Bitlis ve Muş illerinde iklim değişkenlerinin trend analizleri ve karşılaştırılması
Comprehensive trend analyses of climatic variables in Muş and Bitlis provinces
Yazar: SERTAÇ ATABEY
Danışman: PROF. DR. ZEYNEL FUAT TOPRAK
Dicle Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering

Özet:
ÖZET
              BİTLİS VE MUŞ İLLERİNDE İKLİM DEĞİŞKENLERİNİN TREND ANALİZLERİ VE KARŞILAŞTIRILMASI 
 
                                      YÜKSEK LİSANS TEZİ

                                       Sertaç ATABEY

                                     DİCLE ÜNİVERSİTESİ
                                   FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ
                              İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİ ANA BİLİM DALI


                                         2018


Küresel iklim değişikliği konusunda geçmişten günümüze kadar farklı alanlarda çalışan bilim insanları ve araştırmacılar tarafından ortaya konulmuş sayısız çalışma mevcuttur. Gerek küresel gerekse yerel çapta ele alınan bölgenin ikliminin küresel iklim değişikliğinden etkilenip etkilenmediği konusunda fikirler ortaya konulmuştur. Ancak yapılan literatür araştırmasında iklim değişikliği konusunda Bitlis ve Muş illerine ait pek fazla çalışmaya rastlanmamıştır. Bitlis ve Muş illerinde belirli bir süreç içerisinde çeşitli iklim değişkenlerinin zamana bağlı olarak bir değişim içerisinde olup olmadığı ve varsa bu değişimin hangi yönde eğilim gösterdiği araştırılmıştır. Bu amaçla, otuz yıllık bir süreç içerisinde Bitlis ve Muş illerinin küresel iklim değişikliğinden etkilenip etkilenmediği üzerine araştırma yapılmış ve etkilenmişse bu değişimin nasıl ve ne kadar gerçekleştiği tespit edilmeye çalışılmıştır. İklim şartlarını belirleyen ve kendi içerisinde birbiriyle yakından ilişkili çok sayıda iklimsel/meteorolojik değişken mevcuttur. İklimsel/meteorolojik değişkenler birbirini doğrudan etkilediğinden bu çalışmada çok sayıda iklimsel değişken ile çalışılmış ve bunların uzun dönemde gidişi (trendi) araştırılmıştır. Çalışmada Bitli sile Muş illerine ait, uzun dönem aylık açık gün sayısı, bulutlu gün sayısı, kapalı gün sayısı, ortalama sıcaklık, ortalama bulutluluk, toplam yağış, ortalama rüzgâr hızı, maksimum sıcaklık ve toplam güneşlenme süresi verileri kullanılmıştır. Her iki ile ait meteorolojik veriler Bitlis Meteoroloji İl Müdürlüğü'nden temin edilmiştir. Elde edilen bu veriler excel ortamında zaman serisi grafiklerine dönüştürülmüştür. Böylece tüm bu değişkenler için ayrı ayrı eğilim çizgileri oluşturulmuş ve eğilim çizgisi ve basit doğrusal regresyon denklemleri belirlenmiştir. Belirlenen eğilim çizgisinin başlangıç noktaları ve bitiş noktaları tespit edilmiş, daha sonra bu noktalardaki değerlerin (uç değerlerin – en küçük ve en büyük değerlerin) düşeyde farkı alınarak eğilim çizgisi değişim miktarları tespit edilmiştir. Elde edilen bu denklem ve değerler bir tabloya aktarılmıştır. Hesaplanan eğilim çizgisi değişim değerlerinin, ele alınan meteorolojik değişken için uzun vadede ne anlama geldiği irdelenmiş ve söz konusu değişken açısından Bitlis ve Muş illerinin ikliminde bir değişimin olup olmadığı açısından yorumlanmıştır. İstatistiksel analizlerin yanında ayrıca tüm verilerin değişken türüne göre 26 ile 31 yıl arasında değişen veri uzunluğunca yılın her ayı için ayrı ayrı olmak üzere kontur haritaları oluşturulmuştur. Kontur haritalardaki renk değişimlerinden her bir değişkenin hangi yıllar arasında hangi yönde bir eğilim içerinde olduğu analiz edilmeye çalışılmıştır. Bu kapsamda her bir değişken için oluşturulan kontür haritalar yorumlanarak bölgenin küresel  
iklim değişikliğinden etkilenip etkilenmediği, etkilenmişse hangi yönde etkilendiği açıklanmaya çalışılmıştır. Tüm bu çalışmaların sonucunda Bitlis ili için açık gün sayısında uzun dönemde önemli ölçüde azalma, bulutlu gün sayısında artma, kapalı gün sayısında azalma, ortalama sıcaklıklarda artma, ortalama bulutluluk oranında azalma, toplam yağış miktarında azalma, ortalama rüzgâr hızında azalma, maksimum sıcaklıklarda artma, toplam güneşlenme süresinde azalma yönünde önemli eğilimler olduğu ortaya çıkmıştır. Muş ili için ise açık gün sayısı ve bulutlu gün sayısı değişkenleri dışındaki tüm değişkenlerde Bitlis'inki ile aynı yönde bir değişim ve eğilim tespit edilmiştir. Bu nedenle Bitlis ile Muş illerindeki iklim değişkenlerindeki uzun dönemde meydana gelen değişimlerin ve dolaysıyla iklimdeki değişimlerin genel olarak birbirlerine paralel bir eğilim içerisinde olduğu söylenebilir. Küresel iklim değişikliğinin varlığını en iyi şekilde sıcaklık değişkeninin gösterdiği iddia edilmektedir. Bu yüzden bu çalışmada hem Bitlis İli için hem de Muş İli için yaklaşık otuz yıllık süreç içerisinde ortalama ve maksimumum sıcaklıklar üzerinde daha detaylı durulmuş ve sıcaklıklarda önemli sayılabilecek düzeylerde artışların olduğu görülmüştür. Ayrıca diğer meteorolojik değişkenlerde de artış veya azalış yönünde önemli eğilimler olduğu görülmüştür. Bu değişimin her iki il için toplam yağış miktarlarında da tespit edilmiştir. Bu çalışma kapsamında yapılan araştırmalar, Bitlis ile Muş illerinin bulunduğu yerel bölgede iklimde önemli değişmeler olduğu, bunun yağışları etkilediği dolaysıyla söz konusu bölgenin küresel iklim değişikliğinden etkilenmiş olabileceği kanısını güçlendirmektedir.
Tez, 6 ana bölümden meydana gelmiştir. Giriş bölümünden sonra konuyla ilgili daha önce yapılmış çalışmalara kaynak özetleri başlığı altında değinilmiş ve geniş bir literatür çalışması yapılmıştır. Bu tezde kullanılan zaman serisi grafiği oluşturma, eğilim çizgisi değerleri tespiti ve kontur haritaların oluşturulması yöntemleri tüm detayları ile geniş bir şekilde üçüncü bölümde verilmiştir. Araştırma sonucunda elde edilen bulgular dördüncü bölümde anlatılmıştır. Beşinci bölüm, elde edilen sonuçları ve bu sonuçların diğer çalışmaların sonuçları ile karşılaştırılmasını içermektedir. Altıncı bölüm ise referans listesini içermektedir.
	
