Radyoterapide hasta sabitlemede kullanılan maske materyalinin cilt dozuna etkisinin araştırılması
The effects of thermoplastic masks used for immobilization of patients for radiotherapy on skin dose
Yazar: HATİCE ELVAN ERKAN
Danışman: PROF. DR. GÖNÜL KEMİKLER
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Temel Onkoloji Ana Bilim Dalı / Tıbbi Radyofizik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Onkoloji = Oncology
Dizin: Deri = Skin ; Doz-cevap ilişkisi-radyasyon = Dose-response relationship-radiation ; Maskeler = Masks ; Radyasyon dozajı = Radiation dosage ; Radyoaktivite = Radioactivity ; Radyometri = Radiometry ; Radyoterapi = Radiotherapy ; Termoplastik malzemeler = Thermoplastic materials ; İmmobilizasyon = Immobilization ; İyon odası = Ionization chamber

Özet:
Cilt dozu, radyasyon tedavisinde önemli bir konudur. Cildin aşırı ışınlanması akut cilt reaksiyonlarına veya geç yan etkilere sebep olabilir. Akut cilt toksisitesindeki artış, klinik olarak sıklıkla baş-boyun bölgesinden tedaviye giren hastalarda gözlenmektedir. Bu artışa baş-boyun hastalarının sabitlenmesinde kullanılan maske materyallerinin bolüs etkisi de neden olmaktadır. Tedavi planlama sistemlerinin cilt dozunu hesaplamadaki yetersizlikleri nedeniyle cilt dozlarının ölçülmesi gereklidir. Bu çalışmada amaç, baş-boyun radyoterapisinde, hasta sabitlemede kullanılan termoplastik maskelerin Co?60 ve 6 MV foton enerjilerinde cilt dozuna etkisini incelemektir.Bu çalışmada kullanılan birinci maske standart olarak korundu. Diğer ikisi, delik çapları standart maskenin delik çaplarının 1,25 ve 2 katı olacak şekilde gerdirildi. Maskeler 1, 2, 3 olacak şekilde numaralandırıldı. Ölçümler, açık alan ve maskeli alanlarda Markus pp iyon odası ve MOSFET dozimetrisiyle yapıldı. Her bir set-up için maskelerin, SSD, alan boyutu ve blok tepsisinin cilt dozlarına etkileri incelendi.Açık alanlarda alan boyutu arttıkça cilt dozu artmaktadır. Co?60 ve 6 MV için, Markus pp iyon odasıyla sırasıyla 5x5 cm2 açık alanın cilt dozları %15,89, %9,61 ve 15x15 cm2 için %33,30, %19,50 bulunmuştur. MOSFET kullanılarak her iki enerjide ölçülen cilt dozları sırasıyla 5x5 cm2 için %57,17, %34,38 ve 15x15 cm2 için %71,94, % 46,51 dir.Blok tepsisiyle cilt dozu artmaktadır. Bu artış en fazla büyük alanlarda gözlenmiştir. Maske, cilt dozlarını arttırmaktadır. Co?60 için 1, 2, 3 no' lu maskeli alanların cilt dozları, küçük alan için sırasıyla 4,4, 3,2, 2,2 ve büyük alan için 2,3, 1,8, 1,4 kat artmaktadır.Sonuç olarak maske materyalinin kalınlığı ve delik çapı, cilt dozunu ciddi olarak etkilemektedir. Klinikte, maske materyalinin kullanıldığı baş-boyun bölgesinde maskenin kesilmesi ya da gerdirilerek delik çaplarının büyütülmesi cilt dozlarındaki artışı azaltacaktır.

Abstract:
In radiation therapy, the skin dose is an important issue in terms of clinical dosimetry. Excessive radiation of skin can cause acute skin reactions or late side effects. Increase in acute toxicity is often observed in patients undergoing head and neck radiation therapy. This increase is caused the bolus effects of immobilization masks which are used for head and neck patients. Skin dose should be measured due to inaccuracies of treatment planning systems in calculations the skin dose. In this study, the effects of aquaplast masks used in head-neck radiotherapy to skin dose were examined for both Co-60 and 6 MV photon energies.Three thermoplastic masks were used in this study. One of this masks were set as the standard, the others? hole diameters were stretched as 1,25 and 2 times of standard mask?s hole diameters. These masks were numbered as 1, 2, 3. The measurements were made with Markus pp ion chamber and MOSFET detectors at open and masked areas (numbered 1, 2, 3). The effects of SSD, field size, tray and mask parameters on skin dose were investigated for each set-up.At the open fields, the skin doses increased with field size. At Co-60 and 6 MV energies, surface doses for 5x5 cm2 were respectively, %15.89, %9.61 and for 15x15 cm2 open fields were respectively, %33.30, %19.50 with Markus pp ion chamber. Surface doses at Co-60 and 6 MV energies were respectively %57.17, %34.38 for 5x5 cm2 open field and %71.94, %46.51 for 15x15 cm2 with MOSFET detector.The skin dose increased with block tray. The maximal increase in the skin dose was observed in large areas. The mask increased skin dose. For Co-60, the masks which were numbered as 1, 2 and 3 increased the surface dose 4.4, 3.2, 2.2 times for the small field and 2.3, 1.8, 1.4 times for the large field respectively.In conclusion, the holes with smallers diameters and thick of masks have an enhancing effect on the skin dose. In daily practice, cutting the mask in the heated area or enlarging the diameter of the holes by stretching the mask used on head and neck region will reduce the increasing of skin doses.