Aşı karşıtlığında sağlık sistemine güvensizlik ve kadercilik eğiliminin değerlendirilmesi
Evaluation of distrust of health systems and tendency towards fatalism in opposition to vaccination
Yazar: ZİYA AĞIR
Danışman: PROF. DR. OKCAN BASAT
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Gaziosmanpaşa Taksim Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı / Aile Hekimliği Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aşı reddi = Vaccination refusal ; Aşı tereddüdü = Vaccine hesitation ; Aşılama = Vaccination ; Aşılar = Vaccines ; Güvensizlik = Insecurity ; Kadercilik = Fatalism ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Sağlık sistemleri = Health systems

Özet:
Giriş ve Amaç: Bu çalışmada erişkin çağ aşılama karşıtlığı düzeyinin kişilerin kadercilik eğilimleri ve sağlık sistemine güvensizlik düzeylerine göre değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Yöntem: Çalışmaya 5 Ocak- 5 Nisan 2021 tarihleri arasında Gaziosmanpaşa Eğitim ve Araştırma Hastanesine başvuran 18 yaş ve üzeri 443 katılımcı dahil edilmiştir. Sosyodemografik veriler, Aşı karşıtlığı ölçeği (AKÖ), Sağlık Sistemine Güvensizlik ölçeği (SSGÖ) ve Kadercilik Eğilimi Ölçekleri'ni (KEÖ) içeren anket uygulanmıştır. Gruplararası ölçek puanlarının karşılaştırılmasında Mann-Whitney U, Student T, Anova ve Kruskall Wallis testleri kullanılırken, korelasyon değerlendirmesinde Spearman testi seçilmiştir. İstatiksel anlamlılık sınırı p<0,05 alınmıştır.
Bulgular: Çalışmaya katılan gönüllülerin yaş ortalaması 40,09±12,16 yıl, %52,82'si (n=234) kadın, %72,23'ü (n=320) evli, %65,69'u (n=291) üniversite mezunu, %18,28'i (n=81) kronik hastalığı olan bireylerdir. Erişkin çağ aşılanma oranı %61,40 olup, en sık uygulanan Tetanoz-difteri aşısı (%69,98), Hepatit B aşısı (%39,50), KKK aşısı (%36,34) ve Pnömokok aşısı (%23,25) iken en az uygulananlar Zoster (%1,11) ve HPV (%4,06) aşıları olarak izlenmiştir. Katılımcıların %38,60'ı (n=171) herhangi bir erişkin çağı aşısı yaptırmamış olup, aşı reddini destekleme oranı %29,80 (n=132) bulunmuştur. Aşı karşıtlığı 60 üzerinden 30 puan ile, sağlık sistemlerine güvensizlik 5 puan üzerinden 2,9 puan ile, kadercilik eğilimi de 120 üzerinden 60 puan ile orta derece aşı karşıtlığı, güvensizlik ve kaderciliğin olduğunu göstermişlerdir. Erişkin çağ aşısı yaptırmayanların sağlık sistemine güvensizlik puanı yaptıranlardan anlamlı düzeyde yüksek saptanırken (p<0,001), kadercilik eğilimleri benzer gözlenmiştir (p:0,056). Aşı karşıtlığı puanında artış, sağlık sistemlerine artan güvensizlik puanı (p<0,001; r=0,660) ve artan kadercilik eğilimi ile (p<0,001; r=0,166) ilişkili bulunmuştur. Yüksek geliri olanların düşük geliri olanlara göre 1,2 kat (p=0,028; OR:1,230 (1,060-1,430) sağlıklı bireylerin kronik rahatsızlığı olanlara göre 2 kat (p<0,001; OR:2,012 (1,781-2,272)) ve aşının gönüllülük esasına göre olması gerektiğini düşünenlerin zorunlu olarak yapılması gerektiğini düşünenlere göre 4,3 kat daha fazla (p=0,004; OR:4,286 (3,574-5,14) aşı reddine karşı çıktıkları gözlenmiştir. Beklenenin aksine aşı karşıtlığı (p<0,001; OR:1,18 %95 GA:1,170-1,19) ve güvensizlik (p<0,001; OR:1,01 %95 GA:1,007-1,009) düzeylerindeki artışın aşı reddine karşı çıkma ihtimalini arttırdığı gösterilmiştir. Hatta aşı karşıtlılığında her 1 puanlık artışın herhangi bir erişkin aşısı yaptırmış olma durumunu 1,1 kat arttırmış olduğu saptanmıştır (p<0,001; OR: 1,103 %95 GA:1,096-1,109).
