Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası likidite yönetimi ve hane halkı banknot talebinin belirleyicileri Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası likidite yönetimi ve hane halkı banknot talebinin belirleyicileri
Central Bank of Republic of Turkey liquidity management and determinants of the household currency demand
Yazar: HALİL GÜLER
Danışman: DOÇ. DR. ATİLLA GÖKÇE
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ekonometri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Ekonometri = Econometrics
Dizin: Likidite = Liquidity ; Likidite yönetimi = Liquidity management ; Merkez Bankası = Central Bank ; Para politikaları = Monetary policies ; Para talebi = Money demand

Özet:
Merkez bankalarının para politikası çerçevesinde gerçekleştirdikleri likidite yönetimi politika aracı olan kısa vadeli faizleri hedeflenen seviyede tutabilmesinde önemli bir yere sahiptir. Bu çalışmanın temel amacı, merkez bankası para politikası çerçevesinde, merkez bankası likidite yönetiminin nasıl oluşturulduğunun açıklanması ve piyasa likiditesini etkileyen önemli faktörlerden biri olan banknot talebini (M0) etkileyen gayri safi yutiçi hasıla, faiz oranları, döviz kuru ve döviz kuru oynaklığı gibi değişkenler ile bankanot talebi arasında uzun dönemli ve istikrarlı bir ilişkinin bulunup bulunmadığının araştırılarak banknot talebine ilişkin bir modelin oluşturulmasıdır. Bu doğrultuda para talebi modelleri teorik ve amprik çerçevede incelenmiş, çoklu yapısal kırılmalar altında birim kök ve eşbütünleşme testleri yapılmış ve dinamik en küçük kareler yöntemi kullanılarak banknot talebi ile banknot talebini etkileyen değişkenler arasında uzun dönemli bir ilişkinin bulunup bulunmadığı analiz edilmeye çalışılmıştır. Ayrıca, hata düzeltme modeli oluşturularak kısa dönem model tahminleri elde edilmiştir.  Diğer yandan, TCMB'nin kısa dönem likidite tahminlerine yapacağı katkı nedeniyle dolaşımdaki banknotlar serisinin günlük tahminine yönelik regARIMA zaman serisi modellemesi analiz edilmeye çalışılmıştır. Çalışma sonucunda, reel banknot talebi ile gayri safi yurtiçi hasıla, faiz oranı, nominal döviz kuru ve nominal döviz kuru oynaklığı arasında uzun dönemli ve istikrarlı bir ilişki bulunduğuna yönelik amprik bulgular elde edilmiştir. Uzun dönemde reel banknot talebi ile reel milli gelir arasında pozitif bir ilişki; reel banknot talebi ile mevduat faiz oranı, nominal döviz kuru ve nominal döviz kuru oynaklığı arasında ise negatif bir ilişki bulunmaktadır. Ayrıca, günlük para talebinin modellenmesi ve model tahmin performansına ilişkin sunulan sonuçlara bakıldığında ise, regARIMA zaman serisi modelleme yönteminin günlük para talebi değişiminin büyük bir bölümünü açıklayabildiği görülmektedir.

Abstract:
Liquidity management carried out by central banks in the context of monetary policies has an important role in order to stabilizing operational target, which is the short-term interest rate. The main purpose of this study is to provide explanation of how the central bank liquidity management in the context of monetary policy is constructed and searching the long-term relationship between currency demand (M0) and macroeconomic aggregates such as gross domestic product, interest rate, nominal exchange rate and nominal exchange rate volatility and modelling the currency demand which is a significant factor influencing the market liquidity in the context of the monetary policy of the central bank. In this regard econometric models related to currency demand were investigated in theoretical and emprical perspective and then, unit root and co-integration tests were analyzed under multiple structural breaks,  the existence of long-term sustainable relationship between currency demand and the variables affecting currency demand was analyzed through dynamic least squares method. Also, error correction model was established in order to analyze the short term relation. On the other hand regARIMA time series modelling method was launched in order to forecast the daily currency in circulalation which has great contribution to the short-term liqudity forecasts. As a result of this study, emprical findings indicate that there is a long-term stable relationship between real currency demand and gross domestic product, interest rate, nominal exchange rate and  nominal exchange rate volatility. In the long run, there is a positive relationship among real currency demand,  gross domestic product whereas a negative relationship between real currency demand, nominal exchange rate and interest rate and excahange rate volatility. Also, the findings of regARIMA model launched for forecasting the daily currency demand can explain the significant variation of the daily currency demand.