Mason modeline göre oluşturulan bilişim etiği ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik çalışması
The validity and reliability study of the computer ethics scale created according to the mason model
Yazar: NAZİFE BAYRAKTAR
Danışman: PROF. DR. NECMİ EŞGİ
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Bilim ve Teknoloji = Science and Technology ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilişim etiği = Information ethic ; Bilişim teknolojisi = Information technology ; Etik = Ethics ; Güvenilirlik ve geçerlilik = Reproducibility of results ; Ölçekler = Scales ; Üniversite öğrencileri = University students

Özet:
Bu araştırmada,  Mason (1986)'un bilişim etiği boyutları (gizlilik, erişilebilirlik, fikri mülkiyet, doğruluk) doğrultusunda Türkiye'de öğrenim gören üniversite öğrencilerinin bilişim etiği düzeylerine yönelik geçerli ve güvenilir bir ölçek geliştirmek amaçlanmıştır. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemini, Tokat il merkezinde bulunan Tokat Gaziosmanpaşa Üniversite'sinde 2019-2020 yılında öğrenim gören, bilişim teknolojileri araçlarını (bilgisayar, telefon, tablet vb.) kullanan, toplamda 716 üniversite öğrencisi oluşturmaktadır. Araştırmada verileri toplamak için,  Mason (1986)'un bilişim etiği boyutları (gizlilik, doğruluk, fikri mülkiyet, erişilebilirlik) göz önüne alınarak araştırmacı tarafından hazırlanan bilişim etiği ölçeği kullanılmıştır. Ölçeğin hazırlanması aşamasında gerekli literatür taraması yapılmış, konu ile ilgili madde havuzu oluşturulmuş ve oluşturulan maddeler uzman görüşü ile desteklenmiştir. Sonrasında oluşturulan ölçek ile pilot (deneme) uygulama yapılmıştır. Pilot uygulama aşamasında; 217 kadın, 87 erkek olmak üzere toplamda 304 katılımcıya ulaşılmıştır. Pilot çalışmadan elde edilen veriler doğrultusunda hazırlanan ölçeğe ait geçerlilik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır. Bu doğrultuda ilk olarak katılımcıların bilişim etiği ölçeğine yönelik madde analizi yapılmıştır. Hazırlanan ölçekteki her bir maddenin öteki maddelerle olan ilişkisinin 0,30'un altında olmaması durumunda ölçekten madde çıkarımına gidilmemiştir. Ölçeğin iç tutarlılığını belirlemek için ise Cronbach's Alpha güvenirlik analizi yapılmış bu analizin sonunda ölçeğin güvenirlik düzeyi 0,962 olarak bulunmuştur. Ölçeğin geçerliliği için öncelikli olarak açıklayıcı faktör analizinden yararlanılmıştır. Açıklayıcı faktör analizinin ön koşulu olan KMO, Barlett Küresellik testleri incelenmiştir. Ölçeğin faktör yapısına karar verebilmek nedeniyle çizgi yamaç grafiği incelenmiştir. Grafikte kırılmanın dördüncü boyuttan sonra gerçekleştiği dolayısıyla dördüncü boyuttan sonra eğimin diğer faktörler için durağanlaştığı görülmüştür. Sonrasında ölçekteki maddelerin karasız kalma durumu incelenmiş ve herhangi bir kararsız kalma durumunun olmadığı görülmüştür. Her faktörün kendi içindeki iç tutarlık düzeyleri incelendiğinde ise her faktörün güvenirlik düzeyinin sırası ile 0.988, 0.987, 0.970, ve 0.930 olduğu, bu değerlerin ise kabul edilebilir güvenirlik düzeyinde olduğu belirlenmiştir. 
