Üniversite öğrencilerinde tütün ve tütün ürünleri kullanımı ve ilişkili faktörler
Use of tobacco and tobacco products in university students and associated factors
Yazar: GÜLAY KARAGÖL YAMAÇ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ŞENAY KOÇAKOĞLU
Harran Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Bağımlılık = Dependency ; Nikotin = Nicotine ; Sigara içme = Smoking ; Spor = Sports ; Tutumlar = Attitudes ; Tütün = Tobacco ; Tütün ürünleri = Tobacco products ; Ölçekler = Scales ; Üniversite öğrencileri = University students

Özet:
Giriş ve Amaç: Sigara önlenebilir ölüm nedenleri arasında birinci sırada yer almasına
rağmen hem ülkemizde hem de dünyada sigara kullanımı çok yaygındır. Sigara kullanımını etkileyen
demografik ve psikososyal faktörlerin araştırılmasına ihtiyaç vardır. Evden ve aileden ayrılmak, yeni bir çevreye uyum, meslek adayı olmak gibi birçok soruna bağlı gelişen aşırı kaygı ve stresin,
üniversite öğrencilerinde tütün ve tütün ürünleri kullanımını artırdığı düşünülmektedir. Üniversite
öğrencileri üzerinde yapılan bazı çalışmalarda; spor yapma alışkanlığı olan öğrencilerin, daha az
sigara içme alışkanlığı olduğu gösterilmiştir. Bu çalışmanın amacı; üniversite öğrencilerinde tütün ve tütün ürünleri kullanımını ve ilişkili faktörleri araştırmak, tütün ve tütün ürünleri kullanan ve
kullanmayan kişilerde spora yönelik tutumları belirlemektir.
Yöntem: Araştırmanın yöntemi tanımlayıcı ve kesitsel niteliktedir. Araştırma online anket
yöntemi ile yürütülmüş olup Harran Üniversitesi Osmanbey Kampüsü'nde 2022 yılında öğrenim
gören öğrenciler dahil edilmiştir. Örnekleme yöntemi olarak 4 ayrı fakülteden tabakalı örnekleme
yöntemi kullanılmıştır. Verilerin elde edilmesinde sosyodemografik özellikleri sorgulamaya yönelik
veri değerlendirme formu, Üniversite Öğrencilerinin Spora Yönelik Tutumları Ölçeği (SYTÖ) ile
Fagerström Nikotin Bağımlılık Ölçeği (FNBÖ) kullanılmıştır. Katılımcılardan elde edilen verilerin
analizi IBM SPSS İstatistik 22 (SPSS Inc., Chicago, IL) programında uygun istatistiksel yöntemler
ile değerlendirilmiştir. İki bağımsız grup ortalamasının karşılaştırılması için Independent Sample T
Test, ikiden fazla grup ortalamasının karşılaştırılması için One Way ANOVA testi kullanılmıştır.
Nicel değişkenler arasındaki ilişkinin incelenmesi için Pearson Korelasyon testi kullanılmıştır. Ayrıca
tüm sonuçlar için anlamlılık değeri p<0.05 baz alınmıştır.
Bulgular: Araştırmaya katılan toplam 643 kişiden %56,6'sı (n=364) kadın, %43,4'ü (n:279)
erkekti. Katılımcıların %29,4'ü (n=189) Tıp Fakültesi öğrencisi, %23,6'sı (n=152) Eğitim Fakültesi
öğrencisi, %20,5'i (n=132) İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi öğrencisi, %26,4'ü (n=170)
Mühendislik Fakültesi öğrencisi idi. Öğrencilerin %25,8'i (n=166) tütün ve tütün ürünleri
kullandığını belirtirken, %74,3'ü (n=477) ise tütün ve tütün ürünlerini kullanmadığını belirtmiştir.
