Sır Barajı Gölü'nde (Kahramanmaraş) zooplankton yoğunluğunun aylara ve derinliğe göre değişimi
Monthly and vertical variations of zooplankton densities in Sır Reservoir (Kahramanmaraş)
Yazar: SALİH KUMRU
Danışman: DOÇ. DR. AHMET ALP
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Su Ürünleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Su Ürünleri = Aquatic Products
Dizin: Kopepodlar = Copepods ; Rotifera = Rotifera ; Sır Baraj Gölü = Sır Dam Lake ; Zooplanktonlar = Zooplanktons

Özet:
Bu çalışmada, Sır Baraj Gölü'nün zooplankton yapısı ve fizikokimyasal özellikleri incelenerek zooplankton gruplarının yüzey ve dikey doğrultuda değişimleri ve ekolojik parametreler ile ilişkileri araştırılmıştır. Çalışma, Nisan-2007 ve Haziran-2008 arasında, baraj gölünde seçilen 5 istasyonda aylık olarak yapılmıştır. İlk 4 istasyonda zooplankton ve su kalitesi sadece yüzey suyunda incelenirken V. istasyonda hem yüzey hem de dikey yönde derinliğe göre incelenmiştir. Araştırmada fizikokimyasal parametreler olarak su sıcaklığı (oC), ışık geçirgenliği (cm), pH, çözünmüş oksijen konsantrasyonu (mg/l), elektrik iletkenliği (?S/cm) ve klorofil-a (µg/l) ölçümleri yapılmıştır. Zooplankton ise tür seviyesinde tespit edildikten sonra yoğunlukları rotifera, cladocera ve copepoda, gruplarına göre incelenmiştir. Tüm istasyonlarda çalışma aylık olarak yapılırken su sıcaklığı ve çözünmüş oksijen konsantrasyonu IV. istasyonda bir yıl boyunca günlük olarak ölçülmüştür.Araştırma boyunca Sır Baraj Gölü yüzey suyu sıcaklığı 7.0-26.7 oC, pH 7.56-9.27, çözünmüş oksijen konsantrasyonu 2.0-15.0 mg/l, elektrik iletkenliği 308-1505 ?S/cm arasında değişmiş ve ortalama ışık geçirgenliği ise 252 ± 87 cm olarak tespit edilmiştir. Yapılan değerlendirmelerde II. istasyondaki çözünmüş oksijen konsantrasyonunun 2.0 mg/l'ye kadar düşerken elektrik iletkenliğinin ise 1505 ?S/cm'ye kadar yükseldiği ve bu durumun Kahramanmaraş İli'nin kanalizasyon atıkları ve sanayi atıklarından kaynaklandığı sonucuna varılmıştır. Diğer istasyonlarda ise yüzey suyu kalitesinin baraj gölü setine yaklaştıkça daha da iyileştiği görülmüştür. Fizikokimyasal parametrelere göre I., II. ve III. istasyonlar ötrofik özellik gösterir iken IV. ve V. istasyonlar mezotrofik özellik göstermiştir.Sır Baraj Gölü'nde zooplanktonik organizmalardan rotifera grubuna ait 12 cins ve 19 tür, cladocera grubuna ait 8 cins ve 8 tür, copepoda grubundan ise 3 cins ve 3 tür olmak üzere baraj gölünde toplam 23 cins ve 30 tür tespit edilmiştir. Rotifera grubunu, Brachionus calyciflorus, Brachionus leydigi, Brachionus angularis, Keratella quadrata, Keratella cochlearis, Keratella cochlearis tecta, Lecane luna, Lecane bulla, Lecane clostrocerca, Trichocerca capucina, Trichocerca similis, Notholca acuminata, Polyarthra vulgaris, Synchaeta pectinata, Hexarthra mira, Filinia longiseta, Pompholyx sulcata, Aplanchna sieboldi ve Collotheca sp. türleri temsil etmiştir. Cladocera grubu Bosmina longirostris, Daphnia cucullata, Ceriodaphnia quadrangula, Moina branchiata, Chydorus sphaericus, Disparalona rostrata, Alona rectangula, Diaphanosoma lacustris türleri ile temsil edilmiştir. Copepoda grubunun türleri ise Diacyclops bicuspidatus, Diaptomus sp. ve Nitokra hibernica'dan oluşmuştur. Zooplankton tür kompozisyonuna göre I., II. ve III. istasyon mezotrofik karakterde diğerleri ise oligotrofik özellik göstermiştir.Pearson korelasyon katsayılarına ve principal component analizine göre ekolojik parametreler ile derinlik ve fizikokimyasal parametreler arasında negatif korelasyonlar tespit edilmiştir (p<0.001). Ekolojik parametreler arasındaki varyasyonun tümü üç ana bileşende temsil edilmiştir. Elektrik iletkenliği 3. ana bileşende, sıcaklık ve pH 2. ana bileşende temsil edilirken diğer parametrelerin tamamı 1. ana bileşende temsil edilmişlerdir. Backward regresyon analizleri uygulanarak klorofil-a konsantrasyonu, rotifera, cladocera ve copepoda yoğunluklarının tahmin edilmesine yönelik modeller oluşturulmuştur.Sonuç olarak Sır Baraj Gölü zooplankton yoğunluğunda derinliğin ve diğer fizikokimyasal parametrelerin etkili olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca Kahramanmaraş'ın evsel ve endüstriyel atıklarının gölü ekolojik açıdan tehdit ettiği ve zooplankton tür kompozisyonunda ve yoğunluğunda etkili olduğu belirlenmiştir.

