Diyalog bazlı yapay zekâ ve yabancı dil: Konuşma öğretimi sürecinde bir model
Conversational artificial intelligence and foreign language: A model in the process of teaching speaking
Yazar: ÖZKAN YAVUZ
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET GÜRLEK
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Dilbilim Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve Kontrol = Computer Engineering and Computer Science and Control ; Dilbilim = Linguistics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Dil bilim = Linguistics ; Dil öğretimi = Language teaching ; Doğal dil işleme = Natural language processing ; Konuşma becerisi = Speaking skills ; Yabancı dil = Foreign language ; Yapay zeka = Artificial intelligence

Özet:
Yabancı bir dilde etkili bir şekilde konuşabilmek, dil öğreniminde önemli bir kilometre taşıdır. Ancak, bir dili gerçek zamanlı olarak konuşabilme becerisi kazanmak genellikle öğrenciler için zorlu bir süreç olmuştur. İşte bu noktada, yapay zekâ destekli diyalog sistemlerinin sunduğu potansiyel devreye girmektedir.
Bu çalışma kapsamında, yapay zekânın sunduğu bu potansiyelin uygulanabilirliğini değerlendirebilmek adına GABBY adlı diyalog bazlı yapay zekâ sistemi oluşturulmuştur. GABBY, doğal dil işleme ve makine öğrenme tekniklerinden faydalanarak öğrencilere etkileşimli  bir öğrenme deneyimi sunmak amacıyla geliştirilmiş bir sistemdir. Sistem, gerçek yaşam dil etkileşimlerini simüle eden dinamik konuşmalarla öğrencileri etkileşime geçirir ve konuşma yeteneklerini geliştirmek için anında geri bildirim sağlar.
Bu çalışmada, GABBY'nin geliştirme süreci, konuşma arabirimi tasarımı, temelindeki diyalog yönetim sistemi ve konuşma tanıma ile dil işleme yeteneklerinin entegrasyonu detaylı bir şekilde anlatılmaktadır. GABBY'nin yabancı dil alanında kullanılabilirliği ve katılımcıların sistem hakkındaki görüşlerinin incelendiği bu çalışmada nicel araştırma yöntemlerinden olan tek gruplu ön test-son test zayıf deneysel araştırma deseni kullanılmıştır.
Çalışma 2022-2023 akademik yılında İstanbul Üniversitesi Yabancı Diller Yüksek Okulu bünyesinde A1 seviyesi İngilizce Hazırlık öğrenimi gören ve çalışmaya katılmak için gönüllü olmuş 10 katılımcı ile yürütülmüştür. Bu çalışmada veri toplama aracı olarak likert tipi iki anket kullanılmıştır. Ön test aşamasında kullanılan ilk anket, İngilizce Konuşma Becerisi Öz Yeterlilik Anketi, vasıtasıyla katılımcıların İngilizce konuşma becerisine yönelik öz yeterlilik algıları ve görüşleri öğrenilmeye çalışılmıştır. Uygulama sonrası son test aşamasında kullanılan ikinci anket, Sistem Değerlendirme Anketi, yardımıyla katılımcıların sistem ve sistemin İngilizce öğretiminde kullanılabilirliği hakkındaki düşünceleri öğrenilmeye çalışılmıştır. Her iki anket soruların geçerliği ve güvenirliği konusunda uzman görüşlerinden yararlanılmıştır. Çalışma grubunun anket sorularına verdikleri cevaplar düzenlenerek veri analizine uygun bir şekilde kendi içinde bağımsız olarak ele alınmış olup her iki anket içerisinde karşılık bulan verilerde ise anlam bir fark olup olmadığına bakılarak karşılıklı yorumlanmaya çalışılmış. Aynı zamanda, katılımcıların sistem kullanımı sonrasında GABBY'nin veritabanında oluşan veriler de ele alınarak değerlendirilmiştir. Araştırmadan elde edilen bulgular sonucunda GABBY'nin katılımcıları olumlu yönde etkilediği ve katılımcıların sistem hakkında olumlu görüş bildirdiği görülmüştür. Katılımcılar oluşturulan sistemin dil öğreniminde konuşma becerilerinin desteklenmesinde ve uzaktan ve yüz yüze öğretim sürecinde kullanılabileceğini belirtmişlerdir.

Abstract:
Being able to speak a foreign language effectively is a significant milestone in language learning. However, acquiring the ability to speak a language in real-time has often been a challenging process for students. This is where the potential offered by artificial intelligence-supported dialogue systems comes into play.
In this study, in order to assess the applicability of the potential offered by artificial intelligence, a conversational artificial intelligence system called GABBY was developed. GABBY is a system designed to provide students with an interactive learning experience, utilizing natural language processing and machine learning techniques. The system engages students in dynamic conversations that simulate real-life language interactions and provides instant feedback to enhance their speaking skills.
This study provides a detailed account of the development process of GABBY, including the design of the speech interface, the underlying dialogue management system, and the integration of speech recognition and language processing capabilities. A weak experimental research design, specifically a single-group pretest-posttest design, was employed in this study in which the usability of GABBY in the field of foreign language learning and participants' opinions about the system was examined.
The study was conducted during the 2022-2023 academic year with 10 voluntary participants who were enrolled in A1 level English preparatory courses at Istanbul University School of Foreign Languages. Two Likert-type questionnaires were used as data collection instruments. The first questionnaire, the English Speaking Self-Efficacy Questionnaire, aimed to determine participants' self-perceived English speaking proficiency and opinions. The second questionnaire, the System Evaluation Questionnaire, was administered after the application to gather participants' thoughts on the system and its usability in English language instruction. Expert opinions were sought to ensure the validity and reliability of the questionnaire items. The responses to the questionnaire items were analyzed independently, and any significant differences in the data that corresponded across both questionnaires were mutually interpreted. Additionally, the data generated in GABBY's database after participants' system usage were also examined and evaluated. The findings of the research indicate that GABBY positively influenced the participants and they expressed favorable views about the system. Participants stated that the developed system could support speaking skills in language learning and be utilized in both remote and face-to-face teaching processes.