Kanser hastalarının bakım vericilerinde özgecilik davranışlarının psikolojik dayanıklılık ve bakım yüküne yordayıcı etkisi
The predictive effect of altruistic behaviors on psychological resilience and care burden in caregivers of cancer patients
Yazar: AYŞEGÜL ÖZGE ŞEN
Danışman: DOÇ. DR. EZGİ KARADAĞ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Onkoloji Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Bakım verenler = Caregivers ; Bakım verme yükü = Caregiver burden ; Hasta bakımı = Patient care ; Kanser hastaları = Cancer patients ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Onkolojik hemşirelik = Oncologic nursing ; Psikolojik dayanıklılık = Hardiness on psychological

Özet:
Bu çalışma, kanser hastalarının bakım vericilerinde özgecilik davranışlarının
psikolojik dayanıklılık ve bakım yüküne yordayıcı etkisini incelemek amacıyla
yapıldı.
Araştırmaya Dokuz Eylül Üniversitesi Uygulama ve Araştırma Hastanesi
Hematoloji-Onkoloji Servisi, Gündüz Tedavi Merkezi ve Genel Cerrahi Servisi'nde
tedavi gören 194 kanser hastasının 194 bakım vericisi alınmıştır. Çalışmada veri
toplama formu olarak, Hasta ve Bakım Verici Tanıtım Formu, ECOG Performans
Durumu Skalası, Özgecilik Ölçeği (ÖÖ), Yetişkinler İçin Psikolojik Dayanıklılık
Ölçeği (YPDÖ) ve Kliniğe Uyarlanan Zarit Bakım Yükü Ölçeği (ZBYÖ) olmak üzere
beş veri toplama aracı kullanılmıştır. Verilerin analizinde bağımsız gruplar t testi,
ikiden fazla grup karşılaştırılmasında F testi, tek yönlü varyans analizi ANOVA,
posthoc karşılaştırmalarda Bonferroni testi, Cronbach alfa katsayısı, Pearson
korelasyon analizi, doğrusal regresyon analizleri kullanılmıştır.
Araştırmaya dahil edilen bakım vericilerin %75.3'ü kadın (n=146); %24.7'si
(n=48) erkektir. Bakım verici yaş ortalaması 41.68±13.19 olarak; bakım süresinin
ortalaması 400.84±54.38 (gün) olarak hesaplanmıştır. Bakım vericilerin %59.8'i
(n=116) hastasına bakım vermeyi görev olarak gördüğünü söylemiştir. Bakım
vericilerin Özgecilik Ölçeği toplam puan ortalaması 74.96±12.02, YPDÖ toplam puan
ortalaması 129.86±23.72 ve Zarit Bakım Yükü Ölçeği toplam puan ortalaması
30.20±13.05olarak bulunmuştur. Özgecilik davranışları ve psikolojik dayanıklılık
ortalamalarının anlamlı biçimde yüksek olduğu ve bakım vericilerin orta düzeyde
bakım yüküne sahip oldukları tespit edilmiştir. Özgecilik Ölçeği puanları ile Psikolojik
Dayanıklılık Ölçeği puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif yönlü bir
ilişki bulunmuştur (p<0.01). Özgecilik davranışı puanlarında meydana gelen bir artışın
psikolojik dayanıklılık puanını artırdığı saptanmıştır (p<0.05). Bakım vericilerde
meydana gelen psikolojik dayanıklılık düzeyindeki değişimin %24.1'inin bakım
vericilerin özgecilik davranışları düzeyinde meydana gelen değişimden kaynaklandığı
tespit edilmiştir. Bakım vericilerin Özgecilik Ölçeği puanları ile Zarit Bakım Yükü
Ölçeği puanları arasında ise istatistiksel olarak anlamlı ve negatif yönlü bir ilişki
bulunmuştur (p<0.01). Özgecilik davranışı puanlarında oluşan bir artışın bakım yükü
düzeyinde azalmaya neden olduğu saptanmıştır (p<0.05). Bakım vericilerin bakım
yükü düzeyinde meydana gelen değişimin %13.2'sinin bakım vericilerin özgecilik
davranışları düzeyinde meydana gelen değişimden kaynaklandığı tespit edilmiştir.
Kanser hastaları bakım vericilerinde özgecilik davranışlarının bakım
vericilerde psikolojik dayanıklılığı artırdığı, bakım yükünü ise azalttığı sonucuna
ulaşılmıştır. Hemşireler bakım vericilerin etkin bakım vermelerinde önemli rolü
bulunan özgecilik davranışlarının gösterilmesinde eğitim programları oluşturup bu
konuda farkındalık yaratmalıdırlar.
Anahtar Sözcükler: bakım vericiler, özgecilik, psikolojik dayanıklılık, bakım yükü

Abstract:
This study was carried out to examine the predictive effect of altruism
behaviors on psychological resilience and care burden in caregivers of cancer patients.
194 caregivers of 194 cancer patients treated in Dokuz Eylül University
Research and Practice Hospital Hematology-Oncology Service, Day Treatment Center
and General Surgery Service were included in the study. In the study, five forms,
namely Patient and Caregiver Introduction Form, ECOG Performance Status Scale,
Altruism Scale, Adult Resilience Scale and The Clinic-Adapted Zarit Care Burden
Scale, were used as data collection forms. Independent groups t test, F test for
comparing more than two groups, One-way analysis of variance ANOVA, Bonferroni
test, Cronbach alpha coefficient, Pearson correlation analysis, Spearman correlation
analysis, Linear regression analyzes were used in the analysis of the data.
75.3% of the caregivers included in the study were female (n=146); 24.7%
(n=48) are male. The mean age of caregivers was 41.68±13.19; The mean duration of
the care period was calculated as 400.84±54.38 (days). 59.8% (n=116) of caregivers
stated that they consider it their duty to care for their patients. The total mean score of
the Altruism Scale of the caregivers was 74.96±12.02, the mean score of the Adult
Resilience Scale was 129.86±23.72 and the Zarit Caregiver Burden Scale total score
was 30.20±13.05. It was determined that the averages of altruism behaviors and
psychological resilience were significantly higher and caregivers had a moderate care
burden. A statistically significant and positive correlation was found between Altruism
Scale scores and Resilience Scale scores (p<0.01). It was determined that an increase
in altruism behavior scores increased the psychological resilience score (p<0.05). It
was determined that 24.1% of the change in the level of resilience in caregivers was
caused by the change in the level of altruism behavior of caregivers. A statistically
significant and negative correlation was found between caregivers' Altruism Scale
scores and Zarit Caregiver Burden Scale scores (p<0.01). It was determined that an
increase in altruism behavior scores caused a decrease in the level of caregiving burden
(p<0.05). It was determined that 13.2% of the change in the caregiver burden of care
was caused by the change in the level of altruism behavior of caregivers.
It has been concluded that altruistic behaviors in caregivers of cancer patients
increase psychological resilience and reduce the burden of care in caregivers. Nurses
should create training programs and raise awareness on the display of altruism
behaviors, which have an important role in the effective care of caregivers.
Keywords: caregivers, altruism, psychological resilience, care burden