Türk vergi hukukunda idari çözüm yolları ve işleyişi
Ways of administrative resolution in Turkish tax law
Yazar: EKREM ÖZER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET EZHAN DOĞRUSÖZ
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı / Mali Hukuk Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hukuk = Law ; Maliye = Finance
Dizin: Uzlaşma = Reconciliation ; İzaha Davet = Invitation to Explanation

Özet:
Devlet için en önemli gelir kaynağı vergilerdir. Vergi, devletin egemenlik gücüne dayanılarak kamusal harcamaların finansmanı için vergi mükelleflerinden alınan ekonomik değerlerdir.
Devlet, vergilendirme yetkisine sahip olmakla birlikte bu yetkisini Anayasada belirlenmiş kurallara ve yasalara uygun şekilde kullanmak zorundadır. İcra makamları tarafından vergilendirme yetkisinin kullanılması ve vergilendirme işlemlerin yerine getirilmesinde vergi idaresi ile vergi ödevlileri arasında birtakım uyuşmazlıkların doğması olağandır. Vergi hukuku sistemimizde uyuşmazlıkların çözümü için uygulanan iki temel yol ihdas edilmiştir. Birincisi, yargı mercilerince gerçekleştirilen yargısal denetimdir. Diğeri ise uyuşmazlıkların idari aşamada çözümüdür. Uyuşmazlıkların idari aşamada çözümünü sağlamaya yönelik birden fazla hukuki müessese ihdas edilmiştir. Uzlaşma, hata düzeltme, pişmanlık ve ıslah, cezada indirim, izaha davet ve kanun yolundan vazgeçme müesseseleri, idari çözüm yolu olarak kabul edilen müesseselerdir.
Türk vergi hukukunda uygulanan idari çözüm yolları, işleyişleri başvuru koşulları, etki ve sonuçları bakımından birbirlerinden farklı özelliklere sahiptir. İşleyişe ilişkin olarak hem yasal boşluklardan hem de idari düzenlemelerden kaynaklanan boşluklar olduğu tespit edilmiştir.  
Bu çalışmada söz konusu müesseselerin genel işleyişi; yasal ve idari düzenlemeler, yargı kararları, bilimsel görüşler ve vergi idaresi uygulamaları çerçevesinde irdelenmiş ve bunların uygulanmasında ortaya çıkan sorunlar ele alınmıştır. Öte yandan, söz konusu müesseselere ilişkin olarak yasal ve idari düzenlemelerde yer alan hukuk boşlukları belirlenmeye çalışılmış ve bu eksikliklerin giderilmesi için önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
The most important revenue sourch for a state is taxes. Taxes are economic values collected from taxpayers to finance public expenditures based on the sovereign power of the state. 
Although the state has the authority to tax, it must use this authority in accordance with the constitutional provisions and laws. In the exercise of taxation authority by the official enforcement authorities and in the fulfilment of taxation transactions, it is usual that some disputes arise between the tax administration and the taxpayers. In our tax law system, two basic ways have been established to resolve disputes. The first is judicial review carried out by judicial authorities. The other is the resolution of disputes at the administative stage. More than one legal institution has been established to resolve disputes at the administrative stage. Conciliation, correction of errors, repentance and rectification, reduction in penalty, invitation to explanation and waiver of legal remedies are institutions recognised as administrative resolve way.
Administrative resolve ways in Turkish tax law have different characteristics from each other in terms of their functioning, application conditions, effects and consequences. Regarding the functioning, it was found that there are gaps arising from both legal gaps and administrative regulations.
In this study, the general functioning of these institutions will be analysed within the framework of legal and administrative regulations, judicial decisions, scientific opinions and tax administration practices and the problems arising in their implementation will be discussed. On the other hand, the legal gaps in the legal and administrative regulations regarding these institutions will be tried to be identified and suggestions will be made for the elimination of these deficiencies.