Bazı yerel pırasa genotiplerinin biyokimyasal ve biyoaktif içeriklerinin belirlenmesi
Determination of biochemical and bioactive contents of some local leek genotypes
Yazar: HAYRUNİSA YILDIRIM
Danışman: DOÇ. DR. FATİH HANCI
Erciyes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı / Bahçe Bitkileri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Pırasa = Leek

Özet:
BAZI YEREL PIRASA (Allium ampeloprasum L.) GENOTİPLERİNİN  BİYOKİMYASAL VE BİYOAKTİF İÇERİKLERİNİN BELİRLENMESİ

Hayrunisa YILDIRIM

Erciyes Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü
Yüksek Lisans Tezi, Ağustos 2023
Danışman: Doç. Dr. Fatih HANCI

ÖZET

Pırasa (Allium ampeloprasum L.), soğan ve sarımsak ile aynı familyada yer almaktadır. Bu sebze türleri insanların fonksiyonel gıdalara olan ilgisinin artması ve biyoaktif içeriğinin yüksek olması nedeniyle birçok ülkede bilimsel çalışmalara konu olmaya başlamıştır. Türkiye'de pırasa ile ilgili yapılmış tez çalışmaları oldukça sınırlıdır. Daha önce tamamlanan çalışmalarda, ise az sayıda genotip / çeşit incelenmiştir. Bu tez çalışmasında, Türkiye'nin farklı yörelerinden toplanmış 40 yerel pırasa genotipi; Türkiye orjinli olup Amerika Birleşik Devletleri Tarım Bakanlığı Tohum Gen Bankasında muhafaza altında tutulan 10 genotip ve 2 açık tozlanan ticari çeşit ve 1 hibrit ticari çeşit incelenmiştir. Tezde temel bazı morfolojik özelliklere ek olarak 20 biyokimyasal analiz gerçekleştirilmiştir. Örneklere ait biyokimyasal analiz sonuçlarıyla ilgili yapılan varyans analizine göre tüm parametreler için genotipler arasında ortaya çıkan farklılıklar istatistiki olarak önemli bulunmuştur (p<0.05). Beyaz gövde oranı bakımından en öne çıkan genotip %48.544 değeri ile 16AP99 olmuştur. Beyaz gövde uzunluğu bakımından ise 7AP19 (27.0 cm) ve 8AP58 (27.3 cm) numaralı genotipler ön plana çıkmıştır.  7AP19 numaralı genotipin gen havuzu içerisindeki tüm genotipler arasında en düşük fosfat ve CUPRAC antioksidan kapasite içeriğine sahip olduğu, bunun dışında diğer genotiplerden belirgin bir ayrışma göstermediği tespit edilmiştir. 2AP38 numaralı genotip ABTS antioksidan kapasite bakımından gen havuzu içerisindeki tüm genotipler arasında en yüksek değere; toplam fenolik madde, çözünür protein ve allisin miktarı bakımından ise en düşük değere sahip olmuştur.
Anahtar Kelimeler: Allium ampeloprasum, antioksidan, genetik kaynaklar, karakterizasyon, pırasa

Abstract:
INVESTIGATION OF VARIATION BASED ON BIOACTIVE COMPONENTS IN SOME LOCAL LEEK GENOTYPES

Hayrunisa YILDIRIM

Erciyes University, Graduate School of Natural and Applied Sciences
Master Thesis, August, 2023
Supervisor: Assoc. Prof. Dr. Fatih HANCI

ABSTRACT

Leek (Allium ampeloprasum L.) takes place in the same family as onion and garlic. These vegetable species have become the subject of scientific studies in many countries due to the increasing interest of people in functional foods and their high bioactive content. In Türkiye, thesis studies on leek are quite limited. In the previously completed studies, few genotypes/varieties were examined. In this thesis study, 40 local leek genotypes collected from different regions of Türkiye, 10 genotypes originating from Türkiye and kept in the United States Department of Agriculture Seed genebank, 2 open pollinated commercial varieties and 1 hybrid commercial variety were examined. In addition to some basic morphological characteristics, 20 biochemical analyses were performed in study. According to the analysis of variance on the biochemical analysis results of the samples, the differences between genotypes for all parameters were found to be statistically significant (p<0.05). The most prominent genotype in terms of white stem ratio was 16AP99 with a value of 48.544%. In terms of white stem length, genotypes 7AP19 (27.0 cm) and 8AP58 (27.3 cm) stood out.  It was determined that genotype 7AP19 had the lowest phosphate and CUPRAC antioxidant capacity content among all genotypes in the gene pool, but otherwise did not show a significant difference from the other genotypes. Genotype 2AP38 had the highest value in terms of ABTS antioxidant capacity among all genotypes in the gene pool and the lowest value in terms of total phenolic matter, soluble protein and allicin content.
Keywords: Allium ampeloprasum, antioxidant, characterization, genetic resources, leek