Annelerin ani bebek ölümü sendromu riskiyle ilişkili bebek bakımına yönelik uygulamaları üzerinde sosyodemografik ve gelişimsel etmenlerin rolü
The role of sociodemographic and developmental factors on infant care practices related to the risk of sudden infant death syndrome
Yazar: RUKİYE KAYAR
Danışman: DR. İRFAN ŞENCAN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Bilkent Şehir Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Ani bebek ölümü = Sudden infant death ; Anneler = Mothers ; Bebek bakımı = Infant care ; Bebek ölümleri = Infant mortality ; Bebekler = Infant ; Risk faktörleri = Risk factors ; Sosyodemografik özellikler = Socio-demographic characteristics ; Ölüm-ani = Death-sudden

Özet:
Giriş ve Amaç: Ani bebek ölümü sendromu (ABÖS), 1 yaş altındaki sağlıklı olduğu
düşünülen bebeklerin, anamnez, fizik muayene, ölü yeri incelemesi ve otopsi
bulgularıyla nedeni bulunamayan ölümü olarak tanımlanır. Özellikle erkek
bebeklerde %30-50 daha sık görülür. Gelişmiş ülkelerde binde 0,2-0,5 insidansa
sahip olup, ülkemizde prevelansa dair net veriler bulunmamakta ve veriler adli tıp ve
patoloji olgu serilerinden sağlanmaktadır. Etyolojisi bilinmese de Amerikan Pediatri
Akademisi tarafından ABÖS'e ilişkin riskli ve koruyucu faktörlere dair tavsiyeler
belirlenmiş olup annelerin bu önerilere uyumunun arttırılmasıyla ABÖS'ün önüne
geçilebilir. Bu çalışmada 1 yaş altında bebeği olan annelerin ABÖS ile ilişkili riskli
uygulamalarının tespiti ve bu uygulamalar üzerinde sosyodemografik ve gelişimsel
risk etmenlerinin rolünün araştırılması amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Araştırmamız tanımlayıcı, kesitsel tipte bir araştırmadır. Ankara
Şehir Hastanesi Çocuk Hastanesi'nde yenidoğan ve sosyal pediatri bölümlerine
başvuran anneler ile facebook platformunda 0-1 yaş çocuğu olan annelere ait
guruplara üye olan anneler çalışmanın evrenini oluşturmaktadır. Çalışmaya
katılmaya gönüllü olan annelere yüz yüze ve internet üzerinden anket uygulanmıştır.
Özgün olarak yapılandırılmış ve 30 sorudan oluşan anket Haziran 2020-Temmuz
2020 tarihleri arasında gerekli izinler alındıktan sonra uygulanmıştır. Çalışmada
ulaşılmak istenen en düşük katılımcı sayısı %95 güven seviyesinde ve %5 hata payı
ile 363 olarak belirlenmiştir. İstatistiksel sonuçlar için anlamlılık düzeyi p < 0,05
olarak alınmıştır.
Bulgular: Çalışmamıza 0-12 aylık bebeği olan 368 anne katılmıştır. Çalışmaya
katılan annelerin yaş ortalaması 29,11±4,95 yaş, bebeklerin yaş ortalaması ise
4,4±3,43 ay idi. Bebeklerin %54,9'u erkek idi. Annelerin %13,3'ü gebeliği boyunca
%13,6'sı da halihazırda sigara kullanıcısıydı. Eğitim düzeyi daha düşük olan anneler
ile gebelik boyunca sigara kullanımının artması arasındaki ilişki anlamlı bulundu.
Annelerin %47,6'sı daha önce ABÖS'u duymadıklarını belirtmişlerdir. Çekirdek
ailede yaşayan, eğitim ve ekonomik durumu yüksek olan annelerin, ABÖS'u anlamlı
oranda daha çok duydukları bulundu. Çalışmamıza göre ABÖS için risk
oluşturabilecek en sık yapılan yanlış uygulama bebeklerin %98,1 'nin beşiğin
ayakucuna yatırılmayıp, baş ve orta kısmına yatırılmasıydı. İkinci sıklıkta görülen
yanlış uygulama ise annelerin %88,3'nün bebeğini yan pozisyonda yatırmasıydı.
Bebeğini her zaman sırtüstü pozisyonda yatıran annelerin oranı %29,1 idi. Annelerin
her zaman sırtüstü pozisyonda yatırma durumları ile kız bebek sahibi olmaları
arasında anlamlı ilişki bulundu.
Sonuç: Çalışmamıza katılan annelerin bebek bakımları ABÖS için risk
oluşturabilecek uygulamaları içermektedir. Bu uygulamalar annelerin eğitimi,
ekonomik düzeyleri, aile yapısı, anne ve bebek yaşı, anne sütü alımı ve ABÖS'ü
önceden duyma ile ilişkili bulunmuştur. Annelerin yaklaşık yarısının ABÖS'un daha
önce adını bile duymamış olması bu konuda eğitimin gerekliliğini gözler önüne
sermekte, gebe ve bebek izlemlerinin de yapıldığı ana kuruluş olan birinci
basamaktaki sağlık çalışanlarına ve bilhassa aile hekimlerine önemli görevler
düşmektedir.

