Sosyal Bilgiler dersi öğrenme ortamlarına görsel okumayı eklemlemek: örnek bir uygulama
Articulating visual reading to the Social Studies lesson's learning environment
Yazar: AHMET SAĞLAMGÖNCÜ
Danışman: PROF. DR. YÜCEL KABAPINAR
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eylem araştırması = Action research ; Görsel okuma = Visual reading ; Görsel okuryazarlık = Visual literacy ; Sosyal bilgiler dersi = Social studies course ; Sosyal bilgiler eğitimi = Social studies education ; Sosyal bilgiler öğretimi = Social studies teaching ; Öğrenme ortamı = Learning environment

Özet:
Araştırmanın amacı, Sosyal Bilgiler dersi öğrenme/öğretme sürecinde görsel materyalleri ve görsel okumayı merkeze alan bir öğretim süreci planlamak, uygulamak ve uygulamanın etkili olup olmadığını irdelemektir. Bu temel amaca yönelik olarak aşağıdaki sorulara yanıt aranmıştır:
1.	Öğrencilerin görsel okuma kavramına ilişkin algıları araştırma öncesi ve sonrası nasıldır?
2.	Görsel okumaya ilişkin sınıfta uygulanan etkinliklerin öğrenciler tarafından gerçekleştirilme düzeyi nasıldır?
3.	Görsel okuma temelli uygulama ve etkinliklere ilişkin öğretmen ve öğrenci görüşleri nasıldır?
Bu araştırma nitel bir çalışma olup, yeni bir yaklaşımı uygulamak amacıyla eylem araştırması olarak modellenmiştir. Araştırmanın katılımcılarını, 2015-2016 eğitim-öğretim yılında Adana'nın Seyhan ilçesinde yer alan bir devlet okulunun 5.sınıfında bulunan 12'si erkek 10'u kız olmak üzere 22 kişilik bir öğrenci grubu oluşturmaktadır. Çalışmada veri toplama aracı olarak ön test ve son test açık uçlu anket, araştırmacı ve öğretmen günlükleri, öğretmen ve öğrencilerle yapılan yarı yapılandırılmış görüşmeler, kamera ve fotoğraf kayıtları kullanılmıştır. Elde edilen veriler içerik analizi tekniği ile çözümlenmiştir. Sonuç olarak öğrencilerin araştırma öncesinde görsel okuma kavramına ilişkin algılarında, araştırma sonrasında önemli bir değişikliğin meydana geldiği ortaya çıkmıştır. Öğrencilerin çoğu sınıfta uygulanan tüm görsel okuma etkinliklerinde derse katılmışlar ve çalışma yapraklarında bir ürün ortaya çıkarabilmişlerdir. Görsel okuma etkinliklerine yönelik tüm süreçte öğrencilerin derse katılımları ve çalışma yapraklarının değerlendirme sonuçları göz önüne alındığında, öğrencilerin oldukça başarılı oldukları görülmektedir. Sınıfın Sosyal Bilgiler öğretmeni ve öğrenciler, görsel okuma temelli uygulama ve etkinliklere ilişkin olumlu bir tutum içerisindedir. Öğretmen, görsel okuma temelli öğretim sürecinde öğrencilerin mutlu oldukları, derse daha aktif olarak katıldıkları, kendilerini ifade etmede gelişim gösterdikleri, görsellerden anlam çıkarmada genel olarak zorluk çekmedikleri görüşündedir. Öğrenciler ise görsel okuma temelli öğretim sürecinde mutlu oldukları, dersi daha iyi anladıkları, öğrenmelerinin kolaylaştığı, daha hızlı öğrenebildikleri, derse daha fazla katıldıkları, görselden anlam çıkarmada artık daha iyi oldukları görüşündedirler. Araştırma bulgularına göre tüm öğrenciler görsel okuma temelli böylesi bir öğretimin tekrar yapılmasını istemeleri, onların bu süreçte ne kadar mutlu olduklarını göstermektedir.


Anahtar Kelimeler: Görsel okuma, görsel okuryazarlık, sosyal bilgiler, eylem araştırması

Abstract:
The aim of the research is to plan and apply a teaching process that centers visual materials and visual reading in the process of learning/teaching and scrutinize whether or not the implementation is effective. For this main  purpose, the following questions have been searched for answers :
1. How are the students perception concerning the notion of visual reading after and before the research?
2. How is the level of the visual reading activities done in the class be fulfilled by the students?
3. What do the teacher and the students feel about the practice and the activities concerning visual reading-based?
Being a qualitative study, this research is modelled as action research with the aim of practising a new approach. The participants of the research include a group of 22 students, twelve of them boys and ten of them girls, studying at the fifth-grade of a state school in Seyhan, Adana. In the study, as data collection tool, pretesting and posttesting, an open-ended questionnaire, the diaries of the researcher and the teacher, semi-structured interview with the teacher and the students, a camera and photograph records have been used. The data obtained have been analyzed with the content analysis method.  As a result, in advance of the research, it has turned out that an important change has emerged in the perceptions of the students after the research. Most of the students participated in the reading activities carried out in class and were able to create a product in the worksheets. When the participation of the students and the evaluation results of the worksheets are considered in the whole process aimed at the visual reading activities, it is seen that the students are considerably successful. The Social Studies teacher of the class and the students are in a positive atittude towards the visual reading-based practice and activities. The teacher is of the opinion that the students were delighted in the process of the visual reading based practice, they attended the lesson more actively, they made progress in expressing themselves and, on the whole, they did not have difficulty in making sense out of the visuals. The students, on the other hand, are of the opinion that they are delighted in the teaching process of visual reading-based, they understand the lesson far better, their learning becomes easier, they can learn faster, they attend the class more and they are now much better at making sense out of the visuals.  According to the research findings, the fact that all the students request that such visual reading-based teaching be performed again indicates how happy they are in this process.


Key Words : Visual reading, visual literacy, social studies, action research