Türkiye'de vergi denetimi ve uluslararası karşılaştırmalı analizi
Tax audit in Turkey and international comparative analysis
Yazar: CELİL ŞAHİN
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA ÇOLAK
Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Vergi denetimi = Tax audit

Özet:
Vergi gelirleri, devletlerin en önemli finansman kaynağıdır ve bu gelirlerin etkili bir şekilde toplanması büyük bir öneme sahiptir. Vergiler, ekonomik değerlerin kişi ve kurumlardan karşılıksız, zorunlu ve kanuni temele dayanarak alınmasıdır. Günümüz vergi sistemleri büyük ölçüde beyan esasına dayanmaktadır ve mükellefler bu sistemin bir parçası olarak aktif bir rol oynamaktadır.
Vergi denetimi, mükelleflerin vergi kanunlarına uygun davranıp davranmadıklarının araştırılması ve vergi kayıp ve kaçağının önlenmesi amacıyla yapılan bir faaliyettir. Vergi denetimi, hem vergi adaletinin sağlanması hem de kamu gelirlerinin artırılması açısından önemlidir. Vergi denetimi faaliyetlerinin etkinliği ise, vergi idaresinin organizasyon yapısı, personel niteliği, teknolojik altyapısı, denetim yöntem ve stratejileri gibi birçok faktöre bağlıdır.
Mükellefler tarafından verilen beyannamelerdeki bilgilerin doğruluğu, beyan esasının başarısını belirleyen önemli bir faktördür. Beyan esası yapısı riskler içerdiğinden, vergi denetimi mükellefler tarafından verilen beyanların gerçekliğini ortaya çıkarmak için etkin bir şekilde uygulanmalıdır. Vergi denetimi, beyan esasının yaygın olduğu vergi sistemlerinde ayrılmaz bir parçasıdır.
Vergi denetimi, vergi mükelleflerinin tutum ve davranışları üzerinde etkili olmakta ve vergi bilincinin oluşmasına ve gönüllü uyumun artmasına yardımcı olmaktadır. Bu çalışmada; ilk bölümde denetim ve vergi denetimi kavramı tanımlanmış, denetimin ve vergi denetiminin, kapsamı, amaçları, türleri ve ilkeleri açıklanmıştır. İkinci bölümde, Türkiye'de vergi denetimi yapısının tarihsel gelişimi, mevzuatı, kurumsal yapısı ve uygulaması anlatılmıştır. Üçüncü bölümde ise, Almanya, Amerika Birleşik Devletleri, İngiltere ve Rusya Federasyonu vergi denetimi sistemlerinin genel özellikleri, kurumsal yapıları ve uygulamaları karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Öneriler ve sonuç kısmında ise, Türkiye'deki vergi denetimi sisteminin güçlü ve zayıf yönleri ortaya konmuş ve seçilen ülkelerden örneklerle iyileştirme önerileri sunulmuştur

Abstract:
Tax revenues are the most important source of financing for states, and the effective collection of taxes is of great importance. Taxes are economic values collected from individuals and institutions based on a compulsory and legal framework. Today's tax systems largely rely on the declaration basis, with taxpayers playing an active role in this system.
Tax audits are conducted to investigate whether taxpayers comply with tax laws, prevent tax losses and evasion. Tax audits are crucial for ensuring tax justice and increasing public revenues. The effectiveness of tax audit activities depends on various factors, including organizational structure, personnel qualifications, technological infrastructure, and audit methods and strategies of the tax administration.
The accuracy of information provided in taxpayers' declarations is a critical factor for the success of the declaration basis. Due to the inherent risks associated with the declaration basis, tax audits should be implemented effectively to verify the accuracy of taxpayers' declarations. Tax audits are an integral part of tax systems where the declaration basis is prevalent.
Tax audits have a significant impact on taxpayers' attitudes and behaviors, contributing to the development of tax awareness and increasing voluntary compliance. This study defines the concept of audit and tax audit, discusses their scope, objectives, types, and principles. The historical development, legislation, institutional structure, and practice of tax audit in Turkey are explained. Additionally, the general characteristics, institutional structures, and practices of tax audit systems in Germany, the United States of America, the United Kingdom, and the Russian Federation are comparatively examined. Recommendations and conclusions present the strengths and weaknesses of Turkey's tax audit system and provide suggestions for improvement, supported by examples from selected countries