Adolesanlarda emosyonel yeme ve ilişkili faktörlerin araştırılması
Evaluation of emotional eating and related factors in adolescents
Yazar: ZEHRANUR ÜNAL
Danışman: DOÇ. DR. MEMNUNE ÇİĞDEM APAYDIN KAYA
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Beslenme bozuklukları = Nutrition disorders ; Ergenler = Adolescents ; Obezite = Obesity ; Vücut kitle indeksi = Body mass index ; Yeme bağımlılığı = Food addiction ; Yemek yemek = Eating

Özet:
Giriş: Obezite yıllar geçtikçe prevalansı artan ve önlenebilir bir halk sağlığı sorunudur. Erişkinlerde görülen obezitenin büyük bir kısmı çocukluk çağında başlamaktadır. Adolesan obezitesinin sebeplerinden birinin sağlıksız ve düzensiz beslenme olduğu bilinmektedir. Olumsuz duygulara cevap olarak gelişen aşırı yeme haline emosyonel yeme denir. Bu durum kişide beslenme düzensizliği oluşturarak kilo alımına sebep olabilmektedir. Obezite mücadelesinde sebeplere yönelik tedavinin ve erken dönemde müdahalenin yeri önemlidir. Bu sebeple adolesan çağdaki kişilerin beslenmesi ile ilgili çalışmalar önem kazanmaktadır.
Amaç: Emosyonel yemenin; adolesanlardaki durumu ve bununla ilişkili olduğu faktörleri araştırmaktır.
Yöntem: Tanımlayıcı kesitsel tipte olan araştırma; İstanbul Maltepe ilçesinde 23.03.2019 – 31.05.2019 tarihleri arasında yürütülmüştür. Araştırmanın evrenini; İstanbul Maltepe ilçesindeki liselerde eğitim gören 16665 öğrenci oluşturmakta olup; örneklem %95 güven düzeyi ve %95 güven aralığında bilinmeyen prevalans ile 376 kişi olarak hesaplanmıştır. Liselerin türlerine göre kura ile belirlenen 4 lisedeki ciddi bir hastalığı olmayan, kendisi ve velisinin onamı alınmış 377 öğrenciye; sosyodemografik bilgilerin sorulduğu veri toplama formu ile Duygusal Yeme Ölçeği, Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi, Algılanan Stres Ölçeği uygulanmıştır. Ölçeklerden herhangi birini eksik doldurmuş öğrencinin verileri çalışmaya dâhil edilmemiştir. Çalışma 296 öğrenci ile tamamlanmıştır. Aynı zamanda boy ve kilo ölçümleri ile vücut yağ analizleri yapılmıştır. Veriler SPSS Statistics 25 versiyonu ile analiz edilmiştir. Bağımsız gruplar arasında ölçüm değişkenleri arasındaki farklılıklar için Mann-Whitney U testi ve Kruskal Wallis Anova testi kullanılmıştır. Ölçüm değişkenleri arasında doğrusal ilişkiler Spearman Korelasyon Analizi ile test edilmiştir. Emosyonel yeme ile ilişkili olabilecek faktörlerin etkisini belirlemek için regresyon modeli kullanılmıştır. Verilerde uç değerler olmasından dolayı Robust regresyon modeli uygulanmıştır.
Bulgular: Analizlere dâhil edilen 296 öğrencinin %45,3'ü kız (n=134), %54,7'i erkektir (n=162). Yaş ortalamaları 15,5±1 yıldır (min:13, max:18). Öğrencilerin            % 10,1'i (n:30) kronik hastalığa sahiptir. Kronik hastalığı olanların emosyonel yeme puanı yüksek olup anlamlı fark yoktur (p=0,119). Algılanan stres ile emosyonel yeme arasında zayıf doğrusal ilişki bulunmuştur. BKİ' ye göre Z-skor sınıflamasında %3,3'ü (n=10) zayıf, %66,5' i (n=197) normal kilolu, %16,1'i (n=48) fazla kilolu ve %6'sı (n=18) obez olarak bulunmuştur. Tüm popülasyon için obezite ve emosyonel yeme arasında negatif yönde zayıf ilişki gözlenirken; kızlarda fazla kilolu ve obez olanların, zayıf ve normal kilolu olanlara göre duygusal yeme puanı anlamlı düşük bulunmuştur (p=0,031). Anne eğitim düzeyi yüksek olan öğrencilerde düşük olanlara göre duygusal yeme puanı anlamlı derecede yüksek olmuştur (p=0,030). Robust regresyon modelinde; cinsiyeti kız olanların erkeklere göre ve anne eğitimi seviyesi yüksek olanların düşük olanlara göre emosyonel yeme puanı anlamlı olarak artmaktadır.
Sonuç: Çalışmamızda emosyonel yemenin obezitedeki rolü gösterilememiş olsa da literatürde bununla alakalı çalışmalar mevcuttur. Bu sebeple adolesanlarda uygulanan obezite önleme ve tedavi stratejilerinde duygu yönetiminin dikkate alınması gerekmektedir. Adolesanların birinci basamakta yapılan periyodik taramalarında; boy ve kilo ölçümüyle birlikte duygu durumları ve yeme alışkanlıkları da sorgulanmalıdır. Ayrıca kronik hastalık takibi yapılan adolesanların stres düzeyleri, olumsuz durumla başa çıkma şekilleri ve yeme alışkanlıkları daha ayrıntılı incelenmelidir. 

