İstenmeyen tüketim pratiği olarak israfın algı ve tutumunda kuşaklararası değişim: Nitel bir araştırma
Intergenerational changes in perception and attitude toward waste as an undesirable consumption practice: A qualitative study
Yazar: GÜLPERİ DEVELİ
Danışman: DOÇ. DR. MUHAMMET ENES KALA
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Politika Ana Bilim Dalı / Sosyal Politika Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sosyal Hizmet = Social Work

Özet:
Sanayi devrimi ile başlayan süreçte üretim çoğalmış ve maliyet azalmıştır. Bu durum toplumların 
tüketim alışkanlıklarında değişimlere sebebiyet vermiş kolay ulaşılabilen ürünler kıymetini 
yitirmiş, toplumların ihtiyaç odaklı değil istek odaklı tüketim tercihlerinde bulunmalarına sebep 
olmuştur. Bu süreçte sistemin her iki ögesi olan üretici ve tüketici memnun olmuştur fakat 
geldiğimiz süreçte dikkatten kaçan önemli bir husus olduğu görülmüştür. Kaynaklar sınırlı 
istekler sınırsızdır ve bilinçsizce yapılan üretim ve tüketim ciddi kaynak israfına sebep 
olmaktadır. Kaynakların etkili bir şekilde kullanılmaması bir takım sosyal ve çevresel sorunlara 
sebep olmuştur. Artan problemlere sürdürülebilirlik kapsamında çözüm önerileri sunulmuş bu 
kapsamda birçok proje ortaya konulmuştur. Problem ne kadar çok görünür hale gelirse çözüm de 
o kadar ihtiyaca dönüşür düsturunca, yapılan bu çalışmalar incelenmiş, bu kapsamda ebeveynler 
ve 18-25 yaş aralığındaki gençlerin israf algıları ve tüketim anlayışları fenomenolojik yöntemle 
yapılan derinlemesine mülakatla ortaya konulmaya çalışılmıştır. İsraf algısının şekillendirilmesin 
de gençlerin ve ebeveynlerin rolleri üzerinde durularak bu algının toplumsal etkileri ve olası 
çözüm yolları tartışılmıştır. 
Bu araştırma nitel araştırma kapsamında olgu-bilim deseniyle tasarlanmıştır. Araştırmanın çalışma 
grubunu, Ankara il merkezinde yaşayan 14 kişi oluşturmaktadır. Araştırma 15 Şubat 2024- 15 
Nisan 2024 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir. Bu araştırmadaki katılımcılar fenomenolojik 
araştırmanın gerektirdiği gibi amaçlı örneklem seçme yöntemine göre belirlenmiştir. Araştırmada 
amaçlı örneklem türlerinden biri olan ölçüt örneklemeden yararlanılmıştır.  
Araştırmanın bu genel amacı çerçevesinde bilgi toplayabilmek için yarı yapılandırılmış bir adet 
görüşme formu, veri toplama aracı olarak kullanılmıştır. Veriler ise içerik analizi 
ile tamamlanmıştır. 
Anahtar Kelimeler: Üretim, Tüketim, İsraf, İsraf Algısı, Tüketim Anlayışı,

Abstract:
Since the Industrial Revolution, production has increased and costs have fallen. This 
situation has led to changes in the consumption habits of societies, and easily accessible 
products have lost their value, leading societies to develop consumption preferences that 
are not needs-oriented but desire-oriented. In this process, both elements of the system, 
the producer and the consumer, have been satisfied, but it has been seen that there is an 
important issue that has escaped attention in the process we have arrived at. Resources 
are limited, wants are unlimited, and unconscious production and consumption lead to a 
serious waste of resources. Failure to use resources effectively has led to a number of 
social and environmental problems. Solutions to the growing problems have been 
proposed within the framework of sustainability and many projects have been put forward 
in this context. In line with the motto that the more visible the problem, the more 
necessary the solution, these studies have been examined and, in this context, the 
perceptions of waste and consumption of parents and young people between the ages of 
18 and 25 have been attempted to be uncovered through in-depth interviews using the 
phenomenological method. The role of young people and parents in shaping perceptions 
of waste is highlighted, and the social implications of these perceptions and possible 
solutions are discussed. 
This research was designed as a case study within the framework of qualitative research. 
The study group of the research consists of 14 people living in Ankara city centre. The 
research was conducted between 15 February 2024 and 15 April 2024. The participants 
of this research were determined according to the purposive sampling method as required 
by phenomenological research. Criterion sampling, which is one of the types of purposive 
sampling, was used in the research. 
In order to collect information within the framework of this general purpose of the 
research, a semi-structured interview form was used as a data collection tool. The data 
were completed with content analysis. 
Keywords: Production, Waste, Waste Perception, Consumption Understanding