Rasim Özdenören'in eserlerinde din ve toplum
Religion and society in Rasim Özdenören's works
Yazar: İSMAİL BÜYÜKSÜTÇÜ
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA TEKİN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Sosyolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology

Özet:
Rasim Özdenören öyküleri ve denemeleriyle tanınan, son dönem edebiyatımızın önde gelen yazarlarından biridir. Öykülerinde bireyin sorunlarına ışık tutarken denemelerinde insanın içinde var olduğu toplumu mercek altına almıştır. Denemelerinde Osmanlı toplumunun 19. yüzyıldan şimdiye kadarki vaziyetini yorumlamaya ve okuyucularına anlatmaya çalışmış, bu süreçte yaşanan toplumsal problemlerden kurtulmanın yollarına dair çıkış işaretleri göstermiştir. Ona göre topluma uygulamalarıyla yön veren yöneticiler ve fikirleriyle yol gösteren aydın kesim, kavram kargaşası içinde olduklarından öz değerlerini ve çözümlerini terk ederek ithal kavram ve görüşlerle hareket etmiştir. Hâlbuki son yüz elli yıldır kültürel şok ve yabancılaşma içindeki bu toplumun alt yapısı İslam esasları ve İslam hukukuna dayanır. Ancak yaşanılan günlerde, İslam'ın birey ve kamu ayrımı olmadan hayatın her basamağını kapsayan ahlâk, ibadet, ticaret gibi uygulamaları hem birey hem toplum hayatına birlikte yansımamaktadır. Rasim Özdenören Batı'nın, Doğu'nun bir bütün olduğunu ve İslam ile birlikte iki ayrı dünya olduğunu ifade etmiş, bununla birlikte kavramların ve düşüncelerin ait olduğu kültürün mahsulü olduğunu söylemiştir. İslam dışı dünyanın yeryüzündeki maddî ve fikrî egemenliğinin, Müslümanların kendi kavramlarına, değerlerine olan güvenlerini sarstığını, bundan kurtuluşun ancak bireyin kendisinden başlayarak mümkün olabileceğini dile getirmiştir. Bu çalışmada Özdenören'in hayatı özet bir şekilde incelendikten sonra, denemelerinde dağınık şekilde yer alan din ve toplumla ilgili tespit ve analizleri tasnif edilmiş; İslam anlayışı, Müslüman toplumların durumu, toplumsal değişim, yerlilik, reform, tecdit, Batılılaşma, laiklik-din, eğitim ve sanat gibi yazarın üzerinde durduğu kavramlar sosyolojik bakış açıyla ortaya konulmaya ve değerlendirilmeye çalışılmıştır.

Abstract:
Rasim Özdenören is one of the prominent contemporary authors, known for his short stories and essays. In his stories, he sheds light on the individual's problems, while in his essays, he examines the society in which people exist. In his essays, he has sought to interpret the condition of Ottoman society from the 19th century to the present and convey it to his readers, offering clues on how to overcome the social problems experienced during this period. According to him, both the administrators who guide society with their practices and the intellectuals who lead with their ideas have been caught in a confusion of concepts. As a result, they have abandoned their core values and solutions, opting instead to act based on imported concepts and perspectives. However, for the past one hundred and fifty years, the foundation of this society, which has been experiencing cultural shock and alienation, is rooted in Islamic principles and Islamic law. Yet in modern times, the practices of Islam, such as ethics, worship, and commerce—which encompass every aspect of life without distinguishing between individual and public spheres—are not fully reflected in either individual or societal life. Rasim Özdenören has stated that the West and the East together form a whole and, along with Islam, represent two distinct worlds. He also emphasized that concepts and ideas are products of the culture to which they belong. He has expressed that the material and intellectual dominance of the non-Islamic world over the earth has undermined the confidence of Muslims in their own concepts and values. He believes that liberation from this situation can only be achieved by starting with the individual themselves. In this study, after a brief review of Özdenören's life, his findings and analyses on religion and society, which are scattered throughout his essays, are classified and concepts such as the understanding of Islam, the situation of Muslim societies, social change, nativism, reform, modernization, Westernization, secularism-religion, education and art are presented and evaluated from a sociological perspective.