Modern mimarlıkta habitat yaklaşımı üzerine bir sorgulama
Questioning the habitat approach in modern architecture
Yazar: İMRAN GÜMÜŞ
Danışman: PROF. DR. ÇİĞDEM POLATOĞLU
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Habitat kavramı mimarların konut odaklı yaşam alanlarını yerel kültür, sosyal ilişkiler, doğal çevre ve teknolojik unsurlar ile birlikte çok katmanlı düşünmelerine olanak sağlamıştır. Toplumsal, teknolojik, çevresel ve kuramsal gelişmeler insan yerleşimleri olarak tanımlanan habitatın dönüşmesine yol açmıştır. Tez ilk olarak 1950'lerde CIAM sunumlarında Ekip 10 mimarları tarafından modern mimarlık gündemine dahil edilen habitat kavramının modern mimarlık paradigmasında nasıl bir dönüşüm yarattığına; ikinci olarak bu dönüşümün günümüzdeki mekansal sürekliliğinin ve geçerliliğinin sorgulanmasına odaklanmaktadır. Habitat kavramının mimarlık disiplininde kullanım alanları sistematik literatür araştırması ile ortaya konulmuş ve R- Studio programı aracılığıyla bibliyometrik analiz gerçekleştirilmiştir. Habitat kavramının modern mimarlıkta yarattığı paradigma dönüşümü Jaap Bakema Study Centre (JBSC) arşivinden CIAM Kongreleri ve Ekip 10 mimarlarının proje ve söylemlerine dair elde edilen belgeler ve söylem analizi aracılığıyla ortaya konulmuştur. Habitat kavramı üzerinden modern mimarlığın retrospektif okuması gerçekleştirilerek insan yerleşimlerine yönelik yeni bir okuma önerisi geliştirilmiştir. Vernaküler, geleneksel, modern, sosyo-mekansal ve projektif habitat olarak adlandırılan dönemler günümüzde küresel sorunların yerel mekansal çözümlerini keşfeden Dünya Habitat Ödül platformu aracılığıyla etkisini sürdürmektedir. MAXQDA Analytics Pro 2022 programı kullanılarak 1986- 2023 yılları arasında altın kategoride ödül alan yetmiş beş projenin raporu içerik analizi tekniği ile irdelenmiştir. Günümüzden yetmiş yıl önce mimarlık gündemine dahil olan habitat kavramı II.Dünya Savaşı sonrası konut tasarımlarında çevresel, mekansal, sosyal farkındalıkların gelişmesinde, alternatif inşa yöntem ve tekniklerinin keşfedilmesinde, yerel mimariye olan duyarlılığın gelişmesinde öncü rol üstlenmiştir. Ekip 10 mimarlarının öncülüğünde başlayan habitat yaklaşımının sunduğu çok katmanlı bakışının izleri 1986 itibariyle Dünya Habitat Ödülü'nü kazanan projelerde gelişerek devam etmektedir. Habitat kavramı konut ve yaşam çevrelerinin geliştirilmesinde küresel mimarlık ortamında farklı hedef kitlelerinin mekansal ihtiyaçlarına cevap veren, çok aktörlü ve çok disiplinli bir mimarlık yaklaşımına dönüşerek geçerliliğini sürdürmektedir.

Abstract:
The concept of habitat has allowed architects to consider housing-oriented living spaces in a multi-layered context with local culture, social relations, the natural environment and technological elements. The transformation of habitat, defined as human settlements, has been driven by social, technological, environmental, and theoretical developments. The dissertation initially explores how the notion of habitat, which was initially presented by the Team 10 architects to the contemporary architectural agenda during the CIAM conferences in the 1950s, has revolutionized the modern architectural paradigm. Additionally, it examines the current spatial coherence and legitimacy of this revolution. The utilization of the concept of habitat within the field of architecture has been identified via a methodical literature review and a bibliometric analysis carried out by the R-Studio programme. Furthermore, discourse analysis and documents from the archives of the Jaap Bakema Study Centre (JBSC) on the projects and discourses of the CIAM Congresses and the Team 10 architects were used to reveal the paradigm shift in modern architecture brought about by the concept of habitat. A review of modern architecture from a habitat perspective has been undertaken, resulting in a proposal for a new approach to human settlements. The vernacular, traditional, modern, socio-spatial, and projective habitats, identified as significant periods, remain relevant today through the World Habitat Award initiative, which seeks local spatial solutions to global issues. The reports of seventy-five projects awarded in the gold category between 1986 and 2023 were analysed using the MAXQDA Analytics Pro 2022 programme through content analysis. The notion of habitat, introduced into the architectural discourse seventy years ago, pioneered the development of environmental, spatial and social awareness in post-war housing design, the discovery of alternative construction methods and techniques, and the development of sensitivity to local architecture. The Habitat approach, which originated under the leadership of the architects of Team 10, offers a multi-layered perspective. This approach continues to evolve in projects that received the World Habitat Award in 1986. The concept of Habitat remains relevant in the creation of housing and living spaces, developing into a multi-disciplinary approach that responds to the spatial needs of various target groups within the global architectural practice.