Yerli melez üzüm çeşitlerinin Ankara koşullarında çiçek biyolojisi ve meyve tutum özelliklerinin belirlenmesi
Determination of floral biology and fruit set of new Turkish grape hybrids growing in Ankara Province
Yazar: GÖLGE SARIKAMIŞ
Danışman: DOÇ.DR. BİRHAN MARASALI
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1999
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Ankara = Ankara ; Bahçe bitkileri = Horticultural crops ; Meyve tutumu = Fruit set ; Çiçek biyolojisi = Floral biology ; Üzüm = Grape

Özet:
Bu çalışmada, Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü tarafından ıslah edilen sofralık melez Ata sarısı, Uslu, Yalova İncisi (Çekirdekli) Ergin Çekirdeksizi ve Yalova Çekirdeksizi (Stenospermokarpik) üzüm çeşitlerinin çiçek biyolojisi ve meyve tutumu özellikleri ile Ankara koşullarındaki fenolojik gelişme durumları incelenmiştir. Bütün çeşitlerde çiçekler erselik görünümlü olmakla birlikte, morfolojik yapıları farklı bulunmuştur. Tozlanma ve döllenme biyolojisi ile ilişkili olarak çiçek organ boyutları değerlendirildiğinde, Ata şansı, Uslu ve Yalova İncisi çeşitlerinde erkek organ boyutlarının dişi organa göre aynı veya biraz kısa olduğu, Ergin Çekirdeksizi ve Yalova Çekirdeksizi çeşitlerinde ise daha uzun yapılı oldukları gözlenmiştir. Çiçek tozu çimlenme oranları Yalova Çekirdeksizinde %23.16, Uslu'da %19.12, Ergin Çekirdeksizinde %1S.60, Ata sarısın'da %15.06 ve Yalova İncisi'nde %7.50 olarak belirlenmiştir. Çiçek tozu verimliliğinin ise anter basma 1900 (Ata sarısı) ile 650 adet (Ergin Çekirdeksizi) arasında değiştiği bulunmuştur. Melez çeşitlerin yaz sürgünü basma salkım sayıları çekirdekli çeşitlerde 1-2 arasında değişirken çekirdeksiz çeşitlerde 1 adet salkıma rastlanmıştır. Neferiye ve koltuk sürgünü oluşumu bakımından Uslu en yüksek değerleri (4-5 neferiye, 9-10 koltuk sürgünü) göstermiştir. Açıkta tozlanma koşullarında kendilemeye göre daha yüksek meyve tutum değerler elde edilmiştir. En yüksek tane tutumunun elde edildiği Ergin Çekirdeksizi'ni (%75.11) sırasıyla Yalova İncisi (%41.14), Yalova Çekirdeksizi (%38.60), Ata sarısı (%37.59), Uslu (%23.35) izlemiştir. Uslu en yüksek boncuklanma oranının (%20.75) belirlendiği çeşit olmuştur. Fenolojik yöntemlere göre Ankara koşullarında en erkenci (Ağustos sonu) çeşit olarak Uslu olgunlaşırken bunu Eylül başında olgunlaşan Yalova İncisi ve Ergin Çekirdeksizi ve Yalova Çekirdekisizi izlemiştir. Olgunlaşma tarihi Eylül ayı sonu olan Ata sarısı ise beş çeşit arasında en geç olgunlaşan çeşit olmuştur. Anahtar Kelimeler: Vitis vinifera L. yerli melez üzüm çeşitleri, çiçek biyolojisi, meyve tutumu

Abstract:
In this study, characteristics of flower biology and fruit set with the phenological observations of hybrid table grape cultivars Ata sarısı, Uslu, Yalova İncisi (seeded), Ergin Çekirdeksizi and Yalova Çekirdeksizi (Stenospermocarpic) bred by Atatürk Research Training Center, were examined in Ankara province. Although all cultivars seemed to have hermaphroditic flowers, morphological characteristics of flowers were found different. Lenght of andreceum was found either similer or at the same level with the lenght of gynoceum in cultivars ata sarısı, Uslu and Yalova İncisi and longer in Ergin Çekirdeksizi, Yalova Çekirdeksizi Apart from the usual number of stamens in vinifera cultivars (5 stamens); Ata sarısı and Uslu have flowers with six stamens, Yalova İncisi have flowers with six or seven stamens. Germination was 23.16% for Yalova Çekirdeksizi, 19.12% for Uslu, 15.60% for Ergin Çekirdeksizi, 15.06% for Ata sarısı and 758% for Yalova İncisi. Pollen productivity was found between 1900 (Ata sarısı) and 650 (Yalova İncisi) per anther. Number of clusters per shoot of hybrid cultivars changed between 1-2 in seeded cultivars and 1 cluster was obtained in stenospermocarpic cultivars. Uslu gave the highest values (4-5 secondary cluster, 9-10 summer lateral) for secondary cluster and summer lateral formation. Fruit set was high in pollinated clusters than self pollinated ones. Fruit set in Ergin Çekirdeksizi was the highest (75.11%) and Yalova İncisi (41.4%), Yalova Çekirdeksizi (33.60%), Ata sarısı (3759%), Uslu (23.35%) followed each other Uslu had the highest rate of parthenocarpic fruit set (20.75%). It has been found out that stenospermocarpic cultivars have in addition to rudimenter ones larger seeds as well. According to the phenological observations, the earliest cultivar (at the end of August) was Uslu and the other cultivars coming afterwards were Yalova İncisi, Ergin Çekirdeksizi and Yalova Çekirdeksizi (maturung at the beginning of September) on the other hand, Ata sarası was found as the latest cultivar (at the end of September). Key Words : Vitis vinifera L. native hybrids, floral biology, fruit set