Öğretmenlerin uzaktan eğitime karşı tutumları ile öğretme ve öğrenme anlayışları arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigation of the relationship between teachers' attitudes towards distance education and their conceptions of teaching and learning
Yazar: AYSUN DURMAZ
Danışman: DOÇ. DR. HATİCE YILDIZ
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Geleneksel eğitim = Traditional education ; Geleneksel yaklaşım = Traditional approach ; Uzaktan eğitim = Distance education ; Yapılandırmacı öğrenme = Constructivist learning ; Yapılandırmacı öğretim yöntemi = Constructivist teaching method

Özet:
Bu araştırmanın amacı, ortaöğretim öğretmenlerinin uzaktan eğitime yönelik tutumları ile öğretme ve öğrenme anlayışları arasındaki ilişkiyi ortaya koymaktır. Bu doğrultuda; ortaöğretim öğretmenlerinin uzaktan eğitime karşı tutumları ile öğretme ve öğrenme anlayışlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi, öğretmenlerin öğretme ve öğrenme anlayışlarının uzaktan eğitime ilişkin tutumlarının anlamlı bir yordayıcısı olup olmadığının saptanması, öğretmenlerin uzaktan eğitime ve öğretme öğrenme anlayışlarına ilişkin görüşlerinin belirlenmesi amaçlanmıştır.
Karma yöntemin kullanıldığı bu araştırmada sıralı açıklayıcı desen tercih edilmiştir. Araştırmanın nicel boyutunda ilişkisel tarama modeli, nitel boyutunda ise durum çalışması modeli benimsenmiştir. Araştırmanın nicel boyutunun örneklemini, 2021-2022 eğitim-öğretim yılında Sivas ili Merkez ilçesinde Millî Eğitim Bakanlığına bağlı resmi ortaöğretim kurumlarında görev yapan öğretmenler arasından küme örnekleme yöntemiyle seçilen 328 öğretmen oluşturmaktadır. Araştırmanın nitel boyutunun çalışma grubunu, nicel verilerin toplandığı öğretmenler arasından amaçlı örnekleme yöntemlerinden olan ölçüt örnekleme yöntemiyle seçilen 37 ortaöğretim öğretmeni oluşturmaktadır. Araştırmanın nicel boyutunda veri toplama aracı olarak Ağır vd. (2007) tarafından geliştirilen "Uzaktan Eğitime Karşı Tutum Ölçeği" ile Chan ve Elliott (2004) tarafından geliştirilen ve Aypay (2011) tarafından Türkçeye uyarlanan "Öğretme ve Öğrenme Anlayışları Ölçeği" kullanılmıştır. Araştırmanın nitel boyutuna ait veriler, araştırmacı tarafından hazırlanan yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla toplanmıştır. Araştırmadan elde edilen nicel veriler betimsel istatistikler, bağımsız gruplar t-testi, Mann-Whitney U testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA) testi ve çoklu regresyon analizi ile, nitel veriler ise içerik analizi yöntemi ile çözümlenmiştir.
Araştırmanın nicel boyutunda ulaşılan verilere göre öğretmenlerin genel olarak uzaktan eğitime, uzaktan eğitimin avantajlarına ve uzaktan eğitimin sınırlılıklarına ilişkin tutum düzeylerinin "düşük" düzeyde olduğu belirlenmiştir. Öğretmenlerin ölçeğin geneli kapsamında uzaktan eğitime yönelik tutumlarında cinsiyet ve eğitim durumu değişkenlerine göre istatistiksel açıdan anlamlı bir farklılık olmadığı; mesleki kıdem değişkenine göre 0-5 yıl arası ile 16-20 yıl arası ve 21 yıl ve üzeri mesleki kıdeme sahip öğretmenler arasında, 0-5 yıl arası mesleki kıdeme sahip öğretmenler lehine anlamlı farklılık olduğu tespit edilmiştir. "Uzaktan Eğitime Karşı Tutum Ölçeği"nin alt boyutlarında ise öğretmenlerin uzaktan eğitimin avantajlarına yönelik tutumlarında, cinsiyet değişkenine göre kadın öğretmenler lehine anlamlı bir farklılık olduğu yani kadın öğretmenlerin erkek öğretmenlere göre uzaktan eğitimin avantajlarına ilişkin daha olumlu tutuma sahip oldukları belirlenmiştir. Mesleki kıdem değişkenine göre 0-5 yıl arası mesleki kıdeme sahip öğretmenler ile 16-20 yıl arası ve 21 yıl ve üzeri mesleki kıdeme sahip öğretmenler arasında mesleki kıdemi 0-5 yıl arası olan öğretmenler lehine; 6-10 yıl arası mesleki kıdeme sahip olan öğretmenler ile 21 yıl ve üzeri mesleki kıdeme sahip öğretmenler arasında 6-10 yıl arası mesleki kıdeme sahip öğretmenler lehine anlamlı farklılık olduğu görülmüştür. Eğitim durumu değişkenine göre ise bu alt boyutta gruplar arasında istatistiksel yönden anlamlı bir farklılık olmadığı saptanmıştır. Öğretmenlerin uzaktan eğitimin sınırlılıkları alt boyutunda ise cinsiyet, eğitim durumu ve mesleki kıdem değişkenlerine göre anlamlı bir farklılık olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. 
