Türkçeyi yabancı dil olarak öğreten ders ve çalışma kitaplarındaki etkinliklerin üst düzey düşünme becerileri açısından incelenmesi
Investigation of activities in Turkish as a foreign language course and workbooks in terms of higher level thinking skills
Yazar: ÜLKÜ ASLAN
Danışman: PROF. DR. TAZEGÜL DEMİR ATALAY
Kafkas Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Gelişen çağla birlikte bilgi ve teknolojiye ulaşım artmış her alanda gelişim gözle görülür bir ivme kazanmıştır. Sosyal, siyasal, eğitim, kültürel, sanatsal birçok alanda insanlar gelişime ayak uydurmaya çalışmakta bu da düşünme becerilerini aktif olarak kullanmayı zorunlu kılmaktadır. Her alanda kendini geliştirmeye çalışan bireyler yetiştirmek son zamanlarda önemli hale gelmiştir. Bu da bilişsel alana verilen önemi artırmaktadır. Eğitim sistemlerine de bakıldığı zaman öğrencileri düşünmeye yönelten, yaratıcılıklarını üst düzeyde kullanmalarına imkân veren, eleştirel, sorgulayıcı, analiz, sentez yapabilen, bilgiyi olduğu gibi kabul etmeyen, araştırmacı yönü gelişmiş bireyler yetiştirmek son zamanlarda amaç haline gelmiştir. Bu amaç doğrultusunda eğitim programlarında yenilikler yapılmakta, gelişen teknolojiye ve bilgiye göre ders ve çalışma kitaplarında, program ve kazanımlarda, materyal ve etkinliklerde değişikliğe gidilmektedir. Öğrencilerin üst düzey düşünme becerilerine önem verilmektedir. Bu çalışmanın amacı Türkçeyi yabancı dil olarak öğreten kitapları üst düzey düşünme becerinden yaratıcı düşünme ve eleştirel düşünme açısından incelemektir. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden biri olan doküman incelemesi yöntemi benimsenmiştir. Araştırmanın çalışma kapsamda Türkçeyi yabancı dil olarak öğreten 21 ders ve çalışma kitabındaki 4521 etkinlik incelenmiştir. Araştırmanın veri analizi sürecinde betimsel analiz yöntemi kullanılmıştır. Üst düzey düşünme becerilerinden yaratıcı düşünme ve eleştirel düşünmenin ele alındığı çalışmada yaratıcı düşünmeye yönelik etkinlikler için "Etkinlik Değerlendirme Formu" , eleştirel düşünmeye yönelik etkinlikler için hazırlanan "Kontrol Listesi" kullanılmıştır. Araştırma sonucunda incelenen ders ve çalışma kitaplarındaki yaratıcı düşünme ve eleştirel düşünmeye yönelik etkinliklerin yetersiz olduğu saptanmıştır. Yaratıcı düşünme ve eleştirel düşünme becerilerine yönelik etkinliklerin artırılması ve ders ve çalışma kitaplarındaki etkinliklerin geliştirilmesi gerekmektedir. Özellikle çalışma kitaplarında yer alan etkinlikler üst düzey düşünme becerileri açısından yetersizdir. Dinleme ve yazma becerilerine yönelik etkinliklerin yaratıcı düşünme ve eleştirel düşünme becerilerini yeterince kapsamadığı, öğrencilerin üst düzey düşünme becerilerini geliştirmesi açısından yetersiz kaldığı sonucuna varılmıştır.

Abstract:
With the developing age, access to information and technology has increased and development in every field has gained a noticeable momentum. In many social, political, educational, cultural and artistic fields, people are trying to keep up with development, which makes it necessary to actively use thinking skills. It has recently become important to raise individuals who try to improve themselves in every field. This increases the importance given to the cognitive domain. When we look at the education systems, it has recently become a goal to raise individuals who direct students to think, allow them to use their creativity at a high level, are critical, questioning, able to analyze, synthesize, do not accept information as it is, and have a developed researcher aspect. In line with this aim, innovations are made in education programs, changes are made in course and workbooks, programs and achievements, materials and activities according to the developing technology and information. Students' high-level thinking skills are emphasized. The aim of this study is to examine the books that teach Turkish as a foreign language in terms of creative thinking and critical thinking from higher order thinking skills. Document analysis method, one of the qualitative research methods, was adopted in the study. Within the scope of the study, 4521 activities in 21 course and workbooks teaching Turkish as a foreign language were analyzed. Repeated reading, coding and constant comparison method were used in the data analysis process. In the study, in which creative thinking and critical thinking, which are among the high-level thinking skills, were discussed, "Activity Evaluation Form" was used for creative thinking activities and a checklist we prepared for critical thinking activities. As a result of the research, it was determined that the activities for creative thinking and critical thinking in the course and workbooks examined were insufficient. It is necessary to increase the activities for creative thinking and critical thinking skills and to improve the activities in the course and workbooks. Especially the activities in the workbooks are insufficient in terms of high-level thinking skills. It was concluded that the activities for listening and writing skills did not adequately cover creative thinking and critical thinking skills, and were insufficient in terms of developing high-level thinking skills of students.