Türkiye'de kitre bebek
Tragacanth doll in Turkey
Yazar: NACİYE ÜRÜN
Danışman: PROF. DR. MELDA ÖZDEMİR
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / El Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: El Sanatları = Crafts

Özet:
Bu araştırma, yurtdışı kaynaklarda 'artdoll', ülkemizde ise koleksiyon bebek olarak ifade bulan kitre bebek sanatının tarihsel gelişimini ortaya koymak amacı ile hazırlanmıştır. Kitre bebekler, ilk defa 1900' lü yılların ilk çeyreğinde Zehra Müfit Saner tarafından yapılmıştır. Kitre ve pamuk kullanarak tarihi karakterleri canlandırmaya dayanan kompozisyonlarla ifade bulmuştur. 1950'li yıllar için kitre bebeğin altın çağı denebilir. Hem Saner tarafından bireysel olarak hem de Milli Eğitim Bakanlığının müfredatı kanalıyla pek çok öğrenci yetişmiştir. Yine aynı yıllarda uluslararası yarışmalar düzenlenmesi bu sanatı görünür kılmıştır. Kitre bebek eğitimi örgün eğitim, halk eğitimi ve kitre bebek sanatçılarının öğrenci yetiştirmesi ile yaygınlaşsa da günümüzde pek az kişi bu sanatı icra etmektedir. Araştırmada, kitre bebeğin duayeni Zehra Müfit Saner ve öğrencisi Nimet Sanlıman, Lütfiye Batukan ve öğrencisi Selma Kadriye Yurtlu, Selma Kadriye Yurtlu'nun öğrencisi ve el sanatları öğretmeni Naciye Ürün ve öğrencisi İlknur Osmanoğlu örneklem olarak seçilmiştir. Araştırma başlangıcından bu güne kitre bebek yapımında yüz, el ve ayakların kitre pamuk tekniği ile yapıldığı fakat beden oluşturma da ufak farklılıklara gidildiği gözlemiştir. Genel olarak tarihi karakterlerin resmedildiği kompozisyon tekniğinin kullanımına devam edilmekle birlikte yeni tasarım arayışına da girildiği söylenebilir.

Abstract:
This research has been prepared with the aim of revealing the historical development of tragacanth doll art, which is expressed as 'artdoll' in foreign sources and as collection dolls in our country. Tragacanth dolls were first made by Zehra Müfit Saner in the first quarter of the 1900s. He found expression in compositions based on portraying historical characters using tragacanth and cotton. The 1950s can be called the golden age of the tragacanth baby. Many students were trained both individually by Saner and through the curriculum of the Ministry of National Education. The organization of international competitions in the same years made this art visible. Although tragacanth doll education has become widespread with formal education, public education and training of students by tragacanth doll artists, very few people practice this art today. In the research, the doyen of tragacanth baby Zehra Müfit Saner and her student Nimet Sanlıman, Lütfiye Batukan and her student Selma Kadriye Yurtlu, Selma Kadriye Yurtlu's student and handicraft teacher Naciye Product and her student İlknur Osmanoğlu were chosen as the sample. From the beginning of the research, it has been observed that the face, hands and feet are made with tragacanth cotton technique in the production of tragacanth dolls, but there are slight differences in body formation. In general, it can be said that the composition technique, in which historical characters are depicted, continues to be used, but a search for new designs is also started.