Batı sanatında İsa'nın Meselleri ikonografisi
Iconography of Jesus's Parables in Western art
Yazar: BAYKAR DEMİR
Danışman: DOÇ. DR. SERAP YÜZGÜLLER
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Avrupa sanatı = European art ; Batı resim sanatı = Western painting art ; Din-sanat ilişkisi = Religious-art relationship ; Figüratif sanat = Figurative art ; Hristiyan sanatı = Christian art ; Hz. İsa = Hz. İsa ; Meseller = Parables ; İkonografi = Iconograpy

Özet:
Kanonik İncillerde konu edilen İsa'nın mesellerinin resim sanatındaki ikonografik gelişimini konu alan bu çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Mesel kavramının dilbilimsel açıdan nasıl tarif edildiğinin incelendiği birinci bölümde, kelimenin İbranice ve Yunancadaki kullanımı, ardından da İngilizce ve Türkçe karşılıkları etimolojik açıdan mercek altına alınmıştır. Kavramsal nitelik araştırılırken mesellerin Eski Ahit ve haham geleneğindeki kullanım amaçları ve yöntemlerine yer verilerek Yeni Ahit'te aktarılan İsa'nın meselleri ile benzerlik ve farklılıklar ortaya çıkartılmaya çalışılmıştır. Böylece mesel kavramının özü incelenirken, Kutsal Kitap'taki kullanımından haham gelenekleri ve günlük hayat pratiğindeki yerine değin mesel kavramına ilişkin bir değerlendirme sunulmuştur. Yeni Ahit'te geniş yer tutan mesellerin farklı karakterlerde oluşu elbette bir sınıflandırma gerektirmiştir. Çalışmamızda gerçekleştirdiğimiz sınıflandırma, dini literatürde kesin bir fikir birliği olmayışı sebebiyle teolojik kaynaklar gözetildiği kadar ikonografik gelenekteki gösterim şekilleri de dikkate alınarak yapılmıştır.
Çalışmamızın ikinci ve üçüncü bölümünde ise -birinci bölümde ortaya konan sınıflandırmaya bağlı kalınarak- Hıristiyan resim sanatının başlangıcından 18. yüzyıl sonuna kadar üretilmiş eserlerin ikonografik çözümlemeleri yer almaktadır. İkinci ve üçüncü bölümlerin ana başlıklarını oluşturan "Dünya ve Göksel Krallık Üzerine Meseller" ve "Ahlak ve Yaşam Biçimi İle İlgili Meseller" alt başlıklar halinde ele alınmış, her mesel sahnesinin gösterim kalıpları, kompozisyonun içerdiği belirleyici unsur ve atribülerin tespiti gibi temel göstergeler çerçevesinde saptanmıştır. Bununla birlikte ikonografi üzerinde etkisi olan, Hıristiyanlığın temel öğretileri, Kilise'nin yaklaşımı, mezhepler arası gerginlik ve ilgili dönemlerin dinamiğine etki etmiş başka faktörler de incelenerek mesellerin ikonografik çözümlemesi gerçekleştirilmiştir.

Abstract:
This study, which examines the iconographic development of parables of Jesus that are mentioned in Canonical Bibles, consists of three parts. In the first part, which examines how the concept of parable is defined linguistically, the use of the word in Hebrew and Greek and then its English and Turkish equivalents are etymologically examined. While exploring the conceptual quality, the purposes and methods of use of the parables in the Old Testament and Rabbinic tradition are included and is aimed to reveal similarities and differences with the Parables of Jesus that are conveyed in the New Testament. Thus, while examining the essence of the concept of the parable, an evaluation is presented regarding its use in The Bible to Rabbinic traditions and its practice in daily life. The fact that the parables occupying a wide place in the New Testament and having different characteristics, surely, required a classification. The classification made in our study is made by taking into account the forms of representations in the iconographic tradition as well as the theological sources due to the lack of consensus in the religious literature. 
In the second and third part of our study, the iconographic analysis of the works produced by the beginning of the Christian art to the end of the 18th century, depending on the classification is held. The major titles of the second and third chapters "Proverbs on the World and the Celestial Kingdom" and "Proverbs on Morality and Life Style" are taken under sub-headings, and the display patterns of each parable scene are determined within the framework of basic indicators such as determining elements and attributes of the compositions. In addition, iconographic analysis of the parables is carried out by examining the basic teachings of Christianity, the approach of the Church, the tension between the sects and other factors that have influenced the dynamics of the relevant periods.