Türkiye, Finlandiya, İngiltere ve Şili'deki okul yöneticiliğine ilişkin yaklaşımların incelenmesi
Investigation of approaches to schoool administration in Turkey, Finland, England and Chile
Yazar: ESEN ARZU ERTÜRK KAYMAN
Danışman: DOÇ. DR. MURAT ÖZDEMİR
Hacettepe Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi, Teftişi, Planlaması ve Ekonomisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eğitim yönetimi = Educational administration ; Finlandiya = Finland ; Karşılaştırmalı eğitim = Comparative  education ; Okul yöneticileri = School administrators ; Okul yöneticileri = School administrators ; Okul yönetimi = School administration ; Türkiye = Turkey ; Yönetici yetiştirme = Manager training ; İngiltere = England ; Şili = Chile

Özet:
Bu çalışmanın amacı, Türkiye, Finlandiya, İngiltere, Şili'de okul liderliğine ilişkin yaklaşımları incelemek ve Türkiye'deki okul yöneticiliğini geliştirmeye yönelik melez bir okul yöneticiliği yaklaşımı ortaya çıkarmaktır. Çalışma kapsamında, karşılaştırmalı eğitim ilkeleri göz önünde bulundurularak, okul yöneticiliğinin Türkiye'deki yaklaşımlarının ve uygulamalarının nasıl olduğu ve olması gerektiği tartışılmıştır. Çalışmada, Finlandiya, İngiltere ve Şili ülkeleri için okul liderliği kavramı kullanılırken, Türkiye için okul yöneticiliği kavramı kullanılmıştır. Finlandiya, İngiltere ve Şili'de  okul lideri seçme, atama ve yetiştirme politikaları ve uygulamaları incelenip, Türkiye'deki okul yöneticisi seçme, atama ve yetiştirme uygulama ve politikaları ile ilgili ilişkisel tarama yapıldıktan sonra, ülkemiz için uygun olabilecek okul yöneticisi seçme, atama ve yetiştirme politikaları ve yaklaşımları önerilmiştir. Melez bir okul yöneticiliği yaklaşımı denmesinin amacı, Finlandiya, İngiltere ve Şili ülkelerinin okul liderliğine ilişkin yaklaşımlarının ve uygulamaların karşılaştırması ile Türkiye için uygun olabilecek, uyarlanabilecek veya farklı okul yöneticiliği yaklaşımları ortaya çıkarma çalışmasıdır.   
Finlandiya'da okul liderlerinden yüksek bir akademik eğitime ve öğretim becerisine sahip olması beklenmektedir. Ayrıca, okul lideri olmak isteyen adayların yöneticilik deneyimi ve eğitim yönetimi ile ilgili aldıkları eğitim veya eğitimleri belgelendirmeleri gerekmektedir. 
İngiltere'de okul liderliği, oldukça önemsenen ve üzerinde çalışılan bir kavramdır. Ülkede hizmet veren Ulusal Mesleki Yeterlilik Kurumu, okul yöneticilerini, mesleğe nasıl teşvik edileceğine ilişkin çalışmaları gerçekleştirmektedir. İngiltere'de Okul Müdürleri İçin Liderlik Programı hazırlanmış ve Okul Liderliği Ulusal Koleji de, okul liderlerini yetiştirme konusunda hizmet vermektedir. 
Şili'de eğitim reformlarının yaşandığı ve köklü yönetim değişimlerinin yaşandığı bilinmektedir. Ülkede, Okul Liderliği Çerçeve Programı uygulanmaya başlanmış ve okul yöneticiliğinin mesleki tanımı yapılmış, görev ve sorumlulukları belirtilmiştir. Şili, farklı 15 bölge için, kendine has ve her bir bölge için ortak bir okul liderliği standardı yakalamayı amaçlamıştır. Okul liderlerini yetiştirme programını uygulayan Şili, Yönetim ve Kalkınma Ekibi Programı adı altında bir oluşum hazırlayarak, İyi Okul Liderliği Çerçeve Programına işlerlik kazandırmıştır. 
Finlandiya, İngiltere ve Şili'de okul liderliği olarak tartışılan kavram, Türkiye'de okul yöneticiliği olarak tartışılmaktadır. Türkiye'de müdür başyardımcılığına ve müdür yardımcılığına seçilme ve atanma/görevlendirilmeye, merkezi ve yazılı sınav sonucuna göre karar verilmektedir. Müdürlüğe görevlendirilmenin ise sundukları belge/süreye, eğitimlere, ödüllere/cezalara, sahip olduğu ve bulunduğu kariyer basamaklarına, hizmet sürelerine göre aldıkları puana göre ve sözlü sınav sonucuna göre değerlendirme yapılması hükme bağlanmıştır. Türkiye'de okul yöneticilerinin yetiştirilmesi, MEB tarafından her yıl düzenlenen   hizmetiçi eğitim planları ile yürütülmektedir. 
