Marmara çevresinde alt paleolitik çağ: İlk insan hareketleri
Lower paleolithic around marmara sea: The earliest hominin dispersals
Yazar: BERKAY DİNÇER
Danışman: PROF. DR. NUR BALKAN ATLI
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Tarih Öncesi Arkeolojisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Arkeoloji = Archaeology ; Arkeolojik yerleşim = Archaeological settlement ; Marmara bölgesi = Marmara region ; Paleoantropoloji = Paleoanthropology ; Prehistorya = Prehistory ; Yerleşim yapısı = Settlement structure ; Yontmataş = Chipped stone ; İlk Çağ = First Age ; İnsan = Human

Özet:
Günümüzde Marmara Denizi Balkan ve Anadolu yarımadalarını birbirinden ayırmaktadır. Ancak bu deniz kalıcı bir sınır değildir. Pleyistosen boyunca gerçekleşmiş deniz seviyesi değişiklerine bağlı olarak Marmara Denizi en azından birkaç kez bir tatlı su gölüne dönüşmüş, etrafındaki karasal alanlar Anadolu ve Balkanlar arasında bir kara köprüsü oluşturacak şekilde genişlemiştir. Bu kara köprüsü Alt Paleolitik homininlerin Avrupa'ya yayılımında en olası rotalardan bir tanesidir. Bu tezin konusu da bu rotanın en eski kullanımıyla ilgili kanıtları derlemek, bu bölgenin bir rota olup olmadığını tespit etmektir.
Yarımburgaz Mağarası bölgede kazılmış en önemli Paleolitik buluntu yeridir. Bu mağaradaki arkeolojik buluntular Orta Pleyistosen'in ortasındaki soğuk bir döneme tarihlenmiştir. Yarımburgaz Mağarası buluntu topluluğu esas olarak düzeltili ve düzeltisiz yongalardan oluşur. Doğu Trakya'daki (Marmara Denizi kuzeyi) yüzey araştırmaları Alt Paleolitik boyunca yoğun bir iskânın olduğunu göstermiştir, son yıllarda pek çok Alt Paleolitik buluntu yeri tespit edilmiştir. Bu buluntu yerlerindeki buluntu toplulukları kuvars ve kuvarsit çaytaşlarından yapılmış çekirdek aletlerin (satır ve kıyıcılar) baskınlığı ile tanımlanır. Yarımburgaz buluntu topluluğunda çekirdek aletlerin yüzdesi çok fazla olmadığından bunlar Yarımburgaz'dan daha eskiye tarihlenebilir.
Kuzey kısmın aksine, Marmara Denizi'nin güneyinde Alt Paleolitik buluntu yerleri çok sayıda değildir ve buluntu toplulukları yüksek oranlarda yongalarla birlikte az sayıda iki yüzeyli aletleri de içerir. Bu, iki alanın farklı jeomorfolojik geçmişlerinden kaynaklanmıyorsa, Marmara Denizi çevresinde iki değişik tekno- kültürel grubun varlığının bir sonucudur. Ancak, teknolojik ve tipolojik analizler haricinde, bu her iki alandaki hiçbir buluntu yerinden radyometrik tarihler elde etmek mümkün olmamıştır.
Buluntu topluluklarını tarihlendirmenin güçlüğüne karşın, Marmara Denizi çevresindeki, Anadolu ve Balkanların bir araya geldiği bu bölge, Alt Paleolitik homininlerin teknolojik uyum süreçlerini ve yayılımlarını anlamak için çok fazla bilgi sunar.

Abstract:
Today Marmara Sea separates Balkan and Anatolian peninsulas from each other. However it does not constitute a permanent border. Due to sea level changes during the Pleistocene, the Marmara Sea became a fresh water lake at least a several times and terrestrial areas around it were expanded, creating a land-bridge between Anatolia and Balkans. This land bridge is one of the most probable routes for Lower Paleolithic hominins to disperse through Europe. The scope of this dissertation is to evaluate evidences about the earliest use of this route and to determine its use as a route or not.
Yarımburgaz Cave is the most important excavated Paleolithic site in this region. Archaeological remains in this cave were dated to a cold period in the middle of the Middle Pleistocene. Assemblage of the Yarımburgaz Cave consists mainly flakes, retouched and non-retouched. Surveys in Eastern Thrace (north of the Marmara Sea) revealed a dense occupation during the Lower Paleolithic; many Lower Paleolithic sites have been discovered in recent years. All of the assemblages of these sites are characterized in the dominance of core tools (choppers and chopping tools) made on quartz and quartzite pebbles. This might indicate earlier industries than the Yarımburgaz assemblage since percentage of core tools at Yarımburgaz are not very high.
In the south of the Marmara Sea, in contrast to the northern part, Lower Paleolithic sites are not numerous and assemblages include low number of bifacial tools along with high percentages of flakes. If it is not the result of different geomorphological histories of two areas, this might be the result of the existence two different techno-cultural groups around Marmara Sea. However, except the technological and typological analyses, it has not been possible to obtain radiometric dates from any of these surface sites at both areas.
Despite the difficulty of dating the assemblages, this region around Marmara Sea where Anatolia and the Balkans come together, offers much to understand technological adaptations and dispersals of Lower Paleolithic hominins.