Lafzî müteşâbih geleneğinde Kirmânî ve el-Burhân fî Müteşâbihi'l-Kur'ân adlı eseri
Al-Kirmānī and his work al-Burhān fī Mutashābi'īh al-Qur'ān in the tradition of literal mutashābi'īh
Yazar: ALİ KESKİN
Danışman: PROF. DR. ABDULMUTALİP ARPA
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Din = Religion

Özet:
Müteşâbih, muhkemin karşıtı olan ve mâna yönünden kapalılık ifade eden "manevî müteşâbih" ile lafızların benzerliğini konu edinen "lafzî müteşâbih" olmak üzere iki çeşittir. Lafızlarının benzerliği nedeniyle başlangıçta hafızların ezberlerinin güçlendirilmesi ve âyetlerin karıştırılmamasına yardımcı olunması amacıyla, üzerine eserler yazılan lafzî müteşâbih kavramı, ilerleyen dönemlerde sadece lafızların benzerliklerini işlememiş, bu benzerliğe sebep olan etkenlerin neler olduğu üzerinde duran çalışmalarla ve telif edilen müstakil eserlerle Kur'ân ilimlerinde önemli bir yer edinmiştir. Lafzî müteşâbih, belâgat yönünden Kur'ân'ın benzersizliğini gösterirken, Kur'ân ifadelerindeki benzerliğin farklı mânalar olduğu, her bir durumun kendine özgün anlamlar ifade ettiğini ortaya koyar. Mahmud b. Hamza b. Nasr el-Kirmânî lafzî müteşâbih kavramı üzerine kaleme aldığı el-Burhân fî Müteşâbihi'l-Kurʾân adlı eserinde; âyetlerde, takdîm-te'hîr, ifrâd-cem', tezkîr-te'nîs, ta'rîf-tenkîr, ziyâde-noksan ve ibdâli gerektiren sebep ve hikmetleri açıklamıştır. Bu sebep ve hikmetleri sûre tertibine göre uygulamalı olarak âyetler üzerinde gösteren Kirmanî, lafzî müteşâbihin gelişmesine öncülük ettiği gibi bu alanda rol model de olmuştur. Sonraki dönemlerde lafzî müteşâbih üzerine yazılan eserlerde onun etkisi bariz bir şekilde görülmektedir. Lafzî müteşâbih kavramının literatürde gelişmesi ve yaygınlaşması için bu kavram üzerine yazılan klasik dönem eserlerin tanıtılmasına yönelik çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır. Bu kavramın dil açısından ziyâde tefsir çalışmalarına konu edilmesiyle Kur'ân'ın i'câz olmasının yanında mâna zenginliğide görülecektir.

Abstract:
The similarities are two types: "spiritual mutashabih", which's the opposite of "muhkam" and expresses ambiguity in terms of meaning, and "literary similarities", which are verbal similarities. In the beginning, books were written on literal mutashabih to strengthen memorization of the Qur'an memorizers due to the similarity of its words and not to confuse the verses in their minds. In later periods there were studies on the factors of this similarity.  It has gained an important place in Quranic Sciences through self-contained books. Literal cognate shows the uniqueness of the Qur'an, which is in terms oféloquence. It reveals the similarity in the statements Qur'an each situation has its unique meaning. Mahmûd Kirmānī in his book al-Burhān fī mutašābih al-Qurʾān, is on the concept of verbal similarities. Explained the reasons and pearls of wisdom that require verbal similarity, According to the order of the "Sûre", it was applied to the verses. Kirmānī pioneered the development of verbal similarities and also became a role model in this field. Her influence is evident in the works written on literal cognates in later periods. For the concept of literal mutashābih to develop and become widespread in the literature, there's a need for studies to introduce the classical period books written. By making this concept the subject of tafsir studies rather than linguistic studies, it will be seen that the Qur'an has a richness of meaning as well as being an allegory.