Sosyal medyada gözetim kültürü ve stalk olgusu: Stalk uygulamaları kullananlar üzerine bir inceleme
Surveillance culture and the stalk in social media: An analysis on stalk applications users
Yazar: SENA CONKOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. EDA TURANCI
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Halkla İlişkiler ve Tanıtım Ana Bilim Dalı / Halkla İlişkiler ve Tanıtım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Halkla İlişkiler = Public Relations
Dizin: Gözetim = Surveillance ; Gözetim teknolojileri = Surveillance technologies ; Gözetim toplumu = Surveillance society ; Mahremiyet = Privacy ; Sosyal medya = Social media ; Stalker = Stalker ; Takip = Stalke ; Çevrimiçi mahremiyet = Online privacy

Özet:
Gelişen ve dijitalleşen bilgi ile iletişim teknolojileri, gözetim anlayışını dönüştürerek
gözetimin dijital bir form kazanmasına yol açmıştır. Gözetim, tarih boyu belirli otoriteler ile
sınırlı iken günümüzde, dijital iletişim teknolojilerinin ve sosyal medyanın kullanıcıların da
katılımını mümkün kılan yapısı, katılımcıların da birbirini gözetleyebildikleri bir sistemin
oluşmasına yol açmış ve bu bağlamda, stalk olarak kavramsallaştırılan gözetleme pratikleri
ortaya çıkmıştır. Stalk, kullanıcıların sosyal medyada kendi istekleriyle benliklerini sunarak,
gözetlenmeyi kabul ettikleri ve nispeten farkında olarak mahremiyetlerini göz ardı
edebildikleri bir süreci kapsamaktadır. Bir eylem olarak ise stalk, sosyal medya araçları ile
diğer kişileri izleme, takip etme ve gözetleme olarak açıklanabilmektedir. Her ne kadar stalk,
birini takip etme ile ilgili olsa da, kişiden izin alınarak takip etme veya izin alınmadan takip
etmeden bahsetmek mümkündür. Öte yandan kimi kullanıcılar hesaplarını herkese açık şekilde
kullanırken, kimi kullanıcıların da hesaplarını gizli olarak kullandıkları bilinmektedir. Gizli
hesap, yalnızca onay verilen kişinin hesabı görmesini sağlayan bir sistem olarak açıklanabilir.
Takipçi boyutunda ise, izin alınarak bir kişiyi takip etmek mümkün olmakla birlikte, çeşitli
programlar aracılığıyla, gizli hesapların izin alınmadan da takip edilebilmesinin olanaklı
olduğu da bilinmektedir. Hesabı gizli olan kullanıcıların hesaplarına, gizlice erişmeyi mümkün
kılan Postegro ve benzeri stalk uygulamaları, bir anlamda da kişisel mahremiyetin ihlal
edilmesine yol açmaktadır. Bu doğrultuda çalışma, stalk uygulamalarını kullanan Instagram
kullanıcılarının, neden bu uygulamalara başvurduklarını anlamayı amaçlarken aynı zamanda
rıza almadan takip etme davranışının nedenlerini, onay almadan bir kişinin mahremiyet
alanına girilmesinin sebeplerini ve bu gözetleme pratiğinin nasıl ortaya çıkarak gerçekleştiğini
anlamayı amaçlamaktadır. Çalışmada derinlemesine bilgi edinebilmek için nitel araştırma
tasarımı tercih edilmiş ve fenomenolojik yöntemden faydalanılmıştır. Veriler, yarı
yapılandırılmış görüşme formları ile elde edilmiş ve MAXQDA aracılığıyla temalar halinde
analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, kullanıcıların bu uygulamaları kullanmalarındaki temel
sebebin merak olduğu ortaya çıkmıştır. Araştırmada kullanıcıların, uygulamalar aracılığıyla
stalkladıkları kişiler ile günlük hayatta iletişim kuramadıkları ve sosyal medyada
takipleşemedikleri için bu yola başvurdukları görülmüştür. Stalklanan kişilerin ise büyük
oranda, duygusal bir bağ geliştirilmiş olan karşı cinsten kişiler olduğu anlaşılmıştır. Merak
duygusunu yenmek ve stalklama amacıyla programları kullanan kişilerin, hem kendilerinin
hem de takip ettikleri kişilerin verilerini uygulamaya servis ederek, kısmen de olsa mahremiyet
olgusunu göz ardı edebildikleri ve bu durumu normalleştirebildikleri görülmüştür.

Abstract:
The evolving and digitizing information and communication technologies have transformed
the concept of surveillance, leading to its digitalization. While surveillance historically
involved specific authorities, today's digital communication technologies and social media
structures enable the participation of users, forming a system where participants can mutually
observe each other. In this context, surveillance practices conceptualized as "stalking" have
emerged. Stalking encompasses the voluntary exposure of oneself on social media, where
individuals accept being monitored and may overlook their privacy to some extent. As an
action, stalking can be described as using social media tools to observe, follow, and monitor
other individuals. Although stalking typically involves following someone, it can occur both
with and without their permission. Some users maintain public profiles, while others use
private accounts, which restrict access to approved individuals only. Private accounts enable
viewing by those who have been granted permission, but it is also known that various programs
can facilitate unauthorized tracking of private accounts. Applications like Postegro and similar
stalking tools allow covert access to the profiles of users with private accounts, potentially
violating personal privacy. Therefore, this study aims to understand why Instagram users
employ such stalking applications, exploring reasons for unauthorized tracking behaviors, the
motives behind invading someone's privacy without consent, and the origins and dynamics of
these surveillance practices. To deeply investigate these issues, the study adopts a qualitative
research design, utilizing a phenomenological approach. Data are gathered through semistructured interview forms and analyzed thematically using MAXQDA. Findings indicate that
users primarily use these applications out of curiosity. Participants report turning to stalking
because they are unable to communicate with or follow individuals of interest in their daily
lives on social media. It becomes apparent that the individuals most commonly stalked are
those with whom an emotional connection has been established. Furthermore, users of stalking
applications appear to normalize their behavior by engaging in data exchange practices,
partially disregarding their own and others' privacy. In conclusion, the study sheds light on the
motivations behind stalking behaviors facilitated by digital tools, highlighting the complex
interplay between technology, privacy norms, and social dynamics in digital environments.