Hıyarda aşılamanın tuz stresine etkileri
The effect of grafting cucumber against salt stress
Yazar: ÖZLEM CENGİZ
Danışman: PROF. DR. AYŞE GÜL
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışmada iki farklı hıyar çeşidinde aşılamanın tuz stresine etkileri incelenmiştir. Bitkisel materyal olarak Çağla (mini) ve Opal (Beith Alpha tipinde) hıyar çeşitleri, anaç olarak 3 farklı (Cremna, Maximus ve TZ148) interspesifik hibrit kabak (Cucurbita maxima x Cucurbita moschata) anacı kullanılmıştır. Aşısız Çağla ve Opal hıyar bitkileri kontrol olarak denemeye alınmıştır. Özel fide firmasından temin edilen fideler, perlit ortamında yetiştirilmiştir. Bitkilerin su ve besin gereksinimi komple besin çözeltisi uygulanarak karşılanmıştır. Tuz üç farklı seviyede; (a) Sadece besin çözeltisi, (b) besin çözeltisi + 15 mM NaCl, (c) besin çözeltisi + 30 mM NaCl; uygulanmıştır. Tuz uygulamasına dikimden yaklaşık 4 hafta sonra başlanmıştır. Çalışmada biyokütle oluşumu (kök, gövde, yaprak ve meyve), bitkinin farklı aksamlarında Cl-, K+ ve Na+ iyonlarının birikimi, verim (toplam, pazarlanabilir ve kayıp) ve meyve kalitesine ilişkin ölçüm ve analizler yapılmıştır. Denemeler ilkbahar ve sonbahar olmak üzere iki kez tekrarlanmıştır.
Tuz stresinin gövde, yaprak ve meyve gelişimini azalttığı saptanmıştır. İlkbahar döneminde tuz uygulamalarının kök gelişimine etkisi önemli olmamakla birlikte, sonbahar döneminde tuz stresi kök gelişimini artırmıştır. Besin çözeltisinin tuz içeriğinin artışına bağlı olarak farklı bitki aksamları ile kaldırılan Cl- ve Na+ miktarının arttığı, K+  miktarının ise azaldığı belirlenmiştir. Tuz stresi verimi önemli düzeyde azaltmıştır.
Aşısız bitkilerin gövde, yaprak ve meyveleri ile kaldırılan Cl- ve Na+ miktarının aşılı bitkilere kıyasla yüksek olduğu saptanmıştır.  Aşılamanın kayıp verimde azalma sağladığı, meyve kalitesi üzerine etkili olmadığı belirlenmiştir. Hibrit kabak anaçları üzerine aşılamanın hıyar bitkisinin tuza toleransını artırmada köklerden üst aksama Cl- ve Na+ taşınımını azaltma yoluyla etkili olabileceği sonucuna varılmıştır.

Anahtar kelimeler: Cucumis sativus, aşılama, interspesifik hibrit kabak anacı, tuz stresi, biyokütle, verim, meyve kalitesi, Cl- , K+,  Na+

Abstract:
In this study, effects of grafting different cucumber varieties were investigated against salt stress. Cucumber varieties; Cagla (mini cucumber) and Opal (Beith Alpha type) were grafted onto 3 different Cucurbita interspecific hybrid (Cucurbita maxima x Cucurbita moschata) rootstocks (Cremna, Maximus ve TZ148), and non-grafted plants were used as control. Seedlings provided from a commercial seedling company were grown in perlite. Water and nutrient requirements of the plants were covered by a complete nutrient solution. Salt stress was created by NaCl added into nutrient solution: 0 mM NaCl, 15 mM NaCl and 30 mM NaCl. NaCl application was started after four weeks from planting. In this study, biomass formation (roots, stems,  leaves and fruits), accumulation of Cl-, K+ and Na+  in  different parts of the plants, yield (total, marketable and unmarketable) and fruit quality were assessed. Trials were realised two times during spring and autumn seasons.
Salt stress gave rise to decrease in weights of stems, leaves and fruits. There were no significant differences between salt levels in respect to root growth during spring season, whereas salt stress resulted in higher root weights in the autumn season. Uptake amounts of Cl- and Na+ increased by increasing levels of salt, whereas uptake amounts of K+ decreased. Salt stress gave rise to significant decrease in yield.
Chloride and Na+  uptakes by stems, leaves and fruits of non-grafted plants were higher compared to grafted plants. Grafting resulted in decrease in unmarketable yield, and generally had no significant effects on fruit quality. It was concluded that grafting onto Cucurbita interspecific hybrid rootstocks can enhance salt tolerance of cucumber plants by decreasing the uptake of Cl- and Na+  to upper parts of the plants from the roots.

Key words: Cucumis sativus,  grafting, Cucurbita interspecific hybrid rootstock, salt stress, biomass, yield, fruit quality, Cl- ,  K+ , Na+