Avrupalı seyyahların gözünden 19. yüzyılın ilk yarısında Yakutlar ve Tunguzlar üzerine bir inceleme
Yakuts and Tunguses in the fi̇rst half of the 19th century through the eyes of European travelers
Yazar: CELAL CENGİZ
Danışman: DOÇ. DR. GÜLAY ÇINAR
Afyon Kocatepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History

Özet:
Türkiye Cumhuriyeti'nde Yakutlar ve Tunguzlar üzerine yapılan tarihsel çalışmalar
azdır. Yakutlar ve Tunguzların yazma geleneklerinin olmaması, coğrafi olarak
Sibirya'nın ücra köşelerinde yaşamaları nedeni gibi durumlar bu toplum üzerine
çalışmaları zorlaştırmıştır. Yapılan araştırmaların çoğu dil ve etnogenez üzerine yapılan
çalışmalardır. Yakutlar ve Tunguzların tarihi ve sosyo-kültürel yapılanmalarına dair
yeni bilgilere ulaşmak isteği bizi Doğu Sibirya bölgesini ziyaret eden ve yerleşik nüfus
hakkında detaylı bilgi veren Avrupalı seyyahların notlarına yönlendirmiştir. Kaynak
araştırmaları sonucu 19. yy.ın ilk yarısında Sibirya'nın kuzeydoğusuna giden beş
Avrupalı gezginin seyahatnameleri belirlenmiştir. Seyyahların özgeçmişi hakkında
araştırmalar yapılmıştır. Yakutlar ve Tunguzlar üzerine yapılan Türkçe ve İngilizce
tetkik eserler incelenmiştir. Seyahatnameler, Tunguzlar ve Yakutların kökeni,
coğrafyası, dilleri, sosyal ve kültürel yapıları ile ilgili önemli bilgiler vermektedir.
Yapılan bu araştırmalar ile Yakutlar ve Tunguzların kimlikleri, tarihi serüvenleri,
yaşadıkları coğrafya ve sosyo-kültürel dokuları ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu
çalışma, Türkiye Cumhuriyeti'nde Yakutlar ve Tunguzlar üzerine tarihsel anlamda
araştırmaların artmasına dikkat çekmeyi, gelecek tarihçilerin Sibirya'daki Türk tarihi ve
kültürünü araştırmaya teşvik etmeyi, seyahatnamelerin Türk tarihi açısından önemini
vurgulamayı, Yakutlar ve Tunguzların 19.yy. ilk yarısındaki sosyal hayatlarını ortaya
koymayı hedeflemektedir.
Anahtar Kelimeler: Yakutlar, Tunguzlar, Seyahatname, Doğu Sibirya, 19. yüzyıl.

Abstract:
Historical studies on Yakuts and Tunguses in the Republic of Turkey are scarce. Yakuts
and Tunguses do not have a writing tradition and that they live in remote parts of
Siberia geographically made it difficult to work on this society. Most of the research
done is on language and ethnogenesis. The desire to reach new information about the
historical and socio-cultural structures of the Yakuts and Tunguses led us to the notes of
European travelers who visited the East Siberian region and gave detailed information
about the settled population. As a result of resource research, the travel books of five
European travelers who went to the northeast of Siberia in the first half of the 19th
century were determined. Research has been done on the biography of the travelers.
Turkish and English research works on Yakuts and Tunguses were examined.
Travelogues provide important information about the origin, geography, language,
social and cultural structures of Tungus and Yakuts. With these researches, the
identities, historical adventures, geography and socio-cultural textures of the Yakuts and
Tunguses were tried to be revealed. This study aims to draw attention to the increase in
historical research on Yakuts and Tunguses in the Republic of Turkey, to encourage
future historians to research Turkish history and culture in Siberia, to emphasize the
importance of travelogues for Turkish history, to reveal the social life of Yakuts and
Tunguses in the first half of the 19th century.
Keywords: Yakuts, Tunguses, Travelogue, Eastern Siberia, 19th century.