Sigara bırakma tedavisinde tele-konsültasyon ile yapılan danışmanlığın sigara bırakma başarısı üzerine etkisi: Randomize kontrollü deney
The effect of tele-consultation counseling on smoking cessation success in smoking cessation therapy: Randomized controlled trial
Yazar: HASAN SEMİH DOĞAN
Danışman: PROF. DR. VİLDAN MEVSİM ; DOÇ. DR. MAKBULE NESLİŞAH TAN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç: Bu çalışmada, Tele-Konsültasyon ile yapılan danışmanlığın bireylerde sigara bırakma başarısı üzerine etkinliğini saptamak amaçlanmaktadır.
Yöntem: Araştırma; Dokuz Eylül Üniversitesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı Sigara Bırakma Tedavisi Polikliniğine başvuran hastalar üzerinde yürütülen randomize kontrollü bir müdahale çalışmasıdır. Sigara Bırakma Polikliniğine başvuran 18-55 yaş arası hastalar dahil edilme ve hariç bırakılma açısından değerlendirildi, uygun hastalar randomizasyona alındı. Hastalar kontrol ve müdahale grubuna ayrıldı. Her iki gruptaki hastalar ile kayıt günü yüz yüze görüşüldü. Sonrasında sigara bırakmanın 10.günü, 1.ayı, 2.ayı, 3.ayı, 6.ayı müdahale grubu ile telekonsültasyon yöntemiyle hasta görüşmesi yapıldı, kontrol grubu ile ise Dokuz Eylül Üniversitesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı Sigara Bırakma Tedavisi Polikliniğinde yüz yüze hasta görüşmesi yapıldı. Müdahale grubuna tek hekim tarafından danışmanlık verildi, kontrol grubuna ile ise o anda Sigara Bırakma Polikliniğinde görevli olan hekimler tarafından danışmanlık verildi. Her iki gruptaki hastalar da yaklaşık 6 ay süreyle izlendi. Her hastaya kayıt gününde, Hasta Bilgi Formu,      'Aşerme Yaşantı Ölçeği', Fagerstrom Nikotin Bağımlılığı Testi (FNBT) ve Hastane Anksiyete ve Depresyon Ölçeği (HAD) uygulandı. Ardından sigara bırakmanın 10. Günü, 1.ayı, 2.ayı, 3.ayında Türkçe 'Modifiye Morisky Ölçeği', 'Aşerme Yaşantı ölçeği', 'Tedavi İzlem Formu' uygulandı. Sigara bırakmanın 6.ayında ise, 'Aşerme Yaşantı ölçeği',      'Tedavi İzlem Formu' ve müdahale grubuna ayrıca 'Teletıp Memnuniyet Anketi'  uygulandı. Araştırma verileri SPSS (24.0) programında değerlendirildi. İstatistik analizlerde tanımlayıcı analizler, khi kare analizi, independent t testi, mcnemar, paired t test ve per protocol analizleri kullanıldı.  
Bulgular: Araştırmaya katılan 65 katılımcının 32'si müdahale grubunda, 33'ü kontrol grubundadır. Çalışmaya dahil edilen katılımcıların müdahale grubunun yaş ortalaması 38,94 ± 9,41, kontrol grubunun yaş ortalaması 35,15 ± 8,98 yıldır. Çalışmaya katılan müdahale grubundan 32 kişinin %31,3'ü (n=10) kadın, %68,8'i (n=22) erkek; kontrol grubundan 33 kişinin %39,4'ü (n=13) kadın, %60,6'sı (n=20) erkektir. Her iki grubun başlangıçtaki sosyodemografik özellikleri, sigara kullanım özellikleri, 'Hastane Anksiyete ve Depresyon Ölçeği' nden aldıkları puanlar ve 'Aşerme Yaşantı ölçeği' nden aldıkları puanlar benzer olarak saptanmıştır. Sigara bırakmanın 6.ayında iki grup arasında sigara bırakma durumları ve tedavi uyum puanları arasında fark yoktur. Sigara bırakmanın 6.ayında müdahale grubunun aşerme puanları ve relaps sayıları kontrol grubuna göre anlamlı olarak daha düşük bulunmuştur. Sigara bırakmanın 6.ayında müdahale grubunun teletıp memnuniyeti arttıkça sigara bırakma oranlarının arttığı görülmüştür.
Sonuç: Sigara kullanımı her yıl milyonlarca insanın ölümüne neden olmaktadır. Fakat buna rağmen sigara bırakma oranları istenilen düzeyde değildir. Sigara bırakmak isteyen hastalar poliklinik takiplerine çeşitli sebeplerle gelememektedir. Sigara bırakma başarısını arttırabilmek için hastaların sigara bırakma hizmetlerine ulaşmasının önündeki engellerin kaldırılması oldukça önemlidir. Çalışmamızda kontrol grubunda poliklinik kontrollerine gelme oranlarının anlamlı olarak düştüğü görülmüştür. Tele-konsültasyon ile yapılan danışmanlığın sigara bırakma üzerinde anlamlı bir etkisi görülmemiş olsa da tele-konsültasyon ile yapılan danışmanlık, hastaların relaps sayılarında ve aşermelerinde anlamlı olarak düşüş sağlamıştır. Tele-konsültasyon ile yapılan danışmanlığın sigara bırakma başarısı üzerine etkisi ile ilgili daha geniş kapsamlı araştırılmaların yapılması önemlidir.

