El-Herarî'nin Hadâiku'r-Ravhi ve'r-Rayhân fî Ravâbî Ulûmi'l-Kur'ân'ında kırâat tahlilleri (İsrâ ve Kehf Sûreleri örneği)
Analyses of qiraat in "Hadâiku'r-Ravhi ve'r-Rayhân fî Ravâbî Ulûmi'l-Qur'an" of Hararî (Examples of İsrâ and Kahf Sûrahs)
Yazar: MUHAMMED ASIM ÖZMEN
Danışman: PROF. DR. MUSA KAZIM YILMAZ
Harran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Din = Religion
Dizin: Kehf suresi = Kehf sura ; Kıraat = Reading ; Muhammed Emin el-Herari = Muhammed Emin el-Herari ; Rivayetler = Rumours ; Tefsir = Commentary ; İslamiyet = Islam ; İsra suresi = Isra sura

Özet:
Yüce kitabımız Kur'ân-ı Kerîm çağlar ötesinden gelen ve bütün akıllara tükenmez ilim hazineleri sunan ilâhî bir mesajdır. Bu mesaj her asırda ulemâ tarafından anlaşılmaya çalışılmış, bu uğurda büyük çaba ve gayretler gösterilmiştir. Çağımız müfessirlerinden Muhammed Emîn el-Herarî (ö.1441/2019) de yazdığı kapsamlı ve içerik bakımından zengin tefsiriyle bu çaba ve gayretini ortaya koymuş olan bir âlimdir. Tefsirinde ulûmu'l-Kur'ân'a yönelik birçok bilgiye yer veren el-Herarî, aynı zamanda bu ilimler içerisinde önemli bir yer tutan kırâat ilmine de ciddi anlamda yer vermiştir. Kırâat ilmi ile ilgili olarak okuyuş farklılıklarına değinen müfessir, bazen anlama etkisi olmayan salt biçimsel değişiklikleri aktarırken bazen de bu farklılıkların anlamda meydana getirdiği değişiklikleri belirtmiştir.
Bu çalışmada, el-Herarî'nin tefsirinde İsrâ ve Kehf sûreleri bağlamında kırâat tahlillerinin değerlendirilmesi ve kırâat vecihlerinin aktarımında nelere dikkat edildiği incelenmiştir. Çalışmaya başlarken kırâat ilmine ilişkin bazı temel kavramlar aktarılıp, bu ilmin bize aktarımında önemli rolü bulunan kırâat imamlarının hayatlarına kısaca değinilmiştir. Ayrıca kırâat ilminin tefsirdeki önemine işaret edilmiştir. Sonrasında Muhammed Emin el-Herarî'nin hayatı, ilmî kişiliği ve tefsiri hakkında genel bilgiler verilmiştir. Bu bilgiler arasında tefsirinin özellikleri, tefsir yöntemi ve tefsirinin kaynakları yer almaktadır. Çalışmamızın asıl kısmını teşkil eden ikinci bölümde İsrâ ve Kehf sûrelerine ilişkin genel bilgilere değinildikten sonra, el-Herarî'nin kırâatla ilgili tahlilleri aktarılmış ve sahih kırâatlarla karşılaştırılmıştır. Netice itibarıyla el-Herarî'nin bu sûrelerde yer verdiği sahih ve mütevâtir kırâatlar tespit edilmiştir. Yine bu bölümde el-Herarî'nin kırâat rivayetlerini aktarırken takip ettiği yöntem ve kullandığı kaynaklar incelenmiştir. Sonuç olarak el-Herarî'nin tefsirinde kırâat vecihlerine çoğu zaman ayetlerin tefsiri gayesiyle başvurduğu; fakat kırâatleri tasnife tabi tutmaksızın olduğu gibi aktardığı tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Kırâat, el-Herarî, İsrâ, Kehf, Hadâik, Tefsir

Abstract:
Our Holy Book Quran which comes from beyond the ages, is a divine message that offers never ending science treasûres to all minds. This message has been tried to be understood by Ulama in every century and great efforts have been made for this purpose. Muhammed Emîn al-Hararî is one of our contemporary mufassir and scholar who has demonstrated this effort with his comprehensive and content rich tafsir. Al-Herarî, who includes a lot of information about ulûmu'l-Quran in his interpretation, also gave a serious place to the science of qiraat, which has an important place in these sciences. The mufassır, referring to the differences in reading in relation to the science of qırâat, sometimes expresses the mere formal changes that do not have effect on understanding, and sometimes the changes caused by these differences in meaning.
In this study, the analysis of the tafsir of Hararî was evaluated in terms of the surahs of Isra and Kahf and the points that were taken into consideration while transferring the directions of qiraat were examined.  While starting the study, some basic concepts related to qiraat science were transferred and the lives of the qiraat imams who had an important role in transferring the qiraat science to us, were mentioned. In addition, the importance of the science of qiraat in tafsir has been pointed out. Afterwards, some information was given about the life, scientific personality, and tafsir of Mohammad Emin al-Hararî whose tafsir was studied among this information, which are the features of tafsir, method of tafsir and the sources of tafsir.
In the second part which constitutes the main part of our study, after examining the general information about the Isra and Kahf surahs, Hararî's analysis on the qiraat was transferred and these analyses have been compared with sahih qiraats. As a result, sahih and mutawatir qiraats in these surahs have been identified. Again, in this section, the method followed by al-Herari while transferring the rumors and the sources he used were examined.
As conclusion, it has been observed that Hararî often refers to the riwayat related to the qiraat in terms of the tafsir of the ayat. However, it was observed that it was not subject to any classification in terms of qiraat, only conveyed the riwayats as they were.

Keywords: Qirâat, el-Herarî, İsrâ, Kahf, Hadâik, Tafsîr