İstanbul'da yapılması planlanan raylı sistem projelerinin çok kriterli karar verme yöntemi ile seçimi
The selection of railway system projects with multi creteria decision making methods: A case study for Istanbul
Yazar: NİHAN YÜCEL
Danışman: DOÇ. DR. SEMRA ERPOLAT TAŞABAT
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İstatistik Ana Bilim Dalı / İstatistik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: İstatistik = Statistics
Dizin: AHP =

Özet:
Raylı sistemler, özellikle metropollerde yolculuk talebinin yüksek olduğu yerlerde, trafik sorununu çözmek için tercih edilmekte ve şehir içi ulaşımın omurgasını oluşturmaktadır. Büyük kaynak gerektiren raylı sistem yatırımlarının hayata geçirilmesi noktasında gerçekleştirilen değerlendirme sürecinde karar vermek, özellikle gelişmekte olan ülkeler için büyük önem taşımaktadır. Raylı sistem projelerinde revizyon maliyetleri yapım maliyetinden çok daha yüksektir. Kaynakların kısıtlı olması nedeniyle ile tüm yatırımların aynı zamanda yapılması mümkün olmamaktadır. Bu nedenle en yararlı olacak yatırımların öncelik değerlendirmelerinin yapılması gerekmektedir.
Literatürde ulaşım yatırımlarının değerlendirilmesinde genellikle sadece sayısal değerleri dikkate alan Net Bugünkü Değer Analizi (NBD), Fayda Maliyet Analizi (FMO) ve İç Verim Analizi (İVO) yöntemleri kullanılmaktadır. Bu yöntemlerin dışında bu alanda kullanılan bir diğer yöntem ise Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV)'dir. Bu yöntem yukarıda bahsedilen NBD, FMO ve İVO gibi sadece ekonomik açıdan değerlendirme yapmayıp aynı zamanda çevreye uyumluluk, tarihi dokuya uygunluk, mevcut ulaşım ağları ile entegrasyon, arazi kullanımı gibi birçok kriteri de ele alarak hem sözel hem de sayısal faktörlerin birlikte değerlendirilmesine olanak sağlar.
Bu amaçla İstanbul genelinde yapılması planlanan İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) projeleri alternatif olarak ele alınmıştır. Kriterler ise yapılan kapsamlı literatür çalışması sonucunda dünyada ulaşım yatırımlarının değerlendirilmesinde kullanılan tüm ölçütlerin belirlenmesi ve ardından bu ölçütlerden hangilerinin İstanbul için uygun olacağının uzmanlar tarafından kararlaştırılması sonucu belirlenmiştir. Bu aşamada İstanbul'a özgü kriterler de oluşturulmuştur.
Bu çalışmada ulaşım yatırımı değerlendirme problemlerinde en fazla tercih edilen Analitik Hiyerarşik Proses (AHP) ve daha önce ulaşım yatırımı değerlendirme problemi çözümünde kullanılmamış olduğu tespit edilen En İyi En Kötü yöntemi (Best Worst Method-BWM) kullanılarak alternatif ağırlıkları bulunmuş ve iki yöntem arasında karşılaştırma yapılmıştır. Analizler sonucunda elde edilen bulgular değerlendirilerek yapılması planlanan projelerden en uygun olanın belirlenmesi konusunda önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
Railway systems are preferred to solve traffic problems and are becoming backbones of transportation in cities especially in metropoles where transportation demands are high. Today, rail system lines are considered as complementary to each other, not as an alternative. At the point of enabling railway system investments which need big money source, decision taking at evaluation process especially for developing countries, is taking big import. In the literature, Net Present Value Analysis (NPVA), Benefit Cost Analysis (BCA) and Internal Efficiency Analysis (IEA) methods, which only take into account the numerical values, are used in the evaluation of transportation investments. Apart from these methods, another method used in this field is Multi Criteria Decision Making (MCDM). This method is not just evaluating economic sides of investments like previous methods, it is also making possible evaluating both verbal and economic values together by handling environment compatibility, relevance to historic tissue, integration with current transportation nets and using fields.
In this study, prioritization will be made among alternative rail system projects planned to be used in Istanbul by utilizing the proposed MCDM methods to be used in the evaluation of transportation investments. For this purpose, Istanbul Metropolitan Municipality (IMM) projects, which are planned to be constructed throughout Istanbul, are considered as an alternative. As a result of the comprehensive literature study, the criteria were identified by determining the criteria used in the evaluation of transportation investments in the world and then by the experts who decided which of these criteria would be appropriate for Istanbul. At this stage, the most preferred Analytical Hierarchical Process (AHP) for transportation investment evaluation problems was used and alternative weights were found by using the Best Worst Method (BWM) which had not been used before in this kind of problem solving, and the comparison of two methods was made. As a result of the analysis, the findings were evaluated and several recommendations were made to determine the most appropriate project among the ones to be planned.