Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) ve anksiyete bozukluğu tanısı almış çocuklarda uyku alışkanlıklarının karşılaştırılması ve uykunun yaşam kalitesi ile ilişkisinin incelenmesi
Comparison of sleep problems and their impact on quality of life between children with adhd and anxiety disorders
Yazar: MOHAMMAD B.ABDULRAZZAQ AL-BAYATI
Danışman: DOÇ. DR. ÖZALP EKİNCİ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Erenköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Çocuk Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Anksiyete = Anxiety ; Hiperaktiviteli dikkat eksikliği bozukluğu = Attention deficit disorder with hyperactivity ; Uyku = Sleep ; Uyku bozuklukları = Sleep disorders ; Uyku kalitesi = Quality of sleep ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
Amaç: DEHB ve anksiyete bozukluğu (AB) olan çocuklarda yüksek oranda uyku sorunu prevalansı bildirilmiştir. Ancak ayrı ayrı DEHB, AB ve DEHB artı AB gruplarını uyku sorunlarının tipleri ve klinik korelasyonları açısından karşılaştıran sınırlı sayıda literatür bulunmaktadır. Bu çalışmada; DEHB ve AB tanılarının ayrı ayrı konduğu ve komorbid olarak bulunduğu çocuklarda uyku alışkanlıklarının ve sorunlarının incelenmesi, ayrıca uyku sorunlarının ve eş tanıların yaşam kalitesi üzerine etkisinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve yöntem: Erenköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi Çocuk ve Ergen Psikiyatri Polikliniği'ne ayaktan başvuran 6-12 yaş aralığında çalışmaya dahil edilme kriterlerine uygu 70 DEHB tanılı hasta, 68 AB tanılı hasta ve 73 DEHB+AB tanılı hasta dahil edildi. Katılımcılara Okul Çağı Çocukları için Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi-Şimdi ve Yaşam Boyu Versiyonu (ÇDŞG-ŞY) uygulandı. Araştırmacı tarafından hazırlanan sosyodemografik veri formu, Conners Öğretmen Derecelendirme Ölçeği Kısa Form (CÖDÖ), Conners Ana Baba Derecelendirme Ölçeği-Kısa Form(CADÖ), Çocuklarda Dikkat Eksikliği ve Davranış sorunları için DSM-IV'e Dayalı Tarama ve Değerlendirme Ölçeği (T-DSM-IV-S), Çocuklar için Depresyon Ölçeği (ÇDÖ), Çocuklarda kaygı tarama ölçeği (ÇATÖ), Çocuk Uyku Alışkanlıkları Anketi (ÇUAA) ve Çocuklar için Yaşam Kalitesi Ölçeği (ÇİYKÖ) anketleri hem ebeveyn hem öğretmen hemde çocuklar tarafından dolduruldu.
Bulgular: Çalışmaya 84 (%39,8) kız, 127 (%60,2) erkek olmak üzere toplam 211 hasta katıldı. Katılan hastaların 70'i (%33,2) DEHB, 73'ü (%34,6) DEHB+AB, ve 68'i ise (%32,2) AB grubundaydı. AB grubunun belirti başlama yaşı ortalaması diğer iki gruba göre daha yüksekti. DEHB grubu(p<0,001) ve DEHB+AB grubu(p<0,001) hastalık süresi ortalamaları AB grubuna göre daha yüksekti. Ailede psikiyatrik bozukluk oranı DEHB grubunda (%11,4) diğer iki gruba (AB: %27,9 (p=0,014)ve DEHB+AB: %31,5 (p=0,004)) göre daha düşüktü. CÖDÖ ve CADÖ total ve alt ölçek puanları DEHB ve DEHB+AB olangruplar AB grubuna göre daha yüksek puan almışlardı. Aynı şekilde T-DSM-IV(E)total puanı, T-DSM-IV(E)DE puanı ve T-DSM-IV(E) Hiperaktivite puanı ortalamaları DEHB ve DEHB+AB gruplarında AB grubuna göre daha yüksek bulundu. ÇATÖ total ve alt ölçekskorları DEHB grubunda DEHB+AB ve AB gruplarına göre daha düşüktü. ÇİYKÖ skorları sonuçlarına göre, DEHB+AB grubunda neredeyse tüm alt ölçeklerde yaşam kalitesi daha düşük saptandı.
ÇUAA total puanı ve gün içinde uykululuk puanı ortalamaları DEHB+AB grubunda DEHB grubuna göre daha yüksekti. Ancak, DEHB+AB grubunda ÇUAA toplam puan ortalaması ve gün içinde uykululuk puan ortalaması AB grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmadı. Kısmi Korelasyon Testi kullanılarak ve tanı değişkeni control edilerek uyku total puanı ile CADÖ total ve alt ölçek puanları, T-DSM-IV (E) total puanı, T-DSM-IV(E) DE puanı, T-DSM-IV (E) Hiperaktivite puanı, T-DSM-IV (E)KOKG puanı, CÖDÖ total puanı, CÖDÖ DE puanı, CÖDÖ hiperaktivite puanı, T-DSM-IV(Ö) total puanı, T-DSM-IV (Ö)DE puanı, T-DSM-IV(Ö) hiperaktivite puanı, ÇATÖ total ve alt ölçek puanları arasında anlamlı korelasyon bulundu. Lineer regresyon analizi sonucuna göre; ÇUAA total puanını ÇATÖ psikosomatik puanı ve ÇATÖ ayrılık anksiyete puanı predikte ettiği saptandı.
