Toplumsal kökene bağlı eğitim eşitsizlikleri: Üniversite öğrencileri üzerine sosyolojik bir araştırma
Educational inequalities based on social origin: A sociological research on university students
Yazar: SEMRA UZ
Danışman: PROF. DR. ÜMİT AKCA
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Eşitsizlik = Inequality ; Sermaye = Capital ; Sosyal köken = Social origin ; Toplumsal eşitsizlik = Social inequality ; Üniversite öğrencileri = University students

Özet:
Hemen her şehirde üniversite kurulması ve şehirlerdeki üniversite sayısının artırılması neticesinde yükseköğretime alınan öğrenci sayısında artış olmuştur. Bu durum, alt toplumsal kökenden öğrencilerin üniversiteye erişim şansını artırsa da yükseköğretime erişimde demokratikleşmeyi sağlamamıştır. Bu öğrenciler, ulaştıkları eğitimin niteliği açısından eğitim alanının dezavantajlıları olarak kalmaya devam etmiştir. Bu bağlamda araştırmada, toplumsal köken eğitim ilişkisini tespit etmek amaçlanmıştır. Bu amaçla, üniversite öğrencilerinin toplumsal köken, eğitim geçmişi, öğrencilik profili ve geleceğe yaklaşım farklılıkları açıklanmaya çalışılmıştır. Ayrıca ekonomik, kültürel ve sosyal sermaye sahipliği üzerinden ölçülen toplumsal kökenin öğrencilerin ulaştığı eğitimin niteliği, akademik başarısı, yaşam şartları, sosyokültürel gelişimine yönelik etkinlikleri ve geleceğe yaklaşımı üzerindeki etkisi tespit edilmeye çabalanmıştır. 
Nicel araştırma yöntemi ile tasarlanan araştırmanın verileri, Karabük Üniversitesi ve Hacettepe Üniversitesinde öğrenim gören 800 öğrenciye uygulanan anket tekniği ile elde edilmiştir. Araştırmada, üst toplumsal kökenden öğrencilerin daha nitelikli okul ve eğitim imkânlarına eriştiği ve bunun akademik başarıyı getirdiği sonucuna ulaşılmıştır. Yaşam şartları ve maddi imkânları daha elverişli olan bu öğrencilerin sosyokültürel gelişimine katkı sağlayacak akvititelere daha fazla katıldığı ve geleceğe yönelik yaklaşımlarının daha olumlu olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca Hacettepe Üniversitesi öğrencilerinin Karabük Üniversitesi öğrencilerine göre daha üst toplumsal köken özelliklerine sahip olduğu, nitelikli okullara erişim sağladığı, işgücü piyasasına yönelik becerilerini geliştirdiği, akademik donanımına özgüven duyduğu ve geleceğe yönelik yaklaşımının olumlu olduğu belirlenmiştir. Bölümler içerisinde ise Tıp Fakültesi öğrencileri, ekonomik, kültürel, sosyal sermaye sahipliği, eğitim imkânı, yaşam şartı, geleceğe yaklaşımı açısından en avantajlıları oluşturmaktadır. Sonuç olarak, üst toplumsal kökenden öğrencilerin mevcut toplumsal konumlarını korumaya izin veren daha nitelikli eğitim imkânlarına erişebildiği; alt toplumsal kökenden öğrencilerin böyle bir eğitime erişim şansının daha az olduğu tespit edilmiştir. Eğitimin bu haliyle toplumsal köken eşitsizliklerini pekiştirdiği anlaşılmıştır.

Abstract:
The number of students enrolled in higher education has increased in Turkey as universities have been established in almost every city and the number of universities in cities has risen. Although this has increased the chances of students from lower social backgrounds to access university, it has not provided democratization in access to higher education. In this regard, the purpose of this study is to determine the relationship between social origin and education. To this end, the study attempts to explain the differences between university students in terms of social origin, educational background and attitude toward the future. In addition, it tries to detect the effect of social origin, which is measured by the ownership of economic and cultural capital, on the quality of education accessed, academic achievement, living conditions, sociocultural events and attitude toward the future of students.
The data of the study, which has employed the quantitative research method, have been obtained via the questionnaire administered to 800 students studying at Karabük University and Hacettepe University. The study concluded that the students from higher social backgrounds enjoyed opportunities for higher quality school and education and this brought academic achievement. This students were determined to have more chance for participation to socioculturel events and to be more positive approach to the future. Moreover, the students studying at Hacettepe University were defined to have higher social backgrounds, to have access qualified schools, to have improve skills for the labor market and to be positive attitude toward the future compared with the students studying at Karabuk University. Within the departments, the students studying at Faculty of Medicine are the most advantageous in terms of their economic, cultural and social capital ownership, education opportunities, living conditions and approach to the future. The students from higher social backgrounds were determined to have access more qualified education opportunities that allow them to preserve their current social standing but to have less chance of the students from lower social backgrounds for access to such a education. Education was understood to reinforce the social origin inequalities.