Pamuklu kumaş üretiminde kullanılan çeşitli yöresel pamuklardan ve boyar maddelerden ileri gelebilecek ağır metal iyonlarının saptanması
Metal ions caused by regional cotton and dyestuffs during fabric production process
Yazar: ESEN ÖZDOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. SÜLEYMAN ÇOBAN
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tekstil Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1997
Konu: Tekstil ve Tekstil Mühendisliği = Textile and Textile Engineering
Dizin: Ağır metaller = Heavy metals ; Boyar maddeler = Dyestuffs ; Pamuklu kumaşlar = Cotton fabrics ; İyon = Ion

Özet:
Son yıllarda özellikle etkisini Avrupa' da gösteren eko kavramı tekstil sektörünü de etkilemiştir. Eko-tekstil (Çevre dostu-tekstil) beraberinde yeni teknikleri, yeni tartışmaları ve araştırmaları getirmiştir.Dikkatler tekstillerdeki sağlık tehlikeleri üzerine yoğunlaşmıştır. Tekstillerin ağır metal içerikleri, eko tekstilleri değerlendirmek için kullanılan tüm kriterlerin merkezi komponentlerinden birini oluşturur. Ağır metal içeriği denildiğinde sadece belirli deney koşullan altında ter veya tükrük çözeltisiyle mamullerden ekstrakte olabilen miktar anlaşılmalıdır Zararlı görülen metallerden bazılarının konsantrasyonu sınırlandırılmıştır. Türk tekstil endüstrisinde ençok kulandan liflerden biri pamuk ve pamuklu mamuller olduğu için onlardaki olası zararlı etkileri saptamak önemlidir. Bu çalışmada pamuk ve pamuklu ürünlerdeki ağır metal içeriği üzerinde çalışılmıştır. Türkiye'nin çeşitli yörelerinden pamuk örnekleri alınmıştır. Pamuk örneklerindeki ağır metal içeriği ve ekstrakte edilebilen miktarlarına bakılmıştır. Ham pamuktaki ağır metal içeriği çok düşüktür.VI İzmir'deki çeşitli tekstil işletmelerinden değişik işlem adımlarından pamuk kumaş örnekleri alınarak ağır metal içeriklerine bakılmış ve sorunun öncelikle kullanılan boyarmaddeden kaynaklandığı tespit edilmiştir. Kumaşlarda özellikle bakır içeren boyarmaddelere rastlanmıştır. Tekstillerde ekstrakte olabilen ağır metal içeriğinin tayininde test metodu çok basittir. Ancak tekstillerin ekstrakte olabilen ağır metal içeriğinin belirlenmesinde kullanılan test yöntemleri beklenmeyen sonuçlara neden olabilmektedir. Bu yüzden çeşitli flotte oranlarında ve çeşitli koyuluklardaki boyalı kumaşlarla çalışılmıştır. Flotte oranı ve boyama koyuluğu arttıkça ekstrakte edilebilen miktarların arttığı görülmüştür. Daha doğru ve tekrarlanabilir sonuçlar için yeni test yöntemlerine gereksinim olduğu anlaşılmaktadır ve bu konudaki çalışmalar devam etmektedir.

Anahtar kelimeler : Tekstillerde ağır metal içeriği, pamukta metal içeriği, eko-tekstil, atomik absorbsiyon spektrometresi.

Abstract:
Recently, Eco concept has been discussed with its various aspects in Europe, has also influenced the textile. Moreover, Eco-textile has brought new discussions, research and methods, and special attention is intensified on hazadous effects on health. The heavy metal content of textiles forms one of the central components of all the criteria used to asses eco textiles. The heavy metal content merely refers to the heavy metal concentration that can be exracted from the goods by perspiration or saliva solution, under some defined experimental conditions. The concentration of extractable harmful metals on the textile is limited. Since cotton and cotton products are one of the most used fibers in türkish textile industry, the determination of their possible hazardous effects is thought be import. In this experiment, the heavy metal content of cotton and cotton products are studied.VIII Cotton samples were gathered from different regions of Turkey. The heavy metal content ration and extractable contents were determined in cotton samples. The heavy metal content of raw cotton was very low. Cotton fabric samples were obtained from several textile factories in Izmir. The heavy metal content was studied in different steps of cotton fabric production processes and it was detected in dyestuff. Among different heavy metals studied and copper was detected as having the highest levels. The test method is basically very simple. But determination of the extractable heavy metal content of textiles has some tricky aspects which can cause unexpected results. From this points of view, extraction of a specimen at various liquor rations was performed. The heavy metal contents were found systematically increasing values as the liquor ratio and dye concentration increase. Because of this finding changing results depending on liquor ratio and dye concentration, interpretation of the results is found to be difficult and needs more defined standard conditions. To solve this standardization problem further studies should be done.

Keywords : Heavy metal content in textile, metal content on cotton, eco-textile, atomic absorption spectrometry.