Meta bolluğunun fantazmagorik teşhiri: Dünya fuarlarının emsali niteliğindeki İzmir Enternasyonal Fuarı'nda tüketim kültürü ve gösterinin tezahürleri
The phantasmagorical display of commodity abundance: The consumer culture's and the spectacle's manifestations in the Izmir International Fair
Yazar: EMRE HAÇAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜLSÜN GÜVENLİ
Galatasaray Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Sosyoloji = Sociology ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Fuarlar = Fairs ; Gösterge bilim = Semiotics ; Gösteri toplumu = Spectacle society ; Tüketim kültürü = Consumption culture ; Uluslararası fuarlar = International fairs ; İzmir = Izmir

Özet:
Bu çalışma, ilki on dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısında İngiltere'de düzenlenen
dünya fuarlarının Türkiye'deki benzerini teşkil ettiği varsayımından hareketle
Türkiye'nin ilk ve tek uluslararası fuarı olan İzmir Enternasyonal Fuarı'nı odağına
almaktadır. Kökleri Cumhuriyet'in ilânından önce 17 Şubat- 4 Mart 1923
tarihlerindeki I. İzmir İktisat Kongresi'nde düzenlenen Yerli Mallar Sergisi'ne
dayanan İzmir Enternasyonal Fuarı, Cumhuriyet Dönemi'nin her evresine tanıklık
etmiş bir organizasyon olması bakımından toplumsal değişim ve dönüşümlerin
anlaşılabilmesi için başvurulabilecek en değerli uğraklardan birini oluşturmaktadır.
Tez, Amerika yanlısı politikalar izleyen Demokrat Parti'nin iktidara gelmesiyle
birlikte Türkiye'nin çok partili siyasal yaşama geçtiği 1950'ler ile İzmirlilerin
gündelik yaşamlarında televizyon kullanımının yaygınlık kazanıp fuarın eski
cazibesini yitirmeye başladığı 1970'lerin son yılları arasındaki tarihsel süreçte tüketim
kültürü ve gösteri toplumuna ilişkin karakteristiklerin İzmir Enternasyonal Fuarı'na
nasıl yansımış olduğunu sorunsallaştırmaktadır. Bahsi geçen tarih aralığında tüketim
kültürü ve gösteri toplumunun seyrinin İzmir Enternasyonal Fuarı üzerinden nasıl
değerlendirilebileceği ekseninde kurgulanan tez çalışmasının ana soruları şunlar
olmuştur: Türkiye'nin ilk uluslararası fuarı olması bakımından dünya fuarlarının
Türkiye'deki bir benzerini teşkil eden İzmir Enternasyonal Fuarı ile tüketim kültürü
ve gösteri toplumu olguları arasında 1950 ve 1980'li yılların başında nasıl bir ilişki
süregitmiştir? Tüketim kültürü ve gösteri toplumuna ilişkin dinamikler Türkiye'nin
kapitalizme eklemlendiği 1950 ile fuarın eski cazibesini yitirmeye başladığı 1970'lerin
sonları arasındaki tarihsel süreçte İzmir Enternasyonal Fuarı'na nasıl yansımıştır? Eş
deyişle söz konusu tarih aralığında tüketim kültürü ve gösteri toplumuna ilişkin
gelişmelerin seyrini İzmir Enternasyonal Fuarı bağlamında nasıl okuyabiliriz?
Tüketim kültürü ve gösteri toplumunun Türkiye'deki seyri bakımından İzmir
Enternasyonal Fuarı nasıl bir öneme sahip olmuştur?
Tez konusunun ve bu konuyu aydınlatmak üzere yapılandırılan araştırma
sorularının belirlenmesi sürecinde yazar, İzmir Enternasyonal Fuarı'na yönelik
çocukluk anılarından yola çıkmıştır. Çocukluğundan bu yana neredeyse her sene
ailesiyle birlikte gerçekleştirilen fuar ziyaretlerinin adeta bir ritüel hâline gelerek
araştırmacının zihin ve duygu dünyası üzerinde baskın bir tesirde bulunmuş olması,
başka bir şekilde ifade etmek gerekirse, araştırmacının fuar ziyaretlerinin ardından
kendisini kapıldığı büyünün etkisinden bir süre boyunca kurtaramaması, fuarın bireyi
niçin ziyaretinin sona ermesinin ardından dahi etkilemeye devam edecek denli büyülü
bir ortam şeklinde yapılandırıldığı sorusunu akla getirmiştir. Bu soru, çoğu zaman
satıcıların ürünlerini tanıttıkları pazarlama iletişimi araçları olduklarına dair yüzeysel
tanımlama girişimleriyle sınırlandırılan fuarlara ilişkin farklı soruların belirmesine yol
açmıştır. Günümüzdeki alışveriş merkezlerine benzer özellikler taşıyan; hatta
Geppert'e göre internetin on dokuzuncu yüzyıldaki muadilleri şeklinde
değerlendirilebilmeleri mümkün olan (2010: 7-8) ve oldukça da yüksek maliyetlerle
düzenlenen fuarlar kent sakinlerinin hoşça vakit geçirmelerini sağlamak üzere
kurgulanan ideolojik temellerden yoksun kamu hizmeti organizasyonları mıdırlar? Yoksa ilerleme düşüncesinin başat hâle gelmesinden hareketle hız kazanan
endüstriyelleşme ve modernleşme olgularının amansız gelişimlerinden türeyen
toplumsal sorunların üstlerinin örtülmesine hizmet eden hâkim sistemle uyumlanma
araçları mıdırlar? Hâkim ideolojilerin yeniden üretilerek dolaşıma sokulması
noktasında çeşitli etkilere sahip olmaları bakımından önemli bir güç atfedilen kitle
iletişim araçlarının teknik gelişimlerinden önceki tarihsel dönemlerde dünya fuarları
söz konusu araçlarınkine benzer roller üstlenmiş olabilirler mi? Çıkarlarının toplumun
ortak çıkarlarıymışçasına sunulması sürecinde dünya fuarları hâkim sınıflara nasıl
imkânlar sağlamış olabilirler? Bu soruların bir kısmı, ilgili literatür tarafından tatmin
edici bir şekilde cevaplanmıştır. Başta Georg Simmel ve Walter Benjamin olmak üzere
Umberto Eco, David Harvey, Marshall Berman, Richard Sennett, Rosalind Williams,
Mike Featherstone gibi isimler eserlerinde ya dünya fuarlarıyla ilgili pasajlara yer
vermişler ya da söz konusu organizasyonları daha geniş bir bağlamda, kapitalizmle
ilişkisellikleri çerçevesinde değerlendirmişlerdir. Bu çalışma doğrultusunda ise İzmir
Enternasyonal Fuarı, Türkiye'nin tarihsel koşullarıyla bağıntılı bir şekilde yukarıda
isimleri zikredilen yazarların öne sürdükleri kavram setlerinden hareketle eleştirel bir
yaklaşımla irdelenmeye çalışılmıştır.
