Ali Ferruh Bey'in Bulgaristan komiserliği görevi ve raporları (1902-1904)
The duties and reports of the Bulgarian commissar Ali Ferruh Bey (1902-1904)
Yazar: MESUT BAKÇEPINAR
Danışman: PROF. DR. FATMA ÜREKLİ
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Tarih = History
Dizin: Ali Ferruh = Ali Ferruh ; Balkanlar = Balkans ; Bulgaristan = Bulgaria ; Bulgaristan Türkleri = Bulgarian Turks ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Siyasi tarih = Political history ; Yakın Çağ = Modern Times

Özet:
18 Eylül 1885 tarihinde Bulgaristan Prensliği'nin Doğu Rumeli Vilayeti'ni ilhakı ve 1886 yılında karara bağlanan İstanbul Konferansı neticesinde bu ilhakın uluslararası arenada resmen kabulüyle Bulgaristan topraklarında kalan Türklerin maddi ve manevi haklarının korunması daha da önemli bir hale gelmiştir. Bulgar idarecilerinin kötü niyetli tutum ve fiilleri sebebiyle Osmanlı Hükümeti, bu topraklarda hem kendi tebasının haklarını hem de siyasi itibarını korumak maksadıyla mahir bir diplomata ihtiyaç duymuştur. Bu maksatla Ali Ferruh Bey, o dönem için önemli ve zor sayılabilecek bir makam olan Bulgaristan Komiserliği görevine getirilmiştir.

5 Haziran 1865'te İstanbul'da doğan Ali Ferruh Bey, "Kayazâde" veya "Çürüksulu" olarak anılan aileden Reşad Paşa'nın oğludur. İlköğrenimini İstanbul'da tamamladıktan sonra Yüksek öğrenim hayatına Adana Kozan'da Çamurdanzâde Medresesi'nde Arapça eğitimiyle başlayan Ali Ferruh Bey; daha sonra Beyrut Fransız Dârülfünûnu'nu, İstanbul'da Mülkiye Mektebi'ni ve Paris'te École Libre des Sciences Politiques'in siyasi şubesindeki eğitimini başarıyla tamamlayarak mezun olmuştur.

Osmanlı Hariciye Nezareti'nde görev almaya 1888 yılında, henüz öğrenimine devam ederken, Paris sefâretinde üçüncü kâtip olarak başlayan Ali Ferruh Bey, kariyerine yine Paris'te ikinci kâtiplik, Londra ve Bükreş'te sefaret başkâtipliği, Petersburg'ta sefaret müsteşarlığı ile devam etmiş ve 1898 yılında Osmanlı Devleti'nin Washington elçisi olarak tayin edilmiş ve bu görevi başarılı bir şekilde üç yıl boyunca devam ettirmiştir.

Amerika Birleşik Devletleri'ndeki görevi sona erdikten kısa bir müddet sonra Bulgaristan Komiserliği görevine getirilen Ali Ferruh Bey; bu makamda görev yaptığı müddetçe sadece orada yaşayan Türk- İslam ahalisinin Bulgar idarecilere karşı hakkını savunmamış, aynı zamanda o coğrafyada, beş yüz yıllık Osmanlı kültür ve medeniyetinden izler taşıyan eserlere sahip çıkıp bu meselelerle alakalı onlarca rapor yazarak Osmanlı hükümetine sunmuştur.


ANAHTAR KELİMELER:  Ali Ferruh, Bulgaristan, prenslik, rapor, Balkanlar, Osmanlı Devleti.

Abstract:
On 18 September 1885, Eastern Rumelia Province was annexed to the Principality of Bulgaria and this annexation was officially accepted in the international arena by the Istanbul Conference in 1886. Therefore, the protection of the material and moral rights of the Turks in the territory of Bulgaria has become more significant. Because of the malevolent attitudes and actions of the Bulgarian administrators, the Ottoman Government needed privileged diplomat in order to protect both the rights of its subjects and its international political reputation. For this purpose, Ali Ferruh Bey was appointed as Bulgarian Commissar, a position which could be considered crucial and laborious for that period.

Ali Ferruh Bey was born in Istanbul on June 5, 1865. He is the son of Reşad Pasha whose family is known as "Kayazâde" or "Çürüksulu". Ali Ferruh started his higher education in Çamurdanzâde Madrasa with Arabic. Then he successfully completed his studies at the French Dârülfünûn in Beirut, the Mülkiye Mekteb in Istanbul and the political branch of the École Libre des Sciences Politiques in Paris.

Ali Ferruh, while still studying, started his career in Paris embassy as a third clerk. He continued his career as the first secretary in London and Bucharest embassy. Later, he served as the undersecretary of the embassy in St. Petersburg. In 1898, he was appointed to the United States as a minister plenipotentiary and continued this task successfully for three years.

Ali Ferruh Bey was appointed as Bulgarian Commissar shortly after his term in the United States ended. As long as he served in this position, he did not only defend the right of the Turkish Islamic community living there against Bulgarian administrators but also wrote and published dozens of reports on these issues bearing the traces of Ottoman culture and civilization in that geography.

KEY WORDS: Ali Ferruh, Bulgaria, principality, report, Balkans, Ottoman Empire.