Nöromiyelitis optika spekturum bozukluğu hastalığında uyku bozukluklarının değerlendirilmesi
Evaluation of sleep disorders in neuromyelitis optica specturum disorder
Yazar: ENİSE NUR ÖZLEM TİRYAKİ
Danışman: PROF. DR. YEŞİM BECKMANN ; DOÇ. DR. HATİCE SABİHA TÜRE
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / İzmir Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Nöroloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Nöroloji = Neurology

Özet:
Amaç: NMOSB'de hastalığın MSS patolojik olarak etkilediği bölgeler nedeniyle uyku bozuklukları başlangıç semptomu olabileceği gibi hastalık seyrinde herhangi bir dönemde de ortaya çıkabilir. Bu çalışmada hasta ve sağlıklı kontrol grubunda PSG, ÇULT, anketler ile uykunun özellikleri ve uyku bozukluklarının araştırılması, MSS'de etkilenen bölgelerin uyku özellikleri ile ilişkisinin araştırılması planlamıştır.
Yöntem: Ocak 2022 ile Eylül 2023 tarihleri arasında NMOSB tanısı olan 26 hasta ve 20 sağlıklı gönüllü dahil olma ve dışlama ölçütlerine uygunluğuna göre çalışmaya alınmıştır. Grupların demografik verileri, hasta grubun hastalıkla ilgili verileri, MRG bulguları değerlendirildi. Gruplar prospektif olarak STOP-Bang, Epworth Uykululuk Ölçeği, Pittsburgu Uyku Kalite İndeksi, HBS tanı anketi, HBS şiddet anketlerine ek olarak uykunun nesnel değerlendirilmesi amacıyla PSG ve ÇULT kullanılarak değerlendirildi. 
Bulgular: Çalışmaya alınan hastaların yaşları 19 ile 64 yaşları arasında değişmekte olup ortalama yaş 41,1±12,8, sağlıklı gönüllülerin yaşları 20 ile 49 yaşları arasında değişmekte olup ortalama yaş 37,0±10,3'dü. Hastaların 19'u (73,1) kadın, 7'si (26,9) erkek, sağlıklı gönüllülerin 13'ü (65,0) kadın, 7'si (35,0) erkekti. Hastaların ortalama BMI değeri 25,03±3,41, sağlıklı gönüllülerin 23,22±3,41'di. Hasta grubunun son EDSS değerleri ilk değerlere göre istatistiksel olarak düşüktü (p=0,003). Uyanıklıkta taşikardi varlığı hasta grubunda daha sıktı (p=0,030). NREM1 yüzdesi hasta grubunda daha yüksekti (p=0,007). Genel AHİ, REM AHİ, NREM AHİ ortalaması hastalarda daha yüksekti (p=0,001; p<0,001; p=0,011). Genel AHİ ve REM AHİ skoru 5 üzeri olanlar hasta grubunda daha sıktı (p=0,001; p<0,001). Genel AHİ'de hafif, REM AHİ'de orta şiddet obstruktif apne saptandı (p=0,002; p=0,001). İstatistiksel olarak uyku latansı hasta grubunda daha kısa ve SOREM daha fazla gözlendi (p= 0,001;p= 0,001). Hipersomni hasta grubunda REM AHİ yüksekliği uyku latansında kısalık ve hipersomni ile ilişkili bulundu (p=0,010; p= 0,012). REM AHİ yüksekliği olan hasta grubunda daha az beyin sapı lezyonu saptandı (p= 0,023). Epworth, Beck depresyon ölçeği, Pittsburg Uyku Kalite İndeksi hasta grubunda daha yüksekti (p=0,002; p<0,001; p<0,001). PUKİ genel skoru ile ilk EDSS, PUKİ 4 bileşeni ile son EDSS arasında ilişki vardı (p=0,023; p=0,025). Hasta grubunda daha sık HBS ve HBS ilişkili semptom varlığı görüldü (p= 0,031;p<0,001). 
Sonuç: NMOSB'de uykunun makro yapısında etkilenme olur. REM ilişkili obstruktif apne ve hipersomni NMOSB hastalarında sıktır. Anketler uyku bozukluğu olan hastalarda kolay ve hızlı ulaşılabilir bir yöntem olarak kullanılsa da hastaların PSG, ÇULT gibi nesnel değerlendirmelere ihtiyacı vardır. 
Anahtar Kelimeler: Nöromiyelitis optika spektrum bozukluğu, polisomnografi, çoklu uyku latans testi, hipersomni, obstruktif uyku apnesi

Abstract:
Background: Due to the CNS pathological region seen in NMOSD, sleep disorders may be the initial symptoms or may occur at any time during the course of the disease. It is planned to combine the sleep characteristics of these effective patient and healthy control groups with PSG, MSULT, and questionnaires and the relationships with the sleep characteristics of the affected regions in the CNS where sleep disorders are found.
Method: Between January 2022 and September 2023, 26 patients diagnosed with NMOSD and 20 healthy volunteers were included in the study according to their compliance with the inclusion and exclusion criteria. Demographic data of the groups, disease-related data of the patient group, and MRI findings were evaluated. The groups were evaluated prospectively using STOP-Bang, Epworth Sleepiness Scale, Pittsburgh Sleep Quality Index, RLS diagnostic questionnaire, RLS severity questionnaire, and PSG and MSULT for objective evaluation of sleep.
Results: The ages of the patients included in the study ranged between 19 and 64 years old, with a mean age of 41.1±12.8, and the ages of healthy volunteers ranged between 20 and 49 years, and the mean age was 37.0±10.3. 19 (73.1) of the patients were female and 7 (26.9) were male, 13 (65.0) of the healthy volunteers were female and 7 (35.0) were male. The average BMI value of the patients was 25.03±3.41, and that of the healthy volunteers was 23.22±3.41. The final EDSS values of the patient group were lower than the initial values (p = 0.003). The presence of tachycardia during wakefulness was more common in the patient group (p=0.030). NREM1 percentage was higher in the patient group (p=0.007). General AHI, REM AHI, NREM AHI were higher with increasing age (p=0.001; p<0.001; p=0.011). General AHI and REM AHI scores over 5 were more common in the patient group (p=0.001; p<0.001). Mild obstructive apnea was detected in general AHI and moderate obstructive apnea was detected in REM AHI (p=0.002; p=0.001). Statistically, sleep latency was observed to be shorter and SOREM was higher in the patient group (p = 0.001; p = 0.001). In the hypersomnia patient group, REM AHI sleep latency was shortened and hypersomnia was transmitted (p = 0.010; p = 0.012). Less brainstem lesions were detected in the REM AHI administered patient group (p = 0.023). Epworth, Beck's characteristics, Pittsburg Sleep Quality Index were higher in the patient group (p=0.002; p<0.001; p<0.001). There was a relationship between the PSQI general score and the first EDSS, and between the PSQI 4 member and the last EDSS (p=0.023; p=0.025). RLS and symptoms of RLS were observed more frequently in the patient group (p= 0.031; p<0.001).
Conclusion In NMOSD, the macro structure of sleep is affected. REM obstructive apnea and hypersomnia are common in NMOSD patients. Although questionnaires are used as an easy and quickly accessible method in patients with sleep disorders, patients need objective evaluations such as PSG and MSLT.
Keywords: Neuromyelitis optica spectrum disorder, polysomnography, multiple sleep latency test, hypersomnia, obstructive sleep apnea