Öğretmen adaylarının öğretmenlik mesleği ile ilgili değer algıları ve bu değerlerin eğitim fakültelerinde kazandırılmasına ilişkin görüşleri
Value perceptions of prospective teachers about teaching professional and their opinions of adding these values in education faculties
Yazar: ENGİN DEMİR
Danışman: PROF. DR. YUSUF BUDAK
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Değerler = Values ; Değerler eğitimi = Values education ; Mesleki değer = Occupational value ; Ölçekler = Scales ; Öğretmen yetiştirme = Teacher training ; Öğretmenlik = Teaching

Özet:
Bu araştırmanın amacı, öğretmen adaylarının, öğretmenlik mesleğine yönelik değer algıları ve bu değerlerin eğitim fakültelerinde kazandırılmasına yönelik görüşlerini belirlemektir. Araştırmada, var olan bir durumu var olduğu şekliyle betimlemeyi amaçlayan tarama modeli kullanılmıştır. Araştırma sürecinde nicel veriler nitel verilerle desteklenmiş ve betimsel yöntem kullanılmıştır. Araştırma verilerini toplamak amacıyla araştırmacı tarafından geliştirilen "Öğretmenlik Mesleğine Yönelik Değer Algısı Ölçeği" ile "Öğretmenlik Mesleğine Yönelik Değerlerin Eğitim Fakültesinde Kazandırılması Ölçeği" kullanılmıştır. Yapılan analiz sonuçlarına göre ölçeğin iç tutarlık katsayısı (Cronbach Alpha) .899 olarak bulunmuştur. Sekiz faktör ve 40 madden oluşan ölçeğin, toplam varyansın %58,67'sini açıkladığı tespit edilmiştir. Bu faktörler sırasıyla "Ahlaklı ve Dürüst Olma", "Kaynakları Verimli Kullanma", "Empati Kurma", "Cumhuriyete Saygı", "Mesleğini Sevme ve Öğrenmeye Açık Olma", "Anlayışlı Olma", "Sabırlı Olma", "Milli Değerlere Saygı" şeklinde isimlendirilmiştir. Nitel veriler ise kompozisyonlar ile açık uçlu soru yardımıyla toplanmıştır. Araştırmanın evrenini Türkiye'deki üniversitelerin eğitim fakültelerinde öğrenim gören sınıf öğretmenliği, sosyal bilgiler öğretmenliği, fen bilgisi öğretmenliği ve ilköğretim matematik öğretmenliği bölümü öğretmen adayları oluşturmaktadır. Evrenin tamamına ulaşmak mümkün olmadığından Türkiye'nin yedi coğrafi bölgesinden seçilen üniversitelerin ilgili bölümlerindeki tüm öğretmen adaylarına ulaşılması amaçlanmıştır. Bu üniversiteler Akdeniz, Atatürk, Dicle, Gazi, Muğla Sıtkı Koçman, 19 Mayıs ve Yıldız Teknik Üniversiteleridir. Bu kapsamda 2274 öğretmen adayına ölçek uygulanmıştır. Araştırma verileri 2016-2017 bahar döneminde toplanmıştır. Araştırmanın nitel verileri ise gönüllük esasına dayalı olarak 291 öğretmen adayından elde edilmiştir. Araştırmanın nicel verilerinin çözümünde bilgisayarda istatistiksel veri analizi paket programı (SPSS) tercih edilmiştir. Nicel verilerin analizinde, t-testi, tek yönlü varyans analizi, yüzde-frekans analizi ve post-hoc testi yapılmıştır. Nitel veriler ise içerik analizi ile çözümlenmiştir. Araştırmanın sonuçlarına göre; en yüksek değer algısı "Mesleğini Sevme ve Öğrenmeye Açık Olma" alt boyutundadır. Öğretmen adaylarının değerlerin eğitim fakültelerinde kazandırılmasına yönelik algıları ise "Empati Kurma" ve "Anlayışlı Olma" alt boyutlarında düşük düzeydeyken, diğer boyutlarda orta düzeydedir. Değerlerin kazandırılmasına yönelik algı en yüksek "Ahlaklı ve Dürüst Olma" alt boyutundayken en düşük "Empati Kurma" alt boyutundadır. Bu sonuçlar öğretmen adaylarının öğretmenlik mesleğine özgü değer algılarının çok yüksek olduğunu ancak bu değerlerin eğitim fakültelerinde orta ve az düzeyde kazandırıldığını ortaya koymaktadır. Nitel verilerden elde edilen sonuçlar öğretmen adaylarının yarıdan fazlasının değerlerin eğitim fakültelerinde ya da akademisyenler tarafından yeterince kazandırılmadığını ifade etmiştir. Değişkenler açısından elde edilen sonuçlar incelendiğinde ise değer algılarındaki farklılaşmanın cinsiyet, üniversite ve tercih sebebi değişkenlerinde yoğunlaştığı görülmüştür. Değerlerin kazandırılmasına yönelik sonuçlar incelendiğinde ise farklılaşmanın üniversite, bölüm ve tercih sebebi değişkenleri üzerine yoğunlaştığı görülmüştür. Elde edilen belirgin sonuçlar şunlardır: kadın öğretmen adaylarının değer algılarının erkek öğretmen adaylarından yüksektir. Dicle Üniversitesi öğretmen adaylarının "Cumhuriyet'e Saygı" ve "Milli Değerlere Saygı" değer algıları "büyük ölçüde katılıyorum" düzeyindeyken, diğer üniversitelerde "tamamen katılıyorum" düzeyindedir. Akdeniz Üniversitesi öğretmen adaylarının "Ahlaklı ve Dürüst Olma" değer algıları diğer üniversitelerde öğrenim gören öğretmen adaylarından düşüktür. Öğretmenliği sevdiği için öğretmenlik mesleğini tercih eden öğretmen adaylarının değer algısı mecbur kaldığı için mesleği seçen öğretmen adaylarından yüksektir. Dicle Üniversitesi öğretmen adaylarının "Empati Kurma" dışındaki değerlerin kazandırılmasına yönelik algıları diğer üniversitelerde öğrenim gören öğretmen adaylarından düşüktür. Öğretmenliği sevdiği için öğretmenlik mesleğini tercih eden öğretmen adaylarının değerlerin kazandırılmasına yönelik algıları "Kaynakları Verimli Kullanma" ve "Empati Kurma" dışındaki diğer alt boyutlarda, mecbur kaldığı için ve ailesi istediği için mesleği seçen öğretmen adaylarından yüksektir. Son olarak öğretmen adaylarının öğretmenlerin sahip olması gereken değerlere yönelik algılarının tüm alt boyutlarda oldukça yüksek olduğu buna rağmen aynı değerlerin eğitim fakültelerinde kazandırılmasına ilişkin görüşlerinin öğretmen adaylarının değer algılarına göre daha düşük seviyede olduğu sonucuna varılmıştır. Araştırma bulguları ve sonuçları doğrultusunda çeşitli öneriler sunulmuş ve gelecekte yapılabilecek araştırmalara yönelik tavsiyelerde bulunulmuştur.