Sonuç: Çalışmamızda DEHB+AB tanısını komorbid olarak bulunduran çocuklarda DEHB grubuna göre daha fazla uyku sorunu görülmüştür. AAB diğer anksiyete bozukluklarına oranla uyku sorunları daha sık gözlenmektedir. DEHB+AB tanısı alan çocuklarda uyku sorunları arttıkça yaşam kalitesi olumsuz etkilenmiştir. Eşlik eden uyku sorunlarının tespiti ve tedavisi, DEHB ve anksiyete bozukluklarının belirtilerinin şiddetinin azalmasını sağlayacak ve tedavi etkinliğini artıracaktır.
Anahtar kelimeler: Anksiyete Bozukluğu, Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu, Uyku Bozukluğu

Abstract:
Objective: High prevalence of sleep problems has been reported in children diagnosed with ADHD and anxiety disorders(AD). However, there are limited studies comparing sleep problems and its clinical correlations in ADHD, AD and ADHD comorbid AD groups. Our study aimed to: 1) examine the sleeping habits and problems of children diagnosed with ADHD, AD and comorbid ADHD and AD, 2) evaluate the effect of sleep problems and comorbidities on quality of life.
Method: A total of 211 children aged between 6-12 years old who were followed up at the Child and Adolescent Psychiatry Out patient Clinic of University of Health Sciences in Istanbul with the diagnosis of AD, ADHD and ADHD+AD were included to the study. For evaluating the psychiatric diagnosis of the participants; The Schedule for Affective Disorders and Schizophrenia for School-Age Children-Present and Lifetime Version (K-SADS-PL) was applied. Then the sociodemographic data form designed by the researcher, Conners' Parent Rating Scale (CPRS), Turgay DSM-IV Disruptive Behavior Disorders Rating Scale (T-DSM-IV-S), Screen for Child Anxiety and Related Disorders (SCARED), The Pediatric Quality of Life Inventory (PedsQL) Parents version and Children's Sleep Habits Questionnaire (CSHQ) were completed by parents.Conners' Teacher Rating Scale (CTRS-R) and Turgay DSM-IV Disruptive Behavior Disorders Rating Scale (T-DSM-IV-S) were completed by teachers. Children's Depression Inventory (CDI) and The Pediatric Quality of Life Inventory (PedsQL) Childs version were completed by participants.
Results: 84 (39.8%) girls and 127 (60.2%) boyswere included in our study. 70 (33.2%) of the participating patients were in the ADHD group, 73 (34.6%) were in the ADHD+AD and 68 (32.2%) were in the AD group. The average age of onset of symptoms in the AD group was higher than the other two groups. The mean of duration of illness in the ADHD group (p<0,001) and ADHD+AD group (p<0,001) was higher than the AD group. The rate of psychiatric disorders in the family was lower in the ADHD group (11.43%) than the other two groups (AD: 27.9% (p=0,014)and ADHD + AD: 31.5% (p=0,004)). The total score and certain subscores of CTRS and CPRS, the mean of T DSM-IV (P) total score scale, T DSM-IV (P) ID scale and T-DSM-IV (P) hyperactivity scale were higher in ADHD and ADHD+AD groups than the AB group. According to the PedsQL results, the quality of life in almost all subscales was found to be lower in ADHD+AD group.
The mean CSHQ total score and daytime sleepiness scores were higher in the ADHD+AD group when compared to the ADHD group. However, there was no statistically significant difference in the mean  CSHQ total score and the daytime sleepiness score between the AD group and ADHD+AD group. When controlling the diagnosis; positive correlations were found between CSHQ total score and CPRS total score(p<0.01), CPRS behavioral problem (p<0.01), CPRS attack/hyperactivity (p=0.01), CPRS learning problem (p<0.01), CPRS anxiety (p<0.01), CPRS psychosomatic (p<0.01), T-DSM-IV (P) total score (p<0.01), T-DSM-IV(P) ID (p<0.01), T-DSM-IV (P) hyperactivity (p<0.01), T -DSM-IV (P) ODD (p<0.01), CTRS total (p<0.01), CTRS ID (p <0.01), CTRS hyperactivity (p<0.01), T-DSM-IV (T) total score (p<0.01), T-DSM-IV (T) ID (p<0.01), T-DSM-IV (T) hyperactivity (p <0.01), SCARED total (p<0.01), SCARED school phobia (p<0.01) SCARED GAD (p<0.01), SCARED psychosomatic (p<0.01), SCARED separation anxiety (p<0.01) and SCARED social phobia (p=0.02) scores. According to the linear regression analysis; it was found that SCARED psychosomatic and SCARED separation anxiety scores predicted CSHQ total score.
Conclusion: In our study, it was observed that sleep problems in children with  ADHD+AD were at higher rates as compared to children with only ADHD. Among children with AD; sleep problems were more likely to be associated with separation anxiety. In children diagnosed with ADHD+AD, the quality of life was negatively affected by sleep problems. Accordingly; we propose that detecting and treating the accompanying sleep problems will have positive effects on managing ADHD and AD and improve the quality of life in children with these disorders.
Keywords: Anxiety Disorder, Attention Deficit Hyperactivity Disorder, Sleep Disorder