Cizre`deki mimari eserler
The Worts of arts in Cizre
Yazar: ZAHİR ERTEKİN
Danışman: Y.DOÇ.DR. OSMAN AYTEKİN
Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2005
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
1256- ÖZETÜlkemizin Güney doğusunda Şirnak İli'ne bağlı bir ilçe olan Cizre,Mezopotamya'nın başladığı noktada yer alıyor. Anadolu ile Mezopotamya'nınsınırlarındaki bu eski kent, tarihi ipek yolunun binlerce yıldır hiç eskimeyen molayerlerinden biri olmuştur.Zengin bir tarihi ve kültürel geçmişe sahip olan Cizre, coğrafi ve tarihikonumu itibariyle asırlarca önemli bir merkez olama özelliğini korumuştur. Buözelliğiyle, çeşitli uygarlıkların gelip geçtikleri, geçerken de silinemeyecek tarihi vekültürel izler bıraktıkları, ilim ve bilimin bir arada yaşadığı bir yer olagelmiştir. ilçe,tarihi ticaret yollarının üzerinde bulunması özelliği nedeniyle sürekli saldırılara veyıkımlara maruz kalmış ve bir çok kez yeniden imar edilmiştir.Tarih öncesinden bu yana birçok medeniyet tarafından el değiştirmiştir.Tarihin akışı içerisinde istikrarsız bir siyasetin getirdiği olumsuzluklar içerisindegünümüze gelebilmiştir. Ancak günümüze gelene dek birçok yıkım, kayıp ve detahribat yaşamıştır.Hz. Nuh ile başlayan Cizre tarihi, kültür ve bilim ile yoğrulmuştur. Cizreşehri Gutiler, I. Babil Devleti, Asurlular, Sasaniler, Emeviler, Abbasiler, Eyyubiler,Mervaniler, Selçuklular, Artuklular, Zengiler, Akkoyunlular ve Osmanlılar ilegünümüze kadar gelmiştir.Günümüze ulaşan az sayıdaki mimari eserlerin bir bölümü çeşitli zamanlardatamir görerek günümüze ulaşmış, bazıları ise bakımsızlık nedeniyle yıkılma tehlikesiile baş başa kalmıştır.Yapılan bu çalışmada bütün bu olumsuz koşullara rağmen ilçede varlığınısürdüren İslami döneme ait mimari eserlerin incelenmeye, bu eserlerin Sanat Tarihiiçerisindeki yeri ve önemi tespit edilmeye çalışılmıştır.Çalışmamızda Türk dönemine ait 1 cami, 2 medrese, 5 türbe, 2 köprü,1Belediye Binası (müze), 1 kale, 1 kışla 1 ev ve yüzlerce mezar taşından örnek olmasıaçısından 8 adet mezar taşı olmak üzere toplam 23 eser incelenmiştir. Ön sayfalardatanıtımını yaptığımız bu eserler; plan, mimari form ve süsleme bakımındanaraştırılmış, henüz tam olarak bilinmeyen mevcut eserlerin ayrıntılı tanıtımları126yapılmak suretiyle, dönemin mimari özellikleri saptanmaya, bunlar üzerindeki çevreve bölge etkilerini tespit edilmeye çalışılmıştır.Çalışmamızın metin bölümünde; önce ilçenin coğrafi konumu ve tarihçesihakkında kısaca bilgi verilmiştir. Ardından katalog bölümünde yapılar türlerine göreayrılarak çeşitli başlıklar altında ayrıntılı olarak tanıtılmıştır.Değerlendirme bölümünde yapılar eldeki veriler ışığında kendi aralarındabenzerleri ile ve bölgedeki diğer benzer yapılar ile karşılaştırılmıştır. Sonuçbölümünde yapıların genel bir tarifi ve özelliklerinden bahsedildikten sonra kentinTürk-İslam Sanatındaki yeri ve önemi belirtilmiş, bu eserlerin çok acele korumaaltına alınarak geçmişin izlerini geleceğe taşımanın önemi vurgulanmıştır.Tezimiz; Özet, Summary, Kaynakça, Çizim Listesi ve Resim Listesibölümleriyle son bulmaktadır.

Abstract:
1277- SUMMARYOur humlde work wich is about; opusses in Cizre wich has a rooted historyand pcated in the upper part of Mesopotamia, can show us the inheritence of Cizreand surroundings, wich cames from history. We had chance to research most ofstucture which are about reliğiaus and civilian architecture belong to İslamic era.Cizre which is located an a orossing poit norh to South, han becomesettlement place, and their Works an reach today since old period Ulu Mosquewihich is one of the oldest work of İslamic in Anatoli, by using comprehensive andthe mewost technology should be cosider, valuate again and put the place wihich itdiverses.Althasgh it has many work of arts; there is no seriaus work except the workof O. Cezmi TUNCER in 1970. The Works of ÇEKÜL fourdation and conk of Cizrekaimakam are pleased. The area which is par about this subject, should be researchurgently and its culture invetory shuuld be took out.Abdaliye Medresseh, Kırmızı Tomsand Medresseh should be restoredurgently. Unless they are in teh ist setting area, they should be put in tehe ist settingarea. Tehe demolished parts of there Works are destructed by naton uncamciosly orby building neco modern building on this area, the last ruins which other Worksshoudl be excavated and the lack parts should be removed and sostoring should bedane. Whether Mem ü Zin or Şeyh Ahmet El Cezeri tomlo have a good position infolk literature, should be protcted urgently, restorating and ervironmental preparationsould be dere, it shauld be gained to tourism.İn addition to tnere three significant work of arts there are both religien andcivilion architecture work. My aim is to research Cizre architecture, I don?t interasted in mare detail.