Farklı ekim normu ve azot seviyelerinin çemen (Trigonella foenum-graecum L.) bitkisinin verim, verim unsurları ve kalitesine etkileri
Effect of different sowing norms and nitrogen rates on the yield, yield component and quality of fenugreek (Trigonella foenum-graecum L.)
Yazar: FURKAN ÇOBAN
Danışman: PROF. DR. HAKAN ÖZER
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Tarla bitkileri = Field crops ; Tıbbi bitkiler = Plants-medicinal

Özet:
Amaç: Bu araştırmada farklı azot dozu ve ekim normlarında yetiştirilen çemen genotiplerinin verim ile bazı tarımsal ve kalite özelliklerinin belirlenmesi amaçlanmıştır.
Yöntem: 2016 ve 2017 yıllarında Erzurum ekolojik koşullarında "Şansa Bağlı Tam Bloklar" deneme desenine göre yürütülen bu çalışmada 2 çemen genotipi (İran ve Türkiye), 3 ekim normu (2, 4, 6 kg/da) ve 5 azot dozunun (0, 2, 4, 6 ve 8 kg/da) kombinasyonları 4 tekerrürlü olarak test edilmiştir. 
Bulgular: Araştırmada çemen genotiplerin incelenen karakterlere etkisi istatistiki olarak önemli bulunmuştur. Genel olarak, Türkiye genotipinin İran genotipine göre tohum verimi, yağ oranı ve diosgenin oranı bakımından daha üstün olduğu belirlenmiştir. Farklı ekim normlarının, bakla uzunluğu, protein oranı ve yağ oranı hariç diğer bütün karakterler üzerine etkisi istatistiki olarak önemli bulunmuştur. Ekim normunun dekara 2 kg'dan 4 kg'a çıkarılması tohum verimi, diosgenin oranı ve trigonelline miktarını artırmıştır. Azot dozları, incelenen bütün parametreleri önemli derecede etkilemiştir. Tohum verimi 4 kg/da azot dozuna kadar artış göstermiş ve en fazla verim bu azot dozundan elde edilmiştir. En yüksek diosgenin oranı ve trigonelline miktarı 6 kg/da dozundan elde edilmiştir. 
Sonuç: Erzurum ekolojik koşullarında gerçekleştirilen bu araştırma, çemende tohum verimi bakımından Türkiye genotipinin daha uygun olduğu ve dekara 4 kg ekim normu ile 2 kg azot dozunun kullanılması durumunda en iyi sonucun alınabileceğini göstermiştir.

Abstract:
Purpose: The objective of this study was to evaluate the effects of different sowing norms and nitrogen rates on the yield, some agricultural and quality parameters of fenugreek genotypes.
Method: This research was conducted under Erzurum ecological conditions in 2016 and 2017. The experimental design was a randomized complete block with four replicates. Treatments consisted of the combinations of two genotypes (Turkey and Iran), three sowing norms (2, 4, 6 kg da-1), and five nitrogen rates (0, 2, 4, 6 and 8 kg da-1). 
Findings: The effect of fenugreek genotypes on the characteristics examined was statistically significant. Overall, Turkish genotype was superior to Iranian genotype in terms of seed yield, oil content and diosgenin ratio. The effect of different sowing norms on all other characteristics except pod length, protein content and oil content was statistically significant. Increasing the sowing rate to 4 kg da-1 increased seed yield, diosgenin rate and trigonelline amount. Nitrogen rates significantly affected all parameters studied. Highest seed yield was obtained from nitrogen rate of 4 kg da-1, and the highest of trigonelline and diosgenin content from the nitrogen rate of 6 kg da-1.
Results: The results of the study carried under Erzurum ecological conditions showed that Turkish genotype was more suitable in terms of seed yield and that the sowing norm of 4 kg da-1 and the nitrogen rate of 2 kg da-1 gave the best results.