Örgütsel öğrenmenin çalışan yaratıcılığına etkisi (İSO 500'de yer alan demir-çelik, otomotiv ve tekstil sektörlerindeki işletmelerde bir araştırma)
The effect of organizational learning on employee creativity (A quantitative research in Turkey?s top 500 industrial enterprises in iron and steel, automotive and textile industries)
Yazar: FAHRİYE OBEN ÜRÜ
Danışman: PROF. DR. UĞUR YOZGAT
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Yönetim ve Organizasyon Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Demir çelik sektörü = Iron steel sector ; Motivasyon = Motivation ; Otomobil sektörü = Automobile sector ; Tekstil sektörü = Textile sector ; Yaratıcılık = Creativity ; Çalışanlar = Workers ; Örgüt iklimi = Organizational climate ; Öğrenen organizasyonlar = Learning organizations ; Öğrenme = Learning

Özet:
Bu çalışmanın amacı, örgütsel öğrenmenin çalışan yaratıcılığına etkisini bütüncül bir model ile incelemektir. Çalışmada, örgütsel öğrenmenin bireysel düzeyde yaratıcılıkla ilişkisinde aracı ve düzenleyici rolü oynayabilecek etmenler de araştırılmıştır. Örgütsel öğrenmenin çalışan yaratıcılığına etkisinde transfer ikliminin, içsel motivasyonun ve yenileşimi destekleyen örgüt ikliminin aracı değişkenler olarak rol oynayabilecekleri öngörülmüş ve bu değişkenlerin etkileri araştırılmıştır. Ayrıca, örgütsel öğrenmenin çalışan yaratıcılığına etkisinde dışsal motivasyonun düzenleyici rolü de incelenerek bu ilişkiye etkisi tespit edilmiştir.Bu çalışmanın uygulama kısmı, Türkiye'de İmalat Sanayi ana sektörlerinde faaliyet gösteren ve İstanbul Sanayi Odası (İSO) tarafından her yıl yayınlanan, Türkiye'nin 500 büyük sanayi kuruluşu listesinde Demir-Çelik, Otomotiv ve Tekstil sektörlerinde yer alan işletmelerde gerçekleştirilmiştir. Bu çerçevede söz konusu işletmelerdeki beyaz yakalı çalışanların düşünce ve algıları temel alınmıştır. Araştırmada tam sayım yapılarak, belirtilen sektörlerde yer alan tüm işletmelere ulaşılmış; bu işletmelere bağlı 3548 çalışandan alınan cevaplar araştırmaya dahil edilmiştir.Araştırma bulgularına göre, çalışan yaratıcılığını en çok içsel motivasyonun alt boyutu olan zorlayıcılık ve işinden zevk almanın etkilediği saptanmıştır. Ayrıca çalışanların yaratıcı kişiliğe sahip olmasının da çalışan yaratıcılığını ikinci derecede en çok etkilediği tespit edilmiştir. Bununla birlikte, çalışanların yaratıcı kişiliği kontrol edildiğinde, örgütsel öğrenmenin takım halinde öğrenme sistemi, destekleyici sistemler ve destekleyici liderlik boyutlarıyla çalışan yaratıcılığı üzerinde etkili olduğu görülmüştür. Ayrıca işletmelerin öğrenme yönelimlerinin (örgütsel öğrenmenin) çalışan yaratıcılığı üzerindeki etkisini, işletmede transfer iklimi yaratarak arttırabilecekleri tespit edilmiştir. Bununla birlikte, takım halinde öğrenme sisteminin, destekleyici liderliğin ve destekleyici sistemlerin, çalışanların içsel motivasyonunu arttırmak suretiyle, onların daha yaratıcı olmalarını sağladığı saptanmıştır. Ayrıca, takım halinde öğrenme sistemi, destekleyici sistemler ve destekleyici liderliğin, yenileşimin-yaratıcılığın desteklendiği bir örgüt iklimi yaratarak, çalışan yaratıcılığını arttırdığı tespit edilmiştir. Son olarak, çalışanların dışsal motivasyonunun sağlanıp, liderleri tarafından onlara koçluk edilerek takım halinde öğrenmelerinin desteklenmesinin, onların yaratıcılıkları üzerinde etkisi olduğu görülmüştür.Bu çalışmanın literatüre kuramsal ve uygulamada katkısı bulunmaktadır. Çalışmanın kuramsal katkısı, örgütsel öğrenmenin çalışan yaratıcılığına etkisinin bütüncül bir modelde incelenmesi, bu ilişkilerde yeni aracı ve düzenleyici değişkenlerin önerilmesi ve bu alandaki boşluğu doldurmasıdır. Çalışmanın uygulamadaki katkısı ise, örgütsel öğrenmenin çalışan yaratıcılığına etkisinin böylesine geniş bir kapsamla Türkiye'de ilk kez test edilmiş olmasıdır.

Abstract:
The aim of this study is to examine the effect of organizational learning on employee creativity in a comprehensive model. This study proposes new mediating and moderating variables in relationship of organizational learning and employee creativity. The mediating role of transfer climate, intrinsic motivation and climate that support innovation and the moderating role of extrinsic motivation are suggested in this correlation and their effect are investigated.This research comprises industrial enterprises in Iron and Steel, Automotive and Textile industries listed in Istanbul Chamber of Industry?s Turkey's Top 500 Industrial Enterprises 2008. In this context, white collar employees? opinions and attitudes are taken as base. In this research all of the 187 enterprises in the Turkey's Top 500 Industrial Enterprises list of stated industries are reached via e-mail and telephone. But, 187 of 85 specified enterprises returned; thereby 85 specified enterprises of 3548 employees? answers included in this research.As the results of analyses intrinsic motivation factor ?challenge and enjoyment? had the strongest explanatory effect on employee creativity. Also, creative personality had a strong explanatory effect on employee creativity. Results show that, when creative personality controlled, organizational learning factors ?team learning system?, ?supportive systems? and ?supportive leadership? had explanatory effect on employee creativity. In addition to, transfer climate, intrinsic motivation and climate that support innovation partially mediated the relationship between organizational learning and employee creativity. Finally, extrinsic motivation partially moderated between organizational learning and employee creativity and increased the explanatory power of organizational learning on employee creativity.This study has theoretical and practical contributions to the literature. This study?s theoretical contribution is examination of effects of organizational learning on employee creativity in a comprehensive model; proposing new mediating and moderating variables in this correlation and filling this gap in the research. And finally, the practical contribution of this study is there is lack of research that consists of stated variables in our model conducted such a wide scope.