Geçmişten günümüze doğal taşlar ve Isparta Gönen Trakitinin seramik bünyelerde kullanımı
Natural stones from past to present and usage of Isparta-Gönen Trachyte in ceramic bodies
Yazar: LEYLA KUBAT
Danışman: YRD. DOÇ. SERAP ÜNAL
Süleyman Demirel Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Sanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı
Derece: Sanatta Yeterlik, 2014
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Doğal taşlar = Natural stones ; Güzel Sanatlar dergisi = Fine Arts magazine ; Seramik sanatı = Ceramic art ; Seramikler = Ceramics ; Trakit = Trachyte

Özet:
Trakit volkanik kökenli bir kayaçtır. Günümüzde andezit ve riyolit diye adlandırılan
kayalar geçmişte trakit olarak isimlendirilmiştir. Trakit bol olmasına rağmen az
bilinmektedir. İnce taneli ve genelde gri, beyaz, pembe, sarımsı ve açık tonlarda
görülmektedir. Kaba bir yüzeye sahip, volkanik kayalar arasında bulunan feldspatça
zengin kayaç türüdür.
Ülkemizde, doğal yapı malzemeleri, ekonomik olması ve kolay elde edilmelerinden
dolayı inşaat sektöründe (kaplamalarda, duvarlarda, kaldırımlarda, döşemelerde vb.)
değişik amaçlarla kullanılmaktadır. Trakit çok eski dönemlerden bu yana dini
mimaride, mezar taşlarında, inşaat ve çevre düzenlemelerinde yaygın olarak
kullanılmaktadır. Ülkemizde trakit jeolojik ismiyle bilinmesinin haricinde yöresel
isimlerle farklı şekillerde adlandırılmıştır.
Isparta bölgesinde volkanik oluşumlardan dolayı oluşan doğal taşlar bulunmaktadır.
Oluşan doğal taşlar çok safhalı bir patlama ve püskürmeyle gelişmiştir. Aynı
volkanizmaya bağlı farklı mineraloji doku ve renkte volkanik kayaç toplulukları ile
kayaçlar oluşmuştur. Bu bölgede trakit- traki-andezit ve andezit oluşumları yoğun
görülmektedir. Isparta çevresinde bulunan trakitler ve traki-andezitler yöre halkı
tarafından yüzyıllardır yapıtaşı olarak kullanılmaktadır.
Son yıllarda, kaliteli hammadde rezervlerinin hızla tükenmekte olması geleneksel
seramik üretimine yönelik olarak; ekonomik, sanatsal ve çevresel faktörlerin dikkate
alındığı alternatif hammadde arayışlarını ön plana çıkarmıştır.
Türkiye'nin çeşitli bölgelerinde yer alan hammadde kaynaklarının seramik çamur, sır ve
astar gibi farklı bünyelerde değerlendirilmesi ile ilgili olarak çok sayıda araştırma
yapılmaktadır.
Isparta ili, Gönen ilçesinden temin edilen ve toplam alkali oksit oranı % 11,14 olan
trakitin, yarı yaş ve yaş yöntemlerle şekillendirilebilen, 1120, 1160, 1180 oC'ler deki
pişirim sonrası açık beyazımsı krem renginden, açık sarı, kum beji, açık kahverengi,
terakota ve koyu kızıl kahverengi tonları arasında değişen bünyelerin sonuçları ve
sanatsal çalışmalarda kullanabilirliği araştırılmıştır.
Birinci bölümde doğal taşlar ve insan başlığı ile doğal taşların insan yaşamında ne
kadar önemli olduğu, yaşamda nerelerde kullanıldığı ve tarihi eserlerde doğal taş
kullanımı ile bu eserlerin günümüze kadar ulaşabilen örnekleri anlatılmaya
çalışılmıştır. Mineraller ve kayaçlar, magmatik kayaçların sınıflandırılması ve
örneklemeler görsel bir şekilde aktarılmış, feldspatik minerallerinin oluşumu, jeolojisi,
özellikleri, kullanım alanları açıklanmıştır. İkinci bölümde trakitin tanımı ve
özellikleri, geçmişten günümüze trakit başlığı ile trakitin kullanım alanları ve
bununla ilgili yapılan araştırmalar hakkında bilgilere yer verilmiştir. Üçüncü
bölümde trakit katkısı ile oluşturulan reçetelerle bünyeler elde edilmiş ve deneysel
çalışmalar, analizler görsellerle desteklenerek aktarılmış ve dördüncü bölümde bu
deneysel çalışmalar sonucunda oluşturulan çamurlar ile seramik uygulamalar
yapılarak tez oluşturulmuştur.


Anahtar kelimeler: Trakit, Doğal Taş, Seramik Bünye, Şekillendirme

Abstract:
Trachyte is volcanic origin rock. Nowadays called andesite and rhyolite rocks has
been named trachyte in the past. Although trachyte is little known it is excessive in
the nature. Trachyte is Fine-grained and generally gray, white, pink, yellow and light
shades are seen in.
Having a rough surface, rocky volcano is located between the feldspar-rich rock
types. Natural building materials (covering, walls, paving, flooring, etc.) which are
economical and easy to obtain, are used for various purposes in the construction
sector in Turkey. Trachytes have been widely used in construction and landscaping
in religious architecture, grave stones since ancient times.Trachyte is known as
different names in different regions of Turkey.
In Isparta region due to volcanic mechanism some natural stones are composed. The
natural stones are formed by the explosion and multi-stage erupt. Although the same
volcanic mechanism, some rocks have different mineralogy, texture and color. In this
region, trachyte-trachy-andesite and andesite formations are very intense.
In recent years, high-quality raw material reserves are rapidly being consumed. As a
result of this situation for the production of traditional ceramics, economic, artistic
and environmental factors are taken into account has highlighted the search for
alternative raw materials. In literature, a lot of studies about some raw materials sources
in various regions of Turkey which are used as ceramic slip, glazes and engobes have
been conducted.
Trachyte used in this study obtained from Isparta province, Gonen county, and the total
alkali oxide ratio is 11.14. The Trachyte can be formed by wet and semi wet methods,
after firing subsequently at 1120, 1160 and 1180 oC, turned into light whitish cream
color, light yellow, sand beige, light brown, terracotta and dark red and brown tones. In
this study, the outputs from different color ranges obtained from the experiment and the
usability of these products were investigated.
In the first section with the title of natural stones and man; it is explained that the
importance natural stones and where they are used in human life also usage in
historical monuments of natural stone with the use of these works survived examples.
Minerals and rocks, igneous rocks classification and sampling have been transferred
in a visual manner, the formation of feldspathic minerals geology, properties,
application areas are described. In the second section the definition and
characteristics of trachyte, trachyte usage and related information is given about the
research. In the third section structures are obtained with the trachyte contribution
with a prescription and experimental studies, supported by visual analysis were
explained. In the fourth section thesis has been created as a result of this
experimental studies, ceramic applications made with clay.


Key words: Trachyte, Natural stone, Ceramic bodies, Ceramic shaping.