Hakasya ile Türkiye arasında sosyo-kültürel devamlılık unsuru olarak Şamanlık
Shamanism as element of sociocultural continuity between Khakasia and Turkey
Yazar: TIMUR DAVLETOV
Danışman: PROF. DR. NEVİN GÜNGÖR ERGAN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Hakas = Khakas ; Sosyokültür = Socio-culture ; Sosyokültürel faktörler = Socio-cultural factors ; Sosyokültürel özellikler = Socio-cultural characteristies ; Türkiye = Turkey ; Şaman = Shaman ; Şamanizm = Shamanism

Özet:
İnanç toplumsal yaşamda önemli bir olgudur. Bu noktada tarihi Yukarı Paleolitik Döneme dek
götürülebilen Şamanizm de dünya üzerinde pek çok halkta mevcuttur. Altay kültür çevresinden
dünyaya yayılan bu inanç sistemi içerisinde eski Türkler de yer almışlardır. Sibirya yerlisi Türk
halklarından Hakaslar, Altaylar, Şorlar, Tuvalar, Yakutlar ve diğer budunlar günümüzde de
Şamanizm'i yaşatmaktalardır. Hakas Türkleri ile Türkiye Türkleri üzerinde duran bu çalışmada
her iki coğrafyanın Şamanizm kökenli tören ve inanışlar boyutunda karşılaştırılması
amaçlanmış, bu bağlamda Şamanizm'den Hakasya ile Türkiye arasında sosyo-kültürel
devamlılığın bir unsuru olarak söz edilip edilemeyeceğinin irdelenmesi hedeflenmiştir. Hem
Rusya Federasyonu'na bağlı Hakasya hem de Türkiye'de anket uygulanmış, elde edilen
bulgular çözümlenmiştir. Pitirim Sorokin'in Sosyo-Kültürel Hareketlilik kuramına dayanılarak
araştırma modeli geliştirilmiş ve Türk göçünün içyapısı ortaya konulmuştur. Hakasya ile
Türkiye arasında sosyo-kültürel devamlılık sürecinin bir unsuru olarak ele alınan Şamanizm
kültürel yayılma, kültürleşme, senkretizm ve kreolizasyon kavramları çerçevesinde
irdelenmiştir. Araştırma kapsamında geliştirilen dört hipotezin test edilmesi sonucu her iki
toplumda konu bağlamında farklılık ve benzerliklerin söz konusu olduğu anlaşılmıştır. Bununla
birlikte Hakasya'da yaşayan Şamanizm, Türkiye'de zaman içerisinde anlam kayması ve
dönüşüm geçirmişse dahi törenler ve inanışlar boyutunda sosyo-kültürel devamlık sürecinin
unsuru olarak işlevini sürdürdüğü sonucuna varılmıştır.

Abstract:
Religion is an important matter of fact in social life. At this juncture, it should be stated that
Shamanism dating back to the Upper Paleolithic age, exists in numerous peoples. This belief
system that took root from Altaic cultural circle, includes ancient Turkic peoples, too.
Khakasians, Altaians, Shors, Tuvinians, Yakuts and other Siberian peoples perpetuate
Shamanism at the present day. In this study that focuses on Khakasian Turks and Turks of
Turkey, it is intended to compare both geographies in accordance with rituals and beliefs that
grow out of Shamanism. In this context, it is aimed to investigate that if Shamanism can be
regarded as an element of sociocultural continuity between Khakasia and Turkey. A survey has
been conducted both in Turkey and Khakasia (Russian Federation), and then the findings have
been analysed. A research model based on Pitirim Sorokin's theory of Sociocultural Mobility
has been developed, and the contexture of Turkic migration has been revealed. Shamanism that
has been discussed as an element of sociocultural continuity between Khakasia and Turkey, has
been explicated in terms of cultural diffusion, acculturation, syncretism and creolization. By
testing the four hypotheses that have been developed within the context of this study, it has been
understood that there have been diversities and also similarities in both societies. Besides, it has
been concluded that Shamanism existing in Khakasia, perpetuates its role as an element of
sociocultural continuity in terms of rituals and beliefs in Turkey despite the semantic shift and
transformation.