Kafkasya sanatlarında İsa'nın çarmıha geriliş sahneleri
The crucufixion scenes of Jesus in the Caucasian arts
Yazar: CANAN DEMİROK
Danışman: PROF. DR. ASNU BİLBAN YALÇIN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Kafkasya sanatlarında İsa'nın çarmıha geriliş sahnelerini ele alan çalışma, teorik verilere dayalı bir sanat tarihi perspektifiyle gerçekleştirilen görsel çözümlemeyi içermektedir. Ermeni ve Gürcü sanatlarına odaklanarak, Geç Ortaçağ'a kadar olan örnekleri ikonografi temelinde inceleyen bu çalışma, Kafkasya bölgesinde dış etkenlerin, din siyaseti ve kültürel yönetim politikalarının etkisiyle gelişen bir nedensellik üzerine odaklanmaktadır. Ermeni ve Gürcü sanat örnekleri, ikonografi temelinde yapılan görsel çözümlemeyle birlikte, Kafkasya'yı etkileyen dış etkenlerin, din siyaseti ve kültürel yönetim politikalarının teoloji ve kristoloji paradigmalarıyla etkileşimini incelemektedir. Araştırmada, Bizans ve Avignon merkezli Papalık yönetimi ile Dominiken ve Franciskenler'in Kafkasya Bölgesi'nde etkisi olan kültürel yönetim politikaları ve din siyaseti ele alınmıştır. Sahnenin teolojik, Kristolojik ve ikonografik temelleri gözetilerek, erken örneklerle birlikte sahnenin gelişimi araştırmada aktarılmıştır. Teoloji ekollerinden elde edilen veriler ve Kristolojik yaklaşımların dikkate alınmasıyla, görsel çözümlemenin teorik temelleri güçlendirilmiş ve Kafkasya bölgesindeki dinamiklerde biçimi etkileyen unsurlar belirlenmiştir. Ana vurgu, sanat tarihi disiplini tarafından gerçekleştirilen formal analiz içermektedir. İncelenen eser örneklemi, Kafkasya Hıristiyan sanatında Ermeni ve Gürcü ikona sanatlarında gözlemlenen İsa'nın Çarmıha Gerilişi sahnelerini içermektedir. Eser örneklemi, her iki sanatta da farklı türlerde ve farklı dinamiklerle uygulandığı belirlenerek, kitap resim sanatı (İnciller), anıtsal resim (fresk), maden sanatı, plastik sanatlarda taş ve ahşap sanatları olarak gruplandırılmış ve incelenmiştir. İnceleme esasında, koleksiyon verileri, genel kompozisyon tasarısı, figürler ve figüratif yerleşim düzeni, genel kompozisyon analizi, plastik değerler esasında biçem özellikleri, anatomi, portre, ifade, hale ve giysiler detaylı bir şekilde formüle edilerek çözümleme sağlanmıştır. Kültürel etkenlerin dini araçsallaştırılması ile gerçekleşen siyasi etkiler, Ermeni sanatında mevcut olan Doğu Akdeniz stilleriyle birleşerek İsa'nın çarmıha geriliş sahnelerinde yeni bir senteze doğru evrimleştiği belirlenmiştir. Latin Katolik etkileri, 1292 Hromklay Konsili, 1307 Sis Konsili ve 1316 Adana Konsili ile kavranmıştır. Bu bağlamda, Gürcü ikona sanatı örnekleri biçimsel açıdan Bizans sanatı etkilerine bağlı görünse de, bazı tekil örneklerde Ermeni ikona sanatının etkilerine rastlanmaktadır.

Abstract:
The study addressing the crucifixion scenes of Jesus in Caucasian arts involves a visual analysis conducted within a theoretical framework based on art historical perspectives. Focusing on Armenian and Georgian arts and examining examples up to the Late Middle Ages through iconography, this study centers on the causality evolving in the Caucasus region due to external factors, religious policies, and cultural governance. Armenian and Georgian art examples, along with iconographic visual analysis, explore the interaction of external influences, religious policies, and cultural governance in the Caucasus region with theological and Christological paradigms. The research delves into the cultural governance policies and religious politics of the Byzantine and Avignon-centered Papal administration, as well as the influence of Dominicans and Franciscans in the Caucasus region. The development of the scene, considering its theological, Christological, and iconographic foundations along with early examples, is presented in the research. Theoretical foundations of visual analysis are reinforced by considering data from theological schools and Christological approaches, identifying elements influencing the form in the dynamics of the Caucasus region. The primary focus includes a formal analysis conducted by the discipline of art history. The scrutinized sample of works encompasses crucifixion scenes observed in both Armenian and Georgian icon arts within Christian art in the Caucasus. The sample, analyzed in terms of various types and dynamics in both arts, is categorized and examined as book illustration art (Gospels), monumental painting (fresco), metal art, and stone and wood arts in plastic arts. The research involves a detailed examination of collection data, encompassing aspects such as general composition design, figures and figurative arrangement, overall composition analysis, stylistic features based on plastic values, anatomy, portraiture, expression, halo, and attire. The study also explores the nuanced political ramifications resulting from the religious instrumentalization of cultural factors, noting a synthesis in the crucifixion scenes of Jesus in Armenian art, influenced by existing Eastern Mediterranean styles. Latin Catholic influences are comprehended
through key historical events, namely the Hromklay Council of 1292, the Sis Council of 1307, and the Adana Council of 1316. In this context, while Georgian icon art examples may appear formally influenced by Byzantine art, some singular instances reveal influences of Armenian icon art.