Türkiye'nin sivil toplum kültürü üzerine bir araştırma
A research on civil society culture of Turkey
Yazar: AHMET KANILMAZ
Danışman: PROF. DR. EMİNE YAVAŞGEL
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Halkla İlişkiler ve Tanıtım Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Halkla İlişkiler = Public Relations ; Siyasal Bilimler = Political Science ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Baskı grupları = Pressure groups ; Kamusal alan = Public space ; Sivil toplum = Civil society ; Sivil toplum örgütleri = Nongovernmental organizations ; Sivilleşme = Social changing ; Siyaset bilimi = Political science ; Siyasi kültür = Political culture

Özet:
Bu çalışmada bir ülkede sivil toplumun gelişmişlik durumunu belirlemek, bu durumun nedenlerini açıklamak ve bütün bu süreci anlamlandırmak için tarihsel bir bakış açısına dayanılması gerektiğini belirten Sosyal Kökenler Teorisi kapsamında, Türkiye'deki sivil toplumun mevcut gelişmişliğinin sosyal ve siyasal tarihsel arka planındaki yapılarla ilişkisinin ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Türkiye'deki sivil toplum alanı, söz konusu alanın gelişmişlik düzeyi ve sivil toplum algısı ile siyasal kültürün ve sosyal yapının ilişkili olduğu düşünülmektedir. Dolayısıyla çalışmada bu ilişkisellik sorgulanmıştır. Çalışmanın ilk aşamasında ülke genelindeki sivil toplum kuruluşlarına ait veriler ilgili kaynaklardan tarama yoluyla elde edilerek nicel veri analiz yöntemlerinden betimsel istatistiki analiz ile değerlendirmeye alınmıştır. Çalışmanın ikinci aşamasında ise ülkenin mevcut sivil toplum algısını, sorunlarını, gelişmişlik durumunu ve örgütlenme kapasitesini ortaya koymak için belirlenen dokuz adet faaliyet alanında toplamda yirmi bir sivil toplum kuruluşu temsilcisi ile yarı yapılandırılmış görüşme gerçekleştirilmiştir. Daha sonra elde edilen veriler, nitel içerik analizi programı olan Maxqda aracılığıyla içerik çözümlemelerine tabi tutulmuştur. Elde edilen bulguların literatür kapsamında tartışılması ve analiz edilmesi sonucunda Osmanlı'nın sahip olduğu güçlü devlet geleneği, devlet-iktidar algısı ve devlet merkezli modernleşme sürecinin günümüze gelene kadar devletin siyasal, sosyal, ekonomik ve kültürel hayatta egemen olmasını sağlayarak, hem Osmanlı'da hem de Türkiye Cumhuriyeti'nde sivil toplumun gelişebileceği bir ortamın yaratılamamasında etkili olduğu görülmüştür. Bu sebeple Osmanlı'da olduğu gibi günümüzde de devletle sivil toplum arasındaki ilişkileri düzenleyen mekanizmalar yeterli gelişimi sağlayamamış, siyasal alana etki eden güçlü bir sivil toplum ortaya çıkamamış, sivil toplum alanı sürekli olarak devlet tarafından baskılanıp sınırlandırılmış, devletin toplum karşısında gücü korunmuş, sivil toplum yeterli toplumsal ve kamusal desteğe sahip olamamış, modern sivil toplumsal bilinç yaygınlaşamamış, sivil toplum finansal olarak bağımsızlaşamamış, toplumda örgütlenme/gönüllü kültürü oluşamamış, sivil toplum ise en çok tarafsız, sınırlı, hukuka bağlı ve demokratik bir devlete ihtiyaç duymuştur.

Abstract:
In this study, within the framework of the Social Origins Theory, which emphasizes the necessity of relying on a historical perspective to determine the level of development of civil society in a country, explain the reasons for this condition, and make sense of the entire process, the aim is to reveal the relationship between the current development of civil society in Turkey and the structures in the social and political historical background. The civil society sector in Turkey is believed to be interconnected with the level of development of this sector, the perception of civil society, and the political culture and social structure. Therefore, in the study, this relationality has been examined. In the initial stage of the study, data pertaining to civil society organizations nationwide were obtained through a scanning process from relevant sources and evaluated using descriptive statistical analysis as part of quantitative data analysis methods. In the second stage of the study, a total of twenty-one representatives from civil society organizations were interviewed in semi-structured sessions to reveal the current perception, challenges, level of development, and organizational capacity of civil society in the country across nine identified areas of activity. Subsequently, the acquired data underwent content analysis using Maxqda, a qualitative content analysis program. As a result of the discussion and analysis of the findings within the scope of the literature, particularly the strong tradition of statehood, the perception of state-power, and the state-centric modernization process of the Ottoman Empire, by ensuring that the dominance of the state in political, social, economic, and cultural life up to the present day, hindered the creation of an environment conducive to the development of civil society both in the Ottoman Empire and the Republic of Turkey. Therefore, mechanisms regulating the relationship between the state and civil society, just like in the Ottoman period, have not been able to facilitate sufficient development in the present day, a robust civil society exerting influence in the political sphere has not emerged, and the civil society sector has consistently been suppressed and constrained by the state. Furthermore, the state has maintained its power over society, and civil society has not received adequate social and public support. Modern civic consciousness has not become widespread, civil society has not achieved financial independence, and a culture of organization and voluntary participation has not been established in society. In conclusion, it has emerged that civil society has primarily required a neutral, limited, law-abiding, and democratic state.