Çalışmanın sonucunda, bakanlık, merkezi seçme sınavından sonra başarılı olan adayları bir eğitime alabilir ve başarı ile bitirenler çeşitli modüllerinden oluşan bir  eğitim ve eleme sistemine tabi tutulabilir. İngiltere'deki gibi okul yöneticilerinin özellikleri (standartları) tanımlanabilir. Görev tanımı yeterli gelmeyebilir, bunun yanı sıra okul yöneticiliği için gereken lider ve yönetici özellikleri ile birlikte bir tanım yapılabilir. Merkeziyetçi anlayıştan uzaklaşarak, yasal-yönetsel, merkezden bildirilen gerekleri yerine getirmek yerine, okul yöneticilerine, okulun, paydaşlarının ihtiyaçlarına göre tedbirler ve önlemler alması konusunda esneklikler sağlanabilir. Yöneticilere, eğitim yönetimi, denetimi ve iletişim konuları ile birlikte daha güncel ve geçerli olan liderlik etme, denetim, özyeterlilik ile ilgili eğitimler verilebilir. Modüler ve uzun soluklu bir eğitim planlanabilir, bir modülü bitiren bir sonraki modüle geçebilir. Uzaktan eğitim ile de gerçekleştirilebilecek, okul yöneticiliği eğitimleri, yetiştirme politikaları oluşturulabilir.
Denetleme daha etkili bir hale getirilebilir, standart denetlemeden çok, gereksinim odaklı denetleme uygulanarak, okul yöneticilerinin okul liderliği becerileri geliştirilebilir.

Abstract:
The aim of the study is to investigate approaches to school administration in Turkey and to the school leadership in Finland, England and Chile and to develop a hybrid school management approach to improving school administration in Turkey. In the scope of the study, it was discussed how the approaches and practices of school administrations in Turkey should be and should be taken into account, under the comparative education principles. In the study, the term "school administration" is used for Turkey while the term "school leadership"  is used for Finland, England and Chile. In Finland, England and Chile, school leadership selection, appointment and training policies and practices have been examined and relational scanning has been carried out, suggesting policies and approaches to selecting, appointing and raising school administrators that may be appropriate for Turkey. The goal of stating a hybrid school administration approach is to compare the school leadership approaches of Finland, England and Chile to school administration in Turkey. It is aimed to discover a different or blended kind of school administration that would be appropriate for Turkey, or that would arise from studying different applications. 
It is expected that school leaders will have a higher academic education and teaching skills in Finland. In addition to this, candidates wishing to become school leaders are required to certify training or training they receive on administrative experience on education. 
According to the findings of the research, school leadership in England is a very important concept. The National Vocational Qualifications Authority, which operates in the country, is conducting studies to encourage school principals to be school leaders. The Leadership Program for School Principals (LPSH) has been prepared in England and the National College for School Leadership is also in charge of raising school leaders. 
It is known that the drastic education reforms in Chile and the deep rooted changes in country's management are experienced. In Chile, the School Leadership Framework Program has started to be implemented and the professional definition of the school leadership has been made, and the tasks and responsibilities have been specified. The country has aimed at achieving a common school leadership standard for Chile; for 15 different regions. Having implemented a program to train school administrators, Chile has created an organization under the name of the Leadership and Development Team Program, which has enabled the Framework Program for Good School Leadership.
In Turkey, the notion of school leadership is replaced by the concept of school administrator. According to the result of the written examination made by MEB, the Ministry of National Education, and ÖSYM, Measuring, Selection and Placement Center, the appointment of the director assistant and assistant principal shall be made according to the evaluation and oral exam results. Candidates who are successful in the written examination are assigned according to scores they get in the test by taking their preferences into account. No training, courses or documents related to school leadership and administration are required prior to the exam. Only high scores are required from the content of the exam being responsible. The training of school administrators in Turkey is carried out with in-service training plans organized every year by MEB (Ministry of National Education).
The Ministry of National Education, after the central selection examination, may train the successful candidates. Those who successfully complete the training may be subjected to another training and screening system consisting of various modules. As in England, the characteristics of school administrators can be defined. The job description may not be sufficient, but a definition can be made with the leadership and managerial attributes required for school management. By moving away from centralist understanding, flexibility can be provided to take measures in accordance with the needs of school administrators, schools and stakeholders instead of fulfilling the legal-administrative and centralized requirements. School administrators in Turkey, can be both provided with up-to-date, effective leadership, supervision, self-efficacy trainings and valid trainings as well as management, and communication issues. Modular and long-term training can be planned, for instance, the module following the other module. School administration trainings and training policies can be realized by distance education.
Supervision can be made more effective and school leadership skills of the school administrators' can be improved by applying requirement-based supervision rather than a standard supervision.