Ümitvar kiraz (Prunus avium L.) melezlerinin S allel genleri, meyve çatlama hassasiyetleri ve antioksidan özelliklerinin belirlenmesi
Determination of antioxidant compounds, fruit cracking susceptibility and S allel genes in promising sweet cherry (Prunus avium L.) progeny
Yazar: İSMAİL DEMİRTAŞ
Danışman: PROF. DR. FATMA YILDIRIM
Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Kiraz tüm dünyada sevilerek tüketilen ve üreticisine yüksek düzeyde kazanç sağlayan meyve türlerinin başında gelmektedir. Ancak eski kiraz çeşitlerinin yetiştiriciliğinde verim, kalite ve kendine uyuşmazlık gibi önemli sorunlar bulunmaktadır. Bu noktada önemli bir kiraz üreticisi ve ihracatsısı olan ülkemizin dünya piyasalarındaki rekabet gücünü koruyabilmesi ve arttırabilmesi için kendine verimli ve kaliteli yeni çeşitlerini geliştirmesi gerekmektedir. Bu kapsamda, Eğirdir Meyvecilik Araştırma Enstitüsü (MAREM) tarafından melezleme yolu ile kiraz çeşit ıslahı başlatılmıştır. Bu tez çalışmasında, MAREM'de yapılan melezlemeler (0900 Ziraat X kendine uyuşur veya uyuşmaz çeşitler) sonucunda elde edilen ümitvar 27 adet kiraz genotipinin kendine verimlilik durumları ile S-Allel uyuşmazlık genlerinin yanısıra fenolojik ve bazı meyve kalite özelliklerinin (pomolojik özellikler, antioksidant bileşenler ve çatlama hassasiyeti) belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışma, 2015 ve 2016 yılları arasında yürütülmüştür. 
Çalışmada, genotiplerin meyve tutum oranları arazide kendileme uygulamalarında %0-%33, serbest tozlanmada ise %3-%54 arasında değişmiştir. Moleküler çalışmalar sonucunda genotiplerin 13'ünde kendine verimlilik alleli (S4') saptanmıştır. Genotiplerin fenolojik ve pomolojik özellikleri yıllara göre değişkenlik göstermiştir. Çiçeklenme zamanı bakımından genotipler arasında 7 gün, hasat zamanı bakımından ise yaklaşık 40 günlük bir fark olduğu belirlenmiştir. Genotiplerin meyve ağırlıkları 7.35-12.03 g, çekirdek ağırlıkları 0.32-0.48 g, sap ağırlıkları 0.08-0.14 g, SÇKM içerikleri %14.43-%20.32, meyve eti sertlik değerleri 5.85 N-10.86 N arasında değişmiştir. Çatlamaya hassasiyet bakımından genotiplerin indeks değerleri 6-82.33 arasında değişmiştir. Antioksidan içerikler bakımından genotiplerin toplam fenolik değerlerinin 4.64 – 202.18 mg GAE g-1 YA, toplam flavonoid değerlerinin 36.01 - 262.41 mg rutin g-1 YA, toplam antioksidan aktivite değerlerinin 4.63-55.23 mg vitamin C g-1 YA arasında değiştiği tespit edilmiştir.

Abstract:
Cherry is one of the fruit species that are loved and consumed all over the world and provide high levels of income to its producers. However, in the cultivation of old cherry varieties, there are important problems such as yield, quality and self-incompatibility. At this point, our country, which is an important cherry producer and exporter, needs to develop its own productive and high quality new varieties in order to maintain and increase its competitive power in the world markets. In this context, the breeding of cherry varieties has been initiated by the Eğirdir Fruit Research Institute (MAREM) through hybridization (0900 Ziraat X self-compatible or self-incompatible cultivars). In this thesis study, it was aimed to determine the self-fertility status and S-Allele incompatibility genes as well as phenological and some fruit quality characteristics (pomological properties, antioxidant components and cracking sensitivity) of the promising 27 cherry genotypes obtained as a result of hybridization in MAREM. The study was conducted between 2015 and 2016.
In the study, the fruit set ratios of genotypes in field isolation applications varied between 0% -33% and 3-54% in free pollination. As a result of molecular studies, self-fertility allele (S4 ') was detected in 13 of the genotypes. Phenological and pomological features of genotypes have varied over the years. It was determined that there is a difference of 7 days between genotypes in terms of flowering time, and a difference of approximately 40 days in terms of harvest time. Fruit weight of the genotypes varied between 7.35-12.03 g, seed weights 0.32-0.48 g, stem weight 0.08-0.14 g, solids content 14.43% - 20.32%, fruit firmness values ranged from 5.85 N-10.86 N. The index values of the genotypes in terms of susceptibility to cracking varied between 6-82.33. In terms of antioxidant content, it was determined that the total phenolic values of the genotypes varied between 4.64 - 202.18 mg GAE g-1 FW, total flavonoid values between 36.01 - 262.41 mg routine g-1 FW, and total antioxidant activity values varied between 4.63-55.23 mg vitamin C g-1 FW.