Eleştirel bir perspektifin benimsendiği tez üç ana bölümden oluşmaktadır.
Çalışmanın Kapitalist Toplumsal Formasyonun Enstrümanları: Tüketim ve Gösteri
başlığını taşıyan ilk bölümünde tüketim, tüketim kültürü ve tüketim toplumu gibi
kavramların tarihsel ve düşünsel seyirleri üretim sürecinde meydana gelen
gelişmelerle etkileşimleri göz önünde bulundurularak aktarılmıştır. Alan yazının
tüketim kültürünün modern ve postmodern dönemlere özgü iki veçhesinin
bulunduğuna ilişkin değinisi, Aydınlanma düşüncesinin ele alınması gereksinimini
beraberinde getirmiştir. Aydınlanma düşüncesine yer verilmiş olunmasının bir diğer
sebebi ise sözü edilen düşünsel mirasın kapitalizmin yerküredeki yayılımına katkılar
sağlamış olan Amerikan, Sanayi ve Fransız Devrimleri gibi toplumsal olgular ile
dünya fuarlarının ve bu fuarlarda billurlaşan kapitalist ilerleme düsturu arasındaki sıkı
bağların açığa kavuşturulabilmesi istenci olmuştur. Toplumsal ilişkilerin dönüşümüne
ivme kazandıran endüstriyel üretim olanakları ile birlikte lüks olarak addedilen ürün
ve hizmetlerin hâkim sınıfların tekelinden çıkarak toplumun geneli tarafından
tüketilebilmeye başlanması söz konusu olmuş, bu gelişme ise on sekizinci yüzyılda bir
tüketim devriminin gerçekleşmiş olduğuna yönelik savları gündeme getirmiştir.
Endüstriyel kapitalizmin çeşitli krizlerle karşı karşıya kalması, Fordizm ve postFordizm isimleriyle anılan kitlesel ve esnek birikim rejimlerini doğurmuş; sözü edilen
farklı birikim rejimlerinin modern ve postmodern dönemleri karakterize ettikleri öne
sürülmüştür. Bocock (1993: 83) ise modern ve postmodern dönemler arasında belirgin
ayrımların bulunmadığını belirterek kapitalizmin her iki dönemde de hâkim sistem
olduğunun altını çizmiştir. Kapitalizmin yaşadığı krizlerin üstesinden gelebilmek için
yararlandığı stratejilerden biri tüketim ile sıkı bir ilişkisi bulunan gösteri olmuştur.
Marx'ın görüşlerini revize ederek literatüre gösteri toplumu kavramsallaştırmasını
kazandıran Debord'un görüşleri, çalışmanın eleştirel niteliğinin sacayaklarından birini
oluşturmaktadır. Gotham ve Krier (2008: 178-181), Debord'un gösteri toplumuna
ilişkin düşüncelerini ele aldıkları makalelerinde yazarı, teorisinin ampirik eksikliklere
sahip olmasından ötürü eleştirmişler ve farklı gösteri türlerini eleştirel bir yaklaşımdan
hareketle çözümlemek isteyen araştırmacılara Debord'un gösteri toplumu
kavramsallaştırması ile Frankfurt Okulu'na mensup Adorno ve Horkheimer'ın kültür
endüstrisi kavramsallaştırmalarını harmanlamalarını önermişlerdir. Dolayısıyla
bahsedilen öneriyi dikkate alan tezin eleştirel sacayaklarından bir diğerini kültür
endüstrisi kavramı oluşturmuştur. Boş zaman, moda ve beden gibi stratejik alanlar çevresinde kurgulanan yaşam tarzlarına değinilmesinin de çalışmanın eleştirel
damarını güçlendirebilecek bir etki yaratması beklenmiştir. Zira modern yaşam tarzları
hem kültür endüstrisi hem de gösteri kavramının kesiştiği bir alanda yer almaktadır.
Dünya fuarları ve bu fuarların Türkiye'deki emsali niteliğindeki İzmir Enternasyonal
Fuarı ise yukarıdaki kavramların kapitalizmin yeniden üretilmesi bağlamında
cisimleştiği ortamlar olmuşlardır.
