Din dersi öğretmenlerinin eğitime inanma düzeyleri ile iş doyum düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi
Examination of the relationship between the level of belief in education and the levels of job satisfaction of religion teachers
Yazar: ŞENGÜL AKGÜL
Danışman: PROF. DR. NURULLAH ALTAŞ
Atatürk Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Eğitimi Ana Bilim Dalı / İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Din = Religion ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Amaç: Bu araştırmanın temel amacı; din dersi öğretmenlerinin eğitime inanma düzeyleri ile iş doyum düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesidir. 
Yöntem: Araştırma, karma yöntemde tasarlanan, nicel verilerin nitel verilerle açıklandığı açımlayıcı ardışık desende yürütülmüştür. Araştırmanın nicel verilerini toplamak için okul yöneticiliği görevini yapmayan din dersi öğretmenlerine ulaşılmış ve 106 erkek; 75 kadın katılımcı olmak üzere toplam 181 din dersi öğretmeni araştırmanın nicel boyutu için seçilen örneklem grubu olmuştur. Nicel boyut için seçilen örneklem içerisinden 18'i Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmeni; 13'ü ise İmam Hatip Lisesi Meslek Dersi Öğretmeni olmak üzere toplam 31 katılımcı nitel boyutun çalışma grubu olarak belirlenmiştir. Örneklem grubunun seçilmesinde kriter örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Verilerin toplanması için nicel boyutta "Öğretmenlerin Eğitime İnanma Düzeyi Ölçeği", "Öğretmenlerin İş Doyumu Ölçeği" kullanılmış; nitel boyutta ise yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Verilerin analizinde nicel boyutta verilerin normal dağılım sergilediği belirlendiği için parametrik testler uygulanmıştır. Fark testleri olan bağımsız örneklem t-testi ve tek yönlü varyans analizi yapılmıştır. Din dersi öğretmenlerinin eğitime inanma düzeyleri ile iş doyumları arasındaki ilişkiyi tespit etmek için Pearson korelasyon analizi kullanılmıştır. Eğitime inanma düzeyinin iş doyumuna etkisini belirlemek için regresyon analizi yapılmıştır. Araştırmanın nitel boyutunda ise öncelikle tematik bir inceleme yapılmış kategoriler ve kodlar oluşturulmuş sonra da kodların kendi aralarında kıyaslanması ve belli açıklamalar yapılması için içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. 
Bulgular: Araştırmanın bulguları, alt problemleri açıklamaya yönelik oluşturulmuştur. Bu doğrultuda katılımcılarda eğitime inanma düzeyinin orta düzeyde olduğu ve nitel bulguların bu sonucu açıkladığı belirlenmiştir. Din dersi öğretmenlerinin eğitime inanma düzeyinin demografik özelliklerden cinsiyete, medeni durumuna, göre anlamlı düzeyde farklılaştığı; yaşa, branş değişkenine, eğitim durumu, okul düzeyine, mesleki kıdeme göre anlamlı düzeyde farklılaşmadığı bulgusuna ulaşılmıştır. Din dersi öğretmenlerinin mesleği isteyerek seçme durumu, eğitime inanma ölçeğinin toplumsallaştırma ve çok yönlü gelişim alt boyutlarına göre anlamlı düzeyde farklılaşırken; bireysel farklılıklar ve üst öğrenime hazırlama boyutunda anlamlı düzeyde farklılaşmadığı bulgusu tespit edilmiştir. Din dersi öğretmenlerinin eğitime inanma düzeyleri ve alt boyutları öğretmenlerin mesleği seçme nedenlerine ve başka kurumda çalışmayı isteme durumlarına göre istatistiksel olarak farklılaşmadığı belirlenmiştir. Öğretmenlerin eğitime inanma düzeyleri ve alt boyutları öğretmenlerin tercih imkanı olsa yine öğretmenlik mesleğini seçme durumlarına göre anlamlı düzeyde farklılaştığı belirlenmiştir.
