Ova ve yayla koşullarında değişik anaçlar üzerinde bir yaşlı kiraz fidanı yetiştirme olanakları üzerinde araştırmalar /
Yazar: ALİ İKİNCİ
Danışman: PROF.DR. NURETTİN KAŞKA
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1994
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Bahçe bitkileri = Horticultural crops ; Fidanlar = Saplings ; Kiraz = Cherry ; Ova = Plains ; Yaylalar = Plateaus

Özet:
1 75 6. ÖZET Bu araştırma, 1991-1994 yıllan arasında Ç.U.Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü Araştırma ve Uygulama Bahçesi ve Ç.O.Pozanü Tarımsal Araştırma ve Uygulama Merkezinde (POZMER) yürütülmüştür. POZMER ve Artvin Fidancılık Üretme İstasyonu Müdürlüğü'nden sağlanan kuş kirazı (Prunus avium L.), idris {Prunus mahaleb L.) ve yabani vişne (Praatrs cerasus L.) çekirdeklerinin, değişik katlama sürelerinden sonra araziye ekilmesiyle elde edilen çöğürler, Sakarya-Arifiye Fidancılık Üretme istasyonu Müdürlüğü'nden getirtilen idris çöğürleri ve Bölümümüze ait araştırma ve uygulama bahçesinde, hendek daldırmasıyla çoğaltılan vegetatif Colt {P. anam X P. pseudocerasus) anacı, aşılama çalışmalarında anaç materyali olarak kullanılmıstır. Değişik kaynaklardan sağlanan farklı türlere ait tohumluk kaynaklarının çekirdeklerinden çıkartılan çıplak embriyolar ile yapılan çimlendirme testlerinde; en yüksek çimlenme oranı, ak idris (POZMER) (% 66.67) ve en düşük çimlenme oram ise kuş kirazı (POZMER) (% 44.12) ve kuş kirazından (Artvin) (% 44.45) elde edilmiştir. Yapılan çıplak embriyo testinde; idris embriyolarının çimlenme güçleri yanında çimlenme hızlarının da yüksek olduğu, buna karşın kuş kirazı embriyolarının çimlenme gücü ve hızının daha düşük olduğu saptanmıştır. 0 (tanık), 60, 90 ve 120 gün süreyle katlanan tohumluk kaynaklarına ait çekirdeklerde katlama süresinin uzamasına paralel olarak sert kabuk çatlaması ve katlama ortamında çimlenme oranlarında artış saptanmıştır. En yüksek çatlama ve katlama ortamında çimlenme oram; idris çekirdeklerinde, en az oranda çatlama ve katlama ortamında çimlenme oranı; kuş kirazında (POZMER) meydana gelmiştir. 0 (tanık), 60,90 ve 120 gün katlandıktan sonra araziye ekilen çekirdeklerde, en yüksek çıkış; oram ak idris (POZMER) çekirdeklerinden elde edilmiştir. 1991-92 yetiştirme döneminde en yüksek çıkış; oram 0 gün(tanık) ve 60 gün, 1992-93 yetiştirme döneminde ise; 90 ve 120 gün süreyle katladıktan sonra fidanlığa ekilen çekirdeklerde, çıkış oranı daha yüksek olmuştur. Katlama süresinin artmasına bağlı olarak, çekirdeklerin ekim tadilinden itibaren, toprak yüzeyine ilk çakışları arasındaki geçen sürelerin kısaldığı saptanmıştır. Deneme bloklarına ekilen değişik türlere ait çekirdeklerden, 1992 ve 1993 yılında; 90 gün süreyle katladıktan sonra yapılan ekimlerden çıkan çöğürlerde boy ve çap büyümesinin daha fazla olduğu, bu türler içerisinde de en fazla boy ve çap büyümesinin idris çöğürlerinde meydana geldiği saptanmıştır.176 1991-92 yetiştirme döneminde; 60 ve 90 gün, 1992-93 yetiştirme döneminde ise; özellikle 60 gün süreyle katlanıp ekilen çekirdeklerin aşıya gelme oram (temmuz ayı ortasında durgun göz aşısı yapılabilecek boy ve çaptaki çöğür oram) daha fazla olmuştur. 1991 yılında katlanmadan POZMER'deki deneme parsellerine ekilen çekirdeklerden ise; en fazla çıkış ve aşıya gelme oranı, idrisden elde edilmiştir. Adana' daki çöğürlere göre, POZMER'deki çöğürlerde; boy ve çap bakımından 9640-50 oranında daha az büyüme meydana gelmiştir. Araştırmada, dört farklı aşılama döneminde, -üç değişik aşı yöntemi denenmiştir. İlkbahar dinlenme döneminde doğrudan ağaçlardan alınan gözlerle yapılan aşılamalardan en yüksek aşı tutma (9692.69) ve sürme (9690. 12) oranı elde edilmiştir. Aşı tutma ve sürme oram bakımından, ilkbahar erken sürgün göz aşısı ve durgun göz aşısı dönemlerinde de %85'in üzerinde başarı elde edilmişken, haziran geç sürgün göz aşısı döneminde yapılan aşılardan oldukça başarısız aşı tutma ve sürme oram elde edilmiştir. Kullanılan ası yöntemlerinin her üçünden de %87'nin üzerinde aşı tutma ve sürme başarısı elde edilirken; özellikle haziran geç sürgün aşılama döneminde, idris çöğürleri üzerine yapılan ingiliz kalem aşısında hiç tutma ve sürme meydana gelmemiştir. POZMER'de yapılan aşılarda %75'İn üzerinde tutma ve 9587 oranında da sürme başarısı elde edilmiştir. En yüksek aşı tutma (%92. 