Din İşleri Yüksek Kurulu'nun tıp ve sağlıkla ilgili fetvâlarının değerlendirilmesi
Evaluation of the fatwas of the supreme council of religious affairs on medicine and health
Yazar: RUKİYE TUĞÇE YÜKSEL
Danışman: DOÇ. DR. YÜKSEL SALMAN
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law
Dizin: Biyoteknoloji = Biotechnology ; Din İşleri Yüksek Kurulu = The High Religious Affairs Committee ; Fetvalar = Fatwas ; Tıp = Medicine ; İnsan sağlığı = Human health ; İslam hukuku = Islamic law

Özet:
Modern dönemlerde teknoloji alanındaki gelişmelerin sağladığı imkanlar, pek çok farklı alanda yeni gelişmelerin kaydedilmesine sahne olmuştur. Tıp ve biyoteknoloji alanı da bu gelişmelerin yaşandığı sahalardandır. Bu alanlardaki söz konusu gelişmeler, insan bedeni üzerinde gerçekleştirilen tıbbî uygulamalar alanında başarılı sonuçlar elde edilmesini sağlarken, beraberinde dinî ve etik açıdan bazı yeni sorunların doğmasına da neden olmuştur. Bu sorunları gündemine alarak, karmaşık ve çözüm bekleyen tıbbî meselelerin fıkhî hükmünün ortaya konması ve halkı dinî açıdan aydınlatma görevi fetvâ kurumlarına aittir. Ayrıca bu kurumlar, tıp ve sağlık alanında ortaya çıkan yeni soru ve meseleleri cevaplandırma amacıyla belirli periyotlarda alan uzmanı hekimlerle bir araya gelerek birtakım çalışmalar yapmaktadır. Söz konusu fetvâ kurumlarından biri de resmi olarak dinî konularda fetvâ verme ile sorumlu olan, aynı zamanda İslam camiasındaki diğer muteber fetvâ kurumlarının çalışmalarını ve kararlarını takip ederek, müsteftînin tıbbî sorularını cevaplandırma görevi bulunan, ülkemizdeki Diyanet İşleri Başkanlığı'na bağlı Din İşleri Yüksek Kurulu'dur. 
Giriş ve dört bölümden oluşan bu çalışmada, Din İşleri Yüksek Kurulu'nun tıbbî ve biyoteknolojik meseleleri konu edinen tıp ve sağlıkla ilgili fetvâlarına yer verilmektedir. Çalışmamızın ilk bölümü, Din İşleri Yüksek Kurulu ve fetvâ metodolojisi başlığı altında Kurul'un tarihî süreç ve işleyişine, fetvâların serdedilme sürecinde takip ettiği yönteme, esas aldığı ilke ve kriterlere hasredilmiştir. Bu sayede konularına göre çeşitli başlıklar altında tasnif edilen tıbbî fetvâların, hangi yöntem ve kriterler esas alınarak serdedildiği anlaşılır kılınmaktadır. İnsan bedenine müdahaleye yönelik meselelerin ele alındığı ikinci bölümde, tedavi ve estetik maksatlı bedene müdahaleye dair karar ve fetvâlara değinilmektedir. Kadın ve kadın sağlığı ile ilgili meselelere odaklanılan üçüncü bölümde, âdet (regl), menopoz, gebelik ve lohusalık, doğum kontrol yöntemleri, kürtaj, hekimlik ve etik konularına yönelik verilen karar, mütalaa ve fetvâlar değerlendirilmiştir. Çalışmanın son bölümünde ise hayatın başlangıcı ve sonuna yönelik meselelerin konu edinildiği embriyo, tüp bebek, beyin ölümü, ötanazi, dnr (don't resuscitate), organ bağışı, otopsi ve kadavra konularına yönelik serdedilen karar, mütalaa ve fetvâlar ele alınmıştır. Şunu da belirtmek gerekir ki çalışmamızın muhtevası tıbbî meselelerle ilgili fetvâları içerdiğinden dolayı hastalıkların ibadetlere olan etkisini ele alan fetvâlar, doğrudan konu edinilmemiş fakat konu gereği bazı örnekler üzerinde durulmuştur.

Abstract:
In modern times, the opportunities provided by the developments in the field of technology have witnessed new developments in many different fields. The fields of medicine and biotechnology are also among the fields where these developments are taking place. While these developments in these fields have led to successful results in the field of medical applications performed on the human body, they have also led to the emergence of some new religious and ethical problems. The duty of fatwa institutions to put these problems on the agenda, to put forward the jurisprudence of complex and pending medical issues and to enlighten the public from a religious perspective. In addition, these institutions periodically meet with field specialist physicians and carry out some studies in order to answer new questions and issues that arise in the field of medicine and health. One of the fatwa institutions in question is the High Council of Religious Affairs, affiliated with the Presidency of Religious Affairs in our country, which is officially responsible for issuing fatwas on religious issues, and also has the duty of answering the medical questions of the applicant by following the work and decisions of other reputable fatwa institutions in the Islamic community.
This study, consisting of an introduction and four chapters, includes the medical and health-related fatwas of the Supreme Council of Religious Affairs, which focus on medical and biotechnological issues. The first part of our study, under the title of the Supreme Council of Religious Affairs and fatwa methodology, is devoted to the historical process and functioning of the Board, the method it follows in the process of issuing fatwas, and the principles and criteria it is based on. In this way, it becomes clear what methods and criteria the medical fatwas, which are classified under various headings according to their subjects, were issued. In the second part, where issues regarding intervention in the human body are discussed, decisions and fatwas regarding intervention in the body for treatment and aesthetic purposes are mentioned. In the third section, which focuses on issues related to women and women's health, decisions, opinions and fatwas regarding menstruation, menopause, pregnancy and puerperium, birth control methods, abortion, medicine and ethics are evaluated. In the last part of the study, the decisions, opinions and fatwas on embryo, in vitro fertilization, brain death, euthanasia, dnr (don't resuscitate), organ donation, autopsy and cadaver issues, which are about the beginning and end of life, are discussed. It should also be noted that since the content of our study includes fatwas related to medical issues, fatwas dealing with the effects of diseases on worship were not directly discussed, but some examples were emphasized due to the subject.