Yenidoğan yoğun bakım ünitesinde yatarak izlenen prematüre bebeklerde anne sütü ile beslenme oranları ve anne sütü alımı üzerine etkili faktörler
Breastfeeding rates in premature babies who are hospitalized in the neonatal intensive care unit and factors affecting breastfeeding
Yazar: FUNDA EMREN YAKAR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ELİF ÜNVER KORĞALI
Cumhuriyet Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Anne sütü = Milk-human ; Bebek beslenmesi = Infant nutrition ; Bebek-prematür = Infant-premature ; Bebekler = Infant ; Retrospektif çalışmalar = Retrospective studies ; Sepsis = Sepsis ; Yoğun bakım = Intensive care ; Yoğun bakım üniteleri-neonatal = Intensive care units-neonatal

Özet:
Bebeğin doğum haftası ne kadar küçük ise yaşanabilecek sağlık sorunları da aynı oranda artmaktadır. Prematüre (PM) bebeklerin bakımında ideal beslenmenin sağlanması çok önemlidir. Doğumu izleyen ilk altı ay içinde, bebeklerin sadece anne sütüyle (SAS) beslenmesi sayesinde, gelişmekte olan ülkelerde beş yaş altı çocuk ölümlerinin %13 oranında azaltılabileceği bildirilmektedir. Prematüre bebeklerin beslenmesinde de aynı term bebeklerdeki gibi ilk tercih anne sütüdür (AS) ve PM bebeklerin de SAS ile beslenmesi önerilmektedir. Bu çalışmanın amacı; prematüre bebeklerde AS alım oranlarını belirlemek ve AS alımı üzerine olumlu veya olumsuz etkili faktörleri araştırmaktır.
Çalışmamız retrospektif ve tanımlayıcı kesitsel bir çalışmadır. Örneklem grubunu Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Yenidoğan Yoğun Bakım Ünitesi'nde (YDYBÜ) Ocak 2013- Aralık 2018 tarihleri arasında yatarak izlenen PM bebekler oluşturmuştur. Bu tarihlerde hastanemiz YDYBÜ'nde prematürite tanısıyla yatan 632 bebeğin dosyası değerlendirilmiştir. Kromozom/konjenital anomali, metabolik, endokrinolojik, nörolojik hastalığı olan bebekler, çoğul doğumlar, doğum haftasına göre düşük doğum ağırlığı olan ve ölen bebekler ile çalışmaya katılmak istemeyen ve ulaşılamayan aileler dışlandığında çalışmamıza toplam 173 bebek dahil edilmiştir. 
Bebeklerin doğum bilgileri ve YDYBÜ'nde yattıkları sıradaki tıbbi tanıları ile tedavi uygulamaları hasta dosyalarından elde edilmiştir. Tüm bebeklerin annelerine telefon ile ulaşılarak, bebeklerin YDYBÜ'nden taburculuk sırasındaki beslenme şekilleri, taburculuk sonrası ilk 6 ay bebeğin evdeki beslenme şekli, bebeğin toplam anne sütü (TAS) alma süresi, annenin emzirme eğitimi alma durumu, annenin bebeğini daha uzun süre emzirmek konusundaki düşünceleri ve postpartum depresyon (PPD) varlığı sorgulanmıştır.
 Çalışmamızda prematüre bebeklerin SAS alım oranları hem kronolojik hem de düzeltilmiş yaşa (DY) göre ilk 4 ve 6 ay boyunca değerlendirilmiş ve TAS alım süreleri 0-6 ay, 6-12 ay ve >12 ay şeklinde gruplandırılmıştır. Ayrıca PM bebeklerin SAS süresi, DY'a göre SAS süresi ve TAS alım süresi saptanmıştır. Annenin ve bebeğin sosyodemografik özellikleri, bebeğin prematürelik derecesi, bebeğin tıbbi tanıları ve tedavi uygulamalarının AS alım oranlarına ve süresine etkisi olup olmadığı değerlendirilmiştir.
