Yeni normal dönemde tip 2 diyabet hastalarının sağlık okuryazarlığı düzeyleri tedaviye uyumları ve koruyucu COVID-19 davranışları /
Yazar: SELMA CEYLAN
Danışman: DOÇ. DR. GÜLAY YILMAZEL
Hitit Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: COVID 19 = COVID 19 ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus-tip 2 = Diabetes mellitus-type 2 ; Korona virüs enfeksiyonları = Coronavirus enfections ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy ; Tedaviye bağlılık ve uyum = Treatment adherence and compliance

Özet:
Kesitsel türdeki bu çalışma, Nisan 2021-Nisan 2022 tarihleri arasında, Çorum il merkezinde Tip 2 diyabet hastalarının yeni normal dönemde sağlık okuryazarlığı düzeyini, tedaviye uyumlarını ve koruyucu COVID-19 davranışlarını belirlemek amacıyla yapılmıştır. 
Araştırmanın evreni, Hitit Üniversitesi Erol Olçok Eğitim ve Araştırma Hastanesi ile Göğüs Hastalıkları Hastanesinde yatarak tedavi gören/ayaktan başvuru yapan Tip 2 diyabetli bireylerden oluşmuştur. Örnekleme 20 yaş ve üzerinde, en az okuryazar olan, Türkçe konuşabilen, görme, duyma ve konuşma engeli olmayan, psikiyatrik bir tanısı olmayan, Tip 2 diyabet hastaları dahil edilmiştir. Çalışma, 210 Tip 2 diyabet hastası ile tamamlanmıştır. Araştırmanın verileri anket formu aracılığıyla yüz yüze görüşme yöntemi ile toplanmıştır. Anket formunda hastaların sosyo-demografik özellikleri, klinik özellikleri, Avrupa Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği,  Modifiye Morisky ölçeği ve Koruyucu COVID-19 Davranışları Ölçeği  yer almıştır. Araştırmanın uygulanabilmesi için Hitit Üniversitesi Girişimsel Olmayan Araştırmalar Etik Kurulundan etik kurul onayı (2021-113) alınmıştır. Araştırma verilerinin değerlendirilmesi SPSS 22.0 programı aracılığı ile yapılmıştır. Tanımlayıcı analizlerde yüzdelik, ortalama, standart sapma ve ortanca kullanılmıştır. Kategorik değişkenlerin analizinde Ki-kare testi ve Fisher's exact testi kullanılmıştır. Değişkenler arasındaki ilişkinin gücünü ve yönünü belirlemek için Pearson Korelasyon analizi yapılmıştır. Değerlendirmelerde p<0,05 değeri istatistiksel açıdan anlamlı kabul edilmiştir.
Araştırma grubunun %45,7'si 50-64 yaş aralığında olup yaş ortalamaları 61,7±10,8 yıldır. Katılımcıların %77,6'sında komorbidite varlığı olduğu ve en yaygın komorbiditenin %56,2 ile hipertansiyon olduğu belirlenmiştir. Pandemi sürecinde SARS-CoV-2 ile enfekte olduğunu belirtenlerin oranı %25,7'dir. Katılımcıların %84,3'ünün tedaviye uyumunun yüksek olduğu belirlenmiştir. Tedaviye uyuma yönelik motivasyon ve bilgi düzeyi alt boyutlarından aldıkları puanların ortalamaları ise sırasıyla 2,25±0,87 ve 2,54±0,76 olup %80,5'inde motivasyon düzeyi ve %86,2'sinde bilgi düzeyi yüksek bulunmuştur. Sağlık okuryazarlığı puan ortalamaları 28,04±9,74 olup katılımcıların %36,7'si yetersiz, %37,1'i sınırlı ve %26,2'si yeterli sağlık okuryazarlığına sahiptir. Katılımcıların %45,2'sinde koruyucu COVID-19 davranışlarının zayıf olduğu belirlenmiş olup puan ortalaması 14,57±2,54'dür. Katılımcıların yaşları ile sağlık okuryazarlığı düzeyleri arasında negatif yönde anlamlı ilişki bulunmuştur (r:-0,237; p<0,01). Katılımcıların hastalık süreleri ile sağlık okuryazarlığı düzeyleri arasında negatif yönde anlamlı ilişki bulunmuştur (p<0,01). Katılımcıların tedaviye uyuma yönelik motivasyon ve bilgi düzeyleri ile sağlık okuryazarlığı düzeyleri arasında pozitif yönde anlamlı ilişki bulunmuştur (p<0,05; p<0,01). Katılımcıların koruyucu COVID-19 davranışları ile sağlık okuryazarlığı düzeyleri arasında pozitif yönde anlamlı ilişki bulunmuştur (p<0,05).

Anahtar Kavramlar: Tip 2 diyabet, tedaviye uyum, sağlık okuryazarlığı, COVID-19
Bilim Kodu: 1079

Abstract:
This cross-sectional study was conducted between April 2021 and April 2022 in Çorum city center to determine the level of health literacy, treatment compliance and protective COVID-19 behaviors of Type 2 diabetes patients in the new normal period.
The population of the study consisted of individuals with Type 2 diabetes who received inpatient/outpatient treatment at Hitit University Erol Olçok Training and Research Hospital and Chest Diseases Hospital. The sample included Type 2 diabetes patients aged 20 years or older, at least literate, who can speak Turkish, who have no visual, hearing and speech impairment, and who do not have a psychiatric diagnosis. The study was completed with 210 Type 2 diabetes patients. The data were collected by face-to-face interview via a questionnaire form.
The questionnaire form included the socio-demographic and clinical characteristics of the patients, as well as the European Health Literacy Scale and the Modified Morisky scale and Protectıve Covid-19 Behaviors  scale. Ethics committee approval (2021-113) was obtained from the Hitit University Non-Interventional Research Ethics Committee. Data were evaluated through the SPSS 22.0 program. Percentage, mean, standard deviation and median were used in descriptive analyses. Chi-square test and Fisher's exact test were used in the analysis of categorical variables. Pearson Correlation analysis was performed to determine the strength and direction of the relationship between the variables. A p value<0.05 was considered statistically significant in the evaluations.
Of the research group, 45.7% were between the ages of 50-64 with the mean age was 61.7±10.8 years. It was determined that 77.6% of the participants had comorbidity and the most common comorbidity was hypertension (56.2%). The rate of those infected with SARS-CoV-2 during the pandemic was 25.7%. Of the participants, 84.3% had high adherence to treatment. The mean scores of the motivation and knowledge level for sub-dimensions were 2.25±0.87 and 2.54±0.76, respectively. The mean health literacy score was 28.04±9.74, and 36.7% of the participants had insufficient, 37.1% had limited and 26.2% had sufficient health literacy. It was determined that the protective COVID-19 behaviors were weak in 45.2% of the participants with the mean score was 14.57±2.54. A significant negative correlation was found between the age of the participants and their health literacy level (r:-0.237; p<0.01). A significant negative correlation was found between the duration of illness and health literacy levels of the participants (p<0.01). A positive and significant relationship was found between the motivation and knowledge levels of the participants towards adherence to treatment and their health literacy levels (p<0.05; p<0.01). A positive and significant relationship was found between the participants' protective COVID-19 behaviors and their health literacy levels (p<0.05).

Key Terms: Type 2 diabetes, adherence to treatment, health literacy, COVID-19
Science Code: 1079