Türk edebiyatında ütopik temalar olarak eşitlik ve özgürlük: Bir karşılaştırma; 1970 - 1980 ve 1980 - 1990
Utopian patterns and forms in the Turkish literature, a comparative study: 1970 - 1980 and 1980 - 1990
Yazar: AYHAN YALÇINKAYA
Danışman: PROF. DR. M. ALİ AĞAOĞULLARI
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi ve Siyaset Bilimi Ana Bilim Dalı / Siyaset Bilimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2000
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Edebiyat = Literature ; Eşitlik = Equality ; Marksizm = Marxism ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Özgürlük = Freedom ; Ütopya = Utopia

Özet:
Bu tezin başlıca amacı, örnek alan olarak seçilen Türk romanı ve Türkiye'nin içinde bulunduğu toplumsal ve ideolojik koşullar ve bu koşulların değişimi bağlanımda, genel olarak ütopyaların ve ütopyacılığm, daha özel olarak ütopik izleklerin ve her tür ütopyacı düşünüş ve tutumu besleyen ütopik formların izini sürmektir.Bu amaca bağlı olarak, 1970-1980 ve 1980-1990 dönemleri olmak üzere, iki ayrı dönemde, karşılaştırmalı bir biçimde, ütopik izleklerin -örneğin gelecek tasarımları, geçmişin idealleştirUmesi, mitik bir altın çağa duyulan özlem ve arayış gibi- Türk romanındaki izleri ve bu izlerin nerede belirginleşip, nerede iyiden iyiye silikleştiği gösterilmeye ve bunun nedenleri tartışılmaya çalışılmıştır. Tezin birinci bölümünde, ütopyalar üstüne genel, kavramsal bir çerçeve oluşturulmuş, ütopya tarihine genel olarak bir göz atıldıktan sonra, ütopyanın yerini nasıl "anti-ütopya"ya bıraktığı ile anti-ütopyacı eğilimin ütopyalara yönelttikleri eleştirilere, eleştirel olarak değinilmiştir. Tezin ikinci bölümünde, Türkiye'nin modernleşme serüveni bağlanımda romanın serüveni izlenerek, bu serüven içinde ütopik ideal ve izlekleri içeren ilk örnekler değerlendirilmiş ve bunların anlamlan tartışılmıştır. Üçüncü bölüm Türkiye toplumsal tarihinin en ütopik dönemi olarak kabul edilen 1971 sonrasına ayrılmış, 1980'e değin, öncelikle toplumsal hareketlerin ana dinamiklerine değinilerek, bu hareketlerin roman içindeki yansımaları ve bu ideallerin Türk romanında kendini nasıl gösterdiği araştırılmıştır. Dördüncü bölüm 1980 sonrasına, yani Türkiye'de bütün ütopik eğilimlerin bastırıldığı döneme ayrılmıştır, öncelikle 1980 darbesinin siyasal ve toplumsal yaşama etkileri değerlendirildikten sonra, darbe sonrası koşullarda Türk romanı ütopik izlekler doğrultusunda değerlendtolmiştir. Tezin sonuç bölümünde baştan beri izlenen iki ayrı dönem, birlikte ele alınarak roman içinde ütopik eğilimin nerede ve nasıl kırılmaya uğradığı ve bir tür anti-ütopik ya da ütopya dışı tepkinin kendini cisimleştirme fırsatı bulduğu gösterilmeye çalışılmış ve Türkiye'de ütopyacıhğm gelişmemesi ve dolayısıyla romancılığımızda belirgin izlerin bulunmamasının temel nedeninin Türk modernleşmesinin temel dinamikleri olduğu işaret edilerek tez tamamlanmıştır. i 443

Abstract:
The main aim of this thesis is to follow the trace of utopianism and Utopias in general, and more specifically of Utopian patterns and forms, which feed all kinds of Utopian thoughts and manners in the Turkish novel, as a case study, within the context of social and ideological conditions of Turkey and also with regards to the changes in these conditions. In connection with this aim, the marks of Utopian patterns within the Turkish novel, such as projects about die future, idealisation of the past, the desire and the search for a mythical golden age, and the instances when these marks get more evident or become rather obscure are attempted to be shown in a comparative fashion for two separate periods, thus the periods of 1970-1980 and 1980-1990, and the reasons behind these facts are discussed. In the first section of the thesis a general conceptual framework about Utopias is constructed. After a general preview of the history of Utopia, how Utopia was replaced with "anti-utopia" is discussed, and a critical review of the critiques of the anti-utopian tendency towards Utopias is presented. In the second section of the thesis, the adventure of the novel within the adventure of Turkish modernisation is followed, and during mis adventure the first examples, which include Utopian ideals and patterns are evaluated, and their meanings are discussed. The third section is devoted to the period after 1971, which is regarded as the most Utopian period of Turkish social history. Firstly the main dynamics of social movements until 1980 are reviewed, and then the reflections of these movements to the novel and how these ideals expressed themselves within the Turkish novel are discussed. The fourth section is devoted to the post 1980 period, thus the period, when all the Utopian tendencies were repressed. Firstly, the effects of the 1980 coup d'etat over political and social life are evaluated, and then the Turkish novel is analysed with regards to Utopian patterns under the conditions after the coup d'etat. In the concluding section of the thesis the two periods, which were followed from the beginning onwards are evaluated together. In tins sense it is attempted to be shown how and when the utopâh tendencies within the novel started to break, and how a kind of anti-utopian or non-utopian response found -«4the possibility of materialising itself. The thesis is concluded by pointing out that the main reason behind utopianism not developing in Turkey and consequently the lack of clear evidence of utopianism in our novel is the main dynamics of Turkish modernisation.