Frunze'den Bişkek'e şehrin dönüşümü
Transformation of Frunze to Bishkek
Yazar: KAAN SOYAK
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA ORÇAN
Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Belediye hizmetleri = Municipal services ; Kent tarihi = Urban history ; Kentsel dönüşüm = Urban transformation ; Kentsel gelişme = Urban development ; Kırgızistan-Bişkek = Kyrgyzstan-Bishkek ; Yerel yönetimler = Local administrations

Özet:
Bugün ki Bişkek şehrinin tarihinin 1800'lü yıllardan başladığı bilinmektedir. Şehrin Sovyet yönetimi altında başkent ilan edilmesi ise 1936 yılına dayanır. 1936 yılında şehir Frunze ismini alarak Kırgız Sovyet Sosyalist Cumhuriyetinin başkenti ilan edilmiştir. 1991 yılına gelindiğinde ise SSCB'nin dağılması sonucunda bağımsızlığını ilan eden Kırgızistan Cumhuriyeti başkentin ismini Bişkek olarak değiştirmiştir. Bu iki döneme vurgu yapılması amacıyla tezin ismi Frunze'den Bişkek'e Şehrin Dönüşümü olarak belirlenmiştir. Araştırmanın temel amacı, her iki döneme yönelik tecrübe ve bilgi sahibi olan kişilerden bu iki dönemde ki gündelik yaşam hakkında bilgi almak, iki dönemin yerel yönetim hizmetleri, sosyal hizmetler, sosyal-kültürel faaliyetler, Sovyet insanı fikri ile birbirinden farklı etnik yapıda ki insanların bir arada nasıl yaşadıkları, yerel yönetimlere vatandaşların katılımları konusunda istekli olup olmadıkları, Kırgızların Sovyet döneminde ki konumlarının belirlenmesi, başkentte ikamet eden vatandaşların başkent ve çevresi ile ilgili ne kadar bilgi sahibi olduklarının ölçülmesi amaçlanmıştır. Genel olarak araştırmanın amacı Sovyet dönemi yerel yönetimi konusunda şuana kadar Kırgızistan örneğinde yeterli çalışmaların yapılmamış olmasından dolayı bu alanda var olduğu gözlemlenen önemli bir açığı kapatmak, gelecek dönemlerde bu konu benzerinde yapılacak çalışmalara katkı sağlamaktır. Çalışmanın önemi tarihi anlamda zengin bir geçmişe sahip olan başkentin hem Sovyet döneminde ki hem de bağımsızlık sonrasında şehirde ki sosyo-kültürel hayatı ve hayat şartlarından memnuniyeti günümüze kadar ki süreç içerisinde yaşanan gelişmeler ile ele almaktır. Her iki dönemin yerel yönetim yapılanmalarını ve yerel yönetim hizmetlerini inceleyerek farklılıkları belirlemek, sosyalist ideoloji ile yönetilen bir yerel yönetim sistemi ile demokratik bir anlayışla yönetilen yerel yönetim sisteminin sunmuş olduklarını sosyolojik bir bakış açısı ile değerlendirmektir. Her şeyden önce bu çalışmadan akademik çevrelerin ve gelecekte bu alanda çalışacak olan araştırmacıların yararlanması beklenmektedir.  İki farklı dönem hakkında bilgi sahibi olan bireylerin tecrübelerinden faydalanmak için nitel araştırma yöntemlerinden biri olan mülakat tekniği kullanılmıştır. Genel olarak Bişkek şehrinde yaşayan fakat daha sonra Kırgızistan'ın çeşitli şehirlerine dağılan bireyler de çalışmamıza katılmıştır. Her iki dönem hakkında bilgi sahibi olan 34 kişiye mülakat uygulanmıştır. Yapılan çalışma sonucunda elde edilen veriler analiz edilmiş, literatür taraması sonucunda oluşturulan teorik kısımla, araştırma sonuçları birleştirilerek tez çalışması hazırlanmıştır. Çalışma sonucunda ortaya çıkan bulgular tartışılarak değerlendirmesi yapılmıştır. Sovyet Dönemi Frunze şehrinin bağımsızlık sonucunda Bişkek şehrine dönüşüm sürecinin ele alındığı çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Giriş, üç bölüm, bölümü oluşturan ana başlık, alt başlıklar ile sonuç üzerine tesis edilmiş bulunmaktadır. Çalışmanın daha iyi anlaşılabilmesi için tezin giriş kısmında Frunze ve Bişkek şehrinin tarihi ile ilgili bilgilere yer verilmiştir. Çalışmanın birinci bölümde tezin kavramsal çerçevesi oluşturulmuştur.  