Hemşirelik öğrencilerine uygulanan Roy uyum modeli temelli güçlendirme programının sosyal medya bağımlılığına etkisi
The effect of roy adaptation model-based strengthening program applied to nursing students on social media addiction
Yazar: ZELİHA YAMAN
Danışman: PROF. DR. MUALLA YILMAZ
Mersin Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Bağımlılık = Dependency ; Benlik saygısı = Self esteem ; Hemşireler = Nurses ; Hemşirelik = Nursing ; Hemşirelik araştırmaları = Nursing research ; Roy Adaptasyon Modeli = Roy Adaptation Model ; Sosyal medya = Social media ; Öğrenciler-hemşirelik = Students-nursing ; İnternet bağımlılığı = Internet addiction

Özet:
Bu araştırma dört aşamada yapılmış olup; birinci aşamada, sosyal medya bağımlısı olan hemşirelik öğrencileri belirlenmiştir. İkinci aşamada hemşirelik öğrencilerinin sosyal medya bağımlılığı nedeniyle yaşadıkları sorunlar online yapılan odak grup görüşmeleriyle Roy Uyum Modeli (RUM)'ne dayalı olacak şekilde belirlenmiştir. Araştırmanın üçüncü aşamasında ise RUM'a göre temellendirilen grup temelli güçlendirme oturumları gerçekleştirilerek; uygulanan programın sağlıklı yaşam biçimi davranışları, benlik saygısı ve sosyal medya bağımlılığına etkisi incelenmiştir. Çalışmanın dördüncü aşamasında ise RUM temelli güçlendirme programı online yapılan odak grup görüşmeleri ile değerlendirilmiştir. 09 Ocak 2020 - 09 Mart 2020 tarihleri arasında 375 hemşirelik öğrencisine Bergen Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği (BSMBÖ) yüzyüze uygulandı. Ölçekten, 6 maddeden en az 4'ünden 3 ve daha fazla puan alan ya da toplam puan üzerinden 18 ve üzeri puan alan 110 öğrenci araştırmanın örneklemini oluşturdu. 110 öğrencinin; çalışma (n:55) ve kontrol (n:55) gruplarına atamalarının eşit ve homojen olması için 2 aşamalı tabakalı randomizasyon yönteminden yararlanıldı. Araştırmanın ikinci aşamasındaki veriler çalışma grubunda yer alan 51 öğrencinin katılımıyla RUM'a dayalı olacak şekilde yedi ayrı odak grup görüşmesiyle toplandı. İçerik analizi yapılarak dört ana tema ve 15 alt tema elde edildi. Elde edilen bulgular ve literatür doğrultusunda RUM'a temellendirilmiş güçlendirme programı oluşturuldu. Çalışmanın üçüncü aşamasında veriler güçlendirme programı öncesinde ve sonrasında BSMBÖ, Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği (SYBDÖ) II ve Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeği (RBSÖ) ile Google formlar aracılığıyla toplandı. Çalışma grubuna 12 hafta çevrim içi güçlendirme programı uygulandı. Kontrol grubuna ise program tamamlandıktan sonra sosyal medya bağımlılığı hakkında çevrim içi toplantı yapıldı. Çalışmanın üçüncü aşamasının verileri; Student t test, Mann Whitney U test, Paired Sample t test, Wilcoxon sign rank test ve ki kare testlerinden yararlanılarak değerlendirildi. Çalışmanın dördüncü aşamasında ise çalışma grubunda yer alan 46 öğrenciyle güçlendirme programı çevrimiçi yapılan beş ayrı odak grup görüşmesiyle değerlendirildi. Çalışmanın dördüncü aşamasının verileri ise içerik analizi ile değerledirildi. Sonuç olarak sosyal medya bağımlılığının öğrencilerin sosyal yaşamı, rolleri, benlik algısı ve fiziksel sağlık üzerine önemli etkilerinin olduğu ve öğrencilerin sosyal medya kullanımıyla baş etmede çoğu zaman başarısız ve işlevsiz başa çıkma tarzlarına sahip oldukları belirlendi. Çalışma grubundaki öğrencilerin BSMBÖ puanlarında gruplar arası anlamlı farklılığın olmadığı (p>0,05); SYBDÖ II ve RBSÖ puanları açısından ise gruplar arasındaki farklılığın anlamlı (p<0,05) olduğu belirlendi. Yapılan güçlendirme programının öğrencilerin sosyal medya bağımlılığı konusunda farkındalıklarının artmasını sağladığı belirlenmiştir. Öğrencilerin sosyal medya bağımlılığı ve etkilerine yönelik farkındalıklarını arttıracak programların uygulanması, büyük ve farklı örneklem gruplarını kapsayacak yeni araştırmaların yapılması önerilmektedir.

Abstract:
This research was carried out in four stages; In the first stage, nursing students who are social media addicts were determined. In the second stage, the problems that nursing students experience due to social media addiction were determined based on the Roy Adaptation Model (RUM) through online focus group interviews. In the third stage of the research, group-based strengthening sessions based on RUM were carried out; The effect of the applied program on healthy lifestyle behaviors, self-esteem and social media addiction was examined. In the fourth stage of the study, the RUM-based empowerment program was evaluated through online focus group interviews. Between 09 January 2020 - 09 March 2020, the Bergen Social Media Addiction Scale (BSMBÖ) was administered face-to-face to 375 nursing students. The sample of the study consisted of 110 students who scored 3 or more on at least 4 out of 6 items or scored 18 and above on the total score. 110 students; The 2-stage stratified randomization method was used to ensure that the assignments to the study (n:55) and control (n:55) groups were equal and homogeneous. The data in the second phase of the study were collected with the participation of 51 students in the study group, through seven separate focus group interviews based on RUM. Four main themes and 15 sub-themes were obtained by content analysis. In line with the findings and literature, a strengthening program based on RUM was created. In the third phase of the study, the data were collected before and after the empowerment program through BSMS, Healthy Lifestyle Behaviors Scale (SYBDS) II, Rosenberg Self-Esteem Scale (RBSS) and Google forms. A 12-week online strengthening program was applied to the study group. The control group, on the other hand, had an online meeting about social media addiction after the program was completed. The data of the third stage of the study; Student t test, Mann Whitney U test, Paired Sample t test, Wilcoxon sign rank test and chi-square tests were used. In the fourth stage of the study, the empowerment program with 46 students in the study group was evaluated with five separate focus group interviews held online. The data of the fourth stage of the study were evaluated by content analysis. As a result, it was determined that social media addiction has significant effects on students' social life, roles, self-perception and physical health, and students often have unsuccessful and dysfunctional coping styles in coping with excessive social media use. There was no significant difference between the groups in the BSMS scores of the students in the study group (p>0.05); The difference between the groups was found to be significant (p<0.05) in terms of HLBS II and RBSS scores. It has been determined that the empowerment program has increased the awareness of students about social media addiction. It is recommended to implement programs that will increase students' awareness of social media addiction and its effects, and to conduct new research that will include large and different sample groups.