Osmanlı'dan Türkiye'ye kapitalist hukuksal kuruluş: Mülkiyet ekseninde bir değerlendirme
Capitalist legal establishment from Ottoman to Turkey: An assessment on the axis of property
Yazar: ŞEYMA SAĞDIÇ GÜVEN
Danışman: DOÇ. DR. SAİM ÜYE
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Bu çalışma, Osmanlı'dan Türkiye'ye kapitalist hukuksal dönüşümün genel panoramasını sunmaktadır. Bu konunun seçilmesinde neden, Türkiye'de hukukun gelişimine dair herhangi bir tartışmanın ya toplumsal ilişkilere yer vermeyen teknik hukuksal analizlerle ya da toplumsal değişimin "modernleşme" perspektifiyle sınırlı ele alınmasıdır. Bunun dışında hukukun değişimine dair ekonomi-politik perspektifle detaylı bir analiz sunan çalışmalar ise siyaset bilimi ve iktisat tarihi ile sınırlı kalmaktadır. Bu eksiklerden yola çıkarak bu çalışma, Osmanlı-Türkiye örneklemi içerisinde hukuk ve toplumsal değişim ilişkisini ortaya koymakta ancak bunu mülkiyet kurumunu temel alarak gerçekleştirmektedir. Zira mülkiyet kurumunun gelişimi, toplumsal değişim ve hukuksal kuruluş arasındaki ilişkinin en net görülebileceği alandır. Hukuksal değişimi toplumsal bağlama oturtmak için Osmanlı'dan Cumhuriyet'e yaklaşık 200 yıllık bir tarihsel kesiti, tarihsel sosyoloji alanı içinde değerlendiren bu çalışma, toplumsal değişimin toplumun iç ve dış dinamikleriyle birlikte ilerlediğini ortaya koymaktadır. Böylece Osmanlı-Türkiye örneğinde de kapitalist gelişimin tarihinin, özel mülkiyetin diğer mülkiyet kategorilerine rağmen genişleme ve yoğunlaşma tarihi olduğu gözlenebilir. Özel mülkiyet kurumunun ortak mülkiyet biçimlerini tahrip ederek genişlemesi maddi düzeyde ilerlerken aynı zamanda hukuksal alanda bir değişime karşılık gelmektedir. Hukuksal alandaki değişim ilki Tanzimat dönemi, ikincisi Cumhuriyet resepsiyonları olmak üzere iki dönemde incelenmektedir. Bu iki hukuksal kuruluş dönemi siyasal anlamda devrimci bir kopuşa rağmen kapitalist özel mülkiyetin hukuksal kuruluşuna yönelmekle bir süreklilik göstermektedir. Hukuksal değişim analizi de özel mülkiyet kurumunun gelişimindeki bu süreklilikte gözlemlenir. Bu çalışma, Türkiye'de kapitalist hukuksal kuruluşu mülkiyet ilişkileri odağında yapılan bir analiz ile değerlendirmekte ve hukuksal kuruluşunun ikincil düzeydeki belirleyenlere bakılarak başarılı-başarısız ikilemine indirgemeyeceğini ortaya koymaktadır.

Abstract:
This study presents the panoramic view of the capitalist legal transformation from the Ottoman Empire to the Republic of Turkey. The reason for this choice is that most attempts at explaining the development of law in Turkey have been made with either technical legal analysis which does not include any social relationship or through the perspectives of modernization of society. Apart from these views, there are some studies that have been able to analyze the legal change from an economic-political perspective but are limited by the area of expertise in political and economic history. By looking at the inadequacies of previous studies, this dissertation puts forward the institution of property as a key instrument and analyzes the legal and social change in the sample of Ottoman Empire and Turkey. Since the development of institution of property offers useful insight to reveal the relationship between social change and legal establishment. In order to put the law in social context, this study by assessing the historical period that was approximately 200 years from Ottoman Empire to the Republic of Turkey in the field of historical-sociology, claims that social change moves forward with external and internal dynamics of society. In this way, it can be observed that the history of capitalist development in the sample of Ottoman and Turkey is a history of private property intensifying and expanding against the other property forms. While the expansion of private property advances by destroying the common property at the material level but at the same time, it brings a change at the legal level. The legal change is observed in two periods; the first one is Tanzimat and the other is the reception period of the Republic of Turkey. These two legal establishment periods, though being periods of political breaks, there is a continuity among them given that these canalize to constitute the legal establishment of private property. The analysis of legal change is seen through this continuity in the development of the private property. This dissertation evaluates capitalist legal establishment in the Republic of Turkey by analyzing the institution of property as a key concept and argues that legal establishment cannot be assessed through only the dichotomy of "successful-unsuccessful" by considering secondary determiners.