Çocuk ve ergenlerde depresyonda düşünce kalıpları ölçek uyarlama çalışması
A study on developing a scale of thought patterns in depression in children and adolescent
Yazar: GİZEM YILDIZ
Danışman: PROF. DR. TEVFİK BEDİRHAN ÜSTÜN
İstanbul Rumeli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Klinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Ergen psikolojisi = Adolescent psychology ; Gelişim psikolojisi = Development psychology ; Klinik psikoloji = Clinical psychology ; Çocuk psikolojisi = Child psychology

Özet:
Bu çalışmada Hacettepe Depresif Bozukluklarda Düşünme Kalıpları Ölçeğinin (HDDKÖ) çocuk ve ergen popülasyonuna uyarlanması amaçlanmıştır. Çalışmanın örneklemini 8-18 yaş arası katılımcılar oluşturmaktadır. Veriler, dijital veri toplama platformu olan Koç Qualtris aracılığı ile toplanmış olup, dijital ortamda ebeveyn onay butonu kullanılarak katılımcılara doldurtulmuştur. Çalışmada veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından hazırlanan demografik bilgi formu, ICD-10 Ölçeği, Otomatik Düşünceler Ölçeği ve Çocuk ve Ergenlerde Hacettepe Depresyonda Düşünce Kalıpları Ölçeği (ÇE-HDDKÖ) kullanılmıştır. Çalışma toplamda 4 basamaktan oluşmaktadır.
1. Birinci basamakta, ÇE-HDDKÖ çocuk ergen psikiyatristleri ve psikologları, Türk Dili Edebiyatı ile İngiliz Dili Edebiyatı akademisyenleri ile belirlenen dört kritere göre değerlendirilmiş olup, orijinal ölçeğin 13 maddesi kapsam ve görünüş geçerliğinin sağlanması adına çıkarılmıştır.
2. Çalışmanın ikinci basamağında, 164 katılımcı ile revize edilmiş 50 maddelik ölçeğin pilot çalışması yapılmış ve ölçeğin iç tutarlılık katsayısı 0.958 olarak hesaplanmıştır.
3. Üçüncü basamakta gerçekleştirilen açıklayıcı faktör analizi sonucunda binişiklik sebebiyle 10 madde ölçekten çıkarılmış ve çalışmaya 40 maddelik form ile devam edilmiştir.
4. Son aşamada ise ÇE-HDDKÖ, çalışmada kullanılan diğer ölçeklerle beraber toplam 540 kişiye uygulanmıştır. Uygulama neticesinde elde edilen verilere açıklayıcı faktör analizi uygulanmış ve analiz sonucunda binişiklik sebebiyle 9 madde daha ölçekten çıkarılarak, ölçeğe 31 maddelik son hali verilmiştir. Son durumda ölçeğin iç tutarlılık katsayısı 0,949 olarak hesaplanmıştır.
Uygulama sonucunda, ÇE-HDDKÖ'nün depresyonla ilişkili olduğu bilinen diğer ölçeklerle korelasyonu oldukça yüksek bulunmuş ve bu durum uyarlanan ölçeğin ölçüt geçerliğinin yüksek olduğu şeklinde yorumlanmıştır. Buna ek olarak, depresyon belirtileri ve türleri arasındaki ilişkiler incelenmiş ve çocuk ve ergenlerde depresyonun yaygın olduğu ve çeşitli faktörlerden etkilendiği tespit edilmiştir. Özellikle depresyonun, bu yaş gruplarında çok sık bir şekilde görüldüğü ve sosyal ve kültürel faktörlerle sıkı bir etkileşim halinde olduğu tespit edilmiştir. Erkek ergenlerde depresyon belirtileri ve depresyona ilişkin düşünce kalıplarının daha yaygın olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, depresyonun şiddeti arttıkça, bireylerin düşünce kalıplarında daha olumsuz ve yıkıcı değişimlerin deneyimlendiği gözlemlenmiştir. Ağır depresyonun söz konusu olduğu bireylerde, diğer dereceleri deneyimleyen bireyler ile kıyaslandığında, olumsuz düşünce kalıplarının daha belirgin bir şekilde ortaya çıktığı tespit edilmiştir. Depresyon tanı durumlarını esas alarak yapılan karşılaştırmalarda, depresyon grubundaki bireylerin düşünce kalıplarının kontrol grubundakilere göre daha olumsuz nitelikte bir seyir izlediği görülmüştür. Özellikle, depresyon grubunda yer alan bireylerin, kontrol grubundakilere kıyasla kendi benliklerine dair perspektiflerinin daha olumsuz nitelikte olduğu; yalnızlık ve umutsuzluk gibi duygusal faktörlerin de daha yüksek derecede etkili ve belirgin olduğu gözlemlenmiştir. Elde edilen sonuçlar doğrultusunda, depresyonla mücadele kapsamında bireysel düşünce kalıplarının kritik bir öneme sahip olduğu ortaya konulmuştur. Bu nedenle, depresyon tedavisinde belirli bilişsel terapilerin ve psikolojik destek yöntemlerinin etkili olabileceği ifade edilmiştir.
