Modern epistemolojiden günümüze bilgide kesinlik problemi ve sezgi kavramı
The problem of certainty and the concept of intuition in knowledge from modern epistemology to the present day
Yazar: AYFER GÜVENDİ
Danışman: DOÇ. DR. VEDAT ÇELEBİ
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Bilgi = Knowledge ; Epistemoloji = Epistemology ; Epistemolojik inançlar = Epistemological beliefs ; Felsefe = Philosophy ; Sezgi = Intuition

Özet:
Felsefe Tarihi içinde önemli bir yer tutan bilginin kesinliği problemi ile ilgili birçok farklı görüş savunulmakta ve tartışılmaktadır. Bu tartışmalar doğrultusunda farklı kavramlar öne çıkmakta ve en çok öne çıkan kavramlardan biri 'sezgi' olmaktadır. Sezgi kavramı çerçevesinde oluşan tartışmalar, tarihsel süreçte kökenlerini Antik Yunan düşüncesinde açığa çıkarmış olup, günümüze değin farklı düşünürler tarafından sürekli gündemde tutulmuştur. Bilginin kesinliğinde aklı (us,reason) ön plana alıp, kesin bilginin olanağını ussal düşünmede temellendirmeye çalışan rasyonalist düşünürler için kesin bilgiye ulaşmada sezgisel düşünmenin de önemi bulunmaktadır. Descartes'a göre sezgi, çıkarım yapabilmek için oldukça değerliyken, Spinoza felsefesinde de Tanrı bilgisine ulaşılması noktasında büyük bir önem taşımıştır. Leibniz, sezgisel bilginin tüm zamanlarda kabul edilebilecek tam algı hali olduğunu savunurken, Tanrı'nın monadlarını kavrayabilmenin de tek koşulunun sezgi olduğuna değinmiştir. Yine modern dönem ampirist düşünürlerinden olan ve kesin bilgiye deney verileriyle ulaşılacağını savunan John Locke ve David Hume' a göre sezgi, akılsal bir zorunluluk olarak karşımıza çıkmıştır. Eleştirel felsefenin önemli düşünürlerinden biri olan Kant için ise kesin bilgi, sentetik apriori yargı ile mümkündür ve bu tür yargıların da sezgi ile kavranacağı iddia edilmektedir. Çağdaş dönem düşünürlerinden Husserl' e göre bilgi akılla mümkündür ve bilinebilecek olan şey fenomenlerden başka bir şey değildir. Sezgiyi felsefesinde önemli yere yerleştiren Husserl için sezgi, doğrudan ve aracısız görme yöntemidir. Bergson' da insanı metafizik bilgiye ulaştırabilecek yegâne şeyin sezgi olduğunu belirtmiş ve tüm felsefesini bu kavram üzerinden şekillendirmiştir. Felsefe Tarihinde bilginin kesinliği ile alakalı tartışmalarda önemli bir noktada duran yukarıda bahsi geçen filozofların sezgi kavramını kendi felsefelerini kurarken temel bir noktaya yerleştirdikleri görünmektedir. Bu düşünürlerin felsefeleri ve bilginin kesinliği ile alakalı farklı bakış açıları ve tartışmaları bu tez çalışmasında göz önüne alınmış ve bunula birlikte sezgi kavramını ele alış biçimleri değerlendirilmiştir.

Abstract:
Many different opinions are defended and discussed about the question of the accuracy of knowledge, which has an important place in the History of Philosophy. In the line of these discussions, different concepts stand out and one of the most prominent concepts is 'intuition'. The controversy that occurred within the framework of the concept of intuition revealed its origins in ancient Greek thought in this historical process and has been kept on the agenda by different thinkers to this day.For rationalist thinkers who put reason at the forefront of the certainty of knowledge and try to base the possibility of precise knowledge on procedural thinking, intuitive thinking is also important in achieving precise information.According to Descartes, intuition is very valuable for inference, while Spinoza philosophy is of great importance in achieving god knowledge. Leibniz argued that intuitive knowledge is the complete, universally accepted perception, and that understanding God's monuments is also the only condition for understanding intuition. According to John Locke and David Hume, another modern-day empirist thinker who argued that exact information could be obtained from the test data, intuition was a rational imperative. For Kant, one of the important thinkers of critical philosophy, precise knowledge is possible with synthetic a priori judgment and it is claimed that such judgments can be grasped with intuition. contemporary philosopher, Husserl brought a new concept to philosophy, called phenomenology. According to him, knowledge is possible by reason and what can be known is nothing but phenomena. For Husserl, who places intuition in an important place in her philosophy, intuition is a direct and unmediated method of seeing. At Bergson, intuition is the only thing that can bring people to metaphysical information, and he shapes his entire philosophy based on this concept. It seems that the above-mentioned philosophers, who stand at an important point in the discussions about the certainty of knowledge in the History of Philosophy, placed the concept of intuition at a fundamental point when establishing their own philosophy. The different perspectives and discussions of these thinkers about their philosophies and the certainty of knowledge have been taken into consideration in this thesis, and their way of handling the concept of intuition has also been evaluated.