Görme yetersizliği olan öğrencilere yönelik üç boyutlu dokunsal kitabın geliştirilmesi: Bir tasarım ve geliştirme araştırması
Development of a three-dimensional tactile book for students with visual impairment: A design and development research
Yazar: MUHAMMED FATİH BİCAN
Danışman: DOÇ. DR. ELİF BUĞRA KUZU DEMİR
Dokuz Eylül Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Dokunsal algılama = Tactual perception ; Eğitim araçları = Educational tools ; Görme bozuklukları = Vision disorders ; Görme engelliler = Visually impaired ; Kitap tasarımı = Book design ; Tasarım = Design ; Özel eğitim = Special education ; Özel eğitime muhtaç çocuklar = Handicapped children who need special education ; Üç boyutlu kitap = Pop up book

Özet:
Bu çalışmanın temel amacı görme yetersizliği olan ilkokul 4. Sınıf öğrencilerine yönelik üç boyutlu (3B) dokunsal kitabın tasarım ve geliştirme araştırması yöntemi ile geliştirilmesidir. Bu genel amaca yönelik hem görme engelliler öğretmenlerinin hem de alan uzmanlarının 3		B dokunsal kitapların eğitimde kullanımı konusundaki görüşleri alınmış, bu görüşler doğrultusunda prototip tasarlanmış ve tekrar alan uzmanları ile görme engelliler öğretmenlerine danışılmıştır. Son olarak nihai karara bağlanan prototip tasarlanarak 3B dokunsal kitabın değerlendirilmesine ilişkin öğretmen ve uzman görüşlerine başvurulmuştur. 
Çalışma, tasarım ve geliştirme araştırması (TGA) yöntemi temel alınarak gerçekleştirilmiştir. TGA analiz, tasarım, geliştirme, uygulama ve değerlendirme aşamalarından oluşmaktadır. Katılımcılar araştırma aşamalarının ihtiyaçları doğrultusunda belirlenmiştir. 3B dokunsal kitaba ilişkin gereksinim analizi aşamasında katılımcılar, hâlihazırda görme engelliler okulunda görev yapmakta olan 20 öğretmenden oluşmaktadır. Tasarım ve geliştirilme aşamasında katılımcılar Türkçe Eğitimi, Sınıf Eğitimi, Özel Eğitim ve Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi alanlarında uzman dört akademisyenden ve Görme Engelliler ilköğretim okulunda görev yapan gönüllü bir öğretmenden oluşmaktadır. Her ne kadar geliştirilen 3		B dokunsal kitabın uygulanması ve değerlendirilmesi aşamalarında katılımcıların ilkokul 4. Sınıf öğrencilerinden oluşması planlanmışsa da Covid-19 pandemisi nedeniyle bu gerçekleştirilememiştir.  Uygulama ve değerlendirme aşamalarında katılımcılar ise Özel Eğitim, Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi bölümü alan uzmanı akademisyenlerden ve görme engelliler öğretmenliği yapmakta olan öğretmenlerden oluşmaktadır. Araştırmada veriler odak grup görüşmeleri ve yüzyüze/çevrimiçi senkron yarı-yapılandırılmış görüşmeler aracılığıyla toplanmıştır. Elde edilen nitel veriler, nitel veri analizi yöntemlerinden içerik analizi ile çözümlenmiştir.
Araştırmada elde edilen sonuçlara göre günümüzde görme engelli öğrencilerin kullandığı dokunsal materyallerin genellikle dokunsal tabanlı braille kitaplardan oluştuğu ve dokunsal materyallerin sayısının az olduğu gözlemlenmiştir. Buna karşılık görme engelliler öğretmenlerin geliştirilecek olan 3		B dokunsal kitabın farklı duyulara hitap etmesi gerektiğini ve kitabın materyalin tekrarlı kullanımlara uygun bir şekilde tasarlanması önermişlerdir. Önerilenlerden hareketle alan uzmanları ile odak grup görüşmeleri gerçekleştirilerek 3		B dokunsal kitabın tasarım ve geliştirme süreci tamamlanmıştır. Dokunsal kitabın detaylı anlatımının yer aldığı bir video çekimi gerçekleştirilmiştir. Pandemi şartları sebebiyle yarı yapılandırılmış görüşmeler sanal ortamda gerçekleştirilerek alan uzmanları ve görme engelliler öğretmenlerinden 3		B dokunsal kitabın etkililiğinin değerlendirilmesine yönelik görüşler alınmıştır. Görüşme sonucunda katılımcılar 3B dokunsal kitabın kullanılabilir, sağlam ve öğrencilere bilişsel katkı sağlayabileceğini, öğrencilerin motivasyon ve ilgilerini yükseltebileceğini. Araştırma sonucunda gelecek çalışmalara yönelik önerilerde bulunulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Görme engelli öğrenciler, üç boyutlu dokunsal kitap, tasarım ve geliştirme araştırması.

Abstract:
The main purpose of this study is to develop a three-dimensional tactile book for primary school 4th grade students with visual impairment using the design and development research method. For this general purpose, the opinions of both teachers for visually impaired and the field experts about the use of three-dimensional tactile books in education were taken, and a prototype was to be designed in line with these opinions. After the final decision, the prototype was designed and the opinions of the teachers and the field experts were asked for the evaluation of the effectiveness of the tactile book.
The study was carried out on the basis of design and development research method. Design and development research consists of analysis, design, development, implementation and evaluation. Participants were determined in accordance with the needs of research phases. In the phase of requirement analysis for the 3D tactile book the participants consisted of 20 teachers who are currently working at the school for the visually impaired. In the design and development phase, the participants consisted of four academicians who are experts in Turkish Education, Class Education, Special Education and Computer and Instructional Technologies Education, and a volunteer teacher working at Primary School for the Visually Impaired. Even though it was planned that the participants would consist of 4th grade primary school students during the implementation and evaluation phases of the developed three-dimensional tactile book, this could not be realized due to the Covid-19 pandemic. In the implementation and evaluation phases, the participants consist of academicians who are domain experts in Special Education, Computer and Instructional Technologies Education and teachers for the visually impaired. Data were collected through focus group interviews and face-to-face/online synchronous semi-structured interviews. The obtained qualitative data were analyzed by content analysis, one of the qualitative data analysis methods.
According to the results obtained in the research, it has been observed that the tactile materials used by visually impaired students are generally composed of tactile-based braille books and the number of tactile materials is limited. On the other hand, teachers for the visually impaired suggested that the three-dimensional tactile book to be developed should appeal to different senses and that the material of the book should be designed in accordance with repetitive uses. Based on the suggestions, focus group discussions were held with field experts and the design and development process of the three-dimensional tactile book was completed. A video including detailed explanation of the tactile book was shot. Due to the pandemic conditions, semi-structured interviews were conducted online and opinions were received from field experts and teachers for the visually impaired regarding the evaluation of the effectiveness of the three-dimensional tactile book. As a result of the interview, the participants stated that the 3D tactile book can be used, robust and can provide cognitive contribution to the students and also increase the motivation and interests of the students. At the end of the research, suggestions were made for future studies.
Keywords: Visually impaired students, three-dimensional tactile book, design and development research.