Çok uluslu şirketlerde sanal takım liderliği ölçeği geliştirme
Virtual team leadership scale development in multinational companies
Yazar: SEMA NUR BATIRLIK
Danışman: DOÇ. DR. YASİN GALİP GENÇER
Yalova Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Uluslararası Ticaret Ve Finansman Ana Bilim Dalı / Uluslararası Ticaret ve Finansman Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Liderlik = Leadership ; Sanal takım = Virtual team ; Takım liderliği = Team leadership ; Uluslararası işletmeler = International enterprises ; Ölçek geliştirme = Scale development ; Ölçekler = Scales

Özet:
Teknoloji, küreselleşme ve dijitalleşme alanında yaşanan gelişmeler sonucunda sanal takımlar birçok sektörün vazgeçilmezi haline gelmiştir. Bilgi ve iletişim teknolojisindeki dönüşümler, işletmelerin sanal takımlar oluşturması ve yönetmesi adına yeni olanaklar sağlamıştır. Günümüzde tüm organizasyonlar, iletişim şekillerine yeni yöntemler kazandırmak durumunda kalmış ve görüşmelerini dijital platformlardan sürdürmeye başlamıştır. Bu tip sanal ortamlarda takımlar oluşması kaçınılmaz hale gelmiştir.
Sanal takım üyeleri farklı cinsiyetlerden, deneyimlerden, kültürlerden ve coğrafi konumlarda yer alan bireylerden oluşmaktadır. Sanal takımlarda yüz yüze ortamlarda olduğu gibi liderler yer alırken, bu liderlik türü geleneksel tiplerden farklı olarak işlevini bilgi ve iletişim teknolojileri aracılığıyla gerçekleştirmektedir. Akademik çalışmalarda yüz yüze liderlik ile ilgili fazlaca çalışma bulunmasına karşın ve dijital platformların artan kullanımına rağmen sanal organizasyonlarda yer alan liderlik tarzı ile ilgili çalışmalara ihtiyaç duyulduğu gözlemlenmektedir. Bu çalışmanın temel amacı sanal takımlardaki liderlik özellikleri ile ilgili bir ölçek oluşturmaktır.
Mevcut çalışma ile çok uluslu şirket bünyesinde yer alan bireylerin sanal takım liderliği özelliklerini keşfetmek ve analiz etmek amacıyla geçerli ve güvenilir bir ölçek geliştirilmesi amaçlanmıştır. Ölçek geliştirme sürecinde, ölçekte yer alacak maddeleri oluşturmak adına literatürden, nitel araştırma yöntemleri arasında yer alan odak grup görüşmelerinden ve istatiksel analizlerden faydalanılmıştır. Öncelikle liderlik olgusuyla ilgili gerçekleştirilmiş olan ölçek geliştirmeleri incelenerek odak grup görüşmeleri gerçekleştirilmiştir. Toplam üç odak grup görüşmesi gerçekleştirilmiş olup ortaya çıkan sonuçların kapsam geçerliğini sağlamak adına uzman görüşlerinden faydalanılmıştır ve sonuçta 36 maddelik bir taslak ölçek oluşturulmuştur.
