Calfa Fransızca Osmanlı Türkçesi cep sözlüğünde Türkçe söz varlığı
Turkish vocabulary in French-Ottoman Turkish pocket dictionary
Yazar: AYHAN BAYRAK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HÜLYA GÖKÇE
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Dilbilim = Linguistics
Dizin: Calfa, Ambroise = Calfa, Ambroise ; Dilbilgisi = Grammar ; Dilbilim = Linguistics ; Fransızca = French language ; Osmanlıca = Ottoman ; Söz varlığı = Vocabulary ; Sözlük = Dictionary ; Sözlükbilim = Lexicology

Özet:
Bu çalışmada, Ermeni asıllı Osmanlı vatandaşı A. Calfa'nın 1865 yılında yazmış olduğu Fransızca-Osmanlı Türkçesi Cep Sözlüğü'nde geçen Türkçe söz varlığı ele alınmıştır. Eserde geçen deyimler, kalıp ifadeler, ikilemeler ve özellikle isim soylu sözcüklerin yoğun olarak kullanıldığı yirmi dört farklı tematik alandaki sözler yapı ve kökenlerine göre incelenerek eserde bulunan Osmanlı Türkçesi söz varlığı, bu varlığın niteliği ve söz varlığının kaynakları belirlenmeye çalışılmıştır.
Osmanlı Türkçesinin söz varlığı ve gramer açısından Türkçe, Arapça ve Farsça karışımı melez bir dil olduğu, söz varlığının, özellikle isim soylu sözcüklerin çok büyük oranda yabancı sözcüklerden oluşup Türkçenin ikinci plana itildiği, dar bir zümrenin kullandığı sadece edebî ve idari alanda kullanılan suni bir dil olduğu iddia edilmektedir. Fakat Calfa Sözlüğü'ndeki Türkçe söz varlığına göre bu iddiaların gerçeği pek yansıtmadığı görülmektedir.
Osmanlı Türkçesi; Türkçe, Arapça ve Farsçadan oluşan melez bir dil değildir. Osmanlı Türkçesi sanıldığı gibi Arapça ve Farsça unsurlarla yüklü bir değildir. Osmanlı Türkçesinde yabancı unsur olarak görülen yabancı tamlama yapısındaki sözcüklerin oranı sadece %12 civarındadır. Türkçe eklemeli bir dil olmasına rağmen Osmanlı Türkçesinde ihtiyaç duyulan yeni söz ve terimlerin karşılanmasında eklerle sözcük türetme yerine daha çok kelime birleştirme yoluna gidilmiştir.
Osmanlı Türkçesinde, temel söz varlığında yer alan sözcükler, günümüz Türkçesinde de aynen kullanılmaktadır. Osmanlı Türkçesinde çeşitli alanlarda yer alan terim anlamlı sözcüklerin bir kısmının günümüz Türkçesinde kullanılmadığı, bunların yerine ya Batı dillerinden alıntılar yapıldığı ya da dilin imkânlarıyla meydana getirilmiş yeni sözcüklerin kullanıldığı görülmektedir.
Osmanlı Türkçesi sadece idari ve edebî alanlarda kullanılan bir dil değildir. Hem konuşma hem de yazı dilinde kullanılan, çok işlek ve üretken, söz varlığı açısından dünyanın sayılı dilleri arasında bulunan, oldukça zengin ve güçlü bir dildir.

Abstract:
In this study, Turkish vocabulary in French-Ottoman Turkish Pocket Dictionary, which was written by A. Calfa in 1865, an Ottoman citizen of Armenian origin, was discussed. The statements in twenty-four different thematic areas, in which the idioms, pattern expressions, dilemmas, and especially the noun words are used extensively, were examined according to their structure and origins, and Ottoman Turkish vocabulary, the quality of this vocabulary and the sources of the vocabulary were tried to be determined.
It is claimed that Ottoman Turkish is a hybrid language in Turkish, Arabic and Persian terms in terms of vocabulary and grammar; vocabulary is an artificial language which is used only in literary and administrative fields, which is used by a narrow group, where words of noble words are mostly foreign words and Turkish language is pushed into the second plan. However, according to the Turkish vocabulary in the Calfa Dictionary, these claims do not reflect the truth.
Ottoman Turkish is not a hybrid language consisting of Turkish, Arabic and Persian. Ottoman Turkish is not loaded with Arabic and Persian elements. The rate of words in the foreign terminology, which is seen as a foreign element in Ottoman Turkish, is only around 12%.
Although Turkish is an agglutinating language, it has been tried to merge more words instead of word derivation by adding new words and terms needed in Ottoman Turkish.
In Ottoman Turkish, the words included in the basic vocabulary are used in modern Turkish. In Ottoman Turkish, it is seen that some of the term meaningful words in various fields are not used in today's Turkish language, instead they are quoted from Western languages or new words created by the possibilities of language.
Ottoman Turkish is a very rich and powerful language which is used both in speech and written language, is very busy and productive, among the few languages of the world in terms of vocabulary.