Türkiye Azerbaycan dış ticaret ilişkileri ve Karabağ Savaşı sonrası gelişmeler
Türkiye-Azerbaijan foreign trade relations and developments after the Karabakh War
Yazar: FATDAH SHIKHALIYEV
Danışman: PROF. DR. UĞUR ADIGÜZEL
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası Ticaret Ana Bilim Dalı / Uluslararası Ticaret Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Azerbaycan 1991 senesinde bağımsızlığını kazanarak, 70 yıllık SSCB boyunduruğundan
kurtulmuştur. Böylece Azerbaycan, komünist ekonomik yapıdan liberal ekonomik düzene geçmiş ve
dünya ekonomisine entegre olmaya başlamıştır. Bağımsızlığından hemen sonra Azerbaycan'ın
ekonomik, siyasi ve askeri alanda yüzleştiği sıkıntılar onun gelişmesinin önünde bir nevi bariyer rolünü
oynamıştır. Komünist bir ekonomik sistemden liberal ekonomik sisteme geçerken, gelişen dünya
ekonomisine ayak uydurmakta zorlanmıştır. Aynı zamanda 1988 senesinde Karabağ'da patlak veren
olaylar Azerbaycan'ın bağımsızlık kazanmasından sonra, daha da alevlenmiş ve 1992-1994 seneleri
arasında Karabağ'ın Ermeniler tarafından işgal edilmesi ile sonuçlanmıştır. Azerbaycan'ın yaşadığı bu
ağır süreç, ekonomik alanda gerilemesine sebep olmuştur.
Azerbaycan Cumhuriyeti'nin GSYH verileri, bağımsızlık sonrası önemli şekilde değişmiştir.
1991 yılında GSYH 703 milyon dolar,1992 yılında 1.309 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir. 2022
yılına gelindiğinde ise GSYH 78721 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir. Kişi başı gelir ise 98 dolardan
7797 dolara yükselmiştir. Her ne kadar Azerbaycan birinci Karabağ savaşında kaybetse de ekonomik
alanda başlatılan reform hareketleri ile büyük gelişmelere imza atılmıştır. Buna örnek olarak 20 Eylül
1994 senesinde Bakü'de pek çok devletin büyük petrol şirketleri arasında imzalanan "Asrın
Anlaşması'nı örnek gösterebiliriz. Böylece Azerbaycan petrolü dünya pazarındaki yerini aldı ve
ekonomi hızla gelişmeye başladı.
Aynı şekilde Azerbaycan 2021 yılında 22,2 milyar dolarlık toplam ihracat ve 11,7 milyar
dolarlık ithalat gerçekleştirmiştir. 2022 yılına gelindiğinde ise ihracat 38,1 milyar dolara fırlayarak
önemli bir sıçrama gerçekleştirmiştir.
Ermenistan'ın saldırgan tavrı sonucunda 27 Eylül 2022 senesinde ikinci Karabağ savaşı
başlamıştır. Türkiye hem savaştan önce, hem 44 günlük savaş boyunca, hem de 2. Karabağ savaşından
sonra ekonomik ve siyasi alanda her zaman Azerbaycan'ın yanında yerini almıştır. Savaş öncesi
imzalanmış sözleşmeler gereği, askeri iş birliği alanında Azerbaycan SİHA'ları ilk kullanan
devletlerden biri oldu. Savaş sonrası Karabağ'ın imarında Türk şirketlerine öncelik tanınması bu
ekonomi iş birliğinin geniş bir yelpazeye sahip olduğunu göstermektedir.
Bu çalışmada dış ticaret ilişkileri bağlamında Azerbaycan ve Türkiye arasındaki ekonomik
ilişkilerin tarihi seyri incelenecek ve 2. Karabağ savaşından sonra ortaya çıkan ve çıkması muhtemel
olan gelişmeler ortaya konmaya çalışılacaktır.

Anahtar Kelimeler: Dış Ticaret, Ekonomi, İthalat, İhracat, Doğalgaz, Petrol

Abstract:
Azerbaijan gained its independence in 1991 and got rid of the 70-year yoke of the USSR. Thus,
Azerbaijan has moved from a communist economic structure to a liberal economic order and has begun
to integrate into the world economy. The difficulties that Azerbaijan faced in the economic, political
and military spheres immediately after its independence played the role of a kind of barrier in front of
its development. In other words, when he came out of an economy built on the principle of communism,
he found it difficult to keep up with the developing world economy. At the same time, the political and
military events that broke out in Karabakh in 1988 flared up even more after Azerbaijan gained
independence and resulted in the occupation of Karabakh by Armenians Dec. 1992-1994. This severe
process that the Azerbaijani state has experienced has caused its decline in the economic sphere.
The GDP data of the Republic of Azerbaijan has changed significantly after independence. The
share of GDP in the industrial sector increased from 23.6% in 1991 to 37.8% in 2003. Although
Azerbaijan lost in the first Karabakh war, great developments have been achieved with the reform
movements initiated in the economic sphere. September 20, 1994 in Baku, between the major oil
companies of many states signed the "Century Agreement"as an example of this, we can show an
example. Dec. Thus, Azerbaijani oil took its place on the world Sunday and the collapsing economy
began to develop.
As a result of Armenia's aggressive attitude, the second Karabakh war began on September 27,
2022. Turkey both before the war, during the 44-day war, and 2. After the Karabakh war, it has always
taken its place on the side of Azerbaijan in the economic and political sphere. In accordance with the
contracts signed before the war, Azerbaijan became one of the first states to use Bayraktar SI HA's in
the field of military cooperation. The fact that Turkish companies were given priority in the
reconstruction of Karabakh after the war shows that this economic cooperation has a wide range.
In this study, we will discuss the cooperation between Azerbaijan and Turkey in economic,
commercial and other fields in the context of foreign trade relations.

Keywords: Foreign Trade, Economy, Import, Export, Natural Gas, Oil