Mehmet Hurşit Dakuklu'nunIrak Türkmen eğitimine katkıları
Mehmet Hurşit Dakuklu'scontributions to Iraq Turkmen education
Yazar: RUYA QASSAB
Danışman: PROF. DR. HAMİYE DURAN
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Çalışmanın amacını, Mehmet Hurşit Dakuklu'nun Irak Türklerinin eğitimine katkısının
tespiti ve onun hakkında kapsamlı bir çalışmanın ortaya konulması oluşturmaktadır. Mehmet
Hurşit Dakuklu 1932-2011 yılları arasında yaşamış, Irak Türklerinin tanınması, siyasi ve
kültürel haklarını elde etmesi için çalışmış önemli bir şahsiyettir. Dakuklu'nun yaşadığı
dönemde Irak Türkleri çeşitli baskılara uğramış, bütün hakları ellerinden alınmıştır. Bu
dönemde Türkçe yasaklanmış, Arapça ve Arap kültürü baskısı yapılmıştır. 24 Ocak 1970
tarihinde Devrim Komuta Konseyi'nin Irak yönetimine gelmesiyle "Türkmenlere Kültürel
Haklar" tanınması için bir karar çıkarılmıştır. 89. yasaya göre Türk bölgelerinde "Türk
dilinin" Türkçe ilkokul seviyesinde okutulması, tüm eğitim araçlarının Türkçe olarak
hazırlanması ve Millî Eğitim Bakanlığında bir Türkçe Eğitim Müdürlüğünün oluşturulması
kararlaştırılmıştır. Bu karar üzerine Millî Eğitim Bakanlığının isteğiyle Mehmet Hurşit
Dakuklu, ilkokullarda birinci, ikinci ve üçüncü sınıflarda okutulması için Arap harfleri ile
Türkçe ders kitapları yazmış ve söz konusu kitaplar, ilkokullarda 45 dakika şeklinde, haftada
beş gün, birer ders olmak üzere okutulmuştur. Bunların dışında Dakuklu'nun Türkmence
Sözlük çalışması ile çeşitli dergi ve gazetelerde yayımlanmış dil, folklor, tarih konularında
yazıları bulunmaktadır. Arapça ve Türkçe olarak kaleme aldığı eserleri ile Irak Türklerinin
eğitimine katkıları bu çalışmanın konusunu oluşturmaktadır.
Bu çalışmada Dakuklu'nun Türkçe öğretimi alanında yazdığı kitaplar incelenmiştir.
Çalışmaya konu olan kitaplar dil becerileri, metin içerikleri, görsel ve söz varlığı açısından
değerlendirilmiştir. Kitaplarda okuma ve yazma becerisine yönelik çalışmalar olduğu ancak
konuşma ve dinleme becerisine yönelik etkinliklere yer verilmediği tespit edilmiştir.
Metinlerin kolaydan zora doğru sıralandığı görülmüştür. Ölçme ve değerlendirme
etkinliklerinin açık uçlu, boşluk doldurma ve doğru/yanlış soru tiplerinde hazırlandığı ancak
her metinde tek bir soru tipi kullanıldığı belirlenmiştir. Bu açıdan değerlendirildiğinde
metinlerin basitten zora doğru ilerlemesi modern dil öğretim yaklaşımları ile örtüşmekte
olup dil becerilerine eşit derecede yer verilmemesi ve ölçme ve değerlendirmenin tek düze
olması modern dil öğretim yaklaşımları ile örtüşmemektedir.
Irak Türkleri hem İngilizlerin Irak'ı işgali hem de Baas Partisi döneminde kültürel
haklarından mahrum edilmişlerdir. Bölgede Arapçılık ve Kürtçülük politikaları güdülürken
Türkler, yok sayılmıştır. Arapçanın ve Arap kültürünün yaygınlaştırılmaya hatta
dayatılmaya; Türk kimliğinin unutturulmaya ve yok edilmeye çalışıldığı bir dönemde
Dakuklu, Türkçe öğretimi alanında, Türk kültürünün korunması ve gelecek kuşaklara
aktarılması için zorlu şartlara rağmen çalışmalar yapmıştır. Irak'ta günümüzde hâlâ Türkçe
ve Türk kültüründen söz edilmesine Dakuklu ve onun çalışmaları zemin hazırlamıştır.

