Yeni Osmanlılarda medeniyet tasavvuru
The vision of civilization in the new Ottomans
Yazar: ELİF MERVE KOÇ
Danışman: PROF. DR. KENAN ZİYA TAŞ ; DOÇ. DR. FURKAN KAYA
Yeditepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Tarih = History
Dizin: Batı medeniyeti = Western civilization ; Doğu medeniyeti = Eastern civilzation ; Elias, Norbert = Elias, Norbert ; Namık Kemal = Namık Kemal ; Tanzimat Dönemi = Tanzimat Period ; İslam medeniyeti = Islamic civilization

Özet:
Bu çalışmada Osmanlı Devleti'nin 19. yüzyılında kalemleri ve fikirleriyle yenilik mimarları olarak anılan Yeni Osmanlılar'ın medeniyet kavramını nasıl ve ne şekilde kullanmış oldukları ele alınacaktır. Siyasi, kültürel ve düşünsel alanda birçok değişikliğe katkı sağlamış olan Osmanlı aydınları, Osmanlı yazın dünyasına yeni kavramlar getirmiştir. Kavramlar, birey ve toplumları tanımlamak ve anlamak noktasında hususi önem arz etmektedir. Bu sebeple medeniyet sözcüğü; toplumsal kimlik ve aidiyet düşüncelerine hizmet eden bir araç hüviyetine sahip olması nedeniyle oldukça önemlidir. Yeni Osmanlılar'ın Batı dünyası ile ilişiği, devşirilen kavramların kaynağı ve etki alanı Osmanlı Devleti içerisindeki anlaşılma ve pratiğe dökülmesinde derin farklılıklar içermektedir. Bu farklılıkların ortaya konulması amacıyla medeniyet kelimesinin etimolojik serüveni tez çalışmasına dahil edilmiş ve karşılaştırmalı bir yöntem benimsenmiştir. Kelimenin siyasi ve toplumsal boyutu ortaya konularak kavramın Osmanlı içerisinde ideolojik ve sosyolojik bir ifadeye büründüğü ifade edilmiştir. Yeni Osmanlılar olarak anılan kişilerin kendi zihinsel ve ahlaki çerçevelerince kendi gerçeklikleriyle ele alınan medeniyet tasavvuru çalışmamızdaki amaç, medeniyet kelimesinin Osmanlı topraklarına gelişinin yarattığı umumi değişimi ortaya koymaktır. Kavramın değişim ve dönüşümü, Avrupa'da ortaya çıkış sürecinden Osmanlı topraklarına gelinceye kadarki süreç takip edilmiştir. Bu umumi tekâmül hakkında düşünürlerin fikirlerini derlemek, tarih perspektifini genişletmek, Türk modernleşmesi hakkında müphem ve dağınık bilgileri toplamak ve tüm bu malumatların terkibinde bir çalışmaya olan ihtiyaç vesilesini gidermek amaçlanmıştır. Modernleşmenin Osmanlı ve Türk dünyasındaki seyrini, yerini ve anlamını idrak edebilmek için medeniyet kavramı çerçevesini incelemek oldukça önemlidir. Tüm bunların yanında kavramın dünya literatüründeki tartışmaları ortaya konularak bu tartışmalar arasında bizlerin yeri açıklanmıştır. Kavramın siyasi bir malzeme olarak kullanılmasının yanında Yeni Osmanlılar Cemiyeti için bir aidiyet ve kimlik inşası olarak kullanım gördüğü özellikle dile getirilmiştir. Kendi dönemlerinde ve zihin dünyalarında bir yansıma şeklinde Osmanlı toplumuna katıştırılan medeniyet kavramı, günümüz için de tanım ve içerik konusunda muğlaklığını korumaktadır. Yeni Osmanlılar Cemiyeti hakkında yapılan tez çalışmaları, çoğunluk ile edebiyat anabilim dalı içerisinde bulunmaktadır. Tarih anabilim dalı ise cemiyetin siyasi varlığı üzerinde durmaktadır. Tüm bu incelemelerin yanı sıra medeniyet tarihi araştırmalarında, Türk modernleşmesi için kilit bir noktada olmaları sebebiyle Yeni Osmanlılar cemiyetinin incelenmesi elzemdir. Çalışmamızda kullanılacak birincil kaynaklar; dönemin gazeteleri, yayınları, sözlükler, kişilerin hatıratları ve münferit eserleridir. Bunların yanında devrin anlaşılmasında ve anlamlandırılmasında mahfuz belgeler derlenerek, devlet kütüphane ve arşivler taranmıştır.

Abstract:
In this study, it will be discussed how and in what way the members of the New Ottomans, who are known as the architects of innovation with their pens and ideas in the 19th century of the Ottoman Empire, used the concept of civilization. The members of the society, who contributed to many changes in the political, cultural and intellectual fields, brought new concepts to the Ottoman literary world. Concepts are of particular importance in defining and understanding individuals and societies. For this reason, the word civilization; It is very important because it has the identity of a tool that serves the ideas of social identity and belonging. The relationship of the New Ottomans Society with the Western world, the source and sphere of influence of the collected concepts include profound differences in the understanding and practice within the Ottoman Empire. In order to reveal these differences, the etymological adventure of the word civilization was included in the thesis and a comparative method was adopted. By revealing the political and social dimension of the word, it was stated that the concept took on an ideological and sociological expression in the Ottoman Empire. The aim of our study of the conception of civilization, which is handled with its own realities by the members of the society in their own mental and moral framework, is to reveal the general change created by the arrival of the word civilization in the Ottoman lands. The process of change and transformation of the concept, from its emergence in Europe to the Ottoman lands, has been followed. It is aimed to compile the ideas of thinkers about this general evolution, to expand the perspective of history, to collect vague and scattered information about Turkish modernization, and to eliminate the need for a study in the composition of all this information. It is very important to examine the framework of the concepts of civilization and culture in order to understand the course, place and meaning of modernization in the Ottoman and Turkish world. In addition to all these, the discussions of the concept in the world literature have been put forward and our place among these discussions has been explained. In addition to the use of the concept as a political material, it has been specifically mentioned that it is used as a belonging and identity construction for the New Ottomans Society. The concept of civilization, which was embedded in the Ottoman society as a reflection in its own periods and in the world of mind, maintains its ambiguity in terms of definition and content for today. Thesis studies on the New Ottomans Society are mostly in the literature department. History department, on the other hand, focuses on the political existence of the society. In addition to all these studies, it is essential to examine the society of the New Ottomans, as they are at a key point for Turkish modernization in civilization history studies. Primary sources to be used in our study; The newspapers of the period, publications, dictionaries, memoirs and individual works of the members of the society. In addition to these, the documents preserved in the understanding and interpretation of the period were compiled, and the state libraries and archives were scanned.