Pediatrik yaş grubunda ilaç ilişkili karaciğer hasarının etiyolojisi
Etiology of drug-induced hepatotoxicity in children
Yazar: SERHAT YILDIRIM
Danışman: DOÇ. DR. BURCU GÜVEN
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı / Çocuk Gastroenterolojisi Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Gastroenteroloji = Gastroenterology ; Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
ÖZET

YILDIRIM S. Pediatrik Yaş Grubunda İlaç İlişkili Karaciğer Hasarının Etiyolojisi. Karadeniz Teknik Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanlık Tezi. Trabzon 2023.

Giriş ve Amaç: İlaçların, doğal toksinlerin ve ilaç olmayan kimyasal maddelerin yol açtığı karaciğer hasarına toksik hepatit denir. Toksik hepatitin en sık sebebi ilaçlardır. Genel olarak risk faktörleri ilaca ve hastaya bağlı değişkenlerden oluşmaktadır. Çalışmamızda pediatrik yaş grubunda ilaç ilişkili karaciğer hasarının (İİKH) sıklığı, etiyolojisi, risk faktörleri ve klinik sonuçlarının değerlendirilmesi amaçlandı.

Materyal ve Metot: Çalışma, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları servis ve polikliniklerinde Mayıs 2020-Eylül 2022 tarihleri arasında karaciğer enzim yüksekliği olan ve İİKH tanısı konulan hastalarda prospektif olarak yapıldı. Hastaların kullandıkları ilaçlar, verilme endikasyonları, veriliş süresi ve dozları, beraberinde başka ilaç kullanımı, bitkisel veya kimyasal hepatotoksik maddeye maruz kalma durumları, altta yatan karaciğer hastalığı durumu kaydedildi. R indeksine (ALT/ALP) göre karaciğer hasarı, hepatosellüler, mikst ve kolestatik tip olarak sınıflandırıldı.

Bulgular: İki yıl süren çalışmamızda, hastaneye başvuran 75.314 hastadan 1188' inde transaminaz yüksekliği (ALT >2 kat) saptandı ve bu hastalardan 300' üne İİKH tanısı konuldu. Bu sonuca göre pediatrik yaş grubunda İİKH insidansı 17/100.000 olarak bulundu. Yaş ortalaması 7,8±5,5 yıl, ortanca 7 yıl (yaş aralığı 0,1- 17,5 yıl) olup hastaların 187'si ise (%62,3) erkekti. Hastaların %94'ü asemptomatik olmakla birlikte semptom olarak en sık sarılık (%3.3) ve döküntü (%1,7) görüldü. Karaciğer hasarına en sık neden olan ilaç grubu antibiyotiklerdi (%53). Antibiyotikler içinde ise en sık sefalosporin grubu ilaçların (% 34) ve karbapenemlerin (%14) kullanıldığı gözlemlendi. Karaciğer hasarı ile ilişkilendirilen diğer ilaçların sıklık sıralaması; kemoterapötik ilaçlar (%30.7), antiepileptik ilaçlar (%16,3), analjezik/antiinflamatuvar ilaçlar (%8), immünsüpresif ilaçlar (%6) ve hormon tedavileri (%1,3) idi. Hastaların karaciğer hasar tiplerine bakıldığında %67,0 hepatosellüler tip, %28 mikst tip, %5 kolestatik tip olduğu görüldü.

Sonuç: İlaç ilişkili karaciğer hasarına yol açan en yaygın ilaçlar antibiyotiklerdi. Bu grupta en sık sefalosporinler ve karbapenemler yer almaktadır. Hepatoselüler tip en çok görülen karaciğer hasarı tipidir. 

Anahtar Kelimeler: İlaç ilişkili karaciğer hasarı, çocuk, hepatosellüler hepatit, kolestatik hepatit

Abstract:
SUMMARY

YILDIRIM S. Etiology of Drug-Induced Hepatotoxicity in Children Karadeniz Technical University Faculty of Medicine, Thesis in Pediatrics. Trabzon 2023.

Introduction and Objective: Toxic hepatitis is a liver damage caused by drugs, natural toxins and non-pharmaceutical chemicals while drugs are the most common cause. In general, risk factors consist of drug- and patient-related factors. In our study, we aimed to evaluate the frequency, etiology, risk factors and clinical outcomes of drug-induced liver injury (DILI) in the pediatric age group.

Materials and Methods: The study was conducted prospectively in patients with elevated liver enzymes and diagnosed with DILI in pediatric services and outpatient clinics between May 2020 and September 2022. The drugs used by the patients, indications for administration, duration of administration and doses, use of other drugs, exposure to herbal or chemical hepatotoxic agents, and underlying liver
disease were recorded. According to the R index (ALT/ALP), liver damage was classified as hepatocellular, mixed and cholestatic type. 

Results: In our study lasting two years, 1188 of 75,314 patients admitted to the hospital had elevated transaminases (ALT >2 fold) and 300 of these patients were diagnosed DILI. According to this result, the incidence of DILI in the pediatric age group was found to be 17/100.000. The mean age was 7.8±5.5 years, median 7 years (range 0,1 to 17,5 years); 187 (62.3%) were male. 94% of patients were asymptomatic and the most common of symptoms were jaundice (3.3%) and rash (1.7%). The most common drugs causing DILI were antibiotics (53%) whose of used most frequently were cephalosporins (34%) and carbapenems (14%). The other drugs were chemotherapeutics (30.7%), antiepileptics (16.3%), analgesic/anti-inflammatory drugs (8%), immunosuppressive drugs (6%), and hormone treatments (1.3%) respectively. According liver damage, 67% of patients were hepatocelluler type, 27% mixt type and 5% cholestatic type.  

Conclusion: Antibiotics were the most common drugs causing DILI. The most commonly used drugs in this group were cephalosporins and carbapenems. Hepatocellular type was the most seen liver damage type.

Keywords: Drug-induced liver injury, child, hepatocellular hepatitis, cholestatic hepatitis