II. Abdülhamid Dönemi Osmanlı sosyal politikalarında çocuk
Child in the Ottoman social policies of Abdulhamid II Period
Yazar: GÜL HANIM CENGİZ
Danışman: DOÇ. DR. HAYRİ ÇAPRAZ ; PROF. DR. CÜNEYD OKAY
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Sosyoloji = Sociology ; Tarih = History
Dizin: Abdülhamid II = Abdülhamid II ; Bulaşıcı hastalıklar = Communicable diseases ; Koruma tedbirleri = Protection measures ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Sosyal politika = Social policy ; Sosyal yapı = Social structure ; Sosyal yardımlaşma = Social aid ; Çocuklar = Children

Özet:
Bu çalışmanın amacı II. Abdülhamid dönemi Osmanlı toplumu çocuklarının yaşamında meydana gelen gelişmeleri modern faaliyetler kapsamında ortaya koymaktır. Arşiv belgeleri temelinde oluşturulan çalışmada, II. Abdülhamid dönemi sosyal politika uygulamalarında çocukların yaşamı ve sağlığına, muhtaç çocuklara dair incelemelerde bulunulmuştur. Bu dönemde çocuklara dair yapılan bazı faaliyetler incelendiğinde, özelde çocuk yaşamı ve sağlığına genelde ise toplum düzeni bağlamında nüfusu korumaya yönelik bir tavır dikkati çekmektedir. İkiz ve üçüzlere bağlanan tev'em maaşı, ıskât-ı cenîn ile mücadele ve yenidoğanlarını nüfusa bildirmeyenlere uygulanan cezaî yaptırımlar bu iki temelde değerlendirilebilir. Nüfusu koruma ve arttırma politikası çerçevesinde, II. Abdülhamid dönemi Osmanlı Devleti'nde çocuk sağlığı ve salgın hastalıkları konusunda modern gelişmeler yaşanmıştır. Çocuklarda görülen salgın hastalıklara yönelik keşfedilen ve uygulanan aşı, serum, tıbbi malzemeler, çeşitli bölgelere görevlendirilen çocuk hekimleri, kurulan ilk çocuk hastanesi çocuk sağlığı alanında uzmanlaşmanın gerçekleştiğini gösteren gelişmelerdir. Yine bu yönde aşı kampanyaları düzenlendiği, yenidoğanların aşılanmasına önem verildiği, mekteplerde salgınların izlerini silmek ve modern tedavi yöntemlerini yaygınlaştırmak için titizlikle çalışıldığı tespit edilmiştir. Salgınları engellemede ihmâli bulunan ebeveynden, hekime ve idari yetkiliye kadar herkese cezaî yaptırımlar uygulandığı görülmüştür. Dönemin sosyo-politik zorunluluklarının da etkisiyle artış gösteren fakir, yetim, öksüz ve kimsesiz çocukların bir yandan sosyal yardım kurumlarına yerleştirildiği diğer yandan da evlatlık, besleme olarak verildiği ya da belli yaşa kadar aile yanına yerleştirildiği anlaşılmıştır. Böylece adı geçen çocuklar topluma kazandırılarak aile çatısı altında büyütülmüş ve çeşitli meslek dallarında nitelikli iş gücü olarak yetiştirilmişlerdir. II. Abdülhamid dönemi çocuklarına yönelik yapılan tüm bu uygulamaların onların yaşam kalitesini arttırmada ve modern devletin oluşum sürecinde etkili olduğu anlaşılmaktadır.
Anahtar Kelimeler: II. Abdülhamid, çocuk, nüfus, koruma, salgın, sağlık, modern, devlet, muhtaç, sosyal, yardım.

Abstract:
The aim of this dissertation is to put forward the improvements in the lives of the Ottoman society's children in the Abdulhamid II period within the frame of modern activities. Conducted on the basis of archive documents, this study analyses the lives and health of children as well as needy children in the social politics implementation of Ablulhamid II period. When some studies regarding children in this period are analyzed, a protecting attitude toward the life and health of the child in particular and population in the context of social order in general are remarkable. Tev'em salary for twins and triplets, struggle against ıskât-ı cenîn and penal sanctions for the people who do not report to the birth registration office can be evaluated on this basis. Under the frame of protecting and increasing the population, the period of Abdulhamid II exhibits modern improvements in the child health and epidemics in Ottoman Empire. Vaccine, serum, medical supplies discovered and applied for the epidemics in children, pediatrists employed in various districts, first child hospital are the improvements showing the specialization in the field of child health. Moreover, an intense struggle for the same aim by organizing vaccination campaigns, attaching importance for the vaccination of newborn children, ceasing the epidemics and extending the modern treatment methods are found out. It can be seen that from the parents to the doctors and executive officials who are negligent in averting epidemics, are imposed penal sanctions. The poor, orphan and waif children increased in number due to the socio-politic hardships of the period, are, on the one hand, quartered in social welfare centres; and on the other hand, either given as handmaids, foster children, or settled by families up until a certain age. Hence, mentioned children are brought up by families, reintegrated into the societies and raised as skilled labour in various fields of profession. All these implementations towards the children in Abdulhamid II period, are proved to be effective in the increase of children's life quality and the formation process of the modern state.
Key Words: Abdulhamid II, child, population, protection, epidemics, health, modern, state, needy, social, aid.