Türkiye Selçukluları ve Beylikler döneminde Samsun
Samsun in the period of Anatolian Seljuks and Principalities
Yazar: ADEM EYİLİ
Danışman: PROF. DR. MEHMET ÇOG
Samsun Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
Orta Karadeniz ve Samsun, Türk akınları öncesi Bizans İmparatorluğu sınırları içerisinde bulunmaktadır. 1204 yılındaki IV. Haçlı seferi sonrasında İstanbul'un Latinler tarafından istila edilmesi ve bir Latin Devletinin kurulması ile Anadolu'daki Bizans topraklarında çeşitli devletler kuruldu. Karadeniz bölgesinde Trabzon Rum Devletinin kurulması ile Samsun'da bu devletin sınırları içerisinde kaldı. Malazgirt Savaşı sonrasında Anadolu'nun Türk yurdu haline gelmesi sürecinde, Türk akınları Orta Karadeniz ve Samsun şehri sınırlarına kadar ulaştı. İlk kez Rükneddin Süleyman Şah zamanında 1194 yılında fethedilen Samsun 10 yıl Selçuklu hakimiyetinden kaldıktan sonra 1204 yılında kaybedildi. İkinci defa 1214 yılında fethedilen şehir bir daha kaybedilmedi. 
Şehirde Türk hakimiyeti olsa da Hristiyanların yaşadığı bir Gavur Samsun denilen mıntıka bulunmakta idi. Ceneviz ticaret kolonisinin XIII. yüzyılın sonlarında kurulması ile belirgin bir ikili yapı oluştu. Cenevizlerin Kefe kolonisinin ticaret kayıtlarından Simisso adı ile geçen Samsun hakkında bilgilere ulaşıyoruz. Samsun'da kente özgü bir para basıldığını ve ticaret kayıtlarından bu paranın diğerleri ile kur farkını öğreniyoruz. Ceneviz Samsun'unda; Ceneviz konsolosu, Latin kilisesi, Darülaceze ve Hristiyan mezarlığı olduğunu öğreniyoruz.
Anadolu Selçuklu Devleti'nin yıkılması sonrasında Samsun'da başta Taceddinoğulları olmak üzere Kubadoğulları ve Taşanoğullarının faaliyetlerini görüyoruz. Limnia'nın (Çarşamba) Trabzon Rum Devleti içindeki taht mücadelesindeki önemini tespit ediyoruz. Osmanlı Padişahı Çelebi Mehmed döneminde Gavur Samsun ve Müslüman Samsun sırası ile Osmanlı hakimiyetine geçiyor. Böylece Samsun'daki ikili yapı yok olarak şehrin tamamı bir daha elden çıkmamak üzere Türk hakimiyetine geçiyor.

Abstract:
Central Black Sea and Samsun were within the borders of the Byzantine Empire before the Turkish invasions. After the Crusade IV in 1204, the invasion of Istanbul by the Latins and the establishment of a Latin State, various states were established in the Byzantine lands in Anatolia. With the establishment of the Trabzon Greek State in the Black Sea region, Samsun remained within the borders of this state. In the process of Anatolia becoming a Turkish homeland after the Battle of Manzikert, Turkish raids reached the borders of the Central Black Sea and the city of Samsun. Samsun, which was conquered for the first time in 1194 during the reign of Rükneddin Süleyman Shah, was lost in 1204 after 10 years of Seljuk rule. The city, which was conquered for the second time in 1214, was not lost again.
Although there was Turkish rule in the city, there was a area called Gavur Samsun, where Christians lived. With the establishment of the Genoese trading colony in the late thirteenth century, a distinct dual structure emerged. We reach information about Samsun, which is mentioned as Simisso in the trade records of the Kefe colony of the Genoese. We learn that a coin with a city was printed in Samsun and the exchange rate difference of this coin with the others from the trade records. In Genoese Samsun; We learn that there is a Genoese consul, a Latin church, a Christian cemetery, a hospice.
After the collapse of the Turkish Seljuk State, we see the encounter of Kubadoğulları and Taşanoğulları, especially Taceddinoğulları in Samsun. We determine the importance of Limnia (Wednesday) in the struggle for the throne within the Greek State of Trabzon. During the reign of Ottoman Sultan Çelebi Mehmed, Gavur Samsun and Muslim Samsun passed under Ottoman rule respectively. Thus, the dual structure in Samsun disappears and the entire city passes under Turkish rule, never to be lost again.