Altın Orda İmparatorluğu dış ilişkileri
Foreign relations of the Golden Horde Empire
Yazar: ÖNDER GÜLER
Danışman: DOÇ. DR. AYDIN ÇELİK
Fırat Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Tarih = History

Özet:
Cengiz Han'ın büyük oğlu Cuci soyundan gelen Hanlar tarafından yönetilen 
Altın Orda devleti, yine Cengiz'in torunu Batu Han tarafından Doğu Avrupa ve İdil 
(Volga) boyunda, Saray şehri merkez olmak üzere 1241 yılında kuruldu. Berke Han'ın 
tahta geçmesi ve İslamiyet'i kabul etmesiyle birlikte aslında bölge'de önemli bir güç 
unsuru olabileceğinin sinyallerini veriyordu. Çünkü yine bölgenin önemli güçlerinden 
Memluk Sultan'ı Baybars ile Berke aynı dine inanıyor ve ortak bir düşman'a karşı bir 
ittifak içinde olma ihtimalleri düşünülüyordu. Nitekim İlhanlı hükümdarı yani Cengiz 
Han'ın torunu olan Hülagu ile Berke Han arasında Azerbaycan'ın kime ait olduğu 
noktasında çıkan anlaşmazlıktan kaynaklanan husumetten ve 1258 yılında Abbasi 
halifeliğinin Başkenti Bağdat'a saldırmasından sonra; Hülagu Azerbaycan topraklarının 
kendisine ait olduğunu iddia etmiş, Berke Han ise bu topraklarda kendi hanlığının da 
hakkı olduğunu ve Cengiz yasalarına göre, fethedilen toprakların beşe bölünmesi 
gerektiğini ve bunlardan iki bölümünün Büyük Han'a, birinin Batu Ulusuna, kalan iki 
kısmında İlhanlı Hanlığına verilmesi gerektiğini beyan etmişti. Üstelik Hülagu'nun bu 
bölgeyi Berke Han'ın göndermiş olduğu askeri kuvvetler sayesinde kazanmış olduğu 
apaçık bir gerçekken. Dolayısıyla genç yaşta Müslüman olan Berke, İslam'ı Yakın 
Doğu politikasının temeli haline getirmiş ve bu da Berke'yi Mısır Memlukları ile dostça 
ilişkiler kurmaya itmiştir. Bu iki devletin birbirleriyle yakınlaşması karşılıklı elçilerin 
gidip gelmeleri sayesinde mümkün olurken; Memluk Sultan'ı Baybars, Hülagu'nun 
Bağdat'ı zaptından sonra Berke'ye müracaat ederek, Hülagu'ya karşı cihat açılmasını 
istiyordu.
Nihayetinde Altın Orda ve Memluk imparatorlukları İran Moğollarına karşı 
müşterek bir cephe kurmakla Ortadoğu'da siyasi muvazene de değişiyordu. Fakat 
Bizans İmparatoru Mihail şimdi daha yakın olarak Hülagu'nun ağır baskısını hissedince 
bu ittifak cephesine karşı siyasetini değiştirdi. Aslında daha önce Baybars'ın elçilerini 
memnuniyetle kabul eden ve onun İstanbul'da Camii tamiri ve tezyinine yardım eden 
imparator şimdi Berke Han'a giden Mısır Sultanının elçilerinin 1264'de İstanbul'dan 
geçerken tevkif ve mallarına el koydurttu. Ayrıca imparator Laskaris, Altın Orda ve 
Memluk Devletlerinin güçlenmesini istemiyor ve Hülagu devletini himayeye 
çalışıyordu. Dolayısıyla da bu iki devlet'in müşterek hareket etme eğilimlerini bitirmek 
için İmparator Laskaris tarafından bu devletlerarasındaki elçileri engellenmeye 
çalışıyordu. Ayrıca daha sonra Balkan Yarımadasında Bizans'a karşı yürüyen Altın 
Orda kuvvetlerinin başında Berke'nin başkomutan'ı Nogay bulunuyordu. Berke'nin 
ölümünden sonra (1266) Mengü Timur Han zamanında Nogay nüfuz'u daha da 
büyümüştü. Mihail Paleolog, Nogay'ı kendi tarafına çekebilmek amacıyla kızı 
Efrosinya'yı Nogay'ın zevceliğine verdi. 1271' de Bulgar Kralı Kostantin ile yaptığı 
muharebe de Mihail, Nogay'dan çok büyük yardımlar görmüştü.
Nitekim bu ve buna benzer ilişkilerle devam eden bu münasebetler; 1261'de 
Bizans İmparatoru Mihail'in İstanbul'u Latinlerden geri almasıyla kısmen başlayan 
ilişkiler, Altın Orda Devletini farklı bir siyaset takip etmeye yöneltmişti. Dolayısıyla 
karşılıklı bir takım siyasi, sosyal ve ekonomik ilişkiler içerisine girildi. Yine bu 
çalışmanın önemli bir kısmını oluşturan Kültür ve Medeniyet Tarihi de Altın Orda
Devletinin devlet ve idare teşkilatını, iktisadi ve ticari hayatını, sosyal hayatlarındaki 
din ve edebiyat algısını anlayabilmek için önemli bir kısımdır.



