Bazı bitki uçucu yağlarının kum sineklerine karşı fumigant toksik etkisinin araştırılması
Assessment of fumigant activities of some plant essential oils against sand flies
Yazar: YEŞİM POLAT
Danışman: PROF. DR. ATİLA YANIKOĞLU
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Biyoloji = Biology

Özet:
Bu tezin amacı Antalya bölgesinde doğal olarak bulunan Lamiaceae familyasına ait iki endemik bitki türünün [Dorystoechas hastata Boiss. & Heldr. ex Bentham ve Origanum minutiflorum O. Schwarz et. H. Davis] toprak üstü kısımlarından elde edilen uçucu yağların, Alanya ilçesindeki yakalanan Phlebotomus cinsine ait kum sinekleri üzerindeki fumigant toksik etkisinin 10-100 μl/L arasındaki farklı konsantrasyonlarda araştırılmasıdır.
D. hastata ve O. minutiflorum bitki türlerinin uçucu yağları, su distilasyon yöntemi kullanılarak elde edilmiştir. Uçucu yağların kimyasal analizleri ise Gaz Kromotografisi–Kütle Spektrometrisi (GC: MS) ile gerçekleştirilmiştir.
O. minutiflorum uçucu yağının ana bileşeni sadece carvacrol iken, D. hastata uçucu yağının ana bileşenleri 1,8-cineole, borneol, camphor, myrecene ve β-pinen'dir. Bu iki uçucu yağın tek ortak bileşeni ise borneol'dür.
Test edilen iki uçucu yağ fumigant toksisite açısından 10, 20, 50 ve 100 μl/L konsantrasyonları için değerlendirildiğinde D. hastata uçucu yağının O. minutiflorum'a göre daha toksik olduğu bulunmuştur. Ayrıca uçucu yağlar tek tek ele alındığında 10 ile 100 μl/L arasında istatiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamaktadır.
Test edilen iki uçucu yağ fumigant toksisite açısından 10, 20, 50 ve 100 μl/L konsantrasyonları için değerlendirildiğinde D. hastata uçucu yağının O. minutiflorum'a göre daha toksik olduğu bulunmuştur. Ayrıca her iki bitkinin uçucu yağları tek tek ele alındığında 10-100 μl/L konsantrasyonları arasında istatiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamaktadır.
D. hastata ve O. minutiflorum uçucu yağlarında konsantrasyona bağlı KT50 (düşürücü etki) değerinde azalma görülmektedir. D. hastata uçucu yağının 10 μl/L'de KT50 değeri 24,73 dk, 100 μl/L'de ise 15,66 dk'dır. O. minutiflorum uçucu yağında 10 μl/L ve 100 μl/L'de sırasıyla KT50 değeri 32,86 ve 14,09 dk'dır. O. minutiflorum uçucu yağı en düşük konsantrasyon olan 10 μl/L'de %76,42, en yüksek konsantrasyon olan 100 μl/L'de %76,42 ölüm oranı gösterirken, D. hastata sırasıyla %88,63 ve %97,72 ölüm oranlarını göstermiştir. Sonuç olarak kum sineklerine karşı D. hastata uçucu yağı O. minutiflorum'a göre daha toksik etki göstermektedir. Toksisite testlerinde D. hastata ve O. minutiflorum uçucu yağları kum sineklerine karşı sırasıyla 0.45 ve 0.47 μl/L LC50 değerlerine sahiptir.

Abstract:
The aim of this thesis was to evaluate the fumigant toxicity of essential oils obtained from aerial parts of two endemic Lamiaceae plants [Dorystoechas hastata Boiss. & Heldr. ex Bentham and Origanum minutiflorum O. Schwarz et. H. Davis], naturally found in the Antalya region, on Phlebotomus sand flies collected from Alanya province. Fumigant activity was evaluated by exposing the sand flies to essential oil vapors at different concentrations (10-100 μl/L).
The essential oils used in this thesis were isolated by using hydrodistillation method. Chemical analyzes of these essential oils were carried out by Gas Chromatography-Mass Spectrometry (GC: MS).
The major compounds found in D. hastata essential oil were 1,8-cineole, borneol, camphor, myrecene and β-pinene while the main constituents of O. minutiflorum essential oil are carvacrol only. The only common component of these two essential oils is borneol.
A decrease in the KT50 (knock time) value is observed in D. hastata and O. minutiflorum essential oils in a concentration dependent manner. D. hastata essential oil KT50 value at 10 μl/L is 24,73 minutes and at 100 μl/L is 15.66 minutes. At 10 μL/L and 100 μL/L in the essential oil of O. minutiflorum, KT50 values are 32,86 and 14,09 min, respectively. When two the essential oils were compared on the basis of fumigant toxicity, D. hastata essential oil is more toxic at 10, 20, 50 and 100 μl/L concentrations. In addition, there isn't statistical difference between 10-100 μL/L when essential oils are approach individually. The O. minutiflorum essential oil showed 76.42%mortality at the lowest dose (10 μL/L) and 76.42%at the highest dose (100 μL/L), while the D. hastata mortality rates were 88.63%and 97,72%respectively.
As a results D. hastata essential oil was the more toxic to adult sand flies than O. minutiflorum. In toxicity tests, LC50 values for essential oils of D. hastata and O. minutiflorum against sand flies were 0.45, and 0.47 μl/L respectively.