Tarihi ve arkeolojik veriler ışığında Besni
Besni the light of the historical and archaelogical data
Yazar: ZİYA BAYHAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÖKHAN KALMIŞ
Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Tarih = History
Dizin: Adıyaman-Besni = Adıyaman-Besni ; Arkeoloji = Archaeology ; Arkeolojik alanlar = Archeological areas ; Arkeolojik yerleşim = Archaeological settlement ; Eski Çağ tarihi = Old Age history ; Kent tarihi = Urban history ; Tarih = History ; Tarihi kent dokusu = Historical urban tissue ; Tarihi kentler = Historical urbans ; Tarihsel gelişim = Historical development

Özet:
Çalışma sahasını oluşturan Besni ilçesi, Güneydoğu Anadolu Bölgesinin, Orta Fırat bölümünde yer alan Adıyaman iline bağlıdır. Antik dönemde Kommagene bölgesinin sınırları içerisinde yer alan Besni yöresi, zengin su kaynaklarına ve verimli ovalara sahiptir. Bu nedenle yapılan araştırmalar dahilinde Besni bölgesinin Prehistorik dönemlerden günümüze kadar yerleşim görmüş olduğu ortaya çıkmıştır. Besni ve çevresinde su kaynaklarının oluşturduğu akarsu boylarında yükselen sarp kayalık yamaçlarında çok sayıda doğal mağaralar bulunmaktadır. Paleolitik Çağ insanının barınmasına elverişli bu bölgede, Paleolitik döneme ait ilk araştırmalar 1937-1938 yılları arasında gerçekleştirilmiştir. Besni bölgesinde Paleolitik Çağ'a ait aletlerin tespit edilmesi, Eski Çağ tarihi açısından önem arz etmektedir. 
Besni'nin, Eski Çağlarda ticaret ve askeri yolların kesiştiği kavşak bir noktada yer alması bu bölgeyi stratejik açıdan önemli kılmıştır. Bölgede bulunan antik yol ağlarının kalıntıları, Asur Koloniler Çağ'ından itibaren inşa edilmiş Osmanlı Devleti dönemine kadar kullanılmıştır. Besni bölgesi, doğu-batı arasında köprü niteliği taşıdığından dolayı birçok kültürün etkisinde kalmıştır. Bölgede yürütülen kazı ve yüzey çalışmaları sonucunda ilçenin güneyindeki Keysun ve Fal Ovalarında çok sayıda höyük, ilçenin sarp, kayalık yamaçlarında ve yerleşim alanlarına yakın bölgelerinde Geç Hellenistik ile Roma kültürüne ait çok sayıda nekropol alanları, kaya mezarları tespit edilmiştir. İlçenin Üçgöz köyünde, Şambayat beldesinde ve Zormağara gibi yerlerde Geç Hellenistik ve Roma kültürünü yansıtan tümülüsler saptanmıştır. Ayrıca Bölgenin Demir Çağı ve Geç Hellenistik dönemlerine ışık tutan yazılı kaynaklar bulunmuştur.

Abstract:
The district of Besni, which constitutes the study area, is connected to Adıyaman province located in the Middle Euphrates section of the Southeastern Anatolia Region. The Besni region, which was within the borders of the Commagene region in ancient times, has rich water resources and fertile plains. For this reason, it has been revealed that the Besni region has been inhabited from Prehistoric times to the present day. There are many natural caves on the steep rocky slopes rising along the streams formed by the water sources in and around Besni. In this region, which is suitable for the shelter of the people of the Paleolithic Age, the first researches belonging to the Paleolithic period were carried out between 1937-1938. Detection of tools from the Paleolithic Age in the Besni region is important in terms of ancient history.
The fact that Besni is located at a crossroads where trade and military roads intersect in ancient times has made this region strategically important. The remains of the ancient road networks in the region had been constructed since the Assyrian Colonial Age and used until Ottoman Emripe period. Besni region has been under the influence of many cultures as it is a bridge between east and west. As a result of the excavations and surface studies carried out in the region, many mounds in the Keysun and Fal Plains in the south of the district, many necropolis areas and rock tombs belonging to the Late Hellenistic and Roman cultures were found on the steep, rocky slopes of the district and in the areas close to the settlement areas. Tumulus reflecting Late Hellenistic and Roman culture have been identified in the town's Üçgöz village, Şambayat town and in places such as Zormagara. In addition, written sources that shed light on the Iron Age and Late Hellenistic periods of the region were found.