Azerbaycan'ın yabancı yatırım potansiyelinin sektörel açıdan incelenmesi
Sectoral analysis of Azerbaijan's foreign investment potential
Yazar: ALTUN YASINLI
Danışman: DOÇ. DR. ERGİNBAY UĞURLU
İstanbul Aydın Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Yönetimi Ana Bilim Dalı / İşletme Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Ekonomi = Economics ; İşletme = Business Administration
Dizin: Azerbaycan = Azerbaijan ; Ekonomik etki = Economic effect ; Sektörel analiz = Sectoral analysis ; Yabancı sermaye yatırımları = Foreign capital investments

Özet:
1991 senesinde bağımsızlığını kazanan Azerbaycan ekonomisi günümüzde çok kısa bir zamanda hızla gelişmiştir. Bağımsızlığının ilk yıllarında çok büyük ekonomik krizler yaşayan ve dünyanın yoksul ülkeleri sırasında yer alan Azerbaycan yürüttüğü ekonomik reformlar sayesinde 25 bir süreçde pazar ekonomisine geçişi sağlamış, Karabağ savaşında göçmen durumuna düşen bir milyondan fazla insanın sosyal problemlerini çözmüş, milli gelirini artırmış, ülkedeki altyapı sistemlerinin çoğunu inşa etmiş ve yenilemiş, döviz rezervlerini artırmış ve dünyanın en hızlı gelişen ekonomileri listesine girmeyi başarmıştır. Tüm bu gelişmelerin başında Azerbaycan ekonomisinin gelişimini sağlayan en büyük faktör sahip olduğu zengin petrol ve doğalgaz yatakları, bu yatakların işletilerek dünya piyasasına çıkışının temini için yabancı yatırımın bu sektöre büyük oranda sermaye koyuluşunu öngören ekonomik reformlar olmuştur. Petrol ve doğal gaz sektörüne yapılan yabancı yatırımlar sayesinde kısa zamanda devlet gelirleri artmış ve bu sektörden elde edilen gelirler sayesinde ülkenin başlıca ekonomik sorunları giderilmiştir. 2010-2014 yılları arasında daha da büyük bir hızla büyüyen Azerbaycan ekonomisinin temel göstergesi petrol ve doğal gaz ihracat ve gelirlerinin artması olmuştur. Artan petrol ve doğal gaz gelirleri sayesinde Azerbaycan halkının artan gelirleri ekonominin diğer dallarının da gelişimini sağlamıştır. 2014 yılından başlayarak dünya piyasasında petrol fiyatlarının düşmesiyle Azerbaycan ekonomisi daralmaya başlamış, banka sektöründeki krizler ülke ekonomisin genelini etkilemiş, milli gelirde azalmalar, devalüasyonlar bu krizi daha da tetiklemiştir. Tüm bunlar Azerbaycan ekonomisinin daha çok petrol ve doğal gaz sektöründen gıdalanarak yararlanarak büyüdüğünü ve büyümenin başındaysa bu sektöre yapılan büyük oranda yabancı yatırımların olduğu bir kez daha kanıtlanmıştır. Diğer sektörlere yapılan yabancı yatırımların yeteri kadar olmaması, bu sektörlerin ülke ekonomisine katkısının az olmasına ve gelişmemesine sebep olmuştur. 2014 yılından başlayarak petrol gelirlerinin düşmesi dikkati ekonomin diğer sektörlerine yöneltse de bu sektörler yukarıda belirtildiği gibi yeterli seviyede gelişmemesi beklentileri karşılayamamıştır. Bu sektörlerin gelişerek ülke ekonomisine büyük oranda katkı sağlamsı için yapılacak yabancı yatırımların katkısı tezde daha sıkça belirtilmiştir.
