Moleküler yöntemlerle doğrulanmış COVID-19 olgularında demografik, epidemiyolojik ve klinik verilerin analizi
Demographic, epidemiological and clinical data analysis of COVID-19 cases confirmed by molecular methods
Yazar: ADEM AZ
Danışman: PROF. DR. ÖZGÜR SÖĞÜT
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Acil Tıp Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Sağlık Eğitimi = Health Education ; İlk ve Acil Yardım = Emergency and First Aid
Dizin: C reaktif protein = C reactive protein ; COVID 19 = COVID 19 ; Demografi = Demography ; Pandemiler = Pandemics ; SOFA skorlama sistemi = SOFA scoring system ; Ölçekler = Scales

Özet:
Amaç
Aralık 2019'da Çin'in Hubei eyaletinde başlayan COVID-19 salgını kısa sürede Antarktika hariç bütün kıtalara yayılmıştır.  DSÖ, yeni koronavirüs salgınını önce "uluslararası endişe veren bir halk sağlığı acil durumu" ardından "pandemi" olarak ilan etmiştir. Türkiye'de ilk vaka 11 Mart 2020'de teşhis edilmiştir. Mayıs ayının ortasına gelindiğinde tüm Dünyada olduğu gibi ülkemizde de vaka sayıları artış göstermiştir.
Bu çalışmada, hastanemiz Acil Tıp Kliniği'ne başvuran ve moleküler yöntemler ile doğrulanmış COVID-19 hastalarında demografik ve klinik verilerden, komorbiditelerden ve laboratuvar bulgularından mortaliteyi ve hastalığın şiddetini nelerin öngördüğünün, hangi kan grubuna sahip bireylerde enfeksiyonun daha sık görüldüğünün ortaya konması amaçlandı.
	Gereç ve Yöntem
	Bu retrospektif, tanımlayıcı, gözlemsel ve tek merkezli çalışmaya, hastanemiz Acil Tıp Kliniği'ne 11.03.2020 ile 31.05.2020 tarihleri arasında, olası COVID-19 bulguları ile başvuran hastalardan, tanısı moleküler yöntemlerle doğrulanan ve acil servisten ayaktan taburcu edilen ya da yatırılarak takip edilen 18 yaş üstü erişkin hastalar dahil edildi. Bu vakaların önceden oluşturulan vaka veri formuna: yaş, cinsiyet, meslek, kan grubu gibi demografik verileri, ilk başvuru semptomları, semptomların süresi, eşlik eden hastalıkları, vital bulguları, pnömoni ciddiyet skoru (CURB-65), sıralı organ yetmezliği değerlendirme puanı (qSOFA), klinik, radyolojik ve laboratuvar verileri kaydedildi. Toplanan veriler sonrasında hastalar, T.C. Sağlık Bakanlığı tarafından yayımlanan COVID-19 Erişkin Hasta Tedavisi Rehberi'ndeki tanımlamalar doğrultusunda hastalığın ciddiyetine göre hafif, şiddetli ve kritik hastalık olmak üzere üç gruba ayrıldı. Gruplar arasında ve mortalite ile ilişkili faktörlerin belirlenmesi amacıyla; ölen ve yaşayan hasta grupları arasında demografik veriler, vital bulgular, skorlamalardan CURB-65 ve qSOFA ile hematolojik ve biyokimyasal parametreler karşılaştırıldı.
