Atabey Ovası topraklarında fosfor fraksiyonlarının toprak özellikleriyle ilişkisi
The relations of phosphorus fractions with soil properties in Atabey Plain
Yazar: HASAN HADI MAHDI MAHDI
Danışman: DOÇ. DR. VELİ UYGUR
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Fosfor (P), birçok fizyolojik ve biyokimyasal süreçte önemli bir element olduğu
için bilinen tüm canlılar için önemlidir. Bu çalışmada kullanılan Atabey Ovası
toprakları yüksek tepelikler ve sırt araziler, koluviyal etekler, alüviyal
yelpazeler, yaşlı dere yatakları, bajadalar, taban araziler ve genç dere yatakları
gibi farklı fizyografik üniteler üzerinde oluşmuştur. Bu değişkenlik ovada 20
farklı toprak serisinin oluşmasına, arazilerin farklı kullanımlarına dolayısıyla
fosforunun yarayışlılığı ve jeokimyasal fraksiyonlarında değişime neden
olmaktadır. Fosfor yarayışlılığında ve jeokimyasal fraksiyonlardaki değişimin
belirlenmesi için toplam 71 adet olmak üzere her serinin en az 3 farklı
noktasından yüzey toprak örnekleri (0-20 cm) alınmıştır. Topraklarda
tanımlayıcı fizikokimyasal analizler ve kademeli fosfor fraksiyonlaması
yapılmıştır. Bu fraksiyonlar; sodyum bikarbonat [NaHCO3-P (organic Po,
inorganic Pi ve Total Pt)], sodyum hidroksit [NaOH-P (organik Po, inorganik Pi
ve Total Pt)], sitrat bikarbonat dithionit (CBD-P), hidroklorik asit ile ekstrakte
edilebilen (Ca-P) ve Rezidüel veya bakiye (Res-P) fosfor şeklindedir. Fosfor
fraksiyonlarının toprak özellikleri ile olan ilişkileri varyans analizi, Pearson
korrelasyon analizi ve kemometrik analizlerle ortaya konulmaya çalışmıştır.
Ova topraklarında fraksiyonların ortalama dağılım sırası büyükten küçüğe
doğru Ca-P (% 50.36) > Res-P (% 19.94) > CBD-P (% 12.17) > NaOH-Pt (% 6.94)
> NaOH-Pi (% 6.24) > NaHCO3-Pt (% 1.82) > NaHCO3-Pi (% 1.57) > NaOH-Po (%
0.71) > NaHCO3-Po (% 0.25) şeklinde izlenmiştir. Bu fraksiyonların oransal
dağılımının arazi kullanım şekline göre değiştiği belirlenmiştir. Bu çalışmanın
sonuçları, Atabey Ovaları topraklarındaki eksiklik / toksisite mekanizmalarını
anlamak için faydalı bir veri tabanı oluşturduğu düşünülmektedir.

Abstract:
Phosphorus (P) is essential to all known life forms because it is a key element in
many physiological and biochemical processes. In this study, the soils of Atabey
Plain have formed on different physiographic units such as high hills and slopes,
colluvium, alluvium, old stream beds, bajadas, low lands and young stream beds.
This variability causes the formation of 20 different soil series in the Plain,
causing different uses of the land, thus resulting in the change in the availability
and geochemical fractions of phosphorus. Surface soil samples (0-20 cm) were
taken from at least 3 different points of each series, for a total of 71 samples for
determination of phosphorus availability and change in geochemical fractions.
Descriptive physicochemical analyzes and sequential phosphorus fractionation
were performed in the soil. These fractions are; sodium bicarbonate [NaHCO3-P
(organic Po, inorganic Pi and Total Pt)], sodium hydroxide [NaOH-P (organic Po,
inorganic Pi and Total Pt)], citrate bicarbonate dithionite (CBD-P), hydrochloric
acid (Ca-P), and residual (Res-P) phosphorus. Relations of phosphorus fractions
with soil properties were revealed by analysis of variance, Pearson correlation
analysis and chemometric analysis. The average distribution of fractions in the
plain soils in descending order is: Ca-P (% 50.36) > Res-P (% 19.94) > CBD-P (%
12.17) > NaOH-Pt (% 6.94) > NaOH-Pi (% 6.24) > NaHCO3-Pt (% 1.82) >
NaHCO3-Pi (% 1.57) > NaOH-Po (% 0.71) > NaHCO3-Po (% 0.25). It was
determined that the fractal distribution of these fractions changed according to
the land use pattern. The results of this study are thought to provide a useful
database to understand the deficiencies / toxicity mechanisms in the Atabey
Plain.