İnşaat ve gayrimenkul sektöründeki işletmelerde vergi bilinci ve algısı: Ankara ilinde konut üreticileri ve satıcıları yönünden bir değerlendirme
Tax awareness and perception in businesses in the construction and real estate sectors: An evaluation from the perspective of housing producers and sellers in Ankara province
Yazar: EMRULLAH TÖREMEN
Danışman: PROF. DR. EROL DEMİR
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Gayrimenkul Geliştirme ve Yönetimi Ana Bilim Dalı / Gayrimenkul Geliştirme Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Hukuk = Law ; Kamu Yönetimi = Public Administration ; Maliye = Finance
Dizin: Arsa payı karşılığı inşaat işleri = Construction work for construction land ; Değerleme = Valuation ; Gayrimenkul değerleme = Real estate valuation ; Vergi affı = Tax amnesty ; Vergi ahlakı = Tax ethics ; Vergi bilinci = Tax awareness ; Vergi muhasebesi = Tax accounting ; Vergi uyumlaştırması = Tax harmonisation ; Vergilendirme = Taxation ; Yıllara yaygın inşaat = Widespread construction

Özet:
İnşaat ve gayrimenkul sektörü, birden fazla alt sektörü ilgilendiren ve birden fazla sayıda ve türde vergisel yükümlülükleri içinde barındıran bir sektör olarak görülmektedir. Bu sektör içinde, bireylerin barınma ihtiyaçlarını karşılayan ve dolayısıyla en fazla ekonomik büyüklüğe sahip konut sektörü bulunmaktadır. Konut üretimi, kişilerin kendi ihtiyaçlarını karşılamak üzere yapıldığı gibi başkaları adına bir taahhüte bağlı olarak da yapılmaktadır. Konut üretimine ilişkin inşaat işleri yıl içinde başlayıp bittiği gibi bir yılı aşkın süreyi de kapsamaktadır. Konut üretimi ağırlıklı olarak bir yılı aşkın süreyi içeren ve taahhüte dayılı yapılan inşaat işleridir. İnşaat işlerinin birden fazla yıla yayılması ve çok sayıda taraflara sahip olması nedeniyle bu süreçte, birden fazla ve türde vergisel yükümlülüklerle karşılaşılmaktadır. Çalışmayla, konut üretimi sürecinde yer alan yükümlülerin, vergisel yükümlülüklerini yerine getirmedeki vergi bilinci ve algısına ilişkin tutum ve davranışları ile vergi bilinci ve algısını etkileyen faktörlerin neler olduğunun tespiti amaçlanmıştır. Belirtilen amaç doğrultusunda hipotezler geliştirilmiştir. Çalışma, Ankara ilinde konut üreticisi ve satıcısı olan gelir ve kurumlar vergisi yükümlülerini kapsamaktadır. Çalışmada kavramsal çerçeveye yönelik olarak; inşaat işleri, vergileme, vergi bilinci ve algısı ile inşaat ve gayrimenkul sektörünün vergilendirilmesi bağlamında muhasebe uygulamalarına değinilmiştir. Çalışmada yöntem olarak sınıflandırma ölçütüne, anket uygulamasına, yorumlayıcı ve açıklayıcı yaklaşımlara yer verilmiştir. Bu kapsamda, veri toplama aracı olarak birincil ve ikincil veriler kullanılmıştır. Birincil veriler olarak anket uygulaması yapılmıştır. Anket uygulamasından elde edilen sonuçlardan inşaat işlerinde faaliyette bulunan yükümlülerin vergi bilinci ve algısına ilişkin düşünceleri saptanmaya çalışılmıştır. Yükümlülerin vergi bilinci ve algısını etkileyen etmenlerin neler olduğunun tespiti için ölçüm modeli geliştirilmiştir. Modelin geliştirilmesinde faktör analizinden yararlanılmıştır. Faktör analizi sonrasında ortaya çıkan sonucun geçerliliği doğrulayıcı faktör analiziyle test edilmiştir. Elde edilen sonuçlar doğrultusunda yükümlülerin demografik özellikleri ile vergi bilinci ve algısı arasında anlamlı ilişki t ve anavo testi ile açıklanmıştır. Çalışma sonucunda, öne sürülen varsayımlar ile yükümlülerin vergi bilinci ve algısını etkileyen etmenlerle ilgili olarak geliştirilen hipotezlerin literatürü desteklediği saptanmıştır. Çalışma sonuçlarının, sektörde faaliyette bulunan yükümlülere ve sektörü regüle eden kurum ve kuruluşlara önemli katkı sağlayacağı değerlendirilmektedir.

Abstract:
The construction and real estate sector is considered as a sector that relates several sub-sectors and includes different types and numbers of tax liabilities. Within this sector, the housing sector meets the housing needs of individuals and therefore has the largest economic share. Housing production process can be performed in order to meet people's own needs, and also can be performed based on a commitment on behalf of others. Housing construction activities are separated into two categories regarding the timeline of the construction; one as the types of constructions finalized within one year and other as the type of constructions finalized within more than one year. Housing production is mainly construction activities that lasts more than a year and is carried out on a commitment basis. Since construction works span more than one year and have many associated parties, more than one type of tax liability is encountered in this process. The aim of this study is to determine the attitudes and behaviors of the taxpayers involved in the housing production process regarding tax awareness and perception in fulfilling their tax obligations and the factors affecting tax awareness and perception. Hypotheses were developed in line with the stated purpose. The study includes income and corporate taxpayers who are housing producers and sellers in Ankara. Regarding the conceptual framework of the study; accounting practices related to construction works, taxation, tax awareness and perception, and taxation of the construction and real estate sectors are mentioned. The methodology of this study includes classification criteria, survey research, interpretive and explanatory approaches. In this context, primary and secondary data were used as data collection tools. A survey was conducted as primary data. Based on the results obtained from the survey, it was aimed to determine the approaches and attitudes of taxpayers performing in construction works regarding tax awareness and perception. A measurement model was developed to determine the factors affecting taxpayers' tax awareness and perception. Factor analysis was used in the development of this measurement model. The validity of the results obtained from factor analysis was tested with confirmatory factor analysis. In line with the results obtained, a significant relationship between the demographic characteristics of taxpayers and their tax awareness and perception was explained by t and anavo test. As a result of the study, it was determined that the hypotheses put forward and the hypotheses developed regarding the factors affecting taxpayers' tax awareness and perception support the findings of literature review. It is evaluated that the results of the study will make a significant contribution both to the taxpayers operating in the sector and the institutions and organizations that regulate the sector.