Özel sektörde kadın iş gücünün çalışma yaşamı kalitesi
Working life quality of the women labor force in the private sector
Yazar: EMİNE ÖZMETE
Danışman: PROF.DR. EMİNE GÖNEN
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Ev Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2002
Konu: Ev Ekonomisi = Home Economics
Dizin: Stres yönetimi = Stress management ; Çalışan kadınlar = Working women ; Özel sektör = Private sector ; İş doyumu = Job satisfaction ; İş gücü = Manpower

Özet:
ÖZET Doktora Tezi ÖZEL SEKTÖRDE KADIN İŞGÜCÜNÜN ÇALIŞMA YAŞAMI KALİTESİ Emine ÖZMETE Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Ev Ekonomisi Anabilim Dalı Danışman: Prof. Dr. Emine GÖNEN Bu araştırma, özel sektörde çalışan kadınların, çalışma yaşamı kalitesini belirlemek amacı ile planlanmış ve yürütülmüştür. Ankara 'da basit tesadüfi örnekleme yöntemi ile seçilen 6 büyük ölçekli işletmede çalışan dört yıllık yüksekokul ya da fakülte mezunu 638 kadına dağıtılan anketlerden geriye dönen 209 anket değerlendirmeye alınmıştır. Likert tipi cümlelere verilen yanıtlar puanlanmış, aracın yapı geçerliğini kontrol etmek için bir faktör analizi tekniği olan "Döndürülmüş Temel Bileşenler Analizi" uygulanmış, faktör yükü 0.30'dan düşük olan cümleler hesaplamalara dahil edilmemiştir. Anket formunun güvenirliği için iç tutarlılık katsayısı olan "Cronbach Alpha" hesaplanmıştır. Araştırmada, çalışma yaşamı kalitesinin; çalışma yaşamı, işin algılanması, gelir, ilişkiler ve iletişim, zaman yönetimi, stres yönetimi, işten duyulan tatmin ve kariyer olanakları gibi boyutlarının toplam iş deneyimi değişkenine göre farklılık gösterip göstermediğini belirlemek maçı ile tek yönlü varyans analizi (ANOVA) uygulanmıştır. Gruplar arasındaki farklılığı belirlemek için Scheffe Testi kullanılmıştır. Çalışma yaşamı kalitesinin alt ölçekleri arasındaki ilişki pearson korelasyon katsayısı ile belirlenerek yorumlanmıştır. Araştırma kapsamına alınan kadınların ortalama 30.69±0.431 yaşında oldukları, ortalama aile büyüklüğünün 1.80±0.220, ortalama çocuk sayısının 1.30±0.107 olarak belirlendiği, ailelerin çoğunluğunun genişleyenaile döneminde oldukları, kent merkezinde, kendi sahip oldukları apartman tipi konutlarda yaşadıkları, eşlerin ortalama 35.60±0.521 yaşında ve yüksekokul mezunu ya da lisansüstü eğitimli oldukları, yansına yakınının uzman meslek grubunda çalıştıkları bulunmuştur. Özel sektörde çalışan kadınlar çalışma yaşamlarında şu andaki durumlarını, 5 yıl öncesine göre iyi olarak değerlendirmekte, 5 yıl sonrasında ise bugüne göre daha iyi olacağım düşünmektedirler. Kadınların çalışma yaşamında gelişmeyi, motivasyonu, katılımı ve performansı algılamaları toplam iş deneyimine göre farklılık göstermemektedir. İşlerini çoğunlukla iyi, yararlı, sıkıcı ve engelleyici değil, sıcak, cazip, hoş ve dinamik olarak tanımlamaktadırlar. Gelirlerini, 5 yıl ve daha az süredir çalışan kadınlar 1 1 yıl ve daha uzun süredir çalışanlara göre "kötü", "hak ettiklerinden daha az", "bazı lüksleri sağlamayan" ve "iyi değil" şeklinde değerlendirmektedirler. 1 1 yıl ve daha uzun süredir çalışan kadınların, 6-10 yıldır çalışan kadınlara oranla bireylerarası ilişkiler ve iletişime ilişkin algılan daha olumludur. Yine 1 1 yıl ve daha uzun süredir çalışan kadınların zamanı planlamaya ilişkin değerlendirmelerinin, 6-10 yıldır çalışanların ise zamanı kullanmaya ilişkin değerlendirmelerinin daha olumlu olduğu belirlenmiştir. Kadınların stres kaynakları olarak işyeri ve işin niteliğini değerlendirmeleri ile stresle başa çıkabilmek için zamanı ve sosyal ilişkileri planlamaya yönelik değerlendirmeleri toplam iş deneyimine göre farklılık göstermemektedir. Stresle başa çıkabilmek için 5 yıl ve daha az süredir çalışan kadınlar bireysel stratejileri daha çok benimsemektedirler. İşten duyulan tatmin konusunda, 5 yıl ve daha az süredir çalışan kadınlar ücretlerin yeterliliğinden, 6-10 yıldır çalışanlar ise grup çalışmalarından daha çok tatmin duymaktadırlar. Kariyer olanaklarını da toplam iş deneyimi 6-10 yıl olan kadınlar daha olumlu değerlendirmektedirler. Araştırmada çalışma yaşamı kalitesine ilişkin alt ölçekler arasındaki ilişki incelendiğinde, kadınların çalışma yaşamında gelişime yönelik algılan olumlu olduğunda; gelire, ilişkiler ve iletişime, işten duydukları tatmine ve kariyer olanaklarına ilişkin algılarının da olumlu olduğu (PO.01), motivasyona ilişkin algılan olumlu olsa bile stres kaynağı olarak işin niteliği konusundaki değerlendirmelerinin olumsuz olduğu belirlenmiştir (PO.01). Kadınların çalışma yaşamında katılıma ilişkin algılarının; iş, işin niteliği, bireysel stratejiler, işten duyulan tatmin ve kariyer olanaklarına ilişkin değerlendirmeleri ile ilişkili olduğu (PO.01, PO.05), performansailişkin algılan ile; işe, ilişkiler ve iletişime, zamanı kullanmaya, işin niteliğine, zamanı ve sosyal ilişkileri planlamaya ve işten duydukları tatmine ilişkin algılan arasında istatistiksel açıdan anlamlı bir ilişki olduğu bulunmuştur (PO.05). Kadınların işten duydukları tatmin ile işi, geliri, ilişkiler ve iletişimi, zamanı ve sosyal ilişkileri planlamayı ve kariyer olanaklarını değerlendirmeleri arasında istatistiksel açıdan önemli bir ilişki olduğu belirlenmiştir (P<0.01, PO.05). Kadınların zamanlarını planlamaya ilişkin algılan ile stres kaynaklarından işin niteliği ve stresle başa çıkma yollarından zamanı ve sosyal ilişkileri planlamaya ilişkin algılan arasında anlamlı bir ilişki olduğu saptanmıştır (PO.05, PO.01). 2002, 158 sayfa ANAHTAR KELİMELER: Kadın işgücü, çalışma yaşamı kalitesi, iş tatmini, zaman yönetimi, stres yönetimi, kariyer.

