Adölesanlarda akıllı telefon bağımlılığı ve phubbing davranışları: aleksitiminin aracı, akran zorbalığı ve sosyal yetkinliğin düzenleyici rolünün değerlendirilmesi
Smartphone addiction and phubbing behaviors in adolescents: evaluation of the mediating role of alexithymia, the moderating roles of peer bullying and social competence
Yazar: MAKSUDE YÜCEL
Danışman: DOÇ. DR. PINAR DURU
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Hemşirelik = Nursing
Dizin: Hemşirelik = Nursing ; Hemşirelik araştırmaları = Nursing research

Özet:
Amaç: Çalışmada adölesanların akıllı telefon bağımlılığının phubbing davranışları ile ilişkisinde aleksitiminin aracı, akran zorbalığı ve algılanan sosyal yetkinliğin düzenleyici rolünün değerlendirilmesi amaçlanmıştır.

Yöntem: Araştırma Mayıs-Haziran 2023 tarih aralığında kesitsel desende yürütülmüştür. Çalışma evrenini Eskişehir Sivrihisar İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü'ne bağlı ortaöğretim düzeyinde bulunan 7 okulda öğrenim gören 897 öğrenci oluşturmaktadır. Örneklem hesabına gidilmeyerek çalışma evreninin tamamına ulaşılması amaçlanmış, toplamda 837 öğrenci (%93,31) ile araştırma sonlandırılmıştır.  Çalışmada "Akıllı Telefon Bağımlılığı Ölçeği-Kısa Versiyonu", "Phubbing Ölçeği", "Toronto Aleksitimi Ölçeği", "Ergen Akran İlişkileri Ölçeği Zorba ve Mağdur Formu" ve "Algılanan Sosyal Yetkinlik Ölçeği" kullanılmıştır. Araştırmada düzenleyici roller düzenleyici regresyon analizi, aracılık rolleri ise Baron ve Kenny'nin Aracı Etki Analizi yaklaşımı ile test edilmiştir. 

Bulgular: Adölesanların akıllı telefon bağımlılığının phubbing davranışları ve aleksitimi düzeyleri üzerinde etkili olduğu bulunmuştur. Aleksitimi düzeyleri ise phubbing davranışları üzerinde etkili olup, akıllı telefon bağımlılığı ve phubbing davranışları arasındaki ilişkide aleksitimi düzeylerinin aracılık rolü belirlenmiştir. Akıllı telefon bağımlılığı x algılanan sosyal yetkinlik; akıllı telefon bağımlılığı x akran zorbalığı yapma; akıllı telefon bağımlılığı x akran zorbalığına uğrama etkileşim etkisi değişkenlerinin phubbing davranışları üzerinde anlamlı bir etkisi saptanmamış olup, düzenleyici etkinin varlığından söz edilememektedir.

Sonuç: Adölesanların akıllı telefon bağımlılığı phubbing davranışı sergileme durumları üzerinde etkilidir. Akıllı telefon bağımlılığı ve phubbing davranışları arasındaki ilişkide aleksitimin aracı rolü bulunmaktadır. Ancak sosyal yetkinliklerinin düzenleyici rolü bulunmamaktadır. 

Anahtar kelimeler: Adölesan, akıllı telefon bağımlılığı, phubbing, aleksitimi, akran zorbalığı, sosyal yetkinlik

Abstract:
Aim: This study evaluated mediating effect of alexithymia, moderating effects of peer bullying and perceived social competence in the relationship between adolescent smartphone addiction(SA) and phubbing behaviour(PB).

Methods: The research was conducted in a cross-sectional design between May and June 2023. Study population consists of 897 students attending seven secondary schools affiliated with Eskişehir Sivrihisar District Directorate of National Education. Study aimed to reach entire study population without sampling, and 837 students (93.31%) were included in research. "Smartphone Addiction Scale-Short Version", "Phubbing Scale", "Toronto Alexithymia Scale", "Adolescent Peer Relations Scale-Bully and Victim Form", and "Perceived Social Competence Scale" were used in study. Moderating roles were examined through hierarchical regression analysis, and mediating roles were tested using Baron and Kenny's Mediation Analysis approach.

Results: Adolescents' SA has an effect on PB and alexithymia levels. Alexithymia levels influence PB, and there is a mediating role of alexithymia levels in the relationship between SA and PB. Interaction effect variables of SA x perceived social competence, SA x bullying perpetration, and SA x victimization were not found to have a significant effect on PB and the presence of a moderating effect cannot be asserted.

Conclusions: Adolescents' SA affects their tendency to exhibit PB. There is a mediating role of alexithymia in the relationship between SA and PB. However, there is no moderating role of perceived social competence. 

Keywords: Adolescent, smartphone addiction, phubbing, alexithymia, peer bullying, social competence