İstanbul Süleymaniye kentsel sit alanı 376 numaralı yapı adasının, Mimar Sinan'ın vakfiyesi bağlamında korunması ve değerlendirilmesi
Conservation and evaluation of Istanbul Suleymaniye urban conservation area, 376th city block in the context of endowment deeds of Sinan the Architect
Yazar: ŞEVKET SAK
Danışman: PROF. DR. DEMET BİNAN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Restorasyon Koruma ve Yenileme Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Süleymaniye, kentsel sit alanı 376 numaralı yapı adasında bulunan geleneksel yapıları konu alan bu çalışmanın amacı; bozulmuş ya da değerini koruyan geleneksel yapıların tespit edilerek, bozulma durumlarınının seviyesine göre koruma öncelikli yapıların saptanması ve Mimar Sinan'ın evi ve türbesi bağlamında korunması ve değerlendirilmesidir. Tezin izlediği yol; geleneksel yapıların mimarisini oluşturan sosyal, tarihi ve fiziksel çevrenin incelenmesi, bu yapılara uygulanan koruma yaklaşımındaki eksiklikler ve sorunlarla birlikte bozulma durumlarının irdelenmesi ve koruma yaklaşımının ne şekilde olması gerektiğinin belirlenmesi şeklindedir. Tez 6 bölümden oluşmaktadır:
1. Bölüm giriş kısmı oluşturmaktadır. Bu bölümde çalışmanın amacından, kapsamından ve hangi yöntemlerle oluşturulduğundan bahsedilmektedir.
2. Bölümde, çalışmanın yapıldığı Süleymaniye Bölgesi'nin fiziksel ve tarihsel gelişimi konu alınmıştır. Bölgenin coğrafi konumundan bahsedilmiş, konumu ve sınırları belirtilmiş, topografik  ve iklimsel özelliklerine de değinilmiştir. Tarihsel gelişimi ve sosyoekonomik yapısı başlığı altında, semtin oluşumunda etken olan sırasıyla Roma, Bizans ve Osmanlı dönemindeki imar faaliyetleri ele alınmış, geçmiş dönemdeki gravür, fotoğraf ve haritalarla desteklenmiş, daha sonra tarihsel süreç içerisindeki sosyoekonomik gelişmeler değerlendirilmiştir. Süleymaniye Bölgesi'nin kentsel sit alanı olmasındaki süreçleri ve diğer koruma çalışmaları açıklanmıştır. Çalışmanın yapıldığı 376 numaralı yapı adasında da bir bölümü bulunan zamanın ve günümüzün en önemli yapı komplekslerinden biri olan Süleymaniye Külliyesi araştırılmış, külliyeyi oluşturan cami, türbeler, darülhadis, medreseler hakkında bilgiler verilmiştir.
3. Bölümde, çalışmanın ana konusu olan 376 numaralı yapı adasının fiziksel ve tarihsel gelişim süreçlerine geçilmiş, adanın geçmiş dönemlerdeki yapısına ilişkin bilgiler ve belgeler sunulmuştur. Adanın yarısından çoğunun mülkiyetini elinde bulundurmuş olan Mimar Sinan'ın vakfiyesi incelenmiş ve adayı konu alan kısımlarından alıntılar yapılmış, Mimar Sinan'ın evi, türbesi, sebili, sıbyan mektebi, dükkânları hakkında bilgiler toplanmıştır. Farklı dönemlerde ne durumda olduğunu gösterir gravürlere, fotoğraflara ve restitüsyon çizimlerine yer verilerek o dönemin somut hali hakkında değerlendirmeler yapılmıştır. 376 numaralı yapı adasının tarihsel süreci ele alınmış, adanın yasal durumu ve gelişimi başlığı altında adayı oluşturan parseller hakkında genel açıklamalarda bulunulmuş, kamulaştırma çalışmaları hakkında bilgiler ve belgeler sunulmuştur. Daha sonra adanın fiziksel özellikleri konu alınmış, 376 numaralı yapı adasının konum sınırları belirtilmiş, ulaşımı incelenmiş, konum planı, plan ve cephe özellikleri konularında değerlendirmelerde bulunulmuştur. 3. Bölümün 4. Kısmını yapı adasının analizleri oluşturur. Bu analizler sırasıyla; ada-parsel analizi yol analizi, işlev analizi, kat analizi, tescil durumu analizi, yapım sistemi analizi, özgünlük analizi ve bozulma durumu analizidir. Yapılan analizlerin akabinde 376 numaralı yapı adasının tescilli yapılarına ilişkin envanter çalışmaları yapılmış ve kroki olarak çizimlerine yer verilmiştir. 
