Ailevi akdeniz ateşi hastalarının ataklarının patogenezinde sitotoksik t hücrelerinin ve nk hücrelerinin etkisi /
Yazar: ECE YAĞLIKARA
Danışman: DOÇ. DR. ERDAL SAĞ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Amaç:Otoinflamatuvar hastalıklar, doğal bağışıklık sisteminde genetik veya edinilmiş kusurların neden olduğu sistemik inflamasyon ataklarıyla seyreden bir hastalık grubunu temsil eder. Ailevi Akdeniz Ateşi (AAA), en sık görülen monogenik kalıtsal periyodik ateş sendromudur.Otoinflamatuvar hastalıklarda doğal bağışıklık sistemi patogenezde önemli rol oynamaktadır.Fakat hastalıklarda atakların nasıl başladığı, dışarıdan müdahale edilmemesine rağmen neden belirli bir sürede kendiliğinden sonlandığı, atağı neyin başlatıp neyin sonlandırdığı henüz gösterilememiştir. Bu çalışmada amacımız, AAA hastalarının ataklarının başlamasında ve sonlanmasında, doğal bağışıklık sisteminin en önemli elemanlarından olan NK hücrelerin ve sitotoksik T hücrelerin etkisinin gösterilmesi, PFAPA hastalarından farkının tespit edilmesi, hastalığı başlatan etkenlerin belirlenerek hedefe yönelik olası tedavi seçeneklerinin ortaya çıkarılmasını sağlamaktır.
Gereç ve Yöntem: Hastalardan atak başlangıcında ve atak arası dönemde rutin kontrolündekan örneği alındı.Hastaların ve ailelerinin bilgilendirilmesi yapılıp onamları alındıktan sonra normal rutinde akut faz reaktanlarının kontrolü için kan alırken fazladan bir tüp daha EDTA'lı tüpte kan örneği alınıp, Hacettepe Üniversitesi Translasyonel Tıp Laboratuvarları, Çocuk Romatoloji Birimi'ne transfer edildi.Burada 4000rpm 10 dakika oda sıcaklığında santrifüj edilip ve plazmaları ayrılıp -80C'de depolandı.Bu hastaların demografik özellikleri, klinik bulguları ve rutin laboratuvar tetkiklerinin sonuçları da kaydedildi.Deneysel çalışmalar Hacettepe Üniversitesi Translasyonel Tıp Laboratuvarları, Çocuk Romatoloji Birimi'nde yürütüldü.
Bulgular:Çalışmaya katılan 25 AAA (%48 kız), 10 PFAPA (%40 kız) hastası ve 10 sağlıklı kontrol (%40 kız) dahil edildi.Çalışmaya katılan hastalardan AAA hastalarınınortanca yaşları7.1(5.7) , PFAPA hastalarının 2.9(2) yıl ve sağlıklı grubun 11.5(7.5) yıldı. AAA hastaların atak anında hepsinde ateş görülürkenhastaların 20 (%80)'sinde karın ağrısı, 5 (%20)'inde artrit, 3 (%12)'ünde lenfadenopati, 2 (%0.08)'sinde göğüs ağrısı görülmüştür. PFAPA hastalarında atak döneminde hastaların tamamında ateş ve kriptiktonsillit olduğu görülürken;hastaların 7 (%70)'sinde lenfadenopati,3 (%30)'ünde oral aft,2 (%20)'sinde karın ağrısı görülmüştür.
Atak arası dönemle karşılaştırıldığında atak döneminde IL-6 hem AAA hastalarında (atak 85.2(125.8) pg/mL atak arası 19.9(15.09) pg/mL; p=0.001) hem de PFAPA hastalarında (atak 69.6(78.8) pg/mL atak arası 20.1(20.3) pg/mL; p=0.01) yüksek saptanırken IL4 (AAA atak 89.3(246.6) pg/mL atak arası 29.6(15.6) pg/mL; p=0.025) ve IL10 (AAA atak 25.7(48.19) pg/mL atak arası 116.4(10.7) pg/mL; p=0.039) sadece AAA hastalarında atak anında istatistiksel olarak anlamlı şekilde yüksek saptandı. Il2, IL-17A ve TNF alfa açısından hem AAA hem de PFAPA hastlarında atak ve atak arası dönemde anlamlı fark bulunamadı. 
Daha sonra NK ve sitotoksik T hücrelerin etkili olduğu apoptoz ve piroptoz yolağının bileşenlerini inceledik. AAA hastalarında sFasL (atak 93.4(86.1) pg/mL atak arası 55.1(28.1) pg/mL; p=0,035) ve Granzim A (atak 2572.9(3332.4) pg/mL atak arası 1354.7(510.8) pg/mL; p=0.038) düzeylerinin atak döneminde önemli ölçüde arttığı ve atak arası dönemde sağlıklı kontroller ile benzer düzeye geri indiği görüldü. Bu artış hem atak döneminde hem de atak arası dönemde sağlıklı kontrol grubu ile benzer seviyelere sahip olan PFAPA hastalarında görülmedi.
