Hak arama hürriyeti bağlamında Türk idari yargısında dava açma süreleri
Duration of proceedings in the administrative judiciary in the context of freedom to seek rights
Yazar: GÜLNİHAL PEZÜK
Danışman: PROF. DR. NUR ZELİHA KAMAN
İstanbul Şehir Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / Kamu Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Dava açma süresi = Term of litigation ; Hak arama hürriyeti = Right to legal remedies ; Hak düşürücü süre = Right forfeiting period ; Makul süre = Reasonable time ; İdari davalar = Administrative cases ; İdari yargı = Administrative justice ; İnsan hakları = Human rights ; İptal davası = Annulment action

Özet:
Türkiye Cumhuriyeti, Anayasa 2. maddesi gereği oldukça açık bir anlatımla kaleme alındığı şekilde tüm nitelikleri ile birlikte bir hukuk devletidir. Hukuk devleti olmanın anlamı tahmin edileceği gibi oldukça geniş bir alanı kapsamaktadır. Bir hukuk devleti olmanın en önemli gereklerinden biri de şüphesiz ki yargısal denetim mekanizmalarının işler vaziyette olmasıdır. Yargısal denetimin işlemesinden kasıt ise başta adil ve hukuki kararlar verilmesinin yanında, kişilerin hukuk denetimine erişme kabiliyetlerinin olmasını öncel olarak gerektirmektedir.
1982 Anayasası'nın 36 maddesinin başlığının "Hak Arama Hürriyeti" olarak seçilmesi boşuna değildir. Hukukun varlığı beraberinde hak kavramını, hak kavramının varlığı da beraberinde özgürlük kavramını getirmektedir. Bir hakka ulaşmak için, hakkın aranması için ise yine hukuk devleti olmanın getirisi olarak kanunlar düzenlenmiştir. Yine hukuk devleti olmanın zaruri bir sonucu olarak kanunlarla düzenlenen ve korunan hak ve özgürlüklerin bireyler arası korunması yanında bir o kadar birey-devlet ilişkisinden kaynaklanan durumların varlığı yadsınamayacaktır. Devletin uygulayıcısı rolünde olan idare ise esasen yönetim mekanizmasına verilen genel addır. İdari Yargı kavramı da bu kökten doğmaktadır, buna bazı yazarlarca Yönetsel Yargı da denmektedir. İdari Yargının varlık amacı ise yukarıda izah edilen hukuk devleti prensibinin getirisi olan yargısal denetimi idarenin eylem ve işlemleri açısından sağlamaktır. Bu varlık amacının temel hak ve özgürlükler bağlamında en yakın temas noktası ise hak arama hürriyetidir. Hak Arama Hürriyeti idari yargı alanında birden fazla noktaya temas etmekle birlikte tartışmasız ilk adımı attığı nokta mahkemeye erişim için başvuru noktasıdır. Bu aşamada ise atılan ilk adımda karşımıza çıkması kuvvetle muhtemel engel dava açma hakkının süre aşımı nedeni ile geri çevrilmesi olacaktır.
Bireylerin hak arama özgürlüklerini idareye karşı kullandıkları durumlarda baş başa kaldıkları ilk engellerden biri olan dava açma süreleri bu çekişmeli ilişki içerisinde bir yandan kamu düzeninin korunması, öte yandan kişi haklarının korunması arasında İnsan Hakları Hukuku ve İdari Yargılama Hukukunu karşı karşıya getirmektedir.

Abstract:
Constitution of Turkish Republic article 2  obviously says that Turkey is a state of law within all other qualifications. The meaning of being the state of law involves a large scale of legal notion. The most important necessity of a state of law is an active judicial review mechanism. The true meaning of an active judicial review is being with fair and just judgement with easy accesibility to the court.
The title of Turkish Constution's 36th article is "right to legal remedies". This title is choosen by legislative within a special purpose. In order to reach a right, legislative regulated statutes. Again, as a result of being the state law, it is required that the rights between individuals' and administration has to be protected. It can not be denied that this binary protection has vital importance in order to keep rightful balance between rights.
According to some scholars, the concept of administrative justice is also comes from root of adjudication. The basic principle of judicial administration is controlling actions and procedures of management in terms of legality. The closest contact point of this principle in the context of fundemantal rights is the right to legal remedies.
Right to legal remedies in the field of administrative justice takes the reference point from access to the court. Therefore, the first obstacle to sue out the right is prescription. Due to the obstacles such as duration, individuals can not seek rights against administration and they stay alone in the litigation. As a result of this situation, there is a substantial confrontation among protecting human rights and preserving public order by favour of administration.