Adapazarı Kazası 1923-1954
Adapazarı District 1923-1954
Yazar: RESÜL NARİN
Danışman: DOÇ. DR. ESMA TORUN ÇELİK
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Tarih = History
Dizin: Cumhuriyet tarihi = Republic history ; Kent tarihi = Urban history ; Sakarya-Adapazarı = Sakarya-Adapazarı

Özet:
Bu çalışmada 1923-1954 yılları arasında Adapazarı kazasının idari, siyasi, demografik, ekonomik, kültür ve sosyal alandaki durumu incelenmiştir. Bu konuyu seçmemizin nedeni, Osmanlı'dan Cumhuriyet'e ülkenin önde gelen şehirlerinden biri olan Adapazarı'nı tüm yönleriyle inceleyerek şehrin bilinmeyen ve eksik kalan yanlarından bir dönemini ortaya çıkarmaktır. Unutulmamalıdır ki bütün, parçaların toplamıdır. Bu doğrultuda Adapazarı özelinde yaptığımız bu çalışma ile Cumhuriyet'in ilanından başlayarak bir Anadolu şehri, her yönüyle incelenmiş ve o dönemin Türkiye'si hakkında da önemli ipuçları sağlanmıştır.
Adapazarı'nın coğrafi konumu ve ulaşım imkânları Cumhuriyet döneminde şehri önemli bir ticaret merkezi haline getirmiştir. Cumhuriyet'in ilk yıllarında Türkiye'de elektrik üretip kullanan 4 şehirden biri olan Adapazarı, tarımı, pazarları, pek çok ilki ülkemize kazandıran yerli bankaları, fabrikaları, nüfus hareketleri, ticari ve kültürel hayatı ile canlı bir şehir olmuştur. Şehir ekonomik ve demografik açıdan büyüdükçe burada yeni okullar, sağlık tesisleri, yollar, fabrikalar, sosyal ve kültürel iştirakler de kurulmuştur.
Kurulduğu tarihten itibaren Kocaeli vilayeti sınırlarında yer alan Adapazarı, incelediğimiz dönemde pek çok alanda vilayet merkezi olan İzmit'in çok önünde olmuştur. Türkiye'de çeşitli alanlarda şehirler sıralanırken Adapazarı hep ilk sıralarda yer almıştır. Şehirdeki demografi, ekonomik, kültürel ve sosyal yaşam buranın bir il merkezi olma gereksinimini doğurmuştur.
Bu çalışma ile Osmanlı Devleti zamanından Cumhuriyet dönemine önemli bir Anadolu şehrinin incelediğimiz dönem içerisindeki durumunu vermeye çalıştık. Böylece Türkiye geneli hakkında yapılacak araştırmalara bir şehir ölçeğinde katkı sunmak istedik. Türkiye ve dünyada yaşanan birçok durumun etkisi kısa bir sürede şehirlerde de kendisini göstermiştir. Adapazarı gibi döneminin önemli bir şehri nihayetinde ülkenin durumu hakkında da önemli ipuçları vermektedir.

Abstract:
This study examines the administrative, political, demographic, economic, cultural and social conditions of Adapazarı district between 1923-1954. The reason of choosing this topic is to examine Adapazarı, one of the pioneer cities from the Ottoman to the Republic, with its all aspects by revealing its unknown and gappy sides within the abovementioned period. Considering that the whole is the sum of its parts, this study, specific to Adapazarı, investigates an Anatolian city beginning from the proclamation of the Republic in every aspects and significant clues has been put forth related to Turkey in a certain period.
Adapazarı became an important trade centre during the Republican Period due to its geographical location and transportation facilities. Having been one of the four cities which produced and used electricity in the first years of the Republic, Adapazarı was a vibrant city with its agriculture, markets, factories, population movements, commercial and cultural life, also local banks that broke grounds to our country. New schools, health facilities, roads, factories, social and cultural affiliates were established thanks to the economic and demographic growth of the city
Adapazarı, within the borders of Kocaeli province since its foundation, was far ahead of the provincial center, İzmit, in many areas in the period under study. Adapazarı comes among the first place while listing the cities in various fields of Turkey. The demographic, economic, cultural and social life in the city led it to be a provincial centre.
We tried to elucidate the condition of an important Anatolian city, from the Ottoman Empire to the Republican Period. Thus, we aspire to contribute to the studies on Turkey on a micro scale. the effect of many incidents taken place in Turkey and the world revealed themselves in the cities. Ultimately, the prominent city such as Adapazarı bears significant clues about the country.