Türkiye Türkçesinde eklerin işlevleri
Functions of affixes in Turkey Turkish
Yazar: HASAN KARACA
Danışman: PROF. DR. HACI İBRAHİM DELİCE
Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Dil bilgisi-yapım ekleri = Grammar-constructive affix ; Dil bilgisi-çekim ekleri = Grammar-inflections ; Türkiye Türkçesi = Türkiye Turkish ; Türkçe = Turkish

Özet:
Türk dili, eklemeli bir dildir ve Türkçenin işleyişi daha çok ek sayesinde gerçekleşmektedir. Bu çalışmanın amacı, Türkiye Türkçesinde kullanılan eklerin işlevlerini tespit etmektir. Türkçenin eklerine dair yapılan yapım ve çekim eki sınıflandırmasının yetersizliği, Türk dili araştırmacılarınca genel kabul görmüş bir tespittir. Bu yönde yapılan çalışmalar, artık tespitin ötesine geçmiş; eklere ait sınıflandırma denemeleri yapılmaya başlamıştır. 
Bu tezde ekler, Prof. Dr. H. İbrahim DELİCE?nin ?Türk Dilinde İşlevsel Ek Tasnifi Denemesi? adlı çalışması esas alınarak yapısal ve işlevsel dil bilimin bakış açısıyla değerlendirildi. Türk dilinin temel kaynakları, eklerle ilgili araştırmalar tarandı; ekleri sınıflandırma çalışmaları incelendi. Bu araştırma ve incelemeler sonucu, Türkiye Türkçesinde kullanılan ekler ve bu eklerin kullanım özellikleri tespit edildi. Ekler, yapısına göre basit ekler, birleşik ekler ve birlikte ekler olarak sınıflandırıldıktan sonra eklerin yapısal, anlamsal ve söz dizimsel kullanımları değerlendirildi. Yukarıda belirttiğimiz ve esas aldığımız çalışmayla ortaya konulmuş sınıflandırmaya göre her ekin işlev başlıklarını oluşturduk. Buna göre, Türkiye Türkçesinde ekler, genişletme eki, durum eki, dönüştürme eki, kurucu ek, yapım eki, bütünleşik ek, temsil eki ve boş ek olmak üzere sekiz ana başlık altında incelendi. Bir ekin bu sekiz işlevden en az birini yerine getirdiği ortaya konuldu. Ayrıca, her ekin ait olduğu başlığın altında kullanım çeşitliliğine dayanan alt işlev adlandırmaları yapıldı. Bu çalışmayla Türkiye Türkçesinin ekleri, yeni ve farklı bir bakış açısıyla ele alınıp sınıflandırıldı.


Anahtar Sözcükler: Türkçede ekler, yapım eki, çekim eki, ek sınıflandırması, eklerin işlevleri, yapısına göre ekler

Abstract:
Turkish language is an agglutinating language and the working of Turkish is realised by the agency of affix. The aim of this work is to determine the functions of affixes used in Turkey Turkish. Inadequacy of the classification made upon derivational and inflectional affixes has been an evaluation accepted in general by Turkish language researchers. Studies made in this manner have gone beyond being an evaluation and classification attempts have been made related to affixes.
In this thesis affixes have been evaluated with the perspective of structural and functional linguistic by basing upon Prof. Dr. H. Ibrahim DELICE?s work named ?Türk Dilinde İşlevsel Ek Tasnifi Denemesi? (An Attempt of Functional Affix Classification in Turkish Language). Basic resources of Turkish language, researches related to affixes were scanned, affix classification works were examined. Affixes used in Turkey Turkish and usage characteristics of them were determined as a result of these researches and investigations. Structural, semantical and syntactical usage of affixes were reviewed after these affixes had been classified according to their structures as simple affixes, composite affixes, jointed affixes. We established function headings for every affix in accordance with the classification put forth by the work which we have mentioned above and based on. With reference to this, affixes in Turkey Turkish were examined under eight main headings as widening affix, case affix, conversion affix, establishing affix, derivational affix, integrated affix, repsresentment affix and disengaged affix. It was put forward that an affix executes at least one of these eight functions. In addition to this, sub function entitling depending upon usage variety was made under the headings of every affix.In this work, affixes of Turkey Turkish were classified by being treated from a new and different viewpoint.



Key Words: Affixes in Turkish, derivational affix, inflectional affix, affix classification, functions of affixes,affixes with referance to their structures.