Anahtar Kelimeler: Ani Bebek Ölümü Sendomu, Anne, Bebek, Risk Faktörleri

Abstract:
Introduction and Aim: Sudden infant death syndrome (SIDS) is defined as the
death of babies who are thought to be healthy under the age of 1 year, whose cause
cannot be found by anamnesis, physical examination, dead space examination and
autopsy findings. It is seen 30-50% more frequently, especially in male babies. It has
an incidence of 0.2-0.5 per thousand in developed countries, there are no clear data
on prevalence in our country, and the data are obtained from forensic medicine and
pathology case series. Although the etiology is not known, recommendations on
risky and protective factors related to SIDS have been determined by the American
Academy of Pediatrics, and SIDS can be prevented by increasing mothers'
compliance with these recommendations. In this study, it was aimed to determine the
risky practices associated with SIDS in mothers with babies under 1 year old and to
investigate the role of sociodemographic and developmental risk factors on these
practices.
Material and Method: Our research is a descriptive, cross-sectional study. The
mothers who apply to the neonatal and social pediatrics departments at the Children's
Hospital of Ankara City Hospital and the mothers who are members of the groups
belonging to mothers with 0-1 year old children on the facebook platform are the
universe of the study. A face-to-face and online questionnaire was applied to mothers
who volunteered to participate in the study. The uniquely structured and 30-question
questionnaire was administered between June 2020 and July 2020, after the
necessary permissions were obtained. The lowest number of participants desired to
be reached in the study was determined as 363 with 95% confidence level and 5%
margin of error. The significance level for statistical results was taken as p <0.05.
Results: 368 mothers with babies aged 0-12 months participated in our study. The
mean age of the mothers participating in the study was 29.11 ± 4.95 years, and the
mean age of the babies was 4.4 ± 3.43 months. 54.9% of the babies were male.
13.3% of the mothers were smokers during their pregnancy, and 13.6% were current
smokers. The relationship between mothers with lower education levels and
increased smoking during pregnancy was found to be significant. 47.6% of the
mothers stated that they had not heard of SIDS before. It was found that mothers
living in nuclear families with high education and economic status heard about SIDS
significantly more. According to our study, the most common misapplication that
could pose a risk for SIDS was that 98.1% of babies were not placed on the toe of the
cradle, but in the head and middle part. The second most common mistake was that
88.3% of the mothers lay their babies on their side. The rate of mothers who always
put their babies in the supine position was 29.1%. A significant correlation was
found between mothers' always lying in their supine position and having a baby girl.
Conclusion: Babysitting of mothers participating in our study includes practices that
may pose a risk for SIDS. These practices were found to be associated with mothers'
education, economic levels, family structure, mother and infant age, breast milk
intake and hearing about SIDS before. The fact that nearly half of the mothers have
not even heard of SIDS before reveals the necessity of training on this issue, and
primary healthcare professionals, especially family physicians, have important
responsibilities in the main institution where pregnant and infant follow-ups are
carried out.

Keywords: Sudden Infant Death Syndrome, Mother, Infant, Risk Factors