Katılımcıların iş doyumu düzeyinin orta düzeyde olduğu ve nitel bulguların sonuçları açıkladığı bulgusu belirlenmiştir. İş doyumu düzeyinin demografik özelliklerden cinsiyete, yaşa, branşa, eğitim durumuna, mesleki kıdeme göre anlamlı düzeyde farklılaşmadığı; medeni duruma, okul düzeyine göre anlamlı düzeyde farklılaştığı bulgusuna ulaşılmıştır. İş doyumu düzeyinin mesleği isteyerek seçme durumuna, mesleği seçme nedenlerine, başka kurumda çalışmayı isteme durumuna göre anlamlı düzeyde farklılaşmadığı belirlenirken; tercih imkanı olsa yine öğretmenlik mesleğini seçme durumuna göre anlamlı düzeyde farklılaştığı bulgusuna ulaşılmıştır.
Din dersi öğretmenlerinin eğitime inanma düzeyi ile iş doyumu düzeyi arasında orta düzeyde pozitif bir ilişki olduğu bulgusu elde edilmiştir. Ayrıca din dersi öğretmenlerinin eğitime inanma düzeyinin iş doyumunu anlamlı yordadığı bulgulanmıştır. 
Sonuç: Din dersi öğretmenlerinin eğitime inanma düzeyleri ile iş doyum düzeyleri arasında orta düzey pozitif bir ilişki tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Din eğitimi, din dersi öğretmeni, eğitime inanma, iş doyumu

Abstract:
Purpose: The main purpose of this research; The aim of this study is to examine the relationship between religious lesson teachers' levels of belief in education and their job satisfaction levels.
Method: The research was conducted in an explanatory sequential design, which was designed in a mixed method and where quantitative data were explained with qualitative data. In order to collect the quantitative data of the study, religious teachers who did not work as school administrators were reached and 106 male; A total of 181 religion teachers, 75 of whom were female participants, were the sample group selected for the quantitative dimension of the study. Among the sample selected for the quantitative dimension, 18 were Religious Culture and Moral Knowledge Teachers; A total of 31 participants, 13 of whom were Imam Hatip High School Vocational Teachers, were determined as the study group of the qualitative dimension. Criterion sampling method was used in the selection of the sample group. In order to collect the data, "Teachers' Level of Belief in Education Scale" and "Teachers' Job Satisfaction Scale" were used in quantitative terms; In the qualitative dimension, a semi-structured interview form was used. In the analysis of the data, parametric tests were applied since it was determined that the data exhibited a normal distribution in the quantitative dimension. Independent sample t-test and one-way analysis of variance, which are difference tests, were performed. Pearson correlation analysis was used to determine the relationship between religion lesson teachers' levels of belief in education and their job satisfaction. Regression analysis was conducted to determine the effect of the level of belief in education on job satisfaction. In the qualitative aspect of the research, firstly, a thematic analysis was made, categories and codes were created, and then the content analysis method was used to compare the codes among themselves and to make certain explanations.
Results: The findings of the study were formed to explain the sub-problems. In this direction, it was determined that the level of belief in education among the participants was at a moderate level and the qualitative findings explained this result. The level of belief in education of religion lesson teachers differed significantly according to demographic characteristics, gender, marital status; It was found that there was no significant difference according to age, branch variable, education level, school level, and professional seniority. While religion lesson teachers' choice of profession voluntarily differs according to the sub-dimensions of belief in education scale, socialization and multi-dimensional development; It has been determined that there is no significant difference in the dimensions of individual differences and preparation for higher education. It was determined that the religious lesson teachers' levels of belief in education and their sub-dimensions did not differ statistically according to the reasons for choosing the profession and their willingness to work in another institution. It has been determined that teachers' belief in education and its sub-dimensions differ significantly according to their choice of teaching profession, even if teachers have the opportunity to choose.
It was determined that the level of job satisfaction of the participants was moderate and the qualitative findings explained the results. The level of job satisfaction did not differ significantly according to demographic characteristics, gender, age, branch, education level, professional seniority; It was found that there was a significant difference according to marital status and school level. It was determined that the level of job satisfaction did not differ significantly according to the state of choosing the profession voluntarily, the reasons for choosing the profession, and the state of wanting to work in another institution; It has been found that there is a significant difference according to the choice of the teaching profession, even if there is an opportunity to choose the teaching profession.
It was found that there is a moderate positive relationship between the level of belief in education and job satisfaction of religion lesson teachers. In addition, it was found that the level of religious teachers' belief in education significantly predicted job satisfaction.
Conclusion: A moderate positive relationship was found between the religious lesson teachers' belief in education and their job satisfaction levels.

Keywords: Religious education, religious teacher, belief in education, job satisfaction