Hanefiler ile Şafiilerin hüküm çıkarmada yararlandıkları rivayetlerin mukayesesi (Hidâye-Mühezzeb özelinde tahâret örneği)
Comparison of the narrations used by the Hanafis and Shafi'is in deducing judgments (The example of taharah in al-Hidāya-al-Muhazzab)
Yazar: OĞUZHAN AVCI
Danışman: PROF. DR. YUSUF ACAR
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Hadis Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
İslam kültür tarihi süresince uzun soluklu tartışmalar ve fikri çatışmalar, toplumların hem dini hem de fikri anlamda yönlendirilmesine sebep olmuştur. Bu süre zarfında gruplaşmaların getirdiği ayrışmalar kaçınılmaz olmuştur. İslam alimlerinin naslara farklı yaklaşımı, ilmi araştırmaların seyrinde belirleyici olmuştur. Bu sebeple hadis ilminde Hicaz ve Irak merkezli olarak ortaya çıkan ve daha sonraları ehl-i hadis ve ehl-i re'y olarak adlandırılan iki yaklaşım tarzı ortaya çıkmıştır.
Ehl-i hadis olarak bilinen Şâfiîler; naslara literal yaklaşma, hadislerin lafızlarını merkeze alıp mana ve maksatlarına tam anlamıyla vakıf olmama gibi konularda eleştirildikleri ve re'ye çok az başvurdukları iddiası ilmi çevreler tarafından bilinmektedir. Ehl-i re'y tarafını temsil eden Hanefîler ise; sünnete muhalefet etmek, re'yi esere tercih etmek, zayıf hadislerle amel etmemek gibi hususlarda eleştirilmişlerdir. Bir de re'ye çokça başvurdukları için hadislere gereken değeri vermedikleri gibi konular üzerinden ağır ithamlara maruz kalmışlardır. Eser-re'y tartışması, her daim canlılığını korumuş olup, mihne sürecinden sonra artarak devam etmiştir. Bu çalışmada eser – re'y bağlamında el-Hidâye ile el-Mühezzeb adlı eserlerin tahâret bahsinde geçen rivâyetler nicelik ve nitelik olarak tetkik edilmek suretiyle hem Hanefîler hem de Şâfiîler hakkında ileri sürülen iddiaların somut karşılıklarının olup olmadığı ortaya konulmuştur.

Anahtar kelimeler: Hadis, Eser, Re'y, el-Hidâye, el-Mühezzeb

Abstract:
Throughout the history of Islamic culture, long-term debates and intellectual conflicts have led societies to be guided both religiously and intellectually. During this period, the divisions brought about by groupings became inevitable. The different approach of Islamic scholars to the texts has been decisive in the course of scientific research. For this reason, two styles of approach emerged in the science of hadith, centered in Hejaz and Iraq and later called ahl-i hadith and ahl-i ray.
Shafiis, known as Ahl al-Hadith; It is known in scientific circles that they are criticized for issues such as approaching the texts literally, focusing on the words of the hadiths and not being fully aware of their meaning and purpose, and that they rarely apply to opinion. Hanafis, who represent the Ahl al-Ray side; They were criticized on issues such as opposing the sunnah, preferring ra'ah to works, and not acting on weak hadiths. They were subjected to serious accusations such as not giving due value to the hadiths because they relied too much on de ra'. The Eserre'y debate has always maintained its vitality and continued to increase after the mihna process. In this study, in the context of work - re'y, it will be tried to reveal whether there are concrete equivalents to the claims made about both Hanafis and Shafis in line with the narrations about purity in the works named al-Hidaya and al-Muhazzab.

Key words: Hadith, Work, Ray, al-Hidaya, al-Muhazzab