COVID-19 geçirmiş bireylerde telerehabilitasyonun etkinliğinin belirlenmesi
Determining the effectiveness of telerehabilitation in COVID-19 survivors
Yazar: CANAN DEMİR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ CİHAN CANER AKSOY ; DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜLHAN YILMAZ GÖKMEN
Kütahya Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Fizyoterapi ve Rehabilitasyon = Physiotherapy and Rehabilitation
Dizin: COVID 19 = COVID 19 ; Dispnea = Dyspnea ; Egzersiz = Exercise ; Korona virüs enfeksiyonları = Coronavirus enfections ; Korona virüsler = Coronaviridae ; Rehabilitasyon = Rehabilitation ; Telerehabilitasyon = Telerehabilitation ; Yorgunluk = Fatigue

Özet:
Amaç: COVID-19, Koronavirüsün neden olduğu, farklı klinik özelliklerle seyreden ve
vücudun birçok sistemini etkileyen bir solunum yolu hastalığıdır. COVID-19 geçirmiş
bireylerin bir kısmında akut enfeksiyon döneminin bitmesinin ardından devam eden
semptomlar görülmektedir. Devam eden semptomlar, çok sayıda insanı etkileyen
COVID-19 enfeksiyonu ile ilişkili sekel ve yetersizlikleri arttırmaktadır. Bu
çalışmanın amacı, COVID-19 geçirmiş bireylerde post-akut dönemde uygulanan
telerehabilitasyon programının; dispne, egzersiz kapasitesi, kas oksijenasyonu,
solunum fonksiyonları, kas kuvveti, yorgunluk ve yaşam kalitesi üzerine etkilerinin ev
egzersiz programı ve bilgilendirme programı ile karşılaştırılması, telerehabilitasyonun
bu parametreler üzerinde etkinliğinin belirlenmesi ve değerlendirilen parametrelerin
zaman içerisindeki değişimlerinin gözlenebilmesidir.
Gereç ve Yöntem: Çalışmaya dahil edilme kriterlerine uyan ve gönüllü olan 36
COVID-19 geçirmiş birey dahil edildi. Randomize kontrollü olarak yürütülen
çalışmada katılımcılar telerehablitasyon grubu (TRG), ev egzersiz programı grubu
(EPG) ve kontrol grubu (KG) olmak üzere 3 gruba ayrıldı. Tüm katılımcıların dispne
düzeyi Modifiye Medical Research Council (mMRC) Dispne Skalası ile egzersiz
kapasitesi 6 Dakika Yürüme Testi (6 DYT) ile, kas oksijenasyonu Moxy kas oksijen
monitörü ile, solunum fonksiyonları Tek Nefes Sayma Testi (TNS) ve Solunum
Fonksiyon Testi (SFT) ile, solunum kas kuvveti; Maksimal İnspiratuar Basınç (MİP)
ve Maksimal Ekspiratuar Basınç (MEP) Ölçümü ile, kas kuvveti manuel kas testi
ölçüm cihazı ve el dinamometresi ile, yorgunlukları; Chalder Yorgunluk Ölçeği
(CYÖ) ile, yaşam kalitesi Kısa Form-12 (KF-12) ile değerlendirildi. İlk
değerlendirmelerin yapılmasının ardından, TRG ve EPG gruplarına aynı
egzersizlerden oluşan egzersiz protokolü 6 hafta, haftada 3 kez uygulanırken, KG'ye
herhangi bir egzersiz protokolü uygulanmadı. TRG'deki bireylere seanslar
videokonferans yöntemi ile fizyoterapist eşliğinde uygulanırken, EPG'deki bireyler ev
egzersiz programlarını kendileri uyguladılar.
 v
Değerlendirmeler bütün gruplara çalışma başlamadan önce, 6. haftada (Egzersiz
programları bitince) ve 12. haftada olmak üzere 3 kez, yüz yüze yapıldı.
Bulgular: 6. haftada, ilk değerlendirmeye göre; TRG'de dispne ve yorgunluk düzeyi
azalırken, egzersiz kapasitesi, solunum kas kuvveti, periferal kas kuvveti ve yaşam
kalitesi parametreleri anlamlı artış gösterdi (p<0,05). EPG grubunda ise dispne,
periferal kas kuvveti ve yorgunluk ve yaşam kalitesinde anlamlı iyileşme görüldü
(p<0,05), KG'de dispne düzeyi azalırken, kas oksijenasyonunda anlamlı iyileşme
görüldü (p<0,05). 6. haftanın sonunda gruplar birbiriyle kıyaslandığında
değerlendirilen parametrelerde TRG ile EPG'nin birbirlerine göre üstünlüğü yokken,
TRG'nin KG'ye göre dispne ve yorgunluk parametrelerini iyileştirmede daha üstün
olduğu tespit edildi (p<0,05). 12. haftada yapılan izlem değerlendirmesinde, TRG'nin
dispne düzeyi, solunum kas kuvveti, periferal kas kuvveti, yorgunluk ve yaşam kalitesi
parametrelerinde, EPG'nin ise dispne düzeyi, periferal kas kuvveti ve yorgunluk
parametrelerinde 6. Haftada elde ettiği kazanımları koruduğu görülürken, KG'de ise
uzun dönemde, dispne düzeyi dışında anlamlı iyileşme olmadığı tespit edildi (p<0,05).
