Yapay zekâ etiği ve otonom sistemlerde etik model önerisi
Artificial intelligence ethics and an ethical model proposal for autonomous systems
Yazar: DENİZ DEVRİM TAŞDEMİR
Danışman: PROF. DR. MEHMET KARA ; DOÇ. DR. LEYLA FİRUZE ARDA ÖZALP
Amasya Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Teknoloji ve İnovasyon Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Bilim ve Teknoloji = Science and Technology

Özet:
Sanayi devrimi ile birlikte, başlangıçta özellikle fabrikalarda kullanılmak üzere üretilen makineler, diğer endüstri kolları ve sektörler için de insan gücünü taklit ederek belirli görevleri icra edebilen tekniklerin geliştirilmesine öncülük etti. Bunun bir adım ötesinde ise, insan zekâsından esinlenerek tasarlanan ancak çok daha hızlı işlem yapabilen akıllı makinelerin üretimi ile yeni bir döneme girildi. Robotların tamamen insan benzeri olacak şekilde yapılması için belirli bir zaman dilimine ihtiyacımız olsa da, bu teknolojilerin insan zekâsını aşarak daha yüksek seviyelere erişeceğini öngörmek zor değil. Gelecekte bir robot, insan gibi düşünebilecek ve hareket edebilecek, insanın sahip olduğu eksikliklerden, duygusal boşluklardan etkilenmeyen ve yorulmayan, daha nesnel kararlar alabilen bir varlık olacaktır. Yapay zekâ uygulamalarının toplumda kullanılmasıyla birlikte, sistem içinde etik kuralların tekrar düzenlenmesi ve otonom sistemlerin etik ilkelere uyumlu hale getirilmesi önem kazanmıştır. Araştırmada otonom sistemlerin etik kurallara uygun şekilde davranmasını sağlamak bir dizi yöntem ve tekniklerle etik kontrol modeli belirlenmiştir. Modelin amacı, otonom sistemlerin etik değerleri göz önünde bulundurarak ve kişilik haklarını ihlal etmeden karar vermesini sağlamaktır. Altı adımdan oluşan etik kontrol modelinde; yapay zekânın neden olduğu olası riskleri en aza indirmek için, kişisel verilerin kullanımında sorumlulukların belirlenmesi ve olası ihlallerde verilmesi gereken tepkiler ortaya koyulmuştur. Model, sistemin özelliklerinin belirlenmesi, potansiyel etik sorunların belirlenmesi, risk analizinin yapılması, etik kuralların belirlenmesi, sistemin test edilmesi ve sistemin yeniden değerlendirilmesi aşamalarını içerir. Model yapay zekâya sahip sistemlerin etik kurallara uygun olarak çalışmasını sağlamak için tasarlanmıştır. Modelde yapay zekâyla ilgili toplumsal endişelere yol açan, henüz tam olarak ortaya koyulmamış etik ilkeler belirlenmiş ve otonom sistem tasarımında nasıl ele alınması gerektiği analiz edilmiştir. Çok disiplinli bir çalışma olan model, otonom sistemlerin ortaya çıkarabileceği etik sorunları ayrıntılı bir şekilde tespit etmesi, gerekli düzenlemeler ile ilgili destek vermesi, etik ikilemler sonucu ortaya çıkan problemlerin ve eşitsizliklerin üstesinden gelinmesinde önemli bir adım olacaktır.

Abstract:
The industrial revolution sparked the creation of methods that could execute specific jobs by imitating human power for various industries and sectors. This was made possible by the machines that were created expressly for use in factories. A step further than this, a new era has begun with the development of smart machines, which are motivated by human intelligence but have far faster processing speeds. While it will take some time for robots to perfectly resemble humans, it is easy to predict that these technologies will eventually outperform human intelligence and develop to higher levels. A robot of the future will be a thing that can think and act like a human, that is not constrained by human limitations and emotional gaps, that is not worn out, and that is capable of making more unbiased decisions. It is now crucial to restructure ethical norms inside the system and align autonomous systems with ethical principles as a result of the use of artificial intelligence applications in society. To ensure that autonomous systems act ethically, a model of ethical control was developed in the study using a number of methodologies and techniques. The model's goal is to make it possible for autonomous systems to make judgments that respect individual rights and ethical principles. The ethical control model, which consists of six steps, reveals obligations on the use of personal data and responses to potential violations in order to reduce the hazards that artificial intelligence could provide. The model consists of the steps of defining the system's characteristics, seeing potential ethical issues, running a risk analysis, deciding on ethical guidelines, testing the system, and reevaluating the system. The model's goal is to guarantee that artificial intelligence-based systems operate morally. The model has identified unrevealed ethical principles that raise social concerns regarding artificial intelligence and has examined how they should be handled in the creation of autonomous systems. By specifically addressing the ethical issues that may come from autonomous systems and giving support for the appropriate rules, the model, which is a multidisciplinary study, will be a significant step in overcoming the issues and disparities that result from ethical dilemmas.