Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanelerinde çalışan hekim dışı sağlık personelinde uyku kalitesi ve ilişkili faktörler
Sleep quality and associated factors among non-physician health personnel working in Erciyes University Medical Faculty hospitals
Yazar: CEVRİYE ÖZDEMİR
Danışman: PROF. DR. AHMET ÖZTÜRK
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Erciyes Üniversitesi = Erciyes University ; Kayseri = Kayseri ; Pittsburg uyku kalitesi ölçeği = Pittsburg sleep quality index ; Sağlık personeli = Health personnel ; Uyku = Sleep ; Uyku bozuklukları = Sleep disorders ; Ölçekler = Scales

Özet:
İnsanın varlığını sürdürebilmesi için karşılanması gereken temel gereksinimlerden biri de hiç şüphesiz ki 'uyku'dur. Uykunun yetersiz olması ya da kalitesinin bozulması, bireylerde fiziksel veya duygusal çeşitli rahatsızlıklara neden olabilir. Sağlık personeli zaman zaman vardiyalı ya da düzensiz çalışabilen ve bu nedenle uyku kalitelerinin bozulma ihtimali yüksek olan bir gruptur. Bu araştırma hekim dışı sağlık personelinin uyku kalitesi ve ilişkili faktörleri aptamak amacıyla Eylül 2012- Nisan 2013 tarihleri arasında yapılmış kesitsel bir çalışmadır. 
Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanelerinde çalışmakta olan 745 hemşire, 22 eczacı, 15 diyetisyen, 87 biyolog, 324 sağlık teknikeri/teknisyeni, 130 laboratuar personeli olmak üzere toplam 933 sağlık çalışanı araştırmanın evrenini oluşturmuştur. Verilerin toplanmasında Pittsburgh Uyku Kalite Ölçeği (PUKÖ) ve Epworth Uykululuk Ölçeği (EUÖ) kullanılmıştır. Verilerin analizinde ki-kare testi kullanılmış olup, p<0,05 değerleri istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir
Çalışmaya katılanların Pittsburgh Uyku Kalitesi Ölçeği puan ortalamaları 7.96 ± 3.57 olup, beş ve daha yüksek puan alanların yani uyku kalitesi kötü olanların oranı % 72.6 olarak bulunmuştur. 
Uyku kalitesi; 35 yaş ve altında olanlarda, kadınlarda, evli olmayanlarda, hemşirelerde, dâhili ve cerrahi bölümler, acil servis ve yoğun bakımlarda çalışanlarda, 5 yıl ve altı çalışma yılına sahip olanlarda, gece ve gündüz değişen vardiya sistemi ile çalışanlarda, haftada 41 saat ve üstü çalışanlarda, gece nöbeti tutanlarda, evde bakıma muhtaç bir yakını olanlarda, genel sağlık durumunu kötü olarak değerlendirenlerde, gece 3 bardak ve üstü çay tüketimi olanlarda, kahve tüketenlerde, düzenli egzersiz alışkanlığı olmayanlarda, gündüz uyuma alışkanlığı olanlarda ve yatmadan bir şeyler yeme- içme alışkanlığı olan bireylerde daha kötü olduğu saptanmıştır (p<0.05). Uyku kalitesi kötü olan bireylerde gündüz uykululuk durumunun daha fazla olduğu tespit edilmiştir.
Hekim dışı sağlık personelinde uyku kalitesinin kötü olma oranları oldukça yüksek olup, riski daha yüksek saptanan gruplara yönelik eğitimlerle ve özellikle vardiyalı çalışanlarda ya da çalışılan birimlerde yönetimlerce yapılacak düzenlemelerle daha iyi uyku kalitesinin sağlanabileceği düşünülmektedir. 

Anahtar kelimeler: Sağlık çalışanları, Uyku kalitesi, Pittsburgh uyku kalite ölçeği, Epworth Uykululuk Ölçeği

Abstract:
One of the basic needs which need to be met in order an individual to continue its existence is sleep, without any doubt. Lack of sleep or deterioration of its quality might result in various physical or emotional ailments in individuals. Healthcare personnel is a group which sometimes might work in shifts or on irregular basis, and therefore has a high probability of deterioration of sleep.  
A total of 933 healthcare personnel working at the Hospitals of Erciyes University Medical School including 745 nurses, 22 pharmacists, 15 dietitians, 87 biologists, 324 paramedics/healthcare technicians, and 130 laboratory personnel constitute the universe of the research. In the data collection, Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI) and Epworth Sleepiness Scale (ESS) were used. In analyzing the data, chi-square test was used, and p <0.05 values were considered statistically significant.
The Pittsburgh Sleep Quality Index point mean of those who have participated in the study was 7.96 ± 3.57, and the percentage of those who have gotten five points or more, in other words who have poor sleep quality was found to be 72.6%.
Sleep quality has been identified to be worse of those who are 35 years and under, women, the unmarried, nurses, those working at internal and surgical departments, emergency services and intensive care units, those who have been working for five years and less, who work on changing day and night shift system, working 41 hours or more per week, having night duties, who have a dependant relative at home in need of care, who asses their overall health status as poor, who have the habit of having tea 3 cups or more at night, consume coffee, who lack the habit of a regular exercise, who have the habit of daytime sleeping, and those who have the habit of eating and drinking before bedtime(p <0.05). In individuals with poor sleep quality, it has been established that the situation of daytime sleepiness is more common.
The percentage of poor sleep quality of non-physician health personnel is rather high, and it is considered that by trainings intended for the groups which the risks are identified to be higher, and through the arrangements to be made by the managements especially for the individuals who work in shifts or at the units worked for. 

Key words: Health care workers, sleep quality, Pittsburgh Sleep Quality Index, The Epworth Sleepiness Scale