Hafız Esad döneminde Suriye'de Arap milliyetçiliğinin dönüşümü (1971-2000)
Transformation Of The Arab Nationalism At Hafez Al Assad era (1971-2000)
Yazar: HATİCE MİRAY VURMAY
Danışman: DOÇ. DR. RECEP BOZTEMUR
Ankara Üniversitesi / Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Sosyoloji = Sociology ; Tarih = History ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Arap milliyetçiliği = Arabian nationalism ; Esad, Hafız = Esad, Hafız ; Milliyetçilik = Nationalism ; Orta Doğu = Middle East ; Suriye = Syria

Özet:
Ortadoğu, tarihsel süreçte gerek bölgesel gerekse küresel sistem içerisinde son derece önemli bir siyasal coğrafya olagelmiştir. Ortadoğu'nun kaotik siyasal sistematiği içerisinde birçok anlamda yer alan ve söz konusu sistemde yaşanan her türlü dalgalanmadan azami derecede etkilenen Türkiye için Ortadoğu'yu yakından takip etmek neredeyse hayati derecede önem taşımaktadır. Ortadoğu'yu yakından takip etmek daha da önemlisi anlayabilmek için ise tarihin siyasi, sosyal, toplumsal ve kültürel nirengi noktalarını odağa almak ve bu merkezlerden kronolojik bir geriye sayım ile olay ve olguları analiz etmek gerekmektedir. Bu bağlamda Ortadoğu'yu konu edinen çalışmalardan biri olma amacında olan bu tez çalışması giderek dünya tarihinde önemi ve değeri artan konulardan birini ele almaya çalışmıştır.?Hafız Esad Suriyesi'nde Arap milliyetçiliğinin Dönüşümü (1971-2000)? adını taşıyan tez çalışmasının amacı Ortadoğu siyasi tarihinin başat aktörlerinden biri olarak nitelendirilen Suriye'nin birçok açıdan Türkiye'yi de ilgilendiren yakın tarihini mercek altına almaktır. Zira Türkiye'nin Suriye ile olan bağları sadece ?coğrafi? değildir. Türkiye ve Suriye arasında yakın dönemleri ?sancılı? olarak ifade edilebilecek; yüz yıllara dayanan uzunca bir siyasi geçmiş söz konusudur. Bu bağlamda bu tez çalışmasının hedefi yakın dönem Suriye tarihinin en önemli siyasi figürlerinden biri olan Hafız Esad'ın otuz yıl aralıksız süren iktidar dönemini incelemektir. Tezde, Suriye'de Hafız Esad iktidarı döneminde Arap milliyetçiliğinin geçirdiği değişim ve dönüşüm, bu bağlamda Arap milliyetçiliğinin Esad iktidarı süreci içerisindeki konumu ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu ana eksen çerçevesinde çalışmada esas olarak Hafız Esad iktidarının hem iç hem dış politikasının bel kemiği olan Arap milliyetçiliği irdelenmiştir. Bir diğer amacı da Suriye odaklı olarak Ortadoğu'nun yakın tarihine ışık tutmak olan tez çalışmasında yirminci yüzyıl Ortadoğusu'nun şekillendiricilerinden biri olan Arap milliyetçiliğinin bir yansıması belki de evrimleşmiş bir uzantısı olarak değerlendirilebilecek Hafız Esad döneminde izlenen Arap milliyetçiliği eksenli politikalar ve sonuçları incelenmiştir. Çalışmanın zaman aralığı Hafız Esad'ın iktidara geldiği 1971 ve vefat ettiği 2000 yıllarını kapsamaktadır.Tez çalışmasında söz konusu dönem içerisinde Arap milliyetçiliğine nasıl ve ne amaçlarla hangi rol ve/veya rollerin biçildiği tartışılmış; Arap milliyetçiliğinin pragmatizm ekseninde zamana ve mekana göre nasıl ve ne şekilde dönüştürüldüğü, farklı formlara büründürüldüğü varsayımı ile Suriyeli kimliğinin inşa sürecinde etkili olup olmadığı ve Hafız Esad'ın iktidarı süresince oluşturmaya çalıştığı varsayılan kişisel egemenlik sisteminde Arap milliyetçiliğinin konumunun ne olduğu sorularına cevap aranmıştır. Sonuç itibari ile de iktidarı süresince Hafız Esad'ın izlediği Arap milliyetçiliği merkezindeki