Croft'un 2 boyutlu geometrik analizine göre Türkçe fiillerde leksikal aspekt
Lexical aspect in Turkish verbs according to croft's 2 dimensional geometrical analysis
Yazar: HİLAL CEZAYİRLİ
Danışman: DOÇ. DR. MEVLÜT ERDEM
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Dilbilim = Linguistics
Dizin: Croft, William = Croft, William ; Dil bilgisi = Grammar ; Dil bilgisi-eylem = Grammar-verb ; Dil bilim = Linguistics ; Görünüş belirteçleri = Aspectual adverbials ; Türkçe = Turkish ; Türkçe uyarlama = Turkish adaptation ; İki boyutlu modelleme = Two dimensional modelling

Özet:
Cümlenin en önemli unsuru olan fiil bünyesinde zaman, aspekt, kip, kişi gibi önemli sözdizimsel ve anlambilimsel kategoriler barındırır. Bu kategorilerden biri olan aspektin iki farklı boyutu vardır. Bunlardan birincisi doğrudan fiilin iç zamansal anlamıyla ilgilidir ve leksikal aspekt olarak bilinir. Diğeri ise fiilin leksikal aspektiyle ilgili bir zaman dilimini daha belirgin duruma getirir ve gramatikal aspekt olarak isimlendirilir. Dilbilim literatüründe her iki aspekt türünün de çok farklı açılardan ele alındığı ve tartışıldığı görülür. Türkçede fiillerin gramatikal ve leksikal aspektlerine göre sınıflandırılmasıyla ilgili ilk önemli çalışma Lars Johanson tarafından yapılmıştır. Daha sonra Johanson'un modeli öğrencileri ve çeşitli araştırmacılar tarafından Türkçeye ve Türk dillerine uyarlanmış ve bu konuda önemli sonuçlar elde edilmiştir. Bu çalışmanın amacı son zamanlarda W. Croft tarafından geliştirilen iki boyutlu geometik leksikal aspekt modelini araştırmak ve bu modeli Türkçe fiil sistemine uyarlamaya çalışmaktır. Croft, yapmış olduğu aspekt modeli çalışmalarında dilbilimsel literatürdeki fiil sınıflarına yeni sınıflar ekler ve bunları nitelik/zaman eksenli geometrik gösterimlerle daha anlaşılır hale getirir. Böyle farklı bir aspekt modelinin Türkçeye uyarlanması ve Türkçede tartışılması Türkçe fiil semantiği çalışmalarını farklı açılardan yeniden değerlendirme fırsatı verecek ve Türkçe aspekt çalışmalarını daha ileri bir noktaya taşıyacaktır.

Abstract:
The verb, which is the most important element of the sentence, contains important syntactic and semantic categories such as time, aspect, tense and person. One of the categories among these, the aspect, has two different dimensions. The first dimension, which is known as the lexical aspect, is directly related to the internal temporal meaning of the verb. Second dimension, which is known as the grammatical aspect, makes one time period more obvious related with the lexical aspect. In the linguistics literature, both dimensions of the aspect were reviewed and discussed from many different perspectives. The first important work on the classification of verbs in Turkish according to grammatical and lexical aspects was done by Lars Johanson. 
Then Johanson's model was adapted to Turkish and Turkic languages by his students and various researchers and important results were obtained. The aim of this study is to  analyze two dimensional geometrical lexical aspect model developed by W. Croft and try to adapt this model to Turkish verb system. Croft adds new classes to the defined verb classes in linguistics literature and makes them more understandable by using a time vs. quality based two dimensional geometrical representation. The adaptation of such a different aspectual model to Turkish and further discussions about that will give the researchers an opportunity to reevaluate Turkish verbal semantics from a different perspective and will carry Turkish aspect studies to a more advanced level.