İkinci
yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde akademik dinlemeye yönelik üstsöylem belirleyicilerinin tespiti / Identifying discourse markers for academic listening in teaching Turkish as a second / Foreign language
Yazar: GÜL DENİZ DEMİREL AYDEMİR
Danışman: PROF. DR. AYTEN GENÇ
Hacettepe Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı / Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Akademik Türkçe = Academic Turkish

Özet:
Öğretim dili Türkçe olan akademik programlara devam eden uluslararası öğrencilerin sayısının artması ve bu öğrencilerin karşılaştığı zorluklar ve ihtiyaçlarının ortaya konmasının sonucu olarak akademik Türkçe öğretimi, ikinci/yabancı dil olarak Türkçe öğretimi alanında son zamanlarda önemi artan bir konu olmuştur. Bu bağlamda uluslararası öğrencilerin akademik dil yeterliliğine sahip olmaları; Türkçe akademik söylemin, akademik söylem türlerinin özelliklerini ve akademik ortamların uzlaşımlarını bilmelerinin yanı sıra okuma, dinleme, konuşma ve yazma becerilerini akademik ortamlarda etkin kullanabilmelerini gerektirmektedir. Ancak alanyazındaki çalışmalar ve basılı ders materyalleri incelendiğinde çoğunlukla okuma ve yazma becerilerine odaklanılırken dinlemeye yeterince yer verilmediği, yer verildiği durumlarda ise yalnızca dinlediğini anlama pratiği yapıldığı ve sözlü söylem veya strateji farkındalığı çalışmaları üzerinde durulmadığı görülmektedir. Bu eksikliğin art alanında akademik dinleme çalışmalarına kaynaklık edebilecek sözlü söylemi betimleyen dilbilimsel çalışmaların yeterince bulunmamasının veya dilbilimsel olgularla pedagojik hedefler arasındaki bazı bağlantıların keşfedilmemesinin payı olduğu düşünülmektedir. İkinci dil edinimi alanyazınında da bu türden bir bağlantıyı kuran ve sözlü akademik söylemde üstsöylem olgusunun varlığının ve öğretim bağlamlarında üstsöyleme ilişkin yapılan farkındalık geliştirme çalışmalarının akademik dinlemeye olumlu etkisini ortaya koyan çalışmalar bulunmaktadır. Bu bağlantıdan hareketle üniversite derslerinde kullanılan üstsöylem belirleyicilerini betimlemeyi ve akademik dinleme alt becerileriyle ilişkilerini araştırmayı amaçlayan nitel ve tür temelli bir metinsel söylem analizi çalışması tasarlanmıştır. Bu doğrultuda öncelikle akademik dinleme alt becerilerinin listelenmesi hedefiyle alanyazındaki ilgili çalışmaların sunduğu listelerin ve referans metinlerdeki ilgili tabloların içerik analizinin yapılmasıyla bir liste oluşturulmuş ve sonrasında veriden yola çıkılarak söz konusu liste geliştirilmiştir. Öte yandan çeşitli bilimsel alanlardan, yüz yüze, web-tabanlı senkron ve web-tabanlı asenkron olarak yürütülen on iki adet tek yönlü öğretim dili Türkçe olan üniversite dersinden maksimum çeşitlilik örnekleme tekniği izlenerek bir özel amaçlı derlem oluşturulmuştur. Bu derlemin MAXQDA adlı veri analiz programı üzerinde manuel olarak analiz edilmesiyle derslerdeki üstsöylem belirleyicileri tespit edilip akademik dinleme alt becerileriyle eşleştirilmiş bir şekilde öğreticilerin ve materyal geliştiricilerinin kullanımına sunulmuştur. Söz konusu envanterin akademik Türkçe dinleme eğitiminin niteliğinin artırılmasına katkıda bulunacağı düşünülmektedir.

Abstract:
With  the increase in the number of the international students who pursue higher education in Turkish medium programs and the recent recognition of  the problems these students face as well as their needs, the importance of academic Turkish has recently been acknowledged in the field of teaching Turkish as a second language. Within this context, for students to have an academic language competence, they need to be familiar with the features of academic genres and academic discourse in Turkish and conventions of academic settings 
as well as employing their reading, listening, writing and speaking skills efficiently in relevant contexts. However, when the studies in the literature and the printed course materials are examined, it is seen that while the focus is mostly on reading and writing, listening skill remains unattended, and the coursebooks which have a section for listening  usually contains only comprehension practice, lacking any awareness raising activities regarding spoken academic discourse or listening strategy training. What lies in the background of this situation is thought to be the lack of sufficient linguistic studies that would inform teaching of academic listening or the fact that the connections between various linguistic phenomena and pedagogical goals remain undiscovered.  In the literature, there are studies that establish such a connection and reveal the positive effect of the existence of metadiscourse in spoken academic discourse in the field of second language teaching and the positive effect of awareness-raising studies on metadiscourse in teaching contexts. In the second language acquisition literature, there are studies that establish such a connection, revealing the positive effect of the existence of metadiscourse in spoken academic discourse and awareness-raising activities regarding metadiscourse in academic listening in teaching contexts.  Drawing on this connection, a qualitative and genre-based textual discourse analysis study was designed, which aims to describe the metadiscourse markers used in university lectures and to investigate their relationship with academic listening micro-skills. To this end, with the aim of listing academic listening micro-skills, first, a list was created through content analysis of the lists presented in the literature and the relevant tables in the reference texts, and then the list  was improved based on the data. On the other hand, a specialized corpus was created  following the maximum variety sampling technique from twelve one-way university lectures in Turkish from various scientific fields, which are conducted face-to-face, synchronously or asynchronously on a web-based platform. By manually analyzing this corpus on the data analysis program called MAXQDA, metadiscourse markers in the lectures were determined and paired with academic listening micro-skills, and made available for the use of language instructors and material developers. It is hoped that this inventory will contribute to efforts in increasing the quality of academic listening instruction in Turkish.