İbn Abidin'in ?Şerhu Ukûdi Resmi'l-Müftî? adlı eseri ve bu eser ışığında müftünün mezhep içi farklı görüşler karşısındaki durumu
Ibn Abidîn?s ? Şharhu Ukûdi Rasmi?l-Muftî? and position of the mufti towards different vievs in one madhhab in the ligt of this work
Yazar: YUSUF EŞİT
Danışman: PROF. DR. YUNUS APAYDIN
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Hanefiler = Hanifies ; Mezhepler = Sects ; İbn Abidin = İbn Abidin ; İfta = Legal consultation ; Şerh = Commentary ; Şerhu Ukudi Resmi'l-Müfti = Şerhu Ukudi Resmi'l-Müfti

Özet:
İbn Âbidîn Hanefi fukahası arasında mukallit olarak görülen, Hanefi fıkhına olan vukufiyetinde hemen hemen herkesin hem fikir sahibi olduğu son dönem Osmanlı âlimlerinden birisidir. İbn Âbidîn'i kendi dönemindeki ulema arasından ayırıp onu ayrı bir konuma yükselten özelliği şüphesiz irdeleyici ve araştırıcı özelliğidir. Bu özelliği ile o fetva konusunda yapılan hataların farkına varmış ve bu konuda müftülere rehber olacak ?Ukudu Resmi'l-Müfti? adında bir nazm ve o nazma ?Şerhu Ukudi Resmi'l-Müftî? adlı bir şerh kaleme almıştır. Bu şerh alanında bir ilk değildir. Ama faydalandığı kaynak genişliği olsun konuyu ele alış tarzı olsun kendisinden önce bu konuda yapılmış olan müstakil çalışmalardaki eksiklikleri giderme başarısını göstermiştir.Hanefi kaynaklarında geçtiği ve İbn Âbidîn'in (ö.1252/1836) de ?Şerhu Ukûdi Resmi'l-Müfti? adlı risâlesinde belirttiği üzere Hanefi mezhebine uygun olarak fetva vermek isteyen bir müftünün göz önünde bulundurması için bazı kriterler Hanefi fakihler tarafından geliştirilmiştir. Bu kriterler fetvanın özeliği, fetvanın yer aldığı kaynak, fetvaya dayanak olan görüşün sahibi ve fetvayı veren şahıs şeklindeki kriterlerdir. Bu sayede fetva verirken doğruya ulaşma konusunda engel teşkil edecek olan bütün alanlarda atılması gereken adımlar belirlenerek müftünün hata etme olanağı en aza indirgenmek istenmiştir. Müftüyü böyle kriterlere bağlamak öncelikle mezhebin doğru olduğu ön kabulünü sunmaktadır. Her ne kadar müftünün bireysel yeteneklerini (içtihat gibi) sınırlayıcı görünse de aslında bu kriterler böyle bir yeteneğin olmaması durumunda bireylerden kaynaklanabilecek hataları en aza indirme ve fetva verme konusunda bir yöntemin var olduğunu gösterme çabası olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz.Anahtar Kelimeler: İfta, müftü, tashih, tercih, mezhep.

Abstract:
Ibn Âbidîn who has been seen as an imitator among Hanafi scribes and everyone has been concurrent on his accomplishment in islamic jurisprudence is one of the Otoman Empire?s erudites in the last term of the Empire. The special feature that elevated İbni Abidin and distinguished him from other ulemas in his term to different place is certainly his ability to scrutinize and to search.By his this special feature , he realize all the errors that had been made on fetwa then he wrote up a Nazm, ?Ukudu Resmi?l-Müfti? as a guide for the muftis and a Şerh , ?Şerhu Ukudi Resmi?l-Müfti? for that Nazm.This Şerh is not the first in its major , but the resource that benefited from fullfilled all deficiencies which were made before as private works by the way of its wide range and its way of dealing with a subject.According to Hanafi resources and the treatise that was specified by İbni Âbidîn ?Şerhu Ukûdi Resmi?l-Müfti?? , some criterias were built up by the Hanefi Erudites fort he sake of Muftis who wanted to give fatwas in the way of Hanafi Madhab to take consideration.These criterias are property of fatwa, the resource that fatwa takes place , the owner of ideas that support the fatwa, the person who gives the fatwa. By this way ,they wanted to reduce the errors which are propably made by the Muftis by determining all barriers faced by Muftis in reaching the perfect truth.Binding Muftis to these criterias presents the truth of the acknowledgement of Hanafi Madhab. Although this is seen to restrict Muftis ability to give fatwa, infact we can easily say that this efforts to reduce the errors made individually and shows that there is a method to give fatwa.Keywords: Iftâ, Muftî, Tashih, Tarjeeh, Madhhab