2000 sonrası Türk sinemasında aşiret temsillerine maduniyet kavramı üzerinden bakmak
Looking at tribal representations in post-2000 Turkish cinema through the concept of subalternity
Yazar: ÖMER YAVUZ ÖZASLAN
Danışman: DOÇ. DR. GÖNÜL CENGİZ
Gaziantep Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Film Tasarımı Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
Sinemanın etkileşimde bulunduğu kültürel, ekonomik, ideolojik, sosyolojik ve 
psikolojik faktörler, bu sanat formunu toplumsal bir etkileşim ağına dönüştürmektedir. 
Böylelikle sinemanın toplumsal normları ele alma ve madunun temsilini sağlama 
konusundaki etkileyici potansiyeli öne çıkmaktadır. Bu çalışma, Türk sinemasında 
aşiret temsillerinin yaşamış oldukları maduniyetin anlaşılması adına, Türkiye'de etnik 
kimlikleri ile Türklerden sonra en baskın kümeyi oluşturan Kürtlerin, Doğulu kimliği 
olarak adlandırılan imajları ve görsel kodlarını içerisinde barındıran aşiret yapılarını 
dikkate almaktadır. Bu tez, Kürt etnik grubunun toplumsal örgütlenme biçimindeki 
hiyerarşik ayrımı ve cinsiyetlendirilmiş özne içerisindeki madun temsil görünümlerini 
"Gülizar" (2004) ve "Güneşi Gördüm" (2009) filmleri özelinde incelemeyi 
amaçlamaktadır. Spivak'ın "Madun Konuşabilir mi?" başlıklı makalesi, madunun 
ontolojik çıkmazları varoluş mücadelesinin karmaşıklığı ile bu faktörlerin belirlediği 
coğrafyalarda susturulan bir ses, içselleştirilmiş bir sessizlik ve ötekilik damgası 
altında varoluş mücadelesini somutlaştırmaktadır. Vatandaşlık yapılarına erişimden 
mahrum kalan madun, âdeta sanal bir hiçlik durumundadır. Maduniyet kavramı, 'öteki' 
grupların egemen güçlerin etki alanından sistemli bir biçimde dışlanmasını içerir ve 
bu durum, bu grupların kimliklerini ifade etme ve taleplerini dile getirme kapasitelerini 
kısıtlamaktadır. Kökleşmiş hegemonik düzen, diğer toplumsal aktörleri söylem ve 
belirli normlar aracılığıyla kategorize etmekte ve koşullandırarak hâkimiyetini 
sürdürmeye çalışmaktadır. Bu epistemik süreç, madunu kendi maduniyeti içinde 
yaşamaya zorlar, onu gönüllü bir ötekilik taşıyıcısı ve bu statüyü sürekli olarak 
yeniden üreten bir figür haline getirmektedir. Özünden habersiz, temel hak ve 
özgürlüklerinden yabancılaşmış bir şekilde, madun sosyal olarak izole edilmiştir. Bu 
bilgiler ışığında Spivak'ın madun konsepti çatı kavram olarak kullanılmıştır. Bu 
bağlamda "Gülizar" ve "Güneşi Gördüm" filmleri eleştirel söylem analizi yöntemi 
kullanılarak analiz edilmiştir. Böylece heterojen bir yapı içerisinde ele alınan Kürt 
aşiret yapılarının içerisinde varlık gösteren bireylerin yaşamış oldukları maduniyetin 
zamansal ve uzamsal alanlarda sınırsız bir dolaşım ile işlevsellik kazandığı sonucuna 
varılmıştır.

Abstract:
The interaction of cinema with cultural, economic, ideological, sociological, and 
psychological factors transforms this art form into a network of societal interaction. 
Thus, the influential potential of cinema in addressing societal norms and representing 
the marginalized becomes prominent. This study aims to understand the 
marginalization experienced by representations of tribalism in Turkish cinema, 
focusing on the Kurds, the second most dominant ethnic group in Turkey after the 
Turks, and their tribal structures containing Eastern imagery and visual codes referred 
to as "Eastern identity". This thesis aims to examine the hierarchical distinction in the 
social organization of the Kurdish ethnic group and the representations of 
marginalization within the gendered subject through the films "Gülizar" (2004) and "I 
Saw the Sun" (2009). Spivak's article "Can the Subaltern Speak?" illustrates the 
ontological impasses of the marginalized, a silenced voice struggling for existence 
amidst the complexity of hegemonic structures, internalized silence, and the stigma of 
otherness in geographies shaped by these factors. Deprived of access to citizenship 
structures, the marginalized exist in a state of virtual non-being. The concept of 
marginalization entails the systematic exclusion of 'other' groups from the sphere of 
influence of dominant powers, limiting their capacity to express their identities and 
articulate their demands. The entrenched hegemonic order categorizes and conditions 
other social actors through discourse and specific norms, seeking to maintain its 
dominance. This epistemic process coerces the marginalized to live within their 
marginality, becoming voluntary bearers of otherness and constantly reproducing this 
status. Unaware of their essence and alienated from their fundamental rights and 
freedoms, the marginalized are socially isolated. In light of these insights, Spivak's 
concept of the subaltern is used as a framework. In this context, the films "Gülizar" 
and "I Saw the Sun" are analyzed using the method of critical discourse analysis. Thus, 
it is concluded that the marginalization experienced by individuals within Kurdish 
tribal structures within a heterogeneous framework gains functionality through 
unlimited circulation in temporal and spatial dimensions.