Neon bazlı gaz karışımlarının kullanıldığı gazlı atom-altı parçacık dedektörlerinde oluşan iyonik küme boyutlarının belirlenmesi
Determination of i̇onic cluster sizes i̇n gas detectors using neon-based gas mixtures
Yazar: SEDAT ARI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ YALÇIN KALKAN
Muş Alparslan Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Dedektör ve Sensör Teknolojileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Elektrik ve Elektronik Mühendisliği = Electrical and Electronics Engineering

Özet:
Gaz dedektörleri, sağlıklı çalışmalarına müdahale eden iyonların neden olduğu olumsuz etkilere eğilimlidir. Bu etkiler, dedektörün sinyalini etkileyebilen elektrik alan konfigürasyonundaki bozulmaları ve elektromanyetik indüksiyonu içerir. Bu sorunu çözmek için girişimlerde bulunulmasına rağmen, bugüne kadar başarılı bir çözüm bulunamadı. Bu nedenle, detektördeki iyonların davranışını anlamak, bu sorunu çözmek için kritik öneme sahiptir.
Literatürde iyonların sinyal üzerinde herhangi bir etkisinin olmadığına dair güçlü bir görüş olsa da son bilimsel yayınlar bu iyonların sinyali önemli ölçüde etkilediğini ileri sürmektedir. Dedektör hacminde birincil elektronlar oluştuğunda, iyonlar oluşturulur ve katoda ulaşana kadar iyonik kümelere dönüşürler(Kalkan, 2015). Ancak bu kümelerin tam boyutu bilinmiyor ve teorik hesaplamaların deneysel olarak kanıtlanması gerekiyor.
İyonik kümelerin boyutunu tahmin etmek için ışık atomları veya fotonlarla saçılma deneyleri kullanılmıştır. Bu çalışmalar dedektör fizikçilerinin ilgisini çekmiş olsa da iyonların davranışını tam olarak açıklamakta yetersiz kalmaktadır.
Bu sorunu çözmek için, iyonların oluştuğu ve dedektördeki elektrik alanı tarafından sürüklendiği bölgeye bir lazer ışını gönderildi. Rayleigh saçılması kullanılarak saçılan ışını analiz ederek, iyonik kümelerin varlığı ve boyutu için deneysel kanıtlar sağlanmıştır. Rayleigh saçılması kullanılarak hacim tayini uzun süredir kullanılmakla birlikte bu tezde kullanılan yöntem literatürden önemli ölçüde farklılık göstermektedir. Örneğin oluşan iyonik kümeler vakumla değil elektrik alan etkisiyle hareket eder ve bunları ince bir nozula kanalize etmek mümkün değildir. Amaç, kullanılan basınç, sıcaklık, nem ve gaz karışımı gibi gaz dedektörlerinin çalışma parametreleri altında oluşan iyonik kümelerin boyutları hakkında ilk deneysel sonuçların elde edilmesi ve literatürle paylaşılmasıdır.

Abstract:
Gas detectors are prone to negative effects caused by ions that interfere with their healthy operation. These effects include disruptions in the electric field configuration and electromagnetic induction, which can affect the detector's signal. Although attempts have been made to address this issue, no successful solution has been found to date. Therefore, understanding the behavior of ions in the detector is critical for solving this problem.
Although there is a strong opinion in the literature that ions have no effect on the signal, recent scientific publications suggest that these ions significantly affect the signal. When primary electrons are formed in the detector volume, ions are created and turn into ionic clusters until they reach the cathode(Kalkan, 2015). However, the exact size of these clusters is unknown, and theoretical calculations need to be experimentally proven.
Scattering experiments with light atoms or photons have been used to estimate the size of ionic clusters. While these studies have attracted the attention of detector physicists, they are insufficient to fully explain the behavior of ions.
To address this issue, a laser beam was sent to the region where ions were formed and entrained by the electric field in the detector. By analyzing the scattered beam using Rayleigh scattering, experimental evidence for the existence and size of ionic clusters has been provided. While volume determination using Rayleigh scattering has been used for a long time, the method used in this thesis differs significantly from the literature. For example, the ionic clusters formed do not move by vacuum but by electric field effect, and it is not possible to channel them into a thin nozzle. The aim is to obtain the first experimental results about the dimensions of the ionic clusters formed under the operating parameters of gas detectors, such as pressure, temperature, humidity, and gas mixture used, and to share them with the literature.