İş hukukunda işçinin ifade özgürlüğü
Worker's freedom of expression in labour law
Yazar: TUĞBA CENGİZ
Danışman: PROF. DR. MUHAMMED FATİH UŞAN
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hukuk = Law

Özet:
İnsan hayatının merkezinde yer alan çalışma eylemi, yalnızca ekonomik bir faaliyet olmanın ötesinde, işçinin maddi ve manevi varlığını geliştirmesinin, kendini anlamlandırmasının ve sosyal bütünleşmenin de bir aracı olarak kabul edilmektedir. Bu bakımından işçinin fikir ve düşüncelerini serbestçe açıklayabileceği ve tartışabileceği özgür bir çalışma ortamına ihtiyaç vardır. Bu ortamın oluşabilmesi için gerekli temel koşullardan biri, ifade özgürlüğüdür.
İfade özgürlüğü, hayatın her alanında olduğu gibi iş hukukunda da önemli bir yere sahiptir. Özellikle son dönemde artan teknolojik gelişmelerin etkisiyle işçinin ifade özgürlüğü, iş hukukunun tartışmalı konularından biri haline gelmiştir. İş ilişkilerinin asimetrik yapısından dolayı işçi, işveren karşısında zayıf bir konumdadır ve bu durum işçiyi, işverenin etkisine ve baskıcı uygulamalarına açık hale getirmektedir. Bu sebeple işçinin ifade özgürlüğünün korunması bir gereklilik olarak karşımıza çıkmaktadır. İşçinin ifade özgürlüğünün korunması, bireysel veya toplu olarak, iş ile ilgisi bulunmayan genel nitelikte veya doğrudan işverenin şahsına, üretilen mal veya hizmete yönelik açıklama ve eleştirilerde bulunma, işverenin hoşuna gitmeyen farklı fikirleri ileri sürme, faaliyet ve tartışmalara katılma, iş arkadaşları ile farklı konularda rahatça sohbet etme imkânının işçilere tanınması ile mümkündür. Bu kapsamda işçi tarafından yapılan açıklama ve eleştiriler sadakat borcu çerçevesinde, işin, işyerinin, işçinin niteliği, ifadenin içeriği, işyeri barışı, işverenin şahsi ve ticari itibarı ile işletmesel menfaatleri üzerindeki etkisi ve kamu yararına olan etkisi gibi somut olayın özelliklerine göre belirlenecek hususlar dikkate alınarak değerlendirilmelidir. Ayrıca işyerinin temelde, mal veya hizmet üretmek amacıyla oluşturulmuş bir yapıya sahip olduğu ve ifade özgürlüğünün mutlak nitelikte bir hak olmadığı da gözden kaçırılmamalıdır. Dolayısıyla tarafların korunmaya değer farklı değer ve menfaatleri ölçülülük ilkesi çerçevesinde adil bir biçimde dengelenmelidir.

Abstract:
Working, at the centre of human life, is seen as a source of material well-being, self-meaning, and social integration. In this respect, there is a need for an unrestricted working environment where workers can freely express and discuss their ideas and thoughts to develop their personalities. One of the essential conditions for such an environment to occur is the right to freedom of expression.
The right to freedom of expression is essential in labour law, as in all areas of life. Especially with the influence of recent technological developments, workers' freedom of expression has become one of the controversial issues in labour law. Due to the asymmetric structure of labour relations, the worker is in a weak position vis-a-vis the employer, making the worker vulnerable to the employer's influence and oppressive practices. For this reason, protecting the worker's freedom of expression is necessary. Therefore, workers, individually or collectively, should be provided with the following opportunities in all areas of the work organisation where their duty to work is fulfilled: to be able to make general statements relevant to work, the employer, the goods or services produced; to participate in activities and discussions; and to chat freely with colleagues on different topics, without hesitation from the authority with whom they have a business relationship. In this context, the statements and criticisms made by the worker should be evaluated within the framework of the duty of loyalty and matters to be determined according to the characteristics of the concrete event, such as the nature of the job, the workplace, the worker, the content of the statement, workplace peace, the impact on the employer's personal and commercial reputation and business interests, and its impact on the public interest. In addition, it should be noted that the workplace essentially has a structure created to produce goods or services and that freedom of expression is not an absolute right. Therefore, the different values and interests encountered between the parties are evaluated with justice and the principle of proportionality.