Sulu koşullarda yetiştirilen farklı çemen (Trigonella foenum-graceum L.) genotiplerinin tarımsal performanslarının belirlenmesi
Determination of agronomic performances of different fenugreek (Trigonella foenum-graecum L.)  genotypes grown in irrigated conditions
Yazar: ENES CEYLAN
Danışman: PROF. DR. HAKAN ÖZER
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Protein oranı = Protein ratio ; Sulu koşullar = Irrigated conditions ; Tohum verimi = Seed yield ; Trigonella foenum graecum = Trigonella foenum graecum ; Uyum = Adaptation ; Çemen = Fenugreek

Özet:
Amaç: Bu araştırma ile sulu koşullarda yetiştirilen farklı çemen (Trigonella foenum-graecum L.) genotiplerinin Erzurum ekolojik koşullarında tarımsal performanlarının belirlenmesi amaçlanmıştır.
Yöntem: Araştırma, 2021 yılında Atatürk Üniversitesi Bitkisel Üretim Uygulama ve Araştırma Merkezine ait deneme alanında "Şansa Bağlı Tam Bloklar" deneme desenine göre 3 tekerrürlü olarak yürütülmüştür. Araştırmada Hindistan, Sırbistan, Pakistan, İsrail, Mısır, Malezya, Ukrayna, Almanya, Güney Sudan, Ispanya, Fas, A.B.D, Fransa, Çin, Avustralya, Sri Lanka, İran (Selmas, Urmiye, Ahvaz, Kermanshah, Isfahan), Türkiye (Konya, Samsun, Yozgat, Amasya, Karaman, Sivas, Şanlıurfa, Çorum, Tokat, Kayseri) popülasyonları ve Güraslan, Berkem, Çiftçi çeşitleri kullanılmıştır.
Bulgular: Araştırmada çemen genotipleri çıkış süresi, çiçeklenme süresi, vejetasyon süresi, bitki boyu, dal sayısı, bakla uzunluğu, bitkide bakla sayısı, baklada tane sayısı, bin tane ağırlığı, tohum verimi, hasat indeksi ve protein oranı bakımından önemli farklılıklar göstermiştir. Araştırma sonuçlarına göre çıkış süresi 22,33-34,33 gün; çiçeklenme süresi 41,33-58,67 gün; vejetasyon süresi 108,0-132,0 gün; bitki boyu 31,23-61,33 cm; dal sayısı 2,04-5,26 adet; bakla uzunluğu 7,33-14,83 cm; bitkide bakla sayısı 5,84-18,49 adet; baklada tane sayısı 6,40-14,73 adet; bin tane ağırlığı 11,70-18,40 g; tohum verimi 55,64-111,85 kg/da hasat indeksi %18,67-30,26; protein oranı %22,53-36,05 olarak belirlenmiştir. 
Sonuç: Araştırmada, incelenen genotipler arasında tohum verimi ve önemli verim unsurları olan bitkide bakla sayısı ve baklada tane sayısı bakımından en iyi neticeler İran'dan temin edilen Kermanshah ve ülkemiz orijinli Çorum genotiplerinden alınmıştır. Çalışma sonuçlarına göre Erzurum ekolojik koşullarında çemen üretiminde tohum verimi bakımından Kermanshah ve Çorum genotipleri önerilebilir. Ancak, araştırmadan daha sağlıklı sonuçlar elde etmek için çalışmanın birkaç yıl daha gerçekleştirilmesi faydalı olacaktır.

Abstract:
Purpose: The objective of this study was to determine the agronomic performances of different fenugreek (Trigonella foenum-graecum L.) genotpyes grown in irrigated conditions  
Method: The research was carried out in the experimental station of Atatürk University Crop Production Application and Research Center in 2021 according to the "Randomized Complete Block Design" with three replications. In the research, the genotypes originated from India, Serbia, Pakistan, Israel, Egypt, Ukraine, Germany, South Sudan, Spain, Morocco, USA, France, China, Australia, Sri Lanka, Iran (Selmas, Urmia, Ahvaz, Kirmanshah, Isfahan populations), Turkey (Konya, Samsun, Yozgat, Amasya, Karaman, Sivas, Şanlıurfa, Çorum, Tokat and Kayseri populations, and the cultivars of Güraslan, Berkem, Çiftçi) were used.
Findings: In the study, the fenugreek genotypes studied differred in days to emergence, days to flower, days to maturity, plant height, number of branch per plant, pod length, number of pods per plant, number of pods per plant, number of seeds per pods, 1000-seed weight, seed yield, harvest index, protein content. According to the results of the research, the values for the traits investigated were found as 23.00-34.33 for days to emergence, 41.33-58.67 for days to flower, 108.0-132.0 for days to maturity, 31.23-61.33 cm for plant height, 2.04-5.26 for number of branch per plant, 7.33-14.83 cm for pod length, 5.84-18.49 for the number of pods per plant,  6.40-14.73 for number of seeds per pod, 11.70-18.40 g for 1000-seed weight, 55.64-111.85 kg da-1 for seed yield, 18.67-30.26 % for harvest index and 22.5-36.05% for protein ratio.
Results: In this research, among the genotypes examined, Kermanshah and Çorum genotypes gave the best results in seed yield and the number of pods per plant and number of seeds per pods, which are important yield components. According to the results of the study, the genotypes Kermanshah and Çorum can be recommended for fenugreek production in Erzurum ecological conditions However, it would be beneficial to carry out the research for a few more years in order to obtain more reliable results.