Araştırma sonuçlarına göre; öğretmenlerin öğretme ve öğrenme anlayışlarından "Yapılandırmacı Anlayış" düzeylerinin "çok yüksek", "Geleneksel Anlayış" düzeylerinin "düşük" düzeyde olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Cinsiyet ve mesleki kıdem değişkenlerine göre öğretmenlerin "Yapılandırmacı Anlayış"ı benimseme düzeyleri arasında anlamlı bir farklılık olmadığı belirlenmiştir. Bunun yanında, öğretmenlerin "Yapılandırmacı Anlayış"ı benimseme düzeylerinin eğitim durumu değişkeni açısından farklılık gösterdiği yani lisans mezunu olan öğretmenlerin lisansüstü mezunu öğretmenlerden daha olumlu görüşe sahip oldukları belirlenmiştir. Araştırmada ulaşılan diğer sonuca göre ise öğretmenlerin "Geleneksel Anlayış"ı benimseme düzeyleri açısından cinsiyet, eğitim durumu ve mesleki kıdem değişkenlerine göre anlamlı bir farklılık olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Yapılan çoklu regresyon sonuçlarına göre; "Yapılandırmacı Anlayış" bağımsız değişkeninin "Uzaktan Eğitime Karşı Tutum" bağımlı değişkeninin anlamlı bir yordayıcısı olduğu; "Geleneksel Anlayış" bağımsız değişkeninin "Uzaktan Eğitime Karşı Tutum" bağımlı değişkeninin anlamlı bir yordayıcısı olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Araştırmanın nitel boyutunda ise öğretmenlerin uzaktan eğitimin avantajlarına ilişkin uzaktan eğitimin "esnek olması" görüşünü savundukları görülmüştür. Uzaktan eğitim sürecinde karşılaşılan sorunlarla ilgili olarak en çok "teknik sorunlar" dile getirilmiştir. Uzaktan eğitimin gelecekte tercih edilme durumuna ilişkin olarak öğretmenler çoğunlukla olağanüstü durumlarda kullanılabileceği ve hibrit eğitim olarak kullanılabileceği gerekçeleriyle "Uzaktan eğitim gelecekte tercih edilmeli" yönünde görüş belirtmişlerdir. Öğretmenler, uzaktan eğitimde öğrenci rollerine ilişkin çoğunlukla "aktif katılım sağlama" görüşünü, uzaktan eğitimde öğretmen rollerine ilişkin ise çoğunlukla "rehber olmalı" görüşünü dile getirmişlerdir. Araştırmada öğretmenlerin normal öğretim sürecinde en fazla "anlatım" yöntemini kullandıkları, bunu sırasıyla "soru-cevap", "problem çözme" ve "tartışma" gibi yöntem ve tekniklerin izlediği tespit edilmiştir. Öğretmen görüşlerinden çıkarılan bir diğer sonuca göre ise etkili bir öğretim için öğretmenler tarafından yapılması gerekenler konusunda öğretmenlerin çoğu "farklı öğretim yöntem ve tekniklerini kullanmalı" görüşünü benimsemiştir. Ayrıca öğretmenlerin çoğunlukla öğrenme sürecinde öğrencilerden "derse hazırlıklı gelmeli" ve "tekrar yapmalı" beklentileri içinde oldukları belirlenmiştir.

Abstract:
The aim of this research is to reveal the relationship between high school teachers' attitudes towards distance education and their understanding of teaching and learning. In this direction; It was aimed to examine high school teachers' attitudes towards distance education and their understanding of teaching and learning in terms of various variables, to determine whether teachers' understanding of teaching and learning is a significant predictor of their attitudes towards distance education, and to determine the opinions of teachers about distance education and their understanding of teaching and learning.
