1979 İran Devrimi sonrası Şiiliğin Ortadoğu politikasındaki rolü ve etkileri
The role and impacts of Shiisim in the Middle East politics after the Iranian Revolution in 1979
Yazar: CİHAN TAŞ
Danışman: DOÇ. DR. CUMHUR ASLAN
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Bölgesel Araştırmalar Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Tarih = History ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Din-siyaset ilişkileri = Religious-politics relations ; Mezhepler = Sects ; Orta Doğu politikası = Middle East policy ; Siyasi tarih = Political history ; İdeoloji = Ideology ; İran Devrimi = Iran Revolution ; Şia = Şia ; Şiiler = Shi'is

Özet:
Kadim bir irfan geleneğine sahip olan İran, kültürel, dinsel ve siyasal açıdan sağlam kökler
barındıran devletçi bir yapıya sahiptir. Eski dönem Pers yaşamından krallıkların dönemsel
hakimiyeti ve hanedanlıkların kurulup tarihsel kırılma dönemi yaşadığı süreçlere kadar
coğrafya, gerek ekonomik hakimiyetin gerek siyasi gerekse de dinsel hareketliliklerin yaşandığı
ve özellikle 1979 devrimi öncesinin sürüncemede kalan dini hareketlerinin sonuca ulaştığı bir
yapıyla şekillenmiş, nihai olarak İslami bir toplumun örneğini ihdas etmiştir. Öncelikle bu
tarihsel arka planın gelişimi üzerinde İslami siyasanın ideolojik bir kolu olan Şiiliğin, İran
coğrafyasında nasıl bir toplumsal sinerji ve devletleşme süreci oluşturup devlet ideolojisi haline
geldiğini görmekteyiz.
İran'ın ideolojik olarak kullandığı Şiilik 1979 İslam devrimiyle beraber siyasallaşmış ve
bölgesel konumunun sağladığı avantajları kullanarak İran, "devrimin ihracı" anlayışına
eklemlenmiştir. Ezilen Müslüman toplumların hamiliğini üstlenen İran'ın "anti-emperyalist" bir
söylemle, "yalnızca İslam Cumhuriyeti" sloganıyla "bağımsız-izole" bir dış politika izlemesi de
temel ideolojik hassasiyetleri ön plana çıkarmıştır. Ancak uygulanmaya çalışılan bu hassasiyet
sonucunda iç ve dış siyasetin birçok alanında zorlukla karşılaşan İran rejimi "devrimin ihracı"
fikrinden uzaklaşarak pratikte dış politikasında İslamcı ideolojinin tersine ulusal çıkarların
belirleyici olduğu bir değişime evrilmiştir. Bu etki alanının genişlemesiyle ve farklı
coğrafyadaki Şiilerle bağlantılar sonucu "Şii Hilali" söylemini ortaya çıkarmıştır. Bu yazıda da
devrim süresince İran'ın Şii politikasını, "siyasal İslam" ideolojisi altında bölgede ve küresel
boyutlarda kullanarak nasıl bir rol ve etki yarattığı; Ortadoğu'nun en önemli kırılgan yapısı olan
mezhep kartını, siyasi olarak Şiilik üzerinden kullanmasındaki nedenleri çalışma boyunca ortaya
koyma gayreti içerisinde olacaktır.
Anahtar Kelimeler: 1979 İran İslam Devrimi, Şii Hilali, Mezhep, Siyasal İslam, Ortadoğu

Abstract:
Iran, which has a tradition of wisdom, has a statist structure that has robust roots in
cultural, religious and political terms. Until the periodic domination of the kingdoms from the
ancient Persian life and the process of the establishment of the dynasties and the period of the
historical of the dynasties break up, geography has been shaped by a form reached conclusion
of both economic domination, political and religious movements, and especially the religious
movements was in abeyance before 1979 revolution, and ultimately it has created an example
of an Islamic society. First of all, we can see how Shiism, an ideological chain of Islamic politics
on the development of this historical background, has created a social synergy and state process
in Iranian geography and become a state ideology.
Shiism, which Iran uses ideologically, is politicized by the 1979 Islamic revolution, and
Iran has been attached to the "export of the revolution" concept by taking advantage of its
regional position. Iran, which undertakes the patronage of oppressed Muslim societies, also
pursue an "independent-isolated" foreign policy with the slogan of "only the Islamic Republic",
an "anti-imperialist" rhetoric which brings out the basic ideological sensitivities. However, as a
result of this sensitivity to be implemented, the Iranian regime, which has faced difficulties in
many areas of domestic and foreign politics, by moving away from the idea of "exporting the
revolution", has evolved a change in its foreign policy in practice that, contrary to the Islamist
ideology, the national interests are decisive. With the expansion of this domain and the results
of connections to the Shiites in different geographies, Expression of "Shia Crescent" was
revealed. This article also explains how, during the revolution, Shiite politic creates influences
and role by using in the global dimension and in the region under the ideolgy of "political Islam"
of Iran; As the most important fragile structure of the Middle East, it will endeavor to reveal
throughout the study the reasons for using the sectarian card through Shiism.
Key words: 1979 Iranian Islamic Revolution, Shia Crescent, Sect, Political Islam, Middle East