Seleksiyon ıslahı sonucu elde edilen çay çeşit adaylarının çiçek tozu çimlenme yeteneklerinin araştırılması
Investigation of pollen germination abilities of tea variety candidates obtained as a result of selection breeding
Yazar: SAADET NUR KASAP
Danışman: PROF. DR. KEZİBAN YAZICI
Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Ülkemizde çay plantasyonları başlangıçta Çin ve Assam çayı varyetelerinin melez tohumları ile kurulmuş olup sonraki plantasyonların kurulması ve mevcutların yenilenmesi tohumla devam etmiştir. Tohumla çoğaltılan çay bitkisinde yabancı tozlaşma nedeniyle genetik açılım meydana gelmiştir. Bunun sonucunda, ülkemizde aynı çay bahçesinde bile fenotipik, verim, kalite ve gibi özellikler bakımından farklı olan yeni tipler ortaya çıkmıştır. Bu çay bahçelerinden istenilen kalitede çayın alınamaması nedeniyle çay bahçelerinin yenilenmesi ihtiyacı ortaya çıkmıştır. Çay bahçelerinin yenilenmesi için ıslah edilmiş çeşitlere ihtiyaç vardır. Melezleme ıslahında ebeveynlerin çiçek tozu performanslarının oldukça önemli olduğu ve melezlemede başarıyı etkileyen en önemli etken olduğu bilinmektedir. Bu çalışmada TÜBİTAK 1007 projesi kapsamında Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi ve ÇAYKUR, Atatürk Çay ve Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü ile birlikte Doğu Karadeniz Çay Üretim Bölgesi'nden seleksiyonla elde edilen morfolojik ve biyokimyasal özellikler bakımından üstün olarak belirlenen 10 farklı çay genotipi (53 KA 12, 53 KA 10, 61 AK 29, 61 SÜ 31, 61 HA 52, 61 OF 50, 08 BO 18, 53 ÇE 184, 53 ÇE 204, 53 PA 104) kullanılmıştır. Bu genotiplerden 2023 yılının Eylül -Aralık aylarında çiçek tomurcukları toplanarak çiçek tozu canlılık, çimlenme, üretim miktarı ve morfolojik özellikleri incelenip belirlenmiştir. Çiçek tozu canlılık düzeyleri TTC (2-3-5-trifenil tetrazolium klorid), çimlenme oranları petride agar, çiçek tozu miktarı ise Hemositometrik yöntemle belirlenmiştir. Çay genotipleri arasında çiçek morfolojisi, çiçek tozu canlılık, çimlenme oranları ile çiçek tozu miktarı bakımından önemli farklılıklar tespit edilmiştir. Çay genotipleri arasında canlı çiçek tozu oranı %26 ile %91, yarı canlı %7 ile %56, cansız çiçek tozu %2 ile %41 arasında değişirken, çimlenme oranı %12'lik sakkaroz konsantrasyonunda %26 ile %83 arasında değişmiştir. Bir anterdeki çiçek tozu sayısı en düşük değer ve en yüksek değer olarak sırasıyla 1451 ve 6722 adet bulunmuştur.

Abstract:
Tea plantations in our country were initially established with hybrid seeds of Chinese and Assam tea varieties, and the establishment of subsequent plantations and the renewal of existing ones continued with seeds. Seed propagation has led to genetic differences in the tea plant due to alien pollination and adaptation to environmental conditions. As a result, new types that differ in terms of phenotypic, yield, quality and similar characteristics have emerged even in the same tea garden in our country. Since tea of the desired quality could not be obtained from these tea gardens, the need of renew the tea gardens has emerged. Improved varieties are required to renew tea gardens. It is known that the pollen performance of the parents is very important in hybridization breeding and is the most important factor affecting success in cross-pollination. In this study, 10 different tea genotypes (53 KA 12, 53 KA 10, 61 AK 29, 61 SÜ 31, 61 HA 52, 61 OF 50, 08 BO 18, 53 ÇE 184, 53 ÇE 204, 53 PA 104), determined to be superior in terms of biochemical properties, and obtained by selection from the Eastern Black Sea Tea Production Region within the scope of the TÜBİTAK 1007 project carried out together with Recep Tayyip Erdoğan University and ÇAYKUR Atatürk Tea and Horticultural Research Institute, were used. By collecting flower buds from these genotypes between September and December 2023, pollen viability, germination, production quantity and morphologicial properties were examined and determined.Pollen viability levels were detected by TTC (2-3-5-Triphenyl Tetrazolium Chloride), agar in petri method were used for pollen germination, and pollen quantity was counted by the Hemocytometric method. Significant differences have been found out between tea genotypes in terms of flower morphology, flower powder viability, germination rate and flower powder amount. Among the tea genotypes the viable pollen ratios were ranged from 26% to 91%, semi-viable from 7% to 56%, non-viable pollen from 2% to 41%, While the germination rate varied between 26% and 83% at 12% sucrose concentration. The lowest and highest number of pollen quantity in an anther were found to be as 1451 and 6722, respectively.