İdiopatik pulmoner fibrozis tanılı olgularda akciğer kanseri gelişme sıklığının ve bunu etkileyen faktörlerin belirlenmesi
İdiopatik pulmoner fibrozis tanili olgularda akciğer kanseri gelişme sikliğinin ve bunu etkileyen faktörlerin belirlenmesi
Yazar: FATMA NUR KAZANKAYA ÖZTAŞ
Danışman: PROF. DR. BERNA KÖMÜRCÜOĞLU
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İzmir Dr.Suat Seren Göğüs Hastalıkları ve Cerrahisi Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Göğüs Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Göğüs Hastalıkları = Chest Diseases

Özet:
Giriş ve Amaç: İdiyopatik pulmoner fibrozis (İPF) hastalığının ortak fizyopatolojik yolaklar sebebi ile akciğer kanserine yatkınlığı arttırdığı düşünülmektedir. İPF'ye eşlik eden akciğer kanserinin mortaliteyi belirgin bir şekilde arttırdığı ve kötü prognoz ile ilişkili olduğu bilinmektedir. Çalışmamızın amacı İPF tanılı olgularda akciğer kanseri gelişme sıklığının ve bunu etkileyen faktörlerin belirlenmesi ve bu doğrultuda özellikle değiştirilebilir risk faktörlerinin kontrol altına alınması için farkındalık oluşturmasıdır. 
Gereç ve Yöntem: SBÜ İzmir Dr. Suat Seren Göğüs Hastalıkları ve Cerrahisi Eğitim Araştırma Hastanesinde 01/01/2016 ve 31/12/2021 tarihleri arasında poliklinik ve yataklı servislerinde tanı alan İPF hastaları retrospektif olarak incelenmiştir. Grupların demografik verileri, solunum fonksiyon testleri, diffüzyon kapasiteleri, radyolojik paternleri, 6 dakika yürüme testi, sigara kullanma durumu, takibinde akciğer malignitesi gelişme durumu, gelişti ise; akciğer kanserinin alt tipi, anatomik lokalizasyonu, onkolojik tedavi durumu, antifibrotik tedavi alıp almadığı, aldı ise ne kadar süre ile aldığı ve hangi antifibrotiğin alındığı kaydedilmiş ve karşılaştırılmıştır. 
Bulgular: Retrospektif olarak taranan 250 IPF hastasının %80.8'i erkek, %19.2'si kadındı. Ortalama yaş 66.53±8.60 olarak saptandı. Hastalarımızın 34'ünde (%13.6) akciğer kanseri gelişmiştir. Hastaların %88.2'sinde IPF, akciğer kanserinden daha önce gelişmiştir. %8.9'unda eş zamanlı tanı konulmuştur. %2.9'unda akciğer kanseri IPF'den daha önce tanı almıştır. Akciğer kanseri ve IPF tanılı hastalarda %97 hasta erkek iken, yalnız IPF'li hastalarda %78 hasta erkektir (p=0.019) Sigara kullanım oranı akciğer kanseri tanısının eşlik ettiği hastalarda %82, yalnız IPF tanılı hastalarda %57 olarak görülmüştür (p=0.01). Akciğer kanseri tanısı alan hastaların %67.6'sı skuamöz hücreli, %17.6 adenokarsinom, %14.7 küçük hücreli akciğer karsinomu olarak tanı almıştır. %61.9 hastada akciğer kanseri alt loblardan gelişmiştir. Gelişen tümör %76.5 oranında fibrotik parankim ile ilişkilidir. 
