Mahtumkulu divanında insan
Human in Mahtumkulu's Diwan
Yazar: SEBİHA SEDEFOĞLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HAYATİ YILMAZ
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çağdaş Türk Lehçeleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: 18. yüzyıl = 18. century ; Divan edebiyatı = Divan literature ; Divanlar = Divans ; Mahtum Kulu = Mahtum Kulu ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Türkmen edebiyatı = Turkoman literature ; İnsan = Human ; Şairler = Poets ; Şiir = Poem

Özet:
Mahtumkulu Türkmen edebiyatının en önemli şahsiyetlerindendir. 18. yy Türkmen edebiyatının temsilcisi olan Mahtumkulu şiirleri ve şiirlerinde dile getirdiği fikir, duygu, düşünce, hayata bakış tarzı bakımından Türkmen şiirinin zirve noktası olmuştur. Mahtumkulu yaşadığı yüzyılın sosyal gerçekliğini en yalın, en çarpıcı biçimde şiirlerinde yansıtmıştır.

Mahtumkulu'nun gerek sosyal hayat gerekse düşünce dünyası yine onun şiirlerinden hareketle tespit edilebilmektedir. 18. Yüzyıl Türkmenlerinin düşmanları ve çevresindeki hanlıklarla olan mücadelesi Mahtumkulu'nun şiirlerinde ele alınan konular arasındadır. Mahtumkulu divanında, yaşadığı yüzyıldaki hayat tecrübesi, Türkmenlerin duygu ve düşünce dünyası, insanların davranış özellikleri ve insan tipleri hakkında önemli tespitler vardır. Mahtumkulu şiirleriyle insanlara yön verme, örnek insan tipi oluşturma çabası içindedir. Bunun en güzel örnekleri de şiirlerine yansımıştır.

Hazırlamış olduğumuz "Mahtumkulu Divanında İnsan" başlıklı tezimizde Mahtumkulu'nun insan ve insana yönelik şiirleri ele alınmış, incelenmiştir. Tezimiz; Mahtumkulu'nun şiirleri göz önünde bulundurularak tabiat, toplum, inanan insan, düşünen insan, duygulu insan ve ahlaklı insan çerçevesinde sınıflandırılmış, incelenmiştir. Tez; Giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Girişte Mahtumkulu'nun doğduğu topraklar olan Türkmenistan ile yaşadığı 18. Yüzyıl Türkmen tarihi, coğrafyası, ekonomik yapısı ve edebiyat dünyası ele alınmıştır. Birinci Bölüm'de Mahtumkulu'nun hayatı ve edebi kişiliği, ikinci Bölüm'de ise şiirleri, insana bakış çerçevesinde alt bölümler halinde değerlendirilmiştir.






Anahtar Kelimeler: Mahtumkulu, Divan, Türkmen, Edebiyat, Şiir, Duygu, Düşünce, Ekonomi, İnsana bakış.

Abstract:
Mahtumkulu is one of the most important character in Turkmenian literature. Mahtumkulu, the representative of 18th century Turkmen literature, became the peak of the Turkmen poetry with his poems and feelings, thoughts, ideas and way of life. Mahtumkulu reflects the social reality of the century that he lived in its most simple and striking form, in his poems.

Mahtumkulu's social life and world of thought can established from his poems. Turkmenian's enemies in 18th century and their fight with the surrounding khanates are the topics of Mahtumkulu's poems. In Mahtumkulu's diwan there are important determinations about the world of Turkmenian's emotions and thoughts, behaviour characteristics of people, human types and life experience in the century in which he lived. Mahtumkulu with his poems was trying to directing people and create a sample human type. Best examples of it reverberate in his poems.

In this dissertation that we prepared, named "Human in Mahtumkulu's Diwan", Mahtumkulu's poems about human have been handled and examined. In this dissertation considering the poems of Mahtumkulu, nature, society, believing people, thinking people, emotional people and moral people have been classified and examined. This dissertation consist of entrance and two other parts. In entrance part the 18th century Turkmenian history, geography, economic structure and literature world of Turkmenistan where Mahtumkulu was born. In first part Mahtumkulu's life and his literary personality, in second part his poems have been evaluated in subsection about perspective to human.









Key Words: Mahtumkulu, Diwan, Turkmenian, Literature, Poem, Emotion, Thought, Economy, Perspective to human.