Tip 2 diyabet hastalarında retinopatinin erken evre tanısında optik koherenz tomografi -anjiografi (OCT-A) kullanımı ve diyabetin kronik komplikasyonları ile ilişkisi
Application of optical coherence tomography angiography (OCT-A) for early detection of retinopathy in Type 2 diabetes and its association with chronic diabetic complications
Yazar: AHMET FATİH KÖSE
Danışman: PROF. DR. COŞKUN MERİÇ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları = Endocrinology and Metabolic Diseases
Dizin: Diabetes mellitus-tip 2 = Diabetes mellitus-type 2 ; Diabetik retinopati = Diabetic retinopathy ; Koroid = Choroid

Özet:
Amaç: Tip 2 diabetes mellitus (T2DM) hastalarında retinopati bulgularının değerlendirilmesinde optik koherens tomografi (OCT) ve anjiyografi (OCT-A) ile ilgili çalışmalar sınırlı olup, OCT/OCT-A temelli bulguların diyabetin mikro ve makrovasküler komplikasyonlarıyla ilişkisi tam olarak aydınlatılamamıştır. Bu araştırmada T2DM hastalarında retinal ve koroidal yapıların OCT ve OCT-A ile değerlendirilerek, meydana gelen vasküler değişikliklerin glisemik kontrol, kardiyovasküler risk faktörleri ve diyabetin kronik komplikasyonlarla ilişkisinin incelenmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Girişimsel olmayan, tek merkezli ve kesitsel tasarımda, Haziran 2023 - Haziran 2024 tarihleri arasında Tip 2 Diabetes Mellitus tanısı almış, hastalık ömrü 10 yıldan kısa olan ve daha önce retinopati tanısı almamış hastalar ve sağlıklı gönüllüler araştırmaya dahil edildi. Sağlıklı kontrol grubu; kronik hastalığı olmayan, yaş ve cinsiyet açısından hasta grubuna eşleştirilmiş sağlıklı bireylerden oluşturuldu. Diyabetli hastalar ile sağlıklı kontrol grubunun, rutin göz komplikasyon taramaları kapsamında Optik Koherens Tomografi (OCT) ve Optik Koherens Tomografi Anjiyografi (OCT-A) ile retina ve koroid ölçümleri yapıldı. OCT ve OCT-A bulgularıyla metabolik parametreler ve diyabetes mellitus komplikasyonları arasındaki ilişki incelendi.
Bulgular: Araştırmaya 209 katılımcı dahil edildi. T2DM grubu 112 hasta (54,33 ± 5,72 yaş, kadın: %58), kontrol grubu 97 sağlıklı bireyden (53,38 ± 5,41  yaş, kadın: %49,5) oluştu. Ortalama T2DM ömrü 6,21 ± 3,46 yıldı. Sağ ve sol göz subfoveal koroid kalınlığı değeri T2DM grubunda kontrol grubuna kıyasla daha düşük bulundu  (sırasıyla, SFChT  OD: 341,91 ± 46,60 mm, 364,22 ± 43,07 mm, p<0,001; SFChT OS: 341,25 ± 47,86 mm, 360,52 ± 44,16 mm, p<0,001). Ortalama koroid kalınlığı kontrol grubuna kıyasla T2DM grubunda sağ gözde  daha düşük bulundu (MChT OD: 330,05 ± 43,65 mm, 343,08 ± 36,57 mm, p<0.001). Sağ ve sol göz iç ve dış segment kapiller yoğunluk, Tip2DM grubunda kontrol grubuna kıyasla daha düşük bulundu [sırasıyla, (VDIS OD: 51,28 ± 5,55 %, 53,17 ± 5,06 %, p=0,016; VDIS OS: 50,92 ± 7,24 %, 53,80 ± 4,13 %, p=0,001); (VDOS OD: 50,33 ± 3,87 % , 53,08 ± 3,55 %, p<0,001; VDOS OS: 49,64 ± 4,89 % , 53,02 ± 2,81 %, p<0,001)]. T2DM ömrüyle kapiller yoğunluk arasında ters yönlü ve zayıf korelasyon tespit edildi (r=-0,233, p=0,013). Nefropatili hastalarda sol göz dış segment kapiller yoğunluk nefropati olmayanlara kıyasla anlamlı derecede düşük bulundu (VDOS OS: 47,67 ± 6,74%, 50,65 ± 3,20%, p= 0,043). Mikroalbüminüri ile kapiller yoğunluk değişimini incelemek için yapılan lineer regresyon analizi sonucuna göre mikroalbumin seviyesindeki 1 birimlik artışın sol göz iç segment kapiller yoğunluk değerini 0,008 birim azalttığı bulundu (B=-0,637, p<0,05).  Koroner arter hastalığı varlığına göre kapiller yoğunluk değişimini incelemek için yapılan doğrusal regresyon analizi sonuçlarına göre KAH tanısı olan hastalarda, sağ iç segment kapiller yoğunluk değerinin 3,09 birim azaldığı, sol iç segment kapiller yoğunluk değerinin ise 3,45 birim azaldığı bulundu (sırasıyla B=-0,262, B=-0,224, p<0,05).
