Roma Hukuku'nda şekil
Form in Roman Law
Yazar: ELVAN SÜTKEN
Danışman: PROF. DR. AHMET NADİ GÜNAL
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı / Roma Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Hukuk = Law ; Hukuki işlemler = Legal processes ; Roma hukuku = Roman law ; Şekil = Shape

Özet:
Günümüz hukukunun temeli olan Roma Hukuku'ndan bu yana, hukuki işlemlerde şekil unsuru önemini korumuştur. Hukuki işlemlerde şekil, kişilerin iradelerini beyan ederken başvurdukları söz ya da yazılı işaret gibi dış kalıplardır. Roma Hukuku, günümüz hukuk sisteminden farklı şekil anlayışına sahiptir. Roma Hukuku'nun, özellikle ius civile işlemleri dikkate alındığında, oldukça şekilci bir hukuk olduğu bilinmektedir. Ius gentium ise, esnek ve değişen toplum koşullarına açık hukuk kurallarını içermekteydi. Tezin birinci bölümünde, önce şekil konusu kavram olarak ele alınıp, hukuk düzeni ve şekil anlayışında meydana gelen değişim incelenmiş, ayrıca, günümüz hukukundaki şekil anlayışı açıklanmıştır. Ius civile'nin ve ius gentium'un hukuki işlemlerin şekli özelliklerini farklı olarak etkilediği belirtilmiştir. Roma Usul Hukuku işlemlerinin şekli özellikleri incelenmiştir.Tezin ikinci bölümünde, maddi hukuk alanında şekle bağlı olarak yapılan başlıca Roma Hukuku işlemleri inceleme konusu olmuştur. Bu işlemlerin hangi sebeplerle ve kaygılarla şekle bağlı olarak yapılmış olduğunu açıklamak uygun görüldüğünden, yeri geldikçe bu işlemlerin içinde yer aldığı Roma Hukuku kurumları hakkında bilgi verilmiştir. İlk olarak Roma Eşya Hukuku'nda mülkiyeti devir işlemleri olan ?mancipatio? ve ?in iure cessio? incelenmiş, daha sonra Roma Borçlar Hukuku kapsamındaki, şekle bağlı çok önemli bir işlem olan sözlü akid stipulatio üzerinde durulmuştur. Daha sonra, Roma Aile Hukuku'ndaki hısımlık, aile (familia), baba hakimiyeti (patria potestas), evlilik (matrimonium), nişanlanma (sponsalia), dos tesisi gibi önemli kurumlar, şekle bağlı işlemlerle ilintili olarak ele alınmıştır. Roma Kişiler Hukuku'nda ise azat etme işlemleri şekil açısından değerlendirilmiştir. Roma Miras Hukuku'nda ise özellikle vasiyetname (testamentum) türleri, vasiyetnamenin içeriği, mirası kabul şekilleri etraflıca incelendikten sonra çalışmaya son verilmiştir.

Abstract:
Formal procedures have been considered as vital in terms of juridical transactions since the epoch where the Roman law, the basis of our contemporary law system, was preeminent and ruling. Formal procedures employed in juridical transactions refer to external forms such as verbal or written indications and remarks applied for declarations of intent. The Roman law comprises a unique perception with regard to formal procedures, which highly differs from the one of our contemporary law system. The Roman law is reputed as considerably formalist notably when the ius civile related transactions are taken into consideration. However, ius gentium included legal principles which were more flexible and adaptable in accordance with varying social backgrounds. The first part of this doctoral dissertation shall first examine the ?form? issue within juridical context as well as the alternation thereof and of the juridical system. In addition, the contemporary perception with regard to form related issues shall also be examined herein. Ius civile and ius gentium are stated to differently affect the formal characteristics of juridical transactions. The formal characteristics of Roman procedural law is also examined.The second part of this doctoral dissertation shall analyse the principal Roman law transactions needed to be carried out in conformity with specific formal procedures which were performed within the context of substantive law. Since we believe that it would be accurate and necessary to clarify in the relevant chapter of this study on what purposes and concerns such transactions are needed to be carried out in conformity with specific formal procedures, information with regard to the relevant institutions of Roman law is also provided in the relevant chapters. This study shall first examine ?mancipatio? and ?in iure cessio?, which were transactions related to transfer of possession in the Roman law of property. Subsequently, the verbal contract called stipulatio, a transaction of primary importance of the Roman law of obligations that was needed to be carried out in conformity with a specific formal procedure shall be analysed. Afterwards, the Roman family law related certain fundamental institutions such as relationship, family (familia), paternal power (patria potestas), marriage (matrimonium), engagement (sponsalia) and dowry (dos) shall be discussed in connection with the transactions needed to be carried out in conformity with specific formal procedures. As to the Roman law of persons, manumission shall be reviewed in terms of formal procedures. Finally, notably the forms of wills (testamentum), the content of wills and the acceptance of inheritance shall be analysed in details regarding the Roman law of succession.