Çivizâde Muhyiddin Mehmed Efendi'nin fıkhî görüşleri
Juridical opinions of civizade Muhyiddin Mehmed Efendi
Yazar: AHMET AYDIN
Danışman: PROF.DR. MEHMET ERDOĞAN
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kamu Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law

Özet:
Seyhülislam Çivizâde Muhyiddin Mehmed Efendi'nin (896-954/1491-1547)fıkhî görüslerini ve fetvalarını ele aldıgımız bu tezimizde öncelikle; Çivizâde'nin fıkhîgörüslerinin ve fetvalarının daha iyi anlasılabilmesi için, yasamıs oldugu dönemdeki ilmîhayatı ele aldıktan sonra, hayatını ve sahsiyetini tanıtmaya çalıstık. Daha sonra,Çivizâde'nin fıkhî görüslerinin belirlenebilmesi ve saglıklı bir sekildedegerlendirilebilmesi için Çivizâde'ye nispet edilen eserleri tespit ettik ve bu eserlerinüshalarıyla birlikte tanıttıktan sonra, kendisine nispetlerinin sıhhatini ortaya koymayaçalıstık. Bu çalısmamız esnasında, tabakât kitaplarında, kütüphane kataloglarında veikinci el kaynaklarda Çivizâde Muhyiddin Mehmed Efendi'ye nispet edilen pek çokeserin aslında ona ait olmadıgını; Çivizâde'nin, kendisi gibi seyhülislamlık yapmıs vekendisiyle aynı ismi ve lakabı tasıyan oglu; Çivizâde Mehmed Efendi (937?1530/995?1587) sebebiyle, eserlerinin ve fetvalarının birbirlerine karıstırıldıgını, bazı eserlerin iseher iki müellife de ait olmadıgını gördük.kinci bölümde; ilk olarak Çivizâde'nin fıkıhla (slam Hukuku'yla) ilgilirisalelerini ele aldık ve bu risalelerdeki görüslerini, ortaya koymus oldugu delillerlebirlikte yansıtmaya çalıstık. Fıkhî risalelerinin degerlendirilmesi bölümünde ise,risalelerindeki görüslerinden yola çıkarak Çivizâde'nin içtihat, tahriç ve taklit anlayısınıve kendisinden önceki ulema ve kitaplarla ilgili degerlendirmelerini ortaya koymayaçalıstık.Daha sonra Çivizâde'nin fıkhî yönünün aydınlatılmasına katkı saglamak üzere,kendisine ait olan ve klasik fetva usulüne göre, soru-cevap seklinde vermis oldugufetvaları inceledik. lk olarak bu fetvaların bulundugu mecmuaları ve eserleri tanıttık vebu mecmua ve eserlerin içerisinde yer alan ve Baba Çivizâde'ye ait olan fetvalarınkendisine nispetini belirlemeye gayret sarfettik. Baba Çivizâde'ye ait oldugunu tespitedebildigimiz fetvaları fıkıh bablarına göre tasnif ederek, latinize etmek suretiyle tezimizeilave ettik. Ardından da fetvaların degerlendirilmesi ile ilgili bir bölüm açtık ve bubölümde genel olarak fetvaları degerlendirmekle birlikte, özellikle Çivizâde'yi ve onunfıkhî anlayısını yansıtan ve o dönemde tartısılan belli baslı konularla ilgili fetvaları elealdık ve bu fetvalarla ilgili degerlendirmelerimizi sunduk.

Abstract:
In our thesis, in which we examined the juridical opinions and fatwas of Sheikhal-Islam Civizade Muhyiddin Mehmed Efendi (896-954/1491-1547), we have primarilytried to introduce his life and personality after examining the scholarly life at the periodhe lived so that his juridical opinions and fatwas would be understood beter. Afterwards,to make it possible that his juridical opinions can be determined and evaluated reliably,we established the Works attributed to Civizade and after introducing these works withtheir manuscripts, we tried to manifest the reliability of these attributions to him.During this work, we noticed that many works attributed to Civizade MuhyiddinMehmed Efendi in the biographical works, library catalogs and second-hand sources donot belong to him in reality; because of his son carrying the same name and epithet whoserved as a Sheikh al-Islam like him, Civizade Mehmed Efendi (937-1530/995-1587),their works and fatwas were confused, and some of the works did not belong to either ofthe authors.In the second part; firstly we examined Civizade?s treatises about jurisprudenceand tried to reflect his ideas in these treatises with the evidences he put forward. In theevaluation part of the juridical treatises starting from his opinions in his treatises we triedto manifest Civizade?s understanding of ictihad (law making about a subject where thereno law exists), tahric (extracting meaning) and taklit (juridical imitation) and hisassessments related with former scholars and books.Afterwards, in order to contribute to the enlightenment of Civizade?s juridicalaspect, we examined the fatwas he gave belonging to him according classical fatwamanner, in the form question-answer. Firstly, we introduced the reviews and works wherethese fatwas exist and exerted effort to establish the attribution of the fatwas belonging toFather Civizade. We added the fatwas which we could establish belonged to FatherCivizade by classifying them according to juridical chapters and turning them into Latinalphabet. After that, we opened a chapter about the evaluation of the fatwas and in thispart together with assessing the fatwas in general, we studied especially the fatwas aboutthe major topics discussed at that period and reflecting Civizade and his juridicalperspective and presented our assessments about these fatwas