Bir turistik destinasyon olarak Kapadokya bölgesinin destinasyon rekabetçiliği analizi
Destination competitiveness analysis of Cappadocia region as a tourist destination
Yazar: MEHMET HALİT AKIN
Danışman: PROF. DR. YÜKSEL ÖZTÜRK ; PROF. DR. KURTULUŞ KARAMUSTAFA
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Turizm = Tourism
Dizin: Destinasyon = Destination ; Nevşehir-Kapadokya = Nevşehir-Cappadocia ; Rekabet = Competition ; Rekabet analizi = Competition analysis ; Rekabet gücü = Competitive power ; Turizm = Tourism ; Uluslararası ticaret = International trade

Özet:
Destinasyon rekabetçiliği ile ilgili çalışmalara verilen önem 2000'li yıllardan itibaren artmaya başlamış (Melia´n-Gonza´lez ve Garci´a-Falco´n, 2000; Omerzel, 2006; Bobirca ve Cristureanu, 2008; Cerovic ve Batic, 2008; Küçükaltan ve Çavuşgil, 2011; Armenski vd., 2011; Goffi ve Cucculelli, 2012; Dragićević vd., 2012; Gupta ve Singh, 2015; Halis vd., 2016; Yüzbaşıoğlu vd. 2016) ve buna paralel olarak, destinasyon rekabetçiliği konusunda geliştirilmiş olan birçok model görülmeye başlanmıştır (Porter, 1990; Crouch ve Ritchie,1999; Dwyer ve Kim, 2003; Vengesayi, 2003; Enright ve Newton, 2004; Lee ve King, 2008). Destinasyon rekabetçiliği ilgili birçok araştırmalar bulunmasına karşın (Omerzel, 2006; Bobirca ve Cristureanu, 2008; Cerovic ve Batic, 2008; Küçükaltan ve Çavuşgil, 2011; Crouch, 2011; Armenski vd., 2012; Goffi ve Cucculelli, 2012; Dragićević vd., 2012; Gupta ve Singh, 2015; Halis vd., 2016) rekabet kavramının temelini oluşturduğu düşünülen Uluslararası Ticaret Teorileri ile ilişkilendirilen, kültür odaklı tek bir ürüne veya sınırlı sayıda ürün çeşitliliğine sahip olan kültür turizmi destinasyonlarını hedef destinasyon olarak belirleyen ve hem paydaşlardan hem de turistlerden elde edilen veriler ile bütüncül bir yaklaşımı benimseyen araştırmaların destinasyon rekabetçiliği ile ilgili literatürün zenginleşmesine katkı sağlayacağı şüphesizdir. Bu bilgiler ışığında bu araştırmanın amacını, bir kültür turizmi destinasyonu olarak, kültür odaklı tek bir ürüne veya sınırlı sayıda ürün çeşitliliğine sahip olan Kapadokya Bölgesi temelinde destinasyon rekabetçiliğini hem paydaşlar hemde turistler açısından bütüncül bir yaklaşımla ele alarak ilgili bilgi birikimine daha farklı ve daha zengin bir yaklaşımla özgün katkılar sunmak oluşturmaktadır. Ayrıca destinasyonun sunmuş olduğu somut ve soyut unsurlara ilişkin algılanan rekabet gücünün farklı gruplar açısından karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesi bu çalışmanın kapsamı içerisinde yer almaktadır. Bu bağlamda, araştırmanın evrenini oluşturan Kapadokya Bölgesine gelen 401 turiste ve bölgede faaliyet gösteren (kamu ve özel sektör temsilcileri, yerel yönetim temsilcileri, turizmle ilgili sivil toplum kuruluşları ve eğitim kurumları temsilcileri gibi) 277 turizm paydaşına anket uygulaması gerçekleştirilmiş ve elde edilen verilerle bölgenin rekabetçi gücü algılamaları incelenerek karşılaştırmalı olarak değerlendirmeye tâbi tutulmuştur. Bu bulgulara göre, turistlerle paydaşların Kapadokya Bölgesine yönelik rekabet gücü algılamaları arasında farklılıkların olduğu ve turistlerle paydaşların faktörlere (yapay kaynaklar ve destek kaynaklar) yönelik turistik destinasyon rekabet gücü algılamaları arasında ise anlamlı bir farklılık olmadığı tespit edilmiştir. Bununla birlikte, turistlerin seyahat alışkanlıkları ile turistik destinasyon rekabet gücü algılamaları arasında anlamlı bir farklılık olduğu ve paydaşların kurumsal faktörleri ile turistik destinasyon rekabet gücü algılamaları arasında anlamlı bir farklılık olmadığı saptanmıştır. Ayrıca katılımcıların demografik özellikleri ile turistik destinasyon rekabet gücü algılamalarına yönelik farklılık analizleri yapılmış ve bu analizlerin sonuçlarına göre; hem turistlerin hem de paydaşların demografik özellikleri ile turistik destinasyon rekabet gücü algılamaları arasında anlamlı bir farklılığın olmadığı görülmüştür.