Çalışma sonucunda, depresyonun erken teşhisinin ve depresyonun tedavisinde kullanılacak olan etkili girişim yöntemlerinin, çocuklar ve ergenlerde ruhsal sağlığın korunması ve geliştirilmesi çerçevesinde kritik bir öneme sahip olduğu belirtilmiştir. Ayrıca, çocuklar ve ergenlerde depresyonun, düşünce kalıpları üzerindeki etkileri detaylı bir şekilde ortaya konmuş ve gelecekte bu alanda gerçekleştirilecek olan çalışmalar için önemli ve yararlı veriler sunulmuştur.

Abstract:
This study aims to adapt the Hacettepe Depression Thought Patterns Scale (HDDKÖ) for children and adolescents. The study sample consists of participants aged 8-18. Data were collected online via the Koç Qualtrics platform, with participants completing the surveys after parental consent was obtained through an online consent button. The data collection tools used in the study include a demographic information form prepared by the researcher, HDDKÖ, ICD- 10 Scale, Automatic Thoughts Questionnaire, and the Hacettepe Depression Thought Patterns Scale for Children and Adolescents. The study comprises four stages.
1. In the first stage, HDDKÖ was evaluated by child and adolescent psychiatrists, psychologists, and academics from the departments of Turkish Language and Literature and English Language and Literature according to four criteria, leading to the removal of 13 items from the original scale to ensure content and face validity.
2. In the second stage, a pilot study of the revised 50-item scale was conducted with 164 participants, and the scale's internal consistency coefficient was found to be 0.958.
3. In the third stage, exploratory factor analysis led to the removal of 10 items from the scale due to overlap reasons, continuing the study with the 40-item version of the scale.
4. In the final stage, HDDKÖ, along with other scales used in the study, was applied to 540 people, and 9 more items were removed from the scale based on overlap reasons in the subsequent exploratory factor analysis, finalizing the scale at 31 items. Consequently, the scale's Cronbach's alpha internal consistency coefficient was found to be 0.949. Furthermore, this application found a high correlation between the newly adapted scale and the other scales, interpreting this as high criterion validity of the adapted scale.
Additionally, relationships between depression symptoms and types were examined, finding depression to be common and influenced by various factors among children and adolescents. Particularly, depression was identified as an increasing problem in these age groups, associated with social and cultural factors. Depression symptoms and thought patterns were found to be more intense in males and individuals in adolescence. Moreover, as the severity of depression increased, individuals exhibited more negative and destructive changes in thought patterns. Negative thought patterns were more pronounced in individuals with severe depression. Comparisons based on depression diagnosis statuses showed that the thought patterns of individuals in the depression group were more negative than those in the control group. Specifically, factors like a negative self-concept, loneliness, and hopelessness were more pronounced in the depression group. The importance of individual thought patterns in combating depression was concluded. Therefore, cognitive therapies and psychological support methods were stated to be effective in depression treatment. The research detailed the effects of depression on thought patterns in children and adolescents, providing important data for future studies in this area. Early diagnosis and effective intervention methods for depression are critically important for preserving and improving mental health in these age groups.