Şizofeni Hastalarında Elektrofizyolojik ve Nöropsikolojik Ölçümlerin Şizofreni Hastalarının Yakınları ve Normal Kontrollerle Karşılaştırılması
Comparison of Electrophysiological and Neuropsychological Measurements in Schizophrenia Patients, Their First Degree Relatives and Normal Control Subjects.
Yazar: ALİ EMRE ŞEVİK
Danışman: PROF. DR. AYŞE ELİF ANIL YAĞCIOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Psikiyatri Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2008
Konu: Psikiyatri = Psychiatry

Özet:
Amaç: Bu çalışmada şizofreni hastaları, birinci derece yakınları (kardeşlerinde) ve sağlıklı kontrollerde bilişsel işlevlerin ve P300, MMN ve P50'den oluşan olaya ilişkin işitsel uyarılma potansiyellerini (OİP) içeren elektrofizyolojik bulguların karşılaştırılması ve bu ölçümler arasındaki bağlantının irdelenmesi amaçlanmıştır.

Yöntem: Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri Anabilim Dalı Polikliniği'ne ayaktan başvuran veya psikiyatri servisinde yatırılarak izlenen, DSM-IV tanı ölçütlerine göre şizofreni tanısı konmuş, hastalık bulguları ve genel klinik durumu en az 1 aydır stabil olarak değerlendirilen 33 hasta araştırmaya alındı. Cinsiyet, yaş ve eğitim durumu açısından eşleştirilmiş olan 36 hasta kardeşi ve 25 sağlıklı birey araştırmanın diğer iki örneklem gruplarını oluşturdu. Gruplara bir nöropsikolojik değerlendirme bataryası (Wechsler Bellek Ölçeği Gözden Geçirilmiş Formu'ndan Sayı Dizisi Testi ve  Şekilsel Bellek Testi, Sözel Akıcılık Testleri, Wisconsin Kart Eşleme Testi (WKET), İz Sürme Testi  (B), İşitsel Üçlü Sessiz Harf Sıralaması Testi, Rey Sözel Öğrenme ve Bellek Testi ve Parmak Vurma Testi) uygulandı ve P300, MMN ve P50'den oluşan işitsel OİP ölçümleri yapıldı.

Bulgular: Çalışmaya alınan şizofreni hastalarının yaşları ve klinik belirti düzeyleri ile şekilsel bellek, işlevsellik düzeyi ile de yönetici işlev performansları arasında doğru yönde bir ilişki belirlendi. P50 baskılanması ölçüm sorunları nedeniyle değerlendirmeye alınamadı.  Hasta grubunda MMN latansı ile hastalık süresi arasında ters yönde, toplam belirti şiddeti ve pozitif belirtiler arasında da doğru yönde bir ilişki bulundu. Hasta grubunda ek olarak MMN latansı ile sözel bellek ve sözel kategori akıcılığı, P300 genliği ile de sözel kategori akıcılığı arasında doğru yönde bir ilişki gösterildi; bu ilişkiler  bilişsel performans bozuldukça elektrofizyolojik ölçümlerin de bozulmasına işaret eden yöndeydi.  
Tüm çalışma grubunda ise MMN latansı ve genliği ile sözel bellek, sözel akıcılık ve kategori akıcılığı arasında, sadece MMN genliği ile de işlem belleği, yürütücü işlevler, şekilsel bellek ve görsel motor izlem performansı arasında ilişki saptandı.  P300 latansı ile sözel bellek, işlem belleği ve sözel kategori akıcılığı ve yürütücü işlevler arasında ve P300 genliği ile de sözel akıcılık ve kategori akıcılığı, yürütücü işlevler ve görsel motor izlem performansı arasında ilişki gözlendi; bu ilişkiler yine bilişsel performans bozuldukça elektrofizyolojik ölçümlerin de bozulmasına işaret eden yöndeydi. 
Gruplar arası karşılaştırmada, gerek şizofreni hastalarının gerek kardeşlerinin işlem belleği ve yürütücü işlevler açısından sağlıklı kontrollerden kötü performans gösterdikleri ve bilişsel performans açısından hastalar, yakınları ve kontrollerde kötüden iyiye doğru bir sıralanma olduğu belirlendi.  Ek olarak şizofreni hastalarının sözel bellek, sözel akıcılık, görsel motor izlem, motor hız ve şekilsel bellek alanlarında kontrollerden daha kötü performans gösterdikleri saptandı. Şizofreni hastalarında hem kardeşleri, hem kontrollere göre MMN genliğinin azaldığı ve P300 latansının uzadığı, sadece kontrollere göre de P300 genliğinin azaldığı bulundu. Hiçbir elektrofizyolojik ölçüm kardeşlerde kontrollere göre bozuk saptanmadı.  
Farklı bilişsel işlev boyutlarından ve işitsel OİP ölçümlerinden hangilerinin şizofrenide endofenotip adayı olabileceğini saptamak için uygulanan ayırma ve regresyon analizlerinde işlem belleğinin grupları doğru sınıflama ve gruplara dahil olmayı yordamada öne çıkan tek ortak değişken, dolayısıyla da endofenotip adayı olduğu belirlendi.