Yapılan araştırmada Azerbaycan ekonomisin tarihi ve bu günü incelenerek ekonominin bütün sektörlerine yapılan yabancı yatırımlar detaylı bir şekilde ele alınmış, sektördeki ithal ihraç rakamları ve bu sektöre şimdiye kadar yapılan yabancı yatırımlar, bu yatırımların kazanç ve kayıpları ve gelecek perspektifleri ayrıntılı olarak analiz edilmiştir. Tezdeki araştırmada ithalat rakamları incelendiği zaman çoğu ürünlerin diğer ülkelerden ithal edildiği ve bu ürünlerin pazar payının büyük olduğu görülmektedir. İthal edilen ürünlerin başında gelen gıda ve tarım ürünlerinin birçoğunun Azerbaycan 'da üretiminin mümkün olduğu ve bu üretim için her türlü doğal şartların mevcut olduğu araştırılmış, yabancı yatırım açısından avantaj ve dezavantajları hakkında detaylı bilgi verilmiştir. İthal olunan sanayi ürünlerinin de birçoğu için Azerbaycan 'da hammadde varlığı, bu ürünlere Azerbaycan 'da büyük
xviii
talep olduğu ve bu ürünlerin üretiminin yabancı yatırımcılar açısından perspektifleri öne çıkarılmıştır. Bu çalışmada ithalat rakamlarının yanında Azerbaycan ürünlerinin ihracat verileri de incelenmiş ve ihracatın birçok sektörde bir önceki yıla oranla daha da arttığı görülmüştür. Yabancı yatırım yapılan her hangi bir sektörde ülkenin iç pazarının yanında yabancı pazarlara ihracat imkanları ayrıca incelenmiş ve ihracat için en uygun sektörlere yabancı yatırım yapılmasının mantıklı olduğu fikri vurgulanmıştır. Tezde Azerbaycan ekonomisinin bu günü, halkın gelirleri, ülkeye gelen yabancı vatandaşların sayısı incelenerek gerekli sektörlerin talebi karşılayıp karşılayamadığı, yabancı yatırım açısından uygun olup olmadığı da araştırılmıştır. Son olarak 2017 yılında Azerbaycan ekonomisindeki her bir sektöre yapılan tüm büyük yatırımların listesi yer almıştır. Yer alan bu sektörler ve yatırımların büyük bir kısmı yabancı yatırımlar için uygun görülen sektörlerdir.

Abstract:
Economy of the Republic of Azerbaijan has rapidly developed in a very short time right after declaring its independence in 1991. Thanks to the economic reforms carried out by Azerbaijan government in the first years of its independence when it was considered as one of poor countries in the world, it has made a transition to the market economy soon. It has solved social problems of more than one million people in the Nagorno-Karabakh conflict, increased national income, built and renovated strong economy and country, increased its foreign exchange reserves and managed to enter the list of world 's fastest growing economies.
At the beginning of the progress, the greatest factor contributing to the development of Azerbaijan economy has been the economic reforms that envisage the rich oil and natural gas deposits, the investment of these deposits and the capitalization of foreign investment for the world market. Thanks to the foreign investments made in the oil and gas sector, state revenues have increased in a short time and the main economic problems of the country have been eliminated thanks to the income from this sector.
The main indicator of Azerbaijan 's economy, which grew at a faster rate between 2010 and 2014, was the increase in oil and natural gas exports and revenues. The increased income of the Azerbaijani people as a result of the increased oil and natural gas revenues, has also led to the development of other branches of the economy. Starting from 2014, Azerbaijani economy started to shrink due to falling oil prices in the world market, crises in the banking sector affected the general economy of the country, decreases in national income and devaluations further triggered this crisis.
All this proved once again that Azerbaijani economy grew more and more from the petroleum and natural gas sector and that in the beginning it was foreign investment in this sector. The fact that the foreign investments made in other sectors are not as high as those in other sectors have caused the contribution of these sectors to the economy of the country. Starting from 2014, although the decline in oil revenues led to recession in the economy especially in some sectors, these sectors failed to meet the expectation that they would not develop at the competent level, as mentioned above. The contribution of the foreign investments to be made for these sectors to develop and contribute to the economy of the country in a big way has been mentioned more frequently in the thesis.
In this research, the history of the Azerbaijani economy and its present day, as well as the foreign investments made to all sectors of the economy have been eloborated. Moreover, the import and export figures in the sector and the foreign investments made up to this sector, the earnings losses and future perspectives of these investments were analyzed in detail. When the import figures are studied, it is seen that most of the products are imported from other countries and the market share of these products is quite satisfactory. It has been investigated that a large part of the imported food and agricultural products can be produced in Azerbaijan which is very suitable place in terms of natural conditions for this production.
xx
Detailed information about the advantages and disadvantages of foreign investment is given. For many of the imported industrial products, the presence of raw materials in Azerbaijan, there is a great demand for these products in Azerbaijan and the perspectives of foreign investors on the production of these products are emphasized.
In this study, the export figures of Azerbaijan products as well as the import figures have been examined and it has been seen that exports have increased even more in previous years than in previous years. Exports to foreign markets as well as domestic markets of the country in which the foreign investment is made have been highlighted separately and it has been emphasized that it is sensible to make foreign investment in the most suitable sectors for export. In this thesis, the income of the people, the number of foreign citizens coming to the country were investigated and it has been researched whether the necessary sectors were able to meet the demand or not in terms of foreign investment.
Finally, a list of all the major investments made in each sector of Azerbaijan economy in 2017 have been included in the research. Most of these sectors and investments are considered to be suitable for foreign investments.