Sigara bırakma polikliniğine başvuran tip 2 diyabet hastalarının sigara bırakma durumlarının incelenmesi
Examination of smoking circumstances of type 2 diabetes patients applying to smoking cessation polyclinic
Yazar: FEYZANUR KILINÇ
Danışman: PROF. DR. ZUHAL AYDAN SAĞLAM
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus-tip 2 = Diabetes mellitus-type 2 ; Sigara içme = Smoking ; Sigarayı bırakma = Smoking cessation

Özet:
Amaç: Sigara içmek, dünya çapında birçok hastalığın önde gelen önlenebilir nedenlerindendir. Çalışmamızın amacı sigara bırakma polikliniğine başvuran tip 2 diyabet hastalarının sosyodemografik özelliklerini, sigara kullanım özelliklerini, bırakmalarını etkileyen faktörleri, diyabet ilgili takiplerini ve bu faktörlerin bırakma başarısı üzerine etkilerini değerlendirmektir. 
Gereç ve Yöntem: Çalışmamız tek merkezli, kesitsel planlandı ve hastanemiz sigara bırakma polikliniğine Ağustos 2019- Ağustos 2021 tarihleri arasında başvurmuş Tip 2 DM tanısı olan 298 hasta retrospektif incelendi. Dosyalarında mevcut olan sosyodemografik veriler, sigara kullanım anamnezleri, Fagerström nikotin bağımlılık testi (FNBT) sonuçları ve Hastane Anksiyete ve Depresyon (HAD) ölçeği sonuçları anketimize kaydedildi. Bu hastalardan dosyaları tam olan ve çalışmaya katılmayı kabul eden 235 kişiye telefonla ulaşılarak sigara kullanım durumu, bırakmasını olumlu/olumsuz etkileyen faktörler ve detaylı diyabet anamnezleri sorgulandı. Hastalar sigara bırakma durumlarına göre sigarayı bırakan, bırakıp tekrar başlayan ve bırakamayan olarak 3 gruba ayrılıp bu veriler ile sigara bırakma başarısı arasındaki ilişki incelendi.  Analizlerde SPSS 28.0 programı kullanılmıştır. 
Bulgular: Çalışmamıza katılan hastaların yaş ortalaması 51,2±8,6 yıl, %55,7'si (n=131) erkekti. Hastaların %43,8'si (n=103) obez, %34,6'sı (n=86) fazla kilolu, %4,7'si (n=11) morbid obezdi. Diyabet yaşları ortalama 9,3±6,3 yıl, hastaların %17'si (n=40) de kötü glisemik kontrol düzeyindedir.  %77'si (n=181) sadece oral antidiyabetik kullanmakta, %28,9'u (n=68) kontrole hiç ya da yılda 1'den az gitmektedir. En sık eşlik eden hastalık %46,4 (n=109) ile hipertansiyondur. Hastaların %53,6'sının (n=126) diyabete bağlı en az bir komplikasyon yaşadığı saptanırken en sık komplikasyon da %31,5 ile (n=109) kardiyovasküler hastalık idi.   Hastaların sigaraya başlama yaşları 18,9±7,4, içtikleri miktar 29,8±13,4 adet, 45,2±22,3 paket/yıl idi. Bırakamayan grubun günlük içtiği sigara miktarı ve sigara paket yılı bırakan gruba göre anlamlı yüksek saptandı. (p<0,05) Hastaların tamamına motivasyonel görüşme yapılmış ve %67,7'sine (n=158) vareniklin, %26,8'ine (n=63) nikotin replasman tedavisi (NRT) başlanmıştır. Tedaviyi kullanma süreleri ortalama 1,5±1,1 aydır. Takip süresince hastaların %53,6'sı (n=126) Sağlık Bakanlığı tarafından telefonla aranmıştır. Poliklinik kontrolüne hastaların %49,4'ü (n=116) hiç gelmemiştir. Bırakmayan grubun; bırakan gruba ve bırakıp tekrar başlayan gruba göre tedaviyi az süre kullandığı, telefonla aranma oranının daha düşük olduğu ve kontrole daha az geldikleri saptandı. (p<0,05) Hastalar sigaraya en sık %39,1 (n=92) ile merak sebebiyle başlamışlar, bırakmak istemelerinin en sık nedeni %60,4 ile (n=142) başta diyabet olmak üzere eşlik eden hastalıklarıdır.  Doktor önerisi ile bırakmak isteyenler ise yalnızca %14,9'dur (n=35).  HAD testine göre hastaların %45,5'inde (n=107) anksiyete, %65,5'inde (n=154) depresyon saptandı. Fagerström nikotin bağımlılık testine (FNBT) göre hastaların %64,3'ü (n=151) yüksek derecede bağımlıydı. FNBT puanı sigarayı bırakan grupta bırakamayan ve nüks gruba göre anlamlı düşük bulundu. (p<0,05) En az 6 aylık sigara bırakma başarısı %27,2 (n=64) bulundu. Hastaların %23,4'ü (n=55) nüks yaşamış, %49,3'ü (n=116) sigarayı hiç bırakamamıştır. Sigara bıraktıktan sonra sigarayı bırakan grup 8,7±5,6 kg almış olup bırakan grubun kilo alma oranı ve miktarı nüks gruba göre anlamlı yüksek bulundu. (p<0,05) Çalışmaya katılan hastaların %22,1'i (n=52) diyabet hastalığından dolayı hekimler tarafından sigara bırakma tavsiyesi almamıştır. Bırakamayan ve nüks saptanan gruplardaki hastaların %69,5'inin (n=118) tekrar sigara bırakma polikliniğine başvurmak istediği belirlendi. Nüks yaşayan grubun %89,1'i (n=49) tekrar polikliniğe başvuracağını belirtti ve polikliniğe başvurma isteği hiç bırakamamış olan gruba göre anlamlı derecede yüksek bulundu. (p<0,05)
Sonuç: Tip 2 DM hastalarında mortalite ve morbidite artış riskini azaltmak için öncelikle sigaranın hiç kullanılmamasının ödüllendirilmesi, içenlerde ise farkındalık yaratılarak bırakma önerileriyle destek verilmesi önemlidir. Tip 2 DM'li hastaların sigarasız hayatlarına devam etmeleri için birinci basamak başvuru merkezi olarak biz aile hekimlerine büyük sorumluluk düşmektedir.
