Anayasa ve yasalarımızda mükellef hakları Trabzon - Ortahisar örneği
Taxpayer rights in our constitution and laws Trabzon - Ortahisar case
Yazar: RECEP KANTEKİN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ TAYYİP YAVUZ
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Maliye = Finance ; İşletme = Business Administration
Dizin: Anayasa = Constitution ; Mükellef = Taxpayer ; Mükellef hakları = Taxpayer rigts ; Trabzon = Trabzon ; Trabzon-Ortahisar = Trabzon-Ortahisar ; Vergi mükellefi = Taxpayer

Özet:
Günümüzde vergilendirme işlemlerinde beklenen başarıya ulaşmak için mükelleflerle birlikte
hareket edilmesi ve mükelleflerin vergiye uyum düzeylerinin yükseltilmesi gerekliliğinin farkına
varan idareler, vergilendirmeye ilişkin işlemlerde mükelleflerin beklentilerine de dikkat ederek
mükellef odaklı yaklaşıma geçmişlerdir. Mükellef haklarının ön plana çıkarılmasıyla;
vergilendirmeye ilişkin işlemlere mükellef gözünden bakabilmek ve mükelleflerin idareye güvenini
sağlamak amaçlanmıştır. Ancak hedeflenen amaca ulaşmak için idarelerin tek başına çabası yeterli
olmamaktadır. Asıl önemli olanın kendi hakları konusunda mükelleflerin bilinç düzeyleridir. Bu
doğrultuda, tez çalışmamızda mükelleflerin haklarını ne derece bildiğini ölçmek amaçlanmaktadır.
Bu amaçla mükellef hakkı ile ilgili kavramlar açıklanıp sınıfsal ayrımı yapıldıktan sonra Vergi
Usul Kanunu'ndan kaynaklanan mükellef haklarının mükellefler tarafından ne derece bilindiğini
ölçmek için Trabzon Merkez İlçe'ye kayıtlı 253 mükellefe anket uygulaması yapılmıştır. Ayrıca
mükellef hakları konusunda muhasebecilerin yeri ve önemine değinilmiştir.
Çalışmamızda, mükelleflerin Vergi Usul Kanunundan kaynaklanan hakları konusunda bilinç
düzeylerinin belli bir seviyede olduğu, ancak istenilen düzeyde olmadığı tespit edilmiştir. Bu
yüzden mükelleflerin hakları konusundaki bilinç düzeylerinin artırılması için çalışmalar yapılmalı
ve Vergi Usul Kanununda dağınık bir şekilde bulunan mükellef hakları ayrı bir başlık altında
düzenlenmelidir. Çünkü küreselleşen dünyada mükellef hakları, vergi idarelerinin etkinliğini
arttırmak için önemli bir mevzuudur. Kamu finansman gelirleri içinde önemli bir yer tutan vergi
gelirlerinin yüksek olması, mükelleflerin vergi bilinçleriyle, dolayısıyla hakları ile doğru
orantılıdır. Vergi bilincine sahip ve haklarını bilen mükellefler yükümlülüklerini zamanında yerine
getirerek vergi gelirlerini olumlu yönde etkilerken, bu bilinçte olmayan ve haklarını bilmeyen
mükellefler ise vergi kaçakçılığına veya vergi ziya-ına sebep olarak vergi gelirlerini olumsuz yönde
etkilemektedir.
Anahtar Kelimeler: Mükellef, Mükellef Hakları, Vergi Bilinci, Mükellef Haklarının Farkındalığı

Abstract:
Nowadays, the administrations, which realize the necessity of acting together with taxpayers
to achieve the expected success in the taxation process and increasing the level of tax compliance
of taxpayers, have begun to the taxpayer oriented approach by paying attention to the expectations
of the taxpayers in taxation transactions. With the promulgation of taxpayer rights; it is aimed to be
able to look at the taxation transactions through the eyes of the taxpayer and to provide the trust of
the taxpayers to the administration. However, in order to reach the targeted aim, the effort of the
administration alone is not enough. The level of consciousness of the taxpayers about their rights
is more important than the effort of the administration. In this direction, it is aimed to measure the
extent to which taxpayers know their rights. For this purpose, after explaining the concepts related
to the taxpayers' rights and class separation, the surveys were applied to 253 taxpayers registered in
Trabzon Central District to determine the extent to which taxpayers' rights arising from the Tax
Procedures Law are known by taxpayers. Also, the place and importance of accountants about
taxpayers' rights have been mentioned.
In our study, it was determined that the level of awareness of the taxpayers regarding the
rights arising from the Tax Procedure Law was at a certain level, but not at the desired level.
Therefore, efforts should be made to increase the level of awareness of taxpayers rights and
taxpayers rights which are scattered in the Tax Procedure Law should be regulated under a separate
heading. Because taxpayers' rights are an important issue to increase the effectiveness of tax
administrations in the globalized world. The high tax revenues that have a significant share in
public revenues are directly proportional to the tax consciousness of taxpayers and hence their
rights. Taxpayers who have tax awareness and who know their rights make a positive contribution
to tax revenues by paying their taxes on time, while taxpayers who do not have tax awareness and
who do not know their rights have a negative effect on tax revenues by causing tax evasion or tax
loss.
Keywords: Taxpayer, Taxpayers' Rights, Tax Consciousness, Awareness of Taxpayer Rights