Çalışmamızda bebeklerin hastaneden taburculuk sırasında %62,4'ü SAS ile beslenirken, %28,3'ü AS ve mama ile, %9,2'si ise sadece mama ile beslenmektedir. Evde ilk 6 ayda SAS alan bebek oranı %43,9 iken, bebeklerin %37'si AS ve mama ve %19,1'i mama ile beslenmektedir. Bebeklerin SAS ile beslenme süresi ortalama 4,17±3,96 ay, DY'a göre SAS süresi ortalama 2,82±3,51 ay ve TAS alma süresi ise 13,3±10,01 aydır. 
Bebeklerin prematürite derecesi ile SAS, DY'a göre SAS ve TAS alım süreleri arasında anlamlı bir ilişki saptanmamıştır. Ancak DY 4 ayda SAS oranları erken PM bebeklerde orta ve geç PM lerden anlamlı olarak daha düşüktür. Ayrıca erken PM bebeklerin 6 ay veya daha kısa AS alma oranları orta ve geç PM'lerden anlamlı olarak yüksektir. Bebeklerin doğum haftası ile DY'a göre SAS süresi ve TAS alım süresi arasında pozitif yönlü bir korelasyon saptanmıştır. 
Bebeklerin doğum şekli, doğum kilosu, cinsiyeti, hastaneye doğumda veya sonradan yatmış olmasının AS alım süre ve oranlarına etkisi olmadığı belirlenmiştir. Annelerin parite, eğitim düzeyi ve aile yapısının AS alım süresi ve oranları üzerine herhangi bir etkisi bulunmazken multipar annelerde primipar annelere kıyasla >12 ay TAS verme oranları daha yüksek bulunmuştur. 
Çalışmamızda annelerin %55,5 i gebelik sırasında veya doğum sonrasında emzirme eğitimi almış olup, AS ve emzirme eğitimi alan ve almayan annelerin bebeklerini AS ile besleme süre ve oranları benzer bulunmuştur. Postpartum depresyon tanısı olmayan annelerin olanlara göre bebeklerini ilk 4 ve 6 ay SAS ile besleme oranları daha yüksek bulunmuştur. Fakat DY'a göre SAS oranları gruplar arasında benzerdir. Ayrıca PPD tanısı olan anneler bebeklerini daha erken sütten kesmektedir. 
Yenidoğan Yoğun Bakım Ünitesi'nde yatarken sepsis tanısı alan bebeklerin SAS ve DY'a göre SAS ve TAS alım süreleri sepsis tanısı olmayanlara göre daha kısadır. Sürfaktan tedavisi ihtiyacı olan bebeklerin tedaviye ihtiyacı olmayan bebeklere göre SAS, DY'a göre 4. ayda SAS alım süreleri daha kısadır. Fakat DY'a göre 6. ayda SAS ve TAS alım süreleri gruplar arasında benzerdir. Taburculukta SAS ile beslenen bebeklerin SAS, DY'a göre SAS ve TAS alım süreleri taburculukta AS ve mama yada sadece mama ile beslenen bebeklere göre daha uzundur. Hastanede yatışı sırasında annelerin bebeklerinin yanında kalmasının AS alım oran ve süreleri üzerine etkisi bulunmamıştır. Bebeklerin 1. ve 5. dakika APGAR skorları arttıkça SAS alım süreleri uzamaktadır. Gebelik günü, doğum kilosu, anne yaşı, 1. ve 5. dakika APGAR skorları arttıkça DY'a göre SAS ve TAS alım süresi uzamakta, bebeğin YDYBÜ'nde kalış süresi uzadıkça kısalmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Prematüre, anne sütü, sadece anne sütü

Abstract:
The smaller the baby's birth week, the health problems that can be experienced increase at the same rate. It is very important to provide ideal nutrition in the care of premature babies. In the first six months after birth, it is reported that infant mortality can be reduced by 13% in developing countries by exlusive breastfeeding. Breast milk is the first choice for the feeding of premature babies, just like term babies and premature babies are recommended to be exclusively breastfed. The purpose of this study; to determine the rates of breastfeeding in premature babies and to investigate positive or negative factors affecting breastfeeding.
