Ortopedik engellilerde dinî başa çıkma: Hatay örneği
Religious coping in orthopedic disabled: The case of Hatay
Yazar: EBRU GÜNGÖR
Danışman: PROF. DR. HASAN KAYIKLIK
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Din = Religion
Dizin: Aleviler = Alawis ; Bedensel engelliler = Physical handicappeds ; Dini başa çıkma = Religious coping ; Engellilik = Disability ; Hatay = Hatay ; Hristiyanlar = Christianies ; Müslümanlar = Muslims ; Sünnilik = Sunnism

Özet:
Bu çalışmanın amacı, engelli bireylerin dinî başa çıkma süreçlerini tespit etmek ve anlamaktır. Araştırmanın çalışma grubu, Hatay ili merkez ve ilçelerinde ikamet eden ortopedik engelli 9 Hristiyan (Ortodoks) ve 18 Müslüman (7 Alevi/Nusayrî ve 11 Sünnî) katılımcıdan oluşmaktadır. Katılımcılarla görüşmelerde yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmış, veriler içerik analizi ile açıklanmaya çalışılmıştır. Elde edilen bulgular, katılımcıların görüşmelerde en çok Allah, sabır, dua, kader, kısmet, şükür, zor kelimelerini kullandığını ortaya koymuştur. Başa çıkılması çok zor bir travmatik durum ile karşı karşıya kaldıklarını ifade eden katılımcılar için başta aileleri olmak üzere arkadaş ve diğer gruplardan gelen sosyal ve dinî–manevî destek, engellerinin yarattığı travmalarını aşmalarında kilit rol oynamıştır. Travmanın yaşandığı ilk zamanlarda bilhassa aile fertlerinden gelen destek onları hayata bağlamıştır. Aile fertleri arasında ise anneleri ve annelerinin çabaları özellikle vurgulanmakta ve takdir edilmektedir. Evli ve bilhassa annesi ölmüş katılımcılar, anneleri ile beraber eşlerinin desteğini, kardeş, baba ve diğer geniş aile fertlerinin desteğine göre daha çok dile getirmişlerdir. Katılımcılar, çekirdek ve geniş aile desteği ile beraber engelliler dernekleri, mahalle, iş arkadaşları ve komşuları ile beraber sivil toplum kuruluşlarından oluşan diğer sosyal çevre desteklerine de oldukça önem vermektedirler. 
Tüm gruplar arasında en sık başvurulan dinî başa çıkma eylemi duadır. Duaların temel motifi daha kötüsüne düşmemektir. Sabır ve daha kötüsüne düşmemek için varolan hâline şükretmek de sıklıkla başvurdukları dinî başa çıkma eylemlerindendir. Engellerinin nedenini anlamlandırmalarında kader, imtihân ve çekilen sıkıntıların öteki dünyada karşılığını alacakları inancı temel rol oynamıştır. Bu süreçte psikolojik destek almak, katılımcıların engelliliklerinin ilk, orta ve ilerleyen süreçlerinde başvurmaya gerek duymadıkları ya da nadiren başvurduğu bir başa çıkma biçimi olmuştur. Nadiren alınan psikolojik desteğe rağmen, katılımcıların travmatik engellilik süreçleri genellikle kalıcı olmamış, bu süreç çoğunlukla engellilerin sorunlarını kabul etme, geleceğe dönük daha pozitif düşünceler geliştirme gibi yaklaşım ve engelliliklerinin yarattığı sorunlarla mücadele etme için çabalama eylemleri ile sonuçlanmıştır. 
Hristiyanlarda duadan sonra en çok atıf yapılan dinî başa çıkma etkinliği kader inancı ve mucize beklemek iken, Sünnîlerde kader, imtihân, engelini hayra yorma ve tevekkül motifleri dikkat çekmiştir. Alevi/Nusayrî katılımcılar ise dinî-manevî başa çıkma etkinlikleri ile beraber dinî olmayan etkinlikleri de vurgulamışlardır. Alevi/Nusayrîlerde engelin nedenine yönelik kader olduğu inancıyla beraber katılımcıların geçmiş hayatlarında (reenkarnasyon) günah işlemiş olabileceklerinden dolayı engelin bir cezalandırılma ve bedel olduğu inancı, Hristiyan ve Sünnî gruba göre daha fazla dile getirilmiştir. Aleviler de ayrıca Tanrı'nın ibret için kendilerini engelli yaratmış olabileceği motifi dikkat çekmiştir. Alevi/Nusayrîler, Sünnî ve Hristiyan gruplara kıyasla engellerini tıbbi sebepler ile daha fazla açıklamışlardır. Yine Alevi/Nusayrîler tıbben geliştirilecek bir tedavi ile engellerinden kurtulabileceklerini de daha fazla ifade etmişlerdir. Sünnîler, engellerinin nedenlerini kadere en çok bağlayan ve mucize beklentisi olmayan ya da çok az olan ve tıbbi desteği en az vurgulayan kesimdir. Hristiyanların daha çok seven-koruyan tanrı tasavvuruna sahip oldukları ve aynı zamanda duygu odaklı olumlu dinî başa çıkmaya Sünnî ve Alevi/Nusayrî gruba nispeten daha çok atıfta bulundukları ortaya çıkmıştır.  
