Türkiye'de sosyal dışlanmanın iktisadi boyutu: 1980-2023
The economic dimension of social exclusion in Türkiye: 1980-2023
Yazar: ALPEREN KARPUZ
Danışman: PROF. DR. AZİZ BURAK ATAMTÜRK
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisadi Gelişme ve Uluslararası İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Sosyal dışlanma, dinamik bir kavramdır. Kavram, 1970'lerde Fransa'da 
ortaya çıkmasına karşın, sosyal dışlanma üzerine yoğun araştırmaların yapıldığı 
tarihler 1980'ler olmuştur. Buna ek olarak, 1990' lı yıllarla birlikte AB'nin politika 
alanına giren sosyal dışlanma, 1997 yılı ile birlikte resmi olarak "sosyal dışlanma ile 
mücadele" kapsamında Avrupa Birliği tarafından ele alınmıştır.
Bu çalışmanın amacı; sosyal dışlanmanın nedenlerini, sonuçlarını belirlemek 
ve kavramın Türkiye' deki iktisadi boyutunun değerlendirmesini yapmaktır. 
Çalışmanın bütününde; sosyal dışlanma ile gelir ilişkisi, yoksulluk ilişkisi, göç
ilişkisi ve Türkiye' de sosyal dışlanmanın bu ilişkiler neticesinde 1980-2023 yılları 
arasındaki durumu incelenmiştir.
Çalışmanın önemi, sosyal dışlanmanın kavramsal olarak açıklanması ve 
sosyal dışlanmanın iktisadi etkilerinin saptanmasıdır. Çalışmada yöntem olarak, 
tarama yöntemi kullanılarak, nicel ve nitel veriler yardımı ile çıkarımlar yapılmıştır. 
Bu bağlamda sosyal dışlanmanın ana nedenleri; işsizlik, gelir dağılımı adaletsizliği, 
sosyal korumadan yoksunluk, yoksulluk ve göç olarak sıralanabilir. Bunların yanı 
sıra, sosyal dışlanma yaşama ihtimali olan gruplar ve yaşanılan sosyal dışlanma 
biçimlerine de değinilmiştir.
Türkiye' de 1980 yılı ile uygulanmaya başlayan neoliberal ekonomi 
politikalarının, sosyal dışlanmanın iktisadi boyutu üzerindeki etkileri incelenmiştir. 
Türkiye' de 1980-2014 yılları arasında gelir dağılımında görülen kısmi iyileşmeye 
rağmen, 2014 sonrası gelir dağılımı eşitsizliğinin artmasıyla, sosyal dışlanma 
eğiliminin yeniden yükseldiği söylenebilir. Ayrıca bu dönemde buna paralel olarak, 
işsizlik ve enflasyon oranlarında görülen artışların, özellikle dar gelir gruplarının 
sosyal dışlanma yaşama ihtimallerini artırdığı ileri sürülebilir. Öte yandan sanayi 
şehirlerinin, kentsel düzeydeki gelişmişliklerine rağmen, yüksek düzeyde yoksulluk 
ve sosyal dışlanmayı içerdikleri ifade edilebilir. Bu noktada, ülkenin ekonomik 
yapısından dolayı sanayi kentlerine göç eden grupların, göç sonucunda şehrin 
periferisine yerleşmeleri, kentli yaşam içerisinde yeni bir sınıf olan kentli yoksulları 
ortaya çıkarma süreci ve bu grupların yaşadıkları sosyal dışlanma süreçleri ele alınmıştır.

Abstract:
Social exclusion is a dynamic concept. Although the concept emerged in France in 
the 1970s, it was the 1980s when intensive research on social exclusion was 
conducted. In addition, social exclusion, which entered the EU's policy area in the 
1990s, was officially addressed by the European Union within the scope of 
"combatting social exclusion" in 1997.
The purpose of this study; The aim is to determine the causes and consequences of 
social exclusion and to evaluate the economic dimension of the concept in Türkiye. 
Throughout the study; The relationship between social exclusion and income, the 
relationship with poverty, the relationship with migration and the situation of social 
exclusion in Türkiye between 1980 and 2023 as a result of these relationships were 
examined.
The importance of the study is to conceptually explain social exclusion and
determine the economic effects of social exclusion. In the study, inferences were 
made using the scanning method and with the help of quantitative and qualitative 
data. In this context, the main reasons for social exclusion are; They can be listed as 
unemployment, income distribution injustice, lack of social protection, poverty and 
migration. In addition, groups that are likely to experience social exclusion and the 
types of social exclusion experienced are also mentioned.
The effects of neoliberal economic policies, which began to be implemented in 
Türkiye in 1980, on the economic dimension of social exclusion were examined. 
Despite the partial improvement in income distribution in Türkiye between 1980 and 
2014, it can be said that the tendency for social exclusion has increased again with
the increase in income distribution inequality after 2014. In addition, it can be argued 
that the parallel increases in unemployment and inflation rates during this period 
increased the chances of social exclusion, especially for low-income groups. On the 
other hand, it can be stated that industrial cities, despite their urban development, 
contain high levels of poverty and social exclusion. At this point, the process of 
groups migrating to industrial cities due to the economic structure of the country 
settling in the periphery of the city as a result of migration, the emergence of a new 
class in urban life, the urban poor, and the social exclusion processes experienced by 
these groups are discussed.