Türkiye'nin imalat sanayinde sektörel ve bölgesel kümelenmelerin dışsallık etkileri
Spillover effects of sectoral and regional clusters in manufacturing industry of Turkey
Yazar: SELDA YÜCER
Danışman: YRD. DOÇ. DR. SEYİT KÖSE
Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Son yıllarda, ülkeler içerisindeki bölgeler arası büyük gelişmişlik farklılıkları ve bunların çeşitli nedenleri, iktisatçıların da ?Yeni Ekonomik Coğrafya? adı altında yeniden fazlasıyla ilgi alanına girmiş bulunmaktadır. Çeşitli faktörlerin etkisinde nüfus ve ekonomik faaliyetler ülkelerin az sayıdaki belirli kentlerinde ve bölgelerinde yığılmakta / kümelenmektedir. Firmaların belirli bir coğrafik bölgede kümelenme eğilimlerinin en önemli etkenlerinden birinin pozitif dışsal ekonomilerden yararlanma çabaları olduğu bugün iktisatçılar arasında yaygın bir kabul görmektedir. Bu çalışmada, Uluslararası Sanayi Sınıflaması Revize 3 (ISIC REV 3)'e göre düzenlenmiş 22 imalat sanayi sektöründe 78 il'e ait istihdam, katma değer ve çıktı verileri kullanılarak, önce 1997?2001 yılları arasında Türkiye'de imalat sanayinde sektörlerdeki ve illerdeki kümelenme katsayıları Hirschman-Herfindahl Endeksi (HHI) ile hesaplanmıştır. Üç farklı değişkene ilişkin kümelenme katsayıları sektörler arasında ve iller arasında önemli farklılıklar sergilemektedir. Bazı sektörlerde ve illerde diğerlerine göre kümelenmenin çok daha yüksek derecede olması, söz konusu sektörlerde ve illerde önemli dışsallık etkilerinin olabileceği kuşkusunu doğurmuştur. O nedenle, çoklu doğrusal regresyon yönteminden yararlanarak, sektörlerde ve illerde anlamlı derecede dışsallıkların ortaya çıkıp-çıkmadığı araştırılmıştır. İstihdamın sektörlerde kümelenmesi, genelde sektörlerin katma değerleri veya çıktıları üzerinde pozitif dışsallık etkisine neden olmamaktadır. Ancak, istihdamdaki kümelenme dışındaki faktörler özellikle Basın ve Yayım sektöründeki katma değer ve çıktı değerleri üzerinde diğerlerine göre önemli derecede farklı pozitif dışsallık etkisine yol açmaktadır. İstihdamın illerde kümelenmesi, genelde, illerin katma değerleri üzerinde anlamlı derecede pozitif dışsallığa neden olurken, illerin çıktıları üzerinde pozitif dışsallık etkisine yol açmamaktadır. Diğer taraftan, istihdamdaki kümelenme dışındaki faktörler de özellikle İstanbul ve Kocaeli illerinin katma değerleri üzerinde; İstanbul, İzmir ve Kocaeli illerinin ise çıktı değerleri üzerinde diğerlerine göre önemli derecede farklı pozitif dışsallık etkisine yol açmaktadır.Anahtar Kelimeler: Sektörel Yoğunlaşma / Kümelenme, Bölgesel Yoğunlaşma / Kümelenme, Sanayi Kümelenmesi, Dışsallıklar.

Abstract:
Large regional development disparities within nations and various reasons of which have been repaid quite attention under the title of ?New Economic Geography? by economists as well in recent years. Under the influences of multivariate factors, population and economic activities have concentrated / clustered within a few certain cities and urban regions of nations. The fact that as one of the vital factors that cause firms to cluster within a geographic region is that they tend to benefit from positive external economies has a widespread common acceptance by many economists today. In this work, exploiting the data from 25 manufacturing sectors classified based on ISIC REV 3 and 78 provinces of Turkey, first clustering coefficients of sectors and provinces for the variables of employment, value added and output via Hirschman-Herfindahl Index (HHI) are calculated for the years between 1997?2001. Clustering levels with regard to the three variables display significant discrepancies across sectors and provinces. Arising of larger clustering extent in some sectors and provinces relative to the others has made us to doubt about whether significant spillover effects have occurred in the relevant sectors and provinces. Therefore, employing multiple linear regression method, this study investigates whether significant spillovers in sectors and provinces due to the clustering have occurred. Clustering of employment in sectors in general does not cause positive spillover effects on value added and output levels of sectors. However, factors beyond clustering of employment have led significantly larger positive spillover effect on value added and output levels of particularly Printing and Publication sector relative to the other sectors. Clustering of employment in provinces overall brings about significant positive spillover effect on value added levels of them, whereas it does not have such a significant impact on output levels of provinces. On the other hand, factors beyond clustering of employment in provinces have greater significant positive spillover effects especially on value added levels of İstanbul and Kocaeli, and on output levels of İstanbul, İzmir ve Kocaeli relative to that of other provinces.Key Words: Sectoral Concentration / Clusters, Regional Concentration / Clusters, Industrial Clusters, Externalities / Spillovers.