Evrensel insan hakları açısından İslam'da devlet-tebaa ilişkisi: 
Medine toplumu örneği
State - citizen relations in Islam from the perspective of universal human rights: The case study of Medina society
Yazar: MERVE NUR SARUHAN
Danışman: PROF. DR. HAMDİ DÖNDÜREN
Fatih Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Din = Religion
Dizin: Medine Vesikası = Medinah Agreement ; Veda hutbesi = Farewell khutba ; Çoğulculuk = Pluralism ; İnsan hakları = Human rights ; İslam dini = Islam religion ; İslam toplumu = Islamic society ; İslami devlet = Islamic state

Özet:
21'inci yüzyılın bilgi çağında en çok araştırılan ancak en az anlaşılan konulardan biri şüphesiz İslam'ın sağladığı insan hakları, hukukun üstünlüğü ve inanç özgürlüğüdür. 

Bu çalışma, tarihi belgeleri göz önüne alarak, İslam'da insan hakları ve hukukun üstünlüğünü incelemeyi ve yeniden hatırlatmayı amaçlamaktadır. Medine Vesikası ve Veda Hutbesi gibi belgeler ve antlaşmalar, Batı'nın görmezden geldiği ve bugünkü Müslümanların da unutmaya yüz tuttuğu önemli evrensel mesajlar içermektedir. Çeşitli grup, ırk ve inançları bir araya getiren Peygamberimiz (s.a.v.), birçok uluslararası anlaşma ve sözleşmelere rağmen hiç bir toplumun yakalayamadığı bir uyumu başarılı bir şekilde oluşturmuştur. Etnik ve dini gruplar arasındaki çatışmaları yumuşatmaktan uzak modern devlet sistemleri toplumdaki farklı unsurları tek bir sisteme zorunlu kılarken, Medine dönemi İslam perspektifi, toplumu oluşturan her unsura kendi hukuk sistemlerini uygulama imkânı vererek daha geniş hak ve özgürlükler tanımıştır.

İslam'ın yaşanmış ideal bir pratiği olarak Medine toplumunun, ve İslam'ın hoşgörü, çoğulculuk, saygı ve özgürlük gibi öğretilerinin dünyaya hatırlatılması, Müslüman toplumlar tarafından da hatırlanması günümüz için bir ihtiyaçtır.

Abstract:
In the information era of 21st century, if there is one subject that is analyzed too often yet understood too little, it is certainly Islam and its spirit that guarantees human rights, the rule of law and freedom of belief. 

This study aims to explore and remind the place of human rights and rule of law in Islam by taking historic documents into an account. The documents and agreements like Medina Agreement and Khuṭbatu l-Wadā (The Farewell Sermon) contain a universal message that is mostly ignored by the West while it is mostly forgotten by Muslims. Creating a society that brought together different groups, race and beliefs, the Prophet (s.a.v.) achieved a level of harmony that almost no other society has ever reached successfully despite the numerous international agreements and conventions. The Islamic perspective of Medina era had granted more rights and freedoms to different groups of race and beliefs in society while allowing them to run their own law system through multi-religious and ethnic pluralistic society with strong local governing as opposed to today's one-fits-all law systems that is far away from subsiding ethnic and religious tension in society. 

The Medina Society was an example of genuine Islamic practice and needs to be remembered today in order for Muslims to offer the world what Islam teaches as well as remind themselves to follow the teaching of tolerance, plurality, respect, and freedom.