Türk baskıresminin gelişim sürecine katkısı olan kurum ve sanatçılar
The association and artists that contributed to the development progress of the Turkish printmaking
Yazar: İRFAN DÖNMEZ
Danışman: PROF. ATİLLA ATAR
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Baskı Sanatları Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
Türkiye'de baskıresmin ilk örneklerine, Cumhuriyet öncesinde İbrahim Müteferrika'nın basımını gerçekleştirdiği kitapların resimlemelerinde ve daha sonraları taşbaskı ile basılan halk hikaye kitaplarının resimlemelerinde rastlanmaktadır. Bu dönemde taşbaskı tekniği zamanla resimlerin kitap dışına çıkmasına neden olmuş ve ?halk resimleri? diye adlandırılan baskıresimlerin çoğalmasını sağlamıştır. 19.y.y.'ın sonlarına doğru, orduya hizmet amacıyla kurulan basım evleri de bu teknikten yararlanmış ve harp okulunda okuyan ressam Hoca Ali Rıza ilk kez bu tekniği sanatsal amaçta kullanmıştır. Sanat eğitimi için kurulan Sanayi-i Nefise Mektebi'nde, resim, mimarlık alanlarının yanında ?hakkaklık? adı altında gravür bölümü kurulmuş ancak birçok olumsuz nedenden başarılı olunamamıştır.Türkiye'de Batı baskıresmine yakın özgün baskıresim örneklerinin ise Cumhuriyet'in ilanından sonra Akademi'deki yenilenme hareketleri sonucunda, 1936 yılında Fransa'dan Akademi Resim Bölümü başkanlığına getirilen Leopold Lévy'nin bu alanda yaptığı çalışmalar sonunda oluştuğu söylenebilir.1940'lı yıllarda Ankara Gazi Eğitim Enstitüsü'nde başlayan baskıresim çalışmalarından sözedilebilir.. Bu kurumdan mezun Mustafa Aslıer'in Almanya'da grafik ihtisasını tamamlayarak 1958 yılında yurda dönmesiyle birlikte İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Yüksekokulu'nda yaptığı çalışmalar sonucunda bu kurum da bir çok sanatçımızın baskıresim çalışma imkanı bulduğu üçüncü bir merkez halini almıştır. 1980'li yıllarda özgün baskıresim tam anlamıyla değer görmeye ve alıcı bulmaya başlamış, bu gelişmeler neticesinde birçok sanatçımız bu alanda bir kuruma bağlı kalmaksızın çalışabilecekleri özel atölyeler kurma çabası içerisine girmiştir. Yine aynı yıllarda Eskişehir Anadolu Üniversitesi, önce Uygulamalı Güzel Sanatlar Yüksekokulu olarak başladığı sanat eğitiminde, baskıresme gereken ilgiyi göstermiş ve kısa sürede bu alanda diğer sanat eğitimi kurumlarının gösterdiği başarıyı yakalamıştır. Anadolu Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi'nde 2000-2001 öğretim yılında kurulan Baskı Sanatları Bölümü, ülkemizde bu alanda eğitim veren kurum özelliğini taşımaktadır. Yine bu kurumda Üniversite bünyesinde bir ilk olarak kurulan Çağdaş Sanatlar Müzesi ve koleksiyonunun yerli ve yabancı sanatçılardan oluşan geniş bir baskıresim koleksiyonuna sahip olması bir rastlantı değildir.Sanat eğitimi kurumları dışında Çamlıca Sanatevi'nden Artess'e, Artess'den IMOGA'ya ulaşan özel baskıresim atölyeleri sanatçı Süleyman Saim Tekcan'ın çabaları ile gerçekleştirilmiştir. Bu atölyeler günümüzde birçok sanatçıya ev sahipliği yaparak çalışmalarına olanak sağladığı gibi, baskıresim eserlerini düzenlediği sergiler ile sanatseverlerle buluşturmaktadır. Bu gelişmelerin yanında sanatçılarımız özgün baskıresim çalışarak, gerek teknik anlamda gerekse ifade anlamında kendilerine özgü bir anlatım oluşturmuşlar, baskıresim sanatımızın gelişmesine ve tanınmasında etkili olmuşlardır.

Abstract:
We encounter the first examples of Turkish printmaking before the Republic Era in the illustrations of the books which İbrahim Müteferrika printed, and later on in the illustrations of folktale books printed through lithography. In this era, the technique of lithography caused the pictures transgress the borders of the book as time passed. Thus, the number of the pictures known as ?folk pictures? increased. Towards the end of the 19 the century, the printing houses which were founded for military purposes also used this technique. The first person who made use of the technique for artistic purposes was painter Hoca Ali Rıza, who was studying in military academy. In Sanayi-i Nefise School, which was founded for art education, picture, architecture and engraving, originally named as intaglio, divisions established, but because of various unpleasant situations they were short-lived.It may be suggested that the examples of the printmakings which came close to Western style emerged after the Republic Era, thanks to the renovation movements in the Academy studies under the efforts of Leopold Lévy who was called to the head of the Academy Picture division in 1936 from France. In 1940s, one may mention the studies of the Ankara Gazi Education Institute. Mustafa Aslıer, who was graduated from the Institute and accomplished his expertise on graphic in Germany, returned in 1958 to Turkey. Thanks to the studies he delivered in Istanbul State Fine Arts Academy, this association became the third center for printmaking in which many artists found a chance to study printmaking. Strictly speaking, only in 1980s authentic printmaking began to be appraised and to attract buyers, and consequently many artists endeavored to establish special workshops in which they can study without any constraints. In the same period, Eskişehir Anatolian University, which was at first established as Fine Arts Academy as an art education association, began to be interested in printmaking, and in short time, it became as successful as other art education associations. Printing Arts division, which was founded in the 2000 ? 2001 academic year in Anatolian University Fine Arts Faculty, is the institute that provides education in this field. Yet it is not a coincidence, that the Contemporary Arts Museum has a wider range of homebred and foreign printmaking collection.Excluding art education associations, special printmaking workshops, which attained from Çamlıca Art House to Artess, from Artess to IMOGA, were brought to life thanks to the efforts of the artist Süleyman Saim Tekcan. Today these workshops host many artists and give them facility to study. Besides, printmaking works meet art lovers through exhibitions. Besides these developments, our artists, by studying genuine printmaking, have obtained an authentic expression both in technique and expression, and been influential on its progress. Thus, they deserved a fame of our printmaking art.