Para talebi tahmin modelleri: Türkiye ekonomisi üzerine bir uygulama
Money demand estimation models: An emprical evidence from Turkey
Yazar: RECEP FATİH İLHAN
Danışman: PROF. DR. FAİK BİLGİLİ
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Ekonomi = Economy ; Ekonomik etki = Economic effect ; Para politikaları = Monetary policies ; Para talebi = Money demand ; Para talep fonksiyonu = Money demand function ; Tahmin = Estimation ; Tahmin modelleri = Estimation models ; Türk ekonomisi = Turkish economy

Özet:
Enflasyon uzun vadede parasal bir olgudur. Ayrıca, bir ekonominin talep ettiği para miktarının sağlanmamasının Büyük Bunalımda olduğu gibi yıkıcı etkileri vardır. Bundan dolayı, bir parasal otorite para talebini doğru modellemeli ve tahmin etmelidir. Para talebinin doğru modellenmesi ve tahmin edilmesi para politikasının öngörülebilirliği ve uygulanabilirliği açısından oldukça önemlidir. Bu çalışmada, 2003:1-2016:2 dönemi Türkiye M1 reel para talebi analiz edilmiştir. Bu analiz için öncelikle para talebi ile ilgili teoriler ve modeller incelenmiştir. Bu teoriler, modeller ve konu ile ilgili önceki yapılan çalışmaların incelenmesi sonucu Türkiye M1 reel para talebini etkileyen etmenler ortaya konulmuştur. Bu etmenler arasındaki ilişkileri incelemek için bir para talep fonksiyonu ve denklemi oluşturulmuştur. Oluşturulan para talep denklemi zaman serisi metotları kullanılarak incelenmiştir. Böylelikle Türkiye M1 reel para talebi fonksiyonunun kısa ve uzun dönemli dinamikleri ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Buradan elde edilen sonuçlarla TCMB'ye doğru bir para politikası yürütebilmesi adına bazı önerilerde bulunulmuştur.  
Çalışmanın ana bulguları şunlardır. Ekonomik aktiviteler, faiz oranı ve uluslararası sermaye hareketleri Türkiye M1 reel para talebinin temel belirleyicileridir. Oluşturulan para talep denkleminde bu değişkenleri sırasıyla reel gelir, 3 aylık mevduat faiz oranı ve reel döviz kuru temsil etmiştir. M1 reel para talebi ve belirleyicileri arasında güçlü ve istikrarlı bir uzun dönem ilişkisi bulunmuştur. Çalışma döneminde reel gelirin para talebi üzerinde çok önemli bir etkisi vardır. Bu durum, ilgili dönemdeki enflasyon ve faiz oranlarındaki önemli düşüş ile açıklanabilir ve Türkiye ekonomisinde bir parasallaşma olgusuna işaret eder. 3 aylık faiz mevduat oranının istatiksel olarak anlamlı bulunması Türkiye'deki bankacılık sisteminin M1 para talebine bir alternatif oluşturduğunu gösterir. Türkiye'de M1 para talebindeki çevrimlerin uluslararası sermaye akımları sonucu oluştuğu gözlemlenmektedir. M1 para talebi ve belirleyicileri arasında güçlü ve istikralı bir ilişki bulunması TCMB'nin parasal hedeflemeyi bir araç olarak kullanabileceği anlamına gelir. Bununla birlikte,  Banka para politikalarını uygularken para talebinin ekonomik aktiviteler ve uluslararası sermaye hareketlerinin etkisi altında olduğunu göz önünde bulundurmalıdır. Banka'nın bu durumun farkında olduğu ve uygun politika araçları geliştirdiği görülmektedir.   
Anahtar Kelimeler: M1 para talebi, M1 para talebinin kısa ve uzun dinamikleri, para talebi tahmini, para politikası

Abstract:
Inflation is a monetary phenomenon in the long run. Also, not supplying quantity of money that an economy demands has destructive effects, as in the Great Depression. For that reason, a monetary authority has to correctly model and estimate the demand for money. Correctly modelling and estimating the demand for money is essential to predictability and applicability of monetary policy.  In this study, we analyze Turkish M1 real money demand for the period 2003:1-2016:2. We firstly look into theories and models on money demand so that we can set up a correct M1 money demand model for Turkey. Using conclusions from these theories and models as well as outcomes of previous studies on the subject, we determine the factors that have significant effects on M1 reel money demand in Turkey. We set forth a money demand function and a money demand equation to analyze relations between these factors. We analyze money demand equation by employing time series methods. Eventually, we would like to uncover short and long-term dynamics of Turkey M1 real money demand function. With the results we obtain in this study, we make several policy offers for Turkish Central Bank (TCMB) to reach a more effective monetary policy. 
The main findings of the study are as follows. Economic activities, interest rate, and international capital flows are fundamental determinants of M1 real money demand in Turkey. Real income, 3-month deposit rate, and real exchange rate, respectively, represent these variables in our money demand model. There is a strong and stable relationship between M1 real money demand and its determinants. In the study period, real income has a very significant effect on money demand. This result can be explained by a considerable decrease in inflation and interest rates in this period and indicates a monetization process in Turkish economy. The fact that 3-month deposit rate is found statistically significant shows that banking system in Turkey is an alternative to M1 money demand. It is also observed that cycles of money demand in Turkey are results of international capital flows. Finding a strong and stable relationship between money demand and its determinants means that Turkish Central Bank (TCMB) can employ monetary targeting as a policy tool. However, the Bank should also take into consideration that economic activities and international capital flows have an effect on money demand. It is seen that the Bank is aware of this fact and develops relevant policy tools.    
Key Words: M1 money demand, short term and long term dynamics of money demand, money demand estimation, monetary policy