XIX. yüzyıl Rus oryantalizminde Orta Doğu
XIX. the Middle East in century Russian orientalism
Yazar: ARİF AKBAŞ
Danışman: PROF. DR. OKAN YEŞİLOT
Marmara Üniversitesi / Orta Doğu ve İslam Ülkeleri Araştırmaları Enstitüsü / Ortadoğu Sosyolojisi ve Antropolojisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Sosyoloji = Sociology ; Tarih = History
Dizin: Orta Doğu sorunu = Middle East problem

Özet:
Doğu ve Batı dünyanın iki ana kültürel ve coğrafi bölgesinde başka minvallerde gelişen iki farklı bilimsel varlığın döngüsel isimleri olmuştur. Cemil Meriç'in ifadesiyle; "Batı, kültürün vatanıdır. Doğu, irfanın." Rus yazar Anton Pavloviç Çehov'un deyişiyle her milletin elinde benzer şekilde bir çarpım tablosu olmadığından dünyanın farklı bölgeleri de bilim ile kendi özel ilişkilerini geliştirmiştir.  Her milletin dünyaya bakış açıları farklıdır. Bu farklılıklar, düşünce tarzlarındaki farklılıkları da belirlemektedir. Rus milleti de kendine müşahhas bir doğu bilimi (oryantalizm/ şarkiyatçılık) geliştirdi, diyebiliriz. Batı, çoğu zaman Doğu'yu Avrupa emperyalizminin doğal bir mirası olarak ele almayı uygun görmüştür. Rusya, geçmişte uzun bir dönem boyunca hem Avrupa hem de Asya arasında bulunmakla beraber her iki kıta arasında bir taraftan yayılmacılık siyasetiyle topraklarını genişletirken diğer taraftan da doğu ve batı bilgisini sistematik bir şekilde arttırmıştır. Bu araştırmanın amacı; XIX. yüzyıl Rus oryantalizminin Orta Doğu'ya bakış açısının ne/ nasıl olduğu sorusunun doküman incelemesi yoluyla ortaya çıkartılmasıdır. Rus oryantalizmi ülkemizde genelde Türkoloji, Tarih ve İlahiyat bilimi açısından incelenmiştir. Bu araştırma, Rus oryantalizminin Orta Doğu'ya bakışını anlamada sosyolojik doküman incelemesi metoduyla izahının yapılması yönünden; Türkiye'deki literatüre nitel olarak özgün bir çalışma olması ile katkı yapmış olacaktır. Bu kapsamda sosyolojik bir incelemenin Türkiye'deki literatüre olumlu bir katkı sağlayacağı düşünülebilir.

Abstract:
East and West have been the names of two different scientific entities and developments that developed in different manners in the two main cultural and geographical regions of the world. According to Cemil Meriç, "the West is the homeland of culture. East, of wisdom." In the words of the Great Russian writer Anton Pavlovich Chekhov, rather than each nation having a similar multiplication table, different regions of the world have developed their own special relations with science. Each nation has different perspectives on the world. These differences also determine the differences in their way of thinking. We can say that the Russian nation has developed a distinctive Eastern Science (Orientalism). The West often consider the East as a natural heritage and geographical location of European imperialism. While Russia has been in Europe and Asia for a long time in the past, it can say that it has systematically expanded its knowledge of the East and West when expanding its territory between both continents with its expansionist politics. The purpose of this research is the question of what/ how 19th century Russian Orientalism looks at the Middle East is revealed through document examination. Russian Orientalism in our country is generally studied in terms of Turkology, history and theological science. This research will have contributed to the literature in Turkey both as a first and as a theoretical and qualitative study in terms of explaining the view of Russian Orientalism to the Middle East by means of sociological document analysis. In this context, s sociological review can be considered to contribute positively to the literature in Turkey.