 Çalışmanın Meta Bolluğunun Fantazmagorik Teşhiri: Dünya Fuarları başlıklı
ikinci bölümünde dünya fuarlarına ilişkin literatüre yer verilmiş, akabinde pazar ve
panayırlara değinilerek dünya fuarlarının bu organizasyonların ardılları olarak
değerlendirilebileceklerinden söz edilmiştir. Bu iddia, tarihsel süreçte dönüşen
kapitalizmin kendisini yeniden üretebilmesi için yeni gösteri türlerinin yaratılmasını
gerektirdiği ile ilişkilidir. Kapitalizmin on dokuzuncu yüzyılda izlediği tarihsel seyrin
tartışıldığı ikinci bölüm kapsamında kapitalizmin seyri ile dünya fuarlarının
düzenlenmeye başlanması arasında nasıl bir bağlantının bulunduğu da çözümlenmeye
çalışılmıştır. 1851 yılında Lonra'da gerçekleştirilen ilk dünya fuarı ile İngiltere
endüstriyel üretim sürecinde kaydettiği gelişmeleri ve bu gelişmelerle özdeşleştirilen
toplumsal ilerleme ütopyasının çıktılarını dünyaya gösterme olanağı bulmuştur. On
dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısı boyunca İngiltere ile Fransa arasındaki rekabet dünya
fuarlarına da yansımış; hatta bu organizasyonlar ile somutluk kazanmıştır. Gerek
İngiltere gerekse de Fransa birbirlerinden daha ihtişamlı fuarlar düzenleme
mücadelesine girerek endüstri alanında kaydetmiş oldukları gelişmeleri yerküreye
sahnelemeye çalışmışlardır. Dünya fuarları, Batılı iki ülkenin birbirleriyle giriştikleri
yarışın nabzını yükselten birer araç olmuşlardır. Kitle iletişim araçları ile seyahat
olanaklarının günümüzdeki formlarına kavuşmadığı bir tarihsel süreçte modernitenin
nimetlerinin bir araya getirilerek kitlelere teşhir edildiği dünya fuarları, ziyaretçiler
için tıpkı televizyon gibi "dünyaya açılan birer pencere" niteliğine sahip olmuşlar ve
turizm faaliyetinde bulunulması gerekmeksizin turistik bir haz duyulmasını
sağlamışlardır. Buck- Morrs dünya fuarlarının haz sanayiinin kökenlerini
oluşturduklarını belirtmiştir (2011: 101- 103). Zira endüstriyelleşmenin ardından
büyüsü bozulmaya başlayan dünyanın yeniden büyülenmesine imkân tanıyan
gösteriler olan dünya fuarları hem akılcılaşma hem de büyüleme nosyonlarının
birlikteliğinin kristalleştiği ortamlardırlar. Fuarlar, endüstriyel üretimin akılcı
işleyişine ilişkin ilkelere başvurulmak suretiyle organize edilebilen etkinlikler
olmalarına karşılık aynı zamanda söz konusu üretim sürecinin dönüştürdüğü toplumsal
ilişkilerin, estetik bir sahne bağlamında teşhir edilen metaların aldatıcı
görünümlerinden yararlanılarak olumlanması gibi bir amaca da hizmet etmişlerdir.
İkinci bölümde yukarıda anlatılanlar ışığında modernleşmenin hız kazandığı on
dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısında Batı'da düzenlenen dünya fuarlarından bazı
örnekler sunulmuştur. Yine aynı bölüm kapsamında Osmanlı Devleti'nin de bu
fuarlara katılıp benzerlerini kendi sınırları dahilinde gerçekleştirmeye yeltendiği
anlatılmış, böylece on dokuzuncu yüzyıl Osmanlı'sının dünya fuarlarına katılma ve bu
organizasyonları düzenleme girişimlerine ilişkin motivasyonları tartışmaya açılmıştır.
Bölümün son kısmında dünya fuarlarına yönelik isimlendirmelerin kavramsal
dönüşümlerinden söz edilmiş ve fuarların modern ile postmodern dönemlere özgü
niteliklerin bir aradalıklarına rastlanılabilen melez ortamlar olduklarına dair görüşlere
yer verilmiştir. İkinci bölümün sonucunda yeni iletişim teknolojilerinin gelişiminin
dünya fuarlarının varlıklarını tehdit ettiği çıkarımına varılmıştır.
Tezin 1950- 1980 Yılları Arasında Tüketim Kültürü ve Gösteri Toplumunun
İzmir Enternasyonal Fuarı'ndaki Tezahürleri başlıklı son bölümünde araştırmanın amacı ve yönteminden bahsedilmiştir. Yukarıda söz edilen araştırma sorularına geçerli
yanıt(ların) verilmesi amacıyla literatür ve doküman taraması gibi veri toplama
araçlarından yararlanılmıştır. Saha çalışmasına başlanmadan önce Milliyet ve
Cumhuriyet Gazetelerinin çevrimiçi veri tabanları çeşitli anahtar kelimelere
başvurularak taranmış, böylece İzmir Enternasyonal Fuarı'nın 1950 ile 1980 yılları
arasındaki tarihsel sürecine ilişkin panoramik bir bakış açısı edinilmeye çalışılmıştır.
