Çocuklarda problemli internet kullanımına ilişkin ebeveynlere yönelik eğitsel videoların geliştirilmesi ve değerlendirilmesi
Development and evaluation of educational videos for parents on problematic internet use in children
Yazar: MÜRVET ŞİMŞEK
Danışman: DOÇ. DR. ESRA KELEŞ
Trabzon Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
İnternet, insan yaşamındaki yerini ve önemini her geçen gün arttırmaktadır. Artık her yaş grubu tarafından kullanılan internetin sağladığı fırsatların yanı sıra neden olduğu çeşitli olumsuzluklar da vardır. Problemli internet kullanımı bu olumsuzluklar arasında yer alan bir durumdur. Yetişkinler kadar çocukları da etkileyen problemli internet kullanımından çocukları koruyabilmek için ebeveynlere düşen roller oldukça önemlidir. Ebeveynlerin çocuklarının problemli internet kullanımı önleyebilmede yapabileceklerinden biri çocuklarına internet kullanımı konusunda rehberlik etmektir. Ebeveynlerin çocuklarına en doğru şekilde rehberlik edebilmesinde problemli internet kullanımı konusunda gerekli bilgilere sahip olması veya konuya ilişkin eğitim alması oldukça önemlidir. Bu bağlamda çalışmanın amacı; çocuklarda problemli internet kullanımına ilişkin ebeveynler için eğitsel videolar geliştirmek, geliştirilen videoların yeterliliğini ve ebeveyn farkındalığına etkisini değerlendirmektir. Bu amaç doğrultusunda çalışmada tasarım ve geliştirme araştırması yöntemi kullanılmıştır. Tasarım ve geliştirme araştırmaları Tip 1 ve Tip 2 olarak iki kategoriye ayrılır. Bu araştırmada bir ürün veya aracın tasarlanması, uygulanması ve değerlendirmesi aşamalarına odaklanan Tip 1 modeline yer verilmiştir. Araştırma kapsamında zaman yönetimi, davranışsal problemler, aile-okul ve sosyal yaşam, ebeveynlere öneriler konulu dört video geliştirilmiştir. Eğitsel videoların geliştirilme sürecinde ihtiyaç analizi basamağında 26 ebeveyn, 7 öğretim teknolojileri alan uzman, 23 BT öğretmeni, 9 psikolojik danışman ve rehberlik öğretmeni ile çalışılmıştır. Geliştirilen eğitsel videoların tasarım ve içerik bakımından yeterliliğini değerlendirmek için 4 öğretim teknolojileri alan uzmanından görüş alınmıştır. Araştırmada videoların ebeveynlerin farkındalığına etkisini tespit etmek amacıyla 15 ebeveyn ile çalışılmıştır. Çalışma kapsamında 7 veri toplama aracı kullanılmıştır. Ebeveyn ihtiyaç analizi formu, ebeveyn görüşme formu, uzman ihtiyaç analizi formu, BT ve psikolojik danışman ve rehberlik öğretmenleri ihtiyaç analizi formu, uzman eğitsel video değerlendirme formu, eğitsel video değerlendirme formu ve yarı yapılandırılmış görüşme çalışma kapsamında kullanılan veri toplama araçlarıdır. Veri toplama araçlarından elde edilen verilerin analizinde içerik analizi yönteminden faydalanılmıştır. Araştırmanın ihtiyaç analizi verilerine göre ebeveynler çocuklarda problemli internet kullanımına ilişkin yeterli bilgiye sahip değildir ve konuya yönelik eğitim almalıdır. Ebeveynlere yönelik olarak geliştirilecek olan eğitsel videolar kısa süreli olarak tasarlanmalı, gerçek görüntüler kullanılmalı ve ebeveynlerin günlük hayatta karşılaştığı veya karşılaşabileceği durumları içermelidir. Geliştirilen videoların tasarım ve içerik bakımından değerlendirilmesine ilişkin elde edilen bulgulara göre; eğitsel videolar kullanılan görseller, kullanılan cümlelerin yetişkinlere uygunluğu ve süre bakımından yeterlidir. Kullanılan metin ve seslendirme bakımından da yeterlidir. Eğitsel videolar kullanılan müziklerin ses düzeyi bakımından uzmanlar tarafından geliştirilebilir olarak ifade edilmiş ve dönütler doğrultusunda revize edilmiştir. Araştırma kapsamında geliştirilen dört video ebeveynlere birer hafta aralıklarla uygulanmış ve uygulama süreci 4 hafta sürmüştür. Uygulama süreci sonunda geliştirilen videoların ebeveynlerin farkındalığına etkisi incelenmiştir. Araştırma sonuçlarına göre ebeveynlerin bilgi edinme ihtiyacı duyduğu konu başlıkları ile öğretim teknolojileri uzmanları, BT öğretmenleri, psikolojik danışman ve rehberlik öğretmenlerinin ifade ettikleri konu başlıkları uyuşmaktadır. Ayrıca geliştirilen eğitsel videolar ebeveynin çocuklarda problemli internet kullanımına yönelik farkındalıklarının artmasını sağlamıştır. Araştırma kapsamında geliştirilen videoların ebeveynlerin çocuklarda problemli internet kullanımına ilişkin farkındalıklarını geliştirmede kullanılabileceği öngörülmektedir. Geliştirilen eğitsel videolar benzer konulara yönelik videoların tasarlanmasında örnek bir araç olarak ele alınabilir.