 Our study is a retrospective and descriptive sectional study. The sample group consisted of premature babies who were hospitalized in Sivas Cumhuriyet University Faculty of Medicine, Neonatal Intensive Care Unit between January 2013 and December 2018. At this time, files of 632 babies who were hospitalized in our hospital's NICU with the diagnosis of prematurity were evaluated. When the babies with chromosome / congenital anomaly, metabolic, endocrinological and neurological diseases, multiple births, babies with low birth weight, babies who died, families that could not be reached and families who do not want to participate in the study were excluded, a total of 173 babies were included in our study.
 The birth information of the babies and their medical diagnoses and treatment practices at the time of their hospitalization were obtained from the patient files. Mothers of all babies are reached by phone, the feeding patterns of the babies during discharge from the NICU, the baby's diet at home for the first 6 months after discharge, the total breastfeeding time of the baby, the mother's breastfeeding education, the mother's thoughts about breastfeeding her baby longer and presence of postpartum depression was questioned.
 In our study, exclusive breastfeeding (EBF) rates of premature babies were evaluated according to both chronological and corrected age (CA) for the first 4 and 6 months, and total breastfeeding times were grouped as 0-6 months, 6-12 months and> 12 months. In addition, the duration of feeding of premature babies with EBF, duration of EBF according to CA and total breastfeeding time were determined. The sociodemographic characteristics of the mother and the baby, baby's prematurity degree, the medical diagnoses of the baby and whether the treatment practices have an effect on the breast milk intake rates and duration were evaluated.
 In our study, 62.4% of babies were exclusively breastfed during discharge from hospital, 28.3% of them were fed with breast milk and formula, while 9.2% of them were fed only with formula. While the rate of babies who exclusively breastfed at home is 43.9% in the first 6 months, 37% of babies are fed with breast milk and formula and 19.1% with formula. The average duration of EBF of babies is 4.17±3.96 months, the average duration of EBF according to CA is 2.82±3.51 months and the total duration of breastfeeding is 13.3±10.01 months.
 No significant correlation was found between the baby's prematurity degree and EBF, EBF according to the CA and total breastfeeding times. However, the rate of EBF is significantly lower in early premature babies than in moderate and late premature babies in children with a CA of 4 months. Also, breastfeeding rates of early premature babies for 6 months or less are significantly higher than that of moderate and late premature babies. According to the age of the babies and the CA, a positive correlation was found between feeding time of EBF and total breast milk intake.
 It was determined that the type of birth, birth weight, sex, and hospitalization of babies at birth or later had no effect on the duration and rates of breastfeeding. While the parity, education level and family structure of the mothers did not have any effect on the duration and rates of breastfeeding, total breastfeeding rates of >12 months were found higher in multiparous mothers compared to primiparous mothers.
 In our study, 55.5% of the mothers received breastfeeding training during pregnancy or postpartum, and the duration and rates of breastfeeding of the babies of mothers who received and did not receive breastfeeding training were found similar. Mothers who were not diagnosed with postpartum depression were found to have higher rates of EBF for the first 4 and 6 months. However, the proportion of EBF according to CA is similar between groups. In addition, mothers diagnosed with postpartum depression are weaning their babies earlier.
EBF, EBF according to CA and total breast milk intake times of babies diagnosed with sepsis while lying in NICU are shorter than those without diagnosis. Infants who need surfactant treatment have a shorter duration of EBF and EBF at the CA 4 months compared to babies who do not need treatment. However, EBF at the CA 6 months and breast total milk intake times are similar between the groups. Babies who are exclusively breastfed have a higher EBF, EBF according to CA and total breast milk intake times than babies who are fed with breast milk and formula and babies who are fed with formula at discharge. There was no effect of mothers staying with their babies during their hospital stay on the rate and duration of breastfeeding. As the babies' 1st and 5th minute APGAR scores increase, the duration of EBF increases. EBF according to CA and total breastfeeding time increases as the day of gestation, birth weight, maternal age, 1st and 5th minutes APGAR scores increase, and decreases as the baby's stay in the NICU is extended.

Keywords: Premature, Breast Milk, Exclusive Breastfeeding