Bu tarama 1950 ile 1980 yılları arasında toplam 31 kez düzenlenmiş olan fuarların
oluşturduğu evrenin örnekleminin her beş senede bir düzenlenen fuarlar şeklinde
belirlenmesini sağlamıştır. Örneklemi oluşturan fuarlarla ilgili veriler Yeni Asır ve
Hürriyet Gazetelerinin 10 Ağustos ve 25 Eylül tarihleri arasındaki sayılarının
incelenmesi sonucunda elde edilmiştir. Toplanan verilere, daha önceki bölümlerde yer
verilen literatür taraması ile çevrimiçi veri tabanlarına sahip olan gazetelerin
incelenmesi sürecinin bileşiminden türetilen kodlar atanarak verilerin ilgili oldukları
alt ve üst temalar çerçevesinde çözümlenebilmeleri sağlanmıştır. Verilerin tüketim
kültürü ve gösteri toplumuyla ilişkili bir şekilde çözümlenmesine zemin hazırlayan
temalar ve bu temaların yanıt aradığı sorular şöyledir: Temalardan ilki kitlesel
üretimin/ tüketimin teşhiri, teşviki ve propagandadır ve bu tema ile 1950-1980 yılları
arasında tüketim kültürü ve gösteri toplumu bağlamında kitlesel üretim, tüketim ve
propaganda arasındaki ilişki İzmir Enternasyonal Fuarı'na nasıl yansımıştır, sorusuna
cevap verilmeye çalışılmıştır. Büyü, eğlence ve ayartıcılık olarak saptanan ikinci
temada örneklem dahilinde incelenen fuarlarda büyü, eğlence ve ayartıcılıkla ilgili ne
gibi öğelere yer verilmiştir, fuarlarda söz konusu öğelere yer verilmesi tüketim kültürü
ve gösteri toplumuyla nasıl bağdaştırılabilir; yeni yaşam tarzlarının fuar(dan)a
yansımaları şeklinde belirlenen üçüncü temada tüketim odaklı modern yaşam
tarzlarının gelişimi incelenen fuarlara nasıl yansımıştır, fuarlar söz konusu yaşam
tarzlarına ilişkin toplumsal kodların yaygınlık kazanmasında ne gibi roller üstlenmiş
olabilirler; kültür endüstrisi ve kitle iletişim araçları başlığıyla nitelendirilen son
temada ise tüketim kültürü ve gösteriyle doğrudan bir ilişkiye sahip olan kültür
endüstrisi ile fuar(lar) arasında ne gibi benzerliklerden söz edilebilir? Fuar(lar)ın
kültür endüstrisi ile nasıl bir ilişkisi olmuştur? Fuarlar kitle iletişim araçlarının
İzmir'deki gelişimine nasıl katkılar sunmuşlardır? Kitle iletişim araçlarının gelişimi
İzmir Enternasyonal Fuarı'nın tüketim kültürü ve gösteriyle ilişkili rollerini nasıl
etkilemiştir, sorularına yanıt aranmaya çalışılmıştır. Temalar çerçevesinde yanıt
aranan farklı soruların, araştırmanın ana sorusuna geçerli bir cevap verilebilmesine
olanak sağlamaları doğrultusunda yapılandırılmalarına özen gösterilmiştir. Öte yandan
analiz sürecinde Hürriyet ve Yeni Asır Gazetelerinden elde edilen verilere içerik
analizi uygulanmış; böylece 1950'den 1980'e uzanan periyotta hangi tema veya
temaların ön plâna çıkmış olduğunun Türkiye'nin içinde bulunduğu tarihsel koşullarla
ilişkilendirilebilmesine olanak sağlanmıştır. Çalışma sonucunda varılan sonuç,
1950'den 1980'e uzanan periyotta tüketim kültürü ve gösteri toplumuna ilişkin
karakteristiklerin yukarıda sözü edilen temalar çerçevesinde İzmir Enternasyonal
Fuarı'nda birbirleriyle iç içe geçerek gösterinin tüketim propagandasının
gerçekleştirildiği fantazmagorik bir evren hâline getirilmesine katkı sağlamış
olduklarıdır. Hâkim sınıflar, kendi çıkarlarına hizmet eden toplumsal ilişkilerin
yeniden üretilmesinde İzmir Enternasyonal Fuarı'ndan etkin bir şekilde yararlanmaya
çalışmışlardır.

Anahtar Kelimeler: Dünya Fuarları, Modernleşme, İzmir Enternasyonal Fuarı,
Tüketim Kültürü, Gösteri Toplumu

Abstract:
This study focuses on the Izmir International Fair, Turkey's first and only
international fair, based on the assumption that it is similar to the world fairs, the first
of which were held in England in the second half of the nineteenth century. Izmir
International Fair, which of its roots based on the Domestic Goods Exhibition held at
the 1st Izmir Economy Congress between February 17 and March 4, 1923, before the
proclamation of the Republic, can provide an understanding of the social changes and
transformations in Turkey thanks to it has witnessed every stage of the Republican
Period. The thesis focuses on consumer culture and the Society of the Spectacle in the
historical process between the 1950s when the Democratic Party (Demokrat Parti),
which followed pro-American policies, came to power and, thus Turkey passed to
multi-party political life, and the last years of the 1970s when the use of television in
the daily lives of İzmir residents became widespread and the fair lost its old charm.
The major questions of the thesis study, which was designed on the axis of how the
course of consumer culture and the Society of the Spectacle can evaluate through the
Izmir International Fair in the aforementioned date range, are: In the 1950s and early
1980s, what kind of relationship continued between the Izmir International Fair, the
first international fair of Turkey thus similar to the world fairs, and the consumer
culture and the Society of the Spectacle? How did the dynamics of consumer culture
and the Society of the Spectacle reflect on the Izmir International Fair in the historical
process between 1950, when Turkey incorporated into capitalism, and the late 1970s,
when the fair lost its old charm? In other words, how can we read the course of
developments regarding consumer culture and the Society of the Spectacle in the Izmir
International Fair? What kind of role and importance has the Izmir International Fair
had in terms of the consumption culture and the Society of the Spectacle in Turkey?
In determining the thesis topic and the research questions structured to illuminate
this subject, the author set out from his childhood memories of the Izmir International
Fair. The fact that the researcher's fair visits with his family almost every year since
his childhood have become a ritual and had a dominant effect on the researcher's mind
and emotional world raised a question of why the fair was structured in like a magical
environment that continued to impress individual, even after the end of his visit. This
question has led to the emergence of different questions about world's fairs, which are
often limited to attempts at superficial definitions as marketing communication tools
by which vendors promote their products. Having similar features to today's shopping
centers; even, according to Geppert, are the fairs, which can be considered as the
nineteenth-century counterparts of the internet (2010: 7-8) and which are organized at
very high costs, are public service organizations devoid of ideological foundations designed to ensure that the residents of the city have a good time? Or are they a means
of orientation with the dominant system that serves to cover up the social problems
arising from the relentless developments of industrialization and modernization
phenomena that accelerated with the idea of progress becoming dominant? Could
world fairs have played similar roles with mass media prior to the technical
development of mass media, which is attributed a significant power in terms of having
various effects on the reproduction and circulation of dominant ideologies? How could
world's fairs provide opportunities for the ruling classes in the process of presenting
their interests as if they were the common interests of the society? Some of these
questions have been satisfactorily answered by the relevant literature. Names such as
Umberto Eco, David Harvey, Marshall Berman, Richard Sennett, Rosalind Williams,
Mike Featherstone, especially Georg Simmel and Walter Benjamin, either included
passages about world fairs in their works or evaluated these organizations in a broader
context, within the framework of their relation to capitalism. In line with this study,
the Izmir International Fair has been tried to be analyzed as associated with Turkey's
historical conditions with a critical approach, based on the concept sets put forward by
the above-mentioned authors.