Anahtar Kelimeler : Dakuklu, Türkçe Eğitimi, Irak, Kerkük, Dil Öğretimi

Abstract:
The purpose of the study is to determine Mehmet Hurshit Dakuklu's contribution to the
education of Iraqi Turks and to present a comprehensive study about him. Mehmet Hurshit
Dakuklu is an important figure who lived between 1932 and 2011 and worked for the
recognition of Iraqi Turks and their political and cultural rights. During Dakuklu's lifetime,
Iraqi Turks were subjected to various oppressions and all their rights were taken away.
During this period, Turkish was banned and Arabic and Arabic culture were suppressed.
When the Revolutionary Command Council came to power in Iraq on January 24, 1970, a
decision was made to grant "Cultural Rights to the Turkmens". According to the 89th law, it
was decided that the "Turkish language" would be taught at primary school level in Turkish
regions in Turkish regions, all educational tools would be prepared in Turkish, and a Turkish
Education Directorate would be established in the Ministry of National Education. Upon this
decision, upon the request of the Ministry of National Education, Mehmet Hurşit Dakuklu
wrote Turkish textbooks in Arabic letters to be taught in the first, second and third grades in
primary schools, and these books were taught in primary schools for 45 minutes, five days a
week, one lesson each. Apart from these, Dakuklu has a Turkmen Dictionary and articles on
language, folklore and history published in various magazines and newspapers. His works
written in Arabic and Turkish and his contributions to the education of Iraqi Turks constitute
the subject of this study.
In this study, the books written by Dakuklu in the field of Turkish teaching were examined.
The books subject to the study were evaluated in terms of language skills, text content,
visuals and vocabulary. It is seen that there are studies on reading and writing skills in the
books, but there are no activities on speaking and listening skills. It was observed that the
viii
texts were ordered from easy to difficult. It was determined that the measurement and
evaluation activities were prepared in open-ended, fill-in-the-blank and true/false question
types, but only one question type was used in each text. When evaluated from this
perspective, the progression of texts from simple to difficult coincides with modern language
teaching approaches, but the lack of equal emphasis on language skills and the uniformity
of measurement and evaluation do not coincide with modern language teaching approaches.
Mehmet Hurshit Dakuklu was born in 1932 in the town of Dakuk in Kirkuk. was born He
took the surname Dakuklu from the town. Altunköprü and Dakuk Municipality in 1960
Dakuklu, who married Hüsniye Mahmut Hasan, the daughter of Molla Mahmut Efendi, who
built a family, He was the father of seven children, one boy and six girls. Reading before
going to primary school He learned to write. He started primary school in Dakuk in 1940.
He continued his education in 1945-1946. He graduated from primary school at the top of
his class. Vocational school was started in 1947. After the suspension of education for one
year in Erbil, three years in Duhok and one year in Baqubah, the class was opened in 1952.
He received his teaching diploma. Havice was founded in 1952 by the Kirkuk Directorate of
Education. He was appointed as a primary school teacher in Havice and worked as a teacher
in Havice between 1952 and 1960. he did. He also worked as a manager and accountant in
the dormitory of the Agricultural Vocational High School for six years. carried out his duty.
He was appointed to Dakuk Primary School in 1966, where he spent the last three years of
his assignment. It was completed in Imam Zeynel Abidin Village of Dakuk. From Dakuklu's
works After 1970, Kirkuk was rapidly settled, and during this period he researched, Turkish,
folklore It is understood that his writings were written in the fields of history and history.
Dakuklu in July 2011 It was learned that he had cancer and he died at Cumhuriyet Hospital
on 16 August 2011. lost. Dakuklu's grave is in Dakuk district.
Key Words : Dakuklu, Turkish Education, Iraq, Kirkuk, Language