Ömer Nasuhi Bilmen'in kelâm düşüncesinde yenilik
Reform in Ömer Nasuhi Bilmen's kalam thought
Yazar: MUHAMMED FATİH EREN
Danışman: DOÇ. DR. RIDVAN ÖZDİNÇ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Bilmen, Ömer Nasuhi = Bilmen, Ömer Nasuhi ; Kelam = Islamic theology ; Ruh = Spirit ; İsbat-ı vacib = Proof of existence of good ; İslamiyet = Islam ; İspat = Proof

Özet:
Cumhuriyet'e geçiş dönemine tanıklık etmiş ve bu dönemde önemli
görevlerde bulunmuş ola Ömer Nasuhi Bilmen, başta İslâm hukûku olmak üzere,
tefsîr, hadis, kelâm gibi muhtelif alanlara yönelik eserler kaleme almış çok yönlü
alimlerimizdendir. Ömer Nasuhi, Yeni İlm-i Kelâm alanına dâir eser ve makaleler
kaleme alan dönemin önemli isimlerindendir. Bu çalışmada, Bilmen'in Yeni İlm-i
Kelâm meselelerinden hangilerini, nasıl ve ne düzeyde ele aldığı ortaya
koyulmaktadır. Bunun yanı sıra yaşadığı dönem itibariyle hem batıda hem de İslâm
dünyasında gündem olan tartışmalı konulara, yeni dinî akımlara ve İslâmiyet'e dâir
ileri sürülen iddia ve eleştirilere karşı ortaya koyduğu tavır, niteliği ve yöntemi
itibariyle ele alınmaktadır. Aynı zamanda Yeni İlm-i Kelâm meseleleriyle ilgilenen
dönemin muhtelif âlimlerinin görüşlerine değinilerek Bilmen'in söz konusu görüşleri
ile mukâyese edilmektedir.
Giriş bölümünde Ömer Nasuhi Bilmen'in hayatı, ilmî kişiliği ve eserleri ele
alınmakta, yaşadığı dönemin sosyo-politik durumunu ortaya koyması açısından bazı
anekdotlara yer verilmektedir. Birinci bölümde ise klasik kelâm konuları çerçevesinde
yenilik fikrine nasıl baktığı; ilâhiyat, nübüvvet ve âhiret meseleleri bağlamında ortaya
koyulmaktadır. İkinci bölümde ise Yeni İlm-i Kelâm dönemi meselelerine yaklaşımı
ve söz konusu meseleleri ele alış şekli değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler: Kelâm, Yeni İlm-i Kelâm, Ömer Nasuhi Bilmen, Ruh, İsbât-ı
Vâcib

Abstract:
Ömer Nasuhi Bilmen, a recent era scholar who witnessed the transition period
to the Republic and held important positions during this period, wrote works on various fields, notably Islamic law. Ömer Nasuhi Bilmen is one of the significant scholars
of the period who wrote works and articles on the New Ilm al-Kalam field. In this
study, which of the New Ilm al-Kalam issues, how and what extent Bilmen dealt with
them is revealed. Besides, the attitude he has put forward against the controversial
issues, new religious movements, and the claims and criticisms made against Islam,
which have been on the agenda both in the West and in the Islamic world, are discussed
in respect of quality and method. At the same time, the views of various scholars of
the period who dealt with the New Ilm al-Kalam issues were mentioned and compared
with the comments of Bilmen.
In the introduction part, the life of Ömer Nasuhi Bilmen, his scientific personality, and works are discussed, and some anecdotes are included in terms of revealing the sociopolitical situation of the period he lived. In the first part, his perspective
on the idea of reform within the framework of classical theological subjects is presented in the context of theology, prophethood, and the hereafter. In the second part,
his approach to the issues of the New Ilm al-Kalam period and the way he deals with
these issues are evaluated.

Keywords: Kalam, New Ilm al-Kalam, Ömer Nasuhi Bilmen, Soul, Proof for the
Existence of God