Sabahattin Ali'nin seçme hikâyelerinin Greımas'ın eyleyenler modeline göre incelenmesi
An analysis of Sabahattin Ali's selected stories according to Greimas's model of agents
Yazar: DİLEK KOCABIYIK
Danışman: DOÇ. DR. ENSER YILMAZ
Siirt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Eleştiri kuramları içinde son derece detaycı bir nitelik taşıyan göstergebilimsel 
metot, metni çözümleme aşamasında muhtelif tetkik yöntemleri sunup kendine has bir 
terminolojiyi kullanarak bizleri bir metnin üst diline ulaştıran, anlama odaklı bir bilim 
alanıdır. Yüksek lisans tezi olan bu araştırmada, göstergebilimin ve Greimas'ın bu 
disiplininden yola çıkarak Sabahattin Ali'nin üç kitabından teşekkül hikâyelerinin her 
birinden seçme eserleri Greimas'ın Eyleyenler Modeli'ne göre çözümlenmiştir. 
Üç bölüme ayrılan tezin giriş kısmında asıl çalışmaya istinaden göstergebilim, 
göstergebilimin tarihsel süreci ve göstergebilime katkı sunan isimlerden genel olarak 
bahsedilmiştir. Birinci bölümde Greimas'ın hayatı ve etkilendiği isimler anlatılarak 
göstergebilimsel yöntem içinde Greimas'ın metne nasıl yaklaştığı aktarılmıştır. İkinci 
bölümde Sabahattin Ali'nin hayatı ve edebi şahsiyeti hakkında bilgilere yer verilmiştir. 
Metin çözümlemelerine yer verilen üçüncü bölümde ise Sabahattin Ali'nin hikâyeleri; 
söylemsel düzey, anlatısal düzey ve temel yapı olarak üç başlıkta incelenmiştir. 
Çözümleme esnasında anlatı izlencesi tespit edilerek eyleyenler modelinin tablosu 
hazırlanıp eyleyenler saptanmış sonra da bunların genel dönüşümleri gösterilmiştir. 
İncelenen metinlerin eyleyenlerinin; eyletim, edinç, edim, tanınma ve yaptırım 
basamakları gösterildikten sonra metnin temel yapısı göstergebilimsel dörtgen kurularak 
ortaya çıkarılmıştır. Tüm bu tetkiklerin sonucunda ise Sabahattin Ali'nin hikâye metinleri 
göstergebilimsel olarak çözümlenerek yazarın anlatıları eyleyen modeline göre analiz 
edilmiştir. Anlatıların derin ve yüzey yapıları incelenerek, metin tahlili noktasında 
literatürümüze katkı sunmak amacıyla klasik usullerden farklı bir çözümleme yöntemi 
denenmek istenmiştir. 
Anahtar Kelimeler: Göstergebilim, Greimas, Eyleyenler Modeli, Sabahattin Ali

Abstract:
The semiotic method, which has a highly detailed nature among critical theories, is 
a field of science focused on meaning, offering various analysis methods at the stage of 
analyzing the text and using a unique terminology to reach us into the metalanguage of a 
text. In this research, which is a master's thesis, based on semiotics and Greimas' 
discipline, selected works from each of Sabahattin Ali's three books and formation stories 
were analyzed according to Greimas' Actors Model. 
In the introduction of the thesis, which is divided into three parts, semiotics, the 
historical process of semiotics and the names that contributed to semiotics are generally 
mentioned, based on the main study. In the first part, Greimas's life and the names that 
influenced him are explained and how Greimas approached the text within the semiotic 
method is explained. In the second part, information about Sabahattin Ali's life and 
literary personality is given. In the third section, which includes text analyses, Sabahattin 
Ali's stories; It was examined under three headings: discursive level, narrative level and 
basic structure. During the analysis, the narrative syllabus was determined, a table of the 
actants model was prepared, the actants were identified, and then their general 
transformations were shown. Actors of the texts examined; After showing the steps of 
action, acquisition, performance, recognition and sanction, the basic structure of the text 
was revealed by establishing a semiotic quadrilateral. As a result of all these studies, 
Sabahattin Ali's story texts were analyzed semiotically and the author's narratives were 
analyzed according to the agent model. By examining the deep and surface structures of 
the narratives, we wanted to try a different analysis method from classical methods in 
order to contribute to our literature in terms of text analysis. 
Key Words: Semiotics, Greimas, Model of Agents, Sabahattin Ali