Kültürlerarası iletişimde ekslibrisin rolü ve yaygınlaşmasındaki etmenlerin uzman ve sanatçı görüşleriyle değerlendirilmesi
Evaluation of the role of ex-libris in intercultural communication and the factors in its spread with expert and artist views
Yazar: VEDAT ÇOLAK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ LEVENT ÇORUH
Erciyes Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Resim Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
Kitapların iç kapağında yer alan ve kitabın kime ait olduğunu gösteren küçük
boyutlu grafik tasarımları olarak bilinen ve M.Ö. 1400 tarihli Mısır Firavununa ait
kitaplığı koruma amaçlı yapılan ilk ekslibris örneğinden günümüze kadar farklı teknik
ve teknolojiler yardımıyla geliştirilmiştir. Ekslibris çalışmaları, insanlık tarihine şahitlik
yaptıkları gibi, yazılı kültürün ve onunla aktarılan insanlık değerlerinin de taşıyıcılarına
örnek niteliğindedir. El yazmalarında basit mühürle başlayan aidiyet işaretleme işlemi,
kaligrafik yazılar, arma, logo gibi imgelere dönüşmeye başlamış, matbaanın icadı
sayesinde kitap basımının hızlandırılması ile de ve mülkiyet işareti ve kitaplara olan
aşkın ve kıymet vermenin görsel bir ifadesine dönüşmüştür. Kitaba bağlı bir etiketten
zaman içinde birer sanat eserine dönüşme sürecine giren ekslibris, günümüzde gittikçe
kitapla organik bağını kopardığını, halen küçük ebattaki değerini koruyor olsa da bazen
kitap sayfalarına sığmayacak ebatlara kadar büyüdüğünü ve çeşitlenen tekniklerle
oluşturulduğunu gözlemlemekteyiz. Hem kitabın bir parçası hem de bağımsız bir eser
ve koleksiyon nesnesi olarak ekslibris sanatının örnekleri araştırılan, aranan ve
ciddiyetle biriktirilen büyüklü küçüklü koleksiyonların kıymetli parçaları haline
gelmiştir.
Bu araştırmanın amacı bir sanat formu ve koleksiyon nesnesi olarak ekslibris'in
kültürlerarası iletişimdeki rolünü tespit etmek, tanınırlığı, yaygınlaştırılması ve
gelişimini değerlendirilme çerçevesinde sanat galerisi, üniversite, kütüphane gibi
kurumların rollerini ve diğer etkenleri belirlemek ve önemini ortaya koymaktır.

Anahtar Kelimeler: Ekslibris sanatı, Ekslibris, Koleksiyonculuk, Kültürlerarasılık, İletişim.

Abstract:
Ex-libris or bookplates are known as small-sized graphic designs on the inside
cover of books showing who the book belongs to. They have been developed with the
help of different techniques and technologies since the first ex-libris example made to
protect the book belonging to the Egyptian Pharaoh dated 1400 BC. Ex-libris works not
only witnessing the history of humanity, but also are carriers of the written culture and
the human values transmitted through it. The process of marking belonging, which
started with a simple seal in manuscripts, became images such as calligraphic writings,
coats of arms, and logos. With the acceleration of book printing thanks to the invention
of the printing press, it became a visual expression of the sign of ownership and the love
and appreciation for books. Ex-libris, which has transformed from a label attached to
the book into a work of art over time, has gradually broken its organic bond with the
book today. Although it retains its small size value, it sometimes grows to sizes that do
not fit on the book pages and is created with diversified techniques. Examples of exlibris
art, both as a part of the book and as an independent work and collection object,
have become precious pieces of large and small collections that are researched, sought
after and collected thoughtfully.
This research aims to determine the role of ex-libris as an art form and
collection object in intercultural communicatin, to determine the roles an importance of
institutions such as art galleries, universities, libraries and other factors in terms of
evaluating its recognition, dissemination and development.

Keywords: Art of Ex-libris, Bookplate, Collecting, Interculturality, Communication.