Bebeklik döneminde besin ilişkili alerji tanısı alan ve tedavide eliminasyon diyeti uygulanan çocukların başvuru anında ve takip süresi sonunda büyüme ve gelişmelerinin değerlendirilmesi
Evaluation of the growth and development of children who diagnosed food-related allergy in infant period and was applied to the treatment of an elimination diet, at the time of application and after the follow-up period
Yazar: GÖKHAN BİRŞEN
Danışman: PROF. DR. GÜNSEL KUTLUK
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Kanuni Sultan Süleyman Eğitim ve Araştırma  Hastanesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı / Çocuk Gastroenterolojisi Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Bebek beslenmesi = Infant nutrition ; Bebek mamaları = Infant food ; Bebekler = Infant ; Besin alerjisi = Food hypersensitivity ; Diyet = Diet ; Çocuk gelişimi = Child development

Özet:
Amaç: Besin alerjisi olan hastalar çeşitli yaşlarda birçok şikâyetle tarafımıza başvurmaktadır. Bazı hastalarda tek bir besine karşı alerji olmasına rağmen bazı hastalarda da birden çok besine karşı alerji meydana gelmektedir. Bu hastaların tedavilerinde eliminasyon diyeti (alerjen besinin diyetten en az 4 hafta süreyle çıkarılması) uygulanmaktadır. Hastalarda genellikle gelişimin en fazla olduğu ilk 2 yaşta besin alerjisi şikâyetlerinin olması nedeniyle büyüme ve gelişmesinin olumsuz etkilenebileceği düşünülmektedir. Bu hastaların diyetinden bir veya birden fazla besin çıkarıldığında hastalar gelişimleri için gerekli kalorileri, protein, vitamin, mineralleri alamamakta ve hastalara eliminasyon diyeti yanına gerekli takviyelerin yapılmaması durumunda eliminasyon diyetine bağlı olarak da gelişim geriliği oluşabilmektedir. Bazı hastalarımıza eliminasyon diyeti ile birlikte özel mamalar başlanmaktadır. Mamalar arası içerik farklılıkları ve verilen diyetin süresi ve içeriğinin de hastalarımızın büyüme gelişmelerini etkilediği düşünülmektedir. 
Metod: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Kanuni Sultan Süleyman Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi, Çocuk Gastroenteroloji Polikliniği'nde bebeklik döneminde sindirim sistemi alerjisi tanısı alan, tedavide eliminasyon diyeti uygulanan, 6 aydan daha uzun süredir takipli, bakla bir kronik hastalığı olmayan tüm hastaların bilgileri hastanemiz veri tabanından ve dosyasından kaydedildi. Hastaların pandemi nedeniyle hastaneye gelmek istememesi üzerine; boylarını ve ağırlıklarını kendi tercih ettikleri bir sağlık kurumunda ölçmesi istendi. Hastaların boy ve ağırlık bilgileri 'childometric (Neyzi)' programı kullanılarak kayıt edildi.