Abstract:
The aim of this research is to determine the perceptions of the prospective teachers about the value of the teaching profession and their opinions on the addition of these values in the education faculties. In the research, a survey model was used to describe an existing situation as it is existed. Descriptive method were used in the research process. "A Value Perception Scale for Teaching Profession of Prospective Teachers" and "A Scale of Adding Values for Teaching Profession in the Education Faculties" which were developed by the researcher were used in order to collect research data. The internal consistency coefficient (Cronbach Alpha) was found to be .899 according to the analysis results. It was found that the scale consisting of eight factors and 40 items accounted for 58.67% of the total variance. These factors are listed below: "Being Ethic and Honest", "Loving/Appreciating Country and Nation, "Developing Empathy", "Respecting the Republic", "Loving Occupation and Being Open to Learning", "Being Insightful", "Being Patient" and Respecting the National Values ". The qualitative data were collected via open-ended questions. The population of the research is composed of prospective teachers having education in the department of primary school teaching, social sciences teaching, science teaching and elementary mathematics teaching in the education faculties of the universities in Turkey. Since it is not possible to reach the whole population, it is aimed to reach all prospective teachers in the relevant departments of universities selected from seven geographical regions of Turkey. These universities are Akdeniz, Atatürk, Dicle, Gazi, Muğla Sıtkı Koçman, 19 Mayıs and Yıldız Technical Universities. In this context, a questionnaire was applied to 2274 prospective teachers. The research data were collected during spring year 2016-2017. The qualitative data of the study were obtained from 291 prospective teachers voluntarily. Statistical data analysis package program (SPSS) was chosen for the analysis of the quantitative data of the research. In the analysis of the quantitative data, t-test, one-way analysis of variance, percent-frequency analysis and post-hoc test were performed. According to the results of the research, the highest perception of value is in the sub-dimension of "loving the occupation and being open to learning" The perception of prospective teachers for the values being added in educational faculties is at a low level in the sub-dimensions "developing empathy" and "being insightful", while this perception is at a moderate level in the other dimensions. Perception for adding a value is at the highest level in the sub-dimension "being ethic and honest", while it is at the lowest level in the sub-dimension "developing empathy". These results suggest that prospective teachers' perception of value specific to teaching profession is very high but these values are added medium and low level in the education faculties. The results obtained from qualitative data indicated that more than half of the prospective teachers stated that the values were not adequately added in education faculties or by academicians. When the results obtained are examined in the context of variables, it is observed that the variance in value perceptions is concentrated on the variables of gender, university and reason for preference. When the results for adding the values are examined, it has been seen that difference concentrates on variables of university, department and reason for preference. The notable results are: value perceptions of the female prospective teachers' are higher than the male prospective teachers. The value perception of the prospective teachers of the Dicle University as "respecting the Republic" and "respecting national values" is lower than those of the other teachers who study at other universities. The value perception of the prospective teachers of Akdeniz University as "being ethic and honest" is low compared to those who are studying at other universities. The value perception of the prospective teachers who have chosen the teaching profession as they love it is higher than that of prospective teachers who have been forced to choose this profession. The perceptions of Dicle University prospective teachers about adding values other than "developing empathy" are lower than the teacher candidates who are studying at other universities. The perception of the prospective teachers who have chosen the teaching profession as they love it is higher than that of the prospective teachers who have been forced to choose this profession and as their family want, in the context of other sub-dimensions except for "loving/appreciating the country and the nation" and "developing empathy". Finally, it was concluded that teachers' perceptions for the values that teachers should possess are very high in all sub-dimensions, but that teachers' opinions about adding the same values in the education faculties are lower than the value perceptions of prospective teachers. Various suggestions have been presented in accordance with the research results and conclusions, and recommendations for the future researches have been given.