Yapı bilgi modelleme (BIM) entegre edilmiş inşaat sözleşme tipi önerisi
Building information modeling (BIM) integrated construction contract type proposal
Yazar: MUSTAFA NABİ KOCAKAYA
Danışman: DOÇ. DR. CEMİL AKÇAY
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı / İnşaat Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering
Dizin: Yapı bilgi modellemesi = Building information modeling ; İnşaat sektörü = Construction sector ; İnşaat sözleşmeleri = Construction contracts

Özet:
İnşaat sektöründe, Yapı Bilgi Yönetimi/Modellemesi (YBY/BIM) yaklaşımının pratik uygulamada kullanılabileceği şekilde benimsemenin sözleşmesel etkisinin tam olarak ne olduğu konusunda bir kafa karışıklığı mevcuttur. Her ne kadar BIM yaklaşımının aynı firma, şirket veya ticaret-birliği üyelerinin birlikte çalıştığı ortak bir proje dâhilinde kullanılabileceği, hatta bu durumun, mevcut sözleşmelerde herhangi bir değişiklik yapılmasını gerektirmeyeceği ve geleneksel standartların bu durumda yeterli olacağı iddia edilmekte olsa da, BIM yöneticilerinin çoğunluğu tarafından; işverenlerin, müteahhitlerin, işveren danışmanlarının, taşeronlarının, mühendislerin, mimarların vb. tüm inşaat proje taraflarının maksimum işbirliğini ve birlikte çalışabilirlik ortamını içeren bir BIM modeli oluşturmak için, hâlihazırda kullanılmakta olan standart inşaat sözleşme tiplerinin ortaya çıkabilecek sorunları kapsayacak şekilde değiştirilmesi gerekeceği belirtilmektedir. 
Yapı Bilgi Yönetimi (YBY/BIM) yaklaşımında ideal hedef olan "Tek Model" (Dijital İnşa-Edilmiş Britanya Merkezi (CDBB) bunu, BIM'in en üst seviyesi olan "BIM Level 3" olarak belirtmektedir) seviyesine nasıl ulaşılabilineceği, bir başka ifadeyle BIM yaklaşımının gelişimdeki giderek artan ilerlemeyi, minimum tedarikçilerle maksimum bağlantıya izin veren ve bunu verilerle kolaylaştıran işbirlikçi çalışma modeline nasıl ulaşılabileceği hâlâ ciddi bir soru işaretidir. Paydaşlar BIM yaklaşımının 2. Seviyesini olgunlaştırmak için çok iş yapılması gerektiğine inandıklarından BIM'in 3. Seviyesine ilerlemek için daha ihtiyatlı davranmaktadır. 
Mevcut söylemi ortaya çıkaran bir diğer önemli husus da dikkatlerin yalnızca BML-2'den kaynaklanan konulara çekilmesi ve sadece bunlara odaklanma çabasıdır. BML-2 seviyesi için, geleneksel standart inşaat sözleşmelerine daha kapsamlı ve BIM yaklaşımı sürecinin tüm aşamalarını kapsayan bazı değişiklikler önermek mümkün olmakla birlikte, bunun BML-3 seviyesi için yeterli gelmediği için mevcut sözleşmelerde değişiklik yapılması gereklidir. Tez çalışması, BIM yaklaşımının işleyişinde ortaya çıkabilecek yeni sorunların tespit edilmesi ve bu sorunların, BIM yaklaşımı kullanılarak tamamlanmaya çalışılan bir projenin sözleşme şartlarının en etkili bir şekilde ele alınmasını sağlamayı amaçlamaktadır.
Günümüzde bir yapının tüm yaşam döngüsü performansını ve varlık yönetimini inşa aşaması ile ilişkilendirmek hâlâ çok ciddi bir meydan okumadır. Bu durum inşaat sektörünün tedarik yönlendiricilerinin sürücülerini tamamen yeniden düzenlemesini gerektirmesi sebebiyle daha iyi bir işbirliğinden çok daha fazlasını gerektirecektir. Tez çalışmasında, bu amaca ulaşmada çok önemli katkısı olacağı düşünülen sözleşmelere Yapı Bilgi Yönetimi (YBY/BIM)'nin entegre edilmesi için farklı bir yaklaşım önerilmiştir.
