Çağdaş Arnavutluk'taki Bektaşi Tekkeleri ve faaliyetleri üzerine bir araştırma
A study on Bektashi Dervish Lodges (Tekkes) and Their activities in contemporary Albania
Yazar: HAFSA RUSHITI
Danışman: PROF. DR. ALİ İHSAN YİTİK
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Felsefe ve Din Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy

Özet:
Bektaşilik, 13. yüzyılda Anadolu'da ortaya çıkan, Osmanlı döneminde farklı bölgelerin yanısıra Balkan topraklarına da yayılan bir inanç sistemidir. Onun Balkanların dört bir yanına yayılması, hem Osmanlı sonrası dönemde bu ulusların sosyolojik yapılanmasında etkin rol oynamasının yolunu açmış hem de bölgenin Müslümanlaşması sürecini hızlandırmıştır. Ayrıca bölgedeki farklı mezhep ve etnik kökenli uluslar arasında hoşgörü ortamının oluşmasına katkı sağlamıştır.  İslam'ın tasavvufi geleneğine dayanan bu anlayışın, özellikle Arnavut toplumundaki etkileri günümüzde bile devam etmektedir. Tekkeleri ve sosyal faaliyetleriyle ön plana çıkan Bektaşilik, dün olduğu gibi bugün de Arnavut halkının yaşam mücadelesinde onlara yardımcı olan önemli bir dayanaktır.
Çalışmamızın amacı; Arnavutluk'taki Bektaşi tekkelerinin ortaya çıkışı, gelişimi, hiyerarşik yapısı ve faaliyetlerini göz önüne alarak bu geleneğin söz konusu toplum üzerindeki etkilerini incelemektir. Bektaşi tekkeleri ve kültürünün Arnavutluk'taki mevcut durumlarını ve sorunlarını tespit etmenin yanısıra Bektaşiliğe dair yazılı ve sözlü kültür arasındaki farkları ortaya koymak da çalışmamızın temel amaçları arasında yer almaktadır. 
	Bu amaç doğrultusunda  çalışmamaızın ilk kısmında Bektaşiliğin temel kavramları ve hiyerarşik yapısı ile ilgili terimler tanımlanmıştır. Ayrıca, Bektaşiliğin doğuşu, yayılışı ve Arnavutluk'a ulaşma süreci özetlenmiş, Arnavutluk'ta Bektaşiliğin kurumsallaşma süreci ise ayrıntılı bir şekilde ele alınmıştır. İkinci kısımda ise Dünya Bektaşi Merkezi hakkında kapsamlı bilgiler sunulmuş ve tekkelerin mevcut durumu incelenmiştir. Arnavutluk'ta 1929'dan günümüze kadar görevde bulunan Bektaşi liderlerinin yaşamları ve faaliyetleri özetlenmiş, halihazırda görevde olan liderin hayatı ve faaliyetlerinden detaylı olarak bahsedilmiştir. Ayrıca, tekkelerin faaliyetleri ve Arnavutluk'taki sosyolojik etkileri açıklanmıştır. Çalışmanın sonunda, araştırmamız boyunca elde ettiğimiz bilgiler ve yaptığımız gözlemler neticesinde edindiğimiz kanaat ve değerlendirmeler aktarılmıştır.
	
Anahtar kelimeler: Bektaşilik, Arnavutluk, Dede, Baba, Derviş, Tekke.

Abstract:
Bektashism is a belief system that emerged in Anatolia in the 13th century and spread to different regions as well as the Balkan lands during the Ottoman period. Its spread throughout the Balkans paved the way for it to play an active role in the sociological structuring of these nations in the post-Ottoman period and accelerated the process of Islamization of the region. It also contributed to the creation of an environment of tolerance among nations of different sects and ethnic origins in the region.  This understanding, which is based on the Sufi tradition of Islam, continues to have an impact on Albanian society even today. Bektashism, which stands out with its tekkes and social activities, is an important pillar that helps the Albanian people in their struggle for life today as it was in the past.
The aim of our study is to examine the emergence, development, hierarchical structure and activities of Bektashi tekkes in Albania and to analyze the effects of this tradition on the society in question. In addition to determining the current situation and problems of Bektashi tekkes and culture in Albania, the main objectives of our study are to reveal the differences between the written and oral culture of Bektashism. 
	For this purpose, the first part of this study defines the basic concepts of Bektashism and terms related to its hierarchical structure. In addition, the birth, spread and the process of Bektashism reaching Albania are summarized, and the institutionalization process of Bektashism in Albania is discussed in detail. In the second part, comprehensive information about the World Bektashi Center is presented and the current situation of the tekkes is examined. The lives and activities of the Bektashi leaders in Albania from 1929 to the present day are summarized, and the life and activities of the current leader are mentioned in detail. Furthermore, the activities of the tekkes and their sociological impact in Albania are explained. At the end of the study, the opinions and evaluations we have gained as a result of the information we have obtained throughout our research and the observations we have made are presented.
	
Key words: Bektashism, Albania, Dede, Baba, Dervish, Tekke.