Matematik öğretmen adaylarının bazı geometrik kavramlara ait jestlerinin incelenmesi
The investigation of the pre-service mathematics teachers' gestures of some geometric concepts
Yazar: MUSTAFA AKINCI
Danışman: PROF. DR. AHMET ARIKAN
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Bölümü / Ortaöğretim Fen ve Matematik Alanları Eğitimi Ana Bilim Dalı / Matematik Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Geometri = Geometry ; Jest = Gesture ; Kavramlar = Concepts ; Matematik = Mathematics ; Matematik dersi = Mathematics lesson ; Matematik eğitimi = Mathematics education ; Matematik öğretimi = Mathematics teaching ; Üniversite öğrencileri = University students

Özet:
Bu çalışmanın amacı matematik öğretmen adaylarının matematikte bazı kavramlara ait jestlerini incelemektir. Veriler, 2011–2012 eğitim–öğretim yılı güz döneminde toplanmıştır. Çalışmaya bir devlet üniversitesinin Eğitim Fakültesi, Ortaöğretim Fen ve Matematik Alanları Eğitimi Bölümü, Matematik Eğitimi Anabilim Dalında öğrenim görmekte olan 11 dördüncü sınıf öğretmen adayı katılmıştır. 11 hafta süren bu çalışma "Matematikte Temel Kavramlar" adlı seçmeli derste yürütülmüştür. Bu derste  Geometri ve Analiz derslerine ait temel kavramlarla ilgili ortaöğretim programına paralel şekilde çalışmalara yer verilmiştir. Temel kavramlarla ilgili ders sunumları yapılmış ve öğretmen adaylarına yöneltilen sorularla, öğretmen adaylarının bu kavramlarla ilgili görüşleri ve bu görüşleri belirtirken gerçekleştirmiş oldukları jestler incelenmiştir.
Bu araştırmada temel olarak yöntem, nitel araştırma yöntemidir. Verilerin toplanmasında, matematik öğretmenliği dördüncü sınıf öğrencilerine, Geometri ve Analiz derslerine ait temel kavramlarla ilgili sorular yöneltilmiştir. Öğretmen adayları, kavramlarla ilgili açıklamalarda bulunurken konuşma ve jestler bir bütünlük göstermiştir. Jest ve mimiklerin analizi için son derece iyi yapılmış bir analize ihtiyaç duyulduğundan, çalışmanın her safhası kameralarla kaydedilmiştir. Ayrıca, öğretmen adayları, sınıf ortamında gözlenmiş ve her öğretmen adayı ile görüşme yapılmıştır. Bu çalışmada, jestlerle eş zamanlı olarak kullanılan konuşma, yazı, şekil ve grafik gibi semiyotik araçların incelenebilmesine olanak sağlayan "semiyotik demet modeli"ne başvurulmuştur. Verilerin analizinde öğretmen adayları tarafından gerçekleştirilen jestlerin türünü belirlemede "betimsel analiz" ve jestlerin verilmek istenen mesajı iletmede diğer semiyotiklerle ve konuşma diliyle nasıl bütünleştiğini belirlemek için Arzarello'nun (2009) geliştirdiği "semiyotik demet" modeline bağlı "eş zamanlı analiz" yöntemi kullanılmıştır. 
Öğretmen adayları, "nokta", "doğru", "düzlem", "vektör", "izdüşüm" ve "açı" kavramlarıyla ilgili soyut fikirlerini açığa çıkarmışlar ve sıklıkla jestlere başvurmuşlardır. Çalışmamızda; "jest ve konuşmanın" bütünlüğü, "jestlerin konuşmaya kattığı anlam" ve "jestlerin konuşmaya yön verişi" tespit edilen önemli noktalar olmuştur. Öğretmen adaylarının matematik derslerinde faydalandıkları jestler; ikonik, kinetografik, uyarlayıcı, etkileşim, gösteren, vurgu, metaforik ve ideografik jestler olarak sınıflandırılmıştır.

Abstract:
The purpose of this study was to investigate the pre-service mathematics teachers' gestures of some mathematical concepts. Data were collected during fall semester of 2011-2012 academic year. 11 senior pre-service mathematics teachers attending to Mathematics Education Division, Department of Secondary Science and Mathematics Education, Faculty of Education in a state university.  The context of the 11 week-long study was an elective course called "Basic Concepts in Mathematics". The content of the course was congruent with the emphasis about the basic concepts of Geometry and Analysis in the secondary education program. In this study, lectures including presentations about the basic concepts were given to the pre-service teachers. Then, participants' opinions and gestures used while explaining their opinions about the concepts were investigated through the use of questions. Qualitative methodology was used as research design. Questions about basic concepts focused in Geometry and Analysis course were asked to senior pre-service mathematics teacher during data collection. Expressions and gestures of the participants demonstrated uniformity when they were making statements about the concepts. Since the gestures and mimics require a very well conducted analysis, each phase of the study was videotaped. Furthermore, pre-service mathematics teachers were observed in their class environment and each participant was interviewed. In this study, the "semiotic bundle model" which allows the investigation of semiotic tools being used simultaneously with gestures, such as talking, writing, shapes and graphics, was used as theoretical framework. Two data analysis methods were used: First, "Descriptive Analysis" was used in order to determine the type of gestures which had been made by the participants. Second, "synchronic analysis" method based upon "semiotic bundle" model, which was developed in 2009 by Arzarello, was used in order to determine how the gestures uniformed with other semiotics and colloquial language in conveying the intended message. 
The analysis of data revealed that pre-service mathematics had abstract ideas about the concepts of "point", "line", "plane", "vector", "projection" and "angle" and often appealed to gestures. In this study; uniformity of "gestures and speech", "the meaning added to the speech by the gestures", and "directing effect of gestures on speech" were the significant categories explaining the gestures of participants about basic mathematics concepts.. The gestures made by the pre-service teachers during mathematic lessons were categorized as; iconic, kinetographic, adaptor, interacting, deictic, beat, metaphoric, and ideographic gestures.