4. Bölümde yapı adasında yapılan çalışmalar ile koruma sorunları ele alınmış; bozulma nedenleri fiziksel ve sosyal nedenler, bozulma şekilleri ise biçimsel ve yapısal bozulmalar başlıkları altında incelenmiştir. Akabinde tüm parsellerin ayrıntılı şekilde bozulma durumları incelenmiş, genel bir değerlendirmede bulunulmuştur.
5. Bölümde toplanan tüm bu veriler ışığında 376 numaralı yapı adası için koruma yaklaşımı ile ilgili çözümler, alan ölçeğinde ve yapı ölçeğinde olmak üzere iki grupta irdelenmiştir. Bozulma durumu çözümleme çalışmaları yapılarak koruma öncelikli yapılar saptanmış, geleneksel dokuyu korumaya yönelik yaklaşımlar için önerilerde bulunulmuştur. Yapı ölçeğindeki koruma yaklaşımları ise plan düzeninde, cephe düzeninde ve yapım sisteminde ele alınmıştır. Daha sonra tüm parsellerin koruma yaklaşımları için değerlendirmelerde bulunulmuştur.

Abstract:
The aim of this study, which is based on traditional buildings in the 376th city block of Suleymaniye, is detection of the buildings which are detoriated or saved its value by determining the prior buildings according to their level of deterioration for conservation and evaluation of the city block in accordance to Mimar Sinan's house and tomb. The way used in the thesis,is to examine the social, historical, and physical environment which composes the architecture of traditional buildings , studying the level of deterioration with problems, the lacks in the conservation approaches to these buildings,  and how the conservation approach should be. The thesis consists of 6 chapters.
1st chapter insists on part of entrance. In this chapter, the mention is the aim and the content of the study, and by which methods its constructed. 
In the second chapter, geoghrapical position of Suleymaniye area where the study has done is defined; the location and the borders are indicated, topographical and climate features are examined. Under the topic of its historical development and socio-economical structure, consturction at the time of Romans, Byzantines, and Ottomans is defined; It's supported with old engravings, photographs and maps. The socio-economical development in historical prosess is examined. The process in which Suleymaniye area became an urban conservation site and other conservation activities are explained. Social complex of Suleymaniye, which has a part in 376th city block of Suleymaniye, an done of the most important construction complexes in the past and the present is examined, and information has given about the mosques, tombs, Darulhadis and Madrasah which consists the complex.
In the 3rd chapter, 376th city block of Suleymaniye, which is the main subject of the study is analyzed, the documents and informations about the past of the city block is given. Endowment of Mimar Sinan, which includes more than half of the ownership of city block is examined, the parts about the city block in the Endowment are quoted, some information are gathered about Mimar Sinan's house, tomb, fountain, primary school and the stores. Restitution drawings, photographs and gravures which are showing the situation of the time is displayed in order to give an idea about the setting-up of that time. The historical process of 376th city block is discussed, explanations are made about the legal status of the city block and its development of constituting parcelles of the block. Information and documents about expropriation activities are presented. Later on, the physical properties are handled, borders of the city block is displayed, the transportation is examined, location plan, plan and elevation features are evaluated. Structural analysis' of city block constitute the 3rd chapter 4th part. These anlysis' are: road analysis, Functional analysis, flat anaylsis, registiration anlysis, system fo construction analysis, originality analysis, deterioration analysis. After these analysis', study on inventory about the certified buildings of city block is done, drawings are displayed.
In the 4th chapter; The conservation problems are discussed under these topics by studying on the city block: the reasons of detoriation, phsical and social reasons, the type of detoriation, warping  and structural detoration. Deformities of all the parcels are examined in detail, a general evaluation is made. 
In the 5th chapter; By all these gathered informations, solutions about the conservation of 376th city block of Suleymaniye  are studied under two groups as area scale and structural scale. by making resolution studies on detoration, prior conservation buildings are detected,suppositions about the approaches on conservation of traditional texture are made. The conservation approaches of structural scale are discussed under the topics of: plan composition, elevation composition, and structural system.
 In the 6th chapter, evaluation and conclusion is made about the completion of the thesis.