Anahtar kelimeler: Sigara bırakma, Tip 2 diyabet, sigara bırakma başarısı

Abstract:
Aim: Smoking is one of the leading preventable causes of many diseases worldwide. The aim of our study is to evaluate the sociodemographic characteristics, smoking characteristics, factors affecting quitting, diabetes-related follow-ups and the effects of these factors on quitting success of type 2 diabetes patients who applied to the smoking cessation outpatient clinic.
Materials and Methods: Our study was single-center, cross-sectional, and 298 patients with Type 2 DM who applied to the smoking cessation outpatient clinic of our hospital between August 2019 and August 2021 were retrospectively analyzed. Sociodemographic data available in their files, smoking histories, Fagerström nicotine addiction test (FNBT) results and Hospital Anxiety and Depression (HAD) scale results were recorded in our questionnaire. Among these patients, 235 people with complete files and who agreed to participate in the study were contacted by phone, and their smoking status, factors affecting their cessation positively/negatively, and detailed diabetes anamnesis were questioned. The patients were divided into 3 groups according to their smoking cessation status as quitting, relapsed and not quitting, and the relationship between these data and smoking cessation success was examined. SPSS 28.0 program was used in the analysis.
Results: The mean age of the patients included in our study was 51,2±8,6 years, 55,7% (n=131) were male. All patients; 43,8% (n=103) were obese, 34,6% (n=86) were overweight, 4,7% (n=11) were morbidly obese. The average age of diabetes of the patients was 9,3±6,3. 17% (n=40) of patients have poor glycemic control. 77% (n=181) of the patients use oral antidiabetic only, 28.9% (n=68) of them do not go to any control or go to less than 1 control in a year. Hypertension was the most common comorbid disease with 46,4% (n=109) of the patients. While 53,6% (n=126) of the patients had at least one diabetes-related complication, the most common complication was cardiovascular disease with 31,5% (n=109). The age at which the patients started smoking was 18,9±7,4, the amount they smoked was 29,8±13,4, and the pack/year smoking was 45,2±22,3. The number of cigarettes smoked daily and pack-years of cigarettes in the group who couldn't quit were found to be significantly higher than the group who quit. (p<0,05) Motivational interviews were conducted with all of the patients and varenicline was started in 67,7% (n=158) and NRT in 26,8% (n=63). The mean duration of using the treatment is 1,5±1,1 months. During the follow-up, 53,6% (n=126) of the patients were called by the Ministry of Health. 49,4% (n=116) of the patients never came to the outpatient clinic control. The group that did not quit smoking; It was found that compared to the group that quit smoking and the group that started smoking again, they used the treatment for a shorter time, the rate of phone calls was lower, and they came to the outpatient clinic less frequently. (p<0,05) The patients started smoking mostly because of curiosity (39,1%) (n=92), and the most common reason for wanting to quit was 60,4% (n=142) of comorbid diseases, especially diabetes. Those who want to quit smoking with a doctor's recommendation are only 14,9% (n=35). Anxiety was found in 45,5% (n=107) of the patients and depression was found in 65,5% (n=154) of the patients. According to the Fagerström test for nicotine dependence, 64,3% (n=151) of patients are highly addicted. The FNBT score was found to be significantly lower in the quit smoking group compared to the not quitting and relapsed groups. (p<0.05) The success of smoking cessation for at least 6 months was 27,2% (n=64). 23,4% (n=55) of the patients had relapsed and 49,3% (n=116) could not quit smoking. After quitting smoking, the group who quit smoking gained 8,7±5,6 kilograms on average, and the rate and amount of weight gain in the quit group was found to be significantly higher than the relapse group. (p<0,05) 22,1% (n=52) of the patients participating in the study did not receive smoking cessation advice from physicians due to diabetes. It was found that 69,5% (n=118) of the patients who could not quit smoking and in the relapse groups wanted to apply to the Smoking Cessation Clinic again. 89,1% (n=49) of the relapsed group stated that they would apply to the polyclinic with the thought of quitting smoking again. The willingness to apply to the outpatient clinic was found to be significantly higher in the relapsed group than in the not quit smoking group. (p<0,05)
Conclusion: In order to reduce the risk of increased mortality and morbidity in type 2 DM patients, it is important to reward smokers for never smoking and to give support to quit smoking by raising awareness in smokers. As a primary care referral center, family physicians have a great responsibility for patients with type 2 DM to continue their smoking-free lives.
Keywords: Smoking cessation, Type 2 diabetes, Smoking cessation success