XIV-XV. yüzyıl tarihî Türk yazı dillerinde dil karışmaları
Language mixing in historical Turkish writing languages of XIV-XVth centuries
Yazar: CİHAN DOĞAN
Danışman: PROF. DR. AYSU ATA
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Karışık dilli = Mixed Language ; Lehçeler = Dialects ; Sosyodilbilim = Sociolinguistic ; Türk lehçeleri = Turkish dialects ; Türkoloji = Turcology ; Türkçe = Turkish

Özet:
Bu çalışmada XIV-XV. yüzyıllarda Harezm ve Memluk sahalarında gelişen temas lehçesinin dilsel sonuçları, temas lehçe bilim kuramsal çerçevesi içerisinde incelenmiştir. Yapılan derlemden elde edilen verilere göre iki temas sahası da farklı dilsel özellikler gösterir. Harezm temas lehçesinde, lehçelere ait dilsel formlar değişkeli kullanılırken Memluk temas lehçesinde değişkeler ile birlikte ara lehçelerde görülen ve temas durumundaki lehçelerde bulunmayan ara formlar ortaya çıkar. 
Temas lehçesi ile yazılan eserler bugüne kadar farklı sahalara ait metinler olarak değerlendirilmiş ve ortaya çıkış sebepleri ile ilgili farklı görüşler öne sürülmüştür. Bu çalışmada öne sürülen görüşler tartışılmış ve temas lehçe bilim kuramları çerçevesinde yeni bir art zamanlı lehçe temas modeli ortaya konmuştur. Çalışmamızda, Türkolojide "karışık dillilik-lehçelilik" konusunda genel kabul görecek bir teorik zemin oluşturmak, "Karışık lehçelilik" terimini bilimsel bir zemine oturtmak ve bu lehçe ile yazılmış eserlerin incelenme standartlarını belirlemek, "Karışık lehçeli" eserlerin incelenmesini klasik bakış açılarının dışında gramatikal, dilbilimsel ve sosyolojik boyutlarıyla da ele alma zorunluluğunu göstermek, XIV-XV. yüzyıl tarihî Türk yazı dillerinin tasnifinde yeni bir bakış açısıyla bir terim birliği oluşturmak gibi hususlar üzerinde durulmuştur.

Abstract:
This study examines the linguistic results of the contact dialect that developed in the Harezm and Memluk fields in the XIV and XV centuries within the context of the contact dialect theoretical framework. According to the data obtained in the review, both contact areas show different linguistic features. In Harezm contact dialect, while linguistic forms belonging to dialects are used as variables, intermediate forms appear in intermediate dialects together with variables in Mamluk contact dialect and not found in contact dialects.
	The works written in contact dialect have been evaluated as texts belonging to different fields and different opinions about the reasons for their emergence have been suggested. In this study, the opinions put forward are discussed and a new art-time dialect contact model is introduced within the framework of contact dialect theories. In our study, to create a theoretical ground that will be generally accepted on "mixed language-dialectism" in Turcology, putting the term "mixed dialectism" on a scientific basis and determining the standards of examination of the works written in this dialect, demonstrate the necessity of examining the "mixed dialect" works with their grammatical, linguistic and sociological dimensions apart from the classical perspectives, to form a term unity with a new perspective in the classification of the Turkish written languages of the XIV-XV century such issues were emphasized.