Bölgeselci mimarlık ve çok duyulu mekan tasarımı ilişkisi Correa ve Kéré örnekleri
The relation between regionalist architecture and multisensory space design Correa and Kéré examples
Yazar: ECE AYAŞ
Danışman: PROF. DR. NAZAN KIRCI
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Yöneylem Araştırması Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Duyusal tasarım = Sensory design ; İç mekan tasarımı = Interior design

Özet:
İnsanlar çevreleri ile duyu organları aracılığıyla iletişim halindedir. Mekan algısı da insanların duyu organları aracılığı ile topladıkları verilerin; deneyim, eğitim, kültüre dayalı zihinsel süreçlerle anlamlandırılmasına bağlıdır. Mimarlığın iletişim ve eleştirel dilinin ağırlıklı olarak görsel unsurlar üzerinden kurulu olması, tasarımda diğer duyu organlarına yönelik verilerin geride tutulduğunu düşündürtmektedir. Oysa görme duyusunun yanı sıra dokunma, işitme, koklama ve tat duyusunu da harekete geçirecek tasarımlar ile mimari deneyimi zenginleştirmek mümkündür. Araştırmada duyu odaklı tasarımı mümkün kılabilen tetikleyicilerin tespit edilmesi ve duyu odaklı yaklaşımları konu edinen literatüre katkı yapılması hedeflenmektedir. Bu amaçla öncelikle mimaride algı, mekan algısı, duyu organları, duyuların birbiriyle ilişkisi araştırılmış ve mekanlardaki farklı duyulara yönelik uyarıcıların neler olabileceği ortaya koyulmuştur. Araştırma kapsamında, yer, kültür, tarih, iklim, topoğrafya, yerel malzeme, doğa ve çevre verilerine duyarlı tasarım alanı olarak mimarlıkta bölgeselci tavırlar sergileyen örneklerin duyusal çeşitlilik sunduğunu varsayımını sınamak üzere Charles Correa ve Francis Kèrè'nin yapıları incelenmek üzere seçilmiştir.  Literatürde öne çıkan bölgeselci düşüncelerin incelenmesi sonucu doğal çevre koşulları, kimlik, yerellik ve evrensellik olarak dört başlık altında gruplanaran sorgu parametreleri belirlenmiştir. Araştırmanın deneysel alanı için seçilen Charles Correa ve Francis Kèrè'nin geleneksel mimariye duyarlı eserlerinde bölgeselcilik kavramlarının yansımaları ve bu anlayışın mimari algıda farklı duyuları tetikleyerek kullanıcı deneyimini güçlendirme potansiyeli irdelenmiştir. Bu irdeleme sonucunda mimarilerinde daha yenilikçi bölgeselci tutumlar benimsediği tespit edilen mimarların tasarımlarında doğa ile bütünleşik olarak mekan kurgusu yapılması, sıcak kurak iklim, topoğrafya, ölçek gibi yerin doğal koşullarına duyarlılık gösterilmesi, iç-dış mekan geçirgenliğinin arttırılması, sıcak iklime karşı çift çatı, saçak, gölgeleyiciler ve kil, toprak, taş, ahşap, saman gibi yerel malzemelerin kullanılması, doğal ışık ve havalandırmadan faydalanılması gibi tasarım unsurlarının benimsenmesi ile mimaride görsel estetiğin ötesine geçilerek görme dışındaki duyuların da mimari deneyimin derinleşmesine katkıda bulunduğu gözlemlenmiştir. Bu örneklerden tespit edilen unsurların, yeni tasarımlarda uygulanabilme potansiyellerinin araştırılması yeni araştırma sorusu olarak ele alınabilir.

Abstract:
People communicate with their environment through their sense organs. The perception of space also depends on people's interpretation of the data they collect through their sense organs through mental processes based on experience, education and culture. The fact that the communication and critical language of architecture is mainly based on visual elements makes us think that data regarding other sensory organs are kept behind in design. However, it is possible to enrich the architectural experience with designs that will stimulate the sense of touch, hearing, smell and taste as well as the sense of sight. The research aims to identify the triggers that can enable sensory-oriented design and contribute to the literature on sensory-oriented approaches. For this purpose, first of all, perception in architecture, perception of space, sense organs, the relationship between senses were researched, and what the stimuli for different senses in spaces could be were revealed. Within the scope of the research, the buildings of Charles Correa and Francis Kèrè were selected to be examined in order to test the assumption that examples of regionalist attitudes in architecture offer sensory diversity as a design field sensitive to place, culture, history, climate, topography, local materials, nature and environmental data. As a result of examining the prominent regionalist ideas in the literature, query parameters grouped under four headings as natural environmental conditions, identity, locality and universality were determined. The reflections of regionalism concepts in the traditional architecture-sensitive works of Charles Correa and Francis Kèrè, which were selected for the experimental field of the research, and the potential of this understanding to strengthen the user experience by triggering different senses in architectural perception were examined. As a result of this analysis, the architects who were found to have adopted more innovative regionalist attitudes in their architecture, designed space integrated with nature, showed sensitivity to the natural conditions of the place such as hot arid climate, topography and scale, increased indoor-outdoor permeability, double roofs, eaves, etc. against the hot climate. It has been observed that by adopting design elements such as shaders and local materials such as clay, soil, stone, wood and straw, and taking advantage of natural light and ventilation, architecture goes beyond visual aesthetics and senses other than vision contribute to the deepening of the architectural experience. Investigating the potential of the elements identified from these examples to be applied in new designs can be considered as a new research question.