Hekimlerin periyodik sağlık muayeneleri hakkındaki bilgi düzeyi ve davranışları ile sağlıklı yaşam biçimi davranışlarının birlikte değerlendirilmesi
Assessment of physicians' level of knowledge and behaviors about periodic health examinations and healthy lifestyle behavior
Yazar: OGÜN TAYDAŞ
Danışman: DOÇ. DR. MEMET TAŞKIN EGİCİ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Haydarpaşa Numune Eğt. ve Arş. Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Bilgi düzeyi = Level of knowledge ; Doktorlar = Physicians ; Fizik muayene = Physical examination ; Fiziksel aktivite = Physical activity ; Koruyucu sağlık hizmetleri = Preventive health services ; Sağlıklı yaşam = Healthy life ; Yaşam tarzı = Life style

Özet:
AMAÇ: Sağlıklı bir yaşam için periyodik sağlık muayeneleri (PSM) ve sağlıklı yaşam biçimi davranışları (SYBD) büyük önem taşır. Sağlık hizmeti sunumunda anahtar bir rolü bulunan ve hizmet alanlara rol model olma potansiyeli taşıyan hekimlerin SYBD ve PSM ile ilgili bilgi düzeyi, davranışları ve bunları etkileyen faktörleri ayrı ayrı inceleyen çalışmalar bulunmaktadır. Çalışmamızın amacı hekimlerin PSM hakkındaki bilgi düzeyi ve davranışları ile SYBD'nin birlikte değerlendirilerek durum tespiti yapılması, hekimlerin farkındalıklarının arttırılması, davranış değişikliği oluşturulması ve ilgili rehber ve uygulamalara katkıda bulunmaktır.
GEREÇ VE YÖNTEM: Tanımlayıcı, prospektif ve kesitsel tipte olan çalışmanın evrenini 24 Nisan-24 Temmuz 2020 tarihleri arasında Sağlık Bilimleri Üniversitesi (SBÜ) Haydarpaşa Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde aktif görevde olan 613 hekim oluşturmuştur. Basit tesadüfi örnekleme yöntemi ile örneklem genişliği hesaplaması yapılarak araştırmaya katılmayı kabul eden 263 hekime katılımcı bilgi toplama formu, PSM ve tarama testleri hakkındaki bilgi düzeyi ve davranışlarını saptamaya yönelik olarak hazırlanan iki ayrı anket ile Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği (SYBDÖ)-2 kullanılarak oluşturulan toplam 4 bölümden oluşan anket formu yüz yüze görüşme şeklinde uygulanmıştır.İstatistiksel analizler ve hesaplamalar için IBM SPSS Statistics21.0 ve MS-Excel 2007 programları kullanılmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0.05 olarak kabul edilmiştir.
BULGULAR: Ankete katılan hekimlerin %62.7'si kadındır. Katılımcıların yaş ortalaması 30.14±4.81'dir. Türkiye'de ve Dünya'da uygulanmakta olan PSM ve tarama testleri rehberleri hakkında bilgi sahibi olduğunu belirten hekimlerin yüzdeleri sırasıyla %43 ve %14.1 olarak saptanmıştır. "Başvuru sebebinden bağımsız olarak kaç yaşından itibaren tiroid fonksiyon testleri yapılmalıdır?" sorusunu hekimlerin %57'si "35 yaş" seçeneğini işaretleyerek doğru yanıtlamıştır. 35 yaş altı kadın hekimlerin %52'si ayda 1 kez kendi kendine meme muayenesi yapmadığını belirtmiştir. 35-40 yaş arası erkek hekimlerin %66.7'si yılda en az bir kez bel çevresi ölçümü yaptırdığını ifade etmiştir. Hekimlerin sağlıklı yaşam biçimi davranışları ölçeği (SYBDÖ) puanı ortalaması 128.03±19.41 olarak saptanmıştır. SYBDÖ alt boyutlarında en yüksek puan ortalaması kişiler arası ilişkilerde (25.19±4.01), en düşük puan ortalaması ise fiziksel aktivitede (17.99±4.77) saptanmıştır. Hekimlerin %73.8'i düzenli egzersiz/spor yapmadığını ifade etmiştir. Hekimlerin sigara kullanma (p=0.021), düzenli egzersiz yapıp yapmama (p<0.001) ve genel sağlık durumu değerlendirmesine (p=0.009) göre SYBDÖ puanları arasında sigara kullanmayan ve sigarayı bırakanlar, düzenli egzersiz yapanlar ile genel sağlık durumu değerlendirmesinde olumlu yönde yanıt verenler lehine pozitif yönlü istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık saptanmıştır.35 yaş altı gruptaki hekimlerde düzenli fiziksel aktivite davranışına göre SYBDÖ puanı arasında düzenli fiziksel aktivite yapanlar lehine pozitif yönlü istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık saptanmıştır. 35 yaş altı kadın hekimlerde ağırlık, boy, BKİ, bel çevresi ölçümüve kendi kendime meme muayenesi; erkek hekimlerde ise düzenli arteriyel tansiyon ölçümü davranışına göre SYBDÖ puanı arasında bu davranışlara sahip olanlar lehine pozitif yönlü istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık tespit edilmiştir.
SONUÇ: Hizmet alanlara rol model olma potansiyeli taşıyan hekimlerin PSM ve SYBD ile ilgili yeterince haberdar olmadıkları, içerikleri ile ilgili bilgi düzeylerinde de eksiklikler bulunduğu dikkat çekmektedir. Hekimlerin PSM ve tarama testleri ile ilgili tıp fakültesi ve uzmanlık eğitimi yanında diğer kaynaklardan da bilgi almasını arttırmaya ve bilgilerini güncel tutmaya yönelik çalışmalar yapılması gerekmektedir. Hekimlerin büyük bölümünde düzenli fiziksel aktivite yapmama; kadın hekimlerde kendi kendine meme muayenesi yapmama, pap smear/HPV testi yaptırmama; erkek hekimlerde ise bel çevresi ölçümü yaptırmama davranışının saptanması rehberlerin bu konulardaki önerilerinin yerine getirilmediğini göstermektedir. Bu durumun nedenlerinin araştırılarak çözüm yolları aranması ve davranış değişikliği oluşturacak çalışma ve düzenlemeler yapılması önerilmektedir. Hekimlerin çalışmamızda ve benzer diğer çalışmalarda SYBDÖ puanı ortalamasının düşük olması bilgi ve farkındalık eksikliği bakımından bir uyarı olarak dikkate alınmalı ve hekimleri SYBD konusunda motive edecek, bu davranışları günlük yaşamlarında sürekli uygulamalarına destek olacak çalışmalar yapılmalıdır. Çalışmamızda ortaya çıkan en çarpıcı sonuçlardan biri de benzer diğer çalışma sonuçlarıyla desteklenir şekilde hekimlerin hem SYBDÖ alt boyutları arasından fiziksel aktivite alt boyutunda en düşük puan ortalamasını alması hem de hekimlerin büyük bölümünde düzenli fiziksel aktivite davranışı olmamasıdır. Bu nedenle hekimleri düzenli fiziksel aktiviteye teşvik etmek ve farkındalık oluşturmak amacıyla düzenlemeler yapılmasını önermekteyiz.
	
