Erzurum il merkezinde yetişkinlerin sağlık okuryazarlığı düzeyi ve etkili faktörler
Adults health literacy level and effective factors in Erzurum city center
Yazar: DUYGU KAVUNCUOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. ZAHİDE KOŞAN
Atatürk Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Erzurum = Erzurum ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy ; Sağlığın geliştirilmesi = Health promotion ; Ölçekler = Scales

Özet:
Amaç: Sağlık okuryazarlığı genel okuryazarlık ile ilişkili olup insanların yaşamları boyunca sağlık hizmetleri ile ilgili konularda kanaat geliştirmek ve karar verebilmek, sağlıklarını korumak, sürdürmek ve geliştirmek, yaşam kalitesini yükseltmek için sağlık ile ilgili bilgi kaynaklarına ulaşabilme, bu bilgileri ve mesajları doğru olarak algılama ve anlama konularındaki istekleri ve kapasiteleridir. Bu çalışma, Erzurum il merkezinde yetişkinlerin sağlık okuryazarlığı düzeyini belirlemeyi ve etkileyen faktörleri incelemeyi amaçlamıştır.
Yöntem: Tanımlayıcı kesitsel nitelikteki bu çalışma büyükşehir statüsünde olan Erzurum ilinin merkez ilçeleri olan Yakutiye, Palandöken ve Aziziye ilçelerinde yaşayan 15-65 yaş arası popülasyonda 864 kişi ile gerçekleştirildi. Araştırmada kullanılan anket formu; kişisel bilgi formu ve Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği-32 olmak üzere iki bölümden oluşmaktaydı. Anket formu katılımcıların onamları alındıktan sonra gözlem altında uygulandı. Verilerin girişinde ve istatistiksel değerlendirmesinde SPSSv24 paket programı kullanıldı. Tanımlayıcı istatistikler yüzde, ortalama, standart sapma, minimum ve maksimum değerler olarak sunuldu. Analizlerde Ki kare testi, Spearman korelasyon analizi ve regresyon analizi yapıldı. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p˂0.05 olarak kabul edildi.
Bulgular: Çalışmada katılımcıların yaş ortalaması 35.6±13.0 yıldı ve %55.8'i kadındı. Katılımcıların %23.6'sı (n=204) ilkokul düzeyinde eğitime sahip ya da eğitim almamış, %66.6'sı evli, %37.8'i çocuk sahibiydi ve %56.0'sı gelir getiren bir işte çalışmadığını belirtmişti. TSOY-32 ölçek genel indeks puanı ortalamaları 31.9±9.5'ti. Araştırmaya katılan bireylerin %24.1'i yetersiz, %31.6'sı sorunlu, %27.7'si yeterli, %16.6'sı mükemmel sağlık okuryazarlığı düzeyine sahipti. Katılımcıların yaş grupları (p<0.001), cinsiyetleri (p=0.007), eğitim seviyeleri (p<0.001), medeni durumları (p<0.001), sosyal güvenceye sahip olmaları (p<0.001), kendilerinde ve birinci derece yakınlarında kronik hastalık bulunma durumları (sırasıyla p=0.002 ve p<0.001), hastanede 15 günden daha uzun süre yatma öykülerine (p=0.026) göre genel sağlık okuryazarlığı düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptandı. Araştırmaya katılanların doğdukları yerleşim birimi (p=0.136), aile tipleri (p=0.480), en uzun süre yaşadıkları yer (p=0.590), çalışma durumu (p=0.053) ve gelir durumuna (p=0.074) göre SOY düzeyleri benzerdi. 
Sonuç: Erzurum ilinde yetişkinlerin yetersiz-sorunlu sağlık okuryazarlığı düzeyi (%55.7) yaygın bir halk sağlığı sorunudur. Sağlık okuryazarlığını etkileyen faktörlerin anlaşılması; sağlığı geliştirme, sağlık hizmet planlamaları ve bu alanda yapılacak müdahale çalışmaları açısından önem taşımaktadır.

Abstract:
Objective: Health literacy related to general literacy is requests and capacities of individuals about accessing health-related information sources, to perceive and understand these information and messages correctly in order to develop and decide on health-related issues, to protect, maintain and improve their health, and to improve the quality of life. In this study, it was aimed to determine the level of health literacy of adults in Erzurum city center and to examine the influencing factors.
Method: This descriptive cross-sectional study was carried out with 864 people in the population between 15 and 65 years of age living in the central districts of Erzurum, Yakutiye, Palandöken and Aziziye. The questionnaire used in the research consisted of two parts, including personal information form and Turkey Health Literacy Scale-32. The questionnaire was applied under observation after obtaining the consent of the participants. SPSSv24 package program was used for data entry and statistical evaluation. Descriptive statistics were presented as percentage, mean, standard deviation, minimum and maximum values. In the analysis, Chi-square test, Spearman correlation analysis and regression analysis were performed. p < 0.05 was regarded as statistically significant.
Results: The mean age of the participants was 35.6 ± 13.0 years and 55.8% of them were female. Of the participants 23.6% (n = 204) stated that they had or did not receive education at primary school level, 66.6% were married, 37.8% had children and 56.0% stated that they did not work in an income-generating job. The average of TSOY-32 scale general index score was 31.9 ± 9.5. 24.1% of the individuals participating in the study were insufficient, 31.6% were problematic, 27.7% were adequate, 16.6% had excellent health literacy. Participants' health literacy levels were significantly affected by their age groups (p <0.001), gender (p = 0.007), education levels (p <0.001), marital status (p <0.001), having social security (p <0.001), and having chronic disease in their own or first degree relatives (p = 0.002 and p <0.001 respectively), and hospitalization stories for more than 15 days (p = 0.026). SOY levels were similar in terms of they're living in urban or rural region (p = 0.136), their family types (p = 0.480), longest living place (p = 0.590), working status (p = 0.053) and income (p = 0.074).
Conclusion: In Erzurum province, the level of inadequate-problematic health literacy of adults (55.7%) is a common public health problem. Understanding the factors affecting health literacy; is important in terms of health promotion, health service planning and intervention studies in this field.