Kronik hepatit B, kronik hepatit C ve etyolojiden bağımsız karaciğer sirozu hastalarında fibromiyalji sıklığının ve fibromiyaljinin bu hastalar üzerindeki etkisinin değerlendirilmesi
Frequency and the impact of fibromyalgia in the patients with chronic hepatitis B, chronic hepatitis C and liver cirrhosis independent of etiology
Yazar: MEHMET YILDIRIM
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET ALİ KÖSEKLİ
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Gastroenteroloji = Gastroenterology ; İç Hastalıkları = Internal diseases
Dizin: Fibromiyalji = Fibromyalgia ; Hepatit = Hepatitis ; Hepatit B = Hepatitis B ; Hepatit C = Hepatitis C ; Karaciğer hastalıkları = Liver diseases ; Karaciğer sirozu = Liver cirrhosis

Özet:
Fibromiyalji (FM), kronik yaygın ağrı, yorgunluk, kognitif işlevde bozukluk ile seyreden, sebebi bilinmeyen kronik bir durumdur. FM, kronik karaciğer hastalıkları da dahil, pek çok kronik hastalık ile ilişkilendirilmiştir. Kronik karaciğer hastalıkları etyolojiden bağımsız olarak pek çok karaciğer dışı semptom ve belirtiye yol açabilir. FM'nin kronik hepatit B (KHB), kronik hepatit C (KHC) ve karaciğer sirozu (KCS) hastalarında sıklığı ile ilgili Türk toplumunda yapılmış kapsamlı bir çalışma bulunmamaktadır. Bu çalışmada, FM'nin KCS, kronik hepatit B ve C'li hastalar ile kontrol grubunda görülme sıklığının ve FM'nin bu vakaların yaşam kalitesi üzerine etkilerinin araştırılması amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem
Çalışma, Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Tıp Fakültesi Gastroenteroloji Bilim Dalı Polikliniği'ne başvuran etiyolojiden bağımsız karaciğer sirozlu 74 hasta, siroz olmayan kronik hepatit B'li 55 ve kronik hepatit C'li 30 hasta ile rutin kontrole gelmiş, kronik karaciğer hastalığı olmadığı verifiye edilen 50 birey üzerinde yürütülmüştür. Literatüre dayalı olarak düzenlenen soru formları katılımcılara uygulandı. Birinci bölümde Yaygın Ağrı Skalası (YAS) ve Semptom Şiddet Skalası (SŞS), ikinci bölümde FM tanısı konanlara Fibromiyalji Etki Anketi (FEA) uygulandı. Gruplar arasında FM görülme sıklığı ve fibromiyaljili olguların FEA'dan aldıkları toplam puanlar karşılaştırıldı.
Bulgular
Gruplara göre (KCS, kronik hepatit  ve kontrol grubu) YAS skoru (p=0,001), SŞS  skoru (p=0,006), Fibromiyalji Şiddet Skalası (FŞS) skoru (p=0,002) değer ortancaları ve FM varlığı (p=0,007) arasında anlamlı fark saptandı. Buna göre; karaciğer sirozlularda YAS skoru,  SŞS skoru, FŞS skoru değer ortancaları ve FM varlığı kronik hepatitlilere göre anlamlı düzeyde yüksekti. KHB, KHC ve kontrol grubu, gruplar arası karşılaştırmalarda YAS skoru, SŞS skoru, FŞS skoru değerleri ve FM varlığı benzer saptandı (her biri için p>0,05).
FM varlığı, KCS, kronik hepatit ve kontrol grubunda cinsiyetlere göre karşılaştırıldığında, her üç grupta benzer saptandı (sırasıyla p=0,268, p=0,066 ve p=0,683). Diğer yandan erkek ve kadınlarda, gruplara göre FM varlığı karşılaştırıldığında, yalnızca KCS olan kadınlarda, diğer gruptakilere göre anlamlı yüksekti (p=0,012), erkeklerde bu oranlar benzer idi (p=0,180). Kontrol grubu, KHB ve KHC hastalarının cinsiyetlere göre FM varlığı karşılaştırıldığında, oranlar benzer görüldü (sırasıyla p=0,066, p=0,077 ve p=0,999). FM varlığı, erkek ve kadınlarda, kontrol, KHB ve KHC gruplarına göre karşılaştırıldığında benzer saptandı (sırasıyla p=0,840 ve p=0,059).
FM olan KCS, kronik hepatit ve kontrol gruplarına göre FEA skor ortancaları karşılaştırıldığında benzer bulundu (p=0,181). Yine FM olan KHB, KHC ve kontrol gruplarına göre, FEA skor ortancaları karşılaştırıldığında benzer saptandı (p=0,926).
