Çocukluk çağı santral sinir sistemi tümörleri: Klinik özellikler ve tedavi sonuçlarının retrospektif değerlendirilmesi
Childhood central nervous system tumors: Retrospective evaluaton of clinical features and treatment results
Yazar: DUYGU PEHLİVAN
Danışman: DOÇ. DR. GANİYE BEGÜL KÜPELİ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Adana Şehir Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Merkez sinir sistemi hastalıkları = Central nervous system diseases ; Merkez sinir sistemi neoplazmları = Central nervous system neoplasms ; Retrospektif çalışmalar = Retrospective studies ; Sağkalım = Survival ; Sağkalım analizi = Survival analysis ; Sağkalım oranı = Survival rate ; Sinir sistemi hastalıkları = Nervous system diseases ; Tedavi = Treatment ; Çocuklar = Children

Özet:
Amaç: Bu çalışmada merkezimizde çocukluk çağı santral sinir sistemi (SSS) tümörü nedeniyle takip edilen hastaların klinik özelliklerinin, histopatolojik tanılarının, uygulanan tedavilerin değerlendirilmesi, genel ve olaysız sağ kalım oranlarının hesaplanması amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem:  2010-2017 yılları arasında Adana Şehir Eğitim ve Araştırma Hastanesi Çocuk Hematoloji-Onkoloji kliniğinde tanı konularak tedavi edilmiş SSS tümörü tanılı hastaların dosyalarından demografik bilgiler, semptomlar, semptomların başlangıcından tanı anına kadar geçen süre, tümör lokalizasyonu, histopatolojik tanı, metastaz durumu, zamanı ve lokalizasyonu, tedavi yöntemleri, cerrahi yapılan hastalarda rezeksiyon derecesi, , relaps olup olmadığı, son durumlarına dair bilgiler geriye dönük olarak kaydedilerek genel ve olaysız sağ kalım oranları hesaplandı. Ayrıca tedaviye bağlı geç etkiler gözden geçirildi.  
Bulgular: Toplam 106 hasta çalışmaya alındı. Erkek/kız oranı 1,4 saptandı. Hastaların ortalama tanı yaşı 7 yıl (1-17 yıl), median takip süresi 27,5 ay (6-98 ay) idi. Hastaların en sık baş ağrısı ve kusma yakınmalarıyla başvurduğu görüldü. Semptomların başlangıcından tanı anına kadar geçen median süre 30 gün (3-1825 gün) idi. Tümörlerin %61,3'ünün infratentoriyal, %34,9'unun supratentoriyal, %3,8'inin medulla spinalise lokalize olduğu bulundu.  Histopatolojik tanılar arasında %31,1 oranıyla medulloblastom en sık görülen tümör olup, bunu pilositik astrositom (%17,9), anaplastik ependimom (%9,4) ve diğer tümörler izlemekteydi. Tanı anında veya tedavi altında saptanan metastatik hastalık oranı %17,9 olup, en sık metastaz lokalizasyonu medulla spinalis idi. Hastaların %92,5'ine cerrahi, %60,4'üne kemoterapi ve %55,7'sine radyoterapi uygulanmıştı. Cerrahi yapılan hastaların %88,8'ine tam rezeksiyon yapılmışken, %6,1'ine kısmi rezeksiyon ve %5,1'ine biyopsi yapılmış olduğu görüldü. Hastaların son durumlarına bakıldığında %36,8'inin hastalıksız izlemde, %22,7'si hastalıklı izlemde ve %34,9'unun eksitus olduğu, %5,6'sının takipten çıkmış olduğu saptandı.  Tüm hastaların 3 yıllık genel sağ kalımı %63,1, 5 yıllık genel sağ kalımı %52,8, 3 yıllık olaysız sağ kalımı %47, 5 yıllık olaysız sağ kalımı %37,2 olarak bulundu.  Düşük gradeli tümörlerde (grade 1, 2) yüksek gradeli tümörlere göre istatistiksel olarak anlamlı şekilde daha yüksek genel sağ kalım oranı elde edilmiştir (p=0,022).   Dört yaş üstü hastalarda genel sağ kalım oranı 4 yaş altı hastalardan daha yüksek olarak saptanmıştı (p=0,012). Cerrahi sonrası görüntüleme yöntemlerinde rezidü tümör dokusu olmayan hastaların 5 yıllık olaysız sağ kalımı %63,9 olarak bulunmuş olup, rezidü tümör dokusu olanlara (%23,1) göre daha yüksek saptanmıştı (p=0,022). Relaps olmayan hastaların 5 yıllık genel sağ kalımı %71,2, relaps olan hastaların ise %23,2 olarak bulunmuştu (p=0,046). En sık görülen tedaviye bağlı geç etkiler hipotiroidi, işitme kaybı, diabetes insipidus ve hipopitüitarizm idi.