Abstract:
ABSTRACT Ph. D. Thesis WORKING LIFE QUALITY OF THE WOMAN LABOR FORCE IN THE PRIVATE SECTOR EMİNE ÖZMETE Ankara University Graduate School of Natural and Applied Sciences Department of Home Economics Supervisor: Prof. Dr. Emine GÖNEN This study has been planned and executed in order to determine the work life quality of women working in the private sector. Assessment has been realized on the basis of 209 questionnaires, returned by the 638 women selected by means of simple random sampling in Ankara, who are graduates of either a college with an education period of four years or faculties and who are employed in 6 large scale enterprises. Answers given to sentences typed Likert were scored, used as technique of factor analysis "varimax analysis technique" for reliability and items with factor loadings less than 0.30 were deleted. In order to test the safety of questionnare were calculated " Cronbach Alpha" as inner consistency coefficient. In order to determine differences of aspects of working life quality; such as work life, perception of work, income, relations and communication, time management, stress management, work satisfaction and carrier opportunities have been used ANOVA (Analysis of Variance) according to total work experience variable. Also, in order to determine differences among groups have been used "Scheffe Test". The interrelation between sub-scales of working life quality have been determined and interpreted by means of the Pearson Correlation. Findings of the study indicate that women within the study scope are at an average age of 30.69+0.431 and that the average family size is 1.80±0.220;the average number of children is 1.30+0.017; that most families were in the period of extending families and lived in their own apartments at the city centrum; that the average age of their spouses was 35.60±0.521 with an education level of graduate or postgraduate; and that approximately half of them were employed in specialist professional groups. Women working in the private sector consider their current work life position better than that compared to five years ago, and believe that they shall be in a better position than the current one in the future five years. The manner of perception of women in terms of development, motivation, participation and performance in their work life does not demonstrate any differences as per the total work experience. They generally define their works as good, useful, not boring or hindering, warm, attractive, pleasant and dynamic. Women, who have worked for 5 years or less have defined their income as "poor", "less than that deserved", "failing to provide certain luxuries" and "not good" in comparison with women working for 1 1 years or more. The perception of women who have worked for 1 1 years or more with regards to inter-individual relations and communication is more positive than those who have worked for 6-10 years. Again, the assessment of women who have worked for 11 years or more with regards to planning of time is more positive and assessment of women who have worked for 6-10 years regards to spending of time is more positive. Assessment of sources of stress, work place and work quality in addition to assessments in terms of planning of time and social relations in order to overcome stress does not vary according to the total work experience for women. Women who have worked for 5 years or less, mainly adopt individual strategies to overcome stress. In terms of work satisfaction, women who have worked for 5 years or less are satisfied by the efficiency of their wages and women who have worked for 6-10 years acquire a better satisfaction from group works. Women with a total work experience of 6-10 years have a more positive assessment of carrier opportunities. In the examination of the relationship between sub-scales of work life quality; it has been determined that women have a more positive perception of income, relations and communication, work satisfaction and carrieropportunities when they have a positive perception of development in work life (P<0.01), and that their assessments with regards to work quality as a source of stress was negative notwithstanding a positive perception of motivation (P<0.01). It has been determined that the perceptions related with participation in work life were related with their assessments of work, work quality, individual strategies, work satisfaction and carrier opportunities, and a statistically meaningful relation was determined between performance related perceptions and the work, relations and communication, spending of time, work quality, planning of time and social relations, and work satisfaction (P<0.05). A statistically meaningful relationship has been determined between work satisfaction of women and assessment of the work, income, relations and communication, planning of time and social relations, and carrier opportunities (P<0.05). Moreover, a meaningful relationship has been determined between planning of time related perception and perception of work quality as a source of stress and planning of time and social relations as a means to overcome stress (P<0.05, P<0.01). 2002, 158 pages Key Words: Women labor force, quality of work life/working life quality, Job satisfaction, time management, stress management.career.