Tanı anında %29.4 hasta evre I, %2.9 hasta evre II, %29.4 hasta evre III, %38.2 evre IV olarak saptanmıştır. Akciğer kanseri tanısı alan hastaların %44.1'i onkolojik tedavi almamıştır. IPF ve akciğer kanseri tanılı hastalarda %47 oranında antifibrotik kullanımı mevcutken bu oran yalnız IPF tanılı hastalarda %75'tir (p=0.001). Antifibrotik kullanmayan hastalarda 8 kat artmış akciğer kanseri riski olduğu görülmüştür (p<0.001). Yapılan lojistik regresyon analizinde erkek cinsiyet, FEV1'in %69 üstü olması FEV1/FVC'nin  89 altı olması, TLC'nin %50 altında olması ve antifibrotik kullanmamak artmış akciğer kanseri riski ile ilişkili olduğu görüldü (sırasıyla p=0.012, p=0.001, p=0.002, p<0.001, p<0.001). Çalışmamızda tüm hasta grubumuzda ortalama sağkalım 61 ay (%95CI: 53-68 ) olarak görülmüştür. Akciğer kanseri tanısının eşlik ettiği IPF'li hastalarda ortalama sağkalım 35 ay (%95CI: 24 -59 ), yalnız IPF tanılı hastalarda ortalama 65 ay (%95CI: 58-87) olarak saptanmıştır. Çalışmamızda akciğer kanseri tanısı alan IPF'li hastalarda almayanlara göre mortalite 2.05 kat artmıştır. Lee K ve ark yaptıkları çalışmada da akciğer kanserinin mortaliteyi 2.44 kat arttırdığı görülmüştür. Antifibrotik kullanımına göre kümülatif sağkalıma bakıldığında antifibrotik kullanmayan grupta medyan sağkalım 36 ay (%95CI: 24-58 ) iken, antifibrotik alan grupta medyan sağkalım 68 ay (%95CI:59 - 103) saptanmıştır. Antifibrotik tedavi almamak alanlara göre mortaliteyi 2.25 kat arttırmış görüldü. (95% CI: 1.52-3.35). Ayrıca yapılan çok değişkenli regresyon analizinde antifibrotik tedavi almayan IPF'li hastalarda akciğer kanseri gelişme riski 8.2 kat artmış görüldü. (%95CI: 2.7-24.6) 
Sonuç: Çalışmamızda retrospektif olarak taranan 250 IPF tanılı hastada akciğer kanseri görülme sıklığı %13.6 olarak görülmüştür. Yapılan çok değişkenli regresyon analizinde erkek cinsiyet, beklenen FEV1'in %69 üstünde olması, FEV1/FVC oranının 89 ve altında olması, total akciğer kapasitesinin %50 ve altında olması, antifibrotik tedavi almamış olmak IPF tanılı hastalarda akciğer kanseri görülme sıklığını artıran değişkenler olarak saptandı. Akciğer kanseri tanısı alan hastalarda akciğer kanseri %61.9 oranında alt loblardan gelişmiştir. %67.6 oranı ile skuamöz hücreli karsinom en sık rastlanılan alt tip olmuştur. Tanı anında hastaların %38.2'si evre IV iken, %29.4 hasta evre I olarak saptanmıştır. 
   İPF hastalarında sağkalımı etkileyen değişkenleri belirlemek için yapılan Cox regresyon analizinde yaşın 66 üstü olması, beklenen FEV1'in %77 altı olması, FEV1/FVC oranının >90 üstü olması, DLCO'nun %40 altı olması ve eşlik eden akciğer kanseri tanısı olması mortaliteyi arttıran faktörler olarak saptanmıştır. 
    İPF'de mortalitenin bağımsız bir belirleyicisi olduğundan akciğer kanserinin erken tespiti için İPF hastalarında kapsamlı değerlendirmeler ve düzenli takip yapılmalıdır.

Anahtar kelimeler: İdiyopatik pulmoner fibrozis, Akciğer kanseri, Antifibrotik tedavi

Abstract:
Introduction and Objective: Idiopathic pulmonary fibrosis (IPF) is thought to increase susceptibility to lung cancer due to common physiopathologic pathways. It is known that lung cancer associated with IPF significantly increases mortality and is associated with poor prognosis. The aim of our study is to determine the frequency of lung cancer development and the factors affecting it in patients with IPF and to raise awareness to control especially modifiable risk factors in this direction.
