Hastanede yatan çocuklarda antibiyotik ilişkili ishal sıklığı ve risk faktörleri
Frequency and risk factors for antibiotic-associated diarrhea among hospitalized children
Yazar: DENİZ USTA
Danışman: PROF. DR. MURAT ÇAKIR
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Antibiyotikler = Antibiotics ; Diyare = Diarrhea ; Hastaneye yatırma = Hospitalization ; Risk faktörleri = Risk factors ; Yatan hastalar = Inpatients ; Çocuklar = Children

Özet:
Amaç: Antibiyotik ilişkili ishal (Aİİ) antibiyotik kullanımı sırasında ya da sonrasında ortaya çıkan ishaldir. Antibiyotik uygulamasından sonraki 1-2 saat içinde ortaya çıkabildiği gibi ilacı kestikten sonraki birkaç hafta içinde de ortaya çıkabilir. Tanı için diğer ishal yapan nedenlerin dışlanması ya da Clostridium difficile ile ilişkisinin gösterilmesi gerekmektedir. Çocuklarda Aİİ'nin prevalansı; tanı için kullanılan kriterlere bağlı olarak değişim göstermektedir ve ayaktan takip edilen hastalarda %5 ile %30 arasında olduğu tahmin edilmektedir. Antibiyotik tedavileri gastrointestinal florayı bozarak en önemlisi ishal olmak üzere birçok semptoma sebep olmaktadır. Klinik prezentasyon; hafif ishalden fulminan psödomembranöz kolite kadar değişmektedir. Aİİ'in yatan hastalardaki sıklığı ve risk faktörü ile ilgili veriler kısıtlıdır. Sıklıkla hangi antibiyotiklerin ishale sebep olduğu belirsiz kalmaya devam etmektedir. Bu çalışma ile Aİİ sıklığı hesaplanarak Aİİ'nin risk faktörlerini belirleme ve elde edilen verilerin, hastanede yatan çocuklarda antibiyotik tedavisi başlanırken dikkate alınıp, gerekli olgularda koruyucu önlemler alınarak morbidite ve mortalitenin azalacağını düşünmekteyiz. 

Hastalar ve yöntem: Ekim 2018-Ekim 2019 yılları arasında 1 ay-18 yaş arası, Karadeniz Teknik Üniversitesi Tıp Fakültesi pediatri adelosan, süt çocuğu ve enfeksiyon servislerinde yatan, yatışında antibiyotik tedavisi alan ve çalışmaya dahil edilme kriterlerine sahip hastalar çalışmaya alındı. İshal saptanan olgulardan dışkı örnekleri alınarak adenovirus, rotavirus, norovirus, Salmonella spp., Shigella spp., Campylobacter spp., Clostridium difficile toksin A ve B bakıldı, gaita ve Clostridium difficile kültürü yapıldı. Clostridium difficile pozitif veya dışkı örneklerinde herhangi bir etken bulunamayan olgular Aİİ olarak kabul edildi.

Bulgular: Çalışma süresince 1042 hasta takip edildi ve 451 hasta antibiyotik tedavisi aldı. Bu hastaların 358'i çalışma kriterlerini karşıladı. 358 hastanın 179'u (%50) erkekti, ortanca yaşı 36 aydı ve takibinde 32'sinde ishal gelişti. İshal gelişen 1 olguda adenovirus, 6 olguda rotavirus, 3 olguda norovirus saptandı. Clostridium difficile toksin B pozitif olan 1 olgu ile ishal etkeni bulunamayan 21, toplamda 22 (%6.14) olgu, Aİİ olarak kabul edildi. Hastaların erkek cinsiyette ve 3 yaşın altında olmasının (%77.3'e %48.2, p=0.008) ve karbapenem grubu antibiyotik kullanılmasının (%13.6'ya %3.9, p=0.032), tedaviye ibuprofen eklenmesinin (%10.8'e %89.2, p=0.014), yatışından 24 saat sonra antibiyotik başlanmasının (%33.7'ye %4.7, p<0.001), Aİİ riskini arttırdığını gördük. Sonunda bu risk faktörlerini lojistik regresyon analizi ile karşılaştırdık ve erkek cinsiyetin, 3 yaşın altında olmanın, hastaneye yatışından 24 saat sonra antibiyotik tedavisi başlanmanın ve ibuprofen kullanımının Aİİ ile ilişkili olduğunu tespit ettik.

