Yapısal kırılmaların varlığında oynaklık modellemesi: Enerji piyasası üzerine bir uygulama
Volatility modeling in the presence of structural breaks: An application on the energy market
Yazar: ENGİN GEREK
Danışman: PROF. DR. ERHAN DEMİRELİ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Türkiye elektrik piyasasında Gün Öncesi Piyasa kritik bir öneme sahiptir. Gün öncesi piyasalarda elektrik piyasalarının tüm katılımcıları yer alabilmektedir ve burada fiyatlar arz ve talebin kesiştiği noktada oluşur. Oluşan bu fiyat piyasa takas fiyatıdır. Piyasa takas fiyatı elektrik piyasasında referans bir değerdir.
Bu çalışmanın amacı Türkiye elektrik piyasasında ciddi boyuttaki fiyat dalgalanmalarını belirlemek ve bu fiyat dalgalanmalarının oynaklık üzerindeki etkilerini analiz edebilmektir. Çalışmada, piyasa takas fiyatında oynaklık modellemesi ve yapısal kırılmaların analizine yer verilmiştir. Piyasa takas fiyatının tahminine dair birçok çalışma olmasına karşın, piyasa takas fiyatının yapısal kırılmaların varlığı altında oynaklık araştırılması bakımından çalışma önem taşımaktadır. Asimetrik GARCH modelleri kullanılarak 01.07.2015 – 31.12.2022 tarihleri arasındaki günlük ağırlıklı ortalama takas fiyatı veri olarak kullanılarak fiyatlardaki oynaklık analiz edilmiştir. Yapısal kırılmalar ve oynaklık sürekliliği de analiz edilmiştir. Yapısal kırılmalar dikkate alındığında model tahmin sonuçları analiz edilmiş ve şokların yarılanma ömürleri hesaplanmıştır.
Analiz sonuçlarına göre, söz konusu kırılmalara göre hangi modelin daha iyi ve tutarlı sonuç verdiğine ulaşılmıştır. Elde edilen analiz sonucu elektrik fiyatlarındaki oynaklığı, modellemede anlamlı çıkan kırılma tarihlerini ve şokların ortalamaya geri dönüşünün ne kadar sürede olduğunu ortaya koymaktadır.

Abstract:
The Day-Ahead Market has a critical importance in the Turkish electricity market. In day-ahead markets, all participants of the electricity markets can take place, where prices are formed at the intersection of supply and demand. This price is the market clearing price. The market clearing price is a reference value in the electricity market.
The aim of this study is to determine the serious price fluctuations in the Turkish electricity market and to analyze the effects of these price fluctuations on volatility. In the study, volatility modeling and analysis of structural breaks in the market clearing price are included. Although there are many studies on the estimation of the market clearing price, the study is important in terms of investigating the volatility of the market clearing price under the presence of structural breaks. By using asymmetric GARCH models, the daily weighted average clearing price between 01.07.2015 and 31.12.2022 was used as data, and the volatility in prices was analyzed. Structural breaks and volatility persistence were also analyzed. Considering the structural breaks, the model prediction results were analyzed and the half-lives of the shocks were calculated.
According to the results of the analysis, it was reached which model gave better and consistent results according to the mentioned breaks. The result of the analysis reveals the volatility in electricity prices, the break dates that are significant in the modeling and how long it takes for the shocks to return to the average.