Kuzey Yarıküreden seçilen gezegenimsi bulutsu ve adaylarının tayfsal incelenmesi
Spectral investigations of planetary nebulae and candidates selected from the Northern Hemisphere
Yazar: UTKAN TEMİZ
Danışman: PROF. DR. HACI MUSTAFA KANDIRMAZ ; PROF. DR. NAZIM AKSAKER
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Fizik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Astronomi ve Uzay Bilimleri = Astronomy and Space Sciences ; Fizik ve Fizik Mühendisliği = Physics and Physics Engineering
Dizin: Enerji dağılımı = Energy distribution ; Gözlemevi = Observatory ; Planetaryum = Planetarium ; Spektrum = Spectrum

Özet:
Gezegenimsi Bulutsu (Planetary Nebula, PN), küçük – orta kütleli (0.8 – 8 M☉) yıldızlar evrimlerinin sonuna yaklaşırken, asimptotik dev kolu ile beyaz cüce aşamaları arasında genişleyerek yıldızlararası ortama bıraktıkları maddenin, merkezde bulunan beyaz cüce tarafından iyonize edilmesi sonucu oluşan bir gök cismidir. Yıldız evriminin diğer aşamalarına kıyasla daha kısa ömürlüdür. PN'ler yıldızlararası ortamın anlaşılması ve zenginleştirilmesi, yıldız evrimi aşamaları gibi pek çok konuda anahtar role sahiptir. Bu tez kapsamında kuzey yarıküreden (Dec > -10) seçilen 15 PN ve 13 PN adayı tayfsal verileri ile incelendi. Bu veriler TÜBİTAK Ulusal Gözlemevinde (TUG) bulunan 150 cm'lik Rus – Türk Teleskobu (RTT150) üzerine kurulu TUG Sönük Nesne Tayfçeker ve Kamerası (TUG Faint Object Spectrograph and Camera – TFOSC) ile elde edildi. İncelenen 28 kaynaktan, 18 PN ve PN adayı ilk kez tayfsal olarak gözlendi. Fiziksel parametreleri belirlenebilen kaynakların elektron sıcaklığı 5700 – 17000 K, elektron yoğunluğu 100 – 12000 cm-3, ortam sönümleme sabiti 0,70 – 4,00 aralıklarında hesaplandı, element bollukları, uyarılma sınıfları belirlendi. İncelenen kaynaklardan 4 PN adayı tayflarından elde edilen yayınım çizgi oranları ve bu oranlardan oluşturulan tanısal grafiklere dayanarak PN olarak doğrulandı. Fotoiyonizasyon kodu yardımıyla ölçülen yayınım çizgilerinden belirlenemeyen fiziksel parametreleri belirlendi.

Abstract:
Planetary Nebula (PN) is a celestial object which have occurred from ionized material ejected into the ISM while low to intermediate mass stars between Asymptotic Giant Branch and White Dwarf are reaching their end of evolutions. PNe have play a key role in many aspects such as understanding and enriching the interstellar medium, stages of stellar evolution. In this thesis, spectral investigations of 15 PNe and 13 PN candidates from the northern hemisphere (Dec > -10) were made. The spectral data of the sources were obtained with the TUG Faint Object Spectrograph and Camera (TFOSC) mounted on Russian-Turkish Telescope 150 cm (RTT150) at the TUBITAK National Observatory (TUG). In total, 18 sources were observed spectroscopically for the first time. Physical parameters such as electron temperature (in between 5700 – 17000 K), electron density (in between 100 – 12000 cm-3), extinction coefficient (in between 0,70 – 4,00), elemental abun-dances and excitation classes were determined from the emission line ratios. Four of the PN candidates were confirmed to be True PN using diagnostic plots. The physical parameters that could not be determined from the emission lines measured with the help of the photoionization code were determined.