Bulgular: Araştırmaya 30'u erkek (%54,5) olmak üzere toplam 55 olgu dâhil edilmiştir. Hastaların ortalama ilk başvuru yaşı 7,56±4,73 ay (Dağılım Aralığı: 1-20 ay). Erkek hastaların ilk başvuru yaş ortalamaları 8,68±4,93 ay, kız hastaların ise ilk başvuru yaş ortalamaları 6,22±4,17 ay olarak hesaplanmıştır. Kız hastaların ilk hastane başvurularının erkek hastalara göre daha erken olduğu ve erkek hasta sayısının kız hasta sayısından daha fazla olduğu görülmüştür. Her iki cinsiyette en sık başvuru şikâyetinin alt sindirim sitemi bulguları olduğu görülmektedir. İgE aracılı besin alerjisi tespit edilen olgularda en sık görülen başvuru yakınması cilt bulguları iken İgE aracılı olmayan besin alerjisi tespit edilen olgularda ilk başvuruda en sık alt sindirim sistemi  yakınmaları gözlenmiştir. En sık saptanan alerjik besin inek sütü idi. Hastalarımızın tanıları spesifik İgE düzeyleri bakılarak, eliminasyon diyeti uygulanarak ve endikasyon dahilinde kolonoskopi yapılarak konulmuştur. Hastalarımızın ortalama yaşa göre boy ve yaşa göre ağırlık z skorları incelendiğinde başvuru ortalama ağırlık SDS (-1,11±1,65) ve boy SDS (-1,51±1,89) olarak saptanmıştır. Hastaları cinsiyetlerine göre incelediğimizde geliş boy SDS değerleri kızlarda erkeklere kıyasla düşük bulunmuştur. Küçük yaşlarda erkek hastalarda besin alerjisi daha sık görülse de kız hastaların hastaneye daha erken başvurdukları ve başvuru anında büyüme gelişmelerinin erkeklere göre daha fazla etkilendiği görülmektedir. Çalışmaya alının hastaların tedavi /diyet sonrası ortalama ağırlık SDS (0,56±1,25) ve boy SDS (0,47±1,03); başvuru ortalama ağırlık ve boy SDS skorlarından yüksek bulunmuştur. Hastaların ilk başvuru anındaki ölçümlerinde 17 hasta boy SDS <-2; 15 hasta ağırlık SDS <-2 olarak saptandı. Çalışma tarihinde tekrar ölçülen boy ve ağırlıklarına baktığımızda 1 hastanın boyunun <-2 SDS olarak devam ettiği; tüm <-2 SDS ile gelen hastaların ağırlıklarının -2 SDS üzerine çıktığı; sadece 1 hastamızın eliminasyon diyeti sonrası ağırlığının -2 SDS altına indiği görülmektedir. Hastaların tedavi sonrası SDS'leri ile kullanılan mama/diyet arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki rastlanmamıştır. İgE aracılı olmayan besin alerjisi saptanan 39 hastanın 13'ünde; İgE aracılı besin alerjisi görülen 8 olgunun ise 7 tanesinde  hayatlarının ilerleyen dönemlerinde ikincil bir alerjik hastalık daha geliştiği görülmüştür. İki grup karşılaştırıldığında İgE aracılı besin alerjisi görülen grupta ikincil alerjik hastalık gelişme riski istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. 
Sonuç: Besin alerjisi özellikle 2 yaş altı büyümenin en fazla olduğu dönemde görülür. Erken dönemde erkeklerde daha fazla görülse de kızlarda büyüme ve gelişmeyi daha fazla etkilemektedir. Hastalar büyüme gelişme geriliği ile başvurabileceği gibi sindirim sitemi, cilt, solunum sistemi tutulumu gibi birçok şikâyetle de başvurabilir. Hastalarda alerji yapan besin bulunsa da hastanın birden çok besine alerjisi olabileceği unutulmamalıdır. Hastada besin spesifik İgE testi negatif olsa bile söz konusu besine alerjisi olabileceği göz önünde bulundurulmalıdır. Eliminasyon diyeti başlanılan hastanın boy ve ağırlık gelişimiyle birlikte vitamin ve elektrolit düzeylerini de takip etmesi gereklidir ve eksiklikler yerine konmalıdır. Aileler çocuklarında eliminasyon diyeti ile şikâyetler gerilese de hayatlarının ilerleyen dönemlerinde atopik yürüyüş ile yeni alerjik hastalıklar gelişebileceği konusunda uyarılmalı ve gerekli birimlere yönlendirilmelidir.

Anahtar Kelimeler: Besin alerjisi, eliminasyon diyeti, Büyüme ve gelişme, Yoğun hidrolize mamalar, atopik yürüyüş.