Anahtar kelimeler: Aile Hekimi, Sigara bırakma, Telekonsültasyon

Abstract:
Aim: In this study, it is aimed to determine the effectiveness of counseling with Tele-Consultation on the success of smoking cessation in individuals.
Method: This research is a randomized controlled intervention study conducted on patients who applied to Dokuz Eylul University Family Medicine Department, Smoking Cessation Treatment Outpatient Clinic. Patients aged 18-55 years who applied to the Smoking Cessation Outpatient Clinic were evaluated in terms of inclusion and exclusion, and eligible patients were randomized. Patients were divided into control and intervention groups. The patients in both groups were interviewed face-to-face on the day of registration. Afterwards, patient interviews were conducted with the 10th day, 1st, 2nd, 3rd, and 6th month of quitting smoking. Patients were interviewed by teleconsultation with the intervention group, and a face-to-face interview was conducted with the control group at the Dokuz Eylül University Family Medicine Department, Smoking Cessation Treatment Outpatient Clinic. The intervention group was counseled by a single physician, while the control group was counseled by the physicians who were currently working in the Smoking Cessation Outpatient Clinic. Patients in both groups were followed for approximately 6 months. On the day of registration, 'Patient Information Form', 'Turkish Version of the Craving Experience Questionnaire', 'Turkish Version of the Fagerstrom Test for Nicotine Dependence' and 'Turkish Version of the Hospital Anxiety and Depression Scale' were administered to each patient. Then, on the 10th day, 1st month, 2nd month and 3rd month of quitting smoking, 'Turkish Version of Modified Morisky Scale', 'Turkish Version of the Craving Experience Questionnaire', 'Treatment Follow-Up Form' were applied. In the 6th month of quitting smoking, 'Turkish Version of the Craving Experience Questionnaire' and 'Treatment Follow-Up Form' were applied to the both groups, 'Turkish Version of Telemedicine Satisfaction Questionnaire' were applied to the intervention group. Research data were evaluated in SPSS (24.0) program. Descriptive analyzes, chi square analysis, independent t test, mcnemar, paired t test and per protocol analyzes were used for statistical analyses.
Results: Of the 65 participants, 32 were in the intervention group and 33 were in the control group. The mean age of the intervention group was 38.94 ± 9.41 years, and the control group was 35.15 ± 8.98 years. 31.3% of the 32 participants from the intervention group were female, 68.8% were male; 39.4% of 33 people in the control group were female and 60.6% were male. At the beginning sociodemographic characteristics, smoking characteristics, 'Turkish Version of the Hospital Anxiety and Depression Scale' scores and 'Turkish Version of the Craving Experience Questionnaire' scores were found to be similar in both groups. At the 6th month of smoking cessation, there was no difference between the two groups in terms of quitting smoking and 'Turkish Version of Modified Morisky Scale' scores. At the 6th month of quitting smoking, the 'Turkish Version of the Craving Experience Questionnaire' scores and relapse numbers of the intervention group were found to be significantly lower than the control group. It was observed that as the telemedicine satisfaction of the intervention group increased at the 6th month of quitting, smoking cessation rates increased.
Conclusion: Smoking causes the death of millions of people every year. However, smoking cessation rates are not at the desired level. Patients who want to quit smoking can not come to their follow-up appointments for various reasons. In order to increase the success of smoking cessation, it is very important to remove the barriers that prevent patients from reaching smoking cessation services. In our study, it was observed that the rate of coming to face to face controls decreased significantly in the control group. Although counseling with tele-consultation did not have a significant effect on smoking cessation, counseling with tele-consultation significantly decreased the number of relapses and cravings of patients. It is important to conduct more comprehensive studies on the effect of teleconsultation on smoking cessation success.

Keywords: Family Doctor, Smoking Cessation, Teleconsultation