17) ve sürme (9692.60) başarısı; kuş kirazı anacı üzerine yapılan aşılardan elde edilirken, bu anacı Colt ve idris anaçları izlemiştir. Değişik anaçlar üzerine yapılan aşılamalarda en fazla sürgün uzunluğu, sürgün çapı ve fidan boyu büyümesinin kuş kirazı anacı üzerine aşılanan çeşitlerde meydana geldiği; yonga göz aşısı ile aşılanan çeşitlerin fidanlarının daha fazla büyüdüğü belirlenmiştir. Colt anacı üzerine aşılanmış çeşitlerin fidanlarında ise en az oranda büyüme saptanmıştır. Sonuç olarak; subtropik iklim koşullarında, bir yılda sürgün aşılı, iki yılda durgun aşılı kiraz fidanı eldesinin mümkün olduğu; fidan eldesi için "T", yonga göz ve ingiliz kale s aşısı yöntemlerinin başarıyla kullanılabileceği saptanmıştır.

Abstract:
177 7. SUMMARY This study was earned out during 1991-94 at Research and Application Orchard of Horticulture Department of Çukurova University and Pozantı Research Center (POZMER)i The seedlings of the seeds of Prutivs arium, Primus mahaleb and Ptvnus cernsvs which were stratified at different periods of the times before planting into soil. They were obtained from POZMER and Artvin Government Nursery were used. In addition, a clonal rootstock namely Colt ( P. a\ium X P. pseudocerasus) was the material in the budding experiment. The embryo germination test of the seeds of different varieties showed that white mahaleb (POZMER) gave the higgest rate of the germination (66.67 %), while the lowest germination rate was obtained from Phmus tmvmoi POZMER (44. 12 %) and Praam avium of Artvin (44.45 %). Addition to the germination rate, germination speed of mahales was found to be the higgest in the excised embryo test, whilst germination speed of the Prtmos aw'omvras also low. The stratification of seeds at different periods of time (0, 60, 90 and 120 days) slowed a positive relation with the rate of cracking and germination. An increase in these rates, we observed with the increase in stratification period. The highest cracking and germination we obtained from P. mahalebvihile the lowest from P. jw'öot(POZMER). The seeds were sown in to soil after stratified at different period of time (0, 60, 90 and 120 days) P. mahaleb again gave the higgest rate of emergence. In the 1991-92 growth season the higgest emergence rate was obtained from the the stratification period of 0 and 60 days; ifl 1992-93 growth season, it was from 90 and 120 days. Also the emergence time after sowing was shortened with the increase in stratification time. As far as the vegetative growth is considered height and diameter of the seedlings of the 90 days stratified seeds were found to be higher than the others and P. mahaleb varieties have better vegetetive growth than the others used in this study. In 1991-92 growth season, the seedling obtained from the 60 and 90 days stratified seeds and in 1992-93 growth season from the 60 days stratified seeds came to the stage of budding / grafting ( in the midle of july) much quicker than the others. In the condition of direct sowing ( without stratification ) Phittus maha/ebvarleties gave the highest emergence and came the budding stage quickly in the 1991. The seedlings in the POZMER showed 40-50 % better growth than the seedlings in Adana.i 78 In this study, 4 grafting period and 3 grafting methods were tested. In the dormant spring, the highest bud-take (92.69 %) and sprouting (90.12 %) were obtained from dormant budding. While the rate of bud-take and sprouting was above 85 % in early spring, spring and dormant spring, the rate was very low in late June budding. Although, the very high rate of bud^afce and sprouting were obtained with all the three budding and grafting methods, in late June grafting period, no bud take and sprouting was seen with whip grafting. 75 % bud -take and 87 % sprouting was obtained-in POZMER. The mazzard ( Phmus ariumh.) seedlings gave the highest rate of bud-take (92. 17 %) and sprouting (92.60 %) and it was followed by Colt and mahaleb rootstocks. When the rootstocks are considered, P. aw amy* as found to be superior than others from the stand point of shoot length diameter and growth of the young nursery plants. The outcome of these experiment showed that obtaining nursery plants after budding or grafting is possible in subtropical climate condition in one or two methods ( shield and chip budding and whip grafting) tested in this study can be use succesfully in this climate conditions.