Serbest bölgelerin ihracat performansını belirleyen etkenler: Türkiye örneği
Factors determining the export of free zones: The case of Türkiye
Yazar: MERVE ACAR
Danışman: PROF. DR. YUSUF BAYRAKTUTAN
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İkt. Gelişme ve Uluslararası İkt. Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ekonomi = Economics ; İşletme = Business Administration
Dizin: Performans = Performance ; Serbest bölgeler = Free zones ; Türkiye = Türkiye ; Uluslararası ticaret = International trade ; İhracat = Export

Özet:
Dünyada her ülke istikrarlı ve sürdürülebilir büyüme ve dış ticaret dengesi sağlamak ve istihdam olanaklarını arttırmak üzere dinamik ve uzun vadeli çözümler aramakta; artan rekabet ortamında küresel ticarette pazar paylarını geliştirecek yapılanma ve düzenlemelere yönelmektedir. Serbest bölgeler, dış ticaret işlemlerinde bürokrasinin azaltılarak uygulandığı, ülke gümrük rejiminin dışında tutularak piyasaya giriş ve çıkışların daha kolay gerçekleştirildiği alanlar olması dolayısıyla başta dış ticaret olmak üzere iktisadi performansa katkı sağlaması beklenen çözümlerden biridir. 
Bu çalışmanın amacı Türkiye'de serbest bölgelerin ihracat performansını etkileyen etmenleri incelemektir. Literatürde genel olarak serbest bölgelerin dış ticaret performanslarının ülke ekonomisine katkısı üzerinde durulmasına karşın bu çalışmada daha çok serbest bölgelerin ihracatını etkileyen genel ve kentsel etmenler analize konu edilmektedir. 
Üç bölümden oluşan bu çalışmanın ilk bölümünde dış ticaret ve serbest bölge kavramları üzerinde durulmuş ve teorik çerçevede serbest bölgelerin ihracat katkıları değerlendirilmiştir. İkinci bölümde dünyada ve Türkiye'de serbest bölgelerin tarihsel gelişimi ve iktisadi rolleri açıklanmıştır. Üçüncü bölümde ise, ekonometrik analize yer verilmiştir. Bu kapsamda Türkiye'deki serbest bölgelerin ihracatına ilişkin 2004-2020 dönemi yıllık verileri panel veri yöntemiyle analiz edilmiştir. Önce serilerin durağanlık düzeyleri birim kök testleri ile belirlenmiş, Driscoll-Kraay tahmincisi kullanılarak model tahmin edilmiş ve son olarak değişkenler arasında nedenselliği incelemek için Dumitreschu-Hurlin nedensellik testi kullanılmıştır. İncelenen dönemde, serbest bölgenin bulunduğu ilin lojistik potansiyeli, eğitim düzeyi, döviz kuru ve AB ülkeleri ortalama büyüme oranı değişkenlerinin serbest bölgelerden gerçekleştirilen ihracatı olumlu etkilediği sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
Every country in the world is looking for dynamic and long-term solutions to ensure stable and sustainable growth and foreign trade balance and to increase employment opportunities. In an increasingly competitive environment, countries are turning to structures and regulations that will improve their market shares in global trade. Free zones are one of the solutions that are expected to contribute to economic performance, especially in foreign trade since they are areas where bureaucracy on foreign trade transactions is reduced, and entry and exit to the market are more easily realized, keeping them out of the general customs regime of the country.
The aim of this study is to examine the factors affecting the export performance of free zones in Turkiye. Although the literature generally focuses on the contribution of free zones to the foreign trade performance of the country in concern, in this study, the general and urban factors that affect the exports of free zones are analyzed.
In the first part of this study, the concepts of foreign trade and free zones are explained and the export contributions of free zones are evaluated in the theoretical framework. The second part describes the historical development and economic role of free zones in the world and Turkiye. The third part includes econometric analysis. In this context, the annual data on the exports of free zones in Turkiye for the period of 2004-2020 are analyzed using the panel data methodology. First, the stationarity levels of the series are determined by unit root tests, the model is estimated using the Driscoll-Kraay estimator, and finally, the Dumitreschu-Hurlin causality test is used to examine the causality between the variables. It was concluded that the logistics potential of the province where the free zone is located, the education level, the exchange rate, and the average growth rate of EU countries positively affect the exports from the free zones in the examined period.