Osmanlı bahriyesinde torpido kullanımı ve torpidoculuk
Torpedo usage and torpedo class in Ottoman navy
Yazar: UĞUR ESMER
Danışman: PROF. DR. ALİ FUAT ÖRENÇ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Yakınçağ Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History
Dizin: Türk donanması = Turkish navy

Özet:
Osmanlı bahriyesi tarihi incelenirken önemli mihenk taşları görülmektedir. Bunlar kadırgadan kalyona geçiş ve yelkenden buharlı ve zırhlı gemilere geçiş sürecidir. Bu geçiş süreçlerinde Osmanlı bahriyesi çeşitli nedenlerden dolayı uyum problemi yaşamış ve çağdaşı bahriyeler ile arasındaki teknoloji farkı açılmaya başlamıştır. XIX. yüzyıl'ın ikinci yarısından itibaren denizcilik sektöründe gelişmelerin hızlanması bu gelişmelerin takip edilmesini ve edinilmesini zorlaştırmıştır. Bu sorunu Osmanlı bahriyesinin yanı sıra Çarlık Rusya ve Yunanistan gibi ülkelerinde maddi zorluklar ve antlaşmalar nedeniyle uygulanan kısıtlamalar nedeniyle yaşadığı görülmektedir. Bahriyelerin büyük ve modern gemilere sahip çağdaşlarını yakalamasını sağlayacak silah ise seyyar torpido olmuştur. Torpido, küçük gemilerden atılabilmesi ve diğer silahlara oranla daha az atışla daha çok hasmı saf dışı bırakabilmesi yönüyle dikkat çekmiştir. Böylelikle yüksek maliyetli ve inşası uzun yıllar sürebilen donanma programları yerlerini daha ucuz ve hafif torpidobot ve muhriplerin bulunduğu donanma programlarına bırakmıştır. Osmanlı'da Yunanistan ve Çarlık Rusya ile rekabet amacıyla belirli bir program dahilinde olmasa da torpido ve torpidobot temini planlamıştır. Fakat 1877 – 1878 Osmanlı – Rus Savaşı sırasında Karadeniz'de Ruslar tarafından icra edilen torpido hücumlarının yakından incelenmesi üzerine torpido temini bir gerekliliğe dönüşmüştür. Batum'da ele geçirilen ilk dört torpidodan sonra torpido silahı Osmanlı bahriyesi için toplar kadar önem arz etmeye başlamıştır.
	Osmanlı torpidobot filosu 1897 Osmanlı – Yunan Savaşı öncesi ve sonrası olarak iki dönemde incelenebilmektedir.  İlk dönemde temin edilen torpidobotlardan, altyapı eksiklikleri ve uzmanlık gerektiren birçok alan bulunduğundan istenilen verim alınamamıştır. Savaş sonrası ikinci dönemde ise ilk dönemden alınan dersler ve doğru alım programı, birçok deniz zaferine imza atacak bir filo teşkil edilmesi işine girişilmiştir. Osmanlı bahriyesinde atılan bu adımlar Cumhuriyet bahriyesinde denizaltıcılık ve hücumbotculuk sınıflarının temellerini atmıştır.

Abstract:
While examining the history of the Ottoman navy, important milestones are seen. These are the transition from galley to galleon and from sail to steam and armoured ships. During these transitional periods, the Ottoman navy experienced adaptation problems for various reasons and the technology difference with its opponent began to widen. The acceleration of developments in the maritime sector since the second half of the XIX century made it difficult to follow and acquire these developments. It is seen that this problem was experienced in the Ottoman navy, as well as in countries such as Tsarist Russia and Greece, due to financial difficulties and restrictions imposed due to treaties. The weapon that would enable the sailors to catch their contemporaries with large and modern ships was the mobile torpedo. It was noted that the torpedo can be fired from small ships and can eliminate more opponents with fewer shots compared to other weapons. Thus, the navy programs, which were costly and could take many years to build, gave way to naval programs with cheaper and lighter torpedo boats and destroyers. In order to compete with Greece and Tsarist Russia in the Ottoman Empire, the supply of torpedoes and torpedo boats, which were not within a specific program, was planned. However, upon close examination of the torpedo attacks carried out by the Russians in the Black Sea during the 1877-1878 Ottoman-Russian War, the supply of torpedoes became a necessity. After the first four torpedoes captured in Batumi, the torpedo gun started to be as important as cannons for the Ottoman navy.
The Ottoman torpedo boat fleet can be examined in two periods, before and after the 1897 Ottoman-Greek War. The desired efficiency could not be achieved because the torpedo boats supplied in the first period lacked infrastructure and there were many areas that needed to be specialized. In the second period after the war, with the lessons learned from the first period and the right procurement program, form a fleet that would achieve many naval victories was formed. These steps taken in the Ottoman navy laid the foundations of the submarine fleet and torpedoboat fleet in the Republic navy.