Geleneksel Türk tiyatrosunda toplumsal cinsiyet
Gender in the traditional Turkish theater
Yazar: MİHRİBAN AKKUŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ TUGBA GÖNEL SÖNMEZ
Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Halk Bilimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore
Dizin: Kadınlar = Women ; Tipler = Characters ; Tiyatro = Theatre ; Toplumsal cinsiyet = Gender ; Türk tiyatrosu = Turkish theatre

Özet:
Geleneksel Türk tiyatrosunda toplumsal cinsiyet konusu, Türk toplumunda kadının
tanımlanış ve algılanış biçimine ışık tutması amacıyla ele alınmış bir konudur. Türk
toplumu içerisinde kadının yeri, önemi, aile ve sosyal hayata katkısı bağlamında çeşitli
görüşlerin olduğu görülmektedir. Ortaya atılan bu görüşlerin doğduğu noktalara
değinmenin, gelecekte konu bağlamında gerçekleştirilecek olan çalışmalara katkı
sağlayacağı düşünülmektedir. Türklerin geleneksel görüşünde kutsal ve kıymetli olan
kadınların, tarihi süreç içerisinde tanımlanış biçiminde değişiklik olduğu
görülmektedir. Tanımlamalardaki bu değişimlerin kültür ve inanç yapısından kaynaklı
değişimler olduğu açıktır. Çalışmanın ana temasını toplumsal cinsiyet kavramı
oluşturmaktadır. Biyolojik cinsiyetten farklı olarak toplumsal cinsiyet kavramı,
kişilerin toplum içerisinde üstlenmiş oldukları rol ve sorumluluklar olarak karşımıza
çıkmaktadır. Bu anlamda ele alınan çalışma metin merkezli bir çalışma olarak devam
edecektir. Çalışmanın metin merkezli olmasının nedeni geleneğin günümüzde icra
ortamının sınırlı olması ve icrasının tam anlamıyla gerçekleştirilememesidir. Bu
nedenle çalışma elde edilen metinler üzerinden literatür taraması ışığında
sürdürülecektir. Tez dört bölümden oluşmaktadır. Belirlenen bölümler; "Türk
Kültüründe Kadın Konusunun Halk Bilimi Bağlamında Değerlendirilmesi", "Sözlü
Anlatılarda Kadın", "Geleneksel Türk Tiyatrosunda Kadın Tipleri", "Geleneksel Türk
Tiyatrosunda Toplumsal Cinsiyet" şeklinde konu bağlamında yer alan alt başlıklarıyla
ilerlemektedir. Sonuç kısmında geleneksel Türk tiyatrosunda yer alan kadın tiplerinin
ele alınış biçimi kültürel bağlamda değerlendirilerek oyunlardaki mizahi yönü
destekleyen unsurlar olması açısından da ele alınmıştır. Geleneksel Türk tiyatrosu
bağlamında kadınların en çok zenne tipi olarak gözler önüne serildiği görülmektedir.
Bu anlamda hafifmeşrep, vurdumduymaz ve şirret gibi çeşitli yakıştırmalar atfedilen
kadınlara, geleneksel Türk tiyatrosunun seyirlik türlerinin hemen hemen hepsinde
rastlandığı görülmektedir. Konuyla ilgili 30 hikâyeye ulaşılarak bahsi geçen
hikâyelerin bazılarının metnine bazılarının olay örgüsüne değinilerek konu
bağlamında değerlendirilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Tiyatro, Geleneksel Türk tiyatrosu, Toplumsal cinsiyet, Kadın folkloru

Abstract:
The issue of gender in traditional Turkish Theatre is an issue that has been discussed
in order to shed light on the way women are defined and perceived in Turkish society.
It is seen that there are various opinions within Turkish society in the context of the
place, importance and contribution of women to family and social life. It is thought
that addressing the birthplaces of these opinions will contribute to the studies to be
carried out in the context of the subject in the future. It is seen that there has been a
change in the way women, who are sacred and precious in the traditional view of
Turks, are defined in the historical process. It is clear that these changes in definitions
are due to changes in culture and belief structure. The main theme of the study is the
concept of gender. Unlike biological sex, the concept of gender comes across as the
roles and responsibilities that people take on in society. In this sense, the study
discussed will continue as a text-centered study. The reason why the work is textcentric is that the current performance environment of the tradition is limited and its
execution cannot be fully realized. Therefore, studies will be carried out in the light of
literature review through the obtained texts. The thesis consists of four parts.
Designated sections; It proceeds with subtitles in the context of " Evaluation of
Women's Subject in Turkish Culture in the Context of Folk Science ", "Women in Oral
Narratives", "Women's Genres in Traditional Turkish Theatre", "Gender in Traditional
Turkish Theatre". In the conclusion section, it is also discussed in terms of the way
women's types are handled in a cultural context in traditional Turkish theatre and the
elements that support the humorous aspect of the plays. In the context of traditional
Turkish theatre, it is seen that women are most commonly exposed as zenne types. In
this sense; It is seen that women attributed to various descriptions such as shameless,
reckless and bitchy are found in almost all forms of traditional Turkish theatre. 30
stories on the subject were reached and some of these stories were evaluated in the
context of the subject by mentioning the text of some of them and the events of some of them.
Key Words: Theatre, Traditional Turkish theatre, Gender, Women's folklore.