NAFLD hastalarında endotel disfonksiyonu ve endocan ilişkisi
The relationship between endothelial dysfunction and endocan in patients with NAFLD
Yazar: ERSEL BİLGİN
Danışman: PROF. DR. MURAT KÖSE
İstanbul Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Gastroenteroloji = Gastroenterology ; İç Hastalıkları = Internal diseases

Özet:
Amaçlar: Non-alkolik yağlı karaciğer hastalığı (NAFLD) karaciğerde %5 den fazla yağlanma bulunması ile karakterize olan ve basit yağlanmadan siroza kadar spektrumu olan bir hastalıktır. Morbidite ve mortalitesinin önemli nedenlerinden biri kardiyovasküler hastalıklar olup bunun temelinde de endotel disfonksiyonu (ED) yatmaktadır. Çalışmamızda NAFLD hastaları ile ED belirteçleri arasındaki ilişki değerlendirilmesi amaçlanmıştır. 
Hastalar ve Yöntemler: Çalışmaya Mart-Haziran 2023 tarihleri arasında polikliniğimize başvurmuş olan gönüllülerden 93 NAFLD hastası ve 65 sağlıklı kontrol dahil edildi. NAFLD tanısı Ultrasonografi (USG) ile belirlendi. Katılımcıların demografik, antropometrik ve klinik verileri kaydedildi, ayrıca kan örneklerinden serumları ayrılıp saklandı. USG ile karotis intima-media kalınlığı (CMIT) ve brakiyal arter akış aracılı dilatasyon (FMD) değerleri ölçüldü. Uygun koşulda saklanan serum örneklerinde ELISA yöntemiyle endocan düzeyleri ölçüldü. Elde edilen değerler karşılaştırılarak değerlendirildi. 

Bulgular: Hastalarda obezite, metabolik sendrom, dislipidemi sıklığı daha fazlaydı (p<0,05). Hasta grubunda endocan düzeyleri kontrol grubuna göre daha düşük saptandı (p<0,001). Ölçülen ortalama CMIT değerleri NAFLD hastalarında daha fazlaydı (p<0,001). Hem iskemi sonrası maksimum brakiyal arter çapı ile hesaplanan FMDmax hem de ortalama brakiyal arter çapı ile hesaplanan FMDmean değerleri hasta grubunda daha düşük saptandı (p=0,014, p<0,001). Hasta grubunda ayrıca 10 yıllık KVH riski belirlemek için kullanılan ASCVD risk düzeyi daha yüksekti (p=0,010). Yaş, VKİ, bel çevresi, açlık glikozu, HbA1c, HOMA-IR, CMI, FLI, NFS ve steatoz düzeyleri ile endocan, FMDmean ve FMDmax arasında ters korelasyon, CIMT değeri ile pozitif korelasyon görüldü (p<0,05). Ayrıca SCORE2 ve ASCVD risk skorları ile FMDmean ve FMDmax arasında ters, CIMT ile arasında pozitif korelasyon mevcuttu (p<0,05). 

Sonuçlar: Çalışmamızda endocan, FMD ve CIMT düzeyleri ile NAFLD hastaların arasında ilişki olduğu saptanmıştır. Literatürde endocan ve NAFLD ilişkisi açısından tartışmalı sonuçlar mevcuttur. Çalışmamızda NAFLD ile endocan arasında ters ilişki çıkmıştır. Endocanın NAFLD ve endotel disfonksiyonu patogenezindeki rolünün daha iyi anlaşılabilmesi için ek çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır.

Abstract:
Objectives: Non-alcoholic fatty liver disease (NAFLD) is a condition where the liver contains more than 5% fat and can range from simple fatty liver disease to cirrhosis. One of the important causes of morbidity and mortality is cardiovascular diseases and endothelial dysfunction (ED) lies at the basis of this. Our study aimed to evaluate the relationship between NAFLD patients and ED markers. 
Patients and Methods: The study included 93 NAFLD patients and 65 healthy controls from volunteers who applied to our outpatient clinic between March and June 2023. The diagnosis of NAFLD was determined by ultrasonography (USG). Participants' demographic, anthropometric and clinical data were recorded, and serum from blood samples was separated and stored. Carotid intima-media thickness (CMIT) and brachial artery flow-mediated dilatation (FMD) were measured by USG. ELISA measured endocan levels in serum samples stored under appropriate conditions. The values obtained were compared and evaluated. 

Results: The frequency of obesity, metabolic syndrome and dyslipidemia was higher in patients (p<0.05). Endocan levels were lower in the patient group compared to the control group (p<0.001). Mean CMIT values were higher in NAFLD patients (p<0.001). Both FMDmax calculated by maximum brachial artery diameter after ischemia and FMDmean calculated by mean brachial artery diameter were lower in the patient group (p=0.014, p<0.001). ASCVD risk level used to determine 10-year CVD risk was also higher in the patient group (p=0.010). Age, BMI, waist circumference, fasting glucose, HbA1c, HOMA-IR, CMI, FLI, NFS and steatosis levels were inversely correlated with endocan, FMDmean and FMDmax, and positively correlated with CIMT value (p<0.05). In addition, SCORE2 and ASCVD risk scores were inversely correlated with FMDmean and FMDmax and positively correlated with CIMT (p<0.05). 

Conclusions: Our study found correlations between endocan, FMD, CIMT levels, and NAFLD. The literature has controversial results regarding the relationship between endocan and NAFLD. Our study revealed a negative correlation between NAFLD and endocan. Additional studies are needed to understand endocan's role in the pathogenesis of NAFLD and endothelial dysfunction.