Vardiyalı çalışma durumuna göre sirkadiyen ritim,hedonik açlık ve fiziksel aktivite arasındaki ilişkisinin incelenmesi
Study of the relationship between the circadian rhythm and the hedonic and homeostatic states of hunger in adults
Yazar: RUMEYSA SEVER
Danışman: DOÇ. DR. YAHYA ÖZDOĞAN
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Gece çalışması = Night work ; Kronotip = Chronotype ; Sirkadiyen ritim = Circadian rhythm

Özet:
Bu çalışmanın amacı vardiyalı çalışma durumuna göre sirkadiyen ritim, hedonik açlık ve fiziksel aktivite durumları ile ilişkisinin incelenmesidir. Çalışma araştırmaya dahil edilme kriterlerine uygun Ankara, Balıkesir ve Konya illerinde yaşayan 182 birey (97 erkek, 85 kadın) ile yapılmıştır. Katılımcıların sosyodemografik özellikleri, beslenme alışkanlıkları, hedonik açlık durumları BGÖ, günlük döngüsel ritimleri BDRG, sirkadiyen ritim ve kronotipleri SAA, fiziksel aktiviteleri IPAQ ve antropometrik ölçümleri yüz yüze anket yöntemiyle yapılmıştır. Katılımcıların %38,46'sı vardiyalı, %19,23'ü bazen vardiyalı ve %42,31'i normal düzende çalışmaktadır. Vardiyalı çalışma durumuna göre yemek yeme düzeni normal ve vardiyalı çalışma günlerinde değişmektedir (p<0,05). SAA ölçeğine göre katılımcıların %49,45'i ara tip kronotiptedir. Düzenli vardiyalı çalışanların %58,57'si, bazen vardiyalıların %42,86'sı ve vardiyasız çalışanların %54,55'inde hedonik açlık saptanmıştır. Katılımcıların %53,30'u biyolojik ritim düzensizliği yaşamaktadır. Herhangi bir hastalık tanısı almış bireylere göre tanı almamış bireylerde hedonik açlığın daha yüksek olduğu belirlenmiştir (p<0,05). Hedonik açlık 24 saatlik vardiyalı çalışanlarda 16 saatlik vardiyalı çalışanlardan daha yüksektir (p<0,05). Hedonik açlık ile vardiyalı çalışma, eğitim durumu, BKİ, bel, kalça, üst orta kol çevresi ve cinsiyet arasında anlamlı bir ilişki saptanmamıştır (p>0,05). Katılımcıların BGÖ ile SAA puanları arasında aynı yönlü gücü zayıf bir ilişki vardır (r=0,253; p<0,05). Ancak BGÖ puanları ile BRDG ve IPAQ arasında anlamlı bir ilişki yoktur (p>0,05). Katılımcıların %43,41'i inaktif, %30,77'si minimal aktif ve %25,82'si çok aktiftir. Ayrıca IPAQ orta şiddetli ve yürüme MET dk/hafta alt boyutlarında vardiyalı çalışma durumları arasında anlamlı farklılık tespit edilmiştir (p<0,05). Sonuç olarak bu çalışma sirkadiyen ritmin hedonik açlıkla ilişkili olduğunu göstermektedir. Uzayan vardiya süreleri sirkadiyen ritim bozukluklarına neden olmakta ve hedonik açlığı artırmaktadır. Fiziksel aktivite ile hedonik açlık arasında anlamlı bir ilişkiye rastlanmamıştır. Bireyler uzun süren vardiyalı çalışma günlerinde ve sirkadiyen bozulmaya neden olacak durumlarda uygun diyet stratejilerini uygulayarak, kronotiplerine uygun şekilde beslenmeleri desteklenebilir.

Abstract:
The objective of this study was to investigate the relationship between circadian rhythm, hedonic hunger and physical activity status in individuals engaged in shift work. The study was conducted with 182 individuals (97 males, 85 females) residing in Ankara, Balıkesir and Konya provinces who met the inclusion criteria. The sociodemographic characteristics, dietary habits, hedonic hunger status of the participants, daily cyclic rhythms BRIAN, circadian rhythms and chronotypes MEQ, physical activity IPAQ and anthropometric measurements were obtained through a face-to-face survey. Of the participants, 38,46% were engaged in shift work, 19,23% occasionally worked in shifts and 42,31% worked in a normal schedule. The eating pattern varied on normal and shift working days according to shift working status (p<0,05). The MEQ  indicated that 49,45% of the participants were in the intermediate chronotype. Hedonic hunger was found in 58,57% of regular shift workers, 42,86% of occasional shift workers and 54,55% of non-shift workers. A total of 53,30% of the participants exhibited biological rhythm irregularity. Hedonic hunger was found to be higher in individuals who had not been diagnosed with any disease compared to those who had been diagnosed with a disease (p<0.05). Furthermore, hedonic hunger was found to be higher in 24-hour shift workers than in 16-hour shift workers (p<0,05). There was no significant relationship between hedonic hunger and shift work, educational status, BMI, waist, hip, upper middle arm circumference, or gender (p>0.05).  A weak relationship in the same direction was observed between the participants' PFS and MEQ scores (r=0,253; p<0,05). However, no significant correlation was found between PFS scores BRIAN and IPAQ (p>0,05). The proportion of participants who were inactive was 43,41%, those who were minimally active was 30,77%, and those who were very active was 25,82%. Furthermore, a significant difference was observed between shift work status in the IPAQ moderate severity and walking MET min/week sub-dimensions (p<0,05). In conclusion, this study demonstrates that circadian rhythm is associated with hedonic hunger. Prolonged shift durations result in circadian rhythm disturbances and an increase in hedonic hunger. No significant relationship was found between physical activity and hedonic hunger. Individuals may be aided in aligning their dietary habits with their circadian rhythms by implementing suitable dietary strategies during extended shift work periods and in situations that may disrupt the circadian cycle.