Parkinson hastalığı'nda uyku bozukluğu ve depresyon arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between sleep disorders and depression in parkinson's disease
Yazar: MUSTAFA ŞEN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. SÜBER DİKİCİ
Düzce Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Dahili Tıp Bilimleri Bölümü / Nöroloji Ana Bilim Dalı / Nöroloji Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2014
Konu: Nöroloji = Neurology
Dizin: Depresyon = Depression ; Parkinson hastalığı = Parkinson disease ; Uyku = Sleep ; Uyku bozuklukları = Sleep disorders

Özet:
Giriş ve Amaç: İdyopatik Parkinson Hastalığı (İPH), klinik olarak istirahat tremoru, dişli çark rijiditesi, bradikinezi ve postural reflekslerde bozulma ile karakterize progresif bir bozukluktur. İPH'nda hastalığın şiddeti artıkça uyku bozuklukları, gündüz aşırı uyku hali gibi ek sorunlar karşımıza çıkmaktadır. İPH da günlük yaşamı zorlayan etkilerin yanında psikolojik sorunları da beraberinde getirmektedir. Parkinson hastalarında depresyon varlığı hastaların yaşam kalitesini kötü etkilemektedir. Çalışmamızda İPH semptomların sıklıkları, prezentasyonları, ilişkili risk faktörlerini ve birbirleriyle olan ilişkilerini İPH' nın değişik evrelerinde uyku bozuklukları ile gündüz uykululuk hali ve bunun depresyonla ilişkisini göstermeyi amaçladık.
Gereç ve Yöntem: İPH tanısı alan 42 hasta ve 48 sağlıklı birey alındı. İPH grubunda Hoehn&Yahr (H&Y) değerlendirme skalaları ile hastalık derecelendirildi. Hamilton depresyon değerlendirme ölçeği (HAM-D) ile depresyon değerlendirmesi yapıldı. İPH ve kontrol grubuna, gece uykusu ve gündüz uyuklamalarının değerlendirildiği Parkinson Hastalığı Uyku Ölçeği (PHUÖ), gündüz uykululuğunun değerlendirildiği Epworth uykululuk ölçeği (EUÖ) uygulandı. Veriler yaş, cinsiyet, medeni durum değerlendirildi ve kontrol grubu ile karşılaştırıldı.  
Bulgular: Çalışmaya alınan İPH'ın EUÖ skoru arttıkça, PHUÖ skorununda anlamlı düzeyde azalma gerçekleşmektedir ve bu artışın derecesi güçlü bir düzeydedir(r=-0,615;p=0,000). EUÖ arttıkça HAM-D skorununda anlamlı düzeyde artış gerçekleşmektedir ve bu artışın derecesi orta düzeydedir (r=0,388;p=0,000). PHUÖ değeri arttıkça, Hamilton ve Hoehn-Yahr değerininde anlamı bir düzeyde azalma gösterdiği belirlenmiştir ve bu ilişkinin dereceleri güçlüdür.(Hamilton için r=-0,569 p=0,000; Hoehn-Yahr için r=-0,63 p=0,000). H&Y değeri arttıkça HAM-D skorunda anlamlı artış gözlendi (r=0,422;p=0,005).
Tartışma: İPH'da hastalık süresi ve özürlülük derecesindeki artış ile paralel olarak belirgin kötüleşme gösteren uyku bozuklukları ve gün içinde gündüzleri belirgin uyuklamalar gözükmektedir. Bu bozuklukların tanısı hastaların ve hasta yakınının ayrıntılı sorgulanması ile mümkün olabilmektedir. Hastalığın genel değerlendirmesi ve tedaviye yaklaşımda uyku bozukluğu önemli bir parametre olabilir. Depresyon varlığı tanısal karışıklıklar yaratmakta, hastalık şiddetini olumsuz etkilemektedir. Bu nedenlerden ötürü Parkinson hastalarında depresyon, aktif olarak sorgulanmalı ve saptandığında mutlaka tedavi edilmelidir. Parkinson belirtileri nedeniyle bozulmuş olan yaşam kalitesinin daha fazla olumsuz etkilenmesinin önüne geçilebilinir.

Anahtar Kelimeler: Parkinson hastalığı; depresyon; uyku bozuklukları;

Abstract:
Aim: Idiopathic Parkinson's Disease (IPD) is a progressive disease which characteristically consists of static tremor, cogwheel rigidity, bradikinesia and postural instability. As the disease progresses, additional issues like sleep disorders or excessive sleepiness in daytime may be seen in IPD. Besides, IPD brings psychological problems along with its daliy life hardening effects. Depression affects life quality negatively in patients with Parkinson's Disease. In our study, we aim to show the frequency and presentation types of symptoms, concerned risk factors and their relations to each other,sleep disorders and daytime sleepiness in various stages of IPD and its relation to depression.   
Method: We collected 42 diagnosed IPD patients and 48 healthy individuals.In IPD group the disease has been staged according to the Hoehn&Yahr (H&Y) scale. Depression evaluation has been carried out with Hamilton Depression Rating Scale (HAM-D). The Parkinson Disease Sleep Scale and Epworth Sleepiness Scale, both of which evaluate sleep and daytime sleepiness in IPD patients, were applied to IPD and control groups. Collected data and age, gender, marital status were assessed and compared with the control group.
Results: As the ESS score increases, a meaningful strong decrease in the PDSS score occurs (r=-0,615;p=0,000). As the ESS score increases, a meaningful moderate increase in HAM-D score occurs(r=0,388;p=0,000). As the PDSS score increases, a meaningful strong decrease in HAM-D and Hoehn-Yahr scores occurs. (r=-0,569 p=0,000 for HAM-D; r=-0,63 p=0,000 for Hoehn-Yahr). As the H&Y value increases, HAM-D score decreases meaningfully (r=0,422;p=0,005).
Conclusion: Sleep disorders and daytime sleepiness may be seen in IPD patients when the disesase progresses and the disability score rises. Diagnosis of these disorders may be possible by taking detailed anamnesis from the patients and their relatives. Sleep disorders may be an important indicator concerned about disease stage assesment and medical treatment approach. Existence of depression creates diagnostic controversies and affects disease severity negatively. Due to these reasons, depression should be questioned and treated properly in IPD patients. So, further detoriation in life quality may be avoided.
Key words: Idıopathic Parkinson's Disease (IPD), depression, sleep disorders