Lathyrus cinsine ait bazı türlerin morfolojik, tarımsal özelliklerinin belirlenmesi ve çoğaltım tekniklerinin geliştirilmesi
Determination of morphological, agricultural properties and development of propogation techniques of some species belong to Lathyrus genius
Yazar: MUHAMMED İKBAL ÇATAL
Danışman: PROF. DR. CENGİZ SANCAK
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Kalite özellikleri = Quality properties ; Lathyrus = Lathyrus

Özet:
Bu araştırma, kendiliğinden doğal olarak yetişen bazı Lathyrus türleri (L. rotundifolius subsp. miniatus, L. roseus ve L. czeczottianus) ve mürdümük çeşidi (L. sativus var. GAP Mavisi)'nin morfolojik, tarımsal özelliklerinin belirlenmesi ve çoğaltım tekniklerinin geliştirilmesi amacıyla 2 yıl süreyle Rize şartlarında yapılmıştır. Araştırma arazi ve laboratuvar çalışması olarak iki aşamalı olarak yürütülmüştür. Arazi çalışmasında Lathyrus türlerinin morfolojik ve kalite özelikleri incelenmiştir. Laboratuvar çalışmasıında ise Tetrazolium canlılık oranı, Giberelik asit ile çimlendirme testi ve doku kültürü çalışmaları yapılmıştır.  Araştırma sonucunda, Lathyrus türlerinin 2 yılın birleşik en düşük-yüksek sonuçları; morfolojik özellikleri bitki boyu 33.50-129.92 cm, gövde genişliği 1.54-8.30 mm, yaprak sapı uzunluğu 1.37-5.85 cm, yaprak uzunluğu 3.07-7.79 cm, yaprak genişliği 0.87-3.34 cm, bitkide bakla sayısı 6.34-184.63 adet/bitki, bakla boyu 3.97-6.72 cm, bakla genişliği 0.65-1.23 cm, baklada tane sayısı 2.33-8.84 adet/bakla, bin tane ağırlığı 19.56-143.68 gr, bitki başına tohum verimi 0.71-78.77 gr, bitki başına biyolojik verimi 38.67-214.83 g ve hasat indeksi %1.60-37.87; kalite özellikleri ham kül oranı %2.88-7.33, kuru madde oranı %92.72-95.97, ham protein oranı %10.90-16.37, ADF oranı %37.21-48.08, NDF oranı %55.13-70.09, SKM (Sindirilebilir Kuru Madde) değeri %51.45-59.91, KMT (Kuru Madde Tüketimi) değeri %1.71-2.18 ve NYD (Nisbi Yem Değeri) 68.93-101.09 şeklindedir. Laboratuvar çalışmasından elde edilen sonuçlar ise, Tetrazolium canlılık testinde en düşük-yüksek canlılık oranı % 80-100, farklı dozlarda giberelik asit uygulamasından 28 gün sonra en düşük-yüksek çimlenme oranı % 0-100 ve iki Lathyrus türünün olgunlaşmamış kotiledonlarında yapılan doku kültürü çalışmada, en yüksek sürgün oluşturan eksplant oranı ve eksplant başına sürgün sayısı sırasıyla L. czeczottianus (%40, 0.46) ve L. roundifolius subsp. miniatus  (%20, 0.43) türlerinde belirlenmiştir.

Abstract:
This research was carried out to determination of morphological, agricultural characteristics and development of propagation techniques of some naturally grown Lathyrus species (L. rotundifolius subsp. miniatus, L. roseus and L. czeczottianus) and grasspea variety (L. sativus var. GAP Mavisi) in Rize conditions for 2 years. The research was carried out in two phases as field and laboratory studies. Morphological and quality characteristics of Lathyrus species were investigated in the field study. In the laboratory study, Tetrazolium viability rate, germination test with Giberelic acid and tissue culture studies were performed. As a result of the research, the combined of 2 years to lowest-highest results of Lathyrus species; morphological characteristics plant height 33.50-129.92 cm, stem width 1.54-8.30 mm, petiole length 1.37-5.85 cm, leaf length 3.07-7.79 cm, leaf width 0.87-3.34 cm, number of pods per plant 6.34-184.63 units/plant, pod length 3.97-6.72 cm, pod width 0.65-1.23 cm, number of seeds per pod 2.33-8.84 units/pod, 1000 seed weight 19.56-143.68 g, seed yield per plant 0.71-78.77 g/plant, biological yield per plant 38.67-214.83 g and harvest index %1.60-37.87%. The quality characteristics were raw ash rate of 2.88-7.33%, dry matter rate 92.72-95.97%, crude protein rate 10.90-16.37%, ADF rate 37.21-48.08%, NDF rate 55.13-70.09%, DDM (Digestible Dry Matter) 51.45-59.91%, DMI (Dry Matter Intake) 1.71-2.18% and RFV (Relative Feed Value) 68.93-101.09. The results obtained from the laboratory study, on the other hand, showed that the lowest-highest viability rate was 80-100% in the Tetrazolium viability test, the lowest-highest germination was 0-100% after 28 days of application of gibberelic acid at different doses, and in a tissue culture study on in immature cotyledons of two Lathyrus species, the highest shoot regeneration rate and the number of shoots per explant were determined in L czeczottianus (40%, 0.46) and L roundifolius subsp miniatus  (20%, 0.43) respectively.