AB ve Gümrük Birliği'nin endüstri içi ticaret üzerindeki etkisi ve endüstri içi ticaretin belirleyenleri
The effects of EU and Customs Union on intra industry trade and the determinants of intra industry trade
Yazar: ZÜHAL KURUL
Danışman: DOÇ. DR. ARZU AKKOYUNLU WIGLEY
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Bölümü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Avrupa Birliği = European Union ; Endüstri içi ticaret = Intra-industry trade ; Gümrük Birliği = Customs Union ; Türkiye = Turkey

Özet:
Bu çalışmanın amacı, Türkiye ve Avrupa Birliği (AB) ülkeleri arasında 1 Ocak 1996 tarihinde gerçekleştirilen Gümrük Birliği'nin endüstri içi ticaret üzerindeki etkisini endüstri içi ticaretin belirleyenleri çerçevesinde incelemektir. Bu nedenle, 1990-2001 dönemini kapsayan imalat sanayi sektörel verileri ile Türkiye ve AB15 ülkeleri arasında gerçekleşen imalat sanayi endüstri içi ticareti için oluşturulan model, panel veri yöntemi kullanılarak tahmin edilmiştir.29 imalat sanayi sektörü için endüstri içi ticaret düzeyi endüstriye ve ülkeye özgü değişkenler yardımıyla tahmin edilmiştir. Endüstriye özgü değişkenler olarak ürün farklılaştırması, ölçek ekonomileri ve piyasa yapısı değişkenleri kullanılırken ülkeye özgü değişkenler olarak piyasa büyüklüğü, ülkeler arası gelişmişlik düzeyi farkı, ülkeler arası coğrafi uzaklık ve Gümrük Birliği kukla değişkenleri kullanılmıştır.Model tahmini ile elde edilen sonuçlara göre 1990-2001 dönemi için endüstriye özgü değişkenlerden yalnızca ürün farklılaştırması istatistiksel olarak anlamlı ve endüstri içi ticaret üzerinde pozitif etkilidir. Ülkeye özgü değişkenlerin tümü istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Piyasa büyüklüğünün bir dönem gecikmeli değeri endüstri içi ticareti pozitif etkilerken ülkeler arası gelişmişlik düzeyi farkının bir dönem gecikmeli değeri teorik beklentiler ile uyumlu olarak negatif etkilemektedir. Ülkeler arası coğrafi uzaklık endüstri içi negatif etkileyen bir diğer ülkeye özgü değişkendir. Çalışmanın temel amacını ortaya koyan Gümrük Birliği kukla değişkeni de istatistiksel olarak anlamlı ve endüstri içi ticaret üzerinde pozitif etkili bulunmuştur. Tahmin sonuçları Türkiye ve AB arasında gerçekleşen Gümrük Birliği'nin imalat sanayi endüstri içi ticaretini olumu etkilediğini göstermektedir. Çalışmanın bir diğer sonucu Türkiye'nin imalat sanayi endüstri içi ticaretinin daha çok ülkeye özgü değişkenler tarafından belirlendiğini ortaya koymaktadır.Anahtar Sözcükler: Endüstri içi ticaret, Gümrük Birliği, endüstriye ve ülkeye özgü etkenler, panel veri analizi.

Abstract:
The aim of this study is to analyze the effects of Customs Union between Turkey and European Union came into force on January 1, 1996 on the intra industry trade within the framework of the determinants of intra industry trade. Therefore, the model developed for explaining the intra industry trade between Turkey and EU15 for the period 1990-2001 is estimated with panel data analysis for Turkish manufacturing industry sectors.The intra industry trade levels for 29 manufacturing sectors are estimated by using industry and country specific variables. The industry specific variables are chosen as product differentiation, scale economies and market structure; the country specific variables are chosen as market size, the differences between development levels of countries, geographical distance and the Customs Union dummy variable.According to the results of estimation, for the years 1990-2001, the product differentiation is the sole industry specific variable which is statistically significant and has positive effect on the intra industry trade. On the other hand, all of the country specific variables are statistically significant. In line with the theoretical expectations the one period lagged level of the market size has positive effect on intra industry trade and the one period lagged level of the differences between development levels has negative effect on intra industry trade. The geographical distance between trading partners is another variable which has a negative effect on intra industry trade. The dummy variable used for analyzing the effects of Customs Union is found statistically significant and has a positive effect on intra industry trade. According to the estimation results Customs Union has a positive significant effect on intra industry trade. Another result of the study is that the intra industry trade of manufacturing sector is determined mostly by country specific variables.Keywords: Intra industry trade, Customs Union, industry and country specific determinants of intra industry trade, panel data analysis.