Gestasyonel diyabetes mellitus riski olan gebelerde egzersiz tutumlarının, egzersizi engelleyen ve kolaylaştıran faktörlerin incelenmesi
Investigation of exercise attitudes and factors that prevent and facilitate exercise in pregnant women at risk of gestational diabetes mellitus
Yazar: MELİKE ÖZDEMİR
Danışman: DOÇ. DR. CEREN GÜRŞEN
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Fizyoterapi ve Rehabilitasyon = Physiotherapy and Rehabilitation ; Kadın Hastalıkları ve Doğum = Obstetrics and Gynecology
Dizin: Diabet-gebelik sırasında = Diabetes-gestational ; Sağlık bilgisi-tutum, uygulama = Health knowledge-attitudes, practice

Özet:
Bu çalışma, Gestasyonel Diyabetes Mellitus (GDM) riski yüksek ve düşük olan gebelerde; egzersiz tutumlarının, egzersizi engelleyen ve kolaylaştıran faktörlerin ve fiziksel aktivite düzeyinin incelenmesi ve bu faktörlerin gruplar arasında karşılaştırılması amacıyla planlandı. Dahil edilme kriterlerini karşılayan 183 gebe, GDM riski yüksek (n=86, yaş=31,00±4,00 yıl, gebelik öncesi Vücut Kütle İndeksi (VKİ)=27,97±2,99 kg/m²) ve GDM riski düşük olmak üzere (n=97, yaş=29,00±4,00 yıl, gebelik öncesi VKİ=21,43±1,81 kg/m²) iki gruba ayrıldı. Gebelerin fiziksel ve sosyodemografik özellikleri, kronik hastalıkları, mevcut ve önceki gebeliklerine ilişkin özellikleri, GDM ile ilişkili bilgileri, gebelik öncesindeki ve mevcut gebeliklerindeki fiziksel aktivite seviyesi ve egzersiz alışkanlıkları, transteorik modeldeki değişim aşaması ve Oral Glikoz Tolerans Testi (OGTT) sonuçları kaydedildi. Buna ek olarak, psikolojik durumları Durumluk-Sürekli Kaygı Envanteri–durumluk versiyonu ve Algılanan Stres Ölçeği ile değerlendirildi. Egzersiz tutumlarının, egzersizi engelleyen ve kolaylaştıran faktörlerin değerlendirilmesinde önceki araştırmalar referans alınarak hazırlanan sorular kullanıldı. Fiziksel aktivite düzeyi Gebelik Fiziksel Aktivite Anketi (PPAQ) ve SenseWear Pro3 Armband ile değerlendirildi. Bu çalışmanın sonucunda, gebeler tarafından bildirilen egzersiz tutumlarının dağılım oranları açısından GDM riski yüksek ve düşük gruplar arasında anlamlı bir fark olmadığı bulundu (p>0,05). Buna ek olarak, GDM riski düşük olan gebelere kıyasla, GDM riski yüksek olan gebeler, stres üriner inkontinans, gestasyonel kilo alımı ve çocuk bakımı ve aile sorumluluklarının egzersize katılımı daha fazla engellediğini bildirdi (p<0,05). GDM riski yüksek olan gebelere kıyasla, GDM riski düşük olan gebeler, yorgunluğun egzersize katılımı daha fazla engellediğini bildirdi (p<0,05). Egzersizin sağlık durumunu iyileştirmesinin ve spor salonu/parklara ulaşımın kolay olmasının GDM riski düşük olan gebelerin egzersiz yapmasını GDM riski yüksek olan gebelerden daha fazla teşvik ettiği bulundu (p<0,05). GDM riski yüksek olan gebelerde, PPAQ ile değerlendirilen fiziksel aktivitelerde (düşük, orta, yüksek şiddetli ve toplam aktivite), ev işleri/aile bakımı ve spor/egzersiz aktivitelerinde harcanan enerji miktarının GDM riski düşük olan gebelerden daha fazla olduğu bulundu (p<0,05). Bu bulgular ile uyumlu olarak, GDM riski düşük olan gebelerin sedanter davranışlarda harcadığı enerji miktarının GDM riski yüksek olan gebelerden daha fazla olduğu bulundu (p<0,05). Ancak, akselerometre ile değerlendirilen fiziksel aktivite süresinin ve ortalama MET değerlerinin ise GDM riski düşük olan gebelerde, GDM riski yüksek olan gebelerden daha fazla olduğu bulundu (p<0,05). Bu çalışmanın sonuçları, sağlık profesyonellerine gebelere uygun fiziksel aktivite ve egzersiz programları oluşturmada yol gösterici olabilir. Bu çalışmada belirlenen egzersiz engelleri ve kolaylaştırıcıları göz önüne alınarak düzenlenen egzersiz programları, özellikle GDM riski olan gebelerin egzersiz programlarına katılımlarını teşvik edebilir ve bu gebe popülasyonunda davranış değişikliğinin oluşmasını sağlayabilir. Böylece, Türk popülasyonunda GDM riski ve prevalansı azalabilir.  

