Makroekonomik belirsizliklerin bankaların döviz kuru riski üzerine etkileri
Effects of macroeconomic uncertainty on exchange risk of the banks
Yazar: FİKRET OFLAZ
Danışman: DOÇ. DR. SERHAT YÜKSEL
İstanbul Medipol Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Bankacılık = Banking ; İşletme = Business Administration
Dizin: Bankacılık sektörü = Banking sector ; Bankalar = Banks ; Döviz kuru = Exchange rate ; Döviz kuru riski = Exchange rate risk ; Döviz riski = Currency risk ; Makroekonomik belirsizlik = Macroeconomic uncertainty ; Makroekonomik etki = Macroeconomic effects ; Makroekonomik faktörler = Macroeconomic factors ; TodaYamamoto Nedensellik Analizi = TodaYamamoto Causality Analysis

Özet:
Bankacılık sektörü gün geçtikçe büyümekte, ülke ekonomileri için önemi her geçen gün artmaktadır. Bankacılık sektörünün, banka türlerine göre, ülke ekonomisi için çok farklı önemleri söz konusudur. Bankalar faaliyetleri gereği birtakım riskler ile karşı karşıyadırlar. Kredi riski, bankadan borç alınan kredinin kısmen veya tamamen ödenememe riskini ifade etmektedir. Operasyonel risk de bankaların karşı karşıya olduğu başka bir risk türüdür. Bu risk, bankaların yapısı gereği, iç kontrol eksikliği, insan kaynakları hataları ve bilgi sistemlerinde meydana gelen yetersizlikler nedeniyle oluşan risklerdir. Bankaların mücadele etmek zorunda olduğu başka bir risk de piyasa riskidir. Piyasa riski, faiz oranı, döviz kuru ve varlık fiyatlarında meydana gelen değişimlerden kaynaklanan riskleri kapsamaktadır. Döviz kurlarında gerçekleşen yukarı ve aşağı yönlü hareketler karşısında işletmelerin beklenmedik ve öngörülemeyen zararlarla karşılaşma olasılığına döviz kuru riski denmektedir. Bu risk etkin yönetilmediği takdirde, bankaların iflasına sebebiyet verebilmektedir. Bu çalışmada Türkiye'deki makroekonomik faktörlerin bankaların döviz kuru riski üzerindeki etkisinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu çerçevede, makroekonomik faktörleri temsilen ekonomik büyüme ve enflasyon verileri dikkate alınmıştır. Bunların yanı sıra, her üç değişken için de 1988 ve 2019 dönem aralığındaki yıllık veriler kullanılmıştır. Çalışmanın analiz sürecinde ise Toda Yamamoto nedensellik analizinden faydalanılmıştır. Dolayısıyla, tezin temel olarak iki farklı hipotezi bulunmaktadır. İlk hipotezde, ekonomik büyümenin döviz kuru riskini arttırdığı hususu dikkate alınmaktadır. Öte yandan, ikinci hipotezde de enflasyon oranının döviz kuru riski üzerindeki etkisi söz konusudur. Elde edilen analiz sonuçlarına göre, ilk hipotezde bahsedilen ilişki bulunmazken, ikinci hipotezdeki ilişkinin doğruluğu test edilmiştir. Başka bir ifadeyle, Türkiye'deki ekonomik büyüme, bankaların döviz kuru riski üzerinde nedensellik etkisine sahip değildir. Buna karşın, enflasyon oranının arttığı durumda ise bankaların daha fazla döviz kuru riskine sahip olduğu anlaşılmaktadır. Bu hususun temel teorisi ise enflasyon oranının arttığı durumda, faiz oranlarının da arttığı ve bunun sonucunda da bankaların döviz kredileri üzerine yoğunlaştığı şeklindedir. Belirtilen bu durum ise bankaların döviz kuru riskini arttırmaktadır. Bu hususlar dikkate alındığında, Türkiye'deki yetkili otoritenin özellikle yüksek enflasyon olduğu dönemlerde, bankaların döviz pozisyonu üzerindeki kontrollerini arttırmaları gerekmektedir. Aksi takdirde, çok fazla döviz kuru riskine maruz kalan bankalar yüzünden sistemin etkinliğinin azalabilmesi riski bulunmaktadır.

Abstract:
The banking sector is growing day by day and its importance for the economies of the country is increasing day by day. The banking sector has very different importance for the country's economy according to the types of banks. Banks face some risks due to their activities. Credit risk refers to the risk that the loan borrowed from the bank may not be repaid partially or completely. Operational risk is another type of risk that banks face. This risk, due to the nature of the banks, is the risk arising from the lack of internal control, human resources errors and information systems. Another risk that banks have to tackle is market risk. Market risk covers the risks arising from changes in interest rates, exchange rates and asset prices. The possibility of businesses encountering unexpected and unpredictable losses in the face of upward and downward movements in exchange rates is called exchange rate risk. If this risk is not managed effectively, it may lead to bankruptcy of banks. This study aims to determine the impact of macroeconomic factors on the exchange rate risk of banks in Turkey. In this framework, economic growth and inflation data were taken into account to represent macroeconomic factors. In addition, annual data between 1988 and 2019 are used for all three variables. In the analysis process of the study, Toda Yamamoto causality analysis was used. Therefore, the thesis basically has two different hypotheses. In the first hypothesis, it is taken into account that economic growth increases the exchange rate risk. On the other hand, in the second hypothesis, the effect of the inflation rate on the exchange rate risk is in question. According to the analysis results obtained, while the relationship mentioned in the first hypothesis was not found, the accuracy of the relationship in the second hypothesis was tested. In other words, economic growth in Turkey, does not have a causal effect on the exchange rate risk of banks. On the other hand, if the inflation rate increases, it is understood that banks have higher exchange rate risk. The basic theory of this issue is that if the inflation rate increases, interest rates also increase and as a result, banks concentrate on foreign currency loans. This stated situation increases the foreign exchange risk of banks. Given these considerations, particularly in periods of high inflation that the competent authorities in Turkey, it is necessary to increase their control over foreign exchange position of banks. Otherwise, there is a risk that the effectiveness of the system may decrease due to banks exposed to too much foreign exchange risk.