Cumhuriyet dönemi Türk hukukçularının İslam hukuku hakkındaki yaklaşımları
The approaches of Turkish lawyers of the republic period on Islamic law
Yazar: KENAN YILDIZ
Danışman: PROF. DR. ALİ İHSAN PALA
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Osmanlı İmparatorluğu'nun hukuki yapısı şer'i hukuk ve şer'i hukukun düzenlemediği alanlarda, özellikle kamu hukuku alanında, padişah fermanlarıyla ortaya çıkan (kanunnâmeler) örfî hukuktan oluşmaktaydı. Tanzimat Fermanı'nın ilanından sonra Batı'dan bazı kanun iktibasları yapılmaya başlanmış, şer'iyye mahkemelerinin yanı sıra nizamiye mahkemeleri de devreye sokulmuştu. Medeni kanunun da Batı kanunlarından iktibas edilmesi konusunda yoğun tartışmalar yaşanmış muhafazakâr kesimin ısrarları üzerine İslam hukukunun ilk kanunlaştırılması olan Mecelle ortaya çıkmıştı. 1926 tarihinde ise Cumhuriyeti kuran irade Batı kanunlarının resepsiyonuna karar vererek Mecelle ilga edilmiş ve İslam hukukuyla olan bağ koparılmıştı.
Bu tezin amacı, Cumhuriyet dönemi Türk hukukçularının 1926'ya kadar yürürlükte olan İslam hukuku hakkındaki yaklaşımlarını incelemektir. İnsanların zihninde Cumhuriyet dönemi modern hukukçularının hepsinin İslam hukukuna karşı olduğu gibi bir önyargı vardır. Biz de tezimizde modern hukukçuların İslam hukuku hakkındaki düşüncelerini inceleyerek bu ön yargının doğru olup olmadığını ortaya çıkarmaya çalıştık.
Birinci bölümde İslam hukukundan Medeni hukuka geçiş sürecini ve bunun nedenlerini araştırdık. İkinci bölümde ise Türk hukukçularının İslam hukuku hakkında yaptıkları çalışmaları ve yaklaşım tarzlarını tespit etmeye çalıştık. Bu çerçevede İslam hukukunun dinamik mi statik mi olduğu hakkındaki düşüncelerine, özgünlüğü hakkındaki düşüncelerine, Mecelle hakkındaki düşüncelerine, İslam devlet yapısı hakkındaki düşüncelerine ve vakıflarla alakalı görüşlerine yer verdik. İkinci bölümün son kısmında ise İslam hukukunun en çok eleştirilen bazı meselelerine dair modern hukukçuların verdikleri cevapları ele aldık. Araştırmamız neticesinde modern hukukçular hakkındaki ön yargının yanlış olduğunu, hepsinin İslam hukukuna karşı olmadıklarını, İslam hukukunu bazı noktalardan eleştirseler de topyekûn reddetmediklerini, eleştirilerinin daha çok İslam hukukçularına yönelik olduğunu tespit ettik.

Abstract:
The legal structure of the Ottoman Empire consisted of sharia law and customary law (kanunnâmas), which emerged by sultan's edicts in areas not regulated by sharia law, especially in the field of public law. After the proclamation of the Tanzimat Edict, some laws were imported from the West, and nizamiye courts were introduced in addition to the sharia courts. There were intense debates about the adoption of the civil code from Western laws, and upon the insistence of the conservatives, the Mecelle, the first codification of Islamic law, emerged. In 1926, the will of the founders of the Republic decided on the reception of Western laws and the Mecelle was abolished and the link with Islamic law was severed.
The aim of this thesis is to analyze the approaches of Turkish jurists of the Republican period to the Islamic law in force until 1926. There is a prejudice in people's minds that all modern jurists of the Republican era were against Islamic law. In our thesis, we tried to reveal whether this prejudice was correct or not by analyzing the opinions of modern jurists about Islamic law.
In the first part, we searched the process of transition from Islamic law to civil law and the reasons for it. In the second part, we tried to identify the studies and approaches of Turkish jurists on Islamic law. In this framework, we included their thoughts on whether Islamic law is dynamic or static, their thoughts on its originality, their thoughts on the Mecelle, their thoughts on the Islamic state structure and their views on foundations. In the last part of the second part, we discussed the responses of modern jurists to some of the most criticized issues of Islamic law. As a result of our research, we found that the prejudice about modern jurists is wrong, that they are not all against Islamic law, that although they criticize Islamic law from some points, they do not reject it completely, and that their criticisms are mostly directed towards Islamic jurists.