Afyonkarahisar ilinde patates üretiminin teknik ve ekonomik etkinliğinin analizi
Analysis of technical and economic efficiency of potato production in Afyonkarahisar province
Yazar: BEKTAŞ KADAKOĞLU
Danışman: PROF. DR. BAHRİ KARLI
Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Ekonomik analiz = Economic analysis ; Ekonomik verimlilik = Economic efficiency ; Etkinlik analizi = Efficiency analysis ; Patates = Potato ; Stokastik analiz = Stochastic analysis ; Teknik etkinlik = Technical efficiency ; Tobit model = Tobit model ; Veri zarflama = Data envelopment ; Üretim maliyeti = Production cost

Özet:
Bu çalışmanın amacı; patates üretimi yapan işletmelerin teknik ve ekonomik etkinliklerinin belirlenmesi ve etkinsizliğe sebep olan faktörlerin belirlenerek işletmelerin etkinliklerini arttırmaya yönelik önerilerin geliştirilmesidir. Afyonkarahisar ilinin çalışma alanı olarak belirlenmesinde Türkiye'nin önemli patates üretim merkezlerinden biri olması etkili olmuştur. Çalışmanın ana materyalini tabakalı tesadüfi örnekleme yöntemiyle seçilen 79 işletmeden anket yoluyla elde edilen veriler oluşturmuştur. Bu verilerin analiz edilmesinde "Veri Zarflama Analizi" ve "Stokastik Sınır Analizi" yöntemleri kullanılmıştır. Bu yöntemler etkinlik skorlarının hesaplanmasında kullanılmakta olup, patates üretiminde etkinliği etkileyen faktörler "Tobit Regresyon Analizi" ve "Etkinsizlik Faktör Modeli" yöntemleriyle belirlenmiştir. Etkinlik analizlerinde değişkenler olarak patates verimi, işgücü, makine gücü, elektrik, saf azot, saf fosfor ve tohum kullanım düzeyleri kullanılmıştır. Etkinsizlik modellerinde değişkenler olarak yaş, eğitim, patates alanı, patates parsel sayısı ve borçluluk düzeyi yer almıştır. Araştırma sonuçlarına göre teknik etkinlik değerleri 0.690 ve 0.764, ekonomik etkinlik değeri 0.292'dir. İşletmelerde teknik etkinlik skorları ekonomik etkinlik skorlarına göre daha yüksek bulunmuştur. Bunun nedeni işletmelerin girdi miktar ve fiyatlarını göz önünde bulundurarak optimum girdi bileşimiyle üretim yapmamalarıdır. Etkinlik düzeyleri ile patates alanı, yaş ve borçluluk düzeyi arasında pozitif; eğitim, patates deneyim süresi ve patates parsel sayısı arasında negatif bir ilişki bulunmuştur. Ancak sadece patates alanı ve parsel sayısı arasındaki ilişki istatistiksel açıdan anlamlı bulunmuştur. Patates üretiminde üretim masrafları 3521.53 TL/da, GSÜD 3556.06 TL/da, brüt kâr 660.42 TL/da, net kâr 34.53 TL/da ve nispi kâr 1.01 olarak hesaplanmıştır. 1 kg patatesin üretim maliyeti ise 0.96 TL olarak belirlenmiştir. Etkinliği düşük, maliyeti yüksek olan patates tarımında üreticilere optimum girdi bileşimini seçme konusunda eğitim çalışmalarının yapılması gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler: Veri Zarflama Analizi, Stokastik Sınır Analizi, Tobit Regresyon Analizi, Etkinlik Analizi, Üretim maliyetleri, Patates

Abstract:
This study aims to determine the technical and economic efficiency of potato production enterprises and develop proposals to increase their efficiency by determining the factors that cause inefficiency. Afyonkarahisar province, one of the significant potato production centres in Turkey, was opted for this examination. The data constitute from the statistics obtained from 79 enterprises selected through the stratified random sampling method. "Data Envelopment Analysis" (DEA) and "Stochastic Frontier Analysis" (SFA) techniques were utilised to estimate farm-level efficiency values, and the factors affecting the efficiency of potato production were determined by "Tobit Regression Analysis" and "A Model for Technical Inefficiency" methods. The variables used in the analysis of efficiency models are potato yield, labour, machine operating time, electricity, pure nitrogen, pure phosphorus, and seed usage levels. The results estimated the average technical efficiency value at 0.690 and 0.764, and the economic efficiency value was 0.292, meaning that the estimated first figures were higher than the second figure. This is because the production was not carried out with an optimal input composition, considering the input quantities and their prices. The potato area and plot numbers that cause inefficiency were found statistically significant. The potato production cost and GPV per decare were calculated as 3521.53 TRY and 3556.06 TRY, respectively, and the relative profit was 1.01. Furthermore, it was assessed the average production cost at 0.96 TRY for 1 kg potato. In potato cultivation, which is low-efficiency and high-cost, it should be established education activities for producers to select the optimum input composition.

Key Words: Data Envelopment Analysis, Stochastic Frontier Analysis, A Tobit Regression Analysis, Efficiency Analysis, Production costs, Potato