Türkiye'de çağdaş eğitim kurumları müfredatında görsel temelli dersler (1773-1882)
Visual based lessons in Turkey's contemporary educational institutions curriculum (1773-1882)
Yazar: KÜBRA ERBAY
Danışman: DOÇ. DR. YAKUP GÖKDAŞ
Atatürk Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Güzel Sanatlar Ana Bilim Dalı / Resim-İş Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Ders programları = Curriculum ; Eğitim araçları = Educational tools ; Eğitim kurumları = Education establishments ; Görsel sanatlar = Visual arts ; Görsel sanatlar dersi = Visual arts course ; Mekteb-i Tıbbiye-i Adliye-i Şahane = Mekteb-i Tıbbiye-i Adliye-i Şahane ; Modern eğitim = Modern education ; Resim eğitimi = Painting education ; Resim iş dersi = Art lesson

Özet:
Bu araştırmada orduyu daha iyi bir seviyeye getirmek için kurulan askeri okullar ve halkın eğitilmesi için açılan sivil okulların müfredatında görsel derslerin varlığı incelenmiştir. Yeni metotların denendiği bu okullarda eğitim nasıldı? Hangi dersler vardı? Bu dersler içerisinde görsel dersler için ne gibi düzenlemeler yapılmıştır? Bu ve bunun gibi sorulara cevap aranan bu araştırmada elde edilen bulguların Osmanlı Devleti'nin çağdaş eğitim kurumlarında görsel dersleri işleyiş yapısına ışık tutması hedeflenmiştir.
Osmanlı İmparatorluğu yeniçağ başlarında yönetimi, ordusu ve sosyal kurumları ile Avrupa'ya örnek bir devletti. Fakat XVI. yy. Avrupa'daki reform hareketleri ve coğrafi keşiflerle bu durum değişmeye başlamıştır. Toprak bütünlüğünün de sarsılmaya başladığı XVII. yüzyılda artık Osmanlı her alanda köklü değişikliklerin yapılması gerektiğini kabullenmiş durumdadır.
Bu değişikliklerin ilk ve acil olanı askeri alanda yapılması gereken değişimlerdir. Zira Osmanlı devlet düzeninde herşey ordunun ihtiyaç ve düzenine göre organize ediliyordu. Orduyu düzeltmek demek kaybedilen toprakların kazanılması demekti. Osmanlı Devletinin Batı'daki değişimleri yakından takip etmek ve aynı hızı yakalamak istediği düşünülürse Batı'dan ilk alacağı kurumların askeri okullar olacağı tartışılmaz bir gerçekliktir.
Askeri alandaki yenilikler için ilk temel şart eğitimin yeniden düzenlenmesidir. Zira askeri yenilgilerin büyük çoğunluğunun eğitimdeki eksikliklerden kaynaklı olduğu yadsınamayacak derecede belirgindir.
Fakat eğitim sistemide çağın ihtiyaçlarına cevap vermekte zorlanmaya başlamıştı. Eğitim kurumları diğer sosyal kurumlar gibi toplumun ihtiyaçlarına cevap verdikleri sürece yaşamışlardır. Bu fonksiyonları yerine getiremedikleri zamanda ya değişikliklere uğramış ya da yerlerine yeni kurumlar açılmıştır.
Osmanlı İmparatorluğunun kuruluş yıllarındaki eğitim kurumları bir müddet için toplumun ihtiyaçlarını karşılamış, fakat XVI. yüzyıldan itibaren değişen dünya şartlarına ayak uyduramamış, hatta kuruluş yıllarındaki teşkilat ve programları bozulduğu için toplumun ilerlemesine de engel olmaya başlamışlardır. Bu durum karşısında medrese sistemine dayanan bu eski eğitim teşkilatının yanında yeni modern eğitim kurumlarının açılması bir zorunluluk haline gelmiştir. Bu sebeptendir ki XVIII. yüzyıl Osmanlı Devleti'nde birçok alanda olduğu gibi eğitim alanında da ilk ve köklü yeniliklerin yapıldığı bir yüzyıl olmuştur.
