İbn Sînâ mantığında şartlı kıyaslar
Hypothetical syllogism in the logic of avicenna
Yazar: AYŞE ŞAVKLIYILDIZ
Danışman: DOÇ. DR. HÜLYA ALTUNYA
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Aristoteles = Aristotle ; Bilgi = Knowledge ; Kıyas = Comparison ; Mantık = Logic ; İbn Sina = Ibn Sina

Özet:
Tüm bilimlerin merkezinde olan düşünme eylemi, akli çıkarımlarla yeni bilgiler elde edilmesini sağlamaktadır. Geçerli ve tutarlı akli çıkarımlar yapmanın sistematik bir şekilde formunu belirleme gayesindeki klasik mantık (Aristoteles Mantığı), bu akli çıkarımlarda tümdengelimi kendine temel metot olarak seçmiştir. Bir çeşit tümdengelim olan kıyas da, klasik mantığın akıl yürütme biçimidir. Öncül adı verilen birden çok önermeyle, sonuç adı verilen bir önerme arasında mantıkça geçerli bir ilişki kurma işlemi olan kıyas, öncüllerin yapısına göre çeşitlere ayrılır ki, bu çeşitlerden biri de şartlı kıyastır. Herhangi bir yeni bilgiye ulaştırmadığı ve basitçe öncüllerden birinin sonuç olarak belirlenip tekrar edildiği gerekçesiyle eleştirilen şartlı kıyas, kayıtlama ya da varsayım üzerine kuruludur. Sosyal ve fen bilimlerin tamamında yapılan akli çıkarımlarda ve gündelik dilde sıklıkla kullanılan şartlı kıyasları, İslam mantık geleneği içerisinde en ayrıntılı şekliyle sistemli hale getiren ilk mantıkçı İbn Sînâ'dır. Dolayısıyla İslam mantığında şartlı kıyasların formları ya da içerikleriyle ilgili yapılacak tüm çalışmalarda, İbn Sînâ'nın eserlerinden önemli ölçüde yararlanmak gerekmektedir. Şartlı kıyaslara, Aristoteles öncesi Antik dönemde, şartlı düşünme biçimi olarak hangi oranda başvurulduğu, form ve içerik olarak şartlı kıyasların bilgi değerlerinin var olan eleştiri ve tartışmalar ekseninde tespit edilmesi ve İbn Sînâ'nın konu üzerine katkılarının neler olduğu, araştırma alanımızı oluşturmaktadır. 

Anahtar Kelimeler: Antik dönem, Aristoteles, İbn Sînâ, Kıyas, Şartlı kıyas, Bilgi, Geçerlilik.

Abstract:
The act of thinking which is in the center of all sciences provides obtaining new knowledge by inference. Classical Logic (Aristotelian Logic) the aim of which is the determining of systematic forms for valid and consistent inferences, accepts deduction as its basic method. Syllogism, a kind of deduction, is the form of reasoning of classical logic too. Syllogism, being a logical valid relating process between many sentences named as premises and a premise named as conclusion, is classified according to the kinds of premises that one of these kinds is hypothetical syllogism.  Hypothetical syllogism which is criticized on the grouds that it does not provide any new knowledge and the premises are repeated as conclusion by determining one of them simply, is based on qualification and assumption. Within the tradition of Islamic logic, Avicenna is the first logician who systemized hypothetical syllogism, which is frequently used in the inferences of social and naturel sciences, and ordinary language, in detail. Thereby; it is necessary to utilize from Avicenna works considerably in the whole studies, related with the forms and contents of Islamic logic that will be carried out. To what extent conditional syllogism is used as a way of hypothetical thinking in Antique period before Aristoteles; determining the knowledge value of hypothetical syllogism as form and contents within the context of present criticisms and discussions and the contributions of Avicenna on the issue will be the aim of this study.


Key Words: Antique period, Aristoteles, Avicenna, Syllogism, Hypothetical syllogism, Knowledge, Validity.