Çocuklarda tek başına olma
Solitude in children
Yazar: TUNAHAN ERPAY
Danışman: DOÇ. DR. GÖKHAN ATİK
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Eğitim psikolojisi = Education psychology ; Tek başına yaşama = Living alone ; Yalnızlık = Loneliness ; Yaşam doyumu = Life satisfaction ; Çocuklar = Children ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation

Özet:
Bu çalışmanın amacı çocuklarda tek başına olma olgusunun derinlemesine araştırılmasıdır. Bu doğrultuda karma model araştırma yürütülmüş olup nitel veriler, nicel verilerle desteklenmiştir. Araştırmanın nitel boyutunda 12 çocuk ve 14 ebeveynle görüşmeler yürütülmüştür. Görüşmeler yorumlayıcı fenomenolojik yaklaşım ile analiz edilmiştir. Araştırmanın nitel boyutu sonucunda çocukların tek başına olma yaşantılarını rahatlama-yenilenme, özgürlük, yaratıcılık, hoşça vakit geçirme (hobilerle ilgilenme), kendini zenginleştirme, konsantrasyon-planlama, yalnızlık, can sıkıntısı, korku ve hayal kurma boyutlarında yaşadıkları bulunmuştur. En sık yaşanan boyutlar olaraksa hoşça vakit geçirme ve rahatlama-yenilenme ortaya çıkmıştır. Çocukların tek başına olma yaşantılarının işlevselliğini ve verimliliğini etkileyen değişkenler olaraksa, tek başına geçirilen süre, gönüllülük-zorunluluk/olumsuz kaynaklı tek başınalık durumu, farklı hobiler ya da imkânlar, arkadaş ve aile ile iletişimin kalitesi, gelişim dönemi/diğer görevler, aile kültürü ve model olma belirlenmiştir. Çocukların bu dönemde tek başına zaman geçirmeden önce arkadaşlarıyla ve aileleriyle zaman geçirmeye öncelik verdiği bulunmuştur. Ebeveynlerle yapılan görüşmeler sonucundaysa,  ebeveynlerin kendi tek başına olma zamanlarını nasıl yaşadıkları ve çocuklarının tek başına zaman geçirmelerini nasıl anlamlandırdıkları ortaya konulmuştur. Araştırmanın nicel boyutunda öncelikle Çocuklar İçin Sosyal Tercih Ölçeği Türkçeye uyarlanmıştır. Daha sonrasında nitel bulgular ve alanyazın doğrultusunda oluşturulan anket formu, Çocuklar İçin Sosyal Tercih Ölçeği ve Çocuklar İçin Yaşam Doyumu Ölçeği ile araştırmanın nicel boyutunun verileri toplanmıştır. Toplamda 1160 veri üzerinden çoklu uyum analizi yürütülerek değişkenlerin kategorileri arasındaki ilişkiler üzerinden farklı profiller belirlenmiştir. Çocukların tek başına olmayı yaşama yapısına göre dört farklı profil ortaya konulmuştur. Bu profiller nitel boyutta elde edilen çocuklarda tek başına olmanın yapısının daha yüksek oranda sağlıklı olduğu bulgusu ve çocuklarda tek başına olmanın yapısını etkileyen faktörleri doğrulanmıştır.

Abstract:
The aim of this study is to deeply investigate the phenomenon of solitude in children. In this direction, mixed model research was carried out and qualitative data were supported by quantitative data. In the qualitative aspect of the study, interviews were conducted with 12 children and 14 parents. The interviews were analyzed with an interpretative phenomenological approach. As a result of the qualitative dimension of the study, it was found that the children lived their experiences of solitude in the dimensions of relaxation-renewal, freedom, creativity, recreation (interest in hobbies), self-enrichment, concentration-planning, loneliness, boredom, fear and daydreaming. Recreation and relaxation-renewal emerged as the most frequently experienced dimensions. The variables that affect the functionality and efficiency of children's experiences of solitude are time spent solitude, volunteering-obligation/negative based solitude, different hobbies or opportunities, quality of communication with friends and family, developmental period/other tasks, family culture and being a model. It has been found that children prioritize spending time with their friends and family rather than spending time in solitude in this period. As a result of the interviews with the parents, it was revealed how the parents lived their solitude and how they made sense of their children's solitude. In the quantitative aspect of the study, initially, Child Social Preference Questionnaire was adapted into Turkish. Then, the data of the quantitative dimension of the research were collected with the questionnaire form created in line with the qualitative findings and the literature, Child Social Preference Questionnaire and the Satisfaction with Life Scale adapted for Children. Multiple correspondence analysis was carried out on 1160 data, and different profiles were determined based on the relationships between the categories of the variables. Four different profiles have been put forward according to the nature of children's solitude. These profiles, obtained in the qualitative dimension, confirmed the finding that the structure of solitude in children is commonly healthy and the factors affecting the structure of solitude in children.