İbn Acibe'nin hayatı, eserleri ve tasavvufi görüşleri
The life, works and Sufi wievs of Ibn Ajiba
Yazar: RAMAZAN EMEKTAR
Danışman: PROF. DR. DİLAVER GÜRER
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tasavvuf Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Din = Religion
Dizin: Kur'an-ı Kerim = Koran ; Nefs = Soul ; Tasavvuf = Mystic ; Tasavvuf felsefesi = Philosophy of mysticism ; Tasavvufi yaşam = Mystical life ; İbn Acibe = Ibn Acibe ; İslamiyet = Islam

Özet:
İbn Acîbe el-Hasenî (ö. 1224/1809) 18. asrın ikinci yarısı ile 19. asrın başlarında yaşamış, Fas'ın yetiştirdiği tasavvuf tarihinin en önemli simalarından biridir. Özellikle kendisi, ilmî kişiliği, tasavvufî şahsiyeti, eserleri ve görüşleriyle Şâzilî/Derkâvî tarikatı literatüründe oldukça önemli bir etkiye sahiptir. Bu sebeple çalışmamız İbn Acîbe'nin Hayatı, Eserleri ve Tasavvufî Görüşleri olarak belirlenmiştir. 
Bu çalışma giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Giriş'te çalışmanın konusu, kapsamı, yöntemi, önemi, amacı ve kaynakları hakkında bilgiler verildi. Birinci Bölüm'de, İbn Acîbe'nin yaşadığı asırdaki siyasî, içtimâî, dinî ve tasavvufî durum incelenmiştir. Ardından hayatı, çocukluk, gençlik ve olgunluk dönemi; hocaları, şeyhleri, mücâhedesi ve vefatından müteşekkil hayat serüveni özlü bir anlatımla aktarıldıktan sonra eserleri hakkında kısaca bilgi sunulmuştur. Araştımanın ana mihverini oluşturan ve İbn Acîbe'nin asıl özgün tarafını yansıtan İkinci Bölüm'de onun nazarî tasavvuf anlayışı işlenmiştir. Bu bölümde onun tasavvuf kavramına bakışı ve mârifet anlayışı çeşitli alt başlıklarla detaylandırılmıştır. İbn Acîbe'nin varlık ve insan anlayışı ikinci bölümün diğer alt başlıkları olarak ele alınmıştır. Ayrıca varlık ve insan anlayışı etrafında kullandığı bazı kavramlar üzerinde durulmuştur. Üçüncü Bölüm "İbn Acîbe'de Amelî Tasavvuf" başlığını taşımaktadır. Bu bölümde şeyh, mürid ve kerâmet anlayışının yanı sıra tasavvufî eğitim yöntemleri, nefis tezkiyesi ve tasavvufî eğitim aşamaları olan makamlar gibi hususlar ele alınmıştır. 
İbn Acîbe'nin nefsin terbiyesi ile ilgili kişisel yöntemi, büyük oranda nefsin âdetlerini terk etme ve nefsin öldürülmesi üzerine binâ edilir. Mârifet, İbn Acîbe'nin düşüncesinde merkezi bir yer tutar. Mârifetullah hakîkî bilgidir. Ona göre gerçek varlık Allah'tır. O'nun dışındaki bütün varlıklar gölge varlıklardır.

Anahtar Kelimeler: İbn Acîbe, Tasavvuf, Nefis, Mârifet, Varlık.

Abstract:
This study consists of an introduction and three parts. The introduction includes information about the subject, scope, method, importance, aim and sources of the study. The first part discusses political, social, religious environment and the state of Tasawwuf within the century when Ibn Ajiba lived. It also includes concise information about his childhood, youth and maturity as well as about his teachers and sheikhs. The second part constitutes the main axis of this work and reflects the original side of Ibn Ajiba. This part describes his conception of "theoretical Tasawwuf". In this section, his view of the concept of "Tasawwuf" and understanding of the concept of "Ma'rifah" is elaborated with different aspects. In addition, his views about the concepts of existence and humanity are explained. The third part of the study has the title of applied Sufism of Ibn Ajiba. In this section, Ibn Ajiba's views about the concepts of sheikh, disciple, purification of Nafs, methods and stages of Sufî education are discussed.
Ibn Ajiba's personal method of self-discipline is largely based on the idea of "killing the Ego" (Nafs) by abandoning the habits of the Nafs. The concept of Ma'rifah has a pivotal role in Ibn Ajiba's thought. The Knowledge of Allah (Ma'rifatullah) is genuine and ultimate knowledge. According to him, the real being is the God, while the existence of all others are just the shadows without any real existence.
Key Words: Ibn Ajiba, Sufism, The Ego (Nafs), The gnosis (ma'rifa), Existence.