Farklı beden kütle indeksine sahip kadınlarda fiziksel aktivite, sedanter davranış ve besin tüketim durumunun dinlenim yağ oksidasyonu ile ilişkisi
Association of physical activity, sedentary behaviour and habitual diet with resting fat oxidation in overweight and obese women
Yazar: ZEYNEP ERGÜN
Danışman: DOÇ. DR. MUHAMMED MUSTAFA ATAKAN
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Spor Bilimleri ve Teknolojisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics ; Spor = Sports

Özet:
Metabolizmanın enerji substratlarının oksidasyonunu düzenleme yeteneği olarak tanımlanan metabolik esneklik, obezite durumunda bozulmakta ve kronik hastalıkların ortaya çıkmasında önemli rol oynadığı bilinmektedir. Obezitedeki artış eğilimi göz önüne alındığında, metabolik esneklikle ilişkili faktörleri anlamak kritik öneme sahiptir. Nitekim bu tür faktörlerin belirlenmesi ve metabolik esnekliğin artırılmasına yönelik müdahalelerin planlanması obezitenin önlenmesi açısından önemli faydalar sağlayacaktır. Bu doğrultuda, bu tez çalışmasının amacı, normal kilolu, fazla kilolu ve obez kadınlarda, fiziksel aktivite düzeylerinin, sedanter davranışların ve besin tüketim durumunun metabolik esnekliğin önemli bir parametresi olan dinlenim yağ oksidasyonu ile ilişkisini belirlemektir. Bu tez amaçla, 25-50 yaş aralığında 55 normal kilolu (beden kütle indeksi [BKİ]: 18,5-24,9 kg/m2), 30 fazla kilolu (BKİ: 25-29,9 kg/m2) ve 25 obez (BKİ: 30-34,9 kg/m2) olmak üzere toplam 110 kadın (yaş: 35,7 ± 7,5 yıl, boy: 161,8 ± 6,2 cm) çalışmaya dahil edilmiştir. Tüm katılımcıların öncelikle vücut kompozisyonu ölçümleri DXA cihazı ile ve dinlenim metabolik hız (DMH) ölçümleri ise nefesten nefese oksijen analizörü ile gerçekleştirilmiştir. DMH verisinden dinlenim yağ ve karbonhidrat (CHO) oksidasyonları Frayn (1983) formülü ile hesaplanmıştır. Ardından tüm katılımcıların 4 günlük besin tüketim kaydı ve 7 günlük akselerometre ile fiziksel aktivite kayıtları alınarak beslenme düzenleri, fiziksel aktivite düzeyleri ve sedanter davranışları değerlendirilmiştir. Verilerin normal dağılımları belirlendikten sonra, grupların incelenen değişkenler bakımından karşılaştırılması için tek yönlü varyans analizi (ANOVA), bağımsız değişkenlerin dinlenim yağ oksidasyonu üzerine etkisi belirlemek amacıyla ise çoklu doğrusal regresyon analizi kullanılmıştır. Analiz sonuçlarına göre, normal kilolu kadınların dinlenim yağ oksidasyonu (1,84±0,57 mg/kg/dk) obez kadınlara (1,38±0,52 mg/kg/dk) göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha yüksektir (p<0,05). Fazla kilolu ve obez kadınların yağ oksidasyonu ve CHO oksidasyonu değerleri arasında anlamlı bir fark bulunmamıştır (p>0,05). Yapılan çoklu doğrusal regresyon analiz sonuçları, BKİ, viseral adipoz doku (g), günlük protein, karbonhidrat, yağ, diyet lifi, kolesterol alımı ile birlikte günlük orta-yüksek şiddetli fiziksel aktivite süresi ve sedanter evrelerin ortalama süresinin (dk/gün), yağ oksidasyonundaki değişimin %14.2'sini yordadığını göstermiştir (p=0,007; düzeltilmiş R2=0,142). BKİ sınıflandırmasına göre obez olma durumunun (β:-0,333; p=0,036) ve sedanter evrelerin ortalama süresinin (dk/gün) (β:-0,261; p=0,011) yağ oksidasyonunu anlamlı düzeyde yordadığı bulunmuştur. Ayrıca, obez kadınlarda orta-yüksek şiddetli fiziksel aktivite süresi ve sedanter evrelerin ortalama süresinin, yağ oksidasyonundaki değişimin %30'unu yordadığı belirlenmiştir (F=4,250; p=0,018; R2=0.389; düzeltilmiş R2=0,298). Nitekim, günlük sedanter evrelerin ortalama süresindeki 1 dakikalık artış, yağ oksidasyonunda 0,216 mg/kg/dk'lık bir azalmaya yol açmaktadır (p=0,022). Ancak, bu ilişki normal kilolu ve fazla kilolu bireylerde anlamlı değildir (p>0,05). Bu tez çalışmasının sonuçları, BKİ'nin 30 kg/m2 ve üzerinde olması ile sedanter geçirilen evrelerin ortalama süresindeki artışın, dinlenim yağ oksidasyonunu önemli düzeyde azalttığını ortaya koymaktadır. Özellikle obez bireylerde gün içerisinde sedanter geçirilen zamanların kısa süreli fiziksel aktiviteler ile kesintiye uğratılmasının, metabolik esnekliğin önemli bir göstergesi olan dinlenim yağ oksidasyonunu önemli ölçüde iyileştirebileceğini göstermektedir. 
