Ulupamir Kırgızlarında kuşaklar arası sosyo-kültürel değişim
İntergenerational socio-cultural change in Ulupamir Kyrgyzs
Yazar: ALİ RIZA ŞİMŞEK
Danışman: PROF. DR. YILDIZ AKPOLAT
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Bütünleşme = Integration ; Değişim = Change ; Kültürel değişim = Cultural change ; Kültürleşme = Acculturation ; Kırgızlar = Kyrgyzs ; Sosyal değişme = Social change ; Sosyokültürel değişme = Socio-cultural change ; Van-Erciş-Ulupamir = Van-Erciş-Ulupamir

Özet:
Bu çalışmada Ulupamir Köyünde yaşayan Kırgız topluluğu incelenmiştir. Ulupamir
Kırgızları 1978 yılına kadar Afganistan'ın Pamir bölgesinde yaşayan, fakat siyasi nedenlerle
Türkiye'ye göç etmiş etnik bir gruptur. 1982 yılından beri Türkiye vatandaşı olan Ulupamir
Kırgızları, Van-Erciş'e 35 km. uzaklıktaki Ulupamir Köyünde yaşamaktadır. Köyün nüfusu
1586 kişi olup, ekonomisi güvenlik koruculuğu, tarım ve hayvancılığa dayanmaktadır.
Bu tezin amacı 36 yıldır Türkiye'de bulunan Ulupamir Kırgızlarının hangi sosyo-kültürel
değişimler yaşadığını ve bu değişimlerin kuşaklar arasında ne ölçüde farklılık gösterdiğini tespit
etmektir. Bu maksatla araştırma kapsamında karma yöntem yaklaşımı ile nicel ve nitel
yöntemlere ait veri toplama teknikleri birlikte kullanılarak bir alan araştırması
gerçekleştirilmiştir. Alan araştırması 1 Mart 2017 – 15 Temmuz 2018 tarihleri arasında
Ulupamir Köyünde icra edilmiştir. Anket uygulamasında 550 kişilik bir örneklem grubuna
ulaşılmıştır. Mülakatlar ise özel olarak seçilen 35 kişilik bir katılımcı grubuyla
gerçekleştirilmiştir. Anket sonucunda toplanan veriler SPSS 23.0 istatistik programına
aktarıldıktan sonra kuşaklar arasında ortaya çıkan farklılıklar betimsel ve çapraz tablolarla
yorumlanmıştır. Hipotezler ki-kare ve parametrik test teknikleri kullanılarak sınanmıştır.
Araştırma sonuçlarına göre Ulupamir Kırgızlarında kültürleşme, kimlik yönelimi ve
entegrasyon süreçleri açısından kuşaklar arasında anlamlı farklar bulunduğu tespit edilmiştir. Bu
kapsamda, birinci kuşakta Kırgız etnik kimliği benimsenirken, üçüncü kuşakta Kırgız Türkü
kimliğinin benimsendiği görülmektedir. Kırgızcanın beceri düzeyi kuşaklar değiştikçe
azalmakta ancak, Türkçenin beceri düzeyi ve ev sahibi topluma entegrasyon düzeyi artmaktadır.
Ayrıca, kültürleşme düzeyleri farklı olmasına rağmen tüm kuşakların çift boyutlu kültürleşme
modelini ve bütünleşme stratejisini benimsediği görülmektedir.
Anahtar Kelimeler: Ulupamir Kırgızları, Kuşaklar Arası, Kültürleşme, Kimlik
Yönelimi, Entegrasyon

Abstract:
This study analyses the Kyrgyz community that resides in the village of Ulupamir, some
35 km from Van-Erciş in eastern Turkey. The Ulupamir Kyrgyzs lived in the Pamir region of
Afghanistan until 1978 and emigrated to Turkey for political reasons. The Ulupamir Kyrgyzs
have been Turkish citizens since 1982. The population of the village is 1586 and its economy is
based on, agriculture, animal husbandry, and employment as military guards.
The aim of this thesis is to determine the socio-cultural changes experienced by the
Ulupamir Kyrgyzs in Turkey over the past 36 years, and to observe the extent of these changes
between generations. The study used the mixed method approach and data collection techniques
of quantitative and qualitative methods together to carry out fieldwork. Fieldwork was
conducted between 1 March 2017 and 15 July 2018 in the village of Ulupamir. The survey
consisted of a sample group of 550 questionnaires, and interviews were conducted with a
selected sample group of 35 people. The data resulting from the survey was transferred to the
SPSS 23.0 statistical program, and differences between the generations were interpreted with
descriptive and cross tables. Hypotheses were tested using chi-square and parametric test
techniques.
According to the research findings, there are significant differences between generations
in terms of acculturation, identity orientation, and integration processes among the Ulupamir
Kyrgyzs. In this context, a Kyrgyz ethnic identity was adopted in the first generation, while a
Kyrgyz Turk identity was adopted in the third generation. Skill in speaking the Kyrgyz language
decreased as the generations changed, while skill in Turkish, and the level of integration into the
host society, increased. Although the level of acculturation in all generations varies
significantly, they have adopted a bi-dimensional model of acculturation and integration
strategy.
Key Words: Ulupamir Kyrgyzs, İntergenerational, Acculturation, Identity Orientation,
Integration