Coğrafi bilgi sistemleri ve uzaktan algılama teknikleri ile erozyon duyarlılık analizi: Boğaçay örneği
Erosion sensitivity analysis with gis and remote sensing techniques: Bogacay example
Yazar: YASİN CAN ŞAHİN
Danışman: PROF. DR. NAMIK KEMAL SÖNMEZ
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Uzaktan Algılama ve Coğrafi Bilgi Sistemleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Coğrafya = Geography ; Ziraat = Agriculture
Dizin: Toprak erozyonu = Soil erosion

Özet:
Çağımızın en önemli sorunlarından biri olan erozyon, arazi kullanımı ve insan tahribatından dolayı, eğimli arazilerdeki materyallerin aşındırılarak bulundukları yerden su ve rüzgar gibi doğal kuvvetler sonucu başka bir alana taşınması olayıdır.  Dünya çapında her yıl 75 milyar ton, Türkiye'de ise 500 milyon ton toprağın erozyon nedeniyle kaybolduğu tahmin edilmektedir. Bu nedenle Dünya'da ve Türkiye'de toprak erozyonunu tespit etmek ve önlemek amacı ile farklı yöntemler geliştirilmiştir. Bu yöntemlerden en çok kullanılanı ise, Düzenlenmiş Evrensel Toprak Kaybı Denklemi (RUSLE) modelidir. Bu çalışmada, Evrensel Toprak Kaybı Denklemi (RUSLE) ile Antalya ili-Boğaçay Havzasının erozyon risk sahalarının belirlenmesi ve haritalanması amaçlanmıştır. Bu amaçla, gerek Uzaktan Algılama verileri ve gerekse Coğrafi Bilgi Sistemleri tabanlı veri setleri oluşturulmuş, RUSLE yöntem içeriği doğrultusunda söz konusu bu veri setleri ile alana ait erozyon duyarlılık analizleri gerçekleştirilmiştir. Çalışma alanı, Akdeniz Bölgesi, Antalya-Konyaaltı sınırları içerisinde bulunan Boğaçay havzasıdır. Havzanın güney ve alçak kesimlerinde yerleşim alanları önemli bir yer kaplamakta olup, bu alanlar verimli tarım arazileri ve orman alanları ile içi içe geçmiş durumdadır. Havzanın güney kesimlerinde önemli oranda kentsel baskının olduğu görülmektedir. Ayrıca yapılan literatür çalışmalarında bölgede havza bazında erozyon ile ilgili kapsamlı bir çalışmaya rastlanmamıştır. Çalışma sonucunda, bölgenin erozyon duyarlılık haritası oluşturulmuş ve yedi sınıf üzerinde kategorize edilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre havzanın %80,72'sinin düşük ve çok düşük erozyon riski taşıdığı belirlenmiştir. Bununla birlikte, havzanın %11,92'sinin yüksek erozyon riski taşıdığı ve bu bölgelerin tehdit altında olduğu da ortaya çıkmıştır. Bu kapsamda bölgedeki arazi yönetimi ve arazi kullanımının son derece dikkatli izlenmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Bu çalışma, Boğaçay'ın toprak erozyonun tespit edilmesi ve geleceğine yönelik tahminler yapılabilmesi açısından önemli bilgiler sunmaktadır.

Abstract:
Erosion, one of the most important problems of our age, is the event of materials being eroded and transported from their current location to another area due to natural forces such as water and wind on sloped lands due to land use and human destruction. It is estimated that 75 billion tons of soil is lost due to erosion every year worldwide and 500 million tons in Turkey. For this reason, different methods have been developed in order to detect and prevent soil erosion in the world and in Turkey. The most widely used of these methods is the Modified Universal Soil Loss Equation (RUSLE) model. In this study, it is aimed to determine and map the erosion risk areas of Antalya province-Boğaçay Basin with the Universal Soil Loss Equation (RUSLE) Method. For this purpose, both Remote Sensing data and Geographic Information Systems based data sets were created and erosion sensitivity analyses of the area were performed with these data sets in line with the content of the RUSLE method. The study area is the Boğaçay basin located within the borders of Antalya-Konyaaltı, Mediterranean Region. In the southern and low-lying parts of the basin, settlement areas occupy a significant place, and these areas are intertwined with fertile agricultural lands and forest areas. It is observed that there is a significant urban pressure in the southern parts of the basin. In addition, no comprehensive study on erosion in the basin has been found in the literature studies conducted. As a result of the study, the erosion susceptibility map of the region was created and categorized into seven classes. According to the results obtained, it was determined that 80.72% of the basin has low and very low erosion risk. However, it was also revealed that 11.92% of the basin has erosion risk and these areas are under threat. In this context, it was concluded that land management and land use in the region should be monitored very carefully. This study provides important information in terms of determining soil erosion in Boğaçay and making predictions about its future.