Hasankeyf: Tarihsel bağlamda mekânsal, kültürel ve toplumsal dönüşümler
Hasankeyf: Spatial, cultural and social transformations in historical context
Yazar: PELİN KARTAL
Danışman: PROF. DR. KAMURAN SAMİ
Dicle Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Türkiye'nin güneydoğusunda bulunan Hasankeyf antik kentini konu alan bu yüksek lisans tez çalışması, 5 ana bölümde hazırlanmıştır. İlk bölüm olan girişte, araştırmanın problemi, amacı, önemi, hipotezi, sınırları ve yöntemi açıklanarak bir planlama oluşturulmuştur. İkinci bölümde, hazırlanan bu tezin içeriğine uygun kaynakların özetlerine yer verilmiştir. Üçüncü bölüm içerisinde ise eski, kentsel ve kırsal yerleşimlerdeki mekânlar, yerleşim, birey ve toplum ilişkisi, kültür, aidiyet ve tarihi yerleşimlerdeki toplumsal dönüşümler açıklanmıştır. Bu konular üzerinden Hasankeyf'in kültürel miras dokusu incelenmeye çalışılmıştır. Daha sonra barajlardan dolayı sular altında kalan dünyadan ve Türkiye'den kent örneklerine yer verilip Hasankeyf'in coğrafi özellikleri, jeolojik yapısı, iklimi, adının kökeni, tarihçesi, sosyo-kültürel ve ekonomik yapısı açıklanmıştır. Dördüncü bölüme, eski ve yeni Hasankeyf'in kent mimarisine ve mekânsal analizlerine yer verilerek başlanmıştır. Hasankeyf'in kalesindeki, Üçyol köyündeki ve yeni kurulan yerleşimindeki konutların rölövesi alınıp bu konutlara ait planların, fotoğrafların ve mimari bilgilerin bulunduğu kataloglar hazırlanmıştır. Yerleşimin tarihsel süreçte yaşanan mekânsal dönüşümleri açıklanmış ve yeni kurulan yerleşimde, eski Hasankeyf'teki kültürel miras dokusuna ait hangi etkilerin olduğu tespit edilmeye çalışılmıştır. Sonuçlar ve öneriler bölümünde ise tüm bölümlerin sonuçları değerlendirilmiş, eski ve yeni Hasankeyf'in mimari dokusu karşılaştırılmış ve çalışmadaki hipotezler desteklenmiştir. Çalışmanın önemi ortaya konmuş ve bir takım öneriler sunulmuştur.

Abstract:
This master's thesis study, which is about the ancient city of Hasankeyf in the southeast of Turkey, has been prepared in 5 main chapters. In the first section, the introduction, a plan was created by explaining the problem, purpose, importance, hypothesis, limits and method of the research. In the second chapter, summaries of sources suitable for the content of this thesis are included. In the third chapter, issues such as places in ancient, urban and rural settlements, settlement, individual and society relations, culture, belonging to the region and social transformations in historical settlements are explained. The cultural heritage texture of Hasankeyf has been tried to be examined through these topics. Then, examples of cities from around the world and from Turkey that were flooded due to dams are given, and Hasankeyf's geographical features, geological structure, climate, origin of its name, history, socio-cultural and economic structure are explained. The fourth chapter started with the urban architecture and spatial analysis of old and new Hasankeyf. Surveys of the houses in Hasankeyf's castle, Üçyol village and the newly established settlement were taken and catalogues containing plans, photographs and information about these houses were prepared. The spatial transformations of the settlement in the historical process were explained and it was tried to determine which effects of the cultural heritage texture of the old Hasankeyf were in the newly established settlement. In the results and suggestions section, the results of all sections were evaluated, the architectural texture of old and new Hasankeyf was compared and the hypotheses in the study were supported. The importance of the study is revealed and several suggestions are presented.