Osteoporozu olan hastalarda bifosfonat kullanımının periapikal lezyon sıklığı ve mandibular indeksler üzerindeki etkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effect on periapical lesion prevalence and mandibular indexes of bisphosphonates in patients with osteoporosis
Yazar: ÖZLEM YARBAŞI
Danışman: DOÇ. DR. ESİN BOZDEMİR
Süleyman Demirel Üniversitesi / Diş Hekimliği Fakültesi / Ağız, Diş ve Çene Radyolojisi Ana Bilim Dalı
Derece: Diş Hekimliği Uzmanlık, 2021
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry
Dizin: Bifosfonatlar = Biphosphonates ; Mandibula = Mandible ; Osteoporoz = Osteoporosis ; Periapikal abse = Periapical abscess ; Periapikal hastalıklar = Periapical diseases ; Radyografi-dental = Radiography-dental ; Radyografi-panoramik = Radiography-panoramic

Özet:
Osteoporoz ilerleyici bir metabolik kemik hastalığıdır. Postmenopozal osteoporoz, osteoporozun en sık görülen birincil şeklidir ve tedavisinde bifosfonatlar kullanılır. Panoramik radyografi görüntülerinde ölçülen radyomorfometrik indeksler ile osteoporoz nedeniyle bifosfonat kullanımının çene kemikleri üzerindeki etkisini inceleyen çalışmalarda farklı sonuçlar elde edilmiştir. Postmenopozal osteoporozlu kadınlarda apikal periodontitis prevalansının fazla olduğunu bildiren az sayıda çalışma olmasına rağmen osteoporoz nedeniyle bifosfonat kullanan hastalarda apikal periodontitis nedeniyle oluşan lezyon boyutunun değerlendirildiği insan çalışması yoktur. Bu çalışmanın amacı; osteoporoz nedeniyle bifosfonat kullanan hastalarda bifosfonat kullanımının radyomorfometrik indekslerin ölçümüyle çene kemikleri üzerindeki etkisinin, oral sağlık durumunun ve periapikal lezyon sıklığının değerlendirilmesidir.
Bu retrospektif çalışmaya daha önce postmenopozal osteoporoz tanısı koyulmuş 50-78 yaşları arasında 220 kadın hasta dahil edildi. Osteoporozu olup bifosfonat kullanmayan 110 hasta ve osteoporozu olup bifosfonat kullanan 110 hasta olacak şekilde gruplara ayrıldı. Sağlıklı kemik yapısına sahip 110 hastada kontrol grubunu oluşturdu. Çalışmaya katılan tüm bireylerin panoramik radyograflarında mental indeks (Mİ), panoramik mandibular indeks (PMİ), mandibular kortikal indeks (MKİ), bifosfonata bağlı gelişebilecek olası radyografik bulgular, çürük, horizontal ve vertikal kemik kaybı, diş eksikliği sayısı, periapikal lezyon sayısını içeren oral indeks ile değerlendirildi.
Hem sağ hem de sol Mİ, PMİ ortalamaları osteoporozu olup bifosfonat kullanan grupta diğer gruplara göre istatistiksel olarak anlamlı derecede daha düşüktü (p0,001). Osteoporozu olup bifosfonat kullanmayan grupta en baskın MKİ kategorisinin C2 olduğu, osteoporozu olup bifosfonat kullanan grupta en sık görülen MKİ C2 ve C3 olduğu, kontrol grubunda ise MKİ en baskın kategorinin C1 olduğu gözlendi (p<0,00). Bifosfonat kullanım süresi artarken sağ Mİ ve sağ-sol PMİ ortalamalarının anlamlı olarak azaldığı belirlendi (p0,05). Sağ Mİ ile sağ ve sol PMİ ortalamaları intravenöz bifosfonat kullananlarda, oral yoldan kullananlara göre anlamlı olarak daha yüksek bulundu (p0,05). Gruplar arasında oral indeks skoru açısından anlamlı fark olmadığı ve her gruptaki hastaların çoğunluğunun iyi oral indekse sahip olduğu belirlendi (p0,05). Toplam periapikal lezyon sayısı osteoporoz nedeniyle bifosfonat kullanan grupta diğer iki gruba göre anlamlı olarak daha az sayıda tespit edildi (p=0,002). Periodontal ligament aralığında genişleme izlenen diş sayısı kontrol grubunda ve periapikal lezyon çapı 3 mm' ye kadar olan diş sayısı osteoporoz nedeniyle bifosfonat kullanan grupta diğer iki gruba göre anlamlı olarak daha düşüktü (p=0,04).
Sonuç olarak bifosfonat kullanan osteoporoz hastalarında osteoporoz şiddetinin daha fazla olduğunu gösterir şekilde daha düşük mandibular indeks değerleri tespit edildi. Ayrıca bu hastalarda toplam periapikal lezyon sayısının ve boyutlarının diğer iki gruba göre anlamlı derecede daha az olduğu belirlendi.

Abstract:
Osteoporosis is a progressive metabolic bone disease. Postmenopausal osteoporosis is the most common primary form of osteoporosis and bisphosphonates are used in its treatment. Different results were obtained in studies examining the effects on the jaw bones of bisphosphonates with using radiomorphometric indices measured on panoramic radiography. Although there are few studies reporting a high prevalence of apical periodontitis in postmenopausal women with osteoporosis, there are no human studies evaluating the lesion size occuring due to apical periodontitis in patients using bisphosphonates for osteoporosis. The aim of this study is to evaluate the effect of bisphosphonates on jaw bones by measuring radiomorphometric indices in patients with osteoporosis using bisphosphonates and to determine the oral health status, periapical lesion prevalance.
This retrospective study included 220 female patients aged 50-78 years who were previously diagnosed with postmenopausal osteoporosis. They were divided into groups as 110 patients with osteoporosis who did not use bisphosphonates and 110 patients with osteoporosis who used bisphosphonates. Control group consisted of 110 patients with healthy bone structure. In the panoramic radiographs of all individuals, mental index (MI), panoramic mandibular index (PMI), mandibular cortical index (MCI), possible radiographic findings that may develop due to bisphosphonates, dental caries, horizontal and vertical bone loss, number of tooth missing, the number of periapical lesion was evaluated.
Both right and left MI and PMI mean scores were statistically significantly lower in the group using bisphosphonates for osteoporosis compared to the other groups (p<0.001). It was observed that the most dominant MCI category was C2 in the group with osteoporosis but not using bisphosphonates, the most common MCI was C2 and C3 in the group with osteoporosis and using bisphosphonates, and the most dominant category was C1 in the control group (p<0.001). It was determined that the mean of right MI and right-left PMI decreased significantly while the duration of bisphosphonate use increases (p<0.05). The mean of right MI and right and left PMI were found to be significantly higher in patients using intravenous bisphosphonate than patients using oral bisphosphonates (p0.05). It was determined no significant difference among the groups in terms of oral index score and most of the patients in each group had good oral index (p>0.05). The total number of periapical lesion was found to be significantly lower in the group with osteoporosis using bisphosphonates compared to the other two groups (p=0.002). The number of teeth with periapical lesion size up to 3 mm was significantly lower in the group with osteoporosis using bisphosphonates compared to the other two groups (p=0.04). The number of teeth with enlargement in the periodontal ligament space was significantly lower in the control group than in the other two groups (p=0.04).
As a result, lower mandibular index values were found in patients with osteoporosis using bisphosphonates. This may be due to the higher severity of osteoporosis. In addition, it was determined that the total number and size of periapical lesion in these patients were significantly less than the other two groups.