İn vitro tuz stresi uygulanan Liquidambar orientalis miller bitkisinde tuz stresi etkilerinin karşılaştırmalı kromatografik analizleri
Comparative chromatographic analysis of the effects of salt stress in Liquidambar orientalis plant applied with in vitro salt stress
Yazar: MUHAMMED MUSTAFA POLAT
Danışman: DOÇ. DR. İBRAHİM KIVRAK
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Moleküler Biyoloji ve Genetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Biyoloji = Biology ; Biyoteknoloji = Biotechnology ; Kimya = Chemistry
Dizin: Altkültür = Subcultur ; Aromatik bitkiler = Aromatic plants ; Bor stresi = Boron stress ; Endemikler = Endemics ; Endüstriyel bitkiler = Industrial plants ; Günlük ağacı = Liquidambar orientalis ; Meristem kültürü = Meristem culture ; Tuz stresi = Salt stress ; Tıbbi bitkiler = Plants-medicinal ; Uçucu yağ bitkileri = Essential oil plants

Özet:
Anadolu Sığlası (Liquidambar orientalis Miller), Altingiaceae familyasına ait bir bitkidir. Bu bitki, sulak alanlar ve dere yatakları gibi bölgelerde yetişen, relikt-endemik ve tıbbi aromatik özelliklere sahip bir bitkidir. Doğal olarak sadece Türkiye'nin güneybatısında, özellikle Muğla ilinde bulunur ve uzun zamandır ilgi görmektedir. Ancak, kontrolsüz tarım uygulamaları ve su kaynaklarının azalması gibi faktörler nedeniyle Anadolu Sığlası'nın nesli tükenmeye başlamıştır. Bu nedenle, genellikle tohumla çoğaltılabilen bu bitkinin karakteristik özelliklerinde oluşabilecek kayıpları en aza indirmek için Liquidambar orientalis bitkisinin klonal üretimi tercih edilmelidir. Bu şekilde, ana materyalin özellikleri korunabilir ve türün sürdürülebilirliği de desteklenebilir.
Bu tez çalışmasında endemik bir tür olan Liquidambar orientalis (Anadolu Sığlası)'in meristem kültürü yöntemi ile fenolik bileşiklerindeki değişimi in vitro çoğaltımında bor tuzlarının etkileri incelenmiştir. Anadolu Sığlası (L. orientalis) popülasyonun doğal yayılış alanlarından daha öncesinde toplanmış olan tohumlar, başarılı bir yüzey sterilizasyonunun ardından, WPM (Woody Plant Medium) besi ortamında çimlendirilerek başarılı bir şekilde in vitro kültür başlatılmıştır. Tohum çimlenmesinin ardından gelişen mikro-sürgünler 6-8 ay düzenli aralıklarla alt kültürlenerek temel bor tuzu uygulamalarında kullanılabilecek sayıda mikro-sürgün elde edilmiştir. Tuz stresi ölçümleri için 4 farklı bor tuzu kullanılmıştır. Bunlar borik asit, sodyum perborat, sodyum metaborat ve disodyum oktaborattır. En iyi gelişim gösteren bitkiye ait 3 klon seçilerek, farklı derişimlerde 4 farklı bor tuzu uygulaması yapılmıştır. Meristematik gelişim sonrası, 4 farklı bor tuzu, her bor tuzunun 1, 3 ve 5 mg/L dozları ve hiçbir tuz uygulanmayan kontrol grubunu UPLC-MS/MS (Ultra Performanslı Sıvı Kromatografisi-Tandem Kütle Spektrometresi) cihazı ile analizleri yapılarak bitki fenolikleri üzerindeki değişimlere bakılmıştır.

Abstract:
Anatolian Sweetgum (Liquidambar orientalis Miller), belonging to the Altingiaceae family, is a relict-endemic, medicinal aromatic plant that grows in wet areas, especially in stream beds and marshes. Anatolian Sweetgum, which grows as a natural plantation only in the south-west of Turkey, especially in the province of Muğla, has been of interest since ancient times. The continuity of this plant, which is extremely important especially for the Muğla region, is in danger due to the destruction of water resources and uncontrolled agricultural practices. Due to the fact that it is usually propagated by seeds, clonal production of Liquidambar orientalis plant should be preferred more in order to minimize the losses that may occur in the characteristic properties of the parent material as a result of generative propagation.
In this thesis, the effects of boron salts on the genetically stable in vitro propagation of Liquidambar orientalis (Anatolian Sweetgum) that a relict-endemic plant species by meristem culture method, were investigated. Seeds collected from the natural distribution areas of the Anatolian Sweetgum (L. orientalis) population were successfully germinated in WPM (Woody Plant Medium) nutrient medium after successful surface sterilization and in vitro culture was successfully started. Micro-sprouts developed after seed germination were subcultured at regular intervals of 6-8 months to obtain a sufficient number of micro-sprouts that could be used in basic boron salt applications. Four different boron salts were used for salt stress measurements. These are boric acid, sodium perborate, sodium metaborate and disodium octaborate. Three clones of the best growing plant were selected and 4 different boron salts were applied at different concentrations. After the meristematic development, 4 different boron salts, 1, 3 and 5 mg/L doses of each boron salt, and the control group, which did not receive any salt, were analyzed with the UPLC-MS/MS (Ultra Performance Liquid Chromatography-Tandem Mass Spectrometer) device and the changes on the plant phenolics were examined.