Temel hakların yatay etkisi ve ifade özgürlüğü
Horizontal effect of constitutional rights and freedom expression
Yazar: DİLARA DÖNMEZKUŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİ ERSOY KONTACI
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / Anayasa Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Kamu hukuku = Public law ; Temel haklar = Fundamental rights ; Türk özel hukuku = Turkish private law ; Özel hukuk = Private law ; İfade özgürlüğü = Expressive  freedom

Özet:
Bu çalışma, temel hakların ve ifade özgürlüğünün özel hukuk alanındaki etkisini karşılaştırmalı bakış açısıyla inceleyerek, Türk hukukunda yatay etki teorisinin uygulanabilirliğini belirlemeyi amaçlamaktadır. İnsan haklarının anayasalarda tanınmasının asıl amacı, özgürlüklerin ve insan onurunun devlete karşı korunmasıdır. Bununla birlikte, temel hakların yalnızca birey-devlet arasındaki ilişkileri düzenlediği düşüncesine dayanan dikey etki teorisi, günümüzde yerini temel hakların yatay etki anlayışına bırakmaktadır. Nitekim, temel hakların tam olarak korunması için bu hakların tüm hukuk düzeninde belli bir derecede etkili olması gerekir. Drittwirkung/ temel hakların yatay etkisi teorisi, anayasacılık anlayışının da bir sonucu olarak, temel hakların özel hukuk alanında da etki doğurması anlayışına dayanır. Çalışmada yatay etki teorisinin bir haritası çıkarılarak, temel hakların özel hukuk alanındaki etkisi karşılaştırmalı şekilde incelenmiştir. Bununla birlikte, her temel hakkın özel hukuk ilişkilerindeki etkisinin farklı olması gerektiği anlayışına bağlı kalınarak, çalışmanın sınırları ifade özgürlüğünün yatay etkisi çerçevesinde belirlenmiştir.
Çalışmanın çerçevesinin bu şekilde belirlenmesinde, demokratik ve çoğulcu bir toplumun gereği olan ifade özgürlüğünün, temel haklar arasında özel bir yere sahip olması dikkate alımıştır. Bu nedenle ifade özgürlüğünün yalnızca devletin müdahaleleri karşısında korunması yeterli değildir. Devletin pozitif yükümlülükleri de göz önüne alınarak, bu özgürlüğün özel hukuk alanında da etkili olması ve korunması gerekmektedir. Bununla birlikte, ifade özgürlüğü, diğer kişilerin hak ve menfaatleri ile çatışabilir. Bu durumda söz konusu çatışan menfaatlerin ölçülülük ilkesi çerçevesinde dengelenmesi gündeme gelmektedir. Dolayısıyla çalışmanın son bölümünde, özel hukuk ilişkilerinde ifade özgürlüğünün kapsamı ve diğer temel haklar karşısındaki durumu incelenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Drittwirkung, Temel hakların yatay etkisi, İfade özgürlüğü, Hakların dengelenmesi, Devletin pozitif yükümlülükleri.

Abstract:
This study aims to examine the effects of fundamental rights and freedom of expression in the private law from a comparative perspective and applicability of theory of horizontal effect in Turkish law. The main purpose of the regulation of human rights in constitutions is the protection of freedoms and human dignity against the state. However, the theory of vertical effect, based on the idea that fundamental rights only regulate the relations between the individual and the state, leaves its place to the understanding that fundamental rights have the horizontal effect. Hence, in order to fundamental rights to be fully protected, these rights must be effective in a certain degree in the whole legal order. Drittwirkung/theory of horizontal effect of fundamental rights, is based on the understanding that fundamental rights have an impact on private law as a result of constitutionalism. In the study, a map of horizontal effect theory was drawn and the effects of fundamental rights in the private law were examined comparatively. Nevertheless, the boundaries of the study were determined within the framework of the horizontal effect of freedom of expression by adhering to the understanding that the effect of each fundamental right on private law relations should be different.
In determination of the framework of this study, freedom of expression which has a special place among fundamental rights and is a necessity of a democratic and pluralistic society is taken into consideration. For this reason, it is inadequate to protect the freedom of expression only against state interventions. This freedom needs to be effective and protected in the private law by taking the positive obligations of the state into account. However, freedom of expression may conflict with the rights and interests of others. In this case, the balancing of the conflicting interests in the framework of the principle of proportionality comes up. Therefore, in the last section of the study, the scope of freedom of expression and its status against other fundamental rights in private relations are examined.
Keywords: 	Drittwirkung, Horizontal effect of fundamental rights, Freedom of expression, Balancing of the rights, Positive duties of the state.