Ordu ili Altınordu ve Perşembe ilçesi örnekleriyle Osmanlı mezar taşları
Ottoman tombstones with examples from Altınordu and Perşembe district in Ordu province
Yazar: HALİME ÖZLEM ÇABUK
Danışman: DOÇ. DR. SEVİNÇ EREN
Ordu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
İnsanlar ikinci bir dünyanın varlığına inansınlar veya inanmasınlar ölüm olayı her canlı için kaçınılmaz bir sondur. Kutsal kitaplarda da açıkça görüldüğü gibi insanoğlu ölümlü yaratılmıştır. 
Türklere göre "ölüm", geçici olandan baki olana bir geçiştir. Türkler için sadece "beden" ölümlü, ruh" ise ölümsüzdür. İnsanlar ölümünden sonra ebedi olan yeni hayatlarına tekrar doğacaktır. 
Türklerin öteki dünya inancı etrafında şekillenen, ölüme dair çeşitli adetleri ve defin gelenekleri vardır. Orta Asya'da başlayan, ölen bir kişi için mezar yeri açma ve mezar taşı dikme geleneğinin izleri Anadolu'da görülmekle birlikte, zaman içerisinde form, malzeme ve kendine özgü süsleme kompozisyonu bakımından birtakım yeniliklere gidildiği saptanmıştır. 
Osmanlı dönemi mezar taşları, ölen kişiye ait isim, unvan, meslek, sülale adları, ölüm tarihi yanında dönemin sosyal, kültürel hayatı, üslup ve edebi yönünü bizlere sunması açısından tarihi birer kaynak niteliğindedir. Mezar taşları, doğa ve insan tahribatı sonucu her geçen gün hızla yok olmaktadır. Türk kültür tarihimize tanıklık etmiş mezar taşlarını belgelemek, geleneği yaşatmak ve gelecek nesillere aktarmak önem arz eder. Bir toplumun sahip olduğu tüm değerleri üzerinde bir iz gibi taşıyan mezar taşlarının belgelenmesi ve gelecek nesillere aktarılması ise ancak bilimsel bir çalışma ile mümkündür.
Tezin konusu, Ordu ili Altınordu ve Perşembe ilçelerine ait mezarlıklarda yer alan Osmanlı dönemi mezar taşlarıdır. Osmanlı dönemine ait 92 mezar tespit edilmiştir. 92 mezar örneğinin 54'ünde baş ve ayakucu taşı mevcuttur. 38 mezar örneğinin ise ayakucu taşı günümüzde mevcut değildir.
Bu çalışmanın amacı, Türk kültüründe kesintisiz olarak devam eden mezar kültürü ve mezar taşı dikme geleneğinin süreç içerisinde geçirdiği değişimleri de içeren kapsamlı bir çalışma ortaya koymaktır. Tespit edilen mezar taşlarının; form, malzeme ve işleniş teknikleri yanı sıra mezar taşlarına işlenen sembollerin taşıdığı ikonografik anlamlar bakımından çözümlenmesi, literatürdeki eksikliklerin giderilmesi ve bundan sonra yapılması planlanan akademik çalışmalara katkı sağlaması bakımından önem arz eder.

Abstract:
Whether people believe in the existence of a second world or not, death is an inevitable end for every living thing. As is clearly seen in the holy books, human beings are created mortal. 
According to the Turks, "death" is a transition from the temporary to the permanent. For the Turks, only the "body" is mortal, and the "soul" is immortal. After death, people will be reborn into their new life, which is eternal. 
Turks have various customs and burial traditions about death, which are shaped around the belief in the other world. Although the traces of the tradition of opening a burial place and erecting a tombstone for a deceased person, which started in Central Asia, can be seen in Anatolia, it has been determined that some innovations have been made in terms of form, material and unique ornamental composition over time. 
Ottoman period tombstones are historical sources in terms of presenting us with the name, title, profession, dynasty names, date of death of the deceased, as well as the social, cultural life, style and literary aspect of the period. Tombstones are rapidly disappearing day by day as a result of nature and human destruction. It is important to document the tombstones that have witnessed our Turkish cultural history, to keep the tradition alive and to pass it on to future generations. Documenting tombstones, which carry all the values of a society like a trace on them, and transferring them to future generations is only possible with a scientific study.
The subject of the thesis is the tombstones of the Ottoman period in the cemeteries of Altınordu and Persembe districts of Ordu province. 92 tombs belonging to the Ottoman period have been identified. Of the 92 grave specimens, 54 have head and foot stones. The footstone of 38 grave specimens does not exist today.
The aim of this study is to present a comprehensive study that includes the changes in the tomb culture and tombstone erecting tradition, which continues uninterruptedly in Turkish culture. Of the tombstones identified, analysis of form, material and processing techniques, as well as the iconographic meanings of the symbols engraved on tombstones; It is important in terms of eliminating the deficiencies in the literature and contributing to the academic studies planned to be carried out in the future.