İstanbul Boğazı'nda kimyasalların deniz yolu ile taşınması sırasında meydana gelen kazaların yönetimi
Management of the accidents which may occur during the maritime transportation of chemicals on Strait of Istanbul
Yazar: MURAT KORÇAK
Danışman: PROF. DR. CAN ELMAR BALAS
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kazaların Çevresel ve Teknik Araştırması Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Denizcilik = Marine ; Kazalar = Accidents ; Kimya = Chemistry

Özet:
Bu çalışma ile İstanbul Boğazı'nda tanker tipi gemiler tarafından dökme halde taşınan kimyasalların oluşturduğu tehlike incelenmiştir. Olası bir kaza sonucu tankerlerden denize kimyasal dökülmesi durumunda insan sağlığına ve çevreye etki ile maddi kayıpların en aza indirgenebileceği etkin bir kaza yönetiminin bölgede uygulanabilmesi için öneriler getirilmiştir. Çalışmada ilk olarak İstanbul Boğazı 1 deniz mili uzunluğunda birbirine paralel 16 kesime ayrılarak her bir kesim için seyir emniyetini olumsuz etkileyebilecek çevresel parametreler incelenmiş, ayrıca uzman görüşleri alınarak kesimler tehlike yönünden birbiri ile karşılaştırılmıştır. Bu kapsamda İstanbul Boğazı'nın en tehlikeli bölgeleri İstinye önlerinde bulunan 8. kesim, Rumeli Hisarı önlerinde bulunan 10. kesim ve Kuruçeşme önlerinde bulunan 11. kesim olduğu tespit edilmiştir. Daha sonra tankerlerin dünyada yaptıkları kazalar ile İstanbul Boğazı'nda meydana gelen kaza istatistikleri incelenerek hangi tipte bir kazanın boğazın hangi bölümünde gerçekleşebileceği değerlendirilmiştir. Bu kapsamda tankerlerin en fazla seyrini engelleyebilecek yapısal arızalara maruz kaldığı bunun ardında bir cisme veya bir gemiye çarptığı ve ardından da karaya oturma kazasına karıştığı tespit edilmiştir. Ayrıca, yapılan kaza oranı analizine göre Rumeli Hisarı, Ortaköy arasındaki 10, 11 ve 12 kesimlerin yer aldığı bölgenin en yüksek kaza oranına sahip olduğu hesaplanmıştır. Ayrıca, İstanbul Boğazı'ndaki deniz trafiği simülasyon ile incelenmiş olup, yerel trafiğe ait gemiler ile duraklamadan boğaz geçişi yapan gemilerin hangi bölgelerde en fazla karşılaştığı ve kaza tehlikesi oluşturduğu analiz edilmiştir. Bu kapsamda Beşiktaş ve Eminönü önlerindeki 13 ve 14. kesimin en büyük tehlike altında olduğu değerlendirilmiştir. Kaza riski, Uluslararası Denizcilik Örgütü tarafından belirlenen Yapısal Emniyet Değerlendirmesi (Formal Safety Assessment) yöntemi kullanılarak değerlendirilmiştir. Bu kapsamda İstanbul Boğazı'nda meydana gelebilecek bir kazanın oluşturduğu can kaybı, çevre kirliliği ve maddi zarar riskleri sayısal olarak ortaya konmuştur. Buna ek olarak denize dökülebilecek muhtemel kimyasalların havada ve denizdeki yayılım modellemeleri yapılmış, ayrıca boğazda olası bir kimyasal patlamasının etki alanı hesaplanmıştır. Elde edilen tüm bilgiler ışığında İstanbul Boğazı'nda etkin bir kaza yönetim sisteminin kurulması için alınması gereken önlemler belirlenmiş ve bu önlemler için bir maliyet analizi yapılmıştır.

Abstract:
In this study, the hazards of the chemicals which are transported in bulk on tankers through the Istanbul Strait were investigated. Some recommendations were made in order to establish an efficient management system which can minimize the effects of possible chemical spill accidents to human life, environment and properties. Firstly the entire strait divided to 16 sectors which are parallel and 1 mile long. The environmental parameters which threat the safety of navigation in all sectors were investigated. Also the dangers in sectors were compared with each other due to expert opinions. In this context, the most dangerous sectors were determined as Istinye region in 8th sector, Rumelihisari region in 10th sector and Kurucesme region in 11th sector. Afterwards, the statistics of tanker accidents in the world and ship accidents in the strait were investigated in order to define the place and type of a possible tanker accident in the straits. In this context it is determined that the tankers mostly have construct failures which effects the navigation. Following that they contact to a vessel or an object and lastly they grounded. Furthermore, the region between Rumeli Hisari, Ortakoy which corresponds 10, 11 and 12th sectors is the area possess biggest accident ratio due to accident ratio analysis. Also, Istanbul Strait traffic was investigated by a simulation and the regions were determined which the domestic ferries and the transit ships cross their routes and create an accident threat. In this context the area between Besiktas and Eminonu regions which corresponds to 13th and 14th sectors are defined most dangerous areas for domestic traffic. The risk of accident was assessed with the Formal Safety Risk Assessment Methodology of International Maritime Organization. In this context the risk on life, environment and properties of a probable accident in Istanbul Strait was quantitatively assessed. Additionally the dispersion of the spilled chemicals in air, water and the blast effect of an explosion was modelled by using software. In the light of all information produced the precautions to establish an effective accident management system for İstanbul Strait were defined and cost analysis for these precautions were made.