Arkaik dönem Yunan heykeltıraşlığında yontma teknikleri
Carving techniques in Archaic Greek sculpture period
Yazar: ELİF KARAYUNUS
Danışman: DOÇ. DR. DAVUT KAPLAN
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Arkaik Dönem = Archaic Period ; Heykel sanatı = Sculpture art ; Heykeltraşlar = Sculptors ; Heykeltraşlık = Sculpture ; Yontmataş = Chipped stone ; Yontu teknikleri = Sculpture techniques ; Yunan sanatı = Greek art

Özet:
Arkaik dönem Yunan heykeltıraşlığında Mısır, Yakındoğu ve Anadolu'nun
etkisi bulunmaktadır. Yunan heykeltıraşları, öğrendikleri heykel yontma tekniklerini
kendi sanatlarına uyarlayarak bir dönüm noktası oluşturmuştur. Ege coğrafyasında
büyük boyutlu heykeller MÖ 7. yüzyılda yontulmaya başlamıştır. Heykeller,
aristokratik yönetim altında genellikle devlet ve soylu kesim tarafından adanarak
heykeltıraşlara sipariş verilmiştir.
Heykele dönüştürülecek bloklar ana kayadan ıslak takoz sistemi ile
koparılmıştır. Bu sistem, Anadolu'da Hititler tarafından kullanılmış olup MÖ 7.
yüzyılda da Yunanlar tarafından kullanılmaya başlanmıştır. Arkaik dönemde taş
ocağından çıkarılan bloğa, kaba form verilip dikim sağlanacağı bölgeye çoğunlukla
insan gücü kullanılarak taşınmış ve detaylar bölgede kurulmuş geçici atölyelerde
yontularak verilmiştir.
Kaba formda kullanılan aletler külünk veya murçtur. Heykeltıraşın, detayları
yontmasında kullandığı araç-gereçler kendi tercihidir. Heykel yüzeyindeki izlerden
yola çıkılarak heykeltıraşın hangi bölgede hangi aleti kullanıldığı görülmektedir.
Arkaik dönem Yunan heykellerinde detaylar, genellikle düz keski (ıskarpela) ve dişli
keski, matkap, oluklu yontu aletleri ile yontulmuştur.
Bu tez çalışmasında ilgili literatür taranarak Arkaik dönem Yunan
heykeltıraşlığında, ocaktan blokların çıkarılması ve heykele dönüşmesinde kullanılan
materyaller ve teknikler anlatılmıştır. Bu doğrultuda öncelikle heykel bloklarının ocak
çıkarılma, kesim-çıkarım ve taşınma işlemleri hakkında bilgi verilmiştir. Ardından
arkaik dönem Yunan heykeltıraşlığında kuros- kore heykellerinin köken ve gelişimi
anlatılmış ve külünk (çekiç), madırga (tokmak), murç (nokta keski), düz keski
(ıskarpela) dişli keski, oluklu yontma aleti, matkap, aşındırıcı (törpü-raspa) gibi
yontma malzemeleri ve bu malzemelerin nerede kullanıldığıyla ilgili açıklamalar
yapılmıştır. Arkaik dönem yontu sanatının kent yaşamındaki ve kent ekonomisindeki
rolü, sanat okulları ve ekollerine değinilerek heykellerin birleştirme ve sunum
işlemlerinden söz edilmiştir.

Anahtar sözcükler: taş ocağı, heykel, arkaik dönem, Yunan heykeltıraşlığı, yontma
teknikleri

Abstract:
The influence of Egypt, the Near East, and Anatolia in Archaic Greek sculpture
are available. Greek sculptors set the milestone by adapting sculpture sculpting
techniques they have learned themselves. Large sculptures began to be carved in the
7th century BC in the Aegean geography. Sculptures under aristocratic rule were
generally ordered to sculptors by the state and the nobility.
The blocks to be transformed into statues were detached from the bedrock with
a wet wedge system. This system was used by the Hittites in Anatolia and then by the
Greeks in the 7th century BC. The block, which was extracted from the quarry in the
archaic period, was transported to the region where it would be roughly formed and
sewn, mostly using manpower, and the details were carved in temporary workshops
established in the region. Tools used in rough form are ash or chisel. The tools the
sculptor uses in carving the details are his/her own choice. Based on the traces on the
surface of the statue, it can be seen that which tool the sculptor used in which part. In
Archaic Greek sculpture, the details were usually carved with straight chisels (chisels)
and toothed chisels, drills, slotted sculptures.
In this thesis, the materials and techniques used to extract blocks from the quarry
and transforming them into sculptures in Archaic Greek sculpture were explained by
scanning the relevant literature. In this regard, first of all, information was given about
the quarrying, cutting-extraction, and transportation processes of the sculpture blocks.
Then, in the archaic period Greek sculpture, the origin and development of Kuros -
Korean sculptures are explained and the ash (hammer), mining (mallet), chisel (point
chisel), flat chisel (chisel) toothed chisel, slotted chipping tool, drill, abrasive (raspraspa) such as chipped materials and where these materials are used explanations were
made. The role of the archaic sculpture art in urban life and urban economy, art schools
and schools were mentioned, and the assembly and presentation processes of
sculptures were mentioned.

Keywords: quarry, sculpture, archaic period, Greek sculpture, chipping techniques