Anadolu'da Kybele-Attis kültü
The cult of Cybele-Attis in Anatolia
Yazar: CANAN ALBAYRAK
Danışman: DOÇ.DR. S. YÜCEL ŞENYURT
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Arkeoloji = Archeology

Özet:
Kybele, bitkiler ve hayvanlar âleminin yöneticisi, sahibesi; kentkoruyuculuk özelliğinden dolayı ülkeleri ve kentleri koruması için Anadolu'danYunanistan ve Roma'ya taşınmış; kökeni Paleolitik Çağ Venüsleri'ndenNeolitik, Kalkolitik ve Tunç Çağı Ana Tanrıçaları'na kadar uzanan evrensel biranne anlayışının Frigya'da modifikasyona uğramış halidir.Attis, mevsimlerin değişimini simgeleyen bir bitki tanrısıdır. Onun buözelliği, Mezopotamya, Mısır, Anadolu, Yunanistan ve Roma'daki bazıtanrılarda görülür ve bundan dolayı bu tanrının kökeni araştırılırken, Dumuzi,Temmuz, Baal, Adonis, Osiris, Horos, Telepinu ve bunlar gibi adınısayamadığımız birçok tanrı incelenmiştir. Bu tanrıların hepsinin ortak özelliği,ilkbaharda bitkilerin yeryüzüne çıkması ile birlikte canlanmaları, yazınsıcakları ile bitkilerle birlikte ölmeleridir. Ayrıca bu tanrıların yanında onlarıbekleyen, arayan, canlanmasını sağlayan bir de tanrıça vardır. Bu tanrıçaonların annesi, sevgilisi veya eşidir. Bu tanrı ve tanrıçaların birlikteliğinianlatan mitoslar vardır. Bu mitoslar isim olarak her toplumda farklı olsa daanlatılış şekilleri bakımından hep birbirlerine benzemektedir. Bu mitoslardanbiri de Frigler'e ait olduğu söylenen Kybele ve Attis'in aşkını yansıtanmitostur. Mitosun Frigya'daki kökeni bilinmez; ancak Yunan ve Romayazarlarına dayanarak bu aşkın içeriğini ve Kybele'nin hadım rahiplerinin(Gallus) kült uygulamalarının dayanağını anlayabiliyoruz. Söz konusu kültünve mitosun içeriği, Frig yazı sisteminin tam olarak çözülememesi ve kayaanıtlarındaki metinlerin kısalığı nedeniyle şimdilik tam anlamıylaçözümlenebilmiş değildir.M.Ö. 9. yüzyıldan itibaren Frigya'da, M.Ö. 5?4. yüzyıllardaYunanistan'da; M.Ö. 2. yüzyılda da Roma'da ilk varlığını gösteren (M.Ö. 204)345Kybele-Attis kültü, tüm öncülleri ve benzerleri ile şekillenerek Yunanistan veRoma dinleri içerisinde önemli bir yer edinmiştir.

Abstract:
Cybele, the manager and proprietress of plant and animal world whomoved away from Anatolia to Rome and Greece in order to defend countriesand cities due to her city-protection properties, is an universal motherconcept modified in Phrygia, which has roots lying from Paleolithic-AgeVenus to Neolithic-, Calcolithic- and Bronze-Age Goddess.Attis is a vegetation God which resembles climate change. Hisproperty is also seen in several Gods found in Mesopotamia, Eygpt, Anatolia,Greece and Rome and thus when his origin is studied, many Gods areassessed including but not limited to Dumuzi (Dumu-zid), Tammuz, Baal,Adonis, Osiris, Horos, Telepinu. Common property of these Gods is that theyget alive when plants start to grow in spring and that they die together withplants as of summer heat. Moreover, there is also a Goddess associatingthese Gods who waits, protects, looks for them and make them alive. Thisgoddess may be his mother, lover or his wife. There are also mythos whichwhispers relation of these Gods and Godesses. Although name of thesemythos are different in each population, they are all same regarding their wayof communication. Among them, one is thought to belong Phrygians, thatreflects love between Attis and Cybele. Origin of the myth in Phyrigia is notknown, but we know content of this love and also basis of cult applicationsperformed by castrated priests of Cybele (Gallus) depending on Greek andRoman authors. Content of mentioned cults and mythos is not settledcompletely yet as Phyrigian scripts are not apprehended completely and alsodue to shortness of articles found on rock monuments.Getting final form by pioneering and similar myths, Cybele-Attis culthad gained an outstanding significance within Greek and Roman religions,347which had first appeared as of B.C. 9th century in Phyrigia, of B.C. 5-4thyears in Greece and of 2nd century in Rome (B.C. 204).