Abstract:
In this study, physicochemical characteristics and zooplankton structure of Sır Reservoir were investigated and then vertical and horizontal variations of the zooplankton groups and their relationships with physicochemical characteristics were assessed. The study was conducted between April 2007 and June 2008 on the 5 stations determined in Sır Reservoir, monthly. Zooplankton and water quality were investigated in the first 4 stations in only surface water, while they were investigated in the waters of vertical and horizontal directions in the 5th station. In the study, water temperature (oC), light transmission (cm), dissolved oxygen concentration (mg/l), electrical conductivity (µS/cm) and chlorophyll-a concentration were measured. Zooplanktonic organisms were firstly determined as species level and their densities were counted according to rotifera, cladocera and copepoda. The study was conducted in the all stations, monthly; however water temperature and dissolved oxygen concentration were measured in the station of IV, daily.In the study, surface water temperature varied from 7.0 to 26.7 oC, pH 7.56 to 9.27, dissolved oxygen 2.0 to 15.0 mg/l, electrical conductivity 308-1505 µS/cm and annual depth of Secchi disc was determined as 252 ± 87 cm. In the second station, dissolved oxygen concentration fell off 2.0 mg/l while electrical conductivity increased to 1505 ?S/cm. These situations were probably resulted form domestic and industrial vastes of Kahramanmaraş city. The surface water qualities in the other stations were getting better as closing to the barrage of the reservoir. According to physicochemical parameters, the stations of I, II and III showed eutrophic characters, while the stations of IV and V were found as mesotrophic character.In Sır Reservoir, a total of 30 species and 23 genera were determined in zooplankton groups and 19 species and 12 genera of them were rotifera, 8 species and 8 genera were cladocera and 3 species and 3 genera were copepoda. Rotifera was represented by the species of Brachionus calyciflorus, Brachionus leydigi, Brachionus angularis, Keratella quadrata, Keratella cochlearis, Keratella cochlearis tecta, Lecane luna, Lecane bulla, Lecane clostrocerca, Trichocerca capucina, Trichocerca similis, Notholca acuminata, Polyarthra vulgaris, Synchaeta pectinata, Hexarthra mira, Filinia longiseta, Pompholyx sulcata, Asplanchna sieboldi and Collotheca sp. Cladocere was represented by the species of Bosmina longirostris, Daphnia cucullata, Ceriodaphnia quadrangula, Moina branchiata, Chydorus sphaericus, Disparalona rostrata, Alona rectangula, Diaphanosoma lacustris and copepoda was represented by Diacyclops bicuspidatus, Diaptomus sp. and Nitokra hibernica. According to zooplankton species composition, I. II and III station was found as mesotrophic character and other stations were oligotrophic character.According to Pearson correlation coefficients and Principal Component Analysis, negative correlations were determined between depth and physicochemical parameters (p<0.001). The variations between the parameters were represented in the 3 component in the PCA. EC was represented by the third component (PC 3), water temperature and pH were represented by the second component (PC 2) and other parameters were represented by the first component (PC1). Mathematical models for estimating chlorophyll-a, rotifera, cladocera and copepoda densities were formed using by all ecological data in the Back regression analysis.Consequently, it was determined that depth and ecological parameters affected zooplankton densities. Domestic and industrial vastest of Kahramanmaraş city were also important threat for the ecology of Sır Reservoir and they negatively affected zooplankton in the reservoir.