Türk  zeytinyağlarında sterol kompozisyonunda bazı limit dışı parametreler için karar ağaçları oluşturarak özgünlüğün belirlenmesi
Evaluation of decision trees for off-limit parameters in sterol composition for turkish olive oils to maintain authenticity
Yazar: UMMAHAN TİBET
Danışman: ÖĞR. GÖR. FAHRİ YEMİŞÇİOĞLU
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Gıda Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Gıda Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Biyografi = Biography ; Gıda Mühendisliği = Food Engineering

Özet:
Bu çalışmada, uzun yıllardan beri Türk zeytinyağlarında saf olmalarına rağmen sterol kompozisyonunda saptanan limit dışı parametreler nedeniyle yaşanan  problemlerin çözümüne katkı sağlanması amacıyla  karar ağacının oluşturulması amaçlanmıştır.
Zeytinyağında taklit ve tağşiş antik çağlara kadar dayanmaktadır. Zeytinyağının katma değeri yüksek prestijli bir ürün olması ve yüksek kar marjı nedeniyle  çok değişik tağşiş yöntemleri uygulanmaktadır. Ancak zeytin ağacının yetiştiği bölgelerin coğrafi, klimatik özellikleri ile varyete ve diğer faktörlere bağlı olarak saf zeytinyağı olmasına rağmen bazı değerlerinde sapma görülmesi uzun yıllardan beri yapılan bilimsel çalışmalarla saptanan gerçeklerdir. Bizim ülkemizde de Güney Doğu Anadolu Bölgesinde üretilen zeytinyağlarımızın sterol kompozisyonunda bulunan Δ7-Stigmastenol değeri, %0,5 limitinin çok üzerinde olması anomali değil o bölgenin coğrafi ve iklim özelliklerinin bir sonucu olarak karşımıza çıkmaktadır. Ancak son yıllarda, hem natürel sızma ve hem de ham zeytinyağlarında, Kuzey ve Güney Ege Bölgelerimizde Δ-7 stigmastenol ve toplam β-sitosterol değerlerinde sapma tespit edilmektedir.
İster yetiştiği bölgenin doğal coğrafi konumu, iklim ve toprak özellikleri isterse global iklim değişikliğinin zeytin ağacında yarattığı stresten kaynaklansın ulusal ve uluslararası  ticarette zorunlu mevzuat ile uyum göstermeyen üretimin ticarete dahil edilmesi büyük önem arz etmektedir. Bu karar ağaçlarının arkasındaki temel düşünce ise bir yağdaki belirli bir parametre, belirlenmiş aralığın dışında kaldığı zaman; kendi özel profilini hesaba katmak ve diğer bitkisel yağların karıştırılması ve tespit edilememesi riskine imkan vermemek amacıyla onun bileşimini diğer parametreler açısından daha nitelikli özel sınırlar koyarak bertaraf etmektir.

Abstract:
This study aims to establish decision tree alternatives mainly based on off-limit values detected for Turkish Olive Oils; possibly caused by environmental factors but not due to fraud.
Olive oil is adultered since ancient times contributed to its well known reputation and added value due to health benefits and claims with numerous methods. Most recently; scientific works stated that deviations from regulations at some constituents of olive oils are observed due to geographical and climatical factors as well as variety responses to climatical changes; although there is no doubt about authenticity. Turkey suffered for at least a decade on  Δ-7 stigmastenol value found over 0,5 %; which stands out to be neither a fraud nor an anomaly; but a reality of Southern Anatolian Region climate. Nevertheless; recent data reveals an apparent deviation for delta-7 stigmastenol and appearent beta-sitosterol values in North and South Aegean Regions including virgin and lampante olive oils in Turkey.
Involvement of olive oils; exerting deviations and anomalities from regulations without fraud; into international and national trade is of crucial importance regardless of the reason behind that deviations. Major methodology on building a decision tree is to determine a statistical approach based on regular chemometric data; involving a logical proposal to determine the extent of deviations that should be permitted; while eliminating the risk of adulteration and fraud.
This study includes statistical evaluation of two year data on Turkish olive oils; to determine the situation of Turkish Olive Oils when subjected to existing decision trees published by IOC; and search for solutions if there exists specific anomalities and deviations.