Sonuç: Şizofrenide işlem belleği, yürütücü işlevler, sözel bellek, sözel akıcılık, görsel motor izlem, motor hız, şekilsel bellek ile P300 ve MMN ölçümlerinde bozukluklar görülmektedir.  Şizofreni hastalarının yakınlarında da işlem belleği ve yürütücü işlevlerde bozukluk saptanmaktadır. Gerek şizofreni hastaları, gerek örneklemin genişletilmesi amacıyla tüm grupta yapılan incelemelerde, bazı bilişsel işlevler ile P300 ve MMN ölçümleri arasında bilişsel performans bozuldukça elektrofizyolojik ölçümlerin de bozulmasına işaret eden yönde bir ilişki bulunmaktadır. İşlem belleği incelenen bilişsel ve elektrofizyolojik parametreler arasında tek endofenotip adayı olarak ön plana çıkmıştır.

Abstract:
Objective: The aim of this study is to compare and investigate the relationship between cognitive function and   electrophysiological mesurements including event related potenials P300, MMN and P50 in schizophrenia patients, their first degree relatives (siblings) and control subjects.

Methods: 33 patients who were admitted to the Hacettepe University Psychiatry Department outpatient or inpatient clinic with DSM-IV diagnosis of schizophrenia and clinicaly stable for the last month were.included in the investigation. Sex, age and education level matched 36 schizophrenia patients' siblings and 25 healty control subjects in 2  comparement groups were investigated in the study. A neuropscyhological test battery consisting  (Wechler Memory Sclale Revised Edition Digit Span and Figural Memory Test, Verbal Fluency Test, Wisconsin Cart Sorting Test,Trail Making, Auditory Consonant Trigram Test, Rey Verbal Learnig and Memory Test and Finger Tapping) was assesed and P300, MMN and P50 electrophysiological parameters were mesured.

Results: We found a direct relationship between the clinical symptom levels and ages of the patients with figural memory,  and functinality of the patients with executive functions. P50 measurement results were not  analysed due to technical proglems. MMN latency and illness duration showed a negative; total  symptom level and positive sympyom levels showed a positive relationship. In addition we found that there is positive relationship between MMN latancy and verbal memory and verval fluency, and again there is positive relation between P300 amplitude and verbal fluency; These relationships indicate that when cognitive performance gets worse, electrophysiological measurements also get worse. 

In all Study group there are relatins between MMN latancy and amplitude with verbal memory, verbal fluancy ; and there are relations between only MMN amplitude and working memory, executive functions, figural memory and visual motor performance. There are relations between P300 latency and verbal memory, working memory and executive functions; and there are relations between P300 amplitude and verbal and categorical fluency, executive functions and visual motor performance. These relations indicate that when cognitive performance declines, then electrophysiological mesurements get worse,too. In  addition, schizophrenia patients have worse performances in verbal memory, verbal fluency, visual motor tasks, motor speed and figural memory than healthy control subjects. In schizophrenia patients, MMN amplitudes are shorter and P300 latencies are longer  than their sibling's and normal controls' but, only P300 amplitude in schizophrenia patients are shorter from normal control subjects.  Any electrophysiological measurement can be  found worse in siblings than controls.

Discrimination and regresion analysis were applied in order to asses which of the different cognitive dimensions and event related potential measured could be candidates for endophenotypes in schizophrenia. As a result, we found that working memory is the only common variable which predicts classification of groups and therefore it is a strong endophenotype candidate. 

Conclusion:  In schizophrenia there are impairments in working memory executive functions, verbal memory, verbal fluency, visual motor tracking, motor speed, figural memory and executive functions. In siblings of schizophrenia patients there are impairments in working memory and executive functions, too. There is direct relationship between some neurocognitive deficits and some  electrophysiological measurements like P300 and MMN, in the patient group and the group as a whole. Working memory is the only strong endophenotype candidate in all parameters.