Kırsal mimari mirasın korunması üzerine bir değerlendirme: Gölcük/Nüzhetiye Köyü örneği
An evaluation on the conservation of rural architectural heritage: the example of Gölcük/Nüzhetiye Village
Yazar: MUHAMMET KEREM YAVUZ
Danışman: DOÇ. DR. NURDAN KUBAN ORCAN
Kocaeli Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Kırsal mirasın korunması, uluslararası ölçekte Endüstri Devrimi'nin başladığı 18. Yüzyılın sonlarında ortaya çıkan bir kavramdır. Giderek artan bir hızla yaşanan sanayileşme sürecinde kırsal nüfusun kente göç etmesiyle birlikte nüfusu azalan ve neredeyse bitme noktasına gelen kır yerleşimlerinde geleneksel yapım tekniklerinin, gelenekselleşmiş yaşama biçiminin, kültürel miras ögelerinin ve özetle kırsal yaşamın tehlike altına girdiği görülmüştür. Yaşanan gelişmelerle birlikte korumanın, kente ait anıt ve simgesel yapıların dışında sıradan yerleşimleri de kapsaması gerektiği kabul edilmiştir. Bu duruma yönelik yapılan çalışmalarda mimari miras ögelerinin yanında somut olmayan miras ögelerinin de korunması gerektiği, bu değerlerin kırsal yaşamda birbirini üreten ve birbirinin devamlılığını sağlayan ögeler olduğu görülmüştür. Kocaeli ilinin güney köylerinde bulunan kültürel, mimari ve geleneksel doku örneklerinin özgün ve okunabilir nitelikte olmasından hareketle, bu köylerden biri olarak, 19. Yüzyılın sonlarında kurulmuş bulunan Nüzhetiye Köyü çalışmaya konu edilmiştir. Nüzhetiye Köyü'nün kırsal ekonomisinin tarımla sağlandığı bilinmektedir. Nüzhetiye Köyü'nde 2013 yılında 36 adet geleneksel sistemle inşa edilmiş tescilli yapı bulunmaktadır. Mevcut yapı stokunun yaklaşık %9'unu oluşturan bu yapıların koruma sorunlarının yanı sıra köydeki kırsal yaşama dair somut ve somut olmayan miras ögelerinin de korunması üzerine çeşitli araştırmacılar tarafından çalışmalar yapılmıştır. Nüzhetiye Köyü'nün kırsal dokusunu etkileyen bazı kırılma noktaları tespit edilmiştir. Bu kırılma noktaları 1970'lerde başlayan Kocaeli'nin sanayi gelişimleri, 1999 Gölcük Depremi'nin etkileri, 2012 yılında yürürlüğe giren 6360 sayılı kanunla birlikte idari yapısının köyden mahalleye değiştirilmesi ve 2020 yılında gerçekleşen küresel COVID-19 Pandemisi şeklindedir. 1970'lerdeki sanayileşme süreci ve 1999 Gölcük Depremiyle birlikte nüfustaki hareketlilik, 2012 yılında idari yapının mahalle olmasıyla birlikte köyün bazı değerlerinin tehlike altına girmesi ve pandemiyle birlikte gelen yeni yaşam ve yapı biçimleri köyün kırsal yaşantısını etkileyen faktörlerdir. Bu çalışma kapsamında Nüzhetiye Köyü'nün kırsal dokusunu etkileyen faktörler ortaya konarak bu durumların izleri takip edilmiş ve köydeki geleneksel yapım teknikleriyle üretilmiş olan yapılar üzerinden kırsal dokuyu korumaya yönelik birtakım çerçeve öneriler geliştirilmiştir.

Abstract:
The conservation of rural heritage is a concept that emerged in the late 18th century, when the Industrial Revolution began on an international scale. With the migration of the rural population to cities in the rapidly increasing industrialization process, it was observed that traditional construction techniques, traditional lifestyles, cultural heritage elements and, in short, rural life were under threat in rural settlements whose populations were decreasing and almost coming to an end. With the developments, it was accepted that conservation should also cover ordinary settlements in addition to monuments and symbolic structures belonging to the city. In the studies conducted on this situation, it was seen that intangible heritage elements should also be conserved in addition to architectural heritage elements, and that these values are elements that produce each other and ensure each other's continuity in rural life. Based on the originality and readability of the cultural, architectural and traditional texture examples in the southern villages of Kocaeli province, Nüzhetiye Village, which was established in the late 19th century, was the subject of the study. It is known that the rural economy of Nüzhetiye Village was provided by agriculture. There are 36 registered buildings built with the traditional system in Nüzhetiye Village in 2013. In addition to the protection problems of these structures, which constitute approximately 9% of the existing building stock, studies have been conducted by various researchers on the conservation of tangible and intangible heritage elements related to rural life in the village. Some breaking points affecting the rural texture of Nüzhetiye Village have been identified. These breaking points are the industrial developments of Kocaeli that started in the 1970s, the effects of the 1999 Gölcük Earthquake, the change of administrative structure from village to neighborhood with Law No. 6360 that came into force in 2012, and the global COVID-19 Pandemic that occurred in 2020. The industrialization process in the 1970s and the mobility in the population with the 1999 Gölcük Earthquake, the endangerment of some values of the village with the change of administrative structure to neighborhood in 2012, and the new life and building styles that came with the pandemic are the factors affecting the rural life of the village. Within the scope of this study, the factors affecting the rural texture of Nüzhetiye Village were revealed, the traces of these situations were followed and some framework suggestions were developed for the conservation of the rural texture through the structures produced with traditional construction techniques in the village