Halk eğitim merkezlerinde tezyini desen hazırlık süreçlerinin pratikleştirilmesine yönelik özgün tasarım şablonlarının hazırlanması
Preparation of original design templates for practicing decoration pattern preparation processes in public education centers
Yazar: KADER İNSEL ÖZGÜN
Danışman: PROF. AYNUR MAKTAL
Dokuz Eylül Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Geleneksel Türk Sanatları Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
MEB'e bağlı Halk Eğitimi Merkezi'ndeki kurslarda toplumsal katkının üst düzeyde olduğu disiplinlerin başında tezyînî desenlerin yaşatılması, öğrenilmesi ve bu desenlerin uygulanması gelmektedir. Bu çalışmanın öncelikle hitap ettiği hedef kitlesi söz konusu kursiyerlerdir. Geleneksel sanatlarımızdan olan tezhip, çini, seramik, ahşap boyama, kalem işi gibi farklı alanlarda kullanılan malzeme, teknik uygulamaları, yüzey alanları, boyutları ve detayları farklı olsa da hepsinde motif ve bu motiflerin bir araya gelmesiyle oluşan desen tasarımı ortak karakterlere sahiptir. Çalışmamızda hatayî grubu ve yarı üsluplaştırılmış motifi desenler ile sınırlandırılmıştır. Tezyînî desen tasarım sürecinde desenlerin çiziliş özelikleri ister serbest dolantı ister tekrarlı olsun bütün motifler desenin omurgası yahut kanaviçesi olarak ifade edilen bir ana şablon üzerine oturtulur. Bunlar desenin başlangıç noktaları ile hangi düzen ve sistemle ilerleyip sonlandığını gösteren bir çeşit taslak plan özelliği taşır.
Tezyînî desen tasarımı hazırlık aşamalarındaki bilgi ve beceri oldukça meşakkatli ve zaman alıcı, disiplinli çalışmayı gerektiren bir süreçtir. Halk Eğitimi Merkezlerindeki kursiyerler için bu süreç, genellikle zorlayıcı olabilmekte ve onların motivasyonunu düşürebilmektedir. Hitap edilen kitlenin temel tasarım bilgi ve beceri alt yapılarının her bir kursiyer için aynı olamamaktadır. Bu aşamada sonuca çabuk ulaşma, isteği de göz önüne alındığında kursiyerlerin kendi desenlerini daha hızlı ve kolay şekilde çizebilme maksadı ön plana çıkmaktadır. Kursiyerlerin çalışma süreçlerini, daha istekli, verimli ve nitelikli tamamlayabilmeleri için Tezyînî desen oluşturma aşamasının yenilenebilir, sürdürülebilir özelliklerinin ön plana çıkarılması, kursiyerler bakımından daha pratik hale getirilmesi, maksadıyla çalışmamızda, özgün desen şablonlarının hazırlanması planlanmıştır. Bu şablonlar üzerinde kursiyerlere,  kısıtlı da olsa alternatif motif seçenekleri ile temel desen kurgusunun daha pratik yöntemle kazandırılması ve verimin arttırılması hedeflenmiştir. Burada yirmi desen şablonu ve bunlardan türetilmiş yirmi yedi özgün desen tasarımı yanında yaklaşık beş yüz çeşit özgün yorumların üretilebileceği motif seçenekleri sunulmuştur.

Abstract:
In the courses at the Public Education Center affiliated with the MoNE, the primary disciplines in which social contribution is at a high level are the survival and learning of ornamental patterns and the application of these patterns.The primary target audience of this study is the trainees in question. Although the materials, technical applications, surface areas, dimensions and details used in different fields such as illumination, tile work, ceramic and wood painting which are among our traditional arts, are different, all of them have common motifs and motifs and the pattern design formed by the combination of these motifs. In our study, the hatayî group and semi-stylized motif patterns are limited. In the decorative pattern design process, all motifs, whether free-roam or loose are placed on a main template, which is referred to as the backbone or canvas of the pattern. These have the feature of a kind of draft plan, showing the starting points of the pattern and the order and system in which it progresses and ends.
The knowledge and skill in the preparation stages of ornamental pattern design is a very arduous and time-consuming process that requires disciplined work. This process can often be challenging for trainees at Public Education Centers and can demotivate them. The basic design knowledge and skill infrastructure of the target audience cannot be the same for each trainee. At this stage, considering the desire to achieve results quickly, the trainees' aim to draw their own patterns more quickly and easily comes to the fore. In our study, it was planned to prepare original pattern templates in order to highlight the renewable and sustainable features of the ornamental pattern creation phase and to make it more practical for the trainees so that the trainees can complete their working processes more willingly, efficiently and qualified. On these templates, it is aimed to provide trainees with the basic pattern setup in a more practical way with alternative motif options, albeit limited, and to increase efficiency. Here, twenty pattern templates and twenty-seven original pattern designs derived from them, as well as motif options that can produce approximately five hundred different original interpretations, are presented.