Anahtar Kelimeler: Küresel iklim değişikliği, küresel ısınma, sıcaklık, yağışlar

Abstract:
ABSTRACT

             COMPREHENSIVE TREND ANALYSES OF CLIMATIC VARIABLES IN MUŞ AND BITLIS PROVINCES

                                      MASTER THESIS

                                      Sertaç ATABEY


                             DEPARTMENT OF CIVIL ENGINEERING 
                       INSTITUTE OF NATURAL AND APPLIED SCIENCES
                                 UNIVERSITY OF DICLE


                                            2018

	From the past to present, there are numerous studies on global climate change put forward by scientists and researchers working in diverse fields. Both the global as well as the local scale of the region have been proposed as to whether the climate is affected by global climate change. However, there were not many studies found in the literatüre about Bitlisand Mus province in terms of climate change. It has been tried to investigate whether a variety of climate variables are changing due to global climate change in a certain period of time in Bitlisand Mus provinces, and in which direction this change has a tendency if such a change occurs. Within the scope of this study, it has been conducted on whether Bitlisand Muş provinces are affected by global climate change over a period of thirty years and tried to determine how and how much this change occurred if affected. There are a number of climatic/meteorological variables those form climatic conditions and these variables are closely related to each other. Because of climatic/meteorological variables directly affect each other, this subject has been studied with a large number of climatic variables and investigated how as well as how much they changed in the long term. For investiagtion, monthly sunny and cloudy days, daily mean temperature, cloudiness, monthly total precipitation, daily mean wind speed, maximum temperature and total sunshine duration data of both Bitlisand Mus are used. The meteorological data for both cities were obtained from the Provincial Directorate of Meteorology in Bitlis. First, the time series graphs of the data have been obtained. Thus, both the trend lines and the equations depends on simple linear regression analises (SLRA)are created for all these variables. From the trend lines, monthly tendency line, the starting point, and the trend line ending points were calculated, and then the trend line change amounts were determined on a day-by-day basis by taking the difference of these values. These obtained equations and values are tabulated. The calculated trend line change values are examined in terms of the long term for the meteorological variable studied and interpreted in terms of variable whether there is a change in the climate of Bitlisand Mus provinces. In addition to the statistical analysis, contour maps were also created for each month of the year, with data length  
ranging from 26 to 31 years according to the variable data of all data. From the color changes in the contoured maps, it has been tried to analyze which ternds each of the variables have in which years. In this context, the contour maps generated for each variable were interpreted to try to explain the effect of the region on the global climate change, if so, on which direction. As a result of these studies, for he Bitlisprovince, it has been found that there is considerable decrease in the sunny days in long-term, increase in cloudy days, decrease in overcast days, increase in average temperatures, decrease in average cloudiness, decrease in total rainfall, decrease in average wind speed, increase in maximum temperatures and decrease in total sunshine duration. For the Mus province, increase in the sunny days in long-term, decrease in cloudy days, decrease in overcast days, increase in average temperatures, decrease in mean cloudiness, decrease in total precipitation, decrease in average wind speed, increase in maximum temperatures and decrease in total sunshine duration have been determined. In the light of the findings and conclusions, it has been seen that the long-term changes in the climate variables of Bitlisand Mus provinces, and the changes in the climate are generally parallel to each other. There is a change and tendency in the same direction for all variables except sunny day number and cloudy day number variables. It is claimed that temperature variability is best demonstrated by the existence of global climate change. Therefore, in this study, the average and maximum temperatures for both Bitlisand Mus provinces have been examined in more detail over a period of thirty years and it has been seen that there are significant increases in the temperatures. In addition, other meteorological variables have been found to have significant trends in either direction of increase or decrease. This change was also detected in total rainfall amounts for both provinces.
	As a result of the research carried out within the scope of this study, significant changes in the climate of the local region in which Bitlisand Mus are located are influencing the precipitation, thus reinforcing the belief that the region may have been affected by global climate change.

Key words: Global climate change, global warming, temperature, precipitation.