Nazofarinks karsinomu nedeniyle radyoterapi almış hastalarda musculus sternocleidomastoideus'un, çiğneme kaslarının, tükrük bezlerinin ve temporomandibular eklemin manyetik rezonans görüntüleme ile morfometrik analizi
Morphometric analysis of musculus sternocleidomastoideus, masticatory muscles, salivary glands and temporomandibular joint with magnetic resonance imaging in patients who received radiotherapy for nasopharynx carcinoma
Yazar: AYBÜKE ÖZ
Danışman: PROF. DR. AHMET KAĞAN KARABULUT
Selçuk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Anatomi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Anatomi = Anatomy

Özet:
Nazofarinks, lenfoid yapılar ve zengin kapiller dokulardan dolayı metastaz oranının yüksek olduğu bir pharynx bölümüdür. Nazofarinks karsinomlarında yüksek doz radyoterapi temel tedavi yöntemidir. Radyoterapi sonrasında meydana gelebilecek morfolojik ve radyolojik değişikliklerin bilinmesi tedavinin planlanması açısından önemlidir.
Çalışmamız Selçuk Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesinde nazofarinks karsinom tanısı alan 29 hastanın manyetik rezonans görüntüleri üzerinden retrospektif olarak gerçekleştirildi. M. sternocleidomastoideus ve çiğneme kaslarının kas kalınlığı ve uzunluğu ölçüldü. Ayrıca gl. submandibularis ve gl. parotidea'nın mediolateral çap ve ön-arka uzunluğu ile birlikte art. temporomandibularis'in eminentia açısı, fossa articularis derinliği ve genişliği ölçüldü.
Çalışmamız verilerine göre; kas kalınlıklarında anlamlı değişim görülmezken (m. masseter: sol p=0.173, sağ p=0.325) (m. sternocleidomastoideus: sol p=0.979, sağ p=0.569) (m. pterygoideus lateralis, sol p=0.456, sağ p=0.907) kas uzunlukları işlem sonrasında anlamlı olarak kısaldı (m. masseter: sol p<0.001, sağ p<0.001) (m. sternocleidomastoideus: sol p<0.001, sağ p<0.001) (m. pterygoideus lateralis: sol p<0.001, sağ, p<0.001). Gl. submandibularis mediolateral çapı (p=0.037) ve ön-arka uzunluğunda (p=0.015) sol tarafta anlamlı değişiklikler görüldü.  Sağ tarafta ön-arka uzunluğunda anlamlı kısalmalar tespit edildi (p=0.009). Gl. parotidea ölçümlerinde sağ taraf ön-arka uzunluğunda anlamlı değişim görüldü (p=0.029). Temporomandibular eklemde fossa articularis genişliğinde önemli ölçüde daralma yaşandığı (p<0.001) belirlendi.
Çalışmamız sonucunda; nazofarinks karsinom tanısı alarak radyoterapi uygulanmış bireylerde çiğneme kaslarının, boyun kaslarının ve art. temporomandibularis'in etkilendiği bulundu. Çiğneme ve boyun kaslarının kas uzunluklarında anlamlı değişiklikler vardı. Gl. submandibularis ve gl. parotidea'nın etkileniminin olumsuz etkileriyle ağız kuruluğu, diş hastalıkları ve yutma güçlüğü yaşanabileceği ve temporomandibular eklemde meydana gelen fossa articularis genişliğindeki azalmanın eklem hareket açıklığını etkileyebileceği düşünüldü.
Anahtar Sözcükler: boyun kasları, çiğneme kasları, manyetik rezonans görüntüleme (MRG), nazofarinks karsinoma, temporomandibular eklem, tükrük bezleri

Abstract:
The nasopharynx is a part of the pharynx with a high metastasis rate due to its lymphoid structures and rich capillary tissues. High dose radiotherapy is the main treatment modality for nasopharynx carcinomas. It is important to know the morphological and radiological changes that may occur after radiotherapy in order to plan the treatment.
We retrospectively analysed the magnetic resonance images of 29 patients diagnosed with nasopharyngeal carcinoma at Selçuk University Medical Faculty Hospital. Muscle thickness and length of M. sternocleidomastoideus and masticatory muscles were measured. The mediolateral diameter and anteroposterior length of the gl. submandibularis and gl. parotidea, the eminentia angle of the art. temporomandibularis, the depth and width of the fossa articularis were also measured.
According to the data of our study; while there was no significant change in muscle thickness (m. masseter: left p=0.173, right p=0.325) (m. sternocleidomastoideus: left p=0.979, right p=0.569) (m. pterygoideus lateralis, left p=0. 456, right p=0.907) muscle lengths were significantly shortened after the procedure (m. masseter: left p<0.001, right p<0.001) (m. sternocleidomastoideus: left p<0.001, right p<0.001) (m. pterygoideus lateralis: left p<0.001, right, p<0.001). Gl. submandibularis mediolateral diameter (p=0.037) and anteroposterior length (p=0.015) showed significant changes on the left side.  Significant shortening of the anteroposterior length was detected on the right side (p=0.009). Gl. parotidea measurements showed a significant change in anteroposterior length on the right side (p=0.029). Significant narrowing of the fossa articularis width in the temporomandibular joint (p<0.001) was determined.
As a result of our study, it was found that masticatory muscles, neck muscles and art. temporomandibularis were affected in individuals diagnosed with nasopharyngeal carcinoma and treated with radiotherapy. There were significant changes in the muscle lengths of masticatory and neck muscles. It was thought that dry mouth, dental diseases and dysphagia may be experienced due to the negative effects of gl. submandibularis and gl. parotidea, and the decrease in the width of the fossa articularis in the temporomandibular joint may affect the range of motion.
Keywords: masticatory muscles, magnetic resonance imaging (MRI), nasopharynx carcinoma, neck muscles, salivary glands, temporomandibular joint