Özgüllük ve Belirlilik
Specificity and Definiteness
Yazar: ZEYNEP ERK EMEKSİZ
Danışman: DOÇ. DR. LEYLA UZUN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Dilbilim Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2003
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Belirlilik = Definiteness ; Türkçe = Turkish ; Özgüllük = Specificity

Özet:
163 Özet Çalışmamızın öncelikli amacı özgüllüğün yorumunu etkileyen birimleri sistemli bir biçimde tanımlamak ve bir tümcedeki AÖ ile diğer birimlerin özgüllük açısından etkileşimini betimlemektir. Bu çerçevede, betimleme yapan AÖ'lerin özgüllüğü tek bir düzlemde AÖ içi bir özellik olarak değil, düzlemler arası birleşimsel bir yaklaşımla tümce içi bir özellik olarak tanımlanmıştır. Bu birleşimsel çerçevede özgüllük hem yüklemcil hem de adcıl bir özellik olduğu iddia edilmiştir. [+özgül] yüklem belli bir olayın belli bir zaman aralığında oluştuğunu gösteren bitmişlik ve süreklilik görünüşleri; [-özgül] yüklem ise bir olayın düzenli yapıldığım veya yapılma olasılığı olduğunu gösteren kip ulamlarıyla dilbilgiselleşmektedir. yapısının [+/- özgül] oluşunun betimleme yapan AÖ'nün özgüllüğünü nasıl etkilediği sistemli bir biçimde betimlenmeye çalışılmıştır. Özgüllüğün betimlenmesinde önemli bir değişken olan belirlilik de bugüne kadar sunulan kuramlar çerçevesinde değerlendirilerek özgüllük ile belirliliğin birbirleriyle olan etkileşimleri sunulmuştur. Çalışmada yorumsal belirli AÖ'lerin özgüllük dışı; yorumsal olmayanların ise özgül okuma alabildikleri gözlemlenmiştir. Yukarıda sunulan amaçlar ve sınırlılıklar çerçevesinde tezin bölümleri sırasıyla şöyle sunulmuştur: Birinci bölümde önce özgüllük üzerine genel yaklaşımlar eleştirel bir bakış açısıyla değerlendirilmekte; sonra bu yaklaşımların verilen örnekleri açıklamadaki yeterliği sorgulanmaktadır. Bu bölümde ayrıca164 Türkçede özgüllüğün görünümleri üzerine yapılan tartışmalar da aynı biçimde ele alınmaktadır. İkinci bölümde özgüllük birleşimsel bir yaklaşanla ve tümce içi bir özellik olarak örtük ve açık bağlamlarda betimlenmektedir. Üçüncü bölümde belirlilik üzerine bu kadar sunulan kuramsal yaklaşımlar eleştirel bir bakış açısıyla ele alınarak Dosya Değişim Anlambilimi çerçevesinde belirlilik 'tanıdıklık' anlamsal özelliği çerçevesinde tanımlanmaktadır. Dördüncü bölümde belirlilik ve özgüllük örtük ve açık bağlamlarda aldıkları değerler açısından karşılaştırılmakta ve aralarındaki farklılıklar sunulmaktadır. Beşinci bölüm Türkçede belirlilik ve özgüllüğe ayrılmıştır. Bu bölümde bugüne kadar yapılan çalışmaların da vargıları ile birlikte Türkçedeki kimi AÖ biçimleri özne ve nesne konumlarıyla betimlenmektedir. Son bölümde çalışmanın vargıları toplu bir biçimde sunulmaktadır.

Abstract:
165 Abstract This study aims at providing a compositional account of the semantic contribution of verbal structures into the [+/-specific] interpretation of (indefinite descriptions. Within a compositional framework, specificity is described as both nominal and verbal features at sentence level that mainly results from syntax- semantics interface. Specific events are grammaticaUzed by use of either perfective or progressive, which can denote a certain event realized, and situated at a certain time span in the speaker's universe of discourse. Non specific events are those which either denotes the possibility or regularity of events and they are grammaticalized by use mood. A specific event has presuppositional existence, thus triggers an existential and specific reading for (indefinite descriptions. Contrary to this, a non specific event induces presuppositional existence and as a result of this, a non specific reading is assigned to an (in)definite description. Definiteness and specificity are considered to be two distinct features. A definite NP when interpretated as non attributive is specific; but attributive definites are non specific. The contents of the chapters are presented in the following order First chapter disscusses the previous approaches to specificity from a critical point of view. Second chapter provides a compositional framework that account for the semantic contribution of event structure to specific readings of (indefinite NPs. Chapter 3 overviews the approaches to definiteness and presents the basic assumptions of File Change Semantics. Chapter for describes the differences166 between definiteness and specificity. Chapter 5 is devoted to the case of simple definite and indefinite NPs in Turkish in terms of specificity. The last chapter overviews the finding and results of this dissertation..