Çocuk edebiyatında değer aktarımı
Value transfer in children's literature
Yazar: İLKER OZAN YILDIRIM
Danışman: PROF. DR. BİLGİNER ONAN
Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Değer aktarımı = Value transfer ; Değerler = Values ; Değerler eğitimi = Values education ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Ortaokullar = Secondary schools ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Çocuk edebiyatı = Children’s literature ; Çocuk kitapları = Children's books

Özet:
Bu araştırmanın amacı, çocuk kitaplarındaki değer aktarım ögelerinin belirlenmesi ve incelenmesidir. Çocuklara aktarılmak istenen ya da kasıtlı olmadan aktarılan ahlâk değerlerinin neler olduğuna, bunların ne sıklık ve miktarda yer aldığına dair incelemeler yaparak bu kitapların değerler eğitimi açısından etkililiğini belirlemek amaçlanmaktadır. Bu amaçla Balıkesir, Sivas, Kilis ve Konya illerinden seçilen 10 ortaokuldan kitaplık listeleri alınmıştır. Bunlar içerisinde ortak olarak bulunan kitaplardan 25 yerli, 25 yabancı eser incelenmek üzere seçilmiştir. Ayrıca söz konusu kitaplar ve değerler eğitimi hakkında, Türkçe öğretmenlerinin görüşlerinden de faydalanılmak istenmiştir. Bunun için Balıkesir ilinde görev yapan 22 Türkçe öğretmeni ile görüşmeler yapılmıştır. Araştırmanın ilk boyutunda ortaokullarda okutulan çocuk kitaplarının değer aktarımı yönünden özelliklerini incelemek üzere tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın ikinci boyutunu oluşturan Türkçe öğretmenlerinin değerler eğitimi konusundaki görüşlerini belirlemek amacıyla olgubilim (fenomenoloji) modeli tercih edilmiştir. Eserlerin incelenmesi sırasında araştırmacı tarafından geliştirilen "Değer Aktarımı Değerlendirme Formu" kullanılmıştır. Formun geliştirilmesinde 2019 Türkçe Dersi Öğretim Programında yer alan kök değerler (adalet, dostluk, dürüstlük, öz denetim, sabır, saygı, sevgi, sorumluluk, vatanseverlik, yardımseverlik) dikkate alınmıştır. Türkçe öğretmenlerinin görüşlerinin elde edilmesi içinse yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Eserler içerisinde hangi değer ifadesinin hangi sayfada olduğu not edilmiş ve bulgularda paylaşılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre incelenen yerli ve yabancı eserlerde en sık geçen değerin sevgi, en az sıklıktaki değerin ise adalet olduğu belirlenmiştir. Yerli ve çeviri eserler arasında vatanseverlik ve saygı değerleri açısından farklar tespit edilmiş, diğer değerler açısından ise birbirlerine yakın özelliklerde oldukları sonucuna ulaşılmıştır. Yerli eserlerin saygı ve vatanseverlik değerlerine yabancı eserlere göre daha fazla yer verdiği belirlenmiştir. Yapılan görüşmelerden elde edilen bulgulara göre, öğretmenlerin değerler eğitiminde çocuk kitaplarının önemine inandıkları, kitaplıklara kitap seçerken bunu da göz önünde bulundurdukları sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
The purpose of this research is to determine and examine the value transfer elements in children's books. It is aimed to determine the effectiveness of these books in terms of values education by doing examinations about what the moral values intended to be transferred to children or transferred unintentionally are, how often and how much they take place. For this purpose, library lists were obtained from 10 secondary schools selected from the cities of Balıkesir, Sivas, Kilis and Konya. Of the books common among these, 25 works by native and 25 by foreign authors were selected for examination. In addition, it was aimed to benefit from the opinions of Turkish teachers about values education and the books in question. For this purpose, interviews were conducted with 22 Turkish teachers working in Balıkesir. In the first dimension of the research, scanning model was used to examine the characteristics of children's books taught in secondary schools in terms of value transfer. The phenomenology model was preferred in order to determine the opinions of Turkish teachers on values education, which constitute the second dimension of the study. During the examination of the works, the "Value Transfer Evaluation Form" developed by the researcher was used. In the development of the form, the core values (justice, friendship, honesty, self-control, patience, respect, love, responsibility, patriotism, benevolence) in the 2019 Turkish Curriculum were taken into account. A semi-structured interview form was used to obtain the opinions of Turkish teachers. It was noted which value expression was on which page among the works and shared in the findings. According to the results obtained, it was determined that the most common value in domestic and foreign works examined was love, and the least frequent value was justice. Differences were determined between the works of Turkish and foreign authors in terms of patriotism and respect values while it was concluded that they were close to each other in terms of other values. According to the findings obtained from the interviews, it was concluded that the teachers believed in the importance of children's books in values education and they took this into consideration when choosing books for the libraries.