İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi Türkçe ve Arapça yazma eserlerin işlemeli kumaş ciltlerinin teknik ve desen analizi
Istanbul University Rare Works Library Turkish and Arabic writing works embroidered fabric technical and pattern analysis of their bookbindings
Yazar: NURGÜLÜ ÖZKESER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ YASİN ÇAKMAK
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Geleneksel Türk Sanatları Ana Sanat Dalı / Cilt Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: El Sanatları = Crafts
Dizin: Cilt sanatı = Book binding ; Desen = Pattern ; Nakış = Embroidery ; Türk cilt sanatı = Turkish volume art ; Yazma eserler = Manuscripts ; İşleme sanatı = Embroidery ; İşlemeler = Embroideries

Özet:
Türk cilt sanatı tarihsel süreç içerisinde farklı malzeme ve tekniklerle bezenmiş ve dönemin tezyinat anlayışıyla paralel bir seyir izlemiştir. Türklerin sanata olan merakları ele aldıkları her türden nesne üzerinde kendisini göstermiş ve titiz bir işçilik gözetilerek sanatlı eserler vücuda getirilmiştir. Birbirinden farklı motiflerle işlenen ciltler sıklıkla deri üzerine yapıldıkları gibi kumaş üzerine de nakşedilerek ayrı bir estetik görünüm kazandırılmıştır. 
İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi'nde 9943 adet Türkçe, 6967 adet Arapça, 1618 adet Farsça, Almanca, Fransızca, İngilizce, Rusça, İtalyanca, Rumca, Ermenice ve Arnavutça dillerine ait toplam 18.605 adet yazma eser mevcut olup İbnülemin Mahmut Kemal İnal tarafından bağışlanan 3808 yazma eserle de birlikte toplamda 22.417 kitap bulunmaktadır. 9943 adet Türkçe yazmalardan beş adet, 6967 adet Arapça yazmalardan da dört adet olmak üzere toplamda dokuz adet yazma eser cildinin işlemeli yapıldıkları tespit edilmiştir. Bu ciltlerin beş adedi deri üzerine, bir adedi düz kadife üzerine, üç adedi ise ince kumaş üzerine işlenmiştir. Ciltlerde işleme tekniği olarak, sim sırma, sarma, sap işi, iğne ardı ve boncuk işlemesi uygulanmıştır. Kataloğa dâhil edilen dokuz adet cildin künye bilgileri, görselleri ve çizimleri verilmiş ardından uygulama bölümünde bunlardan mülhem olarak sekiz farklı serbest tasarım yapılmıştır. 
İşlemeli kitap kapları ile ilgili yeterli sayıda kaynak bulunmaması ve uygulamalarında az oluşu tez çalışmasını bu yöne sevk etmiş ve farklı tekniklerle yapılan serbest tasarımlarla uygulamalar yapılmıştır. Diğer müze ve kütüphanelerdeki işlemeli kitap kaplarının gün yüzüne çıkması ve akademik ve sanatsal çalışmalar ışığında bu sahanın daha da zenginleşeceği ümidindeyiz.

Abstract:
Turkish bookbinding art has been adorned with different materials and techniques in the historical process and has followed a parallel course with the decoration understanding of the period. The Turks' interest in art showed itself on all kinds of objects they dealt with, and artistic works were created with meticulous craftsmanship. The bindings, which are embroidered with different motifs, are often made on leather as well as embroidered on fabric, giving a different aesthetic appearance. There are 18,605 manuscripts in total, 9943 Turkish, 6967 Arabic, 1618 Persian, German, French, English, Russian, Italian, Greek, Armenian and Albanian in the Istanbul University Rare Books Library, 3808 of which were donated by İbnülemin Mahmut Kemal İnal. There are 22,417 books in total, including manuscripts. It has been determined that a total of nine manuscript bindings, five of which are 9943 Turkish manuscripts and four of 6967 Arabic manuscripts, are embroidered. Five of these bindings are embroidered on leather, one on plain velvet, and three on fine fabric. As embroidery techniques on the bindings, silver threading, wrapping, shank work, back needlework and bead embroidery were applied. Imprint information, visuals and drawings of the nine volumes included in the catalog were given, and then eight different free designs were made in the application section, inspired by them. The lack of sufficient number of resources on embroidered book covers and the scarcity of their applications led the thesis to this direction and applications were made with free designs made with different techniques. We hope that this field will become even richer in the light of the unearthed embroidered book covers in other museums and libraries and academic and artistic studies.