Osmanlı döneminde pratik Arapça konulu çalışmalar ve Îsâ Ruhî Şirvanî'nin Mükâlemetü'l-'Arabî ve't-Türkî adlı eseri
Studies on practical Arabic in the Ottoman period and Îsâ Ruhî Şirvânî's work Mukâlame al-Arabî ve al-Türkî
Yazar: SÜMEYRA BOLAT
Danışman: PROF. DR. MURAT SULA
Trabzon Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Tarih = History
Dizin: Arapça = Arabic ; Ders kitapları = Textbooks ; Dil bilgisi = Grammar ; Dil bilim = Linguistics ; Dil eğitimi = Language education ; Eğitim tarihi = Educational history ; Kitaplar = Books ; Medreseler = Madrasahs ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; İsa Ruhi Şirvani = İsa Ruhi Şirvani

Özet:
Bilindiği gibi canlı ve dinamik yapı olan toplum, iç ve dış etmenlerle zaman zaman değişime uğrar ve bu değişimin gereksinimleri de toplum üyeleri tarafından karşılanmaya çalışılır. Dil de bunlardan biridir. Şartlar bir toplumun dilinin değiştirilmesini icbar ettiği gibi herhangi bir dilin öğretim metotlarının da değişimini mecbur bırakabilir. Uzun bir dönem siyaset sahnesinde olan Osmanlı Devleti, diğer alanlarda olduğu gibi eğitimin bir maddesi olan dilin öğretimindeki amaçlarda şartlara göre farklılık göstermiştir. Bunun belki de en fazla hissedildiği dönem batılılaşma serüveninin başlamasından sonradır. Aslında burada yapılan sözü edilen dönemde devlet siyasetinin bir sonucu olarak toplumda ortaya çıkan Arapçanın öğretimindeki değişikliğin bir tezahürü olan pratik Arapça öğretiminin nasıl olduğuna ve bu alanda ortaya konan çalışmaların ne kadar başarıya götürdüğüne ışık tutmak olmuştur.
Çalışmamız giriş, iki bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır.
Giriş kısmı, çalışmanın amacı, önemi, sınırlılıkları, varsayımları, metodu ve verilerin toplanması başlıklardan oluşmaktadır.
Birinci bölümde, Arapçanın Osmanlı kültüründeki yeri ve önemi, medreselerde Arapça öğretimi ve okutulan kitaplar, Osmanlı eğitim sisteminde pratik Arapça ve Osmanlı'da pratik Arapça konulu çalışmalar ele alınmıştır.
İkinci bölümde, Îsâ Ruhî Şirvanî'nin hayatı ve Mükâlemetü'l-'Arabî ve't-Türkî adlı eseri farklı açılardan değerlendirilerek incelenmiştir.
Sonuç bölümünde ise çalışmanın genel bir değerlendirilmesi yapılarak inceleme sonucunda ulaşılan kanaat ve düşünceler ifade edilmiştir.

Anahtar Sözcükler: Osmanlı Medreseleri, Pratik Arapça, Îsâ Ruhî Şirvanî, Mükâleme, Muhâdese.

Abstract:
As it is known, society is an alive and dynamic structure, that changes with inner and exterior factors with the requirement of this change tried to be met by the members of society. Language is one of them. As conditions constraint to change the language of a society, it might force to change the teaching method of it as well. The long-term political scene Ottoman Empire's goals of schooling matter of teaching their language differed as in other areas. Perhaps the differing of this felt most heavily after the westernization adventure. In fact, what's been committed here is, how the teaching of practical Arabic is a manifestation of change in the teaching of the Arabic language that emerged from the result of the said era's state politics and how successful were the exhibited studies in this subject.
The study comprises an introduction, two chapters, and a comprehensive conclusion. 
The introductory part consists of; the purpose of the study, its importance, limitations, method, and data collection.
In the first chapter, the place and importance of Arabic in Ottoman culture, teaching of Arabic and schooled books in madrasah, the teaching of practical Arabic, and practical Arabic studies in Ottoman discussed.
In the second chapter, life of Īsā Ruhī Şirvānī and his Mukālama al-'Arabī ve al-Turkī analyzed from a different point of view.
The conclusion part consists of general evaluation of the study and arrived opinions and thoughts.

Keywords: Ottomans' Schools, Practical Arabic, Īsā Ruhī Şirvānī, Mukālame, Muhādase.