Sanatta dekonstrüktivizm (Yapıbozum) ve Frank Stella
Deconstructivism in art (Deconstruction) and FrankStella
Yazar: GÜLAY BAYKAL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜLER BEK ARAT
Süleyman Demirel Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Sanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Felsefe = Philosophy ; Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Dekonstrüksiyon = Deconstruction ; Derrida, Jacques = Derrida, Jacques ; Felsefe = Philosophy ; Resim sanatı = Painting art ; Sanat = Art ; Sanat felsefesi = Art philosophy ; Stella, Frank = Stella, Frank ; Yapıbozumu = Deconstruction

Özet:
Fransız düşünür Jacques Derrida'nın, Heidegger felsefesinden yola çıkarak
ortaya koyduğu eleştirel düşünce sistemi olan 'dekonstrüksiyon (yapıbozum)'; batı
metafiziğine ait metinleri değişime uğratan, parçalara ayıran, sorgulayan ve asıl
düşünceyi açığa çıkarmayı amaçlayan bir okuma yöntemidir.
Derrida felsefesinde, yapıbozum yöntemi ile okuma yapmanın asıl odak
noktası, metinlerin yapısındaki batı felsefesinin eleştirisidir. Anti-yapısalcı olarak
tanımlanan yapıbozum, geleneksel yapıları ve yapısalcılığın öğretilerini reddeden bir
sistemdir. Derrida, yapıbozum eylemi ile mevcudiyet metafiziği, fallusmerkezcilik,
merkeziyetçilik, merkezi akıl, köken, otorite, iktidar gibi kavramlara karşı bir duruş
sergileyerek yapısalcı dilbilimden yola çıktığı, differans, sesmerkezcilik ve
sözmerkezcilik kavramlarını geliştirmiştir. Derrida'nın yapıbozum eylemi ile sanattaki
yapıbozum anlayışı, birbirine paralel ilerlemiştir. Sanatta yapıbozum, kökensel
yapıları sorgular, alt üst eder, yeniden yapılandırarak uyumsuzluk, çelişki, dinamizm,
değişkenlik ve çatışma gibi kavramları gündeme getirir.
Bu araştırmada, Derrida'nın düşünce sistematiği, yapıbozum yöntemi ile ilgili
çözümlemeleri incelenmiş; Amerikalı sanatçı Frank Stella ile Derrida arasındaki
bağıntı görünür kılınmaya çalışılmıştır. Stella, resim sanatına yönelik 'yöntemsel' ve
'uzamsal' iki sorunu aşma çabası içinde hareket eden ve yeni, özgün, derin düşünce
ürünü olan yapıtlarında, kendisini 'sınırlamak' istemeyen, yapmacıklıktan uzak, sıra
dışı bir sanatçıdır. Stella'nın, resimsellikte kırılma ve derinlik etkilerini farklı
tekniklerle yansıtan; perspektif kurallardan uzak, mekanı gerçekmiş gibi gösteren
üçüncü boyutu arama kaygısı ile anlatımcılığa karşı çıkan bir sanat anlayışı olmuştur.
Stella'nın geleneksel resim anlayışından uzak tavrı ve Derrida'nın geleneksel
düşünceyi reddeden yapıbozum sistemi arasında bir ilişkisellik ortaya çıkmaktadır.
Araştırmadaki uygulama sürecinin temel çıkış noktası, Derrida'nın söz konusu
kavramları ile Stella'nın yapıtlarındaki düşünsel ve biçimsel dil olmuştur.

Abstract:
"Deconstructivism (deconstruction)", a critical thinking mechanism French
philosopher Jacques Derrida has presented based on the Heidegger philosophy; is a
reading method aspiring to change, segment and question the texts with regard to
western metaphysics and to reveal the actual idea.
In the Derrida philosophy, the primary focus of reading with the deconstruction
method is the criticism of the western philosophy on the nature of the texts.
Deconstruction, defined as anti- structuralist, is a system that rejects the traditional
structures and the doctrines of constructivism. Derrida has developed the concepts of
difference, phonocentrism, logocentrism which he based upon structural linguistics by
maintaining a stance against concepts such as metaphysics of existence,
phallogocentrism, centralism, centric mind, origin, authority, power with the
deconstruction practice. Derrida's deconstruction practice and the perception of
deconstruction in art had progressed parallel to one another. Deconstruction in art
questions, disrupts structures regarding origin and revives concepts such as
incompatibility, paradox, dynamism, variability and conflict by restructuring it.
In this study, Derrida's systematic thought and his analysis regarding
deconstruction method; it has been tried to bring the connection between the American
artist Frank Stella and Derrida into view. Stella, is an extraordinary artist far from
artificialness, acting within the boundaries of overcoming two 'procedural' and
'spatial' issues with regard to art of painting who does not want to 'limit' himself in
his new, unique works representing reflection. Stella had a sense of art reflecting his
effect of refraction and depth in terms of pictorialness with different techniques; a
sense of art free from perspective rules and protesting expressionism through the
anxiety of searching for the third dimension which shows the place as it was real. A
relationality between Stella's attitude of staying away from the traditional concept of
painting and Derrida's deconstruction system rejecting the traditional thought comes
into existence.
The main starting point of the implementation process in the study had been
Derrida's aforementioned concepts and Stella's intellectual and formal language in
this works.