Kartel parti modelinin ve modele yönelik eleştirilerin incelenmesi
An examination of cartel party model and its critiques
Yazar: FUNDA GÜLŞEN
Danışman: DOÇ. DR. CEREN KALFA ATAAY
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Kartel parti sistemi = Cartel party system ; Siyasal sistem = Political system ; Siyasi partiler = Political parties

Özet:
Çalışma, siyasi parti evrim zincirinin son halkası olarak görülen kartel parti modelinin özelliklerini ve bu modele yönelik eleştirileri incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma betimleyici nitelik taşıdığı için dinamik bir literatür taraması içermektedir. Tarihsel karşılaştırma ve karşılaştırma yöntemlerinden faydalanılarak kartel parti modelinin diğer türlerle olan benzerlik ve farklılıkları açıklanmıştır. 1995 yılında Katz ve Mair tarafından yeni bir model olarak sunulan kartel parti; rekabetin sınırlanması, kamusal kaynaklara bağımlılık ve devletle iç içe geçme özellikleriyle karakterize edilen bir modeldir. Kartel parti modeli yeni bir model olarak ortaya konulduktan sonra birçok açıdan eleştiriye maruz kalmıştır. Koole, Detterbeck, Hopkin ve Kitschelt kartel partiyi çeşitli yönlerden eleştirmişlerdir. Kartel partiye yönelik eleştiriler beş temel kategori belirlenerek sistematik olarak incelenmiştir. Bu beş kategori; kartel parti kavramsallaştırılması, partiler arası rekabet, kamusal kaynaklara erişim, sivil toplum-devlet ve partiler arasındaki mesafe ve örgütsel düzeyde kartel parti eleştirileridir. Kartel partinin kavramsallaştırılmasına yönelik eleştiriler; kartel partinin yeni bir model olarak tanımlanmasının gereksiz olması, kavramın açıkça tanımlanmaması ve terimin ortaya konmasından önce de kartel parti özelliği gösteren partilerin bulunmasıdır. Rekabet temelinde kartel parti eleştirileri; oy stabilizasyonunun geçerli olmaması, yeni partilerin dışlanması argümanının çelişkiler içermesi, partiler arasındaki rekabetin azalmaması ve parti rekabetinin azalmasının kartel parti argümanlarıyla açıklanamayacağıdır. Kamusal kaynaklara erişim temelinde kartel parti eleştirileri; kamusal iletişim kaynaklarından tüm partilerin eşit olarak faydalanması, kitlesel iletişim araçlarının çeşitlenmesi ile kamusal iletişim araçlarının tekel niteliğini yitirmesi, kamusal finans yardımlarının partiler arasında eşitlik yaratması ve kamusal kaynakların partiler için yetersiz olmasıdır. Sivil toplum-devlet ve partiler temelinde kartel parti eleştirileri; ilişkilerin durağan bir çerçevede ele alınması, devlet ve partilerin yakınlaşmasının farklı reaksiyonlara neden olması, seçmen memnuniyetsizliği argümanının ampirik göstergelerle çelişmesi ve modelin ekonomi-politik temelden eksik olarak oluşturulmasıdır. Örgütsel düzeyde kartel parti eleştirileri; stratarşi değil federalizasyon koşullarının geçerli olması, partilerin üyelerinden tam anlamıyla kopmaması ve staratarşik örgüt yapısının istikrarsız olmasıdır. Bu çalışma, kartel parti modeli ve eleştirileri üzerine Türkçe akademik literatürdeki eksikliği gidermeye yönelik bir katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Çalışmanın ana argümanı ise; kartel parti modeline yönelik eleştiriler dikkate alındığında, modelin önemine rağmen geliştirilmeye açık yönleri olduğudur.

Abstract:
This study aims to examine the essential characteristics of the cartel party model, which can be regarded as the last link of the political party evolution chain, and critiques leveled at the model. As the study is descriptive, a dynamic literature review is conducted. The similarities and differences of the cartel party model with other types are provided by using historical comparison and comparative methods. The cartel parties, which were first coined as a new model by Katz and Mair in 1995, are mainly characterized by the limitation of competition, dependence on public resources and ability to engage with the state. The cartel party model has been criticized in many ways since it was introduced as a new model. Koole, Detterbeck, Hopkin and Kitschelt have criticized the idea that cartel party can be accepted as a new model in terms of competitiveness, access to public resources and organizational level features. In this study, critiques against the cartel party model are examined and discussed within the framework of the following five main topics. Critiques of the conceptualization of the cartel party are: useless to define it as a new model, the definition of the concept is not clear and the cartel alike characteristics of the parties before the term is revealed are evident. Competitiveness-based criticisms are: increasing vote mobilization, contradictions regarding the exclusion of new parties, no or less competition between parties cannot be explained solely by cartel arguments. Critiques against cartel party on the basis of access to public resources are: the equal utilization of all parties from the public communication sources, loss of monopoly of public communication tools as a result of diversification of the means of mass communication, creation of equality between public financial assistance and the inadequacy of public resources for parties. Criticisms of cartel parties on the basis of civil society-states and parties are: dealing with relations in a static framework, causing different reactions of rapprochement between states and parties, contradiction of empirical arguments with voter dissatisfaction argument and creating the model without a valid economical-political basis. Criticisms at the organizational level are: not the stratarchy but the validity of the conditions of federalization are valid, the failure of the parties in terms of breaking its ties with its members and the unstable structure of the staratarchic organization. This study aims to address the gap in the Turkish written scholarly literature by providing an examination of the cartel party model and its critiques.  The main argument raised in this study is that, given the criticisms of the cartel party model, the model has a significant contribution to the scholarly literature on political parties but with some aspects to be improved.