Türkiye'de etlik piliç üretiminde teknik ve ekonomik etkinlik
Technical and economic efficiency in broiler chicken production in Turkey
Yazar: ASLI DALGIÇ
Danışman: PROF. DR. VECDİ DEMİRCAN
Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Etlik piliç = Broiler chickens ; Maliyet = Cost ; Stokastik sınır analizi = Stochastic frontier analysis ; Türkiye = Türkiye ; Veri zarflama analizi = Data envelopment analysis

Özet:
Bu araştırmada Türkiye'de etlik piliç üretiminin ekonomik analizi, yatırım analizi ve etkinlik analizlerinin yapılması amaçlanmıştır. Araştırmanın ana materyalini, Türkiye'de etlik piliç varlığının %57.12'sini oluşturan Manisa, Balıkesir, Bolu, Sakarya ve Mersin illerinde 139 işletmeden anket yöntemi ile toplanan birincil veriler oluşturmuştur. Örnek işletmelerin tabakalara dağıtımında tavuk sayısına göre Neyman Paylaştırması yöntemi kullanılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre; işletmelerde ortalama ölüm oranı %4.40, ortalama canlı ağırlık 2.61 kg, bir yıldaki ortalama besi dönemi sayısı 5.38 ve bir dönemdeki ortalama besi süresi 42.63 gün olarak tespit edilmiştir. Canlı ağırlık birimi başına üretim masrafları ortalama 15.45 TL/kg, brüt kâr 5.73 TL/kg, net kâr 3.98 TL/kg ve nispi kâr 1.26 olarak hesaplanmıştır. Etlik piliç yetiştiriciliğinde yatırımın mali ve ekonomik yönden değerlendirilmesinde; fayda masraf oranları işletme büyüklük gruplarına göre I., II. ve III. grup işletmelerde sırasıyla 1.14, 1.24 ve 1.35 olarak hesaplanmıştır. İç kârlılık oranı ise I., II. ve III. grup işletmelerde sırasıyla %27.85, %39.71 ve %70.69 olarak saptanmıştır. VZA'ya göre işletmelerin girdiye yönelik ekonomik etkinlik skoru ortalama 0.87, kaynak kullanım etkinliği skoru, 0.97, teknik etkinlik skoru, 0.82, saf teknik etkinlik ve ölçek etkinliği skoru 0.91 olarak tespit edilmiştir. İşletmelerin çıktıya yönelik teknik etkinlik skoru 0.82 ve SSA'ya göre ise teknik etkinlik skoru ise 0.92 olarak saptanmıştır.
Sektörün en önemli sorunu olarak yem hammaddelerinin ithalat yoluyla temin edilmesi görülmektedir. Yem hammaddelerinin ülke içinde üretiminin teşvik edilmesi gerekmektedir. Ayrıca üreticilerin etlik piliç ile ilgili tarımsal örgüt oluşturmalarının sektörde söz sahibi olabilmeleri için önemli olduğu sonucuna varılmıştır. Üreticilere yetiştiricilik ile ilgili eğitim verilmesinin de işletmelerin etkinliğini artıracağı sonucu çıkmıştır.

Abstract:
In this study, it was aimed to make an economic analysis, investment analysis, and efficiency analysis of broiler production in Turkey. The main material of the study consisted of primary data collected by the questionnaire method from 139 farms in Manisa, Balıkesir, Bolu, Sakarya and Mersin provinces, which constitute 57.12% of broiler chicken production in Turkey. Neyman Allocation method was used to distribute the sample farms to the strata according to the number of chickens. According to the results of the research, the average mortality rate was 4.40%, the average live weight was 2.61 kg, the average number of fattening periods in a year was 5.38 and the average fattening period in a period was 42.63 days. Production costs per live weight unit were calculated as 15.45 TL/kg, gross profit 5.73 TL/kg, net profit 3.98 TL/kg and relative profit 1.26. In the financial and economic evaluation of the investment in broiler breeding; benefit-cost ratios were calculated as 1.14, 1.24 and 1.35 in the I., II. and III. group farms, respectively. Internal profitability ratios were found to be 27.85%, 39.71% and 70.69% in group I, II and III farms, respectively. According to DEA, the average economic efficiency score of the farms for input is 0.87, the resource utilization efficiency score is 0.97, the technical efficiency score is 0.82, the pure technical efficiency and scale efficiency score is 0.91. The technical efficiency score of the farms for output was 0.82 and the technical efficiency score according to SSA was 0.92.
The most important problem of the sector is the importation of feed raw materials. Domestic production of feed raw materials should be encouraged. It was also concluded that it is important for producers to form an agricultural organization related to broiler chickens in order to have a say in the sector. It was also concluded that providing training to producers on breeding would increase the efficiency of the farms.