Demokrat Parti döneminde tarımdışı alanlarda çalışma yaşamının düzenlenmesi
In the period of Democrat Party the arrangement of working life in non-agricultural areas
Yazar: ŞERAFETTİN PEKTAŞ
Danışman: PROF.DR. CEMİL ÖZTÜRK
Marmara Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2006
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Tarih = History ; Türk İnkılap Tarihi = History of Turkish Revolution

Özet:
İç ve dış dinamiklerin etkisiyle, II. Dünya Savaşı sonrasında çalışma hayatına yeni birbiçim verme zorunluluğu ortaya çıkmış; bu amaçla 1947'de Sendikalar Kanunu çıkarılmıştır.1936 tarihli İş Kanunu'nda olduğu gibi, bu kanunla da, devletin, çalışma ilişkilerini tek taraflıolarak düzenleme eğilimi sürdürülmüştür. Buna rağmen Sendikalar Kanunu'nunçıkarılmasıyla işçiler arasında örgütlenme çabaları hız kazanmış; 1950-1960 dönemindesendikalı işçi sayısı yaklaşık altı kat artmıştır. 1952 yılında kurulan ve dönemin tek işçikonfederasyonu olma niteliği taşıyan Türk İş ise, tüm kategorilerdeki işçi sendikalarınıbünyesinde barındırmıştır.Muhalefet döneminde ve iktidarının başlangıç yıllarında işçi hareketleriyle yakın birilişki içerisine giren ve grev hakkını savunan Demokrat Parti, toplu ilişkiler alanında giderekotoriter bir görünüm kazanmıştır. İş Kanunu ve Sendikalar Kanunu ile grev yasaklandığından,önemli ölçüde işlevsiz duruma getirilmiş olan sendikalar işçiler tarafından yeterincedesteklenmemiştir. Dönem içerisinde, sendikal etkinliklerin sınırlı kalmasına karşın, tekstil,kara ve deniz ulaşımı, gıda ve çimento gibi işkollarında çok sayıda iş durdurma ve grevgerçekleştirilmiştir. Grevlere nedenleri açısından bakıldığında, ücret artışı talepleri, çalışmasüreleri, işçi sağlığı ve iş güvenliğine ilişkin sorunların önde geldiği görülmektedir. Bazıgrevler taleplerin işveren tarafından kabul edilmesiyle sonuçlanırken, bir kısım grevlerdehukuk yollarına, kolluk kuvvetlerine ve cezai işlemlere başvurulmuştur.1950-1960 döneminde, grev ve toplu sözleşme hakkını vermeye yanaşmayan DPiktidarları, işçilerin desteğinin devamını sağlamak amacıyla bireysel hakları ilgilendiren yasaldüzenlemelere ağırlık vermişlerdir. Bireysel alana ilişkin olarak, İş Kanunu'nun kapsamınıgenişleten DP iktidarları, işçilere tatil günlerinde ücret ödenmesi, 10 bin ve daha fazla nüfusluyerlerde bulunan işyerlerinde de işçilere öğle dinlenmesi sağlanması, devlet kuruluşlarındaçalışan işçilerin tamamına yılda bir defa ikramiye verilmesi gibi uygulamalara da imzaatmışlardır. Türkiye'nin ILO ile işbirliğinden kaçındığı bu dönemde, onaylanan sözleşmeleryoluyla çalışma mevzuatı, özellikle bireysel iş ilişkileri alanında işçiyi koruyucu hükümleriitibarıyla kısmen de olsa olumlu yönde değişmiştir. Daha önce kurulan işçi sigortalarıkapsamının 1950 sonrasında genişletilmesiyle, işçilere sağlık hizmetlerinin yanı sıra, işkazaları sonrası işgörmezlik aylığı, doğum yardımları, emekli aylığı gibi ödemelerde önemliiyileşmeler sağlanmıştır. Bireysel ilişkiler alanında çok sayıda yasa, tüzük ve yönetmelikçıkarılmış olmasına rağmen, bazı ekonomik ve sosyal nedenlerden dolayı tam olarakuygulamaya geçirilememiştir. İş Kanunu ile haftalık çalışma süresi 48 saat olarak belirlenmişolmasına karşın, bu sınırları aşan çalışma süreleri uygulanmış; işçiler bazı işkollarında, günde11-12 saat ve fazla çalışma ücreti almaksızın çalıştırılmışlardır. 1950 öncesine göre azalmaklabirlikte, çocuk işçi ücretlerinin düşük olması nedeniyle, çalışma yaşına ilişkin sorunlar dagündemdeki yerini korumaya devam etmiştir. Sigortalı işçi sayısındaki artışa paralel olarak,sağlık kurumları sayısının yeterince artmaması ise, işçiler arasında şikayetlerin artmasına yolaçmıştır. Bazı işçiler de, tütün, mensucat ve maden işletmelerinde gerekli önlemler alınmadığıiçin tüberkülozun artmasından yakınmışlardır.Dönem içerisinde kişi başına GSMH % 36 artarken, sigortalı işçilerin gerçek ücretleri %27 oranında artmıştır. Memur maaşlarındaki erimeye karşılık, sendikal etkinliklerin artması veişyeri temsilcilerine bazı yasal güvenceler getirilmesi gibi faktörler işçi ücretlerinin ekonomikgelişmeleri izlemesini kolaylaştırmıştır. Kamu kesiminde sigorta priminin devlet tarafındanödenmesi ve devletin sosyal kaygılarla İDT'nde çalışanlara ek ödemelerde bulunması gibinedenlerle, kamu kesimindeki ücretler özel kesimden daha yüksek olmuştur. Kadın işçilerin,daha az eğitim gerektiren gıda, mensucat ve tütün işkollarında yoğunlaşmaları ücretlerinindüşük kalmasında önemli rol oynamıştır. Çocuk doğurma ve büyütme gibi nedenlerle çalışmayaşamı kesintiye uğradığından, kadın işçiler, en yoğun oldukları faaliyet kollarında dahi,ustabaşılık gibi yüksek ücretli kategoriler içerisinde düşük oranlarda yer almışlardır

