Finansal sistem içerisinde ödeme sistemleri ve hizmetleri: Türkiye örneğinde gözetim ve Avrupa Birliği uyum süreci
Payment systems and payment services within the financial system: A Turkey case about oversight and harmonization period within the European Union
Yazar: M. İBRAHİM KİRDABAN
Danışman: DOÇ. DR. A. HAKAN ÇERMİKLİ
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Teorisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Avrupa Birliği = European Union ; Ekonomik istikrar = Economic stability ; Elektronik fon transfer sistemleri = Electronic fund transfer systems ; Finansal sistem = Financial system ; Gözetim = Surveillance ; Türkiye = Turkey ; Uyum süreci = Adaptation process ; Ödeme sistemleri = Payment systems ; İstikrar = Stability

Özet:
Bu çalışmada amaç, sorunsuz çalışan ödeme ve mutabakat sistemlerinin özelde finansal istikrar açısından merkez bankaları genelde de ülke ekonomisi için ne kadar önemli olduğunu ortaya koyabilmek ve bu konuda ülkemizde gözetim ve yasal altyapı konusunda yapılması gerekenler konusunda tavsiyelerde bulunmaktır.Ödeme sistemleri alanında gözetim rolü bulunan ve bu alana ilgisi son yıllarda giderek artan merkez bankalarının temel amaçlarından birisi, bu sistemlerin tasarım ve işleyişlerinde ortaya çıkabilecek risklerin azaltılmasını sağlayacak tedbirler almaktır. Finansal istikrarı sağlamayı temel hedeflerinden birisi kabul eden merkez bankalarının ödeme sistemlerinin gözeticisi olarak rolü, bu sistemlerden kaynaklanabilecek risklerin özellikle de sistemik riskin önlenmesidir.Ödeme ve mutabakat sistemleri alanında faaliyet gösteren CPSS veya IOSCO gibi kuruluşlar sistemlerinin tasarım ve işleyişinin daha etkin ve güvenilir olmasını sağlamak amacıyla temel ilkeler belirlemiş ve bu temel ilkelerin uygulanmasında da merkez bankalarının sorumluluklarını ortaya koymuştur. Söz konusu kuruluşlar aynı zamanda sistemlerin temel ilkelere uygunluğunun gözetimini yapacak merkez bankaları için gözetim alanında genel ilkeler ve yöntemler belirlemişlerdir.Ödeme ve mutabakat sistemlerinin gözetimi konusunda uluslararası uygulamalar incelendiğinde, merkez bankalarının bir çoğunun uluslararası standartlarla uyumlu ve belli bir yöntemle gözetim faaliyetini yürüttüğü tespit edilmiştir. Benzer şekilde, bazı ülkelerde söz konusu sistemlere ilişkin olarak merkez bankası kanunlarında yer alan genel hükümler dışında bu alanı düzenleyen özel kanunların yer aldığı görülmüştür. Bu özel kanunlar ödeme ve mutabakat sistemlerinin işleyişini ve gözetimini sağlam bir yasal altyapı ile desteklemektedir.Ülkemizde de söz konusu sistemlere ilişkin yürütülen gözetim faaliyeti yeterli görülmemektedir. Bu faaliyetin Merkez Bankasınca, uluslararası standartlara uygun olarak sistematik olarak ve ülkedeki tüm sistemleri kapsayacak şekilde yapılması gerekmektedir.Söz konusu gözetim faaliyetini desteklemek ve ödeme ve mutabakat sistemleri ile ödeme hizmetleri alanındaki yasal altyapıyı güçlendirmek için AB müktesebatını da dikkate alarak bu alana özel düzenlemeler yapılması, finansal istikrara katkı yapacak ve bu alandaki ihtiyacı da giderecektir.Anahtar Sözcükler1) Ödeme sistemleri2) Mutabakat3) Merkez bankaları4) Gözetim5) Finansal istikrar

Abstract:
The purpose of this study is to show the significance of good operating payment and settlement systems in terms of both financial stability for central banks in particular and for the economy in general and to give advice on what to do on oversight and legal infrustructure in our country.One of the major objectives of the central banks, having a supervisory role on payment systems, is to take measures in order to reduce or eliminate risks arising from designing and operation of these systems. Central banks being the overseer of payment systems with the main goal of ensuring financial stability play an important role in preventing risks, especially systemic risk, which may arise from these systems..CPSS and IOSCO have designated core principles for ensuring the efficiency and confidentiality of designing and operation of systemically important payment systems and have also put forward the responsibility of central banks in execution of these core principles. These principles include recommendations for central banks and related private sector institutions. These institutions have set general principles and methods for central banks that will oversight the conformity of the systems to the basic principles.An examination of international applications on oversight of payment and settlement systems show that most of the central banks implement oversight activities under a method and compatible with international standards. Similarly, in some countries it is seen that special regulations have been made in this field except the general rules in central banks acts. These special regulations support the operating and oversight of payment and settlement systems with a legal infrustructure.In our country, oversight activities on these systems seems insufficient. This action should be operated by the Central Bank compatible with international standards and covering all the systems in the country.Setting up special regulations considering EU rules in order to support oversight activities and to strengthen the legal infrustructure on payment and settlement systems and payment services will contribute financial stability and will meet the needs within this field.Key Words1) Payment Systems2) Settlement3) Central Banks4) Oversight5) Financial Stability