Tanzimat'tan Cumhuriyet'e Türk modernleşmesi bağlamında Türk romanında çocuk
Children in Turkish novel from Tanzimat to Turkish Republic within the context of Turkish modernization
Yazar: ÖZLEM ÖRDEM
Danışman: PROF. DR. HALE OKÇAY
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kurumlar Sosyolojisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Sosyoloji = Sociology ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Edebiyat = Literature ; Edebiyat sosyolojisi = Literature sociology ; Modernleşme = Modernization ; Roman = Novel ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Türk romanı = Turkish novel ; Türk sosyolojisi = Turkish sociology ; Çocuklar = Children ; İdeal çocuk = Ideal child

Özet:
Bu çalışma, 'Tanzimat'tan Cumhuriyet'e Türk Modernleşmesi Bağlamında Türk Romanında Çocuk' konulu tarihsel bir süreci incelemiştir. Çalışma, Osmanlı-Türk modernleşmesini temel alarak romanda çocuğun ortaya çıkışını, tanımlanışını, konumunu ve rolünü tematik kavramlar çerçevesinde nitel bir araştırma yöntemiyle incelemiştir. Bu tarihsel süreçte, Osmanlı-Türk toplumu Tanzimat'tan itibaren batılılaşma temelinde toplumsal değişimler yaşayarak kurumsal bir nitelik kazanmaya başlamış ve toplumun bürokrasi, hukuk, eğitim, aile ve çocuk alanlarında önemli gelişmeler yaşanmıştır. Romanda incelenen çocukların belli ideolojiler çerçevesinde eğitim, aile içinde dönüşümler yaşayarak ortaya çıktığı görülmüştür. Dolayısıyla çocuğun tarihsel süreçte toplumsal ve kurumsal alanda nasıl bir değişim geçirdiği incelenmiştir. Bu çerçevede, çocuk ve çocukluğun tarihçesi ve ortaya çıkış koşulları tarihsel dönemlere göre bir bütünlük çerçevesinde çocuk kavramlarının romanlar içinde ne şekilde inşa edildiği ele alınmış, değerlendirilmiş ve analiz edilmiştir.
Tanzimat, Servet-i Fünun ve Meşrutiyet'ten Cumhuriyet'e kadar romanda çocuk ile ilgili ortaya çıkan tematik kavramların ortak ve farklı yönleri sosyolojik arka plana ve verilere göre incelenmiştir. Erken modernleşme döneminde çocuğun cariye, köle, esir, alafranga, annesiz-babasız özelliklerinin ön plana çıktığı ve Servet-i Fünun döneminde ise, yabancı okulların, mürebbiyelerin ve hâkim batılı yaşam tarzının çocuk üzerindeki etkilerinin olduğu görülmüştür. Meşrutiyet'ten Cumhuriyet dönemine kadar, çocukların milliyetçi ideoloji çerçevesinde aile değerleri ve eğitimini alarak ideal çocuk paradigmasına uygun olarak yetiştirilmesinin hedeflendiği tespit edilmiştir.
Sonuç olarak, modernleşme ve modernleşmenin getirdiği farklı düşünceler sonucunda çocuğun ortaya çıkması belli tematik kavramlar çerçevesinde değerlendirilmiştir. Dolayısıyla, çocuğun özne olma yolunda, tüm tarihsel ve sosyolojik sorunlarıyla birlikte,  modernleşme çerçevesinde önemli bir değişim yaşadığı söylenebilir.

Abstract:
This study examined child in Turkish novel from Tanzimat (Reforms/Legislation) to TurkishRepublic within the context of Turkish Modernization. This study examined the emergence, definition, place and role of child with a qualitative research method within the context of thematic concepts based Ottoman-Turk modernization. In this historical process, Ottoman- Turk society started to gain an institutional property by undergoing social changes based on westernization from Reforms Period on, and significant progress in the realms of bureocracy, law, education, family and child in the society was experienced. It was found that the children scrutinized in the novels underwent changes in education and family by certain ideologies. Therefore, how child experienced changes in the social and instutional realms in the process was investigated. The concepts related to the children in the novels, child,  history of childhood and child's emerging conditions were tackled, evaluated and analzyed holistically by the historical periods. 
The thematic concepts emerging from Reforms, Servet-i Fünun and Monarchy to Turkish Republic were analyzed with their common and various aspects according to the sociological background and data. It was found that children referred to as concubine, slave, captive, European style, motherless-fatherless emerged in Early modernization, whereas the effect of foreigners' schools, governesses and dominant western life style on children arose in Servet-i Fünun period. As for the period from Monarchy to Turkish Republic, it was found that the children received family values and school education based on the nationalistic ideology in line with the paradigm of creating an ideal child.
In conclusion, the emergence of child as consequence of modernization and the various ideas that modernization produced was evaluated according to certain thematic concepts. Therefore, child in the course of being a subject underwent significant changes within the frame of modernization with all their historical and sociological problems.