Türkiye'de tabii deri sanayisinin coğrafi dağılışı
The geographical distrubition of natural leather industry in Turkey
Yazar: MURAT KARTAL
Danışman: DOÇ. DR. HÜSNİYE DOLDUR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Coğrafya = Geography ; Ekonomi = Economics
Dizin: Coğrafi dağılış = Geographical distribution ; Deri = Leather ; Deri endüstrisi = Leather industry ; Dericilik = Leather trade ; Ekonomik coğrafya = Economic geography ; İhracat = Export ; İthalat = Import

Özet:
Deri insanoğlunun ilkçağlardan beri, kendini olumsuz iklim şartlarından koruyabilmek için kullandığı materyallerden biri olmuştur. Başlangıçta en doğal haliyle kullanılan deriler, zaman içerisinde bilgi birikiminin artması ve geliştirilen yöntemlerle (bitkisel tabaklama) daha dayanıklı hale getirilmiş ve giysi dışında günlük yaşamın diğer alanlarında da kullanılmaya başlanmıştır. Böylece dericilik bir zanaat kolu olarak pek çok medeniyet tarafından geliştirilmiştir. Her ne kadar deri eşya üretiminin tarihi antik Mısır medeniyetine dayansa da, dericilik faaliyetlerindeki asıl önemli gelişmeler Orta Asya Türk topluluklarında olmuştur. Orta Asya'dan Anadolu'ya yapılan göçlerle dericilik alanındaki bilgiler, Anadolu'ya aktarılmış ve dericilik faaliyetlerinin Anadolu coğrafyasında gelişimi sağlanmıştır.  
Dericilik, Selçuklar döneminde üzerinde önemle durulan faaliyet kollarından biri iken, Osmanlı döneminde çeşitli teknik ve yöntemlerle daha da geliştirilmiş, 16. ve 17. yüzyıllarda en zirve dönemini yaşamıştır. Bu dönemde Ortadoğu coğrafyası dericilik faaliyetlerinde yer küre üzerindeki en büyük üretim sahası olmuştur. 18. yüzyılda ise sanayi devriminin etkisiyle ortaya çıkan teknolojik gelişmeler sayesinde dericilik faaliyetleri Batı Avrupa'da bir sanayi kolu olarak gelişimini sürdürmüştür. 19. yüzyılda ise Batı Avrupa'da, deri sanayisinde yaşanan muazzam gelişmeler ve üretim artışları, deri sektörünün merkezinin Osmanlı coğrafyasından Batı Avrupa'ya kaymasına neden olmuştur. 
Türkiye'deki dericilik faaliyetleri ise Osmanlıdan devralınan yıkık dökük deri kuruluşlarıyla başlamıştır. 1960'lara kadar basit usul ve araçlarla sürdürülen dericilik faaliyeti, 1960'larda uygulamaya konulan beşer yıllık kalkınma planları sayesinde sanayinin bir kolu olarak gelişimini sürdürmüştür. 1980'lere kadar yerel pazarlara yönelik yapılan üretim, 1980'ler ve sonrasında dış pazarlara yönelik olarak da geliştirilmiştir. 1990'lar ve sonrasında ise Türkiye'nin birçok şehir ve kasabasında faaliyet gösteren deri kuruluşları pazar alanlarına yakınlık, ulaşım avantajı, su kaynakları vb. sebeplerden dolayı Marmara ve Ege bölgelerinde kurulan deri OSB merkezlerinde faaliyet göstermeye başlamışlardır. Günümüzde Türkiye deri sanayisi içinde bulunduğu çeşitli sorunlara (kaliteli ham deri bulamama, sermaye sıkıntısı ve nitelikli işçi temini vb.) rağmen, ürettiği kaliteli deri mamulleri sayesinde dünya deri ürünleri pazarında önemli bir yere sahiptir. Ayrıca deri sanayisi, binlerce kişiye sağladığı iş olanakları ve ekonomiye sağladığı katkı ile Türkiye'nin dış ticareti içinde önemli bir yere sahiptir.
Tez çalışmamızda öncelikli olarak deri sanayinin dünyadaki ve Türkiye'deki tarihsel gelişim süreci ele alınmıştır. Ardından Türkiye'de deri sanayisinin kuruluş ve işleyişinde etkili olan başlıca faktörler, deri sanayisinin alt sektörleri ve deri sanayinin coğrafi dağılışı incelenmiştir. Tezin hazırlanma sürecinde çeşitli yöntem ve teknikler (literatür çalışması, anket, mülakat vb) yanında, arazi çalışmaları ve fabrika gezileri de gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler harita, tablo, şekil ve fotoğraflarla görsel olarak da sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Dünya, Türkiye, Dericilik, İthalat, İhracat.

Abstract:
Leather has been the material used by people to protect themselves from adverse climatic conditions since ancient times. Although leather materials had used in their most natural form at first, they had been converted into long-lasting materials thanks to the increasing knowledge and developed methods (like vegetable tanning), and then they started to be used in a broad range of daily life besides clothing. Thus, leatherworks had been developed by many civilizations as a craft branch. Although the history of leather goods production is based on the ancient Egyptian civilization, the major developments had been occured in the Central Asian Turkish communities. With the migrations from Central Asia to Anatolia, the information of leatherworks had been transferred to Anatolia by way of nomadic Turkish tribes. 
While leatherworks was one of the significant field of activity during the Seljuk period, it was further developed during the Ottoman period with various techniques and methods, and then it experienced its peak in the 16th and 17th centuries. During the periods, the Middle East geography became the largest production area on the earth for leather production. In the 18th century, thanks to the technological developments that emerged with the effect of the industrial revolution, leather working activities continued to develop as an industrial branch in Western Europe. In the 19th century, the gorgeous developments and production increases in the leather industry in Western Europe caused the center of the leather industry to shift from Ottoman geography to Western Europe.
Leatherworking activities in Turkey started with the ruined leather establishments taken over from the Ottoman Empire and it was carried out with simple methods and tools untill 1960s. Then it continued it's development as a branch of the industry thanks to the five-year development plans put into practice in the 1960s. Leather production in Turkey made for local markets till 1960s, then it also began being made for the foreign markets 1980s and after. Leather parks were established in many cities and towns in Marmara and Aegean regions in the 1990s and after, because of the reasons such as proximity to major markets, transportation facilities, water supply, etc. Today, Turkey plays a significant role in the global leather markets thanks to the it's the quality of leather products, despite the fact that Turkey comes up against difficulties (shortage of quality raw hide, under-capitalization and supply of skilled labour, etc.). In addition, leather industry has an important place in domestic markets with the job opportunities providing to thousands of people and its contribution to the economy.
In our thesis, in the beginning, it is investigated that the historical development of leather industry in Turkey and in the world. Then, the main factors affected on establishment and working of leather industry, leather sub-sectors, and the geographical distribution of leather Industry in Turkey were determined. During the preparation of the thesis, it has also carried out such as company visits, land studies besides various methods and techniques (literature study, questionnaire, interview, etc.). The data obtained is presented visually with maps, tables, figures, and photographs.

Keywords: World, Turkey, Leather Trade, Import, Export.