Kahramanmaraş, Adana ve Şanlıurfa illerinde tahıl depolarındaki Sitophilus granarius (L.) (buğday biti) ve Sitophilus oryzae (L.) (pirinç biti) popülasyonlarının fosfin'e karşı dayanıklılık durumunun belirlenmesi
Determining phosphine resistance in Sitophilus granarius (L.) (granary weevil) and Sitophilus oryzae (L.) (rice weevil) populations from Kahramanmaraş, adana and Şanlıurfa provinces
Yazar: HÜSEYİN BOZKURT
Danışman: PROF. DR. ALİ ARDA IŞIKBER
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışmada Kahramanmaraş, Adana ve Şanlıurfa illerindeki tahıl depolarından elde edilen Sitophilus granarius (L.) ve Sitophilus oryzae (L.) popülasyonlarının fosfine karşı direnç durumu ve direnç düzeyleri ayırıcı doz ve lethal konsantrasyon denemeleri yürütülerek belirlenmiştir.
Ayırıcı doz denemeleri sonucunda Kahramanmaraş ilinden toplanan 10 S. oryzae popülasyonu içerisinden 2 popülasyon fosfine karşı hassas olurken 1 popülasyon fosfine karşı dayanıklı ve 7 popülasyon ise fosfine karşı çok dayanıklı olduğu görülmüştür. Adana ilinden toplanan 10 popülasyon içerisinden yalnızca 1 popülasyonu fosfine karşı hassas olurken 2 popülasyon fosfine karşı dayanıklı ve 7 popülasyon ise fosfine karşı çok dayanıklı olduğu belirlenmiştir. Şanlıurfa ilinden ise toplanan 9 S. oryzae popülasyonu içerisinden sadece 1 popülasyonun fosfine karşı hassas olurken, 8 popülasyonun fosfine karşı çok dayanıklı olduğu tespit edilmiştir. S. granarius için tek bir popülasyon toplanmış olup Şanlıurfa ilinden toplanan 1 tane S. granarius popülasyonun da fosfine karşı dayanıklı olduğu görülmüştür. Üç ilden toplanan S. oryzae popülayonlarının tümünün fosfine karşı dayanıklılık durumuna bakıldığında toplam 29 S. oryzae popülasyonların %86.2'sinin fosfine karşı dayanıklı olduğu görülmüştür. Bu sonuçlara göre üç ilde de benzer olarak S. oryzae popülasyonların fosfine karşı dayanıklılığın yaygın olduğunu görülmüştür. 
Lethal konsantrasyon denemeleri sonunda iller arasındaki S. oryzae popülasyonlarının fosfin gazına karşı dayanıklılık seviyelerinde önemli farklılıkların olduğu görülmüştür. LC50 değerlerine göre hesaplanan direnç katsayılarına bakıldığında Adana ilindeki S. oryzae popülasyonlarının fosfine karşı 25 ila 28 kat, Şanlıurfa ilinden toplanan S. oryzae popülasyonlarının fosfine karşı 55 ila 57 kat ve Kahramanmaraş ilinden toplanan S. oryzae popülasyonlarının fosfine karşı 16 ve 21 kat dayanıklılık gösterdiği saptanmıştır. En yüksek fosfin direncinin Şanlıurfa ilinden toplanan S. oryzae popülasyonlarında görülürken bunu sırasıyla Adana ve Kahramanmaraş ilinden toplanan S. oryzae popülasyonları takip etmiştir.
Sonuç olarak, fosfin direnci üzerine yapılan bu çalışmada Kahramanmaraş, Şanlıurfa ve Adana illerindeki tahıl depolarından toplanan S. oryzae böcek popülasyonlarında yüksek seviyelerde fosfin direncinin var olduğu saptanmıştır.

Abstract:
This study was aimed at investigating the status and prevalence of phosphine resistance in Sitophilus granarius (L.) and Sitophilus oryzae (L.) populations collected from Kahramanmaraş, Adana and Şanlıurfa province by conducting the discrimination dose tests and the concentration–mortality bioassays.
As a result of discrimination dose tests, two populations of total ten S. oryzae populations collected from Kahramanmaraş Province were susceptible to phosphine while one S. oryzae population was moderately and seven populations were highly resistance to phosphine. Amongst ten S. oryzae populations collected from Adana province only one susceptible population was determined while two populations were moderately and seven populations were highly resistance to phosphine. In the case of Şanlıurfa Province, only one population was susceptible to phosphine out of nine S. oryzae populations while eight populations were determined to be highly resistance to phosphine. For S. granarius, only one population was collected from Şanlıurfa Province and it was found to be moderately resistance to phosphine. Discriminating dose tests showed that 86.2 % populations of tested total 29 S. oryzae populations collected from three provinces were resistance to phosphine, which reveals high prevalence of phosphine resistance in the insect sampling locations.
Lethal concentration tests indicated that there were significant differences in resistance levels of S. oryzae populations collected from different provinces. Based on the resistance factors (RF) calculated by LC50 values S. oryzae populations from Adana, Şanlıurfa and Kahramanmaraş Province were 25- to 28-fold, 55- to 57-fold and 16- and 21-fold resistance to phsophine, respectively. The highest level of phosphine resistance was determined in S. oryzae populations from Şanlıurfa province, followed by those from Adana and Kahramanmaraş provinces, respectively.
In conclusion, this study indicated that high levels of phosphine resistance in S. oryzae populations collected from different grain storages in Kahramanmaraş, Şanlıurfa and Adana Province were prevalent.