Zihinsel engelli çocuğu olan babalarda babalık rollerine ilişkin farkındalık yaratma
Creating awareness on fathers with mentally disabled children in relation to paternity roles
Yazar: NAZAN ÇALBAYRAM
Danışman: PROF. DR. NURGÜN PLATİN
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Baba- çocuk ilişkisi = Father-child relationship ; Babalar = Fathers ; Engelli kişiler = Disabled persons ; Farkındalık = Awareness ; Toplumsal rol = Social role ; Zeka geriliği = Mental retardation ; Zeka geriliği-çocuk = Mentally retarded children

Özet:
Toplumlardaki sosyal ve ekonomik gelişmelerle birlikte özellikle çekirdek aile içi rol ve sorumluluklar değişmiştir. Bu değişmeler ailenin temel taşlarından biri olan babanın üstlendiği rol ve sorumluluklara da yansımıştır. Zihinsel engelli çocuğa sahip babaların babalık rollerine ilişkin farkındalıklarının artması baba çocuk ilişkisinin ilerlemesine yardımcı olabilir. 
Bu araştırma, bir zihinsel engelli çocuk okulu ve iş merkezine devam eden öğrencilerin babalarında babalık rolüne ilişkin farkındalık/bilinç oluşturmak amacı ile uygulanan eğitimin etkisini belirlemek üzere tek gruplu öntest-sontest, yarı deneysel araştırma deseni ile yapılmıştır. Araştırma öğretilebilir zihinsel engelli çocuğa sahip 18 baba ve anneleri ile gerçekleştirilmiştir. Lamb?in baba tipolojisine göre babanın üç katılım boyutuna yönelik formlar düzenlenmiş ve eğitim hazırlanmıştır. Veriler Baba Görüşme Formu ve Anne Görüşme Formu kullanılarak toplanmıştır. Baba ve anneye göre, babanın babalık rolüne ilişkin veriler toplanmış sonrasında babalara babanın çocuğun dünyasındaki yerine ilişkin farkındalığı arttırma eğitimi düzenlenmiştir. Eğitimden onbeş gün sonra tekrar baba ve anneye göre, babanın babalık rolüne ilişkin verileri toplanmıştır. Bulgularda yer alan anne görüşleri babaların eğitim öncesi ve sonrası yanıtlarını doğrulamak üzere kullanılmıştır. Etik kurul onayı ve baba ve annelerden yazılı bilgilendirilmiş onam formu alınmıştır. Değerlendirmede ortalama, standart sapma ve yüzdelik istatistikleri ve Wilcoxon testi kullanılmıştır. 
Çalışmada babalar eğitim sonrası ?etkileşim? ve ?sorumluluk? boyutlarındaki etkinliklere daha fazla katıldıklarını belirtmişlerdir. Annelerin gözlemleri de babaların katılımlarının arttığını doğrular nitelikte olmuştur (p<0.05); diğer taraftan baba katılım boyutlarından ?ulaşılabilirlikte? baba ve annelerin eğitim öncesi ve sonrası puanları arasında küçük bir sayısal artış olduğu görülmüş ancak bu artışın her iki grupta da istatistiksel olarak önemli olmadığı saptanmıştır (p>0.05)  
Araştırma sonucunda; zihinsel engelli çocuğa sahip babalara verilen ?babanın mirası? eğitimi ile babanın rollerine ilişkin farkındalıkları istendik yönde arttırılmıştır.

Abstract:
The roles and responsibilities of nuclear families have been changed with developments in social and economical statutes of the societies. These changes have been reflected to the roles and responsibilities of the father who is keystone of the family. Increased awareness about fatherhood roles of the fathers have child with intellectual disability could help for improved father-child relationship.  
This study was conducted to determine the effect of the education for creating awareness/conscious about fatherhood role for the fathers who have a child attends a school and work center for intellectual disability child by using single group with pre-post test and quasi-experimental design. The study was conducted with the father and mothers of 18 intellectual disabilities.  Three participation format of father forms were regulated and education was prepared according to the Lamb's father typology. Data were collected by using Father and Mother Interview Form. According to the father and mother, data about fatherhood roles were collected and then the education for increasing awareness was organized. Fifteen days after the education data related to the fatherhood roles according to the parents were collected. The mothers? answers were used for confirming the fathers? answers before and after education. The ethical committee and written consents of the parents were taken. For statistical analysis, mean, standard deviation and percentage and Wilcoxon test. 
In the study, the fathers said that they participated to the `interaction? and `responsibilities? dimensions after the education more. Also, the mothers confirmed this increased participation, too (p<0.05); on the other hand `accessibility? dimension which is the father participation statute was increased as numerical but it is not meaningful as statistically (p>0.05)  
After the study; it is found that the awareness about fatherhood roles of the fathers have a child with intellectual disability was increased as requested with the education called `inheritance of the father?.