Sanal ve gerçek müze deneyimlerinin ziyaret memnuniyeti ve ziyaret etme niyetine etkisi: Karşılaştırmalı bir araştırma
The Effect of virtual and real museum experiences on visit satisfaction and intention to visit: A Comparative study
Yazar: MUHAMMET ABDULMECİT KINIKLI
Danışman: PROF. DR. KAMİL UNUR
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Turizm = Tourism

Özet:
Bu çalışma, günümüzde müzecilik alanında giderek önem kazanan sanal gerçeklik teknolojisinin müze deneyimine entegrasyonunu ve bu entegrasyonun ziyaretçiler üzerindeki etkilerini incelemektedir. Araştırma, Türkiye'nin önemli kültürel miras alanlarından Göreme Açık Hava Müzesi, Mersin Arkeoloji Müzesi ve Zeugma Mozaik Müzesi'ni odak noktası olarak belirlemiş ve bu müzelerin hem fiziksel hem de sanal ortamlarındaki deneyimlerinin ziyaret memnuniyeti ile tekrar ziyaret etme niyeti üzerindeki etkilerini karşılaştırmalı bir yaklaşımla ele almıştır. Çalışmanın amacı, müze ziyaretçilerinin fiziksel ve sanal koşullarda, rehberli veya rehbersiz olarak deneyimledikleri müze turlarının, ziyaret memnuniyeti, fiziksel ziyaret ve tekrar ziyaret etme niyeti üzerindeki etkilerini analiz etmektir. Bu doğrultuda, 420 üniversite öğrencisiyle anket çalışması yapılmış; katılımcılar, sanal gerçeklik gözlüğüyle deneyimleyenler ve fiziksel olarak gezenler olarak iki ana gruba ayrılmıştır. Müze deneyimini daha kapsamlı bir şekilde değerlendirebilmek amacıyla araştırmada altı farklı boyut ele alınmıştır: "eğitim", "eğlence", "kaçış", "estetik", "akış" ve "nostalji". Bu boyutlar, ziyaretçilerin müze deneyiminden beklentileri, deneyim sırasında yaşadıkları duygular ve deneyim sonunda elde ettikleri kazanımların detaylı bir şekilde analiz edilmesine olanak sağlamıştır. Araştırma bulguları, sanal müze deneyimi yaşayan bireylerin, fiziksel müze deneyimi yaşayanlara kıyasla daha yüksek memnuniyet ve tekrar ziyaret etme niyeti sergilediğini ortaya koymuştur. Ayrıca, müze deneyiminin farklı boyutlarının ziyaret memnuniyeti ve tekrar ziyaret etme niyeti üzerindeki etkileri incelenmiştir. Özellikle, memnuniyet konusunda "eğitim", "kaçış" ve "akış" boyutlarının fiziksel ve tekrar ziyaret için ise "eğlence, "akış" ve "nostalji" boyutlarının hem sanal hem de fiziksel müze deneyimlerinde anlamlı bir etkiye sahip olduğu tespit edilmiştir.  Sonuç olarak, bu çalışma, müzelerin dijitalleşen dünyada ziyaretçi deneyimini zenginleştirmek ve tekrar ziyaretleri teşvik etmek için sanal gerçeklik teknolojilerini etkin bir şekilde kullanmalarının önemini vurgulamaktadır. Sanal müze deneyimlerinin, fiziksel müze ziyaretlerinin yerine geçen bir alternatif değil, tamamlayıcı bir unsur olarak değerlendirilmesi gerektiği ifade edilmektedir. Müzeler, sanal ve fiziksel deneyimleri bir araya getirerek, farklı hedef kitlelere hitap eden ve daha erişilebilir bir müze deneyimi sunma potansiyeline sahiptir.

Abstract:
This study examines the integration of virtual reality technology, which has gained increasing importance in museology, into museum experiences and their effects on visitors. The research focuses on three significant cultural heritage sites in Turkey: Göreme Open Air Museum, Mersin Archaeology Museum, and Zeugma Mosaic Museum. Using a comparative approach, it evaluates the impact of both physical and virtual museum experiences on visitor satisfaction and the intention to revisit. The primary aim of the study is to analyze the effects of museum tours, experienced under physical or virtual conditions and with or without guidance, on visitor satisfaction, physical visits, and the intention to revisit. Accordingly, a survey was conducted with 420 university students, divided into two main groups: those who experienced the museums through virtual reality headsets and those who visited them physically. To comprehensively assess the museum experience, the study examined six dimensions: "education," "entertainment," "escape," "aesthetic," "flow," and "nostalgia." These dimensions provided a detailed analysis of visitors' expectations before the experience, their emotions during the visit, and the outcomes gained from the experience. The findings revealed that individuals who experienced virtual museums reported higher satisfaction and a stronger intention to revisit compared to those who experienced physical museums. Furthermore, the study investigated the effects of different dimensions of museum experiences on visitor satisfaction and the intention to revisit. The results indicated that "education," "escape," and "flow" were significant predictors of satisfaction, while "entertainment," "flow," and "nostalgia" were influential for both physical and repeat visits in both virtual and physical museum experiences. In conclusion, this study emphasizes the importance of museums utilizing virtual reality technologies effectively to enrich visitor experiences and encourage revisits in the digitalizing world. It asserts that virtual museum experiences should be regarded not as a substitute for physical visits but as a complementary component. By integrating virtual and physical experiences, museums can appeal to diverse target audiences and offer a more accessible museum experience.