Aras nehri (Erzurum)'nin bazı su kalite parametrelerine göre ekolojik durumunun araştırılması
Investigation of the ecological status of the Aras river (Erzurum) according to some water quality parameters
Yazar: SERDAR GEDİK
Danışman: DOÇ. DR. ÖZDEN FAKIOĞLU
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Su Ürünleri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Su Ürünleri = Aquatic Products

Özet:
Amaç: Su kalitesine duyulan güven, içme, tarım, endüstriyel veya eğlence amaçlı kullanılmadan önce çok önemlidir. Nehir su kalitesinin değerlendirilmesi, su kaynaklarının değerlendirilmesinde önemli bir unsurdur. Bu çalışma, Aras Nehri (Erzurum)'nin bazı su kalite parametrelerine göre ekolojik durumunu ortaya koymak amacıyla yapılması planlanmıştır.
Yöntem: Bu çalışmada, Aras Nehri'nin Erzurum İl sınırları içerisinde yer alan kısmında seçilen 4 istasyondan su örnekleri alınarak yürütülmüştür. Ayrıca örneklemeler sırasında su sıcaklığı, çözünmüş oksijen, pH ve elektrik iletkenliği değerleri örnek alma aşamasında arazide YSI marka multiparametre aleti ile yerinde ölçülmüştür. Bununla birlikte alınan su numunelerinde, Toplam Fosfor (TP), Ortofosfat fosforu (PO4-P), Amonyak-Azotu (NH3-N), Nitrit-Azotu (NO2-N), Nitrat-Azotu (NO3-N) analizleri (Anonymous 1995)'e göre yapılmıştır. Elde edilen veriler Hazen yöntemi ile değerlendirilmiştir. 
Bulgular: Aras Nehri'nde yürütülen bu çalışmada, su sıcaklığı, çözünmüş oksijen, pH ve elektrik iletkenliği ölçüm değerlerinin mevsime bağlı değişimi istatistiki olarak önemli (p<0,05) bulunurken, istasyonlara bağlı değişimi istatistiki olarak önemsiz (p>0,05) bulunmuştur. Su örneklerinde yapılan analiz sonucunda elde edilen TP, PO4-P, NH3-N, NO2-N ve NO3-N verilerinin ve elektrik iletkenliği ölçüm değerlerinin mevsime ve istasyona bağlı değişimi istatistiki olarak önemli (p<0,05) tespit edilmiştir. Araştırma boyunca ortalama su sıcaklığı 18,49±0,01°C, çözünmüş oksijen 5,67 mg/L, pH değeri 9,17, elektrik iletkenliği değeri 534±0,001 µS/cm olarak ölçülmüştür. Besin tuzlarından TP değeri ortalama 0,029 mg/L ortofosfat fosforu ortalama 0,011 mg/L, amonyak azotu değeri ortalama 1,02 mg/L, nitrit azotu değeri ortalama 0,17 mg/L ve nitrat azotu değeri ortalama 0,03 mg/L olarak hesaplanmıştır. 
Sonuç: Aras Nehri'nin Erzurum İl sınırları içerisinde yürütmüş olduğumuz araştırmamızda, nehir KYSKS (2012) belirtmiş olduğu sınıflandırma skalasına göre su sıcaklığı ve nitrat azotu değerine için I. sınıf, elektrik iletkenliği ve toplam fosfor değerlerine için II. sınıf sular, çözünmüş oksijen ve amonyak azotuna için III. sınıf sular ve nitrit azotu değerine için IV. sınıf sular sınıfına girmektedir. Bununla birlikte ölçülen ve analizi yapılan parametreler Hazen yöntemi ile değerlendirilmiş ve nehrin su kalitesi IV. sular (Kötü) sınıfında olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
Purpose: Confidence in quality of water is very important first of all used by drinking, agricultural, industrial or recreational purposes. Evaluation of river water quality is an important factor in the evaluation of water resources. In this study was planned to reveal the ecological status of the Aras River (Erzurum) according to some water quality parameters.
Method: In this study, water samples will be taken from 4 stations of the Aras River within the Erzurum Province. In addition, water temperature, dissolved oxygen, pH and EC values were measured in site with a YSI multiparameter, and also Total Phosphorus (TP), Orthophosphate phosphorus (PO4-P), Ammonia-Nitrogen (NH3-N), Nitrite-Nitrogen (NO2-N), Nitrate-Nitrogen (NO3-N) were analyzed according to (Anonymous 1995). All of data about water quality parameters of Aras River were evaluated by the Hazen method.
Findings: In this study carried out on the Aras River.  Water temperature, dissolved oxygen, pH and electrical conductivity was found to be statistically significant (p<0.05) according to temperature, but they was found to be statistically insignificant (p>0.05) according to stations. Changes of Total Phosphorus (TP), Otophosphat Phosphorus (PO4-P), Amonia Nitrogen (NH3-N), Nitrite Nitrogen (NO2-N) and Nitrata Nitrogen (NO3-N) and electrical conductivity were statistically significant (p<0.05) depending on the temperature and the station. During the research, water temperature was measured mean as 18.49±0.01 °C, dissolved oxygen mean as 5.67 mgL-1, pH mean as 9.17, and electrical conductivity mean as 534±0.001 µS/cm. Total phosphorus mean as 0.029 mgL-1, orthophosphate phosphorus mean as 0.011 mgL-1, ammonia nitrogen mean as 1.02 mgL-1, nitrite nitrogen mean as  0.17 mgL-1, and nitrate nitrogen average mean as 0.03 mgL-1. were calculated.
Results: According to the classification scale of the river KYSKS (2012) which we conducted within the Erzurum Province, the Aras River was classified as Class I to water temperature and nitrate nitrogen, Class II to electrical conductivity and total phosphorus, Class III to waters dissolved oxygen and ammonia nitrogen and Class IV to nitrite nitrogen. In addition, the measured and analyzed parameters were evaluated by the Hazen method and the water quality of the river was found to be Class IV (Bad).