Bayburt Petekli-Yakupabdal yöresi (Kuzeydoğu Türkiye) gabroyik kayaçlarının petrolojik özellikleri ve jeotektonik önemi
Petrologic features and geotectonic significance of gabbroic rocks in Bayburt Petekli-Yakupabdal area (NE Turkey)
Yazar: ERDEM AKKAYA
Danışman: PROF. DR. OSMAN BEKTAŞ
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
Bu çalışmada amaç Doğu Pontidler'in güney zonunda yer alan çalışma alanında yüzeyleme veren gabroyik kayaçların petrolojisini ve jeotektonik ortamını açıklayabilmektir.Çalışma konusu oluşturan gabroyik kayaçlar elipsoidal sokulumlar halinde bulunmakta olup Atik Tepe Metagabrosu ve Beşkardeşler Gabrosu olmak üzere iki farklı zaman aralığında yerleşim sergilemektedir. İlk sokulum kütlesini oluşturan metagabrolar başlıca plajiyoklaz ve amfibol, olivin, aktinolit-talk ve klorit mineralleri içermektedir. İkinci seviye gabroyikleri ise daha taze kütleler halinde gözlenen gabrolardan meydana gelmektedir. Gabrolar esas olarak plajiyoklaz ve amfibol, olivin, klorit minerallerinden oluşmaktadır. İnceleme sahasında yüzeyleme veren bu ve diğer magmatik kütlelerin, ana kırık hatlarına paralel olarak yayılım sergilemeleri, magmatizma ürünlerinin bu kırıklar vasıtasıyla taşındıklarını kanıtlamaktadır. Bu saha ve petrografi verilerinin değerlendirilmesinden sonra gabroyik kayaç örneklerinin ana, iz ve nadir toprak element içerikleri tespit edilerek değerlendirilmiştir. İlk değerlendirmelere göre bu kayaçlar toplam alkaliye karşı SiO2 adlama diyagramında gabro alanına düşmektedir. Bu kayaçlar karakteristik magma serisi olarak da kalk-alkalen magma sınıfında yer alırlar. İlksel mantoya göre normalleştirilen iz element diyagramında bu kayaçlar LILE bakımından zenginleşme ve HFSE bakımından normal hattına yakın bir bileşim ve kısmen de tüketilmiş bir eğilim sergilerler. Ayrıca tipik olarak da negatif Ti, Nb, anomalileri gösterirler. MORB'a göre normalleştirilmiş iz element dağılım diyagramında da LILE bakımından zenginleşme görülürken HFSE grubu elementlerde ise tüketilme söz konusudur. Çalışma alanı gabroyik kayaçları, ana, iz ve nadir toprak elementler içerikleri ile jeotektonik ortam olarak bir yitim zonu ortamını yansıtmaktadır. Bu özellikleriyle bu kayaçlar, yitim zonu akışkanlarıyla ilişkili bazik bir magmadan türemiş olmalıdır. Bu gabroyik kayaçlar, içerisinde intrüzif olarak yer aldıkları temel kayaçlar olan metamorfitlerle birlikte magmatik yay listosferinin alt kesimlerini oluşturmaktadır.Anahtar Kelimeler: Gabro, metagabro, gabroyik kayaçlar, yitim zonu, yitim zonu magmatizması, Doğu Pontidler

Abstract:
Petrologic Features and Geotectonic Significance of Gabbroic Rocks in Bayburt Petekli-Yakupabdal Area (NE Turkey)Aim of this study is to explain petrology and geotectonic setting of gabbroic rocks of investigaton area which is located in southern zone of Eastern Pontides.Gabbroic rocks that compose subject of the study occur as ellipsoidal intrussive bodies and they are found in two different time stages as Atik Tepe Metagabbro and Beşkardeşler Gabbro. The metagabbros, the first of these intusions contain mainly plagioclase and amphibole, olivine, aktinolite-talc and clorite crystals while more fresh and second of these intrussive bodies, gabbros are formed basically plagioclase and olivine, amphibole and clorite minerals. Distrubution of these gabbroic and other magmatic exposures which are consentient with the main fault system of the investigation area is the proof of the transportation of magmatism products by the faults. After reclamation of these field and petrography observations, major, trace and rare earth element content of the gabbroic rocks are determined and interpereted. As regards to first valuation, these rocks fall with the gabbro area in total alcali versus silica triangular diagram. The main characteristic magma serie of gabbroic rocks is calc-alcaline. In primitive mantle normalized spiderdiagram they show enriched LILE and nearly normal and slightly depleted HFSE pattern, negative Ti, Nb, anomalies. In MORB normalized spiderdiagram these gabbroic rocks display enriched LILE and depleted HFSE trend while enriched LREE and less enriched and slightly depleted HREE pattern in chondrite normalized rare earth element spiderdiagram. With their major, trace and rare earth element contents of these gabbroic intrussive bodies reflect to a subduction zone geotectonic setting. In respect of these characteristics they must be derivative of a basic magma related with subduction zone fluids. These gabbroic rocks, together with metomorphic base rock that including these intrussive bodies, compose lower part of magmatic arc litosphere.Key Words: Gabbro, metagabbro, gabbroic rocks, subduction zone, subduction zone magmatism, Eastern Pontides.