Ölçek taslağının oluşturulmasından sonra Marmara bölgesinde yer alan çok uluslu şirket çalışanlarından oluşan 123 kişilik bir örneklem üzerinde pilot uygulama gerçekleştirilmiştir. Pilot uygulama sonucunda ortaya çıkan sonuçların yapı geçerliğini ölçmek adına gerçekleştirilen açımlayıcı faktör analizi ile sonuçlar listelenmiştir. Araştırmada, kullanılan veri setinin faktör analizi için uygunluğunu saptamak amacıyla Kaiser Meyer Olkin (KMO) ve Barlett's testi gerçekleştirilmiştir ve bu değer 0.826 değerini almıştır. Barlett testinde aranan değer p< 0.05 iken mevcut çalışmada da bu değer ile değişkenler arasındaki yeterli oranın sağlandığı görülmüş ve yüksek korelasyon olduğu sonucuna varılmıştır. Yamaç-birikinti (scree plot) grafiğiyle tüm faktörlerle ilişkili toplam varyans gösterilmiştir. Faktör döndürme yöntemi olarak ise dik döndürme metodları arasında yer alan Varimax yöntemi tercih edilmiştir. Neticede 36 ifadeden ve 7 alt boyuttan oluşan bir ölçüm aracı elde edilmiştir. Fakat bazı maddeler arasında binişiklik olması nedeniyle analiz tekrarlanarak 7 madde ölçekten çıkarılmış ve toplam varyansın %59,429'unu açıklayan 6 faktöre ulaşılmıştır. Yönetsel özellikler boyutu 8 madde, interaktiflik boyutu 6 madde, insan ilişkileri boyutu 6 madde, kişisel özellikler boyutu 3 madde, ödüllendirme boyutu 3 madde ve esneklik boyutu 3 madde olacak şekilde sıralanarak sanal takım liderliği ölçeği elde edilmiştir. Bu çalışmayla, liderlik olgusuna farklı bir bakış açısıyla yaklaşıp liderin sanal ortamdaki özelliklerini belirlemek adına çok uluslu şirketlerde çalışanların algısı ele alınarak geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı elde edilmeye çalışılmıştır. Sanal takımlar için oluşturulan bu liderlik ölçeği ile gelişmekte olan dijitalleşme olgusunda ve online ortamlarda da etkili ve etkin liderliğin faktörleri açıklanmaya çalışılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Çok Uluslu Şirketler, Sanal Takım, Liderlik, Ölçek Geliştirme, Sanal Takım Liderliği

Abstract:
As a result of developments in technology, globalization and digitalization, virtual teams have become indispensable for many industries. Transformations in information and communication technology have provided new opportunities for businesses to create and manage virtual teams. Today, all organizations have had to introduce new methods of communication and started to continue their conversations through digital platforms. It has become inevitable for teams to form in such virtual environments.
Virtual team members are made up of individuals from different genders, experiences, cultures and geographic locations. While there are leaders in virtual teams as in face-to-face environments, this type of leadership performs its function through information and communication technologies, unlike traditional types. Although there are many studies on face-to-face leadership in academic studies and despite the increasing use of digital platforms, it is observed that there is a need for studies on leadership styles in virtual organizations.
The main purpose of this study is to create a scale about leadership characteristics in virtual teams. With the present study, it is aimed to develop a valid and reliable scale in order to discover and analyze the virtual team leadership characteristics of individuals within the multinational companies. During the scale development process, literatüre review, focus group interviews and statistical analysis were used to create the items to be included in the scale. First of all, focus group discussions were conducted by examining the scale developments on the leadership phenomenon. A total of three focus group interviews were held, expert opinions were used to ensure the content validity of the results, and a draft scale with 36 items was created as a result.
After drafting the scale, a pilot study was carried out on a sample of 123 people from multinational companies located in the Marmara region. The results were listed with the exploratory factor analysis performed in order to measure the construct validity of the results obtained as a result of the pilot application. In the study, Kaiser Meyer Olkin (KMO) and Bartlett's tests were conducted to determine the suitability of the data set used for factor analysis, and this value was 0.826. While the value sought in the Barlett test was p <0.05, it was seen in the present study that the sufficient ratio between the variables was provided with this value and it was concluded that there was a high correlation. The total variance associated with all factors is shown with scree plot. Varimax method, which is among the vertical rotation methods, was preferred as the factor rotation method. As a result, a measurement tool consisting of 36 expressions and 7 sub-dimensions was obtained. However, due to the overlap between some items, the analysis was repeated and 7 items were removed from the scale, and 6 factors were reached, explaining 59.429% of the total variance. The virtual team leadership scale was obtained by ordering the managerial characteristics dimension as 8 items, the interactivity dimension 6 items, the human relations dimension 6 items, the personal traits dimension 3 items, the rewarding dimension 3 items, and the flexibility dimension 3 items.
With this study, it is aimed to obtain a valid and reliable measurement tool by considering the perception of employees in multinational companies in order to approach the virtual team leadership phenomenon from a different perspective and determine the characteristics of the leader in the virtual environment. With this leadership scale created for virtual teams, the factors of effective and efficient leadership in the developing phenomenon of digitalization and online environments have been tried to be explained.
Keywords: Multinational Company, Virtual Team, Leadership, Scale Development, Virtual Team Leadership