Çevresel kirleticilerin anne sütünden izole edilmiş epitel hücrelerindeki DNA hasarına etkisi
Effect of environmental contaminants on DNA damage in epithelial cells isolated from breast milk
Yazar: HALE ARIK TAŞYIKAN
Danışman: PROF. DR. METE TAYANÇ
Marmara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Çevre Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering
Dizin: Toplum sağlık merkezleri = Community health centers

Özet:
Günlük yaşantımızda gıda, tüketim ürünleri ve çevresel hava kirliliği gibi nedenlerle maruz kaldığımız çevresel kimyasal kirleticiler, tüm dünyada hem insan sağlığı hem de doğa ve iklim için büyük bir tehdit oluşturmaktadır. Düşük ve orta gelirli ülkeler, çevresel kirlilik konusunda en fazla hastalık yükünü taşımakla birlikte, bu ülkelerde çevre sağlığı üzerine yapılmış araştırma sayısı oldukça sınırlıdır.  Bu tez araştırmasının genel amacı, emziren annelerin günlük yaşamlarında maruz kaldıkları çevresel kirleticiler ile beden kitle indeksleri ve anne sütünden ayrıştırılan epitel hücrelerindeki DNA hasarı arasındaki olası ilişkileri ve etkileşimleri incelemektir. 
Araştırmaya, İstanbul Beyoğlu 2 No'lu Göçmen Sağlığı Merkezine Ekim-Aralık 2022 tarihleri arasında başvuran 18-45 yaş arası 118 sağlıklı emziren anne dahil edilmiştir. Temel bağımsız değişkenler ve tanımlayıcı değişkenler ile ilgili veriler yüz yüze anket yöntemi ile toplanmıştır. Her bir anneden alınan 20 ml süt örneğinden ayrıştırılan epitel hücrelerindeki DNA hasarı Comet Assay yöntemi ile incelenmiştir. Mayıs 2022 – Aralık 2022 tarihleri arasındaki dış ortam günlük NO2, NOX, NO ve PM10 konsantrasyon düzeyleri, T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim değişikliği Bakanlığı'nın İstanbul Mecidiyeköy'de bulunan hava kalitesi izleme istasyonu verilerine dayanılarak elde edilmiştir. Araştırmanın istatistiksel çözümlemesinde, Mann-Whitney U testi, Kruskall Wallis testi, Spearman korelasyon testi ve non-parametrik kısmi korelasyon analizleri kullanılmıştır. 
Araştırmada, emziren annelerin PM10 maruziyet düzeylerinin, içme suyu olarak musluk suyu kullanımı, tek kullanımlık kapların özellikle sıcak içecekler ile kullanımı gibi günlük yaşamlarında çevresel kirleticilere maruziyetlerinin ve beden kitle indeksindeki artışın DNA hasarı üzerine etkisi olduğu saptanmış ve anne sütünün çevresel kirleticilere maruz kalma düzeyini ve sağlık üzerindeki etkilerini ölçmek için yararlı bir biyolojik araç olduğu sonucuna varılmıştır.

Abstract:
Environmental chemical pollutants that we are exposed to in our daily lives due to reasons such as food consumption, consumer products and environmental air pollution pose a great threat to human health, nature and climate all over the world. Although low- and middle-income countries carry the highest burden of disease due to environmental pollution, the number of studies on environmental health in these countries is scare. 
The general purpose of this thesis research is to examine possible relationships and interactions between environmental pollutants that lactating mothers are exposed to in their daily lives, their body mass index, and DNA damage in epithelial cells separated from breast milk. 118 healthy breastfeeding mothers between the ages of 18-45 who applied to Istanbul Beyoğlu Immigrant Health Center between October and December 2022 were included in the study. Data on the main independent variables and descriptive variables were collected through face-to-face interviews. DNA damage in epithelial cells separated from 20 ml milk sample taken from each mother was examined by Comet Assay method. Outdoor daily NO2, NOX, NO, and PM10 concentration levels between May 2022–December 2022 were obtained based on the data of the air quality monitoring station located in Mecidiyeköy, Istanbul. In the statistical analysis, Mann-Whitney U test, Kruskall Wallis test, Spearman correlation test, and non-parametric partial correlation tests were used. 
In the study, it was determined that the PM10 exposure levels of lactating mothers, their exposure to environmental pollutants in their daily lives such as the use of tap water as drinking water, the use of disposable containers, especially with hot drinks, and the increase in body mass index had an effect on DNA damage. It was concluded that breast milk is a useful biological tool to measure the level of exposure to environmental pollutants and their effects on health.