Türkiye ve diğer bazı ülkelerdeki makroekonomik değişkenler ve döviz kuru arasındaki ilişki
The relationships between the macroeconomical variables and exchange rates for Turkey and some other countries
Yazar: DENİZ İŞLER
Danışman: PROF. DR. TURGUT ÖZKAN
Beykent Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Bu çalışmada gelişmiş ve gelişmekte olan ülke ekonomileri için önemli bir makroekonomik değişken olan döviz kurunun belirlenmesinde hangi makroekonomik değişkenlerin etkili olduğu ve bu değişkenlerin birbirleriyle olan ilişkisi araştırılarak, döviz kuru öngörüsü oluşturulmaya çalışılmıştır. Türkiye, Brezilya, Meksika ve Güney Afrika ülkelerinin 2003 Ocak- 2018 Aralık dönemini kapsayan aylık verilerle yapılan çalışmada bağımlı değişken nominal USD/EUR Döviz Sepet Kuru, bağımsız değişkenler ise Bütçe Açığı, Cari Açık, Dış Ticaret Açığı, Faiz Oranı, Petrol Fiyatları, Sanayi Üretim Endeksi, Tüketici Fiyat Endeksi ve Üretici Fiyat Endeksidir. Belirli bir dönem aralığını kapsayan çalışmada VAR model ve Granger Nedensellik analizi, Çoklu Doğrusal Regresyon analizi ve Yapay Sinir Ağı analizi olmak üzere üç farklı model uygulanmış ve en iyi model performansı belirlenmeye çalışılmıştır. İlk iki modelimizde EViews 11 ekonometrik yazılım programı, Yapay Sinir Ağı analizimizde ise MATLAB R2019a istatistik paket programı kullanılmıştır.
Çalışmanın sonucunda cari açık, dış ticaret açığı, tüketici fiyat endeksi, üretici fiyat endeksi ve petrol fiyatları değişkenlerinin döviz kuru üzerinde anlamlı ve etkili olduğu bulunmuştur. Üretici fiyat endeksi, tüketici fiyat endeksi, sanayi üretim endeksi, petrol fiyatları, bütçe açığı, cari açık ve dış ticaret açığı ile döviz kurları arasında tek yönlü ve çift yönlü olmak üzere Granger Nedensellik ilişkileri tespit edilmiştir. Yapay Sinir Ağı analizimiz sonucunda elde ettiğimiz yüksek performans değerleri literatüre paralel olarak, geleneksel yöntemler ile karşılaştırıldığında Yapay Sinir Ağları analizinin daha başarılı sonuçlar verdiğini bize göstermiştir.

Abstract:
In this study, for developed and the developing countries, in determination of the exchange rate which is an important parameter, a prediction depending on the exchange rates was tried to do focusing on which macroeconomic variables are effective, by researcing the relationship between each others. In Turkey, Brasil, Mexico and South Africa, with the study on monthly data between January of 2003 and December of 2018, dependent variable is nominal USD/EUR exchange basket rates. Independent variables are also the budget deficit, current account deficit, the foreign trade deficit, interest rate, oil prices, industrial production index, consumer prices index and, producer prices index. With this study that is considered in a certain time interval, three different models such as VAR Model, Granger Causality Analysis, Multi -Variable Linear Regression Analysis and Artificial Neural Nets have been applied and hence, the best model performance was determined. While using the EViews 11 Econometric Software Program for first two model, The MATLAB R2019a Statistical Package Program was used for the analysis which is done by the Artificial Neural Nets.
As conclusion of the study, it was determined which the variables such as the current account deficit, the foreign trade deficit, the consumer price index, the producer price index and the oil price index are significant and effective on the exchange rates. Also, the Granger Causality relationships based upon the one way and two ways were determined by using the current account deficit, the foreign trade deficit, the consumer price index, the producer price index and oil prices index. In terms of the results of the Artificial Neural Nets (ANN) based analysis, it was understood that the ANN approach is more successfully comparing with the classical methods.