Birinci beş yıllık sanayi planı kapsamında yapılan Sümerbank Fabrika yerleşkelerinin koruma bağlamında incelenmesi: Kayseri Sümerbank Bez Fabrikası örneği
An analysis of the sümerbank factory complexes built within the scope of the first five-year industrial plan in the context of conservation: The case of Kayseri Sümerbank Textile Factory
Yazar: BEGÜM KÖK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ELİF SELENA AYHAN KOÇYİĞİT
Başkent Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Yıllar boyunca faaliyetlerini devam ettiren endüstri yapıları, gelişen teknolojiyle verimliliğini yitirmiş ve işlevsiz kalmıştır. Endüstri yapılarının yok olmasını engellemek, atıl kalmasını önlemek, bu yapıları gelecek nesillere aktarmak için 20. yüzyılda endüstri mirası kavramı ortaya çıkmıştır. Günümüze ulaşabilen endüstri yapı ve alanları için koruma yöntemlerinin geliştirilmesi üzerine çalışmalar yapılmıştır.
Günümüzde, endüstri yapı ve alanlarının korunmasında en sık kullanılan yöntemlerden biri yeniden işlevlendirmedir. Yeniden işlevlendirme, eski yapının atıl kalması önlemek ve sahip olduğu değerleri korunmak için bir araçtır. Yapının ve alanın sahip olduğu kültürel miras değerlerinin belirlenmesi doğrultusunda önerilecek yeni işlev, mirasın özgün niteliklerinin korunmasına, aynı zamanda yeni verilen işlev doğrultusunda sürdürülebilir şekilde kullanımının devam etmesine yardımcı olacaktır.
Türkiye Cumhuriyeti kurulduğu günden bu yana kalkınmayı, yenilikçi olmayı benimsemiştir. Ekonomi politikalarında devletçilik ilkesini esas alarak sanayileşme sürecine yatırımlar yapmıştır. Bu doğrultuda, Türkiye'nin öncelikli ihtiyaçlarının yer aldığı BBYSP hazırlanmış ve devlet 1930'lu yıllarda yeni fabrikalar kurmaya başlamıştır. Bu süreçte 1933 yılında Sümerbank fabrikası kurulmuştur. Türkiye'nin öncelikli ihtiyaçlarının yer aldığı BBYSP hazırlanarak, oluşturulacak ihtiyaçlar, hayata geçirilecek yatırımlar Sümerbank'a verilmiştir. Sümerbank tarafından kurulan fabrikalar, Türkiye'nin sanayi ve ekonomi alanında ilerlemesine öncülük etmiştir.
Köklü bir geçmişe sahip olan Kayseri Sümerbank Bez Fabrikası günümüze gelene kadar dönüşümler yaşamıştır. Eğitim yapısına dönüştürülen ve bu süreçte birçok çağdaş ek ile desteklenen yerleşke yeniden işlevlendirme çalışmaları ile özgün ve karakteristik özelliğini kaybetmeden günümüze gelmiştir. Bu tezde, yerleşke içinde yer alan yapıların tarih içinde yaşadığı dönüşüm incelenmiştir. Yerleşkenin sahip olduğu özgün ve güncel değerlerin analizi yapılmıştır. Yapılan analizlerle, uygulanan yeniden işlevlendirme projesinin yerleşkenin kültürel miras değerlerinin korunması bağlamındaki rolü tartışılmış ve değerlendirilmiştir.

Abstract:
Over the years, industrial structures that have continued their activities have lost their efficiency with advancing technology and have become obsolete. To prevent the disappearance of industrial structures, prevent them from becoming idle, and transfer these structures to future generations, the concept of industrial heritage emerged in the 20th century. Studies have been conducted to develop preservation methods for industrial structures and areas that have survived to the present day.
Today, one of the most commonly used methods for the preservation of industrial structures and areas is adaptive reuse. Adaptive reuse is a tool to prevent old structures from remaining idle and to preserve their inherent value. The proposed new function in line with the identification of the cultural heritage values of the structure and the area will help preserve the original qualities of the heritage while enabling sustainable use in line with the newly assigned function.
Since its establishment, the Republic of Turkey has embraced development and innovation, basing its economic policies on the principle of statism and making investments in the process of industrialization. In this context, BBYSP was prepared to address Turkey's priority needs, and in the 1930s, the government began to establish new factories. In 1933, Sümerbank factory was established. Under the BBYSP, which included Turkey's priority needs, the requirements to be created and the investments to be made were entrusted to Sümerbank. The factories established by Sümerbank played a pioneering role in Turkey's industrial and economic advancement.
The Kayseri Sümerbank Textile Factory, with a rich history, has undergone transformations until today. The campus, which was transformed into an educational structure and supported by many contemporary interventions during this process, has reached the present day without losing its original and characteristic features through adaptive reuse efforts. This thesis examines the transformations that the structures within the campus have undergone over time. An analysis of the unique and current values of the campus is conducted. Through these analyses, the role of the applied adaptive reuse project in preserving the cultural heritage values of the campus is discussed and evaluated.