Sağlık statüsünün sağlık turizmi üzerindeki etkisinin panel veri yöntemleri ile analizi
Analysis of the effect of health status on health tourism using panel data methods
Yazar: ADVİYE ERGÜN
Danışman: PROF. DR. SEYMUR AĞAZADE
Alanya Alaaddin Keykubat Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sağlık Turizmi Ana Bilim Dalı / Sağlık Turizmi Bilim alı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Sağlık Yönetimi = Healthcare Management ; Turizm = Tourism

Özet:
Sağlık turizmi, yüksek katma değer yaratabilme kapasitesi, güçlü gelişim 
potansiyeli barındırması, turizm sektöründe ve ekonomide çeşitlendirme sağlaması, 
tedarikçi ve ilgili birçok sektöre katkı sağlayabilme niteliğinden dolayı önemi gittikçe 
artan dünya çapında hızla yayılan bir sektördür. Bu nedenle sağlık turizmi ile ilgili 
literatür hızla büyürken çalışmalarda ağırlıklı olarak sağlık turizmini kolaylaştıran 
faktörler, sağlık turizminin gidilen veya menşe ülkenin sağlık sistemi üzerindeki etkisi, 
hastaların destinasyon tercihlerinde belirleyici faktörler ve yaşanan tıbbi 
komplikasyonlar ile tıbbi seyahatin riskleri araştırılmıştır. 
Sağlık göstergeleri, belirli bir nüfusun sağlık durumunu gösteren, matematiksel 
ya da istatistiksel ölçütlerdir. Sağlık hizmetlerinin planlanması ve değerlendirilmesinde 
kullanılan bu ölçütler, söz konusu ülkenin kalkınmışlık düzeyinin, adil gelir 
dağılımının ve hakkaniyetli sağlık hizmeti sunumunun ortaya konulması açısından 
önemli bilimsel dayanaklardır. Literatürde ülkelerin sağlık göstergelerinin sağlık 
turizmi üzerine etkisini inceleyen çalışma sayısı oldukça sınırlı olup sadece birkaç ülke 
özelinde araştırmalar yapılmıştır. Bu nedenle sağlık statüsünün sağlık turizmi 
üzerindeki etkisi tez araştırmamızın konusu olmuştur. 
Bu çalışmada sağlık turizm gelirleri ile sağlık göstergeleri arasındaki ilişki 
incelenerek sağlık turistlerinin destinasyon tercihlerinin ne derecede ülkelerin sağlık 
göstergeleri ile ilişkili olduğu belirlenmeye çalışılmıştır.
Bu kapsamda 2010-2019 yılları boyunca 18 farklı parametreye ait verileri 
eksiksiz olarak içeren 74 ülke çalışma kapsamında incelenmiştir. Bu ülkelere ait 
veriler, oluşturulan sağlık turizmi talep fonksiyonuna dayanarak panel veri yöntemleri 
ile analiz edilmiştir. 
Sağlık turizmi talep fonksiyonu modelimizde; sağlık turizmi gelirlerinin bir 
dönem gecikmeli değeri, kişi başı düşen Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (GSYH), ülkelerin 
sağlık statüsü (Doğumda yaşam beklentisi, her canlı 1000 doğum için yeni doğan ölüm 
oranı, her canlı 1000 doğum için 5 yaş altı ölüm oranı, her 100.000 canlı doğum için 
anne ölüm oranı, her 1000 kişi için ölüm oranı), devletin sağlık harcaması ve ülkelerin 
sosyal ve siyasal istikrar ve terör olaylarının yokluğu indeksi değerleri yer almıştır.