Şu an aktif olarak tütün ve tütün ürünleri kullananlar ile kullanmayanların SYTÖ puanları
arasında anlamlı bir farklılık olup (p=0,030), tütün ürünleri kullanmayanların spora yönelik tutumları, kullananlardan daha olumlu bulunmuştur. FNBÖ puanı ile SYTÖ puanı arasında anlamlı bir ilişki tespit edilmemiştir (p=0,602), nikotin bağımlılığı derecesi ile spora yönelik tutumun arasında farklılık gözlenmemiştir.
Tütün ürünlerini kullanan öğrencilerin %12,05'si (n=20) 7-12 yaş arasında, %45,78'i (n=76)
13-17 yaş arasında, %42,17'si (n=70) 18-24 yaş arasında ilk olarak denediği saptanmıştır.
Öğrencilerin ütün ürünlerine başlama nedeni incelendiğinde %15,66'sı (n=26) merak/özenti
nedeniyle, %13,86'sı (n=23) aile veya arkadaşlarının tütün kullanımı nedeniyle, %12,65'i (n=21)
ailevi sorunlar nedeniyle, %25,30'u (n=42) arkadaş ortamı nedeniyle, %22,29'u (n=37) gelecek
kaygısı nedeniyle, %10,24'ü (n=17) boş vakitte yapacak bir aktivite bulamadığı için başladıklarını
ifade etmişlerdir.
Kaygı ve stres faktörlerinin öğrencilerin tütün kullanımı üzerindeki etkileri incelendiğinde
%18,02'si (n=20) etkisi olmadığını, %12,6'i (n=14) biraz etkisi olduğunu, %30,63'ü (n=34) fazla
etkisi olduğunu, %38,74'ü (n=43) çok fazla etkisi olduğunu belirtmiştir.
Tütün kullanan öğrencilere uygulanan Fagerström Nikotin Bağımlılık Ölçeği puan
ortalaması 2.57 (min=0, max=6) olup, tütün kullanan öğrencilerde nikotin bağımlılığının düşük
seviyede olduğu tespit edilmiştir. Katılımcıların tümüne uygulanan Spora Yönelik Tutum Ölçeği
toplam puanının ortalaması 86,12 (min=22, max=110) olarak tespit edilmiştir.
Sonuç: Üniversite öğrencilerinde tütün ve tütün ürünleri kullanımı ve spora yönelik
tutumlarını araştırdığımız bu çalışmada spora yönelik tutumları olumlu olanların tütün ürünleri
kullanma oranının anlamlı şekilde düşük olduğu bulunmuştur. Tütün kullanan katılımcıların
çoğunluğunda kaygı/stres nedeniyle kullanım olduğu dikkat çekmektedir. Spora karşı olumlu
tutumların, sigaraya karşı olumsuz tutumlarla ilişkili olduğu ancak spora karşı olan tutumun bağımlık seviyesi ile ilişkili olmadığı görülmüştür. Bu çalışma verileri ışığında pek çok sebeple kaygının arttığı üniversite döneminde bireylerin tütün ve tütün ürünleri ile henüz tanışmadan önce gerekli eğitimlerin müfredatlara entegre edilmesi, stresle baş etmede önemli rolü olduğu bilinen spor faaliyetlerinin arttırılması ve öğrencilerin teşvik edilmesi, birinci basamak başta olmak üzere tüm sağlık kurumlarında konuya dair danışmanlık hizmetlerinin etkin şekilde verilmesi sağlığın korunmasının ve geliştirilmesine dair olumlu etkileri olacağı kanaatindeyiz.
Anahtar Kelimeler: Sigara, Spor, Spora yönelik tutum, Fagerström Nikotin Bağımlılık
Ölçeği, Nikotin Bağımlılığı

Abstract:
Introduction and Aim: Although smoking ranks first among the preventable causes of
death, it is quite common both in the world and in our country. There is a need to investigate the
demographic and psychosocial factors affecting smoking. It is thought that excessive anxiety and
stress increase the use of tobacco and tobacco products in university students due to many problems
such as leaving home and family, adapting to a new environment, being a candidate for a profession.
