Kültür varlıklarının korunması ve sunumu bağlamında aydınlatılması: Mersin Kızkalesi örneği
Illumination of cultural assets in the context of conservation and presentation: The case of Mersin Kızkalesi
Yazar: GİZEM NUR GÜNGÖR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ TUBA AKAR
Mersin Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kültür Varlıklarını Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Aydınlatma = Lighting ; Koruma = Conservation ; Kültür varlıkları = Cultural properties ; Mersin-Erdemli-Kızkalesi = Mersin-Erdemli-Kızkalesi ; Mimari aydınlatma = Architectural lighiting

Özet:
Bu çalışma kapsamında ele alınan kültür varlıklarını koruma kapsamında aydınlatma 
sorunsalı, kültür varlıklarının gece aydınlatmalarının gerekliliğinin ve ihtiyacının ortaya 
konmasından sonra belirlenen kısıtlar dahilinde hangi kriterler doğrultusunda 
aydınlatılabileceğine dair bir yöntem şeması oluşturmak hedeflenmiştir. Böylece ait oldukları 
toplumların ortak geçmişinin somut birer imgesi olan kültür varlıklarının gece yaşantısına dahil 
edilerek unutulmaya yüz tutması ve fiziksel olarak zarar görme tehlikesinden korunması için bir 
yöntem olarak aydınlatma önerisi sunulmuştur. Aydınlatma tasarımları, kültür varlıklara 
kendini sergileme imkânı tanıyarak korumada bir araç olarak önerilirken kentsel ölçekte ve 
yapı ölçeğinde göz önünde bulundurulması gereken kriterler, yapının veya alanın simgesel ve 
mimari özellikleri, bağlam öğeleri, yakın çevresindeki ekolojik yaşam, yakın çevrenin aydınlık 
durumu gibi analiz edilmesi ve planlanması gereken girdiler aktarılmıştır. Ayrıca ışık 
hesaplamaları, uygulama ve montaj yöntemleri gibi teknik kriterlerin de değerlendirilmesi 
gerekliliği ortaya konulmuştur. Bu kapsamda yapılan literatür taramasında incelenen 
örneklerden de yola çıkılarak aydınlatma tasarımlarının planlama aşamasında ve uygulama 
sonrasındaki etkilerinin araştırılmasında interdisipliner bir çalışmayı gerektiren çok yönlü 
bakış açısıyla ele alınması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
Kızkalesi, Mersin kenti için simgesel yapı değeri taşıyan aynı zamanda konumu itibariyle 
de bölge için ekonomik getiri potansiyeli yüksek olan bir yapıdır. Bu çalışma kapsamında 
yapının kültür varlığı olmasından kaynaklanan hassasiyetlerle beraber enderlik değeri, 
mitolojik değeri, mimari değeri, simge değeri gibi özelliklerinin irdelendiği değer analizi, yapısal 
ve bağlamsal özelliklerinin analizi, konumu ve yakın çevre ilişkileri analiz edilerek aydınlatma 
gerekliliği ortaya konmuştur. Yapının mevcut aydınlatması kültür varlıklarını koruma 
kapsamında aydınlatma sorunsalı ele alınarak incelenmiş ve yapının mevcut aydınlatmasının
kendisini doğru bir şekilde sergilemesi açısından uygun olmadığı saptanmıştır. Bu doğrultuda 
çalışmanın interdisipliner gereklilikleri de göz önünde bulundurularak Kızkalesi'nin 
çevresindeki doğal yaşamı araştırmak için biyoloji, teknik uygulamalar için ise aydınlatma 
konusunda uzman kişilerden de destek alınarak Kızkalesi için mevcut değerlerinin korunduğu 
ve aktarıldığı, yapının kentin gece yaşantısına dahil edilebildiği bir aydınlatma önerisi 
getirilmiştir.

Abstract:
Within this study, it was aimed to create a method scheme, within the scope of the 
conservation of cultural heritage regarding to to which criterias they can be illuminated after 
determining the necessity and need of lighting at night within the specified constraints. In this 
way, a suggestion of illumination is given as a method for the inclusion of cultural heritage 
which are concrete images of the common past of the societies they belong to, into night life and 
protecting them from the danger of being forgotten and physically damaged. While lighting 
designs are recommended as a means of conservation cultural assets by allowing them to 
exhibit themselves, the criteria that should be taken into account in the urban scale and building 
scale, the symbolic and architectural features of the building or the area, the context elements, 
the ecological life in the immediate environment, the brightness of the immediate environment, 
and required inputs to be planned have been transferred. In addition, the necessity of evaluating 
technical criteria such as light calculations, application and installation methods also was put 
forward. In this context, based on the examples examined in the literature review, it was 
concluded that the lighting designs should be handled with a multidisciplinary perspective, 
which requires an interdisciplinary study, in the research of the effects during the planning 
phase and after the implementation.
Kızkalesi has a symbolic value for Mersin city and at the same time, it is a building with 
high economic return potential for the region due to its location. Within the scope of this study 
together with the sensitivities of the building as a cultural asset, its value analysis, which 
examines its features such as its rarity value, mythological value, architectural value, symbolic
value, analysis of its structural and contextual features, its location and close environmental 
relations, and the necessity of illumination were revealed. The existing lighting of the building 
has been examined by considering the lighting problem within the scope of conservation of 
cultural assets, and it has been determined that the existing lighting of the building is not 
suitable for displaying itself correctly. In this direction, considering the interdisciplinary 
requirements of the study, support was received from experts in biology to researching the 
natural life around Kızkalesi and illumination for technical applications. A lighting proposal was 
made for Kızlakesi in which its current values are conserved and is included in the night life of 
the city.