Stres yönetimi kuramı açısından hastalık dönemindeki çiftlerde evlilik kalitesinin incelenmesi
An investigation of the relationship quality in couples during the period of illness through the framework of a stress management theory
Yazar: ÖZGE SARIYER YILMAZ
Danışman: PROF. DR. ARZU ARAZ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Bu çalışmada, eşlerden birinin kronik romatizmal hastalığının bulunduğu
çiftlerde empatik doğruluk ve ilişki kalitesi arasındaki ilişkide stresle baş etmenin
aracı rolünün incelenmesi hedeflenmiştir. Ayrıca çiftlerde stresle baş etme ve
ilişki kalitesi arasındaki ilişkide minnettarlığın (minnettarlık duygusu ve
dışavurumunun) düzenleyici etkisi de araştırılmıştır.
Araştırmanın örneklemini 117 çift oluşturmaktadır. Araştırmada
katılımcılara çevrimiçi olarak Eysenck Kişilik Envanteri-Nevrotiklik Alt Ölçeği
(EKE-N), Stresle Çift olarak Baş Etme Envanteri (SÇBE), Pozitif-Negatif İlişki
Niteliği Ölçeği (PNNÖ), Çiftler Uyum Ölçeği (ÇUÖ), Romatizmal Hastalığa
Yönelik Duygu Durumu Ölçeği (DDÖ), Minnettarlık Sıfat Listesi (MSL) ve
Minnettarlık Dışavurum Ölçeği (MDÖ) uygulanmıştır. Çalışmanın hipotezlerini
test etmek için Aktör-Partner Karşılıklı Bağımlılık Aracı Modeli (APIMeM) ve
Aktör-Partner Karşılıklı Bağımlılık Düzenleyici Modeli (APIMoM)
kullanılmıştır.
İstatistiksel analizler sonucunda, romatizmal hastalığı bulunan kadınların
stresle baş etme düzeylerinin, eşlerinin empatik doğruluk düzeyleri ile
kendilerinin çift uyumları arasındaki ilişkide aracı rolünde olduğu bulgusu elde
edilmiştir. Benzer şekilde, kadınların stresle baş etme düzeyleri, eşlerinin
empatik doğruluk düzeyleri ile kendilerinin pozitif ilişki nitelikleri arasındaki
ilişkide de aracı rolündedir.
Minnettarlığın düzenleyici rolüne bakıldığında aktör etkisi bakımından
erkeklerin stresle baş etme ile kendi çift uyumu arasındaki ilişkide romatizmal
hastalığı bulunan eşlerinin minnettarlık dışavurumlarının anlamlı etkisi vardır.
Düzenleyici değişkenin partner etkisi ise şu şekildedir: Erkeklerin stresle baş
etmeleri ile romatizmal hastalığı olan kadınların çift uyumları arasındaki ilişkide
kadınların minnettarlık dışavurumlarının anlamlı etkisi vardır. Başka bir
deyişle, romatizmal hastalığı olan kadınların minnettarlık dışavurumlarının
yüksek olduğu koşulda, eşlerinin stresle baş etme düzeylerindeki artış hem kendi
çift uyumlarını hem de kadınların çift uyumlarını artırmaktadır. Benzer örüntü,
bağımlı değişkenin pozitif ilişki nitelikleri olması koşulunda da söz konusudur.

Abstract:
This study aimed to examine the mediating role of coping with stress in
the relationship between empathic accuracy and relationship quality in couples
where one partner has a chronic rheumatic disease. Furthermore, the moderating
effect of gratitude (the emotion and expression of gratitude) on the relationship
between coping with stress and relationship quality in couples was also
investigated.
The research conducted with 117 couples. In the study, participants were
given online the Eysenck Personality Questionnaire-Neuroticism Subscale (EKE-
N), Dyadic Coping Inventory (DCI), Positive-Negative Relationship Quality Scale
(PN-RQ), Dyadic Adjustment Scale (DAS), Mood Scale for Rheumatic Disease
(MS), Gratitude Adjective List (GAL) and Gratitude Expression Scale (GES)
were applied. To test the hypotheses of the study, the Actor-Partner
Interdependence Mediator Model (APIMeM) and the Actor-Partner
Interdependence Moderator Model (APIMoM) were used.
As a result of statistical analysis, it was found that the coping levels of
women with rheumatic disease mediated the relationship between their partners'
empathic accuracy levels and their dyadic adjustment. Similarly, women's levels
of coping with stress also mediate the relationship between their partners'
empathic accuracy levels and their positive relationship qualities. In other words,
as men's empathic accuracy increases, women's level of coping with stress
increases, which significantly increases women's dyadic adjustment and positive
relationship qualities.
Furthermore, the moderating role of gratitude is significant. The
expressions of gratitude from spouses with rheumatic disease have a significant
impact on the relationship between men's coping with stress and their own dyadic
adjustment. Women's expressions of gratitude also have a significant effect on
the relationship between men's coping with stress and the dyadic adjustment of
women with rheumatic disease. As a result, when women with rheumatic disease
express gratitude, the increase in their partners' ability to cope with stress
improves both their own and their partners' dyadic adjustment. A similar pattern
exists for positive relationship qualities.