In some studies on university students; it has been shown that students who have the habit of doing
sports have less smoking habits. The aim of this study; to investigate the use of tobacco and tobacco
products and related factors among university students, and to determine the attitudes towards sports
in people who use and do not use tobacco and tobacco products.
Method: The method of the research is descriptive and cross-sectional. The research was
carried out with the online survey method and students studying at Harran University Osmanbey
Campus in 2022 were included. Stratified sampling method from 4 different faculties was used as the
sampling method. Data evaluation form to question sociodemographic characteristics, University
Students' Attitudes towards Sports Scale (SYTS) and Assessment of the Fagerström Test for Nicotine
Dependence (FTND) were used to obtain data. The analysis of the data obtained from the participants
was evaluated with appropriate statistical methods in the IBM SPSS Statistics 22 (SPSS Inc., Chicago,
IL) program. The Independent Sample T Test was used to compare the means of two independent
groups, and the One Way ANOVA test was used to compare the means of more than two groups.
Pearson Correlation test was used to examine the relationship between quantitative variables. In
addition, the significance value of p<0.05 was taken as a basis for all results.
Results: Of the 643 participants, 56.6% (n=364) were female and 43.4% (n:279) were male.
Of the participants, 29.4% (n=189) were students of the Faculty of Medicine, 23.6% (n=152) were
students of the Faculty of Education, 20.5% (n=132) were students of the Faculty of Economics and
Administrative Sciences, % 26.4 (n=170) of them were Engineering Faculty students. While 25.8%
(n=166) of the students stated that they used tobacco and tobacco products, 74.3% (n=477) stated that
they did not use it.
X
There is a significant difference between those who currently use tobacco and tobacco
products and those who do not (p=0.030), and those who do not use tobacco products have a more
positive attitude towards sports than those who do. No significant relationship was found between the
FTND score and the SYTS score (p>0.05), no difference was observed between the degree of nicotine
addiction and the attitude towards sports.
When the age at which students first tried to smoke was asked, 12.05% (n=20) of the
participants were between the ages of 7-12, 45.78% (n=76) were between the ages of 13-17 and
42.17% ( n=70) stated that they tried it between the ages of 18-24. When the reasons for starting iron
products were examined, 15,66% (n=26) were due to curiosity/intention, 13.86% (n=23) were due to
tobacco use by their family or friends, 12.65% (n=21) ) due to family problems, 25.30% (n=42)
because of friend environment, 22.29% (n=37) because of future anxiety, 10.24% (n=17) could not
find an activity to do in their spare time they stated that they started.
When the effects of anxiety and stress factors on students' tobacco use were examined,
18.02% (n=20) found no effect, 12.6% (n=14) had some effect, 30.63% (n=34) had a large effect.
38.74% (n=43) stated that it had too much effect.
The Fagerström Nicotine Addiction Scale average score applied to students using tobacco
was 2.57 (min=0, max=6), and it was determined that nicotine addiction was low in students who
used tobacco. The average of the total score of the Attitude Scale towards Sports, which was applied
to all the participants, was determined as 86.12 (min=22, max=110).
Conclusion: In this study, in which we investigated the use of tobacco and tobacco products
and their attitudes towards sports among university students, it was found that the rate of using
tobacco products was significantly lower in those with positive attitudes towards sports. It is
noteworthy that most of the participants who use tobacco use it due to anxiety and stress. It was
observed that positive attitudes towards sports were associated with negative attitudes towards
smoking, but the attitude towards sports was not related to the level of addiction. In the light of this
study data, integrating the necessary trainings into the curricula, increasing the sports activities that
are known to have an important role in coping with stress, and encouraging students, even before the
individuals are introduced to tobacco and tobacco products, in the university period when anxiety
increases for many reasons, and in all health institutions, especially in primary care. We believe that
the effective provision of consultancy services on the subject will have positive effects on the
protection and development of health.
Keywords: Tobacco, Sports, Attitude towards sports, Fagerström Test for Nicotine
Dependence, Nicotine Addiction