Hitit toplumu'nda temizlik algısı
Perception of cleanliness in the Hittite society
Yazar: SEMA AYAZ
Danışman: PROF. DR. ESMA REYHAN
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Eskiçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Tarih = History
Dizin: Hititler = Hittites ; Temizlik = Clean liness

Özet:
Teokratik devlet anlayışına sahip olan Hititlerin temizlik-kirlilik algısı düzenin devam etmesi esasıyla bağlantılıdır. Bir kişinin kendi iradesiyle ya da iradesi dışında bir nedenden dolayı kirlenmesi tanrıların öfkesine neden olabileceği için bu hususa azami özen gösterilmiştir. Ülkenin başına gelen herhangi bir salgın ya da doğal felaket; kişilerin yaşadığı hastalıklar, musibetler veya sıkıntılar hep kirlenmenin sonucu olarak algılanmış ve bunun neticesinde bu kirlilikten arınma gerekliliği hissedilmiştir. Bu çalışma kapsamında tanrı, kral, kraliçe ve görevlilerin temizliğine dair bilgiler çivi yazılı belgeler aracılığıyla elde edilmiştir. Metinlerde tanrının temizliği ile ilgili iki temel kaygının olduğu belirlenmiştir. Birincisi, bayram ve ritüel metinlerinde fiziksel temizlik uygulamaları ile tanrının temizliğini sağlama amacıdır. İkincisi ise tanrının mevcut temizliğinin çeşitli dış etkenlerle bozulmasının önüne geçme girişimidir. Bu bölümde direktif metinleri, fal metinleri, dua metinleri ve ritüel metinleri kullanılmıştır. Kral ve kraliçenin temizliği üzerine odaklanan bölümde, bayram metinleri, dua metinleri, fal metinleri, kanun metinleri ve ritüel metinleri incelenmiştir. Kral ve kraliçenin birlikte sıklıkla yer aldığı bayram törenlerinde ve ritüel metinlerde benzer temizlik unsurları görülmektedir. Ancak kral için özel önlemler alınmış ve bu önlemler saray görevlilerine yönelik direktif metinleri ve kanun metinlerinde belirtilmiştir. Görevlilerin temizliği kısmında ise dini görevliler, saray görevlileri ve askeri görevlilerin temizliği incelenmiştir. Son bölümde ise Hitit toplumunda sıkça başvurulan büyü ritüelleri incelenmiştir. Ritüeller, çeşitli uygulamalar ve büyülü sözlerle kirliliğe neden olan durumların temizlenmesini ve ritüeli yaptıran kişinin arınmasını amaçlar. Ritüeller, hastalıklardan cinsel sorunlara, aile içi kavgalardan cinayetlere kadar çeşitli durumlar için kullanılır.

Abstract:
The perception of cleanliness-pollution of the Hittites, who had a theocratic state understanding, is linked to the maintenance of order. Since the pollution of a person, whether voluntarily or involuntarily, could cause the anger of the gods, the highest attention was paid to this issue. Any epidemic or natural disaster that occurred in the country; diseases, disasters or troubles experienced by people were always perceived as the result of pollution, and as a result, the necessity of purification from this pollution was felt. Within the scope of this study, information on the cleanliness of gods, kings, queens and officials was obtained through cuneiform documents. It has been determined that there are two main concerns about the cleanliness of the god in the texts. The first is the aim of ensuring the cleanliness of the god through physical cleaning practices in feast and ritual texts. The second is the attempt to prevent the deity's existing cleanliness from being spoilt by various external factors. In this section, instruction texts, oracle texts, prayer texts and ritual texts were used. In the section focusing on the purity of the king and queen, festival texts, prayer texts, oracle texts, law texts and ritual texts were analysed. Similar elements of cleanliness are observed in festival ceremonies and ritual texts in which the king and queen frequently appear together. However, special precautions were taken for the king and these precautions were specified in law texts  and the instructions for the palace officials. In the section on the cleanliness of officials, the cleanliness of religious officials, palace officials and military officials is analysed. In the last section, magic rituals, which were frequently used in Hittite society, are analysed. Rituals aim to clean the situations that cause pollution with various practices and incantations and to purify the person who performs the ritual. Rituals are used for various situations ranging from diseases to sexual problems, from domestic quarrels to murders.