Kar yönetimi ve Borsa İstanbul (BİST) şirketleri üzerinde ampirik bir araştırma
Earnings management and an ampirical study on Borsa Istanbul's (BIST) companies
Yazar: HÜSEYİN YURDAKUL
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN KAMİL BÜYÜKMİRZA
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe Finansman Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Borsa İstanbul = İstanbul Stock Exchange ; Finansal raporlama = Financial reporting ; Kar yönetimi = Profit management ; Uluslararası Finansal Raporlama Standartları = International Financial Reporting Standarts ; Uluslararası Muhasebe Standartları = International Accounting Standarts

Özet:
Bu çalışmada, sermaye piyasalarında kamuyu aydınlatma sistemi kapsamında yatırımcıların
bilgilendirilmesi amacıyla hazırlanıp, kamuya açıklanan finansal tabloların etkinliğini önemli
ölçüde zedeleyen kar yönetimi (earnings management) ele alınmıştır. Finansal raparlama ile kar
yönetiminin tanımı, nedenleri, amaçları ve teknikleri hakkında bilgi sunulmuştur. Ampirik
araştırmada, Türkiye'de Borsa İstanbul (BİST) şirketleri için 2005 yılından itibaren zorunlu hale
getirilen Uluslararası Muhasebe/Finansal Raporlama Standartlarının (UMS/UFRS), finansal
tablolara kar yönetimi bakımından etkisi ile bağımsız denetim kalitesinin kar yönetimi üzerine
etkisinin ölçümü amaçlanmıştır. Bu kapsamda, 165 borsa şirketinin ulusal standartların uygulandığı
1995-2002 dönemi finansal tablo verileri ile UMS/UFRS'nin uygulandığı 2005-2012 dönemi
finansal tablo verileri, tahakkukları esas alan ve literatürde yaygın olarak kullanılan Jones Modeli
ve Geliştirilmiş Jones Modeli ile bu modellerin performans düzeltmeleri versiyonları ihtiyari
tahakkukların ölçümü amacıyla kullanılmıştır. Modellerde bağımlı değişken olarak kullanılan
toplam tahakkuklar 1996-2002 dönemi için bilanço yaklaşımı; 2006-2012 dönemi için hem bilanço
yaklaşımı hem de nakit akış yaklaşımı kapsamında hesaplanmıştır. Modellerin uygulanması sonucu
bulunan ihtiyari tahakkuklar, UMS/UFRS'nin kar yönetimi üzerine etkisi ölçmek için dönemsel
olarak hem orijinal değerleri hem de mutlak değerleri karşılaştırılmış ve UMS/UFRS'ye geçişle
birlikte istatistiksel açıdan anlamlı olmak üzere ihtiyari tahakkukların azaldığı tespit edilmiştir. Kar
yönetiminin yönüne ilişkin incelemede istatistiksel anlamda geçerli bir sonuca ulaşılmamıştır.
Benzer şekilde bağımsız denetim kalitesinin kar yönetimi üzerine etkisinin tespiti amacıyla 4
büyük denetim ağına tabi bağımsız denetim firmaları ile bunların dışında kalan bağımsız denetim
firmaları tarafından denetimleri yapılan şirketlerin ihtiyari tahakkukları incelenerek, 4 büyük
denetim firması tarafından denetlenen şirketlerin daha az ihtiyari tahakkukları kullandıkları
bulgularına ulaşılmıştır. Kar yönetiminin yönüne ilişkin yapılan incelemede ise, diğer denetim
firmaları tarafından denetlenen şirketlerin hem karı artırıcı hem de karı azaltıcı yönde daha çok
ihtiyari tahakkukları kullandıkları bulgularına ulaşılmıştır. Bu kapsamda, UMS/UFRS'ye geçişle
birlikte borsa şirketlerinin daha az ihtiyari tahakkukları kullandıkları, finansal tablolarının
kalitesinin arttığı; 4 büyük denetim firmalarının ihtiyari tahakkukları sınırlayarak finansal
tablolarının kalitesine olumlu katkı yaptığı sonuçlarına ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler : 
Kar yönetimi, finansal raporlama, UMS/UFRS, bağımsız denetim,
tahakkuklar, ihtiyari tahakkuklar

Abstract:
This study examines the earnings management which significantly impairs the effectiveness of
financial statements, prepared and annonunced to public in order to inform the investors in capital
markets within the public disclosure system. The process of financial reporting, and the definition
of earnings management, the causes, purposes and techniques are presented about. An empirical
study on the earnings management aims at measuring the affects of International
Accounting/Financial Reporting Standards (IAS/IFRS), mandatory for listed companies traded in
Borsa İstanbul (BİST) in Turkey since 2005, on the earnings management, and the effects of
independent audit quality on the earnings management. In this context, national accounting
standards financial statement data for the 1995-2002 period of 165 listed companies, and the
IAS/IFRS financial statements of the 2005-2012 period financial statements data have been
applied to the Jones Models and these of performance adjusted versions in order to determine the
discreationary accruals. The dependent variable of models, the total accruals, have been estimated
for the period of 1996-2002 by employing balance sheet approach, and for the period of 2006-2012
by employing both balance sheet and cash flow approaches. In order to determine the effect of
IAS/IFRS on the earnings management, the result of models, discretionary accruals, have been
compared with both period in orjinal values and absolute values. The results suggest that with the
implementation of IAS/IFRS, there has been statistically significant decrease in discreationary
accruals. The investigation on the direction of earnings management suggests that there is no
statistically significant findings about it. Similarly, in order to determine the effect of independent
audit quality on the earnings management, the discretionary accruals of companies audited by the
audit firms belongs to Big-4 audit network and others have been compared. The results suggest that
companies audited by Big-4 apply less discreationary accruals to manage earnings, as compared to
other audit firms. The findings on the direction of earnings management for audits firms reveal that
the companies audited by other audit firms apply both more earning-increasing and earningsdecreasing
earnings management. In this context, with the transiton to IAS/IFRS, listed companies
apply less discreationary accruals and the quality of financial statement increases; Big 4 limits
listed companies to employ discreationary accruals and make a positive contribute to the quality of
financial statements.

Key Words : 
Earnings management, financial reporting, ISA/IFRS, independent
audit, accruals, discretionary accruals