Katılımcı kesimler arasında Sünnîler, duygu ve problem odaklı başa çıkma stratejilerinin herikisine birarada en fazla başvuran grup olmuştur. Engelliliğin ilk yıllarında isyanlarla kendisini gösteren olumsuz dinî başa çıkma aktiviteleri, engelliğin anlamlandırılmasından ve kabullenilmesinden sonra yerini olumlu dinî başa çıkma aktivitelerine bırakmıştır. Katılımcılar travmalarının ilerleyen yıllarında olumlu dinî başa çıkma aktivitelerine daha fazla başvurmuşlardır. Hristiyanların hemen hemen tamamı ise bu travmatik yaşam olayının etkilerine karşı halen mucize beklentisi içerisinde olduğundan dolayı duygu odaklı başa çıkmaya diğer iki kesime göre daha fazla başvurmaya devam etmektedir. 
Engellilerin travmalarının nitelikleri bireyden bireye değişmekle birlikte, başvurulan dinî başa çıkma unsurları, aktiviteleri ve yansımaları benzerdir. Din, başa çıkma sürecinde genel başa çıkmanın parçası, ürünü ve yardımcısı olmakta ve dolayısıyla olumlu yönde katkılarda bulunmaktadır. 
Anahtar kelimeler: Başa çıkma, dinî başa çıkma, Hatay, engel, ortopedik engel.

Abstract:
The aim of this study is to identify and understand the religious coping processes of disabled individuals. The study group of the study consists of 9 Christian (Orthodox), 18 Muslim (7 Alevi/Nusayrî and 11 Sunnî) participants with orthopedic disabilities residing in the central and districts of Hatay province. A semi-structured interview form was used in the interviews with the participants, and the data were tried to be explained by content and meaning analysis. The findings obtained revealed that the participants used the words Allah, patience, prayer, fate, kismet, thank goodness, difficult the most during the interviews. Very difficult to tackle the participants who stated that they were faced with a traumatic situation, and to their families, friends and other social groups and religious – moral support has played a key role in overcoming the barriers created their trauma. In the early days of the trauma, the support from family members especially connected them to life. Among family members, on the other hand, the efforts of their mothers and mothers are decently emphasized and appreciated. Participants who were married and especially whose mother had died expressed the support of their spouses together with their mothers more than the support of siblings, fathers and other extended family members. In addition to core and extended family support, participants also attach great importance to other social environmental supports consisting of disabled people's associations, neighborhood, work colleagues and neighbors, as well as non-governmental organizations.
The most frequently resorted to act of religious decease among all groups is prayer. The main motive of the prayers is not to get into a worse situation. Patience and gratitude for the existing state in order not to fall for the worse are also among the religious coping actions they often resort to. The belief that fate, trials and hardships suffered will be rewarded in the other world played a fundamental role in their understanding of the reason for their obstacles. Receiving psychological support was a form of coping that participants did not need to apply for or rarely applied for in the initial, secondary and later stages of their disability. Although rarely received psychological support, participants are not usually permanent disability traumatic processes, this process often accept the problems of the disabled, as well as more positive thoughts for the future development of the approach and resulted in striving for the actions of the complications of dealing with a disability.
While the most cited religious coping activity after prayer in Christians is belief in fate and waiting for a miracle, the motives of fate, trial, doing good to the obstacle and trust have attracted attention in Sunnis. Alevi/Nusayrî participants, on the other hand, emphasized religious-spiritual coping activities as well as non-religious activities. Along with the belief that the cause of the obstacle is fate, the belief that the obstacle is a punishment and a price for the fact that the participants may have committed sins in their past lives (reincarnation) was expressed more among the Alevi/Nusayrîs than among the Christian and Sunni groups. In the Alevis, God may have created them disabled for an example. Compared to Sunni and Christian groups, Alevi/Nusayrîs explained their disabilities more with medical reasons. Again, Alevi/Nusayrîs have also expressed more that they can get rid of their disabilities with a treatment that will be developed medically. Sunnis are the section who most often attribute the causes of their disabilities to fate and have little or no expectation of miracles and least emphasize medical support. It has been revealed that Christians have a greater perception of a Loving-Protecting God and at the same time refer to positive religious coping focused on emotions relatively more to the Sunni and Alevi/Nusayrî group.
Among the participants, Sunnis were the group that applied the most to both emotion- and problem-oriented coping strategies decisively. The negative religious coping activities that manifested themselves with rebellions in the first years of disability were replaced by positive religious coping activities after the meaning and acceptance of disability. Participants were more likely to engage in positive religious coping activities in the later years of their trauma. Almost all Christians, on the other hand, continue to resort to emotion-oriented coping more than the other two segments because they are still in anticipation of a miracle against the effects of this traumatic life event.
Although the characteristics of the traumas of disabled people vary from individual to individual, the religious coping elements, activities and reflections referred to are similar. Religion is a part, product and helper of general coping in the coping process and therefore contributes positively.
Keywords: Coping, religious coping, Hatay, disability, orthopedic disability.