Erken Cumhuriyet mimarlık ortamında Aptullah Ziya Kozanoğlu
Aptullah Ziya Kozanoglu in the context of architecture of Early Republican Era
Yazar: DİĞDEM ANGIN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. VESİLE GÜL CEPHANECİGİL
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Mimarlık tarihi = Architectural history

Özet:
Aptullah Ziya Kozanoğlu, hakkında bir mimar olarak fazla araştırma yapılmamış olmasına rağmen, hem yazınsal üretim, hem de yaptığı tasarımlar bağlamında Erken Cumhuriyet dönemi mimarlık ortamında dikkat çeken isimlerden biridir. Bu çalışmada, Kozanoğlu'nun mimarlık üzerine düşünceleri, uygulanmış ve uygulanmamış tasarımları, ayrıca bir mimar olarak yapmış olduğu müteahhitlik projeleri ortaya konularak, dönemin mimarlık ortamındaki yerinin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Öncelikli olarak birkaç kaynakta sadece kısıtlı bilgilerden oluşan özgeçmişi hakkında araştırmalar yapılmış; yazar, dergi ressamı, mimar, müteahhit, kulüp başkanı, gazeteci, tiyatro sahibi gibi çok çeşitli kimliklere sahip olan Kozanoğlu‟nun biyografisi detaylandırılmış ve bir zaman çizgisine oturtulmuştur. Özgeçmiş araştırması yapılırken, ailesinden fazla bilgi alınamadığı için, dönemin gazetelerinden, Güzel Sanatlar Akademisi‟nden arkadaşı olan Zeki Sayar'ın anılarından ve kurucu ortaklarından biri olduğu Mimar/Arkitekt dergisi gibi kaynaklardan yararlanılmıştır. Genelde çalışmalara konu olan, bir anlamda tanınırlığını borçlu olduğu ve hayatında geniş bir alan kaplayan tarihi roman yazarlığı üretimine, yazdığı mimarlık yazılarındaki üslubuna ve dönemin şartlarına yaklaşımına kaynak oluşturmak üzere kısaca değinilmiştir. Tezin odak noktasını Aptullah Ziya'nın 1930-1936 yılları arasında tarihlenen mimari tasarımları ve mimarlık hakkındaki yazıları oluşturmaktadır. Kozanoğlu'nun tasarımlarındaki yaklaşımı, uygulanan ve uygulanmayan yapıları üzerinden incelenmiştir. Kozanoğlu'nun dönemin mimarlığına ait görüşleri ortaya konulurken, diğer mimarların görüşleriyle kıyaslamalar yapılarak, Erken Cumhuriyet döneminin mimarlık anlayışı hakkında bir sentez oluşturulmuştur. Kozanoğlu'nun 1936 yılından başlayarak vefatına kadar devam eden müteahhitlik çalışmaları, bir mimarın müteahhitlik yapmasını mümkün ya da olağan kılan bağlam ile müteahhitlik yaptığı dönemin çalışma koşullarının, yapım tekniği ve inşa sürecinin anlaşılabilmesi amacıyla ele alınmıştır. Bu sebeple, müteahhitliğini yaptığı binalar hakkında kısaca bilgi verilerek, ihale ve inşa süreçleri dönemin gazeteleri ışığında incelenmiştir.

Abstract:
Aptullah Ziya Kozanoğlu is one of the significant architects who has effects on the Early Republican architecture both with his written work and his designs, even though there are not many studies on him as an architect. In this research, it is aimed to detect the position of Kozanoğlu within the architectural milieu of the period through his thoughts on architecture, his implemented and unimplemented designs and his construction works as an architect. Firstly, a research is conducted about his biography consisting of limited information from several sources; biography of Kozanoğlu who assumed several identities such as author, magazine illustrator, architect, contractor, club president, journalist and theatre owner is detailed and placed on a timeline. Since limited information is received from his family during the research on his biography, newspapers of he period, the memoir of Zeki Sayar, his friend from Academy of Fine Arts and journals such as Mimar/Arkitekt of which he is one of the founding partners are drawn on. In order to create resources for his architectural works, his style in his writings on architecture and his approach to the conditions of the period, his historical novel writing which is generally subject to studies, was important in his life and in a way, he is famous for, is touched upon briefly. The focus of this thesis consists of Aptullah Ziya's architectural designs between 1930-1936 and his writings on architecture. Since no personal archive of Kozanoğlu can be found, his architectural projects were tracked down from Mimar/Arkitek journal. For his writings on architecture, again Arkitekt journal and for his writings on rural architecture, Ülkü magazine of Halkevleri were used. While Kozanoğlu's ideas on the architecture of the period was exhibited, a synthesis about the architectural undertanding of Early Republican era was reached through comparisons with opinions of other architects. Kozanoğlu‟s construction works as a contractor from 1936 to his death were examined in order to understand the context which makes an architect's assuming a contractor's role possible or normal and, working conditions, construction practice and construction process of the period in which he worked as a contractor.Therefore, a brief information on buildings in which he was a contractor were given and, tender and construction processes were examined in the light of the newspapers of the period.