ANAHTAR KELİMELER: Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları, Periyodik Sağlık Muayeneleri, Hekimler, Fiziksel Aktivite, Koruyucu Sağlık Programları

Abstract:
PURPOSE: Periodic health examinations (PHE) and healthy lifestyle behaviors (HLBS) are of great importance for a healthy life. Some studies examine the knowledge level and behaviors of physicians, who have a key role in health service delivery and have the potential to be role models for service users, about HLBS and PHE and the factors affecting them. Our study aims to evaluate the knowledge level and behavior of physicians about PHE together with the HLBS, to determine the situation, to increase the awareness of physicians, to create behavioral change, and to contribute to the relevant guidelines and practices.
MATERIALS AND METHODS: The universe of the study, which is descriptive, prospective, and cross-sectional, consisted of 613 physicians who were active in Health Sciences University Haydarpaşa Numune Training and Research Hospital between April 24 and July 24, 2020. A total of 263 physicians were included in the study by calculating the sample size using a simple random sampling method. Participants were administered the participant information collection form, two separate questionnaires to determine the level of knowledge and behavior about PHE and screening tests, and a questionnaire form consisting of a total of 4 parts using the Health Promoting Lifestyle Profile (HPLP)-2. IBM SPSS Statistics 21.0 and MS-Excel 2007 programs were used for statistical analysis and calculations. The statistical significance level was accepted as p <0.05.
RESULTS: 62.7% of the physicians participating in the survey are women. The average age of the participants is 30.14 ± 4.81. The proportion of physicians with information about the guidelines on the implementation of the PSM and screening tests in Turkey is 43%. The rate of physicians who have information about the guidelines about PSM and screening tests applied in the world was determined to be 14.1%. "Regardless of the reason for application, from what age should thyroid function tests be done?" 57% of the physicians answered the question correctly by selecting the "age 35" option. 52% of female physicians under the age of 35 stated that they do not perform breast self-examination once a month. 66.7% of male physicians aged 35-40 stated that they have waist circumference measured at least once a year. The average score of the physicians' health promoting lifestyle profile (HPLP) was found to be 128.03 ± 19.41. In HPLP sub-dimensions, the highest mean score was found in interpersonal relationships (25.19 ± 4.01) and the lowest average score was found in physical activity (17.99 ± 4.77). 73.8% of the physicians stated that they do not exercise regularly. Among the physicians, the HPLP scores of non-smokers and those who quit smoking (p = 0.021), those who exercise regularly (p <0.001), and those who respond positively in general health assessment (p = 0.009) were found to be significantly higher. Among the physicians under the age of 35, HPLP scores were found to be significantly higher in those who regularly exercised. A positive significant difference was found between weight, height, BMI, waist circumference measurement, and breast self-examination, and HPLP scores among female physicians under 35 years of age. In male physicians, a positive significant difference was found between the HPLP score according to the behavior of regular arterial blood pressure measurement.
CONCLUSION: It is noteworthy that physicians who have the potential to be role models for service users are not sufficiently informed about PHE and HLBS, and that there are deficiencies in their knowledge of their contents. Studies should be carried out to increase physicians' knowledge of PHE and screening tests from other sources, as well as from medical faculty and specialty training, and to keep their knowledge up-to-date. The fact that most physicians do not perform regular physical activity, do not perform breast self-examination by female physicians, do not have pap smear / HPV test, and do not measure waist circumference in male physicians show that the recommendations of the guidelines on these issues are not fulfilled. It is recommended to investigate the causes of this situation, seek solutions and make studies and arrangements that will create a change in behavior. The low mean HPLP score of physicians in our study and in other similar studies should be considered as a warning in terms of lack of knowledge and awareness, and studies should be carried out to motivate physicians about HLBS and support their continuous implementation of these behaviors in their daily lives. One of the most striking results of our study is that physicians obtained the lowest average score in the physical activity sub-dimension among the HPLP sub-dimensions, as well as the absence of regular physical activity behavior in most of the physicians. For this reason, we recommend making regulations to encourage physicians to engage in regular physical activity and to raise awareness.
	
KEY WORDS: Healthy Lifestyle, Screening Programs, Physicians, Physical Activity, Preventive Health Programs