Abstract:
Through the agency of both interior and exterior dynamics, it was compulsory toreframe the working life after the World War II and with this object the Law of Unions wasenacted in 1947. With this law it is clear to see that the state maintains its tendency to arrangethe working relations unilaterally as in the Law of Labour of 1936. Despite this, with theenaction of the Law of Unions there happened an increase in the worker?s efforts to organizeso that between 1950 and 1960 the number of workers belonging to labour unions increasedsix times. The Türk-İş Confederation, found in 1952, has a character of being the onlyworkers? confederation of the period and containing workers? unions in all categories.The Democrat Party had a close relationship with the workers? movement andadvocated the rights to go on strike during its opposition period and in the first years of itsrule, whereas gradually it gained an authoritarian look in the sphere of collectiverelationships. As the Laws of Labour and Unions had banned going on strike, the labourunions were dysfunctional in a large scale and as a result they did not get enough supportfrom the workers. Although the union activities were limited in this period, there happenedmany stop-pages and strikes in the branches of textile, overland and sea transports, food andcement industries. Among the reasons to go on strike, the demands for wage increases anddecreased working hours and some problems related to workers? health and working securityare the prominent ones. Some strikes ended with the employer accepting workers? demands,while in some others it was appealed to the law, penal treatment and police force.During the period of 1950-1960, while on the one hand the DP government did notagree the rights of going on strikes and collective contract, on the other hand they tried to getworkers? support via some legislations related to individual rights. Related to the individualsphere the DP government enlarged the coverage of the Law of Labour and signed for thepractices as paying workers during the holydays, providing a noon rest to the workers in thelocations having a population of 10 000 or more and paying perks once a year to the workersin state institutions. Keeping away from the ILO in this period, Turkey maintained gradually apositive change via accepting the contracts having conditions about the labour legislation,especially with conditions guarding workers in the sphere of individual working relationships.IVBy enlarging the coverage of workers? insurances found before 1950, some importantprogresses were maintained as health services for workers and to salary those who cannotwork after workplace accident, birth assistance, and retirement pays. Although many acts,covenants and regulations were enacted in the sphere of individual relations, they weren?t putinto practice due to economic and social reasons. Although the working period wasdetermined as 48 hours a week by the Law of Labour, in practice it was over exceeded; insome branches workers were employed for 11-12 hours a day without being paid for theexceeding period. Despite a decrease with respect to the period before 1950, the problemsrelated to working age maintained their popularity due to the lower wages for child workers.There also appeared an increase in workers? complaints for medical institutions as the numberof these institutions didn?t increase in proportion with the increase in the number of insuredworkers. Some workers also complained for tuberculosis as the necessary precautions werenever taken in the branches of tobacco, textiles, and mining.While in this period the GNP increased 36%, the real wages of the insured workersincreased 27%. Despite the harsh decrease in the wages of official employees, some factors asan increase in union activities and giving some legal rights for the workplace representativesmade workers? wages easy to follow the economical developments. Some reasons as that thestate paid the insurance fees of the workers in public sector and also paid perquisites to thosewho worked in İDT due to some social anxieties led the wages in public sector to be higherthan those in private sector. Because women worked mostly in the branches necessitating lesseducation as food, textiles, and tobacco had an important impact in that their wages remainedlower. Women workers took a low part in the high waged categories like foremen/womeneven in the branches they populated most as their work life was interrupted by the reasons likechildbirth and growing children.