	Bulgular
Çalışmaya dahil edilen toplam 540 hastanın 302'si (%55,9) erkek ve 238'i (%44,1) ise kadın olup; yaş ortalaması 48,00 ± 14,60 (aralık, 18-91) idi. Hastaların genel mortalitesi %4,3 (n=23) olup, mortalite oranı erkeklerde %5,0 (n=15), kadınlarda ise %3,4 (n=8) olarak saptandı. Ölen hastaların %65,2'si 60 yaş üstü hastalardan oluşmakta idi. Kan grubu bilgisine ulaşılabilen 138 hastada en sık gözlenen kan grubu A Rh+ (n=71, %51,4), en az görülen kan grubu ise AB Rh- (n=1, %0,7) idi. Rh+/- faktör açısından incelendiğinde hastaların %90,6'sı (n=125) Rh+, %9,4'ü (n=13) ise Rh- idi. Vakaların %40,9 (n=221)'u hafif, %53,7 (n=290)'si şiddetli ve %5,4 (n=29)'ü kritik hasta grubunda yer almakta idi. Gruplar arasında hematolojik parametrelerden ortalama serum WBC, hemoglobin, nötrofil, lenfosit ve trombosit değerleri açısından istatistiksel olarak anlamlı fark saptandı (p=0,035, p=0,002, p=0,004, p<0,001 ve p=0,013, sırasıyla). Benzer şekilde, gruplar arasında biyokimyasal parametrelerden; ortalama serum CRP, prokalsitonin, LDH, kreatinin, albümin, D-dimer, ferritin, troponin ve fibrinojen değerleri açısından istatistiksel olarak anlamlı fark saptandı (p<0,001, p<0,001, p<0,001, p<0,001, p<0,001, p<0,001, p<0,001, p<0,001 ve p=0,005, sırasıyla). 
Yaşayan ve ölen hasta grupları arasında hematolojik parametrelerden; ortalama WBC, hemoglobin, nötrofil ve lenfosit değerleri açısından istatistiksel olarak anlamlı fark saptandı (p=0,034, p=0,021, p=0,001 ve p<0,001, sırasıyla). Ayrıca, yaşayan ve ölen hasta grupları arasında biyokimyasal parametrelerden; ortalama CRP, prokalsitonin, LDH, kreatinin, albümin, D-dimer ve ferritin değerleri açısından istatistiksel olarak anlamlı fark bulundu (p<0,001, p=0,001, p<0,001, p<0,001, p<0,001, p=0,027 ve p<0,001, sırasıyla). 
Veriler çok değişkenli lojistik regresyon analizi Backward metodu ile incelendiğinde; CRP değeri (odds ratio, OR 1,020, confidence interval, CI [1,009-1,032]; p<0,001), qSOFA (OR 6,636, CI [1,803-24,422]; p=0,004) ve CURB-65 (OR 4,004, CI [1,288-12,447]; p=0,017) skorları değerleri hastalığın ciddiyetinin bağımsız belirleyicileri olarak bulundu. Yine, CRP değeri (OR 1,012, CI [1,002-1,022]; p=0,016), qSOFA (OR 8,517, CI [2,165-33,508]; p=0,002) ve CURB-65 (OR 4,848, CI [1,378-17,062]; p=0,014) skorları değerlerinin mortalitenin bağımsız prediktörleri olduğu tespit edildi.
Sonuç
Mortal seyreden vakaların yarısından fazlası erkeklerde ve 60 yaş üstü hastalarda gözlenmiştir. Çalışmada elde edilen bulgular ışığında COVID-19 hastalarında hematolojik parametrelerden serum nötrofil, lenfosit ve trombosit değerleri hastalığın şiddetini öngörmede yararlı olabilir. Ek olarak, serum CRP, ferritin, LDH, kreatinin, troponin D-Dimer, fibrinojen ve albümin değerleri de hastalığın şiddetinin tahmin edilmesinde kullanılabilecek diğer laboratuvar parametrelerindendir. Ayrıca ilk başvuruda, artmış CRP değeri ile yüksek CURB-65 ve qSOFA skoru değerlerinin gerek hastalığın ciddiyetinin gerek ise de mortalitenin bağımsız prediktörleri olduğu sonucuna varıldı.

Abstract:
Aim
			COVID-19 disease was first reported in Hubei State, China, in December 2019 and spread rapidly to all continents except for Antarctica.  WHO declared the novel coronavirus outbreak to be a "Public Health Emergency of International Concern" and after that as a "pandemic". In Turkey, the first case was reported on March 11, 2020. By the middle of May, the number of cases increased in our country, as in the whole world.
This study aims to determine what predicts mortality and the severity of the disease from demographic and clinical data, comorbidities and laboratory findings in COVID-19 patients who addmitted to the Emergency Medicine and whose diagnosis confirmed by molecular methods, and to reveal in which blood group the disease is more associated.
