Dinsel rol gerilimi: Kadın din eğitimcilerinin kadınla ilgili din algıları üzerine sosyolojik bir araştırma (İzmir - Van örneği)
Religious role strain: A sociological study of women educators of religions religious perception regarding womens position a case of İzmir-Van)
Yazar: PERVİN DEMİRULUS
Danışman: PROF. DR. NİYAZİ USTA
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Ayetler = Verses ; Din algısı = Perception of religion ; Din eğitimi = Religious education ; Din sosyolojisi = Religious sociology ; Dini davranışlar = Religious conducts ; Eğitimciler = Educators ; Kadın öğretmenler = Women teachers ; Kadınlar = Women ; Sosyolojik analiz = Sociological analysis ; Söylem analizi = Discourse analysis

Özet:
Bu tez, Türkiyede modernleşmenin, mesleki statüleri dini kimlikleriyle özdeşleştirilen din eğitimcisi kadınların  kadın ile ilgili din algılarını,  ne yönde, nasıl şekillendirdiğini, İzmir ve Van İllerinden verilerle ortaya koymaktadır. Modernleşme ile ilgili en hararetli tartışmalar geleneksel/dini yapı ile modernitenin karşılaşmasının yarattığı/yaratacağı değişim ve dönüşümler üzerinedir. Kadının konumu bu tartışmaların odağındadır. Her iki yapı, kadını farklı cinsiyet rolleri içinde tanımlamaktadır. Ulus devlet üçüncü bir faktör olarak kadını şekillendirme çabasındadır. Bu üçlü yapı arasında Müslüman kadın, iyi bir kul, modern bir birey ve itaatkâr bir yurttaş olma şeklinde zaman zaman birbiriyle çatışan beklentilerin daralttığı bir alanda sıkışmaktadır. Bunlar arasında kalış gerilime sebep olduğu gibi birisi yönünde tercihte bulunmak da sorunları bitirmediği gibi yoksunluk ya da mağduriyete sebep olabilmektedir. 
Bu çalışmada, kadınların yüzleşmek zorunda kaldıkları bu sosyal gerilimler ve bu gerilimlere ürettikleri cevaplar, A.  Giddensın yapılaşma yaklaşımı çerçevesinde geliştirdiği rol gerilimi açıklamalarından hareketle incelenmiştir. Buna, bazı kadınların niçin erkeklerden veya diğer kadınlardan daha yoksun bırakıldıklarını ya da baskılandıklarını anlamaya imkân veren feminist kesişimsellik yaklaşımı eşlik etmiştir. Çalışmada sosyal siyasal bağlam ilğili literatüre müracaatla ortaya konmakla birlikte araştırma temelde nitel bir alan araştırmasıdır. İki ilde 25.03.2011 ve 23.03.2012 tarihleri arasında toplamda 41 kadın ile derinlikli mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler tematik söylem analizi ile çözümlenmiştir. Ulaşılan bulgular, araştırmanın örneklemi çerçevesinde, modernite-din/gelenek-devlet üçgeninde, belli dini angajmanlara sahip kadınların, dinsel rol gerilimi yaşadıklarını yönündedir. Bu gerilim, kadınları yeniden kendileri ve karşılaştıkları sorunlar üzerinde düşünmeye sevk etmiş, bu da beraberinde dini anlam dünyasının yeniden inşasına zemin hazırlamıştır. Bu yeni dünya, eklektik ve senkretik seçkilerle oluşmuş görünmektedir. Türkiye?nin özel şartları bu seçkiciliğe hem zorlayıcı hem de imkân tanıyıcıdır. İnşa edilen dini yorum kadın aleyhine mağduriyet biriktirilmesine izin vermemektedir.

Abstract:
This thesis examines the dilemma of women educators of religion in Turkey whose professional status is defined in terms of modernity and religiousness/tradition at the same time. This study attempts to elucidate the way in which Turkeys modernization have shaped their understanding of religion and womens position on the basis of the data collected in Izmir and Van provinces in Turkey. One of the most heated debates over modernization in social sciences have been about the changes and transformations which were or can be brought about by the encounter of tradition/religion with modernity. Womens status is a focus of this debate. Each structure of tradition/religion and modernity defines women in terms of a different gender role. Nation-state as a third force is also in an effort to define women in their own way. In this ternary structure, Muslim women are placed in a contradictory position where they are expected to be a good believer, a modern individual and an obedient citizen simultaneously. While this situation causes role strain, choosing one of three roles can lead to deprivation and hardship as well as not solving the problems. 
This study is a qualitative research based on fieldwork and literature review in the area of social and political sciences. In-depth interviews were conducted with forty-one women in two provinces between 25 March 2011 and 23 March 2012. Data were examined by a method of thematic discourse analysis. Social strains which women teachers of religion were forced to experience and their responses to the problems were examined in the light of A. Giddenss account of role strain which he developed in his theory of structuration. Further, a feminist concept of intersectionality was applied in order to understand the reason that some women are more deprived or more oppressed than men and other women. 
This research suggests that women who have certain religious commitments experience religious role strain in the ternary of modernity-religion/tradition-state. This strain led women teachers of religion to reconsider about themselves and difficulties they faced, which then lays the ground for new religious understandings. This new understandings of religion appear to be made of eclectic and syncretic anthologies. Particular social conditions of Turkey are both obstacles and opportunities for the anthologies. Religious understandings in a process of reconstruction seem not to allow adding up hardships against women.