Kent ve Yerel yönetimlere ilişkin kavramsal başlıklar belirtilmiştir. Kent kavramı, kent türleri, ideoloji ve ideolojik kentler, yerel yönetim kuramları, dünyada ki çeşitli ülkelerin yerel yönetimleri hakkında bilgilerin yer aldığı bölümde başta dünyadaki yerel yönetim sistemlerine dikkat çekilmiştir. Sovyet Dönemi ve Post-Sovyet Dönem başlığı altında ki ikinci bölümde ise genel hatlarıyla Bişkek şehri ele alınmıştır. Bu bölümde öncelikle şehrin geçmişten günümüze kadar ki tarihsel sürecinden bahsedilmiştir. Her iki dönemin nüfus ve demografik yapısı toplanan bilgiler doğrultusunda ele alınmış ve karşılaştırılmıştır. Sovyet döneminde Frunze şehrinin yerel yönetim yapılanması ve yerel yönetimin yapmış olduğu hizmetler hakkında bilgiler verilmiştir. Bağımsızlık sonrasında Bişkek belediyesinin kuruluş temelleri ile yerel yönetim yapılanması ve belediye hizmetleri ele alınmıştır. Bağımsızlık sonrası süreçte yeni yerleşim yerlerinin hangi temellerde oluşturulabileceği hususunda bilgiler verilmiştir. Başkentin çevresinde ki gecekondulaşma ile ilgili bilgiler verilmiştir. Sovyet dönemi ve sonrasında ki şehrin mimarisi ile her iki dönemi de kapsayan şehirde ki önemli alanlardan bahsedilmiştir. İki dönemin belediye hizmetlerinin karşılaştırılması isimli üçüncü bölümde ise sadece yerel yönetime bağlı kalınmamış aynı zamanda iki dönemin tanıklarından yaşadıkları olayları temel alarak iki dönemin değerlendirmesi ve karşılaştırılması yapılmıştır. Yerel yönetim anlamında önemli değişiklikler yapılmıştır. Bişkek yerel yönetimi Sovyet döneminden oldukça demokratik ve merkezi yönetimden bazı konularda özerk bir yapılanmaya sahiptir. Sovyetlerin dağılmasının üzerinden 30 yıla yakın bir süre geçmiş olmasına rağmen her iki dönemi yaşayan kesimin ifadelerine göre Sovyet döneminin şimdi ki döneme göre daha iyi bir durumda olduğunu belirtmekteler. Özellikle bireyler yaşam şartlarının, sosyo-ekonomik durumlarının daha iyi olduğunu ifade etmişlerdir. Sovyet döneminde ki sosyal hizmetlerin nitelikli olduğu ifade edilmiştir. Kentler, insanların bir arada yaşadıkları, ekonomik, sosyal, eğitim, sağlık vb. hizmetlere ulaşabildikleri alanlardır. Kırgızistan'ın başkenti Bişkek, Orta Asya'nın en önemli şehirlerinden biridir. Tarihi çok eskilere dayanan başkentin özellikle günümüzde ki kentleşmesinin temelleri Sovyetler döneminde atılmıştır. Sovyetler, 1930'lu yılların başlarında oldukça küçük bir yerleşim yeri olan Bişkek şehrininin çehresini değiştirmeye ve geliştirmeye başlamıştır. Bu dönemde şehir yeniden inşa edilirken aynı zamanda ideolojik olarak şehir sakinleri etki altına alınmıştır. Fakat şehrin tam olarak Sovyetlerin oluşturduğunu söylemek doğru olmayacaktır. Arkeolojik çalışmalar sonucunda Bişkek şehrinin tarihi çok eskilere dayandığı konusunda önemli bilgilere ulaşılmıştır. Şehir, mimari açıdan yeniden inşa edilirken aynı zamanda Sovyetler kendilerine özgü yerel yönetim yapılanması ile şehrin yönetimini sağlamıştır. Bu dönemde merkezi otoriteye bağlı bir yerel yönetim yapılanması ile şehir yönetimi gerçekleştirilmiştir. Bağımsızlık sonrası ise Bişkek şehrinin yerel yönetimi daha demokratik ve merkezi yönetime bağımlılık konusunda daha özgür bir duruma gelmiştir. Ancak Sovyet dönemini yaşayan kesim o dönemde ki yaşam şartlarının daha iyi olduğunu belirtmektedir.

