Vaz ilmi ve unkûdu'z-zevâhir
Ali Kuşçu (inceleme - değerlendirme) / The science of wad and unkûdu'z-zevâhir / Ali Kuşçu (evaluation - assessment)
Yazar: ABDULLAH YILDIRIM
Danışman: PROF. İSMAİL DURMUŞ
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arap Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Dilbilim = Linguistics

Özet:
Vaz tartışması kaynağı itibariyle, lafız-anlam ilişkisi sorunu üst başlığındadeğerlendirilmesi gereken bir tartışmadır. Çünkü bütünüyle bir dil tartışması olan işaretisimleri vb. lafızların gösterdiği anlamın niteliği sorunundan doğmuştur.Îcî tarafından kaleme alınan ve tartışmanın ilk kez diğer disiplinlerden bağımsız birbiçimde ifade edildiği eser olan er-Risâletü'l-vaziyye'de lafızlar, vaz olundukları anlamınniteliğine bağlı olarak tasnif edilmiştir. Bu tasnif, daha önce dilciler tarafından üretilen isim,fiil, harf, işaret ismi, zamir vb. genel isimler üzerinden yapılmıştır. Bu anlamda Îcî, kendisinekadar gelen bilimsel birikimin araçlarını kullanmış ve sürmekte olan lafız-anlam ilişkisitartışmasına vazı merkeze alarak yeni bir açılım getirmiştir. Bu açılımın anlamı şudur: Dahaönce Sarf ve Nahiv tarafından, lafızların muhtelif bakımlardan teorik çerçevesi çizilmişti. Îcîbu eserinde, sözlüklerde kaydedilen dilin sözvarlığının teorik çerçevesini çizmiştir.Sözlükbilim, tek tek kelimelerin hangi anlamın karşılığı olarak vaz edildiğini tespitetmektedir. Nitekim sözlüklerde kaydedilen şey de budur. Îcî ise, bu tikel vazların hangi geneldurumlar altında gerçekleştiğini, dilcilerin ürettiği isimlerin vazlarını sorgulayarak yapmıştır.Îcî sonrası süreç büyük ölçüde söz konusu eserin yorumları şeklinde sürmüştür. Buyorumlar, tartışmaya şüphesiz önemli katkılar sağlamışlardır. Bu anlamda Seyyid Şerif veTaftazanî'nin tartışmalarını, vaz meselesinin içerik ve derinlik olarak gelişimine yaptığı katkıbakımından, özellikle vurgulamalıyız. Ancak bunlar, mesele bazında ve ayrıntıda kalmıştır.Unkûd, vaz tartışmasının gelişimine yaptığı katkı bakımından, Îcî'nin yorumcularındanbüyük oranda ayrılmaktadır. Bunun en önemli nedeni, eserin iç düzenidir. Buna göre KuşçuÎcî'nin yaptığı gibi, lafızları tasnif etmemektedir. Bilakis Îcî'nin yaptığı tasnifin ardında yatanvaz olgusunu konu haline getirmektedir.Kuşçu'nun bu adımı, bize göre, vazın bilimleşme sürecinde atılmış en büyük adımdır.Kuşçu vazı bağımsız bir bilim olarak tanımlamamıştır ancak Unkûd'da yapılan şey, içerikolarak, vazı bilimleşme sürecine sokmaktan ibarettir. Nitekim Kuşçu sonrası Osmanlıdüşünürleri, vazı bağımsız bir bilim olarak görmüş ve tanımlamışlardır.

Abstract:
The wad? debate, in terms of its source, should be considered under the word-meaningrelation debate. Because it has come out of a problem which is completely a linguisticproblem, that is the the characteristic of the meaning that is denoted by pronouns and suchwords.Words have been classified in terms of the characteristic of the meaning which theyhave been assigned for in er-Risâletü?l-vaziyye that has been written by Îcî and the first workin which the debate has been expressed independent from other diciplines. This classificationhas been made by the general terms such as noun, verb, letter, pronoun etc. which have beenproduced by the former linguists. In this sense, Îcî has used the instrumenst of the formerscientific saving and by making the wad? center he has made a new evolution in the wad?dibate which is lasting. The meaning of this evolution is that; before that time words havebeen considered in terms of many perspectives and theorized. Îcî, in this work, made atheoretical frame of the words that are registered in dictionaries. Lexicography fixes whichword has been assigned for which meaning. Thus, this is what registered in dictionaries. Îcîhas questioned the assigments of the words that have been produced by former linguists andby this way he has fixed the general statements of these assigments.The process after Îcî has lasted by the commentaries of this work. These commentaries,no dubt, has made considerable contributions to the debate. We should stres the debatebetween Taftazanî and Seyyid Şerif in terms of its contribution to the progress of the subjectboth to its content and depth. But these contributions were just at some points and details.Unkûd, in terms of its contrubution to the development of wad? debate, is far differentfrom those commentaries. The most important reason of this its interior order. Accordingly,Kuşçu did not classify the words as Îcî did. On the contrary, he makes the wad? fact which isbehind the classification of Îcî subject of the study.According to us, this is the biggest step in the way of wad? getting a science. Kuşçu didnot define wad? as a science but what is in Unkûd is to make wad? a real science. Thus, latterOtoman thinkers has seen wad? as an independent science and defined it.