   Materials and Methods: IPF patients diagnosed in outpatient clinics and inpatient services between 01/01/2016 and 31/12/2021 in SBÜ İzmir Dr. Suat Seren Chest Diseases and Surgery Training and Research Hospital were retrospectively analyzed. Demographic data, pulmonary function tests, diffusion capacities, radiological patterns, 6-minute walk test, smoking status, development of lung malignancy in the follow-up, if developed; subtype of lung cancer, anatomical localization, oncological treatment status, whether antifibrotic treatment was received; if received, how long it was received and which antifibrotic was received were recorded and compared. 
   Results: Of the 250 IPF patients screened retrospectively, 80.8% were male and 19.2% were female. The mean age was 66.53±8.60 years. Lung cancer developed in 34 (13.6%) of our patients. IPF developed before lung cancer in 88.2% of the patients. 8.9% were diagnosed simultaneously. 2.9% were diagnosed with lung cancer before IPF. While 97% of patients with lung cancer and IPF were male, 78% of patients with IPF alone were male (p=0.019). Smoking rate was 82% in patients with concomitant lung cancer and 57% in patients with IPF alone (p=0.01). Lung cancer was diagnosed as squamous cell lung carcinoma in 67.6%, adenocarcinoma in 17.6%, and small cell lung carcinoma in 14.7%. 61.9% of patients developed lung cancer in the lower lobes. The tumor was associated with fibrotic parenchyma in 76.5%. 
   At the time of diagnosis, 29.4% patients were in stage I, 2.9% in stage II, 29.4% in stage III, and 38.2% in stage IV. Among patients diagnosed with lung cancer, 44.1% did not receive oncologic treatment. Antifibrotic use was 47% in patients with IPF and lung cancer compared to 75% in patients with IPF alone (p=0.001). An 8 times increased risk of lung cancer was observed in patients who did not use antifibrotic (p<0.001). In logistic regression analysis, male gender, FEV1 above 69%, FEV1/FVC below 89%, TLC below 50% and not using antifibrotic were associated with an increased risk of lung cancer (p=0.012, p=0.001, p=0.002, p<0.001, p<0.001, p<0.001, respectively).  
   In our study, the mean survival was 61 months (95%CI: 53-68) in our entire patient group. The mean survival was 35 months (95%CI: 24 -59 ) in patients with IPF accompanied by a diagnosis of lung cancer and 65 months (95%CI: 58-87) in patients with IPF alone. In our study, mortality increased 2.05-fold in patients with IPF who were diagnosed with lung cancer compared to those who were not. Lee K et al. also found that lung cancer increased mortality by 2.44 times. When cumulative survival was analyzed according to antifibrotic use, median survival was 36 months (95%CI: 24-58) in the non-antifibrotic group and 68 months (95%CI: 59-103) in the antifibrotic group. Not receiving antifibrotic treatment increased mortality 2.25 times compared to those who received it (95% CI: 1.52-3.35). In addition, multivariate regression analysis showed an 8.2 times increased risk of developing lung cancer in patients with IPF who did not receive antifibrotic therapy (95%CI: 2.7-24.6). 
   Conclusions: In our study, the incidence of lung cancer was 13.6% in 250 patients with IPF who were retrospectively screened. In the multivariate regression analysis, male gender, expected FEV1 above 69%, FEV1/FVC ratio of 89 and below, total lung capacity of 50% and below, and not receiving antifibrotic treatment were found to increase the incidence of lung cancer in patients diagnosed with IPF. In patients diagnosed with lung cancer, 61.9% of lung cancer developed from the lower lobes. Squamous cell carcinoma was the most common subtype with a rate of 67.6%. At the time of diagnosis, 38.2% of patients were in stage IV, while 29.4% were in stage I. 
   In Cox regression analysis performed to determine the variables affecting survival in IPF patients, age >66 years, expected FEV1 less than 77%, FEV1/FVC ratio >90%, DLCO less than 40% and concomitant diagnosis of lung cancer were found to be factors increasing mortality. 
 Since it is an independent predictor of mortality in IPF, comprehensive evaluations and regular follow-up should be performed in IPF patients for early detection of lung cancer.

Key words: Idiopathic pulmonary fibrosis, Lung cancer, Antifibrotic therapy