BIST enerji sektöründeki şirketlerin çok kriterli karar verme yöntemleriyle dönemsel performans analizi
Periodical performance analysis of companies in BIST energy sector with multi-criteria decision making methods
Yazar: GÖKTÜRK NURİ KONDAK
Danışman: PROF. DR. DUYGU ANIL KESKİN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Enerji = Energy ; Maliye = Finance ; İstatistik = Statistics

Özet:
Enerji kaynakları dünyanın gelişmişlik seviyelerinin belirlenmesinde önemli bir göstergedir. Dünyada yenilenemeyen kaynakların tükenebilir olması nedeniyle yenilenebilir enerji kaynaklarına talep artmıştır. Dünya çevreye zarar vermemesi nedeniyle güneş enerjisi ve rüzgar enerjisi gibi tükenmeyen enerji kaynaklarını kullanmayı tercih etmektedir. 

Türkiye'nin jeopolitik konumu nedeniyle ulaşabileceği çok fazla yenilenebilir enerji kaynağı bulunmaktadır. Fakat yeterli sayıda üretimi ve tüketimi sağlayacak yenilenebilir enerji üreten şirket sayısı yeterli değildir. Bu sayının arttırılabilmesi için devletin uygun politikaları uygulaması ve teşvik vermesi gereklidir.  

Enerji sektöründe karar vermeyi zorlaştıran ve bu kararları etkileyen çok sayıda değişken bulunması dolayısıyla karar vericiler karar verirken zor durumda kalmaktadır. Bu nedenle çalışmada farklı yöntemler kullanılarak farklı ve çok sayıda değişkenin bir arada değerlendirilerek nihai sonuçlar arasında en uygun olanı belirlemeyi kolaylaştıran çok kriterli karar verme yöntemlerinden sadece üçünden oluşan bir model (TOPSIS-ARAS-MABAC) kullanılmaktadır. Bu modelde yer alan yöntemler farklı birimleri, değerleri ve kriterleri kullanan yöntemlerdir.  

Tez Covid-19 pandemi sürecini, pandemi sürecinin bir yıl öncesi ve bir yıl sonrasını kapsamaktadır. Bu nedenle çalışmada Covid-19 pandemi dönemini de 
kapsayan 2018-2023 yılları arasında BIST enerji sektöründeki şirketlerin mali performansları dönemsel olarak değerlendirilerek, BIST enerji sektöründe en yüksek mali performansı gösteren şirketin seçimi amaçlanmaktadır. Çalışmada önerilen modelde TOPSIS-ARAS-MABAC yöntemleri kullanılmaktadır. Analizde BIST enerji  sektöründeki  şirketlere  ait mali tablolar kullanılmaktadır. Çalışmada önerilen  model (TOPSIS-ARAS-MABAC) kullanılarak elde edilen sonuçların birbirleriyle örtüştüğü belirlenmiştir. Çalışmadan elde edilen sonuçlara göre; BIST enerji sektöründeki faaliyet gösteren şirketler arasında en yüksek mali performansı gösteren şirketin; 2018-2020, 2023 yıllarında SMRTG şirketi, 2021 ve 2022 yıllarında "ARASE" şirketi olduğu belirlenmiştir.

Abstract:
It is an important indicator in determining the development levels of the world. The demand for renewable energy resources has increased due to the depletion of non-renewable resources in the world. Since it does not harm the environment, the world prefers to produce and consume inexhaustible energy sources such as solar energy and wind energy.

Due to its geopolitical location, Turkey has many renewable resources within its reach. However, the number of companies producing renewable energy to ensure sufficient production and consumption is not sufficient. In order to increase this number, the state must implement appropriate policies and provide incentives.

Decision makers are in a difficult situation when making decisions in the energy sector, as there are many variables that make decision making difficult and affect these decisions. For this reason, a model (TOPSIS-ARAS-MABAC) consisting of only three of the multi-criteria decision-making methods is used in the study, which makes it easier to determine the most appropriate one among the final results by evaluating different and many variables together using different methods. The methods in this model are methods that use different units, values and criteria.

Within the scope of the Covid-19 period, it is aimed to test whether the company with the highest financial performance in the BIST energy sector can be selected by periodically evaluating the financial performances of the companies in the BIST energy sector between 2018 and 2023. TOPSIS-ARAS-MABAC methods are used in the model proposed in the study. Financial statements of companies in the BIST energy sector are used in the analysis. It was determined that the results obtained using the model proposed in the study (TOPSIS-ARAS-MABAC) overlapped with each other. According to the results obtained from the study; The company with the highest financial performance among the companies operating in the BIST energy sector; It was determined that it was SMRTG in 2018-2020, 2023, and "ARASE" in 2021 and 2022.