The thesis, in which a critical perspective is adopted, consists of three main parts.
In the first part of the study, titled Kapitalist Formasyonun Enstrümanları: Tüketim ve
Gösteri, the historical and intellectual progress of the concepts such as consumption,
consumer culture, and consumer society are conveyed by considering their interactions
with the developments in the production process. The references in the literature that
the consumer culture has two aspects specific to the modern and postmodern periods
have brought with it the need to consider the Enlightenment thought. Another reason
for including the idea of Enlightenment is the desire to clarify the close ties between
the social phenomena such as the American, Industrial, and French Revolutions, which
contributed to the spread of capitalism in the world, and the world's fairs and the
capitalist progress principle crystallized in these. Along with the industrial production
possibilities that accelerated the transformation of social relations, the products and
services considered as a luxury before began to be consumed by the society in general,
leaving the monopoly of the ruling classes, and this development brought up the
arguments that a consumer revolution had taken place in the eighteenth century.
Industrial capitalism confrontation with various crises gave birth to mass and flexible
accumulation regimes known as Fordism and post-Fordism and it has been argued that
the aforementioned different accumulation regimes characterize the modern and
postmodern periods. Bocock (1993: 83), on the other hand, stated that there were no
clear distinctions between the modern and postmodern periods, and underlined that
capitalism was the dominant system in both periods. One of the strategies used by
capitalism to overcome its crises has been the spectacle, which has a close relationship
with consumption. Debord's views, who revived Marx's views and brought the
conceptualization of the society of the spectacle to the literature, constitute one of the
pillars of the critical quality of the work. Gotham and Krier (2008: 178-181), in their
article on Debord's thoughts on the society of the spectacle, criticized the author for
the empirical shortcomings of his theory and suggested that the researchers, who want
to analyze different types of spectacle from a critical approach, have to relate Debord's
concept that is the society of the spectacle with Adorno and Horkheimer's concept that
is culture industry. Therefore, the concept of the culture industry has formed another
of the critical pillars of the thesis that consider the above proposal. It was expected that
the mention of lifestyles built around strategic areas such as leisure, fashion, and the body would also have an effect that could strengthen the critical vein of the study.
Because modern lifestyles are located in an area where both the culture industry and
the concept of spectacle intersect. World fairs and the Izmir International Fair, which
is the precedent of these fairs in Turkey, have been the environments where the above
concepts are embodied in the context of the reproduction of capitalism.
In the second part of the study, titled Meta Bolluğunun Fantazmagorik Teşhiri:
Dünya Fuarları, the literature on world's fairs is included, then markets and fairs (in
Turkish it means panayır and it is different from world's fairs) are mentioned, and said
that world's fairs can be considered as the successors of these. This claim is related to
the fact that capitalism, which has been transformed in the historical process, requires
the creation of new types of spectacles in order to reproduce itself. In the second part,
in which the historical course of capitalism in the nineteenth century is discussed, the
connection between the course of capitalism and the organization of world's fairs has
been tried to be analyzed. With the first world fair held in London in 1851, England
had the opportunity to show the world the developments it got in the industrial
production process and the outputs of the utopia of social progress identified with these
developments. During the second half of the nineteenth century, the rivalry between
England and France was also reflected in the world's fairs; even became concrete with
these organizations. Both England and France struggled to organize more magnificent
fairs than each other and tried to stage the developments they had gotten in the field of
industry to the world. World's fairs have been a vehicle that raises the pulse of the race
between the two Western countries. World fairs, in which the blessings of modernity
were brought together and exhibited to the masses in a historical process where mass
media and travel opportunities did not reach their present forms, had the quality of
"windows to the world" for visitors, just like television, and provided a touristic
pleasure without the need for tourism activities. Buck- Morrs stated that world fairs
formed the origins of the pleasure industry (2011: 101-103). Because world's fairs,
which are shows that allow the world to be enchanted again after industrialization, are
environments where the corporation of both rationalization and enchanctmence is
crystallized. Although fairs are events that can be organized by referring to the
principles regarding the rational functioning of industrial production, they also served
the purpose of affirming the social relations transformed by the production process in
question by making use of the deceptive appearances of the commodities displayed in
the context of an aesthetic stage. In the second part, some examples of world fairs held
in the West in the second half of the nineteenth century, when modernization gained
momentum, are presented in the light of the above. Again, within the scope of the same
section, it is explained that the Ottoman Empire participated in these fairs and
attempted to realize similar ones within its borders, so the motivations of the nineteenth
century Ottomans to participate in world fairs and to organize these organizations were
opened to discussion. In the last part of the chapter, the conceptual transformations of
the world's fairs are mentioned and the opinions in relation to that the fairs are hybrid
environments where the characteristics of the modern and postmodern periods can be
found together are presented. As a result of the second part, it is concluded that the
development of new communication technologies threatens the existence of world fairs.