Sonuç
Çalışmamız; FM varlığının, karaciğer sirozlularda kronik hepatitlilere ve karaciğer sirozlu kadınlarda, kronik hepatit ve kontrol grubu kadınlarına göre istatistiksel olarak anlamlı yüksek olduğunu ve bu sonuçlara göre FM varlığı üzerinde en önemli etkenin KCS olduğunu göstermiştir. Çalışmamız, fonksiyonel durumu değerlendiren FEA skorunun; fibromiyaljili olguların gruplara göre karşılaştırmasında benzer saptanmasıyla, FM'nin KCS, kronik hepatit ve kontrol grubu bireyleri üzerinde benzer etki oluşturduğunu göstermiştir. FEA değerlendirmesiyle FM olan bireylerin bu hastalıktan ciddi şekilde etkilendiğini saptamıştır. Ayrıca çalışmamız; FM varlığı ve fibromiyaljili bireylerin FEA skorunun KHB, KHC ve kontrol grubu karşılaştırmalarında benzer olduğunu göstermiştir.
KCS, KHB ve KHC hastalarındaki FM sıklığı, genel popülasyonun FM sıklığına göre yüksek olduğundan bu hasta gruplarından vücut ağrısı olanların izleminde fibromiyalji araştırılmalıdır.
Anahtar kelimeler: fibromiyalji, karaciğer sirozu, kronik hepatit B, kronik hepatit C

Abstract:
Fibromyalgia (FM) is a chronic condition of an unknown cause accompanying with chronic extensive pain, fatigue and impaired cognitive functions. FM has been associated with many chronic disorders including chronic liver diseases. Chronic liver diseases may cause many symptoms and signs that have no relation with liver, regardless of etiology. There is no comprehensive study on the frequency of FM in chronic hepatitis B (CHB), chronic hepatitis C (CHC) and liver cirrhosis patients in Turkish society. This study is aimed to investigate the frequency of FM in patients with liver cirrhosis, CHB, CHC and compare with control group and to investigate the effects of FM on the quality of life of these groups.
Material and Method
74 patients with cirrhosis of any etiology, 55 CHB patients and 30 CHC patients without cirrhosis, 50 individuals who have been proven not to have chronic liver disease, who appealed for routine examination, has been involved in our study, among people who applied to Bolu Abant Izzet Baysal University Medical Faculty, Department of Gastroenterology outpatient clinic. Questionnaires arranged based on the literature were applied to the participants. Widespread Pain Index (WPI) and Symptom Severity Scale (SSS) were applied in first, and the Fibromyalgia Impact Questionnaire (FIQ) were applied to those diagnosed with FM in the second level. The frequencies of fibromyalgia were compared between groups. FIQ scores were compared between groups with FM.
Findings
We found significant differences between median values among groups (cirrhosis, chronic hepatitis and control group) in WPI scores (p=0.001), SSS scores (p=0.006), Fibromyalgia Severity Scale (FSS) scores (p=0.002) and presence of FM (p=0.007). According to study; the median values of WPI, SSS, FSS scores and the presence of FM; were significantly higher  in liver cirrhosis than chronic hepatitis. Median values of WPI, SSS, FSS scores and the presence of FM were similar when compared between CHB, CHC and the control groups (p>0.05 for each value).
When compared to gender, the presence of FM was similar in each three groups of liver cirrhosis, chronic hepatitis and control group (respectively p=0.268, p=0.066 and p=0.683). On the other hand, when compared between men and women separately, the presence of FM was higher in women with liver cirrhosis (p=0.012) and similar in men (p=0.180), when compared between groups. Comparing according to gender, the presence of FM rates were similar in control, CHB and CHC groups (resp. p=0.066, p=0.077 and P=0.999). The similarity of FM ratios were also seen in men and women when compare them according to groups of control, CHB and CHC (resp. p = 0.840 and p = 0.059).
The median FIQ scores were similar when compared between liver cirrhosis, chronic hepatitis and control groups with FM (p=0,181). The median FIQ scores were similar when compared between CHB, CHC and control groups with FM (p=0.926). 
Conclusion
Our study showed that the presence of FM was higher in liver cirrhosis than chronic hepatitis group and the difference was statistically significant. It also showed that in women participants, FM presence was higher in liver cirrhosis group than chronic hepatitis and control group. According to these results, our study showed that the most important factor on the presence of FM is liver cirrhosis. It is found that the FIQ scores, which evaluated the functional status, were similar in the comparison of individuals with fibromyalgia according to groups. It showed that FM had similar effects on liver cirrhosis, chronic hepatitis and control group individuals with fibromyalgia, according to the FIQ assessment. It showed that, using FIQ score as survey tool, it obtained that individuals with FM were severely affected by this disease. In addition, our study showed that the presence of FM ratios were similar in CHB, CHC and control groups and it showed that the FIQ scores were similar in CHB, CHC and control groups with fibromyalgia.
The frequency of FM in liver cirrhosis, CHB and CHC patients was higher than in general population. Therefore, in the presence of body pain, patients should be investigated for fibromiyalgia in follow-up period of these groups.
Key words: chronic hepatitis B, chronic hepatitis C, fibromyalgia, liver cirrhosis