Zorunlu vatandaşlık davranışı ile örgütsel bağlılık ilişkisinde başarma ihtiyacının ve presenteeismin moderatör rolünün incelenmesi
Examination the role of the need to succeed and presenteeism in the relationship between compulsory citizenship behavior and organizational commitment
Yazar: AÇELYA TELLİ DANIŞMAZ
Danışman: DOÇ. DR. SERDAR BOZKURT
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Başarma ihtiyacı = Need to succeed ; Presenteeizm = Presenteeism ; Zorunlu örgütsel vatandaşlık davranışı = Compulsory organizational citizenship behavior ; Örgütsel bağlılık = Organizational commitment

Özet:
nsan kaynağı, işletmelerin içerisinde bulundukları zorlu rekabet koşullarında
mücadele edebilmeleri ve sürdürülebilir bir rekabetçi üstünlük elde edebilmeleri için 
üzerinde durmaları gereken en önemli unsurlardan birisidir. Zira işletmelerde insan 
kaynağını temsil eden çalışanlar işletmelerine ne ölçüde değer sağlarsa, bireysel ve
örgütsel çıktılara o denli katkı sunacaklardır. Aynı şekilde işletmeler de çalışanlarına 
nasıl bir iş ortamı sunarsa, çalışanlar da yaptıkları işe ve işletmelerine o kadar bağlılık 
sergileyecektir.
Zorunlu vatandaşlık davranışı kavramı son zamanlarda işletmelerin sıklıkla 
karşılaştıkları ve çalışanların örgüte olan bağlılıklarını ve diğer çıktılarını yakından 
ilgilendiren bir konu haline gelmiştir. Örgütsel vatandaşlık davranışının karanlık yüzü 
olarak nitelendirilen zorunlu vatandaşlık davranışı, örgütsel bağlılığı olumsuz yönde 
etkileyen unsurlardan birisidir. Bunun yanı sıra çeşitli fiziksel ve ruhsal sağlık 
sorunlarına rağmen işe gelmeye devam etmek olarak ifade edilen işte var olamama 
(presenteeism) da zorunlu vatandaşlık davranışı ile örgütsel bağlılık ilişkisinde etkisi 
olabileceği düşünülen bir diğer unsurdur. Başarma ihtiyacı kavramı ise literatürde 
üzerinde çok fazla durulmamış olan, ancak zorunlu vatandaşlık davranışı ile örgütsel 
bağlılık arasındaki ilişkide rol üstlenebileceği düşünülen bir kavramdır. 
Bu doğrultuda çalışmanın temel amacı, zorunlu vatandaşlık davranışı ile örgütsel 
bağlılık arasındaki ilişkide başarma ihtiyacının ve işte var olamamanın düzenleyici
rolünün incelenmesidir. Bu amaçla Türkiye'de çeşitli sektörlerde beyaz yakalı olarak 
çalışan 374 kişiye online anket formu şeklinde yöneltilen sorulardan elde edilen veriler 
SPSS Statistics 26, SPSS Process ve AMOS istatistik paket programları aracılığıyla 
analiz edilmiştir. Analizlerden elde edilen bulgular neticesinde; katılımcıların zorunlu 
vatandaşlık davranışları ile örgütsel bağlılıkları arasında negatif yönlü ve anlamlı bir 
ilişki olduğu ve bu ilişkide başarma ihtiyacının düzenleyici rol üstlendiği görülmüştür. 
Araştırmanın zorunlu vatandaşlık davranışı ve örgütsel bağlılık ilişkisini söz konusu 
düzenleyici değişkenler açısından ele almasıyla, literatüre hem teorik hem de 
uygulama bakımından önemli katkılar sunacağı düşünülmektedir.

Abstract:
Human resource is one of the most important factors that businesses should focus on
in order to be able to compete in the tough competition conditions and to achieve a 
sustainable competitive advantage. Because the more value the employees 
representing the human resources in the enterprises provide their businesses, the more 
they will contribute to the individual and organizational outputs. Likewise, the 
business environment that businesses offer their employees, the more loyalty will be 
to the work they do and their businesses.
The concept of compulsory citizenship behavior has become an issue frequently
encountered by businesses and closely related to employees' commitment to the 
organization and other outputs. Compulsory citizenship behavior, which is described 
as the dark side of organizational citizenship behavior, is one of the factors that 
negatively affect organizational commitment. In addition, presenteeism, which is 
expressed as continuing to come to work despite various physical and mental health 
problems, is another issue that is thought to have an impact on the relationship between 
compulsory citizenship behavior and organizational commitment. The need for 
success is a concept that has not been emphasized much in the literature, but it is 
thought to play a role in the relationship between compulsory citizenship behavior and 
organizational commitment. 
Accordingly, the main purpose of the study is to examine the need to succeed and the 
moderator role of presenteeism in the relationship between compulsory citizenship 
behavior and organizational commitment. For this purpose, the data obtained from the 
questions asked in the form of an online questionnaire to 374 white-collar workers in 
various sectors in Turkey were analyzed through SPSS Statistics 26, SPSS Process and 
AMOS statistical package programs. As a result of the findings obtained from the 
analysis; It was observed that there was a negative and significant relationship between 
the compulsory citizenship behaviors of the participants and their organizational 
commitment, and the need to succeed in this relationship played a moderator role. It is 
thought that the study will make important contributions to the literature both 
theoretically and practically, by examining the relationship between compulsory 
citizenship behavior and organizational commitment in terms of the moderator 
variables in question.