Koca Bektaş Dede Ocağı merkezinde ocaklar ve ocaklık kültürü
The ocaks and their culture in the centre of Koca Bektaş Dede's Ocak
Yazar: DUYGU ÇETİN CAN
Danışman: PROF. DR. CANER IŞIK
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Alevilik = Alawiism ; Dedelik = Dedelik ; Dervişler = Dervishes ; Horasan = Horasan ; Ocaklar = Ocaks

Özet:
Ocaklar, Anadolu'da ve Türk kültüründe çok geniş bir anlam çerçevesine sahiptir. Ocak kavramı; ateş, ateşin yakıldığı yer anlamlarının yanında boy, sülale, aile anlamlarını da taşımaktadır. Anadolu'daki ocaklar, bu anlamlar ile birleşerek ruhsal önderi olanlar ocaklar ve sağaltım-şifa ocakları başlıklarında incelenmektir. Horasan bölgesinde oluşan ocaklık sistemi nesiller boyu Anadolu'ya taşınmış ve Anadolu'da birleştirici, bütünleyici gücüyle günümüzde de özellikle Alevi topluluklarının sahip çıkmasıyla devam etmektedir. Bu ocaklardan şifa-sağaltım ocağı vasfıyla günümüzde de yaşayan bir ocak olan Koca Bektaş Dede Ocağı çalışmamızın ana konusudur. Koca Bektaş Dede'nin 13 ya da 15. yüzyılda Anadolu'ya gelerek ocaklık faaliyetlerini başlatmış olabileceğine dair iki fikir söz konusudur. Günümüzde Koca Bektaş Dede Ocağı, "Beyler" ünvanını taşıyan soyu vasıtasıyla varlığını sürdürmektedir. Beyler ünvanlarıyla bilinen bu ocakzâdeler Alevi'dir.
Koca Bektaş Dede hakkında anlatılanlar sözlü gelenek içerisine aittir. Sözlü gelenek içerisinde anlatılan bu anlatılar, yazılı kaynaklar ile desteklenerek Koca Bektaş Dede'nin hayatı, diğer ocaklar ile ilişkisi hakkında analizler yapılmaya çalışılmıştır. Ocak sistemi, Manisa ili Akhisar ilçesinde geniş bir alana yayılmış durumdadır ve yaşayan bir ocak olan Koca Bektaş Dede Ocağı'nın izi sürülerek ocaklığın bu bölgede günümüzdeki durumu açıklanmıştır. Çalışmamız, hafızalardaki sözlü kültür anlatıları ile tarihsel çalışmaların bir arada anlamlandırılmasıyla sözlü gelenek içerisindeki unutulmaya yakın anlatıların kalıcı olmasını interdisipliner bir bakış açısı kullanma gayretiyle gerçekleştirmeyi hedefleyen bir çalışmadır.

Abstract:
The concept of "ocak" holds a broad meaning in Anatolia and Turkish culture, encompassing not only fire and the place where the fire is kindled but also lineage, family, and clans. In Anatolia, ocaks are examined under the titles of spiritual leaders' ocaks and healing-ocaks in connection with these meanings. The ocak system originating in the Khorassan region has been passed down through generations to Anatolia, maintaining its unifying and integrative power, particularly embraced by Alawi communities today. The main focus of our study is The Ocak of Koca Bektaş Dede, a living one with a healing aspect.
There are two opinions regarding whether Koca Bektaş Dede came to Anatolia and initiated activities in the 13th or 15th century. The Ocak of Koca Bektaş Dede, existing today through the lineage bearing the title "Beyler" (Lords), is associated with the Alawi community.
Information about Koca Bektaş Dede is part of the oral tradition. These oral narratives, supported by written sources, have been analyzed to understand Koca Bektaş Dede's life and his relationship with other ocaks. The ocak system spreads over  a wide area in the Akhisar district of Manisa province, and the current state of The Ocak of Koca Bektaş Dede in this region is explained by tracing its footsteps. Our study aims to integrate oral cultural narratives with historical research, using an interdisciplinary approach to ensure the lasting significance of almost forgotten narratives within the oral tradition.