Sonuç: Santral sinir sistemi tümörleri çcocukluk çağının en sık görülen solid tümörleri olup,  özellikle bazı histopatolojik alt gruplarda tedaviye radyoterapi ve/veya kemoterapinin eklenmesiyle sağ kalım oranlarında önemli oranda gelişme sağlanmıştır. Tüm bu gelişmelere rağmen cerrahi SSS tümörlerinin tedavisinde halen en önemli role sahiptir.  Çalışmamızda da cerrahi rezeksiyonu tam olarak yapılabilen tümörlerde avantajlı genel ve olaysız sağ kalım oranları elde edilmiş olup, bu sonuçlarla rezeksiyon derecesinin prognostik önemi bir kez daha vurgulanmıştır.

Abstract:
Aim: The aim of this study was to evaluate clinical features, histopathological diagnosis and treatment modalities of patients with central nervous system tumors (CNS) and overall and event-free survival rates were analyzed.
Patients and Methods: The files of the patients treated for CNS tumors at Sağlık Bilimleri University Adana Health Research and Education Center, Department of Pediatric Hematology/Oncology were retrospectivley evaluated. Demographic data, symptoms and time interval between onset of symptoms and diagnosis, location of tumor, histopathological diagnosis, treatment details, metastatic status, time and localization of metastasis, relapse status, extent of surgical resection in operated patients and the clinical status of the patients at last visit were recorded and overall and event-free survival rates were calculated. Late effects of treatment were also overviewed. 
Results: There were 106 patients with a median age of 7 years (1 year-17 years) in a median follow-up time of 27.5 months (6-98 months). Male/female raito was 1.4. The most common sypmptoms at diagnosis were headache and vomitting. Median time interval between onset of symptoms and diagnosis was 30 days (3-1825 days). Tumors were located infratentorial in 61.3%, suprtatentorial in 34.9%, and spinal in 3.8% of the patients. The most common histopathological diagnoses were medulloblastoma (31.1%), pilocytic astrocytoma (17.9%), anaplastic ependymoma (9.4%). Metastatic disease was detected in 17.9% of the patients at diagnosis or during treatment and the most common metastatic site was spinal cord. Surgery was performed in 92.1%, chemotherapy was used in 60.4%, and radiotherapy was used in 55.7% of the patients. Total resection was performed in 88.8%, partial resection was made in 6.1%, biopsy was perfomed in 5.1% of the patients in whom surgical excision was made. According to the clinical status of the patients at last visit, it was detected that 36.8% of the patients were at follow-up without evidence of disease, 22.7% was at follow-up with active disease, 34.9% was deceased due to progressive disease, and 5.6% was lost to follow-up. Three- and five-year overall survival (OS) rates were 63.1% and 52.8%, three- and five-year event-free survival (EFS) rates were 47% and 37.2% in whole group. OS was significantly higher in patients with low grade (Grade I-II) tumors compared to high grade (III-IV) tumors (p=0.022) and in patients younger than 4 years compared to pateints older than 4 years (p=0.012). EFS was significantly better in patients without residual tumor compared to patients with residual tumor detected by imaging studies after surgery (p=0.046). The most common late effects of treatment were hypothyroidism, hearing loss, diabetes insipidus and hypopituitarism.    
Conclusion: Childhood CNS tumors are the most common solid tumors seen in children. Although adjuvant chemotherapy and/or radiotherapy have provided survival advantage in certain histopathological types, surgery has the crucial role in treatment of CNS tumors. Our study's results revealing better OS and EFS in totally resected tumors have confirmed the prognostic importance of extent of resection.