politikaları ile istediği sonuçlara ulaşıp ulaşmadığı örnek olaylar ve tarihsel verilere dayandırılan varsayımlar/çıkarımlar ile ortaya konmaya çalışılmıştır.Suriye, bu tez çalışmasında daha ziyade içerden bir incelemeye tabi tutulmuştur. Ancak, Ortadoğu adı verilen bölgede tarih kaçınılmaz olarak o kadar karmaşıktır ki çalışma sırasında yapılan saha araştırmalarında sadece Suriye ile sınırlı kalınmamış, imkanlar dahilinde Lübnan'da da araştırmalar ve mülakatlar yapılmıştır.Tez çalışması hem ele alınan dönem hem de konunun doğası gereği siyasi tarih zemininde, disiplinler arası bir çalışma olduğundan, kullanılan yöntemler de buna bağlı olarak çeşitli olmuştur. Çalışmanın ana zeminini öncelikle Hafız Esad döneminde, 1971-2000 yılları arasında Ortadoğu ve Suriye'de yaşanan tarihsel olaylar oluşturmaktadır. Bu bağlamda tez çalışmasında öncelikle Hafız Esad dönemi siyasi tarihi, Suriye Anayasası ve Baas Partisi Parti Programı temel kaynaklar olarak alınmıştır. Bu kaynaklar dışında yazılı Türkçe ve yabancı dildeki kaynaklar ile Suriye ve Lübnan'da yapılmış olan saha çalışmaları ve gözlemler de çalışmada kullanılmıştır. Ne var ki Suriye'de yakın döneme ait arşiv belgelerinin çoğu kapalı hatta yasaklı olduğundan daha ziyade ikincil kaynaklara yönelinmiştir.Anahtar Sözcükler: Suriye, Hafız Esad, Arap/Suriye milliyetçiliği, Ulus ve Kimlik İnşası,Kişisel Egemenlik Sistemi

Abstract:
The main aim of this thesis, The Transformation of Arab Nationalism in Hafez Assad?s Syria (1971-2000), is to thoroughly inspect the recent history of Syria which interests Turkey in many points while Syria is qualified as one of the major actors of the political history of the Middle East. There is a very long political history between Turkey and Syria lasted for centuries while the recent periods can be described as caotic. In this context the target of this thesis is to examine the thirty year continuous ruling period of Hafez Assad who was the main political figure of recent history in Syria. This thesis tries to put forward the change in Arab nationalism during the rule of Hafez Assad.In this thesis, how and for whatever reasons, which role and/or roles have been tailored for Arab nationalism within the respective period has been discussed. And answers were sought for the questions of how and in what way Arab nationalism has been transformed in terms of pragmatic policies of Hafez Assad. The thesis will also examine whether it had been effective in the formation of ?Syrian? identity taking the assumption that it had been wrapped in different forms. And the thesis will analyze what was the position of Arab nationalism in the system of personal domination assumed to be formed during Hafez Assad?s rule.As this thesis is an inter-disciplinary work based both on the respective period and on political history, because of the nature of the subject, various methods were applied. The main basis of this work, primarily during Hafez Assad?s rule, is the historical events happened in Syria and the Middle East between 1971-2000. In this context, main sources of this thesis were the political history of Hafez Assad era, the Syrian Constitution and the Ba?ath Party Program. Apart from these sources, publications in Turkish and in other languages and field studies in Syria and Lebanon were used in this study.Key Words: Syria, Hafez Assad, Arab/Syrian Nationalism, Nation and Identity Formation, System of Personal Sovereignty