Erken Cumhuriyet dönemi'nde Türkiye'de çeviri eleştirisi habitusu: Yücel Dergisi örneği (1935-1956)
Translation criticism Habitus in the early Republican Turkey: The case of Yücel Journal (1935-1956)
Yazar: ABDULLAH KÜÇÜK
Danışman: DOÇ. DR. MÜGE IŞIKLAR KOÇAK ; DOÇ. DR. AHU SELİN ERKUL YAĞCI
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Mütercim Tercümanlık Ana Bilim Dalı / Çeviribilim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Mütercim-Tercümanlık = Translation and Interpretation

Özet:
Erken Cumhuriyet döneminde basılan süreli yayınların çoğunda önemli yer tutan çeviri eleştirisi, şimdiye kadar akademik araştırmalarda Tercüme dergisi dışında kapsamlı bir şekilde ele alınmamıştır. Bu boşluğu doldurmayı hedefleyen mevcut çalışma, devlet destekli Tercüme dergisi ile aynı dönemde özel sermaye himayesinde basılan Yücel dergisindeki çeviri eleştirisi uygulamalarını hem metinler üzerinden hem de sosyolojik bir bakış açısıyla sorunsallaştırarak dönemin çeviri eleştirisi habitusunu ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır. Bu amaçla, Yücel dergisinde yayımlanmış çeviri eserler üzerine eleştirel metinler, çeviri ve çevirmenden beklentiler üzerine metinler ve çeviri eleştirilerine verilen cevapları içeren üç bütünce hazırlanmıştır. Bunlardan elde edilen bulgular Tercüme dergisini inceleyen ikincil kaynaklardan ve tez kapsamında yapılan ek incelemelerden elde edilen bulgularla karşılaştırılmıştır. Çalışma kapsamında, çeviri eleştirileri için eser seçiminden eleştiri ediminin nasıl yapıldığına uzanan tercih ve uygulamaları ortaya çıkartmak için Pierre Bourdieu'nun "alan", "sermaye" ve "habitus" (1986) kavramlarından, ve metin ve eyleyici odaklı incelemeyi mümkün kılan Nitel İçerik Analizi (Schreier, 2012) ve biyografik yöntem (Garraty, 1957) gibi farklı yöntemlerden yararlanılmıştır. Bu doktora teziyle, erken Cumhuriyet dönemindeki çeviri eleştirisi habitusunun belirli bir ağ içinde yer alan eyleyiciler tarafından oluşturulduğu, çeviri alanındaki uygulamaların bireysel ve kurumsal eyleyicilerin sahip oldukları kültürel ve sosyal sermayelerin etkisiyle şekillendiği ve bu unsurların birbirleriyle iç içe geçmiş iki eleştiri habitusunun oluşmasına sebep olduğu ortaya çıkartılmıştır.

Abstract:
Translation criticism, which occupies a significant place in most of the periodicals published in the early Republican period, has not been extensively analyzed in academic research, except for Tercüme magazine. The current study aims to fill this gap by problematizing translation criticism practices in the privately funded Yücel journal, contemporaneously published with the state supported Tercüme journal. This examination employs both textual analysis and a sociological perspective to illuminate translation criticism habitus during the specified historical period. For this purpose, three distinct corpora were prepared, including critical analyses of translation works, texts on translation and translator expectations, and responses to translation criticism published in Yücel. The findings obtained from the analysis of these corpora were compared with the findings derived from secondary sources analyzing the Tercüme, alongside supplementary analyses conducted within the scope of this thesis. Within the scope of the study, Pierre Bourdieu's concepts of "field", "capital" and "habitus" (1986) and diverse methods such as Qualitative Content Analysis (Schreier, 2012) and biographical method (Garraty, 1957), which enable text- and agent-oriented analyses, were used to reveal preferences and practices ranging from the selection of works for translation criticism to how the act of criticism is performed. This dissertation reveals that translation criticism habitus in the early Republican period was formed by individual agents operating within a network, that practices in the translation field were shaped by the cultural and social capitals of individual and institutional agents, and that these factors led to the formation of two interwoven critical habitus.