Granzim B (atak 3576.2(2418.6) pg/mL atak arası 2304.6(1960.7) pg/mL; p=0,145) ve Perforin (atak 4488.4(6470.6) pg/mLvs atak arası 4605.9(2998.8) pg/mL; p=0,203) AAA hastalarının atak döneminde de düzeyleri yükselmiş ancak bu fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır.AAA hastalarının atak döneminde sFasL, Granzim A, Granzim B ve Perforin seviyeleri birbiriyle yakından ilişkiliydi.
Sonuç: Çalışmamız sonucunda ilk defa AAA hastalarında atak döneminde Granzim A yüksekliği olduğu saptanmıştır. Çalışmamızda Granzim A ile birlikte aynı zaman da FasL düzeyleri istatistiksel olarak anlamlı yüksek bulunmuştur ve atak sonrası dönemde normale döndüğü saptanmıştır. Çalışmamızdan elde edilen sonuçlarlakaspaz sisteminden bağımsız olarak piropitoz yolağının aktive olabileceğinigöstermiştir.
Anahtar Kelimeler:Ailevi Akdeniz Ateşi, Gasdermin, GranzimA

Abstract:
Aim:Autoinflammatory diseases represent a group of disease characterized by attacks of systemic inflammation caused by genetic or acquireddefects in the innate immune system. Familial Mediterranean Fever (FMF) is the most common monogenetic hereditary periodic fever syndrome. The innate immunesystemacts a major role in the pathogenesis of autoinflammatory diseases. However, there is no evindence showing why these unprovoked attacks start, stop and why the yend in a certain period of time without any intervention. The aim of this study is to demonstrate the role of natural killer (NK) cell sandcytotoxic T cells, which are crucial components of th innateimmunesystem, in the on set and resolution of AAA attacks. Additionally, the objective is to identify the differences between AAA patient sand PFAPA patients, determine the factors triggering the disease, and uncover potential targeted treatment options.
Material&Methods: Blood samples were collected from each patients during attack andattack-freeperiod. After giving information and taking the onset of patient sand their parents, an extra blood sample of a tube with EDTA was taken and transferred to the Hacettepe University Translational Medical Laboratory of Pediatric Romatology Unit. Here, the samples were centrifuged at 4000rpm for 10 minutes at room temperature, the plasma were separated and stored at -80C. The demographics, clinical findings and laboratory test results of these patients were also recorded. Experimental studies were carried out at the Hacettepe University Translational Medical Laboratory, Pediatric Romatology Unit.
Results: 25 FMF (48% female), 10 PFAPA (40% female) patients and 10 healthy control (40% female) were included for this study. The median age of FMF patients, PFAPA patients and heatlhy controls were 7.1(5.7) years, 2.9(2) years and 11.5(7.5) years, respectively. All of the FMF patients had fever during the attack period, 20 (80%) patients had abdominal pain, 5 (20%) had arthritis, 3 (12%) had lymphadenopathy and 2 (0.08%) had chest pain. While fever and cryptic tonsillitis were observed in all PFAPA patients during the attack period, 7 (70%) had lymphadenopathy, 3 (30%) had oral apthae and 2 (20%) had abdominal pain.
Compared with the attack-free period, IL-6 levels were found to be increased in both FMF patients (attack 85.2(125.8) pg/mL attack-free 19.9(15.09) pg/mL; p=0.001) and in PFAPA patients (attack 69.6(78.8) pg/mL attack-free 20.1(20.3) pg/mL; p=0.01)during the attack period. However, IL 4 (FMF attack89.3(246.6) pg/mL attack-free 29.6(15.6) pg/mL; p=0.025) and IL-10 (FMF attack 25.7(48.19) pg/mL attack-free 116.4(10.7) pg/mL; p=0.039) levels were foundto be statistically significantly increased only in FMF patients. Interms of IL-2, IL-17A and TNF alpha, nosignificantdifferencewasfoundbetweenattack-freeandattackperiod in both FMF and PFAPA patients.
After wards, we examined the components of the apoptosis and pyroptosis pathway in which NK and cytotoxic T cells act an effective role. In FMF patients, sFasL (attack 93.4(86.1) pg/mL attack-free 55.1(28.1) pg/mL; p=0,035) and Granzyme A (attack 2572.9(3332.4) pg/mL attack-free 1354.7(510.8) pg/mL; p=0.038) levels increased significantly during the attack period and decreased to the comparable levels with the healthy controls during the attack-free period. This increase was not seen in PFAPA patiens, who had similar levels with the healthy control group both in the attack and attack-free period.
Granzyme B (attack 3576.2(2418.6) pg/mL attack-free 2304.6(1960.7) pg/mL; p=0,145) and Perforin (attack 4488.4(6470.6) pg/mLvsattack-free 4605.9(2998.8) pg/mL; p=0,203) levels were also increased during the attack period of FMF patients, but these differences were not statistically significant.
During the attack period of FMF patients sFasL, Granzyme A, Granzyme B and Perforin levels were closely correlated with each other.
Conclusion: As a result, we showed for the first time that Granzyme A levels are increased during the attac kperiod in FMF patients. In our study, together with the Granzyme A, FasL levels were also found to be increased significantly and which were normalized in the after attac kperiod. With these results, it is shown that the pyroptosis pathway can be activated independently of the caspase system.

Keywords:Familial Mediterranean Fever, Gasdermine, Granzyme A