In this research where mixed method was used, sequential explanatory design was preferred. The relational survey model was adopted in the quantitative dimension of the research, and the case study model was adopted in the qualitative dimension. The sample of the quantitative dimension of the research consists of 328 teachers selected by cluster sampling method among the teachers working in official high education institutions affiliated with the Ministry of National Education in the Central district of Sivas province in the 2021-2022 academic year. The study group of the qualitative dimension of the research consists of 37 high school teachers selected by criterion sampling method, one of the purposeful sampling methods, among the teachers from whom quantitative data were collected. As a data collection tool in the quantitative dimension of the research, Ağır et al. (2007) and the "Teaching and Learning Conceptions Scale" developed by Chan and Elliott (2004) and adapted into Turkish by Aypay (2011) were used. Data regarding the qualitative dimension of the research was collected through a semi-structured interview form prepared by the researcher. Quantitative data obtained from the research were analyzed with descriptive statistics, independent groups t-test, Mann-Whitney U test, one-way analysis of variance (ANOVA) test and multiple regression analysis, and qualitative data were analyzed with content analysis method.
According to the data obtained in the quantitative dimension of the research, it was determined that teachers' attitude levels towards distance education, the advantages of distance education, and the limitations of distance education were generally at a "low" level. There is no statistically significant difference in teachers' attitudes towards distance education within the scope of the overall scale, according to gender and educational status variables; According to the professional seniority variable, it has been determined that there is a significant difference between teachers with professional seniority between 0-5 years, between 16-20 years and 21 years and above, in favor of teachers with professional seniority between 0-5 years. In the sub-dimensions of the "Attitude Scale towards Distance Education", it was determined that there was a significant difference in teachers' attitudes towards the advantages of distance education in favor of female teachers according to the gender variable, that is, female teachers had more positive attitudes towards the advantages of distance education than male teachers. According to the professional seniority variable, there is a difference between teachers with professional seniority between 0-5 years, teachers with professional seniority between 16-20 years and 21 years and above, in favor of teachers with professional seniority between 0-5 years; It was observed that there was a significant difference between teachers with 6-10 years of professional seniority and teachers with 21 years of professional seniority and above, in favor of teachers with 6-10 years of professional seniority. According to the educational status variable, it was determined that there was no statistically significant difference between the groups in this sub-dimension. It was concluded that there was no significant difference in the sub-dimension of teachers' attitudes towards the limitations of distance education according to gender, educational status and professional seniority variables.
According to the research results; It was concluded that the "Constructivist Understanding" levels of the teachers' teaching and learning understandings were "very high" and the "Traditional Understanding" levels were "low". It was determined that there was no significant difference between the levels of teachers' adoption of "Constructivist Understanding" according to gender and professional seniority variables. In addition, it was determined that teachers' levels of adoption of "Constructivist Understanding" differed in terms of the educational background variable, that is, teachers with a bachelor's degree had a more positive opinion than teachers with a master's degree. Another result of the research was that there was no significant difference in terms of teachers' level of adoption of the "Traditional Understanding" according to gender, educational status and professional seniority variables.
According to the multiple regression results; It was concluded that the independent variable "Constructivist Understanding" is a significant predictor of the dependent variable "Attitude Towards Distance Education", and the independent variable "Traditional Understanding" is not a significant predictor of the dependent variable "Attitude Towards Distance Education".
In the qualitative dimension of the research, it was observed that teachers thought that distance education should be "flexible" regarding the advantages of distance education. Regarding the problems encountered during the distance education process, "technical problems" were mostly mentioned. Regarding the preference of distance education in the future, teachers mostly stated that it "distance education should be preferred in the future", in the srtuations that it can be used in extraordinary situations and as hybrid education. While teachers mostly expressed the view of "active participation" regarding student roles in distance education, they mostly expressed the view of "should be a guides" regarding teacher roles in distance education. It was determined that teachers mostly used the "direct instruction" method in the general teaching process, followed by methods and techniques such as "question-answer", "problem solving" and "discussion". Another conclusion drawn from teachers' opinions is that most of the teachers adopted the view that "different teaching methods and techniques should be used" regarding what teachers should do for effective teaching. It has also been determined that teachers mostly expect students to "come to class prepared" and "study it again" during the learning process.