Abstract:
Internet increases its place and importance in human life day by day. In addition to the opportunities provided by the Internet, which is now used by every age group, there are also various negativities caused by it. Problematic internet use is one of these negativities. In order to protect children from problematic internet use, which affects children as well as adults, the roles of parents are very important. One of the things parents can do to prevent their children's problematic internet use is to guide their children about internet use. In order for parents to guide their children in the most accurate way, it is very important that they have the necessary information about problematic internet use or receive training on the subject. In this context, the aim of the study is to develop educational videos for parents on problematic internet use in children, to evaluate the adequacy of the developed videos and their effect on parental awareness. In line with this purpose, design and development research method was used in the study. Design and development research is divided into two categories as Type 1 and Type 2. In this study, Type 1 model, which focuses on the stages of designing, implementing and evaluating a product or tool, was used. Within the scope of the research, four videos on time management, behavioural problems, family-school and social life, and suggestions for parents were developed. In the process of developing the educational videos, 26 parents, 7 experts in the field of instructional technologies, 23 IT teachers, 9 psychological counsellors and guidance teachers were worked with in the needs analysis step. In order to evaluate the adequacy of the developed educational videos in terms of design and content, the opinions of 4 experts in the field of instructional technologies were obtained. In the study, 15 parents were studied to determine the effect of the videos on parents' awareness. Within the scope of the study, 7 data collection tools were used. Parent needs analysis form, parent interview form, expert needs analysis form, IT and psychological counsellor and guidance teachers needs analysis form, expert educational video evaluation form, educational video evaluation form and semi-structured interview are the data collection tools used in the study. Content analysis method was used to analyse the data obtained from the data collection tools. According to the needs analysis data of the study, parents do not have enough information about problematic internet use in children and should receive training on the subject. The educational videos to be developed for parents should be designed as short-term, real images should be used and should include situations that parents encounter or may encounter in daily life. According to the findings obtained regarding the evaluation of the developed videos in terms of design and content; educational videos are sufficient in terms of the visuals used, the suitability of the sentences used for adults and the duration. They are also sufficient in terms of the text and voiceover used. The educational videos were expressed as improvable by the experts in terms of the sound level of the music used and were revised in line with the feedback. The four videos developed within the scope of the research were applied to the parents at one-week intervals and the implementation process lasted 4 weeks. At the end of the implementation process, the effect of the videos on parents' awareness was analysed. According to the results of the research, the topics that parents need information about are in line with the topics expressed by instructional technology specialists, IT teachers, psychological counsellors and guidance teachers. In addition, the educational videos developed increased parents' awareness of problematic internet use in children. It is predicted that the videos developed within the scope of the research can be used to improve parents' awareness of problematic internet use in children. The educational videos developed can be considered as an exemplary tool in designing videos on similar topics.