Araştırma sonuçlarında sağlık göstergelerinden özellikle, 5 yaş altı ölüm 
oranındaki azalmanın sağlık turizm gelirlerini olumlu yönde etkilediği saptanmıştır. 5 
yaş altı ölüm oranındaki 1 birimlik azalma sağlık turizm gelirlerini %0,0003 artırdığı 
bulunmuştur. Sağlık turizm gelirlerini en yüksek destekleyen sağlık statü değişkeninin 
DEATH olduğu, en düşük destekleyen sağlık statü değişkeninin ise MORT2 olduğu 
görülmüştür. Tüm ülkelere, gelişmiş ülkelere ve gelişmekte olan ülkelere göre HT 
değişkeninin bir dönem öncesine ait değerde ve ülkelerin istikrar ve güvenlik 
endekslerinde 1 birimlik artışın ve ülkelerin GSYH'deki sağlık harcaması payında 
%1'lik artışın, sağlık turizm gelirlerinde olumlu yönde sırasıyla %0,9, %0,0941 ve 
%0,0201'lik bir değişime neden olduğu görülmüştür. Genelleştirilmiş momentler 
yöntemi analizimizde kişi başına düşen GSYH'deki %1'lik artışın ise sağlık turizm 
gelirlerinin %0,0250 düşmesine yol açtığı saptanmıştır.
Araştırma bulguları dikkate alındığında, çalışmamız sağlık turistlerinin
destinasyon tercihinde: ülkelerin sağlık statüsü, devlet sağlık harcaması, ülkelerin 
siyasal ve sosyal istikrarı, ağızdan ağıza tanıtım ve GSYH'nin önemli derecede etkili 
olduğunu göstermektedir.

Abstract:
Health tourism is a rapidly spreading sector around the world, whose 
importance is increasing due to its capacity to create high added value, strong 
development potential, diversification in the tourism sector and economy, and its 
ability to contribute to many suppliers and related sectors. For this reason, the 
literature on health tourism is growing rapidly. However, studies have mainly 
investigated the factors that facilitate health tourism, the impact of health tourism on 
the health system of the destination or country of origin, the determining factors in 
patients' destination preferences, the medical complications experienced and the risks 
of medical travel.
Health indicators are mathematical or statistical measures that indicate the 
health status of a particular population. These criteria, which are used in the planning 
and evaluation of health services, are important scientific bases in terms of revealing 
the level of development, fair income distribution and equitable health service 
provision of the country in question. In the literature, the number of studies examining 
the effect of health indicators of countries on health tourism is quite limited and only a 
few countries have been researched. For this reason, the effect of health status on 
health tourism has been the subject of our thesis research.
In this study, the relationship between health tourism revenues and health 
indicators was examined and it was tried to determine to what extent the destination 
preferences of health tourists are related to the health indicators of the countries.
In this context, 74 countries, which include data for 18 different parameters 
during the years 2010-2019, were examined within the scope of the study. The data of 
these countries were analyzed by panel data methods based on the health tourism 
demand function.
In our health tourism demand function model; one-period lagged value of 
health tourism revenues, Gross Domestic Product (GDP), health status of countries 
(life expectancy at birth, neonatal mortality rate per 1000 live births, under-5 mortality 
rate per 1000 live births, per 100,000 live births maternal mortality rate, death rate per 
1000 people), government health expenditure and countries' social and political 
stability and absence of terrorist incidents index values are included.
In the research results, it was determined that among the health indicators, 
especially the decrease in the mortality rate under the age of 5, positively affected 
health tourism revenues. It was found that a 1-unit decrease in the under-5 mortality 
rate increased health tourism revenues by 0.0003%. It was observed that the health 
status variable that supports health tourism revenues the most is DEATH, and the 
health status variable that supports the least is MORT2. According to all countries, 
developed countries and developing countries, a 1 unit increase in the previous value 
of the HT variable and the stability and security indices of the countries and a 1% 
increase in the share of health expenditures in the GDP of the countries will have a 
positive effect of 0.9%, 0.0941% and 0.0201% respectively on health tourism
revenues. In our generalized method of moments analysis, it was determined that a 1% 
increase in GDP per capita caused health tourism revenues to decrease by 0.0250%.
Considering the findings of the research, it shows that the health status of the 
countries, state health expenditures, political and social stability of the countries, wordof-mouth promotion and GDP are significantly effective in the destination preference 
of health tourists.