Ergenlerde erken dönem uyumsuz şemalar ile riskli davranışlar arasındaki ilişkinin incelenmesi
Examination of the relationship between early maladaptive schemas and risky behaviors in adolescents
Yazar: MERVE ÇAKAR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ERTUĞRUL TALU
Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Bu araştırma ile ergenlerde erken dönem uyumsuz şemalar ile riskli davranışlar arasındaki 
ilişkinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada araştırma modeli olarak ilişkisel tarama modeli 
kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubu uygun örnekleme yöntemi ile oluşturulmuş olup 2022-
2023 eğitim ve öğretim yılında Kırıkkale'de 2 farklı devlet lisesinde 9. ve 10. sınıf düzeyinde 
öğrenim gören 319 kız, 169 erkek toplam 488 öğrenciden oluşmaktadır. Araştırmada veri toplama 
aracı olarak araştırmacı tarafından geliştirilen ''Kişisel Bilgi Formu'', ergenlerde riskli davranışları 
belirlemek amacıyla Gençtanırım (2010) tarafından geliştirilen ''Riskli Davranış Ölçeği (RDÖ)''
ve ergenlerde erken dönem uyumsuz şemaları belirlemek amacıyla Güner (2013) tarafından 
geliştirilen ''Çocuk ve Ergenler İçin Şema Takımı Ölçeği (ÇEŞÖT)'' kullanılmıştır. Araştırmada 
elde edilen verilerin analizi için SPSS 21 paket programı kullanıştır. Değişkenlerin cinsiyete göre 
farklılaşmasını incelemek amacıyla parametrik yöntemlerden bağımsız örneklemler için T Test ve 
parametrik olmayan yöntemlerden Mann Whitney U Testi kullanılmıştır. Değişkenler arasındaki 
ilişkileri ortaya koymak amacıyla Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon Analizi ve Spearman 
Brown Sıra Farkları Korelasyon Analizi kullanılmıştır. Değişkenler arasındaki ilişkileri daha iyi 
anlamak amacıyla Japs programında bulunan ve R programlama dili temelli olan eklenti ile 
Network Analizi yapılmıştır. Yapılan analizler sonucunda riskli davranışlardan okul terki ve intihar 
eğilimi riskli davranışlarının cinsiyete göre farklılaştığı, intihar eğiliminin kızlarda erkeklere göre, 
okul terkinin ise erkeklerde kızlara göre farklılaşma gösterdiği tespit edilmiştir. Ergenlerde erken 
dönem uyumsuz şemaların cinsiyete göre farklılaşma durumuna bakıldığında ise yapışıklık ve 
gelişmemiş benlik, kendini onaylamama, boyun eğicilik, yetersiz özdenetim ve cezalandırıcılık 
şemalarının cinsiyete göre bir farklılaşma göstermediği, diğer şemaların ise kızlarda erkeklere göre 
farklılaşma gösterdiği tespit edilmiştir. Riskli davranışlar ile erken dönem uyumsuz şemalar 
arasındaki ilişkiye bakıldığında yapışıklık ve gelişmemiş benlik şeması ile riskli davranışlar 
arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olmadığı, diğer erken dönem uyumsuz şemaların ise
riskli davranışlar ile arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişkiler olduğu tespit edilmiştir. Network 
analizine göre ise riskli davranışlardan olan intihar eğiliminin erken dönem uyumsuz şemalar ile 
güçlü ağ ilişkisi kurduğu tespit edilmiştir. Araştırma bulguları literatür ışığında tartışılmış ve 
sonuca uygun gerekli önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Ergenlik dönemi, Erken Dönem Uyumsuz Şemalar, Riskli Davranışlar

Abstract:
This research aims to examine the relationship between early maladaptive schemas and 
risky behaviors in adolescents. The study utilized a relational survey model. The study group was 
formed using a purposive sampling method, consisting of a total of 488 students (319 girls and 169 
boys) enrolled in 9th and 10th grades at public two high schools in Kırıkkale during the 2022-2023 
academic year. Data collection tools included a "Personal Information Form" developed by the 
researcher, the "Risky Behavior Scale (RBS)" developed by Gençtanırım (2010) to identify risky 
behaviors in adolescents, and the "Schema Inventory for Children and Adolescents (SICA)" 
developed by Güner (2013) to identify early maladaptive schemas in adolescents. The data 
obtained in the study were analyzed using the SPSS 21 software package. To examine the 
differentiation of variables by gender, the ındependent samples T-Test, a parametric method, and 
the Mann-Whitney U Test, a non-parametric method, were used. To explore the relationships 
between variables, Pearson's Product-Moment Correlation Analysis and Spearman-Brown Rank 
Differences Correlation Analysis were conducted. Additionally, to better understand the 
relationships between variables, Network Analysis was performed using a plugin based on the R 
programming language within the Jasp program. The analysis results revealed that among risky 
behaviors, school dropout and suicidal tendencies differed by gender, with suicidal tendencies 
being more prominent in girls and school dropout being more prominent in boys. When examining 
the differentiation of early maladaptive schemas by gender, it was found that the schemas of 
enmeshment/undeveloped self, self-sacrifice, subjugation, insufficient self-control, and 
punitiveness did not differ by gender, while other schemas differed significantly, with girls 
showing more differentiation compared to boys. In terms of the relationship between risky 
behaviors and early maladaptive schemas, it was found that there was no statistically significant 
relationship between the enmeshment/undeveloped self schema and risky behaviors, while other 
schemas showed statistically significant relationships with risky behaviors. According to the 
Network Analysis, suicidal tendencies, a form of risky behavior, were found to have strong 
network relationships with early maladaptive schemas. The findings of the research were discussed 
in light of the literature, and appropriate recommendations were provided.

Keywords: Adolescents, Early Maladaptive Schemas, Risky Behaviors