Viop sözleşme fiyatı ile spot fiyat arasındaki ilişki–BİST üzerine uygulama
The relationship between Viop contract prices and spot prices – an application on BIST
Yazar: YILMAZ PEHLİVAN
Danışman: DOÇ. DR. SEMRA TAŞPUNAR ALTUNTAŞ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Finans Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonometri = Econometrics ; Maliye = Finance ; İşletme = Business Administration
Dizin: Etki-tepki analizi = Impulse-response analysis ; Fiyat oluşumu = Price discovery ; Spot piyasalar = Spot markets ; Vadeli işlem piyasaları = Futures markets ; Vektör hata düzeltme modeli = Vector error correction model

Özet:
Finansal piyasaların gelişmesi ile birlikte tüm piyasa aktörlerinin karşılaştığı riskler her geçen gün artmaktadır. Bu risklerden korunmak amacıyla vadeli piyasalara ilgi artmış ve vadeli ürün kullanımı riskten korunma için önemli hale gelmiştir. Finans literatüründe kabul gören görüşe göre vadeli piyasalardaki ürünlerin spot piyasalarda oluşacak risklerden korunmak amacıyla yatırımcıların kullanımına sunulması, vadeli ile spot piyasa arasındaki ilişkinin temelini oluşturur. Bu temel, vadeli piyasanın spot piyasa üstünde "piyasadaki yaşanan oynaklıkları düşürerek piyasanın etkinliğine katkıda bulunma", "fiyatların gerçekleşmesindeki liderlik etkisi" ve "fiyat keşfi etkinliği" olarak literatürde yer almaktadır. Piyasa etkinliği, bu sayılan fonksiyonların gerçekleşebilmesinde çok önemlidir. Çünkü vadeli piyasada, piyasa gelen yeni ve kullanışlı bilginin kullanımı spot piyasaya göre daha etkin ise vadeli piyasada oluşacak fiyatlar spot piyasadaki fiyatların keşfinde kullanılacaktır. Bu çalışmada, endekse dayalı vadeli işlem sözleşmelerinin sahip olduğu işlem maliyeti avantajı, kaldıraç imkânı ve yeni bilginin piyasada daha hızlı yayılma etkisi üstünlüklerinin spot piyasadaki fiyatların keşfindeki etkinliği araştırılmış, Vadeli Opsiyon Piyasasının Borsa İstanbul ile birleşmesinden sonraki ilk iş günü alınarak 05.08.2013 – 29.03.2024 tarihleri arasındaki vadeli işlem sözleşmeleri için günlük uzlaşma fiyatları alınırken, spot fiyat için kapanış fiyatları alınmıştır. Bu verilerin logaritmik verileri çalışma da kullanılmıştır. Verilerin analizi için ADF ve PP birim kök testi, otokorelasyon kontrolü, Engle-Granger ve Johansen eş-bütünleşme testleri, VECM analizi ve VECM sonuçlarını desteklemek amacıyla Etki-tepki ve Varyans ayrıştırma testleri yapılmış son olarak Granger nedensellik testi ile ilişkinin yönü belirlenmiştir.Yapılan tüm testlerin sonucu olarak vadeli sözleşmelerinin literatürden farklı olarak spot fiyat üzerinde fiyat keşfi etkinliğini olmadığı kanıtlanmıştır.

Abstract:
With the development of financial markets, the risks faced by all market participants are increasing day by day. To mitigate these risks, interest in futures markets has grown, and the use of derivative products has become important for hedging purposes. According to the widely accepted view in the financial literature, the offering of derivative products in futures markets for investors to hedge against risks arising in spot markets forms the basis of the relationship between futures and spot markets. This foundation is discussed in the literature through the concepts of "contributing to market efficiency by reducing volatility," "the leadership effect in price realization," and "price discovery effectiveness" in futures markets. Market efficiency is crucial for these functions to occur. If the futures market uses new and useful information more effectively than the spot market, prices formed in the futures market will be used for price discovery in the spot market. This study investigates the effectiveness of price discovery in spot markets by examining the advantages of index-based futures contracts, such as lower transaction costs, leverage opportunities, and the faster dissemination of new information. The study uses daily settlement prices for futures contracts and closing prices for spot prices, covering the period from 08/05/2013 to 03/29/2024, with the first trading day after the merger of the Futures and Options Market with Borsa Istanbul taken as a starting point. The logarithmic values of these data were utilized in the study. The analysis involved ADF and PP unit root tests, autocorrelation checks, Engle-Granger and Johansen cointegration tests, VECM analysis, and Impact-Response and Variance Decomposition tests to support the VECM results. Finally, the direction of the relationship was determined using the Granger causality test. As a result of all the tests conducted, it was proven that, contrary to the literature, futures contracts do not have price discovery effectiveness on spot prices.