Viyana çevresinin bilimsellik ölçütü üzerine bir inceleme
An Inquiry on scientificity criterian of Vienna circle
Yazar: IŞIL BAYAR
Danışman: YRD. DOÇ. DR. CEMAL GÜZEL
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1999
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Avusturya-Viyana = Austria-Vienna ; Bilim felsefesi = Science philosophy ; Felsefe = Philosophy

Özet:
Günümüzde, çeşitli bilgi alanlarında, bilimsel olanla olmayanı birbirinden ayırmak için ölçütlerin kullanımına ilişkin bir kargaşa sözkonusudur. Bu kargaşanın kaynağı olarak, bilim anlayışının temeline metafizik ve teolojiyle ilgili düşünceleri bilimin dışına taşıyacak bir ölçüt koyan Viyana Çevresi görülebilir. Bu çalışmanın amacı, Viyana Çevresi'nce duyu deneyiyle sınanabilir ve doğrulanabilir olma olan bilimsellik ölçütünü ele alıp tarih bilimi, toplumbilim, ekonomi ve siyasetbilimi gibi bilimlerde bu ölçütün kullanılmasının uygun olup olmadığına ve bu ölçütün kullanılmasına ilişkin kargaşanın nereden kaynaklandığına bakmaktır. Bu çalışmanın birinci bölümünde Viyana Çevresi'nin bilim tasarımı anlatılmıştır. Yirminci yüzyılın başlarında "metafizik ve teolojiyle ilgili düşüncelerin" yaşamda yaygınlaştığı gibi bir sav, Viyana Çevresi'nin görüşlerini belirlemede etkili olmuştur. Bu nedenle Viyana Çevresi üyeleri bilim anlayışlarının temeline bu türden düşünceleri bilimin dışına taşıyacak bir ölçüt koymuşlardır. Viyana Çevresi üyeleri, bilim adamlarının, açıklanacak şeylere ilişkin yaptıkları açıklamaların duyu deneyiyle gözlenebilir olması gerektiğini, bu gereklilik yerine gelmiyorsa, söylenenlerin "bilimsel olmadığı"nı ileri sürmüşlerdir. Viyana Çevresi üyelerince ortaya konan duyu deneyiyle sınanabilme ve doğrulanabilme olan bilimsellik ölçütü, "bilim" kavramını "doğabilimi" kavramı ile özdeşleştirmeye yol açmıştır. Viyana Çevresi bilimsel açıklamadan hep belli bir tür nedensel açıklamayı anlamıştır. Bu nedensel açıklamadan anlaşılan da, açıklanacak olanı genel yasaların altına koyarak açıklamaktır.m Viyana Çevresi üyeleri dil üzerinde çok çalışmışlardır. Çünkü Viyana Çevresi üyeleri metafiziğin ortaya çıkmasını dilin mantığına bağlamışlardır. Viyana Çevresi üyelerine göre metafizik ve teolojiyle ilgili tümceler dili yanlış kullanmak yüzünden ortaya çıkar. Bu nedenle Viyana Çevresi üyeleri metafiziği, dilin semantik ve sentaktik çözümlemesi çerçevesinde aşmaya çalışırlar. Bu çalışmanın ikinci bölümünde Viyana Çevresi üyelerince dile getirilmiş olan bilimsellik ölçütünü, kimi bilimlerde kullanmanın uygun olup olmadığına bakılmıştır. Tarih, toplumbilim, ekonomi ve siyasetbilimi gibi bilimlerde olup bitenler Viyana Çevresi'nin anladığı anlamda genel yasalarla açıklanamaz. Çünkü bu tür bilimler ontolojik bakımdan doğa bilimlerinden farklıdır. Çalışmanın sonucu olarak, bütün bilimleri kapsayacak bir bilimsellik ölçütünün olamayacağı ve nesneleri birbirinden farklı bilimlerde farklı ölçütlerle işgörmenin uygun olacağı söylenmektedir.

Abstract:
The Vienna Circle's conception concerning science has been the most controversial and the most debated one in the twentieth century. Even today, within various fields of knowledge, there is an ongoing discussion on various demarcation criteria to be used to distinguish the 'scientific' from the 'non-scientific'. In the origin of this discussion, we find the views of the members of the Vienna Circle, who place at the heart of their conception of science, a criterion that could eliminate metaphysical and theological ideas from science. The aim of this dissertation is to examine the criterion of science that has been used by the members of the Vienna Circle, i. e. the verifiability of a proposition by sense experience, to explore the origins of the debate on this criterion and to discuss whether this same criterion, which may be seen as appropriate for the natural sciences, can be also used in sciences whose objects are ontically different from those of naturel sciences. The first part of the dissertation, consist of an exposition of the Vienna Circle's conception of science. Their starting point is the assumption that 'metaphysical and theological ideas have become effective in life itself. For this reason, the members of the Circle have placed the criterion that could eliminate such ideas from science at the center of their conception of science. They have argued that a scientific explanation must be open to testability by sense experience; otherwise, it could not be 'scientific'. This criterion of science developed by the members of the Vienna Circle, emphasizing testability and verifiability by sense experience, has led to the reduction of the notion of science into the notion of the natural science. The members of the Circle have also carried out an extensive study of language, because they have attributed the rise of metaphysics to the use of the logic of language. For them, metaphysics as well as non-scientific propositions in general arethe result of misusing language. For this reason, the members of the Vienna Circle try to transcend metaphysics by the semantic and syntactic analysis of language. In the second part of the dissertation, the question is raised whether the criterion of science developed by the members of the Vienna Circle can be used in sciences other than natural science. The answer is "no". Issues treated by certain sciences such as history, sociology, economics and political science cannot be explained by general laws, as understood by the Vienna Circle, because the objects of such sciences are ontically different from those. As a conclusion, it is asserted that there cannot be a single criterion of scientificity that could be applicable to all sciences and that it would be more appropriate to use different criteria for different sciences.