Türkiye akarsularında bor ve organik madde arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigation of the boron-organic matter relationship in Turkish streams
Yazar: AYLA GÜN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MİNE ALBEK
Anadolu Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Akarsulardaki su kalitesinin düzeyi ve kirliliğe neden olan parametrelerin kaynaklarının belirlenebilmesi, su kaynaklarının kullanımı ve planlanması açısından önem taşımaktadır. Bu konuda bazı izleyici derişimlerinin izlenmesi ve parametre oranlarının incelenmesi gibi yöntemler kullanılabilir. Benzer şekilde yer altı sularında da organik karbon ve bor gibi izleyici bileşenler kullanılarak ve bileşenler arasındaki korelasyonlar incelenerek, su kalitesinin durumu hakkında bilgi elde edilebilmektedir. Nüfusun hızla artması, hatalı kentleşme ve altyapı eksiklikleri, arıtma tesislerinin azlığı, var olan tesislerin yeterince verimli çalıştırılamaması gibi nedenlerle var olan temiz su kaynakları üzerinde yoğun baskılar artarak devam etmekte; Dünya'da olduğu gibi Türkiye'de de temiz su kaynaklarının önemi gün geçtikçe artmaktadır. Dolayısıyla temiz su kaynaklarının korunması, öncelikle monitörleme tekniklerinin geliştirilerek daha ayrıntılı analizlerle su kaynaklarının incelenmesi ve kaynaklar hakkında ayrıntılı bilgi eldesi ile mümkün olabilir. Bu çalışmada Türkiye akarsularında insan faaliyetleri sonucunda oluşan kirletici kaynakların belirlenebilmesi için Organik Madde ve Bor arasındaki ilişki incelenmiştir. Organik madde BOİ5 parametresi ile temsil edilmektedir. Bor ve Organik Madde arasındaki ilişki parametrik ve parametrik olmayan istatistiksel yöntemlerle analiz edilmiş, bu ilişkilerin istatistiksel olarak anlamlı olup olmadıkları sınanmıştır. Türkiye'de Bor açısından önemli sayılabilecek İç ve Batı Anadolu akarsuları üzerinde seçilen 21 istasyon, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğün'den alınan su kalitesi verileri kullanılarak istatistiksel olarak değerlendirilmiş, bu akarsulardaki kirlilik düzeyleri ve su kalitesinin Organik Madde/Bor arasındaki beklenen doğrusal korelasyonu önemli ölçüde etkilediği belirlenmiştir. Organik madde/bor arasındaki parametrik olmayan istatistiksel analiz sonuçları klorür, nitrat ve sodyum gibi izleyici bileşen konsantrasyonları ve bunların oranları da değerlendirilerek istasyonlardaki antropojen (insan faaliyetlerinden meydana gelen) kirlilik katılımları her bir istasyon için belirlenmiştir.

Abstract:
The determination of stream water quality and the sources of the pollutants giving rise to the present quality is important for the use and planning of the water resources. For this purpose, the monitoring of tracers and calculation of parameter ratios can be utilized. Similarly, boron and organic carbon can be used as tracers in groundwaters by examining their intercorrelation and information regarding the water quality can be gained. In Turkey, water resources are under high pressure due to population increase and insufficient wastewater treatment plants together with inadequate treatment. This emphasizes the importance of protecting clean water resources in Turkey and also in the world. The protection of water resources can be accomplished primarily by investigating them with detailed analysis procedures and consequently obtaining information about them. In this study, in order to determine the effects of human activities on water resources in Turkish streams, the relationship between organic matter and boron has been investigated. The organic matter is represented by BOD (Biochemical Oxygen Demand). The relationship has been analyzed by parametric and nonparametric techniques and the correlations established have been tested for significance. 21 stations on western and inner Anatolian streams have been chosen as they are important with respect to their boron content. Data from DSI (Directorate of Turkish Water Works) have been utilized and it has been found out that the pollution and quality levels in these streams affect the correlations between organic matter and boron. The investigation has been augmented by chloride, nitrate and sodium concentrations and their respective ratios. In this way, for every station, the anthropogenic contributions to water pollution have been determined.