Muhasebe mesleğinde iş tatmininin Türkiye açısından incelenmesi /
Yazar: BEYHAN MARŞAP
Danışman: PROF.DR. ORHAN SEVİLENGÜL
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Muhasebe Finansman Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1995
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Muhasebeci = Accountant ; İş doyumu = Job satisfaction

Özet:
ÖZET Muhasebe mesleğinin geçmişi ticaretin başladığı çağlara kadar gitmektedir. Başlangıçta belli bir metedolojiden uzak olarak, insanların sahip oldukları varlıklarını ve yülcümlülüklerini belirleme ve izlemeye yönelik olarak yürütülen meslek, zaman içerisinde ekonomik, sosyal, teknolojik vb. faktörlerin etkisiyle değişime uğramıştır. Bu değişim, muhasebe mesleğinin fonksiyonel ve niteliksel olarak gelişimine neden olmuştur. Muhasebe mesleğinin kapsam olarak genişlemesi ve içerik olarak karmaşıklaşması ile mesleğin toplum ve ülke ihtiyaçları için taşıdığı önem arttıkça meslek mensuplarının sorumlulukları da artmıştır. Muhasebecilerin bu sorumluluklanna karşılık bir takım beMentilerinin olması da son derece doğaldır. Bu beklentilerinin gerçekleşme oranı, meslek mensuplarının yaptıkları işten aldıkları tatmin duygusu ile doğru orantılıdır. Bütün mesleklerde olduğu gibi muhasebe mesleğinde de bir meslek mensubunun görev ve sorumluluklarım iyi bir biçimde yerine getirmesinde iş tatmin düzeyinin önemli derecede etkili olduğu tartışılamaz. Bu gerçekten hareketle ülkemizde kısa bir süre önce yasal statüye kavuşmuş ve örgütlü olarak gelişmeye başlamış olan muhasebe mesleğinin toplum ihtiyaçlarına gereği gibi cevap verebilmesi açısından meslek mensuplarının iş tatmin düzeylerinin araştırılması çalışmanın konusunu oluşturmuştur. Bu çalışmada kişisel, mesleki ve çevresel faktörlerin, muhasebecilerin iş tatmini üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Kişisel faktörler olarak cinsiyet ve yaş; mesleki faktörler olarak eğitim düzeyi ve mesleki deneyim; çevresel faktörler olarak da şehir ve bölge değişkenleri dikkate alınmıştır. Araştırmada iş tatmini ölçmek için MSQ (Minnesota Satisfaction Questionnaire) iş tatmin ölçeği kullanılmıştır. İstatistiksel teknikler kullanılarak veriler analiz edilmiş ve sonuçlar ülkemiz gerçeklerine göre yorumlanrmştrr.Buna göre; kişisel faktörler açısından; cinsiyet itibariyle genelde çoğu faktörler açısından erkek muhasebeciler kadın muhasebecilere göre daha fazla iş tatminine sahiptirler. Yaş grubu itibariyle, muhasebecilerin yaş grubu yükseldikçe iş tatmin düzeyleri düşmektedir. Mesleki özellikler açısından; eğitim düzeyi ile iş tatmini arasında negatif yönde bir ilişki bulunmuştur. Buna göre muhasebecilerin eğitim düzeyi yükseldikçe iş tatmini azalmaktadır. Mesleki deneyim ile iş tatmin düzeyi arasında ise pozitif yönde bir ilişki vardır. Deneyim arttıkça iş tatmin düzeyi de yükselmektedir. Çevresel faktörler açısından; küçük şehirlerde faaliyet gösteren muhasebeciler, metropolde bulunanlara görq daha yüksek iş tatminine sahiptirler. Coğrafi bölgeler açısından ise; batı bölgelerine faaliyet gösteren muhasebeciler genellikle daha yüksek iş tatminine sahiptirler. Muhasebe mesleğini icra eden bu kişilerin mesleklerinde en yüksek düzeyde tatmin sağlayabilmeleri için tatminsizliğe neden olan faktörlerin ortadan kaldırılması gerekmektedir. Bu faktörlerden ilki eğitim düzeylerinin standart bir hale gelmesi için mesleki eğitim ve öğretime önem verilmelidir. Muhasebecilerin yaptıkları iş karşılığı aldıkları ücret arasındaki denge çok iyi bir biçimde kurulmalı ve mesleki riske karşılık sigorta fonu oluşturulmalıdır. Diğer taraftan muhasebeci ile iş sahibi mükellef arasında istenilen düzeyde bir ilişkinin oluşturulabilmesi açısından; meslek örgütlerine, iş sahiplerini, muhasebecilerin mesleki beklentileri konusunda bilgilendirme açısından görevler düşmektedir.

Abstract:
SUMMARY History of the accounting profession goes back to beginning of trade. At the beginning profession was implemented to determine and follow up the assest and liabilities of people without any methodolojical approach, as the time progresses it was changed along with economic, social and technological factors' effects. This change was caused development of accounting profession in terms of functional and qualificational standards. Expanding scope and ever comlicating of accounting profession along with increasing importance of the profession to the society and country's needs also caused member of accounting profession's responsibility to increase. In return for these responsibilities of accountants, it obvious that they will have some expectations from profession. The extend to which these expectations being realized depends directly on sense of satisfaction that members of profession take from what they are doing i.e. from implementing their job. It is unarqueable that, like in any other profession in accounting profession, in other for members to carry out and fullfill their duties and responsibilities at a desired level, job satisfaction has a critical effects. Based on these facts job satisfaction of accountants, which's primary objective is to meet societys' needs appropriately was chosen as a topic of the research. It also should be noted that legel aspects of accounting profession was legislated recently which enabled the profession to grow in a well-organized manner. In this research effects of personal, professional and environmental factors' on job satisfaction accountants are analyzed. In terms of personal factors, sex and age; as a professional factors, level of education and job experience; and as a environmental factors, variations related to city and regional factors taken into consideration. mTo measure job satisfaction, we have utilized MSQ (Minnesota Satisfaction Questionaire) scales in this research. Also we analyzed collected data by using relevant statistical techniques and results are interpreted according to realities / applications of our country. Findings of research showed that in terms of personal factors, as of sexual clasification, in general, male accountants have relatively high degree of job satisfaction than that of female accountants; as of age classification, as the accountants get older, their job satisfaction decreases. On the other hand a positive exists between job experience and job satisfaction. In other words; as the job experience increase, level of job satisfaction increases. In terms of environmental factors; accountants who work in small cities have high degree of job satisfaction than that of metropolitan accountants. In terms of geographical regions; accountants operates in the western part of country have, in general, high degree of job satisfaction. In other for these professionals who perform the accounting profession to obtain the highest level of job satisfaction, it is necessary that factors cousing dissatisfaction should be eliminated. To achieve this objektive, firstly professional education and ttaining should be amphesized to standardize levels of educations. Also secondly, fees that accountants receive in return for their work should be well-balanced, and finally, an insurance fund should be established against professional risks. Another point is that professional associations should fullfill their responsibility about informing clients on professional expectations which will bridge a desired level of relationship between accountants and their clients. IV