Britanya, Orta Doğu ve Mark Sykes üçgeninde istihbari bilgi üretimi
Intelligence knowledge production in the triangle of Britain, Middle East and Mark Sykes
Yazar: ÖZGE ASLANMİRZA
Danışman: PROF. DR. FUNDA SELÇUK ŞİRİN
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Tarih = History
Dizin: Askeri istihbarat = Military intelligence ; Bilgi üretimi = Knowledge production ; Britanya = Britain ; Orta Doğu = Middle East ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Sykes, Mark = Sykes, Mark ; Türk-İngiliz ilişkileri = Turkish English relations ; İstihbarat = Intelligence

Özet:
Bu tezin amacı, bir model olarak ele alınan Mark Sykes odağında, Britanya'nın Orta Doğu üzerindeki istihbari bilgi üretimini anlam, bağlam ve model kurgusu üzerinden incelemektir. Oryantalizm ve emperyalizm kavramları gibi temel kavramlar üzerinden Britanya'nın Orta Doğu'ya dair geliştirdiği politikalar incelenerek hegemonik ve emperyal bir iktidarın ekonomik ve siyasal emellerini gerçekleştirmede kullandığı farklı bilgi araçları irdelenmiştir. Dolayısıyla, ajanlar ve diplomatlar gibi farklı figürlerin, Arap Büro gibi farklı kurumve kuruluşların Britanya'nın Orta Doğu politikaları kapsamında yürüttüğü faaliyetlerdeki rolleri de bu minvalde tartışılmıştır. Mark Sykes'ın Orta Doğu'ya dair birinci elden ve bütüncül bilgisi, oryantalist düşünce tarzı, aile bağları, kişilerarası ilişkileri ve hırsları, onun Britanya'nın Orta Doğu'daki faaliyetlerinde ve siyasetinde önemli bir role sahip olmasını sağlamıştır. Özellikle Birinci Dünya Savaşı'nda, Arap İsyanı, Sykes-Picot Anlaşması ve Siyonizm gibi öne çıkan konularda Britanya politikalarını şekillendirmedeki etkisinden dolayı Mark Sykes, bilgi üretiminin işlediği bir model olarak ele alınmıştır. Tezin amaçlarını gerçekleştirebilmek için National Archives, British Library, SOAS (School of Orientalistic and African Studies), Birmingham Üniversitesi Kütüphanesi, Parlamento Arşivi ve Hull History Centre'deki kaynaklardan yararlanılmıştır. Bunun yanında hatıralar, gazeteler ve diğer ikincil kaynaklar da dönem bağlamını sunmada katkılar sunmuştur.

Abstract:
The aim of this thesis is to reveal the intelligence knowledge production of Britain on the Middle East over the plot of meaning, context and Mark Sykes model. The hegemony of Britain is also investigated on how its identity strengthened by its deeds and how certain concepts such as orientalism and imperialism had an impact on the British policy making process over the Middle East. By delving into the knowledge acquisition and production facilities, the different organizations, figures, scientific branches, diplomats, and agents are investigated to elucidate their place in the British knowledge production over the Middle East. There is the examination of the role of intelligence services such as the Arab Bureau and how they performed their actions in line with the British economic, political, and social ambitions. The role of Mark Sykes is given as a model for his place in the British politics and his knowledge in the Middle East by examining his orientalist mentality, family ties, his network and ambitions as they have an important place in his perception of Middle East getting into the British politics. Particularly, his role in the major topics of the World War I such as Arabian Revolt, Sykes-Picot Agreement and Zionism revels much about his role in the British politics. The archival sources such as the ones in the National Archives, the British Library, SOAS (School of Orientalist and African Studies), the Library of the Birmingham University, the Parliamentary Archives and the Hull History Centre ostensibly and highly contributed to the realization of the aims of the thesis combining with the memoirs, newspapers, and periodicals of that time.