Anahtar Kelimeler: Altın Orda, İlhanlılar, Memluk, Bizans

Abstract:
The Golden Horde Empire, which was governed by the Khans who are the 
descendants of Cuci, the oldest son of Chengis Khan, was established in 1241 by 
Chengis Khan's grandson Batu Khan in Eastern Europe along the Volga river, with 
Saray as its central city. As Berke Khan came to the throne and accepted Islam, these 
signified that the new empire would become an important source of power within the 
region. This is due to the fact that the Memluk Sultan Baybars who was also another 
powerful leader in the region and Berke adhered to the same religion and it was 
believed that they could ally against a common enemy. As a matter of fact after a 
conflict regarding Azerbaijan arose between Chengis Khan's grandson, Ilkhanid 
emperor Hulagu and Berke Khan and following the attack of the Abbasid caliphate to 
the Capital Baghdad in 1258; Hulagu claimed that the land of Azerbaijan belonged to 
him while Berke Khan argued that his khanate was also entitled to certain rights on 
these lands and declared that according to Chengis laws the occupied land should have 
been divided into five and two of these should be given to Great Khan, one should be 
left to the Batu Nation and the remaining two should be given to the Ilkhanid Khanate. 
Despite the fact that it was clear that Hulagu had occupied the region with the help of 
the military forces sent by Berke Khan. As a result Berke who had become Muslim at a 
young age, had made Islam the basis of his Near Eastern politics and this led Berke to 
attain friendly relations with the Mameluks of Egypt. The close relations between these 
two states was possible through mutual visits of ambassadors to the other state; and the V
Mameluk Sultan Baybars had also appealed to Berke after Hulagu occupied Baghdad 
demanding that he declares a jihad against Hulagu.
Ultimately the Golden Horde and Mameluk empires had formed a common front 
against the Mongols of Iran while the political equilibrium was changing in the Middle 
East. However, as the Byzantine Emperor Mikhail was feeling the pressure applied by 
Hulagu more intensely, he changed his politics towards this alliance. Actually 
previously the Emperor had accepted Baybars' ambassadors gladly and helped his 
attempts to repair and decorate the mosques in Istanbul, but in 1264 he arrested the 
ambassadors of the Sultan of Egypt who had gone to Berke Khan and seized their 
property while they were passing through Istanbul. In addition to this, emperor Laskaris 
did not want the empowerment of the Golden Horde and Mameluk states and was 
working towards the guardianship of the Hulagu state. As a result, emperor Laskaris 
was trying to hamper the mutual ambassadorial visits between these two states in order 
to prevent them from forming an alliance and working collectively. Furthermore, later 
on as the Golden Horde forces were marching against the Byzantine Empire within the 
Balkan peninsula, they were led by Berke's general commander Nogay. Following 
Berke's death (1266) Nogay's power increased even more during the era of Mengu 
Timur Khan. Mihail Paleolog's daughter Efrosinia married Nogay in order for Nogay to 
form an alliance with him. In 1271, during a war between the Bulgarian King 
Konstantin and Mihail, Nogay helped Mihail extensively.
Ultimately, these relations that continued with such and similar contacts as well 
as the relations that started with the occupation of Istanbul once again by the Byzantine 
Emperor Mihail in 1261 back from the Latins, the Golden Horde State started following 
a different policy. Therefore, they formed certain mutual political, social and economic 
relations.
Again another significant component of this study, the Cultural and 
Civilizational History is also important for comprehending the Golden Horde Empire's 
state and administrative bodies, economic and commercial life, the perception of 
religion and literature within the social life.



Key Words: Golden Horde, Ilkhanid Khanate, Mameluk states, Byzantine.