İmâmiyye Şîası-Nusayrîlik ilişkisi
The relationship between the Imāmiyya Shī'as and Nusayrism
Yazar: İBRAHİM OSMAN
Danışman: PROF. DR. RAMAZAN YILDIRIM
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Nusayrîlik hicrî üçüncü asırda Şîa mezhebinden ayrılarak ortaya çıkmış batınî bir gruptur. Bu fırkanın adı, kurucusu kabul edilen Ebû Şuayb Muhammed b. Nusayr en-Nemîrî'den (ö. 270/883) gelmektedir. Hz. Ali'ye ilahlık nispet ettikleri ve tenasüh inancını benimsedikleri için aşırı (gâlî) gruplardan kabul edilmektedir. Nusayr en- Nemîrî aslen İranlı olup İsnâaşeriyye sistemini benimseyen bir Şiî idi. Başlangıçta Şiî inançları benimseyen Nemîrî, daha sonra beklenen Mehdi'ye açılan kapı olduğunu, yani Mehdi'nin tek temsilcisi ve insanlar için ondan sonraki tek mercii olduğunu iddia etmiştir. Bu iddia üzerine "el-bâb" tanımının doğruluğu konusunda İsnâaşeriyye ile aralarında tartışma meydana gelmiştir. Muhammed b. Nusayr, İmâmiyye Şîa'sının bu iddiayı kabul etmemesi üzerine onlardan ayrılarak Nusayrî fırkasını kurmuştur. Nusayrîler iç ve dış dinamiklerin etkisiyle uzun bir süre kabuğuna çekilmiş ve uzlette kalmışlardır. Ancak 19. yüzyılın başlarından itibaren varlıklarını devam ettirememe tehdidiyle karşılaşan Nusayrîler, çözümü geçmişte ayrıldıkları İsnâaşeriyye İran'a yaklaşmakta ve onlarla iyi ilişkiler geliştirmekte bulmuştur. Nusayrîllik-Şîa ilişkisi tarih boyunca dalgalanmalar geçirmiştir. İdeolojik düşmanlıkla başlayan süreç daha sonra iki grubun siyasî menfaatleri doğrultusunda yakınlaşmaları ile sonuçlanmıştır. Bu çalışmada öncelikle İsnâaşeriyye kaynaklarında Nusayrîler'e bakışın nasıl olduğu ele alınmıştır. Daha sonra ideolojik ve mezhepsel düşmanlığın tarihi süreçte nasıl yakınlaşmaya dönüştüğünün izleri sürülmüştür. Ayrıca iki grup arasındaki ideolojik yakınlaşmanın Suriye ve İran modern siyasetine yansımaları tespit edilmeye çalışılmıştır. Çalışmada özetle birbirlerinden ideolojik olarak ayrılan iki grubun dini ve siyasi yakınlaşması ve bu yakınlaşmanın Suriye ve İran siyasetini nasıl şekillendirdiği ele alınmıştır.
 
Anahtar Kelimeler: Kelâm, Şîa, İmâmiyye, Nusayrîllik, Alevîlik, Suriye.

Abstract:
Nusayrism is an esoteric group that emerged by separating from the Shia sect in the third century of the Hijri calendar. The name of this sect is believed to come from Abu Shuayb Muhammad B. Nusayr al-Namīrī (d. 270/883), who is considered to be its founder. The group is believed to be among the extreme groups because they attribute divinity to Ali and embrace the belief in reincarnation.  Nusayr al-Namīrī was originally from Iran and a Shiite who adopted the Ithna Ashariyya (Twelver) belief system. al-Namīrī, who initially adopted Shiite beliefs, later claimed to be the gateway to the expected Mahdi, asserting that he was the Mahdi'sonly representative and the only authority for people after him. Following this claim, a debate arose between them and Ithna Ashariyya (Twelver) group regarding the accuracy of the definition of "al-bāb" (the doorway). When the Twelvers rejected his claim, Nusayr left them and founded the Nusayrī sect. Nusayrīs retreated into their shell and remained isolated for a long time under the influence of internal and external dynamics. However, the Nusayrīs, who faced the threat of not being able to continue their existence since the beginning of the 19th century, found the solution by approaching Ithna Asheriyya (Twelver) Iran, from which they had separated in the past, and developing good relations with them. Nusayrism-Shia relationship has fluctuated throughout history. The process, which started with ideological hostility, later resulted in the rapprochement of the two groups in line with their political interests. In this study, it is first discussed how the Nusayrīs are viewed in Ithna Ashariyya (Twelver) sources. It is then traced how ideological and sectarian hostility turned into rapprochement in the historical process. In addition, the reflections of the ideological rapprochement between the two groups on the modern politics of Syria and Iran have been discussed. The study briefly discusses the religious and political rapprochement of two ideologically separated groups and how this rapprochement shaped and continues to shape the politics of Syria and Iran.

Keywords: al-Kalām, Islamic Sects, Shiʿah, Imamiyyah, The Nusayrī- 'Alawīs.