Yönetim kurulu yapısının finansal performansa ve risk alma eğilimine etkisi: Borsa İstanbul'da işlem gören bankalar üzerine bir uygulama
The effect of the board structure on the financial performance and risk taking: an application over the banks listed at Borsa İstanbul
Yazar: EMRE ESAT TOPALOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. İLHAN EGE
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Bankacılık = Banking ; İşletme = Business Administration
Dizin: Banka yönetimi = Bank management ; Borsa İstanbul = İstanbul Stock Exchange ; Ekonometrik analiz = Econometric analysis ; Finansal performans = Financial performance ; Hisse senetleri = Stocks ; Kurumsal yönetim = Corporate governance ; Risk alma davranışı = Risk taking behavior ; Ticaret bankacılığı = Commercial banking ; Yönetim kurulu = Board directors ; Yönetim kurulu üyeleri = Members of the board directors

Özet:
Kurumsal yönetim, yaşanan finansal krizler ve firma skandalları sonrasında, firmaların kötü yönetimlerine son vermek ve yönetim etkinliğini artırabilmek için son dönemde sıklıkla karşılaşılan bir kavram olarak karşımıza çıkmaktadır. Temelinde temsil, hizmetkârlık, paydaş, kaynak bağımlılığı, sinyal, miyop piyasa ve yönetsel egemenlik teorilerinin yer aldığı kurumsal yönetim, ulusal ve uluslararası boyutta firmaların finansman kararları ve finansal performansları kadar önemli hale gelmiş bir kavramdır. Kurumsal yönetim kapsamında yapılan çalışmalar ve düzenlemeler doğrultusunda uluslararası anlamda kabul gören dört temel ilke söz konusudur. Bunlar; eşitlik, şeffaflık, hesap verebilirlik (yönetim kurulu) ve sorumluluk ilkeleridir. Bu ilkeler arasında firmalar için en önemli organ konumunda olan ve firmaların temel politikalarına yön veren yönetim kuruludur. Yönetim kurulu, firmayı temsil eden, hissedarlar ile diğer paydaşlar arasındaki dengeyi dikkate alarak görevlerini yerine getiren ve firmanın piyasa değerini maksimize etmeye çalışan üst düzey yönetimi ifade etmektedir. Bu açıdan yönetim kurulu yapısı, firmaların finansal performansları ve risk alma eğilimlerine de doğrudan etki edebilmektedir.
Çalışmada, bankacılık sektöründe faaliyet gösteren ve pay senetleri Borsa İstanbul'da işlem gören 16 bankanın 2007-2014 yılları arasındaki yönetim kurulu yapılarının finansal performanslarına ve risk alma eğilimlerine olan etkisi, panel regresyon analiz yöntemi kullanılarak incelenmiştir. Bu amaçla çalışmada, bankaların yönetim kurulu yapısını ifade eden yönetim kurulu tecrübesi, yabancı üye sayısı, yönetim kurulu üye sayısı, bağımsız üye sayısı, kadın üye sayısı, sektör tecrübesi, işletme veya iktisat eğitimi almış üye sayısı, lisansüstü eğitime sahip üye sayısı ve komite sayısı bağımsız değişkenler olarak belirlenmiştir. Diğer taraftan çalışmanın bağımlı değişkenlerinden biri olan finansal performans, özsermaye karlılığı (Return on Equity (ROE), aktif karlılık (Return on Assets (ROA) ve Tobin's Q değerleri ile temsil edilirken, çalışmanın diğer bağımlı değişkeni konumunda olan risk alma eğilimi ise z-score yöntemi ile temsil edilmiştir. Ayrıca çalışmada bağımlı değişkenleri etkilediği düşünülen firma büyüklüğü ve finansal kaldıraç oranı da kontrol değişkenleri olarak analize dâhil edilmiştir. 
Analiz kapsamında oluşturulmuş dört farklı regresyon modeli doğrultusunda yönetim kurulu yapısını ifade eden 9 bağımsız değişkenden, bağımsız üye sayısının ve yönetim kurulu üye sayısının finansal performansı artırdığı tespit edilirken; kadın üye sayısının ve komite sayısının ise finansal performansı düşürdüğü tespit edilmiştir. Diğer taraftan bağımsız üye sayısı ile risk alma eğilimi arasında pozitif ilişki belirlenmiştir. Z-score değerinin artmasının risk alma eğilimini düşürdüğü dikkate alındığında, bağımsız üye sayısının artması bankalarda risk alma eğilimini düşürmektedir. Model bazında değerlendirme yapıldığında ise bankaların yönetim kurulu yapısının, gerek finansal performansa gerekse risk alma eğilimine olan etkisinin düşük düzeyde olduğu sonucuna da ulaşılmıştır.

Abstract:
Corporate governance is a concept that has been frequently encountered recently in order to end poor management of companies and improve the management efficiency after financial crises and corporate scandals. This concept is based on the theories of representation, stewardship, shareholding, resource dependency, signal, myopic market, and administrative sovereignty. It has become as essential as companies' financial decisions on a national and international scale, and their financial performances. There are four basic internationally accepted principles in accordance with studies and regulations made within the scope of corporate governance. These are equality, transparency, accountability (board) and responsibility. Among these principles, board is the one which is the most important body for the companies, and which directs the basic policies of the companies. The board signifies senior management representing the company, carrying out its duties having regard to the balance between shareholders and other stakeholders, and endeavoring to maximize the market value of the company. In this context, the structure of the board can have a direct impact on financial performances of companies and their willingness to take risks.
In this study, the impact of the structure of boards of 16 banks carrying on active business in the banking sector and whose share certificates are listed at Istanbul Stock Exchange during the period of 2007-2014 on their financial performance and risk taking is examined by using the method of panel regression analysis. To this end, board experience representing the structure of the executive board of banks, the number of foreign members, board members, independent members and female members, sector experience, number of members having a business or economics degree, number of members having a postgraduate diploma, and the number of committees are determined as independent variables. On the other hand, financial performance, one of the dependent variables of the study, is measured through Return on Equity (ROE), Return on Assets (ROA), and Tobin's Q values while risk taking, as the other dependent variable of the study, is represented by Z-score method. Furthermore, the company size and the financial leverage ratio, which are believed to affect the dependent variables of the study, are included in the analysis as control variables. 
It has been identified in accordance with four different regression models created within the analysis that the number of independent members and board members among nine independent variables expressing the structure of the executive board increase the financial performance while the number of female members and number of committees reduce the financial performance. In addition, a positive relationship has been determined between the number of independent members and risk taking. Considering the fact that the increase in Z-score value reduces the risk taking, the increase in the number of independent members reduces the banks risk taking. When an evaluation on model basis has been carried out, it is concluded that the structure of the board of banks has a low level of impact both on the financial performance and the risk taking.