Serbest piyasa ekonomisine geçiş sürecinde Azercaycan`da dış ticaretin vergilendirilmesi
The taxation of foreign trade in Azerbaijan in transition process into free market economy
Yazar: CAHANGİR OSMANOV
Danışman: YRD. DOÇ. DR. METİN MERİÇ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı / Mali Hukuk Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2004
Konu: Ekonomi = Economics ; Maliye = Finance
Dizin: Azerbaycan = Azerbaijan ; Serbest piyasa ekonomisi = Free market economy ; Uluslararası ticaret = International trade ; Vergilendirme = Taxation ; Vergiler = Taxes

Özet:
ÖZET Dünya eski çağdan beri devletler arasındaki ticarete sahne olmuş ve dış ticaret üzerinden eskiden beri devletler tarafından vergiler alınmıştır. Bu vergilerin, dış ticaret işlemleri olan ihracat, ithalat ve transit ticaret üzerinden alınan vergiler olduğu bilinmektedir. Dış ticaretin zamanla gelişerek hem mamul hem de ilişkiler bakımından karmaşık hale gelmesiyle birlikte, dış ticaret üzerinden alınan vergiler de bu gelişmelerden etkilenmiştir. Günümüzde artık transit ticaret vergilendirilmemekte, bazı ülkeler tarafından uygulanan az miktardaki ihracat vergileri ise önemini kaybetmektedir. Böylece, ülkeler sadece ithalat vergileri üzerinde durmakta ve bu vergileri, değişik amaçlara ulaşabilmek için dış ticaret politikası aracı olarak uygulamaktadırlar. Aşağıdaki çalışmada, Sovyetler Birliği'nin çözülmesiyle bağımsızlıklarım kazanan cumhuriyetlerden birisi olan ve serbest piyasa ekonomisine geçiş sürecinde bulunan Azerbaycan'da uygulanan dış ticaret vergileri konu edilmiştir. Çalışmanın ana amacı Azerbaycan'da uygulanan dış ticaret vergilerinin incelenmesidir. Bu amaçla, dış ticaret politikası aracı olarak vergiler ele alınmıştır. Buradan hareketle, dış ticaretin vergilendirilmesi amaçlarına değinilmiş, dış ticaret politikası aracı olarak gümrük vergileri ve bu vergilerin ekonomik etkileri incelenmiştir. Burada, dış ticaret politikası ve dış ticaretin gelişimi serbest piyasaya geçiş sürecinde bulunan Azerbaycan açısından değerlendirilmeye çalışılmıştır. Dış ticaret politikasındaki düzenlemeler, dış ticaret mevzuatı ve dış ticaretteki uygulamalar ele alınmıştır. Buraya kadar verilen bilgilerden yola çıkılarak, Azerbaycan'da mevcut olan dış ticaret vergileri incelenmiş ve bu vergilerin nasıl ödenilmesi gerektiği ortaya konmaya çalışılmıştır. Ayrıca, dış ticaret vergilerinin ödenmesinde ek süre tanınması veya sürenin uzatılması ile ilgili uygulamalara değinilmiş, ödemesi gerçekleştirilmeyen dış ticaret vergileri için yürürlükte bulunan vergi cezaları ele alınmıştır. IV

Abstract:
ABSTRACT The World has been the place for the trade between countries since remote antiquity and these countries have had some taxation actions in foreign trade. These are known as being taxed in export, import and transit trade, which are foreign trade processes. Along with that foreign trade has became complicated regarding to products and relationships in the course of time, the taxes applied in this trade have been influenced by these developments. Transit trade is not taxed, moreover, the few export taxes are losing significance that are realized by some countries today. Thus, the countries only dwell upon import taxes and use them as a means of foreign trade policy in order to attain different purposes. In our study shown below, the foreign trade taxes carried out in Azerbaijan, which is one of the countries that gained its independence after the disintegration of the Soviet Union and is in the transformation process into free market economy by adopting free market economy, have been presented. The main objective of the study is the examination of the foreign trade taxes carried out in Azerbaijan. Therefore, as the means of foreign trade policy, the taxes have been studied. So, the purposes of foreign trade taxation, customs duties as the means of foreign trade policy, and economic influences of these tasxes have been examined in this study. Foreign trade policy and the progress of foreign trade have been tried to evaluate regarding to Azerbaijan, which is in the transformation process into free market. The regulations in foreign trade policy, the body of law in foreign trade, and practices in foreign trade have been mentioned. By starting out from the informations given, the available foreign trade taxes have been examined and it has been tried to reveal the way the taxes are paid. Moreover, the practices relevant to the additional time or time extention in payment of foreign trade taxes, the tax fines in force that ar for unpaid foreign trade taxes have been evaluated in this study.