Orta Asya'da su sorununun Kırgızistan dış politikası üzerinde etkisi
The Impact of the water problems in Central Asia on the foreign policy of Kyrgyzstan
Yazar: UPAGUL RAKHMANOVA
Danışman: PROF. DR. ŞABAN HALİS ÇALIŞ
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
Su, dünya varolduğundan beri doğa ve bünyesindeki tüm canlılar için toprak ile havayı tamamlayan yaşamsal bir element, vazgeçilmez bir öğedir. Dünya tarihi ve insanlık tarihi, su ve su kaynaklarıyla bir birine kökünden bağlıdır. Orta Asya ülkeleri için bir yandan birleştiren, diğer yandan karşı karşıya getiren, stratejik bir kaynaktır. Bölgenin özelliği iki memba ülkesinin bölgede var olan suyun %80'den fazlasına sahip olmasıyla beraber doğalgaz ve petrol konusunda tamamen dışa bağımlı olması, mansap ülkelerinin ise doğalgaz ve petrol rezervlerince zengin olmakla beraber su konusunda tamamen dışa bağımlı olmalarıdır. "Orta Asya'da Su Sorununun Kırgızistan Dış Politikası Üzerinde Etkisi" adlı çalışma, tarihsel süreç içerisinde Sovyetlerden bugüne süregelen ve daha uzun yıllar boyunca devam edecek olan su paylaşım sorununun Kırgızistan dış politikası üzerinde etkilerine yönelik hazırlanmıştır.
Bu araştırmada kullandığı bütün su kaynakları kendi topraklarında doğan Kırgızistan için su sorunu, dış politikasını nasıl etkilemektedir sorusuna cevap aranmıştır. Bu soruyu cevaplarken öncelikle mevcut su kullanım ve paylaşım sorunlarının Kırgızistan'ın komşu ülkelerle ve Büyük Güçlerle olan ilişkilerini nasıl şekillendirdiği analiz edilmiştir. Bu tezde Orta Asyadaki daha Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği (SSCB) zamanından kalma su paylaşım kotalarının ve kullanım sisteminin ülkeler arası ne gibi tartışma ve çekişmelere yol açtığı irdelenmeye çalışılmıştır. Ayrıca, Kırgızistan'ın dış politikasının genel gelişimi, iç ve dış politikada su kaynaklarının yeri ve su paylaşımı sorununun kısa ve orta vadede Kırgızistan için ne gibi sorunlara yol açabileceği araştırılmıştır. Bu bağlamda suyun, Kırgızistan'da çok yönlü olarak siyasallaşmış ve ülkede siyasi yöneticilerin değişmesini tetikleyecek, hatta devrimlerin gerçekleşmesine neden olabilecek bir 'doğal kaynak' olduğu; Kırgızistan'ın su kaynakları ve enerji projelerinin ülkenin ikili ilişkileri ile bölgesel politikalarını ve uluslararası ilişkilerdeki konumunu etkilediği ortaya konulmuş Kırgızistan dış politikasının, diğer etkenlerin yanı sıra, devletin, su-enerji politikası tarafından ciddi bir şekilde belirlendiği saptanmıştır. Tezde, özet olarak, su sorunlarının Kırgızistan'ın dış politikasını çok boyutlu ve karmaşık bir şekilde etkilediği, hatta diplomatik ilişkilerden güvenlik politikalarına, ekonomik stratejilerinden ikili ve çok taraflı ilişkilere kadar geniş yelpazede politikalarını etkilediği ve gelecekte de etkilemeye devam edeceği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
Water, since the beginning of the world, has been a vital and indispensable element, complementing soil and air for nature and all living beings.  World history and human history are fundamentally connected to water and water resources. Water is a strategic resource for the Central Asian countries, both uniting and dividing them. The region is characterized by the fact that the two upstream countries control more than 80% of the region's water resources while being heavily dependent on gas and oil from the downstream countries. Conversely, the downstream countries are rich in gas and oil reserves but heavily reliant on water. The study titled "The Impact of the Water Problem in Central Asia on the Foreign Policy of Kyrgyzstan" examines the impact of water-sharing issues on Kyrgyzstan's foreign policy, which has been ongoing since the Soviet era and is expected to continue for many years. 
The purpose of this study is to analyze how water issues affect Kyrgyzstan's foreign policy, particularly given that its main water resources are located within its own borders. In this context, the study examines how current water usage and distribution problems shape Kyrgyzstan's relations with neighboring countries and Great Powers. This thesis attempts to analyze how the water-sharing quotas and utilization system in the Central Asian region, dating back to the USSR, have led to tensions between the countries. Furthermore, the study investigates the general development of Kyrgyzstan's foreign policy, the role of water resources in both domestic and foreign policy, and the potential short- and medium-term challenges Kyrgyzstan may face due to water-sharing issues. The findings suggest that water is a 'natural resource' that has been highly politicized in many ways in Kyrgyzstan, with the potential to influence political changes, including shifts in leadership and even revolutions; that Kyrgyzstan's water resources and energy projects affect the country's bilateral relations, regional policies, and position in international relations; and that Kyrgyzstan's foreign policy is significantly influenced by the state's water-energy policy, among other factors. In the thesis, it is concluded that water issues affect Kyrgyzstan's foreign policy in a multidimensional and complex way, affecting a wide range of policies from diplomatic relations to security policies, from economic strategies to bilateral and multilateral relations, and will continue to do so in the future. 
Key words: Foreign Policy, Kyrgyzstan, Central Asia, Water Issue, Water Resources Management