Sonuç: Antibiyotik ilişkili ishal, antibiyotik kullanımına bağlı olarak görülen bir yan etkidir ve gastrointestinal floranın harabiyeti ile olumsuz sonuçlar görülebilmektedir. Aİİ ile ilgili sonuçlarımız diğer ülkelerde yapılan çalışmaların sonuçları ile benzerlik göstermektedir. Hastanede antibiyotik tedavisine 24 saat sonra başlanan, tedavilerine ibuprofen eklenen 3 yaş altındaki erkek çocukları, Aİİ açısından daha dikkatli gözlemlemek gerekmektedir.

Anahtar kelimeler: Antibiyotik ilişkili ishal, sıklık, yatan hasta

Abstract:
Aim: Antibiotic-associated diarrhea (AAD) is defined as diarrhea that presents during or after discontinuation of antibiotics. It may present as early as within 1-2 hours after initiation of antibiotics but may also present after several weeks after discontinuation of antibiotics. The diagnosis of AAD made after exclusion of all other causes of diarrhea or documentation of diarrhea association with Clostridium difficile. Prevalence of AAD in children is changed according to diagnostic criteria and was reported between 5% and 30% in out patients. Deterioration of intestinal flora by antibiotic usage may cause several symptoms, especially diarrhea. The clinical presentation may vary from mild diarrhea to fulminant pseudomembranous colitis. This condition may cause prolonged hospitalization, and may effect the morbidity and mortality negatively. Data about the frequency of AAD among the hospitalized patient is lacking and the association about the antibiotics and diarrhea is still uncertain.  Frequency of AAD will be calculated and risk factors for the diarrhea will be analyzed. Our data will be considered when initiating antibiotics among hospitalized children and preventive measurements among children with risk factors, will decrease the morbidity and mortality.
Patients and methods: Between October 2018 and October 2019, patients between 1 month and 18 years old were included in the pediatric adolescent, infancy and infection wards of Karadeniz Technical University Faculty of Medicine, who took antibiotics at their admission and met the selection criteria. Stool material of the patients with diarrhea will be tested for adenovirus, rotavirus, norovirus, Salmonella spp., Shigella spp., Campylobacter spp., and Clostridium difficile toxin A and B, stool culture and Clostridium difficile culture. Patients with Clostridium difficile associated diarrhea or without any proven etiology will be accepted as AAD.

Results: During the study, 1042 patients were followed and 451 patients were given antibiotics. 358 of these patients met the study criteria. 179 (50%) of the 358 patients were male, the median age was 36 months and diarrhea developed in 32 of them in the follow-up. Adenovirus in 1 case, rotavirus in 6 cases and norovirus in 3 cases were detected. One patient with positive C. difficile Toxin B and 21 without diarrhea, a total of 22 (6.14%) cases were accepted as ADD. Patients were male and under 3 years of age (77.3% vs 48.2%, p=0.008), the use of carbapenem group antibiotics (13.6% vs 3.9%, p=0.032), the addition of ibuprofen (10.8% vs 89.2%, p=0.014) and the initiation of antibiotics 24 hours after hospitalization (33.7% vs 4.7%, p<0.001), we found that it increased the risk of ADD. Finally, we compared these risk factors with logistic regression analysis and found that male gender, being under 3 years of age, starting antibiotics 24 hours after hospitalization, and use of ibuprofen were associated with ADD.
Conclusion: Antibiotic-associated diarrhea is a side effect due to antibiotic use and negative consequences can be seen with the destruction of the gastrointestinal flora. Our results about ADD are similar to the results of studies conducted in other countries. Antibiotherapy started 24 hours after the hospital, boys under the age of 3, who have been added ibuprofen to their treatment should be observed more carefully in terms of ADD.
Key words: Antibiotic - associated diarrhea, frequency, patient