi Hemodiyaliz Ünitesinde hemodiyaliz tedavisi alan, örnekleme dahil edilme kriterlerine uyan 34 girişim, 32 kontrol grubu olmak üzere toplam 66 hasta ile gerçekleştirilmiştir. Veriler tanıtıcı bilgi formu, Hemodiyaliz Hastalarında Sıvı Kontrol Ölçeği (HHSKÖ), Hemodiyaliz Hastalarında Diyet Davranış Ölçeği (HHDDÖ), Tıbbi Tedaviye Uyum Oranı Ölçeği (TTUOÖ), Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği II (SYBDÖ II) ve SF-12 Yaşam Kalitesi Ölçeği ile toplanmıştır. Girişim grubuna sekiz hafta süreyle haftada bir kez 15-20 dakika PPM'ye temellendirilmiş eğitim programı uygulanmış ve ilk görüşmede girişim grubuna eğitim kitapçığı verilmiştir. Kontrol grubundaki hastalar hemodiyaliz ünitesinde rutin hemodiyaliz tedavisi ve hemşirelik bakımı almaya devam etmişlerdir. Verilerin istatistiksel analizi SPSS 25.0 paket programı ile değerlendirilmiştir. 
Bulgular: Girişim grubundaki hastaların HHSKÖ, HHDDÖ, TTUOÖ, son test ve izlem testi puan ortalamalarının, kontrol grubundaki hastaların puan ortalamalarından yüksek olduğu ve girişim grubunun SYBDÖ II toplam puan ortalamsının son testte 137.91±5.47 ve izlem testinde 154.23±3.54 puana ve SF-12 Yaşam Kalitesi Ölçeği'nin  fiziksel bileşen özeti son testte 39.12±2.81 ve izlem testinde 42.90±4.62, mental bileşen özeti puan ortalamasının ise son testte 40.88±2.10 ve izlem testinde 45.93±4.43'e yükseldiği bulunmuştur.
Sonuç: Precede-Proceed Modeli'ne temellendirilmiş eğitim programı sonrası girişim grubundaki hastalarda kontrol grubuna göre sıvı kısıtlamasına, diyet ve ilaç yönetimine uyumun arttığı, hastaların sağlıklı yaşam biçimi davranışı kazanarak yaşam kalitelerini artırdığı görülmüştür.  Sıvı kısıtlaması, diyet, ilaç yönetimi, sağlıklı yaşam biçimi davranışı ve yaşam kalitesi arasında anlamlı bir korelasyon olduğu bulunmuştur (p<0.05).

Abstract:
Aim: This study was conducted to evaluate the effect of a Precede-Proceed Model-based (PPM-based) training program on treatment adherence, healthy lifestyle behaviors, and quality of life of hemodialysis patients.
Method: The randomized controlled single-blind experimental study was conducted between October 2021 and July 2022 with a total of 66 patients, including 34 intervention and 32 control group patients who met the research inclusion criteria, receiving hemodialysis treatment in the Hemodialysis Unit of Kars Harakani State Hospital. The data were collected using the Introductory Information Form, the Fluid Control in Hemodialysis Patients Scale (FCHPS), the Scale for Dietary Behaviors in Hemodialysis Patients (SDBHP), Medication Adherence Rating Scale (MARS), HLBS-II, and SF-12 Quality of Life Scale. A PPM-based training program was applied to the intervention group for 15-20 minutes a week for eight weeks, and the training booklet was delivered to the intervention group at the first interview. Patients in the control group continued to receive routine hemodialysis treatment and nursing care in the hemodialysis unit. Statistical analysis of the data was evaluated using the SPSS 25.0 package program.
Results: The mean FCHPS, SDBHP, MARS post-test, and follow-up test scores of the patients in the intervention group were higher than the mean scores of the patients in the control group, and the mean HLBS-II total score of the intervention group was 137.91±5.47 in the post-test and 154.23±3.54 in the follow-up test, and the physical component score of the SF-12 Quality of Life Scale was 39.12±2.81 points in the post-test and 42.90±4.62 in the follow-up test, and the mental component mean score was 40.88±2.10 in the post-test, which increased to 45.93±4.43 in the follow-up test.
Conclusion: After the training program based on the Precede-Proceed Model, it was observed that adherence to fluid restriction, diet, and medication management increased in the intervention group patients compared to the control group, and patients gained healthy lifestyle behaviors and improved their quality of life. A significant correlation was found between fluid restriction, diet, medication management, healthy lifestyle behavior, and quality of life (p<0.05).