Yoksulluk bağlamında sokakta çalışan çocukların sosyo-ekonomik profilleri ve gelecek beklentileri: Şırnak örneği
In the context of poverty, socio-economic profiles and expectations of children that work on streets: The sample of Şırnak, Turkey
Yazar: AZİZ AKİN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SAMİ KALAYCI
Şırnak Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Siyaset Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Ekonomi = Economics ; Siyasal Bilimler = Political Science ; Sosyal Hizmetler = Social Services
Dizin: Aile = Family ; Gelecek beklentisi = Future expectations ; Sosyoekonomik durum = Socio-economic situation ; Yoksul aileler = Poor families ; Yoksulluk = Poverty ; Çalışan çocuklar = Working children ; Çocuk iş gücü = Child labor ; Şırnak = Şırnak

Özet:
İnsanlık tarihi boyunca hemen hemen tüm toplumların farklı düzeylerde karşı karşıya kaldıkları ve mücadele verdikleri problemlerden biri de yoksulluk sorunudur. Yoksulluk ilk bakışta belli bir gelirin altında veya yaşam için temel gıda ve ihtiyaçlardan yoksunluk olarak görülse de sosyal, toplumsal ve siyasi birçok ögeyi içerisinde barındıran da bir olgu olmuştur. Toplumdaki tüm bireylerin farklı boyutlarda karşı karşıya kalabildiği bu sorun en çok da dezavantajlı gruplar içerisinde yer alan çocukları etkilemiştir. 20. yüzyıla kadar göz ardı edilen çocuk yoksulluğu bu dönemden sonra ayrı bir alan olarak değerlendirilmeye başlanmıştır. Toplumlar farklı sebeplerin yanı sıra çoğu zaman da yoksullukla mücadele konusunda çocuk işgücünden yararlanabilmektedir. İşgücü içerisinde yer alan çocuklar farklı tür sektörlerde çalışabilmektedir. Bu sektörlerden biri de sokakta çalışmadır. 
Sokakta çalışan çocuklar her ne kadar yoksulluk temelli sorunlardan işgücüne katılmış olsalar da çoğu zaman ihmal ve istismarları da söz konusu olabilmektedir. Çocukların birçok yönden gelişimlerini etkileyen tüm ortam, ilişki ve çalışma koşullarından uzak durması gerekirken farklı nedenlerden dolayı denetimsiz ve birçok riske açık olan sokakta çalışma serüvenine girmekte, sosyal, toplumsal ve bireysel yaşamda yer edinebilmek ve gerekli olanakları ulaşmak için mücadeleye erken yaşta girişmektedirler. Gerek yoksulluk gerekse de sokakta çalışma konusunda şuana kadar birçok araştırma yapılmış ve yapılmaya devam etmektedir. Bu tezi diğer çalışmalardan ayıran başat nokta gelişmiş bölgelerin veya büyükşehirlerin aksine gelişmemiş ve küçük bir şehirde yapılmasıdır. Bu seçimin sebebi de konu ile ilgili yapılan çoğu çalışmaya veri olan gurupların bu bölgeden göç eden bireyler veya akrabalarından oluşmasıdır. 
Bu bilgiler doğrultusunda sokakta çalışan çocukların çalışma sebeplerini tespit etmek, yoksulluk, ihmal ve istismar ile bağlarını saptamak, sokakta bulunan çocukların sosyal ve ekonomik profillerini belirlemek ve bu şartlarda çalışan çocukların nasıl bir gelecek beklentisi içinde olduğunu sorunun ana kaynağında tespit etmek amacıyla tez çalışması yürütülmüştür. Tez çalışması nicel araştırma yöntemlerinden biri olan anket görüşmesi esasından oluşmuş ve gerekli görülen yerlerde nitel araştırma tekniklerinden de yararlanılmıştır. Şırnak ili ve ilçelerinde 550 kişi ile yapılan anket görüşmesi verileri analiz edilmiş ve karşılaştırmalı olarak veriler yorumlanmıştır.
Tez çalışması için yürütülen anket çalışması sonucunda çocukların yoksulluk esaslı sebeplerle sokakta çalışma yaşamına girdiği görülmüş fakat tek etmenin yoksulluk olmadığı ihmal ve istismarın da önemli etken olduğu görülmüştür. Sokakta çalışan çocukların birçok riskle karşı karşıya kaldıkları ve özellikle ihmal ve istismardan dolayı suça karışma eğilimleri olduğu gözlemlenmiştir. Gerek riskler gerekse de sokakta bulunmanın getirdiği güç koşullardan dolayı fiziksel ve psikolojik gelişimleri olumsuz etkilenen çocukların gelecek beklentisi üzerinde önemli bir etkisi olduğu görülmüştür.

Abstract:
Since the beginning of human history, one of the problems that almost all nations encounter at different levels and that they strive to deal with is poverty. At first glance, poverty seems to cover individuals work under an average wage and lack of staple food and needs; however, it's been a phenomenon that includes social, public and political elements. Undoubtedly, poverty might affect all individuals in any society, however, children are the most disadvantageous ones that are directly and mostly affected. The poverty of children was ignored by the 20th century, but since then, it's been studied as a discipline.   
Along with some other reasons, societies commonly benefit from children workforce to deal with poverty. Children seem to be a group of work force for some societies and they work in different jobs. One of these is working on the street to earn a living. 
Many children on the street are forced to work due to problems related to poverty and they are usually neglected and abused. Normally, while a child should be avoided from any environment, relation and conditions that might adversely affect their development, most children on the street are forced to work at an early age and they risk to gain ground in social and personal life and to get opportunities. 
In literature, there have been many studies on poverty and street jobs so far. The main difference of our study is that it's carried out in an undeveloped and small city in Turkey. The reason for this choice is the fact that almost all groups in these studies are emigrants of similar cities or their relatives. 
The aim of the study is to find out the reasons that force these children to work, to discover relations between children and poverty, ignorance, abuse, to determine social and economic profiles and to suppose future expectations of these children. The method of the study is questionnaire and interviews. The questionnaires and the data collected from 550 individuals that live in Şırnak and its vicinity were analyzed and commented by comparison. 
From the findings of the study and questionnaires, most children are forced to work on streets due to poverty, however, other factors like ignorance and abuse are also responsible. It was observed that children that work on streets take many risks and are prone to committing crimes as a result of ignorance and abuse. It was also discovered that both these risks and challenging conditions of living on streets have adverse effects on future expectations of these children.