Anahtar kelimeler: Adolesan, Emosyonel yeme, Obezite, Vücut yağ yüzdesi

Abstract:
Introduction: Obesity is a preventable public health problem that has increased in prevalence over the years. Obesity seen in adults mostly starts in childhood. One of the causes of adolescent obesity is known to be unhealthy and irregular eating. Excessive eating in response to negative emotions is called emotional eating. This condition can cause weight gain by creating a nutritional disorder in the person. In the struggle against obesity, treatment of causes and early response are important. Therefore, studies on nutrition of adolescents gain importance.
Objective: The aim of this study was to investigate the situation emotional eating in adolescents and related factors.
Method: This descriptive cross-sectional study was carried out in Maltepe district of Istanbul between 23.03.2019 - 31.05.2019. The population of the study consists of 16.665 students studying in Maltepe high schools in Istanbul. The sample was calculated based on 95% confidence level and calculated as 376 people with unknown prevalence in the 95% confidence range. Sociodemographic information was asked to 377 students who were selected from 4 high schools determined by lot according to the types of high schools, who did not have a serious illness and whose consent was obtained from the students and their parents. Emotional Eating Scale, Pittsburgh Sleep Quality Index and Perceived Stress Scale were applied with data collection form. The data of the students were not included in the study who do not fill the entire scales. 
The study was completed with 296 students. Height and weight measurements and body fat analyzes were also performed. The data were analyzed with SPSS Statistics 25 software. Mann-Whitney test and Kruskal Wallis Anova test were used to analyze the differences in the measurement variables between independent groups. Linear relationships between measurement variables were tested by Spearman Correlation Analysis. Regression model was used to determine the effect of factors that may be related to emotional eating. Robust regression model was applied due to the outliers in the data.
Results: Of the 296 students included in the analysis, 45.3% were female (n = 134) and 54.7% were male (n = 162). The mean age was 15.5 ± 1 years (min: 13, max: 18). It was found that 10.1% (n: 30) of the students had chronic disease. Emotional eating scores of patients with chronic disease were high and there was no significant difference (p = 0.119). A weak linear relationship was found between perceived stress and emotional eating. According to BMI Z-score classification model, 3.3% (n = 10) of the students were underweight, 66.5% (n = 197) of the students were normal weight, 16.1% (n = 48) of the students were overweight and 6% (n = 18) of the students were obese. While there was a weak negative correlation between obesity and emotional eating for the whole population, emotional eating scores of the overweight and obese girls were found significantly lower than those of the underweight and normal weight (p=0,031). Emotional eating score was found significantly higher in students who have high educated mothers than undereducated mothers (p=0.030). In robust regression model, it was observed that emotional eating scores were found significantly higher in females compared to males and found significantly higher in females with high maternal education levels compared to low maternal education levels.
Conclusion: Although the role of emotional eating in obesity could not be stated in our study, there are studies related to this in the literature. For this reason, emotion management should be taken into consideration in obesity prevention and treatment strategies used in adolescents. In periodic screening of adolescents in primary care; height and weight measurement as well as mood and eating habits should be questioned. In addition, stress levels, ways to overcome with the negative situations and eating habits of adolescents with chronic disease should be examined in more detail.

Key Words: Adolescent, Emotıonal eating, Obesity, Body fat percentage