Van Küresin ağzı
Van Küresi̇n di̇alect
Yazar: ŞAHAP BULAK
Danışman: DOÇ. DR. ÖZLEM DEMİREL DÖNMEZ
İnönü Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Dilbilim = Linguistics
Dizin: Ağızlar = Dialects ; Dilbilgisi = Grammar ; Dilbilim = Linguistics ; Küresin ağzı = Küresin dialect ; Ses bilgisi = Phonetic ; Türk lehçeleri = Turkish dialects ; Van = Van

Özet:
Bu çalışmada Van Küresin Ağzı'nın konuşulduğu Van il merkezi ile merkeze bağlı belde ve köyler,Saray ilçe merkezi ile bağlı köyler ve Edremit ilçesine bağlı köylerde Van Küresin Ağzı ile ilgili derlemeler yapılmıştır. Van Küresin Ağzı'ndan yapılan bu derlemeler transkripsiyon işaretleriyle yazıya geçirilmiştir. Böylece yok olma tehlikesiyle karşı karşıya olan Van Küresin Ağzı'nın dokümantasyonu çıkarılmıştır. Bu dokümantasyon üzerinde Oğuz Türkçesi'nin çağdaş kollarından Güney Azerbaycan Türkçesi'nin Van Küresin Ağzı'nın ses bilgisi, şekil bilgisi ve söz varlığı bakımından incelenmesi için malzeme oluşturulmuştur. Van Küresin Ağzı'ndan yapılan derleme metinlerindeki Türkiye Türkçesi yazı dilinde bulunmayan ve fonetik açıdan tanınamayacak derecede değişen kelimeler için sözlük hazırlanmıştır.
Bu çalışmayla; Türkçenin kuralları, özellikleri ve söz varlığının tespit edilmesi için önem arz eden Van Küresin Ağzı'na ait dil malzemesi kayıt altına alınmıştır. Bu malzeme ses bilgisi ve şekil bilgisi bakımından incelenerek özellikleri tespit edilmiş ve sözlüğü çıkarılmıştır. İnceleme bölümünde; Güney Azerbaycan Türkçesi, Azerbaycan Türkçesi ve Türkiye Türkçesi'yle karşılaştırmalar yapılarak Van Küresin Ağzı'nın ses ve şekil bilgisi özellikleri tespit edilmiştir.
Bu çalışma, Van Küresin Ağzı'nın Güney Azerbaycan Türkçesi ağzı olduğunu göstermektedir. Van Küresin Ağzı, Güney Azerbaycan Türkçesi'nin ağzı olmakla birlikte doğal olarak ses bilgisi, şekil bilgisi ve söz varlığı bakımından Türkiye Türkçesi'nden etkilenmiştir. Van Küresin Ağzı, Azerbaycan Türkçesi ve ağızlarında kullanılan fakat Türkiye Türkçesi'nde kullanılmayan Eski Türkçe ve Orta Türkçe menşeli birçok kelimenin de olduğu zengin bir kelime hazinesine sahiptir. 


Anahtar Kelimeler: Türkçe, Azerbaycan Türkçesi, Güney Azerbaycan Türkçesi, Ağız, Azerî Ağızları, Van Küresin Ağzı

Abstract:
The present study made a compilation of Van Kuresin dialect being spoken in city centre of Van and in its towns and villages, in Saray city centre and in its towns and villages, and in villages of Edremit. The compilations were got down through phonetic transcription. Hence, Van Kuresin dialect, which is about being extinct, was documented. Through the present documentation, the data of phonology, morphology, and vocabulary was provided about Van Kuresin dialect, which comes from south Azerbaijani Turkish of contemporary branches of Oghuz Turkish. Out of compilation texts of Van Kuresin dialect,  a dictionary was constructed for vocabularies which do not exist in Turkey Turkish and which have phonetically changed much.        
Through the present study, language features of Van Kuresin dialect were taken under record, which are crucial for the features, rules and vocabulary existence of Turkish language. The data were examined phonetically and morphologically, and a dictionary was constructed. In methodology, by comparing South Azerbaijani Turkish, Azerbaijani Turkish and Turkey Turkish  phonological and morphological features of Van Kuresin dialect was found out.    
Phonological, morphological and lexical examination of the texts prove Van Kuresin dialect to be a South Azerbaijani Turkish. As well as being a dialect of South Azerbaijani Turkish, Van Kuresin Dialect has been affected phonologically, morphologically and lexically by Turkey Turkish. Van Kuresin dialect has a rich vocabulary set being used in Azerbaijani Turkish and its dialects, old and medium Turkish which were not found in modern Turkish. 

 
Keywords: Turkish, Azerbaijani Turkish, South Azerbaijani Turkish, dialect, Azeri dialects, Van Kuresin dialect.