Dördüncü kuşak finansal kriz modeli: 1975–2011 Amerika Birleşik Devletleri uygulaması
Fourth generation financial crisis model: İmplementation to the 1975–2011 United States Economy
Yazar: HASAN ALPAT
Danışman: DOÇ. DR. ALİ ŞEN
Dumlupınar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Amerika Birleşik Devletleri = United States of America ; Finansal kriz = Financial crisis ; Liberalleşme = Liberalization ; Mundell-Fleming-Dornbusch Modeli = Mundell-Fleming-Dornbusch Model ; Sermaye hareketleri = Capital movements ; Sermaye piyasası = Capital market ; Uluslararası sermaye hareketleri = International capital movements

Özet:
Son iki yüzyıl, dünya çapında sermaye hareketlerinin önemli boyutlarda iki kez artışına tanıklık etti. Bunlardan ilki, 1860'lardan Birinci Dünya Savaşı'na değin geçen dönemde yaşandı. 1. Dünya Savaşıyla ekonomik ilişkiler neredeyse durma noktasına geldi. 1973'te Bretton Woods sisteminin yıkılmasıyla da ikinci büyük sermaye akımı başladı. Bu ikinci artış da, 1980'lerde Latin Amerika ülkelerinin tecrübe ettiği borç krizi ve 1990'larda Meksika, güney doğu Asya, Rusya ve Brezilya'da yaşanan krizlerle kesintiye uğradı. 20. yüzyılın son yirmi yılında yaşanan bu krizlerin ardındaki mekanizmayı açıklamak amacıyla bir dizi kriz modeli geliştirildi. Bunların sonuncusu olan dördüncü kuşak finansal kriz modelinin teorik temelini kuran Krugman, finansal piyasalardaki genel bir fiyatı ve hanehalklarıyla firmaların özsermayelerini de içeren bir modelin sadece döviz krizlerini değil, genel anlamda finansal krizleri açıklayabileceğini ileri sürdü. Tezin teorik çatısı belli varsayımlar altında davranışsal denklemlerle kuruldu. Ekonomideki genel üretim ve döviz kuru eksenlerinde şekillerle ve bu değişkenlere göre türevlerin alınmasıyla matematiksel olarak kısa ve uzun dönem dengelerinde bir finansal krizin oluşumu ele alındı. Bu teorik yaklaşımın gerçek hayatta bir finansal krizi açıklayıp–açıklayamayacağını belirlemek için 1975–2011 yıllarına ilişkin verilerle ABD ekonomisi incelendi. Kullanılan logit yönteminin sonuçları güçlü bir şekilde tezin teorik modelini doğruladı: Ekonomik bireylerin GSYH'ya oranla özsermayelerinin (servetin) artması kırılgan ve spekülatif sermaye piyasası ortamında finansal krize karşı koruyucu bir zırh işlevini görürken, bu bireylere reel ekonomik güçleriyle orantısız şekilde çok ucuz ve kolay şartlarda bol kredi sağlanması da olası bir krizin dâvetçisi olmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Uluslararası Sermaye Hareketleri, Sermaye Piyasalarının Liberalleşmesi, Mundell–Fleming Modeli, Döviz Krizleri, Finansal Krizler, Logit Analizi

Abstract:
The past two centuries have seen two major upsurges in capital movements across the globe. The first experience started in the 1860s and continued until World War I, at which time the conduct of economic activities almost fell apart. The collapse of the Bretton Woods system in 1973 triggered the second significant surge, with a major setback during the 1980s Latin American debt crisis. The 1990s witnessed the Mexican, south east Asian, Russian, and Brazilian crises. In an attempt to explain the mechanisms behind the crises that the world economies experienced throughout the last two decades of the 20th century, a series of crisis models have been developed. Krugman, who laid the theoretical foundations of fourth generation financial crisis model, argued that a model with a generally accepted price in the financial sector and the net worth of individuals and private sector would explain financial crises in general as well as currency crises. Theoretical framework of this thesis was established on the behavioral macro equations with certain assumptions. Formation of a financial crisis in the short and long run has been shown by graphs on the output and exchange rate plane as well as matematically by taking derivatives of the equations. In order to gauge the validity of the theoretical approach adopted in this thesis in explaining a real financial crisis, the US economy was scrutinized with data for 1975–2011 period. The results of the logit methodology strongly supported the theoretical model of the thesis. While increasing levels of net worth (wealth) of private agents relative to GDP shield them against a financial crisis under vulnerable and speculative financial market conditions, providing them with cheap and easy credit much more than their real economic capacity to repay will ultimately be invitation for a possible crisis.
Keywords: International Capital Movements, Liberalization of Capital Markets, Mundell–Fleming Model, Currency Crises, Financial Crises, Logit Analysis