Türkiye'de yetişen bazı Eryngıum L. türleri üzerinde farmakognozik araştırmalar
Pharmacognostic studies on some Eryngium L. species growing in turkey
Yazar: SİNEM ASLAN ERDEM
Danışman: DOÇ. DR. MURAT KARTAL
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakognozi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Farmakognozi = Pharmacognosy ; Saponinler = Saponins

Özet:
Eryngium L., Apiaceae familyasının en fazla türe sahip cinsi olup dünyada geniş yayılış gösterir ve halk arasında antienflamatuvar, ödem giderici, ağrı kesici, akrep ve yılan sokmalarına karşı kullanılır. Anadolu'da da benzer kullanılışlara sahiptir. Çalışmamızda Eryngium campestre L., Eryngium creticum Lam., Eryngium davisii Kit Tan&Yildiz, Eryngium falcatum Delar., Eryngium isauricum Contandr.&Quezel, Eryngium kotschyi Boiss., Eryngium maritimum L. ve Eryngium trisectum A.Wörz & H.Duman türlerinin toprakaltı ve topraküstü kısımlarından sulu ve etanollü ekstreler hazırlanmış; bunların antienflamatuvar aktiviteleri karagenin ile oluşturulan pençe ödemi testi ve TPA ile oluşturulan fare kulak ödemi testi kullanılarak; antinosiseptif aktiviteleri ise fareler üzerinde p-benzokinon ile oluşturulan kıvranma testi kullanılarak araştırılmıştır. Eryngium kotschyi türü her iki aktivite açısından en yüksek aktivite gösteren tür olarak saptanmıştır. Bitkinin toprakaltı kısımlarından hazırlanan metanollü ekstre hekzan, diklorometan ve n-butanol (su ile doyurulmuş) ile sıvı-sıvı ekstraksiyona tabi tutulduktan sonra çözücüleri uçurulan ekstreler üzerinde asetik asit ile oluşturulan kıvranma testi ve sıcak levha testi antinosiseptif aktivite tayini için uygulanmış; n-butanol ekstresinin anlamlı aktivite gösterdiği tespit edilmiştir. İzolasyon çalışmalarına n-butanol fraksiyonu ile devam edilmiş; normal faz silika jel kolon kromatografisi ile ana fraksiyonlarına ayrılmış ve bu fraksiyonların da aktiviteleri test edilmiştir. Yüksek aktivite gösteren fraksiyonlar, çeşitli kromatografik aşamalara (normal faz silika jel MPLC, RP-18 silika jel MPLC) uygulandıktan sonra triterpenik yapıda olan dört bileşik izole edilmiştir. Yapıları başlıca 1D (1H-NMR ve 13C-NMR) ve 2D (1H-1H COSY, TOCSY, NOESY, HSQC, HMBC) NMR spektroskopisi ve FAB Kütle spektrospisi teknikleri ile aydınlatılmıştır. İzole edilen dört bileşik yeni bileşikler olup yapıları 3-O-?-L-ramnopiranozil-(1?4)-ß-D-glukurunopiranozil-22-O-anjeloil-A1-barrigenol, 3-O-?-L-ramnopiranozil-(1?4)-ß-D-glukurunopiranozil-22-O-ß,ß-dimetilakriloil-A1-barrigenol, 3-O-ß-D-glukopiranozil-(1?2)-[ß-D-glukopiranozil-(1?6)]-ß-D-glukopiranozil-21-O-asetil-22-O-asetil-28-O-asetil-3ß, 21ß, 22?, 28-tetrahidroksiolean-12-en-16-okso ve 3-O-ß-D-galaktopiranozil-(1?2)-[?-L-arabinopiranozil-(1?3)]-ß-glukurunopiranozil-22-O-anjeloil-A1-barrigenol olarak tayin edilmiştir. Elde edilen bileşiklerin miktarları az olduğundan sadece 3-O-ß-D-galaktopiranozil-(1?2)-[?-L-arabinopiranozil-(1?3)]-ß-glukurunopiranozil-22-O-anjeloil-A1-barrigenol'un sıcak levha testi ile antinosiseptif aktivitesi araştırılmış; sonuçta anlamlı ama orta derecede antinosiseptif aktiviteye sahip olduğu saptanmıştır.Anahtar sözcükler: Eryngium, Apiaceae (Umbelliferae), saponin, antinosiseptif aktivite, antienflamatuvar aktivite, izolasyon

Abstract:
The genus Eryngium L. is a cosmopolitan and the most species-rich genus of Apiaceae. It is used by local people as antiinflammatory, antioedema and against pain, scorpion and snake bites. It is also used in Anatolia in similar ways. In our study, the ethanolic and water extracts prepared from the aerial and underground parts of eight Eryngium species (Eryngium campestre L., Eryngium creticum Lam., Eryngium davisii Kit Tan&Yildiz, Eryngium falcatum Delar., Eryngium isauricum Contandr.&Quezel, Eryngium kotschyi Boiss., Eryngium maritimum L. and Eryngium trisectum A.Wörz & H.Duman) were examined antinociceptive activity using p-benzoquinone-induced writhing test and for their anti-inflammatory activity by using carrageenan-induced hind paw oedema and TPA-induced ear oedema tests which were employed on mice. Eryngium kotschyi was found to exhibit higher activity in both tests. The methanolic extract prepared from this plant?s underground parts, was partitioned with hexane, dichloromethane and n-butanol (water saturated) respectively; after evaporating the solvents, the crude extracts were applied to acetic acid induced writhing test and hot plate test in order to evaluate their antinociceptive activity. The n-butanol extract was found to possess significant activity, after which isolation studies continued with this fraction. Main fractionation was carried out using normal phase silica gel column chromatography; obtained subfractions were tested again to establish the active fractions. The fractions which showed high activity were subjected to multiple chromatographic steps (normal phase silica gel MPLC and RP-18 MPLC) in order to isolate four triterpenoid saponins. Their structures were elucidated mainly by 1D (1H-NMR and 13C-NMR) and 2D (1H-1H COSY, TOCSY, NOESY, HSQC, HMBC) NMR spectroscopy and FAB-Mass spectroscopy. Their structures were determined as 3-O-?-L-rhamnopyranosyl-(1?4)-ß-D-glucurunopyranosyl-22-O-angeloyl-A1-barrigenol; 3-O-?-L-rhamnopyranosyl-(1?4)-ß-D-glucurunopyranosyl-22-O-ß,ß-dimethylacryloyl-A1-barrigenol; 3-O-ß-D-glucopyranosyl-(1?2)-[ß-D-glucopyranosyl-(1?6)]-ß-D-glucopyranosyl-21-O-acetyl-22-O-acetyl-28-O-acetyl-3ß, 21ß, 22?, 28-tetrahydroxyolean-12-ene-16-oxo and 3-O-ß-D-galactopyranosyl-(1?2)-[?-L-arabinopyranosyl-(1?3)]-ß-D-glucurunopyranosyl-22-O-angeloyl-A1-barrigenol which they were all found to be structurally new. Since amount of the compounds was not sufficent, only 3-O-ß-D-galactopyranosyl-(1?2)-[?-L-arabinopyranosyl-(1?3)]-ß-D-glucurunopyranosyl-22-O-angeloyl-A1-barrigenol was examined for its antinociceptive activity by hot plate test. As a result, it was found to possess a moderate antinociceptive activity.Key words: Eryngium, Apiaceae (Umbellifereae), saponin, antinociceptive activity, anti-inflammatory activity, isolation