Yapay zekânın imkânı üzerine araştırma
A study on the possibility of artificial intelligence
Yazar: CAN KANSIN
Danışman: PROF. DR. YÜCEL YÜKSEL
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Beden-zihin problemi = The mind-body problem ; Yapay zeka = Artificial intelligence

Özet:
Bu çalışma, yapay zekânın felsefi temelleri ile insan zihnini taklit etme kapasitesini ele almaktadır. Yapay zekâ, yalnızca teknik bir araç olmanın ötesinde, 'insan zihni' ve 'bilinç' kavramlarına dair yürütülen felsefi tartışmaların yönünü değiştiren bir araştırma alanıdır. Böyle bir dönüşüm, insan zihninin doğasını anlamaya yönelik klasik felsefi problemlerin yapay zekâ bağlamında yeniden ele alınmasını zorunlu kılmaktadır. Ayrıca, zihinsel süreçlerin yapay sistemler tarafından ne ölçüde taklit edilebileceği sorusu, zihin felsefesinin temel yaklaşımları çerçevesinde incelenmektedir.
Günümüzde artan işlem gücü ve veri kapasitesi, daha önce uygulanması zor olan birçok yöntemin başarılı bir şekilde kullanılmasına imkân tanımaktadır. Yapay zekâ, büyük veri kümelerini işleyebilir, istatistiksel modeller oluşturabilir ve insan zekâsının belirli işlevlerini simüle edebilir. Ancak, yapay zekânın bilinç ve öznel deneyim ile benzerlik taşıyıp taşımadığı belirsizliğini korumaktadır. Bilgisayar bilimlerinde bu kavramların doğrudan bir karşılığı yoktur; bu nedenle yapay zekânın bu kavramlarla ilişkisi felsefi bir mesele olmaya devam etmektedir.
Zihin-beden ilişkisi, felsefenin önemli problemlerinden biri olup yapay zekânın bu bağlamdaki konumu çağdaş tartışmaların merkezinde yer almaktadır. Fizikalizm zihinsel durumların fiziksel süreçlere indirgenebilir olduğunu savunurken, ikicilik zihni fiziksel süreçlerden bağımsız olarak ele almaktadır. Bu iki görüş arasındaki temel fark, bilincin maddi süreçlerle açıklanıp açıklanamayacağı sorusunda odaklanmaktadır. Bu çalışmada, ikicilik başta olmak üzere farklı yaklaşımlar değerlendirilmiş ve fizikalizmin genişletilme imkânı tartışılmıştır.
Çalışma, yapay zekâ ile zihin felsefesi arasındaki ilişkiye dair mevcut tartışmalara katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Bu bağlamda, mekân ve unsur temelli zihin ontolojisi, yapay zekânın içsel süreçleri taklit etme kapasitesine ilişkin süregelen tartışmalara yeni bir perspektif sunmayı hedeflemektedir. Önerilen bakış açısı, yapay zekânın salt işlevsel bir model olmanın ötesinde, ontolojik bir varlık olarak nasıl konumlandırılabileceği sorunsalına yönelik yeni bir tartışma zemini oluşturulmaktadır.

Abstract:
This study examines the philosophical foundations of artificial intelligence and its capacity to imitate the human mind. Artificial intelligence is not merely a technical tool; it is a field of research that has transformed philosophical debates concerning the concepts of 'human mind' and 'consciousness'. Such a transformation necessitates the re-examination of classic philosophical problems aimed at understanding the nature of the human mind within the context of artificial intelligence. Additionally, the question of to what extent mental processes can be imitated by artificial systems is explored within the framework of fundamental approaches in the philosophy of mind.
Today, greater processing power and data capacity make it possible to successfully apply many methods that were previously challenging to implement. Artificial intelligence can process large datasets, build statistical models, and simulate certain functions of human intelligence. However, it remains uncertain whether artificial intelligence bears any resemblance to consciousness and subjective experience. In computer science, these concepts do not have a direct counterpart; therefore, the relationship between artificial intelligence and these concepts continues to be a philosophical issue. 
The mind-body relationship is one of the major problems in philosophy, and the position of artificial intelligence within this context lies at the center of contemporary debates. While physicalism maintains that mental states can be reduced to physical processes, dualism treats the mind as independent from physical processes. The fundamental difference between these two views focuses on whether consciousness can be explained by material processes. In this study, various approaches, primarily dualism, have been evaluated, and the possibility of extending physicalism has been discussed.
The study aims to contribute to the existing debates regarding the relationship between artificial intelligence and the philosophy of mind. In this context, space and element based mind ontology seeks to offer a new perspective on the ongoing debates concerning the capacity of artificial intelligence to imitate internal processes. The proposed perspective establishes a new basis for debate on the question of how artificial intelligence can be positioned as an ontological entity, beyond merely being a functional model.