Hastane öncesi sağlık çalışanlarının iş sağlığı ve güvenliği risklerinin tespiti ve iş güvenliği algılarının incelenmesi: Sivas ili örneği
Determination of occupational health and safety risks of pre-hospital health workers and exemination of occupational safety perception: Sample of Sivas province
Yazar: ÖMER FARUK ALACAHAN
Danışman: PROF. DR. ARİF NİHAT GÜLLÜOĞLU ; DR. ÖĞR. ÜYESİ NAİM KARAGÖZ
Marmara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İş Güvenliği Ana Bilim Dalı / İş Güvenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Acil Tıp = Emergency Medicine ; İlk ve Acil Yardım = Emergency and First Aid
Dizin: Çoklu disiplin = Multi disciplinary ; İş güvenliği = Work safety

Özet:
Hastane öncesi acil sağlık hizmetleri ambulans çalışanları iş sağlığı ve güvenliği açısından riskli sınıfta yer almakta ve özellikle COVID-19 ile birlikte olaylara ilk müdahale eden kişiler olmaları nedeniyle daha fazla risk ile karşı karşıya kalmaktadırlar. Tez çalışması kapsamında acil sağlık hizmetleri istasyonlarının ve ambulanslarının risk değerlendirmesi yapılmıştır. Literatürde çalışmaların büyük çoğunluğu sağlık çalışanlarının mesleki risklerine odaklanmaktadır. Ancak hastane öncesi acil sağlık hizmetlerinde çalışanların mesleki risk algılarının belirlenmesine yönelik araştırma sayısının sınırlı olduğu görülmüştür. Bu tez çalışması kapsamında acil sağlık hizmetleri istasyonlarının ve ambulanslarının risk değerlendirmesi yapılmıştır.  Ayrıca çalışanların mesleki risk algılarını ve demografik değişkenlerle olan ilişkilerini belirlenmiştir. Bu amaçla literatür taraması yapılmış ve bir anket geliştirilmiştir. Anket sahada 250 katılımcıya uygulanmıştır. Toplanan verilerin faktör analizi yapılmış ve anketin geçerlilik ve güvenilirliği test edilmiştir. Çalışanların risk algılarını ölçen maddeler 5 faktör altında toplanmıştır. Çalışmaya ilişkin oluşturulan hipotezler t testi ve ANOVA testi ile analiz edildi ve tanımlayıcı istatistikleri çıkarıldı.  Faktörlerin demografik değişkenlerle olan ilişkilerinin analizinde Faktör 1 ve Faktör 3'ün cinsiyete göre anlamlı farklılık gösterdikleri bulunmuştur. Kadınların risk algısının daha yüksek olduğu saptanmış olup bunun nedenlerinin, toplumsal cinsiyet rolleri ve cinsiyet ayrımcılığıyla birlikte fizikse güç gerektiren işlerde kadınların erkeklere göre daha fazla olumsuz etkilenmeleri olduğu söylenebilir. Bir diğer önemli nokta da sağlık çalışanlarının görevlerini yaptıkları zamanlarda "şiddete maruz kaldıklarını" ifadesine %60 düzeyinde "katıldıklarını belirtmeleridir. Elde edilen bulguların bütününden hareketle hastane öncesi acil sağlık hizmetlerinde çalışanların risk algılarının önemli seviyede yüksek olduğu değerlendirmesi yapılabilir. 
Anahtar Kelimeler: ASH, paramedik, ambulans hizmetleri, risk algısı, anket

Abstract:
Pre-hospital emergency health services ambulance workers are in the risky class in terms of occupational health and safety, and they are faced with more risks, especially since they are the first responders to incidents with COVID-19. Within the scope of the thesis study, risk assessment of emergency health services stations and ambulances was made. Most of the studies in the literature focus on the occupational risks of health workers. However, it has been observed that the number of studies on the determination of occupational risk perceptions of pre-hospital emergency health care workers is limited. Within the scope of this thesis, risk assessment of emergency health services stations and ambulances has been made. In addition, the occupational risk perceptions of the employees and their relations with demographic variables were determined. Factor analysis of the collected data was made, and the validity and reliability of the questionnaire were tested. The items measuring the risk perceptions of the employees were grouped under 5 factors. It was found that Factor 1 and Factor 3 differed significantly by gender. It has been determined that women have a higher risk perception, and it can be said that the reasons for this are that women are more negatively affected than men in jobs that require physical strength, along with gender roles and gender discrimination. Based on the findings, it can be concluded that the risk perceptions of those working in pre-hospital emergency health services are significantly high.
Keywords: EMS, paramedic, ambulance services, risk perception, questionnaire