Abstract:
The importance given to the studies on destination competitiveness has gained momentum since the 2000s (Melia´n-Gonza´lez ve Garci´a-Falco´n, 2000; Omerzel, 2006; Bobirca ve Cristureanu, 2008; Cerovic ve Batic, 2008; Küçükaltan ve Çavuşgil, 2011; Armenski vd., 2011; Goffi ve Cucculelli, 2012; Dragićević vd., 2012; Gupta ve Singh, 2015; Halis vd., 2016; Yüzbaşıoğlu vd. 2016) and concordantly, many models developed for destination competitiveness have started to be seen (Porter, 1990; Crouch ve Ritchie,1999; Dwyer ve Kim, 2003; Vengesayi, 2003; Enright ve Newton, 2004; Lee ve King, 2008). Although there are many researches related to destination competitivenes (Omerzel, 2006; Bobirca ve Cristureanu, 2008; Cerovic ve Batic, 2008; Küçükaltan ve Çavuşgil, 2011; Crouch, 2011; Armenski vd., 2012; Goffi ve Cucculelli, 2012; Dragićević vd., 2012; Gupta ve Singh, 2015; Halis vd., 2016), it is undoubted that researches  which are associated with international trade theories, which are thought to form the basis of the competition, determining cultural tourism destinations with a unique culture-oriented product or a limited number of poduct ranges as a field of research and adopting a holistic approach with a data from both stakeholders and tourists will contribute to the enrichment of the literature on destination competitiveness. In the light of this information, the aim of this research is to provide unique contributions to the relevant fund of knowledge with a different and richer approach by evaluating destination competitiveness on the basis of the Cappadocia Region as a cultural tourism destination, which has a unique culture-oriented product or a limited number of products, whit a a holistic approach for both stakeholders and tourists. In addition to, the comparative evaluation of the perceived competitiveness of the concrete and abstract elements presented by the destination in terms of different groups is within the scope of this study. In this context, a survey was conducted to 401 tourists coming to Cappadocia Region which constitutes the universe of the research and 277 tourism stakeholders operating in the region (public and private sector representatives, local government representatives, representatives of non-governmental organizations and educational institutions related to tourism) and the competitiveness perceptions of the region were analyzed with the obtained data and evaluated comparatively. According to these findings, it was identfy that there are partly differences between the perception of competitiveness of tourists and stakeholders towards Cappadocia Region and there are no significant difference between tourist and stakeholder perception of destination competitiveness towards factors (created resoruces and supporting resources). In addition to this, it was found that there is a significant difference between tourists' travel habits and their perception of destination competitiveness and there is no significant difference between the corporate factors of the stakeholders and their perception of destination competitiveness. Moreover, differences were analyzed for participants' demographic characteristics and perceptions of destinations competitiveness and according to the results; it has been seen that there is no significant difference between demographic characteristics of both tourists and stakeholders and their perception of destination competitiveness.