Karahanlı Türkçesinde fiil
Verb in Karakhanid Turkic
Yazar: GALİP GÜNER
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA ARGUNŞAH
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Edebiyatı Bölümü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Karahanlı Türkçesinde Fiil başlıklı çalışma beş temel eserin fişlenmesi sonucu elde edilen verilerin işlendiği yedi ana bölümden oluşmaktadır. Bu bölümler: 1.Basit Fiiller, 2.İsimden Fiil Türeten Ekler, 3.Fiilden Fiil Türeten Ekler, 4.Birleşik Fiiller, 5.Fiil Çekimi, 6.Sıfat Filler, 7.Zarf-Fiiller.Basit fiiller, ses terkibi esasına dayanan bir sınıflandırmaya göre sıralanmıştır. Türemiş fiiller ortaya konulurken öncelikle eklere göre bir tasnif sistemi gözetilmiş, eklerin yapıları ve fonksiyonları tek tek incelenmiştir. Türemiş fiilin anlamı verildikten sonra parantez içerisinde fiilin türeme biçimini gösteren kısmi bir etimolojik tahlil yapılmıştır. Birleşik fiil bahsinde fiiller, kuruluş biçimleri bakımından sınıflandırılmış ve bu kuruluş biçimlerinin gramatikal analizi yapılmıştır. Karahanlı Türkçesinde fiil çekiminde fiiller girdikleri kip biçimine göre (bildirme ve tasarlama) bir değerlendirmeye tâbi tutulmuş; bu kip eklerinin fiile ve cümleye kattığı anlam özellikleri ortaya konulmuş, şahıslara göre çekimleri değerlendirilmiş ve örneklerle gösterilmiştir.Karahanlı Türkçesinde sıfat-fiil yapan ekler taşıdıkları zaman ifadelerine göre ele alınmış, her ekin yapısı üzerinde ortaya konulan görüşler değerlendirilmiş, taşıdıkları ve eklendikleri fiillere kattıkları anlam özellikleri gösterilmiş, örnekler sıfat-fiilin eksiz, hâl, iyelik ve çokluk ekleri ve varsa edatlarla kullanımlarına göre tasnif edilmiştir. Sıfat-fiiller gibi Karahanlı Türkçesindeki zarf-fiiller de eklere göre sınıflandırılmış, eklerin yapıları ve anlam özellikleri tespit edilmiş, örnekler zarf-fiil eki almış fiilin cümlede zarf olma veya bağlayıcılık görevinde kullanılma durumuna göre ortaya konulmuştur.Anahtar Sözcükler: Karahanlı Türkçesi, fiiller, yapım, çekim, anlam, etimoloji.

Abstract:
Verb in Karakhanid Turkic is prepared for presenting as a doctorate thesis to Erciyes University Social Sciences Institute, Turkish Language Branch. Thesis is to be formed by seven main parts. These are: 1.Simple verbs, 2.Denominative verbs, 3.Deverbal verbs, 4.Compound verbs, 5.Conjugation, 6.Participles, 7.Gerunds.Simple verbs of Karakhanid Turkic are classificated by voice composition. Affixes which derives verbs from nouns are examined. We evaluated their functions in Karakhanid Turkic and gave examples about the affix. Affixes which derives verbs from verbs are examined. We evaluated their functions in Karakhanid Turkic and gave examples about the affix. Compound verbs in Karakhanid Turkic were classified by theirs constructions. Then we analysed their grammatical forms. We gave the table of conjugation affixes and confirmed the tenses which are used in simple and compound. Then examined these affixes that got into conformity of vowel and consonant.Affixes which derives participles in Karakhanid Turkic are to be classified by the tense meaning that they enunciate. Affixes which derives gerunds in Karakhanid Turkic are to be classified by the tense meaning that they enunciate.Keywords: Karakhanid Turkic, verbs, structure, declination, meaning, etymology.