Otomatik doküman özetleme yöntemlerinin karşılaştırılması
Comparison of automatic document summarization methods
Yazar: YUNUS EMRE IŞIK
Danışman: DOÇ. DR. OĞUZ KAYNAR
Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Yönetim Bilişim Sistemleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Otomatik doküman özetleme = Automatic document summarization ; İnternet = Internet

Özet:
Günümüzde internetin gelişmesiyle beraber makale, haber, web sayfaları gibi bilgi içeren dokümanların tamamı dijital ortamda üretilip saklanmaktadır. Buna ek olarak kullanıcıların yeni içerik girdiği web 2.0 ortamlarındaki artışla birlikte internetteki bilgi içeren doküman miktarı inanılmaz seviyelere yükselmiştir. Çok büyük miktardaki dokümanlar arasından istenilen bilgiye ulaşım zaman alıcı olmasının yanı sıra aranan bilginin gözden kaçırılmasına da neden olabilmektedir. Bu probleme, dokümanın boyutunu düşürürken içerdiği konu ve fikir hakkında bilgiyi aktarabilecek özetleme sistemleri çözüm olabilir.
Otomatik doküman özetleme, verilen bir dokümanın bilgisayar ve algoritmalar vasıtasıyla özetinin hızlı ve objektif şekilde oluşturulmasıdır. Bu işlem yorumlayıcı ve çıkarıcı olmak üzere 2 başlığa ayrılır. Yorumlayıcı özetleme dokümanın ana fikir ve konularının belirlenmesi, bu fikirler çerçevesinde özetin yeni cümlelerle ifade edilmesi sürecidir. Çıkarıcı özetleme ise mevcut doküman içerisinden konuyu iyi şekilde yansıtan cümlelerin belirlenerek özet olarak sunulmasıdır.
Bu yüksek lisans tez çalışmasında literatürde kabul görmüş farklı çıkarıcı otomatik özetleme yaklaşımları detaylı şekilde ele alınmış ve karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Veri seti olarak sadece bir dile bağımlı kalınmayıp dilin özetleme açısından etkileri incelenmiştir. Ayrıca gereksiz kelime temizliğinin ve kelimelerin köklerinin alınmasının özetleme başarısına etkileri farklı dillerde ortaya koyulmuştur. Yapılan uygulamalarda özet başarısını ölçmek için kabul gören Rouge değerlendirme paketi kullanılmıştır.
Elde edilen deneysel sonuçlara göre beklenin aksine gereksiz kelimelerin temizlemenin tüm yaklaşımlarda özetleme başarısını olumsuz etkilediği belirlenmiştir. Ayrıca klasik yöntem olarak bilinen cümlelerin öznitelik toplamları, diğer tüm yöntemlerden daha başarılı özetler ortaya çıkartmıştır. Türkçe ve diğer dillerdeki dokümanlar 3 farklı tipte ele alınarak, araştırmacılar için ilginç olabilecek istatistiksel sonuçlar ortaya çıkarılmıştır. Bu tez çalışmasının özellikle Türkçe dilindeki gelecek otomatik doküman özetleme çalışmalarına katkıda bulunması amaç ve dileğimizdir.

Abstract:
Today, with the development of the internet, all the documents containing information such as articles, news, web pages are produced and saved in digital environment. In addition, along with the increase in web 2.0 environments in which users post new content, the number of documents containing information on the Internet has increased to incredible levels. Accessing the desired information from this huge amount of documents can be time consuming and moreover resulting in more information being missed. Summarizing systems which can provide information about subject and idea of document besides reducing dimension of it would be the solution of this problem.
Automatic document summarization is a quick and objective way of summarizing a given document through computers and algorithms. This process is basically divided into two headers, the interpreter and the extractor. Interpreter summarization is to determine the main ideas and topics of the document and to express the summary in new terms with the scope of these ideas. Extractor summarization is to dertermine and present sentences that reflect the topic best in the document.
According to obtained experimental results, it was seen that cleaning the stop-words affect adversely to all dataset in different language. Besides that, conventional method that calculates the score of sentence by summing attribute scores acquired higher Rouge scores than others. Turkish and others documents were handled 3 different types and statistical results might be interesting were found out for researchers. We hope this thesis can contribute to next automatic document summarizing works specially in Turkish.