Türk basınında Türk-İngiliz ilişkileri (1945-1950)
Turkish British relations in Turkish press (1945-1950)
Yazar: SEMRA ÇİFCİ
Danışman: DOÇ. DR. ŞAYAN ULUSAN
Manisa Celal Bayar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Cumhuriyet Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Tarih = History ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Basın = Press ; Cumhuriyet tarihi = Republic history ; Türk basını = Turkish press ; Türk-İngiliz ilişkileri = Turkish English relations ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası politika = International policy ; İngiltere = England

Özet:
Türkiye ve İngiltere arasındaki ilişkiler yeni Türk devletinin kurulmasından bugüne kadar pek
çok değişik safhadan geçmiştir. Her iki devlet de birbirleri ile olan ilişkilerinde kendi çıkarlarını
gözetmiştir. Türk-İngiliz ilişkilerini belirleyen, ilişkilere yön veren siyasi olaylar meydana
gelmiştir.
Osmanlı Devleti Birinci Dünya Savaşı'ndan mağlubiyetle çıkmıştır. Savaştan sonra imzalanan
Mondros Antlaşması ile Osmanlı devleti fiilen sona ermiştir. Bu anlaşmadan sonra İngiltere'nin
politikası Osmanlı Devleti'ni yani Anadolu'yu paylaşmaktan yana olmuştur. Anadolu'da
başlayan Milli Mücadele hareketini sekteye uğratmak ve bu harekete son vermek için her yola
başvurmuştur. Yunanistan'ın İzmir'e çıkışını desteklemesi bunun en somut örneğidir.
Anadolu'daki bu bağımsızlık direnişinin karşısında olan tüm olayları desteklemiş ve İstanbul
hükümeti ile işbirliği içinde olmuştur. İngiltere'nin hedefi bağımsızlık savaşının başarısızlıkla
sonuçlanmasıdır. Tüm bunlara karşılık Anadolu'daki bağımsızlık savaşı devam etmiş ve dış
politikada diplomatik kanallar açık tutulmuştur.
Milli Mücadeleyi başarılı bir şekilde sonlandıran yeni Türk devleti uluslararası arenada
kendini kabul ettirmiş ve Birinci Dünya Savaşı'ndan galip çıkan devletlerle aynı statüde yer
alarak Lozan'ı imzalamıştır. İngiltere ile bu dönemde önemli siyasi olaylar meydana gelmiştir.
Bu olayların en başında Musul Meselesi gelir. Musul meselesinde İngiltere kendi çıkarlarını
gözeterek bencil bir tavır takınmıştır. Meseleyi Milletler Cemiyeti'nde kendi lehine çözümlemesi
Türk devleti tarafından hoş karşılanmamıştır. Türk devleti kendi içindeki sorunlardan ötürü
Musul'u terk etmek durumunda kalmıştır. Dolayısıyla İngiltere'nin tutumundan ötürü Türkiye bu
dönemde Sovyet Rusya ile yakınlaşmıştır.
Türkiye cumhuriyet döneminde bağımsızlığını tehdit eden her türlü ilişkiden uzak durmuştur.
Komşuları ile ilişkilerinde dosthane bir tutum sergilemiştir. Türkiye dış politikasında geçmişten
gelen tecrübelerinden ötürü acemilik yaşamamış kararlı ve onurlu duruşunu korumuştur. Atatürk
döneminin dış politikasını belirleyen temel strateji Mustafa Kemal Paşa'nın "Yurtta Sulh Cihanda
Sulh" sözü olmuştur.
Atatürk sonrasında, dünyada yeni bir cihan savaşı patlak vermiştir. Bu savaş süresince
cumhurbaşkanı İsmet İnönü dış politikanın Lozan sonrasındaki gibi olmasını ve devam etmesini
istemiştir. Türk devlet adamları var olan ilişkileri korumak ve daha da geliştirmek için çaba sarf
etmişlerdir. Dış politikasında bir nevi denge siyaseti izleyen Türkiye fiili olarak savaşa girmemiş
fakat savaşın soğukluğunu ve tehlikesini ensesinde hissetmiştir. Bu savaş süresinde Sovyet Rusya
ve İtalya Türkiye için endişe verici hamlelerde bulunmuştur. İngiltere ise Türkiye'nin toprak
bütünlüğünü savunmuştur. Türkiye cumhuriyeti bir devlet olarak bu zorlu ve tehlikeli süreçte
mantıklı bir ustalık kabiliyeti ile tüm baskılara karşılık savaşa girmemiş yeni bir devlet olarak
sınavı başarıyla tamamlamıştır.