XVIII. yüzyıl başlangıcından itibaren açılan çağdaş eğitim kurumlarının başında askeri okullardan Mühendishâne-i Bahrî-i Hümâyun, Mühendishâne-i Berrî-i Hümâyun, Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane, Mekteb-i Harbiye'yi, sivil eğitim alanında yapılan reformların bir başlangıcı olarakta Mekteb-i Mülkiye okullarını sayabiliriz. Bu okullarda uygulanan yeni programlar, metotlar, ders araçları, öğretmen ve öğrenciler Osmanlı Devleti'nin eğitim alanında ki reformlarının bir başlangıç noktasıdır. Askeri okullardaki farklı eğitim sistemi beraberinde birçok yenilik getirmiştir. Batı tarzı resimin Türk toplumunun içine girmesinde de askeri okulların büyük etkisi vardır.
Çalışma Osmanlı Devleti'nde ilk Askeri Deniz Okulu olan Mühendishâne-i Bahrî-i Hümâyun ile başlayıp sivil eğitim alanında reform hareketlerinin öncüsü olarak kabul edilen Mekteb-i Mülkiye Okulu ve bu iki kurum arasında açılan okullar ile sınırlandırılmıştır.

Abstract:
In this study, the existence of visual lessons in the curriculum of military schools and civic schools opened to educate the public has been examined to bring the army to a better level. What was the training in these schools where new methods were being tested? What lessons were there? What arrangements have been made for visual lessons in these lessons? It was aimed that the findings obtained in this research which was searched for such and such questions should shed light on the functioning of the visual lessons in contemporary education institutions of the Ottoman State.
The Ottoman Empire was an exemplary state in Europe with its management, army and social institutions at the beginning of the new era. But XVI. YY. With European reform movements and geographical discoveries, this situation has begun to change. XVII. Soil wholeness begins to shake. In the century, the Ottoman Empire has now admitted that radical changes have to be made in every area.
The first and urgent of these changes are the changes that must be made to the military field. Because everything in the Ottoman state order was organized according to the needs and the order of the army. Correcting the army means getting lost lands. If it is thought that the Ottoman State wants to follow the changes in the West closely and to catch the same pace, it is an indisputable fact that the first institutions from the West will be military schools.
The first fundamental condition for innovations in the military field is the reorganization of education. It is evident that the vast majority of military defeats can not be denied due to lack of education.
But in the education system, it began to be difficult to respond to the needs of the times. Educational institutions, like other social institutions, have lived as long as they have responded to society's needs. When they can not fulfill these functions, they have either undergone changes or have opened new institutions in their places.
Educational institutions of the founding years of the Ottoman Empire met society's needs for a period of time, but XVI. Have not been able to keep pace with the changing world conditions since the 19th century, and even since the organizations and programs in the foundation years have deteriorated, they have begun to prevent the progress of the society. In the face of this situation, it has become a necessity to open new modern educational institutions besides this old education organization which is based on the madrasa system. This provokes XVIII. It is a century that the first and fundamental innovations were made in the field of education as well as many landscapes in the Ottoman Empire of the 19th century.
XVIII. At the beginning of the contemporary educational institutions that have been opened since the beginning of the 19th century, the military schools, Mühendishâne-i Bahri-i Hümâyun, Mühendishâne-i Berrî-i Hümâyun, Mekteb-i Medya-i Shahane, Mekteb-i Harbiye, -i We can count mule schools. The new programs, methods, teaching aids, teachers and students applied to these schools are a starting point for reforms of the Ottoman State in the field of education. The different education system in military schools has brought many innovations together. There is also a great influence of military schools in the Western-style picture when it comes into Turkish society.
The study was limited to the Mekteb-i Mülkiye School, which was the first military school in the Ottoman Empire, and the schools that were opened between these two institutions, starting with Mühendishâne-i Bahri-i Humayun, the pioneer of reform movements in the field of civil education.