	Materials and Methods
In this retrospective, descriptive, observational and single-center study, over 18 age adult patients were included who were addmitted to the emergency medicine room between 11.03.2020 and 31.05.2020 with possible COVID-19 findings and treated as outpatients or inpatients. Only the cases that were confirmed by molecular methods were added to the study. Epidemiological data of the patients were recorded the previously created case data form, including the demographic data such as age, gender, occupation and also blood type, initial symptoms, duration of symptoms, comorbidities, vital signs, CURB-65, pneumonia severity score (CURB-65), sequential organ failure assessment score (qSOFA), clinical, radiological and laboratory findings. Patients were separated into three groups as mild, severe and critical illness according to the clinical presentation based on the definitions in the "COVID-19 Diagnosis and Treatment Guide" printed by the Turkish Ministry of Health. Demographic data, vital signs, scoring of CURB-65 and qSOFA, and hematological and biochemical parameters were compared between the patient groups who died and survived in order to determine the factors associated with mortality and also between this three patients groups.
	Results
The study included 540 patients, 302 (55,9%) were men and 238 (44,1%) were women. The mean age was 48,00 ± 14,60 (range, 18-91). The overall mortality was 4,3% (n = 23), and the mortality rate was 5,0% (n = 15) in men and 3,4% (n = 8) in women. Patients over 60 years old were 65,2% of whole cases. In 138 patients whose blood type information was available, the most common blood type was A Rh + (n=71, 51,4%) and the least common blood type was AB Rh- (n = 1, 0,7%). When cases were examined in sense of Rh +/- factor, 90,6% (n = 125) of the patients were Rh + and 9,4% (n = 13) were Rh-. 40,9% (n = 221) of the cases were in the mild group, 53,7% (n = 290) in the severe and 5,4% (n = 29) in the critical patient group. A statistically significant difference was found between groups in terms of hematological parameters such as mean serum WBC, hemoglobin, neutrophil, lymphocyte and platelet (p = 0,035, p = 0,002, p = 0,004, p <0,001 and p = 0,013, respectively). Similarly, there was a statistically significant difference between groups in terms of biochemical parameters such as mean serum C-reactive protein (CRP), procalcitonin, LDH, creatinine, albumin, D-dimer, ferritin, troponin and fibrinogen values (p <0,001, p <0,001, p <0,001, p <0,001, p <0,001, p <0,001, p <0,001, p <0,001 and p = 0,005, respectively). 
A statistically significant difference was found between died and survived patients groups in terms of hematological parameters such as mean WBC, hemoglobin, neutrophil and lymphocyte values (p = 0,034, p = 0,021, p = 0,001 and p <0,001, respectively). In addition, a statistically significant difference was found between died and survived patients groups in terms of biochemical parameters such as mean CRP, procalcitonin, LDH, creatinine, albumin, D-dimer and ferritin values (p <0,001, p = 0,001, p <0,001, p <0,001, p <0,001, p = 0,027 and p < 0,001, respectively).
When data were analyzed with multivariate logistic regression model and Backward selection method; CRP value (odds ratio, OR 1,020, confidence interval, CI [1,009-1,032]; p <0,001), qSOFA (OR 6,636, CI [1,803-24,422]; p = 0,004) and CURB-65 (OR 4,004, CI [1,288-12,447]; p = 0,017) scores were found to be independent predictors of disease severity. And, CRP value (OR 1,012, CI [1,002-1,022]; p = 0,016), qSOFA (OR 8,517, CI [2,165-33,508]; p = 0,002) and CURB-65 (OR 4,848, CI [1,378-17,062]; p = 0,014) scores were found to be independent predictors for mortality.
Conculision
More than half of the mortal cases were in males and over 60 years old patients. According to the findings of the study, serum neutrophil, lymphocyte and platelet values, among hematological parameters, may be useful in predicting the severity of the disease in COVID-19 patients. In addition, serum CRP, ferritin, LDH, creatinine, troponin D-Dimer, fibrinogen and albumin values are among other laboratory parameters that can be used to predict the severity of the disease. Beside, it was concluded that increased CRP value and high CURB-65 and qSOFA score values at first admission were independent predictors of both the severity of the disease and mortality.