In the last part of the thesis titled 1950- 1980 Yılları Arasında Tüketim Kültürü
ve Gösteri Toplumunun İzmir Enternasyonal Fuarı'ndaki Tezahürleri, the purpose and
method of the research is mentioned. In order to give the valid answer(s) to the research
questions mentioned above, data collection tools such as literature and document
review were used. Before starting the fieldwork, the online databases of Milliyet and
Cumhuriyet Newspapers were scanned using various keywords, thus trying to get a
panoramic impression of the historical process of the Izmir International Fair between
1950 and 1980. This scanning enabled the sampling of the universe formed by the fairs
organized 31 times between 1950 and 1980 to be determined as the fairs held every
five years. The data about the fairs constituting the sample were obtained as a result of
examining the issues of Yeni Asır and Hürriyet Newspapers between 10 August and
25 September. By assigning codes derived from the combination of the literature
review in the previous sections and the process of examining newspapers with online
databases, it was ensured that the data could be analyzed within the framework of the
relevant lower and upper themes. The themes that lay the foundation for the analysis
of data in a way related to consumer culture and the society of the spectacle and the
questions that these themes are looking for answers to are as follows: The first of the
themes is the display, promotion, and propaganda of mass production/consumption,
and it has been tried to answer in the context of consumer culture and the society of
the spectacle the question that, how the relationship between mass production,
consumption, and propaganda was reflected in the Izmir International Fair within
1950-1980. In the second theme, which was determined as magic, entertainment, and
seduction, what kind of items related to magic, entertainment, and seduction were
included in the fairs examined within the sample; in the third theme, which is
determined as the reflections of new lifestyles on (from) the fair, how did the
development of consumption-oriented modern lifestyles reflect on the fairs examined,
what kind of roles the fairs may have played in the prevalence of social codes related
to these lifestyles; in the last theme, which is characterized by the title of culture
industry and mass communication, what kind of similarities can be mentioned between
the culture industry, which has a direct relationship with the consumer culture and the
spectacle, and the fair(s)? How did the fair(s) relate to the culture industry? How did
the fairs contribute to the development of mass media in Izmir? It has been tried to
find answers to the questions of how the development of mass media has affected the
roles of the Izmir International Fair in relation to the consumer culture and the
spectacle. The different questions that are in the themes were tried to configure so as
to could give valid answers to the main question of the study. On the other hand,
content analysis was applied to the data obtained from Hürriyet and Yeni Asır
Newspapers during the analysis process; Thus, it was possible to associate which
theme or themes came to the fore in the period from 1950 to 1980 with the historical
conditions in Turkey. The conclusion reached as a result of the study is that in the
period from 1950 to 1980, the characteristics of the consumer culture and the society
of the spectacle were intertwined in the Izmir International Fair within the framework
of the aforementioned themes and contributed to the transformation of the spectacle
into a phantasmagorical universe where consumption propaganda was carried out.
Dominant classes tried to make effective use of the Izmir International Fair in the
reproduction of social relations that serve their own interests.

Keywords: World's Fairs, Modernization, Izmir International Fair, Consumer Culture,
The Society of the Spectacle






Cette étude se concentre sur la Foire internationale d'Izmir, la première et la seule
foire internationale de Turquie, en partant du principe qu'elle est similaire aux
expositions universelles, dont les premières ont eu lieu en Angleterre dans la seconde
moitié du XIXe siècle. La Foire internationale d'Izmir, qui de ses racines basée sur
l'exposition des biens domestiques tenue au 1er Congrès de l'économie d'Izmir entre
le 17 février et le 4 mars 1923, avant la proclamation de la République, peut permettre
de comprendre les changements sociaux et les transformations en Turquie grâce à elle
a été témoin de chaque étape de la période républicaine. La thèse porte sur la culture
de consommation et la Société du spectacle dans le processus historique entre les
années 1950 lorsque le Parti démocrate (Demokrat Parti), qui a suivi des politiques
pro-américaines, est arrivé au pouvoir et, ainsi, la Turquie est passée à la vie politique
multipartite, et les dernières années des années 1970, lorsque l'utilisation de la
télévision dans la vie quotidienne des habitants d'Izmir s'est généralisée et que la foire
a perdu son charme d'antan.Les questions majeures de l'étude de thèse, qui a été conçue
sur l'axe de la façon dont le cours de la culture de consommation et de la Société du
spectacle peut s'évaluer à travers la Foire internationale d'Izmir dans la plage de dates
susmentionnée, sont : Dans les années 1950 et au début des années 1980, que type de
relation s'est poursuivie entre la Foire Internationale d'Izmir, la première foire
internationale de Turquie donc similaire aux foires mondiales, et la culture de
consommation et la Société du Spectacle ? Comment la dynamique de la culture de
consommation et de la Société du spectacle a-t-elle réfléchi à la Foire internationale
d'Izmir dans le processus historique entre 1950, lorsque la Turquie s'est intégrée au
capitalisme, et la fin des années 1970, lorsque la foire a perdu son charme d'antan
? Autrement dit, comment lire le cours des évolutions concernant la culture de
consommation et la Société du spectacle à la Foire internationale d'Izmir ? Quel rôle
et quelle importance la Foire Internationale d'Izmir a-t-elle eue en termes de culture de
consommation et de Société du Spectacle en Turquie ?
Pour déterminer le sujet de thèse et les questions de recherche structurées pour
éclairer ce sujet, l'auteur est parti de ses souvenirs d'enfance de la Foire internationale
d'Izmir. Le fait que les visites du chercheur à la foire avec sa famille presque chaque
année depuis son enfance soient devenues un rituel et aient eu un effet dominant sur
l'esprit et le monde émotionnel du chercheur a soulevé la question de savoir pourquoi
la foire était structurée comme un environnement magique qui a continué à
impressionner personne, même après la fin de sa visite. Cette question a conduit à l'émergence de différentes questions sur les expositions universelles, qui se limitent
souvent à des tentatives de définitions superficielles en tant qu'outils de
communication marketing par lesquels les vendeurs font la promotion de leurs
produits. Avoir des caractéristiques similaires aux centres commerciaux
d'aujourd'hui ; même, selon Geppert, les foires, que l'on peut considérer comme les
pendants d'internet au XIXe siècle (2010 : 7-8) et qui sont organisées à des coûts très
élevés, sont des organisations de service public dépourvues de fondements
idéologiques destinés à assurer que les habitants de la ville passent un bon moment
? Ou sont-elles un moyen d'orientation avec le système dominant qui sert à masquer
les problèmes sociaux nés des développements incessants des phénomènes
d'industrialisation et de modernisation qui se sont accélérés avec l'idée de progrès
devenant dominante ? Les expositions universelles auraient-elles pu jouer des rôles
similaires avec les médias de masse avant le développement technique des médias de
masse, auxquels on attribue un pouvoir important en termes d'effets divers sur la
reproduction et la circulation des idéologies dominantes ? Comment les foires
mondiales pourraient-elles offrir des opportunités aux classes dirigeantes dans le
processus de présenter leurs intérêts comme s'il s'agissait des intérêts communs de la
société ? Certaines de ces questions ont trouvé une réponse satisfaisante dans la
littérature pertinente. Des noms comme Umberto Eco, David Harvey, Marshall
Berman, Richard Sennett, Rosalind Williams, Mike Featherstone, en particulier Georg
Simmel et Walter Benjamin, ont soit inclus des passages sur les expositions
universelles dans leurs œuvres, soit évalué ces organisations dans un contexte plus
large, dans le cadre de leur rapport au capitalisme. Conformément à cette étude, la
Foire internationale d'Izmir a été tentée d'être analysée comme associée aux conditions
historiques de la Turquie avec une approche critique, basée sur les ensembles de
concepts avancés par les auteurs mentionnés ci-dessus.
