Edebi metinlereden alınan Türkçe deyimlerinin Rusçaya çeviri sorunları
Problems of translation of Turkish Idioms taken from the original text into Russian language
Yazar: MUSTAFA YAŞAR
Danışman: ÖĞR. GÖR. SEVİNÇ ÜÇGÜL
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Rus Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2004
Konu: Batı Dilleri ve Edebiyatı = Western Linguistics and Literature ; Dilbilim = Linguistics ; Mütercim-Tercümanlık = Translation and Interpretation
Dizin: Deyimler = Idioms ; Dilbilgisi = Grammar ; Dilbilim = Linguistics ; Edebi metinler = Literary texts ; Rusça = Russian ; Türkçe = Turkish ; Çeviri = Translation

Özet:
Türkçe'den Rusçaya çevrilen edebi metinlerdeki deyimlerin durumu inceleyen çalışmamızda Aziz Nesin'in Rusça'ya çevrilen (39 öykü) eserlerinden yararlanılmıştır. İlk olarak Aziz Nesin'in inceleme kapsamına aldığımız 39 öyküsündeki deyimleri seçtik. Çeşitli deyimler sözlüklerinden (Türkçe ve Rusçadaki) yararlanarak bu deyimler hem ayrılıkta, hem de bulunduğu cümle içindeki anlamları bakımından gözden geçirilmiştir. Elde edilen sonuçlarla karşılaştırma yöntemi izlenmiş ve bu deyimlerin Rusçaya çeviriye nasıl yansıtıldığı ve anlamsal ve yapısal olarak ne gibi değişikliklere uğratıldığı tespit edilmiştir. İncelenme sonucunda elde ettiğimiz 580 deyimi aşağıdaki guruplara ayırdık: 1. Metinde deyim veya açıklama şeklinde çevrilen deyimler (373 adet) 2. Metinde çevrilmeyen veya tek kelimeyle çevrilen deyimler (207 adet) Tez çalışmamız bu gruplardan 2. grubu, yani "Çevrilmeyen ve tek kelimeyle çevrilmiş karşılıksız deyimler"i kapsamaktadır. Çalışmamızda elde ettiğimiz istatistiklerden yola çıkarak aşağıdaki altbaşlık üzerinde durduk. 1. Çevirisi olmayan (boş bırakılan) karşılıksız deyimler (70 adet);. Çevirisinde boş bırakılan ve Rusça'da da karşılığı olmayan deyimler (5 adet). Çevirisinde hem deyim, hem de deyimin bulunduğu cümlenin çevrilmediği, fakat Rusça'da karşılığı olan deyimler (12 adet). Çevirisinde boş bırakılan, fakat Rusça'da karşılığı olan deyimler (48 adet)IV. Çevirisinde yeri doldurulan, fakat orijinalindeki anlamıyla uyuşmayan (yanlış çevrilen), ama Rusça'da karşılığı olan deyimler (5 adet). 2. Tek kelimeyle çevrilen karşılıksız deyimler (137 adet).. Rusça'da deyim olarak karşılığı olmayan fakat tek kelimeyle çevrilen deyimler (20 adet). Tek kelimeyle çevrilen, fakat Rusça'da deyim olarak karşılığı olan veya orijinalindeki düşünceyi daha net ileten kelimelerin kullanılabileceği deyimler (117 adet). Tez çalışmamızda elde ettiğimiz veriler üzerindeki titiz çalışma sonucunda aşağıdaki sonuca vardık: İnceleme kapsamına aldığımız A. Nesin' in Türkçeden Rusçaya çevrilmiş öykülerinde tam tamına 207 adet deyim göz ardı edilmiştir. İncelememiz bu deyimlerden sadece 5 tanesinin Rusça'da karşılığı bulunmadığını, geriye kalan 202 deyimin karşılığının olduğunu göstermektedir. 1. Deyimler 2. Rusça Türkçe Deyimler 3. Deyimlerin Çeviri Sorunu

Abstract:
Our research work on idioms was carried out on a material of 39 Aziz Nesin's stories translation from Turkish into Russian. To begin research we have found idioms in Aziz Nesin's stories. Meanings of idioms, considered as either separate units or within the text, were determined by means of Russian and Turkish dictionaries. A method of comparison was used during the research. The received results became a basis for conclusions, concerning ways of translating idioms into Russian and changes to which the structures and senses of idioms were subjected. At the end of research we have divided 580 idioms into 2 groups: 1. The idioms (373) translated by means of equivalent phrases or explaining the meanings of them; 2. The idioms (207) translated by means of one word or not translated. The further research work was carried on the second group of idioms, translated by means of one word or not translated, which were subjected to the following classification: 1. idioms having no equivalents in Russian language and left without translation (70 examples);. idioms having no equivalents and left without translation (5 examples);. idioms having equivalents in Russian and sentences they were used in which were left without translation (12 examples);. idioms having equivalents, but left without translation (48 examples);. wrongly translated or when translated differently explained idioms, having equivalents in Russian (5 examples);VI 2. idioms having no equivalents and translated by the means of one word (137 examples);. idioms having equivalents and translated by the means of one word (20 examples);. idioms having equivalents but translated by the means of one word or idioms translation of which is possible to be done in a clearer way (117 examples). The results of our research has formed a basis for the following conclusion: in process of Aziz Nesin's stories translation from Turkish language into Russian the necessary attention was not given to 207 idioms, 202 of which, as the research has shown, have the equivalents in Russian; the other 5 examples have no equivalents. 1. idioms 2. Russian Turkish idioms 3. Problems of Translation of Idioms