Tarihî Türk yazım geleneği bağlamında eski Uygurca metinlerdeki mürekkep değişmeleri
Historical Turkish writing tradition and ink changes in old Uyghur texts
Yazar: MENEVŞE TİBET
Danışman: PROF. DR. SERKAN ŞEN
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Dil Bilimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Eski Uygur Türkçesi üzerine gerek metin yayımı gerekse dil özellikleriyle ilgili
bir hayli çalışma yapılmış ancak metinlerindeki mürekkep değişmelerine dair detaylı
bir araştırmayla karşılaşılmamıştır.Türkçe metinlerde siyah dışında farklı renkte
mürekkep kullanıldığına ilk defa Köktürk, Uygur ve Mani harfleriyle yazılan
eserlerde rastlanılmaktadır. Daha sonraki dönemlerde bu yazım geleneği gelişerek
devam etmiştir. Böyle bir çalışmayı yapmaktaki amaç günümüze kadar ulaşan bir
geleneğin kökenlerine inerek Türkoloji'ye katkı sağlamaktır.
 Bu çalışma "Giriş, İnceleme, Dizin, Seçme Fragmanlar" olmak üzere dört
anabaşlıktan oluşmaktadır. Giriş bölümünde araştırmanın konusuna, önemine,
amacına ve yöntemine değinilmiştir.
 İnceleme bölümünde Berlin Bilimler Akademisi Dijital Arşivi'nde mürekkep
değişmesine rastlanılan fragmanlar vurgu yerine göre "Metinlerin Giriş Bölümünün
Farklı Mürekkeple Vurgulandığı Fragmanlar, "Özel İsimlerin Farklı Mürekkeple
Vurgulandığı Fragmanlar, "Başlıkların Farklı Mürekkeple Vurgulandığı
Fragmanlar", "Dhāraṇī Adı Verilen Duaların Farklı Mürekkeple Vurgulandığı
Fragmanlar", "Unutulan Ekin Farklı Mürekkep Vurgulandığı Fragman", "Önemli
Tarihin Farklı Mürekkeple Vurgulandığı Fragman", "Kalıp İfadelerin Farklı
Mürekkeple Vurgulandığı Fragmanlar", "Arşivde Mürekkep Değişmesi Barındırdığı
Gözlemlensede Yıpranmadan Ötürü İçeriği Belirlenemeyen Metinlerin Farklı
Mürekkeple Vurgulandığı Fragmanlar" olarak sınıflandırılmıştır. Fragmanların harf
ve yazı çevirimi yapılmış, bağlam gerektiren metinler ise Türkiye Türkçesine
çevrilmiştir.
 Elde edilen bilgiler, sonuç kısmında toplu bir şekilde sunulmuştur. Dizin
bölümünde özellikle mürekkep değişmesine rastlanılan kelimelerin dizini yapılarak
Türkiye Türkçesi karşılıkları yazılmıştır. Çalışmanın sonunda mürekkep değişmesi
barındırdığı gözlemlenen bazı fragmanların tıpkıbasımları verilmiştir.

Abstract:
Plenty of research has been done on Old Uyghur Turkish, both publishing
texts and examining its linguistic features. But there haven't been any detailed
studies on how the ink used in these texts changed over time.The first time
different colored inks (besides black) were used in Turkish writings was with the
Orkhon, Uyghur, and Manichaean scripts. This writing tradition stuck around and
even developed further in later periods. This thesis aims to contribute to the field
of Turkology by exploring the roots of this long-lasting tradition.
 This thesis is divided into four main sections: Introduction, Analysis, Index,
and Selected Fragments. The introduction dives into the topic, its importance, the
goals of the research, and the methods used.
 The analysis section focuses on fragments from the Digital Archive of the
Berlin Academy of Sciences where the ink color seems to change. These
fragments are categorized based on what the different ink emphasizes: "The
Introduction Part of the Texts is Highlighted with Different Ink", "Proper nouns
emphasized with different ink", "Titles highlighted with different ink", "Magical
words called Dhāraṇī emphasized with different ink", "Forgotten suffixes
highlighted with different ink", "Important dates highlighted with different ink",
"Formulaic expressions highlighted with different ink", "Fragments where the
archive shows ink changes, but the content is unreadable due to wear and tear".
For each fragment, the text is transcribed and translated into Turkish whenever
necessary for understanding the context.
 The information gathered throughout the analysis is presented in a
comprehensive way in the conclusion section. The index section creates a list of
words where ink changes were observed, along with their corresponding Turkish
translations. Finally, the thesis includes pictures of some fragments showcasing
these ink changes.