Diaspora jeopolitiği ve devletlerin dış politika üretim süreçlerine etkileri: Transdinyester, Kırım ve Donbass krizleri
Diaspora geopolitics and the effects on the  foreign policy production processes of states: Transnistria, Crimea and Donbas crises
Yazar: AZİZ GÖKSAL YILMAZ
Danışman: DOÇ. DR. VOLKAN TATAR
İstanbul Arel Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
İmparatorluklar dağıldıktan ve çok etnisiteli- kültürlü yapıları üzerinden ulus devletlere bölünmelerinden sonra, imparatorluk sonrası coğrafyalar, her bir toprak parçasının belirli bir etnisite - ulus ile ilişkili kılındığı, âdeta damgalandığı parçalı bir yapıya dönüşmüştür. Bu süreç demografik birtakım sorunları da beraberinde getirmiş; Hitler'in 1938'de Sütedenland bölgesindeki Alman azınlığı koruma bahanesiyle tüm Çekoslovakya'yı işgale girişmesi örneğindeki gibi,  azınlıklar ve diasporalar, devletler tarafından jeopolitik hedeflerini gerçekleştirmek üzere araçsallaştırılmaya başlamıştır.

Benzer şekilde 2014 yılında Rusya'nın Kırım'ı ilhakı dünyanın gündemine otururken, Ruslar süreci bölgedeki "Rus diasporasının" baskı altında olduğu argümanına dayandırmış ve Rus yanlısı ayrılıkçıları desteklemiştir. Askeri operasyon sonrası düzenlenen referandumda ise bölgedeki Rus asıllı çoğunluk Rusya'ya bağlanma teklifine evet demiş, Rusya da bunu ilhakı meşrulaştırma çabalarında kullanmıştır. Daha sonra olaylar Ukrayna'nın Donbass bölgesine sıçramış, ayrılıkçı Rusların Rusya'nın da desteğiyle ayaklanmasıyla başlayan süreç düşük yoğunluklu bir savaşa dönüşmüş, 2022 Rusya müdahalesine yol açan olayları tetiklemiştir. Rusya bu müdahalesini bölgedeki Rusların soykırıma uğradığı iddiasına dayandırmıştır.

İşte bu çalışma, imparatorlukların eski etki alanlarında, yeni sınırlarla birlikte ortaya çıkmış olan yeni demografik yapının, azınlıkların ve özellikle diasporaların, dış politika üretim süreçlerindeki etkilerinin neler olduğunun jeopolitik bir perspektiften analizi üzerinedir. Bu bağlamda farklı ülkelerdeki örnekler, çeşitli olaylar üzerinden karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Çalışmada incelenen örneklerde, diasporaların mesken edindikleri bölgelerde veya anavatan olarak gördükleri bölgeler üzerinde  jeopolitik etkiler yarattıkları sonucuna ulaşılmıştır. Diasporaların aktörlerinden biri olduğu jeopolitik vakalarda, -jeopolitiğin tanımında ifade bulan "büyük güçlerin rekabet sahası olma" özelliğiyle uyumlu olarak- diasporaların büyük güçlerin desteği, manipülasyonu veya karşı çıkışlarına maruz kaldıkları, kendilerini, büyük güçlerin jeopolitik kodları ekseninde gelişen bir mücadelenin aktörlerinden biri olarak buldukları görülmüştür. Diasporaların Transdinyester, Kırım ve Donbass vakalarında sivil itaatsizlik, vekillere dayanan operasyonlar ve düşman devletteki iç muhalefet eylemlerinin birincil öznesi olduğu görülmüş, Afrika diasporası ve Yahudi diasporası örneklerinde diasporanın yarattığı jeopolitik etkiler müşahede edilmiştir.

Abstract:
After the dissolution of empires and their division into nation-states based on their multi-ethnic and multi-cultural structures, post-imperial geographies have turned into a fragmented structure in which each piece of land is associated with a particular ethnicity-nation, almost stigmatised. This process brought with it a number of demographic problems; minorities and diasporas started to be instrumentalised by states to achieve their geopolitical goals, as in the case of Hitler's invasion of the whole of Czechoslovakia in 1938 under the pretext of protecting the German minority in the Sudetland region.

Similarly, when Russia's annexation of Crimea in 2014 was on the world agenda, the Russians justified the process with the argument that the "Russian diaspora" in the region was under pressure and supported the pro-Russian separatists. In the referendum organised after the military operation, the majority of  residents of  Russian origin in the region voted in favour of annexation to Russia, which Russia used in its efforts to legitimise the annexation. Later, the events spread to the Donbass region of Ukraine, and the process that started with the uprising of Russian separatists with the support of Russia turned into a low-intensity war and triggered the events that led to the Russian intervention in 2022. Russia based this intervention on the claim that Russians in the region were subjected to genocide.

Thus, this study analyses from a geopolitical perspective the effects of the new demographic structure that emerged with the new borders in the former spheres of influence of the empires, minorities and especially diasporas on foreign policy making processes. In this context, examples from different countries are analysed comparatively through various events. In the examples analysed in the study, it is concluded that diasporas have geopolitical impacts on the regions they settle in or the regions they consider as homelands. In geopolitical cases where diasporas are one of the actors - in line with the definition of geopolitics as "the field of competition of great powers" - diasporas have been subjected to the support, manipulation or opposition of great powers, and have found themselves as one of the actors in a struggle that develops around the geopolitical codes of great powers. In the cases of Transnistria, Crimea and Donbass, diasporas were seen to be the primary subjects of civil disobedience, operations standing to deputies and acts of internal dissent in hostile states. In the cases of the African diaspora and the Jewish diaspora, the geopolitical effects of the diaspora were observed.