1945-1950 yıllarında İngiltere ile ilişkilerimizde bir azalma olmuş ve İngiltere'den ziyade dış
politikada aktif rol alan karakter ABD olmuştur. Bunun nedeni II. Dünya Savaşı'ndan ekonomik
olarak yıpranmış İngiltere'nin batının koruyucu rolünü ABD'ye devretmesidir. Bu tezin amacı
1945-1950 yılları arasında Türk basınına yansıyan İngiltere ile ilişkilerimize ışık tutmaktır.
İlişkilerimizin basına yansımasını ve ilişkilerimizin boyutunu araştırmak için döneme ait gazete,
süreli yayınlar ve başbakanlık arşivi incelenmiştir. Bu araştırmalar neticesinde İngiltere ile olan
ilişkilerimiz ekonomik siyasi sosyal ve askeri olmak üzere dört ana başlık altında incelenmiştir.
Bu tezin amacı İngiltere ile öteden beri var olan ilişkilerimizin bu altı yıllık süreçte ne durumda
olduğunu ve ne gibi aşamalardan geçtiğini araştırmaktır.
Yapılan araştırmalar sonucunda, batının savunuculuğunu ABD'nin bayrağı İngiltere'den
devralmasından ötürü 1945-1950 yılları arasında ilişkilerde durağan bir dönem yaşandığı
görülmüştür. Buna rağmen ilişkiler dostane bir şekilde devam etmiştir. Her iki ülkenin de
birbirleriyle ticari ilişkileri olmuş, devletler ilişkilerinde saygılı bir politika izlemiştir. İngilizler
özellikle Türkiye'nin kendileri için iyi bir piyasa olduğunu düşünerek ticari ilişkilerini daha da
arttırmak düşüncesinde olmuştur. İki ülke birbirleriyle olan ekonomik ilişkilerin gelişmesi için
çaba göstermiştir.
Türkiye'de demokrasi sürecinin ve çok partili hayata geçişin gerçekleştiği bu süreçte İngiltere
ile kültürel ve sosyal faaliyetler hız kazanmıştır. Atatürk devrimleri ile çağdaşlaşmaya başlayan,
değişen ve gelişmeye çalışan, kültürel hayatın yeni bir boyut kazandığı yeni Türkiye İngiltere ile
kültürel ilişkilerini sıkı tutmuştur.
ABD'nin bu dönemde ön planda olması İngiltere ile askeri ve siyasi ilişkilerimizde seyrelmeye
sebep olmuştur. Amerika'nın Marshall Planı ve Truman Doktrini ilişkilerdeki bu seyrelmenin
başlıca sebepleri olarak gösterilebilir.
1945-1950 yılları arasında yapılan araştırmalar sonucunda gerek İngiltere gerek Türkiye kendi
çıkarları doğrultusunda ilişkilerinin seyrini belirlemiştir. İki devlet de birbirlerinin toprak
bütünlüğüne ve bağımsızlığına saygı duymuştur. Dolayısıyla saygı ve dostluk çerçevesinde
ilişkiler şekillenmiştir.

Abstract:
The relations between Turkey and England has passed from many different phases since the
new Turkish goverment was founded. Both countries have looked out their own interests in the
relations between them. There have been political events which directed and determined the
Turkey – England relations. 
Ottoman Empire was defeated in World War One. As a result of signing the Mondros treaty
after the war, Ottoman Empire actually died out. After this treaty, British policy on Ottoman
Empire was to  share the country, Anatolia. They have tried every possible way to bring to a
standstill and to end the National Struggle Movement which started in Anatolia. Supporting the
occupation of Greece in İzmir was a tengible example. They have supported  all the events
against this Independence Resistance in Anatolia and cooperated with İstanbul goverment. The
aim of England was the conclusion with failure of Independence War. Despite all, the
Independence War in Anatolia has continued and political channels in foreign policy have been
kept open. 
The new Turkish State which succeeded the national struggle has put across in international
arena and signed the treaty of Lousanne with the prevailing countries of World War One as the
real statute. There have been important political events with England in this period.The most
important event was Musul issue. In Musul İssue , England acted selfishly for its own intrests.
Turkish State sisdn't like the way that  England solved the issue for their good in the league of
nations. Turkish State had to abondan Musul because of interior problems. After the attitude of
England fort he issue, Turkey has become closer to Soviet Russia in this period.
Turkish Republic has stayed away all kind of relations which threatened its independence. It
maintained friendly relations with its neighbours. Turkey has preserved an honored attitude in
foreign policy without being affected by the past policies. The saying of Mustafa Kemal's "
Peace at Home, Peace in the World " was the motto fort he basic strategy in foreign policyin
Atatürk's  era. 
After Atatürk, a new World War bursted out. During this war, president İsmet İnönü
maintained tha same attitude as it was after the treaty of Lousanne. The turkish statesmen have
trie to maintain and improve the existing relations. Turkey actually didn't  enter the war because
of following a balanced foreign policy. But Turkey felt the danger and the coldness of the war
closely. During this period of war, Soviet Russia and Italy made worrying movements against
Turkey. However, England defended Turkey's territorial integrity. Turkish Republic as a new
founded republic has succeeded to be up to tests by not involving the war via logical and talented
behaviour in hard and dangerous period.
Between 1945 and 1950, there has been decrease in the relations with England and the USA
had an active role in foreign policy with Turkey. The main reason for this England has assigned
the role of guardianship of Europe to the USA because of the economical collapse after World
War Two. The aim of this thesis is to set light to the relations with England which were reflected
in Turkish press. To do this, the newspapers, periodicals and the archive of premiership were
analyzed. 
The aim of this thesis search what has happened in the longstanding relations with England in
this six years period. 

6

As a result of search, after the USA  assigned the guardianship of Europe from England, a
constant period in the relations with England has been seen. We have still kept a friendly relation.
Both countries has busines connection and followed respectful relations. England especially
wanted to increase the business connection as they thought turkey was a good market. Both
countries have tried to improve the business connection. 
In this period in which Turkey was in transition to democracy and mıltiparty period, the
calturel and social activities between two countries gained speed. Turkey which started to
become modernized in the light of Atatürk's revolutions and had a new dimention in culturel life,
has kept hold of culturel activities with England.  
Because the USA was at the forefront, the relations in military and politics with England have
decreased. Especially American's Marshall plan and Truman doctrine were the main reasons for
that.
As a result of searches, between 1945 and 1950, both countries have specified the way of their
relations for their own intrests. They have both respected each other's territorial integrity and
independence. Therefore, relations have been kept in respect and friendship.