Bir koleksiyon pratiği olarak Türkiye'de tesbih kültürü
Prayer beads culture in Turkey as a collection practice
Yazar: MEHMET HANEFİ BATMAZ
Danışman: PROF. DR. KORAY DEĞİRMENCİ
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Sosyoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: El Sanatları = Crafts ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: El sanatları = Handicrafts ; Koleksiyon = Collection ; Koleksiyonculuk = Collecting ; Kültür = Culture ; Kültür sosyolojisi = Cultural sociology ; Tesbih = Rosary

Özet:
Tesbih; Hinduizm, Budizm, Hristiyanlık ve İslam gibi çeşitli dinsel geleneklerde farklı dini, kültürel, işlevsel anlamsal kodlar ve roller taşımaktadır. Günümüzde ise tesbih, toplumların değişen sosyo-kültürel mekanizmaları, tüketim pratikleri ve boş zaman faaliyetleriyle birlikte kendisini farklı bir düzleme taşımış ve dini işlevleri ve anlamlarından sıyrılarak farklı bir boyut kazanmıştır. Bu ayrışma onu farklı bir gösterge unsuru haline getirerek bir koleksiyon nesnesi konumuna aday hale getirmekle kalmamış aynı doğrultuda bu değişim tesbih koleksiyonculuğunu Türkiye'de çok köklü ve zengin bir alanı temsil etmesine olanak tanımıştır. Bu çalışma bu kültürel pratiğin koleksiyonerlere temas ettiği noktalarına ve koleksiyonerler tarafından yeniden biçimlendirildiği boyutlarına odaklanmaktadır. Bazı durumlarda malzemenin sahip olduğu kendi karakteristiğinin tesbihi fetiş unsuru özelliğini kazandırdığı bazı durumlarda ise esnaf ve uzman konumunda bulunan aktörler tarafından tesbihe mitsel bir söylem alanı inşa edildiği görülmüştür. Aynı zamanda ustaların tesbihi yapım sürecinde kendisini gösteren bir takım estetik müdahalelerin tesbihin otantik inşa sürecine hizmet ettiği izlenimini doğurmuştur. Bu çalışma bu inşa süreçlerinin belirli bir boyutuna ve bu süreç de aktif bir rol alan koleksiyoner, uzman ve usta aktörlerine odaklanmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Tesbih, Tespih, Kültür, Koleksiyon, Fetiş, Mit, Estetik, Sanat, Zanaat, Otantisite.

Abstract:
Prayer Beads carries different religious, cultural, functional semantic codes and roles in various religious traditions such as Hinduism, Buddhism, Christianity and Islam. Today, with the changing socio-cultural mechanism, consumption practices and leisure activities of the society, the prayer beads has moved to a different level and gained a different dimension by stripping from its religious functions and meanings. This divergence not only made it a candidate for the position of a collection object, but also made it possible for prayer beads collecting to represent a very rich and well-estabilished area in Turkey. This study focuses on the points where this cultural practice touches collectors and the dimensions to which it is reformed by collectors. In some cases, it is seen that the material has its own characteristic, which gives the rosary a fetish element, and in some cases it is seen that a mythical discourse area is built by the actors who are tradesman connoisseur. At the same time, a number of aesthetic interventions manifested by the craftsmen in the process of making the prayer beads gave rise to impression that served the prayer beads's authentic construction process. This study focuses on a particular dimension of these construction processes and on the collector, connoisseur and craftsman actors who take an active role in this process as well.
Key Words: Prayer Beads (tesbih), Tespih, Culture, Collection, Fetish, Myth, Aesthetics, Art, Craft, Authenticity.