Sistem modelleri bağlamında devletlerin dış politika karar verme süreçlerinin karşılaştırmalı analizi: İran, Suudi Arabistan, Mısır ve Türkiye
Comparative analysis of states' foreign policy decision making processes in the light of system models: Iran, Saudi Arabia, Egypt and Turkey
Yazar: RIDVAN KALAYCI
Danışman: PROF. DR. ERTAN EFEGİL
Sakarya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Karar verme = Decision making ; Karar verme süreci = Decision making process ; Mısır = Egypt ; Sistem modelleme = System modelling ; Suudi Arabistan = Saudi Arabia ; Türkiye = Turkey ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası politika = International policy ; Uluslararası sistem = International system ; İran = Iran

Özet:
Bu tez, Dış Politika Analizinin (DPA) uluslararası unsurlarından olan "uluslararası sistemin yapısı ile sosyolojik unsurlarından olan "siyasal kültürün", devletlerin rejim türlerine bağlı olarak karar vericilerin akmış olduğu dış politika kararları üzerinde etkili olduğu ve bu faktörlerde meydana gelen değişikliklere bağlı olarak karar vericilerin dış politika tercihlerinde farklılıkların ortaya çıktığı varsayımına dayanmaktadır. Dolayısıyla çalışmanın amacı, bağımsız değişkenler (uluslararası sistemin yapısı ve siyasal kültür) ile ara değişkenlerin (rejim türleri ve anayasal yapı/hükümetin yapısı) "sistem modelleri" bağlamında, devletlerin dış politika karar verme süreçleri üzerindeki etkilerini analiz etmektir. Bu çalışma, uluslararası sistemin yapısı ile siyasal kültürün dış politika yapım süreci üzerindeki etkisini görmek adına, Soğuk Savaş sonrası dönemde (1991-2015) İran, Suudi Arabistan, Mısır ve Türkiye'nin dış politika davranışlarını  örnek olaylar olarak incelemektedir. Burada önemli olan nokta, yukarıda belirtilen faktörlerin, örnek ülkelerin dış politika karar alıcıları tarafından nasıl nitelendirildiği/değerlendirildiği ve buna bağlı olarak dış politikalarının nasıl şekillendirildiğidir. Bu bağlamda çalışmanın ana araştırma soruları şu şekilde ifade edilebilir: 
1. Dış politika yapım sürecinde uluslararası sistemin yapısının ve siyasal kültürün etkileri nelerdir? 
2. Dış politikayı şekillendiren iç aktörler, dış politikanın belirlenmesinde ne gibi yetki ve etkilere sahiptirler? 
3. Devletlerin kendilerine has olan siyasi rejimleri, dış politika eylemlerinin birbirlerinden farklılaşmasında ne gibi roller üstlenmektedir?
 4. Dış politikayı etkileyen faktörlerden hangisi ya da hangileri, yaşanan değişimleri açıklamada daha fazla yol gösterici olmaktadır?
Araştırma soruları, "Qualitative Case Study-Kalitatif/Nitel Örnek Olay Çalışması" yöntemi ve Girdi-Süreç-Çıktı modelleri üzerine inşa edilen "Sistem Modelleri" bağlamında cevaplandırılmaya çalışılacaktır. Sonuç olarak dış politika yapım sürecinde, uluslararası sistemin yapısı ile siyasal kültürün, devletlerin rejimlerine bağlı olarak karar vericilerin, dış politikaya ilişkin kararlarını şekillendirmesine etki ettiği, örnek olaylar temelinde gözlemlenmektedir. Özellikle uluslararası sistemin yapısının iki veya tek kutuplu olduğu dönemlerde devletlerin dış politikalarındaki hareket alanının oldukça daralırken, sistemin çok kutupluluğa dönüştüğü dönemlerde, devletlerin dış politika eylemlerinin daha fazla çeşitlilik gösterdiği ve kuvvet kullanma seçeneğinin daha fazla ön plana çıktığı görülmektedir. Diğer taraftan uluslararası sistemin yapısı gibi, devletlerin siyasal kültürlerinde meydana gelen değişiklikler de, karar vericilerin dış politika tercihlerindeki farklılaşmaya neden olmaktadır. Son olarak, demokratik rejimlerde dış politikada değişikliğin hayata geçirilmesi, demokratik olmayan veya karar verme mekanizması belli bir elitin elinde olan rejimlere nazaran oldukça zordur. Zira demokratik rejimlerde karar vericiyi kısıtlayan çok sayıda unsur bulunmaktadır.

Abstract:
This thesis is based on the basic assumption that "the political culture" of the sociological elements and "structure of international system" of the international factors of Foreign Policy Analysis (FPA) have an impact on foreign policy makers' decisions depending on regime types and any changes in these factors can cause differences in foreign policy outcomes. Thereby, the aim of this study is to analyze impacts of "independent variables" (structure of international system and political culture) and "intervening variable" (political regimes and constitutional structure/structure of governement) on foreign policy making process of states in the light of "system models". In order to reveal influences of structure of international system and political culture on foreign policy making process, this dissertation scrutinize foreign policy behavior of Iran, Saudi Arabia, Egypt and Turkey in the period of post Cold War (1991-2015). The main point of this study is that how these variables are evaluated by foreign policy makers of exemplary states and how their foreign policies are shaped in connection with these factors. In this sense, main research questions of the thesis can be listed as follows:
1. What are the effects of structure of international system and political culture on foreign policy making process? 
2. Which powers and impacts do internal/domestic actors determining foreign policy have? 
3. What role do political regimes assume in divergence of foreign policies? 
4. Which of the factors affecting foreign policy is more evident in explaining changes in foreign policy?
Based on exemplary states, it can be seen clearly that structure of international system and political culture has influence on foreign policy decision makers to shape foreign policy implementations subject to states' political regimes.  
The research questions will be answered in the context of "Qualitative Case Study" method and "System Models" based on Input-Process-Output models. As a result, it is observed that the structure of the international system and the political culture influence decision makers' decisions on foreign policy, depending on the regimes of the states on the basis of case studies. More in particular, while states have very narrow maneuver area in the period when the structure of international system is bipolar or unipolar; they have more options like using of force when multipolarity occurs in international system. The dimensions of the changes in political cultures of states, such as the structure of the international system, also affect the dimensions of the diversification of decision-makers' foreign policy preferences. Finally, the passion of change in foreign policy in democratic regimes is rather difficult compared to non-democratic regimes that have a decision-making mechanism in the hands of particular elite. Because there are a number of elements that restrict decision makers in democratic regimes