Geç Demir Çağ'da Güneydoğu Anadolu Bölgesi (MÖ 6.-4. yy.)
The Late Iron Age in Southeastern Anatolia (6th-4th centuries BC)
Yazar: BİRGÜL YILDIZ KÖSE
Danışman: PROF. DR. SUAT ATEŞLİER
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Akhaemenid Dönemi = Akhaemenid Period ; Geç Demir Çağı = Late Iron Age ; Güneydoğu Anadolu bölgesi = Southeastern Anatolia region ; Persler = Persians

Özet:
Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde Demir Çağ'da Yeni Assur hakimiyetinin sona ermesiyle Yeni Babil ve Med hakimiyeti başlamıştır. "Post-Assur" denilen Assur geleneklerinin devam ettiği anlaşılan bu dönem sonrasında ise Hellenistik Dönem'e dek Akhaemenid Dönem yaşanmıştır. Demir Çağ boyunca yerel kültürünü devam ettiren bölgede, Akhaemenid Dönem ile birlikte bazı yeni eser ve teknikler ortaya çıkmıştır.  
MÖ I. binyılda Güneydoğu Anadolu Bölgesi farklı etnik grupları barındırmıştır. Geç Hititli, Aramili ve Assurlu unsurların bölgedeki varlığı ve bölgenin tarihsel süreci; yazılı kaynaklar, Atatürk, Birecik, Kargamış ve Ilısu Barajları kurtarma kazıları sayesinde aydınlanmıştır. Buna rağmen gerek kazıların yeterli sürede yapılamaması gerekse bölge yerleşimlerinin üst tabakalarının tarımsal aktiviteler sonucu tahrip edilmesi nedeniyle bölgenin Geç Demir Çağı tabakaları yeterince anlaşılamamıştır. Yeni Assur Dönemi'nin sona ermesiyle Hellenistik Dönem'e dek bölge ile ilgili yazılı belgeler neredeyse yoktur, böylece bölgenin Geç Demir Çağı açıklanamamıştır ve elde olan verileri derleyip yorumlayan kapsamlı bir çalışma da görülmemektedir. Bu çalışma ile bölgede elde edilen arkeolojik veriler derlenip yorumlanarak Geç Demir Çağı (MÖ 6.-4. yy) Güneydoğu Anadolu kültürü anlatılmaya çalışılmıştır. Bu dönemle birlikte meydana gelen değişimler belirlenerek gruplandırılmış ve sunulmuştur.

Abstract:
After the end of the Neo-Assyrian domination in the Iron Age, the region came under the control of the Neo-Babylonian and Median Empires. After the period known as "Post-Assur", where Assyrian traditions are seen to continue, the Achaemenid period was experienced until the Hellenistic period. In the region that maintained its local culture throughout the Iron Age, some new works and techniques emerged with the Achaemenid Period.
The Southeastern Anatolia Region was home to various ethnic groups in the 1st millennium BC. The presence of Late Hittite, Aramaic, and Assyrian elements in the region and the historical process of the region have been illuminated by written sources and salvage excavations carried out before the construction of the Atatürk, Birecik, Kargamış, and Ilısu Dams. However, due to the insufficient time for excavations and the destruction of the upper layers of the settlements in the region as a result of agricultural activities, the Late Iron Age layers of the region have not been sufficiently understood. With the end of the Neo-Assyrian period, there are almost no written documents about the region until the Hellenistic period. Therefore, the Late Iron Age of the region has not been explained, and there is no comprehensive study that compiles and interprets the available data. This study compiles and interprets the archaeological data obtained in the region and attempts to describe the Late Iron Age (6th-4th centuries BC) culture of Southeastern Anatolia. The changes that took place during this period are identified, grouped, and presented.