Anahtar Kelimeler: Metabolik esneklik, dinlenim yağ oksidasyonu, obezite, sedanter davranış, fiziksel inaktivite

Abstract:
Metabolic flexibility, defined as the ability of metabolism to regulate the oxidation of energy substrates, is impaired in obesity and is known to have a significant impact on the development of chronic diseases. Considering the increasing trend in obesity, it becomes critical to understand the factors associated with metabolic flexibility as well as the identification of such factors and the planning of interventions to increase metabolic flexibility will provide significant benefits in the prevention of obesity. Therefore, the aim of this thesis was to determine the relationship between physical activity levels, sedentary behaviors, and habitual dietary patterns with resting fat oxidation, an important parameter of metabolic flexibility, in normal-weight, overweight, and obese women. A total of 110 women (age: 35,7±7,5 years, height: 161,8±6,2 cm), 55 normal weight (body mass index [BMI]: 18,5-24,9 kg/m2), 30 overweight (BMI: 25-29,9 kg/m2) and 25 obese (BMI: 30-34,9 kg/m2), aged between 25-50 years were included in this study. Initially, body composition and resting metabolic rate (RMR) measurements were performed for all participants. Resting fat and carbohydrate (CHO) oxidation values were calculated from RMR data using the Frayn (1983) equation. Subsequently, dietary patterns, physical activity levels, and sedentary behaviours were evaluated by 4-day food consumption records and 7-day physical activity records with accelerometer. After determining the normal distribution of the data, one-way analysis of variance (ANOVA) was used to compare the groups in regard to the variables examined, and multiple linear regression analysis was used to determine the effect of independent variables on resting fat oxidation. Resting fat oxidation of normal weight women (1,84±0,57 mg/kg/min) was significantly higher than that of women with obesity (1,38±0,52 mg/kg/min) (p<0,05). No significant difference was found between fat oxidation and CHO oxidation values of women with overweight and obesity (p>0,05). Multiple linear regression analyses showed BMI, visceral adipose tissue (g), daily intake of protein, carbohydrate, fat, dietary fibre, cholesterol, daily duration of moderate-high intensity physical activity and daily average duration of sedentary bout predicted 14,2% of the change in fat oxidation (p=0,007; adjusted R2=0,142). In addition, being obese according to BMI classification (β:-0,333; p=0,036) and the average duration of daily sedentary bout (β:-0,261; p=0,011) significantly associated with resting fat oxidation. Furthermore, the duration of moderate-high intensity physical activity and the average duration of daily sedentary bout accounted for 30% of the change in resting fat oxidation in women with obesity (F=4,250; p=0,018; R2=0,389; adjusted R2=0,298). Moreover, a 1-min increase in the mean duration of daily sedentary bout was found to lead to a 0,216 mg/kg/min decrease in resting fat oxidation (p=0,022). However, this relationship was not significant in normal weight women or women with overweight (p>0,05). In conclusion, having a BMI ≥30 kg/m² and increase in the average duration of sedentary periods significantly reduce resting fat oxidation. Particularly in individuals with obesity, disrupting sedentary periods with short bouts of physical activity during the day can significantly improve resting fat oxidation, an important indicator of metabolic flexibility. 
Keywords: Metabolic flexibility, resting fat oxidation, obesity, sedentary behavior, physical inactivity