Anahtar Kelimeler: Gestasyonel diyabetes mellitus, fiziksel aktivite, tutumlar, engeller, kolaylaştırıcılar

Abstract:
This study was planned to examine and compare exercise attitudes, factors that prevent and facilitate exercise and physical activity levels in pregnant women who are at high and low risk of Gestational Diabetes Mellitus (GDM). A total of 183 pregnant women who met the inclusion criteria were divided into two groups as those at high GDM risk (n=86; age=31,00±4,00 years; pre-pregnancy Body Mass Index (BMI)=27,97±2,99 kg/m²) and at low GDM risk (n=97; age=29,00±4,00 years; pre-pregnancy BMI=21,43±1,81 kg/m²). Physical and socio-demographic characteristics, chronic diseases, characteristics of current and previous pregnancies, information about GDM, physical activity level and exercise habits before and during pregnancy, the stage of change in the transtheoretical model, and Oral Glucose Tolerance Test (OGTT) results were recorded. In addition, the psychological state was evaluated by the State-Trait Anxiety Inventory–state version and the Perceived Stress Scale. Exercise attitudes and factors that prevent and facilitate exercise were assessed by self-reported questions prepared based on the previous research. The level of physical activity was assesssed with the Pregnancy Physical Activity Questionnaire (PPAQ) and the SenseWear Pro3 Armband. As a result of this study, it was found that there was no significant difference between the high and low GDM risk groups in terms of self-reported exercise attitudes (p>0,05). Compared to pregnants with high GDM risk, pregnant women with low GDM risk reported that fatigue more frequently prevented participation in exercise (p<0,05). Compared to pregnant women who are at low-risk of GDM, the presence of stress urinary incontinence, gestational weight gain, and child care and family responsibilities are reported more frequently prevented the exercise participation of pregnant women at high GDM risk (p<0,05). It was found that improved health status by exercise and easy access to gyms/parks encouraged pregnant women with low GDM risk to exercise more frequently than pregnant women with high GDM risk (p<0,05). It was found that the amount of energy spent in physical activities (low, moderate, high-intensity and total activity), housework/family care and sports/exercise activities evaluated with the PPAQ was higher in pregnant women with high GDM risk than those with low GDM risk (p<0,05). Consistent with these findings, it was found that the amount of energy spent in sedentary behaviour was higher in pregnant women with low GDM risk than those with high GDM risk (p<0,05). However, physical activity duration and mean MET values evaluated by the accelerometer were found to be higher in pregnant women with low GDM risk than those with high GDM risk (p<0,05). The results of this study can guide health professionals in developing appropriate physical activity and exercise programs for pregnant women. Exercise programs designed by considering the exercise barriers and facilitators which are identified in this study may encourage the participation of pregnant women with GDM risk in exercise programs and may lead to behavioral changes in this pregnant population. Thus, the risk and prevalence of GDM may decrease in the Turkish population.

Keywords: Gestational diabetes mellitus, physical activity, attitudes, barriers, facilitators