Tez çalışmasında hâlihazırdaki Yapı Bilgi Yönetimi (BIM) Protokol ve Standartlarını analiz ederek ve bunları konsolide standart inşaat sözleşme biçimleri formu adı altında birleştirerek yeni bir yaklaşım önerilmiştir. Yapı Bilgi Yönetimi (BIM)'nin uygulandığı inşaat projelerinde ilgili sektörde sıklıkla tartışılan en temel sorunlardan birisi olan mevcuttaki yeni BIM belgelerinin geleneksel standart inşaat sözleşmeleri formatlarına nasıl entegre edilebileceği ve bunun için nasıl bir yol izleneceği irdelenmiştir. Bu kapsamda BIM yaklaşımının uygulandığı projeler için standart inşaat sözleşme biçimlerinin nasıl olması gerektiği ile ilgili kavramsal bir çerçeve oluşturmak amacıyla, tezin doğruluğunu ve tutarlılığını teyit için gerekli anket çalışmaları ve ikili görüşmeler gerçekleştirilmiştir.

Abstract:
There is a confusion as to what exactly the contractual impact of adopting the Building Information Management/Modelling (BIM) approach can be used in practice at construction industry. To give an example of this; although it is claimed by some people that the new BIM approach can be used in a project where members of the same company or trade-union working together, and this will not require any changes to existing standard type of contracts and traditional standards and these will be sufficient enough; it is stated by the majority of BIM managers (employers, contractors, consultants, subcontractors, engineers, architects etc.) that in order to create a BIM model that includes an environment of maximum cooperation and interoperability of all construction project parties, the standard construction contract types currently in use will need to be modified to cover any problem that may arise.
It is still a serious question mark how to achieve the ideal goal "Single Model" in the Building Information Management (BIM) approach that Center for Digital Built Britain (CDBB) refers to this as "BIM Level 3", which is the highest level of BIM, and how the BIM approach can achieve the ever-increasing progress in development of a collaborative working model that allows maximum connection with minimum suppliers, and facilitates this with related data. Stakeholders are more cautious about advancing to BIM Level 3 as they believe that there is much more hard work needs to be done to establish BIM Level 2. (DBB, 2015; Innovate UK, 2016; Levanti, 2016; Ravenscroft, 2016; Williamson, 2017; Wikipedia, 2020a)
Another important aspect is the effort to draw attention and focus on only the issues that originate from BIM Level 2. Although, at BIM Level 2 approach it is possible to suggest minor changes to the traditional standard type of construction contracts will cover all stages of the new BIM process; it is obvious that it is necessary to make some major changes in these contracts, as it turns out that this will not be sufficient for BIM Level 3 approach.
Topics we covered in this study aims to identify new problems that may arise in the implementation of the BIM approach and to ensure that these problems are handled in the most effective way by the standard contract terms of a project that is using the new BIM approach.
Linking a building's entire lifecycle performance and asset management to the implementing phase is still a huge challenge today. This will require much more than a "better collaboration" as the construction industry requires its suppliers to completely reorganize their drivers. In this study, we put forward a different approach for integrating BIM approach into standard type of contracts, which we believe will make a significant contribution in order to achieve this goal.
For this purpose, we presented a new approach by analysing the existing BIM Protocols and Standards and consolidated them. By doing this, we examined how existing BIM documents in construction projects used by BIM can be integrated into traditional standard construction contracts, which is one of the most frequently discussed issues. In this context, we conducted the necessary surveys and interviews to confirm the accuracy and consistency of our thesis.
Finally, our research includes a review and analysis of the literature, and conduct surveys with experts to create a conceptual framework of what standard form of construction contracts should be for projects where the BIM approach is applied.