İnfertil kadınlarda (PCOS ve açıklanamayan infertilitesi olan) ovulasyon indüksiyonunda kullanılan klomifen sitrat dozunun ve tedavi başlangıç gününün serum estradiol seviyelerine ve siklus sonuçlarına etkisi
Effect of clomifene citrate dose used for ovulation induction and day of treatment start day on serum estradiol levels and CYCLE results in infertil women (with pcos and unexplained infertility)
Yazar: YASEMİN SÜZER EYOL
Danışman: PROF. DR. SERKAN KAHYAOĞLU
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Kadın Hastalıkları ve Doğum Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Kadın Hastalıkları ve Doğum = Obstetrics and Gynecology
Dizin: Kadınlar = Women ; Klomifen = Clomifene ; Kısırlık = Infertility ; Kısırlık-kadın = Infertility-female ; Ovulasyon indüksiyonu = Ovulation induction ; Polikistik over sendromu = Polycystic ovary syndrome ; Östradiol = Estradiol

Özet:
AMAÇ: Bu çalışmada klomifen sitrat başarısının bilinmesinin dışında tedavi
başlangıç gününün ve dozunun serum estradiol düzeylerine ve siklus sonuçlarına
başarısını araştırmayı planladık.
GEREÇ VE YÖNTEM: Bu çalışmaya T.C.S.B.Ü Ankara Şehir Hastanesi
İNFERTİLİTE Kliniğine 2019-2022 yılları arasında başvuran Klomifen sitrat tedavisi
almış, aldığı da dosyalarla belgelenmiş ve IUI yapılmış reprodüktif çağdaki kadınlar
dahil edilmiştir ve toplamda 228 hasta retrospektif olarak incelenmiştir.
BULGULAR: Çalışmaya PCOS tanısı olan 107 (%49,5) hasta ve
açıklanamayan 109 (%50,5) hasta dahil edilmiştir. PCOS hastalarında CC başlama
günü 3. gün olanların %16'sında, 4. Gün olanların %12,5'inde ve 5. gün olanların ise
%14,6'sında gebelik görülmüş ve aralarında anlamlı farklılık tespit edilmemiştir.
PCOS hastalarında CC başlama günü ile gebelik arasında anlamlı bir korelasyon
görülmemiştir (r=-0,019; p=0,842). PCOS hastalarında IUI günü açısından anlamlı
farklılık görülmüştür (p<0,001). Bu farklılık 3. gün ile 5. gün ve 4. gün ile 5. gün
arasındaki farktan kaynaklanmıştır (Şekil 3). CC başlama günü arasında kaçıncı siklus
(p=0,908), total AF (p=1,000) ve CC dozu (p=0,412) açısından anlamlı farklılık
görülmemiştir. PCOS hastalarında CC başlama günü arasında FSH (p=0,150), LH
(p=0,681), E2 (p=0,164), TSH (p=0,804), PRL (p=0,715) ve D21 progesteron
(p=0,053) değeri açısından anlamlı farklılık görülmemiştir
Açıklanamayan infertil hastalarda CC başlama günü 3. gün olanların %15'inde,
4. gün olanların %18,8'inde ve 5. gün olanların ise %24,2'sinde gebelik görülmüş ve
aralarında anlamlı farklılık tespit edilmemiştir (p=0,544). Açıklanamayan hastalarda
CC başlama günü ile gebelik arasında anlamlı bir korelasyon görülmemiştir (r=0,104;
p=0,281) Açıklanamayan hastalarda HCG günü folikül çapı açısından anlamlı farklılık
görülmüştür (p=0,036). Bu farklılık sadece 4. Gün ile 5. Gün arasındaki farktan
kaynaklanmıştır (Şekil 6). CC başlama günü arasında HCG günü endometrial kalınlık
(p=0,895), HCG siklus günü (p=0,380) ve HCG günü E2 düzeyi (p=0,493) açısından
anlamlı farklılık görülmemiştir.
x
Açıklanamayan hastalarda CC başlama günü arasında FSH (p=0,303), LH
(p=0,393), E2 (p=0,932), TSH (p=0,347), PRL (p=0,329) ve D21 progesteron
(p=0,254) değeri açısından anlamlı farklılık görülmemiştir
SONUÇ: Bu çalışmada 2 grup hasta üzerinden (PCOS ve açıklanamayan
infertilitesi olan hasta grubu) klomifen sitrat tedavisine başlama günü olarak 3-4-5.
