Sağlık alanında risk ve korku kültürünün sosyolojik analizi: Domuz gribi örneği
Sociological analysis of risk and fear culture in the field of health: Pandemic a influenza example
Yazar: ALEV AKBAL
Danışman: PROF. DR. AYTÜL KASAPOĞLU
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Bölümü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Sosyoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Domuz gribi = Swine flu ; Korku = Fear ; Korku kültürü = Culture of fear ; Risk = Risk ; Risk toplumu = Risk society ; Sağlık = Health ; Sosyolojik analiz = Sociological analysis ; Tıp sosyolojisi = Medical sociology ; Yabancılaşma = Alienation ; İnfluenza A virüsü = Influenza A virus

Özet:
Günümüzde riskler küresel hale gelmekte ve belirsizlikler artmaktadır. Küresel risk toplumlarında belirsizliklerin artması güven kavramının önemini ortaya çıkarmaktadır. Risk toplumlarında hastalık, kaza, terör gibi risklerin güvence altına alınması giderek zorlaşmaktadır. Bu durum toplumlarda özellikle sağlık alanında kaygıları arttırmakta ve korku kültürünün inşa sürecini beslemektedir.Bu araştırmanın konusu, küresel risk toplumlarında sağlık alanındaki risklerin (pandemik A gribi) yazılı basın aracılığıyla küresel riskler haline gelerek, belirsizlik ve güvensizliğin arttığına yönelik haber metinleri ile korku kültürünü inşa etmesi ve normalizasyon sürecine dönmesidir. Normalizasyon sürecine geçişte yazılı basında yer alan belirsizlik ve güvensizliği içeren haber metinleri, bilime ve pandemi sürecine yabancılaşmayı ortaya çıkarmaktadır. Bu çalışmanın temel amacı yazılı basının pandemi sürecindeki etkisinin ortaya çıkarmaktır.Risk toplumunda, medya riskleri ve tehlikeleri abartan kültürün oluşmasında en etkili araçlardan birisidir. Bu çalışmada içerik analizi tekniği kullanılarak Pandemik A gribinde, risk toplumu ve korku kültürünün oluşması, sağlığın siyasallaşması ve metalaşması süreci incelenmiştir. Bu bağlamda üç ulusal gazete olan Sabah Gazetesi, Posta Gazetesi ve Milliyet Gazetesinin altı aylık haber metinleri taranmıştır.Pandemik A gribi Nisan 2009 tarihinde Amerika'da ortaya çıkmıştır. Hastalığın ilk dönemlerinde medyada yer alan haber metinlerinde yalnızca virüs, virüsün neden olduğu hastalık ve belirtileri ile ilgili bilgilere yer verilirken; iki ay gibi kısa bir zaman diliminde hastalığın salgına dönüşebileceği ve bütün ülkelere yayılma riskinin bulunduğu ile ilgili haber metinlerine yer verilmiştir. Medyada 2009 yılı Eylül ayının başlarında A gribinin Türkiye'de görülmeye başlandığı belirtilmekte, ancak incelenen üç gazetede de A gribi ile ilgili çok az sayıda haber metni bulunmaktadır. Ekim ve Kasım aylarında ise A gribi ile ilgili haber metinlerinin sayısında belirgin bir artış görülmektedir. Her üç gazetede de Ekim ve Kasım ayları boyunca pandeminin hızla yayıldığı (özellikle okullarda), vaka ve ölüm haberleri ile bu vaka ve ölüm sayılarının artacağı, eğitime pandemiden dolayı sık sık ara verildiği, Dünya Sağlık Örgütü, Sağlık Bakanlığı ve uzmanların A gribi aşısı ile ilgili açıklamalarının yer aldığı haber metinlerine rastlanmıştır.Pandemik A gribinin Türkiye'de ve dünyada salgına dönüşmesinin ardından medyada yer alan tehlike haberlerinin toplumlarda korku faktörünü etkin kılarak korku kültürünü oluşturduğu düşünülmektedir. Korku kültürünün oluşmasında; haber metinlerinin toplumun resmi kurumları (Sağlık Bakanlığı) aracılığıyla sunulmasının, siyasilerin çelişkili söylemlerinin ve aşı hakkındaki belirsizlik içeren açıklamaların önemli bir rolü vardır.Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde konu ile ilgili temek kavramlar ve bu kavramların birbirleri ile olan ilişkileri, çalışmanın problemi, amaçları, sınırlılıkları, önemi, sosyolojik yaklaşımı, sayıtlıları ve yöntemi belirtilmiştir.Çalışmanın ikinci bölümünde, içerik analizi ile yazılı basından elde edilen nicel ve nitel veriler, tartışmalar yer almaktadır.Son bölümde ise bulgular ile temel kavramlar birlikte değerlendirilip sorunun çözümü konusunda önerilerde bulunulmaya çalışılmıştır.

Abstract:
Lately, the risks have been gaining global aspects and the uncertainty has been increasing at the same pace as well. The augmentation of uncertainty in the global risk societies makes the notion of confidence more important. Reassuring the risks, such as diease, accidents and terror, is becoming more difficult gradually. This situation increases the anxieties inside the society especially in the health sector and this increment props up the construction culture of fear.The subject of this study is, changing the risks in the health sector (pandemic A influenza) to a global risk by the printed media inside the global risk societies, by using the increasing of uncertainty and mistrust news and to construct the culture of fear and normalize the daily life process. While transition to the normalization process, the news that supports the uncertainty and mistrust gets out alienation to the science and pandemic process. The aim of this study is top rop up the effect of the printed media on the process of pandemic.Media is one of the most effective tool which forms a culture that exaggerates risks and hazards in a risk society. In this work, the process of risk society and phobic culture formation, politization and merhandising of health, is studied in Pandemic A influenza case by using content analyze. In this context six moths period of news from national newspapers such as Sabah, Posta and Milliyet are scanned.Pandemic A influenza is originated in United States on April 2009. In the first period of the disease, only the virus and the illnesses and symptoms that are caused by the virus were the subjects of the news. However after two months the news media began to mention about that this influenza could turn to an epidemic disease and spead to all countries. In the media, it is stated that this influenza appears at the beginning of September 2009, however there are rare news about this issue in the 3 newspapers that are studied. In October and November of the same year, it is observed that the news began to increase. Spreading of the Pandemic A influenza is very fast (especially in the schools), the occurence of the disease and mortality from it are expected to increase, the national education is interrupted often and statements of World Health Organization, Ministry of Health and specialist are the observed news about this issue in all 3 newspapers in these two months period.After A influenza becomes epidemic in Turkey and World, the hazard and risk news that takes part in the media activated the fear factor in the societies and formed the phobic culture. In the phobic culture formation process, the presentation of the news via official associations such as Ministry of Health, the contradictory statements of politicians and uncertain explanations about the vaccine take important parts.This study has been broken in to three parts. In the first part, the fundamental notions related to the subject and correlation of those notions to each other, the problems, the aims, the important the sociological approach and methods are examined.In the second part, a number of quantitative data from the printed media and the discussions related to the topic have been presented.In the last part, the findings and indications have been evaluated together with the fundamental notions and suggestions are made regarding to the solutions of the problem.