Özbekistan'da bağımsızlık sonrası dönemde din görevlilerinin yetiştirilmesi ve istihdamı (1991-2021)
Training and employment of religious officials in Uzbekistan after independence (1991-2021)
Yazar: AZIZJON KURBONOV
Danışman: PROF. DR. ZEKİ SALİH ZENGİN
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion

Özet:
Özbekistan'da Bağımsızlık Sonrası Dönemde Din Görevlilerinin Yetiştirilmesi ve İstihdamı (1991-2021)
İnsanlığın gelişim tarihinde, her milletin ve toplumun dünya biliminin gelişimine katkısı ve yeri olmuştur. Kadim bir tarihe sahip olan Özbekistan, kendi ecdatlarının yükselişini dinî ve dünyevi ilimlere dayanarak zenginleştirmiştir. Bilgi arayışı, o coğrafya toplumunun doğasında var olan en yüksek erdemlerden biri olmuştur. Bu arayış dinî eğitim kurumlarının eğitimine de yansımış ve yüzyıllar boyunca bu alanda zengin, benzersiz bir deneyimler dizisi ortaya konulmuştur. Bu çalışma, Özbekistan'da yüzyıllardan beri faaliyet gösteren, dünyaca ünlü bilim adamları ve fuzalalar yetiştiren bu eğitim kurumlarının tarihçesini, eğitim faaliyetlerini incelemeye ve kısmen de olsa aydınlatmaya adanmıştır. Bu çalışma dört bölümden oluşmaktadır: Birinci bölümü giriş, ikinci bölüm Özbekistan tarihi, üçüncü bölümü Özbekistan'da din eğitimi (genel eğitim sistemi), dördüncü bölümü Özbekistan'da dinî/meslekî eğitim. Araştırmanın ilk bölümünde araştırmanın konusu, amacı, önemi ve yöntemi açıklanacaktır. İkinci bölümde; bağımsızlık dönemine ışık tutması açısından İslam'ın Orta Asya'ya girişinden başlayarak bağımsızlığa kadar geçen dönemde din-devlet ilişkileri, din eğitimi, din görevlilerinin yetiştirilmesi ve istihdamına ilişkin ortaya çıkan gelişmelere yer verilmiştir. Üçüncü bölümde ise; Özbekistan genel eğitim sistemi, mesleki din eğitimi ve okullarda din eğitimi konusu incelenmiştir. Dördüncü bölümde: din görevlisi yetiştiren eğitim kurumlarına giriş sınavları ve eğitimin durumu, müfredat programları, ders kitapları, öğretim metotları incelenmiş ve din görevlisi yetiştirme açısından ele alınmıştır. Yine bu bölümde dinî eğitim kurumlarına, camilere ve din görevlileri hakkında yetkili kurum olan Özbekistan Müslümanlar İdaresinin teşkilat yapısı ve birimleri hakkında bilgi verilmiştir. ÖMİ teşkilatının din görevlisi yetiştirmesiyle ilgili faaliyetleri ve din görevlilerinin kadro sayıları değerlendirilmiştir. Tarihsel yöntem, doküman incelemesi, literatür taraması gibi nitel araştırma yöntemleri kullanılmıştır. Neticede din görevlilerinin eğitim seviyelerinin daha da yükseltilmesi ve istihdamında meydana gelebilecek sıkıntıların giderilmesi uygun olcağı yönünde sonuçlara ulaşılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Özbekistan Müslümanlar Dinî İdaresi, Dinî Eğitim Kurumları, Medrese, İslam Enstitüsü.

Abstract:
Training and Employment of Religious Officials in Uzbekistan After Independence (1991-2021)
In the history of the development of mankind, every nation and society has a place and contributed to the development of world knowledge. Uzbekistan, which has an ancient history, enriched the rise of its ancestors based on religious and secular sciences. Seeking knowledge has become one of the highest virtues in the nature of the society in this geography. This reference is reflected in the education of religious educational institutions, and a series of rich, unique experiences in this field is revealed over the centuries. This work is dedicated to studying the history and educational activities of these educational institutions, which have been operating in Uzbekistan for centuries and have trained world-renowned scientists and scholars, and at least partially shed light on them. This study consists of four parts: the first part is an introduction, the second part is the history of Uzbekistan, the third part is religious education in Uzbekistan (general education system), and the fourth part is religious/professional education in Uzbekistan. In the first part of the research, the topic, purpose, importance and method of the research will be explained. In the second part; In order to shed light on the period of independence, the developments related to religion-state relations, religious education, training and employment of religious officials in the period from the introduction of Islam to Central Asia until independence are given. In the third part; Uzbekistan's general education system, vocational religious education and the subject of religious education in schools were examined. In the fourth part: the state of education and the entrance exams to the educational institutions that train clerics, curriculum programs, textbooks, teaching methods are examined and discussed in terms of the training of clerics. Also, in this section, information is given about the organizational structure and departments of the Muslim Administration of Uzbekistan, which is the authority responsible for religious educational institutions, mosques and religious officials. The activities of the OMI organization related to the training of clerics and the number of personnel of clerics were evaluated. Qualitative research methods such as historical method, document review, literature review were used.
Keywords: Religious Department of Muslims of Uzbekistan, Religious Education Institutions, Madrasa, Islamic Institute.