İnme geçiren hastalarda sağlık kaderciliğinin ilaç uyumu ve yaşam kalitesine etkisi
The effect of health fatalism on medication adherence and quality of life in patients with stroke
Yazar: TÜRKMEN KÜBRA İNANLI
Danışman: DOÇ. DR. AFİTAP ÖZDELİKARA
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Amaç: Bu araştırma, inme geçiren hastaların sağlık kaderciliği düzeylerinin ilaç uyumu ve yaşam kalitesine etkisini incelemek amacıyla yapılmıştır.
Materyal ve Method: Araştırma tanımlayıcı tipte planlanmıştır. Araştırma verileri 01.12.2023-01.04.2024 tarihleri arasında SBÜ Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde  toplanmıştır. Araştırma, dahil edilme kriterlerini taşıyan 135 inme hastası üzerinde yapılmıştır. Veriler tanıtıcı bilgi formu, Sağlık Kaderciliği Ölçeği(SKÖ), İlaç Uyumunu Bildirim Ölçeği (İUBÖ) ve İnmeye Özgü Yaşam Kalitesi Ölçeği (İÖYKÖ) kullanılarak toplanmıştır. Verilerin analizinde Shapiro-Wilk testi, Kolmogorow-Smirnow testi, Bağımsız Örnekler T testi, normal dağılıma uymayanlar için Mann Whitney U Testi, Tek Yönlü Varyans Analizi, Kruskal Wallis Testi ve çoklu karşılaştırmalar Dunn Testi, Spearman's Rho Korelasyon Katsayısı ve Robast Regresyon Analizi kullanılmıştır. Anlamlılık düzeyi p<0,050 olarak alınmıştır.
Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 69,3 ± 11,6 olarak belirlenmiştir. Araştırmaya katılanların %54,1'i kadın, %57'si evli, %34,1'i İlköğretim mezunu olduğunu, %86,7'si çalışmadığını, %61,5 'i gelirinin giderine denk olduğunu ve %56,3'ü çekirdek aile içinde olduğunu bildirmiştir. İnme geçiren hastaların SKÖ puan ortalaması 54,27 ± 17,8 olarak, İUBÖ puanı ortalaması ise 21,9 ± 3,83 ve İÖYKÖ puan ortalaması 2,63 ± 0,75 olarak hesaplanmıştır. Sağlık kaderciliği ölçeği toplam puanı, cinsiyet, eğitim durumu, gelir düzeyi, aile tipi, ilaçları düzenli kullanma durumu ile ilişkili bulunmuştur.( (p<0,05). İlaç uyumu bildirim ölçeği puanı; cinsiyet, gelir düzeyi, sigara kullanma durumu, ilaçları düzenli kullanma durumu ve sağlık kontrollerini aksatma durumu faktörleri ile ilişkili bulunmuştur.(p<0,05). İnmeye özgü yaşam kalitesi ölçeği puanı medeni durum, eğitim durumu, çalışma durumu, gelir durumu, kronik hastalık varlığı ve yardımcı araç gereç kullanma durumu ile ilişkili bulunmuştur (p<0,05). Sağlık kaderciliğinin ilaç uyumu bildirim ölçeği ve inmeye özgü yaşam kalitesi ölçeği üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir etkisi olmadığı belirlenmiştir. (F=0,019;p=0,889; F=1,694; p=0,195).
Sonuç: İnme geçiren hastaların sağlık kaderciliği ve yaşam kalitesi orta düzeyde ve ilaç uyumu ise iyi düzeydedir. Analizler sonucunda inme geçiren bireylerin sağlık kaderciliği düzeylerinin ilaç uyumları ve yaşam kaliteleri üzerinde bir etkisi olmadığı saptanmıştır.
Anahtar Sözcükler: İnme, Sağlık Kaderciliği, İlaç Uyumu, Yaşam Kalitesi, İnmeye Özgü Yaşam Kalitesi

Abstract:
Aim: This study was conducted to investigate the effect of health fatalism levels on medication adherence and quality of life of stroke patients.
Material and Method: The study was planned as a descriptive study. The research data were collected between 01.12.2023-01.04.2024 at SBÜ Gülhane Training and Research Hospital. The study was conducted on 135 stroke patients who met the inclusion criteria. Data were collected using a descriptive information form, the Health Fatalism Scale (HFS), the Medication Adherence Reporting Scale (MARS) and the Stroke Specific Quality of Life Scale (SSQLS). Shapiro-Wilk test, Kolmogorow-Smirnow test, Independent Samples T test, Mann Whitney U Test, One-Way Analysis of Variance, Kruskal Wallis Test and multiple comparisons Dunn Test, Spearman's Rho Correlation Coefficient and Robast Regression Analysis were used to analyse the data. Significance level was taken as p<0,050
Results: The mean age of the participants was 69.3 ± 11.6 years. Of the participants, 54.1% were female, 57% were married, 34.1% were primary school graduates, 86.7% were not working, 61.5% reported that their income was equal to their expenses and 56.3% were in a nuclear family. The mean HFS score of the stroke patients was calculated as 54.27 ± 17.8, the mean MARS score was calculated as 21.9 ± 3.83 and the mean SSQLS score was calculated as 2.63 ± 0.75. The total score of the health fatalism scale was affected by gender, educational status, income level, family type, regular use of medication and attributing the disease to fate (p<0.05). Medication adherence reporting scale score is affected by gender, income level, smoking status, regular use of medication and disruption of health checks (p<0.05). Stroke-specific quality of life scale score is affected by marital status, educational status, employment status, income status, presence of chronic disease and use of assistive devices (p<0.05). It was found that health fatalism did not have a statistically significant effect on the medication adherence reporting scale and stroke-specific quality of life scale (F=0.019;p=0.889; F=1.694; p=0.195).
Conclusion: Health fatalism and quality of life of stroke patients were at moderate level and medication adherence was at good level. As a result of the analyses, it was found that the level of health fatalism had no effect on medication compliance and quality of life of stroke patients
Keywords: Stroke, Health Fatalism, Medication Adherence, Life of Quality, Stroke Spesific Life of Quality