Lisanslı sporcularda ortoreksiya nervosa eğiliminin diyet kalitesi ve yaşam kalitesi ile ilişkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between orthorexia nervosa tendency and diet quality and quality of life in athletes
Yazar: MELİKE NUR ÖZEN
Danışman: DOÇ. DR. EMİNE YASSIBAŞ
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı / Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Sporcuların beslenme planlaması, performanslarını artırma ve beden algılarını koruma çabaları nedeniyle oldukça önemlidir ve bu durum sporcuların sağlıklı yeme takıntısı olarak da bilinen Ortoreksiya Nervoza (ON)'ye daha yatkın olmalarına neden olabilmektedir. Bu çalışmanın amacı, lisanslı sporcularda ON eğiliminin diyet kalitesi ve yaşam kalitesi ile ilişkisini incelemektir. Çalışma Haziran 2023-Mart 2024 tarihleri arasında İstanbul'da yapılmış; veriler demografik ve kişisel özellikler, genel sağlık durumu ve alışkanlıkları, genel beslenme alışkanlıkları, besin desteği kullanma durumu, Ortoreksiya Nervoza Envanteri (ONE), SF-12 Yaşam Kalitesi Ölçeği ve üç günlük besin tüketim kaydı olmak üzere yedi bölümden oluşan bir anket formu kullanılarak toplanmıştır. Diyet kalitesini saptamak için Sağlıklı Yeme İndeksi-2015 (SYİ-2015) kullanılmıştır. Araştırmaya futbol, voleybol, basketbol, karate, kürek ve atletizm branşlarından 57 erkek ve 16 kadın olmak üzere toplam 73 lisanslı sporcu katılmıştır. Erkek sporcularda (48,2±15,01) kadınlara (42,2±10,88) göre ve besin desteği kullanan sporcularda (57,0±15,83) kullanmayanlara (44,3±12,84) göre ONE puanının anlamlı derecede yüksek olduğu görülmüştür (p<0,05). Branşlar arasında hem ONE hem de SF-12 Ölçeğinin Mental Bileşen Ölçeği-12 (MBÖ-12) puanları açısından anlamlı fark olduğu bulunmuş olup karate branşındaki sporcular en yüksek ONE puanına sahiptir (55,33±18,42) (p<0,05). ONE puanı arttıkça Fiziksel Bileşen Ölçeği (FBÖ-12) ve SYİ-2015 puanlarının arttığı, buna karşın Mental Bileşen Ölçeği-12 (MBÖ-12) puanının azaldığı bulunmuştur (p<0,05). Benzer şekilde, diyet kalitesi puanının artışıyla birlikte FBÖ-12 puanında bir artış, MBÖ-12 puanında ise bir azalma olduğu tespit edilmiştir (p<0,05). Elde edilen sonuçlar lisanslı sporcularda ON eğiliminin diyet ve yaşam kalitesi ile ilişkili olduğunu göstermektedir ancak bu ilişkinin daha net anlaşılabilmesi için daha büyük örneklemlerle yapılacak ileri araştırmalara ihtiyaç duyulmaktadır.

Abstract:
Nutrition planning is very important for athletes due to their efforts to increase their performance and protect their body image, and this may cause athletes to be more prone to Orthorexia Nervosa (ON), also known as a healthy eating obsession. The aim of this study is to examine the relationship between ON tendency and diet quality and quality of life in licensed athletes. The study was conducted in Istanbul between June 2023 and March 2024; data were collected using a seven-section questionnaire form including demographic and personal characteristics, general health status and habits, general nutritional habits, nutritional supplement use, Orthorexia Nervosa Inventory (ONI), SF-12 Quality of Life Scale and a three-day food consumption record. Healthy Eating Index-2015 (HEI-2015) was used to determine diet quality. A total of 73 licensed athletes, 57 male and 16 female, from football, volleyball, basketball, karate, rowing and athletics branches participated in the study. It was observed that ONI score was significantly higher in male athletes (48.2±15.01) than in female athletes (42.2±10.88) and in athletes using food supplements (57.0±15.83) than in those not using food supplements (44.3±12.84) (p<0.05). It was found that there was a significant difference between the branches in terms of both ONI and Mental Component Scale-12 (MCS-12) scores of SF-12 Scale, and athletes in the karate branch had the highest ONI score (55.33±18.42) (p<0.05). In addition, it was found that ONE score was positively significantly correlated with Physical Component Scale-12 (PCS-12), negatively significantly correlated with MCS-12, and positively significantly correlated with HEI-2015, respectively. It was observed that there was a positive significant correlation between the PCS-12 score and the HEI-2015 score, and a negative significant correlation with the MCS-12 score. In conclusion, this study shows that ON tendency in licensed athletes is related to diet and quality of life, but further studies with larger samples are needed to understand this relationship more clearly.