Sonuçlar: Bu çalışma sonucunda; COVID-19 geçirmiş bireylerde telerehabilitasyon
programı dispne, egzersiz kapasitesi, solunum kas kuvveti, periferal kas kuvveti,
yorgunluk ve yaşam kalitesi parametrelerini iyileştirmede başarılı; dispne ve
yorgunluk parametrelerini iyileştirmede KG'ye göre üstün bulunmuştur. Tüm
gruplarda dispne düzeyinde azalma elde edilmiş ancak, sadece telerehabilitasyon
grubunda egzersiz kapasitesi ve solunum kas kuvvetinde iyileşme elde edilmiş,
solununum kas kuvvetinde elde edilen iyileşmenin uzun vadede korunduğu
görülmüştür. Kısa ve uzun vadede telerehabilitasyonun kas oksijenasyonu dışındaki
bütün parametrelere olumlu etki ettiği belirlenmiştir. COVID-19 geçirmiş bireylerde
post-akut dönemde telerehabilitasyonun tedavi programlarına eklenmesinin, bireylerin
yaşamlarını birçok yönden etkileyen semptoların iyileşmesini sağlayarak, COVID-19
geçirmeden önceki aktivite ve yaşam koşullarına daha kısa sürede dönmelerine katkı
sunacağını düşünmekteyiz.
Anahtar Kelimeler: COVID-19, telerehabilitasyon, dispne, yorgunluk, egzersiz
kapasitesi

Abstract:
Aim: COVID-19 is a respiratory disease caused by the Coronavirus, which has
different clinical features and affects many systems of the body. Some individuals who
are COVID-19 survivors have ongoing symptoms after the end of the acute infection
period. Ongoing symptoms exacerbate the sequelae and disability associated with
COVID-19 infection, which affects large numbers of people. The aim of this study; to
compare the effects of is the telerehabilitation program applied in the post-acute period
in COVID-19 survivors on dyspnea, exercise capacity, muscle oxygenation,
respiratory functions, muscle strength, fatigue and quality of life with individuals who
received home exercise program and information program, to determine the
effectiveness of telerehabilitation on these parameters and to observation of the
changes of the evaluated parameters over time.
Materials and Methods: Thirty-six COVID-19 patients who met the inclusion criteria
and volunteered were included in the study. In the randomized controlled study, the
participants were divided into 3 groups: the telerehabilitation group (TRG), the home
exercise program group (HPG), and the control group (CG). The dyspnea level of all
participants was by the Modified Medical Research Council (mMRC) Dyspnea Scale,
the exercise capacity was by the 6-Minute Walk Test (6-MWT), the muscle
oxygenation by the Moxy muscle oxygen monitor, the respiratory functions by the
Single Breath Count Test (SBC) and the Pulmonary Function Test (PFT), respiratory
muscle strength; With Maximal Inspiratory Pressure (MIP) and Maximal Expiratory
Pressure (MEP) Measurement, muscle strength manual muscle test measuring device
and hand dynamometer, Quality of life was assessed with the Short Form-12 (SF -12)
and fatigue was assessed with the Chalder Fatigue Scale (CFS).After the initial
evaluations, the exercise protocol consisting of the same exercises was applied to the
TRG and EPG groups for 6 weeks, 3 times a week, while no exercise protocol was
 vii
applied to the KG. While the sessions were applied to the individuals in TRG under
the supervision of a physiotherapist by videoconferencing, the individuals in the HPG
applied for their home exercise programs themselves. Assessments were made faceto-face to all groups three times, at the baseline, the 6th week (after the exercise
programs were finished) and the 12th week.
Results: At 6 weeks, according to the first assessment; While dyspnea and fatigue
level decreased in TRG, exercise capacity, respiratory muscle strength, peripheral
muscle strength and quality of life parameters increased significantly (p<0.05). In the
HPG group, there was a significant improvement in dyspnea, peripheral muscle
strength and fatigue, and quality of life (p<0.05). While dyspnea level decreased in
CG, a significant improvement was observed in muscle oxygenation (p<0.05). At the
end of the 6th week, when the groups were compared with each other, TRG and HPG
were not superior to each other in the evaluated parameters, while TRG was found to
be superior to KG in improving dyspnea and fatigue parameters (p<0.05). In the
follow-up assessment at the 12th week, it was observed that TRG preserved the
improvements achieved in the dyspnea level, respiratory muscle strength, peripheral
muscle strength, fatigue and quality of life parameters, while the HPG preserved the
improvements achieved in the dyspnea level, peripheral muscle strength and fatigue
parameters. There was no significant improvement in KG except for dyspnea in the
long term (p<0.05).
Conclusion: As a result of this study; the telerehabilitation program is effective in
improving dyspnea, exercise capacity, respiratory muscle strength, peripheral muscle
strength, fatigue and quality of life parameters in individuals with COVID-19; It was
found to be superior to KG in improving dyspnea and fatigue parameters. There was a
decrease in the level of dyspnea in all groups, but improvement in exercise capacity
and respiratory muscle strength was achieved only in the telerehabilitation group, and
it was observed that the improvement in respiratory muscle strength was preserved in
the long term. Telerehabilitation has been determined to positively affect all
parameters except muscle oxygenation in the short and long term. We think that adding
telerehabilitation to the treatment programs in the post-acute period in individuals who
have had COVID-19 will improve the symptoms that affect their lives in many ways,
and contribute to their return to their previous activities and living conditions in a
shorter time.
Keywords: COVID-19, telerehabilitation, dyspnea, fatigue, exercise capacity