Ez-Zemaḫşeri'nin hayatı ve Arap edebiyatı alanındaki çalışmaları
Al-Zamakhshari̇'s li̇fe and hi̇s works i̇n Arabi̇c li̇terature fi̇eld
Yazar: HÜSEYİN SAMANCI
Danışman: PROF. DR. RECEP DİKİCİ
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Doğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı / Arap Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Arap edebiyatı = Arabian literature ; Biyografi = Biography ; Edebiyat = Literature ; Harizm = Harizm ; Zemahşeri = Zemahşeri

Özet:
Arap dili ve edebiyatının önde gelen isimlerinden biri olan Ebû'l-Kâsım Mahmûd b. Ömer ez-Zemaḫşerî, Ḫarizm bölgesinde yetişen bir Türk âlimidir. O, çocukluğundan itibaren hayatının bütün dönemlerinde ilim tahsil etmek için çeşitli seyahatler gerçekleştirmiştir. Gittiği her yerde ilminden yararlanmak için birçok kişi meclisine katılmıştır. ez-Zemaḫşerî, aynı zamanda hem talebe yetiştirmiş hem de sahip olduğu ilmi bilgileri yazdığı kitaplara aktararak günümüze kadar ulaşmasını sağlamıştır. 
ez-Zemaḫşerî; tefsîr, hadîs, fıkıh, nahiv, , lügat, atasözü, usul, arûz, şiir gibi birçok alanda uzman olduğunu gösteren eserler telif etmiştir. Onun gerçekleştirdiği İlmi seyahatleri sırasında Arap coğrafyasında uzun bir süre kalması, bu coğrafyanın dilini ve kültürünü iyi bir şekilde öğrenmesini sağlamıştır. Bir süre Mekke'de ikâmet ettiği için "Cârullâh" lakabıyla anılmıştır. Arap olmamasına rağmen Arap diline çok hâkim olan ez-Zemaḫşerî, dil bilimci kimliğinin yanı sıra güçlü bir edebi âlimdir. Bu yüzden, telif ettiği eserlerin ilmi değerleriyle birlikte edebi olarak da oldukça zengin olduğu görülmektedir.
Arap Edebiyatı alanında telif ettiği el-Ḳıstâs fî 'İlmi'l-'Arûz, Nevâbiġu'l-Kelîm, Eṭvâḳu'z-Ẕeheb, el-Maḳâmât, Muḳaddimetu'l-Edeb, Rebî'u'l-Ebrâr ve Nuṣûṣu'l-Aḫbâr adlı eserleri, ez-Zemaḫşerî'nin edebi kimliğini çok iyi yansıtan ve bu özelliğiyle onları incelediğimiz özgün çalışmalarıdır. O, hikmetli sözler içeren ve öğüt verici özellikte olan bu eserlerini, söz sanatlarıyla güçlendirerek edebi bir uslupla ortaya koyar.
 
Anahtar Kelimeler: ez-Zemaḫşerî, Ḫârizm, Arap Edebiyatı.

Abstract:
Ebû'l Kâsım Mahmûd b. Omar al-Zamakhshari one of the leading figures in Arabic language and literature is a Turkish scholars who grew up in region of Khwarizm. Since childhood he has made several trips to collect knowledge in all stages of his life. Many people attended the council to benefit from his knowledge everywhere he went. al-Zamakhshari also raised both students, as well as he provided to reach up to the present transferring to his books the informations that he has.

al-Zamakhshari has written works such as tafsir, hadith, fiqh, grammar, vocabulary, proverbs, procedures, prosody, poetry showing that the experts in this field. To remain for a long time in the Arab world during his travels he made scientific, has provided learning language and culture of this region in a good way. For a period of residence in Mecca "Carullah" was nicknamed. Although al-Zamakhshari isn't Arabian, is quite a dominant scholar to Arabic language. Besides linguist identity, he is also strong a literary scholar. Therefore, with the scientific values of the works he wrote, there seems to be a very rich as literary.

 his works written in the field of Arabic Literature was named of al-Zamakhshari's el-Ḳıstâs fî 'İlmi'l-'Arûz, Nevâbiġu'l-Kelîm, Eṭvâḳu'z-Ẕeheb, el-Makâmât, Muḳaddimetu'l-Edeb, Rebî'u'l-Ebrâr ve Nuṣûṣu'l- Aḫbâr, very well reflects al-Zamakhshari's literary identity and are the original works we examine them with this feature. He reveals to these works which contain words of wisdom and  advicing feature, with a literary style strengthening of word arts.

Keywords: al-Zamakhshari, Khwarizm, Arabic literature.