Din-felsefe ilişkisi bağlamında Farabi ve İbn Sina'da faal akıl ve sembolik çağrışımları
The active intellect and its symbolic implications in Farabi and Ibn Sina in the context of the realition of religion and philosophy
Yazar: ÖMER URAZ
Danışman: PROF. DR. ŞAMİL ÖÇAL
Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi / İslami Araştırmalar Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Akıl = Reason ; Din = Religion ; Farabi = Farabi ; Felsefe = Philosophy ; İbn Sina = Ibn Sina

Özet:
Bu çalışmamızda Farabi ve İbn Sina'nın Faal Akıl ile ilgili görüşleri din-felsefe ilişkisi bağlamında tartışılmıştır. Her iki filozofun kurmuş olduğu felsefi sistem, İslam dini ve Yunan felsefe geleneğine bağlı olmak üzere iki saç ayağı üzerine inşa edilmiş ve temellendirilmiştir. Onlara göre filozofun elde etmiş olduğu bilgi ile peygamberin vahiy meleğinden aldığı bilgi aynı kaynaktan yani Faal Akıldan neşet etmektedir. Onların bu kanaat ve değerlendirmeleri felsefe ve dinin uzlaştırılmasına bir anlamda bu ikisinin bir olduğuna ve aynı mecrayı temsil etmiş olduklarına hatta birbirinin mütemmimi mesabesinde olduklarına delalet etmektedir. Onlara göre Faal Akıl, İki âlem arasında aracılık görevini yürütmekte olup hem varlığın/oluşun hem de bilgi elde etmenin temel nedenidir. Diğer bir deyişle bilginin oluşmasında, fizik ve metafizik arasındaki bağlantının kurulmasında, metafizik bilginin elde edilmesinde en önemli etken Faal Akıldır. Onlara göre insanı akli anlamda yetkinleştiren yani kuvve halinden bilfiil hale getirip bilginin oluşmasını sağlayan ve insanın en büyük amacı olan mutluluğun elde edilmesini sağlayan yegâne ölçüt Faal Akıldır. Faal Akıl ile ittisali gerçekleştiren filozof bunları akli delilerle anlatırken peygamber bunları mütehayyile yetisi sayesinde sembolik çağrışımlarla dile getirmektedir. Onlara göre filozofun akli çaba ile Faal Akıldan almış olduğu bilgi belli bir zümreye (havas) hitap ederken, peygamberin kullanmış olduğu sembolik dil sayesinde avama hitap ettiğini belirtmişlerdir.

Anahtar Kelimeler: Farabi, İbn Sina, Felsefe, Din, Faal Akıl, Filozof, Peygamber.

Abstract:
In this study, Farabi and Ibn Sina's views about Demiurge has been discussed in the context of the connection between religion and philosophy. The philosophical system established by both philosophers was built and grounded on two pillars, depending on the Islamic religion and the Greek philosophical tradition. According to them, the information obtained by the philosopher and the information obtained by the prophet from the angel of revelation originate from the same source, namely Demiurge. These opinions and evaluations of them indicate that these two are one in a sense to the reconciliation of philosophy and religion according to them, the Demiurge acts as an intermediary between the two universe and is the main reason for both being and obtaining knowledge. In other words, Demiurge is the most important factor in the formation of knowledge, in establishing the connection between physics and metaphysics, and in obtaining metaphysical knowledge. According to them, Demiurge is the only criterion that empowers human beings in a mental sense, that is, by transforming the state of thought into a real action, enabling the formation of knowledge and achieving happiness, which is the most magical purpose of mankind. While the philosopher who accomplished an alliance with the Demiurge describes them with rational proofs, the prophet expresses them with symbolic connotations thanks to his imagination. According to them, while the information that the philosopher obtained from the Demiurge with his rational effort was addressing a certain group (the educatedcultivated class), they stated that the prophet addressed the common people thanks to the symbolic language he used.

Key Words: Farabi, Ibn Sina, Philosophy, Religion, Demiurge, Philosopher, Prophet.