Sonuç: Çalışmamızda, kadercilik eğilimi ve sağlık sistemine güvensizlik düzeyi arttıkça aşı karşıtlık düzeyinin artacağı ancak aşı red düşüncesinde kaderciliğin bir risk faktörü olamayacağı gösterilmiştir. Aşılara yüksek şüphe ile yaklaşılmasına yol açan ancak orta düzeyi geçmeyen güvensizlik ve karşıtlık durumunda bireylerin aşı reddine karşı çıkacağı ve artan oranda erişkin çağ aşılarını yaptıracakları garanti edilebilir çıkmıştır. Aşı gibi kanıta dayalı tıp yöntemlerinin başarısı açısından umut verici olan çalışmamızın sağlık politikaları gelişimine katkı sağlayacağı düşünülmektedir.
Anahtar kelimeler: Aşı, aşı karşıtlığı, güvensizlik, kadercilik, halk sağlığı

Abstract:
IntroductionandAim: In this study, it was aimed to evaluate the adulthood anti-vaccination level according to the fatalistic tendencies of the individuals and the level of distrust in the health system.
Method: The study included 443 participants aged 18 and over who applied to Gaziosmanpaşa Training and Research Hospital between January 5 and April 5, 2021. A questionnaire including sociodemographic data, anti-vaccination scale (AKÖ), Health System Distrust Scale (SSGÖ) and Fatalism Tendency Scales (KEÖ) were applied. While Mann-Whitney U, Student T, Anova and Kruskall Wallis tests were used to compare intergroup scale scores, Spearman test was chosen for correlation evaluation. The statistical significance limit was taken as p<0.05.
Results: The mean age of the volunteers participating in the study was 40.09±12.16 years, 52.82% (n=234) were female, 72.23% (n=320) were married, 65.69% (n=291) ) are university graduates, 18.28% (n=81) of them have chronic diseases. Adult vaccination rate is 61.40%, and the most commonly administered Tetanus-diphtheria vaccine (69.98%), Hepatitis B vaccine (39.50%), MMR vaccine (36.34%) and Pneumococcal vaccine (23.25%) ), the least applied were Zoster (1.11%) and HPV (4.06%) vaccines. 38.60% of the participants (n=171) did not have any adult vaccinations, and the rate of support for vaccination rejection was found to be 29.80% (n=132). They showed that there is moderate anti-vaccination, insecurity and fatalism with a score of 30 out of 60, distrust of health systems with a score of 2.9 out of 5, and tendency towards fatalism with a score of 60 out of 120. While the distrust score of the health system was found to be significantly higher in those who did not have adult vaccinations (p<0.001), their fatalism tendencies were observed to be similar (p:0.056). An increase in the anti-vaccination score was associated with increased distrust in health systems (p<0.001; r=0.660) and increased fatalism tendency (p<0.001; r=0.166). Those with high income were 1.2 times (p=0.028; OR:1,230 (1.060-1.430) compared to those with low incomes) and healthy individuals were 2 times (p<0.001; OR:2.012 (1.781-2.272)) compared to those with chronic illness, and the vaccine was voluntary. It was observed that 4.3 times more (p=0.004; OR:4.286 (3.574-5.14) people who think that it should be done according to the requirements of the vaccine should be made compulsory) oppose vaccine rejection Contrary to expectations (p<0.001; OR:1, 18 It has been shown that an increase in
x
95% CI:1.170-1.19) and distrust (p<0.001; OR:1.01 95% CI:1.007-1.009) increases the odds of opposition to vaccine rejection. It was determined that the adult vaccination status increased 1.1 times (p<0.001; OR: 1.103 95% CI: 1.096-1.109).
Conclusion: In our study, it has been shown that as the tendency towards fatalism and the level of distrust in the health system increase, the level of opposition to vaccination will increase, but fatalism cannot be a risk factor in the idea of vaccination rejection. It can be guaranteed that individuals will oppose vaccine refusal and will increasingly receive adult vaccines in case of distrust and opposition, which leads to a high level of suspicion but not exceeding a moderate level. It is thought that our study, which is promising in terms of the success of evidence-based medicine methods such as vaccines, will contribute to the development of health policies.
KEYWORDS: Vaccine, anti-vaccine, insecurity, fatalism, public health