Kadın stand-up gösterilerinde kullanılan mizahi söylem stratejileri ve dişil öznellik inşası: YouTube Türkiye örneği
Humorous discourse strategies used in female stand-up shows and the construction of feminine subjectivity: The case of YouTube Turkey
Yazar: GÜLİZAR ÖZTÜRK
Danışman: PROF. DR. NESRİN AYSUN YÜKSEL
Anadolu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sinema Televizyon Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Radyo-Televizyon = Radio and Television

Özet:
Bu çalışma, YouTube Türkiye'de yayınlanan kadın stand-up gösterilerinde ataerkil kültürün öğrenilmiş beklentilerine karşı, kadın komedyenlerin nasıl bir duruş sergilediklerini ve dişil öznelliklerini hangi söylem stratejileri ile ortaya koyduklarını incelemektedir. Bu amaç doğrultusunda eleştirel söylem analizi ile YouTube Türkiye'deki kadın stand-up gösterileri analiz edilmiş, ardından kadın komedyenlerle yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Söylem analizi sonucunda kadın komedyenlerin performanslarında; mimesis, grotesk, ironi, satir, parodi/taklit, toplumsal tersine çevirme, kendini küçümseyen mizah, kişisel hikaye paylaşımı, stratejik mübalağa, toplumsal önkabullere aykırı davranış, tabu, dişil dil ve analoji söylem stratejilerini kullandıkları tespit edilmiştir. Bu stratejileri kullanma biçimleri, kadın komedyenlerin toplumsal cinsiyet eşitsizliklerine karşı mizahı, bir direnç aracı olarak kullandıklarını ortaya koymuştur. Stand-up performanslarında ataerkil kültürün dayattığı beklentileri yeniden değerlendirip eleştirerek patriarkal yapıları sorguladıkları belirlenmiştir. Özel alana ait olduğu varsayılan birçok konuyu, kişisel hikayeleri aracılığıyla sahneye taşıyan kadın komedyenlerin, kadınsı deneyimi kamusal alanda görünür kılarak toplumsal bir diyalog zemini oluşturdukları gözlemlenmiştir. Görüşme verileri ise, kadın komedyenlerin mizah alanında, "kadınlar komik değildir" önyargısı ve cinsel objektifikasyon gibi zorluklarla karşılaştıklarını ortaya koymuştur. Mizahın, kadın komedyenler için bir "başa çıkma mekanizması" olarak algılandığı; ifade özgürlüğü, sosyal eleştiri ve direnç, iyileştirici güç, öz-keşif ve kimlik inşasında kullanılan stratejik bir araç olduğu bulgulanmıştır. Dijital platformların sağladığı özgürlük alanının, kadın komedyenlerin toplumsal değişim ve feminist söylemler yaratma potansiyelini artırdığı belirlemiştir. Çalışma kapsamında, "cinsiyetçi mizah direnci", "sembolik pozitif ayrımcılık" ve "empatik mizah bağı" kavramları literatüre kazandırılmıştır. Elde edilen bulgular; mizahın, toplumsal değişim ve cinsiyet eşitliği mücadelesinde önemli bir araç olduğunu ve kadın komedyenlerin bu süreçte aktif bir rol oynadığını ortaya koymuştur.

Abstract:
This study examines how female comedians take a stance against the learned expectations of patriarchal culture in female stand-up shows broadcasted on YouTube Turkey and through which discourse strategies they reveal their feminine subjectivities. In line with this purpose, women's stand-up shows on YouTube in Turkey were analysed through critical discourse analysis, followed by semi-structured interviews with female comedians. As a result of the discourse analysis, it was determined that female comedians used the discourse strategies of mimesis, grotesque, irony, satire, parody/imitation, social inversion, self-deprecating humour, personal story sharing, strategic exaggeration, behaviour against social presuppositions, taboo, feminine language and analogy in their performances. The way they used these strategies revealed that female comedians used humour as a means of resistance against gender inequalities. It was determined that they question patriarchal structures by re-evaluating and criticising the expectations imposed by patriarchal culture in their stand-up performances. It has been observed that women comedians, who bring many issues that are assumed to belong to the private sphere to the stage through their personal stories, create a ground for social dialogue by making the feminine experience visible in the public sphere. Interview data revealed that women comedians face difficulties in the field of humour, such as the prejudice that "women are not funny" and sexual objectification. It was found that humour is perceived as a "coping mechanism" for women comedians; it is a strategic tool used in freedom of expression, social criticism and resistance, healing power, self-discovery and identity construction. It was determined that the space of freedom provided by digital platforms increases the potential of female comedians to create social change and feminist discourses. Within the scope of the study, the concepts of "sexist humour resistance", "symbolic positive discrimination" and "empathic humour bond" were introduced to the literature. The findings revealed that humour is an important tool in the struggle for social change and gender equality and that female comedians play an active role in this process.