Ebeveynler tarafından farklı ölçüm araçları kullanılarak yapılan sıvı ilaç dozu ölçümlerinin doğruluğunun ve sağlık okur-yazarlığının etkisinin incelenmesi
Investigation of the effect of the accuracy of liquid drug dose measurements made using different measurement tools by parents and the health literacy
Yazar: BURCU BALIKÇI
Danışman: PROF. DR. ÜLKÜ GÜNEŞ
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Esasları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Ana-baba = Parents ; Doz-cevap ilişkisi-ilaç = Dose-response relationship-drug ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy ; İlaç kullanımı = Drug utilization ; İlaç veriş-oral = Administration-oral ; İlaçlar = Drugs

Özet:
Bu araştırma, ebeveynler tarafından farklı ölçüm araçları kullanılarak yapılan sıvı ilaçların ölçümünün doğruluğunu ve bu hataların ortaya çıkmasında sağlık-okur-yazarlığının etkisini incelemek amacıyla yarı deneysel olarak yapılmıştır.
Örneklemini Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi'nin Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Kliniği'nde yatan 8 yaş ve altı çocukları olan 176 ebeveyn oluşturmuştur. Veriler 18 Temmuz 2019 – 3 Ekim 2019 tarihleri arasında toplanmıştır. Araştırma verilerin toplanmasında "Birey Tanıtım Formu" ve "Sağlık Okur-Yazarlığı Ölçeği" kullanılmıştır. Araştırmacı tarafından hazırlanan bilgilendirilmiş onam alındıktan sonra görüşme ve gözlem yöntemi ile çalışmaya katılmaya istekli ebeveynler çalışma kapsamına alınmıştır. Ebeveynlerden sözel olarak 2.5 mL'lik ibuprofen şurubunu araştırmacı tarafından gösterilen ölçüm araçlarını (15 ve 30 mL'lik doz ölçüm kadehleri, 3 mL'lik damlalık şeklinde ölçüm aracı, 5 mL'lik doz kaşığı ve 5 mL'lik oral enjektör) kullanarak ölçmesi istenmiştir. Ağırlık ölçümünde elektronik dijital hassas (0.01 g) tartı (NECKLIFE) kullanılmıştır. Hata payı, 2.5 mL'lik doz için saptanılan referans ağırlıkla karşılaştırılarak hesaplanmıştır. Ölçüm araçlarının referans değerlerinin belirlenmesi için bağımsız beş gözlemci arasındaki uyumun incelenmesinde Kendall uyum katsayısına bakılmıştır. Ebeveyn tarafından hazırlanıp araştırmacı tarafından ölçülen miktar dozun referans değerinin %20'sinden büyük ve küçük ise ebeveynin klinik olarak anlamlı bir hata yaptığı varsayılmıştır. Verilerin analizinde Ki-Kare testi kullanılmıştır.
Sonuç olarak ebeveynlerin %42.6'sının 15 mL'lik ilaç kadehinde, %36.9'unun 30 mL'lik ilaç kadehinde, %21.6'sının 3 mL'lik damlalıkta, %4.5'inin 5 mL'lik doz kaşığında, %4'ünün 5 mL'lik oral enjektörde %20'nin üzerinde ilaç doz hatası yaptığı belirlenmiştir. Ayrıca ebeveynlerin sağlık-okur-yazarlığı doz ölçümünün doğruluğunu etkilemediği saptanmıştır.
Anahtar Kelimeler: Sağlık okuryazarlığı; ebeveynler; oral ilaç uygulama; doz hataları; hemşirelik

Abstract:
The aim of this quasi-experimental study was to investigate the accuracy of liquid drug dosage measurements performed by parents using different measurement tools and the effect of health literacy on measurement errors.
The study sample consisted of 176 parents of children under 8 years of age in the Department of Child Health and Diseases of Ege University Hospital. The study was conducted between 18 July 2019 and 3 October 2019. Data were collected using a "Self-Description Form" and "Newest Vital Sign Test Scale." An informed consent form was prepared by the researcher. Parents willing to participate were included in the study after informed consent was obtained from them for interviews and observations. Participants were asked to measure 2.5 mL of ibuprofen syrup using the measurement tools (15-mL and 30-mL dosing cups, a 3-mL dropper measuring instrument, a 5-mL dose spoon and a 5-mL oral syringe) verbally described by the researcher. An electronic digital precision (0.01 g) scale (NECKLIFE) was used for weight measurement. A comparison was made with the reference weight determined for the 2.5 mL dose in order to calculate the margin of error. Kendall's coefficient of concordance was used to analyze the agreement between five independent observers to determine the reference values of the measurement tools. A dose (prepared by the parent and measured by the researcher) which was 20% greater or smaller than the reference value was defined as a clinically significant error. Data were analyzed using Chi-Square test. 
In conclusion, 42.6%, 36.9%, 21.6%, 4.5% and 4% of participants made clinically significant errors in the measurements they performed using the 15-mL dosing cups, 30-mL dosing cups, 3-mL dropper measuring instrument, 5-mL dose spoon and 5-mL oral syringe, respectively. Another result was that health-literacy had no effect on the accuracy of dose measurement.

Keywords: Health literacy; parents; oral drug administration; dosing errors; nursing