Ekonomik, sosyal ve kültürel statünün temel eğitimden ortaöğretime geçiş üzerine etkisi
The effects of economic, social and cultural status on transition to high school
Yazar: ZELİHA KARAAĞAÇ
Danışman: DOÇ. DR. BEKİR SIDDIK GÜR
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Politika Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ekonomik güç = Economic power ; Ekonomik yapı = Economic structure ; Eğitim = Education ; Kültür = Culture ; Ortaöğretim = Secondary education ; Sosyal statü = Social status ; Sosyoekonomik statü = Socio-economic status ; Statü = Status ; TEOG = Transition From Basic Education To Secondary Education ; Temel eğitim = Basic education

Özet:
Türkiye'de eğitim başarısı ve eşitsizlik alanlarına ilişkin olarak en çok tartışılan konulardan biri, ortaöğretime yerleştirme sistemidir. Bunun temel nedeni, öğrencilerin akademik başarılarına göre okullara yerleştirilmeleri ve öğrenciler arası başarı farklılaşmasının ortaöğretim kademesinde çok net bir şekilde açığa çıkmasıdır. Öğrenciler arası başarı faklılıklarının büyük olması ise eğitimsel eşitlikte istenen bir durum değildir. Çünkü eğitim sisteminde fırsat ve imkân eşitliğinden söz edebilmek için öncelikle bireylerden bağımsız oluşan koşulların bireylerin eğitimde istenilen başarıya erişimi üzerinde mümkün olduğunca az etki etmesi gerekir. Bu etki durumu çeşitli göstergeler üzerinden araştırılarak eğitimsel eşitlik/eşitsizlik daha görünür kılınabilir. Bu çalışma da öğrencilerin ekonomik, sosyal ve kültürel statü özelliklerinin Temel Eğitimden Ortaöğretime Geçiş Sınavı (TEOG)'nda gösterdikleri başarı üzerindeki etkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Bu araştırma, nicel araştırma yöntemlerinden tarama modeline uygun olarak hazırlanmıştır. Araştırmanın evreni olarak Ankara ili seçilmiştir. Evrenden okul türleri dikkate alınarak tabakalı örnekleme yöntemleriyle örneklem belirlenmiştir. Veri toplama aracı olarak, Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) tarafından geliştirilen ve PISA 2015 uygulamasında veri toplama aracı olarak kullanılan öğrenci anketi tercih edilmiştir. Bu anket, öğrencilerin sosyoekonomik özelliklerine ilişkin bilgi toplamaktadır. Verilerin analizinde öncelikle öğrenci anketine verilen cevaplar kullanılarak her bir öğrenci için ekonomik, sosyal ve kültürel statü (ESKS) indeks değeri belirlenmiştir. ESKS indeksi, PISA 2015 araştırmasında kullanılan formülasyonla hesaplanmıştır. Daha sonra öğrencilerin devam ettikleri okul türleri ve okula yerleştiği puanlar ile ESKS indeksi arasındaki ilişkiler; verilerin türüne göre belirlenen varyans analizi, regresyon analizi ve ki-kare analizi gibi istatistiksel yöntemlerle incelenmiştir. Araştırma sonucuna göre; öğrencilerin TEOG puanları, okul türleri ile ESKS indeksleri arasında güçlü bir ilişki bulunmaktadır. Ayrıca öğrencilerin akademik başarısının sosyoekonomik özelliklerden etkilenme oranı (% 38), PISA 2015 sonuçlarının Türkiye için gösterdiğinden (% 9) daha fazladır. Bu bulgu, Türkiye eğitim sistemindeki eşitsizliğin, uluslararası değerlendirme raporlarının işaret ettiğinden daha fazla olabileceğini göstermektedir. Elde edilen bulgular temelinde, eğitimde fırsat ve imkân eşitliğinin nasıl sağlanabileceği tartışılmış, öğrencilerin öğrenme eksikliklerini tamamlayıcı ve ailenin/okulun sosyoekonomik dezavantajlarını azaltıcı programların geliştirilmesi önerilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Eğitimsel eşitsizlik, akademik seçicilik, ekonomik, sosyal ve kültürel statü, temel eğitimden ortaöğretime geçiş sınavı, sosyal politika

Abstract:
One of the most debated topics related to educational achievement and inequality in Turkey is the placement system in secondary education. The main reason for this is that students are placed to high schools according to their achievements at the placement exam and the disparity in academic achievement among students is very sharp at secondary level. The disparity in academic achievement among students is undesirable in terms of education equality. In order to be able to talk about the equality of opportunity and opportunity in the education system, the conditions that are independent of individuals should have as little as possible the impact on individuals' access to academic achievement. This effect can be explored by various indicators to make education equality more visible. Therefore, this study aims to examine the effect of economic, social and cultural status differences on students' scores at the national high school entrance examination (TEOG). This study was prepared in accordance with the screening model of quantitative research methods. Ankara was chosen as the universe of the research. By taking into consideration of high school types, the sample was determined by stratified sampling methods. The Student Questionnaire of PISA 2015 developed by the Organization for Economic Co-operation and Development (OECD) is used as data collection tool.  This data collection tool collects information on the socio-economic characteristics of the students. In the analysis of the data, the economic, social and cultural status (ESCS) index values were calculated for each student using the answers given to the student questionnaire. ESCS index was calculated by the formulation used in PISA 2015 analysis. Then, the relationship between school types, TEOG scores and ESCS index were analyzed by various statistical methods such as variance analysis, regression analysis, and chi-square analysis. The results show that there are statistically strong relationships among TEOG scores, school types, and ESCS index. Moreover, the ratio of socio-economic characteristics on students' academic achievement for TEOG scores (38%) is much higher than the ratio for PISA 2015 results for Turkey (9%). This finding shows that the inequality in the education system in Turkey may be more than that revealed by the international assessments usch as PISA. Based on the findings, the author discusses how to provide inclusive education in secondary education and provides recommendations for remediating the students' learning shortcomings and reducing the socioeconomic disadvantages of the families and schools.


Key Words: Educational inequality, tracking, economic, social and cultural status, high school entrance exam, social policy