Bütçe kurumlarının mali disiplin üzerindeki etkisi: Avrupa Birliği ülkeleri üzerine ampirik bir inceleme
Impact of budget institutions on the fiscal discipline: An empirical study on European Union countries
Yazar: EBRU KOÇAK
Danışman: PROF. DR. İLTER ÜNLÜKAPLAN
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Maliye = Finance
Dizin: Avrupa Birliği = European Union ; Bütçe = Budget ; Kurumlar = Organizations ; Mali disiplin = Financial dicipline ; Mali yönetişim = Fiscal governance ; Panel eşbütünleşme = Panel cointegration

Özet:
Kamu borçlarının ve kamu açıklarının sürdürülemez bir duruma gelmesi kamu mali yönetiminde disiplinsizliğin bulunduğuna işaret etmektedir. Ancak kamu borçlarının ve kamu açıklarının varlığı disiplinsizliğin temelindeki nedenleri göstermemektedir. Mali disiplinsizlik sorununa ilişkin yaklaşımlardan biri olan bütçe kurumları yaklaşımına göre bir bütçenin hazırlanması, onaylanması, uygulanması ve denetlenmesi aşamalarında yer alan her bir kural ve düzenlemenin yapısal özellikleri mali çıktıların niteliğini belirleyerek mali disiplini etkilemektedir.
Toplumun genelinden toplanan kamu gelirlerinin yürütme ve yasama erklerinin kararları neticesinde harcanıyor olması kamu mali yönetiminin üzerinde önemle durulan özelliklerinden biridir. Bir temsiliyet sorunu olarak yorumlanabilecek bu durumun çözümüne yönelik olarak, bütçe sürecinin her bir aşamasına dahil olacak merkezileşme eğilimleri dikkat çekmektedir. Bu sayede ortak havuz sorunu ile asil-vekil ilişkisinin neden olduğu sorunların ortadan kaldırılması amaçlanmaktadır.
Mali kurumsalcı bir yaklaşıma sahip olan bu çalışmada, bütçe sürecinde merkezileşmeyi arttırmanın mali disipline olan katkıları ve merkezileşmenin kurumsal yapılanmasının mali yönetişim kriterleriyle ilişkisi ortaya koyulmaktadır. Çalışma kapsamında mali kural, orta vadeli bütçesel çerçeve ve bağımsız mali otoritelerden oluşan mali yönetişim unsurlarının etkinliği Avrupa Birliği üyesi olan ülke deneyimleri bağlamında incelenmektedir. Çalışmanın uygulama aşamasında 1995-2016 yılları için Avrupa Birliği ülkelerinden oluşan panel eşbütünleşme analizi kapsamında sayısal mali kurallar ile kamu borcu arasında anlamlı bir ilişki saptanamamış ancak sayısal mali kuralların kamu açıklarını azalttığı saptanmıştır. Çalışmada ayrıca Türkiye'deki mali yönetişim uygulamaları tartışılmış ve Sayıştay'ın hukuki statüsü ile kendisine verilmiş görevler göz önüne alındığında maliye politikalarının oluşturulmasında ve değerlendirilmesinde bir rolü bulunmadığı, bir yüksek denetleme kurumu olmaktan öteye geçmediği ve bağımsız mali otorite olma niteliği taşımadığı sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Bütçe kurumları, Mali disiplin, Mali yönetişim, Panel eşbütünleşme analizi

Abstract:
The fact that public debt and public deficit become unsustainable indicates that there is indisciplined public fiscal management. However, this don't show the underlying causes of indisciplined. According to the budget institutions approach, which is one of the approaches regarding the problem of fiscal indisciplinary, the structural characteristics of each rule and regulation which are used in the preparation, approval, implementation and audit of a budget affect the fiscal discipline by determining the features of the fiscal outputs.
One of the important features of public fiscal management is that public revenues collected from the general public are allocated based on the decisions of executive and legislative powers. In order to solve this situation which can be interpreted as a representation problem, the centralization tendencies to be followed at each stage of the budget process are emphasizes. In this way, it is aimed to eliminate the problems caused by the common pool problem and the agent-principal relationship.
In this study, which has a fiscal institutionalist approach, the contribution of increasing centralization to the fiscal discipline in the budget process and the relationship of the institutionalization of centralization with the fiscal governance criteria are investigated. The effectiveness of the fiscal governance elements which consists of fiscal rule, the medium-term budgetary framework and the independent fiscal authorities was examined in the context of the experiences of the European Union member countries. The results of the study show that there is no significant relationship was found between numerical fiscal rules and public debt within the scope of panel cointegration analysis of EU countries during the dates 1995-2016. However it was found that numerical fiscal rules reduce public deficits.
This study also examined the fiscal governance practices in Turkey. The findings inticate that considering the legal status of Sayıştay and its mission, this institution doesn't have any role in the formulation and evaluation of fiscal policy. In addition, the results reveale that Sayıştay doesn't go beyond being a high audit institution and it shouldn't be considered as an independent fiscal authority.

Keywords: Budget institutions, Fiscal discipline, Fiscal governance, Panel cointegration analysis