Eş'arîler ve Mâturidîlerin ihtilaf ettikleri noktalarda getirdikleri aklî ve naklî deliller
Rational and narrative proofs for controversial issues between Esh'arîs and Mâturidîs
Yazar: RABİA BAĞMANCI
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA EKİNCİ
Harran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Mezhepleri Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Din = Religion
Dizin: Delil = Evidence ; Ehl-i sünnet = Ehl-i sunna ; Eş`ari = Eş`ari ; Maturidi = Maturidi ; Mezhepler = Sects ; Uyuşmazlık = Incompatibility ; İslamiyet = Islam

Özet:
Hz. Peygamber döneminden sonra birçok görüşün ortaya çıkması kaçınılmazdı. Onun vefatından sonra çok sayıda mezhep veya görüş ortaya çıkmış ve onların hepsi de kendilerinin fırka-i naciye olduklarını iddia etmişlerdir.

İslam dinini Hz. Peygamber ve sahabe gibi yaşamaya çalışan ve onların inandığı gibi inanan Müslüman çoğunluğa zaman içerisinde Ehl-i Sünnet ve'l-Cemaat denmiştir. Genel olarak ilk üç asırdaki Ehl-i Sünnet mensuplarına Ehl-i Sünnet-i Hassa, bu dönemden sonraki Ehl-i Sünnet mensuplarına ise Ehl-i Sünnet-i Âmme denmiştir. Ehl-i Sünnet-i Hassa kendi içinde Ehl-i Re'y ve Ehl-i Hadis olmak üzere ikiye ayrılırken;  Ehl-i Sünnet-i Âmme de kendi içinde Eş'arîlik ve Mâturidîlik olmak üzere iki ana ekole ayrılmışlardır.

Ehl-i Sünnet-i Hassa'da, Ehl-i Re'y ekolünde re'y ve içtihad biraz daha ön plandayken, Ehl-i Hadis ekolünde özellikle itikadî meselelerde akıl ikinci planda kalmıştır. Ehl-i Sünnet-i Âmmeyi oluşturan Eş'arîlik ve Mâturidîlik ekolleri arasında genel kabul gören anlayışa göre yaklaşık yirmi kadar meselede ihtilaf vardır. Diğer esas meselelerde ise tamamen müttefiktirler. Yirmi kadar meseledeki ihtilafları ise genelde temelde olmayıp talî meselelerdedir. Bu da her iki ekolün bazen aynı konuya yaklaşım tarzlarının farklı olmasından kaynaklanmıştır. Bir başka ifadeyle her iki ekol veya mezhep, ihtilaf ettikleri konulardaki bazı kavramları farklı şekilde tarif etmişlerdir.  Bu sebeple vardıkları sonuçlar farklı olmuştur. Mesela Eş'arî'nin "Cüz'î irade"  denen kavramı, " Dış alemde somut varlığı olan bir şey" olarak kabul etmesi neticesinde ona "Mahluktur" demesi; buna karşın Mâturidî'nin  "Cüz'î irade" denen şeyi, "Dış alemde somut varlığı olmayan göreceli, nisbî bir şey" olarak kabul etmesinden dolayı ona " Cüz'î irade mahluk değildir. Nisbî, göreceli bir şeydir. Bu yüzden insana verilir, ona nisbet edilir." demesi gibi.

Anahtar Kelimeler: Ehl-i Sünnet-i Hassa, Ehl-i Sünnet-i Âmme, Eş'arîlik, Mâturidîlik, İhtilaf

Abstract:
It was inevitable that many views appeared after the Prophet Mohammed's period. Many sects or opinions have emerged after his death and all of them claimed that they were fırka-i naciye (survivors).

Those who aim to live like Prophet Mohammed and his Companions and have faith like them have been called 'Ehl-i Sünnet ve'l-Cemaat.' Similarly, first members of 'Ehl-i Sünnet ve'l-Cemaat' in the three years following Prophet Mohammed's life were called 'Ehl-i Sünnet-i Hassa.' Later, members of 'Ehl-i Sünnet ve'l-Cemaat' were named as 'Ehl-i Sünnet-i Âmme.' While members of Ehl-i Sünnet-i Hassa were divided into two categories as Ehl-i Re'y and Ehl-i Hadis, members of Ehl-i Sünnet-i Âmme were referred to as Esh'arîs and Mâturidîs.

Whereas, in the school of Ehl-i Re'y, personal and judicial opinions were foregrounded, in the school of Ehl-i Hadis, reason is mostly ignored in faith issues. According to the common belief, there are nearly 20 controversial issues between Esh'arî and Mâturidî sects which consist of Ehl-i Sünnet-i Âmme. However, regarding basics of Islam, they are mostly in unison. These 20 controversial issues are mainly based on secondary matters, which stem from different viewpoints of two schools. In other words, each school defines some terms and concepts in a different way. So their conclusions were different. For example, Esh'arî calls "Cüz'î irade" (personal willpower) as 'Creature' since it has "a concrete entity in the outer world." However, Mâturidî identifies it as 'Non-being' as it "has no outer reality," and so "is a relative thing, given and related to humanity."

Keywords: Ehl-i Sünnet-i Hassa, Ehl-i Sünnet-i Âmme, Esh„arîs, Mâturidîs, Controversy