Türkiye'nin iktisadi dönüşümü kapsamında vergi affı kararları
Tax amnesty decisions within the scope of Turkey's economic transformation
Yazar: UFUK BAL
Danışman: DR. PINAR DALOĞLU
İstanbul Arel Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Muhasebe Denetim Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ekonomi = Economics ; Maliye = Finance ; İşletme = Business Administration
Dizin: Dönüşüm = Transformation ; Türk ekonomisi = Turkish economy ; Vergi affı = Tax amnesty ; Vergi denetimi = Tax audit ; Vergi gelirleri = Tax revenues ; Vergi harcamaları = Tax expenditures ; Vergi mükellefi = Taxpayer ; Vergiler = Taxes

Özet:
1923 yılından günümüze kadar en sonuncusu henüz tamamladığımız 2021 yılı olmak üzere, 37 adet vergi affı uygulaması Türkiye tarihinde yerini almıştır. Gelişen ve değişen bu süreç içerisinde vergi aflarının, Türkiye'nin iktisadi dönüşüm süreci ile bağlantısı, çıkarılmalarının altında yatan nedenler gayet önemlidir. Her bir vergi affı uygulamasının kendi dönemi içerisinde değerlendirilmesi, af uygulamalarının nedensellik bağını ortaya koyabilmeyi sağlayacaktır. 
Cumhuriyetin ilanından günümüze yani 2021 yılına gelinene kadar Türkiye Cumhuriyeti iktisadi anlamda birçok farklı aşamadan geçmiştir. Yaşanan iktisadi süreçler her zaman düz bir yol olmamıştır. Hatta çoğu kez bu süreçler, büyük sıkıntıların yaşandığı meşakkatli durumları da beraberinde getirmiştir.
Türkiye'de de yaşanan krizler, afetler, coğrafi riskler ve diğer olağanüstü durumlar ile küresel problemlerin etkisini önlemek yahut en aza indirmek için iktisadi süreçler kapsamında zaman zaman vergi aflarına başvurulmuştur.
Bu çalışmamızda Türkiye'nin iktisadi dönüşüm süreci; 1923-1950 arası Tek Partili dönem, 1950-1980 arası dönem, 1980-2000 arası dönem ve 2000 sonrası dönem olmak üzere 4 bölüme ayrılmıştır. Bu dönemlerde kendi şartları ve uygulanan iktisat politikaları bağlamında değerlendirilerek, her dönem içerisinde uygulanan vergi afları ayrı ayrı detaylandırılmıştır.
Bazı durumlarda sorunun çözümü daha evvel bulunmuş veya en azından test edilmiş olabilir. Bu bağlamda geçmişin tecrübelerinin gelecekte karşılaşılabilecek benzer durumlara yol gösterici olabilmesi de ayrıca bu çalışmanın amaçları arasında yer almaktadır. Bu husus çoğu zaman sonuca varışı hızlandıran yahut zaman kaybının önüne geçen bir çözüm kanalı olabilmektedir.
Vergi aflarının siyasi, ekonomik, mali, sosyal, psikolojik, idari ve teknik nedenleri bulunmaktadır. Bu araştırma vergi affı kararları ile iktisadi süreç arasında bir ilişki olup olmadığına odaklanmaktadır. Bu amaçla da Türkiye'deki vergi afları, Türkiye için iktisadi farklılık gösteren dönemler bakımından gruplanmaktadır. Böylece mevcut afların nitelikleri ile bu dönemin iktisadi politikaları arasında paralellik olup olmadığı anlaşılmaya çalışmaktadır.

Abstract:
From 1923 to the present, 37 tax amnesties have taken their place in the history of Turkey, the last of which is 2021, which we have just completed. In this developing and changing process, the connection of tax amnesties with Turkey's economic transformation process and the reasons behind their removal are very important. Evaluation of each tax amnesty application within its own period will enable to reveal the causal link of amnesty applications.
From the proclamation of the Republic until the year 2021, the Republic of Turkey has passed through many different stages in economic terms. The economic processes experienced have not always been a straight road. In fact, these processes often brought with them difficult situations in which great troubles were experienced.
In order to prevent or minimize the effects of crises, disasters, geographical risks and other extraordinary situations and global problems experienced in Turkey, tax amnesties have been applied from time to time within the scope of economic processes.
In this study, Turkey's economic transformation process; It is divided into 4 parts as the Single Party period between 1923-1950, the period between 1950-1980, the period between 1980-2000 and the period after 2000. The tax amnesties applied in each period are detailed separately, by evaluating them in the context of their own conditions and applied economic policies in these periods.
In some cases, the solution to the problem has already been found or at least tested. In this context, it is also among the aims of this study that the experiences of the past can guide similar situations that may be encountered in the future. This issue can often be a solution channel that accelerates the conclusion or prevents the loss of time.
There are political, economic, financial, social, psychological, administrative and technical reasons for tax amnesties. This research focuses on whether there is a relationship between tax amnesty decisions and the economic process. For this purpose, tax amnesties in Turkey are grouped in terms of periods that show economic differences for Turkey. Thus, it is tried to understand whether there is a parallelism between the characteristics of the current amnesties and the economic policies of this period.