Sonuç: Bu araştırma T2DM hastalarında retinal ve koroidal dokularda yapısal ve mikrovasküler değişikliklerin meydana geldiğini göstermiştir. Diabetes mellituslu hastalarda OCT/OCT-A'nin rutin kullanımı sayesinde retinopatinin erken dönemde tespit edilmesiyle, ilerleyici retinopatinin ve diğer diyabetik komplikasyonların gelişimi önceden öngörülebilir ve tedavi stratejileri bu doğrultuda şekillendirilebilir.
.
Anahtar Kelimeler: Tip 2 diabetes mellitus, optik koherenz tomografi, koroid kalınlığı, makula kalınlığı, kapiller yoğunluk, diyabetik retinopati, mikrovasküler değişikler

Abstract:
Objective: The studies on the assessment of retinopathy findings in patients with Type 2 Diabetes Mellitus (T2DM) using optical coherence tomography (OCT) and angiography (OCT-A) are limited, and the relationship between OCT/OCT-A-based findings and the micro- and macrovascular complications of diabetes has not been fully elucidated. This research aims to evaluate the retinal and choroidal structures in T2DM patients using OCT and OCT-A and investigate the association of observed vascular changes with glycemic control, cardiovascular risk factors, and chronic complications of diabetes.
Materials and Methods: In a non-interventional, single-center, cross-sectional study design, patients diagnosed with Type 2 Diabetes Mellitus with a disease duration of less than 10 years and without a prior diagnosis of retinopathy, as well as healthy volunteers, were included in the study between June 2023 and June 2024. The healthy control group consisted of age- and gender-matched individuals without chronic diseases. Retinal and choroidal measurements of both diabetic patients and the healthy control group were obtained using Optical Coherence Tomography (OCT) and Optical Coherence Tomography Angiography (OCT-A) as part of routine ocular complication screenings. The relationship between OCT and OCT-A findings and metabolic parameters as well as diabetes mellitus complications was analyzed.
Results: A total of 209 participants were included in the study, comprising 112 patients in the T2DM group (mean age: 54.33 ± 5.72 years, females: 58%) and 97 healthy individuals in the control group (mean age: 53.38 ± 5.41 years, females: 49.5%). The mean duration of T2DM was 6.21 ± 3.46 years. The subfoveal choroidal thickness values of the right and left eyes were significantly lower in the T2DM group compared to the control group (SFChT OD: 341.91 ± 46.60 µm, 364.22 ± 43.07 µm, p<0.001; SFChT OS: 341.25 ± 47.86 µm, 360.52 ± 44.16 µm, p<0.001). The mean choroidal thickness in the right eye was also lower in the T2DM group compared to the control group (MChT OD: 330.05 ± 43.65 µm, 343.08 ± 36.57 µm, p<0.001). Inner and outer segment capillary densities of the right and left eyes were lower in the T2DM group compared to the control group [VDIS OD: 51.28 ± 5.55%, 53.17 ± 5.06%, p=0.016; VDIS OS: 50.92 ± 7.24%, 53.80 ± 4.13%, p=0.001; VDOS OD: 50.33 ± 3.87%, 53.08 ± 3.55%, p<0.001; VDOS OS: 49.64 ± 4.89%, 53.02 ± 2.81%, p<0.001]. A weak, inverse correlation was detected between capillary density and T2DM duration (r=-0.233, p=0.013). The outer segment capillary density of the left eye was significantly lower in patients with nephropathy compared to those without nephropathy (VDOS OS: 47.67 ± 6.74%, 50.65 ± 3.20%, p=0.043). According to linear regression analysis, a one-unit increase in microalbumin levels was associated with a 0.008-unit decrease in the inner segment capillary density of the left eye (B=-0.637, p<0.05). Linear regression analysis also revealed that, in patients with coronary artery disease (CAD), the inner segment capillary density of the right eye decreased by 3.09 units and that of the left eye decreased by 3.45 units (B=-0.262 and B=-0.224, respectively, p<0.05).
Conclusion: This research has demonstrated that structural and microvascular changes occur in the retinal and choroidal tissues of T2DM patients. The routine use of OCT/OCT-A in diabetes mellitus patients facilitates the early detection of retinopathy, which may enable the prediction of progressive retinopathy and other diabetic complications and guide the formulation of treatment strategies accordingly.
Keywords: Type 2 diabetes mellitus, optical coherence tomography, choroidal thickness, macular thickness, capillary density, diabetic retinopathy, microvascular changes