Denim yıkama fabrikasında yaş işlemlerde ve atık suda iş sağlığı ve güvenliği çalışmaları
Occupational health and safety studies in wet process and waste water at the denim washing factory
Yazar: MERİÇ TUTKU KARAN
Danışman: DOÇ. DR. CANAN URAZ
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İş Güvenliği Ana Bilim Dalı / İş Güvenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Kimya Mühendisliği = Chemical Engineering

Özet:
Tekstil terbiyesi tekstil endüstrisinin ana dallarındandır. Tekstil terbiyesi tekstil ürünlerini kullanıma hazır hale getirmeyi amaçlamaktadır. İşlemleri sırasıyla ön terbiye, renklendirme ve bitim olmak üzere üçe ayrılır. Tekstil kimyasalları en yoğun tekstil terbiyesinde kullanılır. 
Bu kimyasallardan bazıları: Formik asit, asetik asit ve hidrojen peroksit olup bu tez çalışması için seçilmiştir. Formik asit pH'ı dengelemek ve yün boyamada, asetik asit nötralizasyon ve pH ayarlamasında, hidrojen peroksit ise ağartma işleminde kullanılmaktadır. 
Kimyasala Maruz Kalma İndeksi (CEI) kimyasal salınımının oluşturacağı tehlikeler için hesaplanmaktadır. Kimyasalların davranışlarını senaryolaştırmamızı sağlar. Tahmini İnsan Maruziyeti (EHE) ise kimyasal maruziyetin insan vücudundaki maruziyet miktarını ölçebilmek için hesaplanmaktadır. CEI için sıcaklık, basınç gibi parametrelerle; EHE için ise maruziyet zamanı, sayısı ve şekli gibi değişkenler nedeniyle her ikisi de olası durumlar için yol göstericidir.
Bu çalışmada iş sağlığı ve güvenliği risk analizi metodlarından HAZOP ve 5x5 Matris Yöntemi kullanılmıştır. HAZOP kimyasal proseslere özel bir risk analiz çalışmasıdır. İş güvenliği uzmanları tarafından yapılması gerekmektedir. 5x5 Matris yöntemi ise her yere uygulanabilen hızlı ve basit bir çalışmadır. Çalışmayı yapan analistin tecrübesi risk analizinin etkisini doğrudan etkilemektedir. 
Bu tez çalışmasında işletme için yapılan HAZOP ve 5x5 Matris Yöntemi ile işletmedeki tehlikeler öngörülmüş ve iyileştirme çalışmaları önerilmiştir. Yapılan CEI ve EHE hesaplamaları sonucunda tahmini maruziyet ve tehlike mesafesi senaryoları acil durum planları için hazırlanmıştır.

Abstract:
Textile finishing is one of the main branches of the textile industry. Textile finishing aims to make textile products ready for use. The processes are divided into three: pre-treatment, coloring and finishing. Textile chemicals are most intensively used in textile finishing.
Some of these chemicals: Formic acid, acetic acid and hydrogen peroxide were chosen for this thesis study. Formic acid is used to balance pH and dye wool, acetic acid is used for neutralization and pH adjustment, and hydrogen peroxide is used for bleaching.
Chemical Exposure Index (CEI) is calculated for the hazards posed by chemical release. It allows us to scenarioize the behavior of chemicals. Estimated Human Exposure (EHE) is calculated to measure the amount of chemical exposure in the human body. For CEI, with parameters such as temperature and pressure; For EHE, both are guiding for possible situations due to variables such as time, number and type of exposure.


In this study, HAZOP and 5x5 Matrix Method, which are occupational health and safety risk analysis methods, were used. HAZOP is a risk analysis study specific to chemical processes. It must be done by Occupational Safety experts. The 5x5 Matrix method is a fast and simple work that can be applied anywhere. The experience of the analyst performing the study directly affects the effectiveness of the risk analysis.
In this thesis study, hazards in the enterprise were predicted and improvement studies were suggested using the HAZOP and 5x5 Matrix Method for the enterprise. As a result of the CEI and EHE calculations, estimated exposure and hazard distance scenarios were prepared for emergency plans.