Özel gereksinimli bireylerin afet okuryazarlığı: Biyoekolojik sistemler kuramına dayalı bir model önerisi
Disaster literacy of individuals with special needs: A model suggestion based on bioecological systems theory
Yazar: HASAN HÜSEYİN ŞAHİN
Danışman: PROF. DR. BİLAL DUMAN
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Başbakanlık Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD, 2021) afeti toplumun tamamını ya da belli bir kesimini etkileyen fiziksel, ekonomik ve sosyal kayıplara neden olan, normal hayatı kesintiye uğratan ya da durduran, etkilenen bölgedeki toplumun baş etme kapasitesinin yeterli olmadığı insan, doğa veya teknoloji kaynaklı olay olarak tanımlamaktadır. Bu araştırmada, biyoekolojik sistemler kuramına dayalı olarak özel gereksinimli bireylerin afet okuryazarlıklarına ilişkin paydaş görüşleri ile incelenerek bir model önerisinin geliştirilmesi amaçlanmaktadır. Bu amaç doğrultusunda, özel gereksinimli bireyler, özel gereksinimli bireye sahip aileler, özel eğitim öğretmenlerinin afet okuryazarlığı ve profesyonel olarak afet durumlarında görev alan bireylerin özel gereksinimli bireylerin afet okuryazarlığı hakkında görüş ve deneyimleri incelenmiştir. Araştırma deseni nitel araştırma yöntemlerinden fenomenolojik desendir. Araştırma verilerini toplamak amacıyla araştırmacılar tarafından alanyazına dayalı olarak her bir grup için ayrı ayrı görüşme formları geliştirilmiştir. Uzman görüşleri alındıktan sonra son haline getirilen görüşme sorularıyla araştırmacı tarafından katılımcıların isteği doğrultusunda yüz yüze veya çevrimiçi toplantı platformları aracılığıyla veriler toplanmıştır. Veriler özel gereksinimli birey, özel gereksinimli bireye sahip aileler, özel eğitim öğretmenleri ve profesyonel olarak afet durumlarında görev alan bireyler olmak üzere toplam dört gruptan toplam 37 kişi ile görüşme gerçekleştirilmiştir. Katılımcılardan elde edilen araştırma verileri nitel araştırma veri analiz tekniklerinden içerik analizi yoluyla analiz edilmiştir. Yapılan inceleme sonucunda özel gereksinimli bireylerin doğal afetlerden daha fazla etkilendiği, özel gereksinimli bireyler ve özel gereksinimli çocuğa sahip ailelerin doğal afet anında ve sonrasında çok daha fazla zorluklar yaşadıkları, özel gereksinimli bireyler ve ailelerin doğal afet okuryazarlıklarının ve doğal afete hazırlık konularında istendik seviyede olmadığı görülmüştür. Elde edilen bulgular ile özel gereksinimli bireyleri merkeze alan bir model önerisi geliştirilmiştir.

Abstract:
Prime Ministry Disaster and Emergency Management Presidency (AFAD, 2021) defined as a technology-induced event. In this research, it is aimed to develop a model design by examining the disaster literacy of individuals with special needs, based on bioecological systems theory, with stakeholder views. For this purpose, the views and experiences of individuals with special needs, families with individuals with special needs, disaster literacy of special education teachers, and the disaster literacy of individuals with special needs were examined. The research design is the phenomenological design, one of the qualitative research methods. In order to collect the research data, separate interview forms were developed by the researchers for each group based on the literature. Data were collected by the researcher through face-to-face or online meeting platforms, upon the request of the participants, with the interview questions that were finalized after receiving expert opinions. The data were interviewed with a total of 37 people from four groups: individuals with special needs, families with individuals with special needs, special education teachers, and individuals professionally involved in disaster situations. The research data obtained from the participants were analyzed through content analysis, one of the qualitative research data analysis techniques. As a result of the examination, it has been seen that individuals with special needs are more affected by natural disasters, individuals with special needs and families with children with special needs experience much more difficulties during and after a natural disaster, and that individuals and families with special needs are not at the desired level in terms of natural disaster literacy and preparedness for natural disasters. With the findings obtained, a model design was developed that focuses on individuals with special needs.