Abstract:
Objective: Patients with food allergies apply to us with many complaints at various ages. Although some patients have an allergy to a single specific food, some patients also develop an allergy to more than one food. In the treatment of these patients, elimination diet (removal of allergen food from the diet for at least 4 weeks) is applied. Since most of the patients have food allergy complaints in the first 2 years of age, when the development is at the highest level, it is thought that the growth and development of these patients may be adversely affected When one or more nutrients are removed from the diet of these patients, the patients may not receive the necessary calories, protein, vitamins and minerals for their development, and if the necessary supplements are not given to the patients besides the elimination diet, growth retardation may also occur due to this diet. Some of our patients are started with an hypoallergic formula beside elimination. It is thought that the content differences between these formulas and the duration of the elimination diet also affect the growth and development of our patients.
Method: The information of infants, who were diagnosed with gastrointestinal allergy, were put on elimination diet,  followed for more than 6 months, and did not have any other chronic disease were recorded from the patients file and  hospital database in the Health Sciences University, Kanuni Sultan Süleyman Health Application and Research Center, Pediatric Gastroenterology Outpatient Clinic . If the patients did not want to come to the hospital due to the pandemic; they were asked to measure their height and weight in a health institution of their choice. The height and weight information of the patients were recorded using the 'childometric (Neyzi)' program.
Results: A total of 55 cases, 30 of which were male (54.5%), were included in the study. The mean age at first presentation of the patients was 7.56±4.73 months (range: 1-20 months). The mean age of male patients at the time of first application was 8.68±4.93 months, and the mean age of female patients at the time of first application was calculated as 6.22±4.17 months. It was observed that the first hospital admissions of female patients were earlier than male patients and the number of male patients was higher than the number of female patients. The most common complaints in the patients were releated to the lower digestive system. It was found that skin findings were common in cases with IgE-mediated food allergy, whereas lower digestive system complaints were common in cases with non-IgE-mediated food allergy. Cow's milk was found to be the most common food allergen. The diagnoses of our patients were made either by searching specific IgE levels and applying an elimination diet, or performing colonoscopy within indications. When the mean height for age and weight for age z scores of our patients were examined, the mean weight SDS (-1.11±1.65) and height SDS (-1.51±1.89) were found at admission. When we examined the patients according to their genders, the height and height SDS values were found to be lower in girls compared to boys at the first admission. Although food allergy is more common in male patients at younger ages, it is observed that female patients apply to the hospital earlier and their growth and development are affected more than males at the time of admission. After the treatment/diet the mean weight SDS (0.56±1.25) and height SDS (0.47±1.03) of the patients were beter than the admission SD scores. In the measurements of the patients at the time of first admission, 17 patients' height SDS were <-2; Fifteen patients had a weight SDS <-2. When we look at the heights and weights measured again at the study date, 1 patient's height continued as <-2 SDS; It is seen that the weight of all patients with <-2 SDS increased above -2 SDS, and only 1 patient's weight decreased below -2 SDS after the elimination diet. No statistically significant correlation was found between the post-treatment SDS rates of the patients and the formula/diet used. It was observed that 13 of 39 patients with non-IgE-mediated food allergy had another allergic disease later in their lives. On the other hand, it was observed that in 7 of 8 cases with IgE-mediated food allergy developed another allergic disease  later in life, which was statistically significant compared to those with non- IgE mediated,

Conclusion: Food allergy is seen especially under 2 years of age, which is the  period of growth. Although it is more common in boys, it affects growth and development more in girls. Patients may present with growth and development retardation as well as with many complaints such as digestive system, skin and respiratory system involvement. It should not be forgotten that the patient,who has food allergy may be allergic to more than one food. Although the food to which the patient is allergic cannot be proven with a specific IgE test or various tests some time, it should be considered that the patient may be allergic to the specified food. The patient, who is put on an elimination diet, should be followed for the vitamin and electrolyte levels along with the development of height and weight, and deficiencies should be replaced. Although the complaints of the patients regress with the elimination diet, it should be kept in mind, that they may have new allergic complaints with atopic march in the later stages of their lives and they should be directed to the releated units.
Keywords: Food allergy, elimination diet, growth and development, hypoallergic formula, atopic march.