Kapadokya bölgesi atık volkanik tüfünden üretilmiş enjeksiyon malzemesinin reolojik özellikleri
Rheological properties of grout produced from waste volcanic tuff of Cappadocia region
Yazar: MUHAMMED BAYRAM
Danışman: PROF. DR. NABİ YÜZER ; DR. ÖĞR. ÜYESİ DİDEM OKTAY
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Yapı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Mühendislik Bilimleri = Engineering Sciences

Özet:
Tarihi yapı ve eserler geçmişi geleceğe bağlayan köprüler görevi üstlenmektedirler. Geçmişte yaşamış toplumların kültürlerine ışık tutan bu değerlerin korunması ve onarılması gelecek yüzyıllara aktarılması adına büyük önem arz etmektedir.  Ülkemizde yer alan Kapadokya Bölgesi'nin ev sahipliği yaptığı tarihi yapı, eser ve alanlar 1985 yılı itibariyle UNESCO tarafından Dünya Miras Listesi'ne dahil edilmiştir.  Bölgedeki tarihi kaya oyma ve yığma yapılar çeşitli nedenlerle hasarlar barındırmaktadır Ayrıca bölgede kaya oyma yapıların inşası esnasında ortaya çıkan ve yıllık milyonlarca tona ulaşan atık volkanik tüf bölgede uygun şekilde değerlendirilmediğinden çok ciddi çevresel problemlere yol açmaktadır. 
Tarihi yapıların onarımı titizlik gerektirdiğinden yapının taşıyıcı sistemine ve malzeme özelliklerine uygun onarım yöntemi ve malzemesi seçilmelidir. Tarihi yapılarda en çok rastlanan onarım yöntemlerinden biri enjeksiyon yöntemidir. Bu yöntem ile yapılarda oluşan süreksizlik ve çatlaklar giderilerek yapının yekpare çalışması hedeflenir. Geri dönülemez bir yöntem olarak yapıya uygulanan bu uygulamada malzeme seçimi oldukça önemlidir.  Seçilecek malzemenin özgün olması, yeterli taze ve sertleşmiş hal özelliklerine sahip olarak yapıdaki süreksizlikleri gidermesi beklenir. Özellikle enjeksiyon malzemelerinin reolojik özellikleri ve plastik viskozite ve eşik kayma gerilmesi gibi parametreleri bu malzemenin yapıdaki çatlak ve boşlukları ne derece dolduracağı hakkında fikir sahibi olmamızı sağlar. Enjeksiyon malzemelerinin bu özellikleri değişen çevresel etkiler (sıcaklık, bekleme süresi vb.) ile önemli ölçüde değişebilmektedir. Bu nedenle uygulama öncesinde, gerekli testler laboratuvar ortamında gerçekleştirilerek malzeme özellikleri incelenmelidir.  
Bu tez çalışması kapsamında literatürde yer alan enjeksiyon malzemeleri hakkında güncel gelişmeler ve çalışmalar özetlenmiştir. Kapadokya Bölgesi kaya oyma yapılarından elde edilen atık volkanik tüf hidrolik kireç ile çeşitli oranlarda kullanılarak enjeksiyon malzemesi üretilmiş ve bu malzemelerin taze hal özellikleri farklı sıcaklık ve bekleme süresi altında incelenmiştir. Bölgedeki kaya oyma ve yığma yapıların onarımında kullanılabilecek bir enjeksiyon malzemesi üretimi gerçekleştirilmiştir.

Abstract:
Historical structures and articats act as bridges connecting the past to the future. The preservation and restoration of these values, which shed light on the cultures of societies that lived in the past, is of great importance on transferring these artifacts to the next centuries. The historical structures, artifacts and areas hosted by the Cappadocia Region, which is located in our country, registered into World Heritage List by UNESCO in 1985. The historical rock-cut and masonry structures located in the region are damaged for various reasons. In addition, the waste volcanic tuff which is excavated during the construction of rock-cut structures in the region and reaches millions of tons annualy, causes serious visiual problems because it cannot be properly utilized in the region.
Since the repair of historical buildings requires meticulousness, the repair method and material should be chosen in accordance with the structural system and material properties of the structures. One of the most common repair methods in historical structures is the injection method. With this method, the discontinuities and cracks in the structures are eliminated and the structure is aimed to work as one piece. Material selection is very important in this repair, which is applied to the structure as an irreversible method. It is expected that the material to be selected should be original, have sufficient fresh and hardened state properties and eliminate the discontinuities in the structure. In particular, the rheological properties of injection materials and parameters such as plastic viscosity and yield stress allow us to have an idea about how this material will fill the cracks and voids in the structure. Since these properties of injection materials can change significantly with various environmental effects (temperature, waiting time, etc.), they have been studied under different effects in the laboratory environment.
Within the scope of this thesis, current developments and studies on this subject are summarized. In the scope of the experimental study, injection materials were produced by using waste volcanic tuff excavated from ruck cut structures in the Cappadocia Region and hydraulic lime in various proportions and the fresh properties of these materials were examined under different temperature and resting time. Thus, an injection material that can be used in the reparir of historical rock-cut and masonry sturtures located in the region was produced.
In the last part of the thesis, all the obtained data were evaluated, and some suggestions were made for use in the literature.