Türkiye'de turizm yatırımlarının cari açık üzerine etkisi
The effect of tourism investments on the current deficit in Turkey
Yazar: OĞUZHAN KARA
Danışman: DOÇ. DR. İLYAS OKUMUŞ
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Cari açık, ülkelerin ödemeler bilançosunda yaşanan pozitif veya negatif yönlü değişimlerin bulunduğu, ülke ekonomilerinin dünya genelindeki güven endeksini ortaya koyan bir göstergedir. Gelişmiş veya gelişmekte olan ülke ayrımı olmaksızın çözüme kavuşturulması gereken önemli makroekonomik sorun olan cari açık, ülkeye yabancı yatırımların gelmesini etkilemektedir. Yatırımlar ülke ekonomisi ve ekonomik büyüme için büyük bir öneme sahiptir. Ülkelerin sürdürülebilir büyümeyi yakalaya bilmeleri için cari açığı dengede tutmaları gerekmektedir. Son yıllarda cari açığın kapatılabilmesi için turizm sektörünün önemi daha çok artmıştır. Nitekim cari açığın kapatılabilmesi veya sürdürülebilir bir seviyede olması noktasında ihtiyaç duyulan hızlı döviz girişi ancak turizm sektörü ile sağlanabilmektedir. Bulunduğu coğrafi konumdan dolayı deniz, sağlık, kongre vb. birçok alanda turistlerin gözde ülkelerinden birisi olan Türkiye kronikleşen cari açık sorununu turizm sayesinde azaltmayı hedeflemektedir. Bu nedenle ülkemiz ekonomisinde turizm yatırımları büyük bir öneme sahiptir. Ülkemizde 2022 verilerine bakıldığında turizm gelirleri GSYH'da yaklaşık olarak %5'lik bir yer tutmaktadır.
 Bu çalışmanın amacı, ödemeler bilançosu, cari açığı belirleyen faktörler ve turizm yatırımları açıklanarak, Türkiye'de turizm yatırımlarının cari açık üzerindeki etkisini ARDL sınır testi yöntemi kullanılarak incelemektir. Bu inceleme sonucunda kukla değişkeni olarak seçilen 2001 ekonomik krizi ile cari açık arasında uzun ve kısa dönemde anlamlı ve negatif bir ilişkinin olduğu görülmüştür. Bu duruma göre kriz döneminde yaşanan bir birimlik artış cari açığı azaltmaktadır. Turizm yatırımları ve cari açık arasındaki ilişkiye bakıldığında kısa ve uzun dönemde anlamlı ve negatif bir ilişki içerisinde olduğu tespit edilmiştir. Bu tespite göre turizm yatırımlarında yaşanan bir birimlik artış cari açığı azaltmaktadır. Diğer değişkenler ile cari açık arasındaki ilişkilere baktığımızda, ekonomik büyüme ile cari açık arasında kısa dönemde anlamlı ve pozitif yönlü bir etkinin olduğu ancak uzun dönemde bu etkinin negatife döndüğü sonucuna ulaşılmıştır. Kısa dönemde ekonomik büyüme cari açığı arttırırken; uzun dönemde cari açığı azalttığı görülmüştür. Ham petrol fiyatları ile cari açık arasındaki ilişkiye bakıldığında ise hem kısa dönemde hem de uzun dönemde anlamlı ve pozitif bir ilişkinin olduğu saptanmıştır. Yani ham petrol fiyatlarında meydana gelen %1 lik bir artış kısa ve uzun dönemde cari açığı arttırmaktadır. Reel döviz kuru ile cari açık arasında kısa dönemde anlamlı ve pozitif bir ilişki varken bu ilişkinin uzun dönemde anlamsız hale döndüğü görülmüştür. Buna göre reel döviz kurunda yaşanan bir birimlik artış cari açığı arttırmaktadır. Son olarak ticari açıklık oranı ile cari açık arasındaki ilişkiye baktığımızda aralarında kısa dönemde anlamlı ve pozitif bir ilişki varken uzun dönemde bu ilişkinin anlamsız hale geldiği gözlemlenmiştir.

Abstract:
The current account deficit is an indicator of positive or negative changes in the balance of payments of countries, which reveals the confidence index of the country's economies around the world. The current account deficit, which is an important macroeconomic problem that needs to be solved regardless of developed or developing countries, affects foreign investments in the country. Investments are of great importance for the country's economy and economic growth. Countries need to keep the current account deficit in balance in order to achieve sustainable growth. In recent years, the importance of the tourism sector has increased in order to close the current account deficit. As a matter of fact, the rapid inflow of foreign currency needed to close the current account deficit or to keep it at a sustainable level can only be achieved through the tourism sector. Turkey, which is one of the favorite countries of tourists in many sectors such as sea, health, congress, etc. due to its geographical location, targets to reduce the chronic current account deficit problem through tourism. For this reason, tourism investments are of great importance in our country's economy. Looking at the data for 2022 in our country, tourism revenues account for approximately 5% of GDP.
The aim of this study is to examine the impact of tourism investments on the current account deficit in Turkey by using the ARDL bounds test method by explaining the balance of payments, factors determining the current account deficit and tourism investments. As a result of this analysis, it was seen that there was a significant and negative relationship between the 2001 economic crisis, which was selected as a dummy variable, and the current account deficit in the long and short term. Accordingly, a one-unit increase during the crisis period reduces the current account deficit. When the relationship between tourism investments and current account deficit is examined, it has been determined that there is a significant and negative relationship in the short and long term. According to this finding, a one-unit increase in tourism investments reduces the current account deficit. When we look at the relationships between other variables and the current account deficit, it is concluded that there is a significant and positive effect between economic growth and the current account deficit in the short term, but this effect turns negative in the long term. While economic growth increases the current account deficit in the short term; It has been observed that it reduces the current account deficit in the long run. When looking at the relationship between crude oil prices and the current account deficit, it was determined that there was a significant and positive relationship in both the short term and the long term. In other words, a 1% increase in crude oil prices increases the current account deficit in the short and long term. It has been observed that while there is a significant and positive relationship between the real exchange rate and the current account deficit in the short term, this relationship becomes insignificant in the long term. Accordingly, a one-unit increase in the real exchange rate increases the current account deficit. Finally, when we look at the relationship between the trade openness rate and the current account deficit, it is observed that while there is a significant and positive relationship between them in the short term, this relationship becomes meaningless in the long term.