Kemalpaşa'da 50-70 yaş arası kadınlarda meme kanseri ve mamografi eğitimi etkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effect of breast cancer and mammography training on women aged between 50 and 70 in kemalpaşa
Yazar: GÜLENGÜL MERMER
Danışman: DOÇ. DR. MERAL TÜRK SOYER
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Onkoloji = Oncology
Dizin: Hasta eğitimi = Patient education ; Kadınlar = Women ; Mamografi = Mammography ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Risk faktörleri = Risk factors ; İzmir-Kemalpaşa = İzmir-Kemalpaşa

Özet:
Amaç: Bu araştırmada, İzmir İli Kemalpaşa İlçesi'nde 50-70 yaş arası kadınlara verilen meme kanseri ve mamografi eğitiminin etkinliğini değerlendirmek ve eğitime katılan kadınların meme kanseri risklerini belirlemek amaçlanmıştır.Yöntem: Araştırma İzmir İli Kemalpaşa İlçesi'nde Ekim 2008- Ağustos 2010 tarihleri arasında yapılan tek grup öntest-sontest tasarımında eğitim müdahalesi çalışmasıdır. Araştırmanın hedef grubunu İzmir Kemalpaşa merkezindeki 3 No'lu Aile Hekimliği birimine kayıtlı 50-70 yaş arası kadınlar oluşturmuştur. Çalışma kriterlerine uygun olan 106 kadın çalışmaya katılmıştır. Araştırma verileri ev ziyaretleri ile yüz yüze görüşülerek toplanmıştır. Eğitimlerde Sağlık Bakanlığı'nın eğitim materyali ve video filmi düzenlenerek kullanılmıştır. Eğitimler toplam 230 dakikada ve tek oturumda tamamlanmıştır. Eğitimin etkinliğini değerlendirmek için kadınlara eğitim öncesi öntest ve eğitim girişiminden 6 ay sonra sontest uygulanmıştır. Araştırmanın bağımlı değişkenleri bilgi düzeyi, erken tanı davranışları, mamografi çektirmede değişim aşamaları ve sağlık algılarıdır. Veri analizleri birinci ve ikinci uygulamada eşleştirilen 82 kadın üzerinden geçekleştirilmiştir (katılım oranı=%77.4). Verilerin analizinde sayı ve yüzde dağılımları, Varyans Analizi, ?2, Bağımlı Gruplarda ?2, Bağımsız Gruplarda t testi, Bağımlı Gruplarda t testi ve eşleştirilmiş iki grupta Wilcoxon işaretli sıra testi kullanılmıştır.Bulgular: Bilgi düzeyi sorularında meme kanseri ile ilgili tüm ifadelerde eğitim sonrasında doğru yanıt verilme sıklığı anlamlı olarak artmıştır. Kadınların sontest puan ortalamaları anlamlı olarak artmıştır (P<0.000). Sosyo-demografik değişkenler, doğurganlık, menopoz ve erken tanı yöntemlerine ilişkin tanımlayıcı özelliklerin bilgi kazanç puanını anlamlı olarak etkilemediği bulunmuştur. Eğitim sonrası KKMM uygulama oranı anlamlı olarak artmış (p=0.022) ancak KMM yaptırma (p=0.122) ve mamografi çektirme (p=0.523) oranı anlamlı olarak artmamıştır. Kadınların eğitim sonrası değişim aşamalarındaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (Z=-4.258, p< 0.001) ve grubun geneli ilerleme yönünde değişim göstermiştir (%46.3). Sağlık güvencesi olan (X2=6.076, P=0.048), eğitim düzeyi yüksek olan (X2=10.199, P=0.037) ve eğitim öncesinde mamografi çektirmiş olan ( X2=12.859, P=0.002) kadınların anlamlı olarak daha fazla hareket/eylem aşamasında oldukları bulunmuştur. Eğitim sonrası kadınların, meme kanseri duyarlılık (p=0.000), önemseme/ciddiyet (p=0.000), sağlık motivasyonu (p=0.000), mamografi yarar algısı (p=0.000) puan ortalamaları anlamlı olarak artmış ve mamografi engel algısı puan ortalaması (p=0.000) anlamlı olarak azalmıştır.

Abstract:
Aim: In this research it is intended to evaluate the effectiveness of the training about breast cancer and mammography given to the women aged between 50 -70 and to determine breast cancer risks of women who participated in the training in İzmir?s Kemalpaşa District.Methods: It is a study of pretest posttest design of a training intervention performed between October 2008 and August 2010 in İzmir?s Kemalpaşa district. Women aged between 50 -70 years registered in the list of 3rd Family Medicine Unit at İzmir?s Kemalpaşa metropolis formed the target population. 106 women, conforming to the study criteria, participated in the study. Research data are collected by home visits with face to face interviews; Ministry of Health education material and video film are modified and used in trainings. Trainings were performed in 230 minutes and at single session. To evaluate the effectiveness of training pretest and posttest have been implemented before training and after six months of training. The variables are knowledge level, early diagnosis behaviors, stages of changes on scanning mammography, and health perception. Data analysis is practiced via 82 women who are paired at the first and the second phase (Participation Rate 77.4 %). In data analysis, number and percentage distribution, Variance Analysis, ?2, ?2 in dependent groups, t test in independent and dependent groups, and Wilcoxon signed rank test in two matched groups are used.Results: After the training, the frequency of the correct answers in knowledge questions concerning breast cancer. Have increased significantly Women?s average of posttest score has increased significantly (P<0.000). Socio-demographic variables, fertility, menopause and early diagnosis methods do not influence knowledge score difference. Rate of self breast examination practice has increased significantly after training (p=0.022); however, rate of clinical breast examination (p=0.122) and scanning mammography (p=0.523) have not increased significantly. Stages of changes differences after training has been found statistically significant (Z=-4.258, p< 0.001) and generally the group have showed progression in the stage of change (%46.3). It has been detected that women having health insurance (X2=6.076, P=0.048), high education level (X2=10.199, P=0.037) and mammography scanning before the training (X2=12.859, P=0.002) are significantly more at movement/ action stage. After training, women?s mean scores of breast cancer awareness (p=0.000), severity (p=0.000), health motivation (p=0.000), perception of the benefits of mammography (p=0.000) have increased significantly and mean score of perception of mammography barriers have decreased significantly (p=0.000).