İmâm eş-Şâfi'î'nin hadis usûlünün gelişimine katkısı ve erken usûl eserlerine etkisi
The contribution of al-Imām al-Shāfi'ī to uṣūl al-ḥadith and its influence on early uṣūl works
Yazar: MUSA EŞİT
Danışman: PROF. DR. ALİ DERE
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Hadis Ana Bilim Dalı / Hadis Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion
Dizin: Hadis = Hadith ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; İmam Şafii = İmam Şafii ; İslamiyet = Islam ; Şafiler = Shafis

Özet:
Rasûlullâh'ın (sav) söz ve fiillerine dair haberlerin nakliyle başlayan hadis tarihinin günümüze değin en temel problemi nakledilen bu haberlerin kaynağa aidiyeti (sübût) meselesi olmuştur. Bu problemin çözümü adına sahabe neslinden itibaren hem râvî hem de mervîlere dair çeşitli kurallar konulmuş ve zaman içerisinde bu kurallar usûlcüler tarafından önce farklı eserlerin içerisinde dağınık biçimde daha sonraları ise müstakil eserler halinde muntazaman kaydedilmiştir.

Bir fakih olarak İmâm eş-Şâfi'î (150/767-204/820), müstakil hadis usûlü eserleri öncesinde usûle dair konuları genişçe ele alması ve Hanefî, Mâlikî ve diğer 2/8. asır gelenekleriyle etkileşim halinde olması yönüyle kurucu bir rol oynamıştır. Bu çalışma, hadis usûlü özelinde onun katkı ve etkisini tespit etmek üzere tasarlanmış ve yürütülmüştür. Bu doğrultuda çalışmada öncelikle eş-Şâfi'î'nin eserlerinden yararlanılarak onun usûl, haber ve hadis anlayışı ortaya konulmaya çalışılmış, akabinde erken dönem hadis usûlü müelliflerinden er-Râmhurmuzî'nin (ö. 360/971) el-Muhaddisu'l-Fâsıl, el-Hâkim en-Nîsâbûrî'nin (ö. 405/1014) Maʿrife ve el-Hatîb el-Bağdâdî'nin (ö. 463/1071) el-Kifâye adlı eserleri incelenerek etkisi tespit edilmeye çalışılmıştır.

Çalışmanın sonucunda ise eş-Şâfi'î'nin erken dönem usûl eserleri üzerindeki özgün etkisinin ricâl, hadis ilimleri ve hadis ıstılahlarından ziyade haber-i vâhidin kabul şartları ve delil değeri hakkındaki görüş ve tutumuyla olduğu görülmüştür.

Abstract:
The most fundamental problem in the history of ḥadīth, which started with the transmission of akhbār (reports) about the words and deeds of the Messenger of Allah (pbuh), has been the issue of thubūt (belonging to the source) of these reports. In order to solve this problem, from the generation of the Companions, various rules have been set about both the ruwwāt (narrators) and the marwiyyāt (narratives), and these rules have been recorded by the uṣūliyyūn (methodologists) first in different works and then in the form of separate works.

As a jurist, al-Imām al-Shāfi'ī (150/767-204/820) played a founding role because of his extensive handling of uṣūl (methodology) issues prior to the other early separate uṣūl al-ḥadīth works and his interaction with Ḥanafī, Mālikī and other 2/8. century schools. This study was designed and conducted to determine his contribution and influence on the uṣūl al-ḥadīth. In this direction, in this study, first of all, al-Shāfi'ī's understanding of uṣūl, khabar and ḥadīth was tried to be revealed by making use of his works, and then the influence of al-Shāfi'ī has been tried to be determined by examining al-Rāmhurmuzī's (d. 360/971) al-Muḥaddith al-Fāṣil, al-Ḥākim al-Nishāpūrī (d. 405/1014) Ma'rifa and al-Khatīb al-Bağdādī's (d. 463/1071) al-Kifāya, which are among the mutaqaddimūn (early period) uṣūl al-ḥadīth works.

As a result of the study, it has been seen that al-Shāfi'ī's original influence on early uṣūl works is with his views and attitudes on the acceptance conditions and evidential value of khabar al-wāḥid rather than rijāl, ḥadīth sciences and ḥadīth terms.