"Hâzin Tefsîri'nin Ebu't-Tevfîk eş-Şeyh İbrâhîm Tercümesi" (2. cüz) (metin-inceleme) (Bakara Sûresi 142/286)
"Ebu't-Tevfik es-Sheikh İbrâhîm translation of Hazin Tafsîr" (2nd juz) (text-analysis) (Sura Bakara 142/286)
Yazar: BÜŞRANUR ERMİŞ
Danışman: DOÇ. DR. REYHAN ÇORAK
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / Türk İslam Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Nakşibendî şeyhlerinden Ebu't-Tevfîk eş-Şeyh es-Seyyid İbrâhîm Sırrî'nin Tercüme-i Tefsîr-i Hâzin adlı eseri bu çalışmaya konu olmuştur. Hâzin el-Bağdâdî tarafından Begavî tefsîrinden te'vîl edilmiş olan Lübâbü't-te'vîl fî-me'âni't-tenzîl'in Türkçe tercümesi olan bu eser Yusuf el-Mısrî tarafından istinsâh edilmiştir. 19. yüzyılın başlarında kaleme alınan eserin elimizdeki tek nüshası Süleymaniye Yazma Eserler Kütüphânesi Yazma Bağışlar Bölümü 3163 numarada kayıtlıdır.
Kur'ân tefsirinin tercümesi olan eser Türkçeye aktarılırken müellif tarafından âyetlere açıklama getirilip ilaveler yapılarak genişletilmiştir.
Tez kapsamında Tercüme-i Tefsîr-i Hâzin isimli eserin literatürdeki yeri incelenmiştir.
Çalışmanın giriş bölümünde "Ebu't-Tevfîk eş-Şeyh es-Seyyid İbrâhîm Sırrî'nin Hayâtı ve İlmî Şahsiyeti" başlığı altında müellife dâir ulaşılabilen bilgiler değerlendirilerek müellifin ilmî şahsiyeti ortaya konulmuştur. Birinci bölümde "Tercüme-i Tefsîr-i Hâzin'in İncelenmesi" başlığı altında eserin genel husûsiyetleri başta olmak üzere muhteva, tercüme usûlü, dil ve üslûp özellikleri, şiirle istişhâd, kaynak metinden ayrılan bazı yönlere dâir misaller ele alınmıştır. İkinci bölümde ise "Tercüme-i Tefsîr-i Hâzin'in Çeviri Yazısı" başlığı altında Tercüme-i Tefsîr-i Hâzin adlı eserin, teze konu olan kısmının, nüsha tavsîfi ve çeviri yazısına yer verilmiştir.

Anahtar kelimeler: Türk İslâm Edebiyatı, Kur'ân Tercümeleri, Hâzin el-Bağdâdî, Ebu't-Tevfîk eş-Şeyh es-Seyyid İbrâhîm Sırrî, Tercüme-i Tefsîr-i Hâzin.

Abstract:
The work of Abū al-Tawfìq al-Sheikh al-Sayyid Ibrāhìm Sirrì from the Naqshbandi sheikhs, has been translated into of the book titled Tercüme-i Tafsìr-i Hāzin. This work, which is the Turkish translation of Lübâbü't-te'vîl fî-me'âni't-tenzîl interpreted by Hāzin al-Baghdādì, was transcribed by Yusuf al-Misrì. The only copy of this work, written in the early 19th century, is registered as number 3163 in the Suleymaniye Manuscript Library, Manuscript Donations Section.
This work, which is a translation of the Qur'an interpretation, has been translated directly into Turkish. However, the interpretations of some verses have been expanded with the author's explanations and additions, making the translation in a more original style.
In the introductory part of study, which clarifies the place of the author and his work Tercüme-i Tafsìr-i Hāzin in the literature, the scholarly personality of the author is revealed by evaluating the information available about the author under the title "The Life and Scholarly Personality of Abū al-Tawfîq al-Sheikh al-Sayyid Ibrāhìm Sirrì". In the first part, under the title of "Analysis of Tercüme-i Tafsìr-i Hāzin", the general characteristics of the work, especially the content, translation method, language and stylistic features, istishhad with poetry and examples of some aspects that differ from the source text are discussed. In the second part, under the title "Translation of the Tercüme-i Tafsìr-i Hāzin", the copy recommendation and translation of the Tercüme-i Tafsìr-i Hāzin is given.

Keywords: Turkish Islamic Literature, Quran Translations, Hāzin al-Bagdādì, Abū al-Tawfìq al-Sheikh al-Sayyid Ibrāhìm Sirrì, Tercüme-i Tafsìr-i Hāzin.