Ana çalışmada ise 214 kadın, 207 erkek olmak üzere toplamda 421 kişiye ulaşılmıştır. Açıklanan faktör yapısının,  farklı bir örneklem grubunda doğrulanması için LISREL 8.7 programı aracılığıyla doğrulayıcı faktör analizi (DFA) yapılmıştır. Doğrulayıcı faktör analizi sonucunda açıklanan faktör yapısının doğrulandığını dolayısıyla ölçeğin kullanılmasında bilimsel bir sakınca olmadığını görülmüştür. Ana çalışma sonucunda ise ölçeğin tüm boyutlarının, genel güvenilirlik düzeylerinin yüksek olduğu belirlenmiştir (α > 0.70). Analiz sonucunda ölçekten elde edilen veriler normal dağılım göstermektedir. Verilerin normal dağılımı sonucunda ölçekten elde edilen puanların sosyo demografik özelliklere göre farklılıkların incelenmesi için 2'li grupların karşılaştırılmasında bağımsız örneklem t-testi, ikiden fazla gruplar için ise tek yönlü Anova analizinden yararlanılmıştır. Yapılan araştırma bulgularına göre, katılımcıların bilişim etiği düzeylerinin cinsiyet, şahsi gelir ve aile gelir durumları üzerinde farklılık göstermediği saptanmıştır. Katılımcıların yaş gruplarında ise özellikle 18-21 yaş grubundaki öğrencilerin bilişim etiği düzeylerinin diğer yaş gruplarına göre daha yüksek olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bilişim etiğinin alt boyutlarında (gizlilik, doğruluk, erişilebilirlik, fikri mülkiyet) ise 18-21 yaş grubundaki katılımcıların diğer yaş gruplarına oranla daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Ayrıca günlük 8 saat ve üzeri internet ve bilişim teknolojileri araçlarını (akıllı telefon, tablet, bilgisayar vb.) kullanan öğrencilerin bilişim etiği düzeylerinin daha yüksek olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
In this study, it was aimed to develop a reliable and valid scale for the information ethics levels of university students studying in Turkey in line with Mason (1986)'s information ethics dimensions (confidentiality, accessibility, intellectual property, accuracy), the scores of university students from the scale, and the variables considered, intended to be examined. Survey model, one of the quantitative research methods, was used in the research. The sample of the research consists of 716 university students in total, who are studying at Tokat Gaziosmanpaşa University in the city center of Tokat in 2019-2020 and using information technology tools (computer, phone, tablet, etc.). In order to collect the data related to the research province, the informatics ethics scale prepared by the researcher, taking into account the informatics ethics dimensions of Mason (1986) (confidentiality, accuracy, intellectual property, accessibility) was used. During the preparation of the scale, the necessary literature was searched, an item pool was created and the items were supported by expert opinion. Afterwards, a pilot (trial) application was made with the created scale. In the pilot trial phase; A total of 304 participants, 217 women and 87 men, were reached. The validity and reliability study of the scale, which was prepared in line with the data obtained from the pilot study, was conducted. In this direction, first of all, an item analysis was conducted on the informatics ethics scale of the participants. If the relationship between each item in the prepared scale and the other items was not less than 0.30, no item was removed from the scale. In order to determine the internal consistency of the scale, Cronbach's Alpha reliability analysis was performed and the reliability level of the scale was found to be 0.962 at the end of this analysis. Explanatory factor analysis was primarily used for the validity of the scale. KMO and Barlett Sphericity tests, which are the prerequisites of explanatory factor analysis, were examined. In order to be able to decide on the factor structure of the scale, the line was supported with a slope graph. It was observed that the break in the graph occurred after the fourth dimension, so the slope became stable for other factors after the fourth dimension. Afterwards, the indecision status of the items in the scale was examined and it was seen that there was no indecision. When the internal consistency levels of each factor were examined, it was determined that the reliability level of each factor was 0.988, 0.987, 0.970, and 0.930, respectively, and these values were at an acceptable level of reliability. 
In the main study, a total of 421 people, 214 women and 207 men, were reached. Confirmatory factor analysis (CFA) was performed using the LISREL 8.7 program to verify the explained factor structure in a different sample group. As a result of confirmatory factor analysis, it was seen that the factor structure explained was confirmed, so there was no scientific drawback in using the scale. As a result of the main study, it was determined that the general reliability levels of all dimensions of the scale were high (Cronbach's aplha > 0.70). Afterwards, in order to examine the differences in the scores obtained from the scale according to the socio-demographic characteristics, the independent sample t-test was used to compare the groups of 2, and the one-way Anova analysis for more than two groups. According to the research findings, it was determined that the informatics ethics levels of the participants did not differ on gender, personal income and family income status. In the age groups of the participants, it was concluded that the information ethics levels of the students, especially in the 18-21 age group, were higher than the other age groups. In the sub-dimensions of informatics ethics (confidentiality, accuracy, accessibility, intellectual property), it was determined that the participants in the 18-21 age group were higher than the other age groups. In addition, it was concluded that students who use the internet and information technology tools (smartphone, tablet, computer, etc.) for 8 hours or more per day have higher levels of informatics ethics.