Türk Anayasaları açısından Türkiye'de hükümet sisteminin evrimi
The evolution of the system of government in Türkiye from the perspective of Turkish Constitutions
Yazar: FATMANUR KILIÇ
Danışman: DOÇ. DR. GÖKHAN DÖNMEZ
Bitlis Eren Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Başkanlık sistemi = Presidency system ; Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi = Presidential government system ; Kuvvetler ayrılığı = Divivsion of powers ; Parlamenter sistem = Parliamentary system

Özet:
Dünya üzerindeki yönetim sistemleri demokratik ve antidemokratik sistemler olarak birbirinden ayırmak mümkündür. Tarihsel süreçte pek çok yönetim sistemi denenmiş ve bunların bir kısmı günümüzde varlığını hâlâ sürdürmektedir. Bir kısmından ise günümüze uzanan süreçte vazgeçilmiştir.
Toplumun içinde yaşayan fertleriyle ilişkilerini, iç ve dış güvencelerini sağlayan kurum veya güç hükümet olarak tanımlanabilmektedir. Tarih boyunca devletlerin uygulamış olduğu yönetime yönelik uygulamalar hükümet sistemleri olarak adlandırılmıştır. Devletin temel organları olan yasama, yürütme ve yargının birbirleriyle olan ilişkileri hükümet sistemlerinin tasnifinde temel ölçüt olarak alınmaktadır. Yasama, yürütme ve yargı organlarının birleşimi ya da ayrılması, organların birbirleri arasındaki bağlarının nasıl olacağı, organların nasıl kullanılacağı ve kimler tarafından oluşturulacağı gibi sorular hükümet sisteminin nasıl oluştuğuna cevap vermektedir.
Kuvvetlerin birliğinden ve kuvvetlerin ayrılığından meydana gelen hükümet sistemlerinden bahsetmemiz mümkündür. Kuvvetlerin yasama organında birleşmesi durumunda meclis hükümeti sisteminden, yürütme organında birleşmesi durumunda ise mutlak monarşi ve diktatörlük sisteminden bahsedebiliriz. Kuvvetlerin ayrılığı sistemine baktığımızda ise bu da kendi arasında yumuşak ve sert ayrılık olmak üzere ikiye ayrılmıştır. Kuvvetlerin yumuşak ayrılığı sistemini parlamenter sistem, sert ayrılığı sistemini ise başkanlık ve yarı-başkanlık hükümet sistemi oluşturmaktadır. Bu çalışmada öncelikle hükümet sistemlerinin tanımı ve detaylıca açıklaması yapılmış olup, dünya genelinde ülkemize uzanan ve ülkemizde geçmişten günümüze kadar uygulanmış olan hükümet sistemleri açıklanmıştır.
Osmanlı Devleti'nin uygulamış olduğu hükümet sistemleri ile tarihimizden izler taşıyan anayasaların oluşumu detaylandırılarak açıklanmıştır. 1876 Kanun-i Esasi ile başlayan anayasal yolculuk 1921, 1924, 1961 ve bugünkü 1982 Anayasası ile başladığı yolculukta pek çok değişikliğe uğramıştır. Ülkemizde hükümet sistemi tartışmaları geçmişten günümüze hâlen devam etmektedir. Demokrasi alanında yaşanan gelişmelerle birlikte geçmişten günümüze süregelen başkanlık hükümet sistemi tartışmaları da 1982 Anayasası'nda yapılan değişiklikler ile dünyada benzerine rastlanılmayan yeni oluşumlu "Türk Tipi Başkanlık Sistemi" ya da "Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi" olarak tartışmalara bir soluk vermiştir.
Çalışmanın son bölümünde ise ülkemizde uygulama alanı bulan Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminden önceki süreci, yeni sisteme geçiş sürecini ve yeni sistemin özellikleri ile sisteme karşı getirilen öneri ve eleştiri konuları ele alınmıştır.

Abstract:
It is possible to distinguish between democratic and antidemocratic systems of governance in the world. Many governance systems have been tried in the historical process and some of them still exist today. Some of them have been abandoned in the process leading up to the present day.
The institution or power that ensures the relations of the society with its members living in it and its internal and external guarantees can be defined as the government. Throughout history, the governance practices implemented by states have been called government systems. The relations between the legislative, executive and judicial organs of the state, which are the basic organs of the state, are taken as the basic criterion in the classification of government systems. Questions such as the combination or separation of the legislative, executive and judicial organs, how the organs will be connected to each other, how the organs will be used and by whom they will be formed answer how the government system is formed.
It is possible to talk about government systems consisting of unity of powers and separation of powers. If the powers are united in the legislative body, we can talk about the parliamentary government system, and if they are united in the executive body, we can talk about the absolute monarchy and dictatorship system. When we look at the system of separation of powers, this is divided into two as soft and hard separation. The soft separation of powers system is the parliamentary system, while the hard separation of powers system is the presidential and semi-presidential government system. In this study, first of all, the definition and detailed explanation of the government systems have been made and the government systems that have been applied in our country from the past to the present have been explained.
The government systems implemented by the Ottoman Empire and the formation of constitutions bearing traces from our history are explained in detail. The constitutional journey that started with the 1876 Kanun-i Esasi has undergone many changes in 1921, 1924, 1961 and today's 1982 Constitution. Discussions on the system of government in our country continue from the past to the present. Along with the developments in the field of democracy, the debates on the presidential government system, which have been continuing from the past to the present, have given a breath of fresh air to the debates as the "Turkish Type Presidential System" or "Presidential Government System" with the amendments made in the 1982 Constitution.
In the last part of the study, the process before the Presidential Government System, the transition to the new system, the features of the new system and the suggestions and criticisms against the system are discussed.