Okul çağı çocuklarının beslenme davranışları, akdeniz diyetine uyumları ile vücut ağırlıklarının bilişsel gelişim üzerindeki etkisi
The effects of school age children's nutritional behaviors, adaptation to the mediterranean diet, and body weights on cognitive development
Yazar: AYBİKE GİZEM KAYACAN
Danışman: PROF. DR. AYŞE ÖZFER ÖZÇELİK
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı / Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Besinler, hücre çoğalmasında, DNA sentezinde, nörotransmitter ve hormon metabolizmasında kritik rol oynayan yapı taşları sağlar ve beyindeki enzim sistemlerinin önemli bileşenleridir. Beslenme de dahil olmak üzere birçok faktör bilişsel gelişimi etkiler. Güçlü büyüme, aktivite artışı, fiziksel ve bilişsel işlevlerin geliştiği bir dönem olan okul çağındaki çocuklarda sağlıklı beslenme çok önemlidir. Bu çalışmanın amacı okul çağı çocuklarında beslenme alışkanlıkları, vücut ağırlıkları ve Akdeniz diyetine uyumun bilişsel gelişim ile ilişkisini değerlendirmektir. Çalışmanın örneklemini Ekim 2022-Haziran 2023 tarihleri arasında Ankara Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi Çocuk Hastalıkları Diyet Polikliniği'ne başvurmuş 10-12 yaş arası 95 çocuk oluşturmuştur. Araştırma verileri yüz yüze görüşülerek anket formu ile toplanmıştır. Anket formu çocuğa ve aileye ait genel bilgiler, beslenme alışkanlıkları, antropometrik ölçümler, 24 saatlik fiziksel aktivite kaydı, Akdeniz Diyeti Kalite İndeksi (KIDMED), besin tüketim kaydı olmak üzere yedi bölümden oluşmuştur. Bilişsel gelişim, The Central Nervous System Vital Signs (CNSVS) Bilgisayar Tabanlı Nöropsikolojik Test Bataryası ile değerlendirilmiştir. Veriler SPSS 15.0 programı kullanılarak uygun istatistiksel yöntemlerle analiz edilmiştir. Çalışmaya katılan çocukların ortalama yaşı 10,9±0,8 yıldır. Bilişsel gelişim test puanları ile beden kütle indeksi, üst orta kol çevresi, triseps deri kıvrım kalınlığı ölçümleri ve fiziksel aktivite arasındaki farklar istatistiksel olarak anlamlı değildir (p>0,05). İşlem hızı test puanı sınıflaması ile tüketilen ana öğün sayısı ve ana öğün atlama durumu arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlıdır (p<0,05). Diyet ile alınan günlük karbonhidrat miktarı, protein miktarı ve enerjinin proteinden gelen yüzdesi, yağ, doymuş yağ ve tekli doymamış yağ miktarı, A vitamini, E vitamini, tiamin, riboflavin, niasin, B12 vitamini, kalsiyum, magnezyum, fosfor, çinko miktarı ile çeşitli bilişsel gelişim test puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptanmıştır (p<0,05). Akdeniz diyetine uyumu iyi olan çocukların orta ve düşük uyumu olan çocuklara göre; Akdeniz diyetine uyumu orta olan çocukların düşük olanlara kıyasla nörokognitif indeks, kompozit hafıza, görsel bellek, işlem hızı puanlarının daha yüksek olduğu saptanmıştır (p<0,05). Akdeniz diyetine uyumu orta ve iyi olan çocukların düşük olanlara göre sözel bellek, psikomotor hız, bilişsel esneklik, basit dikkat, motor hızı puanlarının daha yüksek olduğu tespit edilmiştir (p<0,05). Akdeniz diyetine uyumu iyi olan çocukların düşük ve orta olanlara göre karmaşık dikkat puanları ve yürütücü işlev puanları daha yüksektir (p<0,05). Bu çalışmanın sonucunda Akdeniz diyetine iyi uyum gösteren çocukların bilişsel gelişimlerinin daha iyi olduğu belirlenmiştir. Okul çağı çocuklarında Akdeniz diyetinin yaygınlaştırılmasının bilişsel gelişimin iyileştirilmesine katkıda bulunacağı düşünülmektedir.

Abstract:
Nutrients provide building blocks that play critical roles in cell proliferation, DNA synthesis, neurotransmitter and hormone metabolism and are important components of enzyme systems in the brain. Many factors, including nutrition, influence cognitive development. Healthy nutrition is very important in school-age children, a period of vigorous growth, increased activity and improved physical and cognitive functioning. The aim of this study was to evaluate the relationship between dietary habits, body weight and adherence to the Mediterranean diet with cognitive development in school-age children. The sample of the study consisted of 95 children aged 10-12 years who applied to Ankara Gülhane Training and Research Hospital Pediatrics Diet Polyclinic between October 2022 and June 2023. The data were collected by face-to-face interviews using a questionnaire form. The questionnaire consisted of seven sections including general information about the child and family, dietary habits, anthropometric measurements, 24-hour physical activity record, Mediterranean Diet Quality Index (KIDMED), and food consumption record. Cognitive development was assessed with The Central Nervous System Vital Signs (CNSVS) Computer-Based Neuropsychological Test Battery. Data were analyzed with appropriate statistical methods using SPSS 15.0 program. The mean age of the children participating in the study was 10.9±0.8 years. The differences between cognitive development test scores and body mass index, middle arrm circumference and triceps skinfold measurements and physical activity were not statistically significant (p>0.05). The difference between processing speed test score classification and the number of main meals consumed and skipping main meals was statistically significant (p<0,05). There was a statistically significant correlation between dietary carbohydrate intake, protein amount and percentage, fat, saturated fat and monounsaturated fat, vitamin A, vitamin E, thiamine, riboflavin, niacin, vitamin B12, calcium, magnesium, phosphorus, zinc and various cognitive development test scores (p<0.05). It was found that children with good adherence to the Mediterranean diet had higher neurocognitive index, composite memory, visual memory, processing speed scores than children with moderate and low adherence, and children with moderate adherence to the Mediterranean diet had higher neurocognitive index, composite memory, visual memory, processing speed scores than children with low adherence (p<0.05). Children with moderate and good adherence to the Mediterranean diet had higher verbal memory, psychomotor speed, cognitive flexibility, simple attention, and motor speed scores than children with low adherence (p<0.05). Children with good adherence to the Mediterranean diet had higher complex attention scores and executive function scores than those with low and moderate adherence (p<0.05). As a result of this study, it was determined that children who were well adapted to the Mediterranean diet had better cognitive development. Promoting the Mediterranean diet in school-age children is thought to contribute to the improvement of cognitive development.