Abstract:
Bishkek's history dates back to the 1800s. In 1936, the city was renamed Frunze and declared the capital of the Kyrgyz Soviet Socialist Republic. The Kyrgyz Republic, which declared independence in 1991 after the collapse of the Soviet Union, renamed the capital Bishkek. To highlight these two periods, the title of the dissertation was defined as the "Transformation of Frunze to Bishkek. The main purpose of the research is to get information from people who have experience and knowledge for both periods, about daily life in these two periods, local administration services of the two periods, social services, social-cultural activities, the idea of Soviet people and people of different ethnicities. It is aimed to measure how they live, whether they are willing to participate in local administrations, to determine the position of the Kyrgyzs in the Soviet period, how much the citizens who live in the capital know about the capital and its surroundings. In general, the aim of the research is to close an important gap in the field, which has been observed in the field of Soviet period, since sufficient studies have not been done in the case of Kyrgyzstan until now, and to contribute to studies on this subject in the future. The importance of the study is to address the satisfaction of the capital, which has a historically rich history, in the Soviet period and after independence in the city with its socio-cultural life and life conditions. To examine the local government structures and local government services of both periods, to determine the differences, to evaluate the local government system managed with a socialist ideology and the local government system managed with a democratic understanding from a sociological perspective. First of all, it is expected that academic circles and future researchers will benefit from this study. Interview technique, one of the qualitative research methods, has been used to benefit from the experiences of individuals who have knowledge about two different periods both in the Soviet period and today. In general, individuals living in the city of Bishkek but later dispersed to various cities of Kyrgyzstan also participated in our study. An interview was made to 34 people who were familiar with both periods. The data obtained as a result of the study was analyzed, and the thesis study was prepared by combining the research results with the theoretical part created as a result of the literature review. Findings arising from the study were discussed and evaluated. The study, in which the process of transformation from Frunze to Soviet era Bishkek, consists of three parts. The entrance is based on three sections, the main title that forms the section, and the sub-titles and the result. In order to better understand this study, information about the history of the city of Frunze and Bishkek is given in the introduction part of the thesis. In the first part of the study, the conceptual framework of the thesis has been created. Conceptual topics related to city and local administrations were specified. The historical processes of the city and local administrations were emphasized. In the section that contains information about the concept of city, city types, ideology and ideological cities, local government theories, local governments of various countries in the world, attention was paid to local government systems in the world. In the second section under the title of the Soviet Period and the Post-Soviet Period, the city of Bishkek is discussed in general. In this section, first of all, the historical process of the city from the past to the present is mentioned. Population and demographic structure of both periods are handled and compared according to the information collected. Information about the local administration structure of the city of Frunze and the services provided by the local government during the Soviet era were provided. Following the independence, the foundation foundations of the Bishkek municipality and the local government structure were examined and municipal services were discussed. In the post-independence period, information was given on the basis of which new settlements can be created. Important information about slumbing around the capital, which is one of the most important problems experienced by Kyrgyzstan today, has been given. The architecture of the city in the Soviet period and after and the important areas in the city covering both periods are mentioned. In the third part, which is the comparison of municipal services of both periods, not only adhered to the local government, but also the evaluation and comparison of the two periods based on the events experienced by the witnesses of both periods. Important changes have been made in terms of local government. Bishkek local government is quite democratic from the Soviet era and has an autonomous structure on some issues from central government. Although it has been nearly 30 years since the dissolution of the Soviets, they state that the Soviet period was in a better condition than the current period, according to the statements of the people who lived both periods. In particular, individuals stated that their living conditions and socio-economic conditions were better. It was stated that the social services in the Soviet period were qualified. The city of Bishkek, the capital of Kyrgyzstan, is one of the most important cities of Central Asia. The foundations of the capital, which has a long history, especially today's urbanization were laid during the Soviet era. The Soviets began to change and improve the face of the city of Bishkek, which was located in a very small settlement in the early 1930s. In this period, while the city was rebuilt, at the same time, the inhabitants of the city were ideologically influenced. But it would not be correct to say that the city was formed by the Soviets. As a result of archaeological studies, important information was obtained that the history of the city of Bishkek dates back to very old times. While the city was reconstructed in terms of architecture, the Soviets provided the management of the city with its own local government structure. In this period, the city administration was carried out with a local government structure attached to the central authority. After independence, the local administration of the city of Bishkek has become more free in terms of democracy and dependence on central government. However, the people living in the Soviet period stated that the living conditions were better at that time.