Tuhfetü'ş-Şühedâ (Giriş-dil incelemesi-metin-dizin)
Tuhfetü'ş-Şuhedâ (Introduction-language analysis-text-index)
Yazar: BURÇİN ÖZDEMİR
Danışman: PROF. DR. SADETTİN ÖZÇELİK
Dicle Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: 17. yüzyıl = 17. century ; Dil bilgisi = Grammar ; Dil bilim = Linguistics ; Dil özellikleri = Language features ; Eski Türk edebiyatı = Old Turkish literature ; Hacı Hasan Efendi = Hacı Hasan Efendi ; Osmanlıca = Ottoman ; Türk edebiyatı = Turkish literature

Özet:
Tuhfetü'ş-Şühedâ, Muhammed bin Hacı Hasan tarafından 25 Cemaziyelahir 1107
(31 Ocak 1696) tarihinde; Fuzûlî'nin Türkçe yazılan Hadikatü's-Süedâ adlı eserinin her
okuyan ve dinleyenin anlaması amacıyla dil içi aktarma yoluyla konuşma diline aktarılmış
eseridir. Eser, başka kaynaklardan ilavelerin yapıldığı mensur bir maktel-i Hüseyin
metnidir.
XVII. yüzyılın son yıllarında kaleme alınan Tuhfetü'ş-Şühedâ'nın bilinen iki nüshası
vardır. Bunlar Konya Bölge Yazma Eserler Kütüphanesi 1382 numarada Tercüme-i
Ravzatü'ş-Şüheda adıyla yanlış olarak kayıtlanmış olan nüsha ve Süleymaniye
Kütüphanesinde Hacı Mahmud Efendi Bölümü 4394 numarada Menākıb-ı Ehl-i Beyt
adıyla kayıtlı olan nüshadır. Süleymaniye Kütüphanesi nüshası, 11 varaklık sondan eksik
bir nüshadır. Konya Bölge Yazma Eserler Kütüphanesinde bulunan eldeki tek tam nüsha
ise 346 varaktır.
Tez çalışması; 'giriş, dil incelemesi, metin, dizin' bölümlerinden oluşmaktadır. Giriş
bölümünde eserin tanıtımı yapılmış, eserin Hadikatü's-Süedâ ile yapılan karşılaştırmasına
yer verilmiştir. Dil incelemesi bölümünde yazım özellikleri, ses bilgisi ve biçim bilgisi
konuları üzerinde durulmuştur. Bu bölümde yalnızca eserde ses ve biçim bilgisi
bakımından metnin karakteristiği olan hususlar üzerinde durulmuştur. Metin bölümünde
eldeki tek tam nüsha, çeviriyazıya aktarılmıştır. Aktarma yapılırken bağlamda sorun teşkil
eden kısımlar için Hadikatü's-Süedâ ile karşılaştırma yoluna gidilmiş, gerektiğinde
Hadikatü's-Süedâ'ya göre tamir yapılmıştır. Dizinler bölümünde ise metnin gramatikal
dizini ve özel adlar dizini hazırlanmıştır.
Dizin bölümünde yaklaşık 8500, Özel Adlar Dizini'nde ise yaklaşık 1300 madde
başı bulunmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Tuhfetü'ş-Şühedâ, Hadikatü's-Süedâ, maktel(ler), maktel-i Hüseyin,
XVII. Osmanlı Türkçesi, dil bilgisi

Abstract:
Tohfa al-shuhada was translated into spoken language by Muhammad bin Haji
Hasan on 25 Jumādā al-Awwal 1107 (31 January 1696) by Fuzuli's work Hadiqat alSu'ada, written in Turkish, for the understanding of every reader and listener. It is a maqtal
al-Husayn text in which additions were made using other works.
There are two copies of Tohfa al-shuhada written in the last years of the 17th
century. These are the copy registered with the name of translation of Rawdat al-shuhada
in Konya Regional Manuscripts Library number 1382, and the copywritten under the name
of Menāqıb-ı Ahl al-Beyt at the number 4394 of Hacı Mahmud Efendi Department in the
Süleymaniye Library. The copy of the Süleymaniye Library is an 11-page copy that is
missing from the end. The only complete copy in the Konya Regional Manuscripts Library
consists of 346 pages.
Thesis; It consists of 'introduction, language review, and text index sections. In the
introduction, the work is introduced, and comparing the work with Hadiqat al-Su'ada is
given. The language analysis section emphasizes spelling features, phonetics, and
morphology. In this section, the characteristics of the text are emphasized. Besides the
grammatical index, the proper names are created in the indexes section.
There are approximately 8500 items in the Index section and approximately 1300
items in the Proper Names Index.
Keywords: Tohfa al-Shuhada, Hadiqat al-Su'ada, maqtals, maqtal al-Husayn, 17th century
Ottomans Turkish, grammar.