La thèse, dans laquelle une perspective critique est adoptée, se compose de trois
parties principales. Dans la première partie de l'étude, intitulée Kapitalist
Formasyonun Enstrümanları: Tüketim ve Gösteri, les progrès historiques et
intellectuels des concepts tels que la consommation, la culture de consommation et la
société de consommation sont véhiculés en considérant leurs interactions avec les
développements du processus de production. Les références dans la littérature que la
culture de consommation a deux aspects propres aux périodes moderne et postmoderne
ont amené avec elle la nécessité de considérer la pensée des Lumières. Une autre raison
d'inclure l'idée des Lumières est le désir de clarifier les liens étroits entre les
phénomènes sociaux tels que les révolutions américaine, industrielle et française, qui
ont contribué à la propagation du capitalisme dans le monde, et les foires mondiales et
le progrès capitaliste principe cristallisé dans ceux-ci. Parallèlement aux possibilités
de production industrielle qui ont accéléré la transformation des rapports sociaux, les
produits et services considérés auparavant comme un luxe ont commencé à être
consommés par la société en général, laissant le monopole des classes dirigeantes, et
cette évolution a soulevé l'argument qu'un La révolution de la consommation avait eu
lieu au XVIIIe siècle. La confrontation du capitalisme industriel avec diverses crises a
donné naissance à des régimes d'accumulation de masse et flexibles connus sous le
nom de fordisme et post-fordisme et il a été soutenu que les différents régimes
d'accumulation susmentionnés caractérisent les périodes moderne et
postmoderne. Bocock (1993: 83), d'autre part, a déclaré qu'il n'y avait pas de distinction claire entre les périodes moderne et postmoderne, et a souligné que le
capitalisme était le système dominant dans les deux périodes. L'une des stratégies
utilisées par le capitalisme pour surmonter ses crises a été le spectacle, qui a un rapport
étroit avec la consommation. Les vues de Debord, qui ont ravivé les vues de Marx et
porté la conceptualisation de la société du spectacle à la littérature, constituent l'un des
piliers de la qualité critique de l'œuvre. Gotham et Krier (2008: 178-181), dans leur
article sur les réflexions de Debord sur la société du spectacle, critiquent l'auteur pour
les lacunes empiriques de sa théorie et suggèrent que les chercheurs, qui veulent
analyser différents types de spectacle à partir d'une approche critique, doivent mettre
en relation concept qui est la société du spectacle avec le concept d'Adorno et
Horkheimer qui est l'industrie de la culture. Par conséquent, le concept de l'industrie
culturelle a formé un autre des piliers critiques de la thèse qui considère la proposition
ci-dessus. Il était prévu que la mention de modes de vie construits autour de domaines
stratégiques tels que les loisirs, la mode et le corps aurait également un effet qui
pourrait renforcer la veine critique de l'étude. Parce que les modes de vie modernes se
situent dans une zone où se croisent à la fois l'industrie culturelle et le concept de
spectacle. Les foires universelles et la Foire internationale d'Izmir, qui est le précédent
de ces foires en Turquie, ont été les environnements où les concepts ci-dessus
s'incarnent dans le contexte de la reproduction du capitalisme.
