Tüketici fiyat endeksindeki ikame sapmasının tahmini
The estimation of substitution bias in the CPI
Yazar: ASLI AŞIK
Danışman: PROF. DR. SERDAR KILIÇKAPLAN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ekonometri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Ekonometri = Econometrics
Dizin: Ekonomi politikaları = Economic policies ; Endeks = Index ; Fiyat endeksi = Price index ; Sapma = Deviation ; Tüketici fiyat indeksi = Consumer price index ; Türkiye İstatistik Kurumu = Turkish Statistical Institute ; İkame = Replacament ; İkame esnekliği = Replacament elasticity ; İkame maliyet muhasebesi = Replacament cost accounting ; İstatistik = Statistics

Özet:
Ekonomi politikası oluşturmada çok önemli bir gösterge olan TÜFE'nin doğru bir biçimde ve gerçek yaşam maliyet endeksine en yakın şekilde hesaplanması önemlidir. İstatistik kurumları tarafından tercih edilen Laspeyres gibi sabit temel dönemli endekslerin kullanımı, endekslerde sapma yaratmaktadır. Bu sapmalar, mal ikame sapması, işyeri ikame sapması, yeni mallar sapması ve kalite değişimi sapması olarak sıralanabilir. Böyle ölçme zorluklarının bulunması gerçek yaşam maliyet endeksinden sapmaları olası kılmaktadır. Ekonomideki yaygın ve işlevsel kullanımından dolayı TÜFE'deki olası bir sapma hafife alınmamalıdır.Endekslerde sapmalar konusu ile ilgili olarak, Türkiye'de bu çalışma kadar kapsamlı herhangi bir çalışma yapılmamıştır. TÜFE'ye ilişkin de herhangi bir sapma değeri hesaplanıp yayınlanmamaktadır. Bu çalışmanın amacı, Türkiye'de hesaplanan TÜFE'ye ilişkin sapmanın hesaplanmasıdır. Bu çalışmada; endekslerle ilgili genel bilgiler verilmiş, Türkiye'de ve diğer ülkelerde TÜFE hesaplama yöntemleri ve uygulamalarına değinilmiştir. Endekslerde sapma çeşitleri, hesaplama yöntemleri ve sapmaların nasıl azaltılabileceği açıklanmıştır. Uygulama bölümünde, veri kaynağı olarak 2003=100 temel yıllı TÜFE kullanılmıştır. 2004-2009 dönemine ait genel endeks ve ana harcama grubu endekslerindeki sapmalar yıllar itibariyle hesaplanmıştır. Hesaplama yöntemi olarak superlative bir endeks olan Fisher endeksi ile sabit temel dönemli Laspeyres endeksi arasındaki fark alma işlemine dayanan yaklaşım kullanılmıştır. Genel endekste yıllar itibariyle oldukça küçük sapmalar hesaplanırken, Alkollü içecekler ve tütün, Konut, su, elektrik, gaz ve diğer yakıtlar ve Eğitim ana harcama grupları için hesaplanan endeks sapmalarının yüksek oldukları görülmüştür. Bu sapmaların ilgili ana harcama grubu endeksi hesabında etkili oldukları düşünülen maddelerin fiyatlarındaki ani değişimlerden kaynaklandığı düşülmüş olup, bu ani fiyat değişimleri grafiklerle desteklenerek verilmiştir.Anahtar Sözcükler : TÜFE, Yaşam maliyet endeksi, İkame sapması, Yeni mallar sapması, İşyeri ikame sapması, Kalite değişimi sapması

Abstract:
Estimation of Consumer Price Index (CPI) and approximation of this estimation to true Cost of Living Index are very important issues due to fact that CPI is a critical indicator for formation of an economic policy. Employment of fixed based period indexes, like Laspeyres, by statistical agencies cause to bias in indexes. These biases namely are, commodity substitution bias, outlet substitution bias, new goods substitution bias and quality change bias. Such kind of measurement difficulties would lead to bias in true cost of living index. A probable bias in CPI should not be underestimated considering wide and functional usage of this index.In Turkey there has not been an extensive study on biases in indexes like this thesis. Also a bias value in CPI has not been estimated and published in Turkey. The purpose of this study is to estimate the bias in CPI in Turkey. The literature part of this study gives general information on indexes and estimation methods of CPI and their applications in Turkey and in other countries. Moreover, the study explains bias types in indexes, estimation methods of the biases and ways of reducing of these biases. In the application part of the thesis, 2003=100 based CPI is used as a data source. The bias values are estimated on yearly bases in general CPI and in indexes of main expenditure groups for the 2004-2009 periods. An approach based on subtraction of Fisher index, a superlative type, from Laspeyres index is employed for the bias estimations.The findings show very small biases for general CPI on yearly bases. On the other hand the biases in main consumption groups like Alcoholic beverages and tobacco products, Housing and Education are found to be sizeable amount. These biases are seen to be related with sudden price changes in the items used for estimation of main expenditure group indexes. The sudden price changes in these items are shown with graphics so as to support this conclusion.Key Words: CPI, Cost of living index, Substitution bias, Outlet substitution bias, New goods bias, Quality change bias