Türkiye'de ticari olarak satılan şişelenmiş doğal kaynak sularının içerdiği radon gazının aktivite konsantrasyonunun belirlenmesi ve radon kaynaklı radyolojik riskin değerlendirilmesi
Determination of activity concentration of radon gas contained in commercially sold bottled natural spring waters in Turkey and evaluation of radon-induced radiological risk
Yazar: EROL AYDIN
Danışman: PROF. DR. ŞEREF TURHAN
Kastamonu Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Fizik Ana Bilim Dalı / Fizik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Fizik ve Fizik Mühendisliği = Physics and Physics Engineering
Dizin: Radon = Radon ; Radyoaktivite = Radioactivity

Özet:
Yeraltı sularından elde edilen şişelenmiş kaynak suları, belediye su kaynaklarından sağlanan musluk sularından daha güvenli olduğu inancı nedeniyle Türkiye'de giderek daha fazla tüketilmektedir. Doğal uranyum serisinde bulunan radon renksiz, kokusuz ve radyoaktif bir gazdır. Toprak ve kayadaki radon gazı yer altı su kaynaklarına geçebilir ve suda çözünebilir. İçme suyuyla alınan radonun, mide çeperine önemli ölçüde radyasyon dozu verebilmesinden dolayı su kaynaklarındaki çözünmüş radon seviyelerinin değişimi, ilgi çekici olmaya devam etmektedir. Bu çalışma, Türkiye'de ticari olarak satılan ve tüketilen şişelenmiş kaynak sularının radon seviyelerini belirlemeyi ve bu suların sindirilmesi ve sulardaki radon gazının solunmasından kaynaklanan iç ışınlamayı değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Bu amaca yönelik Türkiye'de en çok tüketilen seksen üç markaya ait şişelenmiş kaynak suyu örneklerindeki radonun aktivite derişimi bir radon gazı monitörü (Alpha GUARD PQ 2000PRO) kullanılarak ölçüldü. Şişelenmiş kaynak sularında ölçülen radon aktivite konsantrasyonları, ortalaması 14,8±0,6 mBq/L olmak üzere 3,2±0,8 mBq/L – 28,7±2,7 mBq/L aralığındadır. Araştırılan şişelenmiş kaynak suyu örneklerinde ölçülen radon seviyesi, Avrupa Komisyonu (AK) ve Amerika Birleşik Devletleri Çevre Koruma Ajansı tarafından içme suları için tavsiye edilen 100 Bq/L ve 11,1 Bq/L azami radon seviyesinin çok altındadır. Şişelenmiş kaynak suyu örneklerindeki radonun sindirilmesinden ve solunmasından kaynaklanan toplam yıllık etkin radyasyon dozu (TYERD), yıllık içme suyu tüketimine dayalı olarak dört farklı senaryoda üç yaş grubu (bebekler, çocuklar ve yetişkinler) için iç ışınlamayı değerlendirmek amacıyla tahmini olarak hesaplandı. Ayrıca TYERD'e eşlik eden yaşam boyu kanser riski (YBKR) yetişkinler için hesaplandı. TYERD değerleri, sular hakkındaki AK direktifinde ve Sağlık Bakanlığı tarafından hazırlanan içme suyu yönetmeliğinde belirlenen bireysel doz ölçütü olan 100 μSv değerinden önemli ölçüde düşüktür. Dolayısıyla çalışmada elde edilen sonuçlar, araştırılan şişelenmiş kaynak suyu örneklerinin tüketilmesinin, Türk halkı için önemli bir radyolojik sağlık riski oluşturamadığını gösterdi.

Abstract:
Bottled spring water obtained from underground waters is increasingly consumed in Turkey due to the faith in the safer than tap waters supplied from municipal water sources. Radon, which occurs in the natural uranium series, is a colorless, odorless, and radioactive gas. Radon gas in soil and rock can move into underground water sources and dissolve in water. The variation of dissolved radon levels in water supplies remains of interest since radon ingested through drinking water can give considerable radiation to the lining of the stomach. This study aims to determine the radon levels of commercially sold and consumed bottled spring waters in Turkey and to evaluate the internal exposure caused by the ingestion of these waters and inhalation of air containing degassed radon from the waters. For this aim, the activity concentration of radon in bottled spring water samples belonging to the eighty-three most consumed brands in Turkey was measured using a radon gas monitor (Alpha GUARD PQ 2000PRO). The activity concentrations of radon measured in bottled spring water samples varied from 3.20.8 to 28.72,7 mBq/L with an average of 14.8±0.6 mBq/L. The radon level measured in the investigated bottled spring water samples is well below the maximum radon levels of 100 Bq/L and 11.1 Bq/L for drinking water recommended by the European Commission (EC) and the United States of America Environmental Protection Agency, respectively. The total annual effective radiation dose (TAERD) caused by the ingestion and inhalation of radon in bottled spring water samples was estimated to evaluate internal irradiation for three age groups (infants, children, and adults) in four different scenarios based on annual drinking water consumption. Also, the excess lifetime time cancer risk (ELTCR) associated with TAERD was calculated for adults. The values of TAERD are significantly lower than 100 μSv, which is the individual dose criterion determined in the EC directive on waters and the drinking water regulation prepared by the Ministry of Health. Therefore, the results obtained in the study revealed that the consumption of the investigated bottled spring water samples did not pose a significant radiological health risk for the Turkish people.