Dans la deuxième partie de l'étude, intitulée Meta Bolluğunun Fantazmagorik
Teşhiri : Dünya Fuarları, la littérature sur les foires mondiales est incluse, puis les
marchés et les foires (en turc cela signifie panayır et c'est différent des foires
mondiales) sont mentionnés, et dit que le monde les foires peuvent être considérées
comme les successeurs de celles-ci. Cette revendication est liée au fait que le
capitalisme, qui s'est transformé dans le processus historique, nécessite la création de
nouveaux types de spectacles pour se reproduire. Dans la deuxième partie, où est
discuté le cours historique du capitalisme au XIXe siècle, on a tenté d'analyser le lien
entre le cours du capitalisme et l'organisation des expositions universelles. Avec la
première exposition universelle tenue à Londres en 1851, l'Angleterre a eu l'occasion
de montrer au monde les développements qu'elle a obtenus dans le processus de
production industrielle et les résultats de l'utopie du progrès social identifiée avec ces
développements. Au cours de la seconde moitié du XIXe siècle, la rivalité entre
l'Angleterre et la France se reflète également dans les expositions universelles ; est
même devenu concret avec ces organisations. L'Angleterre et la France ont lutté pour
organiser des foires plus magnifiques les unes que les autres et ont essayé de mettre en
scène les développements qu'elles avaient obtenus dans le domaine de l'industrie dans
le monde. Les expositions universelles ont été un véhicule qui fait monter le pouls de
la course entre les deux pays occidentaux. Les expositions universelles, au cours
desquelles les bienfaits de la modernité étaient rassemblés et exposés aux masses dans
un processus historique où les médias de masse et les possibilités de voyage
n'atteignaient pas leurs formes actuelles, avaient la qualité de « fenêtres sur le monde »
pour les visiteurs, tout comme la télévision , et a fourni un plaisir touristique sans avoir
besoin d'activités touristiques. Buck-Morrs a déclaré que les foires mondiales étaient
à l'origine de l'industrie du plaisir (2011 : 101-103). Car les expositions universelles,
qui sont des salons qui permettent de réenchanter le monde après l'industrialisation,
sont des milieux où se cristallise la corporation à la fois de la rationalisation et de
l'enchantement. Bien que les foires soient des événements qui peuvent être organisés en se référant aux principes concernant le fonctionnement rationnel de la production
industrielle, elles ont également pour but d'affirmer les relations sociales transformées
par le processus de production en question en utilisant les apparences trompeuses des
marchandises exposées dans le cadre d'une étape esthétique. Dans la seconde partie,
quelques exemples d'expositions universelles tenues en Occident dans la seconde
moitié du XIXe siècle, alors que la modernisation s'accélérait, sont présentés à la
lumière de ce qui précède. Encore une fois, dans le cadre de la même section, il est
expliqué que l'Empire ottoman a participé à ces foires et a tenté d'en réaliser des
similaires à l'intérieur de ses frontières, de sorte que les motivations des Ottomans du
XIXe siècle à participer à des foires mondiales et à organiser ces organisations étaient
ouvert à la discussion. Dans la dernière partie du chapitre, les transformations
conceptuelles des foires mondiales sont mentionnées et les opinions par rapport au fait
que les foires sont des environnements hybrides où les caractéristiques des périodes
moderne et postmoderne peuvent être trouvées ensemble sont présentées. À la suite de
la deuxième partie, il est conclu que le développement des nouvelles technologies de
la communication menace l'existence des expositions universelles.
Dans la dernière partie de la thèse intitulée 1950-1980 Yılları Arasında Tüketim
Kültürü ve Gösteri Toplumunun İzmir Enternasyonal Fuarı'ndaki Tezahürleri, le but
et la méthode de la recherche sont mentionnés. Afin de donner la ou les réponses
valides aux questions de recherche mentionnées ci-dessus, des outils de collecte de
données tels que la revue de la littérature et des documents ont été utilisés. Avant de
commencer le travail de terrain, les bases de données en ligne des journaux Milliyet et
Cumhuriyet ont été scannées à l'aide de différents mots-clés, tentant ainsi d'avoir une
impression panoramique du processus historique de la Foire internationale d'Izmir
entre 1950 et 1980. Cette numérisation a permis d'échantillonner l'univers formé par
les foires organisées 31 fois entre 1950 et 1980 à déterminer comme les foires tenues
tous les cinq ans. Les données sur les foires constituant l'échantillon ont été obtenues
à la suite de l'examen des numéros des journaux Yeni Asır et Hürriyet entre le 10 août
et le 25 septembre. En attribuant des codes dérivés de la combinaison de la revue de
littérature dans les sections précédentes et du processus d'examen des journaux avec
des bases de données en ligne, il a été garanti que les données pouvaient être analysées
dans le cadre des thèmes inférieurs et supérieurs pertinents. Les thématiques qui posent
les bases de l'analyse des données en lien avec la culture de consommation et la société
du spectacle et les questions auxquelles ces thématiques cherchent des réponses sont
les suivantes : La première des thématiques est l'affichage, la promotion, et la
propagande de la production/consommation de masse, et il a été tenté de répondre dans
le contexte de la culture de consommation et de la société du spectacle à la question
de savoir comment la relation entre la production de masse, la consommation et la
propagande s'est reflétée dans la Foire internationale d'Izmir au sein de 1950-
1980. Dans le deuxième thème, qui a été déterminé comme étant la magie, le
divertissement et la séduction, quels types d'articles liés à la magie, au divertissement
et à la séduction ont été inclus dans les foires examinées au sein de l'échantillon ; dans
le troisième thème, qui est déterminé comme les réflexions de nouveaux modes de vie
sur (à partir de) la foire, comment le développement de modes de vie modernes
orientés vers la consommation a-t-il reflété sur les foires examinées, quel type de rôle
les foires ont pu jouer dans la prévalence de les codes sociaux liés à ces modes de vie
; dans le dernier thème, qui se caractérise par le titre d'industrie de la culture et de la communication de masse, quel genre de similitudes peut-on mentionner entre
l'industrie de la culture, qui a un rapport direct avec la culture de consommation et le
spectacle, et la ou les foires ? Quel est le lien entre la foire et l'industrie
culturelle ? Comment les foires ont-elles contribué au développement des médias de
masse à Izmir ? Il a été tenté de trouver des réponses aux questions de savoir comment
le développement des médias de masse a affecté les rôles de la Foire internationale
d'Izmir par rapport à la culture de consommation et au spectacle. Les différentes
questions qui sont dans les thèmes ont été essayées de configurer de manière à pouvoir
donner des réponses valables à la question principale de l'étude. D'autre part, une
analyse de contenu a été appliquée aux données obtenues des journaux Hürriyet et
Yeni Asır au cours du processus d'analyse ; Ainsi, il a été possible d'associer quel(s)
thème(s) s'est imposé dans la période de 1950 à 1980 avec les conditions historiques
de la Turquie. La conclusion tirée à la suite de l'étude est que dans la période de 1950
à 1980, les caractéristiques de la culture de consommation et de la société du spectacle
se sont mêlées à la Foire internationale d'Izmir dans le cadre des thèmes susmentionnés
et ont contribué à la transformation du spectacle dans un univers fantasmagorique où
s'effectuait la propagande de consommation. Les classes dominantes ont essayé
d'utiliser efficacement la Foire internationale d'Izmir dans la reproduction de relations
sociales qui servent leurs propres intérêts.

Mots-clés : Expositions universelles, Modernisation, Foire internationale d'Izmir,
Culture de consommation, La société du spectacle