İki ve altı sıralı arpa  (Hordeum vulgare L.) hat/çeşitlerinde genotip, çevre ve genotip x çevre interaksiyonunun kalite ile verim özellikleri üzerine etkisi
The effect of genotype, environment and genotype x environment interaction on quality and yield in two-and six-row barley (hordeum vulgare L.) line/cultivars
Yazar: TURAN KARAHAN
Danışman: PROF. DR. İLKNUR AKGÜN
Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma, 2013-2014 ve 2014-2015 yetiştirme sezonlarında farklı agroekolojik özelliklere sahip Diyarbakır ve Adıyaman illerinde yürütülmüştür. Araştırma Güney Doğu Anadolu Bölgesi'ne uygun kaliteli yemlik ve maltlık arpa genotiplerini saptamak amacıyla yapılmıştır. 

Araştırmada 12 arpa genotipi (5 adet iki sıralı ve 5 adet altı sıralı başak yapısına sahip ileri kademede arpa hatları, Altıkat (altı sıralı) ve Şahin-91 çeşitleri) materyal olarak kullanılmıştır. Ekimle birlikte dekara 6'şar kg fosfor (P2O5) ve azot (N) uygulanmış, azotun geri kalan kısmı (6 kg/da) kardeşlenme döneminde verilmiştir. 

Çalışmada arpa genotiplerinin iki yıllık ortalama sonuçlarına göre; klorofil içeriği (SPAD) 42.1- 48.7, BÖS 26.7-28.2, bitki boyu 100-115 cm, başakta tane sayısı 29.6-59.8 adet, başakta tane ağırlığı 1.13-2.06 g, tane verimi 415.3-653.5 kg/da, bin tane ağırlığı 31.8-43.7 g, hektolitre ağırlığı 62.4-69.0 kg, ham protein oranı % 11.1- 14.1, tane iriliği (> 2.5 mm) 40.4-79.0, kavuz oranı % 9.4-12.9, friabilite oranı % 36.3-61.5, ekstrakt oranı % 71.2-74.9, β-glukan oranı % 3.6-5.3 arasında değişmiştir. Ayrıca tane verimi ile yapılan stabilite analizinde 4 nolu genotipin tüm çevre koşullarına iyi uyum, 3, 7, 8 ve 12 nolu genotiplerin ise tüm çevre koşullarına orta uyum, Altıkat ve 1 nolu genotipler ise iyi çevre koşullarına iyi uyum sağladıkları belirlenmiştir. 

Araştırmada malt kalitesini etkileyen birçok özellikte (hektolitre ağırlığı, tane iriliği, kavuz oranı, friabilite oranı, ekstrakt oranı) başaktaki sıra sayısının önemli olmadığı tespit edilmiştir. Ayrıca Adıyaman lokasyonunun maltlık arpa yetiştiriciliği için daha uygun olduğu söylenebilir.

Sonuç olarak, çevre koşullarının arpa genotiplerinde verim, verim unsurları, kalite ve malt özelliklerini önemli seviyede etkilediği belirlenmiştir. Tane verimi ve kalitesi yönünden üstün genotipler tespit edilmiştir.

Abstract:
This study was conducted in Diyarbakır and Adıyaman provinces with different agro-ecological characteristics during the 2013-2014 and 2014-2015 growing seasons. The research was carried out to determine the high-quality feed and malt barley genotypes suitable for the Southeast Anatolia Region.
In the study, 12 barley genotypes (5 two-row barley and 5 six-row barley, advanced barley lines, Altıkat and Sahin-91 varieties) were used as materials. 6 kg phosphorus (P2O5) and 6 kg nitrogen (N) were applied to the decare with the sowing and the rest of the nitrogen (6 kg/da) was given in the tillering period.
In this study, according to two-years experiment results of genotypes; chlorophyll content (SPAD) 42.1-48.7, canopy temperature 26.7-28.2, plant height 100-115 cm, grain number per spike 29.6-59.8, grain weight per spike 1.13-2.06, grain yield 415.3-653.5 kg da-1, thousand grain weight 31.8-43.7 g, test weight 62.4-69.0 kg, protein 11.1-14.1 %, grain size (> 2.5 mm)  40.4-79.0, glume rate 9.4-12.9 %, friability 36.3-61.5 %, extract rate 71.2-74.9 %, β-glycan ratio 3.6-5.3  has ranged. Also, it was determined that genotype 4 performed well adaptation to all environmental conditions, genotype 3, 7, 8 and 12 showed moderate adaptation to all environmental conditions, and genotype 1 and Altıkat were well adapted to well environmental conditions according to stability analysis carried out with grain yield. 
In this study, it was found that there was no significant the number of rows in the spike on investigated traits (test weight, grain size, glume ratio, friability ratio, extract rate) which have impact on malt quality. Also, it might be suggested that Adıyaman Province is more suitable for malt barley cultivation. 
As a result, it was determined that environmental conditions significantly affect yield, yield components, quality and malt characteristics of barley genotypes. Superior genotypes were determined in terms of grain yield and quality.