Küreselleşen kentlerde dönüşümün yerel değer-metalaşma bağlamında incelenmesi: Katılımcı bir yaklaşım önerisi
Investigation of transformation in globalizing cities in context of local value and commercialization: A participant approach proposal
Yazar: SUKHROB KHIDIROV
Danışman: PROF. DR. DENİZ İNCEDAYI
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Sorunları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Dönüşüm = Transformation ; Katılım = Participation ; Küreselleşme = Globalization ; Metalaşma = Commodization

Özet:
İçinde olduğumuz küreselleşme çağı, bilgi ve sermaye akışının sürekli ivme kazandığı, teknolojinin olağanüstü bir şekilde ilerlediği, nüfusun hızla artarak kentleşmenin çoğaldığı bir dönemdir. Her geçen gün vazgeçemediğimiz gerçeklikler haline gelen küresel çağın bize kattıkları ve bizden aldıkları kültürel farklılaşmaları da tetiklemiştir. Dünyayı saran kültürel değişim ve dönüşüm, kentleri ve mimari değerleri de etkilemiştir. Giderek önemi daha da artan kentler, çağın gerektirdiği süreçleri yaşarken, geleneksel yapılı çevre özgün kimliğini yitirmektedir. Kentlerdeki yeni yapılaşmalar ise küreselleşme çağının etkisiyle farklı siluetlere sebep olmaktadır. Bu bağlamda kentlerde oluşan yeni yapılar arasında kalan mevcut yapılar farklı biçimlerde dönüşüme uğrayabilmekte; iki farklı mimari bir arada varlığını sürdürmeye çalışmaktadır. Bu durum zaman zaman kültürel kimliğin önemli bir birleşeni olan tarihi yapıların zarar görmesine sebep olabilmektedir. Küreselleşme sürecinin kentlerdeki değişim ve dönüşüme etkileri her coğrafyada, kentte, kültürde farklı yaşanmaktadır. Bu durumda kentlerin ve kullanıcıların yerel değerleri, kültürleri vb. unsurların yanı sıra yönetimlerin dönüşüme bakış açıları ve konudan beklentileri de belirleyici olmaktadır. Ancak her durumda, kentte yaşanan fiziki dönüşüm kültürel, sosyal, ekonomik değişim ve dönüşümü de beraberinde getirmektedir. Kentsel dönüşümün dünya üzerinde geçirdiği sürece bakıldığında bazı ülkelerde dönüşümün var olanın tamamen yok edilerek bölgenin bütüncül bir şekilde değişimi, yerel değerlerin hasara uğraması, kimliğin ve değerlerin metalaşması biçiminde gerçekleştiği görülmektedir. Bu tez çalışmasında farklı şekillerde dönüşüm yaşayan kentler konu olarak seçilmiştir. Belirlenen konu çerçevesinde küreselleşmenin kentlerde, kentsel dönüşüm hedeflenerek yok edilen / yok edilmeye çalışılan yerel değerlerin mimarlık ve kent bağlamında ortaya çıkarılması, metalaşmadan nasıl korunabileceğinin sorgulanması amaçlanmıştır. Ayrıca kentlerdeki bu dönüşümün kullanıcılar üzerindeki etkilerini araştırmak ve çeşitli çözüm önerileri sunmak da belirlenen amaçlar arasındadır. Bu çalışmada, kentlerde küreselleşme süreci ve kentsel dönüşüm kavramları, sürecin yerel kimlik ve mimari / kültürel değerler üzerindeki etkileri dünyadan seçilen farklı kentler baz alınarak aktarılmıştır. Çeşitli kentsel dönüşüm politikaları ve örnekleri dünyadan farklı kentler ele alınarak, veriler ışığında İstanbul kenti ile karşılaştırmalı olarak sorgulanmıştır. İstanbul kentinden seçilen Kuzgunuk semti "değişim/dönüşüm" konuları kapsamında, bölge kullanıcıları ile yapılan anket ve görüşmelerle birlikte değerlendirilmiştir. Çalışmanın sonunda ise küreselleşen kentlerde yerel kimlik değerlerinin korunmasına yönelik katılımcı, çok sesli ve çoğulculuk ilkelerini benimsemiş bir dönüşüm yaklaşımı sunulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Küreselleşme, Dönüşüm, Yerel Değer, Metalaşma, Katılımcılık.

Abstract:
The era of globalization is a period in which the flow of information and capital gains momentum, technology advances in an extraordinary way, the population and urbanization increases rapidly. The global age, which has become an indispensable reality with each passing day, has also triggered the cultural differentiations that it has brought to us and taken from us. Cultural change and transformation surrounding the world has also affected cities and architectural values. While cities, whose significance is raising more and more, are experiencing the processes required by the age, the traditional built environment is losing its original identity. The new constructions in the cities, on the other hand, cause different silhouettes with the effect of the age of globalization. In this context, the existing structures that are among the new structures formed in the cities can be transformed in different ways; two separate architectural pieces are trying to maintain their existence together. This situation may cause damage to historical structures, which are curicial component of cultural identity. The effects of the globalization process on the change and transformation in cities are experienced differently in every geography, city and culture. In this case, besides the local values, cultures, etc. of the cities and users, the perspectives of the administrations on the transformation and their expectations from the subject are also determinative. However, in any case, the physical transformation in the city brings with it cultural, social and economic change and transformation. When we look at the process of urban transformation in the world, it is seen that in some countries, the transformation takes place in the form of a holistic change of the region by completely destroying the existing, damage to local values, commodification of identity and values. In this thesis, cities that have undergone transformation in different ways have been chosen as the subject. Within the framework of the subject, it is aimed to reveal the local values that are destroyed / tried to be destroyed by the aim of urban transformation in the cities of globalization, in the context of architecture and the city, and to question how they can be protected from commodification. In addition, researching the effects of this transformation in cities on users and offering various solutions are among the determined objectives. In this study, the concepts of globalization process and urban transformation in cities, the effects of the process on local identity and architectural / cultural values are conveyed based on different cities selected from the world. Various urban transformation policies and examples from different cities around the world were discussed, and in the light of the data, they were questioned in comparison with the city of Istanbul. The Kuzgunuk district was evaluated within the scope of "change/transformation" issues, together with the surveys and interviews with the users of the region. At the end of the study, a transformation approach that adopts participatory, polyphonic and pluralism principles for the preservation of local identity values in globalized cities is presented.
Keywords: Globalization, Transformation, Local Value, Commodification, Participation.