günlerde başlanan hastalar dahil edilmiştir. Hastaların, ek hastalık sahibi olmaması ve
tedavi sonucunda IUI yapılmasına dikkat edilerek çalışmaya dahil edilmiştir. Hastalar
40 yaşından küçük olmak üzere, BMI, infertilite süresi, adet döneminin 2-5 günleri
arasında bazal hormon değerleri (FSH,LH estradiol, prolaktin, TSH ) OHSS riski
açısından değerlendirilmiş, risk olmayan hastalar üzerinde IUI yapıldığı görülmüş ve
IUI sonucuna göre B-HCG değerleri takip edilerek klinik gebelik sonuçlarına
bakılmıştır. Çalışmamız sonucunda klomifen sitrat tedaviye başlama günü ve başlama
dozu ile gebelik başarısı arasında anlamlı fark bulunmamış bu sonuç literatürde
yapılan çalışmaları destekler nitelikte olmuştur. Klomifen sitrat tedavi dozu ve gebelik
başarısına bakıldığında 50 mg 1*1 kullanan hasta grubu ile 20 mg 2*1 tedavi başlanan
hasta grubu gebelik sonuçlarına bakıldığında anlamlı farklılık bulunmamış ve
literatürü destekleyici sonucu ulaşmıştır. Klomifen sitrat kullanan hastaların tedaviye
başlama günü ve tedavi dozu ile HCG günü serum estradiol düzeyleri karşılaştırılmış,
ayrı ayrı değerlendirilen bu karşılaştırmanın sonucunda da anlamlı farklılık
bulunmamıştır. Bu çalışmamız gösteriyor ki serum estradiol düzeyini etkileyen
klomifen sitrat dozu veya başlama günü için daha fazla çalışmaya ihtiyacımız vardır.
Anahtar Kelimeler: klomifen sitrat, infertilite, estradiol, ovulasyon indüksiyonu

Abstract:
What is The Effect of Clomiphene Citrate Dose and Treatment Start Date on
Serum Estradiol Levels and Cycle Success in Infertile Women (With Pcos and
Unexplained İnfertility)?
OBJECTIVE: In this study, apart from knowing the success of clomiphene
citrate, we planned to investigate the success of the treatment start day and dose on
serum estradiol levels and cycle results.
MATERIALS AND METHODS: This study included women of
reproductive age who applied to the INFERTILITY Clinic of Ankara City Hospital of
the Republic of Turkey, received clomiphene citrate treatment between 2019 and 2022,
and their treatment was documented in the files, and a total of 228 patients were
retrospectively analyzed.
RESULTS: 107 (49.5%) patients with PCOS and 109 (50.5%) unexplained
patients were included in the study. Pregnancy was observed in 16% of PCOS patients
whose CC onset day was on the 3rd day, 12.5% of those on the 4th day and 14.6% of
those with the 5th day, and no significant difference was detected between them. There
was no significant correlation between the CC onset day and pregnancy in PCOS
patients (r=-0.019; p=0.842). There was a significant difference in terms of IUI day in
PCOS patients (p<0.001). This difference resulted from the difference between day 3
and day 5, and day 4 and day 5 (Figure 3). There was no significant difference between
the CC onset day in terms of which cycle (p=0.908), total AF (p=1,000) and CC dose
(p=0.412). In PCOS patients, in terms of FSH (p=0.150), LH (p=0.681), E2 (p=0.164),
TSH (p=0.804), PRL (p=0.715), and D21 progesterone (p=0.053) values between CC
onset days no significant difference was observed
In unexplained infertile patients, pregnancy was observed in 15% of those with
CC onset day 3, 18.8% of patients on day 4 and 24.2% of patients on day 5, and no
significant difference was found between them (p=0.544). There was no significant
correlation between CC onset day and pregnancy in unexplained patients (r=0.104;
p=0.281). In unexplained patients, there was a significant difference in terms of follicle
diameter on HCG day (p=0.036). This difference was due only to the difference 
xii
between Day 4 and Day 5 (Figure 6). There was no significant difference between CC
onset day in terms of endometrial thickness on HCG day (p=0.895), HCG cycle day
(p=0.380) and E2 level on HCG day (p=0.493).
In unexplained patients, in terms of FSH (p=0.303), LH (p=0.393), E2
(p=0.932), TSH (p=0.347), PRL (p=0.329) and D21 progesterone (p=0.254) values
between CC onset day no significant difference was observed
CONCLUSION: In this study, on 2 groups of patients (PCOS and the patient
group with unexplained infertility), the day of starting clomiphene citrate treatment
was 3-4-5. Patients who started on the first day were included. The patients were
included in the study by paying attention to the fact that they did not have any
additional disease and that IUI was performed as a result of the treatment. Patients
younger than 40 years of age, BMI, infertility duration, basal hormone values between
days 2-5 of the menstrual period (FSH, LH estradiol, prolactin, TSH) were evaluated
in terms of OHSS risk. HCG values were followed and clinical pregnancy outcomes
were examined. As a result of our study, no significant difference was found between
the start of clomiphene citrate treatment and the starting dose and pregnancy success.
This result supports the studies in the literature. Considering the clomiphene citrate
treatment dose and pregnancy success, there was no significant difference in the
pregnancy results of the patient group using 50 mg 1*1 and the patient group receiving
20 mg 2*1 treatment, and the literature supported the result. The serum estradiol levels
on the day of starting treatment and the treatment dose and on the HCG day of the
patients using clomiphene citrate were compared, and no significant difference was
found as a result of this comparison evaluated separately. This study shows that we
need more studies for clomiphene citrate dose or start day that affects serum estradiol
level.
Keywords: clomiphene citrate, infertility, estradiol, ovulation induction