Yerli ve yabancı bazı kışlık ekmeklik buğday çeşitlerinin erken dönem kuraklık stresine katlanma bakımından değerlendirilmesi
Evaluation of some indigenous and foreign winter bread wheat cultivars for tolerance to early drought stress
Yazar: MUHARREM URAL
Danışman: PROF. DR. BİLGE BAHAR ; DOÇ. DR. CEMALETTİN BALTACI
Gümüşhane Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Buğday = Wheat ; Ekmeklik buğday = Bread wheat ; Fitokimyasallar = Phytochemicals ; Islah = Improvement ; Kuraklık = Drought

Özet:
ÖZET
Yapılan çalışmada, 10 yerli ve 10 yabancı olmak üzere, 20 kışlık ekmeklik buğday (Triticum aestivum L.) çeşidinin, erken dönemde meydana gelebilecek kuraklık stresine karşı morfo-fizyolojik ve fito-kimyasal özellikleri incelenmiştir. Bu anlamda, %100 tarla kapasitesinde ve %25 tarla kapasitesinde tutularak, laboratuvar ortamında sera koşulları oluşturulmuştur. Çalışmalar, uygulamalar (su stressiz kontrol ve su stresli kurak koşullar) ana parsellere ve çeşitler alt parsellere yerleştirilmek suretiyle, üç tekrarlamalı olarak tesadüf parsellerinde bölünmüş parseller deneme desenine göre yürütülmüştür. Çalışma kapsamında, yaprak en, boy ve en/boy oranı, yaprak klorofil-a, klorofil-b, toplam klorofil ve klorofil-a/b, kök yaş ağırlığı, taç yaş ağırlığı, kök/taç yaş ağırlıklar oranı, ELWR (kesilen yaprak su tutma kapasitesi), MTS (membran kararlılığı), ortam-yaprak sıcaklığı farkı (OYSF), yaprak kül içeriği, yaprak potasyum (K+) içeriği, karotenoid içeriği, prolin ve toplam fonolik bileşik içeriği gibi morfo-fizyolojik ve fito-kimyasal özellikler incelenmiştir.
Ayrıca, uygulamaların ve çeşitlerin, çoğu özellikler bakımından; yine uygulama×çeşit interaksiyonlarının bakımından çoğu özelliklerin istatistiksel anlamda değişim gösterdiği belirlenmiştir. Yapılan analizler sonucunda; kuraklık stresi ile birlikte yaprak eni ve boyunda, klorofil-b ve  klorofil a/b, kök ve taç yaş ağırlığında, MTS, OYSF, yaprak kül içeriği ve yaprak K+ içeriğinde azalmalar gözlenmiştir. Yaprak en/boy, klorofil-a, toplam klorofil, kök/taç oranı, ELWR, karotenoid, prolin ve toplam fenolik içeriğinde ise artış olduğu saptanmıştır. 
Sonuç olarak, denemede incelenen özellikler, erken dönemde yaşanabilecek kuraklık veya diğer abiyotik stres çalışmalarında, verime giden yolda birer morfo-fizyolojik ve fitokimyasal ıslah kriteri olarak kullanılmasının yanısıra; gerek genotip sayısı ve gerekse uygulama sayısının arttırılarak tarla denemeleri ve buna benzer sera denemelerinin birlikte yürütülmesi çalışmaların kesinliği ve sağlığı açısından daha yerinde olacaktır. Ayrıca, çalışmada incelenen çeşitlerden Miranda'nın kuraklık stresinde, çoğu özellikler yönünden ıslah çalışmalarında ebeveyn olarak rahatlıkla kullanılabileceği anlaşılmaktadır.

Abstract:
In the study, the morpho-physiological and phyto-chemical properties of 10 domestic and 10 foreign winter bread wheat (Triticum aestivum L.) varieties against drought stress that may occur in the early period were investigated. In this sense, greenhouse conditions were created in the laboratory environment by keeping them at 100% field capacity and 25% field capacity. 
Within the scope of the study, morpho-physiological and phyto-chemical properties such as leaf width, leaf length and their ratio (width/height), leaf chlorophyll-a, chlorophyll-b, total chlorophyll and chlorophyll-a/b, root fresh weight, shoot fresh weight, root/shoot ratio, ELWR (excised leaf water retention), MTS (membrane thermo-stability), ambient-leaf temperature difference (OYSF), leaf ash content, leaf potassium (K+) content, carotenoid content, proline and total phenolic compound content.
As a result of the analysis, decreases were observed in leaf width and length, chlorophyll-b and chlorophyll-a/b, root and shoot fresh weight, MTS, OYSF, leaf ash content and leaf K+ content with drought stress. Increases were observed in leaf width/length, chlorophyll-a, total chlorophyll, root/shoot ratio, ELWR, carotenoid, proline and total phenolic contents. In addition, most of the applications and varieties in terms of the properties; again, it was determined that most of the properties showed statistical changes for application×variety interactions.
Consequently, in addition to being used as morpho-physiological and phyto-chemical breeding criteria on the way to grain yield, in drought or other abiotic stress studies that may be experienced in the early period, field trials and similar greenhouse trials should be carried out together by increasing both the number of genotypes and applications that  it will be better in terms of health and the precision of the studies. In addition, it is understood that Miranda, one of the cultivars investigated in the study, can be conveniently used as a parent for breeding studies in drought stress, in terms of most parameters.