Türkiye'de değişen dindarlık göstergeleri ve sosyal medya
Changing indicators of religiosity and social media in Turkey
Yazar: FİLİZ ÇÖMEZ POLAT
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÖKLEM TEKDEMİR YURTDAŞ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Din = Religion ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Din psikolojisi = Religious psychology ; Dindarlık = Religiousness ; Eleştirel söylem çözümlemesi = Critical discourse analysis ; Sosyal medya = Social media ; Sosyal psikoloji = Social psychology

Özet:
Dünya üzerinde insanların yaşam biçimlerini ve bakış açılarını temel olarak etkileyen pek çok din bulunmaktadır. Hodgetts ve Luthans (1997) dinin insan davranışlarını etkilediğini; toplumda bireylerin diğerlerine yönelik davranışlarının nasıl olacağına dair dinlerin yol gösterici taraflarının olduğunu belirmektedir. Bu anlamda din bireysel ve toplumsal etkileri olan, çok yönlü ve derin bir kavramdır. Bu çalışmanın çıkış noktası kendisini dindar olarak tarifleyen insanların dindarlığı yaşama ve ifade biçimlerinin farklılık gösterdiği gözlemine dayanmaktadır. Batı'da hız kazanan dini çalışmalar ve Hristiyanlık üzerinden çeşitlenen dindarlık kavramlarına yönelik farklı tanımlamalar dindarlık çalışmalarına yönelik merakı arttırmaktadır. Bunun yanı sıra Batı'da da Hristiyanlık üzerinden yapılan dindarlık tanımlarındaki değişikliğin-çeşitliliğin Türkiye'de nasıl tanımlandığı ya da dindarlığın nasıl çeşitlendirildiği kültüre bağlı farklılıkların anlaşılmasına olanak tanıyabilir.
Sosyal medya kullanımını günlük yaşamın her alanını etkilediği gibi dinin yaşanma biçimlerini de etkilemiş olabilir. Dolayısıyla kendini dindar olarak tarifleyen insanların dindarlığı yaşama ve ifade biçimlerinin sosyal medya kullanımı ile olan ilişkisi bu araştırmanın odak noktasını oluşturmaktadır.
2000'li yıllar internet ve çevrim içi iletişimin hızla yayılmaya başladığı, bilgiye ulaşma kaynaklarındaki artışın ve sosyal medya kültürünün her kesime sirayet ettiği bir dönem olarak düşünülebilir.  Sosyal medya /internet kullanımının ya da başka bir ifade ile bilgisayar aracılı iletişimin yoğunlaşmasıyla birlikte dindar kesimin iletişim kaynakları da çeşitlilik kazanmıştır.  Bireylerin dinin tutum ve davranışlarının ait oldukları dini gruplar temelinde araştıran pek çok araştırma, özellikle dinin çevrimiçi kullanımının gruplar arası ilişkiler bağlamında etkisine odaklanmaktadır (Tsai, 2015).
Kavramsal çerçevesini dindarlık ve muhafazakârlık ekseninde yürüten çalışma; muhafazakâr ve dindar kesimin tüketim anlayışını hem sosyal medya kullanımından hem de gerçek yaşamlarındaki tüketim alışkanlıklarından hareketle irdelemektedir. Bu çalışmada dindarlık algısına dair anlam inşalarının sosyal psikolojik bir yaklaşım ile incelenmesi hedeflenmektedir. Araştırmanın amaçları doğrultusunda hem nitel hem de istatistiksel olmak üzere iki farklı yöntem kullanılmıştır. 
Sonuçlar göstermektedir ki, Türkiye'de muhafazakâr dindarlığın anlamlandırılması ve tüketim dinamikleri ile olan ilişkisinde farklı dini yönelim biçimlerinin etkisi bulunmaktadır.  Özellikle muhafazakâr kesimin din öncelikli tüketim alışkanlığı üzerinde katı kuralcı ve dışsal dini yönelimli olmanın dolaylı yoldan etkisinin olduğu görülmektedir. 


Anahtar Kelimeler: dindarlık, muhafazakârlık, dini yönelim biçimleri, tüketim, sosyal medya kullanımı

Abstract:
There are many religions around the world that basically affect people's lifestyles and perspectives. Hodgetts and Luthans (1997) stated that religion affects human behavior; It states that religions have guiding sides about how individuals behave towards others in society. In this sense, religion is a multi-faceted and deep concept with individual and social effects. The starting point of this study is based on the observation that the people who describe themselves as religious are experiencing religiousness and the ways of expression differ. Religious studies that accelerated in the West and different definitions of the concepts of religiosity over Christianity increase the curiosity about religiosity. As well as the change-diversity in the definition of religiosity made on how to define Christianity in the West in Turkey or it may allow an understanding of the difference depends on how the religiosity diversified culture.
It may have influenced the use of social media in every aspect of daily life as well as the way religion is lived. Therefore, the focal point of this research is the relationship between the people who define themselves as religious and the ways of living religiousness and the ways of expression with social media usage. Therefore, the focal point of this research is the relationship between the people who define themselves as religious and the ways of living religiousness and the ways of expression with social media usage.
The 2000s can be thought of as a period in which the internet and online communication started to spread rapidly, the increase in the sources of access to information and the social media culture spread to every segment. With the intensification of the use of social media / internet or computer-mediated communication, the communication resources of the religious sector have also become more diverse. Many studies investigating the attitudes and behaviors of individuals on the basis of religious groups to which they belong, especially focus on the effect of on line use of religion in the context of intergroup relations (Tsai, 2015).

The study, which carries out its conceptual framework on the axis of religiousness and conservatism; It considers the consumption perception of the conservative and religious sector from the use of social media and consumption habits in real life. In this study, it is aimed to examine the constructs of meaning about the perception of religiosity with a social psychological approach. For the purposes of the study, two different methods, both qualitative and statistical, were used.

The results indicate that different forms of religious orientation has effect on the meaning of conservative religiosity in Turkey and its relationship with consumption dynamics. In particular, it is seen that the external guided and fundamentalist religious orientation has an indirect effect on the priority consumption habits of the conservative sector.

Keywords: religiosity, conservatism, forms of religious orientation, consumption, use of social media